Simpla maŝino

[eta|Simplaj maŝinoj el [Cyclopaedia, aŭ Universal Dictionary of Arts and Sciences]]
En fiziko, **simpla maŝino** estas iu ajn aparato, al kiu nur necesas aplikado de ununura forto por funkcii. Laboro estas farita, kiam forto estas farata kaj rezultas kun movado trans distanco. La iomo da laboro bezonata atingi celon estas konstanta; tamen la forto bezonata povas esti malgrandigita, se la pli malgranda forto estas farata trans pli granda distanco. La proporcio inter la du fortoj estas la meĥanika avantaĝo.

Jen kelkaj tipoj de tradiciaj simplaj maŝinoj:

Levilo estas vergo, kies unu punkto, nomata akso, estas fiksa, kaj ĉirkaŭ kiu la vergo turniĝas. La meĥanika avantaĝo de levilo estas la distanco inter la akso kaj la punkto, kie la forto estas aplikata. Dividita per la distanco inter la akso kaj la punkto, kie la forto estas generita. La momento de forto egalas al duoble la distanco de la akso, kaj egalas por ambaŭ fortoj. Ekzemple, tenajlo: Forto estas aplikata al la longa tenilo per la manoj, kiu multiĝas per multe pli forta forto en la mallonga kapo de la forcepso. Pago estas malproksime: la teniloj moviĝas pli grandan distancon de la kapo. Ĝi estas gruo de la unua speco, en kiu la akso estas inter la punktoj de apliko de la fortoj. Kontraŭe, en dua speco de gruo, la du fortoj estas uzataj ĉe la sama flanko de la akso: ekzemple nuksorompilo.

Rado kun spindelo - Simpla maŝino, kiu duobligas potencon koste de pli longa maniero: la  meĥanika avantaĝo estas la diametro de la rado dividita per la diametro de la spindelo. La tordmomanto estas konservita en la rado kaj akso. Ekzemploj estas dento kaj mana ŝraŭbturnilo, kiuj duobligas potencon. Ekzemple, aŭta rado estas rado kun akso kies celo estas la malo - malfortigi potencon por akiri pli rapidan movadon.

Pulio - Sistemo de pulioj kun ŝnuro atingas meĥanikan avantaĝon per duobligado de la ŝnuro kiu tiras specialan pulion: unu pulio kie la ŝnuro estas ankrita de la pinto ĉe unu fino kaj tirita supren ĉe la alia fino, estos tirita supren per duoblo forto de la ŝnura streĉado, ĝis alteco egala al duono de la ŝnuro. Ĉiu aldona pulio povas aldoni unu al la me mechanicalanika avantaĝo (kiam la ŝnuroj kaj pulioj estas aranĝitaj laŭ certaj manieroj). Ŝarĝ-levaj sistemoj estas ankoraŭ uzataj hodiaŭ, ekzemple sur konstruejoj.

Dekliva ebenaĵo - En sia plej simpla formo dekliva ebenaĵo estas deklivirejo uzata por levi objektojn. La forto bezonata por puŝi objekton per horizontala forto estas la pezoforto multobligita per la angula inklino de la klavo, t.e.la meĥanika avantaĝo estas unu el la partoj de la klavo. La alteco al kiu leviĝas la osto estas la horizontala distanco duobla de la angula klavo.

Kojno estas malgranda bevelita ebeno, kiu estas puŝita por krei forton perpendikularan al la puŝodirekto, kaj ĝi agas sammaniere kiel simpla bevelita ebeno, kun la sama meĥanika avantaĝo egala al unu parto de la kojnangula klavo.

La kojno funkcias je la sama principo.

Ŝraŭbo estas dekliva aviadilo volvita ĉirkaŭ vergo. Denove la sama principo funkcias, sed ĉi tie la ŝraŭba rotacio estas la movado, kiu kreas meĥanikan avantaĝon. Per longa rotacio de la ŝraŭbo kun certa forto kreas multe pli grandan vertikalan movadon, kiu estas uzata por penetri malmolajn surfacojn. Ŝraŭbo ankaŭ povas esti uzata por ŝanĝi direkton de movado, ekzemple pumpante akvon per puto per turnado de la ŝraŭbo.

## Bibliografio 
* C.A. Coulomb, *Théorie des machines simples* (Teorio de simplaj maŝinoj) (1821), presejo Bachelier, Paris. Réimpr. facsimile éd. Blanchard (2002),  ()