open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
IPA

**IPA** estas mallongigo, kiu havas plurajn signifojn:

# Internacia Fonetika Alfabeto (aŭ angle *International Phonetic Alphabet*, esperante kutime mallongigata IFA)
# Internacia Fonetika Asocio (aŭ angle *International Phonetic Association*)
# Internacia Psikoanaliza Asocio
# Internacia Polica Asocio 
# Internacia Asocio de Eldonistoj (aŭ angle ''International Publishers' Association*)
# En ĥemio ĝi foje estas uzata por la substanco izopropanolo
# En Usono ĝi foje estas uzata por "*Income Producing Activities''" - do aktivecoj kiuj generas enspezojn
Lukano

**Lukano** (*Lucanus*) estas insekta genro de la familio de lukanedoj, ordo de koleopteroj.

## Galerio 

Image:Lucanus capreolus sjh.jpg|*Lucanus capreolus*
Image:Lucanus capreolus variation sjh.jpg|Variaĵoj de *Lucanus capreolus*
Image:Cerf-volant MHNT Dos.jpg|Cervoskarabo (*Lucanus cervus*)
Image:Lucanus cervus variation sjh.jpg|Variaĵoj de *Lucanus cervus*
Image:Lucanus elaphus variation sjh.jpg|Variaĵoj de *Lucanus elaphus*
Image:Lucanus formosanus sjh.jpg|*Lucanus formosanus*
Image:Lucanus maculifemoratus maculifemoratus sjh.jpg|*Lucanus maculifemoratus*
Image:Lucanus maculifemoratus taiwanus sjh.jpg|*Lucanus maculifemoratus*
Image:Lucanus mazama sjh.jpg|*Lucanus mazama*
Image:Lucanus mazama variation sjh.jpg|Variaĵoj de *Lucanus mazama*
Image:Lucanus placidus variation sjh.jpg|Variaĵoj de *Lucanus placidus*
Image:Lucanus swinhoei sjh.jpg|*Lucanus swinhoei*
Image:Lucanus tetraodon sjh.jpg|*Lucanus tetradon*

Kategorio:Lukanedoj
Cervoskarabo

La **cervoskarabo** (*Lucanus cervus*) aŭ **kornoskarabo** estas la plej konata lukaneda specio.

## Proprecoj 
eta|maldekstra|Cervoskarabo (*Lucanus cervus*) ♂
eta|maldekstra|Cervoskarabo (*Lucanus cervus*) ♀
La masklo longas 3,5-8,5 cm, sed la ino estas pli malgranda kaj longas nur 2,5-5 cm. La maskla kapornama "kornaro" estas fakte forte grandiĝinta mandiblo, kiu havas rolon en bataloj kaj luktoj. La grando de la insekto kaj de la mandiblo dependas de la mineraloj kaj nutraĵoj konsumitaj en la larvoaĝo. En la malnovaj kverkoarbaroj oni povas trovi pli grandajn masklojn, ol en junaj arbaroj. La nutrado de la cervoskaraboj okazas strange: ili lekas la sukojn de la - ĉefe - kverko kaj aliaj arboj per siaj malsupraj ruĝbrunaj lipoj. La mandibloj de la ino estas tre fortaj kaj konvenas por maĉi la trunkoŝelon de la arbo, tiel ili povas atingi la dolĉan sukon de la kverko.

## Vivloko 
Tiuj palearktisaj insektoj estas forte ligitaj al kverkaroj, kie oni povas trovi ilin sur la arboŝeloj, en la arbokrono aŭ sur defalitaj branĉoj. Ili ofte aperas en parkoj, kie kreskas kverkoj. Ili vivas dise en Eŭropo, kutime en la defalfoliaj arbaroj.

## Reprodukto 
Ili aktivas krepuske, kiam ili vizitas la nutradejojn. La maskloj troviĝas tie kaj ekbatalas: ili turnas sin unu kontraŭ la alia kaj krocigas la kornarojn tiele ke unu povas levi la alian. La celo estas la faligo de la malamiko el la arbo, sed oni forpelas tiam eĉ la inojn. Ili batalas dum horoj, ĝis kiam restas nur unu. La masklo grimpas la inon -ilia kapoj vidas samdirekte - kaj restas en tiu pozicio dum tagoj. Post sukcesa kopulacio, la ino demetas ovojn en putiĝantan arbotrunkon aŭ en teron, proksime al radiko. La larvoj evoluas dum 3-5 jaroj, depende de la nutroriĉeco kaj la temperaturo. La bone nutrita larvo atingas longon de eĉ 10 cm, kaj similas al dika majskaraba vermo. Iom antaŭ la enpupiĝo, ĝi konstruas t.n. puplulilon (pupejon), kaj ĝi pupiĝas en tie. La pupejoj estas ĉiam pli grandaj ol tiuj de la inoj, ĉe la maskloj estas bone videbla la mandiblo, kiu estas direktita al la abdomeno. La skaraboj elpupiĝas aŭtune, sed dum printempo ili restas en kaŝejo. Ili aperas nur en la somera varmo, pli malpli la monato de junio. La maskloj vivas nur tre mallonge, nur kelkajn semajnojn, la inoj vivas pli longe.

## Nutraĵo 
La plenkreskaj skaraboj lekas la sukojn de la kverko. Nur la ino kapablas antaŭhelpi la nutradon per sia mandiblo, la maskloj devas trovi la fluantajn sukojn. La trovo de la nutraĵo kaj de la inoj okazas per flarado. La larvoj manĝas la lignaĵon de la putriĝantaj arboj (aŭ radikojn de arboj) (ĉefe tiujn de kverkoj).

Noto: oni povas vidi flugantajn cervoskarabojn nur en antaŭtempesta tempo aŭ en kvietaj, varmaj vesperoj.

Kategorio:Lukanedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Skaraboj de Eŭropo
Flip Kowlier

**Flip Kowlier**, artista nomo de **Filip Cauwelier** (Izegem, 1976) estas flandra kantisto. Li kantas en la dialekto de Okcidenta Flandrio.

Apud lia solo-kariero, Kowlier ankaŭ estas la ĉefkantisto de la okcidentflandra hiphopa grupo 't Hof van Commerce.

Li estas sukcesa en Belgio kaj Nederlando kaj jam koncertis je diversaj festivaloj (kiel Marktrock Loveno kaj Rock Werchter). Liaj unua grandaj koncertoj estis en la brusela Ancienne Belgique en 2001, en la antaŭprogramo de Laïs.

## Diskografio 
### Ocharme ik 
Tiu ĉi debuta albumo en 2001 eldoniĝis ĉe diskeldonejo "Petrol" kaj atingis oran premion en Flandrio. Ĝi alportis al Flip Kowlier ankaŭ du "ZAMU-awards"; tiu de la plej bona albumo kaj de la plej okulfrapa fokuso.

En februaro 2002 la albumo eldoniĝis en Nederlando.

De la disketo *Min Moaten* oni kreis videon portelevidan.

### In de fik 
En 2004 aperas lia dua kaj provizore lasta albumo *In de fik* ĉe Petrol. Post du monatoj jam tiu ĉi ankaŭ akiras oran premion. La disketo *Bjistje in min uoft* estas dueto kun la same okcidentflandra Geike Arnaert de Hooverphonic.

Kowlier promociis tiun ĉi albumon ankaŭ per teatra turneo titolata *Flip Kowlier Geblust*.

## Furorkantoj 
* *Welgemeende (fuck you)*
* *Min Moaten*
* *Verkluot*
* *In De Fik*
* *Bjistje in min uoft*
* *Angelo & Angelique*

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de Flip Kowlier 

Kowlier, Flip
Ibafa

**Ibafa,** germane **Iwafa** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio (Hungario), en departemento Baranya, en Distrikto Szigetvár.
eta|150px|maldekstre|Blazono de Ibafa
eta|Kirko de Ibafa
eta|Panoramo al Ibafa

## Bazaj informoj 
* Areo: 29 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 235
* Poŝtkodo: 7935
* Telefonprefikso: 73
* Koordinatoj: 46°09′18″N 17°54'59″E

## Geografio 
Ibafa situas sur montetaro kaj ĝi estas alproksimebla sur publika vojo 67, de kie oni devas devojiĝi inter Mozsgó kaj Szentlászló al flankvojeto al Ibafa. Gyűrűfű apartenas al municipo de Ibafa.

La nomo Ibafa estas landkonata en Hungario, danke al kanteto kaj langorompilo, estiĝante fine de la 19-a jarcento. ("Az ibafai papnak fapipája van, Ezért az ibafai fapipa papi fapipa"~ La pastro de Ibafa havas lignopipon, tiel la lignopipo de Ibafa estas pastra lignopipo.)

## Historio 
La komunumon mencias en 1333 dokumento kiel *Ibafalwa*-on. Post la turka okupado de Hungario, alvenis kroataj setlantoj, poste germanoj kiuj iĝis plimulto en la vilaĝo. La vilaĝo estis tiam posedaĵo de familio Jeszenszky.

En Ibafa migra poŝto servas.

Oni malfermis en 1968 pipomuzeon. Laŭ tradicio iama plebano *Hantai Nándor* pipumis kaj kolektis pipojn en la 1860-aj jaroj. Tion kantigis la ĵurnalisto Roboz Imre, konato de la plia posta plebano **Schreyer Nándor**. La kanto disvastiĝis dislande.

La kanto pri la lignopipo

Az ibafai papnak fapipája van,
Mert az ibafai papi pipa papi fapipa.

Az ibafai papnak mindene a fapipája,
Doktora és Patikája az a pipaszár.

Tél vagy nyár, hogy nem unja már 
Mindig ott a szájában a hosszú pipaszár.

Tehát az ibafai papnak fapipája van, 
Ezért az ibafai papi pipa papi fapipa. 

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sankta Triunuo (Ibafa)
* muzeo pri pipoj

situo en Hungario 

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Pivota muelejo

eta|Fermita pivota muelejo en Uden (Nederlando)

La **pivota muelejo** estas tre malnova tipo da ventmuelejo. En Nederlando ankoraŭ restas proks. 40 da ili, ĉefe en Gelderlando, Nord-Brabanto, Limburgo kaj Zelando. En Belgio ankoraŭ troviĝas, inter aliaj, unu en Onze-Lieve-Vrouw Ten Duinen (komunumo Koksijde). En norda Francio ankaŭ ekzistas tre belaj pivotaj ventmuelejoj, ekzemple en Hondschoote kie oni povas viziti la "Noordmeulen" - eble la plej malnova pivota muelejo el Eŭropo.

Muelejo de tia tipo estas muntita sur pivoto, kiu ebligas turni ĝin laŭ la direkto de la vento. En la nederlanda lingvo, tia muelejo nomiĝas *standerdmolen* = "stabla muelejo", pro la stablo, kiu tenas la pivoton.

## Historio 
Jam komence de la 12-a jarcento oni skribe menciis pivotajn muelejojn en Belgio kaj norda Francio. En Germanio ili oftiĝis en la 15-a jarcento. Per pivotaj muelejoj oni ĉefe muelis grenon.

Kategorio:Muelejoj
Metrolinio Sokolniĉeskaja (Moskvo)

**Sokolniĉeskaja (ruĝa) linio** () estas linio numero 1 de la Metroo de Moskvo. Ĝi estas unua linio de Moskva metroo (malfermita en 1935).

## Statistiko 
* Longeco: 
* Kvanto da stacioj: 26
* Tempo de veturo: 66 minutoj
* Meznombra kvanto da pasaĝeroj dum unu diurno:  mil (en 2016)

## Historio 
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - stacio «» remalfermita al pasaĝeroj post la rekonstruo, kiu daŭris 19 jarojn.
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» - ()
*  - «» - «» - ()
*  - «» - «» - ()

## Stacioj 
La linio havas 26 funkciantajn staciojn.

'''' estas unua stacio en mondo situanta super rivero.

Stacioj de la linio de nordoriento al sudokcidento (aŭ inverse):

## Vidu ankaŭ 
* Listo de stacioj de Moskva metroo

## Eksteraj ligiloj 
*   ()


Kategorio:Aperis en 1935
Kategorio:Transporto en 1935
Karekso

**Karekso** (*Carex*) estas multspecia genro el planta familio ciperacoj. La specioj estas plurjaraj herboj kun poacecaj folioj, pli-malpli triangulaj tigoj kaj spike aranĝitaj, duklinaj floroj en preskaŭ ĉiuj specioj monoikaj. Ili formas ofte tufojn kaj kreskas en malsekaj lokoj.

Kareksoj troviĝas preskaŭ tutmonde. Ili mankas nur en malaltaj tropikaj terenoj, kie aperas nur malmultaj specioj en Sudorienta Azio. Ankaŭ en Afriko sude de Saharo troviĝas malmultaj specioj. Abundas specioj male en Norda Ameriko, kie troviĝas 480 specioj, kaj ankaŭ en Orienta Azio.

## Specioj 
* *Carex acuta*
* *Carex arenaria*, Sabla karekso
* *Carex halleriana*
* *Carex pendula*, Pendspika karekso
* *Carex sylvatica*, Arbara karekso
* *Carex vulpina*

## Bildoj 

Dosiero:CarexAcuta.jpg|*Carex acuta*
Dosiero:CarexArenaria.jpg|*Carex arenaria*
Dosiero:Carex halleriana.jpg|*Carex halleriana*
Dosiero:Flora_Antarctica_Plate_CXLV.jpg|*Carex kingii*
Dosiero:Carex pendula 2 RF.jpg|*Carex pendula*
Dosiero:Carex sylvatica3.jpg|*Carex sylvatica*

## Uzoj 
Karekso havas diversajn uzojn, inkluzive de ornamaj plantoj, brutarnutraĵo, kaj fontoj de fibro por la produktado de diversaj objektoj kiel ŝnuroj, korboj, matoj ktp.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Havajaj tropikaj humidaj arbaroj
Kategorio:Ciperacoj
Metrolinio Arbatsko-Pokrovskaja (Moskvo)

**Arbatsko-Pokrovskaja (blua) linio** () estas linio numero 3 de la Metroo de Moskvo. Ĝi estas la dua linio de Moskva metroo (malfermita en 1938).

## Statistiko 
* Longeco: 
* Kvanto da stacioj: 22
* Tempo de veturo: 67 minutoj
* Meznombra kvanto da pasaĝeroj dum unu diurno: 733 mil (en 2011)

## Historio 
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - sur la ekzistanta sekcio malfermo de stacio «»
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» (sur Filovskaja linio) ()
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - la parto de Filovskaja linio «» - «» transiris al Arbatsko-Pokrovskaja linio ()
*  - «» - «» ()
*  - sur la ekzistanta sekcio malfermo de stacio «»
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()

Ĝis 1953 la linio enhavis la parton «» - «» (nun parto de Filovskaja linio).
*  - estis malfermita la parto de stacio «» ĝis stacio «», lokita en konstruaĵo de remizo «Izmajlovo».  kiam plilongigante la linion al la aktuala stacio «» tiu ejo kaj stacio estis fermitaj.
*  -  - stacio «» fermita por gravaj riparoj rulŝtuparo kaj vestiblo.
*  -  - stacio «» fermita por gravaj riparoj rulŝtuparo kaj vestiblo.
*  -  - orienta vestiblo de la stacio «» fermita por gravaj riparoj rulŝtuparo kaj vestiblo.
*  -  - stacio «» fermita por riparoj.
*  - junio 2021 - stacio «» fermita por gravaj riparoj rulŝtuparo kaj vestiblo.

## Stacioj 
La linio enhavas 22 staciojn.

Stacioj de la linio de okcidento al oriento (aŭ inverse):

## Vidu ankaŭ 
* Listo de stacioj de Moskva metroo

## Eksteraj ligiloj 
*   ()


Kategorio:Aperis en 1938
Kategorio:Transporto en 1938
Axelle Red

**Fabienne DEMAL** (), konata kiel **Axelle Red** estas flandra kantistino. Ŝi kantas kaj en la franca kaj en la nederlanda lingvoj.

Ŝi naskiĝis en Haselto kaj tie dum sia junaĝo sekvis dancolecionojn. Ŝiaj idoloj estis la sveda kantogrupo ABBA. Ŝi finstudis kiel advokato kaj kvankam ŝia unua disketo *Little Girls* ne iĝis furora, ŝi tamen estis pli allogita de la pasio de la patrino (pianistino), ol tiu de la patro (advokato).

De ŝia unua KD, *Sans plus attendre*, nur en Belgio 500.000 ekzempleroj vendiĝis (unikaĵo).

Konataj kantoj de Axelle Red estas inter alie:
* *Sensualité* (per tiu ĉi kanto ŝi ekfamiĝis en Francio)
* *Je danse seule*
* ''Je t'attends''

En 1998 ŝi kun Youssou N'Dour kantis la oficialan himnon dum la malferma ceremonio de la Interkontinenta Futbala Konkurso en Parizo.

## Diskografio 
* 1993: *Sans plus attendre*
* 1996: *À tâtons*
* 1998: *Con Solo Pensarlo*
* 1999: *Toujours moi*
* 2000: *Alive (en concert)*
* 2002: *Face A / Face B*
* 2004: *French soul*
* 2006: *Jardin Secret*
* 2009: *Sisters and Empathy*
* 2011: *Un cœur comme le mien*
* 2013: *Rouge Ardent*
* 2015: *The Songs (Acoustic)*
* 2018: *Exil*

## Vidu ankaŭ 
* Rose (kantistino)

Kategorio:Flandraj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Nirvana

eta|dekstra|200ra|

**Nirvana** estis Usona rokmuzika grupo kiu komencis en 1987. Ilia kanto "Smells Like Teen Spirit" de la albumo *Nevermind* alportis por la muzikgrupo multan sukceson en la 1990-aj jaroj, vulgarigis iun ĝenron de roko nomita grunĝo.

La grupo malfondiĝis post la sinmortigo de Kurt Cobain en 1994. La grupo vendis pli ol 75 milionoj da diskoj. La revuo Rolling Stone  listigis la grupon kiel numero 30 en la listo "La 100 plej grandaj artistoj de ĉiuj tempoj".

## Memoro 
En 2019 la Ministerio pri edukado de Rusio inkluzivis kanton Smells Like Teen Spirit en "La kultura normo de la lernejano" — la eduka projekto, kiu celas spiritan, estetikan kaj artan evoluon de la rusiaj lernejanoj.

## Albumoj 
* *Bleach* - 1989
* *Nevermind* - 1991
* *In Utero* - 1993


Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1987
Metrolinio Zamoskvoreckaja (Moskvo)

**Zamoskvoreckaja (verda) linio** () estas linio numero 2 de la Metroo de Moskvo. Ĝi estas la tria linio de Moskva metroo (malfermita en 1938).

## Statistiko 
* Longeco: 
* Kvanto da stacioj: 24
* Tempo de veturo: 60 minutoj
* Meznombra kvanto da pasaĝeroj dum unu diurno: 908 mil (en 2011)

## Historio 
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - sur la ekzistanta sekcio malfermo de stacioj «» kaj «»
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - sur la ekzistanta sekcio malfermo de stacio «»
*  - «» - «» ()
*  - komenco de forko de «» al stacio «» () kaj «» ()
*  - «» - «» (), de «» trajnoj pluiras al stacio «» kaj «» ()
*  - sekcio «» - «» () transformita en sendependan linion Kaĥovskaja
*  - «» - «» ()
*  - sur la ekzistanta sekcio malfermo de stacio «»
*  - malfermo de stacio «»
*  - malfermo de stacio «»

## Stacioj 
La linio havas 24 funkciantajn staciojn.

Stacioj de nordokcidento al sudo (aŭ inverse):

## Vidu ankaŭ 
* Listo de stacioj de Moskva metroo

## Eksteraj ligiloj 
*   ()


Kategorio:Aperis en 1938
Kategorio:Transporto en 1938
Metrolinio Kaluĵsko-Riĵskaja (Moskvo)

**Kaluĵsko-Riĵskaja (oranĝkolora) linio** () estas linio numero 6 de la Metroo de Moskvo. Ĝi estis malfermita en 1958.

## Statistiko 
* Longeco: 
* Kvanto da stacioj: 24
* Tempo de veturo: 55 minutoj
* Meznombra kvanto da pasaĝeroj dum unu diurno: 910 mil (en 2011)

## Historio 
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
* Ĝis la  stacio «» estis en konstruaĵo de remizo «Kaluĵskoje».
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
* Stacio «» en konstruaĵo de remizo «Kaluĵskoje» estis fermita.
*  - «» - «» ()
*  - sur la ekzistanta sekcio malfermo de stacio «»
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()

## Stacioj 
La linio havas 24 funkciantajn staciojn.

Stacioj de la linio de nordo al sudo (aŭ inverse):

## Vidu ankaŭ 
* Listo de stacioj de Moskva metroo

## Eksteraj ligiloj 
*   ()


Kategorio:Aperis en 1958
Kategorio:Transporto en 1958
Kategorio:1958 en Moskvo
Metrolinio Kaĥovskaja (Moskvo)

**Kaĥovskaja (verdblua) linio** () estos aboliciita linio numero 11A (antaŭe 11) de la Metroo de Moskvo. Ĝi estis malfermita en 1969 kaj fermita en 2019.

## Statistiko 
* Longeco: 
* Kvanto da stacioj: 3
* Tempo de veturo: 5 minutoj
* Meznombra kvanto da pasaĝeroj dum unu diurno:  (en 2005)

## Historio 
*  - la sekcio «» - «» malfermita kiel parto de Zamoskvoreckaja linio.
*  - la sekcio «» - «» () transformita en sendependan linion Kaĥovskaja.
*  - pro la fermo de stacio "" por rekonstruado, la Kaĥovskaja linio ĉesis ekzisti. La remalfermo de la "" - "" sekcio de la neniigita linio okazos nur post ĝia inkludo en . Post la forigo de la Kaĥovskaja linio, la stato de la plej mallonga metroa linio pasis al , kaj poste - al la Butovskaja linio.

## Bildgalerio 

Kakhovskaya (Каховская) (5404624377).jpg|
Varshavskaya (Варшавская) (5407787545).jpg|
Moscow metro 81-720 Class Kashirskaya.jpg|

## Stacioj 
La linio enhavis 3 staciojn.

Stacioj de la linio de okcidento al oriento:

## Vidu ankaŭ 
* Bolŝaja kolcevaja linio (Moskvo)
* Listo de stacioj de Moskva metroo

## Eksteraj ligiloj 
*   ()


Kategorio:Aperis en 1969
Kategorio:Malaperis en 2019
Kategorio:Transporto en 1969
Metrolinio Butovskaja (Moskvo)

**Butovskaja (leĝera) linio** () estas linio numero 12 de la Metroo de Moskvo. Ĝi situas en suda parto de Moskvo ekster la Moskva ĉirkaŭiganta aŭtovojo en du novaj distriktoj Norda Butovo Norda kaj Butovo Suda. La linio estis malfermita la  kaj estas la unua linio de leĝera metroo en Rusio.

Preskaŭ la tuta linio (krom  norde) situas supertere. Stacioj aspektas relative simile.

## Statistiko 
* Longeco: 
* Kvanto da stacioj: 7
* Meznombra kvanto da pasaĝeroj dum unu diurno: 51 mil (en 2011)

## Historio 
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()

## Bildaro 

Malpeza linio de Moskva metroo (Suda Butovo).jpg|Linio de Leĝera metroo en parko de Suda Butovo (Moskvo)
Ulica Gorĉakova - stacio de Malpeza linio.jpg|*Ulica Gorĉakova* - stacio de Leĝera linio

## Stacioj 
La linio enhavas 7 staciojn.

Stacioj de la linio de sudo al nordo (aŭ inverse):

## Vidu ankaŭ 
* Listo de stacioj de Moskva metroo

## Eksteraj ligiloj 
*   ()


Kategorio:Aperis en 2003
Kategorio:Transporto en 2003
Frunto

eta|Homa frunto
La **frunto** estas la osteca vertikala parto de la vizaĝo supre de la okuloj. La ĉefa osto de la frunto estas la fruntalo. Muskoloj de la frunto regas interalie la brovojn.

## Vidu ankaŭ 
* Fruntosto
* Kapo
* Homa anatomio

Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Kranio
Vizaĝo

La **vizaĝo** estas la antaŭa parto de la homa kapo de frunto al mentono, inkluzivante de la kapo, hararo, frunto, brovoj, okuloj, nazo, vango, buŝo, lipoj, dentoj, haŭto kaj mentono. La vizaĝo estas uzata por vizaĝaj esprimoj, aspekto kaj identigado inter aliaj homoj, nome mieno.

Grimaco estas vola aŭ nevola streĉo de la vizaĝaj muskoloj, kiu misformas la trajtojn, donante al ili neordinaran kaj ofte ridindan aspekton.

Dosiero:Model_with_eye_make-up.jpg|eta|vizaĝo de virino
Dosiero:Tim_Bartel-new.jpg|eta|vizaĝo de viro
Dosiero:Enfants.jpg|eta|infanaj vizaĝoj, knabo kaj knabino

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (15) proverboj pri vizaĝo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Fiziognomio

## Referencoj 

Kategorio:Homa anatomio
Mentono

eta
La **mentono** estas, laŭ homa anatomio, la plej malsupra parto de la vizaĝo sub la buŝo, kiu estas la pinto de la makzelo. Hararo kreskas el la mentono kaj malsupra vizaĝo de multaj viroj kaj ĝi estas nomata barbo.

## Vidu ankaŭ 
* Mentonkaveto
* Mentonfendo
* Habsburga mentono

Kategorio:Homa anatomio
Platforma pseŭdomuelejo

eta|dekstra|250px|''Tutbrika platforma muelejo 't Slot, Gouda (Nederlando), julio 2004''
**Platforma pseŭdomuelejo** estas pseŭdomuelejo kiu devas esti sufiĉe alta, por ke la vento libere trafu la alojn en loko kun multe da obstakloj.
Ĉirkaŭ la pseŭdomuelejo oni konstruis platformon por funkciigi ĝin.
Ekde ĉi tiu platformo la "muelisto" turnas la ĉapon de la pseŭdomuelejo al la ventdirekto kaj surmetas la velojn. Pro tio platforma pseŭdomuelejo ankaŭ estas 'ĉapturnulo'.

Pro la konstruo malsupre estas granda spaco por eniri kun ĉevalo kaj ĉaro aŭ aŭtomobilo
La soklo de platforma muelejo plejofte estas el brikoj, ekde la platformo supren ofte estas ligna konstruo.

*Platformaj pseŭdomuelejoj* plej ofte estas olemuelejoj aŭ senbranigaj muelejoj.

Kategorio:Muelejoj
Aristido la Justulo

En la pragreka historio, oni trovas multajn nomojn de kuraĝaj generaloj, de famaj poetoj kaj filozofoj; sed el ĉiuj, nur unu dum surtera vivo estis alnomita "Justulo": Tiu viro estis **Aristido**. Li naskiĝis en Alopeke (Ἀλωπέκη, Alōpékē) ĉe Ateno dum la 6-a jarcento antaŭ nia erao, laŭ diversaj taksoj inter -580 kaj -530. Lia vivo estis bonega ekzemplo de civitismo kaj nobleco. Aristido estis generalo kaj heroo en la batalo de Maratono.

eta|maldekstra|180px|
Tamen Temistoklo, posedanta fascinan elokventecon, klopodis malutili la honestan viron, dirante tion, ke li arogis al si suspektan kaj danĝeran aŭtoritatecon al respubliko. Temistoklo sukcesis havigi ostracismon kontraŭ Aristido.

En tago de ostracisma balotado, Aristido iris al agoro kaj civitano kiu ne scipovas skribi petis al li por skribi la nomon de Aristido sur la konko. Li faris tion, kaj demandis, ĉu la viro konas Aristidon, aŭ se li scias kian krimon Aristido atencis por meriti punon. Respondis la civitano: "Mi ne konas Aristidon, sed mi ne povas plu suferi ke ĉiu en la popolo nomas lin *Justulo*".

Tiel la plej honesta homo de Ateno estis kondamnita al puno de ekzilo dum dek jaroj, pro liaj altaj virtoj. Tamen, post kvin jaroj, la samaj atenanoj nuligis la maljustan verdikton, por profiti la talenton de Aristido en la milito kontraŭ Kserkso, reĝo de Persio.

Poste Aristido estis elektita prezidanto de la publika kaso de la Delosa Ligo, kaj ĝin plenumis kun tiom da nekorupteblo, ke li mortis malriĉega en -465 kaj nenion postlasis al siaj filinoj, kiuj estis edukitaj de la ŝtato.

## Eksteraj ligiloj 
* biografio de Aristido fare de Cornelius Nepos ( kaj )

Kategorio:Grekaj politikistoj
Kategorio:Historio
Ostracismo

**Ostracismo** (el la greka *ὀστρακισμός, ostrakismos*) estis proceduro en Ateno dum antikvo. Tiam, oni metis en ostracismon, kies povo kaŭzis timon pri publika libereco. Por tia celo, oni kunigis la popolanojn, oni donis peceton el kuirita argilo aŭ konko, sur kiu ĉiu skribu la nomon de la homo, kion oni volis elpeli. La vorto "ostracismo", sekve, devenis de la moro skribi sur ostra konko.

Post, oni metis en urnon la konkojn kaj juĝisto prezidanto de la kunveno kalkulis la voĉdonojn kaj verdiktis. La "elektito" devis foresti de Ateno dum dek jaroj.
[eta|maldekstre|180px|[Ostrakono|Ostrakonko de 482 jaroj a.K. trovita apud Akropolo]]
[eta|dekstre|180px|Ostrakonko kun nomo *[Aristido la Justulo|Aristeides*]]

Kategorio:Juro
Kategorio:Sociologio
Kategorio:Antropologio
Metrolinio Filovskaja (Moskvo)

**Filovskaja (helblua) linio** () estas linio numero 4 de la Metroo de Moskvo. Ĝi estas la sesa linio de Moskva metroo (malfermita en 1958).

En ĉi tiu linio estas du itineroj de trajnoj:
* De '** tra **' al '**;
* De **' tra '** al **'.

## Statistiko 
* Longeco: 
* Kvanto da stacioj: 13
* Tempo de veturo: 21 minutoj/13 minutoj
* Meznombra kvanto da pasaĝeroj dum unu diurno: 143 mil (en 2011)

## Historio 
*  - «» - «» ( + konektita branĉo - )
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - «» - «» ()
*  - sur la ekzistanta sekcio malfermo de stacio «»
*  - «» - «Vistavoĉnaja» ()
*  - «Vistavoĉnaja» - «» ()

* De 1938 ĝis 1953 - la sekcio «» - «» estis parto de Arbatsko-Pokrovskaja linio.
* De 1953 ĝis 1958 - la sekcio «» - «» estis fermita.
* De la  - trajnoj de stacio «» pluiras ĝis stacio «» kaj ĝis stacio «Vistavoĉnaja» (15 minuta intervalo).
* De la  - trajnoj de stacio «» pluiras ĝis stacio «» kaj ĝis stacio «».
* De la  - la sekcio de Filovskaja linio de stacio «» ĝis stacio «» () transiris al Arbatsko-Pokrovskaja linio.

## Stacioj 
La linio enhavas 13 staciojn.

Stacioj de la linio de okcidento al oriento (aŭ inverse):

## Vidu ankaŭ 
* Listo de stacioj de Moskva metroo

## Eksteraj ligiloj 
*   ()


Kategorio:Aperis en 1958
Kategorio:Transporto en 1958
Kategorio:1958 en Moskvo
Milena Hübschmannová

**Milena HÜBSCHMANNOVÁ** (naskiĝis la 10-an de julio 1933 en Prago, mortis la 9-an de septembro 2005 en Sud-Afrika Respubliko) estis eminenta ĉeĥa ciganistino, kiu faris tre multe por emancipiĝo de romaoj.

Ŝi studis en Universitato de Karolo en Prago la hindan, urduan kaj bengalan lingvojn, poste komencis interesiĝi pri la cigana lingvo, nome pri ĝia ĉefa branĉo, la romaa. Ŝi eklernis la lingvon inter la romaoj, fondis la ĉeĥan romaistikon kaj gvidis ĝian katedron. Ŝi prilaboris la romaajn fabelojn, ĉeĥan-romaan kaj romaan-ĉeĥan vortaron kaj plurajn aliajn verkojn.

## Verkaro
**Romské pohádky* (*Romaaj fabeloj*, 1973, 1999)
**Základy romštiny* (*Fundamentoj de la romaa*, 1973)
**Můžeme se domluvit* (*Ni povas interkompreniĝi*)
**Romsko-český a česko-romský kapesní slovník* (*Romaa-ĉeĥa kaj ĉeĥa romaa poŝvortaro*, 1991)

Kategorio:Ĉeĥaj sciencistoj
Kolo

**Kolo** estas la parto de la korpo de multaj vertebruloj inter la kapo kaj torso (aŭ trunko). Kolo de ĉiuj vertebruloj, do ankaŭ la homa kolo kaj eĉ ĝirafa, havas 7 vertebrojn. Escepto estas kelkaj bradipoj, kun ses ĝis naŭ kolaj vertebroj. Ĝi subtenas kaj donas al la kapo ĝian moveblecon, permesas paŝon al pluraj visceraj elementoj de la nerva sistemo, digestaj, spiraj kaj voĉaj aparatoj,

Geografie, oni uzas la vorton "**kolo**" por nomi mallarĝejon de tero aŭ akvo inter du pli larĝaj lokoj, parolante pri markolo resp. terkolo.

## Muskoloj de la homa kolo 
* platismo (*m. platisma*)
* sternoklavikomastoideo (*m. sternocleidomastoideus*)
* genihioido (*m. genihyoideus*)
* milohioido (*m. milohyoideus*)
* stilohioido (*m. stylohyoideus*)
* duventro (*m. digastricus*)
* sternohioido (*m. sternohyoideus*)
* tirohioido (*m. thyrohyoideus*)
* sternotiroido (*m. sternothyroideus*)
* skapolhioido (*m. omohyoideus*)
* longo kola (*m. longus colli*)
* longo kapa (*m. longus capitis*)
* antaŭa rekto kapa (*m. rectus capitis anterior*)
* laterala rekto kapa (*m. rectus capitis lateralis*)
* antaŭa skaleno (*m. scalenus anterior*)
* laterala skaleno (*m. scalenus lateralis*)
* malantaŭa skaleno (*m. scalenus posterior*)
* malgranda malantaŭa rekto kapa (*m. rectus capitis posterior minor*)
* granda malantaŭa rekto kapa (*m. rectus capitis posterior major*)
* supera oblikua kapa (*m. obliquus capitis superior*)
* malsupera oblikua kapa (*m. obliquus capitis inferior*)

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri kolo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  
* 

## Vidu ankaŭ 
* gorĝo (anatomio)
* anatomio
* kolumo
* kolapogilo

## Referencoj 
Kategorio:Besta anatomio
Kategorio:Homa korpo
Mamzono

**Mamzono** estas subvesto uzata de inoj, kiu ĉirkaŭas la bruston, subtenante la mamojn.

Estas multaj tipoj da mamzonoj, depende de stilo, funkcio kaj materialoj. Konataj tipoj estas la suprenpuŝa, senŝelketa, frontfermila, dorsfermila, sporta, mamnutrada kaj plenŝtopita mamzono.

La supra parto de bikino ankaŭ nomiĝas mamzono, sed la socia diferenco estas ke ĝi estas parto de banvesto kaj ne de subvesto.

## Galerio 

Dosiero:Buestenhalter-2.jpg|
Dosiero:Buestenhalter-1.jpg|
Dosiero:Japanese girl in a white E70 bra IX.jpg
Dosiero:Brassiere8.jpg
Dosiero:Circa 1975 Wonderbra.jpg
Dosiero:Hannah Harper 2.jpg
Dosiero:Kelly Gale 2014-cropped.jpg
Dosiero:J P G på ArtDes 2013 6 (cropped2).jpg

## Vidu ankaŭ 
* Korseto
* Kuglomamzono
* Balkonmamzono

Kategorio:Mamo
Kategorio:Subvestoj
Portugala kuirarto

eta|*Pasteis de Belém*.
**Portugala kuirarto** baziĝas sur viando kutime kune kun rizo, sur fiŝo (speciale la miloj da manieroj por prepari la sekan, saligitan moruon). La rizo tre gravas kiel hidrokarbona fonto en la portugala kulturo, malkiel en Hispanio (esence terpomoj), aŭ en Italio (diversspecaj nudeloj).

Ankaŭ la mar-fruktoj, speciale kelkaj konkaĵoj, pulpo kaj sepio ludas gravan rolon en la portugala kuirarto.

La dolĉaĵoj formas ankaŭ grandegan ĉapitron en la portugala kuirarto - multspecaj monaĥejaj dolĉaĵoj, speciale el ovoj, lakto, sukero, cinamo, laktgraso, ktp.

Abundas en Portugalio ankaŭ plurspecaj viando-pastiĉoj, marfrukt-pastiĉoj, fiŝ-pastiĉoj, ktp.

Kategorio:Kuirarto laŭ landoj
Paltroka segejo

eta|Paltroka ventsegejo en Arnhem Nederlando (Foto: Hans de Kroon)

**Paltroka segejo** estas kiel pseŭdomuelejo raraĵo kaj verŝajne nur troviĝas en Nederlando kaj Germanio.

La karakteriza silueto donis al ĝi la nomon: la mantelo de religiulo en Palatinato (*"rok"* aŭ *"rock"* signifas mantelon).

La paltroka segejo ĉefe estas konstruita kiel ventsegejo kaj verŝajne disvolviĝis en la Zaanregiono. Cornelis Corneliszoon el Uitgeest akiris en la jaro 1593 la patenton por sia invento. La unua paltroka segejo estis konstruita sur floso por plifaciligi la turnadon al la vento. Poste oni metis la segejon sur masonitan ringon, sur kiu la supra parto povis turni sur rullagroj. La paltroka segejo divideblas en tipoj kiel *trabosegilo*, *latsegilo* kaj *panelsegilo*.

La ventsegejo estas kvaredra kaj havas malfermitan postaĵon kaj alojn je ambaŭ flankoj.

En Nederlando ankoraŭ postrestas la sekvaj paltrokaj muelejo:
* *De gekroonde Poelenburg* (La kronita Marĉaburgo) en la Zaanse Schans
* *De Eenhoorn* (La Unukornulo) ĉe la Spaarne en Haarlem
* *De Held Jozua* (La Heroo Josuo) en Zaandam
* *De Otter* (La Lutro) ĉe la Kostverlorenvaart en Amsterdamo
* *Het Spinnenwiel/Mijn Genoegen* (La radŝpinilo/Mia Plezuro) en la Nederlanda Subĉiela Muzeo en Arnhem

## Eksteraj ligiloj 
* Paltrokaj muelejoj en Germanio 

Kategorio:Nederlando
Kategorio:Muelejoj
Jako

eta|Jako
**Jako** estas ekstera vesto en multaj kulturoj, malfermebla ĉe la antaŭa parto, manikhava, kovranta la korpon ekde la ŝultroj ĝis proksimume la koksoj. La malfermejo povas pendi nefermite aŭ oni povas fermi ĝin diversmetode: per butonoj, hokoj aŭ rubandbentoj.
Se tia vestaĵo estas klare pli longa ol ĝis la koksoj, oni prefere parolas pri mantelo aŭ palto.

La distingo inter bluzo respektive ĉemizo kaj **jako** baziĝas precipe sur tio, ke bluzoj kaj ĉemizoj ordinare konsistas el pli malpeza ŝtofo kaj ke oni portas ilin senpere sur la haŭto (kaj eventuale sub jako), dum jakoj tendencas esti el pli peza kaj pli varmiga ŝtofo kaj eventuale estas subŝtofitaj. Ĉar jakon oni portas super subvestoj kun same longaj manikoj kaj do ĝi ne tuŝas la haŭton, oni nur malofte devas lavi ĝin. Fakte multaj jakoj pro la elektita ŝtofo kaj la konstruo ne estas laveblaj.

## Jakotipoj 
*Anorako
*Blazero
*Bolero
*Jaketo
*Ĵaketo
*Karakoo 
*Kamaro
*Frako
*Jopo
*Redingoto 
*Sakoo
*Smokingo
*Svetero
*Veŝto

Kategorio:Vestoj
Jupo

**Jupo** estas vesto, kutime porvirina, kovranta la malsupran parton de la korpo, ekde la zono. Malsimile de la pantalonoj, la jupoj ne fermas la interkruran spacon.

Laŭkulture, la jupo estas portita de viroj (*kilto*, *sapeta*, *sarongo*...) aŭ virinoj.
Post longa malaperado de la jupo ĉe la viroj de okcidenteŭropaj landoj (escepte de la kilto de la skotoj), kelkaj viroj reekis la kutimon uzi porvirajn jupojn. Estas interese rimarki, ke virinoj tutrapide ekis la uzadon de pantalonoj. Oni povas teoriumi plurajn kaŭzojn por la rapida enpantalonigado de virinoj - Unue, virinoj post feminisma periodo deziris akiri pli *profesian* aspekton portantaj pantalonojn (do ne la tradicia bildo de virino je jupoj, ligita al antaŭjuĝoj kiel malforteco, ktp). Male, uzi jupojn ĉe viroj povus doni la impreson de malforta, malkapabla viro. Due, homoj je jupoj havas siajn genitalojn pli facile atingeblaj, dum homoj je pantalonoj havas genitalojn kaŝitajn, tio estas, protektitaj de pantalonoj. *Laŭ konservativa rolo pri viroj kaj virinoj, la viro montras la interesiĝon pri sekso kaj la virino akceptas aŭ rifuzas - tio estas tute kongrua kun viroj je pantalonoj nur, kaj virinoj aŭ je pantalonoj aŭ je jupoj. Kompreneble ĉi lasta hipotezo estas laŭ psikologia vidpunkto, do subjektiva.*

Dosiero:Minirock_(Lack)_Photo_Model_2.jpg|Minijupo
Dosiero:Louise de Broglie by Jean Auguste Dominique Ingres.jpg|Louise de Broglie pentrita de Jean Auguste Dominique Ingres
Dosiero:Heinrich Zille Rockraffende Frau.jpg|Edzino de Heinrich Zille de malantaǔ
Dosiero:Kilt pleats 002.jpg|Sakŝalmobando en Skotlando
File:Model wearing blue dresses.jpg|modelo portanta jupo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Baleta jupo
* Jupotago
* Minijupo
* Robo (vesto)
* Tuniko

## Eksteraj ligiloj 
* Batik Kaftan
Kolcevaja linio (Moskvo)

**Kolcevaja linio** aŭ **Cirkla linio** () estas linio numero 5 de la Metroo de Moskvo. La unua parto estis malfermita en 1950, la fina - en 1954.

La linio estas vere preskaŭ cirkla. Trajnoj veturas en ĝi cirkle laŭ la horloĝa nadlo kaj mallaŭ la horloĝa nadlo. Ne estas finaj stacioj, ĉiu trajno faras kelkajn turnojn kaj poste revenas al la depoto.

## Statistiko 
* Longeco: 
* Kvanto da stacioj: 12
* Tempo de veturo: 30 minutoj
* Meznombra kvanto da pasaĝeroj dum unu diurno: 540 mil (en 2011)

## Historio 
En la unuaj planoj pri konstruado de Moskva metroo la cirkla linio ne ekzistis. Tamen poste evidentiĝis ke estas bezonata linio kiu pli liberigus nodajn staciojn de la radiaj metrolinioj. Pro tio la  aperis la unua parto de la estonta Cirkla linio ('** - **'). La sekva parto ('** - **') malfermita la  aligis al la linio gravajn transportajn nodojn (stacidomojn de fervojo kaj ŝoseojn norde de la moskva centro). Apero de la lasta, tria, parto ('** - **') la  finis la konstruadon.

## Mapo 
lang=en|centra|730px

## Stacioj 
La linio enhavas 12 staciojn.

Stacioj de la linio de oriento laŭ la horloĝa nadlo (aŭ inverse):

## Vidu ankaŭ 
* Moskva Metroo
* Centra ringo de Moskvo
* Bolŝaja kolcevaja linio (Moskvo)
* Moskvo
* Listo de stacioj de Moskva metroo
* Moskvaj centraj diametroj

## Eksteraj ligiloj 
*   ()


Kategorio:Transportaj cirkloj de Moskvo
Kategorio:Aperis en 1950
Kategorio:Transporto en 1950
Ŝuo

[eta|240ra|Ŝuoj el vera [krokodilo|krokodila ledo, montrataj en la zooparko de Bristolo (Britio), 2005.]]
[eta|Pupa maketo de ŝufaristo el ekspozicio en [Elvas, Portugalio.]]
**Ŝuo** estas piedvesto kun solida plandumo, taŭga por eksterhejma uzo.
Ŝuoj protektas piedojn kontraŭ malpuraĵoj, malmolaj grundoj, malvarmo kaj vundaj akraĵoj. Ili povas helpi pli facile paŝi, sed ankaŭ foje povas malhelpi la paŝadon (ekz-e altaj kalkanumoj aŭ platformaj ŝuoj). Formoj de ŝuo ofte ŝanĝiĝas laŭmode.

Oni faras ŝuojn kutime laŭ formo de piedo. La ekstera supro kutime estas farita el fleksebla materialo, (ledo natura aŭ artefarita). La plandumo konsistas el pli rigida, ne foruziĝema materialo (ledo, plasto aŭ kaŭĉuko), sed ĝi devas tamen bone adaptiĝi al la paŝado. La kalkanumo konsistas ofte el malmola materialo.

## Vidu ankaŭ 
* Lignoŝuo
* Pantoflo
* Ŝuformilo
* Ŝuisto
* Ŝukorno

## Eksteraj ligiloj 
* , fare de Martin Thorenz.

Kategorio:Piedvesto
Metrolinio Kalininsko-Solncevskaja (Moskvo)

**Kalininsko-Solncevskaja (flava) linio** () estas linio numero 8 de la Metroo de Moskvo. Ĝi konsistas el du apartaj eroj: '** — **' (8 stacioj en centra kaj orienta partoj de Moskvo) kaj '** — **' (5 stacioj). Tuta linio estas subtera.

Ekde malfermo en 1979 ĝis 2014 la linio estas nomita *Kalininskaja* je nomo de distrikto Kalininskij siavice nomita de Miĥail Kalinin. 

## Statistiko 
* Longo:  + 
* Kvanto da stacioj: 8 + 14

* Meznombra kvanto da pasaĝeroj dum unu diurno: 337 mil (en 2011)

## Historio 
Unuaj 6 stacioj (ekde '** ĝis **') malfermiĝis en 1979 antaŭ Somera Olimpiko en Moskvo; la linio (tiam nomita *Kalininskaja*, ) kunligis orientan parton de Moskvo kun centra parto. En 1986 oni plilongigis linion ĝis stacio '**. Oka stacio **' estis malfermita en 2012.

En 2010-aj jaroj oni planis plilongigi la linion ĝis okcidento de Moskvo. Laŭ la plano en 2014 estis malfermita stacio '** (dustacia linio **' — ''*); ĝi fariĝis unua stacio de nova (okcidenta) parto. Kalininskaja linio estis alinomita al *Kalininsko-Solncevskaja'' ().

La , stacioj '** kaj **' estis malfermitaj.

## Stacioj 
dekstra|eta|Skemo de metrolinio Kalininsko-Solncevskaja
La linio havas 8 funkciantajn staciojn en orienta parto kaj 14 funkciantajn staciojn en okcidenta parto.

Stacioj de orienta parto (Kalininskaja) listigitaj de oriento al okcidento (aŭ inverse):

Stacioj de okcidenta parto (Solncevskaja):

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Novogirejevo (remizo)
* Listo de stacioj de Moskva metroo

## Eksteraj ligiloj 
*   ()


Kategorio:Aperis en 1979
Kategorio:1979 en Moskvo
Kategorio:Transporto en 1979
Ŝtrumpo

eta|150ra|dekstra|Ŝtrumpoj
eta|150ra|dekstra|Fiŝret-ŝtrumpoj
[eta|180ra|[Malmö Strumpfabrik 1954.]]

**Ŝtrumpo** estas (ofte trikita) vesto portata je la piedo kiu kovras la suron kaj genuon. Oni ne konfuzu ĝin kun ŝtrumpeto (aŭ duonŝtrumpo) kiu ne kovras la genuon, kaj kalsonŝtrumpoj kiu estas speco de subvesto.

Ŝtrumpoj malnove estis farataj el tolo, sed nun ili estas farataj el lano, silko, kotono aŭ nilono.

La dikeco de la nilonŝtrumpo (la nombro da fadenoj) estas esprimata en denaro (den.). Ju pli malalta la denarnombro, des pli fajna la ŝtrumpo, sed ankaŭ: des pli fragila (la fifama "eskalo").
eta|meza|150px|Eskalo en nilonŝtrumpo

## Vidu ankaŭ 
* Ŝtrumpeto
* Ĝartero
* Ĵartelo
* Kalsonŝtrumpoj
* Kruringo
* Stumpŝtrumpo
* Fiŝretŝtrumpoj

Kategorio:Piedvesto
Kategorio:Vestoj
Kategorio:Vesteroj
Vualo

[eta|La taksistino de [perloj kun pesilo, Johannes Vermeer (1665)]]
**Vualo** estas kovrotuko, portata de virinoj, farata el ŝtofo aŭ tulo, kiu kovras parton de la kapo aŭ vizaĝo. Ili estas portata pro multaj kialoj, inkluzivante pro religio, modo, aŭ dum funebrado. 

En islamaj socioj ekzistas malsimilaj manieroj kovri sin. Ekzistas abajo, hiĝabo, ĉadoro, nikabo aŭ burko.

## Vidu ankaŭ 
* Kulvualo
Sankta Margareta

Sanktulinoj kun nomo **Margareta**:

* Sankta Margareta de Antioĥio, 3-a/4-a jarcento
* Sankta Margareta de Skotlando, ĉirkaŭ 1046-1093
* Sankta Margareta de Hungario, 1242-1270
* Sankta Margareta Maria Alacoque, 1647-1690
* Sankta Margareta de Cortona
* Sankta Margareta de Anglio
* Sankta Margareta de Widow

Margareta
Metallica

**Metallica**  estas tre sukcesa usona metalroka muzikgrupo kiu daŭras aktive ekde sia formiĝo frue en la 1981-a jaro.

Post arigo de fidela sekvantaro, la grupo sukcese plivastiĝis sian muzikĝenron en la 1990-a jardeko por alkalkuli multajn novajn aŭskultantojn. Sed ĉi tiu ago forigis kelkajn malnovajn entuziasmemulojn.

Dosiero:Kirk_Hammett_playing.jpg|

## Diskaro 
* Kill 'Em All (1983)
* Ride the Lightning (1984)
* Master of Puppets (1986)
* ...And Justice for All (1988)
* Metallica (1991)
* Load (1996)
* Reload (1997)
* St. Anger (2003)
* Death Magnetic (2008)
* Hardwired... to Self-Destruct (2016)
* 72 Seasons (2023)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Oficiala fervorula kluba retejo

Kategorio:Usonaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1981
Kategorio:Metalroko
Pál Szabó

**D-ro Pál Szabó** [sabO], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szabó Pál** estas universitata profesoro, docento en la Universitato de Debrecen.

Pál Szabó naskiĝis la  1954. 

Li akiris PhD kaj CSc en 1996 antaŭ Hungara Scienca Akademio.  Li instruas en la filologia fakultato kiel katedra estro pri ĝenerala psikologio ekde 1978.

Li estis iama ano de AIS kaj prelegis multfoje (ekz. en 1991 pri ploro) en Esperanto.

## Liaj kontribuaĵoj 
* *Evészavarok prevalenciája egyetemista populációban* 1990
* *Prevalence of eating disorders and minor psychiatric morbidity in Central Europe before the political changes in 1989: A cross-cultural study* 1995
* *A táplálkozási magatartás zavarai: anorexia nervosa és bulimia nervosa* 2000
* *A parasomnia of young men with stereotyped dream-like experiences* 2014

## Fontoj 
* http://www.doktori.hu/index.php?menuid=192&sz_ID=7194

Kategorio:Hungaraj profesoroj
Margareta

**Margareta** estas virina persona nomo grekdevena, kun signifo *perlo*. Ĝi verŝajne devenas el la babilona *mar galliti*, kies signifo estas : *filino de la maro aŭ infano de la heleco*.

## Alilingvaj variantoj 
* germane *Margarete*
* angle *Margaret*
* france *Marguerite*
* hungare *Margit*
* itale *Margherita*
* nederlande *Margriet*
* pole *Małgorzata*

## Konataj nomportantoj 
### Sanktulinoj 
* Sankta Margareta de Hungario, filino de hungara Reĝo Adalberto la 4-a
* Sankta Margareta de Skotlando, Reĝino, ĉirkaŭ 1046-1093
* pluraj aliaj sanktulinoj nomataj Sankta Margareta

### Reĝinoj 
* Margareta la 1-a, Reĝino de Danio, Norvegio kaj Svedio
* Sankta Margareta de Skotlando, Reĝino, ĉirkaŭ 1046-1093
* Margareta (Skotlando), Reĝino de Skotlando, 1286-1290, sub regenteco
* Margareta de Skotlando, 1424-1445, de la Stuartoj, edzino de posta reĝo Ludoviko la 11-a.''
* Margareto de Aŭstrio (1584-1611)
* Margareta la 2-a (Danio), n. 1940, Reĝino de Danio

### Aliaj famuloj 
* Margareta (Tirolo), 1318-1369, grafino de Tirolo, nomata ankaŭ "Margarete Maultasch"
* Margit Bara aktorino
* Margaret Thatcher, brita politikistino, ĉefministro

### Esperantistoj 
* Margareta Handzlik, membro de Eŭropa Parlamento

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Kategorio:Listoj de regantoj laŭ nomo
Bieno

[eta|Bieno en [Sierra Morena, Hispanio.]]
**Bieno** estas kampara terposedaĵo, privata aŭ kolektiva. Bienoj estas la ĉefaj unuoj de agrikulturo.
Areo de bieno povas esti ajna: komence de ono de hektaro ĝis miloj da hektaroj.

Laŭ PIV *bieno* estas "Kampara posedaĵo, kun la agroj, domoj ktp dependantaj de ĝi": kaj estas menciitaj ekzemploj reĝa, nobela bieno; alodbieno, feŭdbieno, farmobieno; retiriĝi sur sian bienon.

Laŭ Francisko Azorín *bieno* estas *Kampara terposedaĵo; propraĵo.* Kaj li indikas etimologion el latina *bene* (bone), krom rilatajn terminojn farmobieno, heredobieno, bienaro, biendomo, bienetato.

## Konstruaĵoj de la bieno 
Plej ofte la bieno havas ankaŭ konstruaĵojn, kie loĝas la laboristoj, en aliaj konstruaĵoj oni konservas la maŝinojn, por la dombestoj servas la staloj, fine ofte estas garbejoj por la rikoltaĵoj.

Por produkti kreskaĵojn povas ĉeesti ankaŭ forcejoj kaj por produkti energion povas ĉeesti biogasoinstalaĵo aŭ ventoturbino.

## Galerio 

Dosiero:Moux.JPG|Loĝejo por homoj (Francio)
Dosiero:Cows on a farm - by Eric Dufresne.jpg|Bovejo (Kanado)
Dosiero:Bieno.JPG|Ejo por maŝinoj (Francio)
Dosiero:StBertrand grange.JPG|Garbejo (Francio)
Dosiero:Greenhouse 2007-01-18.jpg|Forcejo

## Vidu ankaŭ 
* Hubo
* Farmo
* Latifundio

## Notoj 
Kategorio:Agrikulturo
Aberacio (optiko)

dekstra|180ra
**Aberacio** estas neidealeco de bildo de sendifekta objektivo

Aberacio estadas geometriaj, kolora kaj difrakta.

Geometriaj aberacioj aperas pro tio ke la bildon faras radioj lokiĝantaj en diversa distanco de la optika akso. Tiaj aberacioj estas sfera aberacio, komo, astigmatismo kaj distordo.

Kolora aberacio aperas pro tio ke la bildon faras radioj kun diversaj longoj de ondo kaj por ili la lensoj havas diversajn indicojn de refrakto.

Difrakta aberacio estas pro difrakto ĉe diafragmo kaj randoj de lensoj.
Pro ĝi minimuma angula distanco inter punktoj distingeblaj per la objektivo estas λ/D radianoj, kie λ - longo de ondo de la lumo, D - diametro de la objektivo.

Entute forigi aberaciojn ne eblas, sed eblas plimalgrandigi ilin tiel ke ili estu sufiĉe malgrandaj, aŭ plimalgrandigi iujn aberaciojn kontraŭ pligrandigo de la aliaj.

## Vidu ankaŭ 
* Malebeneco de bildo
* Lenso

## Eksteraj ligiloj 
* OPTIKO : Ĉapitro el lernolibro far S&#193;RK&#214;ZI János. Subĉapitroj: optiko ĝenerale, fotometrado, ekesto, propagiĝo, refrakto de la lumo, ondooptiko, polarigo, lumo kaj materialo, la okuloj, optikaj instrumentoj. 129 paĝoj, formo PDF, 882 KB.

* http://www.vassg.hu/pdf/vass_gg_2003_lo.pdf 

* http://www.winlens.de/pdf/papers/Abbildungsfehler.pdf  

* http://www.leica-camera.com/imperia/md/content/pdf/msystem/48.pdf  

* http://www.uschold.com/htm/Uebersicht/Tests/BAS/bas.htm  

## Bildaro 

Dosiero:ABERR2.svg|eta|maldekstra|180ra|
Dosiero:ABERR3rev.svg|eta|maldekstra|180ra|
Dosiero:ABERR4rev.png|eta|maldekstra|180ra|
Dosiero:ABERR5rev.svg|eta|maldekstra|180ra|
Dosiero:ABERR6rev.png|eta|maldekstra|180ra|

Kategorio:Optiko
Aberacio (astronomio)

eta|Lumo venanta de loko 1 ŝajnos veni de loko 2 pro la moviĝanta angulo de la teleskopo kaj la limhava lumrapido, tio estas la aberacio de lumo.
**Aberacio** en sfera astronomio estas diferenco inter ŝajna kaj vera situo de astro pro diferenco de rapido inter la astro kaj la observanto.

Pro movo de planedo, de kiu oni observas la astron, estas ankaŭ:
* Jara aberacio;
* Diurna aberacio.

Kategorio:Astronomiaj eventoj
Helena

**Helena** estas grekdevena virina nomo.

Ĝi estas speciale konata pro Helena de Trojo kaj pro Helena de Konstantinopolo (Sankta Helena), patrino de la imperiestro Konstantino.

La vorto estas foje esperantigita kiel **Heleno**, interalie de Zamenhof mem.

## Nacilingvaj formoj 
* Elena (hispane, itale, rumane)
* Helen 
* Helena (germane, nederlande, portugale, ...)
* Helene 
* Hélène (france)
* Hellen 
* Ilona (finne, hungare, latve)
* Jelena (kroate, latve)

## Famaj nomportantoj 
* Helena de Trojo
* Helena de Konstantinopolo (Sankta Helena), patrino de la imperiestro Konstantino
* Helene Weigel

### Esperantistoj 
* Helene Giroud

### Astronomio 
La mita Helena de Trojo lasis sian nomon al du ĉielaj objektoj :
* La asteroido 101 Helena.
* La saturna luno Heleno

## Vidu ankaŭ 
* **Heleno**
* **helena** estas adjektivo rilate al la Helenoj
* **Sankta Heleno**: transmara teritorio de Britio
* **Helena (Montano)** (prononcita *HEL-en-a*) estas la ĉefurbo de Montano, ŝtato de Usono.

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Koktelo

dekstra|250px
**Koktelo** ĝenerale estas iu miksaĵo de likvaĵoj. Tamen, pli ofte ĝi aludas al miksata trinkaĵo kiu enhavas variajn alkoholaĵojn, ofte kun nealkoholaj enhavaĵoj, kiel glacio, suko, laktokremo, saŭco aŭ spicoj. Forta alkoholaĵo kiel rumo, viskio aŭ vodko estas ofte uzata por la alkohola bazo.

## Vidu ankaŭ 
* Molotov-koktelo
* Koktelskuilo
* Kubo libera
* bovlo (trinkaĵo)
* Kajpirinjo
* Moĥito
* Dajkirio