open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Damo de Baza

[eta|Damo de Baza, [Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio|N.A.M. (Madrido).]]

La **Damo de Baza** estas ibera skulptaĵo el kalkoŝtono multkolora, de la 4-a jarcento a.K. Ĝi troviĝas eksponita en la Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio, en Madrido.

## Trovo 
Tiu verko estis trovita la 22-a de septembro de 1970 de la arkeologo Francisco José Presedo Velo en la Monteto Santuario, nome nekropolo de la antikva *Basti* (Baza), en la provinco Granado (Hispanio).

## Priskribo 
La damo sidas sur trono kiu havas tre longajn flugilojn dorse. La antaŭaj kruroj de la trono estas krifoj de leono. La surfaco estas finigita per la tekniko de stuko kaj pentrita poste per blua, ruĝa, bruna kaj nigra, ĉio tio gluita per gipso.

eta|Detalo de la Damo de Baza.

La vizaĝo montras trajtojn iom krudajn. Ŝi havas nigran hararon, kun du grandaj flankaj ondoj kiuj aperas sub hararfrizaĵo komponita de tiaro kiu kovras parte la orelojn kaj kiu krome estas ornamita de tri bendoj. Ŝi vestas grandajn orelringojn vakuajn kiuj rekte pendas el la orellobo. La kolo estas kovrita de kvar kolieretojn kaj de pli granda kolringo formita de bidoj tonelformaj al kiuj ligiĝas kvin pendiloj. Alia granda kolumo montriĝas kun tri pecoj korformaj. Ĉirkaŭfingre estas nombraj ringoj kaj ĉirkaŭ polsoj estas po diversaj braceletoj.

Por vestaĵo ŝi havas bluan tunikon kun bordornamo sube. Sub la tuniko videblas du subvestaĵoj, el kiuj la dua apogiĝas sur la ŝuoj. Ŝi havas krome mantelon el la kapo al la piedoj malferma antaŭe formante faldojn flanke de la kapo kaj sur la korpo.

La damo tenas zorge en sia maldekstre mano kolombidon blupentritan kies okulo reprezentiĝas per nigra cirklo.

## Vidu ankaŭ 
* Ibera arto

Kategorio:Iberio
Kategorio:Hispana arto
Kategorio:Skulptaĵoj
Kvartalo Kita

**Kvartalo Kita** (北区 [kita-ku]) estas komuna nomo de diversaj kvartaloj en Japanio:
*Kvartalo Kita (Tokio) — (speciala) kvartalo de Tokio
* Kvartalo Kita (Hamamacu) — kvartalo de Hamamacu en Gubernio Ŝizuoka
* Kvartalo Kita (Kobe) — kvartalo de Kobe en Gubernio Hjogo
* Kvartalo Kita (Kumamoto) — kvartalo de Kumamoto en Gubernio Kumamoto
* Kvartalo Kita (Kioto) — kvartalo de Kioto en Gubernio Kioto
* Kvartalo Kita (Nagojo) — kvartalo de Nagojo en Gubernio Ajĉi
* Kvartalo Kita (Niigata) — kvartalo de Niigata en Gubernio Niigata
* Kvartalo Kita (Okajama) — kvartalo de Okajama en Gubernio Okajama
* Kvartalo Kita (Osako) — kvartalo de Osako en Gubernio Osaka
* Kvartalo Kita (Sajtama) — kvartalo de Sajtama en Gubernio Sajtama
* Kvartalo Kita (Sakaj) — kvartalo de Sakaj en Gubernio Osaka
* Kvartalo Kita (Sapporo) — kvartalo de Sapporo en Hokajdo
Kvartalo Kita (Tokio)

**Kvartalo Kita** aŭ **Kita-ku** (japane: 北区 [kita-ku]) estas speciala kvartalo de Tokio. La vorto "北" [kita] signifas la vorton "Nordo/Norda", kio spegulas la situon de öa kvartalo en Tokio. Laŭ la stato de  en la kvartalo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Norde de la kvartalo Kita-ku troviĝas urboj Kaŭaguĉi kaj Toda (Gubernio Sajtama). Oriente kaj sude situas aliaj specialaj kvartaloj de Tokio: Adaĉi, Arakaŭa, Itabaŝi, Bunkjo kaj Toŝima. Sur la areo de Kita-ku fluas riveroj Arakaŭa kaj Sumida.

## Vidindaĵoj 
* Parko Ukima
* Parko Ĉuo
* Ĝardeno Furukaŭa
* Templo Oĝi-Inari

## Naskiĝintoj 
* Abe Kobo — verkisto;
* Nakamura Tempu — verkisto kaj filozofo, kiu alportis raĝa-jogon kaj karma-jogon, subfakojn de jogo, en Japanion;
* Hajaŝibara Megumi — fama japana kantistino kaj sejuo.

Kita-ku (Tokio)
Kita-ku
József Deér

**József DEÉR** [jOĵef dEr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Deér József** estis hungara historiisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1945).

József Deér http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC03014/03173.htm naskiĝis la  1905 en Budapeŝto. Li mortis la  1972 en Berno.

## Biografio 
József Deér frekventis universitaton en Budapeŝto. Inter 1930-1936 li laboris en Tutlanda Biblioteko Széchényi, poste li ekinstruis en universitato de Szeged, poste ankaŭ en aliaj universitatoj. En 1948 li migris al Svislando, kie li same instruis en universitato. Li okupiĝis ĉefe pri la mezepoko kaj hungara krono.

## Verkaro (elekto) 
* ''L'evoluzione dell' idea dello stato ungherese* (1941)
* *Magyarok és románok* (Hungaroj kaj rumanoj) 1943–44
* *Das Papsttum und die Süditalienischen normannen Staaten 1053–1212* (1969)
* *Királyság és nemzet. (Tanulmányok 1930-1947.)'' (Reĝlando kaj nacio (studoj 1930-1947.)) 2005

## Fontoj 
* biografio hungare

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Artistkolonio de Valea Jiului

**Artistkolonio de Valea Jiului** (hungare: **Zsil völgyi művésztelep**) dum 15 jaroj estis artistkomunumo establita en 1955 en Petroșani. 
## Historio
Valea Jiului estas malaltejo sud-okcidente en Transilvanio.
En la 1950-aj jaroj pluraj el tiu baseno studis en la Arta Ĉeflernejo de Kluĵo kaj reveninte establis la artistgrupon. En 1965 ili prezentiĝis en komuna ekspozicio en Bukareŝto. Post la foriro de Kálmán Fodor kaj József Mátyás la grupo ĉesis grade, definitive en 1978.
## La plej gravaj artistoj
*József Tellmann, Kálmán Fodor, Ervin Nagy, Béla Szlamka, József Mátyás, Géza Szilágyi (pentristo), Béla Szilágyi (pentristo), Silviu Băiași, Éva Nagy Fodor, Etelka Lukáts Băiași, Frigyes Walter.

## Gravuraĵalbumo
**Lupeni-Lupény 1929–1959*

## Fonto
*Artportal.hu 

Kategorio:Artistkolonioj en Rumanio
Kategorio:Rumaniaj hungaraj institucioj kaj institutoj
Béla Szilágyi

**Béla Szilágyi**

* Béla Szilágyi (aktoro)
* Béla Szilágyi (inĝeniero)
* Béla Szilágyi (pentristo)
7704 Dellen

'*7704 *Dellen'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la *Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets'', aŭ "UESAC" (angle por "Enketo de Upsalo-ESO pri Asteroidoj kaj Kometoj") elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la duopo de lagoj Dellen, en sveda regiono Hälsingland, ŝatata de la fiŝkaptistoj pro iliaj unikaj loĝantaroj da trutoj. Tiuj lagoj rezultas de meteorŝtona alfrapo ĉirkaŭ 110 milionoj da jaroj antaŭ.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de UESAC
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1992
Artistkolonio de Aleșd

**Artistlaborejo de Aleșd** hungare: *Élesdi Műhely* estas artistkolonio establita en 1997 en Aleșd.

## Historio
La laborejon fondis en 1997 la studentoj de la 2-a studjaro de Hungara Arta Universitato de Budapeŝto, el kiuj ses antaŭe studis en la Arta Liceo de Târgu Mureș. Ilin gastas la familio Bodoni, kiu konservas parte la kreaĵojn.

## Artistoj
*Imre Barna Balázs, Zsolt Bodoni, Anikó Bugovits, Éva Galambos, István Halmi-Horváth, László Hatházi, Levente Herman, Krisztián Horváth, Roland Horváth, Mózes Incze, Dóra Juhász, Réka Kaszás, Emőke Konecsny, Lehel Kovács, Márta Kucsora, Zsófia Pittmann, Sándor Szász, Ági Vértesi. 

## Fonto
*Artportal.hu 
*Elesd.hu 

Kategorio:Artistkolonioj en Rumanio
Kategorio:Rumaniaj hungaraj institucioj kaj institutoj
Faŭstulo

**Faŭstulo** estis laŭ legendo la reĝa paŝtisto, kiu trovis kaj edukis Romulon kaj Remon, la mitajn fondintojn de la urbo Romo.eta|upright=1.0|Pietro da Cortona: Faŭstulo alportas trovitajn ĝemelojn hejmen (1643)

## Legendo 
Ĝemelojn de la reĝa origino ilia onklo metis en korbeton kaj ĵetigis en riveron. La knabojn trovis kaj mamnutris lupino. En lupa kuŝejo ilin trovis Faŭstulo, kies edzino Larentia edukis ilin. Sed Faŭstulo scietis, ke la knaboj povus esti el la reĝa familio. Ilia patro Numitoro rekonis ilin kaj helpis al ili la onklon subigi kaj mortigi. Poste ili fondis novan urbon, kiun nomis laŭ Romulo - Romo.

## Kritiko kaj efiko 
La legendo estis jam en la antikvaj tempoj multfoje literature prilaborita, ekzemple de Tito Livio. Sed jam Livio la legendon interpretas kritike kaj cerbumas, kiel ĝi povis ekesti. Estas versio laŭ kiu paŝtistoj Larentian nomis "lupino", kio signifis prostituistinon. La aliaj onidire la legendon komprenas kiel klarigo de la malnova paŝtista festo Luperkalo (la 15-an de februaro), dediĉita al protekto de brutaroj kontraŭ lupoj.

Mamnutranta lupinio estas bildigita sur kelkaj romiaj moneroj, antikvaj reliefoj kaj statuoj kaj sur pentraĵoj, ĉefe el la 16-a ĝis la 19-a jarcentoj.

## Resendoj 
## Tradukfonto 
Kategorio:Romia mitologio
7707 Yes

'*7707 *Yes'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Carl W. Hergenrother elde la Stacio Catalina de la Observatorio Steward sur la Montaro *Santa Catalina*, ĉirkaŭ 29 km nord-oriente de Tucson (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en omaĝo al la angla muzikgrupo *Yes''.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Carl W. Hergenrother
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1993
7708 Fennimore

'*7708 *Fennimore'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japanaj astronomoj Hiroŝi Kaneda kaj Sejĝi Ueda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Guy Fennimore'', kiu laboris por la Societo por Populara Astronomio (antaŭe, la Junula Astronomia Societo) ekde 1972. Li estis poste sekretario de la societo kaj ludis fundamentan rolon en ties sukceso. Li ankaŭ parolas pri astronomio sur BBC Radio Nottingham.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Hiroŝi Kaneda
Kategorio:Malkovrita de Sejĝi Ueda
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1994
Janusz Palikot

[eta|Janusz Palikot, prezidanto de partio [Via Movado, foto el la jaro 2015]]
[eta|Janusz Palikot intervjuita en la marŝala koridoro de Pola [Sejmo]]
**Janusz Marian Palikot** (naskiĝinta la  en Biłgoraj) estas pola politikisto, parlamentano de Pola Sejmo, Prezidanto de Via Movado (antaŭa nomo: Movado de Palikot) - la tria plej granda partio en la Pola Parlamento. De la Movado de Palikot / Via Movado la plej influaj parlamentanoj estas Wanda Nowicka, la Vicprezidantino de Sejmo, Anna Grodzka kaj Robert Biedroń (esperantisto). Li estis kandidato por Prezidento de Pollando en la Prezidentaj balotoj en Pollando 2015 kaj la 10-an de majo 2015 en la balotoj estis la 7-a en la ranglisto, akirante 211&nbsp;242 da voĉoj, kio estas 1,42% da validaj voĉoj.

## Publikaj eldiroj 
Stilistiko de liaj eldiroj kaŭzis estiĝon de la eldiro "palikotizo" (de politiko kaj publika vivo) kiel – laŭ personoj uzantaj tiun ĉi nocion – negativan difinon por pli kaj pli kreskanta sakrado aŭ ĉiutageco de la lingvo de publikaj eldiroj kaj apliko de nekonvenciaj rekvizitoj (kiel silikona peniso aŭ porka kapo) aŭ kondutmanieroj en publikaj elpaŝoj. Inter publikaj personoj la terminon uzis en sia blogo Grzegorz Napieralski, prezidanto de Alianco de Demokrata Maldekstrularo. De tiu tempo la termino estas uzata de politikistoj kaj en diversaj amaskomunikiloj.

## Publikaĵoj 
* Janusz Palikot, Krzysztof Obłój, *Myśli o nowoczesnym biznesie* (Pensoj pri moderna profitcela organizaĵo), 2003, ISBN 83-89405-26-1
* *Płoną koty w Biłgoraju* (Brulas katoj en Biłgoraj) (aŭtobiografio), 2007, ISBN 978-83-7453-699-8
* Janusz Palikot, *Pop-polityka* (Pop-politiko), 2009, ISBN 978-83-7453-926-5

## Referencoj 
Kategorio:Polaj politikistoj
Kategorio:Polaj ateistoj
(7709) 1994 RN1

**(7709) 1994 RN1** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japanaj astronomoj Yoshisada Shimizu kaj Takeŝi Urata elde Observatorio de Naĉikacura en gubernio Ŭakajama (sudo de Japanio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takeŝi Urata
Kategorio:Malkovrita de Yoshisada Shimizu
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1994
Jamajka petrelo

La **Jamajka petrelo** (*Pterodroma caribbaea*) estis (aŭ estas) malgranda marbirdo de la genro de burdopetreloj nome *Pterodroma*. Ĝi estas konata ankaŭ kiel **Blumonta anaso**. La malmultaj konataj specimenoj videblaj en muzeoj devenas el la regiono de la Bluaj Montoj de Jamajko.

Ĝi rilatas al la Nigrakrona petrelo *P. hasitata*, kaj ofte konsiderata ties subspecio.

Tiu specio estis lastfoje kolektita en 1879, kaj estis serĉita malsukcese inter 1996 kaj 2000. Tamen ĝi ne povas esti ankoraŭ klasita kiel formortinta ĉar noktulaj petreloj estas rimarkinde malfacile registreblaj, kaj tiele la specio povus eble loĝi en Dominiko aŭ Gvadelupo.

Kelkaj specioj de laŭso parazitis kaj la Jamaikan kaj la Nigrakronan petrelojn http://www.phthiraptera.org/Birds/Procellariidae.html . Se la unua estus formortinta, unu el tiuj laŭsoj, nome ftilopteredo *Saemundssonia jamaicensis* povus esti same kunformortinta se ne estos trovata en aliaj birdoj (Majo 1990).

## Referencoj
*  Kriterioj kial tiu specio estas eble formortinta
* Mey, Eberhard (1990): Eine neue ausgestorbene Vogel-Ischnozere von Neuseeland, *Huiacola extinctus* (Insecta, Phthiraptera). *Zoologischer Anzeiger* **224**(1/2): 49-73. [Germane kun angla resumo] PDF plena teksto 

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet 
* Jamajka petrelo 

Kategorio:Petreloj
Kategorio:Procelarioformaj
Kategorio:Formortintaj birdoj
Kategorio:Birdoj de Karibio
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Jamajko
Wanda Nowicka

[eta|Wanda Nowicka dum la gazetara konferenco, post kiu ŝi partoprenis en la Konferenco pri [Esperanto en Pola Senato (la 17-an de oktobro 2012)]]
**Wanda Hanna Nowicka** (naskiĝinta la ) estas pola politikistino, parlamentanino de la 7-a kaj 9-a oficperiodo de Pola Sejmo, Vicprezidantino de Pola Sejmo de la 7-a oficperiodo, klasika filologino, Prezidantino de la Federacio por la Virinoj kaj Planado de Familio kaj Prezidantino de la asocio/societo *Egaleco kaj Moderneco* (stowarzyszenie *Równość i Nowoczesność*).

## Politika agado 
Ŝi estas politikistino de la 7-a kaj 9-a oficperiodo de Pola Sejmo, Vicprezidantino de Pola Sejmo de la 7-a oficperiodo, klasika filologino, Prezidantino de la Federacio por la Virinoj kaj Planado de Familio kaj Prezidantino de la asocio/societo *Egaleco kaj Moderneco* (stowarzyszenie *Równość i Nowoczesność*). Ŝi estis kandidatino por Prezidento de Pollando en Prezidentaj balotoj en Pollando 2015.
Oktobre 2015 ŝi estas kandidatino en parlamentaj balotoj al Pola Sejmo de la **Unuiĝinta Maldekstrularo** (Alianco de Demokrata Maldekstrularo, Via Movado, Pola Partio Socialista, **Unio de Laboro** kaj Verduloj 2004) en la balot-regiono n-ro 20 (Varsovio-2) en la distriktoj: Piaseczno, Pruszków kaj Wołomin sed ne akiris la mandaton.

En la parlamentaj balotoj al Pola Sejmo en oktobro 2019, ŝi kandidatis de la i-a loko de la listo Alianco de Demokrata Maldekstrularo en la balot-regiono 29 akirante 25 767 da voĉoj kaj la mandaton por la Sejmo de la 9-a oficperiodo.

### La agado profesia kaj socia 
Ŝi finis klasikan filologion en la Universitato de Varsovio.

## Esperanto 
kadra|maldekstra|40ra
La 17-an de oktobro 2012 ŝi oficiale paroladis kiel Vicprezidantino de Sejmo kaj nome de sia partio Movado de Palikot dum la inaŭguro de Esperanto-ekspozicio "125-jaroj de la lingvo Esperanto" en Pola Senato kiun organizis Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto (EDE-PL) kaj japana Mecenato de Esperanto Etsuo Miyoshi. Ŝi la saman tagon partoprenis la Esperanto-konferencon en Senato okaze de la **125 Jara Jubileo de Esperanto** organizitan de senatano Edmund Wittbrodt (la Prezidanto de la pola Parlamenta Grupo Apoganta Esperanton) kaj de Vicprezidanto de Pola Senato Jan Wyrowiński.

## Notoj 
Kategorio:Polaj politikistoj
Kategorio:Virinoj
Arogno

**Arogno** estas komunumo de la Komunumaro Ceresio kaj la Distrikto Lugano en Kantono Tiĉino, Svislando. Ĝi havis 954 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

## Geografio 
Arogno situas okcidente de la Monto Sighignola apud la landlimo al Italio, ĉe la bordo de la rivero *Mara*, kiu 1 kilometron okcidente de la komunumo en Bissone alfluas al la Lago de Lugano. La komunumo konsistas el la vilaĝo Arogno kaj la setlejoj Bagiano, Ca del Feree, Ca Nova, Nebbia, Parone, Pugerna, San Vitale kaj Vissino. 

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 8,50 km², de kiuj 82,8% estas kovritaj de arbaro, 10,2% servas por agrikulturo kaj 6,5% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Arogno limas en nordo al Lugano, en nordoriento al Lanzo d'Intelvi (Provinco Como, Italio), en oriento al Pellio Intelvi (Provinco Como, Italio), en sudo al Rovio, en sudokcidento al Maroggia, en okcidento al Bissone, kaj en nordokcidento al la eksklavo Campione d'Italia (Provinco Como, Italio).

## Trafiko 
Tra Arogno pasas la kantona ĉefvojo Valo Mara de Bissone al Como, kiu post la itala landlimo fariĝas la itala vojo SP13. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 situas 1 kilometron okcidente de la komunumo en Bissone. Pere de du buslinioj al Maroggia kaj al Capolago la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Arogno datiĝas el la jaro 859, kiam bienoj en Arogno estis menciitaj kiel havaĵo de la Monaĥejo Ambrogio en Milano. Pro ĝia strategia situo apud la transirvojo de Seprio al Isola Comancina dum la langobarda epoko en Arogno estis fortikita garnizono. En la jaro 1798 Arogno aliĝis al la Respubliko Rivo San Vitale, kiu poste estis integrita al Kantono Tiĉino.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Arogno

## Bildoj 

Dosiero:Wlm arogno 3700.JPG|Preĝejo Sankta Stefano en Arogno
Dosiero:Wlm arogno 394.JPG|Interno de la preĝejo Sankta Stefano
Dosiero:Arogno, Switzerland.jpg|Strateto en Arogno
Franz Schott

**Franz Philipp Schott** (naskiĝinta la 30-an de julio 1811 en Majenco; mortinta la 8-an de majo 1874 en Milano) estis germana muzikeldonisto.

## Entreprenisto 
Schott estis ekde 1855 la ununura tenanto de la muzikeldonejo B. Schott’s Söhne, kiu ekzistas ĝis nun. Li sukcesis fiksigi la kunlaboron kun Richard Wagner kaj per tio meti mejlŝtonon en la firmaan historion.

La entreprenisto apartenas al la gravaj majencaj mecenatoj de la 19-a jarcento. Li donacis ekzemple gravan parton por la starigo de Schiller-monumento sur la Schiller-Placo. Kune kun sia edzino Betty li fondis fondaĵon por fondado kaj subtenado de kontinua orkestro en Majenco. En sia vilao li akceptis multajn eminentajn muzikistojn siatempajn.

## Literaturo 
* Marion Brück: Schott, Franz Philipp. En: Neue Deutsche Biographie (NDB). volumo 23, Duncker & Humblot, Berlino 2007, ISBN 978-3-428-11204-3, p. 487

Kategorio:Germanaj entreprenistoj
Kategorio:Germanaj eldonistoj
Kategorio:Germanaj muzikuloj
Blumonta Pinto

La **Blumonta Pinto**, en angla **Blue Mountain Peak**, estas la plej alta monto en Jamaiko je 2,256&nbsp;metroj&nbsp;(7,402&nbsp;ft). Ĝi estas hejmo de la Blumonta Kafo kaj ties famaj lokoj. La **Blumonta Pinto** apartenas al la montaro nome Bluaj Montoj kaj estas la dua plej alta montopinto en Karibio post Pico Duarte de la Dominga Respubliko. Ĝi situantas en la limo de la municipoj Portland kaj Saint Thomas de Jamajko.

maldekstre|eta|Blumonta Pinto
Kiel unu el plej longaj kontinuaj montaroj en Karibio, la Bluaj Montoj dominas super la orienta triono de Jamajko. Parto de la Bluaj Montoj estas enhavata en la Nacia Parko *Blue Mountain John Crow Mountain* starigita en 1992, kiun administras la jamajka registaro.

El la montopinto, atingebla per piedira pado, videblas kaj la norda kaj la sudaj marbordoj de la insulo. Dum klara tago, eĉ la konturo de la insulo Kubo, 210&nbsp;km for, povas esti vidata.

Kelkaj el la plantoj troviĝantaj tie estas endemioj kaj multaj estas nanaj, ĉar malvarmo malhelpas kreskon.

## Notoj 
Kategorio:Geografio de Jamajko
Kategorio:Plej altaj montoj
Ca Nova

**Ca Nova** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
* **Ca Nova (Arogno)** estas vilaĝo de la komunumo Arogno de la Distrikto Lugano en Kantono Tiĉino en Svislando.
* **Ca Nova (Vergeletto)** estas vilaĝo de la komunumo Vergeletto de la Distrikto Locarno en Kantono Tiĉino en Svislando.
Nicolás Maduro

**Nicolás Maduro Moros** (naskiĝis la ), estas venezuela politikisto kaj Prezidento de Venezuelo (de la 5-a de marto 2013 ). De oktobro 2012 ĝis lia elekto kiel Prezidento li estis Vicprezidento de Venezuelo, plejparte sub Prezidento Hugo Chávez. Li estis ministro pri eksterlandaj rilatoj de aŭgusto 2006 ĝis januaro 2013. Li estas priskribita kiel "agrabla eksa busŝoforo kiu fariĝis sindikatestro, parlamentano, ministro", kaj la "plej kapabla administranto kaj politikisto en la interna rondo de Chávez."

[eta|La protestoj en la ĉefurbo [Karakaso kontraŭ Maduro]]
Je la 8-a de novembro 2012, dum televida alparolo anoncanta ke li veturos ree al Kubo por urĝa operacio pro la reokazo de kancero, Chávez nomis Maduron kiel lia posteulo "se io ajn okazus al mi." Diosdado Cabello deklaris sian subtenon de la decido. Chávez estis mortonta la 5-an de marto 2013.

Naskiĝis li en Karakaso, kaj edukiĝis en la Liceo Ávalos, publika mezlernejo okcidenta de la urbo. Busŝoforo, li komencis sian karieron politikan kiel neoficiala sindikatisto dum la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj, kiam la sindikatoj estis ankoraŭ malpermesataj. Li edziĝis kun Cilia Flores, simile aktivulino.

En 1992 Hugo Chávez enkarceriĝis pro fiaska puĉo, sed en 1994 Maduro kaj lia edzino, Cilia Flores, sukcesis liberigi lin. Maduro iĝis parlamentano en 1998. Je la 9-a de aŭgusto 2006, li estis nomita ministro pri eksterlandaj aferoj, kaj je la 13-a de oktobro 2012, vicprezidento.

De la 5-a de marto 2013 li plenumis la devojn de prezidento de Venezuelo, kaj de la 19-a de aprilo oficiale ekoficis, kaj de la 10-a de januaro 2019 oficiale ekoficis kiel prezidento de Venezuelo en la dua oficperiodo.

Meze de januaro 2019 komenciĝis akraj surstrataj protestoj por forigi lin de la posteno de prezidento pro la terura falo de la ekonomio de la lando.

La  la Usona Departmento de Justico anoncis akuzojn kontraŭ Nicolás Maduro kaj altrangaj oficialuloj pri droga terorismo pro ties kunlaboro kun gerilanoj strebantaj venigi kokainon al Usono.

## Kidnapo de Usono
En la fruaj horoj de la 3-a de januaro 2026 okazis diversaj usonaj militaj atakoj kontraŭ celoj en Venezuelo. Kadre de tio la prezidanto Nicolas Maduro kaj lia edzino Cilia  Flores estis kidnapitaj kaj forkondukitaj al Novjorko, kie ili estis enprizonigitaj sub la akuzo de drogokomercado.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ministerio del Poder Popular para Relaciones Exteriores 
* Nicolás Maduro Moros, Ministro del Poder Popular para Relaciones Exteriores 

Kategorio:Venezuelaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Venezuelo
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj
Kategorio:Diktatoroj
Kategorio:Malliberuloj
Jiří Zahradník

Doc. RNDr. **Jiří Zahradník**, CSc. (naskiĝinta la  en Lomnice nad Popelkou) estas ĉeĥa entomologo de tutmonda signifo, aŭtoro de multaj publikaĵaj pri insektoj, fotografisto kaj muzikisto. Li estas arta estro de ensemblo Collegium musicum Český ráj. Sammomente li loĝas en la Lomnice nad Popelkou, naska urbo, kies li estas honora civitano. Lia frato estas ĉeĥa komponisto Zdeněk Zahradník.

## Verkaro 
*Naši motýli (Niaj papilioj)
*Svět brouků (Mondo de koleopteroj)
*Náš hmyz (Niaj insektoj)
*Sedmijazyčný biologický slovník
*Blanokřídlí
*Hmyz ve službách člověka
*Evropští tesaříci
*Hmyz (Insektoj)
*Brouci (Koleopteroj)
*Rybníky Plzeňského kraje -- aneb putování za rybniční vůní

## Referenco 
*Jiří Zahradník  en ĉeĥa lingvo

Kategorio:Ĉeĥaj entomologoj
Stacio Mucu-Ŝirahama

eta|dekstre

**Stacio Mucu-Ŝirahama** (陸奥白浜駅 [Mucu-Ŝirahama-eki]) estas stacio de Orient-Japania Fervoja Kompanio. Ĝi lokiĝas en Haĉinohe, Gubernio Aomori, Japanio.

## Linioj 
* Orient-Japania Fervoja Kompanio:
** Linio Haĉinohe

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Aomori
Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Aomori
Árpád Degen

**Árpád DEGEN,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Degen Árpád** (malofte *Dégen Árpád*) estis hungara kuracisto, botanikisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (1928). Lia patro estis Gusztáv Degen.
Árpád Degen http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC03014/03177.htm naskiĝis la  1866 en Hungara reĝlando, en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio). Li mortis la  1934 en Budapeŝto.

## Biografio 
Árpád Degen frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, dume jam tiam li okupiĝis pri plantoscienco. Li plulernis en universitato en Budapeŝto, poste li komencis sian kuracistan karieron. Post kelkaj jaroj ĝismorte li gvidis instituton esplorantajn semograjnojn. En 1897 li ekinstruis en la universitato en Budapeŝto (en 1927 ankaŭ en Szeged). Krome li okupiĝis pri flaŭro de Hungario, Balkano. Li donacis sian kolektaĵon al Hungara Nacia Muzeo.

## Verkaro (elekto) 
* *A magyar korona országainak tizenkét új növénye* (12 novaj kreskaĵoj de Hungara reĝlando) (1907)
* *A magyar füvek gyűjteménye* (Kolektaĵo de hungaraj herboj) (1900–1914)
* *Flora Velebitica* (Flaŭro de Velebit) (1936–1938)

## Fontoj 
* biografio kun foto
* biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj botanikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
(7786) 1994 TB15

**(7786) 1994 TB15** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japanaj astronomoj Yoshisada Shimizu kaj Takeŝi Urata elde Observatorio de Naĉikacura en gubernio Ŭakajama (sudo de Japanio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takeŝi Urata
Kategorio:Malkovrita de Yoshisada Shimizu
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1994
Bluaj Montoj

La **Bluaj Montoj**, aŭ en angla **Blue Mountains**, formas la plej longan montaron en Jamajko. Ili enhavas la plej altan pinton de la insulo, nome Blumonta Pinto, kun 2256&nbsp;m. El la montopinto, atingebla per piedira pado, videblas kaj la norda kaj la sudaj marbordoj de la insulo. Dum klara tago, eĉ la konturo de la insulo Kubo, 210 km for, povas esti vidata.

## Geografio 
La **Bluaj Montoj** staras ĝis tiuj altoj el la marborda ebenaĵo je spaco de ĉirkaŭ 16 kilometroj, tiele formante unu el la plej deklivaj ĝeneralaj gradaĵoj en la mondo.

La temperaturo malpliiĝas el ĉirkaŭ  () je marnivelo al  () ĉe la Blumonta Pinto, ĝuste je 16 km interne.

Kiel unu el plej longaj kontinuaj montaroj en Karibio, la Bluaj Montoj dominas super la orienta triono de Jamajko. Parto de la Bluaj Montoj estas enhavata en la Nacia Parko Blue Mountain John Crow Mountain starigita en 1992, kiun administras la jamajka registaro.

### Flaŭro kaj faŭno 
## Referencoj 
Kategorio:Montaroj en Jamajko
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Jamajko
Atlantika petrelo

La **Atlantika petrelo** (***Pterodroma incerta***) estas birdospecio de la genro de burdopetreloj endemia de Suda Atlantika Oceano. Ĝi reproduktiĝas en enormaj kolonioj de Tristan da Cunha kaj de Insulo Gough, kaj poste disiĝas mare el Brazilo al Namibio, kun plej vidaĵoj mare okcidente de la reproduktejaj insuloj, kaj laŭlonge de la subtropika konverĝo.

Tiu specio manĝas ĉefe kalmarojn, kio enhavas 87% el ties dieto laŭ kelkaj studoj; ili manĝas ankaŭ torĉofiŝoj (nome Miktofedoj) ĉar ili ascendas al surfaco nokte, same kiel krustulojn.

Kvankam la specio ekzistas en grandaj nombroj, nome la tutmonda populacio estis ĉirkaŭkalkulata je 5 milionoj da birdoj, la specio estis listita kiel *Endanĝerita* fare de la IUCN. La specio estas limigita al nu du reproduktejaj insuloj kaj malpliiĝis historie pro ekspluatado por manĝo, kaj nune oni supozas, ke ĝi estas minacata de enmetitaj hejmmusoj, kiuj atakas idojn, kio kondukas al malalta reprodukta sukceso.

Ĝi estis iam klasita kiel Vundebla specio fare de la IUCN. Sed novaj studoj montris la drastan efikon de la predado fare de musoj. Sekve la specio estis suprenlistita al Endanĝerita statuso en 2008.

## Notoj 
## Referencoj 
*  (2008a): 2008 IUCN Redlist status changes.  Retrieved 2008-MAJ-23.
*  (2008b): Atlantic Petrel Species Factsheet. Retrieved 2008-MAJ-23.
*  (1991): Distribution of the Atlantic Petrel *Pterodroma incerta* at sea. *Marine Ornithology* **19**(1): 49-60. PDF plena teksto
*  (1997) Diet of the Atlantic Petrel *Pterodroma incerta* during breeding season at South Atlantic Gough Island. *Marine Ornithology* **25**(1+2): 13-16. PDF plena teksto

Kategorio:Petreloj
Kategorio:Procelarioformaj
Kategorio:Birdoj de Atlantika Oceano
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Urugvajo
Stacio Ŝukunohe

eta|dekstre

**Stacio Ŝukunohe** estas stacio de JR-Oriento. Ĝi lokiĝas en Hirono, Japanio.

## Linio 
* Linio Haĉinohe

Kategorio:Fervojo en Japanio
7711 Říp

'*7711 *Říp''''' estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la ĉeĥa astronomo Zdeněk Moravec elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice, en Ĉeĥa Respubliko.

## Nomo 
Ĝia nomo aludas al la malgranda monto Říp de 450 metroj super marnivelo en centra Bohemio, ĉirkaŭ 30 km norde de Prago. Kiam la mita prapatro Ĉeĥ, la Patro de la Ĉeĥa nacio, venis en Bohemion, estas dirata, ke li grimpis ĉi tiun monteton, ĉirkaŭrigardis kaj decidis resti ĉi tie pro la riĉeco kaj fekundeco de la lando.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť
Kategorio:Malkovrita de Zdeněk Moravec
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1994
Stacio Rikuĉu-Nacui

eta|dekstre|Stacio Rikuĉū-Nacui

**Stacio Rikuĉu-Nacui** (Rikuĉū-) estas stacio de Orient-Japania Fervoja Kompanio. Ĝi lokiĝas en Kuĵi, Japanio.

## Linio 
* Linio Haĉinohe

Kategorio:Fervojo en Japanio
Stacio Kuĝi (Iŭate)

**Stacio Kuĝi** (aŭ ** - Kuĵi**) estas stacio de JR-Oriento kaj Fervojo Sanriku. Ĝi lokiĝas en Kuĵi, Japanio.

## Linioj 
* JR-Oriento
** Linio Haĉinohe
* Fervojo Sanriku
** Linio Kita-Riasu

Kategorio:Fervojo en Japanio
Imre Dékány

**Imre DÉKÁNY** [dEkAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dékány Imre** estas hungara kemiisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio (2007).

Imre Dékány http://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=18978 naskiĝis la  1946 en Szeged.

## Biografio 
Imre Dékány frekventis gimnazion kaj universitaton en sia naskiĝurbo. Li doktoriĝis en 1972, kiun li defendis en 1989. Li komencis sian karieron loke en la universitato, kie post jaroj li iĝis vicrektoro, dume li studvojaĝis kelkfoje al Germanio kaj li gastesploris en Usono kaj Japanio. Li partoprenis en redaktado de kemiaj fakrevuoj. Li ricevis premiojn (ankaŭ eksterlandajn) inter 1979-2009.

## Verkaro (elekto) 
* *Adsorption of liquid mixtures on bentonite and organophilic bentonite* (1975)
* *Interlamellar liquid sorption on hydrophobie silicates* (1985)
* *A hazai kolloidkémiai kutatások történeti áttekintése: 1966-2001* (2001)
* *Photocatalytic oxidation of organic pollutants on titaniaclay composites* (2008)

## Fontoj 
* hungare
* http://koll1.chem.u-szeged.hu/colloids/staff/dekany/index.htm 

Kategorio:Hungaraj kemiistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Stacio Rikuĉu-Nakano

eta|dekstre|Stacio Rikuĉu-Nakano

**Stacio Rikuĉu-Nakano** (陸中中野駅 [Rikuchū-Nakano-eki]) estas stacio de Japana Fervojo. Ĝi lokiĝas en Hirono, en Gubernio Iŭate, Japanio.

## Linio 
* Orient-Japania Fervoja Kompanio:
** Linio Haĉinohe

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Iŭate
Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Iŭate
Karg-stacio Haĉinohe

**Karg-stacio Haĉinohe** (八戸貨物駅 [haĉinohe-kamocu-eki]) estas kargstacio de Japana Karga Fervoja Kompanio kaj Linio Haĉinohe-Rinkaj. Ĝi lokiĝas en Haĉinohe, Gubernio Aomori, Japanio. Ankaŭ Linio Haĉinohe konektiĝas al ĉi tiu stacio, sed ĝi estas rigardata kiel en Stacio Haĉinohe.

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Aomori
Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Aomori
Lignoskulptada tendaro de Cernat

**Lignoskulptista tendaro de Cernat**, hungare: **Csernátoni Faragótábor** oficiala nomo rumane: *Universitatea populară de sculptură în lemn - Cemat*, [hungare: *Alsó-Csernátoni fafaragó népi egyetem*] estas tendaro por popola skulptado el ligno en la vilaĝo Cernat en Distrikto Covasna fondite en 1973.

## Historio
Ĝi funkcias de 1973 de printempo ĝis aŭtuno por revigligo de la tradicia sikula lignoskulptado de Háromszék.  La tendaro fermas en mezo de septembro kun ekspozicio.

## Fondintoj kaj gvidantoj
* Lajos Haszmann, József Haszmann, Pál Haszmann.

## Fontoj
* Artportal.hu   
* *Erdélyi magyar ki kicsoda*, 2010. 

Kategorio:Artistkolonioj en Rumanio
Kategorio:Rumaniaj hungaraj institucioj kaj institutoj
Hirosaki

**Hirosaki** estas urbo en okcidenta Gubernio Aomori, Japanio. Ĝi estas ĉefa urbo de Cugaru-regiono.

Kategorio:Geografio de Japanio
Kategorio:Urboj de Gubernio Aomori‎
Stacio Kadonohama

eta|dekstre|Kadonohama-stacio

**Stacio Kadonohama** estas stacio de JR-Oriento. Ĝi lokiĝas en Hirono, Japanio.

## Linio 
* Linio Haĉinohe

Kadonohama
István Dékány

**István DÉKÁNY** [iŝtvAn dEkAnj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Dékány István** estis hungara filozofo, sociologo, instruisto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1922).

István Dékány http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ naskiĝis la  1886 en Kecskemét. Li mortis la  1965 en Cegléd.

## Biografio 
István Dékány frekventis universitatojn en Budapeŝto, Jena, Londono, poste li ekinstruis en 1911 en diversaj urboj de Transilvanio. Ekde 1922 li instruis en universitato de Budapeŝto.

## Verkaro (elekto) 
* *Bevezetés az interpszichikai megismerés elméletébe* (1919)
* *Bevezetés a társadalom lélektanába* (Enkonduko al psikologio de la socio) (1923)
* *Város és falu szociológiai szempontból* (Urbo kaj vilaĝo laŭ sociologia vidpunkto) (1935) 
* *Szociológiai műszótár* (Sociologia fakvortaro) (1944)

## Fontoj 
* biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero D kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)

 
Kategorio:Hungaraj filozofoj
Kategorio:Hungaraj sociologoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Internacia artisttendaro de Jebucu

**Internacia artisttendaro de Jebucu**, hungare: **Zsoboki Nemzetközi Alkotótábor** estas somera artisttendaro en vilaĝo Jebucu  (Rumanio).
## Historio
La tendaro estis establita en 1996 de Klára Essig Kacsó. La kreaĵoj estas prezentitaj kaj en Jebucu kaj en Kluĵo ĉiujare. 
## Libro
**Zsoboki Művésztábor 2012*. Stúdium Kiadó
## Fonto
*Prezentado

Kategorio:Artistkolonioj en Rumanio
Toŭada

**Toŭada** estas urbo en sudorienta parto de Gubernio Aomori, interna Nanbu-regiono, Japanio.
dekstra|250x250ra

Kategorio:Gubernio Aomori
Kategorio:Urboj de Japanio
Sándor Gáspár (politikisto)

**Sándor GÁSPÁR** [ŝAndor gAŝpAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Gáspár Sándor** estis hungara politikisto.

Sándor Gáspár http://hu.wikipedia.org/wiki/G%C3%A1sp%C3%A1r_S%C3%A1ndor_(politikus) naskiĝis la  1917 en Pánd. Li mortis la  2002 en Budapeŝto.

## Biografio 
Sándor Gáspár post lernado eklaboris kiel simpla laboristo. En 1935 li aliĝis al la sindikato, en la sekva jaro al la komunistoj. Post la 2-a mondmilito li ricevis pli kaj pli taskojn de la Partio. Inter 1950-1951 li lernis en Moskvo en ĉeflernejo pri partio. Li estis parlamentano inter 1949–1990. Li apartenis al rondo de János Kádár, tamen li ricevis nur unuafoje premion. Lia plej alta posteno estis gvidanto de ĉiuj hungaraj sindikatoj.

## Verkaro (elekto) 
* *Vasutas élmunkások* (Fervojistaj elitlaboristoj) 1948
* *A magyar szakszervezetek szerepe a szocializmus építésben* (Rolo de la sindikatoj en konstruado de la socialismo) 1968
* *A szakszervezetek a fejlett szocializmusért* (La sindikatoj por la evoluinta socialismo) 1976

## Fontoj 
* [hungare](http://hu.wikipedia.org/wiki/G%C3%A1sp%C3%A1r_S%C3%A1ndor_(politikus))

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Keely Smith

**Keely SMITH**, naskonome **Dorothy Jacqueline Keely**, (naskiĝis  en Norfolko, Usono) estas usona muzika kantistino de Ĵazo. Ŝi estas de irlanda kaj ĉeroka originoj. Ŝi kunlaboris kun Louis Prima kaj Frank Sinatra.

## Biografio 
Ŝi ekmuzikis en 1947. En 1958, Ŝi kun sia tiama edzo Louis Prima faris la kanton *That Old Black Magic*.

## Eksteraj ligiloj 
* Keely Smith en IMDB
*  Intervjuo de Keely Smith 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj ĵazkantistoj
Kategorio:Indianaj muzikistoj
Kategorio:Irlandaj usonanoj
Kategorio:Grammy-laŭreatoj
Granda Damo Oferente

[eta|210px|dekstra|**Gran Dama Oferente** ([Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio|N.A.M., Madrid).]]
eta|210px|maldekstre|Vido detala.

La '*Granda Damo *Oferente''''' estas skulptaĵo de iberoj de la 3-a aŭ 2-a jarcento a.K.. Ĝi montriĝas en la Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio, en Madrido (Hispanio).

## Kunteksto 
Temas pri ina figuro 1,30 m alta realigita en kalkoŝtono kiu troviĝas en la sanktejo de la Cerro de los Santos, en Montealegre del Castillo (Albaceto, Hispanio). Temas pri virino kun sankteca mieno kaj atento prezentante vazon kun proponaĵoj. Eble temas pri rito de iniciacio de nobela knabino.

## Vestaĵaro 
Ŝi riĉe vestas per tri tunikoj supermetitaj; la plej suba de fajnaj faldoj, tuŝas la plankon kaj enmarkaj ŝuitajn piedojn. Ŝi montras bukon kun formo de litero T kiu tenas la kolumon de la tuniko, tri kolierojn kaj luksan hararfrizaĵon surkape, kun longaj plektoj akompanataj de radetoj, nome vestita ceremonie por sakra festo, nome tago por ŝia prezentado antaŭ la dioj kaj la homoj.

Kategorio:Iberio
Kategorio:Hispana arto
Kategorio:Skulptaĵoj
Kial la koko transiris la straton

eta|Kial la koko transiris la straton?

***Kial la koko transiris la straton?*** estas fama ŝerca demando, origine el la angla lingvo. La baza respondo estas *por atingi la alian flankon*. Per sia simpleco ĝi estas specimeno de kontraŭhumuro – humura parodio de aliaj multe pli kompleksaj demandoj – ĉar la aŭskultanto surpriziĝas kiam la ŝajne interesa demando ricevas banalan respondon. Unuafoje ĝi aperis en la jaro 1847 en novjorka monatgazeto The Knickerbocker kaj ĝi jam estis populara en 1892, kiam variaĵo de ĝi aperis en alia monatgazeto Potter's American Monthly.

## Ŝercaj respondoj 
La demando *Kial la koko transiris la straton?* fariĝis tipa ĝenerala demando, al kiu ĉiu scias doni respondon. La leganto amuziĝas je la varieco de eblaj respondoj kaj oni listigas tiajn respondojn (plejparte artefaritajn) kune kun nomoj de famaj personoj aŭ organizoj por tiel aludi konatajn stereotipojn pri iliaj vidpunktoj.

En Esperanto aperis listo de tiaj ŝercaj demandoj en Litova Stelo 2004:2, sed jam pli frue aperigis tian liston ankaŭ la revuo Eventoj 1996-12, kiu al ĝenerale famaj homoj aldonis ankaŭ fikciajn respondojn de konataj esperantistoj (tiujn demandojn kompilis Aŝis Bhattachareya, Ziko M. Sikosek, Ulrich Matthias k.a.). Laste en 2013 la reta bulteno Libera Folio republikigis blogaĵon de Ĵeromo Vaŝe kun respondoj kiuj parodias specifaĵojn de konataj institucioj de la Esperanto-movado.

Kelkaj ekzemplaj respondoj (en vortumo laŭ la supre listigitaj fontoj):
* **Albert Einstein:** Ĉu la koko transiris la straton aŭ ĉu la strato transiris la kokon, tio dependas de via observa referencpunkto.
* **Charles Darwin:** Dum evolucia natura selektado postvivis nur tiuj kokidoj, kiuj havis genetikan emon transiri al alia vojoflanko.
* **Ludoviko Zamenhof:** Por ke koko transiru straton ne sufiĉas nomi ĝin tiel. *(aludo al frapfrazo sur kovrilo de la Unua Libro)*
* **Universala Esperanto-Asocio:** Ni fondis komisionon pri kokaj aferoj, kiu preparas trijaran agad-planon, en kiu, ni jam povas diri, la eblaj decidoj por faciligo de transiro de stratoj, kaj aparte la transiroj de stratoj fare de kokoj, estos konsiderataj. Ni ĝojas, ke vi interesiĝas pri la temo, kiu gravas en nia laborstrategio.
* **Tutmonda Esperantista Junulara Organizo:** Aliĝu kaj kunagu por pli bona mondo per la projekto kok'telo, kiu favoras la stratotransirojn de kokoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Kial la koko transiris la straton? (Eventoj 1996-12, malsupre de la paĝo)
* Kial kokido transiras vojon? (Litova Stelo 2004:2)
* Koko transiris straton. Sed kial? (Libera Folio 2013-03-06, republikigo de blogaĵo de Ĵeromo Vaŝe 2013-02-27)
* Why did the Chicken Cross the Road? (retpaĝaro pri la temo, angle)

Kategorio:Humuro
Kategorio:Hejmaj birdoj
Kategorio:Fikciaj birdoj
Monto de la Sanktuloj

eta|dekstra|250px|Granda Damo *Oferente*.
La **Monto de la Sanktuloj**, aŭ en hispana *Cerro de los Santos*, estas arkeologia kuŝejo kun restoj de iberoj situanta en la municipo Montealegre del Castillo, provinco Albaceto (Hispanio).

## Historio 
La **Monto de la Sanktuloj** estas situanta ĉe 38º 43' latitudo N kaj 1º 16' longitudo Or sude de la vilaĝo Montealegre del Castillo (Albaceto). Ties formaĵo estas de kalkoŝtono kaj sablo.

Oni trovis en la teritorio de Yecla homajn restaĵojn de la epokoj de la Paleolitiko tiaj kiaj ŝtonaj armiloj kaj aliaj, de la Neolitiko kaj Ĥalkolitiko, nome tumuloj kaj aliaj tombejoj. Poste, en la Bronzepoko, iberoj setlis en la zono, formante tribojn, kiaj tiuj de la kontestanoj kiuj okupis la teritoriojn de la nunaj provincoj Albaceto, Valencio, Murcio kaj Alikanto. La kontestanoj havis komercajn kontaktojn kun aliaj popoloj kiaj la fenicoj, egiptanoj, grekoj kaj asirianoj. En tiu epoko stariĝis templo de iberoj sur la Monto de la Sanktuloj kiel loko por pilgrimado kaj spirita centro.

## Malkovro 
[eta|500px|Monto de la Sanktuloj en [1898, foto de Pierre Paris.]]
La nomo de Monto de la Sanktuloj devenas el la 14-a jarcento sed nur meze de 1830 oni senarbarigis la zonon kaj ekaperis la unuaj trovitaĵoj. La unua oficiala informo pri trovoj datas el 28-a de junio de 1860, nome tiu de Juan de Dios Aguado y Alarcón. Tiuepoke Vicente Juan y Amat realigis la unuajn elfosaĵojn kaj vendis la trovitaĵojn post modifoj kaj falsigoj de ili al la Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio.

Poste oni elfosis la templon kaj oni malkovris la plej gravan pecon de la trovitaĵoj: nome la Granda Damo Oferente. Ekde tiam okazis kelkaj pliaj elfosaĵoj. En 1929 oni starigis obeliskon kiu markas la zonon.

## Vidu ankaŭ 
* Ibera arto

## Bibliografio 
* *La villa de de Montealegre y su Cerro de los Santos*. Julián Zuazo y Palacios, 1915.
* de la Rada y Leandro Prieto Delgado, Juan de Dios (1875). Antigüedades del Cerro de los Santos. Editorial Maxtor.España. ISBN 84-9761-106-3 (Faksimilo).

## Eksteraj ligiloj 
* Monto de la Sanktuloj 
* Monto de la Sanktuloj en la 19-a jarcento 
* Del Cerro de los Santos a la ley de 1911
* Monto de la Sanktuloj en Google Maps

Kategorio:Arkeologio
Kategorio:Iberoj
Kategorio:Prahistoria arto
Jerŝovo (Moskva provinco)

eta|Novaj domoj centre de la vilaĝo
eta|Preĝejo
eta|Placo kun monumento pri Dua mondmilito
** Jerŝovo ** () estas vilaĝo en distrikto Odincovo de Moskva provinco. Ĝi situas je 3 kilometroj norde de historia apudmoskva urbo Zvenigorod.

## Historio 
Unuafoje Jerŝovo estis menciita en 1454. Poste estis farita bieno kie nuntempe troviĝas ripozejo "Jerŝovo".

## Vidindaĵoj 
En Jerŝovo estas kelkaj vidindaj objektoj:
* ripozejo "Jerŝovo", bieno kun parko kaj lagetoj
* placo centre de vilaĝo kun loka administrejo kaj monumento
* preĝejo kaj monumento de pereintoj dum Dua mondmilito

## Transporto 
Vilaĝo Jerŝovo estis kunligita kun Golicino kaj Zvenigorod per regula aŭtobusa trafiko (numero 39). Plej proksima fervoja stacio ("Zvenigorod") situas en Zvenigorod.

## "APERo" 
eta|maldekstra|La ripozejo dum "Apero"-7
"APERo" estas fama internacia esperantista renkontiĝo ĉiujare (kutime en vintro) organizata en Jerŝovo de Moskva Esperanto-Asocio "MASI". Dum tiu renkontiĝo laŭ reguloj oni parolas nur en Esperanto, tio (laŭ ideo de la aranĝo) povas helpi al partoprenantoj plibonigi sian lingvokonon. En 2013 Apero-7 pasis la 22-24-an de februaro .

## Vidu ankaŭ 
* Zvenigorod
* Odincovo
* Moskva (rivero)
* Esperanto-movado en Rusio

## Eksteraj ligiloj 
Oficiala paĝaro de estraro  ** (ruse) **
Paĝaro pri vivo en Jerŝovo  ** (ruse) **
Paĝaro de la ripozejo  ** (ruse) **
Paĝaro de la ripozejo  ** (ruse) **
Informo pri Apero-6 de paĝaro de MASI-klubo ** (esperante) **

## Referencoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Moskva provinco
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 15-a jarcento
Kategorio:Distrikto Odincovo
7714 Briccialdi

'*7714 *Briccialdi''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  elde la Observatorio Santa Lucia de Stroncone (Umbrio, Italio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la itala komponisto kaj flutisto Giulio Briccialdi (1818–1881), kiu iĝis fama koncerta muzikisto je la aĝo de 15 jaroj. Li instruis en Milano kaj en Vieno kaj donis koncertojn en Eŭropo kaj Ameriko. Li inventis apartan specon de fluto kaj kreis gamon por ĝi.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Observatorio Santa Lucia Stroncone
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
Jane X. Luu

. Ŝia vejtnamia nomo estis **Lưu Lệ Hằng**. Nun ŝi estas usona kaj vivas en Lexington. Ŝi estas konata por esti la malkovrintino en 1992 de la unua korpo de la Kujper-zono en kunlaboro kun David C. Jewitt. Ŝi doktoriĝis en 1990 ĉe Masaĉuseca Instituto de Teknologio.

La asteroido 5430 Luu tiel nomiĝis en ŝia honoro.

## Referencoj 
* Jane Lu'u (vjetname)

## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Malkovrita de Jane X. Luu

Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Proteina strukturo

[eta|Diedraj anguloj en proteina ĉeno. Du gradoj de rotacio inter φ kaj ψ. La peptidaj ligiloj estas flavaj kaj R1 kaj R2 indikas la flankajn ĉenojn de du sonsekvaj [aminoacidoj.]]
**Proteina strukturo** estas la nomo de stato de proteino deduktebla el la biokemia fenomenoj aludataj ĉi-sube:

Proteinoj estas ĉenoj de aminoacidoj konstituita per 20 L-α-amminoacidoj diversaj, nomataj ankaŭ *reziduoj,* kiuj refaldiĝas en tridimesiaj unikaj strukturoj. La formo en kiu la proteino refaldiĝas estas nomata *denaska stato*, determinita per sia sekvenco de aminoacidoj. Se la reziduoj estas malpli ol 40 la rezulto ofte nomiĝas peptido anstataŭ proteino. Certa nombro de reziduoj estas bezonata por ke efektiviĝu certa biokemia funkcio; kaj la baza limo por certa finkcia dimensio ŝajnas esti ĉirkaŭ 40/50 reziduoj.

dekstra|350ra|eta|Strukturo de la proteino
La dimensioj de proteino etendiĝas el tiu limo ĝis al diversaj miloj da reziduon en plurdimensiaj kaj strukturitaj proternoj. Ciukaze, la mezura nombro de la lungo de iu proteino entenas ĉirkaŭ 300 reziduojn. Proteinaj agregaĵoj multe pli grandaj povas esti formitaj per multaj proteinaj subunuoj, ekzemple, multaj miloj da molekuloj de aktino kunmuntiĝas en filamento de aktino. Troviĝas krome kompleksaj proteinoj kiel en RNA. en la partikloj ribosomaj kiuj formmas, ĝuste, la ribosomojn.

Biokemiistoj distingas kvar biokemuajn statojn de la proteina strukturo kaj ilin ties difinas:
* **Primara strukturo**: la sekvenco de aminoacidoj.
[eta|Ĝenerala skemo de [aminoacido kuntrenita en la primara strukturo de proteino. R reprezentas la flankan ĉenon de la reziduo.]]
* **Sekundara strukturo**: substrukturoj ege modiftlaj – alfa-helico kaj beta-lameno refaldita – aŭ ĉenaj segmentoj kiuj ricevas formon nestabilan. La sekundaraj molekuloj estas plurtipaj eĉ en iu aparta proteina molekulo.
* **Terciara strukturo**: la globala formo de iu aparta proteina molekulo, aŭ la spaca rilato de la modelo de la sekundara strukturo kun alia modelo.
* **Kvarternara strukturo**: la formo aŭ la strukturo kiu rezultas el la unuiĝo de diversaj proteinaj molekuloj, kutime difinitaj proteinaj subunuoj en tiu kunteksto, kies funkcioj partoprenas en la globala funkcio de la granda elemento sŭ proteina komplekso.

Aldona al tiuj niveloj de strukturo la proteinoj povas translokiĝi tra diversaj similaj strukturoj dum la realiĝo de sia biologia finkcio. En la kunteksto de tiuj rearanĝoj la transmigroj estas difimitaj *konformaciaj ŝanĝiĝoj*.

La primaja strukturoj estas zubtenata de peptidaj ligiloj kovalentaj kiuj formiĝas dum la procezo de translokiĝo. La sekundaraj strukturoj, male, estas subtenataj de ligiloj hidrogeno. La terciara strukturo estas subtenata per hidrofobiaj interagoj kaj poste de ligiloj hidrogrno. jonaj interagoj kaj disulfuraj pontoj.

## Vidu ankaŭ 
* Proteino
* Proteina faldado
* Molekulo
7782 Mony

'*7782 *Mony'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  elde la Observatorio Santa Lucia de Stroncone (Umbrio, Italio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de *Monica De Magistris'' (1977–1998), studantino pri fiziko en la Universitato de Peruĝo kaj granda amantino de astronomio, kiu kelkfoje vizitis la observatorion Sankta Lucia. Ŝi organizis astronomian ekspozicion en la kadro de la Italia "Scienca kaj Teknologia Kultura Semajno" en 1995, donante lekciojn pri tiu temo por la vizitantoj. En sia lukto kontraŭ la malsano, ŝi estis ekzemplo de forto, inteligenteco kaj pasio dum sia mallonga vivo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Observatorio Santa Lucia Stroncone
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1994