open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kalimantano

frame|Situo de Kalimantano
**Kalimantano** estas la indonezia parto de la insulo Borneo, kiu estas la tria plej granda insulo en la mondo. La devenaj loĝantoj, kiuj vivis kaj vivas sur Kalimantano, nomiĝas dajakoj el tribo Dayak. El etnografia vidpunkto dajakoj dividiĝas en multe da triboj, kiuj diferenciĝas pro siaj kutimoj kaj kulturo. Inter la plej konataj apartenas triboj Iban, Kayan, Kenyah, Punan ks. Plimulto de dajakoj estis farmistoj kaj ĉasistoj. Kelkaj triboj, kiel Punan, estis sole migrantaj kolektantoj kaj ĉasistoj sen daŭraj loĝejoj. Sed plimulto de dajakaj triboj ne estis kiel la tribo Punan kaj ili konstruis klasikajn vilaĝojn. Iliaj loĝejoj estas netipaj kaj unikaj en la mondo. Ili nome konstruas la tn. longajn domojn, kie loĝas la tuta vilaĝo. Temas pri domo sur lignaj kolonoj (tiuj ŝirmas antaŭ bestoj kaj akvo), kie antaŭe estas komuna verando. Tiu estas grava, ĉar ĉi tie renkontiĝas ĉiuj homoj el la tuta vilaĝo. Ĉi tie ankaŭ oni faras plimulton de komunaj laboroj. El la verando estas enirejoj en loĝejojn de unuopaj familioj. La loĝejoj de unuopaj familioj estas apartigitaj. Meze de la domoj havas loĝejon ofte vilaĝestro. Tiuj ĉi domoj, depende en konkreta tribo, estas diverse ornamitaj. De pentraĵoj ĝis diversaj statuetoj kaj totemoj ŝirmantaj la vilaĝon antaŭ malbonaj spiritoj. Tre ofte ni povas vidi ĉi tie bildigon de nigra dentokornulo (granda birdo vivanta sur Kalimantano), kiu havas en dajaka mitologio principan postenon. Dajakoj nome kredas, ke ĝi transportas animojn de mortintoj. El vidpunkto de religio dajakoj estadis animistoj. Hodiaŭ, dank‘ al efikado de misiistoj, plimulto de dajakoj estas kristanoj. Kun tio koneksas ankaŭ perdo de tradicioj, kiu iom post iom okazas ĉe ili. Renkonti virinojn kun tradiciaj dajakaj longaj oreloj estas hodiaŭ preskaŭ ne ebla. En pasinteco tiel ĉi ornamita estis ĉiu virino. Demandinte, kiel estiĝis tiu ĉi tradicio, ni ricevis respondon: "Ja ni ne aspektos kiel orangutangoj, tiuj havas malgrandaj oreloj. Ni estas dajakoj kaj ni do devas havi aliajn orelojn." Se tiu ĉi legendo estas vera, ni ne scias. Plua tradicio konsistis en tatuado. Tatuis sin kaj viroj kaj virinoj. Motivoj kaj nivelo de tatuado koneksis kun socia posteno de konkreta persono, do ne eblis tatui nur tiel. Lasta el la tradicioj, kiun valoras mencii, koneksas kun batalemo de dajakoj. Dajakoj forhakis al siaj malamikoj la kapojn kaj la kraniojn de la malamikoj ili kaŝigis kiel trofeoj. Tio estadis timigataj **ĉasistoj de kranioj**.

## Vidu ankaŭ 
* Nusantaro (urbo)
* la politikajn provincojn Centra Kalimantano, Norda Kalimantano, Okcidenta Kalimantano, Orienta Kalimantano kaj Suda Kalimantano

Kategorio:Geografio de Indonezio
Kategorio:Borneo
Orteamo

[eta|La orteamo (skulptaĵo de [Kalmár Márton en Szeged)]]
La **orteamo** estis la plej bona futbalista nacia teamo de Hungario en la 1950-aj jaroj. La teamo ludis kune de 1950 ĝis 1954, 1956.

## Trigravaj sukcesoj, unu malsukcesego 
# Ormedalo en la Olimpiko de Helsinki, 1952
# Anglio – Hungario 3:6, Londono
# Hungario – Anglio 7:1, Budapeŝto
# Hungario – Germanio 2:3, Berno (post gvido de 2:0)

## La plej granda sukceso: 6:3 
la teamo kaj ties kapitano Ferenc Puskás venkis la 25-an de novembro de 1953 kontraŭ Anglio.

Anglio – Hungario 3:6 (2:4), stadiono Wembley, 100mil spektantoj

ludjuĝisto: Leo Horn (Nederlando)

Anglio: Merrick, Ramsey, Eckersley, Wright, Johnston, Dickinson, Matthews, Taylor, Mortensen, Sewell, Robb
eta|
**Hungario**

* **Gyula Grosics** (74. minuto, *Gellér Sándor*)
* **Jenő Buzánszky**
* **Gyula Lóránt**
* **Mihály Lantos**
* **Nándor Hidegkuti**
* **József Bozsik** (Cucu)
* **József Zakariás** (Zaki)
* **László Budai (futbalisto)**
* **Sándor Kocsis** (Kocka)
* **Ferenc Puskás (futbalisto)** (Öcsi)
* **Zoltán Czibor** (Bolond)

* **Gusztáv Sebes** asocia kapitano

Goloj: Sewell (15.), Mortensen (37.), Ramsey (57.); **Hidegkuti** (1., 21. 53.), **Puskás** (24., 28.), **Bozsik** (50.)

## Eksteraj ligiloj 
* http://aranycsapat.lap.hu/ *(hungare)*
* Hungary's Famous Victory *(angle)*

Kategorio:Hungara nacia teamo de futbalo
Buran

dekstra|eta|250px|La raketo Energija kun kosmoaviadilo Buran
La sovetan kosman aviadilon **Buran** (la nomo signifas neĝoŝtormo) oni elevoluis laŭ usona Space Shuttle en la 1980-aj jaroj, tiutempe laboris en la programo ĉ. 30.000 homoj. La Buran flugis nur unufoje per teledirektado, sen homa ekipo la 15-an de novembro de 1988. Ĉar la sistemo kostis tro multe, la rusoj ĉesigis en 1992-1993 la programon. Oni planis lanĉi la aviadilon per porta raketo Energija el Bajkonur. Ĝia antaŭulo estis la kosmoaviadilo BOR.

Unu ekzemplero de Buran nun servas kiel ekspoziciaĵo apud Moskvo. Alia Buran (OK-GLI) troviĝas sur la tereno de teknika muzeo de Speyer (Germanio).

## Diferencoj kaj similaĵoj al usona Space Shuttle 
* Buran ne havas propran lanĉa-propulsion, nur manovrajn propulsilojn
* Buran ne estis parto de iu integra sistemo, sed utilŝarĝo de Energija
* Buran kapablis flugi sen ekipo, teledirektite
* Buran neniam flugis kun homoj

## Vidu ankaŭ 
* Kosmopramo
* Kosmoesploro

## Eksteraj ligiloj 
* A Burán űrrepülőgép  
* Encyclopedia Astronautica:Buran
* Buran.ru (ruse kaj angle) unu el la plej riĉaj retaj enciklopedioj pri diverslandaj kosmoplanoj kaj муку здуо riĉa pri Buran kaj aliaj sovetlandaj projektoj.
* fotoj kaj informoj 
* Technik Museum Speyer

Kategorio:Kosmoŝipoj
Harale

**Harale** (hungare: **Haraly** haraj) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Târgu Secuiesc. Administre ĝi apartenas al Ghelinţa.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 406 loĝantojn (hungaroj); en 1992 274 (99% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1523. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (*Háromszék vármegye*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Renomaj personoj 
* Ferenc Gazda (25-a de oktobro 1920- ?, ? 1996): lingvisto, lernolibrverkisto, politika malliberulo, memuaristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Pava

**Pava** (hungare: **Páva**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Covasna (urbo). Apartenas al la komunumo Zăbala. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1089 loĝantojn (hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1567. Ĝi estis sikula vilaĝo en Orbai-seĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (*Háromszék*). 
## Renomaj personoj
*Elek Pávai Vajna (Nagyenyed, 1820 - Budapeŝto, 1874), vojaĝisto, paleontologo. 
*Ferenc Pávai Vajna (Csongva, 1886- Szekszárd, 1964), geologo.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Imeni

Imeni [imenj] (hungare: **Imecsfalva** imeĉfalva) estas vilaĝo en Rumanio proksime de Râul Negru sude de Târgu Secuiesc.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 422 loĝantojn (hungaroj); en 1992 287 (98% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1523. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*). Administre apartenas al Catalina.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Béla Mágori Varga (13-a de julio 1887- San-Paŭlo, 16-a de oktobro 1998): pentristohttp://multikult.transindex.ro/?hir=2708http://www.erdelyimuveszet.ro/keptar1/magori_varga_bela/magori_vatga_bela.htm .

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Tamașfalău

**Tamașfalău**  (hungare: **Székelytamásfalva** ) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Covasna. Apartenas ĝi administre al la komunumo Zăbala.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 590 loĝantojn (hungaroj); en 1992 116 (hungaroj).

En la censo de 2002 la 529 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1591. Ĝi estis sikula vilaĝo en Orbai-seĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

Ĝis 1899 la vilaĝo nomiĝis simple Tamásfalva. La nomparto "Székely" signifas sikulo.

## Fonto 
# Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
# Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Surcea

**Surcea** [surĉa] (hungare: **Szörcse** sorĉe) estas vilaĝo en Rumanio laŭ la rivereto de Râul Negru nordokcidente de Covasna (urbo). Ĝi apartenas administre al la komunumo Zăbala.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 623 loĝantojn (hungaroj); en 1992 624 (hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1567. Ĝi estis sikula vilaĝo en Orbai-seĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (*Háromszék*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Renomaj personoj 
* József Dónát (1816-1896: juristo. 
* Mózes Péter (1870-1930): lokhistoriisto, kolegiestro, muzeologo.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Faco

**Faco** estas ebena parto de la surfaco de iu objekto, ekzemple la faco de martelo. 

En geometrio, **faco** (aŭ  **edro**) de solido estas ebena surfaco ĝin limanta. Kiam ĉiuj surfacoj limantaj la solidon estas ebenaj, la solido nomiĝas pluredro. En Esperanto, la sufikso "edro" foje iĝas memstara vorto kun la signifo de faco. 

Laŭ Francisko Azorín **faco** estas *Antaŭaĵo de io.* Kaj li indikas etimologion el la latina *facies* (faco, vizaĝo). Kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj **faceto**, por malgranda faco, ofte glata kiel rezultanta pro tranĉado de solido per ebeno; faceti, por fari facetojn sur io; surfaco, por limo, kiu apartigas korpon de la spaco ekster, lokaro de sinsekvaj pozicioj de linio (naskanto), gvidita de aliaj linioj (direktantoj); facebena, facrevolua, facmalebena, facduaorda aŭ kvadrikoj.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ
* Edro
* Faceto

Kategorio:Geometrio
Boroșneu Mare

**Boroșneu Mare** [boroŝneu mare] (hungare: **Nagyborosnyó** [nadjboroŝnjo], germane: **Gross-Weindorf**) estas komunumo en Rumanio laŭ la rivereto Zagon orient-sudoriente de Sfântu Gheorghe. Administre apartenas al ĝi Boroșneu Mic, Dobolii de Sus, Leț, Țufalău, Valea Mică.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 544 loĝantojn (hungaroj); en 1992 1 442 (90 % hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1332, kiam ĝi estis ekleziejo, sikula vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* András Bartha (?, ?; tie mortis ĉirkaŭ 1726): juĝistmajstro de transilvania supertribunalo.
* Károly N. Bartha (1886–1956): etnografo.
* Áron Benedek (1792–1879): reformita pastro, redaktoro, tradukisto.
* András Lantos (1904–1942) kaj lia frato
* László Lantos (1907–1942): martiroj de rezisto kontraŭ faŝistoj en Francio.
* Dénes Rátai; *Rádai* (5-a de julio 1887 – Budapest, 5-a de septembro 1980): reĝisoro.
* Melinda Sebestyén (n. 21-a de novembro 1968): aktorinohttp://www.tamasitheatre.ro/hu/16.html?szemely_id=7529 
* Lenke Szász: esperantistino, tradukistino.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Peteni

**Peteni** [petenj] (hungare: **Székelypetőfalva** se:kejpetoe:falva) estas vilaĝo en Rumanio laŭ la rivereto de Harale sude de Târgu Secuiesc. Ĝi apartenas administre al la komunumo Zăbala.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 342 loĝantojn (hungaroj; en 1992 160 (64% hungaroj, 36% ciganoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1567. Ĝi estis la ununura sikula servutulvilaĝo en la baseno. En la 19-a jarcento havis kuracbanejon. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (*Háromszék*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Februaro de 2006

'''Aktualaĵoj en februaro de 2006

## Merkredo, 22-a de februaro 
* Atenco en Samaro, Irako detruas la moskeon de Al Askari, kaj grandigas la streĉojn inter la sunaista kaj ŝijaista komunumoj en la lando.

## Mardo, 21-a de februaro 
* La Petskribo por agnoskigi Esperanton ĉe Unuiĝinta Naciaro komencita je la 18-a de februaro transpasas mil subskribintojn.
* 40-jara datreveno de morto de Malcolm X

## Vendredo, 10-a de februaro 
* En Torino en Italio komenciĝis la 20-aj Vintraj Olimpikoj.

## Mardo, 7-a de februaro 
* Usona farmacia firmao Baxter evoluigis vakcinon kontraŭ birda gripo kaj post testado planas produkti ĝin en Ĉeĥio.

## Vendredo, 3-a de februaro 
* Sinkis egipta pramŝipo en la Ruĝa Maro kun ĉirkaŭ 1400 personoj. Almenaŭ 300 estis savitaj.

## Merkredo, 1-a de februaro 
* Sciencistoj el Germanio, uzinte hispanan teleskopon, trovis ke sunorbitanta objekto malkovrita pasintjare kaj nomata 2003 UB313 estas pli granda ol Plutono.

02
Kategorio:Februaro laŭ jaroj
Solido (geometrio)

eta|Ekzemplaj solidoj
En la geometrio, **solido** estas tridimensia formo. Ekzemploj de solidoj estas pluredro, sfero, cilindro, konuso kaj elipsoido.

Oni povas difini la volumenon de solido kiel mezuro de ĝia grandeco.

Solidoj havas surfacon, kiu estas la dudimensia formo kiu limas la solidon. La surfaco de pluredro konsistas el edroj.

Kategorio:Geometrio
Scuderia Ferrari

**Scuderia Ferrari HP** (esperante, *Teamo Ferrari HP*) estas teamo de Formulo Unu.

Ĝi estas sportbranĉo de la firmao Ferrari.

Dosiero:Schumacher (Ferrari) in practice at USGP 2005.jpg|
Dosiero:Scuderia Ferrari Logo.png|
Dosiero:Schumacher A1Ring.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ferrari.it  
* http://www.f1grandprix.it/f12005/archiviocampioni.asp 
* http://www.f1grandprix.it/f12005/archiviomonoposto.asp 
* http://www.ferrariworld.com 

Scuderia Ferrari
Park Chan-wook

eta|250px
**PARK Chan-wook** (박 찬욱, naskiĝis je la 23-a de aŭgusto 1963) estas sud-korea reĝisoro kaj scenaristo. Li kreskis en Seulo kaj studis filozofion en la Sogang-Universitato, kie li fondis kinogrupon nomitan *Film Gang* kaj eldonis multajn artikolojn pri nuntempa kino. Post spektado de Vertigo de Alfred Hitchcock li ekdeziris iĝi reĝisoro. Kiam li finis sian edukadon, li ekkunlaboris, kiel asista reĝisoro, pri filmoj kiel *Kkamdong* (Yu Yeong-Jin) kaj *Skizo pri pluva tago* [A Sketch of a Rainy Day] (Kwak Jae-yong).

Lia unua filmo estis *La luno estas... la sonĝo de la suno* (1992, 달은 해가 꾸는 꿈). Post kvin jaroj li faris sian duan filmon, *Trio*. Neniu el tiuj estis sukceso. 2000 estis la jaro de lia granda famiĝo pro la filmo Gongdong gyeongbi guyeok JSA (공동경비구역 JSA, Komuna sekureca regiono), kiu eĉ superis *Shiri* de Kang Je-gyu, la plej spektatan sud-korean filmon. La enspezoj de ĝi donis al Park liberecon, kiu ebligis al li krei pli . La rezulto estis Boksuneun naui geot (2002, 복수는 나의 것, Solidareco por la Venĝulo).

Liaj tri venĝotemaj filmoj estas *Sympathy for Mr. Vengeance* (Solidareco por la Venĝulo), *Oldboy* (2003, 올드보이, Maljunulo) kaj Chinjulhan geomjasshi (2005, 친절한 금자씨, Solidareco por la Venĝulino). Post kiam li gajnis la Grandan Premion (*Grand Prix*) de la Festivalo de Cannes de 2004 per la filmo *Oldboy*, ĵurnalisto demandis lin kial «la venĝo ĉiam ripetiĝas en liaj filmoj?». Park malkonsentis. Li opinias, ke la filmoj ilustras, kiel venĝo ĥaosigas la vivon de homoj, ĉar la moderna vivo ne lasas sufiĉe da ebloj por liberiĝi de kolero kaj venĝemo.

Lia sekva projekto, filmo pri mens-malsanulo, kiu pensas ke ŝi estas milita roboto, komenciĝis en marto 2006.

La fama usona reĝisoro Quentin Tarantino estas zeloto de Park kaj publike diris ke li, kiel ĉefĵuĝisto de la Filmfestivalo de Cannes en 2004, volis doni la Oran Palmon al Oldboy (Fahrenheit 9/11 de Michael Moore ricevis ĝin). Oldboy ricevis la *Ĵurian premion*, la due plej grandan premion.

## Filmaro 
### Kiel reĝisoro 
* ''The Moon Is... the Sun's Dream* (1992, 달은 해가 꾸는 꿈, La luno estas... la suna sonĝo)
* *Saminjo* (1997, 3인조, 3 membroj)
* *Simpan* (1999, Kondamno) (filmeto)
* *Gongdong gyeongbi guyeok JSA* (2000, 공동경비구역 JSA, Komuna sekureca regiono)
* *Boksuneun naui geot* (2002, Solidareco por la venĝulo)
* *Yeoseot gae ui siseon* (2003, 여섯개의 시선, Se vi estus mi) - segmento "Senlima paco kaj amo")
* *Oldboy* (2003, 올드보이, Maljunulo)
* *Saam gaang yi* (2004, 쓰리, 몬스터 : 컷, Tri monstroj) - segmento "Tranĉu"
* *Chinjulhan geomjasshi* (2005, Solidareco por la Venĝulino)
* *Saibogujiman kwenchana* (2006, Mi estas roboto, sed glatas ) - Filmadas nuntempe
* *Bakjwi* (2006/7)

### Kiel scenaristo 
* *Anarchists* (2000, Anarkistoj)
* *Humanist'' (2000, La humanisto)

Kategorio:Sudkoreaj reĝisoroj
Kategorio:Homoj el Seulo
Areo de Lednice-Valtice

**Areo  de  Lednice - Valtice** estas regiono, protektata de Unesko, en suda Moravio tute apud la ĉeĥa - aŭstria limo.

Ĝi apartenas al la plej belaj teritorioj en la centra Eŭropo. Ĝi troviĝas proksime de la urbo Břeclav kaj nomiĝas Areo de Lednice - Valtice. Ties valoro konsistas en harmonia kunesto de libera naturo kun multaj fiŝlagoj, kultivita pejzaĝo, parkoj kaj interesaj arkitekturaĵoj. Inter ili precipe elstaras kasteloj en du proksimaj urbetoj - Lednice kaj Valtice.

Fondintoj kaj posedintoj de ĉiuj ĉi belaĵoj estis la Liĥtenŝtejna dinastio, sed de la jaro 1945 la tuta havaĵaro apartenas al la ŝtato. Ĝis la jaro 1920 trairis la landlimo de Malsupra Aŭstrio kaj Moravio inter ambaŭ urbetoj, do nur de tiu jaro ankaŭ Valtice apartenas al Ĉeĥio.

Por la eksterordinara multflanka signifo jenan vastan areon ŝirmas de la jaro 1996 UNESCO, enskribinte ĝin en la tutmondan liston de kultura heredaĵo de la homaro.

## Vidu ankaŭ
* Valticio
* Landlimo de Aŭstrio kaj Ĉeĥio

## Galerio 

Dosiero:Lednice castle.jpg|Kastelo Lednice
Dosiero:Minaret in Lednice - se stromy.JPG|Minareto
Dosiero:Obelisk lednice.JPG|ObeliskoDosiero:Valtice castle courtyard.JPG|Kastelo Valtice
Dosiero:Valtice rendez-vous.JPG|Templo de Diana (Rendezvous)
Dosiero:Apolonuv chram.jpg|Templo de Apolono
Dosiero:Januv hrad Lednice.jpg|Burgo de Jan
Dosiero:Pohansko (1).jpg|Kastelo Pohansko
Dosiero:Tři Grácie (1).jpg|Tri Gracioj
Dosiero:Kolonáda na Rajstně (Reistenkolonnade) - by Pudelek.JPG|Kolonaro sur Rajstna

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo  


Kategorio:Geografio de distrikto Břeclav
Kategorio:Malsupramoravia valego
Kategorio:Valticio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Landlimo de Aŭstrio kaj Ĉeĥio
Kategorio:Vizitindaĵoj en Sudmoravia regiono
*
Kategorio:Protektitaj areoj kreitaj en 1996
Gilf Kebir

**Gilf Kebir** estas altebenaĵo en la fora sudokcidenta angulo de Egipto. Ĝi estis nomita pfare de la unua eŭropano al *Gilf Kebir* (Granda Barilo). Ĝi estas 7770-kvadrat-kilometra kalkoŝtona kaj sabloŝtona altebenaĵo.

La altebenaĵo **Gilf Kebir** estas loko por la oaza urbo *Uweinat* kaj la 950-metra kratero. La kratero aĝas 50 milionojn da jaroj, ĝi grandas 4.500 kvadratajn kilometrojn.

Kategorio:Saharo
Januaro de 2006

**Aktualaĵoj en januaro de 2006**

## Mardo, 31-a de januaro 2006 
* lasta labortago de Alan Greenspan

## Lundo, 30-a de januaro 2006 
* sukcesa savo de ĉirkaŭ 74 ministoj en la kanada urbeto Esterhazy
* nova disdono de Premio Ora Frambo

## Dimanĉo, 29-a de januaro 2006 
* 120-jara datreveno de patentigo de la unua aŭtomobilo

## Sabato, 28-a de januaro 2006 
* Inter Katowice kaj Chorzów en Pollando falis tegmento de ekspozicia halo kaj kaŭzis morton de 67 homoj, inkluzive de pluraj fremdlandanoj.

## Dimanĉo, 15-a de januaro 2006 
* Forpasis emiro de Kuvajto, Jaber Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah.

## Vendredo, 13-a de januaro 2006 
* En multaj kulturoj vendredo la 13-a estas konsiderata tago de malbonŝanco – rilata fobio nomiĝas vendreddektrifobio.

## Vendredo, 6-a de januaro 2006 
* En Mekao pro hotela kolapso mortis pli ol 70 homoj, kiuj alvenis por la haĝo.

## Ĵaŭdo, 5-a de januaro 2006 
* Ruĝdorsa lanio estis elektita kiel birdo de la jaro, en Hungario.

## Merkredo, 4-a de januaro 2006 
* Jack Abramoff akuz-interkonsentas kaj ekparolas pri koruptado de la usonaj kongresanoj.
* apopleksio de Ariel Ŝaron. Doktoroj diras, ke li probable vivos plu, sed ne kun plena cerba funkcio. http://gxangalo.com/modules/news/article.php?storyid=2445 

## Lundo, 2-a de januaro 2006 
* tragedio en Bad Reichenhall, Germanio: kolapso de stadiono, morto de min. 11 infanoj.

## Dimanĉo,1-a de januaro 2006 
* novjaro

Dosiero:Jürgen Chrobog,1995.jpg|
Dosiero:MerkelBushWashington1.jpg|
Dosiero:Michelle Bachelet.jpg|
Dosiero:Thames Whale Rescue.jpg|

01
Kategorio:Januaro laŭ jaroj
Meza Frankonio

**Meza Frankonio** () estas unu el la sep distriktaroj de la germana federacia lando Bavario, kaj parto de Frankonio. Fine de  ĝi havis  loĝantojn.

Ĉefurbo de la distriktaro estas Ansbach [Ansbaĥ] (kvankam Nürnberg havas pli ol dekoble da loĝantoj). Meza Frankonio estas konsiderinde pli dense loĝata ol la cetera Frankonio.

## Administra divido 
Malsupra Frankonio konsistas el sep distriktoj kaj kvin eksterdistriktaj urboj:

## Urboj 
(sen ripeto de la eksterdistriktaj urboj)

* Dinkelsbühl
* Feuchtwangen
* Gunzenhausen
* Hilpoltstein
* Lauf an der Pegnitz
* Neustadt an der Aisch
* Oberasbach
* Roth
* Rothenburg ob der Tauber
* Stein
* Weißenburg in Bayern
* Zirndorf

## Riveroj, lagoj 
Meza Frankonio havas riverojn kaj lagojn, kiuj parte estas ekonomie signifaj por surakva transporto kaj por turismo; sed ĝenerale la regiono havas kompare malmulte da akvo.

Riveroj:

* Aisch
* Altmühl
* Fränkische Rezat
* Pegnitz (rivero)
* Aurach
* Rednitz
* Regnitz
* Tauber
* Wiesent (rivero)
* Wörnitz

Lagoj:
* Altmühlsee
* Großer Brombachsee
* Igelsbachsee
* Kleiner Brombachsee
* Rothsee

La Rejn-Majn-Danuba Kanalo inter Bamberg kaj Kelheim kondukas tra Meza Frankonio kaj tuŝas la urbojn Erlangen, Fürth kaj Nürnberg.

## Montaroj 
La Frankonia Ĵuraso etendiĝas tra la oriento de Meza Frankonio. Plej alta monto estas *Hesselberg*, 689 metrojn alta.

eta|maldekstra|180px

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la distriktaro


Kategorio:Distriktaroj de Bavario
Ansbach

**Ansbach** estas eksterdistrikta urbo en la federacia lando Bavario de Germanio. Ĝi estas ĉefurbo de la distriktaro Meza Frankonio kaj de la distrikto Ansbach (al kiu ĝi ne apartenas). Fine de  la urbo havis  loĝantojn.  

## Princlando 
Ekde 1398 ĝis 1791 ekzistis la princlando Ansbach, ankaŭ nomata Brandenburg-Ansbach, regata de branĉo de la hohencolerna dinastio.

## Famuloj
* Alberto de Ejbo
* Albreĥto (Prusio) - princo de la princlando Ansbach el la frankonia branĉo de la hohencolerna dinastio kaj ekde 1511 la lasta Alta Majstro de la Germana Ordeno en Prusio.
* Johano Cicerono, princ-elektisto de Brandenburgio
* Matthias Buchinger

## Bildaro

Residenz Ansbach Innenhof.JPG|interna korto de la kastela "rezidejo"
Gebäude 50.jpg|la altlernejo
St Gumbertus Kirke 2 Ansbach TRS.jpg|kirko *Sankt Gumbertus*
Ansbach - 2013 Mattes (82).JPG|oranĝejo kaj parko
Ansbach_-_2013_Mattes_(81).JPG|loka juĝejo
Uz-Denkmal.JPG|monumento pri Johann Peter Uz
Anscavallo Schlossplatz.JPG|kastela placo
Kaspar-Hauser-Platz Ansbach 05.JPG|placo Kaspar Hauser
Behringerhof Ansbach.JPG|konstruaĵo ''Behringerhof
Markgraf-Georg-Brunnen Ansbach.JPG|historia fontano
Markgraf-Karl-Wilhelm-Friedrich-Brunnen.JPG|alia historia fontano
Schlossplatz Ansbach.JPG|kaj tutmoderna

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Urboj de Bavario
Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Bavario
Distrikto Nürnberger Land

La **distrikto Nürnberger Land** estas la plej orienta distrikto de la distriktaro Meza Frankonio en la federacia lando Bavario de Germanio. Administra centro estas la urbo Lauf an der Pegnitz. La distrikto estas parto de la distriktaro Ŝvabio, havas areon de 800&nbsp;km², kaj fine de  ĝi havis  loĝantojn.

La distrikta teritorio najbaras al la jenaj distriktoj:
* Norde: Forchheim, Bayreuth
* Oriente: Amberg-Sulzbach
* Sude: Neumarkt in der Oberpfalz
* Okcidente: Roth, Erlangen-Höchstadt, urbo Nürnberg

Ekzistas ĝemelecoj kun distrikto Annaberg (Saksio) kaj distrikto Bács-Kiskun (ĉefurbo Kecskemét, Hungario).


N
N
Stanislav Grof

eta|Stanislav Grof
**Stanislav GROF** (naskiĝis la 1-an de julio en 1931, en Prago, Ĉeĥoslovakio) - unu el la fondintoj de la transpersona psikologio, direkto nomata *la kvara forto en psikologio* krom psikanalizo, kondutismo kaj humanisma psikologio kaj pionira esploristo pri terapeŭtika apliko de ŝanĝitaj konsciostatoj.

Famiĝis pro siaj esploroj pri la influo de LSD al menso kuracante pacientojn per - nomata laŭ li - *turbopsikanalizo*. Kiel iama psikanalizisto Grof donis al pacientoj LSD-on kaj poste okazigis psikanalizajn sesiojn. Laŭ onidiro jam post kelkaj renkontoj atingis rezultojn, kiujn psikanalizo donas nur post kelkaj jaroj. Post malpermeso uzadi la substancon kune kun sia edzino prilaboris nefarmakologian metodon rezultigi nekutimajn konsci-statojn, analogian laŭ sia terapeŭtika potencialo. La metodo, utiliganta teknikojn de spirado, estas konata kiel holotropa spirado.

Stanislav Grof sian esploradon pri terapeŭtika aplikado de psikodelaĵoj komencis en Prago. Ekde 1967 daŭrigas sian esploron en Usono ĉe Johns Hopkins Universitato kaj Marilanda Centro de Psikiatriaj Esploroj, kie laboras pri utiligo de psikodelaj substancoj dum terapio de neŭrozoj kaj dependigoj kaj ĉe kancermalsanuloj. Aktuale laboras ĉe Instituto Esalen (Kalifornio), kie prilaboras premisojn de holotropa terapio.

Grof, la aŭtoro de konataj libroj kiel *LSD Psychoterapy*, *Beyond Death* kaj *Beyond the Brain*, asertas, ke potenciale ni scipovas akiri informon pri ĉio kio okazis, okazas kaj okazos en la Universo – sufiĉas nur alligiĝo al certa ondo.

Esplorado kaj praktikado de Grof fruktis per kreo de la teorio pri ĉirkaŭakuŝaj matricoj, kiuj laŭ li povos klarigi kiamaniere niaj modeloj fontas en ĉirkaŭakuŝaj spertoj.

## Aktuale 
Stanislav Grof estas nun prezidanto-fondinto de la Internacia Transpersona Asocio (Angle:*International Transpersonal Association (ITA)*, fondita en 1977), li alvenis al esti distingita kiel membro ĉi-kuna de fakultato de la departamento de filozofio, kosmologio, kaj konscienco en la Instituto de Studoj Integralaj de Kalifornio, posteno kiu mantenas ĝis hodiaŭ.

## Vidu ankaŭ 
* Arketipo
* Carl Gustav Jung
* Sigmund Freud
* Meditado

Kategorio:Ĉeĥaj psikologoj
Ferrari

eta|Fabriko
eta|Ferrari F-50
**Ferrari** estas aŭtomobilmodelo de la itala firmao Fiat.

Ĝi faras luksajn kaj sportajn aŭtojn. La firmaon fondis Enzo Ferrari en 1929 en Modena. Ĝia F1-a teamo, Scuderia Ferrari, dank'al Michael Schumacher, venkis multfoje la titolon de la serio en la lastaj jaroj. Ĝis nun Ferrari venkis 15 titolojn de ĉampiono de mondo por pilotoj kaj 16 titolojn de ĉampiono de mondo por konstruistoj.
Kelkaj el la pilotoj plej famaj de Ferrari estas Niki Lauda, Gilles Villeneuve, Alain Prost, Michael Schumacher, Kimi Raikkonen kaj Fernando Alonso.

Kategorio:Aŭtomobilmodeloj
Kategorio:Konstruistoj de Formulo 1
Kanibalo

[eta|maldekstra|180px|La hommanĝantino de [Leonhard Kern, skulptaĵo el eburo, verŝajne el la jaro 1650.]]
**Kanibalo** estas animalo, kiu manĝas anojn de sia propra specio. La koncerna esprimo por homoj estas *antropofago*.

PIV donas por la vorto *kanibalo* la kromsignifon "monstra homo", kiu devenas el la ideo, ke iuj homoj mortigas aliajn homojn por manĝi ilin. Sed tiaj okazoj estas tre maloftaj, kaj mankas pruvoj, ke ili estas kulture determinitaj. Kontraŭe ja estas/estis kulturoj, en kiuj militistoj rituale manĝas partojn de la korpo de mortigita malamiko. Idea fono de tio povas esti la deziro enkorpigi ecojn de tiu malamiko.

Ekzistas kelkaj rakontoj pri krizoj, dum kiuj homoj pro ekstrema malsato manĝis la korpojn de siaj jam mortintaj kunuloj. Konatiĝis la situacio de la postvivintoj de aviadila akcidento en Ĉilio en 1972.

Kanibalismo de bestoj povas okazi ekzemple, kiam regiono estas ekstreme troloĝata de iu specio; tiam ekzemple musoj kaj ratoj manĝas junajn specianojn. Alia okazo estas tre multnombra idaro de iuj specioj, kiun plenkreskaj ekzempleroj malpliigas per manĝo; tial selekto okazas ekzemple ĉe ezokoj.

Necesas klare distingi inter kanibalismo kaj hom-manĝado; ili identas nur, se la manĝanto estas homo. Oni parolas pri hom-manĝado ĉe grandaj rabobestoj, kiuj atakas homojn.

## Vidu ankaŭ 
* Kanibalismo

Kategorio:Biologio
Kategorio:Antropologio
Flato kaj bato

eta|Ilustraĵo de tipaj reagoj al ĉiu el ambaŭ
**"Flato kaj bato"** estas esperantigo de la anglalingva esprimo *"carrot and a stick"* (laŭvorte ankaŭ "karoto kaj bastono", kaj simile en multaj lingvoj, kiel la hispana kaj la ĉina; la hungara esprimo sonas laŭvorte *"mielŝnuro kaj skurĝo"*).

Almenaŭ en la angla, ekzistas du interpretoj por la esprimo: aŭ temas pri *"carrot ON a stick"* ("stango KUN karoto / karoto FINE DE stango", t.e. truko por trompe antaŭenlogi bruton); aŭ pri *"carrot AND a stick"*, nome "(politiko, taktiko ktp) de karoto KAJ stango/bastono" (t.e. oni logas per karoto sed samtempe minacas per eventuala puno).

Laŭ la opinio de Joxemari Sarasua, eble sufiĉas la zamenhofa paro "flato kaj bato", laŭ plurlokaj aperoj en la Proverbaro Esperanta (= pe):

* "uzi monon kaj admonon kaj flaton kaj baton" [pe 876.03]
* "esperis flaton, —ricevis baton" [pe 883.02 ]
* "batu malbonulon, li vin flatos, —kisu, li vin batos" [pe 323.06]
* "komenci per flato kaj fini per bato" [421.01]

Oni do povas diri "politiko de flato kaj bato", aŭ pli vastasence "doni jen flaton jen baton".

La etimologio de ĉi tiu esprimo malklaras, sed ŝajnas, ke ĝi montriĝas sufiĉe internacia.

Kategorio:Frazoj
Mazi en Gondolando

**Mazi en Gondolando** (aŭ, en la angla, *Muzzy in Gondoland*) estas brita animacia televidfilmaro kaj lernokurso, unue kreita en 1986 de BBC, kiel maniero instrui la anglan kiel duan lingvon. Ĝia Esperanta versio por komencantaj infanoj, junuloj kaj plenaĝuloj. Internacia Esperanto-Instituto (IEI) el Hago eldonis ĝin en 1995. 

Ĝi estas verkita de Wendy Harris originale, kaj esperantigita de Roman Dobrzyński. La Esperantan lernolibron akompanas vidbendoj kun la animaciaj filmoj "*Mazi en Gondolando*" kaj "*Mazi revenas al Gondolando*" (ambaŭ dublitaj en Esperanton) kaj kantokasedo.

La libro enhavas la tutan tekston de la filmo, metodikajn konsilojn, kelkajn ekzercojn kaj leksikan indekson.

## Intrigo 
Mazi, granda eksterterulo simila al urso, venas el kosma spaco viziti Gondolandon, kie reĝo kaj reĝino reĝas. Tie li konos ne nur la gereĝojn, sed ankaŭ princinon Silvja, ĝardeniston Karlo kaj frenezan scienciston nomatan Korvaks. La nura homo en la serio estas Petro, kiu faras lingvajn klarigojn.

## Voĉaktoroj 
### Aliaj informoj pri la Esperanta versio 
* **Studio** - Studio de Filmprilaborado (Varsovio, Pollando)
* **Jaro** - 1995

* **Reĝisoroj** - Roman Dobrzyński, Piotr Friedrich

* **Tradukintoj** - Roman Dobrzyński, Stefan MacGill, Mila van der Horst-Kolińska, Andrzej Pettyn

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Eksterteranoj en fikcio
Kategorio:Fikciaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1996
Kategorio:Eldonaĵoj de Internacia Esperanto-Instituto
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Listo de kreolaj lingvoj

Ĉi tie estiĝas **listo de kreolaj lingvoj**, kio estas partita laŭ deveno de la vortaro. La partitado laŭ deveno de vortaro estas tre problemata ĉe multaj lingvoj, ĉar la vortaro simplege povas ŝanĝi dum lingva kompletigo. Plue, miksitan vortardevenon havas multaj kreoloj. Lingvoj, dum kies tuta evoluo ne estis "unuopa lingvo" donante grandegan parton de vortaro, troviĝas ĉe kreoloj kun heterogenaj vortaroj.

Estingiĝitaj lingvoj estas markenda per (†).

## Kreolaj lingvoj de angla bazo 
### Atlantika
* akuo (Gambio)
* bahama kreolo
* beliza kreolo
* gujana kreolo (Gujano)
* gulaa (sudparto de usono)
* jamajka kreolo (laŭnome "Patois")
* kamtokoo (Kameruno)
* kreolo de Islas de la Bahía
* krio (Sieraleono)
* kru-angla kreolo (Liberio)
* limona kreolo (Limón en Kostariko)
* panama kreolo (Panamo)
* srana (Surinamo)
* virgulininsula kreolo (Virgulininsuloj)

### Azia
* Singlish

### Pacifika
* bislama (Vanuatuo)
* havaja kreolo (Havajo)
* piĵino (Salomonoj)
* pitkarna (Pitkarna Insularo)
* tokpisino (Papuo-Nov-Gvineo)
* toresa kreolo (Aŭstralio)

## Kreolaj lingvoj de franca bazo 
* antil-kreolo (memnomo: patŭa, laŭ franca **Patois**)
* grenada kreolo (Grenado)
* franca kreolo (en Ekvatora Gvineo)
* gvadelupa kreolo
* haita kreolo (Haitio)
* luiziana kreolo (usono)
* martinika kreolo
* maŭrica kreolo (Maŭricio)
* reunia kreolo (tre dekreoliĝita)
* sejŝela kreolo (Sejŝeloj)
* trinidada franckreolo

La lingvo *Michif* (franc-*cree* - lingvo de *metisoj* en nordameriko) kelktempe estus menciita ĉi tie, sed ne estas kreolo.

## Kreolaj lingvoj de hispana bazo
* Ĉabakano
* Palenkero

## Kreolaj lingvoj de portugala bazo
* Angolara (Sao-Tomeo kaj Principeo)
* Anobona kreolo (en la insula provinco Annobón de Ekvatora Gvineo)
* Kaboverda kreolo (ĉefa lingvo en Kaboverdo)
** Sotavento-kreolo de insuloj Santiago, Maio, Fogo kaj Brava
** Barlovento-kreolo de insuloj São Vicente (Criol de Soncente), São Nicolau, Sal, Boavista kaj Santo Antão
* Forra lingvo (Sao-Tomeo kaj Principeo)
* Gvineo-bisaŭa kreolo (ĉefa lingvo en Gvineo-Bisaŭo)
* Makaa kreolo (preskaŭ estingiĝita, iam parolita en Makao)
* Papiamento (en Nederlandaj Antiloj)

## Aliaj kreolaj lingvoj 
* hirimotua (en Papuo-Nov-Gvineo, bazita sur la motua lingvo)
* * Sangoa (bazita sur la ingbanda lingvo)

Kategorio:Lingvo
Lutița

**Lutița**  (hungare: **Agyagfalva** ) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi administre apartenas al la komunumo Mugeni.

Norde de la vilaĝo preterpasas la distrikta vojo DJ137 kaj la fervojo inter Cristuru Secuiesc kaj Odorheiu Secuiesc.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 946 loĝantojn; en 1992 859 (hungaroj).

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas el 1506. La vilaĝo estis la loko de la kunvenoj de sikuloj en 1506 kaj 1848. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Agyagfalva apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
*Mózes Hegyi (1-a de februaro 1908 – Dés, 11-a de novembro 1943): reformita pastro, poeto, lokhistoriisto. 
*Domonkos Sala (1898 – Budapest, 9-a de aprilo 1941): aktoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero:Agyagfalva 1848.JPG|Monumento pri la sikula kunveno de Agyagfalva (1848)

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Porumbenii Mari

dekstra|eta
**Porumbenii Mari** [porumbenij marj] (hungare: **Nagygalambfalva** nadjgalambfalva) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi administre apartenas al Mugeni.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 441 loĝantojn; en 1992 1 203 (98,6% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1333 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Udvarhely *).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Katalin Benedekffy (n. 1977) aktorino en Hungariohttp://www.benedekffykatalin.hu/index.htm
* Miklós Feleky (18-a de decembro 1818 - Budapest, 16-a de marto 1902): aktoro, verkisto.
* Sándor Kányádi (*10-a de majo 1929): poeto, tradukisto.
* Polikárp László (10-a de oktobro 1849 - Medgyes, 15-a de majo 1891: franciskano, teologo, ordenestro.
* Pál Sándor (? - samloke, inter 1706 kaj 1710): taglibro-verkisto, memuaristo.
* Jób Sebesi (7-a de novembro 1860 - Marosvásárhely, 14-a de januaro 1894): poeto, ĵurnalisto, folkloristo.
* Rozália Sütő Petre: grafikistino

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto
 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Mătișeni

**Mătișeni**  (hungare: **Mátisfalva** ) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Cristuru Secuiesc. Ĝi administre apartenas al la komunumo Mugeni.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 311 loĝantojn; en 1992 149 (hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Mátisfalva apartenis al Hungario (Udvarhely).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Imre Palló (23-a de oktobro 1891 – Budapest, 25-a de januaro 1978): operkantisto (baritono).
* Albert Péter: koreografo
* Enikő Simó (Mátisfalva, 11-a de oktobro 1943): scenejdekoraciistino, tekstilartistino 
* Ilka Szőcs (8-a de oktobro 1950): poetino, pentristino

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

## Notoj 
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Lobio

**Lobio** havas plurajn signifojn, inter ili:
*Lobio estas premgrupo, kiu provas influi decidantojn aŭ potenculojn
*Lobio estas ano de etno vivanta en suda Burkino kaj en nordaj Ganao kaj Ebur-Bordo
*Lobio estas kartvela plado
Porumbenii Mici

**Porumbenii Mici** [porumbenij miĉj] (hungare: **Kisgalambfalva** kiŝgalambfalva) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi administre apartenas al Mugeni. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 664 loĝantojn; en 1992 470 (hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1506. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Kisgalambfalva apartenis al Hungario (*Udvarhely*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Renomaj personoj 
*Zoltán Borbély (n. 22-a de novembro 1934): muzikinstruisto, kapelestro, radioredaktoro en Târgu Mureş.
*Domokos Vékás diplomato
*Zoltán Vékás (n. 4-a de januaro 1949): pastro, radaktoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto
 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Harghita
Dobeni

**Dobeni** [dobenj] (hungare: **Székelydobó** [se:kejdobo:]) estas vilaĝo en Rumanio okcident-sudokcidente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi administre apartenas al Mugeni.

## Loĝantaro 
En 1910 Székelydobó havis 773 loĝantojn; en 1992 599 (hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1333. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Székelydobó apartenis al Hungario, departemento Udvarhely.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Ĝemelkomunumo 
*  Lánycsók, Hungario

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Dejuțiu

**Dejuțiu**  (hungare: **Décsfalva** [de:ĉfalva]) estas vilaĝo en Rumanio sur la maldekstra bordo de Târnava Mare sudokcidente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi administre apartenas al la komunumo Mugeni.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 140 loĝantojn, kaj en 1992 176 (hungaroj).
Ĝis la censo de 2002 ĝia loĝantaro kreskis al 200, el kiuj ĉiuj deklaris sin etnaj hungaroj kaj kaj la hungaran sia precipa lingvo.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1566. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Décsfalva apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Betești

**Betești**  (hungare: **Betfalva**) estas vilaĝo en Rumanio sur la dekstra bordo de la Târnava Mare oriente de Cristuru Secuiesc. Ĝis 2004 ĝi administre apartenis al Mugeni, ekde tiam al Cristuru Secuiesc.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 538 loĝantojn; en 1992 659 (hungaroj).

En la censo de 2002 la 698 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1519. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Betfalva apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* István Agyagfalvi Hegyi (Betfalva, 1-a de julio 1886 – Budapest, 20-a de novembro 1975): poeto, verkisto.
* László Tompa (4-a de decembro 1883 – Odorheiu Secuiesc, 13-a de majo 1964): poeto, redaktoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Mil unuaj vortoj

***Mil Unuaj Vortoj*** estas infanlibro kiu prezentas 1000 Esperantajn vortojn de la ĉiutaga vivo. Ĝi estas verkita de Heather Amery, ilustrita de S. Cartwright kaj esperantigita de Edmund Grimley Evans. La libro estas eldonita 63-paĝe fare de Esperanto-Asocio de Britujo, unue en la jaro 1994 en Londono, poste en la jaro 2004 en Stoke-on-Trent.

## Enhavo 
Plejofte la vortoj aperas paĝflankaj kun ilustraĵoj kaj la centra bildo prezentas ilin en situacio.

La libro estas uzebla multforme, ne nur kiel vortaro, sed ankaŭ kiel rakontiga bildaro kun eblo krei kaj priskribi serion de okazintaĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Recenzo ĉe edukado.net
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2004
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
János Apáczai Csere

**APÁCZAI CSERE János** [apacai ĉere janoŝ] estis hungara profesoro, teologia, filozofia kaj pedagogia verkisto naskita la 10-an de junio 1625 en vilaĝo Apáca kaj mortinta la 31-an de decembro 1659 en Kolozsvár.

## Biografio 
Apáczai Csere lernis en Kolozsvár, Gyulafehérvár kaj en universitatoj de Nederlando: Franeker, Leiden, Utrecht. Li estis la unua doktoro de la universitato Harderwijk. Oni proponis al li universitatan postenon en Utreĥto, sed li ne akceptis ĝin, prefere en 1653 revenis Transilvanion kaj fariĝis profesoro unue en Gyulafehérvár kaj poste en Kolozsvár ekde 1656. Multe da siaj lernantoj sekvis lin por aŭskulti plue liajn prelegojn. Lia ĉefverko estas *Magyar Encyclopaedia*, kiu aperis en Utreĥto en 1655. Ĝi ne estas originala verko, sed tradukaĵo el la verkoj de Descartes, Ramus, W. Ames kaj aliaj. En 1654 aperis en Gyulafehérvár la libreto *Magyar Logikátska*, kiu estas filozofia lernolibro.

## Verkoj 
* *Válogatott pedagógiai művei* (Bp., 1899);
* *Válogatott pedagógiai művei* (Bp., 1956);
* *Magyar Encyclopaedia* (Bp., 1959).

## Bibliografio 
* Bán Imre: *Apáczai Csere János*, 1958.
* A. Cs. J. (Ped. Szle emlékszáma, 1960. 2. sz.)
* Berczeli A. Károly: *Válaszúton* (teatraĵo, Bp., 1954);
* Németh László: *Apáczai* (dramo, *Történeti drámák*, Bp., 1963);
* Áprily Lajos: *Tavasz a házsongárdi temetőben* (poemo).
* Fábián Ernő: *Apáczai Csere János*, monografieto, 1975.

## Eksteraj ligiloj 
* Apáczai Csere János: Az iskolák fölöttébb szükséges voltáról… http://mek.oszk.hu/05000/05038
* Apáczai Csere János: Magyar logikácska és egyéb írások http://mek.oszk.hu/05600/05651

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj filozofoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Afar

**Afar** povas rilati al:

*Afaroj, kiuj vivas ĉefe en Ĝibutio, Eritreo, kaj Etiopio
*Afar (regiono) en Etiopio
*Afar (malaltebenaĵo) en Etiopio
*Afara lingvo 
*Tel Afar iraka urbo

Kategorio:Urboj de Irako
Kategorio:Geografio de Etiopio
Kategorio:Etnoj en Etiopio‎
Kategorio:Etnoj en Eritreo
Kategorio:Etnoj en Ĝibutio
Târnovița

**Târnovița** [tırnovica] (hungare: **Küküllőkeményfalva** [kykyloekeme:njfalva]) estas vilaĝo en Rumanio sur la maldekstra bordo de Târnava Mare nordoriente de Odorheiu Secuiesc. En 1910 ĝi havis 591 loĝantojn; en 1992 692 (hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas de antaŭ 1566. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Küküllőkeményfalva apartenis al Hungario (*Udvarhely vármegye*). Ĝi administre apartenas al Brădești kaj estas pliparte hungar-etna.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personecoj 
* Berta Benkő Mrazek (n. 10-a de februaro 1941): tekstilartistino.http://artportal.hu/lexikon/muveszek/benko_mrazek_berta
* Bálint Csergő (9-a de septembro 1920 – Odorheiu Secuiesc, 27-a de januaro 2004): juristo, etnografo.
* Tibor Miklós (n. 23-a de majo 1952): popolartisto, lignoskupltisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Apața

**Apața** [apaca] (hungare: **Apáca**, germane **Geist**) estas vilaĝo kaj unuvilaĝa komunumo en Rumanio norde de Brașov. 

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 930 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 2 745 (51% rumanoj). 

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas 1460. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Brassó*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj homoj
*János Apáczai Csere (n. en 1625 en Apáca - m. en 1659): pedagogo, sciencisto.
* Tamás Apácai (n. en Apáca – m. en Gyulafehérvár): frato de János, taglibroverkisto.
*Árpád Bartha (n. la 19-an de decembro 1953): grafikisto, montrfenestr-aranĝanto.
*János Bartalis n. la (29-an de julio 1893 – m. en Cluj-Napoca la 18-an de decembro 1976): poeto.
*Jenő Könyves (n. la 9-an de aprilo 1860 – martojaro nekonata) aktoro.
*Péter Májay (n. la 26-an de novembro 1894 – m. en 1970): inĝeniero, kandidato pri teknikaj sciencoj (1956).
*Károly Orbán (n. la 8-an de februaro 1943): aktoro.
*Sándor Szerdahelyi (n. en 1873 – m. en Budapest la 5-an de decembro 1913): ĵurnalisto.
*Sándor Vogel (n. la 16-an de aprilo 1940): historiisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Brașov
Tăietura

**Tăietura** [tǝjetura] (hungare: **Vágás** va:ga:ŝ) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi administre apartenas al Mugeni.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 606 loĝantojn; en 1992 297 (hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1334 ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Vágás apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Lionel Messi

**Lionel Andrés "Leo" MESSI CUCCITTINI** (naskiĝis la 24-an de junio 1987 en Rosario) estas argentina futbalisto. Nuntempe, li ludas en la usona klubo *Inter Miami*, kiu estas membro de la Granda Ligo Futbala. Internacie li ludas en la argentina nacia futbalteamo.

Larĝe rekonita kiel la plej bona futbalisto en la mondo, li estas la unua kaj sola futbalisto, kiu gajnis ok Orajn Pilkojn; premio donata ĉiujare de la franca revuo France Football.

Kvankam li startis sian ludadon en la teamo ''Newell's Old Boys'' de lia denaskurbo Rosario, li transloĝiĝis al Hispanio en 2000. Tie, la klubo Barcelono, en kiu li famiĝis kaj plej multe ludis, akceptis pagi medikamenton por manko de kreskohormono. En tiu teamo li atingis 35 ĉampionecojn: 10 de la hispana ligo, 7 Pokalojn de la Reĝo, 8 Superpokalojn de Hispanio, 4 pokalojn de la Ligo de Ĉampionoj de UEFA, 3 UEFA-superpokalojn kaj 3 Klubajn Mondpokalojn de FIFA.

Dum la Somera Olimpiko 2008 en Pekino, li, kun la argentina olimpika futbalteamo, gajnis la oran medalon.

Messi atingis la finalon de la Amerika Pokalo kvinfoje sed malgajnis la unuajn tri (la du lastajn sinsekve kontraŭ Ĉilio). En 2021 Messi finfine atingis ĉampionecon kun Argentino, venkante Brazilon dum la monda pandemio de KOVIM-19. 

La argentina nacia futbalteamo estis gajninta nenian oficialan ĉampionecon ekde 1993, kiam ili laste gajnis la Amerikan Pokalon kontraŭ Meksiko. Messi denove gajnis ĝin en 2024, venkante Kolombion.

Li ankaŭ partoprenis ĉiun mondpokalon ekde 2006, kaj atingis la finalan matĉon dufoje; unue en 2014, en kiu Argentino malgajnis kontraŭ Germanio, kaj poste en 2022, en kiu ili venkis kontraŭ Francio.

## Eksteraj ligiloj 
* reta taglibro ("blogo") de Lionel Messi
* Messi en Facebook
* ĉe ESPN 
* biografio en la retejo de la klubo FC Barcelona
* 

Messi, Lionel
Kategorio:Naskiĝintoj en Argentino