open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eleanora de Clare

**Eleanora de Clare** (n. la 3-an de oktobro 1292, m. la 30-an de junio 1337) estis angla nobelino kiu edziĝis al Hugo Despenser (la pli juna).

## Naskiĝo kaj gepatroj 
Eleanora naskiĝis ĉe Caerphilly, Glamorgan, Kimrio kaj estis la plej aĝa filino de Gilberto de Clare (6-a grafo de Hertford) kaj Johana de Akko, filino de Eduardo la 1-a (Anglio).

## Edziĝo al Hugo Despenser 
Majon 1306, ĉe Abatejo Westminster, Eleanora edziĝis al Hugo Despenser (la pli juna). Ŝia avo Eduardo la 1-a faris nuptan donacon de du mil pundoj.

Eleanora kaj Hugo Despenser havis naŭ idojn:
* Hugo (1308-1349)
* Gilberto (1309-1381)
* Eduardo (1310-1342), kiu mortis batalante en Francio
* Izabela (1312-1356), kiu edziĝis al Rikardo Fitz-Alan (10-a grafo de Arundel)
* Johano (1311-1366)
* Eleanora (ĉ.1315-1351), kiu iĝis monaĥino
* Johana (ĉ.1317-1384), kiu eniris Abatejon Shaftesbury
* Margareta (ĉ.1319-1337), kiu iĝis monaĥino
* Elizabeta (1325-1389), kiu edziĝis al Maŭrico de Berkeley (4-a barono Berkeley)

## Malliberiĝo 
Malfrue de la 1310-a jardeko Hugo Despenser iĝis favorato de Eduardo la 2-a (Anglio) kaj potencegiĝis. Tamen multaj nobeloj malamis lin. Fine en 1326 la angla reĝino, Izabela de Francio, kaj ŝia amorato Roĝero Mortimer (1-a grafo de March) invadis Anglion kaj faligis Hugon, kiu kruele ekzekutiĝis la 24-an de novembro tiun jaron. Eleaonara mem malliberiĝis an la Turo de Londono ĝis februaro 1328. Aprilon 1328 ŝi regajnis siajn bienojn.

## Dua edziĝo 
Januaron 1329 Vilhelmo de la Zouche, kiu helpis kapti Hugon Despenser, forrabis Eleanora: tute ne certas ĉu ŝi volonte konsentis al tio. Ili geedziĝis. La regento de Anglio, Roĝero Mortimer, denove konfiskis ŝiajn bienojn kaj malliberigis ŝin en la Turo de Londono. Krom geedziĝo sen reĝa permeso, ŝi akuziĝis pro ŝtelo de juveloj en la Turo. Januaron 1330 ŝi pardoniĝis kontraŭ transdono al la reĝo de la plejparto de siaj bienoj: estis decidate ke ŝi regajnus ilin nur se ŝi pagus la grandegan sumon de 50 mil pundoj ene de unu tago.

Post nelonge Eduardo la 3-a faligis kaj ekzekutis Roĝeron Mortimer. En 1331 Eduardo redonis ŝiajn konfiskitajn bienojn kontraŭ dek mil pundoj (poste malpligrandigitaj al kvin mil) pageblaj en partoj. La plejparton restis nepagita kiam Eleanora mortis.

Tamen daŭre estis tiklaĵo. Alia nobelo asertis ke li edziĝis al Eleanora antaŭ Vilhelmo de la Zouche, kaj plurajn fojojn apelaciis la papon. Tiu fine faris juĝon favoran al Vilhelmo de la Zouche.

Vilhelmo mortis februaron 1337. Li kaj Eleanora havis du idojn:
* Vilhelmo (n. 1330, m. post 1360), kiu iĝis monaĥo de Abatejo Glastonbury
* Joyce (n. 1331, m. post la 4-a de majo 1372), kiu edziĝis al Johano (2-a barono Botetourt)

Kategorio:Anglaj nobeloj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1292
Kategorio:Mortintoj en 1337
Fordlândia

eta|dekstra|Fordlândia en 2005
**Fordlândia** estas hodiaŭ fantomurbo en proksimo de Santarém en Amazonio.

La Ford Motor Company en la 1920-aj jaroj akiris en la ĝangalo de Amazonio areon de 10.000 km², por establi kauĉukan plantejon. Tiutempe, oni produktis la aŭtomobilajn pneŭojn el naturaj krudmaterialoj, el kaŭĉuko, kaj Ford deziris sendependiĝi de produktado de la tiam brita Malajzio. Tiel oni konstruis usonan urbeton kun 8.000 lokaj loĝantoj, energicentralo, naĝejo, kinejo kaj hospitalo. Oni volis ŝiptransporti la produktojn al Sao Paulo, kie laboris Ford-fabriko kaj plu en la mondon.

La akirita areo estis monteta kaj malfruktema kaj neniu el la manaĝeroj de Ford havis la necesan konojn pri la tropika agrokultivado. La gumplantejo neniam estis sukceso, ĉar unuflanke la arboj estis plantitaj dense unu al la alia, aliflanke la lokaj laboristoj ne povis alkutimiĝi al la usondevenaj laborkondiĉoj kaj usona vivstilo. La laboristoj devis porti identigajn kartojn, devis labori kiel en Norda Ameriko (de 6 ĝis 15 horoj), alkutimiĝi la usonaj manĝaĵoj kiel hamburgero akcepti la malpermeson fumi kaj alkoholkonsumi. En 1930 okazis ribelo, kiun subpremis brazilaj soldatoj. La registaro iĝis pli kaj pli malfida je la eksterlandaj investistoj kaj ne plu apogis la projekton.

Ford provis duafoje en Belterra, riversupren, sed oni evoluigis en 1945 la sintezitan gumon kaj Ford tuj ĉesis ĉiujn elpagojn por la projekto kaj vendis la urbon al Bzazilo je prezo de 250.000 $, post kiam li investis pli ol 25 milionojn da $. Oni flegis la lokon dum mallonga tempo kaj la 800 loĝantoj baldaŭ forlasis la lokon.

## Literaturo 
* Frank Thadeusz: „Endzeit im Dschungel“ en *Der Spiegel* 6/2010
* Sguiglia, Eduardo: Fordlandia, Hamburg: Europa-Verlag, (aŭgusto 2002) ISBN 3-203-82006-4

Kategorio:Urboj de Brazilo
Kategorio:Eksaj loĝlokoj de Brazilo
Kategorio:Parao
Kategorio:Fantomurboj de Sudameriko
Kategorio:Ford
Kategorio:Aperis en 1928
Jakob Gogebaŝvili

**Jakob Gogebaŝvili** (kartvele იაკობ გოგებაშვილი) (n. la 15-an de oktobro 1840 - m. la 1-an de junio 1912) estis kartvela, edukisto, verkisto kaj ĵurnalisto kiu multe verkis por la infanoj. Li estas konsiderata kiel la fondinto de la Pedagogia Scienca Komunumo de Kartvelio. Pere de lia eminenta porinfana kompilaĵo, *la gepatra lingvo* (დედა ენა), kiu en modifita versio ĝis la nuntempo servas kiel manlibro en ĉiuj lernejoj de Kartvelio. Ĉiuj kartveloj ekde 1880, lernis legi kaj skribi per tiu efektiva metodo elpensita de li.eta|150px|Iakob Gogebaŝvili

Kategorio:Kartvelaj verkistoj
Kategorio:Kartvelaj ĵurnalistoj
Akakij Cereteli

**Akakij Cereteli** (kartvele: აკაკი წერეთელი) n. la 9-an de junio 1840 - m. la 26-an de januaro 1915) estis kartvela poeto kaj elstarulo de la liberiga movado de Kartvelio dum epoko de la rusa regado sur Kartvelio kaj Kaŭkazio ĝenerale.
Li estas aŭtoro de centoj da verkaĵoj. Inter ili troviĝas patriotismaj kaj historiaj poemoj, liriko kaj satiro, verkaĵoj humuraj, kaj membiografia romano. Akakij Cereteli aktive partoprenis la edukajn, ĵurnalismajn kaj teatrajn aktivaĵojn de la tiama Kartvelio. Post lia forpaso estis entombigita en la maŭzoleo por kartvelaj elstaruloj *Mtacminda*.

Kategorio:Kartvelaj poetoj
Kategorio:Kartvelaj verkistoj
Kategorio:Kartvelaj nobeloj
László Homokay Kocsis

**HOMOKAY KOCSIS László** [pr. homokai koĉiŝ lAslO] *Kocsis* estis hungara aktoro, teatrestro.

László Homokay Kocsis estis naskita en Kecskemét en 1838, li mortis en Dej la 11-an de oktobro 1926.

## Kariero 
Li debutis en 1857 en teatra trupo de Boldizsár Láng. Baldaŭ li estis aktoro en pluraj trupoj. Ekde 1870 li estis teatrestro en Szamosújvár–Marosvásárhely–Dés–Nagybánya. Li pensiuliĝis en 1915 en Dés. Lia edzino estis same migra aktoro.

## Fontoj 
* Magyar Színházművészeti Lexikon
* hungarlingva biografieto (la koncerna paĝo estas legebla pli malsupre
* https://mek.oszk.hu/08700/08756/html/II/szin_II.0337.pdf

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Angus Young

**Angus McKinnon YOUNG**, n. la 31-an de marto 1955 en Glasgovo, do nun -jara, estas gitaristo, komponisto, kantoverkisto kaj rokmuzikisto, kiu estas roka gitaristo en la rokmuzika grupo AC/DC. Li naskiĝis en Skotlando sed li translokiĝis al Aŭstralio post kelkaj jaroj. Li ludis en AC/DC de antaŭ 1973 kaj li ludas daŭre.

Kategorio:Britaj muzikistoj
Kategorio:Skotaj aŭstralianoj
Kategorio:Aŭstraliaj gitaristoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 31-an de marto
Ilia Ĉavĉavadze

**Ilja Ĉavĉavadze** (kartvele: ილია ჭავჭავაძე) (8a de novembro de 1837 ĝis 12a de septembro  de 1907) estis verkisto de Kartvelio, poeto, ĵurnalisto, reforminto de la moderna kartvela lingvo, fondinto de la Societo por Disvastigo de Eduko inter Kartveloj kaj advokato kiu enkapigis la renaskiĝon de la Naciisma Movado de Kartvelio en la dua duono de la 19-a jarcento dum la regado de Rusio sur Kartvelio. Hodiaŭ estas amplekse konsiderata kiel unu el la fondintoj de la nuna Kartvelio. Li estis sanktigita kiel Sankta Ilja la Justa (წმინდა ილია მართალი) far la Kartvela Ortodoksa Eklezio. Nuntempe la kartveloj nomas lin kiel "Patro de la Patrio".220px|eta|dekstraInspirita de la tiamepokaj liberalaj movadoj en Eŭropo, kiel verkisto kaj publika elstarulo, Ilja Ĉavĉavadze dediĉis parton de sia laboro por vekigi la naciismajn idealojn en Kartvelio kaj la kreado de stabila socio en sia patrio.

Liaj plej gravaj verkaĵoj estis: *La Ermito*, *La Fantomo*, *Vidvino Otaraant*, *Kako la ŝtelisto*, kaj aliaj. Ankaŭ li estis la estro de la eldonejoj de la revuoj (1863-1877 *Sakartvelos Moambe*) kaj *Iveria* (1877-1905), kaj aŭtoro de multnombraj artikoloj por tiuj revuoj. La plejparto de liaj verkaĵoj temas pri Kartvelio kaj la kartveloj. Li estis protektinto de fervoruloj por la konservado de la kartvela lingvo kaj kontraŭ la rusigado de la kartvela kulturo.

Ĉavĉavadze estis pafmortigita de murdistoj, gvidataj de Gigla Berbiĉaŝvili, en Cicamuri, ekster Mcĥeta. Lia mortigo iĝis nacia tragedio, la kialojn kaj pluajn detalojn ankoraŭ esploras historiistoj kaj fakuloj.

Kategorio:Kartvelaj sanktuloj
Kategorio:Kartvelaj poetoj
Kategorio:Kartvelaj verkistoj
Kategorio:Kartvelaj politikistoj
Kategorio:Kartvelaj nobeloj
Corcelles-les-Arts

**Corcelles-les-Arts** estas franca komunumo situa en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.

## Geografio 
La komunumo enhavas la vilaĝon Corcelles kaj la vilaĝeton Masse.

### Demografio 
### Najbaraj komunumoj 
## Vidindaĵoj 
[eta|maldekstra|[Relikvujoj]]
* La kirko
La du statuoj de Paŭlo kaj Petro estas fabrikita kun tilioligno.
La relikvujoj de sankta Fidèle kaj sankta Clément datiĝas de 1757 kaj devenis de kapelo de Masse.
* La kastelo de Corcelles
Ĝi datiĝas de la mezepoko kaj ĝi estis plibonigita en la 16-a jarcento.
* La kastelo de Masse
Ĝi datiĝas de la Ludovika la 14-a epoko.
* la krucoj.
Oni trovas sep krucojn en la komunumo.
eta|maldekstra|Kastelo de Masse

## Kreskaĵoj 
Oni menciis la ĉeeston de maloftaj plantoj en la regiono:
*Equisetum variegatum*, *Stachis x ambigua*, *Bupleurum tenuissimun* kaj *Dittrichia graveolens*.

## Esperanta vivo 
Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 0 voĉdonon en 2004, kaj 1 voĉdonon en 2009 (0,39%).

## Kuriozaĵoj 
eta|maldekstra|Meblo en la sakristio
La sakristio estis rekompencita pri ĝia bona ordo.

Tie konflikto okazis por la greso en la tombejo ĉirkaŭ la kirko.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
## Vidu ankaŭ 
* Beaune
* Komunumoj de Côte-d'Or
* Communauté d'agglomération de Beaune Côte et Sud
* Aliaj lokoj kun la nomo Corcelles

### Eksteraj ligiloj 
* [Retpaĝaro de la komunumo(https://eo.wikipedia.org/wiki/Komunumoj_de_Francio)]
* [TTT-ejo de la paroko(https://eo.wikipedia.org/wiki/paroko)]

Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
Kupra sulfato

**Kupra (II) sulfato** aŭ **sulfato de kupro (II)** estas neorganika kunmetaĵo rezultanta el interagado de la minerala kupro kun sulfata acido. Ĝi trovatas sub la hidratigitaj formoj kun unu ĝi sep akvomolekuloj. Kuprika sulfato ankaŭ estas konata kiel **blua vitriolo**, **vitriolo de kupro**, **roma vitriolo**, krom aliaj terminoj. Ĝi estas solvebla en akvo kaj ĝia plej ordinara strukturo estas sub la formo pentahidratigita. Kupra sulfato uzatas kiel fungicido kaj herbicido, kvankam kelkaj fungoj kapablas adapti al altigitaj kuproniveloj. **Miksaĵo de Bordozo** estas konata suspensio de kupra (II) sulfato kun amonia karbonato. Ĝi uzatas kiel herbicido en hortikulturo por eviti putriĝon de semoj kaj soŝoj.

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Preparado de **kupra (II) sulfato** per traktado de **sulfata acido** kun **kupro**:

### Reakcio 2 
* Preparado de **kupra (II) sulfato** per traktado de **sulfura trioksido** kun **kupro**:

### Reakcio 3 
* Preparado de **kupra (II) sulfato** per traktado de **arĝenta (I) sulfato** kun **kupro**:

### Reakcio 4 
* Preparado de **kupra (II) sulfato** per traktado de **sulfata acido** kun **kupra (II) oksido**:

### Reakcio 5 
* Preparado de **kupra (II) sulfato** per interagado de **kupra hidroksido** kaj sulfata acido:

## Vidu ankaŭ 
* Sulfatoj

## Referencoj 
Kategorio:Sulfatoj
S/2004 S 7

**S/2004 S 7** estas neregula satelito de Saturno ankoraŭ ne oficiale nomata.

Laŭ la klineco kaj la discentreco de ĝia retrograda orbito oni klasifikas ĝin en la norda grupo.

## Malkovro 
Anoncis ĝian malkovron Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna kaj Brian G. Marsden, la , sekve al observoj inter la  kaj la .

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Novaj saturnaj satelitoj de 2004, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Rusa-Esperanto vortaro de Saĥarov 1916

* aŭtoro: Aleksandr Andrejeviĉ Saĥarov
* eldonejo: Librejo Esperanto
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1916
* jaro de la reeldono: 
* presejo: Типографія Т-ва Рябушинскихъ, Москва, Путинковскiй переулок, собственный домъ
* situo: privata biblioteko de P.Fiŝo

**Rusa-Esperanto vortaro** (Русско-Эсперантскiй словарь) - la vortaro estas specimeno de konsultilo por sufiĉe sperta uzanto. La aŭtoro en antaŭdiro atentigas, ke:

La vortaro havas proksimume 9000 vortojn.

Kategorio:Esperanto-vortaroj
Kategorio:Ruslingvaj vortaroj
Horloĝfabriko Petrodvorec

La **horloĝfabriko Petrodvorec** ( *Петродворцовый часовой завод*) estas unu el la plej malnovaj fabrikoj en Rusio. Fondita de Petro la Granda en 1721 kiel la Peterhof Lapidary Fabriko. Ekde 1962 ĝi fabrikas la sovetian **Raketa** horloĝon. En preskaŭ 300 jaroj da historio, la fabriko ŝanĝis nomon plurfoje. Petrodvorec troviĝas en Sankt-Petersburgo.

Komence, la fabriko produktis luksajn objektojn kaj gemojn por la palacoj de la Caroj. Oni trovas ĉi tiujn objektojn hodiaŭ en la Ermiteja Muzeo en Sankta Petersburgo, sed ankaŭ en la plimulto de la palacoj de Eŭropo, kiel Versajlo, la Louvre aŭ Sanssouci.

En sovetiaj tempoj, la fabriko ankoraŭ prilaboradis gemojn. Ĉi tiu fabriko estis produktinta inter aliaj, la Maŭzoleon de Lenino en 1924 kaj la Kremlostelojn en 1935.

En la antaŭmilitaj jaroj, la kvalifikitaj laboristoj komencis fabriki precizecajn kaj mezurajn instrumentojn por la Ruĝa Armeo kaj la nova industrio de rusa horloĝo.

Detruita de naziaj soldatoj dum la sieĝo de Leningrado, la fabriko estis rekonstruita de 1944 ĉe la liberigo de la urbo. En 1945 Stalino - kiu volis redukti sovetunian dependecon el importaĵoj de la Okcidenta Mondo - donis ordonon al la fabriko fabriki brakhorloĝojn. La unua horloĝo estis produktita en la fabriko en 1949 sub la markoj Pobeda kaj Zvezda. En 1961, honore al la unua kosmonaŭto Jurij Gagarin, la fabriko kreis ĝian novan markon, Raketa, kiu faris ĝian reputacion tutmonde pere de komunista influo.

En siaj gloraj jaroj post la milito, la fabriko utiligis 8,000 homojn, produktis 4.5 milionojn da horloĝoj ĉiun jaron por sovetiaj civitanoj kaj la bezonoj de la Ruĝa Armeo. La fabriko estas ekipita per du kontraŭatomaj bunkroj kiu povas loĝigi 8,000 homojn en la kazo de okcidenta atoma atako, havis siajn proprajn lernejojn, universitaton, hospitalon, feriejojn sur la Nigra Maro, tendaroj por Komunista Junularo Pionirorganizaĵo kaj Komsomolo kaj siaj orkestroj.

Hodiaŭ, la fabriko havas draste limigitan produktadon sekve de la ĝenataj jaroj de senŝtatigo kaj la disfalo de la Sovetunio. Malgraŭ grandegaj malfacilaĵoj en adaptiĝo al la kapitalista sistemo, estas la sola rusa brakhorloĝa marko kiu estas ankoraŭ produktita en sia fabriko de deveno.

## Referencoj 
* Sukhorukova E. / Horloĝo : La Kazo de Mastroj, Eldonejo: Det. SOVETUNIO 1983. 108 paĝoj;
* Tioutenkova G. / Fari la Tempon, Eldonejo: Lenizdat, SOVETUNION 1986, 181 paĝoj

Petrodvorec
Kategorio:Horloĝoj
S/2006 S 3

**S/2006 S 3** estas ankoraŭ ne oficiale nomata neregula satelito de Saturno. Ĝi estas, pro ĝia retrograda orbito, luno de la norda grupo.

## Malkovro 
Post observoj inter la 5-a de januaro kaj la , Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna kaj Brian G. Marsden,
anoncis ĝian malkovron la .

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  La saturnaj satelitoj S/2006 S1 al S8, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Sámuel Hunyadi

**HUNYADI Sámuel** [pr. hunjadi] estis hungara aktoro naskita en ? la ?  mortinta en ? la ?.

## Kariero
Inter 1793 kaj 1796 li estis ano de la teatrotrupo de Koloĵvaro. Li ludis epizodrolojn kaj en prozaj kaj en muzikaj teatraĵoj.

## El liaj roloj
*Robert (Jones–Banks: Gróf Essex);
*Don Pedro (Kotzebue: A formenterai remete);
*Halaburdi (Brühl–Simai K.: Igazházi).

## Fonto
**Magyar Színházművészeti Lexikon*

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Trimo (luno)

**Trimo** estas neregula satelito de Saturno, ano de la norda grupo. Ĝia orbito estas retrograda. Ĝi eble estus fragmento de Febo.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita post la observoj inter la  kaj la  de Brett J. Gladman, John J. Kavelaars kaj
de ilia teamo, kiuj anoncis ĝian malkovron la . Ĝi ricevis maldaŭran nomon **S/2000 S 7**.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon Trimo (angle: Thrym) laŭ la *jotuno* (giganto) de glacio *Þrymr* aŭ *Thrymr* de la
nord-ĝermana mitologio, kiu ŝtelis la martelon de Toro. La , IAU ekrekomendis la nomon **Trimo** (angle: Thrymr), pli kongrua kun la nord-ĝermana nomo *Thrymr*.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Trimo, el "Cassini-misio ekvinoksa" 
*  Sutungo, Trimo kaj Imio, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Baŝkira alfabeto

La **baŝkira alfabeto**, (, *Başqort älifbahı* aŭ Башҡорт алфавиты, *Başqort alfavitı*) estas la signosistemo uzata por skribi en la baŝkira lingvo. 
## Skriboj 
La baŝkira lingvo uzis 3 diversajn skribojn: araban (ĝis 1928), latinan (ekde 1928 ĝis 1940) kaj ekde la jaro 1940 la baŝkira lingvo uzas la cirilan alfabeton.

### Antikva signosistemo 
[400px|eta|dekstra|La tribaj signoj de la baŝkira tribo de [userganoj]]
Antaŭ uzi la alfabeton, la baŝkiroj uzis la grafikajn signojn, . Ili estas similaj al ideogramoj: ili nur montris la signifon, ne prononcon. Ĉiu baŝkira tribo havis siajn proprajn signojn.

### La araba skribo 
[300px|eta|La baŝkira alfabeto uzita ekde [1915 ĝis 1923]]
Kiam la baŝkiroj fariĝis islamanoj, ili ekuzis la araban alfabeton. La araba skribo estas la unua konata alfabeta sistemo uzata por la baŝkira lingvo. La plej malnovaj tekstoj skribitaj en la baŝkira arabskribe estis kreitaj en la 14-a jarcento. En la unua baŝkira araba alfabeto estis 22 literoj. La nova varianto de tiu alfabeto estis akceptita en la jaro 1923. En tiu alfabeto estis 33 literoj.

### Latina skribo 
[150px|eta|Ĝusta aspekto de la baŝkira latina litero Đ. Tiu simbolo ankoraŭ ne ekzistas en [Unikodo]]
La unua varianto de la baŝkira latina alfabeto surbaze de janalifo estis akceptita en la jaro 1928, la dua en la jaro 1939. En la dua varianto oni forigis la literojn **ç** kaj **ьj**, kies sonoj ne ekzistis en vera baŝkira elparolo.

#### La unua varianto de la alfabeto 
#### La dua varianto de la alfabeto 
### Cirila skribo 
Oficiale la baŝkira alfabeto ekde 1940 uzas la cirilan skribon. Kelkaj literoj estis aldonataj por specifaj baŝkiraj sonoj. Jen ili: . La unuaj 3 estas vokaloj, la aliaj estas konsonantoj.

La literoj Ё, Ц, Ч, Щ estas uzataj nur en la pruntovortoj el la rusa lingvo. La literojn Ҡ kaj Ҙ oni ne uzas en iu ajn lingvo krom la baŝkira. La molan kaj malmolan signon (Ь, Ъ) oni nur uzas en kelkradikaj vortoj, rusaj, arabaj kaj persaj pruntvortoj. En la lastaj ĝi signifas specialan sonon nome *һәмзә* aŭ *gorĝa plozio*.

La cirila skribo por la baŝkira estis fojfoje uzata en la 19-a kaj komenco de 20-a jarcento por kristanaj religiaj tekstoj.
## Fontoj 
Kategorio:Cirila alfabeto
Alfabeto
Šarūnas Bartas

**Šarūnas Bartas** (naskiĝis la 16-an de aŭgusto 1964 en Šiauliai) estas litova filma reĝisoro. Li internacie konsideratas inter la plej elstaraj litovaj reĝisoroj el la tempo fine de la 20-a jarcento.

## Filmaro 
* *Tofolarija* (1986)
* *Praėjusios dienos atminimui (memore pri la lastaj tagoj)* (1990)
* *Trys dienos (tri tagoj)* (1991)
* *Koridorius (koridoro)* (1994)
* *Mūsų nedaug (da ni ne multaj)* (1996)
* *Namai - A Casa (hejme)* (1997)
* *Laisvė (libero)* (2000)
* *Europos vizijos (vizioj de Eŭropo)* (2004)
* *Septyni nematomi žmonės (sep nevideblaj homoj)* (2005)
* *Lisabona 02*, angle *Eastern Drift* (2010)

## Premioj 
* Publika premio en la Internacia Dokumenta Filmfestivalo de Amsterdamo en 1990 por *Praėjusios dienos atminimui (memore pri la lastaj tagoj)*
* Premio FIPRESCI kaj speciala mencio en la Berlina Internacia Filmfestivalo en 1992 por *Trys dienos (tri tagoj)*
* Premio FIPRESCI en la Viena Internacia Filmfestivalo *Viennale* en 1995 por *Koridorius (koridoro)*
* Premio C.I.C.A.E. en la Internacia Festivalo de Juna Kino Torino en 1995 por *Koridorius*
* Premio 'CinemAvvenire' (plej bona filmo pri la rilato homo-naturo) en la Festivalo de Venecio en 2000 por *Laisvė (libero)*

## Eksteraj ligiloj 
* profilo en la retejo de la Litova Filma Centro

Kategorio:Litovaj reĝisoroj
Sándor Horti

**HORTI Sándor** [pr. horti] estis hungara aktoro, teatrestro naskita en Nagyvárad la 13-an de junio 1881 kaj mortinta ? ?.

## Kariero 
Li debutis en 1900 en Óbuda kaj poste li ludis en Kecskemét, Kolozsvár, Arad, Nagyvárad. Ekde 1911 en Budapeŝto li elpaŝis en Royal Orfeum, Népopera, en trupo de Géza Sebestyén (aktoro), en 1918 en Teatro Városi, en Margitszigeti Színkör, en Revü Színház. Dum someroj li ofte ludis en Budaa Színkör. Li aperis ankaŭ en Fővárosi Művész Színház kaj en Király Színház.

## El liaj roloj 
* Barlotti (Ascher: A kotnyeles nagysága);
* Tóni (Ascher: Hejehuja báró);
* Vogelweisser (Stojanovits P.: A reichstadti herceg).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Horti, S.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Béla Horváth

**HORVÁTH Béla** [pr. horva:t] estis rumanuja hungara aktoro, reĝisoro naskita en Ineu la 23-an de aprilo 1927 kaj mortinta en Kluĵo la 5-an de septembro 1981.

## Kariero 
Li studis en Magyar Művészeti Intézet de Kluĵo en 1950, kie inter 1952 kaj 1954 li estis asistanto. Ekde 1959 ĝis 1969 li estis aktoro kaj reĝisoro de la Kolozsvári Állami Magyar Opera.

## El liaj roloj 
* Báró (Gorki: Éjjeli menedékhely);
* Rică Venturiano (Caragiale: Zűrzavaros éjszaka);
* Tristan (Lope de Vega: A kertész kutyája);
* Ligurio (Machiavelli: Mandragóra);
* Katz páter (Hašek–Burian: Svejk);
* Bicska Maxi (Brecht–Weill: Koldusopera);
* Piperec (Ferenc Farkas: Csinom Palkó);
* Miska (Szirmai A.: Mágnás Miska).

## El liaj reĝisoraĵoj 
* Bornemisza P.: Magyar Elektra;
* Dürrenmatt: János király;
* Tibor Déry–Presser G.: Képzelt riport egy amerikai popfesztiválról.

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Limeo

**Limeo** estas la frukto de la limeujo, *Citrus aurantifolia*, devena de Orienta Azio, simila al la citrono, sed pli malgrandaj, ovalaj, daŭre verdaj, nur finevolue hele flavaj fruktoj, havanta acidetan sukon, uzatan en la tropiklandoj kaj Usono same kiel citronsuko. 

Ne konfuzu kun limedo, kio estas la frukto de *Citrus limettioides*, aŭ citrono (Citrus limon).

El limeo oni faras tre faman kaj konatan trinkaĵon nome Mojito kaj el tiu frukto devenas la nomo de la limea koloro.

## Bildaro

Lime - whole and halved.jpg|
2012lemon and lime.png|produktado de citronoj kaj limeoj en 2012
Ripekeylime.jpg|matura frukto de limeo
Lime Blossom.jpg|Limeo en limeujo kun sia floro
Magyar Színházművészeti Lexikon

**Magyar Színházművészeti Lexikon** () estas konsulta kaj referenca verko pri hungaraj aktoroj, reĝisoroj kaj anoj de aliaj teatraj profesioj. Ĝi aperis en 1994 en Budapeŝto ĉe Akadémiai Kiadó ("akademia eldonejo") kaj nun estas ankaŭ rete disponebla ĉe Magyar Elektronikus Könyvtár (hungara elektronika libraro).

Ĝia ĉefredaktisto estis György Székely. Respondeculoj pri difinitaj periodoj estis:
* 1790–1849: György Székely
* 1850–1899: Kornél Nobilis
* 1900–1949: Tamás Gajdo
* 1950–: Klára Molnár

La libro enhavas 7.578 artikolojn. Ĝi informas ne nur pri la vivo de artistoj, sed ankaŭ klarigas hungarajn teatrajn fakterminojn kaj mallongigojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Magyar Színházművészeti Lexikon , alfabeta indekso

Kategorio:Referencaj verkoj
Kategorio:Kulturo de Hungario
Péter Hercz

**HERCZ Péter** [pr. herc) estas rumanuja hungara operkantisto (baso) naskita en Oradea la 6-a de februaro 1954.

## Kariero 
Li estas ekde 1981 solisto de la Kolozsvári Állami Magyar Opera, ekde 1990 gvidsolisto.

## El liaj roloj 
* Bartók: A kékszakállú herceg vára - titolrolo
* Donizetti: L'elisir d'amore - Dulcamara
* Donizetti: Don Pasquale - titolrolo
* Mozart: Cosi fan tutte - Don Alfonso
* Mozart: Don Giovanni - Leporello
* Puccini: Gianni Schicchi - titolrolo
* Puccini: Tosca - Scarpia
* Rossini: Il barbiere di Siviglia - Bartolo
* Verdi: Nabucco - Zaccaria
* Verdi: Macbeth - Banco
* Verdi: Simon Boccanegra - Paolo Albiani
* Verdi: Falstaff - titolrolo

## El liaj gastelpaŝoj 
* Budapest - Magyar Állami Operaház, Opera Viva Festivalo ktp., Novjorko, Aŭstrio, Belgium, Nederlando, Germanujo, Italujo, Hispanujo, Svislando

## El liaj televidregistraĵoj 
* Kodály: Székely fonó - Kérő (MTV, 1992, reĝisoro: Ádám Horváth)
* Pergolesi: La serva padrona - Uberto (MTV, 1995, reĝisoro: András Kürthy)

## Fonto 
* Retejohttp://www.operavivastudio.eu/hercz-peter.html 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
László Hunyadi (aktoro)

**HUNYADI László** [pr. hunjadi] estis rumanuja hungara aktoro naskita en Kluĵo la 30-an de oktobro 1951 kaj mortinta en Kluĵo la 2-an de oktobro 2001.

## Kariero
Ekde 1976 li ludis en la teatro Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureş, poste ekde 1999 li estis fondintano de la Csíki Játékszín de Miercurea Ciuc. 

## El liaj roloj
*Charles Lomax (Shaw: Barbara őrnagy); 
*Don Carlos (Schiller); 
*Petur (József Katona: Bánk bán); 
*Spiridon (Ion Luca Caragiale: Zűrzavaros éjszaka); 
*Kakuk Marci (Józsi Jenő Tersánszky J. J.); 
*Álmos herceg (János Székely: Vak Béla).
## Eksteraj ligiloj
*Retejohttp://www.csikijatekszin.ro/t_hunyadilaszlo.html 
## Fonto
**Magyar Színházművészeti Lexikon*

Hunyadi, L.
Sulfato

eta|200ra|Prezento fare de "Cram" de la sulfata jono
eta|200 px|Sulfata jono

La **sulfato** estas la salo de la sulfata acido H2SO4. La formulo de la sulfata jono estas SO42−.

La sulfatoj de kalio, de amonio kaj de magnezio estas uzataj en la sterkoj. Tiuj de zinko, de mangano, de kupro kaj de fero estas uzataj en mikro-fekundigo, por korekti la mankojn de tiuj elementoj.

La kupra sulfato aŭ blua vitriolo estas ankaŭ fungicido kaj potenca baktericido uzata en agrikulturo.
Ĝi troviĝas ankaŭ en la bordoza kaĉo.

La formulo de la fera sulfato estas FeSO4.7H2O. Tiu sulfato aspektas kiel hele verdaj kristaloj, ĝi estas subprodukto de la fera senoksidigo. Ĝi estas uzata kiel mordilo en tinkturado, kiel refortigilo en medicino, kaj por la fabrikado de inkoj kaj de nigraj, ruĝaj, bluaj, verdaj aŭ violaj pigmentoj.

La zinka sulfato estas ankaŭ uzata kontraŭ la muskoj kaj likenoj.

La gipsoŝtono, la erco kiu konsistigas la gipson, estas kalcia sulfato.

Ne konfuzi sulfatojn kun sulfitoj - devenantaj de la sulfita acido -, precipe uzataj en enologio.

La sulfatoj de bario, de stroncio kaj de plumbo estas tre malmulte solveblaj en akvo. Pluraj analitikaj identigaj metodoj baziĝas sur tiu propreco.

La nesolvebla plumba sulfato estas cetere la kaŭzo de la kapacita malpliiĝo de plumbaj baterioj.

## Organikaj sulfatoj 
Alkilaj sulfatoj kiaj la sulfato de dimetilo, estas tre bonaj alkilaj agentoj, malmulte kostaj sed toksaj.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sulfata acido
* Gipso


Kategorio:Saloj
Kategorio:Anjonoj
Arūnas Matelis

**Arūnas Matelis** (naskiĝis la 9-an de aprilo 1961 en Kaŭno, Litovio) estas litova filma reĝisoro kaj filmproduktoro. Li internacie konsideratas inter la plej elstaraj litovaj reĝisoroj el la tempo fine de la 20-a jarcento.

Inter la jaroj 1979 kaj 1983 li studis matematikon en la Universitato Vilno. Fine li ĝis la jaro 1989 studis filmfaradon en la Litovia Muzika kaj Teatra Akademio (Lietuvos muzikos ir teatro akademija). En 1992 li fondis la filmproduktan firmaon *Nominum*, unu el la unuaj sendependaj tiutemaj firmaoj de Litovio. Per sia firmao li ĝis nun produktis pli-malpli 20 kinejajn filmojn.

Ekde la fino de la 1980-aj jaroj li publikigis unuajn mallongajn filmojn en la 35-milimetra filma formato, interalie la dekminutan filmon  *Dešimt minučių prieš Ikaro skrydį* ("Dek minutojn antaŭ la flugo de Ikaro"). Temis pri la unua filmo farita en la arta kvartalo *Užupis* de Vilno. Sekvis pliaj dokumentaj mallongvaj filmoj sub lia reĝisorado.

Kune kun sia amiko *Audrius Stonys*, same filmproduktoro, Arūnas Matelis por litovia prezentejo en la Monda Ekspozicio 2000 en Hanovro, Germanio produktis la filmon *Skrydis per Lietuvą arba 510 sekundžių tylos* ("Flugo super Litovio aŭ 510 sekundoj da silento"), en kiu dum 8 minutoj el aviadila perspektivo prezentiĝas la pejzaĝo kaj kulturo de Litovio.

Internacie aparte atentiĝis lia 52-minuta filmo Prieš parskrendant į Žemę ("Antaŭ la reflugo al la tero"). En tiu filmo li prilaboris la okmonatan hospitalan restadon de sia filino malsana je leŭkemio, kaj bildigas la ĉiutagan vivon de la infanaj pacientoj de pediatria-onkologia hospitala unuo. La filmo en 2005 nomumiĝis en la kategorio "plej bona dokumenta filmo" por la Eŭropa Filmpremio. Samjare li ricevis la nacian kulturon kaj artan premion de Litovio (*Nacionalinė kultūros ir meno premija*).

En 2006 Arūnas Matelis iĝis plena membro de la Eŭropa Filmakademio kun la rajto voĉdoni.

## Filmaro (elekto) 
* 1990: *Dešimt minučių prieš Ikaro skrydį* ("Dek minutojn antaŭ la flugo de Ikaro")
* 1993: *Autoportretas* ("Memportreto")
* 1996: *Iš dar nebaigtų Jeruzalės pasakų* ("El la ankoraŭ nefinitaj fabeloj pri Jerusalemo")
* 1998: *Pirmasis atsisveikinimas su Rojumi* ("Unua adiaŭo de la paradizo")
* 1999: *Priverstinės emigracijos dienoraštis* ("Taglibro pri perforta elmigro")
* 2000: *Skrydis per Lietuvą arba 510 sekundžių tylos* ("Flugo super Litovio aŭ 510 sekundoj da silento")
* 2003: *Sekmadienis. Evangelija pagal liftininką Albertą* ("Dimanĉo. Evangelio laŭ la liftisto Albertas")
* 2005: *Prieš parskrendant į Žemę* ("Antaŭ la reflugo al la tero")
* 2008: *Išpažintis* ("konfeso")
* 2008: *Žmogus - Arklys*  ("homo - ĉevalo")

## Rilatoj al Esperanto 
En sia junaĝo, Arūnas Matelis estis en la sama infana "internacia klubo" (*Interklubas*) de Kaŭno kiel la (du jarojn pli juna) esperantistino Remigija Rudaitytė, kiu ankaŭ aktivis en la urba junulara Esperanto-klubo *Ondo*.

## Eksteraj ligiloj 
* profilo en la retejo de la Litova Filma Centro (litove)

Kategorio:Litovaj reĝisoroj
Hendschiken

## Pri la komunumo 
** Hendschiken** estas komunumo en la distrikto Lencburgo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 940 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo Hendschiken situas ĉe la bordo de la rivero Bünz, kiu pasas proksimume 200 metroj oriente de la vilaĝokerno. La ebenaĵo, kiun hodiaŭ kovras la vilaĝo, ĝis komence de la 20-a jarcento ankoraŭ estis marĉo, kiu tiam estis sekigita.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,52&nbsp;km², de kiuj 0,86&nbsp;km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,62&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 535 m s.m. iomete sub la kulmino de la monto *Lütisbuech*, dum la plej malalta punkto troviĝas sur alteco de 398 m s.m. en nordo ĉe la bordo de la rivero Bünz apud la limo al Othmarsingen.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Hendschiken limas en nordo al Othmarsingen, en oriento al Dottikon, en sudoriento al Villmergen, en sudo al Dintikon, en sudokcidento al Ammerswil, kaj en okcidento al la distriktĉefurbo Lencburgo.

## Trafiko 
Hendschiken disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Bazelo tra Brugg al Zugo. En tiu stacidomo haltas lokaj trajnoj al Araŭo, Muri, Rotkreuz kaj Othmarsingen. Matene kaj vespere ankaŭ ekzistas rektaj trajnoj al Zuriko.

Tra Hendschiken pasas la kantona ĉefvojo de Lencburgo al Zugo kaj en distanco de nur du kilometroj en Othmarsingen troviĝas la plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Hendschiken datiĝas el la jaro 1160 *Hentschikon* en la *Acta Murensia*.

En mezepoko bienposedantoj en Hendschiken estis la Monaĥejo Muri, la Monaĥejo Säkingen, la Monaĥejo Sankt-Urban, la Grafoj de Lencburgo kaj la Senjoroj de Hallwyl. Granda parto de la bienoj transiris en la 14-a jarcento al la Monaĥejo Königsfelden. La alta jurisdikcio apartenis unue al la Grafoj de Lencburgo, poste al la Kiburgoj kaj ek de 1264 al la Habsburgoj. La malaltan jurisdikcion posedis la habsburgaj vasaloj, la Senjoroj de Hallwyl.

Kiam en la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, Hendschiken fariĝis parto de la Berna Argovio kaj fariĝis aparta tribunaldistrikto en la voktejo Lencburgo. Berno koncedis al la vilaĝanoj de Hendschiken la rajton mem elekti sian lokan subvokton ĉiam por vivo daŭro.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, Hendschiken fariĝis komunumo de la distrikto Lencburgo en la nove fondita Kantono Argovio.

## Vidu ankaŭ 
* Hendschiken (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Hendschiken
* Hendschiken en la Historia Leksikono de Svislando
Ruĝecbruna cinkloranfo

La **Ruĝecbruna cinkloranfo** (*Cincloramphus mathewsi*) estas specio de birdo de la genro Cinkloranfoj aŭ Cincloramphus de la familio de Megaluredoj iam en tiu de Silviedoj. Ĝi troviĝas kiel Endemio nur en granda parto de Aŭstralio.

## Taksonomio 
Ĝi estas specio de la Megaluredoj, paserina familio. Ĝi kunhavas genron *Cincloramphus* kun la Bruna cinkloranfo, alia specio endemia de Aŭstralio.

La Ruĝecbruna cinkloranfo estis unuafoje priskribita de la angla ornitologo Tom Iredale en 1911. La genra nomo *Cincloramphus* devenas el la grekaj vortoj *cinclus*/κιγκλος "motacilo" kaj *ramphos*/ραμφος "beko", dum la specifa epiteto omaĝas Gregory Mathews.

Krom Ruĝecbruna cinkloranfo, alia komuna nomo estas *Ruĝecpuga cinkloranfo*, kaj ankaŭ en Aŭstralio simple *Kantalaŭdo*, kio en Eŭropo esta stute alia specio.

## Aspekto 
La Ruĝecbruna cinkloranfo estas mezgranda bruna paserina kantobirdo kun strieco en sia plumaro.

Tiu specio estas simila al la ununura samgenra Bruna cinkloranfo sed maskloj de tiu specio estas multe pli grandaj ol tiuj de Ruĝecbruna cinkloranfo. Krome inoj de Bruna cinkloranfo ne havas la ruĝecan pugon de la ino de Ruĝecbruna cinkloranfo, kiu estas multe pli hela sube.

## Distribuado kaj habitato 
eta|250ra|Ruĝecbruna cinkloranfo en Viktorio
La Ruĝecbruna cinkloranfo estas komuna tra la tuta kontinenta Aŭstralio, sed ĝi estas rara en la insulo de Tasmanio. Oni supozas ke la totala teritorio de tiu specio estas inter 1,000,000 kaj 10,000,000&nbsp;km2. *C. mathewsi* troviĝas plej ofte en Novsudkimrio, Kvinslando, kaj Okcidenta Aŭstralio. Ĉiujare la Ruĝecbruna cinkloranfo pasas la plej malvarmajn monatojn en la nordo kaj migras suden somere por reproduktiĝi, kaj tiele ĝi estas vidata tipe nur dum la plej varmaj monatoj.

## Kutimaro 
La Ruĝecbruna cinkloranfo ĉasas ĉe la grundo insektojn kaj aliajn malgrandajn artropodojn manĝotajn. Tiu birdo povas troviĝi en herbejoj, herbecaj malfermaj arbaroj, agrikulturaj areoj, kaj arbaroj de akacioj kiel favorataj habitatoj. Vivo ĉe areoj loĝataj de homoj finas ofte kiel Ŝosemortinto. Sen helpe de la masklo, la ino konstruas profundan neston el herbo kaŝita inter herbo aŭ malalta vegetaĵaro. Ŝi ankaŭ kovas la ovojn kaj zorgas la idojn tute sola.

## Filmeto 
* BirdLife International 2004. Cincloramphus mathewsi. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.
thumbtime=31|eta|300ra|maldekstra| Pikedale, Suda Kvinslando, Aŭstralio

## Referencoj 
## Literaturo 
* Serventy, V.N. (ed) 1982. *The Wrens and Warblers of Australia*. Angus and Robertson and the Australian Photographic Index of Australian Wildlife, Sydney.
* Morcombe, M. 2000. *Field guide to Australian Birds*. Steve Parish Publishing.
* Simpson, K and Day, N. 1999. *Field guide to the birds of Australia, 6th Edition*. Penguin Books, Australia.
* Higgins, P.J., Peter, J.M. and Cowling, S.J. (eds) 2006. *Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds, Volume 7* (Dunnock to Starlings) Part B Oxford University Press. Melbourne.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Neĝa buso

eta|dekstra|275px|frua 12-pasaĝera enĝa kaleŝo fare de Bombardier de Kanado
eta|dekstra|300px|Moderna kaj komforta *Foremost Terra Bus* (en *Brewster SnoCoach Livery*)

La **neĝa kaleŝo** aŭ **neĝa buso** estas specialigita pasaĝera transportilo, evoluigita por veturo sur glacio, neĝo. Ĝi havas multseĝan kabinon kaj larĝajn, etpremajn pneŭojn aŭ raŭpojn. La neĝa kaleŝo povas transporti 10, 20 aŭ pli da pasaĝeroj.

eta|maldekstra|1963, 10-pasaĝera Thiokol 601 de U.S.A.F. Plej frua ekzemplo por tio estis la neĝa buso de Bombardier Canada, ekipita per direktebla skio antaŭe. Ĝi havis seĝojn por 12 pasaĝeroj. Alternative, oni povis ŝanĝi la skion al pneŭo.

La tipo Thiokol de 1960-aj jaroj povis transporti 10 pasaĝerojn. Oni uzis neĝan kaleŝon en la Parko Yellowstone, dum la vintro.

La Terra Bus Wheeled Vehicle (2009) estas neĝa kaleŝo kun ses etpremaj (30 psi) pneŭoj, kabapla transporti 56 pasaĝerojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Foremost Industries  Terra Bus Company Website

Kategorio:Neĝaj veturiloj
Kategorio:Raŭpĉenaj veturiloj
Antarkta neĝa krozilo

eta|la neĝa krozilo en 1940
La **antarkta neĝa krozilo** (au neĝokrozilo, angle *snow cruiser*) estas grandega neĝa aŭtomobilo kiu estis konstruita originale por esplorado de la Antarkto. Oni fiksis sur tegmento de la neĝa veturilo aviadilon, kiu povis starti de tie. La projekton gvidis Dro Thomas C. Poulter kaj admiralo Richard Evelyn Byrd, la neĝokrozilo fiaskis, ĉar ĝi ne povis venki eĉ etajn altaĵojn. Simple ne eblis en Usono antaŭvidi la ekstremajn fizikajn kondiĉojn de la Antarkto.

Oni konstruis la neĝokrozilon en 1939, transportis ĝin en la Antarkton la 12-an de januaro 1940. Ĝi sinkis en la neĝo kaj ne povis grimpi altaĵetojn. Ĉar oni ne povis plibonigi la konstruaĵon, ili ĉesigis la projekton kaj lasis la neĝokrozilon sur la Antarkto.
eta|maldekstra|la neĝa krozilo en 1940, bone videblas la dimensioj kompare al apuda homo

## Teknikaĵoj 
## Eksteraj ligiloj 
* The Antarctic Snow Cruiser (angle) 

Kategorio:Neĝaj veturiloj
Kategorio:Elektraj veturiloj
Kategorio:Arktaj esplorŝipoj
Kategorio:Historio de Antarkto
Kategorio:Transporto en Antarkto
Kategorio:Famaj veturiloj
Kategorio:Malaperintaj objektoj
Neĝa traktoro

[eta|dekstra|Neĝa traktoro ĉe [Rothera.]]
maldekstra|eta
**Neĝa traktoro** (*ratrako*) estas raŭpĉena traktoro, speciale evoluigita por laboro, funkcio inter neĝaj kondiĉoj. Ĝi povas havi du aŭ kvar raŭpĉenojn, plej ofte gumajn.

## Vidu ankaŭ 
* Neĝoplugilo

Kategorio:Neĝaj veturiloj
Kategorio:Raŭpĉenaj veturiloj
Sulfito

eta|200ra|Strukturo de la sulfita jono
eta|150ra|dekstra|3D-a prezento de la magnezia sulfito
eta|150ra|dekstra|Alia 3D-a prezento de la magnezia sulfito

La **sulfitoj** estas la saloj de la hipoteza sulfita acido H2SO3. La formulo de la sulfitaj anjonoj estas SO32−. En organika kemio, la sulfitoj estas ankaŭ la nomoj de la esteroj formitaj per la sulfita acido. Ilia tipo estas R-O-S(=O)-O-R' (kie R kaj R' estas organikaj restaĵoj). Kiel ekzemploj estas la dimetila sulfito, kies formulo estas CH3-O-S(=O)-O-CH3.

## Uzo 
La sulfitoj estas uzataj kiel konserviloj en la vino, la cidro kaj la ŝuŝeno, en iuj nutraj pastoj, en la sekigitaj terpomoj, la sekaj fruktoj aŭ en la ladkukumetoj por malebligi la oksidadon.

## Netolero 
Iuj personoj aperigas inflaman reakcion, kiam ili konsumas sulfitojn, ĝenerale en la duonhoro post la engluto. Tiuj reakcioj karakteriziĝas per nazfluoj, ternoj, jukoj, urtikario,  aŭ eĉ pli gravaj simptomoj, kiaj la bronkospasmo aŭ anafilaksio. En iuj kazoj ili povas esti la kaŭzo de hemoroidaj krizoj.

Ĉirkaŭ 5% de la astmuloj havas spirajn malfacilaĵojn en la minutoj, kiuj sekvas la konsumon. La riskoj de reakcio al la sulfitoj estas ankaŭ tre gravaj por la personoj netoleraj al la aspirino. Tiuj reakcioj povas esti mortigaj kaj necesigas urĝajn flegojn. La personoj, kiuj riskas alergion al la sulfitoj devas do nepre eviti ilin.

Aliflanke, tro forta dozo de sulfuro en vino okazigas kapdolorojn tiom longajn kiom dolorajn. Plie, necesas konscii ke ekzistas mortiga dozo des pli malfacile malkovrebla ke la sulfitoj troviĝas en multaj nutraĵoj.

## Enesto de sulfitoj 
La sulfitoj troviĝas en preskaŭ ĉiuj vinoj (vidi "vinoj sen sulfitoj"en tiu artikolo de "vinature"); en kvanto pli granda en la blankaj vinoj mezdolĉaj aŭ duonsekaj, iom malpli en la sekaj blankaj kaj ankoraŭ malpli en la ruĝaj. En Francio, de post la
, la boteloj devas indiki la eneston de sulfitoj se la enteno estas supera al 10mg/litro. Ankaŭ la vinoj prilaboritaj el vitberoj kultivitaj laŭ ekologia agrikulturo enhavas sulfitojn sed en malpli granda kvanto. Plej multaj nunaj bieroj ne plu enhavas ilin.

Eĉ se la salikokoj kaj la palinuretoj povas esti prilaboritaj per sulfitoj, neniu mencio aperas sur la etikedo. En 1985, la usona federacia registaro malpermesis la aldonon de sulfitoj al plej multaj fruktoj kaj freŝaj legomoj, sed nek al la terpomoj nek al la sekaj fruktoj.
En Eŭropo, la deklaro de sulfita enesto, kiel alergidonilo en la nutraĵoj estas deviga ekde kiam la koncentriĝo atingas 10mg/kg aŭ 10mg/litro.

La eŭropaj kodoj rilataj al la sulfitoj estas : E220, E221, E222, E223, E224, E225, E226, E227 kaj E228.

## Evidentigo 
En solvaĵoj, la sulfitaj jonoj SO32− povas esti malkovrataj per iu ajn acido H+ kaj okazas gasan eliĝon de sulfura dioksido SO2 kaj tiu solvaĵo estigas senkoloriĝon de la permanganato.

## Vidu ankaŭ 
* Sulfura dioksido
* Sulfura dioksido en vinologio
* Sulfuro

## Eksteraj ligiloj 
* Agence Canadienne d'inspection des aliments 

Kategorio:Konservaj agentoj

Kategorio:Anjonoj
József Horváth (aktoro)

**HORVÁTH József** [pr. horva:t] estis hungara aktoro, teatrestro, tradukisto naskita en ? la ? kaj mortinta en Kluĵo en 1830.
## Kariero
Inter 1808 kaj 1812 li ludis en Debrecen. En 1818 li estis la fondinto de la trupo de Székesfehérvár, ekde 1820 ĝis 1824 ĝia vicestro. Poste li daŭrigis sian karieron en Transsilvanujo. En 1829 pro akcidento li ĉesis la aktoradon kaj fariĝis sufloro.

## El liaj roloj
*Rolla (Kotzebue: A nap szüze, Rolla halála);
*Antonius (Kotzebue: Octavia);
*Hugo (Müllner: A bűn);
*Zrínyi (Körner);
*Bebek Zsigmond (Kisfaludy K.: A tatárok Magyarországon);
*Bors Gyula (Kisfaludy K.: Ilka);
*Demeter (Kisfaludy K.: Stibor vajda)..

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
Horvath, J.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj sufloroj
László Horváth (aktoro)

**HORVÁTH László** [pr. horva:t] estis rumanuja hungara aktoro, reĝisoro naskita en Szatmárnémeti en 1896 kaj mortinta en Aŭŝvico en 1944.
## Kariero
László Horváth en 1921 ludis  en Oradea, en sezono 1923–24 en Temeŝvaro kaj Braŝovo en trupo de Mihály Fekete, kaj en la sama jaro en Budapest en la Vígszínház. Poste sekvis provincaj trupoj plej ofte trupoj de Arad, Temeŝvaro kaj Oradea. En la 30-aj jaroj li ofte reĝisoris, iomtempe li estis la ĉefreĝisoro de la trupo de József Szabadkay.  
## El liaj roloj
*Cassio (Shakespeare: Othello); 
*Szellemfi (Ede Szigligeti: Liliomfi); 
*VII. Károly (Shaw: Szent Johanna); 
*Ajnádi (József Nyírő: Jézusfaragó ember).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Horvath, L.
Paula Horváth

**HORVÁTH Paula** [pr. horva:t], *Soós Polixena*  estis hungara aktorino naskita en Kolozsvár la 18-a de junio 1872 kaj mortinta ? la ?.
## Kariero
Ekde 1892 ŝi ludis en Debrecen, poste dungis ŝin Mór Ditrói al Koloĵvaro (1894–96) kaj tie ludis en jaroj 1899–1901 kaj inter 1904–1914. Ekde tiam ĝis 1923 ŝi estis anino de la Nacia Teatro de Budapeŝto.
## El ŝiaj roloj
*Zaza (Berton–Simon);
*Osztrigás Mici (Feydeau);
*Márta (Goethe: Faust);
*Lady Cicely (Shaw: Brassbound kapitány megtérése).
## Mutfilmoj
**Faun* (1917),
**Asszonyfaló* (1918),
**Sphynx* (1918).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Horvath, P.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Surto (luno)

**Surto** aŭ **Surturo** estas neregula satelito de Saturno, ano de la norda grupo. Ĝia orbito estas retrograda.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita post observoj inter la  kaj la  de David C. Jewitt, Scott S. Sheppard, Jan Kleyna kaj Brian G. Marsden, kiuj anoncis ĝian malkovron la . Ĝi ricevis maldaŭran nomon **S/2006 S 7**.

## Nomo 
Ĝi ricevis en 2007 la nomon de Surto (angle: Surtur), laŭ la *jotuno* (giganto) de fajro *Surt* aŭ *Surtr* de la nord-ĝermana mitologio.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Surturo, el "Cassini-misio ekvinoksa" 
*  La saturnaj satelitoj de 2006, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
András Hunyadi

**HUNYADI András** [pr. hunjadi:] estis rumanuja hungara reĝisoro naskita en Jeica la 1-an de oktobro 1925 kaj mortinta en Târgu Mureş la 3-an de septembro 1998.
## Kariero
Li dungiĝis en 1956 al Székely Színház de Târgu Mureş kaj li estis ano de ties daŭriganto de teatro Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureş ĝis sia morto.  
## El liaj reĝisoraĵoj
*Gergely Csiky: Buborékok; 
*György Méhes: Mi, férfiak; Noé bárkája; 
*Zsigmond Móricz: Nem élhetek muzsikaszó nélkül; 
*András Sütő: Vidám sirató egy bolyongó porszemért; 
*Tudor Muşatescu: Szélkakas.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
Hunyadi, A.
Rückert-Lidoj

La **Rückert-Lioj** estas kvin lidoj por kantvoĉo kaj piano aŭ orkestro de Gustav Mahler pri tekstoj de Friedrich Rückert. Male al la Kindertotenlieder pri tekstoj de la sama aŭtoro je tio tamen ne temas pri lidociklo, sed pri pokaze memstaraj unuopaj verkoj.

Jen la unuopaj titoloj de la kolekto:
# Blicke mir nicht in die Lieder! (14-an de junio 1901)
# Ich atmet’ einen linden Duft (julio 1901)
# Ich bin der Welt abhanden gekommen (16-an de aŭgusto 1901)
# Um Mitternacht (someron 1901)
# Liebst du um Schönheit (aŭgusto 1902)

Kune kun la lidoj *Revelge* kaj *Der Tamboursg’sell* (pri tekstoj el Des Knaben Wunderhorn), poste enigitaj en la kolekton Des Knaben Wunderhorn de Mahler, ili estis unuafoje en 1905 publikigitaj sub la titolo *Sieben Lieder aus letzter Zeit* (Sep lidoj el la lasta tempo).

La unua prezentado de la kvar lidoj ekestintaj en 1901 en la orkestra versio okazis la 29-an de januaro 1905 en Vieno sub direktado far la komponisto. En ĉi tiu koncerto Mahler ankaŭ unuafoje prezentis la *Kindertotenlieder* samkiel ses lidojn el *Des Knaben Wunderhorn*.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Tekstoj 
* Diskografio
* 5 Rückert-Lidoj (MIDI)

Kategorio:Lidociklo
Kategorio:Lidoj de Gustav Mahler