open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Piotr Łossowski

**Piotr Henryk Łossowski** (naskiĝis la 25-an de februaro 1925 en Kalisz – mortis la 26-a de julio 2025) – pola historiisto, ordinara profesoro specialiĝinta pri historio de Mez-Orienta Eŭropo

## Vivo
En 1939 kiel milita rifuĝinto trafis al Litovio. Dum la restado ekkonis la litovan lingvon (loĝis en la distriktoj Ukmergė kaj Kėdainiai) kaj ekinteresiĝis pri la historio de Litovio. Aŭguste 1944 estis varbita al Pola Soldataro kaj tiamaniere revenis al Pollando.

En 1955 finis historiajn studojn en Varsovia Universitato. En 1979 akiris sciencan titolon profesoro. 

Specialiĝas pri problemaro de la historio de Pollando kaj de Meza- kaj Orienta Europo en la 20-a jarcento, kaj precipe pri milita historio de Pollando, historio de Baltio kaj pri ties rilato al Pollando, historio de diplomatio en la Dua Pola Respubliko.

## Elektitaj publikaĵoj
* *Agresja hitlerowska na Polskę* (Hitlerana agreso kontraŭ Pollando), 1964
* *Stosunki polsko-litewskie 1918–1920* (Polaj-litovaj rilatoj 1918-1920), 1966
* *Żołnierze minionych lat* (Soldatoj de la pasintaj jaroj), 1969
* *Kraje bałtyckie na drodze od demokracji parlamentarnej do dyktatury* (Baltiaj landoj survoje de parlamenta demokratio al diktaturo), 1972
* *Między wojną a pokojem* (Inter milito kaj paco), 1976
* *Litwa a sprawy polskie 1939–1949* (Litovio kaj la polaj aferoj 1939-1949), 1982
* *Po tej i po tamtej stronie Niemna: Stosunki polsko-litewskie 1883–1939* (Malantaŭ tiu kaj ĉi tiu flanko de Nemunas. Polaj-litovaj rilatoj 1883-1939), 1985
* *Zerwane pęta: Usunięcie okupantów z ziem polskich w listopadzie 1918* (Rompitaj kateniloj. Forigo de okupantoj de la polaj teritorioj novembre 1918), 1986
* *Polska w Europie i świecie* (Pollando en Eŭropo kaj la mondo), 1992
* *Stosunki polsko-estońskie* (Polaj-estonaj rilatoj), 1992
* *Historia dyplomacji polskiej* (Historio de pola diplomatio), 4-a volumo, 1995 (redaktoro)
* *Konflikt polsko-litewski* (Pola-litova konflikto), 1996
* *Stosunki polsko-litewskie 1921–1939* (Polaj-litovaj rilatoj 1921-1939), 1997
* *Jak Feniks z popiołów. Oswobodzenie ziem polskich spod okupacji* (Kiel Fenikso de la cindroj. Liberigo de polaj teritorioj el sub okupado), 1998
* *Litwa*. *Historia państw świata XX wieku* (Litovio. Historio de ŝtatoj de la mondo en la 20-a jarcento), 2001
* *Dyplomacja polska 1918–1939* (Pola diplomatio 1918-1939), 2001

Kategorio:Polaj historiistoj
Trikvetro

La **triketro** aŭ **trikvetro** (os triquetrum) estas unu el la ok karpeaj ostetoj. Ĝi situas inter la lunato kaj la pizoido. Pro ĝia triangula formo la osteto ricevis multajn (latinajn) nomojn; kiel *os pyramidale* kaj *os triangulare*.
La osteto formas artikan ligon kun tri aliaj ostetoj nome la lunato la pizoido kaj la hamato. Ĝi estas apartigita de la ulno per triangula artikodisko.

eta|La trikvetro de la maldekstra mano

Kategorio:Skeleta sistemo
P. J. Makkinje

**Pieter Jacobus MAKKINJE** (naskiĝis la  en Hago, mortis dum la dua mondmilito) estis nederlanda kontoristo kaj esperantisto. Li estis aktivulo en la haga distrikto de Federacio de Laboristaj Esperantistoj (FLE).

Makkinje tradukis la libron *Koelie* (*Kulio*) de Madelon Székely-Lulofs en Esperanton (eldonita de FLE en Amsterdamo ĉirkaŭ 1939) kaj estis ano de la Literatura Komitato de FLE.

## Referencoj 
Kategorio:Laborista Esperanto-movado
Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Károly Muraközy

**Károly Muraközy** [kAroj murakozi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Muraközy Károly** estis hungara farmaciisto, profesoro, kemiisto.

Károly Muraközy http://tudosnaptar.kfki.hu/historia/egyen.php?namenev=murakozy naskiĝis la  en Debrecen. Li mortis la  en Szikrapuszta (ekstera parto de Lakitelek).

## Biografio 
Károly Muraközy frekventis gimnazion en Igló, kolegion en sia naskiĝurbo, poste li akiris farmacian diplomon en Vieno en 1882. En la sekva jaro li helpis la instruadon de Károly Than en Reĝa Universitato de Budapeŝto, inter 1884 kaj 1894 li faris la samon al Lajos Ilosvay en Reĝa Teknika Universitato József. En 1885 li akiris plian diplomon. En 1892 li estis nomumita privata profesoro en la Teknika Universitato. Post 2 jaroj li ricevis postenon en la agrikultura ministerio, poste li studvojaĝis al Germanio, Svislando, Francio. Ekde 1895 ĝis sia morto li instruis kemion en la komerca akademio.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A légenyéleg és ammoniak elegyének eldurranásánál keletkező terményekről* (1884)
* *Általános és alkalmazott chemia* (1891)
* *Kémia* (1897)
* *A talajról* (1902)
* *Áruk ismertetése* (1911)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj farmaciistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj kemiistoj
Ádám Muttnyánszky

**Ádám Muttnyánszky** [mutnjAnski], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Muttnyánszky Ádám** estis hungara inĝeniero, profesoro.
eta|Memortabulo pri Ádám Muttnyánszky
eta|Busto pri Ádám Muttnyánszky

Ádám Muttnyánszky http://www.gpk.bme.hu/szervezet/index.php?option=com_content&view=article&catid=38%3Akiemelkedk&id=143%3Amuttnyanszky-adam&Itemid=128  naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ádám Muttnyánszky frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo (sed li loĝis en Solymár), poste li akiris diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1911. Post siaj studoj li instruis en la menciita universitato ĝis 1920, sed interrompo okazis, kiam li batalis dum la 1-a mondmilito. Inter 1920-1938 li estis inĝeniero en minejo en Pilisvörösvár, poste li revenis al la universitato por instrui. Ekde 1942 li estis katedrestro ĝis la pensiuliĝis en 1959. Li ricevis premion Kossuth en 1952, pli frue kaj poste po unu premiojn.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A drótkötelek élettartama* (1940)
* *Statika* (1951) - studenta lernolibro
* *Szilárdságtan* (1956, 1981)
* *Bányászati Kézikönyv I. Kinematika és szilárdságtan* (1956)
* *Műszaki Értelmező Szótár II. Mechanika és Lengéstan* (1959)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

## Memorigiloj 
* memortabulo kaj busto en Budapeŝto https://www.kozterkep.hu/~/3509/Muttnyanszky_Adam_mellszobor_Budapest_1989.html

Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj
Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri minejoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Rafael Fiol Paredes

Generalo **Rafael FIOL PAREDES** (la 5-an de aprilo 1891 en Ceuta - mortis la 25-an de februaro 1990 en Sevilla, Hispanio) milita kuracisto, estis esperantisto ekde 1910 dum okdek jaroj. 

Li estis dum jardekoj delegito de UEA kaj organizanto de la loka movado. En 1917 li estis unu el la kunfondintoj de Andaluzia Esperantista Federacio kaj membro de la unua estraro. En 1933, li estis estrarano unue kaj poste prezidanto de Sevilja Esperantista Grupo. En 1970, li kaj la sevilja esperantisto Karlo Martinez sendis al biblioteko de Hispana Esperanto-Federacio siajn respektivajn bibliotekojn: pli ol 300 titolojn.

## Referencoj 
Kategorio:Hispanaj esperantistoj
20573 Garynadler

'*20573 *Garynadler'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Gary Nadler*, mentoro de unu finalist(in)o de la scienca konkurso de mezlernejoj *The Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC)* de 2004. Li instruis ĉe la *John Glenn Middle School of International Studies'' de Indio (Kalifornio, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Zsuzsa Nyertes

**Zsuzsa Nyertes** [ĵuĵa njerteŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nyertes Zsuzsa** estas hungara aktorino, voĉoaktoro, poeto.
Zsuzsa Nyertes http://www.port.hu/pls/pe/person.person?i_pers_id=5594&i_direction=2&i_city_id=3372&i_county_id=-1 naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Zsuzsa Nyertes akiris diplomon en Teatra Akademio en sia naskiĝurbo en 1983. Ŝi tuj aliĝis al trupo de Teatro Vidám en Budapeŝto, kiun ŝi ne forlasis. Ŝi ludas precipe en kabaretojn kaj muzikalojn. Krom la teatro ŝi estas videbla en la televizio, eĉ en distraj programoj. Ŝi aĝis 42, kiam ŝi nudiĝis en Playboy. Ŝi verkas ankaŭ poemojn, eĉ ŝia poemaro jam aperis. Ŝi ricevis premiojn en 2009, 2014, 2015.

Ŝi havas edzon, ŝi naskis filinon en 1993.

## Elektitaj teatraj roloj 
* Jenő Heltai: *Bernát* - Elvira
* Béla Zerkovitz: *Csókos asszony* - Pünkösdi Kató
* *A kaktusz virága* (Cactus Flower)

## Elektitaj roloj en kinejaj filmoj 
* *Szegény Dzsoni és Árnika* (1983)
* *A három testőr Afrikában* (1996)
* *Egy hét Pesten és Budán* (2003)

## Elektitaj roloj en televiziaj filmoj 
* *Tizenhat város tizenhat lánya* (1979)
* *Linda* (1984–1989) - serio
* *Barátok közt* (2001) - serio

## Aliaj 
* hungaraj voĉoj en diversaj filmoj

## Fontoj 
* http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz17/11.html 
* http://hungarian.imdb.com/name/nm0638611/ 

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Memekvilibriĝa rultabulo

eta|Memekvilibtiĝa rultabulo
**Memekvilibriĝa rultabulo** estas durada elektra rultabulo, kiu simile kiel starveturilo mem ekvilibriĝas, sed malsame la starveturilo ne havas tenilon por la manoj. Memekvilibriĝaj rultabuloj aperis en 2014 en Ĉinujo, kaj ekpopulariĝis en Usono kaj Eŭropo en 2015.

En pluraj landoj, ekzemple Germanujo kaj Britujo, ne estas permesite veturi per memekvilibriĝa rultabulo sur publikaj vojoj. En Germanujo la kialo estas, ke ĝi estas motora veturilo pli rapida ol 6&nbsp;km/h, kio laŭ la trafik-regularo necesigas apartan permesilon por tia veturilo, sed tiaj permesiloj ankoraŭ ne ekzistas.

Estis raportitaj okazoj de subita ekbruliĝo de la elektrujo de memekvilibriĝa rultabulo.

## Referencoj 
Kategorio:Elektraj veturiloj
Kategorio:Veturiloj
Fonduso Rolf Uhlen

La **Fonduso Rolf Uhlen** (norvege *Uhlens legat*) subtenas projektojn por la progresigo de la Esperanto-movado en Norvegio, havigante interalie vojaĝkostajn stipendiojn por junuloj kiuj ĉeestas sian unuan Esperanto-kongreson eksterlande.

Gravas ke ĉiuj aplikoj proponiĝas en skriba formo per aprobita formularo al la fondusa estraro ĝis la jara limdato, kiu estas la 31-a de januaro.

Inter la jaraj kunvenoj pri atribuo de la stipendioj, la estraro havas la eblon skribe interkonsenti pri stipendioj de limigita monsumo, se en tiu jaro restis sufiĉe da disponebla mono. Ĉiu kiu ricevas monon de la fonduso devas submeti skriban raporton al la fondusa estraro.

## Eksteraj ligiloj 
* subretejo de la fonduso ene de la retpaĝago *esperanto.no* ()

Kategorio:Esperanto-movado en Norvegio
Rolf Uhlen
Urbodomo de Ráckeve

La **Urbodomo de Ráckeve** estas impona historia monumento en mezo de Ráckeve.
eta|maldekstre|Fasado de urbodomo en Ráckeve

## Historio 
En la sama loko estis jam urbodomo en la mezepoko. En la jaroj 1900 kaj 1901 oni konstruis modernan konstruaĵon kun turo por la fajrobrigado. En la konstruaĵo funkcias ankaŭ la urba juĝejo kaj la porinfana biblioteko. Nun la turo funkcias kiel elvidejo de turistoj.

## Konstruaĵo 
La unuetaĝa urbodomo situas laŭ la trotuaro. Ornamaj kolonoj por lampoj borderas la trotuaron. La fasado estas simetria, la meza parto estas malgranda rizalito. Meze funkcias la enirejo, pli supre en la etaĝo balkono estas videbla, la plej supre la turo kun impona rondbalkono troviĝas. El la balkono estas videblaj ne nur la plena urbo, sed ankaŭ la proksimaj kampoj, tial pli frue la fajrobrigado uzis la balkonon por trovi tuj la eblajn fajrojn.
eta|Vido al la urbodomo en Ráckeve

## Fontoj 
* oficiala paĝo 
* hungare kun 2 fotoj 
* kun 2 fotoj
* nur fotoj
* http://www.utisugo.hu/ismertetok/latnivalok/varoshaza-rackeve-305486.html  

Ráckeve
Kategorio:Ráckeve
Berkut

alternative=Cпеціальний підрозділ міліції громадської безпеки «Беркут».png|eta|Спеціальний підрозділ міліції громадської безпеки «Беркут»Devizo

Безпека народу — найвищий ЗаконPublika sekureco estas la supera leĝo
**Berkut** () estas specialigita unuo de ukraina polico, subigita al Ministerio pri Internaj Aferoj. Ĝi estis formita post akiro de la sendependeco de Ukrainio por anstataŭigi OMON-on, branĉon de soveta t.n. milico (fakte, polico). Ĝia ĉefa celo estis batali kontraŭ krimaj organizaĵoj kaj protekti manifestaciojn. Nomo de la unuo devenas de la ukraina nomo de reĝa aglo. Laŭ ordono de Ministerio pri Internaj Aferoj, n-ro 144 de la 25-a de februaro 2014 pri likvido de specialaj taĉmentoj de la milico pri publika sekureco, Berkut estis malfondita.

Dum Eŭromajdano en la jaroj 2013-2014 Berkut senpere partoprenis en batoj, torturoj kaj mortigoj de protestantaj homoj. Unua murdita estis programisto Pavlo Mazurenko (mortis la 22-an de decembro 2013 en malsanulejo). La 18-an de februaro 2014 post mortigo de 15 protestantaj personoj estis mortigita unua laboranto de Berkut.

Ĝia likvido ampleksis 80% procentojn da gvidantaro kaj 30% da laborantoj, kiuj estis maldungitaj. Parto fuĝis al Rusio kaj al okupata Krimeo, kie rekreiĝis samnoma unuo, kiu nombras 400 membrojn kun ties subunuoj en Kerĉo kaj Jalto.

Estinta estro el Kievo Serhii Kusjuk partoprenis en forpelo de manifestacio kontraŭ korupto en Moskvo la 13-an de junio 2017.

## Vidu ankaŭ 
* Eŭromajdano
* Politika krizo en Krimeo (2014)

## Eksteraj ligiloj 
* Kyiv’s riot police brutal, ‘begrudging’ by Kyiv Post, Dec. 5, 2013
* (Ukrainian) Truth about special unit "Berkut" TSN. 1+1.
* Berkut and naked hostage

Kategorio:Politika krizo en Ukrainio (2013-2014)
Kategorio:Polico
Kategorio:Terorismo
Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 2014
Kategorio:Eŭromajdano
Kategorio:Anekso de Krimeo fare de Rusio
Kategorio:Organizaĵoj en Ukrainio
Paleolitikaj flutoj

[eta|600px|Fluto el [Aŭrinjaka kulturo farita el osto de animalo, Geissenklösterle (Ŝvabio)]]
Pluraj flutoj datitaj el la eŭropa Supra Paleolitiko estis malkovritaj laŭlonge de la historio de la arkeologio. La sendisputitaj trovitaj restaĵoj estas ĉiuj produktoj de la aŭrinjaka arkeologia kulturo, komencinta antaŭ ĉirkaŭ 43,000 al 35,000 jaroj, kaj estis trovitaj en la regiono Schwäbische Alb de Germanio. Tiuj flutoj reprezentas la plej fruajn konatajn muzikinstrumentojn kaj havigas valoran pruvaron de prahistoria muziko. La ekzisto de tiuj flutoj pruvis ke ekzistis disvolvigita muzika tradicio el la plej frua periodo de moderna homa ĉeesto en Eŭropo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 35.000 Jahre alte Flöten gefunden (in German), swr.de, Alirita la 29an de Junio, 2009 http://www.swr.de/nachrichten/bw/-/id=1622/nid=1622/did=5011930/1q6ohhk/index.html
* 

Kategorio:Flutoj
Kategorio:Paleolitiko
Esperantoklubo de Stokholmo

dekstra|196px|Aktuala kluba emblemo
dekstra|196px|Urbocentra bildkolekto
En aprilo 1898 fondiĝis la **Esperantoklubo de Stokholmo** (EKS), origine je la nomo **Klubo Esperantista en Stokholmo**. La unua kluba sekretario estis Per Ahlberg ĝis la Ido-skismo en 1909.

## Historio
:
En 1906 Sveda Esperantista Societo estis fondata en Stokholmo de reprezentantoj de la kluboj de Stokholmo, ses pliaj urboj kaj izolaj Esperantistoj el diversaj partoj de la lando - de la 1-a de januaro 1910 ĝi estas nomata ”Sveda Esperanto-Federacio” (SEF). 

Elstarigindas, ke en 1918 fondiĝis Eldona Societo Esperanto, kaj en 1922 kreiĝis Sveda Esperanto-Instituto. Ekde aŭtuno 1930, la laborista kleriga asocio en Stokholmo ankaŭ disponigis ĉiusemajne duonhoran radio-programon por informado pri Esperanto.

Post radio-diskuto pri la ”mondlingva problemo” en 1933, la Stokholma grupo per sia energia vicprezidanto Teodor Julin aranĝis en la centro de la ĉefurbo ekspozicion por montri al la publiko, ke Esperanto estas lingvo preta, uzata kaj utila; interalie la kronprinco de Svedio vizitis kaj interese rigardis la ekspozicion. De la 4-a ĝis la 11-a de aŭgusto 1934 en la urbo okazis la 26-a Universala Kongreso de Esperanto.

Kvankam en neŭtrala Svedio la Dua Mondmilito ne senpere kaŭzis detruojn kaj mortojn, la forfalo de internaciaj kontaktoj, la alveno de multaj esperantistaj fuĝintoj el aliaj eŭropaj landoj kaj la timo ke la milita inundo ankaŭ dronigos Svedion ankaŭ en Stokholmo en la militaj jaroj. Tio tre malgrandigis la ĝeneralan entuziasmon pri internacia komunikado, kaj post la milito ne plu eblis revivigi la favoran etoson de la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj.

Tamen ankaŭ la 65-a Universala Kongreso de la 2-a ĝis la 9-a de aŭgusto 1980 estis tre sukcesa movada evento, kaj kiam fine de la 1980-aj jaroj malfermiĝis la limoj en Eŭropo kaj kolapsis la antaŭe komunistaj ŝtatoj, venis nova ondo de esperantistoj kiuj de tie translokiĝis al Stokholmo kaj ekde tiam pliriĉigis la urban kulturan Esperanto-vivon - interalie la kantista duopo Ĵomart kaj Nataŝa el eksa Sovetunio.

## Estraranoj
* Per Ahlberg, sekretario 1898?–1909
* Bernhard Eriksson, prezidanto depost 1929
* Teodor Julin, vicprezidanto

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo (jen arkive laŭ stato fine de 2017) ()
* organizaj informoj (jen arkive laŭ stato fine de 2017) ()
* novaĵa retejo pri la Esperantoklubo de Stokholmo (jen arkive laŭ stato de julio 2017)

Kategorio:Sveda Esperanto-Federacio
Kategorio:Esperanto-movado en Stokholmo
Kategorio:Esperanto-kluboj
Kategorio:Esperanto en 1898
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1898
Edmond Ludwig

**Edmond LUDWIG** (naskiĝis la ) estas franca esperantisto, delegito de UEA, laŭ profesio instruisto pri la germana lingvo, vivanta en la loĝloko Stosswihr 3 kilometrojn nordokcidente de la urbocentro de Munster en Alzaco, 22 kilometrojn oriente de la urbo Kolmaro. Li ekde la 1980-aj jaroj aktivas por Esperanto la lokaj grupoj de la urbeto Munster kaj la urbo Kolmaro, kaj por la regiona Esperanto-asocio "Espéranto France-Est" kiel prezidanto (1983-1996 kaj ekde 2009) kaj komitatano. Li ankaŭ prizorgas la asocion TAKE.

Kategorio:Francaj instruistoj
Kategorio:Francaj esperantistoj
Tour de France 2016

La tour de France 2016 estas la 103-a Tour de France. Ĝi komencis la 2-an de julio de 2016 el Monto Sankta Mikaelo (Normandio). La alveno estis en Parizo. La gajninto estis la brito Christopher Froome.

[eta|maldekstre|Fina etapo en la Placo Konkordo de [Parizo.]]

## Vidu ankaŭ 
* Tour de France

2016
Kategorio:Sporto en 2016
Kategorio:2016 en Francio
Motorcikla akrobataĵo

La **motorcikla akrobataĵo** (aŭ **motorcikla stuntado**) estas motorsporto, en kiu oni plenumas akrobataĵon sur motorciklo.

Plej ofta figuro estas la "radado" : rulo en ekvilibro sur la malantaŭa rado.

Dosiero:Stunt 1298471366.jpg|Libera stilo (Landrévarzec, 2007)
Dosiero:Motor cycle stunt2 amk.jpg|"Radado" (ekvilibro sur unu rado)
Dosiero:Andrea Iannone - Motorland.jpg|"Radado" (Gabor Talmacsi, 2010)
Dosiero:Wheeling-no-hands.jpg|"Sen la manoj"
Dosiero:Husqvarna 610 SM 2000 IMG 0801.jpg|Abrupta halto
Dosiero:Circle fen.jpg|Ambaŭ kruroj supre de la stirilo


akrobataĵo
Guaraoj

eta|guaraa familio en sia kanuo

alternative=La proksimuma area de la guaraa lingvo.|eta|La proksimuma area de la guaraa lingvo.
La **guaraoj** estas indiĝena amerika etno loĝanta en nordorienta Venezuelo kaj okcidenta Gujano. Oftaj nomoj en la hispana lingvo por ili, alternative uzataj, estas *guarao, guarauno, warao, waroa* kaj *warrau*. La termino *warao*, nuntempe ofte uzata en la hispana kaj angla, tradukeblas kiel "la boato-homoj," pro la dumviva kaj intima rilato de la etnanoj al la akvo. Plejparto de la proksimume 20 000 etnanoj loĝas en la Delta regiono de la rivero Orinoko en Venezuelo, kaj aldone ekzistas pli malgrandaj nombroj en najbara Gujano kaj Surinamo.

## Esperanto kaj Guarao-indianoj 
En Esperanto la etno precipe konatiĝis pro la germandevena esperantisto Werner Schad, kiu kiel esploristo kaj ĵurnalisto en vastaj ekspedicioj konatiĝis kun la regiono kaj dumtempe vivis en tribo de la etno: ĉar li uzis la esperantlingvan terminon *guarao-indianoj* kaj tiu variaĵo krome facile adapteblas al Esperanto, sen neceso transskribi la ne-esperantlingvan literon "w", ĉi-tie uziĝu la termino proponita de li. Aparte intense Werner Schad raportis pri siaj spertoj ĉe la guaraoj en la hispanlingva libro *Indios, Pantanos y Selvas* (Indianoj, marĉoj kaj praarbaroj) publikigita en Madrido (Hispanio) kaj Caracas (Venezuelo). alternative=Tradicia guaraa kabano|eta|Tradicia guaraa kabano

## La guaraa lingvo 
La guaraa estas aglutina lingvo kiu konsistas el pluraj dialektoj parolataj de pluraj triboj. Tiu lingvo ne rilatus al iu ajn alia lingvo. Oni estimas ke ĉirkaŭ 30 000 personoj parolus ĝin. Ĝi havas statuson de malplimulta lingvo en Venezuelo. Multaj guarao-indianoj (90%) ankoraŭ parolas la lingvon, kvankam 50% el ili jam estas dulingvaj (propra + angla aŭ hispana).

## La guaraa kosmologia kulturo 
La guaraa kosmologio esprimiĝas en mitologiaj rakontoj. La en la angla aperinta libro kaj traduko nederlanden de la libro '*Habuli kaj la malica Teteli*' (1978) estas aventurorakonto ĉirkaŭ la figuro Habuli (ankaŭ literumata Haburi).

## Bibliografio 
(hispana) Werner Schad, Indios, pantanos y selvas: impresiones de una expedicion al Delta del Orinico, Editorial Oceanida, origine Indiana University, ciferigita 8an septembro 2010, 75 p.

Kategorio:Indianaj etnoj en Venezuelo
20583 Richthammer

'*20583 *Richthammer'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *James Richthammer*, mentoro en 2004 de unu finalist(in)o de la scienca konkurso de mezlernejoj *The Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC)*. Li instruis ĉe la *Aquinas Academy of Pittsburgh'' de Gibsonia (Pensilvanio Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Latinigo de bulgara lingvo

La **Stiligita Sistemo** por la latinigo de la bulgara lingvo estis kreita de L. Ivanov en la Instituto de Matematiko kaj Informatiko ĉe la Bulgara Akademio de Sciencoj en 1995. La sistemo estas difinita per la sekva tabulo:

La sistemo estis adoptita por oficiala uzo de Bulgario (2009 ). Ĝi estis adoptita ankaŭ de la Unuiĝintaj Nacioj en 2012,  kaj de Usono kaj Britio en 2013.

Ivanov sugestas uzi sian aliron al transliterigo ankaŭ por aliaj cirila alfabetoj, precipe rusaj.

## Ilustraĵo 
Ekzemple (Artikolo 1 de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj)

## Referencoj 
Kategorio:Bulgara lingvo
Kategorio:Transliteruma sistemo
Yakima (Vaŝingtonio)

eta|Denorda rigardo suden al Jakimao
eta|Situo de Jakimao en Kantono Yakima, kaj de la kantono en Vaŝingtonio
**Yakima** (esperante, **Jakimao**) estas la plej granda urbo kaj la administra sidejo de Kantono Yakima, Vaŝingtonio, Usono. Ĝi situas ĉe , ĉ. 90 km sudoriente de Monto Rajnera. Laŭ loĝantnombro Jakimao rangas naŭa inter la urboj de Vaŝingtonio, havinte laŭ la censo de 2010 en la urbo mem  loĝantojn, kun entute  en la tuta ĉirkaŭurba regiono. La urbo situas en la valo de la Jakamaa Rivero, en riĉa agrikultura regiono produktanta interalie multege da pomoj, vino, kaj lupoloj (en 2011, tiu valo produktis entute  el la tuta usona lupola rikolto).

## Fonto 
Tiu ĉi artikolo baziĝas sur la responda artikolo en la angla Vikipedio.

Kategorio:Kantono Yakima (Vaŝingtonio)
Kategorio:Urboj en Vaŝingtonio
Bulgara nacia televido

La **bulgara nacia televido** (bulgare *Българска национална телевизия*, transskribo: Balgarska nacionalna televizija, mallonge *BNT* ) estas la publika, ŝtata televida korporacio de Bulgario. Ĝia centra oficejo situas en la bulgara ĉefurbo Sofio. Por radiofonio, ekzistas la bulgara nacia radio (BNR).

eta|maldekstra|225px|la centra konstruaĵo
Ekde la 1-a de januaro 1993, BNT estas membro de la Eŭropa Unio de Radio kaj Televido, tiel ke ĝi, nome de Bulgario, povas sendi kontribuantojn al la Eŭrovido-Kantokonkurso, la Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso kaj la Eŭrovido-Dancokonkurso. Bulgaraj partoprenantoj en la Eŭrovido-Kantokonkurso estis unuafoje en 2005, en la Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso unuafoje en 2007. En 2015 la Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso okazis en Sofio.

La korporacio produktas programojn por du televidaj kanaloj, kun regionaj studioj en:

* Blagoevgrad,
* Varna,
* Plovdiv kaj
* Ruse.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

Kategorio:Bulgara televido
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1959
Bulgara nacia radio

eta|jen la koncerta studio "1" de la bulgara nacia radio
La **bulgara nacia radio** (; transskribo *Balgarsko nacionalno radio*; БНР/BNR) estas la nacia korporacio por radiofonio Bulgario kun sidejo en Sofio. Apud la bulgara nacia televido (BNT) temas pri la dua ŝtata amaskomunikila korporacio de

En 1930 fondiĝis la ŝtata tutlanda radiostacio *Rodno radio* en Sofio. Nun la korporacio vivtenas du naciajn staciojn (*„“, Ĥorizont,* "horizonto", kaj „“, "Ĥristo Botev") kaj havas sep pliajn regionajn staciojn samkiel unu programon celatan al bulgaroj ekster Bulgario. Ekde la 1-a de januaro 1993 BNR estas membro de la Eŭropa Unio de Radio kaj Televido.

La Bulgara Nacia Radio laŭ la bulgara *leĝo pri Radio kaj Televido* de la 10-a de de septembro 1996 estas nacia aŭtonoma informa kaj kultura institucio. Per tiu leĝo Bulgario sekvis peton de la Eŭropa Unio. BNR financas sia programon unuavice per publikaj enspezoj kaj ŝtataj financoj.

Malgraŭ la konkurenco de multaj privataj radiostacioj, la programoj de la Bulgara Nacia Radio estas daŭre la plej multe aŭdataj. relativaj aŭdilo nombro restas la ĉefo. Ekde 1998 la programoj de la Bulgara Nacia Radio ankaŭ transsendiĝas samtempe per la interreto.

## La bulgara nacia radio kaj Esperanto 
En la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj, la bulgara nacia radio ankaŭ havis programojn en Esperanto, celatajn al eksterlando. Parolistino de tiuj programoj interalie estis Tinka Lakova.

Kategorio:Bulgariaj radiostacioj
Maisey-le-Duc

**Maisey-le-Duc** estas francia komunumo situanta en la departemento Côte-d'Or, en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.

## Geografio 
eta|maldekstra|Limoj de la komunumo
Maisey-le-Duc etendiĝas sur  kaj havis &#160;loĝantojn laŭ la lasta oficiala nombro de , tiel ke la loka loĝdenso estas po  homoj laŭ kvadrata kilometro. La komunumo situas en Côte-d'Or, en la nordcentra parto de Burgonjo-Franĉkonteo.

## Historio 
### Prahistorio 
Oni trovis du tumulojn el fera epoko.

### Antikva epoko 
Oni trovis romian ĉambron por provizoj.

### Mezepoko 
La unua mencio de la vilaĝo datiĝas el 625 kiel Massiacum.
Oni trovis merovidajn sarkofagoj.

### Moderna epoko 
Altforno ĉeestis de la 16a ĝis la 19a jarcento. Tie oni fabrikis la municiojn por la defendo de Châtillon kontraŭ la armeo de Henriko la 4-a.

### Nuntempa epoko 
La preĝejo Sankta Marteno aŭ Ĉielenpreno de Maria.
En 2002 Maisey-le-Duc estas la plej granda franca komunumo, kie Jacques Chirac ricevis nenian voĉon en la unua balotvico de la prezidenta baloto.
En 2004 okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 1 voĉon (2,86 %).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Côte-d'Or

## Eksteraj ligiloj 
*Paĝaro écho des communes 

Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
Ludwik Spitznagel

**Ludwik Szpitznagel** aŭ **Ludwik Spitznagel** pseŭdonimo U.G.W., U.U.W.(naskiĝis la 9-an de januaro 1807 en Vilno, mortis la 26-an de februaro 1827 en Snów, pola distrikto Nowogródek) estis pola poeto de romantikismo, orientalisto, tradukisto, poligloto kaj amiko de Juliusz Słowacki.

## Vivo 
Ludwik Szpitznagel naskiĝis kiel filo de profesoro de Vilna Universitato - Ferdynand Spitznagel. En la aĝo de 15 jaroj iĝis jam studento, studojn finis kiel 18-jarulo (1824). En 1823 fondis malgrandan studentan asocion, kies membroj estis "edukiĝontaj kiel eble plej insiste, precipe pri matematiko".

En 1826 finis studojn en Orienta Instituto de Peterburgo, ricevis nomumon por tradukisto en rusa konsulejo en Aleksandrio. Forlasante Vilnon en bieno de Rdułtowski en Snów, en neklarigitaj cirkonstancoj, mortis per sinmortigo pafante sin "rekte en la koron".

Li estis la plej proksima amiko de Juliusz Słowacki; fariĝis heroo kaj adresato de pluraj liaj versaĵoj.

Li estis populariganto de orientalismo. En Vilno estis instruinta orientajn lingvojn al Adam Mickiewicz, sed neniu el ili tion mencias. Li konis 16 fremdajn lingvojn (grekan, latinon, rusan, francan, italan, germanan, anglan, hispanan, litovan, hungaran, araban, persan, turkan, hebrean, aramean kaj ĥaldean) kaj estis komencanta karieron de diplomato.

Stanisław Burkot en la eseo *Tajemnice Ludwika Spitznagla* (Misteroj de Ludwik Spitznagel) teorias, ke memmortiĝo en Snów etis falsigita por kaŝi veran taskon, kiun ricevis Spitznagel en la servo de la rusa diplomatio. Kune kun August Żaba, ankaŭ orientalisto kaj kolego de Vilno, li kiel sekreta agento estis apoginta ribelon de grekoj kontraŭ Turkio.

## Bibliografio 
* Wacław Derejczyk, *Ludwik Spitznagel. Przyjaciel Juliusza Słowackiego* (Ludwik Spitznagel. Amiko de Juliusz Słowacki), Semper, Warszawa 1994, p. 85, ISBN 83-85810-34-X
* Stanisław Burkot, *Uwikłani w Historię. Szkice o literaturze, autorach i utworach z XIX i XX wieku* (Implikiĝintaj en la historion. Skizoj pri literaturo, aŭtoroj kaj verkoj de la 19-a kaj 20-a jarcentoj), Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej Kraków, Krakovo 2008, p. 36-57 ISBN 978-86-7271-496-1

Kategorio:Polaj poetoj
Kategorio:Polaj orientalistoj
Kategorio:Polaj tradukistoj
20589 Hennyadmoni

'*20589 *Hennyadmoni'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Henny Admoni*, kiu gajnis la unuan rangon kaj la "Plej bona en sia Kategorio" en la *Intel International Science and Engineering Fair* de 2004 pro sia projekto pri konduta kaj socia sciencoj. Ŝi ankaŭ ricevis la Premion * Seaborg* de la *Stockholm International Youth Science Seminar*. Ŝi estis lernantino ĉe la *John L. Miller-Great Neck North High School'' de Great Neck (Nov-Jorkio, Usono)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Heriberto Reichardt

**Heriberto REICHARDT** (origine germane *Heribert Reichardt*) estis germandevena esperantisto kaj delegito de UEA en San Carlos de Bariloche. Minimume en la jardeko inter 1970 kaj 1980 li tre engaĝite agadis por la disvastiĝo de Esperanto, kaj loke estis konata kiel esperantisto. Interalie li varbis la doktoron Werner Schad al esperantistiĝo kaj helpis lin alproprigi la lingvon. Kiel kunlaboranto de lernejo Primo Capraro, li ofte promociis Esperanton en tiu instituto. Li ŝatis migradi kaj grimpadi en la ĉirkaŭa montaro de la Nacia Parko Nahuel Huapi, ofte kun la fama montamanto Otto Meiling.

Kategorio:Argentinaj esperantistoj
20584 Brigidsavage

'*20584 *Brigidsavage'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Brigid Savage*, kiu mentoris en 2004 unu finalist(in)on de la scienca konkurso de mezlernejoj *The Discovery Channel Young Scientist Challenge (DCYSC)*. Ŝi instruis ĉe la *Feagin Mill Middle School'' en Warner Robins (Georgio, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Otto Meiling

eta|300px|Otto Meiling (dekstre) kun juna kolego en 1989, mallonge antaŭ sia morto

**Otto Meiling** (naskiĝis la 1-an de junio 1902, mortis la 11-an de aŭgusto 1989) estis germandevena montgrimpisto kiu atingis multajn unuajn suprenirojn en la Nacia Parko Nahuel Huapi de Argentino kaj en la ĉirkaŭa areo.

Meiling forlasis Bavario cele al Bonaero en siaj fruaj dudekaj vivjaroj, laborante kiel laboristo, lernante la kapablojn de ĉarpentado kaj domkonstruado. Li gajnis emon por aventurado, tiam translokiĝis al San Carlos de Bariloche, tiutempe malgranda vilaĝo proksime de la montara Lago Nahuel Huapi kaj la monto Cerro Catedral. Tie, li komencis esplori la proksimajn montopintojn kun amikoj, ĉefe aliaj germanaj enmigrintoj. Li baldaŭ fondis la Andan Klubon de Bariloĉe) kun ili - tre sukcesa montogrimpado klubo kiu ankoraŭ ekzistas.

eta|maldekstra|300px|Refugio Otto Meiling, konstruita de Meiling en la 1950-aj jaroj, kaj renomita laŭ li en la 1970-aj jaroj. Ĝi estas sur monto Tronador, monto pri kiu Otto Meiling tenis specialan fascinon.
Post fari kelkajn unuajn suprenirojn en la areo, li konatiĝis kun la nova sporto de skiado, pri kiu li pasiiĝis, farante multajn longajn skiadajn vojaĝojn kaj komencante instrui skiadon kaj fabrikadi skiojn kaj skio-boto-ligilojn. Kiam li revenis al sia hejmlando pri viziti sian familion, li ankaŭ ricevis plian trejnadon en skiado, montogrimpado, kaj alportis reen grandan provizon de skio-boto-ligiloj.

Inter la kunmigrantoj de Otto Meiling interalie ankaŭ estis Heriberto Reichardt, germandevena esperantisto kaj delegito de UEA en San Carlos de Bariloche.

Kategorio:Montogrimpistoj
Kategorio:Argentinanoj
Kategorio:Germanaj montogrimpistoj
Hejmarmeno

**Hejmarmeno** (greke: **εἱμαρμένη**) estas la enkorpiĝo de la neevitebla sorto aŭ destino en la malnovgreka filozofio kaj greka mitaro. La vorto estas ankaŭ nomo de la diino de la sorto/destino same kiel Ananke.

La nocio *heimarmene* aperis jam ĉe la ionaj naturfilozofoj kaj centre ĉe Heraklito kaj estis plu disvolvita de la pli malnova stoikismo. Kiel problemo estis ĉiam vidita la kontraŭeco inter la *heimarmene*, la providenco, kiel mondleĝo kaj neevitebla sorto unuflanke, kaj la interveno de diaĵo kaj de la vollibereco de la homo aliflanke.

La kontraŭeco inter providenco kaj dia interveno estis solvita per tio, ke oni neis la eblecon de dia interveno, kio fariĝis unu el la radikoj de la antikva ateismo.

La kontraŭeco inter providenco kaj homaj respondeco kaj vollibereco estis solvita ĉe Posejdono el Apameo per tio, ke li konsideris la *heimarmene* kiel apartenantan al la materia mondo ( „physis“). La homa korpo kaj la sensoj ja subiĝas al la *physis*, sed ne la animo, per kio rezultas la celo liberigi la animojn el la efikoj de la korpa mondo kaj de la *heimarmene*.

Deirante de tiu vidmaniero, la *heimarmene* atingis plej grandan gravecon en la antikva astrologio, en la novplatonismo kaj en la hermetiko.

## Literaturo 
* Wilhelm Gundel: *Beitraege zur Entwickelungsgeschichte der Begriffe Ananke und Heimarmene.* Habilitationsschrift, Gießen 1914
* Martin P. Nilsson: *Geschichte der griechischen Religion.* 2. Bd. Beck, München 1950. S. 484f.

## Vidu ankaŭ 
* Karmo
* Providenco
* Antaŭdestino
* Destino
* Fatalismo

Kategorio:Dioj de la helena mitologio‎
Kategorio:Personigoj de la helena mitologio
Herbert Nadler

**Herbert Nadler,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nadler Herbert** estis hungara ĉasisto, verkisto.

Herbert Nadler http://tudosnaptar.kfki.hu/n/a/nadler/nadlerpant.html naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis en 1951 en Budapeŝto (pri la preciza mortotempo la fontoj donas malsamajn datenojn).

## Biografio 
Herbert Nadler lernis en sia naskiĝurbo, dum li okupiĝis pri muziko kaj pentrado. En 1905 li ekhavis postenon de grafo Ervin Batthyány. Li laboris preskaŭ konstante en bieno en Bögöte. Li partoprenis en politikaj diskutoj fere de la grafo. En 1916 Nadler revenis al sia naskiĝurbo, kie li redaktis ĉasistan gazeton. Li enkondukis sistemon pri aprezo de ramuroj. Inter 1929 kaj 1948 li estis direktoro de Bestoĝardeno kaj Botanika ĝardeno (Budapeŝto), poste li pensiuliĝis. En 1942 li ricevis la titolon agrikultura ĉefkonsilisto. Dum sia vivo li estis ankaŭ elstara ĉasisto.

## Elektitaj libroj 
* *Cserkészeten és lesen Nagymagyarországon* (1926)
* *Vadásznapok, vadászévek* (1937)
* *A Keleti és Déli Kárpátokban* (1943)
* *A Bakonyból a Kárpátokba* - manuskripto

## Memorigiloj 
* busto en la Bestoĝardeno https://www.kozterkep.hu/~/10313/Nadler_Herbert_Budapest_1989.html

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj ĉasistoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Brunhilde Flasch-Hellwig

**Brunhilde FLASCH-HELLWIG** (antaŭ la edziniĝo *Brunhild Hellwig*, naskiĝis la 15-an de marto 1896 en Suczawa, tiam Bukovino, mortis en 19-a de majo 1965) estis aŭstra doktoriĝinta esperantistino kaj sciencistino, kiu dum multaj jaroj estis profesorino en la mineralogia instituto de la Universitato de Vieno. Ekde 1928 ŝi estis membro de la ŝtata ekzamena komisiono por Esperanto. Multajn jarojn ŝi funkciis kiel kunlaboranto de la gazeto *Aŭstria Esperantisto* kaj dum ties ekzisto ĝis la Dua Mondmilito ankaŭ de la bulteno *AKLE-Informoj*, krome publikigis originalajn poemojn kaj tradukaĵojn.

Post la Dua Mondmilito ŝi estis ano de Ekzamena Komisiono de AEF.

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo "10 Jahre Datenbank 'Biografia - Frauen sichtbar machen'" (germane: "10 jarojn datumbanko "Biografia - vidigi virinojn") de 2008, mencio de ŝi sur paĝo 8, teksto de 2014 en formato PDF ()
* personaj biografioj de la docentinoj de la mineralogia instituto de la Universitato de Vieno inter 1900 kaj 1950, artikolo pri ŝi sur paĝoj 447-448, listigo ankaŭ sur paĝo 454, teksto de 2010 en formato PDF, kun foto de ŝia tomboŝtono ()

Kategorio:Aŭstraj esperantistoj
Erika Pápai

**Erika Pápai,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pápai Erika** estis hungara aktoro, voĉoaktoro.

Erika Pápai http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz20/75.html naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Erika Pápai lernis en sia naskiĝurbo. Ŝi akiris diplomon en Teatra Akademio en 1985. Post siaj studoj ŝi aliĝis al trupo de Teatro Attila József, en la sekva jaro al *Vígszínház*. En 2000 ŝi iĝis liberprofesia aktoro. Ŝi ricevas kaj dramajn kaj muzikajn rolojn. Ŝi estis gastoaktoro ekzemple en Nacia Teatro (Budapeŝto), Operetoteatro (Budapeŝto), Teatro Magyar, Teatro Madách. Ŝi estas videbla ankaŭ en la televizio. Ŝi ricevis premion inter 1992 kaj 2003.

## Elektitaj teatraj roloj 
* Imre Kálmán: *Csárdáskirálynő* - Stázi
* Woody Allen: *Játszd újra, Sam!* - Nancy
* Ernő Szép: *Lila akác* - Bizonyosné
* Leonard Bernstein: *West Side Story* Mária

## Elektitaj roloj en kinejaj filmoj 
* Városbújócska (1985)
* A Skorpió megeszi az Ikreket reggelire (1992)
* Kútfejek (2006)

## Elektitaj roloj en televiziaj filmoj 
* Fekete rózsa (1980)
* Öregberény (1993-1995) - serio
* Karácsony édes ünnepén (2002)

## Voĉoaktoraj roloj
* hungaraj voĉoj ekzemple de Nicole Kidman, Jennifer Lopez, Michelle Pfeiffer

## Fontoj 
* http://papai-erika.gportal.hu/ 
* http://port.hu/pls/pe/person.person?i_pers_id=28047 
* http://www.imdb.com/name/nm0701676/ 
* http://iszdb.hu/?szemely=7835 
 
 
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Árpád Nádai

**Árpád Nádai,** laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli komplete) **Nádai Árpád Ludwig** estis hungardevena usonana inĝeniero, profesoro.

Árpád Nádai http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC10888/10890.htm naskiĝis la  en Budapeŝto. Li mortis la  en Pittsburgh (Pensilvanio).

## Biografio 
Árpád Nádai lernis komence en sia naskiĝurbo, fine li akiris diplomon en Zuriko en 1906. Post siaj studoj li laboris en Budapeŝto, poste en Munkeno. Inter 1909 kaj 1912 li estis vicprofesoro en teknikuniversitato de Berlino, kie li doktoriĝis en 1911. En 1919 li eklaboris en universitata instituto en Gotingeno, kie li estis nomumita eksterordinara profesoro en 1920-aj jaroj. En la malfruaj 1920-aj jaroj li migris al Usono, kie li estas signifa spertulo pri mekaniko. En 1949 li pensiuliĝis. Li ricevis premiojn en 1958 kaj 1960. Li okupiĝis pri elasteco kaj plasta aliformiĝo.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Die Formänderung und die Spannungen von rechteckigen elastischen Platten* (1915)
* *Theorie der Plattenbiegung und ihre experimentelle Bestätigung* (1922)
* *Plasticity - a mechanics of the plastic state of matter* (1931)
* ''Theory of Flow and Fracture of Solids (1950, 1963)

## Memorigiloj 
* memormedalo pri Nádai fondita en Usono en 1975

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj
Kategorio:Usonaj inĝenieroj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kastelo de Hatvan

La **Kastelo de Hatvan** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Grassalkovich** [grasalkoviĉ]) estas impona historia monumento en Hungario, en urbo Hatvan.
eta|Enireja parto de kastelo de Hatvan

## Historio 
En tiu loko riĉa bienulo konstruis grandan gastejon en la 18-a jarcento. En 1754 Antal Grassalkovich (krongardisto) konstruigis la balkonon kaj pli novan enirejon, en 1763 ambaŭ alojn. Dum la konstruado oni profitis ankaŭ ruinojn de la fortikaĵo. En 1910 pro renoviĝo la stilo estas novbaroko. Post la 2-a mondmilito komence la soldatoj, poste la loĝantaro forprenis la la moveblaĵojn. Dum la socialismo preskaŭ la plena parko neniiĝis, en la plena loko oni konstruis hospitalon, kuracejon, medicinan kolegion, eĉ loĝkvartalon. En 1979 oni deklaris la kastelon kaduka kaj vivdanĝera. Tamen komenciĝis longa renoviĝa periodo. Post jaroj kultura centro, en 2014 ĉasista muzeo ekfunkciis.
eta|Kastelo de Hatvan

## Konstruaĵo 
La unuetaĝa kastelo kun keloj situas sola en korto laŭ la ĉefplaco. Ĝi formas U-majusklon. La fasado estas simetria, 62 metrojn longa, meze estas la ornama enirejo, sur la etaĝo balkono, ĉe la tegmento blazono de familio Grassalkovich. Interne 32 ĉambroj troviĝas. Menciindas la ĉefĉambro, kie restis la originaj stukoj.

## Fontoj 
* oficiala paĝo
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj

Dosiero:Hatvan - Palace.jpg|Aerfoto pri la kastelo
Dosiero:Grassalkovich-kastély bejárata, Hatvan.jpg|Enirejo de la kastelo
Dosiero:Grassalkovich címer Hatvan.JPG|Blazono de Grassalkovich
Dosiero:Grassalkovich-kastély Hatvan.JPG|Vido al la kastelo
Dosiero:Grassalkovichhatvan.jpeg|Parto de la kastelo

Hatvan
Kategorio:Kasteloj de familio Grassalkovich
Kategorio:Hatvan
Inseksa infloresko de lupolo

eta|Konusformaj inseksaj infloreskoj
La **inseksaj infloreskoj de lupolo** estas la konusformaj partoj de la ina lupolo (*Humulus lupulus*), kiujn oni uzas en medikamentoj kaj bierfarado. Ilia historio kaj ecoj estas iom detale priskribitaj en la artikolo pri la planto. Ili estas grava agrikultura produktaĵo.

Kategorio:Kanabacoj
Kategorio:Reboj
Kategorio:Kuracplantoj
Juan Félix Alchera

**Juan Félix ALCHERA** (naskiĝis en 1915, mortis la 2-an de julio 1997) lernis Esperanton dum la infanaĝo, pro konsilo de lia onklo en la Argentina ĉefurbo, Bonaero. Kiam juna, li laboris je la komerca floto kaj vojaĝis tra la mondo. Li haltis navigadi ekde la jaro 1942, pli malpli, kiam lia ŝipo estis dronigita per germana submarŝipo. Li estis alportita ĝis la Ferooj kie li ricevis varmajn vestojn. Poste, alia milita brita ŝipo alportis lin ĝis la milita haveno Scapa Flow. Finfine, li atingis Glasgovon, kie li renkontis multajn skotlandanajn esperantistojn, kiuj zorgis pri li dum kelkaj monatoj. 

Kiam Johano revenis al Argentino, li preparis kaj vendis ĉapelojn kaj vestojn por kamparanoj je la butiko “El Chambergo”. Samtempe, li estis aktiva delegito en la urbo 25 de Mayo kaj fakdelegito pri radioamatorismo, la Internacia Ligo por Esperantistaj Radioamatoroj (ILERA). Li partoprenis ĉiusemajne en la Sudamerika kaj Europa rondoj, kiam ankoraŭ ne estis la Tutmonda Reto, kaj helpis kun la ILERA-bulteno. Kun li ankaŭ la edzino Susi, mortinta antaŭ li, kaj liaj filoj Victor kaj Jorge Rafael en la familio parolis Esperanton.

Kategorio:Argentinaj esperantistoj
Kategorio:Radioamatoraj esperantistoj
20590 Bongiovanni

'*20590 *Bongiovanni'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Brice Bongiovanni*, kiu gajnis la duan rangon en la *Intel International Science and Engineering Fair* de 2004 pro sia projekto en teamo pri konduta kaj socia sciencoj. Li estis lernanto ĉe la *Central High School'' de Macon (Georgio, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Johann Gottlob Lehmann

**Johann Gottlob LEHMANN**  (1719-1767) estis germana mineralogo kaj geologo kaj unu el la malkovrintoj de la kemia elemento kromio. Li famiĝis pro siaj kontribuaĵoj en la kampo de la geologio. Kune kun **Georg Christian Füchsel** (1722-1773) kaj **Giovanni Arduino** (1714-1795), li estas konsiderata unu el la fondintoj de la stratigrafia scienco.

## Biografio 
Li vizitadis la Universitaton de Wittenberg kie li doktoriĝis en 1741, kaj poste li ekoficis en Dresdeno. Naskita en Saksio, li disvolvis intereson pri la minindustrio, kaj publikigis verkon pri komponado de ercaj deponaĵoj. En 1750, li estis komisiita de la Reĝa Akademio pri Sciencoj el Prusio por studi la minpraktikadojn tra la tuta lando.

En 1761, la Imperia Akademio pri Sciencoj el Rusio invitis lin al Sankt-Peterburgo, kie li fariĝis profesoro pri kemio kaj direktoro de la imperia muzeo de tiu urbo. Dum esploroj en la deponaĵoj de Berjozovskojo, 13 km-ojn nordoriente de Jekaterinburgo, en la montaro Uralo, li malkovris plumban ercon ruĝecan-oranĝan (Plumba (II) kromiato), kiun li nomis "Rotbleierz" (ruĝa plumba erco), ankaŭ konata kiel krokoito.

La ĉefa meritaĵo de Johano Gotlobo Lemano estas lia ekzakta priskribo pri la stratigrafiaj rokoj (Flötzgebirge). Li distingis tridek tavolojn da sinsekvaj rokoj en la stratigrafia sistemo de Ilfeldo kaj Mansfeldo, kaj difinis la geologian strukturon de tiu distrikto laŭ senĉesa serio da diagramoj kaj sekcioj.

Lemano mortis en Sankt-Peterburgo pro vundoj kaŭzataj de eksplodo el retorto plena je arseno.

## Elektita verkaro 
* Abhandlung von Phosphoris: Deren verschiedener Bereitung, Nutzen und andern ..., 1750
* Versuch einer Geschichte von Flötz-Gebürgen, betreffend deren Entstehung ..., 1756
* Physikalische Gedanken von den Ursachen der Erdbeben, 1757
* Kurtze Untersuchung derer sogenannten versteinerten Kornaehren und ..., 1760, kune kun Johann Gottfried Michaelis]
* Physikalisch-chymische Schriften, als eine Fortsetzung der Probier-Kunst, 1761
* Probier-Kunst, 1761
* Physikalisch-chemische Schriften, 1761
* Entwurf einer Mineralogie, 1769
* Die Christliche Glaubenslehre: Untersucht nach ihrer ..., Volume 1, 1794

## Literaturo 
* MCN Biografias 
* Encyclopedia Britannica
* Deutsche Biographie
* Personensuche
* The Formation of the German Chemical Community, 1720-1795, Karl Hufbauer
* The Bible, Rocks and Time: Geological Evidence for the Age of the Earth, Davis A. Young,Ralph F. Stearley
* The Biography 
* Principles of Stratigraphy, Michael E. Brookfield
* Portraits of Creation: Biblical and Scientific Perspectives on the World's ..., Howard J. Van Till

## Vidu ankaŭ 
* Kromio
* Stratigrafio
* Erco
* Mineralogio

Kategorio:Germanaj geologoj
Kategorio:Germanaj mineralogoj