Osip Mandelŝtam

[eta|260px|[Arĝenta epoko de la rusa poezio|Arĝenta Epoko de Rusaj Poetoj poetoj Mandelŝtam, Kornej Ĉukovski, Benedikt Livŝic kaj Annenkov en 1914]]
[eta|260px|Foto de [NKVD post la dua aresto, 1938]]

**Osip Emiljeviĉ Mandelŝtam** ( , , ; naskiĝis la , mortis ) estis rusa poeto kaj eseisto, kiu vivis en Rusio dum kaj post ĝia revolucio kaj kresko de Sovetunio. Li estis unu el la plej bonkvalitaj membroj de la akmeista skolo de poetoj. Li estis arestita fare de la registaro de Josif Stalin dum la subpremo de la 1930-aj jaroj kaj sendita en internan ekzilon kun sia edzino Nadeĵda. Poste oni permesis al ili translokiĝi al Voroneĵ en sudokcidenta Rusio. En 1938 Mandelstam estis arestita denove kaj kondamnita al tendaro en Siberio. Li mortis tiun jaron en transita tendaro.

## Vivo kaj laboro 
Mandelŝtam estis naskita en Varsovio (tiam parto de la rusa Imperio) al riĉa pola juda familio. Lia patro, ledokomercisto laŭ profesio, povis ricevi specialan permeson, kiu liberigis la familion de la zono de juda setlejo kaj, baldaŭ post la naskiĝo de Osip, ili translokiĝis al Sankt-Peterburgo. En 1900, Mandelŝtam eniris la prestiĝan lernejon Teniŝevski. La verkisto Vladimir Nabokov kaj aliaj signifaj figuroj de rusa kaj sovetia kulturo estis inter ĝiaj eks-studentoj. Liaj unuaj poemoj estis presitaj en 1907 en la almanako de la lernejo.

En aprilo 1908, Mandelŝtam decidis eniri la Sorbonon en Parizo por studi literaturon kaj filozofion, sed li foriris la sekvan jaron por sekvi en la Universitato de Hajdelbergo en Germanio. En 1911, por daŭrigi sian edukon ĉe la Universitato de Sankt-Peterburgo, de kiu judoj estis ekskluditaj, li konvertiĝis al metodismo kaj membriĝis en la universitato la saman jaron. Li ne kompletigis formalan gradon.

La poezio de Mandelŝtam, akute popolisma en spirito post la unua rusa revolucio en 1905, iĝis proksime rilata al imagemo de simbolismo. En 1911, li kaj pluraj aliaj junaj rusaj poetoj formis la "Gildon de poetoj" (), sub la formala gvidado de Nikolaj Gumiljov kaj Sergej Gorodecki. La kerno de tiu grupo iĝis konata kiel Akmeistoj. Mandelŝtam skribis la manifeston por la nova movado: *La mateno de Akmeismo* (1913, publikigita en 1919). En 1913 li publikigis sian unuan kolekton de poemoj, *La Ŝtono* (ruse: камень, *Kamjen*); ĝi estis reeldonita en 1916 sub la sama titolo, sed kun novaj aldonitaj poemoj.

## Geedziĝo kaj familio 
Mandelŝtam laŭdire havis amaferon kun la poeto Anna Aĥmatova. Ŝi insistis dum sia vivo, ke ilia rilato ĉiam estis tre profunda amikeco, prefere ol seksa afero. En la 1910-aj jaroj, li estis denove enamiĝinta, sekrete kaj senreciproke, al kartvela princino kaj granda damo de Sanktapetersburga societo Salomea Andronikova, al kiu Mandelŝtam dediĉis sian poemon "Solominka" (1916).

En 1922, Mandelŝtam geedziĝis kun Nadeĵda Ĥazina en Kievo, Ukrainio, kie ŝi vivis kun sia familio. Li daŭre estis altirata al aliaj virinoj, foje grave. Ilia geedziĝo estis minacata, ĉar li enamiĝadis al aliaj virinoj, precipe al Olga Vaksel en 1924-25 kaj Marija Petroviĉ en 1933-34.

## Kariero 
En 1922, Mandelŝtam kaj Nadeĵda transloĝiĝis al Moskvo. En tiu tempo, lia dua libro de poemoj, *Tristia*, estis publikigita en Berlino. Dum pluraj jaroj poste li preskaŭ tute rezignis pri poezio, koncentriĝante al eseoj, literaturscienco, memuaroj (*La Bruo De Tempo*, la rusa: шум времени, *Ŝum vremeni*; феодосия, *Teodozio* - ambaŭ 1925) *Bruo de Tempo* kaj malgrand-formata prozo (*La Egipta Stampo*, rusa: египетская марка, *Jegipetskaja marka* - 1928). Kiel ĉeflaboro, li tradukis literaturon en la rusan (19 libroj en 6 jaroj), tiam laboris kiel korespondisto por gazetoj.

La nekonformismaj tendencoj de Mandelŝtam kontraŭ potenculoj ne estis bone maskitaj. Li kontraŭbatalis la ĉiam pli totalisman registaron sub Josif Stalin. En la aŭtuno de 1933, li verkis la poemon "Epigramo al Stalin", kiun li legis ĉe kelkaj malgrandaj privataj renkontiĝoj en Moskvo. La poemo estis akra kritiko de la "Kremla altlandano". Ĝi estis verŝajne inspirita fare de Mandelŝtam, post kiam li vidis la efikojn de la Granda malsatego tiun jaron, dum sia ferio en Krimeo. Tio estis la sekvo de la kolektivigado de Stalin en Sovetunio kaj lia klopodo ekstermi la "kulakojn" (vidu Senkulakigo).

Ses monatojn poste, Mandelŝtam estis arestita. Sed, post la kutima *proforma* enketado, li estis kondamnita ne al morto en Gulago, sed al ekzilo en Ĉerdinamio en la Norda Uralo kun sia edzino. Ĝi estis konsiderita preskaŭ mirakla okazaĵo, kutime klarigata fare de historiistoj per la persona interesiĝo de Stalin pri la sorto de la poeto. Post provo memmortigi sin kaj sekvanta propeto de Nikolaj Buĥarin, la verdikto estis moderigita ĝis elpelo de la plej grandaj urbegoj. Kiam oni permesis al li elekti sian novan lokon de loĝejo, Mandelŝtam kun sia edzino elektis Voroneĵ.

Tio pruvis provizoran prokraston de la puno. En la venontaj jaroj, Mandelŝtam skribis kolekton de poemoj konataj kiel la *Voroneĵaj Notlibroj*, kiu inkludis la *cikloversojn pri la Nekonata Soldato*. Li ankaŭ verkis plurajn poemojn kiuj ŝajnis glori Stalinon (inkluzive de "Odo al Stalin"). Tamen, en 1937, ĉe la komenco de la Granda Purigo, la literatura establado komenciĝis ataki lin en gazetaro, unue loke, kaj baldaŭ poste de Moskvo, akuzante lin je enhavado de kontraŭsovetiaj vidpunktoj. Frue la sekvan jaron, Mandelŝtam kaj lia edzino ricevis registaran kuponon por ferio ne longe de Moskvo. Dum ilia alveno en majo 1938, li estis arestita la 5-an de majo (ref. tendardokumento de la 12-a de oktobro 1938, subskribita fare de Mandelŝtam) kaj ŝargita per "kontraŭrevoluciaj agadoj". Kvar monatojn poste, la 2-an de aŭgusto 1938, Mandelŝtam estis kondamnita al kvin jaroj en reedukaj tendaroj. Li alvenis al la Vtoraja Reĉka (Dua Rivero), transita tendaro proksime de Vladivostoko en la Malproksima Oriento de Rusio kaj sukcesis sendi informon al sia edzino petante varmajn vestaĵojn; li neniam ricevus ilin. La oficiala kialo de lia morto estas nespecifita malsano.

La propra profetaĵo de Mandelŝtam estis plenumita: "Nur en Rusio estas poezio respektata, ĝi mortigas homojn. Ĉu ekzistas iu ajn alia loko, kie la poezio estas tiel ofte motivo por murdo?" Nadeĵda Mandelŝtam skribis memuarojn pri sia vivo kun sia edzo kaj la tempoj en *Espero kontraŭ Espero  * )  Ŝi ankaŭ sukcesis konservi signifan parton de la neeldonita laboro de Mandelŝtam. En 1977, etplanedo 3461 Mandelŝtam, malkovrita fare de sovetia astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ, estis nomita laŭ li.

## Elektita poezio kaj prozokolektoj 
* 1913 *Kamen* (*Ŝtono*)
* 1922 *Tristia*
* 1923 *Vtoraia kniga* (*Dua Libro*)
* 1925 *Ŝum vremeni* (*La Bruo De Tempo*) Prozo
* 1928 *Stiĥotvorenija 1921-1925* (*Poemoj 1921-1925*)
* 1928 *Stiĥotvorenija* (*Poemoj*)
* 1928 *O poesii* (*Pri Poezio*)
* 1928 *Egipetskaya marka* (*La Egipta Marko*)
* 1930 *Ĉetvertaja proza*, (*La Kvara Prozo*). Ne publikigite en Rusio ĝis 1989
* 1930-34 *Moskovskije tetradi* (*Moskvaj Kajeroj*)
* 1933 *Puteshestvije v Armeniju* (*Vojaĝo al Armenio*)
* 1933 *Razgovor o Dante* (*Konversacio ĉirkaŭ Danto*); publikigita en 1967
* 19?? *Voroneĵskije tetradi* (*Voroneĵaj Kajeroj*), publ. 1980 (ed. by V. Shveitser)

## En Esperanto aperis 
Gardu mian parolon sen ĉes', pro gusto de fum' kaj maldigno...

## Plia legaĵo 
* Coetzee, J.M. "Osip Mandelstam kaj la Stalin Odo", *reprezentantaroj*, No.35, *Ekstra numero: Monumentaj Historioj*. (Somero, 1991), pp.&nbsp;72–83.
* Davie, Donaldo (1977) *In the Stopping Train (En la Loka trajno)* Carcanet (Manĉestro)
* Freidin, Gregorio (1987) *Coat of Many Colors: Osip Mandelstam and His Mythologies of Self-Presentation*. Berkeley, Los-Anĝeleso, Londono
* MacKay, Johano (2006) *Inscription and Modernity: From Wordsworth to Mandelstam.* Bloomington: Indiana University Press ISBN 0-253-34749-1
* Nilsson N. A. (1974) ''Osip Mandel'štam:=Five Poems*.
* (Stokholma) Platt, Kevin, redaktisto (2008) *Modernist Archaist: Elektitaj Poemoj de Osip Mandelstam* 
* Riley, John (1980) *The Collected Works*. Grosteste (Derbyshire)
* Ronen O. (1983) *An Аpproach to Mandelstam''.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Poezia Fondaĵo. Poemoj kaj biografio. Accessed 2010-09-11
* Trovante helpon al la Osip Mandel'shtam Papers ĉe la Universitato Princeton Biblioteko . Alirite 2010-09-11
* Academy of American Poets, Biography of Mandelstam (Akademio de amerikaj poetoj, Biografio de Mandelstam). Alirite 2010-09-11
* Osip Mandelstam: Novaj tradukoj (e-popollibro de Ugly Duckling Presse) 
* Kantoj en poezio de Osip Mandelshtam, Poemoj " *How sur* " * Kama la rivero* kaj " *Vivo fell* " dediĉis al edzino de poeto Nadeĵda Mandelŝtam; muziko

Kategorio:Konvertitoj de judismo al protestantismo
Kategorio:Gulagaj arestitoj
Kategorio:Judaj poetoj
Kategorio:Varsovianoj
Kategorio:Polaj judoj
Kategorio:Rusaj eseistoj
Kategorio:Rusiaj judoj
Kategorio:Rusaj literaturkritikistoj
Kategorio:Rusaj metodistoj
Kategorio:Rusiaj poloj
Kategorio:Rusiaj poetoj
Kategorio:Sovetiaj disidentoj
Kategorio:Sovetiaj judoj
Kategorio:Viktimoj de Stalinismo
Kategorio:Tradukistoj al la rusa lingvo