open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĉarango (muzika grupo)

**Ĉarango** ( [ĉaRANga]) estas la nomo por strata muzikbando en Hispanujo kun latunaj kaj lignaj blovinstrumentoj, kiu muzikas dum popolfestoj. Ĉarango nomiĝas ankaŭ ensembloj, kiuj ludas certajn formojn de kuba dancmuziko. Tie ili en 1940-aj jaroj estis tre popularaj kaj forte influitaj de kuba sono.

## Ĉarango en Hispanujo 
eta|dekstra|320ra|Ĉarango dum surstrata popolfesto (*pasacalles*)
En Hispanujo *charanga* aŭ ***fanfarria*** estas grupeto de muzikistoj kun blovaj kaj frapaj instrumentoj kiuj en diversaj regionoj de la lando (ĉefe en la nordo kaj la oriento, pro la granda muzika tradicio de ĉi tiuj regionoj), kiuj sin taskigas per la animado kaj distrado dum festoj, paradoj, adiaŭaj festoj kaj aliaj.

Kutime ili konsistas el 8 ĝis 15 muzikantoj kaj povas esti amatoroj, kiuj sin renkontas por la festoj, aŭ profesiuloj, kiuj iras de vilaĝo al vilaĝo kaj kiujn pagas la vilaĝestraroj donemaj amikaroj. Multaj studentoj mezgradaj kaj altaj aplikas siajn muzikinstrumentajn konojn por akiri kromajn enspezojn ludantaj en ĉarango.

Ili interpretas popolkantojn kun friponetaj tekstoj kaj la furorkantojn de la jaro, kantojn tipajn depende de la geografia loko, kelkaj ankaŭ komponas proprajn kantojn aŭ realigas siajn proprajn kvodlibetojn.

Kutime ĉarango estas aranĝita por perkutinstrumentoj (timbalo, kesto kaj cimbaloj), la latunblova sekcio (trombono, eŭfonio, trumpetoj kaj tubjo) kaj laste la lignoblova sekcio (alda kaj tenora saksofonoj, malofte baritona).

Aktuale la termino *charango* estas akirinta malestiman kunsenton, ĉar oni uzas la esprimon *músico charanguero* por iu, kiu ludas senzorge.

## Ĉarango en Kubo 
[300ra|eta|Ĉarango de [Antonio María Romeu, proksimume 1920]]
En Kubo ĉarango nomiĝas ankaŭ ensembloj, kiuj ludas certajn formojn de dancmuziko. Ili estis influita de son cubano kaj tre popularaj en la 1940-aj jaroj en Kubo. La unua ĉarango formuligis komence de la 20-a jarcento ĉirkaŭ Antonio María Romeu. Ili ludas pli facilmovajn kaj rapidajn versiojn de la danzono sen latunaj blovinstrumentoj kaj je forta akcentado de violono, transversa fluto kaj piano. En la 1930-aj jaroj flutisto Antonio Arcaño kaj lia orkestro *Las Maravillas* ludis gravan rolon Havano. En la 1950-aj jaroj ĉarangoj kunverkis je la malvolvo kaj disvastigo de ĉaĉao.

La **Charanga a la francesa** (ĉarango francmaniera) evoluis el la *orquesta típica*, la akompana muzikistaro de la tango. La „tipa orkestro“ konsistas el du violonoj, unu fluto kaj pligrandigita ritmosekcio, nome el piano, basinstrumento kaj perkutinstrumentoj, inter ili timbaleoj.

## Fontoj 
* Chomsky, Aviva (2004). *The Cuba Reader: History, Culture, Politics*. ISBN 0-8223-3197-7
* Manuel, Peter (1990). *Popular Musics of the Non-Western World: An Introductory Survey*. ISBN 0-19-506334-1.
* Morales, Ed (2003). *The Latin Beat: The Rhythms and Roots of Latin Music, from Bossa Nova to Salsa and Beyond*. ISBN 0-306-81018-2.

## Eksteraj ligiloj 
* http://lafi.org/magazine/articles/charanga.html 

Kategorio:Kuba muziko
Kategorio:Hispana muziko
Kategorio:Muzikaj grupoj
Otava Ĉarto por Sandisvolvigo

La **Otava Ĉarto por Sandisvolvigo**, aŭ en angla *Ottawa Charter for Health Promotion*, estas la nomo de internacia traktato subskribita ĉe la Unua Internacia Konferenco pri Sandisvolvigo, organizita de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS, aŭ en angla WHO) kaj okazinta en Otavo, Kanado, en Novembro 1986. Ĝi lanĉis serion de agadoj inter internaciaj organizaĵoj, naciaj registaroj kaj lokaj komunumoj por atingi la celon "Sano por ĉiuj" ĉirkaŭ la jaro 2000 kaj transe pere de pli bona sandisvolvigo.

## Kunteksto 
La trideka Asembleo de la MOS, okazinta en 1977, estis markinta la gravon de disvolvigi sanon por ke la internaciaj civitanoj havu "ekonomian produktan" nivelon de sano ĉirkaŭ la jaro 2000. Krome surloka eŭropa laborfakularo disvolvigis strategion por sandisvolvigo en la mondoregiono de Eŭropo por la MOS.

## Agadareoj de la Otava Ĉarto 
Oni identigis kvin agadareojn por sandisvolvigo en la ĉarto, kiuj estas la jenaj:
# **Konstrui sanpublikan politikon**
# **Krei subtenajn mediojn**
# **Plifortigi komunuman agadon**
# **Disvolvigi personajn kapablojn**
# **Re-orientigi sanzorgadajn servojn al preventado de malsanoj kaj sandisvolvigo**

## Notoj 
## Bibliografio 
* Ewles L, Simnett I (2005). *Promoting Health - a practical guide.* Balliere Tindall: Edinburgh.
* WHO (1999). *Health 21 - Health for all in the 21st Century.* WHO Europe: Copenhagen.
* WHO (1999). *Reducing health inequalities - proposals for health promotion and actions.* WHO Europe: Copenhagen.

Kategorio:Sano
Kategorio:Monda Organizaĵo pri Sano
Prundeni (komunumo, Vâlcea)

**Prundeni** [prundenj'] estas komunumo en la rumana distrikto Vâlcea. Ĝi konsistas el kvar vilaĝoj: Bărbuceni, Călina, Prundeni (la sidejo) kaj Zăvideni.

Prundeni situas 10 kilometrojn norde de Drăgășani sur la dekstra (okcidenta) bordo de la rivero Olt, kiu tie formas la limon al la distrikto Olt. La nacia vojo DN64 inter Râmnicu Vâlcea kaj Drăgășani pasas tra la komunumo, same kiel la fervojlinio Podu Olt – Piatra Olt, kiu en Călina havas haltejon. 

Jara foiro okazas je la festo de s-taj Petro kaj Paŭlo, la 29-a de junio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo

Kategorio:Komunumoj de distrikto Vâlcea
Golęcino-Gocław

**Golęcino-Gocław** estas setlejo de la pola urbo Szczecin. Ĝi estas parto de la kvartalo Północ. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 33-an lokon en la urbo kaj la 6-an lokon en la kvartalo; la 8-an de marto 2015 ĝi havis 3238 loĝantojn. Ĝi estas ekde la 28-a de novembro 1990 urba setlejo de Szczecin.

Ĝi najbaras al la urbaj setlejoj Stołczyn kaj Bukowo (norde), Żelechowa (okcidente), Drzetowo-Grabowo (sude) kaj al la lago Dąbie (oriente).

La teritorio de la setlejo konsistas el la teritorioj de eksaj vilaĝoj Golęcino kaj Gocław. Ili apartenis al Szczecin ekde la jaro 1939. Ĉefaj stratoj de Golęcino-Gocław estas strato de Światowid kaj strato Strzałowska. La setlejo estas konekta kun la sudaj partoj de Szczecin per la tramlinio 6. Ĝis la jaro 2002 funkciis la fervojlinio Szczecin Główny – Trzebież Szczeciński.

## Objektoj kaj konstruaĵoj 
* Onkologia Hospitalo
* eksa Mara kaj Jaĥta Ŝipkonstruejo de Leonid Teliga
* Tramdeponejo Golęcin
* fermaj fervojaj haltejoj Szczecin Golęcino kaj Szczecin Gocław
* Turo de Bismarck

## Bildoj 

Dosiero:Szczecin_Szpital_Onkologiczny_na_Golecinie.jpg|Onkologia Hospitalo
Dosiero:0907 Szczecin Gocław SZN 1.jpg|Malnovaj konstruaĵoj de Gocław
Dosiero:0907 Szczecin Gocław SZN 4.jpg|Strato Kolska
Dosiero:0907_Szczecin_Gocław_Marina_SZN.jpg|Jaĥt-haveno Gocław
Dosiero:Szczecin_Zajezdnia_Golecin.jpg|Tramdeponejo Golęcin

## Vidu ankaŭ 
* fervojlinio Szczecin Główny – Trzebież Szczeciński
* Szczecin

## Referencoj 
Kategorio:Administra divido de Szczecin
Marymont (metrostacio)

**Marymont** estas metrostacio de la unua linio de metroo de Varsovio. Ĝi estas lokita sub la strato Słowackiego apud Popiełuszki.

Sekva stacio, , estas en distanco de  de ĝi.

## Referencoj 
Kategorio:Stacioj de la metroo de Varsovio
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 2006
Kategorio:2006 en Pollando
Racovița (komunumo, Vâlcea)

**Racovița** [rakovica] estas komunumo en la rumana distrikto Vâlcea. Ĝi konsistas el la vilaĝoj Balota, Blănoiu, Bradu-Clocotici, Copăceni, Gruiu Lupului, Racovița (la sidejo) kaj Tuțulești.

Racovița situas nord-oriente de Brezoi ĉe la rivero Olt. Balota kaj Tuțulești situas sur la dekstra (okcidenta) bordo; ilin trapasas la nacia vojo DN7 kaj la fervojlinio Podu Olt – Piatra Olt (haltejoj Balota kaj Cornet). Transiri la riveron ebligas baraĵmuro inter Tuțulești kaj Copăceni aŭ ponto de la distrikta vojo DJ703M, unu kilometron malsupre. Tiel la vojo inter Racovița kaj Balota, kun rektilinia distanco de tri kilometroj, longas naŭ.

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo

Kategorio:Komunumoj de distrikto Vâlcea
Timolbluo

**Timolbluo** aŭ **bluo de timolo** estas bruneco-verda aŭ ruĝeco-bruna kristaleca polvo uzata en pH kiel indikilo. Ĝi estas nesolvebla en akvo kaj solvebla en alkoholo kaj diluita alkalaj solvaĵoj. Ĝia koloro estas ruĝa kiam la pH troviĝas malsupra ol 1,2, oranĝokolora kiam la pH estas inter 1,2 kaj 2,8, flava kiam la pH estas inter 2,8 kaj 8,0, verda kiam la pH estas inter 8 kaj 9,6 kaj blua kiam la pH estas supera al 9,6.

La timolbluo, kiu apartenas al la familio de la sulfonaftaleinoj, prezentas tri kemiajn strukturojn laŭ la koncentriĝo de hidrogeno en la solvaĵo. Ĝenerale, oni preparas la indikilon kiel solvaĵo 1% el ĝia natria salo. Oni muelas en pura vitro-pistilo unu gramon da indikilo en 21,5 ml da solvaĵo kun natria hidroksido 0,1 M. Ĉi-miksaĵo diluiĝas en unu litron da akvo dejonigita aŭ distilita. Alia indikita formulaĵo estas la solvaĵo 0,04% m/v en NaOH 0,0086 M.

## Literaturo 
* A Manual for the Chemical Analysis of Metals
* Chemistry: Principles and Practice, Daniel Reger, Scott Goode, David Ball
* Concise Encyclopedia Chemistry, Mary Eagleson
* The Chemistry of Heterocyclic Compounds, Multi-Sulfur and Sulfur and Oxygen ..., David S. Breslow, Herman Skolnik
* Electro Chemistry
* Chemical Testing of Textiles, Qinguo Fan

## Vidu ankaŭ 

BromophenolBlue.svg|Bromofenolbluo
Bromocresol purple.svg|**Bromokrezola purpuro**
Bromocresol green.svg|**Bromokrezola verdo**
Bromothymol-blue-2D-skeletal.png|Bromotimolbluo
Phenolphthalein-low-pH-2D-skeletal.svg|Fenolftaleino
Phenol-red-zwitterionic-form-2D-skeletal.png|Fenolruĝo
Chlorophenol_red.png|**Klorofenolruĝo**
Thymolphthalein.svg|**Timolftaleino**
Thymol2.svg|**Timolo**

## Referencoj 
Kategorio:PH Indikiloj
Valerija Novodvorskaja

**Valerija Iljiniĉna NOVODVORSKAJA** (; naskiĝis la  en Baranoviĉi, mortis la  en Moskvo) estis soveta disidento, rusia opozicia politikistino kaj publicistino, kunfondintino de la partio Alianco Demokratia.

## Biografio 
En la aĝo de 19 jaroj estis arestita pro organizo de eksterleĝa studenta grupo kaj direktita al psikiatriejo. Pro politika agado kelkfoje estis juĝata en la jaroj 1978-1985-1986, kaj de 1987 ĝis 1991 pro organizo de opoziciaj manifestacioj 17 fojojn arestita. Fondintino de la partio Okcidenta Elekto. Ŝi akuzis prezidenton Vladimir Putin pri atenco en Smolensk.

## Vidu ankaŭ 
* Anastasija Baburova
* Natalia Estemirova
* Anna Politkovskaja
* Galina Starovojtova

## Eksteraj ligiloj 
* Zmarła Waleria Nowodworska - dawna dysydentka, opozycjonistka z czasów ZSRR Mortis Valerija Novodvorskaja - malnova disidentino, opoziciistino kaj publicistino el la tempo de Sovetunio

Kategorio:Rusiaj politikistoj
Wildenberg (apartigilo)

**Wildenberg** estas la nomo de geografiaj objektoj:

lokoj:
* Wildenberg, komunumo en la distrikto Kelheim, Bavario, Germanio
* Wildenberg (Bernbeuren), parto de la komunumo Bernbeuren, distrikto Weilheim-Schongau, Bavario, Germanio
* Wildenberg (Tittling), urboparto de Tittling, distrikto Passau, Bavario, Germanio
* Wildenberg (Weißenbrunn), komunumparto de  Weißenbrunn, distrikto Kronach, Bavario, Germanio

altaĵoj:
* Wildenberg (Rothaargebirge) (alteco 469,1 m), apud Wilnsdorf en la mezmontaro Rothaargebirge, distrikto Siegen-Wittgenstein, Nordrejn-Vestfalio, Germanio
* Wildenberg (Weinsberger Tal) (alteco 316,4 m), en la valo de Weinsberg, apud Eberstadt, distrikto Heilbronn, Baden-Virtembergo, Germanio

burgoj aŭ kasteloj:
* Burgo Wildenberg (Falera), burga ruino apud Falera en Surselva, kantono Grizono Svisio
* kastelo Wildenberg (Zernez) en Zernez en suba Engadino (romanĉe *Engiadina Bassa*), kantono Grizono, Svisio
* Burg Wildenberg (Kirchzell), burga ruino apud Kirchzell en la mezmontaro Odenvaldo, distrikto Miltenberg, Bavario, Germanio
* Burgstall Wildenberg, ne plu ekzistanta burgo apud Weißenbrunn, distrikto Kronach, Bavario, Germanio
* Burg Vildenberk, burga ruino apud Viničné Šumice, distrikto Brno-provinco, Ĉeĥio

Naturprotektejo:
* Naturprotektejo Wildenberg, sur la monto Wildenberg, apud Eberstadt, distrikto Heilbronn, Baden-Virtembergo, Germanio

**Wildenberg** nomo de nobela gento:
* Wildenberg (gento), en la nordokcidento de la Ejfelo, Germanio

**Wildenberg** estas la familia nomo de:
* Christoph Ebran von Wildenberg († 1491), Salcburga preposto kaj lasta Salcburga kontraŭ-episkopo

**Vidu ankaŭ:**
* Wildenburg
* Wildberg
Paĉango

**Paĉango** (, ankaŭ **merenconga**) estis latinamerika danco enmoda en la fruaj 1960-aj jaroj. *Orquesta Sublime* lanĉis en 1959 furoraĵon per *La pachanga*, kies sukceson la komponisto de la peco, Eduardo Davidson (naskiĝinta en 1929 kiel Claudio Cuza en Baracoa, Kubo; mortinta en 1994 je Novjorko) povis ripeti, post kiam li en 1960 estis transloĝinta al Novjorko. Kiel aludas la nomo „merenconga“, temas pri miksaĵo el *conga* kaj merengo. La paĉango estis tipe ludata de ĉarangoj kaj anstataŭis en ĉi tiu medio la ondon de ĉaĉao. Tipaj estas mallongaj akompanaj ripetfrazoj kun alta kvoto da melodie samaj tonoj en arĉinstrumentoj, piano kaj basinstrumento.

La samtempe populara stiltermino *charanga* plej ofte estas klarigata per la populareco de paĉango transsaltanta sur la ekster-latinamerika publiko, kiu tiam intermiksus stilon kaj orkestrotipon. Kontraŭ tiu ĉi tezo diras, ke ankaŭ kubaj orkestroj kiel Fajardo y sus Estrellas surdiskigis "charangas" – la klaŭzo povus esti ankaŭ malpermeso de "Pachanga" en Kubo. Krom tio ekzistas sondiskegoj, sur kiuj paĉangoj estas same reprezentataj kiel ĉarangoj (tiuj ĉi estas tre similaj al ĉaĉaoj).

Paĉango estas ankoraŭ dancata en Cali, kiu estas fama pro sia salso-mondeto.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĉango en Kolombio

Kategorio:Latinamerikaj dancoj
Hohe Wurzel (Hunsrück)

La **Hohe Wurzel** estas kun alteco de  la dua plej alta monto de Osburger Hochwald en la mezmontaro Hunsrück en Rejnlando-Palatinato. La monto situas sur la teritorio de la komunumo Beuren (Hochwald).

*Vidu ankaŭ:*
* Rösterkopf

## Referencoj 
Kategorio:Montoj en Rejnlando-Palatinato
Sandkopf

**Sandkopf** estas la nomo de pluraj montoj:

en Germanio
* *Sandkopf (Erbeskopf)* (alteco 802,0 m), ĉe la monto Erbeskopf en  Hunsrück, Rejnlando-Palatinato
* Sandkopf (Neuhütten) (alteco 756,8 m), en  Hunsrück, Rejnlando-Palatinato
* Sandkopf (Kirschweiler) (alteco 665,0 m), en Hunsrück, Rejnlando-Palatinato
* Sandkopf (Rothaargebirge) (ĉ. 606 m alta), en Rothaargebirge, Heslando
* Sandkopf (Langer Wald) (alteco 450,4m), en Langer Wald, Heslando

* Sandkopf (Reinhardswald) (alteco 340,1 m), en Reinhardswald, Heslando
* Sandkopf (naturprotektejo) naturprotektejo en la distrikto Breisgau-Hochschwarzwald, Baden-Virtembergo

en Aŭstrio
* Sandkopf (Hohe Tauern) (alteco 3090 m), en Karintio
Donald Henderson

[dekstra|eta|210px|[Donald Henderson (unua maldekstre) kiel parto de teamo kontraŭ variolo en 1966.]]

**Donald Ainslie Henderson** (7a de septembro, 1928), konata kiel **D.A. Henderson**, estas usona kuracisto kaj epidemiologiisto, kiu estris la internaciajn klopodojn dum la 1960-aj jaroj por elradikigi variolon. Li estas fakulo en la Medicina Centro kaj profesoro pri publika sano kaj medicino de la Universitato de Picburgo. Li estas ankaŭ Distinga Servoprofesoro kaj Emerita Dojano de la Altlernejo de Publika Sano, kun engaĝiĝo en la Departemento de Epidemiologio de la Universitato Johns Hopkins.

## Elektitaj publikaĵoj 
* Langmuir AD, Henderson DA, Serfling RE, Sherman IL (Feb 1962). "The importance of measles as a health problem" (PDF). Am J Public Health Nations Health 52 (2 Suppl): 1–4. doi:10.2105/AJPH.52.Suppl_2.1. PMC 1522578. PMID 14462171. http://www.ajph.org/cgi/reprint/52/Suppl_2/1.pdf
* Foege WH, Millar JD, Henderson DA (1975). "Smallpox eradication in West and Central Africa". Bull World Health Organ 52 (2): 209–22. PMC 2366358. PMID 1083309.
* Henderson DA (Jan 1994). "Reflections on epidemic neuromyasthenia (chronic fatigue syndrome)". Clin Infect Dis. 18. Suppl 1: S3–6; discussion S7–9. doi:10.1093/clinids/18.supplement_1.s3. PMID 8148450.
* Henderson DA (Feb 1999). "The looming threat of bioterrorism". Science 283 (5406): 1279–82. doi:10.1126/science.283.5406.1279. PMID 10037590.
* Henderson DA, Inglesby TV, Bartlett JG et al. (Jun 1999). "Smallpox as a biological weapon: medical and public health management. Working Group on Civilian Biodefense". JAMA 281 (22): 2127–37. doi:10.1001/jama.281.22.2127. PMID 10367824. http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/281/22/2127
* Inglesby TV, O'Toole T, Henderson DA et al. (May 2002). "Anthrax as a biological weapon, 2002: updated recommendations for management". JAMA 287 (17): 2236–52. doi:10.1001/jama.287.17.2236. PMID 11980524. http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/287/17/2236
* Smallpox: The Death of a Disease  de D.A. Henderson

## Eksteraj ligiloj 
* Medal of Freedom Recipients
* Repository Guide to The Donald A. Henderson Collection 
* http://faculty.jhsph.edu/default.cfm?faculty_id=306&grouped=false&searchText=&department_id=6&departmentName=Health%20Policy%20and%20Management 

Kategorio:Usonaj sciencistoj
Kategorio:Usonaj kuracistoj
Kategorio:Epidemiologoj
Kategorio:Picsburgo
Kategorio:Variolo
Konstrumedio

[eta|350px|Parto de Konstrumedio en ĉeurba nova [kvartalo en Colorado Springs, Koloradio, Usono.]]

En sociaj sciencoj, la termino **konstrumedio** referencas al hom-farita strukturaro kiu havigas la necesaĵojn por homa vivo, game en skalo el konstruaĵoj kaj parkoj al kvartaloj kaj urboj kio povas ofte inkludi ties subtenan infrastrukturon, kiaj liverado de trinkakvo aŭ retoj de energio. La konstrumedio estas materia, spaca kaj kultura produkto de homa laboro kiu kombinas fizikajn elementojn kaj energion por vivi, labori kaj distriĝi. Ĝi estis difinita kiel "la hom-farita spaco en kiu personoj vivas, laboras, kaj distriĝas en ĉiutaga nivelo." La "konstrumedio enhavas lokojn kaj spacojn kreitajn aŭ modifitajn de homoj kiaj konstruaĵoj, parkoj, kaj transportaj sistemoj." Lastatempe esplorado pri publika sano etendis la difinon de "konstrumedio" por inkludi aliron al sana manĝo, komunumajn ĝardenojn, "piedireblon" kaj "bicikleblon."

## Vidu ankaŭ
* Homa ekologio

## Notoj
## Bibliografio
*Richard J. Jackson, Andrew L. Dannenberg, and Howard Frumkin. (2013) "Health and the Built Environment: 10 Years After". *American Journal of Public Health*. Vol. 103, No. 9, pp.&nbsp;1542-1544. 
*Leyden, Kevin M. (2003). “Social Capital and the Built Environment: The Importance of Walkable Neighborhoods.”  *American Journal of Public Health*. Volume 93: 1546-1551
* Jeb Brugmann, *Welcome to the urban revolution: how cities are changing the world*, Bloomsbury Press, 2009
* Jane Jacobs, *The Death and Life of Great American Cities*, Random House, New York, 1961
* Andrew Knight & Les Ruddock, *Advanced Research Methods in the Built Environment*, Wiley-Blackwell 2008 
* Paul Chynoweth, *The Built Environment Interdiscipline: A Theoretical Model for Decision Makers in Research and Teaching*, Proceedings of the CIB Working Commission (W089) Building Education and Research Conference, Kowloon Sangri-La Hotel, Hong Kong, 10 - 13 April 2006 .
* Richard J. Jackson with Stacy Sinclair, *Designing Healthy Communities*, Jossey-Bass, San Francisco, 2012
* Russell P. Lopez, *The Built Environment and Public Health*, Jossey-Bass, San Francisco, 2012

## Eksteraj ligiloj
* Australian Sustainable Built Environment Council (ASBEC)
* Faculty of Built Environment, UTM, Skudai, Johor , Malaysia
* *Designing Healthy Communities*, link to nonprofit organization and public television documentary of same name 
* The Built Environment and Health: 11 Profiles of Neighborhood Transformation

Kategorio:Urboj
Kategorio:Ekologio
Mensa sano

eta|Knabino ĝoja esti nur ĉitie
[eta|Bildo pri [deprimo de Vincent van Gogh]]
**Mensa sano** estas nivelo de psikologia bonfarto, aŭ foresto de mensa malsano; ĝi estas la "psikologia stato de iu kiu estas funkcianta je kontentiga nivelo de emocia kaj konduta alĝustigo". El la vidpunkto de pozitiva psikologio aŭ holismo, mensa sano povas inkludi individuan kapablon por ĝui la vivon, kaj krei ekvilibron inter vivagado kaj klopodoj por atingi psikologian reziston. Krome la MOS asertas, ke la bonfarto de individuo estas enhavata en la realigo de ties kapabloj, fronte al normalaj stresoj en la vivo, al produktiva laboro kaj al kontribuo al sia komunumo. Tamen, kulturaj diferencoj, subjektivaj taksadoj, kaj konkurencaj profesiaj teorioj, ĉiuj kontribuas siamaniere al kiel "mensa sano" estas difinita. Konsilistoj, terapiistoj, vivotrejnistoj, psikologoj, flegistinoj aŭ kuracistoj povas helpi administri kondutsanajn aferojn per traktadoj kiaj terapio, konsilado, aŭ kuraciloj. La nova kampo de "tutmonda mensa sano" estas "la areo de studo, esplorado kaj praktikado, kiu metas kiel prioritaton la plibonigon de mensa sano kaj atingon de egaleco en mensa sano por ĉiuj homoj tutmonde".

Kelkaj mensasanaj klinikoj estas nuntempe identigitaj pere de la esprimo *konduta bonfarto*.

## Organizoj
* Nacia Instituto pri Mensa Sano de Usono

## Vidu ankaŭ
* Bonfarto
* Psika malsano
* Psikiatrio
* Psikologio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj
* WHO Mental health and substance abuse
* Historio de Camarillo State Mental Hospital, 1936 – 1997, kun 7,000 pacientoj samtempe, kaj ĉefa en psikiatria eksperimentado
* International Mental Health
* Mental Health Department of Health (United Kingdom)
* NHS Confederation Mental Health Network 
* UK Mental Health Resource
* National Institute of Mental Health (Usono)
* Australian Network for Promotion, Prevention and Early Intervention for Mental Health 
* The National Mental Health Development Unit (NMHDU), Anglio
* Health-EU Portal Mental Health in the EU
* Monda Mens-sana Tago, 10a de Oktobro


Kategorio:Psikiatrio
Kategorio:Sano
Green Lake (Seatla kvartalo)

eta|250px|La publika biblioteko,konstruita en 1910
**Green Lake** (esperantigita kiel "***Verda Lago***") estas kvartalo en la norda parto de la urbo Seatlo, en la usona subŝtato Vaŝingtonio. Ĝi ricevis sian nomon pro la samnoma lago (kaj parko), kio konsistigas grandan parton de la areo de la kvartalo.

## Enhavo 
La kvartalo enhavas multajn kaj diversajn loĝejojn, inkluzive de kaj apartaj unufamiliaj domoj, plurfamiliaj domoj, kaj apartamentaj konstruaĵoj. Troviĝas publika bazlernejo kaj katolika mezlernejo. En la parko ĉirkaŭanta la lagon, oni disponigas interalie naĝbasenon kaj teatron. La publika biblioteko, konstruita en 1910 kaj restaŭrita en 2003-4, estas historie grava konstruaĵo financita de Andrew Carnegie.

## Historio 
La regionon ĉirkaŭ la lagon ekspertizis usona komisiito en 1855, kaj la unua setlanto, Erhard Seifried, establis bienon de 0.53 km2 ĉe la nordorienta bordo de la lago en 1869. En 1891 debutis tramo inter Green Lake kaj Fremont, kaj samjare la kvartalo fariĝis parto de la urbo Seatlo.

Kategorio:Kvartaloj en Seatlo
Poŝmono

**Poŝmono** estas malgranda monsumo, por la ordinaraj malgravaj elspezoj (NPIV).

Ofte ĝi estas mono, kiun nepagokapabluloj ricevas de la persono aŭ instanco sub kies zorgo ili estas, plej ofte je regula bazo, ekzemple infanoj el gepatroj, parencoj aŭ aliaj konatoj, aŭ sklavoj el posedantoj (kompare el salajro).

La nomo *poŝmono* rilatas historie al nombro da moneroj, kiujn oni portas en la pantalonopoŝo. Antaŭ la apero de la pagokartoj aŭ plasta mono, tio markis la proksimuman kvanton de eblaj ĉiutagaj aĉetoj (manĝo), dum por aliaj pli eksterordinaraj aĉetoj kaj pagoj necesus iri al banko aŭ preni pli gravan monkvanton.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri poŝmono en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Mono
* Salajro
* Pantalono
* Poŝo
* Kapitalo

## Notoj 
Kategorio:Mono
Laborloko

eta|300px|Oficejo
La **Laborloko** estas la fizika loko kie iu laboras. Tia ejo povas gami el hejma oficejo al granda oficeja konstruaĵo aŭ al fabriko. La *laborloko* aŭ *laborejo* estas unu el plej gravaj sociaj spacoj krom la hejmo, kaj konstituas "centran koncepton por kelkaj entoj: la laboristo kaj ties familio, la dungorganizo, la klientoj de la organizo, kaj la socio kiel tuto". La disvolvigo de novaj komunikaj teknologioj kondukis al disvolvigo de la virtuala laborloko, nome laborloko kiu ne situantas en ajn fizika loko. Aliflanke ankaŭ historie ekzistis labortipoj kiuj ne nepre dependis el fiksaj ejoj, kiaj vagantaj komercistoj, kaj eĉ pli malantaŭen la epoko de ĉasistoj-kolektistoj nepre bazis sur vagado al lokoj kie eblas trovi manĝon, kaj eĉ ankoraŭ nuntempe multaj socioj pluestas nomadoj, kie logike ne povas esti fiksaj laborlokoj.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Dungito
* Grupĉikanado
* Labora juro
* Laboristo
* Laborloka bonfarto
* Laborprotekto
* Sabotado
* Sindikato
Psika rezilienco

**Psikologia rezilienco** estas difinita kiel la individua kapablo taŭge adaptiĝi al streso kaj kontraŭeco. Streso kaj malfeliĉo povas veni en la formo de familiaj problemoj aŭ konfliktoj kun konatoj, sanproblemoj aŭ priokupoj ĉe la laborloko kaj financaj aferoj, inter aliaj. Rezisto ne estas rara kapablo; reale ĝi troviĝas en la averaĝa individuo kaj ĝi povas esti lernita kaj disvolvigita de preskaŭ ĉiu ajn. Rezisto estu konsiderata procezo, pli ol havenda trajto.

Estas ofta miskompreno ke la personoj kiuj rezistas ne spertas negativajn emociojn aŭ pensojn kaj montras optimismon en ĉiuj situacioj. Kontraŭe al tiu miskompreno, la realo estas ke rezisto estas montrita ene de individuoj kiuj povas fakte kaj relative facile navigadi sian vojon ĉe krizoj kaj uzas efikajn metodojn pro fronti malfacilajn aferojn. Per aliaj vortoj, personoj kiuj montras reziston estas personoj kun optimisma sinteno kaj pozitivaj emocioj; ili estas pere de praktiko kapablaj fakte ekvilibrigi negativajn emociojn kun pozitivaj.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Benard, B. (2004) *Resiliency: What we have learned* San Francisco, WestEd. ''*
* Bronfenbrenner, U. (1979). Ecology of human development. Cambridge MA: Harvard University Press.
* Gonzales, Laurence. (2012) *Surviving Survival: The Art and Science of Resilience.* NYC: W. W. Norton & Company.
* 
* Masten, A. S. (1999). Resilience comes of age: Reflections on the past and outlook for the next generation of research. In M. D. Glantz & J. L. Johnson (Eds.), *Resilience and development: Positive life adaptations* (pp.&nbsp;281–296). New York: Kluwer Academic/Plenum Press.
* Reivich, Karen, and Shatte, Andrew (2002) *The Resilience Factor: 7 Keys to Finding Your Inner Strength and Overcoming Life's Hurdles.* Broadway.
* Rutter, M. (2000). Resilience reconsidered: Conceptual considerations, empirical findings, and policy implications. In J. P. Shonkoff & S. J. Meisels (Eld.), *Handbook of early childhood intervention* (2nd ed., pp.&nbsp;651–682). New York: Cambridge University Press.
* 
* Siebert, Al (2005) * The Resiliency Advantage: Master Change, Thrive under Pressure, and Bounce Back from Setbacks'' Berrett-Koehler Publishers, Inc.
* Ungar, M. (2007). Contextual and cultural aspects of resilience in child welfare settings. In I. Brown, F. Chaze, D. Fuchs, J. lafrance, S. McKay & S. Thomas-Prokop (Eld.), Putting a human face on child welfare (pp.&nbsp;1–24). Toronto: Centre of Excellence for Child Welfare.
* William Marcellino kaj Frank Tortorello, ‘‘I Don't Think I Would Have Recovered: a Personal and Sociocultural Study of Resilience Among US Marines,’’ Armed Forces & Society Online First, July 6, 2014, doi: 10.1177/0095327X14536709
* Comoretto, A., Crichton, N., & Albery, I.P. (2011). Resilience in humanitarian aid workers: understanding
processes of development. LAP: Lambert Academic Publishing.

## Eksteraj ligiloj 
* National Resilience Resource Center
* Research on resilience ĉe Dalhousie University
* What is psychological resilience?  – Wilderdom
* Penn Resiliency Program - Lessons Plans 

Kategorio:Psikologio
Ŝmirmono

**Ŝmirmono** estas mono per kiu oni subaĉetas iun. (NPIV)

En antaŭaj tempoj pasaĝeroj de diliĝencoj devis pagi monon por ŝmiri la aksojn de la veturilo. La rezulto de tio estis ke ĝi pli glate kaj do pli rapide veturis.

Je la fino de la 20a jarcento en Maroko veturantoj krom pagi la koston de la bileto de buso devis pagi ŝmirmonon kaze ke polico haltigu la buson: tiele subaĉetinte la policanojn oni povus senprobleme daŭrigu la vojaĝon kaj alveni pli akurate; male la policanoj priesplorus la kondiĉojn de la veturilo kaŭzante prokraston.

Je pli granda skalo, en modernaj socioj, ŝmirmono estas kaŭzo de grandaj kazoj de politika korupto, tre ofte ligite al konstruado kaj permesoj por industrio.

## Bibliografio 
*Michael Burzan: *Von Schmiergeld, Chausseegeld und Pflasterzoll*; Hrsg: Deutsche Gesellschaft für Post- und Telekommunikationsgeschichte, en: Das Archiv, Heft 4/2010; S. 16–19

Kategorio:Mono
Kategorio:Koruptado
Kuntrejnado

**Kuntrejnado**, por kiu en multaj lingvoj oni uzas la anglismon *coaching*, estas trejnado aŭ disvolvigo, en kiu persono nomita *trejnisto* aŭ *kuntrejnisto* subtenas lernanton por atingi specifajn personan aŭ profesian celojn. *Kuntrejnado* foje povas signifi neformalan rilaton inter du personoj, el kiuj unu havas pli da sperto ol la alia kaj havigas konsilon kaj gvidadon, por ke tiu lernu kaj progresu; sed kuntrejnado diferencas de mentoreco je tio, ke ĝi enfokusigas al specifaj taskoj aŭ celoj, male al ĝeneralaj celoj aŭ ĝenerala disvolvigo, kaj el ĝenerala instruado je tio, ke ĝi montras pli personan rilaton.

**Kuntrejnado** povas realiĝi en diversaj fakoj kiaj ĝenerala vivolernado, negocoj kaj laboro, kariero, hejmtaskoj, financoj, sano kaj sporto ekzemple, kaj kontraŭ atentomanka-hiperaktiva perturbo.

## Notoj 
Kategorio:Instruado
Kategorio:Lernado
Kategorio:Trejnado
Aflikto

[eta|dekstra|250px|Familia aflikto dum funebro ĉe Leona tombejo dum la Sieĝo al [Sarajevo en 1992. ]]
**Aflikto** estas multaspekta reago al perdo, partikulare pro perdo de iu aŭ io kiu estis mortinta, al kiu oni formis fortan ligon aŭ senton de homa amo aŭ ŝato. Kvankam konvencie fokuzita al emocia reago al perdo, ĝi havas ankaŭ fizikan, kognan, kondutan, socian, spiritan, kaj filozofian dimensiojn. Dum la terminoj estas ofte uzataj interŝanĝeble, perdodoloro aŭ funebro estus la stato de perdo, kaj aflikto estus la reago al perdo.

Aflikto estas natura reago al perdo. Ĝi estas la emocia sufero kiun oni sentas kiam io aŭ iu kion la individuo amas forpasas. Aflikto estas ankaŭ reago al iu ajn perdo. Aflikto asocia kun morto estas familiara al plej homoj, sed individuoj afliktiĝas en konekto kun vario de perdoj laŭlonge de siaj vivoj, kiaj sendungigo, malsaniĝo aŭ fino de rilato. Perdoj povas esti kategoriigitaj kiel ĉu fizikaj aŭ abstraktaj, el kiuj la fizika perdo estas rilata al io kion la individuo povas tuŝi aŭ mezuri, tiel kiel perdo de geedzo pro morto, dum aliaj tipoj de perdoj estas abstraktaj, kaj rilatas al aspektoj de personaj sociaj interagadoj.

## Referencoj
## Literaturo 
* 
* Mayo Clinic Staff, (2011, Sept. 29). In Complicated grief. Retrieved May 20, 2012, from http://www.mayoclinic.com/health/complicated-grief/DS01023
* MedlinePlus Medical, (n.d.). Grief. Retrieved Feb. 28, 2012, from http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001530.htm
* 
* 
* Smith, M., Robinson, L., & Segal, J. (1997). Depression in older adults and the elderly. Helpguide, Retrieved Feb. 08, 2012, from http://helpguide.org/mental/depression_elderly.htm 
* Span, P. (2011, Dec. 29). The unspoken diagnosis: Old age. The New York Times. Retrieved Feb. 08, 2012, from http://newoldage.blogs.nytimes.com/2011/12/29/the-unspoken-diagnosis-old-age/?ref=deathanddying

## Vidu ankaŭ 
* Kolero
* Streso
* Frustracio
* Stomaka ulcero
* Ĉagreno

## Eksteraj ligiloj 
* "Grieving: A study of bereavement" de Megan O'Rourke ĉe *Slate.com*
* "Loss of a Loved One: Finding Meaning through Metaphor" de Marilyn Price-Mitchell PhD ĉe RootsOfAction.com

Kategorio:Emocioj
Kategorio:Psikologio
Anksieco

eta|200ra|Angoro foje povas esti sentita en korpa lingvo
eta|200ra|Nervoza kutimo mordeti ungopintojn
**Anksieco** aŭ **anksio** estas emocio karakterizata de neplaĉa stato de interna agitiĝo, ofte akompanata de nerva kutimaro, ekz. ripeta vagado, sensokorpa ĝenado kaj meditadaĉo. Ĝi estas subjektiva malagrabla sento de timo pri antaŭviditaj eventoj, kiaj la sento de tuja morto. Anksio ne estas sama kiel timo, kiu estas reago al reala aŭ perceptita tuja minaco; anksieco estas atento pri estonteca aŭ eĉ nur ebla aŭ eĉ malebla minaco. Ĝi estas ofte akompanata de muskola streĉiĝo, Estas diferencaj tipoj de anksieco. Ekzistada anksieco povas okazi kiam persono frontas angoron, ekzistadan krizon, aŭ neniismajn sentojn. Personoj povas ankaŭ fronti diversajn specojn de similaj sentoj, kiaj proekzamena anksieco, matematika anksieco, sceneja timo aŭ korpa anksieco. Alia tipo de anksieco, nome anksieco antaŭ fremduloj aŭ socia anksieco okazas kiam personoj malbonfartas ĉe fremduloj aŭ aliaj homoj ĝenerale. Anksieco povas esti ankaŭ mallongdaŭra 'stato' aŭ longdaŭra "trajto". Anksiecaj malordoj estas grupo de psikaj malsanoj karakterizataj de sentoj de anksieco kaj timo, dum trajta anksieco estas priokupa pri estontecaj okazaĵoj, koncepte proksima al neŭrozismo. Anksiecaj malordoj estas parte genetikaj, sed povas esti okazigitaj ankaŭ de droguzado inklude alkoholdrinkadon kaj kafeinon, same kiel la retiriĝo el kelkaj drogoj. Ili ofte okazas kune kun aliaj mensaj malordoj, aparte akraj deprimoj, dupolusa obstrukco, kelkaj personecaj malordoj, kaj manĝomalordoj. Ofta traktado estas ŝanĝoj de vivostilo, terapio, kaj kuraciloj.

## Bildaro 

Arthur Rackham 1909 Undine (13 of 15).jpg|Pentraĵo fare de Arthur Rackham je 1909
Edvard Munch - Anxiety - Google Art Project.jpg|Pentraĵo fare de Edvard Munch je 1894
Los Angeles, California. Lockheed Employment. A worried applicant waiting to be interviewed - NARA - 532210.jpg|Laborserĉanto montras priokupitan mienon
Emperor Traianus Decius (Mary Harrsch).jpg|Imperiestro Decio aspektas maltrankvila

## Vidu ankaŭ 
* Socia anksia perturbo
* Ĝenerala anksia perturbo

## Referencoj 

Kategorio:Anksiaj perturboj
Ignác Pfeifer

**Ignác Pfeifer,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pfeifer Ignác** estis hungara kemiisto, profesoro.

Ignác Pfeifer http://tudosnaptar.kfki.hu/p/f/pfeifer/pfeiferpant.html naskiĝis la  1868 en Szentgál. Li mortis la  1941 en Budapeŝto.

## Biografio 
Ignác Pfeifer devenis el juda familio. Li akiris kemian diplomon en Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1892. Post siaj studoj li restis en la universitato por instrui. En 1894 li havis postenon en Hungaraj Ŝtatfervojoj. En 1904 li estis nomumita universitata privata profesoro. Inter 1904 kaj 1912 li havis privatan laboratorion, kie li esploris, dume en 1911 li rondvojaĝis en Usono. En 1912 li estis nomumita katedrestro en la menciita universitato. Li partoprenis en fondo de Rondo Galilei. Li havis postenon dum la Hungara Sovetrespubliko, post falo de la respubliko li devis abdiki. Li tuj ricevis postenon en uzino nomata "Tungsram", kie li laboris kun Imre Bródy, Pál Selényi, Zoltán Bay, Tivadar Millner, Ernő Winter.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Modern világító eszközeink* (1899)
* *A földgázok és ipari jelentőségük Magyarországon* (1910)
* *Chemiai technológia* (sen eldonjaro)
* *Tüzeléstan* (1919)

## Memorigiloj 
* premio "Pfeifer Ignác"

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj kemiistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj framasonoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
József Loczka

**József Loczka** [jOĵef locka], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Loczka József** estis hungarlandana kemiisto, mineralogo. Lia filo estis Alajos Loczka.

József Loczka http://tudosnaptar.kfki.hu/localhost/egyen.php?namenev=loczka&nev5=Loczka+J%F3zsef naskiĝis la  1855 en Hungara reĝlando en Németpróna (nuntempa Nitrianske Pravno en Slovakio). Li mortis la  1912 en Budapeŝto.

## Biografio 
József Loczka apartenis al ia minoritato de Hungario. Li frekventis bazlernejon en sia naskiĝloko, poste gimnaziojn diversloke en Supra Hungarujo, (ekde 1875) universitatojn en Budapeŝto kaj Vieno. Inter 1882 kaj 1912 li laboris en Hungara Nacia Muzeo, kie li analizis diversajn objektojn, eĉ arkaikaĵojn. Li okupiĝis precipe pri konsistaĵoj de mineraloj.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Ásvány-chemiai vizsgálatok* (1884)
* *Hazai bronzkori tárgyak vegyelemzése* (Kemia analizo de la enlandaj bronzaj iloj), (1889, ankaŭ )
* *A gyémántról* (Pri la diamanto), (1898) - tradukaĵo
* *Eine kleine Spritzflasche* (1898)
* *Az ókorban használt fémek* (Metaloj uzitaj pratempe) (1899) - tradukaĵo

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj kemiistoj
Kategorio:Hungaraj mineralogoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Jenő Pacsu

**Jenő Pacsu** [paĉu], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pacsu Jenő** estis hungara (poste usona) kemiisto, profesoro. Lia baptonomo estis en Usono *Eugene*.

Jenő Pacsu http://chemonet.hu/hun/mvm/arc/pacsu.html naskiĝis la  1891 en Budapeŝto. Li mortis la  1972 en Princeton.

## Biografio 
Jenő Pacsu akiris diplomon, poste li doktoriĝis en Universitato de Budapeŝto en 1914. Komence li laboris en kemia instituto, ekde 1919 li instruis en la menciita universitato. En 1927 li estis nomumita privata profesoro. Post 2 jaroj helpe de stipendio li esploris en Marilando. Ekde 1930 li daŭre vivis en Princeton, kie li instruis en la universitato organikan kemion. En 1947 li estis nomumita universitata profesoro. Li pensiuliĝis en 1960.
 
## Elektitaj publikaĵoj 
* *Vezérfonal a qualitatív és quantitatív chemiai analytikai gyakorlatokhoz* (1921) - studenta lernolibro
* *Über die Verseifung acetylierter Zucker und verwandter Substanzen* (kun Géza Zemplén 1929)
* *A turánóz acetyl- és acetózhalogén származékai* (1931)
* *Advances in Carbohydrate Chemistry* (1945)
* *Methods in Carbohydrate Chemistry* (1963)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj kemiistoj
Kategorio:Usonaj kemiistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Lernomalkapablo

[eta|Homo tenanta afiŝon kun la surskribo "Prenu foton kun fiera [Disleksio|disleksiulo"]]
**Lernomalkapablo** estas klasigo kiu inkludas kelkajn areojn de funkciado en kiu persono povas havi aŭ havas malfacilon por lerni laŭ tipa maniero, kutime kaŭzita de nekonataj faktoro aŭ faktoroj. Konsiderinte la "malfacilon por lerni laŭ tipa maniero", tio ne ekskludas la kapablon lerni en diferenca maniero. Tiele, kelkaj personoj povas pli akurate esti priskribitaj kiel havante "lernodiferencon", tiele evitante miskomprenon esti malkapablulo kun manko de kapablo lerni kaj eblaj negativaj stereotipoj.

Kvankam la terminoj *lernomalkapablo, lernomalordo* kaj *lernomafacilo* estas ofte uzataj interŝanĝeble, ili diferencas laŭ multaj manieroj. Malordo referencas al gravaj lernoproblemoj en lerneja areo. Tiuj problemoj, tamen, ne estas sufiĉaj por ricevi garantian oficialan diagnozon. Lernomalkapablo aliflanke, estas oficiala klinika diagnozo, kie la individuo trovas iajn kriteriojn, determinite de profesiulo (psikologo, pediatriisto ktp.). La diferenco estas laŭ grado, frekvenco, kaj intenseco de registritaj simptomoj kaj problemoj, kaj tiele ambaŭ estu nekonfuzataj. Kiam oni uzas la terminon "lernomalordo", ĝi priskribas grupo de malordoj karakterizitaj de maltaŭgaj disvolvigoj de specifaj lernejaj, lingvaj kaj parolaj kapabloj aŭ lertecoj. Tipoj de lernomalordoj estas legaj (disleksio), matematikaj (diskalkulio) kaj skribaj (disgrafio).

La nekonata faktoro estas la malordo kiu tuŝas la kapablon de la cerbo por ricevi kaj procezi informaron. Tiu misordo povas iĝi problemiga por persono kiu lernus tiom rapide aŭ en la sama maniero kiel iu kiu ne estas tuŝita de la Lernomalkapablo. Personoj kun lerna malkapablo havas problemon plenumi specifajn tipojn de lertecoj aŭ kompleti taskojn se oni lasas ilin imagi per si mem aŭ se oni instruas ilin per konvenciaj manieroj.

Individuoj kun lernomalkapabloj povas fronti unikajn defiojn kiuj estas ofte ĝeneralaj tra tuta sia vivodaŭro. Depende el la tipo kaj akreco de la malkapablo, intervenoj kaj nuntempaj teknologioj povas esti uzataj por helpi la individuajn lernostrategiojn kio povas okazigi futurajn sukcesojn. Kelkaj intervenoj povas esti tre simplecaj, dum aliaj estas ege komplikaj. Nuntempaj teknologioj povas postuli studentan trejnadon por esti efikaj klasĉambraj subtenoj. Instruistoj, gepatroj kaj lernejoj povas krei planojn kune kiuj adaptu intervenon kaj helpu la individuojn iĝi sukcese sendependaj lernantoj. Lernejaj psikologoj kaj aliaj kvalifikigitaj profesiuloj tre ofte helpas dezajni la intervenon kaj kunordigas la plenumadon de la interveno kun instruistoj kaj gepatroj. Sociala subteno povas plibonigi la lernadon de studentoj suferantaj el lernomalkapabloj.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* The National Center for Learning Disabilities 

Kategorio:Edukado
Kategorio:Lernado
Kategorio:Instruado
Kategorio:Infanoj
Kategorio:Psikologio
Roșiile (komunumo, Vâlcea)

**Roșiile** [roŝiile] estas komunumo en la rumana distrikto Vâlcea. Ĝi konsistas el la vilaĝoj Balaciu, Cherăști, Hotăroaia, Lupuiești, Păsărei, Pertești, Pleșești, Rățălești, Romanești, Roșiile (la sidejo) kaj Zgubea.

Roșiile situas sude de la urbo Berbești, kiu situas 13 kilometrojn norde. La vojaj ligoj tamen ne estas bonaj, la plej mallonga veturebla vojo estas pli ol 30 km longa. En Berbești estas la plej proksima fervoja stacio.

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo

Kategorio:Komunumoj de distrikto Vâlcea
Roești (komunumo, Vâlcea)

**Roești** [rojeŝtj] estas komunumo en la rumana distrikto Vâlcea. Ĝi konsistas el la vilaĝoj Bărbărigeni, Băiașa, Băjenari, Ciocâltei, Frasina, Cueni, Piscu Scoarței, Râpa Cărămizii, Roești (la sidejo) kaj Saioci.

Roești situas iom oriente de la rivero Cerna. Tra la komunumo pasas la nacia vojo DN65C inter Horezu kaj Craiova. La plej proksima fervoja stacio situas naŭ kilometrojn nord-oriente, en Șirineasa.

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo

Kategorio:Komunumoj de distrikto Vâlcea
Raketo (apartigilo)

**Raketo** povas esti
* Flugaparato, moviĝanta per reakcio, aperanta pro ĵetado malantaŭen de parto de propra pezo.
* Artefarita fajraĵo, kiun oni pafas vertikale en aeron kaj kiu eksplodas elĵetante multajn brilajn fajrerojn.
Arkońskie-Niemierzyn

**Arkońskie-Niemierzyn** estas setlejo de la urbo Szczecin en Pollando. Ĝi estas ekde la 28-a de novembro 1990 urba setlejo de Szczecin. Arkońskie-Niemierzyn estas lokita en la kvartalo Zachód. Laŭ nombro de la loĝantoj ĝi okupas la 17-an lokon en la urbo kaj la 6-an lokon en la kvartalo; la 26-an de aprilo 2015 ĝi havis 11 288 loĝantojn.

Ĝi najbaras al la urbaj setlejoj Osów kaj Warszewo (norde), Niebuszewo (oriente), Niebuszewo-Bolinko kaj Łękno (sude) kaj Zawadzkiego-Klonowica kaj Pogodno (okcidente).

La teritorio de la setlejo konsistas el la teritorio de eksa setlejo Niemierzyn. Niemierzyn apartenis al Szczecin ekde la jaro 1900.

Slabokonstruaĵoj de setlejo Arkońskie estis konstruitaj post la Dua Mondmilito. Ĉefaj stratoj de Arkońskie-Niemierzyn estas nuntempe strato Arkońska kaj strato Niemierzyńska. La setlejo estas konekta kun la sudaj partoj de Szczecin per la tramlinio 3 kaj 10.
## Objektoj kaj konstruaĵoj
* Provinca Hospitalo
* Arbaro Wkrzańska
* Arbaro Arkoński
* Turo de Quistorp (nuligata)
## Bildoj

Dosiero:Arkońska Street in Szczecin (1).JPG|Strato Arkońska
Dosiero:Arkońska Street in Szczecin (3).JPG|Alta domo ĉe la strato Arkońska
Dosiero:Arkońska Street in Szczecin (4).JPG|Tramo de la linio 10 antaŭ la Provinca Hospitalo
Dosiero:Szczecin Osiedle Arkonskie 2.jpg|Slabokonstruaĵoj
Dosiero:Szczecin Osiedle Arkonskie 3.jpg|Verda spaco de setlejo

## Vidu ankaŭ
* Administra divido de Szczecin
* Zachód
* Szczecin
## Referencoj
Kategorio:Arkońskie-Niemierzyn
Kategorio:Urbaj setlejoj de Szczecin
Manĝopiramido

300px|eta|"Simpligita" reprezento de la "Manĝopiramido" fare en 2002 de la fakuloj de MOS: ruĝe, proteinoj; flave, grasoj; malhelblue, rafinitaj karbonhidratoj; kaj helblue, sukeroj.
**Manĝopiramido** aŭ **dietopiramido** estas piramid-forma diagramo reprezentanta la optimuman nombron de manĝendajn erojn ĉiutage el ĉiuj el la bazaj manĝogrupoj. La unua Manĝopiramido estis publikigita en Svedio en 1974 La Manĝopiramido enkondukita de la Usona Departemento de Agrikulturo en la jaro 1992 estis nomita "Food Guide Pyramid" (gvida manĝopiramido). Ĝi estis ĝisdatigita en 2005 kaj poste anstataŭita de MyPlate en 2011.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* USDA Dietary Guidelines 
* Tufts Researchers Update Their Food Guide Pyramid for Older Adults 
* Modified MyPyramid for Older Adults 


Kategorio:Nutrado
Kategorio:Dietiko
Joinville (Brazilo)

**Joinville** estas metropolo, municipo kaj universitata urbo en suda Brazilo en subŝtato Sankta Katarino. La metropolo apartenas al urbaro kaj Joinville estas unu el la plej altaj vivniveloj en Sud-Ameriko.
eta|

## Geografio 
eta|maldekstre|
Joinville situas laŭ rivero en proksimeco de golfo. Curitiba troviĝas 107, Florianópolis 184, San-Paŭlo (urbo) 380, Guarulhos 391, Campinas 418, Porto Alegre 476, **Rio-de-Ĵanejro**, São Gonçalo 705, Belo Horizonte 869, Goiânia 1072, **Braziljo** 1174, Salvador de Bahio 1831, Maceió 2309, Recife 2508, São Luís 2690, Belém 2764, Manaus 2842 km.

## Historio 
En nuna loko de Joinville estis loĝata jam antaŭ pluraj jarmiloj. La urbo mem estis fondita en 1851 fare de germanaj, svisaj kaj norvegaj enmigrintoj. Tamen la loknomo estas franca. La origina nomo antaŭ la urbofondo estis *Colônia Dona Francisca*. De 1850 ĝis 1888 alvenis 17 000 germanoj. La moderna industrio komenciĝis en 1887.

## Ekonomio 
La ekonomio de Joinville estas bazita sur industriaj agadoj kaj komerco. Aparte menciinda estas la motorfabrikado ekde 2012.

## Vidindaĵoj 
* muzeoj
* kirkoj

## Servoj 
* Lernejo de Bolŝoj-baleto

## Klimato 
Joinville situas en tropika zono. En la urbo pluvas jare po 2115&nbsp;mm. En ĉiuj monatoj pluvas, plej ofte en januaro. La averaĝa jara temperaturo estas , ĝi varias inter 16-. En aŭgusto la temperaturo proksimiĝas al la frostopunkto.

## Trafiko 
Joinville havas negravan lokan flughavenon. Ĝi situas 13&nbsp;km de la urbocentro, internacia flughaveno de Curitiba 110&nbsp;km. Aŭtovojo kaj fervojo atingas la metropolon.

## Ĝemelurboj 
*  Ĝengĝoŭo, Ĉinio
*  Chesapeake, Usono
*  Spišská Nová Ves, Slovakio
*  Langenhagen, Germanio (2015)
*  Joinville-le-Pont, Francio
*  Schaffhausen, Svislando (2011)

eta|781x781px|center|
eta|785x785px|center|

## Fontoj 
* Angla Vikipedio helpe WikiTrans
* mapo, distancoj 
* http://www.britannica.com/place/Joinville-Brazil 
* hejma paĝo  

Kategorio:Urboj de Brazilo
Kategorio:Metropoloj
Medicina sociologio

**Medicina sociologio** estas la sociologia analizo de medicinaj organizaĵoj kaj institucioj; la produkto de sciaro kaj selekto de metodoj, la agadoj kaj interagadoj de sanlaboristoj, kaj la sociaj aŭ kulturaj (pli ol klinikaj aŭ korpaj) efikoj de medicina praktiko. Tiu fako ofte interagadas kun la sociologio de sciaro, scienco kaj teknologiaj studoj, kaj socia epistemologio. Medicinaj sociologoj estas ankaŭ interesataj en la kvalitaj espertoj de pacientoj, ofte laborante ĉe la limoj de la publika sano, sociala laboro, demografio kaj gerontologio por esplori fenomenojn ĉe intersekco de la sociaj kaj klinikaj sciencoj. Sana malegaleco ofte rilatas al tipaj kategorioj kiaj klaso kaj raso. Objektivaj sociologiaj esplortrovoj rapide iĝas regularo kaj politika temo.

Komenca laboro en medicina sociologio estis pionirita de Lawrence J Henderson kies teoriaj interesoj en la verkaro de Vilfredo Pareto inspiris la interesojn de Talcott Parsons pri teorio pri sociologiaj sistemoj. Parsons estas unu el la fondopatroj de medicina sociologio, kaj aplikis la teorion de socia rolo al interagadaj rilatoj inter malsanuloj kaj nemalsanuloj. Ŝlosilaj kontribuantoj al la medicina sociologio ekde la 1950-aj jaroj estis Howard S. Becker, Mike Bury, Peter Conrad, Jack Douglas, David Silverman, Phil Strong, Bernice Pescosolido, Carl May, Anne Rogers, Anselm Strauss, Renee Fox, kaj Joseph W. Schneider.

La fako de medicina sociologio estas kutime instruata kiel parto de pli ampleksa grado de sociologio, klinika psikologio aŭ sanstudoj, aŭ kiel magistrigaj kursoj kie ĝi estas foje kombinita kun la studo de medicina etiko/bioetiko. En Britio, sociologio estis enkondukita en la medicina studobjekto sekve la informo de Goodenough en 1944.

## Referencoj 
* 
* 

## Bibliografio 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Sano
Kategorio:Sociologio