Abugido

eta|344x344ra|
eta|19-ajarcenta dokumento, skribita en brahmia skribo
**Abugido** (አቡጊዳ *Abugida,* de la unuaj signoj de la Geeza alfabeto) estas skribsistemo, en kiu signo reprezentas konsonanton kun defaŭlta vokalo (tipe, mallonga *a* aŭ ŝvao) kaj la aliaj vokaloj indikiĝas per modifoj de la baza signo. La literoj ne sekvas unu la alian, sed ili estas grupigitaj je silaboj. Ĝi ankaŭ estas erare titolita kiel silabaro.

Ekzemploj estas la Geeza alfabeto kaj la skribsistemoj de la aliaj lingvoj de Eritreo kaj Etiopio kaj la brahmiaj skriboj kiel Devanagari, Tamila alfabeto, Tibeta alfabeto, uzataj por lingvoj de suda Azio, kiel Ĥaroŝti. Maltipaj abugidoj estas Kanaraj aborigenaj silabaroj, kiuj indikas la vokalojn per la direkto de la signoj.

## Enloĝanta vokalo 
### **Ekzemplo en la Devanāgarī-skribsistemo** 
* *K* = /ka/ = Dosiero:devnag_ka.png
* *Ki* = /ki/ = Dosiero:devnag_ki.png
* *K** = /k/ = क् Dosiero:devnag_k.png (kun halanto Dosiero:devnag_halant.png sub la signo)
* *K*M* = /kma/ = Dosiero:devnag_kma.png
* *İK* = /ika/ = Dosiero:devnag_ika.png
* *İK** = /ik/ = Dosiero:devnag_ik.png
* *İKi* = /iki/ = Dosiero:devnag_iki.png
* ktp.
En abugidaj sistemoj signaro de unu silabo konsistigas la fundamenton de la skribo; la silaberoj estas konstruitaj el malgrandaj pecoj. Ĉiu konsonanto enhavas Enan Vokalon, kiu povas esti modifita per kelkaj vokalaj signoj. Tiel en la hinda Nagario-skribsistemo la signo क signifas la silabon ka. Per aldonado de vokala signo oni ekzemple povas skribi la silabon के ke.

### Vokalaj signoj 
La nememstara vokala signo ne povas stari por si mem, sed ĝi formiĝas kune kun la konsonanta signo fiksan unuecon. El la baza silabo ल *la* estiĝas per la vokalaj signoj ला *lā*, लि *li*, ली *lĪ*, लु *lu*, लू *lū*, ले *le*, लै *lai*, लो *lo* kaj लौ *lau*
* 
La devenintaj unuecoj ne devas kongrui kun la parolataj silaboj.

En Abugidoj, kiuj devenas de hindaj skribsistemoj, komencaj vokaloj havas alian memstaran formon.

## Termino 
La termino “Abugido” estis de la lingvosciencisto Peter T. Daniels kaj staras kontraste al la termino Abjad’, kiu estas skribsistemo sen vokalsignoj. La nomo devenas — kompare al la nomo de ”Alfabeto” devenas de la du unuaj literoj en la greka alfabeto — de la unuaj tri literoj de la geeza alfabeto. En la angla oni ofte diras *alphasyllabary*.

## Netipa Abugido 
Unu ekzemplo de netipa abugido estas Kanada indiĝena silabaro, la aro de skribsistemoj kiujn kristanaj misiistoj kreis por indiĝenaj popoloj de nuna Kanado kaj norda Usono en la komenco de la 19-a jarcento. En ĝi vokaloj estas reprezentataj ne per aldonitaj signopartoj, sed per orientiĝo de la konsonanta signo. Ekzemple:

Skribsistemoj surbaze de la kanadaj indiĝenaj silabaroj estas uzataj nuntempe por ĉiuj dialektoj de kria lingvo, la inuktituta lingvo de Kanado (aparte en Nunavuto) kaj okaze por kelkaj aliaj indiĝenaj lingvoj kiel la aniŝinabeka, la nigrapieda, la dakelha, la ĉipevajana, la slejveja, la tliĉoa kaj la danezaa. Ili grave malsamas je formo kaj signifo de simboloj, sed la ĝenerala principo — ke ĉiu litero signifas unu silabon kaj ke formo de simbolo montras konsonanton kaj ĝia orientiĝo montras la vokalon — restas la sama en ĉiuj tiuj skribsistemoj.

## Parenceco 
Al la koncepto de la Abugido similas la korea skribsistemo, en kiu oni kunmetas la silaboj el solaj literoj; sed neniu litero povas esti memstara.

## Listo de abugidaj skriboj 
* Balia alfabeto
* *Baybayin* (antaŭ-kolonia manuskripto de la tagaloga)
* Bengala
* Birma skribo
* Brahmia skribo
* Kanara indiĝena skribo
* *Devanagari* (por sanskrito, la palia, la hindia kaj tiel plu)
* Etiopia skribo
* Guĝarato
* Gupta skribo
* Gurmuka skribo
* Inuktituta skribo
* *Kanara lingvo*
* Kavia skribo (malnova java alfabeto)
* Kmera alfabeto
* Laŭa skribo (Laosa alfabeto)
* Malajala
* Meroita (por meroita lingvo)
* Palava alfabeto
* Ulu-skribaro (diversaj lingvoj en suda kaj okcidenta Sumatro)
* Sinhala
* Tamila
* Telugua
* Taja alfabeto
* Tibeta skribo

## Eksteraj ligiloj 
* Listo de Omniglot kun silabaro kaj abugidoj kun diversaj ekzemploj

Kategorio:Skribo