open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sititelec

**Sititelec** [sititelek] () estas vilaĝo en Rumanio sude de Oradea. En 1910 ĝi nombris 1 246 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 561 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1213. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Husasău de Tinca.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Mizieș

**Mizieș** [mizieŝ] () estas vilaĝo en Rumanio doriente de Beiuș. Administre ĝi apartenas al Drăgănești. Ĝia poŝtkodo estas 417254.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 654 loĝantojn (rumanoj), en 1992 608.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1341. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Boiu (Albești)

**Boiu** [boju] (hungare: **Bún**) estis vilaĝo en Rumanio nordoriente de Sighișoara. Ĝi apartenas al la komunumo Albești.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 2200 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, ciganoj), en 1992 1544 (rumanoj, 27&nbsp;% da hungaroj).

## Historio
Ĝia unua mencio estas el 1301. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Kis-Küküllő vármegye*). Ĝia rumana loĝantaro loksidiĝis en la 17-a jarcento en la areo de Boiu Mare aŭ Boiu de Sus. Boiu Mic aŭ Boiu de Jos, Țopa (Alsóbún, aŭ Kisbún) estas menciita unue skribe en 1630.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
*János Bethlen (1613 – Nagyszeben, antaŭ 18-a de februaro 1678) kanceliero de Transilvanio, historiisto, patro de Miklós.
*Miklós Bethlen (1-a de septembro 1642 – Vieno, 27-a de oktobro 1716), verkisto, politikisto, kanceliero de Transilvanio, filo de János.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Almalinian

**Almalinian** estas arta lingvo kreita de Bryant K. kiel lingvo de fikcia mondo *Cardë*.

Ĝiaj fontoj estas Esperanto, Latino, turka lingvo, Elet-Anta, Valavya, Toki Pona, kaj,  ĉefe Quenya kaj Sindarin. Eble la aŭtoro elektis la vortojn nur pro estetikaj kialoj kaj Toki Pona estas la bazo de ĝia fonetiko.

Specimeno (Babela Turo (Gen. 11:1-9):

#Tol telgael i pennes dónumë éldamor niel lomen ar nomdan élcanen.
#"Sen telgael anae enuilond astaldeclo, ar arthond hera·ilen diór Sennar ar éthlibond teldor." 
#"Élcanond huin pennel, ""A penyaf, a canésinach cor·andae·alpaen, ar a cuelach pren pennes."" Anclesond cor·andae·alpaen, ar nui sornaden, ar conbenan, henotan anorsen eriol conbenatha alpë." 
#"Telgael élcanond, ""A penyaf, a canésinach cilthonen hen essë·orae, parm átala·asë den paenar i balhalen, telsel télminach canésini ethuisnen hen essë·orae, ar telsel liyenech tersinetha théniel i nebantë alor i dónumë.""" 
#Erin i Dóminë penyor lumbúleclui laurebayi i cilthonen ar i átala·asen den i anae canésinondon.
#"I Dóminë élcanor, ""Ambar eriol niel aerë élcanatha i becan lomen naelebandon canésini tol telmen, numen den gálenend canésini ader necanésinalba hen prë." 
#"A penyaf, a enuilach lumbúleclui, ar a matach pran lomen telsel nui huilnend pennel.""" 
#"Telsel i Dóminë san teldor brelnor hen prë adi tersinotha théniel i nebantë alor i dónumë, ar prelond canésini i cilthonen." 
#Telsel ador ethuisnotha Babel -- med teldor i Dóminë mator i lomen alor i pennes dónumë. San teldor i Dóminë brelnor hen prë adi tersinotha théniel i nebantë alor i dónumë. 

## Eksteraj ligiloj 
http://www.angelfire.com/empire/almaline/front.html

Kategorio:Artaj lingvoj
Bicaci

Bicaci (bikaĉ) (hungare  **Mezőbikács** mezOebikaĉ) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Salonta. Administre ĝi apartenas al Cefa.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 1 287 loĝantojn (rumanoj, slovakoj, hungaroj), en 1992 591 (rumanoj, 28% hungaroj. 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1291. Dum la turka okupiĝo ĝia loĝantaro malpliiĝis kaj oni koloniigis slovakojn en la vilaĝon.  Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 Mezőbikács apartenis al Hungario (*Bihar*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Botean

**Botean** [botjan] ( mezoebotja:n) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Oradea. Administre ĝi apartenas al Ineu.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 514 loĝantojn (rumanoj), en 1992 700.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1336. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 Mezőbottyán apartenis al Hungario (*Bihar (reĝa departemento)*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Săbolciu

**Săbolciu** [sǝbolĉu] () estas vilaĝo en Rumanio oriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 571 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 772 (rumanoj, 2% hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1256. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Săcădat.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Almaqerin

**Almaqerin** estas arta lingvo de fikcia lando *Silé*. Oni povas vidi la influon de modernaj lingvistikaj teorioj (kaj kelkaj modismoj) en la konstruo de la lingvo, ekzemple la centra ideo estas krei lingvon nevircentran. La substantivoj estas neŭtraj aŭ inaj. La gramatiko estas kompleksa, sed ne ekzakte malsimpla. La verbo similetas al volapuka.

Ekzemploj:

*mahanantelann dogoth o·vel ne nirshanter (li malfermis la keston kiun mi oferis al li).
*te i·dedavrelann (mi volas ke ŝi mortos).
*nerdveilindo scarelann (tiu estas saĝa parolado).
*de tordhindo na scaresenn (ne parolu malĝentile al mi).

## Eksteraj ligiloj 
https://web.archive.org/web/19990204013939/http://www.geocities.com/Area51/Cavern/9443/akerin01_uk.html

Kategorio:Artaj lingvoj
Petreu

**Petreu** () estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Marghita. Administre ĝi apartenas al Abrămuţ.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 1 071 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 1 517 (rumanoj, 77% hungaroj.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1215. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Bihar*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* János Kristófi (15-a de decembro 1925 - Oradea, 5-a de januaro 2014): pentristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Mișca (Chișlaz)

**Mișca** [miŝka] () estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Oradea. Administre ĝi apartenas al Chișlaz.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 1 551 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1 017 (rumanoj, 96 % da hungaroj.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis el 1255. Ĝis 1919 kaj inter 1939 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Bihar*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
* Listo de rumanaj poŝtkodoj

## Gravaj personoj 
* Péter Balogh (30-a de julio 1920 – Bukareŝto, 4-a de marto 1994): skulptisto.
* József Oláh (n. 4-a de novembro 1966): bestkuracisto, redaktoro de gazeto *Micskei Újság*, poeto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Cornișești

**Cornișești** [korniŝeŝtj] () estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 511 loĝantojn (rumanoj), en 1992 335. Ĝia unua skriba mencio estis en 1508. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Dobrești.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Iziso

:Vidu ankaŭ ISIS.

[eta|maldekstre|300px|alt=Stone building fronted by a tall gateway, a colonnade, and another gateway.|La [Egipta templo|Templo de Iziso ĉe Philae, kun pilonoj kaj interna korto dekstre kaj interna konstruaĵo maldekstre]]
**Iziso** (egipte: *Ast* [aset]), aŭ foje **Izisa**, en la egipta mitologio estis dia edzino kaj fratino de la dio Oziriso, kaj patrino de la dio Horuso. Tiu dia familio estas la plej fama en la egipta mitologio. Iziso estis la simbolo de bonega patrino.

Iziso finfine iĝis ne nur ĉe la egiptoj, sed ĉefe la aliaj popoloj de Romia imperio la plej granda el la grandaj diinoj. Ŝia gloro superpasis tiujn de ĉiuj aliaj diinoj kune, inkluzive tiujn de Egiptio kaj de la Azia-Eŭropa mondo. Ŝi estis indentigita je multaj diinoj kiaj Persefona, Diana (Artemisa), Seleno kaj Demetra, kies aŭtenta nomo ŝi estis laŭ ŝiaj fervoruloj. Tiel ŝia kulto disvastiĝis tra la plena Romia imperio. Ekzemple en Pompejo, kie ŝi estis adorata kune kun alia sinkreta fenomeno: la dio Serapiso, kaj ilia filo Anubo. Oni trovis restaĵojn de temploj ŝiaj ĝis en Parizo (Lutecio) kaj Arras (Nemetacum), Belgio, Hispanio ktp. Iuj romiaj imperiestroj kiel Hadriano evidentigis apartan piecon al ŝi. Iziso estis la patrina diino de la mondo. Ŝia lasta templo estis tiu de la nila insulo Fileo (latine *Philae*) apud Asuano en la 4-a jarcento de nia erao.

## Referencoj 
Kategorio:Agrokulturaj dioj
Kategorio:Dioj pri fekundeco
Kategorio:Dioj pri magio
Kategorio:Dioj pri vivo, morto kaj reviviĝo
Kategorio:Egiptaj dioj
Kategorio:Patrinaj dioj
Kategorio:Diinoj de la romia mitologio
Jana Petrů

:*Eble vi serĉas kantistinon Petra Janů.*

**Jana Petrů** (nask. la 14-an de julio 1938 en Prago) estas ĉeĥa kantistino. Ŝi estis unu el la plej ŝatataj ĉeĥaj kantistinoj komence de la 60-aj jaroj de la 20-a jarcento.

Ŝi komencis sian karieron en la jaro 1962. Ŝi kantis larĝan repertuaron de svingo ĝis rokenrolo. Ŝi kantis kun multaj ĉeĥaj kantistoj, ekz. kun Josef Zíma, Karel Gott, Karel Hála, Milan Chladil kaj aliaj. Komence de la 70-aj jaroj ŝi definitive foriris el la muzika scenejo.

## La nomo 
*Jana Petrů* estas ankaŭ nomo de pli konata kantistino Petra Janů (nask. en 1952). Por ke ne estiĝu interŝanĝo de la nomoj kun *Jana Petrů* (nask. en 1938), ŝi komencis prezentiĝi sub la nomo Petra Janů.

## Eblas aŭskulti 
* Den je krásný (*La tago estas bela*)

Kategorio:Ĉeĥaj kantistoj
Kategorio:Bronzaj najtingaloj
Alphistian

**Alphistian** estas arta lingvo kreita de usonano Tony Skaggs en 1974 kaj estas unu el la plej disvolvitaj el artaj lingvoj. Ĝi estas oficiala lingvo de fikcia lando "**Alphistia**".

Alphistian havas tre simplan gramatikon, tute regulan. Ĝi uzas latinan alfabeton kaj la prononco estas fonetika, kvankam tre influita de angla parolmaniero.

Ekzemploj:

*Hen vase et met du? (Kiel vi fartas?)
*Skanse du alvesteane? (Ĉu vi parolas Alphistianon?)
*Ne, ya ne skanse alvesteane. (Ne, mi ne parolas Alphistianon)
*Se var kom du? (El kie vi estas?)
*Ya kom se Kanada.(Mi estas el Kanado).
*Vat es des nomine? (Kio estas via nomo?)
*Min nomine es Anton. (Mia nomo estas Antonĉo).

## Eksteraj ligiloj 
http://www.alphistia.com/lingua1.html 

http://www.alphistia.com/alpha1.html

Kategorio:Artaj lingvoj
Santăul Mare

**Santăul Mare** [santəul mare] () estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 667 loĝantojn (rumanoj), en 1992 311 (rumanoj, 91% hungaroj. Ĝia unua skriba mencio estis en 1219. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Bihar vármegye*). Administre ĝi apartenas al Borş.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Mierlău

**Mierlău** - jen rumane, prononco [mierləŭ], hungare **Nyárló**, germane **Mierlau aŭ Nierlau** - estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. En la jaro 1910 ĝi nombris 730 loĝantojn (rumanoj), en 1992 estis 903 loĝantoj, kaj en  estis  loĝantoj. Ĝia unua skriba mencio estis en 1431. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Bihar vármegye*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Hidișelu de Sus, hungare Harangmező, germane Glockendorf.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
*  de la komunumo ()
* distrikta mapo  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Sâniob

**Sâniob** [sınjob] () estas komunumo en Rumanio sude de Săcueni. 

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 1 808 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1 299 (rumanoj, 89% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1169. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Bihar*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Anci Barna (17-a de januaro 1902 – Budapest, 10-a de majo 1987): hungara aktorino.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Oregon trade language

**Oregon trade language** (komerca lingvaĵo de Oregon) estas planlingvo kreita de Horatio Haie, Londono, 1890. Vere ĝi ne estas projekto de internacia planlingvo, sed sistema organizado de l' piĝinon de blankaj ĉasistoj kaj indiĝenoj de Usono.

## Bibliografio
*Bernard Golden: Horatio Hale, in Planlingvistiko 4 (1985) 15.
*Hale, Horatio 
An international idiom, a manual of the Oregon trade language or “Chinook jargon” London: 1890 (63 p.)

Kategorio:Modifita angla
Nimăiești

**Nimăiești** [nimajeŝtj] () estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Beiuș. En 1910 ĝi nombris 1086 loĝantojn (rumanoj), en 1992 953. Ĝia unua skriba mencio estis en 1552. Ĝis 1919 kaj inter 1939 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Curățele.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Listo de rumanaj poŝtkodoj

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Niuved

**Niuved** [njuved] (hungare: Nyüved) estas vilaĝo en Rumanio norde de Oradea. Administre ĝi apartenas al Biharia.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 608 loĝantojn (hungaroj), en 1992 490. 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1208. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Tămășeu

**Tămășeu** [təməŝeu] () estas komunumo en Rumanio norde de Oradea, 7 km de la limo al Hungario. Administre ĝi iam apartenis al Biharia. Nun ĝi estas komunumo inkluzivanta jenajn vilaĝojn: Niuved, Parhida kaj Satu Nou.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 1 074 loĝantojn (hungaroj), en 1992 991 (96 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1219. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar).

## Gravaj personoj 
* Dezső Diószegi: hungara poeto
* Samu Bogyó: hungara matematikisto

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Tamaseu jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Richard Berger

**Richard Berger**, pli konata kiel *Ric Berger* (naskiĝis en Yens, kantono de Vaud, Svisio en 1894, mortis en 1984) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li iĝis idisto tre frue, poste transiris al Okcidentalo kaj fine iĝis unu el plej gravaj propagandistoj de Interlingvao. Li verkis multajn studojn pri planlingvoj.

Li diplomitiĝis pri arto en Lausanne. Inter 1928 kaj 1963 li estis profesoro ĉe altlernejo de Morges. Li verkis 20 librojn pri historiaj monumentoj de Svisio.

En 1912 li eklernis Esperanton kaj estis delegito de UEA. Jam en 1918 li transiris al Ido kaj verkis multajn broŝurojn pri tiu planlingvo. Poste, en 1928 li, kiel la plejparto de Idistoj de Svisio, transiris al Okcidentalo. En tiu jaro li iĝis redaktoro de la okcidentalista revuo "Svissia", kiu post 1931 nomiĝis "Helvetia". Poste, de 1934 ĝis 1950, li estis kunredaktanto de la revuo "Cosmoglotta", kies ĉefredaktisto li estis kiam en septembro 1949-a, laŭ lia propra iniciato, kaj post debatado kiu ekintis jam en 1945, la nomo de la lingvo estis oficiale ŝanĝita al Interlingue, parte pro la granda malfacileco uzi la nomon de la asocio "Occidental-Union" en landoj alianciĝintaj kun Sovetunio post la dua mondmilito, kaj verŝajne ankaŭ parte pro la espero de Berger unuigi Okcidentalon kun la tiam preskaŭ finita kaj simila projekto de IALA, kiu dum tiuj jaroj jam komencis esti nomata Interlingvao.

En 1956 Berger ŝanĝis al Interlingvao. Jam en 1959 li estis ĝenerala sekretario de Union Mundial pro Interlingua (Monda unio por Interlingvao), kiu li restis ĝis 1963. Li ankaŭ samtempe estis redaktanto de interlingvaa revuo Currero. De 1966 ĝis 1983 li eldonis la nuran revuon monatan de Interlingvao: Revista de Interlingua.

Li tre verkis pri interlingvistiko kaj eldonis multajn gramatikojn de malgrandaj etnaj lingvoj.

## Referencoj 
Kategorio:Svisaj esperantistoj
Kategorio:Idistoj
Kategorio:Interlingvaistoj
Kategorio:Interlingvistoj
Andiĝona masakro

La **Andiĝona masakro** okazis la 13-an de majo en 2005 en la orienta urbo Andiĝono, Uzbekio. Registaraj soldatoj pafis kontraŭ manifestaciantoj, mortigante ĝis 1000 laŭ diversaj taksoj. La registaro asertas ke malpli ol 200 pereis.

La manifestacioj ekis en marto per protesto kontraŭ nova leĝo kiu malhelpis komercadon. 500 koleraj farmistoj atakis polican stacion, dirante ke la aŭtoritatoj maljuste konfiskis bienon. La 3-an de majo okazis alia protesto kun ĉ 60 homoj apud la usona ambasado, kun multaj infanoj verŝajne por protekti la manifestaciantojn kontraŭ atako. Tiam la 10-an de majo almenaŭ 1000 manifestaciantoj petis la liberigon de 23 lokaj komercistoj, kiuj estis arestitaj pro supozebla membreco en malpermesata islama grupo "Akramija".

Dum la nokto de la 12-a de majo, viroj atakis militan garnizonon, kaptante armilojn kaj liberigante ĉ 4000 malliberulojn. La krizo sufiĉe altiĝis ke finfine prezidento Karimov ordonis soldatojn ĉirkaŭi la homamason kaj ekpafi kontraŭ ili. Atestantoj diras ke neniu averto aŭ pli mildaj rimedoj estis provataj; la soldatoj ekpafis per mitraloj, dum homoj provis fuĝi, kaj centoj pereis.

Prezidento Islam Karimov provis minimumigi la novaĵon, kaj kulpigis "islamajn ekstremajn grupojn, esprimo uzata de li por priskribi politikajn kontraŭulojn en lastatempaj jaroj, kaj kiu estas pravigo por konservi subpreman ŝtaton laŭ liaj kritikistoj." *(New York Times)*

Usona respondo delikatis, ĉar Uzbekio estas aliancano en la "milito kontraŭ terorismo", sed Usono ne volas aspekti kvazaŭ ĝi subtenus perfortecan totalisman reĝimon.

Kategorio:Masakroj
Remiso

**Remiso** en konkurso inter du (aŭ pli) oponaj individuoj aŭ teamoj estas egalpoentado, ĉe remiso ne estas venkinto, nek malvenkinto, ĉar ambaŭ teamoj havas same multajn poentojn (golojn …). (Origine *remiso* estas termino el ŝako.) 

Kelkaj sportoj akceptas remisan rezulton de matĉo (ekzemple atletiko , multaj pilkoludoj). Sed en aliaj sportoj la reglamento ne konas *remison* (ekzemple teniso, tabloteniso, glacihokeo, korbopilko). En kazoj de egalaj rezultoj ĉi-lastaj sportoj efektivigas unu aŭ plurajn el la sekvaj solvoj:
* suplementa matĉdaŭro post la regula matĉdaŭro  - foje kun la regulo de *arĝenta* aŭ *ora golo* - ekzemple en futbalo, glacihokeo
* plifaciligo de poentigo  - ekzemple redukto de ludantoj en glacihokeo aŭ rezigno pri 2-poenta antaŭeco en teniso
* speciala kromkonkurso  - ekzemple penal-ŝotado en futbalo, glacihokeo
* simpla hazardo  - ekzemple monerumado kiel aplikita en futbalkonkursoj en la 1960-aj jaroj
Foje turniroj kombinas remiso-permesajn rondojn kun senremisaj (*nokaŭtaj*) rondoj. 

Etimologio: 
**remiso** devenas de la franca *remis* (remetita - kvazaŭ en la antaŭmatĉan staton) kaj estas aparte uzata por ŝako-matĉoj, kiuj finiĝas sen venkinto. - La germana *"unentschieden"* (ne decidita) same estas kvazaŭ neŭtra termino, dum la anglaj *"tie"* (katenita) pli klare esprimas la malkontenton pri la nedecidita stato kaj *"draw"* (lotumi) jam proponas metodon, solvi la situacion.

Oni esprimas ĝin ankaŭ per *vana partio* (vidu la 5-an de *partio* sur la paĝo 844 de la Nova PIV, aŭ la 4-an de *partio* sur la paĝo 795 de la malnova PIV).

## *Vidu ankaŭ:* 
* Venko
* Pato (ŝako)
* Konkurenco
* Disputo
* Tabulludo

Kategorio:Sporto
Grek-latina kvadrato

250px|eta|dekstra|Grek-latina kvadrato de ordo 5

**Grek-latina kvadrato** de ordo *n* estas tabelo de *n* vicoj kaj *n* kolumnoj plenigita per *n2* diversaj paroj. Rigardante nur la unuan elementon de ĉiu paro, la tabelo aperas kiel latina kvadrato. Same por la dua elemento de la paroj. La du latinaj kvadratoj estas *ortaj*. Se ili ne estus ortaj, la *n2* paroj ne estus diversaj.

La nomon "grek-latina" oni uzas ĉar la paro ofte konsistis el unu litero greka kaj unu latina.

## Ekzemploj 
### Ortaj latinaj kvadratoj 
Ni prenu du latinajn kvadratojn

A_1 = 
\begin{bmatrix}
 A & C & B & D \\
 D & B & C & A \\
 C & A & D & B \\
 B & D & A & C \\
\end{bmatrix}
\quad \quad
A_2 = 
\begin{bmatrix}
 1 & 4 & 3 & 2 \\
 3 & 2 & 1 & 4 \\
 2 & 3 & 4 & 1 \\
 4 & 1 & 2 & 3 \\
\end{bmatrix}

Se A estas la kvadrato A_1 aŭ A_2, A[i,j] estas la elemento en la vico i kaj la kolumno j de A.
La kombinon de tiuj kvadratoj, A_1 + A_2 oni difinas tiel : la elemento en la vico i kaj la kolumno j de A_1 + A_2 estas la paro (A_1[i,j],A_2[i,j]).

La du latinaj kvadratoj A_1 kaj A_2 estas ortaj se ĉiu paro de la kvadrato A_1 + A_2 aperas nur unu fojon.

La kombino de du ortaj latinaj kvadratoj estas grek-latina kvadrato :

A_1 + A_2 = 
\begin{bmatrix}
 A,1 & C,4 & B,3 & D,2 \\
 D,3 & B,2 & C,1 & A,4 \\
 C,2 & A,3 & D,4 & B,1 \\
 B,4 & D,1 & A,2 & C,3 \\
\end{bmatrix}

### Du ne ortaj latinaj kvadratoj 
Se nun ni prenu kiel duan kvadraton jenan latinan kvadraton :

A_2' = 
\begin{bmatrix}
 1 & 2 & 3 & 4 \\
 4 & 1 & 2 & 3 \\
 3 & 4 & 1 & 2 \\
 2 & 3 & 4 & 1 \\
\end{bmatrix}

La nova kombino ne faras grek-latinan kvadraton :

A_1 + A'_2 = 
\begin{bmatrix}
 A,1 & C,2 & B,3 & D,4 \\
 D,4 & B,1 & C,2 & A,3 \\
 C,3 & A,4 & D,1 & B,2 \\
 B,2 & D,3 & A,4 & C,1 \\
\end{bmatrix}

Ni rimarkas ke la paro A,4 aperas du fojojn, kaj ke la paro D,2 mankas. La latinaj kvadratoj A_1 et A'_2 *ne* estas ortaj kaj *ne* faras grek-latinan kvadraton.

## Iom da historio 
### La problemo de la oficiroj 
eta|dekstra|200px|Problemo de la 36 oficiroj: grek-latina kvadrato de ordo 6 ne ekzistas
En 1782, la svisa matematikisto Leonhard Euler formulis jenan matematikan problemon. Pensu pri ses regimentoj, kaj en ĉiu regimento ses oficiroj de ses diversaj rangoj. La problemo estas aranĝi la 36 oficirojn en kradon de 6x6, kun unu oficiro en ĉiu fako, kaj tiel ke ĉiu vico kaj ĉiu kolumno entenu po unu oficiron de ĉiu rango kaj de ĉiu regimento.

Temas pri grek-latina kvadrato de ordo 6 (unu latina kvadrato por la regimentoj, alia por la rangoj). Tiu problemo estas nesolvebla. Euler jam sentis tion, sed ne formale pruvis sian konjekton. Li diris :

: *Nu, post ĉiuj baraktadoj por solvi ĉi tiun problemon, oni devis rekoni ke tia aranĝo estas tute neebla, sed nerefuteblan pruvon por tio oni ne trovis.*

En 1901, la franco Gaston Tarry konsideris ĉiujn eblajn aranĝojn, kaj tiel formale pruvis la neeblon de la solvo.

### La problemo por aliaj ordoj 
En 1958, Bose, Parket kaj Shrikhande pruvis ke grek-latinaj kvadratoj ekzistas de ĉiuj ordoj pli grandaj ol 2, krom la ordo 6.

## Vidu ankaŭ 
* Magia kvadrato
* Latina kvadrato
* Sudoko

Kategorio:Matematiko
Kategorio:Kombinatoriko
Miersig

**Miersig** () estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 943 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 436 (rumanoj, 3% hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1337. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Husasău de Tinca.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Petra Janů

:*Eble vi serĉas kantistinon Jana Petrů.*

**Petra Janů**, propranome Jana Petrů, (naskiĝis la 19-an de novembro de 1952 en Prago (Ĉeĥoslovakio)) estas ĉeĥa kantistino kaj aktorino.

Jam ekde junaĝo ŝi dediĉis sin al kantado (ŝi kantis en ensemblo) kaj ekde la jaro 1972 ŝi agadis en en *Semafor*. Nur en Semafor fariĝis el ŝi Petra Janů, ĉar tiutempe tie estis jam alia kantistino kun nomo Jana Petrů, kaj ŝi do ŝanĝis sian nomon je Petra Janů.

Kiam ŝi estis foririnta (1977) el Semafor, ŝi interkonatiĝis kun Michal Zelenka, kiu fariĝis ŝia manaĝero kaj en 1978 eĉ ŝia edzo.

En 1977 ŝi agadis en muzika grupo Pro-rock, kun kiu ŝi ludigis sian unua albumon *Motorest*. En la sama jaro ŝi akiris bronzan postenon en ĉeĥa enketo "Zlatý slavík" (*Ora najtingalo*) kaj je unu jaro jaro pli poste ŝi fariĝis ora alaŭdino. Ŝia plua albumo portis nomon *Exploduj* (Eksplodu) (1979) kaj je tri jaroj pli poste *Já-My* (Mi-Ni) (1982).

En 1984 ŝi eldonis albumon *12 Famous And Awarded Movie Songs*, sur kiu estis filmaj kantoj aprezitaj per usonaj Oskaroj. Pli malfrue komponis por ŝi kantojn ankaŭ Petr Janda el muzika grupo Olympic. En la 1980-aj jaroj ŝi ankaŭ kunlaboris kun Ondřej Soukup.

En la 1990-aj jaroj Petra Janů aperis en kelkaj muzikaloj kaj filmoj.

Ekde 2000 Petra Janů revenas al kunlaborado kun Petr Janda kaj Ota Petřina kaj denove ŝi eldonas rok-muzikan albumon Jedeme dál II.

Kategorio:Ĉeĥaj kantistoj
Kategorio:Oraj najtingaloj
Kategorio:Arĝentaj najtingaloj
Kategorio:Bronzaj najtingaloj
Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de novembro
Afric Simone

**Afric SIMONE** devenas el orienta marbordo de Afriko, el Mozambiko, li elkreskis en urbo Lourenço Marques; ĉi tie li ankaŭ unuafoje prezentis sin sur podio. Por sia estonta profesio li akiris gravajn spertojn en Londono, kie li agadis kiel kantisto kaj ĉefe artista klakdancisto (memkompreneble kun bezona bastoneto). Kiam li estis transloĝiĝinta en kontinentan Eŭropon, li surdiskigis sian unuan malgrandan gramofondiskon (*Barracuda*) kaj al sia surprizo li venis kun ĝi ĝis pinto de la plej ŝatataj gramofondiskoj en Venezuelo. Li karakterize realiĝis ankaŭ en Bolivio, Peruo, Kolombio kaj Brazilo - en Venezuelo kaj Kolombio li akiris Oran diskon.

En Eŭropo Afric Simone fariĝis konata danke al komponaĵo *Ramaya*, al kiu ne daŭris longe, ol ĝi venis sur la unuan postenon de listo de populareco  en Nederlando, Belgio kaj Luksemburgio. Sed per tio ne finiĝis la venka paŝado de la kanto tra Eŭropo. Kiam ĝi estis eldonita en Francio, ĝi surgrimpis sur duan postenon de oficiala franca furorparado, sekvis la tutfranca koncerta ŝnuro aranĝita de radiostacio Europe 1, el la manoj de Charles Aznavour Afric Simone transprenis antaŭ okuloj de televidaj spektantoj pluan Oran diskon. Kaj kulmino de la franca sukceso estis kvarsemajna kontrakto en pariza Olimpio... 

Ĉio ĉi estis en la jaro 1977, kiam *Ramaya* venis ankaŭ sur la unuan postenon en Italio kaj per kongruo de cirkonstancoj pluaj versioj de la sama komponaĵo (en prezento de grupo Augusto Rigetti Group) ĝi estis en la sama tempo la kvara. Situacio poste ripetiĝis kun komponaĵo *Hafanana*, kiu ekzistas en preskaŭ kvar dekoj de versioj. Tiun ĉi melodion elektis jam kelkfoje Norbert Schramm, artasketista majstro de Eŭropo.

En muzika produkto de Afric Simone miksiĝas tuj kelke da diversaj influoj: mesaĝo de afrika muzika folkloro kun eŭropa populara kanto, kelkaj komponaĵoj estas forte influitaj per latinamerikaj ritmoj aŭ per muziko de karibmaraj insuloj. Tio estas neniel komplikaj kantoj. Afric Simone uzas en pluraj kantoj en teksta parto de la kantoj vortojn de la plej diversaj afrikaj lingvoj kaj dialektoj kaj al problemo de "komprenebleco" de la tekstoj li aldiras: "La lingvo estas entute nenia problemo, se estas en ordo ritmo, muziko kaj sono. Temas al mi pri ia sintezo de la naska lingvo kun eŭropa muziko kaj pri muzika mesaĝo de mia hejmo, kio estas kunigo, kiun oni ne aŭdas ĉiutage. Kaj ke aŭskultanto ne komprenas al la teksto? Ramaya plaĉis spite al tio, ke neniu eĉ antaŭsentis, kion signifas tio."

Afric Simone ne apartenas en kategorion de supersteluloj, dum kies elparolo de ilia nomo oni svenas. Li estas tipo de interpretisto, kiu elektis nefacilan vojon de kantisto, kies kantoj alportas ĝojon, rideton kaj bonan humoron. Liaj kantoj ne pezas kiel grandega ŝtonego solvante neniaj gravajn temojn - muzikajn nek aliajn. Sed malgraŭ tio ili kapablis akiri lokon sur muzika scenejo. Kaj se ili estas prezentataj kun koro sur polmo, kiel okaze de Afric Simone, estas neniel por miri kaj la renkontiĝo estas tre agrabla kun ili.

## Referencoj 
Kategorio:Dancistoj
Kategorio:Kantistoj
Kategorio:Mozambikanoj
Săliște de Pomezeu

**Săliște de Pomezeu** (saliŝte) () estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 277 loĝantojn (rumanoj), en 1992 170. Ĝia unua skriba mencio estis en 1583. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Răbăgani.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Bovisto (konstelacio)

La **Bovisto** () estas konstelacio en la norda duonsfero de la tera ĉielo.

Ĝi situas inter la Norda Krono kaj la Berenica Hararo. La bovisto tenas falĉileton aŭ kondukŝnurojn de la Ĉashundoj en sia maldekstra mano. Li rigardas la Grandan Ursinon. Iuj opinias, ke li zorgas pri ĝi. Sube kuŝas la Virgulino, verŝajne patrino de Philomelos, ĉar oni diras ke tiu konstelacio reprezentas Demetran.

## Mitologio 
[maldekstra|180ra|eta|La bovisto laŭ [Johannes Hevelius.]]
Laŭ la helena mitologio, Demetra kaj Jasion amoris ekstere en senkultivejo dum la geedziĝfesto de Kadmo kaj Harmonio. Sekve Demeter naskis Philomelos-on.

Plenkreskinte, li inventis plugilon tiratan de du eksvirbovoj. Kompreneble tiu plaĉis al Demetra, kiu estas la diino de agrikulturo. Ŝi petis de Zeŭso, ke Philomelos staru por ĉiam en la ĉielo.

Tiu konstelacio iĝis la Bovisto.

## Ĉefaj steloj 
[eta|maldekstra|180ra|Kiel trovi [Arkturon kaj la Polusan Stelon per la Granda Ursino]]
*  estas ruĝa giganta stelo kun videbla magnitudo 0: ĝi estas la kvara plej hela stelo en la nokta ĉielo. Kun la steloj  kaj , ĝi konsistigas stelaron konatan kiel la printempa triangulo.
*  estas la tria plej hela stelo en la konstelacio; ĝi havas videblan magnitudon 2,7. Ĝi estas duopa stelo, kies kunulo havas magnitudon 5,12.
*  estas flava subgiganta stelo kun magnitudo 2,68, malproksima 37 lumjarojn.
*  estas flava kaj varianta giganta stelo kun averaĝa magnitudo 3,04, malproksima 85 lumjarojn.
*  estas flava giganta stelo kun magnitudo 3,46, malproksima 117 lumjarojn.
*  estas duopa stelo, ĉe kies ĉefastro oni en 1996 malkovris planedaron.


Kategorio:Konstelacioj
Linko (konstelacio)

**Linko** estas konstelacio de tera ĉielo. Ĝi okupas areon de 545,4 kvadrataj gradoj kaj enhavas 92 steloj, vidantaj per nudaj okuloj. En konstelacio de Linko de ekzistas elstare brilaj steloj. Sa sola nomita stelo en la konstelacio estas Linko-31 - **Alsciaukat** (de araba الشوكة aš-šawkat, *dorno*).

La konstelacio ne ekzistis en antikvaj mapoj. Ĝin enkondukis Johannes Hevelius en 1690. Pri la elekto de nomo li diris: "En tiu parto de ĉielo estas nur malgrandaj steloj, kaj oni devas havi okulojn de linko por vidi ilin" kaj aldonis "Se al iu ne plaĉas mia elekto, oni povas desegni ion alian, kion oni ŝatas, sed tie ĉi estas tro granda blanka makulo en ĉielo kaj oni ne povas lasi ĝin malplena". Tiel aspektas, ke li mapis la konstelacion nur por plenigi la truon inter Granda Ursino kaj Koĉero.


Kategorio:Konstelacioj
Nădar

**Nădar** [nədar] () estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 293 loĝantojn (rumanoj), en 1992 266. Ĝia unua skriba mencio estis en 1400. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Spinuş.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Paradizeo (konstelacio)

Por la genro de birdoj, vidu Paradizeedoj

**Paradizeo** estas konstelacio de tera ĉielo.


Kategorio:Konstelacioj
Malgranda Hundo

**Malgranda Hundo** estas konstelacio de la tera ĉielo.

## Steloj 
* Prociono estas la alfa stelo de tiu konstelacio kaj la oka laŭ la helo en nia ĉielo. En la greka lingvo Prociono signifas *"antaŭ la hundo"*, ĉar ĝi leviĝas antaŭ Siriuso, en la Granda Hundo. Per linio inter Siriuso, Betelĝuzo kaj Prociono oni desegnas la faman "*vintran triangulon*".

## Mitologio 
[maldekstra|180ra|eta|Kiel trovi [Procionon.]]
Laŭ la helena mitologio Oriono estis fama ĉasisto. En la nokta ĉielo li brilas maldekstre de la Taŭro. Ĉu ĝin li minacas per sia klubo aŭ ĉu la Plejadojn? Liaj du hundoj sekvas lin. Ili nomiĝas la Granda Hundo kaj la Malgranda Hundo. Inter la Granda Hundo kaj la Malgranda Hundo galopas la Unukornulo.


Kategorio:Konstelacioj
Korvo (konstelacio)

**Korvo** estas konstelacio de la tera ĉielo.

Alchiba estas la alfa stelo de la Korvo.

## Mitologio 
maldekstra|180ra|eta|La korvo en la figarbo
Laŭ la helena mitologio Apolono amis la princinon de Tesalio, Coronis. Ĉar li forvojaĝis, li petis de sia blanka korvo spioni ŝin dum lia foresto. Kelkajn tagojn poste, la korvo flugis al li por sciigi, ke juna princo brakumis Coronis-on. Apolono ekkoleris: " Kial vi ne pli atente prigardis ŝin? Kial vi ne pli frue avertis min? Mi punos vin kaj viajn idojn kaj praidojn. Tiel nigra, kiel la plej nigra nokto vi fariĝos!".

Iun tagon Apolono donis al ĝi gravan komision. La korvo devis flugi por ĉerpi akvon per pokalo el la fontoj de la akva teritorio. Survoje, figarbo allogis ĝin, sed la fruktoj ne ankoraŭ estis maturaj. Ĝi decidis do atendi proksime al la arbo ilian maturiĝon. Tio daŭris... kaj dumtempe, ĝi serĉis pretekston por senkulpigi sin pro tiom da malfruo. Ĝi fine diris al Apolono, ke la marserpento, kiu nomiĝas Hidro, fuŝis ĝian ĉerpadon, kaj trinkis la tutan akvon el la pokalo. Kompreneble, Apolono tre bone komprenis la trompaĵon de la korvo. Li ŝanĝis la korvon, la pokalon kaj la hidron en konstelaciojn.

Tial, en la kampo de la steloj, por ĉiam flugas la Korvo . Sed ĝi ne povas trinki el la Pokalo, ĉar la Hidro malpermesas tion. Do ĝi por ĉiam soifas...

## Referencoj 

Kategorio:Konstelacioj
Ĉevaleto (konstelacio)

**Ĉevaleto** estas konstelacio de tera ĉielo,  norda ĉiela duonsfero. Ĝia nomo "Equuleus" latine signifas ĉevaleto au ĉevalido. Ĝi estis unu el la 48 konstelacioj listigitaj de la 2-ajarcenta astronomo Ptolemeo, kaj restas unu el la 88 modernaj konstelacioj. Ĝi estas la dua plej malgranda el la modernaj konstelacioj (post Crux (Suda Kruco )), enhavante nur 72 kvadratajn gradojn. Ĝi ankaŭ estas tre malforta, havante neniujn stelojn pli brilajn ol la kvara magnitudo.


Kategorio:Konstelacioj
Suda Krono (konstelacio)

La **Suda Krono** (, aŭ *Corona Austrina*) estas unu el la 88 konstelacioj el kiuj konsistas la tera ĉielo laŭ la oficiala divido de la Internacia Astronomia Unio. Ĝi estas videbla el la suda duonsfero; ĝia nomo kontrastas tiun de la konstelacio Norda Krono, videbla el la norda duonsfero.

Ĝi estis unu el la 48 konstelacioj listigitaj de la astronomo Ptolemeo dum la 2-a jarcento.

## Notindaj astroj 
La nura stelo en la Suda Krono kiu ricevis propran nomon estas Alfecca Meridiana (*Alpha CrA*), kies nomo kunigas la nomon de la konstelacio en la araba lingvo kaj la latinan vorton kiu signifas "meza".

En la Suda Krono ankaŭ troviĝas RX J1856.5-3754, unu el la neŭtronaj steloj plej proksimaj al sunsistemo, je distanco de proksimume 200 lumjaroj.

## Vidu ankaŭ 
* Norda Krono (konstelacio)


Kategorio:Konstelacioj
Centaŭro (konstelacio)

**Centaŭro** estas konstelacio videbla el la suda hemisfero, kies plej lumforta stelo, Alpha Centauri, kune kun Proxima Centauri (foje oni konsideras Proksima-on parto de triopo Alfa, foje ne), estas la steloj plej proksimaj al la suno.


Kategorio:Konstelacioj
Delfeno (konstelacio)

**Delfeno** estas konstelacio de la tera ĉielo.

## Steloj 
* Sualocin estas la alfa stelo de la konstelacio, sed ne la plej brila.
* Rotanev estas la beta stelo, la plej brila el la dek steloj de tiu konstelacio.

## Mitologio 
[maldekstra|180ra|eta|Delfeno, *Atlas Coelestis*, [John Flamsteed, 1729]]
Laŭ la helena mitologio Posejdono regis la maron. Ĉiuj bestoj, de la plej etaj ĝis la baleno, obeis lin. Inter ili la delfenoj estis la mesaĝistoj de la dio.

Amfitrito estis nereidino, unu el la filinoj de Nereo. La nereidinoj estis nimfoj de la maro. Posejdono enamiĝis en ŝin. Li do provis forrabi ŝin, sed la timema nereidino fornaĝis kaj malaperis. Posejdono petis la helpon de delfeno. Ĝi serĉis kaj trovis ŝin. Klariginte, ke Posejdono estas deca persono, li milde revenigis Amphitrite-n, kiu edziniĝis kun la dio. Ŝi ofte promenadis en ĉaro tirata de delfenoj sur la maro.

Nuntempe la Delfeno naĝas kiel konstelacio en la nokta ĉielo. Ĝi situas oriente de la Aglo kaj sude de la Cigno.


Kategorio:Konstelacioj
Cefeo (konstelacio)

**Cefeo** estas konstelacio de tera ĉielo.

La alfa stelo de Cefeo nomiĝas Alderamin, kies nomo signifas *"dekstra brako"*.

## Mitologio 
[maldekstra|180ra|eta|La konstelacio Cefeo, *[Aratea de Leiden*, 9-a jarcento]]
Laŭ la helena mitologio Cefeo estis la reĝo de Etiopujo, la edzo de Kasiopeo kaj la patro de Andromedo. Li partoprenis kun Jazono kaj la Argonaŭtoj al la konkerado de la Ora Ŝaffelo.

Nuntempe li regas en la nokta ĉielo kune kun la herooj de la fama legendo. Ili ĉiuj estas konstelacioj kaj loĝas ne malproksime unu de la aliaj: Kasiopeo Pegazo, Andromedo, Perseo.

La dekstra piedo de Cefeo preskaŭ ripozas sur la pinto de la vosto de la Malgranda Ursino, kie brilas la Polusa Stelo.

## Referencoj 

Kategorio:Konstelacioj
Norda Krono (konstelacio)

La **Norda Krono** estas unu el la 88 konstelacioj, el kiuj konsistas la tera ĉielo laŭ la oficiala divido de la Internacia Astronomia Unio. Temas pri malgranda konstelacio videbla el la norda duonsfero, kies nomo kontrastas tiun de la konstelacio Suda Krono, videbla el la suda duonsfero.

Ĝia nomo devenas el tio, ke ĝiaj plej elstaraj astroj konsistigas arkon. Ĝi apartenas al la listo de 48 konstelacioj, kiun origine verkis la astronomo Ptolemeo dum la 2-a jarcento.

## Mitologio 
maldekstra|240ra|eta|Dionizo kaj Ariadno Luvro Parizo.
Laŭ la helena mitologio  Ariadno kaj Tezeo amegis unu la alian. Sed iun nokton, surmarvoje de Kreto al Nakso, Tezeo havis sonĝon. Li sonĝis, ke Ariadno estas destinata al Dionizo. Kiam li vekiĝis, lia sonĝo ŝajnis al li same kiel profetaĵo. Do, li decidis forlasi sian amatinon. La ŝiparo albordiĝis al la insulo Nakso. La sekvan matenon Tezeo ekvelis sen adiaŭi Ariadnon, kiu dormis sur la strando.

Dionizo vidis ŝin plorantan. Li kunportis ŝin, kaj edziĝis kun ŝi en Deloso. Dum la edziĝfesto, li forĵetis ŝian edziniĝkronon en la ĉielon. Tuj la floroj ŝanĝiĝis en stelojn.

Nuntempe, la Boreala Krono brilas en la nokta ĉielo inter Herkulo kaj la bovisto por gvidi la maristojn.

## Notindaj astroj 
La ĉefa stelo (*Alpha CrB*) nomiĝas Alphecca, aŭ Gemma, kaj posedas magnitudon 2,2. Ankaŭ notindas pluraj interesaj variantaj steloj, inter kiuj R Coronae Borealis kaj T Coronae Borealis.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Suda Krono (konstelacio)


Kategorio:Konstelacioj
Ŝildo (konstelacio)

**Ŝildo** nomata latine *Scutum Sobiescianum* estas konstelacio de tera ĉielo. La konstelacion nomigis Hevelio honore al Johano la 3-a Sobieski.


Kategorio:Konstelacioj
Gruo (konstelacio)

**Gruo** estas konstelacio de tera ĉielo. Ĝi estas unu de la 20 konstelacioj kreitaj de Pieter Dirkszoon Keyser kaj Frederick de Houtman inter la jaroj 1595 kaj 1597, kaj ties unua apero estis en la libro *Uranometria* de Johann Bayer en 1603. α Gruis, oficiale Alnair,​ estas la plej brila stelo en la konstelacio. 


Kategorio:Konstelacioj
Suda Triangulo (konstelacio)

La **Suda Triangulo** estas unu el la 88 konstelacioj, el kiuj konsistas la tera ĉielo laŭ la oficiala divido de Internacia Astronomia Unio. Temas pri malgranda konstelacio videbla el la suda duonsfero. Ĝi estis kreita dum la 16-a jarcento, kaj ĝia nomo kontrastas tiun de la konstelacio Triangulo, videbla el la norda duonsfero,, kiu jam delonge ekzistis. La nomo Triangulo ŝuldiĝas al la tri plej brilaj stelaj de la konstelacio, kiuj en la tera ĉielo konsistigas preskaŭ egallateran triangulon.

Ne konatas la nomo de la kreinto de la konstelacio, kvankam ĝi estis plej verŝajne estigita de ŝipiristoj en la 16-a jarcento. Ĝi estis registrita en 1589 de la astronomo Petrus Plancius sur globuso je diametro de 32 centimetroj kaj duono kiun eldonis Jacob Floris van Langren en Amsterdamo. Ĝia unua mencio en ĉiela atlaso okazis en 1603, en la majstroverko *Uranometria* de Johann Bayer.

## Mitologio 
Pro la malfrua aldono de la Suda Triangulo al la konstelaciaro, ne ekzistas mitologio rilata al ĝi.

## Notindaj astroj 
En la Suda Triangulo situas NGC 6025, malferma stelamaso kiu konsistas el proksimume 30 steloj, havantaj magnitudon de 7 ĝis 9.

## Vidu ankaŭ 
* Triangulo (konstelacio)


Kategorio:Konstelacioj
Serpento (konstelacio)

**Serpento** estas konstelacio de la tera ĉielo proksime de la ĉiela Ekvatoro. Plej favoraj kondiĉoj de observado en Eŭropo estas en junio. 

## Mitologio 
maldekstre|180ra|eta|La Serpentisto kaj la Serpento
Laŭ la helena mitologio, Asklepio estis filo de Apolono kaj Coronis. Li naskiĝis en Peloponezo.

Kirono instruis lin pri la uzado de medicinaj plantoj. Li ankaŭ ŝatis observi la serpentojn, kiuj kapablis kuraci unu la alian. Baldaŭ li fariĝis fama kuracisto. En Epidaŭro ĉiuj malsanuloj venis al li. Plie, ĉar Atena donis al li iom da sango, kiu elfluis el la dekstra vejno de la Meduzo, li eĉ kapablis revivigi mortintojn.

Hadeso plendis pro tio al Zeŭso, ĉar malpli da mortintoj alvenis en la Inferon. Zeŭso ankaŭ timis, ke li iĝu egala al la dioj. Li do mortigis lin per fulmobato.

Tamen li metis lin en la noktan ĉielon kiel konstelacion. Ĝi nomiĝas la Serpentisto aŭ Ofiuko. Li tenas la Serpenton per siaj du manoj.

## Ĉefaj steloj 
*  (*Unukalhai*), en la Kapo, estas oranĝkolora stelo kun videbla magnitudo 2,63, kiu malproksimas 73 lumjarojn de la Suno; ĝi estas la plej hela stelo en la konstelacio.
*  (*Tang*), en la Vosto, estas oranĝkolora stelo kun videbla magnitudo 3,23, malproksima 62 lumjarojn.
*  (*Leiolepis*), en la Kapo, estas blanka stelo kun videbla magnitudo 3,54, malproksima 156 lumjarojn; ĝi situas ĉe la suda limo de la Kapo.
* , en la Vosto, estas oranĝkolora stelo kun videbla magnitudo 3,54, malproksima 195 lumjarojn; ĝi estas la plej suda stelo en la Serpento, ĉe la limo kun la najbara konstelacio Pafisto.
*  (*Chow*), en la Kapo, estas blanka stelo kun videbla magnitudo 3,65, malproksima 153 lumjarojn.

## Vidu ankaŭ 
*M5


Kategorio:Konstelacioj
Perseo (konstelacio)

**Perseo** estas konstelacio de la tera ĉielo.

## Steloj 
* La alfa stelo de Perseo nomiĝas Mirfak.
* La beta stelo estas Algol.

## Mitologio 
maldekstra|180ra|eta|Perseo rajdante Pegazon savas Andromedon
Laŭ la helena mitologio, , Akrisio regis en Argolando, okcidente de Arkadio, en Peloponezo. Kiam lia edzino naskis filinon, li nomis ŝin Danao. Ĉar Akrisio deziris esplori la estontecon de sia filino, li vizitis oraklon. Tiu avertis, ke la filo de Danao mortigos lin. Do li decidis malliberigi ŝin en altan turon, por ke neniu vidu ŝin. Sed Zeŭso sukcesis eniri en la turon, ŝanĝita en oran pluvon. Iom poste, naskiĝis Perseo, filo de Zeŭso kaj Danao. Akrisio koleriĝis, sed li ne volis mortigi mem siajn filinon kaj nepon. Li do enfermis ilin en kestegon, kaj ĵetis ĝin en la maron.

La kesto albordiĝis al la insulo Serifo, unu el la Cikladoj, en la Egea Maro . Tie la reĝo Polidekto enamiĝis en Danaon, sed nek Danao, nek Perseo amis lin. Dezirante disigi la filon de lia patrino, pli bone por ĉiam, Polidekto petis Perseon mortigi la Meduzon. Perseo akceptis. Ateno donis al li sian ŝildon, kaj li foriris.

Revenante hejmen, post sukcesa plenumo de sia tasko, rajdante la ĉevalon Pegazon, li ankaŭ mortigis la marmonstron, kiu pretiĝis vori Andromedon. Alveninte en Serifo, li montris la kapon de la meduzo al Polidekto, kiu tuj ŝtoniĝis. Perseo vivis feliĉa kun la belulino Andromedo kaj Danao. Li estis tre sportema, kaj ŝatis ĵeti diskon. Ĉiujare okazis atletikaj ludoj en Argo. Perseo partoprenis kun sia teamo. Akrisio estris la ludojn. Kiam Perseo ĵetis sian diskon, lia piedo glitis, kaj la disko atingis la kapon de la reĝo, kiu mortis. Tiel plenumiĝis la antaŭdiro de la oraklo...

Perseo loĝas nuntempe, kiel konstelacio en la nokta ĉielo apud Kasiopeo, Andromedo kaj la Koĉero. La alfa stelo, Mirfak, situas je la brusto; la beta stelo, Algol, je la kapo de la meduzo, kiun tenas Perseo

## Referencoj 

Kategorio:Konstelacioj
Pumpilo (konstelacio)

**Pumpilo** estas konstelacio sude de la ĉiela ekvatoro.

## Historio 
La nomo venas de Nicolas Louis de Lacaille. En la 18-a jarcento, la franca astronomo donis nomojn al kelkaj regionoj de la suda ĉielo kiuj ankoraŭ ne estis nomitaj. Malkiel klasikaj konstelacioj, kiuj estas nomitaj laŭ mitologiaj figuroj, liaj konstelacioj plejparte portis la nomojn de teknikaj atingoj.


Kategorio:Konstelacioj
Liro (konstelacio)

**Liro** estas konstelacio de la tera ĉielo.

Vego estas kvina la plej brila stelo de nia ĉielo. Alia stelo de la konstelacio nomiĝas Sulafat, kio en la araba signifas *testudo*.

## Mitologio 
maldekstra|230ra|eta|Orfeo ludante liron.
[eta|maldekstre|Iama Usona Prezidento [Barack Obama rigardas duoblan stelon en la konstelacio Liro tra 8" Schmidt–Cassegrain teleskopo dum la Astronomia Nokto de la Blanka Domo de 2009.]]
Laŭ la helena mitologio Hermeso konstruis la unuan liron per sep kordoj de ŝafinintestoj streĉitaj tra la karapaco de testudo. Hermeso donis ĝin al Apolono, kiu donis ĝin al Orfeo.

Orfeo estis la filo de Kaliopo, unu el la naŭ Muzoj. Li aldonis du novajn kordojn al la muzikilo kaj ludadis kantante dum sia tuta vivo. Kiam Orfeo mortis, lia liro estis deponita en la templon de Apolono. Neniu rajtis tuŝi ĝin plu.

Nuntempe ĝi muzikas, kiel konstelacio, en la nokta ĉielo kaj eble ĉarmas la Drakon, kies kapo situas supre. Apud la liro flugas la Cigno, kiu fakte estas Orfeo. Kune ili rondiras.

## Vidu ankaŭ 
* Liridoj


Kategorio:Konstelacioj
Suda Fiŝo (konstelacio)

La **Suda Fiŝo** ( aŭ *Piscis Australis*) estas unu el la 88 konstelacioj de la tera ĉielo, laŭ la oficiala divido de la Internacia Astronomia Unio. Ĝi videblas el la suda duonsfero; ĝia nomo kontrastas kun tio de la pli granda konstelacio Fiŝoj.

La Suda Fiŝo estis unu el la 48 konstelacioj, kiujn jam listigis la astronomo Ptolomeo dum la 2-a jarcento; tamen, ankaŭ la steloj de la nuntempa konstelacio Gruo tradicie apartenis al la Suda Fiŝo. Nur en 1597 (aŭ 1598) la astronomo Petrus Plancius kreis tiun novan konstelacion, disbranĉante parton el la tiama Suda Fiŝo.

En la helena mitologio, la konstelacio estis konata kiel la Granda Fiŝo, kaj estis ofte desegnita kiel fiŝego kiu englutas la akvon elverŝitan el la Akvisto. La du fiŝoj, kiuj konsistigas la konstelacion Fiŝoj, estis konsiderataj idoj de la Suda Fiŝo.

Laŭ la egipta mitologio, la Suda Fiŝo savis la egiptan diinon Isido, kiu dankeme metis ĝin kaj ĝian idaron en la ĉielon.

## Notindaj astroj 
La nura stelo pli brila ol la kvara magnitudo estas Fomalhaŭto (*α Piscis Austrini*), kiu tradicie reprezentas la buŝon de la fiŝo.

Ĝia kunulo, Fomalhaŭto b, estis la unua ekstersunsistema planedo iam ajn eltrovita per rekta observado, danke al la kosmoteleskopo Hubble.

La nura alia stelo en la konstelacio kiu posedas propran nomon estas *β Piscis Austrini*, kiu ĉinlingve nomiĝas Tien Kang. Temas fakte pri duopa stelo, kiu konsistas el du preskaŭ samgrandaj steloj.


Kategorio:Konstelacioj