open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Izabela lamprotorno

La **Izabela lamprotorno** aŭ **Izabela brilsturno** (***Lamprotornis elisabeth***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj. La Verdaflugila lamprotorno, *Lamprotornis chloropterus* kaj Izabela lamprotorno, *L. elisabeth* (laŭ Sibley kaj Monroe 1990, 1993) estas konsiderataj separataj specioj kontraŭ Dowsett kaj Forbes-Watson (1993) kiuj inkludas *elisabeth* kiel subspecio de *L. chloropterus*. Tiu traktado estas reviziota de la Laborgrupo pri Taksonomio de BirdLife. 

## Disvastiĝo 
Ĝi troviĝas en izolataj makuloj en Bocvano, sudorienta Demokratia Respubliko Kongo, sudorienta Kenjo, Malavio, suden al okcidenta Mozambiko, al plej nordorienta Namibio, Tanzanio, sudokcidenta Ugando, Zambio kaj Zimbabvo kie estas komuna.

Ili ĝenerale preferas arbarojn miombo (Brachystegia) en la reprodukta sezono, tamen ili povas moviĝi al savano for de tiu epoko.

## Aspekto 
Tiu specio estas tre blua kun verdecaj metalecaj briloj en flugiloj kaj malhelblua vizaĝo el la bekobazo al la orelareo. La iriso estas flaveca. La beko kaj kruroj estas nigraj.

## Kutimaro 
Ili manĝas ĉefe surgrunde, kie ili manĝas fruktojn. nektarojn kaj insektojn, ĉefe akridoj (*Orthoptera*), skaraboj (*Coleoptera*) kaj termitoj. 

La nesto estas tasaĵo el folioj aŭ plumoj, tipe en arbokavaĵo, ĉu natura ĉu elfosita de pegoj aŭ afrikaj barbuloj. La reprodukta sezono okazas ĉefe el septembro al marto, tio estas somere en suda hemisfero. La ino demetas 2-5 palbluverdecajn ovojn, kiuj havas ruĝecajn kaj grizajn punktetojn. Oni scias malmulte pri la idoj, krom ke ili estas manĝigataj de ambaŭ gepatroj. 

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Lamprotornis elisabeth.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Bronzvosta lamprotorno

La **Bronzvosta lamprotorno** aŭ **Bronzvosta brilsturno** (***Lamprotornis chalcurus***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj.

Tiu specio estas tre blua kun **helbluecaj kaj verdecaj metalecaj briloj** en supraj partoj kaj flugiloj (kie videblas meze unu aŭ du linioj de nigraj punktoj) kaj malhelblua vizaĝo el la bekobazo al la orelareo kie kontrastas la ruĝaj irisoj. Estas purpuraj briloj en brusto kaj ĉefe en ventroflankoj, pugo kaj vosto, kio nomigas la specion en Esperanto, kio siavice tradukas la latinan sciencan nomon kie *chalcurus* estas komponita de du radikoj el la antikva greka kiuj signifas respektive “bronzo” kaj “vosto”, kvankam la vera koloro estas pli purpura ol bronzokolora. La beko kaj kruroj estas nigrecaj.

Ĝi troviĝas en Benino, suda Burkino, Kameruno, Centrafrika Respubliko, suda Ĉado, Demokratia Respubliko Kongo, norda Eburbordo, Gambio, Ganao, norda Gvineo, norda Gvineo-Bisaŭa, okcidenta Kenjo, suda Malio, Niĝero, Niĝerio, Senegalio, sudokcidenta Sudano, Togolando kaj Ugando. La populacioj el norda Kameruno orienten al okcidenta Kenjo ofte separatas kiel raso *emini* (priskribita el Ugando), supozite iom pli violeca en pugo kaj iom pli longvosta ol tiuj de la okcidento de la teritorio; tiu varieco tamen ŝajnas klina kaj postulas pli da studo. Dume ĝi estas traktata kiel monotipa. 

## Referencoj
* BirdLife International 2004.  Lamprotornis chalcurus .   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Splenda lamprotorno

eta|*Lamprotornis splendidus*

La **Splenda lamprotorno** aŭ **Splenda brilsturno** (***Lamprotornis splendidus***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj.

Tiu specio estas tre blunigra kun helbluecaj kaj ĉefe **verdecaj metalecaj briloj** en supraj partoj (ĉefe krono kaj nuko) kaj flugiloj (kie videblas meze du linioj de nigraj punktoj kiuj limigas brilverdecan internan parton) kaj malhelblua al **nigreca vizaĝo** el la bekobazo al la orelareo kie kontrastas la **blankaj irisoj**. La alterno de brilaj bluaj kaj verdaj partoj (ĉefe depende de la lumo) nomigas la specion en Esperanto, kio siavice tradukas la latinan sciencan nomon kie *splendidus* aludas la saman signifon kiel en Esperanto. La beko kaj kruroj estas nigrecaj.

Ili estas 30 cm longaj kun flugilo de 15 cm.

Ĝi troviĝas en Angolo, Benino, Burundio, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ekvatora Gvineo, Etiopio, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭo, Kenjo, Liberio, Malio, Niĝero, Niĝerio, Ruando, Santomeo kaj Princo, Senegalio, Sieraleono, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando kaj Zambio.

Oni agnoskas kvar subspeciojn:
* *chrysonotis* (Swainson, 1837) - el Senegalio orienten laŭlonge de la marbordo al suda Togo.
* *splendidus* (Vieillot, 1822) - suda Benino, Niĝerio, Insulo Princo (en Golfo de Gvineo) kaj centra kaj suda Kameruno oroenten al suda Sudano kaj okcidenta Etiopio, suden al PRKongo, norda Angolo, centra DRKongo, Ugando, okcidenta Kenjo, Ruando, Burundo kaj nordokcidenta Tanzanio.
* *lessoni* (Pucheran, 1859) – Insulo Bioko (Ekvatora Gvineo) ĉe marbordo kaj manglejoj.
* *bailundensis* (Neumann, 1920) – norda kaj orienta Angolo, suda DRKongo kaj Zambio. Tiu raso *bailundensis* interreproduktiĝas kun la nomiga en norda Angolo (Malanje).

Ili konstruas la nestojn en arbotruoj foje tre alte, ĝis je 37 metroj supergrunde; ili estas tasformaj kaj estas konstruataj el sekaj herboj. La ino demetas do ovojn bluverdecajn kun ruĝecaj punktoj.

Ili estas gregemaj kaj ariĝas ĝis aroj de kelkaj dekoj. Ili manĝas ĉefe fruktojn, insektojn kaj helikojn.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Lamprotornis splendidus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Principea lamprotorno

eta|300ra|
La **Principea lamprotorno** aŭ **Principea brilsturno** (***Lamprotornis ornatus***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj.

Ĝi estas endemia en la insulo Principeo en la atlantika insulara ŝtateto Santomeo kaj Princo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj.

Tiu sturno ŝajnas **nigreca sub mallumo sed montras brilajn kolorojn sub bona lumo**: krono kaj nuko estas verdecaj, dum la dorso aperas bronzkolora kun purpuraj briloj; la vizaĝo estas nigreca, kiel ĉe aliaj lamprotornoj, kie kontrastas kaj rimarkindas la blankaj irisoj. Sub la bronzkolora dorso la pugo ŝajnas purpura kaj la vosto bronzverdeca kun brilblua pinto. La subaj partoj estas pli malhelaj. Demalproksime ne facilas identigi la specion, ĉar ĝi kunhavas arojn kun la samgenra Splenda lamprotorno, kaj ambaŭ aspektas nigrecaj kaj brilaj demalproksime.

Ili okupas ĉiaspecajn arbarojn, nome praarbarojn, malfermajn duarangajn arbarojn, kakaoarbarojn, disajn arbojn ĉe kafoplantejoj, ktp. Ili kunvivas kun la Splenda lamprotorno, kaj ambaŭ specioj kunmanĝas insektojn, nome raŭpojn, termitojn, fruktojn, figojn kaj aliajn.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Lamprotornis ornatus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Studen

**Studen** estas la nomo de la sekvantaj loko:

* **Studen BE** estas komunumo de la administra distrikto Seeland en Kantono Berno en Svislando.
** **Studen BE (stacidomo)** estas fervoja stacio en Studen BE.

* Studen (Nottwil) estas vilaĝo de la komunumo Nottwil de la distrikto Sursee en Kantono Lucerno en Svislando.

* Studen (Unteriberg) estas vilaĝo de la komunumo Unteriberg de la distrikto Ŝvico en Kantono Ŝvico en Svislando.
Bittwil

**Bittwil** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Bittwil (Seeberg)** estas setlejo de la komunumo Seeberg de la administra distrikto Supra Argovio en Kantono Berno en Svislando.

* **Bittwil (Rapperswil)** estas vilaĝo de la komunumo Rapperswil de la administra distrikto Seeland en Kantono Berno en Svislando.
Purpura lamprotorno

La **Purpura lamprotorno** aŭ **Purpura brilsturno**, *Lamprotornis purpureus*, estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj.

Ili estas loĝantaj birdoj en tropika Afriko el Senegalio kaj norda DRKongo orienten al Sudano kaj okcidenta Kenjo tra Gvineo, suda Malio, suda Ĉado, norda Centrafrika Respubliko kaj Ugando. Tiu komuna paserino troviĝas tipe en malferma arbaro kaj kultivejoj. Populacioj el Kameruno orienten al okcidenta Kenjo ofte separatas kiel raso *amethystinus* (priskribita el suda Sudano), supozite iom pli bluaj supre kaj iom pli longvostaj ol tiuj de la okcidento de la teritorio; tio postulas pli da studado. Dume ĝi estas traktata kiel monotipa.

La Purpura lamprotorno konstruas neston en arbotruo. La normala ovodemetado estas de 2 ovoj. Temas pri gregema kaj bruema birdo, kun tipaj sturnaj pepado kaj babilado.

Plenkreskuloj de tiuj fortikaj 22–23 cm longaj birdoj havas **metalecpurpurajn kapon** (ĉefe ĉe frunto- kaj gorĝareoj) **kaj korpon** (ĉefe ĉe vosto), kaj **brilverdecajn flugilojn** kie videblas du strioj de nigrecaj punktoj de plumopintoj. La ĝenerala purpura brilo nomigas la specion. Ili havas mallongan voston kaj tre flavajn irisojn. La beko estas fortika kaj nigra; ankaŭ la kruroj estas nigrecaj. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas multe pli senkoloraj, kun grizaj subaj partoj kaj brunaj irisoj.

Kiel plej parto de sturnoj, ankaŭ la Purpura lamprotorno estas ĉiomanĝanta kaj manĝas fruktojn kaj insektojn.

## Referencoj 
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 51876, Lamprotornis purpureus, 12a Majo 2006. Malplej zorgiga.
* *Birds of The Gambia* de Barlow, Wacher kaj Disley, ISBN 1-873403-32-1

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Seewil

**Seewil** en la alemana lingvo signifas *laga setlejo*. Ĝi estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Seewil (Rapperswil)** estas vilaĝo de la komunumo Vinelz de la administra distrikto Seeland en Kantono Berno en Svislando.

* **Seewil (Vinelz)** estas vilaĝo de la komunumo Vinelz de la administra distrikto Seeland en Kantono Berno en Svislando.
Trosnik

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180ra|Distrikto de Vinohradiv en Transkarpatio
**Trosnik** (,  [tisaŝAŝvAr]) estas ne memstara vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv en municipo Fanĉikovo.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 126 m
* Loĝantaro: 2220
* Poŝtkodo: 90352
* Telefonprefikso: +380 03143

## Situo 
Trosnik situas laŭ dekstra bordo de Tiso.

## Historio 
Dum la historiaj tempoj sur insulo de Tiso fortikaĵo defendis la ĉirkaŭaĵon. En 1910 vivis en Tiszasásvár 947 homoj, (514 hungaroj, 397 rutenoj, 37 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon Tiszasásvár apartenis al Hungara reĝlando, al Ugocsa, al distrikto de Nagyszőlős, poste al Ĉeĥoslovakio, dume rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Trosnik apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Famulo 
* en 1947 naskiĝis László Lator hungara poeto, literaturisto, tradukisto

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Gliese 581 b

**Gliese 581 b** aŭ **Gl 581 b** estas ekstersunsistema planedo kiu orbitas la stelon Gliese 581.

## Malkovro 
La planedo estis malkovrita de skiko el francaj kaj svisaj astronomoj, kiuj anoncis ĝin , la 30-an de novembro 2005, kiel la malkovro de unu el la plej malgrandaj ekstersunsistemaj planedoj malkovritaj ĝis tiam. Ĝi estis la kvina planedo malkovrita ĉirkaŭ ruĝa nano post la planedoj de Gliese 876 kaj Gliese 436 b.

La planedo estis malkovrita per la instrumento HARPS.

## Orbito kaj maso 
Gliese 581 b havas minimuman mason de 16 Termasoj, simile al Neptuno. Ĝi ne tranzitas ĝian stelon, tial ĝia kinangulo devas esti malpli ol 88,1 gradoj. Dinamikaj simuladoj de la sistemo Gliese 581, supozante ke la orbitoj de la kvar planedo estas samebenaj, montras ke la sistemo fariĝas nestabila se la masoj estas 1,6 ĝis 2-oble pli grandaj ol iliaj minimumaj masoj. Tio ŝuldiĝas al la proksimeco inter la planedoj b kaj e. Por Gliese 581 b, la supra limo de maso estas 30,4 Termasoj, proksimume 77% pli masa ol Neptuno.

Ĝi orbitas tre proksime al Gliese 581 kaj plenumas rivoluon post nur 5,4 tagoj je averaĝa distanco de 6 milionoj de kilometroj (0,041 AU). Kompare, Merkuro troviĝas je 58 milionoj de kilometroj (0,387 AU) kaj faras kompletas rivoluon post 88 tagoj.

## Ecoj 
Gliese 581 b orbitas je 0,04 AU al sia stelo. Estas tre simila al Gliese 436 b en maso, temperaturo, kaj (kune kun Gliese 876 d) povas suferi sunajn efikojn kiel masaj elĵetoj el la korono. Ĉar Gliese 581 b ne tranzitas sian stelon, astronomoj ne scias pli pri ĝi.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Gliese 229
* Gliese 436 b
* Gliese 876 b
* Gliese 876 c
* Gliese 876 d

## Eksteraj ligiloj 
* ESO: The Dwarf that Carries a World 
* SolStation: Gliese 581 / HO Librae 

Kategorio:Gasgigantoj
Kategorio:Varmaj Neptunoj
Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj malkovritaj en 2005
Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj detektitaj per radiala rapido
55 Cancri b

**55 Cancri b** (foje nomata **55 Cancri Ab** por diferenci ĝin de la stelo 55 Cancri B aǔ pli simple **Galileo**) estas ekstersunsistema planedo ĉirkaŭ la Sun-simila stelo 55 Cancri A. Ĝia orbita periodo estas 14,65 tagoj kaj estas la dua plej proksima planedo al la stelo. Malkovrita dum 1996 de Geoffrey Marcy kaj R. Paul Butler, 55 Cancri b estis la kvara ekstersunsistema planedo malkovrita, krom pulsaraj planedoj, kaj estas ekzemplo de varma Jupitero.

## Malkovro 
eta|maldekstra|275px|Influo sur la radiala rapido de 55 Cancri pro la ekzisto de 55 Cancri b.

Kiel la plejmulto el la ekstersunsistemaj planedoj, 55 Cancri b estis malkovrita per radiala rapido. Post mezuri la spektron de 55 Cancri A, estis detektita perioda anomalio de 15 tagoj. La planedo esti anoncita en 1996, kune kun la planedo de Tau Boötis kaj la plej interna planedo de Upsilon Andromedae.

Eĉ kalkulante je ĉi tiu planedo, kun maso 78% ol tiu de Jupitero, restis anomalio en la radiala rapido de 55 Cancri, kio konkludis kun la malkovro de 55 Cancri d dum 2002.

## Orbito kaj maso 
55 Cancri b havas malgrandan orbitan periodon, sed ne tiom malgranda ol tiu de la antaŭe malkovrita varma Jupitero 51 Pegasi b. La orbita periodo indikas ke ĝi estas en resonanco 1:3 kun 55 Cancri c, tamen studoj de la planedaj parametroj laŭ Neŭtona simulado montra ke ne estas tiel, kvankam la orbitaj periodoj presakŭ plenumas tiun proporcion. En 2012, la supra atmosfero de 55 Cancri b observis ; do ĝia deklivo estas de ĉirkaŭ 85 gradoj, coplanar kun 55 Cancri e.

Ŝajne la planedo ne havas satelitojn, ĉar la tajdaj fortoj agantaj sur la planedo elorbitigus aŭ detruus ilin.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* **Extrasolar Visions**: 55 Cancri b 

Kategorio:Gasgigantoj
Kategorio:Varmaj Jupiteroj
Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj malkovritaj en 1996
Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj detektitaj per radiala rapido
Mjombo

La **mjombo**, aŭ **brakistegio** () estas genro de arboj el la subfamilio *Caesalpinioideae* kiuj estas hejmaj en la afrotropika ekozono. Arboj de tiu ĉi genro estas loke kaj internacie komune konataj kiel *Miombo*, kaj estas superregantaj en la mjombaroj aŭ mjombaj duonarbaroj de centra kaj suda Afriko.

## Priskribo 
La genro ampleksas speciojn de arba habito, kun platigita arbokrono. La folioj estas deciduaj, kunmetitaj, pare pinataj . La floroj estas hermafroditaj, kun kaliko kunigita kun la korolo; ili estas unuigitaj en grapolan infloreskon. La fruktoj estas duvalvaj guŝoj, malfermiĝante je matureco, enhavante variigeblan nombron de platigit-formaj semoj .

## Disvastiĝo 
La mjombaroj okupas vastan areon de centra kaj suda Afriko kiu etendiĝas okcidente ekde Angolo ĝis Tanzanio oriente, kaj suden ĝis Sud-Afriko. Krom en tiuj landoj, mjombo ankaŭ troviĝas en Burundo, Demokratia Respubliko Kongo, Malavio, Zambio, Mozambiko kaj Zimbabvo .

## Specioj 
* *Brachystegia allenii*
* *Brachystegia angustistipulata*
* *Brachystegia bakeriana*
* *Brachystegia bequaertii*
* *Brachystegia boehmii*
* *Brachystegia bussei*
* *Brachystegia cynometroides*
* *Brachystegia eurycoma*
* *Brachystegia floribunda*
* *Brachystegia glaberrima*
* *Brachystegia glaucescens*
* *Brachystegia gossweileri*
* *Brachystegia kalongensis*
* *Brachystegia kennedyi*
* *Brachystegia laurentii*
* *Brachystegia leonensis*
* *Brachystegia longifolia*
* *Brachystegia luishiensis*
* *Brachystegia lujae*
* *Brachystegia manga*
* *Brachystegia microphylla*
* *Brachystegia mildbraedii*
* *Brachystegia nigerica*
* *Brachystegia puberula*
* *Brachystegia russelliae*
* *Brachystegia spiciformis*
* *Brachystegia stipulata*
* *Brachystegia subfalcato*
* *Brachystegia tamarindoides*
* *Brachystegia taxifolia*
* *Brachystegia torrei*
* *Brachystegia utilis*
* *Brachystegia wangermeeana*
* *Brachystegia zenkeri*

## Vidu ankaŭ 
* Angolaj mjombaroj
* Centra-zambezaj mjombaroj
* Centraj kaj orientaj mjombaroj

## Referencoj 
Kategorio:Arboj
Kategorio:Fabacoj
Kategorio:Afrotropisa flaŭro
Lago de Lungern

**Lago de Lungern** () estas natura baraĵlago en kantono Obvaldo en Svislando. La surfaca areo de la lago mezuras 2,01&nbsp;km².

## Geografio 
La Lago de Lungern situas 4 kilometrojn norde de la Brünig-Pasejkulmino. El ĝi fontas la rivero Sarner Aa, kiu senakvigas la valon de Obvaldo. La lago situas komplete sur la teritorio de la komunumo Lungern. Ĉe la bordo de la lago situas la vilaĝoj Bürglen-Kaiserstuhl, Obsee kaj Lungern. Laŭlonge de la orienta bordo de la lago kondukas la Brünig-Pasejvojo kaj la Brünig-Fervojo.

La lago postrestis post la fordegelo de glaĉero de la lasta malvarmepoko antaŭ iom pli ol 10000 jaroj. La fruntmoreno ĉe Kaiserstuhl formas naturan baraĵon.

## Historio 
Fine de la 18-a jarcento la loĝantaro de Lungern decidis malaltigi la nivelon de la Lago de Lungern por gajni kultiveblan terenon. Oni konstruis kanalon, kiu post interrompoj pro la krizo, kiun kaŭzis la franca revolucio, povis en la jaro 1790 esti malfermita. La lagonivelo malaltiĝis 35 metrojn. Centjaroj poste la kompanio *Zentralschweizerische Kraftwerke* aĉetis la lagon kaj per digo fermis la kanalon kaj replenigis la lagon en la jaroj 1926 ĝis 1927. La domoj, kiuj estis konstruitaj sur la iama lagogrundo estis rekonstruita en la vilaĝo mem.

En la jaro 1999 oni trovis en du naftobareloj encementigitaj kadavroj dum malalta akvo antaŭ la lagobordo. La murdisto el Romandio ne sciis, ke dum vintro oni ellasas preskaŭ la tuta akvo el la lago, kiu dum la neĝdegelo denove repleniĝas.

## Elektrejo Lago de Lungern 
La elektrejo Lago de Lungen, kiu utiligas la akvoenergion de la Lago de Lungern situas en Giswil. Ĝi nutras la Svisajn Centralfervojojn, al kiu apartenas la Brünig-Fervojo, per elektra energio. La neta altecdiferenco de la lago ĝis la turbinoj estas 190 m. La maksimuma akvokapacito sur la turbinoj estas 32 m³/s. La produktokvanto de la centralo estas 9 MW.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Lago de Lungern en la Historia Leksikono de Svislando
* Retpaĝo pri la Elektrocentralo Lago de Lungern

Lungern
Lungern
Lungern
James Edward Keeler

Li laboris en la observatorio Lick ekde 1888, sed ricevis en 1891 postenon de direktoro de la observatorio Allegheny. Li reiris en la observatorion Lick en 1898 sed mortis nelonge post.

Kun George Hale li fondis kaj eldonis la *Astrophysical Journal*, nune plej grava revuo pri astronomio.

En 1888, li organizis kun Samuel P. Langley kaj aliaj esploristoj, ekspedicion al la kulmino de Monto Whitney, celante studi la absorbon de la sunradiado far de la tera atmosfero.
Post la ekspedicio, montpinto apud Monto Whitney ricevis en lia honoro la nomon "Keeler Needle".

## Malkovroj 
Li estis la unua, kiu observis la  malplenon en la ringoj A de Saturno, kiun li nomis malpleno de Enke, honore al la germana astronomo Johann Franz Encke.

Li studis per spektroskopio la ringojn de Saturno kaj elmontris, en 1895, ke ili ne povas esti solidaj objektoj, ĉar ili turnas kun rapidecoj variantaj laŭ ilia radiuso. Ili nepre konsistiĝas el sendependaj partikloj.

Li montris, ke multe da galaksioj havas spiralan formon.

Li malkovris du asteroidojn:
* 452 Hamiltonia en 1899.
* (20958) A900 MA en 1900 (kvankam ĉi tiu perdiĝis kaj estis retrovita 100 jarojn poste).

## Honoroj 
Li ricevis la Medalon Henry Draper en 1899.

Post lia morto, liaj cindroj estis sepultitaj en kripton sub la teleskopo de 30 coloj, tiel nomata *Keeler Memorial Reflector*, de la observatorio Allegheny.

Oni donis lian nomon al:
* La montopinto "Keeler Needle";
* La malpleno de Keeler malkovrita en la saturna ringo A far de Voyager 1;
* Kratero Keeler sur la kaŝita flanko de Luno;
* Kratero Keeler sur Marso (planedo);
* La asteroido 2261 Keeler.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Detala biografio de J. E. Keeler
*  Nekrologio de J. E. Keeler
Orbita periodo

La **orbita periodo** estas la tempo kiun planedo aŭ satelito (aŭ alia objekto) bezonas por fari kompletan orbiton.

Kiam temas pri objektoj orbitantaj la Sunon ekzistas du malsamajn orbitajn periodojn:
* La **sidera periodo** estas la tempo kiun la objekto bezonas por fari kompletan rivoluon ĉirkaŭ la Suno, prenante kiel punkto de referenco fiksitan stelon. Oni konsideras ĝin la vera orbita periodo de la astro, ĝi estas kiun restanta observanto vidas.
* La **sinodika periodo** estas la daŭro inter du sinsekvaj samaj fazoj de astro. Ĉi tiu periodo kalkulas je la movo de la Tero, kiu ankaŭ rivoluas ĉirkaŭ la Suno. Tial, ĝi estas la ŝajna orbita periodo.

## Rilato inter la sidera periodo kaj la sinodika periodo 
Koperniko disvolvis matematikan formulon por rilatigi ambaŭ orbitajn periodojn.

Konsiderante la sekvajn simbolojn:
:*P* = sidera periodo de la astro 
:*S* = sinodika periodo de la astro
:*T* = sidera periodo de la Tero

Por iu tempo *S*, la Tero trairas angulon de 360º/*T*)*S* (oni supozas cirklan orbiton) kaj la astro moviĝas (360º/*P*)*S*.

Kaze de interna planedo, tio estas, planedo kies orbita periodo estas pli malgranda ol la orbita periodo de la Tero.

:(360º/*P*)*S* = (360º/*T*)*S* + 360º

Post algebra manipulado, ni havas

:'*1/*P* = 1/*T* + 1/*S***

Por ekstera planedo, la kalkulo estas simila:

:**1/*P* = 1/*T* - 1/*S'''''

## Vidu ankaŭ
* Geosinkrona orbito

Kategorio:Ĉiela mekaniko
Kategorio:Astronomio
Ĥolmovec

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180ra|Distrikto de Vinohradiv en Transkarpatio
**Ĥolmovec,** ukraine **Холмовець** estas malgranda ne memstara vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv en municipo Ĉornotisiv.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 157 m
* Loĝantaro: 710
* Poŝtkodo: 90363
* Telefonprefikso: +380 03143

## Historio 
## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Longvosta lamprotorno

La **Longvosta lamprotorno** aŭ **Longvosta brilsturno**, *Lamprotornis caudatus*, estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj. Ili estas loĝantaj birdoj en tropika Afriko el Senegalio orienten al Sudano.

Tiu komuna paserino tipe troviĝas en malferma arbaroj kaj kultivejoj.

La Longvosta lamprotorno konstruas neston en truo. La normala ovodemetado estas 2 al 4 ovoj.

Tiu estas gregema kaj bruema birdospecio kiu montras akran krakan voĉon.

Plenkreskuloj de tiu 54 cm longa birdo havas metalecajn verdajn suprajn partojn, violecajn subajn partojn kaj 34 cm **longan purpurviolan voston**, kiu nomigas la specion pro ties longeco kaj en Esperanto kaj en la latina scienca nomo. La vizaĝo estas tute nigra (kiel ĉe la Purpurflugila lamprotorno) kun rimarkinda flava iriso. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli senkoloraj, kun bruneca nuanco en la plumaro.

eta|maldekstra|Longvosta lamprotorno
Kiel plej parto de sturnoj, ankaŭ la Longvosta lamprotorno estas ĉiomanĝanta, kaj manĝas ĉefe fruktojn kaj insektojn.

## Referencoj 
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 51887, Lamprotornis caudatus, 12a Majo 2006. Malplej zorgiga.
* *Birds of The Gambia* de Barlow, Wacher kaj Disley, ISBN 1-873403-32-1

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Bilin

**Bilin** (ankaŭ hungare), ukraine **Білин**) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Raĥiv.

* 
* Areo: 0.4 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 503 m
* Loĝantaro: 1740
* Poŝtkodo: 90643
* Telefonprefikso: +380 3132

## Situo 
Bilin situas en valo de **Nigra** Tiso. Raĥiv troviĝas je 7 km-oj.

## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon Bilin apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Rahó, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Bilin. Ekde 1945 Bilin apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Vodicja

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180ra|Distrikto de Raĥiv en Transkarpatio

**Vodicja,** ukraine **Водиця** hungare **Kisapsa** [kiŝapŝa] estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Raĥiv.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 45 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 1880
* Poŝtkodo: 90610
* Telefonprefikso: +380 3132
## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon Kisapsa apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Máramarossziget, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion por rutenoj, kies parto estis ankaŭ tiu ĉi vilaĝo. Ekde 1945 Vodicja apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
La vilaĝo havas neuzitan sulfuran fonton.

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Purpurflugila lamprotorno

La **Purpurflugila lamprotorno**, **Rupela lamprotorno** aŭ **Purpurflugila brilsturno** (***Lamprotornis purpuroptera***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj kaj genro de Lamprotornis aŭ Brilsturnoj, kiuj estas afrikaj bluecaj birdoj kun metalecaj briloj. Ĝi formas superspecion kun la *L. caudatus* kaj la *L. mevesii*.

Ĝi estas mezgranda kaj longvosta birdo blunigreca kun ĝeneralaj bluaj briloj, purpuraj briloj ĉefe en nukareo kaj ŝultroj kaj pli verdecaj ĉe flugiloj. Diference de aliaj samgenraj brilsturnoj, tiu ĉi havas anstataŭ nur vizaĝa nigra areo pli grandan **nigran areon kiu okupas la tutan kapon** kun tre markata limo kiu separas la senbrilajn nigrajn gorĝareon kaj kapon el la brilaj nukareo kaj ŝultroj. En tiu nigra kapo rimarkindas la blankaj irisoj. La beko estas pli malgranda ol ĉe aliaj proksimaj samgenranoj kaj same kiel ĉe tiuj ĝi estas nira same kiel la kruroj.

Ĝi troviĝas en Burundo, Demokrata Respubliko Kongo, Eritreo, Etiopio, Kenjo, Ruando, Somalio, Sudano, Tanzanio kaj Ugando.

Oni agnoskas du subspeciojn kiuj estas la jenaj:
* *aeneocephalus* (Heuglin, 1863) – orienta kaj sudorienta Sudano, nordokcidenta Eritreo kaj okcidenta Etiopio.
* *purpuroptera* (Rüppell, 1845) – suda Etiopio, nordorienta DRKongo, Ugando, Ruando, Burundo, okcidenta kaj suda Kenjo, sudorienta Somalio, kaj nordokcidenta kaj nordorienta Tanzanio.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Lamprotornis purpuroptera. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Malnova Reĝimo (Francio)

[eta|300px|La [Bastille, fortikaĵo de la reĝo en Parizo uzita kiel prizono, estis konsiderata kiel simbolo de la Malnova Reĝimo fare de ties malamikoj, kies konkero estis konsiderata eko de la Revolucio kiu enkondukis al la Nova Reĝimo (1789). Ties ruinaĵoj estis celo de komerco simila al tiu kiu post du jarcentoj estis farata ĉe la ruinaĵoj de la muro de Berlino.]]
**Malnova Reĝimo** (: ***Ancien régime***) estis termino kiun la francaj revoluciuloj uzis por aludi pejorative al sistemo de regado antaŭa al la Franca Revolucio de 1789 (la absoluta monarkio de Ludoviko la 16-a), kaj kiu aplikiĝis ankaŭ al la resto de la monarkioj de Eŭropo kies reĝimo estis simila al tiu. La mala termino estis Nova Reĝimo, Liberala Reĝimo aŭ eĉ simple Demokratio.

La termino aplikiĝas ankaŭ al epoko kiu, praktike koincidas kun epoko konata kiel Moderna Epoko.

## Deveno de la termino 
Kvankam ties uzado estas samtempa kun la Franca Revolucio, la plejparta responso pri ties fiksado en la historia kaj literatura medioj apartenas al Alexis de Tocqueville, aŭtoro de la eseo ''L'ancien régime et la Révolution* (La Malnova Reĝimo kaj la Revolucio). En tiu teksto li precize asertas ke "la Franca Revolucio baptis tion kion ĝi forigis" (*la Révolution française a baptisé ce qu'elle a aboli*); Tocqueville donis al tiu koncepto konfuzan kapablon de opozicio de la Malnova Reĝimo antaŭ la mezepoka periodo, kio iĝis komuna diraĵo en historiografio dum la 19a jarcento kaj unua duono de la 20a jarcento kaj kion postaj historiistoj pridiskutis (ĉefe François Furet).

Ekde la vidpunkto de la reakciuloj malamikaj de la revolucio, la termino Malnova Reĝimo estis reklamaciita pro nostalgio, laŭ la literatura temo de la *perdita paradizo*. Talleyrand diris ekzemple ke "tiuj kiuj ne konis la Malnovan Reĝimon neniam povos scii tion kio estis la dolĉeco de la vivo" (*ceux qui n'ont pas connu l'Ancien Régime ne pourront jamais savoir ce qu'était la douceur de vivre'').

La apliko de la termino al la ekonomiaj kaj sociaj strukturoj estas atribuata al Ernest Labrousse, kaj estis disvastigita de la nuntempa Skolo de analoj, kun granda akcepto en kelkaj landoj kiaj Hispanio pere de hispanistoj kiaj Pierre Vilar aŭ Bartolomé Bennassar. Ties uzado oftiĝis fine de la 20a jarcento fare de aŭtoroj kiaj Antonio Domínguez Ortiz, Gonzalo Anes aŭ Miguel Artola. La aplikado de la termino al la historio de la institucioj estis antaŭa, sed ŝajne ankaŭ pro franca influo, kiel ĉe la verko de la hispanisto Georges Desdevises du Dézert, uzita de Antonio Rodríguez Villa en 1897.

## Vidu ankaŭ 
* Absoluta monarkio
* Liberala ŝtato

## Referencoj 
Kategorio:Reĝimoj
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Historio de Eŭropo
Anglalingva Vikipedio

__NOTOC__
La **anglalingva Vikipedio** () estas la versio de la libera reta enciklopedio Vikipedio en la angla lingvo. Fondita la  kaj atinginta kvar milionojn da artikoloj la , ĝi estis la unua eldono de vikipedio kaj restas la plej larĝa, kun pli ol duoble tiom da artikoloj ol la dua plej granda, la nederlandlingva Vikipedio. Laŭ la stato de marto 2014, 14,4 procentoj de ĉiuj vikipediaj artikoloj apartenas al la anglalingva eldono - tiu nombro pli kaj pli malaltiĝis de pli ol 50 procentaĵoj en 2003, pro la laŭgrada kresko de la alilingvaj vikipediaj eldonoj. 

[eta|maldekstra|200px|La anglalingva vikipedio la [18-an de januaro 2012 montris nigran protestopaĝon kontraŭ la leĝproponoj SOPA kaj PIPA.]]
## Protesto de la 18-a de januaro 2012 
La  la anglalingva Vikipedio fermiĝis dum 24 horoj por protesti la leĝproponojn SOPA kaj PIPA je la kvina horo matene (UTC) ĝis la kvina matene (UTC) de la sekva tago. Unuafoje la Angla Vikipedio faris tian proteston. La vikipedianoj protestis ĉar se la leĝpropono estus akceptita, la nova leĝo farus gravajn damaĝojn en la libera Interreto.

En la sama tago, multaj alilingvaj Vikipedioj subtenis la proteston de la angla vikipedio per montro de protesta mesaĝo en siaj ĉefpaĝoj. Speciale, la itallingva Vikipedio alidirektigis ĉiun vizitanton al nigra paĝo. La vizitanto tamen povis legi kaj kontribui al la enciklopedio poste. En la nederlandlingva Vikipedio, oni aldonis ke *ĉi tiu danĝerigas la interreton kaj ne nur en Ameriko, sed en la tuta mondo*. 13 el la 15 plej gravaj Vikipedioj (250 000 artikoloj kaj pli) subtenis la proteston, krom finna kaj la franca vikipedioj.

## Vidu ankaŭ 
* "Internacia Vikipedio", statistikaj informoj

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La ĉefpaĝo de la anglalingva Vikipedio 
* Meta-paĝaro pri la  anglalingva Vikipedio
* wikipedia.org - plurlingva enirpaĝo de Vikipedio
* retejo de la vikimedia fondaĵo

Kategorio:Vikipedioj laŭ lingvoj
Vikipedio
Kategorio:Retejoj aperintaj en 2001
Oberkirch LU

## Pri la komunumo 
**Oberkirch** (prononcu *obəkirĥ*) estas komunumo en la distrikto Sursee en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 3422 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Oberkirch situas ĉe la elfluejo de la rivero Suro el la Lago de Sempach. En nordo ĝi komplete kunkreskis kun la distriktĉefurbo Sursee, al kies aglomeraĵo ĝi apartenas. Krom la ĉefvilaĝo mem al Oberkirch apartenas la setlejoj Dogelzwil, Kotten, Oberhof, Renzligen-Sennhof, Sankt-Margreto, Unterhof kaj Zellhüsli.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 9,11 km² (sen la lago), de kiuj 13,5% estas kovritaj de arbaro, 74,1% servas por agrikulturo kaj 12,1% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
Oberkirch limas en nordo al Sursee, aliflanke de la Lago de Sempach en nordoriento al Schenkon kaj en oriento al Eich, en
sudoriento al Nottwil, en sudo al Buttisholz, en sudokcidento al Grosswangen, kaj en nordokcidento al Mauensee.

## Trafiko 
Oberkirch disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lucerno al Olten, kaj tra la komunumo pasas ankaŭ la buslinio de Sursee al Wolhusen.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 troviĝas nordoriente en Sursee en distanco de proksimume 3 kilometroj de la vilaĝocentro.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Oberkirch datiĝas el la jaro 1036 en la latina lingvo kiel *Ecclesia superior*. En germana lingvo unuan fojon aperas la nomo *Obernkilch* en dokumento de la jaro 1052.

Dum mezepoko Oberkirch apartenis al la regno de la Grafoj de Lencburgo kaj poste de ties heredantoj la Grafoj de Kiburgo kaj fine la Habsburgoj. Post la Batalo de Sempach en la jaro 1386 la Habsburgoj perdis la regadon al Lucerno. La okcidenta parto de la komunumo ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 apartenis al la lucerna kamparvoktejo Ruswil, dum la orienta parto al la *Oficdistrikto Ei*, kiu estis subdistrikto de la *Mikaela Distrikto* de la Monaĥejo Beromünster. Dum la tempo de la Helveta Respubliko la unuigita komunumo apartenis al la helveta distrikto Sursee, kiu fariĝis en la jaro 1803 la distrikto Sursee de Kantono Lucerno.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Oberkirch
* Oberkirch LU (stacidomo)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Oberkirch
* Profilo de la komunumo sur la kantona retejo
* Oberkirch en la Historia Leksikono de Svislando
Toumaï

alternative=Smac Paläolithikum 022.jpg|eta|Rekonstruita kranio
**Toumaï** [tumAi], **Tumajo** esperante, estas la nomo de fosilia kranio de homedo *Sahelanthropus tchadensis* trovita en Ĉado en 2001. La nomo signifas en la dazaga lingvo de Ĉado "vivespero".eta|dekstra|ToumaïĜi estas 7 milionojn da jaroj aĝa.

Kategorio:Homedoj
Kategorio:Aperis en 2001
Germanlingva Vikipedio

La **germanlingva Vikipedio** - germane *Deutschsprachige Wikipedia* - estas la en la germana lingvo verkata eldono de la libera reta enciklopedio Vikipedio. Fondita la 16-an de marto 2001 kaj atinginta milionon da artikoloj la 27-an de decembro 2009, ĝi estis la dua eldono de vikipedio kaj ĝis nun restas la dua plej larĝa, superite nur de la anglalingva Vikipedio kiu havas pli ol trioble tiom da artikoloj ol ĝi. Laŭ la stato de majo 2010, 6,8 procentaĵoj de ĉiuj vikipediaj artikoloj apartenas al la germanlingva eldono. La germanlingva vikipedio el ĵurnalisma, enciklopedia vidpunkto havas altan kvalitan nivelon, kiel interalie plurfoje atestis la vikipedia fondinto Jimmy Wales, sed havas kompare al la aliaj vikipediaj eldonoj aparte kritikemajn kontribuantojn: Esploro de brita sciencistaro en 2006 montris, ke en la germanlingva vikipedio signife pli da verkita teksto estas forĵetata ol ekzemple en la nederland-, franc- aŭ japanlingva eldonoj.

## Dialektoj de la germana lingvo 
Apartaj vikipedioj estas kreitaj por pluraj dialektoj de la germana lingvo, inkluzive de la alemana lingvo&nbsp;(:als:), platgermana lingvo&nbsp;(:nds:), luksemburga lingvo&nbsp;(:lb:), Pensilvanigermana dialekto&nbsp;(:pdc:), Ripuara dialektaro (inkluzive tiu de Kolonjo, nomata *Kölsch*;&nbsp;:ksh:), kaj la bavara lingvo&nbsp;(:bar:).

## Vidu ankaŭ 
* "Internacia Vikipedio", statistikaj informoj

eta|280ra|maldekstra|
## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* la ĉefpaĝo de la germanlingva Vikipedio
* Meta-paĝaro pri la germanlingva Vikipedio
* wikipedia.org - plurlingva enirpaĝo de Vikipedio
* retejo de la vikimedia fondaĵo por Germanlingvio (germane)

Kategorio:Vikipedioj laŭ lingvoj
Vikipedio
Kategorio:Retejoj aperintaj en 2001
Vikipedio
Richard J. Terrile

Li laboras en la Jet Propulsion Laboratory. Partopreninte en la programo Voyager, li malkovris plurajn naturajn satelitojn de Saturno, Urano kaj Neptuno.

Li ankaŭ partoprenis NASA-ajn projektojn pri la malkovro de ekstersunsistemaj planedoj.

## Malkovraĵoj
Saeima

[eta|la [Blazono de Latvio|nacia blazono]]
La ** Saeima** (latve) estas la parlamento de Latvio. Ĝi havas 100 membrojn, kiuj estas elektataj por periodo de 4 jaroj. Ili elektiĝas per nacia baloto laŭ sistemo de proporcia reprezentado kaj partiaj listoj. Por ke ĝi rajtu je reprezentiĝo en la parlamento Seimas, partio devas atingi almenaŭ 5 procentojn de la entutaj voĉdonoj. Parlamentaj balotoj okazas ĉiujn kvar jarojn, la unuan sabaton de oktobro. La sekvaj balotoj okazos en oktobro 2010. La parlamentejo situas en la nacia ĉefurbo Rigo.

La parolisto de la parlamento ekde la jaro 2007 estas *Gundars Daudze*, latva kuracisto kaj politikisto, kiu membras en la koalicio "Unio de Verduloj kaj Kamparanoj".

La ŝtata prezidanto de Latvio povas malfondi la aktualan konsiston de la parlamento kaj tiel devigi pli fruajn novajn parlamentajn balotojn. La proceduro pri tio konsistigas grandan politikan riskon por la prezidanto, inkluzive de risko perdi la propran oficon, kaj neniu prezidanto de Latvio ĝis nun riskis malfondi la parlamentan konsiston.

## Etimologio 
La vorto "Saeima" etimologie rilatas al la pola vorto Sejm, la nomo de unu el la du branĉoj de la parlamento de Pollando, kaj al la litova vorto Seimas, la nomo de la parlamento de Litovio.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj pri la parlamento (en la latva kaj angla lingvoj)

Kategorio:Politiko de Latvio
Kategorio:Registaro de Latvio
Kategorio:Parlamento
Kategorio:Rigo
Prezidanto de Latvio

La **Ŝtata Prezidanto de Latvio** - latve *Latvijas Valsts prezidents* - estas la ŝtatestro kaj armeestro de la Respubliko Latvio. Latvio estas forte parlamentara lando, kies registaron regas la ĉefministro. Tial la prezidanto ne havas vastan politikan forton sed la taskoj estas precipe simbolaj.

Ĝis nun ĉiu prezidanto escepte de *Gustavs Zemgals* kaj *Kārlis Ulmanis* reelektiĝis por dua oficperiodo: La oficperiodo ĝis la jaro 1997 estis tri jaroj, ekde tiam kvar jaroj. En la kazo de neekzisto de prezidanto (ekzemple kaze de subita morto), la parolisto de la latvia parlamento Saeima plenumas la prezidantajn taskojn ĝis organiziĝo de nova prezidanta baloto. Ekzemple, post la restarigo de la ŝtata sendependeco de Latvio, krom la nova ŝtata prezidanto povis esti elektita la parlamenta parolisto; *Anatolijs Gorbunovs* plenumis la prezidantajn taskojn inter la jaroj 1991 ĝis 1993.
Valdis Zatlers

** Valdis Zatlers ** (naskiĝis , do nun -jara) estas latva kuracisto kaj politikisto. De la 8-a de julio 2007 ĝis la 8-a de julio 2011 li estis la ŝtata prezidanto de Latvio. Valdis Zatlers ĝis julio 2011 ne reprezentis politikan partion, sed fine de julio 2011, senpere post la fino de sia prezidanta oficperiodo, fondis la propran partion "Reforma partio de Valdis Zatlers".

## Kuracista kariero 
Valdis Zatlers finis la studon en la Medicina Akademio de Latvio en Rigo en 1979. Post tio, li laboris en la 2-a Riga Hospitalo kaj iĝis gvidanto de la servo pri traŭmatologio en 1985. Ekde 1994, li estis la direktoro de la Latvia Traŭmatologia kaj Ortopedia Hospitalo kaj ĉefo de la gvida konsilio ekde 1998 - ambaŭ oficojn li finis la 5-an de julio 2007.

Valdis Zatlers kiel kuracisto partoprenis la prizorgadon de viktimoj de la Nuklea akcidento de Ĉernobilo. La 27-an de aprilo 2007 li pro tio ricevis la Ordenon de Tri Steloj (Trīs Zvaigžņu Ordenis) de Latvio.

## Politika kariero 
Valdis Zatlers estis estrarano de la Latvia Popola Fronto en 1988 kaj 1989 - civitana movado, kiu - simile al la movadoj Sąjūdis en Litovio kaj Estonia Popola Fronto en Estonio - ekde 1988 senperforte luktis por sendependiĝo de la lando el la komunisma ŝtato Sovetunio, kiu en junio 1940 perforte konkeris kaj okupis la respublikon kaj de tiam regis ĝin.

La 22-an de majo 2007, la reganta parlamenta koalicio de la latvia parlamento Saeima oficiale nomumis lin kiel prezidenta kandidato. Valdis Zatlers ne estas membro de politika partio, sed subskribis la manifeston de la Popola Partio de Latvio kiam la partio estis fondita en 1998.

Kategorio:Latvaj politikistoj
Kategorio:Latvaj kuracistoj
Kategorio:Prezidantoj de Latvio
Latvia Popola Fronto

]]
La **Latvia Popola Fronto** aŭ *Popola Fronto de Latvio* () estis politika organizaĵo en Latvio fine de la 1980-aj kaj komence de la 1990-aj jaroj, kiu gvidis Latvion en ŝtatan sendependecon el la komunisma ŝtato Sovetunio, kiu en junio 1940 perforte konkeris kaj okupis la respublikon kaj de tiam regis ĝin. 

Ĵurnalo de la organizaĵo estis *Atmoda* ("Vekiĝo"), printita en la latva kaj rusa lingvoj inter la jaroj 1989 kaj 1992. 

## Rezultoj 
Ĉiuj aŭ preskaŭ ĉiuj celoj de la organizaĵo estas atingitaj. Latvio nun estas sendependa ŝtato, en kiu la latva lingvo estas la sola ŝtata lingvo. La ekonomio kaj politiko, inter 1940 kaj 1991 socialismaj, plan-ekonomiaj kaj orientitaj je la ŝtataj bezonoj de Sovetunio, nun estas liber-merkata kaj orientita al la demokratiaj partneraj ŝtatoj de Eŭropa Unio. Kvankam la Popola Fronto ĉesis ekzisti en la malfacila fazo de ekonomiaj problemoj meze de la 1990-aj jaroj, multaj el ĝiaj tiutempaj membroj nun havas gravajn rolojn en la publika vivo de Latvio - inter ili ekzemple estas Sandra Kalniete kaj Valdis Zatlers, ekde 2007 la ŝtata prezidanto de Latvio.

Kategorio:Politiko de Latvio
Kategorio:Movadoj pri sendependeco
Kategorio:Malaperintaj politikaj partioj de Latvio
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1988
Jarcento de humiligo

La **jarcento de humiligo** aŭ la **jarcento de la nacia humuligo**, **cent jaroj de humiligo** kaj similaj formoj estas esprimo uzata en ĉina populara kulturo kaj fare de historiistoj de la Ĉina Popola Respubliko. Ĝi priskribas la periodon de subigo de Ĉinio al eksterlandaj fortoj, al okcidentaj landoj kaj Japana imperio. 

La komenciĝo estas datita al la Unua opia milito kaj la fino al establo de la Ĉina Popola Respubliko en 1949, post la Dua mondmilito. Kelkaj komentistoj vidas finon de la humiligo je reunuiĝo de Honkongo kun Ĉinio, finante okupadon de ĉina kontinenta teritorio. 

## Vidu ankaŭ
* Ĉina naciismo

Kategorio:Historio de Ĉinio
Vaira Vīķe-Freiberga

**Vaira VĪĶE-FREIBERGA** (naskiĝis , do nun -jara) estas latva psikologino, kuracistino kaj politikistino. De la 8-a de julio 1999 ĝis la 8-a de julio 2007 ŝi estis la ŝtata prezidanto de Latvio. Vaira Vīķe-Freiberga ne reprezentas politikan partion.  

D-rino Vīķe-Freiberga kun siaj gepatroj en 1944 fuĝis el Latvio, unue al Maroko, en 1954 al Kanado, kie ŝi post la fino de la mezlernejo studis psikologion en la Universitato de Toronto kaj poste medicinon en la Universitato McGill en Montrealo. Inter 1965 kaj 1998 ŝi estis profesoro pri psikologio en la franclingva Universitato de Montrealo, kaj akiris altan renomon pri sia fako en Kanado. 

En junio 1998 ŝi nomumiĝis emerita profesoro de la universitato, revenis al Latvio kaj en oktobro 1998 la ĉefministro de Latvio nomumis ŝin direktorino de la nove fondita Latvia Instituto en Rigo. En junio la latvia parlamento Saeima nomumis ŝin ŝtata prezidantino de Latvio, la unua virino en tiu posteno, kaj ŝi komencis sian oficon en julio - kvar jarojn poste, en 2003, ŝi reelektiĝis por dua oficperiodo. Dum ŝiaj ok jaroj kiel prezidanto de Latvio, ŝi ludis gravan rolon pri la membriĝo de la Respubliko Latvio en NATO kaj la Eŭropa Unio. 

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri Vaira Vīķe-Freiberga (jen angle, ankaŭ haveble latve) en la oficiala retejo de la kancelierejo de la prezidanto de Latvio 

Kategorio:Latvaj politikistoj
Kategorio:Latvaj psikologoj
Kategorio:Latvaj kuracistoj
Kategorio:Kanadaj psikologoj
Kategorio:Kanadaj kuracistoj
Kategorio:Prezidantoj de Latvio
Bafing (Ebur-Bordo)

**Bafing** estas unu el la 19 administraciaj regionoj de Ebur-Bordo. La regiona ĉefurbo estas Touba. Okupante areon de 8 720&nbsp;km², ĝi havas 203 608 loĝantojn ( taksado el la jaro 2007 ).

La regiono konsistas el nur unu departemento : Touba.

Kategorio:Geografio de Ebur-Bordo
Programo 863

La **programo 863** aŭ **ŝtata avangard-teĥnika evolua programo** estas programo fondita kaj administrita fare de la registaro de la Ĉina Popola Respubliko. La programo celis instigi la evoluon de la avangardaj teknologioj en larĝaj kampoj por malpliigi dependecon de Ĉinio je la eksterlandaj teknologioj.

La nomo 863 venas el la fakto, ke la programo estis kreita en 1986 en la tria monato. Ĝi estis proponita en letero al la ĉina registaro fare de inĝenieroj Ŭang Ganĉang, Ŭang Dajan, Jang Jiaĉi kaj Ĉen Fangjun. La proponon apogis ĉina gvidanto Deng Ŝjaŭping.

## Produktoj danke al la programo 863
* komputila procesora familio Loongson. Originale nomita *Godson*.
* La kosma raketo Shenzhou havas siajn radikojn en la projekto.

## Eksteraj ligiloj 
*la hejma paĝo de programo 863 

Kategorio:Scienco kaj teknologio en Ĉinio
Desperate Housewives

***Desperate Housewives*** (, Esperantigite *Senesperaj Hejmvirinoj*) estas usona dram-komedio-mistera televida serio gajnanta premiojn Emmy kaj Golden Globe, kreita fare de Mark Cherry kaj elsendita ekde de la 3-a de oktobro 2004 fare de la ABC televida-reto. La serio prezentas la vivojn de kvar dommastrinoj kiuj vivas sur Wisteria Lane, fikcia strato en trankvila antaŭurbo nomita Fairview, kaj sekvas iliajn personajn luktojn kiam granda mistero pendas en la aero, post la sinmortigo de unu el la virinoj. La intrigo sekvas la vivon de grupo de virinoj, viditaj de la okuloj de ilia mortinta najbarino. Ili baraktas en hejmaj problemoj kaj familia vivo, alfrontante sekretojn, krimojn kaj misterojn kaŝitajn malantaŭ la pordoj de ilia ŝajne bela kaj perfekta najbarejo. La serio traktas la rilatojn inter la kvar virinoj kaj ili mem, inter ili kaj iliaj familianoj kaj aliaj loĝantoj de Wisteria Lane.

La serio ricevis bonegajn recenzojn, kaj kune kun Grey's Anatomy kaj Lost saltis al la pinto de la furorlisto, kun mezumo de pli ol 23.5 milionoj da spektantoj per epizodo. Tutmonde, la serio gajnis proksimume 119 milionojn da regulaj spektantoj. La serio estis difinita pli ol unufoje fare de kritikistoj kaj spektantoj kiel "Sekso kaj la Urbo, sed en la Antaŭurboj", sed malgraŭ tio estas multaj diferencoj inter la du serioj, ĉefe inter ili estas la mistero kiu karakterizis la serion de ĝia komenco.

La serio gajnis multajn premiojn, inkluzive de en oktobro 2012 ĝi gajnis la "Best Series" premion ĉe la Golden Cricket-ceremonio, tributo al sia foriro de la ekranoj en majo de tiu jaro.La serio estas iom inspirita de la filmo *American Beauty*.


Kategorio:Usonaj televidaj serioj
Touba (Ebur-Bordo)

eta|220ra|Je la vojo Man-Touba
**Touba** estas unu el la kvindek ok departementoj de Ebur-Bordo, kongruante kun la administracia regiono de Bafing.

La urbo de Touba, kiu situas inter Man kaj Odienné, estas la ĉefurbo de la Departemento Touba kaj bazara urbo, konata por certaj dancoj kiuj okazas en la apudaj vilaĝoj. Ĝi estas konsiderata kiel ĉefurbo de la gento de Mahouka.

La urbo estas priservata de Flughaveno Mahana.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de flughavenoj de Ebur-Bordo
* Gvinea arbara-savana mozaiko

## Eksteraj ligiloj 
* Pri la Mahouka 
* Studaĵoj pri Touba 

Kategorio:Urboj de Ebur-Bordo