Placo de la Respubliko (Erevano)

eta| Panorama vido de la Placo de la Respubliko.
la **Placo de la Respubliko** (, Hanrapetutjan hraparak, konata loke kiel Hraparak, "la placo") estas la centra urboplaco en Erevano, la ĉefurbo de Armenio. Ĝi konsistas el du sekcioj: ovala trafikcirklo kaj trapeza formo kiu enhavas akvujon kun muzikaj fontanoj. La placo estas ĉirkaŭita de kvin ĉefaj konstruaĵoj konstruitaj en rozkolora kaj flava tofo en la novklasika stilo kun vasta uzo de armenaj motivoj. Ĉi tiu arkitektura ensemblo inkluzivas la Registaran Domon, la Historian Muzeon kaj la Nacian Galerion, hotelon Marriot Armenia kaj du konstruaĵojn, kiuj antaŭe gastigis la ministeriojn pri Eksterlandaj Aferoj kaj Transporto kaj Komunikado. La placo estis origine projektita de Aleksandro Tamanjan en 1924. La konstruado de plej multaj konstruaĵoj estis finita en la 1950-aj jaroj; la lasta konstruaĵo, la Nacia Galerio, estis finkonstruita en 1977.

Dum la sovetia periodo ĝi nomiĝis *Placo Lenino* kaj statuo de Vladimiro Lenino staris ĉe la placo. Sovetiaj paradoj kaj festoj estis okazigitaj dufoje (originale trifoje) jare ĝis 1988. Post la sendependeco de Armenio la statuo de Lenino estis forigita kaj la placo estis renomita. Ĝi estis priskribita kiel la "arkitektura kulminaĵo" de Erevano kaj la "plej elstara arkitektura ensemblo" de la urbo. Vojaĝverkisto Deirdre Holding sugestis, ke ĝi estas "certe unu el la plej bonaj centraj placoj kreitaj ie ajn en la mondo dum la 20-a jarcento." Kiel la "plej grava civila spaco" de Armenio kaj la urbo, Placo de la Respubliko estis la ĉefa loko de manifestacioj dum la Velura Revolucio 2018.

## Arkitekturo 
La kvadrato konsistas el du sekcioj. La ovala trafikcirklo, kiu havas ŝtonan ŝablonon en la centro, ĝi celis aspekti kiel tradicia armena tapiŝo de supre. La trapeza formo kiu enhavas la muzikan fontanon antaŭ la Historia Muzeo kaj la Nacia Galerio. La konstruaĵoj ĉirkaŭ la placo estas faritaj el rozkoloraj kaj flavaj tofaj ŝtonoj, fortikigitaj sur bazalt-farita tera ankro.

## Historio 
eta|La ĉefplaco de Erevano, fotita en 1916
La antaŭsovetia placo estis projektita de Boris Mehrabjan (Megrabov) en sia ĝenerala plano de Erevano 1906-1911. En 2003 la placo estis renovigita kaj ampleksaj elfosadoj okazis sur la placo. Pli malnova tavolo, de la 18a-19a jarcentoj, estis malkovrita.

La nuna placo estis projektita de Aleksandro Tamanjan ene de sia ĝenerala plano de Erevan en 1924. La konstruado de la placo komenciĝis en 1926, kiam komenciĝis la Registara Domo. Ĝi disvolviĝis ĝis la 1950-aj jaroj kiam la resto de la kvin konstruaĵoj estis konstruitaj kaj fine kompletigitaj en 1977, kiam la Nacia Galerio estis konstruita. La placo estis nomita Placo Lenin (armene: Լենինի հրապարակ, Lenini hraparak; ruse: площадь Ленина ploŝĉad ’Lenina) por sovetia gvidanto Vladimiro Lenino, kies statuo estis starigita en la placo en 1940 kaj malmuntado en 1991, antaŭ la sendependeco de Armenio.

Ekde tiu tempo, la placo havis plurajn ŝanĝojn: plilarĝigo de la trotuaroj, repavimado de la centro, anstataŭado de la Lenina statuo al giganta ekrano. Ĉi-lasta estis forigata fine de la jaro 2006 kaj anstataŭata de jam elektita verkaĵo per konkurso.

## La placo 
### Konstruaĵoj 
### Statuo de Lenino 
eta|250px | La statuo de Lenino kaj la registara domo ĉe poŝtkarto de la jaro 1978.
La 7-metra statuo de sovetia gvidanto Lenino, starigita de Sergej Merkurov kaj staranta sur 11 metrojn alta piedestalo, estis inaŭgurita en la placo la 24-an de novembro 1940.  La monumento frontis al la loko de la planita Nacia Galerio kaj "baldaŭ akiris konsiderindan agnoskon kiel bonega peco de monumenta arto." La statuo estis forigita de la piedestalo la 13-an de aprilo 1991 antaŭ la formala dissolvo de Sovetunio.  Ĝi estis "metita sur kamionon kaj, kiel la korpo de mortinto, veturata ĉirkaŭ la centra placo kvazaŭ en malferma ĉerko" dum homoj ĝojkriis. La piedestalo pluvivis ĝis la somero de 1996, kiam ĝi estis disfaligita. Ĝi estis forigita en 2006.

En junio 2019 la Erevana urbodomo starigis plurajn *Karas-ojn* (grandaj argilaj vinamforoj) en la centro de la herbejo kreskigita anstataŭ la statuo. 

;Proponoj
eta|250px|La akvofonto
eta|250px | Kristnaska arbo ĉe la Placo de la Respubliko en decembro 2019
Pluraj konkursoj okazis en Armenio por elekti anstataŭaĵon por la statuo de Lenino. Unu el la plej oftaj proponoj estas translokigi la monumenton de *Davit* (Davido de Sasun) al la Placo de la Respubliko. Laŭ Ter-Ghazarjan la plejparte senpolitika naturo de ĉi tiu armena popola heroo de eposa romano estus sekura elekto; tamen ŝi skribis en 2013, ke la translokado de la monumento de ĝia nuna loko antaŭ la stacidomo de Erevano "ŝajnas neprobabla."

Aktivulo pri homaj rajtoj Avetik Iŝĥanjan proponis, ke la statuo de Aram Manukjan estu starigita en la loko, sur la piedestalo de Lenino.

### Fontanoj 
Post pluraj jaroj da neaktiveco, la muzikaj fontanoj estis renovigitaj fare de la franca kompanio Aquatique Show International Ili ekfunkciis denove en la jaro 2007.

### Kristnaska arbo 
Kristnaska arbo estas instalita en la placo ĉiun decembron ekde la 1950-aj jaroj.

### Publika trinkfontano 
La publika akvofonto, konata armene kiel *pulpulak*, situanta proksime al la konstruaĵo de la muzeoj, konsistas el sep fontanoj, konata kiel *Jot aghbjur* ("Sep fontoj"). Ĝi estis origine instalita en 1965 kaj renovigita en 2010., ligna etendaĵo estis aldonita al la podio, por gastigi ĉiujn gastojn de la nacia registaro. La lastaj el ĉi tiuj paradoj okazis en 1988., 1999 (8-a datreveno), 2006 (15-a datreveno), 2011 (20-a datreveno), 2016 (25-jariĝo).

### Koncertoj 
La 30-an de septembro 2006 franc-armena kantisto Charles Aznavour koncertis ĉe la Placo de la Respubliko.
La 23an de aprilo 2015 la armen-usona rokmuzika grupo System of a Down donis sian unuan koncerton en Armenio en la placo de la Respubliko. La senpaga koncerto estis dediĉita al la 100a datreveno de la Armena genocido kaj ĉeestis miloj.
La 8an de junio 2017 rusa hiphopisto Timati donis senpagan koncerton en la placo, kiun partoprenis pli ol 40 000 homoj.
La 6an de oktobro 2019 la nederlanda DĴ Armin van Buuren prezentiĝis ĉe la placo kiel malferma ago de la Monda Kongreso pri Informa Teknologio (*WCIT*).

### Politikaj manifestacioj 
#### Sovetia periodo 
La 24-an de aprilo 1965 grandaj manifestacioj okazis sur la placo kaj aliloke en Erevano por memorfesti la 50-an datrevenon de la Armena genocido .
En januaro 1974 Razmik Zohrapjan, membro de la malpermesita Nacia Unuiĝinta Partio bruligis la portreton de Lenin ĉe la placo por protesti kontraŭ sovetia totalisma regado.

#### Sendependa Armenio 
[250px | thumb |Protestoj dum la [Armena revolucio de 2018|Armena revolucio en la Placo de la Respubliko.]]
Post la prezidantaj balotoj en 2008 prezidento elektita Serĵ Sargsjan okazigis amaskunvenon de 60,000-70,000 subtenantoj kiuj estis alportitaj de malsamaj partoj de Erevano kaj Armenio en busoj. Multaj el ili direktiĝis al Placo de Libereco kie konkurenca amaskunveno estis aranĝita fare de Levon Ter-Petrosjan. En marto, post la perforta subpremo de opoziciaj manifestacioj, la placo estis okupita dum kelka tempo de la Armitaj Fortoj de Armenio.
La 4-an de majo 2012 dum mitingo kaj koncerto de Respublikana Partio ĉe Respublika Placo laŭ la kampanjo de parlamenta balotado, dekoj da balonoj plenigitaj de hidrogeno eksplodis, rezultigante la vundon de almenaŭ 144 homoj.

De la 17-a ĝis la 23-a de aprilo 2018 grandaj manifestacioj okazis sur la placo gvidataj de Nikol Paŝinjan kontraŭ la registaro de nove elektita ĉefministro Serĵ Sargsjan. La 22-an de aprilo, kiam opozicia estro Paŝinjan estis arestita, policaj trupoj estis senditaj al la placo. Dekoj da manifestaciantoj estis retenitaj de la placo. Antaŭ la vespero, proksimume 115,000 manifestacianoj plenigis la tutan placon kaj la proksimajn stratojn. La sekvan tagon, la 23-an de aprilo, post kiam Sargsjan eksiĝis, ĝi fariĝis la centro de amasaj festoj. La 24-an de aprilo, la Tago de Memorado de Armena Genocido, dekoj da protestantoj kunvenis por purigi la placon kaj ĝian apudan straton.

## Aliaj eventoj 
En 1968 la festado de la 2750-jariĝo de Erevano estis aranĝita sur la placo kun ekstravagancaj festoj.
La 25-an de junio 2016 Papo Francisko kaj Garegino la 2-a faris ekumenan preĝon ĉe la Placo de la Respubliko. Ĝin partoprenis ĉirkaŭ 50.000 homoj.

## Bildaro 

Dosiero:Republic-yerevan-night.jpg|La placo, nokte.
Dosiero:Yerevan, Government House, Government of Armenia, Armenia.jpg|Registarejo de la Armena Respubliko.
Dosiero:Hraparak fountains02.jpg|Lumigataj fontanoj antaŭ la nacia galerio.
HayPost.jpg|Centra Poŝtejo de Erevano.
Dosiero:2014 Erywań, Budynek Ministerstwa Spraw Zagranicznych Armenii (01).jpg|Konstruaĵo de la Ministerio de Eksteraj Aferoj de Armenio.
Dosiero:Pulpulak2.jpg|eta|*Pulpulak*, akvofonto de la placo.
Dosiero:Placo de la Respubliko dum vintro.jpg|La placo dum vintro.
Dosiero:Abio ĉe la Placo.jpg|Abio en la placo.
Dosiero:Marriot Armenia.jpg|Marriott Armenia, ĉe la Placo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Hotelo Marriott Armenia.
* Fotaro de la placo .
* hejmpaĝo de la registaro.

Kategorio:Erevano
Kategorio:Placoj en Azio