open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Woody Shaw

**Woody SHAW**, fakte *Woody BROWN la pli juna* (naskiĝis la 24-an de decembro 1944 en Laurinburg, Norda Karolino; mortis la 10-an de majo 1989 en Novjorko, Novjorkio) estis usona ĵaz-trumpetisto.

## Vivo 
La filo de gospelo-kantisto *Woody Brown, la pli maljuna* alkreskis en Newark, Nov-Ĵerzejo, kie li komencis lerni trumpetludon ĉe la Arta Altlernejo kaj studi muzikteorion ĉe Jerome Ziering. Ege impresita li estis tiutempe de trumpetisto Clifford Brown, kies ludon li estis travivinta. Krome gravis por li Dizzy Gillespie, Fats Navarro, Miles Davis, Kenny Dorham kaj Lee Morgan. En la aĝo de dek ses jaroj li forlasis la altlernejon.

En 1963 li muzikis – kune kun Chick Corea - kun Willie Bobo kaj kun Eric Dolphy. Dolphy invitis lin por la sekva jaro al vojaĝo je Parizo, mortis tamen mallonge antaŭ la dato. Shaw ekvojaĝis sole kaj kaj koncertis en Parizo kaj Germanujo kun Kenny Clarke, Bud Powell, Johnny Griffin, Art Taylor kaj Nathan Davis.

Ekde 1965 ĝis 1966 li estis membro de la kvinopo de Horace Silver, dum la sekvaj jaroj li surdiskigis kun Chick Corea, Jackie McLean (*Demon’s Dance* 1967), Booker Ervin, McCoy Tyner kaj Andrew Hill. Ekde 1968 ĝis 1969 li verkis kun Max Roach. Post kunlaboro kun Pharoah Sanders, Hank Mobley, Gary Bartz, Archie Shepp kaj Joe Henderson li estis dungita inter 1971 kaj 1973 ĉe Art Blakey kaj la *Jazz Messengers*, kun kiuj li verkis tri albumojn. En 1972 kaj 1978 Shaw muzikis en la bando de George Gruntz.

Post tio li iris al San-Francisko, kie li direktis kun Bobby Hutcherson bandon kaj verkis du albumojn. En 1975 li reiris al Novjorko, kiel li ludis en la bando *Louis Hayes-Junior Cook Quintett*; en 1976 li kunverkis la unuan albumon *Black Renaissance* de Harry Whitaker. Ekde 1978 ĉe diskeldonejo Columbia Records aperis kelkaj el liaj plej gravaj albumoj. Li kunmuzikis tiutempe kun Carter Jefferson, Onaje Allan Gumbs, Stafford James kaj Victor Lewis; ekde 1980 ĝis 1983 Mulgrew Miller, Steve Turré, Stafford James kaj Tony Reedus estis membroj de lia kvinopo. En 1986 li formis novan kvinopon, al kiu apartenis i.a. Larry Willis, David Williams kaj Terri Lyne Carrington.

Krom tio li muzikis kun Kenny Garrett, Freddie Hubbard, Mal Waldron kaj Dexter Gordon kaj entreprenis koncertvojaĝon tra Egiptujo, Barato kaj Centra Azio.

Liajn lastajn jarojn superombris malsanoj: je metroo-akcidento li perdis brakon, dek semajnojn poste li mortis pro renmisfunkcio.

## Diskoj 
* *Song of Songs* (OJC, 1972) kun Bennie Maupin, George Cables
* *The Moontrane* (Muse, 1974) kun Azar Lawrence, Cecil McBee, Buster Williams
* *Solid* (Camden, 1974-87) kun Kenny Garrett, Kenny Barron, Kirk Lightsey, Peter Leitch
* *Rosewood* (Columbia, 1977) kun Steve Turre, Joe Henderson, Victor Lewis
* *Lotus Flower* (Enja, 1982) kun Steve Turre, Mulgrew Miller, Tony Reedus
* *Bemsha Swing Live* (Blue Note Records, 1986) kun Geri Allen, Robert Hurst

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.woodyshaw.com/
* Diskaro 

Kategorio:Ĵaztrumpetistoj
Kategorio:Usonaj muzikistoj
Randy Brecker

**Randal Edward „Randy“ Brecker** (naskiĝis la 27-an de novembro 1945 en Filadelfio, Pensilvanio) estas usona ĵazmuzikisto (trumpeto, flugilkorno). Li estas muzikistoj de la ĝenroj ĵazo, rokmuziko kaj ritmenbluso.

## Vivo 
Post la lerneja tempo Brecker studis ĉe la Universitato de Indianao je Bloomington klasikan trumpetludon. En 1966 li iris al Novjorko kaj muzikis en 1968 interalie en la bandego de Clark Terry. Li ludis en 1970 kun Horace Silver, Stevie Wonder, Janis Joplin kaj Art Blakey. Randy Brecker estis en 1967 fonda membro de la rokĵaza bando *Blood, Sweat & Tears* same kiel en 1973 de la vojrompa kunfandomuzika bando *The Eleventh House* de Larry Coryell.

Kune kun sia pli juna frato Michael mortinta januaron de 2007, Jerry Dodgion, Larry Coryell, Hal Galper, Eddie Gomez, Mickey Roker k.a komence de 1969 ekestis lia unua albumo *Score* por diskeldonejo Blue Note. Kun Michael Brecker li fondis en 1975 la *Brecker Brothers*, kies unua albumo estis nomumita por kvar Gremioj. Krom en multaj studioprojektoj li muzikis en 1971/72 ankaŭ en la ĵazroka ensemblo *Dreams* (kun John Abercrombie, Billy Cobham kaj aliaj). Post kiam la fratoj Brecker disiris en 1982, li koncertvojaĝis kiel membro de la de *Word of Mouth Big Band* de Jaco Pastorius. Mallonge poste Randy Brecker ekkonis sian unuan edzinon, la brazilan ĵazpianistinon Eliane Elias. Kun ŝi li ofte kunmuzikis en la sekvaj jaroj kaj verkis kun ŝi albumon kun la nomo de ilia komuna filino.

En 1989 li koncertis kun Eric Clapton en la por semajn elvendita Halo Reĝo Alberto je Londono. En 1992 fratoj Brecker novformis sian bandon. Du jarojn poste ili muzikis por la albumo „Out Of The Loop“, por kiu ili ricevis du Gremiojn. Poste ili muzikis kiel unua moderna ĵazbando en Ĉinio antaŭ plenokupitaj koncertejoj en Pekino kaj Ŝanhajo. Kun sia frato li publikigis en 1999 la lumdiskon „Priceless Jazz“, kiu tamen malpli sukcesis.

Someron de 2001 Randy koncertaris kun sia frato Michael en Eŭropo per akustika versio de ilia bando, ĉefe kun titoloj de la lumdisko *Hangin’ In The City*. Kune kun sia frato kaj kun Leslie Mandoki li publikigis en 2002 kaj 2003 du albumojn. Lia lumdisko *34th N Lex*, publikigita aprilon de 2003, enhavas dek unu novajn komponaĵojn kaj aranĝaĵojn de Randy Brecker. Ĝin kunverkis David Sanborn, Michael Brecker, Fred Wesley kaj Ronnie Cuber, kune kun la regula bando de Brecker kaj lia edzino, la itala tenorsaksofonistino Ada Rovatti.

Li muzikis kun Billy Cobham, Bruce Springsteen, Charles Mingus, Horace Silver, Frank Zappa, Parliament, Jaco Pastorius.

## Diskoj 
* *Score* (Blue Note, 1969)
* *In the Idiom* (1986)
* *Live at Sweet Basil* (1988)
* *Into the Sun* (Concord, 1995)
* *Some Skunk Funk* ((BHM, kun WDR Big Band Köln kaj Michael Brecker, 2003)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo

Kategorio:Usonaj muzikistoj
Kategorio:Ĵaztrumpetistoj
Kategorio:Kunfandomuzikistoj
5073 Junttura

'*5073 *Junttura'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la finnlanda astronomo Yrjö Väisälä elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.

## Nomo 
La "*junttura*" nomas la finnan pensmanieron de obstine kaj ĉiakoste fari tion, kio estas farenda. Tiel en la romano *Täällä pohjantähden alla'', (Ĉi-tie, sub la polusa stelo) de Väinö Linna: "Komence, estis la marĉo, la rastro kaj Jussi"; tiam Jussi persistis kaj konstruis domon.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Yrjö Väisälä
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1943
Masoristoj

**Masoristoj** (ankaŭ **Masoretoj**; hebree: בעלי המסורה = ''ba'alei hamasorah*) estis erudiciuloj kaj kopiistoj hebreaj kiuj seninterrompe de la -2 ĝis la 9-a jarcentoj, aparte en la du lastaj, kuniĝis en la urboj Tiberiado kaj Jerusalemo kaj kiel en Babilono por studi kaj sistemigi la Tanaĥon kaj la tutan Biblion. Ili procedis celante trovi la originan tekstojn kaj elimini ĉion netian: aldonoj, glosoj, malperfektaĵoj enŝovitaj de kopiistoj kaj akumulitaj laŭlonge de la jarcentoj, kaj tiel ili revizis plurfoje kaj diverse la tutan hebrean Biblion rekuperante, foje, tekstojn ankaŭ el versioj nehebreaj. Tiu tradicia tekstofiksado k kritika aparato de la Biblio nomiĝas *Masoro*. 
Tiun taskon, praktike, antaŭe plenumis la “Soferim” de la Templo.

## Priskribo 
La masoristoj akompanis la tekston kun statistikaj notoj kun la celo faciligi la kontrolon de la kopioj, kiel ekzemple la individuigon de la centraj vortoj de ĉiu libro kaj la nombron de la vortoj de la teksto kaj eĉ de literoj ĉeestaj en la samo.

Krom tio, masoristoj inventis sistemon, kvankam ne unikan, por kromsigni la vortajn konsonantojn per la vokaloj kiuj en la origina hebrea lingvo ne aperis: tiu vokalizo permesis uniformecon en la prononco sed generis ankaŭ kelkajn interpretajn problemojn pro la motivo ke la konsonantoj povas esti akompanataj per vokaloj malsamaj kun modifo de la senco. Ekzemple, la tetragramo י*ה*ו*ה (mi estas kiu estas) (yod) ה (heh) ו (vav) ה (heh) estas vokalizita diversmaniere kun plue la nescio pri la originaj sonoj.

La plej fama el tiuj kodeksoj estas tiu de Aaron ben Moses ben Asher de la 9-a jarcento. Famas ankaŭ tiu de Alepo kie ero videblas en la suba bildo.

[eta|[Codex Aleppo|Kodekso Alepo: folio de la kodekso Alepo (10-a jarcento) masore vokaligita.]]

Sume la laboro de la masoristoj kontribuis, eble laŭ fundamenta maniero, por la savo de la integreco de la teksto laŭlonge de la Mezepoko ĝis la permaĥina preso.

## Referencoj 
## Literaturo
* *In the Beginning: A Short History of the Hebrew Language*, Chapter 5. ISBN 0-8147-3654-8
* *The Text of the Old Testament*. ISBN 0-8028-0788-7
* *Introduction to the Tiberian Masorah*. ISBN 0-89130-374-X
* *A History of Palestine, 634-1099'', p.&nbsp;182, Cambridge and New York : Cambridge University Press, 1992
* (he) Rafael Zer, « Was the Masorete of the Keter a Rabbanite or Karaite? », Sefunot 23 (2003) Paĝ 573-587

## Vidu ankaŭ 
* Masora teksto
* Masoro
* Tiberiada hebrea prononco

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.jewishencyclopedia.com/articles/10465-masorah Juda enciklopedio: Masorah
* http://lc.bfbs.org.uk/e107_files/downloads/masoretes.pdf  La rolo de masoristoj

Kategorio:Tanaĥo
Kategorio:Pribiblia kritiko
Silvio Fernández

**Silvio Fernández Briceño** (naskiĝis , do nun -jara) estas venezuela spada skermisto. Li konkurencis en la Someraj Olimpikoj 2004 kaj la 2008 kaj en kvar mondaj ĉampionadoj (2003, 2005, 2006 kaj 2007). Laŭ la listoj de la Internacia Federacio de Skermado (FIE) li foje atingis la pozicion de la tutmonde tria plej bona skermisto. En la turniro * Challenge Bernadotte* de 2008 en Stokholmo li akiris la duan pozicion.

## Notoj 
Kategorio:Skermistoj
Kategorio:Venezuelaj sportistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Venezuelo
Stefano Carozzo

**Stefano Carozzo** (naskiĝis , do nun -jara) estas itala spada skermisto. Li interalie gajnis la bronzan medalon en la vira teamo de spadaj skermistoj en la Somera Olimpiko 2008.

## Notoj 
Kategorio:Italaj skermistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Ildikó Hámori

**Ildikó HÁMORI,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Hámori Ildikó** estas hungara aktorino, voĉoaktoro.

Ildikó Hámori naskiĝis la  1947 en Budapeŝto.

## Biografio 
Ildikó Hámori frekventis Altlernejon pri Teatro kaj Filmo inter 1967-1971 en Budapeŝto, poste ŝi komencis sian aktoran karieron en diversaj teatroj, ekzemple Teatro Thália (Budapeŝto), Nacia Teatro (Budapeŝto). Ŝi ankaŭ instruis en aktorakademio de Teatro Magyar. Ŝia edzo estas Miklós Szinetár, ŝi naskis filinon Dóra Szinetár. Ŝi ricevis premion Kossuth en 2014, aliajn premiojn ekde 1980.

## Elektitaj disĉiploj 
* Szabolcs Mátyássy

## Ŝiaj roloj (elekto) 
* 11 kinejaj filmoj inter 1960-1989
* 49 televiziaj filmoj (ankaŭ serioj) inter 1967-2004, ekzemple *Rózsa Sándor* (Sándor Rózsa), 1970; *Szomszédok* (Najbaroj), 1991
* diversaj teatraj roloj, ekzemple József Katona: *Bánk bán* (Banuso Bánk) - Gertrudis; Mór Jókai: *A kőszívű ember fiai* (Filoj de l' ŝtonkora homo) - S-ino Baradlay; Imre Kálmán: *Csárdáskirálynő* (Reĝino de ĉardaŝo) - Anhilte

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Jin Lian Ĉi

**JIN Lian Ĉi** (ĉine, 尹练池, en angla latinliterigo *Yin Lianchi*, naskiĝis  en Kantono, Gŭangdongo, do nun -jara) estas ĉina spada skermisto. Li gajnis la kvaran pozicion en la vira teamo de spadaj skermistoj en la Somera Olimpiko 2008, kaj la bzonzan teamon en la vira teamo de spadaj skermistoj en la Azia Ĉampionado de 2010. Antaŭe li interalie elstaris kiel gajninto de la Naciaj Interurbaj Ludoj de 2003 en Ĉinio.

## Notoj
* biografiaj informetoj en retejo pri la ĉina teamo de la Somera Olimpiko 2008 

Kategorio:Skermistoj
Kategorio:Ĉinaj skermistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Ĉinio
Romuald Ajchler

**Romuald Kazimierz Ajchler** (naskiĝis la 19-an de januaro 1949 en Duszniki, Grandpolio, mortis la 27-a de marto 2026) estis pola politikisto kaj parlamentano de Alianco de Demokrata Maldekstrularo (AdDM).

Romuald Ajchler estis esperantisto kaj ano de Pola Asocio de Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE-PL). Asistantino de la parlamentano Agnesa Grzechowiak ankaŭ estas anino kaj kunfondantino de EDE-PL. En majo 2012 la parlamentano aliĝis al la kreita en Pola Parlamento la Senat-Sejma Grupo Apoganta Esperanton. La 10-an de majo 2012 li partoprenis en la renkontiĝo de anoj de EDE-Federacio kaj EDE-PL kun la Vicprezidanto de Pola Sejmo Jerzy Wenderlich en la Pola Parlamentejo, en la renkontiĝo partoprenis ankaŭ Mecenato de Esperanto Etsuo Miyoshi kaj lia sekretario Atilio Orellana Rojas.

Kategorio:Polaj politikistoj
Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Polaj parlamentanoj
5075 Goryachev

'*5075 *Goryachev'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomino Bella Aleksejevna Burnaŝeva elde la tiame sovetunia Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno (nune en Aŭtonoma Respubliko Krimeo).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la rusan astronomon Nikolaj Nikanoroviĉ Gorjaĉev (cirile: *Николай Никанорович Горячев'', 1883–1940), profesoron pri astronomio en la Politeknika Universitato de Tomsk kaj fondinton en 1920 de la departemento pri astronomio.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Bella A. Burnaŝeva
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1969
Pavel Kolobkov

**Pavel Kolobkov** (; naskiĝis  en Moskvo, Sovetunio, do nun -jara) estas ekse profesia rusia spada skermisto. Inter la jaroj 1988 kaj 2004 li gajnis unu oran, du arĝentajn kaj tri bronzajn medalojn en ses Someraj Olimpikoj. Sume en sia kariero li gajnis 26 medalojn en Someraj Olimpikoj, Mondaj kaj Eŭropaj Ĉampionadoj.

## Atingoj 
;Someraj Olimpikoj
* 20 px spada skermado individue (2000)
* 20 px individue (1992) kaj teame (1996)
* 20 px individue (2004) kaj teame (1988, 1992)

;Mondaj Ĉampionadoj pri Skermado
* 20 px individue (1993, 1994, 2002, 2005)
* 20 px individue (1997) kaj teame (2002)
* 20 px individue (1989, 1999) kaj teame (1988)

;Eŭropaj Ĉampionadoj pri Skermado
* 20 px spada skermado individue (1996, 2000)
* 20 px individue (2002, 2003, 2005) kaj teame (2006)
* 20 px individue (1999, 2001, 2004, 2006) kaj teame (1998)

;Mondpokalo pri Skermado
* 20px spada skermado (1999)

### Aliaj rezultoj 
* 1987 – junula monda ĉampiono
* 1988 – junula monda ĉampiono
* 2008 – gajninto de la turniro *Challenge Bernadotte* en Stokholmo, Svedio

## Notoj 
Kategorio:Rusiaj skermistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo
6278 Ametkhan

'*6278 *Ametkhan'''* estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomino Bella Aleksejevna Burnaŝeva elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno (Tiam en Sovetunio, nun en Respubliko Krimeo).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la sovetan piloton Amet-khan Sultan (cirile: *Амет-хан Султан'', 1920–1971), batalinton de la granda patriota milito kaj testpiloto; dufoje heroon de Sovetunio, trifoje ricevinton de la ordeno de Lenin kaj kvinfoje de la ordeno de Ruĝa Standardo. Li mortigis pro fal-frakaso de aviadilo dum testa flugo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Bella A. Burnaŝeva
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1971
7318 Dyukov

'*7318 *Dyukov'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la rusa astronomino Bella Aleksejevna Burnaŝeva elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno (Tiam en Sovetunio, nun en Aŭtonoma Respubliko Krimeo).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Vitalij Petroviĉ Djukov'', profesoron en la Ŝtata Siberia Akademio de Geodezio en Novosibirsk kaj fakulon pri la tera gravita kampo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Bella A. Burnaŝeva
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1969
Stajo

**Stajo** estas ŝnuro, kiu ligas du partojn de ĉarpentaĵo kaj tiel donas al ĝi stabilecon. Kontraŭe al trabo ĝi povas surpreni forton nur laŭlonge kaj nur en tira, ne prema direkto.

Stajoj estas multe uzataj sur velŝipoj por fiksi la mastojn en vertikala pozicio. Depende de la loko, kie estas fiksita la suba fino de la stajo, oni parolas pri prua, flanka, pobflanka aŭ poba stajo. Ekzistas ŝipoj kun sen-stajaj mastoj, sed ili bezonas tre fortikajn ferdekon kaj ŝelon por teni la maston.

Dosiero:Yacht_stay.svg|Prua stajo
Dosiero:Yacht running backstay.svg|Pobflankaj stajoj
Dosiero:Yacht backstay.svg|Poba stajo

Stajoj estas uzataj ankaŭ por stabiligi ne-ŝipajn konstru-elementojn, ekzemple mastojn por antenoj. Tie la kutima materialo por stajoj estas stanga aŭ plektita ŝtalo. Sur ŝipoj oni uzas ankaŭ plastajn, iam ankaŭ naturfibrajn ŝnurojn.

Ekzemplo de stajoj en la konstruado de domoj estas la Turoj Colón en Madrido, kies superaj etaĝoj pendas de stajoj fiksitaj al du pilieroj.

Dosiero:Mullaghanish Cable tie down.jpg|Suba fino de anten-masta stajo
Dosiero:Madrid - Torres de Colón - 20071028a.jpg|La Turoj Colón

Kategorio:Ŝiperoj
Scheuren

**Scheuren** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Scheuren BE** estas komunumo de la administra distrikto Bielo en Kantono Berno en Svislando.

* **Scheuren ZH** estas vilaĝo de la komunumo Maur de la distrikto Uster en Kantono Zuriko en Svislando.
** **Scheuren (stacidomo)** estas fervoja stacio en Maur.

## Vidu ankaŭ 
* **Scheuern**, komunumo de la distrikto Bitburg-Prüm en Rejnlando-Palatinato, Germanio.
Judit Halász

eta|Judit en 2015
**Judit HALÁSZ** [halAs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Halász Judit** estas hungara aktorino, voĉoaktoro kaj kantisto.
Judit Halász naskiĝis la  1942 en Budapeŝto.

## Biografio 
Judit Halász frekventis Altlernejon pri Teatro kaj Filmo inter 1960-1964 en Budapeŝto, poste ŝi komencis sian aktoran karieron en Nacia Teatro (Pécs). Post unu jaro ŝi revenis al Budapeŝto. Ŝi estas ankaŭ ŝatata kantistino de ŝlagroj kaj porinfanaj kantoj. Ŝi ricevis premion Kossuth en 2001, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

## Ŝiaj roloj (elekto) 
* 31 kinejaj filmoj inter 1962-2008, ekzemple *Esős vasárnap* (Pluva dimanĉo), 1962
* 28 televiziaj filmoj (ankaŭ serioj) inter 1964-1995, ekzemple **Bonan vesperon somero, bonan vesperon amo**, 1972
* diversaj teatraj roloj, ekzemple William Shakespeare: Romeo kaj Julieta - S-ino Capulet; István Örkény: *Macskajáték* (Katoludo) - Egérke; *Bonan vesperon somero, bonan vesperon amo* - Katalin
* ŝi eldonis 23 ŝlagrajn, kantajn kaj fabelajn diskojn inter 1973-2011

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj ŝlagrokantistoj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
János Kulka

**János KULKA** [jAnoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kulka János** estas hungara aktoro, voĉoaktoro. Lia patro estis Frigyes Kulka.
eta|dekstre|220px|János Kulka ricevas premion
János Kulka naskiĝis la  1958 en Budapeŝto.

## Biografio 
János Kulka roladis trifoje, kiel infano en Nacia Teatro (Szeged). Li frekventis Teatran kaj Filman Altlernejon inter 1977-1981 en Budapeŝto, poste li komencis sian veran aktoran karieron en Nacia Teatro (Pécs). Inter 1985–1993 li apartenis al trupo de Teatro Csiky Gergely (Kaposvár), poste venis al Budapeŝto. Ekde 2003 li estas ano de Nacia Teatro (Budapeŝto). Li ricevis premion Kossuth en 2006, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

## Liaj roloj (elekto) 
* 16 kinejaj filmoj inter 1980-2010
* 11 televiziaj filmoj (ankaŭ serioj) inter 1980-2009, ekzemple Petőfi, 1981; ***Szomszédok*** (Najbaroj), 1987-1999
* diversaj teatraj roloj, ekzemple William Shakespeare: Hamleto - titolrolo; Reĝo Lear - titolrolo; Othello - Jago; En Eŭropo ie (teatraĵo) - Simon
* en eksterlandaj filmoj voĉo de Robert De Niro, John Malkovich, Hugh Laurie, Jeremy Irons kaj aliaj

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Cangjie (Eniga metodo)

[eta|Ekzemplo de enmeti la vorton "倉頡中文輸入法" en [tradicia ĉina skribo.]]
***Cangjie*** () estas eniga metodo por enmeti ĉinajn signojn en komputilo. CHU Bong-Foo (朱邦復) el Tajvano (Respubliko Ĉinujo, RoĈ) eltrovis la Cangjie-on enigan metodon en 1976. Ĝi estas populara en Honkongo kie oni kutime uzas tradician ĉin-skribon.

Komence estis eble nur enmeti tradiciajn signojn per la programo, sed nun ĝi jam estas alfarita al simpligitaj signoj.

## Fontoj 
* 網上倉頡輸入法 Enreta Cangjie eniga metodo 

## Bildaro 

Dosiero:Keyboard layout cangjie.png|Komputila klavaro por Cangjie
Dosiero:Cangjie2.jpg|Bildo de Cangjie

Kategorio:Enigaj metodoj por la ĉina
5076 Lebedev-Kumach

'*5076 *Lebedev-Kumach'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 28-an de septembro 1967 de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno (tiam en Sovetunio, nun en Respubliko Krimeo).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la rusa-sovetunia verkisto kaj kant-parolisto Vasilij Ivanoviĉ Lebedev-Kumaĉ (cirile *Василий Иванович Лебедев-Кумач'', 1898–1949).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1973
Scheuren BE

**Scheuren** estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Nidau kaj ekde la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Bielo en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 435 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

## Geografio 
Scheuren situas proksimume 4 kilometrojn sudoriente de Bielo ĉe la suda bordo de Nidau-Büren-Kanalo, en kiu estis kunigitaj la malnovaj fluoj de la rivderoj Zihl kaj Aro. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Scheuren la vilaĝeto Grüenebrach. En oriento la malnova fluo de Zihl formas la komunumlimon.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 2,10&nbsp;km², de kiuj 25,7% estas kovritaj de arbaro, 55,7% servas por agrikulturo kaj 10,5% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Scheuern limas en nordoriento al Safnern, en oriento al Meienried, en sudoriento al Dotzigen, en sudo kaj okcidento al Schwadernau, kaj en sudokcidento al Orpund.

## Trafiko 
Scheuren situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra la komunumo pasas la vojo n-ro 1314 de Büren ĉe Aro al Brügg kaj 1321 de Orpund al Dotzigen. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A5 troviĝas apud Lengnau en distanco de proksimume 4 kilometroj nordoriente de la komunumo. Per la loka buslinio n-ro 75 de la stacidomo de Bielo al Orpund la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Scheuren datiĝas el la jaro 1398 kiel *Schüren*. Bienposedantoj estis la Grafoj de Nidau, kiuj faris supozeble en la jaro 1255 donacojn al la Monaĥejo Gottstatt. En la jaro 1398 Scheuren fariĝis kun la tuta grafejo havaĵo de la urbo Berno. Ĝis la Helveta Revolucio de 1798 Scheuren apartenis al la Voktejo Nidau. Dum la tempo de la Helveta Respubliko ĝis 1803 ĝi apartenis al la distrikto Büren. En 1803 ĝi estis atribuita al la distrikto Nidau kaj fariĝis en la jaro 2010 parto de la administra distrikto Bielo.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj signifoj de Scheuren

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Scheuren 

## Bildoj 

Dosiero:2012-05-26-Seeland (Foto Dietrich Michael Weidmann) 195.JPG|Vilaĝeniro ĉe la ponto trans Nidau-Büren-Kanalo
Dosiero:2012-05-26-Seeland (Foto Dietrich Michael Weidmann) 194.JPG|Ponto trans Nidau-Büren-Kanalo
Dosiero:2012-05-26-Seeland (Foto Dietrich Michael Weidmann) 206.JPG|Gastejo Sternen
Dosiero:2012-05-26-Seeland (Foto Dietrich Michael Weidmann) 205.JPG|Vilaĝocentro
Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger

[eta|[Artilerio de la KNIL (1896)]]
La **Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger** (*esperante*: Reĝa Nederlanda Hindia Armeo; mallongige **KNIL**) estis nederlanda armeo en la nun nomata Indonezio.

Indonezio estis nederlanda kolonio de 1800 ĝis 1949. Tiam ĝi nomiĝis Nederlands Indië (*esperante*: Nederlanda Hindio). KNIL estis sendita tien por konservi la ordon de la kolonia reĝimo.

Kiam Indonezio mem proklamis sendepecon en 1945 la nederlandanoj militis por teni la kolonion. La indonezianoj venkis dum tiu milito. La nederlanda registaro akceptis la sendependecon en 1949, kaj KNIL ĉesis ekzisti.

## Esperanto kaj KNIL 
La esperantisto Dirk Frans Romein estis oficiro en KNIL, verŝajne antaŭ ol sia esperantistiĝo.

Kategorio:Historio de Indonezio
Kategorio:Armeo
Kategorio:Koloniismo
Falklanda vulpo

La **falklanda vulpo** aŭ **falklanda lupovulpo** *(Dusicyon australis)* estas formortinta specio de familio Kanisedoj, sola reprezentinto de sia genro. Kiel ĝia nomo montras, ĝi vivis nur sur la Falklandoj.

## Aspekto 
La falklanda vulpo estis duoble granda kompare al la eŭropa ruĝa vulpo. Laŭ noticoj, ĝi estas tre malsovaĝa kaj facile aldomigebla besto. Ĝi estis ekstermita pro ties minaco je la ŝafoj. La brita registaro premiis la pripafon de la besto ekde 1839.

Ĝi havis la korpolongon de 90 cm, plus 30 cm de vosto. La pelto estis flavbruna, sed pro la malhelaj harpintoj kelkaj korpopartoj ŝajnis pli malhelaj ol aliaj.

## Aŭguro de Darwin 
Charles Darwin ekvidis la falklandajn vulpojn dum sia tutmonda vojaĝo, tiam li kaptigis tri specimenojn el ili. Darwin interesiĝis pri deveno de la besto, sed ne trovis ties proksiman parencon. Konstatinte mallarĝiĝon de vivmedio de la besto, li notis: „Mi pensas, ĉar oni nun koloniigas la insulojn; antaŭ ol tiu ĉi papero malkombiniĝas, sur kiu oni desegnis la beston, oni povos listigi ĝin inter la formortintaj bestoj sur la Tero.”

En 1868 oni transportis unu vulpon al Londono, kie ĝi vivis kelkajn jarojn en bestoĝardeno. La lasta falklanda vulpo formortis en 1876, 17 jarojn post apero de la verko „Origino de la specioj”.

Kategorio:Formortintaj bestoj
Kategorio:Kanisedoj
Kategorio:Malvinoj
Kickelhahn

eta|maldekstra|La turo de belvido rava
eta|maldekstra|Ruinoj de ĉasadensemblo
eta|maldekstra|Goeto-dometo
**Kickelhahn**  estas 861 metrojn alta monto ĉe la rando norda de la Turingia Arbaro. Ĝi estas la hejmmonto de la urbo Ilmenau. Pro restadoj de Goeto kaj aliaj gefamuloj la monto havas ankaŭ kulturhistorian gravecon.

Sur la montopinto troviĝas krom elsendaj antenoj belvidturo starigita en 1855, la *Goethehäuschen* = goeta dometo, kaj fundamentoj de ĉasaddomo (simile al Rieseneck). Sude de la pinto estas la Ĉasdomo Gabelbach kaj hotelo.

Proksime de Kickelhahn troviĝas ekde 1912 la Montohotelo Gabelbach.

## Literaturo 
* Willi Ehrlich: ''Ilmenau, Gabelbach, Stützerbach. Die Goethe-Gedenkstätten und der Wanderweg 'Auf Goethes Spuren''', (=Nationale Forschungs- und Gedenkstätten der klassischen deutschen Literatur), Vajmaro 1974.

## Eksteraj ligiloj 
* La Goeto-migradopado
* Malnovaj bildpanoramoj de la Goeto-domo
* Panoramo de sur la Kickelhahn-turo
*Faldfolio prie

Kategorio:Montoj en Germanio
Kategorio:Turingio
Kategorio:Distrikto Ilm
Malij Visockij

**Malij Visockij** (; ) estas rusia insulo en la Balta Maro 12 km sudokcidente de Visock.

La insulo apartenis de 1809 ĝis 1917 grandprinclando Finnlando aŭtonoma parto de Rusa imperio kaj antaŭanto de nuntempa Finnlando, de 1918 ĝis 1940 kaj de 1941 ĝis 1944 al Finnlando, inter 1940 kaj 1941 kadre de la dua mondmilito kaj poste de 1944 ĝis 1956 al Karelo-finna Soveta Socialisma Respubliko kiel parto de la Sovetunio, ankaŭ poste ĝis 1991 apartenis al Sovetunio kaj ekde tiam al Rusia Federacio.

Ĝi estis luata de 1963 ĝis 2013 - kune kun la Saimaa-kanalo - al Finnlando.

Kategorio:Insuloj en Leningrada provinco
Kategorio:Insuloj en Finna golfo
Kategorio:Rilatoj de Finnlando kaj Sovetunio
Kategorio:Saimaa-kanalo
Kategorio:Viborgo
Saimaa-kanalo

eta|Mälkiä-kluzo ĉe Lappeenranta kun flosigitaj arbotrunkoj
La **Saimaa-kanalo** estis inaŭgurita en 1856 kaj kondukas de la lago Saimaa tra finna kaj rusa teritorio al la Finna golfo. Ĝi estis daŭre grava por la transporto de la lignoprilabora industrio.

La areo de la Kanalo Saimaa, kiun Finnlando ludas de Rusio, estas speciala strio en la mondo. La tero estas posedata de la rusa ŝtato, sed Finnlando luigis ĝin laŭ longa luo. Hodiaŭ, ne ekzistas simila lua areo ie ajn aliloke en la mondo - Makao, Honkongo kaj la Panamakanalo kutimis esti lizejoj de la sama tipo, sed iliaj interkonsentoj ne plu validas. Nun la areo de la Saimaa-kanalo estas la nura areo, kie oni povas laŭleĝe transiri la landlimon de Rusio kaj Finnlando.

eta|Malij Visockij, Viborg, Saimaa-kanalo
La kanala longo estas 42,93 km de Lappeenranta ĝis *Kluzo Bruzniĉnoje* ĉe Viborg (Rusio), el kiu longo 19,60 km estas en Rusio. La altodiferenco estas 76 m, la akvovojon disigas ok kluzoj. La kanalon povas uzi ŝipoj kun transporta kapablo de 2.000 ĝis 2.500 tunoj. Konvene al mezuroj de la kanalo, la ŝipoj devas maksimume longi 82,50 m, larĝi 12,60 m, enakviĝi 4,35 m. La ŝipoj ne povas superi la veturan alton de 24,50 m.

Post kiam la daŭriga milito inter Finnlando kaj la Sovetunio finiĝis en 1944 per armistico, Finnlando devis cedi pri teritorioj de la kanala areo favore al la Sovetunio. Post pliboniĝo de la rilatoj inter Finnlando kaj la Sovetunio, la Sovetunio ebligis remalfermon de la kanalo por la trafiko, transporto per luo de kanalo al Finnlando je 50 jaroj, ekde 1963.

La du landoj subskribis en 2010 novan lu-traktaton por plua 50-jara luo, ekvalida en 2013. En la nova traktato, la pli frue luitan insulon (Malij Visockij) ne plu luas Finnlando.

Ekde 1991, la kanalon povas veturi eĉ turistoj per propra boato aŭ per ekskursaj boatoj.

La Viborga golfo estas konektita pere de la Saimaa-kanalo al la lago Saimaa en Finnlando.

La kanalo estas en uzo ankaŭ nun, kvankam aliel oni ne plu povas laŭleĝe transiri la landlimon de Finnlando kaj Rusio.

Lastatempe, oni planis movi la Saimaa-kanalon tute al finna teritorio. Ĉi tion pravigis ne nur la fakto, ke ne necesus pagi lupagon por la kanalo, sed ankaŭ la fakto, ke ĝi ankaŭ servus kiel milita protekto - ĝi malfaciligus eblajn atakojn kontraŭ Finnlando fare de rusaj fortoj.

## Literaturo 
* Helmut R. Külz: *Der finnisch-sowjetische Vertrag über den Saimaa-Kanal*. En: *Zeitschrift für Wasserrecht*, 1964, P. 22–31,
* M. Radloff: *Pachtverlängerung für Saimaa-Kanal im Gespräch*. En: *Deutsche Verkehrs-Zeitung*, Bd. 57 (2003), P. 8,
Pianosa

**Pianosa** () estas insulo de la Toskana insularo, en la Tirena Maro. Ĝi situas 14 km sudokcidente de Elbo (insulo).

## Geografio 
Administre ĝi apartenas al subregiono Livorno, regiono Toskano, Italio. Ĝi havas la areon de 10,25 km², ĝia plej alta pinto estas en 29 m, super marnivelo.

## Historio 
Ĝi estis konata en la romia epoko kiel *Planasia*. Augustus ekzilis tien Agrippa Postumus.

## Gravaĵoj 
* Restaĵoj de vilao de Agrippa Postumus
* Ĝi estas parto de la Nacia parko Toskana insularo (itale *Parco Nazionale Arcipelago Toscano*).
* La vizito de la insulo fare de turistoj eblas nur post akiro de la necesaj permesiloj
* Ĝi estas imagita ejo de romano de Joseph Heller, la *Catch-22*

Kategorio:Insuloj en Italio
Halomonas titanicae

***Halomonas titanicae*** estas specio de bakterio, kiu estis trovita sur rostaj partoj de ŝipruino de RMS Titanic en 1991. Ĝi apartenas al la proteobakterioj, tiel ili estas - kiel ĉiuj specioj de la proteobakterioj - gram-negativaj bakterioj, ilia metabolismo estas heterotrofa kaj aeroba.

Kategorio:Proteobakterioj
5096 Luzin

'*5096 *Luzin'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 5-an de septembro 1983 de la ukraina astronomino Ljudmila Vasilievna Ĵuravljova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno (tiam en Sovetunio, nun en Krimeo).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la rusa matematikisto Nikolaj Nikolajeviĉ Luzin (cirile: *Николай Николаевич Лузин'', 1883–1950), konata pro lia laboro pri la priskriba aroteorio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Ĵuravljova
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1983
Maco (hebrea pasto)

eta
**Maco** estas plata kuko el nefermentinta pasto, kiun la hebreoj manĝas dum komenco de pesaĥo (*sedero*). Ĝi estas pretigita el akvo kaj unu el kvin grentipoj, kiel tritiko, hordeo, aveno, sekalo, spelto.

La konsumado de la maco memorigas la judojn je Eliro (Historia Evento), kiam judoj ne havis tempon atendi dum la eliro el Egiptujo ĝis el la pasto iĝas panopasto, ili do ne uzis giston. La pretigo de maco daŭras de miksado de faruno kun akvo ĝis pret-bako de la maco, kio ne povas superi 18 minutojn, laŭ religia rito.

Kategorio:Juda kuirarto
Kategorio:Juda terminaro
Kategorio:Panoj
Tomislav Nikolić

**Tomislav Nikolić** [Томислав Николич] (naskiĝinta la 15-an de februaro 1952 en Kragujevac) estas serba politikisto (partio: Srpska Napredna Stranka / Serba Progresa Partio) kaj eksa vicprezidanto de la Serba Radikala Partio (Srpska Radikalna Stranka - SRS). De la 8-a ĝis la 13-a de majo 2007 li estis mallongan tempon prezidanto de la serba nacia asembleo. Ekde majo 2012 ĝis majo 2017 li estis prezidanto de Serbio. Lin sukcedis Aleksandar Vučić.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Pri la retiriĝo kiel parlamentestro. 
* La demando de la memstaro de Kosovo.  
* Biografio. 
* La venko de ŝajna senŝanculo. 
* Analizo de la venko de Nikolić. 
* Oficiala hejmpaĝo de la Serba Progresa Partio.  

Kategorio:Serbaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Serbio
5104 Skripnichenko

'*5104 *Skripnichenko'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno (tiam en Sovetunio, nun *de facto* en Rusio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Vladimir Iljiĉ Skripniĉenko'', ano de la Instituto de Teoria Astronomio de 1994 kaj ties adjunkta direktoro de 1968; fakulo pri la kalkuloj de ĉiela mekaniko.

Neregulaĵoj de ĝia luma kurbo lasas suspekti, ke ĝi povus esti duopa asteroido.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1986
Fergano

**Fergano** (uzbeke *Fargʻona*, antaŭe per cirila alfabeto Фарғона, perse فرغانه *[Farġāna]*, ruse Фергана *[Fergana]*, ĉine 费尔干纳 *[Dàjuān]*) estas urbo en la oriento de Uzbekio. Komence de la jaro 2020 en la urbo vivis 288 850 loĝantoj, en la tuta urba aglomeraĵo 513 449. La urbo situas 300 kilometrojn sudoriente de la urbo Taŝkento en la sudo de la Fergana Valo, nomata laŭ la urbo, kaj estas ĉefurbo kaj kultura centro de la samnoma regiono Fergano. Ĝi provizore en Esperanto nomatas Fergano, ĉar la nomigo de la valego Fergana Valo, simila al la nomigo en multaj aliaj lingvoj, jam pli longe kutimiĝis kaj la urbonomo jen respondas, kvankam tiu urba nomo pli apogiĝas je la imperia rusa ol la loka uzbeka lingvo.

[eta|maldekstra|600ra|situo de la urbo en mapo de la [Fergana Valo]]

## Klimato 
Jare pluvas/naĝas en Fergano preskaŭ 193&nbsp;mm. En ĉiuj monatoj estas precipitaĵoj, tamen inter junio-septembro iom malpli. La averaĝa temperaturo estas , ĝi varias laŭ la monatoj inter 9-. Inter julio-aŭgusto foje oni mezuras pli ol , inter oktobro-aprilo ofte frostas, eĉ inter novembro-februaro la temperaturo foje falas sub .

Kategorio:Urboj de Uzbekio
Kategorio:Lokoj de la Silka Vojo
Kategorio:Regiono Fergano
Andiĝono

**Andiĝono** ( []) estas urbo en la oriento de Uzbekio. La 1-an de januaro 2005 en la urbo vivis 318 439 loĝantoj, en la tuta aglomeraĵo 542 617 loĝantoj. La urbo situas 350 kilometrojn oriente de la urbo Taŝkento en la Fergana Valo kaj estas ĉefurbo kaj kultura centro de la samnoma regiono Andiĝono.

## Historio 
La urbo fondiĝis en la 9-a jarcento. Iom post iom la loĝloko iĝis grava komerca centro laŭlonge de la Silka Vojo kaj en la 15-a jarcento deklariĝis provinca ĉefurbo.

En la 18-a kaj 19-a jarcentoj ĝi estis parto de la Ĥanlando Kokando.

En 1876 la armeo de la Rusia Imperio konkeris la urbon. Ribelo kontraŭ la rusiaj okupantoj en 1898 estis sange subpremita.

Iom poste, tertremo la 13-an de decembro 1902 kaŭzis fortajn damaĝojn. Pli ol 4 000 homoj mortis.
eta|satelita foto de la urbo|636x636ra
La urbo estas la naskiĝloko de Mohamed Babud Ĥan (1483–1530), la fondinto d la Mogola Imperio en Barato. Interalie vidindas la en 1989 honore al li malfermita muzeo en la urbo.

La 13-an de majo 2005 en subpremo de ribelo pluraj centoj da urbanoj estis mortpafitaj pere de armeaj kaj paramilitaj unuoj de la uzbeka registaro. La antaŭan nokton urba malliberejo estis sturmita fare de grupo da ribeluloj, kiuj liberigis multajn el la tiutempe proksimume 730 malliberigitoj. Iniciato de la ribelo estis proksimiĝanta jura proceso kontraŭ 23 personoj, kiuj estis akuzitaj esti perfortemaj islamistoj en kontaktoj al la malpermesita movado *Hizb ut-Tahrir*.

## Ekonomio 
Andiĝoni estas centro de elektronika, teksaĵa kaj nutraĵa industrioj. En la ĉirkaŭaĵo kultiviĝas kotono, kaj elteriĝas nafto kaj tergaso.

[eta|628x628px|situo de la urbo en mapo de la [Fergana Valo]]

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Uzbekio
Kategorio:Regiono Andiĝono
Kokando

**Kokando** () estas urbo en Uzbekio. Ĝi provizore en Esperanto nomatas Kokando, simile al la nomigo en multaj aliaj lingvoj, kvankam tiu nomo pli apogiĝas je la imperia rusa ol la loka uzbeka lingvo - sed la alternativo "kokono" kaŭzus nenecesajn miskomprenojn. La 1-an de januaro 2006 en la urbo vivis 187 226 loĝantoj.

## Historio 
La urbo historie havis ŝlosilan pozicion enireje de la Fergana Valo. La loĝloko situas laŭlonge de la Silka Vojo, karavana vojo kiu historie ligis la regionon de la Mediteranea Maro kun Orienta kaj Suda Azio. En la 13-a jarcento mongola soldataro detruis la urbon.

La moderna urbo evoluiĝis ĉirkaŭ fortikaĵo starigita en 1732. En 1740 la loĝloko iĝis ĉefurbo de la Ĥanlando Kokando. Sian plej grandan teritorian amplekson la Ĥanlando havis en la unua duono de la 19-a jarcento, kiam ĝi inkluzivis partojn de la nuna ŝtato Kazaĥio. Ekde la jaro 1760 la urboj de la Ĥanlando kaj aparte Kokando mem ekonomie ekpliprosperiĝis. La produktado de silko iĝis motoro de ekonomia prospereco, kaj la komercaj rilatoj al Kaŝgaro kaj Ĉinio estis intensaj. La agrikulturaj areoj estis pligrandigitaj fare de novaj akvumaj kanaloj. Ene de 20 kaj 30 jaroj la ĥanlando estis la probable plej forta politika regno de Centra Azio, kaj en la regno konstruiĝis granda nombro da publikaj konstruaĵoj en irana stilo, tiel ke la ĉefurbo Kokando fine havis 600 moskeojn kaj 15 madrasojn.

En 1876 la armeo de la Rusia Imperio konkeris la urbon. Kokando iĝis parto de la rusia gubernio Turkestano. En 1917/1918 ĝi estis la sidejo de la kontraŭbolŝevisma provizora registaro de aŭtonoma Turkestano.

## Famuloj 
En Kokando naskiĝis hungara aktoro Károly Verebes.

## Referencoj 
[eta|maldekstra|400px|situo de la urbo en mapo de la [Fergana Valo]]

Kategorio:Urboj de Uzbekio
Kategorio:Lokoj de la Silka Vojo
Gábor Keveházi

**Gábor Keveházi,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Keveházi Gábor** estas hungara baletisto kaj koreografo. Lia edzino estis Teodóra Bán, lia filino estis Krisztina Keveházi.

Gábor Keveházi naskiĝis la  1953 en Budapeŝto.

## Biografio 
Gábor Keveházi frekventis ĉeflernejon pri danco en Budapeŝto, poste en Leningrado studis plu. Li komencis sian dancistan karieron en Budapeŝta Ŝtata Operejo en 1972. Baldaŭe li estis la ĉefa dancisto kaj li estris ankaŭ la ceterajn dancistojn. Li ofte gastroladis ankaŭ eksterlande (Londono, Moskvo, Leningrado, Italio, Francio, Japanio, Usono, Kanado, Meksiko) dancante ĉiujn gravajn baletojn. Inter 2001-2005 li estris la baletan trupon de Pécs, poste en Budapeŝto. Li ricevis francan premion en 1976, ukrainan premion en 2001, premion Kossuth en 1990, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn hungarajn premiojn. Lia edzino naskis filinon.

## Unuaj lokoj en konkursoj 
* 1972 en Varna (en junula kategorio)
* 1975 en Varna (arĝenta loko)
* 1976 en Tokio (en vira kategorio)

## Roloj (elekto) 
* Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij: Cignolago - princo

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj baletistoj
Kategorio:Hungaraj koreografoj
Teatro Radnóti

**Teatro Radnóti** (hungare Radnóti Színház, foje Radnóti Miklós Színház) estas malgranda teatro en Budapeŝto, en la teatra kvartalo. Proksime estas Operetoteatro (Budapeŝto), Teatro Thália (Budapeŝto) kaj Budapeŝta Ŝtata Operejo.
eta|Teatro Radnóti

## Historio 
Pli frue amuzejo funkciis en la konstruaĵo. En 1976 tiutempe moderna teatro ekfunkciis, kiun estris Emil Keres. La debuta teatraĵo estis prezento de poeto Miklós Radnóti, ankaŭ poste oni aranĝis similajn teatraĵojn pri aliaj poetoj, verkistoj. En 1985 András Bálint (aktoro) transprenis la taskojn.

Tie okazis ankaŭ Esperantaj teatraĵoj dum festivaloj, ekzemple ''Ĉu vi vidis iam la piedsignon de l'Proteto?* kaj *La aŭroroj ĉi tie estas silentaj''.

## Aktoroj (elekto) 
Zoltán Berzsenyi, Sándor Csányi (aktoro), Gábor Csikos, Mari Csomós, István Fazekas, Zoltán Gera (aktoro), Attila Geréb, Adrienne Jancsó, Márta Martin, Levente Moravetz, Olga Koós, Anikó Sáfár, Judit Schell, Zoltán Schneider, Gyula Szombathy, Katalin Takács, Kata Wéber.

## Aliaj trupanoj 
* Péter István Nagy, reĝisoro
* István Verebes, reĝisoro

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-teatraĵoj en Hungario

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* teatra hompaĝo

Radnóti
Namangano

**Namangano** (, antaŭe per cirila alfabeto Наманган) estas urbo en la oriento de Uzbekio. Komence de la jaro 2011 en la urbo vivis preskaŭ 449 200 loĝantoj, kaj sekve temas pri la dua plej granda urbo de Uzbekio. La urbo situas 280 kilometrojn oriente de la urbo Taŝkento en la nordo de la Fergana Valo kaj estas ĉefurbo kaj kultura centro de la samnoma regiono Namangano. Ene de la pluretna Fergana Valo, ĝi estas centro de uzbekoj en teritorio pri kies posedo forte interesiĝas Taĝikio kaj Kirgizio. La urbo estas regiona centro de islamo.

Sude de la urbo la riveroj Narin *(Naryn)* kaj Karadarjo *(Qoradaryo)* kunfluas kaj kreas la riveregon Sirdarjo.

## Ekonomio 
Namangano, grava industria centro, situas en regiono kun signifaj provizoj de nafto, oro kaj kvarco. La urbo estas centro de naftoindustrio, kaj proksime situas minejo de antimono. Agrikulture kultiviĝas precipe kotono, fruktoj kaj legomoj. La akvon por tiu (akvointensa) agrikulturado la "norda fergana kanalo" prenas el la rivero Sirdarjo.

## Historio 
La loĝloko Namangano konatas ekde la 15-a jarcento. Meze de la 18-a jarcento la urbo estis parto de la Ĥanlando Kokando. Post armea anektiĝo fare de la Rusia Imperio en 1876 en la regiono establiĝis kultivado de kotono. En 1926 forta tertremo skuis la urbon. Ankaŭ en la sovetuniaj jardekoj ekde la jaro 1920 islamaj kutimoj kiel la vualigo de virinaj vizaĝoj restis ĝis la 1960-aj jaroj.

## Vidindaĵoj 
Inter la vidindaĵoj en Namangano estas natura kaj historia muzeoj, la maŭzoleo *Hoĝa Amin Kabri* el la 17-a/18-a jarcento kaj la madraso Mulao Kirgiz el 1910.

## Notoj 
[eta|maldekstra|600px|situo de la urbo en mapo de la [Fergana Valo]]

Kategorio:Urboj de Uzbekio
Kategorio:Regiono Namangano
5101 Akhmerov

'*5101 *Akhmerov'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la ukraina astronomino Ljudmila Vasilievna Ĵuravljova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno (tiam en Sovetunio, nun en Respubliko Krimeo).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la rusa kuracisto *Vadim Zinovjeviĉ Aĥmerov'', de la akuŝejo de Aluŝto (Krimeo).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Ĵuravljova
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1985
Katalin Hágai

**Katalin HÁGAI,** hungare **Hágai Katalin,** Esperante **Katerino Hágai** estas hungara baletistino. Ŝia patro estis István Hagelmayer, ŝia fratino estis Veronika Hágelmayer.

Katalin Hágai naskiĝis, kiel *Hágelmayer Katalin* la  1961 en Budapeŝto.

## Biografio 
Katalin Hágai komencis lerni artan gimnastikon en 1973, poste ŝi frekventis ĉeflernejon pri danco en Budapeŝto en 1980, poste en Moskvo studis plu. Ŝi komencis sian dancistan karieron en Budapeŝta Ŝtata Operejo en 1981. Ŝi ofte gastroladis ankaŭ eksterlande (Aŭstrio, Sovetunio-Rusio, Finnlando, Italio, Francio, Svislando, Nederlando, Britio, Hispanio, Kanado, Izraelo, Tajvano, Honkongo) dancante ĉiujn gravajn baletojn. En 1993 ŝi ricevis rolon en filmo. Ŝi ricevis premion Kossuth en 1998, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

## Roloj (elekto) 
* Sergej Prokofjev: Romeo kaj Julieta- Julieta
* Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij: Onegin (baleto) - Tatjana
* Mendelssohn: Somermeznokta sonĝo - Titania

## Fontoj 
*Hungara Vikipedio

Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj baletistoj
Alaŝ (partio)

**Alaŝ** - origine kazaĥe per cirilaj literoj **Алаш** - estis konstitucia demokratia partio en la Alaŝa Aŭtonomio de Centra Azio - *kaj* la partio *kaj* la aŭtonomio funkciis inter la jaroj 1917 kaj 1920, sekve de la politikaj perturboj post la Rusia Revolucio de 1917. En aŭgusto 1920 la aŭtonomia teritorio preme de la Ruĝa Armeo estis integrigita en la Rusian Sovetan Federacian Socialisman Respublikon kaj transformita al la tiel nomata "Kirgiza Aŭtonoma Soveta Socialisma  Respubliko", kiu pli-malpli reprezentis la teritorion de la nuntempa Respubliko Kazaĥio (nur malgrandparte tiun de la respubliko Kirgizio). La partio Alaŝ estis malpermesita, preme de la bolŝevismaj regantoj en Moskvo. Gvidanto de la partio Alaŝ (kaj unu el la gvidantoj de la ŝtato Alaŝa Aŭtonomio) estis la politikisto Aliĥan Bokeiĥanov.

Notu, ke inter la jaroj 1940 kaj 1994, post la disfalo de Sovetunio, ekzistis nova partio Alaŝ, kiu agis kaj en Kazaĥio kaj en Kirgizio kaj estas konsiderata faŝisma.

Kategorio:Historio de Kazaĥio
Kategorio:Politikaj partioj de Kazaĥio
Kategorio:Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1917
Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1920
Alaŝa Aŭtonomio

La **Alaŝa Aŭtonomio** (kazaĥe **Алаш автономиясы**, *Alaş avtonomiasy* [Alaŝ aŭtonomijasi]; ruse **Алашская автономия** [Alaŝskaja avtonomija]) estis suverena ŝtato kiu ekzistis inter la 13-a de decembro 1917 kaj la 26-a de aŭgusto 1920 en Centra Azio. La ĉefurbo estis Semej (ĝis 2007 nomata Semipalatinsk), tiutempe nomata *Alaŝ-kala*. Dum siaj apenaŭ tri vivjaroj, la aŭtonomia teritorio estis forte influata, kaj gvide regata, fare de politika partio nomata Alaŝ.

*Kaj* la aŭtonomia teritorio *kaj* la samnoma partio ekfunkciis sekve de la politikaj perturboj post la Rusia Revolucio de 1917. En aŭgusto 1920 la aŭtonomia teritorio preme de la Ruĝa Armeo estis integrigita en la Rusian Sovetan Federacian Socialisman Respublikon kaj transformita al la tiel nomata "Kirgiza Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko", kiu pli-malpli reprezentis la teritorion de la nuntempa Respubliko Kazaĥio (! - ne, kiel eblus pensi, tiu de la respubliko Kirgizio!). La partio Alaŝ estis malpermesita, preme de la bolŝevismaj regantoj en Moskvo. Inter la gvidaj personecoj de la ŝtato Alaŝa Aŭtonomio estis la politikisto Aliĥan Bokeiĥanov, gvidanto de la partio Alaŝ.

En 1925 la Kirgiza ASSR ŝanĝis sian nomon al Kazaĥa ASSR, kaj en 1936 al Kazaĥa Soveta Socialisma Respubliko (Kazaĥa SSR).

Kategorio:Historio de Kazaĥio
Kategorio:Eksaj landoj de Azio
Kategorio:Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1917
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1920