open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Garnizono

[eta|Monumento de franca garnizono en [Rastatt, Germanujo]]

**Garnizono** laŭ PIV estas

1. Militistaro gardanta fortikaĵon, urbon aŭ daŭre loĝanta en ĝi, kaj

2. la ejo, kie tiuj militistoj loĝas.

## Etimologio 
La vorto devenas de la franca substantivo *garnison* "garno, garnaĵo", de la verbo *garnir* "garni". **"Garni"** (laŭ PIV) signifas almeti ion al objekto, por ĝin 1. **ŝirmi kaj plifortigi** ... aŭ 2. ĝin kompletigi, aŭ 3. ĝin dekori - eble plej konatas la tria el tiuj signifoj, sed ĉi tie interesas la unua.

## Celo 
En imperioj, garnizonoj ofte havis plurajn samtempajn celojn. Dum ili protektis teritorion kontraŭ razioj kaj invadoj de ekstere, ili ankaŭ efektivigis imperian aŭtoritaton kontraŭ internaj ribeloj kaj gardis la ordan funkciadon de komunika kaj transporta infrastrukturo. En la 20-a jarcento anglalingvaj historiistoj rimarkigis la rolon de garnizonoj en la administrado de antaŭmodernaj imperioj ĝenerale kaj en la frua Brita Imperio.

## Referencoj
Kategorio:Fortikaĵoj
Farnborough (Hampshire)

**Farnborough** estas urbeto kaj civila paroĥo en la angla distrikto aŭ graflando Hampshire kaj apartenas al la subdistrikto  Rushmoor. Laŭ la stato de  en la urbo vivis .

En Anglio Farnborough plej bone konatas pro la aviadila parado *Farnborough International Airshow*, kiu okazas ĉiun duan jaron.

Ene de la urbo situas la katolika preĝejo de la benediktana monaĥejo kaj abatejo ''Saint Michael's Abbey*, en kiu entombiĝis la franca imperiestro *Napoleono la 3-a* (1808 - 1873) kaj sia edzino *Eugénie de Montijo* (1826 - 1920).

Farnborough havas tradicion produkti armeajn produktojn. Nuntempe ĝi estas sidejo de la plej granda armila kaj arme-produkta konzerno, *BAE Systems*. Ankaŭ la firmao *QinetiQ*, produktanta interalie kirasajn armaĵojn *Q-Net* aparte por tankoj, situas tie.

## Geografio 
Farnborough situas en la nordoriento de Hampshire. Proksimas la limo inter Hampshire kaj Surrey, kiun markas la rivero *Blackwater*. Londono situas en distanco de 50 kilometroj nord-oriente.

La urbon ĉirkaŭas la geografia regiono **North Downs**.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la *Rushmoor Borough Council*, kiuj informas pri Farnborough  ()
* oficialaj paĝoj de la aviadila parado  ()
* paĝoj de la katolika preĝejo *St. Michael's Abbey'' ()

Kategorio:Urboj de Sud-orienta Anglio
Kategorio:Hampshire
Épinay-sur-Seine

**Épinay-sur-Seine**, en esperanto **Epinajo-ĉe-Sejno** estas franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Seine-Saint-Denis kaj en la regiono Francilio. La urbo viciĝas inter la plej dense loĝataj areoj de Eŭropo. Sur areo de 457 hektaroj vivas 46.409 loĝantoj (laŭ stato de 1999). Franclingve, oni nomas la loĝantojn de Épinay-sur-Seine *Spinassiens*.

La nomo de la urbo devenas de la latinaj vortoj *Spinogelum* (tio estas "loko kovrita per veproj") kaj *Sequana* (la rivero Sejno).

## Geografio 
Épinay-sur-Seine estas la plej okcidenta komunumo de Seine-Saint-Denis. Ĝi situas 12 kilometrojn norde de Parizo, ĉe la maldekstra bordo de la Sejno. Épinay-sur-Seine havas landlimojn kun la komunumoj Saint-Denis, Villetaneuse kaj L'Île-Saint-Denis (en la sama departemento), sed ankaŭ kun Argenteuil, Saint-Gratien, Enghien-les-Bains, Deuil-la-Barre kaj Montmagny (en la departemento Val-d'Oise).

## Ĝemelurboj 
La urbo havas ĝemelajn rilatojn kun Oberursel en Germanio.

## Esperanto en Epinajo 
En Epinajo loĝas/is famaj esperantistoj el la SAT-movado, kiel Marcelo Ternanto kun la familio kaj Gi' Kavaljero, plenum-komitatano de SAT kaj prezidanto de SAT-Amikaro (en 2011).

En Epinajo ankaŭ kreiĝis en 2000 la asocio EEE (Epinajo-Esperanto-Eŭropo, france *Epinay-Espéranto-Europe*), plu aktiva en 2011.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Seine-Saint-Denis
* Listo de urboj de Francio
* Épinay-sur-Seine (stacidomo)
* Épinay - Villetaneuse (stacidomo)
* Blumenthal (Tramtransporto en Parizo)
* Les Mobiles (Tramtransporto en Parizo)
* Les Béatus (Tramtransporto en Parizo)
* Rose Bertin (Tramtransporto en Parizo)
* Lacépède (Tramtransporto en Parizo)
* Gilbert Bonnemaison (Tramtransporto en Parizo)
* Épinay-Orgemont (Tramtransporto en Parizo)
* Épinay-sur-Seine (Tramtrajno en Francilio)
* Épinay-sur-Seine - Gare (Tramtransporto en Parizo)
* Épinay - Villetaneuse (Tramtrajno en Francilio)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo
Sorabistiko

**Sorabistiko** estas lingvoscienca fako, branĉo de slavistiko, kiu okupiĝas pri la du sorabaj lingvoj, ties literaturo kaj kulturo.
La sola universitata instituto pri sorabistiko tutmonde troviĝas ĉe la universitato de Leipzig. 
## Eksteraj ligiloj 
* Sorabistiko ĉe la universitato Leipzig

Kategorio:Literaturo
Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Soraba kulturo
Kategorio:Slavistiko
Kategorio:Slava kulturo
Care Bears

**Care Bears** (Esperante: *Brakumo-ursoj*) estas treege sukcesaj ludiloj de la 1980-oj. Pli ol 40 milionoj de ĉi tiuj pluŝaj ursoj, faritaj el diversaj koloroj, estis venditaj de 1983 ĝis 1987. Ĉiu urso havis nomon, laborpostenon, kaj simbolo ligis ĝin. Ekzemple, "Bedtime Bear" helpas homojn dormi kaj havas kurbiĝan bluan lunon sur sia stomako.

La ludiloj komencis vivon kun karakteroj en kartoj en 1981; la originala arto estis farita de Elena KUCHARIK. Poste, aliaj ludiloj, nomis la **Care Bear Cousins**, estis enkondukitaj.

Ili ankaŭ cedis la lokon al tri desegnitaj filmoj por la kino en la mid-1980-oj. Rilata televida serio de DiC kaj, poste, Nelvana de Kanado, aperis ĉe preskaŭ tiu sama tempo.

Lastatempe, Care Bears ludiloj revenis en nova eldono por la 21-a jarcento. Meze de ĉi tiu reveno, ili havas aperitan en ilia unua du DVD filmoj (ambaŭ CGI), kaj ankaŭ kelkaj videoludoj.

## Karakteroj 
### Unua dek ursoj 
* Tenderheart Bear (Amemakora Urso)
* Friend Bear (Amika Urso)
* Wish Bear (Dezira Urso)
* Cheer Bear (Konsola Urso)
* Good Luck Bear (Bonŝanca Urso)
* Birthday Bear (Naskotaga Urso)
* Bedtime Bear (Litotempa Urso)
* Funshine Bear (Ŝercadobrila Urso (Angla vortoludo de "Sunobrilo"))
* Love-A-Lot Bear (Mult-ama Urso)
* Grumpy Bear (Malfeliĉa Urso)

### Nova ursoj 
:*Vidu ankaŭ: angla listo*
* America Cares Bear
* Amigo Bear
* Baby Hugs Bear
* Baby Tugs Bear
* Bashful Heart Bear
* Best Friend Bear
* Champ Bear
* Day Dream Bear
* Do-Your-Best Bear
* Forest Friend Bear
* Grams Bear
* Harmony Bear
* Heartsong Bear
* Hopeful Heart Bear
* Laugh-A-Lot Bear
* Perfect & Polite Panda
* Play-A-Lot Bear
* Proud Heart Bear
* Sea Friend Bear
* Secret Bear
* Share Bear
* Shine Bright Bear
* Smart Heart Bear
* Surprise Bear
* Take Care Bear
* Thanks-A-Lot Bear
* True Heart Bear
* Work of Heart Bear

### Care Bear Cousins 
:*Vidu ankaŭ: angla listo*
* Brave Heart Lion
* Bright Heart Raccoon
* Cozy Heart Penguin
* Gentle Heart Lamb
* Lotsa Heart Elephant
* Loyal Heart Dog
* Playful Heart Monkey
* Proud Heart Cat
* Swift Heart Rabbit
* Treat Heart Pig

## Filmoj 
# *The Care Bears Movie* (1985)
# *Care Bears Movie II: A New Generation* (1986)
# *The Care Bears Adventure in Wonderland* (1987)
# *Care Bears: Journey to Joke-a-lot* (2004)
# ''The Care Bears' Big Wish Movie* (2005)

## Interesa fakto 
La franca nomo por la ludiloj, *Les Bisounours*, estas kombina formo el la vortoj "bisou" (kiso) kaj "nounours" (pluŝa urso). Sed, en Kebekio, la ludiloj estas nomitaj *Les Calinours'', aŭ "la brakumursoj". Laŭ https://fr.wiktionary.org/wiki/Bisounours, tio evitas seksaludan vortoludon kun la kebekia vorto "bizoune", kiu signifas "peniso".

## Vidu ankaŭ 
* My Little Pony
* Rainbow Brite
* Transformers
* Strawberry Shortcake

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo  (Usono)
* Oficiala TTT-ejo  (Aŭstralio)

Kategorio:Ludiloj
Kategorio:Animaciaj filmoj
Kategorio:Televidaj serioj
Kategorio:Fikciaj ursoj
Titanoj

**Titanoj**, el la greklingva Τιτάν, eble kun la signifo de *reĝo*, estas, laŭ la helena mitologio, la idaro de Gaja kaj Urano. Ili (Oceano, Kojo, Krejo, Hiperiono, Japeto, Krono, Teja, Rea, Temisa, Mnemozina, Feba kaj Tetisa) reprezentas la unuan dian generacion. Oni ankaŭ nomas la diinojn (Rea, Teja, Temisa, Mnemozina, Feba kaj Tetisa) *titaninoj*.

La Titanoj havis gravan rolon en la fama batalo kontraŭ Zeŭso, la Titanomakio.

## Vidu ankaŭ 
* Greka mitologio
Temiso

En la PIV : ***Temis*** : Helena diino de la justeco. eta|Temisa statuo, ĉ 300 a.K.
**Temiso** – helene Θέμις – estas en la helena mitologio filino de Urano kaj Gaja, kaj konklude membras la Titanojn. Ŝi estas la personigo de justeco kaj ordo dia.

Temiso estis, post Metiso, la dua edzino de Zeŭso. Kun li, ŝi naskis la Horojn kaj la Mojrojn.

## Vidu ankaŭ 
* Justiculino
* Nemezo

## Referencoj 
Kategorio:Titanoj
Teja

**Teja** (greke Θεία (Theía), rilate al Θεός (theós) *deus*) estis, laŭ greka mitologio, titanino. Ŝi do estis naskita de la dua dia generacio. Ŝi edziniĝis kun Hiperiono kaj estis patrino de Helio (suno), Eosa (aŭroro) kaj Seleno (luno).

## Teja en la helena mitologio 
Teja postulas titanan potencon ankaŭ por siaj gefiloj, sed pro tiu arogo estas punita: la edzo Hiperiono estas murdita, la filo Helio dronigita en rivero Eridano, kaj pro la aflikto la filino Selena mortigas sin mem. 

Teja svenas, kaj en sonĝo aperas Helio kaj anoncas, ke li estis elektita de la dioj por veturi trans la ĉielo kiel suno, dum Selena kiel luno lumigu la noktan ĉielon. Revekiĝinte Teja evitas ĉian kontakton, tamburante kaj cimbalante ŝi vagadas tra la lando kaj - kiam oni klopodas aresti ŝin - malaperas en tempesto.

## Vidu ankaŭ 
*405 Thia

Kategorio:Titanoj
Remetea (Bihor)

**Remetea** (hungare: **Magyarremete**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Oradea. Administre apartenas al ĝi Drăgoteni, Meziad, Petreasa kaj Șoimuș.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 1 334 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 892 (rumanoj, 61 % da hungaroj). 
## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1222. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Remetea jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Săcădat (Bihor)

**Săcădat (Bihor)** [sǝkǝdat] (hungare: **Mezőszakadát**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 1 335 loĝantojn (rumanoj); en 1992 934. Ĝi estis unue menciita skribe en 1256. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi Borşa, Săbolciu.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Wooden churches in Bihor county
* Touristic attractions in Bihor county
* Architectural monuments in Bihor county
* Bihor County

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Lăzăreni

**Lăzăreni** [lǝzǝrenj] (hungare: **Miklóirtás**) estas komunumo en Rumanio sud-sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 603 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 666. Ĝi estis unue menciita skribe en 1806. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi Bicăcel, Cărăndeni, Cărănzel, Gepiş, Miheleu.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Tileagd

**Tileagd** [tiljagd] (hungare: **Mezőtelegd**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Oradea. Administre apartenas al ĝi Almaşu Mic, Poşoloaca, Uileacu de Criş. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 3 267 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 4 264 (rumanoj, 29% hungaroj). 
## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1256. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 Mezőtelegd apartenis al Hungario (*Bihar*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Renomaj personoj 
*Sándor Goron (1975) poeto
*Szabolcs Molnár (n. 12-a de aprilo 1943) literaturhistoriisto, tradukisto
*László Telegdy (Mezőtelegd, 15-a de junio 1886 - Kluĵo, 1942-04-05) fakverkisto pri agrikulturo, redaktoro
*Miklós Telegdi (1535 - Nagyszombat, 22-a de aprilo 1586) katolika episkopo, eklezia verkisto.
*István Temesvári (16-a jarcento): instruisto ĉi tie, kantaŭtoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Borod (Rumanio)

**Borod** (hungare **Nagybáród** [NADJba:rod], germane **Grosswarold** [grosVA:rolt]) estas komunumo en Rumanio 53 km nordoriente de Oradea. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Borozel, Cetea, Cornițel, Șerani kaj Valea Mare de Criș.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 3 138 loĝantojn (rumanoj, slovakoj, hungaroj); en 1992 2 282 (rumanoj, 9 % da hungaroj), kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1291. Ĝis 1919 kaj inter Dua Viena Arbitracio de 1940 kaj 1944 la loĝloko apartenis al la Hungara reĝlando ene de la habsburga monarkio Aŭstrio-Hungario respektive de 1940 al Hungario, kaj estis parto de la reĝa departemento (*Bihar vármegye*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
*Jakab Gerő, *Grau* (1832 – Bánffyhunyad, 4-a de januaro 1886): aktoro, direktoro.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de komunumoj en distrikto Bihor

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Dosiero: Borod jud Bihor.svg|

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Nojorid

**Nojorid** [noĵorid] (hungare: **Nagyürögd** [nadjyrøgd]) estas komunumo en Rumanio sud-sudokcidente de Oradea. Administre apartenas al ĝi Apateu, Chișirid, Livada de Bihor, Șauaieu, Păușa, Leș.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi nombris 1 204 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 1 542 (rumanoj).

En la censo de 2002 el la 1.696 vilaĝaj loĝantoj 97,6 % deklaris sin rumanoj.

## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1273. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (departemento *Bihar*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Nojorid jud Bihor.png|Situo en la distrikto
Dosiero: RO BH Pausa 6.jpg|Preĝejo en Păușa

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Olcea

**Olcea** [olĉa] (hungare: **Olcsa**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Salonta. En 1910 ĝi nombris 747 loĝantojn (rumanoj); en 1992 682. Ĝi estis unue menciita skribe en 1552. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi Călacea, Hodișel kaj Ucuriș.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Olcea jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Holod

**Holod** (hungare **Pusztahollód**, germane **Hollund**) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Beiuş. En 1910 ĝi nombris 607 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 686 (rumanoj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1326. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Bihar vármegye*). Administre apartenas al ĝi Dumbrava, Lupoaia, Valea Mare de Codru.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Iosif Vulcan (31-a de marto 1841 - Nagyvárad (Oradea), 8-a de septembro 1907): verkisto, poeto, ĵurnalisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Popești (Bihor)

**Popești** [popeŝtj] (hungare **Papfalva**, germane **Pfaffendorf**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 853 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj); en 1992 2 779 (rumanoj, 18 % da hungaroj), en 2002 estis 8 488, kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi estis unue menciita skribe en 1435. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi Bistra (Sebesújfalu, Wallachisch-Neudorf), Varviz (Várvíz, Wahrwiss) kaj Voivozi (Almaszeg, Woiwotz).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapeŝto.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 

Dosiero: Popesti jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Răbăgani

**Răbăgani** [rəbəganj] (hungare: **Robogány**) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Beiuş. En 1910 ĝi nombris 716 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 728 (rumanoj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1552. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi Albeşti, Săucani, Vărăşeni.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Vadu Crișului

**Vadu Crișului** [vadu kriŝuluj] (hungare *Rév*) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Oradea. Administre apartenas al ĝi Birtin, Tomnatic kaj Topa de Criș.

## Loĝantaro
La vilaĝo havis 3092 loĝantojn en 2002, el kiuj hungaroj: 835.

## Historio
La unua dokumento estis en 1256. Ĝis 1919 kaj inter 1939 kaj 1944 Rév apartenis al Hungario (Bihar).
## Renomaj homoj
*Dezső Jakab (Biharrév, 4-a de novembro 1864 – Budapeŝto, 5-a de aŭgusto 1932): arkitekto http://jelesnapok.oszk.hu/prod/unnep/jakab_dezso_szuletesnapja__1864http://www.tankonyvtar.hu/hu/tartalom/tkt/magyar-muveszeti/go10.html

## Etimologio 
La hungara nomo *Rév* signifas "haveno", la rumana nomo "Vadu Crișului" signifas "vadejo de Criș". 

## Bibliografio
*Teréz Mózes: *A révi népi fazekasság monográfiája*. 2004

Dosiero: Vadu Crisului jud Bihor.png|Situo en la distrikto
Dosiero: A_vízesés,_Rév.jpg|Akvofalo ĉe Vadu Crișului

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Distrikto Groß-Gerau

La **distrikto Groß-Gerau** situas en la distriktaro Darmstadt de la germana federacia lando Hesio. La distrikto havas areon de 453&nbsp;km², kaj fine de  ĝi havis  loĝantojn. La distrikto apartenas al la ekonomia regiono Rejno-Majno.

Najbaras norde la eksterdistriktaj urboj Wiesbaden kaj Frankfurto ĉe Majno plus inter ili la distrikto Main-Taunus, oriente la distriktoj Offenbach kaj Darmstadt-Dieburg, kaj sude la distrikto Bergstraße. Okcidente la rivero Rejno estas natura limo al la najbara federacia lando Rejnlando-Palatinato. Tie situas, najbare al la distrikto Groß-Gerau, interalie la distriktoj Alzey-Worms kaj Mainz-Bingen plus la eksterdistrikta urbo Mainz.

## Urbaj kaj neurbaj komunumoj 
(inter krampoj loĝantoj laŭ stato fine de )

## Esperanto en la distrikto 
En Rüsselsheim ekestis Esperanto-grupo dum junio 1925. En 1927 aliĝis al ĝi *Alfred Schmidt*, kiu fariĝis post la Dua Mondmilito unua urba konsilisto, t.e. anstataŭa urbestro, kaj agadis por Esperanto ĝis sia korinfarkto dum la Germana Esperanto-Kongreso 1975. Inter la 27-a de decembro 1962 kaj la 3-a de januaro 1963 la 6-a Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo okazis en Rüsselsheim kaj pritraktis la temon "Ĉu naciismon sekvos internaciismo?". La urba Esperanto-grupo mortis fine de la 1990-aj jaroj, kaj en 2007 la urba biblioteko de Rüsselsheim donacis siajn preskaŭ 200 Esperanto-librojn pro manko de spaco kaj de lokaj interesatoj al la Esperanto-Grupo Wiesbaden.

En Bischofsheim post fuĝo al okcidenta Eŭropo dum la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj vivis la studentino kaj estraranino de Ĉeĥa Esperanto-Junularo Marie Pecková, kiu kunlaboris en la grupo de Wiesbaden, kaj en Riedstadt komence de la 2000-aj jaroj dum pluraj jaroj kiel kuracisto laboris la eksa movada aktivulo Thomas Pusch.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la distrikto, germanlingvaj


G
G
Rüsselsheim

**Rüsselsheim** estas germana urbo en la sudo de la federacia lando Hesio. Ĝi estas la plej granda urbo de la distrikto Groß-Gerau, havante specialan urban statuson, kaj apartenas al la administra distriktaro Darmstadt. Rüsselsheim fine de la jaro  havis  loĝantojn, apartenas al la ekonomia regiono Rhein-Main ĉirkaŭ la metropolo Frankfurto ĉe Majno, kaj internacie konatas precipe pro la sidejo de la aŭtomobila konzerno Opel, parto de la usona General Motors.

## Geografio 
La urbo situas borde de la rivero Majno (rivero), nur malmultajn kilometrojn antaŭ ties enfluo en la Rejnon ĉe urbo Mainz. La urbo Frankfurto ĉe Majno troviĝas malpli ol 20 kilometrojn oriente, la urboj Mainz kaj Wiesbaden malpli ol 10 kilometrojn okcidente.

## Urbopartnerecoj 
Rüsselsheim havas ĝemelecojn kun jenaj urboj:

* 20ra|Francio Evreux en Francio ekde 1961
* 20ra|Britio Rugby en Britio ekde 1977
* 20ra|Finnlando Varkaus en Finnlando ekde 1979
* 20ra|Hungario Kecskemét en Hungario ekde 1991

## Esperanto en Rüsselsheim 
La "Esperanto-Grupo Verda Stelo" fondiĝis en Rüsselsheim komence de junio 1925. En 1927 aliĝis al ĝi *Alfred Schmidt*, kiu fariĝis post la Dua Mondmilito unua urba konsilisto, t.e. anstataŭa urbestro, kaj agadis por Esperanto ĝis sia korinfarkto dum la Germana Esperanto-Kongreso 1975.

Inter la 27-a de decembro 1962 kaj la 3-a de januaro 1963 la 6-a Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo okazis en Rüsselsheim kaj pritraktis la temon "Ĉu naciismon sekvos internaciismo?".

La urba Esperanto-grupo mortis fine de la 1990-aj jaroj, kaj en 2007 la urba biblioteko de Rüsselsheim donacis siajn preskaŭ 200 Esperanto-librojn pro manko de spaco kaj de lokaj interesatoj al la Esperanto-Grupo Wiesbaden.

En la urboparto *Friedrich-Ebert-Siedlung* estas strato nomata *"Zamenhofstraße"*, apud kiu situas samnoma infanvartejo, kiu estas unu el la plej tradiciaj porinfanaj institucioj de la urbo http://www.ruesselsheim.de/Kindertagesstaette-Zamenhofstr.html kaj en siaj publikaĵoj atentigas pri sia nomigo laŭ la kreinto de Esperanto.http://www.familienwegweiser-ruesselsheim.de/files/15_Kita_Zamenhof/paedKonzeptKitaZamenhof.pdf

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la urbo, germanlingvaj
* paĝoj pri la Esperanto-Rondo de Frankfurto kaj la Regiono *Rhein-Main* 

Kategorio:Distrikto Groß-Gerau
Kategorio:Urboj de Hesio
Kategorio:Urboj ĉe rivero Majno
Sălacea

**Sălacea**  (hungare: **Szalacs** salaĉ) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Valea lui Mihai. Administre apartenas al ĝi Otomani.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 3 709 loĝantojn (hungaroj); en 1992 2 497 (97% hungaroj). 

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1163. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Bihar*).
## Fonto
*Magyar nagylexikon
## Renomaj personoj 
* Ernő Andrássy, hungara ĝenerala kuracisto
* Nándor Balaskó (30-a de aŭgusto 1918 - Tauberbischofsheim, Germanio, 1996): skulptisto.
*József Keresztesi reformita pastro, eklezia muzikkomponisto, taglibristo.
*János Kovács zoologo
* József Lengyel (Tiszaszőlős, 31-a de marto 1770 - Szalacs, 15-a de marto 1822) kalvinana pastro, tradukisto, eklezia verkisto.
* István Rencsik (*14-a de aŭgusto 1958): romia katolika teologo, universitata profesoro.
* István Simay (10-a de julio 1833 – ? ): instruisto, pedagogia publicisto en Arad.
* Imre Szalacsy-Rácz (23-a de novembro 1900 – Debrecen, 26-a de novembro 1956): verkisto.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Sălard

Sălard estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Sălard (Bihor) estas vilaĝo en Distrikto Bihor.
*Sălard (Lunca Bradului) estas vilaĝo en Distrikto Mureş.
Măgești

**Măgești** [məĝeŝtj] (hungare: **Szászfalva**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Aleșd. En 1910 ĝi nombris 248 loĝantojn (rumanoj); en 1992 302. Ĝi estis unue menciita skribe en 1508. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi Butani, Cacuciu Nou, Dobricionești, Gălășeni, Josani kaj Ortiteag.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Magesti jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Sâmbăta

**Sâmbăta** [sımbəta] (hungare: **Szombatság**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Oradea. Administre apartenas al ĝi Copăceni, Ogeşti, Zăvoiu.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 935 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 467 (rumanoj).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1508. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Bihar*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Erzsébet Muckenhaupt (*28-a de oktobro 1952): muzeologino, historiistino en Miercurea Ciuc.

== Komunumoj pri szombat (=sabato) en Hungara reĝlando ==

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Șoimi

**Șoimi** [ŝojmj] (hungare: **Sólyom**) estas komunumo en Rumanio okcidente de Beiuș. En 1910 ĝi nombris 491 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 668 (rumanoj, ciganoj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1487. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi Borz, Codru, Dumbrăvița de Codru, Hodișel, Poclușa de Beiuș, Sânnicolau de Beiuș, Ursad kaj Urviș de Beiuș.

La ligna preĝejo de Șoimi, konsekrita al la arkianĝeloj Mikaelo kaj Gabrielo, estas historia monumento.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor

Dosiero: Soimi jud Bihor.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Soimi_BH.bislemn.SV.jpg|Ligna preĝejo de Șoimi
Brusturi

**Brusturi** estas nomo de pluraj loĝlokoj en Rumanio:

* Brusturi (Arad) estas vilaĝo en distrikto Arad.
* Brusturi (Finiș) estas vilaĝo en distrikto Bihor.
* Brusturi (Bihor) estas komunumo en distrikto Bihor.
* Brusturi (Creaca) estas vilaĝo en distrikto Sălaj.
Șinteu

**Șinteu** [ŝinteŭ] (slovake: **Nová Huta**, hungare: **Sólyomkővár** [ŝojomkovar]) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Marghita. En 2007 ĝi havis ĉirkaŭ 1200 slovakajn, 4 rumanajn kaj 2 hungarajn loĝantojn. Ĝi estis unue menciita skribe en 1306. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Bihar vármegye*). Ĝia slovaka loĝantaro aperis ekde la 1770-aj jaroj. Administre apartenas al ĝi Huta Voivozi, Socet kaj Valea Târnei.

En la censo de 2002 el la 1.287 loĝantoj 1.264 (98,2 %) deklaris sin etnaj slovakoj. Ankaŭ la nomo *Nová Huta* kaj la vilaĝ-nomo *Huta Voivozi* indikas la slovakan setladon ( *huta* = fornejo (erca, vitra)).

## Vidu ankaŭ 
* Bükkszentkereszt en Hungario same havas la slovakan nomon *Nová Huta*, ĉar tie laboris slovakaj vitristoj.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Sinteu_jud_Bihor.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Catholic_church_nova_huta.jpg|La katolika preĝejo, konstruita en 1838–40

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Curățele

**Curățele** [kuracele] (hungare: **Tisztásfalva**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Beiuş. En 1910 ĝi nombris 741 loĝantojn (rumanoj); en 1992 464. Ĝi estis unue menciita skribe en 1692. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi Beiușele, Cresuia, Nimăiești kaj Pocioveliște.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Curatele jud Bihor.svg|Situo en la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Tăuteu

**Tăuteu** [təŭteŭ] (hungare: **Tóti**) estas komunumo en Rumanio oriente de Aleşd. Administre apartenas al ĝi Bogei, Chiribiş.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 1 554 loĝantojn (hungaroj); en 1992 1 364 (rumanoj, 79% hungaroj).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1291. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Bihar*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* István Gittai, familia nomo *Szilágyi* (*31-a de decembro 1946)): poeto, ĵurnalisto.
* Zoltán Mészáros (3-a de marto 1946 - Marghita, 28-a de aŭgusto 2013): skulptisto.http://www.berettyohir.hu/margitta/megpihent-a-ves-es-a-kalapacs-in-memoriam-meszaros-zoltan.html
* Marius Tabacu (*13-a de januaro 1952): poeto, tradukisto.

## Literaturo 
* Zoltán Mészáros: *Falu a rézhegység lábánál – A Bisztra-menti Tóti*, vilaĝmonografio, Nagyvárad, 2011.http://mek.oszk.hu/09600/09606/09606.pdf

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Tulca

**Tulca** [tulka] (hungare: **Tulka**) estas komunumo en Rumanio oriente de Salonta. En 1910 ĝi nombris 3 413 loĝantojn (rumanoj); en 1992 2 584 (rumanoj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1215. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye).

La komunumo konsistas el la sideja vilaĝo Tulca kaj Căuașd.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Tulca jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Chișlaz

**Chișlaz** [kiŝlaz] (hungare: **Vámosláz**) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Marghita. Administre apartenas al ĝi Chiraleu, Hăucești, Mișca, Poclușa de Barcău, Sărsig, Sânlazăr.

## Loĝantaro 
En 1910 Vámosláz nombris 756 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 608 (rumanoj).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1336. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al Bihar.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

== Komunumoj pri *vám* (= dogano) en Hungara reĝlando ==

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Chislaz jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Sânmartin (Bihor)

eta
**Sânmartin** [sınmartin] (hungare **Váradszentmárton**, germane **Mertensdorf** aŭ **Sankt Martin**) estas komunumo en Rumanio sude de Oradea. En 1910 ĝi nombris 292 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 23 856 (rumanoj, 10% hungaroj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1291. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, Bihar. Administre apartenas al ĝi Betfia, Rontău.

## Famuloj 
* En la iama Püspökfürdő naskiĝis hungara skermisto Zoltán Schenker.
* En la iama Peceszentmárton mortis hungara monaĥo Ferenc Rudolf Kádas.

## Fontoj 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Komunumoj de Sankta Marteno en Transilvanio 
La ceterajn en Hungara reĝlando vidu: Alsószentmárton

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Șuncuiuș

**Șuncuiuș** [ŝunkujuŝ] (hungare *Vársonkolyos* [VARsongoljoŝ], germane *Songolljosch* [zonGOLjoŝ]) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Aleșd. En 1910 ĝi nombris 1 302 loĝantojn (rumanoj); en 1992 2 077 (rumanoj, 7,1 % da hungaroj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1219. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Bălnaca, Bălnaca-Groși kaj Zece Hotare.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Suncuius jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Abrămuț

**Abrămuț** [abrəmuc] (hungare: **Vedresábrány** [vedreŝabranj]) estas komunumo en Rumanio okcidente de Marghita. Administre apartenas al ĝi Crestur, Făncica kaj Petreu.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 644 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 486 (rumanoj, 40,5 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1334. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario.
Laŭ folklora rakonto la kvar vilaĝoj ĝis 1734 havis apartajn vilaĝestrojn, kiuj estis ĉiuj murditaj. Ili tiam decidis kuniĝi kaj elekti unu solan komunumestron. La murdinto neniam estis identigita.

## Fontoj 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Abramut jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Vârciorog

**Vârciorog** [vırĉorog] () estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Aleșd. En 1910 ĝi nombris 927 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 1 300 (rumanoj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1492. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre apartenas al ĝi Fâșca, Șerghiș kaj Surducel.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Varciorog jud Bihor.svg|Situo en la distrikto
Dosiero: RO_BH_Varciorog_14.jpg|Ligna preĝejo en la vilaĝo

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Criștioru de Sus

**Criștioru de Sus** [kriŝtjoru de sus] (hungare: **Biharkristyór**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Beiuș. En 1910 ĝi nombris 1 433 loĝantojn (rumanoj); en 1992 756. Ĝi estis unue menciita skribe en 1558. Ĝis 1919 kaj inter 1940  apartenis al Hungario (Bihar vármegye).

Criștioru de Sus apartenas al la komunumo Criștioru de Jos, kies sidejo situas ĉ. 2 km okcidente kaj 200 metrojn malpli alte. Tie pasas la nacia vojo DN76 inter Brad kaj Beiuș.
  
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Boianu Mare

**Boianu Mare** [bojanu mare] (hungare **Tasnádbajom**, germane **Baldorf**) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Tăşnad. En 1910 ĝi nombris 1 404 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, slovakoj); en 1992 798 (rumnaoj, 2,8% hungaroj, kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi estis unue menciita skribe en 1358. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Közép-Szolnok, poste Szilágy vármegye).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1177. Ĝis 1919 kaj inter Dua Viena Arbitracio de 1940 kaj 1944 la loĝloko apartenis al la Hungara reĝlando ene de la habsburga monarkio Aŭstrio-Hungario respektive de 1940 al Hungario, kaj estis parto de la reĝa departemento (*Bihar vármegye*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto  

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Romanistiko

[eta|Video: Ĉu latinidaj lingvoj iĝas pli genroneŭtralaj? - video de la jutuba kanalo [Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]
**Romanistiko** estas lingvoscienca fako, kiu okupiĝas pri latinidaj lingvoj (kiuj evoluis el la latina), kaj pri ties literaturoj kaj kulturoj.

Tio koncernas ĉefe la francan, la italan, la hispanan, la portugalan kaj la rumanan, sed ankaŭ la pli malgrandajn latinidajn lingvojn kiel la katalunan, la galegan, la provencan, la okcitanan, la romanĉan, la friulan kaj la sardan.

## Vidu ankaŭ 
* Slavistiko
* Germanistiko
* Friedrich Diez

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Latinida lingvaro
Muntoĉeno

[eta|Muntoĉeno por la aŭto "[Modelo T" de *Ford* dum la jaro 1913]]

**Muntoĉeno** (angle *assembly line* laŭ la industriisto Henry Ford, kiu unuafoje larĝe aplikis ĝin) estas produkta procezo, dum kiu ruliĝanta stablo transportas konstruatan produkton de unu laboristo aŭ grupo de laboristoj al la sekva, kaj ĉiu laboristo aŭ grupo muntas iun difinitan parton al la produkto aŭ alimaniere prilaboras ĝin en difinita maniero. La produkto-grupo fadeniĝas kiel perloĉeno - tial la nomo. Ĉiu laboristo faras nur malmultajn difinitajn movojn, ĉiam ripete, kaj povas atingi pli da rapideco en produktado, ol se la paŝoj al la fina produkto, kiun plenumas la unuopa laboristo, estas pli komplikaj.

Tiu produkta procezo unuafoje grandkvante aplikiĝis en la aŭtomobila produktejo de Henry Ford kaj liaj kunlaborantoj, komence de la 20-a jarcento en Usono, kaj tiu kompanio poste konstruis muntoĉenajn aŭtomobilajn produktejojn ĉie en la mondo kaj tiel rapide disvastigis la koncepton.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉenstablo

## Referencoj 
* *Esperanto Dictionary*, de J. C. Wells (1992)

Kategorio:Fabrikado
Kategorio:Veturiloj
Kategorio:Industrio
Ford

La entrepreno **Ford**, formale je plena nomo angle **Ford Motor Company**, estas usona aŭto-produkta konzerno, kiu fondiĝis en 1903 de Henry Ford en Detroit, Miĉigano. La konzerno agas mondvaste. Ĝi estas konsiderata unu el la "Grandaj 3 de Detroit" aŭtomobilaj firmaoj de Usono, kune kun General Motors kaj Chrysler.

maldekstre|eta|La aŭto Modelo T de *Ford*
La firmao dum la unuaj dek jaroj de sia ekzisto enkondukis la produkto-proceson de muntoĉeno, kiu draste ŝanĝis la laborkondiĉojn en ĉiuj postaj industriaj entreprenoj, kiuj enkondukis tiun sistemon. La aŭtoj de Ford pro la muntoĉena produktado povis produktiĝi multe pli efike kaj malmultekoste ol antaŭe, samtempe ankaŭ en pli fidinda kvalito. La laboristoj profitis de la muntoĉena produktado, se la produktoritmoj estis realismaj, nur streĉiĝis, kiam ili iĝis tro rapidaj.

Nuntempe Ford post la konzernoj **General Motors** kaj **Toyota** estas la monde tria plej granda produktanto de aŭtomobiloj.
La konzerna sidejo estas en **Dearborn**, Miĉigano. Dum novembro 2003 la tri cent miliona (300.000.000-a !) aŭto de Ford produktiĝis en Dearborn - ruĝa kabrioleto de la marko *Ford Mustang*. Dum 2004 la konzerno mondvaste vendis 6.798.000 aŭtojn.

Al la konzerno krom la marko *Ford* ankaŭ apartenas la sekvaj aŭtomobilaj markoj:
* Aston Martin
* Mercury
* Lincoln
* Volvo
* Jaguar, vendita al Tata
* Land Rover, vendita al Tata

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ford.com Ĉefa retejo (angla)
* http://www.ford.de/ Paĝo de la konzerno (germana)

Kategorio:Aŭtomobilaj firmaoj
Kategorio:Usonaj firmaoj
Kategorio:Firmaoj de Miĉigano
Muntado

eta|Vario de produktadlinioj
eta|Fabrikado de aŭtomobilo fare de Tesla
[eta|[muntoĉeno por la aŭto "Modelo T" de *Ford* dum 1913]]

**Muntado** tute ĝenerale laŭ la vortuzo en Esperanto estas fiksa kunmetado de la partoj de ensemblo (aparato, produktaĵo, informaro, filmo) en la ĝustan lokon.

Pli konkrete temas pri (ĉi tie ĉapitroj 1 ... 3 estas laŭ la Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto de 1970):

1. En industrio: fikse kunmeti la diversajn partojn de aparato, maŝino sur la ĝustan lokon. Pri tio vidu la paĝon Fabrikado (d:Q187939).

2. En juvelado: fiksi juvelŝtonon.

3. En filmado: elekti, enordigi kaj kunigi en unu definitivan strion la scenojn diversloke kaj diverstempe filmitajn. Pri tio vidu la paĝon Filma muntado.

4. En komputiko: komenci uzi dosiersistemon kaj legi programon, pelilon, tiparon en la memoron de komputilo.

**Malmunti** do signifas apartigi la diversajn pecojn, el kiuj konsistas aparato aŭ maŝino.

La industrian evoluon de la 20-a jarcento tre influis la sistema enkonduko de **muntoĉenoj**, unue de 1903 ĝis 1913 en la usona aŭtomobila produktejo Ford, kiu ebligis tre efikan kaj tempoŝparan muntadon de industriaj varoj.

## Referencoj 
Kategorio:Industrio
Kategorio:Fabrikado
Kategorio:Industrioj
Kategorio:Mikroekonomiko
Kategorio:Scienca modelado
Kategorio:Ekonomio
Dirborno

[eta|200px|Horloĝturo ĉe muzeo de [Henry Ford]]
**Dirborno** ( *Dearborn*) estas urbo kun pli-malpli 98,000 enloĝantoj en la metropola areo ĉirkaŭ Detrojto kaj la Kantono Vajno, Miĉigano, Usono. La urbo estas la naskiĝurbo de Henry Ford kaj la monda sidejo de la aŭtomobila konzerno Ford.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la urbo, anglalingvaj
* paĝoj de la urba komerca ĉambro, anglalingvaj 
* paĝoj pri la urbaj lernejoj, anglalingvaj 
* paĝoj pri la urba gazetaro, anglalingvaj
* http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu15.htm Unuetaĝa Usono ĉ.15 "Dirborno (Dearborn)

Kategorio:Urboj de Miĉigano
Kabrioleto

eta|maldekstra|kabrioleto de iom post la jaro 1930: marko Maybach Zeppelin DS 8

**Kabrioleto** laŭ PIV estas aŭtomobilo kun du aŭ tri sidlokoj kaj faldebla tegmento.

Historie la vorto ankaŭ karakterizas **duradan unuĉevalan kaleŝon**, malfermitan ĉe la antaŭa parto kaj provizitan per faldebla duontegmento. Dum la tempo de Ludoviko Zamenhofo kaj la komencaj jaroj de la lingvo Esperanto fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcentoj tiu dua historia signifo estis la precipa, nun ĝi ludas nur muzean rolon.

eta|moderna kabrioleto: marko Peugeot 306

## Vidu ankaŭ 
* Kupeo

Kategorio:Aŭtomobiloj
Kategorio:Aŭtomobila teknologio
Finnugristiko

**Finnugristiko** estas lingvoscienca fako, kiu okupiĝas pri la finnugraj lingvoj, kies plej konataj estas la hungara, la finna kaj la estona, kaj pri ties literaturoj kaj kulturoj.

Ekzistas ankoraŭ diversaj aliaj finnurgaj lingvoj sur la teritorio de Rusio, kiel ekzemple la mordva, la ĥanta kaj la mansa.

Inter la plej konataj finnugristoj estis la esperantisto Paul Ariste, profesoro en la Universitato de Tartu.

Kategorio:Filologio
Kategorio:Finn-ugra lingvaro
SEAT

**SEAT** estas hispana aŭtomobilmodelo. La nomo estis komence akronimo de *Sociedad Española de Automóviles de Turismo* (*Hispana Societo de Turismaŭtomobiloj*). La kompanio estis fondita en 1950 de la *Nacia Instituto de Industrio*, granda konglomeraĵo de ŝtataj industrioj, kiu deziris esti motoro por la industriigo de la lando dum la diktaturo de Francisco Franco. Ĝi tamen ne fabrikis proprajn modelojn, sed adaptojn sub licenco de la itala FIAT. En 1986, la grupo estis privatigita, kaj en 1990 la kompanio fariĝis tute proprieto de la grupo Volkswagen.

La unua modelo estis la 1400, sed la plej fama estis la 600, kiu fariĝis simbolo de la motorigo de Hispanio.

SEAT havas du grandajn fabrikoj en Barcelono kaj en la apuda Martorell. Ankaŭ tie ekzistas propra esplora centro. La nombro de laboristoj en tiuj centroj estas ĉ. 12.000.

## Nunaj modeloj 
300ra|eta|Seat Exeo
eta|300ra|Seat Coupé
* "Alhambra", laŭ la nomo de la monumento Alhambro de Granado
* "Altea", turisma vilaĝo en la provinco de Alikanto
* "Córdoba", laŭ la urbo Kordovo
* "Ibiza", laŭ la insulo Ibizo en Balearoj
* "León", laŭ la urbo Leono
* "Toledo", laŭ la urbo Toledo
* "León2"

## Antikvaj modeloj 
* "600"
* "850"
* "1200"
* "1400"
* "1430"
* "1500"
* "124"
* "127"
* "128"
* "131"
* "132"
* "133"
* "Arosa"
* "Fura"
* "Inca"
* "Trans"
* "Málaga" (laŭ Malago)
* "Marbella" (laŭ samnoma urbo)
* "Panda"
* "Ritmo"
* "Ronda" (laŭ urbo Ronda, en malaga provinco)
* "Terra"

## Eksteraj ligiloj 
* SEAT

Kategorio:Aŭtomobilaj firmaoj
Kategorio:Aŭtomobilmodeloj
Trixini

**Trixini** (artista nomo de **Hansjörg Kindler**, naskita la  en Villingen, mortinta la  en Kempten) estis konata germana scena magiisto, pupludisto, pastro kaj esperantisto. Ĝis sia morto li vivis en la algovia komunumo Rieden am Forggensee.

En 1975 Trixini komencis aktivi en la Esperanto-movado. Kiel romkatolika pastro, li aktivis en IKUE, ekzemple kiel organizanto de la IKUE-Kongreso en 1979 en Luksemburgo. Ĉirkaŭ la jaro 1980 li transiris al la Prakatolika Eklezio kaj edziĝis. Li ofte magiis en Esperanto-aranĝoj, i.a. en pluraj Universalaj Kongresoj, kaj multe instruis Esperanton.

## Listo de verkoj
* *Wegweiser zum Handpuppenspiel*, 1953 (en la germana)
* *Der Magier mit dem Blauen Stein - Erlebnisse eines Zauberkünstlers*, 1978 (en la germana, pri travivaĵoj de magiisto)
* *Munjo*, 2001 (rakonto en Esperanto, pri 5-jara knabino)
* *Die Ökumenischen Hunde - Rosinen aus dem Pfarrarchiv*, 320 p., ISBN 978-3-941013-01-8, 2008 (rememoroj, en la germana)

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Trixini en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko ()
* tuj antaŭ lia morto, la revuo *Esperanto aktuell* ankoraŭ prezentis lin per granda kolora bildo titolpaĝe en la numero majo-junio 2015 (aldone estis artikolo de li sur paĝo 28)
*Nekrologo ĉe *Kreisbote*, 27.8.2015 (kun foto)

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Artistnomoj
Cenzuro

eta|upright|uj registaroj de nacioj kiel Saud-Arabio, Nord-Koreio, Kubo, Irano, Venezuelo kaj la Ĉina Popola Respubliko limigas homojn en siaj landoj rigardi certan Interretan enhavon pro ideologiaj, politikaj kaj/aŭ religiaj kialoj, konsiderataj kontraŭaj al viaj kriterioj.
**Cenzuro** estas la kontrolado de komunikaĵoj por malhelpi la disvastigon de nedezirataj informoj. Ĝin aplikas plej ofte ŝtataj instancoj en diktaturoj sed ankaŭ aliaj reĝimoj kiel kelkaj demokratioj, kiuj ne respektas la liberecon de la opiniesprimo kaj de la amaskomunikiloj. Rezulto de cenzuro povas esti la malpermeso publikigi iun verkon aŭ la konfiskado de jam publikigita verko.

Ekzemplo de cenzuro estas la malpermeso de Vikipedio en Ĉina Popola Respubliko. Ekde la 18-a de oktobro 2005 Vikipedio ne plu estas rekte alirebla en Ĉinio.

La Eŭropa Konstitucio malpermesas cenzuron per artikolo II-71 "Libereco de la opiniesprimo kaj de informado". Raportistoj sen limoj ankaŭ batalas kontraŭ cenzuro.

## Cenzuro kontraŭ kalumnio 
Ofte oni uzas la rajton ne esti kalumniata por efektive cenzuri. Pro tio estas malfacile limigi.

## Esperanto 
eta|upright|Cenzuritaj artikoloj pri ĝenerala striko de transportado en Bulgario, 1919.

## Vidu ankaŭ 
* *Areopagitica*
* Unua Amendo al la Usona Konstitucio
* Imprimaturo
* Indekso de malpermesitaj libroj
* Hays-kodo
* liberparola zono
* Parollibereco
* Stop Online Piracy Act
* tabuo
* politika ĝusteco
* Samizdato
* *1984*
* *Index on Censorship*

## Bibliografio 
* Radomir Silber, *On Modern Censorship in Public Service Broadcasting*, Cultural and Religious Studies, Volume 3, 2018, ISSN 2328-2177

## Eksteraj ligiloj 
* [du blogeroj de Jorge Camacho(https://eo.wikipedia.org/wiki/Jorge_Camacho) pri cenzuro en Esperantujo]


Kategorio:Propagandaj teknikoj
Kategorio:Amaskomunikila juro
Kategorio:Historio de literaturo
Enrique Iglesias

dekstra|250px|eta
**Enrique IGLESIAS** (n. 8-an de majo 1975 en Madrid) estas hispana kantisto kaj komponisto de kinmuziko.

Li estas la tria filo de Julio Iglesias kaj la filipina diplomata filino kaj iama supermodelo Isabel Preysler. Liaj gefratoj estas Julio José Iglesias (kantisto) kaj Chabeli Iglesias (ĵurnalistino). Enrique translokiĝis en aĝo 8 kun sia frato al Miami, kiam lia patro divorcis.

Li havas longan amrilaton kun Anna Kurnikova, kiu naskis la 16-an de decembro 2017, ĝemelojn, filon Nicholas kaj filinon Lucy.

## Diskografio 
### Albumoj 
* 1995: *Enrique Iglesias*
* 1997: *Vivir*
* 1998: *Cosas Del Amor*
* 1999: *Enrique*
* 2001: *Escape*
* 2002: *Quizas*
* 2003: *Seven*
* 2007: *Insomniac*
* 2010: *Euphoria*
* 2014: *Sex and Love*
* 2021: *Final Vol.1*
* 2024: *Final Vol.2*

### Solkantoj 
* 1996: *Si Tu Te Vas*
* 1997: *Solo En Ti*
* 1997: *Enamorado Por Primera Vez*
* 1998: *Nunca Te Olvidaré*
* 1998: *Contigo*
* 1999: *Cosas Del Amor*
* 1999: *Bailamos*
* 1999: *Rhythm Divine*
* 2000: *Be With You*
* 2000: *Could I Have This Kiss Forever*
* 2000: *Sad Eyes*
* 2001: *Hero*
* 2002: *Escape*
* 2002: *Love To See You Cry*
* 2002: ''Don't Turn Off The Lights*
* 2002: *Maybe*
* 2003: *To Love A Woman*
* 2003: *Addicted*
* 2004: *Not In Love*
* 2014: *Bailando* (kun Gente de Zona kaj Descember Bueno)
* 2016: *Duele el Corazón* (kun Wisin)
* 2017: *Súbeme la Radio'' (kun Zion & Lennox kaj Descember Bueno)

## Eksteraj ligiloj 
* o.p. (angle)

Kategorio:Hispanaj kantistoj