Amara kardamino

La **amara kardamino**, kardamino amara, kreso amara (latine *Cardamine amara*)  estas plantspecio el la genro de la kardaminoj (*Cardamine*) en la familio de la Brasikacoj (Brassicaceae).

## Priskribo 
[eta|links|infloresko kun floro kaj juna [silikvo.]]
eta|links|kvarnombra floro.
### Habitato kaj folioj 
La amara kardamino kreskas kiel plurjara herbo. la kuŝanta tigo havas bazajn foliojn kaj stolonoj kun radikoj. En printempo de la sekvanta jaro formiĝas vertikale kreskantaj sulkigitaj tigoj kun multaj folioj. Ili atingas altecom de 10 ĝis 60&nbsp;cm. La plej ofte sendisbranĉita tigo estas kalva aŭ hararkovrata kaj eĝa kaj interne troviĝas medolon.

La alterne starantaj folioj havas tigetojn. La foliplato estas nepare pinata kaj konsistas kelkfoje el ĝis ok paroj da folietoj.

### Floroj, infloresko, fruktoj kaj semoj 
Du ĝis tridek floroj staras kune je la fino de la tigo en komence mallongaj, ŝirmilgrapolaj kiuj fariĝas je fruktmaturiĝo maldensaj grapolaj infloreskoj. La duseksaj floroj estas kvarnombraj kun duobla involukro. La kvar sepaloj estas ovformaj kaj verdaj. La kvar blankece kaj malofte rozekoloraj petaloj estas 7 ĝis 12&nbsp;mm longaj, tial trioble pli grandaj ol la sepaloj. La floroj entenas ses stamenoj kun violkoloraj anteroj  (distingilo al la simila oficina nasturtio ). La planto floras de aprilo ĝis julio.

La silikvoj havas longecon de 2 ĝis 4&nbsp;cm kaj diametron de 1 ĝis 2&nbsp;mm. La semoj kuŝas en ĉiu kamero en unu vico. La du valvoj malfermiĝas tuj antaŭ la maturiĝo aŭ ĉe tuŝo eksplodforme kunvolvante kaj la semoj estas elĵetitaj.

## Disvastigo 
La amara kardamino hejmiĝas en Eŭropo kaj okcidenta Azio  und kommt in Mitteleuropa ziemlich häufig vor. Ĝi preferas kreski en ebenaj kaj montetaraj regionoj kelkfoje ĝis supalpecaj regionoj . Ĝi preferas akvo- kaj nutraĵriĉan loman – argilan grundon. Ĝi troviĝas tial ofte en fontaj areoj, arbaraj marĉoj fosaĵoj kaj marĉalnaroj. Ofte ĝi aperas krantkvante, ĉar la planto formas stolonojn.

## Enhavosubstanco 
La planto havas altan kvanton da Vitamino C. Tial ĝi estis uzata kiel saniga rimedo kontraŭ skorbuto. Krome la planto enhavas la sinapglikozido glukoklearino, el kiu fariĝas butilsinapoleo. Tio kaŭzas la amaran guston de la planto..

## Sistematiko 
La unua priskribo de *Cardamine amara* okazis en 1753 fare de Karolo Lineo en *Species Plantarum*. sinonimo por *Cardamine amara* L. estas *Cardamine umbrosa* Lej. kaj *Cardamine wiedemanniana* Boiss.

La genronomo *Cardamine* venas de la greka vorto κάςδαμων (*kárdamon*), kiu signifas „kreso“.

La amara kadamino estas dividita en jenaj subspecioj:
* *Cardamine amara* L. subsp. *amara*: vaste disvastigita en Eŭropo, krom en Iberio kaj partoj de Balkanio.
* *Cardamine amara* subsp. *austriaca* Marhold: en la alpaj landoj (Aŭstrio, Ĉrĥio, Germanujo, Svislando, Italujo kaj Slovenujo).
* *Cardamine amara* subsp. *balcanica* Marhold, Ančev & Kit Tan (Syn. *Cardamine barbaraeoides* auct.): en sudokcidenta Bulgarujo, nordorienta Grekujo, en Makedonio kaj la suda Serbujo.
* *Cardamine amara* subsp. *opicii* (J. Presl & C. Presl) Čelak.: in den Karpathen (Tschechien, Polen, Rumänien, Slowakei, Ukraine).
* *Cardamine amara* subsp. *pyrenaea* Sennen: en la francaj kaj hispanaj pireneoj.

La subspecio *austriaca* estas la sola kvarploida kun kromozomnombro de 2n = 32. La aliaj subspecioj *amara*, *balcanica*, *opicii* kaj *pyrenaea* estas duploidaj kun kromozomnombro de 2n = 16.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Cardamine amara.* In: *Info Flora (Das nationale Daten- und Informationszentrum der Schweizer Flora).*
* Verbreitung auf der Nordhalbkugel aus: Eric Hultén, Magnus Fries: *Atlas of North European vascular plants.* 1986, ISBN 3-87429-263-0 bei *Den virtuella floran.* (schwed.).

Kategorio:Kardaminoj
Kategorio:Kuracado