Valentiniano la 2-a

**Valentiniano la 2-a** aŭ **Flavius Valentinianus Secundus** estis romia imperiestro (Aŭgusto) en Okcidento de 375 ĝis sia morto, servante kiel kunimperiestro kun sia duonfrato Graciano ĝis la morto de Graciano. Lia regado estis unika ĉar Valentiniano la 2-a supreniris la imperian tronon tre junaĝe.

Ĉi tio distingas lin de la plej multaj imperiestroj, kiuj regis ekde la tiel nomata Krizo de la Tria Jarcento, kaj kiuj estis plejparte spertaj generaloj. Kvankam longe estis kutimo donaci imperiajn honorojn al la biologiaj filoj de Aŭgustoj junaĝe por certigi sinsekvon, Valentiniano la 2-a estis la unua el ĉi tiuj infanaj imperiestroj, kiu nominale prezidis sian propran kortegon kaj regis sian propran parton de la imperio.

Ĉi tio fariĝis ebla pro la kreskanta graveco de la dinastia pensado por sinsekvo en la Romia Imperio. La imperia elekto de Valentiniano povas esti komprenata kiel la unuaj paŝoj al la 5-a jarcento, en kiu la filoj de imperiestroj kiel Flavio Honorio, Teodozio la 2-a kaj Valentiniano la 3-a ankaŭ supreniris al la trono tre junaĝe kaj tial estis kontrolitaj de siaj parencoj, konsilistoj kaj generaloj.

[eta|maldekstre|400px|Dum la [:en:Battle of the Willows|Batalo de la Salikoj (377), Fritigern rifuzis forlasi sian fortikaĵon kaj anstataŭe certigis la subtenon de la huna kaj alana kavalerioj.]]

[eta|maldekstre|300px|Bildo de Valentiniano la 2-a, Kalkografio en [:en:Giovanni Battista de' Cavalieri|Giovanni Battista Cavalieri (1526-1597) & Thomas Treterus (1547-1610), la kopifiguroj de romiaj imperiestroj, Romo, Vincenzo Accolti (1556-1597), 1583.]]

[eta|dekstre|400px|Fikcia, historiiga bildigo de la Batalo de Frigidus en [:en:The Glory of the Duchy of Carniola|La Gloro de la Duklando de Carniola (1689) de Johann Weikhard von Valvasor. En 394, Teodozio venkis Eŭgenion ĉe la Batalo de la Frigido.]]

## Vivo
Valentiniano la 2-a estis proklamita Aŭgusto (Imperiestro) de la okcidenta Romia Imperio fare de la trupoj en Aquincum en 375, kvarjaraĝe, post la subita morto de sia patro, Valentiniano la 1-a. Lia imperia elekto ŝajne estis plejparte orkestrita de la ĝermana Majstro de la Soldatoj (magister militum) Flavio Merobaŭdo (314-383). Graciano, la 17-jaraĝa duonfrato de Valentiniano, kiu jam estis levita al Aŭgusto fare de sia patro ok jarojn antaŭe, finfine konsentis pri la divido, same kiel lia onklo, la nun pli aĝa imperiestro (pli aĝa Aŭgusto) Valento, kiu loĝis en la orienta parto de la imperio.

La imperio estis nominale dividita inter la tri Aŭgustoj (sed restis ununura ento laŭ konstitucia juro). Graciano ricevis la transalpinajn provincojn, dum Valentiniano ricevis Italion, partojn de Ilirio kaj Afrikon, kaj Valento retenis respondecon pri la oriento. Tamen, Valentiniano, kiu loĝis en Mediolanum, estis tro maljuna por regi sendepende, do Graciano fakte daŭre kontrolis la tutan okcidentan parton de la imperio.

Post la perforta morto de Valento ĉe la Batalo de Adrianopolo en julio 378, la imperia kolegio estis vastigita komence de 379 per la aldono de Teodozio la 1-a, kiun Graciano nomumis kiel posteulo de sia onklo Valento kiel imperiestro en la Oriento por malhelpi uzurpon.

## Justina kaj Ambrozio
Valentiniano, kvankam laŭleĝe plenaĝa kiel romia imperiestro, estis dum longa tempo efike sub la kuratoreco de sia duonfrato Graciano, sed ĉefe sub la influo de sia patrino Flavia Justina (340-388), kiu dominis lin ĝis sia morto ĉirkaŭ 388.

Justina estis arianino (Homoean) kaj tial ŝi kontrastis kun la ekstreme potenca kaj populara katolika episkopo Ambrozio de Milano, alia grava konsilisto de la imperiestro. Tria ŝlosila konsilisto de la imperiestro, krom Justina, estis Flavio Bauto (345-385), la franka Majstro de la Soldatoj.

Ambrozio pli kaj pli spitis la dekretojn de Valentiniano, precipe koncerne la edikton de toleremo de ĉi-lasta favore al la arianoj. Ĉi tio kulminis per la unua aserto de la Eklezio pri la rajto juĝi eĉ imperiestrojn. En 385/386, konflikto kun Ambrozio denove ekestis. Laŭ peto de Justina, la Baziliko Portiana, situanta ekster la pordegoj de Milano, estis transformita en preĝejon por la Arianoj. Tio estus formale konforma al la leĝoj, kiuj malpermesis nur Arianajn preĝejojn ene de la urbolimoj.

Tamen, Ambrozio rifuzis kaj okupigis kaj la Bazilikon Portianan kaj la grandan "Baziliko Nova Intramurana" en la urbocentro fare de perforta homamaso, kiu alfrontis la imperiajn reprezentantojn. Ambrozio skribis leteron al la imperiestro deklarante, ke la fina decido apartenas al la episkopo. En la lasta momento, la imperiestro revokis siajn soldatojn kaj forlasis Milanon al Akvilejo.

En junio 386, Ambrozio ankaŭ asertis, ke li malkovris la restaĵojn de la martiroj Gervasio kaj Protasio. Ĉi tiu supozebla miraklo igis la episkopon preskaŭ neatakebla. Valentiniano la 2-a kaj Flavia Justina estis devigitaj retiriĝi. Alfrontita al ĉi tiu evidenta malforteco, Magno Maksimo baldaŭ intervenis malkaŝe en eklezian politikon en la parto de la imperio sub Valentiniano.

## Magno Maksimo
En 383, ribelo eksplodis inter la romiaj trupoj en Britanio. Ilia komandanto, Magno Maksimo, estis fine proklamita Aŭgusto fare de la armeo en Britanio, Belgio, Supra Ĝermanio, kaj Malsupra Ĝermanio. Graciano marŝis por renkonti la uzurpanton, sed liaj trupoj forlasis lin kaj transfuĝis al Magno Maksimo.

Graciano estis murdita en Liono baldaŭ poste. Maksimo elektis treviron kiel sian rezidejon kaj estis provizore agnoskita de Teodozio la 1-a, la imperiestro en la Oriento kaj edzo de la fratino de Valentiniano, Gala (347-394). Komence, li limigis sin al la antaŭa teritorio de Graciano, sed en 387, Magno Maksimo transiris la Alpojn kaj marŝis al Milano.

Valentiniano kaj lia patrino fuĝis al Tesaloniko al Teodozio la 1-a. Teodozio reenpostenigis Valentinianon post venkado de Maksimo en du bataloj kaj lia ekzekutado baldaŭ poste.

## Morto kaj Sinsekvo
Valentiniano mem loĝis en Treviro kaj Vieno ekde 389, sed eĉ nun, malgraŭ esti formale la plej antikva Aŭgusto, la plej antikva imperiestro, li ne kapablis ekzerci sendependan regadon. Ĉi tio estis ĉefe pro la potenca pozicio de la franka Soldato-Majstro, Arbogasto, kiu efike regis la Okcidenton, verŝajne kun la subteno de Teodozio. Arbogasto havis intereson teni la pli junan, sed formale superan, Valentinianon sub kontrolo. Oni eĉ diras, ke li murdis amikon de Valentiniano, kiu publike kontraŭdiris lin, rekte antaŭ la okuloj de la imperiestro.

Kiam Valentiniano transdonis al Arbogasto eksiĝoleteron, Arbogasto disŝiris ĝin, argumentante, ke ĉar Teodozio, ne li, nomumis lin, nur Teodozio povus eksigi lin: "Nek vi donis al mi la potencon, nek vi povas forpreni ĝin." Arbogasto tamen sukcesis sekurigi la romian limon kontraŭ la Frankoj, kiuj jam invadis Gaŭlion en 388, prirabante kaj detruante romian punekspedicion. Tio estis dokumentita en la rakonto pri Sulpicio Aleksandro, konservita en la historia verko de Gregorio de Tours.

Valentiniano, kies karaktero estas laŭdata en la fontoj, sed kiu certe multe suferis sub la gvido de Arbogasto, estis trovita pendumita en sia palaco en Vieno la 15-an de majo 392. La cirkonstancoj de lia morto ne estas tute klaraj: Laŭ pluraj fontoj, li estis sekrete murdita laŭ peto de Arbogasto. Oni diras, ke li estis strangolita dum banado.

Tamen, ĉar tiuj ĉi aŭtoroj ofte celis portreti Teodozion la 1-an pozitive kaj kiel venĝanton de Valentiniano, oni konsilas grandan singardemon: La juna imperiestro verŝajne memmortigis sin pro sia senpoveco. Eĉ en ĉi tiu kazo, la nerekta kulpo de Arbogasto estus malfacile nei.

Ĉar ne estas klare, kian avantaĝon la Soldato-Majstro povus esti esperinta gajni kun la morto de Valentiniano, ĉi tiu interpreto estas konsiderata multe pli kredinda de la plej multaj antikvaj historiistoj. Krome, la posta monatlonga vakanteco de la trono subtenas la ideon, ke la imperiestro ne estis murdita: Se Valentiniano estus estinta mortigita, verŝajne estus tuja posteulo facile disponebla.

Ĉiukaze, Arbogasto petis Teodozion nomumi aŭ sendi novan Aŭguston al la Okcidento. Sed Teodozio, eble ne volante lasi iun ajn el siaj du junaj filoj fali en la manojn de la Soldato-Majstro, restis neaktiva dum tri monatoj. En aŭgusto, Arbogasto tial proklamigis la retorikon Eŭgeno kiel imperiestron fare de la trupoj.

Eŭgeno estis sufiĉe tolerema kristano kaj, post kiam provoj proksimiĝi kun Ambrozio de Milano malsukcesis, baldaŭ atingis interkonsenton kun la paganaj senatanaj rondoj ĉirkaŭ Virjo Nikomako Flaviano (330-394), sindeklarita pagano. Rimarkinde tamen estas, ke pluraj eminentaj paganoj, inkluzive de Kvinto Aŭrelio Simako (345-402), sin kondutis tre singarde. Tio kondukis al fina revigliĝo de paganismo en la Okcidento, kiu en Romo rezultigis la remalfermon de la temploj la sekvan jaron.

Moderna scienca esplorado, tamen, ĝenerale ne plu atribuas grandan signifon al la religia aspekto de la konflikto, ĉar ambaŭflanke estis kristanoj kaj paganoj. La milita respondo de Teodozio baldaŭ sufokis la singardan paganan restarigon: Teodozio eldonis leĝojn, kiuj celis definitive malpermesi paganismon tra la tuta imperio.

En 394, li venkis Eŭgenion ĉe la Batalo de la Frigido, kaj Eŭgeno kaj Arbogasto perdis siajn vivojn en ĉi tiu batalo. La imperio tiam, por la lasta fojo (kaj nur mallonge), estis reunuigita sub la regado de ununura imperiestro (kvankam formale estis tri Aŭgustoj, nome Teodozio kaj liaj du filoj).

## Monerproduktado
La monersurskribo D N VALENTINIANVS P F AVG (= Dominus Noster Valentinianus Pius Felix Augustus) estis uzata ne nur de Valentiniano la 2-a, sed ankaŭ de Valentiniano la 1-a kaj poste de Valentiniano la 3-a. Tamen, la moneroj estas facile distingeblaj per siaj portretoj: unu prezentanta junan vizaĝon estas tiu de Valentiniano la 2-a, unu en lia plej bona tempo estas tiu de lia patro Valentiniano la 1-a, kaj la portretoj por Valentiniano la 3-a jam estas tre krude produktitaj pro la malkresko de romia monerproduktado.

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 15-an de majo
Kategorio:Naskiĝintoj en 371
Kategorio:Mortintoj en 392
Kategorio:Naskiĝintoj en la 4-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Kategorio:Mortintoj en Francio
Kategorio:Romiaj regantoj
Kategorio:Romiaj militistoj
Kategorio:Romiaj reĝoj
Kategorio:Historio de Romo

Kategorio:Romiaj imperiestroj