open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nisa

**Nisa ĉe rivero Meandro** (greke Νύσα; latine *Nysa ad Maeandrum*) estis antikva urbo en Malgrandazio (la hodiaŭa Turkio). La urbo situis ĉe la norda rando de la ebenaĵo de la rivero Meandro, kaj dum sia historio interalie apartenis al la teritorio de la historia regno Kario, proksime al la limo al la apuda regno Lidio.

Dum la epoko de romiaj imperiestroj la urbo estis centro de kleruloj, inter ili dum la 1-a jarcento a.K. estis la historiisto Strabono.

Inter la arkeologiaj ruinoj aparte menciiĝas la 100 metrojn larĝa kolonaro super la urba kanjono, kiu portis la antikvan stadionon, krome bone konservita amfiteatro, urba konsilejo, sportejo, banejoj, la centra placo Agoro kaj imperiestra bibliotekejo.

Sian riĉecon dum la epoko de romiaj imperiestroj la urbo dankis precipe al sanktejo de la dioj Plutono kaj Persefona, kiu troviĝis 4 kilometrojn pli okcidente kaj kies sulfuraj fontoj konsideriĝis sanigaj.

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo en la enciklopedio de universitato *Princeton* pri klasikaj lokoj
* la grekaj skribaĵoj de Nisa
* paĝoj de la nunaj turkaj arkeologiaj elfosaĵoj
* germanlingvaj informoj pri la arkeologiaj elfosaĵoj en la bibliotekejo
* fotoj

Kategorio:Antikvaj urboj
Kategorio:Antikva Grekio
Kategorio:Historio de Turkio
Dutranĉo

[eta|*Dutranĉita kubo* estas [senpintigita okedro, la 7-a en la vico laŭ la montriloj]]
[eta|[Dutranĉita kuba kahelaro - kubaj ĉeloj iĝas oranĝkolorajn senpintigitajn okedrojn, kaj verticoj estas anstataŭigitaj per bluaj senpintigitaj okedroj.]]
En geometrio, **dutranĉo** estas operacio je regulaj hiperpluredroj kaj regulaj kahelaroj. Ĝi prezentas tranĉon preter rektigon. La originalaj lateroj estas tute perditaj kaj la originalaj edroj restas malgrandigitaj.

Dutranĉitaj regulaj hiperpluredroj kaj kahelaroj povas esti prezentita per etendita simbolo de Schläfli skribmaniero t1, 2{p, q,...}.

## En regulaj pluredroj kaj 2-kahelaroj 
Por regula pluredro, *dutranĉita* formo estas la senpintigita duala. Ekzemple, dutranĉita kubo estas senpintigita okedro.

## En regulaj plurĉeloj kaj 3-kahelaroj 
Por regula plurĉelo, *dutranĉita* formo estas la sama kiel la dutranĉita duala plurĉelo. Tiel, dutranĉo estas dualo-simetria operacio

Ĉe regula hiperpluredro aŭ kahelaro {p, q, r} ĉeloj {p, q} estas dutranĉitaj en senpintigitajn {q, p} ĉeloj, kaj la verticoj estas anstataŭigitaj per senpintigitaj {q, r} ĉeloj.

### Mem-dualaj {p, q, p} plurĉeloj kaj 3-kahelaroj 
Kiel rezulto de ĉi tiu operacio farita je mem-dualaj plurĉeloj kaj kahelaroj {p, q, p} aperas ĉelo-transitivaj post dutranĉo plurĉeloj kaj kahelaroj. Estas 5 ĉi tiaj formoj respektivaj al la 5 senpintigitaj regulaj pluredroj t{q, p}. Du el ili estas plurĉeloj, unu estas kahelaro en eŭklida 3-spaco kaj du estas kahelaroj en hiperbola 3-spaco.

## Vidu ankaŭ 
* Unuforma pluredro
* Unuforma plurĉelo

Kategorio:Hiperpluredroj
Sankta Domingo

eta|Sankta Domingo en 2011
eta|250ra|maldekstra|Katedralo Santa María La Menor (Katedralo Primada de América

eta|maldekstra|250ra|Fortikaĵo Ozama
**Santo Domingo de Guzmán** estas milionurbo kaj la ĉefurbo de Dominika Respubliko. La metropola areo havis  loĝantojn laŭ la censo de decembro 2010. La urbo estis fondita la 14-an de aŭgusto 1494 de la frato de Kristoforo Kolumbo.

## Geografio 
La urbo situas ĉe la suda bordo de la kariba insulo Hispaniolo ĉe la marenfluo de la rivero Ozama. Sankta Domingo posedas la plej signifan havenon (nomita *La Haina*) de la respubliko.

## Historio 
Kristoforo Kolumbo malkovris la insulon en 1492. La urbo mem fondiĝis post 2 jaroj, kiel la unua loĝloko en Ameriko fare de eŭropanoj. En 1509 ĝi iĝis administra centro kaj haveno kaj fortikaĵo konstruiĝis. En 1586 Francis Drake disrabis la urbon. Inter 1936-1962 la urbo ricevis novan nomon pri diktatoro: **Ciudad Trujillo**.

## Ekonomio 
Sankta Domingo havas industriajn branĉojn pri cemento, vitro, kemiaĵoj kaj teksaĵoj. Estas grava la agrikulturo: sukero, alkoholo, biero kaj oleo.

La urbo havas internacian flughavenon.

## Klimato 
Sankta Domingo situas en musona tropika klimato. Decembro kaj januaro estas la malvarmaj monatoj kaj julio kaj aŭgusto estas la plej varmaj. En la ĉefurbo jare falas po 1.445 mm. Lia plej sekaj monatoj estas de januaro ĝis aprilo, tamen, en ĉiuj monatoj pluvas. Ofte okazas uraganoj.

## Vidindaĵoj 
* Panteono de Dominika Respubliko
* Nacia Teatro
* Operdomo
* Reĝa Muzeo
* Arta Galerio
* Palaco Kolumbo
* katedralo
* fortikaĵo

## Servoj 
* Aŭtonoma Universitato de Sankta Domingo

## Amaskomunikiloj 
* ĵurnalo *Listín Diario*

## Konataj urbanoj 
* Carlos Santana, basbalisto
* Krisztián Veréb, hungara kajakisto mortis tie pro motorakcidento

## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Santo Domingo

## Eksteraj ligiloj 
* Turisma informpaĝo pri Sankta Domingo kaj la Dominika Respubliko en la hispana lingvo 


Kategorio:Urboj de Dominika Respubliko
Kategorio:Geografio de Dominika Respubliko
Kategorio:Dominika Respubliko
Kategorio:Ĉefurboj de Karibio
Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Havenurboj
Pareao

La **Pareao** (laŭ *parea* el lingvo moriori) aŭ **Ĉathama kolombo** (*Hemiphaga chathamensis*) estas aŭstralazia birdo de la familio de Kolombedoj kiu inkludas turtojn kaj kolombojn. Temas pri granda kolombo kiu estas loĝanta kaj reproduktanta birdo endemiaj en la insuloj Ĉathamo de Novzelando. La nomo devenas el la nomo en morioria lingvo. Ĝi estas ĝis 800 g peza kaj ĝis 55&nbsp;cm longa, do Pareao estas pli granda ol la samgenra Kereruo aŭ Novzelanda kolombo (*Hemiphaga novaeseelandiae*), kaj ĝi havas ankaŭ pli fortikan bekon.

eta|maldekstre|210ra|
Ĝi ne estas konsiderata de IUCN (kie ĝi aperas kiel subspecio de Kereruo), ĝi estas minacata specio, kun populacio de ĉirkaŭ 150 birdoj tre limigita al la sudaj arbaroj de la insulo Rekohu (ĉefe ĉe tiuj ĉirkaŭ la rivero Tuku). Kelkaj estis vidataj alie en insulo Ĉatham aŭ alie en insulo Pitt aŭ en la sudorienta insulo Rangatira. Ili estis oftaj en la 1870aj jaroj, sed pro mediperdo kaj predado fare de enmetitaj mamuloj, la loĝantaro malpliiĝis ĝis 40 ĉirkaŭ 1990. Ekde tiam, predantokontrolo kaj aranĝado de teritorio plibonigis la reproduktan sukceson kiu pliigis denove la loĝantaron Malmultaj fakuloj de ekster Novzelando sekvis tiun proponon kaj plej parto ankoraŭ konsideras ĝin kiel subspecio.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando
Sosúa

eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|

**Sosúa** estas urbo en la Dominika Respubliko kun ĉ. 20.000 loĝantoj, ĉe la norda marbordo. La urbo situas en provinco Puerto Plata, ĉ. 10&nbsp;km oriente de la flughaveno de Puerto Plata.

Sosúa havas grandan kaj belan strandon (*Playa de Sosúa*) kaj estas alloga ripozeja, tursima celo ekde la 1990-aj jaroj, ĉefe por turistoj el norda Ameriko kaj Eŭropo.

Sosúa konsistas el tri urbopartoj: *El Batey*, *Sosúa Abajo* kaj *Los Charamicos*.

La historio de la urbo reiras al 1938m kiam la tiama diktatoro Trujillo ofertis akcepton de 100.000 eŭropaj judoj, por rase heligi la lokan loĝantaron. Alvenis nur 600 judoj kaj setlis en la 1940-aj jaroj en loko de Sosúa. En la postaj jardekoj plimulto plumigris al Usono. Hodiaŭ memorigas pri ili kelkaj stratoj kun judaj nomoj.

La elvenintaj germanaj judoj instalis metiejojn (lakto-prilaborejoj, bakejoj, viandohakejoj) kaj iliaj produktoj (*Productos de Sosúa*) signifis en la lando la kvaliton.

Hodiaŭ oni trovas en Sosúa multajn hotelojn, subkaviĝejan bazon, fermitajn apartementojn, domojn de eŭropaj posedantoj ekz. *La Mulata* aŭ *Perla Marina*.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri Sosúa, angle 

Kategorio:Urboj de Dominika Respubliko
Hemiphaga

***Hemiphaga*** estas genro enhavanta du speciojn de grandaj birdoj el la familio de Kolombedoj kiuj loĝas en Novzelando. Ambaŭ estis konsiderataj tradicie samspecifaj, sed en 2001 oni proponis, ke *Hemiphaga chathamensis* devus esti konsiderata aparta specio anstataŭ subspecio de *Hemiphaga novaeseelandiae*. Ili estas ĉi tie listigitaj kiel apartaj specioj, kvankam malmultaj fakuloj for de Novzelando sekvis tiun proponon.

## Specioj 
* Kereruo aŭ Novzelanda kolombo (*Hemiphaga novaeseelandiae*).
* Pareao aŭ Ĉathama kolombo (*Hemiphaga chathamensis*).

## Notoj 
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando
Somera Olimpiko 1968/moderna pentatlono

## Moderna pentatlono en la Somera Olimpiko 1968 
## Unuope
## Teame
Kategorio:Moderna pentatlono dum la Someraj Olimpikoj
Kategorio:Somera Olimpiko 1968
Svaljava

**Svaljava** (, ,  (sojva), ) estas urbo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Svaljava, kies distriktejo estas. Ankoraŭ 2 vilaĝoj apartenas al la municipo.
eta|maldekstre|Memorparko

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 204 m
* Loĝantaro: 17900
* Poŝtkodo: 89300
* Telefonprefikso: +380 3133
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Svaljava situas ĉe bordo de Latorica sub la montoj. La urbo estas trafika nodo, ĉefvojoj kaj fervojoj estas al Niĵnij Vorota, Ĥust (urbo) kaj Mukaĉeve.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la bronzepoko. En 895 la hungaraj gentoj ĉi tie trairis Karpatojn kaj setlis en la ebenaĵo. La unua mencio devenis el 1263 pri la loko. La proksimaj altaj montoj iomete defendis la komunumon de ŝtormoj de la historio. Post la mezepoko ĝi apartenis al princlando Transilvanio. Francisko Rákóczi la 2-a veninta el Pollando tie renkontiĝis kun estroj de ribeluloj. Familio Schönborn (ŝonborn) en 1728 akiris la kampojn, kaj la vilaĝo komencis prosperi kaj en 1798 iĝis kampurbo.

En 1910 Solyva havis 3802 da loĝantoj (1698 rutenoj, 1115 germanoj, 735 hungaroj kaj 195 slovakoj. Ĝis 1920 Szolyva apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Szolyva (kies distriktejo estis), poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon **Karpata Ukrainio**. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Svaljava/Szolyva. Ekde 1945 Svaljava apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Famuloj 
En la iama Szolyva mortis piaristo Alajos Könnye.

## Ĝemelkomunumoj 
*  Balassagyarmat, Hungario
*  Nyírmihálydi, Hungario
*  Stará Ľubovňa, Slovakio
*  Veľké Kapušany, Slovakio
*  Židlochovice, Ĉeĥio

## Menciindaĵoj, vidindaĵoj 
* Memorparko. Svaljava estas granda tombejo de la hungareco. La Ruĝa Armeo tie formis kolektotendaron en 1945, kie ili kolektis hungarojn, parte ili mortis pro la malhumanaj statoj, parte ili poste trudlaboris en Sovetunio. Dum periodo de sendependa Ukrainio oni komencas formi indan memorparkon.
* Acida kuracakvo estas longe konata.
* Grek-katolika preĝejo el 1758.
* Tombo de hungaro alveninta en 895 estis trovita en la 19-a j.c., poste kapelo konstruiĝis, kiun la rusoj detruis.

## Referencoj 
Kategorio:Urboj en Transkarpata provinco
Maroilles (Nordo)

**Maroilles**, prononco [] (), pikarde *Marolles* [], tradicie nederlande/okcidentflandre *Marolle* [], estas malgranda franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi situas en la natura, tre verda regiono Avesnois (kies historia centro estas Avesnes-sur-Helpe).

Ĝiaj loĝantoj estas franclingve la *Maroillais*. Tiu komunumo famas pro sia populara odora fromaĝo, la *Maroilles*.

## Historio 
Maroilles naskiĝis pro la fondo en 652 de unu el la plej gravaj abatejoj de la regiono. Ĉirkaŭ ĝi progrese disvolviĝis la vilaĝo. La abatejo estis rabita kaj detruita dum la franca revolucio de 1789.

## Demografio
## Vidu ankaŭ 
*Komunumoj de Nord

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo  ()

 

Kategorio:Komunumoj de Nord
Fundamenta esplorado

La **baza esploro**, aŭ **fundamenta esplorado**, profundigas la fundamentojn de fenomenoj per daŭriga esploro kaj, tiel, distingas sin de la aplikata esplorado kaj la industria esploro, kiuj foje prilaboras similajn esplorkampojn, sed aliras kun alia fokuso kaj aliaj, pli ekonomiorientitaj celoj.

En la hodiaŭa lingvouzo, la esprimo *teoria scienco* - respektive *teoria scienca fako* - servas nur ankoraŭ por distingi ĝin de aplikata scienco en ties senco de eksperimenta esploro kaj kunlaboro kun la teĥnikaj fakoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Grundlagenforschung , *Bundesministerium für Bildung und Forschung*, (Federacia Ministerio pri Edukado kaj Esplorado) bmfb.de ()

## Vidu ankaŭ 
* Pura matematiko
* Scienca esploro
* Scienco

Kategorio:Aplikataj sciencoj
Kategorio:Esploro
Kategorio:Scienca esploro
David Guetta

**David Guetta** [david getta] (7-an de novembro 1967 en Parizo) estas franca House-DJ [haŭs-di:ĝe:] kaj muzika producento.

## Biografio 
Guetta eklaboris en aĝo de 16 jaroj kiel miksisto kaj DJ en la Parizaj diskotekoj. Post aperigo de propra Miks-KD, fine de la 1980-aj jaroj, li iĝis posedanto de noktokluboj en la franca ĉefurbo.

Li aperigis en 1994 la disketon *Up & Away* kaj nur en 2002 debutan albumon *Just A Little More Love*. Li akiris internacian konatecon kun la kantoj *Just A Little More Love* kaj ''Love Don't Let Me Go*.

En 2004 aperis lia dua studioalbumo *Guetta Blaster*, poste aperis ĉefe disketoj. La albumo *Pop Life'' aperis en somero de 2007.

## Diskografio 
### Albumoj 
* Just a Little More Love (2002, Virgin Records)
* Guetta Blaster (2004, Virgin Music)
* Pop Life (2007)
* One Love (2009)

### Unuopaĵoj 
* Nation Rap (feat. Sidney) (1990)
* Up And Away (1994)
* Just A Little More Love (2001)
* Love Don't Let Me Go (2002)
* People Come, People Go (2002)
* Give Me Something (2003)
* Distortion (2003)
* Just For One Day (vs David Bowie) (2003)
* Money (2004)
* Stay (2004)
* The World Is Mine (2005)
* In Love With Myself (2005)
* Time (2006)
* Love don't let me go (Walking Away) (vs The Egg) (2006)
* Love is gone (2007)
* Tomorrow Can Wait (2007)
* Baby When The Light (2007)
* Take Me Away (2007)
* Delirious (feat. Tara McDonald) (2007)
* You're not alone (feat. Tara McDonald) (2007)
* This is not a love song (2008)
* Delirious (2008)
* Everytime we Touch (2009)
* When Love Takes Over (Feat. Kelly Rowland) (2009)
* I need you now (Feat. Laidback Luke kaj Samantha Jade)
* How Soon Is Now (Feat. Sebastian Ingrosso Dirty South & Julie McKnight) (2009)
+ Grrrr (2009)
* If we ever (Feat. Makeba) (2009)
* Sexy Chick (Feat. Akon) (2009)
* One Love (Feat. Estelle) (2009)
* Memories (Feat. Kid Cudi) (2009)
* Nosy Neighbour (Feat. Akon) (2010)
* Gettin' Over You (Feat. Chris Willis, Fergie & LMFAO) (2010)
* Commander (Feat. Kelly Rowland) (2010)

### Miks-KDj 
* Scream 5 (CD1) (2001, Scream Records)
* F*** Me I'm Famous! (2003, Virgin Music)
* Ibiza Terrace Anthems (2004, Mixmag)
* F*** Me I'm Famous! Vol. 2 (2005, Virgin)
* F*** Me I'm Famous by Cathy & David Guetta: Ibiza Mix 06 (2006, Virgin)

## Vidu ankaŭ 
Tomorrowland

Eŭrodanco

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝaro

Kategorio:Francaj diskĵokeoj
Kategorio:Grammy-laŭreatoj
Kategorio:Francaj sondisko-produktistoj
Kategorio:Francaj judoj
Kategorio:Belgodevenaj francoj
Kategorio:Italdevenaj francoj
Natasha Bedingfield

**Natasha Anne BEDINGFIELD** (naskiĝis la 26-an de novembro 1981) estas brita kantistino. Ŝiaj gefratoj (Daniel Bedingfield kaj Nikola Bedingfield (Nikola Rachelle)) same muzikas. La debuta albumo de Bedingfield („Single") aperis en 2004, poste aperis la kanto „These Words" sur la merkato kaj kiu akiris unua lokon sur la brita diska ranglisto. Oni nomumis ŝin eĉ je Grammy-premio.

## Biografio 
Natasha naskiĝis en kvarinfana novzelanda familio kiel dua infano. Kiel tineĝero, ŝi fondis kun siaj gefratoj (Natasha Daniel kaj Nikola) muzikan grupon (*DNA Algorithm*), kiu ludis ĉefe R&B kaj Garagerock.

Ŝia debuta disko *Single* aperis la 3-an de majo de 2004 en Britio kaj akiris la 3-an lokon 3 sur la ŝlagra listo kaj dum 10 semajnoj estis en la *Top 75*. Tri monatojn poste aperis ŝia dua disketo, la *These Words*, kiu alportis por ŝi la sukcesegon. la kanto atingis la unuan lokon.

Post sukcesoj de *These Words*, Bedingfield aperigis en septembro la debutan albumon *Unwritten*, kiu same rangis sur la unua loko sur la albumvenda listo. Oni vendis el ĝi 900.000 ekzemplerojn kaj iĝis 3-foja platena albumo en Britio. Poste ŝi sukcesis per pluaj disketoj.

## Diskografio 
### Albumoj 
# Unwritten
# N.B. dua albumo, aperis en 2007

### Diskoj 
* "Single" (2004)
* "These Words" (2004)
* "Unwritten" (2004)
* "I Bruise Easily" (2005)
* "I Wanna Have Your Babies" (2007)

## Eksteraj ligiloj 
* natashabedingfield.com – oficiala paĝaro

Kategorio:Britaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Britio
Kategorio:Naskiĝintoj la 26-an de novembro
Andrzej Sapkowski

**Andrzej Sapkowski** (naskiĝis la 21-an de junio 1948 en Lodzo) estas pola fantasta verkisto. Li kvinfoje ricevis Premion Zajdel por noveloj *Mniejsze zło* ("Pli malgranda malbono", 1990), *Miecz przeznaczenia* ("Glavo de destino", 1992), *W leju po bombie* ("En kavo post bombo", 1993), kaj romanoj *Krew elfów* ("Sango de elfoj", 1994) kaj *Narrenturm* ("Turo de malseriozuloj", 2002).

## Vivo 
La 9-an de julio 2008 li fariĝis honora civitano de Lodzo.

## Bibliografio 
**Novelaroj**
* *Wiedźmin* (1990)
* *Ostatnie życzenie* ("Lasta deziro", 1993)
* *Miecz przeznaczenia* ("Glavo de destino", 1993)
* *Coś się kończy, coś się zaczyna* ("Io finiĝis, io komenciĝas", 2000)
* *Opowieści o wiedźminie, tom 1* ("Rakontoj de wiedźmin, volumo 1", 2002)
* *Opowieści o wiedźminie, tom 2* ("Rakontoj de wiedźmin, volumo 2", 2002)

**Romanoj**

**Ciklo de sorĉisto (wiedźmin)**
* *Krew elfów* ("Sango de elfoj", 1994)
* *Czas pogardy* ("Tempo de malestimo", 1995)
* *Chrzest ognia* ("Bapto de fajro", 1996)
* *Wieża jaskółki* ("Turo de hirundo", 1997)
* *Pani jeziora* ("Sinjorino de la lago", 1999)

**Ciklo de Reynevan**
* *Narrenturm* (2002)
* *Boży bojownicy* ("Diaj batalantoj", 2004)
* *Lu x perpetua* (2006)

**Aliaj libroj**
* *Oko Yrrhedesa* ("Okulo de Yrrhedes", 1995), rolludo
* *Świat króla Artura. Maladie.* ("Mondo de reĝo Arturo. Maladie", 1995)
* *Rękopis znaleziony w Smoczej Jaskini* ("Manuskripto trovita en Draka Groto", 2001)
* *Historia i fantastyka* ("Historio kaj fantasto", 2005), longa intervjuo kun Sapkowski

## Referencoj 
Sapkowski, Andrzej
Kategorio:Lodzanoj
Didima

**Didima** (greke Δίδυμα, latine Didyma, la nuntempa urbo Didim) estis antikva urbo en la nuna Turkio en Malgrandazio, kiu havis signifan orakolan sanktejon de la dio Apolono.

[eta|maldekstra|230px|La templo de la dio [Apolono en Didima]]
Tiu helena templo en la antikva Ionio nur estis superita de la templo de Hera sur la insulo Samoso kaj la templo de Artemiso en Efeso. La urbo situis en la proksimeco de la havenurbo Mileto ĉe la bordo de la Egea Maro. Dum la 6-a jarcento a.K. distance de la marbordo konstruiĝis pompa strato inter la urboj Didima kaj Mileto: tiu *"sankta strato"* servis aparte por religiaj procesioj.

## Etimologio 
La etimologio de la urba nomo estas pridiskutata: ĝi aŭ venis el la lingvo de la historia regno Kario, kaj do el la epoko antaŭ la greka koloniado de la okcidenta marbordo de Malgrandazio, aŭ el la antikva greka lingvo (δίδυμος, *didymos* signifas "ĝemelo", kio propable aludis al la helenaj dioj Apolono kaj Artemiso).

Kategorio:Antikvaj urboj
Kategorio:Antikva Grekio
Kategorio:Historio de Turkio
Kategorio:Sanktejoj
Tjaĉiv

**Tjaĉiv** (, [tjaĉiv], , , [tEĉO], , , ) estas urbo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en la distrikto **Tjaĉiv**, kies ĉefurbo ĝi estas. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigis loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Bazaj informoj 
* 
* Alto super marnivelo: 216 m
* Poŝtkodo: 90500
* Telefonprefikso: 3134
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Tjaĉiv situas en valo, laŭ dekstra bordo de Tiso, laŭ la fervojo Ĥust (Ukrainio)-Máramarossziget.

## Historio 
En 895 la hungaraj triboj en la proksimeco trairis Karpatojn kaj okupis la basenon. La loko estis menciita unue en 1211. Tiutempe en Tjaĉiv loĝis saloministoj. La komunumo urbiĝis en 1329 kune kun privilegioj. Ĝi apartenis al kvinopaj kronaj urboj de la regiono. Post la mezepoko Hungario disfalis, tiu urbo apartenis al princlando Transilvanio. La urbo etendiĝis ankaŭ al maldekstra bordo de Tiso.

En 1910 Tjaĉiv havis 5 910 da loĝantoj (4 482 hungaroj, 855 rutenoj, 434 germanoj). Ĝis 1920 la urbo apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Técső, kies ĉefurbo ĝi estis. Inter 1920-1938 la regiono apartenis al Ĉeĥoslovakio, sed la maldekstra urboparto apartenis al Rumanio laŭ la nomo *Teceu Mic* (= Malgranda Tjaĉiv). En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon ’’’Karpata Ukrainio’’’. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Tjaĉiv/Técső. Ekde 1945 Tjaĉiv apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 loĝis en Tjaĉiv 11 000 da homoj, (ukrainoj 71,33 %, hungaroj 24,23 %, rusoj 2,74 %). En 1961 Tjaĉiv denove iĝis urbo.

Vidindaĵoj estas la kalvinana preĝejo el la 13-a jarcento kaj domo de hungara pentristo Simon Hollósy.

## Famuloj 
En la iama Técső naskiĝis hungara arkitekto Jenő Padányi Gulyás.

## Ĝemelaj urboj 
*  Chotěboř, Ĉeĥio
*  Jászberény, Hungario
*  Kazincbarcika, Hungario
*  Nagykálló, Hungario
*  Pestszentlőrinc-Pestszentimre, Hungario
*  Vác, Hungario
*  Negrești-Oaș, Rumanio
*  Bardejov, Slovakio
*  Buĉa, Ukrainio

## Vidu ankaŭ 
* Tjaĉiv (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Urboj en Transkarpata provinco
Kategorio:Urboj ĉe Tiso
Kropolakto

[eta|Ido de [Roza flamengo en la Bestoĝardeno de Bazelo estas maĝigata el Kropolakto.]]
**Kropolakto**, konata ankaŭ kiel **Kolombolakto**, estas sekrecio produktita en la kropo de kolomboj kaj turtoj el kio la gepatroj manĝigas la idaron per vomado. Similan kropolakton produktas ankaŭ Flamengoj.

## Lakto de kolomboj kaj mamuloj 
Kropolakto ne similas kun la lakto (lakto estas fluidaĵo de mamuloj), ĉar ĝi estas duonsolida substanco simila al kazeo. Ĝi estas tre riĉa je proteino kaj graso kaj estas konsiderata unu el la plej nutroriĉaj konataj substancoj. Ambaŭ gepatroj produktas kropolakton kaj kunrespondecas pri manĝigado kaj zorgado de idaro.

## Idomanĝigado 
Kropolakto ekproduktiĝas paron da tagoj antaŭ eloviĝo. La gepatroj povas ĉesi manĝi tiam por havigi la idaron lakton nepoluitan el semoj, kion la junaj idoj ne povus digesti. La idoj ege ŝatas puran kropolakton la unuan semajnon aŭ iom plie. Post tio la gepatroj ekenmetas proporcion de porplenkreskula manĝaĵo, mildigita per stokado en humidaj kondiĉoj en la kropoj, kiel miksaĵo al la idomanĝaĵo, ĝis la fino de la dua semajno kiam la idoj ekestas manĝigataj el nur porplenkreskula manĝaĵo, mildigita sammaniere.

Kolomboj plej ofte demetas du ovojn. Se unu ovo malsukcesas ĉe eloviĝo, la survivanta ido ĝuas avantaĝon de kroma kropolakto sufiĉa por du idoj, kaj pro tio je la fino de la unua semajno ĝi estas preskaŭ tiom granda kiel du "normalaj" idoj estus.

## Bredado de kolombidoj 
La tiom riĉa nutrokoncentrado ĉe Kropolakto malfaciligas havigi artefaritan anstataŭanton por bredi kolombidojn. Estas disponeblaj kelkaj surogatoj. Artefarita "kropolakto" devas enhavi similajn kvantojn de sekigita proteino el sojfabo (sen aldonita salo, kondimentoj, konservantoj, ktp.) kaj elsojfaba senlakta surogato de butero (normala ellakta butero ne taŭgas, ĉar la digesta sistemo de kolombidoj ne akceptas laktajn produktojn). Tio mikseblas kiel likvida pasto kun iomete da akvo, eta ero da lozanĝo de multivitamino kaj eta ero da kreto (kio necesas por bona disvolvigo kaj malhelpi ĉekruran malsanon. Per atentemo kaj zorgado eblas kreski idon el tiu miksaĵo ĝis la momento de sendependiĝo.

## Kulturaj referencoj 
* Aludita en Animal Crossing: Wild World de komputilludoj Nintendo DS. Rolulo nomita Brewster uzas ĝin kiel ingredienco je servo de kafo.

* Aludita en televidprogramo Flavor of Love. La patro de Deelishis mendas skatolon da kropolakto je vespermanĝo.

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri Kropolakto el stanford.edu
* Artikolo pri rilato inter kropolakto kaj grando de ovodemetado ĉe Plorturtoj (.pdf) 
* biology-online.org pri Kropolakto 
* Artikolo de la Smithsonian National Zoo pri Komuna Kronokolombo, inkludanta paragrafon pri Kropolakto 

Kategorio:Ornitologio
Kategorio:Animala fiziologio
Kategorio:Bestobredado
Ĉambreto (muzikilo)

300ra|eta|Funkciado de kutima ŝablonoventkesto. Meznivele: la tonĉambreto

**Ĉambreto** ĉe orgeno estas ujo en la ventkesto, en kiun oni depende de la konstrumaniero enlasas per premado de klavo klavo (**tonĉambreto**) aŭ per tirado de registro (**registroĉambreto**) aeron, kiu poste estas plukondukata al la orgenfajfiloj, pli detalan informon vd. ventkesto.

300ra|eta|maldekstra|Ĉambretaro de buŝharmoniko. Supre kaj malsupre la lamenarplatoj
Ĉe harmonikaj instrumentoj ĉambreto ne nur al- aŭ forkondukas aeron al unu aŭ du voĉlamenoj, sed ankaŭ la spaco, en kiu tra fendeto la voĉlameno ensvingas. Ĉe manharmonikoj kaj blovklavaroj oni reguligas per klavoj la alkonduko resp. forkonduko de aero je la ĉambretoj de unuopaj tonoj, , ĉe la buŝharmoniko oni aludas la ĉambretojn rekte per la buŝo pere de la spirado, je kio oni ankaŭ povas kovri la ĉambretajn malfermaĵojn per la langopinto por ludi la tonojn de ne najbaraj ĉambretoj. La ĉambreto havas du malfermaĵojn, en la voĉplato muntita sur la ĉambretokorpo la fendeton, kiu je 99&nbsp;% estas kovrita per la voĉlameno, kaj rektangule kontraŭ tiu poziciita la ĉambreta malfermaĵo.

Kategorio:Orgeno
Kategorio:Harmonikaj instrumentoj
Historio de ŝinkanseno

Jen artikolo pri la **historio de ŝinkanseno**. 

Ekde la komenco de la fervoj-konstruado dum la restarigo Mejĝi oni preskaŭ ĉiam uzis mallarĝan ŝpuron — 1067&nbsp;mm (CAP-ŝpuro). Ankaŭ sekvaj trakoj estis konstruitaj per tiu ŝpurlarĝo, por ebligi seninterrompan aliron al la resta reto. Specife dum la epoko de la vaporlokomotivo pro la pli malgrandaj dimensioj de la lokomotivoj tio signifas pli malgrandan maksimuman rapidecon. Tial ĝis la 1950-a jardeko ne eblis superi rapidon de 100&nbsp;km/h, dume ekzemple en Germanio jam en la 1930-aj jaroj regule veturis rapidtrajnoj je maksimuma rapido 160&nbsp;km/h. Ja okazis de tempo al tempo streboj reŝpurigi la trakojn al norma larĝo, kiujn oni tamen ne povis realigi pro la alta kosto kaj la granda malfacileco de rekonstruado dum funkcianta trafiko.

Unuajn spertojn kun "rapidega trafiko" kolektis japanaj teknikistoj sur la normŝpura fervojo Minami-Manŝu en Manĉurio (hodiaŭ ĝi estas en nordorienta parto de Ĉinio). Ekde 1934 la ekspresa trajno Aĝia, tirita de aerodinamike konstruita vaporlokomotivo kaj kun maksimuma rapido de 120&nbsp;km/h, bezonis 8 horojn kaj 30 minutojn por la 701-kilometra linio inter Dajran (*Dalian*) kaj Ŝinkjo (*Changchun*), je averaĝa rapideco de 82&nbsp;km/h. Dume laŭ internacia komparo kaj eĉ por tiamaj japanaj kutimoj estis nespektakla la maksimuma rapideco, sed la plenklimatizado de la vagonoj estis vojmontra.

Dum la dua duono de la 1930-a jardeko tiom kreskis la trafiko sur la linioj Tokajdo kaj Sanjo, ke oni komencis septembre 1940 la konstruadon de nova, aparta, normŝpura trako por rapidegaj trajnoj. La rapido de tiuj trajnoj devis esti multe pli granda ol tiu de la rapidtrajno Aĝia, por ke la vojaĝdaŭro inter Tokio kaj Osako malkresku al 4 horoj 30 minutoj, kaj al 9 horoj inter Tokio kaj Ŝimonoseki. Tamen pro la militaj okazaĵoj oni pli kaj pli ĉesadis la konstrulaboron. Montriĝis feliĉe por la konstruado de la Ŝinkanseno, ke la grundakirado por la linio estis preskaŭ finita antaŭ la fino de la milito.

Kategorio:Ŝinkanseno
Magnesia

:*Eble vi serĉas: Magnesia ĉe rivero Meandro*
[eta|Enboteligejo de mineralakvo Magnesia en [Mnichov (distrikto Cheb)|Mnichov]]
**Magnesia** estas mineralakvo de hidrokemia tipo HCO3-Mg. Ĝi estas unika de tre alta enhavo de magnezio - plie dum malalta koncentriĝo de natriaj saloj. La akvo devenas el fonto de mineralakvo Grünská kyselka kaj pluaj fontoj en ĉirkaŭaĵo de Louka ĉe Nová Ves en distrikto Sokolov.

## Konsisto 
La enboteligita Magnesie estas miksaĵo el kelke da mineralfonto, el kiuj la fonto de Grünská kyselka estas samtempe ununura publike alirebla kaj samtempe la plej koncentrita.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Oficialaj paĝoj de mineralakvo Magnesia
* Oficialaj paĝoj de mineralakvo Magnesia Multia
* Oficialaj paĝoj de kompanio Karlovarské minerální vody, a.s.

Kategorio:Ĉeĥaj mineralakvoj
Kategorio:Fontoj en distrikto Sokolov
Kategorio:Nová Ves (distrikto Sokolov)
Kategorio:Akvokolekta areo de Teplá
Kategorio:PPR Slavkova arbaro
Agoro

[eta|ruinoj de la [romia agoro de Ateno.]]
La **agoro** (greke ἀγορά - *agora*) laŭ PIV estas centra "placo en la antikvaj helenaj urboj". Tamen en antikva Grekio temis pri multe pli ol nur la centra placo de urbo. La agoro estis signifa socia institucio kaj karakteriza ero de poliso (antikva greka urboŝtato). Ĝi servis kiel politika kaj juĝeja kunvenejo. Ĝi plenumis la funkcion de merkata placo kaj samtempe ankaŭ estis grava kulta loko de la urba socio. Altaroj kaj etaj temploj tial apartenis al la aspekto de ĉiu agoro. Kiel administra centro la placo ofte ĉirkaŭiĝis ankaŭ de la oficejoj de la urbaj politikaj kaj administraj institucioj. La aspekto de la agoroj ĝenerale difiniĝis de kolonaraj haloj, kiuj uzeblis por diversaj celoj. Precipe por la rolo de la agoro kiel ĉiutaga kunvenejo de la urbanoj tiaj haloj utilis, ĉar ili ofertis al la vizitantoj protekton de la sunradioj, de pluvo kaj vento.

En la grekaj urboj de Malgrandazio ofte ekzistis pluraj agoroj kun malsamaj signifoj. En multaj urboj la urbeca kaj pompa trakonstruo de la centraj placoj tamen nur okazis dum la helenisma-romia epoko. Antaŭe, en antikva Grekio la agoro foje nur estis malferma placo sen dekoro.

Funkcio kaj aspekto de la agoroj parte samas al tiu de la centra placo *Forumo* de la grandurboj en la Romia Imperio.

La plej konata agoro estis tiuj de Ateno nome la Antikva Agoro kaj la Romia Agoro. Pliaj konataj agoroj troviĝis ekzemple en Priene kaj Mileto (Malgrandazio), en Malgrandazio.

Ĉe Azorín ĝi estas *Ampleksaĵo, placo, kunvenejo, en la antikvaj grekaj urboj; kiel la Foro [tiele], ĉe la romanoj; kiel la Zoco [tiele], ĉe la araboj*.

## Vidu ankaŭ 
* Agorafobio: timo esti en publikaj lokoj
* Forumo

## Notoj 
Kategorio:Antikva Grekio
Marie Smith Jones

**Marie SMITH JONES** (naskiĝinta la , mortinta la ) estis la lasta vivanta denaska parolanto de la ejaka lingvo de Sudcentra Alasko. Ŝi naskiĝis en Cordova, Alasko, kaj estis honora tribestro de la Ejaka Nacio kaj la lasta plenindiĝena ejako. En intervjuo dum la jaro 2005 ŝi diris ke ŝia nomo en la ejaka estas ''Udach' Kuqax*a'a'ch'', kion eblas traduki kiel "sono kiu vokas homojn de-fore". 

Jones edziniĝis al fiŝkaptisto, William F. Smith, la 5-an de majo 1948. Kvankam ŝi naskis naŭ infanojn kun li, ili ne lernis la ejakan lingvon pro la tiama socia honto pri la lingvo. Ŝi transloĝiĝis al Anchorage en la 1970-aj jaroj. Fari travivantan registron de la ejaka lingvo, ŝi laboris kun lingvisto Michael Krauss, kiu kompilis vortaron kaj gramatikon de ĝi. Ŝia lasta pliaĝa ulo el gefratoj mortis en la 1990-aj jaroj. Poste, Smith Jones aktivas politike, kaj dufoje ŝi elpaŝis en la UN pri temoj de paco kaj indiĝenaj lingvoj. Ŝi ankaŭ estis aktiva pri aferoj de indianoj.

Smith Jones suferis pro alkoholismo frue en sia vivo, sed forlasis alkoholon en siaj 50-jaraĝoj. Ŝi forpasis de naturaj kaŭzoj 89-jaraĝe ĉe sia hejmo en Anchorage.

## Vidu ankaŭ 
* Lingvaj rajtoj

## Referencoj
Kategorio:Lastaj konataj parolantoj de lingvoj
Solotvino

**Solotvino** (, , , , ) estas mina urbotipa loĝloko en Ukrainio, en la Transkarpata provinco, en la distrikto de Tjaĉiv.
eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180ra|Distrikto de Tjaĉiv en Transkarpatio
dekstra|eta|300ra|Sala banejo en Solotvino, fone eksteraĵoj de la minejo
dekstra|eta|300ra|La riverobordo ĉe Solotvino

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 11&nbsp;km²
* Supermara alteco: 281 m
* Loĝantaro: 8950
* Poŝtkodo: 90575
* Telefonprefikso: 3134
* Aŭtokodo: AO

## Geografio 
Solotvino situas ĉe la dekstra bordo de Tiso, (transrivere troviĝas Sighetul Marmației en Rumanio havanta gravan ponton, kiu estas limotrapasejo); laŭ ĉefvojo Uĵhorodo-Raĥiv, laŭ fervojo Ĉop-Velikij Biĉkiv. Tjaĉiv troviĝas 25 km-ojn.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj romianoj minis salon. La ministoj partoprenis en ribelo de György Dózsa kaj en liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a. Post la mezepoko Hungario disfalis, Aknaszlatina apartenis al princlando Transilvanio. En la 18-a kaj 19-a j.c.-oj la mino prosperis kaj etendiĝis. La fervojo atingis la minurbon en 1910. Tiutempe vivis tie 2300 homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Aknaszlatina apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, poste al Ĉeĥoslovakio. Tiutempe la minado furoris, la salo liveriĝis al Ĉeĥio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon **Karpata Ukrainio**. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Solotvino/Aknaszlatina. Dum la bataloj en 1944 la ponto detruiĝis. La alveninta Ruĝa Armeo deportis 690 da hungaroj al la gulago. Ekde 1945 Solotvina apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2002 la ponto rekonstruiĝis, sed nur en 2007 ĝi ekfunkciis. En unu el la forlasitaj minejoj en la profundeco hospitalo funkcias.

## Legendo pri la salo 
Tiu ĉi legendo vivas ankaŭ en Pollando. "Kunigunda", filino de Béla la 4-a, ĵetis oran ringon al la profundo de la salomino, poste ŝi vojaĝis al sia edzo apud Krakovo. Ŝi tie ordonis fosi al la profundo. La laboristoj trovis tavolon de salo, sed ili trovis ankaŭ la oran ringon.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 1856
* sala kuracbanejo
* muzeo pri la salominado

## Famuloj 
En la iama Aknaszlatina naskiĝis:
* hungara geofizikisto László Facsinay
* hungara metalurgia inĝeniero István Csermely
* hungara mineja inĝeniero Albert György.
* hungara skulptisto Sándor Rétfalvi

## Vidu ankaŭ 
* Solotvino-1 (stacidomo)
* Solotvino-2 (stacidomo)


Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Transkarpatio
Kategorio:Banlokoj
Industria esploro

La **industria esploro** estas la scienca kaj inĝeniermaniera pritrakto de praktikaj demandoj, kiuj rezultas plejparte el la ekonomiaj celoj de la koncerna institucio. Industrian esploron faras iom grandaj entreprenoj, kiuj havas intereson pri teknologia progreso kaj praktike realigeblaj scioj. La transiro al la aplika esploro (ankaŭ: aplika scienco) en la altlernejoj (universitatoj), liberaj institutoj kaj aliaj institucioj estas malstrikta kaj fariĝas des malpli grava, ju pli la altlerneja sektoro malfermas sin al la industrio.

En multaj kazoj la ŝtato apogas la industrian esploron per financaj rimedoj, en Germanio ekzemple el la Federacia Ministerio por Klerigo kaj Esploro (*Bundesministerium für Bildung und Forschung*) kaj el aliaj etatoj. Krome en Germanio ekzistas Fondaĵo Industria Esploro (*Stiftung Industrieforschung*, fondita en 1974)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.stiftung-industrieforschung.de/seiten/hauptframe.html  (Fondaĵo Industria Esploro) 

Kategorio:Industrio
Kategorio:Aplikataj sciencoj
Tenerifa regolo

**Tenerifa regolo** estas tre eta paseroforma birdo de la familio de Regoledoj, kies scienca nomo **Regulidae** devenas el la latina vorto *regulus* aŭ "eta reĝo" aŭ princo, kaj derivas el la koloraj kronoj de plenkreskuloj. 

Tiu palearktisa birdo estas membro de familio regoledoj kaj estas tre proksime rilata al Orverta regolo kaj longaj tempoj ĝi estis konsiderata, kiel nur ĝia subspecio (*Regulus regulus teneriffae*).

Diferencoj inter **Tenerifa regolo** kaj **Orverta regolo** estas: pli larĝa nigra stripo tra frunto, pli heleta subo, pli longa beko. Ĝi nutriĝas sur la orientaj Kanariaj insuloj - Tenerifo kaj La Gomera, kie estas malmigrantulo.
La birdo preferas arbarojn de Kanaria pino, ankaŭ ĝi estis trovita en .

La populacio sur insuloj La Palma kaj El Hierro, kiu estis konsiderata kiel parto de ĉi taksono, post la eksploroj nune estis konsiderata kiel memstara subspecio Okcidentkanaria orverta regolo *R. (r.) ellenthalerae* (Päckert *et al.*, 2006), kiu evoluas aparte, kiel la populacio de *Tenerifa regolo*.

La birdo nutras sin per insektoj.
## Vidu ankaŭ
*Kanariaj sekaj maldens-arbaroj kaj arbaroj
## Referencoj (angle)
*  Database entry includes justification for why this species is of least concern
* Päckert, Martin; Dietzen, Christian; Martens, Jochen; Wink, Michael & Kvist, Laura: Radiation of Atlantic goldcrests *Regulus regulus* spp.: evidence of a new taxon from the Canary Islands. *Journal of Avian Biology* **37**(4): 364-380. Digital Object Identifier: 10.1111/j.2006.0908-8857.03533.x HTML abstract Electronic Appendices 

Kategorio:Regoledoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Dentisto

eta|Dentisto (ĉ. 1920)
eta|Dentrompisto (ĉ. 1568)
**Dentisto** estas profesio en la dentkuracado. La okupa kampo etendiĝas je prevento, diagnozo kaj terapio de dento-, buŝo- kaj makzelomalsanoj. La unuaj dentistoj jam praktikis en la 5-a jarcento a.K.. La faklibro „Le chirurgien dentiste“ (La dentkirurgo) de la franco Pierre Fauchard establis en la jaro 1728 la modernan dentkuracadon. Antaŭe barbiroj kuracis pacientojn kaj eltiris dentojn. Ili havis uzeblajn instrumentojn kiel leviloj, kudriloj, tondiloj kaj klingoj kaj povis purigi ilin en daŭre disponebla sapakvo.

maldekstra|300px|eta|Dentistoj kuracantaj

## En Esperanto aperis 
* BA36: Heinrich Böll: Migranta politika dentisto (trad. Trevor Steele)

## Vidu ankaŭ 
* Dentprotezikisto
* Paradontologo

Kategorio:Dentokuracado
Kategorio:Profesioj
Viŝkove

**Viŝkove** (, , , , ) estas urbotipa loĝloko en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en la distrikto de Ĥust (Ukrainio).
eta|maldekstra|Ĉefplaco en Viŝkove

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 200 m
* Loĝantaro: 8100
* Poŝtkodo: 90454
* Telefonprefikso: 3142
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Viŝkove situas en valo de Tiso, laŭ la rumana landlimo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Ĥust (Ukrainio)-Teresa. Ĝi estis la plej granda el la kvinopaj apud-Tisaj kronaj urboj.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1281 pri la komunumo. La loĝantaro konsistis precipe el saksoj. Sur la apudan monton fortikaĵo konstruiĝis en 1298. La vilaĝo ricevis rangon urbo en 1329. Post la mezepoko Hungario disfalis, tiu regiono apartenis al princlando Transilvanio. La poloj forbruligis la urbon en 1657 kaj en 1717 la tataroj detruis ĝin, sed tuj la unuigitaj transilvaniaj trupoj venkis la tatarojn. Inter 1730-1780 la urbo havis ankaŭ foirorajton. La fervojo atingis la urbon en 1910. Tiam el la 4839 da loĝantoj estis 3871 hungaroj, 831 rutenoj, 126 germanoj. La urbo apartenis ĝis 1919 al Hungara reĝlando, al Máramaros, ekde 1920 al Ĉeĥoslovakio.
eta|Kalvinana preĝejo en Viŝkove

Fine de 1918 la rumanoj, tuj poste la ĉeĥoj okupis la urbon. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon **Karpata Ukrainio**. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Viŝkove/Visk. La Ruĝa Armeo okupis la urbeton en 1944 kaj tuj kolektis la hungarajn kaj germanajn virojn, kiuj trudlaboris, sed plejparto pereis. Ekde 1945 Viŝkovo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Viŝkove ricevis statuson urbotipa loĝloko en 1976.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana burgopreĝejo el 1270
* grek-katolika preĝejo el 1831
* artefarita lago en la proksimo inter montoj

## Famuloj 
* En la iama Visk naskiĝis:
** hungara altlerneja instruisto Kálmán Géresi
** hungara oficiro József Rankay
** hungara statistikisto István Lassu.
* En Viŝkove naskiĝis hungara violonisto István Pál

## Ĝemelurboj 
* Felsőzsolca, Hungario
eta|maldekstre|La hungara gimnazio kun popola pordo en Viŝkove

Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Transkarpatio
Mikale

**Mikale** (; moderngreke *Mikali*) dum la antikva epoko estis la nomo de montara duoninsulo ĉe la okcidenta marbordo de Malgrandazio, la nuna Turkio. Ĝi troviĝis norde de la enfluejo de la rivero Meandro en la Egean Maron. La nuna turklingva nomo de la duoninsulo estas *Samsun Dağ*. Sur la duoninsulo troviĝis interalie la antikvaj urboj Priene, Mileto kaj Efezo. La kruta montaro havas montopintojn de ĝis 1.265&nbsp;metroj super la marnivelo.

En la markolo inter la montara duoninsulo kaj la insulo Samoso dum la jaro 479 a.K. okazis la historia "Marbatalo de Mikale" inter la grekaj kaj persaj armeaj ŝiparoj.

La historia greka tirano *Polikrato*, kiu rezidis sur la insulo Samoso, sur la duoninsulo estis logita en kaŝitan kaptejon kaj sekve estis ekzekutita.

Kategorio:Malgrandazio
Kategorio:Antikva Grekio
Kategorio:Historio de Turkio
Kategorio:Geografio de Turkio
Gyárfás Kurkó

**KURKÓ Gyárfás** estis rumania hungara publicisto, verkisto, politikisto naskita en Csíkszentdomokos la 2-an de decembro 1909 kaj mortinta en Braŝovo la 21-an de majo 1983.

## Biografio 
Gyárfás Kurkó estis fondantano de MADOSZ. Li partoprenis en la Vásárhelyi Találkozó (1937). Post la dua Viena arbitracio oni elpelis lin el Hungarujo. En 1943 oni malliberigis lin, ĉar li rifuzis la soldatservon. Post la dua mondmilito li fondis la organizon Magyar Népi Szövetség, kies li estis prezidento ĝis 1947. En 1949 oni erestis lin kaj malliberigis. Li liberiĝis en 1964 kaj vivis retiriĝinte kiel pensiulo de la rumana verkista ligo. Liaj publikaĵoj aperis en Világosság, Falvak Népe, Utunk, Népi Egység, kies li estis unu el ĉefredaktoroj.

## Ĉefaj verkoj 
* *Nehéz kenyér* (visszaemlékezések, Bukarest, 1949);
* *Kurkó Gyárfás emlékére* (szemelvények cikkeiből és a róla szóló írásokból, összeáll. Lipcsey Ildikó, Budapest, 1987).

## Bibliografio 
* Iszlai Zoltán: K. Gy. (Élet és Irod., 1983. 22. sz.);
* Beke György: Közélet, közírás, szépirodalom (Nyelv és Irod. Közl., 1983. 2. sz.);
* Lipcsey Ildikó: K. Gy. (História, 1984. 6. sz.).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikaj malliberuloj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikistoj
Unforgiven

***Unforgiven*** (anglalingve: "Nepardonita") estas 1992-jara vesterna drama filmo direktita kaj aktorita de Clint Eastwood. Ĝi rakontas pri eks-pafisto de la usona okcidento kiu estas dungita por unu fina tasko. Ĝi montras la malbelajn aspektojn de perforto, kontrastante de la populara mito de tiam. La scenaro de la filmo estis verkita de David Webb Peoples. Kun Eastwood, aktoris en la filmo Gene Hackman, Morgan Freeman, Richard Harris, Jaimz Woolvett, Saul Rubinek, Frances Fisher, kaj aliaj.

## Premioj 
La filmo gajnis kvar Akademiajn Premiojn, por plej bona aktoro en subtena rolo (Hackman), plej bona reĝisoro (Eastwood), plej bona redaktado, kaj plej bona filmo. Plue, la filmo estis elektita de la Usona Biblioteko de Kongreso kiel "kulture grava", kaj tial konservita ĉe la Usona Nacia Film-Registro.

### Akademiaj Premioj 
Kategorio:Vesternaj filmoj
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1992
Kategorio:Akademia Premio por plej bona filmo
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Stacio Kirikiri

**Stacio Kirikiri** (吉里吉里駅 [ki-ri-ki-ri-eki]) lokiĝas en Kirikiriĉo en la urbeto Ocuĉi en la Distrikto Kamihej en Gubernio Iŭate, estas sur Linio Jamada de Orient-Japania Fervoja Kompanio.

La stacio estas senhoma stacio, la stacion mastrumas staciestro de .

## Historio 
* 5-a de aprilo 1938: malfermo de la linio.

## Kirikiriĝin 
En 1981, la japana esperantisto Inoŭe Hisaŝi verkis romanon *Kirikiriĝin*, kaj ĝi iĝis furorlibro. Dum la furoro, ŝatantoj vizitis la distrikton Kirikiri kaj la stacion, ĉar oni supozis, ke la nomo *Kirikiri* devenas el la distrikto Kirikiri.

## Karesnomo 
La stacio havas esperantan karesnomon **Reĝolando**, supoze ĝi devenas el la "Reĝlando Kirikiri", kiu aperis en la romano "Kirikiriĝin".

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Iŭate
Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Iŭate
Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj
Zoltán Kovács (pentristo)

[eta|Lia tombo en la [Tombejo Házsongárd]]
**KOVÁCS Zoltán** (kovaĉ) estis hungara pentristo naskita en Kolozsvár la 30-an de septembro 1913 kaj mortinta samloke la 30-an de junio 1999. Li estis la edzino de aktorino Zsófia Koós.

## Biografio 
Zoltán Kovács finis en sia naskiĝurbo la Romian Katolikan Ĉefgimnazion (1928). En 1932-1933 li studis en la Artistkolonio de Baia Mare. Lia majstro estis János Krizsán inter 1937 kaj 1942. En Magyar Képzőművészeti Főiskola de Budapeŝto liaj majstroj estis István Réti, Vilmos Aba Novák, István Szőnyi. Ekde 1945 kune kun Sándor Szolnay li gvidis en Kluĵo la desegnlernejon de Józsa Béla Athenaeum. Inter 1948-1950 li estis la profesoro kaj rektoro de Magyar Művészeti Intézet, en 1951 la studdirektoro de *Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1943, 1946 • Vármegyeház, Kolozsvár

## Kreaĵoj en publiklokoj 
* La historia Kolozsvár (enkausztika, 1957, Kolozsvár, biertrinkejo Ursus, perdis)
* secco murbildo (1962, Kolozsvár, klubĉambro de uzino Carbochim)
* Junularo (mozaikmuro, 1971, Kolozsvár, universitata studentkvartalo).

## Bibliografio 
* László Gy.: ~ képeinek kiállítása, Erdélyi Múzeum, 1943/1.
* Murádin J.: Látvány és gondolat, Igazság, 1971. november 28.
* Benkő S.: Festői szóval a világ dolgairól, Új Élet, 1972/7., 8.
* Murádin Jenő: *Kovács Zoltán'', Kolozsvár, 1998.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Nadsato

**Nadsato** (propalingve *Nadsat*) estas fikcilingvo kreita de Anthony Burgess pro sia romano A Clockwork Orange. Tiu "lingvo" estus parolata en nekonata futuro de banditoj kiel speco de ĵargono. Oni povas diri ke Nadsat ne estas artefarita lingvo, sed artefarita ĵargono. La projekto havas ĉirkaŭ 300 vortojn, plejparte bazitaj sur la rusa lingvo kaj la baza gramatiko estas de angla lingvo, ĉar la libro estis verkita dum malvarma milito, sed kelkaj aliaj lingvoj, kiel la hispana ankaŭ iom influis ĝin. Eble eĉ Esperanto, Interlingvao kaj Polari influis nerekte al fina aspekto de la "lingvo" de Burgess.

Kelkaj vortoj de Nadsato:

*appypollygies: pardonu
*bábuchca (el la rusa): maljunulino;
*besuño (el la hispana): frenezulo;
*bogo (el la rusa): dio
*bolshy: granda
*brato (el sanskrito): frato;
*chai (el la ĉina): teo;
*charlie (Charlie Chaplin → chaplin): pastro
*china (el latinamerika hispanlingva slango): virino;
*chumchum (onomatopeo): bruo;
*crackear (la angla *to crack* plus la latinida verbfinaĵo de infinitivo *-ar*): rompi, disrompi;
* cutter: mono
* devotchka: virino
* droog (el russ *друг*): amiko
* horrorshow: bona, bone
* krast: mono
* luna: luno
* P & M: patro kaj patrino
* orang, orange: homo
* pony: komprenas
* rabbit: laboro
* rooker (el rusa *рука*): mano
* viddy: vidas

Kategorio:Fikcilingvoj
Lotario

**Lotario** (HWV 26) estas opero en tri aktoj de la germana komponisto Georg Friedrich Händel.

## Historio 
Post la nuligo de la *Royal Academy of Music* (angle por «Reĝa Akademio de Muziko») en meza 1728, Händel kaj Johann Jacob Heidegger starigis novan operakademion. En februaro 1729 Händel vojaĝis en Italion por varbi novajn, pli malmultkostajn kantistoj. Sed li ankaŭ volis ekkoni novaĵoj de la itala muzikvivo, ĉar li laste vizitis tie antaŭ dek jaroj. Inter aliaj li trovis la kantistino Anna Maria Strada, sed ne sukcesis varbi faman, italan kantiston Farinelli.

Fine de junio li revenis al Londono kaj komencis la unuan verkon por la nova operakademio: La skribado de Lotario finiĝis la 16-a de novembro. La teksto de Giacomo Rossi, kiu historie bazas sur la konkuro pri la imperata moŝto inter Otto I kaj Berengar II, ricevis la nomon «Lotario» (kiu asocias kun la nomo Otto).
La praprezento okazis je la dua decembro de 1729. Pliaj naŭ prezentoj sekvis, sed ŝajne apenaŭ entuziasmigis la spektantaro.

## Personoj 
* Adelaide: Anna Maria Strada (Soprana kantistino)
* Lotario: Antonio Maria Bernacchi (kastrita Alda virkantisto)
* Berengario: Annibale Pio Fabri, nomita «Balino» (Tenora virkantisto)
* Matilde, Edzino de Berengar: Antonia Maria Merighi (Alda Kantistino)
* Idelberto, Filo de Berengar: Francesca Bertolli (Alda Kantisto)
* Clodomiro, generalo: Johann Gottfried Riemschneider (Basa virkantisto)

## Literaturo 
* Albert Scheibler: *Sämtliche 53 Bühnenwerke des Georg Friedrich Händel*, ISBN 3-928010-05-0 (germanlingve)

Kategorio:Verkoj de Georg Friedrich Händel
Kategorio:Operoj