Kanada angla lingvo

**Kanada angla** aŭ **kanadangla lingvo** (**CanE**, **CE**, **en-CA**) estas la aro de varioj de la angla lingva indiĝena al Kanado. Laŭ la censo de 2016, la angla estis la denaska lingvo de pli ol 19,4 milionoj da kanadanoj aŭ 58.1% de la tuta loĝantaro. La cetero de la loĝantaro estis denaskaj parolantoj de la kanada franca (20.8%) aŭ de aliaj lingvoj (21.1%). Pli granda nombro, 28 miliono da homoj, raportis, ke ili uzas la anglan kiel plej uzata lingvo. De kanadanoj ekster la provinco de Kebekio, 82% raportis, ke ili parolas la anglan denaske, sed ene de Kebekio la nombro estis nur 7.5% ĉar loĝantoj estas plejparte denaskaj parolantoj de la kanada franca.

La kanadangla enhavas ecojn de kaj la brita kaj la usona angla, kaj ankaŭ kelkajn unike kanadajn ecojn. La kanada angla samas kun la usonangla plejparte, la preciza influo de usonangla, britangla, kaj aliaj fontoj al kanadanglaj varioj estis la daŭranta temo de sistemaj studoj ekde la 1950aj jaroj.

Fonologie, la kanadangla kaj la usonangla estas klasifikataj kune kiel la nordamerika angla, emfazante la fakton, ke la preskaŭ ĉiuj eksteruloj, eĉ aliaj denaskaj anglalingvanoj, ne povas distingi la tipajn akĉentojn de la du landoj sole pro la sono. Kanadanoj kaj usonanoj mem foje havas problemon distingi siajn proprajn du akĉentojn, precipe kiam iu parolas kun  urba norma kanadangla akĉento, kiu ofte sonas identa al okcidentusona angla.

## Ortografio 
Kanada literumo de la angla lingvo kombinas britajn kaj usonajn metodojn, kaj aldonas kelkajn hejman ecojn.

* Vortoj kiel *reali**z**e* kaj *organi**z**ation* havas kutime la oksfordan ortografioin kun z.
* Francdevenaj vortoj kiuj en la usonangla finiĝas per *-or*, kiel *col**or*** aŭ *hon**or***, ofte retenas britan literumon (*col**our*** kaj *hon**our***).
* Francdevenaj vortoj kiuj en la usonangla finiĝas per *-er*, kiel *fib**er*** aŭ *cent**er***, ofte retenas britan literumon (*fib**re*** kaj *cent**re***). Tamen, ĉi tiu regulo ne estas strikta: *kilomet**er*** (*kilomet**re***) estas tre akceptebla kaj *meag**er*** (*meag**re***) kaj *somb**er*** (*somb**re***) eĉ povas ne esti rimarkitaj.
* Usono uzas la angla-francan literumon *defen**se*** kaj *offen**se*** (substantivo), kanadanoj plejparte uzas la britan literumon *defen**ce*** kaj *offen**ce*** (sed *defen**sive*** kaj *offen**sive*** estas universalaj trans ĉiuj formoj de la angla).
* Kelkaj substantivoj, kiel en la britangla, prenas postafikson *-ice* dum rilataj verboj prenas *-ise* – ekzemple, *pract**ice*** kaj *licen**ce*** estas substantivoj sed *pract**ise*** kaj *licen**se*** estas la respektivaj rilataj verboj (sed *adv**ice*** kaj *adv**ise***, kiuj havas malsamajn prononcojn, estas universala).
* Kanada literumo foje retenas la britan praktikon duobligi la konsonanton *-l-* kiam aldonante postafikson al vortoj eĉ kiam la fina silabo (antaŭ la postafikso) ne havas emfazon. Komparu la kanadan (kaj britan) *cance**ll**ed*, *counse**ll**or,* kaj *trave**ll**ing* (plej ofte en la kanadangla sed ĉiam duobligita en britangla) al usona *cance**l**ed*, *counse**l**or*, kaj *trave**l**ing*. Tamen, *fue**l**ed*, *fue**ll**ed*, *due**l**ing*, *due**ll**ing* estas ĉiuj oftaj. En la usonangla, ĉi tiu konsonanto estas nur duobligita kiam emfazita; tiel, ekzemple, *contro**ll**able* kaj *enthra**ll**ing* estas universalaj. (Sed kaj kanadangla kaj britangla uzas *ballo**t**ed* kaj *profi**t**ing*.)
* En aliaj kazoj, la kanadangla kaj usonangla uzado malsamas de la britangla literumo, kiel en la kazo de substantivoj kiel *curb* kaj *tire*, kiuj en la britangla estas literumitaj *kerb* kaj *tyre*. Kelkaj aliaj diferencoj kiel kanadangla kaj usonangla *aluminum* kontraŭ *aluminium* aliloke respondas al malsamaj prononcoj.

## Fonologio 
Laŭ la gravaj sonsistemaj (fonologioj) de la angla lingvo ĉirkaŭ la mondo, la kanadangla plej proksimas al la usonangla, ambaŭ estante grupigintaj kunen en nordamerika angla sonsistemo. La ĉefa kanada akĉento ("la norma kanada") ofte kompariĝas al la tre simila kaj plejparte koincida "ĝenerala usona" akĉento, akĉento ĝenerale parolata trans Usono kaj perceptata tie  relative mankanta rimarkeblajn regionajn ecojn.

La provincoj oriente de Ontario montras la plej grandan dialektan diversecon. Norda Kanado estas, laŭ William Labov, formiĝanta dialekta regiono, kaj unueca angla dialekto ankoraŭ ne formiĝis. Tre unueca dialekto ekzistas en okcidenta kaj centra Kanado, situacio kiu estas simila al tio de okcidenta Usono. Labov identigas regionon "Enlanda Kanado" kiu koncentras ĉiujn la difinajn ecojn de la dialekto centrita en la prerioj, kun randaj areoj kun pli variaj skemoj inkluzive la metropolaj areoj de Vancouver kaj Toronto. Ĉi tiu dialekto formas dialektan kontinuumon kun la fora okcidenta usonangla. Tamen, ĝi estas tre malsama de la enlanda norda usonangla de la centra kaj orienta regionoj de la Grandaj Lagoj.

Difina trajto de la kanadangla estas "vokala levo". La diftongoj /aɪ/ kaj /aʊ/ "levas" antaŭ senvoĉaj konsonantoj, konkrete /p/, /t/, /k/, /s/, /ʃ/ kaj /f/. En tiaj okazoj, /aɪ/ igas [ʌɪ~ɜɪ~ɐɪ]. Unu de la malmultaj fonetikaj variabloj kiu dividas kanadanojn regione estas la prononco de la levita alofono /aʊ/. En Ontario, /aʊ/ inklinas havi meza-centran aŭ eĉ meza-frontan artikulacion, foje preskaŭ [ɛʊ], dum en okcidento kaj la maraj provincoj, pli retirita sono estas aŭdita, pli proksime al [ʌʊ].

### Maraj provincoj 
Multaj homoj en la maraj provincoj – Nov-Skotio, Nov-Brunsviko, kaj Insulto Princo Eduardo – havas akĉenton kiu sonas pli kiel la skota angla kaj, en kelkaj lokoj, la irlanda angla ol ĝenerala usonangla. Ekster gravaj komunumoj, dialektoj povas varii multe de komunumo al komunumo, kaj de provinco al provinco, pro etna deveno kaj pro pasinteco en kiu malabundis vojoj kaj abundis komunumoj, kaj kelkaj vilaĝoj estis tre izolitaj. En la 1980aj jaroj, loĝantoj de vilaĝoj en norda Nov-Skotio povus identigi sian vilaĝon laŭ dialektoj kaj akĉentoj. Oni ofte konsideras la dialektojn de Insulo Princo Eduardo plej distingebla grupiĝo.

La fonologio de marprovinca angla havas kelkajn unikajn ecojn:

* *Cot* kaj *caught* prononciĝas same, sed kun centra vokalo .
* Neniu kanada ŝanĝo de la mallongaj antaŭaj vokaloj
* Antaŭ-konsonanta  estas foje (kvankam malofte) nuligita.
* La intervokala frapo de  kaj  fariĝas alveolara frapeto  inter vokaloj, kaj prononci ĝin kiel glota halto , estas malpli ofta en la maraj provincoj. Tial, oni prononcas la vorton *battery* kiel  anstataŭ [ˈbæɾ(ɨ)ɹi].
* Precipe inter la pli maljuna generacio,  kaj  estas malsamaj en la komenca sono de *why*, *white*, kaj *which* kiuj estas malsamaj de *witch*, *with*, kaj *wear*.
* Kiel la plejparto da varioj de la kanadangla, la marprovinca angla havas kanadan levon.

## Vidu ankaŭ
* Kanada franca lingvo

## Referencoj 
Kategorio:Variaĵo de la angla lingvo
Kategorio:Kulturo de Kanado
Kategorio:Anglistiko