open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mefito

**Mefito** (*Mephitis*) estas genro de rabobestoj kiuj sin defendas per elŝprucigo de tre fetoranta likvaĵo kontraŭ la atakanto. Ĝi havas longan, delikatan malhelbrunan ĝis bluete nigran hararon; blanka strio de kapo sur la nuko forkforme disiĝas.

Oni foje nomas ilin putoroj pro la simileco de aspekto al la putoro (*Mustela putorius*), membro de la musteledoj. Iam oni lokis mefitojn (kaj la aliajn mefitedojn) inter la musteledojn - iuj ankoraŭ lokas ilin tien - sed lastatempaj genetikaj esploroj montris, ke ili estas malpli proksime parencaj al la musteledoj ol oni antaŭe pensis.

**mefito striita** - *Mephitis mephitis*

**mefito longvosta** - *Mephitis macroura*

## Piednotoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dragoo.org 
* http://www.howtogetridofstuff.com/pest-control/how-to-get-rid-of-skunks  
* http://www.soundmedicine.iu.edu/segment.php4?seg=213  
* http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Mephitidae.html 

Kategorio:Musteledoj
Kategorio:Mefitedoj
Kategorio:Familioj de mamuloj
Mar-lutro

La **marlutro** (*Enhydra lutris*) estas holarktisa musteledo vivanta apud la marbordoj de la Norda Pacifiko, kie ĝi manĝas moluskojn, krustacojn kaj eĥinoidojn. Ĝi havas tre densan flavetan al brunan ĝis nigran hararon, la plej densan en la mondo: po 100 000 haroj en kvadratcentimetro; tial mar-lutroj estis vigle ĉasataj ekde la jaro 1749 ĝis preskaŭ tuta ekstermo pro tio estas klasita kiel endanĝerita specio.

Dosiero:Seeotter.jpg|
Dosiero:Leefgebied zeeotter.jpg|
Dosiero:Sea otter 2.jpg|

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Enhydra_lutris.html 
* http://oceanlink.island.net/oinfo/otterpage/otter.html  
* http://archives.cnn.com/2000/NATURE/07/06/otter.survey.enn/index.html 
* http://otterproject.org 

Kategorio:Musteledoj
Kategorio:Holarktisa faŭno
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno
Lav-urso

**Lav-urso**, alinome prociono (*Procyon lotor*), estas rabobesto simila al malgranda urso kun longa vosto markita de koloraj ringoj. Ĝi havas delikatan, elastan flavnigran hararon.

Ili kutime vivas ĉe rojoj kie ili trovas siajn preferatajn manĝaĵojn ĉefe danke al efikega tuŝsento. Tiu nearktisa specio estas konata pro sia kutimo lavi sian nutraĵon en akvo antaŭ manĝado, kio nomigas la specion en Esperanto. Tia kutimo ne rilatas al higieno, sed la akvo plibonigas ilian tuŝsenton.

Moderntempe en Usono lav-ursoj ofte proksimiĝas al la urboj kaj eĉ aŭdacas priserĉi la rubujojn.

Oni ne konfuzu ĝin kun la *prociona hundo* aŭ *procion-hundo* (aliaj nomoj de niktereŭto).

eta|none|Lav-urso ĉe akvo

## Vidu ankaŭ 
* Arkipelago Reĝino Karloto
* Centr-usonaj foliarbaroj
* Grandfolia fago
* Malaltebenaĵaj arbaroj de Sankt-Laŭrenca Golfo
* Novanglaj-akadiaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.diewaschbaerenkommen.de  
* http://www.nature.ca/notebooks/english/racoon.htm
* http://fohn.net/raccoon-pictures-facts 
* http://wildlife.pro/raccoon-control.html  

Kategorio:Procionedoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Pollando
Prociono

La vorto **prociono** havas plurajn signifojn:

## Bestoj 
* *Prociono* estas genro de bestoj, inter kiuj elstaras la nordamerikan *Procyon lotor* aŭ **lav-urso**, kaj la sudamerika kraboprociono.
* *Prociona hundo* aŭ *procion-hundo* estas aliaj nomoj de **niktereŭto**.

## Astronomio 
* , aŭ Alfo Malgrandhunda, estas verdeta stelo en la konstelacio Malgranda Hundo, la oka plej hela stelo videbla en la nokta tera ĉielo.
José Aguilar Blanch

**José AGUILAR BLANCH** [agvilar blanĉ] (naskiĝis en Valencio; mortis en 1917 en Benifayó) estis hispana okulkuracisto kaj esperantisto, urba konsilanto en Valencio (Hispanio) kaj prezidanto de la loka Esperanto-klubo. Li estis amiko de Zamenhof.

Li studis medicinon en Valencio kaj oftalmologion en Parizo (1880-1883) ĉe Xavier Galezowski. Post la reveno al Valencio li redaktis medicinan gazeton *La Crónica Medica*. Li okupiĝis ankaŭ pri reŭmatismo kaj publika higieno.

## Verkoj
***Contribución al tratamiento del estrabismo por el método ortopédico** (Valencia, 1889)
***La oftalmía purulenta de los recién nacidos** (Valencia 1889)

## Tradukoj
*Xavier Galezowski: **Tratado de las enfermedades de los ojos** (Valencia, 1890 - el la  franca).

## Eksteraj ligiloj 
*Biografio hispanlingve
*Liaj oftalmologiaj tekstoj hispane

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Juan Aguiló Valentí

**Juan Aguilo Valenti** (naskiĝis la 22-an de junio 1884 en Palma de Majorko, Balearoj, mortodato nekonata) estis hispana esperantisto.

Profesie doktoro jurista, li interalie estis vicurbestro de sia naskiĝurbo.

Juan Aguiló Valentí estis kunfondinto kaj sekretario de la Esperanto-Klubo en Palma de Majorko, kiu estis fondita la 19-an de julio 1907 de Bartolomé Font Cantallops kun helpo de Bernardo Rabassa Boeras, Gabriel Alomar Serragut, Juan Barcelo Andreu kaj Francisco Barcelo Caimari.

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Fritiof Ahnfeldt

**Fritiof Ahnfeldt** [anfelt] (naskiĝis la 9-an de majo 1888 en Tving, mortis la  en Rödeby) estis sveda esperantisto kaj popollerneja instruisto.

En 1917 Ahnfeldt fariĝis instruisto kaj restis tion ĝis 1951. De 1938 li estis ĉefinstruisto. Ahnfeldt estis esperantisto ekde 1921 kaj delegito de la Universala Esperanto-Asocio de 1923. Cetere Li estis prezidanto de distrikta unuiĝo esperantista kaj faris prelegojn pri Esperanto, ankaŭ en radio. Ahnfeldt aranĝis prelegvojaĝojn por eksterlandaj propagandistoj kaj interpretis tiujn. Li ankaŭ laboris en la senalkohola esperantista rondo.

## Referencoj 
A
Aibara Susumu

**AIBARA Susumu** (naskiĝis la  en Kanazavo; mortis la  en Tokio) estis japana esperantisto kaj oficisto de Tokia filio de la Sekretariejo de Ligo de Nacioj.

En 1921 li fondis Esperanto-grupon en Keio-Universitato kaj prezentis al la universitato kursofinan tezon pri bahaa movado kun resumo en Esperanto. Li estis konsilanto de JEL. Li multe verkis por japanoj artikolojn pri Hungarujo. Li estis honora membro de Hungara Turana Asocio.

Kategorio:Japanaj esperantistoj
Román Ayza

**Román AYZA y MAQUÉN** estis hispana esperantisto en la pionira periodo antaŭ la unua mondmilito.

Profesie staba kolonelo kaj armea inĝeniero, li estis ankaŭ membro kaj gvidanto de la Hispana Matematika Societo (1913), kaj verkis diversajn librojn pri matematiko en la hispana lingvo.

Li estis dua prezidanto de Hispana Societo por Propagando de Esperanto kaj kunfondinto de Esperanto-Grupo 1903, ambaŭ en Valencio. La lokan grupon li kunfondis kun infanteria kapitano Rafael Duyós Sedó kaj telegrafestro Fernando Soler Valls.

Por la lernolibroj de Fernando Soler Valls *"El idioma internacional auxiliar Esperanto al alcance de todos (vulgarización de gramática Esperanto-española)"* kaj *"El Esperanto al alcance de todos"* li verkis antaŭparolojn.

## Verkoj 
* Trigonometría rectilínea y esférica.

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Kategorio:Valenciaj esperantistoj
Kategorio:Esperantistaj militistoj
Aleksandrs Aizputitis

**Aleksandrs Aizpuritis** estis latva pionira esperantisto. Profesie gimnazia direktoro, antaŭ la Unua mondmilito li estis instruisto ĉe la Moskva Instituto de Esperanto. Ekde 1922 li estis Delegito de UEA. 

En 1912 li verkis internacian krestomatieton kun laŭartikola vortaro en latva kaj 5 aliaj lingvoj.

## Verkoj 
* **Internacia krestomatieto** (kun laŭartikola vortaro seslingva, -   Moskvo: Librejo "Esperanto", 1912. - 48 paĝoj)

Aizputitis, Aleksandrs
Aizputitis, Aleksandrs
Aizputitis, Aleksandrs
A
Jules Aizière

**Jules AIZIÈRE** [ezjer] (mortis inter 1914 kaj 1918) estis franca pionira esperantisto. Profesie Aizière estis instruisto. Li agadis por Esperanto kiel sekretario de la Internacia Asocio de Instruistoj kaj prezidanto de la Unuiĝo de la Federacioj, kiu kunfandiĝis kun la Societo Franca por la Disvastigo de Esperanto (SFDE) en 1910. Li estis la ĝenerala sekretario de SFPE ekde 1912 ĝis 1914. Li estis mortpafita dum la unua mondmilito.

## Verkoj 
*  La verko apartenas al la unuaj pritraktoj de instruado de Esperanto.
*  Amuza raporto pri karavano de Lyon al la Universala Kongreso en Krakovo.
*  Raporto pri mallonga vizito dum la Universala Kongreso en Antverpeno al Bruselo, kie oni interalie renkontis Paul Otlet.

Aiziere, Jules
Aiziere, Jules
Aiziere, Jules
Kola Ajayi

**Kola AJAYI** [aĝaji], kristana antaŭnomo: **Nathaniel** (naskiĝis la 23-an de aprilo 1906 en Warri, Niĝerio, mortis 1976 en Liverpool) estis joruba esperantisto.

Ajayi estis angla ŝtatano, aktoro, esperantista prelegisto. Li restadis longe en Usono.

Li esperantistiĝis en 1931 en Bydgoszcz (ĉe fratoj Fethke). Depost 1932 li prelegis en Esperanto pri Afriko, ankaŭ antaŭ neesperantista publiko.

Lia itinero inkluzivis:
* en Pollando 45 prelegojn en 22 urboj antaŭ 8100 personoj kaj radiokantadon,
* en Ĉeĥoslovakio 33 prelegojn en 21 urboj antaŭ 12 400 personoj (aprilo-majo 1933), du radioprezentadojn,
* en Jugoslavio ĉ. 25 prelegojn (junio-septembro 1933).

Jean Forge en sia satira novelaro *La Verda Raketo* dediĉis al Kola Ajayi rakonton ***Nia nigra filo***, sed li traktas lin kiel grandan infanon.

Interalie la 10-an de marto 1933 en la gimnazio en Kartuzy (Pollando) li prelegis kun diapozitivoj (lumbildoj) en Esperanto pri Afriko, ĉefe pri kulturo, religio, moroj kaj kutimoj de siaj samlandanoj. La prelegon partoprenis la gimnazia direktoro Józef Orzech, kiu estis ankaŭ esperantisto kaj ĝuste li tradukadis la prelegon al la pola, krome partoprenis la instruistoj kaj amase la lernantoj de la gimnazio. Partoprenis ankaŭ la lokaj esperantistoj Adela Frankowska kaj Feliks Marszałkowski (, ).

## Referencoj
Kategorio:Niĝerianoj
Kategorio:Anglaj esperantistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj 
Kategorio:Afrikaj esperantistoj
Mars

**Mars** povas esti:
* komunumo de Francio, vidu **Mars (Ardèche)**
* Usona dolĉaĵa firmao, vidu **Mars (kompanio)**

## Vidu ankaŭ 
* Marso
Hedwig Courths-Mahler

**Hedwig COURTHS-MAHLER** [hedviĥ kurc-maler] (* la 18an de februaro 1867, † la 26an de novembro 1950) estis germana verkistino.

Naskiĝinte kiel eksteredzeca infano en Nebra (Saksio-Anhalto), ŝi frue forlasis la lernejon por labori kiel servistino kaj vendistino en Halle (Saale), Chemnitz kaj Lepsiko. Jam kiel junulino ŝi verkis amnovelojn kaj amromanojn; la unuan novelon ŝi publikigis en la jaro 1886 en gazeto. Post tre sukcesa verkista kariero ŝi mortis en 1950 en Rottach-Egern, Bavario.

La verkaro de Hedwig Courths-Mahler konsistas el pli ol 200 titoloj, kiuj konstante pritraktas la samajn temojn: Persono el la malsupra tavolo de la socio atingas riĉecon kaj geamantoj malgraŭ obstakloj kaj intrigoj finfine kuniĝas. Malgraŭ tiuj kliŝoj kaj la el nuntempa perspektivo ege konservativa vidpunkto de la aŭtorino pri la rilatoj inter viroj kaj virinoj, la verkoj de Hedwig Courths-Mahler ĝis nun estas vaste legataj.

## Listo de verkoj 
* *Die wilde Ursula* (romano, 1912)
* *Griseldis´* (romano, 1916)
* *Ich will* (romano, 1916)
* *Meine Käthe* (romano, 1917)
* *Eine ungeliebte Frau* (romano, 1918)
* *Die schöne Unbekannte* (romano, 1918)
* *Der Scheingemahl* (romano, 1919)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/CourthsMahlerHedwig  

Kategorio:Germanaj verkistoj
Hugo Ball

**Hugo BALL** [hugo bal] (22an de februaro 1886 en Pirmasens, Germanio - 14an de septembro 1927 en Sant'Abbondio, Svislando) estis germana verkisto, poeto, kaj esence la fondinto de la dadaismo en la eŭropa arto en Zuriko en 1916. Inter aliaj atingoj, li estis pioniro en la evoluo de fonetika poezio 

Post studado en Munkeno kaj Heidelberg li laboris ĉefe kiel reĝisoro kaj dramaturgo en diversaj teatroj. La spertoj dum la Unua mondmilito faris el li konvinkitan pacifiston, kaj en la jaro 1915 li elmigris kune kun sia estonta edzino, la verkistino Emmy Ball-Hennings, al la neŭtrala Svislando. En Zuriko li kunfondis la kabaredojn Cabaret Voltaire kaj la Galerie Dada. De 1917 ĝis 1920 li laboris en Berno por la gazeto *Freie Zeitung*. En 1920 li fariĝis katoliko. Ĝismorte li vivis en Svislando kaj en Italio.

La verkaro de Hugo Ball konsistas el dramoj, poemoj, romanoj, eseoj kaj biografioj. Ĝis 1917 li estis grava reprezentanto de la dadaismo, poste li forlasis tiun ĉi movadon, ĉar ĝi laŭ li estis arte elĉerpita. Pri sia amiko de Hermann Hesse li verkis biografion.

## Listo de verkoj 
* *Der Henker von Brescia* (dramo, 1914)
* *Flametti oder vom Dandysmus der Armen* (romano, 1918)
* *Zur Kritik der deutschen Intelligenz* (eseo, 1919)
* *Byzantinisches Christentum* (eseoj, 1923)
* *Hermann Hesse* (biografio, 1927)
* *Mein Weg aus der Zeit* (membiografio, 1927)
* *Tenderenda oder Der Phantast* (romano, eld. 1967)

## Vidu ankaŭ 
* Dada
* Tristan Tzara

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lib.uiowa.edu/dada/ball.html  
* http://www.peak.org/~dadaist/English/Graphics/ball.html  
* http://en.wikisource.org/wiki/Dada_Manifesto_%281916%2C_Hugo_Ball%29 
* http://www.britannica.com/eb/article-9011980 

Ball, Hugo
Ball, Hugo
Helgoland

eta
**Helgolando** (germane: **Helgoland**, IFA [ˈhɛlgolant], signifas "sanktejo") estas malgranda insulo en la Norda Maro - en la helgolanda frisa lingvo la roka insulo nomiĝas "Deät Lun" (= nia lando). En la sudo ĝi havas relative larĝan plaĝon kaj havenon, dum en la nordo kaj okcidento ĝin limigas kruta bordo. Oriente situas la tiel nomata *Düne*: ebena insuleto, kiu ĝis 1720, kiam ŝtorma tajdo atakis Helgolandon, estis ligita kun la ĉefinsulo. Administre Helgolando estas komunumo en la distrikto Pinneberg kaj apartenas al la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio de Germanio.

## Historio 
En la mezepoko Helgolando estis rifuĝejo de piratoj. Ĝis 1814 la insulo apartenis al Danio, poste la britoj ĝin okupis.
En la jaro 1890 ĝi per kontrakto fariĝis germana, kaj imperiestro Vilhelmo la 2-a faris el ĝi bazon de la mararmeo. Post la Dua mondmilito britoj ekuzis Helgolandon por militaraj celoj, ordonante eĉ al la helgolandanoj forlasi la insulon. La britoj eksplodigis tie ĉirkaŭ 6800 tunojn da eksplodaĵo por neniigi la iaman germanan submarŝipan bazon. Malaperis eĉ parto de la insulo. En 1952 la insulanoj fine rajtis reveni.

## Ekonomio 
La helgolandanoj vivas ĉefe de la turismo, sed ankaŭ de la fiŝkaptado. Pramŝipoj ligas Helgolandon kun la kontinento kaj kun aliaj insuloj.

## Iom da statistiko 
* **Situo:** 
* **Loĝantaro:** ĉirkaŭ 1600
* **Areo:** 1 km2 (ĉefinsulo), 0,7 km2 (insulo Düne)
* **Distanco al la kontinento:** ĉirkaŭ 70 km

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo en la germana

Kategorio:Insuloj en Ŝlesvigo-Holstinio
Kategorio:Insuloj en la Norda maro
Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio
Kategorio:Distrikto Pinneberg
François Villon

eta|200ra|François Villon
**François VILLON** (ĉ. 1431 – ĉirkaŭ 1474), kies vera nomo estis aŭ François de Montcorbier aŭ François des Loges, estis franca poeto.

Vivinte en malriĉeco, li elektis sian pseŭdonimon Villon laŭ sia subtenanto Guillaume de Villon, kiu ebligis al li studi en La Sorbonne. En la jaro 1452 li finis la studadon. Li tiutempe amikiĝis kun krimuloj kaj en 1455 li devis fuĝi el Parizo, ĉar li en disputo mortigis (supozeble mem krimulan) pastron. Kune kun ŝtelistoj li vagadis tra la lando. En 1461 oni arestis lin, kondamnis lin al morto, sed amnestiis lin en 1463. Ekde tiam li ne plu montris vivsignon.

La verkaro de François Villon konsistas el baladoj kaj poemoj pri la vivo kiel vaganto. Ĝin karakterizas drastaj ŝercoj en friponeca ĵargono, sed ankaŭ esprimoj de sincera pieco.

En la 20-a jarcento Bertolt Brecht uzis partojn el la baladoj de Villon por sia *Die Dreigroschenoper*.

## Listo de verkoj 
eta|220ra|Kovrilpaĝo de François Villon: Soife mortas mi; Vulpo, 1977
* *Le lais* (verkita 1456, presita 1489)
* *Le petit testament* (verkita 1456, presita 1489)
* *Ballade des contre-vérités* (1456)
* *Ballade des proverbes* (1458)
* *Ballade des menus propos* (1458)
* *Le grand testament* (verkita 1461, presita 1489)

## En Esperanto aperis 
*Soife mortas mi : kvar baladoj*. – [Lelystad]: Vulpo, 1977. - 15 p. : ilustr. - ISBN 90-70074-05-2

*Epitafo en formo de balado, kiun verkis Villon por si kaj siaj kunuloj atendante kun ili pendigon sian* / François Villon. -
En: Tutmonda sonoro / Hrsg.: Kalocsay, Kálmán ; p.&nbsp;312 - 313,
vol. 1

* **Viljono en Esperanto** en la retejo de Francois Gaulthier

## Imitaĵo 
Hé! Dieu, si j’eusse étudié
Au temps de ma jeunesse folle
Et à bonnes mœurs dédié,
J’eusse maison et couche molle.
Mais quoi? Je fuyaie l’école,
Comme fait le mauvais enfant.
En écrivant cette parole,
À peu que le cœur ne me fend.

O kial mi ne volis studi
En fola tempo de junaĝ'
Kaj min al seriozo trudi?
Mi vivus nun en avantaĝ';
Sed mi, bubaĉo sen kuraĝ',
Forĵetis ĉiam la laboron,
La tro malfrua nuna saĝ'
Nur povas ŝiri mian koron.

## Vidu ankaŭ 
*10140 Villon

## Eksteraj ligiloj 
* http://globegate.utm.edu/french/globegate_mirror/villon.html 
* http://www.biblioweb.org/-VILLON-Francois-.html 
* http://fr.wikisource.org/wiki/Ballade_du_concours_de_Blois
* http://fr.wikisource.org/wiki/Ballade_des_Proverbes
* 

Kategorio:Francaj poetoj
Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Mezepoka literaturo
1463

En la jaro **1463** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Lasta vivsigno de François Villon.
* Katarino el Borgonjo diris ke ŝi vidis Jesuon en fajra trono.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Rehetobel kiel *Rechtobel* (hodiaŭ komunumo en Kantono Apencelo Ekstera en Svislando).

## Naskiĝoj 
* 17-a de januaro: Frederiko la 3-a, princo-elektisto de Saksio inter 1486 kaj 1525. (m. 1525)
* 24-a de februaro: Johano Piko de la Mirandolo, itala filozofo

## Mortoj
Ŝlosilromano

**Ŝlosilromano** (de la franca **roman à clef**) estas romano kiu prezentas realajn okazaĵojn malantaŭ fikcia apero. La "ŝlosilo", kiu ne estas en la teksto, estas la korespondo inter eventoj kaj personoj en la romano kaj realaj eventoj kaj personoj. Ili estas ofte satiraj.

Ŝlosilromanoj estas ĝenerale verkitaj por raporti internajn informojn sen krei akuzojn de kalumnio. Ili ankaŭ donas al verkisto la eblecon direkti rakonton laŭ sia volo.

## Listo de ŝlosilromanoj 
### Anglalingvaj 
**Crome Yellow* (1921), *Antic Hay* (1923) and *Those Barren Leaves* (1925) de Aldous Huxley estas ĉiuj satiroj de tiutempaj eventoj.
**Point Counter Point* (1928) de Huxley enhavas facile kompreneblajn bildojn de la amikoj de Huxley D. H. Lawrence kaj John Middleton Murry.  
* *Nightwood* (1936), de Djuna Barnes.
**Primary Colors* (1996), pri la prezidanta kandidatiĝo kaj konkurado de William J. Clinton. Ĝi estis anonime eldonita, sed poste oni konfirmis ke ĝin verkis Joe Klein.

### Esperantlingvaj 
**La Majstro kaj Martinelli* de Jorge Camacho estas satiro kontraŭ Giorgio Silfer.
**La Postdomo* de István Ertl

Kategorio:Fikcio
Kategorio:Romanoj
Gulo

La **gulo** (*Gulo gulo*) el la ordo de karnovoruloj kaj familio de musteledoj troviĝas en la Granda Ŝing'an-montaro de nordorienta Ĉinio, Siberio, norda Eŭropo (en Skandinavio ĝis 800 individuoj) kaj Nordameriko. Ĝi estas la plej dika kaj plej fortika el la musteledoj.

## Aspekto 
Ĝi aspektas kiel urso, kun densaj kaj longaj haroj nigraj kaj brunaj. Ĝi longas 65-87 centimetrojn, altas 35-43 centimetrojn kaj pezas 14-28 kilogramojn. Ĝi montras blankecajn makulojn inter la okuloj kaj la oreloj.

Ĝi havas bonajn flar- kaj aŭdkapablojn. Ili povas flari putriĝintan karnon ĝis el 3&nbsp;km eĉ se la karno estas sub neĝo.

## Kutimaro 
Tiu holarktisa specio vivas en tundroj kaj tajgoj (pinglofoliaj arbaroj). Ili ŝatas vivi solaj, ĉiu havas sian teritorion, sed la teritorio okupata de virgulo estas pli granda, kelkiam ĝi estas okupata kune de unu virgulo kaj du-tri gulinoj. Ĝi aktivadas ĉefe surtere, sed lertas en arbogrimpado. Iafoje ĝi kaŝas sin sur branĉoj aŭ sur krutaĵo por atendi alvenon de bestetoj. La gulo estas ne nur ludema sed ankaŭ tre sagaca, ĝi kapablas rapide distingi, kiu besto estas kruela kaj kiu estas milda. Ili estas bonaj naĝantoj. Ili manĝas ĉefe ronĝulojn kaj kadavraĵojn.

### Manĝo 
Iafoje, ĝi povas forŝteli malgrandan beston kaptitan de ĉasisto. En vintraj tagoj estas pli facile por ĝi kapti malgrandajn bestojn, kiuj kuras malpli rapide ol ĝi sur neĝo. Ĝi kovras la restintan viandon per grundo aŭ neĝo, aŭ ĝin konservas sur branĉoj. Guloj ŝatas manĝi putrintan karnon, ankaŭ birdovon en la komenco de somero, larvojn de vespo en la fino de somero kaj berojn en aŭtunaj tagoj.

### Reproduktado 
La gulino naskas ĝenerale inter februaro kaj majo, ĉiufoje du aŭ tri idojn, kaj iam eĉ 4-5. La gulino mamnutras siajn idojn 8-10 semajnojn, kunvivas kun ili ĉirkaŭ du jarojn kaj poste forpelas ilin. La bredata gulo povas vivi ĝis 16 jarojn.

## Subspecioj 
* Gulo gulo canadiensis Okcidenta Kanado.
* Gulo gulo groenlandis Orienta Kanado kaj Gronlando.
* Gulo gulo sibirski Siberio ĝis Vladivostok.
* Gulo gulo scandinavis Skandinavio ĝis Moskvo (provinco).
* Gulo gulo ruski Moskvo (distrikto) al Siberio.

## Vidu ankaŭ 
* Arbaroj de norda-centra Rokmontaro
* Koloradiaj rokmontaraj arbaroj
* Skandinavaj montaraj betularoj kaj herbejoj

## Bildaro 

Dosiero:Wolverine on rock.jpg|

Kategorio:Musteledoj
Kategorio:Holarktisa faŭno
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Arktaj terbestoj
Kategorio:Faŭno de Kanado
Kategorio:Faŭno de Finnlando
Kategorio:Formortintaj bestoj de la Unuiĝinta Reĝlando
Akademio

eta|367px|Franca Akademio
**Akademio** estas asocio de kleruloj aŭ artistoj kiuj renkontiĝas por interŝanĝi ideojn, tiel nomita laŭ la Akademio de Platono.

Akademio ankaŭ estas supera kleriga instanco; kelklingve ĝi estas sinonimo por universitato, alilingve ĝi estas iom sub universitata nivelo.

Krome nomiĝas akademioj organizoj, kiuj gvidas kaj juĝas la evoluon de kelkaj lingvoj, ekz. la Franca Akademio, la Hispana Akademio kaj la Akademio de Esperanto.

La titolo Akademiano indikas la koncepton de *Plenrajta Membro* de arta, literatura, aŭ scienca akademio. En multaj landoj, ĝi estas honora titolo, sed en aliaj inkludas privilegiojn.

## Celoj 
Laŭ Tazio Carlevaro, pluraj movadoj pri planlingvo kreis komitatojn kun lingva celaro. Tiu celaro tamen varias, kaj oni povas rekoni ĝenerale tri tipojn:

a) **Akademioj kun konservaj kaj lingvoesploraj celoj**. Tipa ekzemplo estas la Akademio de Esperanto, kies celo estas la analizo (sed principe ne la gvido) de la lingvo-evoluo, kaj krome la konservo de la lingva unueco.

b) **Akademioj kun lingvo-evoluigaj celoj**. Tipa ekzemplo estas la frua Ido-Akademio, kiu okupiĝis ĉefe (eĉ se ne nur) pri la lingva plibonigo de la lingvo Ido. Ofte la lingvo-esplora kaj la lingvo-evoluiga celaro povas kunesti, ekz. ĉe la intermilita Ido-Akademio, kiu fiksis la lingvo-uzon, kaj relative malmulton reformis. Analoge funkciis la Kadem Volapüka de 1889 ĝis 1892.

c) **Akademioj kun lingvo-diskutaj celoj**. Temas pri komitatoj, kiuj ne havas preskriban, sed nur priskriban celon. Ili funkcias kiel opini-interŝanĝa forumo, ne kiel decidejo. Tiaj estis la Akademio de Latino sine Flexione (Academia pro Interlingua) kaj la Novial-Akademio.

## Listo de akademioj 
* La Akademio de Platono
* Akademio de Esperanto
* Akademio de Arkadio
* Akademio de Finnlando
* Akademio de Sciencoj
* *Accademia della Crusca* (Akademio pri itala lingvo)
* *Académie française* (Franca Akademio)
* *Euskaltzaindia* (Akademio pri eŭska lingvo)
* *Kadem Volapüka* (Akademio pri Volapuko)
* *Real Academia Española* (Akademio pri hispana lingvo)
* *Royal Academy* (Brita reĝa akademio)
* *Svenska Akademien* (Sveda Akademio)
* *Academy of Interactive Arts and Sciences* Akademio de interaktivaj artoj kaj sciencoj
* *Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS) San-Marino*
* *Academia Brasileira de Letras* (Akademio pri Portugala lingvo en Brazilo.
* *Academia pro Interlingua*
* *Internacia Scienca Akademio Comenius*
* *Akademio Burg Fürsteneck* (Germana privata lernejo por metia kaj kultura edukado, kiu nomas sin "Akademie")

## Vidu ankaŭ
* Internacia Asocio de Akademioj

## Eksteraj ligiloj 
* Akademioj, lingvoj kaj planlingvoj, Věra Barandovská-Frank , pp. 15-39.
* Prilingvaj institutoj de dek ok naciaj lingvoj, Johan Derks
### Pri la Akademio de Platono 
* Historio de la loko de la Akademio 
* Remalkovro de la loko de la Akademio 
* Loko de la Akademio 
* Demosion Sema laŭlonge de la vojo al la Akademio
Gloraj virinoj

**Gloraj virinoj** estas virinoj, kiuj enskribiĝis en la historion de la homaro, precipe pro siaj meritoj. La homara historio ŝajnas esti unuavide la historio de viroj, ĉar genieco estas pli ofta ĉe la vira sekso - kvankam ankaŭ tie escepta - kaj ĉar virinoj dum jarcentoj estis perforte tenataj ekster klereco kaj ekster publikaj aferoj. Tial ili ofte ne povis disvolvi siajn talentojn. Malgraŭ tiuj malfavoraj kondiĉoj aperis en la historio nemalmultaj virinoj, kiuj per siaj kapabloj superis plejparton de la viroj. Tiel ili pruvis, ke esti virino ne signifas esti aŭtomate malpli inteligenta aŭ malpli talenta.

## Virinoj en politiko 
Hatŝepsut - Kleopatra - Johana de Arko - Reĝino Elizabeta - Maria Stuart - Katarina la Granda - Regine Hildebrandt - Anna Lindh - Maria Terezia - Reĝino Viktorino de Britio

## Virinoj en scienco 
Marie Curie - Amalie Dietrich - Sofja Kovalevskaja - Lise Meitner - Maria Sibylla Merian - Hipatia

## Virinoj en kuracarto 
Mary Seacole - Florence Nightingale

## Virinoj en religio 
Hildegard von Bingen - Patrino Tereza

## Virinoj en sporto 
Janica Kostelić - Katarina Witt - Judit Polgár

## Virinoj en kulturo 
### Verkistinoj 
Sapfo - Ilse Aichinger - Isabel Allende - Margaret Atwood - Rose Ausländer - Jane Austen - Ingeborg Bachmann - Vicki Baum - Aphra Behn - Anne Brontë - Charlotte  Brontë - Emily Brontë - Christine Brückner - Víctor Català - Agatha Christie - Daphne du Maurier - George Eliot - Anne Frank - Nadine Gordimer - Ricarda Huch - Selma Lagerlöf - Ursula K. Le Guin - Doris Lessing - Astrid Lindgren - Erika Mann - Katherine Mansfield - Gabriela Mistral - Irmtraud Morgner - Toni Morrison - Ingrid Noll - Joyce Carol Oates - Dorothy Parker - Sylvia Plath - Ann Radcliffe - Françoise Sagan - George Sand - Anna Seghers - Anne Sexton - Muriel Spark - Bettina von Arnim - Annette von Droste-Hülshoff - Marie von Ebner-Eschenbach - Catharina Regina von Greiffenberg - Karoline von Günderode - Bertha von Suttner - Maxie Wander - Rebecca West - Edith Wharton - Christa Wolf

### Aktorinoj 
Lauren Bacall - Brigitte Bardot - Ingrid Bergman - Sarah Bernhardt - Catherine Deneuve - Marlene Dietrich - Bridget Fonda - Jane Fonda - Jodie Foster - Greta Garbo - Ava Gardner - Judy Garland - Therese Giehse - Audrey Hepburn - Katharine Hepburn - Grace Kelly - Hildegard Knef - Vivien Leigh - Sophia Loren - Anna Magnani - Liza Minnelli - Jeanne Moreau - Marilyn Monroe - Asta Nielsen - Lilli Palmer - Vanessa Redgrave - Leni Riefenstahl - Margaret Rutherford - Romy Schneider - Simone Signoret - Meryl Streep - Elizabeth Taylor - Shirley Temple - Liv Tyler - Liv Ullmann - Sigourney Weaver

### Reĝisorinoj 
Jodie Foster - Leni Riefenstahl - Liv Ullmann

### Komponistinoj 
### Kantistinoj 
Erykah Badu - Maria Callas - Billie Holiday

### Muzikistinoj (instrumentistinoj) 
### Pentristinoj 
Angelica Kaufmann - Käthe Kollwitz - Toyen - Frida Kahlo

### Skulptistinoj 
Käthe Kollwitz

### Ilustristinoj 
## Vidu ankaŭ 
* Virina historio
* Projekto:La Senpaĝulinoj

Gloraj virinoj
William Wilberforce

eta|200ra|dekstra|William WILBERFORCE

**William WILBERFORCE** (naskiĝis la 24-an de aŭgusto, 1759, mortis la 29-an de julio, 1833) estis angla evangelia protestanto kiu gvidis la batalon kontraŭ la sklavkomerco.

Li naskiĝis en Hull kaj estis edukita ĉe Kembriĝo. Li elektiĝis al la parlamento kiel reprezentanto por Hull en 1780.

Dum li vojaĝis tra Eŭropo en 1784 li spertis religian konvertiĝon kaj komencis kampanjon kontraŭ sklaveco kun la subtenado de la Kvakeroj (anglalingve *Quakers*). La parlamento fine aboliciis la vendadon de sklavoj en 1807. Post 1807 li daŭre batalis por la plena emancipiĝo de sklavoj en la Brita imperio.

Li nur havis grupeton da subtenantoj en la parlamento sed pro la nestabila situacio, la grupo, konata kiel la Sanktuloj (anglalingve *The Saints*) aŭ la Sekto Clapham (anglalingve *Clapham Sect*) ofte havis la decidpovon.

Wilberforce ankaŭ batalis por aliaj socie progresemaj aferoj ekz. reformo de la punsistemo kaj helpo por senhavuloj.

Pro lia fortostreĉado dum la lukto kontraŭ sklaveco li suferis sankolapson kaj pro tio li rezignis en 1825. Li mortis en 1833 kaj estis enterigita ĉe la Abatejo Westminster en Londono.

Lia naskiĝdomo nun estas la Muzeo Wilberforce.

Wilberforce, William
Ret-komunika protokolo

En komputil-komunika aŭ telekomunika signifo, **protokolo** estas aro de reguloj aŭ kutimoj laŭ kiu la sendanto kaj ricevanto komunikas. Protokoloj estas ĝenerale priskribataj laŭ siaj roloj kadre de la 7-tavola ISO-modelo. Ekzemploj de protokoloj estas X.25, Ethernet, IP kaj HTTP.

Protokoloj ofte estas rekomenditaj aŭ normigitaj de internaciaj instancoj, ekzemple IETF, ITU, aŭ IEEE.

## Vidu ankaŭ 
* DOCSIS
Pompejo (apartigilo)

La vorto **Pompejo** povas havi diversaj signifojn. Elektu el la jenaj:

# Gnaeus Pompeius Magnus (Pompeo)
# Pompejo - antikva urbo neniigita pro erupcio de Vezuvio
# La asteroido 203 Pompejo
# Pompei - nuna itala komunumo
Akita Tokuzu

**Akita Tokuzo** (pseŭdonome **Akita-Uĵaku** aŭ **Ujaka Akita**) (naskiĝis en 1883 en Aomori-ken - mortis en 1962) estis japana socialista verkisto kaj esperantisto.

Studis anglan literaturon en Waseda Universitato. Vizitis Sovetan Rusujon 1927. Li verkis dramojn kaj ankaŭ verkojn por infanoj, precipe en gazetaraj rakontoj.

Esperantisto de 1913 pere de Vasilij Eroŝenko. Gvidanto de Japana proleta Esperanto-movado, membro de la grupo „la Semanto“, la unua proleta verkista rondo en Japanio (1921).

En januaro 1931 okazis fondiĝo de l' tutjapana organizo, Japana Prolet-Esperantista Unio (JPEU), kun ĉirkaŭ 150 membroj, kaj Akita-Ujaku fariĝas prezidanto.

Kelkaj liaj dramoj esperantigitaj.

## Verkoj en Esperanto 
* **Fonto de sudroj. Danco de skeletoj. Nokto ĉe landolimoj.** (Tri dramoj, kun permeso de la aŭtoro el japana lingvo trad. Haĵime Ŝuzui, Kaname Susuki. - Tokio: Japana Esperanto-Instituto, 1927. - 73 p.)
* **Tiuj, kiuj ĉirkaŭas la ĉerkon** (Esperantigita de Junko Sibata. -[Tokyo]: Kokusaigo-Kenkju-Ŝa, [proks. 1925]. - 14 p.)
### Recenzoj
Pri **Fonto de sudroj. Danco de skeletoj. Nokto ĉe landolimoj.**

## Literaturo 
* 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Anglalingva bibliografio de liaj porinfanaj libroj

Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Proleta literaturo
Georgi Aktarĝiev

**Georgi AKTARĜIEV** (naskiĝis la  en Tirnovo; mortis la  en Sofio) estis bulgara esperantisto kaj ĵurnalisto, korespondanto de Wolff-agentejo; antaŭe ŝtata oficisto. 

Li loĝis en Sofio kaj estis unu el la plej malnovaj kaj aŭtoritataj esperantistoj en Bulgario. Li estis esperantisto de 1898. Li gvidis kursojn kaj faris paroladojn. 

Ĉirkaŭ 1904 en Sofio fondiĝis loka societo "Aŭroro", sub gvido de Nikola Kovaĉev, Petr Popov, Georgi Aktarĝiev k. a.

En la sama jaro 1904 li redaktis la kvaran jar-kolekton de *Rondiranto.* 

Li estis prezidanto de BEA en 1910-1912, 1920-1927 (BES), kaj ankaŭ post 1930 ĝis la morto.

En 1931 sub lia prezidanteco Bulgara Esperanto-Asocio havis 26 lokajn grupojn kun sume 500 membroj. 

Kategorio:Bulgaraj esperantistoj
Kategorio:Bulgaraj ĵurnalistoj
Akuzativo kun infinitivo

**Akuzativo kun infinitivo.** En ĉi tiu frazkonstruo apud la rekta komplemento staras infinitivo, kiu signas la agon de l' rekta komplemento. En Esperanto la AKI estas uzata nur post la verboj de perceptado (vidi, aŭdi, senti); ekz. mi vidis lin fali; mi aŭdis lin paroli, ktp. Ĉi tiu formo propre ne estas "klasika", tamen, mem Zamenhof rekte konsilas ĝin anstataŭ la peza predikata adjektivo: mi vidis lin falanta; mi aŭdis lin parolanta.

Ĉe aliaj verboj AKI ŝajnas kontraŭa al la Esperanta lingvospirito. Do frazoj, kiel ekz: mi esperas lin veni; mi kredas lin sukcesi; ŝajnas evitindaj.

(KALOCSAY)

Kategorio:Gramatiko de Esperanto
Josep Albagés Ventura

**Josep ALBAGÉS i VENTURA** (naskiĝis la 25-an de decembro 1877 en Vimbodi, mortis en 1964 en Barcelono) estis kataluna esperantisto.

Profesie instruisto, li instruis en pluraj urboj de Katalunio, inter kiuj Vic kaj ĉefe Manresa, kie elstaris lia pedagogia sistemo. En 1934 li estis nomumita de direktoro de lernejo en Barcelono. Post la hispana milito, li estis dum iom da tempo reprezaliita, kaj oni malpermesis lian pluan instruadon, sed fine li reprenis sian karieron ĝis sia emeritiĝo.

Li multe agadis en kulturaj kaj sociaj aktivadoj en Manresa.

Li estis esperantisto de 1907. Fondinto de Esperanto-grupoj en Vic kaj Manresa, kursgvidanto depost sia esperantistiĝo.

Premiito de Internaciaj Floraj Ludoj, organizinto de KEF-kongreso en Manresa,
redaktoro de pedagogiaj revuoj.

## Referencoj 
Albagés Ventura, Josep
Albagés Ventura, Josep
Kategorio:Instruistoj de la kataluna lingvo
Aldono al la Dua Libro

'''''Aldono al la Dua Libro de l' Lingvo Internacia'''* estas broŝuro eldonita de Zamenhof en 1888, kiel suplemento al la *Dua Libro de l' Lingvo Internacia*. La broŝuro enkondukas la h-sistemon, kaj ŝanĝas la arkaikajn formojn *kian*, *tian* ktp. al la nunaj formoj *kiam*, *tiam* ktp.

## Historio de eldonado 
En la Antaŭparolo de la *Dua Libro* (januaro 1888), Zamenhof promesis ke li eldonos serion de kvin aŭ ses kajeroj pri Esperanto, komencante per la Dua Libro mem. Tamen, li ŝanĝis lian planon, kiam li aŭdis pri la intereso de la Usona Filozofia Societo. Anstataŭe, li eldonis la *Aldonon*, malgrandan broŝuron de 19 paĝoj, en junio de 1888. En la broŝuro, Zamenhof diskutas la interesiĝon de la Usona Filozofia Societo (nomita "Amerika Filozofia Societo" en la libro), kiu proponis aranĝi akademian kongreson pri internaciaj lingvoj. Zamenhof esperis, ke

kio tamen ne efektiviĝis. Sed estante singarda, Zamenhof atentigis, ke "ĉiuj diligente laboru laŭ la vojo jam unu fojon montrita."

Same kiel la *Unua Libro* kaj la *Dua Libro*, la *Aldono* estis subskribita per la pseŭdonimo D-ro Esperanto, sed mencias (citante raporton de Henry Phillips por la Usona Filozofia Societo) ke ĝi estas pseŭdonimo de iu "D-ro S." (** estas la originala germana formo de la nomo Zamenhof; L. L. Zamenhof ekuzis la Z-formon nur post la disvastigado de Esperanto.)

Post la publikigo de la *Aldono*, ĝi estis kunpresita kaj kunbindita kun la *Dua Libro*.

## Enhavo 
La Aldono al la Dua Libro ĉefe konsistas el diskuto pri la disvolviĝo de Esperanto kaj la estonta Esperanta movado.

### Lingva reformo 
Krome, la Aldono enkondukas la ununuran oficialan reformon de Esperanto: ĝi ŝanĝis la arkaikajn formojn *kian*, *tian*, *ian*, *ĉian*, *nenian* al la modernaj formoj *kiam*, *tiam*, *iam*, *ĉiam*, *neniam*, pro konfuzo kun *kia-n*, *tia-n* ktp.

### Ortografio 
La *Aldono* ankaŭ enkondukas la h-sistemon:

Plie, la *Aldono* diskutas la tipografion de la streketo por apartigi morfemojn:

### Evoluo de Esperanto 
En la *Aldono*, Zamenhof ree klarigas sian teorion de la disvolviĝo de Esperanto, kiu evolvus laŭ komuna uzado, same kiel naturaj lingvoj:

Tamen, li ankaŭ firme deklaras la neceson de stabilan fundamenton de la lingvo:

Kiel deviga fundamento de la lingvo, la *Unua Libro* kaj la *Dua Libro* poste anstataŭiĝis per la *Fundamento de Esperanto*, aprobita de la Unua Universala Kongreso.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Teksto de la Dua Libro kune kun la Aldono al la Dua Libro
* *Enciklopedio de Esperanto*/A en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto'' en elŝutebla versio (PDF).
* Katalogo de Universitato de Amsterdamo

Kategorio:Bibliografio de Esperanto
Kategorio:Verkoj de L. L. Zamenhof
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo
George Aldridge

**George Aldridge** (naskiĝis en 1854 - mortis –  en Auckland) estis novzelanda esperantisto kaj pastro.

Unu el la plej fruaj pioniroj de Esperanto en Novzelando, kie li kunfondis la unuan ES-n, kies prezidanto li estis multajn jarojn. Antaŭ la unua mondmilito li instruis Esperanton al pli ol 200 personoj.

## Verkoj 
* ** Rhetorical Flourishes: Heresy in Methodism** (Auckland, 1912)

## Eksteraj ligiloj 
* Anglalingvaj informoj pri Aldridge 

Aldridge, George
Alegorioj el la naturo

***Alegorioj el la Naturo*** , originale *Parables from Nature*, estas libro de Margaret Gatty (:en:Margaret Gatty) (1809-1873), kiu eldonis ĝin sub vira nomo *Alfred Gatty*.

La libro aperis dufoje en Esperanto, el la angla tradukis George Gordon.

**Alegorioj el la Naturo* (de Margaret Gatty. El la angla lingvo trad. Gego. - London: British Esperanto Association, 1913. - 47 p.)
**Alegorioj el la Naturo* (de Margaret Gatty. El la angla lingvo trad. George Gordon (Gego). - 2. kaj pligrandigita eld., London: Brita Esperantista Asocio, 1922. - 66 p.)

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Anglalingva originalo
* Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Universitato de Amsterdamo

Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo
Alberto Alessio

**Alberto ALESSIO** ([alberto alessjo]; naskiĝis la  en Schio, mortis la  en Crespano del Grappa) estis itala matematikisto, esperantisto kaj admiralo ĉe la mararmeo. 

Li verkis multajn sciencajn librojn pri navigado kaj partoprenis sciencan ekspedicion en Karakorum. Post la Unua mondmilito li multe laboris por Esperanto, ĉefe per artikoloj. Li reprezentis italan ministerion ĉe la UK en 1920. En 1932 li estis honora membro de la Itala Katedro de Esperanto kune kun Bruno Migliorini.

## Verkoj 
* ''L' Esperanto nei recenti congressi di Praga* (Graz, Trento, de "Rivista marittima", 1921, X Roma, [1921]. - 9 p.)
**Relazione sul V Congresso Nazionale di Esperanto di Bologna (3-5 Oktobro 1920a).''Eldonis: Rivista Marittima, Roma. 24 paĝoj. 24 X 16,4 cm

## Literaturo 
* **1982**: Migliorini, Elio. Pionieri dell’Esperanto in Italia. Roma 1982 (en la itala)

## Eksteraj ligiloj 
* Liaj vivdatoj
Al Eterna Paco

***Al Eterna Paco***  estas filozofia traktaĵo de Immanuel Kant (originale : ) kiu aperis en 1795. Ĝi estas esperantigita el la germana de Paul Gottfried Christaller kaj eldonita 88-paĝe ĉe eldonejo "La Batalanto" en Hanovro en la jaro 1924.

## Signifo de la verko 
La nuntempa nocio pri "paco" grandparte baziĝas sur tiu ĉi grava verketo de Immanuel Kant, kiu apartenas al liaj verkoj de maljuneco. En "Al Eterna Paco" Kant aplikas sian moralfilozofion al la politika demando pri la paco inter la ŝtatoj. Li klarigas, ke paco ne estas natura stato inter la homoj, sed devas esti kreita. En sia verko Kant klare kontraŭstaras despotismon. La Ligo de Nacioj kaj Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj estas forte influita de tiu verko de Kant.

## Formo kaj strukturo de la verko 
La verko baziĝas sur formo de kontrakto. Tio implicas, ke politikistoj povas konsideri la tekston kiel bazon de vera packontrakto kaj adapti ĝin por praktika uzo. La libro konsistas el kvar partoj, nome la ses enkondukaj artikoloj kun principoj, poste la definitivaj artikoloj, kiu postulas ke ĉiu ŝtato havu respublikan konstitucion kaj ke la interpopola juro baziĝu sur federalismo. Mondcivitana rajto donu gastrajton al ĉiu homo en ĉiu lando. Fine sekvas aldonoj pri la garantio de la eterna paco per publika juro kaj laste la aneksoj.

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Originala teksto  en la germana
* *Enciklopedio de Esperanto*/A en sia originala formo en la Interreto
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Filozofiaj verkoj
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Frederick William Alexander

**Frederick William ALEXANDER** (naskiĝis la  en Londono; mortis la ) estis angla esperantisto kaj kuracisto.

Dum 45 jaroj li estis konata sanitaristo en orienta Londono. Li esperantistiĝis en 1913 kaj verkis por *La Ondo de Esperanto* kaj aliaj revuoj.

Kategorio:Britaj esperantistoj
Jozefo Alfus

[eta|Alfus dum [UK 1912 en Krakovo]]
**Jozefo (Jekisiel) Alfus** (ps. **Alf.**) (naskiĝis la 9-an de decembro 1892, mortis la  en Krakovo) estis pola juddevena esperantisto.

Profesie librotenisto. Sekretario de Pola Esperanto-Delegitaro. Kasisto dum la 23-a UK 1931 en Krakovo. Artikoloj en Pola Esperantisto, Esperantista Voĉo, Heroldo de Esperanto.

En 1927 li eldonis 90-paĝan libron **Inter du mondoj** de Dibuk, tradukita el la jida fare de Izrael Lejzerowicz.

## Referencoj 
Alfus, Jozefo
Aline

***Aline***    estas franclingve verkita rakonto de Charles-Ferdinand Ramuz, publikigita en 1905. La 138-paĝa Esperanta traduko estas de René de Saussure, kaj ĝi unue aperis en Ĝenevo, danke al Universala Esperanto-Asocio (UEA), en la jaro 1911. Monda Asembleo Socia (MAS) el Embres-et-Castelmaure prizorgis duan eldonon en 2007.

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Aline*, rete legebla versio
* *Enciklopedio de Esperanto*/A en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
*Katalogo de Libraro Ludovika

Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo
Kategorio:Franclingvaj romanoj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1905
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Libraro Ludovika
Al la fratoj

***Al la fratoj*** estas poemo de Ludwik Lejzer Zamenhof. Ĝi unue aperis en 1890 en *La Esperantisto* en la h-sistemo. La aŭtoro subskribis ĝin per la pseŭdonimo Hemza. Edmond Privat en sia verkaĵo Vivo de Zamenhof karakterizis ĝin jene: "Per tiu poemo, kvazaŭ tra kristalo travidebla, ni povas rigardi ĝis fundo de lia koro, kiel ĝi batis en vespera silento pensante al la vasta rondo familia".

*Al la fratoj* troviĝas ankaŭ en *Fundamenta Krestomatio*.

## Referencoj 
Kategorio:Esperantlingvaj versaĵoj
Kategorio:Poemoj de L. L. Zamenhof
J. Allum

**J. Allum** estis norvega esperantisto, priskribita de Paul Boulet kiel " aminda malgranda blondulo" . Li estis menciita en Historio de Esperanto de Adam Zakrzewski kiel pioniro en Norvegio, kaj en Historio de la lingvo Esperanto de Edmond Privat (II. p: 33), kiu diras ke "lia nomo kaj laboro kiel esperantisto estas tute nekonata al samtempaj esperantistoj, certe pro tio, ke li vivis izolule". Li estis ano de nove kreita Lingva  Komitato en 1905. En la unua Universala Kongreso de 1905 li rolis en teatraĵo Edziĝo kontraŭvola.

## Referencoj
Allum, J.
Bernardino Martins d’Almeida

**Bernardino Martins d’ALMEIDA** (pseŭdonome **Luzo Bemaldo**, foje **Luso Bemaldo**) (naskiĝis la 27-an de julio 1891 en Lisboa) estis portugala esperantisto.

Laŭ la Enciklopedio de Esperanto, «Profesie librotenisto. Aktivulo en la pacifista movado. Unuaranga propagandisto jam helpe al la svisa pioniro Horner. Rimedoj: paroladoj, lecionoj, artikoloj, verkoj poeziaj kaj prozaj. Tereno: Lisboa EG, LES, PEA, kiun li prezidas, la gazeto PE, kies direktoro li estis. Gramatiko kunlabore kun Carreira.»

Almeida, Bernardino Martins d’
Gabriel Alomar Ferragut

**Gabriel ALOMAR FERRAGUT** (8-an de junio 1885 en Palma de Mallorca, Balearoj) estis hispana esperantisto, unu el la pioniroj kaj ĉefaj motoroj de la movado en Balearoj.

Li laboris kiel elektra inĝeniero kaj estis aktivulo en la liberala partio kaj en la Ruĝa Kruco. Esperantisto de 1905. Kunfondinto (1907) kaj ĉ. 10 jarojn prezidanto de Esperantista Klubo Palma. Kursoj en la Nacia Instituto de Balearoj. Li ĉesigis sian aktivadon meze de la 1920-aj jaroj, pro politikaj kialoj, sed ankoraŭ partoprenis la katalunan kongreson en 1935.

Li posedis unu el la plej gravaj filatelaj kolektoj de la Balearoj.

## Fonto 
* Margais, Xavier. *El moviment esperantista a Mallorca (1898-1938)*. Edicions Documenta Balear, 2002. ISBN 84-95694-29-8. [p. 246]

Alomar Ferragut, Gabriel
Alomar Ferragut, Gabriel
Alomar Ferragut, Gabriel
Vicente Alonso Sanz

**Vicente Alonso Sanz** (naskita la 19-an de julio 1863 en Albendiego; mortinta la ) estis hispana esperantisto.

Laŭ profesio vic-kolonelo de la vagonara korpuso.

Esperantisto de 1907, laboris unue en Burgos, post 1911 en Madrid. Estis prezidanto de HEA, 1927-1929 kaj de la Centra Madrida Esperanto-Grupo, 1920-1927 Paroladoj, kursoj, artikoloj. UEA-ano de ĝia fondo.

## Fontoj 
Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Al Torento

***Al Torento*** estas novelo originale esperantlingve verkita de Stellan Engholm en 1930. La dua eldono aperis en 1934, ĉe Eldonejo Socialista ESPERANTO en Stokholmo. En 1972 Dansk Esperanto-Forlag el Aabyhøj prizorgis trian eldonon.

## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto*/A en sia originala formo en la Interreto
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14745991/E kaj Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Kategorio:Esperantlingvaj romanoj
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Historio de socialismo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1934
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1972
Kategorio:Eldonaĵoj de Dansk Esperanto-Forlag
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Torento
Joan Amades Gelats

**Joan AMADES GELATS** (ĵelats) (naskiĝis la 23-an de julio 1890 en Barcelona- mortis en 1959 en Barcelona) estis kataluna esperantisto, publicisto kaj folkloristo.

Verkoj pri folkloro kaj popoldanco. Ĉefa nacilingva aŭtoritato pri kataluna folkloro.

Esperantisto de 1907, kunfondinto kaj prezidinto de Kataluna Esperantista Federacio, kunorganizinto de la Universala Kongreso en Barcelona. Eldonis milojn da diversaj, artaj Esperantaj sigelmarkoj kun 243 diversaj bildoj. En junaĝo li redaktis esperantistan grafologian revuon.

## Verkoj 
* **La kataluna popolkanto** (originale en Esperanto kun Jaume Grau Casas - En: Kataluna Antologio, p. 85)
* **La kataluna popolkanto** (studo originale verkita en Esperanto kun Jaume Grau Casas. - Barcelona, 1925. - 29 p., muziknotoj)

## Vidu ankaŭ 
* Karnavale (maskita rakonto) de Abel Montagut

## Eksteraj ligiloj 
* Foto kun kataluna teksto 

Kategorio:Barcelonaj esperantistoj
Amaj poemoj

***Amaj Poemoj***  estas poemaro kun deko da originale esperantlingvaj versaĵoj kaj ok verstradukoj verkitaj de Jaume Grau Casas. La 32-paĝa libreto aperis en Barcelono en la jaro 1924 ĉe Presejo Vinyals. 

## Recenzoj
## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* *Amaj Poemoj* en *Enciklopedio de Esperanto*
* Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing* 

Kategorio:Esperanto-poeziolibroj
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto