open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leonel Fernández

**Leonel Antonio FERNANDEZ Reyna** (naskiĝis la 26-an de decembro 1953 en Santo Domingo) estas juristo, politikisto kaj prezidento de Domingo.

Kiel infano li elmigris al Usono. Li estis proksima kunlaboranto de Juan Bosch. Li kandidatiĝis por la socidemokrata partio '' Partido de la Liberación Dominicana (PLD) kaj estis elektita por la periodo de 1996 ĝis 2000 kaj denove la 16-an de majo 2004 por alia balotado (ekde la 16-a de aŭgusto 2004). La 16-an de majo 2008 Fernández elektiĝis denove ĉe la prezidenta baloto en Domingo.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio (en la angla , en la franca )

Kategorio:Prezidantoj de Domingo
Wolfram von Eschenbach

**Wolfram von Eschenbach** (vivdatoj baziĝas sur supozoj) naskiĝis inter 1160 kaj 1180 kaj mortis ĉirkaŭ en la jaro 1220. Li estis germana poeto kaj verkisto. Li skribis plurajn epopeojn de la mezepoka germana literaturo. Kiel amkantisto li ankaŭ kreis lirikajn verkojn.

## Vivo 
Kion ni kredas vivi el la vivo de Wolfram oni deduktis de lia propra verko kaj de eldiroj de samepokaj verkistoj. El lia propra nomo oni povas konkludi, ke li devenas el loko kun la nomo Eschenbach, nomo tamen sufiĉe ofta. Pro geografiaj aludoj el lia verko oni supozas, ke temas pri *Obereschenbach* en la hodiaŭa distrikto Ansbach, kiu nuntempe nomiĝas Wolframs-Eschenbach. Oni scias, ke Wolfram dum sia vivo servis ĉe diversaj nobelaj kortoj. Supozeble li dumtempe laboris por la Grafoj de Wertheim kaj la Sinjoroj von Dürn, al kiu apartenis la burgo *Wildenberg* en Kirchzell (5 kilometrojn sudokcidente de Amorbach) en la mezalta montaro Odenwald, kie Wolfram skribis parton de sia versa romano Parzival. Ankoraŭ perlaborante tiun-ĉi verkon li supozeble ekservis por la kampara grafo *Hermann la 1-a* de Turingio, kiu estis unu el la plej signifaj mecenoj de la germana literaturo de sia epoko.

## Verko 
La plej fama verko de Wolfram von Eschenbach estas sendube Parzival, kiun oni konsideras kiel la plej grava epopeo de la tiama epoko. En Parzival Wolfram rakontas la vivon de naiva kavaliro, kiu fariĝis membro de la kavalira rondo de Reĝo Arturo kaj maturiĝis dum la serĉado de la Sankta Gralo.

En la rimpara rakonto *Willehalm* Wolfram rakontas la historion de la kristana sanktulo Vilhelmo de Akvitanio.

En la fragmento pri *Titurel*, kiu estas flanka historio de Parzival, li rakontas la amhistorion de Sigune kaj Schionatulander.

Krome verkis Wolfram naŭ amkantojn, al kiuj apartenas la kvin tagkantoj, kiuj reprezentas la kulminon de la literaturspeco de la amkanto.

## Fontoj 
La informoj baziĝas sur tradukoj de la artikolo en la germana vikipedio kaj la germana literaturhistorio.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Wolfram von Eschenbach
Wolfram von Eschenbach
Wolfram von Eschenbach
Wolfram von Eschenbach
Chelsea F.C.

eta|maldekstra|400ra|
eta|maldekstra|200ra|
**Chelsea Football Club** aŭ **Chelsea F.C.** (*Futbalklubo de Chelsea*) estas angla futbalklubo fondita en la jaro 1905 de la fratoj Mears.
La hejmstadiono de la teamo, foje nomata *The blues* (la bluuloj), estas la stadiono Stamford Bridge en la okcidenta Londono.

La plej granda sukceso de Chelsea estas venko en Ligo de Ĉampionoj 2011/12.

## Eksteraj ligiloj 
* Wikinews:Category:Chelsea F.C.
* Oficiala retejo de Chelsea FC
* CFCNET, neoficiala retejo
* Angla retejo de subtenantoj

## Referencoj 
Kategorio:Anglaj futbalteamoj
Zinzaoj

La **zinzaoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas je la sudokcidenta bordo de Viktoria-lago kaj najbaraj insuloj en Tanzanio. En 1987 la zinzaoj estis taksitaj 138.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=zin.

Zinzaoj
Zinzaoj
Cornell Capa

**Cornell CAPA** (naskiĝis la 10-an de aprilo 1918 kiel **Kornell Friedmann** en Budapeŝto, Hungario; mortis la 23-an de majo 2008 en Novjorko, Usono) estis hungara fotisto. Kiel pli juna frato de la fama fotisto Robert Capa oni nomis lin ankaŭ *le petit Capa* (la malgranda Capa). Kun sia frato li multe influis la tiel nomatan bildĵurnalismon. Li famiĝis pro fotoj de la vjetnama milito.

## Vivo 
Cornell Capa estis la plej juna frato de juda familio el Budapeŝto. Kiel sia pli aĝa frato, li longe laboris kiel fotoĵurnalisto. En la jaro 1936 Cornell eklaboris por sia frato Robert kaj la fotistoj Henri Cartier-Bresson kaj David Seymour en Parizo, rivelante negativaĵojn.

En 1937 li elmigris al Usono kaj eklaboris en la fotoagentejo *Pix*. La sekvan jaron li estis dungita kiel presisto ĉe *Life*-magazino. De 1941 ĝis 1945 li laboris kiel fotisto ĉe Life, kaj estis dungita kiel tia en la jaro 1946. Ekde 1953 li laboris ĉefe kiel libera fotisto kaj kreis multajn dokumentariojn en Latinameriko.

Li iĝis plena membro de Magnum Photos en 1954 kaj vicprezidanto de la *American Society of Magazine Photographers*. De 1956 ĝis 1959 li estis prezidanto de *Magnum*.

En 1974 Capa ĉesis sian laboron kiel fotisto kaj fondis la *International Center of Photography* (mallonge: ICP) en Novjorko, kies direktoro li estis dum multaj jaroj. La celo de ICP estis protekti la verkojn de lia frato, sed ankaŭ la heredaĵojn de David Seymour kaj Werner Bischof. Li eldonis publikaĵojn pri la vivo kaj verko de Robert Capa. En 1983 li iĝis partoprenanta membro de *Magnum Photos*.

Cornell Capa mortis 90-jara, pro natura morto, en sia apartamento en Manhatano.

## Eksteraj ligiloj 
* Cornell Capa ĉe Magnumphotos

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj fotistoj
Kategorio:Fotoĵurnalistoj
Kategorio:Usonanoj
Ĉefministro de Barato

La **Ĉefministro de Barato** () estras la ekzekutivon de Barato . Laŭ la konstitucio, li funkcias kiel la Ĉefministro, la Ĉefkonsilisto al la Prezidento de Barato, la estro de la nacia konsilio de ministroj kaj la Majoritatestro en la Lok Sabha .

La nuna ĉefministro estas Narendra Modi.

* Nomumo de ministroj
* Kunordigo inter registaraj ministerioj
* Respondeco por:
** La Registaraj Nomumoj-Komitato
** Ofico pri Planado
** Sekcio de Atoma Energio
** Sekcio de ekstertero

## Nomumado 
### Postuloj por la ofico de ĉefministro 
* Barata civitaneco
* Membreco en Lok Sabha aŭ Rajya Sabha
* 25-jaraĝa aŭ pli maljuna (se li estas membro de la Lok Sabha) aŭ 30-jaraĝa aŭ pli maljuna (se li estas membro de la Rajya Sabha ).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Ĉefministroj de Barato
Kategorio:Politiko de Barato
Afekcia perturbo

La **afekciaj perturboj** (angle *affective disorders* aŭ *mood disorders*, germane *affektive Störungen*) estas akutaj, daŭraj aŭ epizodaj psikaj malsanoj de la afekcioj (necesas atenti ke la Esperanta vorto afekto havas alian signifon ol la ĉi-tie celata psikiatria termino). Baze temas pri perturbo de la emocioj, sed por fikso de ĝusta diagnozo endas ankaŭ atenti la viglecon, spontaneecon, vegetativajn funkciojn kiel la kvanton de dormo, la apetiton aŭ la libidon, kaj krome la socian interagon de la koncerna homo. Krome samtempe povas aperi simptomoj de psikozo, do misfunkcioj de la pensado kiel halucinoj aŭ paranojoj.

La koncernatoj aŭ havas patologie plialtigitan aŭ malaltigatan nivelon de la afekcioj. En la unua kazo ili estas neadekvate troaktivaj kaj emocie troekscititaj – tiam temas pri **manio** aŭ eŭforio (diagnozataj, sed en komparo tre mildaj formoj de manio nomatas "hipomanio"). En la dua kazo, la alia ekstremaĵo, temas pri situacie neadekvata deprimiĝo, malfeliĉiĝo, senesperiĝo kaj senenergieco – la **depresio**.

Ambaŭ statoj ankaŭ povas aperi pli aŭ malpli regule alternante ĉe la sama homo – la kombinitan psikan malsanon oni nomas "bipolara" aŭ "dupolusa perturbo" (foje ankaŭ "ciklotimio").

La afekciaj perturboj en la Internacia Klasifiko de Perturboj (ICD-10) de la Monda San-Organizo estas detale difinitaj kaj kategoriitaj laŭ la kodoj F30 ĝis F39.

Parto de la difino estas, ke ne rajtas esti ekkonebla klara ekstera kaŭzo de la malsano. Kaj depresioj reagaj al traŭmataj travivaĵoj, psike influaj veneniĝoj kaj akcidentaj, degeneraj aŭ inflamaj malsanoj de la cerbo **ne** estas klasifikeblaj afekcia perturbo. Same puraj malpliintensiĝoj de la afekcioj, kiel ili observeblas ĉe iuj formoj de psikozoj kaj ĉe demenco, **ne** inkluziviĝas.
Zanakioj

La **zanakioj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta en la regiono Mara en nordokcidenta Tanzanio. En 1987 la zanakioj estis taksitaj 62.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=zak.

## konataj zanakioj 
* Julius Nyerere (n. 13-an de aprilo 1922 en Butiama, Tanzanio, m. 14-an de oktobro 1999 en Londono), 1-a prezidento de Tanzanio (1962-1985)

Zanakioj
Zanakioj
Vespero

[eta|[Sunsubiro en Baden-Württemberg, Germanio]]
**Vespero** estas parto de la diurno. Ĝi estas la periodo kiu komenciĝas per krepusko kaj daŭras ĝis la nokto. Dum malfrua vespero regas - krom dum noktomeza suno en la arkta cirklo - mallumo, t.e. ke la sunradioj ne plu atingas la teron.

[eta|Vespera etoso en [Korfuo)]]
Oni parolas kutime pri vespero sendepende de mallumo. La plej multaj homoj difinas la komencon de vespero ĉirkaŭ la 17-a aŭ la 18-a horo.

La vespermanĝo estas la manĝo de la vespero. Vespera etoso ofte rilatas al sunsubiro aŭ krepusko. Kelkaj floroj, kiel ekzemple enoteroj, germane nomataj noktokandeloj ekfloras nur verspere.

## Citaĵoj 
## Proverbo 
Ekzistas pluraj (12, kaj 6 pri mateno) proverboj pri vespero en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Sunsubiro
* Elirblokado
* Noktumo

## Referencoj 
Kategorio:Tempo
Vivkvalito

**Vivkvalito** aŭ **vivokvalito** de popolo estas grava fako de la ekonomiaj kaj politikaj sciencoj. Temas pri la faktoroj, kiuj difinas la vivkondiĉojn en socio aŭ por individuo. En ne scienca rilato ĝi priskribas la gradon de bonfarteco de homo.

Unu el la faktoroj estas materia bonfarto, sed aldone ekzistas aliaj kiel ekzemple edukado, profesiŝancoj, socia statuso, sano, mensa sano ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Laborkondiĉoj
* Pozitiva psikologio
* Sociala laboro
* Vivnivelo
* Vivkvalito (medicino)

## Eksteraj ligiloj 
* Bibliografia listo pri la temo vivkvalito (pdf, germane)
Ŝambaoj

La **Ŝambaoj** (aliaj nomformoj: *Sambaa, Shambala, Sambala* aŭ *Sambara*) estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en la montaro Usambara en nordorienta Tanzanio. En 2001 la ŝambaoj estis taksitaj 664.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ksb.

La ŝambaa lingvo estas interkomprenebla kun la bondeja kaj zigula lingvoj. La tri etnoj havas konsiderindajn komunajn teritoriopartojn kaj longan historion de intergeedziĝo. La simileco inter ili instigis kelkajn el ili paroli pri si kiel "boŝazioj" ("*Boshazi*", la po unua silabo de ĉiu el la tri etnoj).

La ŝambaa lingvo apartenas al la nordorientaj ĉebordaj bantuaj lingvoj. Tiu grupo inkluzivas la svahilan lingvon, sed la svahila kaj la ŝambaa lingvoj ne estas interkompreneblaj.

La regiono Usambara estis la elirareo por la germanaj koloniistoj en Germana Orientafriko. Tanganjiko (*Tanganyika*), la nomo de la germana kolonio kaj poste de la sendependa respubliko kaj ankoraŭ nun por la neinsula parto de Tanzanio, venas el la ŝambaa lingvo: *tanga* signifas agrikultura areo kaj *nyika* estas nekultivita areo.

Sxambaoj
Sxambaoj
Surprizo

eta|Virino esprimanta surprizon.
eta|Infano rigardas surprizite
eta|Infanoj surprizitaj esti fotitaj.
eta|Miensimbolo kiu esprimas surprizon
**Surprizo** laŭ PIV estas
# subita kaj neatendita alveno aŭ renkonto, kaj
# neatendita novaĵo.

Tipa por surprizo estas la mirigo pri la neatenditeco de la nova situacio aŭ mesaĝo. Preskaŭ ĉiam surprizo kaŭzas konfuziĝon aŭ alian fortan emocion - kaj tial plej ofte ankaŭ spontanean korpan reagon kiel ŝanĝo de la rigarda direkto, ruĝiĝo de la vangoj, rido aŭ movoj de la manoj, la kapo respektive de aliaj korpopartoj.

La instigataj emocioj povas esti agrablaj aŭ malagrablaj - laŭ la situacio, la karaktera tipo aŭ la momenta persona emocia stato. La reagoj al la surprizo tial povas esti nekontrolataj de la surprizato. 

Dum milito aŭ alispeca batalo aŭ lukto, surprizo de la kontraŭa persono aŭ grupo povas signifi avantaĝon kaj tial esti bona taktiko - tial multaj atakoj estas *surprizaj atakoj*.

## Vidu ankaŭ 
* evento
* novaĵo
* spontaneeco
* miro
* defendo
* atako
* timo
* ĝojo

Kategorio:Emocioj
Konduta terapio

**Konduta terapio** (, ) signas tutan spektron da formoj de psikoterapio, kiuj iel baziĝas sur la scienca konceptaro pri kondutismo. Komunaĵo de ĉiuj terapiaj formoj estas, ke centras la "helpo je memhelpo" ... la konsilato komprenu la kaŭzojn de siaj problemoj kaj ricevu metodojn, por estonte pli bone povu trakti siajn problemojn baze la kaŭzajn situaciojn.

## Karakterizaĵoj kaj principoj de konduta terapio 
Laŭ la "Usona Asocio pri Konduta Terapio" (*American Association of Behavior Therapy*) la konduta terapio ĉefe mildigu homan suferon kaj ampleksigu la kapablon je agado. Ĝi inkluzivas ŝanĝojn de la socia medio kaj de la socia interago. La celo do precipe estas la subteno kaj trejnado de eblecoj, kaj la teknikoj ebligu al la "kliento" pli bonan memreguladon. La celoj kaj metodoj de la terapio estas kontrakte fiksataj inter la terapiisto kaj la terapiato. Krome la terapio orientiĝas je principoj de etiko.

Karakteriza por la konduta terapio estas la koncentriĝo pri nunaj kaj ne pri pasintaj eventoj, sentoj kaj pensoj – kvankam pasintaj okazaĵoj certagrade ankaŭ konsideriĝas en la problema analizo. La fokuso estas observeblaj kondutoj kaj ties ŝanĝo. La konduta terapio diferenciĝas de la psikoanalizo pro la sekvaj hipotezoj:  Estas supozate, ke kondutoj povas esti lernataj kaj ankaŭ mallernataj. Tio tamen, male al la komenco de la terapia skolo, ne signifas ke oni neglektus genetikajn diferencojn en la ekesto de malsanoj: Aparte la teorioj pri genetika psika vundebleco plus aktuala streso, kiuj kune povas gvidi al psika malsaniĝo ekzemple je psikozo, montras la kunan konsideron de hereditaj antaŭkondiĉoj kaj kondute ŝanĝebla persona trakto de streso. Krome la terapia skolo aparte atentas sciencajn studojn, do pretas revizii siajn metodojn surbaze de novaj studaj ekkonoj. 

Sekve do por kondutaj terapiistoj la problema konduto de pacientoj estas unuavice rezulto de lernata konduto, kiu per kompreno kaj trejnado de pli utila konduto estu ŝanĝata. Decida por tio estas detala konduta analizo. La terapiaj strategioj unuope adaptiĝas al la terapiato. Kompreno de la psikaj kaŭzoj de la malhelpa konduto estas utila, sed ne nepre necesa por efikigi ŝanĝojn. Aparte ĉe iuj bone difinitaj psikaj perturboj kiel fobioj montriĝis, ke sanigo eblas sen detala analizo de la ekestomekanismoj; tamen laŭ la skolo nenio malhelpas detalan analizon de tiuj ekestomekanismoj, aparte se la manlibre aplikindaj kondutoŝanĝaj trejnadoj ne funkcias. Krome detala analizo de la ekestomekanismoj tiam nepras, se la paciento tre interesiĝas pri tio kaj la motivado pri terapiiĝo suferus, se oni simple neglektus tiun deziron. Aliflanke tamen atentindas, ke la ŝanĝo de problema konduto ne ebligas dedukton pri la psika ekesto de malsano. 

## Vidu ankaŭ 
*Kogna konduta terapio
Kategorio:Psikoterapio
Laurent Cantet

**Laurent CANTET** (naskiĝis la 11-an de aprilo 1961 en Melle, Deux-Sèvres, mortis la 25-an de aprilo 2024 en Parizo) estas franca reĝisoro.

La ĝis nun plej granda sukceso de Cantet estis la filmo *Entre les murs* (inter la muroj, 2008). Tiu filmo, socia esploro de pariza lerneja klaso gajnis la Oran Palmon, la ĉefan premion de la 61-a internacia filmofestivalo de Cannes en 2008.

Laurent Cantet mortis pro malsano la 25-an de aprilo 2024.

## Filmografio 
* 1994 : *Tous à la manif* (ĉiuj al la manifestacio)
* 1995 : *Jeux de plage* (strandludoj)
* 1997 : *Les Sanguinaires* (la sangaviduloj)
* 1999 : *Ressources humaines* (homaj resursoj)
* 2001 : ''L'emploi du temps* (la horaro)
* 2005 : *Vers le sud* (suden)
* 2008 : *Entre les murs* (inter la muroj)
* 2012 : *Foxfire*
* 2014 : *Retour à Ithaque* (reiru al Ithaca)
* 2017 : *L'Atelier (la ateliero)*
* 2021 : *Arthur Rambo*

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
*  *(recenzo pri la filmo, kiun li reĝisoris)''

## Referencoj 
Kategorio:Francaj reĝisoroj
Profunda psikologio

eta|Sigmund Freud (1856 - 1939) konsideriĝas kiel fondinto de la profunda psikologio
**Profunda psikologio** estas kategoria termino por psikologiaj kaj psikoterapiaj skoloj, kiuj atribuas al nekonsciaj psikaj procezoj centran rolon por la klarigo de homa konduto kaj percepto. Aparte konataj skoloj de profunda psikologio estas la psikoanalizo difinita de Sigmund Freud, la analiza psikologio de lia disĉiplo Carl Gustav Jung kaj la individua psikologio de Alfred Adler.

La centra koncepto de la profunda psikologio estas, ke "sub la surfaco" de la homa konscio en la "profundaj tavoloj" de la psiko okazas pliaj, nekonsciaj procezoj kaj ke tiuj procezoj havas signifan efikon al la konscia emociaro kaj pensado. Tiu koncepto jam antaŭ la tempo de Sigmund Freud havis anojn, ekzemple en la filozofio la verkistojn Arthur Schopenhauer kaj Friedrich Nietzsche, aŭ en la literaturo de la romantikismo. Sigmund Freud estis la unua, kiu sisteme esploris la homan psikon laŭ tiu hipotezo kaj el siaj trovoj tiris ampleksajn konkludojn pri la funkcio de la homa psiko.

La vorto *profunda psikologio* – en la germana lingvo *Tiefenpsychologie* – enkondukiĝis fare de Eugen Bleuler. Sigmund Freud uzis la terminon ekde 1913, por diferencigi inter la psikoanalizo kaj la tiutempe en la akademia psikologio rega konceptaro de "konsciopsikologio" (germane "*Bewusstseinspsychologie*"). Krom la psikoanaliza skolo de Sigmund Freud ties disĉiploj Carl Gustav Jung kaj Alfred Adler fondis proprajn skolojn de profunda psikologio: la analiza psikologio (Jung) kaj la individua psikologio (Adler).

Ĉiuj skoloj de la *profunda psikologio* konkinkatas, ke la konscia percepto kaj konduto baziĝas sur procezoj de la regoligo de instinktoj kaj prilaboro de konfliktoj, kiuj okatas en la "profundo" de la homa psiko. La signifaj psikaj procezoj kompreniĝas kiel "interludo de fortoj" (psikodinamiko), kies bazo estas instinkoj kaj pliaj motivigaj procezoj, kiuj al la homa psiko donas specifan energion. Freud aparte akcentis la seksan instinkton kiel grava kaj nomis la koncernan instinktan energion libido. Tiun akcenton de seksaj instinktoj kiel aparte grava malakceptis Jung kaj Adler. Por Jung nespecifa instinkta energio, por Adler la strebo pri potenco staris en la centro de la psikaj energioj.

## Vidu ankaŭ la artikolojn pri 
* psikoanalizo
* analiza psikologio
* individua psikologio
* libido
* narcismo
* sublimigo

## Eksteraj ligiloj 
* folioj de la germana asocio por psikoanalizo, psikoterapio, psikosomatiko kaj profunda psikologio

Kategorio:Psikoterapio
Kategorio:Psikoanalizo
Kategorio:Profunda psikologio kaj psikoanalizo
Necesujo

**Necesujo** povas signifi:
* Portebla ujo por malgrandaj objektoj necesaj por tualeto, laboro ks.
* Neceseja seĝo aŭ simila objekto en necesejo.
Zjobaoj

La **zjobaoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas proksime al la lago Tanganjiko en Tanzanio kaj en Demokratia Respubliko Kongohttp://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=ZYO. Ili parolas la zjoboan lingvon, ankaŭ nomata *Fuliiru*, kiu apartenas al la bantuaj lingvoj.

Zjobaoj
Zjobaoj
Zjobaoj
Mateno

eta|250px|Matena pejzaĝo.
**Mateno** estas la unua parto de la diurno, t.e. la periodo, kiu sekvas la nokton.
Ĝi komenciĝas je sunleviĝo kaj finiĝas je tagmezo. Tamen la individua difino varias multe de unu persono al la alia. Por multaj la mateno ekas, kiam oni vekiĝas, por aliaj, kiam la suno leviĝas (t.e. en Mezeŭropo somere je la 4-a kaj vintre je la 8-a), aliaj difinas ĝin inter la 5-a kaj 9-a horo.

## Matenaj fenomenoj 
El meteologia vidpunkto, la mateno estas la plej malvarma parto de la diurno. Tial okazas specifaj fenomenoj, kiel matena nebulo, roso, prujno kaj frosto. El optika vidpunkto oni rimarkas ĉefe la matenajn kolorojn: matena krepusko kaj sunleviĝo kaj. Matene ekas birdkantado. Viroj ofte havas matenan erektiĝon.

## Lingvistike 
En la germana kaj la japana lingvoj, sekvas la matenon la antaŭtagmezo. Sed la angla *morning* kaj la franca *matin* entenas kaj la matenon kaj la antaŭtagmezon.
Laŭ la hipotezo de Sapir-Whorf, tio signifus, ke anglo- kaj francparolantoj estas malpli matenemaj homoj ol germano- aŭ japanparolantoj.

Dum multaj lingvoj en la mondo havas specifan saluton por la mateno, kiel *"bonan matenon"*, latinidaj lingvoj uzas neŭtralan saluton, kiel *"bonan tagon"* (en la franca *bonjour*) jam ekde la mateno.

## Proverboj 
Ekzistas pluraj (6, kaj 12 pri vespero) proverboj pri mateno en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Sunleviĝo
* Krepusko

## Referencoj 
Kategorio:Tempo
Individua psikologio

Per la vorto **individua psikologio** (germane *Individualpsychologie*) priskribiĝas dinamika koncepto de komprena psikologio, kiu metas la interhomajn rilatojn en la centron. 

La individua psikologio estas skolo de da profunda psikologio. Ĝi iniciatiĝis de la aŭstra kuracisto Alfred Adler (1870–1937). Adler krom Sigmund Freud kaj Carl Gustav Jung konsideriĝas inter la plej signifaj reprezentantoj de la profunda psikologio. Komence li estis kunlaboranto kaj disĉiplo de Sigmund Freud. Post malkonsentiĝo Adler evoluigis la individuan psikologion kiel memstaran skolon apud la psikoanalizo de Freud. 

Dum Sigmund Freud akcentis la demandon pri la plej profundaj *kaŭzoj* de homa konduko, Adler akcentas la neceson demandi pri la utilo, la funkcio de malsano-simptomoj kaj la homa konduto entute.
	
## Teoria bazo 
Adler nomis sian instruon individua psikologio, por akcenti la komprenon pri la unikeco de la individuo, tamen sen subtakso de la "socia faktoro" de la aliaj homoj ĉirkaŭ tiu individuo.

En frua studo pri la neperfekta funkcio de organoj (1907) Adler montris, ke individuo klopodas pli ol kompensi la mankon de neperfekta funkcio de organo – fakte temis pri unu el la plej fruaj esploro pri la pli posta fako psikosomatiko. La mankosenton de homa bebo, kiu perceptas sin senhelpa, Adler komprenis kiel fortega pozitiva motivigo por kresko kaj evoluo. Nur postaj negativaj faktoroj en la homa evoluo bremsas tiun motivigon kaj kreas komplekson pri malsupereco. La troigita strebo pri graveco kaj potenco por Adler jam estas pli-ol-kompenso de suferiga sento pri malsupereco kaj konsideriĝas simptomo de psika malsano.

La instruo pri individua psikologio estas inspirita fare de demokratiaj idealaĵoj kaj de humanisma socialismo; ĝi ĉiam komprenas la homon kiel "socia vivaĵo". Por Adler ĉiu homo estas integrita en komunumon de aliaj homoj, el kio kaj ekestas defioj pri la viva organizo kaj ankaŭ helpoj pri tiuj defioj. La grado de engaĝiĝo por la komunumo, la maniero kiel li/ŝi solvas la sociajn defiojn pri viva organizo, por Adler estis la ĉefa indikilo pri la grado de psika saneco de la individuo. Timo pri la vivo kaj sento pri malsupereco supereblas nur pere de forta pozitiva interhoma rilato. 

Kategorio:Psikoterapio
Kategorio:Profunda psikologio
Safvaoj

La **Safvaoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en la montaro de la regiono Mbeya en Tanzanio. En 1957 la safvaoj estis taksitaj 158.000 homoj. En 1910 la safvaoj estis taksitaj nur 9.000 homoj. La dialektoj de la safvaa lingvo nomiĝas *Guruka, Mbwila, Poroto* kaj *Songwe*.

## Fontoj 
* Arnold, Bernd; *Steuer und Lohnarbeit im Süwesten von Deutsch- Ostafrika*, 1891 bis 1816)
* Bauer, Andreus; *The Emperial Ruga-ruga Raise the Flag of War*
* Iliffe, John; *A Modern History of Tanganyika*
* Kootz-Kretschmer; *Die Safwa*
* Willis, R.; *Fipa and Related Peoples*

## Eksteraj ligiloj 
* Linguistic lineage for Safwa

Safvaoj
Safvaoj
Libido

**Libido** laŭ PIV estas "Psika energio, fontanta el instinktoj (en la Freŭda teorio, el la seksa) kaj aliiĝanta dum la psika disvolviĝo, jen per orientiĝo al novaj objektoj, jen per ŝanĝo en la maniero manifestiĝi.". Pli simple, libido estas ies amoremo, voluptamo, deziro por seksagado. Amoremon regas biologiaj, psikologiaj kaj sociaj faktoroj.

Oni kredas ke la niveloj de hormonoj influas amoremon. Sociaj faktoroj inkludas laboron kaj familion; psikologiaj faktoroj inkludas personecon kaj streson. Deziron influas sanstato, medikamentoj, vivstilo kaj problemoj pri personaj interrilatoj. Kiu spertas tre oftajn aŭ subite pliiĝintajn seksajn urĝojn eble spertas hiperseksecon aŭ puberecon, pro la kresko de niveloj de kemiaĵoj en la korpo. Tamen, ne ekzistas universale konsentita mezuro de sana nivelo de amoro. Homo al kiu tute mankas seksavido povas esti nomata senlibidulo.

Specifa homo eble spertas deziron por seksagado, sed ne havas okazon agi laŭ tiu deziro, aŭ eble pro personaj, moraj aŭ religiaj kialoj, tiu evitas agi pri la urĝo. Parolante psikologie, eblas subpremi aŭ sublimigi homajn urĝojn. Aliflanke, homo povas sekse agi sen vera deziro por ĝi.

Viroj atingas la pinton de sia seksaj urĝoj en siaj kelkdekaj jaroj; virinoj atingas la pinton en siaj tridekaj jaroj. Diversaj factoroj influas al la homa seksa urĝo, kiel streso, malsano, gravedeco, ktp.

Seksaj urĝoj ofte estas grava faktoro en la estiĝo kaj daŭro de intimaj rilatoj; manko aŭ perdo de urĝoj povas malfavore influi interrilatojn. Ŝanĝoj en la amoremo de partnero en seksa rilato, se daŭraj kaj nesolvitaj, povas kaŭzi rompon de la rilato aŭ problemojn en la rilato. La malfideleco de partnero povas indiki ke ties seksaj urĝoj ne estas kontentigeblaj en la aktuala rilato. Problemoj eble estiĝas pro la malkongruo inter la deziroj de la du partneroj, aŭ malbona komunikado inter la partneroj pri deziroj kaj preferoj.

## Vidu ankaŭ 
* Instinkto
* Psikoanalizo
* Profunda psikologio
* Sigmund Freud

## Referencoj

Kategorio:Sekso
Kategorio:Psikoanaliza terminologio
Kategorio:Sigmund Freud
Neŭra kresto

eta|dekstra|250px

**Neŭra kresto** estas aro da ĉeloj, kaj parto de la ektodermo de embrio dum la formiĝo de la neŭra tubo. Ĝi troviĝas inter la epidermo kaj la neŭra tubo. Foje la neŭra kresto ankaŭ nomiĝas la kvara ĝerma tavolo pro ĝia granda graveco. El ĝi povas formiĝi la neŭronoj kaj gliaj ĉeloj de la memstara (aŭtonoma) nerva sistemo, kaj aliaj gravaj ĉeloj.

Kategorio:Embriologio
Sublimigo

**Sublimigo** laŭ PIV estas
# la ago fari iun *sublima*, do distingiĝa per sia alteco, nobleco aŭ alia impresa eco, ke ĝi inspiras ian kvazaŭreligian respekton, admiron aŭ timon, kaj
# en psikologio kaj aparte psikoanalizo la ago deturni la seksan impulson aŭ ties perversajn formojn en morala, intelekta, estetika aŭ religia direkto.

En psikologio, sublimig(ad)o estas ia elporta meĥanismo. Ĝiaj radikoj estas en la Niĉea (Friedrich Wilhelm Nietzsche (1844 –1900) & psikanaliza alproksimiĝoj, kaj estas ofte ankaŭ nomita kiel speco de defenda meĥanismo. Sublimigado estas la reenfokusigado de psika energio (kiu laŭ Sigmund Freud estis limigita) for de negativaj ellas(ej)oj, al pozitivaj, aŭ la reenkanaligado de energioj, kiuj ne povas trovi ellasejon. Ekzemple, studento maltrankvila pro grava ekzameno povas reenkanaligi tiun energion en studadon, kaj furioza persono kiu estas alkutimiĝinta al fizikaj dolorigoj povas reenkanaligi sian pasion en introspekton kaj organizadon.

Laŭ Freud, ĉi tio estas speco de pozitiva defenda meĥanismo, kiu indikas sanan, produktivan kaj kreivan traktadon. Ĉi tiu meĥanismo permesas al homoj enkanaligi kaj esprimi laŭleĝe kaj psikologie kaj socie siajn naturajn instigojn, (precipe la seksan instigon - la Eroso), kaj instigas la personon al kreivo kaj artaj esprimoj. La avantaĝo de sublimigo kuŝas en tio, ke ĝi ne postulas konstantan investon de mensa energio por malhelpi la esprimon de la impulso (per meĥanismoj kiel subpremo, neado aŭ delokiĝo (angle Displacement)), tial ĝi ne kondukas al la kreado de neŭrozo. sublimigo estas konsiderita pli adapta defenda meĥanismo ĉar ĝi igas negativan angoron en pli pozitivan energion. Kiam la libido-energio aperas en la formo de impulsoj de ĝio, tiuj impulsoj estas limigitaj de la egoo kaj la superegoo. Kvankam ili estas subpremitaj, la energio malantaŭ ili restas. Anstataŭ konverti tiun energion en socie neakcepteblan konduton, persono povas uzi sublimigon por direkti tiun energion en pli akcepteblajn kaj produktivajn agojn (ekzemple arto aŭ sportoj).

Ekzemploj de sublimigo laŭ Freud:

* Homo, kiu enkanaligas energiojn, kiuj antaŭe estis dediĉitaj al perforta kaj agresema konduto, al intensa praktiko en sporto.
* Sciencisto kies fonto de scivolemo estas la naturo de voyeurismo, kaj li "rigardas en la sekretojn de Patrino Naturo".

## Vidu ankaŭ 
* aufheben
* profunda psikologio
* Sigmund Freud

Kategorio:Psikoanalizo
Kategorio:Profunda psikologio
Delto de Kronecker

En matematiko, la **delto de Kronecker** estas funkcio de du variabloj, kutime entjeroj, kiu estas 1 se ili estas egalaj kaj 0 alie. Ĝi estas skribita per litero δ kiel *δij* de argumentoj *i* kaj *j*.
: \delta_{ij} = \begin{cases} 1, & i = j \\ 0, & i \ne j\end{cases}
Tiel ekzemple \delta_{12} = 0, kaj \delta_{44} = 1.

Alia skribmaniero estas
: [i=j] = \begin{cases} 1, & i = j \\ 0, & i \ne j\end{cases}
Unu-variabla skribmaniero \delta_i estas uzata kiel:
: \delta_{i} = \begin{cases} 1, & i = 0 \\ 0, & i \ne 0\end{cases}
[eta|dekstra|[Impulsa funkcio]]
Simile, en cifereca signala prilaborado, la sama nocio estas prezentata kiel funkcio sur entjeroj:
: \delta[n] = \begin{cases} 1, & n = 0 \\ 0, & n \ne 0\end{cases}
La funkcio estas nomata kiel **impulso** aŭ **impulsa funkcio** aŭ **unuimpulso**. Kaj kiam ĝi estas donata en enenigon de iu sistemo, la eligo estas la impulsa respondo.

En lineara algebro, la identa matrico povas esti skribita kiel \delta_{ij}. En lineara algebro, delto de Kronecker povas esti uzata ankaŭ kiel tensoro kaj estas tiam skribata kiel \delta^i_j.

## Propraĵoj 
La delto de Kronecker plenumas la jenan ekvacion:
: \sum_{i=-\infty}^\infty \delta_{ij} a_i=a_j
Ĉi tiu propraĵo estas simila al tiu de la diraka delta funkcio:
: \int_{-\infty}^\infty \delta(x-y)f(x) dx=f(y)
kaj fakte la diraka delto estis nomita post kiam la delto de Kronecker.

## Ĝeneraligo 
Sammaniere oni povas difini analogan funkcion de pluraj variabloj, la **ĝeneraligitan delton de Kronecker**:
: \delta^{j_1 j_2 \dotso j_n}_{i_1 i_2 \dotso i_n} = \prod_{k=1}^n \delta_{i_k j_k}
La valoro de ĉi tiu funkcio estas aŭ +1, aŭ &minus;1, aŭ 0.
* Se la supraj indicoj (j_1 j_2 \dotso j_n) estas para permuto de (konsistas el para nombro de interŝanĝoj de apudaj paroj en) i_1i_2\dotso i_n, la valoro estas +1.
* Se la supraj indicoj (j_1 j_2 \dotso j_n) estas nepara permuto de (konsistas el nepara nombro de interŝanĝoj de apudaj paroj en) i_1i_2\dotso i_n, la valoro estas &minus;1.
* Se la supraj indicoj (j_1 j_2 \dotso j_n) ne estas permuto de i_1i_2\dotso i_n, la valoro estas 0.

## Historio 
La delton de Kronecker inventis la germana matematikisto Leopold Kronecker (1823–1891).

## Vidu ankaŭ 
* Diraka delta funkcio

Kategorio:Matematiko
Sanguoj

La **sanguoj** (alia nomo: *Rori*, kio signifas "homoj de la stepo") estas etno kun aparta lingvo loĝanta en sudokcidenta Tanzanio. En 1907 la sanguoj estis taksitaj 30.000, en 1987 75.000 homoj.

## Bibliografio 
* Bauer Andreus, (Raising the Flag of War) - (La libro, Raising the flag of war', estas la taglibro de tiu malrapida encirkligo de Mkwawa kaj liaj hehoj kunlabore kun la sanguoj).
* Iliffe, John, (Moderna historio de Tanganjiko)
* Kotz-Kretschmer, Elise (Die Safwa) (dua volumo)
* Willis, R. , (Fipaoj kaj parencaj etnoj)

Kategorio:Etnoj en Tanzanio
Narciso (floro)

**Narcisoj** estas genro da bulboherboj el la familio de Amarilidacoj. Laŭ PIV narcisoj karakteriziĝas per linioformaj aŭ rondformaj-fadenformaj folioj kaj senfoliaj pedunkloj portantaj unu, malofte plurajn florojn, kiuj havas pelvoforman aŭ tuboforman kromkorolon (internan elkreskaĵon sur la korolo) kaj ses flavajn aŭ blankajn petalojn plejparte liberajn. Ekzistas multaj specioj ĝardene kulturataj, interalie jonkvilo, tazeto, dafodilo kaj poetnarciso.

La natura regiono de disvastiĝo estas precipe en sudokcidenta Eŭropo kaj nordokcidenta Afriko. Nur malmultaj specioj ankaŭ ekzistas en la marbordaj teritorioj de la orienta Mediteranea Maro.

## Nomo 
La nomo narciso devenas de la greka verbo νάρκειν (*narkein*), kiu havas la signifon "narkoti" (komparu la vorton narkozo). La poetnarciso, kiu kreskas en Grekio, fakte elradias tre intensan kaj narkotan odoron. La romianoj transprenis la grekan plantonomon en la latina formo *narcissus*. Ovidio en sia verko *Metamorfozoj* rakontis la legendon de la memenamiĝinta junulo Narciso, kiu estis transformita en la floron narciso. En sia libro Ovidio skizis la planton tiom detale, ke sendube eblas identigi la planton. 

Kiam Carl von Linné kreis sian sistemon de plantonomoj, li konservis la nomon narciso. La vorton *narcissus poeticus* por la poetnarciso tamen nur post tio kreis la biologo *Matthias Lobelius*.

## Vidu ankaŭ 
* Narcisomuŝkaptulo
Kategorio:Amarilidacoj
Kategorio:Naciaj simboloj de Kimrio
Asparagaloj

La **asparagaloj** () estas planta ordo el angiospermoj (unukotiledonoj). Tiu ordo enhavas 14 familiojn, preskaŭ 1300 genrojn kaj ĉirkaŭ 37000 speciojn.

Interalie cepo kaj ajlo, sed ankaŭ aloo kaj draceno, hiacinto, narciso kaj neĝborulo estas anoj de la planta parencaro.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (3 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj (ĝis familioj), kaj ties Esperantaj nomoj:

* *Angiospermae* - angiospermoj
** *Asparagales* Link - asparagaloj
*** *Amaryllidaceae* J.St.-Hil. - amarilidacoj
*** *Asparagaceae* Juss. - asparagacoj
*** *Asteliaceae* Dumort. - asteliacoj
*** *Blandfordiaceae* R.Dahlgren & Clifford - blandfordiacoj
*** *Boryaceae* M.W.Chase, Rudall & Conran - boriacoj
*** *Doryanthaceae* R.Dahlgren & Clifford - doriantacoj
*** *Hypoxidaceae* R.Br. - hipoksidacoj
*** *Iridaceae* Juss. - iridacoj
*** *Ixioliriaceae* Nakai - iksioliriacoj
*** *Lanariaceae* R.Dahlgren - lanariacoj
*** *Orchidaceae* Juss. - orkidacoj
*** *Tecophilaeaceae* Leyb. - tekofileacoj
*** *Xanthorrhoeaceae* Dumort. - ksantoreacoj
*** *Xeronemataceae* M.W.Chase, Rudall & M.F.Fay - kseronemacoj

[maldekstra|eta|250px|verdaj kaj blankaj [asparagoj]]

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Asparagaloj
Araranguá

**Araranguá** /araran'gŭa/ estas marborda urbo kaj municipo de la subŝtato Sankta Katarino de Brazilo, borde de la rivero Araranguá. Ĝi fondiĝis la . Ĝi havas 57.119 loĝantojn (2007).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Estimativas - Contagem da População 2007
*  Prefeitura de Araranguá
*  Araranguá no portal turismo
*  Sul-SC online 

Kategorio:Municipoj de Sankta Katarino
Ernetschwil

## Pri la komunumo 
**Ernetschwil** estas komunumo en la elektodistrikto See-Gaster, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 1352 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006. Ĝis la 31-a de decembro 2009 tiu nombro kreskis al 1422.

## Geografio 
Ernetschwil situas norde de Uznach kaj sude de la Ricken-pasejvojo. La komunumo konsistas el la tri vilaĝoj *Ernetschwil*, Ricken sur la alteco de la pasejo kaj Gebertingen je duana vojo inter Sankt-Gallenkappel kaj Ricken, ĉe la pasejvojo, kaj krome el Schwarzholz.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Ernetschwil limas en nordokcidento kaj nordo al Sankt-Gallenkappel, en nordoriento al Wattwil, en sudoriento al Gommiswald, en sudo al Kaltbrunn, kaj en sudokcidento al Uznach.

## Trafiko 
Ernetschwil estas atingebla de poŝtaŭtobusoj ek de Rapperswil-Jona, Uznach kaj Wattwil tra la Ricken-pasejo.

## Historio 
La unua skriba mencio de Ernetschwil datiĝas el la jaro 885 el dokumento de la Monaĥejo Sankt-Galo.

## Vidu ankaŭ 
* Ricken
* Ricken-pasejo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Ernetschwil
Majid Rahnema

**Majid RAHNEMA** (naskiĝis en 1924 en Teherano, Irano kaj mortis la 14-a de aprilo 2015) estis irana diplomato kaj eksministro. Li reprezentis Iranon ĉe Unuiĝintaj Nacioj de 1957 ĝis 1971. Kiel ekonomikisto, li laboris pri problemoj de malriĉeco kaj proceso de produktado de mizero per merkatekonomio.

## Eksteraj ligiloj
*Prelego pri malriĉeco, Agora (Kebeko)
*Intervjuo pri malriĉeco 
*Intervjuo *Riĉeco estas minaco al homaj rajtoj*
* Intervjuo kun Ivan Illich (angle)

## Vidu ankaŭ
*Malriĉeco	

Kategorio:Teherananoj
Kategorio:Iranaj ekonomikistoj
Kategorio:Iranaj diplomatoj
Schmerikon

**Schmerikon** estas komunumo en la elektodistrikto See-Gaster, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 3336 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Ŝerikon situas ĉe la supra parto de la Lago de Zuriko je ties sudorienta fino, ĉe la enfluejo de Linth-Kanalo al la lago.

## Trafiko 
Schmerikon situas ĉe la trajnlinioj de la Svisaj Sudorientaj Fervojoj de Lucerno tra Rapperswil-Jona kaj Wattwil al Sankt-Galo kaj de Rapperswil-Jona al Ziegelbrücke.

## Historio 
La unua skriba mencio de Schmerikon datiĝas el la jaro 741 en dokumento pri donaco de bienoj de la alemana nobelino *Beata Landoald* al la Monaĥejo Sankt-Galo. En la jaro 744 Schmerikon fariĝis komplete posedaĵo de la Monaĥejo Sankt-Galo kaj poste en la jaro 1045 de la Monaĥejo Schänis. Inter la 13-a kaj 15-a jarcento Schmerikon estis sub la regado de la Grafoj de Togenburgo. En 1444 ĝi estis detruita de la zurikanoj dum la Malnova Zurika Milito kaj poste estis sub kontrolo de la Svisa Ĵurkomunumo, regita de Ŝvico kaj Glaruso ĝis la estiĝo de la Helveta Respubliko en la jaro 1798, kiam ĝi fariĝis parto de la tiama Kantono Linth. Post la fino de la Helveta Respubliko Schmerikon estis integrita en la nove fonditan Kantonon Sankt-Galon.

## Vidu ankaŭ 
* Schmerikon (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Schmerikon
* Retejo de la municipo Schmerikon
La dioj devas esti frenezaj

**„La dioj devas esti frenezaj“** estas filmo fare de la sud-afrika reĝisoro Jamie Uys. En la filmo temas pri la primitiva sed idilia vivo de boŝmanoj; iam tiuj vidis fali botelon de kolao elde superfluganta aviadilo, tial ili konkludis, ke la dioj perdis ĝin kaj iu decidas redoni ĝin al ili kaj tiucele iri al la limoj de la mondo, tio estas je la fino de la dezerto, sia hejmo. Tiel ili renkontiĝos kun la moderna mondo. La filmo montras duonhumure-duonkritike tiun renkonton. Kun tio miksiĝas la persono de konsterniĝema esploristo, enamiĝinta al instruistino.

La filmo estas juvelo de humuro, plena de komikaj scenoj. Samtempe ĝi estas iel manifesto pri la nobla sovaĝulo. Sed ankaŭ oni povas interpreti ĝin kiel rasisman mokon pri naivaj sovaĝuloj, kiuj ne komprenas la modernan mondon, ĉar ili estas malkleregaj.

Kelkajn jarojn poste la sama reĝisoro filmis la daŭrigon "La dioj freneziĝis-2" kun la sama boŝmana heroo, samtiom fajnan kaj ĝuige humuran kiel la unua.

En la ĉefa rolo prezentiĝis boŝmana aktoro N!Xau.

## Eksteraj ligiloj 
* eltiraĵoj de la filmo

Kategorio:Komediaj filmoj
Kategorio:Sudafrikaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1980
Abdalaoj

La **abdalaoj** estas nomada paŝtista etno vivanta en la distriktoj Ijara kaj Garissa en la nordorienta Kenjo kaj en la distrikto Badaade en sudorienta Somalio. Ili apartenas al la kuŝida klano *Ogaden* de somala tribo en Orientafriko. La abdalaoj estas plejparte sunaismaj muslimoj.

## Fontoj 
* Antipa, R. S, Ali, M. H. and Hussein, A. A. (2007) Preservation and Maintenance of Biological Diversity Related Knowledge of Indigenous Diversity and Local Communities with Traditional Lifestyles Boni Forest, Ijara District . National Environmental Management Authority of Kenya.

## Eksteraj ligiloj 
* Transboundary Environmental Project (TEP) by Terra Nuova 
* National Environmental Management Authority of Kenya .

Abdalaoj
Abdalaoj
Abdalaoj
Agumbaoj

La **agumbaoj** (*Agumba* aŭ *Gumba*) estis etno kiu loĝis en la ebenoj de la nuna Kenjo kaj hodiaŭ estas aŭ ekstingita aŭ asimilita.

Ili estas konataj nur per la buŝa tradicio de la kikujoj kaj okiekoj, kiuj atribuas al ili esti la originaj loĝantoj de la teritorio. La agumbaoj estis priskribitaj kiel ĉasistoj-kolektistoj kaj pigmeoj. Laŭ la priskriboj de la kikujoj ili prilaboris feron kaj faris potaĵojn kaj ili estis abelbredistoj.

La masajoj kaj aliaj brutbredistaj etnoj nomis la agumbaojn, same kiel plurajn aliajn etnojn, *Dorobo*. Tiu pejorativa esprimo estis uzata ankaŭ en multaj fruaj antropologiaj literaturaĵoj pri tiu regiono.

## Fontoj 
* Distefano, John A. (1990) 'Hunters or hunted? Towards a history of the Okiek of Kenya', *History in Africa*, 17, 47–57.

## Eksteraj ligiloj 
* Ogiek.org Artikolo pri ĉasistoj-kolektistoj en la Kenjaj Ebenoj 
* Ekologia kaj sociologia historio de la Kanjaj Ebenoj

Agumbaoj
Agumbaoj
Radłówka

----
**Radłówka** - [elparolu: *radŭuvka*], jen pole, ekde 1947, ĝis 1945 germane ***Hartelangenvorwerk*** [prononcu: *harteLANgenforverk*] - estas vilaĝo en Malsupra Silezio. Ĝi situas en nuna Pollando, en komunumo Lwówek Śląski (Löwenberg), en samnoma distrikto kaj en izera montetaro.

La unua priskribo pri la vilaĝo devenas el la jaro 1217. Laŭ dokumentoj, la unuaj proprietuloj en turnopunkto de la 13-a/14-a jarcentoj estis familio Lange. Sekve apartenis al riĉa familio Raus-Sendorf (1421) kaj al municipa konsilantaro de Lwówek Śląski. En la jaro 1500 la terenon aĉetis Siegmund von Zedlitz, kiu surloke de eksa konstruaĵo ekkonstruis kastelon. La kastelo estis detruita dum la tridekjara milito kaj post cent jaroj forlasita de proprietuloj komplete ruiniĝis.

Radlowka (js).jpg|Kastelo Radłówka.
Radlowka-01.jpg|
Radlowka-02.jpg|

## Bibliografio kaj fontaĵo 
* http://www.lwowekslaski.pl ()

Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Kategorio:Komunumo Lwówek Śląski
Aĝuranoj

eta|Mapo de somaliaj etnaj grupoj 1977
La **aĝuranoj** (*Ajuran, Ajuuraan* aŭ *Ujuuraan*) estas klano de la somaloj. La aĝuranoj vivas ĉie en la Korno de Afriko, ili troviĝas en Somalio, orienta Etiopio kaj nordokcidenta Kenjo. Ili estas bone konataj en la historio de la somaloj, ĉar ili establis la Gareen dinastion, kiu rezidis en Qalaafo (nun parto de Etiopio). La Gareen dinastio regis parton de Orientafriko ekde la 16-a ĝis la 20-a jarcentoj.

Kelkaj membroj de la aĝuranoj setlis  en Mogadiŝu (ankaŭ konata kiel *Hamar*). Ili kutime nomas sin *Moorshe*, kaj estas idaro de la linio Abdalla Dayle.

La Ajuran virinoj estas posteuloj de Alama, Bal'ad kiu spuras devenon de Harmalle Samale.

## Referencoj 
Aĝuranoj
Aĝuranoj
Aĝuranoj
Aĝuranoj
Analiza psikologio

La **analiza psikologio** respektive **kompleksa psikologio** – germane *Analytische Psychologie* aŭ *Komplexe Psychologie* – estas psikoterapia kaj psikologia skolo, kiu fondiĝis de Carl Gustav Jung post ties malkonsentiĝo kun Sigmund Freud dum la jaro 1913.

Samkiel la skolo individua psikologio de Alfred Adler, plia eksa disĉiplo de Sigmund Freud, la analiza psikologio apartenas al la profunda psikologio.

La analiza psikologio apartenas al la tiel nomataj "komprenigaj terapioj", kiuj celas doni al la malsanulo komprenon pri sia psika sufero kaj per tiu kompreno ebligi ŝanĝojn en perceptado kaj konduto. Malgraŭ tiu granda signifo de la kompreno, dum la konkreta evoluo de la terapio aparte akcentiĝas la ekestanta interhoma rilato inter terapiisto kaj terapiato kaj la analizo de tiu rilato. La celo estas iniciati kaj antaŭenigi proceson de psika konfliktado kaj fine paciĝo (ofte kun la imagoj de la gepatroj). Kiel en la aliaj skoloj de profunda psikologio, unu el la bazaj konceptoj de la analiza psikologio estas, ke psikaj perturboj kaŭziĝas per nekonscia konflikto inter plenumo aŭ forŝovo de instinkto (Freud) respektive la pli-ol-kompenso de sentoj de malsupereco (Adler). Jung kaj Freud supozas la komencon de psika perturbo plejparte en la infaneco, dua range laŭ Jung en la mezo de la vivo, kiam kadre de la daŭra procezo de individuiĝo novaj vivoceloj gvidas al psikaj konfliktoj.

La analiza psikologio vidas sin kiel terapio orientita en la estonton: Simptomoj de psika malsano ne nur estas avertiloj pri pasinta damaĝo, sed samtempe ankaŭ enhavas la strebon pri io nova, pozitiva. Sekve la terapiaj metodoj pli akcentas la rigardon en la estonton ol tiun en la pasinton.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la Internacia Asocio pri Analiza Psikologio (IAAP)
* DGAP paĝoj de la Germana Societo pri Analiza Psikologio
* paĝoj de la Internacia Seminario pri Analiza Psikologio (ISAP) en Zuriko 
* ampleksa usona paĝaro pri C. G. Jung
* superrigardo "kolektitaj verkoj de C. G. Jung" (en la germana) 


Kategorio:Psikoterapio
Washington

**Vaŝington** angle **Washington** estis nomo de George Washington, pri kiu estis honore nomitaj diversaj Vaŝingtonoj.

* Vaŝingtono, ĉefurbo de Usono
* Vaŝingtonio, subŝtato de Usono
* urbo Washington
* urbo Washington Arkansaso
* urbo Washington Georgio
* urbo Washington Indianio
* urbo Washington Iovao
* urbo Washington Kansaso
* urbo Washington Misurio
* urbo Washington Norda Karolino
* urbo Washington Pensilvanio
* urbo Washington Viskonsino
* lago Washington
Personoj:
* Denzel Washington aktoro 
* Booker T. Washington edukisto
Universitatoj:
vidu Vaŝingtona Universitato
Kiarov

**Kiarov,** hungare **Ipolykér** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Veľký Krtíš. En la hungara nomo Kér estas hungara tribonomo, verŝajne en 895 ili loĝis tie.
eta|dekstra|300px|Ipeľské Predmostie troviĝas en la plej griza distrikto

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 991 31
* Aŭtokodo: VK...
* Loĝantaro: 340

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de Ipeľ (nur la kampoj tuŝas la riveron). Veľký Krtíš troviĝas 15 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1271 en formo *Keer*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1910 loĝis en la vilaĝo 340 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 ĝi apartenis al Nógrád (reĝa departemento), al distrikto de Balassagyarmat, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1944 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 2001 loĝis en la vilaĝo 332 da homoj, (245 hungaroj, 78 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika baroka kapelo omaĝe al Sepdolora Dipatrino el la 18-a jarcento
* novklasikisma nobeldomo de Oroszlányi (oroslAnji) el la 19-a jarcento
* ornama popolkostumo

Kategorio:Municipoj en distrikto Veľký Krtíš
Bedegkér

**Bedegkér** estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Somogy, en Distrikto Tab. Kér estas nomo de unu el la 7 hungaraj gentoj.
[eta|dekstreBlazono de Bedegkér

## Bazaj informoj 
* Areo: 26&nbsp;km²
* Loĝantaro: 530
* Poŝtkodo: 8666
* Telefonprefikso: 84

## Situo 
Bedegkér situas en valo de rojo, fine de sakovojo. Tab troviĝas 13, Tamási 21 km-ojn for.

## Historio 
*Bedeg* kaj *Magyarkér* unuiĝis en 1939. Pli frue la apartaj vilaĝoj havis gloran epokon en la 19-a jarcento. Tiutempe Elek Fényes skribis pri la vilaĝo:

"BEDEG aŭ Bedek estas hungara vilaĝo en Tolna (historia departemento) en la proksimeco de Pincehely. La bienoj apartenas al familio Eszterházy. La loĝantoj estas katolikoj, la kampoj estas profitdonaj, la fojno estas riĉa. En la apudaĵo vitoj etendiĝas, tial la vilaĝo estas unuklasa."

En Bedegkér migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo de 1754, pligrandigita en 1910
* luterana preĝejo de 1886

## Komunumoj pri *Kér* en Hungara reĝlando 
Kér estas unu el la 7 hungaraj gentoj.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Malý Kiar

**Malý Kiar,** hungare **Hontkiskér** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice, nun estas ekstera parto de Levice. En la hungara nomo Kér estas hungara gentonomo, verŝajne en 895 ili loĝis tie.
400px|eta|dekstra|Malý Kiar en la mapo

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, Levice troviĝas 7 km proksime.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1290 en formo *Ker*, tiutempe la kampoj apartenis al vikario de Esztergom. En 1910 loĝis en la vilaĝo 418 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 ĝi apartenis al Hont, al distrikto de Bátovce, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1944 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario.

## Vidindaĵoj 
* katolika klasikisma preĝejo de 1777
* klasikisma nobeldomo el la 19-a jarcento

Kategorio:Levice