Kolombedoj

[eta|[roka kolombo (*Columba livia domestica*) flugante]]
**Kolombedoj** estas familio de birdoj enhavanta kvin subfamiliojn kaj 309 speciojn.
La subfamilioj estas:
La *Columbinae* aŭ Kolumbenoj, aŭ tipaj kolomboj, 181 specioj, subdividebla en kvin aliaj subfamilioj,
La *Otidiphabinae* aŭ Otidifabenoj, enhavanta ununuran specion: Fazankolombo *Otidiphaps nobilis*
La *Gourinae*, Gourenoj aŭ kronokolomboj, tri specioj
La *Didunculinae* aŭ Didunkulenoj, ununura specio: Dentobeka kolombo *Didunculus strigirostris*
La *Treroninae* aŭ Trerorenoj, aŭ fruktomanĝantaj turtoj, 123 specioj.

**Kolomboj** kunformas la familion de **Kolombedoj** en la ordo Kolomboformaj, kiu inkludas iom pli ol 300 speciojn de birdoj. Tiu familio ekzistas tutmonde, sed la plej granda varieco estas en la orientalisa kaj en la aŭstralazia ekozonoj.

Kolomboj havas fortikajn korpojn, mallongajn kolojn kaj mallongajn maldikajn bekojn kun karneca vaksaĵo. La specio pli komune nomita kiel "kolombo" estas la Rokkolombo, komuna en multaj urboj.

Ties kutime malfortaj nestoj estas konstruitaj el bastonetoj kaj la du blankaj ovoj estas kovataj de ambaŭ gepatroj. Kolomboj manĝas semojn, fruktojn kaj plantojn. Malkiel plej parto de aliaj birdoj (sed vidu artikolon flamengo), kolomboj produktas "kropolakton," ĉe ĉelaro kiu funkcias kiel likvidujo. Ambaŭ seksoj produktas tiun tre nutrivan substancon por manĝigi la idaron. La kolomboj nutras siajn idojn per tiu laktosimila kaĉo, kiun ili produktas en sia kropo.

## Konduto 
maldekstre|eta|Profilo de kolombo. Meksikurbo.
Temas pri birdoj kiuj havas grandan inteligenton (kompare kun aliaj birdospecioj), kvanjam jam inter aliaj birdoj malpli inteligentaj oni malkovris gravan inteligenton kiu eĉ ebligis interagadon inter *Homo sapiens* kaj birdoj, spite la fakton ke tia inteligenta interagado (kiel okazas ĉe la birdospecio Granda mielindikanto, *Indicator indicator*) ne atingas la superan gradon ekzistantan inter kolomboj kaj korvedoj kaj monogamaj; tiu karaktero ebligas al ili plenumi grandan zorgon de siaj idoj kaj eĉ eble gravan emocian rilaton (etologian) inter gepatroj kaj idaro. La monogamio inter kolomboj, aliflanke, ŝajne faciligas grandmezure altan reproduktan efikecon (spite la fakton ke ankaŭ kolomboj, same kiel aliaj naturaj animaloj, suferas pro grandan mortindicon de idaro). La kolombidoj, tuj post esti pretaj por memvivtenado kaj sufiĉe disvolvigitaj por flugadi, estas elpelitaj de la teritorio en kiu nestumas la gepatroj, ĉar ĝenerale tiuj ripetas la reproduktadon en periodo de tempo tre mallonga; temas pri du aliaj kolombidoj en kiuj la gepatroj investas grandam kvantond de tempo kaj energio en zorgoj (la patrino kutime restas grandan parton de sia tempo en la ne tro laborita nesto kovante la ovojn kaj poste zorge de la kolombidoj dum la patro serĉas nutraĵon por nutri la familion).
[eta|La kolomboj kutime ŝveligas siajn plumojn kiel sistemo por resti varmaj. Tie ĉi [Suda kronokolombo.]]

La nestoj, normale malfortaj, estas faritaj el malgrandaj bastonetoj, kaj la ovoj, plej ofte du, estas kovataj de ambaŭ gepatroj. Nature la kolomboj manĝas semojn kaj fruktojn. Ambaŭ seksoj nutras la idojn el sekrecio tre nutriva nomita kropolakto, kiu estas sekreciita per specialaj ĉeloj.

Krom havi grandan senton por orientigo, la kolombo estas unu de la birdoj kiuj plej rapide flugas: atingas 56&nbsp;km/h. Estas grava trajto de kolomboj ankaŭ ties tre akuta senso de la vidkapablo: inter fino de la 1970-aj jaroj kaj komenco de la 1980-aj la Usona Marborda Gardistaro disvolvigis eksperimentan sistemon de homsavado pere de kolomboj instruitaj por rekono de brilaj koloroj. La projekto konsistis en la ekipado al helikoptero per tri ekzempleroj de kolomboj en malgranda kaĝo kun fenestretoj en la suba parto de la vehiklo kio permesis rigardon al la 360° de la vidarko. La kolomboj sukcesis montri efektivecon en la lokigo de flosantaj celoj de 93 %, kontraŭ 38 % fare de homoj en la samaj kondiĉoj. La projekto Project Sea Hunt estis difinita de la Marborda Gardistaro kiel la "plej bona serĉosistemo dum taga lumo". Tiu sistemo neniam trapasis la eksperimentan fazon kaj estis nuligita en 1983 pro malaltigo de buĝeto kaj la kolomboj povis savi neniun vivon.

La kolomboj aŭ kolombedoj superus la eksperimenton de la spegulo, per kiu ĉiu individuo povas rekoni sin mem aŭ montru konscion de sia "personeco", se la vorto "personeco" estas aplikebla al alia animalo krom la "homo", ĉar personeco signifus etimologie maskigon, do ĉiuokaze "individueco". Estas evidenta ke la kolomboj povas rekoni individuajn estaĵojn kaj havas memkonscion, ĉar ili povas rekoni eĉ la individuajn diferencojn de estaĵoj de aliaj specioj, same kiel aliaj inteligentaj birdoj, kaj rekonas tre facile aliajn individuojn samspeciajn; same ili kapablas diferencigi la diversajn homajn estaĵojn kiuj helpas ilin disde tiujn kiuj agresas ilin. Aliflanke, laŭ plej ĵusaj malkovroj (2017), la kolomboj estas kapablaj "legi" aŭ alivorte distingi diferencajn grafeojn kaj atingi ioman komprenon en la diferenco de tiaj grafeoj.

Pro premo el cirkonstancoj (por ekzemplo la perdo de nutrofontoj aŭ de nestolokoj), la streso povas okazigi interspeciajn violenton, per kiu ili povas mortigi unu la alian aŭ la kolombidojn de aliaj paroj kiel barakto al survivado.

## Priskribo 
[eta|maldekstre|La [paserkolombo estas inter la plej malgrandaj specioj en la familio.]]

### Grando kaj aspekto 
Kolomboj kaj turtoj montras konsiderindan variadon laŭ grando, game en longo el 15 ĝis 75&nbsp;cm, kaj en pezo el 30 g ĝis super 2000 g. La plej grandaj specioj estas la Kronokolomboj de Nov-Gvineo, kiu estas tiom granda preskaŭ kiom meleagro, kun pezo de 2 ĝis 4&nbsp;kg. La plej malgranda estas la amerika Paserkolombo de la genro *Columbina*, kiu estas samgranda kiel la dompasero, pezanta tiom malmulte kiom ĝis 22 g. La Nana fruktokolombo, kiu povas esti tiom malgranda kiom ĝis 13&nbsp;cm longe, havas pli malgrandan totalan longon ol ajna alia specio el tiu familio.
[alt=A Woodpigeon on a telephone line.|eta|La [palumbo estas ofta tra tuta Eŭropo.]]

### Anatomio kaj fiziologio 
Ĝenerale, la anatomio de Kolombedoj estas karakterizita per mallongaj kruroj, mallongaj bekoj kun karneca vaksaĵo, kaj malgrandaj kapoj por grandaj, fortikaj korpoj. Kiel ĉe aliaj birdoj, ankaŭ Kolombedoj ne havas galajn vezikojn. Kelkaj mezepokaj natursciencistoj konkludos, ke la kolomboj ne havas galon, kio en la mezepoka teorio de la kvar humoroj klarigus la konatan mildan disponon de turtoj. Fakte, tamen, ili havas galon (kiel Aristotelo jam estis konstantinta iam), kiu estas sekreciata rekte en la digestan sistemon.

[eta|Surteriĝanta kolombo montras sian konturon kaj [flugoplumojn de siaj plumoj.]]
La flugiloj estas grandaj kaj havas dek unu flugoplumojn; kolomboj havas fortajn flugilmuskolojn (flugilmuskoloj estas 31–44% el ties korpopezo) kaj ili estas inter plej fortaj flugantoj el ĉiuj birdoj. Tio estis montrata denove en eksperimento de 1978 fare de la Dro. Barrie J. Frost, en kiu kolomboj estis metitaj en kurtapiŝojn; oni observis, ke ili ne klinis siajn kapojn, ĉar ilia ĉirkaŭo estis konstanta.

### Plumoj 
[eta|maldekstre|Tipoj de kolomboplumoj, eksklude [lanugon.]]
Kolombedoj havas unikajn korpo-plumojn, kun la tigo ĝenerale mallarĝa, forta kaj ebeneca, fine en fajna pinto, subite. Korpoplumoj havas tre densajn, lanugecajn bazojn, kaj estas ligitaj izole en la haŭton, kaj falas facile. Tio eble utilas kiel mekanismo por eviti predantojn, ĉar grandaj nombroj de plumoj forfalas en la buŝon de la atakanto se la birdo estas kaptata, kio faciligas la eskapon de la birdo. La plumaro de la familio estas varia. Semomanĝantaj specioj tendencas havi senkoloran plumaron, kun malmultaj esceptoj, dum la fruktomanĝantaj specioj havas brilkoloran plumaron. Aldone al la brilaj koloroj, kolomboj povas svingi krestojn aŭ aliajn ornamaĵojn.

### Flugo 
eta|Animacio de flugantaj kolomboj.
Kolombedoj estas elstaraj flugantoj pro la granda elano havigita de siaj grandaj flugiloj, kio rezultas en malalta flugilŝarĝo; Ili estas tre lertaj manovrantaj fumfluge kaj havas malaltan aspektan proporcion pro la granda larĝo de siaj flugiloj, kiuj ebligas rapidajn flugolanĉojn kaj kapablon ofte eskapi el predantoj, sed je alta energikosto.

Delonge oni konas la kapablon de la kolomboj por orientiĝi al la loĝejo. Kiel por aliaj birdoj, oni studis la kapablon de kolomboj por kompreni la elektromagnetismon de la Tero. Sed lastatempe ĵusa studo montris, ke kolomboj povas ankaŭ konstrui sian flugmapon per flarado. Precize ili povas distingi dimetilsulfuron, komponaĵon elsendita el fitoplanktono en la maro, la monoterpenojn, elsenditajn el vegetaĵaro, por ekzemplo de pinoj, kaj trian kompontipon kiel ksilenojn, toluenojn kaj bencenojn, de homa deveno okazigitajn ĝenerale el uzado de brulaĵoj. Kombinante tiujn tru tipojn de odorojn, ili povas lokigi la marbordon, la arbarojn, kultivojn kaj parkojn kaj urbajn areojn, pere de kio ili konstruas sian mapon.

## Taksonomio kaj evoluo 
Tiu familio estas tre kohera grupo sen membroj kiuj montrus evidentajn ligojn kun aliaj familioj de birdoj aŭ inverse. La dido kaj la ermitkolomboj estas tre rilataj, sed ankaŭ ili malhavas ligojn kun aliaj familioj de birdoj. Ankaŭ la malmultaj fosilioj konsistas nur je senkonfuzaj specioj de la familio de **Kolombedoj**. Oni sugestis ligojn kun pterokloj aŭ papagoformaj, sed similaĵoj kun la unua grupo kialas pro konverĝa evoluo kaj kun la dua dependas nur je la papagecaj ecoj de la Dentobeka kolombo. Tamen, la diferencaj ecoj de tiu ĉi birdo ŝajnas konsekvenco de ties dieto pli ol de ties rilato kun papagoj.
[eta|maldekstra|[Dentobeka kolombo|Dentobekaj kolomboj. Ilustraĵo de John Gould (probable el remburitaj specimenoj).]]

Tiu familio estas kutime dividita en kvin subfamilioj, sed tio eble estas maltaŭga. Ekzemple la amerikaj grundokolomboj kaj koturnokolomboj kiuj estas kutime lokitaj en la kolumbena subfamilio *Columbinae* ŝajne estas du diferencaj subfamilioj. Ĝenerale la kutima klasigo konsideras du grandajn subfamiliojn, unu por la fruktokolomboj kaj la imperiaj kolomboj kaj alia por preskaŭ ĉiu la restantaj specioj. Krome estis 3 unutipaj subfamilioj, po unu por la genroj *Goura*, *Otidiphaps* kaj *Didunculus*. La malnova subfamilio *Columbinae* konsistas el 5 diferencaj stirpoj, dum la aliaj 4 grupoj estas pli malpli akurataj ekzemploj de la evoluaj rilatoj.

La ordo ĉi tie prezentata sekvas Baptista *et al.* (1997) kun aldonoj (Johnson & Clayton 2000, Johnson *et al.* 2001, Shapiro *et al.* 2002).

La lokigo de genroj kaj nomigo de subfamilioj estas ĉiuokaze provizora ĉar analizoj de diferencaj sekvencoj de DNA indikas, ke diversas, ofte tre radikale, en la lokigo de kelkaj (ĉefe hindoaŭstraliaj) genroj. Tiu ambigueco, probable kaŭzita de la sistematika eraro nomita "allogo inter longaj branĉoj", nome proksimigo de ne tiom proksimaj stirpoj, ŝajnas konfirmi, ke la unuaj kolomboj kiuj evoluis en la Aŭstralazia regiono, kaj la "Treronidae" (Treronedoj) kaj similaj formoj (kronaj kaj fazankolomboj, ekzemple) reprezentas la plej fruan radiadon de la grupo.

Ĉar la Dido kaj la Rodrigesa ermitkolombo estas tutcerte parto de la Hindoaŭstralia radiado kiu produktas la tri etajn subfamiliojn menciitaj sube kun la fruktokolomboj (inkludante la Nikobara kolombo), ili estas ĉi tie inkluditaj kiel subfamilio Rafedoj, ĝis kiam oni havos pli certigan materialon pri iliaj interrilatoj.

Kolombedoj ne estas bone reprezentitaj de fosilioj. Oni ne trovis praformojn kiujn oni povus datigi. La genro *Gerandia* kiu tre verŝajne apartenas al *Columbinae* estis priskribita kiel de frua Mioceno en Francio. Krome ĉiu alia fosilio apartenas al nunaj genroj. Por tiuj kaj por konsiderinda nombro de pli ĵuse formortintaj praspecioj, vidu la respektivan informon de genro.

### Subfamilio *Columbinae* – tipaj kolomboj 
[eta|250ra|[Kolombo|Kolomba skeleto.]]
* Tribo *Columbini*, Illiger, 1811 
** Genro *Patagioenas* – amerikaj kolomboj; iam inkluditaj en *Columba* (17 specioj)
*** Tipa specio: Blankkrona kolombo, *Patagioenas leucocephala*
** Genro †*Ectopistes* (Migrokolombo; formortinta en 1914)
** Genro *Reinwardtoena* (3 specioj) ankaŭ kukolkolomboj
*** Tipa specio: Rajnvarta kukolkolombo, *Reinwardtoena reinwardti*
** Genro *Turacoena* (3 specioj) ankaŭ kukolkolomboj
*** Tipa specio: Blankvizaĝa kukolkolombo, *Turacoena manadensis*
** Genro *Macropygia* - kukolkolomboj (15 specioj)
*** Tipa specio: Filipina kukolkolombo, *Macropygia tenuirostris*
** Genro *Streptopelia* - Malnovmondaj turtoj, sed tre sukcesaj kaj enmetitaj aliloken (15 aŭ 16 vivantaj specioj, se oni enkalkulas la Hejmturton, *Streptopelia risoria*, aldomigita; taksonomia statuso dubinda)
*** Tipa specio: Afrika turto, *Streptopelia roseogrisea*
** Genro †*Dysmoropelia* Olson, 1975 (Sanktahelena turto) (prahistoria)
** Genro *Columba*  – Malnovmondaj kolomboj (35 vivantaj specioj, 2 ĵuse formortintaj)
*** Tipa specio: Trukolombo, *Columba oenas*
** Genro *Spilopelia* (2 specioj)
*** Tipa specio: Punkteca turto, *Spilopelia chinensis*
** Genro *Nesoenas* (3 specioj)
*** Tipa specio: Rozkolora turto, *Nesoenas mayeri*

* Tribo *Zenaidini* (koturnokolomboj kaj parencoj) Bonaparte, 1853
** Genro *Geotrygon* (10 specioj)
*** Tipa specio: Kresta koturnokolombo, *Geotrygon versicolor*
** Genro *Leptotrygon* (Olivecdorsa koturnokolombo)
** Genro *Leptotila* (11 specioj)
*** Tipa specio: Jamajka kolombo, *Leptotila jamaicensis*
** Genro *Zenaida* (7 specioj)
*** Tipa specio: Antila turto, *Zenaida aurita*
** Genro *Zentrygon* (8 specioj)
*** Tipa specio: Kostarika koturnokolombo, *Zentrygon costaricensis*

### Subfamilio *Starnoenadinae * - Starnoenadenoj 
[eta|dekstre|240ra| [Blukapa koturnokolombo, *Starnoenas cyanocephala*.]]
* Genro *Starnoenas* 
eta|200ra|Ino de Blua grundokolombo.
** Blukapa koturnokolombo, *Starnoenas cyanocephala*, monotipa en genro kaj subfamilio.

### Subfamilio *Claravinae* - Klaravenoj (Amerikaj grundokolomboj) Todd, 1913 
* Genro *Claravis* (Blua grundokolombo)
* Genro *Paraclaravis* (2 specioj)
** Tipa specio: Grenatbrusta grundokolombo, *Paraclaravis mondetoura*
* Genro *Columbina* (9 specioj)
** Tipa specio: Pikuja grundokolombo, *Columbina picui*
* Genro *Metriopelia* (4 specioj)
** Tipa specio: Nigraflugila grundokolombo, *Metriopelia melanoptera*
* Genro *Uropelia* (Longvosta grundokolombo)

### Subfamilio *Raphinae* - Rafenoj aŭ Rafedoj (Malnovmondaj kolomboj kaj turtoj) Oudemans, 1917 (1835) 
* Tribo *Phabini* (Bronzflugiluloj kaj parencoj) Bonaparte, 1853 
eta|230ra|Luzona korkolombo.
** Genro *Gallicolumba* (Korkolomboj kaj parencoj, 7 specioj)
*** Tipa specio: Luzona korkolombo, *Gallicolumba luzonica*
** Genro *Henicophaps* (2 specioj)
*** Tipa specio: Novgvinea bronzflugilulo, *Henicophaps albifrons*
** Genro *Pampusana* (13 specioj el kiuj 3 ĵus formortintaj)
** Genro *Ocyphaps* (Kresta kolombo)
** Genro *Petrophassa* (rokkolomboj, 2 specioj)
*** Tipa specio: Blankpluma rokarkolombo, *Petrophassa albipennis*
** Genro *Leucosarcia* - Ŭongakolombo
** Genro *Geopelia* (strikolomboj, 5 specioj)
*** Tipa specio: Zebrokolombo, *Geopelia striata*
** Genro †*Primophaps* Worthy 2012
** Genro *Phaps* (Aŭstraliaj bronzflugiluloj (3 specioj) 
*** Tipa specio: Ordinara bronzflugilulo, *Phaps chalcoptera*
** Genro *Geophaps* (3 specioj)
*** Tipa specio: Bildogorĝa kolombo, *Geophaps scripta*

* Tribo *Ptilinopini* (fruktokolomboj kaj imperiaj kolomboj) Selby, 1835
[eta|240ra|[Rozkapa fruktokolombo (*Ptilinopus porphyreus*).]]
** Genro  ?†*Tongoenas* Steadman & Takano, 2020 (Tonga giganta kolombo) (prahistoria)
** Genro  *Phapitreron* (brunaj kolomboj, 3 specioj)
*** Tipa specio: Blankorela brunkolombo, *Phapitreron leucotis*
** Genro  *Ducula* (imperiaj kolomboj, 42 specioj)
*** Tipa specio: Monta imperikolombo, *Ptilinopus badia*
** Genro  *Ptilinopus* (fruktokolomboj, ĉirkaŭ 50 vivantaj specioj, 1–2 ĵus formortinta(j))
*** Tipa specio: Rozkrona fruktokolombo, *Ptilinopus regina*
** Genro  *Alectroenas* (bluaj kolomboj, 3 vivantaj specioj, 3-4 ĵus formortintaj)
** Genro  *Drepanoptila* (fendopluma kolombo)
** Genro  *Hemiphaga* (2 specioj)
*** Tipa specio: Kereruo, *Hemiphaga novaeseelandiae*
** Genro  *Cryptophaps* (Ombra kolombo)
** Genro  *Lopholaimus* (Nodoverta kolombo)
** *Gymnophaps* (montokolomboj, 4 specioj)
*** Tipa specio: Papua montokolombo, *Gymnophaps albertisii*

* Tribo *Raphini* Oudemans, 1917 (1835)
** Genro ?†*Natunaornis* (Vitilevua kolombo) (prahistoria)
** Genro *Trugon* (Dikbeka grundokolombo)
** Genro †*Microgoura* (Ŝuasela krestokolombo, formortinta komence de la 20-a jarcento)
** Genro *Otidiphaps* (Fazankolombo)
** Genro *Goura* (kronkolomboj, 4 specioj)
*** Tipa specio: Okcidenta kronokolombo, *Goura cristata*
** Genro *Didunculus* (Dentobeka kolombo)
** Genro ?†*Deliaphaps* De Pietri, Scofield, Tennyson, Hand, & Worthy, 2017 (Zelanda kolombo, Mioceno de Nov-Zelando)
** Genro *Caloenas* (Nikobara kolombo)
** Genro †*Bountyphaps* Worthy & Wragg, 2008 (Hendersoninsula kolombo) (prahistoria)
** Subtribo *Raphina* (Dodo kaj solbirdo) Oudemans, 1917 (1835)
*** Genro †*Raphus* (dodo, formortinta fine de la 17-a jarcento)
*** Genro †*Pezophaps* (Rodrigesa ermitkolombo, formortinta ĉirkaŭ 1730)

* Tribo *Treronini* Gray, 1840 (1836)
** Genro *Treron* (Verdaj kolomboj, 30 specioj)
*** Tipa specio: Bildogorĝa kolombo, *Treron curvirostra*

* Tribo *Turturini* Gray, 1840
** Genro *Oena* (Namakva kolombo, provizore lokita ĉi tie)
** Genro *Turtur* - (Afrikaj arbarkolomboj, 5 specioj; provizore lokitaj ĉi tie)
*** Tipa specio: Blumakula arbarkolombo, *Turtur afer*
** Genro *Chalcophaps* (smeraldaj kolomboj, 3 specioj)
*** Tipa specio: Smeralda kolombo, *Chalcophaps indica*

[eta|230ra|[Okcidenta kronokolombo (*Goura cristata*).]]

## Kolomboj kaj homoj 
Kelkaj specioj de kolomboj estas uzataj por esti manĝataj kaj probable ĉiu povus esti manĝata; la povaj brustomuskoloj karakteraj de tiu ĉi birdofamilio estas bongusta manĝaĵo. En Eŭropo la Palumbo estas komune ĉasata, dum la Rokkolombo estis origine enhejmigita kiel manĝospecio, kaj multe estis bredata pro siaj bongustaj kvalitoj. La malapero de la Migrokolombo estis almenaŭ parte okazigita de troa ĉasado por manĝo.

Kolombo estas koŝera, kaj ili kaj turtoj estas la ununuraj birdoj kiuj povas esti uzataj por buĉofero. Aliaj koŝeraj birdoj povas esti manĝataj, sed ne alportataj kiel *korban* (buĉofero).

[eta|230ra|[Viktoria kronokolombo (*Goura victoria*) en bestoĝardeno de Bristolo.]]
La kolombo estas fakte animalo kun tre forta simbola signifaro, kun konotacioj kaj denotacioj pozitivaj kaj bonaŭguraj en multaj kulturoj. En la Malnova Testamento de la Biblio estas rakonto pri la tutmonda diluvo kiam kolombo revenas al la Arkeo de Noa portanta olivbranĉon en la beko por pruvi, ke jam ne la tuta tero estis akvokovrita. Krome, en la Nova Testamento, la Sankta Spirito descendis el la ĉielo laŭ aspekto de kolombo super Jesuo en la momento kiam tiu estis baptita.

Aliflanke, la profeto nomita Jona, en sia nomo hebrea estas nomata יוֹנָה (Yonah), tio estas, ‘kolombo’.

La kolombo estas la simbolo de naivo, simpleco, kaj senkulpeco, kaj speciale estas la pacosimbolo en la tuta mondo kaj signalo de harmonio. En la greklatina antikveco tiu birdo estis konsakrita al Venuso, kiu portis ĝin en la mano kaj ligis ĝin al sia ĉaro, laŭ Apuleo. Aeliano asertis, ke foje Venuso transformis sin mem en kolombo, kaj pro tio manĝi kolomboj estis rezervita al ŝiaj pastroj. Homero rakontas, ke kolomboj nutris Zeŭson, fablo fondita sur la cirkonstanco ke la sama vorto signifas en fenica lingvo kaj ‘pastron’ kaj ‘kolombon’.

La loĝantoj de Askalono sentis grandan respekton por tiuj birdoj, en kiuj laŭ siaj kredoj ili transformis sin postmorte, kaj pro tio ili kuraĝis nek manĝi nek mortigi kolombon pro timo manĝi aŭ mortigi siajn gepatrojn, kaj nutris kaj zorgis partikulare la kolombojn naskiĝintajn en la urbo. Tiuj birdoj estis multe respektataj ankaŭ de asirianoj, ĉar ili kredis, ke la animo de Semiramiso, ilia reĝino, ascendis al la ĉielo en formo de kolombo. Sofoklo diris, ke kelkaj kolomboj de la arbaro kie estis la oraklo de Dodone anoncis al Heraklo la finon de lia vivo.

Pro amasmortigado fare de homoj estis kondukitaj al formorto gravaj specioj kiel la Migrokolombo (*Ectopistes migratorius*) kiu estis ege ofta en Orienta Nordameriko kaj du gigantaj specioj kies giganteco estis okazigita granmezure pro la jarmila izolado en insulo: nome la dodo (*Raphus cucullatus*) de la insulo Maŭricio kaj la Rodrigesa ermitkolombo (*Pezophaps solitaria*) de la insulo Rodriges.

## Bildaro 

Dosiero:Goura goura scheepmakeri-BS fütternd7.jpg|Kronkolombo *Goura goura scheepmakeri*.
Dosiero:Caloenas nicobarica - Kragentaube2.jpg|*Caloenas nicobarica*.
Dosiero:Calle de la Paz (Madrid) 01.jpg|Strato de la Paco en Madrido.
Dosiero:Kruft St. Dionysius und Sebastian 2212.JPG|Vitralo en Kruft.
Dosiero:Logo Eco-Pfad BadEmstal (Text).svg|Logoo en afiŝo.
Dosiero:1960 CPA 2486.jpg|Sovetunia poŝtmarko de 1960.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Baptista, L. F.; Trail, P. W. & Horblit, H. M. (1997): Order Columbiformes. *In:* del Hoyo, J.; Elliott, A. & Sargatal, J. (editors): *Handbook of birds of the world, Volume 4: Sandgrouse to Cuckoos*. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-22-9
* Gibbs, Barnes kaj Cox, *Pigeons and Doves* (Pica Press 2001) ISBN 1-873403-60-7
* Johnson, Kevin P. & Clayton, Dale H. (2000): Nuclear and Mitochondrial Genes Contain Similar Phylogenetic. Signal for Pigeons and Doves (Aves: Columbiformes). *Molecular Phylogenetics and Evolution* **14**(1): 141–151. PDF plena teksto 
* Johnson, Kevin P.; de Kort, Selvino; Dinwoodey, Karen, Mateman, A. C.; ten Cate, Carel; Lessells, C. M. & Clayton, Dale H. (2001): A molecular phylogeny of the dove genera *Streptopelia* and *Columba*. Auk **118**(4): 874-887. PDF plena teksto 
* Shapiro, Beth; Sibthorpe, Dean; Rambaut, Andrew; Austin, Jeremy; Wragg, Graham M.; Bininda-Emonds, Olaf R. P.; Lee, Patricia L. M. & Cooper, Alan (2002): Flight of the Dodo. *Science* **295**: 1683.  (HTML resumo) Kroma informo

## Vidu ankaŭ 
* Hejmkolombo
* Kolombo
* Kolombobredado
* Leterkolombo
* Mesaĝa kolombo
* Leterkolombo

## Eksteraj ligiloj 
* Internacia Kolombo Asocio  
* Amerika Kolombo Asocio
* Kanada Kolombo Asocio 
* columbidae.org.uk  – Konservado de kolomboj
* Bildoj kaj Ligoj
* Retkolombejo
* Filmoj  ĉe Interreta Birdo Kolekto
* Fotoj
* Sonoj ĉe xeno-canto.org

* 
* 
Kategorio:Kolomboformaj
Kategorio:Kolombedoj