open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Morusacoj

alternative=Illustration Ficus carica0.jpg|eta|485x485ra|Illustration Ficus carica0
La **morusacoj**.

eta|Voĉlegita versio de la artikolo

Tiuj plantoj disvastiĝis en la tropikaj, subtropikaj kaj mediteraneaj (kaj kompareblaj) regionoj. Plej konataj estas la morusarbo kaj la vastega kaj ege interesa genro de la figarboj.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (23 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

* *Angiospermae* - angiospermoj
** *Rosales* Bercht. & J.Presl - rozaloj
*** *Moraceae* Gaudich. - morusacoj
**** *Antiaris* Lesch. - antiaro
**** *Antiaropsis* K. Schum. - antiaropso
**** *Artocarpus* J.R. Forst. & G. Forst. - artokarpo
**** *Bagassa* Aubl. - bagaso
**** *Batocarpus* H. Karst. - batokarpo
**** *Bleekrodea* Blume - blekrodeo
**** *Bosqueiopsis* De Wild. & T. Durand - boskeiopso
**** *Brosimum* Sw. - brozimo
**** *Broussonetia* L'Hér. ex Vent. - brusonetio
**** *Calaunia* - kalaŭnio
**** *Castilla* Cerv. - kastilo
**** *Clarisia* Ruiz & Pav. - klarisio
**** *Dorstenia* L. - dorstenio
**** *Fatoua* Gaudich. - fatuo
**** *Ficus* L. - fikuso
**** *Helianthostylis* Baill. - heliantostilido
**** *Helicostylis* Trécul - helikostilido
**** *Hullettia* King ex Hook. f. - huletio
**** *Maclura* Nutt. - makluro
**** *Malaisia* Blanco - malaizio**
**** *Maquira* Aubl. - makiro
**** *Mesogyne* Engl. - mezogino
**** *Milicia* Sim - miliciao
**** *Morus* L. - moruso
**** *Naucleopsis* Miq. - naŭkleopso
**** *Perebea* Aubl. - perebeo
**** *Poulsenia* Eggers - pulsenio
**** *Pseudolmedia* Trécul - pseŭdolmedio
**** *Pseudomorus* Bureau - pseŭdomoruso
**** *Scyphosyce* Baill. - scifosico
**** *Sloetiopsis* Engl. - sletiopso*
**** *Sorocea* A. St.-Hil. - soroceo
**** *Streblus* Lour. - streblo
**** *Taxotrophis* Blume - taksotrofo*
**** *Toxylon* Raf. - toksilo
**** *Treculia* Decne. ex Trécul - trekulio
**** *Trilepisium* Thouars - trilepizio
**** *Trophis* P. Browne - trofo
**** *Trymatococcus* Poepp. & Endl. - trimatokoko
**** *Utsetela* Pellegr. - ucetelo
**** *Vanieria* - vanierio

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝian specion.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

### Kelkaj specioj 
* *Artocarpus*: panfrukto, jakvo
* *Ficus*: figarbo, banjano, pipalo

## Bildaro 

Dosiero:Illustration Ficus carica0.jpg|Figarbo
Dosiero:Dorstenia nervosa2.jpg|*Dorstenia nervosa*
Dosiero:Dorstenia nervosa4.jpg|*Dorstenia nervosa*, infloresko
Dosiero:Ficus elastica1.jpg|*Ficus elastica*

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Morusacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Pistilo

**Pistil/o**

# estas nomo por Karpelaro, ina parto de la floro. *(PIV sub pistil/o)*
# **Pist/ilo** estas peza metala aŭ alimateria peco, per kiu oni pistas.

Kategorio:Kuirejo
Kategorio:Plantomorfologio
Stigmo

eta|maldekstre|papavokapsulo kun *stigmodisko*
[eta|stigmo de *[hibisko*-floro sur stigmaj branĉoj (stilodioj) de stigmo, kiu estas ĉirkaŭita de stamenotubo ]]
[eta|makrofoto de stigmo de [Tulipo]]
[eta|fendita verdeca stigmo kun ankoraŭ fermita stigmolobo ĉe *[Echinocereus scheeri *var.* obscuriensis*.]]
La **stigmo** estas la supra parto de pistilo de la karpelo de floro. Ĝi estas plej ofte humida kaj glua, sed povas esti ankaŭ seka ofte papiloza kaj havas la celon kapti polenojn.*

Nedividita stigmo estas nomata kapa aŭ fadena. Se la stigmo estas dividita aŭ plurdividita, ĝi nomiĝis plurloba (ekzemple ĉe Brasikacoj) aŭ plurfenda (ekzemple ĉe Krokusoj kaj Kampanulacoj). Se la dividado estas ĝis la pistilo, se ĉeestas pluraj stigmoj. Se ne estas stigmo, tiam la stigmo estas sidanta (ekzemple ĉe papavo). Malofte la stigmoj estas kaŝitaj ĉe la fino de la stigmo; tuba, (tubaj stigmoj; *Paulownia*). La stigmoj povas esti ankaŭ disbranĉitaj, ekzemple ĉe kelkaj Begonioj aŭ plumaj, ekzemple ĉe rizo, kaj funeloformaj, kiel ĉe *Crocus sativus*.

Se sidas pluraj stigmoj (ofte brile) kunigitaj, oni nomas tion *stigmodiskon*, ekzemple ĉe papavo aŭ nimfeacoj.

En kelkaj familioj de la lamiacoj ekzistas tuŝsensivaj stigmoj. Ili fermiĝas per tuŝo.

Malofta formo estas la *hiperstigmo* de tre malmultaj specioj (ekzemple *Tambourissa religiosa*). Ĉi tie la polenado ne okazas direkte sur la stigmo, sed sur antaŭe staranta, ŝlima „buŝo“ de la malvastiĝantaj petaloj, kiuj komplete kovras la karpelojn.

dosiero:Stigma3475.jpg|nodoforema stigno kun polenoj de lilio
dosiero:Clematis montana wilsonii1Madzik.jpg|nodoforma stigno de *Clematis montana wilsonii*
dosiero:Anemone nemorosa, bosanemoon (1).jpg|nodoforma stigno de Anemone nemorosa
dosiero:Meidoorn_stempel_vlak.jpg|ebena stigno de de Anemone nemorosa
dosiero:Klaproos_stempels.jpg|stigna disko de papavo
dosiero:Mais_stempels_closeup.jpg|stigno de sukeromaizo
dosiero:Glanshaver bloempje Arrhenatherum elatius.jpg|plumhara stigno de rekta aveno
dosiero:Blüte.JPG|loba kaj malmola stigno de tulip
DOSIERO:EpilobiumAngustifolium-bloem-hr.jpg|loba stigno de Epilobium hirsutum
dosiero:Courgette bloem.jpg|liniforma stigno de legomkukurbo
dosiero:Passionfruit flower07.jpg|diskoforma stigno de la pasifloro
dosiero:Stigma hibiscus.jpg|stigmo ĉe Hibisko
dosiero:Pruimenbloem Reine Victoria (Prunus domestica).jpg|stigmo ĉe pruno
dosiero:Crateva religiosa.jpg|liniforma stigno de *Crateva religiosa*
dosiero:Hainsimsenbluete.jpg|plumhara stigmo de printempa luzulo
Image:Taraxacum sect Ruderalia09 ies.jpg|lobaj stigmo de oficina taraksako
dosiero:Geum-rivale-170704-800-1.jpg|plumharaj instigmoj de geumo
dosiero:Rheum rhabarbarum (Rabarber) Frambozenrood bloem.jpg|diskoformaj stigmoj de rabarbo

## Literaturo 
* Werner Rothmaler: *Exkursionsflora von Deutschland Gefäßpflanzen.'' Band 2, 15. Aufl., Volk und Wissen Verlag GmbH, Berlin 1990, ISBN 3-06-012563-5, S. 28.

## Eksteraj ligiloj 
* Morphologie und Anatomie von Blüten und Blütenständen. Veit M. Dörken , auf uni-konstanz.de.

## Referencoj 
Kategorio:Plantomorfologio
Ĉu vi volas danci?

***Ĉu vi volas danci?*** estas kanto farita de JoMo, kiu baziĝas sur la originala 1958-a verko de Bobby Freeman. La kanto estas publikigita en la jaro 2001 sur la sondisko *JoMo friponas*.

## Eksteraj ligiloj 
* Ligo al MP3-dosiero kaj la kantoteksto 
* JoMo (kaj Liberecanoj)  ĉe MusicExpress - Biografieto kaj MP3-dosieroj

Kategorio:Esperantlingvaj kantoj
Jiří Gruša

eta|dekstra|Jiří Gruša (2009)
**Jiří GRUŠA** (naskiĝis la  en Pardubice, mortis la  en Bad Oeynhausen) estis ĉeĥa poeto, prozisto, eseisto, kritikisto kaj tradukisto, verkanta ĉehe kaj germane.

Jiří Gruša naskiĝis en familio de teknika oficisto. Post abiturientiĝo en 1957 ĉe la dekunujara lernejo en Pardubice li studis filozofion kaj historio ĉe la filozofia fakultato de Universitato de Karolo en Prago (1957-1962).

Ekde 1960 li aktivis kiel redaktisto de literaturaj gazetoj, en 1963 li kunfondis revuon *Tvář* (Vizaĝo), ekde 1966 li kunlaboris kun la gazeto *Sešity* (Kajeroj). En 1967 li fariĝis redaktisto de la gazeto *Nové knihy* (Novaj libroj), en 1969 redaktisto de semajna gazeto *Zítřek* (Morgaŭo).

Kiam la reĝimo malpermesis la gazeton, Jiří Gruša laboris (1967-1972) en propagandejo, poste en entreprena vendofako, kiel entreprena psikologo, fine en konstrua kooperativo. Li estis persekutata pro publikigo de „pornografia“ romano **Mimmer**, sed la enketado estis haltigita en 1970.

En 1978 li estis du monatojn en arestejo pro eksterleĝa publikigo de romano **Demandilo**. En 1976 estis al la verko atribuita premio Jiří Kolář, en 1978 premio Egon Hostovský. En 1980 li ricevis literaturan stipendion MacDowel Colony en Usono, en 1981 li estis senigita de ĉeĥoslovaka ŝtataneco kaj vivis en federacia Germanio ĝis 1990.

Post reveno en patrujon li fariĝis ambasadoro de Ĉeĥoslovakio kaj poste de Ĉeĥio en Germanio (1990-1997), duonjaron li estis ministro de instruado, junularo kaj sporto, ekde junio 1998 ambasadoro en Aŭstrio.
En 1996 li akiris premion Andreas Gryphius.
En decembro 2003 li estis elektita kiel prezidanto de internacia PEN-klubo.

Jiří Gruša literature deburis en 1960, kontribuis al diversaj gazetoj kaj kunlaboris kun *Divadlo za branou* (Teatro post la pordego) ĝis ĝia fermo en 1972. Li tradukis el Franz Kafka, Paul Celan k.a. Li ordigis la heredaĵon de la ĉeĥa verkisto Jiří Pištora.

## Verkoj 
* Torna (Dorsosako, 1962)
* Světlá lhůta (Hela datlimo, 1964)
* Cvičení mučení (Ekzercado torturado, 1969)
* Kudláskovy příhody (Aventuroj de Kudlásek, 1969)
* Mimmer aneb Hra o smraďocha (Mimmer aŭ Vetludo pri stinkulo, 1972)
* Dámský gambit (Dama gambito, 1973)
* Modlitba k Janince (Preĝo al Janinka, 1974)
* Dotazník aneb modlitba za jedno město a přítele (Demandilo aŭ Preĝo ppri unu urbo kaj amiko, 1975)
* Dr. Kokeš Mistr Panny (D-ro Kokeš Majstro de Virgulino, 1980)
* Der Babylonwald (Babilona arbaro, 1990)
* Wandersteine (Vagaj ŝtojoj, 1994)
* Gebrauchanweisen für Tschechien (Instrukciaro por uzi Ĉeĥion, 1999)
* Šťastný bezdomovec (Feliĉa senhejmulo, 2004)
* Umění umírat (Arto morti, 2004)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Germanlingva literaturo
Kategorio:PEN Club
Alismo (genro)

**Alismo** () estas genro de akvoplantoj.

## Priskribo 
La alismo estas plurjara (staŭdo) herbeca akvoplanto kun bazaj folioj kaj regulformaj trinombraj floroj (floroformulo Ka3Ko3A6 aŭ ∞G6 aŭ ∞ ovario supre staranta). Alismo estas insekte polenata.

## Specioj 
La genro konsistas el la jenaj specioj:
* *A. canaliculatum* (Kanala alismo)
* *A. gramineum* (Herbeca alismo)
* *A. lanceolatum*
* *A. nanum* (Nana alismo)
* *A. plantago-aquatica* (Plantagalismo)
* *A. subcordatum* (Subkorforma alismo)
* *A. triviale* (Triviala alismo)
* *A. wahlenbergii* (Alismo de Wahlenberg)

La Plantagalismo aŭ akvoplantago () estas staŭdo kun blankaj aŭ helruĝaj floroj en verticile branĉiĝantaj infloreskoj sur ĝis 80 cm altaj tigoj. kreskas en marĉo aŭ malprofunda akvo. La verda planto estas venena; ĝi estas ofta fiherbo de rizkulturoj.

Kategorio:Alismacoj
Sagitario (planto)

Specioj de genro **sagitario** (*Sagittaria*) estas akvoherboj kun plej ofte longpetiolaj , sagformaj, superakvaj kaj lamenformaj subakvaj folioj. Ofte kun stolonoj finiĝintaj per tigotubero, kun unuseksaj, trinombraj floroj kaj kun globformaj pluropaj fruktoj, kies unuopaj fruktetoj estas nuksoj. La verda planto estas venena, ĝi estas ofta fiherbo de rizkulturoj.

* **sagofolia sagitario** *Sagittaria sagittifolia*
* **larĝfolia sagitario** *Sagittaria latifolia*

Dosiero:SagittariaSagittifolia-bloem-kl.jpg|
Dosiero:Sagittaria montevidensis (aka).jpg|
Dosiero:Illustration Sagittaria sagittifolia0.jpg|
Dosiero:Omodaka01.jpg|
Dosiero:Tachi Omodaka inverted.png|

Kategorio:Alismacoj
Alismacoj

La **alismacoj** ().

## Priskribo 
La alismacoj estas plurjaraj herbecaj akvoplantoj kun bazaj folioj kaj regulformaj trinombraj floroj. La floroformulo estas Ka3Ko3A6 aŭ ∞G6 aŭ ∞ ovario supre staranta. Alismacoj estas insekte polenataj.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (2 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Alismatales* R.Br. ex Bercht. & J.Presl - alismaloj
****Alismataceae* Vent. - alismacoj
*****Albidella* Pichon - albidelo*
*****Alisma* L. - alismo
*****Wiesneria* Micheli - visnerio

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

## Galerio 

Dosiero:Illustration Alisma aquatica0.jpg|plantagalismo (*Alisma plantago-aquatica*)
Dosiero:Echinodorus isthmicus2.jpg|*Echinodorus isthmicus*
Dosiero:Illustration Sagittaria sagittifolia0.jpg|'Sagittaria sagittifolia*
Dosiero:Echinodorus isthmicus0.jpg|*Echinodorus isthmicus''

## Eksteraj ligiloj 
* http://delta-intkey.com/angio/www/alismata.htm  
* http://delta-intkey.com 

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Alismacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Verkisto

[eta|dekstra|180ra|[Mariano José de Larra, unu el la unuaj profesiaj verkistoj en Hispanio, kiuj pergajnis sian vivon (kun malfacilaĵoj) danke al verkado, sed ankaŭ al ĵurnalismo]]
**Verkisto** estas homo, kies okupo estas la verkado de libroj, ĝenerale profesie. Temas pri aŭtoro de romanoj, poezio aŭ alispecaj skribitaj verkoj - ekzemple prisciencaj. Plej ofte la teksto estas originale verkita de la verkisto.

## Kiu kaj kio 
Ekde la infana edukado - oni povus konsideri ĉiun ajn kiel verkiston (ĉar ne necesas, ke la verko estu publikigita aŭ presita); sed la termino uzeblas kutime por tiuj, kiuj disvolvas profesian aktivecon per tiu agado. Aliflanke oni ne adoptu puran ekonomian vidpunkton: ĉiu ajn, kiu deziras esti tio, povas iĝi verkisto, kvankam ties verko ne publikiĝos laŭ iu ajn maniero aŭ donas enspezojn.

Kelkaj el la sennombraj formoj, per kiuj verkistoj povas praktiki aŭ atingi finitan verkon, estas ekzemple poezio, prozo, eseo, ĵurnalismo, aŭ ĉiu ajn el la ekzistantaj literaturaj ĝenroj.

## Historio 
Ekde **historia vidpunkto** ne ĉiam la konsidero de verkisto estis sama. Ĝis la Alta Mezepoko, dum la parola literaturo ankoraŭ estis sufiĉe prestiĝa, oni ne ĉiam estis ĉiele akceptata, ke verkisto estas la entuta posedanto de la verko. Ankoraŭ oni kredis en ĉiesa rajto modifi, kopii, elpreni, ŝanĝi la tekstojn, ĉefe kiam ankoraŭ la tekstoj estis kopiitaj nur per mano, kaj la profesioj de kopiisto kaj de verkisto foje estis interkonfuzitaj. En Hispanio Don Juan Manuel, aŭtoro de la rakontara libro *El conde Lucanor* (La grafo Lukanoro), en la 14-a jarcento klarigis en ties enkonduko, ke neniu kuraĝu ŝanĝi ion ajn el sia libro. Tamen en la antaŭa jarcento - do en la 13-a jarcento - la reĝo Alfonso la 10-a estis la estro de redakta, kompila kaj traduka teamo, kaj oni atribuas al li la verkadon de la tuta produktaro de tiu teamo: li estis la verkisto, kvankam li mem ne ĉion verkis.

Dum la Renesanco la verkisto akiris altan rangon tiel, kiel okazis ĉe artistoj. Tamen ekde ekonomia vidpunkto - la plejparto de ili ankoraŭ ne pergajnis sian vivon (monaĵon) el la literaturo (t.e. el la vendado de verkoj): Miguel de Cervantes, aŭtoro de la Kiĥoto, estis ĉiam malriĉega kaj tia mortis, kontraŭe Lope de Vega facile pergajnis sian vivon (monon), sed ne kiel vendisto de verkoj, sed kiel teatra aŭtoro kaj reĝisoro. La plejparto de la verkistoj en Eŭropo dum la 16-a jarcento kaj la 17-a jarcento estis jam de antaŭe riĉaj, havis alian profesion aŭ plej ofte estis ekleziuloj; tre ofte ili ricevis n de mecenato.

## Terminologio 
Dum la verbo "verki" havas pli larĝan sencon ol "produkti libromanuskriptojn" - oni ja povas verki operon aŭ simfonion - la substantivo "verkisto" en la daŭro de la ekzisto de Esperanto ricevis multe pli mallarĝan signifon: oni verkas librojn. Tiun pli larĝan sencon transprenis la vorto "aŭtoro". Oni povas esti aŭtoro de artikolo, de skulptaĵo, de opero.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kreiva verkado
* Literaturo
* Skribarto
* Aŭtoro
* Poeto
* Verkoblokado
* Fantoma verkisto

Kategorio:Literaturo
Kategorio:Profesioj
Aristolokiacoj

alternative=Guhê gur.jpg|eta|Guhê gur
alternative=Ilustracja|eta|Kokornak powojnikowy
La **aristolokiacoj**, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Piperales* Bercht. & J.Presl - piperaloj
****Aristolochiaceae* Juss. - aristolokiacoj
*****Aristolochia* L. - aristolokio
*****Asarum* L. - azaro
*****Euglypha* Chodat & Hassl. - eŭglifo
*****Heterotropa* C. Morren & Decne. - heterotropo*
*****Hexastylis* Raf. - heksastilido
*****Pararistolochia* Hutch. & Dalziel - pararistolokio*
*****Saruma* Oliv. - sarumo
*****Thottea* Rottb. - toteo

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

### Gravaj specioj 
* aristolokio : staŭdoj kaj arbedoj , el kiuj precipe la arbedoj estas konataj volviĝantaj ĝardenplantoj kaj domplantoj kun verdaj branĉoj, kun korformaj folioj. La tubforma korolo de iliaj floroj kurbiĝas kvazaŭ pipo.
** kutima aristolokio (*Aristolochia clematitis*) estas kutima dum la kontinenta klimato en kultivagroj. Venena herbo por ĉevaloj, bovoj. Ĝiaj flavaj floroj iom kaptas la insektojn (muŝpolenita), tiel helpanta la polenadon. Ĝi estas staŭdo kun rizomoj.
** pipa aristolokio (pipfloro?) (*Aristolochia durior*) estas liano, ornamplanto kun grandaj folioj kaj pipformaj floroj.
* azaro (*Asarum*) estas malalta plurjara herbo kun kor- aŭ renformaj folioj kaj sub ili, floroj ekstere verdaj, interne malhelkoloraj.
** eŭropa azaro (*Asarum europaum*) kreskas en karpen-, kverk- fagoarbaro. La rizomo kuŝkreskas en la falfoliaro. Ĝi havas brilajn, renformajn foliojn; la purpurruĝaj, radisimetriaj, helikopolenitaj floroj kreskas aksele.

## Galerio 

Dosiero:Aristolochia clematitis5.jpg|*Aristolochia clematitis*
Dosiero:Illustration Asarum europaeum0.jpg|*Asarum europaeum*
Dosiero:Aristolochia eriantha1.jpg|*Aristolochia littoralis*
Dosiero:Asarum europaeum flower 050403.jpg|*Asarum europaeum*

## Eksteraj ligiloj 
* http://monographs.iarc.fr/htdocs/monographs/vol82/82-01.html  
* http://www.cfsan.fda.gov/~dms/ds-bot.html  
* http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=18327  
* http://delta-intkey.com/angio/www/aristolo.htm  

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Aristolokiacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Rafleziacoj

eta|Illustração do livro "Rafflesiaceae species de Der Bau und die Eigenschaften der Pflanzen (1913).
La **rafleziacoj**.

Tiuj plantoj estas parazitaj sentigaj kaj senfoliaj herboj (la vegetativaj partoj kreskas en la parazitita planto) kun gigantaj floroj. Ili kreskas en sud-orienta Azio kaj eligas kadavrecan odoron.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (31 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Malpighiales* Juss. ex Bercht. & J.Presl - malpigialoj
****Rafflesiaceae* Dumort. - rafleziacoj
*****Rafflesia* R.Br. ex Gray - raflezio
*****Rhizanthes* Dumort. - rizanto
*****Sapria* Griff. - saprio

### Kelkaj specioj 
* ***Rafflesia arnoldii***, indonezia raflezio (aŭ giganta putrofloro) havas floron kun diametro eĉ 1 m, plej grandan sur la tero. Ĝi parazitas la Tetrastigma-speciojn, plej ofte la specion *T. leucostaphylum*. La floro pezas 9–12&nbsp;kg kaj havas 5 petalojn, ĉirkaŭante grandan kalikon. La floro estas unuseksa kaj nur ĉ. 12 % estas femala. Ili floras nur dum 4-8 tagoj eligante bonodoron kaj allogante muŝojn por polenado. La grajnoj longas 07–09&nbsp;mm, larĝas 03-0,4&nbsp;mm, ilin disvastigas bestoj. La grajnoj ĝermas eĉ dum 46 monatoj, post 2 monatoj aperas la burĝono, post 10-16 monatoj okazas la florado. Ili estas simbolo de la medioprotekto en Sumatro.

## bildaro 

Dosiero:09 rafflesia.png|*Rafflesia arnoldii*
Dosiero:Poring, Sabah - Rafflesia.jpg|*Rafflesia arnoldii*
Dosiero:Sapria (34).JPG|*Sapria himalayana*

## Vidu ankaŭ
* kadavrofloro, kiu havas la plej grandan infloreskon sur la Tero.
* Borneaj malaltaĵaj pluvarbaroj
* Kinabalu-Monto
* Sumatraj malaltaĵaj pluvarbaroj
* Trusmadi-Monto

## Referencoj
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Rafleziacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Kategorio:Orientalisa flaŭro
David Garrick

**David GARRICK** (naskiĝis la 19-an de februaro, 1717, mortis la 20-an de januaro, 1779) estis angla aktoro kaj dramisto. Dum la 18-a jarcento li ankaŭ konatiĝis kiel teatra direktoro kaj reĝisoro.

Garrick naskiĝis en Heresford, Anglio, kiel tria filo de la oficiro Peter GARRICK kaj Arabella CLOUGH, irlanda filino de ekleziulo. Restinte kiel 11-jarulo dum mallonga tempo ĉe sia onklo en Lisbono, li estis edukita en privata lernejo en Lichfield. Kun Samuel Johnson, kiu estis unu el liaj instruistoj, li en 1737 iris al Londono. Tie li komencis studi juron, laboris dum ioma tempo kiel komercisto kaj malfermis vin-vendejon kun sia frato. Tiuj okupoj tamen ne kontentigis lin, tial li krom sia laboro en la vin-vendejo elprovis sin kiel aktoro.

En la jaro 1741 li en Ipswich aperis sursceneje, poste li en Londono, en la rolo de *Richard III* (de Ŝekspiro) estis eksterordinare sukcesa. Dum mallonga tempo laborinte en Dublino, li de 1742 ĝis 1745 sukcese aktoris en la Londona "Drury Lane Theatre". Poste li akceptis la postenon de teatra direktoro en Dublino, sed en 1746 li revenis al Londono, kie li sekvajare kune kun James Lacy aĉetis la teatron *Drury Lane Theatre*.

En la jaro 1749 David Garrick edziĝis al la dancistino Eva Maria VEIGEL (pseŭdonimo: Violette), kiu – naskiĝinte en Vieno - post sukcesa kariero en Vieno kaj Florenco ekde 1748 vivis en Londono.

La tempon inter 1763 kaj 1765 David Garrick pasigis en Francio, Italio kaj Germanio. Post la morto de James Lacy li fariĝis sola direktoro de la Drury Lane Theatre. En la jaro 1776 li ekloĝis en kampara domo apud Londono, kie li la 20-an de januaro, 1779 mortis.

Garrick havis eksterordinaran aktoran talenton. Li kapablis esprimi ĉian ajn pasion kaj brilis en tragikaj kaj komikaj roloj. Krome li verkis pli ol 20 teatraĵojn, ĉefe farsojn kaj burleskojn. Plej fama estas la komedio *The Clandestine Marriage*, kiun li kreis kune kun George Colman.

Inter liaj amikoj estis la verkistoj Samuel Johnson kaj Oliver Goldsmith, la pentristo William Hogarth kaj la franca filozofo Denis Diderot. Lian vizaĝon bildigis la pentristoj William Hogarth, Joshua Reynolds kaj Thomas Gainsborough; Louis François Roubiliac kreis skulptaĵon pri li. Biografiojn pri li verkis i.a. Frank A. Hegdcock, Kalman A. Burnim kaj George W. Stone.

## Listo de verkoj 
* *The Lying Valet* (1741)
* *Miss in Her Teens* (1747)
* *The Clandestine Marriage* (1766)
* *The Irish Widow* (1772)
* *Bon Ton, or, High Life Above Stairs* (1775)
* *Poetical Works of David Garrick* (kolektaĵo, 2 vol., eld.1785)

Kategorio:Lichfield
Kategorio:Anglaj aktoroj
Kategorio:Anglaj verkistoj
Aralio

**Aralio** (*Aralia* el araliacoj) estas arbo, arbedo kaj staŭdo kun grandaj du aŭ trifoje pinataj folioj kaj relative grandaj umbeloj. Pluraj formoj estas kultivataj en ĝardenoj. La genro Aralio konsistas el ĉirkaŭ 40 specioj el norda Ameriko, orienta Azio kaj Malajzio.

## Vidu ankaŭ 
* Ornamplantoj
* **Ĉambroplanto**

## Eksteraj ligiloj 
*  Flaŭro de Pakistano
eta|maldekstra|180px|**Aralio ĉina** (*Aralia chinensis*)
eta|maldekstra|180px|**Aralio spinosa** (*Aralia spinosa*)
eta|maldekstra|180px|La ilustraĵo de **Aralio cordata** (*Aralia cordata*)
eta|maldekstra|180px|**Aralio cordata** (*Aralia cordata*)
eta|maldekstra|**Aralio kalifornia** (*Aralia californica*)
eta|maldekstra|**Aralio reĝa** (*Aralia rex*)
eta|maldekstra|*Aralia nudicaulis*
eta|maldekstra|*Aralia racemossa*
Alergio

alternative=Allergy skin testing.JPG|eta|Alergia haŭtotestado
**Alergio** estas troa reago de la imunsistemo al certaj normale nedanĝeraj substancoj (alergenoj). Ekzemploj de alergioj estas alergioj kontraŭ poleno, nutraĵo, polvo aŭ insektopiko. Alergioj iĝis pli kaj pli grava sanproblemo de la industriaj ŝtatoj.

La polenalergia sezono komenciĝas en la kontinenta zono, per florado de ulno, betulacoj, kiam aperas ties polenoj en la aero. Poste floras la poplo, betulo, poacoj, tilio kaj kulminas somere per florado de artemizio, ambrosio. La alergiajn perturbojn oni jam povas sanigi per kontraŭalergiaj drogoj.

En la 20. jarcento aperis la konservaj, kolorigaj materialoj en la nutroindustrio, kies uzado pli kaj pli grandiĝis. Dum la nutrado ankaŭ tiuj materialoj enpenetras la korpon kaj kelkaj tie kaŭzas alergion aliaj akumuliĝas, pliaj sekreciiĝas. La efiko de la t.n. E-materialoj ankoraŭ ne estas 100-procente konata. La kuracistoj jam povas ekzameni, je kiu nutraĵo havas alergion la paciento.

Se oni somere ĝenas vespojn, ĝi povas piki la homon, enlasante venenon al la korpo. La veneno per la sangocirkulado povas kaŭzi eĉ gravajn simptomojn kiel pezan spiradon, sveniĝon kelkfoje eĉ morton. Oni devas ĉiam konsulti kuraciston kaj ĝis tiam enpreni kalcian pilolon. Proponitas ne frapi vespojn, sed toleri ilin.

Simptomoj estas diversaj:
* polenalergio: ternado; ŝveliĝinta okulo, larmado
* nutraĵalergio: jukado, ŝveliĝanta gorĝo, lango, haŭtaj malsanoj (ekzemo)
* insektopiko: malforta jukado, peza spirado, sveniĝo, morto

* en Eo 
* la hundo mordas sian voston 

Dosiero:Misc pollen.jpg|
Dosiero:House Dust Mite.jpg|
Dosiero:TypeIHypersensitivity-vs-Pseudoallergy-de.png|

## Vidu ankaŭ 
* Anafilaksio
* Astmo
* Dispneo
* Histamino
* Plureca kemiaĵa sentemo
* Urtikario

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.elmundo.es/salud/Snumeros/97/S249/S249toxicas4.html 
* http://www.mtas.es/insht/ntp/ntp_557.htm 

Kategorio:Alergiologio
Kategorio:Imunologio
Kategorio:9-a oficiala aldono
Lumigo

[200ra|eta|[Kandelo brulas, produktante lumon.]]
**Lumigo** signifas la uzadon de fizika aŭ kemia energio por produkti lumon.

Kiam la fulmo frapis arbon kaj ekbruligis tion, la prahomo iam (verŝajne en la plejstoceno) komencis uzi tiun dian fajron por forbeli ursojn, aliajn rabobestoj el la groto. Poste ili uzis la fajron por rosti karnon kaj lumigi. Ili komence ne povis mem ekbruligi lignon, ili ĉiam prunteprenis, gardis la dian fajron. Dum la evoluo de la homa pensado la homo esploris, ke li povas ekfajrigi bruligaĵojn per intensa frotado de lignospecoj.

Poste homo ekuzis por lumigado torĉon, kiu konsistas el tordita ŝnuro aŭ ligna bastono ŝmirata per vakso, rezino aŭ peĉo tenata en torĉingo (fera ringo sur la muro).

En la antikva Romio, Egiptio oni uzis oleomeĉujon kaj oni konis jam en la 4. jc. la vaks-kandelojn. La seba kandelo aperis en la 12. jc., sed oni eltrovis la stearinan kandelon en 1834 kaj la parafinan nur en 1850. La kandeloj cilindre ĉirkaŭas la meĉon kaj estas tenataj en kandelingon aŭ multaj kandeloj en kandelabron).

Urba lumigo: la lumigo de la stratoj komenciĝis en la 16. jc. en Parizo (kvankam dum antikveco la urbo Antioĥio estis tiom riĉa, ke ĝi povus lumigi siajn stratojn dumnokte), kie unue la registaro devigis la loĝantojn por lumigi la fenestrojn (pro sekurkialoj), sed en 1558 oni starigis trabon kaj sur tiu pendigis lampon. Tio disvastiĝis en Londono, Amsterdamo, Berlino. Antaŭ tio estis ofte entute malpermesita iri dumnokte sen lumo, aŭ sen esti armigita. La unuan lumgasan lampon ekuzis Londono en 1814. Poste Parizo en 1816; poste Berlino kaj aliaj urboj. La elpensinto de lumigo per gaso estis Philippe Lebon, li ne estis aŭskultinta dumvive, kaj estis en 1804 mortigita en malluma strato de Parizo. Oni uzis antaŭ petrolo rapooleon en la Argand-lampoj. La petrolo (post ellaboro de naftorafinado en 1855) disvastiĝis ĝis la 1870-aj jaroj). La unua petrollampo aperis en 1854, ni povas paroli pri petrolea lumigo ekde 1859.

La elektra lumigo aperis en 1881, la acetilena lumigo en 1894. La inkandeska lampo de Edisono aperis en 1882.

Dosiero:Zadok the priest.jpg|
Dosiero:Classical spectacular laser effects.jpg|
Dosiero:Architect lamps.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Lumo
* Luma poluo
* Elektra lumo
* Klasigo de steloj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lightolier.com 
* http://www.emerald.ph 
* http://www.lighting-guide.com  
* http://www.schorsch.com/kbase/glossary 
* http://www.fab-factory.com/
Gubernio Fukuoka

La gubernio **Fukuoka** (; Kunrei: Hukuoka), ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo** Fukuoka, situas en Japanio, en la regiono Kiuŝuo. La gubernia ĉefurbo estas la samnoma urbego Fukuoka, kiu donis sian nomonal la ĉirkaŭa gubernio.

Laŭ la stato de  en la gubernio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Geografio 
### Urboj 
Necesos adapti la nomojn al transliterigo Hepburn, krome se pri transliterigo al esperantaj literoj en la paĝo notiĝis almenaŭ du ekstervikipediaj esperantlingvaj referencoj.

* Asakura (urbo)
* Buzen
* Ĉikugo
* Ĉikuŝino
* Dazaifu
* Fukucu
* Fukuoka (gubernia ĉefurbo)

* Izuka
* Itoŝima
* Jame
* Janagaŭa
* Jukuhaŝi
* Kama (urbo)
* Kasuga
* Kitakjuŝo

* Koga
* Kurume
* Mijama
* Mijaŭaka
* Munakata
* Nakagaŭa
* Nakama
* Nogata
* Ogori
* Okaŭa
* Omuta
* Onojo
* Tagaŭa
* Ukiha

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ( kaj ) 


Kategorio:Gubernioj de Japanio
Vincente Minnelli

**Vincente MINNELLI**, origine: Lester Anthony MINNELLI (naskiĝis la , mortis la ) estis usona reĝisoro.

Naskiĝinte en Ĉikago, la filo de dirigento jam frue spertis la produktadon de muzikaloj. Post teatra kariero en Novjorko li ekde la 1940-aj jaroj agadis en Hollywood. La unua filmo, kiun li memstare enscenejigis, estis la muzikalo *Cabin in the Sky* (1943). Lia dua laboro *Meet Me in St. Louis* (1944) denove kaptis la atenton de la publiko. La ĉefrolon prezentis Judy Garland, kiu en 1945 iĝis lia edzino. En 1946 naskiĝis ilia filino Liza Minnelli.

Vincente Minnelli mortis en Beverly Hills.

## Filmaro 
**Cabin in the Sky* (1943)
**Meet Me in St. Louis* (1944)
**The Clock* (1945)
**Yolanda and the Thief* (1945)
**Madame Bovary* (1949)
**Father of the Bride* (1950)
**An American in Paris* (1951)
*''Father's Little Dividend* (1951)
**The Bad and the Beautiful* (1953)
**Brigadoon* (1954)
**The Cobweb* (1955)
**Lust for Life* (1956)
**Gigi* (1958)
**Designing Woman* (1958)
**Two Weeks in Another Town* (1962)
**Goodbye Charlie* (1964)
**The Sandpiper'' (1965)

Kategorio:Oskar-premiitoj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Usonaj romkatolikoj
Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio
Kategorio:GLAT-artistoj
Cees Nooteboom

eta|dekstra|Cees Nooteboom
Literaturo > Nederlandlingva literaturo > Cees NOOTEBOOM < Nederlanda lingvo
----

**Cees NOOTEBOOM**, plennome: Cornelis Johannes Jacobus Maria NOOTEBOOM (naskiĝinta la  en Hago, mortinta la  en Minorko) estis nederlanda verkisto.

Cees Nooteboom naskiĝis en Den Haag. Post la lerneja tempo li laboris en banko, vojaĝis tra Eŭropo kaj dediĉis sin al verkado. Lia unua sukceso estis la romano *Philip en de anderen* [Philip kaj la aliaj]. Sekvis poemaroj, vojaĝraportoj kaj pliaj romanoj. Ekde 1961 li laboris por la gazeto *De Volkskrant* kaj ekde 1967 li fariĝis vojaĝredaktoro por la revuo *Avenue*.

Lia ĝis nun plej konata verko estas la romano *Rituelen* [Ritoj], kiu ankaŭ estas filmigita. Ĝis nun la aprezo por Nooteboom estis sufiĉe pli granda eksterlande ol en Nederlando mem. En 2010 oni aljuĝis al li la Literaturpremion de la Konrad-Adenauer-fondaĵo.

## Bibliografio 
* *Philip en de anderen* (romano, 1955)
* *De doden zoeken een huis* (poemoj, 1956)
* *De ridder is gestorven* (romano, 1963)
* *Gesloten gedichten* (poemoj, 1964)
* *Gemaakte gedichten* (poemoj, 1970)
* *Open als een schelp - dicht als een steen* (poemoj, 1978)
* *Rituelen* (romano, 1980)
* *Voorbije passages* (vojaĝraporto, 1981)
* *In Nederland* (romano, 1984)
* *Het volgende verhaal* (romano, 1990)
* *De Koning is dood* (rakonto, 1998)
* *Allerzielen* (romano, 1999)

Kategorio:Nederlandaj verkistoj
Kategorio:Nederlandlingvaj verkistoj
Kategorio:Tradukistoj al la nederlanda lingvo
Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio
Uma Thurman

**Uma Karuna THURMAN** (esperantigite **Uma Karuna Turman**) (naskiĝis la 29-an de aprilo, 1970) estas usona aktorino.
[eta|250ra|Uma Thurman en [Festivalo de Cannes|Cannes]]
Naskiĝinte en Bostono, Masaĉuseco, ŝi spertis budhisman edukadon. *Uma* estas la nomo de la Hind-Tibeta diino de lumo kaj beleco.

En la aĝo de 15 jaroj Uma Thurman forlasis la lernejon por komenci aktoran karieron en Novjorko. En la jaro 1990 ŝi edziniĝis al la aktoro Gary Oldman, sed la paro disiĝis en 1992. Duan fojon ŝi edziniĝis en 1998: al Ethan Hawke, kiun ŝi ekkonis dum la laboroj por la filmo Gattaca. Ili havas unu filinon Maya Ray(1998) kaj filon (2002). Ili divorcis en 2004.

## Uzoj de nomo 
"Uma Turman" estas ankaŭ nomo de tre populara rusia rokbando, nomita omaĝe al Uma THURMAN. Kredeble pro eventualaj juraj problemoj oni ĉiam skribas la nomon de la bando sur afiŝoj kiel "Uma2rman" aŭ ankoraŭ iel por ne ŝajnigi, ke temas pri koncerto de la usona aktorino. Vidu apartan artikolon pri la rusia rokbando: Uma Turman.

## Filmaro 
* *Kiss Daddy Goodnight* (1987)
* *Johnny Be Good* (1988)
* *Dangerous Liaisons* (1988)
* *The Adventures of Baron Munchausen* (1989)
* *Where the Heart Is* (1990)
* *Henry & June* (1990)
* *Robin Hood – Prince of Thieves* (1991)
* *Jennifer Eight* (1992)
* *Final Analysis* (1992)
* *Mad Dog and Glory* (1993)
* *Even Cowgirls Get the Blues* (1993)
* *Pulp Fiction* (1994)
* *A Month by the Lake* (1995)
* *Duke of Groove* (1995)
* *The Truth About Cats & Dogs* (1996)
* *Beautiful Girls* (1996)
* ''You're Still Not Fooling Anybody* (1997)
* *Gattaca* (1997)
* *Batman & Robin* (1997)
* *La Mizeruloj (1998-a filmo)* (1998)
* *The Avengers* (1998)
* *Sweet and Lowdown* (1999)
* *Vatel* (2000)
* *The Golden Bowl* (2000)
* *Tape* (2001)
* *Chelsea Walls* (2001)
* *Hysterical Blindness* (2002)
* *Kill Bill* (2003)
* *Paycheck'' (2003)
* Uma Thurman Photo Gallery

Kategorio:Usonaj aktoroj
Leonard Nimoy

**Leonard NIMOY** (naskiĝis la 26-an de marto 1931, mortis ) estis usona aktoro, reĝisoro, verkisto kaj produktoro. Li ĉefe famas pro sia rolo de la duon-vulkanano "Spock" en la televidserio Star Trek.

Naskiĝinte kiel filo de judaj enmigrintoj el Rusio en Bostono, Masaĉuseco, li jam kiel infano komencis aktoran karieron. Pli malfrue li studis aktoradon en sia hejmurbo kaj aperis en diversaj filmoj kaj en teatraĵoj.

Mondfamon Leonard Nimoy akiris per sia rolo de "Mr. Spock" en la televidserio *Star Trek*. Li ankaŭ elprovis sin kiel reĝisoro kaj produktoro. Krome, li jam publikigis kelkajn poem-kolektojn kaj du membiografiojn: *I Am Not Spock* (1977) kaj *I Am Spock* (1995).

Dosiero:Spock and T'Pring.jpg|T'Pring kaj Spock en *Star Trek*
Dosiero:Leonard nimoy 1980.jpg|Nimoy dum subskribo de fotoj ĉe *Star Trek*-kongreso, ĉirkaŭ 1978

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.theofficialleonardnimoyfanclub.com 
* http://www.ponilla.org/Nimoy 
* http://www.leonardnimoyphotography.com
* http://www.imdb.com/name/nm0000559

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj

Kategorio:Judoj
Eugène Ionesco

**Eugène IONESCO** , rumane **Eugen IONESCU**  (naskiĝis la 26-an de novembro 1909, mortis la 28-an de marto 1994) estis franca dramisto rumandevena. Li estas grava reprezentanto de la Absurda Teatro. Li deklaris kiel naskiĝjaron 1912, la jaron en kiu mortis lia antaŭulo Ion Luca Caragiale, kies daŭriganto li konsideris sin.

## Vivo 
Eugène Ionesco naskiĝis en Slatina, Rumanio, kiel filo de rumana patro kaj franca patrino rumanidevena. La jarojn inter 1913 kaj 1925 li pasigis ĉefe ĉe sia patrino en Francio. Post la divorco de siaj gepatroj li trapasis la abiturientan ekzamenon en Bukareŝto kaj studis tie filozofion kaj literaturon. En la Bukareŝta universitato li renkontis Emile Cioran kaj Mircea Eliade, kiuj restis liaj amikoj dum la tuta vivo. En la rumana lingvo li tiutempe publikigis kelkajn poemojn kaj eseojn, kaj verkis la teatraĵon *Englezeşte fără profesor* ("La angla sen instruisto"), kiu estas rumanlingva antaŭulo de *La kalva kantistino*.

Post la studado Ionesco instruis la francan lingvon en gimnazio. En la jaro 1936 li edziĝis. Por doktoriĝi li en 1938 revenis al Francio. Post dumtempa restado en Rumanio (1939 ĝis 1941) li konstante vivis en Parizo.

Post la dua mondmilito kelkaj el liaj dramoj aperis sursceneje, kaj Eugène Ionesco fariĝis fama dramisto. En la jaro 1970 li fariĝis membro de la Franca Akademio. Li mortis la 28-an de marto 1994 en Parizo.

## Listo de verkoj 
### Teatraĵoj 
* *La cantatrice chauve* (unua surscenigo 1950, libroforme 1954)
* *La leçon* (unua surscenigo 1951, libroforme 1954)
* *Les chaises* (unua surscenigo 1952, libroforme 1954)
* *Victimes du devoir* (unua surscenigo 1953, libroforme 1954)
* ''Amédée ou Comment s'en débarrasser?* (1954)
* *Jacques ou La soumission* (1954)
* *Tueur sans gages* (1958)
* *Rhinocéros* (1959) Rinocero
* *Le roi se meurt* (1963)
* *Le piéton de l'air* (1963)

### Aliaj publikaĵoj 
* *Notes et contre-notes* ( eseoj, 1962)
* *Journal en miettes* (taglibro, 1967)
* *Découvertes* (memoroj, 1969; kun ilustraĵoj de la aŭtoro)

## En Esperanto 
* *La kalva kantistino* ("La cantatrice chauve") plurfoje videblis en esperantistaj teatroj. Ĝin prezentis ekz. la Teatro Esperanto de Parizo kaj la germana grupo Kia koincido, kiu sian nomon eĉ ĉerpis el frazo de la teatraĵo. La tekston, tradukitan de Georges Lagrange, aperigis libroforme TESPA en 1978.
* *La leciono'' ("La leçon") en la traduko de Srdjan Flego ludiĝis kadre de la 49a Universala Kongreso de Esperanto en Hago, 1964. Nova traduko de Armela LeQuint kaj Ĵak' Le Puil estis eldonita de La KancerKliniko en 2009.
* *La angla sen instruisto* ("Englezeşte fără profesor"). El la rumana trad. Ionel Oneţ. Thaumiers: La KancerKliniko, 2014.

Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Francaj dramistoj
Kategorio:Rumanaj verkistoj
Kategorio:Membroj de la Franca Akademio
Kategorio:Entombigitoj en la tombejo de Montparnasse
Absurda teatro

La **Absurda teatro** estas teatra stilo de la 20-a jarcento, kiu estas konsiderata specifa formo de eksperimenta teatro. Ĝi celas montri la sensencecon de la mondo kaj la homon perditan en ĝin. Ĝin karakterizas groteskaj dialogoj, monologoj kaj daŭraj ripetoj.

*Absurdo* (sensenceco) kiel ĝi estas konceptita, kaj eble eĉ pli sentata en la Absurda Teatro, unuafoje aperis tiunome en la verko de Albert Camus "La mito pri Sizifo" (1942), kaj, eble, la unua teatraĵo plenigita de tia sento estis lia *Kaligulo*, kvankam la sento jam troviĝis en verko de alia ekzistencialista filozofo-verkisto Jean-Paul Sartre, titolita "La Naŭzo".

Kiel termino, la "Teatro de Absurdo" estis ekuzita unuafoje en 1961 de la brita teatrorecenzisto Martin Esslin en lia libro *The Theatre of the Absurd* celanta difini grupon de dramistoj post la dua mondmilito. La revolucia verko en teatro de absurdo estas *Kartoteka* (unua eldono: 1959, Varsovio) de Tadeusz Różewicz. La ĉefa atingo de tiu aŭtoro estas la invento de la rimedo *kiel skribi pri Auschwitz*. En verkoj de Różewicz, precipe en liaj poemoj, plej grava kondiĉo stariganta la mondon estas la *nenio*, kiu estas la eco de absurdo.

La plej famaj verkistoj de absurda teatro estas:

* Arthur Adamov
* Fernando Arrabal
* Samuel Beckett
* Václav Havel
* Eugène Ionesco
* Alfred Jarry
* Sławomir Mrożek
* Harold Pinter
* Tadeusz Różewicz
* Georges Schehadé
* Jean Tardieu
La literatura nocio de **absurdo** ne limiĝas al teatro, ekzemple la verkaro de la itala Dino Buzzati, kvankam ne teatra, tute ecas tia.

Kategorio:Literaturo
Kategorio:Teatro
Marie Ginzová

**Marie GINZOVÁ**, naskita kiel **Marie DOLANSKÁ** (n. 1898 en Čibuz apud Hradec Králové, m. 1990 en Kirjat Jam, Israelo) estis ĉeĥa esperantistino kaj sekretariino. 

Marie Ginzová naskiĝis en familio de instruisto, kiu mortis en la aĝo de 40 jaroj lasante ŝian patrinon kun kvin infanoj. Maria lernis en komerca lernejo en Hradec Králové. En tiu urbo ŝi laboris kiel sekretariino en asekurfirmao. 

Dum "internacia Esperanto-kongreso en Prago" (temis pri la UK 1921 en Prago) ŝi ekkonis Ota Ginz, al kiu ŝi en 1927 edziniĝis. En Israelo, kien ili enmigris en 1956, ŝi ŝanĝis la personan nomon al Mirjam. Ili estis la gepatroj de Petr Ginz kaj Eva Ginzová, kiu jam post enmigro en 1949 al Israelo kaj edziniĝo alprenis la nomon Chava Pressburger. 

Ŝia fratino Božena Sklenčková kun sia edzo Otto Sklenčka estis gravaj esperantistoj kaj gepatroj de eminenta aktoro Ota Sklenčka.

## Tradukoj de Marie Ginzová
*Ignát Herrmann: *Mia kunklasano Tureček* (En: Ĉeĥoslovaka antologio, 1935)

## Eksteraj ligiloj
* Bibliografiaj informoj pri Marie Ginzová ĉe *Centropa*
* Sonregistroj, ankaŭ de intervjuo de Marie Ginzová kaj sia edzo el 1971 (parto 1, 2, 3, 4 kaj 5 de la prezento de li en formato mp3) - ĉio arkivigite en februaro 2024 ()

## Referencoj 
Kategorio:Israelaj esperantistoj
Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Duonarbusto

**Duonarbusto** estas multjara planto, kiu je la bazo fariĝas  ligneca, kaj kies branĉoj de la aktuala vegetadperiodo ne fariĝas lignecaj.  Duonarbusto staras do inter herbaj plantoj kaj arbustoj. La nelignecaj plantpartoj pereas fine de la vegetadperiodo. La nova ekburĝonado komence de nova vegetadperiodo okazas ekde la lignecaj plantpartoj.  Floroj kaj fruktoj plej ofte estas ĉe la unujaraj ŝosoj.

## Ekzemploj 
*Solanum dulcamara
*ordinara timiano
*eŭropa plumbago
*vera lavendo

## Vidu ankaŭ 
*Arbo
*arbusto
*arbedo
*
*Staŭdo
*Plantaj vivoformoj laŭ Raunkiær
*Unujara planto
*Dujara planto
*herbo

Kategorio:Plantotipoj
Kategorio:Hortikulturo
Kategorio:Arbustoj
Kategorio:Lignoplanto
Arbedo

[eta|220ra|[Saliko|Salikarbedo dum la frua printempo en Nederlando]]
[eta|220ra|Arbedaro de [papalao en la tropikaj sekaj arbaroj de Havajo.]]
**Arbedo** aŭ **trunkarbusto** (*frutex, virgultum*) estas ligneca planto kun malalta trunketo, kiu disbranĉiĝas tuj de la bazo ekz. siringo, ribujo, kratago. La arbedo maksimume altas 3 metrojn. La **arbeto** havas pli altan trunkon (pigmeaj arboj, arbetoj en la altaj montaroj).
NPIV"diras (evi) 1 = trunkarbusto " = tufararbusti". Do ĝi konsilas eviton de tiu termino, ankaŭ ĉar tiu termino ne estas pli preciza ol la termino arbusto.

**Arbusto** estas laŭ PIV 2005 ligneca planto malpli alta ol arbo (de 0,5 ĝis 6–7 m) sen trunko, **tufarbusto** (vidu ankaŭ **arbedo**) aŭ kun malalta trunko, **trunkarbusto** (ne pli ol 0,5 m).

**Arbusteto** (*suffrutex*) estas ligneca planto malpli alta ol **arbedo**, kun branĉoj malpli rigidaj ol ĉe arbedo kaj estantaj ofte pli-malpli duonherbecaj ĉe la supro (t.e. el la burĝonoj kreskas ĉiujare moltigaj partoj); ekz. eriko, kaprifolio, berberiso, rubuso, vakcinio aŭ empetro.

Alia fonto  difinas ĝin kiel perena, en plenkreska stato ĉirkaŭ 0,5 ĝis 8 m alta sentrunka aŭ multetrunka ligneca planto, kiu senpere disbranĉiĝas supre de la grundo. Sinonimo estas "arbetaĵo". La sama fakvortaro eksplikas, ke disbranĉiĝi estas forkiĝi en plurajn partojn.

Arbedaro, sinonimo arbedeĵo, estas aro da kelkaj aŭ da multaj grupiĝintaj arbedoj .

Veprejo, aŭ densa (dorna) arbusteĵo, estas densa, malfacile trapenetrebla (dorna) arbedaro .

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Arbo
* Arbareto
* Arbusto
* Duonarbusto
* Bonsajo
* Plantaj vivoformoj laŭ Raunkiær
* Tigo
* Arbedo (apartigilo)

## Eksteraj ligiloj 
* Arbust kaj arbedo pli precize ĉe SAT-kongreso 2004

Kategorio:Botaniko
Kategorio:Hortikulturo
Kategorio:Arbedoj
Muskrono

**Muskrono** (france: Mouscron [muKR*O:*] aŭ  [musKRUN]) estas urbo en Belgio ĉelandlime de Francio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

La urbon entenis unue la Provinco de Okcidenta Flandrio, sed ĉar la loĝantaro iĝis ĉefe franclingva, en la jaro 1963 kiam okazis reorganizo de la lingvolimo en Belgio, oni transigis ĝin al Henegovio. Ĝia tradicia ĉefa industrio estis teksaĵa.

Ekde 1977 la municipoj Luingne, Dottignies (*Dottenijs*) kaj Herseaux apartenas al Muskrono, la ĉefa municipo.

eta|maldekstra|300px|
eta|maldekstra|300px|
eta|maldekstra|300px|

## Partneraj lokoj 
* : Tourcoing/Toerkonje
* : Fécamp
* : Rheinfelden
* : Miercurea Nirajului/Nyárádszereda 
* , Britio: Barry/Y Barri

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france kaj nederlande)

Kategorio:Urboj de Henegovio
Kategorio:Urboj de Belgio
Karpelo

[eta|[Floro#Floreroj|Floreroj: 1. stiluso, 2. ovolujo, 3. florbazo, 4. stameno, 5. petalo, 6. stigmo, **7. karpelaro**, 8. sepalo, 9. flortigo]]
**Karpelo** estas ina organo en floro. Ĝia origino estas folia, kaj ĝi enhavas kaj protektas la ovolojn. Tio estas tipa de la florplantoj; male, ĉe la nudsemplantoj, la ovoloj estas nudaj, estas nek karpeloj nek floroj (sed tamen strobiloj). La karpeloj estas la plej centraj floreroj, kaj, ĉiuj kune, estas la karpelaro. Kompare, la vira florparto estas la stameno.

La karpelo estas triparta:

# **Ovolujo**, fermita kavo, la kiu enhavas la ovolojn. Ĝi povas esti unuovola aŭ plurovola.
# **Stiluso**, colonforma, inter la ovolujo kaj la stigmo. Estas tiom da stilusoj kiom da karpeloj, sed ili povas esti kuniĝi similante unu stiluso. Ĝi povas esti tre malgranda. Latine, *stylus* signifas kolonon.
# **Stigmo**, pinte de la stiluso. Ĝi mankas epidermon, kaj ofte estas ete gluema por kapti polenon, dum polenado. Ĝi povas esti unuparta aŭ plurparta.

eta|Kuniĝaj stilusoj (verdaj) kaj stigmoj (violaj).

Post fekundiĝo, la karpelo iĝas frukto, dum la ovoloj iĝas semoj.

La nombro de karpeloj povas dependi de tiu de aliaj floreroj aŭ multa. Tiel, ĉe la unukotiledonaj, estas tri karpeloj, kiom da aliaj floreroj.

Plejofte, estas pluraj karpeloj. Kiam ili estas algluitaj, la karpelaro estas *kuniĝa* (80% el la florplantoj), kaj oni parolas de *pistilo*. Kiam ili estas liberaj, la karpelaro estas *aparta* (10% el la florplantoj). La aliaj 10% estas unukarpelaj.

Ĉe karpelaro kuniĝa, la vandoj povas malaperi, kaj estas do unu kavo, kiel se estus unu karpelo.

Ĉe la plej simplaj florplantoj (Nimfeacoj, Papavacoj), la karpeloj estas en nombro multa kaj nefinita. Male, ĉe la plej malsimplaj florplantoj, la nombro malgrandiĝas al 2 (Apiacoj) aŭ 1 (Poacoj).

Kategorio:Plantomorfologio
Listo de urboj de Afganio

Jen '''listo de urboj de Afganio:

* Bagramo
* Kabulo
* Kandaharo
* Bamjan

karto(en)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cso.gov.af  
* http://www.citypopulation.de/Afghanistan_d.html 
* http://www.afghan-web.com
Poleno

[eta|250px|Miksaĵo de polenoj de: Sunfloro *Helianthus annuus*, *Ipomea purpurea*, *Sildalcea malviflora*, [lilio *Lilium auratum*, primolo*Oenothera fruticosa*, kaj Ricino *Ricinus communis*.]]
**Poleno** estas aro de **poleneroj**, kiu produktiĝas ĉe la semoplantoj en anteroj, tekoj (polenujoj). Post la maturiĝo la poleno eliĝas post kreviĝo de antero kaj per polenado alvenas direkte aŭ nedirekte al stigmo de pistilo (angiospermoj) aŭ al la ovolo (gimnospermoj).

La polenero de la gimnospermoj eligas utriklon, en kiu moviĝas antaŭe la vegetativa ĉelo, poste la generativa ĉelo, kiu dividiĝas al du spermoj. La utriklo penetras la ovarion kaj la spermoj eniras la ovarion – post la detruiĝo de la vegetativa ĉelo – kaj unu el ili fekundigas la ovoĉelon, la alia la centran kernon de la ovaria sako. (duobla fekundigo).

La formo, grando, konstruo ofte karakterizas speciojn, tiel oni povas tion uzi por identigi speciojn, aŭ plejofte nur genrojn, pere de polenoj (tio helpas la arĥeologion, esplorojn de krimago, ankaŭ en la esploroj pri la Mortotuko de Torino tio utilis.).

Poleno ofte kaŭzas alergion.

## Vidu ankaŭ 
* Polenoscienco

## Eksteraj ligiloj 
* universitata TTT-ejo (france) por determinado de specioj per polenoj
* alia samtema

Kategorio:Plantomorfologio
Polenado

eta
[eta|dekstre|[Polenado priskribita en *Praeludia Sponsaliorum Plantarum* de Karolo Lineo (1729)]]
**Polenado** estas la procezo, kiam la poleneroj fekundigas la inan flororganon.

tipoj de polenado
* mempolenado (okazas en la sama floro)
* najbara polenado (okazas inter floroj de la sama planto)
* fremda polenado (okazas inter diversaj plantoj samspeciaj)
* krucigo (hibridigo) (okazas inter diversaj plantoj, apartenantaj al diversaj specioj)

* bestopolenado
** insektopolenado (ĉefe himenopteroj kiel mielabelo, burdo, sed ankaŭ papilioj, skaraboj) Evoluis tentiloj de la plantoj t.e. la floroj estas grandaj aŭ malgrandaj sed formas infloreskon. Korolo, perigonio estas viglokoloraj, la planto sekrecias volatilan oleon La polenero estas gluiĝema.
** birdopolenado kelkfoje en tropikoj
** vespertopolenado
** gastropodopolenado
* ventopolenado: La ventopolenataj plantoj produktas polenerojn grandkvante, ĉar la forglisantaj poleneroj nur hazarde trafas konvenan plantospecion. La poleneroj estas malgrandaj, glataj; ili povas longtempe ŝvebi en la aero.
* akvopolenado
** subakva polenado, tiukaze la poleneroj trafas la stigmon ŝvebante en la akvo (*Najadaceae*)
** superakva polenado, tiukaze la maskla floro disiĝas de la pedunklo kaj drivas akvosurface al la ina floro (*Vallisneria* sp.)

Okazas malnatura polenado, se la homo polenas arte speciojn, rasojn por plibonigi, krucigi ilin.


Kategorio:Ekologio