open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Okulkuracado

eta|dekstra|250px|Optika refraktilo dum uzo.
**Okulkuracado**, aŭ **oftalmologio**, estas la branĉo de medicino kiu okupiĝas pri la malsanoj de la okulo kaj ilia flegado. Kiel studfako ĝi aplikiĝas ne nur al la okuloj de homoj, sed ankaŭ de bestoj.
La vorto *oftalmologio* venas de la greka *ὀφθαλμός* (ophthalmos), kiu signifas *okulon*, kaj *λόγος* (logos), signifanta *vorton*; "oftalmologio", libere tradukita, signifas do "la scienco de la okuloj".

Ĉar okulistoj (aŭ okulkuracistoj) faras agojn rilate la okuloj, ili ĝenerale estas ĥirurgoj.

Okulkuracisto ĝenerale klopodas kuraci pacientojn pere de okulvitroj aŭ ankaŭ per operacioj dum kiuj li uzas la tranĉilon. Nuntempe oni ofte uzas laserojn por operacii la okulojn.

## Specifaj nomoj 
## Literaturo en Esperanto 
Lernolibro pri oftalmologio, Seiiĉi Kato, 1-a eldono 1973, aktuala 3-a eldono 1994, ISBN 3892400881

## Eksteraj ligiloj 
(esperanto, franca, angla) Hejmpaĝo de Edouard Benois, esperantisto-oftalmologo

La mistera lingvo de la Okulistoj, Kontakto, 2013:1

## Vidu ankaŭ 
* Optiko
* Amsler-krado
* Henri Dor, Johann Andreas Eisenbarth, Carlos Juan Finlay, Li Wenliang kaj L.L. Zamenhof, ĉiuj estis profesiaj oftalmologoj.
* Metodo Bates, senutila alternativa vidkorektiga metodo
* Parta vida malkapablo
Ĝino (spirito)

**Ĝino** () estis konceptita kiel spirito en flama naturo, pli malaltranga ol anĝelo, kapabla aperi en homa aŭ besta formo kaj havanta supernaturajn fortojn. Ortodoksa islamo ne apogas la kredemon pri ĝinoj, kvankam ĝi estas populara inter islamanoj.
[eta|200ra|La kaverno Maĝlis al-Ĝinn en [Omano; laŭvorte "ĝina kunvenejo".]]
Ne konfuzu la terminon kun genio.

Kategorio:Abrahama mitologio
Kategorio:Araba mitologio
Kategorio:Arabaj legendaj estaĵoj
Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Demonoj en islamo
Kategorio:Feoj
Kategorio:Folkloraj estaĵoj
Kategorio:Dioj, spiritoj kaj mitaj estaĵoj
Kategorio:Metamorfozoj
Kategorio:Mezopotamia mitologio
Kategorio:Roluloj de Mil kaj unu noktoj
Kategorio:Spiritualismaj legendoj
SpaceShipTwo

La kosmoŝipo **SpaceShipTwo** (KosmoŜipoDu de Scaled Composites) de la entrepreno Scaled Composites estas suborbita kosma aviadilo nuntempe evoluigata por esti posteulo al KosmoŜipoUnu. Virgin Galactic, kosmoturismo-kompanio de Richard Branson, kursigos kvinopan ŝiparon de tia ĉi vetruilo.

Laŭ arkitekto Burt Rutan, la veturilo flugos pli alte, kaj pli for de la lanĉejo, 150–300 km. La maksimuma ŝipanaro estos 7 pagantaj pasaĝeroj, kaj 2 pilotoj. 

BBC raportas ke la interna spaco de la pasaĝerejo grandos simile al Gulfstream V, korporacia jetaviadilo, pli malpli 2 metrojn alta kaj 2,3 metrojn larĝa. Rutan celas maksimuman altecon de 135–140 km. La plano por la unua ŝipo pretis en 2005, konstruado komenciĝis en 2006, kaj testado en 2008. La unuaj pagantaj klientoj estas antaŭplanataj je 2010. 

Kaj KosmoŜipoDu kaj ĝia portilo, la flugmaŝino *Eva* (ankaŭ *WhiteKnightTwo* = BlankaKavaliroDu), grandos proksimume duoble pli ol la unua aviadilo kiu gajnis la Premion X. Rutan diris ke KosmoŜipoDu havos pli grandajn fenestrojn, kaj la seĝoj kliniĝos por minimumigi la dolorajn gravitajn premojn. Pasaĝeroj ne bezonos specialan kosmokostumon kiel kosmonaŭtoj de NASA, kaj la sperto similos al tiu en alte fluganta pasaĝera jetaviadilo. 

En aŭgusto 2005 prezidanto de Virgin Galactic anoncis, ke se KosmoŜipoDu sukcesos, stated, ĝia posteulo KosmoŜipoTri estos orbitulo. La firmao en 2008 do reviziis tion kaj celis rapidegan suborbitan flugon inter du punktoj (du horoj inter Londono kaj Sidnejo).

## Eksteraj ligiloj 
* Virgin Galactic
* Scaled Composites

Kategorio:Kosmoŝipoj
Eŭrovido-Kantokonkurso 2002

La 47-a Eŭrovido-Kantokonkurso okazis la 25-an de majo 2002 en Talino (Estonio). Ĝin prezentis Annely Peebo kaj Marko Matvere.

Venkis la latvia Marija Naumova, alie Marie N kiu uzis vidajn trukojn (ŝanĝo de robo dum la prezentado) por fortigi sian kanton *I wanna*.

## Finalo 
## Faktoj 
* La tri transvestitaj viroj de Sestre vestiĝis kiel aerstevardinoj.
* Nur unu kanto inter la unuaj dek vicoj ("Il faut du temps") ne estis en angla lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la Eŭrovido-Kantokonkurso 


2002
Kategorio:Muziko en 2002
Kategorio:Kulturo de Estonio
Kategorio:Talino
Kategorio:2002 en Estonio
Eŭrovido-Kantokonkurso 2003

La 48-a Eŭrovido-Kantokonkurso okazis la 24-an de majo 2003 en Rigo (Latvio). Ĝin prezentis Marie N, la venkantino de 2002, kaj Renars Kaupars, kantisto de la grupo Brainstorm.

Estis la lasta jaro sen la duonfinalo kaj la lasta jaro kun la malamita sed akceptita sistemo de rotacio. La gastiginto Latvio atingis nur la 24-an vicon kaj la antaŭe preskaŭ ĉiam sukcesa lando Britio revenis al hejmo kun 0 poentoj – lasta vico.

La rusa paro t.A.T.u. atingis la 3-an vicon (164 poentoj), la belga Urban Trad la 2-an vicon (165 poentoj) kun kanto en artefarita lingvo kaj Sertab Erener portis la unuan venkon al Turkio kun 167 poentoj kaj *Everyway that I can*.

## Finalo 
## Faktoj 
* Nova rekordo: 26 partoprenantaj landoj.
* 1-a partopreno: Ukrainio
* Urban Trad kantis en artefarita lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la Eŭrovido-Kantokonkurso 


2003
Kategorio:Muziko en 2003
Kategorio:Kulturo de Latvio
Kategorio:Rigo
Kategorio:2003 en Latvio
Kristoforo

Kristoforo estas persona nomo el greka, kiu signifas "Kristo-portanto". Ĝi estis populara nomo por fruaj kristanoj kiuj "portis Kriston en siaj koroj."

Tiun nomon havis Sankta Kristoforo, historia martiro kiu estas ligata al apokrifa rakonto pri homo kiu fizike portis la infanon Jesuon trans rivero, kaj la infano estis eksterordinare peza, pro fakto ke la infano mem portis ĉiujn problemojn en la mondo.

* angle: Christopher
* arabe: كريستوفر
* france: Christophe
* germane: Christoph
* hebree: כריסטופר
* hispane: Cristóbal
* hungare: Kristóf
* itale: Cristoforo
* katalune: Cristòfor
* pole: Krzysztof
* portugale: Cristóvão
* ruse: Христофор
* taje: คริสตอเฟอร์

* Sankta Kristoforo
* Kristoforo Kolumbo
* Christopher Reeve
* Christopher Walken

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Manifesto de Prago (Rusio)

La **Manifesto de Prago** (ruse Пражский Манифест) estas dokumento, kiu estis kreita fare de kelkaj membroj de la Komitato por la liberigo de la popoloj de Rusio – antikomunisma koalicio de eksaj sovetaj armeanoj kaj civitanoj kiu celis faligi la sovetunian diktatoron Josif Stalin kaj establi demokratian registaron en Rusio – en alianco kun nazia Germanio dum la Dua Mondmilito.

Kategorio:Dua Mondmilito
Prago
Eŭrovido-Kantokonkurso 2004

La 49-a Eŭrovido-Kantokonkurso okazis la 12-an (duonfinalo) kaj 15-an de majo (granda finalo) 2004 en Istanbulo (Turkio).
Meltem Cumbul kaj Korhan Abay prezentis la du vesperojn.

La konkurso 2004 estis la unua, kiu havis du internaciajn kaj publikajn finalojn. La sistemo de rotacio finis kun la duonfinalo kie la dek plej landoj penetris en la grandan finalon. En la granda finalo ili kantis kontraŭ la dek plej landoj de 2003 kaj la "grandaj kvar" landoj (Francio, Germanio, Hispanio kaj Britio).

Neniam oni povis vidi tiom da partoprenantaj landoj en la konkurso: 36. Tion ebligis la revenado de multaj landoj kiel Monako kies lasta partopreno estis en 1979. Luksemburgo (lasta partopreno 1993) kaj Italio (lasta partopreno 1997) ne revenis.

En la granda finalo venkis la dua vico de la duonfinalo, la ukraina Ruslana kun *Wild dances* kun la plej alta numero de poentoj en la historio (280 poentoj). La kaŭzo: En la granda finalo, ĉiuj 36 landoj povis baloti.

## Duonfinalo 
La grase markitaj landoj penetris en la grandan finalon.

## Granda finalo 
## Faktoj 
* Nova rekordo: 36 partoprenantaj landoj.
* 1-a partopreno: Albanio, Andoro, Belorusio, Serbio kaj Montenegro.
* 0 poentoj por Svislando en la duonfinalo.
* La tri plej altaj vicoj en la granda finalo estis plenigitaj per la landoj kiuj atingis jam la tri plej altajn vicojn en la duonfinalo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la Eŭrovido-Kantokonkurso 


2004
Kategorio:Muziko en 2004
Kategorio:Kulturo de Turkio
Kategorio:Istanbulo
Kategorio:2004 en Turkio
Kvar Valoj

La **Kvar Valoj** (perse: *Chahár Vádí*) estas libro verkita de ''Bahá'u'lláh*, Profeto-Fondinto de la Bahaa Kredo. La Sep Valoj (perse: *Haft-Vádí*) ankaŭ estis verkita de *Bahá'u'lláh*, kaj la du libroj estas kutime kune eldonita sub la titolo "La Sep Valoj kaj la Kvar Valoj". La du libroj estas distinge malsimilaj kaj ne havas rektan rilaton.

## La Kvar Valoj
La "Kvar Valoj" estis verkita ĉirkaŭ 1857 en Bagdado, responde al demandoj de *'Abdu'r-Rah&#803;mán*, la "honorita kaj nedisputebla gvidanto" de la *Qádiríyyih* ordeno de Sufiismo. Li neniam fariĝis kredanto sed estis konata admiranto de *Bahá'u'lláh*. Ĉefaj gvidantoj de la Ordeno eĉ nun scias pri tiu ĉi fono.http://bahai-library.com/?file=wilmette_chahar_vadi_notes

En la libro, *Bahá'u'lláh* priskribas kvar specojn de homoj : "Tiuj, kiuj progresas en mistika vagado estas kvar specoj."

### Vortuzado
Estas iom malfacila traduki tekston verkitan en poetisma stilo, kun referencoj al konceptoj de Sufiismo, kiuj estas fremdaj en la Okcidento. Kelkaj nomoj restas en la originalaj arabaj formoj. Ekzemple, *Maqs&#803;úd* (la "Intencito"), en tiu ĉi libro estas uzata rilate al la sankta Kaabo en Mekko kaj estas adjektivo por ĝi, t.e., ĝi signifas "la intencita Kaabo", tamen el la kunteksto estas klara, ke ĝi ne estas fizika loko sed unu el la gradoj sur la pado al Dio.

### Enhavo
Tiu ĉi epistolo ŝajne enhavas multajn temojn, kiel interpretadon de sanktaj skriboj, religiaj kredoj kaj doktrinoj de la pasinteco. La temoj traktitaj inkludas : Mistikaj Skriboj, sciado, dia filozofio, misteroj de kreado, medicino, alĥemio, ktp.

Tra la libro *Bahá'u'lláh'' admonas la homojn al edukado, bona karaktero kaj diaj virtoj.

## Bibliografio (en la angla)
*http://reference.bahai.org/en/t/b/SVFV/ Interreta teksto de la Sep Valoj kaj Kvar Valoj
*http://www.newartisans.com/johnw/intro.seven.valleys.html  Enkonduko al la Sep Valoj
*http://bahai-library.com/?file=wilmette_haft_vadi_outline.html Interreta studado de la Sep Valoj

## Vidu ankaŭ
*Sep Valoj

Kategorio:Religio
Kategorio:Abrahamaj religioj
Kategorio:Sanktaj libroj
Kategorio:Bahaismo
Kategorio:Biblioteko Bahaa
KAP

**Kap** aŭ **KAP** havas plurajn signifojn:

***kap** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Komuna Agrikultura Politiko**
***Kapo**
***Satana kapo**
***Malneta Enlanda Produkto po kapo**
Virtembergo

**Virtembergo** (foje nomata "Virtembergio", laŭ PIV "Vurtembergo"), germane ***Württemberg***, estas historia teritorio en sudokcidenta Germanio kun la ĉefurbo Stutgarto. Ekde la 12-a jarcento ĝis 1495 ĝi estis graflando de la Sankta Romia Imperio, poste duklando. En 1806 ĝi estis rangaltigita al reĝlando kaj membris en la Rejna Federacio. Ekde 1871 ĝi estis membro-ŝtato de la Germana Imperiestra Regno. En la Novembra Revolucio 1918 ĝi estis deklarita *Freier Volksstaat Württemberg* = "Libera Popola Ŝtato Virtembergo" = "Respubliko Virtembergo", kiel lando de la Vajmara Respubliko. En 1945 ĝi estis dividita en la du partojn *Württemberg-Baden* (kune kun la norda parto de Badeno) kaj *Württemberg-Hohenzollern*. En 1952, la tri landoj Badeno, *Württemberg-Baden* kaj *Württemberg-Hohenzollern* estis unuigitaj al la nuna federacia lando Baden-Virtembergo.

eta|maldekstra|225ra|Reĝlando Virtembergo 1810–1918

## Reĝoj de Virtembergo 
* 1806-1816 Frederiko la 1-a, reĝo
* 1816-1864 Vilhelmo la 1-a, reĝo
* 1864-1891 Karolo la 1-a, reĝo
* 1891-1918 Vilhelmo la 2-a, reĝo

## Vidu ankaŭ 
* duklando Virtembergo (1495 ĝis 1805)

eta|centra|300ra|


Kategorio:Historio de Baden-Virtembergo
Kategorio:Germana monarkio
Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
King Kong (1933)

**King Kong** (*king* estas la angla vorto por *reĝo*) estas la titolo de filmo farita de la reĝisoroj Merian C. Cooper kaj Ernest B. Schoedsck en 1933 pri giganta simio loĝanta prahistorian insulon. Ekzistas posta versio, malpli interesa, de 1976, kaj en decembro 2005 aperis tria fare de Peter Jackson, eble pli sukcesa sed certe malpli bona ol la du antaŭaj.

En la originala filmo la simiego nomiĝas *Kong*, sed ĝi estas populare konata kiel *King Kong* pro la titolo de la filmo.

Inter aliaj, aperas en la filmo geaktoroj Fay Wray, Robert Armstrong kaj Bruce Cabot.

Tiu ĉi fantazia filmo, baziĝanta sur la mita rakonto pri Belnjo kaj la besto, rakontas la enamiĝon de la terura simiego al juna blankulino (kiun aktoris Fay Wray), pro kio fine li perdos sian liberon kaj la vivon: la simiegon oni mortigas sur la pinto de la novjorka nubskrapulo Empire State Building.

Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:King Kong
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1933
Kategorio:Fantastaj filmoj
Kategorio:Fikciaj simioj
Kategorio:Filmoj pri kino
Stanley Williams

**Stanley „Tookie“ Williams** (* 29-a de decembro 1953 en New Orleans; † 13-a de decembro 2005 en prizono San-Quentin, Konteo Marin) estis usona bandofondinto, murdisto kaj infanlibra verkisto.
## Vivo 
Lin volis lia patrino sufoki dufoje, Stanley inhalis jam en aĝo de 9 gluaĵon. Oni arestis lin unuafoje en aĝo de 17 pro rabado, post unu jaro oni punis lin pro seksatenco.

Tookie Williams plenkreskis en Kalifornio kaj fondis en 1969 kun Raymond Washington la bandon Crips en Los Angeles.

En 1981 li estis mortpunita pro 4 murdoj, okazintaj en 1979 ĉe du priraboj de vendisto (kiun li kapopafis) kaj ĉina familio (kiujn li ekstermis). Li ŝanĝis sian vivstilon en la prizono kaj iĝis verkisto de infanlibroj kontraŭ perforto, drogoj kaj rasismo. Pro tiuj kelkaj bonkoruloj (en 2001 Mario Fehr) nomumis lin al Nobel-premio.

Lian favorigan peton (por nemurdo) rifuzis la kaliforna guberniestro Arnold Schwarzenegger. Por lia peto parolis Snoop Dogg, kiu mem estis ano de Crips, Jesse Jackson, Desmond Tutu, Laurence Fishburne, Danny Glover, Anjelica Huston, Tim Robbins, Susan Sarandon, Jamie Foxx kaj Faris Al-Sultan.

Li estis mortigita per veneninjekto. Lia lasta peto estis unu botelo da lakto.

## Filmo 
Lia vivo estis filmigita en *Redemption: The Stan Tookie Williams Story*) kun Jamie Foxx.

## Privata vivo 
Stanley Williams estis patro de du filoj, el kiuj unu estas en prizono pro mortbato.

## Verkoj 
* Stanley Tookie Williams, Barbara Cottman Becnel: *Life in Prison*, SeaStar Books, 02/2001, ISBN 1587-1709-49
* Stanley Williams: *Redemption: From Original Gangster to Nobel Prize Nominee - The Extraordinary Life Story of Stanley Tookie Williams*, Milo Books, 30. November 2004, ISBN 1903-8543-42
* Stanley Tookie Williams, Barbara C. Becnel: *Gangs and Weapons (Tookie Speaks Out Against Gang Violence)*, Powerkids Press, Januar 2003, ISBN 0823-9234-28
* Stanley Tookie Williams, Barbara C. Becnel: ** Gangs and Drugs (Tookie Speaks Out Against Gang Violence)*, 1997, ISBN 1568-3813-52
* Stanley Tookie Williams, Barbara C. Becnel: *Gangs and Self-Esteem: Tookie Speaks Out Against Gang Violence (Tookie Speaks Out Against Gang Violence)*, 1999, ISBN 0613-0269-0X
* Stanley Tookie Williams, Barbara C. Becnel: *Gangs and the Abuse of Power (Tookie Speaks Out Against Gang Violence), 1997, ISBN 1568-3813-01*
* Stanley Tookie Williams, Barbara C. Becnel: *Gangs and Violence (Tookie Speaks Out Against Gangs.)*, 1997, ISBN 0823-9234-52
* Stanley Tookie Williams, Barbara C. Becnel: *Gangs and Wanting to Belong (Tookie Speaks Out Against Gang Violence.)*, 1997, ISBN 1568-3813-1X
* Stanley Tookie Williams, Barbara C. Becnel: *Gangs and Your Friends (Tookie Speaks Out Against Gangs.)*, 1997, ISBN 1568-3813-60
* Stanley Tookie Williams, Barbara C. Becnel: *Gangs and Your Neighborhood (Tookie Speaks Out Against Gang Violence.)*, 1997, ISBN 1568-3813-79
* Stanley Tookie Williams: *Blue Rage, Black Redemption: A Memoir*, Damamli Pub Co, 30. März 2005, ISBN 0975-3584-05

## Eksteraj ligiloj 
* www.savetookie.org
* www.tookie.com 
* Begründete Ablehnung Schwarzeneggers (engl.)  (PDF)

Kategorio:Usonaj murdistoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Antikostio

**Antikostio** () estas insulo lokiĝanta en la Golfo Sankt-Laŭrenco. Ĝi estas la plej vasta insulo en la kanada provinco Kebekio (8300 kilometrojn kvadratajn tute, 217 longa, de 16 ĝis 48 larĝa), pli granda ol la provinco Insulo de Princo Eduardo.

Malgraŭ ĝia vasteco, la insulo restas tre malmulte evoluinta. Tie estas neniuj urboj, kaj nur eta populacio (264 homoj en 1991) koncentrita en la vilaĝo *Port-Menier* ĉe la okcidenta pinto de la insulo.

La lando nuntempe servas ĉefe kiel ĉasejo, precipe pro abundo de cervoj. Ĝin frekventas ankaŭ fiŝkaptistoj.

## Vidu ankaŭ 
* Duoninsulo Gaspé

Kategorio:Kanado
Kategorio:Insuloj de Kebekio
Sankt-Laŭrenca Golfo

eta|dekstra|400ra|mapo de Sankt-Laŭrenca Golfo.
**Sankt-Laŭrenca Golfo** aŭ **Golfo Sankt-Laŭrenco** (, ) estas golfo en Orienta Kanado, en kiu ĵetiĝas la samnomata rivero. Tiu ĉi golfo havas bordojn kun kanadaj provincoj Novlando (norde), Nova-Skotio, Nov-Brunsviko (sude) kaj Kebekio (okcidente). La golfo entenas plurajn insulojn, inkluzive de la provinco Insulo de Princo Eduardo, la Magdalen-Insuloj (Kebekio) kaj la insulo Antikostio.

Ĝi estas la plej grandan estuaron en la mondo. La estuaro komenciĝas ĉe la orienta pinto de la Insulo Orleano, tuj post Kebeko.

eta|dekstra|250ra|Batometria mapo de Sankt-Laŭrenca Golfo.

## Geografiaj elementoj 
* Duoninsulo Gaspé
* Golfo Fortuno
* Golfo Hermitage

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de maraj ekoregionoj

Kategorio:Maraj ekoregionoj
Sankt-Laŭrenco
Sankt-Laŭrenco
Kategorio:Atlantiko
Ana de Ferro

**Ana de Ferro** (Fera Ana) estis eŭropa prostituitino kiu vivis en Pernambuko en la 17-a jarcento dum nederlanda regado. Ŝi havis tiun kromnomon, ĉar ŝi prezentis sin vestita en feran kirason. Oni nomis ŝin "Reĝino de barelfaristoj de Recifo".

Kategorio:Amoristinoj
Kategorio:Nederlandanoj
Dona Beja

**Dona Beja**, kromnomo de **Anna Jacintha de São José**, bastarda filino de Maria Bernarda dos SANTOS, naskiĝis en Formiga, Minas Gerais en la fino de 18-a jarcento. Vivis en Araxá en la 19-a jarcento kie fariĝis gravulino kaj havis influon dum la Ribelo de 1842. Per ŝia influo, la Triangulo Mineiro estis redonita al Minas Gerais post la revolucio. Poste ŝi loĝiĝis en Bagagem kie ŝi konstruis ponton per sia mono. Ŝi mortis en 1873

Kategorio:Brazilanoj
Bruna Surfistinha

**Bruna Surfistinha** (*surfistineto Bruna*), kromnomo de **Raquel PACHECO**, naskita la  en São Paulo. Ŝi estas fama brazila prostituitino. Ŝi skribis libron **O Segredo do Escorpião** (la sekreto de la skorpiono), en kiu ŝi rakontas siajn aventurojn kaj preferojn. Nun ŝi partoprenas pornografiajn filmojn.

Kategorio:Brazilaj pornoaktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo
Kategorio:Naskiĝintoj la 28-an de oktobro
Mezfingro

eta|la mezfingro
La **mezfingro** aŭ **longa fingro** estas parto de la mano. Ĝi estas la meza el la kvin fingroj kaj troviĝas inter la montrofingro kaj la ringofingro. La mezfingro estas kutime la plej longa fingro de la mano.

Kiel ĉe la plimulto de la primatoj, tiel ankaŭ ĉe la homoj, ĝi estas la plej forta fingro.

La mezfingro povas - male al aliaj - moviĝi relative aŭtonome, tiel ĝi ofte povas anstataŭi la montran fingron.

## Kulturo 
En multaj - ĉefe eŭropaj - kulturoj, mezfingra suprengesto signifas obscenan ofendon.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Dikfingro
* Montrofingro
* Ringofingro
* Etfingro
* Anatomio

Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Fingroj
Seĥmeto

**Seĥmeto**, aŭ foje **Seĥmeta**, estis origine la militistodiino same kiel diino de resanigo por Supra Egiptio, kiam la regno de Egiptio estis disigita. Ŝi estas prezentita kiel leonino, la plej furioza ĉasisto konata al la egiptoj. Estis dirite ke ŝia spiro formis la dezerton. Ŝi estis vidita kiel la protektanto de la faraonoj kaj gvidis ilin en militado.

Ŝia sekto estis tiel domina en la kulturo kiu kiam la unua faraono de la dekdua dinastio, Amenemhet la 1-a, proponita la ĉefurbo de Egiptio al Itjtavi, la centro por ŝia sekto estis proponita ankaŭ. Religio, la reĝa genlinio, kaj la aŭtoritato regi estis interne interplektitaj en antikva Egiptio dum ĝia ĉirkaŭ tri jarmiloj de ekzisto.

Seĥmeta ankaŭ estas suna diino, foje nomita la filino de la sundio Reo kaj ofte rilatis kun la diinoj Hatoro kaj Basto. Ŝi portas la Sunan diskon kaj la uraeus kiu asocias ŝin kun Wadjet kaj reĝeco. Kun tiuj unuiĝoj ŝi povas esti konstruita kiel estante dia decidanto pri la diino Ma'at (Justeco, aŭ ordo) en la Juĝo-Halo de Oziriso, asociante ŝin kun la Wadjet (poste la Okulo de Ra), kaj ligante ŝin kun Tefnut ankaŭ.[eta|dekstra|180ra|Du statuoj de Seĥmeta, [Egipta Muzeo de Berlino.]]

**Seĥmeto** estas egipta diino, kiu havas virino-korpon kaj leonino-kapon. Ŝi estas fratino de Basteto.

## Signifo 
En la antikva Egiptio Seĥmeta estis diino de la milito, de la malsano, sed ankaŭ de la kuracado. Oni timis ŝin, ĉar oni kredis, ke ŝi alportis disputojn, epidemiojn kaj eĉ la morton kaj oni konsideris ŝin sovaĝa, militema kaj teruriga. Sed se sacerdotoj trankviligis ŝin per preĝoj, ŝi forprenus ĉiujn minacojn.

## Reprezentado 
[eta|dekstra|180ra|Seĥmeta en la [templo Kôm Ombo ]]
Oni prezentis tiun diinon en formo de virino kun leonina kapo. Sur la kapo ŝi portas la sundiskon kun la serpento kiu kraĉis fajron al tiuj kiujn la diino volas puni.

## Kulto 
Amenhotep la 3-a starigis en la templo Mut en Karnak ĉirkaŭ 700 statuoj de Seĥmeta. Laŭ opinio de kelkaj esploristoj la statuoj servis la diinkulton laŭ la jaro: antaŭ ĉiu statuo oni preĝis dum la diversaj tagoj de la jaro por trankviligi ŝin; estis almenaŭ unu tia preĝo dum ĉiu tago. Aliaj esploristoj opinias, ke la templo malhelpis grandan danĝeron, eble la peston. Kiel pruvo ili rigardas multaj rapide entombigitaj mortintoj kaj pestpreĝoj de la najbaraj popoloj, kiuj priskribas malsanajn egiptojn. Dek el tiuj statuoj troviĝas hodiaŭ en la Louvre en Parizo.

## Egipta mitologio 
eta|maldekstra|180ra|La diino Seĥmeta
En la egipta mitologio Seĥmeta estas filino de Rao, edzino de Ptaho kaj patrino de Nefertumo. Kiel okulo de Rao Seĥmeta devas puni la homojn, kiuj malobeis Raon. Sed ŝi forglutas tiom da homoj, ke Rao timas, ke ŝi mortigos ĉiujn.
Li revokas ŝin, sed Seĥmeta restas sur la tero. Tiam Rao ruzas: li verŝigas miksaĵon el ruĝa farbo kaj biero sur la grundon; Seĥmet kredas ke temas pri sango kaj ŝi avide trinkas. Ebria ŝi reiras al Rao kaj fine trankviliĝas denove

## Vidu ankaŭ 
* Egipta mitologio
* Egipta civilizo

## Referencoj 
Kategorio:Bestaj dioj
Kategorio:Detruemaj dioj
Kategorio:Egiptaj dioj
Kategorio:Militaj dioj
Kategorio:Dioj pri sano
Kategorio:Katoj en populara kulturo
Aĉeo

eta|350px|Regentejoj de Aĉeo
**Aĉeo** (; ) estas provinco de Indonezio, situanta sur la plej okcidenta terkolo de insulo Sumatro. Ĝi estas teritorio kun forta islamo. Ĝi situas en eniron de Malaka Markolo, el kio ĝi profitis jam en fora pasinto. Arabaj komercistoj alportis ĉi tien islamon jam en la 13-a jarcento kaj en tiu tempo ĉi tie aperis ankaŭ la unua eŭropano, Marko Polo, dum sia vojaĝo reen al Venecio en la jaro 1292. Aĉeo ĉiam tre estimis sian sendependecon, nederlandanoj sukcesis subjugi ĝin nur post la tridekjara milito en la jaroj inter 1873 kaj 1903. En la tempo de bataloj je sendependeco Aĉeo apartenis al grandaj protektantoj de la indonezia ŝtato, sed pli poste, en la 50-aj jaroj de la lasta jarcento, denove ekbrulis bataloj, post dekjaroj de ribeloj estis konfesita al Aĉeo statuso de aparta provinco. En la 1970-aj jaroj ĉe urbo Loksumavo (Lhokseumave) malkovriĝis la tutmonde plej granda centro de tergaso.

En tiu ĉi provinco troviĝas urbo Banda Aceh, kiun en decembro 2004 trafis cunamo. Alia grava urbo estas Langsa.

[eta|maldekstra|300px|la granda moskeo de la provinca ĉefurbo [Banda Aceh]]
[eta|maldekstra|300px|provinca loĝloko, trafita per la [cunamo de decembro 2004]]

## Geografiaj elementoj 
* distrikto Sabang
* Ulèë Lheuë

## Referencoj 

Kategorio:Aŭtonomaj regionoj
Banda Aceh

eta|200ra|Banda Aceh post cunamo

**Banda Aceh** estas ĉefurbo de provinco Aceh, situanta sur insulo Sumatro, kies koordinatoj estas 5°31′N 95°25′E.

La 26-an de decembro de 2004 trafis la provincon kaj la urbon unu el la plej grandaj cunamoj (marondoj) en la historio, veninta el Hinda oceano.

Tertremo je forto 9 gradoj de skalo de Richter kun epicentro en Hinda oceano, 150 km okcidente de urbo Meulaboh en provinco Aceh, levis flusan ondon de cunamo, kiu dum kelke da horoj dezertigis ne nur marbordon de Aceh mem, norda Sumatro kaj proksima Nikobaroj kaj Andamanoj apartenantaj al Barato, sed ankaŭ marbordon de pli ol 1500 km malproksima Srilanko, suda Barato, suda Tajlando, nordokcidenta Malajzio, Maldivoj kaj eĉ de multe miloj da kilometroj de malproksima Somalio.

## Vidu ankaŭ 
* Tertremo en Hinda Oceano en 2004

## Eksteraj ligiloj 
*  bandaacehkota.go.id 
*  aceh.net 
* mapo

Kategorio:Urboj de Indonezio
Plaĝa revolucio

**Plaĝa revolucio** (portugallingve *Revolução Praieira*) estis liberala respublikisma revolucio kiu okazis en Pernambuko en la 7-a de novembro de 1848. Oni nomis ĝin "plaĝa", ĉar la sidejo de Liberala Partio en Pernambuko estis en la "Rua da Praia" (Plaĝa strato), en Recifo. La celo de ribelantoj estis krei sendependan respublikon en Nordoriento de Brazilo por batali kontraŭ Brazila Imperio. Ĝia unua batalo okazis en nuna urbo Abreu e Lima, tiame "Povoado de Maricota" en la 10-a de novembro. Lasta batalo okazis en urbo Areia en Paraibo kaj la lasta reunio de ĉefoj de revolucio okazis en Pocinhos.

La ĉefoj de Praieira revolucio estis Borges da Fonseca, Pedro Ivo Veloso kaj Nunes Machado.

Kategorio:19-a jarcento en Brazilo
Kategorio:Pernambuko
Kategorio:Konfliktoj en 1848
Kategorio:Ribeloj en la 19-a jarcento
Roka sito

|-
! align="center" bgcolor="#ffc0c0" | **Binoma nomo** / **Trinoma nomo** / ktp.
|-
! align="center" | *Sitta neumayer*
*Michahelles* *1830*
|-
|}

**Roka sito** (science *Sitta neumayer*) estas malgranda birdo el la familio de la sitedoj.

## Priskribo 
eta|maldekstra|300ra|Ilustraĵo
**Roka sito** estas simila al eŭropa sito sed ĝi havas kelkajn diferencojn. Jen estas: Precipe kolo kaj brusto de roka sito estas tute pli hela; manko de blanka makulo sub vosto; pli hela subo ol eŭropa; kantas malsame; ĝia vivloko estas konekta kun rokoj kaj ŝtonoj ĉefe en montaraj regionoj kaj kutime ne surgrimpas arbotrunkojn aŭ branĉarojn.
[eta|*Sitta neumayer syriaca* - [MHNT]]

## Disvastiĝo 
Ĝi estas nemigranta, krom post elnesta disiĝo de idoj. Dum nestado ĝi troviĝas sur rokaj muroj, ruinoj, ŝtonaj krutaj deklivoj kaj lokoj de terŝoviĝoj. Vintre iuj povas malsuprenflugi de altaj altitudoj malalten kaj ili vizitas ankaŭ fruktoĝardenojn.
Ĝi nutras sin en rokaj regionoj de Serbio, tra Grekio kaj Turkio ĝis Irano.
Simila specio *Sitta tephronota* estas separata specio kiu loĝas fore en sud-centra Azio.

## Nutrado 
Somere ĝi nutras sin el insektoj kaj araneoj, kiujn ili serĉas kaj kaptas en rokaj fendoj aŭ inter kreskaĵoj sur rokoj. Aŭtune kaj vintre anstataŭe ĝi manĝas semojn kaj fruktojn aŭ limakojn. Ĝi serĉas nutraĵon supraĵe aŭ enmetas pligrandajn aĵojn en fendojn kaj disbatas ilin per forta beko. Ĝi povas flugkapti.

## Vivmaniero 
Viro komencas kanti marte, kanto estas forta kaj orelfrapa. Fine de marto aŭ komence de aprilo paro komencas konstrui neston, daŭrante ĉirkaŭ 10 tagojn. Se ĝi havas rok-kavon, konstruas enirejon kie lasas malgrandan enflugtruon. Sur plataj kaj glataj rokmuroj ĝi konstruas neston el argilo kaj salivo. Ĉi materialo dumtempe malmoliĝas kaj firmiĝas, ke rezistas al hommano sed ankaŭ al tranĉilo. Ĝi eltenas dum tutaj jardekoj. Sur iuj lokoj oni povas trovi pli da nestoj ol dum pli fora estinteco. En maloftaj okazoj simile paro konstruas neston sur arbo. Nesta eno estas malmoligita per musko, haroj kaj precipe plumoj. Tutan memstarecon geidoj akiras post kelkaj tagoj post elnestiĝo. Ĝi nestumas unu foje jare kaj demetas de 6 ĝis 10 ovoj.

## Aspekto 
Roka sito estas eta birdo (pezanta ĉirkaŭ 25-35 g, longa 13,5 cm) iomete malpligranda ol eŭropa sito sed iomete beko kaj gamboj estas iomete pli longaj ĉe komparado kun ĝiaj proksimaj parencoj.
Subspecio *Sitta n. neumayer* de sudorienta Eŭropo estas malhelgriza supre, kun longa forta okulstrieto, blanka gorĝo kaj subo. Ambaŭ seksoj estas simila, kaj junaj birdoj estas heleta versio de gematuraj. Du aliaj subspecioj en okcidento de Azio estas similaj, sed malpli diferencigitaj. *S.n.tchitcherini* de okcidenta Irano estas helgriza kaj havas plimalfortan okulstrieton. *S.n.plumbea* de suda Irano rememoras subspecion *S.n.tchitcherini* sed havas grizan subon.

## Voĉo 
Ĝia kanto iomete rememorigas kanton de eŭropa sito sed estas pli trileca. Logado ĉvit, tvit sed laŭte.

## Literaturo 
* *Tits, Nuthatches and Treecreepers* (angle), Harrap kaj Quinn, ISBN 0-7136-3964-4

## Eksteraj ligiloj 
* Bildo: Ĉe nutrado de ino aŭ idoj 
* Bildo 

Kategorio:Sitedoj
Listo

**Listo** estas serio da nomoj de personoj aŭ aferoj, diritaj aŭ skribitaj unu post alia: ekz. listo de kandidatoj, da varoj; prezlisto; listo de alfabeta ordo.

Listo estas tre elasta datumstrukturo prezentebla kiel sinsekvo da objektoj, ĉiu el kiuj povas esti simpla datumo („atoma“ listano) aŭ listo. Malkiel en ordinara tabelo oni povas alpendigi novajn listanojn aŭ forpreni iujn enestantajn: prezenti arbon per listo.

Listero estas unuopa elemento en listo.

Dissendolisto estas forumo en komputila reto funkcianta tiel, ke la mesaĝojn senditajn al speciala retadreso tiea servilo aŭtomate plusendas al la „listanoj“, aŭ „abonantoj“.

## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Listoj - listo de listoj en la vikipedio ekzemple :Kategorio:Listoj pri Esperanto

Kategorio:Listoj
Buĝeto

[eta|Comme Sisyphe (kiel [Sizifa laboro|sizifo) - karikaturo de Honoré Daumier]]
**Buĝeto** aŭ **budĝeto** estas antaŭkalkulo de la jaraj en- kaj el-spezoj de ŝtato, urbo, kompanio aŭ privatulo.

Buĝeto estas la tuta sumo de la jaraj enspezoj kaj elspezoj.

IKEV difinas la terminon jene: " Prezento de la financa stato de nacio, institucio, asocio, entrepreno ktp. por difinita periodo kaj bazita sur detalaj taksoj de planitaj kaj atendataj spezoj dum tiu periodo." 

## Etimologio 
Laŭ Francisko Azorín la vorto devenas de kelta *bolga* (saketo), el latina *bulga*, franca *bouge*, *bouget*.

## Notoj 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Buĝeta ekvilibro
* Saldo
* Gajno
* Projekto

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Ekonomiko
Traktado

**Traktado** (trakt+ad+o) povas signifi diskuton pri la kondiĉoj de iu afero, por finveni al **interkonsento**. Tiu interkonsento povas okazi pri negoco, paco, reformoj, buĝeto, iu temo ktp.

En natursciencoj, **traktado** (traktad+o) signifas modifon per ia fizika rimedo: t.e. trakti malsanulon per antibiotikoj, trakti per acido ktp.

Komparu al traktato.

## Vidu ankaŭ
* Diplomatio

Kategorio:Merkatiko
Kategorio:Profesioj
Kategorio:Komerco
Kategorio:Regado
Kategorio:Politiko
Kategorio:Ekonomio
Ján Kollár

**Ján KOLLÁR** (naskiĝis la 29-an de julio 1793 en Mošovce, Slovakio - mortis la 24-an de januaro 1852 en Vieno, Aŭstrio) estis slovaka sciencisto kaj poeto verkanta ĉeĥe.

eta|250px|Ján KollárLi estis evangelia pastro, propagandisto de tutslava kultura kunlaboro en scienco, ĵurnalistiko kaj poetiko.

Li opiniis, ke ĉeĥoj kaj slovakoj estas unu nacio, havanta unu literaturan lingvon kaj plurajn dialektojn bohemiajn, moraviajn kaj slovakiajn. Tial li verkis ĉeĥe kaj rifuzis slovakajn patriotojn, kiuj kreis memstaran slovakan lingvon.

Lia precipa verko estas sonetaro **La Filino de Slavo**.

## Verkoj 
* **Slávy dcera** (La Filino de Slavo, 1824)
* **O literárnej vzájemnosti mezi kmeny a nářečími slávskými** (Pri la literatura kunaparteneco de la slavaj gentoj kaj lingvoj, 1836)
* **Paměti z mladších let života** (Rememoroj el la pli junaj vivjaroj, 1863)
* **Cestopis do horní Itálie** (Priskribo de vojaĝo al la supra Italio)

## En Esperanto aperis 
* La Filino de Slavo - Antaŭkanto (tr. Jiří Kořínek, *Slovaka Antologio*, 1980, Bratislava)

## Bildaro 

Image:Mošovce, Ján Kollár.jpg|Statuo de Ján Kollár en Mošovce
Image:Kollárov_dom.jpg|Domo de Ján Kollár en Mošovce
Image:Kollar.jpg|Motto
Image:Izba_Kollar.jpg|Muzeo de Ján Kollár en Mošovce

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj poetoj
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Slovakaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Slovakaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj lingvistoj
Kategorio:Slovakaj lingvistoj
Kategorio:Ĉeĥaj altlernejaj instruistoj
Freya Van den Bossche

**Freya VAN DEN BOSSCHE** (n. 26-an de marto 1975 en Gento, Belgio) estas flandra politikistino de la partio SP.a. Ŝi estis i.a. ministro en la federacia belga kaj la flandra registaroj.

## Biografio 
Freya Van den Bossche studis je la Reĝa Ateneo Voskenslaan en Gento. Ŝi finstudis en 1999 komunikadajn sciencojn ĉe la Genta Universitato.

### Politika kariero 
Dum la studado, Freya ne multe interesiĝis pri politiko. Kiel filino de fama flandra politikisto Luc Van Den Bossche, ŝi estis invitita partopreni en la televida programo *Bracke en Crabbé* en la jaro 2000. Ŝi gajnis premion kaj post, interalie pro sia beleco, famiĝis en Flandrio. Post la komunumaj balotoj ŝi iĝis skabeno de edukado de la urbo Gento.

En la jaro 2003 Freya Van den Bossche neatendite iĝis ministro pri medio, konsumantaj aferoj kaj daŭripova disvolviĝo. En julio 2004 ŝi kromricevis ene de la registaro la ministrajn postenojn pri laboro. Poste ŝi iĝis vicprezidantino kaj ministro pri la buĝeto.

### Privata vivo 
Freya Van den Bossche havas du filinojn: Ariane (naskiĝis en la jaro 1999) kaj Billie (naskiĝis la 30-an de junio 2005). Van den Bossche preferas ne malkaŝi la identecon de la patro.

En decembro 2005 ŝi en intervjuo kun Vrij Nederland satire kritikis kelkajn nederlandajn politikistojn. Ŝi ankaŭ kritikis la socian politikon de la nederlanda registaro. Poste ŝi pardonpetis pro la eldiroj.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de Freya VAN DEN BOSSCHE

Kategorio:Naskiĝintoj en 1975
Kategorio:Flandraj politikistoj
Kategorio:Belgaj politikistoj
José Antônio Maria Ibiapina

**José Antônio de Maria IBIAPINA** estis fama brazila katolika pastro. Li naskiĝis en Cearao en 1805 kaj mortis en 1884, filo de Francisco Miguel PEREIRA kaj Tereza Maria de Jesus. 

En 1823 li eniris seminarion sed foriris ĝin jam en 1825 por studi juron kiam liaj patro kaj frato estis arestitaj kiel ribelistojn. En 1834 li fariĝis advokato kaj en sekva jaro, li fariĝis juĝisto de Quixeramobim kaj provinca deputito en Cearao. Post la morto de sia edzino, li forlasis Cearaon kaj en 1838 li loĝiĝis al Areia, Paraibo. En 1843 li partoprenis Praieiran revolucion. 

Post multaj jaroj kiel simpla advokato, en 1853 li revenis al religia emo kaj fariĝis katolika pastro sen bezono de aliaj studoj. La episkopo de Olinda nomis lin ĝenerala paroĥestro kaj instruisto pri "sankta elokvento" en la Olindaa seminario. Nur post du jaroj, li lasis Olinda'n por esti misiisto en brazila internlando, dum multaj jaroj li fondis hospitalojn, orfejojn kaj lernejojn en brazila nordoriento.

Ibiapina
I
I
Skalpelo

eta|Ekzemplaj skalpeloj**Skalpelo** estas tre akra tranĉilo, plejofte uzata en kirurgio. Ĝi povas facile kaj precize fendi ĉian histon aŭ ĉelaron (inkluzive oston). Ĝi konsistas el du partoj: Tenilo kaj skalpeltranĉileto, kiu povas havi diversajn formojn. Por kirurgo la tranĉileto jam post kelkaj tranĉoj iĝas malakra kaj oni devas ĝin anstataŭigi. Kelkfoje, skalpeloj estas ankaŭ uzataj de alimetiaj homoj kiuj bezonas tre akran kaj tre precizan tranĉilon.

## Vidu ankaŭ 
* *The Lancet*

Kategorio:Kirurgiaj instrumentoj
Kategorio:Tranĉiloj
Singularo

**Singularo** aŭ **ununombro** estas gramatika nombro, montranta, ke oni parolas pri ununura persono, besto, objekto aŭ afero (junulo, hundo, tablo, kiso), diference de la pluralo, kiu parolas pri pli ol unu (junuloj, hundoj, tabloj, kisoj).

Tamen ekzistas ankaŭ vortoj, kiuj esprimas plurajn estaĵojn aŭ aferojn, kvankam ili havas singularan formon: junularo = junuloj kaj junulinoj, saltado = multaj saltoj ktp.

En kelkaj lingvoj eĉ ne ekzistas plurala formo, do oni uzas la singularan kun vortoj esprimantaj kvanton (multa homo).

## Malsimpleco en la diferenco inter singularo kaj pluralo
Christian Rivière en sia eseo *La pluralo* [2003] markas la diferencon inter singularo kaj pluralo kiel ne tiom simpla kiom ĝi ŝajnas. Ekzemple okaze de nulopeco, partitiva formo, demando, nekonateco, parametro, formulo, proksimumeco, entjeraj nombroj, mezuro, falsaj unuoj, logaritmaj unuoj ktp, kiuj okazoj ne estas certe precize unuo. Tiele la *uzo de la pluralo estas foje hazarda kaj fine arbitra*. Ankaŭ la bito estas komplika nombreblaĵo kiu ne povas esti matematike singularo, do ankaŭ pluralo iel malindas. Fakte la *uzo de plurala formo ĉe unuoj de la internacia sistemo, efektive malindas*. Krome la pluralo povas esti indikita per leksikaj aŭ morfologiaj rimedoj anstataŭ per la simpla finaĵo de la pluralo, ekzemple ĉe *multnombre*, *aro* ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Dunombro
* Multenombro

## Notoj
Kategorio:Gramatiko
Koncepta mapo

eta|450px|Cerbomapo pri Morfologio

**Koncepta mapo** estas metodo por reprezenti informojn vide. Estas diversaj tiaj mapoj. Konceptaj mapoj ekrigarde kroĉas la potencon de nia vizio al komprenado de kompleksaj informoj. La primara funkcio de la cerbo estos interpreti ĵus instalitajn informojn por konstrui signifon. Estas facile por la cerbo konstrui signifon kiam informoj estas prezentitaj en vidaj formatoj. Tial "bildo valoras mil vortojn." Nepras por studoj kaj profesioj ke oni povu pritrakti kompleksajn informojn; konceptaj mapoj oferas tiucelan metodon.

## Eksteraj ligiloj 
* esperante: http://www.g-hirschmann.de/beschleuniger-de-esp.htm  (cerbomapada metodo)
* Universitato de Ilinojso ĉe Urbana–Champaign: http://classes.aces.uiuc.edu/ACES100/Mind/CMap.html 

## Vidu ankaŭ 
* Semantika Reto

Kategorio:Psikologio
Kategorio:Informo
Deklinacio (gramatiko)

**Deklinacio** en gramatiko estas modifado de substantivo, adjektivo aŭ pronomo en diversaj nombroj kaj kazoj, tial ĝi estas nomata ankaŭ **kazaro**. En kelkaj lingvoj, kiel ekzemple la finna, estona, ĉiuj baltaj kaj multaj slavaj lingvoj, la deklinacio ankaŭ okazas ĉe la numeraloj.

La rimedoj por esprimi la nombrojn kaj kazojn en lingvoj estas tre variaj. Kelkaj lingvoj nur ŝanĝas vortordon, aliaj la akcenton, pluralon oni povas esprimi per duobligo aŭ nur per numeralo, kazojn per prepozicioj, sed ĉio estas esprimebla ankaŭ per modifo de la vortformo.

Pri deklinacio aŭ fleksado de vortoj oni kutime parolas tiam, kiam temas pri la lasta maniero, nome pri la modifado de la vortformo. La vorton eblas modifi per ŝanĝo de la vortradiko (kutime de la radika vokalo) aŭ per prefiksoj kaj sufiksoj aŭ per ŝanĝo aŭ forpreno de la finaĵoj.

La deklinacio kutime rilatas nur al la kazaro en unu nombro, sekve ni parolas pri deklinacio en la singularo kaj pri deklinacio en la pluralo, sed la kreado de pluralo mem ne estas konsiderata kiel deklinacio.

Tial oni diras, ke la Esperanta deklinacio estas dukaza (nominativo - akuzativo), kvankam tio rezultigas kvar formojn, du singularajn (patro - patron) kaj du pluralajn (patroj - patrojn).

La nombro de kazoj diferencas en la unuopaj lingvoj. Ekz. la germana estas kvarkaza, la latina seskaza, la ĉeĥa sepkaza, la cigana okkaza k.s.

## Ekzemplo por Esperanto 
Ekzakte la sama skemo valoras por ĉiuj substantivoj kaj adjektivoj. Nur tiuj formoj ekzistas.
Naciaj lingvoj de ne aglutina tipo (aglutina lingvo) ofte havas multajn diversajn deklinaciojn.

## Vidu ankaŭ 
* Fleksio

Kategorio:Gramatiko
Kromsigno

Kadre de donita skribsistemo, **kromsigno** estas ĉia malĉefa grafemo helpanta ĝuste interpreti la skribsignojn bazajn aŭ pli grandajn pecojn da teksto.

La dispartigo de la grafemoj en signojn ĉefajn kaj kromajn dependas je esplorkampo, tradicio de scienca skolo kaj personaj preferoj de esploristo. En la sonskriboj, kiaj estas Esperanto kaj la lingvoj Eŭropaj, la bazaj grafemoj estas la literoj kaj eventuale la ciferoj; kaj la tipaj kromsignoj estas la diakritoj kaj la signoj interpunkciaj.

En iuj lingvoj la skribo celas nur dokumentigi la konsonantojn, ekzemple la hebrea - se escepte oni tamen devas precizigi ankaŭ iujn vokalojn inter la konsonantoj, oni uzas kromsignojn. Simile okazas en plej multaj aliaj ŝemidaj lingvoj, kiuj ĉiuj kiel konsonantaj skriboj havas apartan specon da kromsignoj, la kromsignojn vokalizajn.

Siajn kromsignojn havas ankaŭ la skribsistemoj ideografiaj.

Kategorio:Skribo
Listo de regnestroj de Moresnet

La regnestroj (urbestroj) de Moresnet estis la komunumestroj de Kelmis. Ili estis nomumitaj de komisaroj de Nederlando kaj Prusio, kiuj estis la anstataŭantoj de la reĝo de Prusio kaj Nederlando. Kiam Belgio en 1830 per la landlima pakto de Akeno akiris tiun rajton de Nederlando, ekestis komisaro belga. En 1919 la Traktato de Versajlo decidis, ke Moresnet iĝos parto de Belgio kaj de tiam tie ne plu estas komisaroj kaj la komunumestro de Kelmis ne plu estas regnestro de Moresnet.

## Komunumestroj de Kelmis kaj samtempe regnestroj de Moresnet 
* 1817 - 1859 Arnold Timothée De Lasaulx
* 1859 - 1859 Adolf Hubert van Scherpenzeel-Thim
* 1859 - 1882 Joseph Kohl
* 1882 - 1885 (sen komunumestro)
* 1885 - 1915 Hubert Schmetz
* 1915 - 1918 Wilhelm Kyll
* 1918 - 1920 Pierre Grinard

## Komisaroj Nederlandaj 
* 1817 - 1823 Werner Jacob
* 1823 - 1830 Joseph Brandès
* 1830 - 1835 (neniu komisaro pro interna milito)

## Komisaroj Belgaj 
* 1835 - 1840 Lambert Ernst
* 1840 - 1889 Mathieu Crémer
* 1889 - 1915 Fernand Jacques Bleyfuesz
* 1915 - 1915 Dr. Bayer
* 1915 - 1918 (nemiu komisaro)
* 1918 - 1920 Fernand Jacques Bleyfuesz

## Komisaroj Prusaj 
* 1817 - 1819 Wilhelm Hardt
* 1819 - 1836 Johann Martin Daniel Mayer
* 1836 - 1853 Heinrich Martins
* 1853 - 1866 Amand Pierre von Harenne
* 1866 - 1868 Freiherr von der Heydt
* 1868 - 1871 Edward Gülcher
* 1871 - 1893 Alfred Theodor Sternickel
* 1893 - 1909 Alfred Gülcher
* 1909 - 1918 Walter The Losen

Moresnet
Eŭrovido-Kantokonkurso 1994

La 39-a Eŭrovido-Kantokonkurso okazis la 30-an de aprilo 1994 en Dublino (kiel en 1993 en Irlando). Cynthia Ní Mhurchu kaj Gerry Ryan prezentis la vesperon.

La nova sistemo de rotacio aperigis sep novajn landojn en la konkurso. Kompense la sep plej malsukcesaj landoj de 1993 ne povis aŭ ne volis partopreni. Irlando realigis ion surprizan: Denove kaj la 3-an fojon en tri jaroj ĝi gajnis la konkurson. *Rock’n Roll Kids* de Paul Harrington & Charlie McGettigan finis kun 60 poentoj pli ol la dua vico, la nova partopreninta Pollando.

## Finalo 
## Faktoj 
* 1-a partopreno: Estonio, Hungario, Litovio, Pollando, Rumanio, Rusio, Slovakio
* Malnova vizaĝo: Evridiki (1992, Kipro)
* Dum la paŭzo Riverdance dancis sur la sceno.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la Eŭrovido-Kantokonkurso 


1994
Kategorio:Muziko en 1994
Kategorio:Kulturo de Irlando
Kategorio:Dublino
Kategorio:1994 en Irlando
La Paternal

eta|dekstra|180px|La Paternal (Bonaero)

**La Paternal** estas kvartalo de Bonaero (Argentino).

Ĝi fondiĝis en 1904.

La futbalteamo Argentinos Juniors estas el ĉi tiu kvartalo.

## Vidu ankaŭ 
* La Paternal (stacidomo)
* Arata (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Barriada - Paternal  [en Hispana]

Kategorio:Kvartaloj de Bonaero
Argentinos Juniors

**Asociación Atlética Argentinos Juniors** (mallonge **AAAJ**) estas futbalteamo el La Paternal, Bonaero (Argentino). Ĝi fondiĝis la .

La futbalisto Diego Armando Maradona startis sian karieron en ĉi tiu teamo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* InfoBicho
* SoloBicho 

Kategorio:Argentinaj futbalteamoj
Kategorio:Sporto en Bonaero
Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1904
Hogwarts

La **Lernejo Hogvarto pri Magio kaj Sorĉarto** (*Hogwarts* en la angla kaj *Porkalo* en la esperanta traduko) estas lernejo de magio por junuloj kun aĝo inter dek unu kaj dek sep jaroj. Ankaŭ estas scenaro de la sep libroj de serio Hari Poter, kreita de J.K. Rowling.

La lernejestro de Hogvarto estis Albus Dumbledore ĝis la sesa libro, kiam li estis murdita de Severus Snape. Post tio, Minerva McGonagall estas la nova lernejestro.

La moto de la lernejo estas "Draco dormiens nunquam titillandus." ("Dormantan drakon neniam tiklu.")

## Etimologio 
Estas populara sorĉa teorio, ke la legenda sorĉistino Rowena Ravenclaw, kiu poste iĝis unu el kvar fondintoj de la lernejo en la 10-a jarcento, elpensis la nomon *Hogwarts* post sonĝado pri veruka porko aŭ apro (*warty hog*), kiu en sia sonĝo kondukis ŝin al klifo apud lago. Estas nekonate, tamen, ĉu tio efektive estas vera.

## Historio 
La deka jarcento estis danĝera tempo por sorĉistinoj kaj sorĉistoj, kiuj estis persekutitaj fare de nesorĉistoj malamikaj al magio. Tial, tiam la lerneja kastelo estis konstruita ie en la malabunde loĝataj Skotaj Altebenaĵoj, kaj kaŝita per multaj ensorĉoj kaj aliaj magiaĵoj de la lernejaj fondintoj *Godric Gryffindor*, angla prononco laŭ IFA-transskribo [], *Rowena Ravenclaw* [], *Helga Hufflepuff* [] kaj *Salazar Slytherin* [] (la persona nomo estas origine eŭska, "malnova halo", hispane ĝi akcentiĝas je la lasta silabo [] en norda aŭ [] en suda Hispanio), por igi maleble ke nesorĉistoj trairu la teritorion. Ĉar anstataŭ la grandega kaj impona lernejo, ĉiu preterpasanta nesorĉisto nur vidus ruinojn kaj signojn avertante pri danĝero.

## Referencoj 
Kategorio:Harry Potter
Kategorio:Fikciaj edukejoj
Kategorio:Fikciaj kasteloj
Pinio

eta
[eta|*Pinus pinea* - [MHNT]]
alternative=Distribución del pino piñonero. :     Distribución nativa. :✖ Población aislada. :▲ Introducido y naturalizado.|eta|Arealo
**Pinio**  aŭ **eŭropa migdalpino** (*Pinus pinea*) estas palearktisa specio de pino el la familio de la pinacoj kun plate disetendita branĉaro alte sur la trunko (ombreloforme). La semoj estas multe manĝataj en Sud-Eŭropo (en la okcidenta parto), kie la arbo estas vaste kultivata.

La pingloj longas 10–20&nbsp;cm, estas malhelverdaj, pikaj kaj duopaj. La strobiloj longas 8–14&nbsp;cm. La migdalgusta semo estas riĉa je oleo, manĝebla. Tiuj semoj aperis jam en la ĉiutaga manĝaĵo de la romiaj legianoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Iberaj sklerofilaj kaj kvazaŭdeciduaj arbaroj
* Nordorient-hispanaj kaj sud-francaj mediteraneaj arbaroj
* Pireneaj koniferaj kaj miksaj arbaroj

## Bibliografio 
*  Debazac E.F. 1964 : Manuel des conifères, *École Nationale des Eaux et Forêts*, Nancy, 172 pp., 112.

Kategorio:Pinacoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
74-07

**74・07**  [ŝi-e-SO-ŝi], (Japane: 世界語 74・07) estas planlingva projekto kaj apriora lingvo destinita por konstrui mondan union. La japana asocio WUM (World Unification Movement, Tokio) publikigis libron pri ĝi "Sekaigo 74・07"(世界語 74・07) je 16-a de marto 1967.

## Literoj
74・07 uzas arabajn ciferojn kun kromsignoj:

*supersigno - \dot{1}
*flanksigno - \cdot 1

Krome:
*demandosigno (?)
*punkto(.)

**Bazaj Literoj** (正字)

**Flanksignataj Literoj**(側字)

**Supersignataj Literoj**(天字)

Oni akcentas je antaŭlasta litero:
74 \cdot 07  [ŝi-e-SO-ŝi]
## Vortoj
*3-literaj vortoj estas i-vortoj.
*4-literaj vortoj estas o-vortoj.

:Vortoj el vortaro, la ĉapitro 「あ」(A).

*1 \dot{1} \!\cdot\!\! 1 1 あい（藍） indigo ([a-ra-HA-a] (indigo)
*1 \dot{1} \!\cdot\!\! 1 2 あい（愛） love [a-ra-HA-i] (amo)
*1 \dot{1} \!\cdot\!\! 1 3 あいきょう（愛嬌） charm [a-ra-HA-u] (ĉarmo)
*1 \dot{1} \!\cdot\!\! 1 4 あいけん（愛犬） one's ped dog [a-ra-HA-e] (hundo de ies hejmbesto)
*1 \dot{1} \!\cdot\!\! 1 6 あいこく（愛国） love one's country [a-ra-HA-ka] (patriotismo)
*1 \dot{1} \!\cdot\!\! 1 7 あいさつ（挨拶） greeting [a-ra-HA-ŝi] (saluto)

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Rettrompado

eta|300ra|Ekzemplo de Rettrompado
Rilate la uzadon de komputiloj, **reta trompado**  aŭ foje **ŝteltruko** (angle *phishing* por "pasvortojn fiŝi" - do "piŝado") estas formo de manipulado por trompi, kutime moncele. Oni klopodas fraŭde akiri  , kiel pasvortojn kaj kreditkartajn detalojn, aspektigante sin artifike kiel fidindan personon aŭ komercon en ŝajne oficiala elektronika komunikado, kiel retpoŝta mesaĝo aŭ tujmesaĝo. La angla (kaj plej konata) termino 'phishing' devenas de la vorto "fiŝkapti" financajn informojn kaj pasvortojn de aliaj uzantoj.

Kun la kreskanta nombro da raportoj pri ŝteltrukaj okazaĵoj, oni bezonas pliajn metodojn por protekto en komputiloj inkluzive leĝojn, uzant-instruadon, kaj teknikajn mezurojn.

## Kiel rekoni piŝadon 
En piŝado-mesaĝo ofte troviĝas jenaj elementoj:

* La mesaĝo ne estas persone direktata al la kliento sed komenciĝas per ĝeneralaĵo kiel "estimata kliento"
* La mesaĝo enhavas lingvo- kaj stilerarojn
* Oni sugestas ke la konto devas esti "kontrolata" kun la ensalutaj datumoj de la kliento
* Oni minacas per konsekvencoj se la kliento ne tuj respondas la mesaĝon

## Notoj 
Kategorio:Interreto