open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klaŭnfiŝo

La **klaŭnfiŝo** (pli precize **anemonklaŭnfiŝo**, *Amphiprion ocellaris*) estas unu el 27 membroj de la genro de la klaŭnfiŝoj (*Amphiprion*). Ĝi estas membro de la familio de la rifperkoj (*Pomacentridae*).

Klaŭnfiŝo vivas pli malpli en ĉiuj maroj tropikaj, sed ne en la Kariba Maro kaj Atlantiko. La tipaj riffiŝoj vivas en profundoj ĝis 15 m. Ĉiuj specioj distingiĝas per vivantaj koloroj - la Klaŭnfiŝoj estas ankaŭ dezirataj fiŝoj de akvario. Estas relativaj malgrandaj fiŝoj de 8 ĝis 15&nbsp;cm. Ili vivas en la rifo en simbiozo kun maranemonoj (aktiniuloj). Tiuj protektas la klaŭnfiŝojn de rabfiŝoj per siaj tentakloj. La klaŭnfiŝo provizas la anemonon per nutraĵo. Klaŭnfiŝoj protektas sin de la urtikĉeloj de la anemono per muko - la anemono ne distingas la fiŝon de siaj propraj tentakloj. Klaŭnfiŝoj povas vivi en diversaj anemonoj, sed certaj fiŝaj specioj preferas certajn anemonajn speciojn.

[eta|230px|maldekstre|Frajo (ovoj) de [klaŭnfiŝo. La nigraj punktoj estas la disvolvigantaj okuloj.]]
La reproduktado de la klaŭnfiŝoj estas interesa: Ĉiuj bestoj estas komence virseksaj. La dominanta besto en anemono ĉiam estas ina, la aliaj estas virseksaj. Se la ino mortas, la due plej granda virseksulo transformiĝas en inan fiŝon, kaj la trie plej granda virseksulo komencas kreski. Klaŭnfiŝoj demetas la ovojn proksime de la anemono sur la grundo. Post unu semajno eloviĝas la larvoj. Ĉar ili ne povas naĝi bone, ili iĝas parto de planktono kaj disvastiĝas per drivo. Post 1-3 semajnoj ili serĉas novan anemonon.

Klaŭnfiŝojn ne eblas havi en hejma akvario, ĉar mar-anemono bezonas akvokvanton de almenaŭ ducent litroj.

Ĝi estas ankaŭ la heroo de la filmo *Serĉante Nemon* de la studio Pixar.

## Literaturo 
* (germane): Dieter Eichler: *Tropische Meerestiere*, BLV-Verlag, ISBN 3-405-16281-5

### Eksteraj ligiloj 
* **FishBase** Listo de la klaŭnfiŝoj (angle, sed kun multaj bildoj)

Kategorio:Fiŝoj
Kategorio:Pomacentredoj
Tjurka lingvaro

dekstra|310ra|eta|Landoj kaj regionoj kie tjurkaj lingvoj estas oficiale agnoskitaj.
**Tjurka lingvaro** estas familio de lingvoj parolataj de multaj homoj de Orienta Eŭropo ĝis Siberio kaj okcidenta Ĉinio. Tuta kvanto de parolantoj de ĉiuj tjurkaj lingvoj estas ĉirkaŭ 200 milionoj, plimulto de kiuj (ĉ. 180 milionoj) estas denaskaj parolantoj. La plej populara lingvo de la lingvaro estas Turka, kiun parolas ĉirkaŭ 40% de tjurka-parolantoj.

## Gramatikaj ecoj 
La plej karakterizaj ecoj de tjurka lingvaro estas aglutineco, plej ofte per sufiksoj, harmonio de vokaloj kaj neekzisto de verbaj klasoj aŭ gramatika sekso. En multaj tjurkaj lingvoj ankaŭ mankas, aŭ ekzistas nur eta kvanto de, prepozicioj, kaj diversaj aspektoj de substantivoj estas esprimitaj per kazoj kaj postpozicioj. Modernaj tjurkaj lingvoj uzas variantojn de cirila, latina kaj araba skribsistemoj. Antikvaj tjurkaj lingvoj ankaŭ uzetis bolgaran kaj orĥonan runoskribojn kaj grekajn literojn.

## Klasado 
## Problemoj pri klasado 
La klasado uzata en tiu ĉi artikolo estas kreita de la rusa tjurkologo O. Mudrak. Sed la lingvostatistika metodo, kiu ne prilaboris ĉiujn tjurkajn lingvojn, donas iomete malsamajn rezultojn. Ekzemple, per ĝi karluka kaj kipĉaka grupoj estas unuigitaj kaj azerbajĝana lingvo pli proksimas al la turkmena ol al la turka.

## Ekzemploj de plej gravaj tjurkaj lingvoj 
## Altaja superlingvaro 
Multaj lingvistoj kredas ke tjurkajn lingvojn necesas unuigi kun la Mongolaj en unu grandan Altajan superlingvaron. Kelkaj eĉ proponas ankaŭ aldoni la Japanan kaj la Korean. Sed multaj aliaj fakuloj tion tute ne agnoskas.

## Etnoj 
Turka grupo de etnoj apartenas al la altaja lingvofamilio. La plej multnombraj popoloj de la grupo estas turkoj, uzbekoj, azerbajĝananoj, kazaĥoj, tataroj kaj ujguroj.

## Nova Tjurka Alfabeto 
**Nova Tjurka Alfabeto** (tatare яңа əлифба/jaꞑa əlifʙa, baŝkire яңы әлифбә, "nova alfabeto"), mallonge яңалиф/jaꞑalif, ebla esperantigo janalifo, estas projekto de unuigita latinida alfabeto por tjurkaj lingvoj kreita en Sovetunio en la fino de 1920-aj jaroj. En 1928 ĝi estis oficiale enkondukita en tjurklingvaj sovetaj respublikoj kaj aŭtonomaj respublikoj de RSFSR anstataŭ arabidaj alfabetoj kiuj tie tradicie utiliĝis. Tamen en 1938–1940 janalifo estas urĝe anstataŭigita per alfabetoj surbaze de cirila skribo kaj do estas ne plu uzata.

## Vidu ankaŭ 
* Ejnua lingvo, sekreta lingvo
* Internacia Organizaĵo por la Tjurka Kulturo

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Lingvofamilio
Jackson (Misisipio)

**Jackson** estas la ĉefurbo kaj la plej granda urbo (kiel grandurbo) de Misisipio, subŝtato de Usono. Jackson estas unu de la ĉefurboj de Kantono Hinds; Raymond estas la alia ĉefurbo de la kantono. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Jackson estas nomita honore al Andrew Jackson, kiu estis generalo kaj iĝis prezidanto.
eta|230px|Situo de Misisipio en Usono
eta|180px|Situo de Jackson en Misisipio

## Bazaj informoj 
* Areo: 277&nbsp;km²
* Loĝantaro: 173.514 (en 2010)
* Supermara alteco: 85 m
* Horzono: UTC-6h (en somero UTC-5h)
* Poŝtkodo: 39200-39299
* Telefonkodo: 601, 769

## Geografio 
Jackson situas sur ebenaĵo laŭ rivero en la suda parto de Usono, en la meza parto de Misisipio.

## Historio 
La plej frue indianoj loĝis en tiu ĉi areo. En 1820 helpe de traktato eŭropanoj akiris ĝin kaj ili fondis laŭ la komerca vojo haltejon nomatan *Parkerville*. Ĝi estis konvena loko (situanta preskaŭ en la mezo de la lando) por ĉefurbo jam en la sekva jaro. En 1822 oni establis la ĉefurbon. En 1840 Jackson estis interligita per fervoja linio. Dum la Usona Enlanda Milito en 1863 la norda armeo venkis en grava batalo. En 1871 mulo-tiritaj tramoj ekfunkciis, ili ekde 1899 funkciis per elektroj. En la 1930-aj jaroj oni malkovris tergasokampojn proksime, kiu faris evoluon por la urbo. Dum la 2-a mondmilito la proksima aerbazo iĝis grava, precipe nederlandanoj profitis ĝin. En 1967 la Ku-Kluks-Klano bombis la sinagogon kaj tiutempe similaj agoj okazis.
eta|maldekstre|Urbodomo de Jackson

## Ekonomio 
Jackson havas plurajn gravajn industriojn. Tiuj inkludas elektrajn ekipaĵojn kaj maŝinarojn, oni produktas nutraĵojn. En la ĉirkaŭaĵo oni bredas brutarojn kaj kokojn, oni kultivas sojfabojn, kotonojn.

## Klimato 
Jackson havas humidan subtropikan klimaton. La averaĝa temperaturo varias inter 12-. La varmo kulminas en julio kaj aŭgusto kun rekordo , inter decembro-marto foje frostas. Jare pluvas (aŭ malofte neĝas) po 1375 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte en decembro, plej malofte en septembro. En 1966 kaj 2011 grandaj ŝtormoj okazis, kiu detruis parton de la urbo.
eta|dekstre|Nubskrapulo en Jackson

## Trafiko 
El Jackson aŭtoŝoseoj kuras al Memphis, New Orleans, Monroe kaj Birmingham (Alabamo), ĉefvojoj kuras al diversaj aliaj urboj. La urbego havas internacian flughavenon kaj fervojon.

## Servoj 
* Jackson Ŝtata Universitato

## Vidindaĵoj 
* muzeoj pri historio, muslima kulturo, fajrobrigado, agrikulturo, artoj, naturscienco, sportoj
* universitato Belhaven (1883)
* urbodomo de 1846

eta|center|752x752px|
## Fontoj 
* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Anglalingva Vikipedio

Kategorio:Urboj de Misisipio
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj
Jackson

**Jackson** povas rilati al:

## Urbo 
* **Jackson (Misisipio)** estas ĉefurbo kaj la plej granda urbo de Misisipio, Usono
* **Jackson (Georgio)**, urbo kaj kantona sidejo en Georgio, Usono
* **Jackson (Kalifornio)**, urbo kaj same kantona sidejo en Kalifornio, okcidenta Usono

## Lago 
* **Jackson (lago)** estas lago situanta en nordokcidenta Vajomingo, Usono

## Persono 
### "Jackson" kiel alparola nomo 
* Jackson Browne (1948-), usona rokmuzikisto kaj kantisto
* Jackson do Pandeiro, brazila muzikisto
* Jackson Fear, sporta pafarkisto
* Jackson Pollock (1912-1956), en sia epoko influa usona pentristo

### "Jackson" kiel familia nomo 
* Andrew Jackson (1767-1845), la sepa prezidento de Usono
* Michael Jackson (1958-2009), usona popkantisto
**  La Toya Jackson (1956-) kaj Janet Jackson (1966-), fratinoj de Michael kaj ambaŭ usonaj popkantistinoj
* Ian Jackson (1958-), brita esperantisto kaj juristo, de 1983 ĝis 1987 prezidanto de TEJO kaj de 1990 ĝis 1994 ĝenerala sekretario de UEA
* Judith Jackson (1963-), germana denaska esperantistino kaj instruististino, renoma teatra aktorino

## Cetere 
* Jackson Guitars iama produktanto, kaj daŭre marko de elektraj gitaroj
Misisipo (apartigilo)

**Misisipo** povas esti
* Misisipo, riverego en Usono
:Plej multaj kunmetitaj vortoj aludas al la usona riverego:
:: ● Misisipo-kulturo
:: ● Misisipa Riverdelto
:: ● Misisipa Delto

* Misisipo (Kanado), samnoma, sed multe malpli konata rivero en Kanado.

## Vidu ankaŭ 
* **Misisipio** (usona subŝtato aŭ federacia ŝtato), kiu foje malsame al la ĝenerala lingvouzo ankaŭ nomatas *Misisipo*.

## Referencoj
Helena (Montano)

''''* (prononcita *HEL-en-a'') estas la ĉefurbo de Montano, ŝtato de Usono. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de la ŝtata Kantono Lewis kaj Clark.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun . Laŭ la 2000 popolnombrado, ĝi havis 25.780 loĝantojn.

Dosiero:MTMap-doton-Helena.png|
Dosiero:Helena, Montana-750px.JPG|
Dosiero:Helena mo 1870.jpg|
Dosiero:Helena capitol.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo 
* http://visitmt.com/categories/city.asp?SiteID=1&City=Helena  
* http://www.co.lewis-clark.mt.us  
* http://www.is.helena.k12.mt.us/Pbl/Tusler/helbldgs/bldgs.htm#Fire%20tower  

Kategorio:Urboj de Montano
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Lincoln (Nebrasko)

''''* estas la ĉefurbo de la ŝtato de Nebrasko en Usono. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de la kantono Lancaster.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Laŭ la 2000 popolnombrado, ĝi havis 225.581 loĝantojn, kaj estas la dua plej granda urbo en la ŝtato. 

Ĝia kromnomo estas "Stelo-urbo" de la tradicio de markado ĉefurbojn kun stelo en mapoj, kaj nun uzas simbolon, stelon kun la litero *L'' ripetita kvinoble.

## Vidindaĵoj 
* Ŝtata Muzeo de la Universitato de Nebrasko
* Universitato de Nebrasko-Lincoln

## Bildaro 

Dosiero:USA ne lincoln capitol.jpg|la ŝtata Kapitolo
Dosiero:USA ne lincoln memorialstadium.jpg|
Dosiero:14th and O facing east.JPG|urbocentre
Image:091507-USCNeb-MemorialStadium.jpg

alternative=Downtown Lincoln skyline|eta|center|600ra|La urbo centro je 2021
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo
* http://www.globalsecurity.org/space/facility/sts-els.htm 
* http://www.lincoln.org 
* http://www.downtownlincoln.org 

Kategorio:Urboj de Nebrasko
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj
Carsonurbo

**Carsonurbo**, origine  estas la ĉefurbo de la ŝtato de Nevado en Usono. Carsonurbo nun estas sendependa urbo ekde 1969, ne parto de iu kantono.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun .
eta|maldekstra|Iama poŝto en Carsonurbo
eta|maldekstra|Guberniestra Palaco en Carsonurbo

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: 435&nbsp;km²
* Loĝantaro: 55.274 (en 2010)
* Supermara alteco: 1463 m
* Horzono: UTC-8h (en somero UTC-7h)
* Poŝtkodoj: 89701-89706, 89711-89714, 89721
* Telefonkodo: 775

## Geografio 
Carsonurbo situas en montaro en la sudokcidenta landparto de Usono, en okcidenta parto de la subŝtato. La rivero same nomata Carson fluas rande de la urbo. Reno (Nevado) troviĝas 50 km.

## Historio 
eta|maldekstre|Administrejo por la subŝtato en Carsonurbo
La unuaj eŭropanoj alvenis en 1843, tiam la loko apartenis al Utaho. Komence komercista haltejo formiĝis havanta la nomon *Eagle Station* (Aglo Stacio). Tiel multaj urbetoj en Nevado, Carsonurbo estis fondita kiel prospera arĝent-minada urbo en 1858. Ĝi estis nomita pro esploristo Kit Carson kaj ĝi estas ĉefurbo ekde fondo de Nevado (1864). La urbeto havis la titolon "la plej malgranda ĉefurbo de Ameriko". En 2011 pafanto malfermis fajron en restoracio mortigante kvar homojn kaj vundante ankaŭ aliajn.

## Klimato 
Carsonurbo situas en duonseka aŭ duondezerta klimato. Estas kvar sufiĉe distingaj sezonoj. La temperaturo averaĝe varias inter 1-. La varmo kulminas en julio rekorde , la malvarmo kulminas en februaro rekorde . Jare pluvas po 263&nbsp;mm, en ĉiuj monatoj pluvas (vintre plej ofte neĝas). La pluvo kulminas en januaro kaj malkulminas en junio.

## Trafiko 
El Carsonurbo kuras 2 aŭtovojoj, po unu al Reno kaj al lago, krome estas 2 regionaj vojoj. Ĝis 1950 ankaŭ fervojo funkciis tie. La urbo havas regionan flughavenon.

## Vidindaĵoj 
eta|Malnova hotelo en Carsonurbo
* muzeoj:
** guberniestra konstruaĵo
** muzeo de Nevado - prahistoriaj ekspozicioj
** fervoja muzeo
** muzeo pri indiana lernejo
** aviadila muzeo
* lago Tahoe ĉe la ŝtatlimo kun strandoj
* digo tra rivero Carson
* plej alta punkto ene de Carsonurbo - 2808 m

Kategorio:Urboj de Nevado
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
L

**L** estas la 12-a litero de la Latina alfabeto kaj la 16-a litero de la Esperanta alfabeto.

Ĝi korespondas al la cirila litero *el* (Л), al la greka litero *lambda* (Λ), al la hebrea litero lamed (ל), al la araba litero lam (ل), kaj al la nagaria litero *la* (ल).

## Signifoj 
* Je romiaj ciferoj, L signifas la nombron kvindek.
* En la metra sistemo, l aŭ L estas la simbolo por litro, mezurunuo de volumeno.
* Kiel internacia aŭtosigno L signifas Luksemburgon.
* En botaniko, post plantonomoj "L." signifas, ke priskribis la planton Linnaeus.
* **L** estas kodo priskribanta dimension de vesto.
* Ludo L, tabulludo
* Leptona nombro
* **L** estas simbolo de aminoacido leŭcino en kemio.
* En komputa komplikteorio, **L** estas komplikeca klaso de decidaj problemoj, kiuj povas esti solvitaj per determinisma Maŝino de Turing kun uzo de logaritma kvanto de memora spaco. 

Kategorio:Bazaj latinaj literoj
Concord

**Concord** [konkord] estas nomo de la sekvaj *lokoj*:

* Concord (Novsudkimrio), Aŭstralio
* Concord, urbodistrikto de Vaughan, Ontario, Kanado
* Concord (Alabamo), Usono
 
* Concord (Kalifornio), Usono
* Concord (Masaĉuseco), Usono
 
* Concord (Nov-Hampŝiro), ĉefurbo de federacia ŝtato Nov-Hampŝiro
* Concord (Norda Karolino), Usono
 
* Concord Township (Ohio), Usono (estas diversaj)
* Concord Township (Pensilvanio), Usono  (estas diversaj)

**Concord** estas nomo de la sekvaj *entreprenoj*:

* Concord (Jenoptik), cifereckameraa marko de Jenoptik AG
* Concord (Jané), firmao, kiu produktas infanajn aŭtosidejojn kaj infanaŭtojn
* Concord, matracvenda ĉeno

**Concord** estas nomo plue :
* CONCORD (organizaĵo), konfederacio de neregistaraj organizaĵoj
* Concord (ŝipo), la ŝipo, sur kiu la unuaj germanaj setlintoj alvenis en Usono

*vidu ankaŭ:* Concorde (aviadilo)
Katulo

eta|*Carmina*, 1554
**Katulo** (ĉirkaŭ 82 a. K. - mortis en 54 a.K.), latine *Gaius Valerius Catullus* [GAJ-us va-LER-i-us ka-TU-lus], estis unu el la plej influahavaj romiaj lirikaj poetoj.

## Vivo 
Katulo naskiĝis en Verona; pri lia kroma vivo ni ne havas multajn informojn. El liaj poemoj ni scias, ke la poeto havis kontaktojn kun elstaraj romiaj personecoj de sia tempo, interalie kun Cezaro kaj Metelo. Grava temo de liaj poemoj estas la amora afero kun virino, kiun la poeto nomas *Lesbia*. La latina aŭtoro Apulejo, kiu vivis en la dua jarcento p. K., skribas ke la vera nomo de tiu virino estis *Clodia*. Nuntempaj filologoj do identigis ŝin kun diversaj fame konataj virinoj de la vivtempo de Katulo, interalie kun Clodia, edzino de Quintus Caecilius Metellus Celer, ŝia kuzo.

## Verkoj 
116 poemoj de Katulo estas postlasitaj, konservitaj en unu (antikva) volumo eksterordinare ampleksa. En la romia epoko ekzistis pli da liaj poemoj. Verkitaj ili estas en versoj de diversaj tipoj; nur du el ili estas iom pli longaj ( t. n. "epyllia"; epopeetoj). La temoj tre varias: Katulo skribas pri amo, amoro, parencoj, amikoj kaj malamikoj - foje ĝentile, foje draste kaj amare - sed ankaŭ pri poezio. Plej konata eble estas lia epigramo komenciĝanta "Odi et amo..." (*"Mi [samtempe] malamas kaj amas..."*).

## Literaturhistoria signifo 
Katulo estis la unua romia poeto, kiu sukcesis adapti formojn de *malgrandaj* poemoj al la romia literaturo. Samtempuloj kalkulis lin inter la "novuloj" (Cicerono, kritike: "poetae novi", greke "νεώτεροι", t.e. "(tro)modernuloj"). Modeloj de tiu poeta skolo estis ne nur arkaikaj helenaj poetoj kiel Sapfoa kaj Arĥiloĥo, sed ankaŭ pli postaj helenismaj kiel Kalimako de Kireno. - Impona estas la pasio kaj la individueco de Katulo, kvankam posta poeta generacio certe superis lin rilate elegantecon de stilo kaj "purecon" de versoj (ekz. Horacio).

La poezio de Katulo estis tute forgesita ĝis ĝi estis retrovita en la mezepoko, kaj de tiam ĝi kortuŝis, ĝojigis kaj ankaŭ ŝokis tiujn, kiuj eklegas ĝin. Malgraŭ ke miloj da jaroj apartigas nin de ĉi tiu roma nobelo, kaj tamen estas tiel facile identigi kun li pri liaj amaferoj.

En la Renesanco estis verkita tuta amaso da ampoezio, laŭ lia inspiro. Fama tiuterena verkisto estas Ĵano Sekundo el Nederlando. Konsiderinda estas la influo de la verkoj de Katulo al postaj jarcentoj - rimarkinde estas ekz., ke la komponisto Carl ORFF (1895-1982) komponis melodiojn kaj orkestran muzikon por kelkaj el la poemoj de Katulo.

## Vidu ankaŭ 
* *Catulli carmina*

## Literaturo 
teksteldono:
* Catullus; eld. M. Schuster k. W. Eisenhut, Leipzig (Germanio) 1958 *(latina teksto)*
* Catull ; eld. W. Kroll, Stuttgart (Germanio) 1968 *(latina teksto kun riĉa germanlingva komentario)*
en Esperanto aperis:
* Parto de la konataj poemoj de Katulo estis eldonitaj sub titolo: Amo malamo. Esperantigis Gerrit Berveling. Breda. 1991. 24 paĝoj. Vidu ankaŭ en Antologio Latina, vol. 1, p. 224-250.
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Ambaŭseksemaj verkistoj
Kategorio:Romiaj poetoj
Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento a.K.
Rodana valo

La **Rodana valo** estas la plej malnova vinkultivejo de Francio. La areo plantita estas 73.000 hektaroj, kaj la averaĝa jara produkto ekvivalentas 465 milionoj da botelplenoj. Multaj altkvalitaj vinoj venas de la franca regiono apud la rivero Rodano *(Rhône)* inter la urboj Vienne kaj Avignon.

Ĉefaj registritaj vinoj el Rodana valo estas:
* Côtes du Rhône, la plej fama vina nomaĵo el la rodana valo 

Aliaj estas:
* Coteaux du Tricastin
* Côtes du Ventoux
* Côtes du Lubéron
* Costières de Nimes
* Châtillon en Diois
* Clairette de Die
* Coteaux de Die
* Côtes du Vivarais

Kategorio:Rodano
Kategorio:Francaj vinoj
Lesbia

La vera nomo de *Lesbia* estis Claudia Pulchra Tertulla. Ŝi estis la amantino de la romia poeto *Gaius Valerius CATULLUS* (esperante Katulo), kiu skribis pri ŝi en la jenaj poemoj:alternative=Lesbio ploras pro la morto de sia pasero - Caroselli|eta|Lesbio ploras pro la morto de sia pasero - Caroselli
# Verso 2 de Katulo
# Verso 3 de Katulo
# Verso 5 de Katulo
# Verso 7 de Katulo
# Verso 8 de Katulo
# Verso 11 de Katulo
# Verso 58 de Katulo
# Verso 72 de Katulo
# Verso 79 de Katulo
# Verso 83 de Katulo
# Verso 87 de Katulo
# Verso 92 de Katulo
# Verso 104 de Katulo
# Verso 107 de Katulo
# Verso 109 de Katulo

Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Côtes du Rhône

**Côtes du Rhône** estas kontrolata devennomo por vino el la rodana valo.

Listo de la nomaĵoj:
* Côtes du Rhône
* Côtes du Rhône Villages
* Côte Rôtie
* Condrieu
* Chateau Grillet
* Saint-Joseph
* Hermitage
* Crozes-Hermitage
* Chateauneuf du Pape
* Gigondas
* Vacqueyras
* Tavel
* Lirac
* Muscat de Beaumes-de-Venise
* Rasteau

Kategorio:Francaj vinoj
Trenton

**Trenton** estas la ĉefurbo de la usona ŝtato Nov-Ĵerzejo. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de kantono Mercer.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun .

Simila al plejparto de Nov-Ĵerzejaj urboj, Trenton estas regita per urbestro-konsilantaro sistemo de urba regado (La urbestro kaj konsilantaro kune regas la urbon). Trenton iam tre mallonge estis la ĉefurbo de Usono, de la 1a de novembro ĝis la 24-a de decembro  1784.

## Historio 
La batalo de Trenton estis malgranda sed grava batalo dum la Usona Revolucia Milito kiu okazis matene de la 26-a de decembro 1776. Post kiam la generalo George Washington kun armea unuo trapasis la riveron Delavaron norde de Trenton la antaŭan nokton, Washington kondukis la kernon de la Kontinenta Armeo kontraŭ la soldatoj el Hesio kazernigitaj ĉe Trenton. Post mallonga batalo, preskaŭ la tuta Hesia soldataro estis kaptita, kun apenaŭaj perdoj ĉe la flanko de la usonanoj. Tiu batalo ege stimulis la antaŭe malfortan milit-spiriton de la Kontinenta Armeo, kaj inspiris reenlistigojn.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Nov-Ĵerzejo
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Kategorio:Iamaj ĉefurboj
Santa Fe (Nov-Meksiko)

''''* (el la hispana: "Sankta Fido") estas la ĉefurbo de Nov-Meksiko, ŝtato de Usono. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de la kantono Santa Fe. 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kompare, laŭ la 2000 popolnombrado, ĝi havis 62 203 loĝantojn. 

Santa Fe estis fondita en 1607, tiel ĝi estas la tria plej malnova urbo en Usono (post Sankta Aŭgusteno (Florido), kaj Jamestown (Virginio)). Ĝi iĝis parto de Usono en 1912.

## Servoj 
La Santafea Opero aŭ en angla *The Santa Fe Opera* (SFO) estas usona opero-kompanio, situanta je 7 mejloj (11 km) norde de Santa Fe. La kompanio estis prezentinta operojn ĉiun somerfestivalan sezonon ekde Julio de 1957, kaj estas internacie konata ĉar enkondukis novajn operojn same kiel pro siaj produktoj el la standarda opera repertorio.

La Instituto de Santa Fe (angle *Santa Fe Institute'', akronime SFI) estas privata senprofita esploro kaj instruinstituto en Santa Fe, fondita en 1984 por evoluigi teorion de kompleksaj adaptaj sistemoj en fiziko, biologio, teknologio kaj sociaj sciencoj per interfaka baza esplorado kaj dediĉita al interfaka esplorado en la fundamentajn trajtojn de kompleksaj adaptaj sistemoj, inkluzive de fizikaj, matematikaj, biologiaj kaj sociaj sistemoj.

## Bildaro 

Dosiero:Santa Fe San miguel chapel.jpg|
Dosiero:Adobe in Santa Fe at the Plaza - Hotel Inn and Spa at Loretto.JPG|
Dosiero:NewMexicoPalaceSantaFe.jpg|
Dosiero:Santa fe nm 1846 47.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* http://www.sfreporter.com 
* http://www.santafe.org 
* http://www.santafechamber.com 
* http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu22.htm Unuetaĝa Usono ĉ.22 "Santa Fe"

Kategorio:Urboj de Nov-Meksiko
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Santa Fe

**Santa Fe**, el la hispanlingva esprimo signifanta *Sankta Fido*, estas nomo de diversaj geografiaj lokoj:

* Santa Fe, urbeto en la provinco Granado de Hispanio, kie oni subskribis la interkonsentojn inter la hispanaj Katolikaj Gereĝoj kaj Kristoforo Kolumbo, antaŭ la malkovro de Ameriko.
* Santa Fe, je plena nomo *Santa Fe de la Vera Cruz*, urbo en Argentino
** provinco Santa Fe, kies ĉefurbo estas la argentina urbo
* Santa Fe (metroo de Bonaero), stacio de la metroo de Bonaero en Argentino
* Santa Fe, Nov-Meksiko, urbo en Usono kaj ĉefurbo de la subŝtato Nov-Meksiko 
** kantono Santa Fe, kies ĉefurbo estas la novmeksika urbo
* Malnova nomo de la kolombia ĉefurbo *Bogotá*

Kategorio:Ameriko
Kategorio:Hispanio
Vorlino

**Vorlino** (*Vorlin* vorline) estas planlingvo iniciatita de la usona interlingvisto Rick Harrison. Li ekfaris ĝin en 1989 kaj publikigis la unuan informon pri ĝi en 1991. En la unuaj du jaroj li paralele ankaŭ okupiĝis pri alia planlingva projekto nomata Jigwa, kiun li publikigis en 1990 kaj per kiu li aparte volis eviti la eŭropcentrismon de multaj aliaj tiaj projektoj. De 1991 li ŝajne ne plu evoluigis la unuan ideon Jigwa, sed ĝis 2002 li prilaboris Vorlinon kun aro da helpantoj, tamen li poste malaktiviĝis ankaŭ pri ĝi (almenaŭ publike).http://www.vorlin.org/intro.html   La celo de la projekto ŝanĝiĝis; frue ĝi estis helplingvo, poste arta lingvo.

La vortoj devenas el diversaj vaste parolataj lingvoj (ne nur eŭropaj), sed aliformiĝas laŭ la fonem-reguloj de Vorlino (komparu al Volapuko).  Ĉiuj substantiv-radikoj havas formon KVK, KVKVK, KVKVKVK.  Do, neniam estas pli ol du konsonantoj apudaj kiam radikoj kunmetiĝas, kaj neniam konsonant-paro je komenco aŭ fino de vorto.

La lingvo havas tre malmultan fleksion.  Bazaj radikoj estas substantivoj, kaj verboj, adjektivoj, prepozicioj ktp deriviĝas el ili per vokalaj finaĵoj.

Nombroj (1-10): yun dus san kad lim tor zib hog nev dek.

## Ekzemploj
ya loko yas hus = mi estas en mia domo.

pe mer bona hom = la tre bona homo.

pe les bona hus = la pli malbona domo.

ti lokako yas hus he buk = vi metis la libron en mia hejmo.

buk loko yas hus = la libro estas metita en mi hejmo.innv
ē
swi non loko Rik yo hus = tiu ne estas en la hejmo de Rik.

ti vido kwa hom? = vi vidis kiun?

virku wi hom kel ya vido wel = li estas la homo kiun mi vidis.

ridenda hom = ridanta homo.

## Eksteraj ligiloj 
* vorlin.org , kun historio kaj diversaj dokumentoj (*angle*)
* Gramatiko de Vorlin  (*angle*)
* Gramatiko de Vorlin (*hispane*)
* La Vorlin-paĝoj de Santiago Amposta (*angle kaj hispane*)
* Malkompleta arĥivo de la Vorlin-retejo el 1999, de la Internet Archive

Kategorio:Planlingvoj
Suma

**Suma** estas apriora planlingvo, kreita de la usona kuracisto Barnett Russell. Li ekfaris ĝin en 1937 kaj eldonis plurajn librojn pri ĝi; la unua estis *Suma, the 1000-word universal language* (1957) kaj la lasta *Suma, a neutral universal language* (1966). Ankaŭ ekzistas germana-Suma vortaro kaj kolekto de fe-rakontoj en Suma.

Suma estas apriora lingvo, tio estas, la vortoj ne estas bazitaj de aliaj lingvoj  Ne ekzistas apudaj konsonantoj en la vortoj  La gramatiko estas minimuma kaj izolanta kun neniom da fleksio.

Russell ankaŭ kreis la planlingvon Inga, kun simila gramatiko, sed vortoj devenaj de la angla.

## Gramatiko 
Suma uzas 19 literojn: **a, i, u, o, e, b, d, f, g, k, l, m, n, p, r, s, t, v, z.**

Laŭ la aŭtoro, ĉiuj devas prononci la literojn kiel en siaj naciaj lingvoj. Suma estas izolanta lingvo kun minimuma gramatiko. Verboj ne varias, kaj ne estas kazoj aŭ pluralo. La lingvo ne havas artikolojn.

Substantivoj ofte finiĝas kun -e aŭ -o, kaj verboj kun -i, sed ne ĉiuj vortoj sekvas tiujn regulojn.

## Specimenoj 
Ekzemplaj frazoj kun subaj tradukoj:

;* ma oki mi pigo temo
:mi vidis vin hieraŭ
;* ma oki mu e mu oki ma
:mi vidas lin kaj li vidas min
;* baba kato, dia kato
:unu knabo, du knaboj

Nombroj 1–10:
:baba, dia, fua, goa, kea, lai, mimi, nui, poi, baba rei

La komenco de la rakonto pri Pigmaliono kaj Galatea, kun traduko sube: 

:pigo bona dako CYPRUS lati soma e gona gide tapo domo, dea sio devo te pigmalion. mu tesi tama pimo seta nate kosi pota puni puto ale muta. seta lia mu meti soki to davi sita.

:Antaŭ multa tempo, Kipro havis junan kaj lertan skulptiston, kies nomo estis Pigmaliono. Li malamas ĉiujn virinojn ĉar la naturo donis kelkajn erarojn al ili. Pro tio, li decidis neniam edziĝi.

Laŭvorte:
:malantaŭo longa tempo C. havi juna kaj lerta formo arto homo, de kiu nomo esti p. li malami ĉiuj virino ĉar naturo doni multa erari -ado al ili. ĉar -e li fini pensi [malklara] edzigi neniam

## Bibliografio 
Ĉiuj ĉi tiuj libroj verkita de Barnett Russell.

* *Suma phrase dictionary, the 1000-word universal language*
:Gordena, California: 1957 (PM 8840.R86)

**Suma: a neutral world language*
:Plainview, New York: 3rd edition, 1966 (118 p.)

**Deutscher Schlüssel zu Suma, eine Neutrale Weltsprache*
:Plainview, New York: 1966 (28 p.)

**Hundred Suma words in fairy tales*
:1967 (27 p.)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri Suma de Rick Harrison (*angle*)
* Bibliografio pri Suma (*angle*)
* La estetika principo en planlingvistiko de Bernard Golden priparolas interalie Suma-n.

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Alfred Elton van Vogt

**Alfred Elton van Vogt** (26-a de aprilo, 1912 - 26-a de januaro, 2000) estis kanada sciencfikcia verkisto. Inter liaj verkoj estas la populara romano *Voyage of the Space Beagle* (La Vojaĝo de la Spaca Biglo), kiun oni tradukis en multajn lingvojn. La titolo de tiu romano devenis el la nomo de la ŝipo, HMS Beagle per kiu vojaĝis Charles Darwin. Li ankaŭ skribis la romanon *Slan*, pri persekutata raso de mutaciuloj. Oni tradukis en la francan (kiel *À la poursuite des Slans*) kaj en la italan.

## Eksteraj ligiloj 
* http://scifan.com/writers/vv/VanVogt.asp  
* http://www.home.earthlink.net/~icshi  
* http://www.scifi.com/sfw/issue326/books2.html  
* Kovriloj de *La Vojaĝo de la Spaca Biglo* en pluraj lingvoj.

Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Kanadaj verkistoj
Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
Ĝenerala semantiko

**Ĝenerala semantiko** (angle: *general semantics*) - disvolviĝanta de la 20-aj jaroj de la 20-a jarcento filozofi-sociologia koncepto pri la lingvo, fondita de Alfred Korzybski en 1933.  Ĝiaj adeptoj celas precizigi sian pensmanieron per precizigo de sia lingvouzo.

Ĝi havas nemulte da komunaĵoj kun logika semantiko, nek lingva semantiko, kiel nuntempe instruataj en altlernejoj. Lume de vaste akceptita terminologio de Charles W. Morris ĝi estas pli proksima al pragmatiko. Ĉefa problemo de ĝenerala semantiko estas plibonigo de interhomaj rilatoj pere de plibonigo de la lingvo; ĝiaj aliaj problemoj kaj metodoj ligiĝas ĉefe kun sociologio, psikologio kaj psikoterapio. Iniciatinto de ĝenerala semantiko estis aganta intermilite Alfred Korzybski. Dum postaj jardekoj evoluigis ĝin liaj disĉiploj, al kiuj apartenis la kanada sciencfikciisto A. E. Van Vogt kaj la lingvisto S. I. Hayakawa kaj Wendell Johnson.

Ĝeneralan semantikon interesis antaŭ ĉio influo de la lingvo al homa konscio kaj ebleco transformi ties influon. Sanigo de la lingvo kiel faktoro forte enfluanta la homan aktivadon povas iĝi rimedo por plibonigo de la mondo. Eraroj plipezigantaj lingvon kaj negative influantaj la socion  estas ekzemple neprecizeco, inklino al troa abstraktado, neklareco, facila influeblo al manipulado.

Ĝenerala semantiko estas ne nur teoria priskribo de rilatoj inter lingvo kaj socio kaj kulturo (kiel teorio estas cetere pliproksimigita al hipotezo de Sapir-Whorf), sed premisas eblecon de la reala ŝanĝo de kulturo kaj socio pere de ŝanĝo de la lingvo. Sur la politika nivelo negativa influo de la lingvo al socio videblas laŭ ĝenerala semantiko precipe en totalismo kaj ties specifa lingvo. Tial signifa parto de laboraĵoj flanke de teoriistoj de la studdirekto koncernas propagandon kaj teies lingvaj misuzoj. Pro tio ĝenerala semantiko estas unu el fluoj de la kritiko de lingvo.

Disvolvon de la ĝenerala semantiko apogas fondita de Alfred Korzybski Instituto de Ĝenerala Semantiko.

## Vidu ankaŭ
* Kognoscienco
* E-Prime
* Gestalt-terapio
* ontologio
* neŭro-lingvistika programado
* Gregory Bateson
* Robert Anton Wilson
* Wilhelm Reich

## Eksteraj ligiloj 
* The Institute of General Semantics

Kategorio:Semantiko 
Kategorio:Nuntempa filozofio 
Kategorio:Homa komunikado
Reginald John Garfield Dutton

**Reginald John Garfield DUTTON** (8-a de novembro 1886 - 1970), angla ĵurnalisto. Li verkis rapidan skribsistemon por la angla, "Dutton One-Week Shorthand" (eldonoj 1916, 1919). De 1920 li entuziasmis dum kelka tempo pri Esperanto. Poste li inventis Speedwords, kiu estas kaj rapidskribsistemo kaj internacia helplingvo.

## Eksteraj ligiloj 
Biografio de Dutton 

Dutton, Reginald John Garfield
Seatla Internacia Kino-Festivalo

**Seattle International Film Festival** fondiĝis en 1975. La 30a festivalo (20a de majo ĝis 13a de junio, 2004) prezentis 225 plenlongajn kinofilmojn kaj 80 kurtajn, el entute 58 landoj.

## Ekstera ligilo 
Oficiala TTTejo de SIFF  (anglalingva)

Kategorio:Filmfestivaloj
Kategorio:Seatlo
Darvino

**Darvino** () estas la ĉefurbo de la Norda Teritorio de Aŭstralio. Dum la jaro 2016 la urbo havis  enloĝantojn, kio faras ĝin la plej granda urbo de la Norda Teritorio. La haveno de Darvino estas la plej grava en norda Aŭstralio. Ĝi estas la plej malgranda kaj plej norda el la aŭstraliaj ĉefurboj, kaj ĝi funkcias kiel la regiona centro de la Supra Pinto.
eta|maldekstre|Mapo de Darvino

## Historio 
Darvino estis fondita en 1869 kiel telegrafa stacio. Urbajn rajtojn ĝi ekhavis en 1969.

La Bombado de Darvino la 19an de Februaro 1942 estis la plej granda aparta atako iam farita de eksterlanda povo en Aŭstralio. Tiun tagon, 242 Japanaj aviadiloj, en du apartaj atakoj, atakis la urbon, la ŝipojn kiu estis en la Darvina haveno kaj la du urbajn flughavenojn en klopodo eviti ke la Aliancanoj uzu ilin kiel bazo por batali kontraŭ la japanoj dum la Dua Mondmilito.

## Ĝemelurboj 
*  Ambon, Indonezio
*  Anchorage, Usono
*  Dilo, Orienta Timoro
*  Haikou, Ĉinio
*  Kalymnos, Grekio
*  Milikapiti, Aŭstralio

## Galerio 

Image:Darwin Australia aerial photo 1984.JPEG|Elaviadila foto de Darvino
Image:Aerial view of Cullen Bay Marina, Darwin.jpg|Elaviadila foto de golfo Marina
Image:Darwin thunderstorm.jpg|maldekstra|Nokta ŝtormo super Darvino
Image:Darwin_1921.jpg|Centro de aviadila heredaĵo - 1-a ultraleĝera - Hover Bird.
Image:Darwin_1993.jpg|Vido al Darvino el East Point.
Image:Darwin_2089.jpg|Ruinoj de urbodomo.
Image:Darwin_6261.jpg|Mara krokodilo apud Darvino.
Image:Darwin_2324.jpg|Stranda foiro.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Retejo de la Haveno Darwin (en angla lingvo)
* Oficiala Retejo de Urbestro  (en la angla)


Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj
Kategorio:Urboj de la Norda Teritorio
Ilirio

En klasika historio, **Ilirio** aŭ **Ilirujo** estis regiono de la nuntempa okcidenta Balkana duoninsulo, loĝata de triboj de iliroj, kiuj parolis formon de Hindeŭropa lingvo (la iliran lingvon). La ĉefaj urboj de Ilirio estis Lisuso kaj (eble) Epidamnuso.

Ilirio situis borde de la Adriatika Maro, je ĝia norda flanko, kaj ĝia kerna parto kovris la marbordajn regionojn de la nunaj ŝtatoj Slovenio, Kroatio (Dalmatio) kaj Albanio.

## Iliriaj Provincoj 
:*vidu pli ĉe:* Iliriaj Provincoj
La **Iliriaj Provincoj**, , estis inter proks. 1807 kaj 1812 nomo por teritorioj kiujn Napoleono konkeris kaj aneksis por la Franca Imperio. Al tiuj provincoj apartenis Dalmatio, parto de Kroatio, Istrio, Triesto, Görz, Karniolo/Krajino, kaj parto de Karintio.

## Reĝlando Ilirio 
Post la falo de Napoleono, la provincojn reakiris la Aŭstra imperio, kiu reorganizis ilin kiel **Reĝlando Ilirio** kun iom ŝanĝitaj limoj (Krajino, Karintio, Görz, Gradisca, Istrio). En 1849, post la revolucio kaj postaj ŝtataj reformoj, la reĝlando estis dissolvita. Ĝia teritorio fariĝis la kronlandoj Karintio, Krajino kaj Aŭstria Marbordo.

Malgraŭ la dissolvo de la reĝlando, la titolo "reĝo de Ilirio" plu estis parto de la titolaro de la imperiestro de Aŭstrio ĝis 1918.

### Historiaj regantoj 
* Glaŭkias
* Klejto la Iliria

### Popoloj 
* Taulantioj

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Albanio
* Mesapianoj
* Historio de Eŭropo
* 1160 Ilirio, asteroido

## Eksteraj ligiloj 
* http://maps.google.com/maps?ll=41.483891,20.786133&spn=1.982043,3.522491&t=k 
* https://archive.is/20120715023937/lcweb2.loc.gov/frd/cs/altoc.html 

Kategorio:Historio de Albanio
Kategorio:Historio de Slovenio
Kategorio:Historio de Kroatio
Kategorio:Iliroj
Lorenokruco

eta|200px|Kruco de Loreno
La **Lorenokruco** estas historie grava formo de la Kristana kruco, kiu sub la nomo **Patriarka kruco** venis al Francio de la Bizanca Imperio, Hungario kaj Slovakio, iĝis simbolo de Loreno, kaj dum la Dua mondmilito tiu de la Gaullismaj anoj de la Rezistado kontraŭ la naziaj okupantoj.

En Colombey-les-Deux-Églises anoj de generalo Charles de Gaulle starigis honore al li lorenokrucon pli ol 40&nbsp;m altan.

Dosiero:FS Aconit 1.jpg|
Dosiero:Tape-rubis.jpg|
Image:Compagnon de la Liberation Frankrijk Eigen tekening.jpg|Compagnon de la Libération

## Vidu ankaŭ 
la paĝojn pri la
* Blazono de Litovio, la
* Blazono de Hungario kaj la
* Blazono de Slovakio, kiuj ĉiuj uzas la lorenan krucon kiel elementon.

## Eksteraj ligiloj 
* http://strangefortune.com/ptv/psychic_cross.gif 
* http://www.thevesselofgod.com/home.html
* [La lorenokruco sur germana memorejo en Tübingen(https://eo.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCbingen)]

Kategorio:Heraldikaj krucoj
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Simboloj
Kategorio:Politika rezisto
Kategorio:Loreno
Kategorio:Krucoj
Ralph Chubb

**Ralph Nicholas CHUBB** (naskiĝis la 8-an de februaro 1892, mortis la 14-an de januaro 1960) estis brita poeto, presisto kaj artisto. En sia verka stilo li estis forte influita fare de Walt Whitman, William Blake kaj la romantikismo. Per sia verkaro Ralph Chubb kreis malsimplan personan mitologion, kiu estis kontraŭ-materialisma en sia epoko sekse revolucia.

Kategorio:Britaj poetoj
José Manuel Durão Barroso

**José Manuel Durão BARROSO**  (naskiĝinta la 23-an de marto 1956 en Lisbono) estas portugala politikisto. Li estis la prezidanto de la Eŭropa Komisiono inter 2004 kaj 2014; vidu: Komisiono Barroso 1 kaj Komisiono Barroso 2.

Barroso studis juron en la Universitato de Lisbono kaj finstudis en Ĝeneva Universitato ekonomi- kaj sociosciencon. Kiel profesora asistento, li specialiĝis al internacia politiko kaj daŭrigis sian karieron post la lisbona universitato en la Ĝeneva kaj pli poste en Vaŝintono, kie li esploris por la doktoriĝo (PhD). En 1980 li iĝis direktoro de sekcio pri la internaciaj rilatoj en la Uversitato Lusíada en Porto.

Lia politika kariero komenciĝis jam en la studanta tempo, ankoraŭ antaŭ la dianta revolucio de 25-a de aprilo de 1974. Li estis partiestro de la komunista portugalaj laboristoj - *Movimento Revolucionário do Proletariado Português* -, maoisma partio. Sed li poste deflankiĝis de la maoismo kaj aniĝis decembre de 1980 en Partido Social Democrata (PSD), al - spite al la nomo - dekstra, civita partio, kiu apartenas hodiaŭ en la Eŭropa Parlamento al la frakcio de la Eŭropa Popolpartio.

Ŝtupoj de lia politika kariero:

* de 1985 ĝis 1987: sekretario en la Ministerio pri internaj aferoj.
* de 1987 ĝis 1992: ŝtatsekretario pri la ekstera kaj internacia kunlaboro.
* de 1992 ĝis 1995: Ministro pri eksteraj rilatoj.
* 1999: partiestro de la konservativa partio

Ekde la 6-a de aprilo de 2002, post sukcesaj parlamentaj elektoj, ĝis la 29-a de junio de 2004 li estis ĉefministro de Portugalio. Li rezignis en tiu lasta dato por fariĝi prezidanto de Eŭropa Komisiono.

Pliaj informoj pri lia agado

* en 1990 li apogis la t.n. Bicesse-kontrakton, militripozon inter MPLA kaj UNITA, en Angolo.
* li apogis la sendependecon de Orienta Timoro.
* li apogis okupon de Irako

Durão Barroso estas edziĝinta kaj havas tri infanojn.

## Vidu ankaŭ 
* Eŭropa Parlamento

Kategorio:Komisiono Barroso 1
Kategorio:Komisiono Barroso 2
Kategorio:Prezidantoj de la Eŭropa Komisiono
Kategorio:Portugalaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Portugalio
Higinio García

**Higinio GARCÍA GÓMEZ-QUINTERO** (naskiĝis en 1939 en Antequera, Málaga, mortis la 8-an de aprilo 2010 en Alma, Kebekio, Kanado) estis hispandevena esperanta verkisto, vivinta en Kanado de 1963. Li studis filozofion, teologion kaj sciencojn. Li instruis filozofion kaj teologion, kaj, antaŭ 1968, la latinan kaj la grekan. Li lernis Esperanton 16-jara.

Li kontribuis al la revuoj *Esperanto* kaj *Monato*. De 1999 li redaktis franclingvan bultenon de la Kanada Esperanto-Asocio, ''Aujourd'hui l'espéranto*.

Li kontribuis al *Tempo fuĝas* (1995) kaj al *Mondoj* (2001). En itala traduko aperis la novelo en *La lingua fantastica* (Keltia Editrice, Aosta 1994).

## Verkoj 
**Kapturnoj'' (novelaro), FEL, Antverpeno 1999, ISBN 90-71205-82-7, Serio Stafeto n-ro 24.

eta|maldekstre|Omaĝo al esperantisto Higinio García Gómez-Quintero en la Klostro de Sankta Zoilo de Antekero dum la Andaluzia Kongreso de Esperanto 2016 la 29an de Oktobro.

Kategorio:Esperantistoj
Tynwald

**Tynwald** - mankse *Tinvaal* - estas la parlamento de Manksinsulo, fondita en la jaro 979. Oni asertas, ke ĝi estas la plej malnova daŭre funkcianta parlamento en la mondo.

Ĝi estas du-ĉambra: la supera ĉambro angle nomatas *Legislative Council*, do "leĝdona konsilio", kaj havas 11 parlamentanojn, dum la suba, fakte pli grava ĉambro nomatas angle *House of Keys*, mankse *Kiare as Feed*, kaj havas 24 parlamentanojn. La parlamentanoj rekte elektatas ĉiun kvinan jaron: la lastaj elektoj estis en 2006 kaj 2011, kaj laŭplane tiel daŭriĝas.

La du parlamentaj ĉambroj tradicie unufoje jare, en la "Tynwald-tago" kutime la 5-an de julio, havas komunan subĉielan kunsidon en la loko Saint John's. La manksa leŭtenanta guberniestro reprezentanto de la brita reĝo/reĝino, nun reĝino Elizabeto la 2-a, prezidas la kunsidon, krom se la reĝo/reĝino aŭ alia ano de la brita reĝa familio ĉeestas. En tiu komuna kunveno, ĉiuj leĝoj estas ratifitaj kaj specialaj peticioj estas traktataj. Krome la parlamentaj ĉambroj kunvenas aparte, proksimume unufoje monate, en la urbo Douglas. Se leĝo farita ekster la Tynwald-tago ne estas ratifita per la komuna parlamenta kunsido de la Tynwald-tago ene de 18 monatoj post la faro, ĝi malvalidiĝas.

## Etimologio 
La nomo Tynwald, kiel la islanda vorto *Þingvellir*, devenas de la norena (malnovnordlanda) vorto *Þingvǫllr*, kiu signifas "kunvenejo de asembleo".

La plej malnova referenco al la nomo de la suba parlamenta ĉambro, la *House of Keys*, estas en dokumento de la jaro 1417, skribita per angla klerulo en la latina lingvo, kiu skribas pri *Claves Mann* (ŝlosiluloj de Mankso) kaj *Claves Legis* (ŝlosiluloj de leĝo). Estas tamen disputoj pri la origino de la nomo. Estas hipotezo ke la anglalingva vorto "keys" (ŝlosiloj aŭ ĉi-tie ŝlosiluloj) estas variaĵo de la norena vorto *kjósa* kaj fakte signifas "la elektitoj". Pli probabla klarigo tamen estas ke temas pri misaŭdo de la manksa vorto *kiare as feed*, do "dudek kvar". La parlamenta ĉambro ĉiam havis 24 anojn kaj la manksa nomo de la parlamenta ĉambro ĉiam restis *Yn Chiare as Feed* ("La dudek kvar").

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

Kategorio:Manksinsulo
Kategorio:Parlamento
El Popola Ĉinio

***El Popola Ĉinio*** (, mallongigita en esperanto **EPĈ**) estas ĉina Esperanta revuo aperanta ekde 1950.

Ĝi aperis ĉiumonate kiel papera gazeto ĝis la jaro 2000. EPĈ nuntempe estas Esperanta novaĵretejo entenanta novaĵojn, artikolojn, videaĵojn kaj simile. Ĝi celas disvastigi Esperanton en Ĉinio kaj diskonigi la landon al la mondo.

La redakcio de *El Popola Ĉinio* eldonas, krom la gazeto, ankaŭ Esperantajn librojn. La libroj eldonitaj en 1952 kaj 1953 konsistas el noveloj kaj poemoj, kiuj estis publikigitaj en la gazeto. De 1957 ĝis 1965 oni la unuan fojon eldonis dikajn Esperantajn librojn, kiel *Ĉina Antologio (1949-1959)* kaj *Noveloj de Lusin*. Pro manko de Esperanta eldonejo, tiam *El Popola Ĉinio* devis kunlabori kun la ĉina Fremdlingva Eldonejo. Personoj el la Ĉina Esperanto-Ligo kaj *El Popola Ĉinio* esperantigis tekstojn transdonitajn de la Fremdlingva Eldonejo.

La  aperis la unua elsendo de semajnfina televid-ĵurnalo, preparita de *El Popola Ĉinio*.

## Eksteraj ligiloj 
* Ĉina Interreta Informa Centro
* Blog
*  Semajnfina televidĵurnalo, preparita de El Popola Ĉinio
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* 'El Popola Ĉinio', plejparte kun plenaj enhavoj, en la ciferecaj kolektoj de Katolika Universitato de Lublin
* El Popola Chinio, 1951-2000  ĉe bitarkivo.org

Kategorio:Ĉinaj gazetoj
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Esperanto-movado en Ĉinio
Kategorio:Ĉina Esperanto-Ligo
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)
Albany

**Albany** povas esti la jeno:
* Albany (Nov-Jorkio)
* Albany (Georgio)
* Albany (Okcidenta Aŭstralio)
* Albeno (Sud-Afriko) kaj
* *Albany*, administra centro de la malurba kantono Shackelford de Teksaso

Kategorio:Geografio de Usono
Alexander Gode

**Alexander Gottfried Friedrich Gode-von Aesch** (naskiĝis la 30-an de oktobro 1906 en Bremen, mortis la 10-an de aŭgusto 1970 63-jaraĝa) estis la ĉefa inventinto de la planlingvo Interlingua kiam li laboris por IALA.

Li instruis la latinan kaj la germanan lingvojn en la universitatoj Columbia kaj Ĉikago kaj laboris pro IALA ekde 1934. Li ankaŭ verkis lernolibrojn, inkluzive la serion "unuavide" kun E. Clark Stillman 1943—1946: *Spanish at Sight*, *French at Sight*, *Portuguese at Sight* kaj fine *Interlingua a prime vista*. Tradukis multajn artikolojn kaj kelkajn librojn el diversaj lingvoj en la anglan. Publikigis en 1941 la 300-paĝan verkon "Natural Science in German Romanticism". Li fondis en 1946 la eldonejon *Storm Publishers*. Li estis la lasta direktoro de serĉado de IALA ekde 1946, kaj redaktis la "Interlingvaan-anglan vortaron" (*Interlingua-English Dictionary*) (1951) kaj estis kunverkisto de "Interlingua Grammar" kun Hugh E. Blair (1951). Poste li estis estro de "Interlingua Division of Science Service" (1953—1967).

Li aŭtoris multajn verkojn en Interlingvao, la angla kaj en la germana. Kunfondinto kaj unua prezidanto de l' Usona Asocio de Tradukistoj. Je lia honoro, ĝi ĉiujare premias unu individuon aŭ institucion per la prestiĝa Alexander-Gode-Medalo *"pro elstaraj servoj en la tradukista kaj interpretista profesioj"*.  Dum siaj lastaj jaroj, li tradukis sciencajn verkojn por sia eldonejo "Interlingvaaj tradukoj" (*Interlingua Translations*). Li estis premiita interalie per *Harald Swanberg Distinguished Service Award* de l' "Asocio de usonaj medicinaj verkistoj" (''American Medical Writers' Association*) pro kontribuoj al medicinaj revuoj kaj resumoj en interlingvao. Ankaŭ premiita de la "Internacia federacio de tradukistoj" (*Fédération Internationale des Traducteurs'') pro laboro en sciencaj kaj metiaj tradukoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.interlingua.com/historia/biographias/gode.htm  
* http://www.interlingua.com/ied 
* http://members.optus.net/~ado_hall/interlingua/gi/home/entry_page.html  
* http://www.amwa.org/default/history/newsletters/nov70.pdf 

Kategorio:Germanaj lingvistoj
Kategorio:Usonaj lingvistoj
Kategorio:Usonaj tradukistoj
Kategorio:Interlingvistoj
Kategorio:Interlingvaologoj
Kategorio:Interlingvaistoj
Kategorio:Lingvokreintoj
Mike Melvill

**Michael MELVILL** [majkel melvil] (naskiĝis en novembro 1941 en Johanesburgo, Sud-Afriko) estas provpiloto de Usono. La 21-an de junio 2004 li pilotis la unuan fojon private konstruitan kosmoŝipon SpaceShipOne en kosmon, kaj estis fare de NASA agnoskita kiel kosmonaŭto.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.scaled.com/projects/tierone/melvill.htm  
* http://www.earthrounders.com/melvill.html  
* http://records.fai.org/pilot.asp?from=ga&id=707  
* http://www.dispatch.co.za/2004/06/24/Easterncape/bspace.html 

Kategorio:Usonaj kosmonaŭtoj
Kategorio:Flugpioniroj
Landa Kongreso de ELNA

La Esperanto-Ligo por Norda Ameriko havas ĉiujare ekde 1953 landan kongreson. La kongreson organizas Loka Kongresa Komitato (LKK), kun helpo de Komisiito pri Kongresoj. Kvankam plejofte en Usono, ĝi foje okazas en najbara lando, aŭ Meksiko aŭ Kanado. sed ne en aliaj kontinentoj.

## Listo de Kongresoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Kongresa Manlibro de ELNA 
* Hejmpaĝoj de kelkaj lastaj kongresoj 

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Nordameriko
Kategorio:Esperanto-USA
Bismarck (Norda Dakoto)

''''* (prononcita *BIZ-mark*) estas la ĉefurbo de Norda Dakoto, ŝtato de Usono. La loĝloko estas ankaŭ la ĉefurbo de la distrikto Burleigh. Ĝi ricevis sian nomon pro la germana kanceliero Otto von Bismarck. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun . Laŭ la popolnombrado en 2000 ĝi havis 55.532 loĝantojn. 

Dosiero:NDMap-doton-Bismarck.PNG|Situo de Bismarck en Norda Dakoto
Dosiero:NDCapitol.jpg|Kapitolo de Bismarck
Dosiero:Missouri-bismarck-nd-2004-1.jpg|La rivero Missouri apud Bismarck
Dosiero:Lewis and clark-expedition.jpg|Lewis kaj Clark sur la rivero *Columbia'' (pentris Charles Marion Russell en 1905)

Kategorio:Urboj de Norda Dakoto
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Bismarck