Mitologia biblioteko

La ***Mitologia biblioteko*** aŭ plisimple la ***Biblioteko*** (helene Βιβλιοθήκη, [BibliotEke], latine Bibliotheca [biblioteka]), estas la plej malnova kompilaĵo, datiĝas nun necerte inter la 1-a jarcento kaj la 3-a jarcento p.K., pri la tradiciaj grekaj mitoj kaj legendoj, ekde la origino de la universo ĝis poste la Milito de Trojo kiu okazis proksime en la 13-a jarcento a.K.. Oni ne scias kiu estas la aŭtoro kvankam longtempe, oni atribuis la verkon al Apolodoro el Ateno. Sed, nun, kutime, oni parolas prefere pri nedeterminita **Pseŭdo-Apolodoro** (aŭ nur *Apolodoro*) kio estas iam plifacile konfuzita eĉ kun la titolo de la verko mem.

La *Biblioteko* estis referenco por la klasikistoj aŭ klasikaj komentistoj ekde la epoko de ties kompono al la aktualo, kaj influis la literaturo kaj artoj ekde la Antikveco al modernaj aŭtoroj. La *Biblioteko* havigas abundan historion de la greka mitaro ĝis poste la troja milito kaj la reveno de grekaj ĉefoj, nome la historio de ĉiuj grandaj dinastioj de la heroa mitologio kaj la epizodoj rilataj de ĉefaj herooj kaj heroinoj, ekde Jazono kaj Perseo ĝis Heraklo kaj Helena de Trojo aŭ Odiseo.
La verko estas la plej plena katalogo pri mitaĵoj kvankam ĝi elmetas nur la plej konitaj variaĵoj.

La bildo en la informkesto estas la unua paĝo el franca eldono de la *Biblioteko* laŭ la nomo de Apolodoro el Ateno, Parizo, 1805.

## Niaj ĉefaj fontoj de la verko 
La verko probable estas el Antikveco, sed la periodo kiam ĝi skribiĝis ne estas konita bone preskaŭ tiel lia aŭtoro.

### Manuskripte 
Niaj certaj fontoj estas tute el mezepoko.

#### Manuskripto de Fotio 
La *Biblioteko* estas menciita tiele, la unua fojo, de la patriarko de Konstantinopolo Fotio la 1-a en la 9-a jarcento p.K. en sia propra kolekto nomiĝas ankaŭ *Biblioteko* (helene Βιβλιοθήκη) aŭ Muriobiblo (Μυριοβίβλον), historiisto samtempe de la romia imperiestro Aŭgusto, ĉirkaŭ 50 a.K. kaj 20 p.K..

La Fotia manskribaĵo malaperis, nur liaj komentoj pri lia lego restis. Malgraŭ kelkaj komentoj el famaj bizancanaj fratoj Tzetzeso (Τζέτζης) kiu lasis al ni komentetojn pri ilia propra lego de la verko en la 12-a jarcento, la teksto ne plu estis. Kaj denove, en la 14-a jarcento, aperis neplenan sennoman manuskripton (Hodiaŭ manuskripto *Graecus 2722*). Tiam el ĝi fariĝis kopiojn el kiun estas niaj nuntempaj fontoj. Ekde tiam, la *Biblioteko*, origine probable en kvar libroj, ne konserviĝis komplete. Parto de la tria libro kaj la tuta kvara perdiĝis. Efektive la tria nuntempa libro finiĝas krude je rakonto pri Tezeo (III.16.2) kvankam.... Fotio parolas pri eroj kiun li legis, poste la troja milito kaj pri grekaj vagoj dum ilia reveno, interalie tio de Uliso, kun kiu la *Biblioteko* finas laŭ li : Tiu skribaĵo, kara Legisto, metos vin sub viaj okuloj ; Tion la antikva Fabelo havas la plej kurioza. ; Ŝpari vin legi Homero-n kaj liaj samulojn, ; Ili estas malpli instruaj ol ili agrabligas. ; Vi trovos ĉi tie, bone pli bone ol en iliaj Versoj, ; Ĉion kion iam faris bruon en la Universo.)

#### Listo de manuskriptoj 
La germana filologiisto Richard Wagner (1860-1937) faris, al la fino de la 19-a jarcento, listo de 14 malfruaj haveblaj manuskriptoj , pli malpli similaj. Ĉiuj manskribaĵoj eliĝis el tiu, datiĝas el 14-a jarcento kiu Wagner kodiĝis 'R' kaj kiu estas en Parizo :

Oni aldonas plue la erojn pri *Epitomoj* (vidu alineon pri epitomoj sube), malkovritajn al la fino de la 19-a :

### Eldone 
La unua presa eldono datiĝas de 1555, de Benedictus Aegius en Romo (ankaŭ Aegius Spoletinus ĉar li estis el urbo Spoleto). Tiu kunigis grekan tekston kaj lian latinan tradukon...

#### Listo de kelkaj eldonoj 

* Por pli eldonoj kaj pli informoj pri ĉiu eldono, vidu «Eldonoj» (angle: *Editions*) ĉi tie  

### Sĥolioj : klasikaj komentoj 
Klasikaj komentistoj faris multajn *komentetojn kaj citaĵojn* (Sĥolio, el greke σχόλιον [skhólion], Komentoj) pri la *Biblioteko*. Ekzemple en la *Codex Vaticanus 950*, manuskripto el 14-a jarcento en la Vatikana Biblioteko, el malnova ortodoksa Monaĥejo Mar Saba (ankaŭ Lavro de Sanktujo Sabas ; Λαύρα Σάββα) en Israelo. Hodiaŭ, la manuskripto gardiĝas en la *Patriarkaj Biblioteko* en Jerusalemo (n. 366).
La epitomoj, el la du fontoj, similiĝas.
Danke epitomoj, kvankam nur resumoj el la fino de la tria libro kaj el iu kvar libro perditaj, nun ni havas vidon probable de la plena verko.

## Origino de la teksto: datiĝaj provoj kaj kiu estas la kompilisto, la aŭtoro? 
Scii la daton kiam la laboro estis skribita, tio samiĝas nome scii kiu estas lia aŭtoro kaj inverse koni lian aŭtoron, estas jam dati la verkon.

En la manuskriptoj konservitaj, oni indikas kiel aŭtoro iun «Apolodoro».. Fotio, nia unua certa atesto pri la *Biblioteko* en la 9-a jarcento, fine de la *Rakontoj de Korono* li naskiĝis en Ateno ĉirkaŭ -180 kaj mortiĝis poste -120 (do li vivis en la 2-a jarcento a.K.) ; Li estis fama greka gramatikisto, edukita, disĉiplo de la filozofiisto Panaitio (Παναίτιος) el Rodiso kaj la fama gramatikisto Aristarko el Samotrako. 
En tiuj malfruaj mezepokaj periodoj, kiam oni konis liajn verkojn nur per lia titolo, estis kialoj por konsideri Apolodoro el Ateno kiel la aŭtoro. La atenano verkis en kvar libroj, kiel oni pensas por la *Biblioteko*, versiga *Kroniko* (Χρονικά [ĥronika]). Tio estas pri ankaŭ historio kaj parolas ankaŭ pri troja milito: ĝi ne prezentas historion ekde la malfino de la universo ĝis trojaj eventoj (*Biblioteko*) sed ekde Trojo al proksime la 2-a jarcento a.K.
Li ankaŭ skribis longan *Pri Dioj* (Περὶ θεῶν [peri teov]) en 24 libroj. Li enparolas pri dioj, herooj...ĝuste kiel nia verko faras. Sed *Pri Dioj* (Iam oni trovas la *Biblioteko* nomiĝas tiel) estas euhemeriga traktato, kie Apolodoro el Ateno provas montri diojn estis simple mortemaj herooj diigitaj  ke oni ne plu pensas Apolodoro el Ateno kiel la aŭtoro de la *Biblioteko*. C. Robert unue rimarkas, danke fragmentojn malkovritajn de *Pri Dioj*, verko de Apolodoro el Ateno, ke la aŭtora celo estas malsama el la *Biblioteko*. Kvankam Apolodoro el Ateno provas raciigi diojn, la *Biblioteko* nur resumas grekajn mitojn konvene, sen ekspliko, sen pridubi nenion. C. Robert notas multajn malakordojn pri enhavo inter fragmentoj de Apolodoro el Ateno kaj la *Biblioteko*. La enhavo, la ideoj de la *Biblioteko*, eĉ kompilite, ne estas el Apolodoro la atenano. 
Plue, oni malkovras, kronologie, Apolodoro el Ateno ne skribas nian verkon krom se akceptas anakronismon. En la *Biblioteko*, estas citita iun Kastoro (Κάστωρ) (II.1.3) kiu, laŭ interalie la bizancaj enciklopedio *Suido*, estis samtempulo de la romiano Cicerono. Danke tiu ĉi, oni scias Kastoro vivis ĉirkaŭ la jaro -61, en la 1-a jarcento a.K.: tio estas for la vivdato de Apolodoro el Ateno, en la 2-a jarcento a.K. tiel jam vidita malantaŭe.

La aŭtoro de nia verko neniam parolas pri li mem kaj la verko rakontas estintecajn eventojn, eĉ por lia aŭtoro, ĝis la troja milito proksime datiĝas en la 13-a jarcento a.K., do ne povas dati per enhavaj eventoj. 

La *Biblioteko* estas skribita de sennoma aŭtoro inter la 1-a jarcento a.K. kaj la 9-a jarcento: 10 jarcentoj.
Kiel preciziĝas la dato de la verko kaj de lia aŭtoro? Estas ankaŭ multaj klasikaj komentoj de la *Biblioteko* kiuj helpus nin, sed malfacile estas dati ilin aŭ ilian aŭtoron mem la 3-a jarcento p.K., kaj, laŭ li, la aŭtoro vivis prefere dum la romia imperiestro Aleksandro Severo. Jam la franco E. Clavier sugestis.
La aŭtoro kompilis grekajn mitojn el libroj, sen prizorgi parolajn tradiciojn. Liaj rakontoj estas sen plibeligoj kiel filozofiisto aŭ retorikisto povis fari. Li akceptis mitojn kaj skribis ilin. Li ne distingis mitojn el legendoj aŭ popularaj kontoj kiel edukitaj homoj farus tiam. Li ne komentis, ne kritikis liajn rakontojn kun pli aŭ malpli mallongaj alineoj, kie la teksto estas simpla kaj prezentas egale, sendistinge, mitojn, legendojn, popularajn fabelojn kaj aliajn historiojn, unu poste alia, sen analizo, sen komento, sen kritiko. Preskaŭ oni povas paroli pri notoj. La aŭtoro tre prizorgas genealogiojn kaj donas al ni versiojn de mitoj, purigitajn el ŝanĝoj de iliaj transdonoj tra la tempo.

### Kutima referencado kaj ekstraktoj 
La teksto estas indeksita tiel faciliĝas la lokigon de iu ekstrakto en la tuta verko kaj inter tradukitaj versioj ; Ĝenerale tiel :

**Por la libroj**

Ekzemple *I.1.6* aŭ *1.1.6* :

(Furioza, Rea fuĝis al Kreto : ŝi estis graveda de Zeŭso kaj estis ĝuste en Kreto ŝi naskis lin, en kaverno de la monto Dikto (Δίκτη [Dikte]). Tiam ŝi konfidis lin al Kuretoj kaj al la Nimfoj Adrastejo kaj Idaia, la knabinoj de Meliseuso (Μελισσέυς).)

'*Por la *Epitomoj* *'

Ekzemple *E5.17* :

(Kiel Kasandra diris, estis armea forto en ĝin, kaj ŝi estis cetere konfirmita de Laokoono (Λαοκόων), la profeto, iuj estis por bruli ĝin, kaj aliaj por ĵeti ĝin malsupren en krutaĵo ; Sed, kiel la plejparto estis favore ŝapri ĝin kiel vota sankta oferado al dieco, ili mem iris oferi kaj festigi.)

### Fontoj uzitaj de la aŭtoro 
Kvankam la verko estas kompilita iom malfrue, ol pli fruaj verkoj, ĝi estas pli interesa vido de greka mitologio en klasika epoko kaj en pli malnova arkaika epoko. Efektive, la teksto ŝajnas fidele je siaj fontoj : iuj ekstraktoj ŝajnas tre proksimaj de la versio el alia famaj aŭtoroj, de kiu :
* Sofoklo, Reĝo Edipo, antaŭ 425 a.K (III.5.7-9),
* Eŭripido, Alcestiso, ĉirkaŭ 438 (I.9.15),
* Eŭripido, Medea, ĉirkaŭ 431 (I.9.28),
* Homero, Odiseo, ĉirkaŭ la 8-a jarcento a.K. (E7),
* Apolonio el Rodiso, *Argonaŭtika* (Ἀργοναυτικά), ĉirkaŭ la 3-a jarcento a.K. (I.9.16-26),
Kaj plue el Lero (Λέρος) aŭ el Ateno, kaj ĝi estas ankoraŭ utilizita nun. Notu interalie la kronologia ordo.

**Libro 1**
:1-Teogonio *(Kreado de dioj kaj de la universo)* {Libro I, Ĉapitroj 1 al 6 inkluzive}
:2-La familio de Deŭkaliono {I, 7-9}

**Libro 2**
:3-La familio de Inaĥo (Ἴναχος) (Belo) {II, 1-8}

**Libro 3**
:4-La familio de Agenoro (Eŭropa) {III, 1-3}
:5-La familio de Agenoro (Kadmo) {III, 4-7}
:6-La familio de Pelasgo {III, 8-9}
:7-La familio de Atlaso {III, 10-12.6}
:8-La familio de Asopo {III, 12.6-13}
:9-La reĝoj de Ateno {III, 14-15}
:10-Tezeo {III, 16} *(malfina parto)*

**Epitomoj**
:10-Tezeo {E1, 1-24} *(fina parto)*
:11-La familio de Pelopso {E2, 1-16}
:12-Antaŭ la *Iliado*, {E3, 1-35}
:13-La *Iliado* *(aŭ la troja milito)* {E4, 1-8}
:14-Poste la *Iliado* *(eventoj pri la troja milito, kiuj ne estas en la Homera Iliado)* {E5, 1-25}
:15-La revenoj *(de la herooj al ilia hejmo)* {E6, 1-30}
:16-Vagoj de Odiseo *(ĝis lia morto)* {E7, 1-40}

## Ligiloj al teksto (kaj aliaj tradukoj) 
Tie ĉi sube troviĝas kelkajn ligilojn de pluraj versioj al la teksto en pluraj lingvoj :

**Helene**
* En greka Vikifontaro (Βικιθήκη), helene
**France**
* Traduko (2001-2004) franca de Ugo Bratelli
* Alia traduko (iam kun notoj) de E. Clavier, greka apud franca sen *Epitomoj* aŭ la plena samo libroforme
**Angle**
Trakudo (kun notoj) de J. Frazer en la kolekto de malnovaj grekaj kaj latinaj tekstoj de Loeb, *Loeb Classical Library*, 1921 :
* Plena angla traduko
* Greka teksto kun angla trakudo, lego per alineo, ĉe *Perseus*
* Aliaj tradukaj fontoj, vidu «Tradukoj» (angle: *Translations*) ĉi tie  

## Plua legado 
* J. Frazer, « The Library » (La Biblioteko), 2 vol., Loeb Classical Library, Londono, 1921 Antaŭparolo antaŭ la traduko de la eldono (vol. I) ; libre 
* E. Clavier, « Bibliothèque d'Apollodore l'Athénien » (Biblioteko el Apolodoro el Atenano), Parizo, 1805 Antaŭparolo antaŭ la traduko speciale Same, libre 
* R. Wagner, « Apollodori Bibliotheca » ,en *Mythographi Graeci I*, Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana (Teubnera Biblioteko), Lepsiko, 1894
* Aubrey, Diller, « The Text History of the Bibliotheca of Pseudo-Apollodorus » en Transactions of the American Philological Association (66) : pp. 296-313, 1935
* K.Robert (aŭ C.Robert), « De Apollodori Bibliotheca », Berlino, 1873
* Pseudo-Apolodoro (1985), *Biblioteca mitológica* (Trad. kaj notoj de M. Rodríguez de Sepúlveda. Enk. de J. Arce. Rev.: C. Serrano Aybar edición). Madrido: Editorial Gredos. ISBN 978-84-249-0997-0.
* Pseudo-Apolodoro (1987), *Biblioteca mitológica* (José Calderón Felices eldonisto). Madrido: Akal. ISBN 84-7600-179-7.
* Plena fonta datumbazo de studoj, de verkoj (el malsamaj landoj kaj lingvoj) pri la aŭtoro, pri la lingvo kaj ĝia stilo, la fontoj de la *Biblioteko*, ..., pri eldonoj kaj tradukoj   
**Aliaj fontoj**
* Enhavtabelo  
* Biografio de J.C. Belfiore (france Belfior), verkisto pri Antikveco 
* Slipo pri la verko 
* Resumo pri manuskripto
* *Rakontoj de Korono*, «Biblioteko» de Fotio, 186 [52] france kaj greke

## Notoj 
Kategorio:Helena mitologio en antikva literaturo