Hillel Zeitlin

**Hillel ZEITLIN** (naskita en 1872 en Korma, gubernio Mogilev, Rusia Imperio; mortis en 1942 en la Varsovia geto) estis rusa verkisto de la hebrea kaj jida lingvoj, same kiel publicisto kaj religia pensulo.

Li estis la ĉefa pensulo de la filozofia movado de "nov-ĥasidismo" antaŭ la Dua-Mondmilito.

## Vivo 
De 1906 li loĝis en Vilno kaj kontribuis al *Yiddish Folk*. De 1906 ĝis 1907 li redaktis la *Judan Popolan Gazeton en* Varsovio, sed ankaŭ kontribuis al *Haint* kaj aliaj judaj revuoj kaj antologioj. De 1910 li estis la ĉefa redaktoro kaj eldonisto de la jida ĉiutaga gazeto *Moment*, sed ankaŭ partoprenis en aliaj projektoj, kiel ekzemple sia kontribuo al unu el la unuaj jidaj enciklopediecaj vortaroj, kiu fine eldoniĝis en Varsovio en 1917.

Post la Unua Mondmilito, li revenis al sia praula religio, iĝante ortodoksa kaj atenta, sed restis intelekte sendependa kaj tre originala kaj netradicia en sia pensado.

## Kreiva heredaĵo 
La unua grava filozofia verko de Zeitlin, "Ha-tov ve-ha-ra" ("Bono kaj Malbono"), estis publikigita en la hebrea lingvo en 1899 (Ha-Shilloach, n-ro 5) kaj baldaŭ tradukita en la jidan. En ĝi, Zeitlin provizas ampleksan analizon de la kompreno de bono kaj malbono en la historio de ĉiuj mondkonceptoj.

En 1900, Zeitlin publikigis monografion pri Baruch Spinoza. En 1905, lia libro pri Nietzsche estis publikigita. Laŭ Zeitlin, Nietzsche, malantaŭ la masko de ateisto, kaŝis sin " *pasia, preskaŭ freneza, serĉanto de Dio* ".

La pogromoj, kiuj trairis sudan Rusion en 1903 kaj 1905–1906, ŝokis Zeitlin-on, kaj en 1905 li publikigis *Al ha-zevaĥ* (Pri la Ofero aŭ Pri la Masakro), en kiu li esprimis profundan zorgon pri la sorto de la juda popolo. Zeitlin emfazis la signifan diferencon inter la altaj idealoj de Cionismo kaj la malĝoja realo de la juda popolo en la Diasporo, suferanta pro malriĉeco, malsato kaj persekuto.

Hillel Zeitlin estis populara kaj influa publicisto, unu el la pensgvidantoj de sia generacio. Tiel, Yitzhak Sadeh, la fondinto de la Palmach, skribis en siaj memuaroj, ke ĝuste la paroladoj de Zeitlin inspiris lin dediĉi sin al la kreado de judaj armetrupoj. Lia " *Brivelekh tsu der yidisher yungt* " (Leteroj al la Juda Junularo), publikigita en la gazeto "Haint" kaj poste inkludita en la libro " *Der aleph-beis fun idntum* " (Enkonduko al Judismo, Varsovio, 1912), havis grandan influon sur liajn samtempulojn. Efektive, samtempuloj komparis la signifon de ĉi tiu verko de Zeitlin por konservi la aŭtoritaton de Judismo inter la pli juna generacio kun la signifo de la "Gvidlibro por la Perpleksuloj" (d:Q1140185) de Maimonido. Celante konekti nuntempan filozofian penson kun la jarcenta juda tradicio, Zeitlin provis respondi la fundamentajn demandojn prezentitajn de modernaj tempoj: la celo de individua vivo kaj la celo de la tutmonda historia procezo, la loko de la juda popolo inter la nacioj de la mondo, la Mesio, kaj la revelacio de la Dia principo en la homa animo. La libro estis plurfoje tradukita en plurajn lingvojn. Pri la demando pri la rolo de Cionismo en la procezo de elaĉeto, la vidpunktoj de Zeitlin estis proksimaj al tiuj de Rabeno A.-I. Kook.

Zeitlin verkis kelkajn verkojn pri Ĥasidismo, inkluzive de la libro " *Der Alter Rebbe* " - pri la fondinto de Ĥabad, rabeno Ŝneur Zalman de Liadi (unue publikigita en 1912-13 kiel serio de artikoloj en la gazeto "Der Moment"); la libro " *Ha-khasidut le-shitote`a u-zram`a* " ("Ĥasidismo, ĝiaj direktoj kaj fluoj", Varsovio, 1910).

En sia plej unua artikolo, li promesis verki libron dediĉitan al Rabeno Nachman de Breslov ; unu el liaj lastaj artikoloj titoliĝis " *Oro shel mashiach be-torat ha-braslavi* " ("La Lumo de la Mesio en la Instruoj de la Breslova Caddik"). Du verkoj de Zeitlin ankaŭ estas dediĉitaj al Rabeno Nachman: " *Rabeno Nachman mi-Braslav, hayav, sfarav ve-torato* " ("Rabeno Nachman de Breslov, lia vivo, libroj kaj instruoj", 1910) kaj " ''Reb Nachman Braslover, der ze'er fun Podolia* " ("Rabeno Nachman de Breslov, la viziulo el Podolio" - en la gazeto "Moment", 1932-33; en libroformo - 1952, Novjorko).

Dum la Unua Mondmilito, Zeitlin turnis sin al la studo de juda mistikismo. Laŭ lia opinio, judismo estis esence pli mistika ol racionalisma. Liaj libroj pri ĉi tiu temo inkluzivas " *Al Gvul Shnei Olamot* " ("Sur la Limo de Du Mondoj" - Ha-Tekufa, 4, 1919), " *Kadmut Ha-Mistorin Be-Israel* " ("La Antikveco de Juda Mistikismo" - Ha-Tekufa, 5, 1921), kaj aliajn.

Komence de la 1920-aj jaroj, Zeitlin ekinterpretis la tradukon de la Zoharo el la aramea en la hebrean (komentita traduko de la komencaj ĉapitroj estis publikigita) kaj verkis la studon " *Mafteah le-sefer ha-Zohar* " ("La Ŝlosilo al la Zoharo"), kie li sisteme prezentis la bazan koncepton de la libro.

En la lasta periodo de la vivo de Zeitlin, lia antaŭsento pri la urĝa Holokaŭsto estis aparte forte reflektita en lia verkaro. En sia libro " *Safran shel yechidim'' " ("La Gardanto de la Libroj por la Elektitoj", Varsovio, 1928), Zeitlin skribis, ke la korekto de la mondo povus esti atingita per transformado de la vivoj de ĉiu individuo kaj la tuta socio laŭ la leĝoj de la Torao. Pluraj ĉapitroj de la libro estis skribitaj en la aramea lingvo laŭ la stilo de la Zoharo. Zeitlin alvokis la "elektitajn inter la elektitoj" aliĝi al la rondoj "Bnei Heichala" (aramee "Filoj de la Templo"), kiujn li organizis. Laŭ la plano de Zeitlin, la membroj de ĉi tiuj rondoj devis revivigi la "veran Ĥasidismon" de Rabeno Israel Baal Shem Tov per mem-plibonigo, preĝo kaj studado de sanktaj libroj, levi la spiritan nivelon de la juda popolo, kaj tiel malhelpi la urĝan katastrofon. En la sama jaro, Zeitlin publikigis la libron "Davar La'ammim" ("Alvoko al la Nacioj de la Mondo"), en kiu li alvokas la naciojn de la mondo plenumi la volon de la Kreinto kaj fini la persekutadon de judoj, kiu prokrastas elaĉeton.

La fina libro de Zeitlin, " ''D'mama Ve-Kol'' " ("Silento kaj la Voĉo", 1936), verkita sojle de la Dua Mondmilito, resumas lian spiritan serĉadon. En ĝi, li alvokas judojn reveni al la Lando de Israelo por konstrui judan ŝtaton bazitan sur la ordonoj de la Torao, restarigi la Sinedrio, kaj purigi sin spirite.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* “La Granda voko de la horo”: La jidaj skribaĵoj de Hillel Zeitlin pri Yavneh de Arthur Green kaj Ariel Evan Mayse

Kategorio:Varsovia geto
Kategorio:Judaj filozofoj
Kategorio:Belorusaj judoj
Kategorio:Jidlingvaj verkistoj
Kategorio:Hebrelingvaj verkistoj