Ngugi wa Thiong'o

**Ngũgĩ wa Thiong’o** (5-an de januaro 1938 - 28-an de majo 2025), kiu naskiĝis en Kamiriithu, Limuru, Kenjo, estis kenja aŭtoro. Li estas konsiderata unu el la plej gravaj afrikaj verkistoj kaj estas ofte menciita kiel kandidato por la Nobel-premio pri literaturoeta|Ngũgĩ wa Thiong'o, 2007, London|alternative=|393x393pxLi verkis unue en la angla kaj poste elektis verki en la kikuja lingvo. Li estis kultursciencisto interalie en Universitato Yale, Universitato de Novjorko kaj en Universitato de Kalifornio en Irvine.

## Verkaro kaj politiko 
Pro lia teatropeco *Ngaahika Ndeenda* (Mi geedziĝos, kiam mi volas) el 1977 la reĝimo sub prezidento Jomo Kenyatta torturigis kaj enkarcerigis lin (decembre 1977) sen procezo en la altsekureca malliberejo en Najrobio. La teatraĵon oni rolludis en la kikuja lingvo antaŭ populara spektantaro. En malliberejo li reverkis en la kikuja lingvo en sia biblio kaj sur neceseja papero: "*Caithani Matharaba-ini*" (Diablo sur la kruco). En tiu libro li denuncas la fiulojn, kiuj regas la landon post la sendependiĝo. Lia sekva teatraĵo "*Maitu Njugira*" (1982) estis malpermesita, kaj la teatro, kie oni antaŭplanis ludi la teatraĵon estis detruita.

Komence de la la 80-aj jaroj li trovis en Britio politikan azilon.

Por "malkoloniigi la menson" (1986) estis lia adiaŭo al la angla lingvo. De tiam li verkis nur en sia patrina lingvo, la kikuja lingvo, por rekte atingi sian unuan publikon: kamparanoj kaj laboristoj de Kenjo. Lia asertata misio estas egaligi la potenco-rilatojn inter lingvoj kaj malkoloniigi la literaturan pejzaĝon.

### Kulturkritikaj eseoj 
En lia eseo-kolekto “*Moving the Centre*” (Movi la centron) troviĝas elekto da prelegoj kaj artikoloj, kiuj funde klarigas liajn postkoloniisman kritikon kaj kultursciencajn tezojn.

### Romanoj 
Lia romano *Weep Not, Child* en 1964 estis publikigita kaj famigis lin mondvaste.

Sekvis *The River Between* (1965), *A Grain of Wheat* (1967), kaj *Petals of Blood* (1977). La romanon *Devil on the Cross* li verkis en 1980 dum sia mallibereco marĝene de sia biblio kaj sur neceseja papero. Estis lia unua romano en la kikuja lingvo. La sekvajn du romanojn, *Matigari* (1986) kaj *Wizard of the Crow* (2006), li same verkis en la kikuja kaj poste mem tradukis en la anglan.

### En Esperanto 
* La revolucia vertikaliĝo: jen kial la homoj paŝas rekte, Tr. Antonio Riccio, *Jalada* 21-an de Oktobro 2018.

## Distingoj 
1967: Jomo Kenyatta Award - Kenja ŝtata distingo por literaturo

1973: Lotus-distingo de la afrik-azia konferenco de aŭtoroj en Alma-Ata

## Eksteraj ligiloj 
* La revolucia vertikaliĝo: jen kial la homoj paŝas rekte (Tr. Antonio Riccio), *Jalada*, 21-an de Oktobro 2018. 
* Lingvoj kaj koloniismo, (angla) intervjuo kun Ngugi wa Thiong'o - ofta defianto por la Nobelpremio pri Literaturo - pri kiel koloniistoj klopodis forigi la memorojn de la indiĝenoj interrompante ilian lingvan ligon.
* 
* „Ngugi wa Thiong'o“ , Leksikon-artikolo en *Pegasos, Enciklopedio de Aŭtoroj* (anglalingva)
* Tabela biografioeto, eldonejo *Marabout-Verlag* (Germanio), kun pliaj retaj ligiloj
* „The outsider“, *The Guardian*, la 28-an de januaro 2006

## Vidu ankaŭ 
* Afrika literaturo
* Souleymane Bachir Diagne

## Referencoj 
Kategorio:Afrikaj filozofoj
Kategorio:Kenjaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Kenjo