Akademie gemeinnütziger Wissenschaften

La ''''* (laŭvorte: *Akademio de la komunutilaj sciencoj*; alia nomo estis: **; latine komence *Academia Electoralis Moguntina Scientiarum Utilium*) de Erfurto estas ekde 1754 ekzistanta scienca institucio.

## Historio 
eta|ekslibriso de Johann Adam Grüsner, kun akademia blazono (1760)
Jam sub la regado de la regna grafo Philipp Wilhelm von Boineburg, guberniestro de Erfurto de 1702-1717 kaj disĉiplo de Leibniz, kreiĝu Akademio de Sciencoj laŭ pariza modelo. Tamen sen sukceso dum la vivotempo de Boineburg.

La erfurta universitata profesoro Andreas Elias Büchner de 1736 ĝis 1745 faris Erfurton sidejo de la en 1652 en Schweinfurt fondita *Leopoldina*. La hodiaŭa sidejo estas en Halle, la biblioteko tamen restis en Erfurto ĝis 1805.

Nur la 19-an de julio 1754, kiam la princo-elektisto kaj reganto de Erfurto, la majenca ĉefepiskopo Johann Friedrich Karl von Ostein skribis la fondo-leteron por la societo *Churfürstlich-Mayntzische Gesellschaft oder Academie nützlicher Wissenschaften*, fariĝis akademio en Erfurto. Sekve la erfurta estas - post la Prusa Akademio de Sciencoj kaj la akademio en Göttingen la tria plej maljuna en Germanio. La unua sekretario estis la universitata profesoro Johann Wilhelm Baumer. Post lia forlaso de la urbo la scienca vivo lametis. Nur kun Karl Theodor von Dalberg la akademio denove ekfloris ekde 1775.

En la 5-a de junio 2004 okazis en la urbodomo la festa kunsido okaze de la 250-a datreveno fondiĝa de la Akademio, en ĉeesto de la prezidanto Werner Köhler, de la princoj Georg Friedrich von Preußen, Michael von Sachsen-Weimar-Eisenach, Konrad von Sachsen-Meiningen kaj Ferdinand Fürst Bismarck. La programaro komeniciĝis jam en la 3-a de junio kaj ampleksis multajn prelegojn kaj diskutrondojn pri la temo: "Tempo - enigmoj de la 4-a dimensio"; en la 14-a de majo malfermitis en la Urba Arkivo de Erfurto ekspozicio pri la Akademio.

## Nomoj de la akademio 
* 1754: Churfürstlich Mayntzische Academie nützlicher Wissenschaften (ankaŭ *Academiae Electoralis Moguntinae Scientiarum*)
* 1802 ĝis 1806: Academie nützlicher Wissenschaften (ankaŭ *Akademie der Wissenschaften* respektive *Académie des sciences*)
* 1814: Königlich Preußische Academie nützlicher Wissenschaften zu Erfurt
* 1819: Königliche Akademie gemeinnütziger Wissenschaften zu Erfurt
* 1918: Akademie gemeinnütziger Wissenschaften zu Erfurt

## Prezidantoj akademiaj 
# 1754–1763 Johann Daniel Christoph von Lincker und Lützenwick, ĉambra direktoro
# 1763–1783 Hieronymus Friedrich Schorch, juristo
# ĉ. 1785/1792–1809 Karl Friedrich von Dacheröden, ĉambra prezidento
# 1816–1817 Christoph von Keller, registarestro, prusia ministro
# 1829–1848 Karl Albert von Kamptz, prusia ministro
# 1850–1873 Adalbert von Preußen, prusia maroficiro
# 1874–1902 Georg Prinz von Preußen, prusia ĝeneralo kaj verkisto
# 1903–1906 Albrecht Prinz von Preußen, reganto de la Duklando Brunsvigo
# 1907–1908 Friedrich Heinrich Prinz von Preußen, prusia oficiro
# 1909–1925 Friedrich Wilhelm Prinz von Preußen, prusia princido
# 1930–1949 Johannes Biereye, gimnazia profesoro
# 1991–2010 Werner Köhler, kuracisto kaj profesoro
# ekde 2010 Klaus Manger, germanisto kaj profesoro

## Honoraj membroj (nuntempe) 
* Herbert Kroemer, germana fizikisto
* Dorothea Kuhn, germana verkistino
* Karl Lehmann, kardinalo
* Adolar Zumkeller, profesoro ĉe la Pontifika Laterana Universitato

## Membroj gravaj 
* Alexander von Humboldt (1769–1859)
* Arthur Wellesley, 1. Herzog von Wellington (1769–1852)
* August Wilhelm Antonius Neithart von Gneisenau (1760–1831)
* Carl Christian Rafn (1795–1864)
* Carl Robert (1850–1922)
* Christian Gotthilf Salzmann (1744–1811)
* Christian Gottlob Heyne (1729–1812)
* Christian Reichart
* Christoph Andreas Mangold
* Christoph Martin Wieland (1733–1813)
* Christoph Wilhelm Hufeland (1762–1836)
* David Ferdinand Koreff (1783–1851)
* Ernst Florens Friedrich Chladni (1756–1827)
* Friedrich Lammert, klasika filologo
* Friedrich Ritschl
* Friedrich Schiller (1759–1805)
* Friedrich Zange, pedagogo kaj teologo
* Fritz Schaper (1848-1919)
* Gebhard Leberecht von Blücher (1742–1819)
* Hans Ellenberg (1877–1949)
* Heinrich Friedrich Karl vom und zum Stein (1757–1831)
* Heinrich Wilhelm Olbers (1758–1840)
* Hermann Sauppe (1803-1893), filologo
* Jacob Grimm (1785–1863)
* Jakob Adlung (1699-1762)
* Joachim Wanke, episkopo
* Johann Christoph Gottsched (1700–1766)
* Johann Friedrich Hirt, teologo kaj orientalisto
* Johann Georg Eck (1745–1808)
* Johann Jakob Bernhardi
* Johann Peter Joseph Monheim (1786–1855)
* Johann Richard von Roth (1749–1813)
* Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832)
* Jöns Jakob Berzelius (1779–1848)
* Joseph Louis Gay-Lussac (1778–1850)
* Julius Köstlin (1826–1902)
* Georg Freiherr von Vega (1754–1802)
* Karl August von Hardenberg (1750–1822)
* Karl Friedrich Anton von Conta
* Karl Georg Brandis
* Jacques Quételet (1796–1874)
* Matthias Werner
* Louis Jacques Thénard (1777–1857)
* Otto von Bismarck (1815–1898)
* Paul Johann Anselm von Feuerbach (1775–1833)
* Placidus Muth (1753-1821)
* Richard Bärwinkel
* Rudolf Eucken (1846–1926)
* Samuel Hahnemann
* Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff (1848–1931)
* Werner Jaeger (1888–1961)
* Wilhelm Dörpfeld (1853–1940)
* Wilhelm Heinrich Sebastian Bucholz (1734–1798)
* Wilhelm von Humboldt (1767–1835)
* Friedrich Wilhelm Herschel (1738–1822)

## Vidu ankaŭ 
Pedagogia Altlernejo Erfurt/Mühlhausen

## Literaturo 
* Jürgen D.K. Kiefer, *Bio-bibliographisches Handbuch der Akademie Gemeinnütziger Wissenschaften zu Erfurt. 1754–2004. Bio-bibliographisches Handbuch der Protektoren und Spezialprotektoren, der Träger von Ehrentiteln und Inhaber von Ehrenämtern, der Preisträger sowie der Ehren-, Ordentlichen und Auswärtigen Mitglieder, einschließlich einer chronologischen Übersicht aller Aufnahmen, der Mitglieder der Erziehungswissenschaftlichen Gesellschaft an der Akademie (eröffnet 1927) und einer Auswahl von Vortragenden, die nicht Mitglieder der Akademie waren.* Akademie gemeinnütziger Wissenschaften zu Erfurt, Erfurt 2005.
* Steffen Raßloff: *250 Jahre Akademie gemeinnütziger Wissenschaften zu Erfurt.* En: Stadt und Geschichte. Zeitschrift für Erfurt 22 (2004), p. 3.
* August Sundermann, *Zur Geschichte der Akademie nützlicher Wissenschaften zu Erfurt*, en: Harry Güthert (eld.), *Festschrift zur Eröffnung der Medizinischen Akademie Erfurt*, Erfurt 1954, p. 61–71.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de la akademio.
* Pri la akademio ĉe *erfurt-web.de''.

Kategorio:Edukado en Erfurto
Kategorio:Historio de Turingio
Kategorio:Naciaj akademioj de sciencoj
Kategorio:Erudiciulaj asocioj en Germanio