open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aŭgusto de 2018

Jen **listo de okazaĵoj en aŭgusto 2018**:

; 
*  En la indonezia insulo Lomboko okazis tertremo je forteco de 6,9 gradoj laŭ la Richter-skalo. Pereis almenaŭ 100 homoj.
; 
*  En la itala urbo Ĝenovo kolapsis aŭtovoja ponto projektita fare de Riccardo Morandi. Pereis almenaŭ 30 homoj.
; 
*  Kolombio agnoskas Palestinon. 
; 
*  En la indonezia insulo Lomboko okazis tertremo je forteco de 6,3 gradoj laŭ la Richter-skalo.
; 
*   Ĉeĥio kaj Slovakio rememoras la 50-an datrevenon de Invado en Ĉeĥoslovakio en aŭgusto 1968.
; 
*  La kompanio Elari kune kun Yandex prezentis porinfanan saĝhorloĝon Elari KidPhone 3G kun virtuala asistanto Alisa. 
; 
*  La ĉefministro de la neagnoskita Donecka Popola Respubliko Aleksandr Zaĥarĉenko estis morte vundita pro eksplodo en kafejo en Donecko, Ukrainio. 

08
Kategorio:Aŭgusto laŭ jaroj
Naiva arto

**Naiva arto** estas formo de vida arto, plej ofte pentroarto, kiu estas karakterizata per naiva kaj kelkfoje infaneca maniero je kiu la subjekto estas figurata kaj la teknikoj estas uzataj. La termino *naiva arto* de origino estis degna termino per kio kritikantoj parolis pri tiu stilo. Nuntempe la ĝenro konkeris sian lokon, estas serioze traktata kaj ekzistas kursoj pri ĝi.

## Karakterizaj ecoj 
* Rakontu simplan rakonton por komprenado de la ĉiutaga vivo, kutime enplektita kun homoj.
* Ekspoziciante Idealigo de la realo fare de la pentristo - beligo de la realeco.
* Nekonservante perspektivon - retenas la sama nivelo de detaligo eĉ por malproksimaj objektoj.
* Ofta uzo de ripetaj ŝablonoj - multoblaj detaloj.
* Uzado de varmaj kaj intensaj koloroj.
* Foje emfazo de konturoj.
* La plej multaj el la roluloj estas plataj, mankantaj en volumeno, kvankam ne ĉiam.
* Ne estas intereso pri teksturo, vizaĝesprimo, ĝustaj proporcioj kaj anatomio.
* Ne estas multe da uzo de lumo kaj ombro sed tridimensiaj efikoj estas nur parte rilatataj.
* Ofte ne estas intereso pri kompono.
* Malofte videbla en la impresionisma, sed pli proksime al la figurativa stilo.

## Bildgalerio 

Rousseau theRepastOfTheLion.jpg|*La manĝo de leono* (1907) de Henri Rousseau
Noahs Ark.jpg|*La arkeo de Noa* (1846) de Edward Hicks
Henri Rousseau - Il sogno.jpg|Le Rêve (*La sonĝo*) de Henri Rousseau. Tiu pentraĵo estas samtempe ekzemplo de primitivismo
Maria Prymachenko. Eared beast grasped a Crustacean. 1983.jpg|Orelbesto kaptis Krustacon (1983) de Marija Primaĉenko

## Vidu ankaŭ 
* Primitivismo


Kategorio:Artaj movadoj
Kategorio:Art brut (arto)
Damaska nigelo

**Damaska nigelo**, *Nigella damascena*, estas unujara ĝardena florplanto, kiu apartenas al la genro Nigelo de la familio Ranunkulacoj. Ĝi estas indiĝena en suda Eŭropo (sed adventico en pli nordaj landoj de Eŭropo), norda Afriko kaj sudokcidenta Azio, kie ĝi troviĝas sur forlasitaj, marĉaj terenoj.

La specia epiteto *damascena* rilatas al Damasko en Sirio.

## Priskribo 
Ĝi iĝas el 20 al 50 cm alta, kun plume dividitaj, fadenformaj folioj. La floroj, kiuj aperas komence de somero, estas plej ofte de diversaj nuancoj de blua koloro, sed ili povas esti ankaŭ blankaj, rozkoloraj aŭ helpurpuraj, kun 5 ĝis 25 sepaloj. Fakte la petaloj situas ĉe la bazo de stamenoj kaj estas malgrandaj kaj hokoformaj. La sepaloj estas la nura kolora parto de la perianto. La kvar aŭ kvin karpeloj de la komponita pistilo havas po unu staran stiluson.

La frukto estas granda kaj ŝvela kapsulo, kiu kreskas el komponita ovario, kaj estas formata de kelkaj unuigitaj folikloj, el kiuj ĉiuj enhavas nombrajn semojn. Tio estas escepta ĉe membroj de tiu familio. La kapsulo iĝas bruna fine de somero. La planto mem-semiĝas, kaj kreskas en la sama loko jaron post jaro.

File:Jungfer im Grünen.JPG|Duobla formo
Image:Nigella damascena seed capsule1.jpg|Semokapsulo
File:Nigella damascena MHNT.BOT.2007.40.38.jpg|Sekaj semo-kapsuloj kun semoj
File:N.damascena-seeds-1.jpg|Semoj

## Notoj 
Kategorio:Ranunkolacoj
Junio de 2018

Jen **listo de okazaĵoj en junio 2018**:
90pxAli Ĥamenei

;  
*  *Volcán de Fuego* ("Vulkano el Fajro") en Gvatemalo havis erupciojn, kiuj mortigis 68 homojn, lasis 600 vunditojn kaj iel atingis 1,5 milionon da loĝantoj.
;  
*  La plej supera gvidanto de Irano, Ali Ĥamenei, anoncas ordonon al la koncerna irana agentejo plu disvolvi riĉigon de uranio, post la usona unuflanka rompo de internacia interkonsento.
; 
*   Prezidanto Donald Trump kaj nordkorea gvidanto Kim Ĝong-un havas pintkunsidon en Singapuro.
; 
*  En Rusio komenciĝis la 21-a Futbala Mondpokalo, la plej spektata evento en la mondo (taksataj 3,2 miliardoj da spektantoj en 2018), kun 32 partoprenantaj naciaj teamoj.
; 
*    La komitato de FIFA decidas, ke la 23-a Futbala Mondpokalo okazos en 2026 en urboj de tri landoj (Kanado, Usono kaj Meksiko), kun la partopreno de 48 landaj teamoj (anstataŭ 32).
; 
*  En Kanado estis aprobita leĝo, kiu permesas la uzon de kanabo ekde oktobro 2018 ne nur por kuracaj celoj, kaj tiel ĝi fariĝis la dua lando en la mondo, kie tio estas permesata (post Nederlando).
; 
*  Virinoj ekhavas la rajton stiri aŭton en Sauda Arabio.

06
Kategorio:Junio laŭ jaroj
Oktobro de 2018

Jen **listo de okazaĵoj en oktobro 2018**:
; 
*  Okazis en Nov-Kaledonio referendumo pri sendependiĝo, rifuzata po 56,4% da voĉdonoj.
; 
*  Ĉe la insulo Javo paneis aviadilo kun 188 homoj.
; 
*   Ĉeĥio kaj Slovakio rememoras la 100-an datrevenon de ekesto de Ĉeĥoslovakio.
; 
* 24px Lernanto de politeknika kolegio en Kerĉo (Krimeo) Vladislav Roslakov eksplodigis bombon kaj poste ekpafis kontraŭ hazarde renkontataj lernantoj kaj personaro. Pereis 19 kaj estis vunditaj 54 homoj.
; 
*  La Sankta Sinodo de la Rusa Ortodoksa Eklezio decidis ĉesigi plenan komunion kun la Konstantinopola Ortodoksa Eklezio, akuzinte tiun pri invado en sian kanonan teritorion.
; 
*  La Sankta Sinodo de la Konstantinopola Ortodoksa Eklezio nuligis tomoson (eklezian decidon) pri subiĝo de la Ukraina Ortodoksa Eklezio al la Rusa Ortodoksa Eklezio. 
*  Paneis kaj alteriĝis en averia reĝimo la rusia lanĉo-veturilo "Sojuz-FG", kiu startis de la kosmodromo Bajkonur (Kazaĥio) kaj devis transporti la pilotatan kosmoŝipon "Sojuz MS-10" al la Internacia Kosmostacio. 
; 
*  La ukraina reĝisoro, verkisto kaj dramisto Oleg Sencov ĉesigis malsatstrikon, kiun li komencis la  en prizono "Blanka Urso" (Labitnango, Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto, Tjumena provinco, Rusio). 

10
Kategorio:Oktobro laŭ jaroj
Septembro de 2018

Jen **listo de okazaĵoj en septembro 2018**:

; 
*  La Nacia Muzeo de Brazilo ekbrulis neatendite kaj grave. Milionoj da objektoj estas damaĝitaj.
; 
*  La Supera Kortumo de Barato senkrimigas samseksamon, malvalidigante la malpermesan paragrafon *Section 377* de 1861.
; 
*  Privata kompanio SpaceX subskribis kontrakton kun sia unua kliento por vojaĝi ĉirkaŭ la Luno.
; 
*   Usona entreprenisto Elon Musk anoncis, ke la unua turisto, kiu vojaĝos ĉirkaŭ la Luno devus esti japana miliardulo Jusaku Maezawa en 2023.
; 
*  Vjetnamia prezidento Tran Dai Quang mortis en sia 61-a aĝo.
; 
*  En la indonezia insulo Sulaveso okazis tertremo je forteco de 7,5 gradoj laŭ la Richter-skalo kaj cunamo. Ili mortigis pli ol 1200 homojn.

09
Kategorio:Septembro laŭ jaroj
Novembro de 2018

Jen **listo de okazaĵoj en novembro 2018**:

; 
*  En Parizo okazis internacia kunrememorado de la armistico de 1918 finiginta la unuan mondmiliton, kaj malfermiĝis la unua Pariza Konferenco por Paco.
; 
*  Argentina mararmeo anoncas esti retrovinta la submarŝipon *ARA San Juan*, malaperinta en novembro de 2017 en Sudatlantika Oceano.
; 
*   Nord-Koreio kaj Sud-Koreio konektas vojon ĉe ilia limo. Ĉi tio estas nova gesto de repaciĝo inter la du landoj. La vojo estos uzata venontjare por kunaj operacioj por retrovi la restaĵojn de la viktimoj de la Korea milito.
; 
*  Tri militŝipoj de Ukrainio malobeis ordonojn de la rusiaj militŝipoj en la Azova maro, do estis haltigitaj kaj kaptitaj.
*   La Eŭropa Konsilio subskribas la akordon pri eksiĝo de Unuiĝinta Reĝlando el Eŭropa Unio.
; 
* La usona kosmosondilo Insight sukcese surgrundiĝis sur la planedo Marso por esplori ĝian internan strukturon.
*  Ukrainia parlamento akceptis deklaron de militstato kun efiko ekde la 28-a de novembro dum 30 tagoj.
; 
* La Regeo eneris al la listo de la monda nemateria kultura heredaĵo de Unesko
* Salome Zurabiŝvili estas elektata nova prezidanto de Kartvelio. Ŝi estas la unua ino atinginte tiun oficon.
; 
*  Komenco de la dek tria kunsido de la G20 en Bonaero.

11
Kategorio:Novembro laŭ jaroj
Decembro de 2018

Jen **listo de okazaĵoj en decembro 2018**:

; 
*  Andrés Manuel López Obrador iĝas prezidento de Meksiko.
; 
*  Komenco de la konferenco COP 24 pri klimataj ŝanĝoj en Katowice.
; 
*  La misio de la NASA OSIRIS-REx alvenas ĉe la asteroido 101955 Bennu.
; 
*   Nadia Murad (iraka eksa seksa sklavo de Islama Ŝtato, nuna agadanto profite de la Jezidoj) kaj Denis Mukwege (konga ginekologo agadanta pri seksperfortintoj), ricevis la Nobel-premion pri paco pri iliaj agadoj pri seksaj perfortoj dum militoj.
; 
*  En stacidomo ''*, apud Ankaro, kolizio inter pasaĝera trajno kaj lokomotivo rezultigis 9 mortintojn kaj 47 vunditojn.
; 
*  La Unuiĝintaj Nacioj atingas batalpaŭzon en pluraj pereigitaj, borde de malsatego, regionoj de Jemeno post pacaj diskutadoj en Svedio inter la militantoj (ribeluloj Hutiaj kaj registraj armeoj) de la Interna Jemena Milito.
; 
*  Fino de la ĵus-subskribita militpaŭzo en Jemeno.
; 
*   La usona prezidanto Donald Trump anoncas la venontan eksiĝon de la usonaj trupoj ĉeestantaj en Sirio, tiel forlasante siajn kurdajn kaj eŭropajn aliancanojn.
; 
*  Pli ol 429 homoj mortis kaj almenaŭ 1485 aliaj estas vunditaj post cunamo en Sunda Markolo.
; 
*  Katolika Eklezio kaj aliaj kristanaj eklezioj en la tuta mondo festas Kristnaskon. Papo Francisko faris en Vatikano la tradician benon *Urbi et orbi''.
*  Kristnasko estas deklarita esti ŝtata festo en Irako.
; 
*  Japanio decidis eliri el Internacia Balena Komisiono kaj restarigi komercan ĉasadon de balenoj en siaj teritoriaj akvoj kaj ekskluziva ekonomia zono.
*  En Ukrainio finis 30-taga militstato deklarita post incidento en Kerĉa markolo.
; 
*  Almenaŭ 33 homoj estis mortigitaj en eksplodo en loĝejo en Magnitogorsko.

12
Kategorio:Decembro laŭ jaroj
35403 Latimer

'*35403 *Latimer''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usonaj geastronomoj Cynthia Gustava kaj Keith Rivich elde la Observatorio George en Needville (Teksaso, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras Truett Latimer, sindonan edzon de Harriet, produktoron de filmoj IMAX kaj iaman prezidenton de la Muzeo de Natursciencoj de Houston. li grave helpis la fulman ekspansion de la muzeo en 1986, inklude en 1989 la konstruon de ties aneksaĵo : la Observatorio George.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997
Vernon (Eure)

**Vernon** estas franca  situanta en departemento Eure, regiono Normandio.

Ĝiaj enloĝantoj nomiĝas *Vernonnais*.

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Eure
* Vernon - Giverny (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Eure
Lajos Latkóczy

**Lajos Latkóczy** [lajoŝ latkOci], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Latkóczy Lajos** estis hungara bidermajra pentristo (portretisto). Li estis pranepo de Élisabeth Vigée Le Brun.
eta|Nobelo pentrita de Lajos Latkóczy
Lajos Latkóczy http://www.kieselbach.hu/muvesz/latkoczy-lajos_2992 naskiĝis la  en Rozsnyó (Hungara reĝlando, nuntempa Rožňava en Slovakio), li mortis en marto de 1875 en Miskolc.

## Biografio 
Lajos Latkóczy lernis juron komence en Sárospatak, poste en Reĝa Universitato de Pest, fine li estis disĉiplo de Carl Rahl en Vieno. Li studvojaĝis al Munkeno. Parizo kaj Italio. Hejmenveninta komence li vivis en Pest (urbo), poste en Kolozsvár kaj Kassa, ekde 1865 en Miskolc. Li edziĝis dufoje, lia unua edzino estis Anikó Hivatal. La dua edzino naskis 3 filinojn, sed du filinoj kaj la edzino mortis pro la inundo en 1878. Li preskaŭ senescepte pentradis portretojn.

## Ekspozicioj 
* Pest ekde la malfruaj 1850-aj jaroj

## Elektitaj pentraĵoj 
* altaraj bildoj de preĝejoj en Dédes kaj Arló
* portretoj (vidu la bildojn!)

## Fontoj 
* hungarlingva biografieto kun foto 
* hungarlingva biografio 

## Portretoj 

Boka Károly (Latkóczy Lajos).jpg|Károly Boka
Latkóczy Portrait of Mrs.János Kandó as a bride.jpg|S-ino Kandó
Bartha János-Latkóczy Lajos.jpg|János Bartha (aktoro, 1799)

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Anna Löhn-Siegel

**Maria Anna LÖHN-SIEGEL** (naskiĝinta la  en Naundorf, mortinta la  en Dresdeno) estis germana aktorino, feminisma aktivistino kaj verkistino.

## Vivo 
Estante filino de protestantisma pastoro ŝi profitis de profunda edukado. La 15-jaraĝa jam verkis dramon el eroj de la Agamemno-dramo de Esĥilo kun la titolo *Odysseus auf Ogygia*. Ŝia inkliniĝo je drama poezio igis ŝin iĝi aktorino. Sur diversaj scenejoj ŝi aktoris kaj deĵoris dum pli ol 21 jaroj en Dresdeno ĉe Dresdener Hofbühne. En 1872 ŝi edziniĝis al la longjara literatura amiko kaj ĉefredaktisto de "Dresdener Konstitutionelle Zeitung" Franz Siegel, kies gazeton ŝi estis subteninta jam antaŭe dum jardeko. Tiam ŝi ekmalaktoris. Pro frua morto de li en 1877 tre feliĉa geedzeco finiĝis. Poste ŝi engaĝiĝis poezie kaj intelektuale kaj ĉe porvirina klerigsocieto "Erster Dresdener Frauenbildungsverein" kiun ŝi kunfondis en 1870 kaj reklamis ĝismorte. Ŝin konis ankaŭ Emil Palleske.

## Verkoj 
* *Odysseus auf Ogyia* (1845)
* *Philosoph* (1853)
* *Iduma* (1853)
* *Giovanna* (1853)
* *Gefahr über Gefahr* (1861)
* *Reisetagebuch einer alleinreisenden Dame in Italien* (1861)
* *Stationen* (1861)
* *Verkennen und Erkennen* (1862)
* *Novellen* (1862)
* *Theatererinnerungen und Vermischtes* (1862)
* *Luisa Strozzi* (1862)
* *Die Braut* (1863)
* *Pindars Werke* (1864)
* *Streifzüge durch Italien, Istrien, etc.* (1864)
* *Im Finstern* (1864)
* *Aus Norden und Süden* (1865)
* *Heitere Spaziergänge durch Deutschland* (1866)
* *Königstraum* (1866)
* *Gedichte* (1867)
* *Rechter und linker Flügel* (1868)
* *Humoresken* (1868)
* *Innerhalb zehn Jahren, Reiseerlebnisse und -eindrücke aus den Jahren 1857–1867* (1868)
* *Unweiblich* (1870)
* *Der Geheimnisvolle* (1871)
* *Hartmann von Siebeneichen* (1871)
* *Ein deutscher Schulmeister* (1872)
* *Gesammelte Novellen und Reiseeindrücke* (1872)
* *Die Kinder der Clarice Strozzi* (1875)
* *Das falsche Jettchen* (1876)
* *Wir empfehlen unsere Firma* (1893)
* *Vortragsgedichte* (1895)
* Rememoroj:
** *Wie ich Schauspielerin wurde* (1880)
** *Aus der alten Coulissenwelt, Mein Engagement am Leipziger und Magdeburger Stadttheater in den Jahren 1847 und 1848* (1883)
** *Vom Oldenburger zum Dresdner Hoftheater* (1885)

## Fonto 
Pataky, Sophie: Lexikon deutscher Frauen der Feder Bd. 1. Berlin, 1898., p. 517-518, kio relegeblas tie ĉi interrete.

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Germanaj feministoj
Ballancourt (stacidomo)

**Ballancourt** (plennome **Ballancourt-sur-Essonne**) estas franca stacidomo sur linio  - , situanta en  Ballancourt-sur-Essonne, en departemento Essonne, regiono Francilio.

Marfermita en 1865 de "Compagnie des chemins de fer de Paris à Lyon et à la Méditerranée" (PLM), temas hodiaŭ pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF) priservata de trajnoj de linio D de RER.

Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK)  de la linio Villeneuve-St-Georges - Montargis (745000).

## Interkonektoj 
*  CEAT 204 224 225 226
*  Transdev Brétigny 201 203
*  KSE (Keolis Seine Essonne) 24.12

## Vidu ankaŭ 
* RER de Francilio
* RER de Francilio D
* Stacidomoj de RER de Francilio
* Ballancourt-sur-Essonne

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Stacidomoj de Francio
Kategorio:RER de Francilio D
Kategorio:Fervojaj stacioj en Essonne
Kategorio:Ballancourt-sur-Essonne
Gyula Lechner

**Gyula Lechner** [djula leĥner], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Lechner Gyula** estis hungara advokato, pentristo, ceramikisto, poeto, tradukisto, altlerneja instruisto. Lia germana nobela antaŭnomo estis *von der Lech*, liaj fratoj estis Károly Lechner kaj Ödön Lechner, lia filo estis Jenő Kismarty-Lechner.

Gyula Lechner https://www.arcanum.hu/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/l-940D4/lechner-gyula-94EBD/ naskiĝis la  en Pest (urbo), li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Gyula Lechner frekventis gimnaziojn en sia naskiĝurbo kaj Szeged, poste li akiris juran diplomon en Reĝa Universitato de Pest. Inter 1864 kaj 1874 li estis advokato, poste li kreis terakotaĵojn ekzemple al Budapeŝta Reĝa Operejo. Baldaŭ li pentradis portretojn kaj pejzaĝojn. En 1878 li akiris pedagogian diplomon, poste li instruis. Inter 1880-1912 li instruis en Industriarta Lernejo. Li verkis ankaŭ poemojn parte hungare, parte germane, fine li tradukis al la germana lingvo. Li havis edzinon, kiu naskis 6 gefilojn. Li ricevis medalojn en 1881 kaj 1885.

## Ekspozicioj 
* Arthalo Budapeŝto ekde 1886

## Elektitaj pentraĵoj 
* Házak
* A régi Rózsatér
* A régi Sebestyéntér
* Aranysasszálló
* Váci-utca és Kristóftér sarok
* Öregasszony kötéssel

## Elektitaj tradukaĵoj 
* Imre Madách: La tragedio de l' homo, al germana
* Neue ungarische Dichter (1896, antologio germane)
* Zsolt Beöthy: Ráskai Lea

## Poemkontribuoj 
* Régi emlékek (poemaro)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* germanlingva biografio
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 2-a punkto)
* http://nol.hu/archivum/archiv-85098-68393

Kategorio:Hungaraj advokatoj
Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj ceramikistoj
Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kalika hiperiko

La **kalika hiperiko**, aŭ **grandflora hiperiko** ( L.) estas arbedo el la familio hiperikacoj.
Temas pri komence rampanta planto, kun lignecaj tigoj kiuj poste stariĝas ĝis 50 cm aŭ eĉ pli alte. Folioj estas integraj, paraj, fine de tigo estas floro kun grandaj flavaj petaloj; stamenoj estas multenombraj en kvin faskoj; stilusoj estas kvin. Frukto estas kapsulo multsema kun persista kaliko.
Tiu planto devenas el mediteraneaj regionoj. Ĝi estas kultivata kiel grundkovrilo kaj fariĝas adventico sur ombraj talusoj kaj arbarrandoj en nemalmultaj lokoj.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (28 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

* *Angiospermae* - angiospermoj
** *Malpighiales* Juss. ex Bercht. & J.Presl - malpigialoj
*** *Hypericaceae* Juss. - hiperikacoj
**** *Hypericum* L. - hiperiko
***** *Hypericum calycinum* L. - kalika hiperiko

## Referencoj 
Kategorio:Hiperikoj
Kanaria hedero

**Kanaria hedero**, *Hedera canariensis*, estas specio de florplanto de la genro *Hedera* de la familio Araliacoj. Ĝi estas indiĝena en la marbordo de Atlantiko en Kanariaj insuloj kaj Nordafriko.

## Priskribo 
Ĝi estas daŭrfolia ĉiamverda arbedo, nome rebo kaj pli precize liano, kiu rampas aŭ grimpas 20 al 30 m per kroĉradiketoj sur arbojn, murojn kaj similajn (ili ne estas parazitaj plantoj). En varmaj klimatoj, ĝi kreskas pli rapide kaj establiĝas pli rapide ol la rilataj *H. hibernica*, kaj *H. helix*. Ĝi estas endemia de la Kanariaj insuloj kie ĝi estas tre ofta ĉefe en laŭrisilvaj arbaroj kie abundas la laŭraco *Apollonias barbujana*.

Ili havas manforme lobajn kaj forkoformajn foliojn kaj kvinnombrajn, epiginajn, verdecajn florojn en umbelo. La fruktoj estas bulformaj kaj nigraj se maturaj.

## Taksonomio 
La tre proksime rilataj specioj *Hedera canariensis* kaj *Hedera hibernica* estas ofte traktataj kiel subspecioj de *H. helix*,
 kvankam ili diferencas laŭ nombro de kromosomoj, kaj tiele ili ne hibridiĝas facile. *H. helix* povas esti bone distingata laŭ la formo kaj koloro de siaj foliaj triĥomoj, kutime pli malgrandaj kaj iom pli forte lobhavaj folioj kaj iom malpli forta kreskokapablo, kvankam la identigo estas ofte ne tre facila.

## Notoj 
Kategorio:Hedero
Kategorio:Flaŭro de Afriko
Kategorio:Plantoj de Eŭropo
Kategorio:Reboj
Kategorio:Ĝardenplantoj
Kategorio:Araliacoj
Irlanda hedero

**Irlanda hedero**, *Hedera hibernica*, ankaŭ **Atlantika hedero**, estas specio de florplanto de la genro *Hedera* de la familio Araliacoj. La epiteto *hibernica* aludas al *Hibernia*, nome latinlingva nomo kiun la romianoj uzis por la nuna Irlando, kaj de tie la traduka nomo Irlanda hedero, eĉ se la specio ekzistas ankaŭ en multaj aliaj landoj.

Ĝi estas indiĝena en la marbordo de Atlantiko en Eŭropo. Ĝi estis kultivata kaj povas aperi en naturaj areoj for de sia origina zono, laŭlonge de la Atlantika marbordo el Portugalio, Hispanio, Francio, Brita Insularo, Germanio, Skandinavio kaj Baltaj landoj.

## Priskribo 
Ĝi estas daŭrfolia ĉiamverda arbedo, nome rebo kaj pli precize liano, kiu rampas aŭ grimpas 20 al 30 m per kroĉradiketoj sur arbojn, murojn kaj similajn (ili ne estas parazitaj plantoj). En malvarmaj klimatoj, ĝi kreskas pli malrapide kaj establiĝas pli malrapide ol la rilata *H. helix*.

Ili havas manforme lobajn kaj forkoformajn foliojn kaj kvinnombrajn, epiginajn, verdecajn florojn en umbelo. La fruktoj estas bulformaj kaj blu-nigraj se maturaj.

La ŝelo estas dekomence verda, sed baldaŭ ĝi iĝos griza. Malnovaj branĉoj estas helgrizaj kun fajne truita ŝelo. Burĝonoj estas preskaŭ kaŝitaj ĉe la folibazo, ovoformaj kaj brilverdaj. La folioj havas kompletajn bordojn kaj estas ovoformaj kun kvin triangulaj loboj. La surfaco estas brile malhelverda kun helaj nervoj, dum la subo estas helverda. La folioj de florbutonoj estas ovoformaj kun kompletaj bordoj. Florado okazas en septembro–oktobro. La tuta planto kaj ankaŭ la beroj estas iome venenaj.

## Notoj 
Kategorio:Hedero
Kategorio:Plantoj de Eŭropo
Kategorio:Reboj
Kategorio:Invadaj plantoj
Kategorio:Ĝardenplantoj
Kategorio:Araliacoj
35441 Kyoko

'*35441 *Kyoko''''' estas tre malgranda sed treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la  de la japana astronomoj Makio Akiyama elde la observatorio de Susono (apud Miŝima en gubernio Ŝizuoka, Japanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la japana vetnaĝistino Kyoko Iwasaki, (naskiĝinta en 1978) kiu gajnis  en la virina 200 metra brustonaĝo dum la Somera Olimpiko 1992 de Barcelono. Ŝi estas ne nur supera atletino en Japanio, sed ankaŭ plej juna or-medalistino en la historio de la tutmonda naĝkonkurenco, aĝa je 14 jaroj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Makio Akiyama
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Marto de 2019

Jen **listo de okazaĵoj en marto 2019**

; 
*  Gravaj tutlandaj manifestacioj en Alĝerio kontraŭ  la kandidatiĝo de Abdelaziz Bouteflika al kvina prezidenta mandato.
; 
* Okazis en multaj landoj manifestacioj kaj aliaj protestaj kaj postulaj luktaj agadoj pro la Tago de la Virinoj.
*  Kosmoŝipo Crew Dragon de kompanio SpaceX surteriĝis en Atlantiko kaj tiel sukcese finis sian unuan flugon al Internacia Kosmostacio.
; 
*  Apud etiopia urbo Adis-Abebo kraŝis aviadilo Boeing 737 de la kompanio Ethiopian Airlines kun 157 homoj.
; 
*  Atenco en du moskeoj de Christchurch, Nov-Zelando,fare de aŭstralia ekstrem-dekstremulo, kaŭzis almenaŭ 49 mortintojn. (Vidu la ĉefan artikolon: *Atenco en Christchurch*)
;  
*  La prezidanto de Kazaĥio Nursultan Nazarbajev informis la popolon pri sia eksiĝo.
; 
*  La prezidanto de la Supera ĉambro de la Parlamento de Kazaĥio Kasimĵomart Tokajev ĵuris kiel nova prezidanto de la lando.
; 
*       Germana, dana, ĉeĥa kaj slovaka Vikipedioj malŝaltis sin por unu tago kiel protesto kontraŭ Direktivo pri Kopirajto en Unuiĝinta Cifereca Merkato.
;
*  Zuzana Čaputová estas elektita prezidanto de Slovakio, iĝanta la unua ino atinginta tiun oficon.

03
Kategorio:Marto laŭ jaroj
Aprilo de 2019

Jen **listo de okazaĵoj en aprilo 2019**:

;
* Okazis anonco de malkovro de nova specio de Hominioj, nomata *Homo luzonensis*, en la kaverno de Callao en Filipinoj.
;
* En Sudano, la prezidanto Omar al-Baŝir estas eloficigata kaj arestata de la armeo, post monatoj da manifestacioj kontraŭ lia regado.
;
* Dum la kontraŭterorisma operaco du supozitaj anoj de la Islama Ŝtato estis mortigitaj en urbo Tjumeno (Rusio).
;
* Okaze de la 102-a datreveno de la morto de kreinto de Esperanto oni malkovris la Monumenton al juna Zamenhof en Bjalistoko.
;
* Incendio en la famega katedralo Nia Damo de Parizo detruis ĝian spajron, ĝian tegmenton kaj ĝian ĉarpentaĵon.
;
* Okazis multaj atencoj kontraŭ kristanaj preĝejoj kaj kontraŭ hoteloj en Srilanko, kaŭzintaj 310 mortintojn kaj pli ol 500 vunditoj dum la paskaj festoj en pluraj urboj de la lando.
* Papo Francisko en Vatikano donis sian tradician paskan benon Urbi et orbi.
;
*25px Unuiĝintaj Nacioj adoptis rezolucion pri seksaj perfortoj dum militoj malplenigitan je sia senco fare de la agado de Usono, Ĉinio  kaj Rusio. La konsilio de sekureco tiel ne agnoskis la rajton aborti por gravedaj seksperfortitaj virinoj nek la kreadon de meĥanismo por jugaferi la seksperfortajn krimulojn.
;
* La Verĥovna Rada de Ukrainio aprobis la leĝon pri la ukraina lingvo.

04
Kategorio:Aprilo laŭ jaroj
(35432) 1998 BG9

**(35432) 1998 BG9** estas marsrenkonta kaj terrenkonta amora asteroido, malkovrita la  dum la kampanjo *Near Earth Asteroid Tracking* (NEAT), elde la stacio de Maui de la reto GEODSS sur la monto Haleakalā (Havajo, Usono).

Ĝia spektra klaso "S" montras "ŝtonan" asteroidon , kies surfaco estas riĉa je silikatoj de fero kaj de magnezio.

Ĝi estas en orbita resonanco 1:4 kun Tero kaj 3:1 kun Jupitero, proksime de 1:2 kun Marso, tio estas karakterizaĵo de la alindaj asteroidoj.

## Orbito 
Ĝia discentra orbito pasas inter la orbitoj de Tero kaj Marso, sed pro ĝia granda klinangulo, ĝi pasas iom malproksime de ambaŭ planedoj. Ĝia tera MOID estas 0,169727 AU (25,3908 milionoj da km) kaj ĝia marsa MOID estas 0,299362 AU (44,7839 milionoj da km).

* La , ĝi pasis al 0,222266 AU (33,25058 milionoj da km) de Tero.
* La , ĝi pasos al 0,135581 AU (20,28256 milionoj da km) de nia planedo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Amoraj asteroidoj
Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de NEAT
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Junio de 2019

Jen **listo de okazaĵoj en junio 2019**:

;
*  En Ĥartumo, militistoj sange subpremis la pacajn manifestaciojn kontraŭ la nuna militista reĝimo, kaŭzante minimume 108 mortintojn.
;
*  D-Day: Prezidanto de la Franca Respubliko Emmanuel Macron, Ĉefministro de Britio Theresa May, Ĉefministro de Kanado Justin Trudeau kaj Prezidanto de Usono Donald Trump celebras la 75-an datrevenon de elŝipiĝo en Normandio.
;
*  Okazas gravaj manifestacioj en Hong Kong kontraŭ projekto de leĝo permesanta ekstradicion al Ĉeftera Ĉinio.
;
*  Daŭras opoziciaj tumultoj en Tbiliso (Kartvelio), direktitaj kontraŭ Rusio kaj la kartvela registaro, akuzita esti porrusia.
;
*  La opozicia turka politikisto Ekrem İmamoğlu estis elektita kiel urbestro de Istanbulo.
;
*  En Zimbabvo oni malpermesis pagojn en alilandaj valutoj kaj reenkondukis zimbabvan dolaron.

06
Kategorio:Junio laŭ jaroj
Julio de 2019

Jen **listo de okazaĵoj en julio 2019**:

;
*  Pro incendio en atoma submarŝipo ĉe la urbo Severodvinsko pereis 14 kaj estis vunditaj 10 maristoj. Inter la pereintoj 7 kapitanoj de la unua rango kaj du Herooj de Rusio.
;
*  Kartvela ĵurnalisto en televidkanalo "Rustavi 2" komencis rektan elsendon per ruslingvaj krudaj insultoj al la rusia prezidanto Vladimir Putin, abunde uzante sakraĵojn. Sekvis protestoj en Kartvelio kaj Rusio.
;
*  Ekde la  en Tbiliso (Kartvelio) daŭras kvar manifestacioj, inter kiuj foje okazis konfrontiĝoj.
;
*  La Eŭropa Parlamento elektis Ursula von der Leyen prezidanto de la Eŭropa Komisiono.
;
*  La Alĝeria nacia teamo de futbalo gajnis la Afrikan Pokalon de Nacioj duan fojon venkante Senegalan teamon 1-0 en Kairo.
;
*  Aperis informoj pri morto de la prezidanto de Turkmenio Gurbanguli Berdimuĥamedov. La turkmenaj aŭtoritatoj kontestas tion.
;
*  Boris Johnson sukcedas al Theresa May kiel gvidanto de la Konservativa Partio kaj iĝas Ĉefministro de Unuiĝinta Reĝlando.
;
*  En Moskvo polico dispelis amasajn manifestaciojn kontraŭ rifuzo de la urbaj aŭtoritatoj registri opoziciajn kandidatojn por balotado en la Urba Dumao.
;
*  Kolombia biciklisto Egan Bernal gajnis la 106-an eldonon de Tour de France.
; 
* La tago de la transiro, do la homaro konsumis ĉiujn naturmaterialojn kiujn Tero pojare povas disponigi. Ĝis la venonta 1-a de januaro, ĝi vivos kredite de estontaj generacioj.

07
Kategorio:Julio laŭ jaroj
Februaro de 2019

; 
*   Usono, sekvata de Rusio, anoncas eksiĝi el la Akordo pri mezpafdistancaj nukleaj fortoj, kiu celis elimini terajn misilojn de pafdistanco inter 500 kaj 5500 km.
; 
*  Laŭ la Traktato de Prespa, Makedonia Respubliko anoncas renomiĝi Nord-Makedonia Respubliko, finigante 27-jaran diplomatian konflikton kun Grekio pri sia nomo, kaj ebliĝante aniĝi al EU kaj NATO.
; 
*  La NASA finigas la 15-jaran marsan mision de la kosmaŭto Opportunity, ne sukcesinte restartigi ĝin post tempo de memkonserva reĝimo.
; 
*  La japana kosmosondilo *Hajabusa 2* sukcesis elfosi fragmentojn sur la asteroido (162173) Ryugu.
; 
*  Laŭsekve kvar kantistoj kaj muzikgrupoj rifuzis reprezenti Ukrainion en la Eŭrovido-Kantokonkurso 2019.
; 
*   Malsukcesis grava pintkunveno inter Donald Trump kaj Kim Ĝong-un, kiuj sinforlasis sen akordiĝi pri la malkresko de la nord-korea nuklea programo kaj de la usonaj financaj kondamnoj al Nord-Koreio.

02
Kategorio:Februaro laŭ jaroj
Majo de 2019

Jen **listo de okazaĵoj en majo 2019**:

;
* 41 homoj mortis en la incendio de pasaĝera aviadilo Sukhoi Superjet 100, kiu kraŝis ĉe flughaveno Ŝeremetjevo.
;
*  Naskiĝis Archie Mountbatten-Windsor, la unua filo de Princo Harry, Duko de Sussex, kaj Meghan, Dukino de Sussex; la knabo havas la sepan lokon en la reĝa sukcedo.
;
*  Pro la venonta 30-a datreveno de la Protestoj sur placo Tian An Men, la ĉina registaro decidis cenzuri Vikipedion en ĉiuj lingvoj, iganta la retejojn neatingeblaj.
;
*  Nove inaŭgurita prezidento de Ukrainio Volodimir Zelenskij dissolvis la parlamenton. Dum du monatoj li planas ŝanĝi ankaŭ kelkajn registaranojn.
;
*  La Eŭropa baloto de 2019 vidigas kreskon de verduloj, de la ELDP kaj de ekstremdekstraj partioj, malprofite al la tradiciaj partioj EPP kaj PES.
;
*  Liviu Dragnea, prezidanto de la rumania ĉambro de deputitoj kaj de la nune reganta partio PSD, kiu estis provinta akomodiĝi la kontraŭkoruptajn leĝojn kaj malkreskigi la sendependecon de la justico, finfine estis malliberigata post proceso kaj kondamno al tri kaj duono jaroj da prizontempo pro defraŭdo de publikaj fondusoj.
;
*  Ekde la 17-a de majo 14:12 UTC la brita elektroenergia sistemo dum 2 semajnoj ne uzis elektron el karbaj elektrejoj. Temas pri la plej longa tia periodo ekde fino de la 19-a jarcento.

05
Kategorio:Majo laŭ jaroj
Januaro de 2019

Jen **listo de okazaĵoj en januaro 2019**:

[eta|La unua kolora foto pri [486958 Arrokoth]]

; 
*  La Usona kosmosondilo New Horizons sukcese preterflugis la transneptunan objekton 486958 Arrokoth, kromnomata *Ultima Thule* (en la bildo). Temas pri la plej fora objekto esplorita de homoj.
; 
*  Ses homoj estis mortigitaj en akcidento de trajno sur la Granda-Belto-ponto.
; 
*  La kosmosondilo Chang'e 4 de la Ĉina Nacia Kosma Agentejo sukcese surteriĝis sur la kratero Von Kármán en la suda duono de kaŝita flanko de la Luno.
; 
*  La Patriarko de Konstantinopolo Bartolomeo la 1-a subskribis tomoson pri aŭtokefalio de la Ukraina Ortodoksa Eklezio.
; 
*  Malajzia reĝo Muhammad la 5-a abdikis el sia posteno.
; 
*  La balota komisiono proklamas la gvidanton de parto de la opozicio Félix Tshisekedi, venkinto de la prezindanta baloto en Demokratia Respubliko Kongo, tion kion kontestas alia opozicia gvidanto, Martin Fayulu.
; 
*  La Parlamento de la Unuiĝinta Reĝlando malagnoskas la eliran akordon de Unuiĝinta Reĝlando kaj Eŭropa Unio.
; 
*  Neatribuiĝinta atenco ĉe polica lernejo en Bogoto kaŭzis dudek mortintojn kaj sesdek ok vunditojn. La registaro atribuis ĝin al la guevarisma armita grupo Armeo de Nacia Liberiĝo.
; 
*  La Eŭropa Kosma Agentejo anoncas esplori kun Arianespace la fareblecon de plene eŭropa luna misio kun surgrundiĝilo kaj kosmaŭto, por ekspluati la lunajn rokojn antaŭ establi homan bazejon.
* Okazis plena eklipso de Luno, la lasta tia ĝis majo 2021.
; 
*  Politika krizo en Venezuelo kie, post kontestata voĉdona reelekto de la respublika prezidento Nicolás Maduro, la prezidento de la Venezuela Nacia Asembleo Juan Guaidó proklamiĝis portempa respublika prezidento.
; 
*  La brazila deputito Jean Wyllys anoncas foriri ekzile dum la daŭro de la mandato de Jair Bolsonaro post ricevinti multajn mortminacojn pro sia samseksemo.
; 
*   Eŭropa Parlamento rekonis Juan Guaidó kiel portempa prezidento de Venezuelo.

01
Kategorio:Januaro laŭ jaroj
Aŭgusto de 2019

Jen **listo de okazaĵoj en aŭgusto 2019**:

;
* Nov-faŝisma atenco kaŭzas 22 mortintojn latinamerikanajn en El Paso, Teksaso.
;
*  La barata registaro nuligis la aŭtonomion de la provinco Ĝamuo kaj Kaŝmiro pridisputata kun Pakistano.
;
* Pactraktato estis subskribata en Mozambiko inter la potenco kaj la ribeluloj, en kunteksto de ĝihadismaj atakoj en la norda parto de la lando, riĉa je nafto.
;
* Almenaŭ 62 homoj estis mortigitaj kaj pli ol 70 aliaj vunditaj en eksplodo de cisternokamiono en Morogoro, Tanzanio.
;
* Miloj da homoj en Honkongo kreis homan ĉenon proteste al nuntempa registaro de la urbo kaj inspire de Baltia Vojo en 1989.

;
* Gravaj incendioj okazas en la pluvarbaro amazonia, la prezidanto de Brazilo Jair Bolsonaro permesas la intervenon de la armeo por estingi ilin.
* La G7-renkontiĝo komenciĝas en Biarritz, Francio, dum alimondisma kunveno okazas en Hendaye.
;
*  La usona prezidanto Donald Trump anoncas la kreon de militestraro por estonta kosma armeo, akcelante la militigon de la kosmo.
*  La reĝisoro Oleg Sencov, kondamnita de rusia juĝejo en 2015 je 20 jaroj da malliberigo pro akuzoj pri terorismo, estis liberigita kaj sendita al Ukrainio kadre de interŝanĝo de malliberuloj, okazinta inter tiu lando kaj Rusio. Post kelkaj horoj la oficejo de la prezidanto de Ukrainio refutis la novaĵon, dirinte ke la interŝanĝa procezo ankoraŭ ne finiĝis.
;
*  Oni informis, ke modelo en hiĝabo aperis en reklamo de granda rusia vestomarko — unuafoje en historio de la lando.

08
Kategorio:Aŭgusto laŭ jaroj
Novembro de 2019

Jen **listo de okazaĵoj en novembro 2019**:

; 
*  Okazis prifestoj en Germanio pro la 30-a datreveno de la Falo de la berlina murego.
; 
*  Eksiĝis la prezidanto de Bolivio Evo Morales.
; 
*  Amnestio Internacia informis, ke la turkaj aŭtoritatuloj malliberigis centojn da homoj pro iliaj komentoj ĉe socia retoj, pridubantaj aŭ kritikantaj la turkan operacon en Roĵavo (Sirio).
; 
*  Amasaj kontraŭregistaraj protestoj eksplodis en Irano post duobligo de fuelprezoj.
; 
*  Unu iraka ĵurnalisto mortis kaj pli ol 30 aliaj vundiĝis dum novaj tumultoj ĉe grava ponto en Bagdado.
; 
*  Ondoj de studentoj fuĝis el sia kampuso de Politeknika Universitato en Honkongo, kie ili sin barikadis dum la pasinta semajno.
; 
*  Daŭras amasaj protestoj en Irano, la aŭtoritatoj malŝaltis Interreton.
*  Senatanino Jeanine Áñez proklamas sin prezidanto de Bolivio post la foriro de Evo Morales premita de la armeo.
*  La ĝenerala sekretario de TEJO Catherine Neilson anoncis sian demision.
; 
*  La por-demokratiaj Hongkongaj partioj gajnis grandegan venkon en la loka balotado.
; 
*  Forta tertremo je magnitudo 6,4 frapis la nordokcidentan parton de Albanio. La epicentro estis 12 kilometroj for de la urbeto Mamurras.
; 
*  La usona prezidanto Donald Trump subskribis leĝon subtenantan la manifestantojn de Hongkongo, la ĉinia registaro minacis Usonon pri reprezalioj. 
*  La nova Eŭropa Komisiono de Ursula von der Leyen ekhavis la aprobon de investitura baloto de la Eŭropa Parlamento.

11
Kategorio:Novembro laŭ jaroj
Dezső Kölber

**Dezső Kölber** [deĵO kolber], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kölber Dezső** estis hungara pentristo, altlerneja instruisto.
eta|"Sunhorloĝo" fresko de Dezső Kölber
Dezső Kölber http://www.kieselbach.hu/muvesz/kolber-dezso_10321 naskiĝis en 1874 en Budapeŝto, li mortis en 1945 en Budapeŝto.

## Biografio 
Dezső Kölber frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li akiris diplomon en Reĝa Modela Desegna Altlernejo. Liaj plej gravaj instruistoj estis Bertalan Székely kaj Károly Lotz. Post siaj studoj li instruis en la Reĝa Industriarta Altlernejo, plej ofte li instruis la vitraloteknikon. Krom la instruado li pentradis, kreis mozaikojn kaj vitralojn. Dum la 1-a mondmilito li estis armea pentristo.

## Elektitaj ekspozicioj 
* Arthalo Budapeŝto ekde 1907 

## Elektitaj pentraĵoj 
* Amorett
* Akt
* Tenger
* Öreg paraszt
* Falusi ház
* Napóra (fresko en gimnazio en Budapeŝto (1906, vidu la bildon!) https://www.kozterkep.hu/~/23783/Napora_Budapest_1991.html

## Elektitaj mozaikoj 
* maŭzoleo de Lajos Kossuth (1909, Budapeŝto)
* "Magyarok Nagyasszonya" (Kunkatedralo Sankta Antonio (Békéscsaba), 1932)

## Elektitaj disĉiploj 
* Sándor Légrády

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun bildoj
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Sándor Légrády

**Sándor Légrády** [ŝAndor lEgrAdi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Légrády Sándor** estis hungara grafikisto, pentristo, afiŝisto, oraĵisto, la plej granda hungara poŝtmarkoplanisto.

Sándor Légrády http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=legrady_sandor_festo-_es_grafikusmuvesz naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Sándor Légrády aĝis 11, kiam János Istók komencis instrui lin, samtempe li estis helpisto en metiejo pri vitraloj. Depost la privata mezlernejo li akiris oraĵistan diplomon en Reĝa Industriarta Altlernejo, poste vitralistan diplomon en simila lernejo. Lia plej grava instruisto estis Dezső Kölber. En 1923 lia pentraĵo estis la plej bela en tutlanda skolta renkontiĝo. Ekde 1927 li estis vitralisto, poste inter 1931 kaj 1941 grafikisto en prestiĝa presejo. Li planadis bankbiletojn kaj poŝtmarkojn. Resume li kreis 111 poŝtmarkojn (inter (1932 kaj 1980). En 1941 li estis nomumita subministro. Dum sieĝo de Budapeŝto (1945) li akiris protektojn por Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vár). En 1965 li studvojaĝis al Usono. Li (aŭ liaj artaĵoj) ricevis plurajn premiojn.

## Elektitaj artaĵoj 
* vitraloj de Kalvinana preĝejo (Ferencváros) (1927)
* fenestrorozo de Preĝejo Sankta Antonio (Zugló) (1933)?
* arĝenta vazo (1923)
* arĝenta ornama ujo por violono (1934)
* reliefo (1937)
* poŝtmarkoserio pri Stefano la 1-a (Hungario) (1938 kun unua premio en Bonaero)
* tuko por Pio la 12-a (1940)
* blazono de Hungario (1957)
* grafikaĵoj (vidu la bildojn malsupre!)

## Memorigiloj 
* memoriga poŝtmarko (2006)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 3-a alineo)

Kategorio:Hungaraj grafikistoj
Kategorio:Hungaraj poŝtmarkoplanistoj
Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj afiŝistoj
Kategorio:Hungaraj oraĵistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Decembro de 2019

Jen **listo de okazaĵoj en decembro 2019**:

; 
*  Post revelacioj kadre de la enketo pri la murdo de la kontraŭkorupta ĵurnalisto Daphne Caruana Galizia, la malta ĉefministro Joseph Muscat kaj pluraj ministroj estis devigataj demisii.
; 
*  Okazis solena malfermo de la gasdukto Forto de Siberio, laŭ kiu tergaso ekfluis de Rusio al Ĉinio.
; 
*  En la ĉefurbo Kampalo okazis manifestacio kontraŭ korupto, gvidata de la prezidanto Yoweri Museveni.
; 
*  En Francio komenciĝis amasaj protestoj kaj tutlanda striko kontraŭ pensia reformo.
; 
*  En Orienta Aŭstralio daŭras 140 arbaraj incendioj.
; 
*  Centmiloj da homoj plenigis stratojn de Honkongo por memorigi per amasaj manifestacioj pri sesmonata datreveno de kontraŭregistaraj protestoj en la urbo.
; 
*  Almenaŭ kvin homoj pereis kaj ĝis 20 vundiĝis pro vulkano ekerupciinta sur la Blanka Insulo, kelkdek kilometrojn for de la Norda Insulo en Nov-Zelando.
; 
*  La Internacia Kortumo malfermis memorindan tritagan proceson rilate akuzojn pri genocido kontraŭ Birmo pro la kruela subpremado fare de ĝia militistaro kontraŭ la rohinĝaj islamanoj.
*  Sanna Marin estas nova ĉefministro de Finnlando, la plej juna registarestro en la mondo.
; 
*  La prezidanto de Rusio Vladimir Putin solene malfermis fervojan parton de la Krimea ponto kaj veturis en la unua trajno. La ponto ligis Krimeon kaj Tamanan duoninsulon (Krasnodara regiono, Rusio).
; 
* La nombro da ĵurnalistoj tutmonde malliberigitaj restas proksimume tiom granda kiom iam ajn en la pasinteco, laŭ ĉiujara enketo eldonita de la Komitato pri la protektado de ĵurnalistoj (Committee to Protect Journalists — CPJ), kiu nomis Ĉinion, Turkion, Saudan Arabion kaj Egiption la plej oftaj malliberigintoj de ĵurnalistoj en la tuta mondo.
; 
*  La brita Konservisma Partio gajnis grandegan venkon en la ĝenerala balotado, vastiginte sian deputitaron de 298 al 364 deputitoj el 650 sidlokoj.
; 
*  En Kievo estis arestita la tria el kvin ukrainaj naciistoj, akuzataj pri murdo de la opozicia rusia ĵurnalisto Pavel Ŝaramet en 2016. Antaŭe ukrainaj aŭtoritatoj akuzis pri tio rusiajn sekurecservojn.
*  En Barato okazas amasaj protestoj kontraŭ nova leĝo, kiu donas civitanecon al ses religiaj grupoj el apudaj Bangladeŝo, Pakistano kaj Afganistano, inkluzive de hinduoj kaj kristanoj, sed ne al islamanoj.
; 
*  La usona registaro, laŭ la eksterlandeca principo de usona juro, subskribis leĝon punantan la firmaojn partoprenantajn al la konstruata gazdukto *Nord Stream 2* inter Rusio kaj Germanio. La proparolanto de Angela Merkel kvalifikis tion *"enmiksiĝo en niaj enlandaj aferoj"*, dum rusia diplomata proparolanto malgloris *"la usonan idearon kiu ne eltenas la mondan konkuron"*. EU ankaŭ kondamnis tiun leĝon.

12
Kategorio:Decembro laŭ jaroj
Fifth Estate

**Fifth Estate** [la kvina povo] estas liberecana kaj kontraŭkapitalisma revuo eldonita en Usono trifojojn jare. Ĝi estis fondita en Detroit en 1965 de Harvey Ovshinsky. Kelkaj el la ĉefaj kontribuantoj estas David Watson, Fredy Perlman, Peter Werbe, John Zerzan, Richard Mock kaj Marius Mason. Malofte tiu revuo enhavas tekstojn kiuj rilatas al Esperanto, sed kelkaj ekzemploj ja ekzistas.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Fifth Estate

## Notoj 
Kategorio:Anarkiismaj periodaĵoj
Kategorio:Anglalingvaj gazetoj
Kategorio:Usonaj gazetoj
Kategorio:Aperis en 1965
Kolĥida hedero

**Kolĥida hedero**, *Hedera colchica*, ankaŭ **kaŭkazia hedero**, estas specio de florplanto de la genro *Hedera* el la familio Araliacoj. La epiteto *colchica* aludas al Kolĥido, nome antikva nomo kiun oni uzis por antikva lando sur la orienta marbordo de la Nigra Maro kaj en la Kaŭkazia regiono, kaj de tie la traduka nomo Kolĥida hedero, eĉ se la specio ekzistas ankaŭ en Anatolio.

Tiu specio estas indiĝena en Mezoriento. Pro tio estas ofte nomata **Persa hedero** aŭ **kolĥida hedero**. Ĝi estas daŭrfolia ĉiamverda arbedo, nome rebo kaj pli precize liano, kiu rampas aŭ grimpas 20 al 30 m per kroĉradiketoj sur arbojn, murojn, klifojn kaj similajn (ili ne estas parazitaj plantoj). En varmaj klimatoj, ĝi kreskas pli rapide kaj establiĝas pli rapide ol aliaj specioj de la genro.

## Priskribo 
Ili havas manforme lobajn kaj forkoformajn foliojn kaj kvinnombrajn, epiginajn, verdecajn florojn en umbelo. La fruktoj estas bulformaj kaj nigraj se maturaj.

La folioj estas alternaj, kaj de du tipoj, el kiuj unu de palmoformaj kvin-lobaj junulaj folioj ĉe grimpantaj tigoj, kaj alia de senlobaj korformaj maturaj folioj, laŭrecaj, sur fekundaj flortigoj eksponitaj al plena sunlumo, kutime alte en kanopeoj aŭ sur la pinto de rokejoj. Tigoj estas verdaj. La folioj estas la plej grandaj el ĉiuj hederoj nome 15&nbsp;cm larĝaj kaj 25&nbsp;cm longaj.

La floroj aperas el fino de somero ĝis la fino de aŭtuno, individue malgrandaj, verdecaj, produktitaj en grandaj nombroj en umbeloj, kaj tre riĉa en nektaro, grava nutrofonto por abeloj kaj aliaj insektoj. Ĝi floras en septembro kaj fruktoj formiĝas dum aŭ post vintro. La fruktoj estas bulformaj (beroj) kaj nigraj se maturaj. Ili estas grava nutrofonto por multaj birdoj. Estas el po unu al kvin semoj en ĉiu bero, kiuj estas disigitaj fare de birdoj kiuj englutis la berojn.

## Notoj 
Kategorio:Hedero
Kategorio:Plantoj de Azio
Kategorio:Reboj
Kategorio:Ĝardenplantoj
Kategorio:Araliacoj
Humanitat Nova

**Humanitat Nova** [nova homaro] estas liberecana revuo eldonita en Majorko (Hispanio) de eldonejo Calúmnia unufojon jare ekde 2016. Tiu revuo enhavas tekstojn (eseojn, poemojn ktp) en la kataluna kaj en la hispana sed foje ankaŭ en aliaj lingvoj kiel Esperanto kaj la itala. La ĉefa respondeculo estas historiisto Jorge (aŭ Jordi) Maíz Chacón kaj la redakta teamo inkludas konatajn hispanajn verkistojn, kiel Carlos Taibo. En la sama eldonejo aperis en Esperanto en 2016 la antologio de poezio *Nova mondo en niaj koroj* de Miguel Fernández, kaj aliaj esperantaj verkoj kadre de la libroserio Revo Lucida.  

## Humanitat Nova kaj Esperanto 
Temas pri revuo, kiu havas bonan rilaton kun Esperanto kaj esperantistoj, kaj estas malfermita al proponoj pri kontribuoj tiurilate.  

En la unua numero (en 2016) aperis eseo en la hispana pri la internacia lingvo verkita de Pedro Sanz: "El Esperanto y la nueva humanidad".  En la dua numero (en 2017) aperis reago al tiu eseo de Javier Alcalde: "El Esperanto humanista y revolucionario". Tiu numero ankaŭ enhavis plurajn poemojn de Miguel Fernández (en la hispana kaj en Esperanto), kaj ankaŭ tradukon de teksto de Fred Lessak, kie Esperanto ludas interesan rolon en la Hispanio de la tridekaj jaroj de la dudeka jarcento: "Tres días en Sierra Nevada". En la tria/kvara numero (en 2018) aperis taglibro de Eduardo Vivancos verkita dum la hispana milito, "Notas de mi diario: 1937-1938", kun kroma komento prie de Javier Alcalde. Tiu numero ankaŭ enhavis tekston de sveda esperantisto Folke, "Impressions d'un viatge a Espanya" (tradukita de Albert Herranz), pri lia vojaĝo al SAT-kongreso de Valencio en 1934. La kvina numero (2019) inkluzivas eseon de Alcalde pri la uzo de la antropologaj konceptoj de James C. Scott en pluraj ekzemploj rilate al koncentrejoj kaj ekstermejoj dum la Dua mondmilito, kie ankaŭ Esperanto ludas rolon: "James Scott en Bram y en Mauthausen".  

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de eldonejo Calúmnia 

Kategorio:Anarkiismaj periodaĵoj
Kategorio:Hispanlingvaj gazetoj‎
Kategorio:Katalunlingvaj gazetoj‎
Kategorio:Esperanto-gazetoj‎
Kategorio:Hispanaj gazetoj
Kategorio:Aperis en 2016
Kategorio:Esperanto en 2016
Social Movement Studies

***Social Movement Studies: Journal of Social, Cultural and Political Protest*** estas sociologia faka revuo en la angla pri sociaj movadoj. Ĝi kreiĝis en 2002 kaj aperas ses fojojn jare eldonita de Routledge. Sia enhavo entenas ne nur esplorojn pri sociaj movadoj, sed ankaŭ la studon de protestoj kaj de kolektiva agado, inkluzive de recenzoj de libroj pri tiaj temoj el interfaka aliro. Inter ili, foje aperis ankaŭ informojn pri la Esperanto-movado, kiel ekzemple recenzon pri la libro de Roberto Garvía "Esperanto and its rivals".

Ĝi estas indeksita en Social Sciences Citation Index, Current Contents/Social & Behavioral Sciences, kaj Scopus.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

## Notoj 
Kategorio:Aperis en 2002
Kategorio:Sciencaj gazetoj
Kategorio:Sociologio
Kategorio:Anglalingvaj gazetoj
35446 Stáňa

'*35446 *Stáňa'''* estas tre malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la ĉeĥaj geedzoj geastronomoj Jana Tichá kaj Miloš Tichý elde la Observatorio Kleť, proksime de České Budějovice en Ĉeĥio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Stáňa (Stanislava) Setváková*, aninon de la personaro de la Planetario de Prago kaj edzinon de la meteologo *Martin Setvák''.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť
Kategorio:Malkovrita de Miloš Tichý
Kategorio:Malkovrita de Jana Tichá
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998