Noruzo

eta|Fruktoj sur la tablo dum Noruzo
**Noruzo** (, ) aŭ pli persece **Noŭruzo** (litere: 'Nova tago') estas la orienta novjaro, unu el la plej belaj kaj ŝatataj festoj en pluraj orientaj landoj. La festo daŭras du semajnojn kaj finiĝas kun la 'Naturtago', la dektria tago. La intenco estas pasigi en la naturo de sunleviĝo ĝis sunsubiro en kompanio de aliaj, kaj ĝui unu la alian kaj la naturon.

Noruzo estas la unua tago de printempo en Irano, ĝia naskiĝejo, kaj la tuta norda ter-hemisfero, estas popola simbolo de vekiĝanta  naturo post vintro, bono, paco kaj noviĝema vivo.

La Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj laŭ la decido en 2010 proklamis la 21-an de marto la internacian tagon de Noŭruzo. Laŭ la astronomia tempo (komenco de printempo), tiu tago povus okazi je la 20-a, 21-a aŭ 22-a de marto. Noŭruzo troviĝas sur la Reprezenta Listo de Nemateria Kultura Heredaĵo de la Homaro.

## Internacia festotago 
Ankaŭ estanta Zoroastrisma ferio (→ Chaharshanbe Suri), ĝi estas ankaŭ sankta tago por anoj de Sufiismo kaj ankaŭ Bahaanoj ĉe kiuj Noruzo estas unu el la naŭ sanktaj tagoj.

eta|Ŝtatoj, en kiuj Noruzo estas festata
Oni festas Noŭruzon en Afganio, Albanio, Azerbajĝano, Barato, Ĉinio (Xinjiang), Irano, Kartvelio, Pakistano, Rusio (Dagestano), Turkio, diversaj landoj de Centra Azio kiel Kazaĥio, Kirgizio, Taĝikio, Turkmenio, Uzbekio kaj ankaŭ inter la kurdoj kaj diversaj diasporoj, eĉ en kelkaj eŭropaj landoj.

Landoj kun Noruzo kiel publika feriotago :
* Afganio (21 marto)
* Albanio (22 marto)
* Azerbajĝano (20 marto al 26 marto, sume sep tagoj)
* Kartvelio
* Irano (20 marto al 24 marto, sume kvin tagoj en ĝenerala kaj totalo de 14 tagoj por lernejoj kaj universitatoj
* Irako (*de jur* *n*e Iraka Kurdio, *de factota*tano) (21 marto)
* Kazaĥio (21 marto al 24 marto, sume kvar tagoj)
* Kirgizio (22 marto)
* Kosovo (21 marto)
* Taĝikio (20 marto al 23 marto, sume kvar tagoj)
* Turkmenio (21 marto al 22 marto, sume du tagoj)
* Uzbekio (21 marto)

## Unesko 
Ĝenerala Asembleo de La UN rekonis la Internacian Tagon de Noŭruzo en 2010, priskribante ĝin kiel irandevena printempa festo, kiu jam estas festita dum pli ol 3000 jaroj. Dum la renkontiĝo de *La inter-registara komitato por la konservado de la nemateria heredaĵo* de la Unuiĝintaj Nacioj, okazinta inter la 28-a de septembro kaj la 2-a de oktobro 2009, Noŭruzo estis oficiale registrita sur la UNESKO-Reprezenta Listo de Nemateria Kultura Heredaĵo de la Homaro. En respondo al la rekono fare de UN, Irano eldonis poŝtmarkon.

## Irano 
En Irano ankaŭ oni nomas ĝin **Eid** feston, kvankam ĝi ne estas islama festo. Noruzo estas la unua tago de la printempo kaj la komenco de la irana jaro. Ĝi ankaŭ estas la komenco de la Bahaa Kalendaro. Estas festo de iuj komunumoj je la 21-a de marto kaj de aliuloj je la tago de la astronomia tempo (komenco de printempo), kiu povus okazi je la 20a, 21a aŭ 22a de marto.

### Haft Sin 
Dum Haft Sin, familioj ornamas tablon per sep eroj, kiuj reprezentas la novan sezonon, kiu komenciĝas kun la persa letera sin (s). La eroj inkluzivas :
# *Sib* (pomo), kiu reprezentas belecon
# *Sir* (ajlo), kiu reprezentas bonan sanon
# *Serkeh* (vinagro), kiu reprezentas paciencon
# *Sonbol* (hiacinto), kiu reprezentas printempon
# *Samanu* (dolĉa pudingo de tritikaj semplantidoj), kiu reprezentas fekundecon
# *Sabzeh* (persa : جوانه‌ گندم, verda soŝlegomo), kiu reprezentas renaskiĝon
# *Sekeh* (moneroj), kiu reprezentas prosperon

## Literumado kaj prononcado 
Noruzo ([noːˈɾuːz]), (persa: ‎, *noŭruz*, aliliterume en Esperanto **Noŭruzo** ([nouˈɾuːz]), kun diversaj lokaj prononcoj, ekzemple en la Bahaa Kredo ([næuˈɾuːz]), estas la orienta Novjaro,

La oficialaj nomoj estas :

Ekzistas multaj variantoj literumi la vorton *Noruzo* :
* Albana: *Novruzit*
* Azerbajĝana: *Novruz, نوروز, Новруз*
* Baŝkira: *Науруз, Nawruz*
* Krime-tatara: *Navrez, Наврез*
* Daria: نوروز‎, 
* Kartvela: ნავრუზი, 
* Guĝarata: *નવરોઝ, Navarōjha*
* Pola: *Nowy Rok*
* Slovaka: *Nový Rok*
* Kazaĥa: *Наурыз, , ناۋ‎ر*ىز
* Kurda:نەورۆز‎, 
* Kirgiza:  *Нооруз, , نوور*ۇز
* Lezga: *Яран Сувар, *
* Oseta: *Новруз*, 
* Paŝtuna: نوروز‎, 
* Tabasara; Эбелцан, 
* Taĝika: *Наврӯз*, 
* Tatara: *Нәүрүз*, , نەوروز
* Tata: *Nuruz*, نوروز
* Turka: *Nevruz*
* Turkmena: *Newruz, Невруз, نوروز*
* Urdua: نوروز‎, 
* Ujgura: نورۇز‎, , Норуз
* Uzbeka: *Navruz, Навруз, نەۋرۇز*

## En Esperanto 
La revuo "Kuriero" de Unesko dediĉis sian numeron n-ro 1 de januaro-marto 2019 al la temo de indiĝenaj lingvoj okaze de la proklamo de 2019 kiel Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj. Ekster tiu kadro la artikolo *Naŭruzo: la ĝermoj de nova tago*, de Salvatore D’Onofrio, temas pri la diversaj variantoj de la festo Noruzo, en la diversaj landoj, kaj la rilaton kun la diversaj civilizoj.

## Bildaro 

Dosiero:Nowruz in Toopkhaneh Square Tehran2013.jpg|Noruzo en Teherano, Irano, 2014.
Dosiero:Праздник Навруз, Таджикистан.jpg|Noruzo en Taĝikio, 2010.
Dosiero:Kazakistan nevruz.jpg|Noruzo en Kazaĥio, 2009.
Dosiero:Новруз Баку.jpg|Noruz-festivalo en Baku, Azerbajĝano.
Dosiero:Celebrating Nowruz in Palangan.jpg|Celebrado de Noruzo fare de kurdoj en Palagan, Irano
Dosiero:Painting Nowruz eggs in Tehran.jpg|La pentrado de Noruz-ovegoj en Tehrano, Irano.

## Notoj 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Palengan
* Festaj kaj feriaj tagoj
* Jaldao

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri Noruzo  de Benjamin Kwiecień en sia blogo, aldonita en marto 2019.

Kategorio:Festoj
Kategorio:Zaratuŝtrismo
Kategorio:Bahaismo
Kategorio:Festivaloj en Rusio
Kategorio:Festivaloj en Azerbajĝano
Kategorio:Kulturo de Irano
Kategorio:Naciaj simboloj de Irano
Kategorio:Novjaro
Kategorio:Persa kulturo
Kategorio:Persaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Unesko