Blua pingveneto

La **Blua pingveneto**, *Eudyptula minor*, estas la plej malgranda specio de pingveno. Ĝi averaĝe altas plenkreske 33&nbsp;cm kaj longas ĝis 40 centimetrojn (kvankam specifaj mezuroj varias laŭ subspecioj).

Ili vivadas sur la sudaj marbordoj de Aŭstralio, insulo Tasmanio kaj ankaŭ en Nov-Zelando. Estis eblaj registroj en Ĉilio.

## Taksonomio 
La Blua pingveneto estis unuafoje priskribita de germana naturalisto Johann Reinhold Forster en 1781. Ekzistas kelkaj subspecioj, sed preciza klasigo de tiuj estas ankoraŭ pridiskutata. La holotipoj de la subspecioj *Eudyptula minor variabilis* kaj *Eudyptula minor chathamensis* estas en la kolekto de la Muzeo de Novzelando Te Papa Tongarewa. La Blanknaĝila pingveneto estas foje konsiderata subspecio, foje aparta specio, kaj foje morfo. Ĉar la Bluaj pingvenetoj de Aŭstralio kaj de Otago (sudorienta marbordo de la Suda Insulo) povus aparteni al malsama specio, al kiu oni povus apliki la specifan nomon *minor*, la Blanknaĝila pingveneto ja apartenus al alia specio, kvankam alimaniere, ol oni supozis origine.

Pruvaro per mitokondrio kaj nuklea DNA sugestas, ke la disiĝo inter *Eudyptula* kaj *Spheniscus* okazis antaŭ ĉirkaŭ 25 milionoj da jaroj, kaj la prauloj de la Blanknaĝila pingveneto kaj de la Blua pingveneto estus diverĝintaj antaŭ ĉirkaŭ 2.7 milionoj da jaroj.

## Aspekto 
[eta|maldekstra|Blua pingveneto ĉe [Insulo Bruny, Tasmanio, Aŭstralio.]]
eta|Blua pingveneto ĉe la Melburna Bestoĝardeno
Kiel tiuj de ĉiuj pingvenoj, la flugiloj de la Blua pingveneto evoluiĝis al naĝiloj uzataj por naĝi. La Blua pingveneto tipe kreskas al inter 30 kaj 33&nbsp;cm alte kaj kutime pezas ĉirkaŭ 1.5 kilogramon averaĝe. La kapo kaj supraj partoj estas bluaj, kun ardezgrizaj orelkovriloj nuance al blanko sube, el la mentono al la ventro. La naĝiloj estas bluaj. La malhele griznigra beko estas 3–4&nbsp;cm longa, la irisoj estas pale arĝentec- aŭ bluec-grizaj aŭ avelkoloraj, kaj la piedoj estas rozkoloraj supre kun nigraj plandoj kaj membranoj. Nematuruloj havas pli mallongan bekon kaj pli helajn suprajn partojn.

Kiel plej marbirdoj, ili havas longan vivodaŭron. La averaĝo por tiu specio estas de 6.5 jaroj, sed naĝilringaj eksperimentoj montris en tre esceptaj kazoj ĝis 25 jaroj en kaptiveco.

## Distribuado kaj habitato 
La Blua pingveneto reproduktiĝas laŭlonge de la tuta marbordo de Novzelando, la Ĉathamoj, kaj suda Aŭstralio (inklude ĉirkaŭ 20,000 parojn en Insulo Babel).

La Blua pingveneto estis registrita ankaŭ el Ĉilio (kie ĝi estas konata kiel **Pingüino pequeño** aŭ **Pingüino azul**, eta pingveno aŭ blua pingveno) (Insulo Ĉanjaralo 1996, strando Santo Domingo, San Antonio, 16an de Marto 1997) kaj Sudafriko, sed neklaras ĉu tiuj birdoj estis vagantoj.

Ĉirkaŭkalkuloj (ĉar ankoraŭ oni malkovras novajn koloniojn) de la tutmonda populacio estas je 350,000-600,000 animaloj. Pro ties malgrando kaj enmeto de novaj predantoj, kelkaj kolonioj malpliiĝis tiom multe kiom ĝis 98 % en nur kelkaj jaroj, kiaj la malgranda kolonio ĉe Mezinsulo, ĉe Warrnambool, Viktorio, kiu malpliiĝis el proksimume 600 pingvenoj en 2001 al malpli ol 10 en 2005. Pro tiu minaco de kolonia malapero, konservadistoj pioneris eksperimentan teknikon uzante la helpon de la Maremma ŝafhundo por protekti la kolonion kaj forigi la eventualajn predantojn.

## Kutimaro 
La Blua pingveneto estas dumtaga animalo kiel multaj pingvenaj specioj, kaj pasas plej parton de la tago naĝe kaj manĝe mare. Dum la reproduktada kaj idozorgada sezonoj, la Blua pingveneto lasas sian neston je sunleviĝo, manĝas la tutan tagon kaj revenas al sia nestoj ĝuste post krepusko. La Blua pingveneto plumaranĝadas sin por teni siajn plumojn akvimunaj. Ili faras tion per frotado sur ĉiu plumo de fajna guto de oleo el speciala glando supravosta.

### Dieto 
Tiuj birdoj manĝas ĉasinte fiŝojn, kalmarojn kaj aliajn malgrandajn marbestojn, por kio ili veturas kaj plonĝas etende. En Novzelando, gravaj predoj estas sagokalmaroj, harengoj, grahamfiŝoj, *Pseudophycis* kaj *ahuru*. Ili estas ĝenerale marbordaj manĝantoj. La uzado de kontroliloj havigis informon pri la plonĝokutimaro de Bluaj pingvenetoj. Ĉirkaŭ 50 % el ties plonĝoj ne iras pli profunde ol 2 m kaj la ĉefa plonĝodaŭro estas 21 sekundoj. Ĉiukaze ili kapablas plonĝi tiom profunde kiom ĝis 20 m kaj resti submerĝe tiom longe kiom ĝis 60 sek.

Bluaj pingvenetoj ludas gravan rolon en la ekosistemo ĉar la specio estas ne nur predanto de parazitoj sed ankaŭ ties gasto. Ĵusaj studoj montris novan specion de plumakaro kiu manĝas ĉe la plumaranĝa oleo de la plumoj de la pingveno.

### Reproduktado 
eta|maldekstra|Ido en nestotruo.
eta|Familio de Blua pingveneto (*Eudyptula minor*) elirante el nestotruo nokte, Insulo Bruny.
Bluaj pingvenetoj maturiĝas je diferencaj aĝoj. La ino maturiĝas 2-jaraĝa. La masklo, tamen, maturiĝas 3-jaraĝa. Bluaj pingvenetoj restas fidelaj al sia partnero nur dum la reprodukta sezono kaj dum la ovokovado. Je aliaj jarepokoj ili tendencas ŝanĝi el nestotruoj. Ili montras lokofidelecon al siaj nestokolonioj kaj nestolokoj dum sinsekvaj jaroj.

Bluaj pingvenetoj povas reproduktiĝi kiel izolaj paroj, en kolonioj aŭ duonkolonie.

En Otago, novzelanda urbo de Oamaru, vizitantoj povas vidi la birdojn revenantaj al ties kolonio krepuske. En Oamaru ne estas nekomuna ke pingvenoj nestumas ene de keloj kaj fundamentoj de lokaj ĉebordaj propraĵoj, ĉefe ĉe la malnova historia areo de la urbo. Pli ĵuse oni aranĝis rigardejojn de Blua pingveneto ĉe Kabo Taiaroa, Duoninsulo Otago kaj Dunedin en Novzelando. Tie vizitantoj estas gvidataj de volontuloj por rigardi pingvenojn revenante al ties nestotruoj krepuske.

Vizitantoj ĉe Kanguru-Insulo, Suda Aŭstralio, havas noktan oportunon komunvivi kun pingvenoj ĉe la Kanguruinsula Marcentro en Kingscote kaj ĉe la Pingvencentro Penneshaw. Homoj preparis kelkajn ejojn por ebligi reproduktadon kaj ŝirmon, kaj ili ankaŭ klarigis areon por la pingvenoj kaj enterigis nestojn, ĉefe el la Lernejo Knox, kies klopodoj estis filmitaj kaj elsenditaj en 2008 de la porinfana televidprogramo Totally Wild. Insulo Granita ĉe Victor Harbor, Suda Aŭstralio, havas kolonion de proks. 100 pingvenoj kie ili povas esti vidataj ĉiutage en sia natura habitato, kun gvidhelpo krepuske. Estas ankaŭ pingvencentro kie pingvenoj povas esti vidataj dum nutrado.

En Bicheno, Tasmanio, vesperaj pingvenpromenoj estas proponitaj de loka turismagento ĉe birdarejo de privata tero.

### Maskotoj kaj logooj 
eta|250ra
Pingveneto pikis la kreinton de la operaciumo libera Linux (kerno), Linus Torvalds, dum li feriis en Aŭstralio, kaj estis unu el liaj kialoj por elekti la pingvenon Tux, kiel la maskoton de Linux.

Penny la Blua pingveneto estis maskoto de la Mondaj Naĝĉampionado de 2007 okazinta en Melburno, Viktorio.

### Sea World 
[eta|220ra|Bluaj pingvenetoj ĉe [Sea World, Ora Marbordo, Aŭstralio (foto de 2005)]]
Estas kolonio de Bluaj pingvenetoj ĉe Sea World (Marmondo), ĉe Ora Marbordo, Kvinslando, Aŭstralio. Komence de Marto 2007, 25 el 37 pingvenoj mortiĝis pro nekonata toksino sekve de ŝanĝo de gruzo en ties ejo. Ankoraŭ oni ne konas tion kio kaŭzis la mortojn de la Bluaj pingvenetoj, kaj oni decidis ne revenigi la 12 survivantajn pingvenojn al la sama loko kie la pingvenoj malsaniĝis. Oni malfermis novan pingvenejon por la kolonio de Blua pingveneto ĉe Sea World en 2008.

## Predantoj 
eta|Blua pingveneto nokte ĉe la moleo de Sankta Kilda, Melburno, Viktorio.

Bluaj pingvenetoj en naturo estas foje predataj de la foko forstera arktocefalo. Studo farita de esploristoj de la *South Australian Research and Development Institute* (baze ĉe la kampuso Waite de la Universitato de Adelajdo) trovis, ke ĉirkaŭ 40 % el la fokofekoj en la areo de la sudaŭstralia Granita Insulo enhavas restojn de Bluaj pingvenetoj.

Bluaj pingvenetoj ĉe Mezinsulo en Warrnambool suferis fortan predadon fare de vulpoj, kiuj povis atingi la insulon dum malalta tajdo per tajda sabloponto. La uzado de Maremmaj ŝafhundoj por protekti la pingvenan kolonion haltigis la vulpan fiagadon kaj permesis la pingvenan populacion rekuperiĝi. Tio aldoniĝas al la subteno el grupoj de volontuloj kiu laboras por protekti la pingvenojn el noktaj atakoj. En Sidnejo, oni uzas snajperojn por protekti kolonion de Bluaj pingvenetoj.

## Referencoj 
## Literaturo 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Bluaj pingvenetoj  ĉe New Zealand Penguins
* Bluaj pingvenetoj ĉe International Penguin Conservation
* The Blue Penguin Trust  (Novzelando)
* retejo de Filipinsula Naturparko 
* Gould's *The Birds of Australia* plate
* 

Kategorio:Sfeniskedoj
Kategorio:Pingvenoj
Kategorio:Sfeniskoformaj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Kategorio:Birdoj de Antarkto
Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando
Kategorio:Birdoj de Oceanio