open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Etoso

**Etoso** (el la greka lingvo *ἦθος*, "etos", kiu signifas karakteron) estas spirita atmosfero, "aero" de iu medio, loko aŭ renkontiĝo. Kvankam la vorto povas esti uzata ĝenerale por iu ajn aranĝo aŭ loko, oni kutime uzas ĝin por priskribi certajn Esperanto-aranĝojn aŭ ties specifajn, jam tradiciajn, eventojn (ekzemple gufujon dum IS).

## Vidu ankaŭ 
* Monda Etiko
* Etologio
* Mojoso

Kategorio:Filozofia terminologio
Kategorio:Etikaj nocioj
Kategorio:Sociologio
Kategorio:Etiko
Unuo

**Unuo** povas esti

# Abstrakta kvanto, rigardata kiel la elementa nombro, kiu servas por formi la ceterajn.
# **Mezurunuo** - difina kvanto, elektita por taksi (mezuri) per komparo la valoron de fizikaj grandoj, kalkulante, kiom da fojoj ili enhavas tiun kvanton aŭ frakcion de ĝi.
# Relative memstara parto de pli granda tutaĵo (ekzemple de ŝtato, armeo, fabriko, maŝino ktp.) kiu plenumas specifan funkcion.  
# Substantivo derivita de la numeralo **unu**.
# **Unuo (ringa teorio)**
# **Imaginara unuo** (skribata kiel *i* aŭ *j*) estas kompleksa nombro difinita per la propraĵo ke ĝia kvadrato egalas al -1.
Stříbro

eta|maldekstra|250ra|Urbodomo en Stříbro
**Stříbro** () estas urbo en Ĉeĥio kun  (), situanta en Regiono Plzeň, sur rivero Mže, 34&nbsp;km oriente de urbo Tachov. Traduko de la nomo Stříbro estas arĝento.

## Historio 
La unuaj mencioj pri ministaj vilaĝoj devenas el la 12-a jarcento, la urbon fondis Venceslao la 1-a. Al ĝia prospero kontribuis minado de arĝento, sed ankaŭ avantaĝa situo en komerca pado ĝis Bavario. En la jaro 1437 Stříbro estis avancigita je reĝa supera urbo. Trankvilan evoluon haltigis nur la husanaj militoj, kaj post tempo post la batalo sur Blanka Monto, kiam la urbo estis kelkfoje prirabita kaj iom post iom okazis malintensigo de la minado de arĝento. Certa reviviĝo okazis nur en la 18-a kaj la 19-a jarcentoj konekse kun minado de plumbo kaj zinko, kun konstruado de landvojoj kaj fervojo.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
* **Stříbro**
* Butov
* Jezerce
* Lhota u Stříbra
* Milíkov
* Otročín
* Těchlovice

En la jaroj 1976–1991 konsisto de la urbo estis ankaŭ Vranov, en la jaroj 1980–1991 ankaŭ Benešovice, Kšice, Sulislav kaj Záchlumí kaj en la jaroj 1980–2001 ankaŭ Lom u Stříbra kaj Sytno.

## Vidindaĵoj 
La plej valora memorigaĵo estas renesanca urbodomo el la jaroj 1543–1589 en okcidenta flanko de la urba placo. En la urbodomo konserviĝis vico da ĉambregoj kun renesanca volbo. Multaj domoj en la placo havas barokajn frontonojn kaj fasadojn, sed iliaj kernoj estas renesancaj. El la 18-a jarcento devenas pestkolono kun 12 statuoj.

Dominaĵo de la urbo estas preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj, devene gotika el la 14-a jarcento, kun alta prisma renesanca turo. Konsistaĵo de remparoj el la 16-a jarcento estis cilindroforma bastiono, hodiaŭ ĝi estas ekspoziciejo. Eniron en la urbon ebligis renesanca pordego kun ŝtona ponto trans rivero Mže, kiun ŝirmis unuetaĝa renesanca turo. De sude oni eniris en la urbon tra Koubkova-pordego, tra gotika unuetaĝa pordego kun ligna balkono el la 16-a jarcento.

## Personecoj 
* En la urbo naskiĝis ekzemple Jakoubek ze Stříbra (proksimume 1370–1429), magistro de Praga universitato.
* Ernst Streeruwitz

## Pluaj fotografioj 

Stříbro (10).jpg|Panoramo de centro de la urbo el strato Plzeňská ulice
Stříbro - radnice.jpg|Urbodomo
Stříbro (11).jpg|Placo de Masaryk
Stříbro (3).jpg|Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj
Stříbro (6).jpg|Bierfarejo kaj ruino de monaĥeja preĝejo de sankta Maria Magdalena
Stříbro (4).jpg|Ĝardeno de minoritata monaĥejo
Stříbro (7).jpg|Meza faklernejo en strato de Beneš
Stříbro (9).jpg|Tombeja preĝejo
Stříbro (8).jpg|Rivero Mže kaj eksa muelejo en strato Sokolská
Stříbro (12).jpg|Husana bastiono en strato Plzeňská
Stříbro (5).jpg|Placo de Masaryk
Stříbro (2).jpg|Urbodoma ĝardeno
Stříbro (1).jpg|Renesanca ŝtona ponto kun urba pordego
Stříbro, 13th meridian east 01.jpg|Plastikaĵo de la 13-a meridiano


Kategorio:Municipoj en distrikto Tachov
Kategorio:Urboj en distrikto Tachov
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Plasa montetaro
Kategorio:Setlejoj sur Mže
Koordinato

**Koordinato** estas unu el la nombroj karakterizantaj punkton rilate al koordinatsistemo.

* En geometrio, troviĝas la kartezia koordinato, la polusa koordinato, la cilindra koordinato kaj la sfera koordinato.

* Pri geografio, konsideriĝas la geografia koordinato, ekzemple longitudo kaj latitudo, kiuj precize determinas situon de iu ajn loko sur nia planedo.

Dosiero:Hinweisschild hydrant.jpg|Indika ŝildo pri la situo de subtera akva valvo
Dosiero:Eixos.jpg|Tridimensia kartezia koordinatsistemo
Dosiero:Koordinatensystem.png|Dudimensia kartezia koordinatsistemo
Dosiero:Primemeridian.jpg|Nulaj estas la longitudo de la Grenviĉa meridiano kaj la latitudo de la ekvatoro (referencoj)

## Vidu ankaŭ 
* Bazo (lineara algebro)
* Birilo
* Geokaŝado
* GPS
* Koordinata geometrio
* Koordinata maŝino
* Transformo de Galileo

Kategorio:Apartigiloj
Kategorio:Geometrio
Kategorio:Geografio
Kategorio:Koordinatsistemoj
Matěj Mydlář

eta|dekstra|Domo de Mydlář en Chrudim
**Matěj MYDLÁŘ** (legu Matjej MydlArĵ) loĝis en urbo Chrudim en la 16-a jarcento kaj li estis riĉa urbodomano administranta komunuman monon. Li estis viro riĉa je havaĵo kaj domoj kaj ĉiel ajna posedaĵo tiel multe, ke li estis en Chrudim eĉ aliloke ĝenerale nomata nur „riĉa“. Li estis onklo de Jan Mydlář.

Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
Kategorio:Mortojaro nekonata
Kategorio:Ĉeĥoj
Kategorio:Chrudim
Chrudim

eta|maldekstra|Burĝaj domoj en la ĉefplaco
eta|maldekstra|Domo de Mydlář
eta|maldekstra|Preĝejo de Ascendotago
**Chrudim** (prononcu Ĥrudim) (germane arkaike: *Crudim*) estas urbo en Ĉeĥio kun  (), situanta sur rivero Chrudimka, 9&nbsp;km de urbo Pardubice.

## Historio 
Jam en la 9-a jarcento estiĝis super la rivero princa burgo, ĉirkaŭbarita de burgejo kaj poste en la jaro 1276 reĝo Přemysl Otakar la 2-a konstruigis sur ties loko reĝan burgon kaj la vilaĝon li avancigis je urbo. Komence de la 14-a jarcento Chrudim fariĝis doturbo de la ĉeĥaj reĝinoj. En la jaro 1337 la burgo eĉ kun la urbo subiĝis al granda incendio. La urbo estis ofte trafita ne nur de naturkatastrofoj, sed ankaŭ de militeventoj (husanaj militoj kaj la tridekjara milito). La plej granda evoluo okazas en la 15-a kaj en la 16-a jarcentoj. En la urbo ekfloras vico da metioj, oni konstruas novajn preĝejojn kaj burĝajn domojn. Ĉi tie tre rolis eĉ signifa situo de la urbo en la tn. Trstěnická-pado, kuniganta Bohemion kun Moravio.

## Partoj de la urbo 
Al la urbo apartenas urbopartoj:
* **Chrudim**
* Medlešice
* Topol
* Vestec
* Vlčnov

## Vidindaĵoj 
La urbo havis rilate al facila alirebleco du remparojn. Ĝis nun konserviĝis bastiono nomata Prachárna (Pulvejo) kun du portaloj, Pardubská-bastiono kaj Tmavá-bastiono. El la remparmuro ni trovos restaĵojn de la urba kerno, kiu havas mezepokan karakteron.

Ĉefa placo havas kvadratan bazplanon kun mallongaj stratoj, kondukantaj el ties anguloj. Dominaĵo estas preĝejo de Ascendotago de Virgulino Mario. Tio estas trinava baziliko, fondita en la jaro 1291. La plej rimarkindan konstruaĵon de la urbo prezentas renesanca domo de Matěj Mydlář el la 16-a jarcento. En la konstruaĵo estas hodiaŭ Muzeo de marionetaj kulturoj. Vico da historiaj domoj estas kunigitaj per arkadoj. En la urbo vivis ankaŭ Jan Mydlář.

En antaŭurboj de Chrudim estis konstruitaj multaj preĝejoj. El monaĥejoj konserviĝis nur kapuĉula kun preĝejo de sankta Josefo. Malantaŭ la remparoj de la urbo staradis dominikana monaĥejo, ruinigita dum la husanaj militoj.

Ĉiujare en la unua julia semajno estas aranĝata festivalo Loutkářská Chrudim (Marioneta Chrudim).

## Loĝantaro 
## Naskiĝintoj 
En la urbo naskiĝis Josef Ressel (1793–1857), la inventinto de ŝipŝraŭbo.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝaro de mikroregiono Chrudim 
* Chrudim - virtual show


Kategorio:Municipoj en distrikto Chrudim
Kategorio:Urboj en distrikto Chrudim
Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Vinkultivada subregiono Mělník
Kategorio:Setlejoj en Svitava montetaro
Kategorio:Setlejoj sur Chrudimka
Jan Mydlář

dekstra|eta|200px|Libro *Memorskriboj de ekzekutisto Mydlář*
eta|200px|dekstra|Ekzekuto de 27 ĉeĥaj sinjoroj sur Malnovurba placo en Prago fare de Jan Mydlář
**Jan MYDLÁŘ** (legu Jan MidlArĵ) (1572–1664) estis nevo de Matěj Mydlář. Li studis en Altlernejo de Karolo en Prago medicinon. La familio de Jan Mydlář vivis en Chrudim en la 16-a jarcento. Jan Mydlář klopodis liberigi sian amatinon, kiu estis filino de Matěj Mydlář, el malliberejo en la urbo, li fariĝis pro tio eĉ helpanto de ekzekutisto en Chrudim. Sed liaj klopodoj restis vanaj kaj anstataŭ magistro de medicino Jan Mydlář poste fariĝis malnovurba ekzekutista majstro en Prago. Li komencis skribi siajn memorskribojn, en kiuj poste daŭrigis ankaŭ lia filo, same ekzekutisto. Tiujn ĉi memorskribojn poste studis en arkivoj la verkisto Josef Svátek (1835–1897) kiu verkis kvarpartan verkon, *Memorskriboj de ekzekutisto Mydlář.* Tiu ĉi libro estis tradukita de Petr Tomašovský en Esperanton. La okazintaĵoj de la verko komenciĝas en la jaro 1582.

Li vivis en tempo de imperiestro Rudolfo la 2-a.

## Vidu ankaŭ 
* Malnovurba ekzekuto en Prago

Kategorio:Ekzekutistoj
Kategorio:Chrudim
Kategorio:Malnovurba ekzekuto en Prago
Coahuila

**Coahuila** [kŭaŬIla] (Esperantigite : **Koaŭilo**) estas federacia subŝtato de Meksiko kaj situas norde, lime al Usono. 

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

La ĉefurbo de Coahuila estas Saltillo kaj ĝi dividiĝas en 38 komunumojn (municipoj). Vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Coahuila. 

Ĝia kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-COA".

Coahúila norde limas al Teksaso; ĉe la lima rivero Rio Grande del Norte situas la urboj *Boquillas del Carmen*, *Acuña* kaj *Piedras Negras*.

## Vidu ankaŭ 
* Meksika Altebenaĵo
* Meksikaj loknomoj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
Colima

**Colima** [koLIma], Esperantigite : **Kolimo**, estas malgranda federacia subŝtato de Meksiko kun samnoma ĉefurbo. Ĝi situas okcidente ĉe Pacifiko.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

Ĝi dividiĝas en 10 komunumojn (municipoj); vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Colima. 

Ĝia kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-COL".

En la provinco troviĝas parto de la vulkano Colima, la plej aktiva vulkano de Meksiko; pli granda parto de la vulkano troviĝas en la apuda ŝtato Jalisco (Ĥalisko).

La nomo de la provinco, la urbo kaj la vulkano devenas el la naŭatla lingvo kaj honoras mitan antaŭkonkeran militiston tiunoman.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

## Vidu ankaŭ 
* Kolima
* Meksikaj loknomoj
Gufujo

eta|dekstre|240px|Teoj en gufujo dum la 52-a Internacia Seminario.
[eta|240px|1-Stela plasta monero. En la antaŭparto de la monero aperas [gufo, tio estas pro tio ke tiu ĉi monero estas la plej uzata en la gufujo.]]
**Gufujo** estas nokta teo-trinkejo kaj literaturejo dum Esperanto-aranĝoj, ĉefe lumigita per kandeloj, kie oni ne fumas kaj trinkas senalkoholaĵojn kiel teon. Per sia nomo ĝi rilatas al gufoj kiuj metafore estas noktemaj partoprenantoj de junaj Esperanto-aranĝoj kiuj ariĝas en tiu ĉi loko.

## Etoso 
La etoso estas trankvila kaj senbrua. Tiel eblas renkontiĝi kaj babili sen ĝena fiodoro kaj sen ĝeno de laŭta bruo.  Koncertmuziko, poeziolegado, aŭ literaturlegado estas kutimaj agadoj en tiaj kafejoj.

Ĉar Esperanto havas vivan komunumon, la parolantoj produktas kulturaĵojn kiam ili interagas, eĉ senkonscie.

Gravaj aĵoj por la agrabla gufuja etoso estas kandeloj kaj *literatura laŭtlegado* aŭ koncerto de *trankvila muziko*. La oferto de multaj specoj da teoj kaj tizanoj kune kun taŭgaj aldonaĵoj kiel dolĉigiloj kaj kuketoj, la haveblaj manĝaĵoj en la gufujo estas sanaj kiel ekzemple nuksetoj, sekigitaj fruktoj ktp. Ili estas ĉefaĵoj por gufujo.

## Historio 
Ĝi estis inventita de Nathalie S. kaj Rolfo E. kiel alternativa trinkejo. Ĝi unuafoje okazis fine de 1995 dum Internacia Seminario en Veclaro (germane *Wetzlar*), Germanio.

## Etimologio 
La nomo venas de la strigo-birdo "gufo", kiu aktivas nokte. Pro belsona kialo elektiĝis la sufikso -uj-, kiu cetere havas pli vastan signifon (ekz. lando aŭ nesto) ol -ej-. Laŭ alia klarigo la sufikso -uj- signifas "nesto".

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-kulturo
* Mojoso

## Eksteraj ligiloj 
* Gufujo-ĉefnesto  ("oficiala retejo" de la inventintoj)
* Filmo pri Gufujo de Eric Languillat ĉe YouTube

Kategorio:Esperanto-kulturo
Tamaulipas

**Tamaulipas** [tamaŭLIpas] (esperantigite **Tamaŭlipaso**) estas federacia subŝtato en la nord-oriento de Meksiko.

Plentitole ĝi nomiĝas hispanlingve "Estado Libre y Soberano de Tamaulipas" (libera kaj suverena ŝtato Tamaulipas).

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

Ĝia ĉefurbo nomiĝas Ciudad Victoria ("venko") kaj ĝi havas 43 komunumojn (Vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Tamaulipas). 

La kodo de la provinco laŭ ISO 3166-2:MX estas "MX-TAM". 

La provinco oriente limas al la Meksika Golfo kaj norde al Teksaso (nun Usono), trans rivero Rio Grande del Norte. Ĝi havas apartan formon: pli ol duono de ĝia limregiono al Teksaso konsistas el strio 250&nbsp;km longa kaj nur 30&nbsp;km larĝa. Ĝi tiel preskaŭ komplete disigas Teksason kaj Nuevo León, al kiuj tamen restas ĉirkaŭ 20&nbsp;km da komuna limo, tra eta koridoro inter Tamaulipas kaj Coahuila. En Usono oni nomas tian teritori-formon patotenilo (geografio).

## Vidu ankaŭ 
* Meksikaj Loknomoj
* Verakrucaj humidaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
Veracruz

**Veracruz** [veraKRUS] (hispane vera kruco) (Esperantigite : **Verakruco**) estas provinco en la oriento de Meksiko.

Ĝia kodo laŭ ISO 3166-2:MX estas "MX-VER"

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo nomiĝas Xalapa de Enríquez. Limnajbaroj estas .

Ĝi havas 212 komunumojn (Vidu la Liston de komunumoj en Veracruz)

Veracruz situas ĉe la bordo de Atlantiko (Meksika Golfo) kaj ĝuas tropikan-subtropikan klimaton. La samnoma havenurbo (Veracruz Llave = Vera Kruco, ŝlosilo) estas la plej grava haveno de Meksiko. En Veracruz troviĝis ankaŭ gravaj antaŭkonkeraj kulturoj kiel la Totonakoj, Toltekoj kaj Ŭaŝtekoj.

La norda montara regiono estas tre malriĉa, kontraste al la forte industriaj urboj Veracruz, Orizaba, Coatzacoalcos kaj Boca del Río.

## Vidu ankaŭ 
* Meksikaj Loknomoj
* Petenaj-verakrucaj humidaj arbaroj
* Verakrucaj humidaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
Himenio

eta|Mikroskopa bildo de himenio
**Himenio** (latine *hymenium*) estas la sporoportanta (produktanta) tavolo de la fruktokorpo de fungoj. Oni ofte nomas ĝin produkta tavolo.

La himenio konsistas el askoj kaj bazidioj sur la fruktokorpo de la asko-, bazidiofungoj. Inter la himenoj povas troviĝi sterilaj hifoj. La himeno troviĝas sur la interna surfaco de apotecio (diskoforma aŭ pelvoforma fruktokorpo de la diskomicetoj (el askofungoj) kaj likenoj), sur la Lameloj de lamelaj fungoj (ŝampinjono) aŭ remburas la tubetojn de boletofungoj. En la askoj kaj bazidioj de  la himenio produktiĝas grandnombra sporo.

Kategorio:Funganatomio
Meksika golfo

eta|dekstra|300px|Meksika Golfo
La **golfo de Meksiko** aŭ **Meksika golfo** (,  aŭ , oficiala nomo de tiu ĉi golfo en Usono ekde 2025) estas golfo de Atlantiko plejparte ĉirkaŭata de Usono, Meksiko kaj Kubo. Ĝi longas preskaŭ  orient-okcidente kaj larĝas  sud-norde. Ĝia areo estas proksimume .

La buŝon de la golfo formas la duoninsuloj Florido (nord-oriente) kaj Jukatano (sude). Meze en tiu buŝo situas Kubo kaj dividas la buŝon al la Florida Markolo kaj la Jukatana Markolo.

La suda triono de la golfo situas en la tropika zono (la Tropiko de Kankro preterpasas norde de Kubo). La varma Golfofluo iras de tiu zono trans Atlantikon kaj mildigas la klimaton de Eŭropo.

En la golfon fluas kelkaj riveroj, kies plej signifaj estas Misisipo kaj Rio Grande del Norte.

## Nomenklaturo 
En januaro 2025, la ĵus reelektita usona prezidanto Donald Trump decidis dekrete, ke la Meksika Golfo ŝanĝu sian nomon al "Gulf of America" ("Golfo de Ameriko" aŭ "Golfo de Usono"). Tamen la decido ne estis larĝe konsentita de la aliaj nacioj, precipe de la meksikaj aŭtoritatoj. Google Maps (la kartografia servo de Guglo) siaflanke alprenis la novan nomon la 28-an de januaro 2025, prezentitan kune kun la nomo "Golfo de Meksiko".

## Bildaro 

Dosiero:GulfofMexico3D.jpg|
Dosiero:GolfVanMexico.jpg|
Dosiero:Fishing Fleet in Biloxi.jpg|
File:15-07-14-Yucatan-Ölfelder-RalfR-WMA 0481.jpg|Cantarell

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de maraj ekoregionoj
* Maro

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ncat.org/nutrients/hypoxia/hypoxia.html  
* http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/rrg07 
* http://www.epa.gov/water/yearofcleanwater/docs/Hypoxia_Factsheet.pdf 
* http://web.ukonline.co.uk/a.buckley/dino.htm 

Kategorio:Maroj
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Kategorio:Geografio de Meksiko
Kategorio:Golfoj en Usono
Kategorio:Golfoj en Nordameriko
Kategorio:Golfoj en la Atlantiko
Mikorizo

[eta|220px|Tiu mikorizo entenas fungon el la genro *[Amanito*.]]
**Mikorizo** (el la greka *mycorrhiza*) estas simbioza, nepatogena aŭ neforte patogena asocio de fungohifoj kun la radikoj de la plantoj. Ĝi havas du tipojn: endotrofa (kun pluraj subtipoj) kaj ektotrofa mikorizo (aŭ ektomikorizo).

Ĉe endotrofa mikorizo, la hifo penetras la mastroplanton kaj tie estigas vezikojn, disbranĉiĝantan arbuskulumon. La simbiozaj fungoj de la orĥideoj estas klabfungoj (*Rhizoctonia*-specioj), sed plej ofte oni povas klasifiki endotrofajn mikorizojn en *Glomeromycota*. Tiaj mikorizoj ŝajne aperis kun la unuaj plantoj, kiuj koloniis la firman teron meze de Paleozoiko.

La ektotrofa mikorizo karakterizas iujn arbojn, i. a. koniferojn el la familio pinacoj kaj angiospermojn kiel ekzemple fagacojn kaj betulacojn. La radikoj dikiĝas, disbranĉigas. La micelio kovras la radikojn deekstere, penetras en la interĉelan areon, kie ĝi formas la tiel nomatan Hartig-reton, sed ne penetras la ĉelojn mem. Tiuj fungoj apartenas al la ĉapelaj kaj trufoformaj fungoj. Kelkaj fungoj vivas nur sur difinitaj arboj (ekz. bruna ringa boleto (*Suillus luteus*) vivas nur kun dupinglaj pinoj, la muŝfungo (*Amanita muscaria*) nur kun piceo, abio, betulo).

La fungo malkombinas la organikajn materialojn de la grundo kaj la planton priservas per nitrogeno, kalio, fosforo; de la planto la fungo ricevas glucidojn.

La praktika utilo ekzistas ekzemple ĉe la kultivado de orĥideoj, de trufoj, arbarigo, ĉar la prenita grundo el inter la radikoj ebligas la alisetligon de fungo kaj tiel multaj plantoj pli bone kreskas kaj estas protektataj kontraŭ diverstipaj malsanoj kaj atakoj. Aldone la teknikoj de inokulado de la fungoj al tre junaj plantoj rapide progresas kaj disvastiĝas.

## Planta komunikado per mikorizaj retoj 
Plantoj komunikas per mikorizaj retoj kun aliaj plantoj de la sama aŭ malsamaj specioj. Mikorizaj retoj ebligas sendi signalojn kaj indikojn inter plantoj, kiuj influas la konduton de la konektitaj plantoj kaŭzante morfologiajn aŭ fiziologiajn ŝanĝojn. La kemiaj substancoj kiuj agas kiel ĉi tiuj signaloj kaj indikoj estas nomitaj informkemiaĵoj. Ĉi tiuj povas esti alelokemiaĵoj, defendaj kemiaĵoj aŭ nutraĵoj. Alelokemiaĵojn uzas plantoj por malhelpi la kreskon aŭ evoluigon de aliaj plantoj aŭ organismoj; defendaj kemiaĵoj povas helpi plantojn en mikorizaj retoj defendi sin kontraŭ atakoj age de patogenaj mikroboj aŭ herbovoruloj; translokigitaj nutraĵoj povas influi kreskon kaj nutradon. La rezultoj de studoj kiuj montras ĉi tiajn komunikadojn kondukis al la hipotezo de mekanismoj per kiuj la translokigo de ĉi tiuj nutraĵoj povas influi la taŭgecon aŭ bonfarton de la konektitaj plantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Penda betulo
* Radikoharo

Kategorio:Mikologio
Kategorio:Plantekologio
Vektora spaco

En abstrakta algebro **vektora spaco** (ankaŭ nomata **lineara spaco**) V super kampo K estas algebra strukturo kreita de nemalplena aro, kun du operacioj (unu interna, la alia ekstera) kaj 8 fundamentaj ecoj.
Oni uzas notacion + (vektora adicio) por la interna operacio,  V\times V \rightarrow V, (x,y)\mapsto x+y kaj \cdot (skalara multipliko) por la ekstera operacio
K\times V\rightarrow V, (\lambda,x)\mapsto \lambda x .

La triopo (V,+,\cdot) estas vektora spaco super K, se validas la sekvaj aksiomoj:
* (V,+) estas komuta grupo
* \forall x\in V, 1 \cdot x=x , kie 1 estas la neŭtrala elemento de K
*  \forall \alpha\in K, \forall (x,y)\in V\times V, \alpha \cdot (x+y)=\alpha \cdot x+\alpha \cdot y
*  \forall (\alpha,\beta)\in K\times K, \forall x\in V,(\alpha+\beta)\cdot x=\alpha \cdot x+\beta \cdot x 
*  \forall (\alpha,\beta)\in K\times K, \forall x\in V,(\alpha\beta) \cdot x=\alpha \cdot (\beta \cdot x) 

La elementoj de V (kiun oni sinekdoĥe, matematike ne tute precize, nomas simple vektora spaco) nomiĝas vektoroj, kaj la elementoj de K nomiĝas skalaroj.

Kelkaj aŭtoroj uzas la terminon *vektora spaco* ankaŭ por pli ĝenerala algebra strukturo, en kiu la rolon de kampo K ludas korpo.

## Vidu ankaŭ 
* Topologia vektora spaco

## Eksteraj ligiloj 
* Broŝuro "Fundamentoj de lineara algebro" (pdf-dosiero, 27 p.) de Ulrich Matthias


Kategorio:Abstrakta algebro
Leendert Saarloos

**Leendert SAARLOOS** (1884-1969) estis nederlanda hundobredisto. Li konsideris ke la hundoj estis tro servitaj. Li decidis krei novan rason. En 1921, li hibridis Eŭrazian lupinon kun germana ŝafhundo por fari rason *Saarlooswolfdog*, aŭ Saarloosa luphundo.

Saarloos, Leendert
Saarloos, Leendert
G Sankara Kurup

**G Sankara KURUP** (naskiĝis la 3-an de junio 1901 en Nayathode, Keralo, Barato; mortis la 2-an de februaro 1978 en Trivandrumo, Keralo) – pli bone konata kiel **Mahakavi G** (*Granda Poeto G*) – estis la unua premiito de la premio Gjanpith, la plej prestiĝa belarta premio de la barata registaro. Li gajnis la premion en 1965 pro sia poemaro en la malajala *Odakkuzhal* (La bambua fluto, 1950). Per parto de la mono de la premio, li starigis la belartan premion Odakkuzhal en 1968.

Krom 25 poemaroj, Mahakavi G ankaŭ verkis versdramojn kaj belartesearojn – entute ĉ. 40 verkojn en la malajala. Li ankaŭ tradukis en la malajalan la Robaiojn (1932) de Omar Ĥajam, la sanskritan poemon *Meghaduta* (1944) de Kalidasa, kaj la poemaron *Gitanĝali* (1959) de Rabindranath Tagore. Efektive, oni ofte parolas pri la influo de Tagore kaj Gandhi sur la homarismo kaj naciismo de Mahakavi G. Interese, liaj poemoj ankaŭ esploras la rolon de la scienco en la plenumo de la homa potenco.

Li laboris kiel instruisto de la malajala je diversaj niveloj, emeritiĝante kiel profesoron en 1956. Krom tio li ankaŭ havis aktivan publikan vivon kiel membron (1968-72) de la Raĝja Sabha, la supera ĉambro de la landa parlamento.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.shelterbelt.com/KJ/malayalams2.html  anglalingva; bonega superrigardo de la ĉefaj genroj de la malajala literaturo moderna
* http://www.shelterbelt.com/KJ/malayabibli.html  latinalfabeta bibliografio de literaturo en la malajala
* http://www.lib.washington.edu/Southasia/guides/malayalam.html  bibliografio de malajala literaturo en la angla traduko

Kategorio:Barataj verkistoj
Kategorio:Malajallingvaj verkistoj
Kategorio:Gjanpith-laŭreatoj
Objektema programado

En komputado, **objektema programado** estas projektada kaj programada paradigmo, kiu baziĝas sur la ideo krei programojn per kununuigo de rilataj datumoj kaj funkcioj ene de objektoj. Ĉiu objekto konsistas el siaj propraj datumoj kaj siaj funkcioj kiuj povas ŝanĝi la datumojn. La objektoj plej ofte reprezentas aferojn, kiujn la programo devas trakti, ekzemple: dokumentoj, personoj, bildoj, butonoj, ktp.

Objektema programado emfazas la jenajn konceptojn:

* Objektoj: unuo de la objektema programlingvo, kiu havas ambaŭ datumon por la objekto, kaj metodojn por atingi tiun datumon.
* Abstraktado: la ebleco plue utiligi metodojn kaj datumojn el similaj trajtoj de objektoj.
* Enkapsuligo: ĉiu objekto regas sian propran internan staton. Oni povas atingi datumon de objekto nur per ties metodoj.
* Homonimigo: objekto aŭ metodo povas respondi al mesaĝo plurvoje, depende de la tipo de la mesaĝo kaj la tipo de la objekto.
* Heredado: permesas objektojn esti organizataj hierarkie, tiel la "infanaj" objektoj heredas la datumon kaj metodojn de la "patraj" objektoj.

Ĉiu objekto nepre estas ekzemplero de minimume unu klaso. Ĉiu klaso prezentas eksplicitan koncepton, distingitan de aliaj klasoj, kaj ankaŭ datumtipon kun precize difinita interfaco. Oni ordinare traktas klasajn interfacojn kiel aro da mesaĝoj, kiuj eblas sendi al klasa ekzemplero (aŭ, alie, aro da metodoj, t.e. agoj, kiuj eblas plenumi kun ekzempleroj de la klaso).

## Ekzemploj de objektemaj programlingvoj 
[eta|240px|Historio de Objektema programado de [Algolo (programlingvo)|algolo, fortrano kaj LISP ĝis C#.]]
* Ada
* C++
* C#
* D
* Java
* Python
* Smalltalk
* Ruby

Kategorio:Komputiko
Mohelnice

eta|maldekstra|250px|Ligna kripo en Mohelnice
**Mohelnice** estas urbo en Ĉeĥio kun  (), situanta en norda Moravio, 27&nbsp;km de urbo Olomouc. Laŭ la urbo nomiĝas Mohelnica sulko.

## Historio
La unua mencio pri la vilaĝo estas el la jaro 1141, ekde la jaro 1273 Mohelnice estas urbo, kiu havis regulan rondan bazplanon. Konserviĝis restaĵoj de gotikaj remparoj el la 14-a ĝis la 15-a jarcentoj kun pordego el la jaro 1540. Dum la tridekjara milito ĝi estis en la jaro 1643 konkerita kaj forbruligita de svedoj.

Dominaĵo estas gotika ununava preĝejo de sankta Tomo el Canterbury, notata en la jaro 1247, kun okulfrape alta svelta turo. Renesanca urbodomo estas el la 16-a jarcento, en placo staras pestkolono el la jaro 1717. En la urba parko estas memortabulo de dekano K. A. Lautner, la viktimo de sorĉistaj procezoj en la 17-a jarcento. En la jaro 1742 prirabis la urbon prusoj. Komence de la 20-a jarcento en la urbo agadis verkisto Antal Stašek.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
* **Mohelnice**
* Křemačov
* Květín
* Libivá
* Podolí
* Řepová
* Studená Loučka
* Újezd

Konsisto de Mohelnice esios en la jaroj 1980–1990 ankaŭ municipoj Mírov kaj Třeština kaj en la jaroj 1985–1990 ankaŭ municipo Líšnice.

## Memorindaĵoj 
* Pestkolono
* Preĝejo de sankta Thomas Becket
* Urba turo
* Mohelnica muzeo
* Akva pordego 

## Pluaj fotoj

Mohelnice - Truck.jpg|Extrem Truck Trial en ŝtonminejoj de Mohelnice
Mohelnice - school.jpg|Konstruaĵo de Komerca akademio en Mohelnice
Mohelnice - Brus' born house.jpg|Gastejo de Brus kaj Elkranejo de Brus rememoriganta personecon de Antonín Brus


Kategorio:Municipoj en distrikto Šumperk
Kategorio:Urboj en distrikto Šumperk
Kategorio:Urboj en Moravio
Kategorio:Setlejoj en Mohelnica sulko
Kategorio:Setlejoj en Zábřeha montetaro
Substrato

**Substrato** estas teknika termino kiu kun signifo de suba tavolo povas esti uzata por:

en la tekniko:
* substrato (materialscienco), materialo, kiu estas pritraktita 
* substrato (biogasinstalaĵo), krudmaterialo, kiu malkombiniĝas per mikroboj en de biogasinstalaĵo 
* substrato (elektroniko), subtavolo sur kiu oni fiksas duonkonduktaĵojn

en natursciencoj:
* substrato (hortikulturo), artefarita grundo aŭ la grundo mem en kiu plantoj kreskas
* substrato (ekologio), materialo sur aŭ en kiu organismoj vivas
* substrato (bioĥemio), substanco, sur kiun enzimo agas, ŝanĝante ĝin al produkto (d:Q12119506)
* substrato (mikrobiologio) en la mikro- kaj ĉelbiologio kemiaj kombinaĵoj en aŭ sur kiun la ĉeloj vivas

en homa scienco:
* substrato (lingvoscienco), lingvo, malaperinta aŭ regresanta, sed influanta la lingvon, kiu ĝin anstataŭis aŭ ĝin dominanta.
* substrato (filozofio) en filozofio ia ajn realaĵo, substanca aŭ fenomena, kiu ebligas la ekziston de alia. vidu: la antikve grekan vorton ὑποκείμενον (latinliterigite *Hipokeímenon* aŭ pli fremdlingve *Hypokeimenon* aŭ *Hipocímenon*)

## Referencoj
Sekmaterialo

**Sekmaterialo** (sekmateriala enhavo) estas biologia, agrikultura nocio por esprimi la sekan (senakvan) parton de organika materialo, ekzemple organismo, organoj, interĉelaj likvaĵoj, sekreciaĵoj, nutraĵoj ktp. Ĝi montras la sekmaterialan enhavon en procento kaj tiu montras rilaton al la origina, malseka maso (seka/malseka maso). Ĝi estas mallonge difinebla kiel senakva procentaĵo.

La sekigo okazas en 105 &nbsp;°C ĝis konstanta maso. Oni distingas ĉe la nutraĵoj tutan sekmaterialan enhavon kaj enakve solveblan sekmaterialan enhavon. La difino de la tuta sekmateriala enhavo okazas per sekigo ĝis konstanta maso, la enakve solvebla sekmateriala enhavo okazas per refraktometro (ekz. difino de sukerenhavo en likvaĵo).

La sekmaterial-enhavo de aersekaj furaĝoj (fojno, greno) estas ĉ. 83-92 %, la verdaj furaĝoj (verda herbo, tigo) 15-40 %.

Kategorio:Agrikulturo
Sukerpalmo

Unukotiledonaj > Palmacoj
----
**Sukerpalmo** estas komuna nomo por kelkaj palmospecioj, kiuj uzeblaj por produkti sukeron. La du plej konata specio estas *Arenga saccharifera* kaj *Caryota urens*.

Oni ofte diras sukerpalmo specion „*Arenga saccharifera*” (aŭ *Arenga  pinnata*) el la genro Arenga. Ĝi kreskas en orienta Hindio kiel alta, forta arbo kun larĝa pinta foliaro, kun simple pinataj folioj.

Oni manĝas ties foliojn kiel legomaĵojn, la fibroj de la petiolo donas pli frotajn fibrojn ol tiu de la kokosarbo. Oni faras el la suko, prenita el la infloreska akso vinon, sukeron. Oni antaŭ 100 jarojn eĉ eksportis tion. 

„Caryota urens” estas 12-16 m alta arbo. Ties trunkon kovras junaĝe la elskitaj petioloj, sed ĉe maljuna arbo la trunko estas glata kaj malseke tuŝante ĝi brulas kiel urtiko. Ĝi havas duoble pinatajn foliojn. La arbo (kiel ĉiu specio de la genro *Caryota*) floras nur unufoje dum la tuta vivo (*hapaxant*) kaj poste formortas.

Ĝi estas multflanke uzata kiel ĉiuj palmospecioj; se oni entranĉas la stamenan infloreskan akson, ĝi sekrecias sukerriĉan sukon, kiun oni uzas produkti vinon, sukeron.  La frukto estas kaŝtangranda kun ruĝa, brulpika karno.  

## Vidu ankaŭ 
Betelo, areko, kateĉuareko, daktilpalmo, kokospalmo.

Kategorio:Magnoliofitoj
Friedrich von Amerling

**Friedrich VON AMERLING** (li naskiĝis je la 14-a de aprilo 1803 en Vieno kaj mortis la 14-an de januaro 1887 samloke) estis pentristo. Apud Ferdinand Georg Waldmüller kaj aliaj li estis unu el la plej famaj portretistoj de la 19-a jarcento.
[eta|240px|[Portreto de SZÉCHENYI István]]
Amerling devenas el familio de artmetiistoj. De 1815 ĝis 1824 li studis en Akademio de Belartoj de Vieno kaj de 1824 ĝis 1826 en Prago. La jarojn 1827 kaj 1828 li pasigis en Londono, kie influis lin Thomas Lawrence. Pliaj vojaĝoj kondukis lin al Parizo kaj Romo. Poste li plenumis komisiojn de la aŭstra imperiestra familio, de nobeloj kaj burĝoj. Lia kreado kulminis inter 1830 kaj 1850. La portretoj de Von Amerling dokumentis la memkomprenon de la bildigitaj personoj en la aŭstra socio antaŭ la revolucio de 1848.

## Elektitaj disĉiploj 
* János Alajos Hora
* Ferenc Storno
* Albert Tikos
eta|180px|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.literature.at/webinterface/library/ALO-BOOK_V01?objid=12537&zoom=5&ocr=&page=43&gobtn=Go%21

Kategorio:Aŭstraj pentristoj
Merkata prezo

Merkata prezo estas tiu prezo, kiu elformiĝas laŭ la rilato de ofertoj kaj bezonoj (debito, aĉetpovo) sur la merkato. La merkatan prezon influas ankaŭ la ŝtata prezopolitiko ekz. apogo de venda prezo de politike gravaj varoj (pano, gaso, kurento), nivelo de dogano, imposto ktp.. Tiel la merkata prezo de iu lando, landogrupo (dogana unio kiel Eŭropa unio) diferencas de tiu sur mondmerkato. Ekzemple en Eŭropo la interna merkata prezo de sukero estas trioblo de la mondmerkata prezo.

En la iamaj socialismaj landoj oni neglektis la merkatajn rilatojn kaj arbitre, ŝtate dekretis prezon por preskaŭ ĉiuj varoj. Ankaŭ en tiuj landoj ekzistis fakte la merkata prezo, ĉar la mankantajn varojn oni povis aĉeti sur la nigra merkato je merkata prezo aŭ oni donis kaŝmonon por bezonataj varoj, tiam la ŝtata prezo kaj la kaŝmono kune montris la veran valoron de la varo.

La merkata prezo laŭ marksa terminologio: la merkata prezo estas tiu prezo, kiu elformiĝas je sekvo de la konkurenco-batalo en la industria branĉo kaj kiu fluktuas ĉirkaŭ la merkata valoro.

## Vidu ankaŭ 
* Monopola prezo

Kategorio:Negoco
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Mono
Kategorio:Makroekonomiko kaj mona ekonomio
Kategorio:Prezsistemo
Jadranka Kosor

**Jadranka KOSOR** (naskiĝis la 1-an de julio 1953 en Pakrac, Kroatio) estas kroata politikisto kaj ĵurnalisto.

KOSOR studis leĝon en Zagrebo, kaj laboris kiel ĵurnalisto ekde 1972. Dum la milito de 1991 ĝis 1995, ŝi laboris kiel radio-ĵurnalisto kaj ŝia programo parolis pri militaj temoj, ekzemple problemoj de transfuĝintoj kaj kriplaj eks-soldatoj.eta|dekstra|Jadranka KosorEn 1995 ŝi estis elektata al la Kroata Parlamento kiel ano de la Kroata Demokratia Unio (HDZ). Ŝi ankaŭ estis la vicprezidanto de la Kroata Parlamento.

KOSOR estis la vicprezidanto de la partio HDZ inter 1995 kaj 1997, kaj ekde 2002 ĝis hodiaŭ. En 2003, ŝi ekestis ministro de familio, eks-soldatoj kaj interregistara solidareco en la Kroata Registaro de Ivo Sanader.

La HDZ nomis ŝin kiel sian prezidantan kandidaton en la prezidanta baloto de 2005. Ŝi estis la dua plej populara kandidato de la unua elektado kaj kontraŭos al la nuna prezidanto, Stjepan Mesić, en dua elektado ĉar MESIĆ ne gajnis 50 % de la voĉdonoj, havante 48,92 %. KOSOR havis nur 20,30 %.

La 6-an de julio 2009 ŝi elektiĝis ĉefministro de Kroatio, kaj havis tiun postenon ĝis la 23-a de decembro 2011, kiam la socialdemokrato Zoran Milanović transprenis ĝin.

Kategorio:Kroataj ĵurnalistoj
Kategorio:Kroataj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Kroatio
Procento

**Procento** aŭ **elcento** estas unuo uzata por esprimi proporciojn; unu elcento respondas al la proporcio 1:100 (unu centono).

En Esperanto regas malunueco de la lingva uzo: Multaj opinias pli logike uzi la vorton *elcento* (aŭ *pocento* aŭ *centono*), sed *procento* restas la plej multe uzata varianto. Tiuj, kiuj preferas la vorton *elcento* por taksado difinita rilate al la nombro cent  , aliflanke permesas, ke *procento* estu daŭre uzata kun financa signifo (por interezo). La esprimo *elcento* jam estas uzata sufiĉe multe, dum *pocento* estas malmulte uzata; *centono* estas plej ofte uzata laŭ simila maniero kiel *duono*, *triono*, do ne vere kiel la vorto *procento*.

## Financa uzo 
Finance procento estas la profito produktata de monsumo pruntita aŭ ŝuldata.

La *procentego* estas procento pli granda ol la leĝa, kutima (uzuro).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Centono
* Elmilo

Kategorio:Matematiko
Kategorio:Financoj
Durango

**Durango** estas la nomo de pluraj geografiaj lokoj:
* Durango (Biskajo) vilaĝo en la eŭska hispania provinco Biskajo
* Durango (Koloradio) urbo en la usona subŝtato Koloradio
* Durango (Iovao) urbo en la usona subŝtato Iovao
* Durango (subŝtato) provinco de Meksiko
* Victoria de Durango la ĉefurbo de tiu provinco
Malto (apartigilo)

La vorto **Malto** havas la jenajn signifojn:

* **malto**, prilaborita greno kaj ĉefa ingredienco de biero
* **Malto**, insulo de la lando Malto en la Mediteranea Maro
* **Malto**, respublika lando sur la insulo Malto kaj ĉirkaŭaj insuletoj
* **Malto** estas artefarita lago en Poznań, Pollando.
Durango (subŝtato)

**Durango** estas federacia subŝtato de Meksiko kun samnoma ĉefurbo (kun plena nomo Victoria de Durango). Ĝi situas norde, de Pacifiko ĝin disigas nur la mallarĝa teritorio de Sinaloa. Ĝi havas areon de  kaj loĝantaron de preskaŭ  milionoj, el kiuj triono vivas en la ĉefurbo. Ĝi dividiĝas en 39 komunumojn (municipoj). Vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Durango. Ĝia kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-DUR".

La nomo de la provinco honoras la urbon Durango en la eŭska hispana provinco Biskajo. En la kolonia tempo Durango kaj Chihuahua konsistigis komunan teritorion sub la nomo *Nueva Vizcaya* (= nova Biskajo).

En la ŝtato kruciĝas la sud-norda tra-amerika ŝoseo (*Panamericana*) kaj la ŝoseo inter Matamoros ĉe Atlantiko kaj Mazatlán ĉe Pacifiko. Nordoriente de la provinco troviĝas tiel nomata zono de silento, kie radiaj ondoj estas preskaŭ ne kapteblaj. La kialo ne estas perfekte esplorita.

En tiu ŝtato loĝas jakioj kaj akaŝeoj.

## Vidu ankaŭ 
* Meksika Altebenaĵo
* Meksikaj loknomoj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
Aarhus

**Aarhus** estas la nomo de la sekvantaj loko:

* **Aarhus** (en Esperanto Arhuzo) estas la dua plej granda urbo de Danio.

* **Aarhus Kommune** (en Esperanto Komunumo Arhuzo) estas komunumo en Danio, kies ĉefloko estas la urbo Arhuzo.

* **Aarhus (Kiesen)** estas vilaĝo de la komunumo Kiesen de la administra distrikto Berno-Mezlando en Kantono Berno en Svislando.

## Aliaj signifoj 
* La **Konvencio de Arhuzo** de la 25-a de junio 1998 estas internacia konvencio, kiu postulas publikan partoprenon kaj eblecon alvoki tribunalojn rilate al projektoj, kiuj havas gravan influon al la medio.
Pestkolono

[eta|140px|dekstra|Pestkolono en Komárno ([Slovakio)]]
**Pestkolono** estas monumento en la formo de kolono portanta statuon de sanktulo, ofte la Sankta Triunuo. Piede de tiaj kolonoj troviĝas statuoj de aliaj sanktuloj, ekzemple Sankta Roĥo de Monpeliero, protektanto kontraŭ infektaj malsanoj.

Pestkolonoj estis starigitaj precipe en la 17-a jarcento por danki pro protekto kontraŭ la pesto, precipe en urboj de Aŭstrio-Hungario. Instigo parte estis voto de imperiestro Leopoldo la 1-a, kiu en 1679 promesis starigon de tia kolono en Vieno, se lin (kaj lian regnon) ŝparos la pesto. La kolono estis inaŭgurita en 1693.

Konataj pestkolonoj troviĝas ekzemple en Vieno, Prago, Linz, Budapeŝto, Jihlava, Karlovy Vary, Kroměříž, Český Krumlov, Letohrad, Loket, Brno, Olomouc, Komárno, Rychnov. Ili dokumentas la influon de la kristana religio en tiu tempo kaj parte la komprenon de la pesto kiel dia puno, parte la dankon pro ŝparo de la pesto.

## Vidu ankaŭ 
* Pestokolono en Vieno
Komárno (apartigilo)

**Komárno** estas nomo por vilaĝo situanta en Ĉeĥio kaj por urbo situanta en Slovakio.

*Komárno (vilaĝo situanta en Ĉeĥio en distrikto Kroměříž)
*Komárno (urbo situanta en Slovakio en distrikto Komárno), kiu estis iam komuna urbo kun Komárom, hungara urbo.
Kasimov

**Kasimov** (, , historie *Hankermen*, *Gorodec Mesĉorskij*, *Novij Nizovoj*) estas rusia urbo en Rjazana provinco, centro de Kasimovskij distrikto. Ĝi troviĝas sur la maldekstra bordo de la rivero Oka ĉe enenfluo en ĝin de rivero *Babenka* (Бабенка). Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

* horzono: GMT+3h (+4h de aprilo ĝis oktobro) (la loka tempo estas la sama kiel moskva tempo).

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 61405.

La interurba telefona kodo estas 09131, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj.

La Suzdala Princo Jurij Dolgorukij (Georgo la Longbraka) fondis la urbon en la jaro 1152 kiel citadelo kaj nomis ĝin *Gorodec Mesĉorskij*. En la jaro 1376 tatar-mongoloj de la Ora Hordo neniigis la urbon, sed baldaŭ proksime aperis nova urbo *Novij Nizovoj*.

De 1471 jaro la urbo nomiĝas Kasim. En 1452-1681 jaroj Kasim estis centro de Kasima ĥanlando (). La ĥano de Kasim estis subalternulo de la moskva princo.

En la 17-a jarcento la urbo havis tri partojn:
* parto de kasimaj hanoj (*Tatarskaja Sloboda* kaj *Starij Posad*);
* *Jamskaja Sloboda* estis estrita el Moskvo;
* en aliaj partoj (inklude *Marfina Sloboda*) estris kasima vojevodo.

En la jaro 1910 la loĝantaro estis ĉ. 17 mil (el ili 2 mil tatarlingvanoj).

Arkitekturaĵoj estas:
* moskeo kun minareto (de 1467)
* maŭzoleo de la ĥano Ŝaĥgali (tatare Şahğäli) (de 1556)
* maŭzoleo de la ĥano Afgan Meĥammat (tatare Äfğan Möxämmäd) (de 1658)

## Eksteraj ligiloj 
* eksa paĝaro de la urbo (informoj, forumo), arkivigita en aprilo 2018, originale ne plu havebla ()
* plia eksa retejo gorod-kasimov.ru, arkivigita en decembro 2019, ankaŭ originale ne plu havebla ()
* Fotoj de la urbo, paĝo arkivigita jam en junio 2003

Kategorio:Urboj de Rjazana provinco
Kategorio:Loĝlokoj fonditaj en 1152
Paroloj al miaj gefiloj

**Paroloj al miaj gefiloj** estas verko de Walter Francini. Kiel spiritista patro li verkis tiun libreton (80-paĝa) kun orientigo al siaj gefiloj, komencante per amo al Dio. Poste li decidis publikigi en formo de libro por uzo de ĉiuj gepatroj.

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

Kategorio: Spiritismaj libroj
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Emmanuel

[eta|150ra|Alegoria bildo reprezentante la mediumon [Chico Xavier, psikografie skribante mesaĝon de Emmanuel]]

*Emmanuel (sonorilo)*

**Emmanuel** estas spirito tre konata en brazila spiritisma rondo. Li estas la protektanta spirito de Brazilo.

Emmanuel estas unu el la Superaj Spiritoj, gvidantaj Brazilon, sub la Ĝenerala Direktado de Iŝmael. Hodiaŭ jam tre progresinte, Emmanuel antaŭ pli ol du mil jaroj okupis ja malaltan rangon en la spirita hierarkio: li estis "malsupera Spirito", aŭ, laŭ la ordinara dirmaniero, malica homo, portanta riproĉindajn malvirtojn, kiajn bedaŭrinde posedas la plej granda parto de la homaro. Li devis do multe suferi pro sia granda neperfekteco; por kompensi tiom da eraroj, li trapasis longan serion da turmentaj reenkarniĝoj, ĝis li povis forlavi de sia spirito ĉiujn makulojn, per kiuj li mem sin nigrigis.

Li enkarniĝis kiel *Publio Lentulo Sura*, konsulo, kaj poste kiel *Publio Lentulo Kornelio*, Roma senatoro. 50 jarojn poste li enkarniĝis kiel *Nestorio*, sklavo de cenzoro Fabio Kornelio. Post tiu vivo oni konas nur la enkarniĝojn, en kiu Emmanuel aperis kiel pastro Manuel da Nóbrega, fondinto de urbo San-Paŭlo, kaj pastro Daminano en Hispanio. En la 19-a jarcento kiel spirito li akiris la pseŭdonimon Emmanuelo kaj helpis al Allan Kardec en verkado de La Evangelio laŭ spiritismo kaj poste verkis pere de Francisco Cândido Xavier en la 20-a jarcento. En 1940 li verkis la mesaĝon "La misio de Esperanto", kiu konsilas al spiritistoj lerni la lingvon. Ĉi tiu konsilo tre vigligis la movadon en Brazilo.

## Verkoj tradukitaj al Esperanto 
* Penso kaj vivo
* Antaŭ Du Mil Jaroj
* Paŭlo kaj Stefano
* La Konsolanto

## Vidu ankaŭ 
* Chico Xavier
* Andreo Ludoviko

Kategorio:Spiritaj aŭtoroj

Kategorio:Senfontaj artikoloj pri spiritoj
Psikografio

**Psikografio** aŭ **psiĥografio** estas la plej ofta formo de mediumeco kaj la sola, kiu havas juran valoron. Per psikografio la spirito skribas per la mano de mediumo. Ĝia praktikado estas tre konata inter spiritistoj. Laŭ spiritismo la mediuma praktikado devas esti senpaga. Mediumoj kiel Chico Xavier psikografiis pli ol 400 librojn, kaj laŭdire li neniom ricevis pro la vendo de la verkoj. La profiton ricevis kaj ricevas iuj filantropaj spiritismaj organizoj.

## Eksteraj ligiloj 
La libro de la mediumoj: Unu el la bazaj spiritismaj verkoj. En ĝi la aŭtoro Allan Kardec priskribas i.a. la specojn de mediumeco, inkluzive de psikografio.

## Vidu ankaŭ 
*Superrealisma aŭtomatismo

Kategorio:Spiritismo
Kategorio:Spiritisma terminaro
Vernor Vinge

dekstra|eta|100ra|Vernor Vinge
**Vernor Steffen VINGE** (naskiĝis la 7-an de februaro 1944 - mortis la 20-an de marto 2024) estis usona matematikisto, komputikisto kaj verkisto de sciencfikcio. 

Li estas plej konata pro siaj Hugo-premiaj romanoj: *A Fire Upon the Deep* (Fajro de la Profundo) kaj *A Deepness in the Sky* (Profunde en la Ĉielo), same kiel la mallonga romano *True Names*, kiu enhavas unu el la plej fruaj priskriboj de kiberspaco (kvankam ĉi tie ĝi estis nomita *"La Alia Ebeno"* ).

Pro lia eseo de 1993 "La Baldaŭa Teknologia Singulareco ", en kiu li asertas ke la eksponenta kresko en teknologio atingos punkton preter kiu ni eĉ ne povas konjekti la rezultojn, Vernor Vinge kaj Ray Kurzweil estas la homoj nuntempe plej rilataj al la koncepto de "singulareco", sed male al Kurzweil, kiu opinias ke la unuopaĵo okazos iom post iom, Vinge kredas ke ĝi okazos tute samtempe.

## Listo de verkoj 
* *The Peace War* (1984)
* *Marooned in Realtime* (1986)
* *A Fire Upon the Deep* (1992) (Premion Hugo, 1993)
* *A Deepness in the Sky* (1999) (Premion Hugo, 2000)

Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Showa

**Ŝoŭa** (japane: しょうわ (hiragana) [Ŝō-ŭa], Hepburn: *Showa*/*Shōwa*/*Ŝhouwa*, Kunrej: *Syôwa*) povas esti:

## Historio 
* Ŝoŭa (1-a erao) (正和), japana erao, kiu daŭris de 1312 ĝis 1317
* Ŝoŭa (2-a erao) (昭和), japana erao, kiu daŭris de 1926 ĝis 1989, regno de Hirohito
* *Ŝoŭa Ŝtatismo*, japana politika ideologio aperinta antaŭ la dua mondmilito
* Showa-armeo, armeo de la Japana Imperio ĝis 1945

## Imperiestroj 
* Hirohito — Imperiestro de Ŝoŭa (2-a erao)

## Lokoj 
### Setlejoj 
* Ŝoŭa (Jamanaŝi) (昭和町 [ŝōŭa-ĉo]), urbeto en gubernio Jamanaŝi
* Ŝoŭa (Akita) (昭和町 [ŝōŭa-maĉi]), urbeto en gubernio Akita
* Ŝoŭa (Sajtama) (庄和町 [ŝōŭa-maĉi]), urbeto en gubernio Sajtama
* Ŝoŭa (Fukuŝima) (昭和村 [ŝōŭa-mura]), vilaĝo en gubernio Fukuŝima
* Ŝoŭa (Gunma) (昭和村 [ŝōŭa-mura]), vilaĝo en gubernio Gunma
* Kvartalo Ŝoŭa (昭和区 [ŝōŭa-ku]), kvartalo en Nagojo
* Ŝoŭa (昭和村 [ŝōŭa-mura]), estinta vilaĝo en Tokio de 1928 ĝis 1941, nun parto de Akiŝima
* Ŝoŭa (昭和町 [ŝōŭa-maĉi]), estinta urbeto en Tokio de 1941 ĝis 1954, nun parto de Akiŝima

### Stacidomoj 
* Stacio Shōwa, stacidomo en Kavasako, Gubernio Kanagavo
* Stacio Shōwachō, stacidomo en Osako, Gubernio Osaka

### Antarktaj stacioj 
* Stacio Showa, scienca stacio ĉe Insulo Orienta Ongul en Lando de Maud
Adolfo Muniz Furtado

**Adolfo MUNIZ FURTADO** estas brazila esperantisto. Aniĝis al Esperanto-Asocio de San-Paŭlo en la 24-a de septembro 1960. Fariĝis 2-a kasisto en la 26-a de novembro 1960 kaj ĝia prezidanto de 1962 al 1967 sinsekve. Revenis elektita prezidanto en 1972, forlasis la postenon en la duono de la sama jaro pro malsano kaj ne plu partoprenis la movadon. Dinamikeca homo, li impulsis la Esperanto Asocio de San-Paŭlo por havigi propran sidejon, ĉiam klopodis por la funkciado de la bulteno La Lampiro kaj deziris klarecon en la agado de ĉiuj.

Muniz Furtado, Adolfo
Walter Francini

**Walter Augusto FRANCINI** [**vaŭ**ter aŭ**gus**tŭ fran**si**nj] (naskiĝis la 3-an de junio 1926, en San-Paŭlo, kaj mortis la 3-an de majo 1996, en la sama urbo) estis brazila ĵurnalisto kaj esperantisto. Li verkis originalajn verkaĵojn, tradukis multe da verkoj en Esperanton kaj abunde informis kaj propagandis pri la Internacia Lingvo. Li aktivis en la grava bonfara organizaĵo Legio de Bona Volo, i.a. ankaŭ por Esperanto.

Ĝis sia 33-jaraĝo Francini ne akceptis Esperanton, tial ke dum sia universitata tempo lerta profesoro, kiun li tre estimis, diradis, ke artifikaĵoj ne prosperas sur la lingva kampo. Tamen en 1959 li lernis Esperanton kun Erlindo Salzano en la urbo Porto Ferreira, kie Francini estis gimnazia instruisto. Poste li loĝis kaj propagandis Esperanton en São Carlos.

Walter Francini poste instruis Esperanton kaj estis delegito pri Edukado kaj Homaranismo dum preskaŭ 30 jaroj.

## Verkoj 
* *Doutor Esperanto* (1973)
* Esperanto sen antaŭjuĝoj (1978)
* Paroloj al miaj gefiloj
* Paroliga Kurso
* Brazilo: ĉu paradizo de Esperanto?
* Trobo meritas internaciigon
* Soldato de Kristo
* Troboj

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanto sen antaŭjuĝoj, reta versio
* Walter Francini, ĉe OLE

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Arnaldo Vianna (politikisto)

**Arnaldo França VIANNA** (naskiĝis la 4-an de novembro 1947 – mortis la 18-an de januaro 2026 en Campos dos Goytacazes ) estis brazila politikisto, Membro de la Demokrata Laborista Partio, li funkciis kiel urbestro de Campos dos Goytacazes de 1998 ĝis 2005 kaj estis membro de la Deputita Ĉambro de 2007 ĝis 2011.

## Referencoj 
Kategorio:Brazilaj politikistoj
Alcindo Brito

**Alcindo BRITO**, asekuristo, estis fervora brazila esperantisto ekde 1934. Kunfondito, en 1937, de San-Paŭla Esperanto-Klubo, li rolis kiel reprezentanto de la klubo dum la unuaj jaroj kaj daŭre agadis ĝis la 11-a Brazila Kongreso de Esperanto en 1947. En 1939 revuo *Propaganda* petis opinion de brazilaj aferistoj pri la Dua mondmilito, kiu komenciĝis. De ĉiuj la intervjutaj homoj, nur li antaŭvidis la gravecon de la afero.  

Liberalisma kapitalisto, en 1950 ĝi estis unu el reprezentantoj de Brazilo en la Hemisferia konferenco pri asekuroj en Santiago, Ĉilio kaj defendis la forigo de ŝtato de ekonomia agado, ĉefe rilate al asekuroj.
En 1951 estis unu el fondintoj de **Federação Nacional das Empresas de Seguros Privados e de Capitalização** (*Nacia Federacio de Entreprenoj de Privataj Asekuroj kaj Kapitalasocio*).

Li estis ankaŭ membro de *Rotary Club*.

Estas strato en San-Paŭlo kun lia nomo.

Kategorio: Brazilaj esperantistoj