Dompasero

La **dompasero**, foje ankaŭ Hejmpasero () estas birdospecio el la familio de paseredoj kaj plej verŝajne la plej konata birdo en multaj landoj de la mondo. Ĝia vivo estas tre ligita kun la vivo kaj aktivado de homo. Origine birdo de stepoj, ĝi verŝajne koloniis homajn loĝejojn antaŭ kelkaj jarmiloj kaj troviĝas ĉie kie loĝas homoj, sed ne estas la ununura paserospecio kiu loĝas ĉe homoj. En iuj lokoj ĝi estas tre kutima. La plumaro estas ĝenerale brungriza.

## Troviĝo 
Ĝi havas palearktisan tipon de disvastiĝo. Homoj intence aŭ hazarde disvastigis la birdon preskaŭ tra la tuta mondo. Ĝia areo senĉese ŝanĝiĝas, tial la limoj inter natura kaj home enportita disvastiĝo de la birdo ne ekzakte klaras. Devena troviĝo eblas en stepa areo de Meza Azio. Ĝi loĝas nature en la tuta Eŭropo kaj ĉefe en la mediteranea regiono, Nordokcidenta Afriko, ĉe la rivero Nilo, en Okcidenta Azio, Barato, suda Siberio ĝis Pacifiko kaj en norda Ĉinio, dum kiel enportita specio ĝi nuntempe vivas ankaŭ en Ameriko, Aŭstralio kaj Nov-Zelando.

Sur ĉi tiu teritorio ĝi kreas kelkajn subspeciojn. Ĝi estas proksime ligita kun la hispana pasero, kun kiu ĝi kreas hibridojn. Sur parto de la teritorio de la specioj, tiuj birdoj vivas en miksitaj populacioj. En Hispanio kaj Bulgario la specioj vivas aparte ekologie kaj genetike. En Italio hibrido inter dompasero kaj hispana pasero estas pritaksita kiel sendependa specio - itala pasero. Ĝi principe estas nemigra birdo, sed iuj populacioj en Azio dum vintro migre ŝanĝas sian vivejon. Simile kiel ĉe aliaj paseroj, oni povas trovi ilin precipe ĉe homaj loĝejoj, bienoj, agrikulturaj konstruaĵoj ktp., sed dompaseroj povas nesti ankaŭ en arbokronoj.

## Aspekto 
eta|maldekstre|250ra|Klaraj diferencoj inter masklo kaj ino: tiu masklo klare montras brunajn nukoflankojn, nigrajn gorĝon kaj traokulan areon kaj ruĝecajn ŝultrojn
La birdo aspektas grandega en komparado kun aliaj kantbirdoj de simila grandeco. Ĝi havas grandan kapon kaj bekon. La specio estas evidenta kazo de seksa duformismo, do koloro de ino kaj masklo malsamas.

La dompasero estas diketa birdo, tipe ĉirkaŭ 16 centimetrojn longa, kun mezuroj de 14 ĝis 18&nbsp;cm. Ĝi havas grandan rondoforman kapon, mallongan voston kaj fortikan bekon. kaj mezaveraĝas ĉirkaŭ 30 g. La enverguro mezaveraĝas ĉirkaŭ 21&nbsp;cm. La pezo varias laŭ sekso, inoj estas iom malpli grandaj ol maskloj. Inter kaj ene de subspecioj, estas plia variado baze sur latitudo, altitudo, klimato kaj aliaj mediaj faktoroj, laŭ biologiaj reguloj, ekzemple laŭ la regulo de Bergmann. Tiu makulo estas varia laŭ larĝo kaj ĝenerala grando, kaj kelkaj fakuloj sugestis, ke tiuj makuloj markas socian statuson aŭ fizikan staton, hipotezo kiu kialis amason de studioj, kiuj je la fino montris nur ke la makuloj pligrandiĝas laŭaĝe.

eta|dekstre|250ra|Klaraj diferencoj inter masklo kaj ino: tiu ino estas multe pli sablokolora kaj senmarka ol masklo, dum hela superokula strio karakteras
En reprodukta plumaro, la maskla krono grizas. Supro de korpo estas bruna kun malhelaj al nigraj strioj kaj blanka rimarkinda strio en ŝultro, dum malsupra dorso, pugo kaj subvosto estas grizbruna dum la supra vosto estas pli malhela; la subo estas griza. Grizaj vangoj apartigitaj de malhelgriza krono per malhela strio iranta de beko tra okulo, kiu poste plivastiĝas kiel tre bruna makulo sur nuko kaj supra parto de kolo kaj eĉ iomete al kolflanko, preskaŭ ekĉirkaŭante la grizan vangon; la kolo esta helgriza al blankeca. Beko dum nestumado estas nigra, alie griza. Piedoj brunaj, flavecaj aŭ rozecaj. La ino estas multe malpli senkolora kaj senmarka: ne havas nigron en kapo nek en gorĝo, nek grizan kronon kaj ties supraj partoj estas malhel- , helbrun- kaj grize striecaj. La vango, kapo kaj nuko estas helbrunaj. Tra okulo iras pli hela strieto. Idoj estas kolorigitaj kiel plenkreskuloj, pli brunaj ol inoj, kaj blanko estas anstataŭata de sablokolora; la beko estas rozkolora ĝis flavasablokolora. *P. d. bibilicus* estas pli pala ol plej parto de subspecioj, sed havas la grizajn vangojn de la grupo *domesticus*. La simila *P. d. persicus* estas pli pala kaj malgranda, kaj la *P. d. niloticus* estas preskaŭ identa sed pli malgranda.

El la subspecioj de la malpli teritorigranda grupo *indicus*, *P. d. hyrcanus* estas pli granda ol *P. d. indicus*, *P. d. bactrianus* estas pli granda kaj pala, *P. d. parkini* estas pli granda kaj malhela kun pli da nigro en brusto ol ĉiu ajn alia subspecio, kaj *P. d. hufufae* estas pli pala.

La dompasero povas esti konfuzata kun kelkaj el aliaj semomanĝataj birdoj, sed ĉefe kun ties parencoj en la genro *Passer*. Multaj el tiuj parencoj estas pli malgrandaj, kun aspekto pli pura, kiel ĉe la Moaba pasero. La senkolora ino ofte ne povas esti distingata el aliaj birdoj, kaj ŝi estas preskaŭ identa al inoj de la hispana pasero kaj de la itala pasero. La maskloj de Hispana pasero kaj de la Itala pasero distingiĝas pro siaj brunaj kronoj. La ĝangala pasero estas pli malgranda, kaj la masklo estas malpli nigra en gorĝo dum la ino kutime havas distingan palan superokulan strion.

## Voĉo 
eta|maldekstra|Masklo alvoke
Logado estas vastkonata “ĉim-ĉim”, kiu estas ankaŭ parto de la kantado. La birdo kantas sidante kun „torfa“ plumaro kaj mallevitaj flugiloj.

Ĉiuj voĉoj de tiu birdo estas variaĵoj de sia mallonga kaj senĉesa duobla ĉirpaĵalvoka noto. Transskribata kiel “ĉim”, *ĉirAp*, *cĉilp*, tiu noto estas farata kiel kontaktalvokon ĉe birdaroj, aŭ de maskloj kiel proklamado de nestoposedanto aŭ invitado al pariĝo. La dompasero ankaŭ faras tiun alvokon kiel "socian kantadon", dum ripozado inter periodoj de manĝo, aŭ dum ripozado. Dum la reprodukta sezono tiu alvoko iĝas "ekstaza alvoko", kio similas al kanto, ĉar ĝi estas kriata de la masklo je alta rapido. Agresemaj maskloj de Dompasero faras trilecan version de tiu alvoko, transskribata kiel "ĉar-*ĉar-r-r-it-it-it-it*". Tiu alvoko estas ankaŭ uzata de inoj dum la reprodukta sezono, por establi hegemonion super maskloj por peli ilin manĝigi idojn aŭ kovi ovojn. La dompasero faras nazecan alarmalvokon, la bazan sonon kiu estis transskribata kiel *kuii*, kaj faras akratonan alvokon "*ĉrii*" per granda kolero. Alia voĉo de la dompasero estis priskribita kiel "trankviliga alvoko", nome mildan *kuii* faras por eviti agreson, kutime de parigata paro.

## Taksonomio 
Laŭ Avilist (14 dec. 2025), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj Plej parto de specioj en la genro estas inter 11–16&nbsp;cm longa, sablokoloraj birdoj kun mallongaj kvadrataj vostoj kaj fortika konusformaj bekoj. Analizoj de DNA sugestas, ke speciigo en la genro *Passer* okazis dum la Pleistoceno kaj antaŭe, dum aliaj evidentaĵoj sugestas ke la speciigo okazis antaŭ 25 000 ĝis 15 000 jaroj. Ene de *Passer*, la dompasero estas parto de la grupo de "palearktisaj nigratukaj paseroj" kaj proksima parenco de la mediteraneaj "salikopaseroj".

La taksonomio de la dompasero kaj de ties mediteraneaj parencoj estas tre komplika. La komuna tipo de "salikopasero" estas la Hispana pasero, kiu similas al la dompasero laŭ multaj faktoroj. Tiu ofte preferas pli humidajn habitatojn ol la dompasero, kaj estas ofte kolonia kaj nomadeca. En plej parto de la Mediteraneo, estas ĉu la Dompasero ĉu la Hispana pasero, aŭ ambaŭ, kun ioma grado de hibridado. En Nordafriko, la du specioj hibridiĝas etende, formantre tre variajn miksitajn populaciojn kun ampleksa gamo de karakteroj el puraj dompaseroj al puraj Hispana pasero kaj ĉio inter ili.

En multe de Italio estas tipo de pasero ŝajne intermeza inter la dompasero kaj la hispana pasero, nome la itala pasero. Ĝi ŝajnas hibrido inter ambaŭ specioj, kaj estas en aliaj aspektoj intermeza. Ties specifa statuso kaj origino estas temo de multa debato. Ĉe la Alpoj, la itala pasero interreproduktiĝas ĉe zono de 20&nbsp;km kun la dompasero, sed sude ĝi interreproduktiĝas en la suda duono de Italio kaj en kelkaj mediteraneaj insuloj kun la Hispana pasero.

La kutima esperanta nomo de la birdo kaj ties scienca nomo havas la saman signifon. La latina vorto *passer*, kiel la esperanta vorto "pasero", estas termino por malgranda aktiva birdo, devena el radiko aluda al rapido. La latina vorto *domesticus* signifas "de la domo" sed ankaŭ “de la hejmo” kio donus same taŭgan nomon hejmpasero, kiel komuna nomo aludanta al asocio inter paseroj kaj homoj. La dompasero estis science priskribata de Carl Linnaeus en sia verko de 1758 *Systema Naturae*, kiel *Fringilla domestica*. Poste la nomo *Fringilla* iĝis uzata nur por la fringo kaj ties parencoj, kaj la dompasero estis lokata en la genro *Passer* kreata de la franca zoologo Mathurin Jacques Brisson en 1760. La dompasero estas nomata laŭ nombroj de aliaj nomoj, inklude Angla pasero, ĉefe en Nordameriko; aŭ Barata pasero aŭ Barata dompasero, ĉe la birdoj de la Hindia subkontinento kaj Centra Azio.

### Subspecioj 
eta|Masklo de la subspecio *indicus*
Estis nomataj multaj subspecioj, kaj el tiuj dudek estis agnoskataj en *Handbook of the Birds of the World* (Manlibro de Tutmondaj Birdoj). Migrantaj birdoj de la subspecio *P. d. bactrianus* en la grupo *indicus* estis konstatitaj kiel koincidaj kun la *P. d. domesticus* sen hibridiĝi en la 1970-aj jaroj, sed sovetaj sciencistoj E. I. Gavrilov kaj M. N. Korelov proponis *indicus* kiel separata specio. Plej parto de fakuloj ne agnoskas tiu disigon, ĉar birdoj de la grupo de *indicus* kaj de la grupo *domesticus* intergradiĝas en granda parto de Irano.
** *P. d. balearoibericus*, priskribita de von Jordans en 1923 el Majorko, troviĝas en Balearoj, suda Francio, Balkanio, kaj Anatolio.
** *P. d. niloticus*, priskribita de Nicoll kaj Bonhote en 1909 el Fajumo, troviĝas en Egiptio laŭlonge de la Nilo norde de Ŭadi Halfa. Ĝi intergradiĝas kun *bibilicus* en Sinajo, kaj kun *rufidorsalis* en mallarĝa zono, ĉe Wadi Halfa. Ĝi estis konstatita ankaŭ en Somalilando.
** *P. d. persicus*, priskribita de Zarudni kaj Kudaŝev en 1916 el la Rivero Karuno en Ĥuzestano, Irano, troviĝas en la okcidenta duono de Irano sude de Montaro Elborz, grade interreproduktiĝas kun *indicus* tra centra Irano.
** *P. d. rufidorsalis*, priskribita de Brehm in 1855 el Ĥartumo en Sudano, troviĝas en la valo de Nilo el Ŭadi Halfa suden al Renk en Suda Sudano.

En Nordameriko kaj Havajo, la populacioj de dompaseroj estas pli diferencaj ol tiuj de Eŭropo. Tiu variado sekvas antaŭviditajn modelojn, kun birdoj de plej altaj latitudoj pli grandaj kaj tiuj de aridaj areoj pli palaj. Tamen ne klaras kiom de tio estis kaŭzata de evoluo aŭ kiom de mediaj kondiĉoj. Similaj observoj estis farataj en Novzelando, kaj en Sudafriko. Enmetitaj populacioj de dompaseroj povas esti sufiĉe distingaj por meriti statuson de subspecio,

## Distribuado kaj habitato 
eta|dompaseroj are kaj ĉirpe kune.
La dompasero originis en Mezoriento, kaj disvastiĝis kun agrikulturo al plejparto de Eŭrazio, kaj partoj de Nordafriko. Ekde la mezo de la 19-a jarcento, ĝi disvastiĝis tra multe de la mondo, ĉefe pro laŭvolaj enmetoj sed ankaŭ per natura disiĝo kaj permara veturado. La dompaseroj ankaŭ ege etendis sian teritorion en norda Eŭrazio el la 1850-aj jaroj, kaj plufaras tion, kiel montrite de la koloniigoj, ambaŭ ĉirkaŭ 1990, de Islando kaj la Riŝiri-Insulo.

Ties enmetita teritorio enhavas plej partojn de Nordameriko, Centrameriko, suda Sudameriko, suda Afriko, parto de Okcidenta Afriko, Aŭstralio, Novzelando, kaj insuloj tra la tuta mondo, kio faras el ĝi la plej amplekse distribuata natura birdo de la planedo. La dompasero iĝis ege sukcesa en plej partoj de la mondo kie ĝi estis enmetita. Tio pro ties frua adaptado al vivo ĉe homoj, kaj ties adaptebleco al ampleksa gamo de kondiĉoj. Aliaj faktoroj povas inkludi ilian fortan imunoreagon. Kiam enmetita, la dompasero disvastiĝas rapide, foje je indico de ĉirkaŭ 140 mejloj jare. En multaj partoj de la mondo iĝis plago kaj minaco por multaj indiĝenaj birdospecioj. Malmultaj enmetoj formortiĝis aŭ estis de limigita sukceso, kiaj tiuj de Gronlando kaj Kabo-Verdo. Nuntempe ties teritorio ampleksas el Nordokcidentaj Teritorioj en Kanado al Darieno en orienta Panamo, La dompasero estis unuafoje enmetita en Aŭstralio en 1863 ĉe Melburno kaj ĝi estas grava plago por orienta Aŭstralio, dompaseroj estis enmetitaj en Novzelando en 1859, kaj el tie ili atingis multajn el la insuloj de Pacifiko, inklude Havajon. En suda Afriko birdoj kaj de la eŭropa subspecio *domesticus* kaj de la hindia subspecio *indicus* estis enmetitaj ĉirkaŭ 1900. Birdoj de prauloj de *domesticus* estas limigitaj al malmultaj urboj, dum birdoj de prauloj de *indicus* disvastiĝis rapide, kaj atingis Tanzanion en la 1980-aj jaroj. Spite tiun sukceson, ankaŭ indiĝenaj parencoj kiaj la Nigrakapa pasero loĝas en urboj, konkurence sukcese kun ĝi. En Sudameriko, ĝi estis enmetitaj en Argentino, kaj disvastiĝis tiom norden kiom ĝis la bordoj de la Amazonio. kaj paseroj troviĝas ie ajn for de homoj. La unikaj habitatoj kie ne troviĝas dompaseroj estas densa arbaro kaj malvarma malferma kamparo, kia tundro. Ĝi estas tamen tre bone adaptata al vivo ĉe homoj. Ĝi ofte loĝas kaj eĉ reproduktiĝas endome, ĉefe en fabrikoj, magasenoj kaj bestoĝardenoj. kaj manĝado en la observejo de la Empire State Building nokte. Ili atingas sian plej grandan densecon en urbaj centroj, sed ties reprodukta sukceso estas pli granda en ĉeurboj, kie insektoj estas pli abundaj. En pli granda skalo, ĝi estas pli abunda en tritikokreskantaj areoj kiaj tiuj de Usona Mez-Okcidento. En plej parto de orienta Azio la dompaseroj forestas, anstataŭata de la Kampopasero. Kie tiuj du specioj koincidas, la dompasero kutime estas pli komuna ol la Kampopasero, sed unu specio povas anstataŭi la alian kiel Maud Doria Haviland priskribis kiel "hazarda, aŭ eĉ kaprica". Ĝi toleras varion de klimatoj, sed preferas pli sekajn kondiĉojn, ĉefe en humidaj tropikaj klimatoj. kaj kapablon por survivi sen akvo per ingestado de beroj. En plej parto de sia teritorio la dompaseroj estas ege komunaj, spite kelkajn malpliiĝojn, sed en marĝenaj habitatoj kiaj pluvarbaroj aŭ montaraj teritorioj, ties distribuado povas esti punkteca. Ili ankaŭ ripozas komunume, ties nestoj estas kutime lokitaj kune en nestaroj, kaj ili engaĝiĝas en multaj sociaj aktivaĵoj, kiaj en polvo aŭ akvo banado, kaj "socia kantado", en kiu birdoj alvokas kune ekzemple el arbustoj. La dompaseroj manĝas ĉefe surgrunde, sed laŭ aroj ankaŭ en arboj kaj arbustoj. Estas limigita migrado ĉe malnomadaj populacioj, kie montaraj birdoj moviĝas al pli malaltaj altitudoj kaj kelkaj junuloj disiĝas longdistance, ĉefe ĉe marbordoj. Krome du subspecioj, nome *bactrianus* kaj *parkini*, estas hegemonie migrantaj kaj malkiel la birdoj de loĝantaj populacioj kiuj migras, prepariĝas por migrado per plipeziĝo.

## Manĝado 
Ili manĝas precipe semojn de grajno simile kiel aliaj paseredoj, sed ankaŭ semoj de arboj, arbedoj kaj herbaĉoj. Dum nutrado de idoj ili kaptas insektojn. Ankaŭ en urboj ĝi nutriĝas per homaj manĝindaj defalaĵoj (paneroj, ktp.)

eta|maldekstra|Manĝanta ino
Plenkreskaj dompaseroj manĝas ĉefe semojn de cerealoj kaj herboj, sed ĝi estas oportunema kaj adaptebla, kaj manĝas ĉiujn ajn manĝon disponeblan. atendi ĉe terasoj por atenti la forlasitajn erojn de manĝintoj, preni insektojn el aŭtoradiatoroj, kaj eĉ preni nektaron el floroj de koŭhai.

Kelkaj studoj pri la dompaseroj en moderklimataj agrikulturaj areoj troviĝis ke la proporcio de semoj en ties dieto estas ĉirkaŭ 90 %. Ĉe urbaj areoj, La dompaseroj ege manĝas manĝerojn havigitajn rekte aŭ nerekte de homoj, kiel panon, kvankam ili preferas maturajn semojn. La dompaseroj manĝas ankaŭ berojn kaj fruktojn, kaj ili povas travivi sen akvo en aridaj areoj per ingestado de humido el beroj.

Alia grava parto de la dieto de la dompaseroj estas animala manĝo, ĉefe insektoj, el kiuj gravas skaraboj, raŭpoj, muŝoj, kaj afidoj. Aliaj animaldevana manĝo estas variaj neinsektaj artropodoj, moluskoj kaj krustuloj kie disponeblas, tervermoj, kaj eĉ vertebruloj kiaj lacertoj, ranoj, kaj musoj. Ili manĝas ankaŭ malgrandajn kvantojn de tritiko kaj herbosemoj, araneoj kaj sableroj aŭ tre malgrandajn ŝtonetojn. En plej parto de lokoj, akridoj kaj griloj plej gravas. Ankaŭ cimoj, formikoj, insektoj de la subordo Symphyta, kaj skaraboj gravas, sed dompaseroj profitos la plej abundan manĝon por manĝigi siajn idojn.

La dompaseroj havas kutimon kapti insektojn dumfluge komence de la printempo kaj komence de aŭtuno, kaj kutimon disŝiri florojn, ĉefe la flavajn, en printempo. La dompaseroj bezonas gastrolitojn por digesti sian manĝon de duraj semoj. Tiuj stomakoŝtonoj povas esti ĉu ŝtono, ofte granoj el konstruejoj, aŭ konkoj de ovoj aŭ helikoj. Oblongaj kaj aspraj eroj estas preferataj.

## Reproduktado 
eta|dompasero ĉe kopulacio
[eta|rightt|Paro de la subspecio *indicus* pariĝantaj en [Kalkato]]
La dompaseroj povas reproduktiĝi en la reprodukta sezono tuj post eloviĝo. Kelkaj birdoj kiuj reproduktiĝas la unuan fojon en tropikja areoj estas nur kelkajn monatojn aĝaj, kaj ankoraŭ havas junulan plumaron. Birdoj kiuj reproduktiĝas la unuan fojon estas rare sukcesaj ĉe idozorgado, kaj reprodukta sukceso pliiĝas kun aĝo, ĉar pli aĝaj birdoj reproduktiĝas pli frue en la reprodukta sezono, kaj produktad pli da idoj. La tempo de la reprodukta sezono de la dompaseroj estas varia, depende ĉefe de la disponeblo de insektoj. Bigamio okazas, kaj ĉefe es limigita pro la agresemo inter inoj. Masklo de dompasero ege zorgas sian partneron antaŭ reproduktadi por eviti eksterparan kopulacion. Multaj birdoj trovas nek neston nek partneron, kaj anstataŭe povas servi kiel helpantoj por pariĝitaj paroj, rolo kiu pliigas la ŝancojn esti elektita por anstataŭi la perditan partneron. Perditaj partneroj de ambaŭ seksoj povas esti rapide anstataŭataj dum la reprodukta sezono. La formado de paro kaj la ligo inter la du birdoj rilatas al la pluhavo de nestoloko, kvankam birdoj de paro povas rekoni unu la alian for de la nesto. Antaŭ la reprodukta sezono, neparigitaj maskloj prenas nestolokon kaj alvokas senĉese por allogi inojn. Kiam ino alproksimiĝas al sin montranta masklo, la masklo ceremonie montriĝas per subenigo kaj trembligo de siaj flugiloj, levante sian kapon, kaj levante kaj atendante sian voston kaj montrante sian nigran “antaŭtukon”. Kiam la ino pretas kopulacii, ŝi postulas la masklon per milda alvoko *dii-dii-dii*. Paroj kopulacias ofte kaj la masklo suriros la inon ripete. La dompaseroj nestumas pli komune en arbotruoj en Nordameriko ol en Eŭropo, Malpli komunaj nestolokoj uzataj de la dompaseroj estas stratolampoj kaj neonlampoj, favore pro la varmo; kaj la uzitaj malfermaj nestoj de aliaj kantobirdoj, kiuj estas kupolitaj. Nesto tipe havas eksterajn mezurojn de 200 × 300&nbsp;cm, La dompaseroj ne defendas teritorion, sed ĝi defendas sian neston agreseme kontraŭ entruduloj de la sama sekso.

Dum la jaro la birdo havas 2-4 ovodemetadojn. De majo ĝis septembro (en Eŭropo) ino metas 5-6 ovojn en unu ovmetado. En Barato la ino demetas ĝis 7 ovojn, sed trans la arkta cirklo nur 1- ĝis 2-foje. La ovoj havas mezaveraĝan dimension de 23 oble 15&nbsp;mm. Baza koloro de ovoj estas blanka, blu-blanka, helverda aŭ griza helgrize makulata.

eta|maldekstra|Ovoj en nesto
Ovaroj enhavas kutime 4 aŭ 5 ovojn, kvankamoni konstatis ovodemetadojn de nur 1 ovo kaj de ĝis 10. La ovonombro pli grandas ĉe polusaj latitudoj kaj pli malgrandas ĉe maro kaj insuloj. Centraziaj dompaseroj, kiuj migras kaj havas pro tio nur unu ovodemetadon jare, havas averaĝon de 6.53 ovoj jare. Variado en ovogrando estas kaŭzata de mediaj kaj sezonaj kondiĉoj, inaĝo, reprodukta denseco, sed ĝi estas probable ne hereda. Kelka enspecia nestoparazitado okazas, kaj kazoj de nekutime grandaj nombroj de ovoj en nestopovas esti rezulto de inoj ovodemetintaj en la nestoj de siaj najbaroj. Tiaj fremdaj ovoj estas foje konitaj kaj forigitaj de la inoj. La dompaseroj estas viktimoj de interspecifa nestoparazitado, sed nur rare, ĉar ĝi kutime uzas nestojn en truoj tro malgrandaj por parazitoj enirontaj, kaj ili manĝigas siajn idojn per manĝo netaŭga por junaj parazitoj. La dompasero estis iam konstatita kiel nestoparazito de la Klifhirundo iam.

eta|Ino manĝigante idon.
La ovoj estas blankaj, bluecblankaj aŭ verdecblankaj, punktecaj je bruna aŭ griza. kaj averaĝan surfacareon de 9.18 cm2. Ovoj el tropikaj subspecioj estas distinge pli malgrandaj. La ovoj ekdisvolviĝas je la depono de ovoflavo en ovarion kelkajn tagojn antaŭ ovolado. En la tago inter ovolado kaj ovodemetado, formiĝas la ovoblanko, sekve de la ovokonko. La plej malfruaj ovoj de ovodemetado estas pli grandaj, kiel tiuj demetitaj de pli grandaj inoj, kaj ovogrando estas hereda. La ovoj iomete malpliiĝas laŭ grando el la ovodemetado al eloviĝo. The yolk enhavas 25 % de la ovo, la blankaĵo 68 %, kaj la konko 7 %. Ovoj estas ekvecaj, je 79 % likvidaj, kaj krome ĉefe proteino.

La ino disvolvigas kovan senplumaĵon de nuda haŭtaĵo kaj faras la ĉefan parton de la kovado de la ovoj. La masklo helpas, sed li povas nur kovri la ovojn pli ol vere kovi ilin. La ino pasas la nokton kovante dum tiu periodo, dum la masklo ripozas ĉe la nesto.

Idoj forlasas la neston post 17 tagoj. La idoj post la elnestiĝo restas kun parencoj kaj kreas birdarojn por serĉado de manĝaĵo kaj vagadas tra la teritorio ofte en grandegaj grupoj ĉirkaŭ nestejo.

## Ekologio 
La plej longa konata aĝo de la birdo estas 20 jaroj sed pli averaĝe 13 jaroj. La plej danĝeraj malamikoj de ĝi, al kiuj la birdo servas por nutrado, estas rabobirdoj – akcipitroj kaj strigoj.

[eta|maldekstre|Elnestiĝinta ido en [Skotio]]
La ĉefaj predantoj de la dompaseroj estas katoj kaj rabobirdoj, sed multaj aliaj predantoj manĝas la dompaserojn, nome korvedoj, plej malgrandaj sciuroj, kaj eĉ homoj, ĉar la dompaseroj estis manĝataj kiel manĝo en multaj partoj de la mondo, kaj ankoraŭ en partoj de la Mediteraneo, eĉ en lokoj kiel ili estas protektataj laŭleĝe, kiel ekzemple en suda Hispanio, kie paseroj estas servitaj en trinkejoj kaj en la manĝolisto ne aperas laŭ ties nomo sed kiel “voladores” (flugantoj) por trompi la leĝon. Plej parto de specioj de rabobirdoj estis konstatitaj kiel predanto de la dompaseroj en lokoj kie estas etenda informo. Akcipitroj kaj kolombfalko partikulare estas la ĉefaj predantoj, kvankam ĉefe hejmkatoj grande agresas la paserajn populaciojn.

La dompaseroj estas gastiganto de granda nombro de parazitoj kaj malsanoj, kaj la efiko de plej parto estas nekonata. Ted R. Anderson listis milojn, note ke tiu listo estas nekompleta. Artropodaj virusoj kiaj la okcidentnila viruso, kiu plej komune infestas insektojn kaj mamuloj, survivas vintrojn en moderklimataj areoj per dormo ĉe birdoj kiaj la dompaseroj. La komune konstatitaj bakteriaj patogenoj de la dompaseroj estas ofte tiuj komunaj ĉe homoj, kaj tio inkludas la *Salmonella* kaj la *Escherichia coli*. *Salmonella* estas komuna ĉe la dompaseroj kaj ampleksa studaro de la malsanoj trovataj ĉe dompaseroj trovis ĝin en 12.9 % de la testitaj dompaseroj. Epidemioj de *Salmonella* en printempo kaj vintro povas mortigi grandajn nombrojn de dompaseroj. Estas kelkaj informoj de malsanoj formortigante populaciojn de dompaseroj, ĉefe el skotiaj insuloj, sed tio ŝajne estas rara.

La dompaseroj estas infektataj de nombro de eksteraj parazitoj, kiuj kutime kaŭzas malmultan damaĝon al plenkreskaj dompaseroj. En Eŭropo, la plej komuna akaro trovita en paseroj estas *Proctophyllodes*, la plej komunaj iksodoj estas *Argas reflexus* kaj *Ixodes arboricola*, kaj la plej komuna pulo en la dompaseroj estas *Ceratophyllus gallinae*. Nombro de laŭsoj okupas diferencajn niĉojn en la korpo de la dompasero. La laŭsoj *Menacanthus* troviĝas tra la tuta korpo de la dompaseroj, kie ili manĝas sangon kaj plumojn, dum la *Brueelia* manĝas plumojn kaj *Philopterus fringillae* troviĝas sur la kapo.

Ĉe plenkreskaj dompaseroj, la jara survivado estas inter 45 kaj 65 procentaĵoj. Post elnestiĝo kaj abandono de la gepatra zorgado, junuloj de dompaseroj havas altan mortindicon, kiu malpliiĝas dum ili kreskas kaj iĝas pli spertaj. Nur ĉirkaŭ 20 al 25 procentaĵoj de ĉiuj elnestiĝintaj paseroj survivas post siaj unuaj reprodukta sezono. La plej aĝa konata natura dompasero vivis preskaŭ du jardekojn; ĝi estis trovata mortinta 19 jarojn kaj 9 monatojn post sia ringado en Danio. La plej aĝa konata kaptiva pasero vivis 23 jarojn. La tipa proporcio de maskloj kaj inoj estas necerta pro problemoj kolekti informojn, sed iom pli da hegemonio de maskloj je ĉiuj aĝoj ŝajne estas la plej komuna situacio.

## Konservado 
[eta|altdekstre|Ĉeneste en [saguaro en Arizono.]]
Dompasero ankaŭ kelkaj jardekoj estis la plej disvastiĝinta birdo en Eŭropo. Sed nuntempa la situacio pli malbonas. Ekzemple la populacio de la birdoj en Anglio kaj Nederlando de la 1980-aj jaroj falis dufoje kaj la specio estis deklarita kiel endanĝerigita. En multaj landoj la birdo protektatas. Scientistoj esploras pri la kialoj de malpliiĝo.

Verŝajnaj kialoj de falo de populacio:
* Falado de multeco de insektoj pro uzado de pesticidoj en agrikulturo;
* Rabado de grandaj birdoj kaj aliaj bestoj (pigoj, kornikoj, falkoj, homaj katoj);
* Epidemioj de malsanoj kaj parazitoj;
* Konkurenco de aliaj birdoj ekzemple kolomboj;
* Malpli da lokoj por nestado - renovigo de domoj;
* Kresko de „higieno“: rubo finas en plastikaj saketoj kaj poste en rubujoj - malkresko de eblecoj akiri nutraĵon;
* Malkreskado de lokoj kun herbaĉo;
* Malkresko de perdoj de grajno dum rikoltado en moderna agrikulturo.

## Rilatoj kun homoj 
La dompaseroj estas ege asociaj al homoj. Kutime, ili estas konsiderataj plago, ĉar ĝi konsumas agrikulturajn produktojn kaj etendas malsanojn al homoj kaj ties hejmbestojn. Eĉ birdumantoj ofte malaprezas ilin pro ties molestado al aliaj birdoj.

[eta|maldekstre|Ino en [Aŭstralio]]
La dompaseroj havas ege grandajn teritorion kaj populacion, kaj ne estas grave minacata pro homa agado, kaj estas konsiderataj kiel specio Malplej Zorgiga en la IUCN Ruĝa Listo. Tiuj malpliiĝoj estis unuafoje konstatitaj en Usono, kie ili estis dekomence atribuitaj al la disvastiĝo de la meksika karpodako, kaj estis ankaŭ gravaj en Okcidenta Eŭropo. Malpliiĝo ne estas tutmonda, ĉar ne okazis gravaj malpliiĝoj en Orienta Eŭropo, sed ili okazis ankaŭ en Aŭstralio, kie la dompaseroj estas nova enmetita specio. En Nederlando, la dompaseroj estas eĉ konsiderata endanĝerita specio, kaj la populacio de la dompaseroj falis al duono el la 1980-aj jaroj. En Britio la populacio estis alta komence de la 1970-aj jaroj, kaj malpliiĝis ke 68 % ĝenerale, kaj je 90 % en urbaj areoj. En Londono la dompaseroj preskaŭ malaperis el la centra urbo.

Oni proponis variajn kaŭzojn por tiu rimarkinda malpliiĝo en populacio. Tiuj povus esti predado fare de akcipitroj, katoj aŭ korvedoj; elektromagneta radiado el poŝtelefonoj; aŭ malsanoj. En Eŭropo la plantado de neindiĝenaj plantoj kiaj la lejlanda cipreso kaŭzas malpliiĝojn de insektoj kaj semoj, kio damaĝas la dompaserojn.

La ĉefa kaŭzo de la malpliiĝo de la dompaseroj ŝajne estas la malsato de idoj pro nesufiĉa disponeblo de manĝotaj insektoj. Tiuj malpliiĝoj en insektoj ŝajne estas kaŭzata de la pliiĝo de monokultivoj, la forta uzado de pesticidoj, kaj eble la enmeto de senplumba petrolo, kiu produktas toksajn komponaĵojn kiaj metilnitrito. La realigo de urbaj ĝardenoj kaj plantado de indiĝenaj plantoj estas favora al la dompaseroj, kiel la protektado de insektaj habitatoj en farmoj.

Por plej parto de la homoj en grandaj partoj de la mondo la dompaseroj estas la plej familiaraj naturaj animaloj. Pro tia familiareco la dompaseroj estis ofte reprezentataj en kulturo. Tie ĝi povas reprezenti la komunan kaj vulgaran, aŭ eĉ tion plej lascivan. Umu el la kialoj por la enmeto de la dompaseroj tutmonden estas ties asociado kun la eŭropa naskohejmo de multaj enmigrintoj. Paseroj estis menciataj en religiaj tekstoj, kaj en antikva literaturo, plej rimarkinde en la Nova Testamento kaj en la poemoj de Katulo pri Lesbia. Tiuj referencoj povas ne rekte aludi al la dompaseroj, aŭ nur al malgrandaj, semomanĝantaj birdoj, sed postaj verkistoj kiuj inspiriĝis je tiuj tekstoj ofte havia la dompaserojn mense. Pri tiu temo ĉiukaze oni vidu la samteman ĉapitron ĉe la artikolo paseredoj.

## Referencoj 
## Cititaj verkoj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* informoj en la retejo ARKive 
* informoj en la retejo de la brita Reĝa Societo pri Protekto de Birdoj
* informoj en la retejo Internet Bird Collection 
* gvidilo por aĝoj kaj seksoj de Dompaseroj 
* informoj pri hindiaj paseroj  kaj dompaseroj  en retejo pri Birdoj de Kazaĥio

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Paseredoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo