Faŭno de Eŭropo

[eta|400x400ra|La [blua paruo estas kutima birdo en Eŭropo]]
La **faŭno de Eŭropo** estas la aro de ĉiuj bestoj vivantaj en Eŭropo kaj ĉirkaŭaj maroj. Ĉar ne estas natura biogeografia limo inter orienta Eŭropo kaj Azio, eŭropa faŭno estas fakte la okcidenta parto de eŭrazia faŭno.

Antaŭ la alveno de homoj, Eŭropa faŭno estis pli diversa kaj riĉa ol hodiaŭ, parte pro ĉasado kaj detruado de naturmedio, parte pro naturaj kialoj.

## Origino de la Eŭropa faŭno 
maldekstra|eta|300x300ra|Daŭraj glaciejoj ĉirkaŭ Norda Poluso dum la lasta glaciepoko
La Eŭropa faŭno ekformiĝis en la Mezozoiko kun la disrompo de la Laŭrazia kontinentego kaj estis poste disigita de ambaŭ Nordameriko kaj Azio en la Eoceno. Dum la kontinentoj alproksimiĝis al sia nuna konfiguracio en frua Kenozoiko, estis en kelkaj tempoj landligado inter Eŭropo kaj Nordameriko tra Gronlando, permesanta la eniron de nordamerikaj bestoj. En tiuj tempoj, pli altaj maraj niveloj foje fragmentigis Eŭropon en insulojn kaj subkontinentojn. Sed en postaj tempoj la marniveloj falis, kaj maroj lasis la ebenaĵojn de okcidenta Rusio, estigante la nunan konekton al Azio (Priaboniano). Aziaj bestoj tiam eniris Eŭropon en granda kvanto, kaj multaj endemiaj eŭropaj grupoj (ekz. primatoj) formortis.

La perioda sinsekvo de malvarmaj kaj varmaj epokoj dum la Plejstoceno kaŭzis kontraŭajn reagojn en du malsamaj aroj de vivestaĵoj: unu disvastiĝis dum la varmaj periodoj kaj la alia dum la malvarmaj.

Insektoj, aliflanke, kaj eĉ kelkaj grandaj bestoj (ekzemple brunaj ursoj) translokigis siajn loĝareojn kun la klimato.

Dum la lasta glaciepoko la ĉeesto de homoj aldonis sian influon al tiu de la klimatŝanĝo. En multaj partoj de Eŭropo la plej grandaj bestoj estis ĉasataj ĝis malapero. La lana mamuto formortis antaŭ la fino de Neolitiko. La lana rinocero, la kaverna pantero kaj la giganta cervo estas aliaj ekzemploj de eŭropaj bestoj formortintaj mallonge antaŭ aŭ mallonge post la fino de la lasta glaciepoko.

## Zoogeografiaj regionoj 
dekstra|eta|450x450ra|Biogeografiaj regionoj de Eŭropo (inkluzive de azia parto de Turkio).

### Maroj kaj oceanoj 
La maroj kaj oceanoj ĉirkaŭ Eŭropo entenas la sekvantajn ĉefajn bioregionojn:
* en Atlantiko, la Makaronezian (Acoroj, Madejro, Kanarioj), la Luzitanian (okcidente de Portugalio ĝis okcidente de la Britaj Insuloj) kaj la Arktan;
* norde, la Nordan Maron kaj la Baltan Maron;
* sude, la Mediteraneon.

### Nesalaj akvoj 
Eŭropo enhavas plurajn gravajn nesalajn bioregionojn. Estas konataj proksimume 15000 specioj de bestoj vivantaj en eŭropaj lagoj kaj riveroj.

### Teroj 
La ĉefaj teraj bioregionoj de Eŭropo estas:
* arkta, la plej norda kaj plej malvarma, plejparte tundro;
* boreala (Skandinavio, norda Rusio), kun grandaj koniferaj arbaroj;
* atlantika (Britaj Insuloj, atlantika marbordo de Danio ĝis Nordhispanio), kun milda temperata klimato;
* kontinenta (centra Eŭropo, partoj de Rusio, Norditalio);
* mediteranea (landoj apud Mediteraneo);
* panonia (Hungario);
* alpa (montaroj);
* stepa (nur en Rusio kaj Ukrainio).

Pluaj bioregionoj estas apud la Nigra Maro kaj en Turkio.

eta|dekstre|150ra|Eŭropa leporo
eta|dekstre|150ra|Kampa hamstro
eta|dekstre|150ra|Eŭropa bizono
eta|dekstre|150ra|Eŭrazia linko

## Mamuloj 
Listo de familioj de mamuloj vivantaj en Eŭropo (sen formortintaj aŭ freŝe enigitaj):

* Cerkopitekedoj (makakoj, nur en Ĝibraltaro)(*)
* Leporedoj (leporoj kaj kunikloj)
* Kastoredoj (kastoroj)
* Histrikedoj (histrikoj, nur en Italio) (*)
* Dipodedoj (parte similaj al ĝerbuoj; nur en orienta Eŭropo)
* Kricetedoj (arvikoloj, hamstroj kaj similaj)
* Musedoj (musoj, ratoj ktp)
* Spalakedoj (spalakoj, nur en sudorienta Eŭropo)
* Gliredoj (gliroj, muskardenoj)
* Sciuredoj (sciuroj, marmotoj)
* Erinacedoj (erinacoj)
* Sorikedoj (sorikoj kaj similaj)
* Talpedoj (talpoj)
* 4 familioj de Kiropteroj (vespertoj)
* 9 familioj de Cetacoj (balenoj, delfenoj ktp)
* Bovedoj (bovoj, kaproj, ŝafoj, ĉamoj, eŭropaj bizonoj ktp)
* Cervedoj (cervoj, alkoj, boacoj, kapreoloj ktp)
* Suedoj (porkoj)
* Ekvedoj (ĉevaloj, azenoj)
* Kanisedoj (hundoj, lupoj, ŝakaloj, vulpoj)
* Ursedoj (ursoj)
* Musteledoj (martesoj, meloj, lutroj, ermenoj, guloj ktp)
* Odobenedoj (rosmaroj)
* Fokedoj (fokoj)
* Felisedoj (katoj, linkoj)
* Viverredoj (genotoj)(*)

(*) verŝajne enkondukitaj en antikva epoko

## Birdoj 
[eta|300ra|[Cigno]]
[eta|250ra|[Avoceto.]]
eta|250ra|Eŭropa abelmanĝulo
[eta|250ra|[Blankakrona emberizo.]]
[eta|250ra|[Blua garolo]]
eta|250ra|Pentraĵo de Oriolo
[eta|250ra|[Fajroverta regolo]]

* Anseroformaj birdoj (Anasa ordo) (*Anseriformes*)
** Anasedoj (*Anatidae*) anasoj, anseroj, cignoj

* Kokoformaj birdoj (*Galliformes*)
** Tetraonedoj (*Tetraonidae*) lagopo, tetrao, urogalo
** Fazanedoj (*Phasianidae*) fazanoj, perdrikoj

* Gavioformaj birdoj (*Gaviiformes*)
** Gaviedoj (*Gaviidae*) kolimboj
* Podicipoformaj birdoj (*Podicipediformes*)
** Podicipedoj (*Podicipedidae*) greboj

* Procelarioformaj birdoj (*Procellariiformes*)
** Procelariedoj (*Procellariidae*) petreloj
** Pelekanoidedoj (*Pelecanoididae*) merĝopetreloj
** Hidrobatedoj (*Hydrobatidae*)

* Pelikanoformaj birdoj (*Pelecaniformes*)
** Pelikanedoj (*Pelecanidae*) pelikano
** Suledoj (*Sulidae*) suloj
** Falakrokorakedoj (*Phalacrocoracidae*) kormoranoj

* Cikonioformaj birdoj (*Ciconiiformes*)
** Ardeedoj (*Ardeidae*) ardeoj, egretardeo
** Cikoniedoj (*Ciconiidae*) cikonioj
** Treskiornitedoj (*Threskiornithidae*) ibisoj, kulerbekuloj

* Fenikopteroformaj birdoj (*Phoenicopteriformes*)
** Fenikopteredoj (*Phoenicopteridae*) flamengoj

* Akcipitroformaj birdoj (*Accipitriformes*)
** Pandionedoj (*Pandionidae*) fiŝaglo
** Akcipitredoj (*Accipitridae*) vulturoj, agloj, akcipitroj

* Falkoformaj birdoj (*Falconiformes*)
** Falkedoj (*Falconidae*) falkoj

* Turnicoformaj birdoj (*Turniciformes*)
** Turnicedoj (*Turnicidae*)

* Gruoformaj birdoj (*Gruiformes*)
** Gruedoj (*Gruidae*) gruoj
** Raledoj (*Rallidae*) porzanoj, galinoloj, porfirioj, fulikoj
** Otidedoj (*Otididae*) otidoj

* Ĥaradrioformaj birdoj (*Charadriiformes*)
** Hematopedoj (*Haematopodidae*) hematopo
** Ĥaradriedoj (*Charadriidae*) vanelo, pluvioj
** Rekurbrostruledoj (*Recurvirostridae*) avoceto, himantopo
** Skolopedoj (*Scolopacidae*) numenioj aŭ kurloj, tringoj
** Burinedoj (*Burhinidae*) trielo
** Sterkorariedoj (*Stercorariidae*) rabmevoj
** Laredoj (*Laridae*) mevoj
** Ŝternedoj (*Sternidae*) ŝterno
** Aŭkedoj (*Alcidae*)

* Pterokloformaj birdoj (*Pterocliformes*)
** Pterokledoj (*Pteroclidae*)

* Kolomboformaj birdoj (*Columbiformes*)
** Kolombedoj (*Columbidae*) kolomboj, turtoj

* Kukoloformaj birdoj (*Cuculiformes*)
** Kukoledoj (*Cuculidae*) kukolo

* Strigoformaj birdoj (*Strigiformes*)
** Titonedoj (*Tytonidae*) turstrigo
** Strigedoj (*Strigidae*) strigoj

* Kaprimulgoformaj birdoj (*Caprimulgiformes*)
** Kaprimulgedoj (*Caprimulgidae*) kaprimulgoj

* Apusoformaj birdoj (*Apodiformes*)
** Apusedoj (*Apodidae*) apusoj

* Koracioformaj birdoj (*Coraciiformes*)
** Alcedinedoj (*Alcedinidae*) alciono
** Meropedoj (*Meropidae*) abelmanĝuloj
** Koraciedoj (*Coraciidae*) koracio
** Upupedoj (*Upupidae*) upupo

* Pegoformaj birdoj (*Piciformes*)
** Pegedoj (*Picidae*) pegoj, koltordulo

* Paseroformaj birdoj (*Passeriformes*)
** Alaŭdedoj (*Alaudidae*) alaŭdoj
** Bombiciledoj (*Bombycillidae *)
** Certiedoj (*Certhiidae*)
** Cinkledoj (*Cinclidae*))
** Cistikoledoj (*Cisticolidae*)
** Egitaledoj (*Aegithalidae*)
** Emberizedoj (*Emberizidae*)
** Estrildedoj (*Estrildidae*)
** Fringedoj (*Fringillidae*
** Hirundedoj (*Hirundinidae*) hirundo, murhirundo
** Korvedoj (*Corvidae*) korvoj, korniko, monedo, pigo, garolo
** Laniedoj (*Laniidae*) lanioj
** Motaciledoj (*Motacillidae*)
** Muŝkaptuledoj (*Muscicapidae*)
** Orioledoj (*Oriolidae*) oriolo
** Paruedoj (*Paridae*) paruoj
** Paseredoj (*Passeridae*) paseroj
** Proneledoj (*Prunellidae*)
** Regoledoj (*Regulidae*) regolo
** Remizedoj (*Remizidae*)
** Silviedoj (*Sylviidae*)
** Sitedoj (*Sittidae*)
** Sturnedoj (*Sturnidae*)
** Tikodromedoj (*Tichodromidae*)
** Trogloditedoj (*Troglodytidae*)
** Turdedoj (*Turdidae*)

## Reptilioj 
eta|200ra|Tera testudo fotita en Majorko
eta|180ra|*Tarentola mauritanica* (specio de geko)
[eta|180ra|[Vipero (*Vipera aspis*)]]

* Testuduloj (ordo *Testudines*: testudoj)
** Testudedoj (familio *Testudinidae*: teraj testudoj)
** 3 familioj de riveraj kaj lagaj testudoj (*Emydidae*, *Geoemydidae* kaj *Trionychidae*)
** 2 familioj de martestudoj (*Cheloniidae* kaj *Dermochelyidae*)

* Skvamuloj (ordo *Squamata*: lacertoj kaj serpentoj)
** Blanedoj (familio *Blanidae*)
** Agamedoj (familio *Agamidae*: agamoj)
** Ĥameleonedoj (familio *Chamaleonidae*: ĥameleonoj)
** 3 familioj de gekoj (*Gekkonidae*, *Phyllodactylidae*, *Sphaerodactylidae*)
** Lacertedoj (familio *Lacertidae*: veraj lacertoj)
** Skinkedoj (familio *Scincidae*: skinkoj)
** Angvedoj (familio *Anguidae*: lacertoj similaj al serpentoj)
** Tiflopedoj (familio *Typhlopidae*: blindaj serpentoj)
** Boaedoj (familio *Boidae*: boaoj)
** Kolubredoj (familio *Colubridae*: pluraj nevenenaj serpentoj)
** Lamprofedoj (familio *Lamprophidae*)
** Viperedoj (familio *Viperidae*: viperoj)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de invadaj specioj en Europo

## Notoj kaj referencoj 

Kategorio:Naturhistorio de Eŭropo