open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ivan (Giovani) Vitali

**Ivan (Giovani) VITALI** ( *Иван Петрович Витали*) naskiĝis en 1794 (pli preciza naskiĝdato ne restis en analoj) en Sankt Peterburgo, Rusio mortis la 17-an de julio n.s. 1855 samurbe. Li estas elstara italdevena skulptisto, kies unika talento servis por prospero de lia patrujo dum duonjarcento.

Lia patro *Pietro Vitali* venis Rusion meze de la 18-a jarcento, kiam li estis ankoraŭ junulo, kaj laboris kiel modlisto. Lia filo Giovani permanente vidis laboron de la patro kaj do jam infanaĝe komencis imiti. Majstro *Augustino Triscorni* laŭdis kreaĵojn de Giovani kaj invitis lin en sian metiejon por instrui skulpturon.

Tie Giovanni spertiĝis praktike kaj en Rusia Akademio de Belartoj samtempe li studis skulptarton ĉe plej famaj profesoroj. Pro liaj brilaj sukcesoj *Trisconini* en 1818 komisiis al li estri la moskvan filion de sia fabriko.

Tiama Moskvo tre bezonis renovigon, ĉar ĝi estis multe detruita dum la franca invado en 1812. Vitali kune kun siaj asistantoj dekoraciis kelkajn grandajn konstruaĵojn en la urbo. Ankaŭ li mem kreis rimarkindajn skulptaĵojn, pro kiuj lin oni en 1838 atestis kiel libera artisto kaj en 1840 li iĝis akademiano.

En 1841 Vitali revenis al Sankt Peterburgo, kie li plu laboris kaj instruis skulpturon en Rusia Akademio de Belartoj. Plej grava lia laborkampo estis Katedralo Sankta Isaako de Sankt Peterburgo, kiun konstruis Auguste de Montferrand. Dum dekkvar jaroj li kreis pli ol tricent statuojn kaj reliefojn, dekoraciis du frontonojn kaj la ĉefan kupolon, ornamis duklapajn pordojn per mitologiaj figuroj ktp. 

Malfacila laboro en tre malfavoraj kondiĉoj negative influis sanon de la artisto. Ivan Vitali mortis la 17-an de julio 1855 en Sankt Peterburgo. Lin oni sepultis en *Aleksander Nevskij Laŭro*. La tombon ornamis bela skulptaĵo el la blanka itala marmoro, kiun faris lia studento *Antonio Foletti*.

File:2011-07-08 Гатчина, памятник Павлу I (2).JPG|imperiestro Paŭlo la Unua en Gatĉina
File:"Русский Музей", г.Санкт-Петербург.jpg|skulptaĵo *Venera* troviĝas en Rusa Muzeo
File:Fragment of west barelief on St.Isaac cathedral.jpg|fragmento de reliefo de Katedralo Sankta Isaako de Sankt Peterburgo prezentanta monakon Isaako de Dalmatio sur la okcidenta frontono
File:Moscow Teatralnaya Square fountain 08-2016.jpg|fontano en Moskvo
File:Moscow 05-2017 img17 Triumphal Gate.jpg|Triumfa arko en Moskvo
File:Некрополь мастеров искусств 020.jpg|tombo
File:P.F. Sokolov 056.jpg|edzino *Adelaida*. Akvarelo, kiun pentris *Pjotr Sokolov* en 1838, troviĝas en Tretjakova galerio en Moskvo
File:Исаакиевский собор 004.jpg|unu el pordoj de Katedralo Sankta Isaako de Sankt Peterburgo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.aqvarium.ru/gallery.php?id=21  biografio  
* http://www.isaac.spb.ru/persons/vitali  biografio  
* http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/v/vitali/index.html  fotoj de liaj skulptaĵoj  

Kategorio:Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo
Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Kategorio:Personoj de Moskvo
Kategorio:Italoj laborintaj en Rusio
Kategorio:Rusiaj skulptistoj
La uvorikolto

***La uvorikolto***, ***La aŭtuno***, aŭ en hispana ***La vendimia*** aŭ ***El otoño*** estas pentraĵo de la fama hispana pentristo Francisco de Goya [gOja] konservita kaj montrata en la Muzeo Prado de Madrido, Hispanio, kaj kiu formas parton de la serio de kartonoj por tapiŝoj kiuj reprezentis la kvar jarsezonoj.

## Analizo de la pentraĵo 
Ĝi korespondas al serio de kartonoj kiujn Goya pentris por la tapiŝoj kiuj estis destinintaj al la manĝoĉambro de la Princo en la Palaco Pardo en Madrido. komponita de *La florvendistinoj aŭ La printempo*, *La neĝofalo*, *La draŝejo aŭ La somero* kaj tiu de *La uvorikolto aŭ la aŭtuno* en kiu ĝi uzas la vinberojn kiel simbolo de tiu sezono. La kvar troviĝas en la Muzeo Prado. Ĝi estis lokita sur la centro de la muro kaj flanke oni pendis *Paŝtisto ludante la flaĝoleton* kaj *Ĉasisto ĉe fonto.

Goya laboris por la Reĝa Fabriko de Tapiŝoj de Sankta Barbara ekde 1775 ĝis 1792. La tapiŝoj estis fabrikitaj el silko, kaj fadenoj de arĝento kaj oro, pro kio ili estis multekostaj, atingeblaj nur por nobeloj.

Ĝi uzas la rimedon de la piramida skemo, komuna kaj aprezata en la Novklasikismo. La pejzaĝo ŝajnas el kampoj de Rioĥo kie kutime okazas scenoj de ovorikoltado kiaj tiu, kvankam probable la loko kie la pentristo pentris ĝin kaj inspiriĝis estis Piedrahíta (provinco Avilo). La ĉefa motivo fokusiĝas sur la roluloj kiuj aperas centre sur la unua plano, kiuj, rare ĉe Goya, ne estas popolanoj. Nome estas barila parapeteto kaj sur ĝi sidas nobelulo kaj damo. Li proponas al la damo grapolon kiun ŝi akceptas kaj infano stara vidita dorse levas siajn brakojn kvazaŭ ankaŭ li volas la grapolon. Ĉe la vertico de la triangulo estas uvorikoltistino havanta keston plenan je grapoloj surkape; ŝi atendas ĉu iil volas pli da uvoj. La portata kesto estas pentrita kvazaŭ aŭtenta muta naturo, tradicia pentroĝenro. Trans la barilo sur uvorikolta pejzaĝo videblas du uvorikoltistoj tutlabore kaj pli malproksime kruta monto kaj ĉielo kun nuboj. La koloraro estas luma kaj estas ankaŭ hegemonio de delikataj tonoj. Spite la rapideca pentrostilo Goya videblas klare kaj detale kolumoj, manikoj, bukoj, ŝtrumpoj, zonoj ktp.

Kontraste kun la pentraĵo *La neĝofalo'', tiu tolo montras trankvilon. Ĉio belas kaj agrablas kaj la roluloj ne suferas.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Muzeo Prado
* Francisco de Goya

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Verkoj de Francisco de Goya
Kategorio:Muzeo Prado
Kategorio:Hispana pentrarto
Grust

**Grust** estas nomo de

*Grust (Hautes-Pyrénées), komunumo en la departemento Hautes-Pyrénées en Francujo

* jena personoj:
**Theodor Grust (1857-1919), germana pentristo
**Torsten Grust (* 1968), germana informadikisto
Driver

**Driver** nomo de: 
* filmo el la jaro 1978, Driver (filmo), nome krimofilmo de James Sallis
* estas nomo de klipero Driver (ŝipo) malaperinta en la jaro 1856 en norda Atlantiko 

**Personoj:**
* Andrew Driver (* 1987), angla futbalisto
* Betty Driver (1920–2011), brita kantistino kaj aktorino 
* Bruce Driver (* 1962), kanada glaci-hokeisto
* Donald Driver (* 1975), usona futbalisto 
* Franz Driver (1863–1943), germana juristo kaj politikisto (partio Zentrum)
* Jon Driver (1962–2011), brita neŭrologo 
* Marcell Driver (1866–1952), germana juĝisto de la regna tribunala (*Reichsgericht*)
* Minnie Driver (* 1970), brita aktorino kaj kantistino
* Paddy Driver (* 1934), sudafrika motorciklisto kaj aŭtopiloto
* William J. Driver (1873–1948), usona politikisto

**lokoj** en Usono:
* Driver (Arkansaso)
* Driver (Virginio)
Valda (apartigilo)

**Valda** staras por: 

* Valda (Trentino), loko en la provinco Trentino en Italujo 
* 262 Valda, asteroido 

**Valda** estas individua nomo de : 

* Valda Osborn (* 1934), brita artsketadistino
Junek

**Junek** estas familionomo de jenaj personoj:

* Čeněk Junek (1894–1928), ĉeĥoslovaka bankisto kaj aŭtovetkuristo
* František Junek (1907–1970), ĉeĥoslovaka futbalisto
* Kurt Junek (* 1934), aŭstra kameraisto kaj televida reĝisoro
Plougonvelin

**Plougonvelin**  (bretonlingve *Plougonvelen*) estas franca komunumo, situanta en la departemento Finistère en la regiono Bretonio, en Francio. Ĝi apartenas al la interkomunumo de lando de Iroise.
Fine de  en la komunumo vivis .

## Etimologio 
La nomero *Plou* cetere aludas al la bretona vorto por "paroĥo", kaj indikas ke la loĝloko fondiĝis jam post la kristanigo de la regiono, kiu en Bretonio okazis en la 4-a kaj 5-a jarcentoj.

## Geografio 
Situanta je 20 kilometroj okcidente de Brest, Plougonvelin estas marborda komunumo, kun najbaraj komunumoj Le Conquet, Trébabu, Ploumoguer kaj Locmaria-Plouzané.

## Lokoj kaj monumentoj 
### Ponto Saint-Mathieu 
eta|La semaforo, la ruinoj de la abatejo kaj la lumturo

### Fuorto de Bertheaume 
[eta|La [fuorto de Bertheaume, unu el la malnovaj ĉeneroj de la defendo de Brest]]

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Eksteraj ligiloj 
* Oficiala portalo de komunumo Plougonvelin

Kategorio:Komunumoj de Finistère
Kratzmann

**Kratzmann** estas familia nomo de jenaj personoj:

* Andrew Kratzmann (* 1971), aŭstralia tenisisto
* Ernst Kratzmann (1889–1950), aŭstra aŭtoro
* Mark Kratzmann (* 1966), aŭstralia tenisisto
(7646) 1989 KE

**(7646) 1989 KE** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Henry E. Holt elde la Observatorio de la Monto Palomar en kantono San Diego (Kalifornio, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Henry E. Holt
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
7699 Božek

'*7699 *Božek''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la ĉeĥa astronomo Antonín Mrkos elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice en tiama Ĉeĥoslovakio (de 1993 en Ĉeĥa Respubliko).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de Josef Božek, (1782–1835), horloĝisto en la Clementinum de Prago kaj kreinto de astronomiaj horloĝoj. Li ankaŭ konstruis la unuajn vapormaŝinojn en Bohemio. Lia filo Romuald (1814–1898) rekonstruis la Astronomian Horloĝon de la malnova Prago.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť
Kategorio:Malkovrita de Antonín Mrkos
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
Hans Asper

**Johano ASPER** (naskiĝinta en 1499 en Zuriko, mortinta la 21-an de marto 1571 samloke) estis svisa pentristo.

## Kreiva vivo 
Kun Hans Holbein la malpliaĝa li taksiĝas esti unu el la plej gravaj portretpentristoj de sia epoko. Koncentriĝo sur tiajn bildojn probable iĝis pro la ikonoklasmo de la unuaj reformantoj.

Malgraŭ lia granda talento li ĉiam tre dependis de la superuloj, kiuj finfine koncedis pensieton al li. Tamen li mortis sub vivkondiĉoj malriĉaj.

## Verkaro 
Ĝis nun konserviĝas 30 bildoj, kies plejparto troviĝas en svisaj muzeoj. Tre ofte videblas sur ili konsilantaroj zurikaj aŭ reformantoj el la personaro ĉirkaŭ Ulrich Zwingli. Du fonoj estas rigardataj esti inter la plej malnovaj fonoj konataj. Por la zurika eldonisto Christoph Froschauer li laboris kiel desegnisto kaj lignogravuristoj. Kelkaj verkoj aperis en la *Kroniko* de Johannes Stumpf kaj en libroj pri animaloj de Conrad Gesner. Krome li skizis flagojn kaj blazonojn. Li orumis la ciferplaton de la preĝejo de Sankta Petro en Zuriko.

## Galerio 

File:Ulrich-Zwingli-1.jpg|Ulrich Zwingli, ĉirkaŭ 1531
File:Bild Zwingli Asper.jpg|Ulrich Zwingli, 1549
File:Hans Asper 001.jpg|Cleophea Holzhalb, 1538
File:Wilhelm Froelich by Hans Asper.jpg|Wilhelm Frölich, 1549
File:Pietro Vermigli by Hans Asper.jpg|Pietro Martire Vermigli, 1560
File:Zentralbibliothek Zürich - Porträt von Regula GwaltherZwingli und Anna Gwalther - 500000029.jpg|Regula Gwalther Zwingli, Anna Gwalther

## Literaturo 
* Marianna Naegeli: *Zürcher Kunst nach der Reformation: Hans Asper und seine Zeit*. Katalog zur Ausstellung im Helmhaus, Zürich 9. Mai bis 28. Juni 1981. Schweiz. Inst. f. Kunstwiss., Zürich 1981.
* Heinrich Geissler: *Die Zeichenkunst von Hans Asper*. In: *Zeitschrift für Schweizerische Archäologie und Kunstgeschichte*. 2, 42, 1985, p. 145–148.
* Wilhelm Schmidt: Asper, Hans. En: *Allgemeine Deutsche Biographie (ADB)*, Vol. 1. Duncker & Humblot, Leipzig 1875, p. 620.
* Walter Hugelshofer: Asper, Hans. En: *Neue Deutsche Biographie (NDB)*, Vol. 1. Duncker & Humblot, Berlin 1953, p. 417-418

Kategorio:Svisaj pentristoj
Carson

**Carson estas nomo de familioj kaj de lokoj:
***familia nomo''' de
* Johnnie Carson usona diplomato
* Johnny Carson usona prezentisto
* Rachel Louise Carson 1907 – 1964)  usona zoologiisto kaj marbiologiisto  
* Charles 'Chuck' CARSON kanada agrikultivisto el Saskaĉevano  kaj membro de la Kanada Esperanto-Asocio depost ĝia refondo en 1958 ĝis li mortis.
***loko**:
* Carson (Kalifornio) urbo en la kalifornia distrikto Los-Anĝeleso, Usono
* Carson City aŭ  (Carson Urbo) estas la ĉefurbo de la ŝtato de Nevado en Usono.
* **asteroido**
* 6572 Carson (aŭ 6572 Karsono) asteroido de la asteroida zono
Syens

**Syens** estas komunumo en la distrikto Brojo-Vully en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 132 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

## Geografio 
La komunumo Syens situas en la Vaŭda Mezlano, ĉe la bordo de la rivero Bressonne, alfluanto de Brojo. La komunumo konsistas el la vilaĝo Syens kaj kelkaj izolitaj bienoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,52 km², de kiuj 33,3% estas kovritaj de arbaro, 55,2% servas por agrikulturo kaj 11,1% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Syens limas en nordo al Rossenges, en nordoriento al Moudon, en oriento al Vuillens, en sudo al Vucherens, kaj en okcidento al Hermenches.

## Trafiko 
Tra Syens pasas la kantona ĉefvojo n-ro 1 de Zuriko al Ĝenevo. De ĝi en la vilaĝocentro de Syens deflankiĝas la kantona ĉefvojo n-ro 140 al Vevey. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A9 situas proksimume 20 kilometrojn sude de la komunumo apud Chexbres. Pere de la laŭzana buslinio n-ro 62 de Moudon al Laŭzano la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Camorino datiĝas el la jaro 1018 kiel *Ciens*. Dum mezepoko Syens estis parto de Senjorujo, kiu konsistis el Syens, Bresonnaz kaj Rossenges. Sub la berna regado ek de 1536 Syens apartenis al la Voktejo Moudon, kiu post la Helveta Revolucio fariĝis distrikto kaj en la jaro 2006 surbaze de la administracia reformo de Kantono Vaŭdo estis integrita al la nova Distrikto Brojo-Vully.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Syens
Eŭroto

**Eŭroto** (helene *Εὐρώτας*, latine *Eurotas*) estis en la helena mitologio la rivera dio, personigo de la samnoma rivero, kiu fluas tra Sparto kaj enbuŝiĝas en Lakonan golfon.

Eŭroto havis filinon Sparta, kiu edziniĝis al Lakedemono. Li fariĝis reganto super la teritorio de Eŭroto, al kiu donis sian nomon Lakedemonio. Kiam li fondis tie la ĉefurbon, nomigis ĝin laŭ sia edzino - Sparto.

El la edzeco de Lakedemono kaj Sparta naskiĝis filoj Amiklo kaj Himero kaj filino Eŭridiko (ŝi ne estis identa kun la edzino de Orfeo), Asino kaj Kleodiko. Sekvanto sur la lakedemonia trono fariĝis Amiklo, kiu pli poste proksime de Sparto fondis la urbon Amikloj.

## Tradukfonto 
Kategorio:Dioj de la helena mitologio
7649 Bougainville

'*7649 *Bougainville'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la franca admiralo kaj esplorvojaĝisto Louis Antoine de Bougainville (1729–1811), famkonata por lia ĉirkaŭnavigado en *La Boudeuse'' (1766–1769) kaj lia malkovro de pluraj insularoj en Polinezio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Giloj

[eta|la precipa vivteritorio de la giloj malhelverde sude de la Kaspia Maro (dekstre intense violkolore la teritorio de la [mazandarananoj]]
La **giloj** (en la gila lingvo* گیلک*, *gilaki*) estas iranlingva etno kies precipa vivregiono estas la provinco Gilano ("lando de la giloj") en nordokcidenta Irano. Kune kun la mazandarananoj, la giloj konsistigas la "kaspiajn etnojn", kiuj loĝas ĉe la suda marborda regiono de la Kaspia Maro. La giloj parolas la gilan lingvon, kiu estas proksime rilata al la mazandarana lingvo - ambaŭ apartenas al la irana lingvaro.

En 2000 ekzistis ĉirkaŭ 2,4 milionoj da giloj, forta kresko kompare al la stato de 1,9 milionoj da etnanoj en 1990. En 1977, universitato estis konstruita en Raŝto, la plej granda urbo de la provinco Gilano.

Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Iranlingvaj etnoj
Mazandarananoj

La **mazandarananoj** (en la mazandarana lingvo *تپورون*, perse مردم مازندرانی) estas iranlingva etno kies precipa vivregiono estas la provinco Mazandarano kaj limaj terenoj en norda Irano. La Elborz-Montaro markigas la sudan limon de la teritorio. Kune kun la giloj, la mazandarananoj konsistigas la "kaspiajn etnojn", kiuj loĝas ĉe la suda marborda regiono de la Kaspia Maro. La mazandarananoj parolas la mazandaranan lingvon, kiu estas proksime rilata al la gila lingvo - ambaŭ apartenas al la irana lingvaro.

Laŭ taksoj en 2006 ekzistis inter 3 kaj 4 milionoj da mazandarananoj. Plej multaj el ili estas ŝijaismaj islamanoj.

Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Iranlingvaj etnoj
Nema

**Nema** aŭ **Néma** povas esti:

*Nema (Maŭritanio), urbeto en Maŭritanio kaj samnoma subregiono (ofte nomata Néma)
*Nema (Rusio), urbotipa komunumo en regiono Kirov, Rusio
*Nema estis germana nigrametala bando 
*Nema (Gambio) komunumo en okcidentafrika ŝtato Gambio.
*Néma, nomo de rumania vilaĝo Nima, en lingvo de la hungara minoritato

**NEMA** povas esti:

* usona fakasocio,  National Electrical Manufacturers Association
* flughaveno en Britio, Nottingham East Midlands Airport
*National Environmental Management Authority de Kenjo
* New England Museum Association
Hendersona petrelo

La **Hendersona petrelo** (*Pterodroma atrata*) estas surgrundonestumanta specio de marbirdo de la familio Procelariedoj. Plenkreskuloj de tiu specio estas averaĝe 37&nbsp;cm longaj. Ili havas uniforman grizbrunan plumaron. Ĝi estas klasita inter burdopetreloj. La komuna nomo aludass al ties unika reproduktejo en la insulo Henderson.

Ĝi troviĝas ĉe Pitkarnoj, kaj eble en Franca Polinezio, kvankam konfuzo pri la taksono kondukas al fakto ke informoj pri tiu specio ĉe Markizinsuloj, Tuamotuoj, Aŭstraloj kaj Gambieroj necertas. Reproduktaj kolonioj iam ekzistis en Ducie, sed ili estis nuligitaj fare de invadintaj ratoj ĉirkaŭ 1922. Oni supozas nun, ke ili nestumas unike sur la atolo nome Hendersoninsulo, kiu estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko en 1988.

La Internacia Unio por la Konservo de Naturo klasigas ĝin kiel proksime rilata al la *Pterodroma arminjoniana* kaj al la *Pterodroma heraldica*. Ties natura habitato estas humida subtropika arbustaro troviĝanta en tiu menciita insulo. La endanĝerita habitato de tiu specio estis identigita en 2007 kiel postulanta urĝan agadon por restaŭri ĝin.

Dum la unua vojaĝo de la Kapitano Cook, Daniel Solander registris en sia manuskripto la 21an de marto 1769 siajn observojn de nova petrelo, kiun li nomigis *Procellaria atrata.* La rakonto de Solander konatiĝis nur kiam Gregory Mathews publikigis la rakonton de Solander en 1912. Mathews renomigis ĝin *Pterodroma atrata*, ĉar la malhelplumaraj birdoj de tiu specio estis konsiderataj malhelmorfaj ekzempleroj de la Trindada petrelo. Nur tiom malfrue kiom je 1996 oni havigis pruvaron, ke tiuj birdoj estis specife distingaj el helmorfaj Heraldaj petreloj.

Milionoj de paroj de Hendersona petrelo kutime reproduktiĝis sur la insulo antaŭ kelkaj jarcentoj. Brooke kalkulis reproduktajn parojn je ĉirkaŭ 16,000 en 1991/2. Nuntempaj koloniaj nombroj estas ĉirkaŭkalkulataj je la gamo de 40,000. La Pacifika rato (*Rattus exulans*), enmetita fare de lokaj polineziaj komercistoj, preskaŭ formortigis la ekzistintan kolonion, manĝante 25,000 petrelidojn jare. Por savi la specion el tuja formortigo, la Reĝa Societo por Protekto de Birdoj, per ĵusa programo de 1.5 milionoj da pundoj, muntis klopodon plenumi amasan selektan mortigadon de roduloj por nuligi la tutan predantan populacion el la insulo. Tiu klopodo celas restaŭri senratan habitaton ekde Aŭgusto, 2011.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet. 

Kategorio:Petreloj
Kategorio:Procelarioformaj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Stacio Jadamae

eta|dekstre|Stacio Jadamae

**Stacio Jadamae** (矢田前駅 [jadamae-eki]) estas stacio de Fervojo Aojmori. Ĝi lokiĝas en Aomori, Gubernio Aomori, Japanio.

## Linioj 
* Fervojo Aojmori:
** Linio Aojmori

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Aomori
Kategorio:Stacioj de Fervojo Aojmori
Insulo Henderson

**Insulo Henderson** (en la angla **Henderson Island** kaj iam ankaŭ **San João Baptista** kaj **insulo Elizabeth**) estas neloĝata atolo el koralo en suda Pacifika Oceano, kiu estis en 1902 aligita al la kolonio de Pitkarnoj, nome sudpacifika Dependa Teritorio de Unuiĝinta Reĝlando. Ĝi estas 9.6&nbsp;km longa kaj 5.1&nbsp;km larĝa, havas areon de 37.3&nbsp;km² kaj estas situanta je 193&nbsp;km nordoriente de Pitkarna insulo je . Tiu ĉi insulo estis deklarita Monda heredaĵo fare de Unuiĝintaj Nacioj en 1988. Ĝi maltaŭgas por agrikulturo kaj havas malmulte da nesala akvo. Estas tri strandoj ĉe la norda pinto kaj la resta marbordo enhavas deklivajn, ĉefe krutajn, klifojn ĝis 15 m altaj.

## Vidu ankaŭ
* Hendersona fruktokolombo
* Hendersona grundokolombo
* Hendersoninsula zapornio

Henderson
Kategorio:Pitkarna Insularo
Ponte Capriasca

**Ponte Capriasca** estas komunumo de la komunumaro Capriasca kaj la distrikto Lugano en Kantono Tiĉino, Svislando. Ĝi havis 1741 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

## Geografio 
Ponte Capriasca situas ĉe la orienta bordo de la rivero Vedeggio, proksimume 6 kilometrojn norde de la distriktĉefurbo Lugano, al kies aglomeraĵo ĝi apartenas. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Ponte Capriasca la setlejo Formighe en nordo de la komunumo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 6,20 km², de kiuj 52,8% estas kovritaj de arbaro, 12,2% servas por agrikulturo kaj 8,8% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Ponte Capriasca limas en nordoriento al Capriasca, en sudo al Origlio, en sudokcidento al Torricella-Taverne, kaj en nordokcidento al Monteceneri.

## Trafiko 
Ponte Capriasca situas flanke de la gravaj trafikvojoj, tamen ĝi estas bone atingebla. Tra Ponte Capriasca pasas konekta vojo de Origlio al Torricella-Taverne, kie ĝi rekte apud la komunuma limo aliĝas al la kantona ĉefvojo n-ro 2. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 estas Lugano-Nordo, kiu troviĝas proksimume 3 kilometrojn sudokcidente de la komunumo en Manno. La komunumo estas konektita al la publika transportreto pere de buslinioj de la regiono Lugano.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Ponte Capriasca datiĝas el la jaro 1335 kiel *Ponte*. En la jaro 1491 aperis la mencio *Ponte Criviascha*. Dum mezepoko Ponte Capriasca apartenis al la Duklando Milano, kiel parto de la Valkomunumaro Lugano, kiu poste fine de la 15-a jarcento fariĝis sub la regado de la Svisa Ĵurkomunumo Voktejo Lugano kaj fine en 1803 post kreo de Kantono Tiĉino distrikto de la nova kantono. La pastra preĝejo Sant'Ambrogio estis unuan fojon menciita en la jaro 1335. La pentraĵo en la preĝejo kun la lasta vespermanĝo estis pentrita de Cesare da Sesto laŭ la modelo de Leonardo da Vinci.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Ponte Capriasca
Pos-Amiko

La **Pos-Amiko** estas humura gazeto eldonita de Koko Poso kelkfoje en la jaro. En la gazeto troviĝas ŝercaj kaj parodiaj artikoloj pri la (junulara) Esperanto-movado, ĉefe tiuj, kiuj rilatas al KKPS.

## Historio 
La unua Pos-Amiko aperis en junio 2012, kaj ekde tiam aperis kvarfoje en la jaro. La gazeto kutime unue aperis en papera formo dum junularaj Esperanto-renkontiĝoj en Eŭropo, kaj poste en la retpaĝo.

## Enhavo 
Plejparto de la artikoloj en la Pos-Amiko estas pri fikciaj 'skandaloj', 'konspiroj' aŭ 'sciencaj malkovroj'. Ili ofte temas pri konataj aktivuloj en la junulara movado.

### Regulaj eroj 
La sekvaj aferoj ofte aperas en Pos-Amikoj:
* Titolpaĝo kun bildo de Koko Poso, nomo de la gazeto kaj enhavtabulo
* Iu artikolo pri estraro aŭ komisiono de TEJO
* Iu artikolo aŭ anonco pri ligo inter alkohola trinkaĵo kaj ebrieco fare de D-ro B. Telo
* Blogstila artikolo "El la tombo de Zombenhof"
* La horoskopo, kun krom la 12 kutimaj signoj ankaŭ 'Aleks Kadar'
* Lasta paĝo nomita 'EVENTOJ' kun varia enhavo, ofte reklamo por KKPS

## Verkistoj 
La Pos-Amiko mem nek la retpaĝo mencias respondeculojn krom la fikcia 'Koko Poso', sed laŭ la kolofono ĝi estas eldonaĵo de la Nederlanda Esperanto-Junularo.

## Eksteraj ligiloj 
* Pos-Amiko en la interreto

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Nederlanda Esperanto-Junularo
Kapelo Sankta Donato (Balatonlelle)

**Kapelo de Sankta Donato** estas romkatolika konstruaĵo en Hungario, en urbo Balatonlelle.

## Historio 
La kapelo konstruiĝis supozeble en 1754. La posedanto estis barono György Majthényi. Priskribo en 1815 menciis la kapelon kun sonorilo 30 kg. En tiu jaro la nova posedanto estis grafo Ferenc Széchényi, kiu farigis sian blazonon ĉe la altaro ankaŭ nun videbla.

## Konstruaĵo 
La konstruaĵo situas sola sur monto 300 metrojn alta inter vitejoj. En la fasado meze estas la enirejo, pli supre la turo kreskiĝanta el la navo. Longe okazis eĉ mesoj en la kapelo, sed la loĝantaro iom post iom ne loĝis plu en la viteja parto, sed en la tiutempa vilaĝo.

## Fontoj 
* hungare
* hungare

Balatonlelle
Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Donato
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Balatonlelle
Ferenc Patakfalvi

**PATAKFALVI Ferenc** rumane: Francisc Patakfalvi estas rumania hungara kameraisto de dokumentfilmo. Li naskiĝis en Braŝovo la 19-an de majo 1929. 

## Kariero
Ferenc Patakfalvi debutis kiel kameraisto en 1954 kun filmo *Ceferistii* (Fervojistoj). Li kontribuis al kreado de pli ol 200 dekumentfilmoj de Filmstudio Alexandru Sahia de Bukareŝto. Filmul "Tema cu variaţiuni" ricevis la Premion Mamaia.

## El liaj filmoj
*"Nelinişti", " Încrederea", "Brâncuşi", "Portretul mamei", " Lungul drum al pâiniicătre casă", " Şi iar răsună valea".

## Fonto
*ipiff.ro 

## Eksteraj ligiloj
*Portretfilmo en hungara lingvo

Kategorio:Rumanujaj hungaraj kameraistoj
Kategorio:Rumanaj kameraistoj
Rozália Bede Nagyné

**BEDE Rozália Nagyné** estas rumania hungara instruistino, lokhistoriistino. Ŝi naskiĝis en Baraolt la 2-an de februaro 1940. Ŝi estas la patrino de kuracistino Zsuzsanna Nagy.

## Biografio
Rozália Bede Nagyné akiris diplomon pri hungara lingvo kaj historio en UBB de Kluĵo (1960). Ŝi instruis en sia naskiĝurbo. Ŝi redaktis la licean revuon *Busolă-Iránytű* (1970-71). Ŝi ricevis la didaktikan gradon 1-an sia laŭ laboraĵo titolita *A képszerű látás, a képi gondolkodás fejlesztése az irodalmi műelemzés gyakorlatában* (1980). Ŝi estis kunulredaktorino de sciencpopulariga eldonaĵo *Tulipán Füzetek* (1990-92).

## Libro redaktita
**Közelebb Baróti Szabó Dávidhoz* selektaĵo el poemoj kaj el fakliteraturo (1995). 

## Fonto
*Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pedagogoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj lokhistoriistoj
Vista (Kalifornio)

**Vista** estas urbo en Usono, en subŝtato Kalifornio, en Kantono San Diego. La loknomo signifas hispane: vido.
eta|Situo de Vista en Kalifornio kaj en la kantono
eta|dekstre|Urbomezo de Vista

## Bazaj informoj 
* Areo: 48&nbsp;km²
* Loĝantaro: 93.834 (en 2010)
* Supermara alteco: 99 m
* Horzono: UTC-8h (en somero UTC-7h)
* Poŝtkodoj: 92081, 92083-92085
* Telefonkodoj: 760, 442

## Geografio 
Vista situas en la sudokcidenta landparto de Usono, en la suda parto de la subŝtato. Oceanside (Kalifornio) troviĝas 8 km, Pacifiko etendiĝas 7 mejlojn.

## Historio 
eta|maldekstre|Publika konstruaĵo en Vista
eta|maldekstre|Publika konstruaĵo en Vista
En tiu areo indianoj loĝis ĝis fondo de misio fare de hispanoj en 1798. En la jaro 1830 Meksiko sendependiĝis, la prospero de la misio malpliiĝis. En 1850 oni komencis agrikulturadi, sed jam ili estis usonanoj. En 1879 oni kulturis jam vinberojn. En 1882 la poŝto ekfunkciis, tiel la urbeto fondiĝis. En 1963 Vista oficiale urbiĝis.

## Klimato 
Vista situas en mediteranea klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen. La temperaturo averaĝe varias inter 11-23&nbsp;°C. La varmo kulminas inter junio-septembro kun rekordo 42&nbsp;°C, la malvarmo kulminas en januaro kun rekordo -7&nbsp;°C. Jare pluvas po 336&nbsp;mm. La pluvo kulminas en februaro, aŭguste malkulminas.

## Trafiko 
El Vista ĉefvojoj kuras al Oceanside (Kalifornio) kaj Escondido.

## Fontoj 
eta|dekstre|Mapo pri Kalifornio, kie estas trovebla Vista en la plej suda parto de Kalifornio
* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Tiu ĉi artikolo tradukiĝis helpe de Guglo, estis prenitaj nur tiuj frazpartoj, kiuj estis sencohavaj el anglalingva Vikipedio

Kategorio:Urboj de Kalifornio
Pablo Palazuelo

**Pablo Palazuelo** de la Peña (Madrido, 6-a de oktobro de 1915 - Galapagar, Madrido; 3-a de oktobro de 2007); pentristo, gravuristo kaj skulptisto hispana. Palazuelo estis unu el la ŝlosilaj figuroj de la hispana arto de la dua duono de la 20a jarcento.eta|250px|Statuo de Pablo Palazuelo

## Biografio 
En 1932 ekprepariĝas por la eniro en la Altlernejo de Arkitekturo de Madrido kvankam finfine en Londono en 1933 kiam kaj kie ekstudos arkitekturon (School Of Arts and Crafts de la Universitato de Oksfordo).

El 1939 li dediĉis sin nure al pentrarto. Dum la 1940-aj jaroj li dediĉis sin al abstraktismo. En 1950 ekrilatis amike kun Eduardo Chillida. Tiujare ekspozicias en Toronto. En 1961 revenis al la skulptarto kaj poste ekspoziciis en Usono. En 1974 li instaliĝis en Monroy, nome en kastelo, en la provinco Cáceres.

Kategorio:Hispanaj artistoj
7648 Tomboles

'*7648 *Tomboles'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japanaj astronomoj Yoshikane Mizuno kaj Toshimasa Furuta elde Kani en la gubernio Gifu (Japanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la brita amatora astronomo Tom Boles, prezidento de la *British Astronomical Association'' de 2003 ĝis 2005. Li funkciigas siajn robotajn teleskopojn elde Coddenham (Suffolk), ĉiu klara nokto. Liaj 116 supernovaoj estas rekordo por observanto en Unuiĝinta Reĝlando.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Toshimasa Furuta
Kategorio:Malkovrita de Yoshikane Mizuno
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
Béla Csikós-Nagy

**Béla Csikós-Nagy** [ĉikOŝ-nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csikós-Nagy Béla** estis hungara ekonomikisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1987).

Béla Csikós-Nagy http://mta.hu/oldmta/?pid=421&LANG=h&TID=123 naskiĝis la  1915 en Szeged. Li mortis la  2005 en Budapeŝto.

## Biografio 
Béla Csikós-Nagy frekventis universitaton en Szeged. Inter 1938-1939 li esploris en Berlino helpe de stipendio, poste li ekhavis postenon en Hungario. En 1942 li ekinstruis en universitato en Pécs, baldaŭe en Budapeŝto. En 1948 li eklaboris en la Tutlanda Plan-Instituto, en 1954 li iĝis vicministro. En 1957 li establis Tutlandan Materio- kaj Prezooficejon, kie li longe laboris. Li ricevis diversajn premiojn inter 1970-2005.

## Verkaro (elekto) 
* *A termelékenység története* 1938
* *A szovjet gazdaság három Achilles-sarka* 1940
* *Árpolitika az átmeneti gazdaságban* 1958
* *A szocialista árképzés* 1961
* *Magyar gazdaságpolitika* 1971
* *Szocializmus, piac, gazdaság* (Socialismo, merkato, ekonomio) 1987
* *Price and Power* 1995

## Fontoj 
* biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
7650 Kaname

'*7650 *Kaname'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japana astronomo Tsutomu Seki elde Geisei en la gubernio Koĉi (Japanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la japana amatora astronomo Kaname Nakamura (japane : 中村要 *Nakamura Kaname*, 1904–1932), volontulo ĉe la Observatorio *Kwasan''. Kiel ano de la Ligo W.H. Pickering de la Observantoj de Marso, li estis la unua en Japanio, kiu faris sistemajn observojn de tiu planedo. Li estis ankaŭ pioniro en astronomia optiko kaj faris multe da precizaj speguloj kaj lensoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tsutomu Seki
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
7693 Hoshitakuhai

'*7693 *Hoshitakuhai'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japana astronomo Tsutomu Seki elde Geisei en la gubernio Koĉi (Japanio).

*Hoshitakuhai'' ("Hejmo donita de la stela ĉielo") estas aktiveco de la Kosma Scienca Asocio de Kakogaŭa, kiu alportas la mirindaĵojn de la steloj al la publiko. De 1990 ĝi proponis pli ol 700 observadajn noktojn ĉe diversaj lokoj.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tsutomu Seki
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1982
Imre Csiszár

**Imre CSISZÁR** [ĉisAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Csiszár Imre** estas hungara matematikisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1995).

Imre Csiszár http://mta.hu/oldmta/?pid=421&TID=126 naskiĝis la  1938 en Miskolc. 

## Biografio 
Imre Csiszár frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1956-1961, poste li eklaboris en matematika filio de MTA. En 1978 li ekinstruis en ELTE, baldaŭe ankaŭ en alia universitato. Li ofte estis gastprofesoro precipe en diversaj universitatoj en Usono. Li ricevis 6 diversajn premiojn (ankaŭ eksterlandajn) inter 1964-2007.

## Verkaro (elekto) 
**Information-Type Measures of Difference of Probability Distributions and Indirect Observations* (1967)
**I-Divergence Geometry of Probability Distributions and Minimizations Problems* (1975)
**Why Least Squares and Maximum Entropy? An Axiomatic Approach to Linear Inverse Problems* (1991)
**Közös véletlen, titkosság, identifikáció* (1996)

## Fontoj 
* biografio kun foto

 
Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Probabloteoriistoj
7655 Adamries

'*7655 *Adamries'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la germana astronomo Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild, en Tautenburg (Germanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la germana kalkulisto Adam Ries (1492–1559), aŭtoro de la unuaj germanaj aritmetikaj libroj, kiuj estis uzitaj dum pli ol ducent jaroj kaj kiuj klare eksplikas la kalkulan procezon. Ries klopodis fari, ke la ordinaraj homoj ŝatu aritmetikon, tio, kio estis ĉiam rigardita kiel malfacila. En 1539, Ries estis enoficigita en la "*Churfürstlich-sächsisches Hofarithmeticus''".

Ĝi estas la 100-a numerita asteroido malkovrita de Freimut Börngen.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Freimut Börngen
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991
István Kiss

**István Kiss**

* István Kiss (advokato)
* István Kiss (arkitekto, 1857)
* István Kiss (bibliotekisto)
* István Kiss (historiisto)
* István Kiss (biologo)
* István Kiss (kemiisto)
* István Kiss (piaristo)
* István Kiss (policisto)
* István Kiss (skulptisto)
József Serényi

**SERÉNYI József** [ŝere:nji]; familinomo Steinfeld, estis rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro, poeto, novelisto. Li naskiĝis en Arad la 7-an de februaro 1905 kaj mortis samloke la 24-an de aprilo 1956.

## Biografio 
József Serényi eldonis poemvolumon kiel dekses jarulo en sia naskiĝurbo. En 1923 la teatro de Arad prezentis lian unuaktan fabeldramon *A bűvös kard*. De 1923 li estis kunlaboranto de gazeto *Aradi Közlöny*, de 1925 de *Erdélyi Hírlap*, inter 1925–27 li estis respondecredatoro de *Krassószörényi Lapok* de Lugoj, inter 1928–35 redaktoro de *Szalontai Lapok*. Li redaktis en 1934 la gazeton *Szalonta*. En 1935 li revenis en Aradon al *Erdélyi Hírlap*. Inter 1938–44 li estis en laborkampoj. De 1948 li estis raportisto de *Igazság* de Kluĵo el Arado. De 1951 ĝis sia morto li estis interna kunlaboranto de gazeto *Vörös Lobogó*.

## Verkoj 
* *Örök szerenád* (poemoj, en nomo Steinfeld József, Arad 1921);
* *Mimóza* (noveloj, samloke. 1923);
* *Víg és komoly írások* (Lugos sen jaro);
* *Énekel az élet* (poemoj, Arad 1936);
* *Doktor Fájdalom* (noveloj, sl. 1939).

## Fonto 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj redaktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Carona (komunumaro)

La **komunumaro Carona ** estas administra unuo de Kantono Tiĉino kaj parto de la distrikto Lugano. Ĝi havis 12042 loĝantojn la 31-an de decembro 2011. Ĝia ĉefloko estas Paradiso.

## Geografio 
La komunumaro situas inter la du brakoj de la Lago de Lugano sude kaj okcidente de la urbo Lugano al kies aglomeraĵo ĝi apartenas. La teritorio de la komunumaro estas tranĉita de la teritorio de la urbo Lugano en tri partojn. Ĝia ĉefloko Paradiso kvazaŭ formas enklavon en la urbo Lugano.

## Trafiko 
Tra la komunumaro pasas laŭlonge de la Lago de Lugano la kantona ĉefvojo n-ro 2. Ankaŭ la svisa aŭtovojo A2 tranĉas la komunumaran teritorion. De Paradiso funikularo kondukas al la Monto San Salvatore, kaj pasas tra la komunumaro la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lugano al Chiasso. La komunumoj de la komunumaro Carona ankaŭ estas konektita al la loka busreto de la urbo Lugano.

## Komunumoj de la komunumaro Carona 
La komunumaro Carona konsistas (stato en 2013) el 7 komunumoj, el kiuj Collina d'Oro estas la plej granda. Jen la listo:

## Eksteraj ligiloj 

!
Eŭribio

**Eŭribio** (helene **Εὐρύβια**, latine *Eurybia*) estis en la helena mitologio filino de la pradio de maraj profundaĵoj Ponto.

Ŝia edzo estis Titano Krejo, filo de la dio de la ĉielo Urano kaj diino de la Tero Gaja. El ilia edzeco naskiĝis tiuj ĉi filoj:
* Astreo, patro de steloj kaj ventoj, el lia edzeco kun la diino de ventoj Eoso naskiĝis filoj:
** Eŭro - dio de la orienta aŭ sudorienta vento, nomata ankaŭ Argesto,
** Cefiro - dio de la kvieta okcidenta vento,
** Boreo - dio de la norda vento,
** Notoso - dio de la suda vento,

* Palaso, edzo de la diino Stikso, patro de la posteuloj:
** Niko (Venko)
** Krato (Forto)
** Bia (Perforto)
** Zelo (Penado, Strebado)

* Perseso - Titano, lia edzino estis Asterio, filino de la Titano Kojo; kun ŝi li havis filinon
** Hekato, diino de Hadeso.

## Tradukfonto 
Kategorio:Maraj dioj de la helena mitologio
Kategorio:Pontidoj
Kategorio:Idaro de Geo
Desertas-insuloj

eta|Aera foto
eta|domo de la esploristoj
La **Desertas-insuloj** ( signifante *forlasitaj insuloj* aŭ *senhomaj insuloj*) estas insulgrupo, geopolitike apartenanta al Portugalio, konsistanta el insuloj *Ilhéu Chão*, *Deserta Grande* kaj *Bugio*. La insuletoj apartenas al Madejro kaj al komunumo Santa Cruz en la samnoma distrikto. La insuletoj estas bone videblaj de la sudorienta Madejro. La insularo havas tutan areon de 14,21&nbsp;km² kaj la maksimuma alto atingas 500&nbsp;m.

## Insuloj 
La unuopaj insuloj de nordo al sudo:

## Loĝantoj 
Pro manko de la nesalakva trinkakvo (natura fluakvo), sekeco kaj izoliteco, la insuloj estas neloĝataj.

## Esplora stacio 
Sur Deserta Grande, la plej granda insulo, troviĝas eta biologia esplora stacio. Vizitantoj bezonigas specialan permesilon por aliri la insulon, kiun permesilon ricevas nur la esploristoj.

## Plantoj 
Sr la insulo Deserta Grande ekzistas unu Indiĝenaj specioj (*Sinapidendron sempervivifolium* Menezes (Brasikacoj)), pliaj 34 specioj da vaskulaj plantoj de Ilhas Desertas estas indiĝenaj por Madejro.

## Faŭno kaj ties protekto 
Ekde 1990, *Ilhas Desertas* estas sub naturprotekto, ekde 1995 ĝi estas naturrezervejo. La alira limigo servas nur por protekto de la monaĥaj fokoj, ĉirkaŭ 25 individuoj. Ĉar tiu mediteranea monaĥa foko (*Monachus monachus*) iĝis unu el la plej maloftaj mamuloj kaj surmonde ekzistas nur ankoraŭ ĉirkaŭ 350 ekzempleroj, la protekto de tiu bestaro estas tre grava.

Vivas sur la '*Deserta Grande* tre rara aranea specio, la t.n. Deserta-tarantulo (*Hogna ingens*), kiu korpograndas ĝis 8 cm. Ĝi vivas ĉefe en kavernoj kaj klifoj de la vulkana insulo.

Krom tiuj vivas sur Desertas kanario (*Serinus canaria*), natura formo de hejma kanario, kaj bertelota pipio (*Anthus berthelothi berthelothi*, nomata laŭ Sabin Berthelot) hejma sur kelkaj atlantikaj insuloj.

La insulo Bugio estas naturrezervejo, kiu ne permesas alproksimiĝon al la insulo ĝis pli ol 100 m. La insulo estas reproduktejo por la rara birdospecio Feaa petrelo.

## Vidu ankaŭ 
* Ilhas Selvagens
* Paŭlo Aleksandro Zino

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo pri la naturrezervejo

Kategorio:Insuloj en Portugalio
Kategorio:Neloĝataj insuloj
Unugrajno

[eta|*Triticum monococcum* - [MHNT]]
eta|Sovaĝa unugrajno
eta|Unugrajno
**Unugrajno**, aŭ **unugrajna tritiko** *(Triticum monococcum)* estas diploida specio, unu el la plej malnove kultivataj tritikospecioj. Ĝia nomo venas kaj disvastiĝis de la germana esprimo, nomo *Einkorn* (tio estas „unugrajna”).
Ĝia sovaĝa formo *(Triticum boeoticum)* ne tre diferencas de ĝi, la unugrajno havas nur pli grandajn grajnojn, oni ne distingas ilin kiel diversajn speciojn. El ĝi evoluis ĉiu hodiaŭ kultivata tritiko-specio. Ĝia prakreskejo estas Malgranda Azio.

Tiu praa grenotipo donis la bazon de la nutraĵa prizorgo de la homaro. Ĝia avantaĝo al la tradicia (nuna) tritiko, ke ĝi pli bone toleras la grundotipon, klimaton. Ĝi estas semebla en montaraj regionoj de la kontinenta zono ĝis ĉ. 900 metroj, toleras eĉ la semadon en decembro. Malsano ne aŭ malofte atakas ĝin. Ĝi estas uzebla por homa nutraĵo kaj besta furaĝo.

## Historio 
La unugrajno ek-disvastiĝis el Malgranda Azio antaŭ ĉ. 10.000 jaroj. Ĝia kultivado estas samaĝa kun elformiĝo de la eŭropa agrokultivado: ĝiaj spuroj estas troveblaj ekde la neolitiko en Eŭropo.
Ĝia semado, kultivado malpliiĝis en la 19-20-aj jarcentoj, oni kultivis ĝin nur sur etaj agroj. Oni uzas ĝin lastatempe por plibonigo de proprecoj de modernaj tritikoj, en eksperimentoj.
Restaĵoj de unugrajno oni trovis en la stomako de la glaĉer-mumio Ötzi.

Hodiaŭ, ĝi estas uzata, semata danke al disvastiĝo de la ekologiaj, bio-mastrumadoj.

## Uzo 
Oni povas fari elstaran farunon el la unugrajno, kiu estas iomete flavkolora. La unugrajno-enteno je lizino, mikroelementoj kaj baze necesaj aminoacidoj estas tre granda, la karbonhidrata enteno estas malgranda. Ĝi estas ideala greno por la moderna „reformkuirado”. La nutraĵo el unugrajno estas facile digesteblaj. Oni bakas el ĝi en Transilvanio pratipajn flanojn, pogaĉojn kaj panon; la tiel bakita pano gustumas simile al la jugélanda pano, moda en Svislando.

Oni uzas ĝin kiel furaĝon ĉefe al ĉevaloj kaj porkoj.

Ĝia pajlo estas tre eltena, longrezista, tiel oni uzas ĝin ne nur por kovrado de tegmentoj, ligado, substernaĵo, sed ankaŭ por pretigo de ĉapeloj.

## Gluten-tokseco 
Male al modernaj tritikoj, la gliadino de la unugrajno estas ete toksa por la celiakio-malsanuloj. Ĝi entenas tian glutenon, kiu estas sekura por la plimulto de la gluten-netoleremuloj kaj ne kaŭzas alergiajn reagojn, male al gluteno de la moderna tritiko. Okaze de celiakio, oni proponas kuracistan konsultadon antaŭ konsumado. La gluteno de la alakoro diferencas de plimulto de tritikoj, ĉar ĝi havas nur 14 kromosomojn, male al la 28 kromosomoj de Triticum turgidum subsp. dicoccon kaj 42 kromosomoj de la modernaj tritikoj. Tio ŝanĝas la konstruon de la gluteno, kio povas esti klarigo por tio, kial ĝin pli bone toleras la gluten-netoleremuloj.

Kategorio:Grenoj
Kategorio:Cerealoj
7656 Joemontani

'*7656 *Joemontani'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak (Usono) en la kadro de la projekto *Spacewatch*.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Joseph L. Montani*, instrumentisto, fakulo pri optiko kaj observanto por la projekto *Spacewatch* de la *Lunar and Planetary Laboratory* de la Universitato de Arizono. Dum siaj observoj por *Spacewatch*, li malkovris la kometojn P/1997 G1, C/1997 G2 kaj C/1998 M6 kaj pli ol 16 apudterajn objektojn. Antaŭ aliĝi al la grupo *Spacewatch*, li faris observojn en milimetraj ondoj de la CO en la Magelanaj Nuboj, Oriono kaj la Unukornulo kaj infraruĝa spektroskopio kun granda precizo de objektoj de la sunsistemo elde la *Kuiper Airborne Observatory''. Li ankaŭ faris studojn en laboratorio pri vaporiĝemaj materialoj ĉe la surfacaj mineraloj de asteroidoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1992
Paradiso TI

**Paradiso** estas komunumo de la komunumaro Carona kaj la distrikto Lugano en Kantono Tiĉino, Svislando. Ĝi havis 3654 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

## Geografio 
Paradiso situas ĉe la bordo de la Lago de Lugano kaj estas kvazaŭ enklavo en la urbo Lugano. Sude de la komunumo leviĝas la Monto San Salvatore, kiu estas la rekonilo de Lugano. La setlejoj de la komunumo formas optike integritan parton de la urbocentro de Lugano. Al Paradiso apartenas al kvartaloj Calprino, Guidino, Fontana kaj Morchino.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 0,89 km², de kiuj 30,3 % estas kovritaj de arbaro, 4,5% servas por agrikulturo kaj 61,8% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Paradiso limas en nordo, sudo kaj okcidento al la komunumo kaj urbo Lugano, kaj en okcidento al la Lago de Lugano.

## Trafiko 
Tra Paradiso pasas la kantona ĉefvojo n-ro 2 de Lugano al Chiasso. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 estas Lugano-Sudo, kiu situas 1 kilometron okcidente de la komunumo. Pere de la loka bus- kaj trolejbusreto de la urbo Lugano la komunumo estas bone konektita al la publika transportreto. La trolejbuslinio dum la unua duono de la 20-a jarcento estis tramlinio. De la centro de Paradiso funikularo kondukas al la kulmino de la Monto San Salvatore. La komunumo disponas ankaŭ pri haltejoj por la liniaj ŝipoj sur la Lago de Lugano.

## Historio 
La loko origine nomiĝis Calprino, kies unua dokumenta mencio datiĝas el la jaro 1335. La nomo Paradiso estiĝis en la jaro 1835 kaj fariĝis en la jaro 1929 la oficiala nomo de la komunumo.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj signifoj de Paradiso
* Paradiso (stacidomo)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Paradiso

## Bildoj 

Dosiero:Funicolare San Salvatore Wagen 2010.png|Funikularo al la Monto San Salvatore
Dosiero:Paradiso switzerland.jpg|Paradiso kun Monto San Salvatore
Paradiso

**Paradiso** signifas en diversaj latinidaj lingvoj paradizo. Ĝi havas diversajn signifojn:

## Geografia nomo 
* **Paradiso TI** estas komunumo de la Distrikto Lugano en Kantono Tiĉino en Svislando.
** **Paradiso (stacidomo)** estas fervoja stacio en Paradiso TI.
* **Paradiso (Cimadera)** estas setlejo de la komunumo Cimadera de la Distrikto Lugano en Kantono Tiĉino en Svislando.

## Aliaj 
* **Paradiso (Amsterdamo)** estas koncertejo kaj kultura centro situanta en Amsterdamo, Nederlando.
* **Paradiso (romano)** estas romano de la kuba verkisto José Lezama Lima.
* **Paradiso (metrostacio)** estas stacio de la Metroo de Torino en Collegno, Italio.
Les Molliettes

**Les Molliettes** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
* **Les Molliettes (Berolle)** estas vilaĝo de la komunumo Berolle de la Distrikto Morges en Kantono Vaŭdo en Svislando.
* **Les Molliettes (Treytorrens)** estas vilaĝo de la komunumo Treytorrens (Payerne) de la Distrikto Brojo-Vully en Kantono Vaŭdo en Svislando.
7657 Jefflarsen

'*7657 *Jefflarsen'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak (Usono) en la kadro de la projekto *Spacewatch*.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la astronomo Jeffrey A. Larsen, kies sperto pri programaro permesis, ke la projekto *Spacewatch* plibonigis sian komputilan kapablon por aŭtomate malkovri malgrandajn sunsistemajn korpojn. Dum li fari observojn por *Spacewatch*, li malkovris la kometojn P/1997 V1 kaj C/1998 M3 kaj pli ol sep apudterajn objektojn. Antaŭ aliĝi al la grupo *Spacewatch*, li partoprenis al la "*Automated Plate Scanner project''" de la Universitato de Minesoto, kie li studis grandan malsimetrion de disdono de la steloj de la malforta halo kaj la dika disko de la Lakta vojo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1992
Károly Kovács (kameraisto)

**KOVÁCS Károly** [kova:ĉ]; rumane Carol Kovacs, estas rumania hungara kameraisto de dokumentfilmo. Li naskiĝis en Arad la 10-an de aprilo 1928. 

## Kariero
Károly Kovács kontribuis al kreado de pli ol 90 mallongaj filmoj en la studio Alexandru Sahia de Bukareŝto. 

## Ej liaj filmoj
*"Eternul feminin", "Sub soarele de mai", "Hora", "Caii de dimineaţă".

## Fonto
*ipiff.ro  

Kategorio:Rumanujaj hungaraj kameraistoj
Kategorio:Rumanaj kameraistoj
Les Amitiés particulières

***Les Amitiés particulières*** [La specialaj amikrilatoj] estas romano verkita en 1943 de Roger Peyrefitte, publikigita de Jean Vigneau en 1944, eble lia verko plej konata nuntempe, pro kiu li gajnis la premion Renaudot la sekvantan jaron. Larĝe membiografia, la romano temas pri amrilato inter du knaboj en katolika internulejo kaj montras kiel la volo de pastro protekti unu el la junuloj de la "specialaj amikrilatoj" venas al la ekstremo detrui kaj ilian rilaton kaj la knabojn.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Dédé

Kategorio:Literaturo de Francio
Kategorio:Membiografio
Kategorio:Romanoj