open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vácduka

**Vácduka** [vAcduka] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Vác.
eta|120ra|maldekstre|Blazono de Vácduka
eta|Nobeldomo en Vácduka
eta|Aerfoto pri Vácduka

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 8&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1010
* Poŝtkodo: 2167
* Telefonprefikso: 27

## Situo 
Vácduka situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Aszód-Vác. La lasta urbo troviĝas je 7, Szob je 38, Budapeŝto je 40 km-oj.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1295 en formo *Duka*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Baroka preĝejo en 1738 konstruiĝis, apude troviĝas kapelo. La fervojo en 1906, la vilaĝdomo en 1967 ekfunkciis.

Vidindaĵoj estas kastelo de **Brunszvik** kaj nobeldomoj de Serényi [ŝerEnji] kaj de Latinovics-Bottlik.

## Famuloj 
* en Vácduka naskiĝis pentristo Lajos Somlai
* en tiam nomata Duka mortis Teréz Brunszvik (fondinto de la unua hungara infanĝardeno)

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Nikolaj Rezanov

**Nikolaj REZANOV** (, Nikolaj Petroviĉ Rezanov; naskiĝis la 28-an de marto 1764 en Sankt-Peterburgo, Rusia Imperio; mortis la 1-an de marto 1807 en Krasnojarsk) estis rusa politikisto kaj unu el la fondintoj de la Rusia-amerika kompanio.

## Vivo 
Nikolaj Rezanov devenis el nobela familio el la regiono de Smolensk, iĝis leŭtenanto kaj poste sekretariestro en la civila departemento kaj estro de la ĉefa ofico de la rusa Amerikkompanio.

En 1804 li iĝis la unua rusa ambasadoro en Japanio.

En 1803 li instigis la unuan rusan provon ĉirkaŭveli la mondon kaj partoprenis ĝin, gvidinte ĝin ĝis Kamĉatko.

En la jaro 1806 li veturis al Kalifornio, kie li starigis ligojn inter la rusa Amerikkompanio kaj la hispanaj koloniistoj. Revenonte al Sankt-Peterburgo li malvarmumiĝis kaj mortis en la urbo Krasnojarsk en Siberio.

Kategorio:Viroj
Kategorio:Rusiaj diplomatoj
Kategorio:Rusiaj ambasadoroj en Japanio
Kategorio:Rusiaj entreprenistoj
Kategorio:Rusiaj politikistoj
Kategorio:Rusiaj orientalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo
Kategorio:Naskiĝintoj en 1764
Kategorio:Mortintoj en 1807
Peplomo

eta|Blanka peplomo
**Peplomo** (fr: *couette*, en: *duvet*) estas (ofte trastebita) vata aŭ pluma plumono. Ĝi estas uzata sur la matraco aŭ sub la litkovrilo, kiam tiu lasta povas esti pli ornama (stebkovrilo). Ĝia ĉefa celo estas havigi varmon dum la dormado aŭ kuŝado.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Plumono
* Futono
* Kuseno
* Lanugo
* Matraco
* Flikaĵo
* Pecokudraĵo (*Patchwork*)

Kategorio:Lito
Acsa

**Acsa** [aĉa] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Vác.

## Bazaj informoj
* Areo: 27&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1570
* Poŝtkodo: 2683
* Telefonprefikso: 27

## Situo
Acsa situas en montaro Cserhát [ĉerhAt], laŭ trairaj flankovojoj, laŭ fervojo Aszód-Balassagyarmat. Aszód troviĝas 23, Vác 25, Balassagyarmat 36, Budapeŝto 59 km.

## Historio
Pli frue avaroj loĝis tie. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1341 laŭ tiama hungara ortografio *"Acha"*. Dum la mezepoko la regiono apartenis al familio Achay [aĉai]. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste slovakoj refondis ĝin. En 1910 loĝis en Acsa 1168 homoj, el tio 929 hungaroj, 239 slovakoj.

## Vidindaĵoj
* baroka Kastelo de Acsa aŭ Kastelo de Prónay (prOnai) en 1775
* Kastelo de Acsaújlak en rando de Acsa, nuntempa hotelo
* romkatolika baroka Preĝejo Ĉieliro de Maria (Acsa) kun restintaj partoj el la mezepoko

## Famuloj
* En Acsa naskiĝis:
** kirurgo János Horányi
** politikisto Sándor Prónay.
* En Acsa mortis Dezső Prónay, politikisto.

## Famaj nomportantoj 
* László Acsay
* Tihamér Acsay
Madagaskara turto

La **Madagaskara turto** (*Nesoenas picturata*, iam *Streptopelia picturata*) estas afrotropisa specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu enhavas turtojn kaj kolombojn. Ĝi estas tipa specio ene de la genro *Nesoenas*.

Ĝi troviĝas en insuloj de okcidenta Hinda Oceano, nome Brita Hindoceana Teritorio, Komoroj, Madagaskaro, Maŭricio, Majoto, Reunio kaj Sejŝeloj.

## Taksonomio
La birdo havas kelkajn subspeciojn. La Rodrigesa turto, formortinta sed iom enigma taksono el Rodrigeso en la Maskarenoj, estis dum iom da tempo supozita alia subspecio de *N. picturata*, sed nuntempe ĝi estas ĝenerale konsiderata aparta specio (*N. rodericanus*).

La Rozkolora turto (*N. mayeri*) estas lia plej proksima vivanta parenco, kaj kune ili formas apartan genlinion kaj disde la tipaj kolomboj (*Columba*) kaj disde la tipaj turtoj (*Streptopelia*), iom pli proksima al tiuj lastaj. Konsekvence, ĉu la du specioj estis metitaj en *Streptopelia*, ĉu - ĉar estas probable la plej taŭgaj solvo nuntempe - apartigitaj kiel *Nesoenas*. Tiu ĉi specio estis iam foje metitaj en monotipan genron *Homopelia*. Kvankam tio ne estas tute malprava, se la Rodrigesa populacio estas metita en *Homopelia* kaj *Nesoenas* estas ankaŭ konsiderata diferenca, ĝi plej probable estu konsiderata disigitaj fare de modernaj fakuloj.

## Aspekto 
eta|maldekstre|Ovo de *Nesoenas picturata*.
Temas pri grizeca kolombo, pli blugriza en kapo kaj dorso, kaj pli viola en ŝultroj kaj brusto, kiu nuanciĝas al bruneca, pli malhela en ventro. Estas ruĝeca okulringo, kaj hela beko (poli malhela en bazo) kun akra pinto subenkurba de supra makzelo. 

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Nesoenas picturata. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 24a de Julio 2007.

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Ruĝa turto

La **Ruĝa turto** (*Streptopelia tranquebarica*), konata ankaŭ kiel **Ruĝa kolumturto**, estas eta membro de la genro de turtoj ene de la familio de birdoj Kolombedoj kiu estas loĝanto kaj reproduktanto en tropikoj de Suda Azio.

## Aspekto 
eta|maldekstre|220ra|
eta|maldekstre|220ra|Novotel - Bangkoko.
[eta|maldekstre|220ra|Masklo, Reĝa Palaco Bang Pa-In, [Tajlando.]]
Ĝi havas tipan aspekton de turtoj kun duona kolumringo nigra en nuko. La dorso estas pli ruĝeca ol la kapo, kiu estas pli blugriza. La ino estas simila, sed pli rozkolora ĝenerale. 

La Ruĝa turto estas estas relative malgranda specio, kun longo de 20.5–23 cm kaj pezo de ĉirkaŭ 104 g.

## Taksonomio
La Ruĝa turto estis formale priskribita fare de la franca natursciencisto Johann Hermann en 1804 kiu havigis la dunoman nomon *Columba tranquebarica*. La specia epiteto devenas el la urbo Tranquebar, nun Tharangambadi, en la Koromandela Marbordo en Suda Barato. La ruĝa turto estas nun metita en la genron *Streptopelia*, kiu estis enkondukita en 1855 fare de la franca ornitologo Charles Lucien Bonaparte. La genronomo devenas al la antikva greka *streptos* kun la signigo "kolumo" kaj *peleia* kun la signifo "kolombo".

Oni agnoskis du subspeciojn, nome la jenaj:
* *S. t. humilis* (Temminck, 1824) – orienta Nepalo, nordorienta Barato kaj nordorienta Tibeto ĝis norda Ĉinio kaj Filipinoj
* *S. t. tranquebarica* (Hermann, 1804) – Pakistano, duoninsula Barato, okcidenta Nepalo

## Fontoj 
*  Ne minacata

## Referencoj 
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Vinturto

La **Vinturto** (*Streptopelia vinacea*) estas membro de la birda familio de Kolombedoj kiu enhavas turtojn kaj kolombojn. Tiu ĉi estas disvastigata loĝanto kaj reproduktanto en zono tra la tuta kontinento Afriko ĝuste sude de Saharo.

Tiu ĉi specio estas abunda en arbustejoj kaj savanoj. Ĝi konstruas neston el bastonetoj en arbo, often en akacio, kie la ino demetas du blankajn ovojn. La flugo estas rapida, kun regula flugilfrapado kaj eventuala vipaĵo kio estas karaktera de kolomboj ĝenerale. 

eta|maldekstre|220ra|
La Vinturto estas eta, fortika turto, tipe 25 cm longa. Dorso, flugiloj kaj vosto estas helbrunaj. Dumfluge tiu birdo montras nigrecajn subflugilojn. La kapo kaj la supraj partoj estas helrozgrizecaj, kaj en nuko estas nigra makulo bordita je blanko. La kruroj estas ruĝaj kaj estas blanko en vosto. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli senkoloraj ol plenkreskuloj. La voĉo estas rapida *kuu-ku-ku-kuu*.

La Vinturto manĝas herbosemojn, granojn kaj aliajn vegetalojn. Ili estas tre surteremaj, kaj plej ofte ili nutras sin surgrunde. 

Malkiel aliaj specioj de la sama genro, ili estas tre gregemaj kaj ofte nutras sin laŭ grandaj grupoj ofte kun aliaj specioj de turtoj.

## Referencoj 
*  Ne minacata
* *Birds of The Gambia* de Barlow, Wacher kaj Disley, ISBN 1-873403-32-1

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Monitoro

**Monitoro** povas rilati al:

*Monitoro: ia studento aŭ lernanto, kiu helpas instruiston kaj aliajn pli novajn aŭ malpli spertajn lernantojn.
*Monitoro: alia nomo por la reptilia genro varano (*varanus*).
*Monitoro: tipo de kirasita batalŝipo.
*Monitoro: komputila aparato, kiu vidigas la informon sur ekrano.
Püspökhatvan

**Püspökhatvan** (Puŝpokhatvan) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Hungario**, en departemento Pest, en subregiono Vác. La nomo signifas episkopo-sesdek. La nomo signifas tion, ke proksime estas urbo Hatvan (=sesdek).

## Bazaj informoj 
* Areo: 25&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1540
* Poŝtkodo: 2682
* Telefonprefikso: 27

## Situo 
Püspökhatvan situas en monto Cserhát (ĉerhAt), laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Aszód-Balassagyarmat.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1462. Laŭ la nomo ĝi estis episkopa bieno. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste slovakoj kaj germanoj refondis ĝin.

Vidindaĵo estas katolika preĝejo omaĝe al Sankta Laŭrenco.

== Komunumoj pri *püspök* (=episkopo) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Monitoro (batalŝipo)

eta|dekstra|300px|USS Monitor, la unua monitoro de la mondo (1861).
**Monitoro** estas tipo de batalŝipo uzata de kelkaj mararmeoj dum la periodo de 1860 ĝis la Dua Mondmilito. La monitoroj de la 19-a jarcento estis kirasitaj batalŝipoj kun tureto, inspiritaj de la USS Monitor, usona ŝipo desegnita de John Ericsson (1803-1889), kiu agis dum la usona interna milito kaj do estis la unua monitoro de la mondo. Poste la termino monitoro servis kiel ĝenerala nomo por ia ajn ŝipo kun tureto. En la 20-a jarcento, la termino monitoro estis revivita por nomi kirasitajn bombopafilajn ŝipojn planitajn por malprofundaj zonoj, speciale tiuj de la Brita Reala Mararmeo.

Kategorio:Batalŝipoj
Izovolumena procezo

eta|200px|Izovolumena procezo en pV koordinatoj
[eta|350px|Izovolumenaj kurboj de [akvo kun akvovaporo en koordinatoj de entalpio kaj entropio.  Bluaj *v1* ... *v5* estas la izovolumenaj kurboj.  Nigra estas linio de saturiĝo.  Ruĝaj estas linioj de konstanta parto de seka vaporo.]]
**Izovolumena procezo** estas termodinamika procezo kiu konservas konstantan volumenon (*V=konstanto*), krom volumeno ĉiuj aliaj parametroj povas esti ŝanĝataj.

Dum izovolumena procezo ne estas laboro, la termodinamika sistemo povas interŝanĝi energion nur per fluo de varmo. El la unua leĝo de termodinamiko rezultas, ke ĉia varmo estas uzata por ŝanĝi internan energion. Ŝanĝon de interna energio oni povas kalkuli el:
:\Delta U = \int\limits_{T_1}^{T_2}{c_V dT}.

Izovolumenajn procezojn estas facile fari, ekz. (mal)hejti gason en fermita ujo, kiu havas dikajn rigidajn murojn.

## Izovolumena procezo pri ideala gaso 
En ideala gaso ĝia specifa varmokapacito estas konstanta, do
:\Delta U =  \int\limits_{T_1}^{T_2}{c_V dT}= c_V(T_2 - T_1) = c_V \Delta T \  .

### Leĝo de Gay-Lussac 
El la ekvacio de Clapeyron, oni facile deduktas la leĝon de Gay-Lussac, kiu asertas ke, por ideala gaso en fiksa volumeno, la premo estas proporcia al la temperaturo:

 {p \over T} = konst \  .

## Vidu ankaŭ 
* Izoprema procezo
* Izotemperatura procezo
* Izovarma procezo
* Ciklo de Carnot

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Termodinamikaj procesoj
Galgagyörk

**Galgagyörk** (galgadjork) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Hungario**, en departemento Pest, en subregiono Vác. **Galga** estas rojo alfluanta al rivero Zagyva.

* Areo: 15&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1080
* Poŝtkodo: 2681
* Telefonprefikso: 27

La vilaĝo situas en monto Cserhát (ĉerhAt), laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Aszód-Balassagyarmat.

Pli frue avaroj loĝis tie. La unua skriba mencio devenas el 1484. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste slovakoj refondis ĝin. La luterana baroka preĝejo kaj la baroka notariejo konstruiĝis en la 18-a j.c. Klasikisma kastelo de **Ibrányi** kaj nobeldomo de Kálnoky-Bedő konstruiĝis en la 19-a j.c. En 1828 nobeldomo de Tahy konstruiĝis, kiu nun estas vilaĝdomo kaj kulturdomo. La katolika kapelo trakonstruiĝis el garbejo en 1942. Fine la baptista preĝdomo konstruiĝis en 1958.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Sudafrika turto

La **Sudafrika turto** aŭ **Kolumturto** (*Streptopelia capicola*), konata ankaŭ kiel la **Kaboturto** aŭ **Duonkolumturto**, estas disvastigata kaj abunda birdo de la familio de Kolombedoj en arbustejoj, Savanoj, farmoj kaj arbaroj de suda kaj orienta Afriko.

## Aspekto 
eta|maldekstre|220ra|La plumarnuancoj estas pli malhelaj en la supraj partoj, dum la malsupra ventro kaj pugo estas blankaj.
eta|maldekstre|220ra|
eta|maldekstre|220ra|
La nomoj devenas unu el ties regiono (Kablando) kaj la aliaj pro nigra makulo en la nuko. La cetero de ties plumaro estas helbrungriza, kun pli malhela koloro en dorso. Ili havas blankajn pintojn fine de la vostoplumoj. Maskloj kaj inoj aspektas simile, sed la maskloj estas iom pli grandaj. Ili estas ofte ĉirkaŭ 27 aŭ 28&nbsp;cm longaj.

## Kutimoj 
Tiuj turtoj troviĝas plej ofte solaj aŭ laŭ paroj, kvankam ili formas grandajn arojn ĉirkaŭ manĝejoj aŭ trinkejoj, ofte eĉ de centoj da birdoj. Ili estas tre bruemaj en tiuj grupoj, ne nur pro la varieco de voĉoj kiujn ili faras la tutan tagon (kaj ofte eĉ dumnokte), sed ankaŭ ĉar ili ekflugas bruege pro rapida kaj regula flugilfrapado. La kutima alvoko estas rutineca kaj krieca kverado, “kuk-kuurr,” kiujn ili ripetas dek ĝis tridej fojojn. Ili havas alian pli klaran alvokon kio sonas kvazaŭ rido.

## Medio 
La Sudafrika turto ripozas en arbopintoj dumnokte kaj nutras sin surgrunde. Ili trinkas ĉefe frumatene. Ili manĝas ĉefe semojn, sed ankaŭ insektojn foje, ĉefe flugantajn formikojn. Kiam ili piediras surgrunde, ili movas sian kapon je ĉiu paŝo.

## Reproduktado 
Tiuj turtoj reproduktiĝas dum ĉiu sezono; ili konstruas feblajn nestojn en arboj aŭ inter radikoj inter branĉoj. La ino demetas du helkremajn ovojn je ĉiu demetado, kiu estas kovota dum 15 tagoj tage de la masklo kaj nokte de la ino. La idoj elnestiĝas post 14 tagoj, kaj plenkreskuloj pretas denove reproduktiĝi nur post unu semajno. Tamen la masklo plumanĝigas la idojn eĉ post kiam la novaj ovoj jam estas demetitaj.

## Fontoj 
*  Ne minacata specio

## Referencoj 
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Xkcd

[[Dosiero:Webcomic xkcd - Wikipedian protester - English.svg|eta|300ra|"Wikipedian Protester" (Vikipediista Protestanto).  Ŝildo tekstas "citaĵo bezonata"]]
eta|180ra|„Vikipediista Protestanto“. Ŝildo tekstas "citaĵo bezonata". 
eta|180ra
**xkcd** estas anglalingva retkomikso kreita de Randall MUNROE, diplomiĝinto de la Universitato Christopher Newport, kiu laboris kiel konstruentreprenisto por NASA.  Ĝi pretendas esti “retkomikso de romanco, sarkasmo, matematiko, kaj lingvo”.  La komikso ofte havas temojn pri scienco aŭ komputiko, kaj foje estas iom superrealisma.  Trovigeblas en xkcd multa da referencoj pri populara kaj “gika” kulturo.

Retejon aktualigas Randall trifoje semajne - lunde, merkrede kaj vendredo, je meznokto.

La komikso dissendiĝas kun krea komunaĵo permesilo, kiu rajtigas la dissendo de la bildoj, kondiĉe citi la aŭtoron, kaj ne profitas de la dissendo.  Tiu permesas neoficialajn tradukojn de la komikso.

## Eksteraj ligiloj
* xkcd.org - oficiala retpaĝo 
* xkcd.eu - neoficialaj tradukoj en Esperanto

Kategorio:Retkomiksoj
Kategorio:Bildliteraturo
Ekvacio de ideala gaso

La **ekvacio de ideala gaso**, nomata ankaŭ **ekvacio de Clapeyron** aŭ ** ekvacio de Mendelejev-Clapeyron** (laŭ la nomoj de ĥemiisto Dmitrij Mendelejev kaj fizikisto Clapeyron, kiuj la unuaj formulis ĝin en 1834), estas ekvacio de stato de ideala gaso, kiu kombinas premon, temperaturon kaj volumenon:
:pV=nRT \,
kie:
* p - premo,
* V - volumeno,
* n - nombro de moloj de gaso
* T - temperaturo T [K] = t [] + 273,15
* R - Universala gaskonstanto

Premisoj, laŭ kiuj eblas dedukti la ekvacion:
* gaso konsistas el libere moviĝantaj molekuloj.
* molekuloj kolizias inter si kaj kun interna surfaco de la ujo, en kiu ili estas.
* krom kolizioj ne ekzistas aliaj efikoj.
* la grandeco de individuaj molekuloj ne gravas.
* kolizioj estas ideale elastecaj.

## Vidu ankaŭ 
* Ekvacio de Clausius-Clapeyron

Kategorio:Gasoj
Kategorio:Ekvacioj de stato
Izotemperatura procezo

[eta|220px|Kelkaj izotemperaturaj kurboj (fakte [hiperboloj) de ideala gaso en P-V diagramo, la pli supraj pri la pli altaj temperaturoj.]]
[eta|230px|Izotemperatura procezo en P-V koordinatoj, la laboro W_{A-B} respondas al la flava [areo.]]

**Izotemperatura procezo** (aŭ izoterma procezo) estas termodinamika procezo en kiu temperaturo estas konstanta (\Delta T = 0 ). Ĉi tiu procezo okazas kutime kiam termodinamika sistemo havas kunaĵon el termika rezervujo, aŭ procezo estas tiel malrapida ke la temperaturo de tia sistemo ne ŝanĝas.

En izotemperatura procezo ekzistas funkcio de stato, de kiu ŝanĝo ekvacias al ŝanĝo de mekanika laboro. Ĉi tiu funkcio estas libera energio ( F = U - TS ).

## Izotemperatura procezo pri ideala gaso 
El ekvacio de Clapeyron estas:
:{ P \, V } =  \operatorname{konstanto} \,
kie:
* *P* - premo
* *V* - volumeno

Laboro kiun faras gaso ŝanĝante volumenon ekde *VA* ĝis *VB* estas:

:W_{A\to B}=\int\limits_{V_A}^{V_B}dW=\int\limits_{V_A}^{V_B}PdV

en izotemperatura procezo:

:W_{A\to B}=\int\limits_{V_A}^{V_B}PdV=\int\limits_{V_A}^{V_B}\frac{nRT}{V}dV=nRT\ln{\frac{V_B}{V_A}}= nRT\ln{\frac{P_A}{P_B}}

## Vidu ankaŭ 
* Izoprema procezo
* Izovarma procezo
* Izovolumena procezo
* Ciklo de Carnot

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Termodinamikaj procesoj
Meritmedalo de GEA

**Germana Esperanto-Asocio** per **meritmedalo** honorigas membrojn, kiuj grave antaŭenigis la Esperanto-movadon. 

De 1959 la distingitoj ricevis "honorbroĉon" (donaco de Felix Epstein, Hamburgo). De 1990 la distingitoj ricevis "medalon Zamenhof".

Jen listo de la honorigitoj

Kategorio:Medaloj
Kategorio:Esperanto-movado en Germanio
Malutopio

**Malutopio** aŭ **misutopio** aŭ **distopio** estas malbona, malfeliĉa utopio. Dum utopio havas filozofian aŭ literaturan vizion de iu estonta ideala socio, malutopio atentigas pri eventuala terura kaj malespera mondo.

Plejofte, tia kontraŭ-utopio estas sciencfikcia verko. La kontraŭ-utopian ĝenron famigis la romanoj *La plej bona el la mondoj* de Aldous Huxley, *1984* de George Orwell kaj *Ni* de Jevgenij Zamjatin.

Kvankam malutopioj okazas ĉu en proksima futuro, ĉu en malproksima futuro, ili ofte baziĝas sur *tiama* sciencfikcia ŝanĝiĝo: pensantaj robotoj, amasa gvatado, eksterteranoj, homa klonado, telepatio, sed tiuj ŝanĝiĝoj ofte estas postsekvoj de politikaj ŝanĝiĝoj: En *1984* la totalisma ŝtato uzas "tele-ekranojn" por kontroli la homojn. En *La Plej bona el la mondoj* oni uzas klonadon por fari "perfektajn" homojn.

## Romanoj 
* *Ni* (ruse: *Мы*) en 1920: En egalisma socio homoj loĝas en vitraj domoj.
* *La falo de la besto* (germane: *Des Tieres Fall*) en 1931: Usona negocisto konstruigas senspiritajn industriejojn tra la mondo.
* *La plej bona el la mondoj* (angle: *Brave New World*) en 1932: Ekonomio superas ĉion kaj scienco estas rimedo por regi la homaron.
* *1984* en 1948: En Britio post atombomba mondmilito en totalisma ŝtato kun trajtoj de stalinismo kaj naziismo, *Granda Frato* (angle: *Big Brother*) kontrolas ĉiun.
* *Atlaso ŝultrolevis* (angle: *Atlas Shrugged*) en 1957: Usono kie multaj el la plej elstaraj kaj sukcesaj industriistoj forlasas siajn laborojn kaj la nacion.
* *Tiu perfekta tago* (angle: *This Perfect Day*) de Ira Levin en 1970: En ĝia socio, feliĉo estas deviga. La centra komputilo ĉiam zorgas pri la vivo de la homoj; por ĉiu, ĝi elektas laboron, edz(in)on ktp.
* *Submetiĝo* (france: *Soumission*) de Michel Houellebecq en 2015: Pri la tuja estonteco de Francujo, kiam estos elektita prezidento de la Respubliko el islama politika partio en 2022.
* *Timo* (angle: *Fear*) de Bob Woodward en 2018: Pri koŝmara mondo, kie islamofobio kaj ksenofobio kondukas al la elekto de malprudenta kaj nekompetenta diktatoro en Usono, kies neraciaj politikoj estas entuziasme aplaŭdataj de ĉiuj el liaj sampartianoj.
* *La domo sen speguloj* (slovene: *Hiša brez ogledal*) de Simona Klemenčič en 2022: La nova glacepoko ne havas grandan efikon sur la elito. La edzino de la elstara politikisto rakontas al la leganto pri sia vivo en la nova, profunde kristana ŝtato, kaj pri sia fuĝo el tiu ŝtato, kiam ŝi malkovras, kion ŝi helpis krei.

## Filmoj 
* *1984*
* ''Logan's run*
* *Twelve Monkeys*
* *Battle Royale*
* *Gattaca
* *Brazil*
* *Fahrenheit 451*
* *Children of Men*
* *A Clockwork Orange
* *La insulo*
* *The Matrix*
* *Soylent Green*
* *THX 1138*
* *Blade Runner*
* *V for Vendetta*
* *Metropolis*
* *La Donanto''

## Referencoj kaj notoj 
Kategorio:Politika filozofio
*

Kategorio:Literaturaj temoj
Stadiono Jules-Deschaseaux

La **Stadiono Jules-Deschaseaux** estas plur-uza stadiono en Havro, Francio. Ĝi moderne estas uzata por piedpilkaj maĉoj. La stadiono povas enteni 16.400 homojn kaj estis konstruita en 1932. Dum la Futbala Mondpokalo de 1938, ĝi gastigis unu maĉon.
Kameruna turto

La **Kameruna turto** (*Streptopelia hypopyrrha*) estas eta turto, tio estas membro de la familio de birdoj Kolombedoj, kiu inkludas turtojn kaj kolombojn.
 
## Disvastiĝo 
Tiu afrotropisa birdo troviĝas dise en landoj de Afriko de la regiono de la Golfo de Gvineo nome en Kameruno, Gambio, Niĝerio, Senegalio kaj Togolando, krom en alia regiono en Ĉado kaj Sudano.

La Kameruna turto vivas en gamo da vivejoj, de marnivelo ĝis 1 200 m super marnivelo, precipe en arbarrandoj, arbarkovritaj interkrutejoj, galeriaj arbaroj, antaŭurbaj ĝardenoj kaj kamparo. Estas necerte ĉu la specio estas migranta, aŭ eble nomada, ĉar periodoj kiam la specio ĉeestas en neatenditaj lokoj povas simple reflekti malbonan ornitologian scion pri la areo.

## Aspekto
La Kameruna turto estas 30 ĝis 31 cm longa kaj pezas 147-187 g. Ĝi havas arĝentgrizan vizaĝon kaj blugrizan kapon, distingan malhelnigran makulon sur la ŝultro, kun rozkoloraj ventro kaj brusto kaj brunaj supraj partoj borderitaj per grizbrunaj. Inoj kaj junuloj estas pli palaj ol la maskloj.

## Referenco 
* BirdLife International 2004. Streptopelia hypopyrrha. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 24a de Julio 2007.

## Referencoj 
Kategorio:Streptopelia
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Insuloturto

La **Insuloturto** aŭ Filipina turto (kvankam estas alia Filipina turto) (*Streptopelia bitorquata*) estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu enhavas turtojn kaj kolombojn.

## Disvastiĝo 
Ĝi troviĝas en Guamo (kien la hispanoj enmetis ĝin en la 18-a jarcento el la Filipinoj, sia tiama kolonio), Indonezio, Malajzio, Nord-Marianoj kaj la Filipinoj.

Ties natura medio estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj malaltaj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj mangrovoj.

## Aspekto 
Temas pri tipa turto kun griza kapo kaj helgriza subvizaĝo kaj gorĝo. La dorso estas bruna kaj iom pli griza en centra dorso aŭ flugilplumoj. Ankaŭ la brusto estas bruna, sed iom pli rozkolora, kiel ĉe multaj aliaj turtoj. Ankaŭ kiel ĉe multaj aliaj turtoj tiu orientalisa specio montras nukan strion duoblan ĉefe nigran kaj ankaŭ brunan sube. La irizo estas ruĝoranĝa. La vosto estas nigra.

## Kutimoj 
Ili manĝas semojn kaj etajn fruktojn. Ili reproduktiĝas la tutan jaron. Ili konstruas feblan neston el bastonetoj en arbo aŭ arbusto. La ino demetas du ovojn, kiujn kovas ambaŭ gepatroj laŭvice dum 17 tagoj. Post eloviĝo la gepatroj manĝigas la idojn per kropolakto dum 1 aŭ 2 semajnoj. Poste tiuj jam manĝas kiel plenkreskuloj semojn kaj fruktetojn, sed eĉ post elnestiĝo ili ankoraŭ estos manĝigataj de la gepatroj. Kelkaj loĝantaroj de etaj insuloj kiel ĉe Guamo estis malpliitaj pro enmeto de serpentoj, kiuj manĝas ovojn kaj idojn.

## Vidu ankaŭ 
* Filipinaj humidaj arbaroj
* Sunda Lando

## Referenco 
BirdLife International 2004. Streptopelia bitorquata. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 24a de Julio 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* Anglalingva ejo pri Insuloturto 

## Referencoj 
Kategorio:Streptopelia
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Orientafrika turto

La **Orientafrika turto**, nomita ankaŭ *Blankaflugila turto* (*Streptopelia reichenowi*) estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu enhavas turtojn kaj kolombojn.

## Disvastiĝo 
Ĝi troviĝas en eta regiono de orienta Afriko (kaj de tie devenas la nomo) kaj pro tio oni povas konsideri la specion kiel endemion, nome de Etiopio, Kenjo kaj Somalio.
## Medio 
Ties natura medio estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj malaltaj arbaroj, subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbustejoj, plantejoj kaj urbaj areoj.

Ĝi estas minacata pro perdo de medio.
## Referenco 
* BirdLife International 2004. Streptopelia reichenowi. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 24a de Julio 2007.

Kategorio:Streptopelia
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Ubbergen

Dosiero:Loudspeaker.svg**Ubbergen** ()
estas vilaĝo kaj eksa municipo en la nederlanda provinco Gelderlando, kiu ekde la jaroj 2015 estas parto de nova municipo Berg en Dal. La loĝloko havis 9 378 loĝantojn (je la 1-a de julio 2006) kaj havas areon de 38,81 km² (de kiu 2,71&nbsp;km² estas akvo).

## Aliaj vilaĝ(et)oj 
Beek, Erlecom, Groenlanden, Kekerdom, Leuth (Ubbergen), Ooij, Persingen, Tiengeboden, kaj Wercheren.

[eta|maldekstra|260ra|Statuo de leganta [Nescio (Ronald Tolmans, 1991) ĉe la Rijksstraatweg en Ubbergen]]

## Vidu ankaŭ 
* Düffel

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Kategorio:Eksaj municipoj de Gelderlando
Kategorio:Berg en Dal
Filipina turto

La **Filipina turto** (kvankam estas alia Filipina turto, nome Insuloturto) (*Streptopelia dusumieri*) estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu enhavas turtojn kaj kolombojn. Ĝi estis iam konsiderata subspecio de la Insuloturto (*S. bitorquata*).

Tiu specio vivas en Filipinoj kie ĝi estas nomata surloke *bato-bato de collar*. Ĝi estis ankaŭ enmetita en Guam kaj Nord-Marianoj, kvankam la populacio de Guam estis ege malpliigita pro enmetitaj brunaj arboserpentoj. Ties naturaj habitatoj estas malfermaj herbejoj kaj agrikultura tero kun arboj kaj arbustaro. Tiu specio estas minacata kaj estas nun rara en sia indiĝena arealo pro interspecia konkurenco fare de la Punkteca turto kaj la Ruĝa turto.

## Priskribo kaj taksonomio 
EBird priskribas la birdon tiel "Bruneca kolombo kun mallonga kolumo de grandaj malhelaj skvamoj, griza kapo, kaj rozkolora ruĝeco sur la kolo kaj brusto. Indiĝena de Filipinoj, kie nun estas malkreskanta kaj malofta; sufiĉe ofta en enkondukita teritorio Gvamo kaj la Nord-Marianoj. Favoras malferman arbaron kaj randojn en sia indiĝena teritorio; ĝi estas ofta en enkondukitaj urboj kaj grandurboj. Ĝia voĉo estas laŭta, iom melankolia 'KUU-ku-KUU'."

Ĝi estis konsiderata samspecia kun la Sunda turto kiel parto de la specikomplekso de la Insuloturto. Ĝi diferencas en pli forta kontrasta nigrablanka vosto sed pli malforta kontrasto en la subvosto, pli pala kolumo kun verda nuanco kaj skvamoj kaj sen blanka bendo, rusta rozkolora plumaro, pli mallonga beko kaj malsama kanto.

Tiu specio estas monotipa kaj ne havas subspeciojn.

## Ekologio kaj kutimaro 
La dieto de tiu specio ankoraŭ devas esti amplekse studita sed oni supozas ke ĝi estas la sama kiel la Sunda turto kiu manĝas plejparte semojn kaj manĝas de la grundo. Ĝi estas tipe observita unuope aŭ en paroj.

Reprodukta sezono estas de marto ĝis majo. Nestoj estas 1 ĝis 7 metrojn de la grundo en branĉoj de malaltaj arboj ĉe maldensejoj, fiŝlagoj kaj mangrovoj. Nesto estas priskribita kiel tipa malforta kolombonesto konsistanta el malorde aranĝitaj branĉetoj. Ovodemetado estas de 2 ĝis 3 ovoj.

## Referencoj
Kategorio:Streptopelia
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Ruĝokula turto

La **Ruĝokula turto** (*Streptopelia semitorquata*) estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu enhavas turtojn kaj kolombojn.

## Disvastiĝo 
Ĝi estas disvastigata loĝanta kaj reproduktanta birdo en Afriko sude de Saharo en medioj kiuj ne estas dezertaj.

## Kutimoj 
Tiu ĉi specio estas komuna aŭ abunda ĉe akvo. Ĝi konstruas la neston el bastonetoj en arbo, ofte manglo, kaj tie la ino demetas du blankajn ovojn. La flugo estas rapida per regula flugilfrapo kaj eventuala vipado karaktera de kolomboj ĝenerale.

La Ruĝokula turto manĝas herbosemojn, granojn kaj aliajn vegetalojn. Ili estas tre surgrundemaj kaj plej ofte nutras sin surgrunde.

Kiel multaj aliaj specioj de tiu genro, ili ne estas tre gregemaj kaj ofte nutras sin solaj aŭ laŭ paroj.

## Aspekto 
eta|maldekstre|220ra|
La Ruĝokula turto estas grandeca, fortika turto, ĝis 34 cm longa. La dorso, flugiloj kaj vosto estas helbrunaj (dorso nur iomete pli malhela). La kapo, la kolo kaj subaj partoj estas rozkoloraj ĝis helgrizaj. Estas nigra makulstrio en la nuko bordita je helo. La kruroj kaj ringo de nuda haŭto ĉirkaŭ la okulo estas ruĝaj kaj de tie la nomo.

Dumfluge la specio montras nigrecajn flugilplumojn. La voĉo estas laŭta '*duu-duu-du-du*.

Ambaŭ seksoj estas similaj, sed nematuruloj estas pli senkoloraj ol plenkreskuloj kaj havas skvamojn en la korpoplumoj.

## Fontoj 
*  Ne minacata
* *Birds of The Gambia* de Barlow, Wacher kaj Disley. ISBN 1-873403-32-1

## Referencoj 
Kategorio:Streptopelia
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Ben Folds

**Benjamin Scott FOLDS** (naskiĝinta en Norda Karolino, Usono, la 12-an de septembro 1966) estas usona kantisto. Lia antaŭa grupo estis Ben Folds Five.

## Diskografio 
* Rockin' the Suburbs (2001)
* Speed Graphic (EP, 2003)
* Sunny 16 (EP, 2003)
* Super D (EP, 2004)
* Songs for Silverman (2005)
* Way to Normal (2008)
* What Matters Most (2023)
* Sleigher (2024)

Kategorio:Usonaj kantistoj
-ad-

La esperantlingva sufikso "-ad-" aldonatas al vortradikoj por indiki pri daŭra aŭ ripeta ago. La koncerna vortradiko en sia verba formo do jam devas havi agan signifon, kies daŭro per aldono de la sufikso iĝas pli longtempa aŭ iĝas ripeta, plurfoja.

## Ekzemploj 
* "Uzado" fontas el la verbo "uzi" kaj la substantivo "uzo" kaj havas la signifon de longtempa aŭ regula uzo.
* "Vizitadi" fontas el la verbo "viziti" kaj signifas "ofte aŭ regule viziti".
* "Marteladi" fontas el la substantivo "martelo" (ilo) kaj ties verbigo "marteli" (labori per martelo) kaj signifas "longtempe aŭ regule labori per martelo".
* "Malfruadi" fontas el la substantivo "malfruo" (eco) kaj ties verbigo "malfrui" (fari ion malfrue) kaj signifas "ofte aŭ regule fari ion malfrue".

## Eksteraj ligiloj 
* Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko (PMEG) pri la afikso -ad-

Kategorio:Sufiksoj en Esperanto
-aĵ-

La esperantlingva sufikso "-aĵ-" aldonatas al vortradikoj por indiki pri konkreta afero. Plej ofte oni uzas la afikson post vortoj kun eca signifo, kaj la rezulta substantivo esprimas objekton aparte karakterizitan per tiu eco (vidu la unuan ekzemplon). Tamen ankaŭ el vortoj kun aga signifo, kies baza formo kutime estas verbo (dua ekzemplo), aŭ el aliaj vortoj (tria ekzemplo) per aldono de la postafikso povas fariĝi konkretigita objekto, aparta kategorio de tio estas objekto, kiu per aldono de -aĵ- fariĝas homa manĝaĵo (kvara ekzemplo).

## Ekzemploj 
* "Novaĵo" estas io aparte nova (eco), do afero ĵus aperinta, io ĵus okazinta.
* "Kreskaĵo" estas io, kio kreskas (ago), en praktika lingvouzo ofte planto, sed ankaŭ povas temi pri iu alia kreskanta vivaĵo.
* "Lignaĵo" estas iu objekto farita el ligno.
* La koko per kuirado povas fariĝi *kok**aĵ**o*, do io manĝebla el koka viando, kaj el glacio *glaci**aĵ**o*, do io dolĉa kaj manĝebla el glacieca kremo.

## Eksteraj ligiloj 
* Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko (PMEG) pri la afikso -aĵ-

Kategorio:Sufiksoj en Esperanto
La vivo estas aliloke

**La vivo estas aliloke** (ĉeĥe: *Život je jinde*) estas romano de ĉeĥa verkisto Milano Kunderao eldonita en 1973.

La okazejo por la romano estas Ĉeĥoslovakio antaŭ, dum, kaj post la Dua Mondmilito, kaj rakontas la historion de Jaromil, rolulo kiu dediĉas sian vivon al poezio.

Kategorio:Romanoj
Kategorio:Ĉeĥaj romanoj
Sanctus

**Sanctus** (lat. „sankta“) estas la kapvorto de meskanto ene de la roma liturgio. Krome ĝi estas ero de la Te Deum kaj estas ankaŭ uzata kiel nomo de parto de la ordinariumo. La Sanctus (en la popola lingvo) estas ankaŭ parto de la ortodoksa liturgio kaj de la lutera komunidiservo. Ĝi apartenas al la plej aĝa konstanto de la kristana diservo kaj kiun kantas ĉiuj kredantoj aŭ la ĥoro komence de la komunia alta preĝo (post la prefaco – en la lutera diservo tuj antaŭ la Enmetaj Vortoj). Komponistoj el ĉiuj epokoj muzikigis ĝin.

La teksto kunmetiĝas el la aklamado de la anĝelo en la vokiteca vizio de la profeto Jesaja (Jes 6|3) samkiel mesia salutvoko el Ps 118 / Mt 21|9 , kiu ĉi tie estas referencata sur la eŭkarista ĉeesto de Kristo.

## Teksto de la Sanctus 
maldekstra|230ra|eta|Sanctus 11 - Dimanĉoj de ordinaraj tempoj

  Sankta, sankta, sankta estas la Sinjoro, Dio de legiaro.
  Plenas de Via gloro la ĉielo kaj la tero.
  Hosana en la altoj.
  Benata, kiu venas en la nomo de la Sinjoro.
  Hosana en la altoj.

En la lutera meso en la Selbständige Evangelisch-Lutherische Kirche (Memstara Lutera Eklezio) enestas eta Mariana aldonaĵo.

Sankta, sankta, sankta estas la Sinjoro, Dio de legiaro.
  Plenas de Via gloro la ĉielo kaj la tero.
  Hosana en la altoj.
  Benata estu la filo de Maria, kiu venas en la nomo de la Sinjoro.
 Hosana en la altoj.

## Aŭdekzemplo meso en G-maĵoro de Franz Schubert 
* *Sanctus*
* *Benedictus*

## Vidu ankaŭ 
* Trisagion
* Sankt
* Kyrie
* Gloria
* Credo
* Agnus Dei
* Proprium

Kategorio:Gregoria ĉanto
Kategorio:Eklezia muziko
Miĥail Abramoviĉ Popov

**Miĥail Abramoviĉ POPOV** (, 1753 — 8-a de septembro 1811) estis un rusa komercisto kaj politikisto, la unua urbestro de Permjo.

Miĥail Abramoviĉ Popov naskiĝis en la jaro 1753 en la familio de Ĉerdinjan negocisto Abram POPOV kaj lia edzino Praskovija Ivanovna VEREŜĈAGINA. Li havis frato Pjotr kaj fratino Dominika. En 1764 lia patro transiĝis en Kunguron.

Kiam en la jaro 1871 Permja voktujo estis fondita, Popov alvenis en Permjon kaj estis elektita urbestro, obteninte 29 voĉoj (lia konkuranto Fjodor Jefimoviĉ BIKOV obtenis 14 voĉoj). Li okupis la ofico de urbestro de la 18-a de oktobro 1781 ĝis la 18-a de oktobro 1784 kaj de la 1793 ĝis la 1796. Li mortis la 8-a de septembro 1811 kaj estis entombigita en Jegoŝiĥa tombejo.

## Referencoj
Kategorio:Rusiaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1753
Kategorio:Mortintoj en 1811
Miĥail Popov

**Miĥail Popov**:
* Miĥail Abramoviĉ Popov, rusa komercisto kaj politikisto;
* Mikelo (Miĥail) T. Popov, ukraina esperantisto.
Adiabata procezo

**Adiabata procezo** estas termodinamika procezo kiu ne ŝanĝas varmo (\Delta Q = 0) el ĉirkaŭaĵo kaj ĉiaj energio estas ŝanĝata kiel laboro. En adiabata procezo ŝanĝiĝas ĉiuj termodinamikaj parametroj kiel premo, temperaturo, volumeno, interna energio, entropio, entalpio kaj aliaj. El la unua leĝo de termodinamiko rezultas:

:\Delta U = \Delta W = \int {p} {dV} \ .

## Adiabata procezo en ideala gaso 
[eta|dekstre|340px|Adiabata procezo en p-V [diagramo. La areo sub la blua adiabato permesas taksi la laboron W.]]
Ĉar ne estas ŝanĝo de varmo (pro tio, oni foje nomas ĝin **izovarma procezo**) dum kresko de premo ankaŭ kreskas temperaturo. Sed premo kreskas tiam kreskas temperaturo, do por priskribi procezon estas formulo (leĝo de Poisson):

:  p V^{\kappa} = \operatorname{const} \qquad 
kie p estas la premo, V la volumeno, kaj
: \kappa = \frac{c _{p} }{ c _{v} } = \frac{\alpha + 1}{\alpha} 
estas la **adiabata eksponento**, k.e. la proporcio de la specifa varmokapacito ĉe fiksa volumeno al la specifa varmo ĉe fiksa premo.

Por ideala unuatoma gaso (kiel unuatoma hidrogeno en la universo),  \kappa = 5/3 = 1,666; dum por duatoma gaso (kiel nitrogeno aŭ oksigeno, la precipaj komponantoj de aero),  \kappa = 7/5 = 1,4 .

Adiabata procezo komenciĝas en stato **A** kaj finiĝas en stato **B**, do:

: p_A V_A^{\kappa} = p_B V_B^{\kappa} 

kun uzo de ekvacio de Clapeyron rezultas:

: {T_A \over T_B} = \left({V_B \over V_A} \right)^{\kappa - 1} 
: {T_A \over T_B} = \left({p_A \over p_B} \right)^{ \kappa -1 \over \kappa} 

## Vidu ankaŭ 
* Izoprema procezo
* Izotemperatura procezo
* Izovolumena procezo
* Ciklo de Carnot
* Politropa procezo

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga prezento de adiabata procezo
* Helpilo por kalkuli adiabatan procezon en HyperPhysics Encyclopaedia

Kategorio:Termodinamikaj procesoj
Püspökszilágy

**Püspökszilágy** (puŝpoksilAdj) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Hungario**, en departemento Pest, en subregiono Vác. Püspök estas episkopo.

* Areo: 25&nbsp;km²
* Loĝantaro: 710
* Poŝtkodo: 2166
* Telefonprefikso: 27

La vilaĝo situas en monto Cserhát (ĉerhAt), laŭ traira flankovojo. La komunumo troviĝas inter arbaro (kverkaro, ulmaro).

Dum la historio la vilaĝo apartenis al episkopo de Vác, ĝi estis viva dum la turkoj. En 1914 novgotika katolika preĝejo konstruiĝis, kiu estis la 3-a, la pli fruaj dum la historio ruiniĝis. En 1928 vilaĝdomo de konstruiĝis. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj el la episkopa bieno. En 1947 baptista preĝdomo, en 1971 kulturdomo konstruiĝis.

Apud la vilaĝo tenejo pri radiadaĵoj troviĝas.

== Komunumoj pri *püspök* (=episkopo) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kisnémedi

**Kisnémedi** (kiŝnEmedi) estas malgranda vilaĝeto kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono **Meza Hungario**, en departemento Pest, en subregiono de Vác. La loknomo signifas: etgermano iomete en erara formo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 14&nbsp;km²
* Loĝantaro: 700
* Poŝtkodo: 2165
* Telefonprefikso: 27

## Situo 
Kisnémedi situas en monto Cserhát (ĉerhAt), laŭ traira flankovojo. Fervojo inter (Aszód kaj Vác preteriras.

## Historio 
La komunumo estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua skriba mencio devenas el 1334. Dum la turka erao la vilaĝo pluvivis. Inter Püspökszilágy kaj Kisnémedi tenejo pri radiadaĵoj troviĝas.

## Vidindaĵoj 
* nobeldomo de Gasztonyi [gastonji] el la 18-a jarcento
* romkatolika preĝejo de 1940

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Popov

**Popov** povas esti:
;familia nomo de personoj:
* Aristo Popov, bulgara esperantisto;
* Miĥail Abramoviĉ Popov, rusa komercisto kaj politikisto;
* Mikelo (Miĥail) T. Popov, ukraina esperantisto.
* Olego Popov (1930-2016), rusa cirka klaŭno
* Aleksandro Popov (1840-1881), rusa kemiisto kaj disĉiplo de Butlerov
* Aleksander Stepanoviĉ Popov (1859-1905), rusa fizikisto, inventisto de radio.
* Aleksandro Popov (1820-1877), rusa historiisto
* Aleksandro Popov (1815-1878), rusa matematikisto

;geografia nomo
* Popov (Jáchymov), antaŭe *Pfaffengrün* – municipo pereinta post la dua mondmilito
* Popov (Štítná nad Vláří-Popov) – parto de municipo Štítná nad Vláří-Popov en distrikto Zlín
* Popov (Kostelec) – parto de municipo Kostelec en distrikto Tachov
Váchartyán

**Váchartyán** [vAchartjAn] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Vác. Ŝajnas, hartyán estas la praa hungara horka (=moŝto).
eta|maldekstre|Unu el la kasteloj en Váchartyán
eta|Katolika preĝejo

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 12&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1700
* Poŝtkodo: 2164
* Telefonprefikso: 27

## Situo 
Váchartyán situas laŭ traira flankovojo kaj laŭ fervojo inter Aszód kaj Vác.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko, poste avaroj alvenis. Dum la turka erao la vilaĝo senhomoĝis, poste alvenis hungaroj kaj slovakoj. La copfa kalvinana preĝejo en 1785 konstruiĝis. Kastelo de Rudnai en 1882 konstruiĝis, en la kastelo de Gosztonyi (gostonji) kulturdomo funkcias. En 1949 **Ruĝa Pugno**, en 1951 **Konstitucio** kolĥozoj formiĝis.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Stefano la 1-a (Váchartyán)
* kalvinana preĝejo
* 2 kasteloj

## Famuloj 
En Váchartyán mortis Pálné Veres, fondinto de la hungara virina edukado.
Afrika plorturto

La **Afrika plorturto** (*Streptopelia decipiens*) estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu enhavas turtojn kaj kolombojn.

## Disvastiĝo 
eta|maldekstre|220ra|
eta|maldekstre|220ra|
Ĝi estas disvastigata loĝanta kaj reproduktanta birdo en Afriko sude de Saharo. Spite sian nomon, ĝi ne estas proksima parenco de la specio de Norda Ameriko nome Plorturto, *Zenaida macroura*.

## Kutimoj 
Tiu ĉi specio estas komuna aŭ abunda ĉe akvo. Ĝi konstruas la neston el bastonetoj en arbo, ofte manglo, kaj tie la ino demetas du blankajn ovojn. La flugo estas rapida per regula flugilfrapo kaj eventuala vipado karaktera de kolomboj ĝenerale.

La Afrika plorturto manĝas herbosemojn, granojn kaj aliajn vegetalojn. Ili estas tre surgrundemaj kaj plej ofte nutras sin surgrunde.

Malkiel multaj aliaj specioj de tiu genro, ili estas tre gregemaj kaj ofte nutras sin laŭ grupoj. Ili miksiĝas pace ankaŭ kun aliaj specioj de turtoj.

## Aspekto 
La Afrika plorturto estas grandeca, fortika turto, ĝis 31cm longa. La dorso, flugiloj kaj vosto estas helbrunaj. La kapo estas griza kaj la kolo kaj subaj partoj estas el rozkoloro ĝis helgriza, ĉefe ĉe ventro. Estas nigra makulstrio en la nuko iom hele bordita. La kruroj kaj ringo de nuda haŭto ĉirkaŭ la okulo estas ruĝaj.

Dumfluge la specio montras nigrecajn flugilplumojn kaj pli blankajn ĉe vosto kaj tio lasta estas diferencilo kun la pli granda Ruĝokula turto. La voĉo estas rapida *krrrrrrrr, u-uuu, u*.

Ambaŭ seksoj estas similaj, sed nematuruloj estas pli senkoloraj ol plenkreskuloj kaj havas skvamojn en la korpplumoj.

African mourning dove (Streptopelia decipiens perspicillata).jpg|*S. d. perspicillata*, lago Baringo, Kenjo
African mourning dove (Streptopelia decipiens shelleyi).jpg|*S. d. shelleyi*, Gambio
Streptopelia decipiens -near Baringo Lake, Kenya -adult on nest-8.jpg|ĉeneste ĉe lago Baringo, Kenjo

## Referencoj 
*  Ne minacata
* *Birds of The Gambia* de Barlow, Wacher kaj Disley, ISBN 1-873403-32-1

Kategorio:Streptopelia
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Váckisújfalu

**Váckisújfalu** [vAckiŝUjfalu] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Vác. Kisújfalu signifas eta-nova-vilaĝo.
eta|150ra|Blazono de Váckisújfalu

## Bazaj informoj 
* Areo: 11&nbsp;km²
* Loĝantaro: 450
* Poŝtkodo: 2185
* Telefonprefikso: 28

## Situo 
Váckisújfalu situas sur malebenaĵo, laŭ flankovojoj kaj laŭ fervojo inter Aszód kaj Vác. Veresegyház troviĝas 12, Vác 19, Budapeŝto 35 kilometrojn http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=5698&i2=18342 .

## Historio 
Dum la turka erao la vilaĝo senhomoĝis, poste alvenis hungaroj kaj slovakoj. La baroka katolika preĝejo omaĝe al Sankta Andreo en 1729, la luterana en 1911 konstruiĝis.

En Váckisújfalu migra poŝto servas.

## Vizitindaĵoj 
Apud la vilaĝo fiŝkaptista lago troviĝas.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Akvofalo Spády

**Akvofalo Spády ** (esperante: *Trafalaĵoj*) estas natura memoraĵo, kiu troviĝas sur la teritorio de Valaská en distrikto Brezno en meza Slovakio.
La akvofalon kreas rojo Spády kaj troviĝas sur la teritorio de montaro Poľana en la geomorfologia tuteco Slovaka mezmontarejo en la fino de samnoma valo en la alteco 940 m s. m. Rojo Spády, kiu kreas akvofalon estas alfluo de Kamenistý potok, kiu fluas de montaro Poľana norden kaj kiu apartenas al riverbaseno de Hron. Alteco de trafalo estas 15 m. Ĝia larĝeco sur la eĝo estas 1 m. Rokaĵo en kiu estas kreita akvofalo estas (pyroksenika? bv. korekti) andezito kaj ĝia deveno estas tektonika.

## Aliro 
De vilaĝo Valaská sur asfaltita vojo al Kamenistá dolina (esperante: Ŝtonoza valo) proksimume 10 km kaj poste dekstren en la valo Spády.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de slovakaj akvofaloj

## Fonto de informoj 
* paĝaro de Ŝtata protekto de naturo de Slovakio pri slovakaj akvofaloj ()

Kategorio:Distrikto Brezno
Kategorio:Slovaka mezmontaro
Kategorio:Akvaĵoj en Regiono Banská Bystrica
Akvofalo de Kmeť

**Akvofalo de Kmeť** () estas akvofalo en valo Nefcerka (), kiu estas flanka valo de Kôprová dolina (esperante: Aneta valo) en montaro Altaj Tatroj en distrikto Poprad en Slovakio. Ĉi valo troviĝas malantaŭ de monto Kriváň. Sur la teritorio de valo troviĝas nacia natura rezervejo. Tuta teritorio apartenas al urbo Vysoké Tatry kaj troviĝas sur la teritorio de Nacia parko Vysoké Tatry, kiu estas la plej malnova nacia parko en Slovakio.
La akvofalon kreas Torento de Nefcerka (sk:), kiu apartenas al riverbaseno de Váh kaj estas en la alteco 1425 m.s.m. Alteco de akvofalo estas 80m kaj ĝia larĝeco sur la trafaleĝo estas 1,5m. Ĝi ne falas rekte sed en du ŝtupoj sur fendo en rokaĵo kaj sur kelkaj sojletoj. Rokaĵo en kiu estas kreita akvofalo estas granodiorito. La akvofalo falas tra sojlo de lageto kaj ĝi estis kreita post la retiriĝo de glaciaro en la montaro post la fino de lasta glaciepoko.

## Aliro 
Nuntempe akvofalo estas ne alirebla por vizitantoj pro la naturprotekto.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de slovakaj akvofaloj

## Fonto 
* [Paĝaro de Ŝtata protekto de naturo de Slovakio(https://eo.wikipedia.org/wiki/%C5%9Ctata_protekto_de_naturo_de_Slovakio) pri slovakiaj akvofaloj] 

Kmeť
Kategorio:Distrikto Poprad
Kategorio:Akvokolekta areo de Váh
Kategorio:Akvaĵoj en Regiono Prešov
Rabí

250ra|eta|maldekstra|panoramo de la ĉefplaco desur la burgoturo
**Rabí** (ankaŭ **Rábí**) estas urbo en Ĉeĥio. Ĝi troviĝas en sudokcidenta Bohemio en cismontaro de Šumava, en regiono Plzeň, naŭ kilometrojn nordoriente de Sušice. Ĝi havas  (). Katastra teritorio estas .

La urba dominanto estas samnoma burgo, konsiderata kiel la plej ampleksa burgruino en tuta Bohemio kaj proklamita kiel **Nacia kultura memorindaĵo de Ĉeĥio**.

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1380.

La 1-an de aprilo 2010 estis al la municipo redonita statuson de urbo.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
* **Rabí**
* Bojanovice
* Čepice

## Vidindaĵoj 
eta|250ra|maldekstra|burgruino Rabí
Super la vilaĝo montriĝas ampleksa ruino de la gotika burgo Rabí, devenanta el la komenco de la 14-a jarcento, kies kerno estas loĝ-defenda gardoturo konstruita cent jarojn antaŭe. Ĝuste tie en la jaro 1421 husana militestro Jan Žižka perdis sian duan okulon.
Rabí povas fieri pro la fakto, ke **siatempe ĝi havis unu el la plej perfektaj burgaj defendosistemoj en la tuta Eŭropo**. La burgruino, kiu pro sia unikeco estas ekde la jaro 1978 sur la listo de naciaj kulturaj memorindaĵoj, estas ekde aprilo ĝis oktobro alirebla por turistoj. Krom eksteraj partoj eblas viziti panoraman turon, kelojn kaj ekspoziciajn ejojn.

Ĉe la unua burgopordego estas lokigita malfrugotika preĝejo de Sankta Triunuo el la j. 1498.
Inter restantaj memorindaĵoj estas necese atentigi pri tombeja baroka preĝejo de Sankta Johano el Nepomuk, sinagogo, novgotika urbodomo sur la placo kaj domoj kun gabloj en la stilo de kampula baroko.
Aparte rimarkinda estas la juda tombejo el la komenco de la 18-a jarcento kun barokaj kaj klasikismaj tomboŝtonoj.

La vilaĝo mem ofertas buntajn servojn por vizitantoj kaj okazas en ĝi diversaj kulturaj aranĝoj - teatraĵoj, koncertoj, festivalo de historiaj filmoj, prezentado de rabobirdoj kaj popolmetioj ktp.

Ĉe la proksima rivero Otava oni trovas specifan ondiĝantan terenon. Temas pri restaĵoj post la mezepoka lavado de la oro.
La ĉirkaŭaĵo de la vilaĝo invitas al agrablaj promenoj tra la naturo.

## Legendo 
La plej konata posedanto de la burgo Rabí estis Půta Švihovský z Rýzmberka. Li estis sinjoro ne nur kruela, sed ankaŭ kuniĝinta kun diablo. Laŭlegende la diablo fine forportis lin. Longe oni ne povis masonfermi la truon en plafono, kiu post li restis. La fantomo de Půta vagadis multajn jarcentojn tra la regiono ĉirkaŭ Rabí.

## Pluaj fotoj

Rabí - bývalá radnice (č. 15).JPG|Eksa urbodomo de Rabí
Rabí - náměstí.JPG|Placo en Rabí
Rabí - square PA280205.jpg|Placo en Rabí


Kategorio:Municipoj en distrikto Klatovy
Kategorio:Urboj en distrikto Klatovy
Kategorio:Burgoj en distrikto Klatovy
Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Regiono Plzeň
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Šumava cismontaro
Kategorio:Setlejoj sur Otava