Kuniklostrigo

La **Kuniklostrigo** (*Athene cunicularia*) estas eta longkrura strigo, tio estas birdospecio parto de pli granda grupo de noktaj rabobirdoj konataj kiel Strigedoj, kiuj enhavas plej parton de la specioj nomataj strigoj. La alia grupo estas la turstrigoj, nome Titonedoj.

## Disvastiĝo 
Ĝi troviĝas tra malfermaj pejzaĝoj de Norda kaj Sudameriko. Kuniklostrigoj povas troviĝi en herbejoj, paŝtejoj, agrikulturaj areoj, dezertoj, aŭ aliaj sekaj, malfermaj areoj kun malalta vegetalaro. Ili nestumas kaj ripozas en ternestoj, kiel tiuj fositaj de prerihundoj. Kiel plej parto de strigoj, kuniklostrigoj estas ofte aktivaj ankaŭ dumtage, kvankam ili kutime evitas la meztagan varmon. Plej parto de ties ĉasado okazas dum krepusko aŭ noktiĝo, kiam ilia adaptiĝo de strigoj estas plej avantaĝa.

Kuniklostrigoj povas vivi almenaŭ ĝis naŭ jarojn en naturo kaj ĉirkaŭ 10 jarojn en kaptiveco. Ili estas ofte mortigitaj de aŭtoj kiam trapasas ŝoseojn kaj havas multajn naturajn malamikojn, inkludante musteledojn, kojotojn kaj serpentojn. Ili estas mortigitaj ankaŭ de kaj sovaĝaj kaj hejmaj katoj kaj hundoj.

## Aspekto 
eta|maldekstra|200px|Kuniklostrigo
Kuniklostrigo havas brilflavajn okulojn. La beko povas esti flava aŭ verdeca depende de la subspecio. La kruroj estas nekomplete plumohavaj kaj grizaj. Ili ne havas oreltufojn kaj havas ebenan vizaĝan diskon. Tiuj strigetoj havas elstarajn blankajn brovojn kaj "mentonan" makulon kiun ili ampleksigas kaj montras dum montroceremonioj kiel kutimaro.

Plenkreskuloj havas brunajn suprajn partojn kun blankaj punktoj. La brusto kaj ventro estas blankaj kun varia bruna punktado aŭ strieco. Junuloj estas similaj laŭ aspekto, sed ili ne havas plej parton de la blanka punkteco supre nek brunan striecon sube. Krome la junuloj havas sablokoloranan strion tra la supraflugilo kaj ties brusto povas esti sablokolora pli ol blanka.

Maskloj kaj ino estas similaj laŭ grando kaj aspekto. Tamen, plenkreskaj maskloj foje ŝajnas pli helaj laŭ koloro ĉar ili pasas pli da tempo for de la ternesto dumtage kaj iliaj plumoj iĝas pli flavnuancaj. La mezaveraĝa plenkreskulo estas iomete pli granda ol migroturdo, ĉar ĝi estas 25 cm longa, kun enverguro de 53 cm kaj pezo de 170g .

## Taksonomio 
Kuniklostrigoj estas foje apartigitaj en unutipa genro *Speotyto*. Tio estas bazita sur diferencaj morfologio kaj kariotipo. Aliflanke, osteologio kaj informo pri DNA sugestas, ke la Kuniklostrigo estas ĝuste terema versio de la strigetoj *Athene* kaj estas lokita nuntempe en tiu genro fare de plej parto de fakuloj.

Konsiderinda nombro de subspecioj estis priskribita, sed ili diferencas malmulte en aspekto kaj la taksonomio de kelkaj necesas esti validata. Plej parto de subspecioj troviĝas en aŭ ĉe Andoj kaj en Karibio. Nur *A. c. hypugaea* kaj *A. c. floridana* troviĝas en Nordameriko. Kvankam distingaj unu disde alia, la rilato inter la florida subspecio kun (kaj ties distingeco el) la karibiaj birdoj ne estas klaraj.

### Listo de subspecioj 
* *A. c. cunicularia* (Molina, 1782): Suda Kuniklostrigo; Malaltaj teroj de S Bolivio kaj S Brazilo sude al Tierra del Fuego.
* *A. c. grallaria* (Temminck, 1822): Brazila Kuniklostrigo; Centra kaj Or Brazilo.
* *A. c. hypugaea* (Bonaparte, 1825): Norda (aŭ okcidenta) Kuniklostrigo; S Kanado tra Grandaj Prerioj sude al Centrameriko.
* *A. c. floridana* (Ridgway, 1874): Florida Kuniklostrigo; Florido kaj Bahamoj (Karibio).
* *A. c. guadeloupensis* (Ridgway, 1874): Gvadelupa Kuniklostrigo; iame insuloj Gvadelupo kaj Marie-Galante: formortinta (ĉ. 1890)
* *A. c. amaura* (Lawrence, 1878): Antigva Kuniklostrigo; iame insuloj Antigvo, Sankta-Kito kaj Neviso: formortinta (ĉ. 1905)
* *A. c. troglodytes* (Wetmore & Swales, 1886): Hispaniola Kuniklostrigo; Hispaniola, Gonave, kaj Beata.
* *A. c. rostrata* (C. H. Townsend, 1890): Revilagigeda Kuniklostrigo; insuloj Klariono kaj Revillagigedo.
* *A. c. nanodes* (Berlepsch & Stolzmann, 1892): Sudokcidenta Perua Kuniklostrigo; SOkc Peruo.
* *A. c. brachyptera* (Richmond, 1896): Margarita Kuniklostrigo; insulo Margarita.
* *A. c. tolimae* (Stone, 1899): Okcidentkolombia Kuniklostrigo; Okc Kolombio.
* *A. c. juninensis* (Berlepsch & Stolzmann, 1902): Sudanda Kuniklostrigo; Andoj el centra Peruo al NOkc Argentino.
* *A. c. punensis* (Chapman, 1914): Puna Kuniklostrigo; regiono Altiplano ĉirkaŭ landlimo inter Peruo kaj Ekvadoro. Probable junula sinonymo de *A. c. juninensis*.
* *A. c. arubensis* (Cory, 1915): Aruba Kuniklostrigo; Arubo.
* *A. c. intermedia* (Cory, 1915): Okcidentperua Kuniklostrigo; Okc Peruo. Ebla sinonimo de *A. c. nanodes*.
* *A. c. minor* (Cory, 1918): Gujana Kuniklostrigo; S Gujano kaj regiono Roraima.
* *A. c. carrikeri* (Stone, 1922): Orientkolombia Kuniklostrigo; Or Kolombio. (Ebla junula sinonimo de *A. c. tolimae*)
* *A. c. pichinchae* (Boetticher, 1929): Okcidentekvadora Kuniklostrigo; Okc Ekvadoro.
* *A. c. boliviana* (L. Kelso, 1939): Bolivia Kuniklostrigo; Bolivia altiplano.
* *A. c. apurensis* (Gilliard, 1940): Venezuela Kuniklostrigo; NOkc Venezuelo. Ebla sinonimo de *A. c. brachyptera*.
* *A. c. partridgei* (Olrog, 1976): Korienta Kuniklostrigo; Corrientes, Argentino. Probabla sinonimo de *A. c. cunicularia*.
* *A. c. guantanamensis* (Garrido, 2001): Kuba Kuniklostrigo; Kubo kaj Isla de la Juventud.

La paleosubspecio, *A. c. providentiae*, estis priskribita el fosiliaj restaĵoj el Pleistoceno de Bahamoj. Oni ne scias kiel tiuj birdoj rilatas al nunaj *A. c. floridana* – tio estas, ĉu ili estis inter la prauloj de tiu subspecio, aŭ ĉu ili reprezentas pli malproksiman stirpon jam tute malaperitan poste.

Aldone, prahistoriaj fosilioj de similaj strigoj estis malkovritaj el multaj insuloj de Karibio (Barbudo, Kajmanoj, Jamajko, Mona kaj Puerto-Riko). Tiuj birdoj formortiĝis ĉirkaŭ fino de la Pleistoceno, probable pro ekologiaj ŝanĝoj kaj pri marnivelo fine de la lasta glaciepoko pli ol pro homa aktivado. Tiuj fosiliaj strigetoj diferenciĝas en grando el nuntempaj kuniklostrigoj, kaj ties rilato kun la moderna taksono ne estis ankoraŭ solvita.

## Distribuado 
eta|desktre|220ra|
Antaŭ la eŭropa koloniigo, kuniklostrigoj probable loĝis ĉiun taŭgan areon de la Nova Mondo, sed en Nordameriko ili spertis ian malpliiĝon ekde tiam. Tamen, en partoj de Sudameriko ili pliigas siajn teritorion pro senarbarigo.

Ili loĝas el sudaj partoj de okcidentaj provincoj de Kanado tra suda Meksiko kaj okcidenta Centrameriko. Ili troviĝas ankaŭ en Florido kaj multaj insuloj de Karibio. En Sudameriko, ili estas sur makuloj en nordokcidento kaj tra Andoj, sed amplekse distribuitaj el suda Brazilo al Patagonio kaj Fuegio.

Kuniklostrigo estas tutjaraj loĝantoj en plej parto de sia teritorio. Birdoj kiuj reproduktiĝas en Kanado kaj norda Usono kutime migras sude al Meksiko kaj suda Usono dum vintraj monatoj.

## Dieto 
La tre varia dieto inkludas etajn mamulojn, etajn birdojn, serpentojn, lacertojn, ranojn, insektojn kaj skorpiojn. Sed tiuj strigetoj manĝas ĉefe grandajn insektojn kaj etajn rodulojn. Kvankam kuniklostrigo ofte loĝas en proksimeco al grundosciuroj, ili rare predas ilin. Malkiel aliaj strigoj, ili manĝas ankaŭ fruktojn kaj semojn, ĉefe de *Cylindropuntia leptocaulis* kaj de aliaj kaktoj. En insulo Klarjono, kie mankas mamulaj predoj, ili manĝas ĉefe grilojn kaj fruktojn de kaktoj, krom klarjonajn trogloditojn kaj idojn de Plorturto eventuale. Por ĉasado ili gvatas sur ripozejo ĝis kiam ili vidas predon. Tial ili saltoflugas sur la predon aŭ kaptas insektojn dumfluge. Foje ili ĉasas predojn surpiede surgrunde.

## Reproduktado 
eta|maldekstra|200px|Familio de kuniklostrigoj.
La reprodukta sezono komencas en malfrua marto aŭ aprile en Nordameriko. Kuniklostrigoj estas kutime monogamaj, sed eventuale masklo povas havi du partnerojn.

La ino demetas 1 ovon ĉiun 1 aŭ 2 tagoj ĝis ŝi kompletas la ovodemetadon, kiu povas konsisti el 4-12 ovojn (kutime 9). Ŝi poste kovas la ovojn dum tri aŭ kvar semajnoj dum la masklo alportas la manĝaĵon. Post eloviĝo ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn. Kvar semajnoj post eloviĝo, la idoj kapablas fari mallongajn flugojn kaj ekelnestiĝas. La gepatroj povas helpi la idojn manĝi dum 1 ĝis 3 monatoj. Dum plej parto de la ovoj eloviĝas, nur kvar aŭ kvin el la idoj kutime survivas kaj elnestiĝas.

Fideleco al nestolokoj ŝajne varias inter populacioj. En kelkaj lokoj, tiuj strigetoj ofte reuzas neston kelkajn jarojn. Strigetoj en migrantaj nordaj populacioj estas malpli emaj reveni al la sama nesto ĉiun jaron. Krome, kiel ĉe multaj aliaj birdoj, inoj estas pli emaj disiĝi al diferenca loko ol maskloj.

## Konservado 
eta|desktre|220ra|
Kuniklostrigo estas endanĝerita en Kanado, minacata en Meksiko, kaj specio de specifa zorgo en Florido kaj plej parto de okcidenta Usono. Ĝi estas ofta kaj disvastigita en malfermaj regionoj de multaj novtropikaj landoj, kie ili foje loĝas eĉ kampojn kaj parkojn en urboj. En regionoj ĉe la Amazona pluvarbaro ili estas disvastigantaj pro senarbarigo. Ĝi estas listita kiel Malplej zorgiga ĉe Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj. Kuniklostrigoj estas protektitaj laŭ la Traktato pri Migrantaj Birdoj en Kanado, Usono kaj Meksiko. Ili estas inkluditaj ankaŭ en la IIa apendico de CITES.

Plej parto de kialoj por malpliiĝo de populacioj en Nordameriko estas la kontrolprogramoj por la prerihundoj kaj perdo de habitato, kvankam kuniklostrigoj prete loĝas kelkajn homajn pejzaĝojn, kiel flughavenoj, herbejoj aŭ golfejoj. Genetikaj analizoj de la du nordamerikaj subspecioj indikas, ke enparenca reproduktado ne estas problemo en tiuj populacioj.. Se ĉio estis akurate preparita, la strigokolonio moviĝos al la nova loko dum kelkaj noktoj. Ĉiukaze ĉio estos kontrolita dum monatoj por certigi la novan homan konstruon.

## Kuniklostrigo en popola kulturo 
### En fikcio 
La romano por junuloj de Carl Hiaasen nome *Hoot* (2002) temas pri grupo de lernantoj klopodantaj haltigi planitan konstruon de konstruaĵego kiu kunportus la detruon de kuniklostriga habitato en eta urbo de Florido. Vivaj kuniklostrigoj aperis en la kinadaptaĵo kaj en la filmafiŝo.

Estas kuniklostrigo nomita Digger ankaŭ en la serio ''Guardians of Ga'hoole* de Kathryn Lasky.

### En filmo 
New Line kaj Walden Media produktoris *Hoot'' kiu premieris la 5an de majo, 2006, historio pri tri knaboj savontaj populacion de Florida kuniklostrigo.

### En muziko 
La satireca grupo Dead Milkmen (Mortintaj laktistoj) de Filadelfio de la 1980-aj jaroj verkis "Stuart", rakonta kanto kie la rakontisto espriams malkredon antaŭ la vidaĵo de najbara knabo rigardanta sian maskoton "kuniklostrigo" en arbo!:

Krom "Stuart", la kuniklostrigo estis inkludita, foje subtile, foje ne, en aliaj kantoj de Dead Milkmen, inkludante la rekantaĵon de ties nomo per altatonaj voĉoj en la fono de la kanto "Smokin' Banana Peels".

### En sporto 
Kuniklostrigo estas la oficiala maskoto de la interlerneja atleta teamo de Florida Atlantika Universitato.

## Notoj 
## Referencoj 
(En la angla)

*  Ne minacata
*  (1956): The Birds of the Revilla Gigedo Islands, Mexico. *Condor* **58**(2): 107-120.  plena teksto en dosierformo  PDF plena teksto en dosierformo  DjVu
*  (2005): A simple one-way door design for passive relocation of Western Burrowing Owls. *California Fish and Game* **91**: 286-289.
*  (2004): Density and abundance of burrowing owls in the agricultural matrix of the Imperial Valley, California. *Studies in Avian Biology* **27**: 116-119. plena teksto en dosierformo PDF
*  (2006): Species at Risk - Burrowing Owl. Version of 2006-MAY-08. Retrieved 2007-AŬG-16.
*  (1993): Burrowing owl (*Speotyto cunicularia*). *In:*  (eds.): *The Birds of North America* **61**. Academy of Natural Sciences, Philadelphia, PA & American Ornithologists' Union, Washington, D.C. Online version, retrieved 2006-DEC-26.  (postulas aliĝon)
*  (1999): 155. Burrowing Owl. *In:*  (1999): *Handbook of Birds of the World* (Volume 5: Barn-owls to Hummingbirds): 227-228, plate 17. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-25-3
*  (1999): *Owls: A guide to the owls of the world.* Yale University Press, New Haven. ISBN 0300079206
*  (2003): *Status assessment and conservation plan for the western burrowing owl in the United States.* Fish and Wildlife Service Biological Technical Publication FWS/BTP-R6001-2003. US Dept of Interior, Washington, D.C. plena teksto en dosierformo  PDF
*  (2005): Burrowing owl (*Athene cunicularia*) population genetics: A comparison of North American forms and migratory habits. *Auk* **122**(2): 464-478. [English with Spanish abstract] DOI:10.1642/0004-8038(2005)122[0464:BOACPG]2.0.CO;2 plena teksto en dosierformo PDF
*  (2004): Use of dung as a tool by burrowing owls. *Nature* **431**(7004): 39. PMID 15343324  plena teksto en dosierformo PDF
*  (2005): Burrowing Owl - *Athene cunicularia*. *OwlPages.com Owl Species ID: 220.040.000*. Versio de 2005-APR-24; je 2006-DEC-26.
*  (1999): Philopatry and nest site reuse by burrowing owls: implications for productivity. *Journal of Raptor Research* **33**: 149-153.
*  (2005): A comparison of breeding season food habits of burrowing owls nesting in agricultural and nonagricultural habitat in Idaho. *Journal of Raptor Research* **39**: 429-438. plena teksto en dosierformo  PDF
*  (1995): Passive relocation: A method to preserve burrowing owls on disturbed sites. *Journal of Field Ornithology* **66**(11): 99-106. plena teksto en dosierformo  PDF plena teksto en dosierformo  DjVu

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Datumbazo
* Rocky Mountain Arsenal National Wildlife Refuge: Studo pri Kuniklostrigo  
* State Parks of the San Luis Obispo Coast: Kuniklostrigo (*Athene cunicularia*) 
* The Burrowing Owl Conservation Society of BC
* Suda Dakoto Birdumo - Informaro kaj fotoj de Kuniklostrigo 
* Laboratorio Cornell de Ornitologio (inkludas distribuan mapon)

Kategorio:Strigoformaj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo