open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĥorezmo

**Ĥorezmo** (aveste: **Xvairizem**; en antikva persa lingvo **Huŭarazmiŝ**; perse: **خوارزم** (*Ĥŭārazm*), arabe: **خوارزم** (*Ĥŭārizm*); ĉine: **花剌子模** (*Huālázǐmó*); uzbeke: **Xorazm** (*Ĥorazm*); ruse: **Хорезм** (*Ĥorezm*); en orĥon-turkaj enskriboj: **Apar**; ankaŭ konata internacie kaj historie kiel ***Chorasmia***, ***Khwarezmia***, ***Khwarizm***, ***Khwarazm***, ***Khorezm***, ***Khoresm***, ***Khorasam*** kaj ***Chorezm***) estis la nomo de kelkaj historiaj regnoj centraziaj kaj nun estas la nomo de uzbeka provinco Ĥorezmo.[eta|A) [Ĥorasano  B) Transoksiano  C) Ĥorezmo]]Kiel regno, Ĥorezmo troviĝis oriente de Aralo, inkluzivanta la nunan Karakalpakion, kaj la altebenaĵon de Ust-Urt. Sude ĝi atingis la limon de Ĥorasano kaj oriente limis al Sogdio. Ĝia ĉefurbo estis la nuna urbo Ĥivo (nun en Uzbekio), Monda heredaĵo laŭ UNESCO.

Kiam en la jaro 328 a.K. ĝia reĝo rilatiĝis kun la helena konkeranto Aleksandro la Granda, Ĥorezmo estis jam sedenta (malnomada) civiliza reĝlando bazita sur irigacia agrikulturo, bone defendita kontraŭ la ĉirkaŭantaj nomadoj.

La aramea lingvo, kvankam ŝemida, estis la mastruma lingvo de la Persa imperio kaj la nura skriba lingvo ĝis tiam en la regiono.

Plej famaj naskitoj de la lando:
* Al-Ĥorezmi, matematikisto
* Al-Biruni, matematikisto, klerulo

## Vidu ankaŭ 
* Provinco Ĥorezmo
* Ĥorezma Imperio
* Ĥorezma Popola Soveta Respubliko
* Ĥanlando de Ĥivo
* Konje-Urgenĉ


Kategorio:Uzbekio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Uzbekio
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1924
Jaser Arafat

[eta|maldekstra|[Jicĥak Rabin, Bill Clinton kaj Jaser Arafat en Oslo, 1993.]]
[eta|maldekstra|Clinton staras inter [Ehud Barak|Barak kaj Arafat, kiuj etendas sian manon]]
**Jaser ARAFAT** (ياسر عرفات) (naskiĝis je la 24-a de aŭgusto 1929 en Kairo kiel '''Abd al-Rahman Abd al-Ra'uf Arafat al-Qudwa al-Husaini** (محمد عبد الرؤوف القدوة الحسيني) kaj mortis je la 11-a de novembro 2004 en Clamart - Francio) estis palestina politikisto kaj ekde la 12-a de februaro 1996 prezidento de la registaro de la Palestina Aŭtonomio. Li estis ankaŭ konata per la batalnomo **Abu Amar''' (ابو عمّار).

Li ricevis la premion de Nobel de Paco kun Ŝimon Peres kaj Jicĥak Rabin.

La patro de Jaser Arafat estis riĉeta teksaĵ-komercisto. Arafat indikis kiel sian naskiĝejon Jerusalemon, sed li naskiĝis tre verŝajne en Kairo aŭ en la Gaza-strio.

Jaser Arafat studis elektroteknikon en Kairo. Li laboris kiel spertulo pri eksplodaĵoj en la bataloj pri la Sueza kanalo kontraŭ la kolonilandoj Francio kaj Britio. Li estis leŭtenanto en la egiptia armeo, poste duonsukcesa konstru-entreprenisto.

Li fondis en 1959 en Kuvajto la Organizaĵon por la Liberigo de Palestino (Al-Fatah) kaj ekde 1969 li estis Prezidanto de la Palestina Liberiga Organizaĵo PLO.

Li revenis post longa ekzilo al la Palestina aŭtonomio en 1994 post la Aŭtonomiaj traktatoj.

En la jaro 2000 Arafat interkonsentas kun la israela ĉefministro Barak kaj Usona Prezidento Clinton en Camp David pri establo de la palestina ŝtato, kiu ĝis nun ne realiĝis.

Li vivis ekde 2001 en Ramallah plurfoje en vera hejmaresto.

Israelo multfoje minacis lin je ekstermo, ekzilo, sed pro internaciaj politikaj kialoj ne realigis tiujn. Kelkfoje la minacoj servis nur kiel premo al la palestina aŭtonomio.

Li suferis verŝajne je Parkinsona malsano.

Li grave malsaniĝis oktobre en 2004 (nekonataj problemoj) kaj li estis transportita al Parizo, kie li falis en komaton la 4-an de novembro.
Post plurtaga spekulado pri lia sanstato oni
konatigis lian morton matene je la 11-a de novembro 2004. Li edziĝis al kristanino.

Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Palestino
Kategorio:Organizaĵo por Liberigo de Palestino
Kategorio:Naskiĝintoj la 24-an de aŭgusto
Kategorio:Mortintoj la 11-an de novembro
Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time
Ĉeno

250ra|eta|Ĉeno de ŝipo.
eta|Sade enkatenigita.
dekstra|eta|250ra
dekstra|250ra|eta|
**Ĉeno** estas longa aro da etaj metalaj konsisteroj kunigitaj inter si (1-a al 2-a, 2-a al 3-a, ..., kaj ofte lasta al 1-a).

Laŭ Francisko Azorín **Ĉeno** estas *Ligilo konsistanta el ringoj, objektoj, aĵoj, kunligitaj unu kun alia.* Kaj li indikas etimologion el greka *kathema* (kateno, koliaro) kaj de tie la latina *catena*. Li aldonas teknikajn terminojn por ĉentipoj aŭ rilataj konceptoj, nome senfina ĉeno, mezurĉeno, florĉeno, homĉeno, ĉenero, ĉeneto, ĉeni, enĉeni, deĉeni.

## Kateno 
**Kateno** estas tre ofte indikita kiel sinonimo de *ĉeno*, ĉar ambaŭ signifas serion da ligitaj eroj kiu utilas por ligi forte. Sed por *kateno*, estas pli forte la negativa nuanco de malliberigo, dum por ĉeno estas pli forta la nuanco pri forta ligo kaj serio da eroj ne nepre por malliberigo, kiel ĉe montoĉeno, leterĉeno ktp. Tiele NPIV por ĉeno indikas *Ligilo, konsistanta el metalaj ringoj, kunigitaj unu kun alia*, *Similforma objekto, uzata por diversaj servoj*, kaj *Sinsekvo de samspecaj objektoj aŭ aferoj*, krom aliaj teknikaj uzoj. Do, ne aperas la nocio pri malliberigo, dum oni indikas *diversaj servoj*. Male por kateno, oni indikas *Fortika ĉeno, uzata por ligi la malliberulojn k malhelpi ilin forkuri*, kaj *Tio, kio malhelpas agadi, forkuri ktp*, kaj en ambaŭ priskriboj, unu specifa kaj alia ĝenerala aperas la negativa nuanco. Tiu klarigo necesas, ĉar en kelkaj lingvoj ambaŭ vortoj tradukeblas simile, kaj en kelkaj kuntekstoj eĉ en Esperanto mem ambaŭ povas funkcii.

Laŭ Francisko Azorín **Kateno** estas *Ferligilo; fortika ĉeno uzata por ligi malliberulojn.* Kaj li indikas etimologion el la latina *catena*. Li aldonas terminojn *kateni*, por ligi per kateno; kaj *enkatenigi*.

## Priskribo 
Oni kutime uzas ĉenon por transdoni turnan momanton de unu denta rado al alia.

La larĝterenan uzon de la ĉenoj pravigas ĝia multflanka, favora ecaro, el kiuj la plej gravaj estas:
* transporto de granda tirforto en malgranda spaco kaj senglate,
* favora efikeco de fortotransporto, kiu ĉe bona lubrikado estas ĝis 98%,
* relative alta allasebla funkcitemperaturo,
* altgrada malsentemo kontraŭ la eksteraj efikoj,
* diversaj ekipaĵoj estas facile almunteblaj, kaj multflanke utiligeblaj.

Kiel malavantaĝo oni devas mencii, ke la ĉenoj malbone toleras la dinamikan streĉon; kaj oni devas eviti la uzon je malalta temperaturo (sub 0 oC), ĉar tiam signife altiĝas la sentebleco kontraŭ dinamikaj efikoj. Tiu pli lasta signifas, ke la ŝarĝon de la ĉenoj sub frostopunkto oni devas redukti.
Plua malavantaĝo estas la granda pometra pezo, kaj erodiĝemo.

## Vidu ankaŭ 
* biciklo
* ĉenletero
* ĉenreakcio
* ĉensegilo
* mankateno

## Notoj
Bomis

**Bomis** estas komputika firmao kiu kreis samnoman portalon. La firmaestro Jimmy Wales ankaŭ estas la iniciatinto de la Vikipedio.

## Eksteraj ligiloj 
*  Hejmpaĝo 
*  Debutoj 
*  Bomis unua TTT-ejo 
*  Bomis sloganoj 
*  Jimmy Wales ĉe Wikipedia-L pri Bomis

Kategorio:Pereintaj firmaoj
Arbarfiloskopo

La **Arbarfiloskopo**, *Phylloscopus sibilatrix* estas komuna kaj disvastigata filoskopo loĝanta en arbaroj, prefere alttrunkaj forstoj, precipe el fagoj. La precipa distingiga trajto estas la kanto: per metaleca trilo plirapidiĝanta "pit-pit-pitpitpitpt-t-t-ttt", daŭre 2-3 sekundojn. La kontaktkrio konsistas en milda fajfa noto: "piü".

Ĝi reproduktiĝas en norda kaj moderklimata Eŭropo, kaj ĝis malproksima okcidento de Azio en sudo de Uraloj. Tiu palearktisa specio estas tre migranta kaj la tuta populacio vintrumas en tropika Afriko. Ĝi estas somere vizitanto en Britio, vidata foje el aprilo ĝis aŭgusto.

## Habitato 
Tiu estas birdo de malferma sed ombrecaj maturaj arbaroj, kiaj tiuj de Eŭropa fago kaj de Tigfolia kverko, kun sparse grundotavolo por nestumado. La nesto estas konstruita ĉegrunde en malalta arbusto. Kiel plej parto de silviedoj kaj filoskopedoj, ankaŭ tiu malgranda paserina specio estas insektovora.

## Aspekto 
eta|300ra|Arbarfiloskopo ĉe nesto
La Arbarfiloskopo estas 11–12.5&nbsp;cm longa, kaj tipa filoskopo laŭ aspekto, **verdeca supre kaj blankeca sube kun citronflava brusto**. Ĝi povas esti distingita el similaj specioj, kiel la Ĉifĉafo *P. collybita* kaj la Fitiso, *P. trochilus* pro ties tre markataj **flavaj superokula strio, gorĝo kaj supra brusto**, palaj bordoj de triarangaj flugilplumoj, pli longaj unuarangaj kaj pro ties mallonga sed larĝa vosto. Vere la kombino en la subaj partoj de flava brusto kaj blankeca ventro distingas la specion, kiu en Eŭropo povus konfuziĝi nur kun la Fitiso kiu havas tiujn samajn karakterojn, sed la kontrasto ĉe la Arbarfiloskopo estas multe pli markata, same kiel la superokula strio kaj krome ĝi havas pli flavajn krurojn.

## Kantoj 
Ĝi havas du kantotipojn, ofte (sed ne ĉiam) faratajn alterne; altatona flua metaleca trilado de pliiĝanta tempo *pit-pit-pitpitpitpt-t-t-ttt* daŭre 2–3 sekundojn, kaj serio de 3 al 5 descendaj notoj malaltatonaj *piuu-piuu-piuu*. La kontaktalvoke estas milda pepado, simila al la dua kantotipo, sed pli mallonga kaj farata solece, "*piu*".

maldekstra|eta
[eta|maldekstre|*Phylloscopus sibilatrix* - [MHNT]]

## Literaturo 
* IUCN2006, BirdLife Internationa, 2004, 52584, Phylloscopus sibilatrix, 12a Majo 2006. Malplej Zorgiga.
* RSPB retejo kun priskribo kaj kanto

## Eksteraj ligiloj 
* http://images.google.com/images?q=Phylloscopus+sibilatrix 
* http://www.rozhlas.cz/hlas/pevci-a/_zprava/57514  
* http://web-28.promotor.telia.se/index.asp?lev=3037&typ=1  
* http://www.dofbasen.dk/ART/art.php?art=13080

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Filoskopedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Ŝamaoj

**Ŝamaoj** estas la ofta nomo de iuj Muŝkaptuledoj de la genroj *Copsychus* kaj *Trichixos*. Ili estas insektivoraj birdoj kiuj ankaŭ iufoje manĝas berojn kaj aliajn fruktojn. Ili estis antaŭe en la familio Turdedoj, sed nune estas pli ofte traktataj kiel parto de la familio Muŝkaptuledoj.

Ili ĉefe loĝas en ĝardenoj kaj arbaroj de Afriko kaj Azio.

La griupo enhavas speciojn kun longaj vostoj kaj nigraj supraj partoj. El tiu genro plej parto de la specioj loĝas en Azio, kelkaj en Afriko kaj multaj specioj estas endemioj en insuloj.

## Specioj 
* Madagaskara ŝamao aŭ Madagaskara pigonajtingalo, *Copsychus albospecularis*
* Orienta ŝamao aŭ Orienta pigonajtingalo, *Copsychus saularis*
* Blankapuga ŝamao aŭ Blankapuga pigonajtingalo, *Copsychus malabaricus*
* Sejŝela ŝamao aŭ Sejŝela pigonajtingalo, *Copsychus sechellarum*
* Blankabrova ŝamao aŭ Blankabrova pigonajtingalo, *Copsychus luzoniensis*
* Nigra ŝamao aŭ Nigra pigonajtingalo, *Copsychus niger*
* Cebua ŝamao aŭ Cebua pigonajtingalo, *Copsychus cebuensis*
* Ruĝventra ŝamao aŭ Ruĝventra pigonajtingalo, *Trichixos pyrropyga*

Kategorio:Paseroformaj
Ehud Barak

eta|dekstra|200px|Ehud Barak
**Ehud BARAK** (hebree אהוד ברק; naskiĝis la  en kibuco Miŝmar ha-Ŝaron, nordoriente de Netanja) estas israela politikisto kaj eksa generalo. De 2007 li estas ministro pri defendo de Israelo kaj prezidanto de Israela Laborista Partio.

De 1995 ĝis 1996 li estis ministro pri eksterlandaj aferoj sub ĉefministro Ŝimon Peres. De 1999 ĝis 2001 li estis (la 10-a) ĉefministro de Israelo.

## Vivo 
Barak enpaŝis la israelan armeon en 1959 kaj tie servis 35 jarojn,
atingante rangon de generalleŭtenanto, la plej altan pozicion en la israela armeo. Li ricevis ordenon pro eksterordinara servo kaj 4 aliajn pro kuraĝo kaj milita eminenteco.
eta|Ehud Barak armeestro
Li studis en la Hebrea Universitato en Jerusalemo kaj en la Stanforda Universitato.
Li estis ministro pri internaj aferoj (1995) kaj pri eksteraj aferoj (1995-1996). En 1996 li iĝis ano de la israela parlamento, Kneset, kie li laboris kiel komitatano pri eksteraj kaj defendaj aferoj. En 1996 Barak elektiĝis gvidanto de Israela Laborista Partio.

Ehud Barak estis elektita ĉefministro de Israelo je la 17-a de majo 1999. Li havis tiun oficon ĝis la 7-a de marto en 2001, kiam
li perdis la antaŭtempajn balotojn en februaro kontraŭ Ariel Ŝaron.

Kategorio:Ĉefministroj de Israelo
Kategorio:Ministroj pri internaj aferoj
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj
Kategorio:Israelaj ministroj pri defendo
MySQL

**MySQL** estas datumbazo, kiu estas konata pro sia rapideco. Ĝi estas eldonita laŭ la GPL de la sveda firmao MySQL AB kaj estas la plej populara datumbazo havanta liberan fonton. MySQL komprenas, kiel la nomo indikas, la datumbazan lingvon SQL. Ofte uzata en la LAMP-kombino, kiu konsistas el Linukso, Apache, MySQL kaj PHP / Perl / Python.

Vikipedio mem uzas MySQL-on por sia datumbazo.

## Vidu ankaŭ 
* Microsoft Access
* Datumbazo
* Sistemo por administrado de datumbazo
* SQL
* MariaDB
* mSQL
* MySQL Manager
* MySQL Proxy
* MySQL Workbench

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Retejo de MySQL-evoluigantoj 

Kategorio:Datumbazo
Kategorio:Sun Microsystems
Kategorio:Linuksa programaro
Kategorio:Vindoza programaro
Mormonismo

**Mormonismo** konsistas de la religiaj, teologiaj, ritaj, instituciaj kaj kulturaj elementoj de la Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj. Ĝi ofte temas pri la pli granda branĉo de la movado, la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj. Ĉi tiu estis foje nomita la Brighamita branĉo de la fido kaj ĝi estas nedisputeble la plej granda konfesio de la Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj.

Mormonismo inkluzivas ankaŭ Mormonan integrismon, tradicio kiu ankoraŭ praktikas pluralan geedziĝon post kiam la Mormona Eklezio ĉesigis la praktikon ĉirkaŭ la 20a jarcento.

Mormonismo inkluzivas ankaŭ kelkajn malgrandajn sektojn, kiuj rompis kun la Mormona Eklezio por plutrakti pli liberalan religian vojon. Ne "Brighamitaj" tradicioj ene de la Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, kiel la Komunumo de Kristo, ĝenerale forne la termino *Mormonismo*.

## Vidu ankaŭ 
* Movado de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj
* Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj
* Komunumo de Kristo

Kategorio:Mormonismo
Poligamio

eta|poligamio en la mondo
**Poligamio** estas geedza praktiko, kie unu persono havas pli ol unu geedzon samtempe (male al monogamio, kie persono havas maksimume unu geedzon samtempe).

*Bigamio* aŭ *duedzeco* estas ankaŭ poligamio, sed tiam persono havas ekzakte du geedzojn. Oni foje distingas grupan edzecon de needzaj rilatoj kiel pluramemo aŭ plurfideleco.

Dum la dua duono de la 19-a jarcento la mormonoj gvidataj de Brigham Young komencis malkaŝe praktiki poligamion.

Poligamio nek postulas nek malpostulas grupan seksumadon. Oni plie distingas inter *poliandrio* (homo kun pluraj edzoj) kaj *poliginio* (homo kun pluraj edzinoj). Ekzistas socioj, kiuj permesas unu tipon, sed ne la alian tipon.

## Vidu ankaŭ 
* Amantino
* Poliandrio
* Poliginio

Kategorio:Antropologio
Kategorio:Familio
Adam Oehlenschläger

**Adam (Gottlob) OEHLENSCHLÄGER** (naskiĝis la 14-an de novembro, 1779, mortis la 20-an de januaro, 1850) estis dana poeto kaj verkisto de spektakloj. Li ankaŭ estis aktoro kaj profesoro. Oehlenschläger interalie verkis la danan nacian himnon *Der er et yndigt land* (Ho, vi ĉarmega land') kaj la konatan poemon *Guldhornene* (La oraj kornoj). Oni konsideras lin la lanĉinto de romantismo en Danion, kaj li freŝe novigis la Danan poezian lingvaĵon.

## Vivo 
Oehlenschläger naskiĝis en Vesterbro (nuntempe parto de Kopenhago). Post famiĝo li germanecigis sian nomon en 1803.

Lia provado por esti aktoro de 1797 ĝis 1799 malsukcesis. Li daŭrigis studi, kaj de 1800 li studis juron en la Universitato de Kopenhago. Dum lia jura studo li ankaŭ verkis poemojn. En 1801 li gajnis arĝentan medalon sia universitato per
traktaĵo pri la ebleco anstataŭigi la grekan mitologion per la indiĝena
nordia en la poezio. Li komencis kiel romantisma poeto kaj eldonis en decembro 1802 sian unuan poemaron *Digte 1803* ("Poemoj 1803*). Tiulibre aperas lia plej fama poemo, *Guldhornene*, gemo de la Nordia romantismo kaj ankoraŭ legendaĵo en Danaj lernejoj.

En 1810 Adam OEHLENSCHLÄGER profesoriĝis pri estetiko je la
Kopenhaga Universitato. En 1829 li estis laŭrumata en Katedralo de Lund kiel "la poeta reĝo de Nordio".

Li mortis en Kopenhago.

## En Esperanto aperis 
*Aladdin* (parto) ; *Hakon Jarl* (parto) ; *Printempa himno* ; *La dana nacia himno''. - En: Dana antologio ; p.&nbsp;52 - 72

Kategorio:Danaj poetoj
Antoine de Saint-Exupéry

**Antoine DE SAINT-EXUPÉRY** , naskiĝis la 29-an de junio 1900, mortis la 31-an de julio 1944) estas franca mondfama aviadisto kaj verkisto.

Saint-Exupéry naskiĝis en Liono (Lyon). Li unue flugis en 1912; de tiam lia pasio pri aviadiloj neniam malaperis. Post militservo en franca aerarmeo 1921–23, li laboris en flugpoŝto kie li partoprenis en la evoluigo de aeraj ligiloj inter Eŭropo kaj Sud-Ameriko. Poste li revenis al Francio kiel provpiloto, ĝis la Dua Mondmilito. Li servis kiel piloto de skoltaviadilo en franca armeo en 1939 ĝis 1940.

Post la Nazia okupado de Francio, Saint Exupéry alvenis en Usono kaj denove komencis servon en libera Franca aerarmeo kiel Majoro en 1942, ĝis sia morto dum misio, kiu okazis ĉe la mediteranea bordo, la 31-an de julio 1944. Pecoj de lia aviadilo estis retrovitaj proksime de Marsejlo en 2000 kaj klare identigitaj la 7-an de aprilo 2004 danke al serinumero.

Dum sia tuta kariero li verkis multajn artikolojn por ĵurnaloj kaj romanojn.

Li estas unu el la plej konataj francaj verkistoj danke al sukceso de sia fama verko "La Eta Princo". La Eta Princo estis tradukita en 160 lingvojn. Li ricevis la premion Femina en 1930 por "Nokta flugo (Vol de Nuit)". Li ankaŭ ricevis premion de romano el la Franca Akademio en 1938 por "Tero de la homoj (Terre des Hommes)".

## Verkaro 
# 1931: *Vol de nuit,* tradukita al Esperanto sub la titolo "Nokta Flugo", 2023,  ĉe eldonejo Fonto.

# 1939: *Terre des hommes,* tradukita al Esperanto sub la titolo "Tero de la homoj"  fare de Henri Vatré, eldonita ĉe Ed Iltis, 1986,
# 1942: *Pilote de guerre* ("Milita piloto"),
# 1943: *Le petit prince* ("La Eta Princo" legeblas rete en Esperanto, vidu sub eksteraj ligiloj),
# 1948: *Citadelle* ("Fortikaĵo") publikigiĝis postmorte.

## Citaĵoj 
* *"Igu vian revon voru vian vivon, cele ke vivo vian revon ne voru."*
* *"Li estis libera, sed senlime, ĝis ne ankoraŭ sin senti pezi sur la tero. Al li mankis tiu pezo de la homaj rilatoj, kiu malhelpas la iradon, tiuj ploroj, tiuj porĉiamaj adiaŭadoj, tiuj riproĉoj, tiuj ĝuoj, ĉio, kion homo karesas, aŭ ŝiras ĉiafoje, kiam li ekfaras geston, tiuj miloj da ligaĵoj, kiuj lin alligas al la aliuloj, kaj kiuj igas lin peza."* (en Tero de la homoj)
* *Ha! la raveco de domo ne kuŝas en tio, ke tiu onin ŝirmas, aŭ onin plivarmigas, aŭ ke oni posedas ties murojn. Sed ja, ke ĝi estas lentege entavoligita tiujn stokojn da dolĉo. Ke ĝi konsistigas enfunde de l’koro tiun malhelan montblokon, el kio kiel fontoakvoj naskiĝas revoj.* (en Tero de la Homoj)
* *La perfekteco estas atingita, ne plu kiam nenion aldoniĝas, sed kiam nenion foriĝas.* (en Nokta flugo)

## Vidu ankaŭ 
* Flughaveno Liono Saint-Exupéry
* Lyon-Saint-Exupéry TGV (stacidomo)
* 2578 Saint-Exupéry

## Aliaj projektoj 
## Eksteraj ligiloj 
* (La biografio kaj bibliografio de Saint Exupéry) 
* La Eta Princo en Esperanto (HTML) 
* La Eta Princo en Esperanto (PDF)
* Oficiala hejmpaĝo de Saint-Exupéry 
* http://www.meilleurescitations.com/auteurs/saint_exupery.html 

## Referencoj 

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Francaj aviadistoj
Kategorio:Premiitoj per premio Femina
Datumbazo

**Datumbazo** estas kolekto de interligitaj datumoj uzataj de pluraj aplikaĵoj per datumbaz-manipuliloj (DBM).

Dum **datumbanko** estas kolekto da datumoj (datumbazoj, dosieroj) pri iu aplikkampo, en NPIV ankaŭ aperas la rilata vorto **datenbanko**. Ankaŭ kelkfoje la vorto **informtenejo** aŭ **datumaro** estas uzata.

Ekzistas multe da manieroj organizi datumojn, kaj konsekvence tiom multe da tipoj da datumbazoj. Inter ili: hierarkia, reta, rilata, objektema, logika (decida)...

Nun la plej kutima modelo estas tiu de rilataj datumbazoj. Plej kutime oni rilatas kun ili per lingvo SQL. Ekzemploj de rilataj datumbaz-manipuliloj: Microsoft Access, Ingres, Oracle aŭ MySQL.

Datumbaza normigo estas teĥniko por fasonado de datumbazoj. Ĝi servas du celojn: la efika uzado de memoro kaj la evito de multnombra konservado de la samaj datumoj, ebla fonto de eraroj.

## Kelkaj datumbazoj 
* *Internet Broadway Database*
* Monda Datenbazo pri Protektitaj Areoj

## Vidu ankaŭ 
* Datum-scienco
* Indekso
* MySQL

## Eksteraj ligiloj 
* Datumbazo  en Komputada Leksikono


Kategorio:Programlingvoj
Johano la 2-a (Francio)

**Johano la 2-a de Francio** (naskiĝis la  en Le Mans, mortis la , en Londono), kromnomita **Johano la Bona** (franclingve *Jean II le Bon*) estis la reĝo de Francio ekde 1350 ĝis 1364. Johano estis la filo de la reĝo Filipo la 6-a kaj de Johana de Burgonjo, kaj estis la dua franca reĝo, kiu apartenis al la Valois-branĉo de la kapetida dinastio. Kune kun sia dua edzino Johana de Aŭvernjo, li estis oficiale kronita en Reims la 26-an de septembro 1350 fare de la ĉefepiskopo.

La reĝo Johano la 2-a estis kuraĝa kavaliro. Lia reĝado estis markita de gravaj financaj problemoj, de la Centjara milito, de la intrigoj de Karlo la Malbona (reĝo de Navaro) kaj de krizo en Parizo estrita de Étienne Marcel. La reĝo Eduardo la 3-a de Anglio profitis el tiuj tumultoj por sendi militekspedicion al Langvedoko kaj Gaskonjo en 1355.

Johano la Bona estis venkita kaj kaptita de la angloj la 19-an de septembro 1356 okaze de la batalo de Poitiers. Lin oni trude sendis al Londono. En 1360, la traktato de Brétigny liberigis lin por elaĉetmono de tri milionoj da oraj ekuoj (tio estas 11,64 tunoj da oro). Du el liaj filoj, Johano de Berry kaj Ludoviko de Napolo, devis anstataŭi lin en Londono por garantii la pagadon de la elaĉetmono. Ĉar unu el la du filoj sukcese fuĝis en 1363, Johano la Bona konformis al tiamaj honorleĝoj kaj revenis kiel kaptinto al Londono, kie li mortis en 1364.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de monarkoj de Francio
* Gotfredo de Charny

Kategorio:Dinastio de Valois
Kategorio:Francaj reĝoj
Kategorio:Dukoj de Normandio
Benjamin Netanjahu

**Benjamin NETANJAHU** (hebree ** בנימין נתניהו**; kromnomo *Bibi*; naskiĝis en 1949 en Tel-Avivo) estas Israela polikisto, kiu estis la ĉefministro de Israelo inter la jaroj 1996-1999, de la jaro 2009 ĝis la jaro 2021 kaj denove de la fino de la jaro 2022. Li estas la plej longe servinta Israela ĉefministro.

## Kariero 
Li studis en Usono, kie lia patro *Benzion* estis universitata docento pri hebrea historio; la patro interalie estis kuneldoninto de la Hebrea enciklopedio. Benjamin Netanjahu soldatservis en la israela elittaĉmento Sajeret Matkal de 1967 ĝis 1972, poste studis ĉe la fama Masaĉuseca Instituto de Teknologio (angle *Massachusetts Institute of Technology*). Lian fraton Jonatan (Joni) oni mortigis dum la atako por savi la israelajn ostaĝojn en Entebbe (1976).

Netanjahu, kiu apartenas al la konservativa partio Likud, estis ĉefministro de Israelo de aprilo de 1996 ĝis majo de 1999. Kiel ĉefministro li intertraktis kun la palestina gvidanto Jaser Arafat la interkonsentojn de Wye, kvankam li ne apogas estontigon de palestina sendependa ŝtato.
[eta|250px|maldekstra|La 14an de majo 2018 la malfermo de la [ambasado de Usono en Jerusalemo]]
[eta|maldekstra|Netanjahu kun [Prezidento de Usono Donald Trump en Jerusalemo, majo 2017]]
[eta|maldekstra|Netanjahu kun Prezidento de Ukrainio [Petro Poroŝenko, 24an de januaro 2018]]
Post ke Ehud Barak venkis lin en la baloto de 1999 Netanjahu dumtempe retiriĝis en privatecon.

En 2002, post kiam la Laborista Partio forlasis la registaron, la ĉefministro Ariel Ŝaron proponis al Netanjahu la nune vakan postenon de ministro pri eksterlandaj aferoj. En 2003 li fariĝis ministro pri financo en la ĵuse kreita Ŝaron-koalicio.

Netanjahu verkis plurajn librojn, inter kiuj *Durable Peace* (Longdaŭra paco), *Fighting Terrorism* (La kombatado kontraŭ terorismo), *A Place Among The Nations* (Loko inter la nacioj).

Netanjahu reenposteniĝis kiel ĉefministro de Israelo en 2009.

Dum la kvara kaj kvina ĉefministrecoj de israela ĉefministro Benjamin Netanjahu, la israela polico prienketis kelkajn skandalojn pri korupto kiuj inkluzivis Netanjahu-n kaj ties proksimajn politikajn kunlaborantojn. La enketo komencis je decembro 2016. Netanyahu laŭleĝe devis rezigni siajn ministeriajn rolojn krom ĉefministro. La proceso en la Distrikta Tribunalo de Jerusalemo komencis je la 24an de majo 2020. Vidu artikolon Proceso al Benjamin Netanyahu.

En 2021, post kvar sinsekvakaj voĉdonadoj en tempodaŭro de du jaroj, li eksoficiĝis kaj estras la opozicion, kaj post sekva baloto la 29-an de decembro 2022 li refoje fariĝis ĉefministro la 6-an fojon.

Kategorio:Israelaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Israelo
Kategorio:Politiko de Israelo
Kategorio:Nuntempaj naciaj ĉefministroj
Cat Stevens

**Cat STEVENS** (naskiĝis la 21-an de julio, 1948) estis populara kantisto, muzikisto kaj kantverkisto dum la 1970-aj jaroj. Li kiel **Stephen Demetre GEORGIOU** naskiĝis en Londono, kaj post la transiro al islamo en la jaro 1978 li ŝanĝis sian nomon al **Yusuf ISLAM**.eta|dekstra|Cat StevensCat Stevens kiel filo de greko el Kipro kaj svedino pasigis sian junaĝon en Londono. Tie lia patro posedis restoracion. En la malfruaj 1960-aj jaroj li verkis siajn unuajn kantojn kaj turneis kun meza sukceso.

En 1967, kiam li havis 19 jarojn, li malsaniĝis pro tuberkulozo kaj devis sufiĉe longan tempon pasigi en hospitalo. Komence de la 1970-aj jaroj li tamen revenis al sia kariero. En 1971 li kreis la muzikon por la filmo *Harold and Maude*; neforgeseblaj kantoj kiel ekz. *Morning Has Broken*, *Peace Train*, *Wild World* kaj *Father and Son* estiĝis.

Lia vivo radikale ŝanĝiĝis, kiam li kiel 30-jarulo donace ricevis la Koranon. Li ĝis tiam vivis nur por sia muziko, sed ĉiam serĉis idealon, kiun la okcidenta kulturo evidente ne povis doni al li. En 1978 li konvertiĝis al islamo, ŝanĝis sian nomon kaj ĉesigis sian muzikistan karieron.

Nuntempe Yusuf Islam estas patro de kvin idoj, kaj li ankoraŭ vivas en Londono. Li revenis al la muziko, kiu tamen klare distingiĝas de la muziko de Cat Stevens: anstataŭ gitaroj perkutinstrumentoj aŭskulteblas.
En 2003 li unuafoje post 25 jaroj faris anglecan muzikon: li nov-registris *Peace Train* por kompil-disko kaj agadis en koncerto. En 2006 li publikigis la diskon *An Other Cup*.

## Eksteraj ligiloj 
* La retejo de Cat Stevens

Kategorio:Britaj kantistoj
Sarah Kirsch

**Sarah KIRSCH** [zara kirŝ], origine: **Ingrid BERNSTEIN** [inrid bernŝtajn], post edziniĝo: **Ingrid KIRSCH** (naskiĝis la 16-an de aprilo 1935, mortis la 5-an de majo 2013) estis germana verkistino.

Naskiĝinte en Limlingerode, ŝi pasigis sian junecon en Halberstadt (Saksio-Anhalto). Ŝia granda intereso al la naturo igis ŝin post la abiturienta ekzameno komenci arbaristan lernadon, sed tiun karieron ŝi baldaŭ poste ĉesigis. En la 1950-aj jaroj ŝi studis biologion en Halle (Saale), kaj de 1963 ĝis 1965 ŝi studis literaturon en Lepsiko. Poste ŝi plene dediĉis sin al la verkado, komence kun sia edzo Rainer Kirsch, poste memstare.

Ŝia edzeco en 1968 rompiĝis. Sarah Kirsch transloĝiĝis al Orienta Berlino kaj vivtenis sin kaj sian filon kiel ĵurnalistino kaj tradukistino. Ŝiaj verkoj, konsistantaj el liriko, prozaĵoj kaj infanlibroj, rikoltis grandan atenton: ne nur en GDR, sed ankaŭ en FRG.

En la jaro 1976 Sarah Kirsch koliziis kun la politika sistemo de GDR: Subskribinte protestdeklaron kontraŭ la ekscivitanigo de la sistemkritikanto Wolf Biermann, ŝi perdis sian membrecon en la SED, la gvida partio de GDR. En 1977 ŝi fine transloĝiĝis al Okcidenta Berlino.

Ŝia verkista agado restis sukcesa: Inter pluraj literaturpremioj ŝi gajnis la Österreichischer Staatspreis für Literatur (1981), la Georg-Büchner-Preis (1996) kaj la Literaturpremion de la Konrad-Adenauer-fondaĵo (1993).

## Listo de verkoj 
* *Die betrunkene Sonne* (radiodramo por infanoj, 1962, kune kun Rainer Kirsch)
* *Gespräch mit dem Saurier* (poemaro, 1965, kun Rainer Kirsch)
* *Landaufenthalt* (poemaro, 1967)
* *Zaubersprüche* (poemaro, 1973)
* *Die Pantherfrau* (prozaĵoj, 1973)
* *Die ungeheuren bergehohen Wellen auf See* (rakontoj, 1973)
* *Es war dieser merkwürdige Sommer* (elektitaj poemoj, 1974, eld. en FRG)
* *Caroline im Wassertropfen* (infanlibro, 1975)
* *Zwischen Herbst und Winter* (infanlibro, 1975)
* *Rückenwind* (poemaro, 1976)
* *Wassergedichte* (poemaro, 1978)
* *Katzenkopfpflaster* (elektitaj poemoj, 1978)
* *Sieben Häute: Gedichte 1962-1979* (elektitaj poemoj, 1979)
* *Drachensteigen* (poemaro, 1979)
* *Hans mein Igel* (infanlibro, 1980)
* *Erdreich* (poemaro, 1982)
* *Katzenleben* (poemaro, 1984)
* *Irrstern* (prozaĵo, 1987)
* *Luft und Wasser* (poemaro, 1988)
* *Schneewärme* (poemaro, 1989)
* *Schwingrasen* (prozaĵo, 1991)
* *Spreu* (taglibro, 1991)
* *Erlkönigs Tochter* (poemaro, 1992)
* *Das simple Leben* (prozaĵoj kaj poemoj, 1994)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.limlingerode.de/fotos/limlingerode/dorfbilder/DSC00527.JPG
* http://www.dichterstaette-sarah-kirsch-online.de 

Kategorio:Germanaj verkistoj
Aŭkedoj

La **Aŭkedoj** estas holarktisa kaj neotropisa familio de la ordo de Ĥaradrioformaj birdoj. Ili aspektas iom kiel pingveno pro iliaj blanka kaj nigra koloroj, la rektiĝa pozicio kaj pro kelkaj el iliaj kutimoj. Tamen ili tute ne estas parencaj al pingvenoj.

eta|maldekstra|Aŭkedoj de malsamaj specioj|alt=Auks.jpg
Male al pingveno, aŭkoj povas flugi (krom la Granda aŭko). Ili bone naĝas kaj subakviĝas, sed ilia ir-maniero aspektas iom plumpa. Pro la mallonga enverguro aŭkoj bezonas flugeti tre rapide por flugi.

Aŭkoj vivas mare kaj nur por reproduktiĝi ili terenflugas. La plejmulto de la specioj reproduktiĝas sur krutaj klifoj, ofte kune kun mevoj, petreloj kaj suloj.

## Sistematiko 
[dekstra|eta|[Longbeka urio (centre) kaj Dikbekaj aŭkoj]]
[eta|[Nigra urio en somera kaj vintra plumaroj]]
[dekstra|eta|[Kasina aŭko]]
[dekstra|eta|[Papageta aŭko]]
[dekstra|eta|[Marmora urieto]]
Aŭkedoj estas sufiĉe arĥaa familio kun multaj formortintaj specioj konataj nur laŭ fosilioj. Oni devas inkludi la fosiliajn taksonojn en ĝia ĝenerala sistematiko por havi la plenan bildon.

* '*Baza kaj *incertae sedis'''*
** *Miocepphus* (fosilio: Meza mioceno en centra-eosta Usono)
*** *Miocepphus mcclungi* Wetmore, 1940
*** *Miocepphus bohaskai* Wijnker kaj Olson, 2009
*** *Miocepphus blowi* Wijnker kaj Olson, 2009
*** *Miocepphus mergulellus* Wijnker kaj Olson, 2009
* **Subfamilio Alcinae**
** **Tribo Alcini**
*** *Urio*
**** Longbeka urio * Uria aalge*
**** Dikbeka urio *Uria lomvia*
*** *Alle*
**** Malgranda aŭko *Alle alle*
*** *Pinguinus*
**** Granda aŭko *Pinguinus impennis* (formortinta, ĉirkaŭ 1844)
*** *Alca*
**** Razilbeka aŭko *Alca torda*
** **Tribo Synthliboramphini** - Urietoj
*** *Synthliboramphus*
**** Skripsa urieto, *Synthliboramphus scrippsi*
**** Kalifornia urieto, * Synthliboramphus hypoleucus* - foje en *Endomychura*
**** Kravera urieto, * Synthliboramphus craveri* - foje en *Endomychura*
**** Malnova urieto, * Synthliboramphus antiquus*
**** Japana urieto, * Synthliboramphus wumizusume*
** **Tribo Cepphini**
*** *Cepphus*
**** Nigra urio * Cepphus grylle*
**** Kolomburio, * Cepphus columba*
***** Kurila urio, *Cepphus (columba) snowi*
**** Karba urio, * Cepphus carbo*
** **Tribo Brachyramphini**
*** *Brachyramphus*
**** Marmora urieto, * Brachyramphus marmoratus*
**** Longbeka urieto *Brachyramphus perdix*
**** Mallongbeka urieto, * Brachyramphus brevirostris*
* **Subfamilio Fraterculinae**
** **Tribo Aethiini**
*** *Ptychoramphus*
**** Kasina aŭko aŭ Aŭko de Cassin *Ptychoramphus aleuticus*
*** *Aethia*
**** Papagaŭko, *Aethia psittacula*
**** Tufaŭko, * Aethia cristatella*
**** Liphara aŭketo, * Aethia pygmaea*
**** Malgranda aŭketo, * Aethia pusilla*
** **Tribo Fraterculini** - Fraterkuloj
*** *Cerorhinca*
**** Rinocera aŭko *Cerorhinca monocerata*
*** *Fraterkulo*
**** Atlantika fraterkulo *Fratercula arctica*
**** Korna fraterkulo *Fratercula corniculata*
**** Tufa fraterkulo *Fratercula cirrhata''

Biodiverseco de aŭkedoj ŝajnas esti pli alta dum la plioceno.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Magelanaj subpolusaj arbaroj

Kategorio:Aŭkedoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno
Gubernio Akita

**La gubernio Akita** 秋田県 [akita-ken], ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo Akita**, estas gubernio en Japanio. Ĝi situas en Tohoku-regiono. 71 % de ĝia areo estas kovritaj de arbaroj. Situe en nordo de Japanio kaj sur la okcidenta flanko ("Uro Nippon" = "Japanio de la alia flanko"), ĝi spertas malvarmajn kaj neĝoriĉajn vintrojn.

Laŭ la stato de  en la gubernio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Norde de ĝi situas la gubernio Aomori, oriente la gubernio Iŭate, sude la gubernioj Mijagi kaj Jamagata kaj okcidente la Japana Maro.

## Geografio 
### Urboj 
* Akita (gubernia ĉefurbo)
* Daisen
* Honjo
* Jokote
* Jurihonĵo
* Juzaŭa
* Kazuno
* Katagami
* Kitaakita
* Nikaho
* Niŝime
* Noŝiro
* Oga
* Odate
* Senboku

### Natura heredaĵo 
La montaro Ŝirakami (ŝirakami-sanĉi)
nord-okcidente de Akita
apartenas al la Monda Naturheredaĵo de Unesko.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Gubernioj de Japanio
Kategorio:Honŝuo
Departemento Fejér

**Fejér** (pron. feje’r) estas mezgranda administranta unueco en Hungario, nomata departemento.

* Areo: 4359&nbsp;km²
* Setlejoj: 2 departementjuraj urboj, 7 urboj kaj 98 vilaĝoj
* Loĝantaro: 424.000

## Komunumoj de la departemento 
En la departemento ne estas multe da malgrandaj vilaĝoj. La departemento dum la stalinisma epoko estis administre erigita al 5 distriktoj.

### Urboj de la departemento kun departementrajto kaj samtempe subregionaj centroj 
* Székesfehérvár samtempe departementejo
* Dunaújváros

### Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
### Aliaj urboj 
### Grandvilaĝoj 
### Vilaĝoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Tebo

**Tebo** povas esti:

## Geografio
* Tebo (laŭ K. Bein **Teboj**), antikva egiptia urbo.
* Tebo estas la nomo de pluraj antikva-grekaj urboj
** Tebo, la plej grava, en Beotio, nuna Θήβα.
** Tebo, antikva greka urbo en Tesalio.
** Tebo, antikva greka urbo en Malgrandazio.
## Astronomio
* Tebo, jupitera luno.
## Mitologio
* Tebo, nomo de diversaj ĉefrolulinoj en greka mitologio, el kiu devenas la nomoj de iuj el la urboj kaj la jupitera satelito.
## Vidu ankaŭ
* Teba
Sugio

maldekstra|eta|Branĉoj, folioj kaj strobiloj de sugio
eta|Cryptomeria japonica
eta|Cryptomeria japonica
La **sugio** aŭ **kriptomerio**  (*Cryptomeria japonica*) estas specio el Japanio. Ĝi estas konata sub la malnova botanika nomo "japana cedro", kvankam la nomo maltaŭgas, ĉar ne temas pri cedro. La nomo sugio devenas de la japana: 杉, sugi.

La sugio estas granda, monoika arbo kun globa, ligneca konuso. Ĝi estas forstumata kaj plantata por ornamo aŭ por ligno uzata en domkonstruado kaj meblofarado.

La sugioj povas kreski ĝis 70 metrojn altaj kaj atingi diametron de 4 metroj. La ŝelo estas ruĝbruna kaj disigas en vertikalajn striojn. La folioj staras spirale, pinglosimile, 0,5 ĝis 1 centimetron longaj. La strobiloj estas rondaj, kun diametro de 1 ĝis 2 centimetroj.

Tiu palearktisa arbo similas al sekvojoj, sed ties folioj estas malpli longaj kaj strobiloj pli grandaj.

La sugioj estis plantitaj jam tiom longaj en Ĉinio, ke iuj opiniis ilin devenintaj de tie. Tamen la tieaj arboj ne malsimilas la sovaĝajn japanajn arbojn kaj ne ekzistas pruvo ke iam ekzistis sovaĝaj sugioj en Ĉinio.

## Simbolo kaj uzo 
[maldekstra|eta|Sugi-aleo ĉe la [Ŝintoa sanktejo|Togakushi-sanktejo en Nagano, Japanio.]]
La sugio estas la nacia arbo de Japanio kaj kutime plantita ĉirkaŭ temploj. Kompreneble multaj, plantitaj antaŭ jarcentoj estas nun tre imponaj.

Kiam ŝoguno Tokugawa Ieyasu mortis en 1616 kaj estis entombigita en Nikko, princo (Daimio) tro malriĉa por donaci ŝtonan lanternon, kiel li devus tion fari, petis, ke oni permesu, ke li anstataŭe plantu aleon el sugioj, *"por ke estontaj vizitantoj estos protektitaj de la sunvarmo"*. Oni konsentis pri tio, kaj la sugialeo al Nikko plu ekzistas, longas pli ol 65 kilometrojn kaj estas elstare impona.

La sugioj estas uzataj por arbaraj plantadoj en Japanio kaj Ĉinio, kaj kiel ornamaj arboj en aliaj regionoj, kiel Eŭropo kaj Nord-Ameriko.

La ligno bonodoras, estas rozkolora, malpeza sed malmola, kaj rezistas akvon kaj putriĝon. En Japanio oni uzas ĝin por ĉiaj konstrulaboroj, kaj ornamoj.

## Problemoj 
Poleno de la sugio (kaj Hinoki) estas grava kaŭzo de alergio en Japanio.

## Vidu ankaŭ 
* Sekvojo
* Metasekvojo
* Kriptomerio

## Eksteraj ligiloj 
* Conifer Specialist Group
* Gymnosperm Database: *Cryptomeria*

----------
;Referencoj

Kategorio:Cipresacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Gravita konstanto

[eta|320px|La gravita konstanto *G* en la [Neŭtona leĝo pri universala gravito|gravita leĝo de Newton.]]

La **gravita konstanto**, simbolo *G* aŭ *γ*, estas
fizika konstanto, kiu en la SI-sistemo havas la valoron

:*G* = 6,67390 × 10−11 m3 / kg s²

La necerteco (varianca devio de la mezuritaj valoroj) estas

: ± 0,0010 × 10−11 m3 / kg s²

kio signifas, ke *G* estas la malplej precize konata el la gravaj universalaj konstantoj.

*G* estas la koeficiento bezonata por kalkuli la reciprokan altirforton (graviton) de du korpoj, kies masoj kaj distanco inter ili estas konataj. Laŭ la gravitoleĝo de Newton, tiu forto estas proporcia al ambaŭ masoj kaj inverse proporcia al la dua potenco de la distanco inter ili. Matematike notite, se la masoj de la korpoj estas *m* kaj *M* kaj ilia distanco estas *r*, la altira forto *F* estas

: *F = G* × *m* × *M* / *r*²

Do, se la korpoj ambaŭ havas mason de 1 kilogramo kaj ilia distanco estas unu metro, ili reciproke sin altiras per forto egala al

: *G* × 1 kg × 1 kg / 1 m²

el kio rezultas proksimume 6,7 x 10−11 kg m / s² aŭ 67 pikoneŭtonoj. Tio estas ege malgranda forto kompare kun la ĉirkaŭaj naturaj fortoj (ekz. la gravito de la tero, de surteraj objektoj, kaj de la suno), kio komprenigas, ke estas malfacile en laboratorio mezuri precizege la koeficienton *G*.

La unua mezuranto de la gravita konstanto estis Henry Cavendish (li publikigis sian rezulton en 1798), kiu uzis *tordopesilon*. Ĝi konsistis el horizontala ligna stango kun metala globo ambaŭfine kaj meze pendigita je maldika drato. Pezaj plumbopecoj proksimaj al la metalgloboj altiris tiujn kaj kaŭzis etan tordiĝon en la pendodrato. Konante la forton necesan por la tordo kaj la pezojn de la metalpecoj, Cavendish povis kalkuli la gravitan konstanton.

Post la ekkono de la gravita konstanto *G* eblis unuafoje kalkuli masojn de la ĉielkorpoj. Tra la gravita leĝo, *G* kondukas al la maso *M* kaj meza denso *ρ* de korpoj (ekz. la Tero), dum la meza radiuso *r* kaj la surfaca gravita akcelo *g* estas konataj:

Maso:

:M = {1 \over G}gr^2

Denso:

:\rho= {3  \over 4 \pi G }{g \over r}

Tiel, oni povas diri, ke Cavendish estis la unua, kiu sukcesis "pesi Teron".

## Vidu ankaŭ 
* Fundamenta forto
* Gravito
* Pezo
* Maso
* Elektra konstanto

## Eksteraj ligiloj 
* http://physics.nist.gov/cuu/Constants 
* http://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?bg Valoro CODATA
* http://ssd.jpl.nasa.gov/astro_constants.html 
* http://physics.nist.gov/cuu Referencoj de NIST pri konstantoj, unuoj, kaj necertecoj

Kategorio:Fizikaj konstantoj
Kategorio:Gravito
Kategorio:Astronomio
Sumoo

eta|Sumo-luktado, ilustraĵo el rusa libro eldonita en 1902
**Sumoo** (相撲) estas japana luktarto.

La regulo estas tre simpla. La unua luktisto kiu tuŝas la grundon per alia parto de la korpo ol la piedplando, aŭ kiu eliras el la ronda luktloko, perdas. Ne estas permesite bati la kontraŭulon per malfermata mano nek ataki la fragilajn partojn de lia korpo (okuloj, hararo, seksaj organoj). La bataloj okazas dum turniroj sesfoje jare kiuj daŭras dek-kvin tagojn. Fakte, la sumoo ne estas nur sporto, sed ankaŭ kultura rito kun eĉ religia senco.

La sumoistoj membriĝas je sumolernejoj, kiuj nomiĝas japane *heya*, kaj ili estas klasifikataj en multaj kategorioj laŭ iliaj niveloj. Post prova periodo, la juna sumoisto eniras kiel *Jonokuchi*, la plej malalta kategorio, kaj poste supreniras la kategoriojn laŭ siaj rezultoj. La sekvontaj kategorioj estas *Jonidan*, *Sandanme*, kaj *Makushita*, se li daŭras sian supreniradon, li iĝos *Juryo*, kiu estas la unua profesia kategorio, kaj poste *Makunouchi*, la plej alta kategorio kiu enhavas kvardek-du sumoistojn kaj en kiu oni trovas ankaŭ variajn nivelojn: *Maegashira* por la plej multaj, kaj tri niveloj por la plej fortaj: *Komusubi*, *Sekiwake* kaj *Ozeki*. Se Ozekio plenumas specialajn kondiĉojn je siaj rezultoj kaj morala nivelo li povas iĝi jokozuno aŭ *Yokozuna*(横綱), kiu estas ne nur sumoista nivelo sed ankaŭ religia titolo.

La sumoistoj havas sumoajn nomojn per kiuj ili povas famiĝi. En januaro 1993 la usona havaj-devena Akebono Taro(曙太郎), kies vera nomo estis Chad ROWAN, iĝis la unua fremdlandana jokozunao.

## Aliaj uzoj de la termino 
eta|Usona dekopono, kies etikedo montras la nomon "Sumo"
Per la termino "Esperanto-Sumoo" oni nomas legadan defion pri Esperanto-literaturo.
En Usono, oni nomas la citrusan frukton "dekopono" *Sumo*.

## Vidu ankaŭ 
* ŝikona (d:Q4419053)
* Japanaj luktartoj

## Fontoj 
Kategorio:Luktosporto
Pezo

eta|300px|Pezoforto aganta sur maso de 1 kg
La **pezo** aŭ **pezoforto** estas la forto rezultanta de la gravita altiro. La SI-unuo de la pezo estas la neŭtono (N).

La pezo de objekto kalkuliĝas kiel produto de la maso **m** kaj la gravita akcelo **g**. Ĉar la gravito sur ĉiu loko sur la Tero estas pli-malpli konstanta, tial la maso de korpo en la ĉiutaga parolo multfoje estas nomata pezo.

La SI-sistemo, enkondukita en 1960, anstataŭigis la malnovan forto-unuon kilopondo (kp) per la nova neŭtono (1 kp = 9,806 N).

La gravito sur la Luno estas pli malgranda ol sur la Tero. Tio signifas, ke korpo, kiu estas mezurata sur la Tero, havas la saman mason sur la Luno, sed la pezoforto aganta sur ĝi estas malpli granda.

La gravito varias iomete sur la tersurfaco, je ĉirkaŭ 0,5% (ĉe ekvatoro meze de la Tero estas **g**=9,7803&nbsp;m/s2, ĉe la polusoj **g**=9,8322&nbsp;m/s2, kaj al tio aldoniĝas la vertikalgradiento de -3,05x10−3 m/s2 je radiusa km. Fakte, ne estas granda diferenco; ekzemple se homo pezas 80 kp-jn en iu loko, la diferenco (0,5%) estos nur ĝis 0,4 kgf, kiu estas vere nerimarkinda diferenco sur pesilo.

## Vidu ankaŭ 
* Specifa pezo
* Filmo 21 gramoj

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (6) proverboj pri pezo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
*  
* 

## Referencoj
Junulara Esperanta Renkontiĝo

**Junulara Esperanta Renkontiĝo** (kelkfoje: *Junulara Esperanto-Renkonto*), mallongige **JER** estas junulara Esperanto-renkontiĝo kiu okazas ĉiujare printempe en Hungario kaj kiun organizas Hungara Esperanto-Junularo.

## Listo de la ĝisnunaj JER 
Kategorio:Esperanto-movado en Hungario
Brædstrup

**Brædstrup** estas loĝloko en norda Danio. Ĝis la jaro 2006 ĝi estis la centro de samnoma komunumo, ekde 2007 tamen estas parto de pligrandigita komunumo Horsens. La municipo situas mezvoje inter Horsens kaj Silkeborg en la naturobela nordoriento de la duoninsulo Jutlando, kaj apartenas al la administra regiono Meza Jutlando.

Loko: 55° 98' norde, 9° 37' oriente.

La plej grandaj laborejoj estas hotelo de la nomo *Pejsegården* kaj la urba malsanejo.

Ĝis la jaro 1968 Brædstrup estis stacio sur la Horsens-Bryrup-Silkeborg fervojo.

La 1-an de januaro 2003 la urbo havis 3198 loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la komunumo Brædstrup
* retejo de la hotelo Pejsegården
* retejo de la urba malsanejo 
* La Horsens-Bryrup-Silkeborg fervojo 

Kategorio:Urboj de Danio
Kategorio:Meza Jutlando
Listo de la objektoj de la Sunsistemo

eta|dekstra|300px|La planedaro de la Sunsistemo (rilatoj inter la grando de planedoj ne estas respektitaj).
La Sunsistemon konsistas el kolekto de la plej diversaj objektoj. Jen listo de ili:

* Suno kaj suna vento

(NB: ankaŭ vidu planedo)

* Merkuro
* Venuso
* Tero
** Luno
* Marso
** Lunetoj: Fobo kaj Dejmo
* La asteroida zono de planedetoj, kun malplenoj de Kirkwood
** Cereso (preskaŭplanedo)
** Vesta
** Pallas
** Hygiea
** Davida
** Interamnia
** Junono
** Asteroidoj terrenkontaj
** Etobjektoj: Wiesendangen 144096, ...

* Jupitero
** Lunoj: Adrasteo, Ajtno, Amalteo, Ananko, Aedo, Arĥeo, Aŭtono, Cileno, Elaro, Erinomo, Evanteo, Eŭcelado, Eŭporio, Eŭridomo, Eŭropo, Ganimedo, Harpaliko, Hegemono, Helikeo, Hermipo, Himalio, Iono, Isono, Japeto, Jokasto, Kaleo, Kaldeno, Kaliĥoro, Kaliko, Kaliro, Kalisto, Karmeo, Karpo, Koreo, Ledao, Lizito, Megaklito, Metiso, Mnemo, Ortosio, Pazifao, Paziteo, Praksidiko, Sinopo, Spondeo, Tajgeto, Tebo, Telksino, Temisto, Tiono *(vidu ankaŭ en listo de jupiteraj lunoj)*

* Saturno
** Lunoj: Albiorikso, Anteo, Atlaso, Beviono, Bergelmiro, Bestlo, Dafno, Diono, Egeo, Egio, Encelado, Epimeteo, Eriapo, Farbaŭto, Febo, Fenrio, Fornjoto, Grejpo, Hatio, Heleno, Hiperiono, Hirokeno, Iĵirako, Imiro, Jano, Japeto, Jarnsakso, Kalipso, Kario, Kiviuko, Logeo, Metono, Mimaso, Mundilfaro, Narvo, Paliako, Pajno, Paleno, Pandoro, Polukso, Prometeo, Reo, Siarnako, Skadio, Skoelo, Surto, Sutungo, Tarkeko, Tarvo, Telesto, Tetiso, Titano, Trimo (vidu ankaŭ en *Satelitoj de Saturno)*

* Urano
** Lunoj: Arielo, Belindo, Bianko, Desdemono, Ferdinando, Fransisko, Julieto, Kalibano, Kordelio, Kresido, Kupido, Mabo, Margareto, Mirando, Oberono, Ofelio, Perdito, Porcio, Prospero, Puko, Rozalindo, Setebo, Sikorakso, Stefano, Titanjo, Trinkulo, Umbrielo

* Neptuno
** Lunoj: Despino, Galateo, Halimedo, Laomedeo, Lariso, Najado, Nereido, Nezo, Proteo, Psamato, Sao, Talaso, Tritono

* La centaŭroj, planedetoj inter Jupitero kaj Neptuno.
* La transneptunaj objektoj el kiuj
** la Kujpera zono de planedetoj, entenante:
*** la plutonenoj:
**** Plutono (preskaŭplanedo)
***** Lunoj: Ĥarono, Nikso, Hidro
**** Iksiono
**** Orko
***** Luno: Vanto
*** la Kubevanoj :
**** Albiono
**** Kvavaro
***** Luno: Vejvoto
**** Makemako (preskaŭplanedo)
*** Haŭmeo (preskaŭplanedo)
**** Lunoj: Hiiako, Namako
** Eriso (preskaŭplanedo)
*** Luno: Disnomio
** Sedno
** La Oorta nubo
* La kometoj, el kiuj:
** Haleja kometo
** Kometo Kohoutek
** Kometo Wild 2
** Kometo Shoemaker-Levy 9

## Vidu ankaŭ 
* Natura satelito
* Lunoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.seds.org/nineplanets/nineplanets 
* https://web.archive.org/web/19981205031305/http://www.astro.uio.no/ita/DNP 
* http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html  

Kategorio:Sunsistemo
Kategorio:Astronomiaj listoj
Nova Zemlo

eta|Situo de Nova Zemlo

La insularo **Nova Zemlo** (aŭ **Nova Zembla**,  - *Novaja Zemlja*; "Nova Lando") konsistas el du grandaj kaj kelkaj malgrandaj insuloj en la Arkta Oceano norde de Rusio. La insularo apartenas al la Arĥangelska provinco de Rusio.

La longeco de la insularo de sud-okcidento al nord-oriento estas 925&nbsp;km. La totala areo — pli ol 83&nbsp;000 kv. km.

La insularo estas ĉefe fama pro la testokampo, en kiu oni testis nukleajn armilojn de 1955 ĝis 1990 (kiam estis proklamita deteno de nukleaj armilo-testoj). Entute tie okazis 135 nukleaj eksplodoj, inter kiuj 42 subtere kaj la ceteraj en aero, sur aŭ sub la maro; la plej granda kaj potenca iam ajn inter ili estis eksplodo de hidrogena bombo ("Car-bombo") en 1961, ekvivalenta al 100 megatunoj da trinitrotolueno (TNT).

Malgraŭ la proklamita deteno, testoj daŭre okazis en la insularo. Temas pri eksplodigo de malgrandaj "modeloj" de nukleaj armiloj (ekvivalento de ĉirkaŭ 0,1 mkg da trotilo) (ref?)

En la insuloj loĝas nur oficiroj kaj soldatoj de la rusia armeo (entute ĉirkaŭ 3 mil personoj).

## Historio 
La nederlandano Willem Barentsz ŝipveturis en 1596 ĉirkaŭ la plej norda parto de la insuloj kaj travintris je la orienta marbordo, tuj apud la norda pinto. Lia ekspedicio travintris en memfarita loĝejo, het Behouden Huys (la sekura domo). Dum ĉi tiu vojaĝo oni por la unua fojo kartografis la insulojn.

## Vidu ankaŭ 
Insuloj en Rusio

Arkto

Eŭropo

Insulo

## Eksteraj ligiloj 
Fotoj kaj ruslingvaj rememoroj


Kategorio:Armeaj spacoj en Rusio
Kategorio:Testejoj de nukleaj armiloj
Spicbergo

**Spicbergo** () estas la plej granda insulo de Norvegio kaj la 36a plej granda insulo en la mondo. Ĝi troviĝas en la Arkta Oceano.

Ny-Ålesund ("Nova Ålesund") estas esplora urbo en Oskarlando en la insulo Spicbergo. Ĝi estas la plej norda funkcianta civila setlejo en la mondo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Arkta Monda Arkivo
* Svalbardo

Kategorio:Insuloj