Anuroj

eta|300ra|Anoures
eta|rano sur branĉo
[eta|dekstra|250ra|Bluhaŭta specimeno de *[Dendrobates azureus*.]]
[eta|dekstre|[Itala arborano.]]
[eta|dekstre|[Eŭropa arborano.]]
**Anuroj** (science: *Anura* el antikva greka an-, sen + oura, vosto, aŭ *senvostaj amfibioj*) aŭ **senvostuloj** estas la biologia ordo de karnovoraj mallongkorpaj senvostaj bestoj en la klaso amfibioj kiu inkluzivas **ranojn** kaj **bufojn**. Tamen, ne estas klara scienca distingo inter ranoj kaj bufoj. Unu familio de anuroj la diskolanguloj, havas ecojn de ambaŭ ranoj kaj bufoj.

La plej antikva fosilia "pra-rano" nome *Triadobatrachus* aperis en la komenco de Triaso de Madagaskaro, sed datado per molekula horloĝo sugestas ke ties originoj povas etendi plue reen al Permio, antaŭ 265 milionoj da jaroj. Ranoj estas amplekse distribuataj, game el tropikoj al ĉearktaj regionoj, sed la plej granda koncentro de specidiverseco estas en tropikaj pluvarbaroj. Estas proksimume  registritaj specioj, ĉirkaŭkalkule 85% el vivantaj amfibiaj specioj. Ili estas ankaŭ unu el la kvin plej diversaj ordoj de vertebruloj.

La korpokonsisto de plenkreska rano estas ĝenerale karakterizata de fortika korpo, elstaregaj okuloj, fenda lango, membroj falditaj suben, kaj foresto de vosto ĉe plenkreskuloj. Krom vivi en nesala akvo kaj sur seka tero, la plenkreskuloj de kelkaj specioj estas adaptitaj al loĝado subtera aŭ en arboj. La haŭto de ranoj estas glandenhava, kun sekrecioj gamaj el malbongustegaj al venenaj. Verukenhavaj specioj de ranoj tendencas esti nomataj bufoj sed la distingo inter ranoj kaj bufoj estas bazita sur neformalaj nomigaj konvencioj koncentrataj al la verukoj pli ol al taksonomio aŭ al evolua historio; kelkaj bufoj estas pli proksime rilataj al ranoj ol aliaj bufoj. La haŭto de ranoj varias en koloro el bone-kamuflitaj makulecaj bruna, griza kaj verda al tre koloraj modeloj de bril-ruĝa aŭ -flava kaj nigra por averti pri veneneco kaj predantoforigo.

Ranoj tipe demetas siajn ovojn en akvo. El la ovoj eliras larvoj nomataj ranidoj kiuj havas vostojn kaj internajn brankojn. Ili havas tre specializitajn asprajn buŝopartojn taŭgajn por herbovoraj, ĉiomanĝantaj aŭ planktonvorulaj dietoj. La vivociklo estas kompletita kiam ili metamorfozas al plenkreskuloj. Kelkaj specioj demetas ovojn surteren aŭ rekte eksteriras al stadio de ranido. Plenkreskaj ranoj ĝenerale havas karnovoran dieton konsistantan el malgrandaj senvertebruloj, sed ekzistas ankaŭ ĉiomanĝantaj specioj kaj kelkaj manĝas fruktojn. Ranoj estas tre efikaj je konverto de tio kion ili manĝas al korpomaso. Ili krome estas tre grava manĝofonto por predantoj kaj parto de la dinamiko de manĝoreto de multaj el la ekosistemoj de la mondo. La haŭto estas duontralasebla, kio faras ilin vundeblaj pro senakviĝo, kaj tiele ili ĉu vivas en humidaj lokoj aŭ havas specialajn adaptaĵojn por elteni sekajn habitatojn. Ranoj produktas ampleksan gamon de voĉoj, ĉefe dum la reprodukta sezono, kaj montras multajn diferencajn tipojn de kompleksaj kutimoj por allogi partnerojn, por forigi predantojn kaj ĝenerale por survivi.

Ranoj estas valoraj kiel manĝo de homoj kaj ankaŭ havas multajn kulturajn rolojn en literaturo, simbolismo kaj religio. Ranaj populacioj malpliiĝis grave el la 1950-aj jaroj. Pli ol unu triono da specioj estas konsiderataj minacataj de formorto kaj ĉirkaŭ cent dudek ŝajne iĝis formortintaj ekde la 1980-aj jaroj. La nombro de disformaĵoj inter ranoj estas malpliiĝanta kaj ĵuse konata funga malsano, nome Ĥitridjomikozo, disvastiĝis tra la tuta mondo. Konservobiologoj laboras por kompreni la kaŭzojn de tiuj problemoj kaj por solvi ilin.

## Taksonomio 
Ĉirkaŭ 88% el la specioj de amfibioj estas klasitaj en la ordo *Anura*. Tio inkludas ĉirkaŭ 4,810 speciojn en 33 familioj, el kiuj la Leptodaktiledoj (1,100 specioj), Hiledoj (800 specioj) kaj Ranedoj (750 specioj) estas la plej riĉaj en specioj. Estas nombraj esceptoj al tiu ordigo. La Eŭropa fajrzona bufo (*Bombina bombina*) havas iom verukhavan haŭton kaj preferas akvecan habitaton dum la Panama ora rano (*Atelopus zeteki*) estas en la bufa familio Bufonedoj kaj havas mildan haŭton.

La grupo de *Anura* inkludas ĉiujn modernajn ranojn kaj ajnajn fosiliajn speciojn kiuj kongruas ene de la anura difino. La karakteroj de anuraj plenkreskuloj inkludas: 9 aŭ malmultajn antaŭsakrajn vertebrojn, la esto de urostilaj formitaj aŭ fuziitaj vertebroj, sen vosto, longa kaj antaŭendekliva ilio, pli mallongaj antaŭaj membroj ol malantaŭaj, radiuso kaj ulno fuziitaj, tibio kaj fibulo fuziitaj, longecaj taloj, foresto de antaŭfronta osto, esto de hioida plato, malsupra makzelo sendenta (kun la escepto de *Gastrotheca guentheri*) konsistanta el tri paroj de ostoj (angulospleniaj, dentaj, kaj mentomekeliaj, el kiuj tiu lasta paro forestas ĉe la klado *Pipoidea*), nesubtenita lango, limfaj spacoj subhaŭtaj, kaj muskolo, nome *protractor lentis*, ligita al la lenso de la okulo. La anuraj larvoj aŭ ranidoj havas unusolan centran spiran spirtruon kaj buŝopartojn konsistantaj el keratinecaj bekoj kaj dentaĵoj. Tiu klasigo estas bazita sur trajtoj de morfologio kiaj la nombro de vertebroj, la strukturo de la brusta skapolo, kaj la morfologio de ranidoj. Kvankam tiu klasigo estas tre malferme akceptita, la rilataro inter familioj de ranoj estas ankoraŭ studota.

Kelkaj specioj de anuroj pretas hibridiĝi. Por ekzemplo, la manĝebla rano (*Pelophylax esculentus*) estas hibrido inter *Pelophylax lessonae* kaj la ridorano (*P. ridibundus*). La fajrventraj bufoj *Bombina bombina* kaj la *B. variegata* estas similaj laŭ inklino al hibridiĝo. Tiuj estas malpli fekundaj ol ties gepatroj, kio kondukas al hibrida zono kie la hibridoj estas hegemoniaj.

## Biologia klasado 
eta|250ra|La brilaj koloroj de tiu venena grajnorano (*Oophaga granulifera*) avertas al predantoj pri sia veneneco.
[eta|La [Ora bufo estas konsiderata kiel formortinta.]]
eta|Fosilia disko-langa rano el la mioceno ĉe Öhningen.
Estas proksimume  specioj nune konataj de anuroj. La vivantaj anuroj estas ofte dividitaj al tri subordoj.

* Subordo Malnovbatrakoj aŭ *Archaeobatrachia* - 4 familioj, 6 genroj, 28 specioj
** Askafedoj
** Bombinatoredoj
** Diskoglosedoj
** Leiopelmatedoj
* Subordo Mezbatrakoj aŭ *Mesobatrachia* - 6 familioj, 20 genroj, 168 specioj;
** Megofriedoj
** Pelobatedoj
** Peloditedoj
** Pipedoj
** Rinofrinedoj
** Skafiopodedoj
* Subordo Novbatrakoj aŭ *Neobatrachia* - 19 familioj, 310 genroj, 4688 specioj
** Artroleptedoj
** Braĥicefaledoj
** Bufonedoj (*Bufonidae*), inter ili la genro bufoj
** Centrolenedoj
** Dendrobatedoj, inter ili ekzemple la specio *Dendrobates azureus*
** Heleofrinedoj
** Hemisotedoj
** Hiledoj (*Hylidae*)
** Hiperoliedoj
** Leptodaktiledoj
** Manteledoj
** Mikrohiledoj
** Mjobatraĥedoj
** Ranedoj (*Ranidae*), inter ili la genro ranoj
** Rakoforedoj
** Rinodermatedoj
** Soglosedoj
* Krome *Brachycephaloidea*
** *Craugastoridae*
*** inter kiuj *Pristimantis gretathunbergae*

** Telmatobiedoj
*** Titikaka rano, *Telmatobius culeus*

## Morfologio kaj fiziologio 
[eta|altdekstre|alt=Skeleton of frog|Skeleto de *[Manĝebla rano|Pelophylax esculentus* kiu montras ostojn de la kapo, vertebraron, ripojn, brustan kaj pelvan zonojn, kaj krurojn.]]
Ranoj ne havas voston, escepte kiam larvoj, kaj plej havas longajn malantaŭajn krurojn, longajn maleolajn ostojn, membranhavajn fingrojn, senungajn, grandajn okulojn, kaj mildan aŭ verukhavan haŭtaĵon. Ili havas mallongajn vertebrarojn, kun ne pli ol 10 liberaj vertebroj kaj fuziitaj vostostoj. Kiel ĉe aliaj amfibioj, oksigeno povas pasi tra ties tre trapaseblaj haŭtoj. Tiu unika trajto permesas ilin resti en lokoj sen aliro al la aero, spirante tra siaj haŭtoj. La ripoj estas malbone disvolvigitaj, kaj tiele la pulmoj estas plenigitaj per la buŝa pumpado kaj rano senigita el siaj pulmoj povas elteni siajn korpofunkciojn sen ili.

Ranoj gamas laŭgrande el la ĵus malkovrita 7.7&nbsp;mm *Paedophryne amauensis* de Papuo-Nov-Gvineo al la 300&nbsp;mm goliata rano (*Conraua goliath*) de Kameruno. La haŭto pendas malfikse sur la korpo pro la manko de malfiksa konektohisto. Ranoj havas tri okul-*harajn* membranojn: unu estas travidebla por protekti la okulojn subakve, kaj du varias el travideblaj al netravideblaj. Ili havas timpanon en ĉiu flanko de ties kapoj kiu utilas al aŭdado kaj, en kelkaj specioj, estas kovrataj de haŭtaĵo. Veraj bufoj tute ne havas dentojn, sed plej ranoj havas ilin, specife pedicelajn dentojn en kiuj la krono estas separata el la radiko per fibra histo. Tiuj estas ĉe la bordo de supra makzelo kaj ankaŭ estas vomeraj dentoj sur la palato de ties buŝoj. Ne estas dentoj en la malsupra makzelo kaj ranoj kutime englutas sian manĝon kiel tuto. La dentoj estas ĉefe uzataj por kapti la predon kaj teni ĝin surloke ĝis engluto, procezo helpata de la retirigo de la okuloj en la kapo. La afrika taŭrorano (*Pyxicephalus*), kiu predas relative grandajn animalojn kiaj musoj kaj aliaj ranoj, havas konusformajn ostoprojekciojn nomitajn odontoidaj procezoj ĉe la antaŭo de la malsupra makzelo kio funkcias kiel dentoj.

Multaj ranoj havas membranhavajn piedojn kaj la grado de membraneco estas rekte proporcia al la kvanto de tempo kiun la specio pasas en akvo. La komplete akvoloĝanta Afrika nana rano (specioj de genro *Hymenochirus*) havas tute membranhavajn fingrojn, dum tiuj de la arborano de White (*Litoria caerulea*), nome arboloĝanta specio, estas nur kvarone aŭ duone membranhavaj.

La arboranoj havas kusenetojn en la finoj de siaj fingrojn por helpi alkroĉado al vertikalaj surfacoj. Tiuj ne estas suĉokusenetoj, anstataŭe la surfaco konsistas el kolonaj ĉeloj kun ebenaj pintoj kun malgrandaj malplenaĵoj inter ili lubrikitaj de mukaj glandoj. Kiam la ranoj aplikas premon, la ĉeloj algluiĝas al la malregulaĵoj de la surfaco kaj la alkroĉo estas tenita pere de surfaca tensio. Tio permesas la ranon grimpi sur mildaj surfacoj, sed la sistemo ne funkcias efike kiam la kusenetoj estas tro malsekaj.

En multaj arboranoj, malgranda "intermetita strukturo" en ĉiu fingro pliigas la surfacan areon tuŝantan la subtavolon. Krome, ĉar saltado tra arboj povas esti danĝera, multaj arboranoj havas taliajn artikojn kiuj permesas kaj saltadon kaj piediradon. Kelkaj ranoj kiuj loĝas alte en arboj eĉ posedas prilaboratan gradon de membraneco inter siaj fingroj. Tio permesas ke la ranoj "paraŝutas" aŭ faras kontrolatan glitadon el unu loko en la kanopeo al alia.

Grundoloĝantaj ranoj ĝenerale ne havas la adaptaĵojn de akvoloĝantaj kaj arboremaj ranoj. Plej havas pli malgrandajn fingrokusenojn, se estas io tia, kaj malmultan membranecon. Kelkaj nestotruaj ranoj kiaj la Kouĉa skafiopo (*Scaphiopus couchii*) havas klapecan fingretendaĵon ĉe malantaŭaj piedoj, nome tuberaĵon el keratino ofte referencata kiel ŝpato, kio helpas ili nestotrui.

Foje dum la stadio de ranidoj, unu el la disvolviĝantaj malantaŭaj kruroj estas manĝata de predanto kiel ekzemple libela nimfo. En kelkaj okazoj, plena kruro ankoraŭ kreskas, sed en aliaj ne, kvankam la rano povas ankoraŭ vivi sian normalan vivodaŭron kun nur tri kruroj. Foje, parazita platvermo (*Ribeiroia ondatrae*) elfosas en la malantaŭo de ranido, kio kaŭzas rearanĝon de la kruraj ĝermoĉeloj kaj la rano povas disvolvigi kroman kruron aŭ eĉ du.

[eta|maldekstra|[Leoparda rano (*Rana pipiens*) mudanta kaj manĝanta sian haŭtaĵon.]]

### Haŭto 
La haŭto de rano estas protekta, havas spiran funkcion, povas absorbi akvon kaj helpas kontrolon la korpotemperaturon. Ĝi havas multajn glandojn, partikularle sur la kapo kaj la dorso, kiuj ofte eksudas malbongustajn kaj venenajn substancojn. La sekrecio estas ofte glueca kaj helpas teni la haŭton malseka, protektas kontraŭ la eniro de ŝimoj kaj bakterioj, kaj faras la animalon glitiga kaj pli kapabla fuĝi el predantoj. La haŭto estas mudo|mudata post kelkaj semajnoj. Ĝi kutime elŝiriĝas en la mezo de la dorso kaj tra la ventro, kaj la rano eligas siajn brakojn kaj krurojn. La mudata haŭtaĵo estas poste movigita al la kapo kie ĝi estas rapide manĝata.

Estante malvarmsangaj, ranoj adoptas taŭgajn kondutajn modelojn por reguligi sian temperaturon. Por plivarmiĝi, ili povas moviĝi al la suno aŭ al varma surfaco; se ili trovarmiĝas, ili povas moviĝi en la ombro aŭ adoptante sintenon kiu eksponas la minimuman areon de haŭto al la aero. Tiu sinteno estas uzata ankaŭ por eviti akvoperdon kaj inkludas ke la rano kaŭras ĉe la subtavolo kun siaj manoj kaj piedoj metitajn sub siaj mentono kaj korpo. La koloro de la haŭto de rano estas uzata por termoregulado. En malvarmetaj marĉokondiĉoj, la koloro estos pli malhela ol dum varma seka tago. La griza saŭmonesta arborano (*Chiromantis xerampelina*) kapablas eĉ turniĝi blanka por minimumi la ŝancon trovarmiĝi.

Multaj ranoj kapablas absorbi akvon kaj oksigenon rekte tra la haŭto, speciale ĉirkaŭ la pelva areo, sed la permeableco de la rana haŭto povas rezulti ankaŭ en akvoperdo. Glandoj situas sur la tuta korpo eksudas mukon kiu helpas teni la haŭton malseka kaj malpliigas vaporigon. Kelkaj glandoj en la manoj kaj brusto de maskloj estas specializitaj en produktado de gluecaj sekrecioj por helpi en ampleksumo. Similaj glandoj en arboranoj produktas gluecan substancon sur la gluigaj diskoj de la piedoj. Kelkaj arboranoj malpliigas akvoperdon per havado de akvimuna tavolo de haŭto, kaj kelkaj sudamerikaj specioj kovras sian haŭton per vakseca sekrecio. Aliaj ranoj havas adoptitajn kutimojn por konservi akvon, inklude eston noktula kaj ripozado en akvo-konserva situacio. Kelkaj ranoj povas ankaŭ ripozi en grandaj grupoj el kiu ĉiu rano premiĝas kontraŭ siaj najbaroj. Tio malpliigas la kvanton de haŭto eksponita al la aero aŭ al seka surfaco, kaj tiele malpliigas la akvoperdon. La masklo de harrano aŭ triĥobatraĥo (*Trichobatrachus robustus*) havas dermajn papilojn projekciantaj el ties malsupra dorso kaj femuroj, kio havigas al ĝi krispan aspekton. Ili enhavas sangotubetojn kaj oni supozas ke ili pliigas la areon de haŭto disponebla por spirado.

Kelkaj specioj havas ostecajn platojn enmetitajn en sia haŭto, nome trajto kiu ŝajne evoluis sendepende kelkajn fojojn. En kelkaj aliaj specioj, la haŭto ĉe la pinto de la kapo estas kompaktigitaj kaj la konekta histo de la dermo estas kun-ostigita kun la ostoj de la kranio (eksostozo).

Kamuflado estas ofta defenda meĥanismo ĉe ranoj. Plej kamuflaj ranoj estas noktemaj; dumtage ili serĉas sintenon kie ili povas miksiĝi en la fono kaj resti sendetekte. Kelkaj ranoj havas kapablon ŝanĝi koloron, sed tio estas kutim limigita al malgranda gamo de koloroj. Por ekzemplo, la arborano de White (*Litoria caerulea*) varias inter helverda kaj bruneca laŭ la temperaturo, kaj la Pacifika arborano (*Pseudacris regilla*) havas verdajn kaj brunajn morfojn, senmakule aŭ makule, kaj ŝanĝas koloron depende el la jarepoko kaj ĝenerala fonkoloro. Trajtoj kiaj verukoj kaj haŭtofaldoj estas kutime ĉe grundoloĝantaj ranoj, ĉe kiuj milda haŭto ne havigas tiom efikan kamufladon. Kelkaj ranoj ŝanĝas koloron inter nokto kaj tago, ĉar lumo kaj malsekeco stimulas la pigmentoĉelojn kaj faras ke ili etendiĝu aŭ kuntiriĝu. La tute akva KAlimanta barburulo (*Barbourula kalimantanensis*) estas la unua rano konata kiu tute ne havas pulmojn.

Ranoj havas tri-ĉambrajn korojn, trajto kiun ili kunhavas kun lacertoj. Oksigenenhava sango el pulmoj kaj sen-oksigena sango el la histoj de spirado eniras en la koron tra separataj aŭrikloj. Kiam tiuj ĉambroj kuntiriĝas, la du sangorojoj pasas en komunan ventriklon antaŭ esti pumpita tra spirala valvo al la taŭga tubeto, nome aorto por oksigenenhava sango kaj pulmarterio por sen-oksigena sango. La ventriklo estas parte dividita en mallarĝaj kavaĵoj kiuj malgrandigas la mikson de la du sangotipoj. Tiuj trajtoj permesas al ranoj havi pli altan metabolan proporcion kaj esti pli aktivaj ol alimaniere estus ebla.

eta|maldekstre|alt=Dissekcita rano|Anatomia modelo de dissekcita rano: 1&nbsp;Dekstra atrio, 2&nbsp;Pulmoj, 3&nbsp;Aorto, 4&nbsp;Ovomaso, 5&nbsp;Kojlo, 6&nbsp;Maldekstra atrio, 7&nbsp;Ventriklo, 8&nbsp;Stomako, 9&nbsp;Hepato, 10&nbsp;Gal-veziko, 11&nbsp;Malgranda intesto, 12&nbsp;Kloako.

### Digesto kaj ekskrecio 
Ranoj havas makzelajn dentojn laŭlonge de siaj supraj makzeloj kiuj estas uzataj por teni manĝaĵon antaŭ engluti ĝin. Tiuj dentoj estas tre malfortaj, kaj ne povas esti uzataj por maĉado aŭ kaptado kaj damaĝo de lertaj predoj. Anstataŭe, la rano uzas sian gluecan, fendan langon por kapti muŝojn kaj aliajn malgrandajn moviĝantajn predojn. La lango normale kuŝas volvita en la buŝo, libera ĉe la dorso kaj ligita al la makzelo frunte. Ĝi povas esti elpafita kaj retirita je granda rapido.

Kvankam adaptitaj al la sutera vivo, ranoj similas al la  en sia nekapablo konservi la korpakvon efektive. Kiam ili estas surtere, multa akvo perdiĝas pro vaporado tra la haŭto. La ekskrecia sistemo estas simila al tiu de mamuloj kaj estas du renoj kiuj forigas nitrogenajn produktojn el la sango. Ranoj produktas grandajn kvantojn de dissolvita urino por forigi la venenajn produktojn el la renaj tubetoj. La nitrogeno estas ekskreciata kiel amoniako fare de ranidoj kaj akvaj ranoj sed ĉefe kiel ureo, malpli venena produkto, fare de plej surteraj plenkreskuloj. Kelkaj specioj de arborano kun malmulta aliro al akvo ekskrecias la eĉ malpli venenan ureatan acidon.

### Reprodukta sistemo 
[eta|240ra|Itala arborano (*[Hyla intermedia*) kun pufigita voĉosako, kiu estas uzata de maskloj ĉefe dum la reprodukta sezono.]]
Ĉe la maskla rano, la du testikoj estas ligitaj al la renoj kaj spermo pasas al la renoj tra fajnaj tuboj nome spermo-duktoj aŭ eferentaj duktoj. Ĝi poste vetura tra la ureteroj, kiuj estas logike konataj kiel urinogenitaj duktoj. Ne estas peniso, kaj la spermo estas eligita el la kloako rekte sur la ovojn kiam la ino demetas ilin. La ovarioj de la ranino estas apud la renoj kaj la ovoj pasas laŭ paro de ovoduktoj kaj tra la kloako al la ekstero. La maskla rano havas kelkajn hormon-dependajn duarangajn seksajn karakterojn. Tiuj povas esti la disvolvigo de specialaj kusenetoj sur siaj dikfingroj en la reprodukta sezono, por doni al li firman kaptokapablon. La brakumo de la maskla rano dum la ampleksumo stimulas la inon ovodemeti, kutime volvita en gelateno, kiel frajo.

eta|maldekstra|Detalo de rana kapo montranta okulon, naztruon, buŝon kaj timpanon.

### Vidkapablo 
La okuloj de plej ranoj estas situaj ĉe ĉiu flanko de la kapo ĉe la pinto kaj projekcias eksteren kiel duonsferaj elstaraĵoj. Ili havigas duokulan vidkapablon al kampo de 100° antaŭe kaj al totala vidkampo de preskaŭ 360°. Ili povas estis la nura parto de por la cetero enakva rano kiu estas eksterakve. Ĉiu okulo havas fermeblajn suprajn kaj malsuprajn palpebrojn kaj niktiton kiu havigas plian protekton, speciale kiam la rano naĝas. Membroj de la akva familio de Pipedoj havas la okulojn situaj ĉe la kapopinto, loko pli bone taŭga por detektado de predo en la supra akvo.

### Aŭdkapablo 
[eta|Surfaca bildo de la kapo de la rano *[Atelopus franciscus*, kun orelpartoj markitaj.]]
Ranoj povas aŭdi kaj en aero kaj sub akvo. Ili ne havas eksterajn orelojn; la orel-membranoj estas rekte eksponitaj aŭ povas esti kovrataj per tavolo de haŭto kaj estas videblaj kiel cirkla areo ĝuste malantaŭ la okulo. La grando kaj distanco el la orelmembranoj rilatas al la frekvenco kaj ondolongo je kiu la rano alvokas. En kelkaj specioj kiaj la taŭrorano, la grando de la membrano indikas la sekson de la rano; maskloj havas membranojn kiuj estas pli grandaj ol ties okuloj dum ĉe inoj, la okuloj kaj membranoj estas multe samgrandaj. Bruo kaŭzas ke la membrano vibras kaj la sono estas transigita al la meza kaj interna orelo. La meza orelo enhavas duoncirklajn kanalojn kiuj helpas kontroli ekvilibron kaj orientadon. En la interna orelo, la aŭdoharaj ĉeloj estas aranĝitaj en du areoj de la koĥleo, nome la bazaj papiloj kaj la amfibiaj papiloj. La unuaj detektas altajn frekvencojn kaj la lasta malaltajn frekvencojn. Ĉar la koĥleo estas mallonga, ranoj uzas elektran meĥanismon por etendi siajn kampojn de aŭdeblajn frekvencojn kaj helpi diskriminacii diferencajn sonojn. Tiu aranĝo ebligas la detektadon de teritoriaj kaj reproduktaj alvokoj de la samspecianoj. En kelkaj specioj kiuj loĝas en aridaj regionoj, la sono de ŝtormo aŭ forta pluvo povas eligi ilin el dormanta stato.

Ranoj de la genroj *Heleioporus* kaj *Neobatrachus* ne havas voĉosakojn sed povas tamen produkti laŭtan alvokon. Ties buŝa kavaĵo estas pligrandigita kaj kupolforma, kaj funkcias kiel resonejo kiu amplifas la sonon. Specioj de ranoj kiuj ne havas voĉosakojn kaj kiuj ne havas laŭtan alvokon tendencas loĝi en areoj ĉe konstanta bruo, fluanta akvo. Ili bezonas uzi alternativajn rimedojn por komuniki. La marborda vostorano (*Ascaphus truei*) loĝas en montorojoj de Nordameriko kaj ne havas voĉon.

La ĉefa tialo por alvoko estas ebligi ke la masklaj ranoj allogu partneron. Maskloj povas alvoki individue aŭ povas esti ĥoro de sonoj kie nombraj maskloj koincidas en reproduktejoj. Inoj de multaj ranospecioj, kiaj la ordinara arborano (*Polypedates leucomystax*), respondas al la masklalvokoj, kio funkcias por plifortigi la reproduktan aktivecon en reprodukta kolonio. Raninoj preferas masklojn kiuj produktas sonojn de pli granda intenseco kaj pli malalta frekvenco, atributoj kiuj elstaras el ranaro. La tialo por tio ŝajne estas montri la propran forton, la masklo montras sian bonfarton por produkti pli bonkvalitajn idarojn.

Diferenca alvoko estas elsendata de masklo aŭ nericevema ino kiam ŝi estas rajdata de masklo. Tiu estas distinga ĉirpada sono kaj estas akompanata de vibrado de la korpo. Arboranoj kaj kelkaj ne-akvaj specioj havas pluvalvokon kiun ili faras surbaze de humideco antaŭ pluvo. La Pacifika arborano (*Pseudacris regilla*) produktas la onomatopean "ribbit" ofte aŭdata en filmoj. Aliaj literumadoj de ranalvokoj estas "brekekekex koax koax", nome alvoko de Ridorano (*Pelophylax ridibundus*) en *La ranoj*, de antikva greka komedia dramo de Aristofano.

### Torporo 
[eta|maldekstre|250ra|La [Amerika bufo estas unu el multaj specioj de Anuroj kiuj torporas.]]
Dum tre malfacilaj vivkondiĉoj, kelkaj ranoj eniras al stato de torporo kaj restas neaktivaj dum monatoj. En pli malvarmaj regionoj, multaj specioj de ranoj vintrodormas vintre. Tiuj kiuj loĝas surtere kiel la Amerika bufo (*Bufo americanus*) elfosas truon kaj faras vintrumejon en kiu kuŝas dormetanta. Alia, malpli efika elfosanto, trovas fendon aŭ enterigas sin en sekaj folioj. Akvaj specioj kiaj la Taŭra rano (*Rana catesbeiana*) normale sinkas en la fundo de flako kie ili kuŝas, duonenmetitaj en koto sed ankoraŭ kapablas aliri al la oksigeno dissolvita en akvo. Ties metabolo malrapidiĝas kaj ili vivas el siaj energirezervoj. Kelkaj ranoj povas eĉ survivi frostigitaj. Glacikristaloj formiĝas sub la haŭto kaj en la korpokavaĵo sed la esencaj organoj estas protektataj el frostado per alta koncentrado de glukozo. Ŝajne senviva, frostigitarano povas re-ekspiradi kaj la koro povas restarti kiam la kondiĉoj revarmiĝas.

Aliflanke, la stria truorano (*Cyclorana alboguttata*) regule torpore somerumas dum la varma, seka sezono en Aŭstralio, survivante en dormanta stato sen aliro al manĝo aŭ akvo dum naŭ aŭ dek monatoj de la jaro. Ĝi nestotruas subgrunde kaj buliĝas ene de protekta kokono formata de sia eligita haŭtaĵo. Esploristoj de la Universitato de Kvinslando troviĝis ke dum tiu torpora somerumado, la metabolo de la rano estas ŝanĝita kaj la operacia efikeco de la mitokondrio pliiĝas. Tio signifas ke la limigita kvanto de energio disponebla por la komateca rano estas uzata en pli efika maniero. Tiu surviva meĥanismo estas utila nur por animaloj kiuj restas komplete nekonsciaj dum etenda tempoperiodo kaj kies energiaj postuloj estas malaltaj ĉar ili estas malvarmsangaj kaj ne bezonas generi varmon. Alia esplorado montris ke, por havigi tiujn energiajn postulojn, muskoloj atrofias, sed la muskoloj de la antaŭaj kruroj prefere ne estas tuŝitaj de tio. Oni trovis ranojn kiuj havas suprajn kritikajn temperaturojn de ĉirkaŭ 41 gradojn Celsius.

## Movmanieroj 
## Vivohistorio 
eta|dekstre|Vivociklo de *Rana clamitans* aŭ *Lithobates clamitans*.
La plimulto de anuroj serĉas akvon por tie demeti sian frajon kaj la larvoj vivas enakve ĝis sia metamorfozo. La subfamilio Brachycephaloidea demetas sur tero ovojn, ene de kiuj la larvoj evoluas rekte en ranetojn, kaj almenaŭ unu specio (*Limnonectes larvaepartus*) estas vivnaska.

## Defendado 
## Distribuado kaj konservostatuso 
## Homa uzado 
## En homa kulturo 
## En Esperanto aperis 
* Frank van Hertrooij, *Verdaj Akrobatoj* ĉe la blogo Scivolemo, 31-a de januaro 2021

## Vidu ankaŭ 
* Arborano
* Goljata rano
* Listo de ranaj specioj
* Pojkilotermaj bestoj

## Bildaro 

Dosiero:Frogspawn closeup.jpg
Dosiero:Tadpoles 10 days.jpg
Dosiero:Frog-Zhe.jpg
Dosiero:Green-leopard-frog-in-swamp.jpg

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www-itg.lbl.gov/ITG.hm.pg.docs/Whole.Frog/Whole.Frog.html
* http://raysweb.net/specialplaces/pages/frogsdecline.html Malapero de ranoj
* http://www.thelilypad.org 

*