open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sajanogorsk

**Sajanogorsk** () estas urbo en Ĥakasio en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 95408.

La urbo estis fondita en jaro 1975.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1975.

La interurba telefona kodo estas 39042, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 4 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur maldekstra bordo de rivero Jenisej (Енисей).

En jaro 1959 la urbo havis 4,6 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 50,3 mil loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Sajanogorsk Info
* La vetero en Sajanogorsk 

Kategorio:Urboj de Ĥakasio
Severodvinsk

**Severodvinsk** () estas urbo en Arĥangelska provinco en la nordoriento de Rusio. Ĝi estas la dua plej granda durbo en la Arĥangelska provinco, ĝia loĝantaro estas ĉirkaŭ 180 mil homoj. La urbo estis fondita en 1936 kiel ŝipkonstrua setlejo, kaj en 1938 ĝi jam ricevis la statuson de urbo.

Severodvinsk, laŭ ordo de la rusia registaro, estas klasifikita kiel unu-industria urbo kaj estas regiono de la Malproksima Nordo.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 11430.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Sudostroj (Ŝipkonstrua, Судострой) ĝis 1938;
* Molotovsk (Молотовск) en 1938 ... 1957.

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

La urbo estas sur bordo de la Blanka Maro ĉe enenfluo en ĝin de unu branĉo de rivero Severnaja Dvina (Norda Dvina, Северная Двина).

En la urbo estas fervoja stacio.

Traduko de nomo de la urbo estas "ĉe (rivero)".

## Fizika geografio 
Severodvinsk situas ĉe la Nikolsky-buŝo de la Norda Dvina Rivero, ĉe la marbordoj de la Blanka Maro. Estas pluraj lagoj en la urbo: Teatralnoye (Teatra), Pervostroiteley (Pioniraj Konstruistoj), Novoe (Nova) kaj Chayachye (Mevo). La rivero Kudma ankaŭ fluas de la okcidenta flanko de la urbo. La urbo situas sur la kontinento kaj la insulo Yagry, la du partoj estas kunligitaj per ununura vojo kaj la Yagrinsky-ponto.

La klimato en la urbo estas subarkta (laŭ la Köppen-klasifiko). La averaĝa januara temperaturo estas , kaj en julio .

Pro la norda pozicio, blankaj noktoj estas observitaj en la urbo de la 17-a de majo ĝis la 27-a de julio.

## Demografio 
En jaro 1959 la urbo havis 78,7 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 201,6 mil loĝantojn.

eta|maldekstra|180ra|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sevmash.ru 
* http://www.star.ru  
* http://www.sevska.net  

Kategorio:Urboj de Arĥangelska provinco
Severo-Kurilsk

**Severo-Kurilsk** () estas urbo en Saĥalena provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 64243501.

La urbo havas statuson de urbo ekde jaro 1946.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Kasivabora (Касивабора) ĝis 1946.

La interurba telefona kodo estas 42453, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 7 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas en nord-oriento de insulo Paramuŝir (Парамушир), Kurilaj Insuloj.

Traduko de nomo de la urbo estas "nord-kurila"

Ĝis 1945 la urbo apartenis al Japanio.

En jaro 1959 la urbo havis 7,7 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 2,6 mil loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sakhalin.info/skurilsk 
* http://www.kamrest.ru/foto/sevkur.htm  
* http://foto.siberianet.ru/thumbnails.php?album=1006  

Kategorio:Urboj de Saĥalena provinco
Severomorsk

**Severomorsk** () estas urbo en Murmanska provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 47530.

La urbo havas statuson de urbo ekde jaro 1951.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Vajenga (Ваенга) ĝis 1951

La interurba telefona kodo estas 81537, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur bordo de tutjare nefrostiĝanta maro.

En la urbo estas fervoja stacio kaj mara haveno.

Traduko de nomo de la urbo estas "nord-mara".

En jaro 1959 la urbo havis 26,5 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 55,1 mil loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://severomorsk.murman.ru 
* http://www.severm.net 
* http://www.barenz.ru 

Kategorio:Urboj de Murmanska provinco
Sevsk

**Sevsk** () estas urbo en Brjanska provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 15248501.

La urbo estis fondita en jaro 1146.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1778.

La interurba telefona kodo estas 08356, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas ĉe rivero Sev (Сев) (baseno de rivero Dnepr (Днепр)).

En jaro 1959 la urbo havis 6,2 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 7,7 mil loĝantojn.

Komence de januaro 1605 la milittrupoj de Falsa Demetrio la 1-a okupis antikvan urbon Sevsk situantan sur ambaŭ bordoj de Sev rivero, kiu iĝis ilia provizora bazo. De tie li atakis la caran armeon en vilaĝo Dobriniĉi, troviĝintan je 35 km apud maldekstra bordo de sama rivero.
Li kaj liaj soldatoj plene fiaskis. Tiam pereis ĉirkaŭ 7 000 invadintoj kaj li mem apenaŭ ne estis kaptita.

## Eksteraj ligiloj 
* http://remarka.city/razdel/gorod/post/18_zanimatelnyih_faktov_o_sevske_2393.html  18 interesaĵoj pri la urbo 
* https://drevo-info.ru/articles/21979.html historio 
* http://www.kray32.ru/sevskiy003.html  historio

Kategorio:Urboj de Brjanska provinco
Segeĵa (urbo)

**Segeĵa** () estas urbo en la respubliko Karelio de Rusio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 86409.

La urbo estis fondita en jaro 1914 dum konstruado de fervojo.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1943.

La interurba telefona kodo estas 81431, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas ĉe rivero Segeĵa (Сегежа) .

En la urbo estas fervoja stacio (ekde 1914).

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Karelio
Severouralsk

**Severouralsk** () estas urbo en Sverdlovska provinco en Rusio. La urbo situas sur orienta deklivo de norda Uralo, ĉe rivero Vagran (Вагран) (baseno de rivero Obj), ĉe enenfluo en ĝin de rivero Kolonga (Колонга), en 8 km de fervoja stacio Boksiti (Бокситы), 512 km norde Jekaterinburg, administra centro de la distrikto. Laŭ censo de 2010, ĝia loĝantaro estis 29.263. La ĉefa ekonomia branĉo de la urbo estas la baŭksit-minado.

Enhavo

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 65490.

La urbo estis fondita en jaro 1758 dum konstruado de karbonfera kaj kupra uzino.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1944.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Petropavlovskij (Петропавловский) ĝis 1944

La interurba telefona kodo estas 34310, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

Traduko de nomo de la urbo estas "nord-Urala".

En jaro 1959 la urbo havis 25,9 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 34,7 mil loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://severouralsk.com
* http://severouralsk.ru

Kategorio:Urboj de Sverdlovska provinco
Semikarakorsk

**Semikarakorsk** () estas urbo en Rostova provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 60251501.

La urbo estis fondita en jaro 1672.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1972.

La interurba telefona kodo estas 86356, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas sur maldekstra bordo de rivero Don (Дон).

Pro oftaj superakvadoj la urbo kelkfoje estis movita, la nuna loko estas ekde 1845.

En jaro 1959 la urbo havis 15,9 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 23,5 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Rostova provinco
Serafimoviĉ

**Serafimoviĉ** () estas urbo en Volgograda provinco en Rusio. Ĝi situas sur la dekstra bordo de rivero Don *(Дон).*

Ĝis 1933 la urbo estis nomita Ustj-Medvedickaja *(Усть-Медведицкая).* En la jaro 1959 la urbo havis proksimume 8900 loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Volgograda provinco
Samara (urbo)

**Samara** () estas milionurbo en Samara provinco en Rusio. Samara estas la sesa plej granda urbo de la lando kaj estas grava universitata urbo. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Samara estas sur maldekstra bordo de rivero Volgo (Волга).

Ĝi estis ankaŭ nomata kiel Kujbiŝev (Куйбышев) ekde 1935 ĝis 1990. *(Ekzistas ankaŭ la alia urbo Kujbiŝev en Novosibirska provinco en Rusio. Ankaŭ la alia urbo Bolgar en Tatarstano en Rusio antaŭe estis nomata kiel **Kujbiŝev**.)*

## Bazaj informoj 
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 36401.

La interurba telefona kodo estas 8462, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 1 horo (en jaro 2005).

En jaro 1959 la urbo havis 806 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 1176 mil loĝantojn.

## Geografio 
Samara estas sur maldekstra bordo de rivero Volgo (Волга) kiu ĉi tie estas Saratova akvujo (Саратовское водохранилище) ĉe enfluo de rivero Samara (Самара).

## Historio 
eta|dekstra|Riverborda panoramo de Samara
La unua mencio okazis en 1357. Samara estis fondita en 1586 kaj ricevis urban staton en 1780.

## Edukado 
En Samara 14 universitatoj kaj aliaj altlernejoj funkcias, la plej fama okupiĝas pri spacoveturado.

## Ekonomio 
Samara estas urbo de la peza industrio. Dum la 2-a mondmilito fabrikoj por flugmaŝinoj translokiĝis el la okupitaj lokoj tien.

## Trafiko 
Samara havas internacian flughavenon kaj gravan fervojan stacidomon. La rivera haveno faras kontaktojn kun Volgogrado, Rostov, Nigra Maro, Kaspia maro, Niĵnij Novgorod, Moskvo kaj Balta maro. En la urbo krom la kutimaj vojaĝiloj ankaŭ metroo funkcias. Tramoj funkcias ekde la .

## Ĝemelurboj 
eta|Ortodoksa katedralo en Samara
*  Stuttgart, Germanio (1992)
*  Ĝengĝoŭo, Ĉinio
*  St. Louis, Usono
*  Stara Zagora, Bulgario
*  Dnipro, Ukrainio
*  Denizli, Turkio
*  Koper, Slovenio
*  Palermo - Italio (2008)

## Esperanto en Samara 
En la urbo funkcias esperanto-klubo ekde la frua 20-a jarcento. Ĝi tenas kontaktojn kun la esperanto-klubo de Stuttgart, kiu estas ĝemelurbo de Samara.

**Esperantistoj:**
* Vladimir I. Ionesov;
* Vasilij Ĵeleznjakov (pioniro);
* Maria Prilepskaja;
* Elena Kuznecova.

## Vidu ankaŭ 
* Samara (stacidomo)
* Metroo de Samara
* Tramtransporto en Samara
* Trolebusa transporto en Samara
* Listo de milionurboj
* Lingva festivalo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.samara.ru  Retejo de urbo
Sergaĉ

**Sergaĉ** () estas urbo en la Niĵnij-Novgoroda provinco kaj en la Ĉevolga federacia regiono de Rusio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La urbo estis fondita en jaro 1649. Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1779.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 22248501. La interurba telefona kodo estas 83191, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj. La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo.

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas ĉe rivero Pjana (Пьяна), kiu enfluas en riveron Sura (Сура).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 8,2 mil loĝantojn kaj en 2002 estis 22,9 mil loĝantoj.

Kategorio:Urboj de Niĵnij-Novgoroda provinco
Ushio Amagatsu

**AMAGATSU Ushio** (japane 天児牛大) estis japana koreografo kiu naskiĝis en 1949 kaj mortis la 25-an de marto 2024.
En 1975 li kreis grupon kun la nomo Sankai Juku kiu ekzistas ankoraŭ kaj faras internaciajn spektaklojn de la dancteatra ĝenro butoo.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Sankai Juku 

Kategorio:Japanaj dancistoj
Serpuĥovo

**Serpuĥovo** () estas urbo en Moskva provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 46470.

La urbo estis fondita en jaro 1328.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1781.

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas ĉe rivero Nara (), apud ĝia enenfluo en riveron Oka ().

En la urbo estas fervoja stacio en linio Moskvo - Tula.

En jaro 1959 la urbo havis 106 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 131,1 mil loĝantojn.

## Vidu ankaŭ 
* Serpuĥov (stacidomo)
Sertolovo

**Sertolovo** () estas urbo en Leningrada provinco en Rusio.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 41450.

La urbo estis fondita en jaro 1936.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1999.

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas .

La urbo estas en 6 km de fervoja stacio Pesoĉnaja (Sabla, Песочная).

En jaro 2002 la urbo havis 38,4 mil loĝantojn.
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lenobl.ru/gov/municipal/mc25

Kategorio:Urboj de Leningrada provinco
Segeĵa

**Segeĵa** havas plurajn signifojn:
* **Segeĵa (urbo)** estas urbo en Rusio
* **Segeĵa (rivero)** estas rivero en Rusio
Sestroreck

**Sestroreck** () estas urbo enkadre de Sankt-Peterburgo en Rusio. Ĝi situas sur la norda bordo de la Finna Golfo, kie fluas en ĝin la rivero Sestra (Fratino, ). En la urbo estas fervoja stacio.

La esperanta traduko de nomo de la urbo estas *de rivero "Fratino".*

En 1959 la urbo havis proksimume 25&nbsp;200 loĝantojn.

eta|maldekstre|500ra|Stacidomo en Sestroreck

Kategorio:Loĝlokoj de Sankt-Peterburgo
Cidade de Deus

***Cidade de Deus*** *(Urbo de Dio)* estas brazila filmo kiu aperis en 2002 brazile kaj en 2003 tutmonde. Reĝisorita kune de Kátia Lund kaj Fernando Meirelles, ĝi estas adapto de samnoma romano de Paulo Lins.

La filmo rakontas la violentegan vivon en la favelo de Rio-de-Ĵanejro de grupo de junuloj kaj sian evoluon dum du jardekoj (1960-1980). Ĉiuj el la aktoraro estis amatoroj, ili ne havis ian kinan sperton antaŭ la filmo, sed ĉiuj el ili spertis reale la malfacilan vivadon en tiu kvartalo. Eĉ se la filmo rakontas fikcian aventuron, ĝi estas preskaŭ dokumenta studo kaj "vekas" pro sia violento kaj sia realeco. Ĝi gajnis multajn premiojn (ses premioj en la Grande Prêmio Cinema Brasil, 4 nomumoj en la oskaroj...) kaj atentigis multajn spektantojn tutmonde pri Brazilo kaj ties problemoj.

## Rakonto 
En favelo nomita "Urbo de Dio", Busca-pé kreskas dum violentaĵoj ĉiutage okazas inter junulbandoj, aŭ plivole, gangsteroj, ĉar kompreneble multaj homoj en la kvartalo posedas pafilon kaj konsumas drogojn, ekde la plej juna aĝo.
Sed siaflanke, Busca-pé celas fariĝi fotografisto, sekrete esperante ke tiu profesio ebligos sin eskapi el tiu kvartalo kaj komenci grandan karieron. Trejnante fotadi, li ankaŭ estas nepra vidulo de la evoluo de sia amiko, kiun li ekkonis ekde infanaĝo, kaj kiu nun igas la plej aĉajn violentaĵojn por trudi sin kaj fariĝi ĉefo de la domaro.

## Ĉefrolantoj 
eta|dekstra|300px|Busca-pé kaj Angélica
* Alexandre Rodrigues: Busca-pé
* Douglas Silva: Dadinho
* Darlan Cunha: Filé com Fritas
* Phelipe Haagensen: Bené
* Leandro Firmino da Hora: Zé Pequeno
* Seu Jorge: Mané Galinha
* Jonathan Haagensen: Cabeleira
* Alice Braga: Angélica

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (portugala, angla)
* IMDb (angle)

### Nosdocinema 
*Nosdocinema* estas NRO kiu strebas instrui al junuloj de Rio kinajn profesiojn.

* Portugala retejo 
* Angla retejo 
* Franca retejo 

Kategorio:Brazilaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2002
Kategorio:Trileraj filmoj
Kategorio:Filmoj pri drogoj
Severo-Zadonsk

**Severo-Zadonsk** () estas distrikto de urbo Donskoj en Tula provinco de Rusio. Ekde 1950 ĝis 2005 ĝi estis aparta urbo.

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas . La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo.

En 1959 la urbo havis 23,2 mil loĝantojn. En 2002 la urbo havis 17,2 mil loĝantojn.

Kategorio:Urboj de Tula provinco
Paŝao

**Paŝao** (turke *paŝa*, alinome *baŝa*) estis iam alta rango kaj ofico en la Osmana Imperio kaj norda Afriko. Tiu estis la plej alta ofica, osmana-turka rango, oni uzis ĝin ĉiam kunligite al nomo de la portanto. Ekleziuloj ne rajtis iĝi paŝao, sed armeaj gvidantoj jes. La titolo – krom Egipto en la 19-a jc - estis ĉiam personligita, neheredebla. En la fruaj tempoj okazis ke eĉ virinoj iĝis paŝaoj.

La titolo aperis en la 13-a jarcento en selĝuk-turkaj areoj. En la Osmana Imperio tion ricevis unuafoje frato de sultano Orhan kaj ties filo. Pli poste regantoj de la provincoj kaj la veziroj de la centra registaro iĝis paŝaoj, en la 19-a jc. oni nomis tiel la kvar plej altajn oficajn kaj armeajn rangojn.

Provinco sub la estrado de paŝao estas tiel nomata **paŝaliko**.

Post la kolapso de la osmana dinastio, tio estis nur soldata rango, pli poste en 1934, la Turka Respubliko ĉesigis ties uzon. Ĝi restis en Egipto ĝis 1952. En la turka popola parolo oni uzas la titolon por esprimi humilecon al pli altranga persono.

## Vidu ankaŭ 
emiro, veziro Muhammad Ali (paŝao), Mehmed Emen (Ali paŝao)


Kategorio:Titoloj
Kategorio:Turkio
Sandokan

**Sandokan – la tigro de Malajzio** estas romanfiguro de Emilio Salgari.

En la 19-a jarcento, en Malajzio batalas Sandokan, la lasta travivanto de nobela familio, kiel pirato kun siaj fideluloj kontraŭ la angloj, koloniuloj, precipe la kruela James Brooke, kiu respondecas pri murdo de lia familio.

Lia plej fidela homo estas la portugalo Yanez de Gomera.

Pro sia amo al Marianna, nepino de reprezentanto de la Orienthindia Komerca Kompanio, Lord Guillonk, Sandokan ofte venas en danĝeraj situaciojn.

La tuta filmo daŭras 5 horojn.

## Ludantoj 
* Sandokan – Kabir Bedi
* Marianna Guillonk – Carole Andrè
* Yanez De Gomera – Philippe Leroy
* James Brooke – Adolfo Celi
* William Fitzgerald – Andrea Giordana
* James Guillonk – Hans Caninenberg
* Tremal Naik – Ganesh Kumar
* Lucy – Milla Sannoner

## Kunproduktado de 
* Italio / Germanio / Francio en 1976/1977

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fernsehserien.net/index.php?serie=1651 
* http://www.cpel.uba.ar/ebooks/eam/ebook_view.php?ebooks_books_id=109 
* fan-paĝo de Sandokan/Kabir Bedi
* Sandokan-info

Kategorio:Literaturaj roluloj
Kategorio:Fikciaj azianoj
Kategorio:Fikciaj piratoj
Kategorio:Fikciaj nobeloj
Sultano

**Sultano** () originale signifis moralan aŭ spiritan potenculon aŭ respektindulon (eĉ la Korano uzas ĝin en tiu senco), sed pli poste signifis politikan aŭ registaran potenculon kaj ekde la 9-a jarcento iĝis titolo de la islamanaj aŭ muzulmanaj regantoj.

Mahmud Gaznavi (regis 998–1030) estis la unua reganto, kiun la samepokuloj nomis sultano. Tiun uzon de la vorto disvastigis la anatoliaj kaj iranaj selĝukaj turkoj. La kalifo (la noma reganto de la muzulmana komunumo) ofte donis tiun ĉi titolon al laikaj regantoj, kaj tiel la titolo disvastiĝis en la tuta islama mondo.

**Sultanlando** aŭ **sultanujo** estas lando regata de sultano. Hodiaŭ ekzistas en la mondo du sendependaj sultanlandoj: Brunejo kaj Omano.

## Diversaj epokoj kaj regnoj 
* Sultano de Egiptio
* Sultanlando de la Virinoj

## Vidu ankaŭ 
* Emiro, kalifo, veziro, Ŝaho, Osmanidoj.

Kategorio:Islamo
Kategorio:Regnestroj
Kategorio:Reĝaj titoloj
Kategorio:Monarkio

Kategorio:Arabaj vortoj
Oestro

**Oestro** de ina mamulo estas periodo, dum kiu maturiĝas ovariaj folikulinoj kaj ovolo demetiĝas en ovario. La oestra ciklo estas regata per reproduktaj hormonoj. Ĉe kelkaj specioj, ekzemple katoj, la sekskuniĝo kun masklo povas kaŭzi oestron ("provokita oestro").

Homaj kaj kelkaj simiaj femaloj havas ne oestran, sed menstruan ciklon. Unu diferenco estas, ke post senfekundiga oestro la folikulina resto estas absorbata, sed post senfekundiga menstruo ĝi elfluas. Krome la oestro normale difinas tempon de seks-kuniĝa aktiveco, ofte indikata per eksteraj korpaj ŝanĝiĝoj, dum ke menstruantaj specioj kapablas ĉiam sekse aktivi.

## Vidu ankaŭ 
* Menstruo

Kategorio:Reproduktado
Kategorio:Animala fiziologio
Individugenezo

**Individugenezo** aŭ **ontogenezo** estas la evoluo de vivanta individuo de ekesto (ekz. naskiĝo) tre matureco kaj maljuneco ĝis morto. Ĝi kontrastas kun la kladogenezo. Disvolviĝ-biologio estas fako de biologio, kiu laboras pri la disvolviĝo de estaĵoj de la ovo ĝis la atingo de plenkreska organismo (inkluzivas ĉiujn viv-periodojn, rilatas al la ŝanĝoj kiuj okazas). Tio ĉio povas esti konsiderata ĉu ĉe homoj ĉu ĉe aliaj animaloj, aŭ eĉ aliaj vivaj estaĵoj. 

## Referencoj

Dosiero:Fertilisation.gif|
Dosiero:Blastulation.png|
Dosiero:Gastrulation.png|

Kategorio:Disvolviĝ-biologio
Kladogenezo

**Kladogenezo** estas la evoluo de vivulaj specioj. Ĝi kontrastas kun la individugenezo.
eta|dekstra|180px|
Kladogenezo priskribas la ekeston de novaj specioj el ekzistantaj surbaze de parenceco (ekz. aparteno al la sama klado). Tian parencecon eblas pruvi per korpa aŭ per genetika simileco.

Por la branĉo de biologio, kiu studas kladogenezon, oni proponis la esprimon filogenetiko, kiu tamen iom konfuzas, ĉar ne temas pri filoj, maksimume pri filumoj.

## Vidu ankaŭ 
* Biokomputiko
* Kladistiko
* Filogenetika arbo
* Evoluismo
* Paleontologio
* Geologia temposkemo
* Zoogeografio

Kategorio:Filogenetiko
Adopto

[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto: Intervjuo kun gepatra paro adoptinta kaj memkreinta infanon]]
**Adopto** estas oficiala, laŭleĝa akto, laŭ kiu estiĝas gepatra-gefila interrilato inter gepatroj kaj gefiloj, kiuj ne havas biologian parencecon. Tio estas konata sur la tuta mondo kaj ekzistis jam en la antikvo.

En la praaj socioj, kulturoj, la adopto celis plej ofte certigi la vir-branĉan daŭran heredeblecon. La adoptito estis viro kaj gravis ĉefe nur la ĉimonda bonfarto de la adoptanto.

La hodiaŭaj juro kaj praktiko servas la bonfarton de la infanoj, tiel la adopto estas parto de la ŝtata junulardefenda programo. La celo estas elformi la gepatran-gefilan kontakton, kies utilecon pruvas multaj sociologiaj kaj psikologiaj esploroj. La adopto gravis unuafoje post la unua mondmilito, kiam aperis multaj orfoj kaj multaj infanoj naskiĝis ekster geedzeco.

Kvankam eblas adopti eĉ plenkreskulon, la leĝoj celas antaŭ ĉio la infanojn. Por adopti pli aĝajn infanojn, oni devas akiri eĉ interkonsenton de la junulo (plej ofte pli ol 12 aŭ 14 jaroj). La **instanco pri kuratoreco** ekzamenas la estontan hejmon, cirkonstancojn, provtempon.

La jurajn detalojn de adopto priskribas la landaj leĝoj.

## Vidu ankaŭ 
* infanadoptado de samseksaj paroj

## Eksteraj ligiloj 
* KP222 Zorgogepatreco, podkasto de Kern.punkto aperinta 2024-10-14 ()


Kategorio:Familia juro
Svitava

**Svitava** estas rivero en Moravio (Ĉeĥa Respubliko).

Svitava fontas norde de la urbo Svitavy (laŭ ĝi nomita) kaj fluas suden inter la Bohemia-Moravia montetaro kaj la Drahana montetaro. Apud Březová nad Svitavou oni el ĝia baseno deprenas ĉirkaŭ 1000 l/sek da subtera bonkvalita trinkebla akvo kaj per tubaro provizas per ĝi la urbon Brno. En sia supra parto ĝis Letovice ĝi estas nur mallarĝa rivereto kun multaj kluzoj. En la centra parto ĝis Brno ĝi fluas tra bela profunda valo inter krutaj deklivoj. En Brno sur Svitava estas kelkaj altaj kluzoj kaj ene de la urbo la rivero fluas nur tra neinteresa ebena ĉirkaŭaĵo. La maldekstra enfluejo de Svitava en Svratkon hodiaŭ troviĝas sude de Brno. La rivero estas navigebla ekde Moravská Chrastavá en longeco 72&nbsp;km. Praktike plej multe oni navigas la riveron en la ĉirkaŭaĵo de Blansko kaj Adamov.

## Municipoj laŭ la fluo 
**Svitava** fluas tra vilaĝo Javorník, urbo Svitavy, vilaĝoj Hradec nad Svitavou, Radiměř, urbo Březová nad Svitavou, vilaĝoj Brněnec, Rozhraní, Stvolová, Skrchov, urbo Letovice, kampurbo Svitávka, urbo Boskovice, vilaĝoj Skalice nad Svitavou, Lhota Rapotina, Doubravice nad Svitavou, urbo Rájec-Jestřebí, vilaĝoj Spešov, Ráječko, urboj Blansko, Adamov, vilaĝo Bílovice nad Svitavou kaj urbo Brno.

## Bibliografio 
* Stanislav Štefáček:Encyklopedie vodních toků Čech, Moravy a Slezska, Nakladatelství Miloš Uhlíř – Baset, 2008

## Proksimaj turismaj celoj 
* urbo Svitavy
* urbo Letovice
* urbo Blansko
* urbo Brno

Dosiero:Svitava (Adamov).JPG|Svitava ĉe Adamov
Dosiero:Svitava mezi Bílovicemi a Brnem.jpg|Svitava inter Bílovice kaj Brno
Dosiero:Kunfluejo de Svratka kaj Svitava 4.jpeg|Enfluo de Svitava (dekstre) en Svratkan

## Eksteraj ligiloj 
* Raportprofiloj de inundservo 
* Mapo de fonta regiono apud Javorník
* Mapo de enfluejo en Brno - Přízřenice

Kategorio:Riveroj en Drahana montetaro
Kategorio:Riveroj en Svitava montetaro
Kategorio:Riveroj en Boskovica sulko
Kategorio:Riveroj en Dija-svratka valego
Kategorio:Riveroj en distrikto Svitavy
Kategorio:Riveroj en distrikto Blansko
Kategorio:Riveroj en distrikto Brno-provinco
Kategorio:Riveroj en distrikto Brno-urbo
Kategorio:Geografio de Brno
Kategorio:Akvokolekta areo de Dijo
Svratka (rivero)

eta|300ra|maldekstra
**Svratka** estas rivero en Ĉeĥio, maldekstra alfluanto de Dyje. Ĝi fontas ĉe la montoj Křivý javor kaj Žákova hora en la montaro Žďárské vrchy meze de Ĉeĥio. La enfluejo en Dyje troviĝas ĉe la maralteco de 170 metroj en la meza baseno de la akva laboraĵo Nové Mlýny. En la regiono Vysočina ĝi ankaŭ formas parton de la landlimo inter Bohemio kaj Moravio.

La nomo *Svratka* verŝajne devenas de la malnovĉeĥa vorto "sworti" kun signifo "serpentumi". En la pasinteco oni ankaŭ nomis ĝin Švarcava.

## Vidu ankaŭ 
* Dija-svratka valego


Kategorio:Riveroj en Suprasvratka montetaro
Kategorio:Riveroj en Boskovica sulko
Kategorio:Riveroj en Křižanova montetaro
Kategorio:Riveroj en Bobrava montetaro
Kategorio:Riveroj en Dija-svratka valego
Kategorio:Riveroj en distrikto Žďár nad Sázavou
Kategorio:Riveroj en distrikto Brno-provinco
Kategorio:Riveroj en distrikto Brno-urbo
Kategorio:Riveroj en distrikto Břeclav
Kategorio:Geografio de Brno
Kategorio:Akvokolekta areo de Dijo
Bohemiamoravia montetaro

**Bohemiamoravia montetaro** (ĉeĥe *Českomoravská vrchovina* aŭ mallonge *Vysočina*) estas romantika, iom ondumanta kaj signife vasta areo en la suda parto de Bohemia montetaro. Tiujn ĉi trajtojn ĝi ekhavis dum longe daŭrantaj geologiaj epokoj ekde algonkio en mezozoiko ĝis triaso. Kune kun Šumava ĝi apartenas al la plej malnovaj montaroj de la Ĉeĥa masivo. Ĝi konsistas el kelkaj subtutoj: La montaro Jihlavské vrchy estas ja la plej alta (monto Javořice altas 837 metrojn), sed sendube pli signifaj estas la montaro Žďárské vrchy. 

La montetaro etendiĝas sur ambaŭ flankoj de la historia landlimo  de Bohemio kaj Moravio


Kategorio:Montetaroj en Ĉeĥio
Kategorio:Geografio de Regiono Vysočina
Kategorio:Bohemiamoravia sistemo
Magia lanterno

eta|250px
Magia lanterno (latine *Laterna Magica*) estas la plej malnova ilo, speco de skatolo, por produkti moviĝantajn bildojn. Ĝi funkciis, ke oni projekciis bildon tra lensosistemo – lokita kaj ekipita en la malluma skatolo kaj prilumita per kandelo (pli poste per lampo - al la kontraŭa blanka muro. La libro de Claude François Milliet Dechales aperita en 1690 jam mencias danan scienciston, kiu faris ’’laterna magica’’-on . La libro de fama svisa matematikisto Leonhard Euler, aperinta en 1750 kun titolo „aparato por projekciado de netravideblaj objektoj” jam precize priskribas la magian skatolon. Oni nomis unuafoje tiun ĉi skatolon magia lanterno. La tekniko disvastiĝis ekde 1867; tiam ekproduktis ĝin teknikisto Krüss. Oni projekciis komence ilustraĵojn, mapojn, skizojn, pli poste bildajn historietojn desegnitajn aŭ pentritaj je vitrolamenoj. Pli poste elevoluis la ĝenro de projekciaj prezentoj kun fiksaj tekstoj. La sekva paŝo estis la fazaj fotoj de Edward Muybridge fine de la 1870-aj jaroj. En 1897, la Lumière-fratoj elevoluis la filmkameraon. La laterna magica estis la teknika antaŭulo de la kinofilmo (movfilmo).

## Vidu ankaŭ 
* Optiko
* Optika iluzio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mccord-museum.qc.ca/en/keys/virtualexhibits/magiclantern  
* http://www.visuelimage.com/ch/gens5/gens02.htm 
* http://www.luikerwaal.com 
* http://www.ac-nancy-metz.fr/cinemav/fx/fxp1.htm  

Kategorio:Optiko
Kategorio:Italaj inventoj
Ansero

La **ansero** estas birdo apartenanta al la anserena subfamilio de la anasedoj. Ili estas grandetaj akvaj birdoj, similaj al la anasoj (kiuj estas pli malgrandaj) kaj al la cignoj (kiuj estas pli grandaj).

La plejmulto de la specoj de Eŭropo, de Azio kaj de la norda Ameriko estas migraj en sovaĝeco. Ĉiuj anseroj estas nure vegetaraj.

La anseroj metas malpli da ovoj ol la anasoj, sed ambaŭ gepatroj protektas la ovejon kaj la idojn, garantiantaj pli grandan mezan kvanton de ida supervivo.

La anseroj estis bredataj dum pluraj jarcentoj. La griza ansero (Anser anser) estas la origino de la eŭropaj bredataj anseroj, sed en Azio la cigna ansero (Anser cygnoides) ankaŭ havas longan historion.
eta|230px|dekstra

## Veraj anseroj 
### Genro Anser 
* Griza ansero *Anser anser*
* Blankfrunta ansero *A. albifrons*
* Malgranda ansero *A. erythropus*
* Fabansero *A. fabalis*
* Mallongbeka ansero *A. brachyrhynchus*
* Hinda ansero *A. indicus*
* Cigna ansero *A. cygnoides*

### Genro Branta 
* Kolringa ansero *Branta bernicla*
* Kanada ansero *Branta canadensis*
* Eta kanada ansero *B. hutchinsii*
* Blankvanga ansero *Branta leucopsis*
* Ruĝkola ansero *B. ruficollis*
* Havaja ansero *B. sandvicensis*

### Genro Chen 
* Neĝansero *Chen caerulescens*
* Imperiestra ansero, *C. canagica* aŭ *A. canagicus*
* *C. rossii* aŭ *A. rossii*

## Neveraj anseroj 
* Egipta ansero, *Alopochen aegyptiacus*

## Vidu ankaŭ 
* Anserludo
* Anserpaŝo

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (4) proverboj pri ansero en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Anasedoj
Ciucani

**Ciucani** [ĉukanj] (hungare: **Csíkcsekefalva**, ĉikĉekefalva) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Miercurea Ciuc. Administre ĝi apartenas al Sânmartin.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 267 loĝantojn, kaj en 1992 1 121 (99,5% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1566. Ĝi estis ĉikseĝa vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (*Csík*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
*József Mátyás (27-a de junio 1930 - Deva, 14-a de januaro 2002): pentristo Retpaĝo.
*Endre Szőcs (29-a de aŭgusto 1908 – Cluj-Napoca, 4-a de aŭgusto 1977): reformita pastro, teologia profesoro

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Demis Roussos

**Demis ROUSSOS** () estis greka kantisto (naskiĝinta la  en Aleksandrio en Egiptio kaj mortinta la  en Ateno), posedanto de karakteriza tenoro. En Ateno li finstudis ludadon sur trumpeto kaj kontrabaso, sed li kapablis ludi ankaŭ sur aliaj instrumentoj - piano, gitaro kaj buzuko. En la jaroj 1963-1972 li estis membro de la grupo Aphrodite's Child. (La grupo agadis ekde la jaro 1968 ĉefe en Parizo.) Poste li dediĉis sin al soloa kariero kun melodia kantilena repertuaro, ofte kun elementoj de balkana kaj alia folkloroj.

Demis Roussos en la 70-aj jaroj de la 20-a jarcento realiĝis en angle parolanta regiono, krom alia pro furorkantoj *Happy to Be An Island Sun*, *Forever and Ever* kaj *When Forever Has Gone*. Komence de la 80-aj jaroj estis markebla ŝovo al pli intelekta rok-muzika kreado. En kelkaj ludaĵoj partoprenis ankaŭ Vangelis, iama kunludanto de Roussos.

## Gallerio 

Demis Roussos 72.jpg|eta|250px|Demis Roussos 1972.
Demis Roussos (press).jpg|eta|450px|Demis Roussos 1975.
Demis Roussos in Kiev.png|eta|250px|Demis Roussos, Kiev 2012.

Kategorio:Grekaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 15-an de junio
Kategorio:Mortintoj la 25-an de januaro
Jaws

***Jaws*** (angle *Makzeloj*) estas filmo el 1975 direktita de Steven Spielberg, laŭ la populara romano de Peter Benchley, kiu estas bazita sur reala serio de ŝark-atakoj laŭ la marbordo de Nov-Ĵerzejo en 1916.

## Ĉefrolantoj 
* Roy Scheider: Martin Brody
* Robert Shaw: Quint
* Richard Dreyfuss: Matt Hopper
* Lorraine Gary: Ellen Brody

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Filmoj aperintaj en 1975
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Filmaj serioj
Kategorio:Hororaj filmoj
Kategorio:Kultaj filmoj
Kategorio:Trileraj filmoj
Kategorio:Filmoj de Steven Spielberg
Kategorio:Fikciaj fiŝoj
Kategorio:Maraj monstroj
Globa fulmo

eta
eta
**Globa fulmo** (kuglofulmo) estas meteorologia fenomeno, kiu aperas en formo de moviĝanta, lumanta globo kun diametro de kelkaj centimetroj.

Ĝi aperas malofte proksime al la tera surfaco dum fulmotondro kaj povas havi ruĝan, oranĝan aŭ flavan koloron. Ĝin akompanas ofte siblanta sono kaj karakteriza odoro. Ĝi estas videbla nur dum kelkaj sekundoj kaj abrupte malaperas, mallaŭte aŭ eksplodsimile.

La globa fulmo povas kaŭzi fajron kaj degeli objektojn. En 2006, israelaj sciencistoj sukcesis ĝin produkti en laboratorio.

Kategorio:Meteologio
Kategorio:Fiziko
Kategorio:Elektro
Inverso

La **inverso** de nombro estas la rezulto de la divido de 1 per la nombro. 

Ekzemple: La inverso de nombro du estas duono.

En pli ĝenerala senco, la nocio *inverso* ankaŭ uzata ankaŭ en jenaj sencoj:

En matematiko,
* La **inverso** de multiplikado estas dividado.
* Pli ĝenerale, la **inversa elemento** de *a* rilate al operacio • estas elemento *a-1* tia, ke *a • a-1 = a-1 • a = e*, kie *e* estas la neŭtrala elemento.
* La **inverso** de derivaĵo estas malderivaĵo.
* La **inversa rilato** de duvalenta rilato ofte nomiĝas ties **inverso**.
* La **inverso** aŭ **inversa funkcio** de funkcio estas ĝia **inversa rilato** (se ĝi mem estas funkcio).

En ĉiutaga vivo,
* La **inverso** de *pluvolvi* la vidbendon estas *retrovolvi* ĝin.

## Vidu ankaŭ 
* Adicia inverso

Kategorio:Matematiko
Cento (Italio)

**Cento** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Emilio-Romanjo kaj al la provinco Ferrara. Fine de la jaro 2004 la komunumo havis 31475 loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo 

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Emilio-Romanjo
Kategorio:Komunumoj de Provinco Ferrara
Milo (Italio)

**Milo** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la insulo kaj administra regiono Sicilio kaj al la provinco Katanio, , sicililingve *pruvincia di Catania*, ekde 2015 formale nomata *città metropolitana di Catania*. Fine de  en la komunumo vivis .  kovras areon de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Najbaraj komunumoj estas Giarre, Sant'Alfio kaj Zafferana Etnea.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Sicilio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Catania
Duono

**Duono** egalas al unu dividite per du.

La vorto *duono* konsistas el tri partoj: 
*la numeralo du
*la sufikso **-on** (per kiu la signifo fariĝas: **tioma parto de la unuo** kiom estas la numeralo)
*la substantiva finaĵo **-o**

## Vidu ankaŭ
* Dekono

Kategorio:Matematiko
Borno (Italio)

**Borno**  estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Breŝo de la regiono Lombardio. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaras la komunumoj Angolo Terme, Azzone (BG), Ossimo, Piancogno kaj Schilpario (BG). 

Kristana patrono de la komunumo estas la sankta Johano la Baptisto, kiu memoriĝas en la komunuma festotago la dimanĉon plej proksiman al la 24-a de junio.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300px|historia palaco

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Brescia
Jigodin

**Jigodin** [ĵigodin] (hungare: **Csíkzsögöd** [ĉikjoegoed]) estas vilaĝo en Rumanio sude de Miercurea Ciuc. Administre ĝi apartenas ekde 1939 al Miercurea Ciuc.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 213 loĝantojn. Ĝi lokiĝas ĉe koordinatoj .

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1567. Ĝi estis ĉikseĝa vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (*Csík*). La naskiĝdomo de Imre Nagy estas memormuzeo kaj apud ĝi troviĝas la Galerio Imre Nagy, malfermita la 28-an de julio 1973.

## Eventoj
*Ĉiujara ĉiuarta internacia tendaro *Komplex*.http://www.komplex.ro/ 

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
*Elemér Gál (28-a de februaro 1929 - Eger, 31-a de majo 2007: instruisto, publicisto, memuaristo.http://www.egerhir.hu/hir.php?action=shownews&id=1360
* Imre Józsa: inĝeniero
* Bálint Mikó (1840 - Budapeŝto, 1919) politikisto, departementestro de Csík.
* Imre Nagy: pentristo.
* Imre Kozán (23-a de septembro 1897 - Csíkszereda, 20-a de novembro 1984) priagrikultura inĝeniero, fakverkisto, memuaristo.
* Zsuzsanna György Kuruczné (24-a de februaro 1925 - Alsógöd, 17-a de septembro 2014) aŭtobiografia verkistino, nevino kaj zorgatino de pentristo Imre Nagy (*Mikor Csíkban megszülettem*- Kiam mi naskiĝis en Csík).
* István Salló (3-a de marto 1932- Tatabánya, 1-a de novembro 2004): skulptisto, verkisto.
*Anna Vorzsák (20-a de septembro 1919 - Miercurea Ciuc, 13-a de oktobro 1979) aŭtorino de la taglibro *Méra naplója*.

## Bildoj

Csíkzsögöd_church.JPG|Romkatolika kirko
Csíkzsögöd.JPG|Dumvintra vidaĵo

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administraciaj mapoj de transilvaniaj distriktoj 
 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Harghita
Irigny

**Irinio** (fr: Irigny, arp: Irinyí) estas komunumo de Francio. Ĝi lokiĝas en Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.

Ĝis la Franca Revolucio (en 1789), la arĥiepiskopo de Liono estis la estro de Irinio. 1790-e, la unua urbestro nomiĝis Pierre Guillot

Irigny ĝemeliĝis kun .

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Rhône
* Irigny-Yvours (stacidomo)


Kategorio:Komunumoj de Metropolo Liono
Mejozo

[eta|200px|Kromosomoj en [mitozo (supra parto) kaj mejozo (malsupra parto).]]
***Mejozo*** aŭ ***reduktoĉeldividiĝo*** estas binara dividiĝoprocezo kiu produktas generajn ĉelojn: nome ovolojn kaj spermatozoojn. La homologaj kromosomparoj pro tio ne plu kune troviĝas en la patrina ĉelo. Kio estas genetika de la patro kaj de la patrino estos hazarde dividita al la filinaj ĉeloj.

La patrina ĉelo estas duploida kaj enhavas homologajn kromosomojn. La filinaj ĉeloj enhavas nur unu kromosomon de ĉiu homologa paro kaj nomiĝas unuploidaj.

## Interfazo 
La evoluo estas preskaŭ sama al tiu de la mitozo. La unuan kreskofazon, la sintezan periodon kaj la duan kreskofazon ni povas resumi jene.
* Okazas DNA-replikado: ĉiu kromatidodrato sin mem kopias al du kromatidodratoj.
* Produktado de grandaj kvantoj da H1-histonoj (proteinoj).
* La kromatidodratoj sin pli spiraligas kaj kondensas al kromosomoj.
* Duobliĝo de la centrosomo (centriolparo) kaj membranpliiĝo.
* La homologaj kromosomoj serĉas unu la alian kaj povas juntiĝi: genetika interŝanĝo.

## Procezo de la mejozo 
### Unua mejoza dividiĝo 
Profazo I
:La nukleomembrano kaj nukleoloj malaperas, spindelo estas konstruata kaj la kromosomoj klare videblas. Ili moviĝas al la ekvatora ebeno inter du centriolparoj. La disvastiĝo de la kromosomo de patro kaj patrino okazas hazarde.
Metafazo I
:La kromosomoj sin metas nun, ne ĉiu aparta kiel ĉe mitozo, po homologa paro en la ekvatora ebeno. Do estas du fratinokromatidoj kiuj fiksiĝas al la mikrotubetoj de la spindelo.
Anafazo I
: La homologaj kromosomoj nun, ĉiu kun ilia du fratinaj kromatidoj, estas reciproke fortirataj. La nombro da kromosomoj estas duonigita.
Telofazo I
:La ĉelo sin laĉe premas. Nun ekestas du filinaj ĉeloj kiu posedas po unuoidan nombron da kromosomoj, ĉiufoje ekzistanta el du fratinokromatidoj.

### Dua mejoza dividiĝo 
Je ĉi tiu parto de la mejozo ne antaŭiras interfazon kaj tuj sekvas post la unua mejoza dividiĝo. Ĉi tiu fazo pasas kiel la mitozo, kun la diferenco ke ne plu estas homologaj paroj.

Profazo II
:En ĉiu filina ĉelo spindelo estas formita, orte je la direkto de la antaŭa.
Metafazo II
:La kromosomoj situas unu sub la alia en la "ekvatora ebeno" kun ilia centromero fiksita al la mikrotubetoj.
Anafazo II
:La titdratoj distiras la fratinokromatidojn, tiel ke ĉiu moviĝas al ilia "poluso". Nun ni akiras sendependajn filinajn kromosomojn.
Telofazo II
:La spindeloj estas malkonstruataj. Denove okazas laĉa premo de la ĉelo. La kromosomoj trapasas la malspiraligadon kaj malkondenson al longaj maldikaj kromatinodratoj.

La rezulto estas kvar gametoj kiuj estas unuploidaj.

Dosiero:Chromatin chromosom.png|
Dosiero:Gametic meiosis.png|
Dosiero:Zygotic meiosis.png|
Miklós Köllő (skulptisto)

**KÖLLŐ Miklós** [koeloe miklOŝ] estis hungara skulptisto naskita la  en vilaĝo Gyergyócsomafalva kaj mortinta la  en Budapeŝto.
eta|KÖLLŐ Miklós: Kossuth

## Kariero 
Miklós Köllő pristudis arton en Munkeno kaj Budapeŝto. Komence li skulptis konstruaĵdekoraciajn skulptaĵojn. Liaj plej konataj kreaĵoj estas: *Petőfi* (Sighişoara), *Kossuth* (Târgu Mureş), *János Garay * (Szekszárd). Li mortigis sin pro familia tragedio.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* Biografio 

## Eksteraj ligiloj 
* 14 Skulptaĵoj

Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ĵuroj de Strasburgo

eta|Eltiro el la ĵuroj de Strasburgo

La **Ĵuroj de Strasburgo** (latinlingve *Sacramenta Argentariae*) estas jura akto redaktita en Strasburgo la 14-an de februaro 842, kaj kiu simbolas la naskiĝon de la franca lingvo. La teksto mem estas promeso pri militasistado inter du nepoj de Karolo la Granda, Karlo la Kalva kaj Ludoviko la Germano, kontraŭ ilia frato Lotaro.

La akto estas historie la unua pruvo, ke ekaperis tiam nova lingvo parolita en Francio, klare malsama ol la latina lingvo. Tiu lingvo, nomita la *romana lingua*, estas la rekta praulo de la franca lingvo.

La ĵuroj de Strasburgo estis traktitaj kaj skribitaj ambaŭ en la *romana* kaj la *teudisca* (estonta germana) lingvoj, por ke la du fratoj kaj iliaj subuloj komprenu unu la aliajn.

Unu jaro poste, la traktato de Verdun oficialigis la dividon de la iama Karolida Imperio.

## Teksto en *teudisca lingvo* 
Skribita en estonta germana lingvo. Prononcita de Karlo la Kalva.

*In Godes minna ind in thes christianes folches ind unser bedhero gealtnissi, fon thesemo dage frammordes, so fram so mir Got geuuizci indi mahd furgibit, so haldih tesan minan bruodher, soso man mit rehtu sinan bruodher scal, in thiu, thaz er mig sosoma duo ; indi mit Ludheren in nohheiniu thing ne gegango, zhe minan uuillon imo ce scadhen uuerhen.*

## Teksto en *romana lingvo* 
eta|eltiraĵo de la *ĵuroj*

Skribita en la praulo de la franca lingvo, klare malsama el latino, sed sen multaj trajtoj kiuj distingas la nunan francan lingvon de la unuaj tekstoj literaturaj. Prononcita de Ludoviko la Germano.

''Pro deo amur et pro christian poblo et nostro commun salvament, d'ist di in avant, in quant deus savir et podir me dunat, si salvarai eo cist meon fradre Karlo et in aiudha et in cadhuna cosa, si cum om per dreit son fradra salvar dist, in o quid il mi altresi fazet, et ab Ludher nul plaid nunquam prindrai, qui meon vol cist meon fradre Karle in damno sit.*

## Traduko al Esperanto 
Traduko de la teksto en *romana lingvo*:
*Por la amo de Dio kaj por la kristana popolo kaj nia komuna saveco, el tiu ĉi tago antaŭen, tiom da saĝo kaj povo kiom Dio donas al mi, tiel mi savos, tiun ĉi, mian fraton Karlon kaj en helpo kaj en ĉiu okazo, tiel ke oni per rajto devas savi sian fraton, dum li faras same al mi, kaj mi neniam akceptos akordon el Lotaro vole kiu metas, tiun ĉi, mian fraton Karlon en malutilo.''

Kategorio:842
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Historio de Germanio
Alto (Italio)

**Alto** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Piemonto kaj al la provinco Cuneo. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaraj komunumoj estas Aquila di Arroscia (IM), Caprauna, Nasino (SV) kaj Ormea.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Piemonto
Kategorio:Komunumoj de Provinco Cuneo
Viktor Román

**ROMÁN Viktor** alie: **Victor Roman** rumania hungara, franca skulptisto. Li estis naskita la 12-an de marto 1937 en komunumo Mărtiniş kaj mortinta la 12-an de aprilo 1995 en Saron-sur-Aube, Francio.

## Biografio 
Viktor Román pristudis arton inter 1950 kaj 1954 en artliceo Târgu Mureş kaj poste en *Artinstituto Nicolae Grigorescu* de Bukareŝto. Li havis sian unuan individuan ekspozicion en 1962 en Bukareŝto. En 1968 li loksidiĝis en Francio, en Nogent-sur-Marne.

## Premioj, stipendioj 
* 1965 • premio UNESCO en la konkurso okaze de centjara datreveno de telekomunikado, Ĝenevo
* 1967 • stipendio de Royal College of Art de Londono
* 1994 • Chevalier des Arts et Lettres.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1962 • Magheru T., Bukareŝto
* 1965 • Dalles T., Bukareŝto
* 1966 • Schneider G., Romo • Leewarden Princeshof M. (NL) • Wiebenga Galerie (CH)
* 1995 • Parizo (memorekspozicio en organizo de la franca Fondaĵo por Grafiko kaj Skulpto)
* 1997 • Iparművészeti Múzeum, Budapest.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* 2002 • „Felezőidő”- Rumania hungara arto 1965-75, Ernst Múzeum, Budapest

* 2010 • *De Áron Fülöp ĝis Nátó-Vénusz*. Haáz Rezső Múzeum, Odorheiu Secuiesc (RO).

## Bibliografio 
* Schileru, E.: ~, Bukarest, 1967
* Hommage à ~ (kat., Parizo, 1995)
* Passuth K.: *Szerszámok, csónakok, kapuk és zárak* (Laboriloj, boatoj, pordegoj kaj ŝlosiloj) Új Művészet, 1997/7-8-9.
* *Szó, eszme, látvány* (Vorto, ideo, vidindaĵo) (1920-2000), [selekt. kunm. enkond. Zoltán Banner, Mentor Kiadó, Marosvásárhely, 2002
* KERÉKGYÁRTÓ I.: *Ősi és modern Román Viktor művészetében* (Praa kaj moderna en arto de Viktor Román). Napút, 2003/6.
* GÁBOR D.: *Román Viktor plasztikai világa* (Plastika mondo de V. R.)). Művelődés, 2003. június–szeptember.

## Fonto 
* Artportal.hu

## Eksteraj ligiloj 
* Video pri la skulptisto (de 0:02:15 minutoj)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de transilvaniaj hungaraj skulptistoj

Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj
Kategorio:Francaj skulptistoj
Salonta

**Salonta** - jen rumane, hungare **Nagyszalonta**, [NADJsalonta], germane **Großsalontha**, [GROSsalonta] - estas urbo kaj municipo en Rumanio sudokcidente de Oradea.

## Situo 
Ĝi situas tute okcidente en Rumanio, en la sud-okcidento de la distrikto Bihor. 14 km okcidente la nacia vojo DN 79B atingas la lim-transirejon al Méhkerék. Ankaŭ la fervojo al Gyula tie transiras la limon. La Eŭropa Vojo E 671 trairas la urbon nord-sude.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 15 943 loĝantojn (95 % da hungaroj), en 1992 20 660 (61 % da hungaroj), kaj laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Nagyszalonta apartenis al Hungario (*Bihar*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapeŝto.

## Vidindaĵoj 
* turo
* muzeo pri János Arany
* skulptaĵo pri Lajos Kossuth
* kalvinana preĝejo de 1785, en 1847 pro incendio difektiĝis, en 1865 renoviĝis, la turo estas 47 metrojn alta

## Ĝemelurboj 
*  Nagykőrös, Hungario
*  Túrkeve, Hungario
*  Sarkad, Hungario
*  Békéscsaba, Hungario
*  Csepel, Hungario
*  Hajdúböszörmény, Hungario
*  Rimavská Sobota, Slovakio
*  Derecske, Hungario

## Bibliografio 
* Dánielisz Endre: *Nagyszalonta jeles szülöttei*(Renomaj naskitoj de Nagyszalonta). Gyula, 2001.
* Dánielisz Endre: *Nagyszalonta évszázadai* (Jarcentoj de Nagyszalonta). Salonta, 2003.
* Dánielisz Endre: *Nagyszalontai nyomdák és hírlapok* (Presejoj kaj gazetoj de Nagyszalonta) . Pro-Print Könyvkiadó, 2002.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de gravaj personoj de Salonta

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Urboj de distrikto Bihor
2Salonta
Ady Endre

La gloso **Ady Endre** havas plurajn signifojn, inter aliaj: 

***Endre Ady**, hungara poeto (1877–1919)
***Ady Endre (Căuaș)**, **Mecențiu** (hungare: Ady Endre, **Érmindszent**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Carei.
Lenna

**Lenna** estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Bergamo de la regiono Lombardio. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaras la komunumoj Camerata Cornello, Dossena, Moio de' Calvi, Piazza Brembana, Roncobello, San Giovanni Bianco kaj Valnegra. 

Kristanismaj patronoj de la komunumo estas la sanktuloj Lucia el Sirakuzo kaj Marteno de Tours, kies religiaj memortagoj, la 13-a de decembro kaj la 11-a de novembro, sekve estas la komunumaj festotagoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|450px|Panoramo

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Bergamo