Lichtenberg (kvartalo de Berlino)

**Lichtenberg** estas kvartalo en la samnoma Berlin-Lichtenberg. Por apartigi tion, oni parolas ankaŭ pri *Alt-Lichtenberg.*

La hodiaŭa kvartalo estiĝis el la vilaĝo *Lichtenberg*, kiu estis fondita en la 13a jarcento en Barnim. Ĉi tiu vilaĝo restis dum multaj jarcentoj malgranda, agrokulture karakterizita sedlejo kun malmultaj centoj da loĝantoj en la oriento de la urbo Berlino. Maljam fine de la 19a jarcento kreskis pro la industriigo la nombro de loĝantoj de Lichtenberg je multoblo, tiel ke la loko en la jaro 1907 ricevis la urborajton. Pro la fondigo de Groß-Berlin en la jaro 1920 la urbo Lichtenberg estis aligita komunume al Berlino kaj formas ekde tiam la nomon donantan kvartalon por la Berlina urbodistrikto Lichtenberg.

## Situo 
La kvartalo Lichtenberg situas ĉirkaŭ en la mezo de la urbodistrikto Lichtenberg. En la nordo ĝi estas limigata de la *Storkower Straße* kaj *Landsberger Allee*, en la oriento de la *Rhinstraße*. En la sudo formas la fluo de la S-Bahn-linio S5 la limon de la kvartalo, en la okcidento la *Vulkanstraße* sed ankaŭ la fluo de la Ringbahn.

## Historio 
### Origino kaj nomdonado 
La Placovilaĝo Lichtenberg estiĝis dum la germana koloniigo de la Barnim ĉirkaŭ la jaro 1230. Sed ĝi estis menciita nur la 24an&nbsp;de majo 1288 dokumente en lima kontrakto, en kiu estis ĉesigita la konflikto pri la limo inter apartenanta al Berlin vilaĝo Stralau kaj la vilaĝo Rosenfelde. La nomo *Lichtenberg* estis derivita de la grandaj arbaraj terenoj, kiuj tiutempe kovris Barnimon. La nomo indikas, ke la setlejo Lichtenberg estiĝis en ĉi tiuj arbaroj je iomete pli alte situanta, hela senarbejo.

### La vilaĝo Lichtenberg 
En la 13-a&nbsp;jarcento estis konstruita la Lichtenberga vilaĝokirko ĉe la hodiaŭa Loeperplatz. Ĉi tiu malnova kerno de la vilaĝo formas ankoraŭ hodiaŭ la historian centron de la urbodistrikto. En 1364 estis Lichtenberg grandparte en posedo de la familio *von Rüthenick*, kies prauloj supozeble partoprenis la fondon de la vilaĝo. (Je la nomo *Rutnikstraße* ankoraŭ hodiaŭ rekoneblas). En 1375 estis Alt-Lichtenberg 62&nbsp;hubojn granda (ĉirkaŭ 1000&nbsp;hektaroj) kaj posedis „Krug“ (gastejon).

[eta|La malnova [Malnova paroĥa preĝejo Lichtenberg|Vilaĝokirko ĉe Loeperplatz]]
eta|La vilaĝo Lichtenberg ĉirkaŭ la jaro 1800, de sudo rigardata

En 1391 Lichtenberg estis aĉetita – kiel aliaj vilaĝoj en la ĉirkaŭaĵo – de la urbo Berlino kaj per tio fariĝis financadministra vilaĝo. La Berlina magistrata financa administrejo disponis per tio pri supra kaj malsupra juĝopovo en Lichtenberg kaj praktikas en la loko izole situantan bienon (bienejo/Gutswirtschaft?).

En 1527 ampleksas Lichtenberg 60&nbsp;hubojn (ĉirkaŭ 4,6&nbsp;km²). Ĉirkaŭ la jaro 1620 estis konstruita forĝejo. La loĝantaro apenaŭ kreskis dum la unuaj jarcentoj. En 1624 estis nombritaj 219 loĝantoj.

La tridekjara milito inter 1618 kaj 1648 forte trafis la vilaĝon. La izole situanta bieno estis entute ruinigita dum la milito kaj povis esti denove ludonita nur post la rekonstruado en 1688. En 1652 skribita raporto de la landa rajdisto Ulrich Gärtner al la Granda Princo-Elektisto parolas pri ankoraŭ nur naŭ hubistoj kaj naŭ kabanuloj en Lichtenberg kompare al 17 hubistoj kaj 13 kabanuloj en la jaro 1624. Nur en la jaro 1696 altiĝis la nombro de la Vollbauernhöfe denove al dekdu, 1705 al 13 kaj finfine ekde 1744 ĝis en la 19-a&nbsp;jarcento al 14. Kun la aldonaj dek unu kabanulaj ejoj Lichtenberg estis kompare al aliaj vilaĝoj de tiu tempo relative granda. Ĉirkaŭ 1750 estis konstruita en Lichtenberg ventomuelejo, en 1771 sekvis la fondiĝo de la *Colonie Friedrichsberg* en la Lichtenberga ĉirkaŭvilaĝo. En la jaro 1777 lernejo estis konstruita apud la kirko sur la vilaĝa placo kaj ekipita per grandspaca ĉambreto por silkado (germane *Stube (…) zum Seidenbau*), por tiel akiri financan helpon de la reĝa registaro. En 1778 en la loko estis konstruitaj du putoj kaj en 1795 du pumpiloj.

La rilatoj al Berlino restis malgrandaj ĝis la mezo de la 18-a&nbsp;jarcento. La regatoj de Lichtenberg pagis siajn impostojn kaj servojn an das Vorwerk en la loko. Ĉi tiu ampleksis en 1729 iomete pli ol 455&nbsp;akreojn (ĉirkaŭ 1,16&nbsp;km²). Al la bieno apartenis

En la jaro 1783 estis apartigita la bieno el la kampara kaj parcela komunumo kun la vilaĝo kaj transdonata en heredan ludonon, la terposedaĵoj estis parte apartigitaj. En 1806 la bieno estis aĉetita parte kaj en 1815 finfine tute de la ŝtata kanceliero Karl August von Hardenberg.

En 1783 estiĝis la Lichtenberger Kietz sur terpeco, kiu jam en 1571 nomiĝis „Kietzer Lacken“, per la konstruado de kvar duoblaj domoj por ok etbienuloj ĉe la hodiaŭa Lückstraße.

La rilatoj al Berlino intensiĝis nur en la malfrua 18-a&nbsp;jarcento, kiam pluraj bonhavaj familioj, oficiroj kaj altaj oficistoj el Berlino konstruigis en Lichtenberg landajn setlejojn kaj vilaojn. Inter tiuj ankaŭ estis la guberniestro de Berlino, generalo W.&nbsp;J.&nbsp;H. Graf von Möllendorff, kiu ĉirkaŭ la jaro 1780 konstruigis sian kastelecan, sed nur unuetaĝan landan setlejon. Ĉe tio estis lukse farbitaj ne nur la granda salono kaj pliaj ĉambroj de la „Möllendorff'schen Schlösschens“, sed ankaŭ parko kaj mastruma korto estis kreitaj. Tiumaniere Lichtenberg fariĝis dumtempa loĝloko de kelkaj bonhavaj familioj el Berlino kaj pro sia nove estiĝinta gastronomio samtempe ŝatata ekskursa celo por la Berlina loĝantaro.

La fakte malnova vilaĝo Lichtenberg restis netuŝita de ĉi tiuj ŝanĝoj ankoraŭ komence de la 19-a&nbsp;jarcento. Laŭ nombrado vivis en la jaro 1800 en Lichtenberg 326 loĝantoj, el kiuj 14 kamparanoj, dek kabanuloj, kvin etbienuloj kaj 17  luprenantoj. Je tiu tempo estis la solaj metiaj firmaoj en Lichtenberg forĝejo, gastejo, muelejo kaj brikfarejo. La aŭtoro Karl Gutzkow priskribis la vilaĝon Lichtenberg ĉirkaŭ 1820 ĝis 1830 jene:

Fakte dominis en la unuaj jardekoj de la 19-a&nbsp;jarcento en Lichtenberg grandparte agraraj, plej ofte ankoraŭ de la 18-a&nbsp;jarcento karakterizitaj kondiĉoj. Ankaŭ la bieno konsistis krom la per tegoloj kovrita, masiva loĝodomo nur el pajle kovritaj trabfakaj domoj. Ĉi tiuj estis preskaŭ komplete neniigitaj dum ruiniga incendio la 10-an de Septembro 1833. Pliaj bruloj neniigis en 1838, 1839 kaj 1840 entute naŭ farmdomojn. De la Lichtenbergaj konstruaĵoj el tiu kaj el pli frua tempo konserviĝis hodiaŭ nur la fundamenta muro de la vilaĝokirko. Nur meze de la 19-a&nbsp;jarcento masivaj loĝdomoj estis konstruitaj kaj ekde ĉirkaŭ 1860 ankaŭ ŝtonaj labordomoj. Fine de la 19-a&nbsp;jarcento fariĝis la kolonio Friedrichsberg parto de la komunumo Lichtenberg.

[eta|hochkant|La [Nova gotiko|novgotika urbodomo ĉe la Möllendorffstraße, konstruita de 1896 ĝis 1898]]

La 11-an de Novembro 1898 estis finkonstruita post dujara konstrua tempo la Urbodomo de Lichtenberg. La novgotika brika konstruaĵo kostis siatempe 396.335&nbsp;markojn kaj estas ankoraŭ hodiaŭ la urbodomo de Berlin-Lichtenberg.

### Urborajto 
La komunumo Lichtenberg kun ĝiaj  loĝantoj ricevis la 1-an de Aprilo 1908 la urborajton, post kiam tio jam la 15-an&nbsp;de Novembro 1907 estis diskonigata en la *Königlich Preußischen Staatsanzeiger Nr.&nbsp;263*. Antaŭtempe okazis en januaro 1908 la unua festa kunsido de la urbaj deputitoj en la urbodomo kaj en la sama monato estis elektita la unua urbestro, Oskar Ziethen.. Inter 1911 kaj 1914 estiĝis la Hubertus-malsanulejo, en 1932 ĝi ricevis la nomon „Oskar Ziethen“. Krome estis finkonstruitaj en mallongaj distancoj en la diversaj partoj de la setlejo (Alt-)Lichtenberg, Karlshorst kaj Wilhelmsberg (hodiaŭ Fennpfuhl) novaj lernejaj konstruaĵoj.

Konsiderinda pligrandiĝo de la loĝantaro sed ankaŭ forta kresko je industriaj kaj metiaj entreprenoj okazis al la urbo Lichtenberg en 1912 pro la enkomunumigo de la landa komunumo Boxhagen-Rummelsburg. De 1912 ĝis 1920 la urbo nomiĝis oficiale *Berlin-Lichtenberg*.

Pro la fondiĝo de Groß-Berlin la urbo Lichtenberg estis enkomunumigita en 1920 al Berlino kaj estas ekde tiam la nomdonanta kvartalo por la samjare fondita Berlina urbodistrikto Lichtenberg. Je la momento de la enkomunumigo Lichtenberg validis kiel la je granda distanco plej vaste urbanizita iama vilaĝo de la orienta Berlina ĉirkaŭaĵo. Ĝi aldonis ĉe la pligrandigo de Berlino terenon de pli ol 1000&nbsp;hektaroj kaj alte evoluintan urban strukturon.

### Ilustrado de la historio 
Okaze de la solenaĵo de la 100-jara urborajto ellaborigis la urbodistrikta administro *turistan gvidosistemon* (germane *touristisches Leitsystem*), kies financadon transprenis la Wall AG. La 1-an de Aprilo 2008 je naŭ diversaj lokoj de la urbodistrikto metitaj metalaj steleoj informas en bildo kaj teksto pri la historio kaj vidindaĵoj.
* Gesine Lötzsch, politikistino
* Djamila Rowe, modelino
* Ilse Stöbe, membro de la Ruĝa orkestro

### Personoj, kiuj rilatis al Lichtenberg 
* Gustav Kielblock, komunuma politikisto
* Familie Loeper, enfluriĉa kamparana kaj bienoposeda familio de la 19-a kaj 20-a&nbsp;jarcentoj en iama vilaĝo Lichtenberg
* Gustav Zahnke, rezistmovadano kontraŭ la nacisocialismo
* Oskar Ziethen, politikisto kaj unua urbestro de la urbo Lichtenberg
* Johannes Zoschke, rezistmovadano kontraŭ la nacisocialismo

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kulturaj memoraĵoj en Berlin-Lichtenberg

## Literaturo 
* E. Unger: *Geschichte Lichtenbergs bis zur Erlangung der Stadtrechte.* Berlin 1910.
* Hans-Jürgen Rach: *Die Dörfer in Berlin. Ein Handbuch der ehemaligen Landgemeinden von Berlin.* VEB Verlag für Bauwesen, Berlin 1988, ISBN 3-345-00243-4.
* *Die Bau- und Kunstdenkmale in der DDR, Hauptstadt Berlin, Band II.* Institut für Denkmalpflege im Henschelverlag, Berlin 1987.
* Jan Feustel: *Spaziergänge in Lichtenberg.* Berlinische Reminiszenzen 75. Verlag Haude und Spener, 1996, ISBN 3-7759-0409-3.

## Eksteraj ligiloj 
* Historio de la kvartalo (Alt-)Lichtenberg sur la paĝaro de la urbodistrikta oficejo 
* Portalo pri okazaĵoj kaj informoj por Berlin Lichtenberg  

## Notoj 
Lichtenberg

Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Germanio