open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kalcedono (urbo)

eta|180px|Mapo kiu montras la relativan situon inter Bizancio kaj Kalcedono.
**Kalcedono** aŭ **Kalcedonio** ( ; fenice  *Qrt-ḥdšt*;  ) estis greka urbo de Bitinio (nune en Turkio), situa en la orienta enirejo de la Ponto Eŭksino, antaŭ Bizanca Imperio kaj sude de Krizopolo (Skutaro, la nuna Üsküdar).

## Historio 
### Grekio kaj Persio 
La urbo Kalcedono estis fondita en 685 a.K. kiel kolonio de Megara. En la 6-a jarcento a.K., la urbon konkeris la Aĥemenida Imperio.

Post la dekadenco de la Aĥemenida Imperio, la urbo kuŝis inter la influsferoj de Sparto kaj Ateno. La urbo estiĝis parto de la regno Bitinio.

### Romio 
La lasta reĝo de Bitinio, Nikomedo la 4-a, fordonis sian regnon al Romio en 74 a.K. Tiu ago kaŭzis la Trian Mitridatan Militon inter Romio kaj Ponto; la Ponta reĝo, Mitridato la 6-a de Ponto, parte detruis la urbon dum la Batalo de Kalcedono (74 a.K.). Malgraŭ ke Mitridato gajnis la batalon, li tamen malgajnis la militon; poste, Ponto kaj Bitinio fariĝis Romiaj provincoj.

Dum Romia regado, Kalcedono estis rekonstruita, kaj akiris la statuson de libera urbo.

Post la kristaniĝo de Romio, la grava Koncilio de Kalcedono okazis en Kalcedono en la jaro 451. En tiu urbo okazis la unua disiĝo de naciaj kristanaj komunumoj. Ankaŭ ĉi tie estis aprobata la Kalcedona difino.

### Post Romio 
Post la disfalo de la Okcidenta Romia Imperio, la urbo restis kiel parto de la Orienta Romia Imperio, alinome la Bizanca Imperio, ĝis la 14-a jarcento; Orhano la sultano de la Otomana Imperio konkeris ĝin en la 14-a jarcento. (La Bizanca Imperio mem disfalis post la Sieĝo de Konstantinopolo en 1453.)

Hodiaŭ, en Turkio, la urbo Kadıköy troviĝas en la origina setlejo de Kalcedono, en la plilongigo de Üsküdar.

## Gravuloj 
* Herofilo de Kalcedono
* Ksenokrato
* Eŭfemia de Kalcedono

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Antikva Grekio
Kategorio:Turkio
Kategorio:Iamaj romkatolikaj episkopujoj
Büren ĉe Aro

**Büren ĉe Aro** () estas historia urbo, komunumo kaj ĝis la 31-a de decembro 2009 ĉefloko de la distrikto Büren en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 3294 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. Ekde la 1-a de januaro 2010 Büren apartenas al la nova administra distrikto Seeland.

## Geografio 
La eturbo Büren ĉe Aro situas en la Svisa Mezlando ĉe la bordo de la rivero Aro. En la nordokcidento de la komunumo troviĝas granda meandro de la malnova riverfluo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 12,60 km², de kiuj 34,5% estas kovritaj de arbaro, 46,3% servas por agrikulturo kaj 11,7% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Büren limas en nordo al Meinisberg, Lengnau kaj Grenchen (Kantono Soloturno), en oriento al Rüti ĉe Büren kaj Oberwil ĉe Büren, en sudo al Schnottwil (Kantono Soloturno) kaj Diessbach ĉe Büren, kaj en okcidento al Dotzigen, Meienried kaj Safnern.

## Trafiko 
Büren estas konektita al la publika trafikreto per la trajnlinio tra Lyss al Kerzers.

En okcidento de la urbo troviĝas alveturejo al la svisa aŭtovojo A5.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Büren datiĝas el la jaro 1185 kiel *Buirro*. Büren ricevis sub la Berchtold la 1-a de Strassberg la urborajton kaj fariĝis centor de la Senjorujo Strassberg. En la jaro 1388 Büren ĉe Aro estis konkerita de la urbo Berno kaj fariĝis ĝis 1798 la ĉefurbo de la voktejo Büren. Post la fino de la Helveta Respubliko Büren fariĝis ĉefurbo de la ĉefdistrikto Büren, kiu en 1831 estis transformita al distrikto Büren. Kun efiko de la 1-a de januaro 2010 la distrikto Büren estis integrita kadre de la administra reformo de Kantono Berno al la nova administra distrikto Seeland, kiu siavice estas parto de la administra regiono Seeland.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Büren
* Distrikto Büren
* Büren an der Aare (stacidomo)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Büren ĉe Aro
* Artikolo pri Büren ĉe Aro en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Urboj de Svislando
Monaĥejo Makravank

**Makravank** () estas monaĥejo de Armenio situanta en la antikva vilaĝo Makravan, nuntempe suburbo de Hrazdan, ĉefurbo la *marzo* Kotajko, en la centro de la lando.

La monaĥa komplekso havas tri konstruaĵojn:
* kapelo de la 11-a jarcento, preskaŭ en ruinoj;
* la preĝejo *Surb Astvacacin* («Sankta Dipatrino») de la 13-a jarcento, kovrata de ronda tamburo kaj konusa kupolo.
* gavito el kiu konserviĝas nur la malsupra parto de la muroj.

Kategorio:Monaĥejoj de Armenio
Büren (distrikto)

La **distrikto Büren** estis ĝis la 31-a de decembro 2009 administra unuo de Kantono Berno. Ĝi havis 22275 loĝantojn la 31-an de decembro 2008. Ĝia ĉefurbo estis la samnoma urbo Büren ĉe Aro.

Ekde la 1-a de januaro 2010 la komunumoj Lengau, Meinisberg kaj Pieterlen apartenas al la administra distrikto Bielo, dum la ceteraj 11 komunumoj estis integritaj al la administra distrikto Seeland.

## Geografio 
La distrikto Büren situas ĉe la bordo de la rivero Aro inter la montoĉeno *Bucheggberg* en sudoriento kaj la Ĵurasa montaro en nordokcidento, en la nordokcidento de la Kantono Berno kaj estas de tri flankoj ĉirkaŭigita de la Kantono Soloturno.

## Najbaraj distriktoj 
La distrikto Büren limas en nordokcidento al la distrikto Courtelary, en nordo al la distrikto Lebern (Kantono Soloturno), en oriento al la distrikto Bucheggberg (Kantono Soloturno), en sudoriento al la distrikto Fraubrunnen, en sudo al la distrikto Aarberg, en sudokcidento al la distrikto Nidau, kaj en okcidento al la distrikto Bielo.

## Trafiko 
Tra la distrikto Büren pasas la svisa aŭtovojo A5 de Soloturno al Bielo kaj paralele al ĝi grava orient-okcidenta trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Romanshorn tra Zuriko, Bielo, Yverdon al Laŭzano kaj Ĝenevo.

## Historio 
En mezepoko la regiono ĉirkaŭ la urbeto Büren estis nobela senjorujo. En la jaro 1388 la senjorujo fariĝis berna voktejo, kiu ekzistis ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798. En 1803 la iama voktejo fariĝis ĉefdistrikto kaj ek de 1831 distrikto de Kantono Berno. Per la administra reformo de Kantono Berno la distrikto Büren ĉesis ekzisti la 31-an de decembro 2010 kaj ĝiaj komunumoj estis atribuitaj al la novaj administraj distriktoj Bielo kaj Seeland.

## Komunumoj de la distrikto Büren 
La distrikto Büren konsistas (stato en 2009) el 14 komunumoj, el kiuj la Lengnau estas la plej granda. La unika urbo estas la ĉefurbo Büren ĉe Aro, kiu posedas historia urborajton . Jen la listo:

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj signifoj de Büren

## Eksteraj ligiloj 
* La distrikto Büren en la Historia Leksikono de Svislando
Aĥtala

eta|Mezepoka monaĥejo en Aĥtala
**Aĥtala** (armene *Ախթալա*) estas urbo de Armenio, en la *marzo*  Lori, en la nordo de la lando. Ĝi troviĝas en la valo Debed, ĉe la maldekstra riverbordo, kaj ĉe la piedoj de la monto Lalvaro, je 10 km de la nordoriento de Alaverdi kaj je 185 km de Erevano.  

En 2008, ĝi havis 2 412 loĝantojn. En ĝia ĉirkaŭaĵo troviĝas mintavoloj de plumbo kaj kupro. Proksime de la urbo troviĝas samnoma monaĥejo-fortikaĵo el la Mezepoko. Ĝi estis konstruita en la 10-a jarcento sub regado de la Bagratida dinastio.

Kategorio:Urboj de Armenio
Nigroranĝa muŝkaptulo

eta|The Black and Orange Flycatcher
La **Nigroranĝa muŝkaptulo** *Ficedula nigrorufa* estas paserina birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro de Ficeduloj, indiĝena de Azio. Ĝi estas endemia de centraj kaj sudaj Okcidentaj Ghatoj, kaj ĉe la montetoj Nilgirioj kaj Palnioj de suda Barato. Ĝi estas unika inter la muŝkaptuledoj de la genro *Ficedula* ĉar havas ruĝecan koloron en dorso kaj antaŭ molekulaj studoj oni sugestis, ke ĝi rilatas al enantoj kaj turdoj.

## Priskribo 
maldekstra|240px
La masklo de tiu specio estas tre rimarkinda birdo kun bunta bildo **nigroranĝa** nome kun nigraj kapo (ĝis sub la okuloj) kaj flugiloj, dum dorsoj, subaj partoj (ventro pli hela ĝis blankeca) kaj vosto estas oranĝaj. La inoj havas saman distribuadon de koloroj, sed anstataŭ nigron havas malhelbrunan kaj la oranĝa estas nur nuanco krom sufiĉe markata dorso kaj gorĝo. Temas pri evidenta kazo de seksa duformismo.

Ĝi troviĝas je altaĵoj de 1000 m al plej altaj pintoj. Ili reproduktiĝas el marto al majo; la ino demetas du ovojn (rare tri). La nesto ne estas kiel tiuj de aliaj muŝkaptuledoj kaj estas granda, neprilaborita, pilkoforma kaj konstruita el junkoj. La nesto havas fundamenton de sekaj folioj kaj filikoj. La ovokavaĵo ne estas kovrita. La nesto estas lokata kutime centre de arbusto kun enirejo ĉe la pinto.

Dum la reprodukta sezono ili estas facile troveblaj pro la alvoko "ĉii-ri-rirr" aŭ pro ties fajfa kanto "ŭii-ĉii-rii-rirr". Ili manĝas insektojn supergrunde (sub 2m alte) kaj ankaŭ kaptas insektojn el la grundo.

Ili manĝas ĉefe frumatene kaj krepuske. Dum tiujmomentoj ili kaptas ĝis 100 insektojn ĉiuhore dum meztage ili estas duone tiom efikaj. Norde ili loĝas en la Nacia Parko Kudremuĥ kaj en la montetoj Bababudan kaj sude ĉe la montetoj Aŝambuoj. Kelkaj malnovaj vidaĵoj de la specio el Maharaŝtro kaj Srilanko estis konsiderataj dubindaj.

## Referencoj 
## Aliaj fontoj 
* Khan,MAR (1979) Field characters and juvenile plumage of *Muscicapa nigrorufa* (Jerdon). Bangladesh J. Zool. 7(2):109-112.
* Khan,MAR (1977) Ecology and Behaviour of the Black-and-Orange Flycatcher *Muscicapa nigrorufa*. Ph.D. Thesis, Bombay University, Bombay.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Blanka papilifloro

[eta|200px|maldekstra|Blanka papilifloro kreskante en Sierra Escambray, [Kubo]]
La **blanka papilifloro** (aŭ papiliofloro) (*Hedychium coronarium*) estas
planto el zingibracoj. Ĝi estas blankaflora kaj bonodora planto.

Ĝi indiĝenas en la Himalaja regiono de Nepalo kaj Barato, sed oni enportis ĝin en Brazilon, Kubon kaj aliajn landojn. Ĝi estas nacia floro de Kubo, kie kreskas en la montaraj regionoj. Ĝi iĝis simbolo de ribelemo kaj pureco dum la sendependiĝaj militoj de Kubo.

Kategorio:Naciaj simboloj de Kubo
Kategorio:Zingibracoj
Kategorio:Plantoj de Ĉinio
Kategorio:Plantoj de Tajvano
Kategorio:Ĝardenplantoj de Azio
Kantono Beaune-Nord

La **kantono Beaune-Nord** (france *canton Beaune-Nord*) estas franca kantono situa en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi estas unu el la 10 kantonoj de la arondismento de Beaune. Ĝia ĉefurbo estas Beaune. La tuta kantono partoprenas en la Interkomunumreto : "Communauté d'agglomération Beaune-Chagny-Nolay".

## Komunumoj 
Apartenas al la kantono Beaune-Nord la jenaj 15 francaj komunumoj :

(1) frakcio de komunumo.

## Estroj 
## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de arondismentoj de Francio
* Kantono Beaune-Sud
* Komunumoj de Côte-d'Or

## Eksteraj ligiloj 
*Comm d'agglo {fr}

Beaune-Nord
Sordaria macrospora

***Sordaria macrospora*** estas fungo el la klaso *Sordariomycetes*.

## Vidu ankaŭ 
* Sordariomycetes

### Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Fungospecioj
Pellérd

**Pellérd,** kroate **Pelir** estas vilaĝo en Hungario, en regiono *Suda* Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Pécs.

## Bazaj informoj 
* Areo: 21 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2080
* Poŝtkodo: 7831
* Telefonprefikso: 72
* Koordinatoj: 46°02′12″N 18°09'21″E

## Situo 
Pellérd situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Pécs troviĝas je 11, Kozármisleny 13, Szentlőrinc 16, Harkány 26, Siklós 28, Pécsvárad 30&nbsp;km-oj.

## Historio 
Pli frue romianoj vivis tie. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1305 laŭ tiama hungara ortografio *"Pelerd"*. Dum la mezepoko la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio kaj senhomiĝis. En 1690 uzino pri silko ekfunkciis. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Sankta Margareta de Antioĥio de 1711, en 1811 trakonstruiĝis
* kalvinana preĝejo de 2005
* romkatolika kapelo omaĝe al Sankta Kruco de 1835
* kastelo de Brázay [brAzai] kun parko kaj lago
* skulptaĵo pri papo Urbano la 1-a
* moderna lernejo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Reĝa palmo

eta|Reĝa palmo
eta|dekstra|Falita palmofolio
eta|Mapo de natura arealo
La kuba **reĝa palmo** (*Roystonea regia*) estas indiĝena plantospecio en Karibio, el la planta familio palmacoj (*Arecaceae*). Ĝi estas ofta ornamplanto sur la tropikoj kaj subtropikoj. Ĝi estas nacia arbo de Kubo.

## Priskribo 
La trunko altas ĝis 20 m, malofte eĉ ĝis 30 m kaj havas la diametron de 37 ĝis 57,5 cm, ties surfaco estas griza-blanka. La arbokrono konsistas el ĉ. 15 folioj. La subaj folioj pendas pro la mempezo suben. La krona komuna tigo (kapitelo) estas okulfrape verda, longanta ĉ. 2 m. La petiolo mankas, la infloreska akso longas ĉ. 4 m. La mezaj folieroj longas 63 ĝis 119 cm kaj larĝas 2,5 ĝis 4,6 cm.

La infloresko mem longas ĉ. 1 m kaj larĝas same. La brakteetoj longas ĉ. 36 cm kaj larĝas 7,3 cm, la brakteo - ĉe la infloreska tigo - longas de 0,8 ĝis 1,6 m kaj larĝas 9,8 ĝis 13 cm, plej larĝe en la mezo. La flankaj branĉoj de la infloresko longas 11 ĝis 31 cm kaj havas diametron de 0,9 ĝis 2,3 cm. La viraj floroj estas blankaj. La kaliko estas triangula, longante 0,8 ĝis 1,4 mm kaj larĝante 0,9 ĝis 2 mm. La koroloj estas eliptaj ĝis ovalaj, longas 2,5 ĝis 6,4 mm kaj larĝas 2,2 ĝis 3,5 mm. Ĝi havas 6 ĝis 9 stamenojn, kiuj longas 3,2 ĝis 7,5 mm. La stamenoj ĉizilformaj kaj longas 2,3 ĝis 5,6 mm, la anteroj longas 2,4 ĝis 4,5 mm.

La karpelorudimento estas tre malgranda. La virinaj floroj estas same blankaj, la kalikfolioj estas renoformaj, longas 0,7 ĝis 1,8 mm kaj larĝaj 1,8 ĝis 3,4 mm. La koroloj estas ovalaj kaj longas 2,7 ĝis 3,7 mm. La staminodioj estas sesplataj, longaj 1,3 ĝis 2,8 mm kaj kreskas en la suba parto. La ginoceo longas de 1,1 ĝis 3,5 mm kaj havas la diametron de 0,9 ĝis 2,6 mm.

La fruktoj estas kugloformaj ĝis eliptoida kaj dorsventra, iom kunpremita. Ili longas 8,9 ĝis 15,1 mm, dorsventre dikaj 6,9 ĝis 11,2 mm kaj larĝaj 7 ĝis 10,9 mm. La eksokarpo estas purpure nigra, la suturorestaĵo estas plata. La endokarpo estas eliptoida kaj longas 7,5 ĝis 11,1 mm.

## Disvastiĝo 
La reĝa palmo kreskas indiĝene inter montetoj kaj valoj de Kubo. En Florido ĝi kreskas en konteoj Collier, Dade kaj Monroe. Pluaj troviĝejoj estas la Jukatano de Meksiko, bordo de la Meksika Golfo, Belizo kaj Honduro, sed ankaŭ sur la Kajman-insuloj kaj la Bahamoj.

## Uzado 
En Kubo, oni uzas la trunkon de la palmo diversmaniere, oni kovras la tegmentojn per la folioj kaj oni uzas la fruktojn kiel furaĝo por la porkoj. Ĝi estas la plej ofte kultivita ornamplanto en la tropikoj kaj subtropikoj.

Kategorio:Ornamaj plantoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Arboj de Florido
Kategorio:Arboj de Kubo
Kategorio:Arboj de Belizo
Kategorio:Arboj de Meksiko
Kategorio:Arboj de Honduraso
Kategorio:Arboj de la Bahamoj
Kategorio:Naciaj simboloj de Kubo
Monaĥejo Sevanavank

**Sevanavank** (, «monaĥejo de Sevan»; antikve **Sevank**, «monaĥejo nigra») aŭ **monaĥejo de la Sanktaj Apostoloj de Sevan** estas monaĥejo kiu troviĝas en duoninsulo de la lago Sevan en la *marzo* Gegharkunik en Armenio. La monaĥejo estis fondata en la jaro 874 de la princino Mariam Bagratuni laŭ instigo de la estonta Katolikoso Maŝtoc de Jeghvart, sur la setlejo de antaŭa monaĥejo de la 4-a jarcento detruita de la araboj.

Kun la paso de la tempo, Sevanavank estis parte detruita en la 1930-aj jaroj. Nuntempe nur konserviĝas du preĝejoj: *Surb Arakeloc* («Sanktaj Apostoloj») kaj *Surb Astvacacin* («Santa Dipatrino»), kiu estas parto de la apuda seminario, la teologia Akademio. La monaĥejo de la lago Sevan estas unu el la lokoj plej vizitataj de la turistoj en Armenio.

Sevanavank-Apostelkirche-02-Muttergotteskirche-2019-gje.jpg|
Sevanavank-Kreuzstein-04-2019-gje.jpg|
Sevanavank-Muttergotteskirche-04-2019-gje.jpg|
Sevanavank-Muttergotteskirche-10-Altar-2019-gje.jpg|
Surp Harutyun Church in Sevanavank, Armenia.jpg

Kategorio:Monaĥejoj de Armenio
Kategorio:Armena Apostola Eklezio
Kategorio:Gegharkunik
Usona Nacia Instituto de Normoj kaj Teknologio

La **Usona Nacia Instituto de Normoj kaj Teknologio** ( mallongige **NIST**) estas federacia instanco de Usono kun sidejo en Gaithersburg (Maryland) kaj en Boulder (Koloradio). La pli frua nomo de la instanco estis inter 1901 kaj 1988 **La Nacia Buroo de Normoj** (angle *The National Bureau of Standards*).

La NIST respondecas pri teknologia administrado de eksterkomerca ministerio kaj pri normigaj procesoj. El tio naskiĝis la malĉifraj algoritmoj DES kaj AES. La instanco ankaŭ publikigas la Federacian Informan Procesan Normon [*Federal Information Processing Standard (FIPS)*], kiuj validas por la usonaj instancoj.

Ĉe la instituto laboras 2.900 personoj, havas la buĝeton de 819 milionoj da USD (2009) kaj esceptan aldonan sumon de 610 milionoj da USD el la American Recovery and Reinvestment Act.

NIST-F1 estas nomo de NIST-atomhorloĝo, kiu kontribuas al la koordinita mondtempo.

## Oficiala paĝo 
* nist.gov

Kategorio:Organizaĵoj
Kategorio:Normoj
Elstareco (geografio)

**Elstareco**  en la geografio nomiĝas la altodiferenco inter montopinto kaj la plej alte situanta breĉo, ĝis kie minimume oni devas malsupreniri, por atingi pli altan pinton.

La elstareco do estas mezuro por la memstareco de monto kaj apud la domino grava kriterio por klasifiki pinton kiel monto. Ju pli granda estas la elstareco, des pli liberstaranta aspektas monto. La elstareco de altaĵo sur kresto plej ofte estas tre malgranda, en tiu kazo oni parolas pri krompinto aŭ pri krestelstaraĵo kaj ne pri liberstaranta monto.

Domino kaj elstareco de monto 'B':
Dominanz (germane) = domino;
Schartenhöhe (germane) = elstareco
frameless|dekstra|upright=2.0|Elstareco de monto

## Fontindiko 
## Literaturo 
* Richard Goedeke: *Top 20 der Alpen. Die wichtigsten Anstiege auf die prominentesten Berge.* Bruckmanns Tourenführer, München 2008

## Eksteraj ligiloj 
* [http://www.peaklist.org/theory/theory.html ] (anglalingva)

Kategorio:Geomorfologio
Sordaria fimicola

***Sordaria fimicola*** estas fungo el la klaso *Sordariomycetes*. Ĝi estas ofte trovata en fekaĵo de bovoj.
Fimicola signifas de sterko.

## Priskribo 
Ĝi produktas nigrajn periteciojn enhavantajn 8 askosporojn.

## Vidu ankaŭ 
* Sordariomycetes

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Fungospecioj
Kategorio:Sordariomycetes
Monaĥejo Saghmosavank

**Saghmosavank** () aŭ **monaĥejo de la psalmoj** estas monaĥejo kiu troviĝas en la *marzo* Aragacotno, je kelkdudeko da kilometroj de Erevano, en altaĵo videbla en la valo de Kasaĥo. 

eta|maldekstre|200px|Monaĥejo Saghmosavank
Ĝi estis konstruita en dua periodo de de la mezepoka armena arkitekturo, en la 13-a jarcento.

Kategorio:Monaĥejoj de Armenio
Kategorio:Armena Apostola Eklezio
Kategorio:Armena arto
Gyód

**Gyód** [djOd], kroate **Đoda** [djoda], germane **Jood** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Pécs.
eta|Blazono de Gyód

## Bazaj informoj 
* Areo: 3 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 690
* Poŝtkodo: 7668
* Telefonprefikso: 72
* Koordinatoj: 46°00′08″N 18°10'41″E

## Situo 
Gyód situas en valo, fine de sakovojo. Kozármisleny troviĝas je 12, Pécs 13, Szentlőrinc 19, Harkány 21, Siklós 22 km-oj.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1511 laŭ tiama hungara ortografio *"Gyod"*. Dum la mezepoko la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio kaj fine de la erao senhomiĝis. En la 18-a jarcento germanoj refondis la komunumon. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En 2001 la germanoj havis 4 %-ojn, sed ankaŭ ciganoj vivas en Gyód.

En Gyód migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika lerneja kapelo omaĝe al Reĝo Kristo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Monaĥejo Vahanavank

200px|maldekstre|eta|Monaĥejo Vahanavank
**Vahanavank** () estas monaĥejo de Armenio konstruita inter la 10-a-11-a jarcentoj, kiu troviĝas je 7 kilometroj okcidente de la urbo Kapan en la *marzo* Sjuniko.

Kategorio:Monaĥejoj de Armenio
Kategorio:Armena Apostola Eklezio
Montopinto

[eta|Grimpistoj sur la plej alta montopinto de la mondo, nome Monto [Ĉomolungmo, je 8,850 metroj (29,035 ft) super marnivelo.]]
**Montopinto** estas loke, tio estas ene de certa ĉirkaŭejo, plej alta punkto de monto aŭ de montara sistemo. Rilate al monto kiel terformo, la montopintoj estas la koncerna etformo.

Tipe por montopinto estas propra nomo (oronimo). Monto plej ofte same nomiĝas kiel ĝia plej alta pinto: Listoj de montpintonomoj ludas gravan rolon por la kartografio.

## Scienco 
En la tersciencoj troviĝas multaj fakterenoj, kiuj okupiĝas pri montoj kaj montopintoj, la jena vico provas ordigi ilin hierarkie:
* Geografio
* Kartografio
* Geodezio
* Fizika geografio
* Geomorfologio
* Orografio

## Vidu ankaŭ 
* Montpinta kruco
* Montpinta libro
* Listo de la plej altaj montoj de ĉiu lando

Kategorio:Geomorfologio
Péter Gerecze

**GERECZE Péter** [gerece] estis hungara arkeologo, arthistoriisto. Li naskiĝis la 23-an de majo 1856 en Deĵo kaj mortis la 2-an de novembro 1914 en Pestújhely.

## Biografio 
Siajn studojn Gereĉe finis en Universitato de Koloĵvaro kaj ekde 1881 li instruis en la ĉefreala lernejo de Pécs, ekde 1993 en Budapeŝto. Li faris studojn pri arthistorio en Germanujo, Francujo kaj Italujo. Li publikis ekde 1878 en provincaj fakgazetoj, poste en revuoj *Archaeológiai Értesítő* kaj *Archaeológiai Közlemények*. Li priokupiĝis ĉefe la katedralon de Pécs, la preĝejojn el erao de Árpád-dinastio (Somogyvár, Feldebrő) . Li komencis malkovri la ruinojn de Pilisszentkereszt. El lia verkaro elstariĝas la repertoriumo pri la hungaraj artmonumentoj (Forster Gyula red. *Magyarország műemlékei* (I–II. 1905–06). Li estis ano de la direktora elektitaro de Országos Régészeti és Embertani Társulat (Asocio Landa pri Arkeologio kaj Antropologio), de *Műemlékek Országos Bizottság* (Komitato Landa pri Artmonumentoj).

## Verkoj 
* *A pécsi székesegyház* (Bp., 1893);
* *A pécsi székes egyház egykori oltársátra és szobrászati maradványai* (Bp., 1897);
* *Szobrászati emlékek Magyarországon* (1898);
* *A biblia és művészetek* (1898).

## Fonto 
* *Magyar Életrajzi Lexikon*

Kategorio:Hungaraj arkeologoj
Kategorio:Hungaraj arthistoriistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Didier Lavergne

**Didier LAVERGNE** estas franca ŝminkisto, kiu fariĝis konata pro sia laboro por la ŝminkado de Marion Cotillard, kiu interpretis la rolon de franca kantistino Édith Piaf en la filmo La Vie En Rose, kio havigis al li statueton dum la Oskar-ceremonio en 2008.

## Parta filmaro 
* 1975: Le Vieux Fusil
* 1980: Inspecteur la Bavure
* 1992: Bitter Moon
* 1994: Giorgino
* 2001: Le Pacte des loups
* 2002: The Pianist
* 2005: Oliver Twist
* 2007: La Vie En Rose
* 2007: Jacquou le Croquant

## Premioj 
* 2007: BAFTA por plej bona ŝminkado kaj kombado por la filmo La Vie En Rose
* 2008: Oskaro por plej bona ŝminkado por la filmo La Vie En Rose

## Eksteraj ligiloj 
* Didier Lavergne en IMDb

Kategorio:Franca kino
Kategorio:Francaj ŝminkistoj
Kategorio:Oskaro
Kategorio:Premio BAFTA
Monaĥejo Kiranc

La **Monaĥejo Kiranc**, () estas monaĥejo kiu troviĝas en la *marzo* Tavuŝo, proksime de la vilaĝo Kiranc, ĉe la landlimo inter Armenio kaj Azerbajĝano. Fondita de la Armena Apostola Eklezio en la 13-a- 14-a jarcentoj.

Kiranc estas komplekso kiu havas ĉefan preĝejon, du preĝejojn kaj aliaj konstruaĵoj el briko. Pro ĝia malfacila aliro en malgranda valo, ĝi estas loko malmulte vizitata.

Kategorio:Monaĥejoj de Armenio
Kategorio:Armena Apostola Eklezio
Monaĥejo Marmaŝen

**Marmaŝen** () estas monaĥejo kiu troviĝas en la marzo Ŝirako, je 10 kilometroj de Gyumri, ĉe la la maldekstra bordo de la rivero Aĥurjano.

230px|maldekstre|eta|Monaĥejo Marmaŝen

La ĉefa preĝejo estis konstruigita de la princo Vahram Pahlavuni inter 988 kaj 1029. Post la invado de la selĝukoj, la preĝejo duondetruiĝis, sed poste estis rekonstruita de la nepoj de la princo ĉ. 1225. En la Mezepoko, Marmaŝen estis konata kaj grava loko en la regiono - kaj ankaŭ en la tuta reĝlando. Ĝiaj dimensioj estas multe pli grandaj ol tiuj de la aliaj monaĥejoj de Armenio.

Kun la paso de la tempo, ĝi ne estis plu renovigita, sed aliaj tri etaj preĝejoj konstruitaj samepoke nun troviĝas en ruinoj. La tertremo de la jaro 1988 en Armenio apenaŭ damaĝis la ankoraŭ starantajn konstruaĵojn.

Kategorio:Monaĥejoj de Armenio
Kategorio:Armena Apostola Eklezio
Kategorio:Armena arto
Ĉevala ledo

[eta|225ra|Ŝuo el ĉevala ledo, ŝutipo [oksforda ŝuo|oksfordo]]
La **ĉevala ledo** kaj precipe ties tipo la t.n. **kordovano** estas tipo de ledo, uzita-uzata en la ŝufarado. La nomo venas el hispana urbo Kordovo, kie estis la ledo prilaborita dum jarcentoj.

Oni uzas por ŝufarado ĉevalan ledon el la ĉevala pugoparto (nomata ankaŭ spegulo), kie lokiĝas la fibreca plata muskolo. Ĉar tiu estas relativa eta parto de la ĉevalo, oni povas el tiu ledoparto produkti nur unu paron da ŝuo. Tiu ledo estas tre rezista, grasriĉa tiel forte akvorezista. Okaze de granda temperatura diferenco tiu graso povas aperis sur la ŝuo kiel blankaĵo, kiu estas forviŝebla per mola tuko.

La tanado de la ĉevala ledo okazas per vegetaĵa tanado. Oni prilaboras la krudan flankon tiel longe, ke ĝi iĝas glata kaj senpora supra parto, kun specifa brilado. Dum tanado, oni traktas per oleaj miksaĵoj la ledon kaj metas sur vitran platon por sekigi ĝin. Plimulto de la prilaboro okazas permane. Tio kaj la relative eta parto de la uzebla ĉevala pelto montras fonton de la multekosteco de la ledo, la ŝuo.

La tanada proceso daŭras 6 monatojn, hodiaŭ tio okazas grandparte nur en Ĉikago, ĉe Tanadejo Horween.

Kategorio:Ledo
Győző Huber

**HUBER Győző** estis rumanuja hungara romanverkisto naskita la 25-an de januaro 1892 en Tapolca kaj mortinta la 27-an de februaro 1957 en Deĵo. Li estis la pli aĝa frato de István Dési Huber kaj la patro de András Huber.

## Biografio 
Győző Huber studis en Nagyenyed kaj Deĵo. Li partoprenis dum la unua mondmilito en la frontoj de Galicio. Li havigis diplomon de inĝeniero pri mekaniko en Budapest en 1919. Ekde 1921 ĝis sia morto li estis ĉefinĝeniero de la elektrouzino de Deĵo. Li estis ĉefkunlaboranto de la lokaj gazetoj (Szamosvölgyi Napló, Figyelő, Vármegyei Közélet, Szamosvidék). En la 20-aj jaroj li publikis rakontojn kaj fakartikolojn en la Keleti Újság, en la 30-aj jaroj li estis kunlaboranto de la rubriko pri la tekniko de la Ellenzék.

## Verkoj pli gravaj 
* *Emlékek és más hazugságok* (romaneto, kiel felietono);
* *Ködbe vesző napok* (romaneto, kiel felietono);
* *Rajvonal* (Kv. 1930, pli nova eldonaĵo Kv. 1941);
* *Északi legenda* (porjunulara romano pri Amundsen, 1957).

## Fonto 
* Romániai Magyar Irodalmi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Breĉo (geografio)

**Montobreĉo** en la geomorfologio kaj geografio estas mallarĝa entranĉaĵo en montokresto. Pli larĝa entranĉaĵo inter montoj nomiĝas montoselo. La altodiferenco inter montopinto kaj la plej alte situanta breĉo, ĝis kiu oni devas malsupreniri por atingi pli altan montopinton, nomiĝas elstareco; la elstareco estas grava kriterio por klasifiki pinton kiel memstara monto.

Kontraŭe al montoseloj, montobreĉoj plej ofte estas krutaj kaj malinvitaj, do ne taŭgaj kiel montpasejo, almenaŭ ne por veturila transporto (ĉaroj). Iuj el ili tamen estis antaŭe uzataj por ŝarĝotrasporto per azenoj, muloj, hinoj aŭ ĉevaloj (ŝarĝbestoj, germane: *Saumtier*).

La plejmulto de la montobreĉoj ne havas nomon. Multaj duoblaj pintoj estas separataj per karaktera montobreĉo. Ofte montobreĉoj en altmontaro estas kovritaj per neĝokornico.

## Bildoj de montobreĉoj 

Dosiero:Saslonch.jpg|La masivo Langkofelgruppe kun la okulfrape videbla, karakteriza breĉo Langkofelscharte maldekstre de la mezo
Dosiero:Brecha rolando.jpg|Brèche de Roland (Breĉo de Rolando) en la Pireneoj
Dosiero:SantaCruz-CerroTorre-FitzRoyP2140126b-closeup.jpg|Multbreĉa massivo Cerro Torre kaj Fitz Roy

Kategorio:Geomorfologio
Kökény

**Kökény** [kokEnj], kroate **Kukinj** [djoda] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono *Suda* Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Pécs. La loknomo signifas hungare: prunelo.
eta|dekstra|300px|Prunelo, pri kiu nomiĝis hungara vilaĝo Kökény

## Bazaj informoj 
* Areo: 5 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 600
* Poŝtkodo: 7639
* Telefonprefikso: 72
* Koordinatoj: 46°00′06″N 18°12'38″E

## Situo 
Kökény situas sur mildaj deklivoj, fine de sakovojo. Kozármisleny troviĝas je 10, Pécs 12, Harkány 20, Szentlőrinc kaj Siklós po 21, Villány 29, Pécsvárad 30&nbsp;km-oj.

## Historio 
La loko estis loĝata daŭre ekde la neolitiko. Antaŭ la hungaroj romianoj vivis tie. La unua mencio pri la vilaĝo devenis proksimume el 1332 en formoj *"Küke"* kaj *"Koke"*. Dum la mezepoko la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio kaj fine de la erao kroatoj vivis en Kökény. Baldaŭe hungaroj alvenis. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En 2001 la kroatoj havis 22 %-ojn. En 2006 Kukinj gajnis kroatan premion "Najselo".

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1989
* romkatolika baroka kapelo omaĝe al Sankta Kruco de 1767, en 1810 trakonstruiĝis
* lago por ripozadi

## Vidu ankaŭ 
la biografiajn paĝojn pri
* Ilona Kökény
* Lajos aŭ Ludoviko Kökény
* Mihály aŭ Miĥaelo Kökény
* Roland Kökény
Noto: jen la internacie kutima vortordo, komence la persona nomo, poste la familie. En la hungara oni kutime mencias nomojn en inversa ordo, unue la familia nomo, poste la persona.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Arch

**Arch** (prononcu *Arĥ*, en Esperanto ankaŭ **Arĥo**) estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo en la distrikto Büren en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 3296 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. Ekde la 1-a de januaro Arch estas komunumo de la administra distrikto Seeland.

## Geografio 
eta|maldekstra|150ra|Aro-ponto de la svisa aŭtovojo A5
Arch situas en la Svisa Mezlando ĉe la suda bordo de la rivero Aro inter Soloturno kaj Bielo. La nova rekonilo de la komunumo estas la impresa ŝtalpendoponto de la svisa aŭtovojo A5 trans Aro.

La komunumo konsistas el la kvartaloj, vilaĝoj kaj setlejoj Oberdorf, Unterdorf, Ausserdorf, Aebnit, Breiten, Leimacher-Mätteli, Sibenmatt kaj Berghof.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Arch limas en nordo al la urbo Grenchen kaj al Bettlach (ambaŭ en Kantono Soloturno), en oriento al Leuzigen, en sudo al Buchegg (Kantono Soloturno), kaj en okcidento al Rüti ĉe Büren.

## Trafiko 
eta|maldekstra|150ra|Ponto trans Aro inter Grenchen kaj Arch
Arch estas konektita al la publika trafikreto per la buslinio n-ro 8 de Soloturno tra Arch kaj Büren ĉe Aro al Zollikofen kaj per poŝtaxutolinio de Grenchen al Büren ĉe Aro.

La komunumo disponas pri alveturejo al la svisa aŭtovojo A5 en distanco de malpli ol 1 km de la vilaĝocentro aliflanke de la rivero sur la teritorio de la urbo Grenchen.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Arch datiĝas el la jaro 1236 kiel *Archo*.

Kiel arkeologiaj trovaĵoj montris, ja en la neolitiko en Arch setlis homoj. Dum romia epoko tra Arch pasis la romia vojo de *Petinesca* (hodiaŭ Studen) al *Salodurum* (hodiaŭ Soloturno). Dum mezepoko la vilaĝo apartenis al la senjorujo Strassberg, kiu en la jaro 1388 fariĝis berna posedaĵo. Post la fino de la Helveta Respubliko en la jaro 1803 Arch fariĝis komunumo de la ĉefdistrikto Büren, kiu en la jaro 1831 estis transformita al la distrikto Büren.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Arch
* Arch en la Historia Leksikono de Svislando
László Ignácz

**IGNÁCZ László** [igna'c]  estis rumanuja hungara instruisto, reformita pastro, ano de rumana parlamento. Li naskiĝis la 1-an de decembro 1868 en Deĵo kaj mortis la 17-an de oktobro 1927 en Fogaraŝo.

## Biografio
László Ignácz finis teologion en Nagyenyed kaj akiris diplomon de instruisto pri lingvoj. Li instruis en Szászváros, poste en Kovászna li estis pastro, kanoniko. Li fondis en Kovászna malsanulejon kaj kulturan societon. Li agadis por la fondo de pensiinstituto de reformitaj pastroj. En 1918 li fondis en Fogaras hungaran mezlernejon. Ekde 1925 ĝis sia morto li estis ano de la rumana parlamento. Li luktis por la hungara publikkulturado kaj por la paca kunvivado de rumanoj kaj hungaroj.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio:Transilvaniaj hungaroj

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikistoj
Aebnit

**Aebnit** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Aebnit (Arch)** estas setlejo de la komunumo Arch de la administra distrikto Seeland en Kantono Berno en Svislando.

* **Aebnit (Burgistein)** estas setlejo de la komunumo Burgistein de la administra distrikto Thun en Kantono Berno en Svislando.

* **Aebnit (Unterlangenegg)** estas vilaĝo de la komunumo Unterlangenegg de la administra distrikto Thun en Kantono Berno en Svislando.
Berghof

**Berghof** estis vilaĝa sidejo de Adolf Hitler en Obersalzberg, Alpoj. Ekde la jaro 1928 la konstruaĵo estis somera restadejo de Hitler. Post ekpreno de potenco en 1933 li aĉetis ĝin kaj alikonstruigis ĝin al sia rezidejo. Kun konstruado de "Reichskanzlei Dienststelle Berchtesgaden (Kleine Reichskanzlei)" en la jaro 1937 la regiono evoluis kiel centra sidejo de la potenco en la tempo de Nazia Germanio.

Internaciaj politikistoj kaj diplomatoj alvojaĝis al Berghof cele al gravaj traktadoj. Kiel ĉefsidejo de Adolf Hitler Berghof servis inter januaro kaj julio 1944. La konstruaĵo antaŭ la fino de la Dua Mondmilito estis grave damaĝigita pro aviadilatakoj de aliancanaj soldataroj kaj taĉmentoj de SS, kaj en la jaro 1952 la federacia lando Bavario eksplodigis la reston de la konstruaĵo.

Kategorio:Nazia Germanio
Kategorio:Adolf Hitler
Kategorio:Konstruaĵoj en Bavario
Svisa aŭtovojo A5

[eta|dekstra|300ra|Ponto de la svisa aŭtovojo A5 trans [Aro (rivero)|Aro inter Grenchen kaj Arch]]
eta|dekstra|300ra|Mapo de la svisa aŭtovojo A5
La **svisa aŭtovojo A5** kongruas pli malpli kun la **svisa nacia ŝoseo A5**. Ĝi disbranĉiĝas en nordoriento antaŭ Soloturno de la svisa aŭtovojo A1 pasas tra Bielo kaj Neŭŝatelo ĝis Yverdon-les-Bains en sudokcidento, kie ĝi reunuiĝas denove kun A1.

## Vojo 
La svisa aŭtovojo A5 havas longecon de proksimume 100 km. Ĝi kondukas laŭlonge de la sudorienta flanko de la Ĵurasa montaro en formo de giganta arko de sudokcidento al nordoriento. Ĝi komenciĝas sudokcidente antaŭ Yverdon-les-Bains, flankeniĝante de la svisa aŭtovojo A1, pasas la viadukton de Yverdon kun longeco de 3155 m, sekvas la elveturejoj Yverdon, Grandson, tiam la tri tuneloj de *Onnens*, *Concise* kaj *La Lance*. Sekvas elveturejo n-ro 4 ĉe Vaumarcus, du pliaj tuneloj, tiam la elveturejo St. Aubin, tiam la plej longa tunelo de la aŭtovojo nome *St. Gorgier* kun longeco de 2850 metroj. Elveturejo n-ro 6 estas Bevaix, n-ro 7 Boudry, sekvas tunelo kaj ponto *Chanélaz* kaj tiam la elveturejo Areuse. Sekvas alia tunelo, tiam la elveturejo n-ro 9 Auvernier, la tunelo de Auvernier kaj tiam Neuŝatelo Okcidento. La sekvanta tunelo en Neŭŝatelo nuntempe estas konstruata (la laboroj komenciĝis en marto 2009). Post la elveturejo Neŭŝatelo Serrières kaj la okcidenta tunelo sekvas la disbranĉiĝo al La Chaux-de-Fonds tra Vue des Alpes. La aŭtovojo nun en pliaj 6 tuneloj preter tri elveturejo pasas sub la urbo Neŭŝatelo. Sekvas la elveturejoj St. Blaise, Marin, Thielle kaj Conraux, kie la aŭtovojo nuntempe interrompiĝas kaj daŭras ĝis Le Landeron kiel kantona ĉefvojo. En Le Landeron la vojo pludaŭras kiel rapidvojo, sekvas la du elveturejoj de La Neuveville, la elveturejo kaj tunelo de Ligerz. Post la elveturejo de Twann, la aŭtovojo estas en stato de konstruo. Post Bielo la vojo denove estas finkonstruita. Ĝi tie kruciĝas kun la svisa aŭtovojo A6, kiu norde transiras al la Transĵurasa Aŭtovojo A16. Sekvas nun tunelo, tiam la elveturejoj Lengnau, Grenchen, la ponto trans la rivero Aro ĉe Arch, la tunelo de *Lüsslingen*, la elveturejoj Soloturno Okcidento, Soloturno Sudo kaj Soloturno Oriento/Zuchwil kaj tiam ĉe Luterbach la vojo reunuiĝas kun la svisa aŭtovojo A1.

## Vidu ankaŭ 
* Aŭtovojoj de Svislando
* Listo de svisaj aŭtovojoj

## Eksteraj ligiloj 
A05
Pál Homokay

**HOMOKAY Pál** [homokai] estis rumanuja hungara aktoro, teatra reĝisoro, teatrestro naskita la 7-an de januaro 1900 en Dés kaj mortinta en junio 1969 en Kaposvár. 

## Biografio
Post la fino de aktorakademio li debutis en 1922.

### Liaj stacioj
*1924–25: Satu Mare, Oradea, Arad, Temeŝvaro,
*1933–34: Vígszínház, 
*1935: reĝisoro en teatro de Bánky Róbert-speca Magyar Komédia stagione; 
*1936–37: Kluĵo, Újpest, 
*1938–39: Szeged, 
*1940–41: Ĉefurba Operettszínház, 
*1941–1949: Pozsony–Kaposvár–Fiume. 
*1950: Teatro Katona József de Kecskemét. 
*1955: li estis fondinto de Teatro Csiky Gergely Kaposvár kaj de tie li pensiuliĝis en 1966. Li ludis en ĉiaj roloj.

### Roloj pli gravaj
*Rómeó (Shakespeare.: Rómeó és Júlia); 
*Willy Loman (Arthur Miller: Az ügynök halála); 
*Ellenőr (Choinski: Éjszakai történet);
*F.R. Priestley: A váratlan vendég; 
*Mikszáth K.–Bondi E.: Az eladó birtok.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio: Hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Nacia Liberala Partio (Germanio)

La **Nacia Libera partio** (germane *Nationalliberale Partei (NLP)* estis politika partio en la Germana Imperio. ĝi estis establita en 1867 kaj ekzistis ĝis 1918.

La Nacia Libera Partio estiĝis post disiĝo de la Germana Progresa Partio en 1866. Je alvoko de 15 membroj de la Pogresa Partio kaj 9 membroj de la maldekstra Germana Centra Partio (*Centrum*) en septembro de 1866, estiĝis la unua frakcio de la Nacia Libera Partio la 17-an de novembro 1866 en la Prusa parlamento. La frakcio havis 19 membrojn, inter ili Heinrich von Hennig, Karl Twesten, Eduard Lasker, Friedrich Hammacher kaj aliaj.

## Programo 
Kerno de la partia programo estis la nacia unuigo per militistaj metodoj je ideoj de Otto von Bismarck, parlamenta kaj konstitucia jurŝtato kaj transformigo de la Germana Imperio al moderna industria ŝtato.

## 19-a jarcento 
[eta|Gvidaj politikistoj de la Nacia Libera Partio, supera vico, de maldekstro: [Wilhelm Wehrenpfennig, Eduard Lasker, Heinrich von Treitschke, Johannes Miquel, suba vico de maldekstro: Franz von Roggenbach, Karl Braun, Rudolf Gneist, Ludwig Bamberger]]
Post fondiĝo de la Germana Imperio, la Nacia Libera Partio atingis 30,2&nbsp;% en la elektoj de 1871 kaj iĝis plej forta frakcio de Reichstag.

Post eksiĝo de maldekstra grupo (1880) el la partio, la NLP kunlaboris pli kaj plik un la konservativaj fortoj. En aŭgusto de 1887 forlasis la partion 28 gvidantaj politikistoj, el la maldekstra branĉo, ĉar ili ne apogis la reenkondukon de la protekta dogano.

La partio atingis en la elektoj de 1912 nur 13,6&nbsp;%, dum la unua mondmilito forte apogis la militajn klopodojn. Post la novembra revolucio (1918), la partio disfalis, la maldekstruloj aliĝis al la Germana Demokrata Partio (DDP), la dekstruloj al la Germannacia Popolpartio (DNVP).

Plimulto de la partio fondis - kun gvido de Gustav Stresemann - la Germanan Popolan Partion (*Deutsche Volkspartei*) (DVP), kiu ofte estis membro de la registaro, dum la Vejmara Respubliko.

## Reprezentantoj 
Gvidaj reprezentantoj de la partio estis Rudolf von Bennigsen, Johannes von Miquel, Ludwig Bamberger, Eduard Lasker, Friedrich Hammacher, Gustav Haarmann, Arthur Johnson Hobrecht, August Metz kaj Friedrich Oetker en Hesio kaj en prusa provinco Hesio-Nasaŭo, Karl Twesten kaj Hans Victor von Unruh en la 19-a jarcento, Ernst Bassermann, Robert Friedberg kaj Gustav Stresemann ĝis disiĝo de la partio.

## Vidu ankaŭ 
* Liberalismo

Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1867
Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1918
Árpád Horváth

**HORVÁTH Árpád** [horva't] estis hungara reĝisoro, teatrestro, kritikisto, aktorpedagogo naskita la 25-an de novembro 1899 en Dés kaj mortinta ?-a de decembro 1944 en Budapest.

## Biografio 
Li studis en la fakultato pri filologio de Universitato Budapeŝto. Komence li publikis teatrokritikojn en *Független Szemle*. Ekde 1922 li laboris ĉe la Nacia Teatro (Budapeŝto) ĝis 1935 kiel reĝisoro. En 1930 li gastreĝisoris en Kluĵo, en 1934–1935 li estis ĉefreĝisoro de Király Színház, en 1935–1936 reĝisoro de Magyar Színház. En 1936 li estiĝis teatrestro en Debrecen, sed li bankrotis en 1939. Inter 1940 kaj 1944 li reĝisoris en Vígszínház. Ekde 1929 ĝis 1934 li instruis praktikon kaj reĝisoradon en la aktorakademio. La hungaraj faŝistoj pro lia partopreno en la kontraŭstara movado ekzekutis lin. En la muzeo de Pesterzsébet je la honoro de Árpád Horváth kaj lia edzino, Lili Neményi oni aranĝis memorĉambron.

## Reĝisoraĵoj pli gravaj 
* Molière: A szerelem, mint orvos;
* Teleki L.: Kegyenc;
* Madách I.: *Az ember tragédiája*;
* Katona J.: Bánk bán;
* Pirandello: Játék vagy élet;
* Racine: Phaedra;
* Szophoklész: Antigoné;
* Zilahy L.: A szűz és a gödölye;
* Harsányi Zs.–Zágon I.: XIV. René; Jerome: Színház;
* Du Maurier: A Manderley ház asszonya;
* Shaw: Warrenné mestersége.

## Libroj 
* *Korszerűtlen jegyzetek a racine-i drámáról* (1935),
* *Szerep nélkül* (red., 1943),
* *Modernség és tradíció* (1982).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj kritikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Timora muŝkaptulo

La **Timora muŝkaptulo** aŭ Nigrostria muŝkaptulo (***Ficedula timorensis***), estas paserina birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro de Ficeduloj, indiĝena de malproksime sudorienta Azio. Iam tiu specio estis konsiderata rilata al la aŭstralaziaj ruĝgorĝuloj sed tio estis rezulto de konverĝa evoluo. Tiu specio estas endemia de la insulo de Timoro en la Malgrandaj Sundaj Insuloj. 

La Timora muŝkaptulo estas malgranda kun larĝa beko kaj distinga plumaro. Tiu specio havas blankecajn ventron, subpugon kaj tre **blankan gorĝon kun nigra strio** sub ĝi kaj tra la tuta brusto kaj kiu nomigas la specion. La vosto, kolo kaj flugiloj estas nigraj kaj la dorso, supraj flugiloj kaj ŝultroj estas tre helbrunaj. La plumaro de la kapo estas sekse dukolora, ĉar ĝi estas nigra ĉe maskloj kaj malhelgriza ĉe inoj. La okuloj kaj beko estas nigraj kaj piedoj kaj kruroj estas flavaj. La birdokanto konsistas el mildaj fajfoj, kelkaj el kiuj sonas simile al tiuj de la Timora senvostulo.

La Timora muŝkaptulo estas nekomuna specio malfacile videbla kaj malmulte konata. La natura vivejo de tiu specio estas densaj musonaj arbaroj de malaltaj teroj kaj montetoj ĝis 1200 m. Nenion oni scias pri ties reprodukta kutimaro, oni observis nur plenkreskuloj manĝigantaj idojn decembre. Ili manĝas solaj aŭ laŭ paroj senvertebrulojn, kiujn ili kaptas ĉefe post gvatado per flugosalto ĉe subkreskaĵaro ĝis 2 m supergrunde. Tiu aŭstralazia specio estas nuntempe listita kiel *Preskaŭ Minacata*. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Ficedula timorensis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Birdoj de Orienta Timoro
Peter Klashorst

eta|dekstra|pentraĵo "Enigma"
eta|Peter Klashorst en nuda memprezento
eta|foto titolita *"Eksperimenta"*

**Peter Klashorst** (naskiĝis la 11-an de februaro 1957 en *Santpoort*, komunumo *Velsen*, Norda Holando; plena nomo *Peter van de Klashorst*) estas nederlanda fotisto, skulptisto kaj pentristo. Li specialiĝis pri la pentrado kaj fotado de plejparte nudaj junaj virinoj el Nederlando, Afriko kaj Tajlando.

## Vivo 
Peter Klashorst kreskis en Harlemo kaj en 1981 finis siajn studojn pri arto en la *Gerrit Rietveld* akademio en Amsterdamo. Li havas du infanojn, Elisabeth kaj Frederick, kies patrinoj estas afrikaninoj kaj laŭ aserto de la artisto estas putinoj.

En la 1980-aj jaroj la pentristo apartenis al la nederlanda artista grupo *After Nature*, kiu por sia arta kreado remalkoveris la ekspresionismon kaj nuntempe kalkuliĝas en la arta ĝenro "Novaj Sovaĝuloj". En 2000 li en la islame dominita ŝtato Senegal malliberiĝis pro sia arto kaj pasigis plurajn semajnojn en karcero. Oni akuzis lin eluzi putinojn kaj produkti obscenajn verkojn.

En 2003, *Robert Vuijsje* publikigis biografion de Peter Klashorst sub la titolo *"King Klashorst"*. En la jaroj 2003 kaj 2006 la artisto dufoje sensukcese provis per novaj politikaj partioj atingi politikajn postenojn en regionaj balotoj.

## Premioj 
* *1982*: Premio *Johan* kaj *Titia Buning-Brongers*
* *1983*: *Koninklijke subsidie voor de Vrije Schilderkunst* ("Reĝa Premio por Libera Pentroarto")

## Literaturo 
* Robert Vuijsje: *King Klashorst.* Vasallucci, Amsterdamo 2003, ISBN 90-5000-428-8
* Paul Groot et al: *After nature.* Galerio Jurka, Amsterdamo 1989 (katalogo por la ekspozicioj de Bart Domburg, Jurriaan van Hall kaj Peter Klashorst en la galerioj Jurka, Hans Gieles kaj Torch en Amsterdamo).
* Mieke Rijnders, Geurt Imanse: *Over schilderkunst. Pieter Holstein, René Daniels, Peter Klashorst*. Nederlandse Kunststichting, Amsterdamo 1983 (katalogo por ekspozicio en Amsterdamo 1983).
* De tweede helft: beeldende kunst na 1945. A. de Visser, Uitgeverij Boom, 1998, p.&nbsp;344-345 (ISBN 9061686148, 9789061686149)

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo
* Literaturo de kaj pri Peter Klashorst en la katalogo de la Reĝa Biblioteko de Nederlando (nederlande)

Kategorio:Nederlandaj pentristoj
Kategorio:Nederlandaj fotistoj
Kategorio:Nederlandaj skulptistoj
Blublanka muŝkaptulo

La **Blublanka muŝkaptulo**, *Cyanoptila cyanomelana* estas migranta birdo de la familio de Muŝkaptuledoj. Ĝi estas monotipa, tio estas la ununura specio de la genro. Ili reproduktiĝas en Japanio, Koreio kaj en partoj de Ĉinio kaj Rusio. Ili vintrumas en Sudorienta Azio, ĉefe en Vjetnamio, Kamboĝo, Tajlando, Sumatro kaj Borneo.

La Blublanka muŝkaptulo estas iom simila al aligenra Bluflanka muŝkaptulo, *Ficedula superciliaris*, je tio ke kombinas bluajn suprajn partojn kun blankaj subaj partoj, sed anstataŭ klare markitaj bluaj flankoj, tiu ĉi specio montras tre **brilbluajn gorĝon kaj supran bruston**, kiu estas limigita de tre klare markata rekta bordo kun la **suba brusto kiu estas tre blanka same kiel la ventro**. En vizaĝo kaj flugiloj estas nigrecaj aŭ pli malhelbluaj nuancoj. La bluaj koloroj nomigas la specion en la latina scienca nomo kie la radiko "kianos" el la antikva greka aperas kaj en la genro kaj en la specio, dum en Esperanto pli klaras la kombino inter la du ĉefaj koloroj. La beko estas mallonga kaj akrapinta kiel ĉe plejparto de Muŝkaptuledoj.

## Referencoj 
* IUCN2006, **BirdLife International**, 2004, 51703, Cyanoptila cyanomelana, 12a Majo 2006. Malplej zorgiga
* **Del Hoyo**, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2006). *Handbook of the Birds of the World*. Volume 11: Old World Flycatchers to Old World Warblers. Lynx Edicions. ISBN 84-96553-06-X.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Lajos Ilosvay

**ILOSVAY Lajos** [iloŝvai] estis hungara kemiisto, membro de MTA. Li naskiĝis la 31-an de oktobro 1851 en Deĵo kaj mortis la 30-an de septembro 1936 en Budapest.

## Biografio 
Ilosvay studis en la Universitato de Budapeŝto. Li ricevis en 1874 diplomon de farmacimajstro, en 1875 li doktoriĝis. En 1875–76 li agadis apud Béla Lengyel, poste inter 1876–80 kiel asistanto en instituto de Károly Than. En 1880–82 per ŝtatstipendio li laboris apud Bunsen, Baeyer kaj Berthelot. En 1882 li iĝis eksterordinara profesoro en la Teknikuniversitato de Budapeŝto, en 1883 pensiita ordinara profesoro, en 1901–1903 ĝia rektoro. Ekde 1910 li estis registarpartia deputito, inter 1914–1917 ŝtatsekretario de religi-kaj publikinstrua ministerio. Li estis la sekretario de *Természettudományi Társulat* (Asocio pri Natursciencoj) (1906–14), poste ĝia prezidanto (1914–36), ekde 1932 honora prezidanto de la Asocio kaj li ricevis medalon Szily kun gratifiko. Li estis la sekundarprezidanto de la MTA (1916–19, 1925–28). Li redaktis la revuon *Magyar Chemiai Folyóirat* (ekde 1897l), poste la revuon *Természettudományi Közlöny* (ekde 1906). Li priokupiĝis ĉefe la analitikan kaj senorganan kemion.

## Verkoj pli gravaj 
* *A chemia alapelvei* (Bp., 1888);
* *A levegőben égéskor keletkező nitrogéntartalmú melléktermékek mennyiségi meghatározása* (Bp., 1893);
* *A hydrogénperoxid új kémlőszerei* (Magy. Chemiai F., 1895);
* *Hydrogénperoxid és salétromsav hatása egymásra nagyon híg oldatban* (Magy. Chemiai F. 1895).
* *A phenylendiamidok mint az ózon kémszerei* (Magy. Chemiai F., 1899);
* *Bevezetés a szerves chemiába* (Bp., 1905).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj kemiistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj