open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Porkovosta makako

La **porkovosta makako** (*Macaca nemestrina* ) el la ordo de primatoj kaj familio de cerkopitekedoj dislokiĝas en la provinco Junnan de Ĉinio kaj ankaŭ en Hindio, Tajlando, Birmo, Malajzio, Sumatro kaj Kalimantan de Indonezio.

## Priskribo 
Ĝi estas kovrita de olivbruna hararo, escepte de la grizblanka hararo ĉe la abdomeno. Ĝia verto estas plata, tial ĝi ankaŭ nomiĝas platverta makako. Ĝia longa kaj dika muzelo similas al tiu de la paviano, kaj ĝia dudek centimetrojn longa kaj maldika vosto similas al tiu de la porko. La vosto fariĝas hokforma sur la postaĵo dum agado. Tiu orientalisa specio apartenas al plej grandaj makakoj, la virmakako estas multe pli granda ol la makakino, kaj la plenaĝa virmakako preskaŭ longas sepdep centimetrojn.

## Vivejo kaj kutimaro 
La porkovostaj makakoj ĝenerale loĝas en arbaroj. Ili aktivadas en aroj. Tage ili ofte agas surtere kaj nokete dormas sur arboj. Ili iras kaj kuras kvarpiede kaj manĝas fruktojn, semojn kaj burĝonojn de diversaj vegetaloj, kaj ankaŭ insektojn kaj birdovojn. La porkovosta makako havas sian apartan salutmanieron. Levinte sian kapon, ĝi duonfermas la okulojn por rigardi la renkontiton kaj samtempe antaŭenigas la lipojn. Se iu ĝin salutas per la sama gesto, ĝi tuj komprenas kaj ofte faras la samon por reciproki saluton. En iuj lokoj oni dresas porkovostajn makakojn por rikoltado. Ili ellerenas kolekti kokosojn sur arboj. Tamen tiujn laborojn povas plenumi nur femalaj kaj junaj makakoj. Oni ne uzas maljunajn virmakakojn, ĉar ili estas furiozaj kaj povas vundi homojn.

La menstrua ciklo de la makakino estas tridek-taga. Post kiam ĝi gravedas cent sesdek du ĝis cent okdek ses tagojn, ĝi naskas unu idon ĉiufoje, kiun ĝi mamnutras ĉirkaŭ ok kaj duonan monatojn. Iu bredita porkovosta makako eĉ vivis dudek ses jarojn kaj kvar monatojn.

## Vidu ankaŭ 
*Borneaj malaltaĵaj pluvarbaroj
*Mizoramaj, manipuraj kaj kaĉinaj pluvarbaroj
*Sumatraj malaltaĵaj pluvarbaroj

## Referencoj 
Kategorio:Cerkopitekedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Rivera cervo

La **rivera cervo** (*Hydropotes inermis*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de cervedoj vivas en la Jangzi-rivera baseno de Ĉinio kaj Koreio.

Ĝi estas speco de malgranda cervo, kun korpolongo de 77-100 centimetroj, vostolongo de 6-7,5 centimetroj, pezo de 9-11 kilogramoj kaj alto de 45-55 centimetroj. Ĝiaj dorso kaj korpoflankoj estas blondaj kaj la abdomeno blanka. La maskla kaj femala cervoj ambaŭ ne portas kornojn. La maskla cervo havas sur la supra makzelo hone kreskantajn kaninojn ĉirkaŭ 7 centimetrojn longajn, kurbajn kaj elmontriĝantajn eksteren. Sed tiuj de la femala estas mallongaj.

maldekstra|eta|250ra
La cervoj emas loĝi ĉe rivero, lago kaj marĉo, kie kreskas fragmitoj, kaj ankaŭ en montregiono, ĉirkaŭ kulturitaj kampoj kaj en herbejo. Tage ili vagadas ĉien por serĉi manĝaĵon kaj nokte ripozas en herbaro aŭ fragmitaro. Ili nutras sin per herboj, fragmitoj k.a. Ili agas unuope aŭ pare, malofte en grupoj. Ili estas rapidmovaj kaj mildaj, ŝatas akvon, povas naĝi sufiĉe longan distancon. Ili posedas sensorganoin sentemajn kaj sin kaŝas ofte en fragmitaro, alta herbaro, kavoj kaj kavernoj. Printempe ili forlasas la prifalĉitan herbejon kaj transloĝiĝas en arbaron, kaj revenas al sia antaŭa kaŝejo en aŭtuno, kiam herboj denove elkreskas. Surprizite, la rivera cervo kurbigas sian dorson kaj forkuras, saltante kiel leporo. Ĝi evitas malamikon ĉefe per lerta sinkaŝado, sed ne per sia kur-rapideco.

La riveraj cervoj pariĝas en vintro kaj naskas idojn en la sekvanta malfrua printempo. Ili estas unu el la plej generemaj specioj de la cervoj. La femala cervo havas nur kvar mampintojn, tamen ĝi naskas ĉiufoje 4-7 idojn. La idoj ne sekvas sian patrinon. La lasta kaŝas ilin aparte en herbaroj kaj faras at ili mamnutradon laŭvice. La korpo de ĵus naskita cervido surhavas blankajn makulojn vicigitajn horizontale.

Vidu ankaŭ: akvocervo

Kategorio:Cervedoj
Blanklipa cervo

La **blanklipa cervo** (*Cervus albirostris*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de cervedoj troviĝas sur la Ĉinghaj-Tibeta Altebenaĵo, en Siĉŭan-provinco kaj Ĉjiljan-montaro de Ĉinio. Ambaŭflankoj de la nazpinto, malsupraj lipo kaj mentono estas blankaj, pro tio ĝi ricevis la nomon. Ĝi longas ĉ. du metrojn, altas ĉ. 1,3 metrojn kaj pezas 130-140 kilogramojn, kaj ĝia vosto longas 10-12 centimetrojn. Ĝiaj haroj estas grizbrunaj. Sur la gluteoj estas helbrunaj makuloj, kaj la larma glando estas evidenta.

La blanklipaj cervoj havas dikajn kaj malmolajn harojn kaj larĝajn parhufojn, tiel ke ili taŭgas por vivi sur altaj montoj 3 000-5 000 metrojn super la marnivelo kun malvarmega klimato. Ili povas elteni malvarmon kaj malsaton. En vintro iliaj haroj estas duoble pli longaj ol en somero. Ili manĝas ĉefe herbojn kaj maldikajn junajn branĉojn de arbedoj. Por serĉi nutraĵojn ili povas translokiĝi al malproksima loko. La blanklipaj cervoj ŝatas agi ĉe akvofontoj, ordinare en aretoj el 2-3 aŭ 10. Dum oestro ili agas ofte en gregoj, iam la nombro en unu grego atingas pli o1 150. Maljunaj vircervoj kutimas agi solaj, dum la junaj agas en malgrandaj aroj. La cervino vivas kune kun siaj idoj. La patrino tre amas ilin, eĉ ne forpelas siajn antaŭe naskitajn cervojn, kiam ĝi estas akuŝonta. La cervoj oestras kaj pariĝas inter septembro kaj novembro. Dum tiu periodo inter vircervoj ofte okazas intensa batalo por gajni cervinojn. La gravedeco daŭras ĉ. 8 monatojn kaj la cervino ĝenerale naskas ĉiufoje unu idon, hazarde du kaj nutras ilin 4-5 monatojn. La junaj kornoj de la cervo povas servi por fari ĉinan medicinaĵon, sed ĝia kvalito estas multe malpli bona ol tiu de la makula cervo.

La blanklipa cervo estas fama besto propra al Ĉinio. Ĝi estas tre bonvena eksterlande. Multaj fremdlandaj zoologiaj ĝardenoj volas havi ĝin, tamen ĝis 1987 nur Sovetunio kaj Srilanko ricevis de Ĉinio tian cervon.

Kategorio:Cervedoj
Blua fazano

[eta| *Lophura swinhoii* - [MHNT]]
La **blua fazano** (*Lophura swinhoii*) el la ordo de kokoformaj birdoj kaj familio de fazanedoj vivas nur en la montregionoj de Tajvano.

Ĝi estis iam menciata kiel neoficiala "nacia birdo" de Tajvano, sed la Formosa blua pigo estis voĉdone elektita kiel nacia birdo en 2007.

Ne estas agnoskitaj subspecioj.

## Aspekto 
La plumkresto, nuko kaj dorso de la birdo estas blankaj, la aliaj partoj de la supra korpo kaj la malsupra korpo (brusto, ventro kaj pugo) estas nigrecaj kun brilanta blua koloro (blupurpuraj), escepte de ruĝecbrunaj ŝultroj. La kovraj plumoj de ambaŭ flugiloj estas nigraj kun verdaj plumpintoj. Escepte de paro da centraj vostoplumoj, kiu estas blanka, la ceteraj vostoplumoj havas nigran koloron kun iom da bluo. Estas brilruĝaj bridoj

La femala birdo surhavas brunruĝecajn plumojn, punktitajn de diversformaj makuloj kaj strioj, tipe ĉe fazaninoj.

## Kutimaro 
La birdoj loĝas en densaj arbaroj larĝafoliaj kaj maturaj duarangaj de montregiono 900-2,100 m super la marnivelo. Iam ili troviĝas en lokoj 3,000 m super la marnivelo kaj ankaŭ hazarde vidiĝas en densaj arbaroj de malalta loko ĝis 200 m. Ili estas silentemaj, kaŝemaj kaj rapidkuraj. Burĝonoj, junaj folioj, semoj, fruktoj, insektoj kaj ties larvoj estas iliaj ŝatataj manĝaĵoj.

### Reproduktado 
Ili pariĝas en marto kaj junio. Tiam la vangoj de la virbirdo estas kovritaj de verukoformaj tuberetoj, ĝiaj karnaj kresto kaj bekloboj ŝveliĝas kaj ruĝiĝas. Se du virbirdoj renkontiĝas, ofte okazas drasta batalo inter ili. Bluaj fazanoj konstruas neston surtere, kaj en sia nesto la femala birdo demetas 5-8 ovojn, sed plej ofte 2 al 6, kies ŝeloj estas kompaktaj kaj briletantaj laktflavete, iukaze kun blankaj makuletoj. La femala birdo plenumas sola la kovadon kaj nutradon de birdidoj. La kovado daŭras 24-28 tagojn. La ĵus eloviĝinta birdo pezas 25 g kaj sin vestas per lanugo, sed sur ĝiaj flugiloj jam elkreskis plumkonusoj. 14-taga birdeto pezas 58 g kaj jam povas bone flugi, tamen ĝia vostoplumaro tiam nur komencas kreski. 28taga birdeto jam havas sur si plumaron, escepte sur la kapo kaj nuko. Kaj 50-taga birdeto jam ne vestas sin per lanugo. Elnestiĝo povas okazi post 2–3 tagoj.

## Populacio 
Intensa kampotasko komence de la 1970-aj jaroj sugestis, ke povus esti nur 5,000-10,000 individuoj, kvankam pli ĵusa ĉirkaŭkalkulo de ĉ. 6,500 nur en Nacia Parko Juŝano indikus, ke ties totala populacio ŝajne superas la 10,000 birdojn. Ties nombroj estas probable stabilaj kie ĝi estas protektata, sed povus esti malpliiĝanta aliloke pro diversaj premoj sur ties habitato.

## Blua fazano kaj homoj 
La blua fazano, kun belaj plumoj, estas porapreza birdo. La blankaj vostoplumoj de virbirdoj ofte estas uzataj kiel ornamaĵoj sur ĉapoj de lokanoj. La unua paro da vivantaj birdoj estis portita al Eŭropo en 1866. Pro la malfacila bredado bluaj fazanoj malmulte montriĝas en ĉinaj zooj.

En la angla tiu specio nomiĝas ''Swinhoe's Pheasant'' laŭ la brita ornitologo Robert Swinhoe, kiu unuafoje priskribis la specion en 1862.

## Eksteraj ligiloj 
*  Preskaŭ Minacata.

Kategorio:Fazanedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Ĉina avelkolora tetro

La **ĉina avelkolora tetro** (*Tetrastes aŭ Bonasa sewerzowi*) el la ordo de kokoformaj birdoj kaj familio de tetraonedoj vivas en la provincoj Gansu, Ĉinghaj kaj Siĉŭan de Ĉinio.

Ĝi estas same granda kiel kolombo.

La maskla birdo havas striitan kapon, nigrajn plumojn ĉe la naztruoj, biankan frunton kun nigraj plumpintoj, malhelbrunajn okcipiton kaj verton punktitajn per verdgrizaj makuletoj kaj brunajn orelplumojn. Ĝi havas ĉe la supra korpo brunajn plumojn kun nigraj makuloj transversaj. La plumpinto estas grizeta. La vosta plumaro estas nigrebruna kun blankaj transversaj makuletoj kaj plumpintoj, la paro da centraj vostoplumoj estas kaŝtankolora kun 7-8 nigraj, brunblankaj transversaj makuletoj paralele vicigitaj, kaj ĝuste pro tio oni nomas ĝin vostomakula tetro. La primaraj flugplumoj estas malhelbrunaj kun rando bruneta; ankaŭ la akcesoraj flugplumoj estas malhelbrunaj, sed kun larĝaj kaŝtankoloraj transversaj makuletoj kaj helbruna plumrando. La mentono kaj gorĝo estas nigraj, la brusto kaj ambaŭ flankoj de la korpo estas kaŝtankoloraj kun diversaj makuletoj, la abdomena plumaro estas ornamita per okulfrapaj nigraj kaj blankaj transversaj makuloj.

La femala birdo aspektas kiel la maskla, sed sen nigraj plumoj ĉe la naztruoj kaj nigraj mentono kaj gorĝo.

La ĉinaj avelkoloraj tetroj vivas en altaj montregionoj 3 200-3 800 m. super la marnivelo, kie kreskas cipresoj, ruĝaj alnoj (*Alnus japonica*), betuloj kaj aliaj arboj, kaj ankaŭ hamamelido (*Hamamelis mollis*), graminacoj, legumenacoj kaj musko. Ili emas agi en aŭtuno 30-50-ope. La birdoj kutime loĝas inter rododendroj. Ili manĝas burĝonojn, junajn foliojn, radikojn kaj semojn de graminoj kaj herboj.

En junio la birdoj komencas pariĝon. Ili konstruas neston surtere; ĉe arboradiko, per musko kaj malmulte da plumoj. La gebirdoj kovas ĉiufoje 4-6 ovojn, kiuj estas flavaj kun iom da bruno kaj punktitaj per kaŝtankoloraj makuloj. La ovo pezas ĉ. 20 g. La kovadon plenumas la birdino kaj virbirdo.

La ĉina avelkolora tetro estas tre rara porapreza birdo.

Kategorio:Kokoformaj
Blankmakula monalo

La **Blankmakula monalo**, Blankmakula lofoforo, Sklatera lofoforo, Senkresta monalo aŭ Sklatera monalo (*Lophophorus sclateri*, ankaŭ konata kiel **Monalo de Sclater**, nomata pro zoologo Philip Sclater) estas kokoforma birdo en la familio de Fazanedoj.

Ĝia vivloko estas la montaro Himalajo en Azio, kaj ĝi estas trovebla en la montaraj arbaroj de sudokcidenta Ĉinio (sudorienta Tibeto), nordorienta Barato, kaj nordorienta Birmo. Ili loĝas je 2,500 al 4,200 m super marnivelo.

## Aspekto 
eta|maldekstra|Masklo
Ĝi estas granda, proksimume 68&nbsp;cm longa, membro de la grupo de fazanoj en orienta Himalajo. Kiel ĉe aliaj monaloj, la masklo estas brilkolora birdo. Li havas tre irizecan purpurverdajn suprajn partojn ĉefe en flugiloj kun verdigraj ŝultroj kaj ankaŭ bluecajn kaj nigrecajn areojn, mallongajn kaj krispajn metalecverdajn kronoplumojn, kuprecajn kolon kaj nukon, purpurnigran gorĝon, blankajn suban dorson kaj pugon, blua ĉirkaŭokula nuda haŭtaĵo, flavecoranĝa beko kaj brunaj irisoj. Ĉe la nomiga subspecio, la vosto estas blanka kun larĝa markata helbruna centra zono, dum la vosto estas tute blanka ĉe la *L. s. arunachalensis* el okcidenta Arunaĉal Pradeŝ en Barato.

Temas pri specio kun seksa duformismo. La senkresta ino estas ĉefe malhelbruna birdo (pli malhelbrunaj ol aliaj monalinoj) kun blankaj gorĝo kaj vostopinto, senkolora ĉirkaŭokula nuda haŭtaĵo kaj palflava beko.

Malkiel ĉe la aliaj du monaloj, la Sklatera masklo ne havas evidentan, sed multe pli mallongan kreston. Ĝi estas iom pli malgranda ol la Himalaja lofoforo.

## Kutimaro 
La dieto de la Sklatera monalo estas simila al tiu de aliaj membroj de la genro *Lophophorus*, probable konsista ĉefe el tuberoj, radikoj, bulboj, artropodoj, roduloj, semoj kaj floroj.

La ino kutime demetas inter 2 kaj 5 ovojn. La masklo de la Himalaja monalo gvardias la neston kaj helpas en idozorgado, sed oni ne scias ĉu ankaŭ la masklo de la Sklatera monalo partoprenas en nestodefendo, sed estas probable.

## Aliaj 
La latina scienca nomo omaĝas la britan zoologon Philip Lutley Sclater.

Pro pliiĝanta habitatoperdo, malgranda populacio, limigita teritorio kaj troĉasado en kelkaj areoj por manĝo kaj pro ties plumoj, la Sklatera monalo estas pritaksata kiel Vundebla ĉe la Ruĝa Listo de IUCN de minacataj specioj. Ĝi estas listita en Apendico I (1) de CITES.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Orient-himalajaj subalpaj koniferaroj

## Eksteraj ligiloj 
* ARKive - Bildoj kaj filmetoj de la Sklatera monalo *(Lophophorus sclateri)* 
* BirdLife Species Factsheet 
* Artikolo en Ĉina Radio Internacia

Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Fazanedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Blankŝultra aglo

La **Blankŝultra aglo** aŭ **imperia aglo** aŭ **Orienta imperia aglo** () estas granda taga rabobirdo el la familio akcipitredoj, kiu enhavas ankaŭ aliajn tagajn rabobirdajn genrojn, kiel cirkuojn, milvojn, akcipitrojn, ktp. Ili reproduktiĝas el sudorienta Eŭropo al centra Azio. Plej populacioj estas migrantaj kaj vintrumas en nordorienta Afriko, kaj suda kaj orienta Azio.

La iberia raso, troviĝanta en Hispanio kaj Portugalio, antaŭe konsiderata kiel subspecio hodiaŭ estas nun konsiderata kiel aparta specio, nome Iberimperia aglo pro gravaj diferencoj en morfologio, ekologio

## Taksonomio 
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj Nune la nunaj eŭropaj populacioj kiuj pliiĝas estas en la Karpata baseno, ĉefe en la nordaj montoj de Hungario kaj suda regiono de Slovakio. La reprodukta populacio de Hungario konsistas el ĉirkaŭ 105 paroj.

La monarkio de Aŭstrio-Hungario iam elektis la Imperian aglon kiel sia heraldika animalo, sed tio ne helpis tiun birdon. Tiu aglo preferas habitaton en malferma kamparo kun malgrandaj arbareroj; malkiel multaj aliaj specioj de agloj, ĝi ĝenerale ne loĝas en montoj, grandaj arbaroj aŭ senarbaj stepoj.

## Vidu ankaŭ 
* Etiopaj montaraj arbustetaroj
* Iberaj sklerofilaj kaj kvazaŭdeciduaj arbaroj
* Orient-mediteraneaj koniferaj-sklerofilaj-foliarbaj arbaroj
* Tigrisa-eŭfrata aluvia salakva marĉo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet.

Kategorio:Agloj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Armenio
Afrika blanka ibiso

La **sankta ibiso** aŭ **Afrika blanka ibiso** () estas birdospecio el treskiornitedoj.

Dum antikveco ili renkontatis en Egipto (nun ne plu), kaj iĝis sanktaj bestoj kaj simbolo de la dio Toto, dio de skribo kaj scienco. Pro tio ili estis mumiigitaj.

## Taksonomio 
Nun la specio estas monotipa sed ĝis 1977 ĝi estis kunigita kun *Threskiornis melanocephalus*, *Threskiornis molucca* kaj *Threskiornis bernieri*.

Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj

## Referencoj 
* Barlow, Wacher kaj Disley, *Birds of The Gambia*. ISBN 1-873403-32-1
* Bernhard Grzimek (Hrsg.): Grzimeks Tierleben. 1. Auflage. Deutscher Taschenbuch Verlag, Frankfurt 1979/80, (Band 7, S. 229 ff.).

## Eksteraj ligiloj 
* Afrika blanka ibiso, filmetoj, fotoj & sonoj ĉe Internet Bird Collection.
* Afrika blanka ibiso - Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds.
* Invasive Species Factsheet, Afrika blanka ibiso  ĉe DAISIE European Invasive Alien Species Gateway.

Kategorio:Ibisoj
Kategorio:Treskiornitedoj
Kategorio:Pelikanoformaj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Mez-Oriento
Nigra cervo

La **nigra cervo** aŭ nigra muntjako (munĝako) (*Muntiacus crinifrons*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de cervedoj vivas en Ĝeĝjang-provinco de Ĉinio. Laŭ la historiaj notoj, ĝi iam vivis ankaŭ en la aliaj provincoj Gŭangdongo kaj Junano. Ĝi estas speco de malgranda cervo, kiu longas 120 cm, altas 50-60 cm, kun vosto 20 cm longa kaj kornoj 6,5 cm longaj. Ĝiaj haroj estas brunnigraj, sed tiuj ĉe la kolo kaj la antaŭaj ŝultroj estas malhelbrunaj. Ĝia frunto surhavas tufon da longaj haroj. Ĝia vosto estas pli longa ol tiuj de la aliaj cervoj.

maldekstra|eta|
La priskriba materialo pri la nigra cervo estas tre malmulta. En la tuta mondo oni trovis ĝin nur en Ĉinio, kaj tial ĝi ekzistas probable nur en Ĉinio. En la pasinteco oni kaptis nur tri tiajn cervojn: unu en 1885, alian en 1886 kaj la trian en 1920, ĉiujn en Ningbo, regiono de Ĝeĝjang-provinco. La ĉinaj zooj neniam montris tiajn bestojn. Oni ankoraŭ ne klare scias pri iliaj dislokiĝo kaj nombro. Laŭ la trajtoj de ĝiaj korpo kaj kranio oni konstatis, ke ĝiaj vivkutimoj similas al tiuj de la aliaj cervoj. La nigra cervo estas la plej granda el la cervedoj. Ĝi similas al la hartufa cervo (Elaphodus cephalophus) kaj havas ankaŭ tufharojn. Ĉar ankaŭ la hartufan cervon oni trovas en Ĝeĝjang-provinco, oni ofte prenas ĝin por nigra cervo. Fakte inter ili ekzistas iuj diferencoj: la kornoj de la maskla nigra cervo estas pli grandaj ol tiuj de la maskla harkresta cervo, kaj ili havas po unu branĉeto. La kornoj de harkresta cervo tamen ne disbranĉiĝas. Ili estas tre malgrandaj, iam eĉ ne videblaj en krestharoj. Krome, la nigra cervo havas blankajn harojn ĉe la krurradikoj apud la hufoj, dum la harkresta cervo havas blankajn makulojn ĉe la dorsflankoj de la orelpintoj.

Kategorio:Cervedoj
Ruĝa ibiso

La **Ruĝa ibiso**, **Japana krestibiso** aŭ **Japana kresta ibiso**, **Toki** (en japana トキ}, varie transskribita en kanji kiel 朱鷺, 鴇, 鵇 aŭ 鴾) (*Nipponia nippon*) estas ibiso el la ordo de Pelikanoformaj (iam Cikonioformaj) kaj familio de Treskiornitedoj. Ĝi estas la ununura membro de sia genro *Nipponia*. Ĝi vivis ĉefe en Ĉinio, Japanio, Koreio kaj la plej sudorienta parto de Rusio (Siberio).

## Aspekto 
eta|220ra|maldekstre|Japana ilustraĵo.
alternative=Ibis KIN.JPG|eta|Ibis KIN
Ĝi longas 67-80 cm. La virbirdoj pezas 1775,9 ± 120,1 g, dum ke la birdinoj pezas 1545,3 ± 107,2 g.

eta|dekstre|Fluganta Krestibiso ĉe la Krestibisa Konservejo de insulo Sado.
Pro pliiĝanta habitatoperdo, malgranda populacio, limigita teritorio, vintra malsatego kaj ĉasado dum la lasta jarcento kondukis tiun endanĝeritan specion al bordo de formorto. La Japana krestibiso estis listata en la Apendico I de CITES.

La 25an de septembro 2008, la Japankrestibisa Rezervejo de Sado liberigis 10 birdojn kiel parto de la Krestibisa restaŭrprogramo, kiu celas enmeti 60 ibisojn en neturo antaŭ 2015. Tio markas la unuan fojon kiam tiu rara birdo revenis al japana naturo ekde 1981.

La 23an de aprilo 2012, oni konfirmis, ke tri krestibisidoj eloviĝis en la insulo Sado Island de gubernio Niigata, la unuan fojon kiam ibisidoj eloviĝis en naturo en Japanio en 36 jaroj. Unu el la idoj tuj elnestiĝis la 25an de majo.

## Eksteraj ligiloj 
* Ibisoj kaj cikonioj: reaperintaj birdoj 
* Ibisoj  
* Pri la japana ibiso 

## Notoj 
Kategorio:Ibisoj
Kategorio:Treskiornitedoj
Kategorio:Pelikanoformaj
Kategorio:Birdoj de Azio
Rumiologio

**Rumiologio** estas scienca kaj laŭmetoda studado kaj esplorado pri Ĝalal ad-Din Muhammad Rumi kaj liaj verkoj kaj ideoj. **Rumiologo** estas fakulo kaj studas Rumi. Unu el la plej grandaj rumiologoj estas Reynold A. Nicholson.

Kategorio:Rumi
Kategorio:Literaturo de Irano
Meno

**Meno** (perse:  مَن) estas malnova persa mezurunuo por pesado. En diversaj lokoj ĝi egalis diversajn pesojn, eble plej ofte ĉirkaŭ 3 kilogramoj.

Kategorio:Antikvaj mezurunuoj
Kategorio:Mezurunuoj de maso
Kategorio:Araba kulturo
Divan-e Ŝams-e Tabrizi

La **Divan-e Ŝams-e Tabrizi** (perse دیوان شمس تبریزی Dīvān-e Ŝams-e Tabrīzī) aŭ **Ŝams-gazalaro** (perse غزلیات شمس) estas majstroverko de Rumi, lirika kolekto de gazaloj kaj aliaj versformoj. Li nomis ĝin tiel por honorigi sian amikon kaj instruiston Ŝams-e Tabrizi. La poemaro estas fama ankaŭ je aliaj nomoj kiel "La granda poemaro" (perse دیوانِ کبیر ***Dīvān-e Kabīr***) kaj "Poemaro de Ŝams" (perse یوانِ شمس ***Dīvān-e Ŝams***).

Kategorio:Rumi
Kategorio:Literaturo de Irano
Ibekso

La **alpa ibekso** (*Capra ibex*) estas mamulo el la ordo de parhufuloj kaj familio de bovedoj, subfamilio de la kaprenoj, koresponde al sia nomo estas hejma en la eŭropa montaro Alpoj.

## Priskribo 
La maskla ibekso estas cent tridek ĝis cent sepdek centimetrojn longa kaj la femala cent dek kvin ĝis cent tridek kvin centimetrojn longa; la maskla altas sepdek du ĝis cent ok centrimetrojn kaj la femala sesdek kvin ĝis sepdek ok centimetrojn; la vosto estas de ĝis du dek centimetrojn longa; kaj la maskla estas kvardek kvin ĝis cent kvindek tri kilogramojn peza kaj la femala dudek naŭ ĝis naŭdek kilogramojn peza. La kornoj de la maskla ibekso havas okulfrapajn transversajn eĝojn kaj estas sepdek ĝis cent kvardek centimetrojn longaj; la femala ibekso havas maldikajn kornojn, kiuj estas dek kvin ĝis tridek ok centimetrojn longaj. La ibekso havas nigran strion entendiĝantan de la kapo, tra la vertebraro, ĝis la vosto. Somere ĝiaj haroj estas brunflavaj, kun iom helaj haroj ĉe ambaŭ flankoj de la korpo kaj blankaj sur la abdomeno. Vintre la haroj fariĝas flavblankaj aŭ blankaj.

## Kutimaro 
La ibeksoj vivas sur senarbaj deklivoj de altaj montoj ekzemple de Alpoj kvincent ĝis trimil metrojn super la marnivelo. Ili ne timas froston, sed en varmega somero ili sentas sin nekomforte kaj ĉiam ripozas en la ombro de krutaĵo. Dekkelkaj aŭ kelkdekoj da ibeksoj kune aktivadas kaj serĉas manĝaĵojn. Iam la grupo konsistas el cent ĝis cent kvindek ibeksoj. Somere ili translokiĝas alten, vintre ili malsupreniras al lokoj aŭ valoj sen neĝo aŭ kun maldiktavola neĝo. Printempe ili translokiĝas al pli malalta loko por serĉi ĝermojn kaj junajn arbofoliojn. La ibekso aktivadas tre vigle sur krutaĵo kaj estas lerta en kurado kaj saltado. Ĝi manĝas diversspecajn herbojn, junajn foliojn kaj branĉojn de arbetoj. Ĝiaj oreloj kaj okuloj estas akraj, kaj ankaŭ flarado estas tia. Novembre kaj decembre la ibekso estas en la oestro. La femala ibekso naskas idon inter aprilo kaj junio de la sekvanta jaro. Ĉiufoje ĝi naskas unu idon, iafoje du. La gravedeco daŭras cent kvindek ĝis cent okdek tagojn. Kelkajn tagojn post sia naskiĝo, la ibeksidoj jam povas aktivadi sekvante siajn patrinojn.

## Bildaro 

CapraIbex-2.jpg|
CapraIbex-3.jpg|
Bouquetin01.jpg|Ibeksino (pinto de *la Tournette*, Alta Savojo)
Íbice (Capra ibex ibex), Tierpark Hellabrunn, Múnich, Alemania, 2012-06-17, DD 01.JPG|Bestĝardeno de Munkeno

## Vidu ankaŭ 
## Eksteraj ligiloj 
* ĝeneralaj informoj pri ibeksoj (angle)
* svislanda esplora projekto pri ibeksoj (germane)
* Alpine Ibex - Hribi.net (angle)

Kategorio:Kaproj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Mehdi Aĥavan Sales

**Mehdi Aĥavan Sales** (perse: مهدی اخوان ثالث), estas unu el la plej grandaj poetoj de la persa lingvo en la nuntempo. Li naskiĝis en 1928 en Maŝhado en Ĥorasan-provinco de Irano, kaj forpasis en 1990 en Teherano.

Li estas la nura nuntempa poeto, kiun oni entombigis ĉe la maŭzoleo de Ferdousio (940&nbsp;[?] - 1020&nbsp;[?]) en Tuso. Lia pseŭdonimo estas **M. Omid,** (perse: م. اُمید) signifanta *M. Espero.*

De 1949 li loĝis en Teherano. Post faligo de populara registaro de d-ro Mohammad Mosaddeg pere de Usono kaj Britio en 1953, li enprizoniĝis. Li estas unu el la plej bonaj nuntempaj poetoj, kiuj enkondukis liberan verson en la persan literaturon.

## verkoj 
Jen liaj verkoj kronologie:
* 1951: La orgeno (*Arganun*) (perse: ارغنون)
* 1955: Vintro (*Zemestan*) (perse: زمستان)
* 1959: La fino de Ŝahnameo (*Aĥare Ŝahname*) (perse: آخر شاهنامه)
* 1966: Ĉasado (*Ŝekar*) (perse: شکار)
* 1970: Aŭtuno en prizono (*Paiz dar zendan*) (perse: پاییز در زندان)
* 1972: Mi vizitis Ŝuŝon (*Ŝuŝ ra didam*) (perse: شوش را دیدم)
* 1976: Oni diras ke Ferdousio (*Gujand ke Ferdoŭsi*) (perse: گویند که فردوسی)
* 1977: En la korteto de aŭtuno en prizono (*Dar hajate kuĉake paiz dar zendan*) (perse: در حاجت کوچک پاییز در زندان)
* 1978: Nun, nova printempo (*Inak bahari digar*) (perse: اینک بهاری دیگر)
* 1978: Batalu, ho heroo! (*Beĝang ej pahlavan*) (perse: بجنگ ای پهلوان)
* 1979: Iniciatoj kaj estetiko de Nima Juŝiĝ (*bedat-ha va badajee Nima Juŝiĝ*) (perse: بدعت‌ها و بدایع نیما یوشیج)
* 1979: Infero, sed malvarma (*Duzaĥ, amma sard*) (perse: دوزخ، اما سرد)
* 1979: La vivo diras: tamen oni devas vivi (*Zendegi migujad amma bajad zist*) (perse: زندگی می‌گوید اما باید زیست)
* 1983: Dediĉo kaj vizito (Bonoj kaj malbonoj) de Nima Juŝiĝ (*Ata va lagaje Nima Juŝiĝ*) (perse: عطا و لقای نیما یوشیج)

## Referencoj 
* La artikolo en la Persa Vikipedio

## Eksteraj ligiloj 
* http://iranchamber.com/literature/makhavansales/mehdi_akhavan_sales.php 
* http://hafteh.peiknet.com/06shahrivar/hafteh_page/94akhavan.htm  
* http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Poets/Saless.html  ()

Kategorio:Iranaj verkistoj
Kategorio:Iranaj poetoj
Sur nejŝaburaj aleoj

## Sur nejŝaburaj aleoj
**Sur nejŝaburaj aleoj**' (perse: در کوچه باغ های نیشابور) aŭ ***Dar kuĉe-bag-haje nejŝabur*** estas nomo de persa poemlibro de d-ro Mohammad Reza Ŝafii Kadkani.

Jen detaloj de ties originala eldono:

ŜAFII KADKANI, M.R. *Dar kuĉe-baghaje Nejŝabur* (Sur nejŝaburaj aleoj), Teherano: Tus, 1978 (7-a eld.), (1-a eld. 1971), 83 p.

Por Esperanta traduko de poemo el ĝi, bv. vd. al Mohammad Reza Ŝafii Kadkani.

Kategorio:Poezio
Sanga fazano

La **Sanga fazano**, *Ithaginis cruentus*, estas la unusola specio en la genro *Ithaginis* de la familio Fazanedoj. Ĝi havas 15 apartajn subspeciojn.

Tiu relative malgranda, mallongvosta fazano estas disvastigata kaj sufiĉe komuna en norda Suda Azio. Ĉar la tendenco de la populacio ŝajne estas nur malrapide malpliiĝanta, tiu specio estis pritaksata kiel Malplej Zorgiga fare de la IUCN en 2009.

## Aspekto 
eta|maldekstra|Ilustraĵo fare de Henry Constantine Richter
La **Sanga fazano** havas grandon de malgranda membro de la *Galloanserae*, ĉirkaŭ 43&nbsp;cm longa kun mallonga conveksa, tre forta nigra beko, kun plumoj inter beko kaj okulo, kaj malgranda kresto de varikoloraj plumoj. La koloro de la plumaro supre estas malhelgriza, kun blankaj fajnaj strioj (bordoj), la flugilkovriloj montras variajn verdecan nuancojn, kun pli larĝaj strioj de blanko tra la tuta longo de ĉiu plumo; la plumoj de la mentono estas tre ruĝaj; en la brusto, ventro kaj flankoj la plumoj estas lanĉoformaj, de variaj longoj, kun verdaj pintoj kaj ruĝaj bordoj, kolektive similaj al makuloj de sango disaj en brusto kaj ventro, kio nomigas la specion per simileco al sango kaj en la komuna nomo kaj en la latina scienca nomo. La vosto konsistas el 12 plumoj kun blankaj fajnaj strioj, rondoformaj, kun blankecaj pintoj, sed la centraj kovriloj estas sangoruĝaj.

Kaj maskloj kaj inoj havas ruĝajn piedojn kaj distingilan ringon de nuda haŭto ĉirkaŭokule kio estas tipe ruĝkolora, sed oranĝa en kelkaj subspecioj. Inoj estas pli uniforme koloraj, ĝenerale brunecaj kaj ofte kun iome da griza en nuko. Kvankam kelkaj el la subspecioj kiuj estis priskribitaj estas tre distingaj, aliaj ne tiom, kaj kelka variado ŝajnas esti klina. Sekve la nombro de validaj subspecioj estas disputata, kaj diversaj fakuloj agnoskas inter 11 kaj 15. Ili ĉefe varias laŭ plumaro de maskloj, ĉefe pri la kvanto de ruĝo aŭ nigro en gorĝo, frunto, kolo, brusto kaj vosto, kaj esto aŭ malesto de ruĝa en flugiloj.

## Distribuado kaj vivejo 
La **Sanga fazano** loĝas en la montoj de Nepalo, Sikimo, norda Birmo, Tibeto, kaj centra kaj sudcentra Ĉinio, kie ili preferas areojn de arbaroj kaj arbustaroj de koniferoj aŭ miksitaj ĉe la neĝolimo. Ili movas sian teritorion depende de la sezonoj, kaj troviĝas je pli altaj lokoj dum somero. Dum pliiĝo de neĝo aŭtune kaj vintre ili moviĝas al pli malaltaj lokoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Arĝenta fazano
* Orient-himalajaj subalpaj koniferaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo kun bildoj en Ĉina Radio Internacia

Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Fazanedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
IKK

**IKK** havas plurajn signifojn:

***ikk** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Internacia Krima Kortumo**
Akvocervo

La **akvocervo** (*Cervus unicolor*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de cervedoj estas trovebla en Junano, Siĉuano, Hunano, Gŭangŝjio, Gŭangdongo, kaj Tajvano de Ĉinio, kaj ankaŭ en Hindio, Srilanko, Hindoĉina Duoninsulo, Indonezio kaj Filipinoj. 
## Priskribo 
La plenkreska akvocervo altas 1,3-1,4 metrojn kaj pezas 200-300 kilogramojn. Ĝia korpo estas bruna, la kolo, abdomeno, internaj flankoj de la kvar membroj kaj dorsa flanko de la vosto estas flavaj. Ĝi portas malhelbrunan strion de la frunto, tra la vertebraro, ĝis la vosto. Ĝi havas grandajn kaj rektajn orelojn, kun okulfrapa orbita glando.
 
## Vivejo kaj kutimaro 
Tiu orientalisa cervo vivas en arbaroj kaj herbejoj kun dissemitaj arboj. Ĝi ne havas fiksan loĝejon, malofte iras al loko malproksime de akvofonto. Kvankam ĝi estas foje videbla en frumateno aŭ vespera krepusko, ĝi tamen aktivadas, manĝas kaj trinkas ĉefe nokte. Ĝi tage ripozas en arbaro aŭ ŝirmejo. Ĝi manĝas ĉefe herbojn, precipe junajn herbojn proksime al akvofonto, kaj ankaŭ arbofoliojn, ĝermojn kaj sovaĝajn fruktojn. Iafoje ĝi manĝas plantidojn de rizo kaj batato. La akvocervo ŝatas vadi en ŝlimo tutjare, precipe antaŭ kaj dum la pariĝa tempo. Eĉ en frosta vintro, ĝi ankoraŭ ofte kuŝas en malprofunda akvo. Ĝi estas saĝa kaj singardema, havas akran flaradon kaj kuras rapide. Krom homoj, ankaŭ tigroj, leopardoj kaj ŝkaloj estas ĝiaj naturaj malamikoj. Antaŭ pariĝo la vircevo okupas spacon kaj per blekado allogas al si 6-8 cervinojn. Al la aliaj vircervoj estas malpermesite eniri tiun spacon. La vircervo vivas kune kun cervinoj nur en la pariĝa tempo. Post la pariĝa tempo, la vircervo forlasas la cervinojn kaj denove komencas vivi sola. Kaj la cervinoj vivas kune kun siaj idoj.

## Vidu ankaŭ 
* Gir-Arbaro
* Hartufa cervo
* Nordorient-barataj kaj birmaj pinaroj
* Rivera cervo

Kategorio:Cervedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Lenora

**Lenora** estas montara municipo en Ĉeĥio situanta en Bohemio en montaro Šumava ĉe kunfluejo de riveroj Varma Vultavo kaj Řasnice. Vivas ĉi tie  (). Ĝi estiĝis devene kiel vilaĝo de vitrofaristoj ĉe vitrofandejo (origine nomata Eleonorenheim, omaĝe al edzino de Adolf Schwarzenberk) fondita en la jaro 1834, produktanta sub marko Meyers-Neffe kristalan vitron ornamita per facetado, tranĉado kaj kolora pentrado, apartenanta en la 19-a jarcento al la plej bonaj en meza Eŭropo.

## Loĝantaro 
left|thumb|Domoj en Lenora
## Partoj de municipo 
* **Lenora**
* Houžná
* Kaplice
* Vlčí Jámy
* Zátoň

## Vidindaĵoj 
* Praarbaro Boubín

## Famuloj 
* Richard Kralik, klasika filologo

## Vidu ankaŭ 
* Ĉeĥa vitro

## Rilataj artikoloj
* Pakbesta ponto
* Batalo je Pakbesta ponto

## Pluaj fotoj

File:Lenora Sklarny Josef Seidel (1859 1935).jpg|Lenora, objektoj de la vitrofarejo sur historia bildkarto
File:Brusírna Rajsko (013).jpg|Historia produkto de la vitrofarejo
File:Sklarna lenora.JPG|Konstruaĵo de pereinta vitrofarejo (jaro 2007)


Kategorio:Municipoj en distrikto Prachatice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Prachatice
Kategorio:Setlejoj en Šumava
Kategorio:Setlejoj sur Vultavo
Kategorio:Pereintaj vitrofarejoj en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj en PPR Šumava
Praarbaro Boubín

**Boubín** (920 – 1110 metrojn super la maro) estas praarbaro, kiu etendiĝas en Ĉeĥio en distrikto Prachatice. Ties areo estas 666,41 ha kaj la praarbaro estis proklamita kiel nacia natura rezervejo jam en la jaro 1858. La monde konata praarbaro situas sur sudorienta montpiedo de monto Boubín (legu: Boŭbin). La hodiaŭa kerno de praarbaro Boubín, kreata precipe de fagoj, piceoj kaj abioj, estas la plej konservinta restaĵo de originaj vastaj miksitaj montararbaroj en montaro Šumava. La plej aĝaj piceoj kaj abioj atingas aĝon 300 – 400 jaroj. Pramaljunaj piceoj kaj abioj elstaras alten el densa arbokrona volbo kreata precipe de fagoj mirigante nin de siaj dimensioj kaj interesaj formoj de trunkoj. La plej granda boubína piceo "Reĝo de piceoj", kiu falis la 4-an de decembro de 1970, havis en alteco 1,3 m de tero perimetron 508 cm, altecon 57,2 m kaj volumenon preskaŭ 30 m3. Krom tiu ĉi grandegulo katenos nian atentemon ankaŭ multnombraj pluaj arboj kun nekutimaj kreskdeformiĝoj, kiel estas egaj tumoroj, duarboj, harpsimile multobligitaj trunkoj aŭ piceoj starantaj sur vaste disstarigitaj stilzaj radikoj kaj pluaj kreskinteresaĵoj.

## Lageto en Boubín 
Lageto en Boubín estis fondita en la jaro 1836 kiel artefarita akva rezervujo por ebligado de lignoflosado el boubínaj arbaroj ĝis vitrofarejo en vilaĝo Lenora. Areo de la lageto estas 0,37 ha, ties plej granda profundaĵo ĉe ellasejo atingas 4 m.

Ĉirkaŭ la kerno de la praarbaro kondukas ronda instruvojo nomita „Praarbaro Boubín“. Elirloko estas Lageto en Boubín. La longeco de vojo estas 3 800 m kaj la vojo enhavas 9 haltejojn.

## Pluaj fotoj 

Boubinsky prales during NS Boubinsky prales in summer 2011 (21).JPG|Praarbaro Boubín en 2011
National nature reserve Boubinsky prales in 2011 (11).JPG|Nacia naturrezervejo Praarbaro Boubín en 2011

Kategorio:Praarbaroj en Sudbohemia regiono
Kategorio:Boubín
Kategorio:Buk (distrikto Prachatice)
Kategorio:Horní Vltavice
Kategorio:Protektitaj areoj en distrikto Prachatice
Kategorio:Protektitaj areoj en Šumava
Kategorio:PPR Šumava
Kategorio:Arbaroj en Šumava
Kategorio:Naciaj naturrezervejoj en Sudbohemia regiono
Kategorio:Mikologiaj lokoj en Sudbohemia regiono
Kategorio:Aperis en 1858
Dorso

**Dorso** estas parto de la homa korpo, de la ŝultroj ĝis la gluteoj. Ĝi estas supera parto de la korpo de mamuloj, de la kapo ĝis la vosto.
* Ĝi estas ankaŭ la malantaŭa, ordinare ne aganta parto de objekto ekz. Dorso de klingo, de segilo, de libro ktp.
* Ĝi estas la supera kurba parto de objektoj kiel nazo, piedo.
* Dorso estas geografia estaĵo, submara montara ĉeno (ekz. mezatlantika dorso)

## Esprimoj 
* dorsaj nurskoloj, dorsa arkaĵo de brakseĝo; la dorsa naĝilo. Montri dorsan flankon. Dorsa doloro.
* surdorsigi selon al ĉevalo, surdorsigi ĉekon. ĝiri.
* Azendorsa: Prezentanta duoblan deklivon ambaŭflanke de meza eĝo: azendorsa porto.

## Vidu ankaŭ 
* Dorsdekoltaĵo
* Ĝibo

## Proverbo 
Ekzistas 8 proverboj pri dorso en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Torso
Sankta Antonio

Pluraj kristanaj sanktuloj havas la nomon **Antonio**, precipe:
* Sankta Antonio la Granda, foje ankaŭ nomata "Antonio la Abato" kaj "Antonio de Egiptio", memorata je la 17-a de januaro
* Sankta Antonio de Padovo, eklezia doktoro, memorata je la 13-a de junio
* Sankta Antonio González, hispana dominikano, martire mortigita en 1637 en Japanio
* Sankta (katolika) Antonius Maria Claret, kutime Antoni Maria Claret i Clarà, 1807–1870, kulture katalunlingva hispania episkopo kaj fondinto de monaĥa ordeno (sanktigita la 7-an de majo 1950 kaj beatigita la 25-an de februaro 1934), memorata je la 24-a de oktobro.
* Sankta (katolika) Antonius Maria Gianelli, 1789–1846, episkopo de Bobbio kaj fondinto de monaĥa ordeno, sanktigita en 1951 kaj memorata je la 7-a de junio
* Sankta Antonio de Kievo (983-1073), ankaŭ nomata Antonio Pecierskij, ermito kaj fondinto de la Monaĥejo de la Grotoj de Kievo
* Sankta Antonio Maria Zakario aŭ itale Antonio Maria Zaccaria (1502-1539 en Kremono), itala kuracisto kaj teologo kaj fondinto ordena, memorata je la 5-a de julio.

Krome pluraj kristanaj sanktuloj tradicie havas la noman variaĵon **Antonino** (latine *Antoninus*, la latina sufikso signas malgrandecon, do iusence "Antonieto"), sed ankaŭ ofte citiĝas kiel Antonio, precipe:

* Sankta Antonio, ankaŭ Antonino, martiro de Romo en nekonata jarcento, memorata je la 26-a de aprilo
* Sankta Antonio, ankaŭ Antonino, pastro, martiro en Nikomedio en nekonata jarcento, memorata je la 27-an de aprilo
* Sankta Antonino, ankaŭ Antonio, mortis en 304, martiro en Romo, kunsuferanto de sankta Lucia de Sirakuzo, memorata je la 25-a de junio kaj la 6-a de julio
* Sankta Antonino, ankaŭ Antonio, martiro de Romo en nekonata jarcento, memorata je la 1-a de julio
* Sankta Antonino el Apameo, martiro en la 2-a jarcento, memorata je la 4-a de julio kaj la 2-a de septembro.
* Sankta Antoninus della Chiesa, 1394–1459, dominikano (sanktigita la 15-an de majo 1819), memorata je la 22-a de januaro
* Sankta Antonino de Sorrento OSB, mortis ĉirkaŭ 830, benediktana abato, memorata je la 14-a de februaro.
* Sankta (katolika) Antonino de Florenco, 1389–1459, ĉefepiskopo de Florenco, sanktigita je 1523 kaj memorata la 10-an de majo (antaŭe la 2-an de majo)
* Sankta Antoninus Pavoni, ĉirkaŭ 1325–1374, dominikano kaj martiro, sanktigita la 4-a de decembro 1856 kaj memorata je la 3-a de februaro kaj la 9-a de aprilo.

## Vidu ankaŭ 
* San Antonio estas la hispanlingva formo de  **Sankta Antonio**, kaj estas la nomo de pluraj geografiaj lokoj.

Antonio
Japana makako

**Japana makako** (*Macaca fuscata*) estas specio el genro Makako, el familio Cerkopitekedoj.

## Moroj 
eta|250px|none|Pro la malvarma vintro de Japanio makakoj varmigas sin banante en naturaj varmakvoj!

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Cerkopitekedoj
Kategorio:Mamuloj de Azio
Wageningen

eta|maldekstra|
**Wageningen** (vAĥeninen) () estas urbo en la provinco Gelderlando, en Nederlando. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La teritorio havas komunan limon kun .

## Historio 
Post la elirado de romianoj el la teritorio de nuna Nederlando, Wageningen estis vilaĝo tiam havanta nur kelkajn dekojn da bienoj kaj domoj kaj aperis en 1263 sub la nomo Nova-Wageningen (Nijwageningen, aŭ modern-nederlande 'Nieuw-Wageningen') – la malnova Wageningen situis sur la 'Berg' (monto) - ŝtatrajtoj de la grafo Otto la 2-a el Gelre. La nobela urbo situis rekte ĉe la rivero Rejno.

eta|maldekstra|300ra|
En la unua duono de la 16-a jarcento leviĝis povo-plena fortikaĵo en la sudorienta parto de la urbo (la kastelo de Wageningen) kaj la defendaj laboroj de la urbo kreskas kaj sufiĉiĝas. Kiam la teritorio de Gelre transiras en 1543 al la manoj de la imperiestro Karolo la 5-a, kiu ankaŭ tenis Utreĥton kiel propraĵon, Wageningen ĉesis esti fortika urbo. Dum la Okdekjara Milito rekreskis la gravo de la urbo kiel fortikeca, sed nun sub la gardo de la Veluwe. In 1672 Wageningen donas rezignon al francaj trupoj, kaj tiel okazis la fino de Wageningen kiel fortika urbo.

Wageningen estis la loko de kapitulaco de la germana generalo *Johannes Blaskowitz* al la kanada generalo *Charles Foulkes* je la 5-a de majo 1945. Per tio la dua mondmilito oficiale finiĝis en Nederlando. La generaloj negocis pri la kondiĉoj de la kapitulaco en *Hotel de Wereld*.

## Servoj 
* Universitato de Wageningen

eta|300ra|eta|maldekstra|

eta|400ra|centre|

300ra|eta|maldekstra|

## Esperantistoj 
* Ivana van den Hork

## Partnera urbo 
* 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Kategorio:Municipoj de Gelderlando
Nubia ibekso

**Nubia ibekso** aŭ **Siria ibekso** loĝas en duondezertaj rokejoj en Egipto, Arabio kaj Jemeno, Israelo kaj Sirio.

## Galerio 

Dosiero:Sade018.JPG
Dosiero:Nubian_Ibex_(Capra_nubiana),_Ein_Gedi_nature_reserve,_The_Judean_desert,_Israel.jpg
Dosiero:Capra_ibex_nubiana_near_Mitzpe_Ramon_in_summer_2011_(4).JPG
Dosiero:PikiWiki_Israel_38870_Geography_of_Israel.JPG
Dosiero:Two_Nubian_Ibexes,_Ein_Gedi_nature_reserve,_The_Judean_desert,_Israel.jpg
Dosiero:PikiWiki_Israel_15079_Deers_in_the_Judean_Desert.jpg
Dosiero:Nubian_Ibex,_July_08.jpg
Dosiero:Israel-2013-Makhtesh_Ramon_02_(Ibex).jpg
Dosiero:Fawn_of_Capra_nubiana_in_Sde_Boker_03.jpg
Dosiero:Ramon_canyon_(2).jpg
Dosiero:Ramon_canyon_(29).jpg
Dosiero:Juvenile_Nubian_ibex_(50822).jpg
Dosiero:PikiWiki_Israel_37609_Nature_and_Colors.jpg
Dosiero:Capra_nubiana,_Tierpark_Hellabrunn_–_03.jpg
Dosiero:Nice_female_ibex_Israel.JPG
Dosiero:יעל_נובי_קופץ.tif

## Vidu ankaŭ 
* Etiopaj Altaĵoj

Kategorio:Kaprenoj
Kategorio:Kaproj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Julos Beaucarne

**Julos BEAUCARNE** naskiĝis je la 27-a de junio 1936 en Écaussinnes, en la Valona parto de Belgio, mortis la 18-an de septembro 2021.
Li fariĝis kanzonisto, ne grandsukcesa, sed intime ŝatata de la malgranda rondo de tiuj kiuj ŝatas poeziajn kanzonojn, ekologion, pacon ktp.
Li havis tre propran stilon. Li kantis en la franca kaj valona lingvoj.

Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Belgaj kantistoj
Kategorio:Mortintoj la 18-an de septembro
Heroo

:*Por la narkotaĵo, vidu **Heroino**.*

[eta|200ra|[Robin Hood estas popolheroo de la mezepoka angla folkloro.]]
En mitaroj kaj folkloroj, **heroo** (ankaŭ malpli dramece kaj pli ĝeneraligita **bonulo**) estas roluloj alfrontantaj danĝerajn kaj malfavorajn cirkonstancojn kaj — eĉ se malfortaj — montrantaj kuraĝon (je fizika kaŭ morala defio) kaj deziron sinoferi (t.e. **heroismo**) por valoro pli grava ol si mem. Plej ofte la mitaj herooj posedas kapablojn kaŭ virtojn transhomajn ĉar ili estas filoj de dio kun homo.

En literaturo, speciale en tragedioj, la heroo povas ankaŭ travivi gravegajn misiojn, kiuj kondukas ĝin al ĝia defalo (ekzemple, la misio de Edipo: mortigi viron nesciante, ke la viro estas reĝo kaj lia patro, kaj do plenumante parton de profesio). Tiajn heroojn oni ofte nomas tragediaj herooj.

Heroaj rakontoj povas funkcii kiel moralaj ekzemploj, markante la etikan kodon de kulturo, speciale por la junaj homoj. Kultado heroojn estis religie tre grava en antikvaj Grekio kaj Romio.

Popola heroo aŭ nacia heroo estas tipo de heroo – reala, fikcia aŭ mitologia – kun siaj nomo, personeco kaj faroj konataj de la popola konscio de popolo, menciita ofte en popolkantoj, popolrakontoj kaj alia folkloro; kaj kun moderna apero en literaturo, arto kaj kino.

Ordinare, oni nomas heroo homon noblan pro specialaj kvalitoj/faraĵoj.

La vorto  ankaŭ estas foje uzita simple kiel sinonimo de ĉefrolulo en fikcia verko.

## Vidu ankaŭ 
* Heroinoj de la Grekaj tragedioj
* Heroo de Socialisma Laboro
* Heroa nudeco
* Kontraŭheroo
* Fiulo

## Bildaro 

Dosiero:Momotaro-Kobunsha-1885-insidecover.jpg|eta|maldekstra|180ra|Momotarō, heroo de la japana folkloro
Dosiero:Achilles by Lycomedes Louvre Ma2120.jpg|eta|maldekstra|180ra|*Aĥilo*, heroo de la greka mitologio
Dosiero:Peter Paul Rubens 003.jpg|eta|maldekstra|180ra|*La Morto de Hektoro*: La greka heroo Aĥilo murdas Hektoro dum la Troja Milito, pentrado de Peter Paul Rubens, ĉirkaŭ 1630-1635.
Dosiero:Watts-galahad.JPG|eta|maldekstra|Sir Galahad, heroa rolulo el la arturaj legendoj, montru la arketipo de a tipa heroo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ericdigests.org/2004-1/heroes.htm  
* http://www.screenonline.org.uk/tours/heroes/tour1.html 
* http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1058/is_n37_v110/ai_14739320  


Kategorio:Kulturo
Kategorio:Literaturo
Kategorio:Mitologio
Kategorio:Fikcio
Kategorio:Tipaj roluloj
Artakserkso la 3-a

**Artakserkso la 3-a** regis en Persa Imperio de jaro 358 a.K. ĝis 338 a.K.. Li estis el Aĥemenida dinastio kaj la filo de Artakserkso la 2-a.

Li murdis siajn ĉiajn parencarojn por eviti enlanda milito.

Parisato, la plej juna filino de Artakserkso, edziniĝis al Aleksandro la Granda en 324 a.K. dum la nomitaj Nuptoj de Suzo. Ŝi eble estis murditaj de la unua edzino de Aleksandro nome, Roksano, en 323 a.K.

Kategorio:Persa imperio
Hajnano

**Hajnano** () estas ekde 1988 provinco en sudo de Ĉinio, kiu konsistas el diversaj insuloj. Antaŭe ĝi estis administra parto de la provinco Guangdongo (Kantono). La plej granda insulo Hajnano portas la saman nomon.

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Hajkoŭo.

## Loĝantara konsisto 
Hanoj estas la ĉefa etno de la insulo.

La proporcio inter virinoj kaj viroj estas 1:1,3. Tiu proporcio devenas de intencaj abortoj de inaj fetoj.

### Urboj 
* Hajkoŭo (ĉefurbo, prefektujnivela)
* Danĝou (prefektujnivela)
* Sanja (prefektujnivela)
* Sanŝa (prefektujnivela)

## Ekonomio 
Kiam la ĉefministro Zhao Ziyang veturis en 1983 al Hajnano, li estis ŝokita. Li pensis, ke li estis en la plej malriĉaj regionoj de Afriko. En 1988 Hajnano iĝis sendependa provinco kaj la plej granda specifa evolua zono de Ĉinio. Tio portis grandan evoluon kaj koruptadon en la regionon.

De la 13-a de Aprilo al la 18-a de Aprilo 2025 okazos en Hajnano la 5-a *China International Consumer Products Expo* (Ĉina Internacia Ekspozicio pri Konsumantaj Produktoj).

## Servoj 
Universitato de Hajnano (en simpligita ĉina: 海南大学; en tradicia ĉina: 海南大學; en pinjino: Hǎinán Dàxué) estas kompleksa universitato fondita en la jaro 1988 en Hajkoŭo, Provinco Hajnano.

## Biodiverseco 
Biogeografie la insulo apartenas al la orientalisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Ĝi entenas la tutmondaj 200-unuon «Musonaj pluvarbaroj de Hajnano», kiuj biome estas tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj. La organizo Naturprotekto Internacie situas la insulon en la «hindoĉinan biodiverseco-varmpunkton».

Hajnano estas plena je sovaĝaj bestoj: ekzemplo de besto nur vivanta en la orienta parto de Hajnano kaj de la najbaraj provincoj Junano kaj Gŭangŝjio estas la arbosoriko, laŭ aspekto iom simila al sciuro.

## Esperantujo 
Kunlaboro kun la Ĉina Radio Internacia, la Universitato de Esperanto en la insulo Hajnano
kaj la teĥnologia pri-robota kunlaboro kun Ĉengduo okazis en oktobro 2015, kaj novaj
kunlaborebloj malfermiĝas.

Dosiero:Hainan ethnolinguistic 1967.png|
Dosiero:Haikou Xiuying Port 16.jpg|
Dosiero:Near Xinlong, Hainan - 01.JPG|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hi.gov.cn  
* http://xnzsha.hainan.gov.cn  
* https://web.archive.org/web/20051031124200/http://www.muztagh.com/images/map/map-of-hainan-large.jpg 
* http://maps.google.com/maps?q=Hainan,+China&ll=19.388886,109.786377&spn=2.475855,3.705139&t=k&hl=en 

## referencoj 

Kategorio:Provincoj de Ĉinio
Rumi, poeto kaj mistikulo

**Rumi, poeto kaj mistikulo** (angle: *Rumi, Poet and Mystic 1207–1273*) estas titolo de libro verkita de Reynold A. Nicholson (1868–1945), angla orientalisto kaj rumiologo. La libro temas pri sufiismo kaj Ĝalal ad-Din Muhammad Rumi (Rumi).

Jen eldon-detaloj de ĝia angla originalo:

Nicholson, Reynold A. *Rumi, Poet and Mystic 1207-1273*, London: George Allen & Unwin ltd, 1973 (6-a eld.), {1-a eld. 1950},190 p. 

Bedaŭrinde lia forpaso ne lasis lin finverki la enkondukon al sia lasta libro pri Moŭlana t.e. **Rumi, Poeto kaj Mistikulo**. La libro entenas tradukojn elektitajn el diversaj verkoj de Rumi kun klarigaj notoj celante prezenti ĝeneralan bildon kaj konon pri sufiismo 5. Feliĉe, A. J. Arberry (1905–1969) – mem ege kompetenta esploristo kaj nomanta sin lernanto de Nicholson – preparis la libron por preso aldoninte du alineojn je la fino de la nefinita enkonduko. Arberry en la lasta alineo de la enkonduko belege esprimas siajn admiron kaj laŭdon kaj pri Rumi kaj pri Nicholson:

:“En Rumi, la irana mistika genio trovas sian plej superan esprimiĝon. Rigardante al la vasta pejzaĝo de sufia poezio, ni vidas lin kiel subliman montopinton, dum la aliaj poetoj – tre multnombraj – ĉu antaŭ li, ĉu post li, estas nur montetoj, en komparo. La influado de lia imitinda ekzemplo, lia pensmaniero kaj lia lingvouzo estas forte sentata dum ĉiuj postaj jarcentoj; ĉiu sufio post li, kapabla legi la persan, agnoskis lian nekontesteblan gvidantecon. Por la okcidento, kiu nun estas malrapide konstatanta la grandecon de lia genio – dankege al la laboro de la subtila klerulo, kies lastaj skribaĵoj trovas sin en tiu ĉi verko – Rumi estas tute kapabla aperi kiel fonto de inspirado kaj ravo nesuperita de iu ajn alia poeto en la literaturo de la mondo.” (p. 25-26)

Kategorio:Rumi
Kategorio:Verkoj el la anglalingva literaturo