Stulteco

de Malsaĝeco* de Quinten Matsijs montras ridetantan pajacon kun sia distinga sceptro () kapigita de alia miniatura pajaco nudiganta sian pugon. La pajaco estas alie vestita per pajaca senmanika mantelo kaj kapuĉo kun azenoreloj kaj kapo de koko, kaj sonoriletoj en sia zono. Ankaŭ la vundmarko de la "ŝtono de frenezo" ĉe la centro de la frunto estas tradicia simbolo de manko de inteligenteco/senco.]]
**Stulteco**  (aŭ **malsaĝeco**) estas persona trajto aŭ stato-kvalito de manko de inteligenteco aŭ prudento, saĝo, kompreno aŭ pensado. Ĝi ankaŭ povas esti manifestiita kiel obstina nescio aŭ rezulto de malsaĝa ago. La trajto povas esti ligita al la agoj, parolo aŭ kredoj de persono aŭ grupo . La adjektivo *stulta* ankaŭ estas ĝenerale uzata pejorative kaj negative.

Stulteco kiel estas abstrakta koncepto kiu implicas mankon de inteligenteco, malkapablo pensi sendepende kaj fari raciajn decidojn en multaj aspektoj de vivo. Ĝi manifestiĝas ankaŭ en la malkapablo doni respondojn al demandoj, en konduto kaj kelkaj manifestiĝoj de personeco (kutime en sociaj situacioj). Stulta homo estas nomata malsaĝulo.

## Priskribo 
 en la lernejo" de Pieter Brueghel la pliaĝa de 1556 montras kio povas okazi kiam regas stulteco.]]
 (Till Eulenspiegel), fama malsaĝulo en germana folklora tradicio.]]
 (Nasr ad-Din), la tipa figuro de la malsaĝulo en la landoj de la islama mondo.]]

En pli malvasta signifo, stulteco rilatas al la neadekvata kapablo tiri taŭgajn konkludojn aŭ lerni de perceptoj. Ĉi tiu manko ŝuldiĝas parte al nescio pri la faktoj necesaj por formi juĝon, parte al neadekvata inteligenteco aŭ trejnado de la menso, aŭ al certa malvigleco kaj malrapideco en kompreno aŭ malrapideco en kombinado de la disponeblaj faktoj. En tiu signifo, Kant nomas la "mankon de juĝo... kio estas nomita stulteco" kaj postulas ke "tian malfortikecon... tute ne povas esti riparita.".

Stulteco povas respondi al malalta grado de intelekta evoluo, sen atingi fizikan devion - milda mensa malrapideco (malforteco). El psikologia vidpunkto, provizora (portempa) stulteco ankaŭ povas esti kaŭzita de defenda reago al funebro aŭ psikologia traŭmato.

Speco de fiziologia stulteco aŭ konstitucie stulta speco de psikopatio estas "salona demenco", identigita fare de Eugen Bleuler, en kiu ekstere edukita, sed ŝablona parolo kaj kleraj manieroj maskas malaltan intelektan nivelon. Gilbert Ryle skribis ke stulteco kaj nescio estas aferoj de malsamaj specoj, ĉar persono lerta en argumentoj kaj ŝercoj apenaŭ povas konveni elementajn verojn en sia kapo.

 Aliaj kaŭzoj kuŝas en la emocia areo (emocia rezisto al komprenoj, dependeco de opiniestroj) kaj en endoktrinigo kaj manipulado de aliaj. Kognaj programoj kiel ekzemple mondkonceptoj kaj religioj povus ankaŭ funkcii kiel "maladaptaj programoj" kaj tiel malhelpi la inteligentan uzadon de realaj postuloj, laŭ James Welles (1988) en sia antropologia kaj kulturhistoria analizo, kiu ankaŭ inkluzivas agojn de politika stulteco (la Krucmilitoj), Invado al la Golfo de Porkoj) :

**«** Ebrieco pasas post dormo, malsaĝeco neniam. **»**

## En Esperanto aperis 
* *Laŭdo de l' Stulteco* de Erasmo de Roterdamo (origina titolo *Moriae encomium, id est Stultitiae laus*, tr. Gerrit Berveling, 1988); aperinta en la Serio Oriento-Okcidento de UEA
* István Ráth-Végh: *La homa stulteco*  - trad. J. Horvath, Budapest, 2025, 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Genio
* *Sufiĉa stulteco en ĉiu saĝulo*
* Teorio de la stulteco de Carlo M. Cipolla, satira vido de stulteco
* Malsaĝulo de la vilaĝo
* *La Marŝo de Malsaĝeco* (*The March of Folly*) de Barbara Tuchman
* Dunning-Kruger-efiko
* Malsaĝulo pro Kristo
* Vanteco
* Naiveco
* Sensencaĵo
* Stultula mato
* *Ministerio pri stultaj irmanieroj''

## Eksteraj ligiloj 
* Unskilled and unaware of it: How Difficulties in Recognizing One's Own Incompetence Lead to Inflated Self-Assessments" "Nekvalifikita kaj nekonscia de ĝi: Kiel malfacilecoj en rekonanta onian propran nekompetentecan kondukon por bombasti mem-taksadoj" La aŭtoroj ricevis la Ig-Nobel-premion de la jaro 2000 en kategorio psikologio.
* A Stupidity-Based Theory of Organisations’ (*Stulteco-Bazita Teorio de Organizoj*), eldonita en la *Journal of Management Studies*

Kategorio:Intelekto
Kategorio:Homa konduto