open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tanko de la Ribinska uzino

**La tanko de la Ribinska uzino** estis tanko, kiun inter 1915 kaj 1917 la Rusia Imperio planis ellabori en la urbo Ribinsko. Unu el la plej enigmaj projektoj de tankkonstruckio, kreita en Rusio dum la Unua Mondmilito, informacio pri ĝi estas tre limigita kaj spegulas ĝian fragmentan karakteron. Laŭ la plej disvastigita versio de okazaĵoj, la tanko estis kreita kun la peza aplikado de agrikultura teĥnologio kaj enmulte sekvis la francan metodon de trankkonstruo. Estas fontoj, kiuj sugestas, ke kiel modelo estis prenita la rifuzita franca projekto de la kolonelo Etenne. Tamen, kio ajn okazis, la kreaĵo neniam konstruiĝis — al la unua projekto, sugestita al la Milita Komitato ĉe la fino de 1916, mankis detala priskribo. La okazaĵoj de 1917 haltis tute ĝian produktadon. 

Ribinska uzino
Ribinska uzino
Kategorio:Rusio en la Unua Mondmilito
Kategorio:Ribinsko
Elefanta herbo

**Elefanta herbo** povas esti 
* la afrika *Pennisetum purpureum* el la genro *Pennisetum* 
* la sudazia *Saccharum ravennae* (ravena herbo)
* la giganta ĉina kano (*Miscanthus × giganteus*)
* la ĉina kano (*Miscanthus sinensis*)
Mesicj

**Mesicj,** serbe **Месић,** slave **Mesić,** germane **Mesitsch,** hungare **Meszesfalva** [meseŝfalva] estas malgranda vilaĝo en Serbio en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato en municipo de Versec.
eta|dekstra|Mesicj situas en la mapo en la verda municipo
eta|320px|Municipo de Versec
eta|300px|Monaĥejo en Mesicj

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 15 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 197 m
* Loĝantaro: 220
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: +381 13
* Aŭtokodo: VŠ

## Historio 
Jam en la mezepoko grekokatolika monaĥejo funkciis en tiu areo. En 1761 ankaŭ loĝdomoj situis apud la monaĥejo. En la 19-a jarcento ĝi estis memstara vilaĝo. La nun videbla monaĥejo konstruiĝis inter 1840-1843. En 1910 laŭ la lasta hungara censo vivis tie 726 homoj (700 rumanoj, 19 serboj, 3 hungaroj. Ĝis Traktato de Trianon Meszesfalva apartenis al Hungara reĝlando, poste kiel jam Mesicj al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la vilaĝon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Mesicj 227 homoj, (198 rumanoj (87 %), 19 serboj, po 2 slovakoj kaj jugoslavianoj, po 1 hungaro kaj makedono).

## Vidindaĵoj 
Monaĥejo supozeble fondiĝis en la 15-a jarcento proksime de la vilaĝo. La ortodoksa preĝejo konstruiĝis omaĝe al Johano Baptisto.

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
James Vernon Scotti

Li lernis en la Woodway Senior High en Edmonds (Vaŝingtonio) kaj fariĝis bakalaŭro pri sciencoj en astronomio en la Universitato de Arizono en Tucson en 1983. De tiam li laboras en la projekto Spacewatch, unu el la tri planoj pri serĉo de la apud-teraj objektoj. Li malvolvis la unuan programaron de aŭtomata eltrovo de asteroidoj por tiu projekto en 1984.

La temoj de siaj esploroj estas la deveno de la kometoj kaj asteroidoj, la terproksimiĝantaj objektoj kaj la ekstera sunsistemo.

Li malkovris multenombrajn asteroidojn, el kiuj terrenkontaj asteroidojn kiel (35396) 1997 XF11, pri kio amaskomunikiloj multe parolis kiam krudaj orbitaj kalkuloj lasis kredi je ebla alfrapo sur Teron en 2028. Pli precizaj kalkuloj permesis forpeli tiun eblecon.

Li malkovris la jupiteran sateliton Kaliron preskaŭ hazarde; konfuzinte ĝin kun asteroido.

Li retrovis pli da 60 kometojn de 1985. (Pro la suna vento kaj elĵeto da gasoj, la kometoj ne sekvas ekzaktajn orbitojn kaj estas malfacile retroveblaj kiam ili revenas iliajn periheliojn). Li konfirmis la malkovron de la kometo Shoemaker-Levy 9 kiu alfrapis Jupiteron en julion 1994. Li malkovris periodajn kometojn, inter kiuj 202P/Scotti kaj P/2000 Y3 (provizora nomo : la kometo estis observita en nur unu perihelio)

La asteroido 3594 Scotti ricevis lian nomon.

## Noto kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Persona paĝo de Jim Scotti
*  Jim Scotti's Apollo page (Paĝo pri la misio Apolo)
Transilvania pelĉasa hundo

eta
La **transilvania pelĉasa hundo** estas tre endanĝerigita hundoraso, loka varieto, travivinta en Transilvanio. 

Ĝi estis uzata en la Karpat-baseno fare de la hungaroj por pelĉasado. Ĝi elformiĝis dum la regado de la Arpad-dinastio el la nun jam formortinta **panona pelĉasa hundo**, kiu estas praulo al la transilvani pelĉasa hundo kaj la hungara viĵlo. La plej frua mencio de pelĉasa hundo en Hungario okazis sur la miniaturoj de la bilda kroniko, unua skriba mencio okazis en 1237. La transilvania pelĉasa hundo aperis figure sur pokalo en la 1600-aj jaroj. 

En la 19-a jarcento, la transilvania pelĉasa estis tre disvastiĝinta en Hungario, ĝi havis du variojn: la kurt-kruran kaj la long-kruran. 

La unuan detalan priskribon faris Czynk Ede (1901). La rumana ŝtato eldonis leĝon en 1947, kiu deklaris la hundon damaĝa, murdinda besto, tio estis preskaŭ mortpuno por la hundo. Feliĉe, oni trovis en 1968 ĉasiston en Transilvanio, kiu plu bredis sekrete la hundojn. La bredado rekomenciĝis per du hundoj Zooĝardena Morĵi kaj Zooĝardena Reka. 

Post disfalo de la stalinismo en Rumanio, oni trovis pluajn pelĉasajn hundojn.

Kategorio:Hungaraj bestoj
Kategorio:Hundorasoj
Titlis

**Titlis** estas monto de la Uriaj Alpoj sur la limoj inter la kantonoj Nidvaldo, Obvaldo kaj Berno.

## Geografio 
Titlis situas inter la komunumo Engelberg en nordo kaj la Gadmenvalo tra kiu pasas la vojo al Susten-Pasejo en sudo. Ĝi estas montmasivo, kiu konsistas el diversaj pintoj, kies plej alta atingas altecon de 3238 m s.m. De la kulmino fluas glaĉeroj el inter kiuj la plej grava estas Titlis-Glaĉero, kiu kun areo de 1,7 km² apartenas al la pli malgrandaj alpo-glaĉeroj.

## Geologio 
Titlis konsistas el la ne-ŝovita kalkosedimentokovrilo de la Armasivo el la geologia epoko de la tetiso.

## Historio 
La unua skriba mencio pri Titlis datiĝas el limfikso-dokumento el la jaro 1435 kiel *Tüttels Berg*.

La unua grimpo de Titlis okazis en la jaro 1744 de kvaropa ŝnurkameradaro el Engelberg, kiel raportis la subprioro *P. Magnus Waser* en letero al la zurika geografo *Johann Konrad Füssli*.

En la jaro 1912 la unua aertelfero de Engelberg ĝis Gerschnialp estis konstruita. En la jaro 1927 sekvis la aertelfero de Gerschnialp ĝis Trübsee, en 1965 de la linio de Trübsee ĝis Stand kaj en 1967 ĝis la kulmino *Kleintitlis*. En la jaro 1992 estis konstruita la turnebla aertelfero *Rotair* al la kulmino de Kleintitlis, kiu anstataŭis la aertelferon de 1967.

## Turismo 
De Engelberg kondukas aertelfero sur la kulmino de la monto. Titlis estas ŝatata skiregiono, antaŭe ankaŭ dum somero, sed pro la tutmonda varmiĝo la glaĉero la somera skiado kaj neĝtabulado sur Titlis-Glaĉero estas en danĝero. Dank al la aertelferoj Titlis somere kaj vintre estas inda ekskurscelo, kiu ofertas belan rondvidon al la tuta alpoĉeno.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo la aertelfero-kompantio *Titlis-Rotair*
* Retpaĝo pri la historio de Titlis 

Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Montoj de la Alpoj
Kategorio:Montoj kun alteco inter 3000 kaj 3999 m
Kategorio:Kantono Obvaldo
Kategorio:Kantono Nidvaldo
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Berna Oberlando
Nacia Movado pri Stabileco kaj Progreso

La **Nacia Movado por Stabileco kaj Progreso** (bulgare Национално движение за стабилност и възход, НДСВ, latinliterigite *Nacionalno dviĵenie za stabilnost i văĵod*), ekde la 3-a de junio 2007 konata sub la nomo **Nacia Movado por Simeono la 2-a** (la akronimo en la bulgara lingvo samas - НДСВ), estas liberalisma politika partio en Bulgario, la organizaĵo de Simeono la 2-a de Bulgario aŭ *Simeon Borisov Sakskoburggotski*, reĝo (caro) de Bulgario inter sia 6-a kaj 9-a vivjaro, ĝis kiam la bulgaroj en septembro 1946 balotis kontraŭ monarkio kaj la reĝa familio devis forlasi la landon, sed post la falo de la komunisma reĝimo reveninta al Bulgario kaj ĉefministro de Bulgario inter la jaroj 2001 kaj 2005. La partio fondiĝis en aprilo 2001 kiam Simeono la 2-a deklaris sian pretecon partopreni en la aktiva politika vivo de Bulgario. La movado venkis 42.7 % de la voĉoj kaj 120 el 240 sidlokoj de la bulgara parlamento. Ĝi formis koalician registaron kun la Movado por Rajtoj kaj Liberoj. La partio iĝis liberala partio kiu iĝis plena membro de la Liberala Internacio en sia kongreso en Sofio maje 2005.

Kadre de la parlamentaj balotoj de junio 2005, ĝi gajnis 21.83% de la voĉoj kaj 53 el 240 parlamentaj seĝoj - signifa malkresko. 

En la parlamentaj balotoj de 2009, ĝi gajnis 3.01 % de la voĉoj kaj neniun parlamentan seĝon. Sekve de tio, Simeono la 2-a rezignis pri la partia gvidado la 6-an de junio. 

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la partio 

Kategorio:Liberalaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj de Bulgario
Lungern

## Pri la komunumo 
**Lungern** estas komunumo en Kantono Obvaldo, en Centra Svislando. Ĝi havis 2049 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Lungern situas ĉe la bordo de la samnoma natura baraĵlago en la suda kaj supra parto de la valo de Obvaldo. La komunumo konsistas el tri distriktoj, nome la ĉefvilaĝo sudoriente de la lago, Obsee sude de la lago, kaj Bürglen-Kaiserstuhl norde de la lago.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Lungern limas en nordo al Giswil, en nordoriento al Sachseln, en oriento al Kerns,en sudoriento al Hasliberg (BE), en sudo al Meiringen (BE), en sudokcidento al Brienzwiler (BE), kaj en okcidento al Hofstetten ĉe Brienz (BE).

## Trafiko 
Lungern disponas pri du stacidomoj, nome en Kaiserstuhl kaj en la ĉefvilaĝo Lungern mem, ĉe la Brünig-Fervojo de Lucerno al Meiringen kaj Interlaken. De Obsee aertelfero kondukas al Schönbüel.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo al la Brünig-Pasejo. La tunelo de la nacia aŭtovojo A8 nuntempe estas konstruata kaj iam liberigos la komunumon de la transirtrafiko.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Lungern datiĝas el la jaro 1275 kiel *Lutigern*.

Fine de la 18-a jarcento la loĝantaro de Lungern decidis malaltigi la nivelon de la Lago de Lungern por gajni kultiveblan terenon. Oni konstruis kanalon, kiu post interrompoj pro la krizo, kiun kaŭzis la franca revolucio, povis en la jaro 1790 esti malfermita. La lagonivelo malaltiĝis 35 metrojn. Centjaroj poste la kompanio *Zentralschweizerische Kraftwerke* aĉetis la lagon kaj per digo fermis la kanalon kaj replenigis la lagon en la jaroj 1926 ĝis 1927. La domoj, kiuj estis konstruitaj sur la iama lagogrundo estis rekonstruita en la vilaĝo mem.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kaiserstuhl OW (stacidomo)
* Lungern (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Lungern
* Lungern en la Historia Leksikono de Svislando
Mauensee LU

## Pri la komunumo 
**Mauensee** estas komunumo en la distrikto Sursee en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 1144 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo Mauensee situas ĉe la orienta flanko de la *Marĉo de Wauwil* ĉe la bordo de la samnoma lago, sur kies insulo situas akvokastelo. Al Mauensee apartenas krom la ĉefvilaĝo mem la vilaĝetoj Kaltbach sur alteco de 521 m s.m. kaj la vilaĝeto Bognau sur alteco de 517 m s.m.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 7,21 km², de kiuj 17,2% estas kovritaj de arbaro, 68,5% servas por agrikulturo kaj 6,8% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Mauensee limas en nordokcidento al Dagmersellen, en nordo al Knutwil, en nordoriento al Sursee, en sudoriento al Oberkirch, en sudo al Grosswangen, en sudokcidento al Ettiswil, kaj en okcidento al Wauwil.

## Trafiko 
Mauensee estas konektita al la publika transportreto per la buslinio de Sursee al Willisau, kiu cirkulas sur la kantona ĉefvojo inter la samaj du lokoj. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 situas oriente en Sursee en distanco de 5 kilometroj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Mauensee datiĝas el urbaro de Monaĥejo Engelberg, kiu estis verkita en la 1180-aj jaroj de 1184 ĝis 1190.

Dum mezepoko la regiono troviĝis sub regado de la Habsburgoj. La Lago Mauensee apartenis parte al la *Baronoj de Grünenberg* kaj parte al la *Baronoj de Arburgo*. En la jaro 1388 la Kastelo Mauensee sur la insulo estis detruita de la trupoj de la urbo Lucerno. En la jaro 1407 la lucernanoj aĉetis la tutan regionon de la Habsburgoj kaj en la jaro 1455 la urbo ankaŭ aĉetis la lagon. Mauensee estis tiam atribuita al la lucerna kamparvoktejo Knutwil, al kiu ĝi apartenis ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798. Dum la kvinjara epoko la iama kamparvoktejo Knutwil estis komunumo de la helveta distrikto Sursee, kiu en la jaro 1803 estis transformita al oficdistrikto de la Kantono Lucerno.

La hodiaŭa politika komunumo estiĝis per disiĝo de la komunumo Knutwil en la jaro 1818.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Mauensee

## Notoj kaj referencoj 
## Bildoj 

Dosiero:Mauensee 009.jpg|Ĉefstrato de Mauensee
Dosiero:Mauensee-Breiten 002.jpg|Mauensee-Breiten
Dosiero:Mauensee vilagheniro 004.jpg|Vilaĝeniro de Mauensee
Dosiero:Mauensee lago kaj kastelo 006.jpg|Lago kaj Kastelo Mauensee

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Mauensee
* Profilo de la komunumo sur la kantona retejo
Todor Ĵivkov

** Todor Ĥristov Ĵivkov** (en cirila alfabeto Тодор Христов Живков [], naskiĝis  en la vilaĝo Pravec, Sofia provinco, Bulgario, mortis ) estis bulgara komunista politikisto kaj ŝtata funkciulo. De la 4-a de marto 1954 ĝis la 10-a de novembro 1989 li estis unua sekretario de la Centra Komitato de la Bulgara Komunista Partio, kaj de la 7-a de julio 1971 ĝis la 17-a de novembro 1989 estis gvidanto de la Ŝtata Konsilio, do fakte ŝtata prezidanto de Bulgario, gfxis tiam fakte Popola Respubliko Bulgario. Ambaŭ postenojn en novembro 1989 transprenis *Petar Mladenov*.

Kategorio:Historio de Bulgario
Kategorio:Bulgaraj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Bulgario
Kategorio:Herooj de Sovetunio
Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de septembro
Kategorio:Mortintoj la 5-an de aŭgusto
Mauensee

**Mauensee** estas la nomo de

* la komunumo **Mauensee LU**, komunumo de la distrikto Sursee en Kantono Lucerno en Svislando,

* la Lago Mauensee, lageto en la komunumoj Mauensee kaj Knutwil en Kantono Lucerno en Svislando,

* la Kastelo Mauensee, akvokastelo sur insulo de la Lago Mauensee.
La droninta lando de Saeftinghe

eta|dekstra|320px|Satelita foto de la droninta lando de Saeftinghe
La **Droninta lando de Saeftinghe** estas naturrezervejo en Zeeuws-Vlaanderen, parto de la provinco Zelando en Nederlando kaj en la limregiono kun Belgio. La surfaco de la sekmarĉoj estas 3580 hektaroj kaj ili situas sur la maldekstra bordo de la estuaro de la Okcidenta Skeldo. Ĝi estas en Eŭropo la plej granda saleta sekmarĉo.

## Historio 
La vilaĝo Saeftinghe ekestis en la 13a jarcento kiam oni polderigis la areon.

## Geografio 
La areo estas 3580 hektaroj kaj enhavas kelkajn riveretojn. La tri plej grandaj riveretoj nomiĝas: "Speelmansgat", "IJskelder" kaj "Hondegat"

En la fino de 1959 tiu areo estis deklarita naturrezervejo.

## Naturo 
La rezervejo fariĝis grava birdareo kie multaj akvobirdoj vivas aŭ preterpasas.

## Eksteraj ligiloj 
* (retejo en nederlanda lingvo)

Kategorio:Naturprotektejoj
Kategorio:Protektitaj areoj kreitaj en 1959
Kategorio:Zelanda Flandrio
Kategorio:Hulst
Monaĥejo Engelberg

**Monaĥejo Engelberg** estas benediktana monaĥejo kaj princabatejo fondita en la jaro 1120 de la nobelo *Konrado de Sellenbüren*.

## Historio 
La abato de la Monaĥejo Engelberg dum mezepoko estis la reganto de la tuta valo de Engelberger Aa kaj la monaĥejo posedis multajn bienojn kaj teritoriojn en tuta Alemanio. Engelberg sub la kontrolo de la monaĥejo estis ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 aparta ŝtato, kiu ek de 1306 estis asociita membro de la Svisa Ĵurkomunumo. En la jaro 1798 la helveta registaro devigis la abaton de Engelberg rezigni pri la regado de la valo kaj Engelberg tiam unue aliĝis al la Kantono Nidvaldo kaj poste en la jaro 1815 al la Kantono Obvaldo.

La monaĥejo plurfoje estis detruita de incendioj, kaj la valo de Engelberg ankaŭ plurfoje estis viktimo de pestepedemioj kaj politikaj kvereloj. En la jaro 1690 estis konstruita la *Senjora domo Grafenort* kiel ripozejo de la abato kaj la monaĥoj en la suba valo. La monaĥejo en sia hodiaŭa formo estis konstruita en la 18-a jarcento. La konstruado daŭris dekkvin jarojn de 1730 ĝis 1745.

## Eklezia aparteno 
Ĝis la jaro 1814 la abatejo Engelberg apartenis eklezijure al la episkopejo Konstanco. Ek de 1814 ĝi estas parto de la episkopejo Koiro.

## Apartaĵoj 
La orgeno en la abata preĝejo estas la plej granda orgeno de Svislando.

Ekde la jaro 1851 al la monaĥejo apartenas abata lernejo. En la jaro 2001 estis fondita la fondumo *Akademio Engelberg*.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la Monaĥejo Engelberg
* La Monaĥejo Engelberg en la Historia Leksikono de Svislando

Engelberg
Kategorio:Kantono Obvaldo
Nigraventra brilsturno

La **Nigraventra brilsturno** (*Notopholia corrusca* aŭ ***Lamprotornis corruscus***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj. Ĝi troviĝas en Kenjo, Mozambiko, Somalio, Sudafriko, Tanzanio kaj Zimbabvo. 

Ĝi estas tre rimarkinda birdo **nigreca kun tre forta metaleca brilo** iom pli verdeca en kolo kaj brusto kaj iom pli purpura en vizaĝo kaj ŝultroj. La irisoj estas flavecaj al ruĝaj kaj kontrastaj ĉe la nigra fono. La beko estas nigra kaj ties supra makzelo estas iom subenkurbeca. Ankaŭ la kruroj estas nigraj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Lamprotornis corruscus.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.  Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Ĉina kano

La **ĉina kano** (*Miscanthus sinensis*), ankaŭ konata erare sub la nomo elefanta herbo, estas plurjara planto el familio de poacoj (*Poaceae*). Ĝi kreskas originale en orienta Azio (Ĉinio, Japanio, Koreio). Ĝi estis enmetita en Usonon kiel ornamplanto, poste forte disvastiĝis.

## Priskribo 
La planton *Miscanthus sinensis* karakterizas kanoforma kreskaĵo; formas densan, ĝis lozan kreskaĵaron kaj atingas alton de 80 ĝis 200 (malofte 30 ĝis 400) centimetrojn. La plantoj formas horizontale kreskantan, mallongan rizomon, kies radikoj povas penetri la grundon ĝis 2,5&nbsp;m.

La nedisbranĉiĝintaj, fortaj pajleroj havas la diametron de 3 ĝis 10 milimetroj, la knotoj povas estis kavaj aŭ facile harkovritaj. La folioj staras ŝanĝe, estas C4-tipaj, longaj de 18 ĝis 75 centimetroj, larĝaj 0,3 ĝis 2 (ĝis 4) centimetraj.

La infloresko estas paniklo, longa 10-20 ĝis 36 centimetroj.

## Uzoj 
En la originala kreskejo, oni uzas la ĉinan kanon kiel krudmaterialon por matoj kaj por plektaĵoj pro vid- kaj ventoprotekto, same kiel furaĝplanton. Ekde la 1950-aj jaroj, ĝi estas uzata en la eŭropaj landoj kiel ornamplanto, krom la *Miscanthus sacchariflorus*.

Oni jam importis en 1935 el Japanio tra Danio al Mez-Eŭropo la specife kresk-fortan specion, la gigantan ĉinan kanon (*Miscanthus* × *giganteus*), hibridon el la ĉina kano kaj la *Miscanthus sacchariflorus*. Tiu hibrido atingas en Eŭropo la alton de 4 metroj kaj pro tio oni uzas ĝin ekde la 1970-aj jaroj kiel energioplanton.

## Bildaro 

Chinaschilf - Miscanthus sinensis 03.jpg|
Poales - Miscanthus sinensis - 3.jpg|
Miscanthus sinensis1.jpg|
Poales - Miscanthus sinensis - 1.jpg|
Miscanthus sinensis4.jpg|

## Vidu ankaŭ 
*Kano

Kategorio:Panicoideoj
Kategorio:Ornamaj plantoj
Kategorio:Orientalisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Plantoj de Ĉinio
Kategorio:Plantoj de Koreio
Kategorio:Plantoj de Japanio
Horonhlab

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Berehove en Transkarpatio
**Horonhlab,** ukraine **Горонглаб,** hungare **(Kis-)Harangláb** estas ne memstara malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove, en municipo de Batradj.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 1 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 102 m
* Loĝantaro: 790
* Poŝtkodo: 90214
* Telefonprefikso: +380 03141

## Situo 
Horonhlab situas sur ebenaĵo laŭ la hungara landlimo (kontraŭe Lónya troviĝas). Berehove troviĝas je 28 kmoj.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo okazis en la 14-a jarcento. Ĝis Traktato de Trianon Kisharangláb apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto Mezőkaszony, poste al Ĉeĥoslovakio, dume rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1944 la Ruĝa Armeo deportis hungarojn al gulago. Ekde 1945 Horonhlab apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1993

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Ĉerna

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180ra|Distrikto de Vinohradiv en Transkarpatio
**Ĉerna** (,  [ĉarnatO]) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 155 m
* Loĝantaro: 2220
* Poŝtkodo: 90340
* Telefonprefikso: +380 03143

## Situo 
Ĉerna situas sub montoj.

## Historio 
En 1910 vivis en Csarnatő 853 homoj, (693 rutenoj, 119 germanoj, 36 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Csarnatő apartenis al Hungara reĝlando, al Ugocsa, poste al Ĉeĥoslovakio. Dum la 2-a mondmilito Hungario okupis ankaŭ tiun ĉi vilaĝon kaj organizis aŭtonomion de rutenoj. Ekde 1945 Ĉerna apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Petro la 5-a (Portugalio)

eta|dekstra|250px|Petro la 5-a
**Petro la 5-a de Portugalio**, kromnome *la Espera*, (Lisbono, 16-an de septembro 1837 - 11-an de novembro 1861), estis reĝo de Portugalio inter 1853 kaj 1861.

Li estis la plej aĝa filo de la reĝino Maria la 2-a kaj de la progeedza reĝo Fernando la 2-a. *Don Pedro la 5-a* estis laborema reĝo kiu, gvidata de sia patro, realigis radikalan modernigon en la portugala ŝtato kaj en ties infrastrukturoj. Dum lia reĝado, oni konstruis ŝoseojn, telegrafojn kaj fervojojn; oni realigis ankaŭ plibonigojn en la publika sansistemo.

Tiuj plibonigoj tamen ne utilis por savi la vivon de la juna reĝo kiu mortis pro ĥolero en 1861. Li estis edzigita al la princino Stefania de Hohenzollern-Sigmaringen (1837-1859) sed ili ne havis idojn, kaj pro tio la trono pasis al lia frato Ludoviko.

## Titoloj 
Flag of Pedro V of Portugal|eta|180px|dekstra| Flago de Pedro la 5-a.
16-a de septembro 1837 – 15-a de novembro 1853:
* Reĝa Princo, Duko de Braganzo

15-a de novembro 1853 – 11-a de novembro 1861:
* Reĝo de Portugalio kaj de la Algarvo
* Duko de Barcelos
* Markizo de Vila Viçosa
* Grafo de Ourém
* Grafo de Barcelos
* Grafo de Arraiolos
* Grafo de Guimarães

### Ordenoj 
* Kavaliro de la Ordeno de la Ĝartero
* Kavaliro de la Ordeno de la Ora Ŝaffelo

Kategorio:Portugalaj reĝoj
Kategorio:Saksio-Koburgo kaj Gotao
Kategorio:Ordeno de la Ĝartero
Kategorio:Mortintoj en Lisbono
Ŝiroke

**Ŝiroke,** estas pluraj vilaĝoj en Ukrainio.

* En Transkarpatio
** Ŝiroke (Vinohradiv)
** Ŝiroke (Ĥust)
Too Big to Fail

**Too Big to Fail** [~tu: big tu:feil] (en Esperanto: „Tro granda por malsukcesi” „Tro granda, por lasi bankroti ĝin“) estas traktada metodo por iu entrepreno, firmao, ŝtato aŭ urbego, kiuj estas tro grandaj en si mem, ke nacia registaro aŭ internaciaj institutoj lasu ilin bankroti, fali en nesolventecon. La bankroto de tiuj organizoj, firmaoj povas endanĝerigi la nacian, internacian ekonomion, laŭ aserto de protektantoj de la traktada metodo. Tiel oni helpas solvi ties financajn problemojn, rekte aŭ nerekte per mono de la impostpagantoj. Tio okazis novtempe ĉefe en la banksektoro en la periodo de 2008-2009, la monapogo estas nomata en la angla fakĵargono „Bail-out“ (financa savado). Tio okazis ĉefe en la banksektoro de Usono, Britio, kie la financa reguligo estas pli libera ol en aliaj landoj. Same okazis ankaŭ en aliaj landoj de Okcidenta Eŭropo, sed aliaj landoj – kie la ŝtata posedaĵo, interveno estas pli granda ol en la anglosaksaj landoj - preferas savi siajn industriajn gigantojn (ekz. Koreio).

## Historio 
La fenomeno – ŝtata helpo de insolvenc-minacitaj organizoj per grandaj sumoj – aperis unuafoje en Usono en aŭgusto de 1914, kiam la ŝtato savis Novjorkon. Tio komenciĝis per fermo de New York Stock Exchange, kiu remalfermiĝis nur la 12-an de decembro 1914. La urbo ŝuldis grandparte en brita pundo, ĝi ne havis monon por repagi sumojn, antaŭ la insolvenco helpis la usona financa ministerio kaj zorgis pri repago. La urbo travivis duafojan financan savon en decembro de 1975, kiam en la lasta minuto prezidento Gerald Ford ŝanĝis sian rifuzan opinion. 

La usona „Federal Deposit Insurance Act“ de la 17-a de aŭgusto 1950, FDIC ricevas la rajton por savi financajn entreprenojn, oferti kreditojn kaj proprajn monrimedojn („providing assistance“), se tio necesas por rezervo de stabileco de la financa sistemo. Tiu ebleco estis uzata unuafoje en 1969 kaj poste same malofte. En majo de 1984 oni savis la 7-an plej grandan bankon de Usono („Continental Illinois National Bank and Trust Company“), en 2008 „Lehman Brothers“ kaj „Washington Mutual“, Fannie Mae, Freddie Mac.

Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:Financoj
Kategorio:Ekonomio de Usono
Sándor Varga

**VARGA Sándor** estas rumanuja hungara aktoro naskita en Carei la 11-an de majo 1976.
## Kariero
Sándor Varga finis en 2004 en Kluĵo kaj ekde tiam li estas ano de Csíki Játékszín de Miercurea Ciuc.
## Eksteraj ligiloj
*Rolojhttp://www.hamlet.ro/emberek.php?id=617 

## Fonto
*Erdélyi Magyar Ki Kicsoda 2010. 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Silezia-germana lingvo

200ra|dekstra
La **silezia-germana lingvo** (silezie *Schläsisch*, *Schläsch*, kelkfoje ankaŭ ''Schläs'sch*, germane *Schlesisch'') estas dialekto de la germana lingvo, kiu ĝis la jaroj 1946/1947 estis vaste parolata en la germanlingva provinco Silezio de Prusio respektive de la Germana Regno, la sudorienta parto de tiuj regnoj, kaj en proksimaj limaj regionoj de norda Bohemio kaj norda Moravio. Ĝis 1945, 96 procentaĵoj de la germanlingvanoj en la provinco Silezio parolis variaĵon de la dialekto, sume proksimume sep milionoj da homoj. Kadre de la teritoria "translokiĝo" de Pollando post la Dua Mondmilito praktike ĉiuj germanlingvanoj oriente de la Odro-Niso-limo estis forpelitaj okcidenten ĝis la vintro 1946/1947, kaj kontinua dialekta teritorio ne plu ekzistis. Multaj forpelitaj parolantoj de la silezia dialekto provis konservi sian lingvaĵon en siaj familioj kaj en kulturaj kunvenoj de la samdialektanoj. En la ne-komunisma Federacia Respubliko Germanio, la okcidenta parto de Germanio, la forpelitaj orientaj germanoj povis pli libere esprimiĝi ol en la komunisme kontrolita ŝtato GDR tuj okcidente de la Odro-Niso-limo. Sed tamen kompare malmultaj infanoj kaj nepoj de la denaskaj parolantoj de la dialekto, naskiĝintaj jam ekster Silezio, ekregis la dialekton je denaska nivelo. Tial nun nur malgranda malplimulto precipe en Germanio, duavice ankaŭ en Pollando kaj la Ĉeĥa Respubliko, plu praktike parolas la dialekton, kaj ĉar iom post iom la denaskaj parolantoj de ĝi, naskiĝintaj ankoraŭ antaŭ 1945 en "germania Silezio", formortas, la dialekto same konsideratas laŭgrade formortanta.

En la dialekta kontinuo de la germana lingvo, la silezia-germana lingvo cetere konsideratas aparte proksima al la frankonia dialekto, ĉar en la mezepoko aparte multaj frankonoj kiel setlistoj venis al Silezio kaj per sia dialekto aparte influis la regionan lingvaĵon.

Pluraj konataj esperantistoj estas idoj el familioj parolintaj la silezian-germanan lingvon - inter ili estas ekzemple la nobel-premiita matematikisto Reinhard Selten, la forstisto Johann Pachter kaj la kuracisto Thomas Pusch.

## Komparo inter la germana kaj pola sileziaj dialektoj 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* silezia-pola lingvo

## Eksteraj ligiloj 
* Testa Vikipedio en la silezia-germana lingvo

Kategorio:Altgermana lingvaro
Kategorio:Silezia-germana lingvo
Márton Benkő

**BENKŐ Márton**, dálnoki (benkoe:) estis hungara tradukisto en la 17-a kaj 18-a jarcentoj.
## Kariero
Benkő estis ekde 1698 rektoro de la reformita lernejo de Marosvásárhely, ekde 1703 instruisto de la kolegio de Nadjenjedo. Li tradukis kaj eldonis laŭ pluraj eldonoj la historiverkon de Lucius Annaeus Florus kaj aligis al ĝi vasta trarigardo mondhistoria.

## Fonto
**Új Magyar Irodalmi Lexikon*, 1994.
## Tradukaĵo
**Lucius Annaeus Florusnak a római viselt dolgokról írott négy könyve*, Kvár, 1702.

Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Jozefino de Beauharnais

[eta|250px|*Portreto de la imperiestrino Joséphine*, fare de [François Gérard.]]

eta|Joséphine surgenue antaŭ Napoleono dum la kronigo en Notre Dame.
**Jozefino de Beauharnais** (Marie Josèphe Rose Tascher de la Pagerie) ( – ) de deveno de kreoloj, estis la unua edzino de Napoléon Bonaparte kaj la unua imperiestrino de la unua imperio francia. De la flanko de sia filino Hortense de Beauharnais, ŝi estis avino de Napoleono la 3-a kaj de lia duon-frato Charles de Morny. Kaj de la flanko de sia filo Eugène de Beauharnais, praavino de la plej ĵusaj gereĝoj svedaj kaj danaj, kaj de la lasta greka reĝino, patrino siavice de la aktuala reĝino de Hispanio. Ankaŭ la aktualaj reĝaj familioj de Belgio, Norvegio kaj Luksemburgo descendas el Jozefino.

Jozefino, nomata Rozo ĝis la renkonto kun Napoleono, naskiĝis kaj loĝis en Martiniko (Malgrandaj Antiloj) ĝis kiam en 1780 edziniĝis en Parizo al Alexandre François Marie de Beauharnais. Fine de 1783 separiĝis de sia edzo kaj iom poste revenis al Karibio, kie ordigis la familian ekonomion meze de la insurekcio de sklavoj de 1791 kaj de la Franca Revolucio.

Tuj post ŝia reveno al Parizo tiujare, okazis la falo de la Antikva Reĝimo kaj la enpovigo de la Nacia Konvencio. Danke al siaj sociaj kontaktoj ŝi konatiĝis kun Napoléon Bonaparte, al kiu edziniĝis en 1796, du jarojn post kiam ŝia unua edzo estis gilotinita sub Maximilien Robespierre. Decembre de 1804 Jozefino estis kronita imperiestrino de Francio fare de sia dua kaj lasta edzo nome Napoleono.

Iom poste, en 1810, ĉar ŝi ne naskis heredontan filon al Napoleono, la paro divorcis kaj Jozefino retiriĝis en Kastelo de Malmaison, kiu estis ŝia posedaĵo. Jozefino mortis en 1814, amata de la francoj, kiuj nomis ŝin ''l'bonne Josephine'' (Jozefin', la bonulin').

Almenaŭ ĝis oktobro 1779 Jozefino uzis sian unuan nomon *Rozo* aŭ eĉ la pli familiaran nomon, *Yeyette* [jejEt]. Post sia edziniĝo al Aleksandro de Beauharnais, ŝi subskribis kiel *Vicgrafino de Beauharnais* aŭ *Lapagerie de Beauharnais*. La geedza atestilo kun Napoleono estis subskribita kiel *M.R.J. Tascher* kaj de tiam ŝi subskribis per la du familinomoj: *Lapagerie-Bonaparte* aŭ *Tascher-Bonaparte*. Post 1804 ŝi subskribis simple kiel *Josephine*, nomo per kiu ŝi estis kronita kiel imperiestrino de Francio kaj per kiu oni registris la leĝajn eventojn de ŝia futuro.

## Notoj 
Kategorio:Martinikanoj
Jozefino
Kategorio:Francaj imperiestrinoj
Kategorio:Francaj nobeloj
Kategorio:Unua Franca Imperio
John Lewis

**John Lewis** estas nomo de la sekvaj personoj:
* John Lewis (pianisto) (1920–2001), usona ĵaz-muzikisto
* John Lewis (civilrajta aktivulo) (1940-2020), usona civilrajta aktivulo
* John F. Lewis (1818–1895), usona politikisto
* John L. Lewis (1880–1969), usona sindikatisto
* John Frederick Lewis (1805–1876), brita pentristo
* John Henry Lewis (1914–1974), usona boksisto
* John Wood Lewis (1801–1865), usona politikisto
* John Lewis Gaddis, historiisto 

* brita vendeja ĉeno: John Lewis Partnership
Oleŝnik

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Vinohradiv en Transkarpatio
**Oleŝnik** (,  [sOlOŝegreŝ]) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 57 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 124 m
* Loĝantaro: 4690 (2025)
* Poŝtkodo: 90324
* Telefonprefikso: +380 03143

## Historio 
La unua skriba mencio okazis en formo *"Egres"*. En 1910 vivis en Szőlősegres 1738 homoj, (1595 rutenoj, 112 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Szőlősegres apartenis al Hungara reĝlando, al Ugocsa, al distrikto de Nagyszőlős, poste al Ĉeĥoslovakio. Dum la 2-a mondmilito Hungario okupis ankaŭ tiun ĉi vilaĝon kaj organizis aŭtonomion de rutenoj. Ekde 1945 Oleŝnik apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika ligna preĝejo omaĝe al Sankta Dimetrio

== Komunumoj pri *egres* (= groso) en Hungara reĝlando ==

## Vidu ankaŭ 
* Oleŝnik (stacidomo)

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Petar Stojanov

**Petar Stefanov Stojanov** (bulgare Петър Стефанов Стоянов) (naskiĝis , do nun -jara) estis la prezidento de Bulgario inter la jaroj 1997 kaj 2002. Li venkis en la prezidenta baloto de 1996 kiel kandidato de la konservativa partio Unio de Demokratiaj Fortoj, ricevante pli da voĉoj ol la komunista kandidato *Ivan Marazov* kaj la kandidato de la *Bulgaria Komerca Bloko, Georgi Ganĉev*, en la unua balotoparto, kaj ankaŭ venkante kontraŭ Marazov en la dua, decida parto. En la unua parto de la prezidenta baloto de 2001 li havis la duan lokon, kiam Georgi Parvanov ricevis 36.3%, Stojanov ricevis 34.9% kaj la tria plej sukcesa kandidato, *Bogomil Bonev* ricevis 19.2%. Stojanov tamen tiam malgajnis la duan, decidan parton kontraŭ Purvanov (53.3% resp. 46.7%). Post forlaso de sia prezidanta pozicio li dum tri jaroj evitis la atenton de la amaskomunikiloj. Pli poste tamen li revenis al la aktiva politikumado. En 2005 li elektiĝis membro de la 40-a nacia asembleo. Post la malsukcesa rezulto de la partio UDF en la baloto (8.4 % de la voĉoj kaj 20 el 240 parlamentaj seĝoj) li kulpigis la partiestrinon *Nadeĵda Mihailova* kaj kritikis ŝian politikon.

En la unuaj Eŭropaj balotoj de Bulgario, la 20-an de majo 2007, Stojanov - gvidanta sian partion - malsukcesis elektiĝi ĉar lia partio ricevis malpli ol la minimuman nombron de voĉoj. Sekve li demisiis kiel partiestro.

## Kariertabelo 
* 1976: diplomo pri juro de la universitato "Sankta Kliment Ohridski" de Sofio.
* 1978 - 1990: praktikanta juristo.
* 1990: parolisto de la Unio de Demokratiaj Fortoj en Plovdiv (la dua plej larĝa urbo de Bulgario).
* 1992: vicministro pri justico en la unua ne-komunista (UDF) registaro de Bulgario ekde la jaro 1944.
* 1993: demisiis el la ofico post la malpostenigo de la UDF-registaro.
* Maje 1993: prezidanto de la jura konsilio de la partio UDF.
* 1994: elektiĝis membro de la 37-a Nacia Asembleo de Bulgario. Vicgvidanto de la parlamenta frakcio UDF. Vicgvidanto de la parlamenta komisiono pri junularo, sporto kaj turismo.
* 1995 Vicgvidanto de la partio UDF respondeca pri interna politiko.
* 1-a de junio 1996: post venko de antaŭbaloto per 66 % el 870 000 voĉoj, Petar Stojanov deklariĝas prezidenta kandidato de la pario UDF.
* 3-a de novembro 1996: elektiĝis prezidanto de la Respubliko Bulgario per 2 502 517 voĉoj respektive 59,73 % el ĉiuj donitaj voĉoj.
* Septembre 2004: nomumiĝis speciala sendito de la Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo (OSKE) por Moldavio
* 2005: elektiĝis membro de la 40-a Nacia Asembleo de Bulgario. Membro de la komitato pri eŭropa integriĝo de Bulgario, kaj de la komitato pri Ŝtata Administrado.
* 1-a de oktobro 2005: elektiĝis partiestro de la Unio de Demokratiaj Fortoj.
* 22-a de majo 2007: demisiie el la posteno de la partiestro de la Unio de Demokratiaj Fortoj.
Stojanov krom la gepatra bulgara lingvo parolas la anglan kaj germanan. Li estas edzo, havas filinon kiu naskiĝis en 1990, kaj filon naskiĝintan en 1979.

Kategorio:Prezidantoj de Bulgario
Kategorio:Bulgaraj politikistoj
Ĵelju Ĵelev

**Ĵelju Mitev ĴELEV**, ankaŭ **Zhelyu Zhelev** (bulgare Желю Митев Желев, naskiĝis , mortis ) estis bulgara politikisto kaj antaŭa disidento kiu iĝis la unua demokratie elektita prezidento de Bulgario (li deĵoris du oficperiodojn: 1990-1992, 1992-1997).

Ĵelev naskiĝis en la vilaĝo Veselinovo en la provinco Ŝumen. Li finis studadon pri filozofio en la universitato *Sankta Kliment Ohridski* de Sofio en 1958 kaj pli poste doktoriĝis pri filozofio en 1974. Komence li estis membro de la Bulgara Komunista Partio, sed estis malmembrigita pro politikaj kialoj en 1965, estis devigita forlasi Sofion la sekvan jaron kaj devis pasigi ses jarojn en senlaboreco.

En 1988 li fondis la "Komitaton Ruse" kaj jaron poste iĝis fondomembro kaj estro de la "Klubo por Subteno de Malfermeco kaj Reformo", kio gvidis lin al gvida pozicio en la Unio de Demokratiaj Fortoj (UDF). Li elektiĝis membro de la 7-a nacia asembleo la 1-an de aŭgusto 1990. En januaro 1992 li iĝis la unua demokratie elektita prezidento de Bulgario kaj servis la plenan deĵorperiodon ĝis januaro 1997, kiam li estis venkita en antaŭa baloto fare de la nova UDF-kandidato Petar Stojanov.

Post tio, li restis aktiva en politiko, sed je pli malgranda skalo. Li iĝis honora estro de la Liberala Internacio, kaj en 1997 starigis kaj estris fondaĵon nomitan laŭ li. Ĵelev estis la initiatinto kaj prezidanto de la "Balkana Politika Klubo", unio de antaŭaj politikaj gvidantoj el Sudorienta Eŭropo.

Ĵelev verkis nombron da libroj kaj publikaĵoj, el kiuj plej menciindas lia kontroverse diskutita laboraĵo de 1982 *Faŝizmat* (bulgare Фашизмът; "La Faŝismo"). Tri semajnojn post publikigo de la libro en 1982, ĝi estis malpermesita kaj forigita el ĉiuj librovendejoj de Bulgario, ĉar ĝi elstarigis similecojn inter la faŝisma diktatoreco kaj la komunisma reĝimo de la tiutempa bulgara ŝtato.

## Pri faŝismo kaj komunismo 
En 2014, en intervjuo kun la ĵurnalo 24 Hours, demandite, kiu reĝimo estas pli timiga, Zhelev diris: "Komunismo, kompreneble. Ĉi tio estas pli rigida diktaturo. Faŝismo kovras kaj regas ĉiujn sferojn de la publika vivo, havas monopolon, kiel komunismo. Sed komunismo iras eĉ pli malproksimen - ĝi tuŝas la proprieton, regas ĝin, dum la faŝismo ne tuŝas la privatan proprieton. Eĉ faŝisma Germanio, plej proksima al la komunistaj reĝimoj, ne tuŝis la privatan proprieton de la popolo”.

## Verkaro 
Li estas aŭtoro de multaj studoj kaj monografioj.

### En Esperanto 
* *La faŝismo (La totalisma ŝtato)*, eld. Pres-Esperanto, 1992, 349 paĝoj.
* *La faŝismo* (traduko el la albana), eld. Erik, Tirana, 2001. 230 paĝoj.

## Referencoj 
Kategorio:Prezidantoj de Bulgario
Kategorio:Bulgaraj politikistoj
Tisobikenj

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180ra|Distrikto de Vinohradiv en Transkarpatio
**Tisobikenj** (,  [tisabokEnj]) estas ne memstara vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Vinohradiv, en municipo de Pijterfolvo. La historia slava loknomo estis Бобове (Bobove).

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 120 m
* Loĝantaro: 2210
* Poŝtkodo: 90355
* Telefonprefikso: +380 03143

## Situo 
Tisobikenj situas sur ebenaĵo laŭ maldekstra bordo de Tiso. Vinohradiv troviĝas 20, Berehove 25 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio okazis en 1230 en formo *"Buken"*. En 1717 la tataroj bruldetruis la vilaĝon, poste rutenoj refondis ĝin. En la 19-a jarcento ĥolero malpliigis la loĝantojn. En 1910 vivis en Tiszabökény 866 homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Tiszabökény apartenis al Hungara reĝlando, al Ugocsa, al distrikto de Halmi, poste al Ĉeĥoslovakio. Ekde 1945 Tisobikenj apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana sentura preĝejo el la 13-a jarcento
* ligna sonorilostablo
* pravoslava impona preĝejo de 2005

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Movado por Rajtoj kaj Liberoj

[eta|[Ahmed Dogan, partiestro ekde la fondiĝo de la movado]]
La **Movado por Rajtoj kaj Liberoj** (, ) estas centrisma politika partio de Bulgario, ofte priskribita kiel "etne turka partio". La partio estas membro de la Liberala Internacio kaj konsideras sin esti liberalisma partio, komparebla al la Sveda Popola Partio de Finnlando - la partio de la svedlingvaj finnlandanoj. Simile al la politika organizaĵo de tiu malplimulto, la Movado por Rajtoj kaj Liberoj koncentras siajn politikajn agojn al la interesoj de la turklingvaj civitanoj de Bulgario. La partio estas gvidata fare de la politikisto Ahmed Dogan ekde sia fondiĝo la 4-an de januaro 1990.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la partio

Kategorio:Liberalaj partioj
Turkoj en Bulgario

eta|360ra|
La **Turkoj en Bulgario**, do civitanoj de Bulgario kiuj konsideras sin etne turkaj kaj denaske parolas la turkan, laŭ la stato de la jaro 2001 konsistigas 9.4% el la tuta loĝantaro de Bulgario. La turkoj en Bulgario estas posteuloj de la fruaj tjurkaj setlantoj kiuj venis el Anatolio al la regiono okcidente de la Nigra Maro, sekve de la konkero de tiu teritorio pere de la Otomana Imperio en la 14-a kaj frua 15-a jarcentoj. Aldone iom da kristanaj bulgaroj konvertiĝis al Islamo dum la rego de la Otomana Imperio kaj sekve ankaŭ konsideriĝis "turkoj de Bulgario".

Ekde la jaro 1990, aparte la politika partio Movado por Rajtoj kaj Liberoj (bulgare Движение за права и свободи, *Dvizhenie za prava i svobodi*, turke Hak ve Özgürlükler Hareketi) reprezentas la interesojn de tiu etna malplimulto. Krom Ahmed Dogan, gvidanto de tiu partio, inter aliaj turklingvaj bulgaroj menciindas ekzemple la bulgara turkdevena kantistino Yıldız İbrahimova.

La mapo dekstre montras, en kiuj partoj de Bulgario turklingvanoj aparte multas.

## Nombroj 
Internacie, oni taksas la nombron de turkdevenaj bulgaroj jene:

* **746 664** (en Bulgario)

* **326,000 - 480,817** (en Turkio)

* **10 000 - 30 000** (en Nederlando)

* **2 000 - 10 000** (en la turke dominita norda parto de Kipro)

* **2 620** (en Gent, Belgio)

## Jen iuj arkitekturaj spuroj de la turkdevenaj bulgaroj 

dosiero:Banya-bashi-imagesfrombulgaria.JPG|moskeo Banja Baŝi en Sofio
dosiero:Tombul Djamia Shumen.JPG|moskeo Tombul en Ŝumen
dosiero:Filibe cami.JPG|moskeo Cuma en Plovdiv
dosiero:Straat in Oud Plovdiv 1.jpeg|historia urbocentro de Plovdiv

## Notoj 
Kategorio:Etnoj en Bulgario
Kategorio:Otomana Imperio
Ahmed Dogan

**Ahmed Demir Doğan** (turke, bulgare Ахмед Демир Доган, naskiĝis , do nun -jara) estas bulgaria politikisto. Ekde ties fondiĝo la 4-an de januaro 1990, li estas la gvidanto de la politika partio Movado por Rajtoj kaj Liberoj (bulgare Движение за права и свободи, *Dvizhenie za prava i svobodi*, turke Hak ve Özgürlükler Hareketi) - centrisma politika partio Bulgario, ofte priskribita kiel "etne turka partio".

La partio estas membro de la Liberala Internacio kaj konsideras sin esti liberalisma partio, komparebla al la Sveda Popola Partio de Finnlando - la partio de la svedlingvaj finnlandanoj: Simile al la politika organizaĵo de tiu malplimulto, la Movado por Rajtoj kaj Liberoj koncentras siajn politikajn agojn al la interesoj de la turklingvaj civitanoj de Bulgario.

Por pli da informoj vidu la artikolojn
* turkoj en Bulgario kaj
* Movado por Rajtoj kaj Liberoj

eta|maldekstra|en 2009

Kategorio:Bulgaraj politikistoj
Kategorio:Liberaluloj
Paul Iby

**Paul IBY**, hungare: *Iby Pál* (naskiĝis la 23-an de januaro 1935 en Raiding, Aŭstrio) estas romkatolika episkopo de la diocezo Eisenstadt.

Iby estas ofte nomata esperantisto, ĉar li membris dum multaj jaroj en IKUE kaj verŝajne foje celebris meson en Esperanto. Tamen, laŭ informo de pastro Lajos Kobor, li ne parolas la lingvon.

En majo 2010 li akiris multe da atento en la monda gazetaro, ĉar li proponis, ke la romkatolika eklezio nuligu la celibaton kaj repripensu ankaŭ la ordinon de virinoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Iby en la retejo de la diocezo Eisenstadt 

Kategorio:Episkopoj de Eisenstadt
Engelberger Aa

**Engelberger Aa** estas rivero en la kantonoj Obvaldo kaj Nidvaldo en Centra Svislando.

## Fonto 
Engelberger Aa fontas el Titlis-Glaĉero okcidente de *Surenenpasejo* sur alteco de 2291 m s.m. ĉe la koordinatoj .

## Fluo 
Ĝia supra fluo situas ĉefe en Kantono Obvaldo sur la tereno de la komunumo Engelberg, norde de la montmasivo de Titlis, de kie al ĝi alfluas la plej granda parto de ĝia akvo. La rivero tiam direktiĝas en Engelberg norden kaj trafluas ek de Wolfenschiessen tra Kantono Nidvaldo tra la komunumoj Oberdorf kaj Buochs al la Kvarkantona Lago sur alteco de 434 m s.m.

## La alikonduko de Engelberger Aa en la jaro 1471 
La rivero Engelberger Aa jam en mezepoko estis konata pro ĝia inundoj. Antaŭ la jaro 1471 la rivero dividiĝis inter Stans kaj Oberdorf en tri brakojn, unu fluis al la Kvarkantona Lago apud Stansstad, alia en Buochs, la tria nutris marĉon en *Ächerli*. Regule alta akvo inundis la ebenaĵon inter Stans kaj Buochs. Oni diskutis diversajn solvojn, unu propono estis profundigi ĉiujn tri brakojn, alia propono diris fortigi nur la brakon al Buochs. La proponoj kaŭzis multajn disputojn, ĝis dum inundo la rivero en la jaro 1471 komplete turniĝis al Buochs kaj ŝtopis la aliajn brakojn. Oni nun interkonsentis fortigi tiun brakon. Tiu-ĉi provizora solvo estis en la jaro 1487 konfirmita per provizora kontrakto, kiu en la jaro 1501 estis deklarita definitiva.

## Inundo de 2005 
La 23-an de aŭgusto 2005 Engelberger Aa inundis la komunumon Engelberg, la kantonan ĉefvojon kaj la fervojlinion kaj tranĉis la vilaĝon dum 17 semajnoj komplete de la resto de la mondo. Engelberg estis dum tiu atingebla sole per la helikopteroj de la svisa armeo.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj riveroj kun la nomo Aa

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Hidrologiaj datumoj de Engelberger Aa en la retejo de la Svisa Federaciaj Oficeo por Medio 

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Akvokolekta areo de Aro
Kategorio:Kantono Obvaldo
Kategorio:Kantono Nidvaldo
Kategorio:Riveroj de la Alpoj
Kategorio:Riveroj de la Antaŭalpoj
Checkers

eta|Rapidmanĝejo de Checkers
**Checkers Drive-In Restaurants, Inc.** estas la plej granda rapidmanĝejaro de duoblaj traveturaj restoracioj en Usono. En junio 2006, la kompanio privatiĝis por unuiĝi kune kun Taxi Holdings Corp., filiigaĵo de Wellspring Capital Management, privata ekvitfirmao.

## Historio 
Origine disaj kompanioj pro servi diferencajn regionojn, Checkers kaj Rally's Hamburgers, Inc. unuiĝis en aŭgusto 2009. La kuna kompanio havas ĝian ĉefoficejon en Tampa. Checkers-on fundis Jim Mattei en 1986 en Mobile, kaj publikiĝis en 1991. Rally's establiĝis en Louisville, Kentukio en 1985, kaj ĝia unua loko estis en Jeffersonville, Indianao. Ekde 1996 ĝis 1999, Rally's-on posedis CKE Restaurants, patrokompanio de Carl's Jr. kaj Hardee's.

En la jaro 2007, la rapidmanĝejaro uzis rolulon nomata „Rap Cat“ (Repkato), farĉita animala kato, kiu faras repkanton pri la rapidmanĝejaro. La reklamkampanjo populariĝis post ĝin afiŝis iu sur YouTube, iĝanta virusa video.

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo de Checkers
*  Rapidmanĝejara retejo de Checkers

Kategorio:Restoracioj en Usono
Kategorio:Rapidmanĝejoj
Petar Mladenov

**Petar Toŝev Mladenov** (bulgare Петър Тошев Младенов, naskiĝis , mortis ) estis bulgaria komunista diplomato kaj politikisto.

Li estis la lasta komunista gvidanto de la Popola Respubliko Bulgario de novembro 1989 ĝis aprilo 1990, kaj la unua prezidanto de la post-komunisma ŝtato Bulgario de aprilo ĝis julio 1990. Jam antaŭe, inter la jaro 1971 ĝis novembro 1989, li dum 18 jaroj estis ministro pri eksteraj aferoj en la komunista registaro de Todor Ĵivkov.

Kategorio:Bulgaraj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Bulgario
Karaktera murdo

**Karaktera** aŭ **ĥaraktera murdo** (aŭ murdo de personeco, reputacio, renomo, karaktero) estas intenco por kotŝmiri, malfortigi, nigrigi reputacion de iu persono. Tio okazas per (psiĥologia) manipulado, misprezento de faktoj por doni malfavoran bildon pri la atakita persono. Ĝi estas formo de la kalumnio kaj povas esti formo de argumento ad hominem (atako de la persono, ĉar oni ne povas/kapablas ataki la faktojn).

La ĥaraktera murdo povas rezulti en forpelo de la komunumo, familio aŭ organizoj, maldungo en laborejo. La sumiĝo de la personaj damaĝoj povas kulmini en sinmortigo. Se la ĥaraktera murdo okazas pri historia persono, tio povas daŭri jarcentojn (ekz. ekregantaj rivalaj reĝoj ofte mistraktis memoron, agojn de antaŭuloj).

En la praktiko, ĥaraktera murdo povas enteni duoblan parolon, disvastigon de onidiroj, nebulparolo aŭ intenca misinformado. 

Kategorio:Psikologio
Kategorio:Sociologio
Kategorio:Politiko