open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ŝora lingvo

**Ŝora lingvo** estas lingvo de ŝoroj, kiu, kune kun ĥakasa lingvo apartenas al ĥakasa subgrupo de nord-orienta grupo de Tjurka lingvaro. Ŝor-parolantoj loĝas plejparte en Kemerova provinco, apud nordaj partoj de Altajo, laŭ Tom rivero kaj apud bordoj kun Ĥakasio kaj Respubliko Altaj. 

Ekzistas du dialektoj: la *mrasa* aŭ **z**-dialekto, kiu iĝis bazo de literatura ŝora lingvo en 1920 - 1930-aj jaroj, kaj la *kondoma*  aŭ **j**-dialekto.

## Skribsistemo 
### Misiista alfabeto 
Unua alfabeto por ŝora lingvo estis inventita en 19-a jarcento por religiaj kaj misiismaj celoj. Unua aboco por la ŝora estas eldonita en 1885. En ĝi uzatis literoj de tiama rusa alfabeto krom (**Ё ё, Ф ф, Щ щ** kaj '***), kaj aldonaj literoj **.**
En 1927 la alfabeto estas ŝanĝita (antaŭ tio, la rusa alfabeto mem iom reformiĝis). El tiamaj rusaj literoj uzatis ĉiuj krom **Ё ё** kaj **ъ**, kaj aldone **Ө ө, **). Tiu alfabeto estis oficia.

## Latina skribo 
En 1930 oni enkondukis ŝoran alfabeton surbaze de latina skribo:

Pri tio ankaŭ vidu la ĝeneralan artikolon Latinliterigo en Sovetunio. Poste la ordo de literoj estis ŝanĝita al la pli simila al aliaj Sovetuniaj lingvoj, litero **Ә ә** estas anstataŭigita per **E e**, litero **Į į** forlasita.

## Moderna skribo 
En 1938 aperis oficie agnoskita cirila ŝora alfabeto. Ĝi havis ĉiujn rusajn literojn plus **** kaj **Нъ нъ*'. Post plua reformo ĝi ekhavis aspekton, kiu ekzistas ĝis nun:

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Tjurka lingvaro
Kategorio:Lingvoj de la siberiaj etnoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Kemerova provinco
Sándor Gyallay-Pap

**GYALLAY-PAP Sándor** *Pap* (djallai) rumanuja hungara poeto naskita en Székelykeresztúr la 17-an de marto 1906 kaj mortinta samloke la 8-an de novembro 1944.

## Biografio 
Sándor Gyallay-Pap finis la unitariisman gimnazion en sia naskiĝurbo en 1925 kaj studis juron mallongtempe en Kluĵo. Li estis kunulredaktoro de revuo *Széphalom* en Kluĵo (1937–1939). En tiu revuo aperis pluraj el liaj poemoj, noveloj kaj artikoloj. Li tradukis el rumana lingvo. Li publikigis poemojn en Keresztény Magvető, Magyar Nép kaj Pásztortűz. Li sinmortigis.

## Volumoj 
* *Felsikoltok!...* (Kv. 1933, plivastigite 1937)http://mek.oszk.hu/06000/06073/;
* *Parancsolom: tűrni kell!!* (Kv. 1934, 1938);
* *Fekete kalászok* (Kv. 1935);
* *Zúg a rengeteg* (Kv. 1936, 1938, 1939);
* *Őszi ének* (Kv. 1940).

## Bibliografio 
* b. j. gy. (György Bözödi): Gy.-P. S.: Felsikoltok!... Keresztény Magvető 1933/6.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Poemoj hungare

Gyallay-Pap, S
Gyallay-Pap, S

Gyallay-Pap, S
Farkas Szőts

**SZŐTS Farkas**(soe:ĉ) estis hungara reformita eklezia verkisto, instruisto naskita en Jedd la 23-an de novembro 1851 kaj mortinta en Budapeŝto la 12-an de majo 1918.

## Kariero 
Farkas Szőts diplomiĝis en la teologia akademio de Budapeŝto, poste li studis en la universitatoj de Marburg kaj Utrecht. Reveninte en 1876 unue li estis ĉedoma instruisto, poste li instruis en la teologia katedro en Budapeŝto. Li eldonis kaj redaktis la gazeton *Protestáns Egyházi és Iskolai Lap* (1880 – 1905) kaj la religian popolgazeton *Kis Tükör*. Ekde 1900 li redaktoro ankaŭ de la populara romanserio *Házi Kincstár*.

## Verko 
* *A budapesti theológiai akadémia múltja és jelene* (Bp., 1896).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kolorfotografio

[eta|La unua kolorfotografio, farita de [James Clerk Maxwell en 1861.]]
[eta|Kolorfotografio sen preciza dato inter 1905 kaj 1915 de [Sergej Miĥajloviĉ Prokudin-Gorskij ]]
[eta|La Ĉefa Urboplaco en [Krakovo, Tadeusz Rząca, 1910–1912]]
[eta|maldekstra|Arkitekturo de [Varsovio, Czesław Olszewski, 1937]]
[eta|dekstra|Montaranino en [Zakopane (Pollando), Zygmunt Szczotkowski, 1938]]
**Kolorfotografio** estas speco de fotografio, kies rezulto estas kolora bildo.

La kolorfotografio aperis en la 1930-aj jaroj en reklama, industria kaj modofotografio, ekde 1945 ankaŭ en la fotoĵurnalismo. La kolorfotado aperis en la arta fotado ekde la 1930-aj jaroj.

## Funkcia principo 
Ekzistas du ĉefaj eblecoj por postprodukto de koloroj:
# aditiva farbmiksaĵo, tio estas per aldonado de spektraj branĉoj en formo de koloraj lumoj,
# subtraktiva farbmiksaĵo, tio estas subtraktado de spektraj branĉoj de la blanka lumo per absorbaj pigmentoj.

En la fotografio dominas la **subtrakta proceso**; tiam ĉiufoja farbaĵo absorbas difinitan spektran parton el la blanka lumo:
* Cejana: entenas bluan kaj verdan, absorbas ruĝan
* Maĝenta: entenas bluan kaj ruĝan, absorbas verdan
* Flava: entenas verdan kaj ruĝan, absorbas bluan

La bazfarboj estiĝas laŭ formo:
* Flava + cejana = verda (-blua kaj -ruĝa)
* Ciana + maĝenta = blua (-ruĝa kaj -verda)
* Flava + maĝenta = ruĝa (-blua kaj -verda)

Kompare al nigrafarba fotografio, kie la arĝento absorbas la lumon relative samgrande, la unuopaj farbaĵoj posedas specifajn absorbaj kurvojn. La kolorfilmo konstruiĝas hodiaŭ el pluraj tavoloj, ekde la 1930-aj jaroj estas uzata ĉefe en tritavolaj filmoj.

La unuopaj tavoloj de la filmoj povas esti divers-sensaj laŭ spektro.
* Filmo sen sensado: ĉirkaŭ 350–450 nm (nur violeta, blua)
* Ortokromata sensado: ĉirkaŭ 350–600 nm (verda, flava)
* Pankromata sensado: ĉirkaŭ 350–799 nm (oranĝa, ruĝa)
* Infraruĝ-sensa : > 700 nm.

## Historio 
La franca Niépce de Saint-Victor evoluigis en 1860 jam proceson per kiu ĉiu filmo estis fotita sur lumsensa tavolo (heliokromio).

La 17-an de majo 1861 prezentis la skota fizikisto James Clerk Maxwell la unuan kolorfotaĵon antaŭ la *Royal Institution*. Tio baziĝis sur tri diapozitivoj kiuj estis fotitaj per tri farbfiltriloj (ruĝa, verda kaj blua) kaj estis projekciitaj. Similan proceson uzis Louis Ducos du Hauron kaj Charles Cros (1862-1868). Hauron patentigis eĉ uzeblan proceson, bazitan same sur trifarbaĵo (trikromio). La ortokromata fotado sukcesis ĉe Hermann Wilhelm Vogel en 1873, kiun plibonigis en 1902 Adolf Miethe kaj A. Traube per la t.n. pankromata sensado.

La fratoj Auguste kaj Louis Lumière prezentis en 1904 la aŭtokrom-platojn, bazitajn je kolorigitajn terpomaj ameloj (oranĝruĝa, verda, violeta) kaj bromarĝentaĝelatina emulsio.

La unuaj tritavolaj filmoj surmarketiĝis en 1936 de Agfa kaj Kodak.

## Vidu ankaŭ 
* Sergej Miĥajloviĉ Prokudin-Gorskij
* Trikromio

Kategorio:Fotado
Leľa

eta|dekstra|300px|Leľa situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Leľa situas en la bluigita distrikto
**Leľa,** hungare **Leléd** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

* Areo: 8&nbsp;km²
* Supermara alteco: 124 m
* Loĝantaro: 400
* Poŝtkodo: 943 65
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
La vilaĝo situas en valo, laŭ dekstra bordo de Ipeľ, fine de sakovojo, laŭ la slovaka-hungara ŝtatlimo. Štúrovo troviĝas 8&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio pri la loko devenis el 1262. Tiam la kampoj apartenis al ĉefepiskopejo de Esztergom. En 1910 loĝis tie 553 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Hont, al la distrikto de Szob. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 396 da homoj (343 hungaroj, 46 slovakoj). Ekde 2008 nur la rivero baras la trafikon, ambaŭ ŝtatoj apartenas al interna zono de Schengen.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Johano la Baptisto de 1774
* protektata ĉirkaŭaĵo

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Flago de Turkio

La **flago de Turkio** (turke *Türk bayrağı*) estas la oficiala nacia flago de la Respubliko Turkio kaj la antaŭe ekzistinta Otomana Imperio.

La flago ofte nomatas "Lunstelo" (turke *Ayyıldız*), "Ruĝa Flago" (turke *Albayrak* ) aŭ "Lunstela Ruĝa Flago" (turke *Ayyıldızlı Albayrak*).

## Historio 
[eta|historia [flago de la Otomana Imperio]]
Origine la flago de la Otomana Imperio estis kvaronluno sur blua fono. Dum la jaro 1793 la sultano Selimo la 3-a enkondukigis la ruĝanfonon, kaj dum 1844 la stelo estis aldonita. Tiu versio oficiale konfirmiĝis la 5-an de junio 1936 por la Respubliko Turkio. La ruĝa koloro laŭ la regantoj memorigu pri la soldatoj, kiuj elverŝis sian sangon por la lando.

Pri la ekesto de la flago cirkultas multaj, parte patosaj legendoj. Unu el ili tekstas, ke otomana sultano post granda, por la turka armeo favora batalo pasas riveregon aŭ lageton, kiu pro la sango de la mortintaj turkaj soldatoj koloriĝis ruĝe. Sur la akvosurfaco speguliĝas la parte lumigita luno kaj iuj steloj. Tiu bildo kortuŝas la turkan reganton kaj tial estas simbole eternigita per la turka flago.

La simboloj kvaronluno kaj stelo havas longan, praislaman tradicion. Dum la antikva epoko la loĝantoj de la urbo Bizanco adoris Diana'n, la grekan diinon de ĉaso, kies simbolo estis kvaronluno. La romia imperiestro Konstantino la Granda dum la jaro 330 dediĉis la urbon, kiu poste laŭ lia nomo ekhavis la nomon Konstantinopolo, al Mario, la patrino de Jesuo. Ŝia simbolo, la stelo, estis aldonita al la kvaronluno. Kiam la Otomana Imperio dum la jaro 1453 konkeris Konstantinopolon kaj islamigis la urbon, la du urbaj simboloj transpreniĝis de la otomanaj regantoj.

La ĉefa flago de la otomanoj tamen estis flago kun tri kvaronlunoj, kaj en variaĵo sur verda fono, verdo por la islamo, kaj en dua variaĵo sur ruĝa fono, ruĝo memore al la patriote mortintaj soldatoj kaj aliaj regnanoj.

## Utiligo de la turka flago 
eta|dekstra|flirtanta turka flago
La mezuro de la tuta flago kaj la aspekto kaj pozicio de la kvaronluno kaj stelo sur ĝi kompreneble estas matematike ekzakte difinitaj. La utiligo de la turka flago estas per leĝoj reguligita kaj estas severe kontrolata. Multaj turkoj tial konsideras la turkan flagon "netuŝebla". Damaĝitaj aŭ malperfekte faritaj flagoj estas serĉataj kaj la posedanto estas premata senprokraste anstataŭigi la flagon per perfekta, laŭdifina flago.

## La flago de Kipro 
La flago de la mediteranea insulo Kipro, kiu estas enloĝata kaj de greka plimulto kaj de turka malplimulto, dum la jaro 1960, kiam la insulo sendependiĝis de antaŭa administrado fare de la armeo de Britio, ricevis tute novan flagon, ĉar oni volis eviti kaj similecon kun la flago de Grekio kaj kun tiu de Turkio.

## Eksteraj ligiloj 
* Flagoj de la mondo – Kipro 
* leĝo pri la flago de Turkio (turke)

Turkio
Kategorio:Naciaj simboloj de Turkio
Albert Bedő

**BEDŐ Albert** (bedeo:), ankaŭ *Kálnoki Bedő*, estis hungara arbarkultiristo. Li naskiĝis en Sepsikőröspatak la 31-an de decembro 1839 kaj mortis en Budapeŝto la 20-an de oktobro 1918.

Lia nomo *Kálnoki* devenas de vilaĝo Kálnok proksime de Sepsikőröspatak.

## Biografio 
Albert Bedő post siaj juraj studoj laboris en Marosvásárhely, pli poste inter 1860–64 li finis la akademion pri arbarokulturo de Selmecbánya. Ekde 1864 li estis kunlaborabnto de *Erdészeti Lapok* (=Arbaraj Paĝoj), pli poste ĝia redaktoro. Li estis la sekretario de la *Országos Erdészeti Egyesület* (Landa Arbara Ligo) fondita en 1866, pli poste ĝia unua subprezidanto. Kun Adolf Divald kaj Károly Wagner li preparis la arbarleĝon de 1879. En 1881 li estis minsterikonsilanto, en 1885 ŝtatsekretario. En 1896 li iĝis deputito de landkunveno kun liberala programo ĝis 1905. Je lia memoro la *Országos Erdészeti Egyesület* en 1957 establis distingon *Bedő Albert emlékérem* (Memoredalo).

## Verkoj 
* *Erdő-őr* (Bp., 1874);
* *Az erdészeti ügyek közigazgatási kezelése hazánkban* (Bp., 1882);
* *Magyarorszdg erdőségei* (Bp., 1885);
* *A magyar állam erdőségeinek gazdasági és kereskedelmi leírása* (I–IV. Bp., 1885).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* hungare kun foto

Kategorio:Hungaraj arbarinĝenieroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Hugó Meltz

**MELTZ Hugó** (melc) hungara literaturhistoriisto: Szászrégen, 31-a de julio 1846 – Nagyvárad, 20-a de januaro 1908.

## Biografio 
En 1864–66 li studis en universitatoj Leipzig kaj en 1866–68 en Heidelberg. Inter 1868 kaj 1871 li vivis en Pest, Vieno kaj Berlin. En 1872 li doktoriĝis en la universitato de Leipzig. Ekde tiam ĝis sia morto li instruis germanan lingvon kaj literaturon en Universitato Koloĵvaro, en 1894–95 li estis ĝia rektoro. Inter 1877 kaj 1890 li redaktis kaj eldonis kun Sámuel Brassai la plurlingvan revuon *Összehasonlító Irodalomtörténeti Lapok* (Komparaj Literaturhistoriaj Paĝoj), kiu estis pionirgrava ankaŭ internacie. Li estis la membro de Societo Petőfi (1876). Li publikis ankaŭ germane kaj en aliaj lingvoj.

## Verkoj ĉefaj 
* *Schopenhauer Artur bölcselmi elődei* (Kolozsvár, 1873);
* *Der Wahnsinnige Petőfi’s* (Leipzig, 1879);
* *A műfordítás alapelvei* (Kolozsvár, 1879);
* *Paleográfiai és szövegkritikai észrevételek az Eddához* (Kolozsvár, 1885);
* *Petőfi-tanulmányai* (Bp., 1909);

## Bibliografio 
* Bányai Elemér: M. H. (Nyugat, 1908);
* Kerekes Sándor: Lomnici M. H. (Bp., 1937);
* György Mihály Vajda: Összehasonlító Irodalomtörténeti Lapok (Helikon, 1964).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Meltz, H
Meltz, H
Salka

**Salka,** hungare **Ipolyszalka** [ipojsalka] estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. Ĝis apero de poŝto la nomo estis nur **Szalka**.
eta|dekstra|300ra|Salka situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250ra|Salka situas en la bluigita distrikto

## Bazaj informoj 
* Areo: 26 km²
* Supermara alteco: 110 m
* Loĝantaro: 1050
* Poŝtkodo: 943 61
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
Salka situas en valo, laŭ dekstra bordo de Ipeľ, laŭ flankovojoj, laŭ la slovaka-hungara ŝtatlimo. Estas ponto al Letkés. Štúrovo troviĝas 11 km-ojn for.
eta|maldekstre|Vilaĝdomo

## Historio 
Salka estis loĝata dum la pratempoj. La unua mencio pri la loko devenis el 1252 en formo *Zalka*, kiel apartenaĵo de la reĝo. Ĉefepiskopo de Esztergom ricevis ĝin en 1261. En 1544 la hungara armeo vinkis la turkojn. Maria Teresia nomumis la vilaĝon kampurbo. En 1910 loĝis tie 1590 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Hont, al la distrikto de Szob. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 1984 nova lernejo konstruiĝis. Ankaŭ nun loĝas tie precipe hungaroj. Ekde 2008 ĉesis la limo, ambaŭ ŝtatoj apartenas al interna zono de Schengen.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Ĉieliro de Dipatrino el la 18-a jarcento, en 1850 pligrandiĝis
* skulptaĵoj pri Sankta Floriano kaj Dipatrino el la 18.a j.c.
* iama infanĝardeno kaj knabinlernejo pri Tereza de Lisieux de 1907

## Famuloj 
* En la iama Szalka naskiĝis hungara verkisto Ferenc Csepreghy.
* En la iama Ipolyszalka naskiĝis hungara altlerneja instruisto Lajos Turczel.

## Interesaĵoj 
* la vilaĝo estas menciita en romano Ŝipisto de la Danubo de Jules Verne
* nomo Szalka aŭ Zalka estas ofta hungara nomo, krome estas hungara urbo Mátészalka

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Összehasonlító Irodalomtörténeti Lapok

**Összehasonlító Irodalomtörténeti Lapok** (Komparaj Literaturhistoriaj Paĝoj) estis la unua hungarlingva revuo pri kompara literaturscienco inter 1876 - 1888 aperinta en Koloĵvaro.

## Historio
La revuon fondis en Koloĵvaro Hugó Meltz. La antaŭparolo aperis en 1876, la unua numero en 1877. Ĝiaj redaktoroj estis Hugó Meltz kaj Sámuel Brassai. 

## Ĝia profilo
La revuo estis hungarlingva, sed la eksterlandaj aŭtoroj povis publiki en siaj originalaj lingvoj: germane, angle, france, itale kaj hispane. La revuo priokupiĝis ĉiuspecajn literaturojn, do aperis en ĝi rumanaj, provansalaj, ĉinaj temaj artikoloj. Ĝi havis rubrikon kun titolo *Petőfiana*, kiu deziris konatigi la hungaran literaturon pere de poezio de Petőfi kaj tiel li faris bonan servon al disvastigo de kulto Petőfi.

## Bibliografio
* György Mihály Vajda: *Összehasonlító Irodalomtörténeti Lapok*, Helikon, 1964.
* *Összehasonlító Irodalomtörténeti Lapok*, red., antaŭparolo, notoj György Gaal, Bk., 1975; 

Kategorio:Hungaraj gazetoj
Kategorio:Kluĵo
Turew

**Turew** (elparoli *turev*) estas vilaĝo de la okcidenta provinco Grandpollando (*Wielkopolskie*) en Pollando.

eta|200ra|maldekstra|Pałac Chłapowskich

## Famuloj 
* Dezydery Chłapowski

Kategorio:Urboj de Grandpollanda provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Nána

**Nána** hungare **Párkánynána** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. Ĉeĥe *nána* popole signifas *stulta virino*.

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Štúrovo-Želiezovce, laŭ fervojo Budapeŝto-Nové Zámky. Štúrovo troviĝas 2&nbsp;km.
 
## Historio 
La unua mencio devenis el 1154. Dum la historio la kampoj apartenis al kapitulo de Esztergom. Ofte okazis inundoj, tial la vilaĝo mem troviĝas iom malproksime de Danubo. En 1910 loĝis tie 1115 homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Esztergom (reĝa departemento), al la distrikto de Párkány. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio jam kiel Nána. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. Inter 1960-1991 la vilaĝo aliĝis al Štúrovo. En 2001 loĝis tie 1162 da homoj (871 hungaroj, 263 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Vendelo

## Famuloj 
En la iama Párkánynána naskiĝis la unua ina ministro Anna Ratkó.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Esperanta literaturo en la skotgaela

## Esperantaj tradukoj el la skotgaela 
Ne multaj literaturaĵoj verkitaj en Esperanto estis tradukitaj en la skotgaelan. Kelkaj poemoj de esperantaj poetoj aperis en diversaj publikigaĵoj, ekzemple *GAIRM*, En nacia vesto, ktp.

Eble la plej longa skotgaela versio de esperanta verko estas *An Cinneadh Leanabail*, traduko de La infana raso de William Auld, rete eldonita sur la paĝoj de la [Esperantlingva verkista asocio], http://www.everk.it 

Dosiero:La infana raso.jpg

## Vidu ankaŭ 
*Irlanda literaturo
*Listo de irlandaj literaturaj verkoj tradukitaj en Esperanton
*Skotgaela literaturo
* Garbhan MacAoidh

Kategorio:Literaturo
Harreto

[eta|Rekonstruaĵo de la harreto el la tombo de Skrydstrup, muzeo de Haderslev, [Danio.]]
[eta|Rekonstruaĵo de la harreto de la marĉokadavro de la [virino de Arden el Danio, Anfertigung Chris Wenzel.]]
[eta|Rekonstruaĵo de [saksio|saksa harreto el la 6-a jarcento, Hellen Schmidt.]]
**Harreto** estas kapvestaĵo, plejofte elasta kaj retforma, kiun oni uzas por kunteni la hararon. Harretoj estas uzataj alternative al kaptukoj por protekti laboristinojn. Ĉefe kun longaj haroj, ties fiksado necesas por certaj agadoj. Tiel la harreto malhelpas la kapton de haroj per borilo kaj eventualan skalpadon de la krania haŭto. Oni portas harreton ankaŭ pro higienaj aŭ medicinaj kialoj aŭ kiel ornamaĵo.

## Historio 
Indikoj pri portado de harretoj troviĝas jam en la antikva Grekio. En nordokcidenta Eŭropo harretoj en sprangotekniko estis trovitaj en la virintombejo de Skrydstrup el la 15-a aŭ 14-a jarcento a.K.. Pli novaj trovaĵoj (8-a ĝis 5-a jarcento a.K.) estas tiuj de la marĉokadavroj de la virino de Haraldskær kaj de la virino de Arden el Danio. Aliaj trovaĵoj ekzistas el rubejo de la romia militkampo Vindonissa en Svislando kaj de la saksa tombejo de Liebenau el la 6-a jarcento. En Germanio kaj Anglio ekzistis fajnaj harreto el silko ekde la 13-a jarcento.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Magistra Nicolaa de Bracton: Netting for Hairnets (plektado de harretoj, artikoloj kun bildoj)

Kategorio:Kapvestoj
Gábor Szinte

**SZINTE Gábor** (sinte) estis hungara etnografo, arthistoriisto naskiĝinta en Sepsikőröspatak en 1855 kaj mortinta en Budapeŝto la 25-an de marto 1914.

## Biografio 
Dum siaj universitataj studoj Gábor Szinte akiris en 1878 ankaŭ diplomon de desegninstruisto en Budapeŝto. Li instruis en Vác, Déva kaj Budapeŝto. Liaj studoj pri la lignopreĝejoj de Transilvanujo kaj pri sikula popolkonstruado aperis en fakrevuoj. Li redaktis la publikaĵon *Értesítő* (Informilo) de *Magyar Rajztanárok Országos Egyesülete* (Ligo de Hungaraj Desegninstruistoj).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj etnografoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Chľaba

eta|dekstra|300px|Chľaba situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Chľaba situas en la bluigita distrikto
eta|dekstra|300px|Vinkeloj de Chľaba
**Chľaba,** hungare **Helemba,** germane **Hellenbach** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

* Areo: 14 km²
* Supermara alteco: m
* Loĝantaro: 710
* Poŝtkodo: 943 66
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, proksime de kunfluejo de Danubo kaj Ipeľ, fine de sakovojo, laŭ la slovaka-hungara ŝtatlimo, laŭ fervojo Budapeŝto-Nové Zámky. Štúrovo troviĝas 12 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis el 1124. La tataroj detruis la vilaĝon en 1241. En 1355 ŝipistoj de la komunumo ricevis sendoganecon. En 1838 iomete fore la vilaĝo rekonstruiĝis pro inundo. En 1910 loĝis tie 1040 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Hont, al la distrikto de Szob. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 702 da homoj (609 hungaroj). Ekde 2008 nur la riveroj baras la trafikon, ambaŭ ŝtatoj apartenas al interna zono de Schengen.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Emeriko (Hungario) de 1769
* vinkeloj en sabloŝtono

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Viro de Grauballe

eta|240px|La vizaĝo de la viro de Grauballe.
eta|240px|La korpo de la viro de Grauballe.
eta|240px|Mano de la viro de Grauballe.
La **viro de Grauballe** estas unu el la plej bone konservitaj marĉomumioj. Li estis trovita la 26-an de aprilo 1952, en marĉo apud la vilaĝo Grauballe en Jutlando, Danio. La metodo karbono 14 datis ĝin ĉirkaŭ la jaro -290, do en la ferepoko. Oni povas vidi la viron de Grauballe nuntempe en la muzeo de Moesgaard, ĉe Aarhus, Danio.

## Stato 
La viro de Grauballe estas tre bone konservita kun ungoj kaj haroj. La fingroj estis en tiom bona stato, ke eblis fari fingropremsignojn. La koloro de la haŭto kaj de la haroj ŝanĝis pro la kondiĉoj en la marĉo. Neniaj vestaĵoj aŭ juveloj estis trovitaj apud li.

## Morto 
La viro de Grauballe mortis ĉar oni distranĉis lian gorĝon, sed li havis ankaŭ rompiĝintajn kranion kaj kruron. Oni ne scias kial li estis mortigita. Oni supozas, ke kiel aliaj marĉomumioj li mortis kiel oferto aŭ estis punekzekutita.

Lasttempaj skanaĵoj rekonstruis lian vizaĝon kaj montris multajn faktojn, kiel tiun ke li ekmalsaniĝis pri podagro. Krom tio li ŝajne estis sana viro, ĉirkaŭ 30-jaraĝa. Li ŝajne ne manlaboris, ĉar la ungoj estis tre flegitaj, li apartenis verŝajne al alta socia tavolo.

En lia stomako troviĝis la restoj de lia lasta manĝo: linsemoj, hordeo, kaj entute eroj de pli ol 60 diversaj herboj.

Apud la kadavro troviĝis kelkaj tri centimetrojn longaj betulbastonetoj. Tiajn lignaĵojn, en kiujn oni gravuris magiajn simbolojn, uzis la ĝermanoj por loti. Eble tiel estis elektita la viro de Grauballe por morti.

## En literaturo 
La viro de Grauballe estas temo de poemo de Seamus Heaney.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Peter V. Glob: *Die Schläfer im Moor* (la dormantoj en la marĉo). Winkler, München 1966
* M. Gebühr: *Moorleichen in Schleswig-Holstein* (marĉomumioj en Schleswig-Holstein. Wachholtz, Neumünster 2002 ISBN 3-529-01870-8
* Wijnand van der Sanden *Mumien aus dem Moor - Die vor- und frühgeschichtlichen Moorleichen aus Nordwesteuropa* (mumioj el la marĉo - pra kaj fruhistoriaj marĉokadavroj el nordokcidenta Eŭropo). Drents Museum / Batavian Lion International, Amsterdam 1996. ISBN 90-6707-416-0

## Eksteraj ligiloj 
*The Grauballe Man, muzeo de Moesgaard 
**The Grauballe Man* - poemo de Seamus Heaney

Grauballe
Grauballe
Odra montetaro

**Odra Montetaro** (ĉeĥe *Oderské vrchy*), subunuo de Nízký Jeseník, estas montetaro laŭlonge de la rivero Odro en Ĉeĥio. Ĝia plej alta pinto estas *Fidlův kopec* kun siaj 680 metroj super marnivelo.

Kategorio:Nízký Jeseník
Kategorio:Geografio de Moraviasilezia regiono
Malá nad Hronom

eta|dekstra|300px|Malá nad Hronom situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Malá nad Hronom situas en la bluigita distrikto
**Malá nad Hronom,** hungare **Kicsind** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. La slovaka historia nomo estis **Kičind**.

* Areo: 8 km²
* Supermara alteco: 140 m
* Loĝantaro: 400
* Poŝtkodo: 943 65
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso:

## Situo 
La vilaĝo situas en valo, laŭ maldekstra bordo de Hron, laŭ traira flankovojoj. Štúrovo troviĝas 8 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata ekde la neolitiko, antaŭ la hungaroj keltoj vivis tie. La unua mencio pri la loko devenis el 1157. Dum la mallonga turka erao la vilaĝo restis viva, sed dum regado de Emeriko Thököly la komunumo senhomiĝis. En 1908 lernejo konstruiĝis. En 1910 loĝis tie 654 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Esztergom (reĝa departemento), al la distrikto de Párkány. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 1984 nova lernejo konstruiĝis. En 2001 loĝis tie 405 da homoj (380 hungaroj, 17 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sanktaj Gardanĝeloj de 1781

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
János Jankó

**JANKÓ János** estis hungara etnografo naskita en Pest (urbo) la 13-an de marto 1868 kaj mortinta en Borseko la 28-an de julio 1902.

## Biografio 
János Jankó studis en Budapeŝto geografion kaj post siaj studvojaĝoj en Italujo kaj Nord-Afriko ekde 1890 li konatiĝis kun la institutoj etnografiaj de Anglujo kaj Francujo. Inter 1892–93 li estis asisto en instituto geografia de Budapeŝto, ekde 1894 li laboris en la etnografia sekcio de *Hungara Nacia Muzeo*, kies sekcio pli poste li iĝis direktoro. Post studado de la *Museum für Völkerkunde* de Berlino li denove travojaĝis Hungarujon, li establis la etnografian vilaĝon de miljara Hungarujo. En somero de 1896 li esploris la rusajn etnografiajn kolektojn. En 1898 li esploris por tri monatoj la vivon de ĥantoj. La morto trovis lin dum kolektvojaĝo.

## Verkoj 
* *Gróf Benyovszky Móric életrajza* (Bp., 1889);
* *Kalotaszeg magyar népe (Bp., 1892);
* *Torda. Aranyosszék, Toroczkó magyar (székely) népe (Bp., 1893);
* *Az ezredéves országos kiállítás néprajzi faluja* (Bp., 1897);
* *A néprajzi gyűjtemény leírása* (Zichy Jenő gr. kaukázusi és közép-ázsiai utazásai I. Bp., 1897);
* *A magyar halászat eredete* (Herkunft der magyarischen Fischerei);
* *Zichy Jenő gr. harmadik ázsiai utazása* (Dritte asiatische Forschungsreise des Gr. Eugen Zichy, I. Bp., 1900);
* *A balatonmelléki lakosság néprajza* (Bp., 1902).

## Bibliografio 
* Thirring Gusztáv: J. J. emlékezete (Földr. Közl. 1903).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Janko, J
Kamenín

eta|dekstra|Kamenín situas en Regiona Nitra
eta|dekstra|Kamenín situas en la bluigita distrikto
**Kamenín,** hungare **Kéménd** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

## Bazaj informoj 
* Areo: 28 km²
* Supermara alteco: 127 m
* Loĝantaro: 1500
* Poŝtkodo: 943 57
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso:

## Situo 
La vilaĝo situas en valo, laŭ dekstra bordo de Hron, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Želiezovce-Štúrovo. La lasta troviĝas 13 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko, poste la keltoj havis tie teran fortikaĵon. La unua mencio pri la loko devenis el 1217. En 1543 la turkoj okupis la regionon, en 1595 armeo de la Habsburgoj rabadis en la vilaĝo, en 1683 la poloj detruis la komunumon. Ĉefepiskopejo de Esztergom refondis ĝin en 1699, sed en 1705 denove la aŭstroj rabadis. Lernejo konstruiĝis en 1732. La hungaroj venkis la aŭstrojn en 1849. La fervojo atingis la vilaĝon en 1885. En 1910 loĝis tie 1812 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Esztergom (reĝa departemento), al la distrikto de Párkány. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1529 da homoj (1374 hungaroj, 116 slovakoj).
eta|Preĝejo de Kamenín

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Ĉieliro de Nia Sinjoro de 1755, en la 20-a jarcento nova turo alkonstruiĝis
* skulptaĵo de Dipatrino de 1883
* monumento pri la 2-a mondmilito

## Famuloj 
En la vilaĝo naskiĝis:
* slovakia hungara skulptisto György Bartusz
* ĉeĥoslovakiana hungara zoologo Miklós Janisch
* János Ábrahám (juristo)
* hungara benediktana monaĥo Hildebrand Dezső Várkonyi.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Ildikó Kovács

**KOVÁCS Ildikó** (kovaĉ) estis rumanuja hungara pupteatra reĝisorino. Ŝi naskiĝis en Sfântu Gheorghe la 5-an de decembro 1927 kaj mortis en Kluĵo la 23-an de januaro 2008.

## Premioj
*1968, 1970 – Esperanta Pupteatra Festivalo, Zagrebo;
*Internacia Pupteatra Festivalo la 1-a kaj la 2-a en Bukareŝto en la konkursoj de pupteatraĵoj.

## Biografio
Ildikó Kovács komencis sian karieron kiel pupaktorino. Ekde 1950 ŝi ankaŭ reĝisoris kaj ekde 1952 ŝi iĝis la reĝisoro de Puck Bábszínház, magyar tagozat. Inter 1955–1958 ŝi laboris en Oradea kaj pli poste ĝis sia pensiuliĝo denove en Kluĵo. Ŝi fondis la grupon *MIM 7*, kiu prezentis plurajn pantomim-spektaklojn. Ŝi verkis dekkvar pupteatraĵojn, respektive dramigis.

## Reĝisoraĵoj ĉefaj
*Cini Samu egér kalandjai*; *Micimackó*; *Géal*: *Plüm-Plüm*; Áron Tamási: *Szegény ördög*; Miguel de Cervantes: *Don Quijote*; Andor Bajor: *Meghasadt szívek*; Shakespeare: *Szentivánéji álom*; Alfred Jarry: *Übü király*; *Görög Ilona*.

## Verkoj
**A bábszínházi rendezés* (Bp. 1974); 
**Báboskönyv* (elekto kun reĝisoraj konsiloj kaj postparolo, kun ilustraĵoj de László Sipos, 1974).

## Literaturo 
**Kovács Ildikó*. Red. Zsuzsa Szebeni, Libroeldonejo OSZMI–Koinónia, 2008.

## Eksteraj ligiloj
*Pri reĝisorino http://www.szinhaz.hu/index.php?id=1268&cid=30551
Januaro (sanktulo)

**Sankta Januaro** (itale, *San Gennaro*, latine *Januarius*), naskiĝis ĉirkaŭ 250 kaj mortis en 305. Li estis Episkopo de Benevento, martirigita (per senkapigo) en la epoko de la imperiestro Diokleciano, apud la sulfurejo de Pozzuoli (ĉe Napolo).

Post diversaj eventoj, en 1647 la kranio de la sanktulo kaj du ampoloj kun lia sango estis lokitaj, en du apartaj niĉoj, en la katedralo de Napolo, de kiu Sankta Januaro estas patrono (antaŭ kelkaj jaroj, la kulto de la sanktulo estis, de la Sankta Seĝo, mallevita al pure loka nivelo; sed, ĝuste en la ĉi-jara datreveno de la morto, oni «promociis» Sanktan Januaron je patrono de la tuta Regiono Kampanio, kies ĉefurbo estas Napolo).

## La Miraklo de Sankta Januaro 
Ripetiĝas en Napolo la tiel dirita «miraklo de Sankta Januaro». La stranga afero, kiu de jarcentoj mobilizas la sciencistojn (kaj pri kiu, verdire, la katolika eklezio neniam alprenis oficialan starpunkton, kvankam ekleziaj eminentuloj kutime partoprenas en la koneksaj ceremonioj), estas la nekontestebla fakto, ke la sango entenata en la du ampoloj likviĝas en difinitaj datoj: la 19-an de septembro (en la datreveno de la martirigo); la sabaton, kiu antaŭas la unuan dimanĉon de majo (en la datreveno de la transporto de la korpo de la sanktulo al la napolaj katakomboj); kaj la 16-an de decembro (en la datreveno de la erupcio de la napola vulkano Vezuvo, en 1631). Samtempe kun la likviĝo de la sango (kiu okazas antaŭ granda homamaso), subite ruĝiĝas iu ŝtono en Pozzuoli, kie, laŭ la tradicio, purigis siajn manojn la virino, kiu kolektis la sangon de la sanktulo.

La kulto de Sankta Januaro naskis riĉan folkloron en Napolo, ankaŭ ĉar la popolo faras prognozojn pri la estonteco en rilato kun la tempo bezonata de la sango por likviĝi, kiu varias de unu jaro al alia (des pli malbone se, kiel kelkfoje okazas, la sango tute ne likviĝas: kaj estas strange, ke kiam tiu likviĝo ne okazas, tre ofte la urbo estas efektive trafata de iu malagrablaĵo aŭ eĉ katastrofo).

## Vidu ankaŭ 
* Trezoro de Sankta Januaro

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Mortintoj en 305
Religia fikuso

[maldekstra|eta|*Ficus religiosa* en [Botanika ĝardeno Sir Seewoosagur Ramgoolam]]
**Religia fikuso** estas specio de arbo (latine *Ficus religiosa*, sanskrite *pippala*). Ĝi apartenas al la familio de morusacoj (latine *Moraceae*). Ĝi estas rapide kreskanta arbo, kiu povas atingi altecon de 30 metroj. Ĝi troviĝas en Barato kaj Srilanko.

## En budhismo 
[eta|maldekstre|La [bodiarbo, religia fikuso en la bikŝuejo Mahabodio, Bodgajo, Barato.]]
Religia fikuso havas kulturan valoron en budhismo ĉar laŭtradicie la bodisatvo Gotamo atingis vekiĝon post meditado sub bodiarbo. En budhistaj artaĵoj, tia arbo estas ofte uzata kiel simbolo de la budho Gotamo.

Religia fikuso estas ankaŭ sankta arbo en ĝajnismo kaj hinduismo.

## Klimato 
[eta|maldekstra|*Ficus religiosa* en [plantdomo|flordomo ĉe Hattigny (Francujo)]]
Religia fikuso estas tolerema al vaste ŝanĝiĝantaj klimataj kondiĉoj kiel tropika pluvarbara klimato kie la regiono ricevas pli ol 60 milimetrojn (6.0 cm) da precipitaĵo monate, tropika musonklimato kie meza precipitaĵo varias de 60 milimetroj (6.0 cm) en la plej seka monato ĝis 100 milimetroj (10 cm), tropika savanklimato kun seka somero kie meza precipitaĵo varias de 60 milimetroj (6.0 cm) monate en someroj ĝis 100 milimetroj (10 cm) monate en vintroj, varma modera klimato, malseka la tutan jaron kie meza temperaturo ĝi iras de 0 °C ĝis 10 °C kaj estas malseka la tutan jaron, same kiel mezvarmaj klimatoj kun seka somero, kie meza temperaturo varias de 0 °C ĝis 10 °C.

Kategorio:Fikuso
Kategorio:Ĝardenplantoj
Kategorio:Arboj en religio
Kategorio:Ornamaj arboj
Kategorio:Naciaj simboloj de Nepalo
Kategorio:Arboj de Hindoĉinio
Kategorio:Terminaro de Budhismo
Kategorio:Hinduismo
Kategorio:Epifitoj
Petra Roth

**Petra ROTH** (naskita la  en Bremeno) estas germana politikisto, kiu servis kiel la ĉef-urbestro de Frankfurto de 1995 ĝis 2012.

Roth estas membro de la Kristandemokrata Unio de Germanio (CDU).eta|250px|Petra Roth (2007)eta|meza|300px|Petra Roth en Frankfurto (2009)

Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Frankfurto ĉe Majno
Unu, du, tri

[eta|Afiŝo de la filmo, desegnita de [Saul Bass.]]
***Unu, du, tri*** (en originalo **One, Two, Three**) estas fama filma komedio de Billy Wilder. Ĝi estas el la jaro 1961 kaj ĝi okazas en postmilita Berlino (post la Dua Mondmilito), senpere antaŭ ties dividigo per berlina muro, kies konstruado trafis ankaŭ la finon de filmado.

eta|thumbtime=164|Avanco de la filmo.
La scenaro estis verkita de Wilder and I. A. L. Diamond, bazita laŭ teatraĵo *Egy, kettö, három* de Ferenc Molnár. La ĉefroluloj estis: James Cagney, Horst Buchholz, Liselotte Pulver, Pamela Tiffin, Arlene Francis, Leon Askin, Howard St. John, kaj aliaj. Ĝi estis la lasta apero en la kino de Cagney ĝis *Ragtime* en 1981, 20 jarojn poste.

La filmo estas tre konata pro sia rapidega ritmo, al kiu aludas la titolo. En la plej rapidaj scenoj estas ofte ludata la *Danco de la sabro* de Aram Ĥaĉaturjan, kiu substrekas tiun vivantecon.

Kategorio:Usonaj komediaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1961
Svartisen

**Svartisen** estas glaĉero en Norvegujo. Svartisen efektive konsistas el du glaĉeroj. "Vestre Svartisen" estas la due plej granda glaĉero (221 km²) en Norvegujo. "Østre Svartisen" la kvare plej granda (148 km²). Ili situas en la gubernio Nordland.

maldekstre|eta|Svartisen
La degelakvo estas kolektata en tuneloj, kaj uzata por produkti elektron.
La nomo "Svartisen" signifas "la nigra glacio".

## Eksteraj ligiloj 
* Filmeto 

Kategorio:Glaĉeroj en Norvegio
Mespilo

**Mespilo** povas signi kaj la frukton (**mespilberon**) kaj la arbon (*Mespilus germanica* L.). La arbo povas esti nomata **mespilujo** aŭ **mespilarbo**.

## Etimologio
La nomo "mespilo" devenas de la latina *mespilum*, kio mem devenas de la helena *mespilon*, el *mesos* kaj *pilos*, alude al la hemisfera formo de tiu frukto.

## Arbo 
Mespilarbo estas malgranda arbo de la familio Rozacoj. Ĝi ne devas esti konfuzata kun la mespilo (lanmespilo) de Japanio. La fruktoj ne povas esti konsumataj apenaŭ rikoltitaj, sed en malfrua aŭtuno necesas lasi la fruktojn velki en pajlo en loko seka kaj aerumata; la fruktoj devas fariĝi hele brunaj ĝis malhele brunaj. La transformiĝo igas la fruktojn molaj kaj dolĉaj, dume antaŭe la mespiloj estis adstringaj kaj akraj. Por manĝi mespilon, vi devas depreni la petiolon kaj suĉi la pulpon sen engluti la semojn. 

### Priskribo 
Mespilarbo estas malgranda arbo (ĝis 4–5 m alta) kun larĝeco ofte supera al la alteco; ĝi estas decidua (falfolia - perdas la foliojn en vintro).
La blankaj floroj hermafroditaj estas simplaj kaj havas kvin petaloj la florado estas tre dekoracia.

La florado, kiu estas iom malfrua (majon), okazas post la eligo de la folioj. La fruktoj estas malgrandaj pomoj, kiuj havas ŝelon raspan kaj estas hele brunaj, ofte ilin kovras subtila lanugo; ili estas malgrandaj: 2-2,5 cm de diametro. Ekzistas ankaŭ fruktoj pli grandaj kaj pli nutraj. La fruktoj restas duraj kaj lignecaj kun acida saporo ĝis malfrue en aŭtuno; fakte nur post la rikoltado enzima transformiĝo de la pulpo ebligas konsumadon. Ĝi estas planto tre rezista al malvarmo, aldone la malfrua florado sekvas la lastajn frostojn.

### Distribuado en naturo 
Mespilarbo estas disvastiĝinta en naturo en suda Eŭropo (ĝis Germanio) kaj en Malgrandazio, kie mespilarbo estas laŭdire naskiĝinta. Ĝi troviĝas ankaŭ en norda Italio, de Piemonto ĝis Venetio.

## Galerio 

Dosiero:Mespilus germanica2.jpg|Arbo
Dosiero:Medlar pome among leaves.jpg|
Dosiero:Mespilus germanica Mispel bloem.jpg|Floro
Dosiero:Illustration Mespilus germanica0.jpg|
Dosiero:Mispelbaum.jpg|Arbo
Dosiero:Mispeln.jpg|Fruktoj sur la arbo
Dosiero:Mispel.jpg|Rikoltitaj fruktoj

## Vidu ankaŭ 
* Ŝajna mespilujo
* Lanmespilo

Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Rozacoj
Kamenný Most (distrikto Nové Zámky)

eta|dekstra|330px|Kamenný Most situas en la plej griza regiono
**Kamenný Most,** hungare **Kőhídgyarmat** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. La slovaka historia nomo estis **Kamenné Ďarmoty**.

## Bazaj informoj 
* Areo: 20&nbsp;km²
* Supermara alteco: 114 m
* Loĝantaro: 1040
* Poŝtkodo: 943 58
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso:

## Situo 
La vilaĝo situas en valo, laŭ dekstra bordo de Hron, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Želiezovce-Štúrovo. La lasta troviĝas 7&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
Dum epoko de romianoj remparo konstruiĝis tie. La unua mencio pri la loko devenis el 1271. La kampoj apartenis al ĉefepiskopo de Esztergom. Pli frue jam estis tie ŝtona ponto, kiu estis samtempe doganejo. En 1910 loĝis tie 1410 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Esztergom (reĝa departemento), al la distrikto de Párkány. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Kamenný Most 1034 da homoj (931 hungaroj, 91 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo de 1748

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Belmont

**Belmont** estas latinida formo de *bela monto*.

Belmont estas uzata en jenaj signifoj:

## Geografia nomo 
### Francio 
* **Belmont (Doubs)** estas komunumo de la departemento Doubs en Franĉkonteo en Francio.
* **Belmont (Haute-Saône)**, komunumo de la departemento Haute-Saône same en Franĉkonteo en Francio.
* **Belmont-Tramonet**, komunumo de la departemento Savojo en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj en Francio.

### Svislando 
* **Belmont-sur-Lausanne** estas komunumo de la Distrikto Lavaux-Oron en Kantono Vaŭdo en Svislando.
* **Belmont-sur-Yverdon** estas komunumo de la Distrikto Vaŭda Nordĵuraso en Kantono Vaŭdo en Svislando.
* **Belmont-sur-Montreux (stacidomo)** estas fervoja stacio en Montreux VD.

### Usono 
* **Belmont (Nov-Jorkio)**, komunumo de la subŝtato Nov-Jorkio en orienta Usono.

## Persona nomo 
* **Leo Belmont** estis pola kaj esperanta verkisto.

## Vidu ankaŭ 
* **Belmonte**
Gölsdorf

**Gölsdorf** estas la familia nomo de:

* Karl Gölsdorf, (1861–1916), aŭstra inĝeniero kaj konstruisto de lokomotivoj
* Louis Adolf Gölsdorf, (1837–1911), aŭstra inĝeniero kaj konstruisto de lokomotivoj, patro de Karl Gölsdorf

Kategorio:Germanaj familiaj nomoj
Karl Gölsdorf

**Karl Gölsdorf** (n. 8-an de junio 1861 en Vieno; m. 18-an de marto 1916 en Wolfsbergkogel ĉe Semmering estis aŭstria inĝeniero kaj konstruisto de lokomotivoj. Li estis la filo de Louis Adolf Gölsdorf.

Kategorio:Aŭstraj inĝenieroj
Morbidelli

**Morbidelli** estis manufaktura firmao de motorcikloj. Ĝi ekzistis inter la jaroj 1910 kaj 1980 en Pesaro. Morbidelli partoprenis en 1969 ĉe la mondĉampioneco de la motorcikloj per maŝino de 50 kubikcentimetroj. Hodiaŭ ekzistas muzeo en la eksa sidejo de la marko, kie oni prezentas la motorciklojn, kiujn oni uzis dum la mondĉampionecoj. En la jaro 1992 oni provis revivigi la markon pere de motorciklo de 850 kubikcentimetroj.eta|Morbidelli V8

Kategorio:Italaj firmaoj
Kategorio:Motorcikloj
Junulino de Yde

eta|Junulino de Yde
eta|La trovejo
eta|La junulino
La **junulino de Yde** estas marĉomumio trovita proksime al la vilaĝo Yde en la marĉoj de *Stijfveen*, Nederlando. Ŝi estis malkovrita la 12-an de majo 1897 en escepte bona stato, ĉefe ŝia hararo. Sed pasis du semajnoj antaŭ ol la korpo estis sendita al la aŭtoritatoj kaj dum tiu tempo ĝi estis multe difektita.

La esploroj per la metodo karbono 14 montris ke la junulino mortis inter la jaroj -54 kaj 128, kiam ŝi estis ĉirkaŭ 16-jaraĝa. Ŝi havis longajn bondojn, iom rufajn harojn, sed parto de ŝia kranio eble estis razita antaŭ la ekzekuto. La tomografio montris, ke la junulino suferis pro skoliozo.

La korpo estis volvita en lana mantelo kaj portis ŝnureton kun penduma nodo ĉirkaŭ la kolo. Pro tio oni supozis, ke ŝi estis ekzekutita aŭ oferita. La korpo montras ankaŭ spuron de tranĉilfrapo ĉe la klaviklo, kiu tamen ne kaŭzis la morton. Kiel ĉe la plej multaj marĉomumioj la haŭto kaj la vizaĝtrajtoj estas prezervitaj danke al la acido de la torfo. Kiam ili malkovris la kadavron, la laboristoj distranĉis la korpon, detruinte la bruston. Dum jardekoj la korpo kuŝis en muzeo, antaŭ ol novaj esploroj estis faritaj en 1992.

En tiu jaro la profesoro Richard Neave de la universitato de Manchester, esploris la kranion per tomografio, determinis la aĝon de la mortinto kaj tiun de la kadavro. Oni parolis denove pri ŝi, kiam Neave publikigis la rekonstruaĵon de la vizaĝtrajtoj. La kadavro kaj la rekonstruaĵo videblas nun en la muzeo de Drenthe, en Assen.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Virino de Haraldskær
* Lindow-homo
* Ötzi
* Viro de Tollund

## Eksteraj ligiloj 
* La muzeo de Drenthe (nederlande)
* La mumio kaj ties vizaĝa rekonstruaĵo (angle)
* Portreto (nederlande)

Yde
Yde
Kategorio:Drento
Al Ahli

**Al-Ahli** () estas futbalteamo de Sauda Arabio el la urbo Ĝido. Temas pri unu de la plej grandaj teamoj de Sauda Arabio. En la teamo estas granda kvanto de ludantoj de la nacia teamo de Sauda Arabio.

## Dato 
Ĝi estas klubo, kiu inkluzivas plurajn malsamajn ludojn krom futbalaj teamoj de ĉiuj kategorioj. Ĝi havas sidejon en Ĝido, okcidenta Sauda Arabujo. Fondita la 17-an de marto 1937, ĝi estas la sola klubo, kiu kolektis la ligon, la Reĝan Pokalon kaj la Superan Pokalon en unu sezono (2016) kaj la unua, kiu kolektis la ĉampionecojn de ligo kaj pokalo en 1978. Ĝi nomiĝas Reĝa Klubo, kaj reĝo Abdullah bin Abdulaziz Al Saud, la Prezidanto de la Regno de Sauda Arabio, nomis ĝin la Ambasadoro de la Nacio, kaj ĝi ankaŭ nomiĝas la Kastelo de Pokaloj. la koloroj de la klubo estas verda kaj blanka.

La ĉefsidejo de la klubo situas en Tahlia Street en Ĝido. La klubo establis la unuan futbalan akademion en Saud-Arabio kaj establis la Centron por Junularo kaj Junularo Princo Abdullah Al-Faisal. Princo Abdullah Al-Faisal estas konsiderata la efektiva fondinto de la klubo kaj ĝia simbolo pro la disvolviĝo de la klubo en plej multaj el ĝiaj diversaj agadoj.

Li havis la superecon en tio, kio nun estas la klubo. Princo Abdullah Al-Faisal venigis mondpiedpilkajn famulojn en tiu periodo por ludi por Al-Ahly-Klubo, inkluzive de trejnistoj kaj ludantoj. Li atingis duan lokon, tiam venis post la turniro por trejni Al-Ahly kaj atingi ĉampionecojn kun li, tiam revenis denove al trejni la brazilan nacian teamon en la Monda Pokalo 1986. Kvindek jarojn de la fondo de la klubo en 1408 AH, la brazila nacia futbala teamo venigis mondajn ĉampionojn ludi kun Al-Ahly-Klubo. Li ankaŭ venigis Manchester el Anglujo, Romo el Italio kaj Ajaco el Nederlando. En tiu periodo, la klubon vizitis mondfamaj homoj kiel eksa prezidanto de Internacia Federacio Joao Havelange kaj la granda brazila stelo Pele.

## Teamaj Ĉampionecoj 
**Saŭda Ligo kvar fojojn: 1969, 1978, 1984, 2016**

**Reĝo de Sauda Pokalo dek tri fojojn: 1962, 1965, 1969, 1970, 1971, 1973, 1977, 1978, 1979, 1983, 2011, 2012, 2016**

**Saŭda Kronprinco-Pokalo ses fojojn: 1957, 1970, 1998, 2002, 2007, 2015**

**Golfa Klubo-Pokalo tri fojojn: 1985, 2002, 2008**

**Pokalo de Arabaj Kluboj unufoje: 2003**

**Saŭda Federacia Pokalo kvin fojojn: 2001, 2002, 2007, 2012, 2013**

**Saŭda Super Pokalo unufoje: 2016**

**Internacia Pokalo Al Jazeera por Ĉampionaj Kluboj: 2014**

**Pokalo Al Masyaf por Ĉampionaj Kluboj tri fojojn: 1966, 1974, 1982**

**Internacia Amikeca Pokalo dufoje: 2001, 2002**

Kategorio:Futbalteamoj
Kategorio:Futbalo en Sauda Arabio
1222 Tina

'*1222 *Tina'''* estas malgranda sed tre hela asteroido de la ĉefa zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Eugène Joseph Delporte elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.

## Nomo 
Ĝi estas nomita "*Tina''", laŭ la antaŭnomo de amatora astronomino, konata de la malkovrinto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eugène Joseph Delporte
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1932