Elektra aŭtomobilo

[eta|Elektraj aŭtomobiloj en [Oslo.]]
eta|Eliica
**Elektra aŭtomobilo** aŭ **elektroaŭto** estas elektra veturilo, tio estas, ĝi uzas elektromotoron kiel movilon. Ĝi kunportas la energion plej ofte en formo de akumulatoro.

Ili ne ellasas vostogasojn, tiel ili estas uzeblaj en konstruaĵoj. Ili estas nun ne konkurkapablaj kun la eksplodmotoraj aŭtomobiloj, ĉar ili estas malfacile ŝargeblaj kaj havas la movdistancon de ĉirkaŭ 200 km kun unu ŝargo. Spite al la malfacila uzebleco, la lokaj registaroj apogas la uzon de elektraj aŭtomobiloj per favoraj impostoj, ĉar la koncepto ŝajnas medioprotekta. La fakto estas, ke la kurento (kiel pelaĵo) estas produktita aliloke kaj la mediopoluado okazas aliloke kaj la urba aero restas pli pura.

## Historio 
En la praepoko de la aŭtomobiloj, la elektroaŭtoj estis pli avantaĝaj ol la eksplodmotoraj aŭtoj. Nur post 1900 iĝis la eksplodmotoro pli efika ol la elektromotoro.

Laŭ diversaj fontoj, la unua elektra veturilo estis konstruita en 1839 fare de Robert Anderson en Aberdeen, Skotlando.

La 29-an de aprilo de 1882 stiris Werner von Siemens en Halensee ĉe Berlino, kaleŝon ekipitan elektre sur vojeto de 540 metroj. Ĝi estis la unua trolebuso de la mondo.

Post la naftokrizo de 1973-74, oni denove pripensis la uzon de la elektroaŭtoj, sed la akumulatoro estas ankoraŭ hodiaŭ multekosta kaj ne sufiĉas por pli da vojo ol 100-200 kilometroj.

1990-aj jaroj: EV1 de General Motors

Vidu ankaŭ artikolon pri Camille Jenatzy‎

### Sovetunio kaj Rusio 
[eta|[VAZ-1801|VAZ-1801 Poni. 1979.]]
[eta|[VAZ-2802|VAZ-2802 Poni. 1980.]]
[eta|[VAZ-1111E|VAZ-1111E Oka Elektro. 1992-1997.]]
[eta|[LADA Rapan. 1998.]]
[eta|[VAZ-1152|VAZ-1152 Elf. 1995.]]
[eta|[LADA Golf. 1999-2001.]]
[eta|[LADA Ricksha. 2002.]]
[eta|[LADA Ellada. 2012-2013.]]
Ekde la 1970-aj jaroj la ĉefa sovetunia kaj poste rusia aŭtofabrikanto VAZ eksperimentis pri la elektraj aŭtoj. Oni kreis plurajn versiojn de pasaĝeraj aŭtoj kaj kamionetoj, sed plejparte temis pri nuraj konceptaŭtoj aŭ eksperimentaj modeloj, fabrikitaj po kelkdek ekzempleroj. La ĉefaj obstakloj estas tro grandaj kaj pezaj baterioj, malalta veturdistanco (speciale vintre), komplika priservado kaj alta prezo de la aŭto.

En 1972 estis kreita prototipo VAZ-E1101, kiun oni pro ĝia animaciaĵa aspekto kromnomis Ĉeburaŝko. Tio estis triporda notchback (speco de hatchback). Evgenij Baŝinĝagjan insistis fari surbaze de ĝi analogon de Mini Moke kaj tiel aperis Avtoroller (), ricevinta la internan kodon E11011 (). Oni faris ĝis 1973 kvin vetureblajn maketojn, sed poste la projekto estis fermita, laŭdire pro ordono de superaj aŭtoritatoj, kiuj konsideris malferman aŭteton nura ludilo, sencele forsuĉanta tro da resursoj.

La  en VAZ estis establita sekcio pri dezajnado kaj fabrikado de elektraj aŭtoj kaj aŭtomobila elektroniko. Oni decidis uzi Avtoroller kiel bazon por testado kaj kreado de la nova aŭto nomita Elektroller () kaj aŭtune 1974 laboro komenciĝis. Oni kontaktis la fabrikon Dzerĵinec (; Moskvo), kiu produktis elektraĵojn por aviado. Ĝi fabrikis por VAZ kelkajn elektrajn motorojn DT-11 (11 kvt), kiu iĝis baza motoro por ĉiuj elektraj aŭtoj de la kompanio.

En 1975 aŭ 1976 surbaze de la kombiaŭto VAZ-2102 estis faritaj du testaj ekzempleroj kun la furgona korpuso. En 1980-1981 estis fabrikitaj 47 aŭtoj, kiuj ricevis kodon VAZ-2801. Ili estis senditaj por longdaŭra testado al Moskvo, iuj restis en Toljatti, sed plejparto foriris al Ukraina SSR. Fine oni konkludis ke la aŭto estas tro peza, multekosta kaj ĝia priservado estas tro komplika, do rezignis je amasa produktado. En 1990-1991 du aŭtoj ankoraŭ haveblis ĉe VAZ, el kiuj unu funkciis.

En 1977 oficiale startis laboro pri kreado de kvarporda elektra aŭto VAZ-1801 por priservado de parkoj, ekspozicioj, kurortoj, stadionoj ktp. Oni nomis la aŭton *Poni* (, do Poneo) kaj tiel nomiĝis poste la tuta aŭtofamilio. La aŭto havis kabinon el vitroplasto, postan transmision kaj la elektran motoron PT-125 povan je 25 kvt (34 ĉevalpovoj), tiristore regeblan. La akumuliloj NC-125 () pezis 360 kg kaj troviĝis en du konteneroj, kiuj situis en la fronta (sub rezerva rado sub la kapoto) kaj posta partoj de la aŭto. Maksimuma rapideco estis 70 km/hore. Multaj fakuloj konsideris tiun ĉi version la plej sukcesa kaj uzopreta elektra aŭto de VAZ.

En 1991 la kompanio Deutsche Lada, partnero de AvtoVAZ en Germanio, mendis en AvtoVAZ elektran aŭton por partopreni en la foiro en Leipzig. Oni urĝe, en unu monato kreis la aŭton surbaze de la aŭto Oka kaj tiel aperis VAZ-1111E. La baterioj estis kalkulitaj por 1500 cikloj da (mal)ŝarĝado nepriserveblaj akumuliloj, kies suma kapacito estis 100 amperhoroj, tensio 135 vt. En 1994 estis fabrikitaj 7 aŭtoj, en 1995 — 20, en 1996 — 50, en 1997 oni planis produkti 150. Sekvis venkoj en pliaj rusiaj kaj eksterlandaj konkuroj. Malgraŭ ĉesigo de la fabrikado de Oka en Rusio, la usona kompanio MIROX (Nevado) plu produktas ilin laŭmende kaj vendas sub la nomo* 2019 OKA NEV ZEV*, kie NEV estas mallongigo de Neighborhood Electric Vehicle (Urboranda Elektra Veturilo) kaj ZEV — tiu de Zero Emission Vehicle (Nulemisia Veturilo). Ĝia rapideco estas limigita ĝis 40 km/hore, la sola elektebla koloro estas ruĝa. En 2019 ĝi kostis ĉirkaŭ 8000 dolarojn.

En 1994 estro de la sekcio de specialaj aŭtoj kaj maŝinpartoj Miĥail Markijev estis ordonita krei nekutiman aŭton por plibonigi imagon de AvtoVAZ kaj la junaj dezajnistoj kreis la konceptaŭton LADA Rapan. La ĉasio kaj akompanaj maŝinpartoj estis pruntitaj de Oka dum ĉiuj elektraj partoj estis prenitaj de Oka Elektro. Tio estis la triporda aŭto kun la fronta transmisiilo, destinita por veturado tra la urbo kaj en ekologie vundeblaj lokoj, kie gravas eviti aerpoluadon. Ĝi havis ŝtalan framon de la tipo "aktiva platformo", al kiu estis alkroĉitaj fronta kaj posta transmisiiloj, stira kaj bremsa sistemoj. LADA Rapan havis la motoron PT-125 (25 kvt = 34 ĉevalpovoj). La nikelo-kadmiaj akumulatoroj NKP-120 () kun kapacito 120 amperhoroj troviĝis en konteneroj ene de la framo kaj ebligis atingi rapidecon 90 km/hore kaj veturi ĝis 110 km. aŭto estis prezentita en aŭtoekspozicio en Parizo en 1998, kie ĝi eniris liston de spektindaj eksponaĵoj. Poste ĝi aperis en pliaj ekspozicioj kaj eĉ en itala televido. La akumulatoroj NKP-120 troviĝis en konteneroj ene de la framo, ebliginte atingi rapidecon 90 km/hore kaj veturi ĝis 110 km. En septembro 1996 la aŭto partoprenis la konkuron "12 elektraj horoj" en Torino (Italio), kies veturkondiĉoj estis maksimume proksimaj al tiuj de la urba veturado kaj gajnis la unuan lokon laŭ ŝparemo kaj la duan laŭ sportaj atingoj.

En 2002 surbaze de LADA Golf estis kreita la golfoĉaro LADA Ricksha kun similaj teknikaj karakterizoj. La plumbo-acidaj baterioj garantiis veturdistancon ĝis 80 km ĉe maksimuma rapideco 25 km/hore. Entute estis fabrikitaj kvar ekzempleroj. La fabrikantoj asertis, ke la aŭto povas sen reŝarĝo veturi ĝis 140 km en varma sezono, ĝis 90 km kun funkcianta hejtilo kaj ĝis 70 km kun ĉiuj varmigiloj funkciantaj. La konsumantoj konfirmis tiujn ciferojn somere, sed ĉe temperaturo 10 gradoj sub nulo veturdistanco falis ĝis 90 km sur ŝoseo kaj 50 km en la urbo. Ĝi atingas rapidecon je 100 km/hore en 18 sekundoj, maksimuma rapideco estas 130 km/hore. En 2012-2013 estis produktitaj ĉirkaŭ 100 aŭtoj, sed pro alta prezo, pluraj mankoj kaj malhaveblo de infrastrukturo eĉ ili estis pene vendataj dum jaroj.

En 2017 aperis la kvinloka LADA Vesta EV, farita surbaze de teknikaj solvoj, uzitaj en la elektra aŭto Lada Ellada kaj muntita en la kopruso de LADA Vesta. Ĝi ricevis motoron povan je 30 kvt normale kaj 60 kvt maksimume (proksimume 82 ĉevalpovoj) kaj du litia-jonajn akumulatorojn WB-LYP90AHA kun 87 ĉeloj (Ellada havis la litia-fera-fosfatan kun 79 ĉeloj). Ĝi povas atingi la rapidecon 100 km/hore en 15,5 sekundoj, maksimuma rapideco — 150 km/hore. La produktanto promesis ke sen reŝarĝo la aŭto povas veturi ĝis 150 km kaj en la urbo eĉ 200 km. Dum bremsado okazas reŝarĝado de la akumuliloj, kio ebligas ŝpari ĝis 20% da elektro. Vintre veturebla distanco falas ĝis 110 km. La aŭto kostas ekde 45 mil dolaroj kaj aĉeteblas nur laŭmende. Ĝi ne estas proponata eĉ en la oficiala retejo de AvtoVAZ. Statistikaj datumoj pri ĝiaj vendoj mankas, haveblas nur informoj pri du vendoj en Kazaĥio.

## Konceptoj 
Ekzistas diversaj direktoj por evoluigo de elektraj aŭtomobiloj.
* pli malpezaj aŭtomobiloj: ekz. SAM, Twike, CityEL, CityPickup . Tiuj aŭtoj bezonas ĉirkaŭ 8-10 kWh (egalas al 0,8-1l da benzino) da elektra energio por 100 km.
* trakonstruo de ekzistantaj aŭtoj: (ekz. Renault, PSA (Citroën, Peugeot)). Tiuj aŭtomobiloj bezonas ĉirkaŭ 12-20 kWh (egalas al 1,2-2l da benzino) da elektra energio por 100 km.
* sunĉelaj aŭtomobiloj: ili ne havas veran signifon (Okazas en ĉiu tria jaro konkuro inter la sunĉelaj veturiloj en Aŭstralio)
* miksa movilo (hibridveturilo) por pli granda merkata proporcio. (En urbo, ĉe malalta rapido uzatas la elektromotoro, post ia rapido ekas la eksplodmotoro. Ĉe bremsado, la sistemo ŝarĝas la akumulatorojn.)
* Fakte oni povas paroli pri elektra aŭtomobilo ĉe hidrogenĉelaj aŭtomobiloj,

## Avantaĝoj 
* la poluaj gasoj estiĝas aliloke (karbonaj, naftaj energiocentraloj) aŭ tute ne estiĝas ( se la elektro estas produktita el akva, nuklea, suna energio).
* senbrua funkcio
* pli bona efiko de la energio-foruzo
* ebleco reakiri energion ĉe bremsado
* relative malaltaj riparkostoj

## Malavantaĝoj 
* alta prezo kaj mallonga vivo de la akumulatoroj
* temperatura dependeco de la akumulatora (bon)funkciado
* atingopova timo
* alta prezo de la etseriaj aŭtoj
* malalta pintorapido, kio taŭgas do por la urba trafiko.
* longtempa ŝargo de la akumulatoroj

## Produktoj 
* AC Propulsion TZero
* Arton Birdie
* Bertone Blitz
* Citroën Ami
* Citroën Berlingo Electrique
* Chevrolet S10 EV
* Chrysler Epic
* Commuter Cars Tango
* Corbin Sparrow
* Elcat
* Ford Ranger EV
* Fulu City Pickup
* General Motors EV1
* Honda EV Plus
* Hyundai SantaFe EV
* LADA Ellada
* Lada Vesta EV
* Kewet
* Nissan Altra
* Porsche 550 Spyder replica electric conversion
* Peugeot 106 EV
* Pivco City Bee
* Renault 4 E-Tech
* Renault 5 E-Tech
* Renault Twizy
* REVA
* Sinclair C5
* Sion (elektra aŭtomobilo)
* Solectria Force
* Think City
* Toyota RAV4 EV
* Twike
* Universal Electric Vehicle Corporation Electrum series Spyder, Com V-3
* VAZ-1111E (Oka Elektro)
* Zebra Model Z roadster (Formerly Renaissance Tropica)
* Zytec Lotus Elise

## Prototipoj 
* Ford E-Ka
* Lexus EV (Featured in the film *Minority Report*)
* Pinanfarina Ethos II
* Renault EV Racer
* Solectria Sunrise
* Subaru Zero EV
* Suzuki EV Sport
* Tesla Roadster
* Tesla Model S
* Loremo
* Nissan Leaf

### Sovetunio 
* VAZ-1801
* VAZ-2801
* VAZ-2802
* VAZ-2702

### Rusio 
* LADA Rapan
* VAZ-1151
* VAZ-1152
* LADA Golf
* LADA Ricksha
* VAZ-10031 Brontocar

## Vidu ankaŭ 
* Eliica
* Solaraŭtomobilo
* EV1
* Toyota Prius
* Elektroskotero
* 
* Hibrida elektra veturilo
* Renoviĝanta energio
* Hidrogena aŭtomobilo

## Eksteraj ligiloj 
### Esperanto 
* Elektraj taksioj por varmegaj urbegoj  (arkivo)
* 

### Aliaj lingvoj 
* portalo de la elektraj veturiloj
* Solaraŭto 
* Elektroaŭto, akumulatoroj 

## Referencoj