Ĥoro

[eta|300ra|Ĥoro de la [92-a SAT-Kongreso 2019]]
eta|300ra|Infana ĥoro

**Ĥoro** (aŭ **koruso**) estas muzika ensemblo. La termino ĝenerale estas uzata por indiki ensemblojn de kantistoj, sed povas signifi ankaŭ kolekton de instrumentoj el la sama orkestra familio, ekz. ĥoro el lignaj blovinstrumentoj.

Laŭ Francisko Azorín **ĥoro** estas *Aro de kunkantantoj.* Li indikas etimologion el greka *ĥoros* (danco, cirklaĵo) kaj de tie la latina *chorus*, kaj li aldonas terminon *ĥorejo*, por *Speciala loko por kunkanti; artaj k. tipaj estas tiuj de la katedraloj, kie la pastraro kunkantas dum specialaj ceremonioj.*

Tre multaj komponistoj verkis ĥorajn verkojn.
Tamen, komponado de instrumenta muziko estas fako
tute malsama ol komponado de voĉa muziko.
La postuloj inkluzivi tekston, fari ĝin komprenebla,
kaj trakti pri la apartaj eblecoj kaj limoj de la homa voĉo,
faras komponadon de voĉa muziko en iaj flankoj
pli malfacila ol komponado de instrumenta muziko.
Pro tiu ĉi malfacileco,
multaj el la plej grandaj komponistoj
neniam komponis ĥoran muzikon.
Kompreneble, multaj komponistoj havas
siajn plej ŝatatajn instrumentojn
kaj malofte komponas por alispecaj instrumentoj aŭ ensembloj,
kaj ĥora muziko estas en tiu ĉi afero ne aparta okazo.
Aliflanke, multaj komponistoj el ĉiuj epokoj
enfakiĝis pri ĥora muziko,
kaj dum la unuaj mil jaroj de okcidenta muzikhistorio
ĥora muziko estis unu el la malmultaj specoj de muziko,
kiuj travivadis sendifekte.

La plej frua ennotigita muziko de okcidenta Eŭropo
estas gregoria ĉanto, kune kun kelkaj aliaj specoj de ĉanto,
kiuj estis poste ensorbitaj (aŭ iafoje preterpasitaj)
de la katolika eklezio.
Tiu ĉi tradicio de akapela ĥora kantado
daŭris de iam inter la vivtempoj
de Sankta Ambrozio (4-a jarcento)
kaj Gregorio la Granda (6-a jarcento)
ĝis la malfrua mezepoko.
Dum la pli malfrua mezepoko, nova speco de ĥora kantado,
envolvanta plurajn melodiajn partojn, nomata organumo,
fariĝis ĉefa por certaj funkcioj.
Postaj malvolviĝoj inkludis klozulojn,
konduktuson, kaj la moteton,
kiu fariĝis ĉefa renesanca formo.

Dum la renesanco, ĥora muziko estis la ĉefa speco
de muziko en sanktaj enmuzikigoj en okcidenta Eŭropo.
Multaj el la plej grandaj komponistoj el tiu tempo
komponadis centojn da mesoj, motetoj,
kaj aliaj verkoj por kantado de ĥoroj
— precipe akapelaj,
sed estas kelka disputo pri la rolo de instrumentoj
dum certaj periodoj kaj en certaj regionoj.
Kelkaj nomoj de komponistoj el tiu ĉi tempo
inkludas Guillaume de Machaut, Josquin Des Prez,
Giovanni Pierluigi da Palestrina, kaj William Byrd;
la gloraĵoj de renesanca polifonio estis ĥoraj,
kantataj de ĥoroj de granda lerteco kaj renomo tra tuta Eŭropo;
plej multaj sekularaj formoj de muziko
de la baroko
devenas iamaniere de la florado de muziko
dum tiu ĉi ekstreme kreema tempo.

Unu el la unuaj grandaj ĥoraj komponistoj
el la baroka epoko estis
Claudio Monteverdi (1567–1643),
majstro de kontrapunkto,
kiu konklude montris enparte tion,
kion oni povas fari per ĥoroj
kaj multaj aliaj muzikaj ensembloj,
uzante la novajn teknikojn iniciatitajn
de la venecia skolo kaj la Florenca Camerata.
Monteverdi, kune kun Heinrich Schütz (1585–1672),
elmontris kiel muziko povas subteni
kaj fortigi la mesaĝon de la teksto,
tiel same kiel faris Palestrina antaŭ kelkaj generacioj.
Ili ambaŭ komponis grandan kvanton da muziko
kaj por akapela ĥoro kaj ankaŭ
por ĥoroj akompanataj de diversaj ensembloj.

Post unu jarcento, Johann Sebastian Bach (1685–1750)
fariĝis la sekvanta, kiu metis rimarkindan markon sur historion.
Pro sia laboro kiel kantoro,
li komponis imponegan kvanton da sankta ĥora muziko:
kantatoj, motetoj, Pasionoj, kaj alia muziko.
Li estas fama ankaŭ pro sia vasta produktado
de ĥoraloj, kiuj esence estas
stile harmoniigitaj himno-melodioj.
La influo de Bach per lia ĥora verkado
sur la malvolviĝon de klasika harmonio
ne estu subtaksata.

## Famaj ĥoroj 
### Profesiaj ĥoroj 
* Aleksandrovanoj
* Nederlanda Ĉambra Ĥoro
* Estona Filharmonia Ĉambra Ĥoro
* PAMS (La fama radia ĵingla servo)
* BBC-kantistoj (ekstera ligilo en la angla)
* La Filipinaj Madrigalaj Kantistoj (Gajninto de la Eŭropa Granda Premio de ĥora kanto, 1997)
* Ĉambra Ĥoro de Vancouver

### Amatoraj ĥoroj 
* The Lamplighters (Sanfrancisko)
* Londona Filharmonia Ĥoro
* Edinburga Reĝa Ĥor-Unio
* Los-Anĝelesa Majstra Ĥoro
* Mormona Tabernakla Ĥoro
* Norvega Studenta Ĥorsocieto
* Riga Junula Ĥoro "Balsis"
* St Lawrence Choir
* La ĥoro de Bilovice - BACHS 

### Infanaj ĥoroj 
* Bambini di Praga
* Knabenkantorei Basel (Knabĥoro de Basel)
* Petits Chanteurs à la Croix de Bois (Francio)
* Thomanerchor Leipzig
* Wiener Sängerknaben (Viena Knabĥoro)
* Stuttgarter Hymnus-Chorknaben (Knabĥoro Stuttgart Hymnus)
* Tapiola ĥoro (ekstera ligilo en la finna kaj la angla )

### Preĝejaj ĥoroj 
* Ĥoro de King's College, Cambridge (ekstera ligilo en la angla )
* Ĥoro de St Paul's Cathedral, Londono

### Ĥoroj kantantaj en Esperanto 
* Akordo
* Meven (antaŭe Bretona Esperanto-Koruso)
* Verda Stelo, de Madrido
* Internacia Festivalo de la Tero

## Vidu ankaŭ 
* Infana ĥoro
* Ĥorejo
* Voĉa muziko
* Listo de ĥoraj verkoj
* Ĥoro (teatro)

## Eksteraj ligiloj 
* (en) ChoralNet
* (de) Facile kanteblaj kantoj el diversaj kulturoj por kanti kaj kunkanti kiel la komuna gepatra lingvo de la koro
* (de) Kantopaĝo de StimmVolk.ch

## Referencoj 

Kategorio:Voĉa muziko
Kategorio:Muzikaj grupoj