open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Károly Pulváry

**Károly Pulváry** [kAroj pulvAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj pli komplete **Pulváry Károly Ferenc** estis hungara inĝeniero, altlerneja instruisto, inventisto. Lia origina familia nomo estis *Pulvermacher*, lia familia nomvarianto estis *Pulvári*, lia karesnomo estis *Puli*.

Károly Pulváry http://www.imdb.com/name/nm0700513/ naskiĝis la  en Aŭstrio-Hungario en Karlsbad (nuntempa Karlovy Vary en Ĉeĥio), li mortis en 1999 en Alexandria (Virginio), Usono).

## Biografio 
Károly Pulváry akiris maŝininĝenieran diplomon en Teknikuniversitato József en 1929. Post siaj studoj li laboris en fabriko en Budapeŝto kiel elektroinĝeniero (tiam ne estis universitata katedro pri elektroinĝenieroj). Li helpis ankaŭ sonajn laborojn de Hungara Radio. Ekde 1932 li laboris en produktejo de filmoj, kie li havis altan postenon. Tie li havis patenton, helpe de tio oni faris sonojn de la filmoj. En 1943 li fondis laboratorion, kie li kreis aliajn inventaĵojn. Li kunlaboris kun la hungara armeo, tial li havis ankaŭ sekretajn patentojn. En 1949 li firmao estis ŝtatigita, tial li translokiĝis al Usono. Ankaŭ en Usono li fondis similan firmaon, ĝis 1970 li kunlaboris kun usonaj armeoj. Ekde 1953 li instruis en universitato en Vaŝingtono.

Li edziĝis en 1937, baldaŭ li havis 3 filinojn.

## Elektitaj inventaĵoj 
* sona maŝino por filmoj
* aŭtomata maŝino en telefoncentralo por komuniki la precizan tempon
* Lidérc

## Elektitaj filmaj laboroj 
(Resume li respondecis pri sonoj de 26 hungaraj filmoj)
* *Halló, Budapest* (1935)
* *Édes ellenfél* (1941)
* *Az első* (1944)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj
Kategorio:Usonaj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj inventistoj
Mevalonata laktono

**Mevalonata laktono** estas kemia substanco estigita per senhidratigo de la mevalonata acido kiu rapide konvertiĝas al mevalonata acido en akvasolvaĵo.  Mevalonata acido ekzistas en ekvilibro kun mevalonata laktono, kiu estiĝas per interna kondensiĝo de la mevalonila alkoholo kun karboksilataj finkciaj grupoj. La mevalonata acido estas grava peraĵo en la biosintezo de terpenoj kaj steroidoj. Mevalonata laktono estas konata pro ĝia kapablo inhibi la aktivecon de la enzimo HMG-CoA reduktazo.

## Sintezo
* Pro ĝia graveco en la biologiaj reakcioj, mevalonata acido estas preparata ekde la **4-acetokso-2-butanono** kiu siavice cikliĝas al **mevalono-laktono** sekvata per hidratigo de ĉi-lasta, rezultante la mevalonatan acidon.

### Reakcio
* Preparado de la "fosforomevalonata acido" kaj "pirofosfato-mevalonata acido":

## Literaturo
* NIST Webbook
* ACS Publications
* Terpenoids: Structure, Biogenesis, and Distribution: Recent Advances in ..., V. C. Runeckles, T. J. Mabry
* Specifications and Criteria for Biochemical Compounds, National Research Council (U.S.). Committee on Biological Chemistry
* Biosynthesis, David Gottlieb, Paul D. Shaw
* The Organic Chemistry of Isotopic Labelling, James R. Hanson

## Vidu ankaŭ
* Mevalonata acido
* GHB
* GABA
* Valerata acido
* Acetilkolino
* Valproata acido

## Referencoj

Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Organikaj acidoj
Kategorio:Laktonoj
Valproata acido

**Valproata acido** estas kemia komponaĵo, ankaŭ konata kiel propil-pentanata acido, uzata kiel anti-epilepsia medikamento kun anti-konvulsiaj, anti-deprimivaj, anti-anksiaj kaj humur-kontrolaj proprecoj. Valproata acido estas branĉohava mallongĉena grasacido derivita el la valerata acido.

Valproato estas salo derivita el la valproata acido kaj la plej grava estas la **natria valproato**. Valproatoj kaj ĝiaj derivaĵoj estas efikaj, solaj aŭ kombinitaj kun aliaj anti-konvulsiiloj, en la preventado de epilepsiatako kaj migrenaj krizoj.

Valproatoj ankaŭ efikas kontraŭ la akutaj fazoj de la dupolusa perturbo. La ago-mekanismoj ankoraŭ estas esplorataj de la scienculoj tamen oni kredas ke ĝi altigas la nivelojn de GABA en la cerbo aŭ ŝanĝante la proprecojn pri tensio-dependeco de la natriaj kanaloj.

## Historio 
Valproata acido estis unue priskribita kaj sintezita en 1883 de Beverly S. Burton, usona kuracisto kaj kemiisto kiu laboris en Eŭropo. Kiam li sintezis ĝin, li ne povis imagi al si ĝian estontan skuon en la terapeŭtika praktiko. Verdire, dum preskaŭ unu jarcento, valproata acido estis konsiderata farmakologie inerta kaj, pro tio ke ĝi estas likvaĵo, ĝi estis uzita kiel solvanto.

Nur en 1963, Pierre Eymard, studento el la Universitato de Liono, akcidente malkovris ĝiajn anti-konvulsiajn proprecojn. La valproata acido estas analogaĵo de la valerata acido, nature trovata en la Valeriano. En 1967, ĝia natria kombinaĵo estis komerce disponebla por kontrolo kaj traktado de epilepsiaj atakoj.

## Literaturo 
* Chemical Book
* Chemicalland21
* Alsa Chim 
* Valproate, Wolfgang Löscher
* Antiepileptic Drugs, René H. Levy
* Drug Interactions in Infectious Diseases, Stephen C. Piscitelli, Keith A. Rodvold
* Advanced Therapy in Epilepsy, James W. Wheless, James Willmore, Roger A. Brumback

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Lamotrigine.svg|**Lamotrigino**
Pheneturide.svg|**Feneturido**
Phenacemide.svg|**Fenacemido**
Trimethadione.svg|**Trimetaduketono**
Mephenytoin.svg|**Mefenitoino**
Etazepine.svg|**Etazepino**

## Vidu ankaŭ 
* Barbiturato
* Karbamazepino
* Natria bromido
* Fjodor la 1-a Ivanoviĉ
* Halucino
* Hipokampo
* Valerata acido
* Mevalonata acido

## Referencoj 

Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Karboksilataj acidoj
Kategorio:Antikonvulsiiloj
Kategorio:Hepatotoksinoj
Kategorio:Esencaj medikamentoj
Kategorio:Teratogenoj
29214 Apitzsch

'*29214 *Apitzsch''''' estas tre malgranda, treege hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la germanaj astronomoj Lutz D. Schmadel kaj Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la germana amatora astronomo Rolf Apitzsch, kiu komencis seriozan astronomian laboron post sia emeritiĝo en 1999. Lia laboro ĉe lia observatorio de Wildberg estas dediĉita al la sekvo de la  kaj la malkovro de novaj asteroidoj. La nomo estis proponita de Lutz D. Schmadel.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Freimut Börngen
Kategorio:Malkovrita de Lutz D. Schmadel
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1991
Airbus A318

La **Airbus A318** estas pasaĝeraviadilo de Airbus, kiu estis ellaborita kiel malgrandiĝita modelo de Airbus A320. Nuntempe Franca aerlinio Air France kaj Romana aerlinio TAROM operacias A318.

## Historio 
La A318 estas bazita sur Airbus A320, la originala modelo de A318. A320 estis introdukita en 1987 kaj derivita en pluraj modeloj, kiel A319 (mallongigita modelo) kaj A321 (longigita modelo).

En 1997, dum la vizito de franca prezidanto Jacques Chirac en Ĉinio, Airbus kaj Aermacchi, Aviadaj industrioj de Ĉinio subskribis interkonsenton por prilaboro de 100-seĝa pasaĝeraviadilo. La komuna prilaboro de A318 estis komencita por prilaboro de regiona jetaviadilo. Dum la prilaboro, 9/11 kaj nova jetmotoro de Pratt & Whitney influis al ellaboro de modelo. A318 unue flugis en aerdromo Finkenwerder la 15-an de januaro 2002.

En komparo kun konkurantaj modeloj kiel Bombardier CRJ900 kaj Embraer E-Jet serioj, nur 80 A318 estis produktita. Laŭ 31-an de julio 2017, 69 A318 restas en servo en multaj aerlinioj. La ĉefa operacianto de A318 estas Air France (18).

## Dezajno 
La A318 estas la plej malgranda pasaĝeraviadilo de Airbus. A318 estas certigita por krutproksimiga kapableco de EASA en 2006.

## Specifaĵo 
## Notoj 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Airbus
* Airbus A319
* **Airbus A320** : Originala versio de A318.
* Airbus A321

Kategorio:Komercaj aviadiloj
Kategorio:Aviadiloj de Airbus
Havena Pordego en Szczecin

**Havena Pordego** (,  (esperante: *Berlina Pordego*)) estas urba pordego en la pola urbo Szczecin. Ĝi lokitas ĉe la placo Havena Pordego (vojkruciĝo de la avenuo de Sendependenco, strato de Wyszyński kaj placo de Venko). La pordego estas konstruita en la jaroj 1725–1727, post la urbo estis aneksita de Prusio. Arkitekto de la konstruaĵo estis Gerhard Cornelius van Wallrawe. Krome, en Szczecin troviĝas ankaŭ la dua nuntempe ekzistanta urba pordego: Reĝa Pordego.

La pordego estis parto de la defendaj muroj. Sur fasado de la pordego lokiĝas la surskribo en Latino:

En la jaroj 2016–2017 la konstruaĵo estis renovigita. En la jaroj 1976-2013 en la pordego estis lokita la vendejo "Cepelia", sed ekde la jaro 2013 ĝi situas la teatro.

Ekde la 11-an de junio 1954 la pordego estas en la registro de monumentoj.

## Bildoj 

Dosiero:Mk Stettin Berliner Tor.jpg
Dosiero:Amfitryta Monument in Stettin.jpg|Nuligata monumento (kun fontano) de Amfitrito

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Malnovaj bildoj de la pordego (sedina.pl)

## Vidu ankaŭ 
* Szczecin
* Reĝa Pordego en Szczecin
* Protektitaj monumentoj de Szczecin

Kategorio:Protektitaj monumentoj de Szczecin
Kategorio:Pordegoj en Szczecin
Szczecin
Delto-valero-laktono

**Delto-valero-laktono** estas pirandevena laktono derivita el la 5-hidrokso-valerata acido, senkolora aŭ flava likvaĵo kun estersimila odoro kaj uzata kiel monomero por la produktado de poliesteroj k, kiel biogena brulaĵo, ĝi estas konsiderata verda solvanto.

Ĝi estas miksebla kun akvo kaj aliaj organikaj solvantoj. Ĝi uzatas kiel peranto por kemiaj sintezoj kaj fabrikado de industriaj farboj. Ĝi povas ekstraktiĝi ekde la ŝelo de la **valencia oranĝo** kaj ankaŭ uzatas kiel nutro-aldonaĵo.

Ĝi same uzatas por sintezado de kun-poliesteroj per polimerizo kun ringo-malfermado katalizita per lipazoj aŭ enzimoj kapablaj hidrolizi esterojn en acidojn kaj alkoholojn.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* δ-valero-laktono estas preparata per kataliza hidrogenigo de la **5,6-du-hidro-2H-piran-2-ketono** en ĉeesto de sulfata acido, glacia acetata acido kaj paladio:

### Sintezo 2 
* δ-valero-laktono estas sintezata per cikligo de la **5-bromo-valerata acido**:

### Sintezo 3 
* δ-valero-laktono estas sintezata per oksidiga cikligo de la **ciklopentanono**:

## Literaturo 
* Chemical Book
* Hydrolases—Advances in Research and Application: 2013 Edition
* Polymers for Biomedicine: Synthesis, Characterization, and Applications, Carmen Scholz

## Vidu ankaŭ 
* γ-valero-laktono
* Mevalonata laktono
* Gama-aminobuterata acido
* Gama-hidroksibuterata acido
* Valproata acido
* Buterata acido

## Referencoj 
Kategorio:Heterociklaj kombinaĵoj
Kategorio:Laktonoj
Sandarmoĥ

La **Sandarmoĥ** ( Сандармох, de la karela *Sandarmoh*) estas montarmasivo, kiu troviĝas apud la urbo Medveĵjegorsk, Respubliko Karelio. Sandarmoĥ iĝis amasa ekzekutejo dum la Granda purigo dum la regado de Josif Stalin.

## Historio 
Dum la konstruado de Blankmara kanalo en 1937, multaj malliberuloj de la Solovecaj insuloj estis ekzekutitaj tie de soveta sekreta polico NKVD. Multaj ukrainaj verkistoj kaj artistoj kiel Mikola Kuliŝ kaj Lesj Kurbas estis ekzekutitaj en Sandarmoĥ, same kiel 141 finndevenaj usonanoj kaj 127 finndevenaj kanadanoj, kiuj migris al Sovetunio dum la Granda depresio. Laŭ arĥivo de FSB, reprezentantoj de pli ol 60 nacioj estis ekzekutitaj tie inter 1937 kaj 1938.

La ekzekutejo estis trovita de la rusia homrajta organizaĵo Memorial en 1997, laŭ iniciato de homrajta aktivisto Jurij Dmitrijev. Samjare la registaro de Karelio konstruigis tie memorialon por la viktimoj.

## Famaj viktimoj 
* Mikola Kuliŝ, ukraina dramverkisto.
* Lesj Kurbas, ukraina aktoro kaj reĝisoro.
* Valerian Pidmohilnij, ukraina verkisto kaj tradukisto.
* Mikola Zerov, ukraina verkisto, poeto, tradukisto.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Granda purigo
* Pafita renesanco

Kategorio:Masakroj
Kategorio:Granda purigo
Kategorio:Geografio de Karelio
Kategorio:Ekzekutejoj
Gamo-valero-laktono

**γ-valerato-laktono** aŭ **GVL** estas organika komponaĵo apartenanta al la familio de la laktonoj aŭ ciklaj esteroj de la karboksilataj acidoj. Ĝi estas senkolora likvaĵo nature okazanta en fruktoj kaj ofte uzata kiel nutro-aldonaĵo. Ĝiaj karakterizaĵoj permesas ke ĝi estu uzata kiel ideala sustenebla brulaĵo kaj en la produktado de karbonbaza energio.

γ-valerato-laktono estas renovigebla, facile kaj sekure enstorigita kaj globe transportita en grandaj kvantoj pro ĝia malalta fandpunkto (), altaj bolpunkto () kaj ekflama temperaturo () kaj akceptebla odoro por facila agnosko en kazoj de dislikado kaj disverŝado. Ĝi estas miksebla kun akvo kaj biodegradiga.

Kompara efikeco inter la etanolo kaj γ-valerato-laktono, plenumita sur miksaĵo de etanolo/GVL 10%/90% v/v elmontras similajn proprecojn. Ĉar GVL ne formas azeotropan miksaĵon kun akvo, la lasta povas facile eliminiĝi per distilado, rezultante en malpli da energi-procezo por la produktado de la GVL ol tiu de absoluta etanolo.

Biologie, GVL kondutas sin kiel antaŭanto de la **gamo-hidrokso-valerato** aŭ **GHV**, drogo tre simila al GHB kvankam kompare malpli potenca. Ĉar GHB estas kontrolata en multaj partoj de la mondo, dum GVL ne estas, GVL gajnis popularecon kiel leĝa anstataŭanto por GHB.

## Sintezo 
* γ-valerato-laktono estas preparata per cikligo kaj senhidratigo de la levulinata acido, sekvata per struktura rearanĝo de la **alfa-angelika latono** kaj finfine hidrogenigo de la antaŭa peraĵo:

## Literaturo 
* Chemical Book
* Chemicalland21
* Cameo Chemicals
* Keto Acids—Advances in Research and Application: 2013 Edition
* Hydrogenation with Low-Cost Transition Metals, Jacinto Sa, Anna Srebowata
* ACS Publications
* Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients, Fifth Edition, George A. Burdock

## Vidu ankaŭ 
* δ-valero-laktono
* Valerata acido
* Mevalonata acido
* Mevalonata laktono
* Valproata acido
* Cinamata acido
* Ferulata acido

## Referencoj 
Kategorio:Heterociklaj kombinaĵoj
Kategorio:Laktonoj
Brahe

**Brahe** estas la nomo de du parencaj nobelaj familioj, unu dana kaj unu sveda.

Prapatro estis Torkil Pedersson Brahe (1372 - 1447), regna konsilisto sub reĝino Margareta la 1-a. De lia filo devenas la dana familio Brahe, kaj de lia filino Johanna Torkilsdatter la sveda.

## Dana familio Brahe 
eta|250px|Dana familio Brahe
Fama familiano estis:
* la astronomo Tycho Brahe (1546–1601)

Pri li memorigas la asteroido 1677 Tycho Brahe.

La vira linio de la familio formortis en 1786 kun Preben Brahe.

## Sveda familio Brahe 
eta|250px|Sveda familio Brahe
eta|250px|Sveda familio Brahe grafoj
Famaj familianoj estis:
* Per Brahe (la aĝa) (1520–1590), unu el la unuaj svediaj grafoj
* Per Brahe (la juna) (1602–1680), nepo de la antaŭa, guberniestro de Finnlando

Pri li memorigas la urbo Raahe/Brahestad, kaj la asteroido 1680 Per Brahe.

La vira linio de la familio formortis en 1930 kun Per Magnus Brahe.


Kategorio:Nobelaj familioj de Danio
Kategorio:Nobelaj familioj de Svedio
Ilona Nagykovácsi

**Ilona Nagykovácsi** [nadjkovAĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nagykovácsi Ilona** estis hungara aktoro, kantisto. Ŝia origina, plena nomo (laŭ hungarlingve kutima nomordo) estis *Kovács Ilona Mária*, ŝia geedziĝa nomo (hungarsisteme) estis *Polgár Tiborné*.

Ilona Kovács http://www.imdb.com/name/nm0619540/ naskiĝis la  en Jászárokszállás, ŝi mortis la  en Toronto (Kanado).
eta|Ilona Nagykovácsi (dekstre)

## Biografio 
Ilona Nagykovácsi komencis sian karieron kiel cirkisto-revuisto, sed ŝi lernadis ankaŭ kantadon, fine ŝi frekventis privatan aktorlernejon de Szidi Rákosi. En 1933 ŝi ricevis rolojn en Teatro Magyar kaj pluraj teatroj, kabaredoj, revuoj, kie ŝi ĉefe kantadis. Ŝi famiĝis pro kantadoj de signifaj poemoj, ili estis aŭdeblaj ankaŭ en Hungara Radio. En la fruaj 1940-aj jaroj ŝi apartenis precipe al Teatro Madách, ŝi faris koncertojn ekzemple en la Muzikakademio kaj Palaco Vigadó. Dum la nazia erao ŝi nenie prezentis sin. Post la 2-a mondmilito ŝi denove havis eblecojn kantadi kaj roladi en pluraj teatroj, kabaredoj, revuoj. En la fruaj 1960-aj jaroj ŝi kun sia dua edzo disidis al Okcidenta Germanio, ekde 1964 ili vivis en Toronto.

Ŝi edziniĝis en 1936, eksedziniĝis post dek jaroj, ŝi denove edziniĝis al Tibor Polgár en 1947.

## Elektitaj kanzonoj 
* Losonczy–Szenes: *Egy kis tüzet kérek*
* Losonczy–Zseni Várnai: *Ezüstróka*
* aliaj kanzonoj http://slagermuzeum.network.hu/video/nagykovacsi_ilona

## Ŝiaj filmaj roloj 
* *Maga lesz a férjem* (1937) - kantistino
* *Gyurkovics fiúk* (1940-41) - kantistino
* *Fény és árnyék* (1943) - ĉefrolo

## Ŝia libro 
* *Fény és árnyék* (membiografio, 1982)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio 

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj kanzonistoj
Kategorio:Hungardevenaj kanadanoj
Ilka Petur

**Ilka Petur,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Petur Ilka** estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Ŝia origina nomo (laŭ hungarlingve kutima nomordo) estis *Vitárius Ilona*.

Ilona Vitárius http://www.imdb.com/name/nm0678839/ naskiĝis la  en Rákoscsaba, ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ilka Petur studis en la Muzikakademio de Budapeŝto, inter 1934 kaj 1943 ŝi apartenis al migranta teatro de Mihály Erdélyi (teatrestro), poste al Nacia Teatro (Szeged) ĝis 1950. Ŝiaj sekvaj teatraj stacioj estis:
* Teatro Kisfaludy (1950–1953)
* Nacia Teatro (Pécs) (1953–1956)
* Teatro Jókai (1956–1964)
Inter 1964-1966 ŝi laboris en filma produktejo, poste ŝi pensiuliĝis. Ŝi ricevis premiojn en 1954 kaj 1985.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare: Reĝo Lear - Goneril
* József Katona: *Bánk bán* - Gertrudis
* Ferenc Lehár: *Cigányszerelem* - Zórika
* Ede Szigligeti: *A cigány* - Rózsi

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* *Szervusz, Péter!* (1939) – amikino
* *Erzsébet királyné* (1940) – korteganino
* *Hintónjáró szerelem* (1955)
* *Csigalépcső* (1958)
* Dudek horoj (filmo) (1965)
* *A ménesgazda* (1978)
* *Elcserélt szerelem* (1983)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *A vak* (1962)
* *Beszterce ostroma* (1976)
* *A trónörökös* (1989)

## Dubladaj roloj 
* en pluraj eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj http://iszdb.hu/?szemely=8184

## Fontoj 
* http://port.hu/adatlap/szemely/petur-ilka/person-129842
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Iván Petrovich

**Iván Petroviĉ** [petroviĉ, petrovitj] estis hungara-serba-germana aktoro. Liaj pli gravaj nomvariantoj estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Petrovich Iván* kaj *Petrovics Szvetiszláv* [svetislAv]; laŭ slave-cirile *Svetislav Ivan Petrović,* *Иван Петровић,* *Cветислав Петровић*.

Iván Petroviĉ http://www.imdb.com/name/nm0678323/ naskiĝis la  en Újvidék (nuntempa Novi Sad en Serbio), li mortis la  en Munkeno (Okcidenta Germanio).

## Biografio 
Iván Petroviĉ devenis el serba familio. Li lernis lernejojn en Budapeŝto, fine li lernis arkitekton en Reĝa Teknikuniversitato József. Dum la studentaj jaroj li estis ankaŭ atleto kun sukcesoj, kiuj portis sukcesojn ankaŭ en mutaj filmoj. Li estis en baldaŭaj filmoj ankaŭ talenta kantantisto. Inter 1920 kaj 1925 li havis filmajn rolojn en Vieno, poste en Budapeŝto, inter 1927-1930 en Berlino, Munkeno, Parizo, poste en Holivudo, inter 1931–1941 en Germanio, inter 1941–1944 denove en Budapeŝto. En Budapeŝto li havis rolojn ankaŭ en *Gaja Teatro*. Post la 2-a mondmilito li translokiĝis al Munkeno, kie li havis filmajn figurantajn rolojn. Li estis foje kunlaboranto de hungarlingva dissendo de Radio Libera Eŭropo. Dum 4 jardekoj li rolis en cent filmoj.

Li edziĝis en 1923 - eksedziĝis post 7 jaroj, denove li edziĝis en la 1930-aj jaroj.

## Elektitaj filmaj roloj 
* *A napraforgós hölgy* (1918 sub nomo Svetozar Petrov) - debuto
* *Hegyek alján* (1920 sub nomo Petrovics Szvetiszláv) - paŝtista filo
* *Die Fledermaus* (1931, germana-franca filmo) - princo
* *Európa nem válaszol* (1941, hungara filmo, sub nomo Petrovics Szvetiszláv) - Vincent Gordon
* *Kalotaszegi madonna* (1943, hungara filmo, sub nomo Petrovics Szvetiszláv) - Karsady Géza
* *Machita* (1944, hungara filmo, sub nomo Petrovics Szvetiszláv) - fabrikestro
* *Der Prozeß (1948) - prokuroro
* *Fritz und Friederike* (1952) - oficisto
* *Sissi, die junge Kaiserin* (1956)
* *Forever My Love'' (1962)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto
* germanlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Serbaj aktoroj
Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Aŭstraj aktoroj
Kategorio:Hungariaj serboj
Listo de asteroidoj (43001–44000)

Jen la listo de la **asteroidoj kun numeroj 43001 al 44000**.
La asteroidoj ricevas numeron nur kiam ilia orbito estas konfirmita ; tio, kio povas okazi tre longtempe post ilia malkovro. Estas nenia kongruo inter la numero kaj la dato de la malkovro. Kelkaj el la asteroidoj ricevis nomon

Plejparte el la asteroidoj havas nenian menciindecon.

## Plena listo 43001-44000 
### 43001-43050 
### 43051-43100 
### 43101-43150 
### 43151-43200 
### 43201-43250 
### 43251-43300 
### 43301-43350 
### 43351-43400 
### 43401-43450 
### 43451-43500 
### 43501-43550 
### 43551-43600 
### 43601-43650 
### 43651-43700 
### 43701-43750 
### 43751-43800 
### 43801-43850 
### 43851-43900 
### 43901-43950 
### 43951-44000 
## Eksteraj ligiloj 
*  Cirkonstancoj de malkovro de la planedetoj 40 001 - 45 000
Valero-nitrilo

**Valero-nitrilo** estas organika komponaĵo konsistanta je unu nitrila grupo (CN) ligita al butila radikalo. Samkiel aliaj nitriloj, valero-nitrilo povas polimerizi en ĉeesto de metaloj kaj kelkaj metal-komponaĵoj. Ili estas neakordigeblaj kun acidoj. Valero-nitrilo kun aliaj oksidigagentoj povas rezulti en tre eksplodaj reakcioj.

Ĝi povas estigi peroksidojn kaj epoksidojn en ĉeesto de aliaj oksidigagentoj. Kombinado de bazoj kaj nitriloj povas doni cianidan acidon. Nitriloj estas hidrolizeblaj kaj en acidaj kaj en bazaj solvaĵoj por doni karboksilatajn acidojn aŭ salojn de karboksilataj acidoj. Nitriloj eksplode reakcias kun reduktagentoj.

Ĝi produktiĝas ekzemple per Amonia valerato varmigita kun fosfora kvinoksido.

## Sintezo 
### Sintezo 1 
* Valero-nitrilo estas preparata ekde la **butila klorido** kaj natria cianido en ĉeesto de dumetil-sulfuroksido:

### Sintezo 2 
* Valero-nitrilo povas sinteziĝi per senhidratigo de **1-butanolo** kaj hidrogena cianido:

## Reakcio 
* Valero-nitrilo reakcias kun butil-amino en ĉeesto de rodia katalizilo por doni butil-pentilaminon.:

## Literaturo 
* Chemical Book
* Nitrogen and Phosphorus Solvents, D.R. Buhler, D.J. Reed
* Hand-book of Chemistry, Volume 11, Leopold Gmelin
* The Chemical Gazette, Or, Journal of Practical Chemistry, in All ..., Volume 6
* Heterogeneous Catalysis and Fine Chemicals IV, H.U. Blaser, A. Baiker, R. Prins
* The Metabolism of Tumours: Updated Version, Otto Warburg, Trung Nguyen
* Chemicalland21

## Vidu ankaŭ 
* Nitrilo
* Cinamila nitrilo
* Benzeno-aceto-nitrilo
* Natria peroksonitrilo
* Krotononitrilo
* Metakrilonitrilo
* Benzonitrilo

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Organikaj acidoj
Unstrut-Hainich

**Unstrut-Hainich**  estas komunumo en Germanio, kreita komence de la jaro 2019. Ĝi troviĝas en la samnoma distrikto Unstrut-Hainich de la federacia lando Turingio, kaj konsistas el la loĝlokoj Altengottern, Flarchheim, Großengottern, Heroldishausen, Mülverstedt und Weberstedt, kiuj antaŭe estis memstaraj komunumoj. Antaŭe, do ĝis la fino de 2018, la komunumoj kaj krome ankoraŭ la daŭre memstara komunumo Schönstedt kiu nun administriĝas en Unstrut-Hainich, konsistigis komunumaron ankaŭ nomatan *Unstrut-Hainich*. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300ra|la komunuma administrejo
eta|maldekstra|300ra|trabfaka paroĥejo

Kategorio:Distrikto Unstrut-Hainich
Kategorio:Urboj de Turingio
29244 Van Damme

'*29244 *Van Damme'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Jozef Van Damme'', kiu naskiĝis en 1912 en la bela vilaĝo Kaprijke (Orienta Flandrio) nemalproksime de la riverbuŝo de Skeldo. Instruisto en Gento, li disvolvis grandan sentemon por historio kaj fariĝis eminentulo pri la skribaĵoj de la franca kaj brita klerismo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1992
Tramdeponejo Golęcin

**Tramdeponejo Golęcin** () estas unu el du tramdeponejoj en la reto de la szczecinaj tramoj (tiu alia estas tramdeponejo Pogodno). Golęcin estas la plej malnova tramdeponejo en Szczecin, kiu funkcias ĝis hodiaŭ. Ĉi tiu deponejo lokitas ĉe la strato de Wiszesław, sur teritorio de la urba setlejo Golęcino-Gocław (kvartalo Północ).

Fronte de la deponejo situas la komencaj haltejoj de tramlinioj kaj buslinioj; ili havas la nomon *Zajezdnia Golęcin*.

## Historio 
Tramdeponejo Golęcin estis konstruita kaj malfermita en la jaro 1898. Ĝi anstataŭigis la malnovan tramdeponejon de ĉevalaj tramoj, kiu troviĝis ĉe la hodiaŭa Dębogórska strato.

## Tramparko 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tramdeponejo Pogodno
* Tramtransporto en Szczecin
* Golęcino-Gocław

Golęcin
29246 Clausius

'*29246 *Clausius''''' estas malgranda, malhela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la germanaj astronomoj Freimut Börngen kaj Lutz D. Schmadel elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la germana fizikisto Rudolf Clausius (1822–1888), kiu ellaboris la  pri la gasoj. Li estas unu el la fondintoj de la mekanika teorio pri la varmo. Li formulis la duan leĝon de termodinamiko kaj enkondukis la terminon "entropio". Li estas ankaŭ unu el la fondintoj de la statistika mekaniko.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Freimut Börngen
Kategorio:Malkovrita de Lutz D. Schmadel
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1992
29227 Wegener

'*29227 *Wegener''''' estas tre malgranda, tre hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la germana astronomo  Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la germana meteologiisto Alfred Wegener (1880 – 1930), kiu kreis la teorion pri la kontinenta drivo, kiu eĉ klarigas la klimaton en prahistoriaj epokoj, kaj estis pravigita pli malfrue per la geotektoniko. Partopreninte al pluraj polusaj ekspedicioj, li mortis sur la gronlanda glacitavolo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Freimut Börngen
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1992
Mevalonata acido

**Mevalonata acido** estas branĉohava *3,5-du-hidrokso-3-metil-pentanata acido* kaj antaŭanto de la **skvaleno** en la biosinteza vojo kiu estigas sterolojn, kolesterolon, karotenon, likopenon, samkiel aliajn terpenoidojn. La estigo de la **mevalonata vojo** ĉeestas en kelkaj plantoj tiaj kiaj la eŭkariotoj, arĥioj kaj kelkaj bakterioj. Kelkaj mevalonataj enzimoj, ĉeestantaj en pluraj vivantaj organismoj ekde bakterioj ĝis mamuloj, respondecas pri sennombraj biologiaj reakcioj rilate al kreado de izoprenoidoj kaj steroloj.

## Sintezo 
* Pro ĝia graveco en la biologiaj reakcioj, mevalonata acido estas preparata ekde la **4-acetokso-2-butanono** kiu siavice cikliĝas al **mevalono-laktono** sekvata per hidratigo de ĉi-lasta rezultante la mevalonatan acidon.

### Reakcio 1 
* Biologie la **izopreno** derivatas el la **mevalonata acido**:

## Literaturo 
* Chembio 
* NCBI Resources
* Enzymic Synthesis of Mevalonic Acid in Plants
* Mechanism and Synthesis, P. G. Taylor
* Blood journal
* Specifications and Criteria for Biochemical Compounds, National Research Council (U.S.)
* Medical Biochemistry E-Book, John W Baynes, Marek H. Dominiczak

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Alpha-Carotene-3D-balls.png|**α-karoteno**
Beta-Carotene-3D-balls.png|**β-karoteno**
Lycopene_molecule_ball.png|**Likopeno**
Squalene-3D-balls.png|**Skvaleno**
Phosphomevalonic acid.png|**Fosfomevalonata acido**
Farnesyl-pyrophosphate-3D-balls.png|**Farnezila pirofostato**
Geranyl-pyrophosphate-3D-balls.png|**Geranila pirofostato**
Isopentenyl-pyrophosphate-3D-balls.png|**Izopentenila pirofostato**
Lovastatin2.png|**Lovastatino**

## Vidu ankaŭ 
* GHB
* GABA
* Kolesterolo
* Glutamato
* Valerata acido
* Karoteno
* Likopeno
* Acetilkolino

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Organikaj acidoj
Polaj Legioj (1914-1918)

**Polaj Legioj** (pole: *Legiony Polskie*) – pola militista formacio, kreita la 27-an de aŭgusto 1914; la komencon donis Unua Kadra Kompanio, formigita la 3-an de aŭgusto 1914 en Krakovo laŭ iniciato de Józef Piłsudski.

## Historio 
Estigitaj la 16-an de aŭgusto 1914 de Supera Nacia Komitato (Naczelny Komitet Narodowy). Ili konsistigis apartan formacion de Aŭstria-hungara armeo kolektante polajn kvazaŭarmeajn organizaĵojn, interalie taĉmentojn de Związek Strzelecki (Fusilista Asocio) kaj Polskie Drużyny Strzeleckie (Polaj Fusilistaj Taĉmentoj). Formala kreobazo por legiaj taĉmentoj estis ordono de aŭstra komandantaro el la 27-a de aŭgusto 1914, en kiu oni disponis kreon de Orienta Legio kaj Okcidenta Legio kun du samegalaj komandantojn. Polaj Legioj estis subordigitaj al nova centro de aŭstra kampa spionejo – Nachrichtenabteilung AOK, kun kies estro generalo Oskar Hranilović von Czvetassin Józef Piłsudski ligis senperan kontakton.

Pro fiasko eksplodigi kontraŭrusan nacian ribelon en Kongresa Pollando, Piłsudski subordiĝis al NKN. Fine de aŭgusto oni komencis varbadon al Polaj Legioj. Fondiĝis Orienta Legio en Lvovo kaj Okcidenta Legio en Krakovo.

## Konindaj oficiroj 
* Józef Beck
* Henryk Dobrzański
* August Emil Fieldorf
* Józef Haller
* Michał Tokarzewski-Karaszewicz
* Franciszek Kleeberg
* Józef Dowbor-Muśnicki
* Leopold Okulicki
* Witold Pilecki
* Stefan Rowecki
* Tadeusz Rozwadowski
* Edward Rydz-Śmigły
* Wacław Sieroszewski
* Władysław Sikorski
* Kazimierz Sosnkowski

## Bibliografio 
* Stanisław Kwaśniewski, *Wspomnienia legjonowe byłego oficera austrjackiego* (Legiaj rememoroj de estinta aŭstria oficiro), Dom Książki Polskiej, Warszawa [1925], p. 136
* Wacława Milewska, Janusz Tadeusz Nowak, Maria Zientara, *Legiony Polskie 1914-1918*, Kraków 1998.

## Eksteraj ligiloj 
* film pokazujący wkroczenie Legionów Polskich do Warszawy 1 grudnia 1916 roku  filmo pri eniro de Polaj Legioj al Varsovio
* Galeria zdjęć legionowych Galerio de fotoj


Kategorio:Aperis en 1914
Ĝalabo

eta|Ĝalabo
**Ĝalabo** (arabe جلاب, latinliterigo laŭ sistemo DMG *ǧallāb*, angle kaj france ofte latinliterigata *Jallab*, germane *Dschallab*, ruse Джалляб, en aliaj lingvoj simile laŭ la lingvaj kutimoj transskribi la sonon "ĝ") estas tradicia trinkaĵo el la islamaj landoj de meza Oriento. Ĝi nuntempe produktatas el daktiloj, vinbersuka siropo kaj roza akvo, origine uziĝis precipe karobo. Kutime nuntempe ĝi estas fumaĵata kun arabaj incensoj, kaj en iuj nunaj preparaĵoj aldoniĝas artefaritaj aromoj. Aparte ŝatata la trinkaĵo estas en Libano, en Palestino kaj en Sirio, kie ĝi servatas kun flosantaj pinsemoj aŭ kun sekvinberoj kaj kutime kun glacikuboj. Pro kontaktoj al islamanoj en aliaj landoj ĝi en la lastaj jaroj populariĝis ankaŭ en norda Afriko kaj inter (ne nepre mezorientaj) islamanoj translokiĝintaj al Eŭropo.

## Referencoj 
Kategorio:Araba kuirarto
Kategorio:Kulturo de Libano
Kategorio:Trinkaĵoj
Pentanolo

**Amila alkoholo** aŭ **pentila alkoholo** estas kemia kombinaĵo de la alkohola funkcia grupo. Ĝi estas senkolora likvaĵo uzata kiel solvanto kaj en kemiaj sintezoj. Strukture ĝi prezentiĝas sub 8 eblaj izomeroj: kvar primaraj, tri sekundaraj kaj unu terciara.
Zangabajo

**Zangabajo** estas granda maldensejo en la Kongaj arbaroj, norde de Demokratia Respubliko Kongo. Kreata de elefantoj, kiuj uzas la lokon ĉefe pro nutri kaj kupli, Zangabajo havas argilajn terojn, riĉajn de mineraloj. Kelkfoje pli ol 150 elefantoj el pluraj familioj kunvenas en la loko.

La nomo Zangabajo estas esperantigo de *Zangabai*, kio originas de Tropika Rezervo *Dzanga*. *Bai*, loke, signifas "kie la bestoj nutras". Ĉiokaze, Zangabajo estas konata ankaŭ kiel "elefanta vilaĝo" de la lokaj indiĝenoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.wwf.de/themen-projekte/projektregionen/kongo-becken/das-dorf-der-elefanten/ 

Kategorio:Protektitaj areoj en Centr-Afrika Respubliko
Kategorio:Protektitaj areoj kreitaj en 1990
29249 Hiraizumi

'*29249 *Hiraizumi'''* estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la japana astronomo Tsutomu Seki elde Geisei en la gubernio Koĉi (Japanio).

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al urbo Hiraizumi en gubernio Iŭate, kiu atingis plej altan nivelon de prospero dum la 12-a jarcento kiel hejmo de la familio Fujiwara en la gubernio Oŝu La Ora Halo (*Konjikidō'', 金色堂) de Ĉuson-ĵi kaj la ruino de la templo Motsu-ĵi estas restaĵoj de ĝia glorio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tsutomu Seki
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1992
Amila acetato

**Amila acetato** estas organika komponaĵo kaj estero, senkolora likvaĵo kun agrabla fruktodoro iom simila al banano aŭ pomo. Ĝi estas kondensiĝa produkto de la acetata acido kaj 1-pentanolo kaj havas sex aliajn izomerojn. Ĝi uzatas en nutro-industrio kiel gustigilo kaj odorigilo.

Ĝi same uzatas kiel solvanto por lakoj, farboj, ledaj poluradoj, gluaĵoj, sengrasigiloj kaj kosmetikaĵoj. Ĉe altaj koncentriĝoj, amila acetato estas irita al mukozaj membranoj kaj povas kaŭzi narkozojn en bestoj kaj oni kredas ke longedaŭraj ekspozicioj produktas la samajn efikojn en homoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per traktado de acetata acido kaj amila alkoholo:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de acetata anhidrido kaj amila alkoholo:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de *amila klorido* kaj acetata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria acetato kaj *amila klorido*:

### Sintezo 5 
* Reakcio de transesterigo inter amila formiato kaj metila acetato:

### Sintezo 6 
* Per transigo de la amila radikalo inter *amila benzoato* kaj acetata acido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la Amila acetato:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *amila acetato*:

### Reakcio 3 
* Reduktigo de la *amila acetato*:

### Reakcio 4 
* Per transesteriga reakcio inter *amila acetato* kaj anizila cinamato:

### Reakcio 5 
* Reakcio kun klorida acido:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun amoniako:

## Literaturo 
* Nadia Berenstein
* World of Chemicals 
* FAO
* Toxicology Desk Reference: The Toxic Exposure & Medical Monitoring Index, Robert Ryan, Claude Terry
* Film permeability requirements for storage of apples, Wayne Ernest Tolle
* Groundwater Chemicals Desk Reference, Fourth Edition, John H. Montgomery
* Proctor and Hughes' Chemical Hazards of the Workplace, Nick H. Proctor, James P. Hughes, Gloria J. Hathaway

## Vidu ankaŭ 
* Valeraldehido
* Valero-nitrilo
* Valerata acido
* Mevalonata laktono
* Valproata acido
* Delto-valero-laktono

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Organikaj acidoj
1-Pentanolo

**1-Pentanolo** estas organika komponaĵo kiu apartenas al la funkcia grupo alkoholo, senkolora likvaĵo kun odoro je banano. Ĝi estas unu el la 8 izomeroj de la serio da amilaj alkoholoj. Ĝi estas uzata kiel solvanto kaj partoprenas en pluraj kemiaj sintezoj.

La estero produktita elde 1-pentanolo kaj buterata acido nomiĝas **amila buterato** kaj odoras je abrikoto. Pentanolo havas ĉiujn necesajn proprecojn por anstataŭi la benzinon kiel fuelo por interna brulado. Ĝiaj vaporoj estas pli pezaj ol la aero, povas iriti la haŭton kaj la okulojn, kaj per ingestado ĝi estas iomete toksa.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* 1-Pentanolo estas sintezata per hidratigo de la **kloro-pentano**:

### Sintezo 2 
* 1-Pentanolo povas prepariĝi per interagado de la **etil-pentanato** kaj alkohola solvaĵo de natrio:

### Sintezo 3 
* 1-Pentanolo povas prepariĝi per hidratigo de la **penteno**:

## Literaturo 
* ALS Environmental 
* NIST Webbook
* Chemical Book
* Industrial Alcohol Technology Handbook, NPCS Board of Consultants & Engineers
* A Comprehensive Guide to the Hazardous Properties of Chemical Substances, Pradyot Patnaik
* A Dictionary of Chemistry, Livro 1, Henry Watts

## Vidu ankaŭ 
* Valerata acido
* Pentanolo
* Pentano
* Pentanalo
* Ciklopentanolo
* 2-Pentanolo

## Referencoj 
Kategorio:Primaraj alkoholoj
Kategorio:Alkanoloj
Kategorio:Dormigiloj
Ferenc Pázmán

**Ferenc Pázmán,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pázmán Ferenc** estis hungara aktoro, kantisto (baritono).
eta|Ferenc Pázmán en 1907
Ferenc Pázmán http://www.imdb.com/name/nm0668618/ naskiĝis la  en Vieno, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ferenc Pázmán frekventis privatan aktorlernejon de Elek Solymossy, sed li lernis aparte ankaŭ kantadon. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de Lajos Makó en 1900. Inter 1903 kaj 1908 li apartenis al *Teatro Népszínház* (jam ne ekzistanta), poste ĝis 1912 kun sia edzino li havis rolojn en sia naskiĝurbo, Berlino kaj Hamburgo). Li apartenis al Teatro Népopera (1912–1915, 1918-1923), inter la 2 periodoj al provincaj teatroj. Tiutempe li estis fama pri kantadoj aŭdeblaj gramafone. Li batalis dum la 1-a mondmilito 5 monatojn, poste li gvidis armean teatran trupon. Li lastfoje havis teatran rolon en 1927 en Operetoteatro (Budapeŝto).

Li edziĝis en 1904. Menciindas, ke li estis la unua hungara akvariisto.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare: La Venecia Komercisto - Gratiano (1902 en Nacia Teatro (Budapeŝto)
* Ede Tóth: *A tolonc* - Ábris
* Ferenc Csepreghy: *A sárga csikó* - Peti
* Jacques Offenbach: *Orphée aux enfers* - titolrolo

## Elektitaj filmaj roloj 
* *Paci kalandjai* (1915) ankaŭ produktoro, scenaristo, reĝisoro
* *Der Dauphin von Frankreich* (1923) - amiko
* Hyppolit, la lakeo (1931)
* *Dankó Pista* (1940) – germana kuracisto
* *Mágnás Miska* (1949) - gasto

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Izoamila acetato

**Izoamila acetato** estas organika komponaĵo apartenanta al la funkcia grupo de la esteroj estigita per interagado de la acetata acido kaj izopentanolo en ĉeesto de sulfata acido. Ĝi estas senkolora likvaĵo kun forta kaj agrabla odoro, iomete solvebla en akvo kaj tre solvebla en organikaj solvantoj. Pro ĝia intense agrabla odoro kaj malalta tokseco ĝi uzatas en nutro-industrio kiel gustigilo kaj odorigilo. Izoamil-acetato nature okazas en bananujo kaj ankaŭ ĝi estas sinteze produktata.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per traktado de acetata acido kaj *izoamila alkoholo*:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de acetata anhidrido kaj izoamila alkoholo:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de *izoamila klorido* kaj acetata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria acetato kaj *izoamila klorido*:

### Sintezo 5 
* Reakcio de transesterigo inter *izoamila formiato* kaj metila acetato:

### Sintezo 6 
* Per transigo de la izoamila radikalo inter *izoamila benzoato* kaj acetata acido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *izoamila acetato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *izoamila acetato*:

### Reakcio 3 
* Reduktigo de la *izoamila acetato*:

### Reakcio 4 
* Per transesteriga reakcio inter *izoamila acetato*:

### Reakcio 5 
* Reakcio kun klorida acido:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun amoniako:

## Literaturo 
* Chemical Book
* Summary of data for chemical selection
* Chemoxy 
* Merck Millipore
* Handbook of Food Products Manufacturing, 2 Volume Set, Nirmal Sinha, Ph.D.
* Handbook of Environmental Fate and Exposure Data For Organic Chemicals, Volume 2, Philip H. Howard

## Vidu ankaŭ 
* Amila acetato
* Metila cinamato
* Etila cinamato
* Amila aldehido
* Pentanata acido
* Valero-nitrilo
* Izoamila alkoholo

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Organikaj acidoj
Ferenc Pethes

**Ferenc Pethes** [peteŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pethes Ferenc** estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Lia nobela antaŭnomo estis *kechkeméti* [keĉkemEti], lia kuzo estis Sándor Pethes, lia filo estis György Pethes.

Ferenc Pethes http://www.imdb.com/name/nm0677493/ naskiĝis la  en Nagykörű, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ferenc Pethes akiris diplomon en Tutlanda Teatra Lernejo en 1928. En la sekva jaro li debutis en Nacia Teatro (Miskolc). Ekde 1931 li apartenis ĉefe al la Teatro Magyar kaj Operetoteatro (Budapeŝto). Dum la nazia erao li ludis en armeaj teatroj kaj li estis aŭdebla en nazigermana radio. Depost la 2-a mondmilito la aktora (politika) komisiono malpermesis lin ĝis 1947, poste li ludis en malgranda teatro. Liaj pli gravaj sekvaj teatraj stacioj estis Teatro de Kecskemét (1949-1952), denove Miskolc (1952-1955), poste pluraj teatroj en Budapeŝto. Li finis sian aktoran karieron en Teatro Thália (Budapeŝto) en 1972, tiam li pensiuliĝis. Li ricevis premion en 1954.

Li edziĝis en 1931, post 3 jaroj filo naskiĝis.

## Elektitaj teatraj roloj 
* Pongrác Kacsóh: *János vitéz* - franca reĝo
* József Katona: *Bánk bán* - Tiborc
* Johann Strauß (filo): *Die Fledermaus* - Frosch
* Imre Kálmán: *A csárdáskirálynő* - ĉefkelnero
* Molière: Tartufo - Orgon

## Elektitaj kinaj filmaj roloj 
* *Köszönöm, hogy elgázolt* (1935) – kamparano
* *Makkhetes* (1944) – ĉefrolo
* Budapeŝta printempo (filmo) (1955)
* *Szegény gazdagok* (1959)
* *A veréb is madár* (1968)
* *Nyulak a ruhatárban* (1972)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *Tanya a viharban* (1958)
* *A fekete város* (1971)

## Dubladaj roloj 
* en eksterlandaj filmoj hungaraj voĉoj de Herbert Körbs, Rudolf Vogel kaj aliaj http://iszdb.hu/?szemely=56281

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Pál Czinner

**Pál Czinner** [ciner], konata eksterlande **Paul Czinner,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Czinner Pál** estis hungara-germana reĝisoro, scenaristo.

Pál Czinner http://www.imdb.com/name/nm0194492/ naskiĝis la  en Budapeŝto (laŭ alia informo en Vieno), li mortis la  en Londono.

## Biografio 
Pál Czinner devenis el juda familio. Li studis filozofion en la universitato, poste li estis aktoro kaj subreĝisoro en teatro de Max Reinhardt en Vieno. En 1919 li debutis jam kiel filma reĝisoro. Ekde 1924 liaj filmoj estis vaste konataj en Berlino, la ĉefrolantino estis plej ofte Elisabeth Bergner. En 1933 pro la nazioj ili rifuĝis al Londono kaj ili geedziĝis. Czinner daŭris produktadojn de la filmoj. Pro la 2-a mondmilito ili denove rifuĝis al Usono en 1940, Czinner estis ofte teatra reĝisoro. Post la 2-a mondomilito ili turneis en Aŭstralio kaj ili revenis al Eŭropo, kie Czinner okupiĝis pri baletaj kaj operaj filmoj.

## Elektitaj reĝisoraĵoj 
* *Homo immanis* (1919, debuto, ankaŭ scenaristo)
* "Nju – Eine unverstandene Frau" (1924, kun ĉefrolo de Elisabeth Bergner)
* *Der träumende Mund* (1932, ankaŭ scenaristo; angla versio en 1937 *Dreaming Lips*)
* William Shakespeare: Kiel plaĉas al vi (filma versio) (1936)
* *The Bolshoi Ballet* (1957, ankaŭ scenaristo kaj produktoro)
* Ŝekspiro: Romeo kaj Julieta (filma versio) (1966, ankaŭ produktoro)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun bildo (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto 

Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Germanaj reĝisoroj
Kategorio:Britaj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
29250 Helmutmoritz

'*29250 *Helmutmoritz''''' estas malgranda, malhela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la germanaj astronomoj Lutz D. Schmadel kaj Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la aŭstra geodeziisto Helmut Moritz, plej elstara profesoro pri fizika geodezio, ano de la Aŭstra Akademio de Sciencoj kaj de multenombraj aliaj internaciaj akademioj kaj societoj. Li publikigis pli ol 200 gravajn artikolojn kaj librojn pri la gravita kampo kaj la rotacio de Tero.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Freimut Börngen
Kategorio:Malkovrita de Lutz D. Schmadel
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1992
Pentanalo

**Pentanalo** aŭ **valeraldehido** estas organika kombinaĵo el valerata acido rezultanta el kataliza oksidigo de la pentanolo. Ĝi estas senkolora likvaĵo kun akra odoro uzada kiel nutro-aldonaĵo, gustigilo, kemiaj sintezoj de rezinoj kaj en la akcelado de la kaŭcuka produktado. Ĝi estas irita substanco kiu partoprenas en pluraj kemiaj reakcioj.

La karakterizaj reakcioj de la pentanalo estas:
* Reakcioj de nukleofilia aldono
* Aldono de cianida acido
* Aldono de bisulfitoj
* Interagado kun alkoholoj
* Aldono kun Grinjardaj reakciantoj
* Polimerizaj reakcioj
* Polikondensiĝaj reakcioj
* Oksidigo kun amoniaka solvaĵo de arĝenta nitrato, (ankaŭ konata kiel arĝenta spegulo)
* Oksidigo kun kupra hidroksido
* Reakcio de Cannizzaro
* Hidrogenigaj reakcioj: Pentanalo kapablas ligiĝi al hidrogeno, rekuperanto la pentanolon
* Halogenidigoj
* Brulado

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Valeraldehido estas preparata per kataliza agado de la 1-buteno sur formaldehido:

### Sintezo 2 
* Valeraldehido povas prepariĝi per kataliza hidratigo de la 1-butino:

### Sintezo 3 
* Valeraldehido estas sintezata per kataliza oksidigo de la pentanolo:

### Reakcio 
* Valeraldehido eksperimentas memaldolan reakcion en ĉeesto de aluminia katalizilo donante **2-propil-3-hidrokso-heptanalon**:

## Literaturo 
* Chemicalland21
* Toxnet
* Hydroformylation process for producing 1,6-hexanedials
* A Comprehensive Guide to the Hazardous Properties of Chemical Substances, Pradyot Patnaik
* Advances in Carbohydrate Chemistry, Volume 4
* Sittig's Handbook of Toxic and Hazardous Chemicals and Carcinogens, Richard P. Pohanish

## Vidu ankaŭ 
* Valerata acido
* Valproata acido
* Valero-nitrilo
* δ-valero-laktono
* γ-valerato-laktono
* Mevalonata laktono

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Organikaj acidoj
Sigrlami

**Sigrlami** aŭ **Svafrlami** - legenda reganto de Garðaríki, pri kiu rakontas Sagao de Hervör. Filo aŭ nepo de Odino, patro de belulino Eyfura. Li havis glavon Tyrfingr. Lia bofilo kaj generalo estis Arngrímr. Vivis 9 generaciojn antaŭe de Ivar Vidframne, reganto de Skanio.

Ekzistas du variaĵoj de rakonto pri Sigrlami:
* H kaj U: Svafrlami estas filo de Sigrlami, kiu estas filo de Odino. Laŭ tia variaĵo, Arngrímr mortigas Svafrlami kaj edziĝas al Eyfura.
* R: Svafrlami estas Sigrlami. Arngrímr estas generalo de Sigrlami.

## Idaro 
*Sigrlami
**Svafrlami
**Hrollaugr
***Herlaugr
***Gergerda=Geidrik de Jötunheim
****Angantyr
**Eyfura=Arngrímr
***Angantyr
****Hervör=Hövundr
*****Angantyr Hövundrsson
*****Heindrikr
******Angantyr Heindrikrsson
*******Dinastio Munsö
******Hlödr

Kategorio:Regantoj de Rusio
Kategorio:Garðaríki
Izoamila alkoholo

**Izoamila alkoholo** aŭ **izopentila alkoholo** estas klara, senkolora alkoholo kaj unu el la ok eblaj izomeroj de la amila alkoholo. Ĝi estas uzata kiel solvanto, kemiaj sintezoj, manufakturo de fumosena pulvo, artefarita silko kaj lakoj.

Ĝi estas la ĉefa ingredienco de la bananoleo, iu estero nature trovata kaj ankaŭ produktita kiel gustigilo en industrio. Ĝi same estas la ĉefa ingredienco de la Reakcianto de Kovac, uzata por la bakteria diagnozo de la indola testo.

Izoamila alkoholo estas identigita kiel kemia feromono uzata de vespoj por altiri aliajn membrojn de la abelujo por ke ili ataku. Ĝi estas unu el la komponantoj en la aromo de la Tuber melanosporum, konata kiel nigra trufo.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Izoamila alkoholo povas sinteziĝi per kataliza hidroformiligo de la izobutileno:

100px + CO + H2 \rightarrow 150px

### Sintezo 2 
* Izoamila alkoholo povas sinteziĝi laŭ diversaj etapoj ekde la izobutanolo:

## Literaturo 
* Advances in Applied Microbiology, Volume 5
* Proctor and Hughes' Chemical Hazards of the Workplace, Nick H. Proctor, James P. Hughes, Gloria J. Hathaway
* Industrial Alcohol Technology Handbook, NPCS Board of Consultants & Engineers
* Techniques and Experiments For Organic Chemistry, Addison Ault
* Branched-chain Amino Acids, Parte 3, Robert Allison Harris,Robert A. Harris,John R. Sokatch
* Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients, Sixth Edition, George A. Burdock

## Vidu ankaŭ 
* Amila acetato
* Izoamila acetato
* Amila alkoholo
* Pentanolo
* Amilo-nitrilo
* Metil-cinamato

## Referencoj 
Kategorio:Alkanoloj
Kategorio:Primaraj alkoholoj
Flughaveno Parizo

La **Flughaveno Parizo** povas signifi:

* **Flughaveno Parizo-Charles-de-Gaulle** (IATA: CDG / ICAO: LFPG) : Ĉefa Internacia Flughaveno de Parizo.
* Flughaveno Parizo-Orly (IATA: ORY / ICAO: LFPO) : Iama ĉefa flughaveno de Parizo.
* Flughaveno de Paris-Le Bourget
* Flughaveno Beauvais-Tillé

Kategorio:Apartigiloj