open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meropo

**Meropoj** (*Merops*) estas genro de paseroformaj birdoj el familio Meropedoj, ankaŭ iam nomataj abelmanĝuloj. La plej konata kaj disvastigita specio el la genro, kutime nomata simple meropo, estas Eŭropa meropo aŭ Eŭropa abelmanĝulo (*Merops apiaster*). Ĝi ankaŭ estas la tipa specio de la genro.

## Taksonomio
La genro *Merops* formas propran monotipan subfamilion *Meropinae* kaj enhavas grandan plejparton de la familio Meropedoj. Nur tri specioj de abelmanĝuloj apartenas al alia subfamilio *Nyctyornithinae*: du en genro *Nyctyornis* kaj unu en *Meropogon*.

La genron enkondukis Karolo Lineo mem en la 10-a eldono de sia fundamenta libro *Systema Naturae* (1758). 
La tipa specio estas la Eŭropa abelmanĝulo. La nomo *Merops* estas klasika greka vorto rekte tradukebla kiel "abelmanĝulo".

### Specioj 
Laŭ la plej freŝa sistematiko la genro *Merops* havas 28 speciojn:

Ĉiu specio montras **traokulan nigran strion** aŭ almenaŭ nigran zonon. Preskaŭ ĉiu havas ĉu **bluan ĉu verdan kolorojn** en la plumaro.

## Bibliografio 
* C H Fry & Kathie Fry, 2000, "Kingfishers, Bee-eaters and Rollers",ISBN 0-691-04879-7,Princeton University Press.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Meropo (Voltaire)

Kategorio:Meropedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Gangkhar Puensum

**Gangkhar Puensum** (dzonka: གངས་ དཀར་ སྤུན་ གསུམ་; la nomo signifas "Tri Montaj Fratoj") estas la plej alta monto de Butano kaj samtempe la plej alta monto de la tero, kiun neniam grimpis homo.

En la diversaj fotnoj ekzistas malsamaj indikoj pri la ekzakta alteco de la monto. La indikitaj 7570 metroj estas mezuritaj de brita ekspedicio, kiu en la jaro 1986 ne sukcesis atingi la pinton de Gangkhar Puensum.

Estas ankaŭ malcerta, ĉu la monto siktuas komplete sur la teritorio de Butano, ĉar unuflanke la mapoj de la butana ŝtato estas tre malprecizaj kaj aliflanke ĉar inter Ĉinio kaj Butano ĝis hodiaŭ ekzistas konflikto pri la ekzakta situo de la komuna limo. Laŭ la libro de la brita ekspedicio de 1986 Gangkhar Puensum situas komplete interne de Butono, dum la proksima Kula Kangri situas komplete en Tibeto. Kula Kangri, kun alteco de 7554 metroj, estas aparta monto 30&nbsp;km nordokcidente de Gangkhar Puensum, kiu unuan fojon estis grimpita en la jaro 1986. Ĝi sur mapoj varie aperas kiel butana aŭ tibeta monto.

En 1983 la montgrimpado en Butano estis dumtempe permesita. En la jaro 1985 kaj 1986 entute kvar ekspedicioj malsukcesis kun la provo grimpi Gangkhar Puensum. En la jaro 1994 en Butano estis malpermesita montgrimpado en alteco super 6000 m s.m. fare de la butana ŝtato, ĉar la loka loĝantaro konsideras la montopintojn kiel loĝejoj de spiritoj kaj dioj. En la jaro 1998 japana ekspedicio certigis al si de la Asocio de la montogrimpantoj de Popola Respubliko Ĉinio licencon por la unua grimpado de la monto. La ekspedicio provis la grimpadon de la norda flanko sukcesis tamen nur grimpi sur flankan pinton, nome Liankang Kangri kun alteco de 7535 m s.m..

## Fonto 
La supra artikolo estas tradukita de la koncena artikolo el la germana vikipedio. Korektoj poste surbaze de la versio de la angla vikipedio.

Kategorio:Plej altaj punktoj
Kategorio:Montoj en Butano
Kategorio:Montoj en Ĉinio
Kategorio:Montoj kun alteco inter 7000 kaj 7999 m
Ĝanendra de Nepalo

dekstra|200ra|eta|Ĝanendra de Nepalo
**Ĝanendra de Nepalo** (ankaŭ **Gjanendra** aŭ **Gyanendra Bir Bikram Shah Dev**, naskita la 7-an de julio 1947) estis la lasta reĝo de Nepalo, inter junio 2001 kaj majo 2008.

## Evoluo 
La reĝo Ĝanendra sidiĝis sur la reĝa trono post la reĝa masakro de 2001. Dum masakro, laŭ la oficiala raporto, la Princo Dipendra mortigis siajn patron, la antaŭlastan popularan reĝon Birendra, patrinon, gefratojn kaj aliajn kaj poste mortigis sin mem. Tiu epizodo estas konfuza: la kadavroj rapide estis bruligitaj, eliris onidiroj, ke la kadavro de Dipendra havis kuglotruojn dorse kaj Ĝanendra dum la masakro estis eksterlande.

Ekde la komenco li atingis la popolan malŝaton, ĉar li malakceptis klarigi ĉu li iel intervenis en la masakro. Fakte li estis la ununura kiu profitis el ĝi. Male, lia nura respondo estis subpremado, kio plifortigis la lukton de la maŭista gerilo, kiu agadis ekde 1996. La reĝo Ĝanendra reĝis senpere, ekde februaro 2005. Ne estis parlamento kaj li mem elektis homojn por igi ilin ministroj.

En 2003 li mildigis sian premon por klopodi intertraktadi kun la gerilanoj, sed en 2005 li reiĝis absolutisma kaj malkontento kreskiĝis. En 2006 li estis devigita akcepti forlasi la absolutan povon. En aprilo 2006, dum la Dua Popola Movado (जन अन्दोलन २), li forlasis la rektan reĝadon kaj reregis la parlamento. La nova registaro forprenis ĉiujn politikajn rajtojn de la reĝo. Baldaŭ kreiĝis granda okpartia registaro kun partopreno de la Maŭistoj.

## Fino 
Liaj povoj malpliiĝis serioze post la 18-a de majo 2006 kaj jam ne estis konsiderata la ŝtatestro kaj nur ĝuis honoran statuson; li loĝis preskaŭ enfermita en sia palaco jam naciigita. La 28an de decembro 2007 la provizora parlamento antaŭvidis la abolon de la monarkio kio finfine estis decidita la 28an de majo 2008 krom la elpostenigo de la reĝo. La regno de Ĝanendra kaj de la dinastio Ŝah finiĝis tiun tagon por esti anstataŭigita de respublika reĝimo.

La okpartia registaro planis asembleon de elektitoj por diskutite formi la novan landan konstitucion. La Maŭistoj proponas krei federalan respublikon de Nepalo kie estos ĉirkaŭ 9 - 13 ŝtatoj kun aŭtonomaj rajtoj al ĉefaj gentoj. Pro disputo inter la Maoistoj kaj la aliaj sep partioj, la proponita elekto de novembro 2007 prokrastigis.

La proponita elekto fine okazis la 10-an de aprilo, 2008. La Maŭistoj gajnis la plejmulton da parlamentaj seĝoj, nome 220 el 601. La 28an de majo 2008 la Parlamento voĉdonis la proponon **aboli la monarkion** post 240 jaroj de tia regado; nur 4 deputitoj el eta monarkia partio voĉdonis kontraŭe.

## Notoj 
Kategorio:Nepalaj reĝoj
Kategorio:Historio de Nepalo
Károly Engel

**ENGEL-KÖLLŐ Károly** rumanuja hungara literatur- kaj kulturhistoriisto, bibliografo, tradukisto. Li naskiĝis Sudrigiu la 25-an de septembro 1923 kaj mortis en Kluĵo la 12-an de aŭgusto 2002. Li estis la edzo de arthistoriistino Ilona E. Szabó.

## Biografio 
Károly Engel la mezlernejon finis en Oradea, la universitaton en Universitato Bolyai de Kluĵo en 1947. Li instruis en Oradea, en Aiud (1953-55), ekde 1957 li estis scienca esploristo en *Instituto de Lingvo- kaj Literaturscienco* de Rumana Akademio de Kluĵo, ekde 1975 en la akademia biblioteko. Lia ĉefa esplorkampo estis la rilatoj kulturaj inter rumanoj kaj hungaroj.
eta|Tombo

## Verkaro 
### Volumoj 
* *Két irodalom mezsgyéjén*. Tanulmányok a román-magyar irodalmi kapcsolatok történetéből, Bk., 1984.

### Tradukaĵoj 
* C. Negruzzi: Válogatott művei [sun nomo Engel Károly, kun Marconi-Máthé Irma], Bk., 1957;
* V. Alecsandri: Világszép Ilonka és Árva Jancsi (kun Sz. Nagy Géza kaj Zoltán Veress), Bk., 1960;
* V. Alecsandri: Színművek [kun Sz. Géza Nagy kaj Zoltánl Veress], Bk., 1961;
* V. Alecsandri: Séta a hegyekben, prózai írások, Bk., 1965;
* Supplex Libellus Valachorum, ford., bev., jegyz. [kun Iosif Pervain], Bk., 1971;
* D. Cantemir: Moldva leírása [kun Béla Cselényi kaj Debreczeni József, el latino], Bk., 1973;
* Al. Piru: Vasile Alecsandri, Bk., 1978;
* Kelt Balázsfalván. A román-magyar levelezés múltjából 1746-1916, Bk., 1985;
* O. Şuluţiu: George Coşbuc, Bk., 1989;
* Kolozsvári emlékírók 1603-1720 [kun István Tóth kaj Lajos Puskás ], Bk., 1990.

### Redaktaĵoj 
* Szépliteratúrai ajándék. Erdélyi magyar elbeszélők a XIX. századból, összeáll., előszó, jegyz., Bk., 1967;
* Kóbor poéta vallomása. Középkori vágáns költők és névtelen szerzők művei, összeáll., bev., jegyz., Bk., 1970;
* Égő lángban forog szívem, versantol., előszó, Kvár, 1972;
* Réthy Andor-Váczy Leona: Magyar irodalom románul. - Literatură maghiară în limba română. Könyvészet 1830-1970, bev., Bk., 1983;
* Eugen Barbu: A fejedelem, r., utószó, Bk., 1984;
* György Lajos irodalmi munkássága, könyvészeti adalék, In: Árpád Antal: György Lajos életműve, Kvár, 1992.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj literaturhistoriistoj
Lajos György (literaturhistoriisto)

**GYÖRGY Lajos** [djeordj LAjoŝ] rumanuja hungara literaturhistoriisto, bibliografo, lernolibrverkisto (Marosvásárhely, 3-a de aprilo 1890 - Kluĵo, 31-a de decembro 1950).

## Biografio 
Li komencis siajn studojn en Csíkszereda, la mezlernejon kaj universitaton li finis en Koloĵvaro, kie li doktoriĝis. Li instruis en Budapeŝto, en Mezőkövesd. Ekde 1916 li instruis en *Marianum* de Koloĵvaro, kies pli poste li estis direktoro. En 1927 li studvojaĝis en Germanujo. Ekde novembro de 1928 li administris la studajn problemojn de hungaraj studentoj de Kluĵo. Kiel direktoro de la piarista Lyceum-biblioteko li organizis la seminarion kaj bibliotekon por studentoj. Li estis sekretario de EME (1931–40), pli poste prezidanto de la *Filozofia, Lingva- kaj Historiscienca Sekcio* (1940–47). Ekde 1931 li estis privatprofesoro en Budapeŝto, ekde 1940 ĝis printempo de 1947 li estis profesoro kaj vicrektoro de Universitato Koloĵvaro. Li redaktis la revuojn Pásztortűz (1924–28), Erdélyi Irodalmi Szemle (1926–29), Erdélyi Iskola (1933–44), Erdélyi Múzeum (1930–40).

## Bibliografio 
* *Szép Magelona* (1676), Kvár, 1911;
* *Magyar elemek a világirodalomban*, Kvár, 1924;
* *Az erdélyi magyar irodalom bibliográfiája 1919-1924*, Kvár, 1925;
* *Az erdélyi magyar irodalom bibliográfiája 1925*, Kvár, 1926;
* *Az erdélyi magyarság szellemi élete*, 1926;
* *Gyalui Farkas*, Kvár, 1926;
* *Két dialógus régi magyar irodalmunkban*, Kvár, 1928;
* *Egy középkori Sybilla-vers régi magyar irodalmunkban*, Pécs, 1929;
* *Andrád Sámuel elmés és mulatságos anekdotái*, Kvár, 1929;
* *Egy régi híres könyvreklám. Egy állítólagos Pancsatantra-származék irodalmunkban*, Kvár, 1929;
* *A Genovéva-legenda és népkönyv története*, 1929;
* *A francia hellenizmus hullámai az erdélyi magyar szellemi életben*, Kvár, 1930;
* *Kónyi János Demokritusa...* Bp., 1932;
* *Eulenspiegel magyar nyomai*, Kvár, 1932;
* *Tárgytörténeti jegyzetek Mikszáth Kálmán anekdotáihoz*, 1933;
* *Magyar anekdotáink Naszreddin-kapcsolatai*, Kvár, 1933;
* *A magyar anekdota története és egyetemes kapcsolatai*. 250 vándoranekdota. Az anekdota forrásai, 1934;
* *A magyar nyelv küzdelmes sorsa Erdélyben*, 1935;
* *A magyar irodalom története*. 1. Régi irodalom, Kvár, 1935;
* *A magyar irodalom története*. 2. Új irodalom, Kvár, 1936;
* *Anyanyelvünk védelme*, Kvár, 1936;
* *Dr. Bitay Árpád életrajza és tudományos munkássága*, Kvár, 1938;
* *Világjáró anekdoták*, 1938;
* *Az Erdélyi Múzeum Története (1874-1937), Kvár, 1939;
* *Dr. Rajka László élete és tudományos munkássága*, Kvár, 1939;
* *A magyar regény előzményei, 1941;
* Hermányi Dienes József: Nagyenyedi síró Heraklitus és hol mosolygó s hol kacagó Demokritus kéziratos gyűjteménye 1762-ből, kiad., bev., Kvár, 1943;
* *Bálint Gábor emlékezete*, Kvár, 1945;
* *A magyar és az orosz irodalom kapcsolatai*, Kvár, 1946;
* *Valkai András, egy kalotaszegi énekszerző a XVI. században*, Kvár, 1947;
* *Az anekdota - A magyar regény előzményei* - Tanulmányok, Bk., 1988;
* *A kolozsvári római katolikus Lyceum-könyvtár története 1579-1948*, 1994.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Gyorgy, L
gyorgy
Gyorgy, L
Gyorgy, L
Blubarba abelmanĝulo

La **Blubarba abelmanĝulo** *Nyctyornis athertoni* estas granda specio de abelmanĝulo, tio estas birdo de la familio de Meropedoj, kiu troviĝas en Suda Azio kaj pli precize en la Malaja regiono, Hindoĉinio kaj ĝis sudokcidenta Barato, nome Okcidentaj Ghatoj kaj Nepalo. Tiu specio troviĝas en malferma kamparo en makuloj de densa arbaro.

## Aspekto 
eta|maldekstre|
Malkiel aliaj abelmanĝuloj, tiuj ne estas tiom kolorplenaj birdoj ĉar la koloroj estas pli simile malintensaj (malhelaj), sed kiel ĉe aliaj abelmanĝuloj estas birdoj kun longaj vostoj, longaj subenkurbitaj kaj akrapintaj bekoj kaj pintaj flugiloj. Ili estas grandaj abelmanĝuloj, ĝenerale verdaj, kun blua makulo el la subbeko kiu etendiĝas al suba gorĝo kvazaŭ formante la “barbon”, kiu nomigas la specion.

## Subspecioj 
eta|maldekstre|
* *Nyctyornis athertoni athertoni*
* *Nyctyornis athertoni bartletti*
* *Nyctyornis athertoni brevicaudata*

## Kutimoj 
eta|300px|Khao Yai NP, Julio 1994
Kiel aliaj abelmanĝuloj, ili manĝas ĉefe insektojn, nome abeloj, vespoj kaj krabroj, kiuj estas kaptataj dumfluge el gvatejoj kaŝitaj inter foliaro. Ili ĉasas solaj aŭ en paroj, plie ol en aroj, kaj sidas senmove dumlonge antaŭ persekuti sian predon.

Kiel aliaj abelmanĝuloj, ili nestumas en tuneloj ene de sablaj riverbordoj, sed ne formas koloniojn.

## Referencoj 
*  Ne minacata

Kategorio:Koracioformaj
Kategorio:Birdoj de Azio
Hajkajo

**Hajkajo** (japana 俳諧, *haikai*) estas la nomo de poezia ĝenro enhavanta la japandevenajn poeziformojn hajko (俳句, *haiku*), renko (連句, *renku*, ankaŭ nomita 俳諧の連歌, *haikai no renga*), hajbuno (俳文, *haibun*), hajgao (俳画, *haiga*) kaj senrjuo (川柳, *senryū*) (sed ne klasika rengao nek tankao/ŭakao). Foje, la termino "hajkajo" uziĝas kiel mallongigo de "haikai no renga" (renko).

## Referencoj 
Kategorio:Literaturo laŭ ĝenroj
Kategorio:Japanlingva literaturo
Kategorio:Japanlingva poezio
Gábor Téglás (arkeologo)

**TÉGLÁS Gábor** (te:gla:ŝ) estis hungara arkeologo kaj instruisto naskita en Braŝovo la 23-an de marto 1848 kaj mortinta en Budapeŝto la 4-an de februaro 1916. Li estis la patro de ĵurnalisto Gábor Téglás kaj de juĝisto, stenografo Géza Téglás.

Li estis membro de Hungara Scienca Akademio ekde 1888.

## Biografio
Gábor Téglás instruis ekde 1871 en la ĉefreala lernejo de Déva, ekde 1883 ĝis 1904 li estis ties direktoro. En sia junaĝaj jaroj li esploris la geologion kaj naturon de departemento Hunyad. Pli poste sia ĉefa esplorkampo estis la antikva Dacio. Li estis longtempe direktoro de la muzeo departementa.

## Verkoj
**Hunyad megye története* (I., Bp., 1902);
**Az alföldi sáncok maros-duna közi csoportjának helyrajza…* (Bp., 1904); 
**Limes-tanulmányok* (Bp., 1905); 
**Dácia megdülésének története* (Bp., 1913).
 
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikonhttp://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm 

 

Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Géza Téglás

**TÉGLÁS Géza** [te:gla:ŝ] estas hungara juĝisto, stenografo naskita la 4-an de aprilo en Déva 1883 kaj mortinta la 3-an de februaro 1959 en Budapeŝto. Li estis la filo de arkeologo Gábor Téglás kaj de frato de ĵurnalisto Gábor Téglás.

## Biografio
Géza Téglás studis juron en Koloĵvaro kaj Budapeŝto. Ekde 1908 li estis la juĝisto de budapeŝta tribunalo. En 1906 li organizis industrikorporacion en Kolozsvár, en 1907 en Budapeŝto landan industridefendan ligon. Li priokupiĝis multe de evoluigo de stenografio. En  Kolozsvár li redaktis en 1902 – 1903 revuon monatan *Egyetemi Gyorsíró* kaj en 1904 – 1905 en Budapeŝto la revuon *Gyorsírászati Lapok*. Ekde 1923 li redaktis la stenografian revuon *Az Írás*. En 1928 li organizis la ekspozicion de internacia stenografia kongreso en Budapeŝto.
## Verkoj
**Útmutató a gyorsíró tanfolyamok és gyorsírókörök szervezésére és vezetésére* (Bp., 1904); 
**Sorompóba!* (Kolozsvár, 1906); 
**Fabró Henrik emlékezete* (Bp., 1924);
**Új adatok a magyar gyorsírás történetéhez* (Bp., 1930).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj juristoj
Teglas, G
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Tešedíkovo

**Tešedíkovo,** hungare **Pered** estas vilaĝo en Slovakio, en regiono Nitra, en Distrikto Šaľa.

* Areo: 23&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3700
* Supermara alteco: 114m
* Aŭtokodo: SA...
* Poŝtkodo: 925 82
* Telefonprefikso: 31

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Neded-Šaľa. La lasta troviĝas 6, Galanta 15 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1237. Tiam la vilaĝo apartenis al abatejo de Pannonhalma. Poste la kampoj havis diversajn posedantojn. Ankaŭ la turkoj havis la vilaĝon, sed ĝi pluvivis. Inundoj en 1788, 1828 kaj en 1831; ĥoleroj en 1831 kaj en 1866; incendioj en 1834 kaj en 1890 okazis. En 1849 la hungara armeo malvenkis de la aŭstroj, sekve granda parto de la vilaĝo detruiĝis.

En 1910 loĝis en la vilaĝo 3401 da homoj (3393 hungaroj. Ĝis 1920 la vilaĝo apartenis al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Galánta. Poste la vilaĝo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 la komunumo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito multe da hungaroj estis deportitaj al Sudetoj kaj al Hungario. La restaĵo iĝis senrajta laŭ Dekretoj de Beneš. En 1948 la vilaĝo ricevis la nunan slovaklingvan nomon Tešedíkovo laŭ la slovaka pastro kaj sciencisto Tešedík, kvankam tiu havis neniun rilaton al la vilaĝo (la hungarlingva nomo daŭre estas *Pered*). En 2001 en la vilaĝo loĝis 3700 da homoj (3063 hungaroj kaj 592 slovakoj).

En 2012 okazis loka referendumo, kiu aprobis renomi la vilaĝon al la antaŭa nomo *Pered*, tio tamen ne efektiviĝis ĉar la ŝanĝon ne aprobis la Noma komisiono de la slovakia Ministerio pri internaj aferoj.

## Vidindaĵoj 
* klasikisma katolika preĝejo kaj paroĥo de 1803
* novromanika golgoto de 1879
* skulptaĵo pri Johano Nepomuka de 1821
* monumento pri batalo de 1869

## Famuloj 
En la iama Pered naskiĝis:
* hungara aktoro Sándor Horváth
* hungara lignoskulptisto János Bárczy (barelfaristo).

Kategorio:Municipoj en distrikto Šaľa
István Tóth (poeto)

**TÓTH István** (to:t) estis hungara poeto, tradukisto naskita en Gurbediu la 25-an de oktobro 1923 kaj mortinta en Târgu Mureș la 16-an de septembro 2001.

## Biografio 
István Tóth finis la mezlernejon en 1944 kaj la fakon pri franca-hungara lingvoj en Universitato Bolyai de Kluĵo en 1948. Ekde tiu jaro li instruis en Oradea kaj ekde 1963 en la Pedagogia Altlernejo de Târgu Mureş. Li instruis ankaŭ en la loka aktorakademio. Li pensiuliĝis en 1983.

## Premioj 
* Premio de Marosvásárhelyi Írói Egyesület 1969;
* Premio Rumana Verkistligo 1984.

## Verkoj 
* *Ódák és elégiák*, poemoj, Bk., 1957;
* *A kalászok lehajolnak*, p., Bk., 1961;
* *Névtelen emlékek között*, v., Bk., 1964;
* *Vízválasztók*, p., Bk., 1967;
* *Amerre jártam*, p., Bk., 1968;
* *A szétszedett szobor*, p., Kvár, 1971;
* *Jégbuborékok*, p., Bk., 1973;
* *Európa kövei között*, p., Kvár, 1975;
* *Törékeny tükrök*, p., Kvár, 1979;
* *Sziklás parton*. Elektitaj poemoj, Bk., 1980;
* *Antifóna*p., Bk., 1983;
* *Napvárás*, p., Kvár, 1984;
* *"Ha azt mondom, hogy élek..."*elekt, p., Bp., 1987;
* *"Üdvözlégy te Boldog Várad!"* Poemoj pri Sankta Ladislao, selkt., Mvh., 1992;
* *Közös nevező*, p., Mvh., 1994;
* *Irodalmi műveltségünk fobb korszakai*. Őskor és középkor. Gyulafehérvár, 1994;
* *Párbeszédek és limerickek*, Mvh., 1995;
* *Herbárium* (samloke. 1998).
* *Irodalmi műveltségünk főbb korszakai*. Reneszánsz és manierizmus. Gyulafehérvár, 1996;
* *Phoebus forrása*. A váradi latin nyelvű humanista költészet antológiája. kunmetita, notoj, postvorto, Nagyvárad, 1996.

## Tradukaĵoj 
* M. R. Paraschivescu legszebb versei, vál., ford., Bk., 1963;
* *Jó reggelt, Párizs!* Kortárs francia költők versei, vál., ford., utószó, Bk., 1969;
* *Alkinoosz kertje*. Humanista költőink Janus Pannoniustól Bocatius Jánosig, vál., ford., jegyz., Kvár, 1970;
* *Írásjelek a földön*. Francia nyelvű belga költők, vál., bev., Bk., 1972;
* *Erdélyi féniks*. Misztótfalusi Kis Miklós öröksége (publikis Zsigmond Jakó) vers, Bk., 1974;
* *Múzsák fellegvára*. A kolozsvári latin nyelvű humanista költészet antológiája, vál., ford., utószó, Bk., 1977;
* *Pápai Páriz Ferenc: Békességet magamnak, másoknak, a latin verseket ford., Bk., 1977;
* *Eugène Guillevic legszebb versei*, Bk., 1978;
* *Tótfalusi Kis Miklós halotti kártája* (kun Jakó Zsigmond, Sándor Weöres), 1978;
* *A feledés kapuja*. Edmond Vandercammen versei, vál., ford., 1979;
* *Talált kincs*. Német költők antológiája, I-II., vál., bev., jegyz., ford., Kvár, 1981;
* *A tűz és a rózsa*. Jean Rousselot versei, vál., ford., 1986;
* *Ha azt mondom, hogy élek...* Válogatott versek és műfordítások, 1987;
* *Kolozsvári emlékírók'' 1603-1720, a latin szövegeket ford. Kun Károly Köllő kaj Lajos Puskás, Bk., 1990.

## Fonto 
* Romániai Magyar Irodalmi Lexikon 

Toth, I
Speer

**Speer** estas kun 1956 m s.m. la plej alta konglomeraĵmonto de Eŭropo.

## Geografio 
Speer situas en la Apencelaj Alpoj respektive Antaŭalpoj, ĉar la difino de la limo inter Antaŭalpoj kaj Alpoj ne estas tute klara. Sude de Speer troviĝas Valenlago kaj la Linth-Ebenaĵo kaj je ĝia nordo la valo de la rivero Turo en Togenburgo. La pinto de Speer situas sur la teritorio de la komunumo Schänis.

## Turismo 
La monto Speer estas facile grimpebla en unutagaj ekskursoj kaj ek de Togenburgo kaj ek de la Linth-Ebenaĵo. De ĝia pinto oni havas belan vidon super la tua Lago de Zuriko ĝis Zuriko. La aliro de sudo estas la kutima kaj pli facila, dum la aliro el la norda, togenburga flanko estas pli interesa sed pli postulema. La vojo estas bone sekurigita per dratŝnuroj kaj havas malfacilecon de grado T3.

## Eksteraj ligiloj 
* Ekskursraportoj kaj fotoj pri Speer

Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Montoj de la Alpoj
Kategorio:Montoj de la Antaŭalpoj
Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Montoj kun alteco inter 1000 kaj 1999 m
Naftoprezo

[eta|dekstra|Prezo de la naftospecio *Brent* de majo [1987 ĝis 2011.]]
La **naftoprezo** estiĝas el kuniĝo de fundamentaj merkatdatumoj, kiel oferto kaj demando de nafto. Aliaj, ofte mallongtempe efikaj faktoroj estas diversaj okazaĵoj kiel politikaj konfliktoj, militoj, ciklonoj kaj spekulacio.

La plej grava borso por nafto en Nordameriko estas la New York Mercantile Exchange (NYMEX). En Eŭropo la naftoprezo kreiĝas ĉe ICE Futures (antaŭe „International Petroleum Exchange“) en Londono, por Azio ĉe Singapore Exchange (SĜ).

## Jara naftoprezo ekde 1970 
Jen la mezaj jaraj prezoj por la naftospecioj *Dubai* (1970-1985 *Arabian Light*), *Brent* (1976-1983 *Forties*), *Nigerian Forcados* kaj *WTI* en usonaj dolaroj por unu barelo.
[eta|Naftoprezevoluo en $ inter [1861 kaj 2007 (bruna linio baze de la prezo de 2007)]]
[eta|Naftoprezo inter [1985 kaj 2006]]
[eta|Nominala naftoprezo [1970-2004]]
[eta|Naftoprezoj (nominalaj kaj realaj) [1971-2007]]
[eta|Nominala prezo por usona malpeza nafto (WTI) [2006-2008]]

Fonto: BP Statistical Review of World Energy

## Vidu ankaŭ 
* Nafto
* Naftodolaro

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Aktueller Ölpreis (Brent & WTI)
* Tägliche Höchst-, Tiefst- und Schlusspreise für Brent und WTI seit 1998
* Nachrichten zum Thema Ölpreis
* Preisbildung am Rohölmarkt (hg. vom Mineralölwirtschaftsverband e.V.)
* Börse.ARD.de: Kleine Geschichte des Ölpreises 

Kategorio:Nafto
Kategorio:Ekonomio
Károly Téglás

**TÉGLÁS Károly** [te:gla:ŝ] hungara inĝeniero pri arbaroj (Sepsiszentgyörgy 15-a de marto 1864 – Budapeŝto, 30-a de junio 1916).
 
## Biografio
Li finis siajn fakstudojn inter 1882 – 1885 en Akademio de Selmec kaj laboris en Zsarnóca, pli poste en Bustyaháza. Inter 1890 – 1892 li estis asistanto de Jenő Vadas en la menciita akademio, pli poste en Topánfalva arbaradminsitranto, post tiu li laboris en Braŝovo. Inter 1903 kaj 1907 li estis katedrestro en la akademio. Poste ĝis sia morto li laboris en la *Agrarafera Ministerio* en Budapeŝto. Lia fakverkaro estas grava.

## Verkoj
* *Erdővédelemtan* (Selmecbánya, 1893) 
* *A legelőgazdaság rendezéséről* (Brassó, 1902)
* *Mezõgazdasági enciklopédia* (Selmecbánya, 1907)

## Bibliografio
*T. K. (Erdészeti L. 1916.)

## Fontoj
* Magyar Életrajzi Lexikon
* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla en la 174-a paĝo)

Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Rif-montaro

**Rif-montaro** estas montara ĉeno en norda parto de Maroko, proksime al bordo de la Mediteraneo. Ĝi etendiĝas ĉ. 300&nbsp;km longe de Tanĝero al la maroka–alĝeria limo kaj al valo Muluja. La plej altajn pintojn - inter ili la Tidirhine-monton (2.456 m) - kovras vintre neĝo.

El multaj mineraloj de la montaro gravas nur minado de la fererco. En la montaro oni povas setliĝi kaj kultivi agron nur en kelkaj malvastaj apudbordaj valoj.

En la regiono ĉirkaŭ la montaro vivas ĉefe berberaj triboj.

Dum la kolonia disdivido de Afriko, la norda parto de Maroko, inklude de la Rif-montaro, estis atribuita al Hispanio. En la 1920-aj jaroj la berberoj, sub gvido de Abdel-Krim (1882–1963), ribelis kontraŭ la hispana regado kaj fondis la Respublikon de Rifo. La ribelon detruis franca-hispana komuna armeo en 1926, per uzo de mustarda gaso.
eta|maldekstra|Rif-montaro en la provinco Chefchaouen.
eta|maldekstra|Flago de la Rif-regiono
Post sendependiĝo de Maroko (1956), la regiono unuiĝis al la nova lando, kvankam restis diversaj tendencoj favoraj al propra regado. La nova registaro provis plibonigi trafikan situon de la Rif-montaro: oni konstruis inter Feso kaj Ketama la ''Route de l'Unité'' ("vojo de la unuo"). Tamen, restis diversaj spuroj de malkonkordo, interalie pro la lingvaj kondiĉoj: la loĝantoj de Rifo parolas la berberan, kaj havis kiel kulturlingvon la hispanan, dum la maroka registaro pli favoris la araban kaj la francan. Post grava ribelo en 1958, la reĝo Hasano la 2-a de Maroko malatentis la regionon, kaj subpremis ĉiun propran voĉon. La nova reĝo Mohamedo la 6-a levis la ĉefajn punojn kaj komencis en la lastaj jaroj helpi en la disvolvo de la Nordo de la lando.
Bakonynána

300ra|eta|dekstra|Preĝejo de Bakonynána
300ra|eta|dekstra|Panoramo al Bakonynána
**Bakonynána** (bakonjnAna) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Meza** Transdanubio, en Veszprém (departemento), en subregiono de Zirc.

## Bazaj informoj 
* Areo: 15&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1060
* Poŝtkodo: 8422
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de montaro Bakony, fine de sakovojo. Zirc troviĝas 10&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1488 en formo *Nana*. La vilaĝo longe apartenis al fortikaĵo Várpalota. Poste pro la bataloj kaj impostoj la vilaĝo senhomiĝis. En la 18-a jarcento familio Nádasdy (nAdaŝdi) venigis germanojn. La familio posedis la kampojn ĝis 1945.

Vilaĝservoj estas germana aŭtonomio, lernejo, germana infanĝardeno, biblioteko, interretejo, sportejo, kuracejo, infankuracejo, apoteko.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo
* muzeeto de 1999

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Shishapangma

**Shishapangma** (aŭ **Ŝiŝapangma** aŭ **Ŝisapangmo**, oficiala ĉina transskribo al latina alfabeto: **Xixiabangma**) estas la 14-a plej alta monto en la tuta mondo kaj la plej malalta de la 8000-metraj pintoj.

## Historio de la grimpado 
Ŝiŝapangmo estis la lasta inter la 8000-metraj montoj, kiu estis grimpita, ĉefe pro la fakto ke ĝi situas sur ĉina teritorio, kial ĝis la jaro 1959 la aliro al la regiono por montgrimpado por ne-ĉinaj ekspedicioj malfacilis. La unuan grimpadon finfine sukcesis la 2-an de majo 1964 relative granda ĉina ekspedicio konsistanta el Xǔ Jìng, Zhāng Jùnyán, Wáng Fùzhōu, Chén Sān, Chéng Tiānliàng, Wū Zōngyuè, Sodnam Dorji, Minar Trashi, Dorji kaj Tontan.

Ĉirkaŭ 22 personoj mortis grimpante al Shishapangma, inter ili la usona Alpisto Alex Lowe kaj la portugaldevena grimpisto Bruno Carvalho. Malgraŭ tio, Shishapangma estas relative facile grimpebla monto en Himalajoj.

Kategorio:Montoj de Himalajo
Kategorio:Montoj en Ĉinio
Bakonybél

**Bakonybél** [bakonjbEl] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Zirc.
eta|maldekstre|Domoj de Bakonybél

## Bazaj informoj 
* Areo: 11&nbsp;km²
* Loĝantaro: 420
* Poŝtkodo: 8457
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
Bakonybél situas en montaro Bakony en valo, laŭ flankovojoj. Zirc troviĝas 16 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1083 en formo *Beli*. Dum la mezepoko la klostro havis famon (supozeble fondita en 1018), tie vivis Sankta Gerardo. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Poste la kampoj apartenis al abatejo de Pannonhalma. Germanoj kaj slovakoj refondis la komunumon. Inter 1815-1859 vitrofarejo funkciis apud la vilaĝo.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, apoteko, kuracejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika Preĝejo de Sankta Maŭrico (Bakonybél)
* baroka monaĥejo, nun gemaljunulejo
* kapelo kaj pilgrimloko omaĝe al Sankta Puto
* subĉiela muzeo
* ekskursejoj

## Famuloj 
* en Bakonybél naskiĝis:
** agronomo József Schandl
* en Bakonybél mortis:
** abatoj Teofil Ferenc Balás kaj Szaniszló Béla Villányi
** benediktanoj Márk János Kovács kaj Viktor Alfonz Récsei
** teologo Izidor Guzmics
eta|maldekstra|Preĝejo de Bakonybél

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Bakonypölöske

**Bakonypöpöske** [bakonjpoloŝke] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Pápa. Ĝis 1909 la oficiala nomo estis Pölöske, kiu estas slavdevena vorto.

## Bazaj informoj 
* Areo: 11&nbsp;km²
* Loĝantaro: 420
* Poŝtkodo: 8457
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
Bakonypölöske situas ĉe piedoj de montaro Bakony, laŭ traira flankovojo. Pápa troviĝas 12 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1314 en formo *Perechke*. Tiuteme loĝis tie nobeloj. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. En la 18-a jarcento germanoj kaj hungaroj refondis la komunumon.

Vilaĝservoj estas germanaj infanĝardeno kaj lernejo, biblioteko, kulturdomo, sportejo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* nobeldomo de Halasy-Öchtritz el la 18-a jarcento
* fiŝkaptista lago

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Mano Negra

La **Mano Negra** estas grupo de alternativa rokmuziko eldevenanta de Francio formita en 1987 ĉirkaŭ sia ĉefa muzikisto Manu Chao.

## Origino de la nomo 
La Mano Negra («La Nigra Mano» en la hispana lingvo) estas ankaŭ la nomo de anarkista grupo de Andaluzio je la fino de la 19-a jarcento. Dum la jaro 1880 Andaluzio havis gravan ekonomian krizon. Malriĉeco kaj malsato kreskanta, la bienistoj revoltiĝis, ŝtelantaj la panejojn kaj brulantaj olivarbarojn.
*Vidu plu :La Mano Negra*

Sed legante bildlibron de Rousseau la ideo venis al la membroj de la grupo. Mano Negro estas la nomo de militistoj en Sudameriko. La simbolo de la nigra mano plaĉas al ili.

## Historio 
La grupo naskiĝis ĉirkaŭ multaj aliaj, interalie la Hot Pants kaj la Casse-pieds. En la tempo de sep jaroj (ĝis lia rompo en 1994), la Mano Negra esti unu de la plej konita kaj grava grupo de rok muziko ekster kaj en Francio, ĉefe en Sudameriko. Post ĝia rompo, la ĉefa muzikisto, Manu Chao sekvis solan karieron.

Lia unua disko Patchanka estis publikita ĉe Boucherie Productions (la estro, François Hadji-Lazaro, longtempe muzikis kun Manu Chao en la grupo Los Carayos).

## Diskografio / Filmografio 
* **Joint de culasse :** kun Manu Chao kaj Santi
** ''super boum rock'n'roll* 14 reprinoj de klasika rok muziko, en 1982 sur la labelo « Force » (rara disko).

* **Parachute :** kun Manu Chao, Pascal Borne kaj du aliaj muzikistoj.
** Une seule trace discographique, le titre « tous les soirs » sur la compile « Romance 85 »

* **Hot Pants :** kun Manu chao, Pascal Borne, Santi, Jean-Marc
** *So many nite* 45t 2 titres
** *Loco mosquito*, 1986.All or nothing rec.
** *Hot chicas*, 3 titres sur cette compilation de 1986.Tutti frutti

* **Mano Negra :**
** *Patchanka*, 1988.
** *Puta's Fever*, 1989.
** *King of Bongo*, 1991.
** *Amerika perdida*, 1991 (kompilado)
** *In the Hell of Patchinko*, livo en Japanio, 1992.
** *Casa Babylon*, 1994.
** *Best Of*, 1998.
** *Mini Negra*, EP 4 titoloj 2005.
** *Lo Mejor De La Mano Negra*, duobla KDoj « Best of 2005 » 2005
** *Out Of Time*, Duobla DVD 2005
** *La danse de l'helicon*, *sang neuf en 89*

** repreno de la temo *Grand Bleu* de Eric Serra sur la albumo Diversion (sur ia ke Bertignac reprenas *Pas assez de toi'' !).

## Nunaj grupoj laŭ la influo de la Mano Negra 
## Vidu plu 
### Internaj ligiloj 
* Mano Negra Illegal, omaĝa disko al Mano Negra

### Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Manu Chao
* La ne oficiala retejo de Daniel Jamet 

Kategorio:Rok-muziko
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1987
Donna Brazile

**Donna BRAZILE** (naskiĝis la 5-an de decembro, 1959, New Orleans) estas usona aŭtoro, edukisto kaj politika aktivisto kaj strategiisto, en la Usona Demokrata Partio.

Brazile naskiĝis kiel tria infano el naŭ. Ŝi jam en aĝo 9 jaroj ekinteresiĝis pri la politiko. Brazile laboris en diversaj prezdent-elektaj kampanjoj, kiel ĉe Jimmy Carter-Walter Mondale en 1976 kaj 1980, Jesse Jackson en 1984, Walter Mondale-Geraldine Ferraro en 1984, kaj por Richard Gephardt en 1988.

Post malvenko de After Gephardt en 1988 en la partiaj antaŭelektoj, Brazile servis kiel *"deputy field director"* de Michael Dukakis en la ĝenerala elekta kampanjo. Li devis abdiki pri maldecaj eldiroj pri George H.W. Bush kaj lia edzino.

Ŝi poste servis en diversaj pozicioj de la Demokrata Partio, helpis kampanjon de Bill Clinton.

## Eksteraj ligiloj 
* Brazile and Associates retejo 

Kategorio:Politikaj aktivuloj
Kategorio:Usonaj politikaj aktivuloj
Purpurbarba abelmanĝulo

La **Purpurbarba abelmanĝulo** aŭ Sulavesa abelmanĝulo, *Meropogon forsteni*, estas granda specio de abelmanĝulo, tio estas birdo de la familio de Meropedoj. Ĝi estas endemismo loĝanta en la insulo de Sulaveso, en Indonezio inter Borneo kaj la insulo Novgvineo. Tiu specio troviĝas en malfermejoj en makuloj de densa arbaro.

Tiu aŭstralazia birdo estas la ununura membro de la genro *Meropogon*. Ties scienca speciga nomo rememoras la scienciston Eltio Alegondas Forsten (1811-1843) kiu kolektis en tiu mondoregiono inter 1838 kaj sia morto.

## Aspekto 
eta|maldekstra|MeropogonForsteniGould
La **Purpurbarba abelmanĝulo** estas kolorplena longa kaj svelta birdo kun longa vosto, longa kaj svelta beko kaj iom rondoformaj flugiloj. Ĝi estas 25–26&nbsp;cm longa, sen kalkuli 6&nbsp;cm de vostodirektiloj (centraj plumoj).

Maskla plenkreskulo havas **purpurbluajn kapon, vizaĝon, “barbon”** (longaj pendantaj gorĝaj plumoj), **bruston kaj supran ventron**. La supraj partoj, flugiloj kaj vosto estas **verdaj**, escepte ruĝecbruna nuko, kaj la centraj vostoplumoj estas longecaj kiel direktiloj. La malsupra ventro estas ruĝecbruna kaj la subvosto estas bruna.

Ina plenkreskulo estas simila, sed la supra ventro estas ruĝecbruna, ne purpura. Junuloj havas verdajn kronon kaj nukon, malhelan vizaĝon kaj bluecan barbon. Ili ne havas la longajn centrajn vostoplumojn de laplenkreskulo.

La voĉo estas mallaŭta altatona *szit* aŭ *piip*.

## Kutimaro 
La **Purpurbarba abelmanĝulo** entreprenas sezonajn movojn, kaj reproduktiĝas interne en la seka sezono, kaj moviĝas al marbordo en la pluva sezono. Kiel aliaj abelmanĝuloj, ĝi nestumas en tuneloj ĝis 90&nbsp;cm longaj elfositaj en flankoj de sablaj riverbordoj, klifoj kaj deklivoj, sed ili ne formas koloniojn.

La **Purpurbarba abelmanĝulo**, kiel siaj parencoj, manĝas insektojn, inkludante abelojn, vespojn kaj libelojn kaj skarabojn, kiuj estas predataj dumfluge. Tiu specio ĉasas sole aŭ en paroj, pli ol en aroj, kaj sidas sur taŭga gvatejo dumlonge, balancante sian kapon kaj svingante sian barboplumaron kaj balancante sian voston antaŭ saltoflugi al preterpasanta predo.

## Referencoj 
* Fry, Fry kaj Harris, *Kingfishers, Bee-eaters and Rollers* ISBN 9781408134573

Kategorio:Meropedoj
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Indonezio
Elek Szamossy

**SZAMOSSY Elek** [samoŝi] estis hungara pentristo naskita en Déva la 28-an de junio 1826 kaj mortinta en Budapeŝto la 21-an de aprilo 1888. Li estis la patro de pentristo, muzikisto László Szamossy.
eta|Pentraĵo de Szamossy: Flora

## Biografio 
Elek Szamossy batalis dum la hungara revolucio de 1848. Li studis pentradon en Vieno kaj Venecio. Li revenis en 1861 kaj kiel vagantpentristo li pentris altarpentraĵojn kaj portretojn en eklektika stilo. Li estis la malkovrinto de Mihály Munkácsy kaj lia unua majstro. Plej multaj el liaj kreaĵoj troviĝas en la muzeo de Temeŝvaro el heredaĵo de artiskolektinto Zsigmond Ormós, kiu estis lia apoganto. Kelkaj el liaj pentraĵoj estas en *Hungara Nacia Galerio*, lia memportreto en la *Történeti Képcsarnok*.

## Bibliografio 
* Ernő Naményi: Sz. E. (Művészet, 1902.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj litografoj
Manu Chao

**Manu Chao** [MAnu ĈAo](naskiĝis Jose-Manuel Thomas Arthur Chao la 21-a de junio 1961 en Parizo - ) estas kantisto kaj muzikisto de Francio, kiu ekiĝis grava figuro de la franca Rok-muziko, kun sia grupo Mano Negra, kaj latina muziko kiun ekde pluraj jaroj koncertas ĉirkaŭ la mondo sole aŭ kun la grupo Radio Bemba, kunlaboranta kun aliaj multaj artistoj.

## Vivo 
Manu Chao naskiĝis la 21-a de junio 1961 en Parizo. Lia patrino, Felisa, venas el Euskadi kaj lia patro, Ramón, eldevenanta de Galegio, estas verkisto kaj ĵurnalisto en RFI por Latinameriko; Ramón Chao ricevis edukadon de klasika piano. Liaj gepatroj forfuĝis la diktaturon de Franko kaj sidis en Parizon.

Li havis fraton de du jaroj pli aĝa, Antoine. Iom post la naskiĝo de Manu, la familio translokiĝis en (Boulogne-Billancourt post Sèvres).

En 1971, Ramón instruis al siaj filoj la pianon, instrumento, kiun ili formetis anstataŭ gitaro por Manu kaj baterio por Antoine. Manu eniris en muziklernejon. Je 18 jaroj li obtenis la baccalaureat kaj decidis iĝi muzikisto.

## Diskoj 
:*Vidu ankaŭ Joint de culasse, Hot Pants, Los Carayos kaj Mano Negra.*
* 1998 : *Clandestino*
* 2001 : *Próxima estación: Esperanza*
* 2002 : *Radio Bemba Sound System* (live intitulé *The Live Album* aŭ États-Unis), version DVD : *Babylonia en Guagua*)
* 2004 : '' Sibérie m'était contéee* kun Jacek Woźniak
* 2007 : *La Radiolina''

Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Francaj gitaristoj
Rif-milito

eta|Fotokunmetaĵo
La **Rif-milito** (1920–26) estis milito de Hispanio kontraŭ la marokaj rifaj kaj ĝibalaj triboj de la Rif-montaro.

Laŭ traktato de Fez (1912), Hispanio ricevis la montarajn regionojn ĉirkaŭ la maroka Melilla kaj Ceuta. La du regionojn dividis la Alhucema-golfon, en ili apenaŭ ekzistis konstruitaj vojoj, kiu prokrastis ties ekspluaton.

Dámaso Berenguer hispana generalo decidis en 1920 militiri kontraŭ la ĝibala tribo en la orient ties teritoriojn al Hispanio. Li samtempe ordonis al komandanto de la okcidenta regiono (Manuel Fernández Silvestre) por subigi la rifajn tribojn kaj ties gvidanton Abdel-Krim. Berenguer volis poste unuigi la du teritoriojn.

La armeo de Abdel-Krim decide venkis super la hispanaj taĉmentoj kaj repuŝis ilin al rando de Melilla (batalo de Annual). En la sekvaj 5 jaroj okazis interbataloj, la hispanoj ne povis superi la tribojn pro nekapabla milita gvidantaro kaj nekonvena armilaro. La triboj unuiĝis en 1923 kaj deklaris la t.n. Rif-Respublikon.

Francio ekhelpis Hispanion en 1925 kaj ekatakis de la sudo (la francoj volis eviti precedenco de sendependiĝo). La franca-hispana armeo havis entute 250.000 soldatojn, gvidante de marŝalo Henri Philippe Pétain. La hispana floto ekkontrolis la Alhucemas-golfon kaj ekatakis de nordo. La aliancanoj uzis mustardan gason por superi la kontraŭstaron, tiel ofendante internacian hagan traktaton.

Abdel-Krim - tiam gvidanto de ambaŭ triboj - demetis la armilon. La Hispana Saharo reiris en 1926 al Hispanio.

En la rif-milito elstaris la hispana generalo Francisco Franco.

## Vidu ankaŭ 
* Hispana Legio


Kategorio:Afrika rezistado al koloniismo
Kategorio:Hispana Afriko
Kategorio:Militoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Militoj de Maroko
Kategorio:Militoj de Hispanio
Kategorio:Militoj de Francio
Kategorio:Militoj de sendependeco
Kategorio:Berberoj
Kategorio:Rif-montaro
Kategorio:Konfliktoj en 1920-1929
Sámuel Andrád

**ANDRÁD Sámuel** (andra:d), *barátosi* estis hungara kuracisto, verkisto, anekdotkolektinto naskiĝinta en Barátos en 1751 kaj mortinta en Sepsiszentgyörgy la 31-an de aŭgusto 1807.

## Biografio 
Sámuel Andrád studis en Nadjenjedo kaj Koloĵvaro. Li akiris diplomon de kuracisto en Vieno kaj post 1786 li loksidiĝis en Sepsiszentgyörgy. Li publikis poemojn en hungara kaj latina lingvoj. Lia anekdotkolektaĵo estas la unua en la hungara literaturo. Li interesiĝis ankaŭ pri natursciencoj (*Leg-első virágos kert 1793* (Bécs, 1793)

## Verkoj 
* *Elmés és mulatságos rövid anekdoták* (I–II. Bécs, 1789–90);
* *A magyar Democritus életének délig való része* (Bécs, 1791);
* *A magyar szóllásnak módjáról* (Bécs, 1791).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Andrad, S
Andrad, S.
Vlčany

**Vlčany** () estas vilaĝo en Slovakio, en regiono Nitra, en Distrikto Šaľa.
eta|Preĝejo de Vlčany
* Areo: 40&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3470
* Supermara alteco: 111m
* Aŭtokodo: SA...
* Poŝtkodo: 925 84
* Telefonprefikso: 31

## Situo 
Vlčany situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Váh, laŭ flankovojoj. Šaľa troviĝas 15 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis en 1113 en formo *Forcas*. La turkoj ofte suferigis la loĝantojn. Ĥolero okazis en 1831. En la 16-a jarcento multe iĝis kalvinanoj, en la vilaĝo okazis koncilioj. Pestoj en 1709 kaj en 1831; inundo en 1724 okazis. En 1794 la vilaĝo iĝis kampurbo. En 1849 la hungara armeo tie faris ponton kaj trairinta atakis la aŭstrojn, sed malvenkis. La fervojo atingis la urbeton en 1909. Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Vágsellye. Poste la vilaĝo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1945 la komunumo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1944 la judoj estis deportitaj. Post la 2-a mondmilito multe da hungaroj estis deportitaj al Sudetoj kaj al Hungario. La restaĵo iĝis senrajta laŭ Dekretoj de Beneš.

## Demografio 
## Vidindaĵoj 
* klasikisma katolika preĝejo de 1808
* katolika paroĥo de 1814
* kalvinana preĝejo de 1785, turo aldoniĝis en 1808, en 1829 pligrandiĝis
* monumento pri falintoj dum la 1-a mondmilito de 1930
* monumento pri falintoj dum la 2-a mondmilito
* kastelo kaj nobeldomo el la 20-a jarcento

## Famuloj 
* László Dobossy, hungara literaturhistoriisto
* Klára Miklós, hungara aktoro
* Ferenc Pintér, hungara fizikisto

## Fratovilaĝo 
*  Nagybánhegyes, Hungario

Kategorio:Municipoj en distrikto Šaľa
Farkas Gyalui

**GYALUI Farkas** (djalui) ĝis 1891 *Mendel* estis rumanuja hungara literaturhistoriisto, verkisto, tradukisto naskita en Gyalu la 24-an de novembro 1866 kaj mortinta en Koloĵvaro la 17-an de aprilo 1952.

## Biografio 
Unu jaron Farkas Gyalui pristudis medicinon en Budapeŝto, ekde 1885 li estis interna kunlaboranto de gazetoj en Koloĵvaro (*Kolozsvári Közlöny*, *Magyarság*, *Erdélyi Híradó*, *Kolozsvár*) kaj li studis literaturhistorion en universitato. En 1892 li doktoriĝis. Ekde 1891 li estis oficisto de la Universitata Biblioteko de Kluĵo kaj en la fino de la 90-aj jaroj li studvojaĝis okcident Eŭropo por ekkoni la organizon de bibliotekoj. En 1901 oni komisiis lin por organizi en la universitato la katedron pri bibliotekscienco. Ekde 1911 ĝis 1926 li estis direktoro de la biblioteko. Ekde 1934 li estis membro de Societo Petőfi, ekde 1937 honora prezidanto de la Erdélyi Irodalmi Társaság. Li verkis ankaŭ novelojn, teatraĵojn, li tradukis el franca, angla kaj germana lingvoj.

## Verkoj 
* *Az első erdélyi magyar hírlap* (Kolozsvár, 1890);
* *Külföldi szakkönyvtárakról* (Kv. 1900);
* *A kolozsvári egyetemi könyvtár szakcímjegyzéke* (I–V., Kolozsvár, 1892–1902);
* *Adatok a könyvnyomtatás történetéhez Magyarországon* (Bp., 1902);
* Petelei Istvánról (Kolozsvár, 1912);
* *A magyar színészet székely nagyjai* (Kolozsvár, 1929);
* *A Döbrentei-pályázat és a Bánk bán* (Kolozsvár, 1931);
* *Irodalmi munkásságom 1882–1933* (Kolozsvár, 1933);
* *Az Erdélyi Magyar Irodalmi Társaság ötven éve*. 1888–1938 (Kv. 1939);
* *Gróf teleki Sándor regényes élete* (Bp. 1940);
* *Letűnt világ* (Ujfalvy Sándor életének regénye, Kv. 1940);
* *Mezőkövesdi Újfalvy Sándor Emlékiratai* (szerkesztésében és kiegészítéseivel, Kv. 1941)
* *Hatvan éves irodalmi munkám*. Név- és tárgymutató (Kolozsvár, 1943).
* *Mindkettő műveinek sajátmaga által kiadott bibliográfiája*.

## Bibliografio 
* Remete László: Gy. F. 1866–1952 (A könyvtáros, 1964. 2. sz.).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Gyalui, F
Gyalui, F
Anapurno

**Anapurno** (Sanskrito, nepalie, nevare:  ) estas aro de montoj en la Himalajoj. Ĝia plej alta pinto estas *Anapurno 1*, kun alteco de 8091 metroj, estante la 10-a plej alta monto de la mondo-pinto, ĝi apartenas al la 14 "8000-aj montoj".

## Nomo 
La nomo Anapurno devenas el la sanskrita lingvo kaj havas la signifon de *Diino nutranta* respektive *Diino de pleneco*.

## Unua grimpo 
La unuan grimpon sukcesis la franca ŝnurkamaradoj *Louis Lachenal* kaj *Maurice Herzog* la 3-an de junio 1950. Temis pri la unua sukcesa grimpo de 8000-metra monto entute.

## Plej malfacile grimpebla 8000-metra pinto 
Kvankam ĝi estis la unua el la 8000-metraj montoj grimpita de homoj, ĝi estas la plej malfacile grimpebla el ĉiuj 14. Pro ekstrema danĝero de lavangoj la risko de ĝia grimpado estas enorma. Laŭ la ĝisnuna statistiko, el malpli ol tri sukcesaj grimpadoj venis unu akcidento kun mortinto. Konataj alpinistoj kiel *Anatoli Boukreev, Christian Kuntner* kaj *Ian Clough* perdis sian vivon sur Anapurno. Anapurno estas la plej malofte grimpata pinto de la 8000-metraj montoj. Ĝis la 31-a de decembro 2005 entute nur 142 alpinistoj atingis la supron dum mortis 58, du trionoj el inter ili en lavangoj. Komercaj ekskursofertantoj tial evitas ekspediciojn al Anapurno.

## Eksteraj ligiloj 
* Anapurno en peakware.com 

Kategorio:Montoj de Himalajo
Adásztevel

**Adásztevel** [adAstevel] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Pápa. *Tevel* estis nepo de hungara tribestro Arpado.

## Bazaj informoj 
* Areo: 9&nbsp;km²
* Loĝantaro: 870
* Poŝtkodo: 8561
* Telefonprefikso: 89

## Situo 
Adásztevel situas inter montetoj, laŭ traira flankovojo. Pápa troviĝas 9, Ajka 28, Devecser 29 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el ĉirkaŭ 1180 en formo *"Tuel"*, poste *Adastewyl* en 1373. Longe la vilaĝo havis du partojn, por nobeloj kaj por kamparanoj. Fine de la 18-a jarcento, kiam la publika praktikado de la kalvnana religio estis malpermesita, la kalvinana kolegio de Pápa translokiĝis ĉi tien.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1753
* popolaj koridoraj loĝdomoj el la 19-a jarcento

## Famuloj 
En Adásztevel naskiĝis:
* László Varga (piaristo)
* ŝlagrokantisto László Komár.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Edward Grey

Siro **Edward GREY** (25-an de aprilo 1862, Londono, Anglio – 7-an de septembro 1933, Fallodon, proksime al Embleton, Northumberland) estis brita politikisto, ministro pri eksteraj aferoj de 1905 ĝis 1916.

Li estis membro de la Malsupra Ĉambro de 1885 ĝis 1916, poste ricevis rangon de vicgrafo. Li gvidis la liberalan opozicion en la Ĉambro de Lordoj en 1923–24.

Kiam lian partion dividis la Sud-Afrika milito (1899–1902), Grey apartenis al la liberala grupo de H. H. Asquith.

maldekstre|eta|Alia foto lia
Kiel eksterafera ministro (ekde 1905), li daŭrigis politikon de markizo Lansdowne V. en la maroka krizo (1905–06). Li apogis same Francion kontraŭ Germanio, sed li samtempe akcentis siajn problemetojn tiurilate kaj per tio kaŭzis seriozan diplomacian krizon antaŭ la unua mondmilito.

Grey klarigis, ke okaze de germana atako, Grand-Britio helpos Francion. Li interkonsentis, ke la brita kaj la franca militista estraro kunveno pro priparoli aferojn. Tion li ne sciigis al sia registaro por eviti atakojn de la radikalaj ministroj.

Li plu tenis la britan–japanan aliancon kaj alianciĝis en 1907 eĉ kun Rusio.

Kiam Asquith iĝis ĉefministro en 1908, Grey restis en sia ofico. Li sendis sciigon dum la maroka krizo de 1911, ke Grand-Britio defendas Francion kontraŭ Germanio.

Kiam la aŭstra ĉefprinco Francisko Ferdinando iĝis mortigita la 28-an de junio 1914, Grey kaj Vilhelmo la 2-a - sendepende unu de la alia - proponis, ke la serba registaro transdonu Belgradon por eviti la militon.

Grey sukcese entiris la registaron en flankon de Francio, post germana atako kontraŭ neŭtrala Belgio. Li subskribis la sekretan Londonan traktaton de 1915, en kiu Italio aliĝis al la aliancanoj. Grey provis atingi, ke Usono apogu aferon de la entento.

Grey demisiis la 5-an de decembro 1916 - kun Asquith. Li estis sendita en 1919 al Usono por atingi aliĝon de Usono al la Ligo de la Popoloj, sed li ne sukcesis.

## Verkoj 
* Twenty-five Years, 1892–1916 (aperis 1925)

Kategorio:Britaj politikistoj