Mediteranea kuirarto

center|775px
[eta|upright=1.35|[Pano, vino, kaj frukto: *La lunĉo* de Diego Velázquez, ĉ. 1617]]
[eta|300px|[Pikilia de Grekio]]
eta|300px|Egiptaj olivoj
La **mediteranea kuirarto** estas la kunigo de pladoj kaj kuirartoj de la landoj kiuj havas la komunan marlimon ĉe la Mediteraneo. Tiuj landoj (Portugalio, Hispanio, Italio, Francio, Grekio, Maroko, Tunizio, KTP) kiel komunaĵo havas la klimaton kiu venas de la maro sur la kultivado de la nutraĵoj kaj la komerc-vojoj inter ili. Inter la komunaj ingrediencoj en la pladoj de ĉiuj landoj ĉe la Mediteraneo estas la uzado de la olivoleo.
Ĝi estas uzata kiel plia ingredienco, por fritado kaj por konservado de kelkaj nutraĵoj. La proksimeco al la mediteranea marbordo ampleksigas la konsumadon de marbestoj kaj fiŝoj, tre ofte la samaj fiŝ-specioj estas manĝataj en diversaj landoj.

Unu el la plej elstaraj elementoj de la mediteranea kuirarto estas la uzado de legomoj, tiel ke ĉi tiu kuirarto estas tre favora al vegetarana kaj vegana manĝkulturo. Sed malgraŭ la dum plenjara abundo de legomoj, la tradicia uzado de viandaĵoj el porko kaj ŝafo estas tre ofta. Oni faras ŝinkojn aŭ endosigas ilin por la eksportado. Tie kie ĝi kreskas, ankaŭ la rizo estas nepra ingredienco, ekzemplo la valencia paeljo kaj la itala rizoto. 

La ideo pri mediteranea kuirarto devenas de la libro A Book of Mediterranean Food (1950) de la verkisto Elizabeth David, kvankam ŝi verkis ĉefe pri franca kuirarto. Ŝi kaj aliaj verkistoj inkluzive de la tunizia historiisto Mohamed Yassine Essid difinas la tri ĉefajn elementojn de la kuirarto kiel la olivoj, tritiko, kaj vinberoj, donante oleon, panon kaj paston, kaj vinon; aliaj verkistoj emfazas la diversecon de la nutraĵoj de la regiono kaj neas, ke ĝi estas utila koncepto. La geografia areo kovrita larĝe sekvas la distribuadon de la olivujoj, kiel David kaj Essid notis.

La regiono ampleksas vastan gamon de kulturoj kun distingaj kuirartoj, precipe la magreba, egipta, levantenia, otomana (turka), greka, itala, provenca (franca) kaj hispana. Tamen, la historiaj konektoj de la regiono, same kiel la efiko de la Mediteranea Maro pri la klimato kaj ekonomio de la regiono, signifas, ke ĉi tiuj kuirartoj dividas manĝaĵojn preter la kerna triopo de oleo, pano kaj vino, kiel rostado de ŝafidaĵo, viandaj stufaĵoj kun legomoj kaj tomato (ekzemple, hispana andrajos kaj itala ciambotta), kaj la saleta fiŝaĵo, botargo, trovita tra la regiono. Alkoholaĵoj el anizo estas trinkataj en multaj landoj ĉirkaŭ la Mediteraneo.

La kuirado de la areo ne konfuziĝu kun la mediteranea dieto, popularigita pro ŝajna sano-profitoj de dieto riĉa je olivoleo, tritiko kaj aliaj grenoj, fruktoj, legomoj, kaj certa kvanto de marfruktoj, sed malforta je viando kaj laktaĵoj. Mediteranea kuirarto ampleksas la manierojn, kiujn ĉi tiuj kaj aliaj ingrediencoj, inkluzive de viando, traktiĝas en la kuirarto, ĉu sanigaj aŭ ne.

## Geografio 
[eta|upright=1.5|Potenciala distribuo de la olivarboj ĉirkaŭ la mediteranea baseno (Oteros, 2014)
[[Dosiero:Olivesfromjordan.jpg|eta|maldekstra|[Olivo (*Olea europaea*)]]

### Olivo 
La olivarbo ŝajnas veni el la regiono de Persio kaj Mezopotamio, antaŭ almenaŭ 6.000 jaroj. Ĝi disvastiĝis de tie al proksimaj areoj, kaj estis kultivita ekde la frua Bronzepoko (ĝis 3.150 aK) en suda Turkio, Levantenio kaj Kreto.. La dek landoj kun la plej grandaj rikoltoj (en 2011) estas ĉiuj proksime al la Mediteraneo (Portugalio estas la deka plej granda): kune, ili produktas 95% el la tutmondaj olivoj.

La olivo donas amarajn fruktojn, manĝeblajn per peklado kaj fermentado, kaj olivoleo. Ĉirkaŭ 90% el la frukta produktado (1996) estas por olivoleo. La mediteranea regiono respondecas pri la plej granda konsumado de olivoleo en la mondo: en 2014, la plej alte konsumanta lando, Grekio, uzis 17 kg pokape; Italio, 12 kg, Hispanio, 13 kg; Usono, kompare, uzis nur 1 kg pokape.

### Tritiko 
[eta|[Tritiko (*Triticum*)]]

La tritiko estis enhejmigita en la Fekunda duonluno, en kaj proksime al Levantenio antaŭ ĉirkaŭ 10,000 jaroj. Ĝiaj antaŭuloj inkluzivas sovaĝan bredantan tritikon; ĉi tio estis hibridita, rikoltita kaj semita kreante hejmajn trukojn kun pli grandaj grenoj, en oreloj kiuj disrompiĝas malpli facile ol sovaĝaj formoj. Ĝi estis disvastigita tra la Mediteranea regiono ĝis Hispanio ĉirkaŭ la jaro 5000 a.K.

Tritiko estas nutraĵo en la mediteranea regiono. Tritika pano estis jam kritike grava en la imperio de Antikva Romo, kiu inkluzivis la tutan regionon; tiutempe, ĉirkaŭ la jaro 2.000 a.K., Norda Afriko estis la "grenejo" de la imperio.. Aliaj bazaj tritikaj mediteraneaj manĝaĵoj inkluzivas produktojn kiel pastaĵoj kaj semolaĵoj kiel kuskuso kaj bulguro. Siavice, ĉi tiuj estas faritaj en pladoj kiel la greka deserto galaktobureko (lakta börek), kiu konsistas el tavoloj el folipasto ĉirkaŭ kremaĵo farita kun semolo. Disvastigita tritika plado el Turkio kaj Levantenio al Irano kaj Barato estas halvao, deserto kiu konsistas el dolĉigita semolo kun butero, lakto kaj pinsemoj.

### Vinbero 
[eta|maldekstra|[Vinbero (*Vitis vinifera*)]]
 
La vinbero estis hejmigita inter 7.000 kaj 4.000 a.K. inter la Nigra Maro kaj Persio; arkeologiaj pruvoj montras, ke vino fariĝis jam antaŭ 6000 a.K, atingante Grekion kaj Kreton en la kvina jarmilo a.K. kaj en Hispanio en la lasta jarmilo a.K. Vinfarado komenciĝis en Italio en la 9-a jarcento a.K., kaj en Francio ĉirkaŭ 600 a.K.

Vinberoj estas plejparte kultivitaj por fari vinon kaj vinagron kiel bazaj komponaĵoj de la mediteranea dieto, kaj por sekigi kiel sekvinberoj aŭ por manĝi kiel fruktoj. Sekvinberoj kaj viberoj uzataj por manĝado estas elektitaj laŭ ilia gusto. Vinberproduktado daŭre gravas en la mediteranea areo, kun Suda Eŭropo kun 21% de la monda rikoltado. En 2014, Italio produktis 6,9 milionojn da tunoj de vinberoj, Hispanio 6,2 tunojn, Francio 6,2 tunojn, Turkio 4,2 tunojn, kaj Germanio 1,2 tunoj. Vinproduktado por Suda Eŭropo estis 37% de la monda totalo en 2014, kie Italio produktas 4,8 tunojn, Hispanio 4,6 tunojn, Francio 4,3 tunojn, kaj Germanio 0,9 tunoj. David mem ne uzis la esprimon, parolante anstataŭe pri mediteranea "manĝaĵo", "kuirmaniero" aŭ "kuirado". La utileco de la koncepto estas pridisputata. Carol Helstosky, aŭtoro de la libro *Food Culture in the Mediterranean * (2009), estas inter la aŭtoroj, kiuj uzas "Mediteranean kuirarton" sendube kun "Mediteraneaj manĝaĵoj". En la antaŭparolo de la libro ŝi skribas: Wright argumentis ke la libro de David mem plejparte koncernis specife francan mediteranean kuirarton, indikante, ke "nur 4% el ŝiaj receptoj venas el Nordafriko aŭ la Oriento".

Ekde la tempo de David, diversaj libroj pri mediteranea kuirarto estis verkitaj, inkluzive de kelkaj kuirlibroj de Abu Shihab en 2012 kaj J. R. Stevens en 2015; libro de Helstosky en 2009, jam menciita; libroj de aliaj kuiristaj verkistoj inkludas *Purple Citrus and Sweet Perfume: Cuisine of the Eastern Mediterranean* (2011) and Mari-Pierre Moine's *Mediterranean Cookbook* (2014). kaj *Mediterranean Cookbook* de Mari-Pierre Moine (2014). Estas multe pli da kuirlibroj kovrantaj specifajn pladojn en la mediteranea areo, kiel ekzemple *The Original Mediterranean Cuisine: Medieval Recipes for Today* de B. Santich (1995), pri italaj kaj katalunaj receptoj; kaj H.F. Ullman (2006) pri kuirado de Tunizio Spain, Hispanio kaj Italio. En ĉiuj ĉi ĝi aperas kiel *Mediteranea kuirarto*.

### Originoj 
[eta|La faboj uzitaj en suda Francio ([kasuleto originaj el Ameriko.]]
La ingrediencoj de mediteranea kuirarto diferencas de tiuj de la kuirarto de norda Eŭropo, kun olivoleo anstataŭ butero, vino anstataŭ biero. La listo de haveblaj ingrediencoj ŝanĝiĝis dum jarcentoj. Unu grava ŝanĝo estis la enkonduko de multaj manĝaĵoj fare de la araboj al Portugalio, Hispanio kaj Sicilio en la Mezepoko. kreante la apartan kuirartan tradicion de Al-Andalus.

Alia grava ŝanĝo estis la alveno de manĝaĵoj el Ameriko en fruaj modernaj tempoj (ĉirkaŭ la 16-a jarcento), precipe la enkorpigo de la terpomo en nord-eŭropa kuirarto, kaj la fervora adopto de la tomato en mediteranea kuirarto. La tomato, tiel centrita nun al tiu kuirarto, unue estis priskribita en presaĵo de Pietro Andrea Mattioli en 1544. Simile, multaj el la specioj de fazeoloj kaj faboj nun uzataj ĉirkaŭ la Mediteraneo, inkluzive de P. vulgaris, estis portitaj el Ameriko de hispanaj kaj portugalaj esploristoj.

## Kuirado 
[eta|maldekstra|Siria abrikota pasto por krei refreŝigajn trinkaĵojn
[Dosiero:Mediterranean Cuisines.svg|eta|dekstra|upright=1.7|La ĉefaj kuirartaj regionoj de Mediteraneo
Kun komunaj ingrediencoj inkluzive de olivo, tritiko kaj vinbero; komuna klimato; kaj longa periodo por kultura interŝanĝo, oni povus atendi, ke ununura pan-mediteranea kuirarto estus evoluinta. Certaj eroj, kiel ekzemple olivoleo, pano, kaj stufaĵoj el viando kun legomoj kaj tomato (kiel hispanaj *andrajos*, franca * estouffade à la provençale*, itala ciambotta, turka buğu kebabı), estas ja trovitaj ĉirkaŭ la Mediteraneo. Mariskoj inkluzive de sparedoj kaj kalmaroj estas manĝitaj, ofte en stufaĵoj, farĉitaj aŭ frititaj, en hispanaj, francaj kaj italaj pladoj. Malgraŭ tio, tamen, la landlimoj de la Mediteranea maro havas malsamajn regionajn kuirartojn, el la magrebaj, libanaj kaj otomanaj al la itala, franca kaj hispana. Ĉiu el tiuj, siavice, havas naciajn kaj provincajn variaĵojn., kaj ekzemple trovita ankaŭ en la okcidenta sicilia kuirarto, precipe en la provinco Trapanio, kie ĝi estis re-enkondukita post 1600.

Tipa stufaĵo estas la maroka taĵino, abunda kaj iom seka plado konsistanta el viando kaj legomoj, kuirita malrapide en poto (nomita taĵino) kun alta konusa kovrilo. Pladoj de la Magreba regiono de Nordafriko ofte estas kolorigitaj kaj gustigitaj per la varmaj spicaj miksaĵoj hariso kaj ras el hanut (enhavantaj tiajn spicojn kiel kumino, koriandro, safrano, cinamo, kariofilo, kapsikoj kaj papriko). Aliaj karakterizaj aromoj de la regiono estas konservitaj citronoj kaj sekigitaj abrikotoj kaj sekvinberoj.
[eta|left | [Ful medames sur egipta strato kun pano kaj legomoj]]

### Egipta 
Egipta kuirarto havas malnovajn radikojn, kun pruvoj, ke ekzemple fromaĝo estis farita en Egiptujo ekde almenaŭ 3 000 a.K. Falafelo estas malgrandaj frititaj krokedoj el fabo aŭ kiker- faruno, manĝitaj tra la Oriento kaj la Okcidento, sed originaj de Egiptio; ekzistas atestoj ke ili estas faritaj unue de koptaj kristanoj. Ful medames, stufaĵo de faboj kun oleo kaj kumino, estas populara en Egiptio kaj disvastiĝis tra la araba mondo. Dukko estas saŭco farita el pistitaj herboj, aveloj kaj spicoj, manĝitaj kun pano. Kuŝari estas plado el la 19-a jarcento el rizo, lentoj kaj pastaĵo, diverse ornamita; ĝi komenciĝis kiel nutraĵo por la malriĉuloj, sed fariĝis nacia plado.

### Levantena 
[eta|[Levantena kuirarto|Levantena tabuleo]]
Levantena kuirarto estas la kuirarto de la Oriento (inkluzive de la mezorienta mediteranea marbordon, oriente de Egiptio). Inter la plej karakterizaj manĝaĵoj de ĉi tiu kuirarto estas tradiciaj malgrandaj mezeoj kiel tabuleo, humuso kaj babaganuŝo. Tabuleo estas plado el bulguro kun tomatoj, petroselo, mento kaj cepo, olivoleo kaj citrona suko. Babaganuŝo, foje nomita "kaviaro de malriĉulo", estas melongena kaĉo kun olivoleo, ofte miksita kun pika cepo, tomato, kumino, ajlo, citrona suko kaj petroselo. La plado estas populara tra la tuta orienta Mediteraneo kaj Nordafriko.

Ful medames, devenaj de Egiptio kaj ankoraŭ nacia plado, konsistas el faboj kun oleo kaj kumino; ĝi estas populara ĉie en la Oriento. La plado eble estas antikva: seka fazeolo de la neolitika epoko estis trovita proksime al Nazareto.

### Otomana 
[eta|left | [Otomana kuirarto|Turka börek]]
Otomana kuirarto originis la kuirartojn de la moderna Turkio, partoj de Balkanio, Kipro kaj Grekio. Karakteriza elemento estas la familio de malgrandaj tavolaj kukaĵoj nomataj börek. Ĉi tiuj dolĉaĵoj estas popularaj kaj ĝeneraligitaj tra la orienta Mediteranea regiono, kaj datiĝas tiom frue ol antikvaj romiaj tempoj. Börek estas farita el maldikaj tavoloj, farĉitaj miksaĵoj kiel viando, karameligita cepo kaj dolĉaj kapsikoj.

Alia disvastigata kaj populara plado estas la musako, kiu estas melongena aŭ terpoma bakaĵo kun diversaj aliaj ingrediencoj: ofte kadukiĝonta viando kaj tomatoj, foje tavolo el ovo, kremoj aŭ beŝamelo supre. En ĝia greka variaĵo, konata ekster la regiono, ĝi enhavas melongenajn tavolojn kaj haketitan viandon kun beŝamelo en la supro, sed tiu versio estas relative lastatempa inventaĵo, enkondukita de la kuiristo Nikolaos Celementesen la 1920-aj jaroj.

### Greka 
[eta|[Greka salato]]
Granda parto el la greka kuirarto apartenas al pli ampleksa tradicio de la otomana kuirarto, la nomoj de la pladoj malkaŝantaj arabajn, persajn aŭ turkajn radikojn: musako, caciko, juvarlako, kofto, dolmo, ktp. Multaj nomoj de pladoj probable eniris la grekan vortprovizon dum otomanaj tempoj, aŭ pli frue dum kontakto kun la persoj kaj la araboj. Tamen, kelkaj pladoj eble estas antaŭ-otomanaj, nur prenante turkajn nomojn poste; la kuir-historiistoj John Ash kaj Andrew Dalby, ekzemple, konjektas ke vinberfoliaj dolmadoj estis faritaj ekde la frua bizanca periodo, dum Alan Davidson spuras tarhanon al la antikva greka *tragos* kaj skordalio al la antikva atena *skorotalmi*. Greka kuirarto uzas ampleksan gamon de legomoj, oleoj, grenoj, fiŝoj, vino kaj viando (blanka kaj ruĝa, inkluzive ŝafidon, kokaĵon, kuniklon kaj porkaĵon). Aliaj gravaj ingrediencoj estas olivoj, fromaĝo, melongeno, kukurbo, citronsuko, legomoj, herboj, pano kaj jogurto. Kelkaj pladoj estas spureblaj al antikva Grekio: supo el lentoj, fasolado, recino (blanka aŭ ruĝa vino kun pinrezino) kaj *pasteli* (sezamaj semoj kuiritaj kun mielo); iuj al la helenisma kaj romia periodoj: lukaniko (sekigita porkaĵa kolbaso); kaj Bizanco: feta fromaĝo, *avgotaraho* (botargo) kaj *paksimadio*. *Lakerdo*, mizitra-fromaĝo kaj desertoj kiaj* kulurakio*, mustokuluro kaj melomakarono ankaŭ devenas de la bizanca periodo, dum la vario de malsamaj pita-panoj probable devenas de la antikvaj tempoj..

### Itala 
eta|maldekstra|*Spaghetti alle vongole*, tipa itala plado mediteranea
Mediteranea itala kuirarto inkluzivas grandan parton el la kuirartaj tradicioj ekster la nordo kaj la montaj internaj regionoj. Ĝi estas diversa kuirarto, sed inter ĝiaj plej konataj kaj plej karakterizaj manĝaĵoj estas rizoto, pico laŭ napola kaj sicilia manieroj, kaj pastaĵoj kiel spagetoj. La libro de itala regiona kuirarto de Anna Gosetti della Salda listigas 37 receptojn pri rizoto, 18 el ili el Veneto. Variaĵoj inter venetaj rizotoj inkludas aldonojn de fiŝo kaj blanka vino, kokaĵo, angilo, fungoj kaj parma fromaĝo raspita, koturnoj, malgrandaj pecoj de bovaĵo, legomkukurboj, mituloj, raguo; faboj, salikokoj, sepioj kaj asparagoj.

[eta|[Pico kun tomatoj kaj mocarelo]]

Pico, aŭ kiel David rimarkas "pissaladina aŭ pissaladière" en Provenco (la kuirartoj de Mediteranea Francio kaj Italio havantaj ion komunan), estas pano eluzita maldika maso, kun garnituro kiu varias de loko al loko, sed estas ĝenerale multe pli simpla ol tiuj en la anglalingva mondo. En Napolo ĉi tio estas tomato, anĉovoj kaj mocarelo. En San Remo estas cepoj kuiritaj en olivoleo, kun saletaj pilĉardoj. La provenca diverseco uzas cepojn, nigrajn olivojn kaj anĉovojn.

La pladoj el spagetoj ankaŭ varias. Ĝi povas esti manĝita kiel David diras "simple kun olivoleo kaj ajlo", sen fromaĝo, aŭ kun saŭco el "tre ruĝaj kaj maturaj senŝeligitaj tomatoj", kuiritaj mallonge kaj kun gusto je ajlo kaj aŭ bazilio aŭ petroselo. Sicilia varianto inkludas pecojn de lardo, cepojn frititajn en graso, ajlon, ŝtonumitajn olivojn kaj anĉovojn, kun oleo kaj parma fromaĝo raspita.

### Franca 
[eta|left | [Niza salato]]
Mediteranea franca kuirarto inkluzivas kuirajn stilojn de Provenco, Okcitanio kaj la insulo Korsiko. Distingivaj pladoj kiuj uzas lokajn ingrediencojn inkludas bujabeson kaj nizan salaton.
[eta|El la [hispana kuirarto, paelo]]

### Hispana 
La diversaj mediteraneaj kuirartoj de Hispanio inkludas la kuirartojn de Andaluzio, Murcio, Katalunio, Valencio, kaj la Balearaj insuloj. Paelo estas karakteriza hispana plado origine el Valencio, kiu frue disvastiĝis tra Katalunio kaj Murcio laŭ la hispana mediteranea marbordo. Troviĝas multaj versioj de paeloj, kaj eble enhavas miksaĵon de kokidaĵo, porkaĵo, kuniklaĵo aŭ mariskoj, frititaj kun olivoleo en granda malprofunda pato, kun legomoj, kaj tipe rondoforma rizo kuirita por sorbi la akvon kaj kolorigita kun safrano. La plado povas esti variita per aldono de artiŝokoj, pizoj, dolĉaj kapsikoj, limofazeoloj, verdfazeolaj guŝoj kaj kolbasoj.

## Anizaj alkoholaĵoj 
eta|upright=1.7|Anizaĵoj ĉe la Mediteraneo
Anizo estas uzata ĉirkaŭ la Mediteraneo por gustigi alkoholaĵojn, inkluzive de francaj pastizo kaj absinttrinkaĵo; greka oŭzo; Bulgara mastiko; itala sambuko; hispana anizobrando; turka rako; libana, libia, siria, jordana, israela kaj palestina arako; kaj alĝeria anizobrando.

## Mediteraneaj dieto kaj kuirarto 
La mediteranea dieto, popularigita en la 1970-aj jaroj, estas inspirita de la kuirarto de partoj de Grekio kaj Italio en la fruaj 1960-aj jaroj. La Usona Diabeta Asocio skribas pri "Mediteranea Stila Manĝado", menciante "la tradician mediteranean vivmanieron ... manĝante sane ... kun familio kaj amikoj", kaj asertante, ke "Mediteranea kuirarto estas plant-bazita", citante la ingrediencojn "ĉiaj grenoj, fruktoj, legomoj, herboj kaj spicoj, faboj, nuksoj, semoj kaj olivoleo", kaj asertante, ke plejparto el manĝaĵoj "en mediteranea dieto venas de plantoj". 
eta|left |Rapida manĝaĵo laŭ turka maniero.
La ''Guida all'Italia gastronomica * (*Gvidilo al kuirarta Italio*) en 1984 asertas, ke "ĉirkaŭ 1975, sub la impulso de unu el tiuj novaj nutraj direktivoj, per kiuj la bona kuirado tro ofte influas, la usonanoj malkovris la tielnomatan Mediteranean dieton. La nomo eĉ plaĉis al italaj registaraj respondeculoj, kiuj faris unu modifon: ŝanĝiĝado de la vorto *dieto*, kiu ĉiam ŝajnis punema kaj do malplaĉa al *mediteranea kuirarto''.

## Ŝanĝiĝanta kuirarto 
De kiam David verkis pri mediteraneaj manĝaĵoj en 1950, kaj ja ĉar dietaj esploristoj montris en la 1950-aj jaroj, ke homoj ĉirkaŭ la Mediteraneo havis malpli da kormalsanoj ol la popoloj de norda Eŭropo, la tradiciaj mediteraneaj vivmanieroj kaj manĝado ŝanĝiĝis. Pliigita riĉeco kaj okupata vivo kaŭzis, ke homoj manĝas pli da viando kaj malpli da legomoj: ilia dieto fariĝas pli nordeŭropa, kun pli da komforta manĝo kaj kun malpli da preventiga efiko al kormalsanoj.

## Kelkaj pladoj 

Dosiero:Hummus from The Nile.jpg|Humuso
Dosiero:Falafel.JPG|Falafelo
File:Dicey_gazpacho.jpg |Gazpaĉo
File:Greece_Food_Horiatiki.JPG |Greka salato
File:Tajine_014.JPG |Taĵino
File:Nizza-Salat_an_der_F_Mittelmeerküste.JPG |Niza salato
File:Baba_ganoush_and_pita.jpg |Babaganuŝo
File:Fasolada.JPG |Fasolado
File:Flickr_-_cyclonebill_-_Tabbouleh.jpg |Tabuleo
File:Focaccia_con_rosmarino.jpg |Fokatĉo
File:Paella_de_marisco_01.jpg |Paelo
File:Tunisian_brown_couscous_with_vegetables.JPG |Kuskuso
File:Pasta_alla_Norma_(2563876877).jpg |Pasta alla Norma
File:Thassos_2014-2_166.JPG |Musako
File:Cacik-1.jpg |Caciko
File:Fresh_ayran.jpg |Ajrano
File:Pastis1.jpg |Pastizo
File:Ratatouille.jpg |Ratatujo
File:Quibe_frito.JPG |Kibeo
File:Gnocchi_with_truffle.jpg |Nokoj
File:Türk_Kahvesi_-_Bakir_Cezve.jpg |Turka kafo

## Vidu ankaŭ 
* Kuirarto de Afriko
* Kuirarto de Hispanio
* Kuirarto de Italio
* Kuirarto de Francio
* Magreba kuirarto
* Turka kuirarto
* Sicilia kuirarto
* Greka kuirarto
* Kipra kuirarto
* Egipta kuirarto
* Libia kuirarto
* Tunizia kuirarto
* Levantena kuirarto
* Maroka kuirarto

## Referencoj 
## Fontoj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Mediteranea kuirarto