Staŭrakio

**Staŭrakio Focido**, greke:**Σταυράκιος Φωκίδας** aŭ latine:**Staŭrakio Phocis** estis bizanca imperiestro dum du monatoj en 811 kaj kunregis kun sia patro, Nikeforo la 1-a, de 803 ĝis 811. Dum sia regado, Nikeforo la 1-a kaj Staŭrakio alfrontis la ikonoklastan konflikton. Ili adoptis politikon por restarigi la rajton je kultado en la Eklezio.

Plue, ili efektivigis ekonomiajn reformojn por restarigi stabilecon al la imperio. Tio inkluzivis la reenkondukon de diversaj impostoj kaj monŝarĝoj. En ekstera politiko, la bulgaroj montriĝis esti imponaj malamikoj. Ĉe la Batalo de Pliska la 26-an de julio 811, kontraŭ Ĥano Krum, la bizancanoj estis ekstermitaj. En ĉi tiu batalo, Nikeforo la 1-a estis mortigita, kaj lia filo estis grave vundita sur la dorso.

Konsiderante lian eble mortigan vundon kaj tial lian nekapablon ekzerci potencon, Staŭrakio regis nur dum du monatoj, de la 26-a de julio ĝis la 2-a de oktobro 811. Lia bofrato, Mikaelo la 1-a, prenis potencon per forto kun la helpo de la senatanoj, sekvante komploton malhelpitan de Staŭrakio por blindigi lin. Alfrontita al ĉi tiu jam farita fakto, Staŭrakio abdikis, faris monaĥajn votojn, kaj retiriĝis al la monaĥejo de Simeon. Li mortis la 11-an de januaro, 812, en terura suferado.

Staŭrakio vivis sub la ombro de sia patro. La diversaj fontoj, inkluzive de Teofano, kaj studoj ne priskribas liajn atingojn, aŭ nur tre mallonge. Ni povas supozi, ke li laboris proksime kun sia patro en diversaj politikaj klopodoj.

## Fruaj jaroj (778-803)
Staŭrakio (778-812) estis filo de Nikeforo la 1-a (760-811), fondinto de la Nikeforida dinastio. Laŭ la irlanda historiisto John Bagnell Bury (1861-1927), la preciza dato kaj loko de lia naskiĝo estas nekonataj, sed ni scias, ke li naskiĝis post sia fratino Prokopia (770-815), do iam post 778. Krome, lia patrino nomiĝis Teofana Focida, filino de Konstanteno Sarantapechos.

eta|maldekstre|200px|Nikeforo la 1-a (750-811), patro de Staŭrakio.

[eta|dekstre|300px|Bildo pri la Batalo de Pliska, okazinta en la 26-a de julio 811, ilustraĵo de la Kroniko de [:en:Constantine Manasses|Manaseo.]]

eta|maldekstre|250px|Ikonografia bildo de Nikeforo la 1-a (760-811), patro de la bizanca imperiestro Staŭrakio Focido (775-812).

[eta|dekstre|250px|Staŭrakio (supre) retiriĝas kun siaj restantaj fortoj, dum Nikeforo la 1-a (sube) estas kaptita de la bulgaroj. Miniaturo el la 14-a-jarcenta [:en:Constantine Manasses|Manasesa Kroniko.]]

[eta|dekstre|250px|Staŭrakio estas devigita cedi la purpuron al [Mikaelo la 1-a Rangabo.]]

[eta|maldekstre|300px|Sudorienta vido de la [:fr:Monastère de Saint-Siméon|Monaĥejo de Sankta Simeono.]]

eta|maldekstre|250px|Staŭrakio kaj lia edzino, iĝante gemonaĥojn.

Krome, ni havas tre malmultajn fontojn el la frua vivo de Staŭrakio, ekde 778 ĝis 803. Ni ne scias, kian edukadon li ricevis aŭ ĉu li eĉ ricevis militistan trejnadon, kvankam estas probable, ke li ricevis ĝin.

La diversaj fontoj kaj studoj fokusiĝas ĉefe sur lia patro, Nikeforo. Estas ekde decembro 803, kiam li fariĝis kunimperiestro kun sia patro, ke ni trovas lin menciita en historiaj dokumentoj. Laŭ nuntempa bizanca historiisto, Teofano la Konfesanto (758-817), Staŭrakio ne taŭgis por la ofico, mankante kaj viglecon kaj temperamenton. Notindas, ke ĉi tiu historiisto nutris profundan malamon al lia patro, kiun li konsideris tirano, tial, laŭ liaj okuloj, ĉi tiu familio ne estis sufiĉe inda por regi.

## La Ikonoklasta Periodo
### Regado de Ireno
Por kompreni la kunregadon de Staŭrakio kaj Nikeforo la 1-a, oni devas unue konsideri la periodon de iliaj regadoj. Ekde Leono la 3-a la Izaŭra (680-741) kaj Konstanteno la 5-a (718-775) pluen, ni atestas provon reformi religion per la detruo de sanktaj bildoj.

La Ikonoklasta polemiko estas dividita en du fazojn: la ikonoklasta reformo de 726 ĝis 780 kaj la restarigo de ikonoj de 780 ĝis 813. Ilia regado koincidas kun ĉi tiu lasta periodo. Tiel, post la morto de Leono la 4-a la Ĥazara (750-780), filo de Konstanteno la 5-a, estis periodo de relativa trankvilo sub Irene de Ateno (752-803), vidvino de Leono la 4-a. Ŝi estis regentino ekde 780 ĝis 790 kaj poste imperiestrino ekde 797 ĝis 802.

Por plifirmigi sian potencon, ŝi agis per fera pugno, eliminante diversajn kontraŭulojn, eĉ blindigante sian propran filon, Konstanteno la 6-a (771-797), en 797 por reakiri kompletan kontrolon de la imperio. Tamen, ŝi sukcesis, en relativa paco, restarigi la ikonojn sen sangoverŝado en oktobro 787 sub la Dua koncilio de Niceo (787).

Tamen, ŝia emfazo pri ikonografio estis tiel intensa, ke la imperio estis tute malfortigita kaj malriĉigita, kaj teritorie kaj ekonomie. Krome, serĉante venĝon kontraŭ la armenoj, ŝi interrompis la potenc-ekvilibron en Malgranda Azio. Sekve, la araboj lanĉis atakojn ĝis la bordoj de la Bosporo.

Ŝiaj diversaj politikaj malfirmaĵoj, precipe ŝia malbona rilato kun Karolo la Granda (742-814), metis ŝin en neteneblan pozicion. Forta opozicio al ŝia regado kreskis. Fine, puĉo okazis en 802, kaj Nikeforo la 1-a, la antaŭa financministro de Irene (Generalo Logoteto), prenis ŝian lokon.

La unua prioritato de la nova imperiestro estis plifirmigi sian aŭtoritaton sur la diversaj institucioj. La nomumo de lia filo Staŭrakio kiel kunimperiestro estas bona ekzemplo. Li tiel postulis la kompletan submetiĝon de la Eklezio al sia potenco, sed restante fidela al ortodokseco kaj la venerado de la bildo.

Sekve, li daŭrigis la reformojn de Irene rilate al la restaŭrigado de bildoj. Nikeforo malakceptis ikonoklastan perforton. Por spiti eklezian aŭtoritatecon, en 806 li nomumis sian samnomulon, Nikeforon la 1-an de Konstantinopolo (758-828), laikon, kiel patriarkon, efike kontraŭante la monaĥajn regulojn.

Li estis konsiderata de la Ortodoksismo, precipe de la Studiitoj, kiel neofito, al kiu mankis la kapablo plenumi sian rolon. Tamen, Patriarko Nikeforo la 1-a triumfis malgraŭ la opozicio kaj daŭrigis la batalon kontraŭ ikonoklasmo celante restaŭrigi bildojn.

## Ekonomiaj reformoj
Imperiestro Nikeforo la 1-a enfokusigis siajn klopodojn sur revivigo de la ekonomio de la Imperio. Li pliigis la impostbazon por mildigi la ekonomian katastrofon de la epoko de Irene. Li revokis la impostajn avantaĝojn donitajn sub la antaŭa regado kaj realigis novan imposton por ĉiuj subuloj: registran kotizon de du keratioj por diversaj kontribuoj.

Plue, li aboliciis la sendevigon donitan al la Eklezio, kaj la surkamenimposto estis restabligita. Krome, li efektivigis sistemon de ekonomia respondeco. Specife, ĉiu impostdistrikto devis pagi antaŭdifinitan sumon. Se ĝi ne pagis, ĝiaj najbaroj respondecis pri kovrado de la diferenco. Ĉi tiu sistemo estas konata kiel Nomos Georgikos.

Impostoj pri heredo aŭ inventaĵoj ankaŭ estis restarigitaj. Krome, imposto de du nomismatoj estis pagigitaj sur sklavoj aĉetitaj ekster la doganlimoj de Abidoso. Fine, la ŝtato konservis monopolon pri pruntedonado kun interezo.

Ĉi tiuj diversaj ekonomiaj reformoj permesis al la nun finance restrukturita Bizanca Imperio krei sistemon de militservo por la plej malriĉaj civitanoj, pliigante la tutan nombron de soldatoj, kaj establi diversajn fortikaĵojn por pli bone protekti la Imperion.

## Ekstera politiko
### La Kazo de Venecio
Unue, la imperiestro volis restarigi la prestiĝon de la Imperio. Li volis nuligi ĉiujn hontigajn paktojn, kiujn Irene subskribis. Li volis sekvi pli certige eksteran politikon. Disputoj ekestis kun la Frankoj pri la posedo de Venecio kaj Dalmatio.

En 807, Nikeforo sendis ekspedicion al la Adriatiko kaj sukcesis rekonkeri tiujn du urbojn. Tamen, en 809-810, la filo de Karolo la Granda, Pepino de Italio (777-810), reĝo de la Longobardoj, invadis la tutan Venecion. Poste, por ke Bizanco akceptu la reĝan legitimecon de Karolo la Granda, li cedis la urbon Venecio. Sekve, estis en 811, ke Venecio revenis al bizanca regado.

## La araba minaco
Oriente de la imperio, la kreskanta minaco de la araboj, enkorpigitaj de kalifo Harun ar-Raŝid (765-809), daŭris. Krome, la sieĝo de Konstantinopolo en 717-718, kiu preskaŭ faligis la Imperion, ne devas esti forgesita. Post la nomumo de Bardano Turko kiel ĉefkomandanto de la temoj de Malgranda Azio, eksplodis interna milito. 

Tio donis ŝancon por la kalifo, kiu decidis ataki la regionon. En 806, la kalifo, kun tre granda armeo, okupis Tianon kaj la regionon de Anciro, ĝuste sur bizanca teritorio. En 807, Nikeforo la 1-a decidis negoci kun la kalifo kaj devis akcepti hontigajn kondiĉojn, inkluzive de la pago de ĉiujaraj tributoj kaj kapimposto de tri oraj moneroj en lia propra nomo. La morto de la kalifo en 809 kaŭzis signifan malpliiĝon de streĉiĝoj inter la araboj kaj bizancanoj.

## La bulgara minaco
Norde, la bulgaroj prezentis la plej grandan minacon al la Imperio. Ili konstante rezistis diversajn bizancajn ekspediciojn, precipe sub Justiniano la 2-a dum lia unua regado (685-695) kaj eĉ dum dudek jaroj da konflikto sub Konstanteno la 5-a. Ekde la 9-a jarcento, la bulgaroj superis siajn diversajn internajn kaj ekonomiajn krizojn.

Ĉirkaŭ la fino de la 8-a jarcento, ili fariĝis grava minaco. Krome, slava ĉeesto en la regiono de Tesaloniko, Helado kaj Peloponezo kiu ribelis plurfoje, ĝis kiam la Imperio estis devigita deporti ilin al Malgranda Azio. Irene faris traktaton kun la Bulgaroj en 797, tiel relativa paco regis en la Nordo.

Tamen, la milito de Karolo la Granda kontraŭ la Avaroj havis kiel aliancanon la kunfandiĝon de du domoj: la Bulgaroj de Panonio, gvidataj de Krum, kaj la Bulgaroj de Mezja, slavaj aristokratoj. Laŭ la  ĉeĥa historiisto Vladimír Vavřínek (1930-2024), tiu slava aristokrataro devenis rekte de la sep slavaj triboj. Krome, imperiestro Nikeforo la 1-a establis diversajn fortikaĵojn en la nordo por protekti la Imperion, inkluzive de Adrianopolo, Develtos, Filipopoliso kaj Sardiko.

En la kronikoj de Teofano la Konfespranto, estas menciita, ke en 809, Krum, estre de granda armeo, kaptis Struman kaj ŝtelis pli ol 1 100 funtojn da oro. Dum la printempo de tiu sama jaro, li sukcesis preni Sardikon kaj masakris pli ol 6 mil bizancanojn.

Niceforo la 1-a provis rezisti Krum-on tiutempe, sed vane. Nenio estis pli hontiga por la bizancanoj ol esti venkitaj de tio, kion ili konsideris "barbaroj", homoj de la diabla regno. Du pliaj jaroj pasis antaŭ ol signifa ekspedicio estus lanĉita.

## Batalo de Pliska (811)
En la naŭa jaro de sia regado, Nikeforo la 1-a rekte atakis Krum. Li kunportis sian filon Staŭrakion, sian bofilon Mikaelo Rangabo, la patriciojn, arkontojn kaj ĉiujn gravajn komandantojn de la armeo. En la unuaj tagoj de la ekspedicio, ili surprizis la bulgarajn trupojn, el kiuj la plej multaj rifuĝis en la montoj. Ili fine renkontis armeon de 12 mil soldatoj en tendaro kaj poste, alian de 50 mil soldatoj, ambaŭ estis masakritaj.

Nikeforo la 1-a kaj lia armeo ne havis malfacilaĵon por preni la palacon de Krum, ĉar ĉiuj bulgaroj fuĝis. Tro memfida, supozeble detruinte ĉiujn bulgarajn fortojn, la imperiestro ne plu prenis antaŭzorgojn, aŭ ofensive aŭ defensive. Estis totala kaoso en la bizanca tendaro, multaj dizertis aŭ prirabis.

En la antaŭtago de la 15-a tago de la ekspedicio, Krum reorganizis la kontraŭofensivon, rekrutante virinojn, virojn kaj eĉ infanojn el la tuta regiono, inkluzive de slavoj kaj avaroj. Ĉe tagiĝo sabatmatene, la tuta bulgara forto atakis la bizancajn tendarojn unu post alia.

La imperiaj fortoj estis tute surprizitaj. La retiriĝo estis preskaŭ neebla por la bizancaj trupoj, ĉar fosaĵoj kaj riveroj blokis ilian vojon. Nikeforo la 1-a, tute superfortita, estis mortigita. Li poste estis senkapigita, kaj lia kranio estis uzata kiel ornama vitraĵo por Krum por memorfesti lian grandan venkon super la imperiaj trupoj. Staŭrakio ricevis mortigan baton al la dekstra flanko de sia kolono, sed li kaj Mikaelo Rangabo, kiu estis senvunda, sukcesis reveni al la bizanca teritorio.

## Regado kaj falo de Staŭrakio
Staŭrakio estis akompanata en sia retiriĝo al Adrianopolo de du altrangaj oficistoj: Teoktisto (floris 802-821), magistrato, kaj Stefano, domesticus scholae greke:domestikos tōn scholōn. La 28-an de julio 811, malgraŭ sia eble mortiga vundo, Stefano proklamis Staŭrakion kiel la novan imperiestron.

Staŭrakio tiam povis alparoli la armeon kaj fari paroladon tiusence. Tamen, Teoktisto, kiu ĉeestis la aklamon, malkonsentis kun ĉi tiu elekto. Li preferis Mikaelon Rangabon anstataŭ Staŭrakion, ĉar ĉi-lasta povus plenumi la rolon laŭeble plej bone kaj defendi ĝin kontraŭ ebla bulgara atako.

Tamen, Mikaelo Rangabo komence rifuzis kontraŭstari la novan imperiestron pro respekto al Nikeforo la 1-a kaj lia filo. Fine, Staŭrakio estis prenita reen al Konstantinopolo surlite. La edzino de Staŭrakio, Teofana de Ateno, vidante la malkreskon de sia edzo, komencis influi lin por supreniri la tronon kiel Irene faris.

Dume, Staŭrakio estis pli kaj pli indignema kontraŭ Stefano, Teoktisto, Mikaelo Rangabo, kaj eĉ lia fratino Prokopia (770-813), kredante ke ŝi konspiras kontraŭ lian vivon. Komploto estis kreita por blindigi tiun, kiu plej legitime rajtis je potenco, Mikaelo Rangabo.

Fine, la 1-an de oktobro, Staŭrakio petis helpon de Stefano por efektivigi la atakon. Stefano diris al li, ke Mikaelo estis tro bone defendita por fari tian aferon kaj promesis diri al neniu pri la konversacio, kiu okazis. La sekvan tagon, tamen, li kondamnis la komploton, kaj kun la helpo de la senatanoj, ili proklamis Mikaelon Rangabon la novan imperiestron.

La komploto malsukcesis. Malgraŭ la graveco de la situacio, Staŭrakio ne estis procesita pro komploto. Patriarko Nikeforo la 1-a de Konstantinopolo pledis por li, argumentante, ke liaj vundoj frenezigis lin.

Staŭrakio nun alfrontis jam faritan fakton kaj tuj abdikis. Li faris monaĥajn votojn kaj retiriĝis al la monaĥejo de Symeon. Li eltenis tri pliajn monatojn da turmenta suferado.

Krome, neniu kuraĝis alproksimiĝi al li, ĉar liaj vundoj malbonodoris. Fine, li mortis la 11-an de januaro 812, kaj estis entombigita en la monaĥejo de Braka, donaco de Prokopia, kie lia edzino vivis por la resto de sia vivo.

## Familio
La 20-an de decembro 807, Staŭrakio edziĝis kun Teofana de Ateno (790-812), parenco de la Imperiestrino Ireno de Ateno (752-803), kiu jam estis fianĉino al alia viro. Ili ne havis infanojn.

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 11-an  de januaro
Kategorio:Naskiĝintoj en 775
Kategorio:Mortintoj en 812
Kategorio:Naskiĝintoj en la 8-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 9-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Romo
Kategorio:Mortintoj en Romo
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo