open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Manso

**Manso** estas franca komunumo kaj vilaĝo lokita en la departemento Haute-Corse, en Korsiko. 

Tiu tre eta vilaĝo enhavis 106 loĝantojn en 1999. Ĝi situas ĉirkaŭ je 30 km sude de Calvi.

Kategorio:Komunumoj de Haute-Corse
Retoriko (libro)

**Retoriko** estas verko de Ivo Lapenna eldonita en Parizo (1950), dua kaj tria eldonoj en Rotterdam (1958 kaj 1971).

## Konsisto 
La libro prezentas fundamentojn de la parolarto, nomata retoriko, por la esperantista publiko, ĉar preskaŭ ĉiu aktiva esperantisto de tempo al tempo devas fariĝi oratoro. La lingvaĵo estas klara, eleganta, bone komprenebla.

La libro konsistas el du ĉefaj partoj: la unua prezentas la fundamentojn de lingvistiko, ĉar oratoro devas unue ekkoni sian instrumenton, la lingvon. La dua parto poste priskribas la efikan uzadon de tiu instrumento en la parola praktiko, kiel ankaŭ en la skriba.

La unua parto prezentas ankaŭ teoriojn pri la ekesto de la homa lingvo en la praepoko kaj klarigas la faktorojn, kiuj disigas la lingvojn aŭ male kunigas ilin, kio okazas samtempe. Ekz. latino disfalis je latinidaj lingvoj (itala, franca, hispana, kataluna, portugala, rumana), sed samtempe ĝi lingve unuecigis grandan parton de Eŭropo, kie origine estis parolataj tute malsamaj lingvoj (ibera, gaela, slava). Per tiuj faktoroj la aŭtoro eksplikas ankaŭ la tendencon de la lingvoj uzi komunan internacian vortostokon, kiu kondukas rekte al formiĝo de internaciaj lingvoj.

La dua parto de la libro okupiĝas pri fizikaj, intelektaj kaj moralaj ecoj de la oratoro, pri la intelekta kaj morala nivelo de la aŭskultanta publiko (diference oni prelegas al infanoj, studentoj, laboristoj, sciencistoj), priskribas vortofigurojn, pensofigurojn kaj unuopajn partojn de klasika prelego, klarigas diferencojn inter paroladoj scienca, eklezia, politika, juĝeja kaj soldata. Fine prezentas konkretajn ekzemplojn (Brutus kaj Antonio laŭ Ŝekspiro, paroladojn de L. L. Zamenhof, Edmond Privat kaj Ivo Lapenna mem.

## Enhavtabelo 
:

## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Podkasta.net: Luis Jorge Santos Morales kaj Daniel Araque legas partojn el la libro Retoriko de D-ro Ivo Lapenna. Redaktis Daniel Araque

Kategorio:Scienca literaturo
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Sarthe

**Sarthe** [] estas franca departemento en la regiono Luarlandoj. Ĝia ĉefurbo estas Le Mans. La departemento entute enhavas 368 komunumojn.

Ĝia nomo venas de la samnoma rivero, kiu trafluas ĝin.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento La Flèche
* arondismento Mamers
* arondismento Le Mans

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Sarthe
* Sarthe (rivero)

## Eksteraj ligiloj 
* Sarthe - Wikivoyage (fr)
* http://www.sarthe.pref.gouv.fr 
* http://www.cg72.fr
* http://www.sarthemag.fr


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Le Mans

eta|maldekstra|
**Le Mans** [] (esperante ankaŭ *Manso*) estas franca komunumo kaj urbo, kiu troviĝas  sudokcidente de Parizo. Ĝi estas la ĉefurbo de la departemento Sarthe, en la regiono Luarlandoj, en la okcidenta parto de la lando. Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Le Mans, kaj al la kantono ''*.

Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj komunumoj .

Manso estas fama pro sia fama Katedralo Sankta Juliano, kaj ankaŭ pro la rijetoj (*rillettes*) (hakita porkaĵo kuirita en graso, kiun oni ŝmiras sur panon).

En Manso, okazas ĉiujare du famaj longtempaj konkursoj :
* la 24 Horoj de Manso (aŭtomobila konkurso),
* la “*Bol d’Or''” (la Ora Bovlo) (motorcikla konkurso).

## Partneraj urboj 
* 
* 
* 
*  Hauza, Okcidenta Saharo
* 
* 
* 
* 
* 

## Famuloj ligitaj al Manso 
* Gotfredo la 5-a (Anĵuo), grafo
* Henriko la 2-a (Anglio), filo de la antaŭa
* Berengela de Navaro, edzino de Rikardo la 1-a (Anglio)
* Johano la 2-a (Francio), "Johano la Bona" reĝo de Francio
* Karlo la 6-a (Francio), "Karlo la Plejamata" kaj poste "Karlo la Freneza" reĝo de Francio
* Joachim du Bellay, poeto
* Pierre de Ronsard, poeto
* François Fillon, ĉefministro de Francio de 2007 ĝis 2012
* Stéphane Le Foll, ministro de la Ministerio pri agrikulturo de 2012 ĝis 2017
* Leslie Bourgoin, kantistino
* Emmanuel Moire, kantisto

## Esperanto en Manso 
En 1928 la franca kongreso de Steno en Le Mans akceptis en la regularo por la atestoj pri profesia lernado kaj kapableco de la stenografoj kaj sekretarioj Esperanton inter la fremdaj lingvoj.

Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

## Bildoj 

Dosiero:Le Mans-Cathédrale.jpg|Katedralo Saint-Julien
Dosiero:Blason de la ville de Le Mans (Sarthe).svg|La blazono de Le Mans
Dosiero:Le Mans-Liberation.jpg|Monumento de la Liberigo en Manso

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Le Mans (stacidomo)
* Le Mans Hôpital-Université (stacidomo)
* Le Mans-Triage (stacidomo)
* Tramtransporto en Le Mans
* Komunumoj de Sarthe
* Listo de urboj de Francio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo   ()
* Turismo en Le Mans   (same )
* Esperanto Le Mans
Fakverko:Geografio

Fakaj verkoj en Esperanto

**UDK 91 Geografio**
* - (1919): Aktoj de la 9-a Internacia Geografia Kongreso en Ĝenevo
* - (1968): Mondmapo
* - (1971): Poŝatlaso de la mondo, 1971, Praha
* - (1971): Resumo pri Vjetnamio
* - Ĵen Ĵudi (1964): Konciza Geografio de Ĉinio
* Albaut, A. (1968): Nia Geografia Terminaro
* Bacquer, J. (1962): La Kun-princlando Andoro
* Bergman, Sten (1932): Tra Sovaĝa Kamĉatko
* Bradatsch (1985): Ĉiam malnova kaj ĉiam nova (pri Prago)
* Delaire, Pierre (1972): La Dolĉa Franclando
* Gorov, G. (1962): Nigramara Bordregiono de Burgas
* Haudebine, M. (1967): Utila Manlibro pri Hindujo
* Hori ŝoiĉi (1971): La Vojaĝo al Sudaj Insuloj
* Julieta (1965): Gvidlibro tra Paris
* Kavka-Pumpr (1972): Kontribuo al Geografia Nomenklaturo en Esperanto
* Krestanov, I. (1919): El la Proksima Oriento
* Lemaire, Ch. (1906): Tra Mezafriko
* Lewesdon, John (1971): Jen Londono!
* Loon, H. van (1937): Rigardu la Teron
* Mee, L. (1992): Toponimia Terminaro
* Mihályfi, Ernö (1965): Hungario sur Bildoj
* Misak, Stjepan (1936): Tra Mistera Oriento
* Nekrasov (1926): Tra USSR per Esperanto
* Németh, Gyula (1965): Vojaĝlibro de Hungario
* Richard, J. (1904): Scienca Krozado de la ŝipo "Princesse Alice"
* Romijn, Jaap-Scherer, Kees (1964): Nederlando
* Saussure, H. B. de (1918): Ascendo al Monto Blanka
* Sekelj, Tibor (1959): Tempesto super Akonkagvo
* Silva, A. da (1942): Lasta vojaĝo de Scott
* Silva, A. da (1943): Piccard en la Stratosfero,
* Strindberg, A. kaj Frankel (1930): Per Balono al Norda Poluso
* Welzl, Jan (1931): Tridek jaroj en la Ora Nordo
* Wijk, van (1955): Nederlando
* Wisnowsky kaj Almássy (1966): La Akvo kaj la Homo en Hungarlando

Geografio
Kategorio:Geografio
Via Campesina

**Via Campesina** (hispane por "kamparana vojo") priskribas sin mem kiel "internacia movado kiu kunordigas kamparanajn organizojn de malgrandaj kaj mezgrandaj produktantoj, terkultivantaj laboristoj, kamparaj virinoj kaj indiĝenaj komunumoj de Azio, Afriko, Ameriko kaj Eŭropo".

Ĝi estus fondita en 1993 de Rafael Alegría. Komence ĝia ĉefsidejo estis en Tegucigalpo (Honduraso); nun ĝi estas en Ĝakarto, Indonezio.eta|330x330px|Najrobo (Kenjo): Virinoj de Via Campesina, internacia organizo de kiu la Movado de Senteraj Kamparaj Laboristoj (MST) estas parto, dum laborrenkontiĝo ĉe la 7-a Monda Socia Forumo, januaro 2007.|alternative=Najrobo (Kenjo): Virinoj de Via Campesina, internacia organizo de kiu la Senteraj Kamparaj Laboristoj-Movado (MST) estas parto, dum laborrenkontiĝo ĉe la 7-a Monda Socia Forumo, januaro 2007.

La valoroj de tiuj organizoj estas: alimondismo, defendo de malgrandskala familia kultivisteco kaj de la popoloj, precipe la indiĝenaj popoloj, kaj landoj kontraŭ la grandskala kultivado, la submetigo de agrikulturo je la transnaciaj firmaoj kaj kapitalismaj fortoj, lukto por agra reformo, rifuzo de la patentigo de vivantaĵoj, GMOj, rajto de ĉiu lando je nutraĵa sendependeco.

Ĝia nuna parolperanto estas Henry Saragih.

## Literaturo 
* (en) Borras Jr., Saturnino M.: *La Vía Campesina and its Global Campaign for Agrarian Reform*, Journal of Agrarian Change 8, Nr. 2/3 (Aprilo 2008): p.&nbsp;258-289.
* (de) Peter Clausing: *Die grüne Matrix: Naturschutz und Welternährung am Scheideweg*, Unrast-Verlag, 2013, ISBN 978-3-89771-517-2

## Vidu ankaŭ 
* Agroekologio
* Agroforstumado
* José Bové

## Eksteraj ligiloj 
* (en, es, fr) *La Via Campesina*, retejo de la internacia movado de kamparanoj
* Komunikoj de Kamparana Vojo en Esperanto, arkivita per la retarkivo Wayback Maŝino je la 5-a de majo 2021.
* Ĝiaj ideoj resumitaj en hispanlingva artikolo
* Listo de la anaj organizoj tutmonde 

## Referencoj 
Kategorio:Agrikultura organizo
Kategorio:Internaciaj neregistaraj organizaĵoj
Kategorio:Homrajtprotektaj organizaĵoj
Gilbert Sinoué

**Gilbert SINOUÉ** (naskiĝis en 1947) estas franca verkisto de egipta deveno, kiu dediĉas sian talenton ĉefe al historiaj romanoj.

## Verkaro 
* Le livre de saphir
* Akhénaton
* Les silences de dieu
* Des jours et des nuits
* Titre à venir
* A mon fils à l’aube du troisième millénaire
* L’ambassadrice
* Le livre des sagesses D’Orient
* L’enfant de Bruges
* Le pourpre et l‘ olivier
* La fille du Nil

## Vidu ankaŭ 
* Franclingva literaturo

## Eksteraj ligiloj 
http://www.sinoue.com(http://www.sinoue.com) 

Kategorio:Francaj verkistoj
MO S-20 "Orel"

**MO S-20 "Orel"** (Orel estas en Esperanto *Aglo*) estas infanteria fuorto apartenanta al ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj kaj nuntempe ĝi kreas parton de muzeo de fortikaĵoj proksime de Hlučín. Ĝi estis planita kiel konsisto de artileria fuortaro U Orla. 

## Eksteraj ligiloj
## Rilataj temoj 
* Sektoro Moravia Ostrava
* Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava

Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava
Kategorio:Infanteriaj fuortoj
Kategorio:Darkovice
Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro
MO S-18 "Obora"

**MO S-18 "Obora"** (Obora estas en Esperanto *Ĉasarbaro*) estas infanteria fuorto apartenanta al ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj kaj nuntempe ĝi kreas parton de muzeo de fortikaĵoj proksime de Hlučín. Ĝi situas sur katastro de municipo Šilheřovice en distrikto Opava en Opava montetaro en Moraviasilezia regiono. Ĝi estas alirebla nur porokaze.

## Pluaj informoj 
MO S-18 "Obora" estis konstruita de firmao Václav Nekvasil el Prago en la jaro 1936 kiel konsisto de PGK II. Hlučín. Ĝi apartenas inter tipoj de malpezaj unuflankaj fuortoj, kiu estas ekipita per blenda kloŝo. La devena kloŝo estis en la jaro 1939 forŝirita fare de germanaj soldatoj, sed la pafejoj de la fuorto estas devenaj, kio estas raraĵo, ĉar plimulte la fuortojn trafis marodado pro celo de vendo en rubejon. La nova kloŝo estis denove profduktita en la fuorton  en la jaro 1991, enkadre de establo de la muzeo de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj. En la jaro 1938 deĵoris en la fuorto Jaroslav Švarc, kiu en la jaro 1942 partoprenis en rezistmovada grupo, kiu faris atencon kontraŭ regna reprezentanta protektoro Reinhard Heydrich. Tiun ĉi eventon rememorigas memortabulo en la fuorto.

La objekto estas memorige protektata kaj ĝi troviĝas sur vojo de Instrupado de Areo de fortikaĵoj Darkovičky.

## Pluaj fotoj 

Pěchotní srub Obora, Šilheřovice, okres Opava 5.jpg|MO S-18 "Obora"
Pěchotní srub Obora, Šilheřovice, okres Opava 3.jpg|MO S-18 "Obora"
Bunkier MO-S 18, okolice Hlučína (6).jpg|MO S-18 "Obora"
Pěchotní srub Obora, Šilheřovice, okres Opava 4.jpg|MO S-18 "Obora", memortabulo al Jaroslav Švarc
Bunkier MO-S 18, okolice Hlučína (2).jpg|Vido al MO S-19
Areál československého opevnění - Hlučín-Darkovičky 03.jpg|Vido de kontraŭtanka baraĵo ĉe MO S-19 al MO S-18

## Rilataj temoj 
* Muzeo de fortikaĵoj Hlučín-Darkovičky
* Sektoro Moravia Ostrava
* Landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando

## Literaturo
* TOMAŠOVSKÝ, Petr. : *Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.* 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:PGK II Hlučín
Kategorio:Šilheřovice
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava
Kategorio:Infanteriaj fuortoj
Kategorio:Muzeoj en distrikto Opava
Kategorio:Konstruaĵoj en Opava montetaro
Gangnihessou

**Gangnihessou** aŭ **Ganye Hessou** estis la unua de la tradiciaj "12 reĝoj de Reĝlando Dahomeo" (Dahomeo estis iama nomo de Benino).

## Familia deveno 
Laŭ rakontoj, Gangnihessou venis de reĝfamilio, kiu en la 16-a jarcento iris de Tado (nun en Togolando) al Allada (nun en Benino) kaj tie fariĝis reĝoj de Granda Ardra. Li havis tri fratojn; unu el ili estis reĝo de Granda Ardra, kaj post lia morto oni dispartigis liajn terpropraĵojn al liaj tri fratoj. Tiel ekestis Dahomeo.

## Reĝo 
Gangnihessou ŝajne regis ĉirkaŭ 1620. Oni supozas, ke lin eksreĝigis lia frato dum vojaĝo tra la regno. Liaj simboloj estis vira gangnihessa birdo (ĝi estis rebuso por lia nomo), tamburo kaj ĵetaj/ĉasaj bastonoj.

Ne estas tute certe ĉu li servis kiel reĝo, aŭ ĉu li estis nur influa konsilanto por lia juna frato, Dakodonou, kiu tiuokaze estintus oficiale la unua reĝo. Estas klare, tamen, ke Dakodonou estis konsiderata reĝo en sia tempo.

Kategorio:Regnestroj
Kategorio:Benino
Kaliksto la 1-a

**Kaliksto la 1-a** estis la 16-a papo (217-222), ankoraŭ en la tempo de persekutado de kristanoj.

Laŭ legendo li estis sklavo de komercisto Karpoforo, kiu al li konfidis ŝparbankon en Romo ĉe la Fiŝa Foiro. Kiam li perdis monon, li forkuris el Romo, estis kaptita kaj sendita kun aliaj kristanoj al minejoj en Sardinio. De tie lin savis Marcia, la konkubino de imperiestro Komodo kaj sekreta kristanino. Tiel li fariĝis libera homo. Papo Zefireno konfidis al li zorgadon pri kristana tombejo kaj faris el li sian konsilanton. Post la morto de Zefireno la kristanoj elektis kiel sian papon Kalikston.

La plej grava ago de papo Kaliksto estis edikto, laŭ kiu li pardonis eĉ plej gravajn pekojn al pentantoj (eĉ al murdintoj, adultintoj kaj herezuloj) kaj permesis geedziĝon al homoj de diferenca socia tavolo (ekz. nobelino kaj sklavo), kvankam la romiaj leĝoj tian geedziĝon opiniis malvalida.

Pro tiu ĉi edikto foriris el la eklezio sekto de Hipolito, la plej klera kristano, kiu opiniis la edikton hereza. Antaŭ sia martira morto li tamen rekomendis al siaj disĉiploj revenis al la eklezio.

Pri Kaliksto verkis historian romanon la franca verkisto Gilbert Sinoué sub titolo "*La Pourpre et Olivier*“ ("La purpuro kaj olivujo").

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Mortintoj en 222
Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Ángel Figuerola Auque

**Angel FIGUEROLA AUQUE** (naskiĝis en 1913, mortis en 2003) estis hispana esperantisto (ekde 1930).

Li lernis Esperanton en 1930. Kun sia edzino Marcelina Palomo, mortinta post li en 2000, li aktivis por Esperanto en Madrido kaj en la blindula movado.

Li prezidis la Hispanan Esperanto-Federacion (1970-1977), la asociojn Hispana Esperanta Aŭrora kaj Madrida Esperanto-Liceo. Li elstaris kiel aktivulo de Blindulara Hispana Esperanto-Movado, kaj kadre de la UK en Madrido (1968) li organizis kaj prezidis Internacian Blindularan Kongreson. (*Esperanto*, majo 2003)

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Kategorio:Esperantistaj blinduloj
Asnières

**Asnières** estas nomo de pluraj komunumoj en Francio:

* Asnières, en Eure
* Asnières, iama komunumo de Jura, nun parto de Rothonay
* Asnières, iama komunumo de Vienne, nun parto de Monthoiron
* Asnières-en-Bessin, en Calvados ;
* Asnières-en-Montagne, en Côte-d'Or;
* Asnières-la-Giraud, en Charente-Maritime ;
* Asnières-lès-Dijon, en Côte-d'Or ;
* Asnières-sur-Blour, en Vienne ;
* Asnières-sur-Oise, en Val-d'Oise ;
* Asnières-sur-Saône, en Ain
* Asnières-sur-Seine, en Hauts-de-Seine, ofte nomata nur Asnières
** Asnières-sur-Seine (stacidomo), en Asnières-sur-Seine
* Asnières-sur-Vègre, en Sarthe
Felsenbühne Rathen

**Felsenbühne Rathen** [FELsenbine RAten] estas naturscenejo kies kulisojn formas rokoj. Ĝi troviĝas proksime de Rathen en Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro.

La subĉiela teatrejo estis aranĝita en la jaro 1936. En 1957 oni pliampleksigis ĝin je 2.000 sidlokoj.

De la scenejo ŝtuparo, nomata *Rathener Treppe* [RAtener TREpe], kondukas per 487 ŝtupoj al la panorama roko *Bastei*.

 Image:Regenbogen 05 07 006.jpg|Parto de la scenejo
 Image:Regenbogen 05 07 051.jpg|Rokoj formantaj la kulison
 Image:Regenbogen 05 07 028.jpg|Sceno el muzikteatro infana

## Eksteraj ligiloj 
* felsenbuehne-rathen.de
* dresden-theater.de

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Baltimore (Marilando)

eta|dekstra|250px|Situo de Baltimoro en Marilando
**Baltimore** (esperante *Baltimoro*) estas la plej granda urbo en la usona ŝtato Marilando. Ĝi estas la norda poluso de la metropola regiono (la suda poluso estas Vaŝingtono). Baltimoro estas sendependa urbo ekde 1851, ne parto de iu kantono, laŭ la ŝtata Konstitucio de Marilando.

Baltimoro estis grava centro por farboj en la 19-a kaj frua 20-a jarcentoj, kaj estis la dua plej uzata enirejo por migrantoj al Usono. Universitato Johns Hopkins situas en la urbo.

## Historio 
La Baltimora tumulto de 1861 estis civila konflikto okazinta la 19an de Aprilo, 1861, en Pratt Street, ĉefa strato de Baltimoro, okazinta inter kontraŭmilitaj "Copperhead" Demokratoj (nome la plej granda partio en Marilando) kaj aliaj simpatiantoj de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono de unu flanko, kaj de aliaj, membroj de la milicoj de Masaĉuseco kaj de Pensilvanio survoje al la landa ĉefurbo Vaŝintono, kiuj estis alvokitaj por federacia servo. La tumulto produktis la unuajn mortojn fare de malamika agado en la Usona Enlanda Milito kaj estis kromnomita la "Unua Sangelverŝo de la Enlanda Milito". La rezulto estis 4 (soldatoj) mortigitaj, kaj 36 vunditaj en la flanko de la Unio; kaj 12 (civiluloj) mortigitaj, kun nekonata nombro de centoj vunditaj.

## Vidindaĵoj 
* Arta Muzeo de Baltimoro

## Partneraj urboj 
*  Ĉangvon (Sud-Koreio, ekde 2018)
*  Ĝenovo (Italio, ekde 1985)
*  Odeso (Ukraina SSR/Ukrainio, ekde 1975)
*  Aŝkelon (Israelo)
*  Roterdamo (Nederlando)
*  Luksoro (Egiptio)
*  Bremerhaven (Germanio)
*  Aleksandrio (Egiptio)
*  Sjamen (Ĉinio)
*  Pireo (Grekio)
*  Gbarnga (Liberio)
*  Salerno (Italio)
*  Kadizo (Hispanio)
*  Kaŭasaki (Japanio)

## Servoj 
* Ŝtata Universitato Morgan

## Transporto 
La Internacia Flughaveno Baltimoro-Vaŝingtono Thurgood Marshall (angle *Baltimoro/Washington International Thurgood Marshall Airport*) (IATA-kodo: BWI, ICAO-kodo: KBWI) estas la internacia flughaveno de Baltimoro. Ĝi estis malfermita en 1950 kiel Amikeco Internacia Flughaveno (angle *Friendship International Airport*) en Kantono Anne Arundel, Marilando, proksime de la urbo Glen Burnie.

## Konataj lokanoj 
* Barry Farber
* En Baltimore mortis hungardevena matematikisto Aurél Wintner.

## Vidu ankaŭ 
* *Baltimore Bullets*

## Galerio 
## Vidu ankaŭ 
* Baltimora iktero
* Metroo de Baltimore

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Baltimoro
* Turisma retejo de Baltimoro

Kategorio:Urboj de Marilando
Sukarno

**Sukarno** aŭ en malnova, nederlanda literumo ***Soekarno***, naskiĝinta kiel **Kusno Sosrodihardjo** (la 6-a de junio 1901 - la 21-a de junio 1970) estis gvidanto de naciista movado en kaj unua prezidanto de Indonezio.
## Biografio
Sukarno naskiĝis en Surabajo. Lia patro, Raden Sukemi Sosrodihardjo, javano, estis lernejestro. Lia patrino, Ida Ayu Nyoman Rai, estis el Balio.

Li studis arĥitekturon kaj iĝis inĝeniero. Li iĝis gvidanto de la *Nacia Partio de Indonezio*, *Partai Nasional Indonesia*, en 1927. La nederlanda registaro malliberigis lin plurfoje. Dum la Dua Mondmilito li kunlaboris kun la japanaj okupantoj de Nederlanda Hindio.

Post la milito li deklaris sendependecon de Indonezio je la 17-a de aŭgusto 1945 kaj iĝis prezidanto. Li teoriumis nacian ideologion de Indonezio, *Pancasila*.

Li iniciatis politikon malproksiman al la okcidentaj potencoj. Kun Jawaharlal Nehru, kaj Gamal Abd-al Nasser, li iniciatis lanĉadon de la Senalianca Movado, kaj aranĝis la historisignifan Bandungan konferencon. Tio kaŭzis la oponon de Usono kaj aliaj potencoj.

En 1965 la militistoj prenis la potencon, sub la gvido de Suharto, kiu post tre forta subpremado de komunistoj kaj aliaj maldekstruloj prenis formale la prezidantecon en 1967.
Sukarno restis sub hejma malliberigo ĝis sia morto

Lia filino Megawati Sukarnoputri fariĝis la kvina prezidento de Indonezio de 2001 ĝis 2004.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ludoj de la Novaj Aperantaj Fortoj
* Bandunga konferenco


Kategorio:Ordeno de la Leviĝanta Suno
Shan Sa

**SHAN Sa** (山颯) (n.  en Pekino) estas franclingva ĉina-franca verkistino. Ŝi komencis verki poezion ĉinlingve. En 1990 ŝi alvenis Francion post la eventoj en Tian An Men. En 1992 ŝi akiris la francan bakalaŭron, kaj iĝis sekretario de la pentristo Balthus. De tiam ŝi verkis romanojn franclingve.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.pen.org/page.php/prmID/758  
* http://www.zone-litteraire.com/entretiens.php?art_id=330  
* http://www.piper.de 
* http://fr.wikipedia.org/wiki/Prix_Goncourt_des_lycéens 

Kategorio:Ĉinaj verkistoj
Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Kategorio:Francaj verkistoj
Halliburton

**Halliburton Energy Services** estas internacia firmao (korporacio), lokita en Houston (Teksaso), en la Usono kaj ĝi estas la 2-a plej granda naftokampa priserva firmao post Schlumberger Limited. Ĝi fondiĝis en 1919, la firmao unuavice okupiĝis pri energia kaj nafta industrioj, sed ankaŭ en aliaj kampoj. Ties ĉefbazo estis tiam en Dallas (Teksaso), sed ĝi translokiĝis en 2003 al Houston. Halliburton havas pli ol 115,000 laboristojn en pli ol 100 landoj.

Gvidanto de la firmao estis usona vic-prezidento Dick Cheney inter 1995-2000.
eta|maldekstra|180ra
eta|maldekstra|180ra

## Vidu ankaŭ 
* Richard Halliburton

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.halliburton.com
* http://finance.yahoo.com/q?s=HAL
* http://www.motherjones.com/news/featurex/2003/07/we_455_01.html 
* http://www.halliburtonwatch.org

Kategorio:Firmaoj
Listo de firmaoj

## Alfabetvice
*Apple
*Bjørn
*Daewoo
*Deutsche Solar
*Glencore
*Halliburton
*Olivetti
*OMEGA (horloĝo)
*Siemens
*Schlumberger Limited
*Tata (firmao)
*United Fruit Company
*Wacker Siltronic

## Laŭ produktkampoj
### Elektroniko
* Apple
* ATI
* Hewlett-Packard
* IBM
* Mikrosofto
* Sun
* Transmeta
* VIA Technologies

### Energitekniko
* Deutsche Solar
* Wacker Siltronic
### Nutrado
* Bjørn

## Laŭ landoj
## Ordigitaj laŭ grandeco
*
Fernando Redondo Ituarte

eta|300px|Redondo Ituarte kun Emilio G. Linera kaj Julio Mangada Rosenörn, 1918
**Fernando REDONDO ITUARTE** (naskiĝis la 2-an de novembro 1882 en Maó, Balearoj, mortis en Meksiko en 1949) estis hispana militisto kaj esperantisto.

Li estis kunlaboranto de respublikanaj kaj socialistaj gazetoj pri temoj Esperanta, teozofia kaj politika. Li fondis du gazetojn, gvidis multajn kursojn, kunlaboris al kelkaj E-revuoj.

Granda amiko de Julio Mangada Rosenörn, kun kiu li kunlaboris en la redaktado de gazetoj, gvidado de Hispana Esperanto-Asocio kaj organizado de kursoj.

Li multe verkis kaj tradukis el la hispana; li ankaŭ kunlaboris en la *Enciklopedio de Esperanto* (1934).

Dum la hispana interna milito, li restis fidela al la respubliko, kaj batalis en la ĉirkaŭaĵoj de Madrido kaj en sia naskiĝinsulo Minorko (Balearoj).

Li ekziliĝis al Meksiko, kie li forpasis en 1949

## Referencoj 
* Margais, Xavier. *El moviment esperantista a Mallorca (1898-1938)*. Edicions Documenta Balear, 2002. ISBN 84-95694-29-8. [p. 263-266]

## Eksteraj ligiloj 
* Omaĝo al F. Redondo, fare de la majorka E-grupo 
* Lia poemo "La gruntado" (himno de la pesimistoj)
* Ekzile en Meksiko. Militrakonto, 05/01/2020

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Kategorio:Framasonoj
Kategorio:Esperantistaj militistoj
Epizootio

**Epizootio** estas epidemia malsano de bestoj. Ekz. hundopesto, morvo, bova tuberkulozo, brucelozo, antrakso, porkoerizipelo, Bova Spongforma Encefalopatio, rabio... Se tia malsano atingas kontinento aŭ la tut mono oni parolas pri *panzooto*.

## Vidu ankaŭ 
* Epidemio
* Pandemio


Kategorio:Veterinara medicino
Inflamo

[eta|[Dermatito sur mano.]]
**Inflamo** aŭ **brulumo** estas malbona stato de iu organo de la korpo, karakterizita per plialtiĝo de la temperaturo, ŝvelo, ruĝeco, doloro, malpliigita funkciado. Oni uzas la sufikson –it por indiki inflamon de iu organo: bronkito, laringito.

## Vidu ankaŭ 
* Atopia dermatito
* Sinusito

## Referencoj 

Kategorio:Imunologio
Kategorio:Medicina terminologio
Intesto

eta|Skemo de la homa stomakintesta sistemo
**Intesto** estas tuboforma parto de nutrokanalo (nomata la digesta sistemo) de post la stomako ĝis la anuso. Ĝia ĉefa tasko estas la malkombino, digesto kaj absorbo de la nutraĵoj.

Ĉe la mamuloj oni distingas : maldika intesto (7 m longa ĉe homo, 40 m ĉe bovo; konsistanta el duodeno, jejuno, kaj ileo), en kiu la pankreata suko kaj galo komencas malkombini la nutraĵon, poste absorvante ilin per intestaj viloj; dika intesto (1,5 m dika ĉe homo; konsistas el cekumo, kojlo kaj rektumo). Ĉiuj tiuj intestaj partoj de mamulo kune estas nomeblaj "intestaro".

Intesta mikrobioto aŭ intesta mikroflaŭro estas la aro de bakterioj kiuj vivas en la intesto, en rilato de simbiozo kaj de tipo de kunmanĝado kaj de tipo de mutualismo. Tiu aro formas parton de la normala mikrobioto. La granda majoritato de tiuj bakterioj ne estas damaĝaj por la sano kaj multaj estas profitaj, pro kio tiu intesta mikrobioto estas grava por la sana bonfarto de la organismo.

## Vidu ankaŭ 
* digesta sistemo
* volvulo

Kategorio:Digesta sistemo
Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Besta anatomio
Encefalo

[eta|dekstra|250px|Jen homa [cerbo kies cerbeto estas kolorigita viole.]]
**Encefalo** (greke ἐγκέφαλον enkefalon, laŭvorte "en la kapo", el εν en, ‘ene de’, kaj κεφαλή kefalé, ‘kapo’;) estas la tuto da organoj, kiujn enfermas la kranio de la vertebruloj. Pri homoj la terminoj *cerbo* kaj *encefalo* estas ofte konsiderataj sinonimoj. Alivorte ĝi estas la parto de la centro de la nerva sistemo de la vertebruloj kiu estas inkludita ene de la kranio (kiu zorgas fakte pri la protekto de la encefalo). Dum la embria stadio ĝi estas komponita de tri partoj: nome antaŭcerbo, mezcerbo kaj rombcerbo; dum la adolta stadio ĝi estas komponita de kvin partoj: nome la telencefalo, tre evoluinta ĉe la mamuloj kaj precipe ĉe la homo (cerebraj hemisferoj), la diencefalo (talamo, pineala glando, hipofizo, opta nervo kaj retino), la mezencefalo (kolikloj, cerebraj pedunkloj), la metencefalo (cerebelo) kaj la mjelencefalo (mjela bulbo).

Estas la centro de kontrolo de la movoj, de la dormo, de la malsato, de la soifo kaj de preskaŭ ĉiu porviva aktiveco necesa por la survivafo. Ĉiuj homaj emocioj, kiel amo, malamo, timo, kolero, ĝojo kaj tristo, estas kontrolitaj de la encefalo. Ĝi zorgas ankaŭ pri la ricevo kaj interpreto de la multnombraj signaloj, kiuj alvenas el la organismo kaj el la ekstero.

La inflamo de la encefalo nomatas encefalito.

## Notoj 
Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Nerva sistemo
Kategorio:Cerbo
Plando

**Plando** estas la suba plata parto de piedo, kiu tuŝas la teron, kiam oni marŝas aŭ staras. Plej ofte oni parolas plando ĉe la t.n. **plandoirantaj** bestoj (*plantigrad*) kaj ĉe **falangoirantaj** (*digitigrad*), ĉe kiuj tuŝas la teron falangoj (vulpo) aŭ eĉ tarsoj (urso). Tiu plando de mamuloj iĝis karna, mola.

Se nur pinto de la lastaj falangoj tuŝas la teron, kiu ofte estas ĉirkaŭprenante per hufo, ni parolas pri **hufoirantaj** (*unguligrad*) bestoj (ekz. ĉevalo, ŝafo vidu hufo).

Plandumo estas la suba plata parto de ŝuo. 

En teĥniko, **plando** estas apogbazo de io (ekz. pri masonaĵo: plando de fundamento.).

Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Piedo
Heidi Brühl

**Heidi BRÜHL** [hajdi bril] (naskiĝis la 30-an de januaro 1942, mortis la 8-an de junio 1991) estis germana aktorino kaj kantistino.

Heidi Brühl naskiĝis en Munkeno. Ekde la aĝo de kvin jaroj ŝi ricevis baletlecionojn. La produktoro kaj reĝisoro Harald Braun malkovris ŝian talenton kaj donis al ŝi malgrandan rolon en la filmo *Der letzte Sommer* (1954). Poste ŝi dum kvin jaroj studis dancadon, kantadon kaj aktoradon, lernis la anglan lingvon kaj la francan. Pliaj filmroloj famigis ŝin en Germanio.

Kiam komence de la 1960-aj jaroj ŝia filmkariero stagnis, ŝi koncentriĝis al la kantado. La ŝlagro *Wir wollen niemals auseinander gehen* (1961) iĝis ege populara. Dum la sekvaj jaroj Heidi Brühl aperis en diversaj muzikaloj, ekz. *Annie Get Your Gun* kaj *My Fair Lady*.

En la jaro 1964 ŝi edziniĝis al la usona aktoro Brett Halsey. La paro havis du gefilojn, sed disiĝis en 1976. Samjare aperis ŝiaj memoroj *Eine kühle Blonde, bitte*.

Heidi Brühl mortis en Starnberg, de kancero.

## Listo de filmoj 
* *Der letzte Sommer* (1954)
* *Roman einer Siebzehnjährigen* (1955)
* *Die Mädels vom Immenhof* (1955)
* *Hochzeit auf Immenhof* (1956)
* *Die Bekenntnisse des Hochstaplers Felix Krull* (1957)
* *Vater, unser bestes Stück* (1957)
* *Ferien auf Immenhof* (1958)
* *Solange die Sterne glühen* (1958)
* *Ohne Mutter geht es nicht* (1958)
* *Lass mich am Sonntag nicht allein* (1959)
* *Held meiner Träume* (1960)
* *Frühling auf Immenhof* (1974)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.steffi-line.de/archiv_text/nost_deutsch/02b_bruehl.htm 

Brühl, Heidi
Brühl, Heidi
Brühl, Heidi
Brühl, Heidi
Nyborg

'''** (laŭvorte "nova fortikaĵo") estas dana haven-urbo ĉe la orienta marbordo de la insulo Fyn kun  loĝantoj (2008). 

## Historio 
Kun pli ol 700-jara historio ĝi estas unu el la plej malnovaj urboj de Danio. La unuaj historiaj mencioj pri la urbo devenas de la jaro 1193, kiam oni konstruis la kastelon (starantan ĝis hodiaŭ - vidu la suban foton). Ĝi havas urborajtojn ekde la jaro 1202. En la 17-a jarcento  estis krom Kopenhago kaj Fredericia unu el la 3 plej grandaj fortresoj en Danio. 
En la jaro 1659 la fortreso sukcese defendis sin dum la sveda sieĝo danke al nederlanda helpo de admiralo Michiel de Ruyter.

Apud  situas la Granda Belto-ponto (vidu la suban foton) kiu kunligas la insulon Fyn / Fueno kun la insulo Sjælland / Zelando.

Laŭ Enciklopedio de Esperanto  estas naskiĝloko de Paul Neergard.

## Partnera urbo 
*   eventuale ankoraŭ Kołobrzeg (ĝis 1945 ), Pollando 
La urba komunumo Nyborg finis sian kunlaboron kun siaj iamaj ĝemelurboj  Sandnes,  Mariestad kaj  Perniö en 2008.

Dosiero:Nyborg-Palace.jpg|Kastelo
Dosiero:Storebæltsbroen from Sjælland.jpg|La Granda Belto-ponto
Dosiero:Denmark-Nyborg-Mads Lerches Gaard town museum.jpg|La urba muzeo ""
Dosiero:Denmark-Nyborg-Landporten gatehouse.jpg|La 40 metrajn longa pordegejo **' en 
Dosiero:NyborgSchloss.jpg|La kastelo 

## Referencoj 
Kategorio:Suda Danio
Kategorio:Urboj de Danio
Kategorio:Fyn
Sáregres

**Sáregres** [ŝAregreŝ] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono **Meza** Transdanubio, en departemento Fejér, en subregiono de **Sárbogárd**. La loknomo signifas hungare koto-groso. Koto estas proksima rojo, tiutempe marĉa, kota estis.

## Bazaj informoj 
* Areo: 26 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 820
* Poŝtkodo: 7014
* Telefonprefikso: 25

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, preter ĉefvojo Dunaföldvár-Simontornya, laŭ la fervojo Budapeŝto-Pécs.

## Historio 
Sáregres estis pli frue peĉenega setlejo, unua menciita en 1324. La teritorio apartenis inter 1650-1945 al posedaĵo de **Zichy** (ziĉi)-familio. En 1977 la vilaĝo administre kunfandiĝis kun Cece, sed en 1990 reakiris la memstarecon.

La ĉirkaŭaĵo estas tre akvoriĉa, tie fluis la rojo Sárvíz (=kota akvo), kiu laborigis akvomuelejon. La ĉirkaŭaĵo estas ekde 1996 naturprotekta areo.

En la vilaĝo naskiĝis kaj plenumis sian junaĝon la pentristo István Csók (1865-1960). Li naskiĝis en la akvomuelejo, konstruita meze de la 1800-aj jaroj; nun protektita konstruaĵo.

* Mapo pri situo de la vilaĝo en Hungario (hu)

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Venceslaus Ulricus Hammershaimb

dekstra|200ra|Venceslaus Ulricus Hammershaimb sur poŝtmarko
**Venceslaus Ulricus HAMMERSHAIMB**  (25-a de marto 1819 - 8-a de aprilo 1909 en Kopenhago), ankaŭ nomata **V. U. Hammershaimb** aŭ simple **Venzel Hammershaimb**, estis Feroa paroĥestro kaj filologo. Oni konsideras lin la fondinto de la moderna feroa skribita lingvo.

La patra flanko de la Hammershaimb-a familio originis en Germanio, sed li mem kreskis Feroe kaj sentis sin feroano. Li studis teologion en Kopenhago, kie li ekkonis Danan pastron kaj filozofon Grundtvig. Tamen li ekloĝis Feroe en 1855, kaj li pastriĝis en insulo Streymoy. Lin ade interesis la feroaj dialektoj, kaj li multe studis sian lingvon. En 1867 li iĝis Feroa paroĥestro, kaj li ĉeestis la Feroan asembleon dum tri periodoj. Li vivis kun sia edzino en Danio ekde 1878 ĝis sia morto en Kopenhago en 1909.

## Lingvoscienca laboro 
En 1846 Hammershaimb eldonis libron pri *færøisk ortographie* (Feroa ortografio). Ĉi libro tenis elstaran pozicion en la Feroa lingviko ĝis nun. Sian skribnormon li forte proksimigis al la norena origino de la lingvo. Finfine ekestis kompromiso, akceptebla por ĉiuj dialektoj Feroaj. Pluse la ortografio ne tro distancigas la lingvon de antikvaj skribaĵoj kaj de ceteraj skandinaviaj lingvoj. Tamen hodiaŭ, en la 21-a jarcento, la skribita lingvo sufiĉe foras de la prononco, pro kio malfacilas la lingvolernado por multaj infanoj en la insularo.

## Verkoj 
* 1852: *Færøske Kvæder* "Feroaj poemoj/kantoj", Kopenhago; 2-a eldono, Ferooj 1969
* 1891: *Færøsk Anthologi I. Tekst samt historisk og grammatisk Indledning* "Feroa antologio 1. Teksto kaj historia-gramatika enkonduko", Kopenhago; 2-a eldono, Tórshavn 1969

## Literaturo 
* Gerson - H. Hansen: *Dansk Biografisk Lexikon*, Bd. IV, Gyldendalske Boghandels Forlag, Kopenhago 1892 http://www.lysator.liu.se/runeberg/dbl/6/, Artikolo pri Hammershaimb: http://www.lysator.liu.se/runeberg/dbl/6/0550.html (danlingva)
* W.B. Lockwood: *An Introduction to Modern Faroese*, Føroya Skúlabókagrunnur, Tórshavn 1977 (enkonduko), 4-a eldono 2002 http://www.framtak.com/books (anglalingva)
* Eyðun Andreassen: *Faroese Ballads and the Faroese Ballad Dance. A Bibliography*: http://www.setur.fo/pdf/20020909152806.pdf  (anglalingva)

## Eksteraj ligiloj 
* Hammershaimb.dk (Dana paĝo, de parenco de Hammershaimb)

Kategorio:Feroaj luteranoj
Kategorio:Feroaj lingvistoj
Kategorio:Feroaj verkistoj
Kategorio:Luteranaj pastroj
Kategorio:Ferolingvaj profesiuloj
Kategorio:Folkloraj kantoj
Richard Friedenthal

**Richard FRIEDENTHAL** [riĥart FRIdental] (naskiĝis la 9-an de junio 1896 en Munkeno; mortis la 19-an de oktobro 1979 en Kijlo) estis germana verkisto kaj eldonisto.

Post studado en Munkeno, Berlino kaj Jena Friedenthal laboris kiel redaktoro en la Berlina eldonejo "Knaur". En la jaro 1931 li tie eldonis la enciklopedian vortaron *Knaurs Konversationslexikon*. Ekde la 1920-aj jaroj li ankaŭ mem verkis.

En 1933 la nazioj malpermesis al Richard Friedenthal la verkadon. Li en 1938 elmigris al Londono, tie li de 1943 ĝis 1950 laboris en la germanlingva sekcio de la radiostacio BBC. Ekde 1947 li estis brita civitano.

En 1950 li revenis al Munkeno. Dum kvar jaroj li estis direktoro de la eldonejo "Droemer-Knaur", poste li revenis al Britio.

La verkaro de Richard Friedenthal konsistas el liriko, noveloj, romanoj, vojaĝraportoj, eseoj kaj biografioj (ekz. pri Goethe, Martin Luther kaj Georg Friedrich Händel). Kiel eldonisto li okupiĝis i.a. la postlasaĵoj de Stefan Zweig.

## Listo de verkoj 
* *Demeter* (poemoj, 1924)
* *Maria Rebscheider* (noveloj, 1927)
* *Der Eroberer* (romano, 1929)
* *Brot und Salz* (poemoj, 1943)
* *Die Welt in der Nussschale* (romano, 1956)
* *Die Party bei Herrn Tokaido* (vojaĝraporto pri Japanio, 1958)
* *Georg Friedrich Händel* (biografio, 1959)
* *Goethe* (biografio, 1963)
* *Luther* (biografio, 1967)
* *Entdecker des Ich* (eseoj, 1969)

Friedenthal, Richard
Friedenthal, Richard
Faiz Ahmed Faiz

eta|Faiz Ahmed Faiz (maldekstre) transdonante premion en junulara barata-pakistana konkurso de 1964 pri verkado de eseo
**Faiz Ahmed FAIZ** (en urduo: فیض احمد فیض; naskiĝis en 1911 en la provinco Panĝabo de la tiutempa brita kolonio Hindio, nuna Pakistano, mortis en 1984 en Lahoro) estas la plej fama moderntempa poeto de Pakistano. Li estis subtenanto de la Komunista Partio de Pakistano kaj de Sufiismo.

Post la militista puĉo en Zia-ul-Haq, Faiz ekziliĝis al Bejruto en 1979 kaj laboris por la literatura revuo Lotus. En 1982 li revenis al Pakistano.

## Vidu ankaŭ 
Muhammad Ikbal, fama islama poeto unu generacion pli maljuna kaj forte ligita al Pakistano.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo dediĉita al li
* Lia voĉo (memlegas poemon) 
* Rete legebla en Esperanto: "Soleco"

Kategorio:Urduaj poetoj
Kategorio:Pakistanaj poetoj
Jozefo el Kupertino

[eta|dekstra|Fluganta sankta Jozefo el Kupertino sur pentraĵo de [Ludovico Mazzanti el la 18-a jarcento]]
**Jozefo el Kupertino**, propranome **Giuseppe Desa** (Copertino 17 Junio 1603 – 18 Septembro 1663), estis minoritana monaĥo, kiu vivis 14 jarojn en Asizo (la loko de aktivado de Sankta Francisko el Asizo). Li estas konata kiel sankta patrono de pilotoj, flugistoj, flug-pasaĝeroj, kosmonaŭtoj, paraŝutistoj kaj ankaŭ de malbonaj studentoj.

Jozefo iĝis frato ĉe la kapucenoj tiam li estis 17-jaraĝa. En 1621 li ŝanĝiĝis kaj aniĝis al la konventualoj, ankaŭ membroj de la sama religia familio. Ĉar Jozefo el Kupertino estis malintelektulo, oni allasis sin aniĝi nur post multaj malfacilaĵoj. La ekleziuloj ege malfaciligis lian sacerdotiĝon. Ofte li travivis viziojn kaj ekstazojn. Laŭ diversajn rakontoj Jozefo antaŭvidis kaj antaŭdiris multajn okazaĵojn. 

Jozefo el Kupertino estas konata kiel „fluganta sanktulo“ kaj mistikulo. Li eniris en ekstazojn, kiam ajn li ekvidis bildon de Jesuo, de Virgulino Maria, de Sankta Francisko el Asizo. Li eligis ekkrion kaj poste ŝvebis en la aero. Laŭdire lia ŝvebado daǔris de unu ĝis tri horoj. Liaj levitacioj ripetiĝis multfoje. Kredantoj mirigite alkuradis, dume kuracistoj kaj sciencistoj lin esploris por kompreni, kiel tio eblas. Ne nur levitacioj, sed ankaŭ flugoj en la aero altiradis grandajn homamasojn. La Sankta Ofico (Inkvizicio) ricevis anoniman leteron kun la sekva teksto:
*„Ĉi tie en Puglia estas iu 33-jara frato, kiu faras el si Mesion kaj tiras post si amasojn.“* Malgraǔ tio, ke li neniam faris el si Mesion, Jozefo ekstaris antaŭ la tribunalo, sed neniu kuraĝis lin kondamni, ĉar li levitaciis antaŭ la okuloj de la papo kaj kunvenintaj kardinaloj. Kiam la prelatoj vidis tiun miraklon propraokule, ili fariĝis liaj simpatiantoj. Ĝis sia morto Jozefo estis sub inspekto de la Inkvizicio kaj estis tenata en izoleco kaj en devigita ekzilo.

Pli ofte la inkvizicio eklezia pliinteresis sin pri li, la travivaĵojn de Jozefo ili juĝis suspektindajn. Oni decidis forsendi monaĥon al la monaĥejo en malproksimaj lokoj (Asizo, Osimo ktp.). En Asizo Jozefo renkontis la dukon Johann Friedrich von Braunschweig-Lüneburg. La renkontiĝo kun la duko estis impresinta kaj la parolado de Jozefo influis la decidon de la duko iĝi katoliko.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.catholictreasures.com/cartdescrip/10744.html
* http://svetlo.farnost.com/svetlo.php?rocnik=2003&tyden=36
* http://www.ewtn.com/library/MARY/COPERTIN.htm 
* http://www.stjoscup.org/
* http://www.catholicforum.com/saints/saintj04.htm

Kategorio:Minoritanoj
Jozefo el Kupertino
Jozefo el Kupertino
Nunatako

Nunatako estas monto aŭ roko, kiu elstaras el enlanda glacio, respektive estas monto, kiu estas komplete ĉirkaŭita de glaĉeroj. La vorto devenas de la inuita lingvo.
[eta|dekstra|240px|Nunatako Starr, ĉe la marbordo de la [Lando de Viktoria, Antarkto.]]
La flaŭro de la nunatako povas esti izolita de la ĉirkaŭanta glacio kiel insulo de akvo.
eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Glacikampo

Kategorio:Geologio
Kategorio:Glaciologio
Kategorio:Montoj
Triptiko

[eta|350ra|*[La ĝardeno de la delicoj* de Hieronymus Bosch, unu el plej famaj triptikoj en la mondo, Prado-Muzeo, Madrido.]]
**Triptiko** (greke *triptychon*) estas pentraĵo sur tabulo, konsistante el tri paneloj, el kiuj la du ekstremaj – kunligitaj al la centra per ĉarniroj – povas refaldiĝi kontraŭ tiu kaj ĝin plene kovri. Ĝi elformiĝis en la 14-a jarcento. Oni nomas ankaŭ triptiko la tripartan, alfermeblan etan altaron, bildon.

## Difino 
Laŭ Francisko Azorín triptiko estas *Bildo tripanela; pentraĵo trifaldebla, foje uzata kiel retablo. Triptikoj -aŭ diptikoj, aŭ poliptikoj, laŭ la nombro de folioj- estis nomataj la unuaj libroj aŭ albumoj de la antikvaj grekoj k. romanoj: la folioj -skribotabuletoj- estis el ligno, metalo aŭ eburo, flanke kunligitaj per ŝnuro aŭ ĉarniroj* Li indikas etimologion el la greka *triptikos*, el *trais + ptikos* (tri faldoj), kaj de tie la latina *triptychus*. Kaj li aldonas la terminon *polikliniko*.

## Triptiko en Esperanto 
Brusela skulptisto, Alxandre Devaert, faris triptikon kun teksto en Esperanto kun aludoj al diversaj religioj kaj filozofioj. Kiam la triptiko estas fermita, oni legas la nekompletan frazon "*Mi estas la pordo de la senfina*..." kaj kiam ĝi malfermiĝas, aperas la solvo per la lasta vorto : "AMO". La artaĵo simbolas la universalan amon kaj toleremon kaj ĝiaj uzitaj lignospecoj devenas de la kvar anguloj de la mondo: la cipreso, pinarbo kaj cedro estas krome bibliaj arboj.

## Notoj kaj referencoj
Peĉenegoj

**Peĉenegoj** estas malaperinta nomada, tjurklingva popolo. La peĉenegoj vivis inter Volgo kaj Uralo, ĝis fine de la 9-a jc. forpelis ilin la kazaroj.[eta|300px|Peĉenegoj en Eŭropo en [1015]] Ili trapasis Volgon kaj – en alianco kun la Bizanca imperio – forpelis la hungarojn el iliaj Sud-Rusiaj teritorioj (la hungaroj nomis tiun areon Levedio) ĉe la Nigra Maro. Ili poste sekvis la hungarojn kaj okupis Etelkoz-on (neprecize difinebla areo), sed poste en la 10-11-a jc. ili malfortiĝis kaj fuĝis parte al la Hungara Reĝlando. Ili setlis en la okcidenta kaj suda parto de Hungario kiel limgardistoj, sed ankaŭ en aliaj lokoj. Alia parto de la popolo migris al la Bizanca imperio kaj ankaŭ gardis la limon. Parto de ili pli poste reiris al Sud-Rusio, sed la tuta popolo malaperis, kunfandiĝis kun la aliaj ĝis la fino de la 12-a jc.

La hungara nomo de la peĉenegoj estas *besenyő* (pron. beŝenjö), kiu aperas en nomoj de vilaĝoj, kie ili setlis: ekzemple Besnyő, aŭ rimarkeble Bezenye kaj Bánpecsenyéd.

== Komunumoj pri *besenyő* (= peĉenego) en Hungara reĝlando ==

Posteuloj de peĉenegoj eble estas la tjurka etno de gagauzoj loĝanta en Moldavio.

Vidu ankaŭ: Listo de hungaraj loknomoj kun "besenyő"

## Vidu ankaŭ 
* kumanoj

Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Antikvaj etnoj
Arpado

**Arpado** *(hungare: **Árpád**)* estas praa hungara virnomo (persona nomo), denove uzata ekde la 19-a jarcento je honoro de Arpado (Árpád) ĉefa tribestro (regis 889-907) de la hungaraj tribestroj, kiuj invadis la Karpat-basenon, kaj filo de la estro Almoŝo.eta|Árpád fejedelem

Deveno neklaras: aŭ el la hungara vorto *árpa* (hordeo)+ d (eta) sufikso aŭ el la irana nomo *Aripata*.

vidu:
* dinastio de Arpado (889-1301)
* Arpado (tribestro)
* defenda linio Arpado
* Árpád (Batăr) estas vilaĝo en Distrikto Bihor, Rumanio.

## Vidu ankaŭ 
* Hungaroj
* Historio de Hungario

## Eksteraj ligiloj 
* Arpado, pentraĵo de la 19-a jarcento

Kategorio:Historio de Hungario
Kategorio:Hungaraj reĝoj
Kategorio:Árpád
Metalingvistiko

**Metalingvistiko** estas branĉo de la lingvistiko kiu studas la interrilatojn inter lingvoj kaj aliaj kampoj de la homa kulturo.

Komparu kun: interlingvistiko kaj socilingvistiko

Kategorio:Lingvoscienco
Pramo

eta
**Pramo** estas plata boato, kiun oni uzas por transporti homojn, aliajn bestojn kaj veturilojn de unu bordo de rivero, aŭ lago, al la alia. Ĝi ofte eluzas helpon, forton de riverfluo, sed plej ofte ili estas funkciigitaj per motoro por pli rapide liveri aĵojn.

La plej simplaj kaj praaj pramoj estas movitaj per kablo, kiu tenas ilin en la ĝusta vojo. (kablopramo)
[250ra|eta|dekstra| pramo trans rivero Paranapanema, [Brazilo]]

## Entreprenoj 
* LD Lines

## Vidu ankaŭ 
* Pramŝipo
* Kosmopramo
* Trajnpramo


Kategorio:Ŝipoj
Károly Lotz

**LOTZ Károly** (kAroj loc') (16-a de decembro 1833, Homburg vor der Höhe – 13-a de  oktobro 1904, Budapeŝto) estis hungara pentristo.
eta|Fotp pri Károly Lotz  
## Vivo 
Lia hungara patrino – post morto de  la germana patro – revenis kun la infano al Hungario. Lotz komence volis iĝi skulptisto, sed poste eklernis pentardon ĉe Jakab Marastoni kaj Henrik Weber. Li veturis en 1852 al Vieno, kie li iĝis lernanto kaj poste kunlaboranto de K. Rahl. Li kun lia majstro pentris murbildojn en grandnobelaj palacoj, poste sola pentis murbildojn en gravaj, famaj konstruaĵoj.

Li iĝis instruisto en 1883 en la Provpentrolernejo (Mintarajziskola), ekde 1896 la gvidanto de la dua hungara pentrista majstrolernejo. Li estas elstara hungara pentristo en la dua duono de la 19-a jarcento. Liaj murbildoj respegulas la efikon de la venecia baroka freskopentrado: ili estas leĝeraj, elegantaj. Li verkis skizojn, allogajn portretojn kaj mitologiajn pentraĵojn (sur tiuj lastaj ofte aperis liaj filinoj). Li pentris nudbildojn pri lia filino Kornelia.

(mur)pentraĵoj en
*ŝtuparejo de viena armilmuzeo (1864)
*28 medalionoj en Palaco Vigadó (1873)
*Hungara Nacia Muzeo (1874) kun Mór Than
*Universitata Biblioteko (1875)
*Malnova Artgalerio (1877)
*Stacidomo Keleti (1884)
*Operdomo (plafono)
*Pariza vendejo („Párizsi áruház” estis nomo de vendejo en Budapeŝto, kie oni vendis modajn varojn) (1885)
*2 triptikoj en la ĉambrego de la Hungara Scienca Akademio (1887-1891)
*Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Tihany); kun Bertalan Székely kaj Lajos Deák-Ébner (1889-1890)
*Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vár); kun  Bertalan Székely (1892-1893)
*Granda Halo de „Kúria” (nuntempa Hungara Nacia Galerio) (1894)
*Ŝtuparejo de la hungara Parlamentejo (1896-1897)
*Baziliko Stefano la 1-a (Budapeŝto) (1894-1899)
*Habsburga ĉambro en la Reĝa palaco (li pentris la plafonon jam malsane) (1903)

## Elektitaj disĉiploj 
eta|Karikaturo pri Lotz 
* Ferenc Ács
* Károly Cserna
* Béla Erdőssy
* Ármin Glatter
* Gyula Háry
* Mátyás Jantyik
* Róza Jókai
* Aladár Körösfői-Kriesch
* Jenő Koszkol
* Fülöp Elek László
* János Stein
* Gyula Túry
* Géza László Udvary
* Ignác Ujváry
* Zsigmond Vajda

## Memorigiloj 
* strato en Budapeŝto

Stróbl Alajos Lotz Károly mellszobra.jpg|Busto pri Lotz
Balló Portrait of Károly Lotz.jpg|Portreto pri Lotz
Marastoni Portrait of Károly Lotz 1862.jpg|Portreto pri Lotz
Lotz Self-Portrait in Younger Age c. 1850.jpg|Memportreto
Lotz Peasants Dancing c. 1860.jpg|Kamparana danco dum vinrikolto fare de Lotz
Lotz Ötösfogat.jpg|Ĉaro tirita per 5 ĉevaloj fare de Lotz 

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mke.hu/lyka/03/3-6-1-lotz.htm 
* http://www.hungarianart.com/s-744  
* http://www.hung-art.hu/frames-e.html?/english/l/lotz/ 
* http://hungart.euroweb.hu/magyar/l/lotz/muvek/ 

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungariaj germanoj
Kategorio:Germanaj pentristoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Pramŝipo

[eta|230ra|Pramŝipo "Gloro de Burgundio" ĉe [Calais en Francio]]
**Pramŝipo** estas ŝipo, kiun oni uzas por transporti homojn, aŭtojn kaj/aŭ trajnojn (ne tre longdistance) trans maro. Komparu kun: pramo.

Pramlinioj interalie ligas:
* Stokholmon kaj Helsinkon;
* Helsinkon kaj Talinon;
* Kerĉan duoninsulon en Ukrainio kun Tamanja duoninsulo en Rusio;
* okcidentan kaj orientan bordon de la granda lago Van en Turkio;
kaj multajn aliajn lokojn.

## Vidu ankaŭ 
* Trajnpramo
* Pramo


Kategorio:Ŝipoj
Rulglobeto

**Rulglobetoj** (aŭ **ludglobetoj**) estas nomo de infana ludo, ankaŭ de la pecoj per kiuj ĝi ludiĝas.

Antikve, la rulglobetoj estis faritaj de argilo aŭ ia ŝtono, tia marmoro. Moderne, ili estas faritaj de vitro kun buntaj, kirlaj strekoj interne. Ĝenerale, ili estas proksime 15mm larĝaj.

Estas multe da ludoj uzantaj rulglobetojn, iuj estas tre antikvaj. Ili baziĝas en du tipojn - iuj en kiuj oni provas trafi aliludantajn rulglobetojn per siaj propraj, kaj iuj en kiuj oni provas trafi celon (ekzemple rondo aŭ truo). Oni tion faras rulante, ĵetante, aŭ "fingr-artikante" siajn rulglobetojn.

Dosiero:Historic Marbles.jpg|
Dosiero:Marbles 01.JPG|
Dosiero:WestAfricanMarbles.jpg|
Dosiero:Klickerpeng1.jpg|

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* http://www.kulicky.com/world-marbles-championship 
* http://www.streetplay.com/thegames/marbles 
* http://www.kidsturncentral.com/topics/sports/marbles.htm  

Kategorio:Ludiloj
Kategorio:Ludoj