open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elsa von Freytag-Loringhoven

**Baronino Else (Elsa) von Freytag-Loringhoven** (foje ankaŭ nomita Else von Freytag-von Loringhoven) (1874-1927) estis Germane-naskiĝinta avangarda, Dadaista artisto kaj poeto, kiu pasisigis la plejparton de ŝia vivo en Greenwich Village, Novjorko.

## Frua vivo 
Else naskiĝis en Swinemünde en Germanio (kiu hodiaŭ estas Świnoujście en Pollando), tiame nomita Elsa Hildegard Plötz, kun germana patro kaj pola patrino. Ŝia patro, masonisto, sekse kaj fizike turmentegis ŝin dum ŝia infaneco, kiu eble kontribuis al ŝia dumviva multseksada konduto, prostituado, veneraj malsanoj kaj multnombraj mallojaloj kun viroj kaj ankaŭ virinoj en la tuta vivo.

Dum tempo ŝi estis studento de arto en Munkeno, antaŭ ŝi geedziĝis en 1901 kun Berlinana arkitekto, August Endell, kiam ŝi fariĝis Else Endell. En 1902 ŝi engaĝiĝis (kun la scio de sia edzo) en seksafero kun amiko de Endell, Frederick Philip Grove, kaj la tri iris al Palermo en 1903. Ili transloĝiĝis al diversaj lokoj, enhavante Svision kaj Francion. La tri iris al Nordameriko, kie Grove iris al Manitobo kaj Else iris al Cincinnati. Nun eksedziĝinta, kaj la seksafero kun Grove finita, ŝi veturis al Filadelfio antaŭ geedziĝi kun Germano, Leopold Freiherr von Freytag-Loringhoven, en Novjorko, eknomiĝinte “la dadaista Baronino von Freytag-Loringhoven.”

## Reiro al la artoj 
En Novjorko, Else havis tre malmulte da mono, kaj iris tien kaj reen inter kelkaj laboroj, antaŭ fariĝi pozistino por artistoj kiel Marcel Duchamp. Ŝi eklaboris en arto denove, kreinte skulptaĵojn kaj pentraĵojn. Influita per la pretfaritaĵoj de Marcel Duchamp, Else kreis arton de la forĵetaĵoj de aliuloj. Remalkovrita per la Whitney Muzeo en Novjorko en 1996, ‘’Portreto de Marcel Duchamp’’ estas ekzemplo de unu el ŝiaj pretaritaĵoj. Ŝi ankaŭ kontribuis al Manhatano Dada per krei ‘’Dion’’ (skulptaĵo) Kelke da ŝiaj superrealistaj poemoj aperis en la magazinoj ‘’La Revueto’’ kaj ‘’transition’’. Ŝi kaj sia edzo apartiĝis dum tiu periodo.

En 1923, ŝi reiris al Berlino, atendante pli bonajn okazojn por mono, sed anstataŭ trovante ekonomike detruitan post-Unua-Mondmilitan Germanion. Ŝi engaĝiĝis dum tiu tempo en ambaŭseksema seksafero kun romanistino Djuna Barnes, kaj ŝi idoligis Barnes-on por la cetero de sia vivo. Sendistinge de ŝia malfeliĉo en Germanio, ŝi restis tie, senpenca kaj sur la bermo de frenezeco. Kelkaj geamikoj en la artista kaj verkista komunumoj, kiel Barnes, Bryher, Peggy Guggenheim kaj Natalie Barney, provizis ŝin kun mono por aĉeti apartamento en Parizo.

Dum la venintaj kelkaj monatoj ŝia mensa stabileco neŝanĝiĝeme pliboniĝis en Parizo. Tamen, ŝi mortis la 14-an de decembro, 1927 de gasa nerespirebligo post la gaso ne estis malfunkciigita en ŝia apartamento. Else eble forgesis malfunkciigi la gason, aŭ eble iu ekfunkciigis ĝin; la cirkonstancoj neniam klaris.

Kategorio:Dadaistoj
Unue ili la judojn venigis

**Kiam la nazioj forportis la komunistojn** - foje (mis-)nomata ankaŭ **Unue ili la judojn venigis** - estas fama diraĵo de Martin Niemöller pri la malkuraĝo de la germana maldekstro alfronte de la strategio de la nazioj forigi siajn diversajn propekulojn, unu post unu, dum la holokaŭsto.

## Teksto de la diraĵo 
La diraĵo estis ofte modifita. La fondaĵo *Martin Niemöller Stiftung* publikigis version, kiun ĝi opinias aŭtentika. Tiu versio povas esti tradukata el la germana al Esperanto jene:

:Kiam la nazioj forportis la komunistojn, mi silentis; mi ja ne estis komunisto.
:Kiam ili enkarcerigis la socialdemokratojn, mi silentis; mi ja ne estis socialdemokrato.
:Kiam ili forportis la sindikatanojn, mi ne protestis; mi ja ne estis sindikatano.
:Kiam ili forportis min, restis neniu plu, kiu povis protesti.

## Vidu ankaŭ 
* Holokaŭsto
* Kunlaborismo

## Eksteraj ligiloj 
* La diraĵo sur paĝo de Ipernity

## Notoj kaj fontoj 
Kategorio:Poemoj
Iohanisfeld

**Iohanisfeld** [johanisfeld] (hungare: **Jánosfölde**, germane: **Johannisfeld**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Timișoara. Ĝi estis fondita en 1805 de banataj ŝvaboj. En 1910 ĝi havis 1710 loĝantojn (germanoj, hungaroj); en 1992 814 (rumanoj, 5 % da germanoj, 2 % da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1826. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Otelec.

En la rumana lingvo Iohanisfeld de 1924 nomiĝis *Ionești*, poste *Ionel*, sed fine reakceptis la germanan nomon. La nomo Johannisfeld signifas "kampo de Johano" kaj devenas de la fondinto *Johann Buttler*.

Tra Iohanisfeld pasas la nacia vojo DN59B inter Cărpiniș kaj Deta. Du kilometrojn okcidente estas la landlimo al Serbio.

## Loĝantaro 
## Fonto 
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Otelec

**Otelec** [otelek] (hungare: **Ótelek**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Timișoara. Administre ĝi ĝis 2008 apartenis al la komunumo Uivar; de tiam ĝi estas aparta komunumo, al kiu apartenas ankaŭ Iohanisfeld. Iohanisfeld havas iom pli da loĝantoj ol Otelec, sed inter la censoj de 2002 kaj 2011 ĝi perdis 143 da ili, Otelec nur 63.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1921 loĝantojn (hungaroj, germanoj); en 1992 823 (91 % da hungaroj). En la censo de 2002 la 806 loĝantoj de la vilaĝo deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

Kontraŭe en Iohanisfeld pli ol 97 % deklaris sin rumanoj.
## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1452. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torontál).

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Dosiero: Uivar_jud_Timis.png|Situo (kune kun Uivar) en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Ergonomio

[eta|Angla diagramo pri ergonomio en [oficejo]]
**Ergonomio** devenas el la grekaj vortoj *ergon* (laboro, verko) kaj *nomos* (leĝo, regulo). **Ergonomio** estas do la scienco pri la reguleco de homa laboro. Ĝi celas faciligi la adaptigon de iu sistemo al ties uzanto, por ke tiu lasta laboru kiel eble plej efike kaj komforte kun minimuma adaptiĝotempo.

La sistemoj koncernitaj per tiu adaptigo povas esti laborlokoj (oficejo, fabriko, ...), eroj de tiuj lokoj (ŝalttabuloj, seĝoj, ...), sed ankaŭ interfacoj profesiaj aŭ porpublikaj (komputilaj programoj, ttt-ejoj, ...) kaj labororganizo (horaro, deĵorvico, ...).

Ergonomio uzas la konojn de la psikologio, psiko-psikologio, sociologio, ... Ĝi estas scienco pri la laboranta homo. Multaj sciencoj emerĝis post la industria revolucio, sed la homon oni forgesis, kaj necesis multaj bataloj de laboristoj por ke je la komenco de la 20-a jarcento oni fine ekkonsideris la efikojn de la laborkondiĉoj al la homa organismo.

Ergonomio celas adapti laborlokojn por eviti vundigon per fizika lacigo (muskola plilongigo, izkiatiko, ...) aŭ per falantaj objektoj (traŭmoj, tranĉvundoj, ...). Ĝi atentas ankaŭ pri daŭre samaj laborpozicioj kaj ripetaj gestoj, kiuj povas kaŭzi sanproblemojn (dorsdoloroj, muskola lacigo, ...).

Ĉenlaboro necesas adaptigon por eviti viglecomankojn, ĉar la vigleco varias laŭ kronologiaj cikloj (kronobiologio). Necesas trovi rimedojn por konservi bonan viglecon per taskovario, limigita labordaŭro aŭ alarmoj (sen troigi pri tiuj lastaj, ĉar estas pruvite, ke tro da alarmoj ne plu efikas kaj eĉ havas inversan efikon).

Pri komputiko, ergonomio okupiĝas pri du kampoj, la fizika, t.e. adapto de la materialo (ekrano, klavaro, ...) al la homa korpo, kondiĉo, ktp. La dua kampo estas la softvaro, kiu bezonas bonan pristudadon de la farota laboro por bone adapti la programon al la uzanto anstataŭ postuli adapton de la uzanto al la programo.

Pri interreto kaj ttt-ejoj oni povas detali jenajn ergonomiajn celojn:
* faciligi la retumon al uzantoj
* ebligi aliron al informoj por ĉiuj aĝgrupoj
* ebligi aliron al la serĉata informo per malpli ol tri alklakoj
* sciigi la enhavon de la paĝaro ekde la unua paĝo

La tri respektendaj kriterioj por krei ergonomian interret-interfacon estas jenaj:
* utileco
* uzebleco
* akceptebleco

## Literaturo 
*
Răuți

**Răuți** [rəucj] (, ) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Timișoara, fondita 1843 en tiama Hungario. Administre ĝi apartenas al la komunumo Uivar.

La hungara nomo *Aurélháza* baziĝas sur la grafo Aurél Dessewffy, en kies teritorio la vilaĝo estis fondita en 1843. Unue tie setlis 40 hungaraj familioj el Sânmartinu Maghiar. Ekde 1858 aldoniĝis germanaj setlantoj.

En 1910 ĝi havis 1&nbsp;135 loĝantojn (646 hungaroj, 448 germanoj, 29 rumanoj); en 1992 520 (283 rumanoj, 224 hungaroj, 13 germanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1843 (fondo). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Torontál en Hungario.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest
**Erdélyi és moldvai helységnévtár* – reta loknomvortaro

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto (arkiva kopio)
* Popolnombrado 2002
* Administracia mapo de la distrikto (arkiva kopio)

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Distrikto Timiș
Sânmartinu Maghiar

**Sânmartinu Maghiar** [sınmartinu magjar] (hungare: **Magyarszentmárton**, germane: **Ungarisch-St.-Martin**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 781 loĝantojn (hungaroj); en 1992 260 (rumanoj, 79% hungaroj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1333. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Torontál vármegye). Administre ĝi apartenas al Uivar.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Torso

[eta|Surfacaj projekcioj de la ĉefaj organoj de la torso, uzante la [Vertebraro|vertebraron kaj la rip-aron kiel ĉefa referencpunktoj de la supraĵa anatomio.]]
**Torso** (el la latina *tursus* kaj la greka *thyrsos*, signifante ambaŭ *trunko*, *stumpo*) estas la supra parto de la homa korpo, ampleksanta la ŝultrojn kaj bruston (laŭ PIV 2005).

## Arto 
eta|Torso de Belvedere
En la arto *torso* signifas ankaŭ skulptaĵon prezentantan homan trunkon, sen kapo nek brakoj. 

Laŭ Francisko Azorín **torso** estas *Skulptaĵo, prezentanta homan trunkon.* Li indikas etimologion el la greka *tirsos* (trunko sen branĉoj)

Famaj torsoj:
* La *Torso de Belvedero* (ankaŭ *Torso de Herkuleso*) de Apolonioso de Ateno, 1-a jarcento a.K. - de Mikelanĝelo kaj Johann Joachim Winckelmann admirata antikva statuo el la Vatikanaj muzeoj
* *Torso de juna virino* de Auguste Rodin, 1909

## Referencoj 

Kategorio:Statuoj
Folea

**Folea** [folja] (hungare: **Fólya**, germane: **Folia**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Timișoara. En 1910 ĝi havis 1306 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj); en 1992 485 (rumanoj, 11% hungaroj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1341. Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungario, al Temes (historia departemento). Administre ĝi apartenas al Voiteg.

## Famuloj 
En la iama Fólya naskiĝis la hungara ministro Béla Ivády.

## Fontoj
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Gelu (Variaș)

**Gelu** [ĝelu] (hungare: **Kétfél**, serbe: *Кетфељ*) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 1 671 loĝantojn (serboj, germanoj); en 1992 1 483 (rumanoj, 27 % da serboj, 3 % da germanoj, 3 % da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1454. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Temes). Administre ĝi apartenas al la komunumo Variaș.

La etnecoj de ĝia loĝantaro evoluis jene:

El la 239 "aliaj" en 2002, 130 estis ukrainoj, 64 romaoj kaj 39 hungaroj.

Gelu situas norde en distrikto Timiș, ĉe la limo al distrikto Arad. La distrikta vojo DJ692 ligas ĝin al la komunuma sidejo Variaș, kiu situas 7&nbsp;km okcidente.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Distrikto Timiș
Vatikanaj muzeoj

eta|250ra|Historia enirejo al la Vatikanaj Muzeoj
eta|250ra|Ŝtuparo de la Vatikanaj Muzeoj
La **Vatikanaj Muzeoj** () enhavas la papajn artkolektojn kaj troviĝas sur la teritorio de Vatikanurbo. La kolekto estas unu el la plej gravaj kaj grandaj de la mondo kaj enhavas orientajn antikvaĵojn (el Egiptio kaj Asirio), klasikajn antikvaĵojn (el Grekio kaj Romio), etruskajn, frukristanajn, mezepokajn, renesancajn, nuntempajn kaj popoltradiciajn artaĵojn. La eble plej fama parto, vizitebla en la muzeoj estas la Siksta Kapelo. Dum la lasta dimanĉo de ĉiu monato la eniro en la vatikanaj muzeoj estas senpaga. Trairo de la diversaj muzeoj estas ĉirkaŭ 7 kilometrojn longa. Atendvicoj daŭras iam pli ol horo.

## Eroj de la Vatikanaj muzeoj 
### Vatikanaj muzeoj pli precizaj 
* Museo Gregoriano Egizio
* Museo Gregoriano Etrusco
* Musei di Antichità Classiche
* Museo Pio Cristiano (kun la *Lapidari Cristiano* kaj *Ebraico*)
* Pinakoteko
* Galleria degli Arazzi
* Ceramiko (9-a ĝis 13-a jarcento)
* Malgrandaj mozaikoj
* Kolekto de moderna kaj religia artoj
* Museo Missionario-Etnologico
* Museo Sacro (biblioteko)
* Museo Profano
* Museo Storico Vaticano
eta|250ra|Mapogalerio
eta|250ra|Cortile della Pigna

### Papa Palaco 
La papa palaco ne vere estas vatikana muzeo, sed jenaj ĉambroj estas videblaj dum la vizito de la muzeoj:

* Palazzetto del Belvedere
* Obergalerien (Candelabri, Arazzi, Carte Geografiche)
* Apartamento de la sankta Pio la 5-a
* Sala delle Dame
* Sala dell'Immacolata
* Stanze di Rafaelo
* Sala dei Chiaroscuri
* Cappella Niccolina
* Kapelle Urbano la 8-a
* Siksta Kapelo
* Apartamento Borgia
* Salone Sistino
* Sala delle Nozze Aldobrandine
* Subgalerioj (Urbano la 8-a, Alessandrina, Clementina)

## Vizitantoj 
Kutime ĉiujare la vizitantoj superas kvar milionojn. En 2011 ili atingis kvin milionojn. (El raporto de la direktoro Antonio Paolucci en "L'Osservatore Romano" de 10/1/2012)

## Vidu ankaŭ 
* Vatikana biblioteko
* Vatikanaj ĝardenoj
* Ottaviano - San Pietro - Musei Vaticani (metroo de Romo)

## Eksteraj ligiloj 
* Ttt-ejo de la Vatikanaj muzeoj

Kategorio:Muzeoj en Romo
Kategorio:Konstruaĵoj en Vatikano
Kategorio:Kulturo de Vatikano
Kategorio:Artaj muzeoj en Italio
Colonia Mică

**Colonia Mică** [kolonia mikə] (hungare: **Kistelep**, germane: **Kleinsiedl**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 254 loĝantojn (germanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1843. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Făget. Iam ĝi apartenis al Variaş.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Herendești

**Herendești** [herendeŝtj] (hungare: **Herés**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 1108 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 551 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1650. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Victor Vlad Delamarina.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Hararanĝo

[eta|dekstra|Egipta harararanĝo ([peruko)]]
**Harararanĝo** aŭ **hararanĝo** estas la maniero aŭ stilo porti sian hararon. Ĉiu hararo, aŭ homa aŭ besta, povas esti aranĝita, kvankam temas ĉefe pri homa hararo.

Ĉiu epoko kaj ĉiu kulturo havis sian propran hararmodon, por indiki sociajn grupojn aŭ por indiki ne-konformismon. En diversaj kulturoj, harararanĝo havas ofte grandegan gravecon. Kelkfoje tio povas esti problemo por homoj, kiuj pro hararproblemo (ekzemple foresto de haroj) ne povas porti tian harararanĝon. Tiu premo estas plej grava ĉe virinoj ol ĉe viroj. Tian mankon oni povas kaŝi per peruko, harartransplantaĵoj, ...

Laŭ demando kaj situacio la aranĝo de hararo povas daŭri pli ol unu horon. Ofte hararanĝo estas farita de profesia tondisto.

## Bildogalerio 
### Viroj 

File:US Navy 090701-N-8395K-001 A plebe receives his first Navy haircut during Induction Day at the U.S. Naval Academy.jpg|Armea
File:Gaius Julius Caesar (100-44 BC).JPG|Historia Julius Caesar
File:H R Haldeman, 1971 portrait.png|*Flattop*
File:User-Ich with Mohawk.jpg|Mohaka
File:Dreadlocked rasta.jpg|*Dreadlocks*. Neater version is *cornrows*.
File:Hi-top fade.jpg|*Hi-top fade*
File:John F. Kennedy, White House photo portrait, looking up.jpg|John Kennedy: 1961
File:Bundesarchiv Bild 183-S92193, Wolfgang Kohlhaase.jpg|Regula hararanĝo por viro.

### Virinoj 

File:Afro 2 cropped by David Shankbone.jpg|*Afro* de la 1970-aj jaroj
File:San lady botswana.jpg|Mallonga afrika hararanĝo
File:Anna Wintour.jpg|Anna Wintour, editor of Vogue (magazine), with a classic *bob* .
File:Circumbraided Donut Bun.JPG|Another classic: the *bun*, *donut bun*, and *braided bun*
File:Portrait of Hannah Fry (by Andrew Geddes).jpg|*Ringlets*
File:Cardiff Mardi Gras 2010 MMB 42 G2L.jpg| Jazmin Boland
File:Alice Liddell.jpg|Alice of ''Alice's Adventures in Wonderland'', foto fare de Lewis Carroll
File:Dress (Klashorst)-cropped.jpg|Mini-braids and highlights
File:Mini sandrine-riviere.jpg|Longhara
File:YuliaTymoshenkohead.jpg|Yulia Tymoshenko in 'up' braids
File:Lady from Shanghai trailer hayworth2.JPG|Rita Hayworth kolorita al blondo.

## Vidu ankaŭ 
* Erotiko
* Frizisto
* Harara enplantado
* Hardislimo
* Harfrizejo
* Plektaĵo
* Senharigo
* Tondisto

## Eksteraj ligiloj 
* Ttt-ejo pri harararanĝoj kaj multaj bildoj kaj informoj
* Miloj da harararanĝfotoj
* Modaj harararanĝoj 
* Harararanĝokatalogo
* Virtuala kreado de harararanĝoj - senpaga
Ŝvito

eta
eta
[eta|[Janet Jackson Ŝvitante en koncerto]]
**Ŝvito** estas sekrecio, kiun ellasas homo, kiam li ŝvitas. La biologia funkcio estas malvarmigo de la korpo per elvaporigo. Ŝvito estas akveca, senkolora kaj salgusta likvo sekreciata de subhaŭtaj glandoj. Ĝi elfluetas el la haŭtoporoj. Plej ofte, oni ŝvitas kiam oni estas nervoza, oni korpekzercas, aŭ dum kelkaj malsanulaj kondiĉoj (kiel Korinfarkto).

## Kompozicio 
La kompozicio de ŝvito varias de unu individuo al la alia, laŭ la temperaturo, la alklimatiĝo, la laborplenumo kaj la nutraĵo. Kutime ŝvito enhavas la jenajn elementojn:
* akvo (ĉirkaŭ 99 %)
* natria klorido (salo, ĉirkaŭ 1 %)
* aliaj ne-organaj saloj
* karbonacida diamido
* urinacido
* grasacidoj kiel ekzemple formika acido aŭ butera acido
* aminoacidoj
* amoniako
* sukero
* lakta acido
* askorbata acido (vitamino C)
* ĥolesterolo

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (4) proverboj pri ŝvito en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Haliktedoj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Quarks & Co: Nia ŝvito  

Kategorio:Korpaj likvaĵoj
Kategorio:Produktoj de organismo
Gelu (Terebești)

**Gelu** [ĝelu] (hungare: **Vadaspuszta**) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al la komunumo Terebești.

Gelu ekestis en 1921 okaze de agra reformo el tereno de Terebești; en 1941 oni aligis ĝin al la komunumo Terebești. Ĝia nomo honoras samnoman valaĥian dukon.

Tra Gelu pasas la distrikta vojo DJ108L, kiu ligas ĝin al Terebești kaj al Mădăras. La distrikta vojo DJ194D komenciĝas tie kaj iras al Baba Novac kaj Ardud.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Satu Mare
Pădureni (Victor Vlad Delamarina)

**Pădureni (Victor Vlad Delamarina)** [pədurenj] (hungare: **Újlugoskisfalutelep**) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al Victor Vlad Delamarina.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Porknabinaj mangao kaj animeo

**Porknabina mangao** (少女向け漫画 [ŝōĵo muke manga] aŭ 少女漫画 [ŝōĝo manga]) estas mangao ĉefe celanta por inaj adoleskuloj. 
**Porknabina animeo** (少女向けアニメ [ŝōĵo muke anime]) estas animeo ĉefe celanta por inaj adoleskuloj.

**Ŝoĵo** (少女 [ŝōĵo], hepburn: shōjo, laŭvorte: knabino aŭ junulino) estas porknabina mangao, animeo aŭ mangailustrita romano. La vorto "ŝoĵo" estas uzata principe en eŭropaj lingvoj kaj povas esti komprenata kiel ĝenro de mangao kaj animeo laŭ sekso kaj aĝo de celanta legantaro/spektantaro.

Ŝoĵo estas kreata tiel, ke ĝuste knabinoj ŝatu ĝin, kaj porknabinaj mangaoj kaj mangailustritaj romanoj estas publikigataj en porknabaj manga-gazetoj. Distinge al ŝonen, kiu emas aventuron kaj batalon, desegnoj de ŝoĵo emas ĉarmon kaj belecon. Tipaj porknabinaj mangaoj uzas proprajn esprimojn: florojn sur fonoj, okulojn kun longaj okulharoj kaj reflektitajn radiojn.

## Vidu ankaŭ 
* Porknabaj mangao kaj animeo
* Sejnen
* Ĝosej
* Kodomo
* Listo de mangaaj gazetoj
* Maho-ŝoĝo

*
*
Kategorio:Ĝenroj de animeo kaj mangao
Petroasa Mare

**Petroasa Mare** [petrŭasa mare] (hungare: **Vecseháza**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 1 208 loĝantojn (germanoj, hungaroj); en 1992 652 (rumanoj, 2,5% hungaroj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1809. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Victor Vlad Delamarina.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Buxtehude (apartigilo)

La gloso **Buxtehude** havas plurajn signifojn, inter aliaj:

***Buxtehude**, urbo de Germanio en Malsupra Saksio
*Dietrich Buxtehude,  germana komponisto (1637-1707)
KEJ

* **Kataluna Esperanto-Junularo** estas esperantista junulara organizaĵo de Katalunio.
* **Korea Esperantista Junularo** estas esperantista junulara organizaĵo de Koreio.
* **Esperanto-Junularo "Kahlgrund"**,  (KEJ), estas loka esperantista junulara grupo, do loka grupo de GEJ, de la plej nordokcidenta angulo de Bavario en Germanio. Ĝia centro estas la urbeto Mömbris, 10 kilometrojn norde de la norda urborando de Aschaffenburg kaj 35 kilometrojn oriente de la orienta urborando de Frankfurto ĉe Majno.

*Krome, KEJ estas ankaŭ la IATA-kodo por la flughaveno Kemerovo en la Rusia Federacio.
Suolahti

**Suolahti** estas eksa urbo kaj komunumo en la provinco Meza Finnlando de Finnlando. La areo de urbo estas 67,48 km², el kio 9,75 km² estas akvo. La urbo havis 5364 loĝantojn (fine de 2005).

La urbo situas en la suda bordo de lago Keitele. Fervojo estis konstruita de Jyväskylä al Suolahti en 1898 kaj tiam komenciĝis evoluo de papera industrio en la urbo. Suolahti estas fondita en 1932 kiel kampurbo. Pli frue ĝi estis parto de la apuda komunumo Äänekoski, kio ricevis novan nomon Kampara komunumo de Äänekoski (finna Äänekosken maalaiskunta) en 1932, ĉar ĝia centralo fariĝis kampurbo Äänekoski (samtempe kiam Suolahti fariĝis kampurbo). En 1977 Suolahti fariĝis urbo. En la komenco de jaro 2007 la urbo Suolahti kaj komunumo Sumiainen estis ligitaj al apuda urbo Äänekoski.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de la urbo Suolahti, en la finna kaj la angla

Kategorio:Eksaj komunumoj de Finnlando
Kategorio:Eksaj urboj de Finnlando
Lichnov

**Lichnov** (legu *Liĥnov*) estas nomo por pluraj vilaĝoj en Ĉeĥio.

*Lichnov vilaĝo situanta en distrikto Bruntál
*Lichnov vilaĝo situanta en distrikto Nový Jičín
Lichnov (distrikto Nový Jičín)

**Lichnov** (legu *Liĥnov*) estas vilaĝo en Ĉeĥio etendiĝanta en pentrinda valo de Lichnova rojo ĉirkaŭigita de deklivoj kaj valoj de montaro Beskydy. Ĝi estas kaŝita al hazarde preterveturantaj vizitantoj de Beskidoj. Sed por turistoj, kiuj decidiĝis iri piede el Frenštát pod Radhoštěm ĝis Štramberk ĝi aperos en duono de la vojo. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
Lichnov estiĝis fine de la 13-a jarcento kiel tipa kolonia vilaĝo. Fundamenta dokumento de vilaĝestro Heřman ne konserviĝis (onidire el al jaro 1293) kaj ni devas respekti privilegian dokumenton de vilaĝestro Pavel Kyč el 1539, kiu revokas je ĝi.

El la privilegia dokumento de vilaĝestro Pavel Kyč el 1539 rezultas, ke la vilaĝo estiĝis sur arbarrompejo de rojo Lubina ĝis "limo de Vernyřovice". La menciita dokumento donis al la vilaĝestro parcelon kaj krom tio havi "feŭdan muelejon kun du muelejŝtonoj kaj se tio estos bezona, li povas havi forĝiston, bakiston, buĉiston, ŝuiston kaj el juĝoj lasi al si trian moneron kaj al superularo du".

Apogoj, kiuj la superularo donis al la vilaĝestro, memkompreneble ne rilatis al ceteraj loĝantoj de la vilaĝo. Tiuj devis en korto de Kopřivnice "laboregi piedirante kaj surĉevale kaj ĉion, kio estis bezonata". Ili plugis, semis, forveturigis sterkon, kunveturigis el kampoj kaj falĉis herbejojn. Al la laboro ili devis uzi siajn plugilojn.

Eĉ ne revoluciaj ŝanĝoj en la jaro 1848 alportis al la loĝantoj atendatan apogon. Estis ja malvalidigitaj laboregaj devoj, sed la parcelojn, sur kiuj ili laboris, ili devis foraĉeti de la superularo. Dum ripetantaj jaroj de malbona rikolto pli malriĉaj loĝantoj ŝuldiĝis, ili ne havis tempon por repagi la ŝuldon, tial ili vendadis la grundon al pli riĉaj proprumantoj fariĝante el ili dometistoj aŭ ili serĉis vivtenadon ekster agrikulturo. Pro tio ankoraŭ pli profundiĝis diferenciĝo de la loĝantoj de la vilaĝo.

## Loĝantaro 
Kategorio:Municipoj en distrikto Nový Jičín
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Nový Jičín
Kategorio:Setlejoj en Subbeskida montetaro
Lichnov (distrikto Bruntál)

**Lichnov** estas vilaĝo en Ĉeĥio situanta en distrikto Bruntál. En la vilaĝo vivas  (), el tio 933 en Lichnov kaj 132 en loka parto **Dubnice**.

La vilaĝo estis dufoje trafita per inundo. En 1996 Lichnov trafis pereiga inunda ondo, kiu dezertigis duonon de la vilaĝo, en la sekvinta jaro ĝi ripetiĝis, sed malplimezure. Ekde 1998 ĝis 2002 okazis ampleksa renovigo de komunikaĵoj, pontoj, bordoj de rojo Čižina kaj pluaj. Hodiaŭ la vilaĝo havas tute novan vizaĝon.

## Historio 
La unuaj mencioj pri vilaĝo Lichnov devenas el 1289, kiam ĝia posedanto estis Přesek el Lichnov. Burgaro estis konstruita verŝajne en la 14-a jarcento en supra parto de la vilaĝo sur milda monteto. Regantoj el Lichnov apartenis al antaŭaj feŭdoj de krnova princlando. Ili ofte prezentiĝis ĉe landa juĝejo kiel atestantoj dum vendado aŭ aĉetado de posedaĵoj. Lichnov restis en tenado de la regantoj el Lichnov ĝis 1498, kiam lichnovan posedaĵon akiris landa juĝisto de krnova princlando - Hanuš el Voštice, al kiu alportis Lichnov-on lia edzino, vidvino post Mikuláš el Lichnov. La filoj de Hanuš poste komencis uzi kromnomon Lichnovidoj el Voštice. En 1612 krnova kamerao aĉetis de Lichnovidoj la ŝuldigitan posedaĵon. La ĉi tiea burgaro tiel ĉesis plenumi funkcion de administra centrejo, ĝi ne estis riparata kaj dum la 17-a jarcento ĝi dezertiĝis. Konserviĝis nur malgrandaj restaĵoj de muroj, el kiuj evidentas, ke la burgaro havis paralelograman bazplanon okupante ne tro ampleksan spacon. En la 15-a kaj la 16-a jarcentoj oni ĉi tie minis oron, plumbon kaj feron.

300 metroj nordokcidente de la vilaĝo estas restaĵoj de ŝtona ventmuelejo, dokumentita al la jaro 1736. Lernejo estis fondita en 1848, en 1900 ĝi havis kvar klasĉambrojn. Post la dua mondmilito ĉi tie estis malfermita uzino por produktado de metala meblaro.

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
* **Lichnov** (katastra teritorio (k. t.) *Lichnov u Bruntálu*)
* Dubnice (k. t. *Dubnice*)


Kategorio:Ĉeĥa Silezio
Kategorio:Municipoj en distrikto Bruntál
Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Bruntál
Karnova princlando

La **Karnova princlando** (*Krnovské knížectví, Księstwo Karniowskie, Herzogtum Jägerndorf*; rezidejo Krnov/Jägerndorf) estis unu el la Sileziaj princlandoj, historia teritorio en Supra Silezio, devene kiel parto de la Opava regiono. Ekde 1365 ĝi estis memstara princlando, post 1742 dividita inter Prusio (nordo) kaj Aŭstria Silezio. En 1918 la suda parto restis al Ĉeĥoslovakio kaj la nordo al Germanio, tiu post 1945 fariĝis pola. De 1632 ĝis 1945 ĝin posedis la familio Liĥtenŝtejno.

Kategorio:Sileziaj princlandoj
Kategorio:Krnov
Sateno

[eta|Satena [litotuko]]
**Sateno** estas teksaĵo kies unu flanko estas glata kaj brila, ricevita per neegala nodado (atlasnodado) de la vefto aŭ de la varpo. Sateno estas tial fajna kaj mola. Sateno povas esti teksita el diversaj materialoj, oni kutime preferas longajn fibrojn kiel silko, viskozo aŭ nilono. Por litotukoj oni uzas kotonon.

## Vidu ankaŭ 
* Damasko (ŝtofo)

Kategorio:Vestoj
Kategorio:Materialoj
Kategorio:Teksaĵoj
Kapuĉo

eta|dekstra|240px|Knabineto kun kapuĉo
**Kapuĉo** estas kapkovrilo fiksita al vestaĵo kiel ekzemple mantelo, anorako aŭ pluvjako, kiu celas protekton kontraŭ malvarmo, vento kaj pluvo. Ĝi povas havi bendojn aŭ ŝnureton por alĝustigi ĝin ĉirkaŭ la kapo. Ekde la fino de la 20-a jarcento ankaŭ puloveroj aŭ sveteroj kelkfoje havas kapuĉojn.

Tio estas ankaŭ uzita por beleco.

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri kapuĉo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Vidu ankaŭ 
* Baŝliko
* Bivakĉapo
* Ĉaperono
* Kapuĉmantelo

## Referencoj 
Kategorio:Kapvestoj
Anorako

[eta|dekstra|Anorako de [inuito]]
**Anorako** estas jako kun kapuĉo por protekti sin kontraŭ malbona malvarma vetero. Se ĝi protektas nur kontraŭ ventan veteron, ne kontraŭ malvarmon, tiam oni nomas ĝin ventojako. Antaŭe la anorako havas nur malfermaĵon por la kapo, kiun oni povas fermi per butonoj aŭ zipo. La suba parto de la anorako, kontraŭe al aliaj jakoj, ne malfermeblas. Nuntempe oni tamen ankaŭ uzas la vorton *anorako* por kapuĉojakoj tute malfermeblaj per zipo.

La vorto *anorako* devenas de inuita lingvo, la gronlanda lingvo. En tiu lingvo *annoraaq* signifas *io kontraŭ la vento*. La unuaj anorakoj estis faritaj el fokofeloj.

Hodiaŭ oni uzas industriajn teksaĵojn, ĉefe spiraktivaj artefaritaj materialoj. Por ekstrema izoleco ekzistas anorakoj kun lanuga enhavo.

## Vidu ankaŭ 
* Pluvmantelo
* Jako
* Palto (vestaĵo)

Kategorio:Vestoj
Opola princlando

La **Opola princlando** aŭ **Opola duklando** (, , ; rezidejo Opolo) en Supra Silezio estis unu el la multaj Sileziaj princlandoj. Ĝi estiĝis fine de la 12-a jarcento, inter 1202 kaj 1281 kunigita kun Ratibora princlando kiel Opola-Ratibora princlando. En 1292 unuafoje feŭdo de la Krono de Bohemio, daŭre ekde 1327, en 1497 kunigita denove kun Ratibora princlando. Kiel preskaŭ tuta Silezio, ĝi fariĝis en 1742 parto de Prusio kaj post la Dua Mondmilito de Pollando.

Kategorio:Sileziaj princlandoj
Pluvmantelo

[eta|[Brita Armeo|Brita armea oficiro en la Unua Mondmilito]]
eta|Viro portanta mallongan tranĉean mantelon en mararmea bluo koloro (2018)
[eta|Tranĉea mantelo modelita en [Orienta Germanio, 1953]]
[eta|[Humphrey Bogart|Bogart en la flughavena sceno, *Casablanca*]]

**Pluvmantelo** estas mantelo kiu celas protekton kontraŭ pluvo. Tial li estas farita el materialo forpelanta akvon. Antaŭe pluvmanteloj estis ĉefe el gumo, gumita kotono (ekde 1822 la angla *Macintosh*-mantelo) aŭ vaksita kotono (ekde ĉirkaŭ 1908 la angla *Burberry*-jako), nun ankaŭ artefaritaj materialoj kaj mikrofibroj.

Pluvmanteloj ofte estas sufiĉe longaj kaj havas altan kolumon aŭ eĉ kapuĉon.

En la Unua Mondmilito, Thomas Barbary, la inventinto de la Gabardino kaj la posedanto de ĝia patento, estis nomumita la oficiala provizanto kaj dezajnisto de la uniformoj de la britaj armesoldatoj kiuj batalis en la tranĉeoj. Burberry dezajnis gabardinaj pluvmantelojn por la britaj oficiroj kaj poste por la francaj oficiroj. Post la milito la uzo de pluvmanteloj disvastiĝis ankaŭ inter la civiluloj .

La pluvmantelo ( do tranĉea mantelo) estas evoluigo de pluvrezista mantelo nomata "Gents Walking", kiu estis vendita en la vendejo Burberry jam en la komenco kaj estis uzata de la laboristoj en la eksterdomo, precipe tiuj, kiuj devis trakti la veteron. La mantelo ankaŭ estis uzata de polusaj esploristoj. La mantelo iĝis unu el la markostampoj de la literatura detektivo Ŝerloko Holmso.

La pluvmantelo estis komence klare maskla vesto kaj en filmoj estis aktoroj kiuj faris ĝin unu el siaj simboloj, kiel Humphrey Bogart kaj Peter Sellers. Poste ankaŭ virinoj komencis porti pluvmantelojn kaj sur la kineja ekrano Greta Garbo estis la unua, kiu aperis portante pluvmantelon en la filmo A woman of affairs. Sekvis ŝin Katharine Hepburn, Sophia Loren kaj aliaj  .

Agentoj de la Gestapo adoptis nigran version de pluvmantelo, evoluigita speciale por ili.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Diferencoj inter plvmantelo (tranĉea) kaj surmantelo  (angla)

Kategorio:Pluvo
Kategorio:Vestoj
Honorici

**Honorici** [honoriĉ)] (hungare: **Honoros**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Lugoj. En 1910 ĝi havis 932 loĝantojn (rumanoj); en 1992 337 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1371. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Victor Vlad Delamarina.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Filipo de Orléans

**Filipo de Orléans, Duko de Orléans, Regento de Francio** (franclingve ''Philippe d'Orléans*), duko de Chartres, duko de Orléans (1701), duko de Valois, duko de Nemours kaj duko de Montpensier (naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1674 en Saint-Cloud - mortis la 2-an de decembro 1723 en Versailles) plenumis la regentecon de Francio ekde la morto de Ludoviko la 14-a (1715) ĝis la plenaĝeco de Ludoviko la 15-a.

Li estis filo de Filipo de Francio kaj Elizabeto Ĉarloto de Palatinato.

La **Regenteco**, en la historio de la Reĝlando Francio, antonomazie referencas al tiu periodo de regenteco instalita post la morto de Ludoviko la 14-a (1-a de septembro 1715) pro troa juna aĝo de lia nomumita heredanto: nome Ludoviko la 15-a, kiu tiam havis nur 5 jarojn kaj 9 monatojn. Tiu periodo estis rimarkinda pro sia progresemo, sed la kredindecon de la Ŝtato malfortiĝis. La Regenteco finis oficiale je la plenaĝeco de Ludoviko la 15-a (je 13 jaroj kaj 1 tago) en februaro de 1723, sed sekvis «politika regenteco».

Li estas, ĝis nun, kromnomita **la Regento** (*le Régent'').

## Vidu ankaŭ 
* Regenteco (1715-1723)

Kategorio:Francaj nobeloj
Kategorio:Francaj dukoj
Kategorio:Kvara domo de Orléans
Kategorio:Ludoviko la 15-a (Francio)
Pulovero

eta|Diversaj modeloj de puloveroj
**Pulovero** estas vesto kovranta la torson kaj la brakojn, senfenda, kiun oni surmetas traŝovante la kapon. La vorto devenas de la angla lingvo: *pullover* (*to pull* = tiri; *over* = super).

Puloveroj ekzistas el multaj fibroj, kiel ekzemple lano, kaŝmirlano, silko aŭ kotono. Ofte artefaritaj fibroj estas aldonitaj por pli bone konservi la formon. Plej ofte puloveroj estas trikitaj, nuntempe ofte maŝine trikitaj. Ankoraŭ nuntempe mantrikita pulovero estas bela donaco. Apartan famecon havas mantrikitaj puloveroj el Norvegujo kaj Araninsuloj

eta|maldekstra|Verda arana pulovero

## Diversaĵoj 
Iam, kiam edzino trikis puloveron por sia fiŝkaptista aŭ marista edzo, ŝi kuntrikis propran haron kiel bonŝancigaĵo.

En Irlando kaj sur Guernsey oni aldonis la komencliteron de la viroj al la pulovero por ke post ŝippereo oni identigu ilin pli facile kiam la korpo estis pelita al la strando. Familitipaj trikmodeloj celis la saman sur la Hebridoj kaj la Araninsuloj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kardigano
* Svetero
* Trikado
* Vesto

Kategorio:Vestoj
Emilia Plater

**Emilia Plater** [eMILja PLAter] (naskiĝis la 13-an de novembro 1806 en Vilno, mortis la 23-an de decembro 1831 en Justianowo) - pola kaj litova ina heroo, soldatino de la Novembra ribelo, filino de Franciszek Ksawery kaj Anna von der Mohl. Distingiĝis kiel unu el nemultaj virinoj en la ribela armeo, komandantino de la 1-a Kompanio de Unua Litova Regimento. Konita pro sia kuraĝo kaj obstino, sed ankaŭ pro kunsento kaj kapablo persvadi batalemon inter soldatoj. Pro longdaŭraj bataloj Emilia Plater malsaniĝis kaj mortis post provo de helpo al minacita de rusoj Varsovio.

Ŝi estis eternigata de poetoj, i. a. de Adam Mickiewicz en *Morto de la kolonelo*.

En 1940 oni eldonis 50-zlotan monbileton kun portreto de Emilia Plater.

300px|eta|maldekstra|Emilia Plater en pola 50-zlota monbileto

Kategorio:Polaj soldatoj
Sario

eta|Hindaj virinoj kun sarioj en Parizo
**Sario** (hinde, f., साड़ी, saṛī, angle: saree) estas tradicia hinda vestaĵo.

La vindvestaĵo por virinoj konsistas el kvin ĝis ses metrojn longa ne kudrita okangula tuko, kiu kutime estas ornamita de larĝa alikolora bordo je unu rando. Sub la sario oni portas kutime longan subjupon. Ĉe la supera parto de la korpo oni portas mallongan bluzeton, nomita Choli (चोली), kiu estas butonata antaŭe.

Ekzistaj multaj diversaj manieroj por porti sarion. Kelkfoje laŭ la vindmaniero eblas vidi de kie venas la portantino, ekzemple en Guĝarato la fino de la sari pendas ne malantaŭe sed antaŭe. Necesas iom da ekzercado por bone vesti sin per sario, ĉar ĝi estas tute ne kudrita.

Fama produktejo de sarioj estas Patan.

dosiero:Styles of Sari.jpg|Diversaj sarioj
dosiero:Sari1847.jpg|Virino en Sari, 1847

## Vidu ankaŭ 
* Sarongo

## Eksteraj ligiloj 
* Indikoj por meti sarion (sudhinda stilo) 
* Indikoj por meti sarion (Vijayanagara-stilo) 
* Indikoj por meti sarion (fiŝvostostilo) 
* Indikoj por meti sarion (Nivi-stilo) 

Kategorio:Vestoj
Politis

***Politis*** estas semajna maldekstra franca ĵurnalo. Ĝi estas kunfondinto de neregistara organizo ATTAC  NGO. *Le Monde diplomatique* havas posedaĵon de 30% en ĝi. 

## Eksteraj ligiloj 
*retpaĝo de *Politis*
----
La (Litvinov-)**Politis-formulo** estis politika nocio inter la du mondmilitoj por priskribi la agresoron, atakanton (1933). Ĝi portas la nomon de *Nicolas Politis*, greka politikisto pri eksteraj aferoj.

Kategorio:Franclingvaj gazetoj
Victor Vlad Delamarina (Timiș)

**Victor Vlad Delamarina** (iam Satu Mic; hungare: **Lugoskisfalu** [lugoĵkiŝfalu], malnova nomo: **Szatumik**) estas komunumo en Rumanio, 4&nbsp;km sude de Lugoj. Administre apartenas al ĝi Herendești, Honorici, Pădureni, Petroasa Mare, Pini, Visag.

La loko portas la nomon de la poeto kaj soldato Victor Vlad Delamarina, kiu naskiĝis tie en 1870.

Laŭ la loĝantaro Victor Vlad Delamarina estas nur la tria vilaĝo en la komunumo, sed nur ĝi (kaj la malgranda Pini) situas ĉe la nacia vojo DN58A, kiu ligas ĝin al Lugoj.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 970 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 551 (rumanoj, 7 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas el 1717. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Krassó-Szörény*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Renomaj personoj 
* János Asbóth (7-a de junio 1845 – Felsővidafalva, 28-a de junio 1911): inĝeniero, verkisto, vojaĝverkisto.
* Victor Vlad Delamarina (31-a de aŭgusto 1870 – Herendești, 15-a de majo 1896): verkisto, poeto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Victor_Vlad_Delamarina_jud_Timis.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Zygmunt Krasiński

**Zygmunt Napoleon KRASIŃSKI** (naskiĝis la 19-a de februaro 1812 en Parizo, mortis la 23-a de februaro 1859 en Parizo) estis granda pola verkisto, poeto, filozofo kaj unu el "kvar profetoj" (inter Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Cyprian Norwid). Pseŭdonomo - Spiridion Prawdzicki. Li estis ido de magnata familio Krasińscy.

Li studis juron ĉe Varsovia Universitato. Kiam elveturis al Svisujo li ekkonis tie literaturon kaj pensadon de eŭropa romantikismo. Plej gravan influon al lia menso havis lia patro, Wincenty Krasiński, generalo napoleona, adepto de "ejo de klasikuloj". Neniam Zygmunt povis eliri de influo de la patro, kiu ingeris same en liaj opinioj politikaj kiel en privata vivado. Tial Krasiński ne partoprenis novembran ribelon kaj devis interrompi studadon. Li forveturis eksterlanden por ke povu liberiĝi de influado de sia patro. Li estadis en Francio kaj en Italio.

Li komencis skribi ankoraŭ en Varsovio debutinte en 1828 per makabraj rakontoj laŭ stilo de gotika literaturo, tamen la famon gajnis nur post eldono de *"Nie-boska komedia"* ("Ne-dia komedio") en la jaro 1833. En lia plej granda verkaro estas *"Irydion"* (1836), *"Agaj Han"* (1834) kaj *"Psalmoj de estonteco"* (1844-1848). Krasiński estis tre influita per *mesianismo*. Laŭ li afero de sendependeco de Pollando rilatas de Dia afero. Laŭ multaj Krasiński volis batali sed li estis tute pacifisto.

En Pola Popola Respubliko liaj "Pisma polityczne" (Politikaj skribaĵoj) estis cenzuritaj de komunistoj. Dum la milita stato en Pollando estis eldonataj samizdate. En siaj leteroj plej bone skizis panoramon de la unua duono de la 19-a jarcento. Lia signifo konsistas en defendo de kristanisma heredaĵo de Eŭropo kaj montro de etika aspekto de politiko. Estis konvinkita pri ebla sintezo de okcidenta komunismo kun la rusa imperia ideo.

## Bibliografio
* Zbigniew Sudolski, *Krasiński. Opowieści biograficzne* (Krasiński. Biografiaj raontoj), LSW, Warszawa 1983, p. 611
* Andrzej Waśko, *Niewygodny wieszcz* (Malfacila profetanta poeto), Nasz Dziennik, 18-19.02.2012

## Vidu ankaŭ
* pola mesianismo

Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Pollingvaj verkistoj
Kategorio:Polaj poetoj
Kategorio:Pollingvaj poetoj
Kategorio:Polaj dramistoj
Kategorio:Profetoj
Baziliko de Sankta Denizo

eta|250ra|Okcidenta fasado
La **baziliko de Sankta Denizo** (franclingve *Basilique de Saint-Denis*, aŭ plisimple *Basilique Saint-Denis*) estas fama preĝejo enhavanta la tombojn de la francaj monarkoj kaj lokita en Sankta Denizo, ĉirkaŭurbo de la Pariza Regiono.

Tiu monumento estas komparebla kun la abatejo de Westminster en Anglio. Plejmulto el la reĝoj de Francio estis entombigitaj tie. Sed male de Westminster, la baziliko ne estis uzita por entronigoj (kiuj okazis plejofte en Reims) de reĝoj, nur sep reĝinoj estis entronigitaj ĉi-tie.

Denizo estis sankta patrono de Francio kaj, laŭ legendo, la unua episkopo de Parizo. La franka reĝo Dagoberto la 1-a, kiu reĝis ekde 628 ĝis 637, verŝajne fondis la unuan abatejon de Sankta Denizo tie.

Ĝi estas . La 9-an de oktobro 1966, la baziliko estis denove promociita al statuto de katedralo samtempe kun la kreado de la diocezo de Sankta Denizo.

## Notindaj dimensioj 
* Interna longo: 108 m
* Alto de la suda turo: 58 m

La 17an de marto 2018, Françoise Nyssen, Ministro pri kulturo, validis la projekton rekonstrui la nordan turon (je 90 m altan) planitan de 2022 ĝis 2032.

## Vidu ankaŭ 
* Baziliko de Sankta Denizo (pariza metrostacio)
* Baziliko de Sankta Denizo (Tramtransporto en Parizo)
* Denizo de Parizo
* Ilduino (abato)
* Pierre Pincemaille
* Suger de Sankta Denizo


Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Bazilikoj en Francio
Kategorio:Orgenoj en Francio
Kategorio:Gotikaj katedraloj en Francio
Sankta Denizo
Kategorio:Konstruaĵoj regataj de la oficejo pri naciaj monumentoj
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 12-a jarcento
BR-101

centre|eta|780x780px|eta|100px|Blazono de la BR-101
**BR-101** estas brazila federacia ŝoseo, granda je 4.768,4km. Ĝi estas etendita grandparte ĉe la marbordo de Brazilo, de Touros, en Norda Rio-Grando, al São José do Norte, Suda Rio-Grando. Trairante sep ĉefurbojn kaj tri administrajn regionojn, ĝi estas unu el la ĉefaj brazilaj ŝoseoj kaj parto de la Tutamerika Ŝoseo.eta|280px|BR-101 sur mapo
eta|180px|

Kategorio:Brazilo
Elemér Hantos

**HANTOS Elemér** [hantoŝ] (n.  en Budapeŝto, – m. ) estis hungara politikisto, jura kaj ekonomia ĵurnalisto.

Li studis en Budapeŝto, Leipzig, Kembriĝo, poste laboris en Budapeŝto kiel advokato, ekde 1904 kiel redaktoro de *Pénzintézeti Szemle*, inter 1910 kaj 1920 redaktoro de *Pénzügyi Szemle*. Li estis de 1910 ĝis 1918 parlamentano en reprezentado de la Laborpartio. Li iĝis en 1916 politika ŝtatsekretario en la komercafera ministerio, en 1918 prezidanto de la *Postatakarékpénztár* (Poŝta ŝparkaso).

Li estis kunfondinto kaj gvidanto en diversaj financaj institutoj (*Pénzintézetek Országos Egyesülete, Pénzintézetek Országos Nyugdíjegyesülete kaj Pénzintézetek Országos Biztosító Intézete*).

Li laboris por kunlaboro de la mezeŭropaj landoj, fondinto de diversaj mezeŭropaj institutoj en Vieno, Brünn, Budapeŝto, la ''Centre d'Études de l'Europe Centrale* en Ĝenevo, la *Mitteleuropäische Wirtschaftstagung'' en Vieno.

Li instruis ekde 1917 en la Budapeŝta Universitato financajn aferojn kiel privata instruisto, poste ekde 1929 kiel universitata instruisto. Li apogis en liaj verkoj la ekonomian kunlaboron de la post-ŝtatoj de la Monarĥio.

Li estis ekde 1924 ekonomia spertulo de Ligo de nacioj.

## Ĉefaj verkoj 
* A nemzetközi egységes váltójog (Bp., 1909)
* Hadügyi pénzügy (Bp., 1914)
* A monarchia pénzügyi harckészültsége, mozgósítása és hadviselése (Bp., 1914)
* A pénzintézeti reform (Bp., 1916)
* A világháború gazdasági és pénzügyi hatásai (Bp., 1916)
* A monarchia hadikölcsönei (Bp., 1916)
* A pénz jövője (Bp., 1920)
* A pénz problémája Közép-Európában (Bp., 1925)
* L'Economie mondiale et la Société des Nations (Parizo, 1930)
* Die Rationalisierung der Weltwirtschaft (Tübingen, 1930)
* Die Kooperation der Notebanken (1931)
* L'Europe Centrale (Parizo, 1932).

Hantos, Elemér
Hantos, Elemér
Hantos, Elemér
Centurion

**Centurion** aŭ **Centurión** povas referenci al:
* brita tanko,  Centurion (tanko)
* sunaviadilo
* dana bicikla produktisto, legu Centurion (biciklo)
* kreditkarto de American Express
* sudafrikan urbon en provinco Gauteng, legu Centurion (Sud-Afriko)
* ofican rangon de roma oficiro, legu Centurio
* la komercan nomon de Cessna 210 Centurion, legu Cessna 210
* flugmotorojn de entrepreno Thielert

**Centurión**:
* Emanuel Centurión (* 1982), argentina futbalisto
* Roque Centurión-Miranda, paragvaja futbalisto

*vidu ankaŭ:* Luigi Centurioni, Virginia Centurione Bracelli
Centurion (Sud-Afriko)

**Centurion** estas grandurbo en provinco Gauteng, Sud-Afriko, situanta inter Pretorio kaj Johannesburg. La urbo havis la nomojn pli frue kiel Lyttelton, poste Verwoerdburg, nomita laŭ Hendrik Verwoerd, *arkitekto de la apartismo*. La neŭtrala nomo Centurion havas neniun signifon, kaj estis supozeble elektitaj fare de loĝantoj en 1995.

## Bazaj informoj 
* Areo: 239&nbsp;km²
* Loĝantaro: 335.905 (en 2012)
* Supermara alteco: 1455 m
* Horzono: UTC +2 h
* Poŝtkodo: 0157

## Geografio 
 situas sur altebenaĵo laŭ rivero Hennops en la norda parto de la lando. **Pretorio** troviĝas 20, Johanesburgo kaj Benoni po 37, Durbano 523, Port Elizabeth 934, Kaburbo 1297 km.

## Historio 
 estis loĝata jam en la 13-a jarcento, kiam nigraj afrikanoj ekloĝis en tiu areo. Ili kultivis terojn, paŝtigis brutaron kaj elfandis feron. En 1841 eŭropanoj fondis tie bienon. Okazis batalo inter britoj kaj buroj en 1881, poste en 1901 la britoj establis en la proksimeco deportejon por virinoj kaj infanoj, el kiuj multe da buroj mortis. Oni koncedis al Centurion statuson en 1962 kiel Lyttelton. Ĝi estis formita per kombinado de la areoj de Doornkloof, Irene kaj Lyttelton. En 2000 oni forprenis la municipan statuson de la urbo.

## Klimato 
 havas subtropikan klimaton. La averaĝa temperaturo varias en somero inter 20-30&nbsp;°C. Tio falas ĝis 5&nbsp;°C en vintro. La varmo en januaro kulminas kaj malkulminas en julio. Jare pluvas ĉ. 650-750 mm. La pluvo en novembro kulminas. Inter majo-aŭgusto apenaŭ pluvas.

## Vidindaĵoj 
* monumento kaj muzeo pri aerbazo
* teatro

## Fontoj 
* Angla Vikipedio
* mapo, distancoj 
* loĝantaro

## Eksteraj ligiloj 
* Google Map
* History of Centurion 
* CenturioNet 

Kategorio:Urboj de Sud-Afriko