Nordamerika akcipitro

**Nordamerika akcipitro** (*Astur atricapillus*) estas specio de rabobirdo de la familio de Akcipitredoj. Ĝi estis unuafoje priskribita de Alexander Wilson en 1812. La nordamerika akcipitro antaŭe estis konsiderata samspecia kun la eŭrazia akcipitro sed estis asignita al aparta specio en 2023 surbaze de diferencoj en morfologio, voĉoj kaj genetika diverĝo. Ĝi antaŭe estis metita en la genron *Accipiter*. Ĝi estas ĉefe loĝanta, sed birdoj de pli malvarmaj regionoj migras suden por la vintro. En Nordameriko, migrantaj akcipitroj ofte vidiĝas migrantaj suden super montokrestaj pintoj en preskaŭ ajna tempo de la aŭtuno depende de latitudo.

## Distribuado
En Nordameriko, ili estas plej vaste trovitaj en la Okcidenta Usono, inkluzive de Alasko, kaj Okcidenta Kanado. Ilia reproduktejo en la okcidenta kohera Usono plejparte konsistas el la arbarkovritaj promontoroj de la Roka Montaro kaj multaj aliaj grandaj montaroj de Vaŝingtonio ĝis Suda Kalifornio etendiĝante orienten ĝis centra Koloradio kaj plej okcidenta Teksaso.

Tiu akcipitro pluas orienten tra granda parto de Kanado kiel indiĝena specio, sed estas pli rara en la plej granda parto de Orienta Usono, precipe ĉe Mezokcidenta Usono, kie ili ne estas tipe trovitaj ekster la regiono de la Grandaj Lagoj, kie bongranda reprodukta populacio troviĝas en la nordaj partoj de Minesoto, Ilinojso, Miĉigano, kaj iom en Ohio; tre malgranda populacio daŭras en la ekstrema nordorienta angulo de Norda Dakoto. Ili reproduktiĝas ankaŭ en montaj lokoj de Nov-Anglio, Novjorkio, centra Pensilvanio kaj nordokcidenta Nov-Ĵerzejo, sporade ĝis ekstrema nordokcidenta Marilando kaj nordorienta Okcidenta Virginio. Pli grava ol la speco de arboj estas la konsisto de antaŭfiksita arbotipo, kiu devus esti alta, malnovkreska kun meza ĝis peza kanopea kovraĵo (ofte pli ol 40%) kaj minimuma denseca arbustaĵo, kiuj estu favoraj por ĉaskondiĉoj. Krome, akcipitroj tipe postulas proksimecon al malfermaĵoj en kiuj efektivigu plian ĉasadon.

## Taksonomio kaj aspektoj 
La genro *Astur* enhavas naŭ vivantajn speciojn. Tiu ĉi grupo de lertaj, etaj, arbar-loĝantaj akcipitroj ekzistas de eble dekoj da milionoj da jaroj, verŝajne kiel adaptiĝo al la eksplodaj nombroj de malgrandaj birdoj kiuj komencis okupi la mondan arbaron en la lastaj kelkaj epokoj. La cirkuoj estas la nura grupo de pluekzistantaj tagaj rabobirdoj kiuj ŝajne havas malproksime proksiman rilaton al tiu genro, dum buteenoj, malnovmondaj milvoj, maragloj kaj kantakcipitroj estas multe pli fore rilataj kaj ĉiuj aliaj modernaj akcipitredoj ne estas rekte rilataj.

Ene de la genro *Astur*, la nordamerika akcipitro ŝajne apartenas al superspecio kun aliaj pli grandaj akcipitroj de diversaj partoj de la mondo. La Eŭrazia akcipitro, troviĝanta en Eŭrazio, antaŭe estis konsiderita samspecia kun la nordamerika akcipitro, formis la specikomplekson "norda akcipitro". La akcipitro de Meyer, troviĝanta en Suda Pacifiko, estis postulita kiel la plej verŝajne plej proksima parenca vivanta kuzo de la norda akcipitro, la iom konfuziga interspaco en iliaj respektivaj teritorioj klarigita per aliaj Palearktisaj rabobirdoj kiel ekzemple la Bonelli-agloj (*Aquila fasciata*) kaj Serpentagloj (*Circaetus*) verŝajne estis izolaj populacioj de la samaj tropikaj insuloj kaj de la sudokcidenta Pacifika radiado kiu kondukis al la Meyer-akcipitro. Supozeble pli malnova radiado de tiu grupo eble okazis en Afriko, kie ĝi kondukis al kaj la Hensta akcipitro de Madagaskaro kaj la Blankanigra akcipitro (*Astur melanoleucus*) de la kontinento. Dum la Henst-akcipitro sufiĉe similas al la nordaj akcipitroj, la Blankanigra akcipitro estas supraĵe priskribita kiel "nizo" pro siaj relative multe pli longaj kaj pli fajnaj kruroj ol tiuj de tipaj akcipitroj sed entute ĝia grandeco kaj plumaro (precipe tiu de junaj) estas multe pli akcipitro-similaj ol nizo. Oni trovis, ke masklo de *atricapillus* akcipitro pezas de 655 ĝis 1,200 g kaj inoj de 758 ĝis 1,562 g. La plej malpezaj raportitaj averaĝaj pezoj estis de akcipitroj en norda kaj centra Arizono, pezante meznombron de 680 g en maskloj kaj 935 g dum la plej altaj estis de malgranda ekzemplo de Alaskaj akcipitroj kiuj pezis proksimume 905 g en maskloj kaj 1190 en inoj. Preskaŭ identaj averaĝaj pezoj por akcipitroj kiel en Alasko estis registritaj ankaŭ por akcipitroj de Alberto. Birdoj de kontinenta Alasko tendencas esti pli palaj entute kun pli pala makulo ol aliaj nordamerikaj akcipitroj. Tiuj akcipitroj estas karakterize pli malhelaj ol kontinentaj akcipitroj kun la nigro de la krono etendiĝanta al la interskapularoj. La malsupra flanko estas pli fulgigriza entute.
**A. a. apache* (van Rossem, 1938) – La teritorio de tiu subspecio etendiĝas de suda Arizono kaj Nov-Meksiko suden tra la teritorio de la specio en Meksiko. Tiu subspecio havas la plej longan mezan enverguron de iu raso, kontraŭe al la regulo de Bergmann ke nordaj birdoj devus supergrandigi sudajn en vaste distribuitaj temperitaj specioj. Ĉe maskloj la enverguro varias de 344 ĝis 354 mm dum ĉe inoj ĝi varias de 365 ĝis 390 mm. Krom ĝia totala plia grandeco, *apache* laŭdire averaĝas pli granda en piedgrandeco ol la plej multaj aliaj nordamerikaj akcipitroj. Birdoj de ĉi tiu raso tendencas esti pli malhelaj ol aliaj nordamerikaj akcipitroj krom la *laingi*-specaj birdoj. Pro ĝia manko de apartaj ecoj preter proporcioj, tio estas konsiderita unu el la pli malforte apartigitaj inter nunaj apartaj subspecioj, kie kelkaj verkintoj konsideras ĝin simple klinalvario de *atricapillus*. Eĉ la pli granda flugilgrandeco ĉe sudaj birdoj sekvas tendencon por ke la enverguro pligrandiĝas en la sudo male al korpa maso. Kelkaj periodaj elrompoj ĝis preskaŭ la Meksika golfo estis registritaj je ne malpli ol 10 jaroj dise. En unu kazo, ino kiu estis ringita en Viskonsino estis reakirita 1 860 km for, en Luiziano, plej unua registro pri la specio en tiu ŝtato.

### Manĝado
Nordamerikaj akcipitroj estas kutime oportunismaj predantoj, same kiel la plej multaj rabobirdoj. La plej gravaj predospecioj estas malgrandaj ĝis mezgrandaj mamuloj kaj mezgrandaj birdoj trovitaj en arbaraj, randaj kaj arbustaraj vivejoj.

Tamen, kelkaj predfamilioj dominas la dieton en la plej multaj partoj de la teritorio, nome korvedoj, kolomboj, tetraoj, fazanoj, turdoj kaj pegoj (en proksimume descenda sinsekvo de graveco) inter birdoj kaj sciuroj (ĉefe arbosciuroj sed ankaŭ grundosciuroj precipe en Nordameriko) kaj kunikloj kaj leporoj inter mamuloj.

Birdoj konsistigas 47.8% en 33 studoj kaj mamuloj respondecas pri preskaŭ egala parto de la dieto kaj en kelkaj lokoj prefere dominas la manĝospektron. Estas iom da diferenco en grandeco kaj tipo inter la predo kaptita de maskloj kaj de pli grandaj inoj. Predelektado inter seksoj estas pli malsimila en la pli tre dimorfaj rasoj de Eŭrazio ol tiuj de Nordameriko. La averaĝa predo kaptita de ĉiu sekso en Arizono estis 281,5 g kaj 380,4 g, respektive, aŭ ĉirkaŭ 26% diferenco.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Birdoj de Nordameriko