Garigo

eta|220px|Garigo
La **garigo**  estas tipo de malalta, foliarba arbustaro kaj arbedaro kiun oni trovas sur kalkoŝtonaj grundoj en la Mediteranea regiono, ĝenerale apud la marbordo, kie la klimato estas malpli severa, sed kie jaraj somersekecaj cirkonstancoj ĉeestas (vidu : Mediteranea klimato). La termino ankaŭ kutimiĝis en rafinita kuirarto, sugesta de la rezinecaj aromoj de gariga arbustaro . La Monda Konserveja Observa Centro priskribis garigon kiel "nekontinuaj arbustaj komunumoj de la Mediteraneaj kalkoŝtonaj altebenaĵoj, ofte konsistantaj el kirmesa kverko, lavendo, timiano, kaj blanka cisto. Kelkaj izolitaj arboj povas ĉeesti ".

## Vegetaĵaro 
eta|220px|maldekstre|*Cistus* kaj *Senecio* estas karakterizaj plantoj de garigo.
Flanke de densaĵoj de kirmesa kverko kiuj punktigas la garigan pejzaĝon, juniperoj kaj kriplaj anzinoj estas la tipaj arbedoj; aromaj kalkoŝtono-toleremaj arbustoj kiaj lavendo, oficina salvio, oficina rosmareno, *Thymus serpyllum* kaj artemizio estas komunaj garigaj plantoj.

La volatilaj oleoj kaj solveblaj monoterpenoj de tiaj herboj likadas en garigajn grundojn ekde
folia litiero  . Tio kaŭzas alelopatiajn efikojn kaj superregadon de planto je siaj najbaroj, precipe unujaraj plantoj, kaj kontribuas al karakteriza malferma spacigo kaj limigita flaŭro en garigo .

La konsekvencoj ( bruldifektita ligno kaj fumoreziduoj, aŭ lignokarbopolvo ) de periodaj arbustaj incendioj efikis sur la strukturo kaj konsisto de garigoj. Helaj someraj ĉieloj kaj intensa sunradiado induktis la disvolviĝon de protektiĝemaj fiziologioj : la familiara glaŭk-grizeca grundo de garigaj pejzaĝoj rezultas el la protektantaj blankaj haroj kaj lumo-reflektantaj, ŝtonecaj surfacoj, de multaj folioj karakterizaj por garigaj plantoj.

Senarbarigo de la indiĝena kverkarbaro ekde Malfrua Bronzepoko, por kultivado de olivoj, vitoj kaj grenoj, por enkonduko de ŝafoj kaj precipe de kaproj kaj por produktado de lignokarbo por varmigo kaj metalurgio, elmetis la tersurfacon al ĉiaj veteroj kaj sekvigis erozion de la supraĵa grundo. Tial, multe da garigoj estas perhome formiĝintaj pejzaĝoj. La intenseco de paŝtiga premo havis senperan reagon en la ekotopo, reflektata nuntempe en la refalo de kapro-paŝtado .

## Similaj plantokomunumoj 
*Garigo* estas la plej komuna ĝenerala nomo por tiaj arbustaraj ekosistemoj, kiuj aliloke estas konataj kiel *phrygana* en Grekujo, *tomillares* en Hispanujo, kaj *batha* en Israelo. Makiso estas pli-malpli simila al garigo sed la vegetaĵaro estas pli densa kaj konsistas el multaj dense spacigitaj arbedoj. Makiso estas asociata kun silikaj acidaj grundoj. La plantaj komunumoj ofte estas plantaj sekvaĵoj, asociataj kun anzino. Kalkoŝtono-fuĝantoj kiaj eriko kaj kaluno ĉeestas en la makisoj.

Garigo estas nekontinua kun larĝ-spacigitaj arbustaj komunumoj kun, ofte vastaj, malfermaj spacoj. Garigo estas asociata kun kalkoŝtonaj altebenaĵoj kaj kalkoŝton-toleremaj plantoj. Kaj garigo kaj makiso troviĝas en regionoj kun mediteranea klimato.

Tamen la diferenco ne estas klara kaj la uzado de la terminoj nekohera. Aliaj terminoj, ekzemple *matorral* aldonas konfuzojn kaj miskomprenojn.

En okcidenta Usono, ĉaparalo estas simila vegetaĵartipo.

## Origino de la vorto 
[eta|220px|Garigo en [Langvedoko.]]
Unue citita en franca lingvo en 1546, la ununombra vorto *garrigue* estas prunteprenita de okcitana lingvo *garriga,* ekvivalentas malnovfrancan *jarrie.* La etimologiisto Oscar Bloch konstatas ke ĝi plej verŝajne rilatas al gaskona *carroc,* signifante *rokon* kaj al germane svisa *karren*, speco de sedimenta petro.

## En ĝardenoj 
La densa, malrapida kreskado de gariga flaŭro estas kialo de la uzado en ĝardenoj de multe da siaj arbustoj kaj arbustetoj. Kvankam ili estas kultivataj en pli malvarmaj, pli humidaj cirkonstancoj, multaj arbustoj kaj florantaj staŭdoj el la garigo estas ĉefaj elementoj de la anglastilaj ĝardenoj.

## En vino 
Vinberoj kiuj estas kultivataj en la gariga regiono de Francujo havas renomon de produkti vinojn kun "sovaĝeja" aŭ "tera" distingeco, aŭ kun "la herba odoro de lavendo kiu somere plenigas la montetojn de Provenco" . Iuj vinoj, enboteligitaj en suda Francujo, portas la vorton *Garrigues* kiel parto de siaj etikedoj de origino.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* 
* 
*  Braudel, Fernand : The Mediterranean in the Age of Philip II
*  Garrigue, une histoire qui ne manque pas de piquant, *Ecolodoc 7 - Éditions Écologistes de l’Euzière*, avril 2007, ISBN 978-2-906128-20-0
*  Hubert Delobette, Alice Dorques 2003 : Trésors retrouvés de la garrigue, *Le Papillon Rouge Éditeur*, ISBN 2-9520261-0-6
*  Renault, J.-M. 2000 : La Garrigue - grandeur nature, *Les créations du Pélican*, Barcelono
*  Stéphane Batigne 2008 : Arnavielle, une famille des garrigues, *Mille et une vies*, ISBN 978-2-923692-01-2

## Vidu ankaŭ 
* Mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj

Kategorio:Mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj
Kategorio:Ĝardenado
Kategorio:Kuirarto