Leona kapitelo de Aŝoko

[eta|372x372ra|Kvar [Azia leono|aziaj leonoj staras unu malantaŭ la alia sur ronda abako. La budhisma rado de la morala leĝo (t.e., la darmorado) aperas reliefe sub ĉiu leono. Inter la ĉakroj aperas kvar bestoj je profilo: ĉevalo, virbovo, elefanto kaj leono. La arkitektura *sonorilo* sub la abako, estas stiligita kiel inversa floro de lotuso.]]

La **leona kapitelo de Aŝoko** estas la kapitelo, aŭ kapo, de kolono starigita fare de la maŭrja imperiestro Aŝoko en Sarnato, en hodiaŭa ŝtato Utar-Pradeŝo de Barato, en . Ĝiaj ĉefaj ecoj estas la kvar leonoj laŭ reala dimensio, kiuj staras unu malantaŭ la alia sur tambur-simila abako. La flanko de la abako estas ornamita per radoj en reliefo kaj, inter ili, aperas kvar bestoj — leono, elefanto, virbovo kaj galopanta ĉevalo — sekvante sin de dekstre maldekstren. Lotuso simila al sonorilo formas la plej malaltan membron de la kapitelo, kaj kovras la tutan 2,1-metran (7-futan) altecon, kreita el ununura bloko de grejso kaj tre polurita, estis fiksita al ties monolita kolono pere de metala unuigilo. Starigita post ke Aŝoko konvertiĝis al budhismo, ĝi memorigas la ejon de la unua prediko de Budho Gotamo, kiu okazis ĉirkaŭ du jarcentoj antaŭ la kreado de la kolono.

La kapitelo poste falis surteren kaj estis entombigita. Ĝi estis eltrovita fare de la arĥeologia servo de Barato (mallonge, ASB) en la tre fruaj jaroj de la 20-a jarcento. La elfosadon entreprenis la sinjoro *F. O. Oertel* dum la ASB-a vintra sezono de 1904‒1905. La kolono, kiu rompiĝis antaŭ ol ĝi estis kovrita subtere, restas eĉ hodiaŭ en ties originala loko en Sarnato, protektita sed videbla por ĉiuj vizitantoj. La leona kapitelo estis en multe pli bone kondiĉoj, kvankam ne nedifektita. Ĝi estis fendita trans la kolo tuj super la lotuso kaj du el ties leonoj estis damaĝitaj ĉe siaj kapoj. Nuntempe, ĝi estas montrata ne malproksime de la elfosada ejo en la Muzeo de Sarnato, la malnova loko de la muzeo de la ASB.

La leona kapitelo estas inter la unuaj grupoj de gravaj ŝtonaj skulptaĵoj kiuj aperis en la suda Azio post la fino de la Induso-civilizacio 1 600 jaroj antaŭe. Ilia subita apero, tiel kiel similecoj al Persepolaj kolonoj de Irano antaŭ ol la falo de la Aĥemenida Imperio en 330 a.K., instigis kelkajn konjekti migradon direkte al oriento de iranaj skulptistoj kaj ŝtono-metiistoj inter kiuj la tradicio de ŝtonolaborado de bestoj kaj figuroj el la naturo estis konservota ankaŭ dum la sekvaj jardekoj. Aliaj rebatis, ke tradicio pri starigo de kolonoj el ligno kaj kupro havis historion ankaŭ en Hindio kaj la transiro al ŝtono estis nur malgranda novaĵo en imperio kaj periodo en kiuj ideoj kaj novaj teĥnologioj pri materialoj evoluis rapidege. La leona kapitelo estas riĉa je simboloj, kaj budhismaj kaj laikaj.

En julio 1947, Ĝavaharlal Neru, la provizora ĉefministro de Barato, proponis en la Konstitucifara Asembleo de Barato ke la rado sur la abako estu la modelo por la rado en la centro de la nova flago de la Dominio de Hindio, kaj ke la kapitelo sen la lotuso estu la modelo por la ŝtata emblemo. La propono estis oficiale akceptita en decembro 1947.

## Historio 
Sarnato havis historion de vizitoj kaj eĉ de kelkaj esploradoj dum la 18-a kaj 19-a jarcentoj. *William Hodges*, pentristo, vizitis ĝin en 1780 kaj pentris la *Dhamek*-an stupaon, la plej elstara monumento ĉe la ejo. En 1794, *Jonathan Duncan*, la komisionestro de Benares rimarkis elfosojn por brikoj efektivigitaj fare de *Jagat Singh*, la devano de la raĝo de Benares. Ĉi-elfosoj troviĝis 150 metrojn (490 futojn) je la okcidento de la *Dhamekh*. *Colin Mackenzie* vizitis la lokon en 1815 kaj trovis skulptaĵon kiujn li donacis al la Azia Societo de Bengalio. En 1861 *Alexander Cunningham* provis elfosi pli malsupre en la stupao komence de ties supra parto por eltrovi restaĵojn. Li rezignis baldaŭ, sed li havis sufiĉan tempon por rimarki, ke iom da votaj modeloj de la stupao estis disigitaj tre proksime; tio instigis la kredon, ke la stupao markis la punkton ĉe kiu la Budho predikis sian unuan predikon.

Por sia esplorado, *Cunningham* preferis akiri informon de fremdaj fontoj. Franca traduko fare de *Stanislas Julien* pri la vojaĝadoj de la ĉina pilgrimanto *Xuánzàng* (tiam konita kiel *Hiuan-tsang*) en Hindio ekde 629 ĝis 645 n.e. aperis en 1857–1858. En sia raporto, *Xuánzàng* menciis altan stupaon al la nordoriento de Varanasio je la dekstra bordo de la rivero *Varuna* kaj kolonon starigita proksime de Aŝoko kiu estis, «brilanta kaj glata kiel glacio». Li menciis monaĥejon en «Mrigdeva» aŭ parko kun cervoj 5 kilometrojn (3,1 mejlojn) for. Ĉi tie estis alia kolono starigita de Aŝoko alta ĉ. 21 metrojn (70 futojn) kaj brilanta «brile kiel jado». Laŭ la historiisto *Frederick Asher*, la raporto de *Xuánzàng* foje uzis monumentojn kiel simboloj por fiksi miraklojn en unu loko. Pli ol du jarcentoj antaŭ la vizito de *Xuánzàng*, ĉe la komenco de la kvina jarcento, alia ĉina vizitanto, Faŝjiano, registris mallongan priskribon pri Sarnato. Faŝjano ankaŭ menciis kelkajn turojn, unu el ili ĉe la ejo kie la Budho renkontis la kvin disĉiplojn kaj alia «60 paŝojn norden» kie li unue predikumis; la raporto enhavas plejparte detalojn rilate al tradiciaj rakontoj, kaj malmulton pri geografio. Neniu raporto estis skribita sur-loke; male, ambaŭ la aŭtoroj skribis laŭ sia memoro post ke ili revenis Ĉinion. Rekonante laŭlitere la raportoj de Faŝjano kaj Xuánzàng, la muzea kuratoro Suŝma Ĝansari proponas ke ili povus implici la ekziston de pli granda nombro de Aŝokaj kolonoj dum la antikva historia de la suda Azio ol kiom restis dum la 18-a kaj 19-a jarcentoj en la tempo de britaj esploradoj.

Kvankam budhismo kaj budhisma monaĥado suferis malpliiĝon en nord‒ kaj sudokcidenta Hindio dum la unua jarmilo n.e., ili restis eminentaj en la religia vivo de centraj kaj nordorientaj regionoj eĉ en la fruaj jarcentoj de la dua jarmilo. Tio ĉi okazis malgraŭ la hindua kaj ĝaina religioj, kiuj pli kaj pli altiri al si la subtenon de la popolaj, de la laikaj, kaj eĉ de la lokaj aristokratoj. «En la historiografio de Barato», opinias la arkeologo Lars Fogelin, «la epoko inter la 13-a kaj 15-a jarcentoj estas ofte prezentata kiel periodo kiam Islamo estis perforte trudita al la indiĝena hindua loĝantaro. Laŭ britaj koloniaj historiistoj, ĉi tiu enkonduko pri islama despotoj servis por substreki la bonan administradon de la brita dominio. Kelkaj post-koloniismaj naciaj historiistoj uzis la tiel-supozatan historian subpremon de hinduoj fare de islamanoj por argumenti favore de pli hindua, prefere ol laika, Barato. Budhismo havas nur malgrandan parton ene de ĉi tiuj grandegaj rakontoj pri despotismo, detruo, kaj profano.»

Laŭ la historiisto *Richard Eaton*, anstataŭ ol arbitraj atakoj kontraŭ hinduaj, budhismaj kaj ĝainaj temploj, la ofta praktiko por plani konkeron inkluzivis la rapidan kaj strikte‒difinitan profanon de tiuj temploj kiuj estis subtenitaj kaj vizitataj fare de la lokaj aristokratoj. Tiu strategio ne estis nova en Hindio sed estis pli ordinara tie multe antaŭ ol la alveno de la Gaznavidoj kaj de la Guridoj. Temploj estis la neeviteblaj arenoj por la lukto por akiri reĝa potenco. La turkaj invadantoj sekvis la samajn skemojn. Inter hinduoj kaj ĝajnoj, multaj temploj postvivis ĝis nuntempe. Dum la reĝaj temploj estis entute detruitaj, iuj vizitataj fare de ordinaraj homoj estis ofte konservitaj. «Same povintus okazi kun budhismaj institucioj koncentritaj je la laikaro, se ili ekzistintus», opinias Fogelin, «tamen, dum la 13-a jarcento n.e., budhismaj monaĥejoj en la Gangaj ebenaĵo kaj nordorienta Barato ricevis egan subtenon fare de lokaj kaj regionaj reĝoj, kaj iliaj rilatoj kun la ne-elita ordinara popolo konsistitis el malmulto pli ol servi kiel tero-posedantoj.» Laŭ *Eaton*, «Apartigitaj de budhismaj laikoj, ĉi tiuj institucioj havis tempon por fariĝi dependaj de la mecenateco de lokaj reĝaj aŭtoritatoj, kun kiu ili ekis identigi sin.» Eĥanta la saman opinion, la arta historiisto *Frederick Asher* diris, ke «*Muhammad Guri*, kiu ja konkeris Benares-on en 1193–94 [...] eble rabintus Sarnaton, pli eble serĉante ajnan riĉecon kiu oni imagis trovi tie [...] ol por la celo de ikono-detruo».

Sarnato ne havis trankvilan historion. Tre malmultaj budhanoj restis en Hindio post la 12-a jarcento. Budhanoj de Tibeto, Birmo kaj Sudorienta Azio ja pilgrimis al la suda Azio ekde la 13-a ĝis la 17-a jarcentoj, sed ili pliofte alvenis al Bodgajo, la ejo de la revelacio de la Budho, kaj ne vizitis Sarnaton, la ejo de lia unua prediko kaj la naskiĝloko de la budhisma ordo. Sarnato estis rabota denove en 1894 kiam granda kvanto da brikoj estis portitaj for por uzi ilin kiel balasto en apuda fervoja linio.

## Elfosaĵo kaj muzeo 

Dosiero:Sarnath_Dhamek_Stupa_1814.jpg|dekstra|eta|280x280ra|La stupao de *Dhamek* en Sarnato, akvarelo de Abdullah, Shaikh, januare 1814 (skizo); 1819 (koloro)
Dosiero:Plan of excavation Sarnath.jpg|La elfosadplano de F. O. Oertel. La leona kapitelo estis trovita en 1905 je la okcidento de la ĉefsanktejo, kio estas en la nordo de la stupao «Jagat Singh».
Dosiero:Sarnath excavation site 1907 (2).jpg|La elfosejo du jarojn poste.

Kiam *F. O. Oertel*, inĝeniero ĉe la Publika Labora Departemento, kiu enketis pri hinduaj kaj budhismaj ejoj en Birmo kaj centra Hindio en la 1890-aj jaroj estis nomumita kiel respondeca inĝeniero ĉe Varanasio, li ekkonstruis magazenon ĉe Sarnato por la artefaktoj trovitaj antaŭe. Li tiam konvinkis la sinjoron *John Marshall*, tiama direktoro-ĝeneralo de la ASB, esti permesita elfosi Sarnaton en la vintro de 1904–05. *John Marshall* decidis krei muzeon por teni la trovitajn kaj la trovotajn artefaktojn proksimaj al la ejo.

*Oertel* ek-elfosis en la proksimeco de la stupao *Jagat Singh*, kiu troviĝas je la sudokcidento de la *Dhamek*. Li procedis ale al la ĉefa sanktejo, norde de la stupao. Je la okcidento de la sanktejo li trovis la entombigitan stumpon kaj fragmentojn de la Aŝoka kolono de Sarnato kaj baldaŭ ties leona kapitelo.

La Muzeo pri Arkeologio de Sarnato, la unua surloka muzeo de la ASB, estis kompletigita en 1910. La leona kapitelo estis montrita en la muzeo ekde tiam. Daja Ram Sani, kunhelpa respondeculo de la ASB kaj poste ties Direktoro-Ĝeneralo, kontrolis la organizon kaj etiketadon de la kolekto de la muzeo kaj en 1914 kompletigis la katalogon de la Muzeo de Arkeologio de Sarnato. *Oertel*-a detala raporto, «Elfosado ĉe Sarnato,» aperis en 1908 en la *Archæological Survey of India* («Arkeologia servo de Hindio»), ĉiujara raporto, 1904–5.

## Priskribo 

Dosiero:AshokaLions.jpg|Le kapitelo, ĉirkaŭ 1904-1905. En la foto videblas virbovo, inter du darmoradoj.
Dosiero:Lion Capital Sarnath, Catalogue of the Museum of Archaeology Sarnath 1911,.jpg|La kapitelo en la katalogo de  Sani, 1914.
Dosiero:Sarnath pillar stump and the parts.jpg|alt=Eroj de la kolono, la plej malalta parto en la origina loko, kiel ili aperis en 2016, protektitaj malantaŭ vitra caĝo. Ĝi situas 584 metrojn (184 futojn) sude-sudorienten de Dhamek-a Stupao.|Eroj de la kolono, la plej malalta parto en la origina loko, kiel ili aperis en 2016, protektitaj malantaŭ vitra caĝo. Ĝi situas 584 metrojn (184 futojn) sude-sudorienten de la *Dhamek*-a stupao.

La kapitelo mezuras 2,1 metrojn (7 futojn) en alteco. Ĝia plej malalta parto estas la sonorilo havante formon de inversa lotusa floro, alta 61 centimetrojn (2 futojn), kaj farita laŭ la Persepola stilmaniero, plibeligita per 16 petaloj. La sonorilon estis interpretita kiel simpligita lotuso, komuna motivo. Super la sonorilo staras ronda abako aŭ tambur-forma slabo, kun diametro de 86 centimetroj (34 colojn) kaj alta 24 centimetrojn (13+1⁄2 colojn). Sur la abako staras kvar leonoj. En ĉi tiu kunteksto, tio signifas, ke nur la antaŭaj figuroj estas videblaj, kaj ĉiu figuro estas almetita unu al la alia reciproke ĉe la ŝultroj, por ke ili formu parojn; po du paroj estas perpendiklaj. Ĉiu leono estas 1,1 metrojn (3+3⁄4 futojn) alta, kaj havas dimension simila al la reala.

*Oertel* priskribas la leonojn kiel «starantaj unu kontraŭ la dorso de la alia» en lia originala raporto de 1908. Aliaj aŭtoroj esprimis sin sammaniere parolante pri la la leonoj, inkluzive 2014-a studado, 2017-a revizio, kaj studado de 2020 kiu citis la vortojn de *Oertel*. La arkeologo *Kazim Abdullaev*, kiu analizis la pozon de la Sarnataj leonoj en 2014-a studo, konkludis, ke ili sidis. Ili estis priskribita kiel siditaj eĉ en kelkaj aliaj studadoj.

Du leonoj estis sen difektoj. La kapoj de la ceteraj estis disigitaj antaŭ ol la entombiĝo kaj necesis riparadon. El ĉi tiuj difektitaj, unu leono malhavis sian malsupran makzelon je la epoko de la unuaj elfosaĵoj, kaj la alia malhavis la supran; oni malsukcesis trovi la mankintajn partojn, eĉ poste. Ĉe la flanko de la abako kaj sub ĉiu leono estas farita rado kun 24 spokoj en alta reliefo. Inter la radoj, elstarante en alta reliefo, troviĝas kvar bestoj sekvantaj ĉiun la ceterajn, de dekstre maldekstren. Ili estas leono, elefanto, virbovo kaj ĉevalo; la unuaj tri estas montritaj je piediranta rapideco, sed la ĉevalo estas en plena galopo. La kapitelo, kiu estis farita de ununura bloko el marmoro, estis malbonŝance rompita tuj super la sonorilo.
eta|Arkeologiaj restaĵoj de la plej supra rado de la leona kapitelo de Aŝoko, en la Sarnata Muzeo.
La kapitelo havas polurita finon. Kvankam plejparto de la grejso estas malfacila por poluri sen forpeli sabletojn sur sia surfaco, laŭ 2020-a studado de *Frederick Asher*, la grejso farita de tre etajn erojn trovita, ekzemple, en *Chunar*, povas esti polurita kun bonkvalita likva purigilo aŭ eĉ pacience per ligno. Laŭ historiisto pri arto *Gail Maxwell*, la grejso ricevis ties brileco dank'al varmo kiu donacis daŭrantan glaso-similan surfacon al la ŝtono. La kolono kiu surportas la kapitelon «restas rompita en pluraj pecoj ĉe la ejo kaj estas nun protektita per glaso kiu apartigas la kolonon de vizitantoj.» Antaŭ ol ĝi falis, oni opinias ke la kapitelon estis sekurigita al la sendifekta kolono pere de metala konektilo.

La leonoj subtenis pli grandan radon, ankaŭ ĝi polurita, simboligante la darmoradon, la budhisma rado de «la socia ordo kaj la sankta leĝo», kiu estis perdita entute krom kelkaj fragmentoj. Ĝi estis fiksita en sia loko per stango. Laŭ la detala *Katalogo de la Muzeo de Arkeologio ĉe Sarnato*, 1914, skribita fare de la *Rai Bahadur* Daja Ram Sani, la Direktoro-Ĝeneralo de la Arkeologia Servo de Barato, 1931–1935, oni ne trovis la ŝtonan stangon, tamen «ties dikeco povas esti taksita, pere de truo, esti 20 centimetrojn (8 colojn) en diametro, borita en la ŝtono inter la kapoj de la leonoj.» Krome, laŭ Sani, «De la rado mem, kvar malgrandaj fragmentoj estis trovitaj. Neru ankaŭ eksplicite metis la ŝpinilon, la *charkha*, en la centron de la flago de la Barata Nacia Kongreso, la ĉefa esprimo de barata naciismo. Li ankaŭ provis doni al la darmorado la signifon de paco kaj internaciismo kiuj laŭ lia opinio regis en la imperio de Aŝoko dum la epoko de la starigo de la kolonoj.

La imaga traktado de la leono ŝanĝiĝis alimaniere post la konvertiĝo de la imperiestro Aŝoko al budhismo kaj la kreado de la leona kapitelo. Ne nur simbolo de imperia forto aŭ de la potenco de la Budho: la leono fariĝis ankaŭ simbolo de paco. La leona kapitelo de Aŝoko estis uzita en maŭzoleoj en batalkampoj. En la pejzaĝo de Ipro, en Belgio, laŭ la historiisto *Karen Shelby*, «la maŭzoleo pri la hinda armeo estas la plej okulfrapa. Tra kio estus nekutima figuraĵo por okcidentaj okuloj, la skulptaĵo asertas baratan ĉeeston. Evitante tradiciajn okcidentajn metaforajn formojn de memorceremonio, la statuo estas reproduktado de unu el la Aŝokaj kapiteloj. [...] La ligoj inter la simboloj de la leona kapitelo kaj la postmilita paca retoriko estas okulfrapaj. La akcepto de Aŝoko pri budhismo estis la rezulto de atestado de la ruiniĝo post la sukcesa Batalo de Kalinga (261 a.K.). Impresita pri la sangoverŝado, li estis plenigita de pento kaj decidis sekvi neperfortan kaj pacan konduton de vivo. Ĉi-lasta simboleco taŭgas en ĉi tiu kunteksto kiel Ipro (‹leprulo›, en la flandra) ankaŭ estas konata kiel ‹urbo de paco›.»

## Rekonstruoj 
Diversaj rekonstruoj de la Sarnata kolono kaj de sia kapitelo estis proponitaj. La plej supra rado povas ripozi sur la dorsoj de la kvar leonoj, aŭ ĝi povas esti poziciigita pli alte (ĉar la preciza longo de la ŝafto kiu subtenas la radon estas nekonata). La plena kolono estas ĝenerale rekonstruita rekte de siaj arkeologiaj restaĵoj, kun la alta kolono apogante la kapitelon, kaj la pli grandan radon supre.

## Rilata skulptarto 
Tra la jarcentoj, la leona kapitelo de Aŝoko servis kiel grava artisma modelo kaj inspiris multajn kreojn en Barato kaj ekstere:

## Notoj 
## Referencoj 
## Literaturo 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
* 
* 
* 
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### Kromaj legadoj 
* , bv. rigardi google books
* , bv. rigardi Asher, p.139, noto 34
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Blogo kun bonegaj fotoj (angle)
* Bildoj de la fama originala «leona kapitelo de Aŝoko», konservata ĉe la Sarnata muzeo, kiu estis adoptita kiel la nacia emblemo de Barato kaj la Aŝoka ĉakrorado, kiu estis lokita en la centro de la nacia flago de Barato - Vidu *lioncapital*, en la retejo de la Universitato Kolumbio, Nov-Jorko, Usono (angle)
* Naciaj simboloj de Barato (angle)
* 

Kategorio:Budhismaj simboloj
Kategorio:Naciaj simboloj de Barato