Flama kolibro

La **Flama kolibro** (*Topaza pyra*) estas specio de kolibro en la familio Trokiledoj. Ĝi havas brilan irizecan plumaron kaj vivas en norda Sudameriko, kie ĝi konsumas nektaron kaj insektojn.

## Taksonomio kaj sistematiko 
La genro *Topaza* kaj ĝia fratina genro *Florisuga* formas la topazan grupon, kiu kune kun la ermitkolibroj estas la plej antikva branĉo ene de la familio Trokiledoj. La Topaza grupo enhavas kelkajn el la plej grandaj kolibroj en la familio, plenkreskaj maskloj estas ĝis 23 cm longaj kaj pezas ĝis 12 g. Oni taksas, ke topazoj kiel grupo diverĝis kiel aparta genlinio de ĉiuj aliaj kolibroj antaŭ ĉirkaŭ 21.5 milionoj da jaroj, dum la plej lastatempa komuna praulo de *Topaza* kaj *Florisuga* vivis antaŭ proksimume 19 milionoj da jaroj. La rivero Amazono ŝajne ludas rolon en konservado de la genlinioj apartaj, inhibiciante genfluon kaj antaŭenigante la speciiĝon.

* *Topaza pyra pyra* – el sudorienta Kolombio ĝis orienta Ekvadoro, nordorienta Peruo kaj suda Venezuelo
* *Topaza pyra amaruni* – okcidentaj partoj de Amazonio en Peruo kaj Ekvadoro (rivero Napo kaj rivero Corrientes)
* *Topaza pyra pamprepta* – orienta Ekvadoro (rivero Napo kaj rivero Suno)

## Aspekto
*Topaza pyra* povas atingi korpolongon de ĉirkaŭ 19 cm. Ekzistas forta seksa dimorfismo inter maskloj kaj inoj. Ambaŭ havas malhelbrunajn irisojn, sed maskloj estas averaĝe pli grandaj ol inoj.

Maskloj de ĉi tiuj brilaj kolibroj havas dorson, malsupran bruston, suprajn flugilkovrilojn, kaj eksterajn retojn de la plej internaj du vostoplumoj, kiuj brilas oranĝruĝe, fariĝante pli oranĝkoloraj sur la ventro, pli malhele super la pugo en la flavverdaj/verdaj supraj vostkovriloj. La supro kaj flankoj de la kapo estas velurnigraj, kun iriza verda kaj oranĝruĝa gorĝo kaj dika, kurba kaj sufiĉe mallonga beko (ĉirkaŭ 25 mm). Ili havas du karakterajn longformajn centrajn vostoplumojn (ĉirkaŭ 64 mm). La beko de la masklo estas nigra, kaj ĝi havas grizajn piedojn. La bekoj de inoj estas nigraj kiel tiuj de la masklo, sed iliaj piedoj estas oranĝ/karnokoloraj. La supraj kaj subvostaj kovriloj havas oranĝajn nuancojn ĉe la maskloj, kontraste al bluetverdaj ĉe la inoj, kaj estas iom pli longaj kaj loze retumitaj. *Topaza pyra* distingiĝas de la proksime rilata *Topaza pella* per iliaj pli mallongaj bekoj, pli longaj flugiloj, pli longa vosto kaj pli maldikaj vostoplumoj. Oni konis ilin ankaŭ nestantaj en malgrandaj liken-kovritaj tasoj malalte super la akvo, kiel aliaj kolibroj. La maskloj estas sufiĉe teritoriemaj, kaj kutime forpuŝas entrudiĝintojn ĉirkaŭ florantaj areoj.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Restall, R., C. Rodner, & M. Lentino (2006). *Birds of Northern South America.* Christopher Helm, London.  (vol. 1),  (vol. 2).
* Da-Shih Hu, Leo Joseph, David Agro:  Distribution, Variation, and Taxonomy of Topaza Hummingbirds (Aves: Trochilidae). En: *Ornitologia Neotropical*. Bd. 11, Nr. 2, 2000, S. 123–142
* Harry Church Oberholser: Catalogue of a collection of hummingbirds from Ecuador and Colombia. En: *Proceedings of the United States National Museum*. Bd. 24, 1902, S. 309–342 
* George Robert Gray: *A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. Compiled from various sources*. Richard and John E. Taylor, London 1840.
* James A. Jobling: Helm Dictionary of Scientific Bird Names. Christopher Helm, London 2010, .
* Rolf Grantsau: Die Kolibris Brasiliens. Expressão e Cultura, Rio de Janeiro 1988, .
* Robert Sterling Ridgely, Paul J. Greenfield: *Birds of Ecuador Field Guide: Field Guide*. Bd. 2, Princeton University Press, Princeton 2001, .
*Stotz, D.F., Fitzpatrick, J.W., Parker, T.A. kaj Moskovits, D.K. 1996. Neotropical Birds: Ecology and Conservation. University of Chicago Press, Chicago.
*B. Davis & S. Olmstead: Aves, Apodiformes, Trochilidae, Topaza pella (Linnaeus, 1758): a range reinforcement in Amazonian Brazil. Check List. 2016.
*D. Willard *et al*: The birds of Cerro de la Neblina, Territorio Federal Amazonas, Venezuela. Fieldiana, Zoology. Field Museum of Natural History, 1991.
*Tobias Andermann, Alexandre M Fernandes, Urban Olsson, Mats Töpel, Bernard Pfeil, Bengt Oxelman, Alexandre Aleixo, Brant C Faircloth, Alexandre Antonelli. Allele Phasing Greatly Improves the Phylogenetic Utility of Ultraconserved Elements. Systematic Biology. The Society of Systematic Biologists, 2019.
*A. Schmitz-Ornés, M. Haase: Adapting generalized frequency coding to use colour spectra in the determination of phylogenetic relationships: an example with hummingbirds. Journal of Zoological Systematics & Evolutionary Research. Wiley-Blackwell, 2009.
*Mike & Seeholzer Harvey, Glenn & Cáceres A., Daniel & Winger, Benjamin & Tello, Jose & Hernandez, Flor & Aponte Justiniano, Miguel & Judy, Caroline & Ramirez, Sheila & Terrill, Ryan & Brown, Clare & León, Luis & Bravo, Gustavo & Combe, Mariela & Custodio, Omar & Zumaeta, Alessandra & Tello, Abraham & Garcia-Bravo, Antonio & Savit, Aaron & Barden, Olivier: The avian biogeography of an Amazonian headwater: The Upper Ucayali River, Peru. The Wilson Journal of Ornithology. The Wilson Ornithological Society, 2014.
*Steven L. Hilty, Guy Tudor, John A. Gwynne: *Birds of Venezuela*. Princeton University Press, 2003.

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko