open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blobfiŝo

La **blobfiŝo** (***Psychrolutes marcidus***) estas fiŝo kiu vivas en la profundaj maroj ĉe la marbordoj de la aŭstralia kontinento kaj Tasmanio. Ĝi estas foje nomata profundmara fiŝo. Pro la nealirebleco de ĝia vivejo, ĝi estas malofte vidita de homoj. La blobfiŝo vivas ĉe fundo kie la premo estas dekoble pli alta ol ĉe la marnivelo, kaj tio probable igus normalajn gasvezikojn malutilaj.

Por resti floseca, la karno de la blobfiŝo estas ĉefe gelateneca amaso, iomete malpli densa ol akvo; ĉi tiu ebligas al la fiŝo flosi super la marfundo sen elspezi energion dum naĝado. La relativa manko de muskolo ne estas malavantaĝo por ĝi, ĉar ĝi ĉefe nutras sin per manĝeblaj partikloj kiuj flosas en la maro.

Ĝi povas esti kaptita de longegaj retoj, kaj estas zorgoj, ke la blobfiŝo estas nun minacata de troa fiŝado en la maroj ĉirkaŭ Aŭstralio. La Ugly Animal Preservation Society (asocio por konservado de malbelaj bestoj) elektis la blobfiŝon kiel plej malbela protektinda besto de la mondo en 2013.

## Vidu ankaŭ 
* *Psychrolutes phrictus*, ankaŭ nomata *Blobfiŝo*.

## Eksteraj ligiloj 
* Blobfish bildgalerio
* Artikolo pri la fiŝo en Daily Mail

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Fiŝoj
Kategorio:Skorpenoformaj
Chassagne-Montrachet

**Chassagne-Montrachet** estas franca komunumo situa en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo. 

## Geografio 
## Vino
La surfacampleksoj pri la produktado de la eponima burgonja vino estas :
* ruĝaj  : 127 ha 
* blankaj : 188 ha

## Historio 
En 2010, okazis la festo turnanta Sankta-Vincenco.

## Famuloj 
* Michelle Bachelet (Ŝia familio estas origina de la vilaĝo)

## Vidu ankaŭ 
*Beaune
*Communauté d'agglomération de Beaune Côte et Sud
*Komunumoj de Côte-d'Or

Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
Leimbach AG

## Pri la komunumo 
** Leimbach** estas komunumo en la distrikto Kulm de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 428 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Leimbach situas ĉe la nordorienta bordo de la rivero Wyna sur la okcidenta deklivo de la monto *Homberg*. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Leimbach mem ankaŭ la pli alte sur 650 m s.m. situanta setlejo Seeberg.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 1,15 km², de kiuj 0,36 km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,18 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 760 m s.m. okcidente de la kulmino de la monto *Homberg* kaj la plej malalta punkto sur 510 m s.m. ĉe la bordo de la rivero Wyna en la trilima punkto inter la komunumoj Leimbach, Gontenschwil kaj Zetzwil.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Leimbach limas en nordo al Zetzwil, en oriento kaj sudo al Reinach, kaj en okcidento al Gontenschwil.

## Trafiko 
Al la publika trafikreto Leimbach estas konektita per la etŝpura tramfervojo *Wynentalbahn* [Wyna-Valo-Fervojo] de Araŭo al Menziken.

Leimbach situas ĉe la kantona ĉefvojo de Araŭo tra Beromünster al Lucerno. La plej proksima alverturejo al la svisa aŭtovojo A1 estas Araŭo-Okcidento, kiu situas proksimume 10 kilometrojn norde.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Leimbach datiĝas el la jaro 1300 jam per la aktuala formo de la nomo en la *Habsburga Urbaro*.

En mezepoko en Leimbach unue regis la Grafoj de Lencburgo, ilin sekvis en la jaro 1773 la Grafoj de Kiburgo kaj en la jaro 1264 ties heredantoj, la Habsburgoj.

En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, kaj Leimbach troviĝis nun sub la servuteco de la urbo Berno kaj estis atribuita kiel eksklavo al la tribunala distrikto Seengen en la voktejo Lencburgo. Ĝis 1751 Leimbach estis tiel nomita *Steckhof*, tio estis libera bieno ekster komunuma. Nur en la jaro 1751 la registaro de Berno atribuis al ĝi la statuson de propra komunumo.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, Leimbach fariĝis komunumo de la distrikto Kulm en la nove fondita Kantono Argovio.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Leimbach
* Leimbach AG (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Leimbach
* Leimbach AG en la Historia Leksikono de Svislando
Gyula Ferenczy

**FERENCZY Gyula** [ferenci] estas rumanuja hungara komponisto, dramverkisto, teatroorganizinto, aktoro naskita en Kolozsvár la 12-an de  aprilo 1891 kaj mortinta en Budapeŝto la 13-an de februaro 1962. Li estis la pli aĝa frato de Zsizsi Ferenczy kaj de György Ferenczy.

## Kariero
Li studis en Koloĵvaro, Vieno kaj Parizo. Li debutis kiel komponisto. Lian baleton *Intermezzo* prezentis la *Duncan Theater* de Zuriko. En 1926–27 kaj ekde 1932 ĝis 1934 li havigis la koncesion de Odorheiu Secuiesc. Ferenczy li mem iĝis populara fare de siaj distramuzikaj komponaĵoj, kiujn li prezentis kune kun sia edzino Ilona Szász. En sia lasta du kaj duono da jardekoj li alpaŝis ankaŭ kiel aktoro.

## Verkoj
**Tudjátok-e, mi az, szeretőnek lenni?*, teatraĵo, Sepsiszentgyörgy, 1927.

## Reĝisoraĵo
*Pálfi Miklós: *Útépítők* (pri la unitariisma pastro Ferenc Balázs), Turda, 1936.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
Seeberg

**Seeberg** signifas en la germana lingvo lagomonto. Ĝi estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Seeberg BE** estas komunumo en la administra distrikto Supra Argovio en Kantono Berno en Svislando.

* **Seeberg (Leimbach)** estas setlejo de la komunumo Leimbach en la distrikto Kulm en Kantono Argovio en Svislando.
Kunkatedralo de Merido (Hispanio)

dekstra|250px|eta|Kunkatedralo de Merido
La **Preĝejo Kunkatedralo Sankta Maria la Plejgranda de Merido**, kiu havas la metropolitan rangon, staras en la centro de la historia urboparto de la ekstremadura ĉefurbo ĉe angulo de la centra placo *Plaza de España*. Kune al la Katedralo de Badaĥozo, ĝi estas la sidejo de la ĉefepiskopo de la ĉefdiocezo de Merido-Badaĥozo.

Heredanto de la antikva visigota Preĝejo Sankta Jerusalemo de Merido, ĝia nuna aspekto komenciĝas ekde la konkero de la urbo fare de la reĝo Alfonso la 9-a, kies restaĵoj plej antikvaj venas de la 13-a jarcento.

Kvankam laŭ la eklezio organizo estas la plej grava preĝejo de la regiona ĉefurbo Merido, fakte la meridanoj plie adoras la koncernan sanktulinon Sankta Eŭlalia ĉe ties propra preĝejo en alia neproksima norda parto de la urbo.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la Kunkatedralo de Merido 

Kategorio:Kunkatedraloj en Hispanio
Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1570-1579
Kategorio:Aperis en 1579
Zsizsi Ferenczy

**FERENCZY Zsizsi** [ferenci] *Szentimreiné* estis rumanuja hungara kantistino naskiĝinta en Koloĵvaro la 13-an de januaro 1895 kaj mortinta en Kluĵo la 13-an de februaro 1969. Ŝi estis edzino de Jenő Szentimrei, la pli juna fratino de komponisto, aktoro Gyula Ferenczy kaj de redaktoro, verkisto György Ferenczy, patrino de folkloristino Ágnes Kovács kaj industriartistino Judit Szentimrei.

## Kariero 
Zsizsi Ferenczy debutis kiel operkantistino 1915 en sia naskiĝurbo. Post la unua mondmilito apud sia edzo Jenő Szentimrei li envolviĝis la transsilvanujan hungaran literaturan vivon kantante popolkantojn kaj popolbaladojn.

## El ŝiaj recitaloj 
* 1922 - Petőfi-festo kune kun aliaj en Sighişoara;
* 1924 - Sikulaj verkistoj- recitalo kune kun aliaj (Kolozsvár);
* 1926 - Ady-Reinitz-recitalo (memstara);
* 1927 - Rusaj popolkantoj (memstara).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj kantistoj
Skoelo (luno)

**Skoelo** estas neregula satelito de Saturno, ano de la norda grupo.

## Malkovro 
Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna kaj Brian G. Marsden anoncis ĝian malkovron la , sekve al observoj inter la  kaj la . Ĝi estis maldaŭre nomita **S/2006 S 8**.

## Orbito 
Kiel ĉiuj lunoj de la norda grupo, Skoelo havas retrogradan orbiton, tie estas, ke ĝi turnas ĉirkaŭ Saturno en la malan direkton, je tiu de la ĝenerala orbita movo de la saturnaj satelitoj (kaj sunsistemaj planedoj).

## Nomo 
Ĝi ricevis en 2007 la nomon Skoelo, laŭ la giganta lupo *Sköll* (ankaŭ nomata *Skoell* aŭ *Skohell*). En la
nord-ĝermana mitologio Sköll kaj Hati estas du lupoj kiuj postkuras Lunon kaj Sunon, kaj voros ilin dum Ragnarök.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  La malmulte konata Skoelo, el "Cassini-misio ekvinoksa"
*  La saturnaj satelitoj S 2006 S1 al S8, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
György Ferenczy

**FERENCZY GYörgy** [ ferenci] estis rumanuja hungara redaktoro, verkisto naskita en Kolozsvár la 14-an de aprilo 1901 kaj mortinta en Bukareŝto la 14-an de aprilo 1967. Li estis la pli juna frato de komponisto, aktoro Gyula Ferenczy kaj la pli aĝa frato de kantistino Zsizsi Ferenczy.

## Kariero 
En 1926 kune kun Balázs Domokos-Haraga György Ferenczy estis ĉefredaktoro de la *Illusztrált Világ* (pli malfrue *Érdekes Újság*) de Kluĵo. Poste li redaktis la gazetojn *Kimondom* de Satu Mare (1933–35) kaj *Igazság* (1935–36) de Sfântu Gheorghe.

## Volumoj 
* *Álmatlan éjszakák* (poemoj, Kv. 1919);
* *Szerelmesek* (poemoj, Kv. 1924);
* *Én és az Asszony* (poemoj, Szabadka 1927);
* *A szerelem koldusa* (romano, Kv. 1928);
* *A halál asszonya* (poemo kaj prozo, Nv. 1932);
* *Ave Hitler, morituri te salutant...* (Pamfletkolekto kontraŭ Hitler, 1933);
* *Magyar élet Romániában*. Alparolo al rumanuja vojaĝo de László Németh (Sepsiszentgyörgy 1936);
* *A transsylvaniai magyarság és a revízió* (disputverko, Nv. 1937);
* *Ez az igazság!* (disputverko, Szatmár 1937);
* *Golgota Transsylvániában* (disputverko, ankaŭ en rumana lingvo, 1941.

## Fonto 
* Romániai Magyar Irodalmi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Salif Keïta

**Salif KEÏTA**, (Djoliba, 12-a de aŭgusto de 1949) estas muzikisto de Malio konita kiel *La Voĉo afrika de Oro*. Aliflanke, li estas rekta posteulo de la fondinto de la Imperio de Malio, Sundiata Keïta.

De malgranda, li estis marĝenita pro sia albineco, signo de malbona sorto en la kulturo mandinka kaj en 1984, li elmigris al Parizo. Lia muziko kombinas tradiciajn ritmojn de Okcidenta Afriko kaj influoj de Eŭropo kaj Ameriko.

## Diskaro 
* *Soro* (Mango, 1987)
* *Ko-Yan* (Mango, 1989)
* *Amen* (Mango, 1991)
* *Destiny of a Noble Outcast* (PolyGram, 1991)
* *Folon* (Mango, 1995)
* *Rail Band* (Melodie, 1996)
* *Seydou Bathili* (Sonodisc, 1997)
* *Papa* (Blue Note, 1999)
* *Mama* (Capitol, 2000)
* *Sosie* (Mellemfolkeligt, 2001)
* *Moffou* (Universal Jazz France, 2002)
* *The Best of the Early Years* (Wrasse, 2002)
* *Remixes from Moffou* (Universal Jazz France, 2004)
* ''M'Bemba* (Universal Jazz France, 2005)
* *La différence* (Emarcy ,2009)
* *Anthology*, 2011
* *Talé* - Universal, kun Philippe Cohen-Solal, 2012
* *Un Autre Blanc*, 2018
* *So Kono'', 2025

## Eksteraj ligiloj 
*  http://salifkeita.artistes.universalmusic.fr/(http://salifkeita.artistes.universalmusic.fr/) 

Kategorio:Maliaj muzikistoj
Alphonsus de Guimaraens

**Afonso Henrique da Costa Guimarães**, konita kiel **Alphonsus de Guimaraens** (n. 24-a de julio 1870; Ouro Preto, Minas Gerais, Brazilo - m. 15-a de julio 1921; Mariana, Minas Gerais, Brazilo), estis verkisto de Brazilo.

## Verkoj 
* *Dona Mística*
* *Kiriale*
* *Câmara ardente*
* *Pastoral aos crentes do amor e da morte*
* *Setenário das dores de Nossa Senhora*
* *Nova primavera*
* *Escada de Jacó*
* *Pauvre Lyre* (Franclingva)

Kategorio:Brazilaj verkistoj
Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Muntingia calabura

*Muntingia calabura* aŭ esperante Kalaburo estas arba specio de la familio *Muntingiaceae* kiu kreskas sovaĝe en Centra kaj Sudameriko ĝis Kolombio. Iliaj fruktoj estas etaj globetoj ruĝkoloraj tre dolĉaj kaj pro tio serĉataj de birdoj kaj vespertoj. La kalaburujo estas malgranda arbo kiu atingas maksimume 12 m.

Kategorio:Rozedoj (klado)
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Arboj de Sudameriko
Leutwil

## Pri la komunumo 
** Leutwil** estas komunumo en la distrikto Kulm de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 735 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo situas sur altebenaĵo inter flanka moreno de la glaciepoka Reuss-Glaĉero, kiu disigas ĝin de la valo *Seetal* en oriento, kaj la monteta ĉeno *Homberg*, kiu disigas ĝin de la valo de la rivero Wyna en okcidento. Al la komunumo apartenas ankaŭ la vilaĝeto Wampfle, kiu male al la resto de la komunumo jam situas en la Wyna-Valo.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Leutwil limas en nordokcidento al Dürrenäsch, en nordoriento al Boniswil, en sudoriento al Birrwil, kaj en sudokcidento al Zetzwil.

## Trafiko 
Leutwil situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Ĝi estas konektita al la publika trafikreto pere de la buslinio de Teufenthal tra Seengen al Lencburgo.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 estas Araŭo-Oriento, kiu troviĝas proksimume 9 kilometrojn norde de la vilaĝocentro.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Leutwil datiĝas el la jaro 1273 kiel *Lutwile*.

En mezepoko en Leutwil unue regis la Grafoj de Lencburgo, ilin sekvis en la jaro 1773 la Grafoj de Kiburgo kaj en la jaro 1264 ties heredantoj, la Habsburgoj. En ties nomoj la habsburgaj vasaloj, la Senjoroj de Trostburg kaj ek de 1326 la Senjoroj de Liebegg plenumigis la malaltan jurisdikcion en la loko.

En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion kaj Leutwil fariĝis nun parto de la berna regejo, nome de Berna Argovio. La senjoreco Trostburg jam en la jaro 1346 transiris al la Senjoroj de Rinach kaj en la jaro 1486 al la Senjoroj de Hallwyl. Ili bendis sian havaĵon en Leutwil en la jaro 1616 al la urbo Brugg. Ĉar Berno tamen ne toleris la potencokreskon de Brugg, ĝi transprenis la jurisdikcion rekte kaj kreis la tribunaldistrikton Trostburg, kiu estis subvoktejo de la voktejo Lencburgo.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, Leutwil fariĝis komunumo de la distrikto Kulm en la nove fondita Kantono Argovio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Leutwil
* Leutwil en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 075.JPG|Lernejo
Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 069.JPG|Preĝejo
Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 092.JPG|Mezepokaj freskoj en la preĝejo
Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 055.JPG|Vilaĝeniro de Leutwil
Sundiata Keita

[eta|dekstre|200ra|Terakota figuro de arkopafisto el [Malio (13a-15a jarcentoj), kun sagujo surdorse. La arko kaj sagujo estis la simboloj de povo en Imperia Malio.]]
**Sundiata KEITA**, **Sundjata KEYITA**, **Mari Djata I** aŭ **Sundiata** (Niani, 1190 - 1255) estis la fondinto de la Imperio de Malio. Lian vivon oni konas per la epopeo rakontita de generacio en generacio. En 1230 Sundiata, frato de la forpelita reganto de Kangaba venkis la susuan estron. (La nomo Malio tiam disvastiĝis anstataŭ Kangaba.) Sundiata iĝis ekzemplo por liaj sekvantoj pro lia sukcesa konkera politiko. Liaj armeoj konkeris sude la orriĉan Bondut kaj Bambuk, nordokcidente subigis la djarra-ojn norde ĝis Débo-lago apud la Niger-rivero.

Abu Bakr, konata ankaŭ kiel *Abubakari la 1-a* aŭ *Manding Bori*, estis la kvina Mansa (imperiestro) de la Malia Imperio, kiu regis de 1275 ĝis 1285. Li naskiĝis kiel Manding Bori de patrino Namandjé, tria edzino de Naré Maghan kon Fatta. Antaŭ iĝi Mansa, Manding Bori servis kiel *kankoro sigi* (nome veziro kaj dua estro) por Sundiata Keïta. Kiam Sundjata mortiĝis dum misteraj cirkonstancoj en 1255 lia plej aĝa kaj nura filo heredanto estis tro juna por iĝi Mansa, kaj Manding Bori estis proklamita regento. Antaŭ tiu ascendo, lia nevo enpoviĝis kiel Mansa Ŭali. Oni konas malmulte pri Manding Bori dum la regado de Ŭali, Ŭait kaj Ĥalifo. Post la murdo de Ĥalifo, Manding Bor estis finfine igita Mansa de Malio laŭ la nomo Abu Bakr.

## Sundiata Keita en Esperanto 
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venonta ĉiĉerono estas Akenatono kiu montras interesaĵojn el Afriko kaj poste prezentas la venontan ĉiĉeronon nome Sunĝata Kejta:

## Notoj 
Kategorio:Malianoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1190
Kategorio:Mortintoj en 1225
Maija Vilkkumaa

**Maija Johanna VILKKUMAA** (Helsinko 9-a de novembro 1973) estas finna kantistino de rok-muziko-Pop-muziko. La plej konata kanto de Vilkkumaa estas *Ei*. Vilkkumaa faras siajn kantojn mem.

## Diskaro 
* *Pitkä ihana leikki* (1999 - FIN #3)
* *Meikit, ketjut ja vyöt* (2001 - FIN #1)
* *Ei* (2003 - FIN #1)
* *Se ei olekaan niin* (2005 - FIN #1)
* *Totuutta ja tehtävää* (2006 - FIN #4)
* *Ilta Savoyssa* (2007 - FIN #12)
* *Superpallo* (2008 - FIN #1)
* *Kunnes joet muuttaa suuntaa* (2010)
* *Aja!* (2015)

## Eksteraj ligiloj 
* Website 

Kategorio:Finnaj kantistoj
Valo Vinjalo

eta|dekstra|250ra|Valo Vinjalo
eta|250ra|Surmura Pentraĵo de la Prahistorio.
La **Valo Vinjalo** () estas valo kiu troviĝas en la provinco Pinar del Río, la plej okcidenta provinco de Kubo. Ĝi estas ene de la Montaro de la Organoj, ekzakte en la montara grupo de la Montoĉeno Gvanigvaniko. Ĉi tiu valo kaj granda parto de la montaro kiun ĉirkaŭas estis aprobita en 1999 kiel Nacia Parko kaj samjare estis deklarita de UNESKO kiel Natura Heredaĵo de la Homaro.

La Valo apartenas al la municipo Vinjalo kiu estas unu el la 14 municipoj de la provinco. Ĝia teritorio etendiĝas sur 741 kvadrataj kilometroj.
En la valo Du Fratinoj, videblas la Murego de la Prahistorio, kiu estas surŝtona pentraĵo de unu el la altaĵoj. Ĝi montras la evoluon de la vivo, laŭ natura senco, en Kubo. Ĝi troviĝas en la monteto nomata Pita. En ĝi estas reprezentataj la indiĝenoj gvanahatabejoj, mamuloj, gigantaj bestoj, kaj kelkaj moluskoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Vinjalo 
*  *(raporto pri vojaĝo en 2015)*

Kategorio:Pinar del Río (provinco)
Vinjalo
Siarnako (luno)

**Siarnako** estas neregula satelito de Saturno. Ĝi estas la plej granda ano de la inuita grupo.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita, la , de teamo estrita de Brett J. Gladman kaj John J. Kavelaars. Ĝi ricevis maldaŭran nomon **S/2000 S 3**.

## Ecoj 
Ĝia ruĝa koloro kaj ĝia infraruĝa aspekto memorigas tiuj de Paliako aŭ Kiviuko. Tio plifortigas la hipotezon, laŭ kiu tiuj objektoj rezultus de la diseriĝo de pli granda objekto.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de Siarnako, diino de la inuita mitologio, ankaŭ konata sub la nomoj de Talilajuk, Nuliajuk kaj Sedno.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Siarnako el "Cassini-misio ekvinoksa" 
*  Siarnako, kaj aliaj neregulaj saturnaj satelitoj, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Per ligno

**Col legno** (*it.* per la ligno) estas ludinstrukcio por arĉinstrumentoj, kiu aperis kiel bizara efekto jam en la 17-a jarcento. Unuafoje Tobias Hume postulis la teknikon en unu el siaj verkoj, ankaŭ en „Capriccio Stravagante“ de Carlo Farina ĝi aperas. La Nova muziko tamen ofte uzas ĝin.

La kordoj ne estas arĉitaj per la haroj de la arĉo, sed per ties ligna stango aŭ malforte batataj (it.: *col legno battuto*, la origina *col legno*) aŭ arĉitaj *(col legno tratto)*. – Precipe en granda simfoniorkestro ĉi tiu perkuta efekto atingas bonan rezulton (ekz. Gustav Mahler: 2-a simfonio, 1-a movimento, takto 304 kaj sekvantaj). Multaj ludantoj tamen rifuzas la realigon de ĉi tiu arĉouzon aŭ akiras por ĉi tiu celo duan arĉon, ĉar je ĉi tiu tekniko la ligno aŭ la verniso de la arĉostango povas esti damaĝita.

La ludinstrukcio *arco* aŭ *ord.* (*ordinare*) nuligas la instrukcion *per ligno*.

Kategorio:Muzikaj ludinstrukcioj
Kategorio:Arĉinstrumentoj
István Ferenczy (aktoro)

**FERENCZY István** [ferenci] estis rumanuja hungara aktoro naskita en Reghin la 31-an de aŭgusto 1937 kaj mortinta en Târgu Mureş la 17-an de decembro 2002. 
## Kariero
En 1959 li dungiĝis al la Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureş. Ekde 1977 li estis profesoro de la Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat de Târgu Mureş.
## El liaj roloj
*Higgins (George Bernard Shaw: Pygmalion); 
*Bakk Lukács (Áron Tamási: Énekes madár); 
*Czintos Bálint (Tamási Á.: Csalóka szivárvány); 
*Bolyai János (László Németh: A két Bolyai); 
*Balázs (Zsigmond Móricz: Nem élhetek muzsikaszó nélkül); 
*Kálvin (András Sütő: Csillag a máglyán); 
*Mózes (Imre Madách); 
*Vaszka Pepel (Maksim Gorki: Éjjeli menedékhely).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Ferenczy I.
Márta Finna

**FINNA Márta** estis rumanuja hungara aktorino naskita en Nagyenyed la 13-an de aprilo 1919. 
## Kariero
Márta Finna estis anino de la Teatro Thália, poste ĝis sia pensiuliĝo de la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház de Kluĵo. 
## El ŝiaj roloj
*Kaja (Ibsen: Solness építőmester); 
*Marianne (Molière: Tartuffe); 
*Eszterágné (Gergely S.: Vitézek és hősök); 
*Marja hercegnő (Tolstoj–Piscator: Milito kaj paco).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Finna, M.
Dezertoj kaj kserofitaroj

La **dezertoj kaj kserofitaroj** estas biomo karakterizata de plantoj kaj bestoj kiuj bezonas nur malgrandajn kvantojn da humideco .

## Priskribo 
Dezertoj kaj kserofitaroj ricevas jaran meznombran precipitaĵon de malpli ol 150&nbsp;mm, kaj havas duonaridan aŭ plenaridan klimaton, karakterizita de forta humideca deficito, kie jara potenca perdo de humideco kaŭze de vaporiĝ-transpiro nete superas humidecon ricevitan kiel pluvo. Dezertoj kaj kserofitaroj troviĝas en tropikaj, subtropikaj, kaj moderaj klimataj regionoj. Dezertaj grundoj emas esti sablaj aŭ rokaj, kaj kun malalta proporcio je organikaj materioj. Salaj aŭ alkalaj grundoj estas kutimaj. Plantoj kaj bestoj en dezertoj kaj kserofitaroj estas taŭgaj por malalte humidecaj cirkonstancoj. Plenaridaj regionoj plejofte estas senigitaj de vegetaĵaro kaj besta vivo, kaj ampleksas rokajn dezertojn kaj sablajn dunojn. Vegetaĵaro en aridaj klimatoj povas inkluzivi maloftajn herbejojn, arbustarojn, kaj duonarbarojn. Plantoj, taŭgaj por aridaj klimatoj, estas nomataj kserofitoj, kaj inkluzivas sukulentajn plantojn, kriptofitojn, sklerofilajn kaj jarajn plantojn. Bestoj, inkluzive de insektoj, reptilioj, araneoj, birdoj kaj mamuloj, multfoje estas noktulaj por eviti humidecan perdon.
eta|220px|Tutmonda disvastiĝo de la dezertoj kaj kserofitaroj.
[eta|220px|Izolita, *Argyroxiphium* de [Havajo adaptiĝis al kserofitaj mikroklimatoj ene de vulkanaj krateroj, kaptanta kaj kanaligante roson kaj protektanta siajn foliojn kun reflektantaj haroj.]]

## Faŭno 
* Ĉina dezerta kato
* Arizona dezerta centpiedulo
* Dezerta rat-kanguruo
* Namiba geko
* Feneko

## Flaŭro 
* Cistanko
* Velviĉio

## Referencoj 
## Listo de ekoregionoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Dezertoj kaj kserofitaroj (WWF) 
*  Dezertoj kaj kserofitaroj : tutmondaj 200-unuoj (WWF) 
*  Dezertoj kaj kserofitaroj (WWF-Global) 
*  Antaŭecaj lokaroj (WWF)
*  Dezertoj kaj kserofitaroj en Nordameriko (*Bioimages*) 
*  Kserofita Mondo 

Kategorio:Dezertoj
Kategorio:Biomoj
Oberkulm

** Oberkulm** estas komunumo en la distrikto Kulm de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 2374 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Oberkulm situas ĉe la bordo de la rivero Wyna proksimume 8 kilometrojn sude de la argovia kantonĉefurbo Araŭo. Al la komunumo apartenas ankaŭ la vilaĝeto Sod, kiu situas en la oriento de la komunumo sur la kresto, kiu disigas Oberkulm de la valo Seetal.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 9,41 km², de kiuj proksimume triono, nome 3,40 km², estas kovritaj de arbaro, kaj 1,10 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 735 m s.m. kelkajn metrojn sub la pinto de la monto *Hoher Felsen*, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 465 m s.m. ĉe la bordo de la rivero Wyna ĉe la limo al Unterkulm.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Oberkulm limas en nordokcidento al la distriktĉefloko Unterkulm, en nordoriento al Dürrenäsch, en sudoriento al Zetzwil, en sudo al Gontenschwil, en sudokcidento al Schmiedrued, kaj en okcidento al Schlossrued.

## Trafiko 
Oberkulm disponas pri haltejoj ĉe la etŝpura tramfervojo *Wynentalbahn* [Wyna-Valo-Fervojo] de Araŭo tra Reinach al Menziken.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Araŭo tra Beromünster al Lucerno. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 estas Araŭo-Oriento, kiu situas norde en distanco de proksimume 8 kilometroj de la vilaĝo-centro.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Kulm datiĝas el la jaro 1045 kiel *Chulenbare*, la unua mencio, kiu rilatas nur la Oberkulm sen Unterkulm datiĝas el la jaro 1295 per la vortumo *Obern Chulnbe*.

Ĝis la jaro 1566 la du vilaĝoj Unterkulm kaj Oberkulm formis impostodistrikton, tamen ilia disiĝo en du komunumoj supozeble jam antaŭ tiu dato okazis. En mezepoko regis en Oberkulm unue la Lencburgoj, poste la Kiburgoj kaj fine la Habsburgoj.

Post la konkero fare de Berno en la jaro 1415 la vilaĝo apartenis ĝis la Helveta Revolucio al la kamparvoktejo Lencburgo. En 1798 ĝi fariĝis komunumo de distrikto Kulm en la nove fondita Kantono Argovio.

## Vidu ankaŭ 
* Unterkulm
* Oberkulm (stacidomo)
* Oberkulm Post (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Oberkulm
* Oberkulm en la Historia Leksikono de Svislando
Rózsa Finna

**FINNA Rózsa** estis rumanuja hungara aktorino naskita en Nagyenyed la 29-an de decembro 1921. 
## Kariero
Rózsa Finna estis anino ekde la 1-a de septembro 1950 de la Teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe, poste ekde septembro 1961 instruisto pri kanto kaj muziko ĝis sia pensiuliĝo. 
## El ŝiaj roloj
*Kisvicákné (Zsigmond Móricz: Nem élhetek muzsikaszó nélkül); 
*Anarda (Lope de Vega: A kertész kutyája); 
*Szülike (Barta L.: Zsuzsi).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Finna, R.
Fororkestro

**Fororkestro** aŭ **fona orkestro** estas grupo de muzikinstrumentoj, kiuj staras dum prezentado de muzika verko aparte de la propra orkestro, ofte malantaŭ la podio aŭ ĉe la kontraŭa fino de la koncertejo. Por atingi precizan kunludadon kun la ĉeforkestro aŭ oni bezonas agadon de propra  (vic)-dirigento por la fororkestro, aŭ la dirigento sur la ĉefa podio estas vidigita per kamerao sur ekrano aŭ ankaŭ per spegulo.

Parenca kun ĉi tiu nocio estas la uzado de teatromuziko ĉe la opero. Pro tiu ĉi kaŭzo en la lingvouzo oni uzas foje la nociojn *teatromuziko* kaj *fororkestro* ankaŭ sinonime. Dum kiam je *teatromuziko* tamen temas pri la enigo de la muziko en la sceneja agado, je la uzado de fororkestroj  staras en la malfono prefere la generado de sonefektoj kaj – kiel jam en la venecia plurĥoreco – la inkluzivado de la spaco. Fruaj ekzemploj por forinstrumentoj en ĉi tiu senco estas la trumpetoj starigitaj malantaŭ la scenejo en la *3-a Leonora uverturo* de Ludwig van Beethoven  (vd. *Fidelio*) aŭ *Carmen* de Georges Bizets. Hector Berlioz uzis en sia rekviemo kvar fororkestrojn el trumpetoj kaj trombonoj. Li orientiĝis je modeloj en la franca muziko de ĉ. 1800. En sakralaj verkoj kaj kantatoj de François-Joseph Gossec kaj Étienne-Nicolas Méhul, konceptitaj por prezentado en la Katedralo de la Invalidoj en Parizo, jam pli frue oni uzis fororkestrojn sur la galerioj.

Ekde la muziko de la malfruromantismo oni iom ofte uzas fororkestrojn. Precipe Gustav Mahler uzis en siaj verkoj ĉiam denove fororkestrojn kun diferencigitaj instrukcioj rilate la starigon: „en granda distanco“ (1-a simfonio), „el kontraŭa direkto“ (2-a simfonio), „en la foro (distanco) starigite“ (3-a simfonio), „en la alteco starigite“ (3-a simfonio), „en foro  starigite“ (6-a und 7-a simfonio), „izolite starigite“ (8-a simfonio). La precizaj instrukcioj estis por Mahler ankaŭ rimedo, antaŭmalhelpi la suspekton de ordinara sensacia efekto, kiu ĉiam evidentiĝas je la uzado de fororkestroj.

En la muziko de la 20-a kaj 21-a jarcentoj la koncerthalo kaj ties akustikaj eblecoj jam antaŭe estas enigitaj en multajn verkojn, ekz. ĉe komponaĵoj de Karlheinz Stockhausen. Jen ankaŭ la spacosono de elektrona muziko ludas rolon, sed ja ankaŭ la efekto de instrumentoj aŭ ja fororkestroj malproksime starigitaj unu de la alia. 

Krom la fororkestro ekzistas precipe en la malfruromantismo verkoj kun *forĥoro*, kiuj egalmaniere havas foren starigitan voĉkantan ensemblon, ekz. en *La Planedoj* de Gustav Holst, *La Nuksrompilo* de Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij kaj *Nocturnes* de Claude Debussy.

## Ekzemploj de verkoj kun fororkestro 
* François-Joseph Gossec: *Missa pro defunctis* (1760), *Rekviemo*
* Étienne-Nicolas Méhul: *Chant National du 14 juillet 1800*
* Jean-François Lesueur: *Chant du 1er Vendémiaire* (1801)
* Hector Berlioz: *Rekviemo*
* Gustav Mahler: *Das klagende Lied*, 1-a, 2-a, 3-a, 6-a, 7-a kaj 8-a simfonioj
* Richard Strauss: *Eine Alpensinfonie*
* György Kurtág: Pianokonĉerto „Quasi una fantasia“
* Krzysztof Penderecki: *Kredo* por 5 soloistoj, knaboĥoro, ĥoro, orkestro kaj fororkestro (1998)

Kategorio:Orkestroj
Kategorio:Muzika teorio
Kategorio:Muzika praktiko
Jenő Flóra

**FLÓRA Jenő** estis rumanuja hungara aktoro naskita en Kolozsvár la 1-an de marto 1914 kaj mortinta en Kluĵo la 22-an de oktobro 1982.  
## Kariero
Li estis ano ekde 1937 de la Teatro Thália, poste de la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház de Kluĵo.
## El liaj roloj
*Cyrano de Bergerac (Edmond Rostand); 
*Jago (Shakespeare: Otelo); 
*Mercutio (Shakespeare: Hamlet); 
*Biberách (Katona J.: Bánk bán); 
*Lucifer (Imre Madách: Az ember tragédiája); 
*Lukas főhadnagy (Jaroslav Hasek–Burian: Švejk); 
*Pierre Bezuhov (Tolstoj–Piscator: Háború és béke); 
*Miller (Schiller: Ármány és szerelem)
## Fonto
**Magyar Színházművészeti Lexikon*

Flora, J.
Johano el Glogovo

**Johano el Glogovo**,  (naskiĝis ĉ. 1445 en Glogovo, mortis la 11-an de februaro 1507 en Krakovo) estis pola filozofo, astronomo, astrologo, matematikisto kaj geografiisto.

Li devenis de riĉa familio Schelling, kiu setlis en Silezio, sed neniam uzis ties nomon, mem subskribiĝante kiel *Johannes Glogoviensis*, *Glogerus*, *de Glogovia* aŭ *Glogowita*. En 1468 li finis Krakovan Akademion kiel *Magister Artium* – ekvivalento al doktoro pri filozofio – kaj fariĝis ĉi tie lekciisto. Dum 40 jaroj lekciis latinon, filozofion de Aristotelo kaj astronomion. Verkis 60 librojn, ĉefe pri astronomio kaj astrologio, publikigitajn dum lia vivo, postmorte kaj restantaj en manuskriptoj. Lia spekulativa gramatiko estis studata dum la tuta 16-a jarcento. Notindas liaj logikaj traktaĵoj, prilaboraĵoj pri naturfilozofio kaj metafiziko, verkoj pri fizionomiko kaj matematiko, astrologiaj kalendaroj. Li verkis geografian komentarion al Ptolemea kosmografio kaj komencis grandan *Summa astrologica*. Famiĝis pro antaŭdiraĵo pri nigra monaĥo, kiu enkondukos grandan konfuzon en la kristana mondo. Oni poste identigis lin kun Marteno Lutero.

Li mortis pro apopleksio kaj estis enterigita en preĝejo de Sankta Floriano en Krakovo, kie li dum la lastaj vivojaroj estis kanoniko. Lia disĉiplo estis i.a. Nikolao Koperniko.

## Verkaro 
* Michał Urbanowski, *Indeks ważniejszych dzieł Głogowczyka wg Hieronima Szczegóły*, 2003  - listo de 32 verkoj laŭ fakoj: gramatikaj (4), logikaj (8), metafizikaj kune kun naturfilozofiaj (7), astrologiaj kaj prognozaj (7), astronomiaj (5), geografiaj (1).

## Eksteraj ligiloj 
* Michał Urbanowski, *Jan z Głogowa*, 2003 - tre ampleksa pollingva paĝaro dediĉita al Johano el Glogovo 

Kategorio:Polaj sciencistoj
Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Krakovo
Kategorio:Homoj de Silezio
Per arĉo

**Per arĉo** aŭ **Coll’arco** (*it.* „per la arĉo“), en la notoj nuntempe plejofte nur **arco**, signifas en la ludotekniko de la arĉinstrumentoj, ke la markita noto aŭ la sekvanta muzika pasaĝo estas ludenda per la haroj de la arĉo: *arco* estas la normala ludmaniero, kiu nur post plukado (*pizzicato*)- aŭ per ligno-pasaĝoj devas esti indikata. 

La tempo, kiun bezonas muzikisto por reiri al la ludmaniero *arco*, dependas de la arĉa pezo. La transiro de *arco* al *pizzicato* resp. *col legno* estas malpli problema ol la malo, ĉar oni devas ĝuste teni la arĉon, por laŭregule ludi kun ĝi.

Kategorio:Muzikaj ludinstrukcioj
Kategorio:Arĉinstrumentoj
László Fogel

**FOGEL László** estis rumanuja hungara kantisto (basbaritono) naskita en Târgu Mureş en 1940. 
## Kariero
Ekde 1967 li estis solisto de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo. En 1977 li gastkantis en Tallinn. Inter 1986 kaj 1992 li estis kantisto de la Operejo de Temeŝvaro. En 1992 li elmigris en Usonon. 
## El liaj roloj
*Anyegin (Ĉajkovski); 
*Renato (Giuseppe Verdi: Az álarcosbál); 
*Tiborc (Ferenc Erkel: Bánk bán). 
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Fogel, L.
Jánosné Follinus

**FOLLINUS Jánosné** [pr. folinuŝ], *Anna Lukács* aŭ *Antónia* estis hungara aktorino naskita en Arad en 1828 kaj mortinta en Arad la 15-an de majo 1870. 

## Kariero
Ŝi debutis en 1941 kaj komence ŝi kantis sopranrolojn, post ekde la 1850-aj jaroj ŝi ludis ankaŭ aliajn rolojn.

## El ŝiaj roloj
*Adalgisa (Bellini: Norma); 
*Arabella (Sue–Dinaŭ); 
*Vilhelmina (Gutzkow: Copf és kard).

## Verkoj
**Svihák* (Győr, 1878); 
**Náni* (1889); 
**Rontó Pál* (1902).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Follinus, A.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Katalin Fogel Simon

**FOGEL SIMON Katalin** (*Katalin Simon*) estas rumanuja hungara kantistino (mezosoprano) naskita en Szecseleváros la 7-an de decembro 1941. 

## Kariero
Ekde 1966 ĝis 1989 ŝi estis solistino de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo. Ŝi elpaŝis ankaŭ en operetoj kaj prezentis ankaŭ popolkantojn. Inter 1979 kaj 1981 ŝi dungiĝis al operejo de Freiburg. Ekde 1989 estis solistino de la Teatro Csokonai de Debrecen.

## Premioj, distingoj
*1999 - titolita eterna ano de la Teatro Csokonai;
*1994, 1996 - nivelpremio.

## El ŝiaj roloj
*Carmen (Georges Bizet); 
*Eboli (Giuseppe Verdi: Don Carlos); 
*Marcsa (Szirmai A.: Mágnás Miska).

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
Aurél Follinus

**FOLLINUS Aurél** [folinuŝ] estis hungara aktoro, reĝisoro naskita en Brassó la 29-an de junio 1854 kaj mortinta en Újpest la 13-an de aprilo 1922.

## Kariero 
Li ludis kiel infanaktoro en la trupo de sia patro, János Follinus inter 1860 kaj 1972 sub nomo Brassai Titusz. Ekde 1188 estris teatrojn. Li verkis plurajn teatraĵojn kaj tradukis. Lia edzino estis Etel Csigaházy.

## El liaj roloj 
* Menelaosz (Offenbach: Szép Heléna);
* Carnero (Johann Strauss: A cigánybáró);
* Biberách (Katona J.: Bánk bán);
* Kosztyilev (Gorki: Éjjeli menedékhely);
* Nikkel (Eisler: A vándorlegény).

## Verkoj 
* *Svihák* (Győr, 1878);
* *Náni* (1889);
* *Rontó Pál* (1902).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Follinus, A.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Oszkár Fodor

**FODOR Oszkár d-ro** estis hungara aktoro, reĝisoro, teatrestro naskita en Nagyvárad la 4-an de januaro 1880 kaj mortinta en Budapeŝto la 5-an de januaro 1950. Lia edzino estis Irén Harczos.

## Kariero 
Fodor diplomitiĝis en 1901 kaj debutis en Koloĵvaro, poste li dungiĝis al la trupo de Sándor Földessy. Li venis en 1903 en Budapeŝton kaj ĝis 1906 li estis sekretario de la *Népszínház*, sed li ankaŭ ludis en la *Tarka Színpad* kaj ankaŭ reĝisoris. Inter 1905–07 li agadis en la teatro de Doktoro Ferenc Farkas de Szabadka. Li ludis en 1908 en Erdély, en 1909 en Miskolc, en 1912 en Győr, en 1913 en Temesvár. En 1908 li estis direktoro de la Scenejo *Erzsébet körúti Royal Orfeum Revü*. Inter 1915–1919 li estis direktoro en Székesfehérvár. Pli pluaj stacioj liaj estis: Sátoraljaújhely, Kassa, Komárom kaj en 1923 la pli grandaj transsilvanujaj urboj. Inter januaro 1927 ĝis 1938 li estis teatrestro de la Nacia Teatro (Pécs).

## El liaj reĝisoraĵoj 
* Verdi: Az álarcosbál;
* Madách I.: Az ember tragédiája;
* Knoblauch: A faun.

## Fakverkoj 
* *A vidéki színészet az állam szolgálatában* (Győr, 1913);
* *Színházi séták* (Miskolc, 1910).

## Dramoj 
* *Mária fia* (1929);
* *Dr. Gróf Balassa* (1929).

## Rememoraĵo 
* *Negyven fokos lázban* (1942).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
István Fóriss

**FÓRISS István** [fo:riŝ] estis hungara aktoro naskita en Felsőnána 1862 kaj mortinta en Arad la 22-an de decembro 1895.

## Kariero
Li dungiĝis en 1886 al trupo de Zsigmond Saághy.
 
## El liaj roloj
*Paul Lavardens (Halévy–Crémieux–Decourcelle: Constantin abbé); 
*Bálint (Raimund: Tékozló).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Foriss, I.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ferenc Forrai

**Forrai Ferenc** estis hungara aktoro naskita en Kolozsvár 1915.
## Kariero
Li studis en Budapeŝto kaj en 1949–50 li ludis en Kolozsvári Állami Magyar Színház, poste en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe. 
## El liaj roloj
*Pityorkin (Gorki: Vassza Zseleznova);
*Müller (Balla K.: Gyalogfecske); 
*Courcelles (Shaw: Szent Johanna); 
*William kapitány (Levitt: Parancsra tettem)
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Forrai F.
Béla Földényi

**FÖLDÉNYI BÉla ** [følde:nji] *Feldinger* estis hungara aktoro naskita en Temesvár la 12-an de oktobro 1850 kaj mortinta en Gödöllő la 11-an de decembro 1895.

## Kariero 
Ekde 1864 por unu jardeko li ludis en provincaj trupoj. En 1878 dungis lin la Nacia Teatro de Budapeŝto kies li estis ano ĝis 1888.

## El liaj roloj 
* Carillac Jean (Dumas: Francillon);
* Tibource (Sardou: Idegesek);
* Don Mendo (Calderón: La urbestro de Zalameo);
* Kokas (Gergely Csiky: Mukányi);
* Gaston (Ohnet: A vasgyáros);
* Mercutio (Shakespeare: Romeo kaj Julieto).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ilona Földesi

**FÖLDESI Ilona ** [føldeŝi] estis rumanuja hungara aktorino naskita en Kolozsvár en 1904 kaj mortinta en Satu Mare en 1970. 
## Kariero
Ŝi debutis en Kluĵo, daŭrigis en Oradea, poste en 1953 en Baia Mare kaj ekde 1956 en Satu Mare ludis.  
## El ŝiaj roloj
*Zsani néni (Móricz Zs.: Nem élhetek muzsikaszó nélkül); 
*Motya néni (Afinogenov: Kisunokám); 
*Van Daanné (Goodrich–Hackett: Anna Frank naplója); 
*Higginsné (Shaw: Pygmalion).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Foldesi I.
Vangaedoj

La **Vangaedoj** *(Vangidae)* estas afrotropisa familio en la ordo de la Paseroformaj birdoj. Ĝi konsistas el 13 genroj kun 16 specioj.

## Vivejo kaj evoluo 
Vangaedoj estas endemiaj en Madagaskaro kaj en la najbaraj Komoroj.

Ili estas tre diversaj kaj specializitaj kantbirdoj, kiuj evoluis kiel izolaj insulaj specioj. Simile al la tiel nomataj „Fringoj de Darwin“ – 14 specioj en kvar genroj de Emberizedoj, proksime parencaj, vivantaj sur la Galapago-insuloj kaj najbare – la unuopaj specioj de Vangaedoj okupis pro mankanta konkurenco diversajn ekologiajn niĉojn kaj dum la evoluo diferenciĝis al granda diverseco. Pro la malmultaj nemiskompreneblaj rekoniloj, kiel kranikonstruo kaj palatokonstruo, oni povas klasifiki ilin unu familio.

## Genroj kaj specioj 
* Kalikalio *(Calicalius)*
** Madagaskara kalikalio *(Calicalius madagascariensis)*
** Rufŝultra kalikalio *(Calicalius rufocarpalis)*
* Ŝetbo *(Schetba)*
** Rufa ŝetbo *(Schetba rufa)*
* Vangao *(Vanga)*
** Kurbbeka vangao *(Vanga curvirostris)*
* Ksenopirostro *(Xenopirostris)*
** Ksenopirostro *(Xenopirostris xenopirostris)*
** Vandam-a ksenopirostro *(Xenopirostris damii)*
** Pollen-a ksenopirostro *(Xenopirostris polleni)*
* Falkuleo *(Falculea)*
** Mantela falkuleo *(Falculea palliata)*
* Artamelo *(Artamella)*
** Verda artamelo *(Artamella viridis)*
* Leptoptero *(Leptopterus)*
** Chabert-leptoptero *(Leptopterus chabert)*
* Cejanolanio *(Cyanolanius)*
** Madagaskara cejanolanio *(Cyanolanius madagascarinus)*
* Oriolio *(Oriolia)*
** Bernier-a oriolio *(Oriolia bernieri)*
* Eŭricero *(Euryceros)*
** Prévost-eŭricero *(Euryceros prevostii)*
* Tilaso *(Tylas)*
** Eduard-a tilaso *(Tylas eduardi)*
* Hiposito *(Hypositta)*
** Koralbeka hiposito *(Hypositta corallirostris)*
** Perdita hiposito *(Hypositta perdita)*

## Eksteraj ligiloj 
* Avibase 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Nautilus

**Nautilus** povas esti:
* la latina nomo de **naŭtiloj**,
* **Nautilus** estis submarŝipo konstruita de Robert Fulton en la 1790-aj jaroj,
* ***Nautilus***, la submarŝipo de la romano *Dudek mil leŭgoj sub la maro* de Jules Verne,
* ***USS Nautilus*** :  usona  atomenergia submarŝipo,
* **Nautilus**, dosiera esplorilo de la grafika uzantinterfaco GNOME,
* **9769 Nautilus**, asteroido.
Tarkeko (luno)

**Tarkeko** estas neregula satelito de Saturno, ano de la inuita grupo.

## Malkovro 
La , Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna kaj Brian G. Marsden anoncis la malkovron de saturna satelito, kiun ili maldaŭre nomis **S/2007 S 1**, post observoj inter la  kaj la .

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon Tarkeko, honore al la samnoma dio de la Luno en la inuita mitologio.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Tio, kion oni scias pri Tarkeko (el "Cassini-misio ekvinoksa")
*  Jarnsakso, Grejpo, kaj Tarkeko (el "''Astroporf's Page*")
*  La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"'')

Kategorio:Lunoj de Saturno
Géza Fratta

**FRATTA Géza** estis rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Kolozsvár la 31-an de oktobro 1883 kaj mortinta la 3-an de oktobro 1939.

## Kariero 
Li estis oficiro. Li debutis en Oradea en 1923 kaj ekde 1925 li dungiĝis al la trupo de Temeŝvaro.

## El liaj roloj 
* Jancsi (Kacsoh P.: János vitéz);
* Holéczi Pista (Farkas I.: Iglói diákok);
* Edvin (Imre Kálmán: A csárdáskirálynő);
* Baracs (Szirmai A.: Mágnás Miska);
* Balázs (Zsigmond Móricz: Nem élhetek muzsikaszó nélkül);
* Józsi (Ferenc Lehár: Cigányszerelem).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
S/2004 S 13

**S/2004 S 13** estas neregula satelito de Saturno ankoraŭ ne oficiale nomata.

## Malkovro 
Anoncis ĝian malkovron Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna kaj Brian G. Marsden, la ,
sekve al observoj inter la  kaj la .

## Orbito 
Ĝia retrograda orbito similas tiujn de la lunoj de la norda grupo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Novaj saturnaj satelitoj de 2004, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Nautilus (programaro)

**Nautilus** aŭ Naŭtilo estas la libera dosieradministrilo de la grafika uzantinterfaco GNOME. Kiel ĉiu dosieradministrilo, ĝi ebligas malfermi, movi, kopii aŭ forviĝi dosierojn, kaj lanĉi programojn. Ĝi estas programata baziĝante sur la biblioteko GTK+ kaj estas parto de la projekto GNU.

Naŭtilo estas preskaŭ plene Esperantigite (Aprilo 2011: 84%).

## Trajtoj 
Nautilus ebligas esplori la lokan dosiersistemon, sed ankaŭ lokan reton kaj afiŝi la enhavon de FTP-servilo kvazaŭ lokan dosierujon.

Funkcias ankaŭ paĝosignoj, fenestraj fonoj, dosieremblemoj kaj kromprogramoj. La uzanto povas elekti listan aŭ bildan afiŝon de dosierujoj. Nautilus konservas historion de vizititaj dosierujoj.

Ĝi povas montri antaŭrigardon de dosieroj (tekstaj, bildaj aŭ filmaj) en iliaj bildsimboloj. Sondosieroj estas antaŭmontritaj, kiam la musmontrilo ŝvebas super ili.

## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Konqueror
* Thunar
* Dolphin
* PCManFM

### Eksteraj ligiloj 
*  Projekta paĝo

Kategorio:Libera programaro
Kategorio:GNOME
Grejpo (luno)

**Grejpo** estas neregula satelito de Saturno, ano de la norda grupo.

## Malkovro 
Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna kaj Brian G. Marsden anoncis ĝian malkovron la , sekve al observoj inter la  kaj la . Ĝi estis maldaŭre nomita **S/2006 S 4**.

## Orbito 
Grejpo havas, kiel la lunoj de la norda grupo, retrogradan orbiton; tio signifas, ke ĝi turnas ĉirkaŭ Saturno en la malan direkton je tiu de la ĝenerala orbita movo de la saturnaj satelitoj (kaj sunsistemaj planedoj).

## Nomo 
Ĝi ricevis en 2007 la nomon Grejpo , laŭ Greip, gigantino de la nord-ĝermana mitologio.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  La malmulte konata Grejpo, el "Cassini-misio ekvinoksa" 
*  La saturnaj satelitoj S 2006 S1 ĝis S8, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnaj lunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Tarvo (luno)

**Tarvo** estas neregula satelito de Saturno, ano de la kelta grupo.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de Brett J. Gladman, John J. Kavelaars kaj de ilia teamo. Ĝi ricevis maldaŭran nomon **S/2000 S 4**.

## Orbito 
La inklino kaj discentreco de ĝia orbito proksimas tiujn de la orbito de Albiorikso kaj aliaj lunoj de la kelta grupo.

## Nomo 
Ĝi ricevis en 2003 la nomon Tarvo, laŭ *Tarvos Trigaranus*, dio de la kelta mitologio kies nomo signifas "*Virbovo kun tri gruoj*".

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Tarvo el "Cassini-misio ekvinoksa"
*  Tarvo kaj aliaj lunoj, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Johana de Akko

**Johana de Akko** (n. aprilon 1272, m. la 23-an de aprilo 1307) estis filino de Eduardo la 1-a (Anglio) kaj Eleanora de Kastilio.

## Frua vivo 
Johana naskiĝis en Akko kiam ŝiaj gepatroj krucmilitis, nelonge antaŭ la morto de sia avo Henriko la 3-a. Elirinte de la Sankta Lando, ŝiaj gepatroj informiĝis en Sicilio pri ties morto, kaj poste malrapide vojaĝis al Anglio, konfidante Johana al ŝia avino Johano, grafino de Ponthieu). Plurajn jarojn Johana de Akko restis en Francio.

## Unua edziĝo 
Eduardo la 1-a esperis edzigi sian filinon al Hartman, filo de Rudolfo la 1-a (Sankta Romia Imperio), sed tiu mortis en 1281. Preskaŭ tuj Eduardo aranĝis fianĉigon al Gilberto de Clare (6-a grafo de Hertford). La 13-an de majo 1290 okazis la nupto, en Abatejo Westminster, kaj ili havis kvar idojn:
* Gilberto (1291-1314), kiu heredis la bienojn kaj titolojn de sia patro kaj mortis dum la batalo de Bannockburn
* Eleanora de Clare (1292-1337), kiu edziĝis al Hugo Despenser (la pli juna), favorato de Eduardo la 2-a
* Maragareta (1293-1342), kiu edziĝis, unue al Piers Gaveston, favorato de Eduardo la 2-a, kaj due al Hugo de Audley (1-a grafo de Gloucester)
* Elizabeta (1295-1360), kiu edziĝis, unue al Johane de Burgh (grafo de Ulster), due al Teobaldo de Verdun, kaj trie al Roĝero d'Amory

## Dua edziĝo 
Iom pli ol unu jaro post la morto de ŝia unua edzo, Johana enamiĝis al Raulo de Monthermer, eskviro en la reĝa domanaro. Ŝi persvadis sian patron kavalirigi lin. Januaron 1297 sekrete ili geedziĝis. Tamen Eduardo la 1-a jam intencis edzigon al Amadeo la 5-a (grafo de Savojo). Kiam li informiĝis pri la nupto li furioziĝis, konfiskis la bienojn de Johana, kaj malliberigis Raulon. Petite de la episkopo de Durham, post nur malmultaj monatoj, en aŭgusto 1297, Eduardo pardonis Johana kaj Roĝeron, kaj nomumis Roĝeron grafo de Gloucester kaj grafo de Hertford.

Johana kaj ŝia dua edzo havis kvar idojn:
* Maria (1297-ĉ.1371), kiu edziĝis al Dunkano Macduff (4-a grafo de Fife, Skotlando)
* Johana (n. 1299), kiu eniris en monaĥinejon
* Tomaso (2-a barono Monthermer, n. 1301)
* Eduardo (1304-1339)

## Morto 
Johana mortis la 23-an de aprilo 1307, eble dum akuŝo. Post nelonge Raulo de Monthermer seniĝis de la graflando de Gloucester, kiun heredis Gilberto, filo de Johana per ŝia unua edziĝo. Johana entombiĝis en la abatejo de Clare, Suffolk.

Kategorio:Britaj kaj anglaj princinoj
Kategorio:Anglaj nobeloj
Kategorio:Plantaĝenetoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1272
Kategorio:Mortintoj en 1307