open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Negroso

**Negros**, aŭ **Negroso** en esperanto, estas insulo de Filipinoj situa en la Bisajoj. Ĝi estas la kvara plej granda insulo en la lando, kun tera areo de 13,328&nbsp;km². Loĝantoj nomiĝas *Negrenses* laŭ hispana lingvo.

## Geografio 
Politike kaj lingve, **Negroso** estas dividata en du provincoj: Orienta Negroso kaj Okcidenta Negroso. Tiu divido de la insulo, kiu sekvas la montan teritorion en la centro de la insulo, korespondas al du etna-lingvaj grupoj en tiu parto de la lando. La okcidenta parto estas kie la Ilongoj aŭ Hiligajnon-parolantaj Negrenses situas, kaj la orienta parto estas hejmo de la cebu-parolanta populacio.

La ĉefaj urboj de la insulo estas Bacolod en Okcidenta Negroso kaj Dumaguete en Orienta Negroso.

## Naturo 
* Negrosa fruktokolombo
* Negrosa korkolombo
* Negrosa orelstrigo

## Ekonomio 
Negroso famas pro esti la ĉefa produktanto de sukero en lalando. Sukerkanaj plantejoj abundas en la agrikulturaj areoj de la insulo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la Provinca Registaro de Orienta Negroso
* Oficiala retejo de la Provinca Registaro de Okcidenta Negroso

Kategorio:Bisajoj
Kategorio:Eksaj landoj de Azio
Insulo Samaro

**Samar**, aŭ *Samaro* esperante, estas insulo de la Bisajoj, en centraj Filipinoj. La insulo estas dividata en tri provincoj: nome Samara provinco, Norda Samaro, kaj Orienta Samaro. Tiuj tri provincoj, kun la provincoj de la apudaj insuloj de Lejteo kaj Bilirano estas parto de la regiono de Orientaj Bisajoj. Ĝi estas la tria plej granda insulo de Filipinoj post Luzono kaj Mindanao.

Samaro estas la plej orienta insulo en la Bisajoj. Tiu insulo estas separata el Lejteo pere de la Markolo San Juanico, kiu je sia plej mallarĝa punkto estas nur ĉirkaŭ du kilometroj larĝa. Tiu markolo estas trapasata de la Ponto San Juanico. Samaro kuŝas sudoriente de la Bikola Duoninsulo en Luzono, la plej granda insulo en la lando; la Markolo San Bernardino separas ambaŭ. Sude de Samaro estas la Lejtea Golfo, la loko de la Batalo de la Lejtea Golfo, unu el plej decidaj ŝiparmeaj bataloj dum la Dua Mondmilito. La golfo malfermiĝas al la Filipina Maro, troviĝanta oriente de Samaro kaj parto de la Pacifika Oceano.
eta|maldekstra|350px|Plaĝo Panapukan de Samaro

Kategorio:Insuloj en la Filipinoj
Kategorio:Bisajoj
Draste endanĝerigita

[eta|330ra|Kategorioj de minacataj specioj laŭ la ([Ruĝa Listo de IUCN); 
EX signifas formortintan, 
EW formortintan en naturo, 
CR draste endanĝerigitan, 
EN endanĝerigitan, VU vundeblan, 
NT preskaŭ minacatan, 
LC malplej zorgigan.]]
**Draste endanĝerigita** (en angla *Critically Endangered* - **CR**) estas la plej altariska kategorio atribuita de la IUCN Ruĝa Listo por naturaj specioj. Draste endanĝerigita signifas ke la nombro de specio malpliiĝis, aŭ malpliiĝos, je 80% post tri generacioj.

Ĉar la IUCN ne konsideras specion formortinta ĝis kiam estos farata etendaj, celataj studoj, specioj kiuj estas eble formortintaj estas ankoraŭ listitaj kiel 'Draste endanĝerigita.' Nova ideala kategorio por 'Eble Formortinta' estis sugestata de BirdLife International por kategoriigi tiujn taksonojn.

## Speciekzemploj 
Ekzemploj de Draste endanĝerigitaj animaloj:
* Akcipitrobeka martestudo (*Eretmochelys imbricata*)
* Aksolotlo (*Ambystoma mexicanum*)
* Ĉathama tufkormorano (*Phalacrocorax onslowi*)
* Eŭropa angilo (*Anguilla anguilla*)
* Filipina aglo (*Pithecophaga jefferyi*)
* Huzo (*Huso*)
* Iberia linko (*Lynx pardinus*)
* Kakapo (*Strigops habroptilus*)
* Kalifornia kondoro, (*Gymnogyps californianus*)
* Kurtbuŝa rinocero, (*Diceros bicornis*)
* Monta gorilo (*Gorilla beringei beringei*)
* Prĵevalski-ĉevalo (*Equus ferus przewalskii*)
* Saolo (*Pseudoryx nghetinhensis*)

## Vidu ankaŭ 
* Endanĝerigata specio
* Preskaŭ minacata specio

## Eksteraj ligiloj 
* Listo de specioj Draste endanĝeritaj identigitaj de IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj

## Referencoj 
*
Kategorio:Kategorioj de la IUKN
Kategorio:Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj
Andreo Hadik

Grafo **Andreo HADIK,** hungare **Hadik András**, germane **Andreas Reichsgraf Hadik von Futak** (naskiĝinta la 16-an de oktobro 1710 en Kőszeg; mortinta la 12-an de marto 1790 en Vieno) estis hungara generalo kaj militestro.[190px|eta|Skulptaĵo de Hadik en [Monto Vár]]
## Kariero 
Andreo Hadik devenis el etnobela familio. Li frekventis lernejon en Kőszeg kaj iĝis husaro en 1732. Li iĝis kolonelo en 1744, generalo en 1747. Kiel fidelulo de Maria Teresia, li militadis en la aŭstra hereda milito kaj en la Sepjara milito (1756–63). En 1763 li estis ĉefkomandanto.

## Kontribucio de Berlino 
En 1757 li kun 4320 husaroj sukcese trairis la Habsburgan-prusan fronton kaj rajdantaj ĉiam dumnokte 450 km-ojn li atingis Berlinon. Tio daŭris 6 tagojn. Tiam Frederiko la 2-a (Prusio) bataladis aliloke. En Berlino estis 5500 defendantoj, kiuj praktike ne povis kontraŭstari la atakon. Poste la urbestraro pagis la petitan grandan monsumon. Parton de la mono Hadik disdonadis inter la husaroj. Antaŭ la hejmenveno Hadik formis 2 taĉmentojn, la unua ripetis la kontribucion en Frankfurto ĉe Odro. Fine Hadik perdis nur 88 soldatojn kaj 57 ĉevalojn, sed li kunportis 425 prusajn militkaptistojn. Tial li ricevis ordenon, bienojn kaj iĝis grafo.

Inter 1764-1768 li estis ĉefkomandanto de Transilvanio, ekde 1772 ĉefkomandanto de armeo de Habsburgoj, poste estro de Bukovino. Tie li donacis amnestion al la rifuĝintaj hungaroj, tial 2 vilaĝoj havas nomojn Hadikfalva kaj Andrásfalva.

## Familio 
Andreo Hadik elektis edzinon pola grafino, kiu naskis 4 infanojn. Li mortis en Vieno la 12-an de marto 1790. Liaj idoj vivadas ankaŭ en la nuntempo.

## Memoraĵoj 
* palaco, kafejo, strato kaj skulptaĵo en Budapeŝto
* akademio en Slovakio
* strateto kaj parko en Vieno
* memortabulo en Kőszeg

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj militestroj
Kategorio:Hungaraj generaloj
Kategorio:Hungaraj grafoj
Kategorio:Aŭstraj generaloj
Kategorio:Guberniestroj de Transilvanio
Sangodiamanto

[300ra|eta|Esplormaniero de diamantoj en [Sieraleono.]]
**Sangodiamanto** estas diamanto kiu devenas de regiono de sangoverŝaj konfliktoj aŭ militoj en Afriko. La enspezoj de ĝia vendo estas uzata por financi ribelantojn aŭ diktatorajn reĝimojn.

Unuiĝintaj Nacioj (UNO) provas enkonduki sistemon por akiri ateston pri aŭtenteco por malfaciligi la vendadon de konfliktaj diamantoj. En la 19a de julio 2000, la Monda Diamantkongreso en Antverpeno aprobis tiacelan rezolucion.

Alia materialo, kiu simile misuziĝas estas koltano, kiu tre konvenas por la produktado de kondensatoroj kaj poŝtelefonoj.

La usona filmo Blood Diamond el 2006 pritraktas la komercon kaj la batalon kontraŭ la komerco de konfliktaj diamantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.un.org/peace/africa/Diamond.html


Kategorio:Ekonomio de Afriko
Kategorio:Politiko de Afriko
Kategorio:Malobservo de la homaj rajtoj
Kategorio:Ekspluatado de krudmaterialoj
Kategorio:Kontrabando
Kategorio:Terorismo en Afriko
Tomils

**Tomils** (en la rumanĉa lingvo **Tumegl**) estas komunumo de la komunumaro Domleschg kaj la distrikto Malantaŭa Rejno en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 723 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Tomils situas sur la orienta flanko de la Malantaŭa Rejno en nordo de la komunumaro Domleschg. La komunumo konsistas el la frakcioj kaj ĝis fine de 2008 memstaraj komunumoj Feldis/Veulden, Scheid, Trans kaj Tumegl/Tomils.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Tomils limas en sudo al Domat/Ems, en oriento al Churwalden, en sudoriento al Almens, en sudo al Paspels, en sudokcidento al Cazis, kaj en okcidento al Rothenbrunnen.

## Trafiko 
Tomils situas ĉe la vojo de Rothenbrunnen al Fürstenau kaj tra ĝi pasas la svisa aŭtovojo A13, al kiu la komunumo posedas alveturejon en okcidento de la komunumo apud la ponto trans Malantaŭa Rejno al Cazis. Per poŝtaŭtolinioj al Rothenbrunnen kaj Thusis la komunumo estas konektita al la publika transportreto. Feldis/Veulden, kiu situas sur teraso sur alteco de 1469 m s.m. atingeblas per aertelfero ek de Rhäzüns.

## Lingvoj 
Ankoraŭ en la 19-a jarcento la granda plimulto de la loĝantaro de la kvar frakcioj de la hodiaŭa komunumo Tomils parolis la rumanĉan lingvon. Dum la popolnombrado de 1980 la germana lingvo estis parolita de proksimume 80% de la loĝantaro dum nur ankoraŭ 15% parolis la romanĉan. Ĝis la jaro 2000 la proporcio de romanĉlingvanoj falis al 5% dum 90% parolis la germanan.

## Historio 
La hodiaŭa komunumo Tomils estiĝis la 1-an de januaro 2009 per kunigo de la ĝis tiam memstaraj komunumoj Feldis/Veulden, Scheid, Trans kaj Tumegl/Tomils.

La unua dokumenta mencio de Tomils datiĝas el la jaro 1141 kiel *in Tumillis*.
 Feldis/Veulden menciiĝis en la jaro 1290 kiel *Felden*.
La unua dokumenta mencio de Trans datiĝas el la mezo de la 12-a jarcento kiel *Hof ad Tranne*.

Scheid estis menciita la unuan fojon kiel *de Side* ankaŭ en la 12-a jarcento.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Tomils 

## Bildoj 

Dosiero:Feldis4.jpg|Feldis/Veulden

Dosiero:Scheid Dorf.jpg|Scheid
Dosiero:Tomils Aufsicht.jpg|Tumegl/Tomils
Etiopa katolika eklezio

La **Etiopa Katolika Eklezio** estas proprajura metropolita eklezio en plena komunio kun la Romkatolika Eklezio. Fondite en 1930, ĝi konsistas el kvar diocezoj (eparĥioj):

* Adis-Abebo (Ĉefdiocezo = Arĥieparĥio)
* Adigrat
* Emdeber
* Bahir Dar - Dessie

Ĝis 2015, kiam fondiĝis la eritrea katolika eklezio, la etiopa katolika eklezio ampleksis ankaŭ tutsn Eritreon.

Kontraste al la orienta ortodoksa Etiopia Ortodoksa Eklezio, la Etiopa Katolika Eklezio uzas la katolikan biblian kanonon, sed ĝia liturgia lingvo estas la geeza.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Oficiala retejo  (plejparte en amhara kaj angla lingvoj)

Kategorio:Orientaj katolikaj eklezioj
Kategorio:Katolikismo en Etiopio
Milada Horáková

**Milada Horáková** (naskiĝis la 25-an de decembro 1901 en Prago kiel Králová, murdita la 27-an de junio 1950 en Prago) estis ĉeĥa politikistino, membro de Partio Naci-Sociala, parlamentanino.

Dum la dua mondmilito partoprenis rezistan movadon. Arestita de gestapo kaj malliberigita en koncentrejo en Terezín.

Post 1948 estis en opozicio kontraŭ komunisma reĝimo. En montra proceso estis kondamnita al mortpuno kun falsigitaj akuzoj pri komploto kaj spionado kaj pendumita malgraŭ protestoj de konataj personecoj. Pri gracopeto apelaciis al prezidento Klement Gottwald i.a. Albert Einstein, Winston Churchill kaj Eleanor Roosevelt. Ŝi fariĝis unusola virino, kiu estis viktimo de justica murdo dum stalinismo en Ĉeĥoslovakio. Momenton antaŭ la morto ŝi diris *Vivu Ĉeĥoslovakio de Masaryk kaj Beneš!*

En Prago unu el ĉefaj stratoj estis nomita laŭ ŝia nomo. Apude, ĉe ĝi, troviĝas i.a. futbala stadiono.

## Vidu ankaŭ 
* August Emil Fieldorf
* Heliodor Píka
* Witold Pilecki
* László Rajk
* Rudolf Slánský

Kategorio:Postvivintoj en naziaj koncentrejoj
Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 25-an de decembro
Kategorio:Mortintoj la 27-an de junio
Kategorio:Viktimoj de komunista teroro en Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Viktimoj de Stalinismo
Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento
Kategorio:Ekzekutitoj per pendumo
Kategorio:Personecoj sur ĉeĥoslovakaj poŝtmarkoj
Pilato-fervojo

[eta|Speciala dentorela sistemo de inĝeniero Locher [Sistemo Locher, Dentorela sistemo]]
[eta|Dentorela sistemo Locher - vapora motorvagono Numero 10 de Pilato-Fervojo ([Svisujo), konstrua jaro 1900, Fabriko: SLM Svisa lokomotivaj- kaj maŝinaj fabriko, Vinterturo, teĥnika datenoj: povo 54 kilovatoj (73 ĉevalpovoj PS), vida peso 7,6 tunoj, relo: 800mm. En germana muzeo, transporta centro, Munkeno, Halo II, (inventara-Numero 1976-73)]]
**Pilato-fervojo** () estas dentorela fervojo en Svisujo de Alpnachstad, (Kantono Lucerno, Svisujo) al monto Pilato. La fervojo havas la plej grandan inklinon **480 ‰** de mondaj fervojoj. La linio estis malfermita la 4-an de junio 1889 kaj estis elektrizigita en 1937.

La linio longas 4,6&nbsp;km kun rela larĝo de 800&nbsp;mm. La altodiferenco estas 1629&nbsp;m.

## Funkciado 
La linio estas hodiaŭ en funkcionado en printempo, somero kaj aŭtuno ĝis 29-a oktobro. Vidu la oficialan horaron de SBB kaj de svisaj fervojoj; http://www.sbb.ch/home.html. En alia tempo oni vojaĝis kun telfero (Lucerno-Fraekmuentegg-Pilato), de 12-a decembro ĝis la 25-a februaro la 2-a sekcio de la granda telfero estas nun en funkciado. Sed oni vojaĝis ĝis Fräkmüntegg http://de.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%A4km%C3%BCntegg (malnova nomo pri: ("refrakta") monto/rompa monto) kun telfero kaj oni havas belan vintran promenadon en ĉirkaŭ 1450 m alteco kun restoracioj.

## Vidu ankaŭ 
* Monto Pilato
* Dentorela fervojo
* Dentorela sistemo
* Listo de fervojaj kompanioj en Svislando
* Listo de fervojaj stacioj en Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* horaro de svisaj fervojoj, busoj, ŝipoj
* oficiala paĝo germane, france, angle,
* Monto "Pilato" en la Historia Leksikono de Svisujo
* ** Filmeto** 

Kategorio:Dentorelaj fervojoj
Kategorio:Fervojaj linioj en Svislando
Kategorio:Kantono Lucerno
Kategorio:Ŝpuro 800 mm
Sougné-Remouchamps

**Sougné-Remouchamps** estas parto de la belga municipo Aywaille en la provinco Lieĝo kaj estis ĝis 1977 memstara municipo. La vilaĝo antaŭ ĉio estas konata pro la grotoj de Remouchamps kaj la holmo La Redoute, kaj situas ĉe la riveroj Amblève kaj la Ninglinspo.

La vilaĝo situas ĉe la A26, kiu estas tie parto de la E25.

## Geografio 
Sougné-Remouchamps konsistas el la vilaĝoj Sougné kaj Remouchamps. Plue apartenas al la komunumparto la vilaĝeto Nonceveux.

## Historio 
Ĝis la nuligo de la Duklando Limburgo Sougné kaj Remouchamps apartenis al la limburga "altbenko" Sprimont. Same kiel la cetera parto de la duklando, dum la anekso de la Sudaj Nederlandoj fare de la Franca Respubliko en 1795, la municipoparto estis akceptita en la tiam novformita departemento Ourte.

## Eksteraj ligiloj 
* Aywaille Remouchamps Historio
* La grotoj de Remouchamps
* Instituto Don Bosco Remouchamps 

Kategorio:Aywaille
Agudos

'''''' (oficiale ) estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono Bauru kaj en la samnoma mikroregiono Bauru. Laŭ la stato de  en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de San-Paŭlio	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 
* Asocio de Municipoj de San-Paŭlio (same )

Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio
Ĉinukaj lingvoj

La **ĉinukaj lingvoj** estas grupo de parencaj lingvoj indiĝene parolata (aŭ -ita) de la ĉinukoj. Ĝi estis klasifikita ene de la penuta lingvaro.

Ĝia parolregiono estis la valo kaj delto de Kolumbio, kaj iom norde de la riverbuŝo ĝis Golfo Willapa. Laŭ lingvistoj, la lingvogrupo konsistis el du ĉefaj branĉoj, la malsupra (pli proksima al la oceano) kaj la supra (pli oriente). Ĉiu branĉo konsistis el pluraj dialektoj, plejparte surbaze de la vilaĝoj parolantaj ilin. La malsupraj dialektoj estas tute formortintaj, kaj restas nur malmultaj parolantoj de du supraj dialektoj (*Wasco-Wishram*).eta|Mapo de norda Ameriko kun markilo por la ĉinukaj lingvoj|alternative=|398x398ra
Homoj sen lingvistika klereco ofte diras "ĉinuka lingvo" (singulare) por la ĉinuka piĝino, kiu estis la plej vaste uzata interlingvo en la regiono, kiam eŭropdevenintoj kaj aliaj eksteruloj unue alvenis la regionon. Tiu piĝino baldaŭ tre disvastiĝis kaj, en iuj urboj, kreoliĝis (ĉ. 1830). La kreola formo restas parolata kaj flegata en unu oregona triblando (Grand Ronde). Kvankam tiu lingvo enhavas multegajn ĉinukdevenajn vortojn, ĝi ne estas laŭ la teknika, lingvistika senco "ĉinuka lingvo".

## Referencoj 
## Bibliografio 
* (eo) Sequoia Edwards, *La **ĉinuka** interlingvo per Esperanto*.- Gramatiko, ekzercoj kaj vortaro en Esperanto por lerni la preskaŭ for-mortintan ĉinukan interlingvon (*Chinook Jargon*), kiu estas la facila, devena lingvo de okcidentaj Kanado kaj Usono.
* (eo) Sequoia Edwards, *Kiel Traduku Esperanten* (2018)*,* Ideoj, konsiloj kaj sugestoj al problemoj pri kiel traduki al la esperanta, kun ekzemploj el la angla, japana kaj **ĉinuka** interlingvo, Eldonejo: Smashwords, Inc., ISBN 978-0-463-85727-4
* (en) Mithun, Marianne,*The languages of Native North America,* 1999, Cambridge University Press. ISBN 0-521-23228-7.
* (en) *Gibbs, George,* (1863), *Alphabetical vocabulary of the Chinook language,* [S.l.]: Cramoisy Press

## Vidu ankaŭ 
* Ĉinukoj (popolo)

## Eksteraj ligiloj 
* (angla) Oficiala retejo de *Chinook Nation*

Kategorio:Penuta lingvaro
Kategorio:Mortintaj indianaj lingvoj de Nordameriko
Kategorio:Endanĝerigataj lingvoj
Kategorio:Lingvoj de Usono
Zillis-Reischen

**Zillis-Reischen** (en la romanĉa lingvo **Ziràn-Reschen**) estas komunumo de la komunumaro Schams kaj la distrikto Malantaŭa Rejno en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 429 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Zillis-Reischen situas oriente de la Malantaŭa Rejno en la mezo de la komunumaro Schams. La komunumo konsistas el la du vilaĝoj Zillis kaj Reischen.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Zillis-Reischen limas en nordo al Sils en Domleschg, en nordoriento al Mutten, en oriento al Stierva, en sudoriento al Salouf, en sudo al Andeer, en okcidento al Donat, en nordokcidento al Lohn, kaj en nordnordokcidento al Rongellen.

## Trafiko 
Tra Zillis-Reischen pasas la kantona ĉefvojo n-ro 13 de Thusis tra San-Bernardino-Pasejo al Tiĉino kaj paralele al ĝi la svisa aŭtovojo A13, al kiu la komunumo posedas alveturejon en Reischen. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per poŝtaŭtolinio de Thusis al Biasca.

## Vidindaĵoj 
Fame konata estas en Zillis la preĝejo Sankta Marteno pro sia pentrita ligno-kampo-plafono el la 12-a jarcento.

## Historio 
La komunumo Zillis-Reischen kreiĝis en la jaro 1875 per kunigo de la ĝis tiam aŭtonomaj komunumoj Zillis kaj Reischen.

La unua dokumenta mencio de Zillis datiĝas el la 9-a jarcento kiel *Ciranes*. Reischen menciiĝis la unuan fojon en la jaro 1219 kiel *Rexeno*.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Zillis-Reischen

## Bildoj 

Dosiero:Kirchendecke Zillis.jpg|Plafono el la 12-a jarcento de la preĝejo Sankta Marteno en Zillis
Dosiero:Kirche Zillis.jpg|Preĝejo Sankta Marteno en Zillis
Dosiero:Reischen01.JPG|Reformita preĝejo de Reischen
Supersaturita solvaĵo

**Supersaturita solvaĵo** estas solvaĵo kun koncentriteco pli grandega ol koncentriteco de saturita solvaĵo laŭ ia temperaturo. Supersaturitaj solvaĵoj estas ekzemploj de substanco en maltenaca termodinamika stato. 

## Vidu ankaŭ 
* Solvebleco

Kategorio:Termodinamiko
Kategorio:Meteologio
Kategorio:Solvaĵoj
Kategorio:Kristalografio
Porcelano de Pinxton

dekstra|eta|Tekruĉo el Porcelano de Pinxton montranta "Brookhill Hall"
**Porcelano de Pinxton** (: Pinxton Porcelain) estis porcelana fabriko kreita de John Coke kaj William Billingsley en Pinxton, Derbyshire, Anglio.

## Historio 
Porcelano de Pinxton estis fondita sur tereno luita de la tria filo de Pastro D'Ewes Coke kiu asociiĝis kun la aferisto kaj porcelan-pentristo William Billingsley. Billingsley kiu estis trejnita en la fabriko de Derby estis nun famkonata pro la kvalito de sia porcelana pentrado sed li ankaŭ interesiĝis pri perfektigo de porcelana recepto kiun li supozeble akiris de Zachariah Boreman. Billingsley fine foriris kaj nelonge establis dekoracian butikon en Mansfield kie li dekoraciis importitajn porcelanajn potojn. John Coke daŭrigis la aferon de 1799 al 1806, eĉ akceptante Henry Banks kiel partneron de 1801 al 1802.

Coke edziĝis kun Susanna Wilmot en aprilo 1806 kaj kvankam la porcelana afero daŭris sub John Cutts kiu estis ĉef-dekoraciisto ĝis 1813, la interesiĝo de Coke turniĝis al sia afero de karbo-minado en Pinxton kaj li translokigis sian familian hejmon al Debdale Hall.

La ilustrita tekruĉo estis farita el Porcelano de Pinxton kaj montras "Brookhill Hall" kiu estis hejmo de John Coke. tiu ĉi tekruĉo estas parto de kolekto de Porcelano de Pinxton en Muzeo kaj artgalerio de Derby, Anglio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby 

Kategorio:Ceramiko
Kategorio:Manufakturoj
Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby
Schams (komunumaro)

La **komunumaro Schams** estas administra unuo de Kantono Grizono kaj parto de la distrikto Malantaŭa Rejno. Ĝi havis 1802 loĝantojn la 31-an de decembro 2009. Ĝia ĉefloko estas Zillis-Reischen.

## Geografio 
La valo de Schams, kiu kongruas kun la komunumaro Schams, estas la meza parto de la valo de Malantaŭa Rejno sude de la ravino de Viamalo.

## Komunumoj de la komunumaro Schams 
La komunumaro Schams konsistas (stato en 2011) el 8 komunumoj, el kiuj Andeer estas la plej granda. Jen la listo:

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Schams datiĝas el la jaro 831 *in Sexaminis*. Dum mezepoko la Senjorujo Schams estis feŭdo de la episkopo de Koiro al la Baronoj de Vaz. 1338 la valo transiris al la Grafoj de Werdenberg. En kontraŭstaro al la landaj senjoroj Schams aliĝis en la jaro 1424 al la Griza Federacio. Tio kondukis al la Milito de Schams, kiu finiĝis kun la malvenko de la Grafoj de Werdenberg kaj la deturo de la Kastelo Bärenburg en la jaro 1456. Kiel sekvo la Grafoj de Werdenberg revendis la valon al la episkopejo de Koiro, de kiu la valanoj sin liberaĉetis en la jaro 1458. Per la administracia reformo de Kantono Grizono de la jaro 1851 Schams fariĝis komunumaro de la distrikto Malantaŭa Rejno.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumaro Schams

!
Emeryville

**Emeryville** estas malgranda urbo en la Kantono Alameda, Kalifornio. Ĝi situas nordokcidente de Oklando kaj sudokcidente de Berklio. Ampleksante 5 206 km2 da tereno, ĝia loĝantaro nombriĝis 10 080 laŭ la usona censo en 2010. Situas en Emeryville la fervoja stacidomo Amtrak por Sanfrancisko kaj la oficejo de la konata kinofilma firmao Pixar. Krome tie ĝis la 2000-aj jaroj plurajn jardekojn situis la centra oficejo de la komunutila landa asocio de UEA, *Esperanto-USA*.

eta|dekstra|300ra|Situo de Kantono Alameda en Kalifornio kaj de Emeryville en Kantono Alameda

Kategorio:Urboj de Kalifornio
Kategorio:Kantono Alameda
Klčov

**Klčov** (hungare *Kolcsó* [kolĉO], germane *Koltsch* [kolĉ]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Klčov situas laŭ ĉefvojo Poprad-Prešov. Levoča troviĝas je 6 km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam antaŭ 3000 jarojn. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1258 en latina formo *"villa Kulchuan"*. En 1787 238 vilaĝanoj loĝis en 36 domoj, en 1828 365 vilaĝanoj en 49 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Kolcsó 356 homoj, (plejparte slovakoj). En 1914 incendio okazis. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Levoča, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Klčov 564 homoj, (560 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (Malgranda) de 1809, turo alkonstruiĝis en 1890

Kategorio:Municipoj en distrikto Levoča
Nemešany

**Nemešany** (hungare *Nemessány* [nemesAnj]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Nemešany situas laŭ ĉefvojo Poprad-Prešov. Levoča troviĝas je 7 km.

## Historio 
Malgranda fortikaĵo de slavoj konstruiĝis en tiu loko en la 9-a jarcento. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1249 en formoj *"Salasan"*, poste *"Chakan"*. Tiu vilaĝo senhomiĝis, sed en 1570 ĝi refondiĝis, kiel *"Nemessan"*. En 1598 oni komputis tie 11 domojn. En 1787 175 vilaĝanoj loĝis en 26 domoj, en 1828 211 vilaĝanoj en 29 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Nemessány 204 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Levoča, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Nemešany 356 homoj, (354 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Johano Nepomuko de 1746, en 1878 novklasikismiĝis

Kategorio:Municipoj en distrikto Levoča
Symphony Sid

**Symphony Sid** (* 14-an de decembro 1909 en Novjorko; † 14-an de septembro 1984; ankaŭ *Sid Torin* aŭ *Symphony Sid Torin*, vera nomo *Sidney Tarnopol*) estis usona diskludisto pri ĵazo. Poste li prezentis pli kaj pli latinamerikan muzikon, kio alportis al li insultojn kiel “ĵazperfidulo”.

Kategorio:Ĵazo
Kategorio:Usonaj diskĵokeoj
Kategorio:Rusdevenaj usonanoj
Kategorio:Rumandevenaj usonanoj
Beharovce

**Beharovce** (hungare *Beharóc* germane *Beharowitz*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Beharovce situas laŭ ĉefvojo Poprad-Prešov (aŭtovojo preteriras). Spišské Podhradie troviĝas je 4 km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la pratempoj. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1338 en formo *"Beherowch"*. En 1787 168 vilaĝanoj en 23 domoj, en 1828 191 vilaĝanoj en 26 domoj. En 1796 la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon unuaklasa (=eminenta). En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Beharóc 208 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Spišské Podhradie, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Beharovce 171 homoj, (ĉiuj slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika tombeja kapelo omaĝe al Sankta Mikaelo de 1823

Kategorio:Municipoj en distrikto Levoča
Shad Collins

**Lester Rallington „Shad“ Collins** (* 27-an de junio 1910 en Elizabeth, Nov-Ĵerzejo; † 6-an de junio 1978 en Novjorko) estis usona ĵaz-trumpetistoj de svingo. Li verkis ankaŭ kiel komponisto kaj aranĝisto; li komponis ekz. la titolon „Rock-A-Bye Basie“.

Shad Collins alkreskis kiel filo de pastro. Li ludis komence ĉe Charlie Dixon, laboris komence de la 1930-aj jaroj ĉe Eddie White, Chick Webb, Don Redman kaj Benny Carter, ekde 1935 ĉe Teddy Hill, kun kiu li en 1937 koncertvojaĝis tra Anglujo kaj Francujo (kaj surdiskigis kun Django Reinhardt). Fine de la 1930-aj jaroj li apartenis al la mita bando de Count Basie kun Lester Young, kun kiu ekestis la sonregistraĵoj por Decca. En 1939 li ludis ĉe James P. Johnson, en la 1940-aj jaroj li kunlaboris kun Helen Humes, Sam Price, Cab Calloway], Nat King Cole, Al Sears, Eddie Heywood kaj Cousin Joe. En la 1950-aj jaroj Collins kunlaboris kun Hot Lips Page, en 1954 li muzikis en la sepopo de Vic Dickenson, por poste ludi ĉe Sam Taylor; krome li kunlaboris je multaj projektoj de *Basie Alumnis* kiel „Basies Bad Boys“ kun Lester Young, la „Basie Reunion“ kaj por la disko de Paul Quinichette *For Basie* (1957).

## Eksteraj ligiloj 
* Answers.com

## Literaturo 
* Bielefelder Katalog Jazz, 2001
* Carlo Bohländer: *Reclams Jazzführer* Stuttgart 1970
* Richard Cook & Brian Morton: *The Penguin Guide to Jazz on CD*, 6th Edition, London, Penguin, 2002 ISBN 0-14-017949-6.

Kategorio:Usonaj ĵaztrumpetistoj
Kategorio:Usonaj ĵazkomponistoj
Kategorio:Aranĝistoj
Sundanco

[eta|300ra|Skizo de Sundanco de [Siuoj fare de George Catlin.]]
La **Sundanco** estas religia ceremonio praktikata de nombraj Usonaj Indianoj kaj homoj de la Unuaj nacioj, ĉefe tiuj de la Prerinacioj. Ĉiu tribo (nacio) havas siajn proprajn distingajn praktikojn kaj ceremoniajn protokolojn. Multaj el la ceremonioj havas komunajn karakterojn, kiaj specifaj dancoj kaj kantoj trapasataj tra multaj generacioj, la uzado de tradiciaj tamburoj, la sakrala pipo, tabakopropono, preĝo, fasto kaj, en kelkaj kazoj, la korpa traborado de haŭto de brusto aŭ dorso ĉe viroj kaj de brakoj ĉe virinoj.

Kategorio:Popolaj dancoj
Kategorio:Indianaj etnoj en Usono
Kategorio:Indiana religio
Kategorio:Unuaj Nacioj
Rapidmezurilo

**Rapidmezurilo** aŭ **rapidometro** (aŭ evitinda ***takimetro***) estas mezurilo de rapido, kiun oni kutime uzas ĉe veturiloj (ĉu teraj, ĉu maraj, ĉu aeraj).

La unua elektrika rapidmezurilo estis inventita de Josip Belušić en 1888. Ĝi ekdisponeblis kiel aldonaĵo por veturiloj en la jaro 1900, kaj ekde 1910 ĝia instalado iĝis kutima.

La plej ofta mezurunuo uzata de rapidmezuriloj estas km/h (kilometroj je horo). En Britlando kaj Usono kutimis kaj parte daŭre kutimas unuo mejlo je horo (1 mph = 1.609 Km/h).

## Bildaro 

Komputer rowerowy 4 ubt.JPG|Rapidmezurilo ĉe biciklo
Tachometer service oil.jpg|Rapidmezurilo en aŭtomobilo
DAAG Postbus Deuta-Tachometer 09052009.JPG|Rapidmezurilo en malnova buso
Tacho ICE3.jpg|Rapidmezurilo en trajno

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Hodometro
* Kronometro
* Paŝnombrilo
* Pitottubo
* Taksimetro
* Sablohorloĝo

Kategorio:Aŭtomobila teknologio
Kategorio:Mezuriloj
Kategorio:Veturiloj
Sargodha

**Sargodha** (urdue: سرگودھا) estas metropolo kaj universitata urbo de Pakistano, en provinco Panĝabo (Pakistano). Sargodha estas unu el tri laŭplanaj grandurboj en Pakistano, kiel Fajsalabad kaj Islamabado.

## Bazaj informoj 
* loĝantaro: 586.922 (2009)
* horzono: UTC+ 5
* poŝtkodo: 40100
* telefonkodo: 0483

## Geografio 
Sargodha situas en la nordoriento de Pakistano en plata fekunda ebenaĵo. Lahore troviĝas 172, Fajsalabad 60, aŭtovojo M2 30 km-ojn.

## Historio 
Sargodha estis urbeto ĉe la komenco de la Brita Imperio, sed pro ĝia geografia loko, la brita Royal Air Force konstruis flughavenon tie. Tio portis evoluon. Ekde 1947 multe da rifuĝintoj alvenis en pluraj ondoj. En 1965 dum milito kontraŭ Barato la urbo estis bombardenda ĉefcelo. La loĝantaro apogis la pakistanajn patriotojn, tial la urbo ricevis premion.

## Klimato 
Sargodha havas ekstreman klimaton. La temperaturo somere estas preskaŭ 50 'C-ojn, vintre tio falas ĝis frostopunkto.

## Ekonomio 
Sargodha estas agrikultura, industria kaj militbaza grandurbo. En la ĉirkaŭaĵo oni kultivas citrusojn, tritikojn, rizojn sukerkanojn, legomaĵojn kaj similajn. Oni bredadas kaprojn, ŝafojn, bubalojn kaj brutojn, kies vendado okazas en la urbo. La industrio produktas teksaĵojn, nutraĵojn, vitrojn, ledojn.

Kategorio:Urboj de Pakistano
Kategorio:Metropoloj
Vaporfervoja asocio zuriĥa supra lando

[eta|**La vapora fervojo** ([Vaporlokomotivo|vaporfervojo Bauma-Bäretswil-Hinwil de hodiaŭa Vaporfervoja asocio zuriĥa supra lando *(DVZO)*); (*Weissenbachbrücke* DVZO (blanka roja ponto)) *(germane: DVZO Dampfbahnverein Zürcher Oberland)*** pasas la iaman ŝpinejon super la blanka roja ponto)**]]

**Vaporfervoja asocio zuriĥa supra lando**, en germana lingvo *Dampfbahn-Verein Zürcher Oberland* DVZO, estas muzea normala ŝpura fervojo en Svisujo.

## Historio 
La lineo estis la frua Uerikon - Bauma fervojo de la industriisto kaj fervoja pioniro
Adolf Guyer-Zeller. La muzea fervojo uzas nur la parton de Hinwil ĝis Bauma.

## Vidu ankaŭ 
* Vapora motorvagono
* Adolf Guyer-Zeller
* Sursee-Triengen-Fervojo
* Listo de fervojaj kompanioj en Svislando
* Listo de fervojaj stacioj en Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo DVZO Vaporfervoja asocio zuriĥa supra lando

Kategorio:Asocioj de Svislando
Kategorio:Fervojo en Svislando
Kategorio:Fervojaj muzeoj
Kategorio:Muzeoj de la Kantono Zuriko
Vivanta taksono

**Vivanta taksono** aŭ **Nuna taksono** estas termino komune uzata en biologio por aludi al taksono, kia specio, genro kaj familio kiu estas ankoraŭ en ekzisto, signife *ankoraŭ vivanta*. 

Tiu termino *vivanta* kontrastas kun *formortinta*. 

## Ekzemplo 
Ekzemple, Brandta kormorano estas vivanta specio, dum la Palasa kormorano estas formortinta specio. El la grupo de moluskoj konataj kiel cefalopodoj, estas proksimume 600 vivantaj specioj kaj 7,500 formortintaj specioj.

## Referencoj 
Kategorio:Biologia terminologio
Kategorio:Habitatoj
Kategorio:Formorto
2794 Kulik

'*2794 *Kulik'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la rusan mineralogon Leonid Aleksejeviĉ Kulik, (cirile *Леонид Алексеевич Кулик'', 1883–1942), konata pro liaj studoj pri meteorŝtonoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1978
Pintopredanto

**Pintopredanto** (konata ankaŭ kiel **alfa**, **super-**, aŭ **altopredanto**) estas predanto kiu ne havas predantojn de si mem, kaj tiele ĝi estas pinte de la manĝo ĉeno. Pintopredantaj specioj estas ofte en la pinto de longa manĝoĉeno, kie ili havas gravan rolon en pluhavo de la sano de ties ekosistemoj.

Manĝoĉeno startas en la trofa nivelo 1a kun unuanivelaj produktantoj kiel plantoj, pasas al la herbovoruloj je la nivelo 2a, karnovoruloj je la nivelo 3a aŭ pli alta, kaj tipe finas per pintopredantoj en la nivelo 4a aŭ 5a.

## Ekzemploj
* Bone konataj specioj de ŝarkoj kiaj la blanka ŝarko, la tigroŝarko, la blua ŝarko, la makoŝarkoj, kaj la martelŝarkoj estas pintopredantaj organismoj pinte de siaj subakvaj manĝoĉenoj.

## Bildaro 

Panthera tigris corbetti (Tierpark Berlin) 832-714-(118).jpg|Tigro
Tiger shark(2).jpg|Tigroŝarko
Florida alligator (8468524545).jpg|Misisipa aligatoro
Hyenas with prey - Masaai Mara, Kenya - 2014.JPG|Makulhieno
Komodo dragon at Komodo National Park.jpg|Komoda varano
NOR-2016-Svalbard-Sjuøyane-Phippsøya-Polar bear (Ursus maritimus) 20.jpg|Blanka urso
Lion male.jpg|Leono
Jaguar (Panthera onca palustris) male Rio Negro 2.JPG|Jaguaro

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Karnovoruloj
2795 Lepage

'*2795 *Lepage''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Henri Debehogne kaj de la astronomo Edgar Rangel Netto elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la belgan matematikiston Théophile Lepage (1901–1991).

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Henri Debehogne
Kategorio:Malkovrita de Edgar Rangel Netto
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1979
2796 Kron

'*2796 *Kron''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell en la Konteo Coconino, apud Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon Gerald E. Kron (1913–2012).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Edward L. G. Bowell
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1980
Llewellyn Jewitt

[dekstra|eta|St. Mary's Bridge Chapel, [Derby]]
**Llewellyn Frederick William JEWITT** (naskiĝis la , mortis la ) estis rimarkinda ilustristo, gravuristo, natursciencisto kaj aŭtoro de *The Ceramic Art of Great Britain* (1878). Lia produktado estis grandega kaj kovris tutan gamon da interesoj.

## Biografio 
Llewellyn naskiĝis en Kimberworth, Rotherham, dek sepa kaj lasta infano de la artisto, aŭtoro kaj lernejestro Arthur Jewitt kaj lia edzino Martha. Lia edukado, plejparte el lia patro, kiu estis estro ĉe Kimberworth Endowed School, komenciĝis en Duffield, Derbyshire.

La kristnaskan tagon de 1838 li edziĝis kun Elizabeth Sage, filino de Isaac Sage de Derby, haste revenante al Londono la saman tagon por ne malfruiĝi al sia laboro.

De 1839 al 1845 li estis dungita de la gravuristo Frederick William Fairholt, por ilustri la verkojn de Charles Knight, kaj kontribui al la *Pictorial Times*, *The Saturday Magazine*, la *Illustrated London News* kaj *Punch*. Li laboris en Palaco Buckingham en 1845, krokizante la ĉambrojn de la palaco por prepari verkon pri *Londonaj Internoj*.

Inter 1849 kaj 1853 li estis la bibliotekisto de Publika Biblioteko de Plymouth, post kio li revenis al Derbyshire por redakti la *Derby Telegraph*. En 1857, Llewellyn Jewitt fariĝis sekretario de la Urba kaj provinca Muzea kaj Naturhistoria Societo de Derby kaj ties loko estis malfermita al la publiko la sabatajn matenojn. En 1858 la Filozofia Societo de Derby kunfandiĝis kun la Muzea Societo kaj ili estis translokitaj al domo sur Wardwick en Derby. Jewitt fondis la antikvaĵistan revuon *The Reliquary* kies redaktoro li estis ĝis sia morto en 1886. Li mortis ĉe The Hollies, Duffield, en 1886.

Jewitt apartenis al la British Archaeological Association kaj helpis fondi la Arĥeologian Societon de Derbyshire en 1878. Li estis ano de la Society of Antiquaries of London, verkis multnombrajn artikolojn pri anglaj antikvaĵoj kaj topografio, kaj redaktis la turistan manlibron ''Black's Guide to Derbyshire* (1872).

## Bibliografio 
* *The Stately Homes of England* Jewitt, L. kaj Hall, S. C. (Philadelphia 1878) 2 vol.
* *The Ceramic Art of Great Britain'' (1878) de Llewellyn Jewitt.
* alia libro de Llewellyn Jewitt

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Winster Local History Group newsletter 12
* Winster Local History Group newsletter 21
* Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby 

Kategorio:Anglaj gravuristoj
Kategorio:Anglaj arkeologoj
Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby
2797 Teŭkro

**2797 Teŭkro** estas granda malhela troja asteroido de Jupitero.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell en la Konteo Coconino, apud Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de Teŭkro, filo de Telamono kaj greka batalinto je la Troja milito.

## Orbito 
Ĝi estas troja asteroido de Jupitero, orbitanta proksime de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero, en la tiel nomata Greka Tendaro.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Edward L. G. Bowell
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981
Tavolligno

[eta|183x183px|Tavolligno farita de [piceo.]]
eta|Stako kaj papero ŝmiritaj per gluo kaj aranĝitaj antaŭ malvarma premado
**Tavolligno** aŭ **krucplakaĵo** (ankaŭ alilingve **multiplex** aŭ **plywood**) estas lamelo, kio estas pretigita el almenaŭ tre pli maldikaj lignaj lameloj (tavoloj) helpe de gluo.
Ĝi konsistas el minimume tri lignaj tavoloj, kies aranĝo de la fibro estis kungluita en angulo de 90° kaj kunpresita. Per tio la materialecoj, kiuj dependas de la firbroaranĝo (ekzemple ŝvelado kaj malŝvelado) estas homogenigita trans la tuta plato. La konstruo de la plato kaj ties specifaj firmeco dependas de la maniero, nombro kaj aranĝo de la lignaj tavoloj. La tavoloj de la tavolligno povas esti el masivligno, furniroj, bastonoj kaj aliaj ligna materialo. Oni distingas
* bastontavolligno, ankaŭ nomata **lignaĵista plato**, konsistas el meza tavolo, farita el masivlignaj bastonoj aŭ furnirbastonoj.
* furnirtavolligno, ankaŭ nomata **furnirplato**, konsistas nur el nepara nombro de furniroj, kiuj esras simetrie al la meza tavolo kruce gluitaj. Plato pli ol 12&nbsp;mm dikeco kaj minimume kvin tavoloj havas la nomon Multipleks-plato.
* tabultavolligno, aŭ **kructavola ligno**, konsistas el pluraj kruce metitaj masivlignajn tabulojn.
* **Kunmetita tavolligno** konsistas el unu aŭ pluraj internaj tavoloj el aliaj materialoj, ekzemple plastaj tavoloj. Ili estas uzataj por izoli kontraŭ bruo. La eksteraj tavoloj konsistas el furniro.

## Historio 
Antaŭ 4 000 jaroj jam en Egiptio oni faris lignajn platojn el tavoloj. Poste la homoj forgesis la manieron. Nur jam en la mezo de la 19a jarcento ĝi estis remalkovrata. Ekde tiam la tavolligno fariĝas grava materialo de la lignometio, de la meblofarado kaj de la konstruo de veturiloj kaj flugmaŝinoj.

## Farado 
La sekigitaj lignotavolaoj estas kungluataj, kruce metataj unu super la alia kaj varmigata kaj presataj. Specialaj premiloj ebligas la produktado en iu ajn formo. Plej ofte oni uzas fagaj furniroj.

## Uzado 
eta|150ra|neĝŝovilo el tavolligno
Tavolligno taŭgas kiel materialo por eksteraj vandoj, tegmentaj subkonstrrúaĵoj, endomaj vandoj, pordoj ŝtuparoj, planktoj ktp. Ĝi taŭgas kiel materialo por mebloj. Kiam la plato devas esti kaj maldika kajelteni altan pezon, oni uzas tavollignajn platojn. Tavolligno estas kompare al lignera plato pli stabila kaj antaŭ ĉio formstabila. Krome tavolligno estas uzata en la konstruo de vetrutiloj kaj ŝipoj. Ĝi ankaŭ estas uzata por konstrui maketojn kaj muzikilojn.

## Ekonomia signifo 
Nur 1,5 % de la tuta produktado de lignomterialo estas tavollignoe. La sekva tabelo havas enhavas la produktokvanton de la diversaj landoj:

## Referencoj 
## Literaturo 
* André Wagenführ, Frieder Scholz: *Taschenbuch der Holztechnik.* Fachbuchverlag im Carl Hanser Verlag, Leipzig 2008; S.127–259. ISBN 978-3-446-22852-8.

## Vidu ankaŭ 
* tabulo
* Lignaĵmaterialo
* MDF-tabulo
* lignera plato

## Eksteraj ligiloj 
* Verband der Deutschen Holzwerkstoffindustrie e.&nbsp;V
* European Panel Federation (angla)
* Gesamtverband deutscher Holzhandel e.&nbsp;V. 
* Qualitätsgemeinschaft Sperrholz e.V.

Kategorio:Surfacoj
Kategorio:Lignoprilaboro
2798 Vergilio

**2798 Vergilio** estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la kunlaborado de la usona astronomo Tom Gehrels kaj la nederlandaj geedzoj kaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden.

Tom Gehrels fotis ĝin per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122&nbsp;cm) de la Observatorio de la Monto Palomar, (apud San-Diego), kaj sendis la  en Nederlandon, kie Ingrid kaj Cornelis van Houten ekzamenis ilin.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la romia poeto Vergilio (-70 – -19).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Malkovrita de Palomar–Leiden survey
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1960
Joseph Pickford

**Joseph PICKFORD** (baptita en 1734, mortinta en 1782) estis angla Arĥitekto, unu el la gvidaj provincaj arĥitektoj dum la regno de Georgo la 3-a.[eta|dekstra|Infanoj de Joseph Pickford pentritaj de [Joseph Wright of Derby]]

## Biografio 
Pickford naskiĝis en Warwickshire en 1734 sed li translokiĝis kiam infano al Londono kie lia patro mortis. La komenca trejnado de Pickford estis entreprenita de la ŝton-masonisto kaj skulptisto Joseph Pickford (lia onklo), en lia loko de Hyde Park (Londono). Pickford laboris kun sia onklo dum ĉirkaŭ dek jaroj, trejniĝante unue kiel masonisto kaj poste kiel arĥitekto. Pickford dum iu tempo havis oficejojn ambaŭ en Londono kaj Derby. La arĥitekto translokiĝis al Derby ĉirkaŭ la jaro 1760, kie li estis agento de Foremarke Hall, arĥitekto David Hiorne de Warwick.

Pickford multege laboris tra la tutaj Midlandaj provincoj de Anglio, precipe desegnante urbajn kaj kamparajn domojn en la Palladia stilo. Signifa nombro el liaj amikoj kaj klientoj estis membroj de la influa Luna Societo, inkluzive de la potisto Josiah Wedgwood, la pentristo Joseph Wright of Derby, kaj la inventistoj Matthew Boulton kaj John Whitehurst.

## Ĉefaj verkoj 
* "St Helen's House", King Street, Derby, Derbyshire (1766-1767) por John Gisbourne.
* "Hams Hall", Coleshill, Warwickshire por CB Adderely (1768, nun malkonstruita).
* "Etruria Hall", Stoke on Trent, Staffordshire por Josiah Wedgwood (1768-1770, nun entenas parton de hotelo).
* "St Mary's Church", Birmingham, West Midlands (1773-1774, nun malkonstruita).

## Galerio 

File:Sthelensh1.jpg|St. Helen's House
File:Out House in Chatsworth Estate - geograph.org.uk - 11642.jpg|Mill, Chatsworth, Derbyshire
File:Etruria Hall.jpg|Etruria Hall
File:Pickford expo.jpg|Domo de Pickford, Derby

## Referencoj 
## Fonto 
La ĉefa publikigita inform-fonto pri Pickford estas la libro de Edward Saunders, *Joseph Pickford of Derby A Georgian Architect* (Alan Sutton, 1993)

## Eksteraj ligiloj 
* Pickford's House Museum  - Oficiala retejo de Dom-muzeo de Pickford
* Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby 

Kategorio:Anglaj arkitektoj
Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby
Józef Tischner

**Józef Stanisław Tischner** (naskiĝis la 12-an de marto 1931 en Stary Sącz, mortis la 28-an de junio 2000 en Kraków) – pola katolika presbitero kaj filozofo.

## Juneco 
Infanecon pasigis en la vilaĝo Łopuszna, kie lia patro – Józef, estris lernejon, kaj la patrino – Weronika Chowaniec devenanta de Jurgów en Spiš, estis instruistino. Post fino de la 1-a Ĝeneralkleriga Liceo je la nomo de Seweryn Goszczyński en Nowy Targ en 1949 decidis eniri seminarion.

## Edukiteco 
Dum unu jaro studis juron ĉe Jagelona Universitato kaj poste en la jaroj 1950-1955 en Teologia Fakultato. Ankaŭ finis Superan Animzorgan Seminarion de Krakova Ĉefdiocezo. Sacerdote ordiniĝis junie 1955 en la katedrala baziliko de Vavelo.

En Varsovio studis plu en Fakultato de Kristana Filozofio ĉe Kristana Akademio de Katolika Teologio, kaj ekde 1957, en Fakultato Filozofi-Historia de Jagelona Universitato. Tie sub gvidado de Roman Ingarden en 1959 magistriĝas, kaj en 1963 doktoriĝas pri *Transcenda egoo en la filozofio de Edmund Husserl*. Aŭtune 1968 la unuan fojon ekveturis eksterlanden al Loveno, por unujara stipendio. Rezulte de tio verkis laboraĵon *Studoj pri konsci-teorio (Fenomenologio de egoa konscio)*, surbaze de kiu habilitiĝis en 1974 ĉe Akademio de Katolika Teologio.

De 1982 estis kelkfoje dekano de Filozofia Fakultato de Papa Akademio Teologia (nun Papa Universitato de Johano Paŭlo la 2-a). Elektita rektoro, pro animzorgaj taskoj, rifuzis la funkcion. Plurjara prezidanto de la Viena Instituto de Sciencoj pri Homo. Ricevis honoran doktorecon de Lodza Universitato kaj de Supera Lernejo Pedagogia en Krakovo. Lekciis en la krakova Ŝtata Supera Teatra Lernejo (PWST), kie komence de 1980 monografie lekciis pri *Filozofio de dramo*. Membro de Collegium Invisibile.

## Filozofiaj vidpunktoj 
**Ligoj kun Solidareco**

En 1980 entreprenis pli vastan publicistan agadon. Oktobra prediko sur la Vavelo dum meso por gvidantaro de sindikatoj iĝis komenco de serio da tekstoj publikigataj en *Tygodnik Powszechny* (Universala Semajnrevuo) kaj poste eldonitaj kiel *Etiko de Solidareco* (1981), kie disvolvis pripenson pri la etika dimensio de tiutempaj eventoj. De tiu ĉi momento estis ĝenerale konsiderata kiel kapelano (militpastro) de "Solidareco". Lia prediko dum la 1-a Kunveno de Solidareco iĝis oficiala dokumento. En sia liturgia prediko la papo Johano Paŭlo la 2-a en 1987 en Gdańsk citis tekstojn de pastro Tischner, kiuj plej bone atestis la veron pri "Solidareco".

## Vidu ankaŭ 
* Personismo
* Homo sovieticus

Kategorio:Polaj romkatolikaj pastroj
Kategorio:Polaj filozofoj
Kategorio:Katolikaj filozofoj
Kategorio:Katolikaj verkistoj
Kategorio:Polaj romkatolikoj
Vapora motorvagono

[eta|Vapora motorvagono [ÖLEG C|ÖLEG C 201 de 1880]]
[eta|Vapora motorvagono [kkStB 1.0]]
[eta|Vapora motorvagono de fabriko Esslingen, de frua svisa [Uerikon - Bauma fervojo UeBB, hodiaŭ parto de DVZO, la vapora motorvagono estas parto de Fondaĵo historia heredaĵo de SBB, en servo pro speciala historia vojaĝoj]]
[eta|Tre speciala vapora motorvagono estis la [Bayerischer MCi|duobla etaĝo vapora motorvagono de fabriko Krauss de 1882 por la (germana) reĝa bavara stxata fervojo (Königlich Bayerische Staatsbahn)]]
[eta|Dentrada sistemo Locher - vapora motorvagono Numero 10 de [Pilato-fervojo (Svisujo), konstrua jaro 1900, Fabriko: SLM Svisa lokomotivaj- kaj maŝinaj fabriko, Vinterturo, teĥnika datenoj: povo 54 kilovatoj (73 ĉevalpovoj PS), vida pezo 7,6 tunoj, relo: 800mm. En germana muzeo, transporta centro, Munkeno, Halo II, (inventara-Numero 1976-73)]]

**Vapora motorvagono** estas kombino de vaporlokomotiveta parto kaj vagona parto en fervoja vagono, aŭ ankaŭ kun nomo: **Lokomotivovagono**.

En la frua tempo oni parolis pri vaporvagono. Hodiaŭ oni konstruas la motorvagonon nome Dizela lokomotiva vagono, sed ankaŭ longaj trenoj en formo de motorvagonoj kun elektra aŭ Dizela trakcio.

## Historio 
Ankaŭ en la frua historio de fervojo oni provis kunigi lokomotivon kaj vagonon en sola veturilo pri malgranda kosto por malgranda amaso de personoj. Sed la provoj ne estis tre bonaj, oni ne havis sufiĉan povon kaj oni havis problemojn pri Vaporkaldrono.

## La vapora motorvagono de Uerikon-Bauma-Bahn 
La vapora motorvagono de Uerikon-Bauma-Bahn de germana fabriko Esslingen estas ofte funkcianta en Svisujo kun la vaporfervoja asocio zuriĥa supralando DVZO (en germana lingvo:* Dampfbahn-Verein Zürcher Oberland DVZO* )

## Vidu ankaŭ 
* [(bagaĝo(https://eo.wikipedia.org/wiki/baga%C4%9Do))- Lokomotivo; (pakaĵo - Lokomotivo), en germana lingvo]
* Vaporlokomotivo

## Eksteraj ligiloj 
* [vaporgrupo Zuriĥo; asocio ekde jaro 2005(https://eo.wikipedia.org/wiki/2005) - SBB-vaporlokomotivestroj, revizio de lokomotivoj kaj de la vaporvagono]
* DVZO germane, france, angle; oficiala retejo de la vaporfervoja asocio zuriĥa supralando DVZO, Svisujo


Kategorio:Fervojo