open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ede Berecz

**BERECZ Ede** [pr. berec] estis hungara muzikinstruisto, orgenisto naskiĝinta en Boldog la 19-an de julio 1839 kaj mortinta en Temeŝvaro la 1-an de majo 1910.  
## Kariero
Berecz estis ekde 1867 direktoro de la muzikrondo de Koloĵvaro, ekde 1868 kapelestro de la katedralo en Kalocsa. Ede Berecz ekde 1879  instruis en la supera knabinlernejo en Budapeŝto. En 1884 oni elektis lin prezidanto de la Tutlanda Unuiĝo de Muzikinstruistoj.
## Komponaĵoj
*For fortepianoj, miksĥoraĵoj kun orgenakompano, popolecaj kantoj por fortepiano, kantkolektoj

## Libro
**A zene alapelmélete* (Bp., 1883).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Berecz
Szaporca

**Szaporca** [saporca], kroate **Spornica** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós.
eta|Malnova domo en Szaporca

## Bazaj informoj 
* Areo: 10&nbsp;km²
* Loĝantaro: 220
* Poŝtkodo: 7843
* Telefonprefikso: 73
* Koordinatoj: 45°49′01″N 18°06'28″E

## Situo 
Szaporca situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Dravo preterfluas 3 km-ojn. Siklós troviĝas 22, Pécs 39, Barcs 62, Budapeŝto 235 &nbsp;km-ojn.

## Historio 
Szaporca menciiĝis unuafoje en 1117 laŭ tiama hungara ortografio *"Supurkan"*. Dum militiroj la loĝantoj ofte rifuĝis al kanejo de Dravo. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Szaporca migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1883
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj
* kamparana domo
* iamaj branĉoj de Dravo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
György Bereck

**BERECK György** [pr. berek] *Briccius* estis hungara kuracisto naskiĝinta en Vízakna ĉirkaŭ 1670 kaj mortinta en Koloĵvaro en 1720.  

## Kariero
Bereck studis en Nadjenjedo, Frankfurto ĉe Odro, Lejdeno kaj Franekero, kie en 1695 li doktoriĝis. Li revenis Koloĵvaron en 1698. Bereck estis senatano poste ĉefurbestro. Lian taglibron verkitan en jaroj 1693-1717 eldonis Károly Szabó kaj Sándor Szilágyi (Tört. Emlékek, II„ Pest, 1860)

## Libroj
**De peripneumonia* (Francujo, 1695); De colica (Francujo, 1695).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Szentkatalin

**Szentkatalin** [sentkatalin] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Szentlőrinc. La loknomo signifas hungare: Sankta Katerino.

## Bazaj informoj 
* Areo: 13&nbsp;km²
* Loĝantaro: 150
* Poŝtkodo: 7681
* Telefonprefikso: 73
* Koordinatoj: 46°10′17″N 18°03'08″E

## Situo 
Szentkatalin situas en valo de rojo, fine de sakovojo. Szentlőrinc troviĝas 20, Sásd 21, Pécs 26, Komló 32, Budapeŝto 206 &nbsp;km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. Antaŭ la hungaroj romianoj vivis tie. Szentkatalin menciiĝis unuafoje en 1542 laŭ tiama hungara ortografio *"Zenth Chaterina"*. La vilaĝo ne senhomiĝis dum regado de la turkoj. En 1750 germanoj alvenis. En 1978 la najbara vilaĝeto *Karácodfa* aliĝis al Szentkatalin.

En Szentkatalin migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* sonorilostablo

## Komunumoj de Sankta Katerino en Hungara reĝlando 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Újpetre

**Újpetre,** kroate **Racpetra**, germane **Ratzpeter** estas vilaĝo en Hungario, en regiono *Suda* Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Siklós. En la loknomo új signifas hungare: nova.

## Bazaj informoj 
* Areo: 17&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1110
* Poŝtkodo: 7766
* Telefonprefikso: 72
* Koordinatoj: 45°56′14″N 18°21'47″E

## Situo 
Újpetre situas sur ebenaĵo laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Siklós kaj Villány troviĝas 12, Kozármisleny 13, Pécs 21, Budapeŝto 211 &nbsp;km-ojn.

## Historio 
La vilaĝo menciiĝis unuafoje en 1296 laŭ tiama hungara ortografio *"Petre"*. Post la mezepoko la komunumo senhomiĝis dum regado de la turkoj. En la 18-a jarcento sudslavoj alvenis. Ekde 1933 la vilaĝo prenis la nunan nomon. En 2001 vivis inter la hungaroj 8 % germanoj, 2 % ciganoj kaj iom da kroatoj.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo de 1762

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Mosonudvar

**Mosonudvar** [moŝonudvar] estas malgranda vilaĝo en Hungario regiono okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en subregiono de Mosonmagyaróvár. En la loknomo udvar signifas hungare: korto.

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo:
* Telefonkodo: 96
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 460
* Koordinatoj: 47°51′N 17°14'E

## Situo 
Mosonudvar situas sur ebenaĵo 3 km-ojn de Mosonmagyaróvár.

## Historio 
La loko estis bienocentro de ŝtata bieno havanta la nomon Újudvar (=nova korto). Baldaŭ ĝi estis ekstera parto de Mosonmagyaróvár. En 2010 Mosonudvar sendependiĝis kaj ricevis la rajton municipo. Újudvar jam estas funkcianta vilaĝo aliloke, tial la nova loknomo iĝis Mosonudvar.

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
The American Language

***The American Language*** (***La usona lingvo***, publikigita unuan fojon en 1919) estas libro de H. L. Mencken pri la angla lingvo parolata en Usono (vidu Usonangla).

Mencken inspiriĝis de la *slango de kolorhaŭtuloj* de Vaŝingtono kaj de unu el siaj plej ŝatataj aŭtoroj, Mark Twain, kaj de personaj spertoj en la stratoj de Baltimore. En 1902, Mencken rimarkis *strangajn vortojn, kiuj formiĝas en Usono*. Antaŭ la libro, Mencken verkis artikolojn por la gazeto *The Evening Sun*. Mencken fine demandis: *Kial iu konscienca fakulo ne provas verki gramatikon de la usona lingvo... Tio estas la angla tia, kia ĝi estas parolata de la plimulto de la simplaj homoj de tiu bela lando?* Ŝajne li mem respondis sian demandon.

## Fontoj 
* Fred C. Hobson, *Mencken: a life*, New York, Random House, 1994. ISBN 978-0-394-56329-9.

## Eksteraj ligiloj 
*  *The American Language* - An Inquiry into the Development of English in the United States (*La usona lingvo* - Enketo pri la evoluo de la angla en Usono)
*  *The American Language* (1921) Google edition

Kategorio:Angla lingvo
Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Kulturo de Usono
Kategorio:Libroj aperintaj en 1919
User Friendly

**User Friendly** estas retkomikso farata de J.D. Frazer. Ĝi temas pri laborantoj de la fikcia firmao Columbia Internet. Ĝi estas skribata en la angla, sed ekzistas tradukoj de ĝi.

## Eksteraj ligiloj 
http://www.userfriendly.org/ 

Kategorio:Bildliteraturo
Kategorio:Komputiko
Aitutaki

**Aitutaki**, ankaŭ tradicie konata kiel **Araura, Ararau** aŭ **Utataki**, estas unu el la Kukinsuloj. Ĝi situas norde de la insulo Rarotonga, kaj havas proksimume du mil loĝantojn. Ĝi havas areon de 18,05 km².

eta|maldekstra|200px|Satelita foto de Aitutaki.
eta|maldekstra|La Aitutaki laguno ekde Samade strando
Aitutaki estas la dua plej vizitata insulo de la Kukinsularo. La ĉefurbo de la insulo estas Arutanga, ĉe la okcidenta marbordo.

Kategorio:Kukinsuloj
Kategorio:Insuloj de Kukinsuloj
Kupango

**Kupango** (Indonezie: *Kupang*) estas la ĉefurbo de la provinco Nusa Tenggara Timur en Indonezio, sur la insulo Timoro. Laŭ censo plenumita en 2010, la urbo tiam havis proksimume 450.000 loĝantojn.

Ĝi estis grava komerca kaj havena centro dum la nederlanda koloniaj periodoj.

Kategorio:Urboj de Indonezio
Kategorio:Timoro
Tempelhof-Schöneberg

**Tempelhof-Schöneberg** estas unu el 12 urbodistriktoj de Berlino, la ĉefurbo de Germanio. La urbodistrikto kovras areon de 53,09 kvadrataj kilometroj kaj fine de novembro 2009 havis 334 930 loĝantojn - tio rezultigas loĝdenson de 6 304 loĝantoj po km². La distrikto Tempelhof-Schöneberg inter la jaroj 1949 kaj 1990 situis en la okcidenta parto de Berlino, "insule" ĉirkaŭita de la teritorio de GDR. En la reunigita urbego ĝi troviĝas sude kaj parte sudokcidente de la urbocentro, proksimume same for de la norda kaj suda urbolimo. La urbodomo de la urboparto **Schöneberg** inter la jaroj 1949 kaj 1990 funkciis kiel sidejo de la registaro de okcidenta Berlino, ĉar la tradicia urba ĉefadministrejo, la Ruĝa Urbodomo, situis en la orienta parto de la urbo ne alirebla el okcidenta Berlino.

## Administraciaj unuoj 
* Friedenau
* Marienfelde
* Schöneberg
* Tempelhof

## Politiko 
Rekte elektita deputito en la nacia parlamento Bundestag nome de la urbodistrikto ekde februaro 2025 (ankoraŭ almenaŭ ĝis 2029, tiam estos la venonta baloto) estas la politikisto verdula Moritz Heuberger.https://www.bundestag.de/abgeordnete?wknr=081#scroll=mod440474 La elektita distriktestro ekde  estas la loka politikisto ''''.

## Partneraj urboj 
### Internacie 
* kadra|18ra komunumo Amstelveen, Nederlando
* kadra|18ra Charenton-le-Pont, departemento Val-de-Marne, Francio
* kadra|18ra Charleston, Sud-Karolino, Usono
* kadra|18ra Londono-Barnet, Britio
* kadra|18ra Naharija, Israelo
* kadra|18ra Koszalin, Pollando

### Nacie 
* distrikto Werra-Meißner, Hesio
* Ahlen, Nordrejn-Vestfalio
* distrikto Bad Kreuznach, Rejnlando-Palatinato
* Penzberg, Bavario

* Wuppertal, Nordrejn-Vestfalio
* distrikto Paderborn, Nordrejn-Vestfalio
* distrikto Teltow-Fläming, Brandenburgio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Tubuai

**Tubuai** estas la nomo de insularo kaj de ties ĉefa insulo, kiuj estas parto de Franca Polinezio en la Pacifika Oceano. Tubuai, la ĉefa insulo de la insularo Tubuai, situas je la koordinatoj  kaj 640&#160;kilometrojn sude de Tahitio. La tutan insularon komponas la insularo Maria, Rimatara, Rurutu, la propra insulo Tubuai kaj Raivavae aŭ *Raevavae*. La ĉefurbo de la insularo kaj de la tuta administra subdivido de la Aŭstralaj Insuloj estas Tubuai.

La insulo havas proksimume 2&#160;000&#160;loĝantojn, kaj estis akirita de Francio en 1881.

La insularo formas parton de la Aŭstralaj Insuloj.

Kategorio:Insuloj en Franca Polinezio
Kategorio:Komunumoj de Franca Polinezio
Pál Felsőbüki Nagy

**FELSŐBÜKI NAGY Pál ** [pAl felŝObuki nadj], hungare **Felsőbüki Nagy Pál,** Esperante **Paŭlo Felsőbüki Nagy** estis politikisto kaj lingvisto naskiĝinta en Fertőszentmiklós, la 7-an de oktobro 1777 kaj mortinta en Vieno la 26-an de marto 1857.

## Vivo 
Pál Felsőbüki Nagy frekventis gimnazion en Sopron, poste akademion en Pozsony, fine en Pest (urbo) li iĝis advokato. Kiel nobelo, li bataladis kontraŭ Napoleono. Ekde 1807 li iĝis elstara parlamentano de la opozicio, kie li paroladis precipe por la hungara lingvo kaj por la servutuloj. Ekde 1830 li iĝis akademiano kaj neatendite komencis apogi la Habsburgojn, fine en 1840 li ĉesis la parlamentan laboron. Li mortis en Vieno, la 26-an de marto 1857. La tombo troviĝas en Bük. Li estis framasono laŭ Magyar Katolikus Lexikon (Hungara Katolika Leksikono).

## Verkaro 
* Idea (opinioj pri la hungara armeo) 1807
* Por la poloj (paroladoj) 1833
* Por la servutuloj 1835
* Por la parollibero 1839

## Memoraĵoj 
* strato en Budapeŝto kun memortabulo
* lernejo nomata pri li

Kategorio:Hungaraj lingvistoj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj framasonoj
2072

**2072** estos superjaro komenciĝanta vendrede (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2072 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj
* Parta suneklipso, la 19-an de marto, videbla en  suda Sudameriko kaj Antarkto.
* Plena suneklipso, la 12-an de septembro, videbla en Siberio kaj Arkto.

## Naskiĝoj
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Dreetzsee

**Dreetzsee** (esperante **Dreclago**) estas lago en nordorienta Germanio.

La lago troviĝas en la distrikto Meklenburga Lagaro () en la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio de Germanio. La lago estis menciita la unuan fojon en dokumento en la jaro 1556. La nomo de la lago devenis supozeble de la slava vorto *drêt* por *konsoli*. 

## Situo 
Ĝi situas en la oriento de la historia regiono Meklenburgio en la naturparko Feldberger Seenlandschaft kaj la samnoma komunumo sudoriente de ties ĉefa loko Feldberg. La lago estas pli longa ol 1900 metrojn kaj larĝas ĉirkaŭ 800 metrojn en la sudo kaj ĉirkaŭ 250 metrojn en la nordo. La orienta bordo de la lago apartenas al la federacia lando Brandenburgio. La lago senakviĝas subtere al la Krüselinsee en la direkto de la lagoj de Lychen kaj la rivero Havel. Je la suda parto troviĝas tendejo kaj proksime de la norda bordo la vilaĝo Carwitz. Grandaj partoj de la montetaj bordoj estas arbarokovritaj. La altaĵoj ĉirkaŭ la lago atingas nivelon de 100 m super la marnivelo.

## Vidu ankaŭ 
* SEFT (Esperanto-aranĝo en la proksimeco)

## Referencoj 
## Panoramo 
Kategorio:Lagoj en Germanio
Kategorio:Distrikto Meklenburga Lagaro
Cocoa Camino

**Cocoa Camino** estas kanada firmao. Ĝi kreas justkomercajn kaj organikajn manĝaĵojn kaj trinkaĵojn, inter ili, kafo, teo, kaj ĉokolado. Ĝi baziĝas en Otavo, Kanado.

## Eksteraj ligiloj
Ĝia retpaĝo 

Kategorio:Kanadaj firmaoj
Kategorio:Justa komerco
Nguyễn Văn Lợi

**Nguyễn Văn Lợi** estas Prezidanto de Vjetnama Esperanto-Asocio dum du oficialaj periodoj: de 2003 ĝis 2008 kaj de 2008 ĝis 2013. Li estis estro de Fremdlingva Universitato. Li estas elstara esperantisto.

Kategorio:Vjetnamaj esperantistoj
Aŭtovojoj en Hungario

La unua planado okazis en 1942, sed la mondomilitaj cirkonstancoj baris la ekkonstruadon.

La unua aŭtovojo konstruiĝis nur en 1964. Tio estis komuna parto de M1 kaj M7 ĉe rando de Budapeŝto. Post 2 jaroj M7 pretiĝis ĝis Martonvásár. Ekde 1975 oni uzis ĝin inter suda Balatono kaj Budapeŝto, sed samtempe oni ekkonstruis M1, kiu en 1977 atingis Győr. En 1978 nova aŭtovojo pretiĝis: M3 inter Budapeŝto-Gödöllő.

Laŭ la mapo videblas la jenaj aŭtovojoj:
* M0 ĉirkaŭ Budapeŝto
* M1 okcidenten Budapeŝto-Hegyeshalom(-Vieno)
* M15 (branĉo el M1) (Budapeŝto)-Rajka(-Bratislavo)
* M2 norden Budapeŝto-Vác
* M3 orienten Budapeŝto-Nyíregyháza-Vásárosnameny
* M30 (branĉo el M3) (Budapeŝto)-Miskolc
* M35 (branĉo el M3) (Budapeŝto)-Debrecen-M4
* M4 orienten Budapesto-Cegléd-Szolnok-Nagykereki(-Rumanio)
* M43 (branĉo el M5) Szeged-Nagylak(-Rumanio)
* M44 sud-orienten Tiszakürt-Békéscsaba
* M5 suden Budapeŝto-Szeged(_Beogrado)
* M6 suden Budapeŝto-Bóly
* M60 (branĉo el M6) Bóly-Pécs
* M7 Budapeŝto-Letenye
* M70 Letenye-Tornyiszentmiklós
* M9 (branĉo el M6) Szekszárd-Hajós
Krüselinsee

La **Krüselinsee** en Meklenburgo-Antaŭpomerio situas en la distrikto Meklenburga Lagaro en la oriento de Meklenburgo en naturparko kaj samnoma komunumaro Feldberger Seenlandschaft ("laga pejzaĝo de *Feldberg*"). La lago longas 1700 metrojn kaj larĝas 650 metrojn en la nordo kaj 300 metrojn en la sudo.

Tiu lago estas la plej pura lago de la feldbergaj lagoj kun videbleco ĝis profundeco de 12 metroj. Ĝi estas akvigata per fontoj de la lago Dreetzsee, kiu situas 9 metrojn pli alte. La orienta bordo de la lago apartenas al la federacia lando Brandenburgio. La lago senakviĝas pere de la rojo *Küstriner Bach*, kiu tra la lago *Kleiner Mechowsee* kaj *Großer Mechowsee* fluas en direkto de la lagoj de *Lychen* kaj la rivero Havelo plu al la Norda Maro. En la norda parto troviĝas malgranda insulo. Ĉe la suda fino troviĝas malgranda setlejo *Krüseliner Mühle*. La lagobordo estas tre monteta; la orienta kaj norda bordo estas arbarokovritaj.

La lago apartenas al naturprotekta areo nomata *"Naturschutzgebiet Krüselinsee und Mechowseen"*.

## Referencoj 
Kategorio:Lagoj en Germanio
Kategorio:Distrikto Meklenburga Lagaro
Universitato de Artoj Berlino

La ** Universitato de Artoj Berlino ** (, mallonge '**; historie **', mallonge ''*) estas inter la plej aĝaj universitatoj en Eŭropo kaj el la kvar universitatoj de Berlino estas la plej malgranda. La plej aĝa el la antaŭaj artaj institucioj, el kiu evoluiĝis la nuna universitato, fondiĝis en 1686. La universitataj konstruaĵoj situas en la urbodistrikto Charlottenburg-Wilmersdorf de la ĉefurbo de Germanio.

 __NOTOC__

## Historio 
Antaŭaj branĉoj de la institucio estis "Ŝtern-a konservatorio pri muziko", fondita en 1850, "Akademia Altlernejo pri Muziko", fondita en 1869, kaj "Altlernejo pri Kreaj Artoj", fondita en 1875. En 1966 unuapaŝe unuiĝis la konservatorio kaj la altlernejo pri muziko - la rezulto nomiĝis *Staatliche Hochschule für Musik und Darstellende Kunst* ("ŝtata altlernejo pri muziko kaj prezentaj artoj").

En 1975 tiu institucio unuiĝis kun la altlernejo pri kreaj artoj al "Altlernejo de Artoj Berlino, germane *Hochschule der Künste Berlin* (HdK). La altlernejo, tiu en Bremeno kaj tria en Essen estas la la solaj germanaj altlernejoj kiuj unuigas la edukon pri muziko kun tiu pri kreaj artoj.

La 1-an de novembro 2001 la altlernejo ricevis la titolon universitato. La nomŝanĝo tamen ne estas ŝanĝo de statuso: Jam la altlernejo de artoj havis - kiel sola arta edukejo en Berlino - la rajton doni doktorajn titolojn, kaj finance konsideriĝis samranga al la tri ŝtataj universitatoj de la urbo. Kialo por la nomŝanĝo al *Universität der Künste Berlin* (UdK Berlin) estis la strebo de la universitata gvidantaro, priskribi la gamon de studoj per internacie kutima nomo.

Inter la historiaj profesoroj de la universitato estas ekzemple
eta|maldekstra|
eta|maldekstra|
* Joseph Joachim, 1869–1907, fonda rektoro de la Akademia Altlernejo pri Muziko, kaj
* Friedrich Kiel 1821–1885, instruisto pri komponado

## Konstruaĵoj 
La universitato konsistas el la sekvaj konstruaĵoj precipe en la berlina urbodistrikto Charlottenburg-Wilmersdorf:
* Bundesallee ("federacia aleo") 1–12, kvartalo *Wilmersdorf* (eksa gimnazio *Joachimsthal*)
* Einsteinufer 43–53, kvartalo *Charlottenburg*
* Fasanenstraße 1b, kvartalo *Charlottenburg*
* Fasanenstraße 88, kvartalo *Charlottenburg* - universitata biblioteko "Volkswagen"
* Grainauerstraße 12, kvartalo *Schöneberg*
* Grunewaldstraße 2–5, kvartalo *Schöneberg*
* Hardenbergstraße 9, kvartalo *Charlottenburg*
* Hardenbergstraße 33, kvartalo *Charlottenburg*
* Hardenbergstraße 41, kvartalo *Charlottenburg*
* Karlsruher Straße 7 A,
* Lietzenburger Straße 45, kvartalo *Wilmersdorf*
* Mierendorffstraße 30, kvartalo *Charlottenburg*
* Straße des 17. Juni 118, kvartalo *Charlottenburg''

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Akademio pri Artoj (Berlino)

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la universitato ()
* historia bildo de la universitato el la jaro 1912 ()

Berlino, Universitato de Artoj
Kategorio:Edukado en Berlino
Eda Jitzovský

**Eda JITZOVSKÝ**, propranome **Eduard ZAJITZ** (naskiĝis ĉirkaŭ 1915 -  mortis la 20-an de oktobro 1939 en Prago) estis ĉeĥa katolika verkisto, fakte studento ĉerpanta temojn el la studenta vivo.

Li devenis el ĉeĥa Silezio, studis ĉe universitato en Prago, kontribuis al la katolika revuo **Jitro** (Mateno) per siaj rakontoj en la rubriko de junaj talentoj, sed pro pulmomalsano mortis 24-jara postlasante tri romanoj pri la studenta vivo. Nun li estas en Ĉeĥio forgesita aŭtoro, sed nova esperantlingva traduko lin revivigas.

## Verkoj
***H.C. Perifa**
***Hrdá srdce** (Fieraj koroj, Praha 1939)
***V rozkvětu života** (Ekfloranta vivo)
***Zkouška věrnosti** (Testado de fideleco.)  En: Povídky našeho mládí (Rakontoj de nia junaĝo, Vizovice 2000)

## En Esperanto aperis
***Fieraj koroj** (tr. Jan Werner, Espero 2010, p. 97)

La preskaŭ forgesitan verkon esperantigis Jan Werner en 1954, tiam 21-jara, la tradukon li retrovis hejme en 2009 kaj danke al Peter Baláž eldonis. La agado okazas en nenomita urbo, sed laŭ kelkaj indikoj eblas konjekti pri la silezia Opava.

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Flughaveno Berlino-Schönefeld

La **Flughaveno Berlino-Schönefeld** (IATA-kodo: **SXF**, ICAO-kodo **EDDB**) estas unu el du funkciantaj flughavenoj en la metropola regiono de Berlino, situanta iom ekster la urbolimoj - la alia estas la Flughaveno Berlino-Tegel, ene de la urbolimoj kaj pli proksima al la urbocentro. En la jaro 2008 uzis ĝin 6 638 162 pasaĝeroj kaj aldone 4 399 tunoj da kargo estis transportitaj pere de ĝi.

## Situo 
eta|maldekstra|210ra|situo de la berlinaj flughavenoj
La flughaveno Schönefeld situas 22 kilometrojn sude de la berlina urbocentro en la distrikto Dahme-Spreewald de la federacia lando Brandenburgio. Ĝi situas 48 metrojn super la marnivelo.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la berlinaj flughavenoj
* retejo de civitana iniciativo kontraŭ pliampleksigo de la flughaveno

Kategorio:Flughavenoj en Germanio
Kategorio:Transporto en Brandenburgio
Kategorio:Transporto en Berlino
Kategorio:Konstruaĵoj en Brandenburgio
Kategorio:Konstruaĵoj en Berlino
Kategorio:Armeo de Sovetunio
PSR B1257+12

**PSR B1257+12**, foje mallongigita kiel **PSR 1257+12**, estas pulsaro je 980 lumjarojn for de la Suno. Je 2009, ĝi havas tri planedojn orbitantaj la pulsaron.

## Pulsaro 
PSR B1257+12 troviĝas en la konstelacio Virgulino. La nomo PSR B1257+12 rilatas al ĝiaj koordinatoj en la epoko B1950.0. Ĝi troviĝas proksimume 980 lumjarojn for de la Tero.

PSR B1257+12 estis malkovrita de la pola astronomo Aleksander Wolszczan dum 1990 per la Arecibo radioteleskopo. Ĝi estas milisekunda pulsaro, speco de neŭtrona stelo, kaj oni trovis anomaliojn en ĝia pulsada periodo, kio kondukis al la sciencistoj esplori pri la kaŭzoj de la neregulaj pulsoj. Ĝi havas rotacian periodon de 6,22 milisekundoj (9.646,3rpm).

## Planeda sistemo 
eta|dekstra|300px|Artista bldo de la planedoj ĉirkaŭ PSR B1257+12

### Planedoj 
En 1992, Aleksander Wolszczan kaj Dale Frail malkovris du planedojn ĉirkaŭ la pulsaro. Ĉi tiuj estis la unuaj ekstersunsistemaj planedoj malkovritaj, kaj surprizigis la sciencistojn, kiuj esperis trovi planedojn nur ĉirkaŭ steloj de la ĉefa sekvenco. Komence, restis duboj pri la malkovro pro la antaŭa erara raporto pri pulsara planedo ĉirkaŭ PSR 1829-10. Poste, estis malkovrita kroman planedon. Aldone, ĉi tiu sistemo povus havi asteoridan zonon aŭ Kuiper-zono.

Astronomoj kredas ke la planedoj estas la rokaj kernoj el gasgigantoj (ĉitonaj planedoj) kiuj supervivis la eksplodon de supernovao, aŭ la rezulto de dua planeda formiĝo kaŭzata de nekutima supernovaa restaĵo.

La planedoj ĉirkaŭ PSR B1257+12 estas nomataj de A ĝis D (ordigita laŭ pligrandiĝanta distanco), malsame al la ekstersunsistemaj planedoj ĉirkaŭ normalaj steloj, kiuj sekvas la regulon laŭ kiu la unua malkovrita planedo prenas la literon b, la sekvan prenas la c, ktp.

### Ebla kvara orbita objekto (nanplanedo) 
En 1996, ebla Saturn-simila (100 Termasoj) gasgiganto estis anoncita ĉirkaŭ la pulsaro je distanco de 40 AU. Tamen, la malkovro ne estis konkludiga kaj estis poste malakceptita. Nun oni kredas ke la signalo devenas el nanplaneda objekto.

Oni suspektas ke la nanplanedo orbitas ĉirkaŭ PSR B1257+12 je averaĝa distanco de 2,6 AU kaj havas orbitan periodon de 3,5 jaroj. La objekto estas tiom malgranda ke ne estas konsiderata kiel ekstersunsistema planedo, sed kiel la unua ekstersunsistema nanplanedo simila al la objektoj de la Kujper-zono en nia sunsistemo. Eble temas pri la plej granda objekto de zono el malgrandaj objektoj ĉirkaŭ la pulsaro.

## Vidu ankaŭ 
* 51 Pegasi
* PSR B1620-26
* Listo de ekstersunsistemaj planedoj

## Referencoj 

*  
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Pulsar Planets 
* PSR 1257+12  on *The Extrasolar Planets Encyclopaedia *
* 


Kategorio:Pulsaroj
Kategorio:Planedaj sistemoj
Joanna Kluzik-Rostkowska

**Joanna Grażyna KLUZIK-ROSTKOWSKA** (naskiĝis la  en Katowice) estas pola ĵurnalistino kaj politikistino.

Ŝi estis ministro pri nacia edukado en la registaro de Donald Tusk ekde novembro 2013 ĝis 2015 kaj estis ministro pri laboro kaj sociaj aferoj en la registaro de Jarosław Kaczyński de aŭgusto ĝis novembro 2007. Ŝi komencis sian politikan karieron en Juro kaj Justeco. Ekde la parlamentaj balotoj en 2007 ŝi estas membro de la pola Sejmo. Ŝi kunfondis novan parlamentan klubon Polska Jest Najważniejsza (PJN) (Pollando Estas la Plej Grava) forlasante partion Juro kaj Justeco. Ekde la parlamentaj balotoj en 2011 ŝi estas membro de la pola Sejmo de Civitana Platformo forlasante la antaŭan.

Ŝi finstudis ĵurnalismon en Varsovia Universitato.
[eta|maldekstra|La ŝanĝoj de la ministroj: Joanna Kluzik-Rostkowska, la [13-a de aŭgusto 2007]]
[eta|maldekstra|Joanna Kluzik-Rostkowska dum la konvencio en [Katowice (Silezio) de partio Polska Jest Najważniejsza (PJN) (Pollando Estas la Plej Grava), la 12-a de februaro 2011]]

Kategorio:Polaj ministroj pri laboro
Kategorio:Polaj ministroj pri sociaj aferoj
Kategorio:Polaj ĵurnalistoj
Kategorio:Polaj politikistoj
Giovanni da Verrazano

**Giovanni VERRAZANO** naskiĝis en 1485 en Florenco kaj mortis en 1528 en Kariba Maro.

## Junaĝo 
## Fama maresploristo 
Kun la konsento de la reĝo Francisko la 1-a, Jean Ango komandantis la ekspedicion de Giovanni Verrazano por trovi oron kaj spicojn.

### Unua ekspedicio 1524 
dekstra|180px|eta|Golfo de Pamlico Sound
[maldekstra|180px|eta|Unua ekspedicio [1524]]
La italaj financistoj de Rouen insistis por ke Verrazano estos elektita kiel marpiloto, kaj la plej maljuna frato de Giovanni, kiu estis bankisto en Romo, apogis la demandon.

En Junio 1523, Verrazano ekvelis de Florenco per 4 velŝipoj. Sed pro tempestoj kiuj dronis du el ili, li devis halti en Bretonujo por ripari.

Li deziris atingi la vojon al Katajo laŭ la okcidenta vojo, eĉ se li renkontas la minacantajn portugalojn. Al Madejro li albordiĝis por finpretiĝi. Li dungis 50 maristojn kaj provizis sin per nutraĵoj por 8 monatoj kaj armiloj.

La 17-an de Januaro 1524 li ekvelis. Post malfacila transiro, li atingis Floridon en la nuna Norda Karolino. Li laŭiris laŭ la marbordo nordorienten kaj subite, li kredis ke li atingas la pasejon. Fakte estis la golfo de Pamlico Sound fermita per sabla istmo.

Daŭrigante la vojaĝon norden, li eniris la golfejon de Novjorko. Pli norden irante, li atingis la insulojn de Maine kaj Novlandon. Apud Cap Breton, en Novlando li daŭre velŝipiris ĝis la norda latitudo 54. Sed pro manko de nutraĵo, li devis reveni al Dieppe en Francujo.

La mapojn kiujn priskribis lia frato Girolamo Verrazano pruvas, ke li vere esploris la marbordojn de Florido al Cap Breton. Li certiĝis, ke li malkovris novan kontinenton, alkroĉita nek al Afriko, nek al Azio.

### Dua ekspedicio 1528 
Kiam li revenis al Francujo, Francisko la 1-a militis kontraŭ Karlo la 5-a. Verrazano petis do de Jean Angot kaj Philippe Chabot, ke li financos duan ekspedicion.

En 1528 ekvelis tri velŝipoj. Neniam Verrazano revenis.

Laŭ la diro de lia frato al la poeto Paul Jove, li kaj pluraj maristoj estis murditaj de la enlandanoj de insulo en la Kariba Maro, murditaj kaj manĝitaj.

## Referencoj 
Kategorio:Italaj esploristoj
Kategorio:Esploristoj de Kanado
Kategorio:Maresploristoj
Kristiano (Saksio-Weißenfels)

**Duko Christian de Saksio-Weißenfels** (* 23-an de februaro 1682 en Weißenfels; † 28-an de junio 1736 en Sangerhausen) estis la kvara duko de la elektoprinca princlando Saksio-Weißenfels same kiel princo de Saksio-Querfurt kaj devenis de flankbranĉo de la albertidaj Wettinanoj.

## „Was mir behagt, ist nur die muntre Jagd“ - la pasia ĉasisto Christian de Saksio-Weißenfels 
Precipe duko Christian estis mania ĉasisto en la arbaroj ĉirkaŭ Weißenfels, Pölsfeld kaj kastelo Neuenburg ĉe Freyburg. Por ĉi tiuj nobelaraj eventoj li devigis la kamparanojn de la tuta ĉirkaŭaĵo al kromaj servutadoj.

Okaze de lia 31-a naskiĝdatreveno en 1713 Johann Sebastian Bach komponis por la duko la faman ĉaskantaton „*Was mir behagt, ist nur die muntre Jagd*“ (BWV 208) kiel solenan manĝomuzikon de pastorala karaktero, kiu eksonis la vesperon post vasta ĉasevento de la princo en la ĉasbieno ĉe la Nikolai-strato.

La libreto de la kantato ties verkisto Salomon Franck mencias Christian entute kvar fojojn kaj egaligas lin kun la paŝtista dio Pajno kaj alte laŭdas liajn kvalitojn kiel reganto laŭ la tiutempa kutimo. Ĝi prezentas la ĉasadon kiel dian virton kaj per tio kiel privilegion konvenan al princoj.

Verŝajne Bach verkis la komponaĵon kiel mendo de sia tiama dunginto Vilhelmo Ernesto de Saksio-Vajmaro kiel ties donaco por Christian.

Plua naskiĝtaga kantato por duko Christian sekvis per la tiel nomata Paŝtistokantato BWV 249a. Por Bach la mendoj estis profitiga en tio, ke li per ili ricevis la titolon de "princa kortega kapelmajstro".

## Literaturo 
* 300 Jahre Schloss Neu-Augustusburg, 1660–1694 – Residenz der Herzöge von Sachsen-Weißenfels: Festschrift. Weißenfels, 1994
* Gerhardt, Friedrich, Schloss und Schlosskirche zu Weißenfels, Weißenfels, 1898
* Johann Christoph von Dreyhaupt: Beschreibung des ... Saal-Creyses, insonderheit der Städte Halle. Halle, 1749/1751 (d.i. "Dreyhaupt-Chronik")

## Eksteraj ligiloj 
* Johann Hübners... Drey hundert und drey und dreyßig Genealogische Tabellen, Tab. 169
* Geschichte der fünf Herzöge zu Weißenfels 

Kategorio:Dukoj de Saksio
Kategorio:Dinastio Wettin
Sankt-Urbano

**Sankt-Urbano**' estas nomo de katolika sanktulo, kiu estis papo en la 3-a jarcento.
Laŭ li nomiĝas ankaŭ diversaj lokoj, preĝejoj kaj monaĥejoj.

* **Urbano la 1-a respektive Sankt-Urbano** estis papo de 222 ĝis 230.

* **Sankt-Urbano (Pfaffnau)** estas vilaĝo de la komunumo Pfaffnau de la distrikto Willisau en Kantono Lucerno, Svislando.

* **Monaĥejo Sankt-Urbano** estas monaĥejo en Pfaffnau, Kantono Lucerno, Svislando.
Margita Dobrovičová

**Margita Dobrovičová** (naskiĝis la  en Liptovský Mikuláš; mortis la  en Bratislava), estas slovaka poetino. Ŝi debutis per poemkolekto *Modrej planéte* (Al blua planedo, 1980), pli malfrue ŝi prezentiĝis per poemkolektoj *V mrazoch horíme* (En frostoj ni brulas, 1986). *Prenosná priepasť* (Portebla abismo, 1989), *Slávnosti pod ľadom* (Solenoj sub glacio, 1983), *Neprelistovaná krv* (Netrafoliumita sango, 1994). En la jaro 1992 ŝi estis honorigita per premio de legantoj de la ĵurnalo *Prairie Schooner* en amerika Nebrasko en Linkolno, en la jaro 1995 per premio de Miloslava *in memoriam* por la libro *Tajomstvá duše* (Misteroj de animo, 1994). Lasta titolo, kiu estis eldonita el heredaĵo de la poetino estas *Ten motýľ nevzlietne* (Tiu papilio ne ekfluos, 1999).

## Esperantaj tradukoj 
**La knabino kun vizaĝo de luno**
(Eldonis eldonejo Exlibris, Liptovský Mikuláš, 2002. Esperanta traduko Ján Vajs, ilustris Jaroslav Uhel, ISBN 80-968386-3-6).
Kompozicio de prozo, konsistanta el 38 mallongaj tutaĵoj estas parto de elekto de nepublikigitaj verkoj de Margita Dobrovičová *Tajomstvá duše* (Eldonis TeLeM, TLM, s.r.o., Liptovský Mikuláš, 1994. 1. eldono, 348 p. ISBN 80-901404-6-7). Kompado de teksto sur malgrandaj aeroj estis intenco de la poetino, ofertanta al leganto multtavolan larĝspektran idean riĉecon. La knabino kun vizaĝo de luno motivigas la leganton al altruismo, por ke li ne admiru belegan dancon de blindaj infanoj super abismo, por ke li memorigu, kiel oni donas kaj akceptas donacon. Ŝi aludas gravecon de silento, kaj tion, ke ne estas konsiderinda ĉion scii kaj koni. Kun afableco ŝi rememorigas, ke se homo havas koron, li devas esti homa, konscianta valorojn de vivo, ne perdanta sian vojon hejmen kaj al la alvenanta feliĉo li devas proksimigi la aliajn. Lanu – knabino kun vizaĝo de luno – estas alia ol la ceteraj, ŝi aŭskultas respondojn de nerespondema universo.

## Fontoj 
Slavomíra Očenášová-Štrbová: La knabino kun vizaĝo de luno. Epilogo. L. Mikuláš, 2002

## Eksteraj ligiloj 
* http://atelierdesmots.wordpress.com/category/dobrovicova-margita/ 
* http://esperanto.sk/eo/aperu.php?teksto=umenie/proza&lingvo=eo#margita  

Kategorio:Slovakaj poetoj
Monaĥejo Sankt-Urbano

La **Monaĥejo Sankt-Urbano** (germane **Kloster St. Urban**) estas iama cisterciana abatejo en la samnoma vilaĝo de la komunumo Pfaffnau en Kantono Lucerno.

## Historio 
Ĝi estis fondita en la jaro 1194 de monaĥoj de la alzaca Abatejo Lützel. Ĝia unua dokumenta menckio datiĝas el la jaro 1196 kiel *sanctus Urbanus*. La unua setlejo de la monaĥejo estis ermitejo en Kleinroth (Langenthal). En la jaro 1995 la unuaj monaĥoj setlis 3 kilometrojn pli norde ĉe la orienta flanko de la rivero Rot (rivero) kaj donis al la monaĥejo la nomon de la patrono de la loka kapelo. En la 13-a jarcento la Monaĥejo Sankt-Urbano povis grandigi sian havaĵon dank al malavaraj donacoj de nobeloj de la ĉirkaŭaĵo (inter kiuj troviĝis la Senjoroj de Balm kaj de Grünberg kiel heredantoj de la fondintoj, kaj la Senjoroj de Frohburg kaj de Ifenthal), aĉetoj kaj interŝanĝoj, kaj iom post iom ĝi fariĝis senjora centro en la valoj de Langete kaj Rot. La Abatejo Sankt-Urbano posedis la malaltan jurisdikcion pri Kleinroth, Habcherig, Langenthal, Pfaffnau, Roggwil kaj Wynau, kaj ek de 1579 pri Knutwil. En la 17-a jarcento per la akiro de la Senjorujoj Herdern kaj Liebenfels la Abatejo Sankt-Urbano ankaŭ fariĝis senjoro en Turgovio.

## Hodiaŭa aspekto 
Ĝian hodiaŭan aspekton la konstruaĵo ricevis komence de la 18-a jarcento sub la gvido de la aŭstria arkitekto Franz Beer. La monaĥeja preĝejo, kiu estis konstruita inter 1711 ĝis 1715 estas unu el la plej impresaj barokaj konstruaĵoj de Svislando. Ĉefa vidindaĵo estas la korusseĝaro konstruita inter 1700 ĝis 1707. Post la fermo de la monaĥejo en la jaro 1848 la registaro de Kantono Lucerno vendis la korusseĝaron por pagi la militŝuldojn al la venkintoj de la Apartfederacio-Milito. Nur en la 20-a jarcento la korusseĝaro povis esti reaĉetita kaj remetita en la preĝejon. En la iama monaĥejo en la jaro 1873 estis malfermita psikiatria kliniko, kiu ankoraŭ hodiaŭ ekzistas.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
## Bildoj 

Dosiero:2010-08-02-Sankt Urbano (Foto Dietrich Michael Weidmann) (distrikto) 119.jpg|La monaĥeja komplekso vidita de la ponto venante de Roggwil
Dosiero:Pfaffnau-St-Urban-4.jpg|Suda flanko de la monaĥeja konstruaĵo
Dosiero:2010-08-02-Sankt Urbano (Foto Dietrich Michael Weidmann) 106.jpg|La baroka monaĥeja preĝejo
Dosiero:2010-08-02-Sankt Urbano (Foto Dietrich Michael Weidmann) 103.jpg|Akvumiga kanalo de Langete al la monaĥejo

Kategorio:Kantono Lucerno
Sankt-Urbano
Krepusko (apartigilo)

* Krepusko estas la tempo de matena sunleviĝo  kaj vespera sunsubiro, kiam la rigardanto perceptas sian ĉirkaŭaĵon kiel en duonlumo.
* Krepusko estas libroserio el usona verkistino Stephenie Meyer. La libro-serio montras la amon inter Bela Svan kaj Edvard, vampiro, ene de Forks, urbeto de Usono. Filmita laŭ la libro en 2008, estas granda komerca sukceso.
Flughaveno Berlino-Tegel

eta
La **Flughaveno Berlino-Tegel** „Otto Lilienthal“ (IATA-kodo: **TXL**, ICAO-kodo **EDDT**) estas la pli granda el la du nun funkciantaj flughavenoj en la metropola regiono de Berlino kaj la sola situanta ene de la urbolimoj. En la jaro 2008 uzis ĝin 14.180.084 pasaĝeroj, kaj aldone 28.427 tunoj da kargo estis transportitaj pere de ĝi.

## Situo 
eta|maldekstra|210ra|situo de la berlinaj flughavenoj
La flughaveno Tegel situas ok kilometrojn nordokcidente de la urbocentro en la urbodistrikto Reinickendorf (konkrete en ties kvartalo Tegel). La ĉefa aŭtovojo al la flughaveno tamen situas en la najbara urbodistrikto Charlottenburg-Wilmersdorf. La flughaveno situas 37 metrojn super la marnivelo.

La flughaveno bone atingeblas per pluraj urbaj aŭtobusaj linioj (linioj X9, TXL, 109 kaj 128). La proksima aŭtoŝoseo 111 estas ligita al la flughavenaj terminaloj, la aŭtoŝoseo mem tunele pasas sub la flughavena areo.

## Historio 
La flughavena areo ĝis la 19-a jarcento servis kiel ĉasejo por la nobeloj kaj altrangaj politikaj funkciuloj de Prusio kaj ekde 1871 ankaŭ de la Germana Imperiestra Regno. Komence de la 20-a jarcento tie instaliĝis stacio por aerŝipoj, grandparte armee uzata. Post la fino de la Unua Mondmilito laŭ la traktato de Versailles Germanio ne rajtis havi aerarmeon, kaj oni malinstalis la konstruaĵojn. En 1930 sur la areo instaliĝis eksperimentejo pri raketoj, kaj dum la Dua Mondmilito tie trejniĝis soldatoj en la uzo de kontraŭaviadilaj kanonoj.

Dum la sovetunia Blokado de okcidenta Berlino de la 24-a de junio 1948 ĝis la 12-a de majo 1949, la armeoj de Francio kaj Usono en la promilite tute detruita areo ene de 90 tagoj konstruis novan flughavenon, kiu iĝis la ĉefa trafika nodopunkto de la Berlina aerponto. Post la fino de tiu kriza periodo de la Malvarma Milito, la teritorio iĝis la precipe uzata civila flughaveno de la metropolo okcidenta Berlino. La pli urbocentre situiĝanta, pli malnova flughaveno Berlino-Tempelhof, inter la jaroj 1945 kaj 1990 estis usona armea flughaveno, sed ĝis la jaro 1975 ankaŭ akceptis civilajn aviadilojn - ekde tiam ĉiuj grandaj civilaj aviadiloj survoje al Okcidenta Berlino celis nur al la flughaveno Berlino Tegel.

[eta|maldekstra|skulptaĵo de [Otto Lilienthal, je kiu nun nomatas la flughaveno, sur ties teritorio]]
Post la reunuiĝo de Germanio kaj samtempa reunuiĝo de la urbo Berlino, por ĉiuj aviadiloj survoje de kaj al Berlino ankaŭ uzeblis la antaŭa flughaveno de orienta Berlino, nomata flughaveno Berlino-Schönefeld, malmultajn kilometrojn ekster la urbolimoj sudoriente de Berlino. La flughaveno Berlino-Tempelhof en 2008 definitive fermiĝis, kaj iuj planoj ankaŭ antaŭvidas iam estontece fermi la flughavenon en Tegel, dum oni pliampleksigus la flughavenon de Schönefeld ĝis flughavenego. Tamen tiaj planoj ankoraŭ neniel konkretas.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la berlinaj flughavenoj

Berlino-Tegel
Kategorio:Transporto en Berlino
Kategorio:Konstruaĵoj en Berlino
Kategorio:Reinickendorf
Forks

**Forks** estas urbeto en kantono Clallam, Vaŝingtonio, Usono. La loĝantaro estis 3532 laŭ la censo de 2010, kaj 3545 laŭ takso de 2012 fare de la Oficejo de Financa Administrado. Ĝi estas nomita "Forks" (en Esperanto: "forkaĵoj") laŭ la tridento-forma forka aspekto de proksima kunfluo de la riveroj Quillayute, Bogachiel, Calawah kaj Sol Duc.

eta|maldekstra|240ra|pado en la proksima naturparko *Olympic National Park*
Dum multaj jaroj, la urba ekonomio estis nutrita per la loka lignoindustrio. Nun tiu industrio ne plu tiom prosperas, kaj la loĝantoj de Forks serĉas laborpostenojn interalie en la proksima malliberejoj *Clallam Bay* kaj *Olympic*. La komunumo estas populara celloko por sportaj fiŝkaptantoj, kiuj kaptas salmojn kaj ĉielarkajn trutojn en la apudaj riveroj. Pliajn enspezojn alportas la vizitantoj de la proksima naturparko *Olympic National Park*.

La urbeto Forks havas centran rolon en la romana serio *"Krepusko kaj Nova Luno"* de Stephenie Meyer.

Kategorio:Urbetoj en Vaŝingtonio
Leó Beöthy

**BEÖTHY Leó** estis hungara sociologia, ekonomika, statistika verkisto, ano korespondanta de la MTA naskiĝinta en Nadjvarado 1839 kaj mortinta en Budapeŝto la 5-an de januaro 1886.  

## Kariero
Beöthy estis ekde 1883 vicdirektoro de la Tutlanda Statistika Ofico Hungara, rubrikgvidanto ekonomika de la gazeto *Hon*, li redaktis la jarlibrojn kaj komunikaĵojn de la Tutlanda Statistika Ofico.

## Libroj
**A bankügy elmélete, különös tekintettel a jegybank kérdésre és hazai viszonyainkra* (Bp., 1875); 
**Magyarország bányászata 1872-73-ban* (Bp., 1875); 
**Magyarország statisztikája* (poŝlibro, red. kun Károly Keleti, Bp., 1876); 
**A társadalom keletkezéséről* (Bp., 1878); 
**Magyarország vasutai 1876-ban* (Bp., 1879); 
**A társadalmi fejlődés kezdetei* (I-II, Bp., 1882).

## Fontoj
* Magyar Életrajzi Lexikon
* Névpont

Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj
Kategorio:Hungaraj sociologoj
Kategorio:Hungaraj statistikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Efiko de tunelknalo

eta|Ŝinkanseno E5
La **efiko de tunelknalo** (germane *Tunnelknall*) estas fizika fenomeno, kiu estiĝas per rapidtrafiko tra tunelo. Kiam grandrapida trajno veturas en fervojtunelon, tiam estiĝas prem-ondo, kiu antaŭrapidas la trajnon per rapido de sono kaj povas eksplodi laŭte ĉe la tunelelirejo.

Por eviti la efikon de tunelknalo en Japanio, oni konstruis la fronton de la ŝinkanseno kiel la bekon de alciono.

La efiko de tunelknalo influiĝas interalie per:
* la rapideco de enveturo
* la trajndizajno
* la longeco de la tunelo
* la tuneldiagonalo

## Vidu ankaŭ 
* Ŝinkanseno

## Eksteraj ligiloj 
Eiji Nakatsu 

Kategorio:Aerodinamiko
Kategorio:Fervojaj tuneloj
István Beöthy

**BEÖTHY István** [pr. boeti] estis hungara romia katolika pastro naskiĝinta en Tenke la 20-an de julio 1882 kaj mortinta en Székesfehérvár la 4-an de oktobro 1979.  

## Kariero
Beöthy estis ordinita pastro en 1905 en Becske, doktoriĝis en 1908. En 1915 li estis prokuroro de sankta seĝo, ekde 1933 direktoro de la *Actio Catholica* de Észak-Zala, ekde 1935 kanoniko de Veszprém, juĝejo sinoda, direktoro de la Instituto de Mizerikordaj Fratinoj, ekde 1936 ĝis 1940 rektoro de la seminario, anstataŭanto konstanta de la ĉefinspektisto, ekde 1945 provikaria kaj kantanta kanoniko, ekde 1946 papa prelato, ekde 1970 grandpreposto, ekde 1973 prezidanto de sankta seĝo.

## Fonto
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj kanonikoj
Kategorio:Hungaraj prelatoj
Kategorio:Hungaraj prepostoj
Ekokatastrofo en la Meksika Golfo (2010)

eta|Naftotavolo en la Meksika Golfo, la 25-an de aprilo
La **ekokatastrofo en la Meksika Golfo en 2010** estas la plej granda ekologia katastrofo en Usono, post la akcidento de Exxon Waldez en 1989.

Tiu ĉi katastrofo komenciĝis, post kiam eksplodis profundmara naftobora turo  la 20-an de aprilo de 2010, malaperis 11 laboristoj. La platformo sinkis du tagojn poste (la 22-an de aprilo), la suba grandega sekureca ventilo difektiĝis kaj la nafto ekfluis tra truoj. Oni komence konstatis ekziston de unu truo, post unu semajno rimarkis du pluajn truojn, difektojn, tra kiuj elfluis entute 5-oble pli da nafto ol oni opiniis pli frue (po 5 mil bareloj [800 mil litroj] anstataŭ 1 mil bareloj en tago).

La naftotavolo sur la oceano estas tre maldika, sed tre larĝe disetendiĝis. Oni provis fermi la sekurecan ventilon, sed sensukcese. Aliaj provoj - kiel kolekto, forbruligo de la nafto, uzo de metala sonorilega kolektujo, ŝtopigo de la truo per ŝlimo - same ne sukcesis haltigi la naftotavolon dum ties floso al la usonaj marbordoj. La nafto atingis la Misisipan delton vespere de ĵaŭdo (la 29-an de aprilo).

Oni deklaris esceptan staton en la federacia ŝtato Luiziano. La sinkinta naftobora platformo estis lizingita de , tiel tiu firmao devas pagi ĉiujn kostojn de la maldamaĝigo.

Dum majo, la nafto atingis la usonan bordon kaj komencis detrui la vivejon de bestoj, penetrante en la marĉajn zonojn. BP anoncis la 15-an de julio la sukcesan fermon de la nafto-elfiltradon.

Kategorio:Poluado
Kategorio:Historio de Usono
Kategorio:Nafto
Kategorio:Katastrofoj en 2010
Benedykt Dybowski

eta|dekstra|Benedykt Dybowski
[eta|La tombo de [Benedykt Dybowski - pola natursciencisto, vojaĝisto, kuracisto kaj esperantisto, la Liĉakiva tombejo], en Lvivo / Lvovo]]
**Benedykt Dybowski** (naskiĝis la 30-an de aprilo 1833 en Adamaryn, distrikto Minsko, mortis la 30-an de januaro 1930 en Lvovo) - pola natursciencisto, vojaĝisto, kuracisto, esperantisto. Esploranto de la lago Bajkalo, Suda Azio kaj Kamĉatko. Konsiderata unu el patroj de la pola limnologio. Frato de Władysław Dybowski.

## Bestaro de Bajkalo 
Esploroj de Dybowski alkondukis al malkovro de pluraj novaj specioj de bestoj. Li priskribis 116 novajn speciojn de krustacoj el la ordo de *amphipoda* kaj 6 novajn speciojn de fiŝoj. Surbaze de liaj materialoj lia frato Władysław priskribis 88 speciojn de moluskoj kaj 9 speciojn de sponguloj. Aliajn kolektojn prilaboris profesoroj el Berlino, Lvovo kaj Krakovo. Liaj laboraĵoj prilumis devenon de la bestaro de Bajkalo kaj solvis kelke da gravegaj sciencaj problemoj.

## Aliaj ekspedicioj 
Krom esplorado de Bajkalo Dybowski ne neglektas teran bestaron, konsiderante antaŭ ĉio mamulojn kaj birdojn. Esploroj de orienta Siberio alportis al li oran medalon de Geografia Societo en Sankt-Peterburgo

En 1868, akompane al ekspedicio de generalo Skalkov, Dybowski esploris Amuran Provincon kaj Usurilandon atingante orientajn bordojn de Azio.

Reveninte el Kultuk (Irkutska provinco) li iris kun Wiktor Godlewski kaj Alfons Parvex Postbajkalon por priserĉi faŭnon en la valoj de riveroj Onon kaj Arguni.

En 1871 kune kun Godlewski kaj geologo Aleksander Czekanowski esploris nordan flankon de la lago Ĥuvsgul en Mongolio.

En la jaroj 1872-1875 kun Wiktor Godlewski kaj Michał Jankowski entreprenis grandan esplorvojaĝon laŭlonge de Arguni kaj Amuro, esploras lagon Ĥanka, atingas Vladivostokon, esplorhaltante por pli longa tempo en Ĉemara Regiono, en la golfo de Strielki kaj sur la insulo Askold. Unu el pli valoraj rezultoj de la vojaĝo estis ektrovo fare de Dybowski de nova specio de cervo, konata hodiaŭ kiel cervo de Dybowski.

Kun Wiktor Godlewski esploris bestaron de la rivero Usuri, kaj reveninte al Bajkalo, bestaron de lagoj najbaraj al Bajkalo kaj de la rivero Angara.

Gravaj vivperiodoj en lia vivo estis sesjara laboro en Kamĉatko kaj poste en la Universitato de Lvovo. Entombigita sur "monteto de januaraj ribelantoj" sur la Liĉakiva tombejo.

## Eksteraj ligiloj 
* Nekrologo en Pola Esperantisto
* anglalingva biografio 
* Bestoscienca Muzeo je la nomo de Dybowski en Lvovo (ukraine)  . 
* Fotoj de eksponaĵoj en la bestoscienca muzeo
* Ekologoj - Benedykt Dybowski (pole)
* Dybowski Benedykt Ivanowiĉ (ruse)

Kategorio:Polaj natursciencistoj
Kategorio:Polaj kuracistoj
Kategorio:Polaj esperantistoj
Károly Berde

**BERDE Károly** estis hungara kuracisto, dermatologo naskiĝinta en Nadjenjedo la 6-an de majo 1891 kaj mortinta en Budapeŝto la 4-an de julio 1971.

## Kariero 
Károly Berde havigis diplomon en la Universitato de Koloĵvaro kaj ĝis 1919 li laboris en la kliniko pri dermatologio kaj veneraj malsanoj de Koloĵvaro, ekde 1921 en Segedo ĝis 1930. Li faris studvojaĝojn en Germanujo, Danujo, Italujo kaj Aŭstrujo. Ekde 1931 ĝis 1941 li laboris en Peĉo, poste ĝis 1945 li estis direktoro de la universitato kliniko pri dermatologio kaj veneraj malsanoj de Koloĵvaro. Post 1945 li laboris en Budapeŝto en Instituto pri Porpluinstruo de Kuracistoj.

## Libroj 
* *A bőr- és nemibetegségek* (Pécs, 1934);
* *A magyar nép dermatológiája, a bőr és betegségei népünk nyelvében és hiedelmében és szokásaiban* (Bp., 1940).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Dániel Benkő

**BENKŐ Dániel** estis hungara fakverkisto pri agrikulturo, ano korespondanta de MTA naskiĝinta en Kézdivásárhely la 9-an de januaro 1799 kaj mortinta en Budapeŝto la 19-an de novembro 1883.
  
## Kariero
Benkő studis en Nadjenjedo, poste en Vieno dum tri jaroj medicinon. En 1823 li iĝis bienadministranto de grafo Lajos Károlyi en Tótmegyer, en jaroj 1838-39 li instruis en ekonomia lernejo de Rohonc. Inter 1840-46  li estis inspektisto de grandbienoj de princo Pál Esterházy, poste direktisto de pluraj bienoj. Li publikis en *Magyar Gazda* (antaŭ 1848), *Gazdasági Lapok*(1854-74), *Falusi Gazda* (antaŭ 1858).
 
## Verkoj
**Mezei gazdaság könyve* (laŭ la verko de Stephens Henry kune kun László Korizmics kaj István Morócz I-VI. Pest, 1855-68, li ricevis pro ĝi la grandgratifikon de MTA); 
**A növények táplálkozásáról gazdászati szempontból* (Pest, 1861, inaŭgura prelego por aniĝo de MTA); 
**Szőlőművelés és gazdasági üzlettan* (manuskripto).

## Fonto
**Magyar Életrajzi Lexikon*

Kategorio:Hungaraj agrikulturistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Károly Benkó

**BENKÓ Károly** estis hungara arkitekto naskiĝinta en Nagyszentmiklós la 4-an de novembro 1837 kaj mortinta en Rákospalota la 24-an de aŭgusto 1893.

## Kariero 
Benkó estis ekde 1883 industrilerneja instruisto, en 1870 kune kun Ferenc Kolbenheyer de cementfabriko de Nyergesújfalu.

## Projektoj 
* Sinagogo de Győr,
* Evangelia kolegio de Eperjes,
* Reformita preĝejo de Fót,
* Evangelia preĝejo de Dobsina.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
László Beöthy

**BEÖTHY László** estis hungara politikisto, ministro pri komerco naskiĝinta en Hencida la 4-an de junio 1860 kaj mortinta en Budapeŝto la 28-an de oktobro 1943.

## Kariero 
Beöthy finis juron kaj estis deputito landkunvena de la liberala partio, ĉefprefekto de departemento Bihar kaj Nadjvarado, poste deputito kun programo laborpartia. Li estis ministro pri komerco inter 18-an de oktobro 1911 kaj 13-an de junio 1913. Li estis adepto de István Bethlen. Ekde 1916 ĝis 1931 li estis vicprezidanto de la Tutlanda Centra KreditKooperativo, poste ĝis 1943, prezidanto de la direktoraro de la Hungara Ĝenerala Banko. Ekde 1927 li estis ano de la supera ĉambro, respektive ĝia vicprezidanto.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri komerco
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj