open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bekerelo

La **bekerelo** (simbolo **Bq**) estas la derivita unuo pri radioaktiveco kadre de la Sistemo Internacia de Unuoj. Ĝi estas difinita kiel la aktiveco de kvanto de radioaktiva materio en kiu unu atoma nukleo diseriĝas en unu sekundo. Tial ĝi estas ekvivalenta al s−1.

Pli malnova unuo de radioaktiveco estas la kurio. Kurio estas ekvivalenta al 3,70 x 1010 diseriĝoj en unu sekundo: proksimume la aktiveco de 1 g de radiumo-226 (Ci), difinita kiel 3,7×1010 bekereloj aŭ 37 GBq.

La bekerelo nomiĝas pro Henri Becquerel, kiu dividis Nobel-premion kun Pierre Curie kaj Maria Sklodowska-Curie pro ilia laboro kiu malkovris radioaktivecon.

En fiksita maso de radioaktiva materio, la radioaktiveco ŝanĝiĝas laŭ tempo. Tial oni donas la rapidon de diseriĝo kun tempostampo por mallongdaŭraj izotopoj. Oni povas adapti ĝin al iu specifa dato estonta aŭ pasinta. Tiel oni povas malemfazi mallongdaŭrajn izotopojn.

Oni povas ankaŭ uzi la bekerelon por la frekvenco de neperiodaj eventoj; por periodaj eventoj la herco, ankaŭ difinita kiel s−1, estas uzata kiel unuo.

## Difino 
1 Bq = 1 s−1

## Eksteraj ligiloj 
* Derived units ĉe la retejo de BIPM 

Kategorio:Mezurunuoj
Kategorio:Fiziko
Ŝerenteoj

eta|dekstra|Ŝerentea indianino
La **ŝerenteoj** estas indiĝena etno, kiu vivas en la brazila pluvarbaro en la federacia ŝtato Tokantinso inter la riveroj Rio do Sono kaj Tokantinso. Al la ŝerenteoj apartenas 1.552 personoj (stato: 2002), kiuj vivas en 30 vilaĝoj. Ilia rezervejo havas areon de 183.542 hektaroj.

La ŝerentea lingvo apartenas kune kun la ŝavantea kaj la ŝakriabaa al la akua lingvogrupo el la gea lingvofamilio.

La ŝerenteoj origine apartenis al la tribo de la timbiroj, kiuj en antaŭaj tempoj vivis en la regiono de la hodiaŭa federacia ŝtato Maranhão. Sed per daŭraj bataloj la subgrupoj de la ŝerenteoj, ŝavanteoj, krahooj kaj apinaĥeoj disŝiriĝis. La novaj grupoj retiris sin en pli malfacile alireblajn regionojn kaj defendis tiujn dum jardekoj kontraŭ ĉiuj blankaj entrudemuloj.

## Eksteraj ligiloj 
* Literaturo pri la ŝerenteoj en la katalogo de la Ibero-Amerikanisches Institut en Berlino
* Informoj ĉe www.ethnologue.com
* Brasilienportal

Kategorio:Indianaj etnoj en Brazilo
Pamukkale

alternative=מראה כללי של התל|eta|777x777ra|Panorama vido de la monteto

eta|300px|Pamukkaleeta|maldekstra|250px|la kalkoŝtonaj terasoj de Pamukkale
eta|la kalkoŝtonaj terasoj dum printempo 1987
eta|la kalkoŝtonaj terasoj dum printempo 1987
**Pamukkale** (turke por *kotona fortikaĵo*) estas vilaĝo proksime de la urbo Denizli en la sudokcidento de Turkio. Ĝi apartenas al la provinco Denizli kaj al la Egea regiono de Turkio. Sian nomon la loko ricevis de la impresaj terasoj el kalkoŝtono, kiuj tra la jarmiloj formiĝis per minerala akvo el varmaj fontoj, kiu riĉas ke kalcia karbonato kaj dum la fluo malsupren deponigis ĉiam pli da kalko ĉe la roka deklivo, tial ke ekestis naturaj ŝtupoj, terasoj kaj malgrandaj lagetoj, vere iom similaj al amaso de kotono.

Dum la dua duono de la 20-a jarcento la terasoj pro la supre konstruitaj hoteloj, uzantaj la varman mineralan akvon, pli kaj pli disfalis kaj parte perdis la tipe blankan koloron. Pro tio ĝis la jaro 1998 ĉiuj tieaj hoteloj malkonstruiĝis. Per ruza akviga sistemo fakuloj provas restarigi la originan naturan staton de la kalkoŝtonaj terasoj.

Apud Pamukkale situas la ruinoj de la antikva urbo Hierapolis. Kune kun tiu antikva loko, la kalkoŝtonaj terasoj estas listigitaj Monda Kultura Heredaĵo de UNESKO.

Similaj kalkoŝtonaj terasoj troviĝas ĉe la "mamutaj" varmaj fontoj "Mammoth Hot Springs" en la Nacia Parko Yellowstone en Usono kaj Egerszalók en Hungario.

## Partnera urbo 
* 20px Eger en Hungario

## Eksteraj ligiloj 
* Informoj pri Pamukkale ; ; 
* Pliaj turismaj informoj pri Pamukkale 
* vojaĝa raporto pri Pamukkale kun multaj fotoj 

Kategorio:Anatolio
Kategorio:Urboj de Turkio
Kategorio:Provinco Denizli
Aburaoj

La **aburaoj** estis ĝis la 16-a jarcento unu el la plej grandaj indianaj etnoj, kiuj vivis en la hodiaŭa Kolombio, inter la rivero Magdaleno (Rio Magdalena) kaj la rivero Kaŭko (Rio Cauca). Post la perforta konkero de la regiono per la hispanoj, multaj indianoj, en la senŝanca batalo, preferis la sinmortigon.

Hodiaŭ ankoraŭ ekzistas aburaaj triboj, sed pro la amasa homperdo la nombro de la aburaoj ne plu remultiĝis.

## Fontoj 
*Das Große Lexikon der Völker (*Josef Guter*) - Komet ISBN 3-89836-580-8 (germanlingva)

Kategorio:Indianaj etnoj en Sudameriko
Kategorio:Indianaj etnoj en Kolombio
Kategorio:Kolombio
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Adler-Glaĉero

**Adler-Glaĉero** (germane: **Adlergletscher**) estas relative malgranda glaĉero en la Valezaj Alpoj en Svislando. La longeco de la glaĉero estas proksimume 3&nbsp;km, ĝia averaĝa larĝeco 1&nbsp;km. Ĝi havas surfacon de proksimume 2,5&nbsp;km² kaj volumenon de proksimume 0,3&nbsp;km³. 

## Priskribo 
La estiĝloko de Adler-Glaĉero troviĝas ĉe la Adlerpasejo sur la Jugo inter Rimpfischhorn kaj Strahlhorn je proksimume 3800 m super la marnivelo, kie ankaŭ ekzistas konekto kun la Allalin-Glaĉero. Ankoraŭ antaŭ malmultaj jaroj la glacilango estis ligita kun la granda Findel-Glaĉero, sed pro la glaĉerretiriĝo kaŭzita de la tutmonda varmiĝo nun (en la jaro 2007) la lango de la Adler-Glaĉero finiĝas je alteco de proksimume 2950 super la marnivelo. La degelakco de Adler-Glaĉero fluas en mallonga rivero al Findel-Glaĉero kaj malaperas sub ĝi nutrante kune kun la degelakvo de Findel-Glaĉero la rivereton *Findelbach*.

## Eksteraj ligiloj 
* Turpriskribo en germana lingvo sur la portalo www.bergtour.ch

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo
Akaŝeoj

La **akaŝeoj** estas indiana etno kun proksimume 10.000 membroj. Ili vivas en la hodiaŭa meksika federacia ŝtato Durango. En antaŭaj tempoj ili vivis krome en grandparto de Okcidenta Patrinmontaro.

Ili vivas kiel la praavoj, precipe per agrokultivado, teksado kaj fiŝkaptado.

La akaŝea lingvo apartenas al la branĉo de la tarakahita lingvogrupo, kiu apartenas al la sonora branĉo de la jut-azteka lingvaro. Multaj ankoraŭ parolas tiun lingvon, sed ili preskaŭ senescepte estas dulingvaj.

## Fontoj 
*Das Große Lexikon der Völker (*Josef Guter*) - Komet ISBN 3-89836-580-8 (germanlingva)

Kategorio:Indianaj etnoj en Meksiko
Hierapoliso

**Hierapoliso** aŭ **Hierapolo** (antikve *Hyerapolis*) estis antikva greka urbo de la reĝlando Frigio en Malgrandazio, la hodiaŭa Turkio. La urbo situis ĉe monta deklivo super la kalkoŝtonaj terasoj de Pamukkale), en la valo de la rivero *Hermos* inter la urboj Sardeso kaj *Apameia Kibotos*. La loko jam dum la antikva epoko famis pro la varmaj mineralaj fontoj, kies akvo dum fluo kaj forvaporiĝo kreas imponajn blankajn kalkoŝtonajn terasojn. La (ne aldone hejtenda) akvo aparte servis por la farbado de lano: teksado kaj komercado pri teksaĵoj estis la bazo de la urba prospero.

## Historio 
[eta|200ra|maldekstra|[domiciano|domiciana pordego de la antikva urbo]]
La plej fruaj veraj arkeologiaj pruvoj pri ekzisto de la urbo estas el la 3-a jarcento a.K., kvankam estas necertaj indikoj pri tio, ke la urbo ekzistis jam multe pli frue. Dum la 3-a jarcento a.K. la loĝloko refondiĝis per la anoj de la greka reĝlando Frigio. Pro tertremo la urbo detruiĝis dum la jaro 17 p.K., sed poste ampleksigite rekonstruiĝis. Dum la 1-a kaj 2-a jarcento de nia erao ekestis multnombraj termaj banejoj, fontoj, teatroj, amfiteatroj kaj temploj. El tiu tempo ankaŭ fontas multaj tomboj kaj sarkofagoj en nekropolo, "urbo de la mortintoj", do ampleksa tombejo, en la proksimeco. Ĉiuj konstruaĵoj pretervivis la militojn inter la turkoj kaj la Bizanca Imperio, sed tamen dum la jaro 1334 pro dua forta tertremo komplete detruiĝis.

La historia kristano *Papias de Hierapolis* dum la 2-a jarcento estis episkopo en la urbo.

## Vidindaĵoj 
Amfiteatro el la tempo de la romia imperiestro Hadriano, urbaj pordegoj, pavimita ĉefa strato, pluraj temploj kaj termaj banejoj el la romia epoko, kiuj parte dum la unuaj kristanaj jarcentoj de la Bizanca Imperio estis trakonstruitaj kaj iĝis religiaj konstruaĵoj, kaj vasta nekropolo kun tombejoj el diversaj epokoj.

Ĝis la 4a jarcento ĉe Hierapoliso funkciis Plutona sanktejo. Pro ĝiaj venenaj gasoj, kiuj mortigadis preterajn bestojn, ĝin lokuloj konsideris rilati al Plutono, la dio de infero.

## Nuntempo 
[eta|200ra|[Pamukkale]]
Pamukkale kaj Hierapoliso estas tradiciaj ekskursoceloj por turistoj el la marborda feria urbo Antalya.

Dum la lastaj jaroj oni bremsis la antaŭe konstante kreskantan alfluon de turistoj: oni malkonstruis la hotelojn ene de la historia areo, starigis barilojn kaj malpermesis vendistojn sen licenco kaj vendoloko.

La nunaj arkeologiaj elfosaj kaj rekonstruaj laboroj gvidiĝas per esploristoj el italaj universitatoj.

Kune kun kalkoŝtonaj terasoj de Pamukkale, la ruinoj de Hierapolis estas listigitaj Monda Kultura Heredaĵo de UNESKO.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficialaj paĝoj de la italaj arkeologiaj elfosoj 

Kategorio:Malgrandazio
Kategorio:Frigio
Kategorio:Historio de Turkio
Kategorio:Iamaj romkatolikaj episkopujoj
Svahila pasero

La **Svahila pasero** (*Passer suahelicus*) apartenas al genro Pasero. Ĝi loĝas sur savanoj en suda Kenjo kaj Tanzanio. Ĝi kreas hibridojn kun Grizkapa pasero en suda Tanzanio kaj eble ankaŭ sur aliaj lokoj. Iuj aŭtoroj la specion konsideras kiel subspecio de Grizkapa pasero.

Ĝi estas ofte konsiderata tipo de la Grizkapa pasero, kaj fakte estas simila specio kun sablokoloraj al grizbrunaj kapo (pli malhela traokule) kaj subaj partoj, bruneca dorso, pli bruna pugo kaj malhelaj vosto kaj flugiloj kun brunaj ŝultroj kun blanka malgranda makuleto. La beko estas fortika kaj bazdika kun iom kurba supra makzelo.

## Referencoj 
* 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Paseredoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko
Albigna-Glaĉero

**Albigna-Glaĉero** (romanĉe: '''Vadrec da l'Albigna'*; ; ) estas valglaĉero en la Valo Bregaglia en Kantono Grizono, Svislando. La glaĉero havas mezan larĝecon de inter 700 ĝis 800 m kaj kovras kun flankaj glaĉeroj areon de proksimume 3,5 km².

## Priskribo 
Albigna-Glaĉero estiĝas en zirkvalo je alteco de 2800 m super la marnivelo inter la montoj Sciora Dadent (3275 super marnivelo) kaj Cima della Bondasca (3289 m super marnivelo), sur la landlimo inter Svislando kaj Italio. La glaĉero fluas kun relative malforta deklivo de 15 % norden inter la montoj Sciora Dafora (3169 m s.m.) okcidente kaj Cima di Castello (3379 m s.m.) oriente. La glaĉerlango situas nuntempe ĉe la malantaŭa fino de la Lago de Albigna je alteco de 2160 m super la marnivelo. La elfluo de la baraĵlago estas la rivero Albigna, kiu alfluas en Vicosoprano la riveron Majro (itale: *Mera* en Italio kaj *Maira'' en Svislando.

## Historio 
Dum la kulmino de la Eta Glaciepoko meze de la 19-a jarcento kaj ankoraŭ ĝis preskaŭ 1970 la glaĉerkampoj ĉe la okcidenta deklivo de la monto Cima di Castello tra la rokdeklivoj ankoraŭ atingis Albigna-Glaĉeron en la valo. Hodiaŭ la glaĉerlango de tiuj glaĉerkampoj retiriĝis al alteco de preskaŭ 2'600 m super marnivelo.

## Vidu ankaŭ 
* Lago de Albigna

## Eksteraj ligiloj 
* Albigna-Glaĉero sur glaĉerologia retejo de ETH-Zuriko
* Albigna-Glaĉero sur la Svisa Glaĉermezurreto de ETH-Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj en Italio
Kategorio:Kantono Grizono
Kategorio:Bregaglia (komunumaro)
1890-aj jaroj

eta|1890s Montage
eta|1890s montage 3.0

## Eventoj 
### Esperantujo 
* Ĝenerale, komenco de la esperanto-movado : unuaj esperantistoj en Japanio, Estonio (1892)...
* Fondo de Ligo Esperantista (1890).
* La rusa cenzuro malpermesas la eniron de revuo La Esperantisto en Rusa Imperio (1894)
* Sr. Pourcine proponis enkonduko de unu komuna signo Esperantista, nome la verdan stelon. (1894)

### Mondo 
#### Kulturo 
* Kino
* H. G. Wells kreas novan sciencfikcion kun lia libro *La milito de la mondoj* (1898).
* Secesio (stilo)

#### Politiko 
* Dreyfus afero en Francio
* Hispana-usona milito: Usono venkas Hispanion kaj okupas Kubon, Puerto Rico kaj Filipinojn (1892)
* Ĉinio devis cedi Tajvanon kaj Koreion al Japanio. (1895)

#### Literaturo 
* Oscar Wilde publikigas *The Picture of Dorian Gray*
* Anton Ĉeĥov publikigas *Onklo Vanja*
* Arthur Conan Doyle publikigas la unuan *Sherlock Holmes*
* Bram Stoker publikigas *Drakulo*

#### Religio 
* Japanio: Deguĉi Nao fondas la religian komunumon Oomoto.

## Naskiĝoj 
* 19-a de majo 1890: Ho Chi Minh, vjetnama ŝtatisto (m. 1969)
* 20-a de aŭgusto 1890: H. P. Lovecraft, usona verkisto (m. 1937)
* 27-a de aŭgusto 1890: Man Ray, usona artisto (m. 1976)
* 15-a de septembro 1890: Agatha Christie, brita krimromanisto (m. 1976)
* 14-a de oktobro 1890: Dwight D. Eisenhower, usona prezidento (m. 1969)
* 5-a de decembro 1890: Fritz Lang, germana reĝisoro (m. 1976)
* 26-a de decembro 1893: Mao Zedong, prezidento de la Komunista Partio de Ĉinio (m. 1976)
* 10-a de februaro 1898: Bertolt Brecht, germana verkisto, dramisto kaj reĝisoro (m. 1956)
* 23-a de januaro 1899: Humphrey Bogart, usona aktoro (m. 1957)
* 20-a de junio 1899: Jean Moulin, franca milit-heroo (m. 1943)

## Mortoj 
* 27-a de julio 1890: Vincent van Gogh, nederlanda pentristo (n. 1853)
* 14-a de januaro 1898: Lewis Carroll, angla verkisto (n. 1832)
* 25-a de septembro 1898: Theodor Richter, germana kemiisto (n. 1824)

## Esperanto-libroj eldonitaj en la 1890-aj jaroj
Harmatano

[eta|dekstra|Harmatana brumo ĉirkaŭanta [Nacia moskeo Abuja|nacian moskeon Abujan en Abuja, Niĝerio.]]
**Harmatano** estas afrika tera vento, kiu blovas inter 0° kaj ĉirkaŭ 20° norda latitudo, suden el dezerto Saharo al la golfo Gvineo. Harmatano aperas ĉefe dum la seka periodo vintre (de decembro ĝis ĉirkaŭ marto).

Kiam ĝi blovas super la dezertoj de Afriko, multe da sablo kaj polvo estas forblovita al Atlantiko, kaj eĉ la tutan vojon al Nord-Ameriko.

En la landoj de okcidenta Afriko la grandega kvanto da polvo en la aero povas draste limigi videblecon kaj bloki la sunon dum kelkaj tagoj, kompareble al densa nebulo.

## Vidu ankaŭ 
* L'Harmattan (d:Q3579383), franca eldonejo

Kategorio:Ventoj
Albigna

Albigna estas geografia nomo de
* Albigna-Glaĉero, glaĉero en Kantono Grizono, Svislando kaj en Italio,
* Lago de Albigna, baraĵlago en la komunumo Vicosoprano en Kantono Grizono, Svislando,
* Rivero Albigna, kiu elfluas el la Lago de Albigna kaj alfluas al la rivero Majro,
* Punta Albigna (en Esperanto ankaŭ Pinto Albigna) estas monto ĉe la bordo de la Lago de Albigna en Kantono Grizono, Svislando.
Mlabrioj

eta|Mlabroj en moderna vestaĵo
La **mlabrioj** estas ĝis nun malmulte esplorita montaretno en la orienta nordo de Tajlando. La etno havas proksimume 200 membrojn laŭ nombrado en 1993. Kelkaj pliaj mlabrioj (30-50), plejparte alkulturitaj, vivas en Laoso. Ilia migroregiono de ĉiam estis limpasa.

La el la tajlingva ผีตองเหลือง (= *spiritoj de la flavaj folioj*) devenanta fremdnomigo estas klarigebla per la kutimo de la mlabrioj, rapide konstruitan ŝirmejon el bananfolioj tiam forlasi, kiam la folioj transkoloriĝis, ĉar tiel la forlasitaj ventŝirmejoj dum longa tempo estis la ununura spuro, kiun la tajaj kaj laosaj ĉasistoj trovis pri la arbarloĝantoj. La mlabrioj estis ĉasistoj-kolektistoj kaj vivis de pratempoj en la proksima ĉirkaŭo de Nano (Nan). La mlabrioj kiel eksaj nomadoj hodiaŭ estas devigataj vivi lokside, unu vilaĝo estas gvidata de kristana misiejo, alia estas sub la protekto de la hmongoj.

La mlabria lingvo apartenas al la kmua grupo de la mon-kmer-lingvoj. La dana lingvisto Jørgen Rischel skribis verkon pri la mlabra lingvo.

## Literaturo 
* Hugo A. Bernatzik: "Die Geister der gelben Blätter" Leipzig 1938
* Hiroki Oota et al.: *Recent Origin and Cultural Reversion of a Hunter-Gatherer Group*. In: *PLoS biology*, März 2005, Band 3, Nr. 3. DOI:10.1371/journal.pbio.0030071
* Jørgen Rischel: *Minor Mlabri. A Hunter-Gatherer Language of Northern Indochina*, 1995, ISBN 87-7289-294-3
* M. G. Schoeneberg: "Geister der gelben Blätter" [Roman] Birmingham / München 2007 ISBN 978-3-940313-02-7

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mlabri-gesellschaft.de/ 

* http://www.thaipage.ch/th_info/thaivolkmrabi_0505.php 

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Tajlando
Kategorio:Nomadoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Tagalogoj

La **tagalogoj** estas filipina etno sur Luzono. 18 % de la loĝantoj de la Filipinoj estas tagalogoj. De la tagaloga lingvo derivita estas la filipina lingvo, kiu apud la angla estas oficiala lingvo de la Filipinoj.

## Literaturo 
* Brandstetter: *Tagalen und Madegassen : ein sprachvergleichende Studie*. Luzern (1902)

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Filipinoj
Kategorio:Filipinoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Vjentiano

eta|maldekstre|250ra|Templo Wat Si Muang
eta|maldekstre|250ra|Budho-parko
eta|maldekstre|250ra|Stupao Pha That Luang
**Vjentiano** aŭ **Vjentjano** (ວຽງຈັນ Viangchan, en laŭa lingvo) estas ĉefurbo de Laoso. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kompare, ĝi havis ĉirkaŭ 200 000 loĝantojn (jaro 2005) kaj en la aglomero loĝas ĉirkaŭ 716 000 (jaro 2004). 

La urbo troviĝas ĉe la maldekstra bordo de la rivero Mekongo, kiu landlimas Laoson kaj Tajlandon.

## Historio 
Fondo de la urbo ne estas konata, sed supozeble okazis antaŭ la 11-a jarcento. La plej frua konata reĝlando en la loko nomiĝis "Lan Xang" kaj estiĝis 1354. Tiam la urbo Vjentiano estis grava loko, kaj poste dum jaro 1563 ĝi iĝis ĉefurbo. Inter 1707 kaj 1779 la urbo estis memstara urboŝtato. La francoj okupis la regionon dum 1893 kaj Vjentiano iĝis ĉefurbo de la franca kolonio jaro 1899. La lando Laoso akiris sendependecon en 1954 kaj Vjentiano iĝis ĝia ĉefurbo.

## Distriktoj 
* Ĉantabuli
* Hadkaifong
* Siĥottabong
* Sisattanak
* Ksajseta

## Vidindaĵoj 
* budhana katedralo Pa Tat Luang
* Nacia Muzeo
* monumento pri sendependeco

Dosiero:That Louang Vientiane.jpg|Pa Tat Luang
Dosiero:That_Luang_West_Temple.jpg|Wat Si Saket

## Trafiko 
Internacia flughaveno Wattay estas la plej grava. Disponeblas ponto trans rivero Mekongo.

## Amaskomunikiloj 
* *Vientiane Times*


Kategorio:Urboj de Laoso
Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Urboj membraj de la Internacia asocio de franclingvaj urbestroj
Ganterschwil

**Ganterschwil** estas komunumo en la elektodistrikto Togenburgo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 1168 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
La komunumo Ganterschwil situas ĉe la bordo de la riveroj Necker en Togenburgo kaj Turo proksime de ilia kunfluejo, kiu troviĝas iom pli norde en la komunumo Lütisburg. Oriente, norde kaj sude la komunuman limon do formas riveroj, tio kaŭzas, ke nur de la suda flanko la komunumo atingeblas sen transiri ponton. Al la komunumo apartenas krom la kerna vilaĝo Ganterschwil ankaŭ la setlejoj Anzenwil, Bleiken, Tobel, Aewil kaj Oetschwil.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Ganterschwil limas en nordo al Lütisburg, en okcidento al Neckertal, en sudo al Oberhelfenschwil, kaj en okcidento al Bütschwil.

## Vidindaĵoj 
Al la malgranda komunumo, kiu situas inter du riveroj kondukas 9 pontoj, el inter kiuj 3 estas malnovaj kovritaj ligno-pontoj.

En la pastra preĝejo, kiu estas unuan fojon menciita en la jaro 1361, ekzistas freskoj el mezepoko, malkovritaj kaj restaŭritaj en la jaro 1941 kaj metitaj sub la protekto de la Svisa Konfederacio.

## Trafiko 
Ganterschwil situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La kantona ĉefvojo n-ro 16 de Wil al Watwil pasas okcidente de la rivero Turo tra la teritorio de la najbara komunumo Bütschwil. Tra Ganterschwil pasas la Sankt-Gala regionvojo n-ro 30 de Neckertal al Lütisburg, krome flanka vojo kondukas de Bütschwil al Ganterswil. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per la poŝtaŭtobuslinio 767 de Flawil tra Rindal, Lütisburg kaj Ganterschwil al Bütschwil.

## Historio 
La unua skriba mencio de Ganterschwil datiĝas de la jaro 779 en terendonacdokumento al la Monaĥejo Sankt-Galo sub la nomo *Cantrichesvilare*. Sinjoro *Wenzelaus de Ganterschwil* ebligis en la jaro 1150 per donaco de terenoj la fondiĝon de la Abatejo Sankt-Johano en la Supra Togenburgo. La hodiaŭa blazono de Ganterschwil estis la blazono de tiu nobelo. Iom post iom la tereno kaj bienoj de la nobeloj de Ganterschwil transiris al la Grafoj de Togenburgo.
Ĝian hodiaŭan formon kiel sendependa politika komunumo Ganterschwil ricevis post la fiasko de la Helveta Respubliko en la jaro 1803 kadre de la fondiĝo de la nuna Kantono Sankt-Galo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficialka reteko de la komunumo Ganterschwil
* Ganterschwil en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:2011-08-21-Turponto (Foto Dietrich Michael Weidmann) 105.JPG|Unu el la tri lignaj pontoj de Ganterschwil
Dosiero:Necker Oberhelfenschwil 50.jpg|Rivero Necker ĉe la trilima punkto inter Oberhelfenschwil, Ganterschwil kaj Neckertal
Dosiero:2011-08-21-Ganterschwil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 118.JPG|Preĝejo de interne
Dosiero:2011-08-21-Ganterschwil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 121.JPG|Mezepokaj freskoj en la preĝejo
Dosiero:2011-08-21-Ganterschwil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 126.JPG|Mezepokaj freskoj en la preĝejoj
Dosiero:2011-08-21-Ganterschwil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 117.JPG|Tombejo

Kategorio:Togenburgo
Jaroslav Kocian

**Jaroslav Kocian** (naskiĝis la  en Ústí nad Orlicí, mortis la  en Prago ) estis ĉeĥa violonisto, muzikpedagogo kaj komponisto, krom Jan Kubelík la plej fama disĉiplo de Otakar Ševčík. Li elstaris precipe kiel interpreto de verkoj de Johann Sebastian Bach, Wolfgang Amadeus Mozart, Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij kaj Antonín Dvořák.
Longjara profesoro en praga konservatorio kaj aŭtoro de violonkomponaĵoj, prezentataj precipe de lia disĉiplo Josef Suk malpli aĝa (nepo de Antonín Dvořák).

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Ĉeĥaj komponistoj
Kategorio:Ĉeĥaj muzikpedagogoj
Kategorio:Ĉeĥaj violonistoj
Kategorio:Framasonoj
Zsigmond Palocsay

**PALOCSAY Zsigmond** (paloĉai) estis hungara poeto naskita en Săvădisla la 2-an de novembro 1935 kaj mortinta la 20-an de aprilo 1994 en Kluĵo. Li estis la filo de ĝardenisto, biologo Rudolf Palocsay.

## Biografio 
Li komencis la mezlernejon en reformita kolegio de Kluĵo, sed pro partopreno kiel lernanto en kontraŭreĝima organizo oni kondamnis lin je kvinjara malliberejo. Tial li finis la mezlernejon nur en 1955. Du jarojn li studis en *Agrikultura Altlernejo* de Kluĵo je deziro de siaj gepatroj, sed poste laŭ siaj inklinoj li pristudis la fakon de violono en *Muzikaltlernejo Gheorghe Dima* kaj li instruis instrumentan muzikon en muzikmezlernejo de Kluĵo.

## Verkoj 
* *Kórémuzsika*, poemoj, Bk., 1966;
* *Kakukkfuvola*, poemoj, Bk., 1968;
* *A nagyelefánt*, ĉasistfabelo Bk., 1968;
* *Kutyatej*, porinfanaj poemoj, Bk., 1969;
* *Fagyöngy* (kun Domokos Szilágyi), poemoj, Bk., 1971;
* *Nádiringó*, lírai reflexió, Bk., 1971;
* *A vigasz fája*, poemoj, Bk., 1974;
* *Lepkeszárnyon*, pupteatraĵoj, Bk., 1974;
* *Aki búsul, megöregszik*, versa fabelo, Kvár, 1976 ;
* *Felnőttek meséskönyve*, Bk., 1977;
* *Illetlen párhuzamok*, v., Bk., 1979;
* *Borzaskata*, gyv., Bk., 1983;
* *Felhőmező*, poéma, Bk., 1985;
* *Szalmavirág* , poemoj, Bk., 1987;
* *Százszorszépem száz levele* I-II., poemoj porinfanaj, Bk., 1987;
* *Katángszirmok*, poemoj, Bk., 1991.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Palocsy Zs
Palocsay Zs
Edmund Wnuk-Lipiński

**Edmund WNUK-LIPIŃSKI** (naskiĝis la  en vilaĝo Sucha apud Tuchola; mortis la ) estis pola sociologo, profesoro kaj sciencfikcia verkisto. Ekde 2006 li estis rektoro de varsovia Collegium Civitas. Laŭreato de Premio Zajdel por la novelo *Rozpad połowiczny* ("Duoniĝo") en 1988.

## Verkaro 
### Sociologio 
* *Demokratyczna rekonstrukcja. Z socjologii radykalnej zmiany ustrojowej* (Demokratia rekonstruo. El sociologio de radikala ŝanĝo de reĝimo), 1996
* *Granice wolności. Pamiętnik polskiej transformacji* (Limoj de libereco. Memorlibro de la pola transformo), 2003
* *Świat międzyepoki* (La mondo de interepoko), 2004
* *Socjologia życia publicznego* (Sociologio de la publika vivo), 2005

### Sciencfikcio 
* *Wir pamięci* (Kirlo de memoro), 1979
* *Rozpad połowiczny* (Duona disfalo), 1988
* *Mord założycielski* (Fonda murdo) 1989

## Referencoj 
Kategorio:Sociologoj
Kategorio:Polaj fantastaj verkistoj
Heinrich Barth

**Heinrich Barth** (naskiĝis la 16-an de februaro 1821 en Hamburgo, Germanio; mortis la 25-an de novembro 1865 en Berlino) estis ne nur esploristo en orienta Afriko, sed ankaŭ lingvistiko, geografo, etnologo kaj antropologo. Oni diris, ke li parolis 50 lingvojn.eta|381x381ra|Ilustraĵo el la libro de Heinrich Barth - La Eniro de la Ekspedicio al Timbuktuo, septembro 1853
eta|378x378ra|La vojaĝoj de Heinrich Barth de Nordafriko al la centro kaj okcidento. En la jaroj 1850–1855Li vojaĝis en Italio ekde 1840, kaj de 1845 ĝis 1848 ĉirkaŭ la mediteraneo. Post publikigo de parto de siaj *Esploroj de la mediteraneaj marbordoj* (Berlin, 1849), li aliĝis al komerca kaj scienca ekspedicio al Sudano, organizita de James Richardson.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio 

Kategorio:Germanaj geografoj
Kategorio:Germanaj esploristoj
Fenenna de Kujavio

**Fenenna de Pollando** aŭ **Fenenna de Kujavio** estis la edzino de la hungara reĝo Andreo la 3-a.

Fenenna naskiĝis kiel filino de Ziemomysł, duko de Kujavio en Inowrocław kaj lia edzino Salomea de Pomerelo.

En aŭgusto 1290, ŝi estis, nur 13-jara, edzinigita al la 11 jarojn pli aĝa Andreo la 3-a de Hungario; en la sama jaro ili ambaŭ estis kronataj kiel hungaraj gereĝoj.

La paro havis unusolan filinon, Elizabet de Töss (ĉ.&nbsp;1293–1336), kiu iĝis dominikana monaĥino en Töss (hodiaŭ Winterthur, Svisio).

Fenena mortis 18-jara en 1295 post kvinjara geedzeco. Ŝia edzo reedziĝis kvin monatojn poste al la germana reĝidino Agnes de Aŭstrio.

Kategorio:Piastoj
⚭Fenenna
Kategorio:Polaj nobeloj
Kategorio:Hungaraj reĝedzinoj
Jindřich Jindřich

**Jindřich Jindřich** (1876 - 1967) estis ĉeĥa komponisto, pianisto kaj etnografo, specialiĝanta pri folkloro de regiono Ĥodio, distrikto Domažlice en okcidenta Bohemio.

## Verkaro 
* *Chodsko* - 26voluma etnografia kolekto (la unuaj kvar volumoj enhavas vortaron, gramatikon kaj historion de Chodsko, la ceteraj estas dediĉitaj al popolkutimoj kaj popola kulturo en la regiono
* *Chodský zpěvník* (Kantaro de Chodsko) - naŭvoluma verko kun pli ol 1400 muziknotaj priskriboj kaj pli ol 4 mil tekstoj - **laŭ sia amplekso unika kolekto ne nur en Ĉeĥio, sed tutmonde**
* pli ol 170 kantoj kun akompano de piano aŭ orkestro, kantoj por korusoj, adaptoj de popolkantoj, pianokomponaĵoj, *Elegio por arĉorkestro*, simfonia poemo *"Svítání v horách"* (Mateniĝo en la montaro)

## Eksteraj ligiloj 
Muzeo de Jindřich Jindřich en Domažlice  ĉeĥe, germane, angle

Kategorio:Ĉeĥaj muzikistoj
Kategorio:Ĉeĥaj etnografoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 5-an de marto
Kategorio:Mortintoj la 23-an de oktobro
Eduard Haken

**Eduard HAKEN** (nask. la 22-an de marto 1910; mortis la 12-an de januaro 1996 en Prago) estas elstara ĉeĥa operkantisto-basisto, ekde 1941 membro de Nacia teatro en Prago.

Haken famiĝis precipe en roloj de Kecal en "Vendita fianĉino" de Bedřich Smetana kaj Feo en "Najado" de Antonín Dvořák.

## Eksteraj ligiloj 
* Fotogalerio kaj rollisto en la arkivo de Nacia teatro Prago

Kategorio:Ĉeĥaj operkantistoj
Karel Absolon

**Karel Absolon** (1877 - 1960) estas ĉeĥa paleontologo, speleologo kaj zoologo kaj unu de la plej grandaj arkeologoj de la 20-a jarcento. Profesoro de Universitato de Karolo en Prago, fondinto de Instituto Antropos ĉe Landa muzeo en Brno. Okupiĝis pri esploroj de Moravia karsto kaj karsto en Jugoslavio kaj de pratempaj trovlokoj en Moravio (Předmostí, Dolní Věstonice, Pekárna).

Kategorio:Ĉeĥaj paleontologoj
Kategorio:Ĉeĥaj arkeologoj
Kategorio:Kavernistoj
Písecké hory

**Písecké hory** estas kutime uzata markigo por geomorfologia distrikto **Mehelnická vrchovina** en&nbsp;suda Bohemio. Ĝi etendiĝas rande de la urbo Písek, en longeco de 15&nbsp;km sudorienten ĝis la valo de la rivero Vltava, en supermara alteco de 350 ĝis 632 metroj.

## Etimologio kaj historio 
La vorto *"hory"* ĉi-kaze ne signifas "montaro", sed ĝi estas derivita de tio, ke en mezepoko estis tie praktika minado ( ĉeĥe *"hornictví"*) de diversaj mineraloj, i.a. de radioaktiva pisekito.

En la areo estis trovitaj arkelogiaj trovaĵoj jam el la ŝtontempo, same el la bronzepoko kaj ferepoko kaj el la fruslava periodo.

## Vidindaĵoj 
La naturparko estas ŝatata miksarbara ripozloko kun romantikaj fiŝlagoj, muflona ĉasarbaro, populara kuraca akvofonto kaj pli ol 60&nbsp;km da signitaj biciklovojoj kaj piedmigraj instrupadoj.

La plej alta pinto nomiĝas *Velký Mehelník* (632 m.s.m.), kun ŝtonego nomata *Rabista tablo*.

El la 34,6m alta belvida turo *Jarník*, malfermita en 1997, proponiĝas bela panoramo de la urbo Písek kaj ties ĉirkaŭaĵo

Dosiero:Písecké.hory.Nový.rybník..JPG|romantika Nova fiŝlago
Dosiero:Písecké.hory.studánka.JPG|kuraca akvofonto
Image:Jarnik.jpg|belvida turo Jarník (1997)

## Praktikaj informoj 
En la tuta areo estas forte limigita aŭtomobila trafiko. Rekomendataj parklokoj estas en super la vilaĝo Semice en la loko "Flekačky" aŭ super la urba loĝkvartalo "Logry" en la loko nomata "U Vodáka".

Por turistoj funkcias ekskursorestoracioj "Živec" kaj "U Malířů", ambaŭ kun ebleco de tranoktado.

Dosiero:Písecké.hory.Flekačky.jpg|Flekačky
Dosiero:Písecké.hory.U.Vodáka.JPG|fiŝlago U Vodáka
Dosiero:Písecké.hory.chata.Živec.JPG|kabano Živec (1933)

## Literaturo 
* Fröhlich, Jiří: *Písecké hory známé i neznámé*. Písek: IRES, 1999.
85 p. ISBN 80-901940-5-2. Eldonite kunlabore kun Muzeo de la regiono Prácheň en Písek.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Infocentro de Písek - detalaj informoj ĉeĥlingve

Kategorio:Geomorfologiaj distriktoj en Ĉeĥio
Kategorio:Geografio de distrikto Písek
Kategorio:Montetaroj en Ĉeĥio
Kategorio:Geografio de Sudbohemia regiono
Kategorio:Protektitaj areoj en Ĉeĥio
Kategorio:Tabora montetaro
Lago de Albigna

La **Lago de Albigna** (; romanĉe '''Lai da l'Albigna'*; ) estas svisa baraĵlago en la komunumo Vicosoprano en Kantono Grizono, Svislando.

## Aliro 
Oni povas atingi la baraĵlagon ek de Malojo de Svislando aŭ de Chiavenna de Italio tra la Valo Bregaglia. Ek de la setlejo *Pranzaira'' oni povas viziti la baraĵlagon per aertelfero aŭ oni suprengrimpas la 1000 altecmetrojn piede.

## Geografio 
La lago situas inter la montoj Piz dal Päl (2618 m s.m.), Punta Albigna (2893 m s.m.) kaj Piz Cacciabella (2980 m s.n.). En la sudo la Albigna-Glaĉero atingas la lagobordon.

## Historio 
La baraĵo estis finkonstruita en la jaro 1959.

## Teknikaj datumoj de la baraĵo 
La baraĵo havas altecon de 115 m. Ĝia volumeno estas 926&nbsp;000&nbsp;m³. La flukapacito estas 11&nbsp;m³/s. La longeco de la baraĵkresto estas 759 m. La baraĵo apartenas al la kompanio Elektrocentralo de la urbo Zuriko (germane: Elektrizitätswerk der Stadt Zürich).

## Vidu ankaŭ 
* Albigna-Glaĉero
* Listo de lagoj en Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* Migrado tra la Casnil-Pasejo al la Baraĵlago de Albigna (en germana lingvo) 

Albigna, Lago de
Albigna, Lago de
Albigna, Lago de
Kategorio:Bregaglia (komunumaro)
Kongoj

La **kongoj** - konge *bakongo* - estas etno en la enflueja regiono de la rivero Kongo, precipe en la Demokratia Respubliko Kongo, la Respubliko Kongo kaj la limnajbaraj regionoj de Angolo (inkluzive de Kabindo) kaj de Gabono.

Ilia tutnombro estas proksimume 5,1 milionoj da homoj. Al la konga lingvogrupo apartenas krom la kongoj ankaŭ la vilioj, vili-kongoj kaj aliaj etnoj ene de la mezbantuaj lingvoj. Ilia religio estas plimulte la kristanismo. Ili antaŭ ĉio faras agrikulturon kiel sovaĝplantistoj kaj agrokultivistoj.

La kongoj estis la ĉefa etno de la iama afrika bantua regno Kongo, kiu ekzistis de la frua eŭropa Mezepoko ĝis la 17-a jarcento.

## Vidu ankaŭ 
* http://www.nekongo.org  Retpaĝo pri la kulturo kaj lingvo de la kongoj (franclingve kaj en la konga (kikongo))

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Demokratia Respubliko Kongo
Kategorio:Etnoj en Respubliko Kongo
Kategorio:Etnoj en Angolo
Kategorio:Etnoj en Gabono
Kigalio

eta|maldekstra|250px|Monto Kigalio en Kigalio
**Kigalio** (angle '** , france **' , ruande ''''  estas ĉefurbo, samtempe la plej granda urbo de Ruando. Ĝi troviĝas meze de la lando. 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². En la jaro 2002 kalkulitaj 603 049 loĝantoj (stimanto per jaro 2007 estas 857 719 loĝ.).

## Demografio 
* Dum la lastaj dudeka jaroj altiĝis nombro de loĝantoj kvaroble.

## Historio 
Germana kolonialisto Richard Kandt fondis Kigalion en 1907. Baldaŭ ĝi estis ĉefurbo. En la ĉefurbo ĉeflernejo funkcias.

## Vidindaĵoj 
* Kigalia Genocido-Memoriga Centro
* Nyamata Genocida Memorejo

## Trafiko 
* internacia flughaveno
* enurbe nur taksioj

## Ĝemelkomunumo 
 San Bernardino, Usono

Kategorio:Urboj de Ruando
Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Ŝinguo (rivero)

La rivero **Ŝinguo** () estas unu el la grandaj dekstraj flankriveroj de la Amazono en la malaltebenaĵo de Brazilo.
La Ŝinguo estas karakterizita per kataraktoj kaj akvofaloj, kiuj estas formitaj per paleozoikaj tavoloj en la sudo de la Amazonbaseno.

eta|maldekstra|300ra|La rivero Ŝinguo

Ŝinguoj estas la nomo por la indianoj vivantaj ĉe la supra fluejo de la rivero Ŝinguo en la brazila Mato-Groso. Ŝinguoj estas arnomo por pluraj grupoj, kiuj parolas kvar malsamajn lingvojn.

Singuo
Singuo
Jusuf Raza Gillani

**Maĥdum Sajed Jusuf Raza GILLANI** () (naskiĝis je la 9-a de junio, 1952) estis la ĉefministro de Pakistano de 2008 ĝis 2012. Li estis kandidatigita de la Pakistana Popola Partio, kun la subteno de koaliciaj partneroj, la Pakistana Islama Ligo, Awami Nacia Partio, Jamiat Ulemo kaj Muttahida Qaumi Movado je la 22-a de marto 2008. Li eldiris la ĵuron de enoficiĝo de la Prezidento Pervez Musharraf je la 25-a de marto 2008. Jusuf Raza Gillani estas la unua elektita Ĉefministro de Pakistano kiu venas de la Saraiki-parolanta zono. Gilani ankaŭ estis la vicprezidanto de la Pakistana Popola Partio, eksa proparolanto de la Nacia Asembleo de Pakistano (1993-1997) kaj eksa Federala Ministro (1985-1986). Li publike sin devigis restarigi la juĝistojn de la superaj tribunaloj.

## Familio kaj edukado 
Maĥdum Sajed Jusuf Raza Gillani apartenas al influa kaj spirita ŝijaisma familio kaj li naskiĝis la 9-an de junio 1952 1952 en Karaĉio, Pakistano. Lia patro estis posteulo de Sjed Musa Pak, eminenta Sufiisma spirita persono de la Qadiri Sufiisma Ordo de Ŝijaisma Islamo. Sjed Musa Pak devenis el la Irana provinco de Gilan. Jusuf Raza Gillani geedziĝis kaj havas kvar filoj kaj unu filinon, Fiza Gillani kaj unu nepon. Gillani ricevita fruan edukadon ĉe La Salle Mezlernejo en la urbo Multan. Li diplomiĝis kun bakalaŭro en 1970 kaj magistro pri ĵurnalismo de Universitato de Punĝabio, Lahoro en 1976.

## Politika kariero 
Jusuf Raza Gillani komencis sian politikan karieron en la platformo de la Pakistana Islama Ligo dum la militleĝo de la Generalo Zia-ul-Haq en 1978. Li aliĝis al la Centra Labor-Komitato de la Islama Ligo. Li estis ankaŭ kabinetano en la trijara registaro de Ĉefministro Muhammad Khan Junejo. Li servis kiel ministro de loĝigo kaj laboro de aprilo 1985 ĝis januaro 1986 kaj Ministro pri fervojoj de januaro ĝis decembro 1986. Post mallonga deĵoro kun la Islama Ligo, Gillani fariĝis ano de la Pakistana Popola Partio en 1988 kaj restis lojala al la PPP kaj ties firma subtenanto. En la registaro de Benazir Bhutto de 1988-1990, Gillani estis denove ministro : Li estis ministro pri Turismo de marto 1989 al januaro 1990 kaj denove servis kiel ministro de loĝigo kaj Laboro de januaro 1990 al aŭgusto 1990. En la registaro de Benazir Bhutto de 1993-1996, Gillani estis elektita membro de la Nacia Asembleo de Pakistano, kaj li restis deputito ĝis februaro 1997. Li estas elektita plurfoje kiel Membro de Nacia Asembleo.

En 2012, la Supera Kortumo de Pakistano kondamnis Gillani'n pro lia rifuzo kooperi pri kontraŭkoruptecaj procesoj kontraŭ aliaj politikistoj, kaj eloficigis lin retroaktive de la .

Kategorio:Ĉefministroj de Pakistano
Kategorio:Pakistanaj politikistoj
Nuakŝoto

eta|maldekstra|250px|Foiro en Nuakŝoto
[eta|maldekstra|250px|Tradiciaj vestoj de Maŭroj en foiro kun [dromedaroj]]
**Nuakŝoto** (, *NuŭakŝUt*; ) estas ĉefurbo de Maŭritanio. Ĝia nomo signifas: "venta loko". Nuakŝoto estas la dua plej granda urbo (post Kairo) en Saharo.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis .

Tiu urbo troviĝas en regiono marborda de Atlantika Oceano.

## Vidu ankaŭ 
* G5 Sahelo

## Urboĝemeloj 
*  Madrido, Hispanio

Kategorio:Maŭritanio
Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Margareta de Skotlando (sanktulino)

**Margareta de Skotlando** (naskiĝis ĉirkaŭ 1046/1047 en Nadas, Hungario; m. la  en Edinburgo, Skotlando) estis kiel edzino de Malkolmo la 3-a reĝino de Skotlando.

## Vivo 
Margareta estis la plej aĝa filino de princo Eduardo la Ekzilito de Anglio (1016–1057), filo de la angla reĝo Edmundo Ironside (989–1016) kaj lia edzino princino Agata, kiu eble estis parenco de Henriko la 3-a (Sankta Romia Imperio). Ŝi naskiĝis verŝajne en Hungario kaj kreskis tie kune kun siaj du gefratoj, Edgar Aetheling kaj Kristina.

En 1057 la senfila Eduardo la Konfesanto eltrovis ke ŝia patro ankoraŭ vivis, revokis lin kaj nomumis lin sian heredonton. Tamen Eduardo la Ekzilito mortis - eble murdata - nur du tagojn post sia reveno al Anglio en aŭgusto 1057. Lia familio restis en Anglio kaj Edgar Aetheling iĝis ebla heredonto de la angla trono.

Laŭ tradicio, post kiam Vilhelmo la Konkerinto kaptis la anglan tronon en 1066 Agata decidis translokiĝi kun siaj gefiloj al Eŭropo, sed tempesto pelis ŝian ŝipon al Skotlando kie ŝi alteriĝis ĉe loko poste nomata ''St Margaret's Hope* (*La Espero de Sankta Margareta''), proksime al la vilaĝo North Queensferry kiu situas dek mejlojn for de Edinburgo. En Skotlando ŝi petis la protekton de la reĝo, Malkolmo la 3-a, kiu verŝajne estis vidvo. Li edziĝis al Margareta, eble parte pro politikaj kialoj: estis avantaĝe edziĝi al ano de la anglosaksa reĝa familio. Poste Malkolmo plurajn fojojn invadis Anglion, probable por subteni la pretendon de Edgar Aetheling al la angla trono.

Ŝi mortis en Edinburgo nur kvar tagojn post kiam ŝia edzo estis mortigata, kaj ŝia filo Eduardo mortige vundiĝis, proksime al Alnwick, Northumberland. Ŝi entombiĝis en abatejo ĉe Dunfermline, kiun ŝi fondis por konservi relikvon, supozatan fragmenton de la Kruco. Ŝia riĉe juvelata kopio de la evangelioj estas nun en Biblioteko Bodleian.

## Pieco kaj Kanoniziĝo 
Margareta havis reputacion esti serioza virino kiu tre malofte ridetis. Ŝi kutimis manĝigi malriĉulojn kaj orfojn antaŭ ol manĝi si mem, kaj meznokte ellitiĝis por ĉeesti diservojn.

Ŝi kanoniziĝis en 1250. Ŝi nuna fest-tago estas la 16-an de novembro: antaŭe, ekster Skotlando, ĝi estis la 10-an de junio, pro ke la 16-an de novembro estis la fest-tago de alia sanktulino.

## Gefiloj 
Margareta kaj Malkolmo la 3-a havis ok gefilojn:
* Eduardo, mortigita en 1093
* Edmundo (n. post 1070, m. post 1097)
* Ethelred, kiu iĝis abato de Dunkeld kaj poste monaĥo en Somerset
* Edgar (m. 1107), kiu estis reĝo de Skotlando ekde 1097
* Aleksandro (ĉ.1078-1124), kiu estis reĝo de Skotlando ekde 1107
* Davido (ĉ.1084-1153), kiu estis reĝo de Skotlando ekde 1124
* Edita (ĉ.1080-la 1-an de majo 1118), kiu edziĝis al Henriko la 1-a (Anglio)
* Maria kiu edziniĝis al Eŭstako la 3-a, grafo de Boulogne

Kategorio:Skotoj
Kategorio:Britaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj
Kategorio:Anglosaksaj sanktuloj
Kategorio:Hungaraj sanktuloj
Kategorio:Kristanaj reĝaj sanktuloj
Azandeoj

La **azandeoj** vivas en la nordo de Centra Afriko. Ilia nombro estas taksata (depende de la fonto) unu ĝis kvar milionoj.

Ili vivas precipe en la norda Demokratia Respubliko Kongo (provinco Supera Zairio), en la sudokcidento de Sudano (je la bordoj de la rivero Ueleo) kaj en la sudorienta parto de Centrafrika Respubliko (distriktoj Rafaio, Zemio kaj Obo). De 1860 ĝis proksimume 1912 ili formis memstaran sultanaton, kiu estis unu el la lastaj antaŭkoloniaj regnoj de Centra Afriko.

La azandea lingvo apartenas al la adamava-ubangia lingvogrupo.

La plej multaj azandeoj apartenas al naturreligio kaj kredas je magio kaj sorĉado. Magio kaj sorĉado ĉe la azandeoj prezentas gravan parton de ilia vivo kaj de ilia vivkompreno.

## Origino de la nomo 
Azandeoj (azande) signifas *homoj, kiuj posedas multan landon* kaj rilatas al ilia historio kiel konkerintoj, kiuj en antaŭa tempo regis grandajn partojn de la hodiaŭa Sudano.

## Literaturo 
* E.E. Evans-Pritchard: *Hexerei, Orakel und Magie bei den Zande*, Suhrkamp Verlag, 1978 (en la germana havebla en kurtigita versio)
* E.E. Evans-Pritchard: **Witchcraft, Oracles, and Magic among the Zande*, Erste Auflage 1937

## Eksteraj ligiloj 
* Niam-Niam Artikolo el la Encyclopaedia Britannica de 1911 (en)
* Ethnologue-Eintrag pri la azandea lingvo (en)

Kategorio:Etnoj
Azandeoj
Azandeoj
Azandeoj
Azandeoj
Azandeoj
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Naĝista spirtubo

eta|dekstra|300px|Ĉe rifo kun spirtubo kaj plonĝmasko.
**Naĝista spirtubo** estas tubo longa ĉirkaŭ tridek centimetrojn, kutime j-forma, kun buŝilo, kaj konstruita el kaŭĉuko aŭ plasto. Oni uzas ĝin por spiri aeron desupre la surfaco de la akvo kiam la buŝo kaj la nazo estas sub la surfaco.

Uzante spirtubon kune kun plonĝmasko kaj naĝiloj, oni povas kun pli malgranda peno rigardi la marfundon dum longa tempo.  Eblas observi la vivaĵojn de la maro – maralgojn, koralojn, moluskojn, krustulojn, fiŝojn.

Submaraj ĉasistoj ofte uzas spirtubojn.

Plonĝistoj, kiuj uzas premaerujojn por spiri, ankaŭ spiras tra spirtubojn, kiam apud la surfaco.

Kategorio:Subakvaj aktivecoj
Kategorio:Subakva ekipaĵo
Christopher Derrick

**Christopher Hugh DERRICK** (12-a de junio 1921–2-a de oktobro 2007) estis la filo de la artisto, ilustristo kaj karikaturisto Thomas Derrick. Li estis edukita ĉe Douai Lernejo 1934-39, kaj ĉe Magdalena Supera lernejo, Oxford, 1940 kaj 1945-47, liaj studoj estis interrompitaj pro servo en la Brita aerarmeo dum la Dua Mondmilito. De 1953 ĝis 1965 li estis en la administracia personaro de la Universitato de Londono, kaj ankaŭ laboranta kiel eldoneja leganto. Poste li laboris sendepende kiel literatura konsilisto por diversaj eldonejoj, kiel librorecenzisto, kaj kiel verkisto kaj lekciisto. Li mortis la 2-an de oktobro 2007 je la aĝo de 86 jaroj.

## Literatura reputacio 
Plej interesa pri Derrick estas en liaj memoroj de G. K. Chesterton, kiu estis amiko de lia patro, kaj pli precipe C. S. Lewis, kiu estis Derrick-a guvernanto  ĉe Magdalena. Li estis konstante  demandita de Leŭis-aj Katolikaj admirantoj - kiel la Germana Novtomasisto, Josef Pieper, du de kies laboro Derrick havis revuon - kial Lewis neniam fariĝis Katolika. Li provizis kiel definitiva respondo laŭeble en li 1981 libro C. S. Lewis kaj La romkatolika eklezio. Alia amiko estis la ekonomisto E. F. Schumacher, kies intereson en Katolika socia instruado li dividis.

Krom laboranta kiel literatura konsilisto por kelkaj Britaj eldonejoj, Derrick estis ankaŭ produktema librorecenzisto, inter aliaj eldonaĵoj por La tempoj Literatura Suplemento kaj ankaŭ por La Tablojdo, kie lia frato Michael Derrick estis la helpredaktoro 1938-1961. Dum iom da tempo li estis la redaktoro de Bona Laboro, la revuo de la Katolika Arto Asocio.

Li ĉiutaga okupo kiel eldoneja leganto kaj libro recenzisto signifis konstantan engaĝiĝon kun la aperantaj tendencoj de literatura kulturo. Li ĉerpis el ĉi tiu multrilate, inkluzivanta la skribadon de libro pri konsilo por  komencantaj romanistoj: Leganta raporto pri la skribado de romanoj.

la plimulto de Derrick-aj verkoj, tamen, pli malpli sur tielaj literaturaj rememor(ad)oj ol rekonsidere sur aferoj de premanta publika koncerno post kaj ekstera La Katolika Eklezio en la 1960s, 70s kaj 80s: la natura medio, sociaj rilatoj, seksaj rilatoj, loĝantaro, liturgio, ekumenismo, interreligia dialogo, edukado, kaj la aktuala stato de lingvo kaj literaturo.

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Anglaj eseistoj
Kategorio:Anglaj romkatolikoj
Kategorio:Katolikaj verkistoj
Kategorio:Konvertitoj al romkatolikismo
Kategorio:Naskiĝintoj la 12-an de junio
Kategorio:Mortintoj la 2-an de oktobro
Andor Csiby

**CSIBY Andor**  estis rumanuja hungara ĵurnalisto kaj redaktoro naskita en Ditró la 4-an de februaro 1888 kaj mortinta en Miercurea Ciuc la 29-an de oktobro 1960.

## Biografio 
Andor Csiby faris sian abiturientan ekzamenon en 1905 en Erzsébetváros, poste li pristudis juron en Kolozsvár. Ekde 1910 li laboris kiel juristo, ekde 1914 kiel urbkonsilanto en Gyergyószentmiklós. Li estis kunlaboranto de la ĵurnaloj Csíki Lapok, Gyergyó, Keleti Újság kaj Székely Szó. Inter 1934 kaj 1936 li redaktis la gazeton Gyergyói Lapok. En 1939 li partoprenis la organizadon de vagantkunvenoj de Erdélyi Múzeum-Egyesület. Li estis la unua gvidanto de la Muzeo Tarisznyás Márton de Gheorgheni establita en 1952. Li publikigis gravajn lokhistoriajn verkojn.

## Verkoj 
* *Gyilkostó-Lacul Roșu klimatikus gyógyhely monográfiája és kalauza* (Brassó, 1937);
* *Borszék-Borsec gyógyfürdő és klimatikus gyógyhely monográfiája* (Brassó, 1937);
* *Valea Strâmbă-i Gyergyótekerőpataki „sugó” cseppkőbarlang leírása* (Gyergyószentmiklós, 193 8);
* ''A székely közbirtokossági vagyonok eredete… (Gyergyószentmiklós, 1939).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Allalin-Glaĉero

**Allalin-Glaĉero** (germane **Allalingletscher**) estas la plej granda glaĉero en la fontregiono de la rivero Saaser Vispa, kiun ĝi nutras. Ĝi situas en la Valezaj Alpoj en sudokcidenta Svislando. En la jaro 1973 la glaĉero ankoraŭ havis longecon de proksimume 6,5 km, sed ĝis la jaro 2007 ĝi retiriĝis al longeco de 6 km. 

## Priskribo 
Ĝian originon la Allalin-Glasĉero havas sur la glaĉera pinto de la monto Strahlhorn (4190 m s. m.). Ĝi fluas nordorienten kaj poste orienten laŭlonge de la orienta flanko de la Rimpfischhorn kaj de la Allalinhorn. Sur la jugo inter Strahlhorn kaj Rimpfschihorn tra la *Adlerpasejo* ekzistas konekto al la Adler-Glaĉero. Okcidente la glaĉero estas ligita tra la glaĉerkovrita *Allalinpasejo* (3564 m s. m.) kun la Mellich-Glaĉero. La glaĉerlango finiĝas per glaĉerrompiĝo je la supra parto de deklivego nordokcidente de la baraĵa Lago de Mattmark je proksimume 2700 m. s. m. La glaĉerlango estas fonto de la rivero Saaser Vispa, kiu transportas la akvon tra la *Saas-Valo* al la rivero Rodano, kiun ĝi alfluas en Visp.

## Historio 
Dum la Eta Glaciepoko inter la 15-a kaj 20-a jarcento la Allalin-Glaĉero atingis la fundon de la valo de la Saaser Vispa kaj baris la areon de la hodiaŭa Baraĵlago de Mattmark. Tiu natura baraĵlago regule rompis la glaĉeran baraĵon, kio kaŭzis en la Saas-Valo plurfoje terurajn inundojn. Pro tio multaj valanoj elmigris. Inter la jaro 1589 kaj 1850 la loĝantaro spertis laŭ la historiaj arkivoj 23 inundegojn. Nur en la jaro 1926 la danĝero per konstruo de akvotunelo estis plejparte nuligita. Nova danĝero ekiĝis, kiam la glaĉero retiriĝis de la valfundo kaj la glaĉerlango sur la deklivego perdis sian stabilecon. Estiĝis nun glittendenco de la glaĉerlango.

## La katastrofo de la Baraĵo de Mattmark 
La 30-an de aŭgusto 1965 dum la konstruo de la Baraĵo de Matmark subite forrompiĝis enormaj glaĉeramasoj (laŭ kalkuloj de ETH Zuriko estis 2 Mio m³) de la lango de la Allalin-Glaĉero kaj kovris la konstruinstalaĵojn sub la baraĵo. 88 homoj mortis okaze de tiu-ĉi katastrofo, plej-parte italaj laboristoj.

La 30-an/31-an de julio 2000 okazis simila glacifalado kun volumeno de proksimume 1 miliono da m³. La rompiĝo okazis pli supre ol en 1965, ĉi-foje feliĉe ne okazis damaĝo.

Intertempe la glaĉer-lango tiom forfandiĝis, ke nur ankoraŭ malmulte da glacio pendas de la deklivego. Se la forfandiĝo pro la tutmonda varmiĝo tiel plu-daŭros, tiam post malmultaj jaroj la glaĉerlango troviĝos supre de la deklivo Mittlerweile ist die Zunge jedoch so weit abgeschmolzen, dass nur noch wenig en pli plata kaj malpli danĝera tereno.

## Eksteraj ligiloj 
* Françoise Funk-Salami: *Ein Gletscher macht Geschichte* (*Glaĉero skribas historion*) Artikolo en la eldono 9/2001 de la revuo *Die Alpen* eldonitata de la Svisa Alpismo-Klubo (SAC) (en germana lingvo en formato PDF)
* Allalin-Glaĉero sur la Svisa Glaĉer-Mezurreto de ETH-Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo