open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brindzo

**Brinzo** estas ŝaflakta produktaĵo simila al kazeo kaj fromaĝo. Ĝi nomeblas ankaŭ per senneologisma faka esprimo kiel *muelita selakto*. Ĝia produktado, same kiel ŝafbredado, estas tipa por Rumanio, de kie ĝi ĉirkaŭ la 15-a jarcento venis ankaŭ al Slovakio, Pollando kaj Ukrainio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* EuroInfo - Slovaka brindzo  
* Korporacio de brindzistoj - Pri brindzo  
* Brindzo. Ni scias, ke ĝi estas saniga. - Farmár, 25/2009  

Kategorio:Fromaĝoj
Kategorio:Slovaka kuirarto
Chełmno

**Chełmno**  (aŭ **Chełmno nad Wisłą** , ĝis 1920  , 1940-45 ) estas urbo en Kujavio-Pomerio en Pollando.

La urbo situas sude de Vistulo je proksimume 30&nbsp;km nordoriente de Bydgoszcz. Chełmno estas sidejo de la samnoma distrikto Chełmno (*powiat chełmiński*) kaj havas 20 600 loĝantojn. En la Mezepoko la urbo apartenis al la Hansa Ligo. Ĝis 1920 la urbo apartenis al Prusio kaj al la Germana Regno, de tiam al Pollando.

eta|la urbodomo
[eta|300ra|maldekstra|La [Hansa Ligo ĉirkaŭ la jaro 1400

]]

## Personoj naskiĝintaj en la urbo 
* Hermann Löns, germana verkisto kaj ĵurnalisto

## Partneraj urboj 
* Hannoversch Münden, Germanio

## Literaturo 
* Marian Biskup, *Dzieje Chełmna i jego regionu. Zarys monograficzny* (Historio de Chełmno kaj ties regiono. Monografio), Toruń 1968 http://kpbc.umk.pl/publication/607
* Horand Henatsch (eld.): *Kulm an der Weichsel. Stadt und Land im Wechsel der Geschichte 1232-1982*. Bremervörde, 1982.
* Mansfeld Bogusław, *Zespół zabytkowy Chełmna*, (Antikvaĵoj de Chełmno), Varsovio 1983 http://kpbc.umk.pl/publication/605
* Kwiatkowska Eugenia, *Chełmno współczesne na tle jego przeszłości*, (Nuntempa Chełmno surfone de ĝia historio), Toruń 1984 http://kpbc.umk.pl/publication/606
* Kałdowski Jerzy, *Ratusz w Chełmnie*, (Urbodomo en Chełmno), Toruń 1984 http://kpbc.umk.pl/publication/604
* Chrzanowski Tadeusz, Kornecki Marian, *Chełmno*, Vroclavo 1991 http://kpbc.umk.pl/publication/602

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Urboj de Kujavio-Pomerio
Kategorio:Urboj en Pollando
Grafeo

maldekstra|eta|200px|Nedirektita grafeo kun 6 verticoj kaj 7 lateroj
En matematiko kaj komputiko, **grafeo** estas (neformale) aro da objektoj nomataj **verticoj** kunigitaj de ligoj nomataj **eĝoj** aŭ **lateroj**. Kutime, grafeo estas prezentata kiel aro da punktoj (la verticoj) ligitaj per linioj (la eĝoj). Depende de la apliko, iuj eĝoj povas esti direktitaj.

Grafeo estas baza objekto en grafeoteorio.

## Difinoj 
Difinoj de grafeo en grafeoteorio varias en la literaturo. Jen estas unu el la konvencioj.

### Nedirektita grafeo 
maldekstra|eta
**Nedirektita grafeo** aŭ **grafeo** *G* estas ordigita duopo *G* := (*V*, *E*):
:* *V* estas aro de **verticoj**,
:* *E* estas aro de neorditaj paroj de verticoj, difinantaj la **eĝojn** aŭ **liniojn**.
:* La verticoj apartenantaj al eĝo estas nomataj **finpunktoj**, aŭ **finaj verticoj** de la eĝo.

*V* (kaj de ĉi tie *E*) kutime estas finia aro, kaj multaj el la konataj rezultoj ne estas veraj (aŭ estas iom malsamaj) por **nefinia grafeoj**, ĉar multaj el la argumentoj ne validas en la nefinia kazo.

### Orientita grafeo 
maldekstra|eta
**Orientita grafeo** aŭ *G* estas ordigita duopo *G*:=(*V*, *A*) kun
* *V*, aro de **verticoj**,
* *A*, aro de ordigitaj duopoj de verticoj, nomataj **direktitaj eĝoj**, **arkoj**, aŭ **sagoj**. Eĝo *e* = (*x*, *y*) estas konsiderata kiel direktita **de** *x* **al** *y*; *y* estas nomata la **kapo** kaj *x* estas nomata la **vosto** de la eĝo.

### Miksita grafeo 
**Miksita grafeo** *G* estas ordita triopo *G* := (*V*,*E*,*A*) kie *V*, *E* kaj *A* estas difinitaj kiel pli supre.

## Ecoj de grafeoj 
Du eĝoj de grafeo) estas nomataj **najbaraj**, se ili havas komunan verticon. Simile, du verticoj estas nomataj **najbaraj** se ili havas komunan eĝon, do ili estas kunigitaj per eĝo. Vertico kaj eĝo, kiu ligas ĝin al alia vertico, estas nomataj **incidaj**.

## Vidu ankaŭ 
* Hipergrafeo
* Kahelanta
* Glosaro de grafeoteorio
* Listo de grafeoteoriaj temoj
* Grafeo (datumstrukturo)
* Grafea desegnaĵo
* Duala grafeo
* Dudirekta grafeo

Kategorio:Diskreta matematiko
Kategorio:Grafeteorio
Kategorio:Algebra grafeteorio
Kategorio:Topologia grafeteorio
Ekstermejo Chełmno

eta|250px250px|eta|
eta|250px|maldekstra|La loko de la amasaj tombejoj en la nazia ekstermejo Chełmno
**Chełmno** (germane Kulmhof, ne rilatas al Chełmno) estis nazia ekstermejo en okcidenta Pollando, apud la rivero Ner, alfluanto de Varto, kreita antaŭ la Wannsee-konferenco. La neniigejo funkciis ekde decembro 1941 ĝis januaro 1945. Ĝi estis la ĉefa loko de la holokaŭsto de judoj el la provinco Vartlando kaj malliberuloj de la Lodza geto. Laŭ ideo de Hitler pri „Fina Solvo”, oni ekstermis polajn judojn, sed ankaŭ ciganojn kaj sovetiajn militkaptitojn.

## Historio 
Oni ekzekutis laŭ diversaj aŭtoroj de 170.000 ĝis 360.000 homojn. Oni enfermis la ontajn viktimojn en ŝargejo de ŝarĝaŭtoj kaj enkondukis la vostgason. Oni bone kamuflis la enirejon de la ŝarĝaŭtoj kaj desegnis *duŝejo*. Oni enterigis la mortintojn en amastombejo, en la proksimaj tombejoj aŭ (ĉefe post 1942) liveris ilin al novkonstruita krematorio.

Tie funkciis fifama ostomuelejo. Oni provis malaperigi la pruvojn ekde aŭgusto de 1944 ĝis januaro de 1945: La SS (la organizaĵo *Schutzstaffel* ("Protekta Skadro") aŭ mallonge *SS* estis grupo de la naziisma partio NSDAP de Adolf Hitler) - bruligis kaj neniigis la instalaĵojn kaj provis ekstermi ĉiujn anojn de la ekstermejo. Restis nur du judaj travivantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Germana invado en Pollando
* Listo de naziaj koncentrejoj
* Zofia Nałkowska

## Bibliografio 
* Partick Montague, *Chełmno. Pierwszy nazistowski obóz zagłady*. Originala titolo *Chelmno and the Holocaust: A History of Hitler’s First Death Camp*, tradukis Tomasz S. Gałązka, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2014, p. 416

Chełmno
Kategorio:1942 en Pollando
Kategorio:1943 en Pollando
Nowe

eta|130px|Bazaro en Nowe
**Nowe** () estas urbo en Kujavio-Pomerio (*Województwo kujawsko-pomorskie*) en Pollando. Ĝi apartenas al komunumo Nowe en distrikto Świecki.

La urbo havis 6270 loĝantojn en 2005.

Kategorio:Urboj de Kujavio-Pomerio
Kategorio:Urboj en Pollando
Esperanto-Panorama

***Esperanto Panorama*** estis dumonata nederlandlingva revuo pri Esperanto kaj pri lingvaj problemoj, eldonita inter 1970 kaj 1990. Eldonis ĝin Belga Esperanto-Federacio (BEF) inter la jaroj 1970 kaj 1979. En la komencaj jaroj estis ofte diskutoj en la estraro de BEF, ĉu la nederlandlingva revuo havu ankaŭ nederlandlingvan titolon *Esperanto-Panorama*, aŭ la esperantlingvan titolon *Esperanto-Panoramo*. Pro tio la unuaj numeroj nomiĝis *Esperanto-Panoramo*. Ekde 1980 transprenis la eldonadon la juna Flandra Esperanto-Ligo. La eldonkvanto variis inter 500 kaj 1000 ekzempleroj, inter kiuj la plimulto iris al adresoj en Belgujo kaj kelkdekoj ĝis cento al adresoj en Nederlando. La revuo mezume havis 20 paĝojn en formato DIN A5. La precipa temo estis lingvo-problemoj. En aparta aldonaĵo al la revuo aperis dum ĝia tuta ekzisto la programoj de ĉiuj Esperanto-grupoj en la nederlandlingva teritorio, do en Nederlando kaj Flandrujo.

La redaktoroj de *Esperanto-Panorama* estis:
* Paul Peeraerts (1970-1981)
* Anne Tilmont (1981-1984)
* Paul Peeraerts (1984-1987)
* Guido Van Damme (1988-1990)

Ekde 1991 la nomo de la revuo estas ŝanĝita al *Horizon-taal*.

## Eksteraj ligiloj
* Kompleta bita kolekto de la revuo
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Esperanto-Panorama
Esperanto-Panorama
Kategorio:Belgaj gazetoj
Kategorio:Eldonaĵoj de Flandra Esperanto-Ligo
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)
Hero

**Hero** estas la nomo de diversaj roluloj de la helena mitologio. Inter ili:

*Hero, edzino de la olimpa reĝo Zeŭso.
*Hero, sacerdotino de Afrodito kaj amantino de Leandro.

## Ne konfuzu kun 
* Heroo
Taiedo di Chions

**Taiedo di Chions** estas vilaĝo de la komunumo Chions en la Provinco de Pordenone en Italio.
En la centro estas malnova historia preĝejo dediĉita al Sankta Andreo.

## Historio
La plej malnova dokumento estas d la jaro 1260.
En la 15jc Taiedo estis fama en ĉiuj kortoj de Eùropo kaj ĉe la Papo.Pro problemo de heredaĵo de la familio Altan di Salvarolo.
1519: Sendependa paroko
1521: Preĝejo konsakrita de la episkopo de Concordia Argentino.
Inter 1850 kaj 1950 pli ol duono de la vilaĝanoj elmigris en Francio,Usono,Kanado kaj Argentinio.
## Ekonomio
La vilaĝo vivas precipe pri agrikulturo. Estas ankaŭ fama fromaĝejo -tipo Montasio .

## Interesaĵoj
Preĝejo

Stadio - Futbaleto ligo al futbaleta TTT-paĝo

Parko de Torrate Arto en arbaro  

Dosiero:taiedo.jpg

Kategorio:Komunumoj de Italio
Fântânele (apartigilo)

**Fântânele** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Fântânele (Ceru-Băcăinți) estas vilaĝo en distrikto Alba.
*Fântânele (Bistrița) estas vilaĝo en distrikto Bistrița-Năsăud.
*Fântânele (Beliș) estas ripozejo en distrikto Cluj.
*Fântânele (Târgu Lăpuș) estas vilaĝo en distrikto Maramureș.
*Fântânele (Mureș) estas vilaĝo en distrikto Mureș.
*Fântânele (Dragu) estas vilaĝo en distrikto Sălaj.
*Fântânele (Săliște) estas vilaĝo en distrikto Sibiu.
*Fântânele estas komunumo en distrikto Arad.
Bordoșiu

**Bordoşiu** [bordiŝiu] (hungare: **Bordos** bordoŝ) estas vilaĝo en Rumanio norde de Sighişoara. Administre ĝi apartenas al Fântânele (Mureş).
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 481 loĝantojn (hungaroj), en 1992 337 (76% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1451. Ĝi estis sikula vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Renomaj personoj
*Teréz Czegő (*17-a de aprilo 1947): aktorino.
*István Molnár d-ro (17-a de decembro 1910 - Cristuru Secuiesc, 10-a de januaro 1997): etnografo, muzeologo, fondinto de muzeo en Cristuru Secuiesc.
*Imre Simonfi (*10-a de decembro 1930): poeto, ĵurnalisto.

## Eksteraj ligiloj
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto Mureş

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Călimănești (Mureș)

**Călimănești** [kǝlimǝneŝtj] (hungare: **Kelementelke**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al la komunumo Fântânele.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 730 loĝantojn (hungaroj), en 1992 925 (98&nbsp;% da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas el 1498. Ĝi estis sikula komunumo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Renomaj personoj 
* Lajos Gönczi (patro) (1852–1929), naturscienca verkisto kaj literaturhistoriisto.http://www.muvelodes.ro/index.php/Cikk?id=451
* Amália Botos (1907 – ?) popola aŭtobiografiistino.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Viforoasa

**Viforoasa** [viforŭasa] (hungare: **Havadtő**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al Fântânele (Mureș).
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 773 loĝantojn (hungaroj ), en 1992 910 (96% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1501. Ĝi estis sikula komunumo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Gravaj personoj 
*Albert Metz (13-a de decembro 1868 – 25-a de julio 1925, Târgu Mureș) – komponisto, violonisto
*Győző Saszet (17-a de majo 1901 - Oradea, 30-a de majo 1981) popolkultivinto, poeto. 
## Eksteraj ligiloj
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto Mureş

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Amanullah Ĥan

eta|
**Amanullah Ĥan** (naskiĝis la  en Paghman/Afganujo; mortis la  en Zuriko/Svislando) estis ekde 1919 ĝis 1929 reĝo de Afganujo.

Amanullah Ĥan estis la 3-a filo de emiro Habibullah Ĥan kaj Sarvar Sultanah. En 1919 li surtroniĝis post morto (murdo) de sia patro. En 1919 komenciĝis la Tria Angl-Afgana Milito. La britoj malvenkis kaj Afganujo regis ekde tiam sian teritorion. Amanullah Ĥan klopodis por politika kaj sociala modernigo de la lando.

En 1926 ŝanĝis li sian titolon de emiro al padiŝaĥo (reĝo). La Reĝlando Afganio ( د افغانستان واکمنان,  پادشاهي افغانستان) estis islama monarkio en la sudo de la Centra Azio kaj establita en 1926, sekvinte la Emirlandon Afganio post kiam Amanullah Ĥan iĝis reĝo kaj la proklamado de la reĝlando 7 jaroj post sia preno de la potenco.

Habibullah Kalakâni detronigis lin en januaro de 1929. Ĥan fuĝis tra Hindio al Zuriko/Svislando, kie li mortis la 25-an de aprilo 1960.

Li havis 3 edzinojn kaj 9 gefilojn.

Kategorio:Afganio
Kategorio:Reĝoj de Afganio
Voșlăbeni

**Voșlăbeni**  (hungare: **Vasláb** ) estas komunumo en Rumanio sude de Gheorgheni. El ĝia teritorio memstariĝis en 1956 la vilaĝo Izvorul Mureș, sed de 1968 ĝi administre denove apartenas al ĝi.

En 1910 Voșlăbeni havis 940 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 2 053 (60 % da rumanoj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1721. La teritorio estis la bieno de familio Lázár, kiu popolis ĝin per rumanoj el Moldavio. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Csík vármegye*). La grek-katolika preĝejo estis konstruita en 1864. Administre apartenas al ĝi Izvoru Mureșului.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administrcia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita

Kategorio:Distrikto Harghita
Uther Pendragon

Laŭ la mitologio de Britio, **Uther Pendragon** (pen-dragon = "kapo de la drakoj") estis la patro de Reĝo Arturo. Kaj laŭ la legendo, kiel priskribita de Geoffrey de Monmouth, reĝo de Britio. En la franca li nomiĝas *Uterpendragon* aŭ *Utependragon*, en la kimra *Uthyr Pendragon* kaj en la ejra *Iubhair*. Eble la antaŭnomo *Uther* havas la saman originon kiel *Arturo*.

Li batalis kontraŭ la anglosaksoj de Kent, kiuj klopodis okupi pli da Anglio.

Laŭ Geoffrey de Monmouth, Uther Pendragon estis la filo de la romia imperiestro Konstantino la 2-a. Geoffrey diris ke li kondukis armeon al Irlando por helpi Merlinon porti la ŝtonojn de Stonehenge al Anglio; kaj ke, post jaroj de batalado, la anglosaksoj mortigis lin per veneno.

Uther edziĝis al Igraine.

Kategorio:Kelta mitologio
Kategorio:Mitaj roluloj
Kategorio:Mitaj reĝoj
Kategorio:Roluloj de la Artura literaturo
Roua

**Roua** [roŭa] (hungare: **Rava**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Sighişoara. Administre ĝi apartenas al Fântânele (Mureș).
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 874 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 434 (86% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1566. Ĝi estis sikula komunumo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Zoltán Kedei (n. 29-a de novembro 1929): pentristo.
* Ferenc Ajtay (n. 6-a de marto 1932), geografia fakverkisto, radaktoro de Erdélyi Gyopár

## Eksteraj ligiloj
* Interaga mapo de distrikto Mureş

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Beskidoj

[eta|250ra|[Babia Góra]]
eta|250ra|
**Beskidoj** (ĉeĥe kaj , , , ) estas arbarkovrita montaro etendiĝanta de la rivero Bečva okcidente (Ĉeĥio) ĝis la rivero Ĉeremoŝ (Ukrainio) oriente, kaj nordokcidente de Slovakio kaj sude de Pollando. Ilia larĝeco proksimumas je 50-70 km, kaj longeco ĉirkaŭ 600 km.

## Limoj 
La limoj kaj disdivido en diversaj landoj estas iomete diference difinataj, ekz. en la pola tradicio: de nordo najbaras kun la montetaro de Karpatoj, de sudo kun Pieniny, plej okcidente troviĝas montaro Moraviasileziaj Beskidoj, kaj la orienta limo plejofte estas Uĵoka montpasejo

La ĉeĥa parto etendiĝas ekde la okcidenta parto de Karpatoj, sude kaj oriente de Moravia pordego kaj disiĝas je pli malgrandaj partoj. Moraviasileziaj Beskidoj konsistas el Radhošť-montetarregiono kaj Lysá hora-montetarregiono etendiĝante de la orienta parto de Ĉeĥio al la suda parto de Pollando. Ĉirkaŭ tiu centra parto situas la Tgšini-Beskidoj (norde), Hostýnské vrchy (sud-okcidente), Vsetínské vrchy (sude) kaj la montaro Javorníky eĉ pli sude ĉe la ĉeĥa-slovaka limo. Slovakaj Beskidoj altiĝas oriente ĉe la pola limo.

## Geologio 
Beskidoj estas la plej junaj montoj en Pollando, estiĝis kiel Karpatoj ĉirkaŭ 20 mln da jaroj antaŭe, kaj konsistas el alterniĝintaj sedimentaj rokaĵoj, ĉefe el konglomeraĵoj, grejsoj, ardezoj, malpli ofte el marnoj kaj kalkoŝtonoj.
La plej alta pinto de la Beskidoj estas Babia Góra (1725 m) en Pollando, Pilsko (1557 m) en Slovakio. Ĉe la nordokcidenta piedo de la Beskidoj oni minas ferercon kaj prilaboras ĝin en Ostrava.

La sedimentoj kreiĝis en la pramaro Tetiso, kie ekzistis sur teritorio de Karpatoj pli ol 100 mln da jaroj. La roka materialo amasiĝis sur la fundo de supra ĵurasio ĝis malsupra mioceno.

En la montaro fontas riveroj la Rožnovská Bečva, Vsetínská Bečva kaj Vistulo.

## Klimato 
Beskidoj havas montaran klimaton kun seka somero kaj vintre kun abunda kvanto da neĝo. Tio konvenas por bredado somere kaj vintre por vintra sporto (Frenštát pod Radhoštěm, Vsetín). La neĝo aperas jam novembre kaj restas ĝis aprilo. Februare/marte abunde neĝas.

## Flaŭro kaj faŭno 
**Vegetaĵaro**

Laŭ altecozonoj oni povas klare distingi laŭvicajn kreskaĵojn:
* fago, abio, sikomora acero
* piceo
* montara pino, birdokaptista sorbuso

**La mondo de bestoj**

* cervo kaj apro
* vulpo, marteso kaj melo, bruna urso, kaniso, linko, sovaĝa kato
Birdoj:

* paruedoj, turdedoj, pegedoj, urogalo, komuna fazano, bonazio, karako, gufo
en tio akcipitroformaj birdoj: malgranda kriaglo, serpentaglo, komuna buteo

* amfibioj kaj reptilioj: alpa trituro
* fiŝoj: karpo, truto

Plie: 3000 specioj de senvertebruloj: koleopteroj kaj himenopteroj, lepidoptera, dipteroj, tardigradoj, moluskoj

## Bibliografio 
* Jerzy Kondracki, *Geografia regionalna Polski* (Regiona geografio de Pollando), Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998
* Jerzy Kondracki *Karpaty* (Karpatoj), la dua plibonigita eldono, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, ISBN 83-02-04067-3

## Vidu ankaŭ 
* Ivančena
* Bukovské vrchy


Kategorio:Montaroj en Ĉeĥio
Kategorio:Montaroj en Slovakio
Kategorio:Montaroj en Pollando
Kategorio:Geografio de Moraviasilezia regiono
Hu Yaobang

HU Yaobang (; naskiĝis en novembro de 1915 en Liu-yang, provinco Hunan, Ĉinio, kaj mortis la , en Pekino). Li estis la ĝenerala sekretario de la Ĉina Komunista Partio inter 1981 kaj 1987.

Li naskiĝis en malriĉa kamparana familio, kaj en aĝo de 14 forlasis la hejmon kaj aliĝis al la komunistoj. Li iĝis ano de la Komunista partio en 1933.

Post la Longa marŝo (1934–35), li iĝis proksima kunlaboranto de la pli posta partia gvidanto Deng Xiaoping. En 1952, Hu sekvis Deng-on al Pekino, kie li iĝis gvidanto de la Komunista Junulara Asocio (1952–66).

Post la eko de la kultura revolucio, li kaj Deng estis dufoje forigitaj el la gvidantaro, sed ambaŭfoje ili estis rehabilititaj. Post la dua fojo en 1977 li iĝis gvidanto de la struktura sekcio de la partio, poste ano de la Politika Komitato kaj propaganda ĉefo.

Hu iĝis ĝenerala sekretario de la ĉina Komunista partio en februaro de 1980 kaj samtempe konstanta ano de la Politika Komitato. En junio de 1981 li plupaŝis: li iĝis partia prezidanto. Lia graviĝo estis dankebla al Deng Xiaoping.

Dum lia gvido estis akceptata la nova ekonomia gvidlinio, kiu preferas pragmatismon kontraŭ ideologismo.

Komence de 1987 oni abdikigis lin pro politikaj eraroj (permeso de longtempa manifestacio de studentoj).

## Anekdoto 
Li volis enkonduki la forkon kaj kuleron anstataŭ la tradiciaj manĝbastonoj, sed tio fiaskis.

Kategorio:Ĝenerala Sekretarioj de Ĉinio
Kategorio:Ĉinaj komunistoj
Hidrogena sulfido

**Hidrogena sulfido** aŭ **Sulfida acido** - kiu havas la kemian simbolon H2S - estas senkolora, venena kaj gasforma kemia kombinaĵo. Ĝi kaŭzas la karakterizan fiodoron de la putriĝanta ovo. Ĝi solviĝas en akvo, la akva solvaĵo estas acideta, dum longa senmoviĝo de la solvaĵo, la sulfuro precipitiĝas.

Ĝi estas forte venena, ĉar malhelpas la oksigen-liveron de la eritrocitoj. Ĝi facile ekbrulas kaj forbrulas dum ĉeesto de oksigeno al akvo kaj sulfuro. El saloj de pezaj metaloj formas nesolveblajn metal-sulfidojn. Tion oni uzas en kemia analizo de solvaĵoj.

La hidrogena sulfido ofte aperas en vulkanaj gasoj, sulfuraj kuracbanejoj kaj kiel malkombinaĵoj de proteinoj. Ĝi ankaŭ estiĝas per gasigo de bruna karbo, el tio oni produktas elementan sulfuron.

## Vidu ankaŭ 
* Kombinaĵoj de hidrogeno
* ĉio pri hidrogena sulfido en la germana

Kategorio:Venenoj
Hidrogena sulfido|Sulfida acido
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Sulfidoj
Kategorio:Tioloj
Kategorio:Aerpoluiloj
Anaerobia organismo

[eta|240ra|Kulturo de diversaj [bakterioj:Aerobiaj bakterioj kreskas pli proksima de la aero, kie ili trovas pli da oksigeno (1).Anaerobiaj bakterioj kreskas pli malproksima de la aero, kie ili trovas malpli da oksigeno (2).]]
**Anaerobia** organismo aŭ metabolo signifas tion, ke la organismo vivas sen ĉeesto de, sen uzo de oksigeno, en „anoksa“ medio.

Anaerobiaj organismoj estas mikroorganismoj, kiuj gajnas energion per redoksaj reakcioj, en kiuj ne partoprenas molekularaj oksigenoj.

Anstataŭ oksigeno kiel elektrona akceptanto, servas kombinaĵoj kun simile granda redoksa potencialo kiel ekz. nitrato, sulfato, Fe3+, sulfuro kaj fumarato kiel elektron-akceptantoj. Se ne ekzistas eksteraj elektron-akceptantoj, okazas fermentado kun interna elektron-akcepto.

Ekzistas organismoj, kiuj povas estis anaerobiaj aŭ aerobiaj, tiujn oni nomas "fakultativaj anaeroboj".

Kelkaj ekzemploj pri anaerobiaj organismoj:
* metanproduktantaj (metanogenezo)
* laktoacida bakterio (laktoacida fermentado)
* gistoj (alkohola fermentado)
* kelkaj turbelarioj kaj ringvermoj
* fosilio

## Noto kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Aerobia organismo
* Biodegrado
* Fermentado
* Malkomponiĝado

Kategorio:Biokemio
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Metabolo
Kategorio:Mikrobiologio
Georgij Dzugajev

**Georgij DZUGAJEV** (osete *Дзугаты Георги*; 1911—1986) estis osetlingva poeto kaj beletra verkisto.

Dum la Dua mondmilito li estis militkaptito, tamen sukcesis eskapi en februaro 1945 kaj plu batali kun la Ruĝa Armeo. Kontraste al multaj aliaj civitanoj de Sovetunio, kiuj estis militkaptitaj, li iel evitis novan punon de stalinisma reĝimo kaj laboris ĝis sia morto en osetlingva socia-literatura revuo "Fidiŭag" ("Heroldo"), eldonata en Cĥinvalo.

## Ligoj 
* Pri Dzugajev osetlingve

Dzugajev, Georgij
Dzugajev, Georgij
Máxima Zorreguieta

**Máxima** (Buenos Aires, 17-a de majo 1971), Reĝino de Nederlando, Princino de Oranje-Nassau, Sinjorino Van Amsberg.
Ŝi naskiĝis en Argentino kun la nomo **Máxima Zorreguieta**.
Ekde la 2-a de februaro 2002 ŝi estas edzino de la Nederlanda reĝo Willem-Alexander kun kiu ŝi havas tri filinojn:
* Amalia (7-an de decembro 2003) (tronheredontino)
* Alexia (26-an de junio 2005)
* Ariane (10-an de aprilo 2007).

La 30-an de aprilo 2013 ŝi fariĝis reĝino (reĝedzino).

Kategorio:Nederlandaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj
⚭Maxima
Scafell Pike

**Scafell Pike** estas la plej alta monto en Anglio. Ĝi estas en la nacia parko Laga Distrikto en la provinco Kumbrio. Ĝi estas 978 metroj (3,209 futoj) alta. Ĝi situas ĉe koordinatoj .

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo ĉe Wikimapia

Kategorio:Montoj en Anglio
Kategorio:Geografio de Kumbrio
Enantiomero

**Enantiomero** (aŭ **spegulizomero**, stereosizomero) estas tiu materialparo, objektoparo, kies anoj estas (enantiomorfaj) spegulbildoj unu al la alia; t.e. ili ne iĝas samaj eĉ post ia ajn turnado en la spaco (kiel la dekstra kaj maldekstra mano).

Tiu objekto, kiu havas simetrian ebenon, ne povas esti enantiomorfa, ĉar la objekto kaj la spegulbildo estas samaj. La enantiomorfaj molekuloj (kiel enantiomeroj) ekz. ĉe la laktoacidoj havas saman kemiajn proprecojn, se ili reagas kun aliaj nesimetriaj molekuloj aŭ kontaktas polarizitan lumon.

Enantiomeroj gravas ankaŭ en kristaloj.

Kiam oni havis problemojn pri talidomido (Contergan-skandalo) , tio estis ĉar oni uzis la malkorektan enantiomeron en **Contergan**. Unu enantiomero estas komplete sekura, la alia kaŭzis genajn damaĝojn de naskiĝontoj. Oni tro malfrue rimarkis la diferencon inter efikoj de la du enantiomeroj.

## Vidu ankaŭ
* izomero
* tartrata acido
* tartro

Kategorio:Izomerio
Kategorio:Stereokemio
Fermentado

[eta|Dum la fermenta proceso de [biero, bobeloj povas formiĝi per la veziketoj de karbona dioksido, kiuj leviĝas.]]
**Fermentado** estas biokemia procezo, konata jam ekde jarmiloj ĉe vin- kaj bierproduktado. Dum fermentado okazas ŝaumestiĝo pro la estiĝo de karbona dioksido. La efikon de la karbona dioksido oni ekkonis nur en la 17-a jc., la esencon de proceso malkovris Louis Pasteur en la 19-a jarcento. Pasteur malkovris, ke dum la fermentado – dum anaerobaj cirkonstancoj - el sukeraj materialoj estiĝas etil-alkoholo kaj karbona dioksido.

Oni malkovris en la 1920-aj jaroj, ke kiam la glukozo transformiĝas al laktoacido en la muskolo, estiĝas similaj intermaterialoj kiel dum fermentado de grenoj. Tiu rekono klarigis, ke fermentado okazas ne nur per gisto. La malkombinado de la sukeroj – la glikolizo – estis detale klarigita unuafoje dum la 1930-aj jaroj.

La fermentado hodiaŭ signifas energioproduktantan proceson en la ĉeloj, kiun katalizas enzimoj. Dum tiu proceso el energioriĉaj materialoj transformiĝas inter anaerobaj cirkonstancoj al energio-malriĉaj molekuloj. La enzimoj plej ofte troviĝas en la ĉelaj citoplasmoj. La malkombinada proceso de sukeroj estas la sama en muskoloj, gistoj, kelkaj bakterioj kaj plantoj ĉe estiĝo de piruvato. Produkto de la reakcio estas la energioriĉa adenozina trifosfato (ATP). La alia produkto estas la piruvato, kiu povas transformiĝi depende de kvanto de la ĉeestanta oksigeno.

En la industrio, oni precize elektas proporcion de la konvenaj mikroorganismoj kaj la specifajn cirkonstancojn.

Oni povas produkti per fermentado:
* el sukero per gisto estiĝas alkoholo, glicerino kaj karbona dioksido
* per bakterioj: butil-alkoholo, acetono, laktoacido, natria glutamato kaj vinagra acido
* per ŝimo: citrona acido, glukonata acido kaj en malgranda kvanto eĉ antibiotikoj kiel B12-vitamino kaj riboflavino (B2-vitamino).


Kategorio:Metabolo
Tartro

**Tartro** povas esti:
# Feĉo, estiĝanta sur la internaj parietoj de vinujo, riĉa je kalia tartrato;
# Tartro (dento), demetaĵo riĉa je kalcia fosfato, sur la denta cerviko (PIV).

## Vidu ankaŭ 
* Amonia tartrato
* Kremo de tartro
* Natria tartrato
* Tartrata acido

Kategorio:Dento
Tartrata acido

**Tartrata acido** () estas la plej ofta planta dukarboksilata acido. Ĝi estas senkolora, kristala, en akvo bone solvebla materialo. Oni uzas ĝin en nutraĵindustrio kaj industrio.

Ĝi estas la kromprodukto de vinfarado, konata kaj uzata en la antikva Romio kaj Helenio. La liberan acidon izolis unuafoje Carl Wilhelm Scheele en 1769 el kalia tartrato.

Oni produktas unuafoje kalcian-tartraton el vinaj fermentaj sedimentaĵoj per kalcio-hidroksida neŭtraligo, poste per sulfuracida traktado la tartratan acidon. La Rochelle-salon oni faras el kruda tratro per soda neŭtraligo.

Oni produktas la puran tartron per filtraĵo restibta post produktado de tartrata acido kaj Rochelle-salo. Per la reakcio de kruda tarto kaj antimona -oksido estiĝas tria salo, la t.n. **vomiga tartrato** (kalio-antimonil-tartrato).

Oni uzas la tartratan acidon kiel acidigaĵon en karbondioksidaj trinkaĵoj, eferveska pulvoro, gelatenaj desertoj kaj fruktaj ĵeleoj.

En la industrio, oni uzas ĝin kiel purigaĵon. Oni uzas la Rochelle-salon por arĝentigo de la speguloj, fromaĝo-produktoj kaj en laksigaĵoj.

Tartrata acido havas tri stereoizomerojn:
* optike aktiva, ordinara D-tartrata acido troviĝas en vinbero kaj aliaj fruktoj
* la L-tartrata acido estas disigebla de la aliaj izomeroj
* la t.n. mezo-tartrata acido estas produkteble sintetike

Louis Pasteur fondis la modernan stereokemion per analizo de la kristala strukturo, kemiaj kaj optikaj proprecoj de la tartrataj acidoj.

## Vidu ankaŭ 
* Tartratoj
* Kalia natria tartrato
* Ununatria tartrato
* Louis Pasteur

## Referencoj 
Kategorio:Acidoj
Hidrogena cianido

La acido **hidrogena cianido** aŭ **cianida acido** (kemia formulo: **HCN**) estas gaso, tre venena. Se oni enspiras eĉ malgrandan kvanton da hidrogena cianido, ĝi atencas la kemiajn procezojn de la sango, kiu portas la oksigenon en la korpo, kaj oni ne povas spiri. Tio povas kaŭzi rapidan morton.

Se oni laboras kun cianido (=*salo de cianida acido*), estas tre grave ne miksi ĝin kun acido.

Aparte la substanco natriocianido en kombino de acidaj substancoj facile disiĝas al la tre venena gaso hidrogena cianido:

: NaCN + H2SO4 → HCN + NaHSO4

Tiu paŝo povas esti konscia ago kadre de kemia militado, malpermesita fare de la ĝeneva konvencio de 1925, sed ankaŭ povas okazi akcidente, kiel ekzemple kadre de la katastrofaj eksplodoj de 2015 en Tjanĝino: Tie pro eksplodoj liberiĝis granda kvanto de natriocianido, kiu simple pro la acideco de la aera humideco, kaj ankoraŭ pli forte pro kontakto kun pluvo, transformiĝis al hidrogena acido, sen ke necesus pli fortaj acidoj.

## Kombinaĵoj 
* Cianogena klorido

## Vidu ankaŭ 
* Cianido

## Referencoj 
Kategorio:Venenoj

Kategorio:Neorganikaj acidoj
Yr Wyddfa

200ra|eta|dekstra|Snowdon, de ĉe la lago Llydaw

**Yr Wyddfa** (pron. /ər ˈuɨðva/) estas la plej alta monto en Kimrio. Ĝi estas je 1.085 metroj alta.

Ĝi havas fervojon kiu supreniras la monton, sed la trajnoj funkcias nur dum la monatoj kiam ne estas glacio sur la rejloj (aŭ nur ĝis la nivelo, kie estas glacio). Apud la pinto, flanke de la supra haltejo de la fervojo, estas kafeja konstruaĵo -- treege malofta afero en britaj montoj. Aktuale la kafejo estas fermita por rekonstruado.

Ĝi allogas multajn vizitantojn, parte simple ĉar ĝi estas la plej alta en Kimrio (kvankam pluraj aliaj en la regiono estas nur iomete malpli altaj), parte pro la fervojo, kaj parte ĉar estas multaj diversaj vojoj por supreniri ĝin piede (kiuj varias de unu sufiĉe facila ĝis unu malfacila kaj iom danĝera - kvankam dum vintro neniu vojo estas facila).

Kategorio:Montoj en Britio
Kategorio:Geografio de Kimrio
Arthur's Seat

'''Arthur's Seat''' estas malgranda monto en la urbo Edinburgh en Skotlando.
maldekstre|400px|eta

Kategorio:Montoj en Skotlando
Kategorio:Edinburgo
Jiang Zemin

**JIANG Zemin** ([Ĝjang Cemin], ; naskita la  en Yangzhou, mortinta la 30-an de novembro 2022 en Ŝanhajo, estis ĉina politikisto.

Li estis prezidento de Ĉinio de la 27-a de marto 1993 ĝis la 15-a de marto 2003. Krome li estis ĝenerala sekretario de la Ĉina Komunista partio (1989-2002). En 2002 kaj 2003 li transdonis siajn postenojn al Hu Jintao.

Lia antaŭulo (kiu tamen formale ne estis prezidento de Ĉinio) estis Deng Xiaoping.

Dosiero:Jiang Zemin 2001.jpg|
Dosiero:President George W. Bush and First Lady Laura Bush welcome Chinese President Jiang Zemin and his wife Wang Yeping to their home in Crawford, Texas.jpg|

Kategorio:Ĝenerala Sekretarioj de Ĉinio
Kategorio:Prezidantoj de Ĉinio
GIF

eta|250px|Simpla GIF, farita el tri malsamaj bildoj, kiuj ripetiĝas senfine.
**GIF** (, **Grafika Interŝanĝa Formato**, laŭlitere **Bilda Interkomprena Datenaranĝo**), estas datenaranĝo por rastrumaj bildoj. Kreita en 1987, ĝi estas tre populara datenaranĝo TTT-e.

## Limoj 
La datenaranĝo subtenas ne pli ol 256 kolorojn unudosiere. Ĝi ankaŭ subtenas movbildojn.

## Patentoj 
eta|240x240ra|Animated gif
La datenaranĝon kreis en 1987  el la firmao , uzante la publike priskribitan metodon «LZW» de senperda datumkompaktigo, kreita en 1983 surbaze de «LZ78». Li onidire ne sciis, ke en 1985 la kreinto de LZW ricevis Usonan patenton pri ĝi. Poste, la patento transiris al la firmao «», kiu inter la jaroj 1993 kaj 1994 komencis tribunale persekuti programistojn (kaj firmaojn, kiuj dungis ilin), kiuj uzis LZW. Diversaj homoj kaj firmaoj poste ricevis aliajn patentojn rilatajn en aliaj landoj ekster Usono.

Pro tio kaj pro teĥnikaj limoj de GIF, en la jaroj 1995 kaj 1996 uzantoj de Usenet kreis la datenaranĝon «PNG», kiu ne nur estas libera, sed ankaŭ uzas pli efikan algoritmon—«»—kaj subtenas pli da koloroj inter aliaj ebloj. La ununura eblo de GIF, kiun PNG ne havas, estas enkodigi movbildojn, por kiuj kelkaj PNG-aj aŭtoroj kreis alian datenaranĝon «MNG», kiu estis finita 2001-jare.

La lasta patento koncernanta GIFon eksvalidiĝis en 2006. Pro tio, nun iu ajn povas enmeti GIFojn al iu ajn programaro sen riski tribunalprocesojn. Tamen, por nemovaj bildoj, pli taŭgas PNG, kiun jam subtenas ĉiuj modernaj TTT-legiloj.

## Referencoj 
Kategorio:Komputila grafiko
Kategorio:Datuma densigo
Kategorio:Datenaranĝoj
Propeka kapro

[eta|La Propeka kapro laŭ [William Holman Hunt]]
**Propeka kapro** estas iu, kiun oni kulpigas pro eraroj aŭ nesukcesoj. La vera ŝuldo tiam ne gravas.
La nocio venas el la juda kredo. Ĉe Jomkipuro - tago de la pekpardono-, alta pastro de Izraelo sciigis pekojn de la izraelidoj kaj tiuj pekoj estis per mantuŝo simbole transdonataj al virkapro.

Per forpelo de la virkapro en la sovaĝon, ankaŭ la pekoj estus forpelitaj.

Kategorio:Sociologio
Kategorio:Religiaj konceptoj
Talidomido

**Talidomido** estas medikamento uzita dum certa tempo (1957...1962) kun nomo **Contergan** [kontergan'] kiel ripoziga kaj vomig-mildiga kombinaĵo (N-ftalin-glutaminacida amido). Substanco estis malkovrita far kompanio Chemie Grünenthal en jaro 1953. Oni plejparte ĉesigis ties uzon, post ke evidentiĝis, ke ĝi kaŭzas misevoluon de la feto. Multaj patrinoj naskis monstrenaskiton; okazis fokosimila kresko de la membroj, manko de orelo, misformitaj okuloj aŭ manko de intestofina aperturo.

## Kemiaj detaloj 
Laŭreporte la problemon kaŭzis, ke unu enantiomero de talidomido estas sekura, medicinefika, dum la alia kaŭzas genajn damaĝojn.

## Amplekso de skandalo 
En okcidenta Germanio naskiĝis inter 1959 kaj 1962 ĉirkaŭ 2'500, en Anglio ĉirkaŭ 500 deformitaj beboj. En Usono uzado de Talidomido estis multe limigita ĉar la substanco ne sukcesis ricevi aprobon ankaŭ ke ties danĝereco evidentiĝis. Oni ne scias ekzakte kiom da deformitaj beboj naskiĝis tutmonde, laŭ divenoj ĝis 100'000 .

## Referencoj 
Kategorio:Medikamentoj
Kategorio:Germanaj inventoj
John Watson

250px|eta|thumbtime=192|The "Little Albert" experiment
**John Broadus WATSON** (8-a de januaro 1878 – 25-a de septembro 1958) estis usona psikologo. Li naskiĝis en Suda Karolino kaj diplomiĝis en Universitato Furman en 1900, post kvin jaroj de superaj studoj. Li estas logita de Universitato de Ĉikago pro intereso kion John Dewey vekigis en ĝi, sed ja Angell kiu orientis lin al eksperimenta psikologio. Ankaŭ studis fiziologion kaj neŭrologion en Ĉikago, kun H. H. Donaldson kaj Jacques Loeb. Post tri lernjaroj li doktoriĝis pri Filozofio en 1903.

Li estas pioniro de kondutismo, skolo de psikologio kiu prenas konduton kiel studobjekto (vidu konduta scienco). Lia artikolo "Psychology as a behaviorist views it"(Psikologio kiel kondutisto vidas ĝin), publikita en *Psychological Review*, lanĉis kondutismon.

*Psikologio kiel kondutisto vidas ĝin estas pure objektiva eksperimenta branĉo de naturscienco. Ĝia teoria golo estas antaŭdiro kaj regado de konduto. Introspekto ne formas esencan parton de ĝiaj metodoj, nek estas la scienca valoro de ĝiaj datumoj dependaj de preteco kun kiu ili strebas al interpretado koncerne al konscio. Kondutisto, en sia koplodo havi unuecan skemon pri animala respondo, ne rekonas dividan linion inter homo kaj besto. La homa konduto, plene de sia rafineco kaj komplekseco, formas apenaŭ parton de kondutista tuta skemo de esplorado.*

(John B. Watson kaj la unuaj vortoj de sia artikolo "Psikologio kiel kondutisto vidas ĝin").

## Vidu ankaŭ 
* Ivan Pavlov
* Burrhus Frederic Skinner

Kategorio:Usonaj psikologoj
Ben Nevis

eta|dekstra|200px
**Ben Nevis** () estas la plej alta monto en Granda Britio. Ĝi situas en la okcidento de Skotlando, apud la urbo Fort William. Ĝi altas je 1343 metroj. Ĝis ĝia pinto gvidas longa, sed  sufiĉe facila piedvojo, ofte nomata "turista vojo", sed ekzistas ankaŭ pli malfacilaj vojoj supren. Norde de la pinto estas krutaj klifoj.

Kategorio:Montoj en Skotlando
PNG

eta|dekstra|PNG-bildo, kun 8-bita travideblo
eta|dekstra|Travidebla PNG-bildo super kvadratita fono.

**PNG** (, kun elparolo []) estas datenaranĝo de rastruma grafiko, kiu uzas senperdan algoritmon de kompaktigo «DEFLATE». Oni kreis PNG-on por plibonigi la bildoaranĝon GIF, kaj ankaŭ ĉar GIF havis kelkajn problemojn pri patentoj. Pro tiuj plibonigoj PNG komencas fariĝi pli populara en TTT.

Dosiernomoj de dosieroj de la tipo *PNG* kutime finiĝas per .png. La MIME-tipo de PNG-bildoj estas image/png.

La biblioteko **libpng** estas referenca biblioteko (skribita per la programlingvo C) por trakti PNG-bildojn. Ĝi estas portebla inter pluraj platformoj.

## Historio 
La motivo por krei la formaton PNG aperis en 1995, post kiam Unisys anoncis ke ĝi devigos plenumi la patentojn pri la algoritmo de kompaktigo LZW. Ekzistis aliaj problemoj de GIF kiujn oni volis korekti, precipe la limigon de maksimume 256 koloroj samtempe.

* La versio 1.0 de PNG-specifo estis lanĉita la 1-an de julio de 1996, kaj poste aperis kiel RFC 2083. Ĝi iĝis rekomendo de W3C la 1-an de oktobro de 1996.
* La versio 1.1, kun kelkaj malgrandaj ŝanĝoj, estis lanĉita la 31-an de decembro de 1998.
* La versio 1.2 estis lanĉita la 11-an de aŭgusto de 1999.
* PNG nun estas internacia normo (ISO/IEC 15948:2003), ankaŭ lanĉita kiel W3C-rekomendo la 10-an de novembro de 2003. Ĉi tiu versio de PNG nur ete diferencas de PNG 1.2.

## Komparo inter PNG kaj GIF 
* En la plimulto de bildoj, PNG pli kompaktigas ilin ol GIF.
* PNG havas plurajn gradojn de travideblo en bildoj.
* PNG povas uzi pli da koloroj (pli ol ducent mil miliardoj da koloroj), kaj GIF povas uzi nur ĝis 256 kolorojn (tro malmultajn por uzi en fotografaĵoj, ekzemple)
* GIF ebligas animaciojn, sed PNG permesas nur unu bildon en dosiero. MNG kaj APNG estas dosieraranĝoj, kiuj baziĝas sur PNG, kaj ebligas animaciojn (sed ĝi ankoraŭ ne estas tre konata).

## Komparo inter PNG kaj JPEG 
* JPEG kreas pli malgrandajn dosierojn ol PNG, se la bildo estas foto aŭ foteca bildo. Tio okazas, ĉar JPEG uzas perdeman kompaktigon planitan por fotoj. Se oni uzas PNG-on (kiu uzas senperdan kompaktigon), la grando de la dosiero multobliĝus (ofte de 5 ĝis 10 fojojn), kaj la plibonigo de kvalito ne estus rimarkebla. Aliflanke, oni ne povas transformi JPEGan dosieron laŭ alia aranĝo samtempe sen pliaj perdoj kaj sen repligrandiĝo de la dosiero.

* PNG estas pli taŭga alternativo por bildoj, kiuj enhavas tekston aŭ desegnojn kun linioj. La akra ŝanĝo de la fono al la linioj de la desegno malbonaspektas en bildoj konservitaj (kompaktigitaj) per JPEG.

* La perdema kompaktigo de JPEG ankaŭ povas fariĝi problemo, se oni multfoje ŝanĝas la enhavon de la bildo kaj rekonservas la dosieron.

## Vidu ankaŭ 
* Multiple-image Network Graphics
* Animated Portable Network Graphics
* JPEG Network Graphics

## Referencoj 
Kategorio:Komputila grafiko
Kategorio:Datuma densigo
Kategorio:Datenaranĝoj
Kategorio:Dosiernomaj finaĵoj
Matthias Platzeck

**Matthias PLATZECK**  (naskiĝinta  en Potsdam, do nun -jara) estas germana politikisto. Lia partio estas la Socialdemokratia Partio de Germanio (SPD).

Ekde la  ĝis  li estis ministroprezidanto de la federacia lando Brandenburgio de Germanio. De la 15-a de novembro 2005 ĝis la 10-a de aprilo 2006 li krome estis nacia prezidanto de sia partio. Jam antaŭ la akcepto de la posteno de ministroprezidanto, li de 1990 ĝis 1998 estis ministro en du landaj registaroj de la antaŭa ministroprezidanto Manfred Stolpe - komence li estis membro de la partio Alianco '90/La Verduloj, poste estis senpartia kaj ekde 1995 membro de la socialdemokratia partio.

Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Brandenburgio
Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando
Kategorio:Socialdemokratoj
Kategorio:Homoj rilataj al Ilmenau
Alianco '90/La Verduloj

La partio '''Alianco '90/La Verduloj** (germane **Bündnis 90/Die Grünen''') estas verda partio en Germanio. Ĝi estiĝis la 14-an de majo 1993 per kuniĝo de la okcidentgermana partio "Die Grünen" ("La Verduloj", fondita en 1980) kaj la orientgermana partio "Bündnis 90" ("Alianco '90", fondita en 1990 en GDR).

En 1983 la partio "Die Grünen" eniris la Federacian Parlamenton de Germanio (Bundestag), kaj de 1998 ĝis 2005 Bündnis 90/Die Grünen formis la germanan registaron en koalicio kun la Socialdemokrata Partio SPD.

Sur eŭropa nivelo, ekzemple en la parlamento kaj gvida komisiono de la Eŭropa Unio, la partio estas parto de la transnacia Eŭropa Verda Partio kaj de la parlamenta Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco.

## Famaj politikistoj de Alianco '90/La Verduloj 
* Volker Beck
* Angelika Beer
* Reinhard Bütikofer
* Joschka Fischer
* Petra Kelly
* Fritz Kuhn
* Renate Künast
* Claudia Roth
* Jürgen Trittin

## Vidu ankaŭ 
* Verdaj Partioj
* Arbarmortado

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo ()
* manifesto de la Eŭropa Verda Partio en la germana okaze de la 100-jariĝo de la eksplodo de la unua mondmilito  ()

Kategorio:Ekologiaj partioj
Helmut Schmidt

**Helmut Heinrich Waldemar SCHMIDT** (naskita la 23-an de decembro 1918 en Hamburgo, mortis  en Hamburgo) estis germana socialdemokrata politikisto, kiu dum la plejparto de sia vivo loĝis en la hamburga urbodistrikto Bergedorf kaj ankaŭ kontinue reprezentis tiun distrikton en la federacia parlamento dum siaj aktivaj politikaj jaroj. Tamen dum siaj lastaj vivjaroj li loĝis en la pli norda kvartalo Langenhorn.

Li estis prezidanto de la socialdemokrata frakcio en la germana parlamento Bundestag (1967 ĝis 1969), ministro pri defendo (1969 ĝis 1972), ministro pri ekonomio kaj financoj (1972 ĝis 1974) kaj kanceliero de la Federacia Respubliko Germanio (1974 ĝis 1982).

Kiel federacia kanceliero Helmut Schmidt sendis salutvorton al la 59-a Universala Kongreso de Esperanto en 1974 en Hamburgo. Interalie li skribis:„Preskaŭ 2000 delegitoj el pli ol 50 landoj partoprenos ĉi tiun Universalan Kongreson de Esperanto. Malgraŭ multaj diversaj gepatraj lingvoj tamen ĉiuj partoprenantoj sin komprenos kaj komunikos helpe de komuna internacia lingvo. Ĉiu homo scianta pri la ŝajne nesupereblaj baroj, faritaj aŭ konservataj inter la popoloj pro tio, ke mankas la komprenbazo de komuna lingvo, povas prijuĝi la valoron de tiu kontribuo al la popolinterkompreniĝo.

Mi mem kiel politikisto opinias speciale grava tasko konvinki la homojn – ne nur en ĉi tiu lando – pri la neceso de komuna internacie valida lingvo."

## Einzelnachweise 
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Germanaj kancelieroj
Kategorio:Germanaj socialdemokratoj
Kategorio:Ministroj pri defendo
Kategorio:Hamburganoj
Edmund Stoiber

**Edmund Rüdiger STOIBER** , nask. la 28-an de septembro 1941 en Oberaudorf, distrikto Rosenheim) estas germana politikisto. Li estis de 1993 ĝis 2007 ministro-prezidanto de Bavario kaj de 1999 ĝis 2007 prezidanto de la Kristan-Sociala Unio en Bavario (CSU).
eta|Edmund Stoiber dum elekto-kampanjo en Würzburg (2005)
En 2002 la partioj CDU kaj CSU nomumis Stoiber kanceliera kandidato, sed mankis al li kelkaj miloj da voĉoj por venki kontraŭ Gerhard Schröder.

En 2005 Stoiber intencis fariĝi federacia ministro pri ekonomio kaj teknologio, sed retiriĝis kelkajn semajnojn antaŭ la planita nomumo.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de Edmund Stoiber

Kategorio:Viroj
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando
Federacia Parlamento (Germanio)

eta|Bundestag, plenkunvenejo
La **Bundestag** (oficiale *Deutscher Bundestag*, t.e. Germana Federacia Konferenco) estas la nomo de la germana parlamento. Ĝi estas elektata kutime ĉiun kvaran jaron rekte de la germana popolo. Unuafoje ĝi elektiĝis la 14-an de aŭgusto 1949. Oni kunvenis komence en Bonn, ĝis 1986 en eksa pedagogia akademio, ĝis 1992 en eksa akvopumpejo kaj ĝis 1999 en nova konstruaĵo. Ekde 1993 la loko de la parlamento estas en Berlin, en la konstruaĵo de la *Reichstag* el 1894.

La *Bundestag* decidas pri la ŝtataj ("federaciaj") leĝoj kaj elektas la kancelieron. Laŭleĝe ĝi konsistas principe el 598 parlamentanoj, sed tiu nombro kutime iom plialtiĝas depende de la nombro de parlamentanoj rekte elektitaj en iuj balotaj distriktoj. Ekzemple la 16-a *Bundestag* elektita en 2005 konsistas el 614 anoj.

Parto de la germanaj ŝtataj leĝoj bezonas aprobon de la Federacia Konsilio *(Bundesrat)* por validiĝi.

## Seĝoj laŭ partioj en la 16-a Bundestag (2005-2009) 
La 27-an de septembro 2009 okazis la parlamenta baloto en Germanio 2009 kaj elektiĝis la parlamentanoj de la 17-a parlamenta periodo.

## Seĝoj laŭ partioj en la 17-a Bundestag (2009-2013) 
La 22-an de septembro 2013 okazis la parlamenta baloto en Germanio 2013 kaj elektiĝis la parlamentanoj de la 18-a parlamenta periodo.

## Seĝoj laŭ partioj en la 18-a Bundestag (2013-2017) 
## Seĝoj laŭ partioj en la 19-a Bundestag (2017-2021) 
## Seĝoj laŭ partioj en la 20-a Bundestag (2021-2025) 
## Vidu ankaŭ 
* Germania federacia baloto de 2017
* Germania federacia baloto de 2021
* Germania federacia baloto de 2025


Kategorio:Politiko de Germanio
Kategorio:Parlamento
Franz Müntefering

**Franz MÜNTEFERING** (nask. la 16-an de januaro 1940 en Neheim, nuntempe urboparto de Arnsberg) estas germana socialdemokrata politikisto.

Interalie, de la 22-a de oktobro 1998 ĝis la ĝis la 29-a de septembro 1999 li estis membro de la ministraro unua de Gerhard Schröder, en la funkcio de federacia ministro pri transporto, konstruo kaj urba evoluo. De 2004 ĝis 2005 li estis prezidanto de la Germana Socialdemokrata Partio SPD. Ekde novembro 2005 li en la ministraro unua de Angela Merkel estis vickanceliero de Germanio kaj federacia ministro pri laboro kaj sociaj aferoj. En decembro 2007 li rezignis de tiu ofico pro privataj kaŭzoj, por povi pli bone zorgi pri lia tre malsana edzino. Lian ministran postenon transprenis Olaf Scholz. La 18-an de oktobro 2008 li denove estis elektata kiel partia prezidanto.

Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Germanaj ministroj pri laboro
Kategorio:Ministroj pri sociaj aferoj
Kategorio:Unua ministraro de Gerhard Schröder
Kategorio:Unua ministraro de Angela Merkel
Nação Amaranto

**Nacio Amaranto** de Marakato estas muzikgrupo de la projekto *Dia Tamboro*. Kreita por vigligi la popola brazila muziko en Divinópolis kaj regiono.

La grupo ludas marakaton, kiu estas la ritmo ludata dum karnavalo de iuj ŝtatoj de nord-brazilo, ĝi montras religian aspekton kaj fortan dancon.

La nomo estis kreita pensante en havi nomon kiu havas saman signifon en portugala kaj esperanto. Tiel Amaranto, povas esti la floro kaj bildo, krom io kiu estas en stato de pluraj amoj.

De 25 partoprenantoj de la muzikgrupo, ĉirkaŭ 12 scias aŭ jam lernis Esperanton, do baldaŭ, ĝi eble kantos ankaŭ en tiu lingvo.

La trejnado okazas ĉiam dum la 19-a horo ĝis la 22-a horo de merkredoj kaj ĵaŭdoj en la centraj placoj de la urbo Divinópolis.

Kategorio:Brazilaj muzikaj grupoj