Aikido

eta|250ra|Spiradaj ekzercoj
**Aikido**, aŭ **Ajkido**, estas moderna japana luktarto (Shin Budo) kompilita de Ueshiba Morihei dum la periodo inter la 1930-aj jaroj ĝis 1960-aj jaroj. Ĝi estas senperforta kaj multaj el ĝiaj teĥnikoj evoluis el Daito-Rjuo (speco de ĵuĵicuo) kaj el glava batalado. La filozofio de aikido devenis ĉefe de la religio Oomoto pro la kontaktoj inter O´Sensei ("granda majstro", esprimo uzata de la aikidistoj por nomi Ueshiba Morihei) kaj Deguchi Onisaburo Sensei el Oomoto. Oni konsideras, ke aikidisto havu iom da spiriteco, interalie pri la uzo de la Ĉi, KI, ĝi postulas nenuran teknikan trejnon.

La nepo de la kreinto, Ueshiba Moriteru, nun estas "Doshu", tiu kiu montras la vojon.

## Aikido - Oomoto - Esperanto 
[eta|Centra oficejo de [Oomoto en Kameoka kun monumento "Unu Dio, unu Mondo, unu Interlingvo"]]
Ĉar Deguchi Sensei enkondukis Esperanton en Oomoto-n en la jaro 1923 kaj ĉar O'Sensei kaj Deguchi Sensei vivis tiam dum 20 jaroj kiel fratoj, oni povas supozi, ke O'Sensei aŭdis pri Esperanto. Pridemandite pri tio en 1989 en Bazelo (Svislando) dum la solena festo okaze de la 20-jariĝo de la Svisa Kultura Aikido-Asocio ACSA, la nepo de O'Sensei, Ueshiba Moriteru, respondis jene: "Povas esti."

Plie: la teknikaj terminoj en aikido estas en la japana lingvo, en maniero iom pli simpla ol la ĉiutaga japana lingvo. Oni povas konjekti, ke tio estas influo de Esperanto.

En Ayabe kaj en Kameoka, la du sidejoj de Oomoto, (je proks. 100 km de Kyoto), oni povas praktiki aikidon laŭ Aikikai Japanio kaj Oomoto-budon, kiu estas iom malsama.

## Historio 
maldekstra|250ra|Aikido en la japana skribo.
La vorto aikido devenas de la tri Kanjiaj signoj (合気道) ofte okcidentigata kiel *aj ki do*.

:1) **AJ** : Harmonio, jes, amo, unio de fortoj/energioj
:2) **KI** : energio, fluso viva
:3) **DO** : trako, vojo

Tio povas tradukiĝi per: La vojo de amo « ''l'expression de l'amour* » laŭ majstro Ueshiba. Ĝi aludas al la tekniko de aikido, per kiu oni povas regi atakanton per regado kaj alidirektado de ties energio, anstataŭ blokante ĝin. Analogio ofte estas dirata, ke saliko fleksiĝos en ventego, sed kverko rompiĝos kaze de tro forta vento.

Morihei Ueshiba disvolvis aikidon ĉefe el *Daito-Ryu Aikijujutsu* (speco de ĵuĵicuo lernita ĉe la majstro Sokaku Takeda), aldonante trejn-movadojn por *yari* (lanco), *tantoo* (japana mallonga glavo), *jo* (mezlonga bastono), *juken* (bajoneto), aŭ aliaj diversaj armiloj. Sed eble la plej forta tekniko estas por la *katana* (katano, japana glavo). La aikidisto multe moviĝas kiel senarma glavisto. Multaj senarmaj atakoj disvolviĝis el armecaj atakoj. Iuj skoloj (ryu, en la japana) de aikido ne trejnadas armile iel ajn. Aliaj kiel "Iwama Ryu" norme trejnas multe kun *bokken* (ligna japana glavo), *jo*, kaj *tantoo*. Laŭ iuj skoloj de aikido ĉiuj teknikoj povas esti uzataj egale bone perglave aŭ senarme.

## Filozofio 
Aikido validas kiel pacema luktoarto. Batalanto provas regule ne vundi la atakanton, sed konduki lin al situo, en kiu li povas trankviliĝi. Tiel atakanto ricevas la eblecon kapti pripenson kaj tiel eviti pluan atakon. Do la batalantoj havas la eblon grave vundi aŭ eĉ mortigi la alian, sed tio estas for de la filozofio de aikido. **Ueshiba Morihei** akcentis pri la mensa venko kaj li tre forte interesiĝis pri *budo*. La filozofio kaj la principoj de aikido estis skizataj laŭ budo: ne ekzistas sportaj konkursoj kaj medaloj en la kutima senco.

### La kvin spiritoj de Ajkidoo 
(Rimarkoj: 1) Mi skribas “Ajkidoo”, por ke la akcento ne estu – laŭ la esperantaj reguloj – sur “i” (Ajk**i**do). - 2) La sekvaj informoj baziĝas sur la brazila retpaĝo pri Ajkidoo http://nemercaos.blogspot.com.br/2007/07/aikid.html.

Ekzistas 5 mensaj statoj kiujn oni devas pripensi dum la praktiko de Ajkidoo kaj Budoo [ = luktartoj] ĝenerale; tiujn statojn la antikvaj praktikantoj nomis ‘Spiritoj de Budoo’; ili estas: *ŝoŝin, zanŝin, muŝin, fudoŝin* kaj *senŝin*.

*Ŝoŝin*

*Ŝoŝin* estas la mensa stato de la komencanto. Ĝi estas stato de atento, en kiu la menso estas ĉiam plene konscia, atenta kaj preta vidi aĵojn la unuan fojon. La sinteno *ŝoŝin* estas esenca por daŭrigi la lernadon, kaj por lerni necesas  forigi antaŭjuĝojn. Morihei Ueŝiba, la fondinto de Ajkidoo, iam diris: "Ne esperu, ke mi instruos vin. Vi devas ŝteli la teknikojn sole.” Alivorte, la ajkidisto devas ludi aktivan rolon en ĉiu leciono, rigardante per la mensa stato *ŝoŝin*, por povi malkovri la luktartajn sekretojn kiujn la instruisto montras, sed pri kiuj li ne donas buŝajn klarigojn.

*Zanŝin*

*Zanŝin* estas la mensa stato, en kiu oni restas atenta senĉese. Ĝi ofte estas priskribita kiel daŭrigata stato de pligrandigita atento kaj decido. Sed la reala *zanŝin* estas stato de fokuso aŭ koncentriĝo antaŭ, dum kaj post la realigo de tekniko. Ĝi estas la mensostato kiu permesas resti spirite kunigita, ne nur kun ununura atakanto, sed kun multoblaj atakantoj kaj eĉ kun tuta kunteksto en kiu okazas evento.

*Muŝin*

Oni difinis *muŝin* kiel "ne-menso, menso sen egoismo, menso kvazaŭ spegulo kiu reflektas kaj ne juĝas”.  Ĝi estas stato de menso sen timo, kolero aŭ maltrankvileco, ĉar ĝi ne juĝas. Kiam ni juĝas ion, ni malhelpas la komprenon de la vero, kiu estas senpartia kaj reflektas la volon de la universo.

*Fudoŝin*

*Fudoŝin* implicas kuraĝon kaj stabilecon, mensan kaj fizikan. Ĝi estas mensa kaj emocia stato kiu ne estas facile perturbata de internaj pensoj aŭ eksteraj fortoj. En la stato *fudoŝin* la ajkidisto povas konservi teniĝon kaj ekvilibron, kiam li ricevas fortan atakon.

*Senŝin*

*Senŝin* estas la mensa stato kiu transcendas la unuajn kvar statojn. Ĝi protektas kaj harmonias kun la universo. Ĝi estas spirito de kompato, kiu servas la tutan homaron kaj kies funkcio estas dispeli la malkonkordon en la mondo. En la stato *senŝin* oni konsideras ĉiujn specojn de vivo kiel sanktajn. La fondinto de Ajkidoo diris, ke tiuj kiuj lernas tiun vojon ne plu havas malamikojn. Akcepti plene *senŝin* estas esence la sama kiel iluminiĝi.

Iu ajn ajkidisto povas atingi la unuajn kvar statojn, sed evidente la kvina (kiu laŭdire estas kvazaŭ iluminiĝo) estas atingebla nur de tre malmultaj.

## Senarma praktiko 
eta|250ra|Ĵeto
La fondinto de aikido ne volis, ke iu parolu pri konkurso, sed emfazis la evoluadon de la individuo, korpe kaj spirite. Dum la kursoj, la kursanoj observas la majstron, kiu demonstras teknikon, kaj poste ili pare kunlaboras por repliki ĝin. Tiel ili plibonigas sian teknikon kaj sian komprenon de la arto. Movo, lokiĝo, precizeco kaj ritmo estas ĉiuj gravaj aspektoj por la elfarado de la teknikoj.

La aikidistoj trejniĝas pare, kiel kunlaborantoj. La atakanto (japane ***uke*** aŭ "la akceptanto, la falanto"; egale *alte* aŭ "donanto de la mano") ekatakas la defendanton (japane ***tori***, *shi* aŭ *nage*), kiu sendanĝerigas sin per aikida tekniko.

### Studmetodo 
Ĝenerale oni studas la teknikon tiel: la instruisto montras la movon, poste la *uke*-o atakas la *tori*-on kvar fojojn, laŭvice dekstre kaj maldekstre. Poste la kunluktantoj interŝanĝas siajn rolojn por kvar novaj atakoj, ktp. Post kelkaj movoj per la sama atako la instruisto povas instigi "liberan teknikon" (*jiu waza*) — la roloj de *uke*-o kaj *tori*-o ne interŝanĝiĝas, *uke*-o restariĝas post ĉiu movo, kaj tuj reatakas *tori*-on, kiu uzas laŭvole iun ajn teknikon. Tiu ĉi laboro ĉefe plibonigas la lokigon kaj movon de la korpo, kaj ankaŭ la eltenemon. Iufoje la *tori*-on atakas kelkaj *uke*-oj, por ekzerci la reagon al atako fare de grupo. Tiun ĉi laboron oni nomas japane *randori*.

### Komponantoj de movo 
La atakoj de aikido enhavas laŭtipajn frapojn kaj prenojn:
* Frapo per pugno al la ventro (*chudan tsuki*) aŭ al la vizaĝo (*jodan tsuki*).
* Frapoj al la vizaĝo per la manoklingo, aŭ face (*shomen uchi*), aŭ flanke (*yokomen uchi*).
* La ekprenoj antaŭe (*dori*) aŭ malantaŭe (*ushiro waza dori*), ekzemple:
** Ekpreno de la pojno (*katate dori*): tiu ĉi movo celas malhelpi la kontraŭulon elingigi sian glavon.
** Ekpreno de la ŝultro (*kata dori*) aŭ la du ŝultroj (*ryo kata dori*).
** Ekpreno de la vesto ĉe la brusto (*muna dori*)
* La strangoladoj (*jime* aŭ *shime*).

Ĝenerale estas tri paŝoj de aikida defendo:
* Unue *tori*-o evitas la atakon, aŭ elŝteliĝante per rotacio (*tenkan* aŭ esperante: turniĝi), aŭ pliproksimiĝante al *uke*-o (*irimi* aŭ eniri), por pli bone regi lin; iufoje *tori*-o frapas iun "vitalan punkton" por eviti kontraŭ-atakon aŭ por estigi komencan malstabilon.
* Due *tori*-o malstabiligas *uke*-on movante lian korpon per tiro aŭ per puŝo.
* Trie aŭ *tori*-o ĵetas *uke*-on, aŭ li uzas brako- aŭ kruro-prenon por alkonduki lin al la planko kaj lin regi.

### Movaro 
#### *Omote* kaj *ura* 
Plejparte oni povas praktiki la teknikojn laŭ du manieroj: pasante antaŭ *uke*-on (*omote*) aŭ malantaŭ *uke*-on (*ura*).

Pasante antaŭ la kontraŭulon oni riskas atakon, tiele tiaj teknikoj necesigas, ke la *tori*-o atingu frapon por surprizigi kaj malstabiligi *uke*-on. La teknikojn de *omote* kvankam pli danĝeraj instruas la aikidaj lernejoj, ĉar ili postulas pli da rigoreco kaj pli da precizeco.

#### *Irimi* kaj *tenkan* 
La ĉefa motoro de la teknikoj konsistas el la movado de la koksoj (*goshi*) de *tori*-o, aŭ por malproksimiĝi (*irimi*), aŭ por turniĝi (*tenkan*). Fakte la koksoj estas movitaj de la kruroj, kiuj havas la plej fortajn muskolojn de la korpo: la cetero de la korpo (torso, brakoj) uziĝas por kunligi la koksojn de *uke*-o al tiuj de *tori*-o, por transigi la movon kaj provoki falon. Laŭ japana simbolismo la "centro de energioj" de *tori*-o, aŭ *seika tanden* en la ventro (do asociita kun la koksoj) estas la centro de movado. Pro tio ĉiuj movoj estas kombinado *irimi-tenkan*.

La teknikoj estas:
* Nur *irimi*: *tori*-o malproksimiĝas de *uke*-o, evitas la atakon, kaj provas malstabiligi la atakanton ("preni lian centron"). Tiu ĉi tekniko estas pli rekta, sed ankaŭ pli komplika: unu el la ĉefaj eraroj de komencantoj estas ties natura emo eniri uzante forton.
* Nur *tenkan*: la korpo flankeniĝas, preterlasante la atakon, kaj *tori*-o gvidas *uke*-on, kiu sekvas cirklan trajektorion kies centro estas *tori*-o.
* Kombinado *irimi-tenkan*: *tori*-o malproksimiĝas kaj turniĝas.
* Kombinado *tenkan-irimi*: *tori*-o turniĝas kaj poste malproksimiĝas por preni la centron de *uke*-o.

#### Teknikoj stare kaj surgenue 
eta|250ra|Defenda ĵeto
La japanoj ofte sidas sur la grundo, pro tio ili elvolvis teknikojn por alfronti atakon siante (dum sidado). La historia kialo estas, ke la gardistoj de la imperiestro devis sidante ĉirkaŭ tablo ekzemple kaj sen elverŝi sangon defendi sian majstron. La movoj efikas, kiam la du kunluktantoj staras (*tachi waza*, 立技), kiam ambaŭ sidas (*suwari waza*, 座技), aŭ eĉ kiam *tori*-o (defendanto) sidas kaj *uke*-o (atakanto) staras (*hanmihandachi waza*, 半身はんだち技).

##### Laboro surgenue: *Suwari waza'' - 座技 
'Sidante' fakte signifas surgenue, en pozicio *seiza*, kie la supropiedo estas sur la grundo; (*kiza*): oni premas sur la piedfingroj. La sidvangoj kaj la pezo de la korpo tiel baziĝas sur la kalkanoj, unu genuo antaŭen, la du femuroj farante preskaŭ 40°-an angulon. La piedoj povas esti plate je la komenco de la teknikoj, sed esence la laboro plenumiĝis kun la piedoj sur la piedfingroj.

Aikido enhavas teknikojn por translokiĝi surgenue (*shikko*). Por la baza translokiĝo antaŭigante la malantaŭan kokson oni komencas pivotan movon ĉirkaŭ la antaŭa genuo. La piedoj devus resti kune, tiel proksimaj kiel eble unu al la alia. La piedo komence de malantaue pasas antauen kaj alkroĉiĝas al la grundo per la piedfingroj. La tuta korpo antaŭeniras, sen treni la alian piedon, kaj la genuo delikate surteriĝas.

Kvankam la milita utileco de la surgenuaj teknikoj ne gravas hodiaŭ (nuntempe, preskaŭ ĉiu sidas sur seĝo...), tamen la teknikoj utilas por:
* Nature plifortigi la krurojn kaj ties flekseblecon.
* Labori super la movado ĉar baza principo estas, ke la forto ne kompensu la malfortecon de la tekniko.
* Sperti la rilatojn inter la malsamaj staturo kaj forto de tiuj alfrontataj starantoj.
* Deviĝi gardi la suprakorpon rekta.
eta|250ra|maldekstra|Ĵeto de la grundo

##### Laboro surgenue: *Hanmi handachi waza* - 半身はんだち技 
Laboro, kie *uke*-o starante atakas surgenuan *tori*-on.

En tiu ĉi laboro multas la malfacilaĵoj de la laboro surgenue, ĉar starante *uke*-o havas avantaĝon de forteco kaj ebleco de translokiĝo. Pro tio tiu ĉi laboro bezonas grandan rigorecon obtenante la malstabiliĝon de *uke*-o, kaj grandajn dislokiĝojn de la genuoj.

#### Rolo de la atakanto, *uke* 
Aikido insistas pri la fakto, ke, kvankam *tori*-o faras la teknikon de aikido, kaj teorie eliras kiel "venkanto" el ĉiu renkontiĝo, *uke*-o ankaŭ venkas: ĝuste sekvante la teknikon, li/ŝi gajnas sperton kaj flekseblecon per adaj ĵetadoj, alkondukoj al la grundo aŭ per ripetaj manprenoj kontraŭ li/ŝi. Plue la aktiva partopreno de *uke*-o estas nepre necesa, por ke *tori*-o povu fari la teknikojn.

*Uke*-o devas resti konstante aktiva, ĉiam gardante militan atakemon. Li daŭre serĉu mankon por frapi *tori*-on, kaj renversi la situacion. Plue estas kontraŭteknikoj (*gaeshi waza*): *uke*-o ne povas renversi la situacion, krom se li havas perfektan sintenon. La eskap-provo el la ago de *tori*-o estas la motoro por kelkaj movoj, kiel *irimi nage*, kie kiam *tori*-o alkondukas *uke*-on al la grundo, pivotante, *uke*-o provas restariĝi. *Tori*-o povas uzi tiun movon por malantaŭen-ĵeti *uke*-on, kaj se *uke*-o ne provus restariĝi, li trovus sin en pli malbon pozicio kaj ne povas eviti *atemi*-on.

Dum reala renkonto la sperta aikidisto devas esti kapabla tuj remeti sin singarda, post ĵetado.

#### Riĉeco de kombinoj 
Fakte ne estas pli ol kelkaj teknikoj, sed ĉiun teknikon oni povas praktiki komencante kun preno aŭ malsamaj frapoj, de *uke*-o, pozicie *omote* aŭ *ura*, starante aŭ sidante (surgenue). Tiel la nombro de situacioj estas fakte tre granda. Plue ĉe altnivelaj praktikantoj estas ebleco ŝanĝi teknikon dum la renkonto aŭ eĉ renversi la situacion (*gaeshi waza*): *uke*-o reprenas la avantaĝon kaj iĝas *tori*-o.

Ueshiba Morihei nomis tiun eblecon de "senfina kreado", *takemusu siki*. La termino priskribas pli amplekse aikidon kiel fonton de ĉiu lukt-arto, ne historie, sed kiel arto kiu enhavas la bazajn aspektojn de ĉiuj lukt-artoj: posturo-regon, distancojn, ktp, eĉ se la pozoj kaj distancoj estas malsamaj en la aliaj artoj.

### Ekzemplo 
300ra
***Ikkyo*** (unua principo) : artika levigo por alkonduki la atakanton al la grundo, *tori*-o regas la pojnon kaj la kubuton.

La fundamenta tekniko *ikkyo*, laŭvorte "unua principo" estas artika levigo, kiu kapabligas *tori*-on alkonduki *uke*-on al la grundo, regante la pojnon de *uke*-o, kaj farante arkon de cirklo per la kubuto, direkte al lia kapo. *Tori*-o faras movon kiel tranĉo per sabro.

*Ikkoyo*-on oni povas fari tiel:
* Per la formo *omote*-o: *tori*-o antaŭeniras al *uke*-on, kaj faras movon de tranĉo per sabro, direkte al la kapo de *uke*-o. Li preterpasas *uke*-on antaŭe por alkonduki lin al la grundo.
* Per la formo *ura*-o: *tori*-o faras movon de tranĉo per sabro surloke, post pivotas (*tai sabaki* aŭ *tenkan*); li trovas sin malantaŭ *uke*-o kaj malstabiligas lin; la rotacio alkondukas lin al la grundo.

300ra
***Ikkyo*** Formo *omote* (antaŭe) kaj *ura* (malantaue).

Tiel *ikkyo*-o povas konsisti el:
* *ai hanmi katate dori ikkyo omote*, kie *uke*-o ekprenas la kontraŭflankan pojnon de *tori*-o, kiu eniras (*irimi*) altigante la manojn kaj faras la formon *omote*.
* *ai hanmi katate dori ikkyo ura*, same, sed uzante la formon *ura*.
* *gyaku hanmi katate dori ikkyo omote*, kie *uke*-o ekprenas la samaflankan pojnon, *tori*-o eniras kaj frapante *uke*-on, ekprenas ties pojnon per sia libera mano kaj faras la formon *omote*.
* *kata dori men uchi ikkyo omote*, kie *uke*-o ekprenas la ŝultron de *tori*-o, *tori*-o frapas *uke*-on al la kapo "pikante" lin kun siaj fingroj, *uke*-o retroiras kaj blokas la frapon; *tori*-o prenas avantaĝon de tiu malstabiliĝo por pivoti, kuntrenante *uke*-on, kaj faras la formon *omote*.
* *suwari waza shomen uchi ikkyo omote*, kie la du luktantoj estas surgenue, *uke*-o atakas la kapon de *tori*-o, kiu ricevas la atakon per la brako, kaj faras ''ikkyo'-on je la atakanta brako.
* Ktp, ktp...

## Armila ekzerco 
Krom senarmilaj teknikoj aikido ankaŭ inkluzivas studadon de manipulado de lignaj armiloj: la sabro aŭ *bokken* uzata sen sabringo; la mezlonga bastono aŭ *jo* kaj la tranĉilo aŭ *tanto*. La perarma ekzercado instruas al la lernanto pri la distancoj inter li kaj unu aŭ kelkaj kontraŭuloj, pri la ĝusta sinteno (*shisei*) kaj pri la venkado de la timo pri armiloj. Tiel tiu ekzerco estas kompletigo de la senarma ekzercado.

Fakte multaj movoj elvenas el teknikoj uzataj de armitaj militistoj, interalie la teknikoj uzataj por senarmigi la kontraŭulon. Plue la mensa bildigo de movo kun sabro donas pli klaran bildon de movoj farendaj senarme. Ja la sabroteknikoj havas grandan gravecon laŭ la ellaborado de aikido fare de majstro Ueshiba.

En Usono, kelkaj *dojo*-oj (aikidaj lernejoj, vojejoj, studejoj) instruas teknikojn por la senarmigo de kontraŭulo armita de pistolo (el ligno aŭ spongokaŭĉuko!), kaj en Afriko oni lernas teknikojn kontraŭ battranĉiloj.

## Rangoj 
Same kiel ĉiuj nuntempaj *budo*-oj oni komencas ĉe la rango de 6-a *kyū* kaj antaŭeniras ĝis la 1-a *kyū*. Ĉe la *dōjō* (lernejo) la instruisto mem donas la rangojn. Poste la lernanto trapasas de 1-a *dan* ĝis 10-a *dan*, la plej alta rango. La *dan*-ojn aljuĝas federa komisiono: aikikai.

Ĝenerale aikido havas nur du zonokolorojn: blanka por la rangoj 6-a ĝis 1-a *kyū*; nigra por la rangoj 1-a ĝis 10-a *dan*. Tamen por infanoj kelkaj lernejoj uzas zonojn el aliaj koloroj por doni gvidsignojn al la junuloj de ilia progreso.

Rimarkinde estas, ke la nigra zono ne estas signo de majstreco, la 1-an *dan*-on portas lernanto akirinta la bazojn. Oni konsideras, ke estas depost la 1-a *dan*, kiam la "reala" praktiko de aikido komenciĝas. Nigra zono unua dan estas en la japana lingvo shodan, tio signifas: la nivelo de la komencanto.

Vestoj: la praktikantoj portantaj kyu-rangon portas blankan kimono-n, kiun la japanoj nomas keikogi (laborvestaĵo). La dan-ranguloj portas plie hakama-on; tio estas nigra aŭ malhelblua tre larĝa pantalono. Vidu la bildojn.

## Vortareto 
## Vidu ankaŭ 
* Japana lingvo
* Transskribado Hepburn
* Iaido

## Eksteraj ligiloj 
; Aikideo
; 
; *Aikikai foundation * Fondaĵo *Aikikai*, oficiale agnoskita de la Japana registaro en 1940.
; Aikida respondaro
; 
; ''Fédération française d'aikido et de budo* (FFAB) Franca Federacio por Aikido kaj Budo, registo Nobuyoshi TAMURA
; 
; 財団法人 合気会  Fondaĵo *Aikikai'', oficiale agnoskita de la Japana registaro en 1940.
; 
; **Aikido Satori—agnoskita de la Serbia registaro Desimir Ivanovic en 1976.**

Kategorio:Luktosporto

Kategorio:Japanaj batalartoj