Nazo

[dekstra|eta|Naztruoj de maskla [homo.]]

**Nazo** estas kompleksa parto de vizaĝo, kiu oni povas rigardi kiel organon. Ĝi havas multajn partojn kaj funkciojn.

## Priskribo
thumb|250px|dekstre|Sekco de la nazo.
La nazaj kavoj estas du trairejoj inter kiuj troviĝas apartigaĵo nomita septo. Ĉiu el ili prezentas du truojn: eksteran aŭ antaŭan (nazotruo) kaj internan aŭ malantaŭan (koano). Ĉe la ekstera parieto de ĉiu nazkavo troviĝas tri volviĝintaj ostlamenoj (konkoj): supra, meza kaj suba. Kaj ĉiu konko estigas kanalforman spacon (meato), kie aperas la duktoj de la frunta kaj maksila sinusoj, la larmodukto ktp. Mukozo, tre dika sur la konkoj, tegas la tutan internon de la nazkavoj kaj kontinuas ĝis tiu simila, kiu tegas la diversajn sinusojn, la faringon ktp.

Ĉe la volbo de la nazkavoj, malproksime de la naztruoj, troviĝas la olfakta regiono, kies flarĉeloj kuŝantaj ĉe la finaj disbranĉiĝoj de la olfaktaj nervoj ricevas la impresojn pri odoroj. Kaj ĉirkaŭ la nazo kuŝas diversaj enostaj faciaj kavaĵoj (fruntaj, maksilaj, etmoidaj kaj sfenoida sinusoj), kiuj kompletigas tiun kvazaŭan aparaton.

Normale la enspirata aero trairas la nazkavojn, kiuj varmigas, malsekigas kaj purigas ĝin tiel, ke ĝi povas senriske atingi la pulmojn. Speciale la vibrisoj (haroj en la naztruoj) kaj la muko, kiu lubrikas ĝian internon, havas la taskon haltigi la polverojn, mikrobojn ks., kiuj malpurigas la aeron. Krome la muko estas iom mikrobodetrua.

Krom spira organo, nazo ankaŭ estas la organo de la flarsenso, kiu intime ligiĝas kun la gustumado kaj ĝi servas ankaŭ kiel resonkorpo por la voĉo.

Filtrumo aŭ *philtrum* (en latina *philtrum*, en greka φίλτρον *filtron*) estas vertikala sulko inter nazo kaj supra lipo (PIV). Ĝi estas limigita de du malaltaj krestetoj en la haŭto kiu ĉirkaŭas ĝin.

## Organoj
La para naza kavo (latine *cavitas nasi*) estas parto de la spira sistemo kaj enhavas la flaran organon. La naza septumo aŭ simple septo (*septum nasi*) apartigas la maldekstran kaj dekstran nazajn kavojn, ĉiu kun naza antaŭkorto (*vestibulum nasi*) situanta ene de la ekstera nazo kaj, pli profunde, la reala naza kavo ("Cavum nasi proprium") povas esti distingita. La *cavum nasi*, tegita per mukozo kun ciliata epitelio, estas metita inter la planko kaj tegmento de la naza kavo per ostosubtenaj **nazaj konkoj** (*conchae nasales*) subdividitaj per la *nazaj pasejoj (meatus nasi*) subdividita. La meza muro formas la vandon; en la flanka muro estas enirejoj al sinusoj. La nazaj kavoj malfermiĝas al la malantaŭo per la ĥoanoj al la naza parto de la faringo.

## Malsanoj 
Sinusito, konata ankaŭ kiel sinusinfekto aŭ nazosinusito, estas malsano konsistanta en inflamo de sinusoj rezulte en simptomoj. Oftaj signoj kaj simptomoj estas dikigo de naza mukozo, ŝtopita nazo, kaj doloro ĉe la vizaĝo. Aliaj signoj kaj simptomoj povas esti febro, kapdoloro, malgrandigo de flarsento, gorĝodoloro, kaj tuso.

### Rinoplastio
Rinoplastio aŭ *nazoplastio* estas plastia kirurgia proceduro por ŝanĝi kaj rekonstrui la nazon. Du tipoj de plastika kirurgio estas uzataj - rekonstrua kirurgio, kiu restarigas la formon kaj funkciojn de la nazo, kaj kosmetika kirurgio, kiu ŝanĝas la aspekton de la nazo. Rekonstrua kirurgio provas solvi nazvundojn kaŭzitajn de diversaj traŭmatoj inkluzive de malakra, kaj penetra traŭmato kaj traŭmato kaŭzita de eksplodvundo. Rekonstrua kirurgio ankaŭ povas trakti naskiĝajn difektojn, spirproblemojn kaj malsukcesajn primarajn rinoplastiojn. Rinoplastio povas forigi tuberojn, mallarĝan naztruan larĝon, ŝanĝi la angulon inter la nazo kaj la buŝo aŭ trakti vundojn, naskiĝdifektojn aŭ aliajn problemojn, kiuj influas spiradon. Kirurgio nur je la septo nomiĝas septoplastio (en vikidatumoj).

En fermita rinoplastio kaj malfermita rinoplastiaj kirurgioj - plastia kirurgo, otolaringologo (specialisto je orelo, nazo kaj gorĝo) aŭ buŝa kaj makzelovizaĝa kirurgo (specialisto je makzelo, vizaĝo kaj kolo) kreas funkcian, estetikan kaj vizaĝe proporcian nazon, disigante la nazhaŭton kaj la molajn histojn de la naza kadro, ŝanĝante ilin al laŭbezona formo kaj funkcio, suturante la incizojn, uzante histan (haŭtan) gluon kaj aplikante aŭ pakaĵon aŭ stenton aŭ ambaŭ, por fiksado de la ŝanĝita nazo por certigi la taŭgan resaniĝon de la kirurgia incizo.
### Menciindaj kazoj
La poeto de la Hispana Ora Jarcento nome Francisco de Quevedo verkis popularan soneton kies unua verso diras: "Érase un hombre a una nariz pegado" (Estis iam viro al nazo gluita); la cetero de la soneto estas kolekto de priskriboj, nome hiperboloj kiuj humure aludas al la enorma nazo de la priskribito, inter kiuj sunhorloĝo, elefanto, piramido. Malantaŭ la amuza priskribo fakte kuŝas la akran montron de kontraŭjudismo tre forta inter la aristokrataj tavoloj al kiuj Kevedo mem apartenis. La granda nazo estis supozita trajto de deveno el judoj, respektive novkristanoj. La plej verŝajna celito de la keveda soneto estus Luis de Góngora, pastro, novkristanoj kaj poeto rivala de Kevedo el skolo "Culteranismo".

La beletristo Edmond Rostand verkis teatraĵon el la persono Cyrano de Bergerac samnome *Cyrano de Bergerac*. La teatraĵa intrigo, la amafero, la belaj diroj estis inventitaj (aŭ almenaŭ konjektitaj) de la poeto, sed ĉiuj realaj trajtoj de la historia persono retroviĝas, (komence la longa nazo), kaj lia batalo kontraŭ cent homoj eble ne okazis, sed temas almenaŭ pri onidiro, kiu en la efektivo kuris dum lia vivo. Pri la persono kaj el la teatraĵo oni faris diversajn adaptojn al teatro kaj ĉefe al kino. La plej populara trajto kiun la publiko memoras estas la longa nazo de Cyrano kiu fakte estas la kaŭzo de liaj amaferaj malsukcesoj.

Pinokjo estas titoliga rolulo kaj la protagonisto de la romano de la itala Carlo Collodi (plumnomo de Carlo Lorenzini) nome *La Aventuroj de Pinokjo* (1881-1883). La nomo "Pinokjo (Pinocchio)" signifas "pinaj okuloj" itale. La plej memorata trajto de la rolulo estas lia ofta tendenco al mensogo, kio okazigas la kreskon de lia nazo.

## Krome 
Nazo en tekniko kaj materioscienco ankaŭ povas esti elstara parto de objekto, pli-malpli simila al nazo: Ekzemploj povas esti nazo de plugilo, de kruĉo, nazo de ŝipo aŭ de aviadilo.
::Vidu ankaŭ: beko, faŭko, pruo.

## Anatomio 
La anatomio de la nazo estas kompleksa, kaj konsistas baze de du kavaĵoj - aŭ nur unu (ĉe la ciklostomuloj) - situaj en la antaŭa parto de la kapo kaj malfermaj al la ekstero trs truoj, kies nombro oscilas inter po du paroj por kavaĵo (ĉe fiŝoj) kaj po unu truon por kavaĵo (ĉe la aliaj vertebruloj). Ĉe la ciklostomuloj, la nura sako malfermiĝas en la pinto de la muzelo aŭ en la supra parto de la kapo.

En ĉiuj vertebruloj, escepte la ciklostomuloj kaj la nekrosopterigaj fiŝoj, la nazkavaĵoj estas komunikataj tra la supra parto de la buŝo kun la faringo kaj formas la koanoj. Tiu formomaniero ebligas, ke krom plenumi la flarfunkcion, la nazo sirvas kiel spirvojo. En la interno de tiuj kavaĵoj estas la flarĉeloj. En birdoj, tiu organo (la nazo) estas ĝenerale tre malmulte disvolvigita dum en mamuloj ĝi estas bone disvolvigita (kvankam escepte pri la kazoj de la marmamuloj kaj la superaj primatoj) kaj (same kiel en krokodiloj) ekzistas kondukto nazfaringa kiu portas la aeron super la duaranga palato ĝis la faringo.
thumb|250px|maldekstre|Anatomio de la nazo.
La nazo dividiĝas en du apartaĵoj, separataj de la nazmureto, tiu havas du elirejojn nome nazkavoj. En la tetrapodoj (surteraj vertebruloj) la nazo havas, en sia malantaŭa parto, nome la koanoj; tiuj komunikas la nazon kun la kavaĵo de la buŝo.

En la flankaj muretoj estas la nazostoj, kiuj varmigas kaj purigas la aeron kiu iras al la pulmoj. Sub ĉiu nazosto estas spacoj nomitaj "meatoj", kiuj komunikas la nazon kun la ĉenazaj kavaĵoj, kaj tie ankaŭ enfluas la nazlarma dukto. La osta strukturo de la nazo estas konstituita de ostoj, molaj kaj malmolaj kartilagoj. La malmolaj ostoj formas la superan parton kaj la flankaj ostoj formas la ponton, dum la kartilagoj formas la flankojn de la nazkavaĵoj kaj la nazmureton. La nazmuretoj estas ŝirmitaj per mukozoj kiuj havas kiel esenca funkcio la taŭgigon de la spirita aero. Krome, la mukozo kaptas la aeron kaj forigas la polvon kaj la ĝermojn de la aero kiam tiu envenas en la nazon.

### Fiŝoj 
[eta|260px|La rostro de [poliodono estas etendo nek de makzelo nek de flarsensilo (nazo) kiel ĉe aliaj fiŝoj, sed de la kranio.]]
En la fiŝoj la *senmakzelaj* (makzelmankaj) aperas nazkavaĵo malpara en la meza linio de la kapo. Tiu kavaĵo estas komunikata pere de dukto kun dilataĵo sakforma en kie troviĝas la flarsensila epitelio, kiu, siavice, estas konektata, pere de du nervoj, kun la antaŭa cerbo.

Los peces *gnatastomoj* jam prezentas duflankajn kavaĵojn, same kiel la *kondroicitioj* prezentas, ambaŭflanke de la kapo du flarsentajn kavaĵojn, egalaj al tiuj de la *gnatastomoj*, kiuj estas ŝirmitaj de sensila epitelio kaj komunikataj kun la flarsako, kaj krome havas alian malantaŭan malfermaĵon kiu ebligas la eliron de la akveca fluo. En la *ostoiktioj* la nazkavaĵo estas jam kompleta dukto kun unu antaŭa kaj unu malantaŭa malfermaĵojn. Albatrosoj, kun ĉiuj Procelarioformaj bezonas forigi siajn salenhavon ĉar ili trinkas maran akvon. Ĉiuj birdoj havas grandan nazglandon ĉe la bazo de la beko, super siaj okuloj. Tiu glando estas neaktiva en specioj kiuj ne bezonas ilin, sed la Procelarioformaj ja postulas ties uzon. Sciencistoj necertas pri ties precizaj procezoj, sed scias ĝenerale ke ĝi forigas salon kiu formas 5% salsolvaĵon kiu eliras el siaj nazoj aŭ eĉ estas forpelita (ĵetita) kaze de kelkaj birdoj.

### Mamuloj 
[thumb | La nazo de la [hundo estas tre sensiva; kiel en multaj aliaj mamuloj, la flarsenso estas tre disvolvigita.]]
En mamuloj ege gravas la spira funkcio kaj tial en kelkaj specioj, kiel ĉe homoj, la organo de Jacobson estas en fuŝeta stato. La tranaza spira funkcio estas disvolvigita proporcie al la korpa surfaco.

La flarsenso disvolviĝas dum oni supreniras en la filogenetika skalo, ĝis atingi maksimuman disvolvigon en kelkaj mamuloj, proporcie al la kvanto de mukoza surfaco kun specifa epitelio. Tamen, dum oni supreniras en la skalo de la mamuloj, la flarfunkcio degeneras koste de la spira funkcio, ĉefe ĉe la superaj primatoj kaj inter ili la homo. Ĉar hegemonias la spira funkcio, la nazkavaĵoj jam ne finiĝas en la buŝa kavaĵo sed en la faringo, kaj tiel formiĝas kompleta palato.

La nazo estas trajto kiu evoluis el pratrajto: nome *rinarium*. La plimulto de mamuloj (eĉ la primatoj *Strepsirrhini*) havas malsekan nazon, dum la primatoj haplorhinoj (inter kiuj simioj, goriloj kaj homoj) estis perdintaj tiun *rinarium* en la nazo. Tiu naza apendico, kiu aperis antaŭ ĉirkaŭ 55 milionoj da jaroj, estas sinapomorfio kiu rezultas en la migrado de la ekstera mukozo de la *rinarium* al la interno de la nazkavoj.

[thumb|maldekstre|[Strepsirinoj aŭ malseknazuloj (*Strepsirrhini*) estas unu el du subordoj de la primatoj - la alia estas la seknazuloj (*Haplorrhini*). Kiel sugestas ilia nomo, unu trajto komuna al ĉiuj bestoj de ĉi tiu kategorio estas iliaj malsekaj nazoj.]]
Unu hipotezo asertas, ke la homa nazo evoluis kadre de la reduktado de la vizaĝa amaso kiu tendencas moviĝi al la malsupro de la cerba areo kaj de la vertikaliĝo de la frunto pro la krania ekspansio kaj la reduktado de la vizaĝa prognatismo. La dupiedeco kaj la cerba ekspansio tial kondukas al la kompleta reorganizado de la krania arkitekturo, kaj tial la naza apendico estus skeleta adaptaĵo al la homa dupiedeco. Alia hipotezo, kiu povus esti komplementa, asertas, ke la disvolvigo de la nazo en la homeda stirpo de la genro *Homo* estus konsekvenco de la neceso pluteni sufiĉan malsekecon de la aero enspirita por eviti, ke la pulmonoj sekiĝu en medioj de sekaj kaj duonaridaj regionoj (arbaraj savanoj, pli aridaj arbaroj). Male, la turbulo helpas la nazon kolekti humidecon dum la elspirado, kio sugestas kapabligon por piediri longajn distancojn suferante varmon (speciale kiam oni celas laciĝon kaj eĉ elĉerpiĝon) evitante dehidratiĝon.

El evolucia vidpunkto, nazo karakteriziĝas pro la jeno:
* ebla ĉeesto de haroj inter la nazkavoj;
* perdoj de vibrisoj ĉirkaŭ la nazo;
* kompleta kuniĝo de la supra lipo kun la fendo inter la nazkavoj.

### Diferencoj inter mamuloj 
[thumb|right | [Rostro de elefanto.]]
Ĉe cetacoj, la nazo reduktiĝis al la naztruoj kaj moviĝis al la supra parto de la kapo, laŭ kio ili akiris korpoformon pri hidrodinamikaj kaj la eblon spiradi en medio en kiu ili estas ĉiam en akvo. Male, la nazo de la elefantoj, nomita rostro, disvolviĝis iĝante pli longa kaj muskolhava, ĝis la punkto iĝi plurfunkcianta manipulanta organo.

### Percepto de la direkto 
La malseka nazo de hundoj utilas al ili por percepti la direkton. La sensemaj riceviloj de malvarmo de la haŭto pinte de la muzelo detektas la punkto en kiu la nazo plie malvarmiĝas, kio indikas al la hundo la direkton de kie devenas la odoro kiu ĵus perceptis. Ankaŭ multaj aliaj vertebruloj kapablas uzi tiun funkcion, ege utilan en medio kie percepto de odoro necesas por lokalizi manĝaĵojn, predojn, predantojn, parigeblajn partnerojn ktp.

### Magneta orientiĝo 
Ŝajne kaj homoj kaj simioj havas malgrandan kvanton de magnetito en la nazo, precize en la osto etmoido, inter la okuloj, kiu eble funkcius kiel mekanismo de magneta orientiĝo rilate al la magneta kampo de la Tero, tamen tiu hipotezo pri eblo orientiĝi magnete ĉe homoj, kiel vere je okazas ĉe birdoj kaj akvobestoj, estas submetita al plua studado kaj dume polemiko.

## Nazo ĉe homoj 
thumb|maldekstre|230ra|Nazo vidite flanke.
Ĉe homoj, la nazo estas en la meza parto de la vizaĝo, inter la buŝo kaj la frunto. Ĝi havas la formon de triangula piramido de supra vertico kaj malsupra bazo, kun du truoj. Ĝi estas formata per osto, kartilago, muskoloj kaj haŭto, kaj estas interne ŝirmita per parto de la pituitaria membrano aŭ mukozo.

La formo kaj dimensioj de la nazo ege gravis por la homaj socioj: la antropologio pristudas tion priskribe kaj pere de diversaj mezuroj kaj laŭ tiuj oni klasifikas la homojn en diferencaj tipoj; tiukadre por ekzemplo, oni establis la nomitan nazproporcion (rezulto de la komparo inter ĝia maksimuma larĝo kun ĝia alteco, tio estas, laŭ ĝia formo). Laŭ la menciita nazproporcio oni klasigas individuojn en jenaj tri klasoj: *leptorinoj*, kiuj havas nazproporcion de 69,9 maksimume, kun nazo mallarĝa kaj alta, *mezorinoj*, kiuj havas nazproporcion game inter 70 kaj 84,9 kun meza nazo kaj *platirinoj*, kiuj havas nazproporcion de 85 aŭ plie kun nazo larĝa kaj malalta.

Same, pro sia rimarkinda situo, la nazo montriĝas kiel unu de la plej karakteraj trajtoj de ĉiu individuo, kiu eĉ estas valorata ofte kiel grava trajto se temas pri difino de la beleco de individuo. Tial la naza elstaraĵo estas temo de multaj proverboj, legendoj kaj kantoj en folkloro, same kiel estas ankaŭ multaj diraĵoj pri historiaj (aŭ fikciaj) gravuloj kiuj famas, ne nur pri siaj faroj, sed ankaŭ pro la aspekto de sia nazo aŭ pro faktoj rilataj al ĝi. La disvolvigo dum la 20-a jarcento de la plastia kirurgio celis aparte la modifojn aŭ kuracojn de diversaj nedezirindaĵojn rilate al la nazo.

### Ekstera nazo 
dekstre|230ra|thumb |Nazo de virino kun karaktera osta ĝibo.
La nazo estas elstaraĵo de la vizaĝa ostaro kaj de la vizaĝo de homoj en formo proksimume piramida. La formo de la nazo tamen, varias de individuo al individuo. La ekstera nazo konstituas la eksteran strukturon. Ĝi konsistas el naza radiko (), naza dorso (), naza pinto () kaj nazaj truoj (): La ekstera nazo pluas supren dum la frunton tuŝas la radiko de la nazo; antaŭe kaj supre la du flankoj kuniĝas formante la malantaŭan parton de la nazo, kiu descendas malsupren laŭ elstaraĵo pli malpli pinteca, nome la naza pinto. La naza bazo, kiu estas la malsupra surfaco, limigas en la malsupra parto tra du flankaj etendoj, la aloj de la nazo, du elipsoidaj malfermaĵoj (po unu ĉe alo) direktitaj malsupren, nomitaj nazaj kavoj, pli larĝaj flanke kaj supren avance laŭgrade pli mallarĝe, kaj meze malsupren, pro kio ofte ili estas pirformaj.

Ĝia malantaŭa diametro estas de proksimume 1-2 cm kaj la transversa diametro estas de 0,5-1 cm. La nazaj kavoj konektas la eksteran nazon kun la interna nazo, kaj la nazkavoj, estas ekipitaj per haroj nomitaj vibrisoj kaj havas ankaŭ ŝvitajn kaj sebumajn glandojn. La naza haŭto estas maldika, aparte en la ponto de la nazo, dikiĝas dum oni supreniras al la radiko de la nazo kaj riĉiĝas per dikiĝo havante sebumajn glandojn en la naza pinto (ĉefe ĉe la viroj) kaj en la ĉirkaŭa areo de la haŭto ili povas kontribui, se ili estas nombraj, al ĝia formo. Per simpla rigardo, tiu zono kutime aspektas punktethava. La haŭto de la nazo estas iom apudigita al la naza aponeŭrozo subkuŝa aŭ al la nazmuskoloj. Sur tio, flanka kaj supere al la aloj de la nazo, eblas distingi la alan sulkon kiu pluas infere kaj meze en la nazlipa sulko. La linioj de tensio de la naza haŭto estas transversaj en la radiko kaj en la ponto de la nazo, flagecaj en la nazpinto kaj malsupre flanke oblikvaj en la flankaj muroj.

### Interna nazo 
La naza kavo estas spaco de neregula formo inter la bazo de la kranio supre kaj la volbo de la buŝa kavo malsupre. Ili estas vertikale pli altaj en sia meza parto, dum transversale ili estas pli larĝaj en la malsupra parto. Ĉiu konsistas de meza muro, flanka muro, etaĝo kaj volbo. La du nazkavoj estas dividitaj sagoforme per osta kaj kartilaga mureto nomita ""naza septo" ŝirmita interne per la naza mukozo. Tamen, en la malantaŭa parto, ĉiu nazkavo pluas al la nazfaringo tra malfermaĵo nomita *koano*. En la nazkavo, precize en ĝia flanka muro, malfermiĝas nombraj duktoj el aeraj kavaĵoj situaj en la ostoj pli volumenaj de la kranio (frunta, makzela ostoj, sfenoido, etmoido) nomitaj "paranazaj sinoj".

### Mukozo 
Ĉiu nazkavo dividiĝas en kvar areoj: nome la vestiblo, la atrio, la flarzono kaj la spirareo.

* La **vestiblo** estas la dekomenca parto pligrandigita de la antaŭa malfermaĵo de ĉiu nazkavo. Flanke ĝi estas limigita per la alaj kartilagoj, per la flankaj nazaj kartilagoj kaj meze per la malsupra muro de la septo, malantaŭe per kurba elstaraĵo nomita *limen nasi* kiu originiĝas en la supermeta koincido de la granda ala kartilago kun la flanka naza kartilago. La vestiblo estas riĉa en ŝvitaj kaj sebumaj glandoj, kaj ĉe plenkreskulaj viroj ili havas harojn nomitajn *vibrisoj*.
* La **atrio** montriĝas kiel ioma depresio en la flanka muro, situa antaŭ la nazkavoj. Ĝi estas limigita en la supra parto per faldo de la mukozo: nome *agger nasi*.
* La **flarzono** de la nazo havas tre densan mukozon kiu estas malhela pro la ĉeesto de bruna pigmento. La riceviloj de odoro sendas stimulojn al la cerbo tra la flarnervo, kiu branĉiĝas en la nazkavoj al nombraj fibretoj.

### Mortotriangulo 
Ĉe homoj, pro la speciala naturo de la sangofluo al la nazo kaj al ties ĉirkaŭa areo, ekzistas duktoj kiuj iras rekte al la cerbo, pro kio estas gravaj riskoj ke infekto povas etendiĝi al la cerbo, okazigante klinikan kadron ekstreme gravan. Pro tio, la areo inter la randoj de la buŝo kaj la nazponto, inkludante la nazon kaj la makzelon, estas konata kiel la "triangulo de la morto".

## Proverboj 
[eta|290ra|En partikularaj kuntekstoj oni identigis grandan nazon kun deveno el judoj, kadre de evidenta sento de [kontraŭjudismo. En *Kristo antaŭ Pilato*, ĉirkaŭ 1520, unu el pentraĵoj atribuitaj al Hieronymus Bosch, tio estas evidenta en kelkaj roluloj, ekzemple tiu plej maldekstre, kaj ankaŭ en aliaj pentraĵoj de la sama periodo kaj skolo.]]

Ekzistas pluraj (15) proverboj pri nazo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof. Ankaŭ laŭ PIV , *nazo* kiel organo de la flarsento en poezio, literaturo kaj proverboj 

* konsideriĝas kiel signo de sagaco, klarvideco
::□ *Mi havas bonan nazon* (mi suspektis ĝuste)
* rigardiĝas kiel esprimilo de sentoj
::□ *Foriri kun longa nazo*  (pro mistrafo, elreviĝo)
::□ *teni la nazon supren*  (esti arogante fiera)
::□ *kuntiri la nazon* (pro malplaĉo)
* rigardiĝas kiel la ĉefa parto de la vizaĝo kaj signo de la persono
::□ *rigardu la faktojn, kiuj sin trovas antaŭ via nazo* 
::□ *sur mia nazo ne estas skribite, ĉu mi havas monon* 
::□ *ne ŝovu la nazon en fremdan vazon* 
::□ *nazo supren, vento antaŭen* 
::□ *li vidas nur ĝis la pinto de sia nazo* 
## Bildaro 

Dosiero:Human-nose.jpg
Dosiero:Neus1.jpg|Homa nazo en profilo
Dosiero:Lightmatter elephanttrunk.jpg|elefanta nazo
Dosiero:Concha nasalis.gif

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Nazosto
* Vomeronaza organo
* Naztuko
* Nazalo
* Rostro
* NAZ
* Por la indiĝena popolo de Panamo, vidu nazoj (popolo).
* Nazo-Teribo estas indiĝena regiono en Panamo.

Kategorio:Besta anatomio
Kategorio:Homa anatomio