Hel (urbo)

eta|150ra|maldekstra|La panoramo de urbo Hel el la lumturo de Hel
[eta|220ra|maldekstra|[Hel (terlango) kaj la urba haveno]]
eta|220ra|maldekstra|La Wiejska-strato (*kamparana*-strato) en la urbocentro
eta|220ra|maldekstra|urbocentro
eta|220ra|maldekstra|La Wiejska-strato (*kamparana*-strato) en la urbocentro
eta|220ra|maldekstra|La fiŝista haveno
eta|220ra|maldekstra|urba jaĥtejo
eta|220ra|maldekstra|urba plaĝo

eta|220ra|maldekstra|La urba haveno
eta|220ra|maldekstra|Fokarejo en la urbo Hel kun pluraj grizaj fokoj
eta|220ra|dekstra|La griza foko
**Hel** ([], , kaŝube Hél, historie interalie Hell <1454, do Helu 1490, Hele 1491, do Helia 1565, Hoel 1572, Hyl 1583, Chel 1583, Helam 1599, in Hill 1599, Hale (Langenes) 1612, do Helia 1627, ku Heliowi 1627, Höhl 1655, Heel 1655, Hela 1749, Heyla 1749, Hela 1796) estas urbo en Pollando. Ĝi troviĝas en Pomeria provinco. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en distrikto Puck. La urbo situas sur duoninsulo Hel.

La urbo en la 13-a jarcento ekhavis urbajn rajtojn.

Nuntempe precipe estas turisma loko. En Hel estas plaĝo kaj tial estas populara semajnfina destino por la loĝantoj de la najbaraj urboj Gdansko kaj Gdynia.

## Historio de urbo 
### Prahistorio de la ĉirkaŭaĵo de la nuna urbo 
La ĉirkaŭaĵo de la nuna urbo Hel estis jam setlitaj en mezolitiko, t.e. en la meza ŝtonepoko. De tiu epoko oni trovas ne multajn spurojn (vidu la apudan foton) de la primitiva tiama industrio, kiu devenas eĉ de antaŭ 4 mil jaroj de a.K.. La tiamaj loĝantoj okupiĝis ĉefe pri kolektado kaj ankaŭ pri fiŝ- kaj fok-kaptado.

### 11-a kaj 12-a jarcentoj 
Inter la 11-a jc kaj 12-a jc tiu regiono troviĝis en la limoj de Pollando. La unuaj skribaj informoj (mencioj) pri Hel devenas de la jaro 1198. Tiam Hel estis la kaŝuba vilaĝo kaj la centro de la vendado de haringoj. El la danaj kronikoj, oni scias, ke la tiama Hel estis grava fiŝkaptada centro dependa de pomeria (kaŝuba) princo Świętopełk la 2-a, la Granda, kiu donis al Hel la urborajtojn laŭ la Lubeko-leĝo.

### 13-a kaj 15-a jarcentoj 
Oni ne scias precize kiam Hel ricevis la urborajtojn. En la 13-a jarcentoj la vilaĝo estis unu el la plej gravaj vendo-centroj de la regiono, kiu eĉ konkurencis kun la proksima hansa urbo Dancigo aŭ Gdansko. Laŭ la historiaj dokumentoj jam antaŭ la jaro 1266 Hel posedis jam urborajtojn donitaj laŭ la Lubeko-leĝo fare de la pomeria (kaŝuba) princo Świętopełk la 2-a, la Granda. Dokumentas tion la danaj kronikoj el la jaro 1219.

Ekde la jaro 1308-1309 la loĝloko apartenis al la regno de la Ordeno de germanaj kavaliroj. La teŭtonoj eble detruis ĉiujn dokumentojn ligitaj kun la urbo Hel kiel la posedaĵo de la pomeriaj princoj. En la jaro 1351 oni fondis tie la frataron de Sankta Katerina. En la jaro 1378 la Alta Majstro de la Germana Ordeno Winrich von Kniprode donis la novajn urborajtojn por Hela.

Dum tiu tempo la loĝantoj de Hela okupiĝis ĉefe pri fiŝkaptado, kaj aliajn varojn oni alportis el la proksimaj urboj. Ekde 1453 Hela apartenis al la hansa urbo Dancigo.

### Historio en la 17-a kaj 19-a jarcentoj 
Post la tridekjara milito (1618-1648) Pollando-Litovio (Respubliko de Ambaŭ Nacioj) estis tre malforta kaj estis invadita fare de Svedio tn. sveda diluvo aŭ **sveda konkero** (1655-1660) kaj samtempe de Rusio, nur suda et-parto de Pollando ne estis konkerita, la germanlingva hansa urbo Dancigo kun Puck ankaŭ ne. La aliaj urboj kaj regionoj estis rapide konkeritaj.

Dum la unua dispartigo de Pollando-Litovio, la 5-an de aŭgusto 1772 Puck eniris Prusion. 

### en la 20-a kaj 21-a jarcentoj 
Rezulte de la Traktato de Versajlo (la 28-an de junio 1919) Puck kaj Hel ekestis en la limoj de la Dua Pola Respubliko. Pola solenaĵo kun la partopreno de generalo Józef Haller la 10-11an de februaro 1920 celebris tiun ŝtatan akiron. Ekde 1945 la urboj estis en la komunisma Pola Popola Respubliko, kaj ekde 1990 en la postkomunisma respubliko Pollando.

### Bibliografio 
* Augustowski Bolesław (1969): Środowisko geograficzne województwa gdańskiego w zarysie, Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Gdańsku, Gdansko.
* Ciesielski Zenon (1965): Pomorze Gdańskie. Szkice polityczno-gospodarcze, Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Gdansko.
* Dyskant Józef Wiesław (1994): Polska Marynarka Wojenna w 1939 roku, Bellona, Varsovio.
* Ellwart Jarosław (2000): Kaszuby, Region, Gdynia (Gdinio).
* Fierla Irena (2004): Geografia Gospodarcza Polski, Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, Varsovio.
* Ludynia Władysław (1974): Wybrzeże Gdańskie, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Varsovio.
* Mazoyer Marcel, Roudart Laurence (2006): A History of World Agriculture. From the Neolithic Age to the Current Crisis, Earthscan, Londono.
* Nowaczyk Piotr, Zieziula Jolanta, Zmiana profilu działalności małych portów morskich w Polsce a procesy dostosowawcze w zakresie infrastruktury, „Zeszyty naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego”, 2011, n-ro 15, p.&nbsp;243-259.
* Rumiński Marek Jacek (1997): Polskie wybrzeże Bałtyku, Agencja TD, Bjalistoko.
* Sulimierski Filip, Chlebowski Bronisław, Walewski Władysław (1882): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, vol. 3, Nakładem Filipa Sulimierskiego, Varsovio.
* Wojciechowski Zbigniew, Obiekty militarne Półwyspu Helskiego w latach 1920-2006, „Zeszyty Naukowe Marynarki Wojennej”, 2005, vol. 51, n-ro 4, p.&nbsp;247-271.
* Wojterski Teofil (1957): Zielonym szlakiem polskiego wybrzeża, Państwowe Wydawnictwo Literatury, Varsovio.

## Hel kaj Esperanto 
En la urbo Hel ekde 1999 ĉiujare okazas Esperanto-renkontiĝo Humura Esperantista Libera Aranĝo (HELA) ĉiam ĉ. la 1-a de majo. Ĝin organizas la klubo Varsovia Vento.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de la urbo (en la pola)
* "Hela Taverna" - retpaĝo de la urbo (en la angla)

Kategorio:Urboj de Pomerio (provinco de Pollando)
Kategorio:Urboj en Pollando