open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Domo sur la akvo

***Domo sur la akvo*** (*Ĥanei ruje ab*) estas la dua postrevolucia filmo de la irana reĝisoro Bahman Farman-Ara. Ĝi aperis en 2001 kaj estas 111 minutojn longa.

Ĝiaj temoj kaj etoso similas al lia antaŭa kinfilmo *Odoro de kamforo, aromo de jasmeno*, tamen neniel ripetece. Ĝi ĝuas tute alian atmosferon kaj formon. Ambaŭ rilatas al morto, sed ĉiu alimaniere.

Komence de la filmo la ĉefa karaktero dum akcidento per sia aŭto survoje, vundas anĝeleton. Do la spektantoj dekomence komprenas, ke temas pri surreala kaj mistikeca verko. Tamen ne multon oni spektas tiel; pli ol 90% spegulas nur tuŝeblajn realaĵojn. La ĉefrolulo, d-ro Sepid-baĥt (laŭlitere: blank-estontulo, bonfortuna, aŭ bonfina), mezaĝa ginekologo, havas bonajn, nebonajn kaj malbonajn ecojn – kiel plejmulto de ni homoj. Sepid-baĥt kun pasintaj eraroj kaj estanta soleco hazarde konatiĝas kun okjara knabo, kiu parkeras la tuton de La Nobla Korano kaj kiu ekenkomatiĝas. Eble tial unue la nomo de la filmo estis **Komato** kaj en intervjuo Farman-Ara priskribis la estontan filmon kiel “La historio de socio en kolektiva komato”.

La doktoro, kiu nun spertas “liberan falon en la vivo”, pasinte, ekzemple, kaŭzis nenaskivecon al sia sekretariino-amatino, kiu neniel pardonivas lin pro tio, kion li faris al ŝi, kiam ŝi estis eĉ pli juna. Inter la sociaj problemoj, pri kiuj la filmo elmontras estas narkotismo de junuloj, prostituo kaj aidoso. Ie en la filmo la d-ro responde al iu, kiu lin nomis sia lasta espero, diras: “(Do) Ni estas en feka mondo, kiam mi estas ies lasta espero.” Okcidentaj filmkritikistoj jam komparis iujn socisatirajn (p)ecojn de la filmoj de Farman-Ara kun tiuj de Woody Allen.

La doktoro ankoraŭ simpatias kun sia eksamatino, kiu nun estas ĉefflegistino kaj pasigas kemi-terapion pro la severa malsano; kun juna knabino, kiu ĵus komprenis, ke ŝi suferas aidoson; kaj kun sia filo, kiu suferas narkotismon.

Ankaŭ tiu ĉi filmo de Farman-Ara tre plaĉis al la juĝistoj de la Internacia Film-Festivalo de Tehrano (2002) kaj gajnis multajn premiojn, i.a. kiel la plej bona irana filmo kaj pro la plej bona aktoro (Reza Kijanijan).

## Verkinto kaj reĝisoro
Bahman Farman-Ara

## Geaktoroj
**Rolato: Rolanto
	
D-ro Sepidbaĥt: Reza Kijanijan

D-ra patro: Ezzat-ol-lah Entezami

D-ra filo, Mani: Mehdi Safavi

D-ra sekretariino: Hedje Tehrani

Ĉefflegistino: Bita Farrahi

Knabino kun aidoso: Behnaz Ĝafari

## Literaturo 
Tiu ĉi materialo unue aperis en Esperantlingva artikolo en Irana Esperantisto, n-ro 11, jaro 4, Printempo 2005, 56 p., p.&nbsp;4-8.: **Kiel kiseto'* far Ŝima Bastani. Jen ties fontoj:

BAHARLU, Abbas. *Sad ĉehreje sinemaje Iran'' (Cent vizaĝoj de Irana kino), Teherano: Naŝre gatre, 2002, 208 p.
*http://www.golshirifoundation.org 
*http://www.nyu.edu/greyart/exhibits/iran
*http://citypaper.net/movies/s/smellofcamphor.shtml 
*http://www.reel.com/reel.asp?node=features/interviews/farmanara 
*http://www.filmref.com/directors/dirpages/farmanara.html 

Kategorio:Filmoj
Bebovartejo

eta|dekstra|180px|Junaj infanoj lernas tre rapide.
La **bebovartejo** prizorgas infanojn ĝis la 3-a jaro, kiam ili iras al infanĝardeno. Kelkaj gepatroj donas sian bebon jam en duonjara aĝo al bebovartejo por povi laboriri.

La sistemo de bebovartejoj estis bone elkonstruita en la iamaj socialismaj landoj – pro altrudo de la virinoj al la frua laboro –, kaj malmulte en la kapitalismaj landoj. Dum hungaro elpagas dekonon de averaĝa salajro por bebovartejo, italo eĉ trionon de la salajro.

Dum la iama orienta Germanio havis densan reton de bebovartejoj, en Okcidenta Germanio ili aperis nur preskaŭ en la grandaj urboj. Oni volas fortigi, densigi la bebovartejojn en la okcidenta parto de Germanio, tiel esperante pri kresko de la bebonombro.

## Vidu ankaŭ 
* Lernejo
* Infanĝardeno

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.highscope.org 
* http://www.bmfsfj.de 
* http://www.dji.de 
* http://www.mbjs.brandenburg.de/kita/kita-startseite  

Kategorio:Familio
Kategorio:Beboj
Kategorio:Edukado
Kategorio:Socio
Ĉiĉen Ica

eta|maldekstra|Templo de la grandaj tabloj

[eta|240ra|maldekstra|Chichén Itzá, [Templo de Kukulkano]]
**Ĉiĉen Ica** aŭ **Chichén Itzá** estas ruinejo en Jukatano (Meksiko), ĉirkaŭ 120&nbsp;km oriente de Mérida. Ĝi estis loĝata ekde 400 far majaoj kaj la toltekoj konkeris ĝin ĉirkaŭ 1000. Post la translokiĝo de la politika centro al Mayapán en ĉirkaŭ 1300, okazis longa disfalo.

Laŭ arkeologaj studoj, Chichén Itza apartenas al Piramidoj de Kukulkano (El Castillo). Pli gravaj memoraĵoj estas la grandega pilkoludejo kaj la "Caracol" (heliko) nomata observatorio. Sur la norda flanko de la parko troviĝas Cenote kun arkeologiaj tombejoj.

eta|240ra|La fama mondkonata foto pri golejo
En Chichén Itzá, oni trovis 7 ludkampojn por ludi la mezamerikajn pilkoludojn. La plej granda estas granda 166 per 68 metroj kaj tiel la plej granda pilkoludkampo en malnova Mezameriko.

## Ĉiĉen-Icao en Esperanto 
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kaj poste la japana pentristo Hokusajo kiuj montras al li laŭvice la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, unue en Azio, kaj poste venas la vico de Fidiaso, kaj poste Maria Sklodovska, kiuj montras al Utnoa la mirindaĵojn de Eŭropo. La venontaj ĉiĉeronoj estas ankaŭ laŭvice unue Akenatono kaj poste Sunĝata Kejta kiuj omaĝas la historian gravon de Afriko. En Ameriko estas unue Nezaŭhtezoma la ĉiĉerono kiu vidigas la gravon de Ĉiĉen-Icao:

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ĉakmool
* Majaoj
* Listo de majaaj ruinoj

## Eksteraj ligiloj 
La monda kulturheredaĵo - Chichén Itzá 
* Chichén Itzá

Kategorio:Majaaj ruinoj en Meksiko
Kategorio:Malaperintaj urboj
Chichén Itzá, Caracol
Gumosopo

**Gumosopo** (Gumosope: gumosopo pero; Japane: グモソ語 aŭ グモソペ語) estas planlingvo kiun afiŝantoj de *2ch* nun kreas.

Gumosopo estas kreata por arta lingvo celante nur ĝui la kreadon mem.

"Gumosopo" signifas "nia".

## Historio
Je 5-a de decembro 2003, en afiŝejo pri lingvistiko en *2ch* , pseŭdonomo "◆FnT0SU2gCU" kreis novan afiŝejon nomatan "Estas tempo krei artefaritan lingvon". Pro tio la nova lingvoprojekto komenciĝis.

Poste "◆FnT0SU2gCU" ne efektive partoprenis sed partopreno de aliaj afiŝantoj irigas la projekton. 

## Alfabeto
Afiŝantoj proponas diversajn literojn. Sed nun Gumosopo uzas preskaŭ Latinan alfabeton. La prononco kaj akcento estas ankoraŭ ne difinataj.

*c kiel Esperanto ĉ
*j kiel j, sed iuj afiŝantoj uzas por kiel Esperanto ĵ.

## Vortoj
"Unue afiŝanto difinas vorton."

En neceso de nova vorto, afiŝo "Mi difinas nova vorton XX kiu signifas YY " tute difinas krom se aliaj afiŝantoj malaprobas.

## Gramatiko
Gumosopo uzas OVS.

## Eksteraj ligiloj 
*kopio de 1-a fadeno
*kopio de 2-a fadeno 
*3-a fadeno 
*gumosopo @Wiki
*gumosopo pero

Kategorio:Artaj lingvoj
Amélie Nothomb

**Amélie NOTHOMB** (naskiĝis la ) estas belga verkistino. Ŝi naskiĝis en Etterbeek en Belgio kaj vivis dum la unuaj kvin jaroj en Japanio, estante filino de diplomato.

Ŝia unua romano, ''Hygiène de l'assassin*, estis publikigita en 1992 kaj aperis en Esperanta traduko en la jaro 2000 ĉe eldonejo KLEKS kun la titolo *Higieno de l' murdisto*.

Ekde 1992 ŝi publikigis proksimume unu romanon jare, i.a. *Les Catilinaires* (1995) kaj *Métaphysique des tubes* (2000).

Dum sia restado en Japanio ŝi eklernis la japanan lingvon.

Nothomb transloĝiĝis tre ofte antaŭ ol malkovri Eŭropon, pli precize Bruselon, kie ŝi sentis sin same multe eksterlandano kiel kie ajn. Ŝi studis filologion en la Universitato Libera de Bruselo. Poste, pro familiaj problemoj, ŝi reiris al Tokio por eklabori por granda japana kompanio.

Ŝi nuntempe loĝas kaj verkas en Bruselo. Ŝi asertas verki tri romanojn jare, el kiuj ŝi publikigas unu.

En 2021, ŝi estas laŭreato de la Premio Renaudot pro sia libro *Premier Sang*.

## Bibliografio 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gilles-jobin.org/citations/?au=257 
* http://www.biblioweb.org/-NOTHOMB-Amelie  
* http://www.antechrista.info  
* http://membres.lycos.fr/fenrir/nothomb.htm 
* *Amélie Nothomb, Une Plume, Un Univers…''  Kompleta kaj bone dokumentita forumo.

Kategorio:Belgaj verkistoj
Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot
Leŭkipo (filozofo)

**Leŭkipo**, , (vivis en la 5-a jarcento antaŭ nia epoko) estis helena filozofo. Li estis la unua proponanto de atomismo.

Li naskiĝis verŝajne en Mileto, eble en Abdero aŭ Elajo.

El liaj laboraĵoj nenio konserviĝis; ili estas konataj nur el citaĵoj de lia disĉiplo Demokrito. Tial ne eblas distingi, kiu el la du kreis kiujn ideojn kaj tezojn.

Leŭkipo kaj lia disĉiplo Demokrito disvolvis en Abdero materialisman filozofion laŭ kiu la homa psiko estas ankaŭ kunmetita de atomoj. Sed Demokrito, kiu daŭre disvolvis la teorion de atomoj, ombris sian majstron tiel, ke laŭ Diogeno Laertio, Epikuro opiniis, ke la ekzisto de Leŭkipo estas dubinda. Iuj supozas, ke li ne ekzistis kaj ke lia nomo estis pseŭdonimo de Demokrito, sed Aristotelo kaj Teofrasto citas lin kiel fondinton de atomismo.

## Vidu ankaŭ 
* 5950 Leŭkipo

## Referencoj 
Kategorio:Helenaj filozofoj
Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj
Kategorio:Atomismo
Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.
Vrijdagmarkt (Gento)

[eta|300ra|La Vendreda bazaro kun la statuo de [Jakobo van Artevelde]]
La **Vrijdagsmarkt** aŭ **Vendreda bazaro** estas placo en Gento (Belgujo), proksimume unu hektaron granda. La nomo devenas de la bazaro, kiu ankoraŭ nuntempe estas tenata ĉi tie ĉiuvendrede.

## Historio 
La Normanoj iam travintris ĉi tie. Inter la 11-a kaj la 13-a jarcentoj, la placo estis enloĝata: arkeologia esploro, okaze de la elfosado de subtera parkejo, malkovrigis restaĵojn de domoj, rubejojn kaj sterkejojn.

Post 1200, la tuta domaro malkonstruiĝis kaj placo ekestis. Ekde tiam, Gento havis lokon por siaj vendreda bazaro kaj jarbazaro (la 1-an de oktobro, en la tago de la Sankta Bavo); skribita dokumento el 1199 konfirmas tion.

La situo estis bonega: apud la rivero Liso kaj la haveno, kiuj ebligis trafikon de krudmaterialoj kaj finitaj produktoj kaj ankaŭ provizadon de la bazaro.

En la 14-a kaj 15-a jarcentoj popolaj kunsidoj okazis sur la placo: nur viroj, patricioj unuflanke (52 "malgrandaj" negocistoj, gvidataj de ĉefnegocestro) kaj metiestroj aliflanke, kaj poste fulistoj  kaj teksistoj, eternaj rivaloj. En 1451, la gentaj komunumanoj restis sur la placo de la 1-a ĝis la 14-a de decembro (en plena vintro!) ... antaŭ ol sukcesi atingi kompromison.

Jacob van Artevelde parolis ĉi tie kiel estro al la homamaso. Okazis sur la Vendredobazaro ekzekutoj, diskvaronigoj, senkapigoj, ... sed ankaŭ festoj, akceptoj de ŝtatestroj, procesioj. En la 17-a jarcento, Gento havis 7 placojn por bazaroj: la vendredobazaro ĉiam estis la plej granda.

De 1600 ĝis 1792 statuo de la imperiestro Karlo la 5-a okupis la centron; la francoj anstataŭigis ĝin per arbo. En 1863 la gentanoj inaŭguris statuon de Jakobo van Artevelde.

centre|800ra

Kategorio:Gento (urbo)
Kategorio:Placoj en Belgio
Mombasa

**Mombasa** (aŭ en esperantigita formo **Mombaso**) estas la plej granda haveno kaj dua (laŭ loĝantaro) urbo de Kenjo, kun proksimume 900.000 loĝantoj. Ĝin fondis arabaj komercistoj en la 11-a jarcento. La portugala mararmeo kaptis ĝin post sieĝo en 1500, kaj konstruis la imponan "Fuorton Jesuan".

Mombasa estas la orienta stacio de la Uganda Fervojo kaj la centro de la turisma industrio ĉe la Kenja marbordo. Ĝi estas ĝemela urbo de Seatlo.

La nomo Mombasa estas de araba origino; svahile la urbo nomiĝas *Kisiwa Cha Mvita* (mallonge *Mvita*), kio signifas "insulo de milito".
La ĉefa indiĝena lingvo estas la svahila, kaj la dialekto ("Kimvita" = lingvo de Mvita) de Mombasa gravas historie kaj literature.

Dosiero:Mombasa-Tusks.jpg|La "dentegoj" en Mombasa
Dosiero:German East Africa MKL Bd. 14 1890 (128624470).jpg|Historia mapo (1890)
Dosiero:Mombasa-FortJesus.jpg|La Jesua Fuorto
Dosiero:Mombasa-MarketHall.jpg|La malnova bazarejo

## Vidu ankaŭ 
* Normalŝpura fervojo Mombasa–Najrobio

Kategorio:Urboj de Kenjo
Kategorio:Marhavenaj urboj
Kategorio:Metropoloj
Galvana pilo

eta | Galvana ĉelo kun ĝia du duonĉeloj.
La **galvana pilo** aŭ ĉelo estas fonto de elektromova forto, taŭga por senpere transformi la kemian energion de difinita reago en elektran energion. Ĝi estas uzata en baterioj kaj akumulatoroj. Ĉiu kombinaĵo de du diversaj elektrodoj kaj elektrolitoj signifas galvanan pilon.

La funkciado de la galvana pilo baziĝas sur redoksa reakcio. La reduktoo okazas separate de la oksidado en duonpilo (duonĉelo). Per la kunligo de la du duonpiloj per elektra kondukilo kaj jonkondukilo (duontralasa membrano aŭ sala ponto), la elektra cirklo fermiĝas. La tensio de la galvana pilo dependas de la uzataj metaloj kaj la koncentritecoj de la solvaĵoj. Male al elektrolita pilo, oni povas elgajni energion en la galvana pilo, dum la elektrolizo bezonas energion. La anodo estas ŝargita en galvana pilo negative, la katodo pozitive.

La nomo devenas el la nomo de la itala kuracisto Luigi Galvani.

## Ekzemploj 
Kupra elektrodo en kupra sulfata solvaĵo kaj zinka elektrodo en zinka sulfata solvaĵo, kunligitaj per drato (elektronkondukta) kaj kun tensiometro kaj jonkonduktilo.

Ĉe la zinka elektrodo iras pli da Zn2+-jonoj en la solvaĵon ol Zn-jonoj eliĝas. Tiel la zinko fordonas elektronojn al la elektrodo, se ĝi iras en la solvaĵon, la elektrodo ŝargiĝas negative.

 {\rm Zn \longrightarrow Zn^{2+} + 2e^- }

Male okazas ĉe la kupra elektrodo, kie eliĝas pli da Cu2+-jonoj ĉe la elektrodo ol kiom eniras la solvaĵon. Ĉar la Cu2+-jonoj por la eliĝo bezonas du elektronojn, estiĝas sur la kuproelektroda elektrona manko, ĝi ŝargiĝas pozitive.

 {\rm Cu^{2+} + 2e^-\longrightarrow Cu }

Se la du elektrodoj estas kunligitaj per elektra konduktilo, tiel estiĝas tensio sed kurento ankoraŭ ne fluas. La kaŭzo estas, ke en la zinka solvaĵo estiĝas plimulto el Zn2+-jonoj kaj ĝi iĝas pozitive ŝargita. Tiel eniras multaj zinkjonoj la solvaĵon, kiuj samtempe eliĝas ĉe la elektrodo.
Simila okazas ĉe la kupra solvaĵo, nur la solvaĵo estas negative ŝargita tie.

Kupra solvaĵo: c[SO] >> c[Cu2+]

Zinksulfata solvaĵo: c[SO] 2+]

Pro tio oni devas kunligi la solvaĵojn per jona ponto. Tiel povas la Zn2+ jonoj migri en la kupran solvaĵon kaj la SO-jonoj en la zinkan solvaĵon. Estiĝas ŝargoegaliĝo kaj ekfluas la kurento inter la du solvaĵoj. Specife tiu galvana pilo nomiĝas Daniell-pilo.

Ekzistas ankaŭ galvanaj piloj kun du samaj duonpiloj, kiuj diferenciĝas je la koncentriteco. Tiu ĉi nomiĝas koncentreca pilo.

Dosiero:BateriaR14.jpg|Diversaj baterioj de typo R14/UM-2
Dosiero:Galvanicky clanok.jpg|Bildigo de principo pri galvana pilo, fonto de elektra tensio. 

## Vidu ankaŭ 
* Luigi Galvani
* Alessandro Volta
* Baterio
* Galvanizado
* Pilo
* Volto
* 1800

Kategorio:Baterio
Kategorio:Elektrotekniko
Kategorio:Elektrokemio
Kategorio:Italaj inventoj
Kategorio:Korodo
Mars Reconnaissance Orbiter

eta|dekstra|MRO. La marsa pejzaĝo estis aldonita de artisto.
***Mars Reconnaissance Orbiter*** (MRO; esperante "Marsa Skolta Orbitilo" aŭ, por konservi la akronimon, "Marsa Rekognoska Orbitilo") estas usona kosmosondilo lanĉita la . La  ĝi eniris elipsan orbiton ĉirkaŭ Marso ; tiu orbito iĝu iom post iom cirkla, kaj tiam la sondilo sendu tre precizajn (alt-distingajn) fotojn de ĝia surfaco, interalie por prepari estontajn surmarsiĝojn. Krome ĝi servu al plusendilo de radio-mesaĝoj inter estontaj sondiloj kaj Tero.

MRO estas parto de la Mars-Esplora Programo de NASA.
Ĝi estis lanĉita per raketo Atlas-5 el Kennedy Space Center kaj enorbitiĝis ĉirkaŭ Marso en marto 2006. La programo estis planita por daŭri ĝis novembro 2008.

eta|dekstra|La itinero inter Tero kaj Marso

## La kosmosondilo 
La tuta maso de la MRO estas 2180 kg (1149 kg pelaĵo). La antaŭpela sistemo konsistas el 20 peliloj. Por forsendo de la informoj posedas ĝi grandpovuman kaj malgrand-povuman antenojn. Du sunpaneloj donas ambaŭ 1000 W da energio, kiun konservas du akumulatoroj.

## Sciencaj mezuriloj 
* HiRISE (High Resolution Imaging Science Experiment) kamerao;
* CRISM (Compact Reconnaissance Imaging Spectrometer for Mars) optika/IR spektrometro;
* MCS (Mars Climate Sounder) IR spektrometro;
* SHARAD (Shallow Subsurface Sounding Radar) radaro;
* MARCI (Mars Color Imager) kolora bildoforma instalaĵo;
* CTX (The Context Imager) griztonaj bildoj por konstrui mapoj el areoj 30 km larĝaj kaj, laŭ la interna memoro, ĝis 160 km longaj.

## La kosmosondiloj de Mars Exploration Program 
* Mars Odyssey (2001, Marsa orbito)
* Mars Exploration Rovers (2003, Marsa surfaco)
* Mars Reconnaissance Orbiter (2005, Marsa orbito)
* Mars Science Laboratory (2011, Marsa surfaco)
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Sondiloj de Marso
Sepso

**Sepso** (en la Greka *Σήψις*, putriĝo) estas serioza medicina kondiĉo, kaŭzita de signifa infekto kiu kondukas al sistemika inflamrespondo. La plej seriozaj kazoj de sepso inkluzivas la disigitan sepson (sepson kun akuta organo-malfunkcio) kaj sepsan ŝokon (sepson kun refraktiva arteria hipotensio).

**Septikemio** estas sepso de la sangsistemo kaŭzita de bakteremio, t.e. la esto de bakterioj en la sangsistemo. La vorto *septikemio* foje uziĝas ankaŭ por la plej ĝenerala signifo de sepso.

Ankaŭ **Sepsemio** estas la aro *de la afekcioj, kaŭzataj de la dissemiĝo, en la organismon kaj pere de la sango, de infekto, kiu evoluas sen loka reago.*

## Simptomoj 
La sindromo de sistemika inflamrespondo kondukas al ampleksa aktivigo de la vojoj de inflamado kaj koaguliĝo. Tiu situacio povas evolui al malfunkcio de la cirkula sistemo kaj, eĉ post la plej optimigita terapio, al sindromo de multobla organo-malfunkciado kaj finfine morto.

## Vidu ankaŭ 
* Antisepso
* Antisepsilo

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://medicinform.net/slovar/s.htm 
* http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/348/16/1546  
* http://www.emedicine.com/MED/topic2101.htm 
* http://www.medscimonit.com/pub/vol_11/no_3/4318.pdf 

Kategorio:Sepso kaŭzita de difinitaj bakterioj
Kategorio:Sindromoj en intensa medicino
Feurs

La urbo **Feurs** apartenas al la departemento Loire de Francio. Ĝi situas en la centro de la regioneto Forez, 40 kilometrojn norde de Saint-Etienne. La riverego Luaro pasas je la okcidenta flanko de la urbo.

Komence de la jaro 2014 Feurs havis 7 997 loĝantojn.

La urbo Feurs ĉiam estis transirejo. Ĝi jam estis urbo dum la gallo-romana periodo, nomita Forum Segusiavorum pro la ĉeestanto de la gaŭla popolo Segusiavoj. En la jaro 1534, Feurs alligis sin, kun la regioneto le Forez, al la franca reĝolando. Dum la renesanco, la urbo disvolviĝis kvankam ĝi estis ĉirkaŭstreĉita en ĝiaj remparoj. La ekonomia evoluo de la urbo estis ankaŭ limigita, je ĝia okcidenta parto, pro la neekzisto de ponto super la riverego Luaro. Dum la franca revolucio de 1789, Feurs multe aktiviĝis kaj unu gilotino funkciis en la urbo. Feurs fariĝis la unua administra ĉefcentro de la departemento Loire de la jaro 1790 ĝis la jaro 1795. En la 19-a jarcento, la konstruado de la ponto super la riverego Luaro kaj la disvolviĝo de la fervojo faciligis la prosperon de la urbo. Multaj industrioj estis kreitaj en la 19-a kaj la 20-a jarcentoj: interalie agronutraĵaj uzinoj, mekanikaj fabrikoj, metalfabriko kaj kartonfabriko.

La urbo enhavas ĉevalkurejon.

Ĝi posedas interesan muzeon: ''le musée d'Assier''.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Loire
* Feurs (stacidomo)

centra|400ra|frame|Urbocentro de Feurs


Kategorio:Komunumoj de Loire
Klodvigo la 1-a

**Klodvigo**PIV (aŭ kelkfoje ankaŭ "Kloviso"; en malnova franca lingvo *Clovis*, en nuna franca lingvo *Louis*, germane *Chlodwig* aŭ *Chlodowech*, hispane *Clodoveo*, angle *Clovis*) (466-511) estis malnovfranca reĝo. Li fondis la Frankan Imperion (vidu Merovidoj), post la kolapso de Romia Imperio. Li establis sian ĉefurbon en Parizo.

Ni konas la reĝadon de Klodvigo danke al Gregorio de Tours, kiu verkis la libron "Histoire" (*Historion*), kiu poste estos konata kiel *Historio de la Frankoj*.

Oni ne bone konas la kronologion de la reĝado de Klodvigo. Ĉio, kion ni scias, havas sian fonton en la libro de Gregorio de Tours (Historio, libro II), kiu mencias la eventojn je serioj de 5 jaroj. Ili estas svagaj rememoraĵoj de la romanaj *quinquennaliæ* aŭ *lustræ*. Laŭ tiu aŭtoro: milito de Syagrius post 5 jaroj, 15 por la milito kontraŭ la Alemanoj, 5 jaroj antaŭ lia morto por la milito kontraŭ Alariko la 2-a.

Hodiaŭ la kronologio de la reĝado de Klodvigo estas tiu-ĉi.

* 466 naskiĝo de Klodvigo, filo de Ĉilderiko la 1-a (france "Childéric Ier"), reĝo de la Salienaj Frankoj en Tournais (Belgio) kaj de la reĝino Basina (france "Basine").
[eta|maldekstre|300px|Bildo de Klodvigo la 1-a, pentrita de [:en:François-Louis Dejuinne|François-Louis Dejuinne (1786–1844).]]
[eta|300px|Entombigstatuo de Klodvigo (malproksime de la fotilo) de la 12-a jarcento kun lia filo [Ĉildeberto la 1-a (pli proksime al la fotilo) en la Baziliko de Saint-Denis]]
* 481 (aŭ eble 482) Klodvigo fariĝis reĝo. Lia reĝlando en la komenco de lia reĝado kovris la duan Belgion, malgrandan provincon, kiu situis inter la norda maro, la rivero Skeldo kaj Cambraisis (provinco ĉirkaŭ Cambrai), t.e teritorio inter Reims, Amieno kaj Bulonjo-ĉe-Maro, sen la regiono ĉirkaŭ Soissons, kiu apartenis al Syagrius, filo de Ægidius.
Oni povas malakcepti tiujn dispartigojn de la reĝado, ĉar ili povas ŝajni simpligoj, sed la modernaj esploroj ne kontraŭargumentis.

En 492 aŭ 493 li edziĝis kun Klotilda, burgunda princino, kiu konvertis lin al kristanismo kaj kiu iĝis sanktulino kelkajn jarojn post ŝia morto.

Li unuigis la regnon ankaŭ per sia konvertiĝo al kristanismo, sekve de influo de la episkopo de Reims sankta Remiĝo. Tio markas la estontan aliancon inter la trono kaj la Eklezio.

Ĉildeberto la 1-a (naskiĝis en 497 en Reims, mortis la 13-an de decembro 558 en Parizo) estis franka reĝo, unu el la kvar filoj de Klodvigo la 1-a.

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Francio
* Salfranka leĝo
* Listo de francaj reĝoj
* Batalo de Vouillé

Kategorio:Merovidoj
Kategorio:Francaj reĝoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 466
Kategorio:Mortintoj en 511
Monteria

**Monteria** estas la ĉefurbo de la departemento Kordoba en Kolombio.

* **Situo:** 8.8° N, 75.8° U
* **Alteco super marnivelo:** 20 m
* **Humideco:** 66%
* **Loĝantaro:** 264 000.
* **Temperaturo:** 

Ĝi estis fondita en la 1-a de majo de 1777 fare de Juan de Torrezar Diaz Pimienta.

## Eksteraj ligiloj 
* http://esperanto.wunderground.com/global/stations/80063.html 

Dosiero:Monteria 13.jpg|
Dosiero:Atardecersinuano.JPG|
Dosiero:Monteria1.jpg|
Dosiero:Monteria2.jpg|

Kategorio:Urboj de Kolombio
Tajpinga ribelo

La **Tajpinga ribelo** ('Ribelo de la Pacega Paradizregno') estis unu el la pli sangumaj en historio inter 1850-1864; ĝi estis konflikto inter la Imperia Ĉinio kaj la anoj de sin-nomanta Hakkaana kundiulo nomata Hong Xiuquan, kiu ankaŭ estis kristana konvertiĝinto. La ĉefkomandanto de la armeo estis Yang Xiuqing.

La plejmulto de ĝustaj fontoj taksas la mortokvanton esti ĉirkaŭ 20 milionoj da civiluloj kaj militanoj, kvankam aliaj pretendas, ke la kvanto estas ege pli alta (eble ĝis 40 aŭ 50 milionoj). Ĉiukaze, malgraŭ ke la okazaĵo estis nomata "ribelo", ĝi estis la plej mortiga milita evento en la homa historio, dum kiu 1,5% -7% de la monda loĝantaro estis mortigita kiel rezulto. Jardekojn poste, Mao Zedong vidis la tajpingan ideologion kiel ĉefa fonto de inspiro por la ĉina enlanda milito, kiu kaŭzis la starigon de la Ĉina Popola Respubliko en 1949.

La nomo de la ribelo devenas de la nomo de la revolucianoj: **La Pacega Paradizregno**, aŭ ĉine **Tàipíng Tiānguó** (太平天國, Wade-Giles ''T'ai-p'ing t'ien-kuo'') kiu daŭris nur tiom longe kiom la ribelo.

## Por plua legado 
* Jonathan D. Spence, God's Chinese son : the Taiping Heavenly Kingdom of Hong Xiuquan, New York : W.W. Norton, c1996.

Kategorio:Historio de Ĉinio
Kategorio:Konfliktoj en la 19-a jarcento
Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116

**Brfxxccxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116** (prononcu: „Albino“) estis nomo, kiun onidire provis doni gepatroj al sia infano en majo en la jaro 1996.

La gepatroj (Elizabeth Hallin kaj nenomita patro) decidiĝis ne registri oficiale nomon de sia infano (naskiĝinta en 1991) kiel protesto kontraŭ specifaj svedaj leĝoj pri nomado de infanoj. La gepatroj povas elekti el proksimume 1000 nomoj; se ili trovos nenian, kiu ekplaĉus al ili, ili devas peti por permeso juĝon. Eĉ kiam tiu ĉi leĝo estis en la jaro 2000 iom liberigita, senĉese elektado de nomoj kunligas.

Kortumo en Halmstad (sude en Svedio) donis al la gepatroj monpunon je 5000 svedaj kronoj, ĉar ili ne plenumis devon registri infanon ĝis ties kvina naskiĝtago. Kiel reago al la juĝa decido la gepatroj decidiĝis registri nomon kun 43 literoj inkluzive de 5 ciferoj asertante, ke temas pri "signifa kaj ekspresionisma evoluo, kiun ni konsideras kiel artaĵo". Laŭ la opinio de la gepatroj la nomo estis komprenota en senco de patafiziko. Sed la kortumo tiun ĉi nomon rifuzis persistante pri la punmono. Tial la gepatroj provis ŝanĝi ortografion de la nomo al nomo "**A**", sed la juĝo la postulon denove rifuzis.

Aŭtentikeco de tiu ĉi evento dume (junio de 2005) ne estas vere verkontrolita.

## Rilataj artikoloj
* Noktomeza ŝtormo

Kategorio:Naskiĝintoj en 1991
Kategorio:Personaj nomoj
Kategorio:Plej longaj vortoj
Kategorio:Svedio
Kategorio:Juro en Svedio
Jakobo van Artevelde

[eta|250px|Statuo de Jakobo van Artevelde je la Vrijdagmarkt en [Gento (urbo)|Gento]]
**Jakobo VAN ARTEVELDE** (nederlande: Jacob van Artevelde) (°1290 - 24-a de julio 1345) estis popola gvidanto kaj estro en Gento de 1338 ĝis 1345.

Li apartenis al bonhava familio, kiu sin riĉigis per lana kaj drapa komerco.

Jakobo van Artevelde loĝis en burĝodomo kun remizo je la monteto Kalander. En sia naskiĝurbo li posedis plurajn posedaĵojn. Krome li ankaŭ estis la posedanto de polderoj kaj herbejoj en Assenede, Zelzate, Baasrode, Bornem, Deinze kaj Sint-Martens-Leerne.

Je la placo Vrijdagmarkt troviĝas statuo de Jakobo van Artevelde.

Kategorio:Gento (urbo)
Pilo

**Pilo** estas fonto de elektra energio, uzanta la transformiĝon de kemia energio. Ĝi konsistas el
* negativa elektrodo
* pozitiva elektrodo
* elektrolito inter ili.

Gravaj specoj de piloj estas:
* Pilo de Clark: Galvana pilo, kies negativa elektrodo estas amalgamo de zinko, la pozitiva hidrarga sulfato kaj la elektrolito solvaĵo de zinksulfato (saturita aŭ de konata koncentriteco).
* Pilo de Weston: Galvana pilo, kies negativa elektrodo estas amalgamo de kadmio, la pozitiva elektrodo hidrargo kovrita per tavolo de hidrarga sulfato kaj la elektrolito saturita solvaĵo de kadmiosulfato aŭ unu de konata koncentriteco.
* galvana pilo: Fonto de elektromova forto, taŭga por senpere transformi la kemian energion de difinita reago en elektran energion.
* Seka pilo: Galvana pilo por praktika uzado, kies elektrolito estas sufiĉe solidigita per ensorba substanco, por ke ĝi ne elfluu, se oni renversas ĝin.
* termoelektra pilo: Sistemo de du konduktantoj de diferenca naturo, kies ekstremaĵoj estas kontaktigitaj duope, kaj en kiuj estas produktata elektromova forto, kiel funkcio de la temperatura diferenco inter la du kontaktopecoj.
* atompilo: Fonto de elektra energio, uzanta la transformiĝon de nuklea energio; (reaktoro.) Amaso de materio, en kiu nuklea ĉenreakcio povas okazi.
* fuelpilo

Grupo da piloj ligitaj por plialtigi la povon (la tension kaj/aŭ la kurenton), nomiĝas baterio. Pilo reŝargebla per inversigo de la kurentofluo nomiĝas akumulatoro.

eta|200px|Normigitaj piloj: plata, Mono, baza, eta, eteta, bloka, butonaj.
eta|200px|Butonpiloj

Elektraj piloj estas uzataj por provizi energion al moveblaj aparatoj. Ili estas haveblaj en normigitaj grandoj, por kiuj ekzistas diversaj nomsistemoj, ekzemple:

Kategorio:Elektra energio
Kategorio:Elektrokemio
Kategorio:Italaj inventoj
Pilafo

[eta|[Bengalo|Bengala Pulao, populara plado en la barata kuirarto]]
**Pilafo** estas orienta manĝo el rizo boligita en akvo, miksita kun ruĝa pipro kaj rostita viando kokina, porka aŭ ŝafa. Ĝi estas kutima en la tuta regiono de nord-okcidenta Azio kaj de orienta Eŭropo, kaj en la multaj lingvoj de tiuj regionoj havas diversajn, similajn nomojn kun la konsonantoj p - l - f/v/ŭ: inter la variaĵoj estas **pilaf** (inkluzive de la hebrea formo פילאף) kaj **pilav/pilaw** (inkluzive de la makedona formo пилав), **plov** (inkluzive de la rusa kaj ukraina formoj плов), **palov** kaj **palav**, **polo** پلو , **pilau**, **polao** kaj **pulao** en vasta gamo da lingvoj, inter ili la turka, azeria, kazaĥa, kirgiza, marata, uzbeka, turkmena, urdua, hinda, paŝtua, armena kaj multaj slavaj lingvoj, plus la greka formo πιλαφί (pilafí).

Pilafo estas ankaŭ franca manĝo el densa rizo kun viando aŭ konkaj moluskoj.

## Notoj 
Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Armena kuirarto
Kategorio:Azeria kuirarto
Kategorio:Barata kuirarto
Kategorio:Greka kuirarto
Kategorio:Irana kuirarto
Kategorio:Kazaĥa kuirarto
Kategorio:Kirgiza kuirarto
Kategorio:Makedona kuirarto
Kategorio:Pakistana kuirarto
Kategorio:Rusa kuirarto
Kategorio:Turkmena kuirarto
Kategorio:Ukraina kuirarto
Kategorio:Uzbeka kuirarto
Basmatio

dekstra|300px
**Basmatio** (signifas hindie "aromo") estas rizovarianto. Temas pri tre aromriĉa, longkorna rizo, kiu venas origine el Hindio. Ĝi estas kultivita jam ekde jarmiloj ĉe la piedoj de Himalajo kaj estas tipa akompanaĵo de multaj sudaziaj manĝaĵoj, ekz. pilafo aŭ birjano.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.archaeology.org/online/news/rice.html 
* http://www.nature.com/nature/journal/v436/n7052/full/nature03895.html 
* http://apps.fao.org/faostat/collections?version=ext&hasbulk=0&subset=agriculture  
* Basmati - aroma rizo

Kategorio:Grasacoj
Kategorio:Manĝaĵoj
Sassevaart

La **Sassevaart** estas akvofluo en Belgio. Ĝi estas la antaŭanto de la Kanalo de Gento al Terneuzen.

Pro la sablopleniĝo de la Zwin, la kanalo de Gento al Damme (la Lieve) ekestis neuzebla kiel konekto inter Gento kaj la maro. La konkurenca pozicio de Gento kompare kun Antverpeno malekvilibriĝis. Tial la Gentanoj estis devigataj serĉi alian aliron al la maro. Ili por tio en 1547 petis de la landa guberniestrino, Maria de Hungario, ĉu ili rajtas fosi konekton kun la Honte.

Je la 26a de majo 1547 Karlo la 5-a donis permeson por fosi la Sassevaart inter Rodenhuize kaj la mara digo de Braakman.

Oni finkonstruis la Sassevaart en 1549. Ĝi tiam estis 1,60 metrojn profunda kaj 16 metrojn larĝa.

En 1823 reĝo Vilhelmo la 2-a de Nederlando ordonis plilongigi la Sassevaart ĝis Terneuzen. Ekde tiam oni parolas pri la Kanalo de Gento al Terneuzen.

Kategorio:Gento (urbo)
Kafejo Procope

Historio > Literaturo Kafejo Procope < Kafo
----
Dudek jarojn post enkonduko en la francan kortegon de iu vigliga trinkaĵo nomita kafo, Siciliano nomita Francesco Procopio Dei Coltelli mallonge Procope ekhavis ideon en 1686 malfermi en kvartalo de Saint-Germain-des-Prés establon, kie oni povos gustumi tiun trinkaĵon kune.

Tri jaroj poste la freŝa teatron Comédie-Française (estonta la plej prestiĝa teatrokompanio de Francio) oni lokis en la saman straton, kio allogis al li klientaron el la priteatra medio. Aŭtoroj kiaj Voltaire aŭ Jean-Jacques Rousseau, fariĝis kutimuloj tie, kaj iĝis ĝi ankaŭ la unua beletra kafejo.

aliaj gravaj kafejoj de la sama epoko:
* Kafejo de la Régence

Kategorio:Konstruaĵoj en la 6-a arondismento de Parizo
Duobla korno

**Duobla korno** aŭ **hungara duobla (akcenta) korno** http://www.ais-sanmarino.de/kursoj/s1/multling/lec04.html estas diakrita literosigno por difini specifan elparolon de literoj uzataj kiel ekz. en la hungara lingvo. Duoblan kornon surhavas la literoj **Ő** (&amp;#336;), **ő** (&amp;#337;) kaj **Ű** (&amp;#368;), **ű** (&amp;#369;), kiujn oni devas pli longe elparoli kompare al la mallongaj vokaloj **Ö, ö** kaj **Ü, ü** (kiuj portas tremaon). En la hungara lingvo, la vokala longeco estas fonologie distingiva, tiel signifodistinga.

En Unikodo ekzistas ankaŭ aparta signo "duobla korno", kiu kombiniĝas kun la antaŭa litero (&nbsp;&#779;&nbsp;). Ĝia numero estas 779 (0x30B).

La kornoj en la hungara lingvo kliniĝas dekstren (vidu ankaŭ dekstra korno).

Kategorio:Skribo
Kategorio:Diakritaj signoj
Fugging

eta|180px

**Fucking** ["fUkIN]) estas vilaĝeto en Supra Aŭstrujo, 40 km norde de Salzburg. Ĝi estas parto de la komunumo Tarsdorf. En Fucking loĝas proksimume 100 homoj. La historio de la vilaĝo sub tiu nomo datas minimume de la jaro 1070. Fucking estas nomata laŭ viro de la 6-a jarcento, s-ro Focko. La finaĵo -ing indikas ke temas pri kolonio.

Parolantoj de la angla lingvo opinias ke la nomo Fucking estas tre ridiga ĉar ĝi signifas en tiu lingvo "fikanta". Amaso da turistoj sin fotigas antaŭ la loĝnomŝildoj. Tre regule oni ŝtelis tiujn ŝildojn, ĝis plurfoje monate. T-ĉemizoj kun la nomo de la vilaĝeto estas tre facile vendataj surloke.

En 2004 la enloĝantoj voĉdonis pri la nomo Fucking, sed decidis gardi ĝin kaj sekurigi la ŝildojn pere de veldado kaj betono. Tamen la malfacilo pluis kaj en 2020 oni decidis ŝanĝis la nomon. Iel oni povas konsideri, ke temas pri nova damaĝo fare de la angla lingvo. Fakte la 17an de Novembro 2020 la konsilantaro de Tarsdorf aprobis la oficialan ŝanĝon al **Fugging**, kio validas ekde la 1a de Januaro 2021.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de interesaj aŭ nekutimaj loknomoj

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Fucking.at 
* Turismo en Fucking 
* Artikolo pri la malaprobita nomŝanĝo  (Ananova)

Kategorio:Supra Aŭstrio
La Junaj Trezorserĉantoj

eta|dekstra|220px|Kovrilpaĝo de La junaj trezorserĉantoj
***La Junaj Trezorserĉantoj*** estas rakonto verkita de James H. Sullivan por Esperanto-Asocio de Britio.

Ĝi estas eldonita
* kiel libro 1968
* kiel voĉlegita teksto sur KD.

Junaj Trezorserĉantoj, La
De Morgen

**De Morgen** estas flandra gazeto kiu ekestis en la jaro 1976 kiel daŭrigo de la forigitaj partiaj gazetoj *De Volksgazet* kaj *Vooruit*. Kvankam la ligo kun la Socialista Partio estas multe pli libera ol antaŭe, tamen la socialisma kaj liberala vidpunktoj ĝuas relative multe da atento. La gazeto strebas esti pli juna alternativo por du konkurentoj en la merkato: De Standaard kaj De Tijd. La tri gazetoj sin nomas 'kvalitaj'. De Morgen havas diversajn ĉiusemajnajn aldonojn kaj estas eldonita de De Persgroep, kiu ankaŭ elkdonas la popularan gazeton Het Laatste Nieuws kaj kiu ekde 2005 ankaŭ posedas De Tijd.

## Nombro de legantoj kaj eldonkvanto 
Laŭ enketo de la sendependa kontrolorgano CIM en Belgio inter junio 2004 kaj majo 2005, De Morgen havas ĉiutage 254.300 legantojn. La eldonkvanto dum la pasintaj jaroj iomete kreskis:

* 1999 : 64 397
* 2000 : 66 967
* 2001 : 67 076
* 2002 : 68 395
* 2003 : 69 146

## Eŭropa Gazetara Premio 
En la jaro 2004 la gazeto De Morgen premiiĝis kiel la plej bele dezajnita gazeto de Eŭropo en la kategorio tutlandaj gazetoj. La premio estas la plej prestiĝa en Eŭropo rilate la enpaĝigon de gazetoj. En 2004 estis 334 kandidatoj el 26 landoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo
* Premio gazetara

Kategorio:Belgaj gazetoj
Kategorio:Nederlandlingvaj gazetoj
Gazet van Antwerpen

La **Gazet van Antwerpen** (eo:Gazeto de Antverpeno) estas nederlandlingva flandra kaj precipe antverpena gazeto, eldonita de la regiona eldonejo Concentra. Kvankam la nomo ŝajnigas la malon, la gazeto estas legata ne nur en la regiono antverpena. La profilo de GvA estas sufiĉe populara, konservema kaj antaŭe ankaŭ katolika. Ĝia sinteno al la politika partio
Vlaams Belang estas malpli strikta ol la de la flandraj politikistoj pledata 'cordon sanitaire' ĉirkaŭ tiu partio. Populare oni la gazeton en Antverpeno ankaŭ nomas *de Frut*.

## Historio 
Je la 3a de novembro 1891 aperis la unua numero de "Gazet van Antwerpen", iniciato de loka presisto Jan Baptist Napolitaan van OS (1847-1911), ankaŭ ĝia unua ĉefredaktoro. La unua eldono presiĝis je 8000 ekzempleroj, nombris kvar paĝoj kaj kostis 2 centimoj. Estis la unua katolika gazeto de Antverpeno kiu sin profilis kiel kontraŭ-liberala.

## Nombro de legantoj 
Laŭ enketo de la sendependa kontrolorgano CIM en Belgio inter junio 2004 kaj majo 2005, Gazet van Antwerpen havas ĉiutage 486.000 legantojn. Tio estas 12,5% pli ol dum la pasinta enketo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gva.be/dossiers/-g/gazet/dossier.asp  
* http://www.rug.be 
* http://www.concentra.be 

Kategorio:Belgaj gazetoj
Kategorio:Nederlandlingvaj gazetoj
Procezo de Fiŝer-Tropŝ

La **procezo de Fiŝer-Tropŝ** aŭ **Fiŝer-Tropŝa procezo** aŭ **Fischer-Tropsch-sintezo** estas grandindustria procezo por transformi la sintezan gazon (CO/H2) al likvaj hidrokarbonoj; ĝi estis ellaborita de Franz Fischer kaj Hans Tropsch antaŭ 1925.

Ĝi estas konstrua reakcio de CO/H2-miksaĵo je fero- aŭ kobalto-kataliziloj al alkanoj, alkenoj kaj alkoholoj. La reakcio okazas ĉe granda premo kaj temperaturo de 200–350&nbsp;°C kaj sekvas la ĝeneralan formulon:

nCO + (2n+1) H_2 \rightarrow C_n H_{2n+2} + nH_2O

La procezo havas signifon por la grandindustria produktado de benzino kaj oleo. Historie ĝi havis enorman signifon dum la dua mondmilito por Germanio, ĉar la bezono pri likvaj brulaĵoj povis esti kovrata el enlandaj karboj.

Nuntempe Sudafriko estas la sola lando, kiu kovras sian pelaĵ-bezonon per la Fiŝer-Tropŝa reakcio. Sed kun la kresko de la naftoprezoj en 2005, eĉ kelkaj aliaj entreprenoj (ekz. germana Choren ) renovigis la esplorojn tiurilatajn, produktante dizelon el biomaso per FT-procezo.

Teknike, la reakcio okazas en tubofaska reaktoro kun katalizila lito aŭ en flugpolva reaktoro kun fluida katalizilo. La lastajn variantojn evoluigis la firmao Kellog en Usono.

Avantaĝo estas, ke la konsisto de tiel produktitaj hidrokarbonoj estas bone influebla. La dizeloleo tiel produktita ekz. ne enhavas sulfuron.

Kategorio:Bioenergio
Kategorio:Kemiaj reakcioj
Victoria Principal

**Victoria PRINCIPAL** (naskiĝis la 3-an de januaro 1946 en Fukuoka, Japanio) estas konata usona aktorino. Ŝi edziniĝis al la konata usona beliga kirurgo Harry Glassman.eta|maldekstra|En 1993
eta|Kun George Peppard
Ŝia plej konata rolludo estis **Pamela EWING** en la televida serio Dallas inter 1978-1987. Ŝi ankaŭ ludis en diversaj kinaj filmoj, ekz. en 1995 en *Dancing in the Dark* kun Kenneth Welsh.

Ŝi debutis en kino per *The Life and Times of Judge Roy Bean* (1972).

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1946
Kategorio:Naskiĝintoj la 3-an de januaro
Het Belang van Limburg

**Het Belang van Limburg** (eo:La Graveco de Limburgo) estas nederlandlingva flandra gazeto kiu same kiel la Gazet van Antwerpen apartenas al la Regiona Eldonejo Concentra. Temas pri klare regiona gazeto, adaptita je belga Limburgo. Ĝi havas eldonkvanton de proksimume 100 000 ekzempleroj kaj atingas pli ol 85% de la limburga gazeta legantaro.

## Nombro de legantoj 
Laŭ enketo de la sendependa kontrolorgano CIM en Belgio inter junio 2004 kaj majo 2005, Het Belang van Limburg havas ĉiutage 414.200 legantojn. Tio estas 12,6% pli ol dum la pasinta enketo.

Kategorio:Belgaj gazetoj
Kategorio:Nederlandlingvaj gazetoj
Bolesław Prus

eta|200px|Kovrilpaĝo de Bolesław Prus: Pekoj de l' infaneco; 1980; tradukis Antoni Grabowski

**Bolesław PRUS**, originale **Aleksander GŁOWACKI** blazono *Prus* (naskiĝis la  en Hrubieszów, mortis la  en Varsovio) estis pola verkisto kaj publicisto de pozitivismo, kunkreinto de pola realismo en literaturo, kronikisto de Varsovio, pensisto kaj populariganto de scio kaj de perpieda kaj bicikla turismo.

## Kreado 
Proza verkado de Bolesław Prus apartenas al la plej grandaj atingaĵoj de la pola literaturo. Ĝi estas plej proksima al verkaĵoj de tiaj verkistoj kiel Charles Dickens kaj Anton Ĉeĥov.

Temo de lia plej frua verkado estis prezentado de socia maljusteco kontraste al nefekunda vivo de la fermita en sia mondo bienposedantaro (*Dusze w niewoli* - Animoj en sklaveco, *Anielka* - Anjo).

En tiu ĉi periodo Prus estis atestanto de tragedio de la homa sorto kaj de sociaj maljustaĵoj, kaŭzitaj grandparte de intertuŝo kun frukapitalisma ekonomio (*Powracająca fala* - Revenanta ondo). Aperiĝantajn soci-ekonomiajn fenomenojn Prus en sia verkado analizis kaj pritaksis.

Lia unua granda romano estis *Placówka* (1885–1886) — komence aperanta en la revuo "Wędrowiec" (Migranto). Laŭvice estiĝis lia epopea panoramo de tiutempa Varsovio el la jaroj 1878–1879 – romano *Lalka* ("La Pupo") (1887–1889 en "Kurier Codzienny", libra eldono 1890). Prus verkis ankaŭ soci-moran romanon *Emancypantki* (1890–1893 same en la "Ĉiutaga Kuriero", lbra eldono 1894). En sia unu historia romano *La Faraono* (1895–1896 en "Tygodnik Ilustrowany", libra eldono 1897) li prezentis, surfone de elektita periodo el historio de la Antikva Egiptujo, mekanismojn de regado, ŝtato kaj socio. El tiu romano oni faris filmon La faraono en 1965 reĝisorita de Georgo Kavaleroviĉo.

Poste en 1909 li eldonis ankoraŭ unu romanon *Dzieci* (Infanoj) (1908 en la sama "Ilustrita Semajnrevuo", libra eldono 1909), en kiu kritikis la rusian revolucion de 1905. Morto de la verkisto ĉesigis laboron pri la lasta nefinita romano *Przemiany* (Ŝanĝiĝoj) (1911–1912 en "Tygodnik Ilustrowany").

## En Esperanto aperis 
eta|*La Nova Jaro*, 1891.
* ''* (tradukis Antoni Grabowski)
* *Ombroj* (tradukis Kabe)
* *Ĉu ŝi amas aŭ ne amas?!* (tradukis Kazimierz Bein)
* *Kamizolo* (tradukis Danuta Kowalska)
* *La Faraono* (tradukis Kazimierz Bein)
* *La gurdo* (tradukis Maciej Zgondek)
* *La legendoj pri pasinta Egiptujo* (tradukis Maciej Zgondek)
* *La viva telegrafo* (tradukis Maciej Zgondek)
* *Pekoj de l'infaneco* (tradukis Antoni Grabowski)
* *La vizio. La veŝto* (tradukis Lidia Zamenhof)
* *La pupo* (tradukis Tomasz Chmielik)
* *Sonĝo* (tradukis Bronisław Kuhl) - La Brita Esperantisto n-ro 81/1911, p. 161-167.
### Recenzoj
Pri *Pekoj de infaneco''

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ombroj, en Bohema Esperantito
* El la legendoj de antikva Egiptujo - trad. Kabe, Lingvo Internacia 1904, p. 43-46
* El la legendoj de antikva Egiptujo - dua parto

Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Pollingvaj verkistoj
Kategorio:Polaj ĵurnalistoj
Kategorio:Polaj socialistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 20-an de aŭgusto
Kategorio:Mortintoj la 19-an de majo
Het Nieuwsblad

**Het Nieuwsblad** estas nederlandlingva flandra gazeto kiun same kiel De Standaard kaj Het Volk eldonas la Vlaamse Uitgeversmaatschappij. Temas pri populara gazeto kiu multe informas pri la regionoj kaj pri sporto. La ĉiutaga vendo atingas (kune kun De Gentenaar) laŭ la CIM proksimume 200.000 ekzempleroj.

## Eksteraj ligiloj 
* VUM 

Kategorio:Belgaj gazetoj
Kategorio:Nederlandlingvaj gazetoj
Het Volk (Belgio)

**Het Volk** estas nederlandlingva flandra gazeto kiun same kiel  De Standaard kaj Het Nieuwsblad eldonas la Vlaamse Uitgeversmaatschappij. Estas la plej alirebla familia gazeto de la grupo. Ĝi precipe raportas pri diversaĵoj, regionaĵoj, sporto kaj televido.

## Eksteraj ligiloj 
*VUM 

Kategorio:Belgaj gazetoj
Kategorio:Nederlandlingvaj gazetoj
Het Laatste Nieuws

**Het Laatste Nieuws** (eo:La Freŝa Novaĵo) estas nederlandlingva flandra gazeto kiun eldonas De Persgroep, la amaskomunika entrepreno de la flandro Christian Van Thillo.

Het Laatste Nieuws kreskis ekde 1995 de gazeto tre skandalfranda gazeto (de liberala tendenco) al populara gazeto kiu precipe atentas pri 'la homoj malantaŭ la novaĵoj'. La gazeto verkas pri regiona, nacia kaj internacia novaĵoj. Het Laatste Nieuws aperas ĉiutage, krom dimanĉe, kun dek naŭ diversaj regionaj eldonoj, ĉiuj kun la samaj kajeroj por nacia kaj internacia novaĵoj, sed kun apartaj paĝoj kun novaĵoj el la diversaj flandraj regionoj. La gazeto ankaŭ estas konata pro sia ellaborita sporta kajero.

La ĉiutaga vendo de la gazeto kreskis dum la pasintaj dek jaroj de 260.000 ĝis pli ol 290.000 ekzempleroj. Het Laatste Nieuws estas kun tia cifero en Flandrio kaj eĉ en tuta Belgio la absoluta furorgazeto.

## Nombro de legantoj 
Laŭ enketo de la sendependa kontrolorgano CIM en Belgio inter junio 2004 kaj majo 2005, *Het Laatste Nieuws* havas ĉiutage 1,03 milionoj da legantojn. Tio estas 2,8% malpli ol dum la pasinta enketo. Tamen la gazeto restas certe la plej legata gazeto de Belgio.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.krantenindeklas.be/index.php?id=27 

Kategorio:Belgaj gazetoj
Kategorio:Nederlandlingvaj gazetoj
Universal (Decormis)

**Universal** estas apriora planlingvo proponita de Auguste Joseph Decormis en 1957.

Kiel la plejparto de aprioraj lingvoj, ĝi estas bazita en "formigaj" elementoj, t. e., ĉiuj literoj de vortoj havas baza signifon kaj la kunigo de ili formus la signifon de tutan vorton. La aŭtoro nomas ĝian precipon "grafideologio", laŭ li, la desegnoj de la literoj sugestas aŭtomate al homoj internaj signifoj. Ekzemple:

*A: stableco (ĉar similas al portebla ŝtuparo), ekzisto, tempo;
*a: malfermo (ĉar havas rondon);
*B: dueco, simetrio, apudeco (du rondoj apudaj);
*b: buko, ligo, nodo;
*C: arko, cirklo, rondi;
*Ç: demando, necerteco, trompo, perfido;

De tio, Ai signifus "vivo, malsano, propra identeco"; Ie signifus "nepesebleco, gazo, transparenco"; Oen estus "nedefineco" kaj Eu "bono".

## Specimenoj 
#Éskwm di gièt'roes ugisnt al dumpsia (Multaj homoj iras al kinejo);
#Urbindugunimu (ni venas el urba merkato);
#Cêfetwc, mils cìlopsêusoes, sèdas, sèderas, sides, sidéres oq il gcog'ea noek êu idèit'osac aŭ allonera? (Ĉu pensas vi, miaj karaj legantoj, senjoroj, senjorinoj, fraŭlinoj kaj fraŭloj, ke Lingvo Universal ne tiel valoras ol alia ajn?);
#Ekilopsem an fëzog'âia (Mi legis historion);
#lis fras quas ékiopsem cupisê (la fruktoj, kiujn mi kolektos);
#Oiwn di gècudîusoes fit' upsisw dil roebizion (malmultaj vojaĝantoj eliris la trajnon);
#

Kategorio:Aprioraj lingvoj

## Bibliografio 
Decormis, Auguste Joseph. 
La langue universelle par la graphidéologie. 
Narbonne (Aude) Dépositaire : Librairie Caillard [19-]
39 p. 23 cm.