open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Obio

[eta|dekstra|Virino portanta [kimonon kaj ruĝan ornaman obion]]
La **obio** () estas zono por fermi la tradiciajn japanajn kimonojn aŭ sportvestojn por luktartoj, kiel ĵudo, karateo, ktp. Ĝi estas ŝtofbando sen buko, nek fermilo. La maniero nodi obion estas vera arto.

## Historio 
Ekde la 5-a jarcento, videblas zonoj sur la *haniwa*-statuoj, kvankam temas nur pri simpla kanaba ŝnuro. Ĝi poste transformiĝis al ĉirkaŭ 3 centimetrojn larĝa rubando kaj plilarĝiĝis ĝis 15 centimetroj fine de la 16-a jarcento, estante tiam pli ornama ero de la vesto. Tiam obio estis nodita aŭ dorse aŭ flanke.

Dum la 18-a jarcento evoluis tinkturado kaj farbado kaj estis kreitaj pli diversaj modeloj.

Ekde la Meiji-epoko oni nodas obion nur dorse.

## Nodado 
[eta|dekstra|Obio sur *[yukata*]]
Tradicie ekzistas ses manieroj nodi obion:
* plata nodo
* *otaiko*
* *chidori*
* *bunko*
* *kai no kuchi*
* *tateya*

## Specoj de obioj ĉe luktosportoj 
eta|Obio en la 5 koloroj de la *kyu*-niveloj|dekstra|265px
Por japanaj luktosportoj, oni kutime uzas du tipojn de obioj:
* mallarĝaj obioj: ĵudo, karateo, aikido
* larĝaj obioj: iaido, aikido.

### Mallarĝa obio 
[eta|Kutima [ĵudo|ĵuda aŭ aikida obinodo]]
La mallarĝa obio ĉirkaŭas la talion unu fojon kaj duonon aŭ du fojon, kaj nodiĝas antaŭe. Por ke ĝi bone tenu kaj ne malhelpu la spiradon, la obio devas esti metita sur la osta parto de la koksoj kaj nodita sub la ventraj muskoloj.

Por nodi la obion, la maldekstra ekstremaĵo pasas sub la dekstran. Ĉe bone farita nodo la du ekstremaĵoj eliras horizontale.

Ekzistas obioj el faldita kaj kudrita ŝtofo, kiuj estas pli solidaj ol la simplaj kaj kiujn oni konsilas por la koloroj, kiujn oni gardas longtempe (ekzemple la nigra zono kaj ankaŭ la blanka ĉe aikido).

### Larĝa obio 
Oni portas larĝan obion kun *hakama* (larĝa pantalono), kaj nodas ĝin de antaŭe, konservante 30 centimetrojn da ekstremaĵo flanke. La obio poste plurfoje ĉirkaŭas, ĝis ĝi troviĝas denove antaŭe. Oni tiam volviĝas la liberan ekstremaĵon ĉirkaŭ tiun, kiu ĉirkaŭas la koksojn.

La avantaĝo de tia obio estas duobla. Unue, ĝi ne kreas duoblan ŝtofdikecon ĉe la renoj, kio estas preferinda dum falo. Due, ĝi ebligas pozicii la obion meze de la iliakaj krestoj, kio malhelpas, ke ĝi suprenglitu al la talio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kimono
* *Yukata*
* *Yukatabira*

Kategorio:Tradiciaj vestoj de Japanio
Kategorio:Luktosporto
Tabioj

dekstra|eta|Virino vestita laŭ Shova-epoko kun blankaj *tabi-oj*
eta|dekstra|Nigraj *tabi-oj*
**Tabioj** (japane: 足袋) estas tradiciaj japanaj ŝtrumpetoj. Ili altas ĝis la maleolo kaj apartigas la piedan dikfingron de la aliaj piedfingroj. Oni portas tabiojn, kiam oni portas getaojn aŭ zoriojn kun tradicia kimono aŭ yukata. Tabioj estas plej ofte blankaj, ĉefe kiam temas pri oficialaj eventoj. Foje tamen viroj portas nigrajn tabiojn kaj virinoj buntajn.

## Jika-tabioj 
**Jika-tabioj** estas samformaj ŝuoj, faritaj el pli dikaj fibroj kaj kun plandumo el kaŭĉuko. *Jika-tabiojn* portas konstrulaboristoj, ĝardenistoj kaj rikiŝistoj.

## Vidu ankaŭ 
* Waraji

Kategorio:Tradiciaj vestoj de Japanio
Kategorio:Piedvesto
Wellington Koo

**Vi Kyuin Wellington KOO** (；pinjine: Gù Wéijūn; Wade-Giles: Ku Wei-chün; naskiĝis la 29-an de januaro 1887 en Ŝanhajo, Ĉinujo; mortis la 14-an de novembro 1985 en Novjorko, Usono) estis ĉina diplomato kaj reprezentanto dum la Pariza packonferenco (1919).

## Vivo 
Li naskiĝis en Ŝanhajo en 1904, transloĝis al Usono kaj tie studis la okcidentan kulturon por helpi Ĉinion kontraŭ imperialismo. Li parolis perfektan anglan kaj interesiĝis pri la pozicio de Ĉinio en internacia socio.

Koo vizitis la universitaton "Saint John" de Ŝanhajo kaj en Usono la universitaton Kolumbio en Novjorko, kie li estis membro de la "societo Philolexiane", literatura kaj diskuta cirklo.
En 1912 Koo doktoriĝis pri juro kaj internacia diplomatio ĉe la universitato Columbia. Tuj poste li reiras al Ĉinio por servi tie kiel angla sekretario de la prezidanto. En 1915 Koo estis nomita speciala ĉina sendito al Usono.

En 1919 li estis unu el la ĉinaj delegitoj ĉe la Pariza packonferenco. Antaŭ la okcidentaj potenculoj kaj Japanio li postulis, ke Japanio redonu la provincon Ŝandongo al Ĉinio.

## Bibliografio 
* Craft, Stephen G. V.K. *Wellington Koo and the Emergence of Modern China.* Lexington: University Press of Kentucky, 2003.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio ĉe Columbia
* Amuzaĵo 

Kategorio:Ĉinaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1887
Kategorio:Mortintoj en 1985
Fundoshi

eta|*Fundoshi-oj* portitaj dum *matsuri*-festo
**Fundoshi** estas japana tradicia vira subvesto. Kutima ĝis la komenco de la 20-a jarcento, la *fundoshi* malaperis post la dua mondmilito, kiel malaperis ankaŭ la publikaj ambaŭseksaj banoj. Fakte Usono alportis sian prudecon, kaj la *fundoshi* cedis sian lokon al okcidentaj subvestoj. Tamen ankoraŭ nuntempe ĝi estas tre kutima dum tradiciaj japanaj festoj, portitaj sola aŭ kun jako.

*Fundoshi* fakte estis longa ortangula ŝtofpeco.

## Specoj 
Ekzistas multaj specoj, el kiuj la plej konataj estas:
* Rokushaku Fundoshi (六尺褌)
* Ecchuu Fundoshi (越中褌)
* Mokko Fundoshi (畚褌）
* Wari Fundoshi (割褌)
* Kuroneko Fundoshi（黒猫褌）

### Rokushaku fundoshi 
*Rokushaku* signifas litere 6 shaku, t.e. ĉirkaŭ 180 cm.

Oni konsideras, ke la ĝusta longeco estas la enverguro de la brakoj plus duono de tiu ĉi. La larĝeco povas esti de 15 ĝis 25 cm laŭ aĝo kaj plaĉo.

Ĝi kovras nek koksojn, nek femurojn, nek postaĵon.

La tempo necesa por meti *fundoshi-on* estas 10 ĝis 20 sekundoj.

### Ecchuu fundoshi 
Litere "kiu elstaras je duono".

La longeco estas tiu de la enverguro. Ĝi estas T-forma, unu granda ŝtofpeco (simila al *rokushaku*) kun ĉiuflanke rimeno aŭ bendo kiun oni ligas ĉe la talio. Ĝi estas tre facile portebla, sed ankaŭ malmultekosta. Ĝi estas la plej disvastiĝinta.

Ĝi kovras nek koksojn nek femurojn.

La tempo necesa por meti tian *fundoshi-on* estas ĉirkaŭ 5 sekundoj.

### Mokko fundoshi 
Ĝi estas antaŭnodita *rokushaku*.

Ĝi montras la formon de tiu ĉi sed estas metita kiel kalsono kun nur bendeto ligota flanke.

Ekzistas du specoj:
* *orinala*, kiu malkovras nur koksojn kaj femurojn
* *T-mokko*, kiu malkovras koksojn, femurojn kaj postaĵon.

La tempo necesa por meti tian *fundoshi-on* estas ĉirkaŭ 3 sekundoj.

### Wari fundoshi 
Ĝi estas ban-fundoshi, pli malpeza ol la aliaj kun formo de rokushaku fundoshi.

La tempo necesa por meti tian *fundoshi-on* estas ĉirkaŭ 10 sekundoj.

### Kuroneko fundoshi 
Ĝi estas ban-fundoshi, pli malpeza ol la aliaj kun formo de rokushaku fundoshi.

La tempo necesa por meti tian *fundoshi-on* estas 10 ĝis 15 sekundoj.

Kategorio:Tradiciaj vestoj de Japanio
Kategorio:Subvestoj
Leonid Vladimirski

**Leonid Viktoroviĉ VLADIMIRSKI** (; n. 21-an de septembro 1920 en Moskvo; m. 18-an de aprilo 2015) estas rusa grafikisto kaj ilustristo. Per siaj desegnaĵoj por diversaj Burattino-libroj kaj la libraro pri smerald-urbo kaj la »Magia Lando« (de Aleksander VOLKOV) li ege famiĝis, kaj en ruslingva tereno kaj en la landoj de la eksa socialisma ŝtataro.

## Vivo 
Kiam li finis la lernejon li en arkitektura altlernejo eklernis. Sed li nur povis tri kursojn partopreni, en aŭgusto 1941 li devis militservi en armeo. Post la armeo li partoprenis en kurso pri animaciaj filmoj; tiun studadon li finis 1951 kun premio.

1974 li ricevis la ŝtatan titolon »Merita artisto de Sovetunio«.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de la artisto  
* Ampleksa retpaĝo kun intervjuoj  

Kategorio:Fabelistoj
Kategorio:Rusiaj pentristoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo
William Pitt (pli maljuna)

eta|dekstra|William Pitt (pli maljuna)
**William PITT, la pli maljuna**, alinome (ekde 1766) grafo de Chatham (15-an de novembro 1708, Londono, Britio – m. 11-an de majo 1778, Hayes, Kent) estis brita ŝtatviro, dufoje (1756–61, 1766–68) kvazaŭa ĉefministro de Britio, li helpis elkonstruon de la brita monda imperio.

Lia patro estis parlamentano (Robert Pitt), lia avo (Thomas) estis gvidanto de la Orient-Hindia Asocio.

Li lernis en Etono, poste unu jaron en la oksforda *Trinity College*, poste en Universitato de la nederlanda Utrecht. Lin apogis milionulo Lordo Cobham kaj sendis lin al eŭropa rundvojaĝo kaj poste dungis lin en sia armeo.

Pitt heredis en 1735 de sia frato elektan distrikton, tiel li sukcese enparlamentiĝis. Li apartenis - kun Cobham - al opozicio de ĉefministro Siro Robert Walpole, kiu fiaskis en 1742 kaj sekvis lin John Carteret, earlo de Granville.

Pitt iĝis en 1746 vic-trezoristo de Irlando, unu jaron poste ĉefa sold-prizorgisto de la armeo.

Pitt retiriĝis en 1754 - pro sanaferoj - al kuracbanejo Bath, kie aĉetis eĉ domon. Tiam li konatiĝis kun *Lady Hester Grenville* kiun li edzinigis en novembro de 1754. Ili setlis en Hayes, kie Pitt tute saniĝis.

Li iĝis ĉefministro de Britio kaj refortigis la landon kaj sukcese militiris. Li devis abdiki, kiam li ne povis akceptigi militon kontraŭ Hispanio. Li plu agadis en la politiko -estis xcefministro de 1766-68-, sed li tute retiriĝis en 1768.

Lia filo estas William Pitt, la pli juna.
Japanaj Vintraj Fabeloj

***Japanaj Vintraj Fabeloj*** estas « *kolekto de pecoj de [Miyamoto Masao] nur aperintaj en gazetoj dum okdekaj jaroj.* »

Tiu libro, eldonita de SAT Parizo, presita en Japanio (1989), kaj redaktita de Yosikawa Syôiti enhavas originalajn rakontojn, pri beletraj, membiografiaj kaj historiaj temoj, verkitaj de Miyamoto Masao.

## Enhavo
* *Kantoj * (1988, *Sennacieca Revuo*) Rememoroj de Miyamoto pri kelkaj 1-aj de majo.
* *Mia juno en karcero * (1987, Heroldo de Esperanto) Poezio
* *Japano, kiu mortis en la fronto de Hispanio * (1986, Sennaciulo)
* *Ŝanĝo de maŝineto* (1981, *Sennaciulo*) Pri lia korstimulilo.
* *El mia kajero bruligota * (1986, Preludo) Hajkoj
* *Pri la klasa deveno de Eroŝenko * (1980, L'omnibuso)
* *Esperanto-sindromo * (1987, *Sennaciulo*) Pri la la esperantistoj, kiu malservas per tro ami ĝin.
* *Verda Majo* Pri la esperantista japanino, kiu batalis en Ĉinio kontraŭ ŝia naskiĝlando.
* *Omaĝe al Majo* (1986, *Hungara Vivo*)
* *Iom pri "Esperanta Antologio"* (1985, *La Revuo Orienta*)
* *Kelkaj pensoj ĉe "Ĉina Antologio 1919-1949"* (1985, *La Revuo Orienta*) Pri la verkoj de la Ĉinaj esperantistoj.
* *Vojaĝo sur Oĥotska Maro* (1987, Preludo) Poezio
* *Negravaj ( ?) korektoj pri nia historio * (1987, Sennaciulo) Pri historio de SAT kaj pri Wong Kenn
* *Al Kim Jiha * (1980, Hungara Vivo) Poezio al korea poeto rezistanta kontraŭ la militisma reĝimo.
* *Pak Hungyung * (1986, Sennacieca Revuo) Pri la eksa vicĉefministro de Korea Popoldemokrata Respubliko kaj elstara aktivulo de la esperanta-movado en la dudekaj jaroj.
* *Postredakte* de Yosikawa Syôiti

## Eksteraj ligiloj 
* Librejo de SAT 

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Libroj de Miyamoto Masao
Kategorio:Eldonaĵoj de SAT
William Pitt

**William PITT** la pli juna (naskiĝis la 28-an de majo 1759 - mortis la 23-an de januaro 1806) estis brita ŝtatviro, gvidanto de la novaj torioj, dua filo de William Pitt (pli maljuna). Li estis ĉefministro de Britio dufoje (de 1783 ĝis 1801 kaj de 1804 ĝis 1806) kaj reprezentis ĉefe la interesojn de la kolonioj, la bankoj kaj la komercistoj.eta|dekstra|William PittLi tiris en 1784 sub ŝtata kontrolo la Britan Orient-Hindian Asocion. Li forte subtenis malamikojn de Francio, malamikojn de la franca revolucio kaj poste Napoleono. Li subpremis la demokratiajn protestojn (ekz. la matrosa ribelo de 1797), limigis la gazetan kaj kunvenan liberecon, subbatis la ribelon de Irlando en 1798 kaj deklarigis unuiĝon de Grand-Britio kaj Irlando. Tio signifis ĉesigon de la irlanda parlamento.

Li abdikis post la malvenko ĉe la Batalo ĉe Slavkov. Lia plej grava politika adversulo estis Charles James Fox.

Kategorio:Britaj politikistoj
Dunlop

**Dunlop** estas unu el la plej konataj pneŭo-produktaj firmaoj, produktanta jam fine de la 19-a jarcento.
eta|Dunlop D logo
Fondinto de la entrepreno Dunlop estis John Boyd Dunlop (1840–1921), kiu patentigis en 1888 pneŭon jun kundensita aero. Li sekvajare fondis entreprenon por produkti pneŭojn por bicikloj. Ĝi estis registrita kiel *Byrne Brothers India Rubber Company* en 1896, en Grand-Britio. La entrepreno ŝanĝis la nomon en 1900 al *Dunlop Rubber Company Ltd.* kaj ses jarojn poste komencis produkton de pneŭoj por aŭtomobiloj.

Dunlop aĉetis gumoplantejojn en la Malaja duoninsulo, por certigi la prizorgon per krudmaterialo. En 1926, la firmao Dunlop estis la plej granda agroposedanto de la Brita Imperio. La entrepreno vendis la agrojn en 1981 al malajziaj inventistoj. Samjare, la Dunlop transformiĝis al Akcia Kompanio.

Ekde 1999, la marko estas parto de la globala *Sumitomo Rubber Industries*.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Firmaoj
Karavelo

[eta|Kopiaĵo de «La tri karaveloj» en [Palos de la Frontera]]

**Karavelo** estas hispana kaj portugala velŝipo, malpeza, alta kaj longa, kun antaŭ kaj posta kasteloj, uzita en la 15-16-aj jarcentoj. Ĝi kapablis navigi je 10 km/horo. Dank'al tiu kaj al aliaj avantaĝoj respekte aliaj velŝipoj tiampempaj, estis tre uzata por la atlantikaj vojaĝoj dum la 15-16-aj jarcentoj.

Kristoforo Kolumbo, por lia unua vojaĝo al "Hindujo", uzis du karavelojn kaj unu karakon (en la hispana nao), sed popole, ankoraŭ oni parolas pri "la tri karaveloj", el kiu la ŝipestra estis *Santa María*.

Unue, oni uzis la karavelojn por fiŝkapti, sed poste pligrandigis ĝian uzon.

## Vidu ankaŭ
* *La Karavelo*

Kategorio:Ŝipspecoj
Waraji

[eta|300ra|Maldekstre [zorioj el pajlo (19-a jarcento); dekstre *waraji-oj*]]
**Waraji-oj** [varadzioj] (japane: 草鞋) estas japanaj sandaloj el rizopajlo. Ili havas plandumon kaj rimenojn por fiksi la *waraji-ojn* ĉirkaŭ la maleolo.

En malnova Japanio, *waraji-oj* estis la ŝuoj de la popolo. Solide fiksitaj al piedoj, sekiĝante rapide, ili ebligos paŝadon en la rizejoj. Pro la malalta kosto kaj la solideco ili estis ŝatataj de budhismaj monaĥoj kaj de samurajoj, kiuj devis paŝi longdistance. Ekzistis ankaŭ modeloj por ĉevaloj.

Nuntempe nur monaĥoj daŭre portas ilin.

## Vidu ankaŭ 
* Geta
* Zorio
* Tabi

Kategorio:Tradiciaj vestoj de Japanio
Kategorio:Piedvesto
Taiyaki

eta|Taiyaki
***Taiyaki*** (japane: 鯛焼き) - esperante **Sukera Sparo**, litere "kuirita fiŝo" estas japana kuko en formo de fiŝo. Plej ofte ĝi estas plenita de *anko*, pasto el azuki-faboj (ruĝaj sukeraj faboj), sed foje ankaŭ de vanila kremo, ĉokolado aŭ fromaĝo. Iuj butikoj eĉ proponas *taiyaki* kun *okonomiyaki* aŭ kolbasoj ene.

"*Oyoge! Taiyaki-kun*" (litere, "Naĝu! *Taiyaki*") estas japana kanto, kiu per la plej furora kanto havas Guinness-libron de rekordoj.

## Vidu ankaŭ 
* Japana dolĉaĵo

Kategorio:Japanaj dolĉaĵoj
Imatra

eta|maldekstra|300px|
eta|maldekstra|300px|
**Imatra** estas urbo kaj komunumo en la provinco Suda Karelio de Finnlando, ĉe la landlimo de Rusio. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto de la gubernio Suda Finnlando. La urbo estas konata turisma ekskursocelo pro loka akvofalo, finne nomata *Imatrankoski* [imɑtrɑŋˌkoski]: La rivero Vuoksi falas tie 18 metrojn ene de vojo de 500 metroj en mallarĝa granita gorĝo. Ekde 1929, la akvofalo tamen uzatas por generi elektron (al tio aludas la tri fulmoj de la urba blazono, simboligantaj elektran energion) kaj la akvo estas deturnita. Nur en certaj intervaloj de la aperturoj estas malfermitaj kaj inundas la malnovan akvofalan fluejon. La fluo de la akvofalo estas tiam po 500 m³ laŭ sekundo. Kaj la rekte apuda urboparto *Imatrankoski* kiel la urbo Imatra ricevis sian nomon de la akvofaloj.

Kampurbo Imatra estis fondita en 1948. Plejparto el komunumo Jääski restis en cedita areo kaj tamen komunumo Jääski agis plu sendependa sed en 1948 tiu komunumo estis nuligita. Estis fondita kampurbo Imatra, al kiu oni ligis plejparton de ne-cedita areo de Jääski. Aliaj ne-ceditaj partoj de Jääski estis ligita al Ruokolahti kaj Joutseno. Al kampurbo Imatra oni ligis ankaŭ malmulte alian areon ol ne-cedita areo de Jääski. Imatra estas urbo ekde 1971.

La Imatrankoski-akvofaloj estas unu el 27 oficialaj "Naciaj Pejzaĝoj de Finnlando". Ekde la vizito de la imperiestrino Katarina la Granda en 1772 la akvofaloj estas populara turisma destino. Pri tio atestas ekzemple la luksa hotelo *Valtionhotelli* de 1903 rekte ĉe la akvofaloj. Hodiaŭ en la turisma sezono de meze de junio ĝis meze de aŭgusto unufoje tage dum 20 minutoj la akvofalo estas "montrata". Vizitantoj povas vidi la spektaklon de arkaĵa ponto aŭ de loka parko sube. Dum malfermatas la kluzoj per laŭtparoliloj estas aŭdigas la muzikaĵo "bolas la rivero" de Jean Sibelius.

La blazono de Imatra reflektas la grandegan gravecon de Imatra en la provizado de elektra energio de Finnlando.

## Ĝemelurboj 
*  Ludvika, Svedio
*  Salzgitter, Germanio
*  Tiĥvin, Rusio
*  Zvolen, Slovakio
*  Szigetvár, Hungario
*  Kitimat, Kanado

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Suda Karelio
Kategorio:Urboj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Suda Finnlando
Furisode

eta|dekstra|*Furisode*, tradicia vesto
**Furisode** aŭ **hurisode** (振袖) estas japana tradicia vesto por needziniĝintaj virinoj.

Ĝi havas longajn manikojn kaj estas portata dum ceremonioj kaj diplomtransdonadoj kaj kiam knabinoj atingas 20 jarojn.

Kategorio:Tradiciaj vestoj de Japanio
Tachinomi

eta|250ra|dekstra|*Tachinomi* stratangula
**Tachinomi*** (japane: 立ち飲み) estas speco de *izakaya* (居酒屋, trinkejo) kie oni trinkas (飲み, *nomi*) stara (立ち, *tachi*).

Komence *tachinomi-oj* havis menuon similan al *izakaya* kun malpli altaj kostoj (aŭ pli grandaj porcioj).

Nuntempe ili ŝajne modiĝis denove kaj aperas en Tokio *tachinomi-oj'' iom pli kostaj kaj pli elegantaj.

Kategorio:Kulturo de Japanio
Kategorio:Trinkejoj
Isadora Duncan

eta|maldekstre|Isadora Duncan
**Isadora DUNCAN** (ĝis 1894 kiel Angela DUNCAN) (naskiĝis la 26-an de majo 1877 en San Francisco, Kalifornio, Usono, mortis la 14-an de septembro 1927 en Nico, Francio) estis usona dancistino, kiu faris el la simpla dancado arton. Ŝi sukcesis ĉefe en Eŭropo.

Pro la modesta sukceso en Usono, ŝi elmigris en la aĝo de 21 kaj veturis per bruto-transporta ŝipo al Anglio. Ŝi dancis sen piedvestoj, ĉiam trarompis tabuojn kaj tial ĉiam okupis lokon sur la titolpaĝoj de la klaĉgazetoj.

La patro de ŝia unua infano estis Gordon Craig, tiu de la dua estis Paris Singer. Ŝin trafis tragedio en 1913, kiam la aŭtomobilo, en kiu veturis la du infanoj kaj la prizorgistino, falis en Sejnon. Ĉiuj mortis.

Ĉar ŝiaj turneoj ne estis tre sukcesaj, ŝi eklaboris en Moskvo, ĉar en 1920 ŝi ricevis inviton el la bolŝevisma Rusio. Tie ŝi konatiĝis kun kaj en 1922 edziniĝis al Sergej Jesenin, fama poeto. Ili veturis en Usonon, kie oni nomumis ilin bolŝevistaj agentoj; tial ŝi por ĉiam forlasis Usonon.

Jesenin revenis en Sovetunion kaj en 1925 mortigis sin.

Duncan vivis lastajn jarojn en la franca Riviero, kie trafis ŝin malbonŝanca tragedio. Dum aŭtoveturado ŝia longa silka skarpo implikiĝis en la malantaŭa rado de la aŭtomobilo kaj sufokis ŝin.

Kategorio:Usonaj dancistoj
Enschede

Dosiero:Loudspeaker.svg**Enschede** estas urbo kaj municipo en regiono Twente de la nederlanda provinco Overiselo.

Fine de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo de Enschede enhavas la urbon Enschede kaj la vilaĝojn Lonneker, Boekelo, Usselo kaj Glanerbrug. Enschede per tio estas la plej granda urbo de Overiselo kaj la dektria urbo laŭ grando de Nederlando.

## Servoj 
* Universitato Twente

## Esperanto 
En Enschede estas Dr Zamenhoflaan (aleo) (vidu:Listo de ZEO-j en Nederlando)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|280ra|Satelitfoto Enschede
eta|maldekstra|280ra|Granda kirko - Malnova vendoplaco - Enschede
eta|maldekstra|280ra|Sinagogo de Enschede
eta|maldekstra|300ra|Situo


Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Overiselo
Miguel Ángel Blanco

**Miguel Ángel BLANCO Garrido** (Ermua, 13-a de majo de 1968 - Lasarte, 13-an de julio de 1997), magistratano pere de la Popola Partio de Ermua, Biskajo. Estis forkaptita de la terorisma organizaĵo ETA dum du tagoj ĝis li estis trovita mortvundite.

## Biografio 
Filo de Miguel Blanco kaj Consuelo Garrido, ambaŭ naskiĝitaj en la vilaĝo Xunqueira de Espadañedo (Orense), kaj frato de María del Mar Ángel Blanco. Li estis licenciulo pri Ekonomiko en la Eŭska Universitato en Sarriko (Bilbao). Li unue laboris kiel masonisto kun sia patro, ĝis li trovis alian laboron pli konforma al siaj studoj kiel ekonomikisto en la asesorejo *Eman Consulting* en Eibar kien li veturis ĉiutage per trajno.

Miguel Ángel akordigis sian laboron kun muziko. Li ludis drumon kiel amatoro en muzika grupo nomita *Poker* kaj estis ŝatanto de la grupo *Héroes del Silencio*. Ankaŭ li ŝatis sporton kaj li planis organizi protestan marŝon al Madrido por peti la rekonstruado kaj remalfermo de plursportejo en Ermua, kiu post sia morto portos sian nomon.

En 1995 aliĝis al Novaj Generacioj de la Popola Partio, tiam direktataj de sia amiko Iñaki Ortega. Tiu convinkis lin kaj sukcesis ke li aniĝis la provincan plenuman komitaton kaj poste Miguel Ángel kandidatiĝis en la municipa elektado por Ermua, kiam sia partio kvarobligis la antaŭajn rezultojn en Ermua, atingante sian magistratan postenon.

Kvankam needziĝinta, li havis koramikinon kaj projektis edziĝi en septembro de 1997.

## Forkapto 
Miguel Ángel Blanco estis forkaptita la 10-an de julio de 1997. Samtage okazos voko en la nomo de ETA al ĵurnalo *Egin* kiel kutime, postulante al la hispana registaro (tiam kondukita de José María Aznar) alproksimiĝon al Eŭskio de ĉiuj prizonuloj de ETA antaŭ ol 48 horoj, kiel nepra kondiĉo por liberigi Miguel-Ángel-on.

50 minutojn post fino de la ultimato, anoj de ETA pafis dufoje al kapo de Miguel Ángel Blanco la 12-an tagon de julio je la 16:50. Pafoj ne sukcesis mortigi lin tuj. Li estis trovata kaj portata al hospitalo kie li mortis la 14-an de julio, je la 4:30.

Kategorio:Hispanaj politikistoj
Kategorio:Eŭskaj politikistoj
Kategorio:Atencitoj
Fenestra imposto

eta|Domo en Portland Street, Southampton, kun brikitaj spacoj anstataŭ fenestroj
La **fenestra imposto** (aŭ fenestroimposto) estis tipo de la domimposto, ĉe kiu la fenestro estis la kalkula unuo. Tiu nova elpensita imposto aperis en Anglio – post ĉesigo de la fumimposto, en 1696, en Britio. Oni ĉesigis ĝin en 1851, kaj anstataŭis ĝin per loĝeja imposto.

La fenestra imposto enspezis multan monon en la britajn monrezervojn dum tre longa tempo. Kvankam la ekonomia krizo de la fino de la 17-a jarcento estis solvita, dum 155 jaroj la polemika imposto restis nerompita, konstante ĝisdatigita kaj rafinita en la metodoj de kalkulado kaj kolektado. Sed ne nur la imposto estis perfektigita, sed ankaŭ la metodoj eviti pagon. Ekzemple homoj brikis la fenestrojn de siaj hejmoj, kaj remalfermis ilin post kiam la ŝtataj inspektistoj preterpasis. Fenestroj ankaŭ fariĝis statusa simbolo. Kvankam malriĉaj homoj konstruis siajn hejmojn, kaj precipe siajn fenestrojn, por ke ili devu pagi kiel eble plej malmulte, tamen la riĉuloj en la socio rigardis la kapablon pagi la imposton kiel signon de sia riĉeco kaj konstruis domojn kun grandegaj fenestroj.

La imposto ankaŭ havis sanajn kaj arkitekturajn implicojn. Jam en la 1830-aj jaroj ekaperis pamfletoj, kiuj kondamnis la imposton pro tio, ke ĝi malebligis taŭgan ventoladon kaj sunlumon de la hejmoj de la loĝantoj de la reĝlando. Zorgoj pri la sanaj konsekvencoj de manko de ventolado kaj sunlumo daŭre kreskis kune kun la efikoj de urbanizado kaj industriiĝo akompanintaj la industria revolucio. Tiel kondukante al situacio, ke tra la jaroj arkitektoj provis pritrakti taŭgajn solvojn konstruante kvartalojn kaj hejmojn, kie loĝis malriĉuloj. Iam maldiafanaj fenestroj aŭ "fenestra preparo" fariĝis io sufiĉe ofta.

La imposto estis finfine aboliciita en 1851, sed ĝiaj efikoj videblas ĝis hodiaŭ. Imitaĵoj pri brita konstruaĵoj de tiuj 155 malhelaj jaroj prezentas maldiafanajn brikajn fenestrojn pro iu aŭ alia kialo, kaj eĉ la originon de la angla frazo "tagluma rabo" (Day light robbery) probable aludas, laŭvorte, al la fenestra imposto, kiu rabis la taglumon de la britoj.

Simila imposto estis konata en Francio kiel *fenestra kaj porda imposto* (1798 – ĉ. 1900), kaj ankaŭ en Nederlando.

Kategorio:Fiska juro
Kategorio:Historio de juro
Kategorio:Impostoj
Bibendum

eta|300px|
[
**Bibendum** (aŭ mallonge **Bib**) estas rekoniga reklamfiguro de la franca pneŭo-produkta firmao Michelin.

Dum la mondekspozicio de 1894 en Lyon okulfrapis al firmaestro *Édouard Michelin* paledo da aŭtopneŭoj el diversaj grandoj, kiuj estis pakitaj en blankaj saketoj. Li atentigis pri tio sian fraton André Michelin: *Se tiu havus krurojn, ĝi similus preskaŭ kiel homo*'. Poste li rimarkis afiŝon kun dika bavaro, trinkanta bieron kaj elparolante *Nunc est bibendum!* (Nun necesas trinki!).
eta|maldekstra|180ra|
Post tio, la fratoj planis la afiŝon, reklamfiguron kun surskribo: ''Nunc est bibendum ! À votre santé ! Le pneu Michelin boit l'obstacle !* (Nun necesas trinki! Je via sano! La Michelin-pneŭo trinkas la obstaklon!)

*Bibendum'' konsistis komence el 40 blankaj pneŭoj, poste el 26.

## Vidu ankaŭ 
* Challenge Bibendum

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala historio 

Kategorio:Emblemoj
Challenge Bibendum

**Challenge Bibendum** estas aranĝo, kreita de Michelin kaj okazinta ekde 1998 ĉiujare. Kerna punkto estas la komparo de la solvoj por la onta trafiko.

eta|maldekstra|180ra|
La aranĝon partoprenas universitatoj, entreprenoj kaj esplorinstitutoj. Oni ne premias, ne komparas prezojn, sed analizas laŭ kategorioj (en 2004 ekzistis la kategorio de persona veturilo, ŝarĝa veturilo, omnibuso kaj mov-rado.

## Eksteraj ligiloj 
* hejma paĝo 

Kategorio:Premioj
Mark Chapman

**Mark Chapman** povas esti:

* Mark David Chapman, murdisto de John Lennon
* Mark Lindsay Chapman, aktoro
* Mark Chapman, teologo
Robert de Sorbon

**Robert de Sorbon** (9-an de oktobro 1201, Sorbon – 15-an de aŭgusto 1274 Parizo) estis franca teologo, konfesigisto de la franca reĝo Ludoviko la 9-a kaj fondinto de la Sorbonne.

Li naskiĝis en malriĉa familio, li finis ekleziajn studojn en Reims kaj Parizo. Pri lia bonvola vivo ekatentis unuafoje Roberto, grafo de Artois, poste ekapogis lin ties frato, la franca reĝo. Li iĝis en 1251 kanoniko en Cambrai, en 1258 en Parizo kaj samtempe persona konfesigisto de la reĝo.

Li komencis instrui en ĉ. 1253 kaj en 1257 fondis la *Maison de Sorbonne*, kie instruis originale 20 malriĉajn junulojn pri teologio. La Sorbonne ĝuis apogon de la reĝo kaj ekde 1259 eĉ apogon de la papo. Pli poste tiu iĝis kerno de la moderna pariza universitato. Li iĝis ekde 1258 instruisto kaj kanceliero de la universitato. Li predikis kaj instruis tie ĝis sia lasta spiro.

Kategorio:Francaj teologoj
Kategorio:Katolikaj teologoj
Kategorio:Sorbono
Likva naftogaso

**Likva naftogaso** aŭ ***LPG** (Liquefied Petroleum Gas)* signifas propanon, butanon kaj ties miksaĵon, kiuj likviĝas je ĉambra temperaturo en relative malgranda premo. Oni nomas ankaŭ tiun gasmiksaĵon kiel *aŭtogaso* aŭ *pelgaso*.

La likva naftogaso *ne* estas *interŝanĝebla* kun la likva tergaso (*LNG = Liquefied Natural Gas*) aŭ kunpremita tergaso (*CNG = Compressed Natural Gas*).

## Proprecoj 
La likva naftogaso konsistas el facile likvigeblaj hidrokarbono-ligiloj (CmHn) kun 3 aŭ 4 karbonatomoj.

La ĉefaj komponentoj de la likva tergaso estas la sekvaj:
* Propano C3H8
* Propeno (Propileno) C3H6 (kun C-duobla ligo)
* Butano C4H10
* Buteno (Butileno) C4H8 (kun C-duobla ligo)

Tiuj gasoj estas likvigitaj je premo de 8 baroj, tiel malpliiĝas ties volumeno je 260-ono.

Tiuj gasoj estas uzataj por industriaj celoj, pelado de veturiloj, hejtado de loĝejoj.

## Vidu ankaŭ 
* alternativa fuelo
* biobrulaĵo
* Likvigita natura gaso (LNG)
* Kunpremita tergaso aŭ kunpremita natura gaso (CNG)

Kategorio:Brulaĵoj
G.I. Bill of Rights

La ***G. I. Bill of Rights***, fakte '''Servicemen's Readjustment Act''' estis ellasita en 1944, por ke la usonaj soldatoj de la dua mondmilito povu facile realiĝi al la normala labora, paca vivo.

La leĝo originale entenis la sekvajn:
* senlaborula mono por daŭro de unu jaro, post la elarmeiĝo
* favoraj kreditoj por akiri memstarecon
* Universitat-alira ebleco por ĉiuj batalintoj

Oni pridiskutis plej forte la lastan punkton. Tiu punkto kondukis al establo de amasuniversitatoj, kelkaj universitatoj triobligis siajn studentajn nombrojn de 1945 ĝis 1948. Tio ebligis studadon de personoj el socitavoloj, kiuj cetere tute ne partoprenis tion (malplimultoj, malriĉuloj).

Kategorio:Usona armeo
Anno (dolĉaĵo)

[eta|Anno el [azukio.]]
[eta|250px|dekstre|*[Daifuku* kun anno ene.]]
**Anno** ( aŭ ; ; ) estas japana pasta dolĉaĵo preparata per miksado de sukero al boligitaj kaj dispremitaj semoj aŭ nuksoj. La azukia anno estas manĝata kiel deserto. Oni uzas ĝin por fari moĉion kun anno nomata *daifuku*. Kiam la azukio estas kuirita kaj kaĉigita, ĝi formas dikan paston aŭ kaĉon.

## Enhavo 
Oni povas fari annon el azukio aŭ fazeolo, fabo, pizo, terpomo, batato, kaŝtano k.a. La plej konata speco de anno estas **azukianno** (), farita el azukioj.

## Specoj 
Ekzistas diversdensaj tipoj de annoj:
* **Grajnanno** () konsistas el boligitaj (sed ne dispremitaj) azukisemoj kun sukero.
* **Dispremita anno** () konsistas el boligitaj kaj dispremitaj azukisemoj.
* **Kribrita anno** () estas boligitaj kaj dispremitaj kaj poste kribritaj por senigi membranojn.
* **Sekigita anno** () estas sekigita, kaj poste remalsekigita por uzo.

## Uzoj 
Jen diversaj pladoj enhavantaj annon.

### Japanaj 
* *Anmitsu*
* *Anpan*: Anno estas garnaĵo de annpano () (bulko kun anno), kiu estas ankaŭ la kapo de Anpanman ("Annbulko-viro", animea figuro).
* *Daifuku*
* *Dango*
* *Dorayaki:* ŝatata manĝaĵo de Doraemon (animea figuro)
* Manĵuo (*manjū*)
* *Oshiruko*
* *Taiyaki*
* Jokano (*yōkan*)

### Ĉinaj 
* *Hóng dòu tāng*
* *Tangyuan*
* *Zongzi*
* Lunkuko
* *Hóng dòu tāng*
* *Bāozi*
* *Jiān dui*
* *hóng dòu gāo*

### Koreaj 
* *Baram tteok*
* *Bungeoppang*
* *Chalboribbang*
* *Hobbang*
* Bulko de Gyeongju
* *Patbingsu*
* *Patjuk*
* *Songpyeon*

### Vjetnamaj 
* *Chè ba màu*
* *Chè đậu đỏ*

## Vidu ankaŭ 
* Japana dolĉaĵo

## Referencoj 
Kategorio:Japanaj dolĉaĵoj
Provincoj de Nederlando

eta
**Nederlando** havas dek du **provincojn** (). Ili konsistas el municipoj (), vidu la artikolojn *listo de nederlandaj municipoj* kaj *listo de nederlandaj urboj*.

## Listo de provincoj 
## Vidu ankaŭ 
* Administra divido de Nederlando
Vazirio

**Vazirio** (, ), **Vazirujo** aŭ **Vaziristano** estas montara regiono en la nordokcidento de Pakistano ĉe la landlimo kun Afganio. Ĝi konsistas el la okcidenta kaj orienta areoj de Peŝavaro inter la riveroj Toĉio norde kaj la rivero Gomalo sude. Ankaŭ apud la distriktoj Sherani kaj Musakhel de Baluĉio sude, kaj la provincoj Ĥost,
Paktia kaj Paktika de Afganio okcidente. 

**Vazirio**, administre dividiĝas en du regionoj: Norda Vazirio, kaj Suda Vazirio kun respektive en 2017  loĝantoj kaj  loĝantoj. Tiuj regionoj ludas gravan rolon en la armitaj islamismaj movadoj, precipe de la talibanoj kaj de la grupo Alkaido.

Kategorio:Geografio de Pakistano
Kategorio:Regionoj de Pakistano
Giovanni Andrea Dragoni

**Giovanni Andrea Dragoni** (ĉ. 1540 – decembro 1598) estis itala komponisto en la malfrua renesanca epoko kaj ano de la Roma Skolo, studento de Giovanni Pierluigi da Palestrina, kaj elstara komponisto kaj *maestro di cappella* [kapelmajstro] en Romo dum la malfrua 16-a jarcento. Li postlasis multnombrajn verkojn sakralajn kaj profanajn, plejmulte vokalajn, kaj li estis speciale fama pro siaj ofte refoje presitaj libroj de madrigaloj.

## Vivo 
Dragoni naskiĝis en Meldola, ne malproksime de Forlì, sed mankas detaloj pri lia vivo.but. Li studis ĉe Palestrina, kion li indikis en la dediĉo de sia unua libro de madrigaloj (1575). Jaron poste li akiris la prestiĝan pozicion de *maestro di cappella* ĉe unu el la plej elstaraj preĝejoj kaj muzikejoj de Romo, Sankta Johano Laterana, kaj li tenis tiun ĉi postenon dum la resto de sia vivo. En 1594, je la fino de lia vivo, Kardinalo del Monte vokis Dragoni taksi la progreson de la reviziado de la liturgia gregoria kanto, parto de la ampleksaj reformoj sekve de la Koncilio de Trento. Dragoni mortis en Romo.

## Muziko 
Dragoni kreis ampleksan verkaron, tamen multaj el siaj sakralaj komponaĵoj deponitaj en la Laterana arkivo perdiĝis inkluzive kolekton da komponaĵoj pri la Lamentadoj de Jeremio (kune kun similaj komponaĵoj de Annibale Stabile), samkiel volumo de komponaĵoj pri magnifikato. Li skribis almenaŭ ses librojn de motetoj, el kiuj kvin perdiĝis.

Li publikis sep librojn de madrigaloj por kvar, kvin kaj ses voĉoj inter 1575 kaj 1594. Tiuj estis ofte represitaj, kio atestas ilian popularecon.

Dragoni estis influata de sia instruisto Palestrina, precipe komence de lia kariero, kaj poste de la renoma madrigalisto Luca Marenzio. La komponstilo de Dragoni emfazis klaran tekstkompreneblecon, sed en la 1590-aj jaroj lia muziko montras kreskan emfazon de la soprana kaj basa linioj samkiel komprenemon pri motiva unueco, ambaŭ karakterizaj trajtoj de la evoluiĝonta baroka stilo. Krome li eksperimentis per plurĥoreco en kelkaj el siaj pli malfruaj verkoj, trajto pli elstara en venecia ol en Roma muziko.

## Fontoj kaj bibliografio 
* Patricia Ann Myers: "Giovanni Dragoni", Grove Music Online, eld. L. Macy (Accessed June 23, 2006), (subscription access)
* Gustave Reese, *Music in the Renaissance*. Novjorko, W.W. Norton & Co., 1954. ISBN 0-393-09530-4

Dragoni, Giovanni
Dragoni, Giovanni
Dragoni, Giovanni
Eksklavo

250px|eta|dekstra|Grafikaĵo de eksklavo (C) de lando B, kiu ne estas enklavo, ĉar ne ĉirkaŭita de unusola fremda lando.
**Eksklavo** (ne ekssklavo, aŭ ek-sklavo, sed unusola vorto el la latinaj vorteroj *ex* el kaj *clavis* ŝlosilo, do laŭsence "la elŝlosita") estas parto de politika, ŝtata teritorio, kiu estas dividita de la resto de la teritorio kaj tial nur atingeblas pere de plia, "fremda", teritorio. Eksklavoj estas la Kaliningrada regiono (Eksklavo de Rusio), Büsingen (Eksklavo de Germanio, komplete ĉirkaŭita de Svislando) aŭ Baarle-Nassau/Baarle-Hertog en Nederlando kaj Belgio.

Se eksklavo estas komplete ĉirkaŭita de unusola alia fremda ŝtato, ĝi estas **enklavo** en tiu ŝtato: Enklavo dependas de tio, ke la ĉirkaŭanta ŝtato permesas veturojn al kaj de la enklavo.. Se eksklavo estas ĉirkaŭita de pluraj ŝtatoj, ne temas pri enklavo. La vorto "eksklavo" do vidas la dividitan teritorion el la perspektivo de la pli granda, sama politika teritorio, kaj "enklavo" la saman teritorion el la vidpunkto de la ŝtato, kiu ĉirkaŭas ĝin.

## Ekzemploj 
* Arcvaŝen

Kategorio:Politikaj esprimoj
Kunlabori

**Kunlabori** estas la agado labori kune. Kunlaboro aŭ **kunlaborado** estas labori kun aliaj por fari taskon kaj por realigi komunajn celojn. Ĝi estas rikura procezo en kiu du aŭ pli da homoj aŭ organizoj laboras kune por realigi komunajn celojn, (tio estas pli ol la intersekciiĝo de komunaj celoj vidita en kooperativaj projektoj, sed profunda, kolektiva persistemo atingi identan celon) - ekzemple, klopodo kiu estas kreiva en naturo - de partumado de scio, lernado kaj konstrua interkonsento.

**Kooperado** estas ago kaj sistemo de la kooperantoj, kiuj partoprenas en koopera asocio. Ĝi ne estas simpla kunlaboro, sed kunagado laŭ statuta celo (pogranda aĉeto, komuna vendo, favoraj kreditoj per komuna banko ks.).

Oni nomas la kooperan societon kooperativo. 

## Vidu ankaŭ 
* ĉina-germana kooperado
* soveta-germana kooperado

Kategorio:Internacia juro
Kategorio:Internaciaj rilatoj
Mark Thatcher

Siro **Mark THATCHER**, 2-a baroneto de Scotney (15-an de aŭgusto 1953) estas brita entreprenisto, filo de Margaret Thatcher kaj Denis Thatcher.

Li translokiĝis en 1995 kun sia familio en Sud-Afrikon. En somero de 2004, li estis arestita kaj li devis resti en hejmaresto. Oni akuzis lin pro engaĝo en la puĉ-provo de la Sandline International en Ekvatora Gvineo.

Kategorio:Britoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1953
Wincenty Kadłubek

Beata **Majstro Wincenty** nomita *Kadłubek* (prononcata: *Vincenty Kadŭubek*, "y" kiel rusa "ы"), (naskiĝis 1161 laŭtradicie en vilaĝo Karwów ĉirkaŭ Opatów; funkcias ankaŭ versio ke li naskiĝis en Kargów ĉirkaŭ Stopnica- mortis la 8-an de marto 1223 en Jędrzejów) kronikisto, skribisto de agoj, verkisto, kanceliero kapelano de princo Kazimierz II Sprawiedliwy, unue ĉefo () de kolegiato de Naskiĝo de Plejsankta Mario Virgulino en Sandomierz poste episkopo en Kraków, beatigita en 1764 de papo Klemenso la 13-a. Li verkis *Kronika Wincentego Kadłubka* (Kroniko de Wincenty Kadłubek).200ra|dekstra|eta|Beata Wincenty Kadłubek, pentro de katedro en SandomierzLaŭtradicie li estis nobelulo kaj li devenis de kavalira familio Różyc (de blazono *Poraj*, ankaŭ nomata *Róża*). Li ankaŭ estis filo de komeso (, estro de ia ejo aŭ grupo), Stefan. Alia versio de historio pri deveno de Kadłubek estas la emo ke li estis filo de kamparano kun pseŭdonimo *kadłub* (esperante *hulo*), de kiu oni povis krei *Kadłubek* (esp. *malgranda hulo*). Lia unua eduko estis en katedrala lernejo krakova sub instruisto nomata Amileus. Tiu apogis kolegiaton en Kielce kaj katedron en Kraków. Pleje li zorgis pri klostroj de cistercianoj en Jędrzejów kaj aliaj centroj de ilia agado.

En jaroj 1167-1185 Kadłubek studis sciencojn liberigitajn kaj ĵuron en Parizo aŭ en Bolonio. Oni ne estas certas ĉu li obtenis titolon de magistro, kiel emigas hodiaŭajn historiistojn difino *Majstro* antaŭ lia nomo.

Li estis unua de du estroj de reformoj en pola preĝejo katolika. Li strebis enkondukigi celibaton kaj plifortigi potencon de priestoj en Pollando. Post 1217 li komencis vivon monakan. Li admiris rigorecon de cistercianaj asketaj praktikoj. Li iris piede de Krakovo al Jędrzejów kie ĉe la renkonto kun monakoj de Jędrzejów oni ŝutis sablan monteton (kopiec), nomita "Kopiec de la renkonto".

Por la komando de princo Kazimierz II Sprawiedliwy li verkis en latina lingvo *Polan kronikon*, kvartoman, kiu estas ĉefa, tamen ne tute verdirema verko de la pola historio de tiu epoko. En tiu kroniko aŭtoro substrekas pleje la moralajn aferojn de priskribitaj agoj.

En klostro de Jędrzejów li vivis dum kvin lastaj jaroj de lia vivo kaj tien li estis entombigita. Li enkondukis en Pollando moron de bruli la eternan lumon antaŭ Eŭkaristio.

## Vidu ankaŭ 
* Gall Anonim, Jan Długosz
* Historio de Pollando

Kategorio:Polaj beatuloj
Kategorio:Polaj romkatolikaj episkopoj
Kategorio:Polaj kronikistoj
Kategorio:Polaj historiistoj
Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Polaj cistercianoj
Kategorio:Polaj nobeloj
Kategorio:Polaj juristoj
Vivoverko

**Vivoverko** estas

* tuta verkaro de iu artisto (aŭtoro, komponisto, skulptisto, filmisto ...) vidu **plena verkaro**
[eta|dekstra|300ra|[Rabin, Clinton kaj Arafat post la Oslo-traktato, 1994]]
* la ĉefa atingo de homo, pri kiu li dum la plej longa periodo en sia vivo laboris kaj zorgis, ekzemple
** *"La fabriko/entrepreno/produkto X estis lia vivoverko."*
** *"La repaciĝo inter Israelo kaj Palestino estis la vivoverko de Jicĥak Rabin."*
** *"Esperanto estas la vivoverko de L. L. Zamenhof."*

Kelkaj kulturpremioj estas aljuĝataj ne por iu specifa verko, sed por la *vivoverko* de la premiitoj, ekzemple
* *Honora Oskar-premio* por la tuta filmaro de filmisto
* *Viena Nestroy-Teatropremio
* *Internacia pontopremio de urbo Görlitz* (germane: *Internationaler Brückepreis*) por progresigo en *Eŭropa interkompreno*
* *Grammy Lifetime Achievement Award* por muzikistoj
* *Leroy P. Steele Prize* por matematikistoj
* *en Esperantujo la FAME-fondaĵo por stimuligo de internaciaj kompreniloj* distingas personojn per la *Alena Esperanto-Kulturpremio''

Kategorio:Homoj
Kategorio:Biografio
Goli otok

**Goli Otok** (kroate: *nuda insulo*) estas kroata insulo en la Adriatiko, inter la insulo Rab kaj la kontinento. Ĝi havas la surfacon de 4,53 km². La insulo fifamas, ĉar oni tie gardis, enprizonigis la politikan opozicion, malamikojn de la komunisma reĝimo (1949-1988). Pli poste oni enprizonigis tien eĉ krimulojn kaj junulajn pekulojn. Inter 1949 kaj 1956 mortis tie onidire ĉ. 2000 homoj pro la kruelaj cirkonstancoj.

Oni trudlaborigis la prizonloĝantojn en la ŝtonrompejo. La prizono estis en 1988 ĉesita kaj en 1989 tute forlasita. La insulo estas hodiaŭ neloĝata, sed turistoj povas viziti ĝin.

La insulo ne havis propran akvofonton, tiel oni liveris tien eĉ la trinkakvon.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.goli-otok.com/german/golio01a_d.htm 

Kategorio:Insuloj en Kroatio
Kategorio:Adriatiko
Shiromuku

eta|Edzino en *shiromuku* ĉe Meiji-sanktejo
**Shiromuku** (japane: 白無垢) estas tradicia japana edziniĝkimono, kutime el silka brokaĵo kun enteksitaj bonŝancanoncaj motivoj (gruo, pinio, ...).

Ĝi estas, kiel ankaŭ *uchikake* multe pli longa el aliaj kimonoj. Ĉar ĝi estas tre multekosta, oni nuntempe ĝin ricevas herede aŭ luprenas kontraŭ "nur" kelkaj miloj da eŭroj.

La edzino portas kun shiromuku tradicie blankan kufon.

## Vidu ankaŭ 
* kimono

Kategorio:Tradiciaj vestoj de Japanio
Uwagi

**Uwagi** (japane; &#x4e0a;&#x8863; aŭ &#x4e0a;&#x7740;) estas tradicia japana jako.

*Uwagi-oj* povas esti tre diversaj. La pli simplaj estas el blanka ŝtofo, el lino aŭ nuntempe plej ofte el kotono. *Uwagi* estas portata nur la maldekstra flanka super la dekstran, escepto nur ĉe mortintoj.

Laŭ uzo ekzistas aliaj koloroj, dikecoj aŭ printitaj desegnaĵoj.

Iuj modeloj havas simplajn ligilojn ĉe talio por fiksi la partojn.

## Vidu ankaŭ 
* yukata
* kimono

Kategorio:Tradiciaj vestoj de Japanio
Kategorio:Luktosporto
Benedek Jancsó

**JANCSÓ Benedek** [janĉO] estis hungara historiisto, publikisto kaj koresponda membro de la Hungara Scienca Akademio (1916) naskita la 19-an de novembro 1854 en Gelence kaj mortinta la 27-an de junio 1930 en Budapeŝto.

## Kariero 
Jancsó studis en Koloĵvaro kaj Vieno. Li estis mezlerneja instruisto en Pancsova, en Arad, poste ekde 1887 en Budapeŝto. Dum la registaro de Bánffy, li iĝis kunlaboranto en la departemento pri naciaj malplimultoj. Li laboris ekde 1907 en la ministero pri la religio kaj publikedukaj aferoj. Li estis kunlaboranto ĉe la Budapesti Hírlap, gvidanto de la Socioscienca Asocio. Li estis referisto pri naciaj malplimultoj en 1917–18 en la Bukareŝta aŭstra-hungara komandejo.

## Verkoj 
* *Erdély története* (The History of Transylvania).(Kolozsvár. Minerva Irodalmi és Nyomdai M_intézet Rt. 1931)http://szekelyivadekok.tripod.com/erdely_tortenete.pdfhttp://mek.oszk.hu/10100/10104/index.phtml
* *Szenci Molnár Albert* (Kolozsvár, 1878)
* *Kölcsey Ferenc* (Kolozsvár, 1885)
* *Középiskoláink reformja* (Bp., 1891)
* *Szabadságharcunk és a dákó-román törekvések* (Bp., 1895)
* *A román nemzetiségi törekvések története* (I–II, Bp., 1896–1899)
* *A román irredentista mozgalmak története* (Bp., 1921)

## Literaturo 
* *Jancsó Benedek Emlékkönyv* (Red. ASZTALOS Miklós, Bp., 1932).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Happi

[eta|Virinoj en *happi* ĉe [matsuri]]
**Happi** (japane: 法被 aŭ 半被) estas tradicia japana jako, kutime el indigo-blua aŭ bruna kotono kun surprintita mon.

Tradicie *happi* estis portita de servistoj. Nuntempe oni surprintas ankaŭ simbolojn de vendejoj aŭ organizaĵoj.

Ekde la Edo-epoko ankaŭ fajrobrigadistoj portis ilin. Dorse troviĝis la grupo al kiu ili apartenis.

Kategorio:Tradiciaj vestoj de Japanio
Honora Oskaro

La **Honora Premio** () estas premio de la usona *Academy of Motion Picture Arts and Sciences*, pli konata ĝi estas kiel **"Honora Oskaro"**.

La Honora Premio - kontraste al aliaj *Oskaroj* - ne nepre estas aljuĝata ĉiujare. Dum ne jam ekzistis la kategorio *Plej bona fremdlingva filmo* (ĝis 1955) Honora Oskaro estis aljuĝita al elstaraj eksterlandaj filmoj.

Per la *Honora Premio* la Akademio distingas homojn pro ties vivoverko aŭ elstaraj atingoj, instituciojn pro grandaj meritoj por la Akademio.
La premio samtempe anigas la premiiton al la Akademia komisiono *Board of Governors*.

**Listo de premiitoj per Honora Premio de la Usona Film-Akademio**
(laŭalfabete, ne kompleta)

**A**
* Robert Altman – vivoverko
* Michelangelo Antonioni – vivoverko
* Fred Astaire
**B**
* Edgar Bergen
* Charles Boyer
**C**
* Yakima Canutt – vivoverko (sekurigaĵoj por riskodublantoj)
* Jack Cardiff
* 20th Century Fox – por *CinemaScope*-tekniko
* Charlie Chaplin
* Maurice Chevalier
* Gary Cooper
**D**
* Lee De Forest – son-filmo
* Cecil B. DeMille – vivoverko
* Walt Disney – trifoje distingita: 1932 por *Muso Miĉjo*, 1939 por *Neĝulino kaj la sep nanoj*, 1942 por Fantasia
* Kirk Douglas – vivoverko
**E**
* Blake Edwards
**F**
* Douglas Fairbanks – unua prezidento de la *Akademio*
* Federico Fellini – vivoverko
* Forbidden Games – franca filmo
**G**
* Greta Garbo – vivoverko
* Cary Grant – vivoverko
* Alec Guinness
**H**
* Bob Hope
**K**
* Elia Kazan
* Buster Keaton
* Gene Kelly
* Deborah Kerr
* Akira Kurosawa
**L**
* *Ladri di biciclette* – itala filmo
* Stan Laurel
* Harold Lloyd
* Ernst Lubitsch
* Sidney Lumet
**M**
* William Cameron Menzies – kolora filmo
* Ennio Morricone – vivoverko, filmmuziko
**O**
* Laurence Olivier – vivoverko
* Peter O'Toole
**P**
* George Pal – vivoverko, pup-animacio
* Mary Pickford – vivoverko
**R**
* Raŝomon – japana filmo
* Robert Redford
* Jerome Robbins – vivoverko, koreografio
**S**
* Samurai I: Musashi Miyamoto
* Society of Motion Picture and Television Engineers
* Barbara Stanwyck
* James Stewart
* Leopold Stokowski
**T**
* Technicolor
* William Tuttle
**W**
* Andrzej Wajda
* Warner Bros. – son-filmo
* Peter Weir
* Onna White
**Z**
* Adolph Zukor

Kategorio:Akademia Premio
Lernejaj uniformoj en Japanio

eta|Lerneja uniformo en Japanio
**Lerneja uniformo** estas deviga en la plej multaj lernejoj en Japanio.
Kaj knabaj kaj knabinaj uniformoj havas eŭropo|eŭropajn modelojn

## *Gakuran* (knaboj) 
[eta|200px|maldekstra|Lernejanoj en *gakuran* en [Toyama.]]
**Gakuran** (japane: 学らん bzw. 学ラン) estas la japana lerneja uniformo por knaboj de meznivelaj kaj altnivelaj lernejoj. La jako kaj la longa pantalono estas plej ofte nigraj, foje ankaŭ malhelbluaj, la ĉemizo kutime blanka. La jako havas orajn butonojn. La kolumo estas ĉiam mallarĝa, ĉar la baza formo estis farita laŭ la uniformo de la japana armeo, kiu mem devenas de prusaj modeloj.

La nomo *gakuran* estas kunigo de la mallongigoj *gakkō* (学校 = lernejo) kaj *randa* (らんだ). Tiu lasta vorto estas el la Edo-epoko kaj verŝajne mallongigo de *oranda* (和蘭, portugale: olanda = Nederlando) kaj signifas "eŭropa vesto".

## *Serafuku* (knabinoj) 
eta|Tipa *serafuku*-modelo
En multaj japanaj mez- kaj altnivelaj lernejoj, knabinoj portas maristan veston (japane: セーラー服 *Sērāfuku*).

Unue *serafuku* estis enkondukita en 1921 en la knabinan akademion Fukuoka (福岡女学院 *Fukuoka jogakuin*) de la estrino Elisabeth Lee laŭ modelo de sportvestoj portitaj en Britio. Tuj poste maristaj vestoj disvastiĝis kiel lerneja uniformo por knabinoj en la tuta lando, dum la modelo por knabaj uniformoj estis tiuj de la prusa armeo.

Tradicie la marista ĉemmizo kaj jupo estas malhelbluaj, escepte la blankaj strioj. Nuntempe aldoniĝis aliaj koloroj, sed plej ofte oni vidas malhelbluajn, blankajn aŭ grizajn uniformojn.

Dum la 1980-aj jaroj modiĝis ĝisplanke longaj jupoj, sed iuj opiniis ilin misetikaj kaj komparis ilin al "malmultekostaj kurtenoj". Tial oni enkondukis mallongajn, kutime kraditajn jupojn.
La marista ĉemizo estis ie anstataŭita de marista jako. Knabinoj ŝatas porti la mallongan jupon kiel minimuma jupo, ĉefe kun "loose socks" (malfiksaj ŝtrumpetoj).

## Maristaj uniformoj en mangaoj kaj animeoj 
Maristaj uniformoj konatiĝis eksterlande pro mangaoj kaj animeoj. Oni trovas ilin ĉefe stiligitaj (Sailor Moon) aŭ kiel lerneja uniformo, ekz. en Inu Yasha (Kagome), en Detektivo Conan (Kazuha), en Magic Kaito (Nakamori Aoko).

## Seksa simbolo 
Ĉar iuj japanaj viroj fiksiĝis je junaj virinoj kiel sekssimbolo kaŭzis ke dancistinoj kaj servistinoj en multaj trinkejoj portas lernejajn uniformojn, eĉ se la portanto jam estas pli ol 30-jara. Multaj seksaktorinoj fakiĝis pri rolado de lernejaninoj.

Kategorio:Tradiciaj vestoj de Japanio
Kategorio:Uniformoj
Kategorio:Edukado en Japanio