open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mas-spektrogramo

**Mas-spektrogramo** estas teĥniko por apartigi jonojn

**Mas-spektromezurilo** estas aparato, kiu kapablas detekti molekulojn.

Tiucele ĝi igas molekulojn kvazaŭ eraj ĵetaĵoj (per ties jonigo kaj poste danke akcelado per elektra kaj magneta), kiuj veturas en vakuo. Tiel ĝi apartigas la masojn de la eroj laŭ ĝiaj trajektorioj.

## Flugtempa spektromezuro 
Flugtempa spektromezuro konsistas el mezuri la tempon kiun uzas jono por laŭiri ian distancon, sekve mezuri ties rapidecon. 
Konante la rapidecon, oni ankaŭ konas la kinetikan energion kaj se oni konas la ŝargon oni povas ekkoni la mason. 
La kinetika energio valoras :

:E_c = \frac{1}{2} \cdot m \cdot v^2

*m* estante la maso kaj *v* la rapideco. Cetere jono kun ŝargo *z* eltenante akcelan tension *V* akiras kinetikan energion
:E_c = z \cdot e \cdot V
*e* estante la elementa ŝargo.

Maso kaj ŝargo estas karakterizaĵoj de la jono kiu ebligas distingi ĝin kun malgranda ambigueco.

## Vidu ankaŭ 
* Biofiziko
* Spektrometrio
* Francis William Aston

Dosiero:SchematMS.gif|
Dosiero:WidmoMS.gif|
Dosiero:ObwiedniaPeptydu.gif|
Dosiero:Rozdzielczosc.gif|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ibb.waw.pl 
* http://www.vias.org/simulations/simusoft_msscope.html 
* http://www.msterms.com/wiki  
* http://www.mssj.jp/Japanese/Publication/Glossary/terms.html 
* Mas-spektrogramo (en) 


Kategorio:Kemia analizo
Kategorio:Biofiziko
Kategorio:Spektroskopio
Liverpola Esperanto-Rondo

La **Liverpola Esperanto-Rondo** (*Liverpool Esperanto Circle*) estas Esperanto-klubo, kiu kunvenas en Liverpool.

Ĝi estas filia al la Nord-Okcidenta Federacio de Esperanto-Asocio de Britio.

## Eksteraj ligiloj 
* https://eventaservo.org/o/LER LER en Eventa Servo
* Kontaktdetaloj

Kategorio:Britaj Esperanto-asocioj
Nigra Arbaro

eta|180px|Tipa pejzaĝo de la Nigra Arbaro.
La **Nigra Arbaro** aŭ **Ŝvarcvaldo** () estas la plej granda (laŭ areo) kohera mezalta montaro en sudokcidenta Germanio, en la federacia ŝtato Baden-Virtembergo (*Baden-Württemberg*). En ĝi fontas riveroj Danubo kaj Neckar.

**Koordinatoj:**

La Nigra Arbaro havas areon de ĉirkaŭ , ĝi longas , larĝas 15–60&nbsp;km kaj atingas la maksimuman altecon de  (Feldberg) dum norde havas la averaĝan alton de 600 m. Ĝia nomo aludas la arbarabundon de la montaro. En ĝia suda parto estis establita naturparko kun areo de  hektaroj, la plej granda en Germanio.

Ĝi leviĝas krute el la ebenaĵo de la Supera Rejno kontraŭ la franca montaro Vogezoj en okcidento. Oriente la montaro malrapida malalitiĝas ĝis la montaro Ĵuraso. Sude la Alta Rejno inter Bazelo kaj Ŝafhaŭzo estas la limo, norde la plate kavaĵo de Kraichgau.

La montaro konstruiĝas el magmaj rokoj, granito, norde el sabloŝtono. La Nigran arbaron dividas la profunda Kinzig-valo. La plej altaj montoj de la Nigra Arbaro estas: Feldberg (), Herzogenhorn (), Belchen () kaj Schauinsland ().

La Nigra Arbaro allogas multajn turistojn, ĝi estas konata pro horloĝofarado (kukolhorloĝoj), la grandaj farmdomoj kovritaj per groptegmentoj, folkloraj kostumoj kun *bulĉapelo* kaj *Nigrarbara kuko* (kremtorto kun ĉerizoj kaj ĉeriza brando).

## Referencoj 

Kategorio:Montoj en Germanio
Kategorio:Montaroj en Germanio
Kategorio:Geografio de Baden-Virtembergo
Kategorio:Arbaroj de Germanio
Kategorio:Turismo en Germanio
Tunikulo

alternative=Haeckel Ascidiae.jpg|eta|440x440ra|Ascidiae fare de Haeckel
La **Tunikuloj** (science *Urochordata*) konsistigas grupon de maraj ĥorduloj, nutrantaj sin per filtrado. Ilin karakterizas la posedo de polisakarida tuniko. La larvoj similas al ranidoj, kaj havas aktivan vivon ĝis la metamorfozo. Ĝi posedas *dorsan ĥordon*, kiu troviĝas plejparte en la vosto.

La tunikuloj dividiĝas en tri grupoj:
* ascidioj, kiuj vivas fiksite sur la marfundo
* taliacoj, kiuj flosas libere en la maro
* apendikuloj, kiuj konservas larvecan aspekton dum la tuta vivo

## Vidu ankaŭ 
* Pirosomo

Kategorio:Ĥorduloj
Ukulelo

dekstra|200ra
**Ukulelo** estas korda muzika instrumento, kiu havas (kutime) kvar nilonajn kordojn, inter 12 kaj 23 fretojn en ĝia kolo, kaj estas plukata per la fingroj aŭ plektro. Ĝi estas precipe uzata en la folklora muziko de Havajo, de kie ĝi originas, sed kelkfoje ĝi estas ankaŭ ludata en popo, pli malofte en ĵazo (tie precipe fusiono). Ankaŭ ekzistas elektraj ukuleloj, ties sonoj estas ekprenataj de elektromagneta tonprenilo. La tono de la instrumento estas tielmaniere amplifikebla kaj do reproduktebla en diversaj kvalitoj.

## Agordoj 
La ukulelo estas agordata diversmaniere laŭ grandeco kaj mezuro:

* soprana: A D F# B (klasika agordo) aŭ G C E A
* koncerta : G C E A
* tenora : G C E A
* baritona : D E G A

## Historio 
La ukulelo verŝajne aperis en Havajo en 1879, kiam portugalaj varŝipoje el Madejro alvenis al la insularo kaj alportis folkloran portugalan muzikilon nomatan *Cavaquinho* (kavakinjo). La insulanoj sekve kopiis ĉi tiun portugalan muzikilon, sed kreis iliajn proprajn agordojn, formojn kaj ludmanierojn.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kavakinjo

## Eksteraj ligiloj 
* **Ekukulele**, dulingva (Esperanto kaj la hebrea lingvo), libera kaj senpaga lernolibro
Platvermo

250px|dekstra|eta|Bedforda platvermo (*Pseudobiceros bedfordi*)
La **platvermoj** (latine *Plathelminthes* aŭ *Platyhelminthes*)  konsistigas grupon de prabuŝuloj, kies ekzakta filogenetika pozicio ankoraŭ estas diskutata. Ilin karakterizas tre simpla organizformo, kiu dum longa tempo igis ilin esti konsiderataj kiel "primitiva" grupo.
La grupo enhavas proksimume 20 000 speciojn, kiuj troveblas en ĉiuj akvoriĉaj vivmedioj. La plej multaj platvermoj vivas libere, sed multaj el ili ankaŭ estas parazitoj, interalie por mamuloj.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Digenea
Riverdelto de Danubo

dekstra|eta|Norda parto de la riverdelto de Danubo Satelita foto
eta|Riverdelto de Danubo

La **riverdelto de Danubo** () en Dobrogea, Rumanio kaj en Odes'ka provinco, Ukrainio, estas la plej granda kaj bone konservita el eŭropaj deltoj, kaj grandas 3.446 kvadratajn kilometrojn. La delto troviĝas, kie la rivero Danubo fluas en la Nigran maron.

## Loĝantoj 
Ĉirkaŭ 15.000 homoj loĝas en la regiono de la delto, plejparte fiŝante per siaj tradiciaj lignaj kajakoj. Troviĝas tie ankaŭ komunumo de Lipovoj, kiuj estas idoj de la Adeptoj de la Malnova Rito, kiuj eliris Rusion en 1772 por eviti religian persekutadon. La ĉefa centro de la lipova komunumo en la ukrainia parto de la danuba delto estas la urbo Vilkovo.

## Naturprotekto 
Biogeografie la Danubo-delto estas unu el la 53 dolĉakvo-unuoj de la Tutmondaj 200. Ĝi troviĝas en la Eŭropa-siberia ekoprovinco de la Palearkta ekozono. Tiuj unuoj estas nombro da ekoregionoj elektitaj far la Monda Natur-Fonduso (WWF) kaj la Nacia Geografia Societo pro sia graveco pri la naturprotekto.

Letea Arbaro estas la plej malnova natura rezervejo en Rumanio. Ĝi estis establita en 1938, kiam la Rumana Ministra Konsilantaro aprobis decidon n-ro 645 deklarante la arbaron kiel naturrezervejo.

## Vidu ankaŭ 
* Serpento-insulo

## Eksteraj ligiloj 
* Esperantaj geografiaj klarigoj pri la danuba delto
* fotoj pri la riverdelto de Danubo 
* Birdoj de la Riverdelto de Danubo 
* priskribo de UNESKO pri la loko
* rumana retejo pri la delto (rumane kaj angle) 
* Danubo-delto ( WWF )  
* Tutmondaj 200; numero 159 : Danubo-delto ( Nacia Geografia Societo) 

Kategorio:Danubo
Kategorio:Riveroj en Rumanio
Kategorio:Riveroj en Ukrainio
Kategorio:Riveroj en Eŭropo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Rumanio
Kategorio:Global 200
Danubo
Kategorio:Geografio de Odesa provinco
Akustiko

eta|dekstre
**Akustiko** estas la scienco pri sono. Sono rezultas el vibrado. Kontraste kun bruo, ĉe sono muzika la vibrado estas regula. Sonaj ondoj varias laŭ frekvenco (vibrorapido), amplitudo kaj formo.

La vortoj sono, tono, noto, uziĝas preskaŭ sinonime, tamen kun nuanco de diferenco laŭ vidpunkto kaj kunteksto. Ĝustadire, tono = muzika sono kun difinita alto; noto estas skribita signo, kiu prezentas muzikan sonon. Tamen (same kiel *vorto* povas esti skribata aŭ parolata) noto povas figure signifi ankaŭ la sonon mem, ludatan aŭ kantatan. Sono propre rilatas aŭdeblecon, orelon; tono: sonalton; noto: signon, okulon, teorion.

Internacie, la radiko "ton" estas tre malpreciza. En AFG ĝi havas inter 7 kaj 10 el la 12 signifoj *sono, tembro, nuanco, intervalo, plejnkanto, toniko, tonalo, modalo, sonalto, skalo, kromtubo, sonforko*. Pro tio, ke en ĉiu Eŭropa lingvo ton = (a) muzika sono, (b) intervalo (plenduto), oni ne povas rifuzi al ĝi almenaŭ tiujn du signifojn. Tamen, por klareco, ni konsilas uzi prefere pro (a) sono, tono, noto (laŭnuance), kaj por (b) plenduto aŭ plentono, sed ne simpla tono.

La intenso (forto, laŭto) de sono dependas ĝenerale de la amplitudo de la vibroj: ĝia alto de ilia frekvenco. Ju pli rapida la vibrado, des pli alta la sono.

* Tonalto = absoluta sonalto (de tono, skalo, instrumento aŭ voĉo). Ekz., alttonalta piano. Klarnetoj estas diverstonaltaj (Bb, A, C, Eb). Levi la tonalton: Plialtigi ĉiujn tonojn po sama intervaleto. Ĉe instrumentoj malsamtonaltaj A ne estas absolute samalta.

## Vidu ankaŭ 
* Hazarda muziko
* Muzikinstrumento
* Flirta oscilado (akustiko)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.takder.org
* http://www.aes.org
* http://www.eaa-fenestra.org
* http://asa.aip.org
Morecambe Bay Esperanto-Societo

La **Morecambe Bay Esperanto-Societo** (*Morecambe Bay Esperanto Society*) kunvenas en kelkaj urboj de norda Lankaŝiro kaj suda Kumbrio. La Societo eldonas la ĵurnaleton *De Maro al Kamparo*.

La unua kunveno de MBES okazis la  1968. Ĝia unua prezidanto estis la eminenta aŭtorino Doktorino Marjorie BOULTON, kiu tiam loĝis en la Laga Distrikto.

La societo estas filia al la Nord-Okcidenta Federacio de Esperanto-Asocio de Britio.

## Eksteraj ligiloj 
* Kontaktdetaloj

Kategorio:Britaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Kumbrio
Kategorio:Lancashire
Haitia kreola lingvo

La **Haitia kreola lingvo** (*kreyòl*) estas kreola lingvo bazata sur la franca lingvo. Ĉirkaŭ 7,5milionoj parolas ĝin en Haitio, kiuj estas preskaŭ la tuta loĝantaro. Pro elmigrado, kelkaj cent mil parolantoj loĝas en aliaj landoj, inkluzive de Kanado, Usono kaj Francio, ankaŭ en multaj Karibmaraj landoj, ĉefe Domingo kaj Bahamoj.

Lingve, ĝi havas kelkajn okcidentajn afrikajn influojn, kiel la volofa, kaj aliaj gbeaj lingvoj, ekzemple la fonua, kaj evea/anlo-evea. Ĝi havas du dialektojn: *Fablas* kaj altebenaĵa haitia kreolo.

Ekde 1961 oni agnoskis haitian kreolon kiel oficialan lingvon en Haitio. Ĝia uzo en literaturo estas malgranda sed kreskanta. Multaj parolantoj estas dulingvaj, parolante kaj haitian kreolon kaj francan. Tamen, la kreola havas pli malgrandan socialan rangon ol la franca, laŭ opinio de iuj. Multaj instruistoj, verkistoj kaj aktivuloj emfazas fierecon pro la lingvo ekde la jaroj 1980‑aj. Ekzistas jam ĵurnaloj, radio‑ kaj televid‑programoj en tiu lingvo.

## Kelkaj simplaj frazoj 
(Teksto en ortaj krampoj **[ ]** estas IFA notacio.)

* SalutonSalu [salu]
* Bonan matenonBonjou [bõʒu]
* Bonan vesperonBonswa [bõswa]
* AdiaŭNa we [nawe], (aŭ N ap we) [napwe]
* BonvoluSilvouple [silvuple], souple [suple]
* Dankon (multe)Mèsi (anpil) [mɛsi (ãpil)]
* Kiel vi fartas?Kijan ou ye? [kiʒãuye]
* Kio estas via nomo?Kijan ou rele? [kiʒãurele]
* Mia nomo estas...M rele... [m̩rele]
* Mi amas vinM renmen w [m̩rɛ̃mɛ̃w]
* Kiom/Kiom daKombyen? [kõbjɛ̃]
* Kiel?Kijan? [kiʒã] aŭ Koman? [komã]
* Kiu (homo)?Ki moun? [kimun]
* Kiu? (aĵo)Ki lès?
* Kie?(Ki) Kote? [kikote] / Ki bo? [kibɔ]
* Kiam?Ki lè? [kilɛ]
* Kial?Pouki(sa)? [puki(sa)]

## Specimeno de la vortprofizo 
Se la franca font-vorto ne estas sama kiel la franca traduko, la fonto notiĝas en krampoj. Plejparte, la malsamo estas pro tio ke, la haitia lingvo reanalizis la francan difinan artikolon (en esperanta gramatiko, la vorto *la*) kiel parto de la nomvorto.

KreolaFrancaEsperanto

* zwazo [zwazo]oiseau (<(les) oiseaux) [(lez)wazo]*birdo*
* Ozetazini [etazini]États-Unis (<(aux) États-Unis [(oz)etazyni])*Usono*
* vwazen [vwazɛ̃]voisin [vwazɛ̃]*najbaro*
* nimewo [nimewo]numéro [nymero]*numero*
* lalin [lalin](la) lune [(la)lyn]*luno*
* dèyè [dɛjɛ]derrière [dɛrjɛr]*malantaŭ*
* zye [zje]oeil (<(les) yeux [(lez)jø])*okulo*
* Bondye [bõdje]Dieu (<(Bon) Dieu [bõdjø])*Dio*
* makak [makak]singe (<macaque [makak])*simio*
* kay [kaj]maison*domo*
* bekann [bekan]bécane*biciklo*
* diri [diri]riz (<(du) riz [dyri])*rizo*
* pwa [pwa]pois [pwa]*fabo*
* blan [blã]blanc; étranger*blanka*; *blankulo*, *fremdulo*

## Vidu ankaŭ 
* Vuduo
* Listo de kreolaj lingvoj

## Eksteraj ligiloj 
* Vortaro: haitia kreola lingvo - angla.
* Utilaj vortoj kaj frazoj por vizitantoj al Haitio kun angla traduko. 
* Radiofoniaj programoj en la haitia kreola lingvo. 

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Haitio
Kategorio:Kreolaj lingvoj
Wilhelm Liebknecht

**Wilhelm Philipp Martin Christian Ludwig LIEBKNECHT** [VIL:helm LIB:kneĥt] (naskiĝis la  en Gießen, mortis la  en Charlottenburg) estis germana revoluciulo, marksista teoriisto kaj socialdemokrato. Li estas konata kiel unu el la fondintoj de la germana socialdemokrata partio kaj la patro de Karl Liebknecht.

## Vivo 
Li naskiĝis en Gießen la 29an de marto 1826 kiel filo de hesia oficisto. Post la morto de liaj gepatroj en 1832, li estis prizorgata de aliaj familianoj, kaj studis filologion, teologion kaj filozofion en Gießen, Berlino kaj Marburgo.

En februaro 1848 li partoprenis en la revoluciaj eventoj en Francio, kaj poste, en 1849, en la movado de Gustav von Struve. En 1850 li fuĝis al Svislando, kie li renkontiĝis kun Friedrich Engels.

Li mortis la 7-an de augusto 1900 en Charlottenburg. Pli ol 150 000 personoj ĉeestis lian funebron.

## Verkoj tradukitaj al Esperanto 
* Wilhelm Liebknecht, *Por ataki kaj por defendi: parolado* [tradukis Wijtze Nutters] (Amsterdam: *Internacia Socia Revuo* **7** 1913), pp. 32.

Kategorio:Kontraŭmilitaj aktivuloj
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Germanaj socialistoj
Yui Chunoshin

**YUI Chunoshin** (Hepburn)  ([jui ĈU-noŝin] aŭ en Esperanto **JUI Ĉunoŝin**, naskiĝis la  en Fukuoka, mortis la  en Tokio) estis japana radio-inĝeniero, pacisto, esperantisto kaj membro de la Japana Esperanto-Instituto. Li en 1967 ekbruligis sin por protesti kontraŭ la subteno de Japanio al la usona aerbombado en norda Vjetnamio. En 1932 li partoprenis la fondon de Esperanto-Asocio de Nagojo, la urbo, kie li loĝis.

## Biografio 
Li naskiĝis en Fukuoka-prefektujo, en Maebaru-urbeto (nune Maebaru-urbo). Li studis en la tokia altlernejo de industrio, kaj laboris kiel radio-inĝeniero kaj patentigo. Dum la Pacifika Milito (1941-1945) li laboris en teksofabriko en Manĉurio, kiu estis okupita de Japanio dum la Dua Mondmilito. Post fino de Pacifika Milito, li laboris en Ĉinio.

### Esperanto 
En 1921 li lernis Esperanton. Li renkontis la ĵurnaliston Katsuichi Honda, ankaŭ aŭtoro de influa libro pri la Amasbuĉo de Nankino kaj komencis esperantigi la verkon kiu temas pri la Vjetnama Milito. Katsuichi Honda publikigis sian libron "*La Vjetnama Milito: Raporto tra Aziaj Okuloj*" en 1972.  La Esperanto-versio restis nefinita.

## Postmilita pacismo kaj aktivismo 
Li aliĝis al la kontraŭ-atombomba movado. Li prezentis libron pri hibakuŝo en Esperanto tradukante la libron *Viktimoj de la atombombo*.

Dum la vjetnama militio en la 1960-aj jaroj, li korespondis kun vjetnamaj esperantistoj kaj aliĝis al paca movado kontraŭ la vjetnama milito : "Mi ne estas vjetnamo, nek usonano, sed mi kredas, ke mia morto ne estos vana por la homoj kiuj deziras realan mondan pacon kaj rapidan solvon de la konflikto en Vjetnamio", kiu en 1965 kaj en la aĝo de 82 jaroj faris similan agon en Usono. Alice Herz ankaŭ estis esperantistino kio permesis al ŝi havi unuamanajn informojn pri tio, kio okazas sur la azia kontinento pere de japanaj pacistoj kaj esperantistoj. En sia memmortiga letero li alparolis la ĉefministron Saton kiel "Lia Ekscelenco" kaj esprimis sian intencon oponi sian morton al la devontigo protesti kontraŭ la perforto kontraŭ Vjetnamujo, kiu memorigis lin al la perforto, kiun Japanio uzis kontraŭ Ĉinio jarojn antaŭe.

## Traduklaboro 
*Viktimoj de la atombombo. Travivaĵoj de atomvunditoj en Hiroŝima,* tradukita fare de Yui Chunoshin, Asake-Syoboo, Tokio, 1968.

## Vidu ankaŭ 
Esperanto-movado en Japanio (ĝis 1934)#Radio

Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasaki

Hibakuŝo

(fr.wikipedia) Espéranto et militantisme

## Eksteraj ligiloj 
*Sinbruligo por justeco al vjetnama popolo* , artikolo el *La solidareco*

Artikolo de Yui Chunoshin en la blogo de Mirejo +

Japonio en 1968, p. 110 , per amerika historia revuo

## Referencoj 
Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Pacmovado
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Sinbruligintoj
Kimra Asemblea Registaro

La **Kimra Registaro** (, ) estas la ekzekutivaro de la Senedd (Kimra Seneto). Ĝi konsistas el ĉefministro kaj lia ministraro.

Je junio 2007, membroj de la Asemblea Registaro estis interalie:

* Ĉefministro: Mark Drakeford
* Ministro pri Ekonomio kaj Transportoj: Ieuan Wyn Jones
* Ministro pri Infanoj, Edukado, Dumviva Lernado kaj Lerteco: Jane Hutt
* Ministro pri Socia Justico kaj Loka Registaro: Brian Gibbons
* Ministro pri Entrepreno, Novigado kaj Retoj: Andrew Davies
* Ministro pri la Ĉirkaŭaĵo, Planado kaj la Kamparo: Jane Davidson
* Ministro pri Sano kaj Sociaj Servoj: Edwina Hart
* Ministro pri Kulturo, la Kimra Lingvo kaj Sporto: Alun Ffred Jones
* Ministro pri Kamparaj Aferoj: Elin Jones

* Vicministro pri Socia Justico kaj Regenerado (komunumoj): Huw Lewis
* Vicministro pri Entrepreno, Novigado kaj Retoj kaj pri la Ĉirkaŭaĵo, Plandao kaj la Kamparo: Tamsin Dunwoody
* Vicministro pri Financoj, Loka Registaro kaj Publikaj Servoj kaj pri Edukado, Dumviva Lernado kaj Lerteco: Christine Chapman
* Vicministro pri Sano kaj Sociaj Servoj (Maljunuloj kaj Publika Sano): John Griffiths

La Kimra Asemblea Registaro ne havas sendependajn ekzekutivajn leĝpovojn (malsimile, ekzemple, al la Skotaj Ministroj kaj Ministroj en Unuiĝinta Reĝlanda Registaro). La Asembleo stariĝis kiel 'body corporate' (korpora organizaĵo) per la Regado de Kimrio Akto 1998 kaj la ekzekutivaro, kiel Asemblea komitato, havas nur tiujn povojn kiujn la tuta Asembleo voĉdonas doni al ministrojn. La Regado de Kimrio Akto 2006 formale apartigos la Asembleon kaj la Kimran Asemblean Registaron kaj tiel donos al Kimraj Ministroj sendependan ekzekutivan aŭtoritatecon.

Kategorio:Kimrio
Alkovo

eta|Alkovo kun lito
**Alkovo** estas relative granda niĉo en dormĉambra muro por lito, iufoje fermebla per kurteno aŭ pordo.

Laŭ Francisko Azorín ĝi estas *Enĉambra apartaĵo por lito, foje izolebla per vitraĵpordoj aŭ kurtenoj."

Alkovo aperis en romanikaj
konstruaĵoj pro malsama diko de muroj.
Mezepoke oni uzis alkovon
por interna ŝtuparo aŭ por ĉambro, kie oni metis liton
(tiuokaze alkovo estis alternativo al baldakeno).
Aparte luksan dekoracion alkovoj akiris dum la rokoko-periodo.
Iom post iom alkovoj transformiĝis en buduarojn.

La vorto devenas
de la araba *al-qubba''
(la kupolo, la ĉambreto).

## Vidu ankaŭ 
* Litŝranko

## Notoj 
Kategorio:Arkitekturo
Belka Beleva

**Belka BELEVA** (naskiĝis la 29-an de januaro 1927, mortis la 22-an de decembro 2012) estis profesia aktorino en la bulgara kaj esperanto, kunfondinto de Bulgara Esperanto-Teatro. Ŝi esperantistiĝis en 1957 kaj de la jaro 1996 estis honora membrino de UEA.  

Ekde la unua prezentado de BET (1958) ŝi seninterrompe aktivis sur la Esperanta teatra scenejo. Krom en BET, ŝi partoprenis ankaŭ en Internacia Arta Teatro. Ŝi aktoris en dek naciaj kongresoj de Bulgara Esperanto-Asocio, dek kvin UK-oj, kvar fervojistaj kaj tri junularaj kongresoj internaciaj, naŭ festivaloj de Esperanto-teatro, kaj multaj aliaj aranĝoj lokaj kaj internaciaj. Ŝi prezidis Sofian Esperanto-Societon (1979-1981), la Virinan Komisionon de BEA (1975-1986), kaj membris en la Virina Komisiono de UEA (1978-1982). En 1986 aperis ŝia aŭtobiografio **Teatro sen lingva bariero**.

Ŝia edzo estis Anani Anev.

## Bibliografio
* Miguel Fernández: *Omaĝe al Belka Beleva, la neforgesebla damo de la scenejo*. Beletra Almanako (17), junio 2013. pp. 94-97.

## Referencoj
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Kategorio:Bulgaraj esperantistoj
Han Moo-hyup

**HAN Moo-hyup** (; naskiĝis la  en Pjongjango — mortis la  en Bundang) estas korea honora membro de UEA.

Li estas emerita generalo. Post la retiriĝo el la armeo, li estris asekur-kompanion dum 15 jaroj kaj fondis (1979) Korean Katolikan Entreprenistan Asocion. En 1976 li private fondis la revuon La Espero el Koreio (1976-1994), kiu grave kontribuis al la firmigo de Esperanto en Koreio. Li kuniniciatis la unuiĝon de Korea E-Asocio kaj Korea E-Centro. Han prezidis Korean E-Asocion dufoje (1978-81 kaj 1991-94) kaj nun estas ĝia honora prezidanto. Li ofte rolis kiel la ĉefa mecenato de la korea E-movado. Dumviva membro de KEA kaj de UEA, li motoris la 79-an UK-on en Seulo kiel LKK-estro.

Kategorio:Sudkoreaj esperantistoj
Maizflokoj

eta|Maizflokoj kun lakto
**Maizflokoj** estas kombinaĵo de kuirita maizo, sukero kaj vitaminoj, faritaj el tre maldikaj plataj kukoj (flokoj). Maizflokoj plejofte estas konsumataj dum la matenmanĝo per aldono de malvarma lakto kaj laŭdezire mielo, sukero aŭ aliaj ingrediencoj. La manĝo originas de Norda Ameriko.

## Eksteraj ligiloj 
* informo el la retejo *cereal.com*  ()
* porinfana filmo "Kiel faratas maizflokoj?" ()

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Cerealoj
Kategorio:Matenmanĝo
Richard Hirsch

**Richard HIRSCH** (naskiĝis 1924 - mortis la ) estis germana esperantisto, emerita oficisto, honora membro de UEA. 

Lerninte la lingvon en 1948, li iĝis UEA-delegito en 1953, gvidis LKK de landa E-kongreso (1961), aktivis en la regiona movado. Ekde 1973, kiam li elektiĝis ĝenerala sekretario de Germana E-Asocio, lia nomo sinonimas kun preskaŭ ĉiu administra kaj organiza laboro en GEA. Li estis komitatano de UEA (1973-1989) kaj volontule (1977-1989) administris la Delegitan Reton, prizorgis Societon Zamenhof kaj Fondaĵon Canuto. Hirsch estis dum pli ol 20 jaroj kotizperanto de UEA (lia edzino estis la ĉefdelegito). En 1993 li estis nomumita honora membro de UEA.

;Vidu ankaŭ:
* Listo de germanaj esperantistoj

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Elfriede Ernst

**Elfriede ERNST**  estis belga honora membrino de UEA.

Ŝi naskiĝis en Aŭstrio. Jam en 1936 ŝi estis helpanto ĉe la 28-a UK en Vieno, poste sekvis 33 pluaj UK-oj, inkluzive la Tamperea, kiam ŝi ricevis la honoran membrecon.

Avertite, ke la nazioj malpermesos Esperanton en Aŭstrio, ŝi translokiĝis al Bruselo kaj tuj aliĝis al la Esperanto-grupo tie. Tra jardekoj ŝi servis kiel kursgvidanto, protokolanto kaj sekretario. Ŝi estis membro de UEA dum pluraj jardekoj, regula ano de la Societo Zamenhof (ekde 1975) kaj unu el la plej malavaraj apogantoj en Esperantujo, kiu en multaj okazoj mecenate subtenis la belgan kaj la internacian Esperanto-movadojn. En la Centra Oficejo de UEA la grafikejo nomiĝas *Ĉambro Elfriede Ernst* kaj la *Fondaĵo Ernst*, kiun ŝi financis, portas ŝian nomon. 

Ŝi financis ankaŭ Esperanto-eldonon de la romano *Amo kaj morto en Balio* de la aŭstra verkistino Vicki Baum.

Ernst, Elfriede
Adam Goralski

**Adam GÓRALSKI** (plenanome Adamo Paulo Góralski-Pawlikowska; naskiĝis en 1912, mortis la 11-an de junio 2005 en Poznano) estis venezuela esperantisto kaj honora membro de UEA.

Profesie Goralski estis inĝeniero pri kemio kaj entreprenisto. Li estis polo naskita en la teritorio de la nuntempa Ukrainio, venezuela civitano, kiu rezidis alterne en Kanariaj Insuloj, Venezuelo kaj Pollando. 

Goralski fariĝis esperantisto en 1975 kun sia edzino Kristina Krause, pentristino, danke al kontaktoj kun prof. Juan Régulo Pérez. 

Gesinjoroj Goralski kontraktis en 1982 kun Universala Esperanto-Asocio pri la starigo de Fondaĵo Grabowski – intertempe unu el la plej gravaj mecenatoj de la Esperanto-kulturo – kiun ili provizis per baza kapitalo kaj dumvive prizorgis. Goralski helpis ebligi la eldonon de *Rumana Antologio*, financis konkurson por Esperanto-dramo kaj subtenis multajn valorajn iniciatojn en la Esperanto-movado, i.a. blindulan Esperanto-agadon.

Dum 12 jaroj li redaktis kaj mem surbendigis voĉgazetojn kaj dissendis ilin al blindaj gesamideanoj.

Kategorio:Venezuelaj esperantistoj
Ferenc Jáki

**JÁKI Ferenc** (naskiĝis la 16-an de novembro en 1919, en Érd-Ófalu mortis la 27-an de marto 2010) estis hungara honora membro de UEA.

## Vivo 
Li estis emerita gimnazia instruisto, doktoro pri klasika filologio. Li lernis Esperanton en kurso de Julio Baghy en 1961. Li havas grandajn meritojn pri la ŝtata rekono de Esperanto en Hungario, ĉar li, kune kun la forpasinta prof. Szerdahelyi, iniciatis la leĝigon de la elekteblo de Esperanto kiel studobjekto en hungaraj lernejoj kaj starigon de Ŝtata Ekzamenkomisiono, kiun li prezidis ekde 1967 ĝis 1998. Membro de Hungaria Esperanto-Asocio ekde 1964, li estis ties estrarano kaj komitatano dum pluraj mandatoj. Jáki ankaŭ tradukis el la hungara, prelegvojaĝis, kaj instruis Esperanton laŭ la Cseh-metodo en pluraj landoj.

Li verkis versojn, arte skulptis, pentris, fotis.

## Membreco 
* membro de Hungaria Esperanto-Asocio ekde 1964
* membro de Universala Esperanto-Asocio - ????
* kavaliro de Hungara Kulturo depost 1999

## Versaĵaro 
Inter 1988 kaj 1998 ekaperintaj libroj de versoj:
* Gesztenyevirágok őszi verőfényben,
* Fecskefészek-csillagszóró,
* Legindaj legaĵoj /hungara-esperanto versaĵaro/,
* Kódexversek /ilustrita versaĵaro/,
* Naptár avagy kalendárium.

## Kulturhistoriaj artikoloj 
Inter 1970 kaj 1985 dek ekaperintaj kultur-historiaj artikoloj en la jarlibro "Füles".

## Notoj/referencoj 
## Fontoj 
* Arkivo de Hungaria Esperanto-Asocio

## Eksteraj ligiloj 
* Lia vivo koncize -- hungare

## Vidu ankaŭ 
* Hungaria Esperanto-Asocio

JÁKI, Ferenc
Yamasaki Seikô

**YAMASAKI Seikô** (*Jamasaki Sejkô*, naskiĝis la , mortis la ) estis japana ekonomiisto, Esperanto-vortaristo, membro de la Akademio de Esperanto kaj honora membro de Universala Esperanto-Asocio (UEA).

## Profesia vivo 
Yamasaki estis universitata docento pri internacia komerco kaj angla lingvo. De (1952 ĝis 1986 li laboris en internacia komerco kaj poste pri trejnado de oficistoj en komerco.

## Esperanta agado 
Yamasaki fariĝis esperantisto en 1945. Li estis estrarano de Japana Esperanto-instituto de 1987 ĝis 1996, i.a. ties prezidanto en 1989, 1990 kaj de 1993 ĝis 1998, ano de la komitato de UEA de 1989 kaj membro de ties lingvopolitika komisiono (1996-1998). Li estis Akademiano de 1992 kaj direktoro de la Akademia komisiono pri landaj lingvoinstitutoj de 1995. Krome Yamasaki estis estrarano de Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo de 1987, de Internacia Scienca Asocio Esperanta (ISAE) de 1995 kaj sekretario de Tutmonda Esperantista Ĵurnalista Asocio de 1995. Fine Yamasaki estis fakdelegito de UEA pri ekonomio.

## Verkoj (elekto) 
Yamasaki aŭtoris la komparan studon *La artikolo* (1989) kaj *Etimologia vortaro pragmata de Esperanto* (1990-2005). Li estis redaktoro pri lingvoj de la magazino *Monato* de 1994 ĝis 2010 kaj ofte artikolis pri lingvaj kaj ekonomikaj temoj kaj prelegis en Universala Kongreso (UK) kaj aliaj Esperanto-aranĝoj.

*Yamasaki Seikô. **Enkonduko en la japana**. Eld. Fonto, Chapecó, 2003(?)

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj de kaj pri Yamasaki Seikô en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo
* Artikoloj  de kaj pri Yamasaki Seikô en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
* Memprezento por *Monato*

## Referencoj 
Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:TEĴA
South Bend

'''''' (esperante, "suda turniĝo") estas urbo de la subŝtato Indianio de Usono. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Laŭ la popolnombrado de 2010, ĝi havas 101 168 loĝantojn malsupren el la lasta popolnombrado en 2000 kun 107 789 loĝantojn. 

Ĝi estas la ĉefurbo de sia kantono, kantono St. Joseph. Ĝi estas la hejmo al la Universitato de Notre Dame la dekkvina plej bona Universitato en Usono kaj la plej bona en Indianio. La teritorio estas proksime al la Indiania limo kun Miĉigano. Ĝi havas lagan efektan neĝon kaj havas tre malvarman veteron en la vintro. En la somero, ĝi havas komfortan kaj varmetan veteron. Ĝia urbestro, Pete Buttigieg, estas la unua geja urbestro en Indianio.

Ĝi estas parto de la Megalopolo Grandaj Lagoj.

La urbo estas ĉe la suda kurbiĝo de la rivero St. Joseph.

Dosiero:South-bend-indiana.jpg|La urbocentro kun Notre Dame supre dekstre
Dosiero:South-bend-regional-airport-front.jpg|
Dosiero:NDU-main-building.jpg|Universitato Notre Dame
Dosiero:South-bend-indiana-courthouse.jpg|

## Famuloj 
En South Bend mortis hungara aktoro Géza Kardoss.

Kategorio:Urboj de Indianio
Medino (apartigilo)

**Medina** estas la araba vorto por *urbo*.

Ĝi estas la nomo de Medino, urbo en Sauda Arabio, unu el la tri sanktaj urboj de Islamo. La urbo estas la centro de samnoma emirlando.

Ĝi estas nomo ankaŭ de:
***Medina (lago)** estas rezervujo sur rivero Medina (rivero) en la Teksasa Monteta Lando de Usono.
***Medina (Brazilo)**
*Medina (Hungario), vilaĝo en Hungario,

*Urbo en Brazilo
**Medina (Minas Gerais);

*Urboj en Hispanio
**Medina del Campo, en la provinco de Valadolido
**Medina de Rioseco, en la provinco de Valadolido
**Medina-Sidonia, en la provinco de Kadizo

*Urbo en Malto
**Medino (Malto) (en la malta lingvo *Mdina*, malnova ĉefurbo de la lando)

*Urboj en Usono: 
**Medino (Novjorko)
**Medino (Ohio)

Medino estas la malnova kvartalo en arabaj, ĉefe nordafrikaj, urboj.
Ivo Borovečki

**Ivo BOROVEČKI** (naskiĝis la 25-an de februaro 1924 en Karlovac, mortis la 23-an de julio 2013 en Pula), estis kroata kuracisto, parlamentano, prezidinto de Jugoslavia Esperanto-Federacio kaj Honora membro de UEA.

## Profesia vivo 
Borovečki finis klasikan gimnazion kaj Medicinan fakultaton en Zagrebo, kie li doktoriĝis en 1952 kaj specialiĝis pri radiologio. Kiel kuracisto li laboris en Zagrebo (Radiologia Instituto de la Zagreba Medicina Fakultato, 1952-1956), en la Ŝtata hospitalo por malriĉuloj de Addis Abeba (Adis-Abebo, Etiopio, 1956-1960), en Alĝero kaj en Pula (ekde 1961), kie li pensiiĝis en 1987.

En 1963 li estis elektita deputito en la Kroatia Parlamento. Inter 1976 kaj 1981 li estis prezidanto de la Astronomia societo "Istrio" en Pula.

## Esperanta agado 
Borovečki esperantistiĝis en 1940, sed aktiviĝis en la movado nur en 1945. Dum la dua mondmilito li partoprenis kiel partizano en la kontraŭfaŝisma movado. Li aktivis kiel membro de la Esperanto-societo "Bude Borjan" en Zagrebo kaj estis plurjara komitatano de Universala Esperanto-Asocio (UEA, 1951-1953), prezidanto de Jugoslavia Esperanto-Federacio (1951-1953), prezidanto de LKK de la 38-a Universala Kongreso de Esperanto en Zagrebo (1953), redaktis Esperanto-elsendojn de Radio Zagreb (1953-1956). Lektoro pri Esperanto en la Ekonomika Fakultato de la Zagreba Universitato (1955-1956). En 1958 Borovečki gvidis Esperanto-kurson en Addis Abeba (Etiopio) kaj organizis la unuan etiopian esperantistan grupon en 1959. Li estis prezidanto de la Esperanto-societo "La Adriatika Stelo" (1967-1968) en Pula kaj kunredaktoro de la jugoslavia Esperanto-periodaĵo "La Suda Stelo" (1947-1950). En diversaj revuoj kaj antologioj li publikigis plurajn tradukojn el la kroata literaturo. De 1997 li estas Honora membro de UEA.

## Literaturo 
* Josip Pleadin: Biografia leksikono de kroatiaj esperantistoj. Đurđevac 2002, p.&nbsp;20 (kun foto)

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj  de kaj pri Ivo Borovečki en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo

Kategorio:Kroataj esperantistoj
Aref Azari

**Aref AZARI** (1924, Aŝgabato, de 1919 ĝis 1927 nomita Poltorack en Sovetunio - 13-an de oktobro 2007, Tehrano) estis irana esperantisto kaj vortaristo, honora membro de UEA kaj honora prezidanto de IREA.

## Familio kaj profesio
Azari naskiĝis kiel filo de irana familio en Aŝgabato, nuntempe la ĉefurbo de Turkmenio. Lia gepatra lingvo estis la turka. Li iris al turk-lingva lernejo kaj krome lernis la rusan kiel la tiaman ŝtatan lingvon de Aŝgabato. Kiam li havis dek jarojn la familio translokiĝis al Irano. Post unu jaro en la orient-irana urbo Maŝhado li translokiĝis al Tehrano kaj tie iris al la franca lernejo. Dum ferioj li laboris en diversaj fabrikoj. Poste li studis meĥanikan inĝenieradon (maŝin-fabrikadon) en alta tekniklernejo, kie instruis germanaj instruistoj. Pro financaj kialoj li ne sukcesis fini la studadon. Li poste dum kelkaj staĝoj laboris en Germanio, Usono kaj Francio por kompletigi sian scifakon.

Azari komencis labori en irana ŝtata organizaĵo kaj poste daŭrigis en privataj entreprenoj, kie li precipe okupiĝis pri maŝin-instalado kaj manaĝerado en diversaj sekcioj.

## Esperanta agado 
En 1945 li sciiĝis pri Esperanto per sia frato kaj iom eklernis ĝin. Serioze li okupiĝas pri Esperanto ekde 1977, kiam li partoprenis Esperanto-kurson en la Teherana universitato. Baldaŭ li ekinstruis. El liaj grandnombraj E-kursoj elkreskis multaj movadaj aktivuloj. Azari partoprenis kvar Universalajn Kongresojn en 1979, 1985, 1986 kaj 1988. En la UK de Lucerno de 1979 d-ro Pezeŝki instigis lin verki vortaron, kiu proprakoste publikiĝis post pli ol 20-jara laboro en 2000, nome la Ampleksa Esperanto-persa vortaro. La  alidirektan volumon li prilaboris 70-procente, tamen ĝi ankoraŭ ne eldoniĝis.

Ekde la starigo de Irana Esperanto-Centro, li diversmaniere subtenas ĝin kaj en 2000 fariĝis honora prezidanto de IREA. En 2001 li fariĝis honora membro de Universala Esperanto-Asocio .

## Literaturo 
* Irana Leksikologo de Esperanto. En: Irana Esperantisto 3a jaro, n-ro 7, printempo 2004, p.&nbsp;3 (kun foto).

## Eksteraj ligiloj 
[Libroj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=aref+azari&vid=ONB&fn=search) de Aref Azari en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Azari
Azari
Azari, Aref
Azari, Aref
Dao Anh Kha

**Đào Anh Kha** (naskiĝis la , mortis la ) estis vjetnama esperantisto (ekde 1947), poeto, tradukisto kaj movada aganto. Li estis elektita honora membro de UEA (2001) kaj membro de la Akademio de Esperanto (2004).

Dum la 25-jara kontraŭfranca rezista movado li akiris Literaturan Premion per la epika versdramo *Pham Hong Thai*. En 1990 li omaĝis centjariĝon de Ho Chi Minh per poemo *Ho Chi Minh, la Legendo de Realo*. En la vjetnaman lingvon li tradukis *Elektitaj dramoj de Ŝekspiro* (1963). Lia tradukaĵo de *Su Juan*, fama dramo de Guō Mòruò, estis enscenigita.

Esperantan literaturon li riĉigis per tri diferencaj poeziaj voĉoj: *Tagkajero en Prizono* de Ho Chi Minh, elektitaj pecoj el *Uc Trai kaj Quoc Am Poemaroj* de Ngujen Traj kaj *Elektitaj Poemoj* de To Huu.

Li ludis la rolon de ĉefredaktoro por kolektiva ellaboraĵo de *Vortaro de komparataj proverboj vjetnama - angla - franca - Esperanto*.

Dao estis unua ĝenerala sekretario de Vjetnama Pacdefenca Esperantista Asocio (VPEA) de 1956 ĝis 1990.

Li iniciatis okazigi en Vjetnamio la Duan Azian Kongreson de Esperanto (1999), verkis multajn studojn, kaj reviziis plurajn lernolibrojn.
## Tradukoj
*Nguyen Khanh Toan kaj aliaj. **La Vjetnama kaj ĝia utiligo por la supera instruado en V.D.R.** traduko de Dao Anh Kha. - Hanoi: Fremdlingva Eld., 1969. - 137 p.

Kategorio:Vjetnamaj esperantistoj
Christopher Fettes

**Christopher FETTES**, foje esperantigite **Kristoforo FETTES** (naskiĝis en 1937) estas irlandano de angla deveno; li ekde 1968 estas esperantisto kaj ekde 2001 honora membro de UEA.

Post kvin jaroj kiel instruisto de la franca lingvo, li bone konsciis pri la problemoj instrui fremdajn lingvojn, detale informiĝis pri Esperanto kaj lernis ĝin. Ekde 1969 li estas dumviva membro de UEA kaj de 1971 fakdelegito de la asocio. Dum vizito al Novzelando, en 1976 li instruis la lingvon al sia nevo, Mark Fettes. Inter 1978 kaj 1984 en kvin UK-oj li helpis ĉe Internacia Infana Kongreseto (IIK). La spertoj konvinkis lin pri la neceso de konstanta organizanto. Ekde 1988 ĝis 1998, kiel komisiito de UEA, li ĉefrespondecis pri preskaŭ ĉiu IIK.

Dum 1981 li fondis, i.a. kun alia esperantisto, Máire Mullarney, la Ekologian Partion de Irlando, kies nomo estis ŝanĝita en 1983 al Verda Alianco (irlande *Comhaontas Glas*) kaj en 1987 al The Green Party/Comhaontas Glas. Post la nacia elektado de la 14-a de junio 2007 tiu partio iĝis parto de la registara koalicio en Irlando. Pli frue, dum 1984 Christopher Fettes kunfondis la Asocion de Verduloj Esperantistaj (AVE) kaj komence redaktis ĝian organon Aveno. 

Fettes estas vegetarano. Jam dum la 1970-aj jaroj li aktivis en Internacia Vegetarana Unuiĝo (IVU) kaj en Tutmonda Esperantista Vegetarana Asocio (TEVA). De 1992 ĝis 2019 li estis prezidanto de TEVA. Li estas kunaŭtoro de la Ekoturisma vortaro (2011).

## Verkoj
***2011**: (Kun Zdeněk Pluhař, Manfred Westermayer kaj Raymond Skilling). Ekoturisma vortaro - esperanta - česky - deutsch - englisch – français. Dobřichovice: Kava-Pech, 2011. 58 p.

Kategorio:Irlandaj esperantistoj
Kategorio: Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Irlandaj politikistoj
Kategorio:Irlandaj vegetaranoj
Kategorio:Verduloj
Fort Wayne

'''''' estas urbo en la nordokcidenta parto de la ŝtato Indianio. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Laŭ la 2003 popolnombrado, ĝi havas  loĝantojn. Ĝi rangas due laŭ loĝantaro en Indianao. (Unua estas Indianapolis.)

Ĝi estas nomata laŭ malnova fuorto ĉe tiu loko, kaj laŭ generalo Anthony Wayne, kiu komandis armeon tie dum la Franca-Indiana Milito.

## Bildoj

Dosiero:Fort-wayne-indiana-courthouse.jpg|Palaco de justico en Fort Wayne
Dosiero:Fort-wayne-lincoln-tower.jpg|
Dosiero:US-IN-Allen County Municipalities.png|Fort Wayne estas la plej granda urbo en kantono Allen

eta|maldekstre|650ra|Panorama vido de la urbocentro, vidante suden trans la rivero St. Marys

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cityoffortwayne.org/ 
* http://www.fortwayne.com/mld/journalgazette/  "La Revua Ĵurnalo" - ("The Journal Gazette")
* http://www.fwchamber.org/  

Kategorio:Urboj de Indianio
Pierre Babin

**Pierre BABIN** (naskiĝis la , mortis la ) estis franca esperantisto ekde 1947, Honora Membro de Universala Esperanto-Asocio.

Li estis inspektoro pri la instruado de la angla lingvo; direktoro de la kastelo Greziljono (Kulturdomo de Franclandaj Esperantistoj, 1966–1992) kaj redaktoro de ĝia revuo *Kulturaj Kajeroj* (1966–1999). Babin estis estrarano de Unuiĝo Franca por Esperanto (UFE, 1975–1979) kaj prezidis Francan Esperanto-Instituton (1989–1998). Li ofte gvidis Esperanto-kursojn en la urboj Nanto, Tours, Bureso kaj verkis la progresigan E-lernolibron *Por la Praktikantoj. Pluaj paŝoj al vivanta lingvo* (la 1-a eldono en 1957, la 5-a eldono en 1991).

En 1951 Babin membriĝis en UEA. De 1952 ĝis 2013 li estis delegito kaj fakdelegito pri instruado. En 1998 Balbin estis elektita Honora Membro de UEA.

## Eksteraj ligiloj
*Forpasis Pierre Babin (1919-2015) – Gazetaraj Komunikoj de UEA, n-ro 572
*Foto pri Pierre Babin

Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Kategorio:Naskiĝintoj la 18-an de oktobro
Kategorio:Mortintoj la 2-an de marto
Mila van der Horst-Kolińska

**Mila VAN DER HORST-KOLIŃSKA** (naskiĝis la 26-an de aprilo 1927 en Parafianów apud Vilno, mortis la 13-an de decembro 2019 en Hago) estis esperantistino ekde 1960 kaj honora membro de UEA.

Laŭ deveno ŝi estis pola. Ŝi esperantistiĝis laŭ Cseh-metodo en 1960 kaj aliĝis al Pola Esperanto-Asocio (PEA) kiel dumviva membro. Ŝi estis sekretario de ties filio en Szczecin (1962-65) kaj aktive organizis kaj gvidis kursojn laŭ la aŭdvida metodo de Tibor kaj A. Sekelj. Ŝi funkciis kiel direkciano de Instituto por Oficialigo de Esperanto (1966-72). En SAT-kongreso (1972) ŝi konatiĝis kun sia estonta edzo Gerard van der Horst; post geedziĝo en 1975 translokiĝis al Hago, kie ŝi laboris en Internacia Esperanto-Instituto (1978-98), precipe por profesiigo de Cseh-metodaj instruistoj kaj modernigo de la Cseh-materialo per aldono de metodikaj konsiloj por instruantoj. Ŝia plej elstara atingo estas la realigo de la videokurso Mazi en Gondolando (1995). Ŝi estis membro de UEA kaj SAT ekde 1964, de ILEI ekde 1980, kaj ĉi ties honora membro ekde 1999.

Ŝi mortis en maljunuldomo en Hago la 13-an de decembro 2019, nokte je la 2-a horo.

## Lastaj vivjaroj 
En 2013 ŝi ekhavis akcidenton en sia hejmo, kaj ekde tiu tempo ŝi malaperis el la movado. En la unuaj tri jaroj de sia malsano ŝi estis flegata hejme de Katalin Kováts kaj Sylvain Lelarge, kiuj ekde 2017 aranĝis por ŝi prizorgadon en maljunuldomo en Hago, kie ili restis ŝiaj solaj vizitantoj ĝis ŝia vivfino. Mila ĝis la lasta monato de sia vivo - krom en la pola - parolis ankaŭ en Esperanto, ĝojis aŭdi raportojn pri la multobliĝo de Esperanto-lernantoj.

## Verko 
Pri siaj vivspertoj kaj travivaĵoj ŝi mem verkis libron, en kiu ŝi detale rakontis pri siaj junaĝo, renkontiĝoj, amo kaj graveco de Esperanto. La malboniĝinta sanstato de Mila malhelpis ŝin verki la duan volumon de sia biografio, nome la memoraĵojn pri la jaroj en Nederlando. La unuan volumon de la libro por postmorta publikigo ŝi konfidis al edukado.net, kies delonga subtenanto ŝi estis.

## Eksteraj ligiloj 
* Elŝutebla versio de la libro de Mila
* Novaĵraporto pri ŝia forpaso

## Referencoj 
Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Kategorio:Polaj esperantistoj
Ebbe Vilborg

**Ebbe VILBORG** (naskiĝis la , mortis la ) estis sveda filologo pri klasikaj lingvoj, docento pri antikva greka (helena) lingvo en la Universitato de Gotenburgo, esperantisto (ekde 1940), leksikografo, terminologo, interlingvisto kaj honora membro de UEA (ekde 2001).

Vilborg en 1955 doktoriĝis per la disertacio *Konstituo de nova tekstversio de la Helena romanverkisto Akilo Tacio*. En 1956 li fariĝis docento, poste specialisto pri la micena dialekto de la helena lingvo kaj li verkis *A Tentative Grammar of Mycenaean Greek*.

Li eklernis Esperanton en 1940 kaj estis membro de UEA ekde 1945, delegito de UEA dum duona jarcento. Membro de la Akademio de Esperanto (1962–1971). En 1947 li lernis volapukon kaj estis ano de la Volapuk-asocio Diläda valemik feda Volapükaklubas. En 1961 li diplomiĝis kiel "dalebüd". Laŭ la volapukmovada tradicio, la dokumenton enmanigis al li la ĉifalo Johann Schmidt.

De 1967 ĝis 1976 li eldonis la interlingvistikan-esperantologian cirkuleron Fokuso. Krom multaj prilingvaj artikoloj, precipe pri gramatikaj kaj terminologiaj temoj, li aŭtoris la poŝvortaron *Lilla Esperanto-ordboken* ("Malgranda Esperanto-Vortaro" 1958, 1988), *Esperanto – moderna lingvo* (kun Vilho Setälä kaj Carl Støp-Bowitz, 1965), *La participa problemo en la Akademio* (1973), *Supplement till Svensk-esperantisk ordbok* ("Suplemento al la sveda-esperanta vortaro" de Sam Owen Jansson, Frits Lindén kaj Birger Gerdman de 1934, supl. de 1975), la grandan vortaron *Ordbok svensk-esperanto* kun 50 000 kapvortoj (1992) kiu estas ankaŭ rete serĉebla, kaj la fundamentan verkon en la kampo de la Esperanta etimologio, *Etimologia Vortaro de Esperanto* (1989–2001, kvin volumoj), pro kiu li ricevis la OSIEK-premion en 1992.
## Verkoj
*1955  *Konstituo de nova tekstversio de la Helena romanverkisto Akilo Tacio*;
*1958 *Lilla Esperanto-ordboken;
*1965 *Esperanto moderna lingvo*  (kun Vilho Setälä kaj Carl Støp-Bowitz);
*1973 *La participa problemo en la Akademio*;
*1975 *Supplement till Svensk-esperantisk ordbok*;
*1992 *Ordbok svensk-esperanto*;
*1989-2001 *Etimologia Vortaro de Esperanto*;
### Recenzoj
Pri *La participa problemo en la Akademio''

## Vidu ankaŭ 
* Sciencaj Studoj bazitaj sur originalaj esploroj kaj observoj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*Libroj  de kaj pri Ebbe Vilborg en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* Artikoloj  de kaj pri Ebbe Vilborg en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
* Biografieto en Terminoteko  4a jaro, 2/1994 (n-ro 10), p.&nbsp;20-21.

Kategorio:Esperanto-vortaristoj

Kategorio:Svedaj esperantistoj
Kategorio:Svedaj lingvistoj
Psikologia konsultado

**Psikologia konsultado** estas procezo de psikologia helpado per interparolado. Psikologoj konsultantoj opinias, ke oni povas vekigi aldonajn psikologiajn fortojn kaj energiojn en homo per speciale organizita procezo de komunikado. Psikologia konsultado diferencas de psikoterapio per sia mallonga tempolino, malplia profundeco de efiko, malpliaj ŝanĝoj en presono de konsultato. Konsultado celas en pli supraĵa laboro kun kliento ol psikoterapio. Konsultanto laboras kun psike sanaj homoj sed ne kun patalogiaj pacientoj. Ĉefa celo de konsultado - helpi al homo trovi internajn risurcojn por eliri el krizo aŭ solvi traŭmatigan vivan situacion. Kelkaj aŭtoroj opinias, ke konsultado estas unua etapo de psikoterapio.

Oficiale Konsulta branĉo de aplika psikologio aperis en 1951 dum Nord-okcidenta Usona Konferenco kiam oni decidis anstataŭigi fakon "Konsultado kaj administrado" per "Konsulta psikologio".

## Vidu ankaŭ 
* Psikoterapio

Kategorio:Psikologio
Flegmulo

**Flegmulo** estas homo, kiu apartenas al unu el kvar tipoj de temperamento (laŭ klasifiko de Hipokrato aŭ Ivan Pavlov). Homo de tiu tipo estas malrapidema, trankvila, senemocia. Li havas ne altan nivelon de psika aktiveco, do humoro lia estas neŝanĝema kaj emociaj statoj preskaŭ ne estas videblaj. Flegmulo malfacile kaj malrapide ŝanĝas unu specon de agado per alia kaj malbone sin sentas en novaj nekonataj medioj.  Se cirkonstancoj estos malfavoraj, li povas iĝi atonia, malenergia,  pala emocie.

## Vidu ankaŭ
* Temperamento
* Melankoliulo
* Kolerikulo
* Sangvinulo

Kategorio:Psikologio
Kategorio:Helena medicino
Kategorio:Emocioj
Evansville

''''* (prononcata *EV-ans-vil'') estas urbo en la subŝtato Indianao. Ĝi situas en la sudokcidenta parto de la ŝtato ĉe la rivero Ohio. Ĝi estas la ĉefurbo de Kantono Vanderburgh. Ĝi estas la tria plej granda urbo en Indiana, kun  loĝantoj laŭ la popolnombrado de 2000.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Urboj de Indianao
Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj
Sahelo

**Sahelo** ( signifante 'bordo') estas la limregiono en Afriko inter Saharo kaj la pli malsekaj regionoj sude de Saharo. La regiono etendiĝas de Atlantiko ĝis la Ruĝa Maro kaj inkluzivas partojn de la sekvaj landoj: Senegalo, Maŭritanio, Malio, Burkino, Niĝero, Niĝerio, Ĉado, Sudano, Etiopio, Eritreo, Ĝibutio, Somalio.

Pro malfacilegaj vivkondiĉoj la naturo en tiu regiono estas tre specifa kaj ĉe bestoj kaj ĉe plantoj; tie vivas multaj endemismoj, ekzemple inter birdoj la Sahela turto (*Streptopelia roseogrisea*). Fitogeografie, Sahelo estas aparta flaŭra provinco el la Sudano-Zambezia Regiono de la Paleotropika Regno (vidu: Flaŭra regno ).

## Vidu ankaŭ 
* Alianco de Sahelaj Ŝtatoj
* G5 Sahelo
* Islamisma insurekcio en Sahelo
* Komunumo de la Sahel-Saharaj Ŝtatoj
* Rikoltado de pluvakvo en Sahelo
* Sahela savano de akacioj
* Sonhaja regno
Urbestro

**Urbestro** estas politikisto kiu laboras kiel la estro de urbo. Tutmonde estas granda diverseco de leĝoj kaj kutimoj pri la povoj kaj devoj de urbestro kaj pri la manieroj elekti lin aŭ ŝin. La urbestro povas roli kiel memstara estro de la plenuma povo de la urba registaro, prezidanto de plurhoma regantaro sen multe da individua povo, aŭ nur ceremonie. La devoj de urbestro povas esti la nomumado kaj kontrolado de urbaj instancoj kaj dungitoj, liverado de bazaj publikaj servoj al urbanoj, kaj plenumado de urbaj leĝoj, foje ankaŭ federeraj aŭ landaj. Urbestro povas esti elektita rekte de la urbanoj, aŭ esti elektita de rega konsilio, kiu siavice estis elektita de la urbanoj, aŭ esti nomumita de iu supera instanco. En landoj kie municipo ne devas havi la ĝustan grandon por nomiĝi urbo, **municipestro** povas esti utila termino.

## Laŭ landoj
### Ĉinujo
En la Popola Respubliko Ĉinujo, la municipestro () povas esti la ĉefadministranto de iu ajn municipo, ĉu provincranga, prefektujranga, aŭ subprefektujranga. La urbestro normale estas la plej konata reganto en urbo, kvankam duaranga post la loka sekretario de la Komunista Partio. La urbestro estas ankaŭ la urba partia vicsekretario. Teorie la urbestro respondecas pri administrado de la urbo, dum la partia sekretario respondecas pri ĝeneralaj politikoj kaj regado de la partia burokrataro, sed praktike la roloj kolizias kaj kaŭzas konfliktojn.

### Barato
En Barato, urbestro estas la estro de municipa korporacio, kiu estas la regoformo de urboj kun loĝantaro de pli ol miliono. Urbestro havas kaj ceremoniajn kaj funkciajn rolojn. En la plej multaj barataj ŝtatoj la urbestro elektiĝas de la korporacianoj (kiuj siavice estas elektitaj rekte de siaj distriktanoj), kun escepto de naŭ ŝtatoj: Biharo, Ĉatisgaro, Harjano, Ĝarkando, Madjapradeŝo, Odiŝo, Utarpradeŝo, Telangano kaj Utarakando, kie la urbanoj rekte elektas la urbestron.

## Vidu ankaŭ 
* Ŝoltiso
* Guberniestro