open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tripsino

eta|300 px|Tripsino-1 tetramer, Human.
**Tripsino** estas unu el la pankreataj fermentoj. Ĝi estas protein-malkonstrua enzimo, kiu havas elstaran rolon en digestado de la proteinoj.

Ĝi estas tre specifa enzimo, ĉar ĝi disligas nur tiujn peptidajn ligojn per hidrolizo, kie la arginino kaj lizino partoprenas per siaj karboksilgrupoj.

La promaterialo de la tripsino estas la neaktiva tripsinogeno, kiu troviĝas en la „acinus”-ĉeloj de la vertebrula pankreato. La tripsinogeno aktiviĝas en la intesta sistemo parte je efiko de la enterokinazo, parte aŭtokatalize. Dum la aktiviĝo disfendiĝas peptida ligo kaj liberiĝas acida heksapeptido. La proceson karakterizas ankaŭ la ŝanĝiĝo de la optika turnigemo.

Ĝi havas la molekulomason de 24.000.

## Vidu ankaŭ 
* Inhibanto
* Kristodorna glediĉio

Kategorio:Enzimoj
Ileo

**Ileo** (*ileum*) estas la tria parto de la maldika intesto, post la jejuno kaj ĝis la dika intesto ĉe la ileocekuma valvo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.endoatlas.com/co_ge_15.html  
* http://science.nhmccd.edu/biol/digestive/ileum.htm  
* http://www.deltagen.com/target/histologyatlas/atlas_files/digestive/ileum_20x.htm  
* http://www.bartleby.com/107/11.html 

Kategorio:Digesta sistemo
Kategorio:Besta anatomio
General Atomics MQ-1 Predator

:*Predator estis ankaŭ filmo kun Arnold Schwarzenegger*

eta|300px|La RQ-1 Predator-spavo de la usona aerarmeo flugas super la oceano, flanka foto

La **General Atomics MQ-1 Predator** (Predokaptanto) estas senpilota aviadilo, evoluigita fare de *General Atomics Aeronautical Systems Incorporated* por Usona aerarmeo. La norma homekipo por kompleta sistemo kun kvar aviadiloj konsistas el 82 homoj por 24-hora engaĝiĝo (ili deĵoras surtere en alternoj).
Por la flugo necesas unu stiristo kaj du sensilaj operatoroj (aŭ manipulistoj).

La direktado okazas en tera bazo, kiu havas kontakton kun Predator en 6,25-metra-Ku-kanala satela kontakto kaj C-kanala-radio.

Tiu ĉi spavo estas ekipita per kameraoj por taga kaj nokta vido per infraruĝo kaj radaro.

## RQ-1 Predator 
Ĝi servas por aŭ gvati aŭ skolti.

## MQ-1 Predator 
M signifas la multflankan uzon. Tiu ĉi tipo uzeblas por gvatado kaj batalo.

Ekde 1995 ĝi surhavis multespektran celsistemon, kun 2 kunportitaj AGM-114 Hellfire (kontraŭ-tankaj misiloj kun lasera gvido) por ekpafi.

## Teknikaĵoj 
250px|dekstra

## Eksteraj ligiloj 
* informa paĝo de la aerarmeo

Kategorio:Militaj aviadiloj
Ferdinando la 4-a (Sankta Romia Imperio)

**Ferdinando la 4-a** (naskiĝis la 8-an de septembro 1633 en Vieno, mortis la 9-an de julio 1654 samloke) estis Reĝo de la Sankta Romia Imperio, de Hungario kaj Kroatio kaj de Bohemio.

## Biografia skizo 
* gepatroj: Ferdinando la 3-a Habsburga – imperiestro romia, Maria Anna Habsburga – filino de la hispana reĝo Filipo.
* **kronita reĝo** rom-germana kaj **reĝo** de Hungario kaj Kroatio kaj de Bohemio.
* li parolis latine, itale, hispane, ĉeĥe, germane, france.
* 1633 – 1646 li estis edukata en imperiestra kortego en Vieno.
* la 5-an de aŭgusto de 1646 li estis kronita de la ĉeĥa reĝo kiel Ferdinando la 4-a. Post la kronado li fariĝis ĉeĥa vicregnestro kaj li vivis ian tempon en Prago.
* 1647 kronita je reĝo hungara.
* majo de 1653 li estis elektita de la romgermana reĝo ankaŭ kiel Ferdinando la 4-a.
* la 18-an de junio de 1653 en Frankfurto ĉe Majno okazis lia kronado.
* la 9-an de julio 1654 Ferdinando la 4-a tute neatendite mortis. Lia morto signifis senteman trafon en habsburgan politikon. La elekto de Ferdinando kostis multe da mono kaj estis neespereble, ke sur romgermanan tronon estus surtronigita lia frato Leopoldo. Ferdinando la regadon ja ne komencis, sed liaj kronadoj certigis al li lokon en listo de regantoj de ĉeĥa, hungara kaj aŭstria ŝtatoj. (Pli malfrua aŭstria imperiestro Ferdinando la 1-a la Bonfaranto vere surtroniĝis jam kiel reĝo Ferdinando la 5-a.)

Kategorio:Habsburgoj
Kategorio:Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio
Kategorio:Hungaraj reĝoj
Kategorio:Reĝoj de Bohemio
Kategorio:Princoj-elektistoj de Bohemio
Kategorio:Tronheredontoj
Partio de la Demokratia Revolucio

eta|Andrés Manuel López Obrador
La meksika **Partio de la Demokratia Revolucio** () estis fondita je la 5-a de majo 1989 en Meksikurbo.

Ĝi konsideras sin maldekstra kaj kuniĝo de du tradiciaj meksikaj fluaĵoj maldekstraj, nome la tradicia "revolucia familio", kiun reprezentis la Revolucia Institucia Partio reginta 70 jarojn, kaj la historia maldekstro, kiun reprezentis la Komunisma Partio de Meksiko. Cuauhtémoc Cárdenas estis unu el la fondintoj de la partio.

Nova estro estas Alejandro Encinas Rodriguez.

## Vidu ankaŭ 
* Andrés Manuel López Obrador

Kategorio:Socialismaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1989
Miloš Forman

**Miloš FORMAN** (naskiĝis je la 18-a de februaro 1932 en Čáslav, Ĉeĥoslovakio, mortis je la 13-a de aprilo 2018 en Usono) estis usona filmreĝisoro de ĉeĥa deveno.

Liaj unuaj filmoj estiĝis en Ĉeĥio ĉeĥlingve (Amoj de unu blondulino, Incendias, mia karulino), post foriro al Ameriko lin famigis filmoj anglalingvaj (Haroj, Flugo super la kukola nesto, Amadeus).

## Filmoj 
* 1960 *Laterna magika II*
* 1963 *Kdyby ty muziky nebyly* (Se ne ekzistus tiuj danc-amuzoj)
* 1963 *Konkurs* (Konkurso)
* 1964 *Černý Petr* (Nigra Petro)
* 1965 *Dobře placená procházka* (Bone salajrita promeno) (TV)
* 1965 *Lásky jedné plavovlásky* (Amoj de unu blondulino)
* 1967 *Hoří, má panenko* (Incendias, mia karulino)
* 1971 *I Miss Sonia Henie* (1971)
* 1971 *Taking Off* (1971)
* 1973 *Visions of Eight* (1973)
* 1975 ''One Flew Over the Cuckoo's Nest* (Flugo super la kukola nesto)
* 1979 *Hair* (Haroj)
* 1981 *Ragtime* (1981)
* 1984 *Amadeus* (1984)
* 1989 *Valmont* (1989)
* 1996 *The People versus Larry Flynt* (La popolo kontraŭ Larry Flynt)
* 1999 *Man on the Moon* (Homo sur la Luno)
* 2006 *Goya's Ghosts* (*Los fantasmas de Goya*, *La fantomoj de Goya'')

Kategorio:Ĉeĥaj reĝisoroj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona reĝisoro
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Ĉeĥaj scenaristoj
Kategorio:Ĉeĥaj elmigrintoj kaj ekzilintoj
Kategorio:Oskar-premiitoj
Kategorio:BAFTA-premiitoj
Kategorio:César-premiitoj
Kategorio:Premiitoj de Ora Globo
Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio
Kategorio:Skoltoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 18-an de februaro
Kategorio:Mortintoj la 13-an de aprilo
Puno

**Puno** povas signifi
* Puno estas sufero kaŭzita pro malpermesita faro, kun la celo ke oni ne faru tion plu. (monpuno, mortpuno, korpa puno, plago)
* Puno estas urbo en Peruo, adiministra centro de Regiono Puno.
* Regiono Puno

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (25) proverboj pri puno kiel sufero per kiu oni punas en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj
Punjo

**Punjo** aŭ **Puno** (,  << ''*) estas urbo kun ĉirkaŭ  loĝantoj kaj situas  alte ĉe bordo de la Titikaka-lago sude de Peruo. Ĝi estas ĉefurbo de samnoma regiono.

Puno estis fondita la 4-an de novembro de 1688 fare de vicreĝo Pedro Fernández Castro Andrade, la *Grafo de Lemos''.

## Trafiko 
Puno estas finstacio de la anda fervojo tra Cuzco kaj Arequipa. La sekva flughaveno troviĝas en Juliaca, fore ĉirkaŭ .

## Vidindaĵoj 
Ĉe „Plaza Mayor” (Ĉefplaco) estas troveblaj la barokaj fasadoj de la Katedralo, ornamitaj per dekorativaj elementoj el la regiona besto- kaj plantovivo. Kontraŭ tio staras la domo de la eksa hispana vicreĝo Grafo de Lemos.

* Arco Deustua
* "Casa del Corregidor"
* Monteto Huaisapata

Kategorio:Urboj de Peruo
Departemento Puno (Peruo)

La **Punio** () estas departemento en suda Peruo.

Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La administra centro de la regiono estas Puno.

__TOC__

## Geografio 
La regiono limas oriente al Bolivio.

Ene de la regiono troviĝas la perua parto de la Titikaka-lago.

Grava montaro estas Karabaja montaro.

## Provincoj 
La regiono estas dividite je 13 provincoj kaj 8 distriktoj:

provinco (administra centro)

# Azángaro (Azángaro, Acangaro)
# Carabaya (Macusani, Makusano)
# Chucuíto (Juli, Ŝuli)
# El Collao (Ilave, Ilavo)
# Huancane (Huancané; Ŭankaneo)
# Lampa (Lampa, Lampo)
# Melgar (Ayaviri; *Ajaviro*)
# Moho (Moho)
# Puno (Puno; Punjo)
# San Antonio de Putina (Putino)
# Sandia (Sandia; Sandjo)
# San Ramón (Juliaca; Ŝuliako)
# Jungujio (Yunguyo; Jungujo)

## Historio 
* Kolasujo

Puno
CTC

**CTC** havas plurajn signifojn:

* **ctc** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
* **Computer Terminal Corporation**
Computer Terminal Corporation

**Computer Terminal Corporation** (**CTC**) - poste **Datapoint**. Firmao СЕС verkis arkitekturon de 8-bita procesoro, kiun poste uzis firmao **Intel** en procesoro **Intel 8008**. La arkitekturo estis inventita por intelekta terminalo **Datapoint 2200**. En 1969 j **CTC** proponis al firmao **Intel** fabriki 8-bitan procesoron kaj en 1970 j la laboro estis lanĉita. Pro monga ekonomia fiasko de 1970 j, **CTC** lasis rajtojn al la procesoro al **Intel**.

Kategorio:Ĝermoj pri usonaj firmaoj
Kategorio:Firmaoj pri aparataro
Provinco Maputo

La **Provinco Maputo** troveblas tute sude en Mozambiko kaj estas ĉ.  granda.

La ĉefurbo de la provinco kaj la tuta lando estas la urbo Maputo. Grava havenurbo estas Matola.

En la provinco vivas ĉ. 1 milionoj da homoj (stato: 2002).

eta|maldekstra|180ra|

Kategorio:Provincoj de Mozambiko
Federico Faggin

**Federico FAGGIN** ([fede**ri**ko fad**ĝin**] ; naskiĝis la 1-an de decembro 1941 en Vicenza) estas itala komputikisto, inventisto kaj laboranto de firmao Intel.

Li estas aŭtoro de
* procesoro Intel 4004 kaj ties blataro MSC-4;
* procesoro Intel 8080.
Somere de 1974 Federico Faggin lasis firmaon Intel kaj en oktobro 1974 kun eks-Intel-ano Ralf Ungerman fondis firmaon Zilog. En decembro de 1974 Federiko FAGGIN inventis arkitekturon Z80. Ĝis 1981 li estis gvidanto de Zilog, kiun li forlasis pro vendo de Zilog al Exxon Enterprises. Poste Federico FAGGIN kunfondis firmaon Cygnet Technologies, kiu esploris intelektajn voĉajn aparatojn por komputoroj. En 1986 Federico Faggin fondis firmaon Synaptics Ink, kiu esploris nervajn retojn kaj homo-komputilajn interfacojn, bazitaj sur sensoj, aŭdio- kaj videosignaloj.

En 1988 Federico Faggin ricevis premion de Fonduso de Markoni *pro kontribuo en evoluo de procesoroj;* samjare prezidento de Italio enmanigis oran medalon pro *kontribuo al scienco kaj tekniko.* En 1996 Federico Faggin estis akceptita al Nacia halo de inventistoj de Usono pro partopreno en invento de unua en mondo mikroprocesoro.

Kategorio:Pioniraj komputikistoj
Kategorio:Italaj fizikistoj
Datapoint 2200

**Datapoint 2200** estis "inteligenta" terminalo de firmao Computer Terminal Corporation (CTC). Por la terminalo CTC inventis 8-bitan arkitekturon de procesoro kaj kun firmao Intel provis realigi la arkitekturon. Dum kunlaboro la procesoro titoliĝis 1201. En jaro 1970 CTC lasis la projekton kaj 1201 ricevis la komercan nomon Intel 8008. Finfine CTC finkonstruis terminalon Datapoint 2200 surbaze de Intel 8008. En iu senco eblas diri, ke Datapoint 2200 estis unua persona komputilo baziĝinta sur Intel-procesoro. Datapoint 2200 havis unukoloran (verda-nigra) tekstan ekranon de 12 linioj po 80 simboloj. Klavaro kaj ekrano estis kunmuntitaj en saman korpon. En la korpon estis muntitaj du kasediloj por magnetbendaj datenportiloj. 

Speciale por la terminalo estis verkitaj du programlingvoj – *Databus* kaj *Datashare*. Al Datapoint 2200 eblis konekti eksteran diskilon por 8-colaj unuflankaj magnetaj diskedoj. Se dum laboro de programo okazis eraro, la terminalo finis laboron. Tiuokaze ĝin necesis forŝalti, denove ŝovi kasedan datenportilon kaj reŝalti.

Kategorio:Komputilo
La Bassée

''''* - prononco laŭ sistemo IFA  - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, *Frans-Vlaanderen* respektive *Flandre française*. Ĝi situas en la departemento *Nord* [], nederlande/flandre *Noorderdepartement*, en la regiono Hauts-de-France (prononco [], laŭvorte "supraĵo de Francio" pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la antaŭa regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* , nederlande/flandre *Noord-Nauw van Calais*). Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Lille* (france *Arrondissement Lille*, nederlande *Arrondissement Rijsel* respektive okcidentflandre *Arroundissement Rysel*), kaj al la kantono **. 

Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas *basséennes* respektive *basséens*.
La Bassée estas centre de la triangulo Lille-Béthune-Lens. Ĝi estas la ĉefurbo de la regioneto "*Les Weppes*"; tie naskiĝis la pentristo *Louis Léopold Boilly'' (1761-1845).

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Nord
* La Bassée (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Lille Métropole - Communauté urbaine de Lille ()


Kategorio:Komunumoj de Nord
Duko

**Duko** estas titolo de nobeleco uzata en la nobelaro de okcidenta Eŭropo.
La lando kiun duko regas estas duklando.

En la mezepoka feŭdismo, duko estis vasalo de reĝo. Tamen kelkaj duklandoj atingis partan aŭ plenan sendependecon, kiel Luksemburgo.

## Lingvo 
La vorto venas de la latina *dux*, kiu signifas gvidanto. El la sama latina radiko venas *ducere* kaj *conducere*, kiuj signifas *gvidi* kaj *konduki*.

La itallingva politika titolo de Benito Mussolini, *duce*, havas la saman devenon.
Same la rumanlingva titolo de Nicolae Ceaucescu, *conducator*.

## Vidu ankaŭ 
* Princo
* Arkiduko
* Grandduko


Kategorio:Nobelaj titoloj
Kategorio:Historio de Eŭropo
Salikfranka leĝo

eta|dekstra|Reĝo de frankoj diktas la salikfrankan leĝon
La **salikfranka leĝo** ( aŭ *pactus legis salicæ*) estas leĝaro verkita inter 507 kaj 511 laŭ ordono de la merovida reĝo Klodvigo la 1-a.

Ĝi estas inter la plej malnovaj konservitaj leĝaroj.
Ĝi estis intencita por la popolo de la salikfrankoj, sed transprenis ĝin aŭ partojn de ĝi ankaŭ aliaj popoloj; Karolo la Granda uzis ĝin kiel bazon en sia leĝfarado.

La leĝo interalie difinis, ke grundo kaj regado de lando heredeblas nur al vira ido.
Tiu parto de la leĝo estis uzata en la Centjara milito por malhelpi, ke la idoj de Eduardo la 3-a de Anglio heredu la francan tronon.
La sama parto de la leĝo validis en Belgio ĝis 1990 kaj malhelpis, ke Jozefino Ĉarloto, pli aĝa fratino de Baldueno la 1-a, iĝu reĝino de la belgoj.

Krome la leĝaro fiksis punojn por diversaj krimoj. "Liberuloj" ĝenerale devis pagi sian punon per mono, dependulojn oni punis per batoj aŭ, en ekstremaj okazoj, per la morto.

## Vidu ankaŭ 
* Pragmata Sankcio de 1830

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.northvegr.org/lore/salian_frank/index.php 
* http://www29.homepage.villanova.edu/christopher.haas/lex_salica.htm 
* http://william-shakespeare.classic-literature.co.uk/the-life-of-henry-the-fift 
* http://fama2.us.es/fde/lexSalica.pdf  

Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Juro
Alternativa rokmuziko

[eta|dekstra|[Sonic Youth]]
[eta|dekstra|[Arcade Fire]]
[eta|dekstra|[The Postal Service]]
[eta|dekstra|[Moonlander, Lee Ranaldo, Sonic Youth & Moodswinger, Liars]]
**Alternativa rokmuziko** aŭ simple **alternativa roko** estas ĝenro de rokmuziko kiu estas parenca de punko. La termino aperis inter 1979-1981 kaj populariĝis en 1992 por priskribi bandojn kiuj ne sekvis la siatempan ĉef-kurenton (tiel nomita 'mainstream').

Alternativa rokmuziko estas formita de diversaj subgenroj, kiuj eliris el la indie muzika scenejo ekde la 1980-aj jaroj kaj inkluzivas ekzemple *grunge*, indie-popo, postpunko, hardkor-punko, gotika roko, rokenrolo. Tamen, plejmulte alternativa muziko ŝuldis al punko, kaj tio preparis bazon por la kreado de subgrunda kaj alternativa muziko en la 1970aj jaroj. Kvankam oni konsideras alternativan muzikon ĉefe kiel rok-muzikon, ĝi ofte havas fortajn influojn de popol-, rege- kaj ĵaz-muziko, inter aliaj.

Notindaj ekzemploj de alternativaj rokmuzikaj grupoj inkluzivas R.E.M. , Nirvana , Radiohead kaj Oasis, Talking Heads, Sonic Youth,  Beck,  Bjork, Mão Morta, Sigur Rós aŭ The Pixies.

## Referencoj 
* Tiu ĉi artikolo estas parta traduko de la artikolo *Alternative Rock* en la vikipedio *Simple English*, listo de aŭtoroj.

## Eksteraj ligiloj 
* (en) *All music guide entry for alternative rock* (en) *Alternative Rock News* (Aktualaĵo pri alternativo roko)
* (es) *Rock Alternativo* 
* (es) *Radiohead Mexico*
* (es) *El mejor sonido del rock alternativo*

Kategorio:Rokmuzikaj ĝenroj
Protektorato Bohemio kaj Moravio

[eta|400ra|mapo de la Protektorato inter [1938/1939 kaj 1945]]

**Protektorato Bohemio kaj Moravio** estis oficiala nomo por okupacia reĝimo kreita la 15-an de marto de 1939 per nazia Germanio en resto de Ĉeĥoslovakio post forŝiro de Sudetio kaj parto de ĉirkaŭaĵo de Těšín (1938) kaj sen memstara Slovakio (14-a de marto 1939), kiu kreis Slovakan ŝtaton, kaj la starigon de Karpata Rutenio aneksita de Hungario.

La protektorato ne havis karakterizajn signojn de ŝtata ekzistado kaj donita interna aŭtonomio (inkluzive de protektorata registaro, prezidento ktp.) estis nur formala. La protektorataj administraj organoj estis dekomence subigitaj al germana administrado frunte kun regna protektoro. La protektorato pereis la 5-an de majo de 1945 en konekso kun Praga ribelo.

## Protektorata prezidento 
* 1938 – 1945 Emil Hácha

## Regnaj protektoroj 
* 1939 – 1943 Konstantin von Neurath (en 1941 li estis revokita al sanlibertempo)
* 1941 – 1942 Reinhard Heydrich (reprezentanto)
* 1942 – 1943 Kurt Daluege (reprezentanto)
* 1943 – 1945 Wilhelm Frick

## Elektitaj reprezalioj 
17.11.1939: Du tagojn post funebra ceremonio de mortigita de germanoj studento Jan Opletal, dum kiu okazis protestoj kontraŭ germana okupado, ordone de protektoro Konstantin von Neurath germanoj fermis ĉeĥlingvajn universitatojn. 2000 mil studentoj kaj lekciistoj de la Universitato de Karolo estis senditaj al koncentrejo Sachsenhausen, kaj 9 el ili murditaj - la evento fariĝis okazo por anonco de la tago kiel Internacia Tago de Studentoj kaj ĝia unua festo en 1941 en Londono.

## Vidu ankaŭ 
* Adolf Hitler
* Atenco kontraŭ Heydrich
* Bombardado de Prago (1945)
* Ĉeĥoslovaka rezistomovado

Kategorio:Historio de Ĉeĥio
Bohemio kaj Moravio, Protektorato

Kategorio:Ĉeĥoslovakio en la Dua Mondmilito
Kategorio:20-a jarcento en Ĉeĥio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1939
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1945
Maputo

eta|Stacidomo Beira
eta|maldekstre|250px|Vido al Maputo

eta|maldekstre|250px|Remparoj en Maputo
eta|maldekstre|250px|Maputo ĉ. 1905
**Maputo** estas ĉefurbo de Mozambiko kaj administra centro de provinco Maputo. La urbo kuŝas ĉe la Hinda Oceano kaj laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La urbo estas katolika episkopa sidejo, anglikana episkopa sidejo kaj havas unu universitaton.

## Situo 
La urbo situas ĉe la okcidenta flanko de la Maputo-golfo, kiu longas 95&nbsp;km larĝas 30&nbsp;km. En Maputo alfluas la rivero Tembe la Hindan Oceanon. La rivero Maputo alfluas la oceanon ĉe la suda golfa parto. Grava havenurbo apuda estas Matola.

## Ekonomio 
Maputo havas modernan havenon, tra kiu oni eksportas karbon, kotonon, sukeron, kromon, sisalon, kopron kaj durlignon.

En la urbo mem oni produktas cementon, potoproduktojn, meblojn, ŝuojn kaj gumon. Tie laboras ankaŭ granda aluminio-uzino kaj naftorafinejo.

## Historio 
La urbon fondis en ?1544/45? portugalaj koloniistoj kiel Lorencomarko (Lourenço Marques), laŭ la nomo de portugala komercisto. En 1752 la ubo iĝis ĉefurbo de la kolonio.

En 1796 la urbon garve damaĝis francaj trupoj.

En 1887 ricevis la urbo urbajn rajtojn, en 1895 oni instalis la unuan fervojan linion al Pretorio en Sud-Afriko kaj tio antaŭhelpis pli rapidan kreskon.

Maputo portas sian novan nomon ekde la sendependiĝo de Mozambiko (1975).

## Kulturo, vidindaĵoj 
En Maputo funkcias ŝtata Universitato de Mozambiko, nomita post liberecbatalanto Eduardo Mondlane.

* Historia Muzeo
* Milita Muzeo
* Portugala fortikaĵo el 1787

## Servoj
Universitato Eduardo Mondlane () estas la plej malnova kaj kaj la plej granda universitato en Mozambiko. Situas en Maputo. Estas ĉirkaŭ 8000 studentoj. Estas fondita en 1962 en Lourenço Marques, ĉefurbo de Portugala Mozambiko sub la nomo *Ĝeneralaj universitataj kursoj de Mozambiko* (). En 1968 estis alinomita al Universitato de Lourenço Marques. Post sendependiĝo de Mozambiko ĝia ĉefurbo estis alinomita al Maputo, kaj la universitato ricevis la nomon de Eduardo Mondlane omaĝe al la estro de FRELIMO.

## Klimato 
Maputo troviĝas ĉe limo tropika savana klimato kaj subtropika klimato. Jare pluvas po 761&nbsp;mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte inter januaro-marto. La temperaturo varias averaĝe inter 24-. En januaro estas la plej varma, en julio la plej malvarma vetero.

## Partneraj rilatoj 
Partneraj urboj estas
* 20px Xangai (Ĉinio) kaj
* 20px Lisbono (Portugalio)

La kvina urbodistrikto de Maputo krome havas partnerajn rilatojn kun 
* 20px la urbodistrikto Lichtenberg de Berlino en Germanio

## Eksteraj ligiloj 
* bildoj pri Maputo 

Kategorio:Urboj de Mozambiko
Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Milionurboj
Kim Il-sung

**KIM Il-Sung** (koree: **김일성** - 金日成, prononco: *Kim Il-seong*) ( – ) estis estro de Nord-Koreio de ĝia fondo en 1948 ĝis sia morto. Li estis ĉefministro de 1948 ĝis 1972, kaj prezidento de 1972 ĝis sia morto. Liaj datrevenoj de naskiĝo kaj morto estas naciaj festotagoj en Nord-Koreio (la *Tago de Suno*).

Kim Jo-ĝong estas nepino de Kim Il-sung.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉuĉea ideologio
* Kimilsungia

Kategorio:Koreaj sendependecaj aktivuloj
Kategorio:Nordkoreaj politikistoj
Kategorio:Viroj
Teguo

eta|centre|776x776px|Larĝa panoramo al Teguo
**Teguo** (koree 대구, 大邱, *Daegu*) estas milionurbo, universitata urbo, la tria plej granda urbo en Sud-Koreio, havanta proksime 2.752.670 loĝantojn laŭ la 2006-a popolnombrado.

eta|dekstra|300ra|Urbodomo de Taeguo

eta|dekstra|300ra|Universitato en Taeguo
eta|dekstra|300ra|Fora panoramo de Taeguo

## Geografio 
Teguo situas en montaro, en baseno, meze de la lando. La maro troviĝas 80 km-ojn. La urbo situas ĉe la koordinatoj .

## Historio 
Oni trovis restaĵojn devenantajn antaŭ Kristo 1500 jarojn. Oni trovis ankaŭ dolmenojn. La unua mencio okazis en 261. La loko dum la historio apartenis al diversaj regnoj. En 890 reĝlando formiĝis kaj oni parolas pri batalo en 927. En 1254 pro invado de mongoloj detruiĝis diversaj temploj. En 1601 Teguo iĝis administra regiona ĉefurbo. En la 1890-aj jaroj multe da japanaj negocistoj alvenis, dume la fervojo ekfunkciis. En 1945 la japana dominado ĉesis, post unu jaro ribelo okazis en la urbo.

En februaro 2020 la urbo iĝis unu el centroj de la epidemio de COVID-19. La  el 763 konfirmitaj infektiĝoj pli ol 300 estis ligitaj al Shincheonji Eklezio de Jesuo en Teguo.

## Ekonomio 
En Teguo la plej gravaj industriaj branĉoj estas la teksaĵoj kaj maŝino-produktoj. La kvalito de la pomoj kultivitaj ĉirkaŭ la grandurbo estas famaj en la tuta Koreio.

## Klimato 
Teguo havas subtropikan klimaton. Jare pluvas po pli ol 1000mm. En julio kaj aŭgusto la averaĝa temperaturo atingas la 30&nbsp;°C-ojn. Vintre tio estas iomete sub frostopunkto.

## Vidindaĵoj 
* katedralo Giesan
* turo 202 m-ojn alta
* nacia muzeo
* teatro
* operdomo
* kulturcentro
* universitata biblioteko

## Trafiko 
Teguo havas internacian flughavenon kaj stacidomon. Aŭtovojoj estas al 3 direktoj. En la urbo metrooj kaj aŭtobusoj trafikas.

## Ĝemelurboj 
*  Atlanta, Usono (1981)
*  Almato, Kazaĥio (1990)
*  Ĉingdaŭo, Ĉinio (1993)
*  Minas Gerais, Brazilo (1994)
*  Hiroŝima, Japanio (1997)
*  Sankt-Petersburgo, Rusio (1997)
*  Milano, Italio (1998)
*  Plovdiv, Bulgario (2002)

## Esperantistoj 
* Badamsuren Tserendulam
* Lee Chong-Yeong

## Eksteraj ligiloj 
* Urba retejo 
* Anglalingva gvidlibro al la urbo 

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Sud-Koreio
Kategorio:Milionurboj
Frodo Baginzo

**Frodo Baginzo** (aŭ *Frodo Baggins* en la angla, *Frodo Beutlin* en la germana, *Frodon Sacquet* respektive pli poste *Frodon Bessac* en la franca, *Frodo Bolsón* en la hispana kaj *Maura Labingi* en la fikcia okcidenta lingvo de la fantazia mondo Mez-Tero, en ĉiuj la familia nomo signifas "Sako" aŭ "Saketo", naskiĝis la 22-an de septembro 2968) estas la ĉefa rolulo en La Mastro de l' Ringoj, kiun J.R.R. Tolkien skribis. Liaj gepatroj estis *Drogo Baggins* kaj *Primula Brandybuck*.

En septembro 2019 sciencistoj el Nov-Zelando nomis omaĝe al li novan specion de insektoj, trovitan en Suda Insulo — Psylla frodobagginsi. 
200ra|eta|maldekstra|Frodo Baginzo laŭ la desegnisto Mark J. Ferrari

## Vivo 
La patro de Frodo, Drogo, forlasis Hobitonon, grandan urbon en la fikcia regiono Ŝiro aŭ Graflando, kaj transloĝiĝis al *Buckland*, la orienta marĉlando de la Graflando, por vivi kun la familio de sia edzino, kaj tial Frodo estis kreskigita en la bieno *Brandy Hall*, la praa hejmo de la familio *Brandybuck*. Li perdis ambaŭ siajn gepatrojn en boata akcidento en 2980. Li estis proksima al sia malproksima kuzo Bilbo, kaj naŭ jarojn post la perdo de liaj gepatroj, Bilbo oficiale adoptis lin kiel sian heredanton. Ĉi-foje Frodo translokiĝis de *Buckland* al la urbo *Hobitono*.

Kvankam Bilbo ofte nomis Frodo'n kiel sian "plej ŝatatan nevon", Bilbo estis fakte lia unuaranga kuzo de sia patrino, kaj ankaŭ la duaranga kuzo de sia patro. Frodo vivis kun Bilbo en ties bieno *Bag End* sur monto proksime de la urbo *Hobitono* dum dek du jaroj, kaj heredis iujn el liaj proprecoj. Oni diris, ke li renkontiĝos kun elfoj en la arbaro, ekzemple, kaj Bilbo permesis al li legi sian taglibron pri la vojaĝo al Erebor. En 3001, Bilbo okazigis sian grandan naskiĝtagan feston la 22-an de septembro kun Frodo kaj poste foriris de la Graflando, lasante al Frodo sian heredaĵon, inkluzive de (post multa persvado de Gandalfo) la Ringo.

Post la foriro de Bilbo, Gandalfo vizitis Hobitonon nur de tempo al tempo. Frodo ofte iris promenante en la Graflando, foje kun siaj amikoj *Folco Boffin, Fredegar Bolger, Peregrin Took* kaj *Meriadoc Brandybuck*, sed pli ofte sole. Lia ĝardenisto en *Bag End* estis Samsaĝo Vato, aŭ simple *Sam*, kiu devis akompani lin en sia posta vojaĝo.

La 12-an de aprilo 3018, Gandalfo revenis, malkovrinte la veron pri la Ringo, kaj tial Frodo malkovris la historion malantaŭ la Ringo kaj la grandan danĝeron ligitan al ĝi. Li decidis forlasi la Graflandon kun ĝi. Por kovri sian foriron, Frodo vendis la bienon *Bag End*, kaj aĉetis malgrandan domon en Buckland, la regiono, kie li estis edukita. Li foriris de Hobitono kun siaj amikoj *Peregrin Took* kaj *Sam Vato* la 23-an de septembro 3018, la tagon post sia kvindeka naskiĝtago.

## Eksteraj ligiloj 
* biografio en la angla

Kategorio:Hobitoj
Kategorio:Roluloj de La Mastro de l' Ringoj
Kategorio:Fikciaj verkistoj
Beowulf

eta|dekstra|180px| La unua paĝo de Beowulf, manuskripto anglosaksa de la poemo.
**Beowulf**  estas malnova epopeo en Anglosaksa lingvo aŭ Antikva Anglalingvo. Kun 3182 linioj ĝi estas la plej granda verko en tiu lingvo. La poemo estas sentitola en la manuskripto, tamen ĝi fariĝis konata kiel *Beowulf* (la ĉefa figuro de la rakonto) ekde la 19-a jarcento. La manuskripto estis skribita ĉirkaŭ la 10-a jarcento sed eble verkiĝis pli frue.

En la poemo Beowulf, heroo de la Geata nacio, batalas kontraŭ tri antagonistoj - Grendel, kiu detruas la palacon Heorot; la patrino de Grendel; kaj (post kiam li estas iĝinta reĝo) drakon. La drako mortvundis lin, kaj oni entombigis lin en tumulo. Tiuj eventoj okazis en la 5-a kaj 6-a jarcentoj.

Kvankam la personoj de la poemoj estis paganoj, kaj ege gravas la koncepto de la fatalo, la verko enhavas kristanajn elementojn.

## Pri la nomo 
La nomo de la heroo estas *Beowulf*, kiu signifas "abeloj-lupo", kaj estas maniero de diri "urso", en la senco de "abeloj-malamiko" aŭ "abeloj-atakanto". Tiu speco de manieroj de nomi tion estas nomita *kennings* en anglalingvo el islandalingvo *kenning* (sg.) *kenningar* (pl.), kiuj signifas "konadoj" kaj estas tre oftaj en la antikva ĝermana literaturo.

Ĝia tiama prononco estas  kaj ne  kiel en la moderna angla. En la nova filmo tiu ĉi detalo estis observita de la aktoroj.

Fakte en la poemo aperas du figuroj nomitaj "Beowulf", kiuj ne rilatas inter ili. La unua estas prapatro de la reĝo Hrothgar el Heorot kaj malnova reĝo de la Danoj, la dua estas la heroo de la poemo, adopta filo de la reĝo de la Geatoj, popolo ne identigita el Sud-Svedujo.

## Graveco 
La poemo Beowulf estas tre grava por la studo de la antikvaj ĝermanaj tradicioj kaj la antikva ĝermana literaturo, ĉar ĝi enhavas multe da informo pri ili. La parto pri la entombigo de Beowulf estas tre grava, ĉar ĝi rilatas al la  ĝermanaj tradicioj pri entombigo, kiuj memorigas pri tiu de Atila.

Ankaŭ en la Beowulf aperas multe da rakontoj de la ĝermana mitologio en siaj versioj anglasaksaj. Ekzemple, la batalo de Finnsburh, aŭ la ŝtelo de la *Brisingamen* (koliero fajra) tie ĉi nomita *Brósinga mene* reakirita per Háma en la versio origina estis Heimdall, la vorto *heim* "hejmo" kaj *háma* estas rilatitaj etimologie). En tio ĉi versio aperas ankaŭ Ermanarico, reĝo historia, anstataŭe de la versio mitologia.

Beowulf estas unu el la solaj fontoj de antikvaj anglasaksaj mitoj kiuj ne malaperis.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komputiko
* Nord-ĝermana mitologio
* Ĝermana mitologio

## Eksteraj ligiloj 
* *Beowulf* Teksto en la anglosaksa lingvo ĉe Vikifontaro.
* *Beowulf* Moderna angla traduko.

Kategorio:Mitaj roluloj
Kategorio:Ĝermana mitologio
Kategorio:Herooj en mitoj kaj legendoj
Kategorio:Eposoj
*
Kategorio:Ursoj en populara kulturo
Kategorio:Fikciuloj de la Mezepoko
Kategorio:Fikciaj skandinavoj
Kategorio:6-a jarcento en fikcio
IKU

**IKU** havas plurajn signifojn:

***iku** estas kodo de inuka lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Internacia Kongresa Universitato**
PK

La literkombino **PK** havas plurajn signifojn:
* **PK** estas mallongigo de Persona komputilo.
* **PK** estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Pakistano.
* **.pk** estas nacia domajno de la alta nivelo de Pakistano.
* **p.K.** estas mallongigo de "post Kristo".
ISU

**ISU** havas plurajn signifojn:

***isu** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Internacia Kongresa Universitato**
Leopoldo la 3-a (Belgio)

eta|Leopoldo la 3-a kaj lia edzino Astrid en 1926
**Leopoldo la 3-a**, plennome *Leopoldo Filipo Karolo Alberto Mejnrado Huberto Mario Mikaelo* (naskita la 3-an de novembro 1901 en Bruselo; mortinta la 25-an de septembro 1983) estis reĝo de la belgoj de la 23-a de februaro 1934 ĝis 1951.

## Biografio 
Li partoprenis la Unuan Mondmiliton kiel senranga soldato.
Post la milito li studis en Santa Barbara en Kalifornio.

La 4-an de novembro 1926 li edziĝis en Stokholmo kun princino Astrid de Svedio.
Ili havis tri gefilojn:
* Jozefino-Ĉarloto Ingeborg Elisabeth Marie-José Marguerite Astrid, edzino de grandduko Jean de Luksemburgo
* Baldueno, posta reĝo Baldueno la 1-a
* Alberto, posta reĝo Alberto la 2-a

Pro la salfranka leĝo, kiu ĝis 1990 difinis la sukcedon de Belgio, Jozefino-Ĉarloto ne povis iĝi reĝino.
Tronheredonto do estis Baldueno.

La 29-an de aŭgusto 1935 Leopoldo, stiranta sian aŭton en Svislando, ekmalregis ĝin kaj kune kun sia edzino falis en ravinon. Astrid mortis.

La 11-an de septembro 1941 li edziĝis kun Mary Lilian Baels, filino de la eks-guberniestro de Okcidenta Flandrio.
Tiu geedziĝo ne havis la aprobon de la ministraro kaj do estis iusence kontraŭ la leĝo.
Ankaŭ kun sia dua edzino Leopoldo havis tri gefilojn:
* *Alexander Emmanuel Henry Albert Marie Leopold*
* *Marie-Christine Daphné Astrid Elisabeth Leopoldine*
* *Maria-Esmeralda Adélaïde Lilian Anne Léopoldine*

Dum la Dua Mondmilito, kiam Germanio okupis Belgion, Leopoldo decidis kapitulaci, malgraŭ kontraŭa decido de ekzila registaro. Li rifuzis kunlabori en la germana administrado; laŭ iuj li tamen petis Adolf Hitler, ke li oficiale redonu al li la regadon. La germanoj tial arestis la reĝan familion unue en la reĝa kastelo, poste en Saksio, fine en Aŭstrio.

Post la milito la belgoj kritikis la fruan kapitulacon de Leopoldo al Germanio kaj lian peton al Hitler, kelkaj ankaŭ la duan edziĝon; la registaro instalis lian fraton Karolo kiel regenton. Kvankam enketa komisiono liberigis lin de riproĉoj pri kunlaboro kun malamiko, la popolo (precipe la valona parto) rifuzis lin. La 16-an de julio 1951 li abdikis favore al sia filo Baldueno, ĉar li timis, ke alie la belgoj en referendumo nuligus la monarkion. Efektive post la abdiko la referendumo decidis konservadon de la monarkio.

## Eksteraj ligiloj 
*     Oficiala retejo de la belga monarkio

Kategorio:Naskiĝintoj en Belgio
Kategorio:Mortintoj en Belgio
Kategorio:Belgaj reĝoj
Kategorio:Eŭropaj kristanoj
Kategorio:Katolikoj
Kategorio:Kavaliroj de la Ordeno de la Ora Ŝaffelo
Kategorio:Saksio-Koburgo kaj Gotao
Kategorio:Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la Dua Mondmilito
Christer Kiselman

**Christer Oscar KISELMAN** (naskiĝis la  en Stokholmo) estas sveda matematikisto kaj esperantisto.

## Kariero 
* 1965–1966 membro de "Institute for Advanced Study" en Princeton, Nov-Ĵerzejo (en Usono)
* 1967 docento ĉe universitato de Stokholmo
* 1967–1968 vizitanta profesoro ĉe la universitato de Nice (FR)
* 1968–1979 asistanta profesoro ĉe universitato de Upsalo (SE)
* Ekde 1979 profesoro tie
* Ekde 2014 gastprofesoro ĉe la Instituto por informadika teknologio

Kiselman estis direktoro de Matematika Instituto de universitato de Upsalo de 1971 ĝis 1975 kaj en 1977. Li estis prezidanto de la komisiono pri edukado en la matematikaj kaj komputaj sciencoj tie, 1977-1983. De 1985 ĝis 1987 li estis vicdekano de la sekcio pri matematiko kaj fiziko ĉe Universitato Uppsala (SE) kaj poste dekano 1992–1996 por matematiko kaj komputoscienco. De 1987 ĝis 1988 li estis scienca direktoro ĉe Instituto Mittag-Leffler, Djursholm (SE).

Kiselman estas membro de pluraj sciencaj akademioj:
* Reĝa Akademio de Artoj kaj Sciencoj, Uppsala (1983)
* Reĝa Societo de Sciencoj Uppsala (1984)
* Internacia Scienca Akademio Comenius (1986)
* Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj (1990)
* Polska Akademia Umiejetności (Pola Akademio de Kapabloj) en Krakovo ekde 2002.

## En la Esperanto-movado 
Kiselman membras en Akademio Internacia de San-Marino AIS ekde 1985.

En 1986 li estis elektita kiel vicprezidanto de la Internacia Scienca Asocio Esperanta (ISAE). Li estis ĉefredaktoro de la lingvistika fakrevuo Esperantologio / Esperanto Studies (ok kajeroj publikigitaj 1999–2018).

En 1992, li estis redaktoro de la revuo *Matematiko translimen* de la Internacia Asocio de Esperantistaj Matematikistoj.

Dum la 88-a UK 2003 en Gotenburgo (SE) kaj dum la 96-a Universala Kongreso de Esperanto en 2011 en Kopenhago (DK) li estis rektoro de la Internacia Kongresa Universitato.

## Akademio de Esperanto 
Christer Kiselman ekde 1989 estis membro de Akademio de Esperanto; lastatempe li oficis en ĝi kiel
direktoro de la sekcio pri faka lingvo kaj membro en la sekcioj pri gramatiko, pri
la ĝenerala vortaro kaj pri prononco. Ekde 2013 li estis la prezidanto de la Akademio, kaj demisiis la 15-an de decembro 2015.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Nova prezidanto volas atenti pri nehindeŭropaj lingvoj

## Eksteraj ligiloj 
* ĉefpaĝo de C. Kiselman (plurlingve: sv-eo-en-fr), arkivigita laste en 2022 
* bonvenon-paĝo de C. Kiselman (e-lingve)  (2020)
* listo de e-lingvaj artikoloj pri matematiko, i.a. fare de C. Kiselman  (2008-11-25)
* Kiselman Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri li en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko ()

Kategorio:AIS
Kategorio:Svedaj esperantistoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:Svedaj matematikistoj
*
Kategorio:Esperantologoj
ISO 3166-2:AT

**ISO 3166-2:AT** estas subaro de la normo ISO&nbsp;3166-2 rilate Aŭstrion. Ĉiu kodo konsistas el du partoj. La unua estas **AT**, la ISO&nbsp;3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Aŭstrio. La dua parto estas cifero, laŭ la alfabeta ordo de la germanlingvaj landonomoj.

## Kodoj por la naŭ federaciaj landoj de Aŭstrio 
## Kodoj por najbaraj ŝtatoj 
* Ĉeĥio — ISO 3166-2:CZ (norde)
* Slovakio — ISO 3166-2:SK (nord-oriente)
* Hungario — ISO 3166-2:HU (oriente)
* Slovenio — ISO 3166-2:SI (sude)
* Italio — ISO 3166-2:IT (sude)
* Liĥtenŝtejno — ISO 3166-2:LI (okcidente)
* Svislando — ISO 3166-2:CH (okcidente)
* Germanio — ISO 3166-2:DE (nord-okcidente)

## Vidu ankaŭ 
* Federacia lando (Aŭstrio)
* .at

## Referencoj 
AT
*
Angio

**Angio** estas tubo en homa aŭ animala korpo, tra kiu fluas sango aŭ limfo. Ĝi estas komuna vorto por vejnoj, arterioj kaj limfotuboj. La nocio estas ankaŭ uzata en la botaniko por organaj tubetoj kondukantaj likvaĵon.
## Vidu ankaŭ
* Vaskulo

Kategorio:Besta anatomio
Salcburgio

La **lando Salcburgo** (aŭ **Salcburgio**) estas unu el la federaciaj landoj de Aŭstrio.
Ĝia ĉefurbo same nomiĝas Salcburgo (germane Salzburg).
Administre ĝi dividiĝas al:
eta|maldekstre|200ra|La distriktoj de Salzburg
* *Flachgau* (ĉefurbo Salcburgo)
* *Lungau* (ĉefurbo *Tamsweg*)
* *Pinzgau* (ĉefurbo *Zell am See*)
* *Pongau* (ĉefurbo *St. Johann*)
* statuta urbo Salcburgo
* *Tennengau* (ĉefurbo *Hallein*)

La sublando havas loĝantaron de 515.327 (majo 2001) kaj areon de 7.154&nbsp;km².
Ĝi limas al kvar aliaj sublandoj: Aŭstrio Supra, Stirio, Karintio kaj Tirolo.
Krome ĝi limas al Germanio (Bavario) kaj Italio (Provinco Bolzano-Bozen). La limo al Tirolo dividiĝas en du partojn al Norda Tirolo kaj Orienta Tirolo, ĉar Sudtirolo de post la Unua mondmilito apartenas al Italio.

Ĝia kodo laŭ ISO 3166 estas AT-5. Pri la publika transporto en la federacia landoj kaj kelkaj najbaraj regionoj responsas Salzburger Verkehrsverbund.

Ĝia ĉefa rivero estas Salzach , kiu trafluas ankaŭ la ĉefurbon.
Plej alta monto estas *Großvenediger*  kun 3674 m. Ministroprezidento estas Wilfried Haslauer la pli juna (ekde 2013).

## Vidindaĵoj 
Pro la altaj montoj kaj pro historia evoluo la limo al Germanio estas tre malkonveksa; la sud-orienta angulo de Germanio disigas la okcidentan disde la norda parto de Salcburgio. Enlanda vojo inter tiuj du partoj (urboj Salcburgo kaj *Lofer*) longas 120&nbsp;km, la rekta vojo tra Germanio malpli ol 50&nbsp;km. Kiam Aŭstrio ankoraŭ ne apartenis al Eŭropa Unio, estis speciala interkonsento pri sendogana uzo de la rekta vojo. Oni nomis tiun regionon kaj la vojon tra ĝi la "malgranda germana angulo". La "granda germana angulo" estis la vojo de Kufstein (Tirolo) al Salcburgo.

## Vidu ankaŭ 
* Duklando Salcburgo
* Franz Rehrl
* Himno de Salcburgio
* Historio de Aŭstrio
* Princĉefepiskoplando Salcburgo
* Salzburger Volkskultur
* Societo pri Salcburgia Regionhistorio

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo ()
* turisma retejo *salzburgerland.com* (, , , . , ,  kaj )
* turisma retejo *salzburg.tiscover.at* ( kaj )


Kategorio:Federaciaj landoj de Aŭstrio
Karolo la 7-a (Sankta Romia Imperio)

**Karolo la 1-a Albreĥto** de Bavario (naskiĝis la  en Bruselo, mortis la  en Munkeno) estis princo-elektisto de Bavario kaj poste ankaŭ reĝo **Karolo la 3-a** de Bohemio kaj imperiestro **Karolo la 7-a** de la Sankta Romia Imperio.

## Kronologio 
* li naskiĝis en 1697
* baptita li estis kiel Karolo Albreĥto.
* gepatroj: Maksimiliano la 2-a Emanuelo Wittelsbach, duko de Bavario, kaj ties dua edzino, Theresa Kunegunda Sobieska, filino de pola reĝo Johano la 3-a Sobieski.
* **imperiestro** de Sankta Romia Imperio, ĉiam pligrandiganto de la imperio, **reĝo** kaj **princo-elektisto** de Ĉeĥio, **arkiduko** de Aŭstrio Supra, **duko** kaj **princo-elektisto** de Bavario, **duko** de Palatinato kaj **grafo** de Tirolo.
* li parolis germane, latine, france.
* 1722 geedziĝo al Maria Amalia Habsburga, filino de Jozefo la 1-a.
* 1725 post morto de la patro li fariĝis duko kaj princo-elektisto bavaria.
* 1726 naskiĝo de filo Maksmiliano Jozefo (heredonto de la duklando).
* la 20-an de marto de 1739 naskiĝo de filino Jozefino (edzo imperiestro Jozefo la 2-a).
* 1740 post morto de imperiestro Karolo la 6-a li decidiĝis ekpreni parton de habsburga monarĥio kiel la edzo de filino de Jozefo la 1-a kaj Anna, rekta ido de filino Ferdinando la 1-a, edziniĝinta al Albreĥto la 5-a Habsburga.
* la 13-an de septembro de 1741 li eniris frunte de soldataroj en Linzon, kie li estis vokita kiel arkiduko supraaŭstria. De tie li decidiĝis marŝi al Prago, ĉar li konsideris ĉeĥan reĝlandon kiel plej grava kaj li timis, por ke ne ekprenu ĝin Frederiko la 2-a de Prusio.
* la 26-an de novembro de 1741 li igis ordonon ataki Pragon.
* la 7-an de decembro de 1741 en Prago li estis vokita kiel reĝo ĉeĥa kaj poste venis omaĝi lin pli ol 400 anoj de ĉeĥa aristokracio. Sur ĉeĥan reĝan-princo-elektistan tronon li sidiĝis kiel Karolo la 3-a. Poste li destinis en Bohemio provizoran registaron kaj li forveturis la imperion al elektado de imperiestro. Li uzis ankaŭ tion, ke li nun havis du princo-elektistajn voĉojn.
* la 24-an de januaro de 1742 li estis elektita kiel romia imperiestro kiel Karolo la 7-a, sed la saman tagon la aŭstriaj soldataroj sukcesis rekonkeri reen Linzon.
* la 13-an de februaro de 1742 aŭstroj konkeris Munkenon kaj Maria Teresia Habsburga tenis plu la duklandon kaj la princo-elektistujon ĝis la jaro 1745.
* fino de 1742 la bavariaj soldataroj devis forlasi Bohemion kaj Karolo perdis ĝin por ĉiam. Li estis ludinta ĉi tie rolon de dua ĉeĥa vintra reĝo kun preskaŭ la sama sorto kiel Frederiko de Palatinato.
* la 20-an de januaro de 1745 imperiestro Karolo la 7-a Albreĥto mortis kaj post lia morto Maria Teresia transdonis Bavarion kun la duklanda kaj princo-elektista titolo al Maksmiliano Jozefo, filo de Karolo, kun kondiĉo, ke dum la imperiestra elektado li donos sian voĉon al ŝia edzo Francisko la 1-a Stefano.

Kategorio:Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio
Kategorio:Historio de Ĉeĥio
Kategorio:Vitelsbaĥoj
Kategorio:Princoj-elektistoj de Bavario
Kategorio:Princoj-elektistoj de Bohemio
Kategorio:Reĝoj de Bohemio
Felice Bertoletti

**Felice BERTOLETTI** (mortis la 18-an de septembro 1986) estis konsilanto de Itala Esperanto-Federacio.[eta|CEKIT : Kovrilpaĝo de *[Adresaro de Firmoj kiuj uzas Esperanton en la Internaciaj Rilatoj*, 1960.]]Dum multaj jaroj li estis delegito de UEA kaj aktivis en Milana Esperanto-Klubo dum pli ol 50 jaroj.

Al Esperanto li alproksimiĝis junaĝe kaj tuj li ĝin praktikis en la korespondado kun eksterlandanoj: sperta leter-amiko, li ofte pri tio parolis al la milanaj klubanoj kaj al kurso-vizitantoj por konvinki ĉiujn, ke Esperanto estas ĝusta ilo por malfermi al si la vojon al kontaktoj kun la tuta mondo.

Al li plaĉis rakonti pri la unua sperto, kiel aktoro: dum la Universala Kongreso de 1935 en Romo, li rolis en la komedio de Goldoni **Kurioza okazaĵo**, kiun esperantigis "Mevo" (pseŭdonimo de Rinaldo Orengo). La reĝisoro estis tiam Julio Baghy.

La dua mondmilito haltigis la agadon de la movado en Milano, sed tuj poste, sin ŝarĝante per la heredaĵo de la pioniroj Paolo Meazzi, Ippolito Piatti, Giovanni Tanzi, Bertoletti fariĝis ĝia motoro. Li komprenis, ke oni bezonas ion novan por progresigi la movadon: profesiulo en la industria mondo, li iniciatis la starigon de "Centro por Esperanto en Komerco, Industrio kaj Turismo" (CEKIT): la celo estis informi pri la industriaj kaj komercaj entreprenoj uzantaj Esperanton kaj helpi la kontaktojn inter ili.

Kiel gvidanto de la Milana Klubo kaj de CEKIT, kiel regula partoprenanto en la kongresoj, li akiris grandan sperton, kiun li metis je dispono de la Itala Esperanto-Federacio, kiam pro pluraj kaŭzoj ties sidejo ne plu povis resti en Torino. La itala esperantistaro decidis, ke la nova sidejo estu CEKIT, en Milano, kaj ke Felice Bertoletti gvidadu la sekretariejon kun la helpo de samideanino Antonietta Gaio.

Kun granda sindediĉo li surprenis la novan taskon, kaj krom tio, li trovis ankaŭ la fortojn por zorgi pri Esperanto-stando ĉe la foiro de Milano kaj por kontribui je la laboro de la Esperanta eldona kooperativo (CoEdEs) organizante la vendadon de la libroj.

Modesta en ĉia okazo, li estis ĉiam preta labori por Esperanto, kiam prezentiĝis la okazo: li estis praktika homo, kiu tamen atentis ĉiujn detalojn. Helpema li estis. Li ne pretendis dankojn nek rekonojn, kiam li donis sian tempon ĉu kiam malavare li elspezis sian monon por la lingvo internacia.

Sed tio, kion li faris, ne estis por li sufiĉa: tro multe li amis Esperanton kaj sian urbon kaj pro tio lia sekreta deziro estis organizi Universalan Kongreson en Milano. Nacian Kongreson organizi en tiu urbo ne estis oportune, ĉar ĝi ne estus havinta grandan propagandan efikon, kaj pro tio li multe agadis por la okazigo de kongreso en San Pellegrino. Post la kongreso li firme kredis, ke oni devas konvinki la italan esperantistaron kaj Universalan Esperanto-Asocion, ke Milano indas esti sidejo por kunvenigi oficiale la tutmondan samideanaron.

Li estis tia homo, ke li neniam serĉis honoron, sed eventuale laboron kroman .

## Referencoj 
B
B
Arnfinn Jensson

**Arnfinn JENSSON** (naskiĝis 1914 - mortis la 29-an de decembro 1986) estis elstara norvega esperantisto.

Profesia ĵurnalisto, li gvidis la gazetaran servon de Norvega Esperantista Ligo 1935-1947; en tiu periodo li ankaŭ plenumis postenojn de ĝenerala sekretario (1935-1937) kaj vicprezidanto (1938-1947). Estis li, kiu ellaboris la nunan administran sistemon de NEL. En 1945 li iniciatis la fondon de Eldonejo Esperanto A/S, kaj dum iom da tempo redaktis Norvega Esperantisto. Lastatempe li ne multe aktivis en la movado, sed restis fidinda fonto de scioj kaj konsiloj.

JENSSON, Arnfinn
J
JENSSON, Arnfinn
József Mátéffy

**MÁTÉFFY József** (naskiĝis 1901 - mortis la 4-an de novembro 1986) estis honora prezidanto de Hungara Esperanto-Asocio.

Esperanton li ekstudis jam en 1919, kaj baldaŭ fariĝis aktivulo kaj gvidanto en la hungara Esperanto-movado. Post la dua mondmilito li plenumis gravajn postenojn en la naciaj Esperanto-organizaĵoj, inkluzive de prezidanto de HEA en la jaroj 1965- 1977. En sia profesia vivo kiel juristo kaj juĝisto, li aŭtoris ses fakajn librojn kaj multajn artikolojn ankoraŭ legatajn, kaj tiun akran vidpovon li alportis al siaj gvidaj, redaktaj kaj pedagogiaj laboroj por la Internacia Lingvo.

MÁTÉFFY, József
MÁTÉFFY, József
Dolores Ibárruri

**Dolores IBÁRRURI**, alnomita **La Pasionaria** (9-a de decembro 1895 - 12-a de novembro 1989), estis historia gvidanto de la Komunista Partio de Hispanio kaj unu el la plej konataj figuroj de la tutmonda komunista movado.

Ŝi naskiĝis en Gallarta, Biskajo, sine de eŭska familio de longa minista tradicio. Ŝi komencis studi sed devis ĉesi siajn studojn tre juna, por eklabori, sed ŝi sukcesis ricevi relative ampleksan meminstruan kulturon. Ŝi baldaŭ agadas en sindikataj luktoj, apoge al sia edzo, Julián Ruiz, ankaŭ ministo, kaj poste en la hispana socialista partio PSOE. Post la Rusa Revolucio, ŝi fariĝas unu el la unuaj anoj de la nove naskita komunista partio.

Ŝi verkas diversajn artikolojn kun la pseŭdonimo *Pasionaria*, kiu povas esti interpretebla diversmaniere: laŭ la floro pasifloro, kiel *pasiulino* aŭ kun referenco al la pasiono.

Pasionaria suferas dum tiuj jaroj diversajn enkarcerigojn. Krome, ŝi devas sperti kiel forpasas pluraj el ŝiaj filoj, pro la malbonaj sociaj kondiĉoj kiujn la familio devas elteni. Nur atingas junecon du filoj, Rubén kaj Amaya.

En la tridekaj jaroj, post la alveno de la Dua Hispana Respubliko, ŝi translokiĝas en Madridon kaj prenas gravajn respondecojn en la ĝis tiam tre malforta kaj sektema partio. Baldaŭ famiĝas ŝiaj agadoj kaj ŝia potenca retoriko, farantaj el ŝi unu el la ĉefaj atutoj de la partio.

Pasionaria estas elektita deputito en la hispana Parlamento, reprezentante la ministan regionon Asturion.

Dum la enlanda milito ŝi fariĝas unu el la simboloj de la respublikana flanko, kaj famigas sloganojn kiel “¡No Pasarán!” (Ili ne pasos!) aŭ “Plej valoras morti stare ol vivi surgenue”. Post la fino de la milito ŝi ekziliĝas al Sovetunio.

En 1942 ŝi estas elektita Ĝenerala Sekretario de la partio, kaj ankaŭ prenas respondecojn en la internacia komunista movado. Dum la Dua mondmilito forpasas lia filo Rubén, luktante en la soveta armeo.

En 1960 ŝin anstataŭas kiel ĉefan gvidanton la pli juna Santiago Carrillo, kaj ŝi estas nomumita Prezidanto, posteno ĉefe simbola.

Post la forpaso de Franco, ŝi revenas en 1977 al Hispanio, kaj estas denove elektita deputito en la sama regiono Asturio. Ŝia rolo tiam estas pli simbola ol efektiva. Ŝi forpasas en Madrido en 1989.

Kategorio:Hispanaj komunistoj
Kategorio:Hispanaj politikistoj
Kategorio:Hispanaj deputitoj
Kategorio:Eŭskaj politikistoj
Kategorio:Hispanaj kontraŭfaŝistoj
Kategorio:Marksismaj ĵurnalistoj
Kategorio:Marksismaj verkistoj
Kategorio:Homoj de la Hispana Enlanda Milito
Kategorio:Ekzilitoj dum la frankismo