open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mike Mihály Tóth

**Mike Mihály Tóth** [mihAj tOt], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Tóth Mike Mihály** estis hungara jezuita monaĥo, instruisto, sciencisto. Lia nomvarianto kaj ankaŭ pseŭdonimo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Eőry László* [Ori lAslO].

 naskiĝis  en Őr (Hungara reĝlando, Aŭstra imperio, nuntempa Storoĵnicja en Ukrainio), li mortis  en Kalocsa.

## Biografio 
 maturiĝis en Ungvár, poste li aliĝis al la jezuitoj en 1854 Nagyszombat, kie okazis la dujara novicado. Inter 1857–1861 li studis en Pozono kaj Kalksburg (nuntempa distrikto en Vieno). Inter 1861-1865 li instruis en Kalocsa, inter 1866–1868 li studis teologion en Innsbruck, tuj poste li pastriĝis en Brixen. Li revenis al Kalocsa por daŭrigi la instruadon (li instruis entute kvindek ses jarojn: el tio kvindek du jarojn en Kalocsa). Intertempe li monaĥiĝis en 1870, fine li pensiuliĝis en 1930. Dum sia vivo li okupiĝis multe pri la mineraloj, ankaŭ pri aliaj sciencoj. Li verkis la unuan hungaran libron pri fotado en 1875. Tóth ricevis premion de la papo en 1888.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A nagy áldozat.* (1875; 8-a pligrandigita eldono: 1899)
* *A fényképészet titkai, műkedvelők és szakférfiak számára.* (1875; denove: 2008)
* *Mária-havi virány.* (katolikaj legaĵoj, 1878)
* *Magyarország ásványai.* (1882; denove: 2000)
* *Középeurópai műépítmények, egy körutazás alkalmával megfigyelve.* (1898)
* *Szerzetes-rendek és társulatok Magyarországon*. (1904)
* *Spanyolország, különös tekintettel műépítményeire*. (1910)
* *Májusi virágoskert. Lelkiolvasmány a katholikus hívek számára.* (1928)

## Memorigiloj 
* strato en Kalocsa

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare
* leksikono Pallas (legebla en la 19-a punkto)
* jezuita arkivo
* [katolika leksikono](https://lexikon.katolikus.hu/T/T%C3%B3th.html#:~:text=T%C3%B3th%20Mike%20Mih%C3%A1ly%2C%20SJ%20(%C5%90r%2C,1865%3A%20Innsbruckban%20teol%2Dt%20v%C3%A9gzett%2C%201870.)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Max-Henri Béguin

**Max-Henri BÉGUIN** (naskiĝis la 5-an de aprilo 1918 en La Chaux-de-Fonds, Neuchâtel, Svislando - mortis en februaro 2000 samloke), estas svida infankuracisto, pacisto, kvakero kaj esperantisto.

Béguin estis konata kiel doktoro (kuracisto) en La Chaux-de-Fonds. Li estis precipe engaĝita en pacifismo kaj kontraŭmilitaj agadoj (li subtenis la ideon de civila servo anstataŭ militista), la Kvakera movado en Svislando, kaj Sociaj kaj humanaj aferoj, inkluzive de medio-responsado.

Li apartenis al la generacio de svisaj aktivuloj kiuj kombinis pacismon, socian engaĝiĝon kaj subtenon al la internacia lingvo Esperanto.

## Vivo 
Béguin estis membro de la Kristana Packonferenco (CFK), kaj partoprenis ĝian Duan Tutkristanan Packunvenon en Prago en 1964. Ekde la 1970-aj jaroj, li kampanjis por la konservado de la natura medio kaj organizis labortendarojn en la svisa Ĵuraso por junuloj, kiuj laboris pri projektoj inkluzive de la konstruado de protektaj ŝtonmuroj. Kiel membro de Servo Civila Internacia (SCI), li subtenis junajn virojn, kiuj estis konsciencaj rifuzantoj al militservo .

Lia vivo spegulis la tipan “svisan esperantistan profilon” de la 20-a jarcento: homoj kiuj vidis en Esperanto ilon por internacia kompreno, paco kaj egaleco inter popoloj, ofte ligitan kun aliaj idealoj kiel neperforto kaj volontula laboro.

## Lia esperantisteco 
Lia persona arkivo (Fonds Max-Henri Béguin) troviĝas en la Biblioteka de la Urbo La Chaux-de-Fonds, kie ankaŭ konserviĝas la arkivoj de aliaj gravaj esperantistoj kiel Edmond Privat (pioniro de Esperanto en Svislando).

Li kunlaboris kun organizoj kiel Internacia Civila Servo (SCI), fondita de Pierre Cérésole, kiu ofte allogis esperantistojn pro siaj internaciaj kaj pacifismaj valoroj. En 2018, okaze de la centjariĝo de lia naskiĝo, okazis ekspozicio en La Chaux-de-Fonds kun honorparoladoj, inter kiuj de Claude Gacond (CDELI – *Centre de documentation et d’étude sur la langue internationale*). Tiuj tekstoj aperis en la revuo *L’Essor* kaj mencias lian engaĝiĝon en pacismaj kaj lingvaj aferoj.

## Referencoj 
Kategorio:Svisaj esperantistoj
Kategorio:Svisaj pediatroj
Kategorio:Svisaj pacistoj
Jacint Barrera i Arenas

**Jacint Barrera i Arenas** (naskiĝis la 9-an de julio 1852 en Teià, Maresme, Katalunio – mortis la 29-an de aŭgusto 1932 samloke) estis kataluna polimato: instruisto, naturisto, meteorologo, apotekisto kaj esperantisto.

Jacint Barrera i Arenas estis loka sciencisto kaj populariganto, kiu en la lasta periodo de sia vivo aliĝis al la idealo de Esperanto kiel neŭtrala internacia lingvo — tio kongruas kun lia klerisma spirito kaj deziro proksimigi scion al ordinaraj homoj.

Li ne publikigis originalajn verkojn en Esperanto nek estis elstara gvidanto de la movado (lia ĉefa famo venas de natura historio kaj meteorologio), sed li apartenis al la aktiva kataluna esperantista komunumo de tiu epoko.

## Vivo 
Li studis en la loka lernejo kaj seminario, kaj doktoriĝis pri Fizikaj Sciencoj ĉe la Universitato de Barcelono en 1879. Li laboris kiel mezlerneja instruisto en Blanes, Sant Feliu de Guíxols kaj Barcelono, kaj estis helpanto de la katedro de Fizikaj Sciencoj dum 16 jaroj. Poste li licenciĝis pri Farmacio (1894) kaj malfermis apotekon en sia naskiĝvilaĝo ĉirkaŭ 1900, kie li servis la lokan loĝantaron dum proksimume 20 jaroj.

En 1920 li fermis la apotekon kaj dediĉis sin plene al siaj pasioj: la naturo, sciencoj, agrikulturo, astronomio, radio… kaj Esperanto. Dum jardekoj li kolektis pluvodatumojn en Teià por la Meteologia Servo. Li publikigis verkojn kiel *Los aucells de Teià i Masnou* (1892), katalogon de flaŭro kaj moluskoj de la regiono (premiiĝinta en la Universala Ekspozicio de Barcelono 1888) kaj *Miscel·lània rural popular* (1927), popularsciencan libron por ordinaraj homoj. Li estis membro de la *Institució Catalana d’Història Natural* kaj de la *Societat Astronòmica de Barcelona*. Li donacis grandan parton de sia havaĵo al fondaĵo por helpi bezonantajn familiojn en Teià.

## Lia esperantisteco 
Jacint Barrera estis aktiva esperantisto en Katalunio de la komenco de la 20-a jarcento. Li estis membro de la UEA. Post sia emeritiĝo en 1920, li dediĉis tempon al la studo kaj antaŭenigo de tiu internacia helpa lingvo, kune kun siaj aliaj sciencaj interesoj.

En la arkivo de lia domo (Can Barrera) konserviĝas du libroj pri esperantaj ekzercoj kaj gramatiko, unu el ili dediĉita de la aŭtoro, kio montras praktikan kaj personan intereson lerni kaj uzi la lingvon. Li aperas en tiuepokaj publikigaĵoj kiel delegito aŭ loka membro de esperantistaj grupoj en Teià (Teyà), ene de la Kataluna Esperantista Federacio. Eĉ lia foto konserviĝas en la Muzeo de Esperanto de Subirats (muzeo dediĉita al Esperanto en Katalunio).
Vira manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1984

La **vira manpilkada turniro ĉe la Somera Olimpiko 1984** estis la sesa apero de tiu sporto ĉe Olimpiaj ludoj ekde ĝia inkludo en la olimpika programo. Ĝi okazis en Los-Anĝeleso de la 31-a de julio ĝis la 11-a de aŭgusto.  gajnis ĝin post venko kontraŭ  en la fina matĉo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Virina manpilkado ĉe la Somera Olimpiko 1984

## Eksteraj ligiloj 
* 

1984
Kategorio:Manpilkado en 1984
Kategorio:Manpilkado en Usono
László Thuróczy

**László Thuróczy** [lAslO turOci], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Thuróczy László** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, altlerneja instruisto. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Turóczi, Turotzi*.

 naskiĝis  en Ungvár (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Uĵhorodo en Ukrainio), li mortis  en Nagyszombat (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Trnava en Slovakio).

## Biografio 
 lernis en Kassa, poste li aliĝis al la jezuitoj en 1700 en Trencsén. Post la novicado li studis filozofion en Klagenfurt kaj Vieno (1704-1707), teologion en Nagyszombat (1710–1713), tuj poste li pastriĝis. Inter la 2 studperiodoj kaj ankaŭ poste li instruis en pluraj urboj. Intertempe li monaĥiĝis en 1718 en Kassa. Dum instruado li estis kelkfoje seminariestro. Inter 1740–1753 li instruis la novicojn en Besztercebánya, fine li estis monaĥeja pastro en Nagyszombat.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Lilia in virgineas amoris […] amnes explicata.* (1709)
* *Comitia regnorum ac provinciarum Ungariae.* (1716)
* *Effigies inclytorum superioris Hungariae comitatuum.* (1719)
* *Annus saecularis Ignatii de Loyola.* (1722)
* *Arithmetica faciliori methodo data.* (1727)
* *Ungaria suis cum regibus.* (1729)

## Fontoj 
* biografio hungare
* jezuita arkivo
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Okraventra muŝtirano

La **okraventra muŝtirano** (*Mionectes oleagineus*) estas birdospecio el la familio de tiranedoj. Ĝi havas 7 subspeciojn troviĝantajn en Centrameriko kaj Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *oleagineus* estas latina vorto signifanta "olivkolora", pro la koloro de la suraj partoj de tiu specio.

## Disvastiĝo kaj habitato
La okraventra muŝtirano troviĝas de suda Meksiko ĝis eosta Brazilo. Ĝi vivas en la subarbaraĵo de humidaj ebenaĵaj ĉiamverdaj arbaroj, arbarorandoj  kaj apudaj altaj duarangaj kreskaĵoj, de marnivelo ĝis 1700 m.

## Referencoj
Kategorio:Tiranedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Stribrusta muŝtirano

La **stribrusta muŝtirano** (*Mionectes striaticollis*) estas birdospecio el la familio de tiranedoj. Ĝi havas 4 subspeciojn troviĝantajn en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *striaticollis* estas kunmetaĵo el la latinaj *strĭātus* (= "stria") kaj *collis* (= "kola"), ĉar la gorĝo kaj la supra brusto de tiu specio estas blanke striita.

## Disvastiĝo kaj habitato
La stribrusta muŝtirano troviĝas en la Andoj de Kolombio, Ekvadoro, Peruo kaj Bolivio. Ĝi vivas en humidaj montarbaroj, duarangaj arbaroj kaj malpli ofte en arbarorandoj, ĝenerale je 1300–2500 m.

## Referencoj
Kategorio:Tiranedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Montafon

La regiono **Montafon** () estas 39-kilometra longa valo en la federacia lando Vorarlbergo de Aŭstrio, etendiĝanta de la montopasejo *Bielerhöhe* ĝis la urbo Bludenz kaj trairata de la rivero Ill. La valo estas limigita norde de la montogrupo *Verwall* kaj sude de la montoĉenoj *Rätikon* kaj *Silvretta*. La plej alta pinto en la regiono estas la monto *Piz Buin* (la nomo origine estas romanĉa) en la montoĉeno *Silvretta*, kiu altas 3312 metrojn. 

## Skiareo "Silvretta-Montafon" 
La tuta regiono estas parto de la orientaj Alpoj, kaj sub la nomo "Silvretta-Montafon" estas signifa skiareo - la germanlingva nomo estas . Ĝi konsistas el 140 kilometroj da skiaj deklivoj kaj nun estas unu el la dek plej grandaj vintrosportaj areoj en Aŭstrio.

## Komunumoj 
La komunumoj en Montafon ĉiuj apartenas al la distrikto Bludenz. Geografie, ili estas (de la supro al la subo sube en la valo):

* Gaschurn (979 m supermara alteco)  konsistas el la vilaĝoj Gaschurn kaj Partenen (1051 m alto)
* Sankt Gallenkirch (878 m supermara alteco) inkluzive de la vilaĝoj Gargellen (1423 m alto) kaj Gortipohl (950 m alto)
* Schruns (690 m supermara alteco) 
* Tschagguns (697 m supermara alteco) 
* Silbertal (899 m supermara alteco) 
* Bartholomäberg (1087 m supermara alteco) 
* Vandans (648 m supermara alteco) 
* Sankt Anton im Montafon (650 m supermara alteco) 

Ĉi tiuj ok komunumoj havas kombinitan loĝantaron de 14 454 homoj. (Ekde la 1-a de januaro 2025)

La komunumoj Lorüns (583 m) kaj Stallehr (600 m) ĉe la suba el- aŭ enirejo de la valo foje kunkalkuliĝas al la regiono, sed ofte ne.

## Vidu ankaŭ 
* Silvretta
* Silvretta-glaĉero

Kategorio:Alpoj
Silvretta

La montoĉeno **Silvretta** estas montara sistemo en la centraj orientaj Alpoj. Ĝi estas dividita inter Aŭstrio, specife la federaciaj landoj Tirolo kaj Vorarlbergo, kaj Svislando, specife la kantono Grizono. La teritorioj de Tirolo, Vorarlbergo kaj Grizono renkontiĝas ĉe la pinto de la *Dreiländerspitze* ("trilanda pinto"). La montara regiono Silvretta enhavas multajn pintojn pli ol 3000 metrojn altajn. Precipe sur la norda flanko en Aŭstrio kaj en Svislando norde de la Flüelapasejo estas multaj glaĉeroj de diversaj grandecoj. Pro tio, la areo ankaŭ estas konata kiel "la blua Silvretta".

La monta regiono Silvretta estas dividita en du naciajn partojn: la pli granda sekcio kaj ĝia plej alta pinto, *Piz Linard*, situas en Svislando, kaj partoj de ĉi tiu flanko estas konsiderataj netuŝitaj. La aŭstra parto de la Silvretta, aliflanke, havas pli vastajn glaĉerojn kaj preskaŭ ĉiujn gastejajn kaj tranoktejajn kabanojn de la Alpaj asocioj, kaj tial estas pli populara ĉe montgrimpistoj kaj turistoj. Tiu aŭstra parto de la montoĉeno sub la nomo "Silvretta-Montafon" estas signifa skiareo.

## Najbaraj montaraj sistemoj 
Al la montoĉeno Silvretta limas la jenaj aliaj montaraj sistemoj de la Alpoj:
* Rätikon (nordokcidente)
* Verwall-montogrupo (norde)
* Samnaun-montogrupo (oriente)
* Sesvenna-montogrupo (sude)
* Alpoj de la Albula (sudokcidente)
* Alpoj de Plessur (okcidente)

## Vidu ankaŭ 
* Silvretta-glaĉero
* Montafon

Kategorio:Alpoj
Kategorio:Montaroj en Eŭropo
Olivstria muŝtirano

La **olivstria muŝtirano** (*Mionectes olivaceus*) estas birdospecio el la familio de tiranedoj. Ĝi havas 5 subspeciojn troviĝantajn en Centrameriko kaj Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *olivaceus* estas latina vorto signifanta "oliveca", pro la ĝenerala koloro de tiu specio.

## Disvastiĝo kaj habitato
La olivstria muŝtirano troviĝas de Kostariko, eosten ĝis Venezuelo kaj Trinidado, kaj suden ĝis la Andoj de norduesta Bolivio. Ĝi vivas en humidaj montarbaroj, ombraj duarangaj arbaretoj, arbarorandoj kaj plantejoj, je 300–2300 m.

## Referencoj
Kategorio:Tiranedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Graham Steele

**Graham STEELE** (esperantigita Grejam Stil, naskiĝis la 6-an de julio 1964 en Vinipego) estas kanada advokato, iama politikisto (NDP) kaj esperantisto. 

Li reprezentis la elektodistrikton *Halifax Fairview* en la *Nova Scotia House of Assembly* ''* kaj estis ministro pri financoj en Nov-Skotio. En januaro 2021, li komencis servi kiel la Komisaro pri Informoj kaj Privateco por Nunavuto. 

Steele instruis ĉe la Rowe Lernejo de Komerco ĉe la Universitato Dalhousie de 2016 ĝis 2019.

Li estas konata esperantisto (aktiva parolanto kaj subtenanto de Esperanto). Jen kelkaj specifaj ligoj kun la lingvo:

* Li proponis parton de sia leĝdona retejo en Esperanto.

* Li menciis kaj honoris Nov-Skotiajn Esperantistojn en la parlamento de Nov-Skotio.

Tio estas relative malofta trajto ĉe politikistoj, kaj ĝi montras lian personan intereson pri la internacia lingvo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficejo de la Informo- kaj Privateco-Komisaro de Nunavuto  
* Lia parlamentana retejo () 
* Nova Libroreto sonintervjuo kun Graham Steele pri lia libro *What I learned About Politics*. (*Kion mi lernis pri politiko'').

Kategorio:Kanadaj politikistoj
Kategorio:Kanadaj esperantistoj
M. L. Kaplan

**M. L. Kaplan** estis frua esperantlingva poeto, kiu verkis originale en Esperanto komence de la 20-a jarcento. Lia nomo aperas en listoj de aŭtoroj de originala esperantlingva literaturo, sed detaloj pri lia persona vivo (ekz. plena nomo, biografio) estas malmultaj en publike disponeblaj fontoj. Li asociiĝas kun la vigla esperanto-movado en Bjalistoko tiutempe, kie Jakobo Ŝapiro ludis gravan rolon kiel eldonisto kaj aktivulo.

Li publikigis la poemaron "**Akordoj Esperantaj**" (ĉirkaŭ 1922/1923, 28–32 paĝoj), eldonitan de Jakobo Ŝapiro en Bjalistoko. Ĝi enhavas 14 poemojn, kiuj ricevis pozitivajn recenzojn pro noblaj sentoj kaj korekta stilo — ekzemple en revuoj kiel Belga Esperantisto kaj Literatura Mondo. La libro estis vendata kune kun aliaj lokaj eldonaĵoj kaj restas parto de la frua esperanta literaturo.

## Verkaro 
**Akordoj esperantaj**. Eld. Jakobo Ŝapiro, Bialystok, 1923?

Kategorio:Judaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Enkela Xhamaj

**Enkela Xhamaj** (naskiĝis ĉirkaŭ 1977) estas albana esperantistino, poetino kaj instruistino, konata pro siaj originalaj poemoj en Esperanto. Ŝi apartenas al la postkomunisma generacio de albana Esperanto-movado.

En 1992, kiel 15-jaraĝa lernantino en fremdlingva gimnazio en Tirano, ŝi eldonis la poezian libron *Spektro* kun ĉirkaŭ 40 poemoj, dividitaj en kvar ciklojn. Ĝi aperis ĉe Albana Esperanto-Instituto (AEI) en Tirano, kun 53 paĝoj. La libro ricevis pozitivajn recenzojn pro sia freŝa, ĉarma stilo malgraŭ la juna aĝo de la aŭtorino.

Ŝiaj poemoj aperis ankaŭ en revuoj kiel Monato (1993) kaj aliaj Esperantaj publikaĵoj.

Ŝi kunlaboris kun aliaj albanoj (ekz. sia patro Ibrahim Xhamaj, Gafur Muço) en la reviviĝo de Esperanto en Albanio post la falo de la komunisma reĝimo. Ŝi instruis kaj aktivis en lokaj rondoj. Iuj el ŝia verkaĵoj estas listigita en katalogo de UEA.

Kategorio:Albanaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
John Meade Falkner

[eta|Monumento al John Meade Falkner ĉe la [Katedralo Durham. La blazono prenas la formon de tiu priskribita en lia libro *"The Nebuly Coat" (La Mantelo de Nebuly)* .]]
**John Meade FALKNER** (naskiĝis la 8-an de majo 1858 &#x2013; mortis la 22-an de julio 1932) estis angla romanisto kaj poeto, plej konata pro sia romano *Moonfleet* el 1898. Tre sukcesa komercisto, li fariĝis prezidanto de la armilproduktanto Armstrong Whitworth dum la Unua Mondmilito.

Aldone al siaj tri romanoj kaj siaj poezioj, li ankaŭ verkis tri topografiajn gvidilojn ( Oxfordshire, Bath kaj Berkshire) kaj *Historion de Oxfordshire* .

## Verkaro 
### Fikcio 
* *The Lost Stradivarius* (1895)
* *Moonfleet* (1898)
* *The Nebuly Coat* (1903)

### Nefikcio 
* *Handbook for Travellers in Oxfordshire* (1894)
* *A History of Oxfordshire* (1899)
* *Handbook for Berkshire* (1902)
* *Bath in History and Social Tradition* (1918) ['by an appreciative visitor']
* *A History of Durham Cathedral Library, with an Additional Chapter on some Late Durham Bibliophiles* (1925) [authored with H.D. Hughes

*

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* La Societo John Meade Falkner

Kategorio:Anglaj porinfanaj verkistoj
Miland Joshi

**Miland JOSHI** estas brita statistikisto kaj esperantisto, verkisto kaj movadano. 

Li doktoriĝis en la Universitato de Warwick en 2012, kaj notindas ke lia disertacio enhavas mencion pri Esperanto: proponon utiligi statistikan metodologion por firmigi la esplorojn iniciatitajn antaŭ jardekoj de Sidney Culbert por kalkuli kiom da esperantistoj ekzistas. Post lia studado li laboris kiel statistikisto subtenanta sanesploristojn ĉe instituto Blizard, Queen Mary, Universitato de Londono.

## Lia esperantisteco 
* Li verkas artikolojn (ekz. "Nevideblaj mondoj" en Monato) kaj poemojn en Esperanto en la stilo de haikuoj kaj tankaoj.

* Li partoprenas en diskutoj pri esperantaj libroj kaj literaturo, rekomendante verkojn kiel tiujn de Claude Piron.

* Li estas menciita en raportoj de EAB, kie li parolas pri temoj kiel kantado de *La Espero*.

* Li tradukis tekstojn, inkluzive de "The Night Before Christmas" (d:Q1704645).

* Li aperas en YouTube kiel esperantparolanto (ekz. intervjuo pri sia lernado de la lingvo).

## Referencoj 
Kategorio:Britaj esperantistoj
Ĝong Sasop

**ĜONG Sasop** (korea: Jeong Saseop aŭ simila, 1910–1944), konata ankaŭ sub la pseŭdonimoj **Dan Tirinaro** kaj **Jen Thirin**, estis korea poeto kaj esperantisto. Li apartenas al la frua generacio de aziaj esperantistoj kaj verkis originale en Esperanto dum la japana kolonia periodo en Koreio.

Li studis en Japanio kaj poste Francio, kio certe influis lian literaturan evoluon. Li verkis poezion en Esperanto kun temoj de libereco, homeco kaj sociaj demandoj. Lia ĉefa verko estas la poezia kolekto *La liberpoeto* (1938, reeldonita en 1999 de Korea Esperanto-Asocio kun 199 paĝoj). Ĝi enhavas poemojn ofte kun forta emfazo sur libereco.

Aliaj mencioj inkluzivas poemojn kiel “Hindio” kaj kolektojn kiel *Birdoj sen flugiloj* (reeldonita poste). Lia laboro aperis en Esperantaj publikaĵoj kaj estas listigita inter aŭtoroj de originala Esperanta literaturo.

Li mortis juna en 1944, en aĝo de nur 34 jaroj. Lia poezio reprezentas la korean kontribuon al Esperanta literaturo en malfacila historia periodo — voĉo por libereco kaj internaciismo meze de koloniismo kaj milito. Liaj verkoj restas gravaj en katalogoj de UEA kaj koreaj esperantistaj eldonoj, kaj ili montras la uzon de Esperanto kiel ilo por poezia esprimo trans kulturoj.

Kategorio:Koreaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Penka Petkova Papazova

**Penka Petkova Papazova** (naskiĝis en 1934 en Ĥaskovo, Bulgario; mortis en 2018) estis bulgara agronomino, poetino kaj esperantistino. 

Kiel agronomino laŭ profesio, ŝi kombinis sciencan laboron kun poezia esprimo en Esperanto. Ŝia stilo estas persona kaj meditativa, tipa por multaj bulgaraj esperantistoj de tiu epoko.

Ŝi verkis originale en Esperanto, kun lirikaj poemoj ofte pri soleco, tempo, homaj sentoj kaj intensaj emocioj. 

* *Krucumoj* (Sofio, Pres-Esperanto, 1992, 28 paĝoj) — versoj de intensaj sentoj.

* *Nur la tempo revenas neniam* (Jambol, Kresĉendo, 1996, 47 paĝoj) — poemoj de soleca animo, kun objektiva vivkoncepto kaj lirika profundeco.

Ŝiaj poemoj aperis en Esperantaj revuoj kaj antologioj, kaj ŝi partoprenis en eventoj kaj deklamadoj en Esperanto. Ŝi estas menciita en Historio de la Esperanta literaturo.

Kategorio:Bulgaraj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Zofia Kamieniecka

**Zofia Kamieniecka** (naskiĝis en 1920 en Ĉenstoĥovo, Pollando) estas pola esperantisto, poetino, tradukisto kaj longtempa aktivulino en la movado, precipe en la regiono de Pomerio (Gdańsk). Ŝi estas konsiderata "vivanta legendo" de pomoraj esperantistoj kiel emerita instruistino.

Zofia Kamieniecka reprezentas la religian kaj poezian branĉon de pola Esperanto-literaturo en la dua duono de la 20a kaj komenco de la 21a jarcento. Ŝia laboro estas humila, persona kaj komunuma, kun forta ligo al kristana fido kaj la esperantista idealo de amikeco trans limoj. Ŝiaj verkoj estas listigita en UEA-katalogoj kaj projektoj pri Esperantaj aŭtoroj.

## Ŝia esperantisteco 
Ŝi verkas originalajn poemojn, ofte kun religiaj, spiritaj aŭ meditativaj temoj, kaj ankaŭ epigramojn. Ŝiaj verkoj aperis en katolikaj esperantaj revuoj kiel *Dio Benu* (IKUE) kaj aliaj publikaĵoj. Ŝi deklamis siajn versojn dum renkontiĝoj kaj liturgiaj eventoj.

Ŝi tradukis poemojn kaj meditaĵojn, partoprenis en IKUE-aktivecoj (Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista) kaj redaktis lokan gazetaron. Ŝi aktivis en Gdanska Esperantista Liturgia Grupo.

## Verkaro 
* ''Al Dio ĝoje eksonu glor'!* (Toruń: Esperanto-Societo "Flamo", 2005, 39 paĝoj) — kolekto de religie inspiritaj poemoj.

* *Epigramoj pri virinoj'' (eldonita ĉe Flamo).

* Aliaj eldonaĵoj inkluzivas versojn pri esperanta agado en Gdańska Pomerio (2014).

Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Jenő Vácz

**Jenő Vácz** [jenO vAc], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Vácz Jenő** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, altlerneja instruisto.

 naskiĝis  en Keszeg, li mortis  en Pécs.

## Biografio 
 maturiĝis en jezuita gimnazio en Kalocsa en 1933, poste li aliĝis al la jezuitoj en Budapeŝto, kie okazis la novicado. Post la necesaj studoj li pastriĝis en 1943 en Szeged, kie li studis teologion. Ekde 1945 li studis klasikan filologion en Scienca Universitato Péter Pázmány. En 1948 li doktoriĝis el teologio en Pontifika Gregoria Universitato. Hejmenveninta li instruis en Teologia Altlernejo (Szeged), sed la ordenoj estis malpermesitaj en 1950. Tamen sekrete li monaĥiĝis en 1951. Tiam li estis simpla laboristo, poste kantoro en pluraj lokoj, tamen plej ofte li estis en prizono pro falsaj akuzoj. Laste li eklaboris en domo de maljunuloj en Püspökszentlászló, kie li strebis por la katolikismo. Depost fino de la socialismo la monaĥa vivo estis restarigita.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Szól az arsi szent.* (1937)
* *Világnézetalakítás a nevelésben. Különös tekintettel a Ratio Studiorumra* (1942)
* *Hosszúhetény, Püspökszentlászló* (kompilaĵo, 1993)
* *P. Vácz Jenő SJ önéletrajza.* (2003)

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare
* jezuita arkivo

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj kantoroj
Mariangela Satta

**Mariangela SATTA** (1922 en Orosei (Nuoro, Sardinio) – 1998 en Winchester, Anglio) estis itala verkistino, poeto kaj esperantisto. 

Ŝi ĉeestis la 64an UK en Lucerno (Svislando) en 1979, kie ŝi aperas en la kongresa listoj kune kun alia itala esperantistino Anna Satta el la sama urbo.  

## Referencoj 
Kategorio:Italaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Alfred Bader

Li ne estu konfuzita kun la fama kanada kemiisto kaj filantropo Alfred Bader (1924–2018, d:Q1413407), kiu havas nenian konatan ligon al Esperanto.
----

**Alfred BADER** estis frua esperantisto kaj tradukisto, aktiva en la komenco de la 20a jarcento (ĉirkaŭ 1900–1950). Li estas unu el la fondintoj de la Bazela Esperanto-Grupo (1905). En la 1920-aj jaroj li vivis en Ŝafhaŭzo .  

Li tradukis el la germana lingvo, precipe prozajn verkojn. Lia plej konata traduko estas la novelo *Imenlago* (originale *Immensee*) de Theodor Storm, eldonita ĉe Hachette en Parizo ĉirkaŭ 1907–1908. Ĝi aperis kiel malgranda broŝuro kaj estis parto de la frua klopodoj disvastigi germanan literaturon en Esperanto. 

Li kunlaboris (kun Paul Le Brun kaj Jakob Schmid) ĉe la traduko de la romano *Ĉe la sanktaj akvoj* (*An heiligen Wassern*) de la svisa verkisto Jakob Christoph Heer. Ĝi aperis en pluraj partoj ĉe Svisa Esperanto-Societo (1947–1950, entute ĉirkaŭ 213 paĝoj). 

Li ankaŭ tradukis aliajn malgrandajn tekstojn, ekz. novelon de Mela Escherich (d:Q21977701), kaj lia nomo aperas en frua Esperanta gazetaro kaj katalogoj kiel tradukisto. 

Kategorio:svisaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Margarethe-Greta Stoll

**Margarethe-Greta Stoll** (ankaŭ konata kiel **Greta Stoll** aŭ **Margarethe Stoll-Arandjelović**) estis svisdevena esperantistino, poeto kaj tradukistino, kiu vivis en Serbio/Jugoslavio. Ŝi naskiĝis en 1912 kaj mortis en 1987. 

Ŝi estis dramaktorino laŭ profesio, sed en la esperanto-movado ŝi famiĝis kiel unu el la plej konataj serbaj esperantistinoj kaj originala verkistino en Esperanto. Ŝi verkis poezion kaj novelojn en esperanto, kaj ankaŭ tradukis el la serba (kaj eble aliaj lingvoj) al Esperanto. Ŝiaj poemoj kaj tradukoj aperis en diversaj esperantaj revuoj kaj antologioj. Ŝi kunlaboris kun serbaj esperantistoj kiel Zlatoje Martinov, Nedeljka Subotić kaj Marko Petrović.

Ŝi multe kontribuis al la *Antologio de la serba poezio (1200–2000)* (1998, eld. Serbia Esperanto-Ligo kaj Margarethe-Greta Stoll, Beogrado, 500 paĝoj). Ŝi faris grandan parton de la tradukoj (ĉirkaŭ 40 %) kaj helpis redakti la antologion.

## Verkaro 
* *Miozoto* (2006, Beogrado): Kolekto de originala poezio (ĉ. 65 poemoj). Ĝi estas konsiderata unu el ŝiaj gravaj libroj, kaj aperis recenzoj pri ĝi en esperantaj gazetoj. La libro enhavas ankaŭ dediĉojn de aliaj poetoj.

Kategorio:Jugoslavaj esperantistoj
Kategorio:Serbaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
György Tyukodi

**György Tyukodi** [djordj tjukodi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Tyukodi György** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, instruisto. Lia familia nomvarianto estis *Tyukody* (sama prononco).

 naskiĝis  en Tyukod, li mortis  en Sárospatak.

## Biografio 
 aliĝis al la jezuitoj en 1646 en Vieno. Post la novicado inter 1653-1659 li studis filozofion kaj teologion en Nagyszombat. En 1660 li pastriĝis, poste li gvidis la monaĥejon en Szatmár, sed li estis ankaŭ misiisto inter la kalvinistoj. En 1664 li ricevis trejnadon pri monaĥeco en Judenburg, jaron poste li estis seminariestro en Kassa, inter 1666–1669 monaĥejestro en Szatmár. En la sekvaj tempoj li estis pastro en la regiono, poste en Ungvár kolegiestro. Ekde 1680 ĝis sia morto en  Sárospatak li estis monaĥejestro. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *Halotti beszéd Sennyei Erzsébet, Károlyi László hitvese fölött.* (1673)
* *Eghi Zenges, avagy mennyei vigasztaló szozat: Mely alászállott a Mélt ...* (1677)

## Fontoj 
* biografio hungare
* jezuita arkivo
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj misiistoj
Ĥirurgia operacio

**operacio** estas, en medicino, laŭ la difino de la plena Ilustrita Vortaro de Esperanto "ĥirurgia procedo, farata per manoj kaj per instrumentoj, aŭ por modifi la staton de organo, aŭ por fortranĉi malsanan nekuraceblan parton de korpo". Pli ĝenerale dirite, temas pri ĥirurgia aŭ kirurgia proceduro farita sur aŭ ene de la korpo de vivanta estaĵo, kutime por la celo de terapio aŭ trovo de diagnozo (la aspekton pri esplora trovado de diagnozo malatentas PIV). Ĝenerale, la proceduro, kiu implikas incizon (do tranĉan faradon de truo almanaŭ de la surfaca haŭto), estas farita sub anestezo. La kuracisto faranta la operacion nomiĝas la ĥirurgo, ankaŭ nomebla kirurgo.

La medicina fako ĥirurgio aŭ kirurgio, kun siaj diversaj subspecialaĵoj (ekz. traŭmata ĥirurgio aŭ neŭroĥirurgio), ĉefe traktas tiajn intervenojn. Tamen, aliaj medicinaj fakoj ankaŭ uzas ĥirurgion kiel kuracmetodon kaj estas konsiderataj "ĥirurgiaj disciplinoj", inkluzive de ginekologio kaj obstetriko, urologio, otorinolaringologio (ORL), dentokuracado kaj oftalmologio.
Imre Vajkovics

**Imre Vajkovics** [vajkoviĉ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Vajkovics Imre** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto, kanoniko, preposto.

 naskiĝis  en Nagyvárad (Hungara reĝlando, Aŭstra imperio, nuntempa Oradea en Rumanio), li mortis  en Kalocsa (ankaŭ nun en Hungario).

## Biografio 
 lernis en Kassa, poste en 1733 li aliĝis al la jezuitoj en Trencsén. Post la novicado li studis filozofion en Nagyszombat 3 jarojn, poste li instruis en pluraj urboj. Inter 1744–1747 li studis teologion en Kassa, dum en 1746 li pastriĝis. Depost 1748 li instruis en pluraj signifaj urboj, eĉ en Jezuita Universitato de Nagyszombat, kie en 1760 li estis fakultatestro. Intertempe li monaĥiĝis en 1751 en Nagyszombat. Baldaŭ li estis monaĥejestro kaj lernejestro, krome cenzuristo. En 1773 la jezuita ordeno estis malpermesita, tial Vajkovics estis denove cenzuristo. 3 jarojn poste li estis levita kanoniko en Kalocsa, en 1790 preposto.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Élementa arithmetiae numericae et literalis practicae et theoreticae ...* 1753
* *Oratio gratulatoria... Ladislao e comitibus Kollonitz de Kollegrad ...* 1788
* *Dissertatio de potestate principum saecularium in censuram librorum.* 1791
* *Systema de origine sacrae regni Hungariae coronae.* (2 volumoj, 1798) 

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* jezuita arkivo
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj kanonikoj
Kategorio:Hungaraj prepostoj
Elemér Vízi

**,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Vízi Elemér** estas rumania hungara pastro, jezuita monaĥo. Lia familia nomvarianto estis *Vizi*.

 naskiĝis  en Miercurea Ciuc (Rumanio).

## Biografio 
 apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Li estis edukita ĝis 1992 en Dănești, dum li finis mezlernejon en Alba Iulia. Inter 1992 kaj 1994 li studis filozofion ĉe la Teologia Altlernejo en Alba Iulia, poste inter 1994 kaj 1998 li studis teologion en Freiburg, poste li  kompletigis pastran praktikon en pluraj lokoj, fine li pastriĝis en Dănești la 30-an de julio 2000. 
Li ricevis premiojn inter 1948-1998. Post tio li estis sekretario 3 jarojn en Alba Iulia, poste en Szeged okazis la novicado kaj pluraj trejnadoj, fine li monaĥiĝis en 2015. Inter 2016-2023 li estis estro de la hungaraj jezuitoj.

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Rumaniaj hungaroj
Pavkolibro

La **Pavkolibro** (*Lophornis pavoninus*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek unu specioj de la genro *Lophornis*. Ĝi troviĝas en Venezuelo, Gujano kaj Brazilo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Pavkolibro kaj la Festa kolibro (*Lophornis chalybeus*) estia iam metita en la genron *Polemistria*. (Dum tiu periodo kaj poste, tio kio estas nun la Papilikolibro (*L. verreauxii*) estis traktita kiel subspecio de la Papilikolibro.) La Pavkolibro havas du subspeciojn, la nomiga *L. p. pavoninus* kaj *L. p. duidae*. Ĝia vivejo sur tepujoj estas ĝenerale sendifekta kaj malmulte vizitata de homoj, kaj "ĝis nun neniu tuja minaco estis detektita."

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*
* Rolf Karl Heinz Grantsau: *Die Kolibris Brasiliens*. Expressão e Cultura, Rio de Janeiro 1988, .

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Kolibroj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
Leotadio de Ruyver

**Leotadio de Ruyver** (civila nomo: **Joris De Ruyver** aŭ **Georg Francis De Ruyver**, naskiĝis en 1913, mortis en 2010) estis belga (flandra) esperantisto, tradukisto, redaktoro kaj katolika frato (monaĥo, membro de la ordeno Fratoj de l' Karitato). Li aktivis en la mezo de la 20a jarcento, precipe en la katolika esperantista medio (IKUE-rondoj) kaj en Flandrio.

Liaj tradukoj aperis en eldonaĵoj de la Fratoj de l' Karitato kaj en flandraj Esperantaj gazetoj. Li partoprenis en la katolika branĉo de la movado kaj estis menciita en jarlibroj de IKUE (ekz. 1962).

## Vivo 
Li estis amatora botanikisto (specialiĝinta pri briologio (briofitologio, d:Q899719) kaj rubologio (studo de rubusoj, de la genro Rubus)) kaj instruis aŭ laboris en katolikaj institucioj, ekz. en Instituut Kristus-Koning en Verviers (Lieĝo).

Li tradukis el la flandra (nederlanda) lingvo en Esperanton, ofte kunlaborante kun aliaj flandraj esperantistoj kiel Arni Decorte.

Ĉefaj tradukoj kaj eldonaĵoj:

* *Godelieve: la nobelino de Gistelo* de F.R. Boschvogel (tradukita kun Arni Decorte, eldonita ĉe Beyaert en Bruĝo).

* *La patro de la lepruloj* de Arni Decorte (1960, Fratoj de l' Karitato, Tessenderlo; 32 aŭ 46 paĝoj; li reviziis aŭ redaktis ĝin).

Tradukoj de aliaj religiaj aŭ literaturaj tekstoj, inkluzive de broŝuroj kaj noveloj kun kristana enhavo.

Li estas listigita en Esperantaj bibliografioj, bibliotekaj katalogo de Deutscher Esperanto-Bund, kaj en flandraj arkivoj pri esperantistoj (Vikiflandrio, ODIS). Lia nomo aperas ankaŭ en ADORU-indekso de verkintoj kaj en historio de la flandra Esperanto-movado.

Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Fratoj de la Karitato
Márton Fejes

**Márton FEJES** estas hungara esperantisto, tradukisto kaj verkisto, konata precipe pro siaj tradukoj de hungara literaturo en Esperanton. Li aktivis en la hungara Esperanto-movado dum la dua duono de la 20a jarcento kaj komenco de la 21a, kunlaborante kun hungaraj Esperantaj gazetoj kaj eldonaĵoj.

Eble lia ĉefverko estas traduko de la klasika hungara epika poemo *Toldi* de János Arany (1817–1882). La Esperanto-versio aperis en 2007 ĉe Mondial (88 paĝoj, ilustrita de Károly Mühlbeck) . Ĝi estas unu el la plej gravaj hungaraj epikaj verkoj tradukitaj en Esperanto. La traduko ricevis atenton kiel fidela kaj fluega prezento de la hungara nacia epopeo.

Li tradukis ankaŭ aliajn hungarajn aŭtorojn:

* Poezio: poemoj de Sándor Weöres, Mihály Babits, Gyula Juhász kaj aliaj (aperintaj en antologioj kaj revuoj kiel Beletra Almanako).

* Prozon, ekz. tekston de István Örkény ("Regularo pri ekzekuto") kaj epizodojn el romanoj de Béla Illés kaj György Moldova.

* Li kuntradukis kun aliaj (ekz. István Ertl).

Liaj tradukoj aperis en hungaraj Esperantaj publikaĵoj kiel Hungara Vivo, Literatura Foiro kaj Beletra Almanako. Li ankaŭ skribis pri Esperanto-temoj kaj recenzis.

## En Esperano aperis 
* *En kiu li verkas pri la ploranta Celia*, poemo de Bálint Balassi en la Hungara Antologio
* BA3: Mihály Babits: *Epilogo de l’ lirikisto* (trad. Márton Fejes kaj István Ertl)
* BA17: Jorge Camacho, *Nikolao, la forta*, pri *Toldi* de János Arany
* BA24: Márton Fejes: *La ŝerco de la preskoboldo*. Meditado pri preseraroj kaj apartaj okazoj, kiel preseraro *poemarbo* anstataŭ *poemaro*. Hungara tradukisto rekte tradukis la tekston sen konscii pri la eraro kaj tiel montriĝis ankaŭ plagiatisto.

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Bertil Nilsson

**Bertil Nilsson** (naskiĝis en 1933) estas sveda esperantisto, tradukisto, redaktoro kaj aktivulo en la Esperanta kultura vivo. Li lernis Esperanton en la 1950-aj jaroj kaj fariĝis unu el la plej gravaj tradukistoj el la sveda lingvo en la dua duono de la 20a kaj komenco de la 21a jarcento.

Li studis historion kaj religisciencojn, kio influis lian profundan intereson pri kulturo kaj tradukado.

Lia plej fama verko estas la traduko de la epopeo Aniaro de Harry Martinson (kun William Auld), unu el la ĉefaj nordiaj kontribuoj al Esperanta beletro. Li ankaŭ tradukis:

* Orm la Ruĝa de Frans Gunnar Bengtsson.

* *Mariamne* de Pär Lagerkvist (1995/2000).

* *La frakseno Igdrasilo: Antikva dia historio* (pri Yggdrasil).

* *Sur la marmorklifoj* de Ernst Jünger (2006).

* Aliajn verkojn (*La volo de l*' ĉielo) de svedaj aŭtoroj kiel Artur Lundkvist.

Li verkis *Esperanto: en introduktion*, svedlingva lernolibro pri Esperanto, 2011. Li prezidis la Esperanta PEN-Centro (elektita en 2011) kaj aktivas en Esperanta Civito. Li prelegas pri la kultura historio de la esperantistaro kaj partoprenas en literaturaj eventoj.

## Referencoj 
Kategorio:Svedaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Rufoliva muŝtirano

La **rufoliva muŝtirano** (*Mionectes macconnelli*) estas birdospecio el la familio de tiranedoj. Ĝi havas 2 subspeciojn troviĝantajn en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *macconnelli* estis donita omaĝe al al angla kolektanto Frederick Vavasour McConnell (1868-1914).

## Disvastiĝo kaj habitato
La rufoliva muŝtirano troviĝas en eosta Venezuelo, Gujanoj, Brazilo, Peruo kaj Bolivio. Ĝi vivas en la suba etaĝo de humidaj arbaroj, en plantejoj kaj duarangaj kreskaĵoj, ĉefe sub 500 m sed ĝi estis registrita ĝis 1200 m en Peruo kaj 2400 m en Bolivio.

## Referencoj
Kategorio:Tiranedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Karl Lehmann

''''*  estis germana teologo, romkatolika episkopo (ekde 1983), verkisto kaj universitata instruisto. Li naskiĝis la 16-an de majo 1936 en Sigmaringen kaj mortis en aĝo de 81 jaroj la 11-an de marto 2018 en Majenco. Sian studentan edukon li akiris en la papa *Kolegio Germana kaj Hungara'' () en Romo, la Universitato Alberto Ludoviko de Frajburgo kaj la Pontifika Gregoria Universitato ree en Romo.

De 1983 ĝis 2016 li estis la episkopo de Majenco. De 1968 li estis plena profesoro pri dogma teologio, kaj de 1987 ĝis 2008 li estis prezidanto de la Germana Episkopa Konferenco. Lehmann estis nomumita kardinalo fare de papo Johano Paŭlo la 2-a en 2001.

eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Germanaj teologoj
Kategorio:Germanaj kardinaloj
Kategorio:Romkatolikaj episkopoj
Preter la ĝardena muro

'''*Preter la* *ĝardena muro*'* (angle *Over the Garden Wall*) estas 2014-a usona animacia serio kreita de Patrick McHale por la televidkanalo *Cartoon Network*. Ĝi rakontas pri du duonfratoj, kiuj vojaĝas tra mistera arbaro por trovi la vojon al sia hejmo, renkontante multajn strangajn ulojn kaj aferojn survoje. La serio baziĝas sur la 2013-a animacia mallongfilmo de McHale *Tome of the Unknown*, kiu estis produktita de Cartoon Network Studios. *Preter la ĝardena muro* estis elsendita ekde la 3-a ĝis la 7-a de novembro 2014 en Usono.

Elijah Wood kaj Collin Dean voĉaktoras kiel la ĉefroluloj Wirt kaj Greg respektive, kaj Melanie Lynskey estas la voĉo de Beatrice. The Blasting Company komponis la fonan muzikon kaj kantojn. En 2015, la serio gajnis Emmy-premion al la plej bona animacia serio, kaj ekde la komenco ĝi estis vaste laŭdita de recenzistoj kaj publiko.

## Intrigo 
La serio rakontas la aventurojn de du duonfratoj, Wirt kaj Greg, kiuj strebas retrovi la vojon al sia hejmo post ili perdiĝas en arbaro, kiun ĝiaj enloĝantoj nomas «La Nekonatejo» (*The Unknown* en la originalo). Virt, la pli aĝa frato, havas maltrankviliĝeman kaj solecan naturon, kaj li ŝatas klarneton kaj poezion, sed li ne kutimas paroli pri tio, pro timo esti mokata. Male, Greg, la pli juna, estas naiva kaj senzorga. Greg kunportas vir-ranon, kiun li trovis, kaj li ade provas doni al ĝi taŭgan nomon.

Multaj epizodoj inspiriĝas de popolaj fabeloj kaj infanrakontoj el la 19-a kaj 20-a jarcentoj, dum la animacia stilo iom inspiriĝas de la unuaj usonaj desegnofilmoj.

## Epizodoj 
### Sezono 1 
## En Esperanto 
La dek epizodoj de la serio estis senprofite dublitaj de reta studio Esperaĵo uzante plejparte RVC-teknologion. Ili estis publikigitaj la 27-an de marto 2026 kun la titolo *Preter la ĝardena muro''.

## Noto 
## Referencoj
Branko M. Radaković

eta|‎Krste Crvenkovski, Branko Radaković kaj Tibor Sekelj, Belgrado 1959
**Branko M. RADAKOVIĈ** (1923–1990) estis serba (jugoslava) esperantisto kaj verkisto de originala Esperanta prozo. Li apartenis al la jugoslava Esperanto-movado en la mezo de la 20a jarcento kaj estas konata precipe pro siaj noveloj.

## Lia esperantisteco 
Lia ĉefa verko estas la libro *Du noveloj* (eldonita en 1955 de Serbia Esperanto-Ligo en Beogrado). Ĝi enhavas du rakontojn:  

* *Ĉe la malnova fajrejo*  

* *Silvia*

La noveloj estas priskribitaj kiel lertastilaj kaj observoriĉaj — bone skribitaj, kun bona stilo kaj riĉa observado de vivo kaj homaj karakteroj. Ili aperis en la kunteksto de la jugoslava Esperanta literaturo post la Dua Mondmilito.

Li aktivis en la movado: lia nomo aperas kiel membro de redakta komitato de Esperanto-gazeto (kun Ilija Antonijević, Greta Stol kaj aliaj). Li ankaŭ aperas en fotoj kun gravaj jugoslavaj esperantistoj kiel Tibor Sekelj (ekz. en Beogrado 1959).

Kategorio:Jugoslavaj esperantistoj
Kategorio:Serbaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Gerhard Schaffran

''''*  estis germana teologo, romkatolika episkopo kaj universitata instruisto. Li naskiĝis la 4-an de julio 1912 en Leschnitz, prusa Silezio, Germana Regno (ekde 1946 alinomita Leśnica) kaj mortis en aĝo de 83 jaroj la 4-an de marto 1996 en Dresdeno, Saksio, Germanio. 

Schaffran naskiĝis kiel filo de instruisto, kiu antaŭe estis profesie translokigita de Breslau al Leschnitz. La patro mortis kiel oficiro en la Unua mondmilito, kaj lia vidvino translokiĝis kun Gerhard kaj liaj gefratoj al Görlitz. Gerhard Schaffran komence frekventis bazlernejon en Berlino, kompletigis sian abituran gimnazian finekzamenon, la universitatan enirejan kvalifikon, en Görlitz, kaj studis katolikan teologion ĉe la universitato de Breslau. Post sia pastra ordinado la 1-an de aŭgusto 1937 fare de kardinalo Adolf Bertram, Schaffran unue servis kiel armea pastro en Breslau, poste kiel milita armea pastro dum la Dua mondmilito, kaj poste volontulis kiel militkaptita armea pastro en Azerbajĝana SSR, Sovetunio. Post reveno al Germanio, li intence iris al la socialisma Germana Demokratia Respubliko (GDR), kie li estis rektoro de la pastra seminario en Görlitz kaj, ekde 1959, laboris kiel preleganto pri instruado de [predikado, en la romkatolika eklezio ankaŭ nomata "homiletiko" ([greke ὁμιλητική τέχνη, *homiletikḗ téĥnē*) ĉe la pastra seminario en Neuzelle kaj kiel prizona armea pastro.

La 24-an de novembro 1962, Schaffran estis nomumita titulara episkopo de la eksa diocezo *Semnea* (do latine *dioecesis semneaensis'') kaj helpepiskopo de same titulara episkopo kaj kapitula vikario Ferdinand Piontek, do vikario de kunveno de la kanonikoj de la germana ĉefdiocezo Breslau, kiu post 1945 nur ampleksis la partojn de la eksa ĉefdiocezo okcidente de la Odro-Niso-limo. Gerhard Schaffran estis oficiale ordinita episkopo la 22-an de januaro 1963, kaj la 8-an de novembro 1963, la Katedrala Ĉapitro de Görlitz elektis lin kiel posteulon de Ferdinand Piontek.

eta|maldekstra|300ra|
La 23-an de septembro 1970, Gerhard Schaffran ekoficis kiel episkopo de la diocezo de Meissen, kun sidejo en Bautzen. Li gvidis tiun diocezon ĝis 1987, dum kiam ĝia nomo ŝanĝiĝis al diocezo de Dresden-Meissen la 15-an de novembro 1979, kaj ĝia sidejo translokiĝis de Bautzen al Dresdeno en 1980. De 1980 ĝis 1982, li prezidis la Berlinan Episkopan Konferencon. Kulminaĵo de lia laboro estis la organizado de la sola ĝenerala katolika kunveno en Orienta Germanio, okazinta en Dresdeno de la 10-a ĝis la 12-a de julio 1987. La 1-an de aŭgusto 1987, Papo Johano Paŭlo la 2-a akceptis lian eksiĝon, kiu estis prezentita laŭ kanona juro. Schaffran mortis en Dresdeno en 1996 kaj estis entombigita en la episkopa kripto de la Katolika Kortega Preĝejo.

Kategorio:Germanaj teologoj
Kategorio:Romkatolikaj episkopoj
Grizkapa muŝtirano

La **grizkapa muŝtirano** (*Mionectes rufiventris*) estas unutipa birdospecio el la familio de tiranedoj. Ĝi troviĝas en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *rufiventris* estas kunmetaĵo el la latinaj *rūfus* (= "rufa") kaj *ventĕr, ventris* (= "ventro"), ĉar tiu specio havas plumaron brile cinamkoloran ĉe la ventro, la flankoj kaj subvostaj kovriloj.

## Disvastiĝo kaj habitato
La grizkapa muŝtirano troviĝas en sudeosta Brazilo, sudeosta Paragvajo kaj nordeosta Argentino. Ĝi vivas en la suba etaĝo de humidaj arbaroj, duarangaj arbaretoj kaj arbarorandoj, de marnivelo ĝis ĉirkaŭ 1000 m.

## Referencoj
Kategorio:Tiranedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Joseph Höffner

''''*  estis germana teologo, romkatolika episkopo (ekde 1962), ekonomikisto, universitata instruisto kaj rezistobatalanto. Li naskiĝis la 24-an de decembro 1906 en Horhausen, reĝlando Prusio, Germana Regno, kaj mortis en aĝo de 80 jaroj la 16-an de oktobro 1987 en Kolonjo. Sian studentan edukon li akiris en la papa *Kolegio Germana kaj Hungara'' () kaj la Pontifika Gregoria Universitato, ambaŭ en Romo.

Li estis la 73-a episkopo de Monastero (Vestfalio) de 1962 ĝis 1969, ĉefepiskopo de Kolonjo de 1969 ĝis 1987, kaj prezidanto de la Germana Episkopa Konferenco de 1976 ĝis 1987.

Kategorio:Germanaj teologoj
Kategorio:Germanaj kardinaloj
Kategorio:Romkatolikaj episkopoj
Bogusław Sobol

**Bogusław SOBOL** (naskiĝis en 1935) estas pola esperantisto, instruisto, poeto kaj aŭtoro de originala Esperanta literaturo, precipe kun religiaj kaj pensigaj temoj. Li aktivas en katolikaj esperantistaj rondoj (IKUE) kaj kontribuas al polaj kaj internaciaj Esperantaj gazetoj.

Li loĝas en Milanówek (Pollando) kaj devenas el Jankowice (en nuna Belorusio). Kiel instruisto li kombinis profesian vivon kun Esperanto-aktivado, partoprenante renkontiĝojn, kongresojn kaj lokajn eventojn en Pollando.

## Lia esperantisteco 
Li verkas poemojn, epigramojn kaj aliajn tekstojn en Esperanto, ofte kun spirita aŭ meditativa enhavo. Liaj verkoj aperis en revuoj kiel *Dio Benu*, La Ondo de Esperanto, Pola Esperantisto kaj aliaj. Ekzemploj inkluzivas poemojn pri Auschwitz-Birkenau, printempo, amo kaj kristana vivo. Li ankaŭ tradukis tekstojn.

## Verkaro 
* *Montru al mi ĝustan Vojon* (1994, Esperanto-Societo "Flamo", 15 paĝoj).

* *Animo kaj penso. Poeme, epigrame* (2003, Flamo, Toruń, 54 paĝoj) — religiaj kaj pensigaj poemoj.

* *En ĉiu homo vidu Dion* (1997, Siedlce).

Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj