open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kupolo de la Jarmilo

[eta|dekstra|altdekstre|250ra|La Kupolo, vidita el Emirates Air Line kun [Canary Wharf fone.]]
eta|desktre|250ra|La Kupolo, vidita el supre.
La **Kupolo de la Jarmilo**, (, referencata ankaŭ simple kiel *The Dome* (La Kupolo), estas la origina nomo de granda kupol-forma konstruaĵo origine uzita kiel hejmo por la *Millennium Experience*, grava ekspozicio okazinta por la komenco de la tria jarmilo. Ĝi estas la oka pli granda konstruaĵo en la mondo laŭ sia uzebla volumo. Situa sur la Duoninsulo Greenwich en Sudorienta Londono, Anglio, la ekspozicio estis malfermita al la publiko el la 1a de Januaro ĝis la 31a de Decembro 2000. La projekto kaj ekspozicio estis tre politikaj kaj altiris apenaŭ la duonon de la 12 milionoj da vizitantoj kiujn la organizantoj antaŭplanis, kaj tial ĝi estis konsiderita malsukceso fare de la gazetaro. Ĉiuj elementoj de la origina estis venditaj aŭ dismuntitaj.

En informo de 2005, la kosto vendi la Kupolon kaj la ĉirkaŭan terenon (kio pliigis ĝis 170 akreojn el la dekomenca propono de 48 akreoj enhavataj de la Kupolo) kaj administrado de la Kupolo ĝis la vendo estis fermita estis 28.7 milionoj da pundoj. La valoro de la 48 akreoj okupitaj de la Kupolo estis ĉirkaŭkalkulita je 48 milionoj da pundoj, kion povis esti rekuperita per la detruo de la strukturo, sed oni konsideris preferinda konservi la Kupolon. La strukturo mem ankoraŭ ekzistas, kaj ĝi estas nuntempe grava ekstera trajtoj de la distra distrikto "The O2".

La Nula Meridiano pasas tra la okcidenta rando de la Kupolo kaj la plej proksima stacio de la Metroo estas North Greenwich en la linio Jubilee line.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Aerial view of the Millennium Dome Bing Maps
* Aerial view of the Millennium Dome Google Maps
* The Millennium Dome: A Collection Dome2000 – One individual's collection of Millennium Dome objects
* Photos from Ground Up (1997–2000) O2MillenniumDome.co.uk

Kategorio:Geografio de Londono
Kategorio:Konstruaĵoj en Londono
Kategorio:Kulturo en Londono
Kategorio:Postmoderna arkitekturo
Kategorio:Kupoloj
Gradsko

**Gradsko**  (makedona *Градско*) estas vilaĝo situanta en la centra parto de la regiono Vardar. Ĝi estas la administra centro de la Opština Gradsko. En 2002 loĝis ĉi tie 2 219 loĝantoj.
## Loko, priskribo 
La vilaĝo situas en la suda parto de la komunumo Opština Gradsko. Ĝi estas konstruita en la valo de la rivero Vardar en alteco de ĉirkaŭ 130 - 190 m. Sur la orienta rando de la vilaĝo la rivero Crna Reka enfluas en Vardar, kiu fluas de la lago Tikveš. La vilaĝo kovras areon de 12,8 km².

La aŭtovojo A1 / E75 pasas de nordokcidento al sudoriento samtempe kun la regiona vojo R1102. Ili iras de Skopjo kaj Veles al la limo kun Grekio. Ili estas konektitaj al la regiona vojo R1101 de la sudo en Gradsko.

Tra la vilaĝo pasas ankaŭ elektrigita ĉefa fervoja linio de Skopjo al Grekujo.
### Loĝantaro, ekonomio 
Laŭ la censo de 2002 loĝis ĉi tie entute 2 219 homoj.

Ekzistis 1 920 makedonoj, 215 bosnianoj, 48 ciganoj kaj 36 aliaj.

La vilaĝo Gradsko estas loĝata ĉefe de makedonoj de ortodoksa kristana fido.

La vilaĝo baze havas agrikulturan funkcion.
### Interesaj
* Preĝejo "Sankta Georgo" - la ĉefa vilaĝa preĝejo
* Arkeologia Site "Stobi" - antikva urbeto setlejo
## Tradukfonto 
Statistikoj: http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf
## Pluaj fotoj

Dosiero:Градско во Општина Градско.svg|Gradsko - situo en la komunumo
Dosiero:ЕкспедицијаГрадско74.jpg|urba merkato
Dosiero:ЕкспедицијаГрадско75.jpg|Biblioteko
Dosiero:ЕкспедицијаГрадско77.jpg|Sportejo
Dosiero:ЕкспедицијаГрадско94.jpg|Ludejo
Dosiero:ЕкспедицијаГрадско91.jpg|Imposta oficejo
Dosiero:ЕкспедицијаГрадско88.jpg|Gradsko - elementa lernejo
Dosiero:Stobi.jpg|Elfosadoj en Stobi
Dosiero:Stobi Baptisterium mosaics.jpg|Stobi - Baptistery Mozaikoj

Kategorio:Urboj de Nord-Makedonio
Brita reĝa familio

[eta|303x303ra|La Brita reĝa familio sur la balkono de la [Palaco Buckingham post la ĉiujara "Trooping the Colour" en 2013.]]
La **Brita reĝa familio**, en angla *British royal family*, estas komponita de la reĝino Elizabeto la 2-a kaj ŝiaj plej proksimaj parencoj. Ne estas strikta jura aŭ formala difino pri kiu estas kaj kiu ne estas membro de la Britia reĝa familio. Multaj membroj subtenas la reĝinon en la partopreno en publikaj okazaĵoj kaj ofte entreprenas bonfarajn taskojn kaj interesojn. La reĝa familio estas rigardata kiel Britaj kulturaj ikonoj.

Tiuj kiuj iam ricevis la titolojn de "Royal Highness" nome "His" aŭ "Her Royal Highness" (HRH) (honoro je la konto de la monarko), kaj de "Majesty" nome "His" aŭ "Her Majesty" (HM), estas normale konsiderataj membroj, inkluzive tiujn kiuj ricevis tiujn titolojn eĉ antaŭ la komenco de la regado de la nuntempa monarko. Laŭ tiu kriterio, listo de la nuntempa reĝa familio kutime inkluzivas la monarkon, ties filojn kaj vir-liniajn nepojn de la monarko kaj de antaŭaj monarkoj, la filojn de la plej aĝa filo de la Princo de Kimrio, kaj ĉiujn el ties nunaj aŭ vidvaj edz(in)oj.

Kelkaj membroj de la reĝa familio havas oficialajn loĝejojn nomitajn laŭ la lokoj el kiuj anoncoj estis faritaj, nome la "Court Circular" pri la oficialaj engaĝiĝoj kiujn ili estis plenumintaj. La oficialaj taskoj kaj dungitaro de kelkaj membroj de la reĝa familio estas financataj per parlamenta monatribuo, ricevita nerekte el la monarko aŭ el la ŝtata trezoro. La reĝa familio estas subtenata de nombraj Britaj Reĝaj Hejmoj, krom de la dungitoj de la loĝataj reĝaj palacoj kaj de la Duklando Kornvalo.

Ekde 1917, nome dum la Unua Mondmilito, kiam la reĝo Georgo la 5-a ŝanĝis la nomon de la reĝa dinastio el tiu duongermana de Saksio-Koburgo kaj Gotao, al kiu membroj de la reĝa familio estis apartenintaj, ĉu pro nasko ĉu pro geedzeco, al tiu de Windsor. Iamaj titolitaj membroj de la reĝa familio kutime ne uzas familian nomon, kvankam ekde 1960 la familinomo Mountbatten-Windsor de Princo Filipo estis adoptita de la familio Mountbatten, estis preskribita kiel familia nomo por la rektaj posteuloj de Elizabeto la 2-a kiuj ne havas reĝajn titolojn, kaj ĝi estas foje uzata laŭbezone por tiuj kiuj ja havas tiajn titolojn.

## Referencoj 
## Literaturo 
* ''Burke's Guide to the Royal Family''. Burke's Peerage, 1973.
* Cannon, John Ashton. *The Oxford Illustrated History of the British Monarchy*. Oxford University Press, 1988.
* Churchill, Randolph S. *They Serve the Queen: A New and Authoritative Account of the Royal Household*. ("Prepared for Coronation Year") Hutchinson, 1953.
* Fraser, Antonia (eld). *The Lives of the Kings & Queens of England*. Revised & updated edition. University of California Press, 1998.
* Hayden, Ilse. *Symbol and Privilege: The Ritual Context of British Royalty*. University of Arizona Press, 1987.
* Longford, Elizabeth Harman (Countess of Longford). *The Royal House of Windsor*. Revised edition. Crown, 1984.
* Weir, Alison. ''Britain's Royal Families: The Complete Genealogy''. Pimlico/Random House, 2002.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* &nbsp;

Kategorio:Kulturo de Britio
Kategorio:Brita monarkio
Gällivare

**Gällivare** [] (, , meänkieli: , ) estas loko *(tätort)* en la nordsveda provinco Norrbottens län kaj la historia provinco Lappland. La ĉefa loko de la komunumo Gällivare situas 70 kilometrojn norde de la polusa cirklo.

## Vidu ankaŭ 
* 1073 Gellivara, asteroido

Kategorio:Komunumo Gällivare
Gällivare (komunumo)

**Gällivare** [] (finne *Jällivaara*) estas komunumo :d:Q127448 () en la nordsveda provinco Norrbottens län kaj la historia provinco Lappland, proksimume 100&nbsp;km norde de la polusa cirklo.

La finna ankaŭ estas multe parolata en Gällivare, parte varianto de ĝi nomita Meänkieli. Tiel, finnoj povas pasigi multe da tempo en la municipo, kvankam tute ne scipovus la svedan

La ĉefa loko de la komunumo estas Gällivare. Al la komunumo apartenas la denssetlejoj (centraj lokoj, svede "tätorter"): Gällivare, Hakkas, Koskullskulle, Malmberget,  Nilivaara, Tjautjas kaj Ullatti. Menciinda estas vilaĝo (tipo "småort") Nattavaara.

Lingvoj parolataj en la komunumo estas la sveda, kaj ankaŭ dialekto de la finna nomita "jellivaaransuomi" (ankaŭ klasigebla kiel varianto de "meänkieli").

## Ekonomio 
En la teritorio de la komunumo situas kelkaj turistaj celoj, interalie Dundret, Kaitum, Nikkaluokta, Ritsem kaj Stora Sjöfallet. Ankaŭ la Inlandsbanan:d:Q1087732 altiras multnombrajn vizitantojn. Tra la komunumo kondukas la fererca linio Luleå–Narvik :d:Q220922.

La plej gravaj labordonantoj krom la turismo estas la minejoj Malmberget de LKAB (fererco) kaj Aitik de Boliden AB (kupro, oro kaj arĝento).

## Eksteraj ligiloj kaj noto 
* Paĝaro de la komunumo
* Iama paĝaro de la komunumo 

## Tradukfonto 
Kategorio:Komunumo Gällivare
Londona Surgrundo

La **Londona Surgrundo** aŭ **Londona Surgrunda Fervojo**, en angla *London Overground* (konata ankaŭ simple kiel "Overground") estas ĉeurba fervoja reto kiu servas al Londono kaj al ties ĉirkaŭoj. Establita en 2007 por funkciigi la metroajn vojojn de Silverlink, ĝi nune servas al granda parto de Granda Londono same kiel al la hejma kantono Hertfordshire, kun 112 stacioj de naŭ diversaj vojoj.

La *Overground* formas parton de la *National Rail* de Unuiĝinta Reĝlando, sed ĝi estas sub koncesia kontrolo kaj en la marko "Transport for London". Operacioj estis kontraktita kun la kompanio Arriva Rail London ekde 2016. TfL atribuis la oranĝan kiel specifa koloro por la *Overground* kiel varmarko kaj por reklamado inklude la cirklan diskon, en la metroa mapo, trajnoj kaj stacioj.

## Notoj 
## Bibliotekoj 
* Asher, Wayne (2015). A Very Political Railway – the rescue of the North London Line. ISBN 978-1-85414-378-5
* Glover, John (2013). London's Overground. ISBN 978-0-7110-3524-9

## Vidu ankaŭ 
* London Trams
* Metroo de Londono

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* 
* 
* 
* UrbanRail.Net

Kategorio:Transporto en Londono
Kategorio:Fervoja transporto
Kategorio:Fervojo en Britio
Kategorio:Ĉeurbaj fervojoj
Sanktajakoba Palaco

eta|La **Sanktajakoba Palaco**, en angla ''St James's Palace*.
La **Sanktajakoba Palaco**, en angla *St James's Palace'', estas la plej antikva reĝa palaco en Unuiĝinta Reĝlando. Ĝi havigas la nomon al la "Court of St James's" (Sanktajakoba Kortego), kiu estas la kortego de la monarko kaj estas en la City of Westminster en Londono, Britio (norde de la Sanktajakoba Parko). Kvankam ĝi ne plu estas la ĉefa loĝejo de la brita monarko, ĝi estas la ceremonia kunvenejo por la "Accession Council" (sukceda Konsilantaro), la oficejo de la *Marshal of the Diplomatic Corps* (brita diplomatestro), kaj la Londona sidejo de kelkaj minoraj membroj de la brita reĝa familio.

Konstruita je ordono de Henriko la 8-a en la 1530-aj jaroj sur la loko de kontraŭlepra hospitalo dediĉita al Jakobo la pli juna, la palaco estis duaranga post la Palaco Whitehall dum la regado de plej el la monarkoj de la dinastioj de Tudoroj kaj Stuartoj. La palaco pliiĝis grave dum la regado de la komenco de la Georga monarkio, sed ĝi estis superita de la Palaco Buckingham fine de la 18-a kaj komence de la 19-a jarcentoj. Post jardekoj de uzado pli kaj pli por nur formalaj okazoj, la translokigo estis formaligita de la reĝino Viktorio en 1837. Nuntempe la palaco estas hejmo de nombraj oficialaj oficejoj, societoj kaj kolektoj, kaj ĉiuj ambasadoroj kaj altaj komisionanoj (ambasadoroj de la Komunumo de Nacioj) en Unuiĝinta Reĝlando estas ankoraŭ ricevitaj en la kortego ''Court of St James's''. La Reĝa Kapelo de la palaco estas ankoraŭ uzata por funkcioj de la brita reĝa familio.

Konstruita ĉefe el 1531 ĝis 1536 el ruĝa briko, la palaca arkitekturo estas principe de Tudora stilo. Incendio en 1809 detruis partojn de la strukturo, inklude la privatajn apartamentojn de la monarko, kiuj neniam estis anstataŭitaj. Kelkaj internoj de la 17-a jarcento survivas, sed plej el ili estis remodelitaj en la 19-a jarcento.

Kategorio:Kulturo en Londono
Kategorio:Palacoj en Londono
Kategorio:Westminster
Kenneth Geddes Wilson

**Kenneth Geddes WILSON** (Waltham, 8-an de junio 1936 - Maine, 15-an de junio 2013) estis universitata instruisto usona kiu ricevis la Nobel-premion pri fiziko.

## Sciencaj esploroj 
Li interesiĝis pri la ŝanĝo de stato de la materio kaj ĝiaj ŝanĝoj en la molekuloj, kaj en 1982 li gajnis la Nobel-premion por la disvolviĝo de la teorio de kritikaj fenomenoj kun la ŝanĝo de stato.

Li studis teorian fizikon, kaj interesiĝis pri la Kvantuma kampa teorio disvolvante la renormuman grupon.

En 1980 li estis premiita per la Wolf-Premio pri Fiziko.

## Referencoj 
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Wolf-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Studentoj de universitato Harvard
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Teoriaj fizikistoj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Baler

**Baler,** -  - estas sesaklasa urbo (municipo) kaj mara havenurbo en Filipinoj, en insulo Luzono, en regiono Centra Luzono, kie ĝi estas la ĉefurbo de provinco Aŭroro. Baler havas 13 distriktojn. 
eta|maldekstre|

## Geografio 
Baler situas en orienta marbordo de la insulo ĉe rivero https://www.google.com/maps/d/viewer?mid=1yNkuiTNDXgwrBmoQIdpifBRd5pk&ll=15.75219295705042%2C121.57161710000001&z=8. Cabanatuan troviĝas 66, regiona ĉefurbo San Fernando (Pampango) 125, Kezonurbo 130, ĉefurbo Manilo 145, Tuguegarao 207, Legazpio (Albajo) 374, Cebuurbo 658, Dabao 1064, General Santos 1143 kilometrojn (aere) https://www.distancefromto.net/.
eta|

## Historio 
En 1609 sep franciskanaj monaĥoj fondis Baler, kiu poste estis konvertita en indiĝenan vilaĝon en 1658. Granda ŝtormo detruis la vilaĝon en 1735, tial nova komunumo estis fondita jam en pli sekura loko. 

En 1899 la lasta hispana garnizono en Filipinoj kapitulacis post sieĝo de Baler finante pli ol 300 jarojn da hispana rego en la lando. Tiu epizodo estas la kerno de la hispana filmo *1898: Los últimos de Filipinas*.

Poste la usona kolonia periodo sekvis. Dominadon de Usono interrompis la mallonga japana okupo (1942-1945). En 1951  Baler fariĝis ĉefurbo de la subprovinco (kaj poste provinco) de Aŭroro.

## Ekonomio 
La ĉefa industrio de Baler estas la agrikulturo surbaze de rizoj kaj maizoj. Menciindas la fiŝkaptado kaj turismo.

## Religio 
La loĝantoj estas plejparte katolikoj.

## Trafiko 
Baler estas atingebla per la marborda vojo el nordo kaj per alia vojo el interno de la insulo. Enurbe ĉefe tricikloj trafikas. La urbo havas havenon kaj proksime flughavenon.
eta|maldekstre|

## Klimato 
Baler situas en la ekvatora klimato. Jare pluvas averaĝe po 3248 mm. En ĉiuj monatoj abunde pluvas. La averaĝa jara temperaturo estas , ĝi varias inter 23-. Ne estas grandaj diferencoj inter la monatoj.
eta|

## Vidindaĵoj 
* preĝejoj
* muzeo
* monumento

## Fontoj 
* WikiTrans

Baler Municipal Port 2.jpg|Haveno
Baler, Aurora (2).jpg|Monumento
Zabali, Poblacion, Baler, Aurora, Philippines - panoramio (2).jpg|Muzeo

Kategorio:Urboj de la Filipinoj
Kategorio:Marhavenaj urboj
Koskullskulle

**Koskullskulle** estas loko *(Tätort)* en la nordsveda provinco Norrbottens län kaj la historia provinco Lappland, norde de la polusa cirklo. La loko estas nomita laŭ iama Landshövding de Norrbottens län Georg Adolf Koskull (1780–1829).

eta|maldekstre|Minista monumento en Koskullskulle
La loko en la komunumo Gällivare situas proksimume ses kilometrojn nordoriente de Gällivare. Ĝi estas ligata per la landaj stratoj *(Länsväg) BD&nbsp;830, BD&nbsp;831* kaj *BD&nbsp;860* kun Gällivare. Al Koskullskulle kondukas Zweigstrecke de  erctrajnlinio, kiu tamen estas uzata nur por vartrafiko kaj preskaŭ eksklude de mineja firmao LKAB. Tra la loko fluas la proksimume 140 kilometrojn longa Linaälven, flanka rivero de Ängesån.

La loĝantaro malkreskas. Nombrinte en la loko en 1960 ankoraŭ 1601 personojn, la loĝantaro tra 1196 (post malgranda refortiĝo en la jaro 1995) kaj 874 (2010) malkreskis al 818 (2015).

## Konataj loĝantoj 
* Jan Boklöv (* 1966), skisaltisto
* Göran Forsmark (* 1955), aktoro

## Noto 
* 

Kategorio:Komunumo Gällivare
Malmberget

**Malmberget** (; ) estas loko en la sveda provinco Norrbotten kaj la historia provinco  Sameio, proksimume 70&nbsp;km norde de la Arkta Cirklo .

## Geografio kaj historio 
maldekstra|eta| Vido super la loko
La loko en la komunumo Gällivare estas ĉefe konata pro siaj ferercaj minoj . Fera erco estis elrompita ĉi tie por la unua fojo en 1741. Post kiam la ercfervojo de la balta mara haveno Luleå ĝis la minejoj finiĝis en 1888 (1902/1903 ankaŭ al la tutjara senglacia Narvik ĉe Atlantiko), komenciĝis tiel nomata "erca pelado", komparebla al la orfebro en Nordameriko. En la unuaj jaroj la ministoj loĝis en kabanoj, kiujn ili konstruis el malplenaj dinamitaj skatoloj.

250 metrojn profunda kavo trairas Malmberget, dividante la lokon en du partojn. Konstruaĵoj kaj vojoj senĉese malkonstruiĝas, ĉar ili alvenas en la areo kun risko de kolapso. Ekzemple en 1974 preĝejo translokiĝis de la rando de la kavo al la interno de la kavo, kiu estis liberigita de erco. En la lastaj jardekoj la loĝantaro signife malpliiĝis. La ekspansio de la danĝera zono ankaŭ estas unu el la ĉefaj kialoj por ĉi tio. Do homoj komencis translokiĝi al Gällivare, tri kilometrojn pli sude, kiu nun estas pli granda ol la origina ĉefa urbo Malmberget.

La nun neevoluinta strio inter la du distriktoj larĝas ĉirkaŭ 500 metrojn, tiel ke la Statistiska centralbyrån en 2015 unuafoje identigis du apartajn *tätorter* . La iomete pli loĝantarriĉa okcidenta parto, en kiu troviĝas plej multaj publikaj instalaĵoj, ankoraŭ nomiĝas *Malmberget,* la orienta parto kun la tradiciaj distriktaj nomoj Malmsta kaj Kilen nomiĝas **Malmberget östra** ("Malmberget Orienta"). La loĝantaro de ambaŭ distriktoj kune estas nun malpli ol triono de la maksimuma valoro de la 1970-aj jaroj.

Estas minmuzeo en Malmberget, kiu rakontas pri loka ercminado de la malkovro de la kuŝejoj ĝis la nuntempo. Eksterordinara minerala kolekto kaj fotoekspozicio ankaŭ videblas ĉi tie.

## Filoj kaj filinoj de la urbo 
* Harry Åhman (1912–1992), koresponda ŝakestro kaj ŝakaranĝanto
* Kurt Andersson (* 1939), nacia glacihokeisto kaj futbalisto
* Göran Forsmark (1955-2020), sveda aktoro
* Jan Boklöv (* 1966), skisaltisto
* Olle Martinsson (* 1944), skisaltisto
* Åsa Regnér (* 1964), politikisto

## Io plia 
Malmberget estas la loko de la 44-a ĉapitro de la romano *La mirinda vojaĝo de la malgranda Nils Holgersson kun la sovaĝaj anseroj* de Selma Lagerlöf.

## Eksteraj ligiloj kaj noto 
* 

Kategorio:Komunumo Gällivare
Nattavaara

**Nattavaara** (Lule-samee *Nahtavárre)* estas loko (svede "småort") en la norda sveda provinco Norrbotten  kaj la historia provinco *(landskap)* Laponio, norde de la Polusa cirklo.

La loko en la komunumo Gällivare situas ĉe la erca fervojo inter Boden kaj Gällivare. Ĝi estis konstruita kvar kilometrojn okcidente de la efektiva loko Nattavaara ĉirkaŭ stacidomo. La sekcio estis konstruita ĉi tie en 1887.

## Bildaro 

Nattavaara railway station Sweden.jpg|Fervoja stacidomo Nattavaara, antaŭ 1922
Nattavaara railway station shunting yard Sweden.jpg|Fervoja stacidomo Nattavaara, antaŭ 1922
Nattavaara station.jpg|Fervoja stacidomo Nattavaara, 2014
Nattavara järnvägsstation.jpg|Fervoja stacidomo Nattavaara, 2015
Nattavaara by.jpg|Loknoma signo, 2016

## Noto 
*

Kategorio:Komunumo Gällivare
József Szabó (pastro)

**József Szabó** [jOĵef sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabó József** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, plibonigisto.

József Szabó naskiĝis la  en Csepreg (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio), li mortis la  en Besztercebánya (Hungara reĝlando, Aŭstra Imperio, nuntempa Banská Bystrica en Slovakio).

## Biografio 
József Szabó maturiĝis en gimnazio en Győr, en 1761 li aliĝis al jezuitoj. Li studis filozofion kaj teologion en Nagyszombat. Li estis monaĥo ĝis 1773, poste la jezuitoj estis malpermesitaj, tial li iĝis pastro en Szekszárd. Baldaŭ li havis postenon en diocezo de Vác, fine li estis paroĥestro en Besztercebánya. Ekde 1789 li libertempe okupiĝis pri selektado de sekaloj, ekde 1791 de tritikoj, fine pri hordeoj.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Cultura peponum figuris aeneis illustrata* (1790)
* *Váczi gabona* (1793, tradukita latinen kaj germanen fare de Lajos Mitterpacher)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al digrafo SZ, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj plibonigistoj
Dundret

La **Dundret** estas  alta monto en Laponio, norda Svedujo en la areo de la komunumo Gällivare .

La monto estas naturrezervejo ekde 1970 kaj estas parto de la reto Natura 2000 . Ĝi elstaras super la arbarlimo, kiu kuras tien ĉirkaŭ 700 metrojn super la marnivelo. Dum ĝi estas uzata en la someraj monatoj kiel vidpunkto por la noktomeza suno (ĉiutaga busservo de la stacidomo),  la monto estas populara skiregiono en la vintraj monatoj kun tri skideklivoj de diversa malfacileco kaj unu seĝa telfero kaj kvin skiliftoj. 

## Eksteraj ligiloj 
* Skiejo  (svede)
* Naturrezervejo Dundret 

## Referencoj kaj noto 
*
Gottfried Albin de Wette

**Gottfried Albin de WETTE** (naskiĝinta en 1697 en Blankenhain-Niedersynderstedt, mortinta en 1768 en Mellingen) estis germana kronikisto kaj luterana pastoro.

## Graveco 
De Wette taksiĝas ĉefa fontoliveranto de la historio de Vajmaro dum la tempo de Johann Sebastian Bach. Oni ekzemple scias danke al li multegon pri la orgeno-disponigoj en la urbo dum la Bach-tempo. De Wette estis kortega libra eldonisto-vendisto en Vajmaro kaj estis lia tasko presi ĉiujn skribaĵojn de graveco lokala/regiona, ekz. la oficialajn publikajn aĵojn de Johann Gottfried Herder; sekve ankaŭ la periodaĵojn eklezihistoriajn.

De Wette konsideratas de la vajmaranoj ankaŭ la unua kronikisto de sia urbo.

## Verkoj 
* *Historische Nachrichten von der berühmten Residentz-Stadt Weimar*, 1737.
* *Kurzgefaßte LebensGeschichte der Herzoge zu Sachsen, welche vom Churfürst Johann Friedrich an, bis auf den Herzog Ernst August Constantin, zu Weimar regieret haben*, entworfen, von Gottfried Albin de Wette, Carl Ludolf Hoffmann Weimar 1770

## Referencoj 
Kategorio:Homoj rilataj al Weimar
Kategorio:Kronikistoj
Kategorio:Germanaj presistoj
Kategorio:Luteranaj pastroj
Preĝejo Johano Baptisto (Besenyszög)

La **preĝejo Johano Baptisto** estas romkatolika historia monumento en Hungario, en urbo Besenyszög (Hungario).

## Historio 
Laŭ ekleziaj fontoj jam en 1332 ekzistis kirko en 1332, sed ĝi malaperis dum dominado de turkoj. La nun videbla kirko estis konstruita inter 1783–1786. En 1875 la turo estis plialtigita. La orgeno estis farita en 1892.

## Konstruaĵo 
La konstruaĵo situas sola ĉe stratangulo parte en korto, sed en la korto estas ankaŭ ŝtona kruco. La navo troviĝas rekte ĉe la trotuaro. La fasado estas simetria, meze la enirejo funkcias, pli supre estas granda fenestro, la plej supre la turo altiĝas. La absido estas rektangula kaj nur iomete pli mallarĝa, ol la navo. Interne bildo de la ĉefaltaro estis pentrita en 1787, sed en 1933 Ferenc Chiovini pentris pli novan pri bapto de Kristo.

Kermeso okazas en la 24-an de junio.

## Aŭdu ankaŭ 
* sonorado de la preĝejo

## Fontoj 
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj
* http://lexikon.katolikus.hu/B/Besenysz%C3%B6g.html
eta|maldekstre|

Besenyszög
Besenyszög
Tjautjas

**Tjautjas** () estas loko *(Tätort)* en la nordsveda provinco Norrbottens län kaj la historia provinco Lappland, norde de la polusa cirklo.

La loko en la komunumo Gällivare situas proksimume dudek kilometrojn nordoriente de Koskullskulle. Ĝi estas ligata per la sekundara *Länsväg BD&nbsp;860* tra Koskullskulle kun Gällivare. Tjautjas situas je la bordo de la lago Tjautjasjaure.

La loĝantaro de Tjautjas male al multaj aliaj nordsvedaj lokoj ne malkreskas. Dum la loko antaŭe estis listigita kiel *Småort*, ĝi en 2005 la unuan fojon estis aldonita en la liston de *Tätorte*.

## Noto 
* 

Kategorio:Komunumo Gällivare
Nikkaluokta

**Nikkaluokta** (samee por *Nils Bay*) estas vilaĝo en norda Svedio. Ĝi estas ĉefe loĝata de sameoj kaj apartenas al la provinco Norrbotten kaj la komunumo Gällivare. Nikkaluokta situas sur la plej supra golfeto de Lago Paittasjärvi. La urbo Kiruna estas iom malpli ol 70 km de la golfeto. La vilaĝeto situas oriente de la plej alta montaro en Svedio, kies plej alta pinto estas la suda pinto de la Kebnekaise.

Nikkaluokta estas populara deirpunkto por migradoj ĉirkaŭ la Kebnekaise aŭ por la Kungsleden. Piedira distanco al la monta stacio Kebnekaise estas 19 km kaj atingebla en 4–5 horoj. Helikoptera transporto ankaŭ eblas (6 min.).

La boacopaŝtisto kaj samnomulo Nils Olsson Sarri venis kun sia edzino el Norvegio tra la Vistasal en 1910 kaj fondis la lokon. Sarri tiam atingis lokan famon kiel la unua samea montogvidisto. Lia filo Lasse plenumis la saman profesion ĝis sia aĝo de ok jardekoj, kio igas lin la plej maljuna montogvidisto de Svedujo. Sed nur en 1971 oni konstruis straton de Kiruna al Nikkaluokta. La tutan lokon ankoraŭ hodiaŭ regas la familio Sarri.

Hodiaŭ nur 22 homoj loĝas tie la tutan jaron. La loko konsistas el kelkaj disaj lignaj domoj. La "centro" estas la monta stacio administrata de la samea familio Sarri kun restoracio kaj ligita nutraĵvendejo. Ĉirkaŭ dekduo da simplaj lignaj kabanoj por tranoktaj migrantoj grupiĝas ĉirkaŭ ĝi. Iuj el la kabanoj estas tre modernaj kaj havas elektron kaj sanitarajn instalaĵojn. Tamen la turisto ankaŭ havas la eblon tranokti en tradicia kote (torfejo).

Buslinio venanta de Kiruna finiĝas ĉe la loko. Estas ankaŭ helikoptera punkto tie.

Se vi marŝos de Nikkaluokta al Kebnekaise, vi trovos la solan samean hamburgeron de Laponio en la sovaĝejo post 6 km ĉe la lago Ladtjojaure. Motorboato veturas trans la lagon direkte al Kebnekaise.

## Klimato 
## Bildaro 

Dosiero:Nikkaluokta_kyrka_view1.jpg| La Nikkaluokta Kapelo de la arkitekto Cyrillus Johansson
Dosiero:Vistasvagge.jpg| La Vista-Valo, je distanco de unutaga promenado de Nikkaluokta
Dosiero:LapDonalds.jpg| La nura boaco-burgera manĝetejo de Svedio en la naturo, nomata "LapDånalds"

## Eksteraj ligiloj kaj noto 
* http://www.nikkaluokta.com/index.php?id=1511 (svede kaj angle)
*
129342 Ependes

'*129342 *Ependes''''' estas  asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 4:9 kun Marso.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la svisa amatora astronomo Peter Kocher elde la Observatorio Robert-A. Naef en Ependes (Kantono Friburgo, Svislando).

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la malgranda vilaĝo Ependes, en verda pejzaĝo je kelkaj 6&nbsp;km de Friburgo, Svislando. Tiu municipo disponigis posedaĵon por la Observatorio Robert-A. Naef ; ĝia celo estas enkonduki astronomion al la homoj, ĉefe al la junuloj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2005
Gvinebisaŭkreola lingvo

La **gvinebisaŭkreola lingvo**, ankaŭ konata kiel **kiriolo** aŭ **kriulo** **(**fr: *crioule*), estas kreola lingvo kies vorttrezoro estas plejparte derivata de la portugala. Ĝi estas parolata en Gvineo-Bisaŭo, Senegalo kaj Gambio. Ĝi estas ankaŭ nomata '**, **' aŭ ''* de ties indiĝenaj parolantoj.

La gvinebisaŭkreola estas parolata kiel indiĝena lingvo de proksimume 15% (190 000) de la loĝantaro de Gvineo-Bisaŭo.

Varianto de la gvinebisaŭkreola estas ankaŭ parolata en suda Senegalo, plejparte en la regiono de Kazamanco, eksa portugala kolonio, kiu estas loke konata kiel *Portuguis* *Creole* aŭ *Casamance Creole''. La kreola estas la plimulta lingvo de la loĝantoj de la Kazamanca regiono kaj estas uzata kiel lingvo de komerco.

La oficiala lingvo de Gvineo-Bisaŭo estas la norma portugala lingvo. La gvinebisaŭkreola estas la lingvo de komerco, neformala literaturo kaj distro, sed ĝi ne estas uzata en ajna amaskomunikilaro, la parlamento, publikaj servoj aŭ en edukaj programoj.

## Referencoj 
Kategorio:Lingvoj de Senegalo

## Vidu ankaŭ 
ABC-insuloj

Papiamento
Kategorio:Lingvoj de Gvineo-Bisaŭo
Kategorio:Lingvoj de Gvineo Bisaŭa
Glambecker See

La lago **Glambecker See**, ankaŭ nomata *Glammi* de la lokanoj, estas unu el la urbaj lagoj de Neustrelitz en la distrikto Meklenburga Lagaro en Meklenburgo-Antaŭpomerio . La natura lago ampleksas 12,95 hektarojn kaj profundas ĝis 28,09 m. Ĝi estis ekipita per profunda ventola sistemo.

## Geologio kaj hidrologio 
El geologia vidpunkto, la lago estas tipa kaldrona lago () situanta en sabla areo, kiun nutras fontoj sur ĝia suda flanko. Ĝi havas neniun superteran aŭ entubigitan drenilon, sed kiel la najbara Zierker See, kiu estas drenita supre tra la Kamerkanal ĝis la Woblitzsee, estas parto de la akvokolekta areo de la Havel . Subtera drenaĵo al Langen See proksime al Weisdin, kiel asertis la urba gvidilo de 1965, estas fizike neebla, ĉar la akvonivelo de la longa lago estas pli ol 5 metrojn super tiu de la lago Glambeck.

## Akvuzo 
La lago estas proksima al la urbocentro de Neustrelitz. La banloko sur ĝia bordo funkcias kiel la urba subĉiela naĝejo. Kun sia fiŝa loĝantaro, ĝi ankaŭ estas fiŝkaptista lago.

## Historio 
Kiel montras bildo de Wilhelm Riefstahl, la lago antaŭe estis ĉirkaŭita de kverkoj. La dommastrinoj de Neustrelitz uzis ĝin por lavi sian lavotaĵon ĝis la urbo akiris akvotubojn. Tiucele estis ĝetoj sur ĝia suda flanko kaj la granda urba blankigilo por blankigi la lavotaĵon. La vila-simila renovigo de la lago estis planita en 1911, sed ne okazis ĝis la 20-aj kaj 30-aj jaroj de la 20-a jarcento.  La hodiaŭa publika banloko antaŭe estis milita banloko. 

En 1898 trunkoboato el kverka trunko povis esti levata el la lago.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de lagoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio

## Eksteraj ligiloj kaj noto 
* 

Kategorio:Lagoj en Meklenburgo-Antaŭpomerio
Kategorio:Lagoj en Eŭropo
(129470) 1993 KC

**(129470) 1993 KC** estas marsrenkonta asteroido malkovrita la  en la kadro de la kampanjo *Spacewatch* elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak proksime de Tucson (Arizono, Usono).

## Orbito 
Ĝi estas en orbita resonanco 4:7 kun Marso.

Ĝia discentra, tre klinita orbito proksimiĝas tiun de Marso ĉe sia suprenira nodo. Ĝia marsa MOID estas 0,218167 astronomia unuo, tie estas 32,637 milionoj da km.

* La  ĝi pasis al 0,06219 astronomia unuo (9,304 milionoj da km) de Marso.
* La  ĝi pasos al 0,06250 astronomia unuo (9,349 miliono da km) de ĉi tiu planedo.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1993
Takaaki Kajita

**Takaaki KAJITA** (en Esperanto **Takaaki Kaĝita** kaj japane 梶田隆章, n. la 9-an de marto 1959) estas japana fizikisto, konata pro eksperimentoj por la studo kaj analizo de la neŭtrinoj (Super-Kamiokande). En 2015 li gajnis la Nobel-premion pri fiziko kune kun la kanada fizikisto Arthur B. McDonald.

## Referencoj 
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Japanaj fizikistoj
Ritsem

eta| Ritsem
**Ritsem** estas monta stacio en la norda sveda provinco Norrbotten kaj la historia provinco Laponio.

## Priskribo 
La stacio kun malnova akvoenergia centralo situas sur la akvorezervejo Akkajaure, rekte kontraŭ la montarmasivo Akka en la komunumo Gällivare. En Ritsem estas junulargastejo kaj kampadejo uzeblaj tutjare. De ĉi tie, multaj migrantoj povas esti kondukataj al la alia bordo de Akkajaure per boato. Ritsem situas ĉe la Nacia Parko Stora Sjöfallet, tra kiu migrantoj sur la Padjelantaleden povas atingi la Nacian Parkon Padjelanta post taga migrado en Kisuris. Kune kun la Nacia Parko Sarek, ĉi tiu regiono reprezentas la plej grandan apudan naturrezervejon en Eŭropo. Ĉiuj tri parkoj estas parto de la Monda heredaĵo de Unesko en Laponio. Populara migra itinero estas la Padjelantaleden de Ritsem / Anönjalme tra Staloluokta al Kvikkjokk, por kiu vi planu ĉirkaŭ dek unu tagojn. La sekvaj pli grandaj urboj estas Jokkmokk kaj Gällivare.

## Trafiko 
De Gällivare kaj Porjus (de Jokkmokk) estas ĉiutaga laŭsezona buso al Ritsem.

De la fino de junio ĝis meze de septembro, pramo veturas tri fojojn tage (matene, tagmeze kaj vespere) trans la Akkajaure al la samea setlejo Änonjalme (matene kaj vespere ankaŭ Vaisaluokta) kaj reen. La pramaj tempoj estas kunordigataj kun la busa horaro.

## Eksteraj ligiloj kaj noto 
* Junulargastejo en Ritsem
* 

Kategorio:Komunumo Gällivare
Rajto al sana medio

La **rajto al sana medio** aŭ **la rajto al daŭripova kaj sana medio** estas homa rajto antaŭenigita de organizoj pri homaj rajtoj kaj ekologio por protekti la ekologiajn sistemojn kiuj ebligas homan sanon. La rajto rilatas al aliaj pri-sanaj homaj rajtoj, kiel la homa rajto al akvo kaj higieno, rajto al nutrado kaj rajto al sano. La rajto al sana medio uzas kadron pri homaj rajtoj por protekti ekologian kvaliton malsame ol la jura teorio pri rajtoj de la naturo, kiu provas etendi la rajtojn kreitaj por homoj aŭ aliaj laŭleĝaj estaĵoj al la naturo.
[eta|262x262ra|[Senarbarigo per hakado kaj bruligado por oleopalmplantejoj en Indonezio.]]

La rajto kreas registaran devigon reguligi kaj observigi ekologiajn leĝojn, kontroli poluadon kaj garantii justecon kaj protekton al komunumoj kiuj suferis pro ekologiaj problemoj. La rajto al sana medio estas grava por klimataj procesoj (juĝaferoj pri klimata ŝanĝo) kaj aliaj ekologiaj aferoj.
[eta|Fabriko de [papero kun fumtuboj ellasante polvon kaj sulfitan odoron.]]

La rajto al sana medio estas ĉe la kerno de la internacia ideo pri homaj rajtoj kaj klimata ŝanĝo. La internaciaj interkonsentoj kiuj subtenas ĉi tiun rajton inkluzivas la Stokholman Deklaracion de 1972, la Rio-de-Ĵanejran Deklaracion de 1992 kaj la nuntempan Tutmondan Pakton por la Medio. Ĝi ankaŭ aperas en dokumentoj pri specifaj homaj rajtoj, kiel la Internacia Konvencio pri Infanaj Rajtoj.

La Specialaj Raportistoj de UN pri Homaj Rajtoj kaj la Medio, John H. Knox (2012–2018) kaj David R. Boyd (2018–) faris rekomendojn pri kiel formaligi tiujn rajtojn en internaciaj leĝoj. Tio ricevis subtenon de kelkaj komitatoj de UN kaj lokaj juraj asocioj kiel la Novjorka Asocio de Advokatoj en 2020. La efikoj de klimataj ŝanĝoj sur homajn rajtojn estas prezentitaj de OHCHR en verko kun la plej oftaj demandoj pri la temo.

## Vidu ankaŭ
* Ekologio
* Homaj rajtoj
* Manĝorajto
* Medio
* Naturo
* Poluo
* Sano

## Referencoj 
Kategorio:Homaj rajtoj
Kategorio:Klimata ŝanĝo
Kategorio:Medio
(129493) 1995 BM2

**(129493) 1995 BM2** estas marsrenkonta asteroido malkovrita la  de la aŭstralia astronomo Robert H. McNaught elde la Observatorio de Siding Spring, okcidente de Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).

Ĝia spektra klaso "Sq" indikas "ŝtonan" asteroidon, konsistanta ĉefe el silikatoj de fero kaj de magnezio.

## Orbito 
Ĝi estas proksima de la orbita resonanco 2:7 kun la Tero.

Ĝia klinata, discentra orbito ekstere tanĝas tiun de Marso, sed ĝia granda orbita klineco tenas ĝin malproksima de tiu ĉi planedo. Ĝia marsa MOID estas 0,39688 astronomia unuo, tie estas 59,372 milionoj da km.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Robert H. McNaught
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1995
Kurikka

**Kurikka** estas urbo de Finnlando en provinco Suda Ostrobotnio. La 31-an de marto 2021 Kurikka havis  loĝantojn. La areo estas , el kio  estas tero kaj  akvo. Kurikka fariĝis kampurbo en 1966 kaj urbo en 1977. Jurva estas ligita al Kurikka en 2009 kaj Jalasjärvi en 2016.

Kategorio:Urboj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Suda Ostrobotnio
Aserto

**Aserto** estas opiniesprimo, prezentata kiel vera. En logiko, psikologio kaj psikiatrio, la termino *aserto* estas foje uzata kiel sinonimo de *juĝo*. En matematika logiko, juĝo aŭ aserto estas diraĵo en la metalingvo.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Asertiveco

Kategorio:Pruvoteorio
Kategorio:Konceptoj en logiko
Nurmo

**Nurmo** estas eksa komunumo de Finnlando en provinco Suda Ostrobotnio. Ĝi estas ligita al Seinäjoki komence de 2009. La areo estas , el kio  estas tero kaj  estas akvo.

Kategorio:Eksaj komunumoj de Finnlando
(129541) 1996 PQ9

**(129541) 1996 PQ9** estas marsrenkonta asteroido malkovrita la  de la japana amatora astronomo Tomimaru Okuni elde la observatorio de Nan'jo (gubernio Jamagata, Japanio).

## Orbito 
Ĝia discentra orbito ekstere tanĝas tiun de Marso, sed pro sia granda orbita klineco ĝi restas malproksima de tiu ĉi planedo. Ĝia marsa MOID estas 0,2189 astronomia unuo, tie estas 32,739 milionoj da km.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Tomimaru Okuni
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
Lapua

**Lapua** () estas urbo de Finnlando en provinco Suda Ostrobotnio. Ĝia areo estas , el kio  estas tero kaj  akvo. Ĝi havis  loĝantojn la 31.12.2020. Parto de Lappajärvi estas ligita al Lapua en 1938. Lapua fariĝis kampurbo en 1964 kaj urbo en 1977.

Kategorio:Urboj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Suda Ostrobotnio
Frederik

**Ilkka Juhani Sysimetsä** konata profesie kiel **Frederik** aŭ kiel *Reetu* (n. 2-a de februaro 1945 en Helsinko) estas finna furor- kaj popkantisto. En sia kariero li ricevis kvin orajn kaj tri diamantajn diskojn. Unu el liaj tiutempaj kromnomoj estas "Junttidiscon kuningas" ("Reĝo de *redneckdisco*"). Frederik startigis sian muzikan karieron kiel ludanto de elektronika orgeno en pop-grupo nomita Jim & The Beatmakers. Li poste ludis en "beat pop" grupo nomita *The Roosters* meze de la 1960-aj jaroj. 

## Albumoj 
*Tulin, näin ja voitin... (1972)
*En periks anna milloinkaan (1974)
*Se jokin minulla on (1975)
*Ramaya (1976)
*Olen Dracula (1977)
*Tuu jo tangoon (1978)
*Tsingis Khan (1979, myynyt kultaa)
*Kolmekymppinen (1980, myynyt kultaa)
*Alta pois (1981, myynyt kultaa)
*Roadstar (1983, myynyt timanttia)
*Singapore (1984, myynyt kultaa)
*Vänrikki Skool (1986)
*Poing Poing Poing (1987)
*Frederik & Café Casablanca (1988)
*Uhri rakkauden (1989, myynyt timanttia)
*Parhaat vuodet - Prinssi Frederik XIV (1990)
*Killeri (1991, myynyt timanttia)
*Hulabaloo (1992)
*Adios (1993)
*Kuka sinä olet (1996)
*Sä tulit koputtamatta (1998)
*Täydet kympit (1999)
*Pelimies (2002)
* Äijäenergiaa (2007)
* Ladyboy (2011)
* Missä on jatkot? (2014).

Kategorio:Finnaj kantistoj
Modala logiko

**Modala logiko** estas formala sistemo, kiu intencas kapti la deduktan konduton de iu grupo de modalaj operaciiloj.​ La modalaj operaciiloj estas esprimoj, kiuj kvalifikas la veron de la asertoj.​ Ekzemple, en la aserto «estas nepre ke 2 + 2 = 4», la esprimo «estas nepre ke» estas modala operaciilo, kiu kvalifikas necesa la veron de la aserto «2 + 2 = 4». Analoge, la esprimo «ĉiam» kvalifikas veran aserton kiel vera en ajna momento, tio estas ĉiam. Ne samas diri «pluvas» kiel diri «ĉiam pluvas». En pli strikta senco tamen modala logiko estas formala sistemo, kiu intencas kapti la deduktan konduton de la esprimoj «estas nepre ke» kaj «estas eble ke».

La epistema logiko estas kampo de la modala logiko kiu temas pri la raciigo pri la sciaro. Dum la epistemologio posedas longan filozofian tradicion kiu devenas el la Antikva Grekio, la epistema logiko estas disvolvigo multe pli ĵusa kun aplikaĵoj en nombraj kampoj, kiaj filozofio, teoria informadiko, artefarita intelekto, ekonomiko kaj lingvistiko. Dum la filozofoj el Aristotelo diskutis la modalan logikon, kaj la mezepokaj filozofoj kiaj Okhamo kaj Duns Skoto disvolvigis nombrajn observojn, estis Clarence Irving Lewis kiu en 1912 realigis la unuan simbolan kaj sisteman traktadon de tiu temo, kiu plue maturiĝis, atingante sian modernan formon en 1963 el la verkaro de Saul Kripke.

## Notoj 
Kategorio:Logiko
Kategorio:Matematika logiko
Kategorio:Sistemoj
Kategorio:Konceptoj en logiko
Stereoptiko

alt=|eta|dekstra|Stereoptiko
**Stereoptiko** estas por lumbildoj projekciilo aŭ relative potenca "magia lanterno", kiu havas du lensojn, kutime unu super la alia, kaj estis ĉefe uzata por projekcii fotografajn bildojn. Ĉi tiuj aparatoj devenas de la mezo de la 19-a jarcento, kaj estis populara formo de distro kaj edukado antaŭ la apero de filmoj.

## Notoj 
Kategorio:Distrado
Kategorio:Historio de kino
Kategorio:Usonaj inventoj
Kategorio:Videbliga teknologio
Epistema logiko

La **epistema logiko** estas kampo de la modala logiko, kiu temas pri la raciigo pri la sciaro. Dum la epistemologio posedas longan filozofian tradicion, kiu devenas el la Antikva Grekio, la epistema logiko estas disvolvigo multe pli ĵusa kun aplikaĵoj en nombraj kampoj, kiaj filozofio, teoria informadiko, artefarita intelekto, ekonomiko kaj lingvistiko. Dum la filozofoj el Aristotelo diskutis la modalan logikon, kaj la mezepokaj filozofoj kiaj Okhamo kaj Duns Skoto disvolvigis nombrajn observojn, estis Clarence Irving Lewis kiu en 1912 realigis la unuan simbolan kaj sisteman traktadon de tiu temo, kiu plue maturiĝis, atingante sian modernan formon en 1963 el la verkaro de Saul Kripke.

Dum la 1950-aj jaroj oni publikigis nombrajn verkojn, kiuj simple menciis logikon de la sciaro, sed pli ĵusa estas la verko de la svedlingva finnlanda Georg Henrik von Wright titolita *Eseo pri modala logiko* publikigita en 1951, kiu estas agnoskita kiel fonda dokumento. Nur en 1962 alia finno, nome Jaakko Hintikka, verkis *Kono kaj kredo*, nome la unua etenda verko, en kiu li sugestas uzi modalojn por kapti la semantikon de la sciaro anstataŭ uzi la aletajn premisojn, per kiuj tipe oni disvolvigas la modalan logikon.

## Notoj 
Kategorio:Logiko
Kategorio:Matematika logiko
Kategorio:Sistemoj
Kategorio:Konceptoj en logiko
CN Tower

La **CN Tower** (; ) estas telekomunikila turo en la kanada urbo Toronto. Ĝi estis la plej alta liber-stara (sen subteniloj) strukturo en la mondo inter la jaroj 1976 kaj 2007, kiam la Burĝ Ĥalifa superpasis ĝian altecon. En la jaro 2009, la Kantona Turo superpasis ĝin en alteco; nuntempe la CN Tower estas la tria plej alta liber-stara turo en la mondo. La turo estas nuntempe la naŭa plej alta liber-stara strukturo en la mondo, kaj ankoraŭ estas la plej alta liber-stara strukturo en la Okcidenta hemisferio.

Kategorio:Turoj
Kategorio:Kanado
Kategorio:Toronto
Pjotr Kapica

**Pjotr Leonidoviĉ KAPICA** (26-a de junio 1894 – 8 aprilo 1984) estis eminenta sovetia fizikisto, inĝeniero kaj Nobel laŭreato, plej bone konata pro sia laboro en malalt-temperatura fiziko. Asteroido 3437 Kapitsa estis en sia honoro nomita.

## Biografio 
En 1978, Kapica gajnis la Nobel Premion en Fiziko "pro siaj bazaj inventaĵoj kaj eltrovoj en la areo de malalt-temperatura fiziko" kaj estis ankaŭ citita pro sia longatempa rolo kiel gvidanto en la evoluado de ĉi tiu areo. Li dividis la premion kun Arno Allan Penzias kaj Robert Woodrow Wilson, kiu gajnis ĝin pro eltrovo de la kosma mikroonda fono.

## Referencoj 
Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Lernantaro de Trinity College
Kategorio:Sovetiaj fizikistoj
Johann Friedrich Hirt

**Johann Friedrich HIRT**, ankaŭ *Hirth* (naskiĝinta la  en Apolda, mortinta la  en Wittenberg), estis germana teologo evangelia kaj orientalisto.

## Vivo 
Estante filo de la metiisto Johann Jacob Hirt li jam dum la antaŭadoleskanteco montris talentojn elstarajn tiel ke li rajtis frekventi ekde 1734 la Vilhelmo-Ernesto-gimnazion en Vajmaro. Per la tie akiritaj konoj li povis komenci en la jaro 1738-a studojn ĉe la Universitato de Jena. En 1742 Hirt interrompis tiu ĉi vivon por entrepreni literaturan vojaĝon el kiu li revenis en 1744. En Jena li akiris la rajton pri docentado universitata.

Por tio li magistriĝis en 1747 kaj iĝis samjare adjunkto ĉe la filozofia fakultato. En 1748 li iris kiel dua lernejestro ĉe la vajmara gimnazio antaŭ ol vokiĝi profesoro eksterorda al Jena. Post doktoriĝo pri teologio li iĝis en 1761 superintendanto, supera paroĥestro kaj saksia-vajmara konsistori-konsilisto. En 1769 li ekprofesoris ĉe la teologia fakultato.

En 1775 li ekdeĵoris kiel ĉefprofesoro inter la teologoj de la Universitato de Wittenberg iĝante aŭtomate unua paroĥestro ĉe la wittenberg-a Mario-kirko. Kromis la oficoj de generalsuperintendanto pri la elekto-saksia distrikto kaj de ĉe-sidanto de la wittenberg-a konsistorio. Tion ĉian li plenumis diligente ĝismorte. En multaj skribaĵoj li specialiĝis pri la ekzegezo de la Malnova Testamento, la gramatiko de la hebrea lingvo kaj de aliaj ŝemidaj lingvoj.

Li anis ĉe la erfurta Akademio pri komunutilaj sciencoj.

## Verkoj 
* *Biblia Hebraea analytica.* 1753, 1769.
* *Bibliorum analyticorum pars chaldaica.* 1757.
* *Einleitung in die hebräische Abtheilungskunst der heiligen Schrift.* 1762.
* *Vollständige Erklärung der Sprüche Salomons.* 1768.
* *Institutiones Arabicae linguae.* 1770.
* *Syntagma observationum philologico-criticarum ad linguam sacram Veteris Testamenti perinentium.* 1771.
* *Orientalische und exegetische Bibliothek,* Teil 1–8. 1772–76.
* *Wittenbergische orientalische und exegetische Bibliothek,* Teil 1–4. 1776–79.
* *Anthologia Arabica.* 1773.

## Literaturo 
* 
* Johann Christoph Strodtmann: Das neue gelehrte Europa 21. Teil, 1781 (Online)
* Johann Georg Meusel: Lexikon der vom Jahr 1750 bis 1800 verstorbenen teutschen Schriftsteller. Gerhard Fleischer der Jüngere, Leipzig, 1805, Bd. 5, p.&nbsp;541 (Online)
* Friedrich August Weiz: *Das gelehrte Sachsen oder Verzeichniß derer in den Churfürstl. Sächs. und incorporirten Ländern jetzlebender Schriftsteller und ihrer Schriften gefertigt.* Verlag Carl Friederich Schneider, Leipzig, 1780, p.&nbsp;113
* Veronika Albrecht-Birkner: *Pfarrerbuch der Kirchenprovinz Sachsen.* Evangelische Verlagsanstalt, Leipzig, 2006, ISBN 3374021360, p.&nbsp;231

## Eksteraj ligiloj 
* Ligiloj gravaj che DDB

Kategorio:Germanaj teologoj
Kategorio:Superintendantoj
Kategorio:Homoj rilataj al Jena
Kategorio:Akademianoj
Kategorio:Germanaj orientalistoj
Kategorio:Estroj de Vilhelmo-Ernesto-gimnazio
Nacia Agrikultura Ekspoziciejo

250px|eta| Nacia Agrikultura Ekspoziciejo en 2016
250px|eta|Nacia Agrikultura Ekspoziciejo en 1959
La **Nacia Agrikultura Ekspoziciejo** aŭ **Konstanta Agrikultura Ekapozicio Tutlanda** (ĉine: 全国农业展览馆 quánguó nóngyè zhǎnlǎnguǎn）en Pekino estis konstruita en 1959 kiel unu el la "Dek Grandaj Konstruaĵoj" (十大 建筑 Shí Dà Jiànzhù) Pekino.

La ekspozicio estis origine uzata por montri ĉinajn agrikulturajn ilojn, agrikulturajn produktaĵojn kaj la rezultojn de agrikultura disvolviĝo.

La areo de konstruaĵoj estas konstruitaj 25 000 kvadrataj metroj. La ekspoziciaj konstruaĵoj estis projektitaj de arkitekto Yan Xinghua laŭ tradicia ĉina stilo.

La konstruaĵo estis konstruita por la 10-a datreveno de la fondo de la Ĉina Popola Respubliko.

Kategorio:Vizitindaĵoj en Pekino
Kategorio:Konstruaĵoj en Pekino
Kategorio:Kulturo de Ĉinio
Kategorio:Bibliotekoj
Martinus J. G. Veltman

**Martinus Justinus Godefriedus "Tini" VELTMAN** (27-an de junio 1931 – 4-an de januaro 2021) estis nederlanda teoria fizikisto. Li dividis la 1999 Nobel Premion en fiziko kun sia eksa doktoriĝa studento Gerardus 't Hooft pro ilia laboro pri partikla teorio., nome "pro la eksplikado de la kvantuma strukturo de malfortaj elektroondaj interrilatadoj en fiziko". Veltman kaj 't Hooft aliĝis en la festoj ĉe Utrecht Universitato kiam la premio estis premiita.

Veltman forpasis la 4-an de januaro 2021 en sia hejmo en Bilthoven, Nederlando.

La asteroido 9492 Veltman estas tiel nomita liahonore.

## Referencoj 
Kategorio:Membroj de la Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Teoriaj fizikistoj
Kategorio:Partiklaj fizikistoj
Kategorio:Nederlandaj fizikistoj
Kategorio:Mortintoj en 2021
Kategorio:Naskiĝintoj en 1931
Lourches (stacidomo)

**Lourches** estas franca stacidomo sur linioj  -  kaj Lourches - , situanta en  Rœulx, apud Lourches, en departemento Nord, regiono Hauts-de-France.

Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj  Hauts-de-France.

Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK)  de la linio Busigny - Somain (250000).

## Vidu ankaŭ 
* Lourches
* Rœulx

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Stacidomoj de Francio
Kategorio:Fret SNCF
Kategorio:Fervojaj stacioj en Nord
Kategorio:Rœulx