open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Granda Maroko

[eta|dekstra|350px|Nigre la teritorio de Maroko, malhelruĝe okupita, helruĝe reklamita kaj grize koncepto de la granda Maroko, okupante [Maŭritanion kaj parton de Malio kaj Alĝerio]]
eta|400x400px|Western Sahara 1876
eta|dekstra|350px|Diversaj mapoj de Maroko: 1º) Oficiala teritorio de Maroko. 2º) Teritorio reklamita kaj administrata aktuale de Maroko. 3º) Maroka teritorio laŭ la aŭtoritatoj de Maroko.

La koncepto iredentista de **Granda Maroko** ekuziĝis komence de la 1940-aj jaroj fare de la Naciista Maroka Partio Istiqlal, kiel armilo de propagando por allogi la apogon de la maroka popolo kontraŭ la kolonia reĝimo franca. Post la sendependo maroka en 1956, kaj post la morto de la sultano Mohamedo la 5-a (1961), lia filo Hasano la 2-a revivigis la koncepton de "Granda Maroko" kiel plilongigo de la proceso sendependisma. Tiu proceso ekis per la finigo de la protektorato franca, la rekupero de Tanĝero kaj la fino de la hispana protektorato de la nordo de Maroko. Tuj poste Maroko akiris la teritoriojn de Ifni post milito kontraŭ Hispanio, (1957-1958), kaj aliajn sudajn teritoriojn (Tarfajo).

La justigo de tiu koncepto de la "Granda Maroko" estus je memproklamita sinsekvo inter la diversaj dinastioj kiuj estis regintaj en la nuna maroka teritorio (nome almohadoj aŭ benimerinoj) kaj la aktuala Maroko. Tiele oni inkludus la teritoriojn de la Okcidenta Saharo, de la tuta Maŭritanio, de la okcidentaj areoj de Alĝerio (provincoj de Beĉaro kaj Tindufo, kaj de la areoj loĝataj de la tuatoj, Ceŭto, Melilo, kaj de la aliaj hispanaj nordafrikaj teritorioj.

Post malsukceso ĉe Alĝerio, Maroko sukcesis per kontraŭleĝa okupo de la Okcidenta Saharo en 1975. La krizo en la Petrosela insulo de 2002 estis nova epizodo de klopodo konstrui tiun grandan Marokon.

La termino "Granda Maroko" aŭ "Granda Magrebo" uziĝas ofte ĉe la maroka gazetaro kaj en la reĝaj diskursoj kiel signo de politika unueco inter la Rego de Maroko kaj la resto de ŝtatoj de Magrebo: Maŭritanio, Alĝerio kaj Tunizio. La termino estas konfuziga ĉar en araba, "Magrebo" signifas ne nur la nordafrikan regionon ("okcidento") sed ankaŭ la propran Marokon.

Kategorio:Historio de Maroko
Kategorio:Historio de Okcidenta Saharo
Kategorio:Iredentismo
Kategorio:Geografio de Nordafriko
Smižany

maldekstra|eta|250ra|Vilaĝa parto en Smižany
**Smižany** [smiĵani], ( [sepeŝumeg],  [ŝmogen]) estas municipo kaj la plej granda vilaĝo de Slovakio.

## Situo 
Smižany situas laŭ maldekstra bordo de Hornád, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Poprad-Spišská Nová Ves. La lasta urbo troviĝas je 3, Poprad je 21&nbsp;km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum 7000 jaroj. En la bronzepoko kaj poste dum la Grandmoravia Regno tera fortikaĵo estis tie. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1246 en formo *"Micha"*, poste en 1254 en hungara formo *"Sumugh"*. Tiam la germana loĝantaro ricevis privilegiojn. En 1433 la husanoj bruldetruis la setlejon. En la 17-a jarcento armeoj de Stefano Bocskai, Gabrielo Bethlen kaj Emeriko Thököly prirabis la loĝantojn, baldaŭe pro pesto multaj mortis. En 1781 loĝis tie 868 vilaĝanoj en 113 domoj, en 1828 913 vilaĝanoj en 126 domoj. Tiutempe salo deponejo kaj fornofandejo funkciis. En 1861 epidemio pri ĥolero okazis, poste pro miskompreno la loĝantoj ribelis. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Szepessümeg 1360 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Spišská Nová Ves, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Smižany 7847 homoj, (6982 slovakoj, 761 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika romanika preĝejo el la 13-a jarcento, poste gotikiĝis, en 1730 barokiĝis, en 1927 flanka kapelo alkonstruiĝis, en 1936 renoviĝis
* luterana preĝejo de 1932
* etnografia muzeo
* Tomášovský výhľad

Kategorio:Municipoj en distrikto Spišská Nová Ves
Spišské Tomášovce

**Spišské Tomášovce,** hungare **Szepestamásfalva** [sepeŝtamAŝfalva], germane **Tomsdorf** aŭ *Tammsdorf* estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio. En ĉiuj lingvoj oni rekonas la nomon Tomaso. Ankaŭ proksima vilaĝeto apartenas al la municipo.

## Situo 
Spišské Tomášovce situas laŭ maldekstra bordo de Hornád, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Poprad-Spišská Nová Ves. La lasta urbo troviĝas 10, Poprad 21&nbsp;km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1229 en latina formo *"Villa Thome"*. Post invado de la tataroj en 1241 Béla la 4-a invitis germanojn ankaŭ en tiun vilaĝon. En 1787 loĝis tie 252 vilaĝanoj en 36 domoj, en 1828 332 vilaĝanoj en 46 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Tamásfalu,* poste ĝi ricevis pli longan nomon pro peto de poŝto. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Spišské Tomášovce 373 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Spišská Nová Ves, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Spišské Tomášovce 1517 homoj, (1329 slovakoj, 143 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika gotika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo el la 14-a jarcento, en 1846 klasikismiĝis
* renesanca nobeldomo el la 17-a jarcento, iam trakonstruiĝis
* Slovaka Paradizo
* Tomášovský výhľad
eta|maldekstre|Preĝejo en Spišské Tomášovce

Kategorio:Municipoj en distrikto Spišská Nová Ves
KORG

La entrepreno **Korg** (firmaa skribmaniero **KORG**) estas produktanto de elektronikaj muzikinstrumentoj kaj ties akcesoraĵoj. Korg estis fondita en 1962 en Japanujo fare de Tsutomu Kato kaj Tadashi Osanai kiel *Keio Electronic Laboratories*.[eta|[Sintezilo *Korg Poly-800*]]

## Eksteraj ligiloj 
* germana hejmpaĝo
* angla hejmpaĝo
* Vintage Synth Explorer.

Kategorio:Muzikinstrumentaj firmaoj
Kategorio:Japanaj firmaoj
Kurzweil

La entrepreno **Kurzweil Music Systems** produktas sintezilojn, scenejo-pianojn kaj efektprocesorojn. La muzikilajn klavarojn de la firmao ĉefe evoluigis Raymond Kurzweil. Proksimume 1990 la firmao Young Chang el Koreio transprenis *Kurzweil Music Systems*. En YCRDC en Waltham (Usono) la instrumentoj estas pluevoluigitaj.

## Eksteraj ligiloj 
* Firmaa hejmpaĝo (an)
* Kurzweil-vikio  (an)

Kategorio:Muzikinstrumentaj firmaoj
Hemingway Pianos

**Hemingway Pianos** esta produktanto de ciferecaj pianoj. Produktfasonado kaj -evoluigo okazas en Germanujo. La produktadon de la instrumentoj respondecas kunproduktanto en Ĉinio. Hemingway-pianoj estas vendataj ekde 2003 ĉefe en germanlingvaj landoj kaj ekde 2005 en eŭropaj najbarlandoj.

## Produktoj 
La produktaro ampleksas tri ciferecpianajn seriojn por komencantoj kaj progresintoj. Hemingway-piano havas pezigitan klavaron kun frapdinamiko kaj pianomekaniko, 64-voĉan polifonion, 8 sonkolorojn kaj 2-trakan sekvencilon. Variaj kvalitgradigoj je la specimenado de la sonfontoj kaj variaj skatoloj dislimigas la seriojn 200, 500 kaj 700.

## Produkthistorio 
* 2003 - Komenco de la produktado per cifereca piano DP500
* 2005 - Teknika pluvoluigo de DP500 kiel plibonigo de modelo DP501
* 2006 - Pliampleksigo de la sortimento per scenejpiano DP201
* 2006 - Pliampleksigo de la sortimento per pinta modelo DP701

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la produktanto

Kategorio:Muzikinstrumentaj firmaoj
Kategorio:Germanaj firmaoj
Teoremo de Arkimedo

La **Teoremo de Arkimedo** estas fundamenta teoremo de akvo kaj areostatiko difinante elpreman forton. Ties nomo devenas de ĝia malkovranto Arkimedo de Sirakuzo 

Nuntempa versio: Sur objekto mergita en fluaĵo (likvo, gaso aŭ plazmo) premas vertikala forto (direktita supren). Valoro de forto egalas al pezo de forpremita fluaĵo. La Forto estas sumo de ĉiuj premfortoj de fluaĵo sur objekto.

Unua versio: Objekto mergita en likvo aŭ gaso perdas ŝajne de sia maso tiom, kiom pezas likvo aŭ gaso forprenita de la objekto.

Kategorio:Fundamentaj fizikaj konceptoj
Kategorio:Subakvado
Carlos Ulrrico Cesco

**Carlos Ulrrico CESCO** (mortinta en 1987) estis argentina astronomo. Lia nomo estas foje misskribita ***Carlos Ulrico Cesco***. Li estas frato de Ronaldo P. Cesco kaj patro de Mario Reynaldo Cesco, ambaŭ argentinaj astronomoj.

Carlos Ulrrico Cesco estis disĉiplo de la astronomo kaj inĝeniero Félix Aguilar. La  li partoprenis, kun la aliaj astronomoj Bernhard Dawson kaj Juan Nissan, je la fondo en la provinco San Juan de la tria observatorio de Argentino, kiu estis nomita Observatorio Félix Aguilar.

Tio observatorio estis renomita "*Estación Astronomica Carlos Ulrrico Cesco*" en 1990.

Li malkovris aŭ kunmalkovris 20 asteroidojn. La asteroido 1571 Cesco ricevis lian nomon en lia honoro kaj en tiu de lia frato.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Malkovrita de Carlos Ulrrico Cesco

Kategorio:Argentinaj astronomoj
Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Károly Jancsó

**JANCSÓ Károly** (janĉo: ka:rolj) estis hungara/rumania hungara juristo, ĵurnalisto naskita en Vaskoh en 1875 kaj mortinta en Bukareŝto en julio 1926. 

## Biografio
Károly Jancsó finis juron kaj estis vicnotario en departemento Bihar ĝis 1908. Li forlasis sian postenon kaj en 1908–09 li iĝis en Újpest sekretario de la socialdemokratia partio kaj oficisto de la Laborasekura Kasejo de Budapeŝto. De 1911 li estis oficisto ĉe la ĉefurbo. Li publikis artikolojn en la ĉefurbaj gazetoj. Li estis fondintano de la hungara komunista partio (24-a de novembro 1918), la unua redaktoro de la gazeto *Vörös Újság* (Ruĝa Ĵurnalo). Post la falo de la hungara sovetrespubliko oni arestis lin, sed li sukcesis elmigri Rumanion. En Bukareŝto li estis kunlaboranto de burĝaj gazetoj. 

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Stefan Swieżawski

**Stefan Swieżawski** (naskiĝis la 10-an de februaro 1907 en Hołubie apud Hrubieszów, mortis la 18-an de majo 2004 en Konstancin-Jeziorna) – pola historiisto pri filozofio, aŭtoro de pli ol 250 sciencaj laboraĵoj kune kun *Historio de la eŭropa filozofio en la 15-a jarcento*, la plej vasta verko de la monda literaturo dediĉita al filozofio de ĉi tiu periodo.

## Spirita formacio 
Swieżawski devenis de bienposeda familio. En la jaroj 1925-1932 studis filozofion en Universitato de Lvovo je la nomo de Johano la 2-a Kazimiro, en fama Lvova-Varsovia skolo, fondita de Kazimierz Twardowski. Kvankam ne apartenis al la plej proksima rondo de liaj disĉiploj, multe ĉerpis de la scienca metodo de tiu ĉi skolo. Doktoriĝis sub la gvido de Kazimierz Ajdukiewicz en 1932.

Spiritan evoluon de Stefan Swieżawski influis Acocio de Katolika Junularo Akademia *Renaskiĝo*, fondita en 1919, kies prezidanto estis en akademia jaro 1927/1928. La asocio kontribuis al edukiĝo de pluraj polaj intelektuloj, serĉantaj inspiron de kristanismo por sia partopreno en soci-kultura vivo.

Tuj post doktoriĝo eklaboris en Universitato de Adam Mickiewicz en Poznań (UAM). Decembre de la sama jaro ekkonis grafinon Maria Stadnicka de vilaĝo Nawojowa apud Nowy Sącz, kiun nuptis la 1-an de julio 1933.

## Scienca laboro 
Poste (almenaŭ depost 1935/1936) revenis labori en Lvovan Universitaton kiel pli aĝa asistanto en fako gvidata de profesoro Roman Ingarden. Dum okupado lekciis en sekreta Universitato de Okcidentaj Teritorioj (konspira nomo de UAM), kie habilitiĝis en 1946. Samtempe iĝis gvidanto de la Katedro de Historio pri Filozofio en la Katolika Universitato de Lublin, kie laboris seninterrompe dum 30 jaroj, ĝis pensiiĝo.

Li ankaŭ lekciis en Jagelona Universitato kaj en la Akademio pri Katolika Teologio en Varsovio. Ankaŭ estis invitata al eksterlandaj universitatoj: Sorbono, Kolegio de Francio kaj altlernejoj en Italio. Kunlaboris kun Étienne Gilson kaj Jacques Maritain, reprezentantoj de ekzistada tomismo.

Kategorio:Polaj filozofoj
Kategorio:Polaj mezepokistoj
Churwalden

**Churwalden** estas ĉefloko de la samnoma komunumaro kaj komunumo de la distrikto Plessur en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 1217 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Churwalden situas proksimume 8 kilometrojn sude de la kantonĉefurbo Koiro ĉe la pasejvojo al Lenzerheide. La komunumo konsistas el la tri frakcioj Churwalden (al kiu apartenas la vilaĝoj Passugg kaj Araschgen), Malix (al kiu apartenas la vilaĝoj Kreuz kaj Spina) kaj Parpan. La komunuma kaj komunumara administracio havas sian sidejon en la vilaĝo Churwalden.

## Passugg 
Konata de la komunumo Churwalden estas ĉefe la vilaĝo Passugg pro ĝia fama mineralakvofonto. La kvin fontoj en la Rabiosa-Ravino jam estis menciitaj en la jaro 1562. Ekde la jaro 1961 oni enboteligas la mineralakvon de Passugg. En la jaro la bierfarejo Feldschlösschen, kiu apartenas al la entreprengrupo Carlsberg akiris la fontojn de Passugg.

## Najbaraj komunumoj 
Churwalden limas en nordo al la urbo Koiro, en nordoriento al Maladers, en oriento al Tschiertschen-Praden, en sudo al Vaz/Obervaz, en sudokcidento al Almens, en okcidento al Tomils, kaj en nordokcidento al Domat/Ems.

## Trafiko 
Tra Churwalden pasas la kantona ĉefvojo n-ro 3, kiu kondukas de Koiro tra Lenzerheide, Tiefencastel kaj Juliopasejo al Engadino. Al la publika transportreto la komunumon estas konektita per poŝtaŭtolinio, kiu kondukas tra tiu vojo. Sur la teritorio de la komunumo ekzistas diversaj aertelferoj kaj skiliftoj. En Parpan ekzistas somera sledejo.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Churwalden datiĝas el la jaro 1149 kiel *silva Augeria*.
 La frakcio Malix unuan fojon menciiĝis ankaŭ en 1149 kiel *in Umbilico*, kaj Parpan en la jaro 1208 kiel *Partipan*.

Kun efiko de la 1-a de januaro 2010 al la komunumo Churwalden integriĝis la ĝis tiam sendependaj komunumoj Malix kaj Parpan.

## Vidu ankaŭ 
* Churwalden (komunumaro)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Churwalden
Naturtrumpeto

[eta|[klariono (signaltrumpeto)]]
eta|upright|Poŝtkorno
eta|Baroktrumpeto (kopio)

**Naturtrumpeto** estas la nomo por trumpetoj, kiuj ne havas valvojn aŭ klapojn (vd. klapotrumpeto) kaj pro tio nur povas generi la tonojn de la naturtonaro.

## Historio 
Simplaj naturtrumpetoj estas dokumentitaj jam je multaj antikvaj popoloj kaj kulturoj kiel ekz. en egiptoj, grekoj, etruskoj, romianoj, keltoj kaj ĝermanoj. Ankaŭ en Azio la instrumento estis uzata, i.&nbsp;a. en Barato, Ĉinujo kaj Tibeto. Tipe oni uzis naturtrumpetojn en la antikveco aparte por liturgiaj kaj militaj okazoj.

En la frua mezepoko oni uzis la instrumenton en sia malfleksita formo (fanfaro) plejparte por militaj aŭ kortegaj celoj. La arton de fleksado de metaltuboj, kiu estis konata en la antikveco, tiutempe estis perdiĝinta kaj estis remalkovrita nur proksimume 1400, mallonge antaŭ la komenco de la novepoko. Ekde tiu tempo naturtrumpetoj plejofte havas volvitan formon.

En la renesanco ekestis la arto de la klarionblovado; la naturtrumpeto progrese ludis pli gravan rolon en la muziko de tiu epoko. La plej grava plibonigo de la tiama tempo estis la tirarkoj, kiuj ebligis la agordadon de la instrumento. El plievoluigo de la agordarko ekestis la trombono. Aparte en Nurenbergo ekestis famaj trumpeto-manfarejoj, kiu liveris al la eŭropaj kortegoj.

Sian kulminon travivis la naturtrumpetoj en la barokepoko, kiam komponistoj kiel Georg Friedrich Händel kaj Johann Sebastian Bach verkis treege postulemajn kaj malfacilajn pecojn por la baroktrumpeto. La muzikistoj devis generi tonojn ekster la naturtonaro nur per siaj lipopozicioj (la tiel nomata klarionludado) aŭ eble per helpo de unuopaj klapoj aŭ intonacitruoj.

Post la invento de la valvo por latunaj blovinstrumentoj proksimume 1815 ebliĝis ludi senbreĉajn kromatajn gamojn, kio sekvigis rapidan finon al la arto de la klarionblovado kaj reduktis la taskon de naturtrumpeto denove sur simplaj aplikoj kiel milita signalado aŭ kiel poŝt- aŭ ĉaskorno.

Nuntempe naturtrumpetoj denove estas uzataj por la reproduktado de muziko el renesanco kaj baroko, ĉefe rilate kun la historiema koncertado, je kiu ĉi tiujn instrumentojn plejofte ludas trumpetistoj, kiuj ankaŭ regas la modernan valvotrumpeton.

## Vidu ankaŭ 
[200px|eta|maldekstra|[Vuvuzelo kun sonspecimeno]]
Dosiero:Vuvuzela harmonics 1 to 3 and a squirt of 4.ogg
* Vuvuzelo – sudafrika signaltrumpeto

Kategorio:Blovinstrumentoj
Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
1691 Oort

'*1691 *Oort''''' estas mezgranda malhela asteroido de la asteroida zono, ano de la Temisa familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la nederlanda astronomino Ingrid van Houten-Groeneveld kaj de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la nederlandan astronomon Jan Oort.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  Asteroido (1691) Oort, de la Reĝa Astronomia Societo de Kanado

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1956
Miklós Jancsó (farmakologo)

**JANCSÓ Miklós** (janĉo: miklo:ŝ) estis hungara farmakologo, universitata profesoro naskita en Koloĵvaro la 7-an de aprilo 1903 kaj mortinta en Segedo la 16-an de aprilo 1966. Li estis edzino de apotekisto Aranka Gábor.

## Biografio 
Miklós Jancsó studis medicinon en Segedo. En 1929 li komencis siajn kemoterapiajn esplorojn en instituto de Robert Koch en Berlino. Li estis distingita de premio Kossuth, estis ano de HCA kaj posedanto de memormedaloj Endre Hőgyes kaj Purkin.

## Verkoj 
* * Histochemiai tanulmányok chemeotherapiás arsenobensol származékok viselkedéséről az emberi és állati szervezetben* (Szeged, 1928);
* *Speicherung, Stoffanreicherung in Retiktilo-endothel und in der Níere* (Bp., 1955).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj biokemiistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj histologoj
Kategorio:Hungaraj fiziologoj
1692 Subbotina

'*1692 *Subbotina'''* estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Grigorij Neujmin elde la Simeiza observatorio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la rusan astronomon Miĥail Fjodoroviĉ Subbotin (*Михаил Фёдорович Субботин'', 1893 - 1966).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Grigorij Neujmin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1936
Ora cetonio

**Ora cetonio** (*Cetonia aurata*) estas koleoptero de la genro Cetonio. Ĝi estas 18 mm longa. Ĝia koloro estas metala, precipe verda (sed ĝi povas esti kupra, viola, blunigra aŭ griza).eta|Nimfo

Kategorio:Skarabedoj
Kategorio:Koleopteroj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Skaraboj de Eŭropo
Montara klimato

eta|350px|Klima mapo de Hispanio:
blue, Montara klimato.
**Montara klimato** estas propra de zonoj situaj je pli da 1.200 metros de altitud. Ekzemple en Hispanio ĝi estas propra de la altaĵoj, Kantabra Montaro, Pireneoj, altaj pintoj de la Iberia Montĉenaro, Centra Sistemo de Hispanio kaj Betika Montĉenaro, kaj ankaŭ en altaĵoj de Kanarioj, kie ankaŭ estas malaltaj temperaturoj (vintroj malvarmaj aŭ tre malvarmaj) kaj pluvado ĝenerale abundega.

Ĝi karakteriĝas pro malvarmaj kaj longaj vintroj kun subnulaj temperaturoj, kaj someroj freŝaj kaj mallongaj. Ĝi havas grandan temperaturan fluktuadon de 10,5 ºC. La precipitaĵoj estas tre abundaj kiel akvo printempe kaj somere kaj kiel neĝo vintre; kaj kun ia eblo aŭtune kaj printempe. Estas varianto de la klimato de la tundro, sed iom pli milda.

Kategorio:Klimato
Klimato
Miklós Jancsó (kuracisto)

**JANCSÓ Miklós** (janĉo: miklo:ŝ) estis hungara/rumania hungara kuracisto, universitata profesoro naskita en Koloĵvaro la 14-an de oktobro 1868 kaj mortinta en Kluĵo la 16-an de aprilo 1930.

## Kariero 
Jancsó Miklós diplomitiĝis en la Universitato de Koloĵvaro kaj li specialiĝis en Berlino du jarojn en instituto bakterologia de Robert Koch kaj en internkliniko de Boroszló. En 1911 li transprenis la gvidadon de katedro kaj de kliniko de Koloĵvaro. Post 1919 li faris privatpraktikon, de 1921 li estis profesoro pri interno de Szeged.

## Verko 
* *Tanulmány a váltóláz parasitáiról* (Bp., 1906).
* *Önállóan kísérletileg előidézett álmok és histeriaformás* (Kv. 1922).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj kuracistoj
1694 Kaiser

'*1694 *Kaiser'''''estas malgranda asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la nederlanda astronomo Hendrik van Gent, elde la Suda Stacio de la Observatorio de Leiden en Johanesburgo.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la nederlandan astronomon Frederik Kaiser.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Hendrik van Gent
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1934
Kolektiva intelekto

[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri inteligenteco]]
Oni nomas **kolektiva intelekto** la kognitivajn kapablojn elmergiĝitajn de grupanaj interrilatoj. La plej ofta ekzemplo estas la formikoj. La kolonio estas pli kapabla ol la sumo de formikoj.


Kategorio:Biologio
Kategorio:Futurologio
1695 Walbeck

'*1695 *Walbeck''''' estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la finnlanda astronomino Liisi Oterma elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la finlandan astronomon kaj geodeziiston Henrik Johan Walbeck.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Liisi Oterma
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1941
Crémines

**Crémines** estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Moutier kaj ekde la 1-a de januaro 2010 komunumo de la administra distrikto Berna Ĵuraso en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 534 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Crémines situas en oriento de la Granda Valo, proksimume 5 kilometrojn oriente de Moutier. Tra la komunumo fluas de oriento al okcidento la rivereto La Raus, kiu en Moutier alfluas al Birs. La nordan komunumlimon formas la kresto de la ĵurasa montoĉeno *Mont Raimeux*, kie sur alteco de 1250 m s.m. troviĝas la plej alta punkto de la komunumo kaj kie situas la vilaĝeto Raimeux de Crémines, kiu ankaŭ apartenas al la komunumo. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 9,35 km², de kiuj 53% estas kovritaj de arbaro, 42% servas por agrikulturo kaj 4% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Crémines limas en nordoriento al Vermes (JU), en oriento al Corcelles, en sudo al Gänsbrunnen (SO), en okcidento al Grandval, kaj en nordokcidento al Rebeuvelier (JU).

## Trafiko 
Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Balsthal al Moutier. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per stacidomo ĉe la fervojlinio de Soloturno al Moutier. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A16 situas 5 kilometrojn okcidente en Moutier.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Crémines datiĝas el la jaro 1461 kiel *Crimene*.

Dum mezepoko ĝis la Franca Revolucio Crémines apartenis al la paroĥaro Moutier-Grandval, kiu siavice apartenis al la princepiskopejo Bazelo. De 1798 ĝis 1813 Crémines apartenis al Francio, unue al la departemento Mont-Terrible kaj poste al la departemento Haut-Rhin. En la jaro 1815 Crémines per la Viena Kongreso estis atribuita al la Kantono Berno kaj fariĝis parto de la distrikto Moutier, kiu je la 1-a de januaro 2010 estis integrita al la administra distrikto Berna Ĵuraso.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Crémines (stacidomo)
* Crémines-Zoo (stacidomo)
* Corcelles BE (stacidomo)
* Gänsbrunnen (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Crémines

## Bildoj 

Dosiero:Cremines 144.JPG|Vilaĝeniro venante de Gänsbrunnen
Dosiero:Cremines 145.JPG|Kamparana domo
Dosiero:Cremines 172.JPG|Loĝdomo den Crémine
Dosiero:Cremines 150.JPG|Renovita loĝdomo
Třebařov

Municipo **Třebařov** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Svitavy, en montetaro Třebovské mezihoří 8&nbsp;km norde de urbo Moravská Třebová. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
Nuntempa Třebařov estis antaŭ multaj jaroj kelkaj vilaĝetoj. Ĝia tuta parto sur maldekstra flanko de la rivereto kaj je dekstra flanko de la preĝejo supren estis vilaĝo Velký Třebařov *(Granda Třebařov)* kaj malsupra parto sur dekstra flanko de la rivereto estis vilaĝo Malý Třebařov *(Malgranda Třebařov)*, kie staris mastruma korto kaj malantaŭ vojo al la vilaĝo Koruna estis domaro nomata Mnišská Strana *(Monaĥa Flanko)*. Ĉiu el tiuj du vilaĝoj havis sian vilaĝestron. Nur en la jaro 1881 ili estis kunigitaj.

Post liberigo en la jaro 1945 estis germanaj loĝantoj elmigritaj kaj al Třebařov venis novaj koloniistoj, ĉefe el orientmoravia regiono Valašsko kaj el regiono de Nové Město na Moravě.

## Loĝantaro
## Memorindaĵoj 
### Preĝejo 
Preĝejo de la Plejsankta Triunuo devenas el la jaro 1720, pligrandigita ĝi estis en la jaro 1827. Ĝi estas konstruita en malfrubaroka stilo, plilongigita okangulo kun toskana antaŭĉambro kaj turo sur okcidenta fronto. Fasadoj estas glataj kun oblongaj per segmentoj volbitaj fenestroj. Interno estas volbita per tri platoj sur pilastroj.

La ekipaĵo estas el la 19-a jarcento. La ĉefaltaro estas pilastra, klasikisma, en plialtigaĵo estas bildo de Plejsankta Triunuo kaj libere starantaj statuoj de Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo. Ŝtona baptujo estis kreita en la jaro 1862.

### Piliero de Plejsankta Triunuo 
Empira piliero de Plejsankta Triunuo devenas el la jaro 1820, kun reliefoj de Sankta Johano Nepomuka kaj de Sankta Maria kaj kun statuoj de Sankta Maria kaj Sankta Floriano.

## Literaturo 
* Marek Podhorský: *Pardubický kraj*. Eldonis freytag & berndt, eldonejo en Prago en j. 2004.
* Dr. E. Poche, DrSc. a kol. – *Umělecké památky Čech*. Eldonis Akademia en Prago en j. 1978.

## Pluaj fotoj 

Třebařov, klášter Koruna (1).jpg|Torzo de monaĥeja preĝejo
Třebařov, škola.jpg|Monumenta konstruaĵo de baza lernejo
Třebařov, pošta.jpg|Poŝto

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de mikroregiono Moravská Třebová kaj Jevíčko 

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Svitavy
Kategorio:Municipoj en distrikto Svitavy
Kategorio:Eksaj kampurboj en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj en Suborlica montetaro
Teplička (distrikto Spišská Nová Ves)

**Teplička** (hungare *Hernádtapolca* germane *Tscheppensdorf*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio. La slovaka nomo devenas el la vorto "varma fonto".

## Situo 
Teplička situas meze de sakovojo. Spišská Nová Ves troviĝas je 4&nbsp;km.

## Historio 
Supozeble en 1270 rutenoj el Nowy Targ fondis la vilaĝon, pri kio la unua mencio okazis en 1345 en latina formo *"Villa Thoplica"*. Komence la loĝantoj minadis. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Teplicska,* poste ĝi ricevis pli hungarecan nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Hernádtapolca 640 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Spišská Nová Ves, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Teplička 1082 homoj, (1046 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika gotika preĝejo omaĝe al Naskiĝo de Dipatrino (Virga Maria) el la 14-a jarcento, en 1755 barokiĝis, en 1906 pligrandiĝis

Kategorio:Municipoj en distrikto Spišská Nová Ves
Betika Montĉenaro

[eta|dekstra|250px|Situo de la Betika Montĉenaro en [Andaluzio, Hispanio.]]
La **Betika Montĉenaro** aŭ **Betika Montosistemo** estas aro de montoĉenoj kiuj etendas sude (sudoriente) de la Iberia Duoninsulo, el la golfo de Kadizo ĝis Alikanto kaj Balearoj. Ili formas parton de la Arko de Ĝibraltaro kaj subdividiĝas en la montoĉenoj Antaŭbetika, Subbetika kaj Penibetika.

Ĝi estas la plej grava de la montoĉenoj de Hispanio. Ĝi estas ampleksa montaro kiu longas pli da 600&nbsp;km el la Ĝibraltara Markolo al Kabo de la Nao kaj kiu inkluzive pluas sub la maro kaj aperas en la Balearaj Insuloj. Ties plej mallarĝa pinto estas en la zono de Ĝibraltaro kaj ĝi iras plilarĝigante al la orienta zono, kie ĝi kontaktas kun la hercinia zono de la Hispana Centra Altebenaĵo.

La plej alta pinto de la Betika Montĉenaro estas en Sierra Nevada nome Mulhacén.

Kategorio:Montaroj en Hispanio
Kategorio:Ĝibraltaro
Hispana Centra Altebenaĵo

**Hispana Centra Altebenaĵo** () estas geografia koncepto kiu konsistas el altebenaĵo en la centro de la Iberia Duoninsulo, sed ne tiom konsiderata en Portugalio, ĉar la norda, orienta kaj suda limoj (krom pli ol triono de ties etendo) estas en Hispanio, nome norde la Kantabra Montaro, oriente la Iberia Sistemo kaj sude Sierra Morena. La norda duono estas dividita el la suda pere de la Hispana Centra Sistemo.

Tiu altebenaĵo enhavas la basenojn de la tri grandaj riveroj de Iberio, nome Doŭro, Taĵo kaj Gvadiano, kiuj fluas de la orientabordo de la Centra Altebenaĵo al Portugalio, kie la du unuaj marenfluas en Atlantiko, dum la lasta trunas suden por marenflui for de la Centra Altebenaĵo.

En Hispanio historie, administre kaj politike pli malpli la geografia altebenaĵo koincidas kun la teritorio de la ento Kastilio.

## Vidu ankaŭ 
* Suda Altebenaĵo
* Norda Altebenaĵo

Kategorio:Geografio de Iberio
Kategorio:Geografio de Hispanio
Kategorio:Altebenaĵoj
Provinco Asuano

**Asuano**, en Esperanto malofte ankaŭ nomata **Asŭan(o)** aŭ **Asvan(o)** (, latinliterigo *Muḥāfaẓat Aswān* respektive *Muhafazat Asŭan*) estas provinco (respektive gubernio) de Egiptio. Laŭ la stato de la censo de 2006 ĝi havis  loĝantojn. Administra centro estas la samnoma urbo Asuano. La provinca teritorio situas en la sudo de la lando, en la antikva regiono Supra Egiptio, je ambaŭ bordoj de la rivero Nilo.

La provinco limas norde je la provinco Kina, oriente je la provinco Ruĝa Maro (*Al-Bahr al-ahmar*), sude je la ŝtato Sudano kaj okcidente je la provinco al-Ŭadi al-ĝadid. Parto de la provinca teritorio estas la Naserlago kaj la Alta Baraĵo de Asuano, kaj la plej orienta parto de la provinco jam estas parto de la dezerto Saharo.

## Urboj 
* **Edfu** (, Idfū)
* **Kom Ombo** (, Kūm Umbū)
* **Darau** (, Darau)
* Asuano (, Aswān)
* Abu Simbel (, Abū Simbal)

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala provinca retejo (jen angle) 

Kategorio:Provincoj de Egiptio
Dezerto de Tabernas

eta|250px|Paisaje del desierto de Tabernas.
[eta|200px|[Monedo.]]
La **Dezerto de Tabernas** estas situa en la provinco de Almerio, Andaluzio (Hispanio), je ĉirkaŭ 30 km norde de la provinca ĉefurbo, Almerio, en la municipaj teritorioj de Tabernas, Gádor, Santa Cruz, Alboloduy kaj Gérgal de la provinco de Almerio kaj protektita kiel Natura Loko en etendo de 280 km².

La ĉirkaŭaj montaroj izoligas tiun teritorion el la humideco devena el la Mediteraneo kaj pluvo malabundas, kaj kiam venas estas torenta kaj fortrenas la malmultan fruktodonan grundon kiu eroziiĝas kaj dezertiĝas pli kaj pli.

## Faŭno 
La malmultaj specioj apudas la malmultajn portempajn akvejojn kaj arbustarojn, kies floroj allogas abelojn kaj aliajn insektojn, manĝo de ekzemple la Meropo. Inter arbustoj ekzemple loĝas la Ruĝa perdriko, falkoj kaj agloj. La Gufo kaj la Ruĝa vulpo estas predantoj de kunikloj, musoj kaj aliaj roduloj. Ankaŭ Turfalkoj, Noktuoj, Monedoj, la Apusoj kaj aliaj birdoj loĝas en la areo, sed tre grava estas la rara Trumpetofringo, kiuj loĝas en dezertaj oazoj de arko el Kanarioj al Afganio. Multaj aliaj paseroformaj birdoj, otidoj, pterokloj kaj aliaj stepaj birdospecioj loĝas en tiu dezerto.

Inter mamuloj, krom kunikloj, estas leporoj kaj aliaj pli raraj specioj. Ĉe sekaj torentoj vivas amfibioj kaj reptilioj, kaj la dezerto konsistas el la lasta habitato de la Greka testudo en Iberio.

## Flaŭro 
(redaktota)

## La Dezerto de Tabernas kaj kino 
eta|"High Noon" en "Yucca City" ĉe Tabernas.
La Dezerto de Tabernas estis la ĉefa zono de filmofarado en Hispanio kiam la provinco de Almerio estis konata kiel «La eŭropa holivudo» en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj kaj oni filmis ĝis 300 produktaĵojn ĉefe de Itala vakera filmo, kiel tiuj de la reĝisoro Sergio Leone, ekz. *Il buono, il brutto, il cattivo.* kaj *Per un pugno di dollari*. Parodio de kaj omaĝo al tia genro estis hispana filmo *800 balas*.

Sed krom la ĝenro de la Vakera filmo, oni faris ankaŭ filmojn kiel Lawrence of Arabia, Patton kaj Indiana Jones kaj la Lasta Krucmilito.

La ĉefaj reĝisoroj kaj aktoroj holivudaj laboris en la Dezerto de Tabernas, inter kiuj elstaras: Steven Spielberg, David Lean, Orson Welles, John Huston, George Lucas, Joseph L. Mankiewicz, John Sturges, Clint Eastwood, Henry Fonda, Burt Lancaster, Richard Burton, Harrison Ford, Sean Connery, Charlton Heston, Yul Brynner, Rex Harrison, Jack Nicholson, Gene Hackman, Charles Bronson, Peter O'Toole, Anthony Quinn, Faye Dunaway, Arnold Schwarzenegger, Rod Steiger, Michael Caine, James Coburn, Raquel Welch, Ursula Andress, kaj multaj pliaj.

Eĉ la mita kantanto de The Beatles, John Lennon, ĉefrolis filmon en la Dezerto de Tabernas: *Kiel mi venkis en milito* (1967), de Richard Lester.

Kategorio:Geografio de Andaluzio
Tabernas
Žehra

**Žehra** [ĵehra], (hungare *Zsigra* [ĵigra], germane *Schigra* [ŝigra]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio. Ankoraŭ najbara vilaĝeto apartenas al la municipo.

## Situo 
Žehra situas laŭ traira flankovojo. Levoča troviĝas je 17, Spišské Podhradie je 5&nbsp;km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1245 en formo *"Sygra"*. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Zsigra 331 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Spišské Podhradie, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio.    

## Vidindaĵoj 
* romkatolika romanika preĝejo omaĝe al Sankta Spirito de 1275, en 1425 ĝi gotikiĝis
* ruinoj de fortikaĵo

Kategorio:Municipoj en distrikto Spišská Nová Ves
*
1697 Koskenniemi

'*1697 *Koskenniemi''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 11-an de septembro 1940 de la finnlanda astronomo Heikki Alikoski elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la finnlandan verkiston kaj  Veikko Antero Koskenniemi.

## Orbito 
La orbitaj elementoj de 1697 Koskenniemi similas tiujn de la anoj de la Vesta familio, sed ĝi estas verŝajne entrudulo en tiu asteroida familio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Heikki Alikoski
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1940
Natura Parko Cabo de Gata-Níjar

eta|350px|dekstra|Vulkanaj terenoj en la plaĝo de Mónsul.
La **Natura Parko Cabo de Gata-Níjar** aŭ **Natura Parko Kabo de Gata-Niĥar**, en la hispana *Parque Natural del Cabo de Gata-Níjar*, estas la unua rezervejo de tiuj karakteroj en Andaluzio, Hispanio, kreata per Dekreto 314/1987, de 23a de decembro cele atenti la konservadon de la naturaj ekosistemoj kaj la pejzaĝan valoron, baze sur interesoj edukaj, kulturaj, sciencaj, turismaj, distraj, sociaj kaj ekonomiaj.

* Temas pri unu de la plej aridaj pejzaĝoj de Eŭropo, kaj unu de la malmultaj de vulkana deveno objekto de protekto.
* Ties 63 km de marbordo estas sidejo de klifoj kaj margrundoj katalogitaj kiel bonkvalitaj kaj protektitaj en la marbordo de Mediteraneo.

La strandoj San José, Monsul, Genoveses, Las Negras, San Pedro kaj El Playazo de Rodalquilar estas la plej vizitataj kaj konataj de tiu komarko. Estas multaj turismaj kvartaloj ene de la Natura Parko kiel Las Negras, La Fabriquilla, La Isleta del Moro, Agua Amarga, Rodalquilar... Kvankam la plej loĝata estas la kerno de San José kie loĝas preskaŭ 1000 censitaj loĝantoj, kio multobliĝis somere ĝis pli ol 20 000. Pri loĝado estas grava propono de apartamentoj, lueblaj domoj kaj hoteloj, kelkaj altkategoriaj, en la kerno San José.

## Vidu ankaŭ 
* Pluvombro

## Notoj 
Kategorio:Geografio de Andaluzio
Kategorio:Dezertoj en Hispanio
Kategorio:Naturaj parkoj en Hispanio
Tschiertschen-Praden

## Pri la komunumo 
**Tschiertschen-Praden** estas urbo kaj komunumo de la komunumaro Churwalden kaj la distrikto Plessur en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 306 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Tschiertschen-Praden situas en la nordokcidenta parto de la valo Schanfigg ĉe la suda bordo de la rivero Plessur. La komunumo konsistas el la du frakcioj Tschiertschen (al kiu ankaŭ apartenas Furgglis, Fups kaj diversaj alpopaŝtejoj) kaj Praden (al kiun apartenas ankaŭ Innerpraden kaj Ausserpraden).

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Tschiertschen-Praden limas en nordo al Calfreisen, en nordnordoriento al Castiel, en nordoriento al Lüen, en oriento al Molinis, en sudo al Arosa, en sudokcidento al Vaz/Obervaz, en okcidento al Churwalden, kaj en nordokcidento al Maladers.

## Trafiko 
Tschiertschen kaj Praden situas flanke de la gravaj trafikvojoj. La komunumo atingeblas pere de flanka vojo, kie en Passugg deflankiĝas de la kantona chefvojo n-ro 30. Sur tiu vojo cirkulas poŝtaŭtolinio al Koiro, kiu konektas la komunumon al la publika transportreto. Du seĝotelferoj kondukas de Tschiertschen al Waldstafel kaj Hüenerchöpf, kaj la komunumo disponas ankaŭ pri du skiliftoj kun entute 25 kilometroj da skivojoj.

## Historio 
La komunumo Tschiertschen-Praden estis fondita la 1-an de januaro 2010 per kunigo de la ĝis tiam sendependaj komunumoj Tschiertschen kaj Praden.

La unua dokumenta mencio de Praden datiĝas el la jaro 1488 jam kiel Praden. 

La unua dokumenta mencio de Tschiertschen datiĝa el la 8-a jarcento kiel *in Cercene*.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Tschiertschen-Praden
József Jakobi

**JAKOBI József** estis rumania hungara kuracisto kaj internisto naskita en Kolozsborsa la 3-an de decembro en 1882 kaj mortinta en Koloĵvaro la 30-an de decembro 1967. 

## Biografio
József Jakobi havigis diplomon en la Universitato de Koloĵvaro en 1909, poste li ricevis kvalifikojn de instruisto (1910) kaj de magistrata kuracisto (1912). Li laboris en la patologikemia instituto, poste en la kliniko pri internaj malsanoj. De 1919 li faris privatpraktikon. Li estis unu el fondintoj de la Juda Malsanulejo de Koloĵvaro. De 1923 li estis ĉefkuracisto pri internaj malsanoj. Dum la deportadoj liaj amikoj kaŝigis lin sep monatojn. 

## Verkoj
**A keményítőnek nyálemésztési termékeiről* (Kv. 1920); 
**Az ortostatikus albuminuriáról* (Kv. 1921); 
**A spanyol influenzáról* ("Grippás saját eseteim kapcsán". Kv. 1929); 
**Az állati száj- és körömfájás emberi vonatkozásairól* (Kv. 1931); 
**A dobverő újabb klinikai jelentőségéről* (Kv. 1931).

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj magistrataj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj internistoj
Valo de Ebro

[eta|Koridoro de la rivero [Ebro.]]
La **Valo de Ebro** aŭ **Baseno de la Ebro** aŭ **Iberia baseno** (Hispanio) estas ampleksa regiono de nordokcidenta de la Iberia Duoninsulo tra kiu fluas la rivero Ebro super faŭlto. La rivero Ebro ekfluas en la Kantabria Montoĉeno kaj marenfluas en la Mediteraneo. La Valo de la Ebro estas limigita de la montoĉeno de la Pireneoj norde kaj la Iberia Sistemo sude.

La valo de la rivero Ebro estas situa en la ĉirkaŭo de tiu rivero, tio estas, nordoriente de la Iberia Duoninsulo, kun areo de ĉirkaŭ 40.000 km² kaj longo de 900 km.

Ĝi etendas de okcidento orienten tra la regionoj de Kantabrio, oriente de Kastilio-Leono en la provincoj de Burgoso kaj Soria, sude de Eŭskio en Alavo, Rioĥo, Navaro, Aragono, Katalunio kaj norde de la Valencilando en la provinco Castellón, kaj finas en la Mediteraneo.

La baseno havas averaĝan alton de 200 m super marnivelo, kio elstaras kompare kun la tre altaj lokoj kiuj ĉirkaŭas ĝin. Ĉe la marenfluo de la rivero estas la protektita Natura Parko de la Delto de Ebro.

Kategorio:Geografio de Aragono
Kategorio:Geografio de Katalunio
Kategorio:Geografio de Rioĥo
Ebro
Kategorio:Ebro
Aranka Gábor (apotekistino)

**GÁBOR Aranka** estis hungara apotekistino, universitata profesorino naskita en Székelyudvarhely la 28-an de aprilo 1922 kaj mortinta en Segedo la 14-an de septembro 1981. Ŝi estis edzino de Miklós Jancsó.

## Biografio
Aranka Gábor diplomitiĝis en 1945, ŝi doktoriĝis en 1947 en la universitato de Segedo. Ŝi iĝis adjunktino, poste docentino en la Instituto pri Kuracilscienco de Segedo. De 1977 ŝi estis universitata profesorino en la Anatomia Instituto de la medicinscienca Universitato de Segedo. Kun sia edzo, ŝi akiris gravajn rezultojn en la esploro pri histamino.

## Verko
**Adatok a hisztaminfelszabadító anyagok farmakológiájához* (Disertacio, Szeged 1947.) 

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj apotekistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Iberia Sistemo

eta|dekstra|250px|Iberia Sistemo aŭ Iberia Montoĉenaro en Hispanio

eta|250px|Montopintoj de Urbión.
La **Iberia Sistemo** estas montoĉeno de montoj de meza alteco kiu limas kun la Hispana Centra Altebenaĵo de la centro (centroriento) de Hispanio.

Kelkaj el ties montopintoj plej altas estas la Monkaĝo (2.313 m), la plej alta, la monto San Lorenzo (2.262 m), la Montopintoj de Urbión (2.262 m), la montopinto de Javalambre (2.020 m), la montopinto de Peñarroya (2.019 m) aŭ tiu de Peñagolosa (1.813 m). En tiuj ekfluas riveroj kiaj la Doŭro, la Taĵo, la Turia, la Júcar aŭ la Cabriel.

Tiu sistemo separas la grandan regionaron de la Hispana Centra Altebenaĵo disde la Valo de Ebro, karakterizante la klimatojn de ambaŭ regionoj.

La sistemo estas komponita de diversaj montaroj kiaj Sierra Ministra, Serranía de Cuenca.


Kategorio:Montoj en Hispanio
Kendal

240px|eta|dekstra|Tegmentoj de Kendal
**Kendal** estas urbo en Britujo. Ĝi situas en nordokcidento de Anglio en la provinco Kumbrio. En 2001 ĝi havis 27505 loĝantojn. La urbo estas la sidejo de la administracio de la distrikto South Lakeland.

## Gefiloj de la urbo 
* Desmond Bagley, angla verkisto
* Ephraim Chambers, angla verkisto
* Arthur Eddington, 1882-1944, brita astrofizikisto

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.visitcumbria.com/sl/kendal.htm

Kategorio:Urboj de Kumbrio
Spišský Hrušov

**Spišský Hrušov,** hungare **Szepeskörtvélyes** [sepeŝkortvEjeŝ], germane **Birndorf/Grausch** estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.
300ra|eta|Spišský Hrušov situas en la plej griza parto

## Geografio 
Spišský Hrušov situas laŭ traira flankovojo. Spišská Nová Ves troviĝas je 10&nbsp;km-oj.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1253 en latina formo *"villa Kurtues"*, kie jam tiam estas rekonebla la hungara nomo. En 1828 loĝis tie 637 vilaĝanoj en 86 domoj. En 1831 pro ĥolero mortis 58 da vilaĝanoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Szepeskörtvélyes 592 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Igló, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Spišský Hrušov 1251 homoj, (1240 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika gotika preĝejo omaĝe al Sankta Katerino el Aleksandrio el la 13-a jarcento, baldaŭe kelkfoje ĝi trakonstruiĝis
* renesanca kastelo de 1596, en la 18-a jarcento ĝi barokiĝis, post jarcento klasikismiĝis

## Eksteraj ligiloj 
* Spišský Hrušov sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Municipoj en distrikto Spišská Nová Ves
Mandi

**Mandi** (laŭ la Friula *mandi* *saluton*, *sano*) estas neologisma salutvorto uzebla en la Friula en situacioj same de alveno kiel de foriro. 

## Etimologio 
Estas prezentitaj pluraj hipotezoj pri ĝia etimologio. La plej antikva, kiu nune estas la plej verŝajna, subtenas, ke ĝi elvenas el antikva ''m'arcomandi* (mi petas) aŭ ankaŭ *mi racomandi a Diu* (mi rekomendas al Dio). 
La unua citaĵo de la vorto aperas en deksesjarcenta poeziaĵo de Giovanni Battista Donato, kiu naskiĝis ĉe Portogruaro en 1536 kaj tiel skribis: *M'arecomandi a voo per cent mil dijs* (mi rekomendas al Vi por centmil tagoj); poste tiun ĉi saluton oni retrovas en la versoj de la grafo Ermes di Colloredo (1622-1692): *Marcomandi, Pascute: Bundì la me vitute* (mi rekomendas, Pasketo: bonan tagon mia viveto). La vorto *mi racomandi* kun la signifo de *adiaŭ* ĉeestas en poeziaĵo skribita ĉe Paularo en 1772: *Mi racomandi vita cjara, A riviodisi* (mi rekomendas, kara vivo: ĝis la revido).
  
Krom la priskribitaj, kiuj estas la sciencaj etimologioj, ekzistas aliaj, kiuj falas en la kategorion de la popolaj pseŭdoetimologioj kaj kiuj ne havas sciencan fundamenton.
Ne estas same kontentigaj la aliaj etimologioj proponitaj dum la lastaj du jarcentoj. Inter tiuj oni memoras:
* derivadon el la latina lingvo "*mane diu*" (laŭvorte "restu longtempe", t. e. "longan vivon").
* derivadon el la latina "*manus dei*" (laŭvorte "mano de Dio", t. e. "Dio vin protektu").
* derivadon el la latina "*mane deo*" (laŭvorte "restu kun Dio").
* derivadon el la venetia dialekto kiel mallongigon de "*comandi*".

## Referencoj 
## Literaturo 
* Jacopo Pirona, *Vocabolario friulano*. Venecio, Antonelli, 1871.
* Giovanni Frau, *Mandi e altre formule di saluto nelle regioni italiane*. Udine, de la revue Società Filologica Friulana, *Ce Fastu?*, numero 1, 1993, pago 7-17.
* *Il Nuovo Pirona'', Udine, Società Filologica Friulana, 2001.

Kategorio:Folkloro
Kategorio:Lingvoj de Friulo-Venecio Julia
Kategorio:Neologismoj
Kategorio:Salutoj
Helcmanovce

eta|maldekstra|250px|Spiŝa municipo Helcmanovce
eta|maldekstra|250px|Spiŝa municipo Helcmanovce
**Helcmanovce** (hungare *Nagykuncfalva* [nadjkurucfalva], germane *Helcmanowitz* aŭ *Hansdorf in der Zips*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Helcmanovce situas laŭ rojo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Brezno-Gelnica. La lasta urbo troviĝas je 9&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1297, poste en 1326 laŭ tiama hungara nomo kaj ortografio *"Kunchfalva"*. La unuaj loĝantoj estis germanoj. En la 16-a jarcento rutenaj paŝtistoj alvenis. En 1605 kaj en 1885 incendioj okazis. En la 18-a jarcento oni minadis kupron kaj feron. En 1784 loĝis tie vilaĝanoj ( familioj) en domoj, en 1828 vilaĝanoj en domoj. Ĝis 1892 la oficiala hungara loknomo estis *Helcmanóc,* poste ĝi rericevis sian mezepokan hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Nagykuncfalva 1269 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Gelnica, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Helcmanovce 1556 homoj, (1447 slovakoj, 90 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo el la 17-a jarcento
* kapelo laŭ Lourdes de 1947
* novklasikisma kastelo de 1925, en 1969 ĝi renoviĝis

Kategorio:Municipoj en distrikto Gelnica