open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Memkonscio

**Memkonscio** estas la kapablo introspekti kaj rekoni sin kiel individua aparte de la medio kaj aliaj individuoj. Ĝi estas malsama al konscio en la signifo de subjektiveco. Dum konscio estas konscia pri onia medio kaj korpo kaj vivstilo, memkonscio estas la rekono de tiu konscio. Memkonscio estas kiel individuo konscie scias kaj komprenas sian proprajn karakteron, sentojn, motivojn kaj dezirojn. Estas du grandaj kategorioj de memkonscio: nome interna kaj ekstera memkonscio.

[eta|250px|Eksperimento per [spegulo estas simpla mezuro de memkonscio.]]
Studoj estis faritaj ĉefe pri primatoj por testi ĉu estas memkonscio. Grandsimioj, simioj, elefantoj kaj delfinoj estis studitaj plej ofte. La plej rimarkindaj studoj ĝis nun kiuj reprezentas memkonscion en animaloj estis faritaj pri ĉimpanzoj, delfenoj kaj pigoj. Memkonscio en animaloj estas testita pere de mem-rekono en spegulo.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Introspekto
* Konu vin mem

Kategorio:Egoo
Kategorio:Konscio
Čermná (distrikto Domažlice)

**Čermná** estas municipo en Ĉeĥio, troviĝanta en distrikto Domažlice, en Regiono Plzeň. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1233.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Kapelo
* Kamparanaj domoj n-ro 10 kaj 34

## Personecoj 
* Slavoj Brichcín (* 1935) – loka naskiĝintoj, ĉeĥa psikiatro kaj seksuologo

## Pluaj fotoj 

Čermná, fire house.jpg|Fajroestingista armilejo kaj municipa ofico
Čermná, common 4.jpg|Angula domo en vilaĝplaco
Čermná, memorial.jpg|Monumento al viktimoj de mondmilito

Kategorio:Municipoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Setlejoj en Ŝvihova montetaro
Labredoj

alternative=Thalassoma lunare 1.jpg|eta|Thalassoma lunare
**Labredoj**, estas familio, scienclatine *Labridae*, de , multaj el kiuj estas brilkoloraj. Tiu familio estas granda kaj diversa, kun ĉirkaŭ 600 specioj en 81 genroj, kiuj estas dividataj en 9 subgrupoj aŭ triboj. Ili estas tipe malgrandaj fiŝoj, plej el ili malpli ol 20 cm longa, kvankam la plej granda, nome la ĝibokapa labro (*Cheilinus undulatus*), povas esti ĝis 2.5 m. Ili estas efikaj karnovoruloj, kiuj manĝas ampleksan gamon de malgrandaj senvertebruloj. Multaj malgrandaj laboroj sekvas la manĝovojon de pli grandaj fiŝoj, kaptante senvertebrulojn movoĝenitajn de ilia pasado. Junuloj de kelkaj reprezentantoj de la genroj *Bodianus*, *Epibulus*, *Cirrhilabrus*, *Oxycheilinus*, kaj *Paracheilinus* kaŝiĝas inter la tentakloj de la liber-vivantaj fungokoraloj *Heliofungia actiniformis*.eta|dekstre|Lipoj de *Labrus festivus*.|alt=Drawing of wrasse profile showing eye, lips, and teeth

## Notoj
Kiĉua lingvo

La **kiĉua lingvo** (kelkfoje alilingve ankaŭ ***Quichua*** aŭ ***Kichwa***, en la kiĉua mem nomata *Runashimi* ("*homa* *vorto*"), en la suda kiĉua *Runasimi),* estas la plej granda indiĝena lingvo de Ekvadoro*.* Kiĉua signifas 'valo' kaj rilatas al la variantoj de la keĉua lingvaro same kiel al iliaj parolantoj en Argentino, Bolivio, Ĉilio, Ekvadoro, Kolombio kaj en la nordo kaj oriento (Amazonio) de Peruo.

Kiĉua ankaŭ ne inkluzivas iujn aliajn keĉuajn variantojn, en kiuj *kiĉua* estas uzata kiel mem-nomado (ekzemple *Cajamarca-Quechua, Wanka-Quechua*).

Kiĉua havas nuntempe norman skriban formon, kaj estas instruata en multaj kamparaj lernejoj, sed ĝi ankoraŭ havas malaltan prestiĝon kaj iom post iom perdas terenon al la hispana. Taksoj pri la parolantaro varias inter 500 mil kaj 1 miliono da parolantoj. Tipaj trajtoj de la kiĉua estas ke multaj vortoj estas sufiĉe longaj, ĉar verboj havas multajn partiklojn alkroĉitaj al ili: yaku-naya-chi-wa-rka [akvo-volas-kaŭzi-mi-pasintecon] 'ĝi igis min deziri akvon'.

Ekzistas multaj rakontoj kaj kantoj en la kiĉua, same kiel multaj muzikgrupoj kiuj prezentaj kantojn en la kiĉua kaj la hispana, inkluzive de repgrupoj kiel ekzemple *Mafia Andina e Inmortal Cultura* kaj *Soberanos SBRNS*.
[eta|400x400ra| Mapo de la dialektoj de la keĉua. **I** ([centra keĉua lingvaro|Waywash) aŭ **B** **II-A** (Yunkay)

**II-B** ( Chinchay) **II-C** (Suda keĉua) ]]

## Subpremo kaj defendo de la kiĉua lingvo 
Depost la sendependeco de Ekvadoro, sed precipe depost la komenco de la 20-a jarcento, la lingvo ĉiam pli regresas pro la uzo de la hispana. Pro ties signifa kresko ekde la 1970-aj jaroj, indiĝenaj organizaĵoj en Ekvadoro, inkluzive de Ecuarunari (de) reprezentantaj kiĉuajn komunumojn, igis la defendon de la lingvo politika temo kiu daŭre ankriĝis en la Konstitucio de 1998, en la tiel nomatan *educación intercultural bilingüe*, kvankam la hispana restis la sola konstitucia oficiala lingvo. Ekde tiam, multaj  estis malfermitaj fare de kiĉua-komunumoj laŭ propra respondeco, sed ĝis nun ne ĉie havebla. Ĝis kiu grado eblas ĉesigi kaj inversi la lingvoperdon ankoraŭ ne estas antaŭvidebla.

Ankaŭ en 2008, propono en la parlamento por inkludi la kiĉuan en la nova konstitucio kiel egalrajta nacia lingvo kune kun la hispana, malsukcesis. Anstataŭ tio, laŭ artikolo 2, alineo 2, la oficiala lingvo de Ekvadoro estas la hispana; la kiĉua kaj la ŝuara estas oficialaj lingvoj por "interkulturaj rilatoj", la aliaj indiĝenaj lingvoj por la "oficiala uzo de la [respektivaj] indiĝenaj popoloj" (de 1+2) 

## Nombro de parolantoj 
[eta| Kiĉuaj virinoj ĉe la merkato Saquisili, proksime de [Latakungo, Ekvadoro ]]
La nombro de parolantoj en Ekvadoro vaste fluas kaj kutime estas inter 750 000 kaj 2 milionoj. Verŝajne estas kelkaj miloj da parolantoj en Kolombio kaj kelkaj dekoj da miloj en la Perua Amazonio. Laŭ la censo de 2001, nur ĉirkaŭ 500 000 parolantoj estis trovitaj tra Ekvadoro [de 3]. Tamen, la kredindeco de ĉi tiu numero estas diskutinda.

## Notoj 
Kategorio:Indiana lingvaro de Sudameriko
Kategorio:Keĉua lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Ekvadoro
Kategorio:Lingvoj de Kolombio
Kategorio:Lingvoj de Peruo
ISO 3166-2:AD

**ISO 3166-2:AD** estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Andoron. La kodojn havas sep paroĥoj. Ĉiu kodo konsistas el du partoj. La unua estas AD, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Andoro. La dua parto estas du ciferoj.

## Kodoj por la sep paroĥoj de Andoro 
## Kodoj por najbaraj ŝtatoj 
* Francio — ISO 3166-2:FR (norde)
* Hispanio — ISO 3166-2:ES (sude)

## Vidu ankaŭ 
* Teritoria organizado de Andoro
* .ad

## Referencoj 
AD
Kategorio:Administraj unuoj de Andoro
Petit-Châtenay (Tramtransporto en Parizo)

**Petit-Châtenay** estas haltejo de tramvojo T10, situanta inter j Antony kaj Châtenay-Malabry, en departemento Hauts-de-Seine, regiono Francilio. Ĝi estis malfermita la .

centra|240px|eta|Nomŝildo

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Parizo
* Tramtransporto en Parizo T10
* Haltejoj de Tramtransporto en Parizo
* Antony
* Châtenay-Malabry

## Eksteraj ligiloj 
* Tramo T10 Antony - Clamart

Kategorio:Tramtransporto en Parizo T10
Kategorio:Antony
Kategorio:Châtenay-Malabry
Doubrava (Puclice)

**Doubrava** estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Puclice, en distrikto Domažlice. Ĝi troviĝas proksimume 2&nbsp;km nordokcidente de Puclice. Estas ĉi tie registritaj 21 adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

Doubrava situas en katastra teritorio **Doubrava u Puclic** kun areo 3,3&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1542.

## Loĝantaro
## Pluaj fotografioj 

 Puclice, Doubrava, chapel.jpg| Kapelo en vilaĝplaco
 Puclice, Doubrava, rest place.jpg| Ripozejo ĉe kruceto oriente de la vilaĝo
 Puclice, Doubrava, fire house.jpg| Fajroestingista armilejo
 Puclice, Doubrava, common pond.jpg| Fiŝlago en vilaĝplaco

Kategorio:Puclice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Setlejoj en Plasa montetaro
Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio
Birda Monteto (Caen)

La **Birda Monteto** () de Caen estas verdozono kun areo de 17 hektaroj, situanta norde de la periferia bulvardo de la urbo, en la kvartalo La Folie Couvrechef kaj en la proksima najbareco de la Memoriga muzeo de Caen. Ĝi estis inaŭgurita en 1994.

## Historio 
En 1923, la komunumo aĉetis terenon sude de la vilaĝeto La Folie por starigi tie rubodeponejon. Dum kvindek jaroj, la hejmaj ruboj de la urbo estis disĵetitaj tie kaj iom post iom formiĝis du montetoj 35 kaj 25 metrojn altaj. En januaro 1973, la ruboforbruligejo de Colombelles estis enservigita kaj Franck Duncombe, nomumita en 1971 vic-urbestro por naturmedio, decidis transformi la malnovan rubodeponejon, fariĝinta senutila pro la nova ekipaĵo, en publikan ĝardenon.

La loko estis fine inaŭgurita en 1994 okaze de la memorfesto por la 50-a datreveno de la Elŝipiĝo en Normandio. La originala kaj sukcesa plibonigo igas ĝin privilegia loko por familioj. La parko estas plilongigita oriente per la valo de la Memoriga muzeo de Caen, verdozono konstruita super malnovaj minejoj de ŝtono de Caen.

## Konsisto 
* La granda rozejo.
* La labirinto.
* La miniatura Normandio.
* La ĝardeno de ĝemelurboj.
** Ĝardeno de Frankonio
** Ĝardeno de Devon
** Ĝardeno de Tieso
** Ĝardeno de 
* La panoramo
* La besta korto (kaproj).
* La bestoĝardeno (regionaj hejmaj rasoj)
* La ĝardeno de Francio enhavas plurajn urbajn ĝardenojn en la regiono, inkluzive de:
** Ĝardeno de Deauville
** Ĝardeno de Hérouville-Saint-Clair

## Bildgalerio 

Colline aux oiseaux caen roseraie.jpg|Rozejo
Labyrinthe colline oiseaux Caen.jpg|La vegetala labirinto
Jardin alexandria colline oiseaux caen.jpg|Ĝardeno de Alexandria
Colline aux oiseaux caen jardin devon.jpg|Ĝardeno de Devon
Colline aux oiseaux jardin Thiès.jpg|Ĝardeno de Tieso
Colline oiseaux caen jardin franconien.jpg|Ĝardeno de Frankonio
Normandie miniature colline oiseaux caen.jpg|Miniatura Normandio

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bruna kampo

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Caen

## Tradukfonto 
Kategorio:Parkoj en Francio
Kategorio:Caen
Kategorio:Rozbredado
Caen
Černovice (distrikto Plzeň-sudo)

**Černovice** estas municipo en Ĉeĥio, troviĝanta en distrikto Plzeň-sudo, en Regiono Plzeň. Ĝi troviĝas proksimume 20&nbsp;km norde de Domažlice kaj 8 kilometroj okcidente de Holýšov kaj 15&nbsp;km de Stříbro. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1362.

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
* **Černovice**
* Nemněnice

## Memorindaĵoj 
* Kapeleto de Virgulino Maria en vilaĝplaco

## Pluaj fotoj 

 Černovice (DO), common.jpg| Triangula vilaĝplaco kun ludejo
 Černovice (DO), bridge over Hořina creek.jpg| Ponto trans rojo Hořina
 Černovice (DO), playground.jpg| Ripozejo ĉe ludejo


Kategorio:Municipoj en distrikto Plzeň-sudo
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Plzeň-sudo
Kategorio:Setlejoj en Plasa montetaro
Nemněnice

**Nemněnice** estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Černovice, en distrikto Plzeň-sudo. Ĝi troviĝas proksimume 2&nbsp;km sudokcidente de Černovice. Estas ĉi tie registritaj 20 adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Nemněnice** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,04&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1395.

## Loĝantaro 
## Pluaj fotografioj 

Černovice, Nemněnice, intersection.jpg| Vojkruciĝo en norda parto de vilaĝo
Černovice, Nemněnice, pond.jpg| Domoj ĉe fiŝlago
Černovice, Nemněnice, crucifix.jpg |Kruceto ĉe la vojkruciĝo
Nemněnice, statek.jpg|Bieno

Kategorio:Černovice (distrikto Plzeň-sudo)
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Plzeň-sudo
Kategorio:Setlejoj en Plasa montetaro
Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio
Ždánov

**Ždánov** () estas municipo en Ĉeĥio, troviĝanta en distrikto Domažlice, en Regiono Plzeň. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1579.

## Loĝantaro
## Memorindaĵoj 
* Kastelo Ždánov
* Kapelo de feliĉa Kolomano
* Statuo de sankta Aŭgusteno
* Natura rezervejo Postřekovské rybníky

## Pluaj fotoj 

Ždánov Červený mlýn (2).jpg|Ždánov
Ždánov chalupa (2).jpg|Ždánov, domo
Ždánov chalupa (1).jpg|Ždánov, domo
ZdanovOkresDomazlice 06.JPG|Ždánov

Kategorio:Municipoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Setlejoj en Subbohemiaarbara montetaro
Hora Svatého Václava

**Hora Svatého Václava** () estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Plzeň, en distrikto Domažlice. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1239.

## Geografia situo 
La vilaĝo situas en mezproksima supermara alteco 572 metroj, per aerlinio proksimume sep kilometroj oriente de ŝtatlimo inter Ĉeĥio kaj Germanio. La katastro de la municipo etendiĝas sur areo 765 ha, el kio proksimume unu triono prezentas arbaraj parceloj.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Preĝejo de sankta Venceslao

## Partoj de municipo 
* **Hora Svatého Václava**
* Načetín
* Šidlákov

## Vidu ankaŭ 
* Listo de municipoj en Ĉeĥio kun la plej malalta nombro de loĝantoj

## Pluaj fotografioj 

Hora Svatého Václava - kostel sv. Václava, pohled od SZ.jpg|Preĝejo de sankta Venceslao
Hora Svatého Václava - penzion.jpg|pensino Pohoda
Hora Svatého Václava - obecní úřad.jpg|municipa ofico
Hora Svatého Václava - kříž u hřbitovní zdi.jpg|kruco ĉe tombejo


Kategorio:Municipoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Setlejoj en Bohemia arbaro
Malý Malahov

**Malý Malahov** estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Puclice, en distrikto Domažlice. Ĝi troviĝas proksimume 2&nbsp;km nordokcidente de Puclice. Estas ĉi tie registritaj 20 adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Malý Malahov** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 4,42&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1379.

## Loĝantaro
## Memorindaĵoj 
* Kruco apud ŝoseo

## Pluaj fotografioj 

Puclice, Malý Malahov, chapel.jpg| Kapelo en vilaĝplaco
Puclice, Malý Malahov, common 2.jpg| Vilaĝplaco kun sidiĝejo
Puclice, Malý Malahov, restaurant.jpg| Alikonstruita mastruma korto
Malý Malahov, statek.jpg|Bieno

## Vidu ankaŭ 
* Velký Malahov

Kategorio:Puclice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Setlejoj en Plasa montetaro
Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio
Zoltán Kolláth

**Zoltán Kolláth** [kolAt], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kolláth Zoltán** estis hungara astronomo, altlerneja instruisto.

Zoltán Kolláth naskiĝis la  en Tiszafüred.
 
## Biografio 
Zoltán Kolláth frekventis gimnazion en Törökszentmiklós (1976-1980), poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1986. Ekde 1987 li laboris en astronomia instituto en Budapeŝto, kie li estis vicinstitutestro inter 2000-2005. En tiu periodo li akiris sciencan gradon (PhD) en 1990 kaj li doktoriĝis ĉe la Hungara Scienca Akademio en 2003. Interrompe la institutan laboron li havis stipendion en Universitato de Florido (1993-1996), krome li instruis en Universitato Loránd Eötvös, Scienca Universitato de Szeged kaj Universitato de Okcidenta Hungario. Li ricevis premiojn inter 1991-2012.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj astronomoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Fortuna (Murcio)

[eta|230px|maldekstre|[Municipa teritorio de Fortuna en la Murcia Regiono.]]
**Fortuna** estas hispana municipo kiu lokas en oriento de Murcia Regiono kaj en komarko Comarca Oriental. Ĝia surfaco estas aree 148,50 km2. La municipo estas ĉea de Abanilla, Jumilla, Abarán, Blanca, Molina de Segura, Murcio kaj provinco Alakanto. Ĝia loĝantaro konsistis je 10060 personoj en la jaro 2018.

Menciindas la granda arkeologia heredo, religiaj monumentoj kaj festoj kaj terma banloko, kio aperas en la blazono.

Historie dum la tuta 20a jarcento la loĝantaro estis inter 5000 kaj 6000 lokanoj, sed komence de la 21a jarcento oni supreniris al 7000, kaj unu jardekon poste al 10 000; tio estas oni duobligis la populacion.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de municipoj de Murcia Regiono

## Notoj 
Kategorio:Municipoj de Murcia Regiono
Emil Haeffner

**Emil Haeffner,** laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Haeffner Emil Róbert Arthur** estis hungara kasisto, muzeologo, altlerneja instruisto. Lia frato estis Tivadar Haeffner.

Emil Haeffner naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Emil Haeffner pro financaj problemoj ne studis en universitato, li estis nur simpla kasisto. Li estis memlernanto pri lingvoj latina, greka, hebrea, fenica, praegipta kaj mezopotamia. Li ŝatis ankaŭ pentradi kaj muzikadi. Post la pensiuliĝo li estis muzeologo en Belarta Muzeo (Budapeŝto) inter 1947–1953. En tiu muzeo estas kolektaĵo pri praa Egiptio, kie li laboris multe. Li ankaŭ instruis en Scienca Universitato Loránd Eötvös inter 1949–1953.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Ein Stelenbruchstück in der ägyptischen Sammlung des Museums der Bildenden Künste in Budapest* (1945)
* *Une nouvelle statuette de serviteur du Musée Hongrois des Beaux-Arts* (1949)
* *Három történeti usébti* (1954)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun bildo

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj muzeologoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj egiptologoj
Šidlákov

**Šidlákov** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Hora Svatého Václava, en distrikto Domažlice. Ĝi troviĝas proksimume 1,5&nbsp;km okcidente de Hora Svatého Václava. Estas ĉi tie registritaj 16 adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Šidlákov** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 3,78&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1379.

## Loĝantaro 
## Pluaj fotografioj 

 Hora Svatého Václava, Šidlákov, menhir.jpg| Menhiro en Šidlákov
 Hora Svatého Václava, Šidlákov, restaurant.jpg| Restoracio
 Hora Svatého Václava, Šidlákov, small pond.jpg| Fiŝlageto apud ĉefa ŝoseo

Kategorio:Hora Svatého Václava
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Setlejoj en Bohemia arbaro
Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio
Sándor Keszthelyi

**Sándor Keszthelyi** [ŝAndor kestheji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Keszthelyi Sándor** estas hungara arkitekto, amatora astronomo.

Sándor Keszthelyi naskiĝis la  en Magyarszék

## Biografio 
Sándor Keszthelyi maturiĝis en arkitekta mezlernejo en Pécs, poste li studis en Teknikuniversitato de Budapeŝto (1971-1977). Inter 1977-1981 li estis arkitekto en kooperativo en Gyöngyös, inter 1981-1988 en firmao en Pécsvárad. Intertempe en 1981 li akiris plian arkitektan diplomon en Universitato Reĝo Sankta Stefano. Ekde 1988 li havas neinstruan (arkitektan) postenon en Universitato Janus Pannonius.

Ekde 1967 li estas amatora astronomo, post 2 jaroj li aliĝis al amika rondo de astronomoj. Jam en Gyöngyös li gvidis klubon, poste en Pécs. En 1978 li komencis kolekti datenojn pri sunhorloĝoj. Li eldonis volumojn pri tio kaj fondis ankaŭ asocion. Li kolektas ankaŭ datenojn pri hungaraj astronomoj, sed li faras ankaŭ la kutimajn astronomiajn observojn. Li ricevis memormedalon en 2005. Li havas edzinon, kiu naskis 2 gefilojn en 1977 kaj 1978.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Magyar napóra-katalógus* (1983)
* *Régi magyarországi Leonida-záporok* (1999)
* *Régi Vénusz-átvonulások magyar szemmel* (2004)
* *Magyarországi középkori templomok tájolása* (2012)

## Memorigiloj 
* asteroido *318694 Keszthelyi* portas la nomon Keszthelyi

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun fotoj
* [hungarlingva intervjuo(https://eo.wikipedia.org/wiki/intervjuo) kun foto]

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Hungaraj astronomoj
Cité-Jardin (Tramtransporto en Parizo)

**Cité-Jardin** estas haltejo de tramvojo T10, situanta en  Châtenay-Malabry, en departemento Hauts-de-Seine, regiono Francilio. Ĝi estis malfermita la .

centra|240px|eta|Nomŝildo

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Parizo
* Tramtransporto en Parizo T10
* Haltejoj de Tramtransporto en Parizo
* Châtenay-Malabry

## Eksteraj ligiloj 
* Tramo T10 Antony - Clamart

Kategorio:Tramtransporto en Parizo T10
Kategorio:Châtenay-Malabry
Meskalamdug

[eta|upright=1.5| Kasko de Meskalamdug, elektrotipa (galvanoplastika) kopio de la Brita Muzeo, originalo estas en la Iraka Muzeo, Bagdado. La truoj ĉirkaŭ la rando sugestas, ke alia peco estis normale alkroĉita, kiel ekzemple en la plena masko atribuita al [Sargono de Akado. La hararbo ligita ĉe la dorso de la kapo estas videbla ankaŭ ĉe aliaj regantoj, kiel Sargono aŭ Eannatum en la Stelo de la Vulturoj.]]
eta|upright=1.5|Ora kasko de Meskalamdug, dum tempo de elfosado.
**Meskalamdug** ("heroo de la dia lando") estis frua gvidanto de Unua dinastio de Ur en la 26-a jc. aK.. Li ne aperas sur la *Sumera reĝa listo*, sed konata pro lia entombigo, tombo PG 755 ĉe la Reĝa tombejo de Ur, kaj el bidaj surskriboj trovitaj en Mari, menciante lin kiel reĝon.

## Tombo 
Lia tombo – malkovrita de la angla arĥeologo Siro Leonard Woolley en la Reĝa tombejo de Ur en 1924 – enhavis multajn orajn objektojn inklude de la ora kasko kun surskribo de la reĝa nomo.  Observante la enhavon de ĉi tiu reĝa tombo, estas klare, ke tiu ĉi antikva civilizo estis sufiĉe riĉa. La nomo de lia edzino estis reĝino Ninbanda. Meskalamdug ankaŭ estis menciita sur sigelo en alia tombo kun la titolo lugal (reĝo), tamen ĉar al lia propra tombo mankis kuntombintoj, Woolley supozis, ke li ne estas reĝa persono. La polemiko restas tamen, ĉar li estas nomata en bida surskribo - malkovrita en Mari fare de franca arkeologo André Parrot dek jarojn poste-, kiel patro de reĝo Mesannepada de Ur, kiu aperas en la reĝa listo kaj en multaj aliaj surskriboj.

## Artefaktoj 

File:A gold dagger and a dagger with a gold-plated handle, Ur excavations (1900) (14581033499).jpg| Ora ponardo kaj ponardo kun oraj teniloj, el elfosadoj de Ur (1900).
File:Goods from grave PG 755.jpg|Objektoj el la tombo de Meskalamdug

## Referencoj 
## Fonto 
* https://en.wikipedia.org/wiki/Meskalamdug

Kategorio:Ur (urbo)
Kategorio:Ŝumeraj regantoj
80179 Václavknoll

'*80179 *Václavknoll''''' estas tre malgranda sed treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la ĉeĥa astronomino Lenka Kotková elde la Observatorio de Ondřejov (Ondřejov, Prago-oriento, Ĉeĥa Respubliko).

Ĝi estas en orbita resonanco 4:7 kun Marso.

## Nomo 
Ĝi estas nomita en memoro de la ĉeĥa astronomo Václav Knoll (1964 – 2010), elstara promociinto kaj popularigiston de astronomio, natursciencoj kaj teknologio en la urbo kaj regiono de Pardubice, ĉefe por la junuloj. Ekde 1994 li estis estro de la Observatorio de Pardubice de la Barono Artur Kraus.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Lenka Kotková
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Samundri

**Samundri** aŭ *Samandari* () estas urbego en provinco Panĝabo (Pakistano), en kantono de Fajsalabado, kie ĝi estas sidejo de la samnoma distrikto. Samundri estas ankaŭ kanalo, kiu fluas el Ĉenabo.
## Bazaj informoj 
* areo:  km²
* supermara alteco: 168-173 m
* loĝantaro: 156,991 (2017 https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_der_St%C3%A4dte_in_Pakistan)
* horzono: UTC+ 5 (PKT)
* poŝtkodo: 37300 
* telefonkodo: 

## Geografio 
Samundri situas sur ebenaĵo en la nordorienta landparto. Ĝang troviĝas 46, Fajsalabado 94, Okara 105, Lahoro 205, Islamabado 324, Peŝavaro 358, Sukur (Pakistano) 489, Kveta 516, Karaĉio 850 kilometrojn.
eta|Kanalo Samundri
[eta|La [horloĝa turo]]
## Historio 
Samundri estis establita dum dominado de britoj en 1887. En tiu jaro ekzistis tri hinduaj sanktejoj en tiu areo, el tio devenis la loknomo. Migrado inter Hindio kaj Pakistano estis kontinua antaŭ la sendependeco. Post la sendependeco en 1947 la hinduoj kaj sikoj migris al Barato, dum la islamaj rifuĝintoj de Barato ekloĝis en la okcidenta Panĝabo kaj en tuta Pakistano. 

## Ekonomio 
Samundri estas komerca centro por grajno, maizo kaj sukerkano. La komerco kreis bankojn en la urbego. En la ĉirkaŭaĵo la agrikulturo estas evoluinta.

## Loĝantaro 
La loĝantaro kreskis preskaŭ trioble inter 1998 kaj 2017, tio estas la jara kresko 5.7%, tre super la nacia mezumo 2,4%.

## Klimato 
Samundri situas en duonarida klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen (BWh) kun influo de musono. La averaĝa jara precipitaĵo estas proksimume 400 milimetroj.

## Trafiko 
Samundri ne havas ŝoseon, sed kuras vojoj al la urbego el Fajsalabado, Okara kaj Ĝang.  Internacia flughaveno servas en Fajsalabado.

## Vidindaĵoj 
* horloĝa turo

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Urboj de Pakistano
Koniferila alkoholo

**Koniferila alkoholo** aŭ **C10H12O3** estas organika kombinaĵo, senkolora kristala lumsensiva solidaĵo kaj fitokemiaĵo kun antioksidigaj, antibakteriaj, fungicidaj kaj antiinflamaj proprecoj. Ĝi apartenas al la familio de la "monolignoloj" kaj estas derivaĵoj de la fenilpropeno. Kiam polimerizitaj kun aliaj aromataj komponaĵoj, koniferila alkoholo formas ligninojn kaj lignanojn.

Koniferila alkoholo estas peraĵo en la biosintezo de la eŭgenolo, "stibenoj" kaj kumarinoj. Ĝenerale la fenilpropanoidoj estas produktitaj en la citosolo de la plantoj. Koniferila alkoholo estis unue priskribita en 1861 de la germana forstosciencisto Theodor Hartig (1805-1880). La germana apotekisto Wilhelm Kubel (1832-1903) estis la unua, kiu identigis la "koniferinon" (glukozidon de la koniferila alkoholo) en 1866. La pura substanco estis sintezita unuafoje en 1874 de la germanaj kemiistoj Ferdinand Tiemann (1848-1899) kaj Wilhelm Haarmann (1847-1931).

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Biologia preparado per reduktado de la ferulata acido:

### Sintezo 2 
* Preparado per reduktado de la "koniferila aldehido":

### Sintezo 3 
* Preparado per interagado de la p-Kumarila alkoholo kun jodo sekvata per traktado kun natria metoksido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Preparado de la eŭgenolo per reduktado de la koniferolo:

### Reakcio 2 
* Preparado de la "stilbeno" per reduktado de la koniferila alkoholo:

### Reakcio 3 
* Preparado de la "koniferino" per interagado de la glikozo kaj "koniferila alkoholo". Interesa afero estas ke la molekulo de glukozo donas solveblecon al la koniferila alkoholo kiu estas malmulte solvebla en alkoholo, kaj tute ne solvebla en akvo.

### Reakcio 4 
* Preparado de la sinapila alkoholo per traktado de la metanolo kun "koniferila alkoholo". Por ke tiu reakcio okazu, unue oni reakciigas sinapilan alkoholon kun jodido. Due oni traktas la jodidon formitan kun natria metoksido:

### Reakcio 5 
* Preparado de la "p-Kumarila alkoholo" per reduktado de la "koniferila alkoholo":

### Reakcio 6 
* Preparado de la koniferila aldehido per oksidado de la "koniferila alkoholo":

### Reakcio 7 
* Preparado de la koniferata acido per oksidigo de la "koniferila alkoholo":

### Reakcio 8 
* Preparado de la "pinorezinolo" per reduktado de du molekuloj de "koniferila alkoholo":

## Literaturo 
* Bioactive Natural Products
* Lignin and Lignans: Advances in Chemistry
* Plant Polyphenols: Synthesis, Properties, Significance
* Production of Biofuels and Chemicals from Lignin
* Flavours and Fragrances: Chemistry, Bioprocessing and Sustainability
* Phenolic Compound Biochemistry
* Molecular Biology of Woody Plants
* Olives and Olive Oil in Health and Disease Prevention

## Vidu ankaŭ 
* Sinapila alkoholo
* Sinapila aldehido
* Sinapata acido

## Referencoj 
Kategorio:Monolignoloj
Kategorio:Eteroj
TOI-700

eta|Orfiŝo (konstelacio)
eta|Situo
**TOI-700** estas *ruĝa nano* je 101,4 lumjara distanco en la konstelacio Orfiŝo kiu enhavas la TOI-700 d, la unuan ekstersunsisteman planedon en la loĝebla zono samgranda kiel la tero malkovrita de la kosma observatorio *Transiting Exoplanet Survey Satellite* (TESS). TOI-700 estas la plej hela konata gastiganto de planedo kun grandeco de la tero en la plejofte loĝebla zono ĝis nun malkovrita (ekde januaro 2020).

Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj
Kategorio:Orfiŝo (konstelacio)
80180 Elko

**80180 Elko** estas asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 2:7 kun la Tero.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usonaj amatoraj geastronomoj Holly Phaneuf kaj Patrick Wiggins elde la Observatorio de Stansbury Park (Kantono Tooele Utah, Usono)

## Nomo 
Ĝi estis nomita laŭ la urbo Elko (Nevado), fondita en 1869 kiel fervoja urbo ; nun konata kiel " la koro de la Nordorienta Nevado ". Elko estas la hejmo de la Nacia Eŭska Festivalo
 kaj de la Kunveno de Vakera Poezio.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Moratalla

[eta|230px|maldekstre|[Municipa teritorio de Moratalla en la Murcia Regiono.]]
[eta|230px|maldekstre|Festo de Tamburoj, deklarita [Listo de nemateria kultura heredaĵo de Unesko|nemateria kultura heredaĵo de Unesko.]]
**Moratalla** estas hispana municipo lokanta en la nordokcidento de Murcia Regiono kaj en komarko *Comarca del Noroeste*. Ĝi estas ĉea de Calasparra, Caravaca de la Cruz, Cehegín kaj provinco Albaceto. La municipo havas etendon de 954,8 km2. Ĝia loĝantaro konsistis je 7954 personoj en la jaro 2018. Famas la prahistoriaj rokpentraĵoj kaj Festo de Tamburoj.

## Geografio 
La municipo de Moratalla estas tre ampleksa (kun 955 km² estas la dekdua plej granda en Hispanio), kaj enhavas diversajn submunicipojn, kelkaj el ili tre for de la urba kerno, kaj multaj el ili enhavantaj siavice diversajn domarojn. Inter ili estas Arenal, Benizar (kun La Tercia, Mazuza, Otos kaj aliaj), Béjar, Campo de San Juan (kun Casicas de San Juan, Zaén de Arriba, Zaén de Abajo, Casas de Aledo, La Ribera kaj aliaj), Cañada de la Cruz (je 57 km, kun Cañada de la Cruz kaj Los Odres (je 59 km)), Cobatillas, Inazares (je 55 km), La Rogativa, Roble, Salmerón kaj San Bartolomé (kun El Sabinar, Calar de la Santa kaj aliaj).

La municipa teritorio estas trapasata de la rivero Segura.

## Historio 
En la teritorio de Moratalla estas la duono de la rokpentraĵoj de la regiono, do grava havaĵo ene de la Surroka arto ĉe la Mediteranea Arko; estas ankaŭ dolmeno. En la Mezepoko oni konstruis kastelon. En la 16a jarcento okazis granda prospero kaj oni konstruis preĝejon. En 1994 okazis enorma arbarincendio. La urbestro plej ofte estas socialisto.

## Bildaro 

Cañaica del Calar II.jpg|Rokpentraĵo kun bildo de cervo
Moratalla castillo medieval 2.jpg|Kastelo
Moratalla iglesia Asuncion.jpg|Preĝejo
Moratalla-vista-general.jpg|Mezepoka kvartalo

## Vidu ankaŭ 
* Listo de municipoj de Murcia Regiono

## Notoj 
Kategorio:Municipoj de Murcia Regiono
80184 Hekigoto

**80184 Hekigoto** estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la japana astronomo Akimasa Nakamura elde la Observatorio Kuma Kogen en Kuma (gubernio Ehime, Japanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la japana hajka poeto Hekigotō Kawahigashi (japane : 河東碧梧桐, *Kawahigashi Hekigotō*, 1873–1937), naskiĝinta en gubernio Ehime. Li komencis verki hajkojn je la aĝo de dekses jaroj, inspirita de la tre fama hajka poeto Masaoka Shiki. Li fariĝis pli malfrue sorbita en la hajko de libera stilo kaj kun-fondis la avangardan hajka gazeton *So-un*.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Akimasa Nakamura
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Vallée aux Loups (Tramtransporto en Parizo)

**Vallée aux Loups** estas haltejo de tramvojo T10, situanta en  Châtenay-Malabry, en departemento Hauts-de-Seine, regiono Francilio. Ĝi estis malfermita la .

centra|240ra|eta|Nomŝildo

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Parizo
* Tramtransporto en Parizo T10
* Haltejoj de Tramtransporto en Parizo
* Châtenay-Malabry

## Eksteraj ligiloj 
* Tramo T10 Antony - Clamart

Kategorio:Tramtransporto en Parizo T10
Kategorio:Châtenay-Malabry
Abanilla

**Abanilla** [abaNIlja] estas hispana municipo de Murcia Regiono. Ĝi lokas en la komarko *Comarca Oriental*. Ĝia etendo konsistas je 243 km2. Abanilla estas ĉea de Jumilla, Fortuna kaj provinco Alakanto. Sesmil sesdek tri personoj rezidis en la municipo en la jaro 2018.
[eta|230px|maldekstre|[Municipa teritorio de Abanilla en la Murcia Regiono.]]

## Ekonomio 
Abanilla havas industrian zonon. Estas la municipo kun plej alta denseco de ŝtonminejoj por sablo kaj gruzo derivita de marmoro (kiel marmorkalko) de la Regiono Murcia. Estas ankaŭ ŝtonminejoj por gipso.

En agrikulturo, en la zono estas kultivataj migdalarboj, olivarboj, vitejoj kaj daktilpalmoj, kaj en fruktoĝardenoj fruktarboj por abrikotoj, persikoj kaj citronoj.

En Abanilla estas du ventoparkoj, nome P. E. Sierra de Quibas de CEASA kaj P. E. Quibas de Gamesa.

## Notoj 
Kategorio:Municipoj de Murcia Regiono
ISO 3166-2:AG

**ISO 3166-2:AG** estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Antigvon kaj Barbudon. Kodojn de ISO 3166-2:AG havas ses paroĥoj en la insulo Antigvo kaj du dependaj teritorioj en apartaj insuloj. Ĉiu kodo konsistas el du partoj, apartigitaj per streketo. La unua estas AG, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Antigvo kaj Barbudo. La dua parto estas du ciferoj.

## Kodoj por la ses paroĥoj kaj du dependaj teritorioj de Antigvo kaj Barbudo 
## Kodoj por najbaraj ŝtatoj 
* Gvadelupo — ISO 3166-2:GP (sude, trans maro),
* Moncerato — ISO 3166-2:MT (sud-okcidente, trans maro),
* Sankta-Kito kaj Neviso — ISO 3166-2:KN (okcidente, trans maro),
* Kariba Nederlando — ISO 3166-2:BQ ( okcidente, trans maro, la insuloj Sint Eustatius kaj Saba),
* Saint-Barthélemy — ISO 3166-2:BL (nord-oriente, trans maro).

## Vidu ankaŭ 
* .ag

## Referencoj 
AG
Kategorio:Antigvo kaj Barbudo
ISO 3166-2:AI

**ISO 3166-2:AI** estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Angvilon. La subaro ISO 3166-2:AI estas malplena. Angvilo estas Brita transmara teritorio. Ĝia dulitera (alpha-2) kodo laŭ la normo ISO 3166-1 estas AI, kaj neniu ĝia sub-unuo havas kodon laŭ la normo ISO 3166-2. 

## Kodoj por najbaraj ŝtatoj 
* Saint-Martin — ISO 3166-2:MF (sude, trans maro),
* Britaj Virgulininsuloj — ISO 3166-2:VG (nord-okcidente, trans maro),
* Usonaj Virgulininsuloj — ISO 3166-2:VI (nord-okcidente, trans maro).

## Vidu ankaŭ 
* .ai

## Referencoj 
AI
Kategorio:Angvilo
Sardinops

***Sardinops*** estas monotipa genro de sardinoj de la familio Klupeedoj. La nura membro de la genro estas *Sardinops sagax*. Ĝi troviĝas en Hindo-Pacifiko kaj Orienta Pacifiko. Ties longo estas de ĝis 40 cm. Ĝi havas nombrajn popularajn aŭ nacilingvajn nomojn, kelkaj el kiuj plej kongrue referencas al subspecioj, kiel "blue pilchard" (blua sardino), "Australian pilchard" ("S. s. neopilchardus"), "blue-bait", "Californian pilchard" (Kalifornia sardino "S. s. caeruleus"), "sardina peruana" (Perupacifika sardino, "S. s. sagax"), "sardina sudamericana" (Sudamerika sardino), "sardina chilena" (Ĉilia sardino, "S. s. sagax"), Japana sardino ("S. s. melanostictus"), Pacifika sardino kaj Sudafrika sardino ("S. s. ocellatus").

## Priskribo 
290ra|maldekstre|eta
La ĝenerala aspekto de tiu specio ne estas tre diferenca el la komuna sardino, ĉar ties korpo estas ŝpinilforma kaj la sekco cilindra. Sub la brankaj malfermaĵoj estas kelkaj karakteraj strioj ostecaj radiaj kiuj distingas "S. sagax" el la aliaj specioj de Klupeedoj kiuj vivas en la arealo. Sub la ventro estas la duraj skvamoj tipaj de la Klupeedoj.

La dorso estas blu-verdeca, la flankoj kaj ventro estas blankecaj. Sur la flankoj estas el 1 ĝis 3 longecaj strioj de nigraj punktoj.

La specio atingas la longon de 40 cm, la averaĝa estas de 20 cm. La maksimuma pezo estas sub 500 g.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Tony Ayling & Geoffrey Cox, Collins Guide to the Sea Fishes of New Zealand, (William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1982) ISBN 0-00-216987-8

Kategorio:Klupeedoj
Kategorio:Komercaj fiŝoj
Kategorio:Fiŝoj de Sudameriko
Kategorio:Fiŝoj de la Pacifiko
Kategorio:Fiŝoj de Usono
Kategorio:Fiŝoj de Peruo
Kategorio:Fiŝoj de Ĉilio
Kategorio:Fiŝoj de Aŭstralio
Kategorio:Fiŝoj de Nov-Zelando
Kategorio:Fiŝoj de Japanio
Kategorio:Fiŝoj de Koreio
Načetín (Hora Svatého Václava)

**Načetín** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Hora Svatého Václava, en distrikto Domažlice. Ĝi troviĝas proksimume 1&nbsp;km sudoriente de Hora Svatého Václava. Estas ĉi tie registritaj 18 adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

Načetín situas en katastra teritorio **Načetín u Drahotína** kun areo 2,64&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1525.

## Loĝantaro 
## Naturrilatoj 
Sudoriente de la vilaĝo en la katastran teritorion trafas naturmemorindaĵo Hvožďanská louka.

## Pluaj fotografioj 

 Hora Svatého Václava, Načetín, common.jpg| Domoj en vilaĝplaco
 Hora Svatého Václava, Načetín, old barn.jpg| Riparita garbejo kun flago
 Hora Svatého Václava, Načetín, chapel.jpg| Kapeleto ĉe kampa vojo
 Hora Svatého Václava, Načetín, sculpture.jpg| Fungetoj en vilaĝplaco

Kategorio:Hora Svatého Václava
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Setlejoj en Bohemia arbaro
Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio
Fiŝkapta scienco

eta|300px|dekstra|78-metra esplorŝipo de danaj fiŝkaptejoj nome *Dana*.

**Fiŝkapta scienco** estas akademia fako por administrado kaj kompreno de fiŝkaptejoj. Ĝi estas multfaka scienco, kiu eniras en la fakoj limnologio, oceanografio, nesalakva biologio, marbiologio, meteologio, konservado, ekologio, populacidinamiko, ekonomiko kaj administrado por klopodi havigi integran rigardon al fiŝkaptejoj. En kelkaj okazoj aperis ankaŭ novaj fakoj kiel bioekonomiko kaj fiŝkapta juro.

Fiŝkapta scienco estas tipe instruata en universitatoj, kaj povas esti la fokuso de subgradaj, magistrigaj aŭ doktorigaj programoj. Kelkaj universitatoj proponas tute integritajn programojn en fiŝkapta scienco.

## Bibliografio 
* Hart, Paul J B kaj Reynolds, John D (2002) Handbook of Fish Biology and Fisheries, Chapter 1, The human dimensions of fisheries science. Blackwell Publishing. ISBN 0-632-06482-X
* Megrey BA and Moksness E (eld) (2009) Computers in Fisheries Research second edition, Springer. ISBN 978-1-4020-8635-9. doi:10.1007/978-1-4020-8636-6_1
* Pauly, D and Palomares, M L D (eld) (2002) Production Systems in Fishery Management UBC Fisheries Centre Research Reports 10(8).
* Payne A, Cotter AJR, Cotter J kaj Potter T (2008) Advances in fisheries science: 50 years on from Beverton and Holt John Wiley and Sons. ISBN 978-1-4051-7083-3.
Ci-vi-distingo

La **ci-vi-distingo** aŭ **T-V-distingo** estas distingo inter du formoj de la duapersona singulara pronomo, unu formala, unu neformala, kiu ekzistas en iuj lingvoj, specife en pluraj latinidaj, slavaj kaj ĝermanaj lingvoj.

## Historio 
Origine, latino ne distingis inter formalaj kaj neformalaj duapersonaj pronomoj; '** estas la singulara (formala aŭ neformala), kaj **' la plurala (formala aŭ neformala).

Ekde la 4-a jarcento p.K., oni ekuzis la pluralan pronomon por la Romia imperiestro kaj poste ankaŭ por la katolika papo.

Inter la 12-a kaj 14-a jarcentoj, la ci-vi-distingo ordinariĝis en multaj Eŭropaj lingvoj.

## Ci-vi-distingo en diversaj lingvoj 
### Latinidaj lingvoj 
Latinidaj lingvoj tipe havas du formojn de duapersonaj pronomoj: la neformala singulara formo (la ci-formo) devenas de la latina '**, kaj la formala aŭ plurala formo(j) (la vi-formo) devenas de la latina **'.

Jen tabelo de la ci-vi-distingo en pluraj lingvoj, en nominativo.

### En ĝermanaj lingvoj 
Pluraj ĝermanaj lingvoj ankaŭ observas la ci-vi-distingon. Notinda escepto estas la moderna angla lingvo, kiu ordinare uzas la saman pronomon '**; la ci-formo **' estas arkaika.

### En slavaj lingvoj 
Pluraj slavaj lingvoj observas la ci-vi-distingon.

### En Esperanto kaj aliaj artefaritaj lingvoj 
La originala Volapuko (1879) ne observas la ci-vi-distingon; la ununura duapersona pronomo estas '**. Nur poste, en 1931, Arie de Jong aldonis la formalan formon **' (kune la fonemo /r/) en Volapuko II.

En Esperanto, la pronomo *ci* troviĝas en la Fundamento de Esperanto, kiu teorie ebligus la ci-vi-distingon (kune kun *vi*); tamen, fakte tiu pronomo preskaŭ neniam uziĝas, krom en iuj tradukoj de tiuj beletraĵoj, en kiuj la ci-vi-distingo estas tre grava.

L. L. Zamenhof mencias ke Pra-Esperanto observis la ci-vi-distingon ĝis 1878:

En la Pra-Esperanto de 1881, mankas la ci-vi-distingo: la singulara pronomo, aŭ formala aŭ ne, estis *to*, kaj la plurala estis *vo*.

La pronomo *ci* ne troviĝas en la Unua Libro (1887); la Dua Libro (1888) enkondukis ĝin, tamen notante ke ĝi estu “preskaŭ nenia[m]” uzata:

La Reformprojekto de Zamenhof en 1894 provis enkonduki la ci-vi-distingon: la neformala singulara pronomo estus *tu*, dum la formala singulara pronomo estus *vu* (la plurala estas *vos*). Tamen, la reformprojekto malaprobiĝis. La pronomo *ci* troviĝas en la Fundamento de Esperanto (1905).

L. L. Zamenhof komentis pri tio en 1908:

Ido (1907), kiu originis kiel reformo de Esperanto, reenkondukis la ci-vi-distingon: la singulara neformala pronomo estas '**, kaj la singulara formala estas **' (dum la plurala, aŭ formala aŭ ne, estas ''*).

Postaj artefaritaj lingvoj bazitaj sur latinidaj lingvoj (ekz. Okcidentalo, Interlingvao) sekvas la latinidan skemon de ci-vi-distingo.

## En Esperanto aperis 
* *De abrakadabra al zigurato 28 babiladoj pri vortoj'' de Sten Johansson (Ci) elŝutebla

## Referencoj 
Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Etiketo
Kategorio:Pronomoj
Ĥanedoj

[eta|dekstra|*Channa striata*, Java, [Indonezio.]]
[eta|Distribución natural de la familia Channidae. Source: USGS 2004.5]
**Ĥanedoj** aŭ *serpentokapuloj* estas membroj de nesalakva perkoforma fiŝa familio de la ordo Anabantoformaj, indiĝena de partoj de Afriko kaj Azio. Tiuj longecaj, predantaj fiŝoj estas distingataj pro sia longaj dorsaj naĝiloj, grandaj buŝoj, kaj brilaj dentoj. Ili spiras aeron per brankoj, kio permesas ilin migri mallongajn distancojn surtere. Ili havas suprabrankajn organojn, kiuj estas praformoj de labirintaj organoj, kiuj disvolviĝas kiam ili pliaĝiĝas. La tri nuntempaj genroj estas *Channa* kaj *Aenigmachanna* en Azio kaj *Parachanna* en Afriko, konsistanta el pli ol 50 specioj.

Ili estas valoraj kiel manĝofonto kaj iĝis notindaj kiel intence liberigita invada specio.

## Notoj 

Kategorio:Fiŝoj de Azio
Kategorio:Fiŝoj de Afriko
Kategorio:Invadaj fiŝaj specioj
(80218) 1999 VO123

**(80218) 1999 VO123** estas tre malgranda duopa asteroido de la asteroida zono en orbita resonanco 4:7 kun Marso.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo *Spacewatch* elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak proksime de Tucson (Usono).

Ĝia satelito estis malkovrita la  de P. Pravec, P. Scheirich, P. Kušnirák, K. Hornoch kaj A. Galád per observoj de , anoncita la .

Tiu satelito havas diametron de ĉirkaŭ 0,28&nbsp;km. Ĝi orbitas kun duona grandakso de ĉirkaŭ 0,9&nbsp;km kaj orbita periodo de 33,12 horoj (1,38 tago), ĝia rotacia periodo estas 33,4 horoj, do proksima de la ligita rotacio.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  (80218) 1999 VO123; paĝo de Robert Johnston

Kategorio:Kelkopaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Velký Malahov

**Velký Malahov** () estas municipo en Ĉeĥio en Regiono Plzeň en distrikto Domažlice. Ĝi situas 20 kilometroj norde de Domažlice kaj 15 kilometroj sude de Stříbro. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1379.

## Loĝantaro
## Partoj de municipo 
* **Velký Malahov**
* Jivjany
* Ostromeč

## Personecoj 
* Johann Feierfeil (* 1860), kamparano kaj deputito de landa deputitaro

## Pluaj fotografioj 

Velký Malahov, chapel.jpg| Kapelo de Ĉielvizito de Virgulino Maria
 Velký Malahov, road No 193.jpg | Ŝoseo II/193 kaj municipa ofico
 Velký Malahov, common 3.jpg| Norda flanko de vilaĝplaco
Velký Malahov, holubník.jpg|Kolombejo

## Vidu ankaŭ 
* Malý Malahov


Kategorio:Municipoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Domažlice
Kategorio:Setlejoj en Plasa montetaro
Morton al Usono

[eta|Iranaj protestantoj bruligas la [Flago de Usono|usonan flagon en Teherano, novembro 2018]]
**Morton al Usono** (:  *Marg bar Āmrikā*) estas kontraŭusona politika slogano kaj ĉanto, kiu estas uzata en Irano ekde la iniciato de la Irana Revolucio en 1979. Ajatolo Ĥomejni, la unua gvidanto de la Islama Respubliko Irano, popularigis la terminon. Li oponis la ĉanton por radio kaj televido sed ne por protestoj kaj aliaj okazoj.

La laŭvorta signifo de la persa frazo *Marg bar Āmrikā* estas "Morton al Ameriko" (t.e. Usono). En la plimulto el oficialaj iranaj tradukoj, la frazo estas tradukita en la anglan kiel la malpli ofenda *Down With America* ("For Usonon"). La ĉanto "Morton al Usono" ekestis utiligata de diversaj kontraŭusonaj grupoj kaj protestantoj tutmonde. Simila slogano "Morton al Israelo" (perse: مرگ بر اسرائیل) estas ankaŭ uzata kaj regule ĉantata en iranaj politikaj manifestacioj.

Iranaj oficialuloj ĝenerale klarigas, ke la slogano en ties historia kunteksto estis provokita de malamikaj politikoj de la usona registaro al Irano kaj esprimas koleregon pri tiuj politikoj, kaj ne deziras laŭvortan morton por usonanoj mem. En parolado al universitataj studentoj, la Supera Gvidanto de Irano, Ali Ĥamenei, interpretis la sloganon kiel "morton al la politikoj de Usono, morton al aroganteco". Post renkontiĝo kun usonaj Terarmeaj kaj Aerarmeaj komandantoj, Ĥamenei deklaris, ke la irananoj ne estas kontraŭ usonanoj, sed ke "For Usonon" signifas for Prezidenton Trump, John Bolton kaj Pompeo kaj aliajn usonajn politikistojn.

## Tradukfonto 
Kategorio:Politikaj sloganoj
Kategorio:Politiko de Irano
Kategorio:Rilatoj de Irano kaj Usono
Kategorio:Kontraŭusonismo
Kategorio:Aperis en 1978
Blanka acipensero

**Blanka acipensero** (aŭ pala acipensero, *Scaphirhynchus albus*) estas endanĝerita specio de aktinopterigaj fiŝoj, endemia de akvoj de la basenoj de la riveroj Misuro kaj malsupra Misisipo de Usono.

Nomita tiel pro sia pala koloro (*albus* signifas blankan en la latina), ĝi estas tre proksime rilata al la relative ofta fosilnaza acipensero (*Scaphirhynchus platorynchus*), sed ĝi estas multe pli granda, averaĝe inter 76 kaj 152&nbsp;cm de longo kaj 39&nbsp;kg de pezo en matureco. Tiu specio bezonas 15 jarojn por maturiĝo kaj eloviĝas malofte, sed povas vivi ĝis unu jarcento. Membro de la sturga familio, nome Acipenseredoj, kiuj originiĝis dum la Kretaceo antaŭ 70 milionoj da jaroj, la Blanka acipensero (aŭ pala sturgo) ŝanĝis malmulte ekde tiam.

En 1990, la usona naturservo metis la blankan acipenseron en sia listo de endanĝeritaj specioj ĉar malmultaj junaj individuoj estis observitaj en la antaŭa jardeko kaj la vidaĵoj estis draste malpliigitaj; la specio estas nune rare vidata en la naturo. Ĝi estis la unua fiŝospecio en la baseno de la rivero Misuro kiu estis listita kiel endanĝerita, kaj oni supozas, ke la habitatoperdo estas la tialo de ties malpliigego. En la vasta majoritato de la baseno de la rivero Misuro estis konstruitaj kanaloj kaj akvobaraĵoj, kio malpliigis la sedimentajn kuŝejoj kaj bremsis la flankokanalojn kiuj estis la preferataj frajareoj. Ĝis la mezo de la 20a jarcento, la blanka acipensero estis ofta kaj la fiŝkaptistoj trovis ties kaptadon de tiom granda fiŝo de nesala akvo premian esperton. La specio estas konsiderata bongusta, kaj iliaj ovoj estis uzitaj kiel kaviaro, kvankam ĝi estas malpli ofta ol tiuj de multaj aliaj acipenseroj.

La klopodoj por eviti la formorton de la specio estis nur mezsukcesaj. Palaj sturgoj estas aktive bredataj en deko da fiŝbredejoj kaj la idoj estas liberigitaj al la naturo ĉiujare. Por kompreni plej bone la konduton de la blanka acipensero, esploristoj metis radiotranssendilojn por sekvi iliajn movojn kaj helpi identigi eblajn frajareojn. Federaciaj kaj ŝtataj agentejoj estas kunlaborantaj kune por plibonigi la habitaton restaŭrante frajareojn ĉar la restaŭrado de tiuj areoj estas postulata se oni deziras, ke la specio survivu en la naturo.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* Pallid Sturgeon Recovery Plan (10mb file) 
* Revised Recovery Plan for the Pallid Sturgeon 
* Pallid Sturgeon project in the Middle Mississippi River
* Running out of time NYTimes, 2015

Kategorio:Endanĝeritaj specioj
Kategorio:Acipenseredoj
Kategorio:Fiŝoj de Usono