open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cut

**Cut** [kut] (hungare: **Kútfalva**, germane: **Quellendorf**) estas vilaĝo en Rumanio orient-sudoriente de Sebeş. En 1910 Kútfalva havis 1 890 loĝantojn (rumanoj); en 1992 1 381 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1291. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, al departemento Alsó-Fehér. Administre ĝi apartenas al Câlnic, kiu en la mezepoko je la germanlingva nomo ''* estis libera fortikigita vilaĝo de la transilvaniaj saksoj.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
== Komunumoj pri *kút'' (= puto) en Hungara reĝlando ==

## Gravaj personoj 
*József László (*12-a de februaro 1932): kuracisto, universitata profesoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Puĝeta Fjordo

**Puĝeta Fjordo** (angle: **Puget Sound** (elparole *ˈpjuĝet*), laŝucide **xwəlč** (elparole *ĥŭalĉ*) estas granda fjordo (kun fjordetaj branĉoj) ligita al Pacifiko per la Markolo de Juan de Fuca kaj Admiralara Markolo, en la usona ŝtato Vaŝingtonio. La ĉirkaŭan regionon, nomatan Puĝetio, enloĝas proksimume kvar milionoj da homoj. La brita flotkapitano George Vancouver nomis la fjordon por honori sian subulon Peter Puget, kiu esploris ĝian sudan ekstremaĵon en majo, 1792. Vancouver pretendis alproprigi ĝin al la Brita Imperio je la 4-a de junio, 1792. Ĝi transiris al usona suvereneco per la Oregona Traktato subskribita en 1846.

Puĝeta Fjordo estas gravega celo de perŝipa komerco, precipe inter Usono kaj orienta Azio; ĝiaj plej grandaj komercaj havenoj estas Seatlo kaj Takomo. La usona mararmeo havas gravajn instalaĵojn en la malpli grandaj urboj Bremertono kaj Evereto. La politika ĉefurbo de Vaŝingtonio, Olimpio, situas ĉe la plej suda ekstremaĵo de la fjordego.

La Vaŝingtonia Ŝtata Pramŝipa Sistemo konektas la orientan kaj okcidentan bordojn de la fjordo en diversaj lokoj, kaj alirebligas ankaŭ pluraj el la pli gravaj insuloj en la fjordo, kiel ekzemple Insulo Whidbey, Insulo Bainbridge, Insulo Vashon. Nur ĉe unu loko, inter Takomo kaj Gig Harbor, ŝosea ponto transiras la fjordon.

*Whidbey Island* (kutime Vidbejo en Esperanto) estas insulo en Vaŝingtonio, ĉe la norda ekstremaĵo de Puĝeta Fjordo. Ĝi estas la plej granda insulo en Vaŝingtonio, kaj formas la plej grandan parton de sia kantono, Island County.

## Vidu ankaŭ 
* Insulo Fir (Vaŝingtonio)
* Listo de maraj ekoregionoj
* Rivero Skagit
* Kicapa Duoninsulo

Kategorio:Maraj ekoregionoj
Kategorio:Vaŝingtonio
Invado

**Invado** estas militista agado kiu rekte minacas aŭtonomion de nacio aŭ teritorio.
Invado ofte estas kontraŭita per rezistado de la lokuloj.

Oni kondukas invadon por reinstali aŭ ŝanĝi registaron de nacio aŭ teritorio. Tia invado povas esti nomita unuflanke uzurpado kaj aliflanke liberigo.

Aliaj kialoj por invadoj estas:
* restarigo aŭ ekspansio de teritorioj,
* postsekvo de malamikoj aŭ protektado de aliancanoj,
* anticipo de atako,
* konservo aŭ gajno de aliro al vojoj aŭ aliaj komunikiloj aŭ esencaj aĵoj (ekzemple akvo),
* solvo de konfliktoj inter najbaroj,
* puno de tio kio ŝajnas politika ludo.

## Konindaj invadoj 
* Invado de Britio fare de la romianoj
* Normana konkero de Anglio
* Invado de Hispanio fare de la araboj
* Invado de la Sankta Tero fare de la krucmilitistoj
* Franca invado al Rusio
* Germana invado en Pollandon, 1939
* Invado de Irako 2003
* Invado de Rusio en Ukrainion (2022)

## Vidu ankaŭ 
* ofensivo
* konflikto
* agreso
* okupado
* milito
* suvereneco
Lapitoj

La vorto **Lapitoj** havas plurajn signifojn:

***Lapitoj** estis gento loĝanta en Tesalio, kiu iĝis fama laŭ la helena mitologio pro sia batalado kontraŭ la ĉevalviroj.
***Lapitoj** estis kulturo floranta inter 1600 a.K. ĝis 500 a.K. en Melanezio, Polinezio kaj en kelkaj areoj de Mikronezio.
Internacia gazeto

**Internacia gazeto** estas reta gazeto fondita la 25-an de decembro 2004 de italo, Giuseppe Affacaticati. Ĝi estas ankaŭ ligita kun la dissendolisto "Katodikaklubo".

Ĝia celo estas "prezenti la mondon per Esperanto". De ĝia kreiĝo aperis preskaŭ tri cent artikoloj ĉiatemaj verkitaj el Pollando, Togolando, Irano, Italio, Francio, Ĉeĥio ktp.

Sed la plej rimarkinda karaktero de ĝi estas, ke ĝi estas kunlabora: ĉiu ajn leganto povas kontribui kaj sendi artikolon. 

## Eksteraj ligiloj 
*Retejo de Internacia gazeto 

La retejo estas jam dum kelka tempo anstataŭata per poker-spamejo..

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Retaj gazetoj
Kategorio:Retejoj aperintaj en 2004
Kategorio:Esperanto en 2004
DELAG

**DELAG** estas mallongigo por **Deutsche Luftschifffahrts-Aktiengesellschaft**, ĝi estis la unua flugtrafika entrepreno. Ĝi estis fondita la 16-an de novembro 1909 per ŝtata apogo kaj funkciigis trafik-aeroŝipojn konstruitajn de Luftschiffbau Zeppelin GmbH. La sidejo de la firmao estis Frankfurt.

La trafiko devintus komenciĝi en 1910 per trafiko de aeroŝipo LZ&nbsp;7 „Deutschland“, liverante pasaĝerojn de Frankfurt al Baden-Baden kaj Düsseldorf. La "Deutschland" neniiĝis 9 tagojn post la ekflugo. Unu jaron poste oni enkondukis servon de stevardo en la aerioŝsipo LZ&nbsp;10 „Schwaben“.

Jam ekzistis 1913 trafika reto inter Düsseldorf, Baden-Oos, Berlin-Johannisthal, Gotha, Frankfurt am Main, Hamburg, Dresden kaj Leipzig. La unua mondmilito malebligis aliĝon al aliaj eŭropaj ĉefurboj.

En julio de 1914, unu monaton de la milito, la komerca Zeppelin-aeroŝipoj de DELAG transportis entute 34.028 pasaĝerojn en 1.588 vojoj kaj dum 3.176 flughoroj tra 172.535&nbsp;km.

La aeroŝipoj devis esti transdonitaj al la entento en 1921.

La aeroŝipo LZ&nbsp;127 „Graf Zeppelin“ laboris ekde septembro 1928 kaj estis la plej sukcesa transatlantika rigiad aeroŝipo. Ĝi estis ankaŭ la lasta aeroŝipo de DELAG.

## Aeroŝipoj de DELAG 
Antaŭ la unua mondmilito:
* LZ&nbsp;6
* LZ&nbsp;7 „Deutschland“
* LZ 8 „Deutschland“
* LZ 10 „Schwaben“
* LZ&nbsp;11 „Viktoria Luise“
* LZ 13 „Hansa“
* LZ 17 „Sachsen“

Post la unua mondmilito:
* LZ&nbsp;120 „Bodensee“
* LZ&nbsp;121 „Nordstern“
* LZ&nbsp;127 „Graf Zeppelin“

Kategorio:Trafiko
Kliringo

**Kliringo** estas pagmaniero per reciproka enkalkulo. Ekz. se A ŝuldas al B je 10 eŭroj kaj B ŝuldas al A je 6 dolaroj, tiam la kliringo signifas, ke nur A pagas al B 4 dolarojn. 

La kliringo povas okazi inter du aŭ pli partneroj. Malo de la kliringo estas la malneta kalkulado: ekz. A pagas 10 dolarojn al B, B pagas 6 dolarojn al A, tio estas ambaŭ repagas la ŝuldon. 

## Internacia komerco 
Kliringajn operaciojn ĉiam pli vaste uzas Ĉinio, kiu ĝis 2023 establis jam 25 kliringajn centrojn en diversaj landoj por ebligi rektajn pagojn kaj kreditojn en naciaj valutoj, sen uzo de valutoj-perantoj kiel usona dolaro aŭ eŭro. En marto 2023 plia kunlabora kliringa organizo estis kreita de Ĉinio kaj Brazilo.

Kategorio:Financa merkato
Kategorio:Valorpaperoj
Euphemia Anderson

**Euphemia ANDERSON** (naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1882 en Rattray, Skotio) estis skota esperantistino kaj instruistino. De 1929 ĝis 1930 ŝi estis prezidantino de Skota Esperanto-Federacio.

Anderson, Euphemia
Kategorio:Britaj esperantistoj
Bauru

'*** (oficiale , prononco: /bawˈɾu/, en Esperanto: **Baŭruo*') estas municipo en la subŝtato San-Paŭlio de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, estas la administra centro de la mezoregiono Bauru kaj ankaŭ de la samnoma mikroregiono Bauru. Laŭ la stato de  en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

## Famuloj 
* Marcos Pontes

## Esperanto en Bauru 
Tuj post la fondo de Esperanta Klubo Zamenhof en São Miguel Paulista la 25-an de januaro 1949, ekestis korespondado inter ĉi tiu klubo kaj la aktivaj esperantistoj Leônidas Silva, Luiz Augusto Bartholomeu kaj Helena Moré, de la urbo Bauru.

Du esperantaj asocioj aperis en municipo, Grupo Esperantista de Bauru kaj Brazila Junul-Organizo, tiuj por pli bone disvastigi la lingvon decidis unuiĝi. Post la kunfandiĝo la nova societo alprenis la antaŭan nomon Grupo Esperantista de Bauru. Estis elektita la jena estraro:

Prezidanto Luís Augusto Bartholomeu; vicprezidanto Ivone C. Barbosa; ĝenerala sekretario Delorgenes Pauli; 1-a sekretario Leônidas Silva; 2-a sekretario Helena Moré; 1-a kasisto Geraldo Ramos; 2-a kasisto A. J. F. Padilha; bibliotekisto Maria Teresa Silva; ekstera informado Nadir N. Serra. Kontrolaj konsilantaj Anélio Mostério, João R. Pascale kaj Nilson F. Costa.

En 1977 okazis en Bauru la unua San-Paŭlia Esperanto-Renkontiĝo. 

### Elstaraj esperantistoj 
* Euclydes Geraldis de Carvalho
* Ivon Barbosa

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de San-Paŭlio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Asocio de Municipoj de San-Paŭlio (same )

Kategorio:Municipoj de San-Paŭlo
Jules Horowitz

**Jules Horowitz** (naskiĝis en 1921 en Pollando, mortis en aŭgusto 1995) estis fama franca kernfizikisto.

El pola juda familio, li regas kiel sia patro la hebrean kaj la aramean kaj la ekzegezon de la sakraj tekstoj.
Forpelitaj de Pollando pro kontraŭjudismo, liaj gepatroj kredis trovi rifuĝejon por la familio en la Germanio de la Vajmara Respubliko.
Post kelkaj jaroj, ili malgraŭe devis daŭri ilian foriron okcidenten kaj instaliĝis en Metz por eskapi el reĝimo nazia, kaj poste en libera zono por eviti la okupadon.

Jam en 1948, li publikigis la unuan teorian esploron pri β-diskadukigo de la m-mezono.

Talenta kontribuanto pri nuklea fiziko franca kaj internacia per lia rolo ene de Komisarejo pri atoma energio (*CEA*), li estis ankaŭ poligloto kaj literaturemulo kaj humanisto.
Notinde, li sukcesis provi la trompadon de la ĉirkaŭflarantaj aviadiloj.

Sian estontan nuklean reaktoron (nomata *RJH* por reaktoro Jules Horowitz) tiel nomigas la franca Komisarejo pri nuklea energio (*CEA*) en Cadarache.

Li ricevis kiel rekompencon la titolon komandoro de la Honora Legio.

Kategorio:Francaj fizikistoj
Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio
Verdkrura galinolo

[eta| *Gallinula chloropus* - [MHNT]]
La **verdkrura galinolo**, **ordinara galinolo** aŭ pli simple galinolo, kvankam tiu vorto utilas ĉefe por la tuta genro *Gallinula*, (*Gallinula chloropus*) estas birdo de la familio de Raledoj kaj ordo de Gruoformaj.

## Disvastiĝo 
Temas pri birdo kiu estas tre disvastigata tutmonde -spite malpliigo de medio-, escepte de Antarkto kaj la plej granda parto de Oceanio. Ekzistas en malsekaj regionoj en tuta Afriko, escepte Saharo, en tuta Azio escepte norda Siberio kaj la plej sekaj desertoj araba, irana, okcidentĉinaj kaj ekzistas ankaŭ en la tuta Eŭropo, escepte Islandio, norda Skandinavio kaj norda Rusio.

## Aspekto 
Ĝi estas tre facile rekonebla specio, mezgranda birdo (33 cm. kaj 260-400 g.), de malhela plumaro escepte blankaj subflugiloj -laŭlonge de flanko- kaj subvosto, flavverdaj kruroj -kun ruĝa ringo en la supra parto super genuo- kaj ruĝa frunta ŝildo. La beko estas ruĝa en la baza duono kaj flava en la pinta duono. Pli precize la plumaro estas malhelgriza, kapo kaj kolo pli malhela, dorso pli brungriza kaj ventro malhelblugriza. Junuloj estas pli brungrizaj, havas blankajn gorĝon kaj ventron kaj ne havas ŝildon.

## Kutimoj 
Ĝi estas ofta birdo kiu reproduktiĝas en marĉa medio kaj lagoj kun sufiĉe da plantaro, rojoj, kanaloj kaj kanaletoj kaj eĉ en farmoj. Kvankam ĝi estas ofte apartema, povas esti vidata en tiuj malsekaj medioj pare aŭ en aroj da ĝis miloj da membroj kaj eĉ preskaŭdresita apud homoj aŭ homa agado. Loĝantaroj de regionoj kie akvo frostas vintre, kiel ĉe orienta Eŭropo, migras al pli varmaj regionoj.

Tiu specio manĝas ampleksan diversecon el vegetala materialo kaj etaj akvobestoj. Ili manĝoplukas dum naĝado aŭ piedirado tra la marĉo. Dumnaĝado ĝi balancigas la kapon. Se oni ĝenas ĝin, movas la voston. Ĝi foje plonĝas. Ĝi ekflugas per plaŭdado kaj flugas mallonge, malalte kaj hokante krurojn.

Voĉo estas raŭka krik aŭ kurik.

## Reproduktado 
La nesto estas tegmentohava kesto konstruita surgrunde inter densa vegetaĵaro kaj foje en arboj aŭ en forlasitaj nestoj de aliaj specioj. La ino demetas 4-12 ovojn, kiuj estas kovataj dum ĉirkaŭ tri semajnoj. Ambaŭ gepatroj kaj kovas kaj zorgas la idojn. La ino povas demeti pli ol unu demetadon jare; tiukaze la idoj de la unua demetado helpas la gepatrojn zorgi la idojn de la dua.

## Subspecioj 
La specio estas dividita en 5 subspeciojn. 
** Gallinula chloropus (Linnaeus), 1758.
*** **Gallinula chloropus chloropus** (Linnaeus) 1758. Hispanio, Britio.
*** **Gallinula chloropus guami** Hartert 1917. Marianaj insuloj.
*** **Gallinula chloropus meridionalis** (Brehm,CL) 1831
*** **Gallinula chloropus orientalis** Horsfield 1821.
*** **Gallinula chloropus pyrrhorrhoa** Newton,A 1861

## Referencoj 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Bermudaj subtropikaj koniferaroj
* Amerika galinolo

## Eksteraj ligiloj 
* Filmoj de Verdkrura galinolo

eta|dekstra|250ra|Eŭropa disvastiĝo de Verdkrura galinolo. Verda: tutjare; flava: nur somere.

Kategorio:Raledoj
Lapita kulturo

eta|Konataj regionoj de la lapita kulturo (hispane)
La **lapita kulturo** estis kulturo floranta inter 1600 a.K. ĝis 500 a.K. en Melanezio, Polinezio kaj en kelkaj areoj de Mikronezio. La nomo venas el trovitaĵejo Lapita de Nov-Kaledonio, kie oni trovis hardebakitajn argilajn ujojn.

La lapitoj venis el insulo de Nov-Gvineo aŭ el aliaj partoj de Aŭstralio resp. Aŭstronezio. Ili setlis unuafoje sur la Bismarkoj en ĉirkaŭ 2000 a.K.. Ili disvastiĝis en ĉirkaŭ 1600 a.K. al la Salomon-insuloj, ili atingis en 1000 a.K. la Fiĝi-, kaj Tongo-insulojn kaj aliajn partoj de okcidenta Polinezio. Ili disiĝis en ĉirkaŭ 500 a.K. en Mikronezio.

La lapitoj famas pro siaj hardebakitaj memoraĵoj (ujoj, pladoj). Ili estis ankaŭ elstaraj ŝipistoj, matrosoj. Ili vivtenis sin per fiŝkaptado.

Kategorio:Arkeologiaj kulturoj de Oceanio
Kategorio:Prahistorio de Oceanio
Kategorio:Polinezia kulturo
Dingo

eta|Ripozanta dingo en zooparko
alternative=Dingo-map.png|eta|Dingo-map
eta|Dingo-Distribution-Fleming
[eta|La grandega (longega) ding-barilo en [Aŭstralio. ]]
**Dingo** (*Canis lupus dingo*) estas tipo de sovaĝa hundo, verŝajne parenca al hinda lupo (*Canis lupus pallipes*), ankaŭ konatas kiel *aŭstralia sovaĝa hundo*.

La dingo estas konsiderata endanĝerigita speco, ĉar en plejparto de la nuna Aŭstralio ĝi miksiĝas kun simpla hundo. Nur en kelkaj regionoj la vera dingo restas, sed ankaŭ tie ĝi ofte suferas pro ĉasado kaj venenigo kiel danĝera specio — aŭstralia leĝo defendas ĝin nur en malmultaj lokoj (kiel la ĉefurba regiono).
[eta|"Kiel oni hejmigis hundojn" - video de la jutuba kanalo [Scivolemo (projekto)|Scivolemo kiu ankaŭ parolas pri dingoj. ]]
Por ne lasi la hundojn migri al sud-oriento de la lando, kie plejmulto da aŭstralianoj loĝas kaj okupiĝas pri ŝafbredado, oni konstruis longegan barilon (5.320&nbsp;km). Vd. Dinga Barilo.

Kategorio:Kanisedoj
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Dinga Barilo

eta|290px|Rozkolora linio estas la kontraŭhunda Dinga Barilo
**Dinga Barilo** () estas la plej longa nerompita barilo en la mondo, intencita por bari ŝipobredajn regionojn de Aŭstralio kontraŭ dingoj, la sovaĝaj hundoj, kiuj minacas ŝafaron kaj foje eĉ homojn. La longeco de la barilo estas 5320 kilometroj.

Ambaŭflanke de la barilo estas vojoj, laŭ kiuj itineras speciale dungitaj homoj, kiuj gardas tutecon de la barilo. Ekzemple, en Kvinslando ĉiu barila gardisto havas sian pecon de 300 kilometroj, kiun li kontrolas unufoje semajne (ĉ. 42 kilometroj ĉiutage).

La barilo estas 180 cm alta, 30 cm estas sub grundo.

## Historio 
Dekomence la barilo estis konstruata kiel kontraŭlepora, la laboro komenciĝis en 1884.

Kategorio:Aŭstralio
Bernhard von Bülow

**Bernhard von BÜLOW** (naskiĝis la 3-an de majo 1849 en Klein-Flottbek (nun parto de Altona, la plej okcidenta urbodistrikto de Hamburgo), mortis la 28-an de oktobro 1929 en Romo) estis germana imperia kanceliero kaj prusa ĉefministro inter 1900 kaj 1909.

Li studis juron en Lausanne, Berlino kaj Leipzig. Li iĝis en 1893 ambasadoro en Romo, en 1897 eksterafera oficisto.

Li apogis imperiajn klopodojn de Germanio, konstruon de fervoja linio de Bagdado. Li malsukcese agadis kontraŭ la naskiĝanta Entento.

Kategorio:Germanaj kancelieroj
Petro Panĉ

**Petro Panĉ** ukraine **Петро Панч**, pseŭdonimo de Panĉenko Petro (1891-1978) - populara ukraina verkisto, "unu el la plej eminentaj kreantoj de la nova ukraina revolucia literaturo" (S. Sinickij). Li naskiĝis apud Ĥarkivo en familio de radisto, finis Poltavan termezuristan lernejon. Komencis verki en 1921, en 1925 kunfondis Liberan Akademion de l'Proleta Literaturo, kiu estis likvidita en 1927. Verkis multajn rakontojn, novelojn, romanojn. *"Bruegis Ukrainio"* (“Гомоніла Україна”, 1954) estas lia la plej fama historia romano pri batalo de ukraina popolo en 1638-1649 kontraŭ polaj okupantoj. "Li estis unu el tiuj nemultaj fizike saviĝinta, morale terorigitaj kaj tamen tiuj, kiuj plue restas fidelaj al si, kiuj laŭpove en la plej komplikaj cirkonstancoj de la totalismo subtenas la apenaŭ bruletantan vivon de la ukraina kulturo." (Olesj Honĉar). Laŭreato de Ŝevĉenka ŝtata premio.

Verkis ankaŭ por infanoj.

En 1931 en Germanio aperis per aparta libreto *La morto de Janulans* (Leipzig, eldonejo EKRELO) Esperantaj tradukoj de tri liaj rakontoj, interpretitaj de S. Sinickij:
* La morto de Janulans
* La vetkurado
* Letero de Tiĥon

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Kategorio:Proleta literaturo
Ruten-Ukraina Radikala Partio

La **Ruten-Ukraina Radikala Partio** -  - estis fondita en 1890 fare de Miĥajlo Drahomanov (*Михайло Драгоманов*), Ivan Franko kaj Miĥajlo Pavlik en Lvivo. Ĝiaj programceloj estis vekigado de popol-konscienco kun posta transformado en , postuloj de kiu estu sendataj al la Aŭstro-Hungara registaro. Kvankam per la malfondo de la Aŭstra Imperio kaj de la monarkio Aŭstrio-Hungario en 1918 la politika kadro de la partio signife ŝanĝiĝis, kaj almenaŭ post la armea instaliĝo de la Ukrainia SSR kadre de Sovetunio klare ne bonvenis aliaj partioj krom la komunista partio de Sovetunio, tamen formale la radikala partio nur malfondiĝis en 1950. Ekde 1931 ĝis 1940 la partio formale membris en la Laborista kaj Socialista Internacio (), kiu komplete malfondiĝis en 1940 kaj en 1951 estis daŭrigita en la Socialista Internacio, tamen nun sen la ukraina partio.

Kategorio:Politikaj partioj de Ukrainio
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1890
Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1950
Pavlo Tiĉina

eta|Pavlo Tiĉina kun sia unua instruistino Serafima Moraĉevska
**Pavlo TIĈINA** (ukraine Павло Тичина; naskiĝis en 1891; mortis en 1967) estis ukraina poeto, publicisto, tradukisto, akademiano kaj ŝtata aganto de Ukraina Soveta Socialisma Respubliko.

Tiĉina, unu el la plej gravaj ukrainaj verkistoj de la 20-a jarcento, estas noviginto de la poezia formo en la ukraina lingvo. Li laboris kiel estro de Verĥovna Rada de USSR en du oficperiodoj (1953–1959), deputito de Verĥovna Rada de USSR de la 1-a kaj la 7-a oficperiodo; ministro de edukado (1943–1948); akademiano de Scienca Akademio de USSR (1929). Membro-korespondanto de Bulgara Scienca Akademio (1947); gajninto de Stalin-premio (1941) kaj Ŝevĉenka ŝtata premio (1962).

Tiĉina aŭtoris la tekston de la himno de Ukraina Soveta Socialisma Respubliko.

Fininte teologian seminarion en Ĉernihivo (1913) kaj veninte al Kievo, li tuj ekbrilis kiel delikata lirikisto - reprezentanto de ukraina simbolismo - per la poemaro *"La sunaj klarnetoj"* (1918) kaj sekvantaj 2-3 libroj. Sed post la apero de la poemo *"Partio gvidas"* (1933) kaj de la samtitola poemaro (1934), verkinte odon al Stalino, li fariĝis ĉefa poeto de stalinismo en la ukraina.

Li tradukis de la armena lingvo, la belorusa, la bulgara, la kartvela, la litova. Liajn verkojn esperantigis (Ukraina Stelo, 1991, 1) Andreo Rogov, Aleksandr Logvin, Paŭlo Moĵajev, Kris Long.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Poemoj de Tiĉina (ukraine)

Tiĉina, Pavlo
Tiĉina, Pavlo
Gârbovița

**Gârbovița** [girbovica] (hungare: **Középorbó**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Aiud. En 1910 ĝi havis 423 loĝantojn (rumanoj); en 1992 146 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1496. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér). Administre ĝi apartenas al Aiud.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Gura Arieșului

**Gura Arieșului** [gura arieŝuluj] (hungare: **Vajdaszeg** vajdaseg) estas vilaĝo en Rumanio norde de Alba Iulia. Administre ĝi apartenas al Lunca Mureșului.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 628 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 542 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1332. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Alsó-Fehér).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
Kiel diras ĝia nomo (= buŝo de Arieș), ĝi situas ĉe la riverfino de Arieș, kiu 1&nbsp;km oriente fluas en riveron Mureș

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Ahatanhel Krimskij

**Ahatanhel Krimskij** (, naskiĝis la  en Volodimir Volinskij, mortis la  en Kostanaj) estis ukraina sciencisto-orientalisto, literatursciencisto, historiisto, poeto, poligloto, socia aganto kaj tradukisto.

Li regis ĉ. 60 lingvojn. Inter 1892-1896 li estis studento de la Lazareva Instituto de orientaj lingvoj en Moskvo. Post scienca oficvojaĝo tra Sirio kaj Libano li iĝis profesoro en la sama Instituto (ekde 1900), kie li instruis la araban, la persan kaj la turkan. Li estis membro de Ŝevĉenka Scienca Societo kaj kunfondinto de la  Nacia Akademio de Sciencoj de Ukrainio (ukrainie: *Національна академія наук України Nazionalna akademija nauk Ukrajiny*). Speciale menciindas lia kontribuo al la studo de la lingvo kaj kulturo de la krimeaj tataroj, el kies popolo lia patro venis. Kiel unu el la unuaj rusaj orientalistoj, Krymskyj rigardis la historion de la Oriento kiel parton de monda historio.

## Vivo 
Ahatanhel Krimskij naskiĝis en (Krim)tatara familio en Volinio. Finis jezuitan kolegion en Kievo. Post bolŝevika puĉo kaj sendependiĝo de Ukrainio en 1918 revenis al la patrujo, estis profesoro de Kijiva Universitato; kunfondinto kun Pavlo Skoropadskij de la Sciencakademio de Ukrainio en 1918. Multjara direktoro de la Instituto de Orientalistiko (Kijivo, 1921-1929). En 30-aj jaroj de la 20-a jarcento li estis fakte forigita de scienca agado. En 1941 li estis arestita pro kontraŭsoveta propagando kiel ukraina naciisto, estis mortigita (1942) en malliberejo de Kostanaj, Kazaĥio.

Krimskij estis defendanto de sendependeco de la ukraina lingvo, liajn politikajn opiniojn influis interalie Ivan Franko kaj Lesja Ukrajinka. Li verkis poemojn, tradukis el multaj orientaj kaj eŭropaj lingvoj, ekzemple la robajojn de Omar Ĥajam, Mil kaj unu noktojn, kantojn de Hafizo. Liajn poemojn esperantigis Nadija Hordijenko Andrianova, Klara Rabinoviĉ kaj Vasil Atamanjuk (Ukraina Stelo,1991,1).

eta|Ahatanhel Krimskij sur ukraina poŝtmarko

## Bibliografio, literaturo 
* *Кримський Агатангел Юхимович, en: Енциклопедія історії України*: Т. 5. Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. – Київ 2008, Eld. «Наукова думка». ​ISBN 966-00-0632-2​.
* Е*нциклопедія українознавства*, Lviv 1993, vol. 3, p. 1184

* *История мусульманства* (*La Historio de Islamo*), 3 volumoj, Moskvo 1903/04.
* *История Турции и ее литературы* (*La historio de Turkio kaj ĝia literaturo*), 2 vol'oj, Moskvo 1910–1916.
* *История арабов и арабской литературы светской и духовной* (*La Historio de la Araboj kaj Araba Sekulara kaj Spirita Literaturo*), 3 volumoj, Moskvo 1911–1913.
* *История новой арабской литературы* (*Historio de moderna araba literaturo*), Moskvo 1971.

Kategorio:Ukrainaj historiistoj
Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Kategorio:Ukrainaj lingvistoj
Kategorio:Ukrainaj poetoj
Kategorio:Ukrainaj tradukistoj
Kategorio:Rusiaj orientalistoj
Kategorio:Tjurkologoj
Kategorio:Ŝemidologoj
Kategorio:Iranologoj
Kategorio:Arabistoj
Kategorio:Poliglotoj
Kategorio:Ukrainaj orientalistoj
Kategorio:Ukrainaj filatelistoj
Kategorio:Rusiaj filatelistoj
Kategorio:Sovetiaj filatelistoj
Kategorio:Viktimoj de politikaj reprezalioj en Sovetunio
Lunca Mureșului (Aluniș)

**Lunca Mureșului** [lunka mureŝuluj] (hungare: **Holtmaros** [holtmaroŝ]) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al Aluniș.

## Historio 
La unua skriba menciaĵo pri Holtmaros datiĝas el 1319. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Holtmaros apartenis al Hungario (*Maros-Torda*).

## Loĝantaro 
En 1910 havis 796 loĝantojn (hungaroj), en 1992 732 (rumanoj, 82 % da hungaroj).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* János Bánffy (Holtmaros aŭ Torda, 1817 – Szilágybagos, 1852) barono, honvedkolonelo.
* Erzsébet Bakos (25-a de decembro 1946): tekstilartistino.
* Gyula Erdélyi (25-a de julio 1909 – Cluj-Napoca, 31-a de januaro 1978): pedagogo.
* Béla Márton (n. 25-a de marto 1937): lignoskulptisto, dialektologo, etnografo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto Mureş

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Poiana Aiudului

**Poiana Aiudului** [pojana ajuduluj] (hungare: **Nyírmező**, germane: **Birkenfeld**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Aiud. En 1910 ĝi havis 786 loĝantojn (rumanoj); en 1992 525 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1330. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Alsó-Fehér vármegye). Administre ĝi apartenas al Livezile.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Nyírmező

**Nyírmező** estas hungara loknomo de pluraj vilaĝoj en Rumanio:

* Nyírmező (Livezile)
* Nyírmező (Geoagiu)
Birkenfeld

**Birkenfeld** havas diversajn signifojn:

***Birkenfeld (Nahe)** estas komunumo en distrikto Birkenfeld en Rejnlando-Palatinato en Germanio.
***Birkenfeld (Malsupra Frankonio)** estas komunumo en distrikto Main-Spessart en Bavario en Germanio.
***Birkenfeld (Württemberg)** estas komunumo en distrikto Enzkreis en Baden-Virtembergo en Germanio.
***Poiana Aiudului**
Ponorel

Ponorel (hungare: **Aranyosponor**) estas vilaĝo en Rumanio nord-nordoriente de Abrud. En 1910 ĝi havis 1 872 loĝantojn (rumanoj); en 1992 1 771 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1770. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Torda-Aranyos vármegye). Administre ĝi apartenas al Vidra.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
James Dunlop

**James DUNLOP** (naskita en Skotlando je la 31-a de oktobro, 1793, mortinta je la 22-a de septembro, 1848) estis frua astronomia esploristo en Aŭstralio. Li malkovris plurajn rimarkindajn trovaĵojn en la ĉielo de la suda hemisfero.

Li verkis **A Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars in the Southern Hemisphere observed in New South Wales** (*Katalogo de nebulozoj kaj stelgrapoloj en la suda hemisfero observitaj en Novsudkimrio*, 1828), kiu listigis 629 objektojn. Tamen, nur duono el la de li eltrovitaj objektoj montriĝis realaj; la aliaj estis duoblaj steloj kaj aliaj fenomenoj, kiuj malĝuste aspektis pro problemoj teleskopaj. Li verkis ankaŭ priskribon pri la vivo de duoblaj steloj (1829).

Lia plej fama eltrovaĵo estas la radiogalaksio NGC 5128.

Dunlop estris la observejon ĉe Parramatta (Novsudkimrio) de 1831-1847. Li gajnis la Oran Medalon de la Reĝa Astronomia Societo. Li estas entombigita en Kincumber (Novsudkimrio), en la anglikana preĝejo de s-ta Paŭlo.

La asteroido 58424 Jamesdunlop estis nomita en lia memoro.

Kategorio:Skotaj aŭstralianoj
Kategorio:Aŭstraliaj astronomoj
Tărtăria

**Tărtăria** [tərtəria] (, ) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 893 loĝantojn (rumanoj); en 1992 938 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1488. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (*Alsó-Fehér vármegye*). Administre ĝi apartenas al Săliştea.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Tonea

Tonea estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Tonea (Strungari) estas vilaĝo en Distrikto Alba.
*Tonea (Săscior) estas vilaĝo en Distrikto Alba.
Vingard

**Vingard** (hungare: **Vingárd**, germane: **Weingard**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Alba Iulia. Administre ĝi apartenas al Șpring.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1995 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj); en 1992 696 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 1309. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Alsó-Fehér).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj homoj 
* Pál Péterffy kuracisto

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Oleksandr Koniskij

**Oleksandr Koniskij** (Konyskyj) ukraine **Олександр Кониський** (1836-1900) - verkisto, punlicisto, socia aganto. Verkis lernolibrojn por t.n. "dimanĉaj" ukrainaj lernejoj, kiel Kijiva urbestrarano li helpis enkonduki la ukrainan lingvon por elementa kaj meznivela edukado. En 1863 li estis ekzilita norden. Unu el fondintoj (1873) de Ŝevĉenka Societo en Lvivo, kiu estis poste reorganizita kiel Ŝevĉenka Scienca Societo (1892). Verkis biografion de Taras Ŝevĉenko, multajn literaturaĵojn, himnon *"Dio, Ununura, Majesta"* («Боже великий єдиний, нам Україну храни»). La lastan esperantigis Denteto (Ukraina Stelo, 1991, 1).

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Murmanska provinco

|-
| colspan="2" style="text-align: center; padding: 1px;" |
Situo de Murmanska provinco en Rusio
|- style="background: #F9F9F9;"
| Ĉefurbo || Murmansk68°58′″N, 33°05′″E
|-
| La plej granda urbo || Murmansk ( loĝ.)
|-style="background: #F9F9F9"
| style="vertical-align: top;" | Guberniestro || Andrej Ĉibis
|-
| Areo
| 144 900 km²
|- style="background: #F9F9F9"
| Loĝantaro (2002)&nbsp;– entute &nbsp;– denseco
| 892 534 6,2 / km²
|-
| Tempozono&nbsp;– somere ||+3UTC+4
|-
| Fondita || 28-an de majo 1938
|}
**Murmanska provinco** estas unu el provincoj Rusio. Ĝi situas en Kola duoninsulo, en nord-okcidenta parto de Rusio, ĉe la Arkta maro.

[400px|dekstra|eta|Distriktoj kaj urboj de Murmanska provinco
I [Distrikto Kovdor
II Distrikto Kola
III Distrikto Lovozero
IV Distrikto Peĉenga
V Distrikto Tersk
 1 Apatiti
 2 Kandalakŝa
 3 Kirovsk
 4 Monĉegorsk
 5 Olenegorsk
 6 Polarnij
 7 Polarnije Zori
 8 Severomorsk
 9 Ostrovnoj
]]


Kategorio:Sameio
Girlando

[eta|maldekstre|[kalendulo-girlando por geedziĝfesto]]
eta|statuo de dioj kun girlando

[eta|Girlando el fruktoj kaj folioj; [Andrea Mantegna, Madono kun infano; San Zeno en Verona]]
**Girlando** estas ornama kunplektaĵo el floroj kaj folioj, en formo de kurba ĉeno. (ReVo)

Laŭ Francisko Azorín **girlando** estas *Florĉeno. Kunplektaĵo de floroj k. folioj en formo de ŝnuro por ĉirkaŭi kapon, foston. Ornamaĵo ĝin imitanta.* Li indikas etimologion el antikva germana *wiara* (diademo, krono) kaj de tie la latina *guirlanda*, kaj li aldonas terminon **girlandi**, por ornami ion per girnaldo.

## Simbolo 
En la greka kaj romia mondo girlando simbolas abundon.

## Historio 
Girlandoj troviĝas en preskaŭ ĉiuj artgenroj. Ekde la 4-a jarcento a.K. en la antikva Grekio ĝi estas kutima ornamaĵo arkitektura. Ankaŭ en la romia arkitekturo kaj murpentraĵoj oni ofte renkontas ilin. Ornamaĵoj de vazoj kaj tomboj montras ankoraŭ nuntempe girlandojn. Ofte uzita planto estas laŭro, sed ankaŭ kverkofolioj, vitoj aŭ fruktoj kaj floroj oftas.

Girlandoj troviĝas ankaŭ ĉe mebloj (tabloj, benkoj) kaj kurtenoj. Dum la 18-a kaj 19-a jarcento ili estis preskaŭ deviga parto de la loĝejo.

## Hodiaŭ 
Girlandoj nuntempe ekzistas ankaŭ el papero, plasto, ...
Oni uzas ilin por ornami festoĉambrojn dum naskiĝdatrevenfestoj, kristnasko, karnavalo, ...

## Bildoj 

NilaiMaalai.JPG|la framo de dompordo ornamita kun girlando
Choinka.JPG|girlando ĉe kristnaska arbo
Silvesterpfad_2010_Wien_Graben_2.JPG|lumgirlando en Vieno, Graben (silvestro 2010)
Portugal Moncarapacho Straße 1.jpg|dekoracio de popola festo en Moncarapacho, Portugalujo

## Notoj 
Kategorio:Ornamaĵoj
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Carmen Miranda

eta|250px|''The Gang's All Here''.
**Carmen Miranda** (kromnomo de **Maria do Carmo Miranda da Cunha**), sambo-kantistino, naskiĝis en Marco de Canavezes, proksime de Porto, Portugalio, la 9-an de februaro 1909. Tuj post ŝia naskiĝo la familio elmigris al Brazilo kaj instaliĝis en la tiama ĉefurbo Rio de Janeiro. Tre aktive kantis kaj partoprenis holivudajn filmojn en la 1940-aj jaroj. Ŝi mortis pro koratako en Beverly Hills, Usono, la 5-an de aŭgusto 1955, nur 46-jara.

Kategorio:Brazilaj kantistoj
Kategorio:Portugaldevenaj brazilanoj
Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo
Kategorio:Mortintoj pro kardiovaskulaj malsanoj
Blazono de Podlaĥia provinco

250px|dekstra
La **Blazono de Podlaĥia Provinco** estas horizontale dividita al du partoj. Supre ĝi montras la blazonon de Pollando - Blankan Aglon, kaj malsupre - *Pahonia*, litove *Vytis*, la blazonon de Litovio. Ĉi tiuj du flankoj signifas, ke Podlaĥio estis parto de Pollando kaj Litovio.

Podlahzio
Kategorio:Podlaĥia provinco
Bankostumo

eta|Klasika bankostumo
eta|Bikino
[eta|[Juliana Imai en moderna bankostumo]]
**Bankostumo** estas vestaĵo, kiun oni portas dum banado en la naturo (maro, rivero, lago) aŭ en publikaj lokoj (naĝejo). 

Ĝi kovras preskaŭ la tutan trunkon kaj havas malfermaĵojn por la kolo, brakoj kaj kruroj. Duera virina bankostumo nomiĝas bikino. Viroj plejofte portas bankalsonojn aŭ banŝortojn.

Dum altnivela sportado bankostumojn, foje eĉ kun longaj manikoj, portas kaj viroj kaj virinoj. Tiaj modeloj aĉeteblas laŭ la fabrikantoj ambaŭseksaj aŭ viraj kaj inaj.
eta|Monokino

## Internaj ligiloj 
*Modo
*Vesto
*Bikino
*Bankalsono
*Banŝorto
*Ŝnurbankalsoneto
*Burkino
*Monokino

Kategorio:Vestoj
Kategorio:Banvestoj
Vieska

**Vieska** povas esti:

*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Dunajská Streda vidu Vieska (distrikto Dunajská Streda),
*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Veľký Krtíš vidu Vieska (distrikto Veľký Krtíš).
Ampelmännchen

**Ampelmännchen** (semaforulo) estas homa simbolo en la strataj transirejaj lumoj en Germanio. La formo de la malgranda semaforulo (Ampelmann/Ampelmänner) kun ĉapelo estas fama. Estas ankaŭ semaforulinetoj (Ampelweibchen, Ampelfrau/Ampelfrauen, Ampelfrauchen) kun harvostoj en la urboj Cvikaŭo kaj Dresdeno. En Berlino la semaforuloj iĝis tre popularaj post la reunuiĝo de la urbo post la malvarma milito. La urbestraro volis forigi la orientgermanajn semaforulojn (vidu bildon ĉi-sube) por ke ili estu identaj al la okcidentgermanaj. Tio kreis amason da protestoj ĉe la loka loĝantaro. La plimulto de la orientgermanaj *Ampelmännchen* estis forigitaj, sed restis kelkaj, kiuj nun estas turisma allogaĵo, retrovebla ankaŭ sur T-ĉemizoj, tasoj, glasoj ktp.

Dosiero:Ampelmaennchen Ost.jpg|Orientgermana semaforulo
Dosiero:Ampelmann.svg|Orientgermana skemo de ruĝa kaj verda semaforuloj
Dosiero:Traffic light - female (aka).jpg|Semaforulino en Zwickau, Germanio
Dosiero:Ampelmaennchen West.jpg|Okcidentgermana semaforulo trovita en Chemnitz

## En aliaj landoj 

Dosiero:Traffic_Light_Euro.jpg|Eŭropa semaforulo
Dosiero:Traffic lights in France.jpg|Ruĝa semaforulo en Francio

Kategorio:Simboloj
Kategorio:Fremdaj vortoj
Kreuzberg (Berlino)

**Kreuzberg** estas urba parto en la distrikto "Friedrichshain-Kreuzberg" de Berlino. Kreuzberg estis memstara distrikto ĝis 2001, kiam oni kunigis ĝin kun "Friedrichshain".

Laŭ la malnovaj poŝtkodoj oni distingas du partojn de Kreuzberg: la "pli grandan Kreuzberg" (Kreuzberg 61) kaj la pli malgrandan, sed pli faman (SO 36). Dum la ekzistotempo de la Berlina Muro, "SO 36" estis ĉirkaŭita je tri flankoj kaj evoluigis alternativan memstaran kulturon laŭ la orienta rando de okcidenta Berlino.

## Vizitindaĵoj 
La Viktorioparko (germane: *Viktoriapark*) estas 12,8 hektarojn granda publika parko en Kreuzberg (Berlino). Troviĝas en ĝi promenvojetoj, kuŝherbejoj, ludejo, sportejo, gastejoj kaj, en aparta sekcio, bestoĝardeneto. La ripozumzono estas ĝardena monumento kaj faritis de 1888-94 fare de la pejzaĝarkitekto Hermann Mächtig; etendigis la tuton de 1914-16 Albert Brodersen. Tre proksime de la parko troviĝas ekde februaro 2015 la ĉefa oficejo de la Germana Esperanto-Asocio, nome en Katzbachstraße nr 25.

La Juda muzeo de Berlino (germane: *Jüdisches Museum Berlin*, hebree: המוזיאון היהודי בברלין) estas la plej granda siaspece en tuta Eŭropo.

## Vidu ankaŭ 
*Kreuzberg: monteto en la berlina distrikto Kreuzberg

## Eksteraj ligiloj 
* www.kreuzberg.de
* www.so-36.de 
* Aĉetumado en Friedrichshain-Kreuzberg 
* Kroniko de Kreuzberg pri kulturo, historio kaj ĉiutaga vivo en Kreuzberg

Kategorio:Kvartaloj de Berlino
Kreuzberg (monteto)

eta|300px|Nacia memorigaĵo sur la Kreuzberg
La **Kreuzberg** (krucmonto en la germana) estas 66 metrojn alta monteto en la berlina distrikto Kreuzberg.

Geologie la Kreuzberg estas parto de la norda flanko de la berlin-brandenburga Teltow, malaltonda ebeno kun tavelo ĝis 15 metrojn dika el rulŝtonoj, kalkargilo kaj sablo, kiujn postlasis la akvoamasoj de la fandiĝintaj glaĉeroj inter la fina moreno Fläming, t.e. la antaŭe situanta barutha "Urstromtal" kaj la berlina "Urstromtal" antaŭ ĉirkaŭ 15.000 jaroj.

Sur la plej alta loko troviĝas de la 30-a de marto 1821 la germana nacia memorigaĵo pri la venkoj en la liberigaj militoj (1813–1815).

Je la piedo de la memorigaĵo troviĝas nun la Viktoria-parko. Tiom longe kiom homoj memoras, oni kreskigis vitojn sur la flankoj de la monto. Ili estas nuntempe la nurja en la tuta urbo Berlino. La seka *"Kreuz-Neroberger"*-vino tamen estas nur donacita de la urba registaro al elektitaj gastoj kaj tute ne eblas aĉeti ĝin.

Kategorio:Montoj en Germanio
Kategorio:Geografio de Berlino
Distrikto Poltár

**Distrikto Poltár** estas meza distrikto en Regiono Banská Bystrica.
Ĉefa urbo de distrikto estas Poltár. Distrikto najbaras kun
distrikto Detva kaj distrikto Brezno (norde),
distrikto Lučenec (okcidente kaj sude), distrikto Rimavská Sobota, (oriente kaj sude).

Poltár
Poltár
Breznička

**Breznička** povas esti:

*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Poltár vidu Breznička (distrikto Poltár),
*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Stropkov vidu Breznička (distrikto Stropkov).
Vito

**Vito** (science *Vitis*) aŭ **vinberujo** estas genro el la familio vitacoj (*Vitaceae*), arbusto produktanta vinberojn.

Vito estas planto kultivata ekde tre longa tempo en Eŭropo, en okcidenta Azio kaj en la nordo de Afriko, sed ekzistas ankoraŭ sovaĝaj specioj, ekzemple, en la sudo de Francujo kaj en Norda Ameriko. Nuntempe vitoj kreskas sur ĉiuj kontinentoj.
[eta|maldekstra|La plej [malnova vito de la mondo "Stara Trta" en urboparto **Lent**, en Maribor (Slovenio), en la jaro 2007]]
La plej maljuna konata / malnova vito vito kreskas en Maribor, Slovenujo. Oni opinias, ke ĝia aĝo estas pli ol 400 jaroj (vidu la apudan foton).

## Priskribo 
Vitoj estas grimpaj arbedoj kun ĉiroj. Iliaj palmobranĉaj folioj enhavas kvin lobojn kaj ili estas baze korformaj.
La malgrandaj verdetaj floroj grupiĝas en grapolo piramidforma (tirso). Ili enhavas kvin petalojn supre unuiĝitaj. La fruktoj estas beroj.

## Specioj 
## Vidu ankaŭ 
* Vina vito
* Vinbero
* Vinkultivado
* Vinberejo
* Vitspeco
* Zagros-montara arbarstepo

## Referencoj 
Kategorio:Vino
Kategorio:Vitacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Rosenau

La gloso **Rosenau** havas plurajn signifojn, inter aliaj:
***Rosenau** estas la germana nomo de **Râşnov** (Rumanio).
***Rosenau (Brandenburgio)** estas komunumo en distrikto Potsdam-Mittelmark en Brandenburgio en Germanio.
***Rosenau** estas franca komunumo en Haut-Rhin.
Opava (apartigilo)

**Opava** estas nomo por urbo en Ĉeĥio, por rivero en Ĉeĥio kaj por vilaĝo en Slovakio

* Opava - urbo situanta en distrikto Opava en Ĉeĥio

*Opava (rivero) - rivero en Ĉeĥio
*Opava (distrikto Veľký Krtíš) - municipo situanta en distrikto Veľký Krtíš en Slovakio

## Vidu ankaŭ
* Opava montetaro
Kravato

eta|100ra|Blua kravato
**Kravato** (el la franca: *cravate*) estas eta koltuko, kiun oni nodas antaŭ la kolo, kutime sub kolumo de ĉemizo.

## Aspekto 
Kravatoj estas faritaj ne nur el ŝtofo, kiel teksaĵoj aŭ trikaĵoj el silko, lano, kotono, nilono, ... sed ankaŭ el aliaj materioj kiel ekzemple ledo, kanabo aŭ ligno, eĉ el metalo, vitro aŭ malmolaj plastoj.

La larĝo dependas de la modo, kiel ankaŭ la koloroj, desegnaĵoj.

Tradicie kravato estas vira vestero, sed ankaŭ virinoj foje portas kravatojn.

## Etimologio 
Ŝajnas, ke la franca vorto *cravate* devenas de la kroata. La kroataj militistoj dungitaj de Ludoviko la 13-a en la 17-a jarcento kutimis porti koltukojn noditajn ĉirkaŭ la kolo. Fakte oni trovas menciojn de la vorto *cravate* jam el la 14-a jarcento, kaj en Francio kaj en Italio, ĉefe en la verkoj de Eustache Deschamps. "Kroata" en la kroata lingvo skribiĝas *Hrvat* kaj ties prononco similas multe al la franca *cravate*. Do eble la vesto de tiuj soldatoj modiĝis tiam denove la kravaton.

## Historio 
La kravatomodo ŝajne ekis en Eŭropo dum la 17-a jarcento. Tiam la kravato anstataŭigis ĵabotojn el punto, kiuj estis multe pli volumaj kaj certe malpli komfortaj. Tiuepoke la kravato estas kutime larĝa rubando el kotono aŭ lino ornamita de puntaĵoj. Tiun rubandon oni volvas ĉirkaŭ la kolo kaj nodas ĝin antaŭe, pendigante la du finojn antaŭe.

## Vidu ankaŭ 
* Bantokravato

## Eksteraj ligiloj 
* Kiel nodi kravaton? Historio, fabrikado, anekdotoj (france)
* Kravatonodoj - ŝemoj, priskriboj kaj malfacilaĵoj (france)
* Nodi kravaton 
* Klarigoj por Windsor-nodo el propra vidpunkto 

Kategorio:Vestoj
Kategorio:Vesteroj
Lipogramo

**Lipogramo** estas literatura teksto en kiu oni komplete evitas unu specifan literon, ekz-e iu teksto en kiu aperas neniu "R". Lipogramoj estas konataj jam ekde la antikvo ĝis nun. La angla romano *Gadsby* de Ernest Vincent Wright el 1939 enhavas neniun literon "E", same la franca romano *La Disparition* de Georges Perec el 1969.

Pli ekstremaj formoj de lipogramoj evitas plurajn literojn samtempe, ekz-e en **Unuvokalismo** oni uzas nur unu solan vokalon.

## Unuvokalismo 
Unuvokalismoj ekzistas en multaj lingvoj. Ekz-e jena angla duverso de C. C. Bombaugh:

Vaste konata kaj profunde analizita estas la germana poemo "ottos mops" (la mopso de Otto) de Ernst Jandl, kiu uzas nur "o".

### Eszperente 
**Eszperente** (el la hungara: *eszperente*, prononcu: esperente) estas tipa hungara lingva ludo, en kiu oni devas formi sencohavajn frazojn, sed uzante nur la vokalon „e”. (Kompreneble tiu lingva ludo ne estas limigita al la hungara lingvo.)

**Eszperente** aperas ofte por difini konatajn konceptojn. Ekz.:
* *Étterem = Kellemetes hely, melyben kedvedre ehetsz eleget, ellenben e nevezetes helyen teljes keresetedet elverheted.* Laŭvorta traduko: Restoracio = Agrabla loko, en kiu vi povas manĝi sufiĉe laŭ via plaĉo, sed en tiu fama loko vi povas elspezi vian tutan salajron.
* *Boci, boci tarka, se füle, se farka (komenco de infankanto) / "Bovido, bovido bunta, [havas] nek orelon, nek voston" = Tehenek gyermeke, tehenek gyermeke fekete pettyes, se szerve, mellyel zengezeteket fejbe vehetne, se szerve, mellyel legyeket elhessegethetne.* Laŭvorta traduko: Infanoj de bovinoj, infano de bovinoj kun nigraj punktoj, havas nek organon, per kiu ĝi povus preni en kapon sonoraĵojn, nek organon, per kiu ĝi povus forpeladi muŝojn.

Unu el la plej riĉaj kolektoj de eszperente-difinoj troveblas en la libro "*Sicc – Szórakoztató időtöltések, cseles csalafintaságok"* verkita de József Grätzer (kiu cetere estis persona sekretario de la lanĉinto de la lingvo, Frigyes Karinthy).

Frigyes Karinthy kreis la lingvon *Eszperente* , surbaze de Esperanto, kun kiu lingvo kaj movado li simpatiis. Li estis prezidanto de la Hungara Esperanto-Societo ekde 1932. Pluraj el liaj verkoj estas tradukitaj al Esperanto.

Kiel variaĵoj de la ludo estas konataj ankaŭ „aszparanta” kaj „oszporonto”, en kiuj oni rajtas uzi nur la nomdonantajn vokalojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Ttt-ejo de Eszperente, poemtradukaĵoj al eszperente  (hungare)
* Notoj pri Eszperente  (hungare)

Kategorio:Vortaj ludoj
Kategorio:Kulturo de Hungario
Kategorio:Hungaraj ludoj
Listo de saksaj verkistoj kaj poetoj transilvaniaj

* Wolf von Aichenburg (1912 Pola - 1994 Mallorca). 
* Michael Albert 1836 Trapold - 1893 Apold.
* Joseph Bakon 1878 ? - 1881 ?).
* Rolf Bossert (Reşiţa, 1952 - ?, 1986) poeto
* Hans Bergel 1925 Rosenau.
* Andreas Birkner 1911 Kleinschenk - 1998 Kissink.
* Georg Böhm 1924 Senndorf.
* Martin Brenner (? - Hermannstadt, 1553) saksa kuracisto, vojaĝtaglibroverkisto.
* Bernhard Capesius 1889-1981  Hermannstadt.
* Oscar Walter Cisek (Bucureşti, 6-a de decembro 1897 - Bucureşti, 30-a de majo 1966) verkisto.
* Georg Deidrich (? - Klausenburg, 1605) saksa verkisto.
*Brigitte Drodtloff (Bukareŝto, 1959) verkistino, teatra kaj filmreĝisorino (ekde 1983 en Munkeno, 
* Frida Franz ? - ?.
* Otto Folberth 1876 Mediasch - 1991 Salzburg.
* Egon Hajek 1888 Hermannstadt - 1964 Vieno.
* Farkas-Zoltán Hajdú 1959 Miercurea Ciuc.
* János Ritoók, familia nomo *Johann Miess Günther* (Braŝovo, 22-a de junio 1935 - Cluj-Napoca, 21-a de majo 1981) poeto, tradukisto, literaturhistoriisto.  
* Herta Müller.
* Franz Hodjak (1944 Hermannstadt).
* Johannes Honterus (1498 - 23-a de januaro 1549), humanisto kaj reformisto.
* Albert Huet 1537-1607 Hermannstadt.
* Otto Fritz Jickeli 1888-1960 Hermannstadt.
* Johann Samuel Kessler 1711 Hermannstadt - 1796 Eberach,  Bayern. 
* Hermann Klöss 1880 Mediasch - 1948, Hermannstadt.
* Friedrich Müller-Langenthal 1884 Langenthal 1969 Hermannstadt.
* Joseph Marlin 1824 Mühlbach - 1849 Bratislava.
* Georg Maurer (Reghin, 1907 - Pocdamo, 1971) germana poeto.
* Adolf Meschendörfer 1887-1963 Kronstadt.
* Leopold Maximilian Moltke 18-a de septembro 1819 Küstrin - 19-a de januaro 1884 Leipzig, aŭtoro de Himno de transilvaniaj saksoj https://web.archive.org/web/20021021003423/http://www.geocities.com/erdelyilobby/htm/moltke.htm.
* Mühlbach Sennoma 1422 Mühlbach - 1502 Romo.
* Walter Myss 1920 Kronstadt.
* Bernhard Ohsam 1926 Braller - 2001 Bremen.
* Oskar Pastior (Hermannstadt, 20-a de oktobro 1927 - Frankfurt am Main,  4-a de oktobro 2006) poeto, tradukisto.
* Eginald Schlattner 1933 Arad.
* Claus Stephani 1938 Kronstadt.
* Stephan Stieröchsel (Taurinus) ĉ. 1485 Zwittau -  1519 Hermannstadt.
* Johannes Tröster 1670 Kronstadt - ? Grossschenk.
* Richard Wagner (Lovrin, *10-a de aprilo 1952) verkisto.
* Ernest Wichner (Guttenbrunn, (1952) verkisto.
* Erwin Wittstock 1939 Hermannstadt.
* Joachim Wittstock 1939 Hermannstadt.
* Heinrich Zillich 1898 Kronstadt - 1988 Starnberg.
## Bibliografio 
* Ritoók János: *KETTŐS TÜKÖR a magyar-szász együttélés múltjából és a két világháború közötti irodalmi kapcsolatok történetéből* (Duopa spegulo el la pasinteco de hungara-saksa kunvivado kaj el la historio de literaturaj interrilatoj inter la du mondmilito), Kriterion Könyvkiadó, Bukarest, 1979.
* *Telepes népség* - Erdélyi szász olvasókönyv. (Popolo koloniita. Saksa legolibro transilvania (en hungara lingvo).) Elektis, la antaŭparolon kaj la kunligajn tekstojn verkis Hajdú Farkas-Zoltán, Csíkszereda, 2006.
Kategorio:Rumanoj
Kategorio:Transilvanio
Kategorio:Listoj
Komunumo Šalčininkai

**Šalčininkai** estas subdistrikta komunumo en la pleja oriento de Litovio, proksime al la limo kun Belorusio - ĝia administra centro estas la samnoma urbo *Šalčininkai*. Komunumo kaj urbo ekde 1995 ĝis 2010 apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Vilnius (Vilno). En  en la komunumo vivis , el tio komence de 2020 en la urbo mem 6 715. Skribe la urbo unuafoje menciiĝis dum la jaro 1311. Krome en la komunumo ankoraŭ ekzistas du pliaj urboj, Baltoji Vokė kaj Eišiškės.

En la komunumo Šalčininkai vivas pluretna loĝantaro el litovoj, poloj, belorusoj, rusoj kaj romaoj. Ene de Litovio, la komunumo havas unu el la plej grandaj polaj komunumoj. Dum junio 2003 ekestis interkonsento pri partnereco de la centra urbo Šalčininkai kun la urboj Łowicz kaj Żnin en Pollando. La komunuma urbeto *Jašiūnai* krome havas apartan partnerecon kun la urbo Reszel.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo (,  kaj )
* Oficiala paĝo de la komunumo en la retejo *Facebook*

Kategorio:Distrikto Vilnius
Kategorio:Komunumoj de Litovio