open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hradčany

**Hradčany** estas nomo por pluraj municipoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio kaj por urboparto de urbo Prago.

*Hradčany (distrikto Brno-provinco) - municipo situanta en distrikto Brno-provinco
*Hradčany (distrikto Nymburk) - municipo situanta en distrikto Nymburk
*Hradčany (distrikto Přerov) - municipo situanta en distrikto Přerov

aŭ parto de municipoj:
* Hradčany (Prago) - urboparto de urbo Prago
* Hradčany (Bošice) – parto de municipo Bošice en distrikto Prachatice
* Hradčany (Bílá) – parto de municipo Bílá en distrikto Liberec
* Hradčany (Chlumčany) – parto de municipo Chlumčany en distrikto Plzeň-sudo
* Hradčany (Ralsko) – parto de urbo Ralsko en distrikto Česká Lípa
Ĥasidismo

**Ĥasidismo** estas juda popolamasa religia movado.

La unuaj mencioj pri eŭropa ĥasidismo devenas el Germanio, kie en la 12-a ĝis la 13-a jarcento tiu ĉi mistika movado de piuloj disvastiĝis. En ties frunto staris Jehuda Ĥasid, aŭtoro de verko *Sefer chasidim* (Libro de piuloj). La nomo de la movado estas derivita de vorto ĥasid - pia. Ĥasidismo estis fondita en eta pieco, ĝojo, mistiko kaj pietismo.

Fondinto de novepoka orienteŭropa ĥasidismo, kiu estiĝis en Ukrainio kaj en Pollando, estis Jisrael ben Eliezer, konata kiel Baal Ŝem Tov - Beŝt (1700 - 1760) aŭ "Tenanto de Dia nomo", kiu emfazis, ke ne dependas de klereco, sed de eta travivo. Liaopinie judo estas servonta al Dio en ĉiuj siaj vojaĝoj kaj per ĉiuj manieroj kun ekztakta ĝojo kaj esprimonta sian sindonecon al Dio prefere per preĝoj ol sole per studado kaj per kono de Talmudo. Baal Ŝem Tov gvidis al eklezia sento simplan judan popolon kaj li batalis kontraŭ tiam superanta talmuda prezentado de judismo. La movado komencis rapide disvastiĝi en ĉiujn partojn de orienta Eŭropo. Sekvanto de Beŝt kaj disvastiganto de ĥasidismo fariĝis lia lernanto Dov Ber el Meziříčí - Magid do "Predikisto".

Grava staturo de ĥasidismo estas Cadik (Justulo), eklezia gvidanto, instruisto kaj sanktulo de ĥasida komunumo, kiu estas peranto inter homo kaj Dio.

La ĥasidisma movado ĝistendis sian reviviĝon post la Dua Mondmilito en Israelo kaj Usono, kie nuntempe ekzistas kelke da ĥasidismaj komunumoj.

Moderna ĥasidismo - novĥasidismo estas reprezentata per klopodo de modernaj judaj aŭtoroj pri revivigo de ideoj kaj tradicioj de la ĥasidisma movado.

## Vidu ankaŭ 
* Fred Wander
* Moshe Teitelbaum
Spiritisma sinteno pri Esperanto

Estas populara, kvankam disputebla, ideo inter la spiritistoj, ke en la spirita sfero plej proksima al la Tero, la spiritoj ankaŭ estas disigitaj de la lingva baro. La spiritoj konservas la scion pri la lingvoj kiuj ili konis dum la surtera vivo, kaj ili ne povas kontaktigi facile al spiritoj de alinacianoj. Nur tre superaj spiritoj povas komuniki sin telepatie, sen perado de simbola lingvo.

Tiamaniere, ne nur por la surteraj homoj, urĝiĝis la kreado de unu helplingvo, kiu interligus la teritoriojn de la spirito. Milionoj da animoj deziregis liberiĝi de la lingvaj katenoj, mumiigantaj al ili la esprimojn.

Laŭ tiuj spiritistoj apero de Esperanto estis solvo al tiu problemo. Sekve, Esperanto ne nur utilas al estanta surtera vivo, sed ankaŭ, kaj ĉefe, al spirita vivo. Tiamaniere, la spiritistoj, enkarniĝintoj kaj elkarniĝintoj, atentu la pligrandiĝon de Esperanto.

La superaj spiritoj per diversaj mediumoj propagandas Esperanton. En la libro Memoraĵoj de Sinmortiginto (Memórias de um Suicida), de la mediumino Yvone Amaral Pereira, ĉefe en la tria parto de la libro, pri **Universitaturbo**, oni povas legi tre belajn raportojn pri tiu instruado de Esperanto en la Transmondo.

## Universitaturbo
Laŭ tiu populara sinteno, rigardata kiel iom "folklora" eĉ en la spiritista medio, post la elkarniĝo, Esperantistoj, kiuj bone plenigas siajn "esperantistecon" iras al feliĉa loko nomata **Universitaturbo**. Tie, oni studas, diskutas, instruas la lingvon al estontaj misiuloj kaj faras belajn kongresojn kaj mirindajn festojn. 

Ankaŭ la mediumoj Francisko Valdomiro Lorenz, Francisco Cândido Xavier, Dolores Bacelar kaj aliaj jam raportis pri tiu granda Universitato, kie milionoj da spiritoj ellernas la lingvon kaj akiras la internan ideon de Esperanto por siatempe reveni sur la Teron kaj krei la universalan kulturon de la estonteco. 

Tiun premion meritas esperantistoj ĉar la laboro de ili tre similas al la laboro iniciatita de la apostoloj okaze de ilia ofer-misio por la disvastigo de la Evangelio de Jesuo. Plejparte ili estas homoj ne profitemaj, ĉar ili abnegacie laboras kaj dediĉas siajn vivojn en la obstina kaj kuraĝa klopodo prezenti la idealon de Esperanto. Kelkaj ne nur utiligas por tio sian valoran tempon, kiel ankaŭ sian monon sen profitaj celoj.

Tiuj ideoj, eĉ disputeblaj kaj ŝajne naivaj, montras ke en Brazilo la disvastigado de Esperanto estas jam sufiĉe vigla por krei "folkloron" pri la lingvo. Multaj homoj estas altirataj al movado por tiuj popularaj ideoj, kvankam multaj homoj en Brazilo pensas ke tiu sinteno forpelas la "seriozecon" de Esperanto.

Kategorio:Spiritismo
Kategorio:Esperanto-kulturo
Cibin

**Cibin** [ĉibIn] estas rivero en Transilvanio (Rumanio). Ĝi fluas laŭ la norda flanko de Karpatoj proksimume de okcidento al oriento, estas flanka rivero de Olt kaj longas ĉirkaŭ 80&nbsp;km.

La germanlingva malplimulto de la regiono nomas la riveron *Zibin* [cibIn]; ĝia hungara nomo estas *Szeben*. Ĝi trafluas la urbon Sibiu. Alfluas ĝin la riveretoj *Sadu* (germane *Zoodt*), *Hârtibaciu* (*Harbach*), *Trinkbach* kaj *Rossbach*.

Kategorio:Riveroj en Rumanio
Kategorio:Akvokolekta areo de Olt
Frostujo

[eta|180px|Frostujo kiu troviĝas sub [fridujo]]
**Frostujo** estas hejma aŭ industria aparato por konservi manĝaĵojn aŭ aliajn substancojn en malvarma temperaturo dum longa tempo. La temperaturo devas esti sub nul gradoj Celsiaj. Depende de la speco de la nutraĵoj frostigitaj, la gusto kaj konsisto povos esti iom ŝanĝita post la malfrostigado. Plejofte la temperaturo estas -18 gradoj Celsiaj.

Kiam frostujo estas ne aparta ŝranko, sed nur fako ene de fridujo, oni ankaŭ ofte nomas ĝin **frostofako**. Frostofakoj ofte ne atingas tiom malaltajn temperaturojn kiel apartaj frostujoj.

Frostujoj estis ekuzitaj en la hejmoj de Usono en la 1920-aj jaroj. Larĝa disvastiĝo okazis en la 1930-aj jaroj pro falo de la prezoj.

## Vidu ankaŭ 
* Fridujo
* Fandopunkto
* Konservado de manĝaĵo

Kategorio:Industrioj
Kategorio:Ujoj
Kategorio:Hejmo-maŝinoj
Hermann Oberth

**Hermann Julius OBERTH** [hEaman Obeat], naskiĝis je la  en Sibiu, mortis je la  en Nurenbergo, estis saksa-germana fizikisto kaj kosmo-vetura pioniro de germana etno.

Laŭ propra diro li entuziasmiĝis pri kosmonaŭtiko pro la noveloj de Jules Verne kiam li gimnazianis en Sighișoara. Jam en 1917 li desegnis raketon propulsitan per alkoholo kaj oksigeno; en 1923 li priskribis la precipajn elementojn de fluid-brulaĵaj raketoj. Liaj verkoj influis interalie Wernher von Braun, kun kiu li poste kunlaboris.

Dum la dua mondmilito li laboris en la germana armea eksperimentejo en Peenemünde, interalie pri la defend-batalilo "V2".

Post la milito lia familio iris al *Feucht* en suda Germanio; li mem de 1948 laboris en Svislando. Poste li iris al Italio kaj Usono, kie li laboris inter 1954 kaj 1956, kaj poste en 1960.

Dum la 1960-aj jaroj li estis membro de la Naci-Demokratia partio de Germanio (NPD; dekstrema).

Kratero sur Luno estas nomita laŭ Oberth. En la film-novela serio *Star Trek 3* klaso da kosmoŝipoj portas lian nomon.

## Vidu ankaŭ 
*9253 Oberth

Kategorio:Transilvaniaj saksaj sciencistoj
Kategorio:Germanaj fizikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj fizikistoj
Kategorio:Germanaj eseistoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj luteranoj
Kategorio:Germanoj de la unua mondmilito
Kategorio:Germanoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Membroj de la Rumana Akademio
Abaza lingvo

frame|Genealogia skemo de la abĥaz-adiga lingvaro
eta|180px|Rusa-Abaza vortaro

**Abaza lingvo** (*абаза бызшва*) estas unu el abĥaz-adigaj lingvoj. Ĝi estas plejparte disvastiĝinta en rusia regiono Karaĉaj-Ĉerkesio, kie ĝi estas unu el 5 oficialaj lingvoj (apud la rusa, la karaĉaj-balkara, la kabarda-ĉerkesa kaj la nogaja).

Entute ĉirkaŭ 30 mil personoj parolas la abazan.

La abaza lingvo laŭ sia deveno estas proksima al la abĥaza, sed ĝi ricevis tre fortan influon de sia alia (pli fora genealogie, sed pli proksima geografie) parenco — la kabarda-ĉerkesa.

Alfabeto latinida estis enkondukita en 1932-1933, ĝin anstataŭis ĝis nun uzata cirila, en 1938.

## Literaturo 
* Мальбахова-Табулова Н. Т. Грамматика абазинского языка. Фонетика и морфология. Черкесск, 1976.

## Vidu ankaŭ 
* Latinliterigo en Sovetunio

## Eksteraj ligiloj 
* Abaza lingvo kaj alfabeto ĉe Omniglot.com
* http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=abq 
* http://www.tooyoo.l.u-tokyo.ac.jp/Russia/bibl/Abaza.html 
* http://www.fuadiye.com/Abazapsua.html  
* http://groups.yahoo.com/group/ABAZIN/  
* http://www.writingsystems.net/languages/abazin/index.htm  
* http://ee.www.ee/transliteration/pdf/Abaza.pdf  
* http://www.oval.ru/cgi-bin/enc.cgi/43.html 
* https://web.archive.org/web/20091027141139/http://www.geocities.com/Athens/9479/ka-txer.html 
* http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ABQ 

Kategorio:Abĥaz-adigea lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Rusio
Kategorio:Lingvoj de Turkio
Kategorio:Lingvoj de Karaĉajio-Ĉerkesio
Kategorio:Aglutinaj lingvoj
Mnichov

**Mnichov** (legu Mniĥov) estas nomo por pluraj municipoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

* Mnichov (distrikto Cheb) – municipo (eksa urbo) en distrikto Cheb
* Mnichov (distrikto Strakonice) – municipo en distrikto Strakonice
* Mnichov (distrikto Domažlice) – municipo en distrikto Domažlice
* Mnichov (Vrbno pod Pradědem) – vilaĝo, parto de urbo Vrbno pod Pradědem en distrikto Bruntál
* Mnichov (Libčeves) – vilaĝo, parto de municipo Libčeves en distrikto Louny
* Mnichov (Velké Chvojno) – vilaĝo, parto de municipo Velké Chvojno en distrikto Ústí nad Labem
* Mnichov u Zahrádek – pereinta vilaĝo ĉe Zahrádky en distrikto Česká Lípa

;alia signifo
* ĉeĥa vorto Mnichov estas nomo ankaŭ por germana urbo Munkeno

## Vidu ankaŭ
*Munkena interkonsento
Oregono (Viskonsino)

**Oregono** (Oregon en angla) estas vilaĝo en suda Viskonsino, Usono. Ĝi situas ĉe koordinatoj  en horzono GMT-6h (-5h dum somera tempo). Ĝi enhavas proksime 7.514 loĝantojn (laŭ 2000 censuso).

Kategorio:Urboj de Viskonsino
Kastelo de Versailles

La **Kastelo de Versailles** () estas grandega kastelo en antaŭurbo de Parizo, Versailles. Ĝin ekprojektis la reĝo Ludoviko la 13-a, kiu havis tie ĉasloĝejon, ĉirkaŭ 1627, konfidante siajn planojn al la arkitekto Jacques Lemercier, sed la efektiva kreado de la kastelo okazis sub Ludoviko la 14-a, post kiam ĉi tiu plenaĝiĝis en 1660. Li serĉis lokon proksiman al Parizo sed sufiĉe distance de ĝi por ke li povu regi la landon sen konstanta minaco de urbaj malordoj (kiujn li suferis infanaĝe dum la *Frondo*). Komence respondecis pri la konstruado la arkitekto Louis Le Vau ekde 1661, kaj ekde 1678 Jules Hardouin-Mansart. Ludoviko ekloĝis la kastelon en 1682, kaj la konstruadon oni pli-malpli finis ĝis 1688.

Estas tre diversaj mirindaĵoj en la Palaco, nome la enireja esplanado, la ĝardenoj, la Koridoro de Speguloj ktp., kaj apude inter aliaj la Granda Trianon.

## Vidu ankaŭ 
* Napoléon Bonaparte
* Napoleono la 3-a
* Legomĝardeno de la Reĝo
* Versailles-Château-Rive-Gauche (stacidomo)

eta|maldekstra|250px|busto pri Ludoviko la 14-a, en la Ĉambro Reĝa
[eta|maldekstra|[Fontano de Latona]]


Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Francio
Superlativo

**Superlativo** estas unu el la gradoj de adjektivoj aŭ adverboj, per kiu oni esprimas limigitan (en unu grupo) aŭ absolutan (en tuta sia speco) ekstremon de la eco. En kelkaj lingvoj, kiel la latina, la superlativo estas farita per sufikso, en aliaj, kiel en la franca lingvo kaj Esperanto, analize per vorta konstruo. En Esperanto oni faras superlativon per vortetoj (LA) (mal)PLEJ (absoluta) aŭ (LA) (mal)PLEJ ... (EL, DE...) (limigita).

En Esperanto oni ne uzas la artikolon ĉe superlativo de adverbo: «la fundamento de Esperanto devas *plej severe* resti absolute senŝanĝa» (Antaŭparolo al la Fundamento de Esperanto).

En multaj lingvoj, limigita kaj absoluta superlativoj estas tute malsamaj konstruaĵoj.

## Relativa superlativo
Relativa superlativo okazas kiam oni esprimas superecon de io, iu.

*Petro estas **la plej** saĝa **el** miaj amikoj.
*Kokuso estas **la plej** dura frukto kio**n** mi konas.
*Oro estas **la plej** ŝatata metalo **por** fari juvelojn.
*Tiu rozo estas **la plej** bela **en** mia ĝardeno.

Ni povas esprimi la negativan superlativon per "MALPLEJ" aŭ per "PLEJ MAL-":

*Beleco estas **la malplej** granda de ŝiaj kvalitoj.
*Beleco estas **la plej** malgranda de ŝiaj kvalitoj.

Tiu dependas de semantikaj kaj stilaj kialoj.

## Absoluta superlativo
En absoluta superlativo oni montras ke io, iu havas la plej altan gradon de iu kvalito en sia speco, aŭ en ĉiuj specoj:

*Dio estas **la plej** saĝa.
*Mi estas **la plej** aĝa.

Kiom oni vidas, en Esperanto oni povas rigardi absolutan superlativon kiel simplan elipson(?):

*Dio estas **la plej** saĝa (el ĉiuj la uloj).
*Mi estas **la plej aĝa** (filo de mia patro).

En aliaj lingvoj, kiel la latinidaj, tiu ne okazas:

*Eu sou inteligentíssimo (mi estas la plej inteligenta).

Estas tute malsama al:

*Eu sou o mais inteligente de meus irmãos (mi estas la plej inteligenta el miaj fratoj).

## Vidu ankaŭ 
* komparativo

Kategorio:Gramatiko
Belsoneco

**Belsoneco** (aŭ fake *eŭfonio*, de la greka vorto εὐφωνία, eufōnía) estas esprimo uzata kaj en la muziko kaj en lingvoscienco por la beleco aŭ agrableco de la sono de parolo, vorto, esprimo, prononco, melodio aŭ kanto. Tio estas iom subjektiva afero kaj kaŭzas ĝin la konvena proporcio aŭ grupiĝo de vokaloj kaj konsonantoj. Tamen kelkaj lingvistoj argumentas, ke certaj sonŝanĝoj okazas pro belsoneco.

Male **malbelsoneco** (kaj fake *kakofonio*, de la greka vorto κακόφωνία, eufōnía) estas la malbeleco aŭ malagrableco de sonoj. En la muziko oni kutime konsideras melodion kun dissonantaj tonoj malbonsona.

## Vidu ankaŭ 
* Similiĝo
* Malsimiliĝo
* Onomatopeo
* Asonanco - Vokala harmonio

Kategorio:Lingvo
Kategorio:Retoriko
Kennedy Space Center

La **Kosmocentro Kennedy** ( , ofte mallongigita al **KSC**) estas la lanĉejo de NASA ĉe Cape Canaveral sur la insulo *Merritt* en Florido, ĉe la orienta marbordo de la florida duoninsulo. En la kosmodroma parto de la lanĉejo la lun-esploraj misioj ekis en la epoko de Projekto Apollo. Post tiu periodo ĝi fariĝis la lanĉejo de la Kosmopramo (Space Shuttle). Krom la kosmodromo, kosmoesplorejoj kaj giganta kosmoveturila konstruejo kompletigas la centron.

La regiono ekricevis novan destinon kiel testlanĉejon de raketoj in 1949 pro decido de la Usona prezidento Harry S. Truman. Ĝia situo estas ideala pro tio ke ĝi estas proksima al la ekvatoro kaj estas ebleco lanĉi la rakedojn en la direkton al la Atlantika Oceano. Tio estas la sama direkto kiel la rotacio de la tero.

Mallonge post la mortiga atenco al prezidento John F. Kennedy estis oficiala nomŝanĝo al *John F. Kennedy Space Center*.

Ĉiuj lanĉoj nuntempe (2015) okazas de la lanĉejo 39-a. Estas du platformoj de kiuj la kosmopramoj startas: platformo 39-A kaj 39-B. Proksimume ses kilometrojn for de la lanĉejoj staras la granda konstruaĵo *Vehicle Assembly Building*. En tiu ĉi enorma konstruejo (en kiu eĉ *Empire State Building* kvarfoje enirus) oni muntas la kosmopramon kaj transportas ĝin poste sur grandega veturilo al la lanĉplatformo.

Dosiero:Merritt Island.jpg|
Dosiero:STS-36_Rollout_-_GPN-2000-000680.jpg|
Dosiero:Aerial View of Launch Complex 39.jpg|

Kategorio:Kosmocentroj
Kategorio:Kosmodromoj
Kategorio:Kosmoflugo
Kategorio:John F. Kennedy
Masko

eta
**Masko** estas ŝirmilo por vizaĝo, uzata por kaŝi sian identecon (per nerekonebleco de la vizaĝo) aŭ por ŝirmi vizaĝon de damaĝo. Maskoj estas uzataj en karnavaloj, teatroj, ankaŭ dum religiaj ritoj en kelkaj kulturoj.

Laŭ Francisko Azorín **masko** estas *Artefarita vizaĝo kun pli malpli karikaturaj trajtoj. Oni uzas ĝin diverscele; ĉar la antikvaj aktoroj uzis ĝin ĉe teatraj sceno, ĝi estas alegorio de la teatra arto.* Li indikas etimologion el la araba *maskara* (maskulo, bufono). Kaj li aldonas la terminon *maski*, por kaŝi per masko.

Pri la koncepto de "masko" en psikologio vd. Masko (psikologio).

## Leĝa statuso 
eta|Teatraj romiaj maskoj en muzeo de Merido.
eta|Bagolino ĉapelo kaj masko de dancistoj
En iuj landoj kovrado de vizaĝo en publikaj lokoj estas malpermesita.

En oktobro 2019 la ĉefadministrantino de Hongkongo, Carrie Lam anoncis malpermeson kontraŭ maskoj, aplikota al homoj ĉeestontaj "kontraŭleĝajn" kunvenojn, kiuj uzas perforton, kaj ĝi ekskluzivas tiujn kiuj maskas sin pro "legitima bezono". Tio okazis kadre de politikaj protestoj en la urbo.

## Rilataj temoj 
* Gasmasko
* Maskobalo
* Plonĝmasko
* Kirurgia masko
* Buŝnazmasko

## Bildaro 

Dosiero:Maskengruppen.jpg|Kolekto de maskoj
Dosiero:Guatemala-Mask.jpg|Maskoj en Gvatemala Merkato.
Dosiero:Asiatische Holzmaske.jpg|Tradicia Azia masko el ligno.
Dosiero:Masque-no-p1000705.jpg|Masko por japana teatro Noo.
Dosiero:MaskeAgamemnon.JPG|Masko de Agamenono Mikeno, 16-a jarcento a.K.
Dosiero:Verona - maschera veneziana2.jpg|Masko de venezia stilo.
Dosiero:Ottana, maschere antropomorfe (caratzas de merdule), 1900-30 ca. 02.jpg|Ritaj afrikaj maskoj
Dosiero:Portugalaj maskoj en ekspozicio, Cáceres, Hispanio.jpg|Portugalaj maskoj en ekspozicio, Cáceres, Hispanio.
Dosiero:Portugalaj maskoj en ekspozicio, Cáceres, Hispanio, 1.jpg|Portugalaj maskoj en ekspozicio, Cáceres, Hispanio.
Dosiero:Portugalaj maskoj en ekspozicio, Cáceres, Hispanio, 2.jpg|Portugalaj maskoj en ekspozicio, Cáceres, Hispanio.
Dosiero:Antauxkolumbaj maskoj.jpg|Antaŭkolumbaj maskoj.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.museedumasque.be 
* http://www.haayal.co.il/story_1397 
* http://www.snunit.k12.il/heb_journals/kimat2000/9403006.html 
* http://www.imj.org.il/heb/exhibitions/2005/40/beginning/index.html  
* http://www.deathmask.kiev.ua  


Kategorio:Kapvestoj
Kategorio:Kulturo
Kategorio:Ŝirmaj helpiloj
Drupi

**Drupi** estas pseŭdonomo de itala kantisto **Giampiero Anelli** (li naskiĝis la 10-an de aŭgusto 1947 en Pavia), kiu estis fama precipe en la 70-aj jaroj de la lasta jarcento. Liaj kantoj *Sereno è* (1974), *Piccola e fragile* (1975), *Sambariò* (1976), *Due* (1977), *Come Va* (1978), *Bella bellissima* (1979), *La mia canzone al vento* (1980) festis sukcesojn en festivaloj en San Remo kaj poste li fariĝis ŝatato de aŭskultantoj el orienta Eŭropo.

Kategorio:Italaj kantistoj
Radu Vasile

**Radu VASILE** (naskiĝis  en Sibiu, mortis  en Bukareŝto), estis rumana politikisto kaj historiisto.

Lia politika kariero komenciĝis post la falo de komunismo en Rumanio. En 1990 li aniĝis al la Kristan-Demokratia Nacia Kamparana Partio (PNTCD). De 1993 ĝis 1998 li estis vic-prezidanto de la rumana senato. De aprilo 1998 ĝis decembro 1999 li estis ĉefministro de Rumanio. De 2000 li estis senatano de la rumana Demokratia Partio.

En decembro 1999 li demisiis kiel ĉefministro. Je la  li estis eksigita de PNTCD pro "manko de kunlaboremo".

Vasile estis edzo kaj havis tri gefilojn (Mihai, Tudor, Ioana). Li publikigis librojn pri historio kaj ekonomiko, sed ankaŭ poemojn, sub la pseŭdonimo *Radu MISCHIU* [miskju].

Kategorio:Ĉefministroj de Rumanio
Palankeno

eta|250px|Korea *gama*, ĉirkaŭ 1890.
eta|300px|dekstra|Procesio en Pollando.
**Portilo** aŭ pli precize **palankeno** estas aparato por porti objektojn aŭ personojn, ĉefe reĝojn, papojn kaj nobelojn. En antaŭaj tempoj, ĉefe en landoj en kiuj estas sklavoj, kiel Brazilo, portilo estis ofta transportilo. Hodiaŭ oni ĉefe uzas palankenojn dum religiaj ceremonioj por porti religiajn simbolojn dum procesioj.

Portilon por la transporto de homoj oni nomas **portseĝo** aŭ **palankeno**. Portilo en la formo de lito, uzata por transporti malsanulon, nomiĝas brankardo. Historie en multaj landoj oni portis bebojn en tukoj, hodiaŭ tion oni denove faras per **beboŝultrotukoj**.

Laŭ Francisko Azorín **palankeno** estas *Portseĝo, litseĝo, uzata de aziaj popoloj speciale k. portata de servistoj.* Li indikas etimologion el la sanskrita *parjanka* (lito) kaj de tie la latina *palanga* (levilo).

Palankenoj aktuale povas havi plie ornaman celon ol praktikan transporteblon.

## Portilo 
Portilo ne nepre signifas transportilon. Ankaŭ objekto, kiu senmove subportas alian objekton, povas nomiĝi portilo. Tiusence la vorto sence similas al "tenilo". La vorto portilo estas uzata ankaŭ figurasence, ekzemple en la vorto "datenportilo", servanta por fizike transporti datenojn.

## Notoj 
Kategorio:Mebloj
Kategorio:Seĝoj
Kategorio:Iloj
Distrikto Komárno

**Distrikto Komárno** estas la plej suda el la 7 distriktoj de Regiono Nitra.

Ĝia ĉefurbo estas Komárno. Aliaj urboj estas Hurbanovo kaj Kolárovo. Ĝi havas areon de 1.100 km² kaj en 2001 havis 108.556 loĝantojn.

Ĝia suda limo estas Danubo, kun Hungario aliflanke. Nord-oriente ĝi limas al distrikto Nové Zámky, norde al distrikto Šaľa kaj okcidente al Regiono Trnava.

Ĉar la teritorio de la distrikto ĝis 1918 kaj de 1938 al 1945 estis parto de Hungario, ĝi havas parte hungarlingvan loĝantaron.

Komárno
Komárno
Lužice

**Lužice** (legu Luĵice) estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

*Lužice (distrikto Hodonín) - municipo situanta en distrikto Hodonín
*Lužice (distrikto Most) - municipo situanta en distrikto Most
*Lužice (distrikto Olomouc) - municipo situanta en distrikto Olomouc
*Lužice (distrikto Prachatice) - municipo situanta en distrikto Prachatice

* Lužice (Kadaň), pereinta vilaĝo en distrikto Chomutov oriente de Elektrejo Tušimice; hodiaŭ ĝi falas en katastran teritorion Tušimice de urbo Kadaň

En la ĉeĥa lingvo nomo **Lužice** signifas ankaŭ historian teritorion situanta parte sur teritorioj de Germanio kaj Pollando. Ties nomo en Esperanto estas Luzacio.
Nitra (apartigilo)

**Nitra** estas la nomo de
# urbo Nitra,
# distrikto Nitra,
# regiono Nitra,
# rivero Nitra,
ĉiuj en Slovakio. (1) estas la distrikta kaj regiona urbo de (2) kaj (3).

ĉiu Nitra nomiĝis/as en la hungara lingvo Nyitra (Njitra).
Mediumeco

**Mediumeco** estas kapablo, talento de mediumo. Laŭ kelkaj religioj kaj religiaj pensoj, kaj spiritualismaj grupoj (kiel Teozofio, ekzemple), mediumeco estas kapablo komunikigi inter homoj kaj ne-fizikaj estaĵoj, ĉefe spiritoj.

Laŭ spiritismo, la mediumeco apartenas al la organismo; ĝi estas sendependa de la moralaj kvalitoj de la mediumo, kaj oni ĝin trovas elvolviĝintan en la plej malindaj same kiel en la plej indaj.

Por tiuj, kiuj kredas je ĝi, per la mediuma fenomeno oni povas havi la pruvon de la senmorteco de la animo. Do, la mediumeco esence celas pruvi, ke la morto de tiuj elirintaj de sur la Tero ne estis la fino.

La mediumeco esence celas favori al la spiritoj ties komunikiĝon, montrante la pluvivon de la animo post tomba forpaso. En la historio ĝi ĉiam ĉeestus kiel profetaĵo, en la revelacioj de la sibiloj, de la hierofantoj, per kies rimedoj ili ĉiam komunikiĝis. 

Laŭ Allan Kardec, ĉiuj portas mediumajn fakultojn, unuj estas viglaj mediumoj, ĉe kiuj la mediumeco aperas sen averto, aliaj estas la ordinaraj mediumoj, kies kapablon Charles Richet nomis la sesa senso. Jen la vibra zono, laŭ kiu, elirinte el la materiaj sensoj, ni eniras en la supernormalajn fenomenojn. Ĝia edukado, tiel, kiel tiu de inteligenteco kaj memoro, okazadas per la ekzerco de la kono pri ĝiaj funkcioj, per profundaj pripensoj, per la medito kaj per la preĝo. 

Kiam ĝi ne spontane prezentiĝas, laŭ spiritismo, ĉiuj povas praktiki la internan sinkoncentradon tiel, ke profundiginte nian penson en nian kernon, ni ekkaptas la parafizikajn vibrojn kaj malrapide ni pliampleksigas la kampon de perceptoj, ĝis kiam la fenomeno intensiĝos, plivigliĝos. Per la ekzerco, oni edukas la mediumecon, kaj al ĝi ni plivastigas la eblojn. Oni disponas apartan teknikon, laŭ la spiritisma mediumeco, kiu postulas de ni la internan plibonigan reformon, la alprenon de la postulatoj de Jesuo, por ke ni plibone harmoniu kun la noblaj spiritoj. 

Kategorio:Spiritismo
Kategorio:Spiritisma terminaro
Chipping Norton

eta|200ra|dekstra|Sociala maljunulejo en Chipping Norton
**Chipping Norton** [ĉIpin nOten] estas urbo en la brita graflando Oxfordshire. Ĝi estas la plej alte situa urbo en tiu graflando. En 2001 ĝi havis 5.972 loĝantojn.

Ĝi situas 30 km nord-okcidente de Oksfordo. Ĝiaj koordinatoj estas 51,94° N kaj 1,54° U.

La nomparto "Chipping" signifas "bazaro" kaj indikas la iaman gravecon de tiu bazara loko.

Norde de la urbo troviĝas la megalitejo *Rollright Stones*.

Kategorio:Urboj de Oxfordshire
Ĉukĉa lingvo

**Ĉukĉa (luoravetlana) lingvo** (memnomo '''') estas disvastiĝinta en rusiaj regionoj de Ĉukĉio kaj Korjakio, ankaŭ en parto de Jakutio. Estas ĉirkaŭ 11 mil parolantoj. Skribsistemo estas bazita sur la cirila alfabeto (uzata ekde 1936), ĝi enhavas du specifajn signojn: Ӄӄ kaj Ӈӈ.

Malgraŭ negranda kvanto de parolantoj, la ĉukĉa estas uzata en eduka sistemo. En ĝi regule aperas radi-elsendoj. La ĉukĉa restas la ĉefa lingvo de ĉiutagaj interparoloj inter ĉukĉoj.

En la ĉukĉa aperas origina kaj tradukita literaturo, sed fiksita tut-ĉukĉa skriba formo ankoraŭ ne estas firme establita. La ĉukĉa ankaŭ estas uzata en loka radio.

Jen la moderna ĉukĉa alfabeto:

## La ĉukĉa en edukado 
La ĉukĉa lingvo estas uzata por instrui en baza lernejo. Post kelkaj unuaj studjaroj ĝin anstataŭas la rusa, la ĉukĉa estas studata tiam kiel unu el studobjektoj.

## Specifaĵoj 
La ĉukĉa estas i. a. elstara pro (nun niveliĝanta) diferenco inter vira kaj virina prononco.

## Vidu ankaŭ 
* Latinliterigo en Sovetunio

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de la siberiaj etnoj
Kategorio:Ĉukĉa aŭtonoma distrikto
Distriktoj de Slovakio

La **distriktoj** (slovaklingve *okres*) estas administraj subdividoj de Slovakio. Ili jure estas malsuperaj ol la regionoj de Slovakio sed estas superaj ol la slovakiaj municipoj.

Pluraj distriktoj formas "regionon" (slovake: *kraj*). Unu distrikto cetere konsistas el pluraj *municipoj* (slovake: *obec*).

center|eta|600px|Distriktoj de Slovakio


Kategorio:Administraj unuoj de Slovakio
Takelo

eta|dekstra|Kvar-ŝnurera takelo
**Takelo** estas aparato konsistanta el du puliaroj, unu fiksa kaj unu libera, kunigitaj per ŝnuro aŭ ĉeno. 

Laŭ Francisko Azorín **takelo** estas *Aparato por movi pezajn ŝarĝojn, konsistanta el du aŭ pli pulioj, unu fiksa k. la alia-j libera-j, sed ĉiuj kunigitaj per ŝnuro aŭ ĉeno.* Li indikas etimologion el la sanskrita *tag* (atingi), kaj de tie la holanda *tak*.

## Funkciado
Ĝi utilas por dividi la forton necesan por alproksimigi al la fiksa puliaro, la liberan, al kiu oni ligis movendan ŝarĝon. La ĉefa uzo estas levi/mallevi ŝarĝojn. 

La forto necesa estas dividita per la nombro de ŝnureroj kiuj ligas la du puliarojn, dum la longeco de tirenda ŝnuro estas multobligita per la sama nombro.

## Vidu ankaŭ
* Pulio

## Notoj 
## Aliaj projektoj 
Kategorio:Mekaniko
Kategorio:Mekanika inĝenierado
Procesio

[250ra|eta|dekstra|Procesio en Bomberki, [Pollando]]
[eta|250ra|dekstra|Procesio en [Provinco Salta|Salto, Argentino]]
**Procesio** estas ceremonia marŝado de klerikaro kaj popolo, kantantaj himnojn, okaze de religia festo.

Multaj religioj faras procesiojn. La procesio de diino Iŝtar estis fama en Babilono, la ŝijaisma procesio, ekzemple, malpermesata dum la tempo diktatoreca de la eksprezidento Saddam Hussein, estas unu el la ĉefaj religiaj manifestacioj de la irakaj ŝijitoj. En la plej fama procesia festo en kristanaj landoj, la Kristokorpa festo de la *Corpus Domini* (aŭ *Corpus Christi*), la Katolika Eklezio simbole akompanas Jesuon al la Olivarbara Monto. En Hungario la plej granda procesio okazas en la 20-a de aŭgusto ĉe Baziliko de Sankta Stefano.

## Vidu ankaŭ 
* Procesio (teologio)
* Procesiokruco
* Procesio-papilio
Jacques Lemercier

**Jacques LEMERCIER** (naskiĝinta ĉirkaŭ 1585; mortinta en 1654) estis arkitekto de la franca renesanco.

Li konstruis multajn preĝejojn por la Jezuitoj. Li konstruis la loĝejon de Kardinalo Richelieu en Parizo (poste la Reĝa Palaco — france *Palais Royal*), kaj la tutan urbeton Richelieu en la departemento Indre-et-Loire. Ludoviko la 13-a dungis lin por ekplani la pligrandigon de la ĉasloĝejo ĉe Versajlo, sed tiun projekton fakte realigis aliaj arkitektoj (precipe Louis Le Vau kaj Jules Hardouin-Mansart) sub la glora posta reĝo Ludoviko la 14-a.

Dosiero:Paris 75005 Place de la Sorbonne Sainte-Ursule 20041101.jpg|Preĝejo de La Sorbonne (Parizo)
Dosiero:Sorbonne DSC09369.jpg|
Dosiero:Paris Saint-Roch Norry 1787.jpg|Desegnaĵo pri la preĝejo Sankta Roĥo (Parizo)

Kategorio:Francaj arkitektoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento
Amuleto

[eta|dekstra|Egipta amuleto de Nano-Dio [Bes en la kolekto de la Muzeo de la infanoj de Indianapolis.]]
**Amuleto** estas objekto, kiu per supozata magia efiko gardas sian portanton kontraŭ danĝero, malsano, sorĉo ktp. La koncepto amuleto kovras kiun ajn objekton utiligitan por superstiĉo, taksatan “defendilo” kontraŭ malbonaĵoj aŭ danĝeroj aŭ favorantilo de fortuno. Sinonimas en ĝenerala uzo kun amuleto talismano. Laŭ Francisko Azorín *amuleto* estas *Objekto, kiu magie efikas kontraŭ danĝero, malsano, sorĉo.* Kaj la etimologio de la termino estus el araba *jamalet* (portitaĵo), el *jamala* (porti) kaj de tie la latina *amuletum*.

La amuletoj inkluzivas aŭ ornamiĝas per: gemoj aŭ simplaj ŝtonoj, statuoj, moneroj, ilustraĵoj, orelpendaĵo, ringoj, plantoj, bestoj ktp; ankaŭ frazoj diritaj dum memorindaj okazoj: ekzemple *vade retro Satana* (el la latina, "retroiru, Satano"), por forigi la diablon aŭ la malbonan sorton. La unuaj amuletoj, uzitaj de praaj ĉasistoj, estis ostaĵoj, dentoj aŭ kornoj, kiuj donis al la posedanto sekurecosenton kaj fidon en sia destino.

[eta|dekstra|[Horuso.]]
La amuletoj vaste varias tempe kaj space; tamen, la religiaj mem objektoj fariĝas amuletoj kiel la kruco por kristanoj aŭ la “okulo” de Horuso laŭ la antikvaj egiptoj. Budhistoj montras pendantaj el la kolo Budhojn. Kelkloke ankaŭ la simboloj de la zodiakaj signoj estas uzataj kiel amuletoj. En Ĉinio oni taksas bonŝancporta talpogrilon enfermita el skatolo.

## Vidu ankaŭ 
* Talismano

## Notoj 
Kategorio:Magiaj objektoj
Kategorio:Superstiĉoj
Louis Le Vau

[eta|Plano de la *premier étage* kun la rivero [Seine dekstre]]
**Louis LE VAU** (1612 – 11-a de oktobro, 1670) estis franca arkitekto, kiu servis al la reĝo Ludoviko la 14-a. Li naskiĝis kaj mortis en Parizo.

[eta|maldekstre|La Marmora Korto kaj fasadoj de la [Kastelo de Versailles, plibeligita de Louis Le Vau (1661–68) kaj poste de Hardouin-Mansart en (1679–1681).]]
Inter liaj plej memorindaj verkoj nombriĝas la Kastelo de Versajlo, kiun li komencis en 1661, kaj la Luvro, pri kiu li kunlaboris kun Claude Perrault.

## Eksteraj ligiloj 
* http://web.archive.org/web/2/http://web.archive.org/web/20050322090352/http://ilestlouis.away.fr/anjou.html 
* 

Kategorio:Francaj arkitektoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1612
Henry Art Gallery

**Artgalerio Henry** () estas la artmuzeo de la Universitato de Vaŝingtonio en Seatlo. Ĝi situas ĉe la okcidenta flanko de la universitata tereno, en la universitata kvartalo. Ĝi fondiĝis en 1927, kaj estis la unua publika artmuzeo en Vaŝingtonio. En 1997 oni pligrandigis ĝin (ĝi nun ampleksas 3,700 m²) kaj aldonis 150-seĝan aŭlon.

La kolekto enhavas pli ol 18,000 objektojn. Ĝi ricevis la nomon de Horace C. Henry, loka komercisto kiu donis la monon por krei la ejon kaj ankaŭ sian kolekton da pentraĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
Retejo de la muzeo (anglalingva)

Kategorio:Artmuzeoj en Usono
Kategorio:Seatlo
Kategorio:Universitato de Vaŝingtonio
Feijoada

**Feijoada** [fejĵo**a**da] ("fazeolumo", "brazila fazeolaĵo") estas portugala kaj brazila nacia plado.

eta|250px|Feijoada
Oni disputas pri ĝia origino. Plejparto diras ke estas kreaĵo de sklavoj. En *senzala* (sklavdomo, sklavejo) ili uzis forĵetaĵojn de la porkaĵo, pecetojn, kiujn senjoroj malestimis. Aliaj homoj kredas ke ĝi originis el disvolviĝo de portugalaj pladoj, de portugalaj regionoj Estremadura, Alto Douro kaj Trás-os-Montes, kie oni miksas fazeolojn, kolbasojn, orelojn kaj piedojn de porko. Fine, estas tiuj, kiuj diras, ke la fazeolaĵo estas simpla adaptaĵo de la franca plado kasuleto.

*Feijoada* ne estas simple plado, ĝenerale oni manĝas ĝin en tre ĝoja tagmanĝa bankedo, plej ofte sabate. Kutime oni manĝas fejĵoadon en brazilaj restoracioj dum grupo da muzikistoj ludas la nacian muzikon, la sambon.

## Recepto 
**Ingrediencoj**

1/2 taso da oleo
1 granda ajlo
1 cepo tranĉita je pecoj 
3 sekaj folioj de laŭro
300g da seka bovviando
300g da fumaĵita lango de porko
300g da fumaĵita ripo de porko
300g da fumaĵita vosto de porko
300g da seka kolbaso *paio* (pron.: paju) 
300g da fumaĵita orelo de porko 
300g da dorsa lado de porko 
1/2 kg de nigra (nepre) fazeolo antaŭkuirita, sed ankoraŭ iom malmola.

**Kiel fari**

Unue oni kuiras la nigran fazeolon kun frita cepo kaj ajlo. En alia kaserolo, oni kuiras la viandojn kun la sekaj folioj de laŭro. Kiam ili estas preskaŭ kuiritaj oni kunigas la fazeolon kaj la viandojn en unu kaserolo aŭ poto (prefere el argilo) kaj fine kuiras ilin kune ĝis la fazeolo restis mola.

Estas pli bone se la fejĵoada restas 12 horojn en glaciŝranko kaj estas re-varmita en lenta forno antaŭ la tagmanĝo.

### Akompanaj pladoj 
Oni devas nepre akompani *feijoada* per kasavo, oranĝo, fritita brasiko en strietoj, blanka rizo kaj *caipirinha*.

## Referencoj 
Kategorio:Brazila kuirarto
Beniio

eta|la ebenaĵo de Beniio
**Beniio** () estas departemento de Bolivio, en la nordo de la lando, ĉe la bordo al Brazilo. Ĝi kovras areon de  kvadrataj kilometroj. Laŭ stato de la jaro 2006, en la departemento sume vivis  homoj. Ĝia administra centro estas la urbo Trinidad. La teritorio geografie konsideratas parto de Amazonio.

## Provincoj 
# Cercado
# Vaca Díez
# José Ballivián
# Yacuma
# Moxos
# Marbán
# Mamoré
# Iténez

## Vidindaĵoj 
La Nacia Parko kaj Indiĝena Teritorio Isiboro Sécure (*Parque Nacional y Territorio Indígena Isiboro-Secure* aŭ *Territorio Indígena y Parque Nacional Isiboro Secure, TIPNIS*) estas protektita areo kaj indiĝena komunumo en Bolivio situanta inter la nordo de Koĉabambo kaj la sudo de Beniio.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bolivia.de/de/tourismus/beni.html  
* http://www.bolivialine.de/bolivia/newsletter/Newsletter200602.htm  

eta|maldekstra|300px|


Kategorio:Departementoj de Bolivio
Roy J. Glauber

**Roy J. Glauber** [roj glAŬb'r] (naskiĝis 1-an de septembro 1925 - 26-an de decembro 2018) estis usona fizikisto, kaj *Mallinckrodt* profesoro de fiziko ĉe Universitato Harvard. Li gajnis duonon de la 2005-a Nobel-premion pri fiziko pro sia "kontribuo al la kvantuma teorio de optika kohereco"; la alian duonon partigis John L. Hall kaj Theodor W. Hänsch.

## Eksteraj ligiloj 
* Roy J. Glauber ĉe *Harvard Physics Department Faculty* retejo  
* Nobelpremio-retejo 

Kategorio:Optikistoj
Kategorio:Studentoj de universitato Harvard
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Kategorio:Projekto Manhattan
John L. Hall

**John L. HALL** [ĝon hol] (naskiĝis 21-a de aŭgusto 1934) estas usona fizikisto. Li estas ano de JILA (ekse Kuna Instituto por Laboratoria Astrofiziko) kaj docento de fiziko ĉe Universitato de Koloradio, Boulder, Koloradio. En 2005 li partigis kune kun Theodor W. Hänsch duonon de la Nobel-premio pri fiziko pro iliaj "kontribuoj al la evoluigo de lasero-bazita preciza spektroskopio". La alian duonon partigis Roy J. Glauber.

## Eksteraj ligiloj 
* Lia resumo en JILA retpaĝoj  
* Nobelpremio-retejo 

Kategorio:Optikistoj
Kategorio:Laseroj
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Regionoj de Slovakio

La **administra divido** de la ŝtato **Slovakio** forte ŝanĝiĝis dum la ŝtata historio. Ekde la jaro 1996, Slovakio dividiĝas al ok **regionoj** (slovake *kraj*), kaj tiuj pludividiĝas al sume 79 **distriktoj** (slovake *okres*). Ĉiu distrikto cetere konsistas el pluraj komunumoj (slovake: *obec*). 

eta|La ok regionoj de Slovakio
La unuopaj regionoj estas (inter krampoj la regiona administra centro):

* Regiono Banská Bystrica (Banská Bystrica)
* Regiono Bratislavo (Bratislavo)
* Regiono Košice (Košice)
* Regiono Nitra (Nitra)
* Regiono Prešov (Prešov)
* Regiono Trenčín (Trenčín)
* Regiono Trnava (Trnava)
* Regiono Žilina (Žilina)

## Vidu ankaŭ
Turismaj regionaj kiaj:
* Záhorie


Kategorio:Administraj unuoj de Slovakio
Horoskopo

**Horoskopo** (el la greka "vidado de horoj") estas astrologia metodo de diveno bazita sur la horo kaj la loko de la naskiĝo. La horoskopo estus persona apliko de astrologio.

En astrologio, la horoskopo estas ĉarto aŭ diagramo reprezentanta la poziciojn de la planedoj (laŭ astrologia senco), aliaj ĉielaj korpoj kaj "senseblaj anguloj" de iu momento kaj loko rilate al iu difinita persono.

La oftaj horoskopoj de magazinoj, ĵurnaloj aŭ interreto, estus ĝeneralaj indikoj, sed estas tre klare, eĉ al kredantoj ke 12-ono de homaro ne povas havi la samajn okazaĵojn, sentojn aŭ fortunon en sama tago. Pro tio, astrologoj diras, ke tiuj magazinaj divenaĵoj ne estas seriozaj, ĉar horoskopo nepre estu persona. Oni konstruas tiajn magazinajn aŭ ĵurnalajn horoskopojn kutime per iu signo je la meztaga horo, kaj tio ne povos 100 procente esti certa por vi, ĉar tiu horoskopo povas ne kongrui kun via persona naskiĝdato, naskiĝhoro kaj naskiĝurbo.

Dosiero:Astrological Chart - New Millennium.JPG|
Dosiero:Astro signs.svg|
Dosiero:Astrological Glyphs.svg|
Dosiero:Astrologie Horoscoop.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Zodiako

## Eksteraj ligiloj 
* astrotheme
* http://www.skyscript.co.uk 

Kategorio:Folkloro
Kategorio:Nova Epoko
Kategorio:Pseŭdoscienco
Kategorio:Okultismo
Theodor W. Hänsch

**Theodor W. Hänsch** [TEodor henŝ] (naskiĝis la  en Heidelberg) estas germana fizikisto. Li estas estrarano de Instituto Max Planck por kvantuma optiko, kaj profesoro de eksperimenta fiziko kaj lasero-spektroskopio ĉe la Universitato Ludoviko Maksimiliano en Munkeno. En 2005 li partigis kune kun John L. Hall duonon de la Nobel-premio pri fiziko pro iliaj "kontribuoj al la evoluigo de lasero-bazita preciza spektroskopio". La alian duonon partigis Roy J. Glauber.

## Eksteraj ligiloj 
* Nobelpremio-retejo 
* Retejo de la esplorado-grupo de profesoro Hänsch  

Kategorio:Germanaj fizikistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
-493

En la jaro **493 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Temistoklo fariĝis Arkonto en Ateno;
* Postumius Cominius Auruncus la 2-a kaj Spurius Cassius Vecellinus la 2-a fariĝis konsuloj en Romo;

## Naskiĝoj 
## Mortoj
-490

En la jaro **490 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Temistoklo fariĝis stratego en Ateno;
* Batalo de Maratono (ankaŭ rigardu en maratono);
* Q. Sulpicius Camerinus Cornutus kaj Sp. Larcius Flavus (Rufus) la 2-a fariĝis konsuloj en Romo;

## Naskiĝoj 
## Mortoj
-480

En la jaro **480 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Persio atakas Grekion. Batalo de Salamino;
* M. Fabius K.f. Vibulanus la 2-a kaj Cn. Manlius P.f. Cincinnatus iĝis Konsuloj en Romo;
* sieĝo de Himero, Sicilio regita de tirano Terilo far Kartaganoj gviditaj de Amilkas (Herodoto, H. VII, 165).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
-460

En la jaro **460 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* P. Valerius P.f. Poblicola la 2-a kaj C. Claudius Ap.f. Inregillensis (Regillensis) Sabinus iĝis konsuloj en Romo;
* Unua penopolesa milito.

## Naskiĝoj 
* Hipokrato
* Leŭkipo

## Mortoj 
* Temistoklo
-580

En la jaro **580 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
* La urbo Agrigento estis fondita.
* Plej laste ĉi-jare, tamen eble jam en 600, konstruado komenciĝis pri la templo de Artemiso en Κέρκυρα (Kerkira), la nuna insulo Korfuo.

## Naskiĝoj
* Aristido la Justulo
-465

En la jaro **465 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Aristido la Justulo
* Antistenes
* Kserkso la 1-a (Persio)
Edwin Geist

**Edwin Ernst Moritz GEIST** [edvin gajst], naskiĝis en Berlino la , mortis la , estis komponisto germana, kiu vivis en Litovio. Lia vivo estis eksterordinara kaj tragika. Juna Edwin antaŭ la dua mondmilito instruis en la Berlina konservatorio. Tie li konatiĝis kun la tie studinta litovdevena judino Lyda Bagriansky [lida bagrjanski], baldaŭ iĝinta lia edzino. Tiutempe en Germanio jam furiozis nazioj. Oni malpermesis al Edwin labori en la konservatorio. Lian nomon la nazioj enskribis en la libron „Leksikono pri judoj en muziko”, kun la marko „H”, germane *Halbjude*, duonjudo. El ĉi tiu nigra listo oni povas ekscii, kies verkaro estis malpermesita en la tiama Germanio.

En 1938 la geedzoj venis en Litovion. Lyda kaj Edwin ekloĝis en Kaunas, la tiama ĉefurbo de Litovio. Dum mallonga tempo Geist verkis germanlingve monografion pri litovaj popolkantoj, artikolojn, komponis kantojn je litovaj tekstoj, ciklon de simfoniaj bildoj El Litovio. Inter la verkoj de Geist estas ankaŭ la opero La reveno de Dionizo k.a. En liaj taglibroj estas menciata opero pri konkero de inkaoj, kies protagonisto estis kruela hispana konkerinto Pisarro – alegorio de la hitlera regpotenco.

Komenciĝis la dua mondmilito. Post kiam oni okupis Kaunas, Lyda Geist estis engettigita. Multaj homoj penis liberigi ŝin (Edwin mem tiucele eĉ ekloĝis tie). La litova doktoro Brundza atestis al nazioj, ke la patrino de Lyda, akuŝante, diris duonvoĉe, ke la patro de la bebo estas ne ŝia edzo, sed ŝia pola amanto. Tamen Gestapo rigore postulis: Lyda estu steriligita. Komence Edwin konsentis kun tiu malhonoraĵo. Sed elirinte el la getto, Lyda kaj Edwin tamen ne kuraĝis. Kiel Geist skribas en siaj taglibroj, en li ribelis lia egoo. Sed la nazioj longe ne atendis. Ili invadis la hejmon de Lyda kaj Edwin, kaj, traserĉinte, trovis manuskripton de la opero pri la inkaoj. En 1942 la komponisto estis arestita kaj ĵetita en la fifaman fabrikon de morto Naŭa Fuorto. Tiam iu gestapano, ŝatinta la muzikon de Geist, proponis al la komponisto solvon. Geist devis bruligi manuskriptojn de siaj muzikaĵoj kaj tiamaniere kvazaŭ forgesi siajn verkojn. Al tio Edwin respondis: „Kiel mi povus tion fari? Mi ja aŭdas la muzikon!”.

Post kelkaj tagoj, kiam Lyda venis por vizito, oni redonis al ŝi liajn vestaĵojn. Ŝi komprenis, ke Edwin ne plu vivas. La aflikto estis tro granda por Lyda. Ŝi suicidis. Dokumentoj de Gestapo atestas, ke Edwin Geist estis mortpafita la 10an de decembro 1942.

## Eksteraj ligiloj 
* Grigorij Arosev Antanas GRINCEVI&#268;IUS: LA MANUSKRIPTOJ NE BRULAS: Mi ja aŭdas la muzikon! el Monato (2002/11, p.22)

Kategorio:Germanaj komponistoj
Temistoklo

**Temistoklo** naskiĝis en 525 a.K. en Ateno, apartenis al familio de malgrandaj komercistoj sen riĉeco, estis politikisto kaj granda generalo. Li havis gravan rolon en la venko de grekoj en la dua persa milito.
[[Dosiero:Themistocles at the Persian Court.jpg|eta|maldekstre|350ra|Temistoklo en la persa kortego.Bildo el la verko "Vivoj de Plutarko por knaboj kaj knabinoj",eldonita en 1868.]]

Li partoprenis en la batalo de Maratono. Poste estis evidente al li ke la futuro de Ateno dependos de mararmeo. Arkonto de Ateno en 493 a. K., stratego en -490 kaj ĉefo de la partio popola de demokratiistoj, ekde 483 a. K., li uzis la rentojn de la minoj de arĝento de Laurion por konstrui militajn triremojn, kaj disvolvi kaj fortigi la havenon de Pireo.

Kiam la danĝero de invado de persoj restis okulfrapa, li sukcesis konvinki la grekojn de malsamaj ŝtat-urboj unuiĝi en la Tutgreka ligo.

Dum la batalo de Salamino en 480 a. K., Ateno, kiu havis 200 ŝipojn, povis oferi 150 triremojn po la 310 kiujn havis la grekojn. Temistoklo komandis la grekan ŝiparon, kaj, danke al lia strategio, ili venkis la persan ŝiparon.

Temistoklo klopodis garantii sekurecon al Ateno, sekvante sia mara politiko, igis konstrui la grandajn murojn ligante Ateno al Pireo, malgraŭ la opozicio de Sparto.

Dotita de granda karismo kaj elokvenco, avida de glorio kaj riĉeco, li tute ne havis skrupulojn kiel politikisto. Aristido la Justulo akuzis lin ke li deturnas la publikan monon, kaj li, per sia influo apud la popolo, sukcesis ekzili Aristidon.

Sed la amo de Temistoklo al lukso, kaj lia tirana orgojlo, malkontentigis siajn samŝtatanojn. Li konfliktis kun Kimon, filo de Miltiado, pri la strategio por sekurigi la atenan hegemonion. Temistoklo pensis, korekte, ke la plej granda minaco al Ateno estis Sparto, ne la Persa imperio.

Pro tiuj konfliktoj, li estis ekzilita per ostracismo. Li rifuĝis unue en Argos, kie li stimulis ribelon kontraŭ Sparto. En morta danĝero, li rifuĝis al persa reĝo Artaĥŝaŝt, filo de Kserkso, kiun Temistoklo venkis en Salamino. La reĝo donis al li la estraron de la grekaj urboj sub persa kontrolo en Azio. Tiun oficon li havis ĝis sia natura morton en 460 a. K. 65 jaraĝa.

Kategorio:Antikva Grekio
André Waterkeyn

**André WATERKEYN** (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1917 en Wimbledon, mortis la 4-an de oktobro 2005 en Bruselo) estis belga inĝeniero kaj projektinto de Atomium.

Li estis en 1954 juna inĝeniero, direktoro ĉe Fabrimetal (la nuna firmao Agoria). Kaj li akceptis la defion de la estro de la internacia ekspozicio de 1958 por krei monumenton simboligantan la metian kaj teknologian kapablon de Belgio.

La monumento tiom mirigis la vizitantojn de la ekspozicio ke oni decidis ĝin ne malkonstrui post la fino. En 2005 estas granda renovigo de la monumento kiu fariĝis simbolo de la urbo Bruselo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://derstandard.at/?url=/?id=2197847 
* http://index.hu/kultur/klassz/atom 

Kategorio:Belgaj inĝenieroj
Goddard Space Flight Center

**Goddard Space Flight Center** (GSFC) [GOdard spejs flajt SENtr]) esperante: Kosmofluga Centro Goddard) estas tre grava laboratorio pri kosmoscienco de NASA.

Ĝi situas en Greenbelt, Maryland, Usono.

La nomo estas donita memore al Robert Goddard, sciencisto kaj 'patro' de la evoluigita rakeda propulsado. La centro malfermiĝis la 1-an de majo 1959 kaj ĝi estas la unua centro kreita de la NASA mem. Ĝi estis fondita la 1-an de majo 1959 kaj laborigas proksimume 10 000 homojn.

La centro ellaboras multajn NASA-misiojn (kaj NASA-kunlaboraĵojn por internaciaj misioj) kiuj pristudas la teron, la sunsistemon kaj la universon. En tiu centro, oni evoluigas kosmajn sistemojn kaj rilatajn teknologiojn, ekzemple kosmosondilojn.

Krom la ĉefa ejo en Greenbelt, aliaj GSFC-sidejoj estas inter alie:
Wallops Flight Facility en Virginio kaj la Goddard Institute for Space Studies en Novjorko.

## Resuma listo de la nuntempaj kaj pasintaj projektoj 
Kosmoteleskopo James Webb, Hubble Space Telescope, Explorer, Earth Observing System(EOS), INTEGRAL, Solar and Heliospheric Observatory(SOHO), Swift Gamma-Ray Burst Mission(Swift),

Compton Gamma Ray Observatory, SMM, COBE, IUE, ROSAT.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gsfc.nasa.gov 
* Goddard Space Flight Center (angle)

Dosiero:Goddard aerial.gif|
Dosiero:Goddard_Space_Flight_Center_Dedication_Ceremony_-_GPN-2002-000114.jpg|
Dosiero:Scientific Balloon - GPN-2002-000119.jpg|

Kategorio:Kosmocentroj
Kategorio:Kosmoesploroj en Usono
Kategorio:NASA
Eero Järnefelt

**Erik Nikolai JÄRNEFELT** (naskiĝis la  en Viipuri (tiam en Finnlando), mortis la  en Helsinko) estis finna realisma pentristo.

## Biografio 
Eero Järnefelt naskiĝis en Viipuri en 1863. Lia patro Alexander Järnefelt estis oficiro en la rusa militistaro kaj lia patrino estis Elisabeth Clodt von Jürgensburt. Li studis ĉe la Sankt-Peterburga Akademio de Arto inter 1883 kaj 1885.

En 1886 li iris al Parizo, Francio kie li amikiĝis kun Akseli Gallen-Kallela, Emil Wikström kaj Louis Sparre. Lin inspiris la *plein-air* (subĉielaj) kaj naturalismaj pentraĵoj laŭ Jules Bastien-Lepage.

Dum vojaĝo al Keuruu, okcidenta Finnlando, en 1889 li renkontis aktorinon Saimi SWAN, kun kiu li geedziĝis en 1890.

## Verkaro 
Lia plej fama pentraĵo eble estas "La salajrosklavoj" (1893).
Dosiero:Raatajat rahanalaiset.JPG|Forbruligi la arbetaron (1893)
Dosiero:Jarnefelt Ranskalainen Viinitupa.jpg|Franca Vinkelo (1888)
Dosiero:Eero Järnefelt - Saimi in the Meadow (1892).jpg|Saimi en la herbejo (1892)
Dosiero:Jarnefelt Winter Sun.jpg|Vintra Suno (ĉ. 1900)

## Eksteraj ligiloj 
* Tri pentraĵoj de Järnefelt ĉe *Art of Finland*  
* Galerio de pentraĵoj ĉe *Digikuvasto*  (finne)

Kategorio:Finnaj pentristoj
Kategorio:Realismaj pentristoj