Sakuro

[dekstra|eta|190 px|Sakuro en [Fukuŝima]]
[dekstra|eta|190 px|Sakuro ĉe [Tokia Imperia Palaco]]
**Sakuro** (,  aŭ ) estas komuna nomo de kelkaj specioj de ĉerizarbo, kultivataj pro siaj belaj floroj en Japanio kaj iam en aliaj landoj. Tiuj arboj estas pure ornamaj. La ĉeriz-fruktoj (sakuranboj) venas de aliaj specioj.

## Biologio 
Plej ofte, la vorto *sakuro* signifas arbon de unu el jenaj specioj:
* *Prunus serrulata*
* *Prunus speciosa*
* *Prunus × yedoensis*
* *Prunus sargentii*

Ili estas originaj en multaj Aziaj landoj, inkluzive Japanio, Koreio, Ĉinio kaj Barato. Japanio estas plej konata pro kultivado de la arboj. Tie oni trovas pli ol 200 kulturvariojn de sakuroj

eta|dekstra|Floroj de *ŝidare sakura*
La plej populara specio de sakuro en Japanio estas Prunus × yedoensis, ankaŭ konata kiel *Somej Joŝino*. Ĝiaj floroj estas preskaŭ pure blankaj, kun tre pala rozkoloro apud bazoj de petaloj. La floroj aperas printempe kaj falas post unu semajno, kaj nur poste la folioj aperas. Do, dum florado la arboj aspektas tute blankaj. La nomo de la specio devenas de la nomo de la vilaĝo Somej, kiu nun estas parto de Toŝima-kvartalo en Tokio. La vario estas kultivita en mezo de la 19-a jarcento, ĉe la fino de Edo-epoko kaj komenco de Mejĝi-epoko. En *ĝidajgeki* kaj alia fikcio, *Somej Joŝino* estas ofte asociata kun sakuroj de Edo-epoko aŭ eĉ pli frue, sed tio estas anakronismo.

Vintra sakuro (, Prunus subhirtella autumnalis) unue floras en aŭtuno, kaj poste floras kelkfoje dum vintro. Oni kredas, ke ĝi estas hibrido inter Tokia Higan-ĉerizo (*edohiganzakura*, Prunus incisa) kaj *Mamezakura* (Prunus pendula).

Aliaj konataj specioj estas *jamazakura*, *jaezakura,* kaj *ŝidarezakura*. La *jaezakura* estas notinda pro siaj grandaj, dikaj floroj kun intense rozkoloraj petaloj. La *ŝidarezakura*, ankaŭ konata kiel *ploranta ĉerizo*, havas subpendantajn branĉojn, kiel ĉe ploranta saliko, kiuj tenas kaskadojn de rozkoloraj floroj.

## Florrigardado 
[eta|maldekstra|140 px|Printaĵo de [Fuĝi kaj sakuroj el serio 36 aspektoj de la monto Fuĝi (富士三十六景 [Fuĝi Sanĝū-Rokkei]) far Ando Hiroŝige.]]
Japania tradicio de florrigardado (*hanami*: 花見) aperis dum Heian-epoko (794–1191), plej verŝajne kune aliaj spiritaj praktikoj, pruntitaj el Ĉinio. Tamen eblas, ke ĝi alvenis eĉ pli frue: *Nihon Ŝoki* (日本書紀), la kroniko de 8-a jarcento, mencias *hanami*-festivaloj eĉ de 3-a jarcento. En Japanio multaj nobeloj, poetoj, kantistoj kaj aliaj aristokratoj kunvenis ĉe florantaj arboj por adori ilian belecon. La ĉerizarboj estas kultivataj en Kioto por ĝuste tio almenaŭ ekde 794. En Ĉinio plej populara arbo por florrigardado estas umeo (t.n. *ĉina pruno*, fakte ĝi estas specio de abrikoto), sed en Japanio sakuroj prenis tiun pozicion almenaŭ ekde la mezo de 9-a jarcento.

Ĉiujare la Japania Meteorologia Agentejo kaj la publiko rigardas na *sakura zensen* (ĉerizarba fronto) - la ondo de sakura florado, kiu moviĝas de sudo norden kun ondo de pli varma vetero. La fronto aperas en Okinavo en januaro kaj plej kutime atingas Tokion kaj Kioton en fino de marto aŭ komenco de aprilo. Post kelkaj pluaj semajnoj ĝi alvenas al Hokajdo. La japanoj diligente sekvas raportojn pri movo de la fronto, kaj amasiĝas en parkoj, temploj kaj preĝejoj por florrigardado kiam ĝi venas en iliajn urbojn. *Hanami*-festivaloj organiziĝas por adori belecon de sakura floro kaj por multaj estas grava evento kaj de ripoza, kaj de spirita valoro.

Sakuroj kreskas apud plimulto de Japaniaj lernejoj kaj publikaj konstruaĵoj. Ĉar plej kutime la ofica kaj lerneja jaro en Japanio komencas en aprilo, en multaj areoj de Honŝu la unua tago de laboro aŭ lernado estas markita per sakura sezono.

## Simbolismo 
[eta|maldekstra|100-[Japana eno|ena monero kun sakuraj floroj]]
[275ra|dekstra|eta|Sakuro en [Vaŝingtonio, Usono]]
En Ĉinio sakuro estas kutima simbolo de ina beleco, ineco aŭ amo, kaj tio ankaŭ alvenis en japana *hanakotoba*. Krome, en Japanio sakuroj ofte signifas nubojn pro ilia maniero de amasa florado, kio kondutas al metaforo de efemera naturo de la vivo - aspekto de Japania kulturo kaj filozofio, ligita kun budhista mondpercepto kaj kun koncepto de *mono no aŭare*. Ligo inter sakuro kaj *mono no aŭare* aperis ĉe Motoori Norinaga, studisto el 18-a jarcento.. Japanaj kamikazoj pentris ilin sur siajn aviadilojn antaŭ memoferaj atakoj, kaj foje eĉ prenis branĉojn de la arbo kun si en la mision. Falantaj sakuraj petaloj signifis junajn vivojn, oferitaj por la imperiestro.

High Park en Toronto (Ontario) havas multajn *Somej-Joŝino*-arbojn, donacitajn al la parko el Japanio en 1959. Poste, en 2001, la japana ambasadejo donacis 34 pli sakurojn al High Park kaj multajn pluajn al aliaj lokoj, inkluzive Exhibition Place, McMaster-Universitato, York-Universitato kaj Universitato de Toronto.

### Germanio 
Sakuroj estas grava vidindaĵo en ĝardena regiono de Altes Land.

### Filipinoj 
Palaŭan, uesta provinco de Filipinoj, estas hejmo de endemia specio de ĉerizarbo, kiu aspektas tre simile al sakuro. Pro tio oni ofte nomas ankaŭ filipinajn ĉerizarbojn sakuroj.

### Suda Koreio 
Suda Koreio estas unu el landoj, kie sakuroj kreskas native. Tradicio de *hanami*-festivaloj alvenis dum japana regno. Eĉ post kiam Japanio malvenkis kaj kapitulacis en la Dua Mondmilito, la tradicio travivis.

En 1933 japana botanikisto Koizumi Geniĉi starigis teorion, ke *Somej Joŝino* (Prunus × yedoensis) devenas de Ĵeĵu-do-regiono En 1992 tiun verson restarigis Takaki Kijoko, alia botanikisto kaj fakulo pri sakuroj. Laŭ ĵurnalo "Invest Korea", oni trovis plian subtenon de tiu teorio en floro de regionoj ĉirkaŭ Halla-monto. Tie la sakuro estas integra parto de ekologia sistemo, dum en Japanio ĝi neniam estas parto de natura floro. Tiu teorio, tamen, ne iĝis unuvoĉe akceptataj inter botanikistoj. En 1916, Ernest Henry Wilson insistis, ke *Somej Joshino* estas hibrido inter du japanaj specioj de ĉerizarbo - la *Edo higan* (Prunus subhirtella) kaj *oshimazakura* (Prunus speciosa) En 1991, Iŭasaki Fumio, profesoro de Tsukuba-universitato, asertis, ke "Somej Joŝino" estas artefarita hibrido, aperinta ĉirkaŭ 1720-1735 en Edo". Pli malfruaj esploroj de jaro 2007 montris, ke koreaj kaj japaniaj sakuroj povas esti rigardataj kiel du malsamaj specioj pro gravaj diferencoj en kloroplasta DNA. Kvankam nun okazas multaj pluaj esploroj en Japanio kaj aliaj landoj, deveno de la kultivvario estas ankoraŭ neklara. Volumo 114 de Scientia Horiculturae asertas, ke sakuroj, kiuj nature kreskas en Jejo, Koreo estas aliaj ol Yoshino-hibridoj, kiuj nur kreskas en kultivataj kondiĉoj en Japanio. Koreanoj decidis daŭrigi *hanami*-festivalojn tra Suda Koreo, uzante naturajn koreajn sakurojn, kaj koreaj meteorologiaj agentejoj anoncas sakurajn sezonojn ĉiujare.

Kelkaj sakuroj ĉe Gyeongbok-palaco estis forigitaj dum ferioj pri 50-jariĝo de japana kapitulaco en Dua Mondmilito

### Usono 
[eta|maldekstra|Sakuro en [Vaŝingtono]]
Japanio donacis 3020 sakurojn al Usono en 1912 kiel simbolo de tiam kreskanta amikeco inter la nacioj. Tiuj arboj kreskas en Sakura Park en Manhattan kaj laŭ la bordo de Tidal Basin en Vaŝingtono (en West Potomac Park). Poste Japanio donacis pliajn 3,800 arbojn en 1965. Sakuroj estas popularaj vidindaĵoj, kaj usonanoj okazigas ĉiujaran festivalon *National Cherry Blossom Festival* kiam ili floras printempe. Ankaŭ, Balboa Park en San Diego havas 2,000 sakurojn kiuj floras en meza aŭ malfrua marto. Filadelphio ankaŭ havas pli ol 2000 japanajn sakurojn, duono de kiuj estas donacitaj far japana registaro en 1926, dum ferioj por 150-jariĝo de Usona Sendependeco, kaj alia duono estas plantitaj far organizaĵo *Japan America Society of Greater Philadelphia* inter 1998 kaj 2007. Sakuroj de Filadelfio kreskas plejparte en Fairmount Park, kaj tie oni okazigas ĉiujaran festivalon *Subaru Cherry Blossom Festival of Greater Philadelphia*. Vaŝingtona Universitato en Seattle ankaŭ havas kelkajn sakurojn.

[eta|altdekstre|Sakuro en [Newark, Nova Ĵerzejo]]
Kelkaj aliaj usonaj urboj ankaŭ havas sakurajn festivalojn (t.n. *Sakura Matsuri*). Tio inkluzivas International Cherry Blossom Festival en Macon, Georgio, kie kreskas pli ol 300,000 ĉerizarboj, kaj sakuran festivalon de Branch Brook Park en urboj Belleville, Bloomfield kaj Newark en Nova Ĵerzejo. Branch Brook Park havas kolekcion de pli ol 4,000 sakuroj de pli ol 14 varioj Baldaŭ Branch Brook Park havos pli da florantajn sakurojn ol Vaŝingtono danke al daŭriganta programo de renovigo de urba floro. Brooklyn Botanic Garden en Novjorko ankaŭ okazigas grandan kaj popularan sakuran festivalon .

## Kuira uzo de sakuroj 
eta|dekstra|120 px|Salitaj floroj
eta|dekstra|120 px|Taso de *sakuraju*
Ambaŭ folioj kaj petaloj de sakuro estas maĝeblaj kaj foje uzataj en japana kuirarto. La floroj estas konservitaj en salo, kaj poste uzataj en tradiciaj japanaj dolĉaĵoj (*vagaŝioj*) aŭ anpano. Trinkaĵo el salitaj sakuraj floroj en varmega akvo nomiĝas *sakuraju*. Ĝin oni trinkas en gravaj festoj, kiel matrimonioj, anstataŭ (aŭ kune kun) verda teo. Folioj, plejparte de *Oŝimazakura* (Prunus speciosa) pro ilia moleco, konservatas en salita akvo kaj poste uzatas por kovrilo de *sakuramoĉio* - speco de dolĉaĵo, preparita el dolĉa moĉio kaj anno. Tamen, ĉar la folioj enhavas kumarinon, oni ne rekomendas manĝi ilin en grandaj kvantoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Subaru Cherry Blossom Festival of Greater Philadelphia  oficia paĝaro de la festivalo 
* Cherry Blossom Spots in Japan  - turista paĝaro 
* Sakuroj en Kioto 
* Fotoj de sakuroj en Vaŝingtono
* Sakuroj en Branch Brook Park
* Branch Brook Park sakuroj, Aprilo 2008
* Sakura Festivalo de Kopenhago 
* informo pri sakuraj lokoj en Taipei Taiwan  
* Galerio de Japanio , inkluzive multaj bildoj de sakuroj.

Kategorio:Kulturo de Japanio
Kategorio:Plantoj de Japanio
Kategorio:Rozacoj