open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jatov

eta|dekstra|300px|Jatov situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Jatov situas en la bluigita distrikto
**Jatov,** hungare **Jattó** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

* Areo: 19 km²
* Supermara alteco: 116 m
* Loĝantaro: 780
* Poŝtkodo: 941 09
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Šaľa-Nové Zámky. La lasta troviĝas 20 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko kaj ferepoko, sed loĝis tie ankaŭ keltoj. La unua mencio pri la loko devenis el 1236 e formo *Itou*. Dum la historio formiĝis vilaĝoj Suba kaj Malgranda *Jattó*, kiuj estis eksteraj partoj de Tvrdošovce. Ĝis 1919 la loko apartenis al Nyitra (reĝa departemento). Poste la regiono iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la loko rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 1952 naskiĝis memstara vilaĝo *Jatov*. En 2001 loĝis tie 791 da homoj (753 slovakoj, 34 hungaroj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Vendelo de 1760

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Łukasz Żebrowski

. Li estis ankaŭ komitatano A de TEJO (2008-2009) kaj Esperanto-ĵurnalisto kunlaborinta kun la Pola Radio en Esperanto, Varsovia Vento Elsendoj kaj Pola Esperantisto.

Nuntempe li loĝas en Varsovio, kie li finstudis konstruarton ĉe la Varsovia Vivscienca Universitato. Esperanton li eklernis en 2003 kaj ekde tiam partoprenis multajn esperanto-aranĝojn en Eŭropo kaj aktivas en pluraj esperanto-organizoj. Inter liaj hobioj menciindas, krom vojaĝado, ankaŭ Varsovio, fotado, ĵurnalismo, muziko, kaj politiko.

Łukasz estis membro en la organizaj teamoj de pluraj Esperanto-aranĝoj, inkluzive de la 61-a IJK (2005) en Zakopane, la 65-a IJK (2009) en Liberec', kaj pluraj Ago-Semajnoj. Kune kun Rolf Fantom li iniciatis Junularan E-Semajnon.

Li estas sekretario de Pola Esperanto-Junularo (ekde 2013 kaj ekde 2014).

En 2022 li subtenis la muzikalon June kaj Kune.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Persona retpaĝaro de Łukasz Żebrowski 
* La lasta prezidanto  (intervjuo por TEJO Tutmonde) 

Kategorio:Varsovianoj
Kategorio:Estraranoj de PEJ
Kategorio:Prezidantoj de TEJO
Kategorio:Naskiĝintoj en Pollando
Kálmán Váczy

**VÁCZY Kálmán** (va:ci) estis rumanuja hungara botanikisto naskita en Cărpiniș (Roșia Montană) la 20-an de marto 1913 kaj mortinta en Kluĵo la 12-an de aprilo 1992. Li estis la edzo de bibliografino Leona Váczy, la patro de botanikistino Katalin Bartók

## Biografio
Li studis juron. Kiel botanikisto lia esplorkampo estis la flaŭro, plantsitemologio kaj historio de botaniko. Li estis ĉefkunlaboranto kaj kunulaŭtoro de 12 voluma verko pri flaŭro de Rumanujo (*Flora R.P.R.*). Post la morto de Erazmus Gyula Nyárády li sole verkis kaj redaktis la 13-an, la lastan volumon.

## Verkoj
**Carl Linné (1707-1778), a természet rendszerezője*http://mek.oszk.hu/05200/05218 
**Dicţionar botanic poliglot* - Botanika vortaro en latina, rumana, angla, germana, franca, hungara, rusa lingvoj.http://mek.oszk.hu/04800/04859 
**Nyárády Erazmus Gyula, a természettudós* (kun Sándor Bartha)http://mek.oszk.hu/05200/05225 

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Botanikistoj
Guanozina trifosfato

**Guanozina trifosfato** aŭ **guanozina trifosfato** (ĉefliteroj **GTP**) estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la guanozino kaj unu molumo de trifosfata acido. Ĝi estas blanka, higroskopa, senodora solidaĵo, solvebla en akvo. Guanozina trifosfato posedas 10 karbonatomojn, 16 hidrogenatomojn, 5 nitrogenatomojn kaj 14 oksigenatomojn. Guanozina trifosfato uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de guanozinaj derivaĵoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado de **guanozina trifosfato** per traktado de **guanozino** kun **trifosfata acido**:

### Sintezo 2 
* Preparado de **guanozina trifosfato** per traktado de **trifosfata anhidrido** kun **guanozino**:

### Sintezo 3 
* Preparado de **guanozina trifosfato** per traktado de **trifosfata acido** kun **guanozina klorido**:

### Sintezo 4 
* Preparado de **guanozina trifosfato** per traktado de **trifosfata anhidrido** kun **guanozina klorido**:

## Vidu ankaŭ 
* Pirofosfatoj
* Ciklo de Krebs
* Guanosina trifosfato
* Mitokondrio

## Referencoj 
Kategorio:Pirofosfatoj
Kategorio:Nukleotidoj
Kategorio:Biomolekuloj
Kategorio:Karbonhidratoj
Kategorio:Ĉelbiologio
DEFA

**DEFA** interalie estas la mallongigo de
* *Deutsche Film AG*, ŝtata filmproduktejo de la socialisma ŝtato GDR, kun studioj en Potsdam-Babelsberg, kiun ĝi heredis de la filmprodukta kompanio *UFA* (Universum Film AG, fondita en 1917)
* Dana Esperantista Fervojista Asocio
Rivero Kankakee

eta|dekstra|350ra
La **rivero Kankakee** estas rivero kiu fluas en la  de Indianio kaj Ilinojso. Ĝi longas ĉirkaŭ 144 km kaj fluas tra nordokcidenta Indianio kaj nordorienta Ilinojso. La rivero estas flankrivero de la Ilinojo.
Ĝia vojo ne estas natura. Por krei kulturkampojn, homoj rektigis la riveron. Antaŭ tio la rivero drenis unu de la plej grandaj malsekejoj en Nordameriko.

## Geografio 
La rivero Kankakee komencas flui en nordokcidenta Indianao ĉirkaŭ 8&nbsp;km sude de South Bend. La rivero fluas en rekta, malnatura kurso (Vidu super…) ĉefe sudokcidente tra kampara kulturkampo. Ĝi formas la sudajn kantonlimojn de la kantonoj: Porter, La Porte, kaj Lake. Kaj formas la nordajn kantonlimojn de la kantonoj: Starke, Jasper, kaj Newton.

Kiam la rivero eniras la kantonon Kankakee, en Ilinojso, ĝi kurbas okcidenten ĝis la rivero Iroquois fluas en la riveron Kankakee el la sudo. Ĉi tio okazas 5&nbsp;km sudokcidente de la urbo Kankakee. La rivero tiam kurbas nordokcidenten por la pli malalta vojaĝo kiu estas 56&nbsp;km. Ĝi ligas la riveron Des Plaines el la sudo kaj formas la Riveron Ilinojon. Ĉi tiu okazas ĉirkaŭ 80&nbsp;km sudokcidente de Ĉikago.

## Historio 
La rivero Kankakee estis uzata por transporti objektojn kaj homojn per Indianoj kaj fruaj eŭropaj setlantoj. Proksime ĉe la komenco de la rivero, ekzistis transport-vojo al la Saint Joseph Rivero kiu fluas al la Miĉigana Lago.

En la komenco de la 19-jarcento, la rivero estis preskaŭ 384&nbsp;km longa. Multe da malsekejoj estis ĉirkaŭ la rivero ĝis ili estis drenitaj por krei kulturkampon. La supra rivero estis ŝaneliginta por permesi la transportadon de ligno sur la rivero.
Sed la ŝaneligado kaŭzis inundojn.

Kategorio:Riveroj en Ilinojso
Kategorio:Riveroj en Indianio
JR Orienta

eta|250px|regionoj de la pasaĝeraj kompanioj de la JR, tiu de la JR Orienta markita verde
**Kompanio JR Orienta** (, laŭvorte: *Orient-Japania Pasaĝera fervoja Akci-kompanio*, mallongite: JR , *JR Orient-Japania*) estas japana pasaĝera fervoja kompanio. Ĝi estas membro de grupo "JR" (aŭ "Japana Fervoja Reto"), do la linioj de la kompanio formas subreton de la tut-japania reto "JR". Ĝi heredis fervojajn liniojn de estinta ŝtata kompanio Japana Nacia Fervojo. Ĝia areo de servo estas nord-orienta parto de Honŝuo, kiu konsistas el regionoj Tohoku, Kanto, parto de regiono Koŝinecu kaj orienta parto de gubernio Ŝizuoka.

## Linioj 
### Ŝinkansenaj linioj 
#### Linioj en la regiono Kanto 
### Linioj de la regionoj Tokaj kaj Koŝinecu 
### Linioj de la regiono Tohoku 
## Vidu ankaŭ 
* *Suica*
* Japana Fervojo (grupo de kompanioj)

Kategorio:Fervojo en Japanio
Kategorio:Fervoja transporto en Tokio
Kategorio:Japanaj firmaoj
Kategorio:Fervojaj kompanioj en Japanio
Kategorio:JR
Faŝisma saluto

eta|dekstra|300px|Salutado de Hitler, 1935
**Heil Hitler** estas naziepoka germana saluto. Ĝi estis uzata ankoraŭ antaŭ tio, ol NSDAP ekregis en Germanio, sed precipe en tempoj de la Tria regno, kiam ĝi iĝis ĝenerala saluto kaj montro de simpatio al Adolf Hitler.
[eta|maldekstra|[Charlie Chaplin parodias la hitleran saluton *Heil Hitler* en la filmo The Great Dictator, Usono, 1940 (la filmo havas kvazaŭ-Esperantajn signojn) (1940)]]
La salutado estis uzata dum ĉiuj renkontiĝoj, kiam ĝi estis akompanata ankoraŭ per levo de la dekstra brako en nivelo de la ŝultro; tiu salutgesto estis simila al tiu de la italaj faŝistoj, kiuj ŝajne klopodis imiti la saluton de la romianoj. La 24-an de julio 1944 ekvalidis ordono, laŭ kiu la esprimo *Heil Hitler* estis deviga saluto inter ĉiuj armeanoj de la Tria regno.
[eta|dekstra|[Hitlera Junularo en Berlino, 1933]]

[eta|maldekstra|La germanaj lernantoj kun la [Heil Hitler (*Deutscher Gruß*), 1934]]
eta|maldekstra|200px|La karikaturo de Herbert Marxen: *Wollt ihr den totalen Krieg?*, ĉ. 1945

## Vidu ankaŭ 
* Zogisma saluto
* Romia saluto
* August Landmesser

Kategorio:Adolf Hitler
Kategorio:Naziismo
Kategorio:Salutoj
Kategorio:Germanaj vortoj kaj esprimoj
Foliigita pasto

eta|Vol-au-vent (volovano)
**Foliigita pasto** aŭ **pufa pasteĉo** estas produkto kiu konsistas el maldikaj folioj de pasto. Ĝi estas farata per plurfoja ŝmirado de tavolo da butero aŭ margarino sur tavolo da pasto, kaj ĝia posta faldado kaj laminato.

Ĝi estas "tute preta kaj finita" aĉetebla en preskaŭ ĉiu superbazaro. Krom por dolĉaĵoj foliigita pasto tre taŭgas ankaŭ por nedolĉaj frandaĵoj kiel pasteĉoj.

La diferenco inter foliigita pasto kaj aliaj rulitaj bakaĵoj kiel danaj bakaĵoj aŭ kornaj bulkoj kuŝas ĉefe en la pasto. Neniu gisto estas aldonita al la folikukaĵo; gisto ankaŭ estas utiligita kiel fermentagento en danaj bakaĵoj. La pastoj ankaŭ enhavas sukeron, lakton kaj aliajn ingrediencojn, laŭ viaj bezonoj kaj la recepto.

Foliopasto (fermentŝveligita) kiu ankaŭ oftas en greka kaj mezorianta kuirarto, estas tre simila al foliigita pasto. eta|250x250px|Pomobuĥto el foliigita pasto.

## Ingrediencoj 
* 500g da faruno
* 500g da butero aŭ margarino
* 250g da akvo
* 10g da salo
* iom da gisto

## Bakaĵoj de foliigita pasto 
Bakitaj varoj faritaj el foliigita pasto apartenas al la klaso de bonaj bakaĵoj.

Ĝi funkcias kiel bazo por:

* Baklavo
* Baniza en Bulgario, kun salakva fromaĝplenigaĵo
* *Pastel de Belém/nata* kun kremplenigaĵo estas kukbakaĵo el Portugalio
* Porka orelo (kukaĵo)
* *Sfogliatelle*, itala kukbakaĵo
* Kirlovaĵo
* Volovano (fr: *Vol-au-vent*)
* Mille-feuille (franca por milfolio)
* *Tarte Tatin*, franca pomtorto

## Vidu ankaŭ 
* Foliopasto (fermentŝvelita)
* Pasteĉoj de fermentŝvelita foliopasto
* Samosa
* Huntuno
* Claudia Roden
* Tompuso

## Eksteraj ligiloj 
* Pri la farado de foliigita pasto  (nederlande)

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Bakaĵoj
Ludwigshöhe (apartigilo)

**Ludwigshöhe** havas plurajn signifojn:
* **Ludwigshöhe** estas komunumo en la distrikto Mainz-Bingen de la federacia lando Rejnlando-Palatinato.
* **Ludwigshöhe** estas monto en la Monte-Rosa-Masivo en Valezaj Alpoj.
Dent Blanche

**Dent Blanche** (Esperanto ankaŭ **Dento Blanka**, historia germana nomo ne plu uzata estas **Steinbockhorn**) estas piramidforma montpinto en la Valezaj Alpoj sur la lingvolimo inter la franca kaj germana parto de Svislando. De la pinto eliras kvar krestoj praktike ekzakte laŭ la kvar ĉieldirektoj norden, suden, orienten kaj okcidenten. La pinto mem je tri flankoj do ĉiu-flanke krom en nordoriento estas praktike senglacia en alteco super 3700 m. Nur en la norda flanko glaĉeroj jam ekfluas de la pinto, nome tie naskiĝas Grand-Cornier-Glaĉero, tributglaĉero de Zinal-Glaĉero. Ĉe la piedo de la suda flanko naskiĝas Schönbiel-Glaĉero, kiu kun longeco de 4 km estas norda tributglaĉero de Zmutt-Glaĉero, kaj ĉe la okcidenta flanko naskiĝas tributglaĉeroj de Ferpècle-Glaĉero.

## Unua grimpo 
La unua grimpo sukcesos la 18-an de julio 1862 farde de Thomas Stuart Kennedy, *William* kaj *C. Wigram* kun la gvidantoj *Jean-Baptiste Croz* kaj *Johann Kronig*.

## Montkabanoj 
Sude de Dent Blanche situas je alteco de 3507 m s.m. la Dent-Blanche-Kabano de la Svisa Alpismo-Klubo (SAC). Ĝi atingeblas de Valo de Hérens tra la Manzettes-Glaĉero. De tie la normala grimpvojo kondukas tra la sudkresto al la pinto.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo pri la 4000-metraj pintoj de la Alpoj
* Grimpado de Dent Blanche

Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Alpaj kvarmiluloj
Kategorio:Kantono Valezo
Jersey

La anglalingva vorto *Jersey* povus referi al

## Geografio 
* La Manikinsulo Ĵerzejo de Britio.
* La ŝtato Nov-Ĵerzejo de Usono.

## Kino 
* La hindialingva filmo *Jersey* [ĝarsi] de Bolivudo, de 2022.

## Alia 
* speco de vesto, proksimume pulovero
Dubník

**Dubník,** hungare **Csúz** [ĉUz] estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.
eta|maldekstre|Vido al Dubník
## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo en kaldrono, ĉe kunfluejo de 2 rojoj, laŭ traira flankovojo. Nové Zámky troviĝas 22 km.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio pri la loko devenis el 1236 en formo *Chus*. En 1910 loĝis tie 1912 da homoj (hungaroj en majoritato, slovakoj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Komárom (reĝa departemento), al la distrikto de Udvard. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1775 da homoj (1143 hungaroj, 580 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Elizabeto de Hungario de 1754 
* kruco de 1788 
* postrenesanca kastelo de Csúzy (ĉUzi) de ĉirkaŭ 1680, poste klasikismiĝis, en 1998 renoviĝis, nun muzeo
* kalvinana preĝejo, apude kruco de 1817 
* abatejo
* 2 akvorezervujoj
eta|Kastelo en Dubnik
eta|Plafona pentraĵo en kupolo
## Famuloj 
En la iama Csúz naskiĝis:
* hungara ministro Dénes Berinkey
* hungara abelisto Kálmán Sőtér.

## Ĝemelkomunumo 
*  Kemenesszentpéter, Hungario

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Ruth Dreifuss

eta|Ruth Dreifuss
**Ruth Dreifuss** naskiĝis la 9-an de januaro 1940 en Sankt-Galo, Svislando. Ŝi estas svisa politikistino de la Socialisma Partio de Svislando kaj eksa federacia konsilantino. Ŝi fariĝis en la jaro 1999 kiel unua virino kaj unua judino federacia prezidantino de Svislando.

## Biografio 
Ruth Dreifuss licenciĝis en ekonomiaj sciencoj ĉe la Universitato de Ĝenevo. Poste ŝi laboris kiel ĵurnalistiono por Coopération de 1961 ĝis 1964, pose kiel sociologia asistantino en la psikilogia centro de la Universitato de Ĝenevo de 1965 ĝis 1968 kaj universitata asistantino de 1970 ĝis 1972.

Ŝi tiam fariĝis scienca adjunktino ĉe la direkcio por kunlaboro kaj humanisma helpo de la Federacia Departamento por Eksteraj Rilatoj de 1972 ĝis 1981. La 1-an de novembro de 1981 ŝi fariĝis sekretario de la Unio Sindikata Svisa, postenon, kiun ŝi plenigis ĝis la 31-a de marto 1993, kiam ŝi komencis sian postenon en la Federacia Konsilio. Inter 1989 kaj 1992 ŝi estis membro de la urba parlamento de Berno. En 1991 ŝi malsukcesis en la elektiĝi al la Nacia Konsilio de Svislando. Ruth Dreifuss estis elektita la 10-an de marto 1993 al la Federacia Konsilio de Svislando. Antaŭ ŝia elekto la parlamento rifuzis elekti la oficialan kandidatinon de la Social-Demokrata Partio, s-ino Christiane Brunner, anstataŭ kiu estis elektita Francis Matthey. Sekvis granda protesto de la virinoj en la tuta lando. Matthey rifuzis sian elektiĝon pro premo de sia partio. Dreifuss estis prezidanto de la Federacia Konsilio en la jaro 1999. Ŝi forlasis la postenon de federacia konsilanto en la jaro 2002.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de la federaciaj konsilantoj de Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio de Ruth Dreifuss (Jewish Women Encyclopedia) 

Kategorio:Federaciaj konsilantoj de Svislando
Kategorio:Svisaj politikistoj
Massospondylus

**Massospondylus** estas dinosaŭra genro.

## Taksonomio 
La sekva klasado baziĝas je pluraj fontoj, inter aliaj Wilson 2002

* **Subordo Saŭropodomorfoj**
** *Efraasia*
** *Saturnalia* - Saturnalio
** *Thecodontosaurus* - Tekodontosaŭro
** '*Infraordo Prosaŭropodoj *Prosauropoda'''*
*** Familio Massospondylidae 
*** Familio Plateosaŭredoj *Plateosauridae''
*** Familio Riojasauridae

Kategorio:Dinosaŭroj
Flago de Meksiko

200px|dekstra|eta|la flago de Meksiko

La **flago de Meksiko** oficiale akceptiĝis je la 16-a de septembro 1968. Ĝi estas trikoloro verda, blanka kaj ruĝa. Tiuj koloroj estas la koloroj de la nacia liberiga armeo de Meksiko.

La nacia flago de Meksiko estas ortangulo dividita en tri zonoj vertikalaj de egala proporcio, de verda , blanka kaj ruĝa (maldekstra dekstra) koloroj ordigitaj ekde de la stango.

Kvankam la flago nur akceptiĝis en 1968, la flago venas de flago kiun oni unue hisis je la 2a de novembro 1821. La blazonon de Meksiko oni nur du jarojn poste enmetis. La blazono reprezentas legendon ĉirkaŭ la azteka ĉefurbo Tenochtitlán. Tenochtitlán situis samloke kiel la nuna ĉefurbo de Meksiko Meksikurbo. Oni plurfoje ŝanĝis la blazonon dum la historio. Ĉiujn ŝanĝojn oni transprenis al la flago.

## Armeaj flagoj 

dosiero:Naval jack of Mexico.svg|Flago de la mararmeoflankrilato 1:1

Meksiko
Kategorio:Naciaj simboloj de Meksiko
Kategorio:Meksiko
Kategorio:Flagoj de Meksiko
Rivero Wabash

300ra|eta|dekstra|La rivero Wabash ĉe Covington, Indianio
La **rivero Wabash** estas rivero kiu fluas en (aŭ formas la ŝtatlimon de) la Usonaj Ŝtatoj de Ohio, Indianio, kaj Ilinojso. La rivero fluas okcidente kaj tiam sude al ĝia enfluo kun la Ohio-Rivero.

## Historio 
La rivero formis kiam la Viskonsino Glaciejo fandiĝis kaj akvo superfluis la glaciejan morenon kiu estis sude de Fort Wayne, Indianio. La forta akvo kreis la vojon de la rivero kiu estas uzanta nuntempe.

La nomo de la rivero venas el la Franca vorto "Ouabache". Tiu ĉi nomo venas el la mjamia vorto "waapaahšiiki" kiu signifas "ĝi brilas blanke". La frazo reflektas tempon kiam la akvoj de la rivero estis tiom klaraj ke eblis vidi la limŝtonan riveran fundon.

## Urboj kaj urbetoj ĉe la rivero 
Multe da urboj kaj urbetoj estas ĉe la rivero Wabash.
La rivero iras tra tri ŝtatoj. Kaj ili estas en ordo sub.

### Ohio 
* Fort Recovery

### Indianio 
* Andrews
* Attica
* Bluffton
* Clinton
* Covington
* Delphi
* Huntington
* Lafayette
* Lagro[eta|300ra|La rivero Vabaŝo ĉe [Williamsport (Indianio).]]
* Logansport
* Markle
* Merom
* Montezuma
* Newport
* New Harmony
* Perrysville
* Peru
* Terre Haute
* Vincennes
* Wabash
* West Lafayette
* Williamsport

### Ilinojso 
* Grayville
* Hutsonville
* Maunie
* Mount Carmel
* St. Francisville

Kategorio:Riveroj en Ilinojso
Wabash
Kategorio:Riveroj en Ohio
Fritz Ullmann

**Fritz ULLMANN** (* 2a de julio 1875 en Fürth; † 17a de marto 1939 en Genf estis germana kemiisto. Inter 1905 kaj 1913 kaj de 1922 - 1925 li instruis ĉe la teknika altlernejo de Berlin, unue kiel privatdocento, poste kiel profesoro. Inter 1914 kaj 1922 li publikigis la unuan eldonon de enciklopedio de teknika kemio en 12 volumoj (grava ĝis hodiaŭ).

Kategorio:Germanaj kemiistoj
Kourion

maldekstra|eta
**Kourion** (asira Ku-ri-i, , ) estis antikva urbo sur la insulo Cipro. Ĝi situis ĉe mardeklivo en la okcidento de la duoninsulo Akrotiri, sudokcidente de Limassol. Oni fondis la urbon plej verŝajne en la 13-a jarcento a. K. kiel setlejo de la mikenoj.

Kategorio:Antikvaj urboj
Kategorio:Urboj de Kipro
Kategorio:Historio de Kipro
Josefine Schalk

**Josefine SCHALK** (n. 6-a de novembro 1850 en Trier; † 1919) estis germana pentristino. Schalk estis lernantino de la desegnoinstruisto Heinrich Hasselhorst. Ŝi longe verkis kaj vivis en Munkeno, sed en 1902 ŝi translokiĝis al Kronberg im Taunus. Ŝi amikiĝis kun la pentristo Fritz Wucherer kaj post 1912 vivis en lia familio. Schalk mortis 69 jaraĝa.

Kategorio:Germanaj pentristoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1850
Kategorio:Mortintoj en 1919
Margaret Osborne duPont

**Margaret Osborne DUPONT** (naskiĝis la  en Joseph, Oregono, mortis la 24-an de oktobro 2012) estis usona tenisludistino.

Dum la longa kariero de Margaret Osborne duPont ŝi gajnis kvinfoje la French Open, sepfoje Wimbledon kaj 25-foje la US Open. La lastan titolon ŝi gajnis en Wimbledon en la jaro 1962 en la aĝo de 44 jaroj (miksita duopo).

eta|maldekstra|Margaret Osborne (maldekstre) kaj A. Louise Brough

Kategorio:Usonaj tenisistoj
Kolta

eta|dekstra|300px|Vilaĝdomo de Kolta
eta|dekstra|300px|Preĝejo de Kolta
eta|dekstra|300px|Kulturdomo de Kolta
**Kolta,** (ankaŭ hungare) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

* Areo: 26&nbsp;km²
* Supermara alteco: 156–287 m
* Loĝantaro: 1490
* Poŝtkodo: 941 33
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso:

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ ĉefvojo Šahy-Nové Zámky. La lasta troviĝas 21, Komárno 41&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj la keltoj loĝis tie. La unua mencio pri la loko devenis el 1337. La kampoj longe apartenis al familio Kürthy (kurti). Dum la turkoj la vilaĝo senhomiĝis, poste slovakoj, fine germanoj kaj judoj alvenis. Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Komárom (reĝa departemento), al la distrikto de Udvard. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1944 la judoj estis deportitaj. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. Fine de la 20-a jarcento akvodukto kaj gasodukto konstruiĝis. En 2004 loĝis tie 147 da homoj (plejparte slovakoj).

Ne menciitaj vilaĝservoj estas baza lernejo, infanĝardeno.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1822
* kapelo omaĝe al Urbano la 1-a de 1846
* nobeldomo de Kürthy
* skulptaĵo pri Anton Bernolák

## Famuloj 
En la vilaĝo naskiĝis hungara poeto Győző Dalmady.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Moldovan

**Moldovan** estas la familia nomo de la jenaj personoj:

*Angela Moldovan (* 1927), rumana kantistino
*Emil Radu Moldovan (* 1968), rumana politikisto
*Ilie Moldovan (* 1928), rumana sciencisto de ekonomiko
*Ioan Micu Moldovan (1833-1915), rumana historiisto, teologo kaj filologo
*Iuliu Moldovan (1882-1966), rumana medicinisto
*Mircea Moldovan (* 1936), rumana reĝisoro
*Oleg Moldovan (* 1972), moldava sportisto
*Ovidiu Iuliu Moldovan (1942–2008), rumana aktoro
*Roman Moldovan (1911-1996), rumana ekonomikisto kaj sociologo
*Stefánia Moldován  (1931–2012), hungara operkantistino
*Vasile Moldovan (1825-1895), politikisto
*Viorel Moldovan (* 1972), rumana futballudisto
Radermacher

**Radermacher** estas la familia nomo interalie de la jenaj personoj:

*Franz Josef Radermacher (* 1950), matematikisto kaj ekonomikisto
*Hans Radermacher (* 1929), germana filozofo
*Jacob Cornelis Matthieu Radermacher (1741-1783), oficiro de la Nederlanda Kompanio de Orienta Hindio kaj naturesploristo
*Karin Radermacher (* 1945), germana politikistino
*Walter Radermacher (* 1952), ĝenerala direktoro de Eurostat

Kategorio:Germanaj familiaj nomoj
Komjatice

**Komjatice,** hungare **Komját** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

## Bazaj informoj 
* Areo: 31 km²
* Supermara alteco: 130 m
* Loĝantaro: 4260
* Poŝtkodo: 941 06
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
Komjatice situas laŭ riverbranĉo Malgranda Nitra, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Nitra (urbo)-Nové Zámky. La lasta troviĝas 25, Nitra (urbo) 18 km-ojn for.

## Historio 
Laŭ la restaĵoj la vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio pri la loko devenis el 1256 en formo *terra Kamnati*. En 1411 fortikaĵo konstruiĝis, en 1663 malkonstruiĝis. En 1573 presejo fondiĝis, kiu estis samtempe centro de kalvinismo. Dume la vilaĝo iĝis kampurbo. En 1668 la kalvinanoj foriris, alvenis katolikaj ĉeĥoj kaj slovakoj. Dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la loĝantoj multe suferadis. En 1783 tertremo okazis. Inter 1844-1860 tie vivis Andreo Czaban. Li kontraŭbatalis la alkoholismon. En 1910 loĝis tie 4104 da homoj (3186 slovakoj, 697 hungaroj). Ĝis 1918 la vilaĝo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al la distrikto de Érsekújvár. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En la ĉirkaŭaĵo la hungaroj estis pli. En 1945 la loko estis bombardita. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 1990 tie naskiĝis movado por esti la slovaka oficiala lingvo. En 2001 loĝis tie 4207 da homoj (4125 slovakoj, 28 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al apostoloj Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo de 1651
* katolika preĝejo omaĝe al Elizabeto de Hungario de 1751
* restaĵo de la fortikaĵo

## Famuloj 
* en Komjatice naskiĝis hungara fizikisto István Cornides
* en la iama Komját naskiĝis:
** hungara aktoro Vilmos Foltényi
** hungara inĝeniero Jenő Gondár
eta|maldekstre|Preĝejo Sankta Elizabeto en Komjatice
eta|Busto pri Ondrej Czaban de Komjatice

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Lipová (distrikto Nové Zámky)

**Lipová,** hungare **Nyitramalomszeg** [njitramalomseg] estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. La historia slovaka vilaĝnomo estis *Mlynský Sek*.
eta|maldekstre|Preĝejo de Lipová

## Situo 
La vilaĝo situas laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Nitra-Nové Zámky. Ĉefvojo en la sama direkto preteriras. Šurany troviĝas apude, Nové Zámky 13 km for.
  
## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis el 1379 en formo *Molmuzegh*. Dum la turkoj la vilaĝo senhomiĝis. En 1876 la fervojo atingis la vilaĝon. En 1910 loĝis tie 903 homoj (plejparte slovakoj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al la distrikto de Nové Zámky. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 parto de memstara Slovakio. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 1960 Ondrochov (hungare Ondrohó) kaj Lipová kuniĝis. En 2001 loĝis tie 1592 homoj (1547 slovakoj, 15 hungaroj).

## Ondrochov 
La iama vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio devenis el 1156. En 1311 kvazaŭreĝo Mateo Csák (ĉAk) faris senhoma la vilaĝon. Meze de la 15-a jarcento dum apero de husanoj la vilaĝo refondiĝis. En 1550 la turkoj faris ruina ĝin. 

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sepdolora Dipatrino de 1871

## Famuloj 
En la iama Ondrohó naskiĝis hungara-juda komercisto kaj bankisto Pál Elek.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
István Erőss

**ERŐSS István** (ereo:ŝ) estas rumanuja hungara grafikisto naskita en Cârţa (Harghita) la 20-an de aŭgusto 1964.

## Premioj, distingoj 
* 1992: Stipendio de Fővárosi Kulturális Bizottság (Kultura Komisiono de Ĉefurbo)
* 1993: Premio de FKSE.
* 2012: Munkácsy premio

## Biografio 
Li finis inter en 1991 la belartan altlernejon *Magyar Képzőművészeti Főiskola* en Budapeŝto. Li estis ano inter 1985-89: *Stúdió 4.*, Miercurea Ciuc; inter 1993-94: *Akademie der Bildende Künste*, Vieno,
en 1992: ''Túlsó P'art''. Ekde 1989 li vivas en Hungarujo.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* 1986-88 • Ifjúsági Grafikai Kiállítás, Bukarest
* 1987-89 • Megyei Tárlat, Csíkszereda
* 1988 • Pescara
* 1989 • Grafikai Biennálé, Csíkszereda • Stúdió 4. kiállítás, Csíkszereda • XV. Országos Grafikai Biennálé, Miskolc
* 1990 • Galéria 11, Budapest
* 1991 • Víztorony Galéria, Budapest, Margitsziget • XVI. Országos Grafikai Biennálé, Miskolc • Nemzetközi Grafikai Biennálé, Győr • Tatarozás, Műcsarnok, Budapest • Hohensalzburg Festung Salzburg
* 1992 • Corso Superiore Internazionale di Disegno, Salone San Francesco, Como • ISFIT, Studentcentrum, Trondheim • Raum und Kunst, Kassel • VI. Országos Kisgrafikai Biennálé, Salgótarján • Raum und Kunst, Hamburg
* 1993 • Labin Art Express, Labin Hohensalzburg Festung, Salzburg • Túlsó P'art Csoportos kiállítása, Vajda LSG, Szentendre • I. Internationale Grafiek Biennale, Maastricht
* 1994 • VOLT, Csók Képtár, Székesfehérvár • Koninklijke G., Den Haag
* 1995 • 1. Internationales Projekt für Bildende Kunst, Kunstmühle, Graz • Sentient, Prago (kat.)
* 1998 • Kortárs Múzeum/Ludwig Múzeum, Budapest • Francia Intézet, Budapest

## Bibliografio 
* KOVÁCS Á.: Felfedezetlen Túlsó Part, Új Művészet, 1993/7.
* SZOMBATHY B.: Mediawave-villanások, Új Művészet, 1993/8.
* LÓSKA L.: A grafika éve, Új Művészet, 1994/4.
* LÓSKA L.: (kat., Túlsó P'art, 1994)
* HOLLER, C.-KLOOS, L.-LAKNER, H.: (kat., Sentient, Prága, 1995)

## Fonto 
* Artportal.hu

Eross, I
Eross, I
Hunor Kelemen

**KELEMEN Hunor** estas rumanuja hungara ĵurnalisto, verkisto, politikisto. Li naskiĝis en Cârţa (Harghita) je la 18-a de oktobro 1967.

## Premioj, distingoj 
* Debutpremio de revuo *Látó*, 1994,
* Premio Nacimalplimulta de *Rumana Verkistligo*, 1995,
* Stipendio de *Literatura Fondo Soros*, 1995.

## Biografio 
Hunor Kelemen havigis bestkuracistan diplomon en 1993 en la *Agrascienca Universitato* en Kluĵo. En 1989–90 li fondis la gazeton *Jelenlét*. Ekde 1991 li estis redaktoro de la hungara sekcio de radio de Kluĵo, ekde 1995 kunlaboranto de revuo Korunk. Li estis deputito de RMDSZ en parlamento de Rumanujo. En 2009 li estis prezidantkandidato por Rumanujo de RMDSZ, ekde 2010 ministro pri kulturo en la registaro de Emil Boc.

## Volumoj 
* *Mínuszévek*, poemoj, Kv., 1995.
* *A madárijesztők halála*, noveloj, Marosvásárhely, 1998, Mentor.
* *Szigetlakó*, poemoj, 2001.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kelemen ,H
Kelemen, H
Kelemen, H
The Chronicles of Narnia (filmaro)

**The Chronicles of Narnia** estas serio da filmoj, el kiuj kronologie aperis:

* 2005: **The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe (filmo)** (Kronikoj de Narnio: La Leono, la Sorĉistino kaj la Ŝranko)
* 2008: **The Chronicles of Narnia: Prince Caspian (filmo)** (Kronikoj de Narnio: Princo Kaspiano)
* 2010: **The Chronicles of Narnia: The Voyage of the Dawn Treader (filmo)** (Kronikoj de Narnio: La Vojaĝo de la matenruĝo)

eta|centre|400ra|mapo de la fikcia lando *Narnia*
Nová Vieska

**Nová Vieska,** hungare **Kisújfalu** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.
eta|maldekstre|Administrejo de Nová Vieska

## Bazaj informoj 
* Areo: 18nbsp;km²
* Supermara alteco: 135 m
* Loĝantaro: 790
* Poŝtkodo: 943 41
* Telefonprefikso:
eta|dekstra|Nová Vieska situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Nová Vieska situas en la bluigita distrikto

## Situo 
La vilaĝo situas sur mildaj deklivoj, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Budapeŝto-Vác-Bratislavo. Štúrovo troviĝas 23 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio pri la loko devenis el 1233 en formo *Ösztövér*. Posedantoj de la vilaĝo ofte ŝanĝiĝis. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1601 jam ekzistas vilaĝo *Kisújfalu*. La tiamaj loĝantoj estis kalvinanoj. En 1683 la poloj detruis la vilaĝon. Pesto okazis en 1710, incendio en 1874. La fervojo atingis la vilaĝon en 1850. En 1910 loĝis tie 881 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Esztergom (reĝa departemento), al la distrikto de Párkány. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo retiriĝis al Hungario. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš, krome parto de la hungareco estis deportita en 1947. Kolĥozo formiĝis en 1949. Ekde 1993 la vilaĝo apartenas al Slovakio. En 2001 loĝis tie 799 da homoj (703 hungaroj, 91 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo
* protektata marĉo

## Famuloj 
En Nová Vieska naskiĝis Sándor Csanda.

## Ĝemelkomunumo 
*  Budaörs, Hungario

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Lidové noviny

dekstra|eta|Sidejo de redakcio
**Lidové noviny** estas ĉeĥa gazeto, unu el tri ĉefaj ĉiutagaj ĵurnaloj en Ĉeĥio (apud *Mladá fronta Dnes* kaj *Hospodářské noviny*).

Ĵurnalo estis fondita en 1893 en Brno. En 1952 estis fermita per komunista potenco. Denove komencis vidigi subtere ekde 1987 kaj ekde 1989 leĝe.

En ĝi publikis tiel konataj verkistoj kaj ĵurnalistoj kiel Karel Čapek, Josef Čapek, Eduard Bass, Karel Poláček, Rudolf Těsnohlídek, Jiří Mahen, Jan Drda, Václav Řezáč, Ferdinand Peroutka kaj ankaŭ prezidentoj Tomáš Garrigue Masaryk kaj Edvard Beneš.

Ĝi apartenas al germana eldonejo Rheinische Post, kiu eldonas ankaŭ *Mladá fronta Dnes*.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo (cs)

Kategorio:Ĉeĥaj gazetoj
Mojzesovo

**Mojzesovo,** hungare **Özdöge** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. La historia slovaka vilaĝnomo estis **Izdeg**. La nova nomo devenas de episkopo kaj samtempe la unua prezidanto de Matica slovenská Stefano Moyzes.
eta|dekstra|300px|Mojzesovo situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Mojzesovo situas en la bluigita distrikto
* Areo: 8nbsp;km²
* Supermara alteco: 130 m
* Loĝantaro: 1380
* Poŝtkodo: 941 04
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
La vilaĝo situas laŭ maldekstra bordo de Nitra (rivero), laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Šurany-Zlaté Moravce. Nitra (urbo) troviĝas 22 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko, en la 8-a jarcento slavoj vivis tie. La unua mencio pri la loko devenis el 1273 en formo *Izdegey*. Posedantoj de la vilaĝo ofte ŝanĝiĝis. En 1910 loĝis tie 884 da homoj (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al la distrikto de Érsekújvár. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo retiriĝis al Hungario laŭ la unua Arbitracio de Vieno. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1380 da homoj (1371 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* baroka katolika preĝejo omaĝe al apostolo Sankta Andreo de 1720, en la 20-a jarcento pligrandiĝis

## Famulo 
En la iama Özdöge naskiĝis hungara poeto Gyula Rudnyánszky.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Pozba

**Pozba,** (ankaŭ hungare) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.
eta|dekstra|300px|Pozba situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Pozba situas en la bluigita distrikto
* Areo: 9 km²
* Supermara alteco: 156 m
* Loĝantaro: 560
* Poŝtkodo: 941 51
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Šurany-Levice. La lasta kaj Nové Zámky troviĝas po 26 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata ekde la bronzepoko. En 896 hungaraj triboj alvenis, kiuj fondis reĝlandon en 1000. La unua mencio pri la loko devenis el 1339. La turkoj okupis la regionon en 1606, sed la vilaĝo restis viva. Incendio okazis en 1866. En 1910 loĝis tie 502 da homoj (plejparte hungaroj). La fervojo atingis la vilaĝon en 1913. Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al la distrikto de Verebély. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo retiriĝis al Hungario. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 575 da homoj (443 hungaroj, 123 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1790
* kermesa kapelo de 1914
* novgotika pilgrimeja kapelo de 1926

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Helmut Welger

**Helmut WELGER**, esperantigite **Helmuto Velger**, (naskiĝis en 1946, mortis la 12-an de majo 2008) estis germana esperantisto kaj esperantologo.

Laŭ profesio, li estis psikologo, psikoterapeŭto kaj advokato, kvalitcertigisto de kliniko. Pro grava malsano (amiotrofa lateralsklerozo) li devis ĉesigi sian profesion laboron en 2006.

Welger esperantistiĝis en 1976. En la 1980-aj jaroj, li fondis la *Informan servon kaj eldonejon por kosmopolita humanismo (homaranismo)*.

Lia plej grava kontribuo al la esperantologio estis nova, "jurscienca" interpreto de la Fundamento de Esperanto, kiun li nomis "norma esperantologio", kontraste al la ĝistiamaj interpretoj filologia (Waringhien k.a.), "logika" (Analiza Skolo) kaj "spirita" (metagramatika, Makkink). Welger substrekis, ke Zamenhof "sufiĉe ofte klarigis, ke la Fundamento por li estas leĝo" kaj "ke Zamenhof la Fundamenton 'leĝo' ne nur nomis, sed ĝin fakte tiele traktis, interpretis kaj strikte obeis". La esperantistaro - laŭ Welger -, "agante kiel ia leĝdonanto, oficiale akceptis du konstituciajn leĝojn: nome

* la Fundamenton, kaj
* la Deklaracion pri la Esenco de la esperantismo (mallonge: Bulonja Deklaracio).

La Bulonja Deklaracio estas precipe (sed ne nur) la enkonduka leĝo de la Fundamento. Ambaŭ kune konsistigas la konstitucion de Esperanto. Ili estis oficiale akceptitaj la 9-an de aŭgusto 1905.

De tiu elirpunkto li deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto, aplikante la kutimajn interpret-metodojn de jurscienco, nome interpretado laŭ la vort-senco, kunteksto, norm-celo (teleologio) kaj historia ekesto.

Kvankam lia "jurscienca interpreto" estas kohera sistemo pripensinda, ĝi ĝis nun estas nur malmulte diskutata de aliaj esperantologoj, eble ĉar Welger ne aktive partoprenis en la publika diskuto en fakaj periodaĵoj kaj simpozioj.

Welger aktivis ankaŭ kiel vikipediisto.

## Referencoj 
## Verkoj 
* Survoje al pontokulturo. Materialoj por la kosmopolita humanismo (homaranismo). 1987
* Kosmopolitischer Humanismus (Homaranismo). 1999. ISBN 3-933417-02-3
* Kontribuoj al la Norma Esperantologio. Enkonduko • Ekspertizetoj • Kritikoj (Oktobro 1999)

## Vidu ankaŭ 
* Norma Esperantologio

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Helmut Welger (en la germana kaj Esperanto)

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Esperantologoj
Listo de sternaĵoj

Ĉi tio estas listo de sternaĵoj.

## Ĝeneralaj familioj de sternaĵoj 
* Eŭklida spaco, **R***n*
* *n*-sfero, *S**n*
* *n*-toro, **T***n*
* Reela projekcia spaco, **RP***n*
* Kompleksa projekcia spaco, **CP***n*

* Sternaĵo de Grassmann
* Flaga sternaĵo
* Sternaĵo de Stiefel

Grupoj de Lie provizi pluajn interesantajn familiojn.

## sternaĵoj de specifa dimensio 
### 1-sternaĵoj 
* Reela linio, **R**
* Cirklo, *S*1
* Reela projekcia linio, **RP**1 &cong; *S*1
* Longa linio

### 2-sternaĵoj 
* Sfero, *S*2
* Toro
* Cilindro
* Rubando de Möbius
* Botelo de Klein
* Reela projekcia ebeno, **RP**2
* Duopa toro

### 3-sternaĵoj 
* 3-sfero, *S*3
* SO(3) &cong; **RP**3
* Homologeca sfero de Poincaré
* Sternaĵo de Whitehead
* Sternaĵo de Weeks
* Solida toro
* Solida botelo de Klein

### 4-sternaĵoj 
* Ekzotika **R**4
* E8 sternaĵo

### Malfinidimensiaj sternaĵoj 
* Hilberta sternaĵo
* Banaĥa sternaĵo
* Sternaĵo de Fréchet

## Specialaj specoj de sternaĵoj 
### Sternaĵoj rilatantaj al sferoj 
* Homologeca sfero
* Homotopeca sfero
* Ekzotika sfero
* Sfero de Milnor
* Sfera 3-sternaĵo
* Lensa spaco

### Specialaj klasoj de rimanaj sternaĵoj 
* Rimana simetria spaco
* Ejnŝtejna sternaĵo
** Plata sternaĵo de Ricci
* Sternaĵo de Kähler
** Sternaĵo de Calabi-Yau
** Sternaĵo de Hyperkähler
* *G*2 sternaĵo
* Spino(7) sternaĵo

## Kategorioj de sternaĵoj 
### Sternaĵoj difineblaj per aparta elekto de maparo 
* Topologia sternaĵo
* Popeca lineara sternaĵo
* Diferencialebla sternaĵo
* Glata sternaĵo
* Analitika sternaĵo
* Kompleksa sternaĵo

### Sternaĵoj kun aldona strukturo 
* Rimana sternaĵo
* Pseŭdo-rimana sternaĵo
* Sternaĵo de Finsler
* Kunplektita sternaĵo
* Preskaŭ kompleksa sternaĵo
* Grupo de Lie

Kategorio:Matematikaj listoj
!
Rivero Blanka (Indianao)

[eta|250ra|La okcidenta forko de la Blanka Rivero en [Anderson, Indianao]]
La **Blanka Rivero** (angle The White River) estas rivero kun du forkoj kiuj fluas tra Meza kaj Suda Indianao. Ĝi estas la ĉefa flankrivero de la rivero Wabash.

eta|155ra|La forkoj de la blanka rivero estas blua. La verda loko estas la rivera baseno.

## La Du Forkoj 
La okcidenta forko, kiu estas 439 km longa, estas la plej longa forko de la rivero. Ĝi komencas flui en kamparan Vinĉesteron kiu situas en Randolph Kantono. La rivero kurbas tra Muncie, Anderson, kaj Indianapolis antaŭ ĝi ligas la orientan forkon.

La orienta forko komencas flui en Columbus ĉe la enfluo de la Driftwood kaj Flatrock riveroj. La orienta forko vojaĝas 261 km antaŭ ĝi kombinas kun la okcidenta forko.

La kombinita rivero tiam fluas 72 km antaŭ ĝi fluas en la riveron Wabash ĉe la Indianaa-Ilinoja ŝtatlimo apuda Mount Carmel. La tuta rivera baseno estas 14882 kvadratkilometoj.

## Poluado 
En 1997, la Blanka Rivero estis unu de la plej minacataj riveroj en la Usono.

Dum la jaroj, homoj poluis la riveron kun pesticidoj kaj herbicidoj. La uzado de pesticidoj kaj herbicidoj sur sojfaboj kaj maizo estis, kaj jam estas, la kialo por la alta nivelo de polutio en la rivero.

Ankaŭ kloakaĵa superfluo el Indianapolis poluas la riveron.

## Rivera Amuzaĵo 
Kvankam la senĉesa minaco de poluado ekzistas, multe da homoj kaptas fiŝojn, kajakas, kaj kanuas sur la rivero. En norda Indianapolis ekzistas jaĥtan klubon ĉe la rivero. Kelkaj domboatoj situas ĉi tie.

## Interesaj faktoj 
* La elfluo de la okcidenta forko estas pli oriente ol la orienta forko.
* La Miami Tribo nomiĝis la riveron 'Wapehani' kiu signifas 'blankaj sabloj'.

Blanka
Gyula Elekes

**ELEKES Gyula** (elekeŝ) estas rumanuja hungara emajlartisto. Li naskiĝis en Odorheiu Secuiesc je la 26-a de aŭgusto 1960.
## Biografio
Gyula Elekes finis en la *Belarta Liceo* de Târgu Mureş en 1979. Ekde 1990 li regule partoprenis en la *Nemzetközi Zománcművészeti Alkotótelep* (Internacia Emajlarta Kreaĵkolonio) de Kecskemét. Li volorigas la popolarton de Sikullando. 
## Individuaj ekspozicioj
*1993 • Sparkasse Galerie, Baden/Vieno
*1994 • Sopron, Lábasház
*1996 • Urbodomo, Korunjo (SP).

## Elektitaj grupaj ekspozicioj
*1990-től a Nemzetközi Zománcművészeti Alkotótelep hazai és nemzetközi kiállításai
*1998 • Kortárs magyar zománcművészet, Kecskeméti Képtár.
## Kreaĵoj en publikkolektoj
* Nemzetközi Zománcművészeti Alkotóműhely gyűjteménye.
## Biografio
*IFJ. GYERGYÁDESZ L.: Kortárs magyar zománcművészet, Magyar Iparművészet, 1998/2.
## Fonto
*Artportal.hu
## Eksteraj ligiloj
*Kárpát Galéria
*Dokumentfilmo 
Elekes, Gy 
Elekes, Gy
Pteridino

dekstra|100ra
**Pteridino** estas kemiaĵo konsistanta el pirimidina kaj pirazina ringoj. Ankaŭ **pteridino** estas grupo de kemiaĵoj kun tiu ĉi strukturo. Pterinoj kaj flavinoj estas tipoj de pteridinoj kiuj havas gravajn rolojn en biologio.
Duopa toro

dekstra|eta|Duopa toro
En matematiko, **duopa toro** estas du-dimensia sternaĵo formita kiel la koneksa sumo de du toroj. Ĉi tio estas ke, de ĉiu el du toroj la eno de disko estas forprenita, kaj la randoj de la du diskoj estas gluitaj kune.

Ĉi tiu estas la plej simpla okazo de la koneksa sumo de *n* toroj. Laŭ la klasifika teoremo por 2-sternaĵoj, ĉiu kompakta koneksa 2-sternaĵo estas sfero, koneksa sumo de toroj, aŭ koneksa sumo de projekciaj ebenoj.

Duopaj toraj nodoj estas studataj en noda teorio.

Kategorio:Surfacoj
Spice Girls

***Spice Girls*** estis tre fama komerca grupo de kantistinoj el Britio antaŭ iuj jaroj. Estis inter ili kvin junulinoj ŝatitaj ĉefe inter knabinoj. La grupo estis formita en 1994, komponita dekomence de kvin kantistinoj kaj dancistinoj: Victoria Beckham, Melanie Brown (alinome Mel B), Emma Bunton , Melanie Chisholm (alinome Mel C) kaj Geri Halliwell. De 1996 al 1998, kiam Halliwell forlasis la grupon, ili konis grandan sukceson, foje komparita al tiu de la Beatles. En 2001, post registri ununuran albumon, la restantaj membroj decidis fari paŭzon por fari solecajn karierojn. En 2007, la kvin Spiculinoj anoncis regrupiĝon por tutmonda koncertaro.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro (angle).
* Oficiala kanalo en YouTube.

Kategorio:Britaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Knabinaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1994
E8-sternaĵo

En matematiko, la '''*E8*-sternaĵo'* estas la unika kompakta, simple koneksa 4-sternaĵo kun komunaĵo forma la *E*8 krado.

La *E8*-sternaĵo estis esplorita de Michael Freedman en 1982. Teoremo de Rokhlin montras ke *E8*-sternaĵo ne havas glatan strukturon. Kune kun la rezultoj pri invarianto de Casson, ĉi tio montras ke la *E8''-sternaĵo estas eĉ ne trianguligebla kiel simpleca komplekso.

## Vidu ankaŭ 
* E8 (matematiko)

Kategorio:4-sternaĵoj
Kategorio:Geometria topologio
Solida botelo de Klein

En matematiko, **solida botelo de Klein** estas 3-sternaĵo (kun rando) homeomorfa al la kvocienta spaco ricevita per gluado de la supro de **D**2 × **I** (cilindro) al la fundo kun reflekto, kio estas la punkto *(x, 0)* estas identigita kun *(r(x), 1)* kie *r* estas reflekto de la disko **D**2 tra unu certa diametro.

La rando de la solida botelo de Klein estas botelo de Klein.

Kategorio:3-sternaĵoj
Soigne ton gauche (filmo)

***Soigne ton gauche*** (Prizorgu vian maldekstron) estas franca kurtfilmo de René Clément aperinta en 1936.

## Temo
Roger, farmoknabo, kiu ĉeestas trejnseancojn de boksisto, estas konvinkita suriri bokspodion por eventoplena batalo.

## Teĥnikaĵoj
* Titolo: *Soigne ton gauche*
* Reĝisoro: René Clément
* Scenaro: Jacques Tati
* Dialogoj: Jean Marie Huard
* Bildo: René Clément
* Muziko: Jean Yatove
* Produktado: Cady Films
* Aperdato: 1936
* Ĝenro: kurtfilmo
* Formato: 35&nbsp;mm / nigra-blanka
* Daŭro: 12 minutoj
 
## Rolularo
* Jacques Tati - Roger
* Max Martell - Poŝtisto
* Robur
* Cliville
* Jean Aurel
* Champel van der haegen

## Eksteraj ligiloj
*Soigne ton gauche en IMDB

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1936
Ekzotika R4

En matematiko, **ekzotika** **R**4 estas glata sternaĵo kiu estas homeomorfa al la eŭklida spaco **R**4, sed ne difeomorfa.
La unuaj ekzemploj estis trovitaj de Robion Kirby kaj Michael Freedman, per uzo de la kontrasto inter teoremoj de Freedman pri 4-sternaĵoj, kaj teoremoj de Simon Donaldson pri glataj 4-sternaĵoj. Estas kontinuumo de nedifeomorfaj diferencialeblaj strukturoj de **R**4, kiel estis montrita unue de Clifford Taubes.

Por ĉiu pozitiva entjero *n* escepte 4, ne estas ekzotikaj glataj strukturoj sur **R***n*; en aliaj vortoj, se *n≠4* do ĉiu glata sternaĵo homeomorfa al **R***n* estas difeomorfa al **R***n*.

## Malgranda ekzotika **R**4 
Ekzotika **R**4 estas **malgranda** se ĝi povas esti glate enigita kiel malfermita subaro de la norma **R**4.

Malgranda ekzotika **R**4s povas esti konstruita startante de ne-bagatela glata 5-dimensia *h*-ena homologaĵo (kiu ekzistas laŭ pruvo de Donaldson ke la *h*-ena homologaĵa teoremo mankas en ĉi tiu dimensio) kaj uzante teoremon de Freedman ke la topologia h-ena homologaĵa teoremo veras en ĉi tiu dimensio.

## Granda ekzotika **R**4 
Ekzotika **R**4 estas **granda** se ĝi ne povas esti glate enigita kiel malfermita subaro de la norma **R**4.

Ekzemploj de granda ekzotika **R**4 povas esti konstruitaj uzante tion ke kompaktaj 4-sternaĵoj povas ofte esti fenditaj kiel topologia sumo (per laboro de Freedman), sed ne povas esti fenditaj kiel glata sumo) (per laboro de Donaldson).

Estas almenaŭ unu maksimuma ekzotika **R**4, en kiun ĉiuj la alia **R**4 povas esti glate enigita kiel malfermita subaro.

## Rilatantaj ekzotikaj strukturoj 
Ansoj de Casson estas homeomorfaj al **D**2×**R**2 laŭ
teoremo de Freedman (kie **D**2 estas la fermita unuobla disko) sed el teoremo de Donaldson sekvas ke ne ĉiuj el ili estas difeomorfaj al **D**2×**R**2. En aliaj vortoj, iuj el ansoj de Casson estas ekzotikaj **D**2×**R**2s.

Ne estas sciate (kiel en 2006) ĉu estadas iu ekzotika 4-sfero. Ĉi tia ekzotika 4-sfero devus esti kontraŭekzemplo al la glata konjekto de Poincaré en dimensio 4. Iuj kredeblaj kandidatoj estas donitaj per tordo de Gluck.

## Vidu ankaŭ 
* Ekzotika sfero
* Diferenciala strukturo

Kategorio:4-sternaĵoj
Kategorio:Diferencialaj strukturoj
Béla Gerencséry

**GERENCSÉRY Béla** (gerenĉe:ri) *Grenczer* estis hungara kemiisto pri nutraĵoj, universitata profesoro. Li naskiĝis en  Szilágycseh la 16-an de aŭgusto 1887 kaj mortis en Budapeŝto la 25-an de decembro 1960.
## Biografio
Béla Gerencséry akiris diplomon de inĝeniero pri kemio en teknikuniversato de Budapeŝto. Ekde 1909 li laboris en Kassa, ekde 1914 en Budapeŝto en la *Landa Kemia Instituto*, ekde 1917 li iĝis direktoro de nutraĵsekcio de instituto. Ekde 1918 li laboris en ministerio pri agrikulturo, inter 1938 kaj 1946 li estis direktoro de *Landa Kemia Instituto*, pli poste profesoro en la katedro de agrarindustria fako. Post sia pensiuliĝo en 1949 li instruis dum 10 jaroj *Élelmiszeripari Technikum* ((Nutraĵindustria Tekniklernejo). Ekde 1931 ĝis 1948 li redaktis la gazeton *Kísérletügyi Közlemények* kaj la aldonaĵon de *Dokumentációs Szemle*.

## Verkoj
Li verkis plurajn lernolibrojn por tekniklernejoj.
## Fontoj
* Magyar Életrajzi Lexikon
* legebla en la 621-a paĝo