open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rozsály

**Rozsály** [roĵAj] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Fehérgyarmat.

## Bazaj informoj 
* Areo: 15 km²
* Loĝantaro: 810
* Poŝtkodo: 4971
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Rozsály situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj proksime de la rumana landlimo. Csenger troviĝas 25, Fehérgyarmat 28, Mátészalka 55 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua mencio pri la komunumo devenis el 1332 laŭ tiama hungara ortografio *"Rosal"*, kiu baldaŭe iĝis grava bienocentro. Iam burgo konstruiĝis, kiun la turkoj vane sieĝis en 1562, sed post 2 jaroj Johano la 2-a (Hungario) okupis ĝin. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, interretejo, kuracejo, familihelpa servo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1895, turo alkonstruiĝis en 1925
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo

## Famuloj 
En Rozsály naskiĝis:
* aktoro Margit Maróthy
* András Béres (etnografo)
* János Maróthy (oficiro).

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu
* www.iranymagyarorszag.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Christan Friedrich Hornschuch

**Christian Friedrich Hornschuch** (n. 21-a de aŭgusto 1793 en Bad Rodach; m 24-a de decembro 1850 en Greifswald) estis germana botanikisto, briofritisto kaj natura filozofo.
Lia oficiala botanika aŭtora mallongigo estas "Hornsch.".

Kategorio:Germanaj botanikistoj
Kategorio:Germanaj entomologoj
Glaĉero Perito-Moreno

775px| Glaĉero Perito-Moreno

eta|dekstra|250px|Trarompo de la glaĉero en 2008
La **Glaĉero Perito Moreno** () estas unu glaĉero de argentina Nacia parko Los Glaciares, en sudokcidenta parto de regiono Cruz. Ĝi estas unu el la plej konataj turismaj celoj de Patagonio. Ĝi longas 30 km (250 km2) kaj estas la 3-a plej granda trinkakva rezervaĵo de la mondo.

La glaĉero Perito Moreno estis nomita honore Francisco Moreno, kiu studis la regionon en la 19-a jarcento kaj kiu gravis en defendo de la argentinaj teritorioj kontraŭ Ĉilio.

La glaĉero larĝas 5 km ĉe la fino kaj altas 60 m super la akvospegulo, ĝia tuta alto estas 170. Ĝi tage antaŭeniras 2 m (ĉ. 700 m/jaro). La glaĉero profundas pleje 700 m.

La glaĉero Perito Moreno estas unu el la tri glaĉeroj de Patagonio, kiuj ne malgrandiĝas. Foj-foje ĝi dividas la Argentino-lagon kaj formas naturan barilon. Pro elflua ebleco, duono de la lagonivelo altiĝas eĉ 30 m kaj la akvopremo trarompas la glacian barilon. Tiu mirakla natura procezo okazas neregule, post inter unu kaj dek jaroj.

La lasta trarompo okazis en marto de 2012.

Kategorio:Geografio de Argentino
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Argentino
Harmona serio

**Harmona serio** – nombra serio kiu havas aspekton:
:\sum_{n = 1}^{\infty} \frac{1}{n}=1+\frac{1}{2}+\frac{1}{3}+\frac{1}{4}+\dots
Nomo devenas de sekvaj duontonoj de oscilanta kordo, kiuj estas proporcia al 1, 1/2, 1/3, 1/4, ... . Ĉiuj elemento de serio estas harmona meznombro de du antaŭaj nombroj.

## Malkonverĝo de harmona serio 
Harmona serio estas malkonverĝa - suba pruvo de tiu fakto devenas de Nikolao de Oresme kaj estas unu el gravaj sukcesoj de mezepoka matematiko.
:1+\frac{1}{2}+\frac{1}{3}+\frac{1}{4}+\frac{1}{5}+\frac{1}{6}+\frac{1}{7}+\frac{1}{8}+\dots=
1+\frac{1}{2}+\left(\frac{1}{3}+\frac{1}{4}\right)+\left(\frac{1}{5}+\frac{1}{6}+\frac{1}{7}+\frac{1}{8}\right)+\dots>
:>1+\frac{1}{2}+\left(\frac{1}{4}+\frac{1}{4}\right) +\left(\frac{1}{8}+\frac{1}{8}+\frac{1}{8}+\frac{1}{8}\right) +\dots=1+\frac{1}{2}+\left(\frac{1}{2}\right)+\left(\frac{1}{2}\right)+\dots
Ĉar sumo de nombroj en ĉiu krampo de la lasta formulado estas = 1/2, vico de partaj sumoj de la serio ne havas limeson.

### Ĝeneralaĵoj 
Tiel nomata **ĝenerala harmona serio**
:\sum_{n=1}^{\infty}\frac{1}{an+b} 
estas malkonverĝa kiam a \ne 0, b\in \mathbb{R}

Oni povas pruvi, ke makkonverĝa estas ankaŭ serio de inversoj de primoj.

### Harmonaj nombroj 
Sekvaj partaj sumoj de harmona serio
:H_n = \sum_{k = 1}^n \frac{1}{k},
tiel nomataj harmonaj nombroj, kreskas malrapide, ĉar ekzistas ekvacio:
:  \lim_{n \to \infty} H_n - \ln(n) = \gamma
kaj γ estas tiel nomata konstanto de Euler. Tio signifas, ke harmona serio kreskas same rapide kiel natura logaritmo.

## Harmona serio kun pli altaj gradoj 
**Harmona serio kun grado α** havas aspekton:
:\sum_{n=1}^{\infty}\frac{1}{n^{\alpha}}=1+\frac{1}{2^{\alpha}}+\frac{1}{3^{\alpha}}+\frac{1}{4^{\alpha}}+\dots

La serio estas konverĝa por α>1 kaj malkonverĝa alikaze. Se α povus esti kompleksa nombro kaj por ĉiu α kiam serio estas korverĝa kunigos ĝia sumo, tiel verkata funkcio estas funkcio ς de Riemann:

 \zeta(\alpha) = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^{\alpha}}

Tiu funkcio estas grava en teorio de nombroj. Kaj kunigas kun ĝi fama hipotezo de Riemann.

Ankaŭ **Alterna harmona serio** estas ankaŭ konverĝa, sed nur kondiĉe
:\sum_{n = 1}^\infty \frac{(-1)^{n + 1}}{n} = \ln 2.
Tiu rezultas ekzemple el disvolvo de funkcio natura logaritmo en serio de Taylor.

## Notoj 
Kategorio:Matematika serio
Rimana hipotezo

dekstra|eta|350ra|Diagramo de ζ(x) por x > 1
dekstra|eta|450ra|Diagramo de reala kaj malreala parto de ζ(x) por s = 0,5 + i * t.
**Riemana hipotezo** estis formulata en 1859. hipotezo de germana matematikisto Bernhard Riemann, kiu temas pri funkcio zeta de Riemann. La hipotezo estas unu el la plej gravaj nesolvitaj problemoj en matematiko (krom hipotezo de Goldbach). La hipotezo estas, ke ĉiuj nerealaj solvoj de funkcio ζ havas realan parton, kiu egalas \frac{1}{2}, alinome \Re(s) = \frac{1}{2}. La problemo estas grava por multaj partoj de la matematiko - precipe por la nombroteorio, sed ankaŭ por la statistiko kaj la fiziko. Clay Mathematics Institute fondis premion por pruvo aŭ malpruvo de la Rimana hipotezo. La hipotezo estas la 8-a problemo el la listo de problemoj de Hilbert.

## Formulado de hipotezo 
Por \Re(s) > 1 funkcio ζ havas formulon:
\zeta(s)=\sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^s}
La funkcio ζ havas unusignifan analitikan plilongigon por la tuta kompleksa surfaco (krom punkto s = 1, kie la funkcio estas diverĝa harmona serio). Ĝi havas realajn solvojn (radikojn) por s = -2, -4, -6, … . La Hipotezo estas, ke ĉiuj kromaj radikoj estas sur rekto \Re(s) = \frac{1}{2} (nomata *kritika rekto*). G. H. Hardy kaj J. E. Littlewood pruvis ke almenaŭ 40% de la radikoj estas sur la kritika rekto.

Kategorio:Matematiko
Kategorio:Hilbertaj problemoj
Tecknau

**Tecknau** (prononcu *teknaŭ* en la loka alemana dialekto **Däggnau**) estas komunumo en la distrikto Sissach en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 834 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Tecknau situas ĉe la suda fino de la Ei-Valo ĉe la bordo de la rivero *Ei*, alfluanto de Ergolz. En Technau situas la sudportalo de la Hauenstein-Bazotunelo.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Tecknau limas en nordoriento al Ormalingen, en oriento al Wenslingen, en sudo al Kilchberg, en okcidento al Rünenberg, kaj en nordokcidento al Gelterkinden.

## Trafiko 
Tecknau disponas pri stacidomo ĉe la fervojlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Olten al Bazelo, kiu estas servata per la regiona trajnlinio S3. La komunumo disponas ankaŭ pri poŝtaŭtokonekto al Gelterkinden.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Tecknau datiĝas el la jaro 1296 kiel *Tegnow*.

En mezepoko la vilaĝo apartenis al la Senjorujoj de *Homburg* kaj *Frohburg*, kiu estis heredita de la Grafoj de Thierstein, kiu en la jaro 1461 akiris la urbo Bazelo. Post la Helveta Revolucio de 1798 la komunumo apartenis al las distrikto Gelterkinden kaj ek de 1814 al la distrikto Sissach, kun kiu ĝi en la jaro 1833 fariĝis parto de la nove fondita Kantono Bazelo Kampara. Esenca evento por la evoluo de la vilaĝo estis la konstruado de la Hauenstein-Bazotunelo de 1912 ĝis 1916.

## Vidu ankaŭ 
* Tecknau (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de la komunumo Tecknau (en la retejo de la kantono)
Regiono Gao

**Gao** estas regiono de Malio kun ĉ. 379.000 loĝantoj (2007). ĝia ĉefurbo estas la samnoma Gao.

La regiono Gao situas en orienta Malio, limante al Nigero. ĝi estas dividita en kvar distriktojn: Ansongo, Bourem, Gao kaj Ménaka. La rivero Niger trafluas la regionon.

Etnoj en la regiono estas la sonrajoj, bozoj, tuaregoj, bambaraoj kaj kountaoj. La urbo Gao estis centro de Imperio de Gao kaj de Songhaja imperio.

Gao
Kategorio:Azavado
Rétközberencs

**Rétközberencs** [rEtkozberenĉ] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Kisvárda.

## Bazaj informoj 
* Areo: 16 km²
* Loĝantaro: 1170
* Poŝtkodo: 4525
* Telefonkodo: 45

## Situo 
Rétközberencs situas sur ebenaĵo, fine de mallonga sakovojo. Kisvárda troviĝas 7, Dombrád 9, Baktalórántháza 29, Vásárosnamény 30 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio pri la komunumo devenis el 1289. Ĝis la 19-a jarcento la ĉirkaŭaĵo estis marĉo, tial dum la historio malamikoj neniam okupis la vilaĝon. En 1898 la tiama Berencs ricevis la loknomon Rétközberencs. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1887
* romkatolika lerneja kapelo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario) el la 20-a jarcento

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.gyaloglo.hu
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.nagyvofely.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Sényő

**Sényő** [ŝEnjO] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Nyíregyháza. 

## Bazaj informoj 
* Loĝantaro: 1490 (2009)
* Poŝtkodo: 4533
* Telefonkodo: 42

## Situo 
Sényő situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Nyíregyháza troviĝas 15, Baktalórántháza 19, Ibrány 23, Budapeŝto 243 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la komunumo devenis el 1320. Laŭ la hungara geografia kolektaĵo la bienoj estas duaklasaj laŭ la kvalito. Ĉefe oni kulturis tabakojn. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kuracejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Sényő) de 1465 (?), turo alkonstruiĝis kaj pligrandiĝis en la 19-a jarcento
* romkatolika preĝejo omaĝe al Koro de Jesuo
* grekokatolika preĝejo
* nobeldomo
* fiŝkaptista lago

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.senyo.hu
Serĝento

**Serĝento** estas en armeo la soldata rangoŝtupo inter soldato kaj kaporalo aŭ subleŭtenanto, do suboficiro de plej malalta rango. La vorto originas en la latina *serviens*, "servanta", kiu fariĝis la franca termino *Sergent*. La termino estas uzata en pluraj anglalingvaj, slavlingvaj kaj latinidlingvaj landoj en la armeo aŭ en la polico.

## Vidu ankaŭ 
* *The Big Lift*

Kategorio:Armeo
Kategorio:Soldataj rangoj
Kritika Maldekstro

**Kritika Maldekstro** (itale '''''') estas itala komunisma politika partio, kreita en decembro de 2007 el Partio de la komunisma refondiĝo, kaŭze de volo de PRC voĉdoni pri malpaco en Afganio.

Gravaj politikistoj estas Luigi Malabarba, Franco Turigliatto, Salvatore Cannavò, Lidia Cirillo kaj Flavia D'Angeli.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Oficiala retejo de agado de Kritika Maldekstro

Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 2007
Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 2013
Senmova punkto

[frame|dekstra|Senmovaj punktoj (ruĝa plusoj) kaj [trafleksa punkto|trafleksaj punktoj (verdaj cirkloj). Ĉiuj senmovaj punktoj en ĉi tiu grafikaĵo estas lokaj (ne mallokaj) maksimumoj kaj minimumoj.]]
frame|dekstra|Selaj punktoj (kiuj estas samtempe senmovaj punktoj kaj trafleksaj punktoj). Ĉi tie la maldekstra estas pligrandiĝanta trafleksa punkto kaj la dekstra estas malpligrandiĝanta trafleksa punkto.

En matematiko, **senmova punkto** estas valoro de argumento (argumentoj) de la funkcio en kiu la derivaĵo estas nulo (la gradiento estas nulo por okazo de funkcio de kelkaj variabloj). Tiel, ĉi tio estas loko kie la funkcio *haltigas* sian pligrandiĝon aŭ malpligrandiĝon, de ĉi tie estas la nomo).

Por la grafikaĵo de unu-dimensia funkcio, ĉi tio respektivas al punkto sur la grafikaĵo kie la tanĝanto estas paralela al la *x*-akso. Por la grafikaĵo de du-dimensia funkcio, ĉi tio respektivas al punkto sur la grafikaĵo kie la tanĝanta ebeno estas paralela al la *x-y*-ebeno.

## Senmova punkto kaj kriza punkto 
La termino "kriza punkto" estas ofte konfuzita kun "senmova punkto". Kriza punkto estas pli ĝenerala: kriza punkto estas senmova punkto *aŭ* punkto kie la derivaĵo ne ekzistas.

Ĉiu senmova punkto estas kriza punkto, sed kriza punkto ne nepre estas senmova punkto, ĝi povas ankaŭ esti ne-diferencialebla punkto.

Por glata (ĉie diferencialebla) funkcio, ĉi tiuj du nocioj estas interŝanĝeblaj.

Estas ankaŭ malsama difino de kriza punkto en pli altaj dimensioj, kie la derivaĵo ne havas plenan rangon, sed estas ne bezone nulo, ĉi tia punkto ne estas senmova punkto, ĉar la funkcio povas ŝanĝiĝi ĉe ŝanĝo de la argumentoj en iu direkto.

## Klasifiko 
Izolitaj senmovaj punktoj de reelo-valora *C1* (ĉie diferencialebla) funkcio f\colon \mathbf{R} \to \mathbf{R} estas klasifikitaj en kvar specojn per la unua derivaĵa provo:

* Loka minimumo estas se la derivaĵo de la funkcio ŝanĝas de negativa al pozitiva (ekzemple *f(x)=x2* je *x=0*).
* Loka maksimumo estas se la derivaĵo de la funkcio ŝanĝas de pozitiva al negativa (ekzemple *f(x)=-x2* je *x=0*).
* Pligrandiĝanta trafleksa punkto estas se la derivaĵo de la funkcio estas pozitiva sur ambaŭ flankoj de la senmova punkto (ekzemple *f(x)=x3* je *x=0*).
* Malpligrandiĝanta trafleksa punkto estas se la derivaĵo de la funkcio estas negativa sur ambaŭ flankoj de la senmova punkto (ekzemple *f(x)=-x3* je *x=0*).

Mallokaj (aŭ absolutaj) maksimumoj kaj minimumoj, laŭ la teoremo de Fermat pri senmovaj punktoj povas okazi nur sur la rando aŭ je krizaj punktoj, sed ili ne nepre okazas je senmovaj punktoj.

## Vidu ankaŭ 
* Teoremo de Fermat pri senmovaj punktoj
* Unua derivaĵa provo
* Dua derivaĵa provo
* Derivaĵa provo de pli alta ordo
* Trafleksa punkto
* Fiksa punkto (matematiko)
* Loka ekstremumo
* Malloka ekstremumo
* Krita punkto (matematiko)
* Sela punkto
* Matrico de Hessian

## Eksteraj ligiloj 
* Trafleksaj punktoj de polinomoj de ordo 4 - surpriza aspekto de la ora proporcio je tranĉi-la-nodon.

Kategorio:Diferenciala kalkulo
Thürnen

**Thürnen ** estas komunumo en la distrikto Sissach en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 1335 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Thürnen situas sudoriente de Sissach ĉe la bordo de la rivero *Homburgerbach*, alfluanto de Ergolz.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Thürnen limas en nordokcidento al Sissach, en nordoriento al Böckten, en oriento al Gelterkinden, en sudoriento al Diepflingen, en ĝia plej suda punkto al Wittinsburg kaj Tenniken, kaj en okcidento al Zunzgen.

## Trafiko 
Kvankam tra la vilaĝo Thürnen pasas la malnova Hauensteinfervojlinio, ĝi ne disponas pri propra stacidomo. La stacidomo de Sissach tamen troviĝas en distanco de malpli ol unu kilometro de la vilaĝocentro. Krome la vilaĝo estas servata per la buslinio 107.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Thürnen datiĝas el la jaro 1101 kiel *Durnun*.

En la 11-a jarcento la Monaĥejo Sankt-Alban posedis bienojn en Thürnen, kiujn ĝi donis kiel servuto al la senjoroj de Eptingen. La cetera vilaĝo apartenis al la senjorujo Homburg, kaj fariĝis en la jaro 1305 posedaĵo de la episkopo de Bazelo, kiu ĝin vendis en la jaro 1400 al la urbo. Ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Thürnen apartenis al la voktejo de Homburg. En la jaro 1803 ĝi estis atribuita al la distrikto Sissach, kun kiu ĝi en la jaro 1833 aliĝis post la Bazela Kantondisiĝo de 1832 al la nove fondita Kantono Bazelo Kampara.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Thürnen
* Paĝo pri Thürnen en la retejo de la Kantono Bazelo Kampara
Rehabilito

**Rehabilito** (de la mezepoke latina vorto *rehabilitatio* = „restarigo, riparo, revestigo“) estas la strebo aŭ sukceso, reatingi la antaŭan funkciopovan korpan situacion de homo (medicina rehabilito, profesia rehabilito), respektive atingi la antaŭan socian aŭ juran pozicion de la homo (ekzemple la rehabilito de ies honoro).

La vorto uziĝas en diversaj kuntekstoj:
* En medicino temas pri la uzo kaj efiko de agoj, kiuj celas minimumigi la korpajn, psikajn kaj sociajn sekvojn de handikapo aŭ limigoj de homa funkciopovo.
* En la socia kaj labora vivo temas pri la reintegriĝo de homo en ĉiutagan socian funkcion aŭ en la profesian vivon.
* En politiko temas pri agoj, kiuj celas restarigi bonan reputacion de persono aŭ socia grupo, kies reputacio pro antaŭa ago suferis. En iuj landoj (ekzemple en Germanio) ekzistas apartaj tribunaloj de la politikaj partioj, kiuj laboras cele al tia politika rehabilito.

Kategorio:Fizika kaj rehabilita medicino
Kategorio:Sociologio
Kategorio:Politiko
Tenniken

**Tenniken ** estas komunumo en la distrikto Sissach en Kantono Bazelo Kampara, Svislando. Ĝi havis 871 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Tenniken situas 4 kilometrojn sude de Sissach ĉe la bordo de la rivero *Diegterbach*, alfluanto de Ergolz.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Tenniken limas en nordo al Zunzgen, en nordoriento en unu punkto al Thürnen kaj Diepflingen, en oriento al Wittinsburg, en sudo al Diegten kaj en okcidento al Hölstein.

## Trafiko 
Tenniken atingeblas per la publika trafiko ek de Sissach per la buslinio 107 de Böckten al Eptingen.

Kvankam Tenniken situas rekte apud la nacia aŭtoŝoseo A2, la vilaĝo ne disponas pri propra aliro al ĝi. La plej proksimaj alveturejoj al la aŭtoŝoseo situas en distanco de 3,5&nbsp;km norde en Sissach kaj sude sude de Diegten.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Tenniken datiĝas el la jaro 1152 kiel *Tennichon*.

En mezepoko Tenniken apartenis al la senjorujo de Eschenz. Komence de la 15-a jarcento Bazelo kaj Soloturno kverelis pri la posedrajtoj, kiujn finfine en la jaro 1482 sukcesis akiri Bazelo. Post la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Tenniken apartenis al la distrikto Waldenburg. Kiam sekve al la Bazela Kantondisiĝo en la jaro 1832 unu jaron poste estis fondita la nova Kantono Bazelo Kampara, la komunumo Tenniken estis atribuita al la distrikto Sissach.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Tenniken

Kategorio:Sissach (distrikto)
Lutz Roemheld

**Lutz ROEMHELD** (naskiĝis la 23-an de marto 1937, mortis la 12-an de marto 2021) estis germana pensiita profesoro pri politika scienco.

De 1979 ĝis 1987 li prezidis la Eŭropan Federalistan Partion (EFP), kiu aktivis i.a. por Esperanto kiel dua lingvo por la eŭropanoj. Li multe varbis inter esperantistoj pri subteno por EFP, i.a. per prelego en la Germana Esperanto-Kongreso 1988.

## Eksteraj ligiloj 
* Privata retejo de Lutz Roemheld 

## Fontoj 
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Germanaj sciencistoj
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Daitoa troglodito

La **Daitoa troglodito** (*Troglodytes troglodytes orii*) estas polemika subspecio de la Vintra troglodito. Ĝi estas konata nur pro la tipa specimeno, nome masklo kolektita en 1938 ĉe Minami Daitō-jima, la ĉefa insulo de la Daitoa Insularo oriente de Okinavo. Yamashina priskribis la birdon kiel novan subspecion post kompari ĝin kun 114 specimenoj el ĉirkaŭaj areoj kaj laŭ la impreso, ke la Vintra troglodito estas loĝanta birdo, ne kapabla foriri longajn distancojn. La scienca nomo honoras la kolektinton de la specimeno nome Hyojiri Orii.

Tamen, oni ĵus trovis disperditajn vintrajn trogloditojn en insuloj Yonaguni kaj Okinavo. Tiele oni starigis hipotezon, ke la Daitoa birdo estis ĝuste disperdita ekzemplero el la populacioj de la subspecio de Honŝu (*T. t. fumigatus*), de Yakuŝima/Tanegaŝima (*T. t. ogawae*) aŭ de insuloj Izuoj (*T. t. mosukei*) (Vaurie, 1955). Ĉar la specimeno ankoraŭ ekzistas (Kolekto de la Instituto de Ornitologio Yamashina No. 25476), eblus solvi ties statuson pere de analizoj de DNA. Certe multaj birdopopulacioj en insuloj sude de Japanio formortiĝis en la malfruaj 1930-aj jaroj kiam kaj civilaj kaj militistaj konstruaĵoj detruis grandajn kvantojn de habitato.

## Referencoj 
* Vaurie, Charles (1955): Systematic notes on Palearctic birds. No. 16, Troglodytinae, Cinclidae, and Prunellidae. *American Museum novitates* **1751**: 1-25. PDF plena teksto 
* Yamashina, Yoshimaro (1938): A New Subspecies of *Troglodytes troglodytes* from the Borodino Islands. *Tori* **10**: 227-228.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Trogloditedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Taklobano

[eta|200ra|Situo de Tacloban en la [provinco Lejteo]]
**Taklobano** (varaje: *Siyudad han Tacloban*, tagaloge: *Lungsod ng Tacloban*, : *Dakbayan sa Tacloban*, simpligita ĉina skribo: 独鲁万; tradicia ĉina skribo: 獨魯萬) estas marhavena kvaraklasa urbego de la Filipinoj. Ĝi situas proksime 580 kilometroj fore de Manilo, je la orienta marbordo de la insulo Lejteo kaj estas la ĉefurbo de la samnoma provinco Lejteo. Aldone ĝi ankaŭ estas la administra centro de la regiono Okcidentaj Bisajoj. Ĝi situas ĉe koordinatoj .

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 

Kategorio:Urboj de la Filipinoj
Kategorio:Marhavenaj urboj
Eŭropa Federalista Partio

**Eŭropa Federalista Partio** (mallonge **EFP**) estis eŭropa partio, kiu aktivis de ĉirkaŭ 1960 ĝis ĉirkaŭ 1995 en diversaj eŭropaj landoj, i.a. sub la nomo *Europäische Föderalistische Partei* en Germanio kaj Aŭstrio kaj sub la nomo *Partito Federalista Europeo* en Italio.

Ekde ĉirkaŭ 2006, ĝian anglan nomon *European Federalist Party* uzas la movado Europe United, kiu tamen neniel estas jura posteulo de la iama *Eŭropa Federalista Partio*.

En la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, la partio postulis enkonduki Esperanton kiel oficialan lingvon de Eŭropa Unio. En 1991, kongreso de EFP alvokis la registaron de Pollando deklari Esperanton dua oficiala lingvo de Pola Respubliko.

EPF eldonis almenaŭ du gazetojn en Esperanto:

* Federalisto
* Federacio Eŭropo. Interna informacia bulteno de Eŭropa Federalista Partio.

De ambaŭ gazetoj aperis nur tre malmultaj numeroj.

## EFP en Germanio 
En Germanio, EFP fondiĝis la 12-an de januaro 1964 kaj partoprenis en la postaj jardekoj en kelkaj balotoj sur federacia kaj landa nivelo inkluzive de la eŭropaj balotoj 1984.

Siajn plej gravajn - kaj tamen nur tre etajn - sukcesojn ĝi atingis en la balotoj por la Germana Federacia Parlamento Bundestag en 1969 (0,2 %) kaj en la balotoj por la landa parlamento de Baden-Virtembergo en 1976 (0,7 %).

Ĝi nomis sin "la sola tuteŭropa partio", kion poste asertis ankaŭ multaj aliaj partioj pri si (ekzemple la Eŭropaj Verduloj, Libertas, Newropeans aŭ Europe United).

De 1979 ĝis 1987 la partion prezidis prof. Lutz Roemheld, kiu varbis inter esperantistoj pri subteno por EFP. En sia varba filmeto por la eŭropaj balotoj 1984, EFP rekomendis Esperanton kiel duan lingvon por la eŭropanoj. En tiuj eŭropaj balotoj, EFP akiris nur 0,1 % de la voĉoj. Tamen per la televida filmeto ĝi grave helpis la germanan Esperanto-movadon; la filmeto rezultigis kelkajn aliĝojn al Germana Esperanto-Asocio.

Multaj germanaj Esperanto-grupoj helpis al EFP en la kolektado de 4 000 subtenaj subskriboj por la partopreno en la eŭropaj balotoj de 1984 kaj 1989. Ĉi-lasta partopreno tamen malsukcesis, ĉar oni malkovris, ke aktivulo de EFP falsis multegajn subtenajn subskribojn, preninte adresojn el telefonlibro.

Post tiu tempo, EFP partoprenis ankoraŭ en la balotoj por la Federacia Parlamento en 1990 (tamen nur en la balota distrikto de Göppingen, kie ĝi akiris 266 voĉojn) kaj en la balotoj por la landa parlamento de Bremen en 1991.
La partio ĉesigis sian agadon en 1994 kaj malfondiĝis en novembro 1995.

Ekde 2004, kelkaj iamaj subtenantoj de EFP komencis aktivi por Eŭropo - Demokratio - Esperanto.

## EFP en aliaj eŭropaj landoj 
En Aŭstrio, EFP partoprenis en la balotoj por la Nacia Konsilio en 1962. En Italio, ĝi partoprenis en la eŭropaj balotoj de 1979.

## Fontoj 
Kategorio:Malaperintaj politikaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1995
Szamostatárfalva

**Szamostatárfalva** [samoŝtatArfalva] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en Distrikto Csenger. La loknomo signifas: Somesul-tataro-vilaĝo.
eta|300ra|Sonorilostablo en Szamostatárfalva

## Bazaj informoj 
* Areo: 5 km²
* Loĝantaro: 340
* Poŝtkodo: 4746
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Szamostatárfalva situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, laŭ dekstra bordo de Somesul sen trapasejo. Szamosangyalos troviĝas kontraŭe. Csenger troviĝas 6, Fehérgyarmat 21, Mátészalka 34, Nyírbátor 49 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. Antaŭ la hungaroj gepidoj kaj hunoj vivis tie. La unua mencio pri la komunumo devenis el 1181. Vilaĝservo estas migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana kirko (Szamostatárfalva) el la 13-a jarcento aŭ iomete poste
* ligna sonorilostablo de 1874

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.gyaloglo.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Szamosszeg

**Szamosszeg** [samoŝseg] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Mátészalka.

## Bazaj informoj 
* Areo: 35 km²
* Loĝantaro: 2040
* Poŝtkodo: 4824
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Szamosszeg situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ maldekstra bordo de Somesul kun ponto al Panyola, Crasna preterfluas. Vásárosnamény troviĝas 13, Fehérgyarmat 16, Baktalórántháza 26, Nyíregyháza 72 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la komunumo devenis el 1290 laŭ tiama hungara ortografio *"Zomuszigh"*. La vilaĝo estis longe grava doganprena loko. Dum la historio ofte okazis inundoj, la lasta okazis en 1970. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, biblioteko, kuracejo, apoteko, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1861, la turo estas 38 m-ojn alta
* preĝdomo de baptistoj

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992

* 

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Teófilo Braga

**Joaquim Teófilo Fernandes Braga** (Ponta Delgada, Acoroj, 24 de februaro 1843 — Lisbono, 28 de januaro 1924) estis politikisto kaj verkisto de Portugalio. Lia debuto okazis en 1859, kiam li publikigis la libron *Folhas Verdes* (Verdaj folioj). Teófilo Braga elgradiĝis pri juro en Universitato de Koimbro. En 1865 li kaj Antero de Quental polemikis kontraŭ la prestiĝa poeto Castilho, okazaĵo kiam stariĝis la portugala literatura realismo. Post transloĝiĝo al Lisbono, en 1872, li instruis literaturon en la beletra kurso de la lisbona universitato. Li malavare verkis pri literatura historio, etnografio, poezio, fikcia prozo, eseo kaj pozitivisma filozofio.

## Politika agado 
Ekde 1878, jaro kiam li kandidatis al la ĉambro de deputitoj, li sin dediĉis al la politiko. Li partoprenis en diversaj rangoj de Respublika Partio.

En la 28-a de aŭgusto 1910 Teófilo Braga elektiĝis kiel deputito de Lisbono. Oktobre de la sama jaro li fariĝis prezidanto de la provizora registaro. En 1915 la portugala parlamento elektis lin kiel prezidanton de la respubliko. Tiu mandato daŭris de la 29-a de majo ĝis la 5-a de oktobro 1915.

## Verkoj 
### Poezio 
* *Visão dos Tempos* (1864)
* *Tempestades Sonoras* (1864)
* *Torrentes* (1869)
* *Miragens Seculares* (1884)

### Fikcio 
* *Contos Fantásticos* (1865)
* *Viriato* (1904)

### Eseo 
* *As Teocracias Literárias -­ Relance sobre o Estado Actual da Literatura Portuguesa* (1865)
* *História da Poesia Moderna em Portugal* (1869)
* *História da Literatura Portuguesa* [Introdução] (1870)
* *História do Teatro Português* (1870 - 1871)
* *Teoria da História da Literatura Portuguesa* (1872)
* *Manual da História da Literatura Portuguesa* (1875)
* *Bocage, sua Vida e Época* (1877)
* *Parnaso Português Moderno* (1877)
* *Traços gerais da Filosofia Positiva* (1877)
* *História do Romantismo em Portugal* (1880)
* *Sistema de Sociologia* (1884)
* *Camões e o Sentimento Nacional* (1891)
* *História da Universidade de Coimbra* (1891 - 1902)
* *História da Literatura Portuguesa* (1909 - 1918)

### Antologioj kaj kolektaĵoj 
* *Antologias: Cancioneiro Popular* (1867)
* *Contos Tradicionais do Povo Português* (1883)

## Eksteraj ligiloj 
* Obras de Teófilo Braga na Biblioteca Nacional Digital

Braga, Teófilo
Braga, Teófilo
Kategorio:Universitato de Koimbro
Kategorio:Mortintoj en Lisbono
Tiborszállás

**Tiborszállás** [tiborsAlAŝ] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Mátészalka. La loknomo signifas: tranoktejo de Tibor (virnomo).

## Bazaj informoj 
* Areo: 26 km²
* Loĝantaro: 1050
* Poŝtkodo: 4353
* Telefonkodo: 44

## Situo 
Tiborszállás situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, laŭ fervojo Mátészalka-Carei, laŭ dekstra bordo de Crasna, proksime de la rumana landlimo. Nagyecsed troviĝas 12, Mátészalka 21, Csenger 24, Fehérgyarmat 25 km-ojn.

## Historio 
La nomdonanto estis grafo Tibor Károlyi, kiu tie elektis loĝejon inter la farmoj en la 19-a jarcento. Post jarcento la posteulo aranĝis modelan bienocentron. En 1955 el 3 farmocentroj municipo naskiĝis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Elizabeto de Hungario
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Apoteozo de Sankta Kruco de 1987
* kalvinana preĝejo

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.gyaloglo.hu
* w.iranymagyarorszag
* w.nagyvofely.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
António Feliciano de Castilho

**António Feliciano de Castilho**, la unua vicgrafo de Castilho, (Lisbono, la 28-an de januaro 1800 — la 18-an de junio de 1875) estis romantikista verkisto de Portugalio. Li kreis alfabetigan metodon. Pro morbilo li perdis preskaŭ tutan kapablon vidi kiam sesjaraĝa. Li elgradiĝis pri juro en Universitato de Koimbro. Kontraŭ li polemikis Antero de Quental kaj aliaj intelektuoj en 1865. La rezulto de tiu kverelo estis la starigo de realismo en Portugalio.

## Lernado de la klasika kulturo 
Filo de Domícilia Máxima de Castilho kaj de la kuracisto José Feliciano de Castilho. Pro la fakto, ke li frue blindiĝis, li ĉiam kalkulis kun aliaj homoj por legi kaj por skribi. Li sukcesis lerni la latinan kaj klasikan kulturon, kaj eĉ modernajn lingvojn, kvankam ne ĝisfunde.

## Universitata periodo 
Kune kun la frato Augusto Frederico de Castilho li lernis klasikajn studobjektojn en la Universitato de Koimbro.

## Unuaj verkoj 
Nur deksesjaraĝa li publikigis poemon omaĝe al la ĵus forpasinta reĝino Maria la 1-a. Kiel rekono al la juna poeto, li ricevis de la registaro simbolan stipendion. En 1818 li de nove publikigis poemeton. Ĉifoje li enfokusis la reĝon Johano la 6-a okaze de lia surtroniĝo. En 1821 li eldonis la poemon *Cartas de Echo e Narciso* (Leteroj de Eĥo kaj Narciso), dediĉita al la universitata kolegaro.

## Tagoj en la kamparo 
Dum la jaroj de la milito de 1828 ĝis 1834, Castilho restis ĉe sia frato, kiu fariĝis pastro. Tie li tradukis klasikajn verkojn (*La Metamorfozoj* kaj *Amoroj* de Ovidio. Li ankaŭ verkis poemojn por publikigotaj libroj.

## Edziĝoj 
Sub influo de "Leteroj de Eĥo kaj Narciso", li konatiĝis junulonon. La geedziĝa ceremonio okazis en la 29-a de julio 1834. Sed frue forpasis lia juna edzino Maria Isabel en la 1-a de februaro 1837. De la paro ne naskiĝis infanoj. En la jaro 1840, post la morto de lia frato Augusto, li edziĝis en la 31-a de decembro kun Ana Carlota Xavier Vidal. Tiam naskiĝis 7 infanoj, inter ili Júlio de Castilho, kiu zorgis pri la verko kaj la memoraĵoj de Castilho.

## Edukisto 
Li fondis kulturan societon, skribis pedagogiajn verkojn kaj ne ĉesis traduki. Li multe vojaĝis por disvastigi la alfabetigan metodon de li kreita. Eĉ la brazila imperiestro Petro la 2-a ricevis Castilho. Kiel rekono Castilho dediĉis al Petro la 2-a la teatraĵon *Camões*.

## Vicgrafo 
La nobelan titolon vicgrafo de Castilho li ricevis en la 25-a de maio de 1870.

## Verkoj 
* "Cartas de Eco e Narciso" (1821)
* A Primavera (1822)
* Amor e Melancolia (1828)
* A Chave do Enigma
* A Noite do Castelo (1836)
* Os Ciúmes do Bardo (1836)
* Crónica Certa e muito Verdadeira de Maria da Fonte (1846);
* Felicidade pela Agricultura (1849)
* Escavações Poéticas (1844)
* Presbitério da Montanha
* Quadros da História de Portugal (1838)
* O Outono (1863)

## Eksteraj ligiloj 
* Obras de António Feliciano de Castilho na Biblioteca Nacional Digital
* António Feliciano de Castilho no Dicionário Histórico de Portugal

Kategorio:Portugalaj verkistoj
Kategorio:Universitato de Koimbro
Terem

**Terem** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg en subregiono de Nyírbátor. La loknomo signifas: salono.

## Bazaj informoj 
* Areo: 50 km²
* Loĝantaro: 690
* Poŝtkodo: 4342
* Telefonkodo: 42

## Situo 
Terem situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, proksime de la rumana landlimo. Nyírbátor troviĝas 15, Mátészalka 21, Fehérgyarmat 33, Csenger 36, Nyíregyháza 55 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la komunumo devenis el 1332 en formo *"Banknetereme"*. La vilaĝo senhomiĝis dum la turka erao. Ĝis 1873 la tieaj farmoj apartenis al ekstera parto de Mátészalka, ĝis 1888 al Vállaj. En 1952 el iom da farmoj municipo naskiĝis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Jozefo
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Sankta Johano
* iamaj loĝejoj de malriĉaj kamparanoj
* fiŝkaptista lago

## Fontoj 
* hungara Vikipedio
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* w.gyaloglo.hu
* w.iranymagyarorszag
* w.nagyvofely.hu

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Elektrosmogo

**Elektrosmogo** aŭ **elektromagneta poluado** estas ĉiutaga esprimo pro diversaj, teknike-kaŭzitaj elektraj, magnetaj kaj elektromagnetaj kampoj.

La unuaj diskutoj pri la elektromagneta poluado okazis post forta disvastiĝo de la porteblaj telefonoj kaj tiel la funkciigo de la transmisiaj stacioj.

Kategorio:Sano
Kategorio:Elektrotekniko
Trieste (submarŝipo)

eta|Batiskafo *Trieste* pendanta de gruo
**Trieste** estis batiskafo (grandprofunda submarŝipo), konstruita de Auguste Piccard speciale por la profundmara esplorado. La unuajn planojn skizis Piccard en 1952, la submarŝipo estis produktita en Italio en 1953. Ĝi estis konstruita por subakviĝo ĝis profundo de ĉ. 6.096 metroj.

Trieste faris jam la 30-an de septembro 1953 rekordan subakviĝon en la Tirena maro ĉe insulo Ponza. En la submarŝipo sidis Auguste Piccard kaj lia filo Jacques Piccard. Ili atingis la profundon de 3.150 metroj. Tiun rekordon baldaŭ superis la franca batiskafo *FNRS-3* en 1954, kiu antaŭ bordoj de Senegalo subakviĝis ĝis 4.050&nbsp;m.

La submarŝipon transprenis la usona mararmeo en 1958 kaj uzis ĝin por serĉagado pri sinkintaj ŝipoj kaj submarŝipoj (ekz. pri la malaperinta nuklea submarŝipo *USS Thresher (SSN-593)*. Ekde 1958, la ŝipo estis alikonstruita por atingi pli grandan profundecon.

La batisferon (la novan premkorpan globon) konstruis la firmao Krupp en Essen. Post tio, ebliĝis la subakviĝo ĝis 11.000&nbsp;m. Specifa sekureca propreco estis tiu parto de la balasto, kiu konsistis el ŝtalaj globoj, kiujn tenis elektromagnetoj. Okaze de ĉeso de elektra prizorgo, la globoj tuj defalis kaj la ŝipo memstare suprenleviĝis. Kiel suprenleva forto servis ĉ. 110 tunoj da benzino en cilindroforma lado.

eta|altdekstre|*Trieste* en Muzeo de la Usona Mararmeo en Vaŝingtono.
La 23-an de januaro 1960, *Trieste* estis la unua submarŝipo, kiu atingis la Marianan Fosegon en profundo de 10.910&nbsp;m kaj releviĝis. En tiu profundo regas la premo de pli ol 1 tuno je kvadrata centimetro. La subakviĝon partoprenis la svisa Jacques Piccard kaj la usona Don Walsh.

Kategorio:Submarŝipoj
Romano de la Rozo

La **Romano de la Rozo** (france: *Le Roman de la Rose*) estas grava kaj influhava mezepoka franca eposo, verkita de du homoj kaj tiel respegulante du mondrigardojn. La eposo konsistas el du partoj, paraj rimoj, oksilabaj vicoj. La verkaĵo aperigas la duoblan homidealon de la franca feŭdismo de la 13-a jarcento.

La eposo okazas en sonĝo. La unuan parton (4058 vicojn) verkis Guillaume de Lorris ĉ. jaro 1230, la duan parton (17.724 vicojn) verkis ĉ. 45 jarojn poste Jean de Meun. En la unua parto aperas ideala, spirita amo de nobelo, karakterizas ĝin la esperoj, deziroj, sonĝoj. La kavaliro dum la sonĝo ellitiĝas kaj forlasas la urbon por trovi amon.
eta|altdekstre=0.7|*Roman de la Rose* (ed. 1914)

La dua parto prezentas civitan raciismon, pli krudan alproksimiĝon al la amo. La dua parto finiĝas jene:

La ĉefrolanto deŝiras la rozon kaj en tiu momento vekiĝas. *„Purpura Rozo, vi iĝis mia, mi vekiĝis, eĉ la suno leviĝas.”*

## Traduko de Chaucer 
*The Romaunt of the Rose* (nome la *Romaunt*) estas parta traduko en meza angla de la franca alegoria poemo, nome *Roman de la Rose* (la *Roman*). Origine konsiderita verko de Chaucer, la *Romaunt* inspiris polemikon inter fakuloj de la 19a jarcento kiam oni trovis partojn de la teksto kiel diferencaj laŭ stilo el la aliaj verkoj de Chaucer. Oni trovis ankaŭ, ke la teksto enhavas tri diferencajn fragmentojn de traduko. Kune, la fragmentoj — A, B, kaj C - havigas tradukon de proksimume unu triono de *Le Roman*.

Estas malmulta dubo, ke Chaucer ja tradukis *Le Roman de la Rose* sub la titolo *The Romaunt of the Rose*: en *The Legend of Good Women* (La legendo de la bonaj virinoj), la rakontanto, Chaucer, deklaras tion. La demando estas ĉu la survivinta teksto estas la sama kiun Chaucer verkis. La aŭtoreca demando estis temo de esplorado kaj polemiko. Tiel la diskuto pri la *Romaunt* aliris al lingvistiko pli ol al literatura analizo.

## Referencoj 
Kategorio:Verkoj el la franclingva literaturo
Kategorio:Mezepoka literaturo
Abel Botelho

200px|eta|dekstra|António Ramalho (1858-1916) - *Retrato de Abel Acácio Botelho*, 1889, oleopentraĵo, 59 x 44 cm, Muzeo Chiado, Lisbono, Portugalio

**Abel Acácio de Almeida BOTELHO** (naskiĝis la 23-an de septembro 1855 en Tabuaço, Portugalio; mortis la 24-an de aprilo 1917, en Bonaero, Argentino), estis militisto, sed famiĝis kiel verkisto de la portugala naturalismo. Lia teatro skandalis pro la kruda maniero denunci kaj priskribi la vivkondiĉojn de la mizeruloj. Paralele al la literatura agado li laboris kiel ĵurnalisto.

## Familia vivo 
La patro de Abel Botelho estis militisto kaj lia patrino devenis el tradicia familio de riĉaj terkulturistoj. Tiel kiel lia patro Abel Botelho studis en milita lernejo. Forpasinte lia patro, li ricevis stipendion de 1867 ĝis 1872. Post tiu lerneja tempo li matrikuliĝis en la politeknika lernejo. Li edziĝis en 1881 kun nobeldevena junulino.

## Profesia kariero 
Kiel oficiro li enposteniĝis kiel kolonelo en 1906, kiam li estris la 1-an Armean Divizion. En 1910 Portugalio fariĝis respubliko kaj en la sekvanta jaro li eklaboris kiel ataŝeo ĉe la ministrejo pri fremdaj aferoj. Danke al la influo de Abel Monteiro Argentino iĝis la unua lando, kiu agnoskis la respublikan reĝimon de Portugalio.

100px|eta

### La nova flago de Portugalio 
Abel Monteiro partoprenis en la unuaj paŝoj de la naskiĝanta respubliko de la 5-a de oktobro 1910. Inter liaj agoj menciindas la propono de la nova nacia flago kune kun João Chagas, Columbano Bordalo Pinheiro kaj Ladislau Pereira.

## Literatura kariero 
Abel Botelho debutis per poeziaĵoj. En 1885 li publikigis la kolekton "Lira Insubmissa" (Ribelema liro). Li multe kunlaboris kun la kultura gazetaro (**O Século**, **O Dia**, **O Ocidente**, **A Ilustração**, **Revista Literária**) kaj direktis la gazeton O Repórter (La raportisto).

## Verkoj 
### Romanoj 
* "O Barão de Lavos" (1891)
* "O Livro de Alda" (1898)
* "Amanhã" (1901)
* "Fatal Dilema" (1907)
* "Próspero Fortuna" (1910)

### Aliaj prozaĵoj 
* "Sem Remédio" (1900)
* "Os Lázaros" (1904)
* "Amor Crioulo" (1919)

### Teatraĵoj 
* "Germano" (1886)
* "Claudina" (1890)
* "Os Vencidos da Vida" (1892)
* "Jucunda" (1895)
* "A Imaculável" (1897)

## Elŝutebla kopio 
En Nacia Biblioteko (Portugalio) troviĝas jena kopiita eldonaĵo:
BOTELHO, Abel, 1856-1917. Pathologia social : O barão de lavos / Abel Botelho. - 2ª ed. corrig. - Porto : Chardron, 1898. - 1 v. ; 8º
http://purl.pt/232/3

Monteiro, Abel
Monteiro, Abel
Tibor (virnomo)

**Tibor** estas vira nomo uzata de nur hungaroj. Ĝi devenas el la latina familia nomo '**, kiu signifas: devenas el urbo Tibur. Ina varianto ne ekzistas.

## Nomtagoj 
* **14-a de aprilo'''
* 11-a de aŭgusto

## En aliaj lingvoj 
* ne ekzistas

## Famaj Tibor 
* Tibor Cseres, verkisto
* Tibor Déry, verkisto
* Tibor Eichinger, gitaristo
* Tibor Gallai, matematikisto
* Tibor Kádár, pentristo
* Tibor Rozanits, grafikisto
* Tibor Scitovsky, ekonomikisto
* Tibor Siklódy, rumania hungara pentristo
* Tibor Szamuely, politikisto
* Tibor Szele, matematikisto
* Tibor Szervátiusz, skulptisto
* Tibor Szilágyi, aktoro
* Tibor Varga, violonisto
* Tibor Verebélÿ, kuracisto

## Famaj esperantistoj 
* Tibor Czitrom
* Tibor Papp
* Tibor Sekelj
* Tibor Újlaky-Nagy
* Tibor Vaskó

## Vikipediistoj 
* Uzanto:Tibor

## Loknomoj 
* Tibor
* Tiborszállás

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Norda Dvina

La **Norda Dvina** () estas rivero en eŭropa parto de Rusio. Ĝi estas - laŭ akvokolekta areo - la plej granda rivero de la eŭropa norda areo.

## Geografio 
La rivero estiĝis per kunfluo de Suĥona kaj Jug. Ĝi longas 744&nbsp;km, kun la *Suĥona* 1310&nbsp;km. Oni nomas la riverparton "Malgranda Norda Dvina" ĝis alfluo de la rivero Viĉegda, la pluan parton *Granda Norda Dvina*. La rivero trafluas Vologdan kaj Arĥangelskan provincojn kaj alfluas la Blankan maron per riverdelto ĉe la Dvina-golfo.

La rivero trafluas ebenaĵon, tiel ĝi havas malrapidan fluon. La inunda areo ofte larĝiĝas je 10&nbsp;km, en la riverbedo ekzistas multaj sablejoj. En malgranda parto ĝi trafluas valon, la riverbedo kondukas tra altaj, rokaj riverbordoj, tie ne ekzistas inunda areo. La riverdelto havas la areon de 900&nbsp;km², kie la riverbedo disbranĉiĝas kaj la fludirekton kaj rapidon influas ŝanĝiĝo de la tajdo.

La rivero frostas en unua duono de novembro, la degelo komenciĝas fine de aprilo kaj komence de majo, dum la printempa glaciflosado estiĝas glacibariloj. La printempa akvonivelo 10 m pli altas la kutiman alton.

La rivero estas ŝipebla sur la tuta vojo. La akvovojo *Volgo – Norda Dvino* estas ligata tra *Suhona* inter basenoj de la Balta kaj la Kaspia maroj.

## Alfluantoj 
* *Suĥona* – rivero sur la maldekstra flanko, longante 560&nbsp;km
* *Jug* – dekstra alfluanto, ŝipebla nur sur la suba parto
* *Viĉegda* – plej granda, dekstraflanka rivero (1130&nbsp;km)
* *Pinjega* – dekstra (656&nbsp;km)
* *Vaga* – maldekstra (575&nbsp;km)

## Urboj 
* Velikij Ustjug – ĉe kunfluo de *Suhona* kaj *Jug*
* Kotlas – ĉe la supra parto, ĉe alfluo de *Viĉegda*
* Arĥangelsko – plej granda urbo de la aro, situas ĉ. 40&nbsp;km de la mara alfluo, ĝi estas grava rivera kaj mara haveno
* Severodvinsk – sur bordo de la *Blanka maro*, apud la mara alfluo; mararmea haveno, bazo por nukleaj submarŝipoj

## Referencoj
Johano de Gorzo

**Johano de Gorzo** (naskiĝis ĉ. 905, mortis la 7-an de marto 974) estis abato de Gorzo (, abatejo apud Metz) kaj estas franca aŭ germana sanktulo.

## Vivo 
### Frua vivo 
Li naskiĝis en la vilaĝo Vandières, Loreno. Liaj gepatroj estis servuloj sed ne malriĉaj. Li ricevis bonan edukadon.

### Abato de Gorzo 
En 934 Adalbero, episkopo de Metz (929–962), alvokis Johanon kun Einold por reformadi la abatejon de Gorzo.

### Misio en Andaluzio 
En 953, li ambasadoris por la tiama reĝo de Italio kaj posta imperiestro de la Sankta Romia Imperio Oto la 1-a ĉe la kalifo de Kordovo, Abd ar-Rahman la 3-a, kaj ties reprezentanto Ĥasdaj ibn Ŝaprut.

## Fontoj 
* ''L'abbaye de Gorze au Xe siècle'' 1994 ISBN 2-86480-681-9 
* Kischen Lexikon 

Kategorio:Abatoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Mortintoj en 974
Kategorio:Lorenaj sanktuloj
Kategorio:Historio de Loreno
Solar Energy Generating Systems

eta
**Solar Energy Generating Systems (SEGS)** estas naŭ suncentraloj en Kalifornio, konstruitaj inter 1984 kaj 1991 kaj kiujn funkciigas la FPL Energy, filia entrepreno de FPL Group.

Kun kombino de tradicia tergaso, oni produktas elektron en la Mojave-dezerto. La naŭ suncentraloj produktas ĉ. 354 MW. La sunvarmon akceptas, absorbas la porta likvaĵo (oleo), kiun produktis la germana firmao SCHOTT Solar.

## Aliaj projektoj 
Kategorio:Sunenergio
Inter-Aga Konsilio

La **Inter-Aga Konsilio** (angle *Inter Action Council*, mallonge *IAC*) estas malformala ligo de eksaj ŝtatestroj kaj registaraj gvidantoj, kiun en 1983 iniciatis la eksa japana ĉefministro Takeo Fukuda, en proksima kunlaboro interalie kun la eksa germana federacia kanceliero Helmut Schmidt.

La membroj, ekskluzive eksaj posedintoj de plej altaj ŝtataj oficoj, havu la ŝancon pludoni siajn spertojn kaj sciojn. La internacia kunlaboro en la agoterenoj paco kaj sekureco, monda ekonomio, socia evoluo kaj medioprotekto estu fortigata per analizoj de problemoj kaj rekomendoj pri solvoj, kiuj rekte estu komunikataj al nuntempaj plej altrangaj politikaj decidistoj. Ĉiujare okazas kunveno de la konsilio, kiu verkas kaj ratifas finan deklaracion.

En 1997 la Inter-Aga Konsilio proponis "Universalan Deklaracion de Homaj Respondecoj" aldone al la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj, kiu estas la fundamento de la Unuiĝintaj Nacioj kaj de la interŝtata kunlaboro post la Dua Mondmilito.

## Literaturo 
* Hans Küng (eldonisto), *Dokumentation zum Weltethos* (germane, "dokumentado pri monda etiko"), Munkeno 2002.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la Inter-Aga Konsilio (angle)

Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Christopher Clark

'''Christopher 'Chris' CLARK'* estas renoma fakulo pri kontraŭmina agado. Li estas brita civitano, ricevis la britan ordenon Armea Kruco (*Military Cross*) pro braveco sub atako de pafado, kaj la Ordenon de la Brita Imperio pro lia rolo en la evakuado de nelibananoj el Suda Libano dum la milito de 2006. Li dufoje ricevis premiiĝon de Unuiĝintaj Nacioj pro efika plibonigo de la kunordigo kaj funkcio de la UN. En 2008 li kaj la UN-Centro pri Kunordigo de Kontraŭminaj Agadoj en Suda Libano (angle *UN Mine Action Coordination Centre South Lebanon*) ricevis la Nansen-premion pri helpo al rifuĝintoj, kiun atribuas la Alta Komisaro pri Rifuĝintoj de la Unuiĝintaj Nacioj.

## Libano 
En 2003 Christopher Clark ricevis la respondecon kaj pri la UN-programo pri kontraŭmina agado en Suda Libano kaj pri la rilata UN-Centro pri Kunordigo de Kontraŭminaj Agadoj tie. Li rekte respondecas por la realigo kaj kunordigo unuflanke de la forigo de la minoj, kiuj restis post la retiriĝo de la israela armeo en majo 2000, kaj aliflanke de la neeksplodintaj bomboj, kiuj restis post la tiea milito de 2006.

Dum la sekvaj kvin jaroj Christopher Clark gvidis la centron forigi pli ol 144.580 eksplodeblajn militajn objektojn, kaj helpis faciligi la sekuran revenon de preskaŭ miliono da senhejmiĝintaj libananoj.

Post kiam li ricevis la Nansen-premion pri helpo al rifuĝintoj, li anoncis ke li donacus la premian monon al komunuma projekto proksime de Tiro en Suda Libano.

## Fono 
Christopher Clark naskiĝis en Londono, Anglio, la 17-an de junio 1964. Dum 17 jaroj li soldatis en la Brita Armeo kaj antaŭ la engaĝiĝo en Libano jam laboris kiel programa gvidanto de Unuiĝintaj Nacioj jam en Sudano kaj Kosovo.

## Referencoj 

## Eksteraj ligiloj 
* *"Cluster Bombs: The case of Lebanon"'', artikolo same anglalingva de la Medicina Asocio pri Prevento de Militoj, arkivigite laŭ la dato 2011-06-09

Kategorio:Britoj
Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj
Kategorio:Humaneca helpo