open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hakkâri

eta|300px|dekstra| Hakkari
**Hakkâri** (aŭ en kurda: Colemêrg [pr. ĝolamerg]) estas urbo en sudorienta Turkio, kaj la ĉefurbo de provinco Hakkâri. Laŭ la censo de 2000, ĝi havas 58 145 loĝantojn. La provinco estas la naskiĝloko de 17-a jarcenta kurda poeto Ahmad Khani.

Kategorio:Urboj de Turkio
Kategorio:Provinco Hakkâri
Kategorio:Kurdio
Selmas

**Selmas** estas urbo en la provinco Okcidenta Azerbajĝano en Nord-Okcidenta Irano. Ĝi havas proksime 80 000 loĝantojn, plejparte azeroj kaj kurda malplimulto. Ĝia ĉefe konataj produktaĵoj estas sekigitaj abrikotoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  (

Kategorio:Urboj de Irano
Bitlis

eta|300px|dekstra| Bitlis
**Hakari** (aŭ en kurda: Bedlis), estas urbo en sud-oriento de Turkio.

eta|maldekstra|180px|Situo de Bitlis

## Eksteraj ligiloj 
* Novaĵoj el Bitlis 

Kategorio:Urboj de Turkio
Kategorio:Kurdio
Mardin

**Mardin** (arabe kaj en la historia osmanida turka lingvo ماردين, *Mardīn*, kurde *Mêrdîn*), estas urbo en la regiono sudorienta Anatolio de Turkio. Ĝi estas la ĉefurbo de provinco Mardin, kaj estas konata pro ĝia arabeca arkitekturo. Ĝi situas sur roka monto kie oni superrigardas la ebenaĵon de norda Sirio.

Al-Kamil estis filo de la sultano al-Adil ("Safadino"), frato de Saladino. La patro de Al-Kamil lasis al li la sieĝon al la urbo Mardin en 1199. Li estis venkita, sed malkonsento kaj malforteco inter liaj opoziciantoj ebligis, ke Al-Kamil starigis Ajubidan regadon en la Supra Mezopotamio pere de konkero de Harran (ankaŭ en nuntempa Turkio).

## Esperanto en Mardin 
En 2012 okazis en tiu urbo la Mezorienta Esperanto-Kunveno.

## Bildaro 

Dosiero:View from Mardin to the Mesopotamian plains.jpg|
Dosiero:Mardin old town.JPG|
Dosiero:Mor Hananyo.jpg|

## Notoj 
## Bibliografioj 
* Tavernier, Jean-Baptiste (1692), *Les six voyages*, I:187
* della Valle, Pietro (1843), *Viaggi*, Brighton, I: 515
* Minorsky, V. (1991), *Mārdīn*, in "The Encyclopaedia of Islam". Leiden: E. J. Brill.
* Ayliffe, Rosie, *et al*. (2000) *The Rough Guide to Turkey*. London: Rough Guides.
* Wittich, Michaela (2001), *Der arabische Dialekt von Azex*, Wiesbaden: Harrassowitz.
* Grigore, George (2007), ''L'arabe parlé à Mardin. Monographie d'un parler arabe périphérique''. Bucharest: Editura Universitatii din Bucuresti, ISBN (13) 978-973-737-249-9 http://www.arc-news.com/read.php?lang=en&id_articol=1059 
## Notu ankaŭ 
* Urfa
* Gaziantep

## Eksteraj ligiloj 
Retejo de la provinco Mardin turke kaj angle 

alternative=P1040528 Mardin pano.JPG|eta|center|772x772ra|Panoramo de Mardin, kun la Mezopotamia Ebenaĵo malfermiĝanta dekstre

Kategorio:Urboj de Turkio
Şırnak

**Şırnak** () estas urba distrikto en la sudorienta parto de Turkio. Ĝi estas la ĉefurbo de la provinco Şırnak. La urbestro de la urbo ekde 2019 estas Mehmet Yarka (ankoraŭ funkcianta en 2025) - li apartenas al la konservativa politika partio *Adalet ve Kalkınma Partisi* (AKP). En 2023, la urbo havis 75 932 loĝantojn kaj la tuta distrikto ampleksis 108 699 loĝantojn - do tri kvaronoj de la distriktaj loĝantoj loĝas en la kerna urbo. Areo de la distrikto estas 1 701 km². La distrikto, turke nomata *Şırnak İlçe* aŭ *Merkez İlçe* (centra distrikto), cetere preskaŭ tuŝas la limon al Irako. La ponto kaj grava limtransirejo Ibrahim Ĥalil estas senpere proksima, sed tamen formale ne estas parto de la distrikto.

Kategorio:Urboj de Turkio
Siirt

**Siirt** estas urbo en sud-oriento de Turkio. La urbo estas centro de la samnoma provinco.

Konsiderinda parto de la loĝantaro estas kurdoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.siirt.gov.tr 
* http://www.siirt.bel.tr 
* http://www.siirttehaber.net  

Kategorio:Urboj de Turkio
Muş

eta|300px|dekstra|Vido de Muş
**Muş** (aŭ **Muŝ**) estas urbo en la sud-oriento de Turkio, kaj la ĉefurbo de Provinco Muş. Ĝi havas proksime 67 927 loĝantojn (en 2000). Oni ankaŭ povas konsideri ĝin kiel parton de Kurdio.

Kategorio:Urboj de Turkio
Kategorio:Kurdio
Mersin

**Mersin** estas ĉefurbo de la provinco Mersin en sudoriento de Turkio. Ĝi estas antikva havenurbo kiu situas laŭ la marbordo de la Mediteraneo. Ĝi havas proksime 733.066 loĝantojn, laŭ censo de 2000.

Okcidente de la urbo situas ruinoj de la romia havenurbo Soli-Pompeiopolis. Oni trovis ankaŭ spurojn de neolitika setlejo – 3 km norde de la hodiaŭ a havenurbo.

Mersin havas nenaturan havenon, kiun oni elektis, ĉar ĝin ne minacas ŝlimiĝo kaj ĝi havas bonajn trafikajn konektojn al la internaj turkaj areoj.

Fervojo iras el Mersin al Adana, kiu aliĝas al la bagdada fervojo. El la haveno pramo iras al Kipro.

En Mersin funkcias plej granda naftorafinejo de Turkio.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas:
*  Klaipėda, Litovio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala provinca retejo ()
* http://www.mesbas.com.tr  
* http://www.mersin-bld.gov.tr  
* http://www.anatolia.luwo.be/Mersin.htm  

Kategorio:Urboj de Turkio
Kategorio:Provinco Mersin
Harput

**Harput** (aŭ **Ĥarput**) estas urbo en la regiono Elazig, en la sud-oriento de Turkio. Ĝi situas ĉe koordinatoj . Ĝi estas la loko de antikva kastelo kaj ruinaĵo.

Kategorio:Urboj de Turkio
Medoj

[eta|Apadna palaco, [basreliefo de la 5-a jarcento a.K. prezentanta persajn (kun la kvadrataj ĉapeloj) kaj mediajn soldatojn (kun la rondetaj ĉapeloj) en tradicia robo)]]
**Medoj** estis antikva granda Hindo-Eŭropa etna grupo en nord-okcidenta Irano, devena el regiono Medio.

## Prahistorio 
La aŭstra lingvisto *Friedrich Wilhelm König* (1897–1972) dividis la medojn antaŭ la fondo de la granda imperio en du tribojn, kiuj havis sian propran reĝlandon. Unuflanke la regno *Manda* kaj aliaflanke la *Mada-Persa-imperio*.

Herodoto (1,101) dividis la medojn en la tribojn de *busoj, paretakenoj, struĥatoj, arizantoj, budioj* kaj *magoj*.

## Bibliografio 
* Jahanshah Derakhshani: *Die Arier in den nahöstlichen Quellen des 3. und 2. Jahrtausends v. Chr.* Internat. Publ. of Iranian Studies, Teheran 1998, 1999. (2. Aufl.). ISBN 964-90368-1-4, ISBN 964-90368-6-5
* Friedrich Wilhelm König: *Älteste Geschichte der Meder und Perser.* Der Alte Orient. Bd 33, Heft 3-4. Hinrichs, Leipzig 1934.

## Eksteraj ligiloj 
* Medoj 


Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Antikva Armenio
Kategorio:Antikva Oriento
Kategorio:Antikvaj imperioj en Azio
Kategorio:Antikvaj iranlingvaj etnoj
Kategorio:Aperis en la 7-a jarcento a.K.
Kategorio:Malaperis en la 6-a jarcento a.K.
Tarapakio

**Tarapakio** () estas administra regiono de Ĉilio. Ĝi situas en la pleja nordo de la lando, kaj ekde oktobro 2007 konsistas el du provincoj: provinco Tamarugal (kiu tiam kreiĝis el la antaŭaj provinco Arica kaj provinco Parinacota), kaj provinco Iquique. 

Fine de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Iquique.

## Provincoj 
* Provinco Tamarugal (kiu ekestis en oktobro 2007 el la antaŭaj provinco Arica kaj provinco Parinacota)
* Provinco Iquique

## Geografiaj elementoj 
* Dezerto de Pampa del Tamarugal
* Vulkano Iruputunku

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Regionoj de Ĉilio
Antofagasta (regiono)

**Antofagasta** estas regiono de Ĉilio. 

Fine de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Antofagasta.

## Provincoj 
* Provinco Antofagasta
* Provinco El Loa
* Provinco Tocopilla

## Vidu ankaŭ 
* Chuquicamata
* Escondida
* Nacia Parko Pan de Azúcar

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Dosiero:Antofagasta Comunas.png|
Dosiero:Tulor Settlement Chile.jpg|

Kategorio:Regionoj de Ĉilio
Regiono Atakamo

**Regiono Atakamo** () estas regiono de Ĉilio. 

Fine de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Copiapó.

## Provincoj 
* Provinco Chañaral
* Provinco Copiapó
* Provinco Huasco

## Geografio 
* Incahuasi

## Vidu ankaŭ 
* Nacia Parko Pan de Azúcar
* Punao de Atakamo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|180ra
eta|maldekstra|180ra

Atakamo
Bingol

[eta|250ra|Loko de Bingol en [Turkio.]]
**Bingol,** (turka lingvo por *mil lagoj*) estas urbo en la Malgrand-Azia parto de Turkio. Montaj glacilagoj ĉirkaŭas la urbon, tiel la nomo. Lastatempe, la urbo estas populara loko por turistoj.

Ĝi estas la ĉefurbo de Provinco Bingöl.

Kategorio:Urboj de Turkio
Kategorio:Kurdio
Kanto de l' Ekzilo

eta|dekstra|Gonçalves Dias, aŭtoro de la *Canção do exílio*

'''Kanto de l' Ekzilo'* (portugale *Canção do exílio'') estas nacia poemo de Brazilo. Ĝi estis komponita en mezo de 19-a jarcento (1843) de poeto Gonçalves Dias dum sia restado en Koimbro. En la poemo, Gonçalves Dias mencias la birdon Sabiao, nuntempe simbolo de Brazilo.
La Kanto de l' Ekzilo estas unu el neoficialaj naciaj simboloj de Brazilo kaj kelkaj el ĝiaj versoj estas kunmetitaj en Brazila nacia himno. Tre ofte, brazilanoj scias ĝin perkore kaj estas centoj de imitadoj de ĝi.

Laŭ Aurélio Buarque de Holanda la precipa forto de la poemo estas la malesto de adjektivoj kaj la elekto de signifplenajn substantivojn, krom la paralelismo de komponado.

'''Kanto de l' Ekzilo'''

(Gonçalves Dias. Esperantigo: Francisko Valdomiro Lorenz)

Mia lando havas palmojn, Kie kantas sabia'.  Birdoj tie ĉi kantantaj, Tiel ne belsonas ja.

Kaj ni havas pli da steloj, Sur herbejoj pli da floroj, En arbaroj pli da vivo, Pli da amo en la koroj.

Tie nokte solrevante Pli da ĝoj' mi trovas ja; Mia lando havas palmojn, Kie kantas sabia'.

 Mia lando ĉarmojn havas, Kiujn mi ne trovas ĉi; Tie nokte solrevante Pli da ĝoj' mi trovas ja.

Mia lando havas palmojn, Kie kantas sabia'! Di' ne volu, ke mi mortu, Sen reveni tien, ha.

Sen ekĝui la belaĵojn, Kiuj ĉi ne estas ja; Sen revidi la palmarbojn, Kie kantas sabia'
## En Esperanto aperis
*Francisko Valdomiro Lorenz. Kanto de l'Ekzilo, muziko de Q. de Oliveira. Eld. Presa Societo, Parizo, 1910?

## Notoj
Kategorio:Poezio
Kategorio:Literaturo de Brazilo
Persa belskribo

La **persa belskribo** (aŭ kaligrafio) estas la tradicio de arabskriba belskribo, kia ĝin interpretis artistoj de irano kaj najbaraj landoj.

## Persa stilo 
eta|350x350px|Ekzemple de vortoj "persa belskribo" en la persa belskribo.|alternative=post aliaj sistemoj, la araba skribo estis uzata en persio ekde la 7a jarcento. persaj artistoj kontribuis al la fruaj stiloj de tiu skribo: kufa, triona kaj aliaj. en la 14a jarcento mir abdola sintezis la rektajn formojn de la nasĥa stilo kun la kurbaj formoj de la divana stilo. li tiel iniciatis nacian stilon, kiun oni ordinare nomas persa stilo (perse kaj faklingve *nastaliĥ*).

ĉi tiu stilo sin distingas per elegantaj, ovoformaj kurboj, kaj ioma klino al malantaŭo (tio estas, en almaldekstra skribo, klino al la dekstra flanko). ĝi estas konata en ĉiuj arabskribaj landoj, sed aparte flegata en irano kaj najbaraj landoj, kaj ankaŭ estis en turkio antaŭ la ŝanĝo al latinida skribo.

## Flua persa stilo 
la flua persa stilo estas malformala, rapidigita formo de la persa stilo (perse *ŝekasteh* tio estas (regul)rompa). ĝi estiĝis en la 17a jarcento. en ĝi la kurboj malfermiĝas, kaj la literformoj kunfluas. ĝi estas malfacile legebla.

## Enpaĝigoj, ĝenroj, ecoj 
persaj belskribistoj volonte metas la liniojn oblikve sur la paĝo, aŭ eĉ iom impertinente skribas renverse, turnante la folion. popularas *nigra etudo*, ekzerco en kiu oni nigrigas la paĝon, skribante senorde en ĉiuj direktoj, eventuale en diversaj grandoj.

aliflanke persa arto tre atentas etajn detalojn. ĉiuj literoj ricevas precizajn grandojn laŭ mezurpunktoj, kaj interadaptiĝas per apenaŭ videblaj modifoj. La plej prestiĝa kaligrafia ĝenro, laŭnome *ĉalipo*, konsistas el kvar duonversoj oblikve skribataj laŭ tre strikta enpaĝiga ŝablono.

la persa librarto volonte kunmetis kaligrafion kaj miniaturon, du grafikajn artojn de precizo kaj eleganto en malgranda formato.

## Fotogalerio 

Dosiero:Agra castle India persian poem.jpg|Takht sha jahan
Dosiero:Persian prince tomb taj mahal.jpg|Taj adoula
Dosiero:Yaali zikr qayam qaim ast.jpg|Persa inskripcio
Dosiero:Agra India persian poem.jpg|Persa poemo

## Eksteraj ligiloj 
(eo) Terminaro de persa kaj araba belskribo

(eo) Esperantlingva enkonduko al persa skribarto.

(en) Ḡolām-Ḥosayn Yūsofī, Calligraphy, *Encyclopaedia Iranica*

Kategorio:Kaligrafio
Tibeta budhismo

775px
[eta|dekstra|250ra|Monaĥo procesio en la monaĥejo Rumtek, [Sikimo]]

**Tibeta budhismo** estas la formo de Budhismo en Tibeto, Mongolio kaj partoj de Ĉinio kaj Siberio; ĝin praktikas ankaŭ la kalmukoj en la eŭropa parto de Rusio kaj, ekde la fino de la 19-a jarcento, grupoj en la cetera Eŭropo kaj Ameriko.

Alternative oni ankaŭ uzas la terminon **Lamaismo**, sed ĝi estis polemika kaj multaj tibettradiciaj budhanoj malakceptas ĝin.

Rinpoĉe aŭ *Rimpoĉe* estas honora epiteto kiu signifas laŭvorte «altvalora». Tio estas ĝenerale rezervata por lamao enkorpiĝinta.

## Gentoj 
En la tibeta budhismo hodiaŭ troviĝas kvar ĉefaj sektoj kaj gentoj.

* Njingmapao
* Karma Kagyü (kun ties ĉefo, la Karmapao)
* Sakyapao
* Gelugo (kun ties ĉefoj, la Dalai-lamao kaj la Panĉen-lamao)

eta|maldekstra|250ra|Tibetaj preĝflagoj

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo "Budhismo en Tibeto" en la retejo de Ĉina Radio Internacia, de marto 2005  
* retejo de la ordeno *Karma Kagju* 
* la ampleksa reta arkivo de Aleksandro Berzin 
* retpaĝaro kun multaj pliaj informoj pri la ordeno *Karma Kagju*  
* artikolo "Tibetan Buddhism in the West" ("Tibeta budhismo en la okcidento") fare de Dzongsar Ĥjence Rinpoĉe  

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Tibeta budhismo
Kategorio:Budhismo en Tibeto
Kategorio:Terminaro de Budhismo
Kamjaran

**Kamjaran** aŭ *Kamyaran* (perse: کامیاران, kurde *Kamyaran*) estas urbo en provinco Kurdistano en Okcidenta Irano. Ĝi havas taksate 61 642 loĝantojn (2005). La loĝantoj estas ĉefe kurdoj. Ĝi lokiĝas ĉe koordinatoj .

Kategorio:Urboj de Irano
Şanlıurfa

**Şanlıurfa**, en la antikva epoko **Urfa** aŭ **Edessa** aŭ kurde **Riha** estas urbo en Sud-Oriento de Turkio, kun 449 785 loĝantoj (2005), ĉefe kurdoj. Ĝi situas je 80 km oriente de la rivero Eŭfrato.

Omaĝe al tiu urbo estas nomita granda armena vilaĝo en Stavropola regiono de Rusio: vidu Edisija.

## Historio 
maldekstra|eta|350x350ra|Moskeo apud la kaverno kie, laŭ legendo, naskiĝis Abrahamo.
Grava historio de Şanlıurfa komenciĝis en ĉirkaŭ 8000 a.K. – oni konstruis tiam la preĝejon Nevali Cori kaj oni tiam pretigis la trovitajn skulptaĵojn. ĝi estis unu el kulturaj lulejoj de la mezopotamia kulturo en la baseno de Eŭfrato kaj Tirgo. Laŭ la turka tradicio, ĝi egalas al la biblia urbo Ur, ĉar ĝi proksimas al la biblia vilaĝo Harran. Laŭ la irakaj kaj alinaciaj historiistoj, Ur situis en nuna sudo de Irako. 
  
La islamo alvenis la urbon en 639, kiam la armeaj fortoj de la Omajjad-dinastio okupis la urbon sen bataloj. La islaman religion fortigis poste la regado de la Ajjubida-dinastio, la selĝukoj, la osmanaj turkoj. Post la unua krucmilito, la urbon okupis la kristanaj fortoj, sed ĝin reokupis la turkoj en 1146. 

Ĝi estis — kiel Edessa — grava regiona centro en la Bizanca imperio. Ĝi estis komerca centro por kotono, ledo kaj juvelaĵoj.

## Religio 
Oni nomas Şanlıurfa ankaŭ la urbo de la profetoj. Tie vivis profeto Abrahamo (Abraĥamo, Ibrahim) kaj profeto Ijob (Job, Ajub). En la urbocentro videblas la moskeo Halil Rahman. 

Laŭ instruo de la islamo, preskaŭ ĉiu profeto vizitis la urbon; Jesuo sendis tukon kun sia vangobildo.

## Esperanto en Urfa 
En 2012 okazis en tiu urbo la Mezorienta Esperanto-Kunveno.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tuko de Edessa
* Graflando de Edessa
* Mardin
* Gaziantep

Sanliurfa
Sanliurfa
Bukan

**Bukan**  بۆکان (kurde ankaŭ **Bokan**) estas universitata urbego en Provinco Okcidenta Azerbajĝano en Nord-Okcidenta Irano. Ĝi estas ankaŭ ĉefurbo de la samnoma distrikto. La loĝantoj plejparte estas kurdoj.

## Bazaj informoj 
* Supermara alteco: 1,365 m
* Loĝantaro: 193,501 en 57,000 familioj en 2017
* Horzono: UTC + 3:30; somere UTC + 4:30
* Telefonkodo: (+98) 44-462

## Geografio 
Bukan situas en Zagros-montaro inter neĝaj montoj laŭ rivero. La provinca ĉefurbo Urmijo situas en distanco de 184 kilometroj.

## Historio 
Bukan estis centro de civilizo antaŭ proksimume 3000 jaroj. En 1976 ĝi havis 20,579 loĝantojn. Malgraŭ ĝia malgrandeco, ĝi estas politike kaj kulture grava por la regiono, ĉar ĝi estas sufiĉe riĉa kaj enhavas famajn religiajn kolegiojn. La loĝantoj de Bukan partoprenis en la revolucio en Irano en 1979, kaj poste partoprenis la movadon por kurda aŭtonomeco.

## Ekonomio 
En Bukan uzino produktas cementojn. La urbonajbareco estas grava agrikultura loko. Oni kultivas tritikojn, hordeojn,  cerealojn, sukerbetojn, tabakojn, krome ekzistas bredado.

## Trafiko 
Al Bukan kuras 4 ĉefvojoj el Sakezo, Zanĝano (urbo), Miandoab kaj Urmijo.

## Vidindaĵoj 
* fortikaĵo

## Fontoj 
* interalie WikiTrans

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Bukan Azad University.jpg|Universitato
Bukancement.jpg|Uzino pri cementoj
Parksahelibukan.jpg|parko *Saheli*

eta|center|666px|Larĝa panoramo de Bukan

Kategorio:Urboj de Irano
Kornvallingva literaturo

*Por Kornvalaj aŭtoroj skribintaj Anglalingve, vidu je Anglalingva literaturo.*

## Historio 
Unu el la plej fruaj konataj verkoj en la Kornvala estas la *Pascon agan Arluth* [PAŜon AGan ARlo:*z*] ("Pasio de nia Sinjoro") de 1375. Ĝi estas poemo kun 259 ok-liniaj versoj.

El la periodo de la tielnomata "Mez-Kornvala lingvo" gravas *An Ordinale Kernewek* [an ordiNAle kernEŬek], 9000-linia dramo religia, kiu estiĝis ĉirkaŭ la jaro 1400. La plej longa neperdita teksto de ĉi literaturo estas *Beunans Meriasek* [BIŬnans meriAZek] ("La vivo de Meriasek"), dramo datigita je 1504, sed probable kopiita el pli antikva manuskripto.

La plej malnovaj ekzemploj pri Kornvala prozo estas *Pregothow Treger* [preGO*S*oŭ TREger] ("Homilioj de Treger"), kolekto de 66 predikoj elangligitaj de John TREGEAR [ĝan TREger] iam inter 1555-1557.

Aliaj menciindaj Kornvalaj literaturaĵoj estas *La ĉarta fragmento*, *Pascon agan Arluth*, *Beunans Ke* kaj *Gwreans an Bys*. Partoj de la Biblio (ĉefe la Nova testamento) tradukitas Kornvalen.

Pro la nuntempa revigio de la Kornvala denove okazis florado de ĝia literaturo, kun gravaj poetoj kiel Pol HODGE kaj Tim Saunders. Oni povas aĉeti Kornvallingvajn librojn en diversaj vendejoj en Kornvalo, kiel *Gwynn Ha Du* en Liskeard, kaj en Interreto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mez-Kornvala literaturo *(Anglalingva artikolo)*.

eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Kornvalo
Minehead (Somerset)

**Minehead** [majned] estas urbo en Somerset en Anglio. Ĝi situas ĉe la suda bordo de la Bristola Fjordo. Ĝia loĝantaro estas ĉ. 10.000. Ĝiaj koordinatoj estas 51,20° N, 3,47° U.

La 1-a de majo estas festotago en Minehead jam de 1456, ne kiel laborista tago, sed pro procesio, en kiu arta ĉevalo dancas tra la urbo.

Kategorio:Anglio
Talmudo

La **Talmudo** (hebree תלמוד "instruo", "studo") estas unu el la sanktaj tekstoj de judismo.Male al la torao ĝi ne estas agnoskata de aliaj religioj. Judismo konsideras ĝin la parola (neskriba) formo de Torao, voĉe transdonita de la revelacio al Moseo ĝis la romia konkero de Jerusalemo. La Talmudo estis skribe fiksita nur post 70, kiam Romio konkeris Jerusalemon kaj detruis la Duan Templon, kaj la judoj timis eblan malaperon de la religiaj tradicioj.

En Eliro 24:12 Dio diris al Moseo, "Supreniru al Mi sur la monton kaj estu tie; kaj Mi donos al vi ŝtonajn tabelojn, kaj la instruon kaj ordonojn, kiujn Mi skribis, por instrui ilin." Laŭ Maimonido "la ordonojn, kiujn mi skribis" estis la skribita Torao kaj "la instruo" estis tio, kio fariĝos la Talmudo.

La Talmudo konsistas el kolekto de diskutoj inter saĝuloj (*haĥamim*) kaj majstroj (*rabbi*) pri la signifoj kaj aplikoj de la skriba Torao kaj esprimiĝas je du niveloj:
* Miŝnah (ripeto) kolektas la diskutojn de la malnovaj majstroj (ĝis la 2-a jarcento)
* Gemarao (kompletigo), ekestinta inter la 2-a kaj 5-a jarcentoj, provizas analizan komenton de *miŝnah*.

## Vidu ankaŭ 
* Jeŝivo
* Havruto
* Babilona Talmudo

## Eksteraj ligiloj 
* Daf yomi - talmuda instruo hebree, Rabbi Shmuel Navon el Israel 


Kategorio:Juda literaturo
Kategorio:Juda terminaro
Maule (Ĉilio)

**Maule** estas regiono de Ĉilio. 

Fine de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La ĉefurbo estas Talca.

## Provincoj 
Maule konsistas el kvar provincoj:
* Provinco Cauquenes
* Provinco Curicó
* Provinco Linares
* Provinco Talca

Dosiero:Maule Comunas.png|
Dosiero:Bride's Veil Waterfall Parque Ingles Chile1.jpg|
Dosiero:Talca main comercial street.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Regionoj de Ĉilio
Florida Markolo

La **Florida Markolo** estas mara malvastejo inter Florido (norde) kaj Kubo (sude). Ĝi ligas la Meksikan Golfon kaj Atlantikon.

eta|maldekstra|180px
Ĝian nordan flankon konsistigas ne la florida ĉeftero, sed la Florida Ĉen-Insularo (, ). La larĝo de la markolo inter Kubo kaj insulo *Key West* estas 150&nbsp;km.

Oriente de la markolo situas la Bahama Insularo, kies insulo *Andros* duonigas la elirejon.

Tra la markolo fluas la Florida Fluo, kiu venas el la Meksika Golfo kaj transiras en la Golfofluon.

Kategorio:Bahamoj
Kategorio:Ameriko
Kategorio:Markoloj
Jukatana Markolo

La **Jukatana Markolo** estas mara malvastejo inter Jukatano (okcidente) kaj Kubo (oriente). Ĝi ligas la Meksikan Golfon kaj la Kariban Maron, du golfojn de Atlantiko.

maldekstre|eta|300px|Jukatana Markolo
La larĝo de la markolo inter Kubo kaj Jukatano estas 217 km. Ĉar ambaŭflanke la tero formas pintajn kabojn, ĝi kvazaŭ ne havas longon. Proksime de ĝia jukatana rando situas urbo Cancún.

Kategorio:Ameriko
Kategorio:Markoloj
Regionoj de Ĉilio

eta|250ra|
Ĉilio estas organizata administracie en dekses regionoj:

* Arica y Parinacota,
* Tarapacá,
* Antofagasta,
* Regiono Atakamo,
* Coquimbo,
* Valparaiso,
* Región Metropolitana (Santiago),
* Libertador General Bernardo O'Higgins,
* Maule,
* Ñuble,
* Biobío,
* Araucanía,
* Los Ríos,
* Los Lagos,
* Aisén del General Carlos Ibáñez del Campo,
* Magallanes y de la Antártica Chilena.

La regionoj dividiĝas en provincoj , kaj tiuj ĉi en komunumoj (*comunas*).

*
Dardaneloj

eta|
La **Dardaneloj** estas markolo inter la eŭropa duoninsulo Kalipolis (Turkio) kaj nordokcidenta Anatolio apartenanta al Malgrandazio. La nomo venas el Dardanus, el setlejo, kiu devus esti proksime al Trojo.

Tiu markolo interligas la Egean Maron kun la Marmora Maro. Dum la epokoj de antikva Grekio kaj Bizanco oni nomis ĝin ***Helesponto*** (literumo laŭ PIV), nomata post Helle, figuro el la greka mitologio. La markolo longas ĉirkaŭ 65 kilometrojn kaj larĝas ĉirkaŭ 1,3 ĝis 6 kilometrojn. Ĝi profundas averaĝe 50 metrojn. Sur la azia bordo de la Dardaneloj situas la havenurbo *Çanakkale*.

Post la *Dardaneloj-Traktato* de 1841 estis permesita nur al la turkaj militŝipoj traŝipi la markolon. Dum la Unua Mondmilito, ĉe la Dardaneloj okazis la *batalo de Kalipolis*. Ekde 1936, la traŝipadon reguligas la Konvencio de Montreux.

Kategorio:Markoloj
Kategorio:Geografio de Turkio
...And You Will Know Us by the Trail of Dead

**...And You Will Know Us by the Trail of Dead** ("...kaj vi rekonos nin per la spuro de mortintaj") estas usona rokbando (de Aŭstino, Teksaso) konata pro sia peza antemeca arteca muziko kaj ilia emo detrui la ekipaĵon je la fino de koncerto (tradicio pro kio famas The Who). Laŭ la banda retpaĝaro, la bandnomo divenas de praa majaa rita ĉanto. La kreiva kerno de la bando konsistas el Jason Reece kaj Conrad Keely. Ili interŝanĝe drumas, kantas kaj gitaras, ambaŭ dumkoncerte kaj surdiske. (Dum iuj kantoj, basisto Neil Busch kantas.)

Keely kaj Reece amikiĝis dum juneco, originale en Havajo. Ambaŭ kreis propran bandon en 1993 baldaŭ post transloĝiĝo al Olympia, Vaŝintonio. Tio de Keely, nomata Benedict Gehlen, nur daŭris jaron. Lia sekva bando Nancyville ankaŭ mallonge vivis. Reece ekis Honeybucket, tiam Mukileto Fairies dum li loĝis en Olympia. Nordokcidenta Usono malplaĉis ilin, do ambaŭ iris suden al Aŭstino kaj ekkunludis kiel "You Will Know Us By the Trail of Dead". Baldaŭ aliĝis gitaristo Kevin Allen kaj basisto Neil Busch, kaj la bando aldonis "... And" al la komenco de la nomo. Oni ofte vokas la bandon "Trail of Dead".

En 1998 ili faris la unuan kasedon (koncerta kasedo eldonita de loka muzikeldonejo Golden Hour Records) kaj plenan memtitolitan diskon de Trance Syndicate.
eta|maldekstra|Conrad Keely
Post kiam Trance ĉesis, Trail of Dead iris al Merge Records kaj eldonis "Madonna" en aŭtuno de 1998.

*Madonna* iom sukcesis kaj gajnis al la bando intereson de ĉefaj firmaoj. La bando kontraktis kun Interscope Records post kiam ties prezidanto Jimmy Iovine legis pri ili en revuo. Ili rapide eldonis malgrandan diskon (EP) "Relative Ways" en 2001.

Frue en 2002, Trail of Dead eldonis "Source Tags & Codes", kiu ricevis laŭdajn recenzojn kaj aperis en multaj listoj de 10 plej bonaj diskoj de la jaro.

Sekva malgranda disko (EP) aperis en aprilo de 2003, "The Secret of Elena's Tomb". Tiu disko surprizis pro ĝiaj pli aventuraj kaj eksperimentaj kantoj, ekzemple elektronika muziko "Intelligence" de flankprojecto "A Roman Scandal" de Reece.

Trail of Dead eldonis "Worlds Apart" en januaro de 2005.

Keely verkis multan el la arto, kiu ornamas la diskojn de la bando.

Oni konsideras ilin esti influhava bando precipe en la post-punk-sceno.

## Surbendigo kaj interŝanĝo 
...And You Will Know Us by the Trail of Dead havas jenan politikon pri surbendigado dum koncertoj: Ili aprezas tiun agadon, nur se ili ricevas kopion de la koncerto.

## Diskaro 
* *...And You Will Know Us by the Trail of Dead* (1998)
* *Madonna* (2001)
* *Source Tags & Codes* (2002)
* ''The Secret of Elena's Tomb* (2003)
* *Worlds Apart* (2005)
* *So Divided* (2006)
* *The Century of Self med låten Halcyon Days* (2009)
* *Tao of the Dead* (2011)
* *Lost Songs* (2012)
* *IX* (2014)
* *X: The Godless Void and Other Stories* (2020)
* *XI: Bleed Here Now'' (2022)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Retejo 
* Breakstuff.org, ŝatanta retejo
* Trailofdead.org, ŝatanta retejo
* www.TrailOfDead.co.uk , brita ŝatanta retejo
* Archive.org, datenbazo de koncertoj

Kategorio:Usonaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1994
Václav Čánský

**Václav ČÁNSKÝ** (naskiĝis la 21-an de novembro 1880) estis ĉeĥa esperantisto, kiu kun Ladislav Riedl kunaŭtoris vortarojn.

## Verkoj
* *Frazeologický slovník česko-esperantský* (frazeologia vortaro ĉeĥa-esperanta)
* *Vortaro esperanta-ĉeĥa* (1924)

Cansky, Vaclav
Cansky, Vaclav
Kokimbio

alternative=Montage of Coquimbo Region|eta|Montage of Coquimbo Region
**Kokimbio** () estas regiono de Ĉilio. Fine de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

***Ĉefurbo:** La Serena

## Provincoj 
* provinco Choapa (Ĉoapo)
* provinco Elqui (Elkio)
* provinco Limarí (Limario)

## Geografio
* Nacia Rezervejo Humboldta Pingveno
* Insulo Choros
* Insulo Ĉanjaralo
* Insulo Damas (Ĉilio)

## Ĝemelaj urboj 
*  (Elblongo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Regionoj de Ĉilio
Kenneth E. Iverson

**Kenneth E. IVERSON** (naskiĝis la  en Camrose en Alberto; mortis la  en Toronto) estis kanada komputikisto; lia plej konata kontribuo estis la programlingvo APL.

En 1979 li ricevis la Michał Chełminiak pro siaj kontribuoj al la teorioj de matematika notacio kaj programlingvoj. Honore al li estis fondita "Premio Iverson".

Kategorio:Kanadaj komputikistoj
Kategorio:Turing-Premiitoj
Kategorio:Pioniraj komputikistoj
Valparaiso (regiono)

Valparaiso (***Valparaíso***) estas regiono de Ĉilio, ĉirkaŭ la samnoma urbo. 

Fine de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Valparaiso.

Al tiu ĉi regiono apartenas ankaŭ la Insulo de Pasko, la Insularo Juan Fernández kaj la Malfeliĉaj Insuloj (*Islas Desventuradas*).

La ĉefaj urboj estas Viña del Mar, fama pro ĝia Kantfestivalo, kun  loĝantoj, la ĉefurbo Valparaíso, kun , kaj Quilpué, kun . Rilata al la puĉo de la generalo Pinochet estis Algarrobo.

## Provincoj 
* Paskinsulo
* Provinco Petorca
* Provinco Quillota
* Provinco San Antonio: urboj Santo Domingo
* Provinco San Felipe de Aconcagua
* Provinco Valparaiso

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

250ra|maldekstra|Concepción

Kategorio:Regionoj de Ĉilio
Metropola Regiono Santiago

La **Metropola Regiono Santiago** () estas metropola regiono en la centro de la sudamerika ŝtato Ĉilio. Ĝi havas sian nomon de la samnoma urbo Santiago de Chile, la nacia ĉefurbo, kaj konsistas el ses provincoj.

Fine de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Provincoj 
* Provinco Cordillera
* Provinco Chacabuco
* Provinco Maipo
* Provinco Melipilla
* Provinco Santiago
* Provinco Talagante

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Regionoj de Ĉilio
CONMEBOL

**CONMEBOL** () estas la mallonga nomo por la **Sudamerika Konfederacio de Futbalo**. Ĝi estas la konfederacia tegmenta organizaĵo por futbalo en Sudameriko kaj estas unu de la ses konfederacioj, ke havas membreco en FIFA. Fondis en 1916, ĝia sidejo estas en Asunciono, Paragvajo. La prezidanto de CONMEBOL estas Nicolás Leoz, el Paragvajo.

## Federacioj aŭ asociacioj de landoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ( kaj )
* oficiala prezentejo en la retejo *Facebook*


Kategorio:Futbalaj organizaĵoj
Kategorio:Futbalo en Sudameriko
Kategorio:Sporto en 1916
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1916
Vortoj por grandegaj nombroj

## Vortoj por grandegaj nombroj 
Diversaj lingvoj havas diversajn manierojn por krei **vortojn por grandegaj nombroj**. En la eŭropaj lingvoj kaj kelkaj de ili influitaj lingvoj ekzistas du sistemoj por krei tiajn vortojn, nomataj **longa skalo** kaj **mallonga skalo**. La vortoj kreitaj per la du sistemoj povas esti tute samaspektaj sed esprimi tute aliajn nombrojn, kio foje kreas konfuzon. Ekzemple la vorto "billion" esprimas 109 (mil milionoj) en la mallonga skalo kaj 1012 (milionoj da milionoj) en la longa skalo.

En la angla lingvo tradicie oni uzis la longan skalon en Britujo kaj la mallongan en Usono. Sed fine de la 20-a jarcento oni komencis ankaŭ en Britujo uzi la mallongan skalon, unue en financaj kuntekstoj kaj nun pli kaj pli en aliaj kuntekstoj.

Ankaŭ en Esperanto tradicie estis uzataj ambaŭ sistemoj, kio kompreneble kaŭzis malklarecon. Pro tio estis proponita nova sistemo, kiu uzas kunmetaĵojn de la Esperantaj nombrovortoj kun la sufiksoj *-iliono* kaj *-iliardo* anstataŭ la tradiciajn latinecajn vortojn, kaj kiu estas interpretebla nur laŭ la longa skalo. Ĉi tiun sistemon intertempe rekomendas PIV. Unu X-iliono estas 1×106X, do 1 kun 6X nuloj, dum unu X-iliardo estas 1×10(6X+3), do 1 kun 6X+3 nuloj. Ekzemple "ni studis 11.230.456.078.009 stelojn" paroleblas kiel "ni studas dek unu duilionojn ducent tridek miliardojn kvarcent kvindek ses milionojn sepdek ok mil naŭ da steloj."

En sciencaj kuntekstoj oni kutime ne uzas tiajn apartajn vortojn por tre grandaj nombroj, sed anstataŭe indikas la grandajn nombrojn per potencoj de dek: 10X plene skribiĝus kiel 1 kun "X" nuloj malantaŭe. Ekzemple 106 egalas 1.000.000.

## Historio 
Por indiki la **grandajn nombrojn** en 14-a jarcento en Italio estis enkondukita termino **miliono** (10002). En la 15-a kaj 16-a jarcentoj ĝi disvastiĝis en aliaj eŭropaj landoj. En la jaro 1484 oni enkondukis la vorton **biliono** kaj aliajn terminojn por konvenaj potencoj de miliono (vidu la kolumnon "Angla-germana" malsupre).

De la 17-a jarcento en Francio oni komencis dispartigi nombrojn en triciferajn grupojn. Ĉe tio, biliono anstataŭ la signifo 1012, akceptis novan signifon - 109, triliono fariĝis 1012, kvadriliono - 1015 ktp. Tamen la antaŭaj signifoj restis en Britio, Germanio kaj kelkaj aliaj landoj.

Por formi nomojn de grandnombroj la lingvo Esperanto uzas sufiksojn: **-ilion** - por potencoj de miliono kaj **-iliard** - por milo da **-ilionoj**. La suba tabelo komparas la du skalojn kun la scienca nombrosistemo. Ĉe la longa skalo estas skribitaj nur la nun rekomendataj Esperantaj formoj, kvankam la Esperantigitaj latinecaj formoj ankaŭ estas uzataj laŭ la longa skalo, ne nur laŭ la mallonga skalo.

## Vidu ankaŭ 
* Nombroj en diversaj lingvoj
* Listo de nombroj
* Grandaj nombroj
* Hinda numeranta sistemo
* Dekoblaj kaj dekonaj unuoj

## Eksteraj ligiloj 
* Sergio Pokrovskij: Nombrosistemo por Esperanto (artikolo en la «Lingva kritiko»)
* Grandaj nombroj en Esperanto germanlingve
* Artikolo pri grandaj nombroj en Esperanto en ruslingva blogo
* Diskuto pri nomoj de grandaj nombroj en La Bona Lingvo

*
Kategorio:Grandaj nombroj
Kategorio:Numeralo
Johnny Weissmüller

eta|Weissmuller en 1924
**Johnny WEISSMÜLLER**  (naskiĝis, kiel *Peter Johann Weissmüller*, la  en Freidorf (en la historia regiono Banato, tiam en Hungara reĝlando, nun en Rumanio); mortis la  en Acapulco, Meksiko) estis usona sportisto kaj aktoro.

Kvarjara li elmigris al Usono kun la gepatroj.

Li gajnis la mondan rekordon en la plej prestiĝa 100-metra liberstila naĝado. Li estas la unua naĝanto, kiu naĝis ĉi tiun naĝon en malpli ol unu minuto.

Entute li gajnis kvin orajn medalojn en naĝado ĉe du sinsekvaj Someraj Olimpikoj (Parizo 1924 kaj Amsterdamo 1928). Daŭre li konsideriĝas unu el la plej grandaj naĝantoj de ĉiuj tempoj.

Poste li rolis en filmo pri *Tarzano*, kiel ĉefrolulo.

Kategorio:Usonaj sportistoj
Kategorio:Naĝistoj
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 2-an de junio
Kategorio:Mortintoj la 20-an de januaro

Kategorio:Olimpikaj medalistoj
Kategorio:Usonaj atletoj
Kategorio:Banataj ŝvaboj
İsmet İnönü

**Mustafa İsmet İNÖNÜ** /mustaFA isMET injoNJU/ (naskiĝis la 24-an de septembro 1884 en İzmir; mortis la 25-an de decembro 1973 en Ankara) estis turka politikisto kaj strikta kunlaboranto de la respublika fondinto Kemal Atatürk. En la jaroj 1938-1950 li estris Turkion en prezidenta posteno.

## Soldato 
Mustafa İsmet enpaŝis la kadetinstituton de Sivas kaj finis en 1903 la militan akademion de la Osmana Armeo. Dum sia staba instruo en Istanbulo konatiĝis kun Mustafa Kemal (pli poste Atatürk). Antaŭ la unua mondmilito li garnizonis en Edirne kaj en Jemeno.
Post eko de la milito li estis nomumita en decembro de 1914 al kolonelo, en 1915 li laboris sub Paŝao Enver en la Milita Ministerio.

Kiel armea komandanto, li batalis en Sirio (kontraŭ la aliancanoj) kaj ĉe la Kaŭkaza fronto (kontraŭ la rusoj).
Dum la milito kontraŭ Grekio ricevas la la 25-an de oktobro 1920 komandon pri la Okcidenta fronto. En ambaŭ bataloj ĉe Inonü en januar kaj marto/aprilo de 1921 sukcesis li atingi decidan venkon super la greka armeo, kiu devis forlasi Anatolion. Pro tiuj venkoj, li alproprigis en 1923 al sia nomo ankaŭ la nomon *İnönü*.

## Politikisto 
La 9-an de aprilo 1920, li iĝis reprezentanto de la armeaj deputitoj en la Granda Nacia Asembleo en Ankara, en 1922 li iĝis ministri pri eksteraj aferoj (li parolsi germane, angle kaj france. Li reprezentis Turkion ĉe la traktadoj de Traktato de Lausanne, kiu finis la konfliktonk kun Grekio kaj aliaj aliancanoj.

Li oficis kiel ĉefministro en la jaroj 1923 ĝis 1924, 1925 ĝis 1937 kaj lastfoje de 1961 ĝis 1965.

Post morto de Atatürk, li estis elektita la 11-an de novembro 1938 la dua prezidanto de Turkio. Dum la 2-a mondmilito Turkio restis sub lia gvidado neŭtrala ĝis marto de 1945. Li enkondukis la plurpartian elektan sistemon komence de 1946. Inönü parolis la 19-an de majo 1945 pri transformado de Turkio al demokratio.

Post la malvenko de sia Respublika Popolpartio *(CHP)* – la 14-an de majo 1950 – li repaŝis, ĉar sia partio atingis nur 69 el 487 mandatoj. Li estis en la sekva 10 jaroj gvidanto de la opozicio. Li iĝis denove prezidanto post la militara puĉo de la 27-a de majo 1960 ĝis fino de 1961. En lia ofica periodo okazis la aliiĝa kontrakto kun EU.

La 20-an de oktobro 1972, li retiriĝis kiel partia gvidanto kaj iĝis senatoro. Post lia morto, li estis entombigita en Ankaro, en la Atatürk-maŭzoleo. İnönü havis 3 infanojn, lia filo Erdal İnönü estis en 1995 Ministro pri eksteraj aferoj de Turkio.

## Vidu ankaŭ 
* Osmana Imperio
* Historio de Turkio

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio de İsmet İNÖNÜ (turke)

Kategorio:Naskiĝintoj en Turkio
Kategorio:Mortintoj en Turkio
Kategorio:Ĉefministroj de Turkio
Kategorio:Homoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Islamanoj
Kategorio:Prezidantoj de Turkio
Kategorio:Soldatoj
Kategorio:Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la Dua Mondmilito
Konvencio de Montreux

**Konvencio de Montreux** estis traktato de 1936, kiu donis al Turkio la regadon pri Bosporo kaj Dardaneloj.

La Bosporo kaj Dardaneloj estas konsideritaj kiel internaciaj akvovojoj, kies uzon Turkio ne rajtas malpermesi en paca tempo. La turkaj maraj oficoj rajtas kontroli ŝipojn nur pro sankondiĉoj kaj sekureco kaj rajtas preni uzdoganon, sed ne rajtas malpermesi trapason.

Laŭ la Konvencio de Montreux de 1936. Turkio rajtis denove armilizi la markolon, kiu estis laŭ la Konvencio de Lausanne senarmiligita. Tiel la nova konvencio ŝanĝis la antaŭan kaj iel ĝi certigis pli grandajn rajtojn al Turkio pri la internaj akvoj.

La Konferenco okazis en Montreux, en junio, julio de 1936  kun partopreno de 10 nacioj. La ĉefaj diskutantoj estis Britio, la Sovetunio kaj Turkio; la ĉefa temo estis la dummilita uzo de la markoloj por batalŝipoj.

La konvencio konsistas el 29 artikoloj, 4 aneksaĵoj kaj unu protokolo. Artikoloj 2 – 7 pritraktas la uzon de komercaj ŝipoj. Artikoloj 8 - 22 pritraktas la uzon de militŝipoj. La ŝlosila principo pri libera uzo kaj navigado staras en artikoloj 1 kaj 2. 

Aliaj:
*La militŝipoj de la ne-nigramaraj landoj povas trapasi la markolojn nur en eta nombro (maks 9), ili rajtas esti sur la Nigra Maro nur maks 21 tagojn kaj la tuta volumeno de la militŝipoj  ne povas superi la 30.000 tunojn.
*Okaze de milito, la nigramarajn markolojn neniu rajtas uzi, okaze de neŭtraleco de  Turkio.
*Se Turkio ne estas neŭtrala dum milito, ĝi decidas pri uzo de la markoloj.

## Eksteraj ligiloj 
*Plena teksto de la konvencio 

Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Politiko en 1936
Max Roqueta

**Max Roqueta** [mac ru'keto] (naskiĝis la 8-an de decembro 1908, mortis la 24-an de junio 2005) de Montpelhièr [mumpe'ljɛ] (Montpeliero) estis eble la plej granda aŭtoro de Okcitanujo en la lasta jarcento. Tradukita diverslingven, studita en universitato en Usono, li estis multtalentulo en prozo, poezio kaj teatro. Li havis fajnan observon de la naturo kaj ankaŭ, danke al sia instruo kiel kuracisto, de la homa eco. Ni proponas al vi pecon el „'''Sekreto de l' Herbo'''” de l' unua libro de la granda kolekto kvinparta „**Verda Paradizo**”:

''Nur la lunlumo estas tiom klara, kiom tiu kanto. Ĝiaj silentoj miksis la mondon al sia plendo kaj la voĉo de l' mondo estis serena kaj dolĉa kiel memoro de bonfaro. Ni silentis por ĝin aŭdi, kaŝitaj en ombro d' arbogrupo, sen spiro kaj la ŝtonoj estis blankaj sur la vojoj.*

*Vespere ni ŝatis umi laŭ la vojo. Ĝi trankviligis sian blankecon kaj ĉesis meti sur la herbon sian polvon amikan. La vojoj estas riĉaj je ŝanco. Krom la landoj kien ili kondukas, umante laŭ la montetoj aŭ alvalante inter la valetoj obskuriĝintaj, sia ĉirkaŭaĵo povas teni pli da aĵoj ol librorando. La printempo tie semas siajn lunetojn, akvaĵon de verdo kaj mola helo, flamon kiu ŝajnas eliri el la tero kaj kiu memorigas tiun lumon strangan kiu lumigas la nokton en okuloj sovaĝbestaj.*

*Nia paŝo resonis laŭ la muroj varmegaj kaj silentis je l' vilaĝeliro, kaj kiam la apusoj jam eniris siajn truojn sub la tegmentoj, estis ni kiuj daŭrigegis siajn kriojn. Ĉiu ŝtono de la vojo por ni estis ŝanco. Ĉiu figujo sovaĝa por ni estis domo, vojo aŭ ujo. Ĝia foliaro al ni kaŝis la reston de la mondo. Al ni restis nur la ĉielo stelita, kaj ni baldaŭ sentiĝis meze de la steloj. Ne plu estis tero, kaj sola en la spaco senfina, la kanto de l' griloj, muziko ĉiela, subtenis la silenton.*

*Longa kiel perlo d' akvo sur herbotigo, la krio de strigo revenigis nian revon al la profundo freŝa de la tero kaj nur la blankeco de la vojo donis straton al nia vervo. Ni malsupreniris de l' arbo kaj la ranetoj verdaj saltis en la polvo klara, ili kiuj pasis la tagon en l' omboro de figujfolio. Ni renkontis ankaŭ bufojn gravajn kaj ventrajn, de paŝo malrapida, kiuj blovis faldadante kaj plenblovadante la haŭton molan de siaj gorĝoj. Ili havis okulojn klarajn, ĉirkaŭitaj d' oro, profundaj kaj puraj kiel l' akvo malhela de puto. Ni suferigis pli ol unu, de mano kruela, kiun ni lasis sanga meze de l' vojo, kun buŝo kiu gapis al la nokto kaj okuloj kiu trinkus tutan kompato de l' mondo.*

## Eksteraj ligiloj 
* http://melior.univ-montp3.fr/slo/roqueta 
* http://www.cardabelle.fr/exposition-max-rouquette.htm  
* http://www.liberation.fr/page.php?Article=307170 

artikolo el *Esperant''**ÒC**

Roqueta, Max
Roqueta, Max
Bosporo

eta|200px|Bosporo
**Bosporo** aŭ **Bosforo** (grekdevena vorto por *bova travadejo* - laŭ legendo, diino Io transformiĝis al bovino kaj tranaĝis la markolon; la turka nomo estas *Boğaziçi* derivita de la vorto kun la senco *faŭko*) estas markolo inter Eŭropo kaj Malgranda Azio, kiu interligas la Nigran Maron kun la Marmora Maro; tiel ĝi formas parton de la suda eŭropa limo. Sur ambaŭ flankoj de la markolo etendiĝas la urbo Istanbulo. Bosporo havas la longon de ĉirkaŭ 30 km kaj larĝon de 660-3000 m, profundon de ĉirkaŭ 50-120 m. Sur la suda parto de Bosporo konstruiĝis Istanbulo.

La marakvo de la markolo fluas vigle: la salo-malriĉa marakvo fluas al la Meditarenea maro en la surfaco, dum la sal-riĉa marakvo fluas en la profundo al la Nigra Maro.

Oni jam pli-malpli pruvis science, ke la Bosporo estiĝis antaŭ ĉirkaŭ 7500 jaroj. Antaŭ tio la Nigra Maro estis interna lago en malaltebenaĵo, sub la hodiaŭa marnivelo. Pro la degeliĝoj post la lasta glaciepoko, altiĝis la marnivelo de la Mediteranea Maro same tiu de la Marmora Maro. Oni supozas ke la trarompiĝo inter la Nigra Maro kaj Mediteraneo okazis abrupte kaj el tio venas la legendoj pri diluvoj.

Bosporo estas unu el la plej gravaj akvovojoj, ĉar grandaj areoj de Rusio kaj Eŭropo povas komuniki al la Mediteranea Maro nur tra ĝi. Krom la agrikulturaj produktoj, granda parto de la nafto transportiĝas tra tiu ĉi vojo. Post Greenpeace-ago, kiu atentigis pri la ebla akcidenta risko pro la ŝipveturado, oni rigorigis la traveturon de naftoŝipoj fine de 2002.

Ene de Bosporo situas Ora Korno, longa golfo.

## Pontoj 
eta|180px|maldekstra|Bosporo ĉirkaŭ 1890
Trans Bosporo kondukas 2 pontoj: la unua nomiĝas Bosporoponto kaj la dua "ponto Fatih Sultan Mehmet". Tiuj pontoj ligas Eŭropon kun Azio. Ambaŭ estas plurvojaj kaj tarif-devaj.

## Aerkonduktiloj 
En 1954 oni almuntis trans la Bosporo la unuan aerkonduktilon en formo de 154-kV-konduktilo. En 1983 oni ekipis pluan aerkonduktilon (420 kV), en 1997 eĉ la trian (en 4 elektraj rondoj 420 kV). La mastoj povas porti nun 800 kV. Ĉar la travetura alto sur Bosporo estas 73 m, la mastoj devas tiun alton superi (160 m altas la mastoj, konstruitaj en 1997).

## Vidu ankaŭ 
Konvencio de Montreux, Dardaneloj, Bospora Imperio, Foliarbaroj apud la Nigra Maro kaj de Kolĥido.

Kategorio:Markoloj
Kategorio:Geografio de Turkio
Kategorio:Turkio
Kategorio:Istanbulo
Olivia Newton-John

**Olivia NEWTON-JOHN** estis aŭstralia kantistino kaj aktorino. Ŝi naskiĝis  en Cambridge en Anglio kaj mortis la  en Kalifornio. Ekde sia 5-a jaraĝo ŝi kreskis en Melburno, kie ŝi komencis kiel folka kantistino.

En la jaro 1966 aperas ŝiaj unuaj kantoj. En la jaro 1970 Olivia Newton-John aperas kiel anino de la grupo ***Tomorrow*** en samtitola filmo. Pli grandaj sukcesoj venas nur poste en la formo de furorkantoj *If Not For You* (1971, de Bob Dylan), *Banks Of The Ohio* (1971), *Let Me Be There* (1974), *If You Love Me* (1974), *I Honestly Love You* (1974), *Have You Never Been Mellow* (1975), *Please Mr. Please* (1975). Ĉirkaŭ la jaro 1975 la kantistino komencis orientiĝi de popmuziko al country-muziko. Samtempe ŝi transloĝiĝis en Usonon.

Grava rompo en ŝia kariero estis rolo en la filmo ***Grease***. Akompanas ĝin ankaŭ vico da furorkantoj, krom aliaj ''You're The One That I Want* (dueto kun John Travolta), *Summer Nights* kaj *Hopelessly Devoted To You*. En la jaro 1980 ŝi rolis en ***Xanadu***, el kiu devenas ankaŭ tre sukcesa kanto *Xanadu''.

## Filmaro 
### Televido 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Aŭstraliaj aktoroj
Kategorio:Aŭstraliaj kantistoj
Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 1974
Feno

eta|Varma feno preterpasas monton
**Vento de Föhn** [føːn] aŭ **Feno** nomiĝas vento kiu okazas kiam malalta nivelo de aero estas movata super montaron. Dum la vento supreniras, ĝi ekspansias kaj malvarmiĝas, kio kaŭzas pluvon. La preskaŭsenakva aero poste moviĝas super la pintoj kaj, kiam ĝi subeniradas, varmiĝas pro la altiĝanta aerpremo kaj tiel estigas varman sekan venton. Tiaj ventoj povas - je ekstremaj kazoj - plialtigi la temperaturon je  en malmultaj horoj.

## Nomo 
La nomo devenas de la germana nomo de vento kiu blovas trans la Alpojn de sudo al nordo.

Ankaŭ aliaj lokaj nomoj estas uzataj por tiaspecaj ventoj:

* "Vento de Zonda" en Argentino
* "Vento de Chinook" en la rokmontaro en Usono/Kanado kaj la Chugach montaro en Alasko
* "Vento de Diablo" apud San Francisco, Usono
* "Vento de Santa Ana" en Suda Kalifornio
* "Nor'wester" en suda Novzelando
* "Noroeste" en Santos
* "Halny" en la Karpatoj
* "Fogony" en la Pireneoj de Katalunio

## Kuriozaĵoj 
Feno ankaŭ signifas aparaton por fari varman aerfluon, ekz. harsekigilo. Tiel same, *Fön* estas ankaŭ vaste uzata nomo por harsekigilo en la germana lingvo.

## Vidu ankaŭ 
* Pluvombro

Kategorio:Ventoj
DPKI

**DPKI** estas **Demokratika Partio de Kurdio de Irano** (, mallongigita **PDK-Î**), kiu estas unu de la ĉefoj kurdaj politikaj partioj en Irano. Ofte oni uzas ligostrekon en la nomo: **DPK-I**.

DPK-I estis fondita la  en Mehabad kun la nomo "Demokratia Partio de Kurdio"; ĝi estis posteula organizo de *Komeley Jiyanewey Kurd* ("Konsilio por la renaskiĝo de Kurdio"). Ĝi baldaŭ iĝis gvida forto en kurda separismo en Irano. La lukto de tiu partio por kurda sendependeco kulminis per la establado de la Mahabad Respubliko en 1946, kvankam la respubliko estis dissolvita en nur kelkaj monatoj kaj la kurdoj suferspertis severan diskriminacion.

Malgraŭ la malvenko en 1946, perforta lukto de la Kurda Demokrata Partio de Irano rekomencis direkte al la fino de la 1960-aj jaroj kaj kulminis per la kurda ribelo en 1979, tuj post la Islama Revolucio. La armita lukto de la Kurda Demokrata Partio estis severe subpremita de la nova ajatola reĝimo, sed perforta rezisto daŭris ĝis 1983 kaj denove estis renovigita en 1989. Ĉi tiu ĉapitro en la armita lukto finiĝis nur en 1996, post ĉirkaŭ 40 000 viktimoj, plejparte kurdoj. La plej multaj el la altrangaj membroj de la partio estis mortigitaj fare de iranaj agentoj, kaj la agadoj de la partio estis praktike haltitaj kun unupartia deklaracio de batalhalto de la kurdoj en 1996.

Dum la fruaj 2000-aj jaroj, la Demokrata Partio de Irana Kurdio sindetenis de separisma agado, koincidante kun la permanenta ofico de prezidanto Akbar Hashemi Rafsanjani, kiu estas konsiderita moderulo inter la prezidantoj de la Islama Respubliko de Irano. La partio ne partoprenis en la ribelo de la Kurdistan Free Life Organization (PJAK), kaj konservis malaltan profilon ĝis 2014, kiam streĉitecoj inter la PDKI kaj la registaro same kiel streĉitecoj inter la PJAK kaj aliaj kurdaj movadoj komencis eskaladi en perforton. En septembro 2014 okazis la unua kolizio en multaj jaroj inter la PDKI kaj la sekurecaj taĉmentoj de Iro, kun ses mortigitaj flanke de la reĝimo. Alia kolizio en majo 2015 inter PDKI kaj tiuj kiujn ĝi difinis kiel "iranajn agentojn alivestitajn kiel PKK-agentoj" kaŭzis 4 mortojn de PDKI kaj 2 neidentigitaj aktivuloj en kurda vesto. En junio 2015, la batalsekvenco daŭris kun 6 mortigitaj por Revolutionary Guards.

Por klare distingi ĝin de PDK oni poste aldonis "-I" al la mallongigo (en la kurda lingvo la du partioj havis identajn mallongigojn).

Kategorio:Naciismaj partioj en Kurdistano
Kategorio:Kurdaj politikaj partioj en Irano
Kategorio:Malpermesitaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1946
Kategorio:Irana revolucio
Kategorio:Sekularismo en Irano
Kategorio:Socialdemokratiaj partioj en Azio
Kategorio:Socialismaj partioj en Irano
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1945
Kategorio:Movadoj de nacia liberigo
Kategorio:Movadoj pri sendependeco
Kategorio:1945 en Irano
Buckminster Fuller

eta|Juna Buckminster Fuller
**Richard Buckminster FULLER** (naskiĝis je la 12-a de julio de 1895 en Milton kaj mortis je la 1-a de julio de 1983 en Los-Anĝeleso) estis usona viziulo, dezajnisto, arkitekto, kaj inventisto. Li ankaŭ estis profesoro ĉe Southern Illinois University en Usono kaj fekunda verkisto.

Kategorio:Usonaj arkitektoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj inventistoj