Laboreja seksismo

**Laboreja seksismo** (ankaŭ nomebla per diversaj aliaj esprimoj, ekzemple **dunga seksismo** aŭ **mizogineco en la laborejo**) estas laŭseksa diskrimino, kiu okazas en loko de dungita laboro.

## Sociaj roloj
Unu klarigo de la ekzisto de laboreja seksismo estas socirola teorio. Historie, oni devigis virinojn labori hejme kaj virojn eksterhejme. Tiu divido kreis diversajn kaj stereotipajn atendojn pri la roloj de viroj kaj virinoj en laboro kaj la socio ĝenerale, kiuj daŭras eĉ post la teoria ĉeso de la tradicia labordivido, kiu estigis ilin.

Jen tri oftaj aspektoj de sociaj roloj, kiuj rilatas al laboreja seksismo:
#Virinoj tendencas alpreni pli da hejmaj laboroj
#Virinoj kaj viroj tendencas akiri malsamajn specojn de laboro
#Virinoj tendencas ricevi malpli grandan pagon por sia laboro
#Ene de laboro, virinoj tendencas havi malpli altan statuson
Tiaj kondutoj rezultas de stereotipaj atendoj.
;Ekzemplo
Unu teorio de la efikado de sociaj roloj estas la modelo de atendata valoro. Ĝi priskribas la ligon inter atendoj kaj seksa diskrimino en laboro. Ekzemple, la homoj kutime atendas ke viroj estos pli sukcesaj en sciencaj fakoj kaj virinoj en prisanaj fakoj. Tial oni diskriminus kontraŭ virino, kiu serĉas postenon en scienca fako, aŭ viro, kiu serĉas postenon en prisana fako.

### Historio
Antaŭ la Dua Mondmilito, virinoj pasigis la plejparton de la vivo hejme en laboroj kiel kuirado, purigado, kaj infanzorgado. Post la dua mondmilito ili komencis eniri tradicie virajn laborojn malgraŭ rolaj atendoj: kamionstirado, maŝintekniko, militado, ktp.

### Stereotipoj
Malgraŭ provoj egaligi la situacion de viroj kaj virinoj en la laborejo, stereotipoj pri sociaj roloj daŭras. Forigi enradikiĝintajn stereotipajn pensmanierojn de la socio estas malfacile kaj kutimaj metodoj, ekzemple labortrejnadoj, ne tute sukcesas.

### Lokoj
La speco de seksismo renkontata de virino dependas de ŝia loko de vivado kaj laborado.

### Postenhierarkioj
En organizaj hierarkioj, virinoj malofte akiras superajn postenojn. Tion kaŭzas rolaj atendoj, ke viroj estos pli fortaj kaj pli kapablaj regi siajn emociojn. Krome, se virinoj akiras pli altan postenon, ili ricevas malsaman traktadon ol viroj en similaj postenoj.

### Kontraŭbatalado
La kontraŭbatalado de laboreja seksismo estas unu el la ĉefaj celoj de feminismo. Feministoj strebas atingi egalecon inter viroj kaj virinoj kaj forigi sociajn rolojn kaj stereotipojn por sekurigi la homajn rajtojn de virinoj.

## Politiko de emocioj
Seksismo influas la laborejon pere de kredoj pri la konveneco de elmontroj de emocio. Stereotipe, oni atendas ke virinoj estu bonkoraj, flegemaj, komunemaj, malfieraj, kaj senkoleraj. La esprimo de kontraŭstereotipa emocio povas konduki al malpli alta statuso kaj salajro. 

La esprimado de kolero rilatas al statuso. Kutime oni pozitive taksas homon, kiu esprimas koleron, nur se oni atribuas al tiu altan statuson. Esploro en 2008 konstatis, ke al viroj, kiuj esprimis koleron en la laborejo, oni atribuas pli altan statuson, kaj al virinoj, kiuj esprimis koleron, oni atribuis pli malaltan statuson, sendepende de ilia efektiva posteno. Krome, oni supozis internan kaŭzon por la kolero de virino, sed pli ofte atribuis la koleron de viro al ekstera kialo.

## Specoj de laboreja seksismo
* Salajra diskrimino
* Diskrimino en dungado kaj promociado (kiam dungantoj konsideras la sekson de homo kiel motivon ne dungi aŭ ne promocii alirilate taŭgan kandidaton)
* Seksa ĝenado
* La kredo ke iaj fakoj, precipe maldignaj aŭ malaltsalajraj, estas "virina laboro", kaj aliaj, precipe danĝeraj, estas "vira laboro" 
* Laborrilataj mortoj
* Malsamo en aĝo de emeritiĝo (kutime viroj laboras pli longe)

## Kontraŭvira seksismo
Laboreja diskrimino kontraŭ viroj ŝajnas esti malpli ofta ol diskrimino kontraŭ virinoj, sed estas malfacile precize kvantigi la proporcion pro manko de esploroj.

## Salajra diskrimino
Sociologoj, ekonomikistoj, kaj politikistoj proponas diversajn teoriojn pri la kaŭzoj de la seksa salajra breĉo. Laŭ unu teorio, la salajro de virino dependas de la kariero, kiun ŝi elektas. Oni argumentoas, ke virinoj elektas malaltsalajrajn postenojn en sekretariado kaj serva laboro ĉar ili estas pli facile akordigeblaj kun prizorgado de familio. En la malfrua parto de la jardeko de 1980 la breĉo estis tia, ke virinoj ricevis 72% de vira salajro. Tio parte ŝuldiĝis al malsamaj kapabloj kaj spertoj de virinoj en la labormerkato kaj parte al malsamoj en la industrioj, fakoj, kaj sindikataneco de viraj kaj inaj laboristoj; se oni ne konsideris malegalecojn pro tiuj du kaŭzoj, la proporcio estis 88%, lasante proksimume 12 centonojn da "neklarigata" malegalo.

## Dumlaboraj mortoj 
La plejparto de laborrilataj mortoj okazas al viro. Laŭ unu esploro en Usono, 93% de la dumlaboraj mortoj estis viraj, t.e. proksimume 11-oble pli ol virinaj. La industrioj kun la plej altaj mortoproporcioj en Usono de 1980 ĝis 1997 estis minado, agrikulturo, forstado, fiŝkaptado, kaj konstruado, kaj ĉiuj dungas pli da viroj ol virinoj. Mortoj de militistoj en Usono en 2017 estis pli ol 90%-e viraj.

## En scienco 
Oni delonge kritikas seksismajn dungodecidojn de universitatoj. Oni raportas pri diskrimino precipe fare de viraj decidantoj. Datumoj de 2014 pri Usono sugestis, ke ina postenkandidato jam havas egalan ŝancon de sukceso kun vira, sed fortaj malegalecoj restas en aliaj etapoj de la kariero.

Datumoj en la tabelo estas pri intervjuoj de kandidatoj por garantieblaj laborpostenoj ĉe 89 usonaj universitatoj.

Unu sukcesa kontraŭseksisma proceso, kiu atingis la usonan superan kortumon, estis *Price Waterhouse v. Hopkins*. La kortumo decidis kun voĉdono de 6-3, ke Price Waterhouse devas promocii superan manaĝerinon al partnereco, kiun ĝi rifuzis al ŝi ne pro dubo pri ŝia kapablo sed pro opinio de iuj partneroj ke ŝi ne kondutas sufiĉe inece. Alia proceso ĉe la supera kortumo, *Ledbetter v. Goodyear Tire & Rubber Co.*, per voĉdono de 5-4 malvalidigis plendon de dungitino pri senkaŭze malalta salajro pro leĝo, laŭ kiu jura plendo pri laboreja diskrimino devas esti farita ene de 180 tagoj post la okazo. Ĝi malakceptis la argumenton de Ruth Bader Ginsburg ke virino ofte ne povas suspekti sisteme maljustan agadmanieron tiel frue.

## Referencoj
Kategorio:Seksismo