open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Metodo (uzo)

**Metodo** estas taŭga pripensita procedaro por plej bone atingi difinitan celon.

Pli amplekse la nocion klarigas István Szerdahelyi en Gvidlibro Por Supera Ekzameno: "*Metodo estas sistema kombinado de rimedoj kaj procedoj por atingi difinitan celon.* La metodo rilatas ĉiam al konkreta situacio kaj dependas ĉiam de konkretaj faktoroj. *Absoluta*, ĉiam - kaj ĉie - valida *metodo ne ekzistas*. Ekzistas nur pli aŭ malpli ĝenerale validaj principoj, rimedoj kaj procedoj."

## Vidu ankaŭ 
* Metodiko
* Metodologio
* Prov-eraro

Kategorio:Filozofio
Metodo (nomo)

**Metodio** (greke *Μεθόδιος*, slavone Меѳо́дїй, angle Methodius), aŭ **Metodo** estas vira nomo.

Konata portinto de nomo estis Sankta Metodo, ĉefepiskopo de Moravio, frato de Cirilo, kiuj venis el greka urbo Tesaloniko en Grandan Moravion en la jaro 863-a je peto de princo Rostislav por prediki kristanismon en la slava lingvo al la loka loĝantaro.

## La esperanta nomformo 
Kvankam en la lingvoj, por kiuj tiu nomo estas aktuala (la greka, la rusa ktp), la nomo konservas la fontolingvan *-i*, kaj malgraŭ la ekzisto de la ĝusta kaj oportuna esperantigo Metodio, la PIV-oj ial preferas la maloportunan formon *Metodo*, kiu ĝene kolizias kun la homonimo Metodo (uzo) (ekz-e en *cirila-metoda misio* ktp).

Dosiero:Cyril Methodius25K.jpg|
Dosiero:Swcyrylimetody.jpg|
Dosiero:Kyrill und Method.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Bizanca imperio
* Cirilo kaj Metodo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.catholic-forum.com/saints/saintm10.htm  
* http://www.heiligenlexikon.de/index.htm?BiographienM/Methodius_von_Maehren.htm 

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Ortodoksismo
Larĝo

**Larĝo** estas grandeco de iu aĵo laŭ direkto, kiu estas perpendikulara al direkto de ĝia longo. Se longo de la aĵo estas horizontala, plej ofte oni kalkulas la larĝon ankaŭ horizontale.

Larĝo estas mezurata per la samaj mezurunuoj kiel longo.

## Proverboj 
Ekzistas pluraj (4) proverboj pri larĝo (kompare al 31 longo (inkluzive de 3 mallong kaj unu nelong)) en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* 
* 
* 

## Referencoj 

## Vidu ankaŭ 
*Mezurunuoj
*Longo
*Alto
*Diko
*Profundo

Kategorio:Geometrio
Profundo

**Profundo** estas eco de objekto, kiu priskribas ties distancon de iu difinita nivelo (nulo) malsupren. Kiel la nulo ofte estas nivelo de iu likvaĵo, grundo, marnivelo.

Profundo estas unudimensia grando, kiun oni priskribas per mezurunuoj de longo (metro).

Ankaŭ vertikalan grandecon de ena amplekso de ujo oni nomas profundo.

Figure "profundo" signifas la fundon, la kernon de afero aŭ ion egan, gravan.

## Vidu ankaŭ 
* Mezurunuoj
* Longo
* Larĝo
* Diko
* Alto

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (9) proverboj pri profundo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Geometrio
Tanaka Yasuo

**TANAKA Yasuo** (Hepburn); 田中 康夫 [tanaka jasuo], 12-a de aprilo 1956 -) estas Japana novelisto, politikisto, nune prefekto de la prefekto Nagano. Ĉefano de Nova Partio Nippono.

Li naskiĝis en la urbo Musaŝino de Tokio.
En 1980, li verkis novelon titolita *nantonaku kurisutaru*(なんとなく、クリスタル).
En 1995, li volontis helpi en Granda Tertremo de Hanŝin-Aŭaĵi, en 1998 li okazigis kontraŭmovadon konstrui novan flughavenon apud Kobeo.

En 2000, li estis elektata prefekto de la prefektujo Nagano. Dum la prefekteco, en 2005 li prenis parton de politika partio, Nova Partio Nippono.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo en Nagano-prefektujo (Japane)
* Yasu-Kichi  (persona retpaĝo, Japane)

Kategorio:Japanaj politikistoj
Hilversum

**Hilversum** estas municipo de Nederlando. Ĝi apartenas al la provinco Nord-Holando *(Noord-Holland)*, en la okcidenta parto de la lando. Komence de  en la municipo vivis  sur 46,19 km².

Hilversum estas konata kiel la plej grava vilaĝo en la regiono 'Gooi' proksimume en la centro de Nederlando. Ĝi situas en la sud-orienta angulo de la provinco, ĝiaj koordinatoj estas .

Jam ekde la komenco de la nederlanda radio, Hilversum estas la centro de la nederlanda radiofonio de Radio Nederlando Tutmonda. Ne nur la publikaj stacioj dissendas el Hilversum, ankaŭ kelkaj komercaj. La urbodomo de Hilversum estis formplanita de Willem Marinus Dudok.

Dosiero:Hilversum 17juni2006 006.jpg|Centro
Dosiero:LocatieHilversum.png|Situo en Norda Holando
Dosiero:Oud-Kath. Kerk Hilversum.jpg|Malnov-katolika kirko

## Vidu ankaŭ 
* Nederlanda Publika Elsenda Fonduso
* Eŭrovido-Kantokonkurso 1958

## Eksteraj ligiloj 
*  (
* retejo de la loka flughaveno
* retejo de loka amaskomunikila kvartalo

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando
Kategorio:Municipoj de Nord-Holando
Cirilo

**Cirilo** (ankaŭ **Kirilo**) estas vira nomo. Konata portinto de nomo Cirilo estis sankta Cirilo, frato de Metodo.

La nomo en Esperanto devenas de la greka nomo Κύριλλος (Kirillos), kiu siavice devenas de la greka vorto κύριος (kirios),  "sinjoro, mastro".

## Religiuloj 
*Cirilo kaj Metodo, sanktuloj
*Cirilo de Aleksandrio, sanktulo
*Cirilo de Bulgario, patriarko
*Cirilo de Jerusalemo, sanktulo (doktoro de la Eklezio)
*Cirilo la 1-a, patriarko
*Cirilo la 6-a, papo kaj patriarko
*Cirilo la 7-a, patriarko
* Kirilo de Velsk, rusa sanktulo

## Aliaj 
*Cirilo Villaverde, ĵurnalisto kaj poeto
*cirila alfabeto
*cirilaj ciferoj

## Referencoj 
Kategorio:Viraj personaj nomoj
Traktatoj de Locarno

[300ra|dekstra|eta|[Gustav Stresemann, Austen Chamberlain kaj Aristide Briand en Lokarno – 1925]]
La **traktatoj de Lokarno** aŭ „Interkonsentoj de Locarno” estas 7 interkonsentoj, kiujn oni pritraktis en konferenco, en la svisa Locarno inter la 5-a ĝis 16-a de oktobro en 1925. Ĝi estis subskribita la 1-an de decembro kaj ekvalidis la 10-an de septembro en 1926 per aliĝo de Germanio al la Ligo de Nacioj. La traktatoj certigis la okcidentajn limojn de Germanio. Ili supozis la plej seriozan klopodon certigin pacon al Eŭropo post la katastrofo de la Unua Mondmilito. Post la unuaj postmilitaj konfliktoj, ekonomia rekupero kaj parlamenta demokratio hegemonia en preskaŭ la tuta Eŭropo, gravis intenci tiun packlopodon.

La proponon faris la ministro pri Eksterlandaj Aferoj de Germanio, nome Gustav Stresemann februare de 1925 al siaj brita kaj franca kolegoj. La konferencon partoprenis reprezentantoj de Britio, Francio, Germanio, Italio, Belgio, Ĉeĥoslovakio, Pollando. Usono ne reprezentis sin, sed en la fono influis la okazojn. La veraj partoprenantoj estis la menciita Stresemann, krom Austen Chamberlain el Britio kaj Aristide Briand el Francio.

La plej grava akceptita traktato de la konferenco estas la „Rejna Pakto”, en kiu la koncernataj landoj agnsokis la limdifinojn de la Traktato de Versajlo, rilate la germanajn-francajn kaj belgajn-germanajn limojn. Garantion donis pri la netuŝebleco de la limoj Britio kaj Italio. La kontraktantaj partneroj devigis sin por pluteno de la rejna malarma zono.

La limrekono ne entenis la agnoskojn de la orientaj limoj, tiel ĝi estis ioma malvenko por Francio. (legu ankaŭ Berlina Traktato de 1926, kiu estis interkonsento pri netralaso de francaj trupoj, se okazas milito inter Pollando, Ĉeĥoslovakio kaj Sovetunio). Ne estis ĝenerala interkonsento pri la orientaj landlimoj nek pri popolaj minoritatoj (foje majoritatoj), kaj krome Sovetunio restis eksklude el la internacia diplomataro.

La celo de la traktatoj estis normaligi la kontaktojn al Germanio, kiu en 1922 trarompis la izolan muron per Traktato de Rapallo, per kiu Germanio kaj Sovetunio agnoskis unu la alian. Pri tiu afero la traktatoj sukcesis: danke al la agnosko de la landlimoj deciditaj per la Traktato de Versajlo,Germanio estis akceptita en la Ligo de Nacioj kaj akiris plibonigon de la punpagoj. La germanaj politikaj ekstremuloj kontraŭis la traktatojn. La maldekstruloj vidis en ĝi aliancon kontraŭ la Sovetunio. La germanaj nazioj en 1933 okupis la rejnan malarman zonon, tiel neglektis la traktatojn. Germanio oficiale malvalidigis la traktatojn en 1936.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.documentarchiv.de/wr/1925/locarno-vertrag_ges.html
* http://www.dhm.de/lemo/html/weimar/versailles/locarno/

Locarno
Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Intermilita periodo
Kategorio:Politiko en 1925
Petro (libro)

**Petro**  estas esperantlingva lernolibro, laŭ duonrekta kaj duongramatika metodo, eldonita de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) por uzo en laboristaj rondoj.

## Historio 
La unua eldono aperis en 1925. Ĝin redaktis Norberto Bartelmes kaj Rikardo Lerĥner, tiam dungitaj oficistoj de SAT en Lepsiko, dum siaj laborpaŭzoj. La libro ricevis tre grandan sukceson, kaj estis plurfoje reeldonita.

La 5-a eldono (1932) estis komplete reprilaborita de Norberto Bartelmes laŭ konsiloj de kursgvidantoj. Pro konfisko de pluraj miloj da ekzempleroj en germana presejo, en 1934 aperis antaŭtempe 6-a eldono. Sepa eldono okazis en 1939, la 8-a kaj lasta okazis en 1956.

*Petro* ankaŭ estis surscenigita kiel muzikdramo dum kongreso de SAT en 1939.

## Enhavo 
Kvankam instrulingva celo, ĝi estas kortuŝa anarkiisma verko preskaŭ inĝenua kaj romantika, pri knabo de laborista familio dum granda ekonomia krizo de intermilita periodo en gramatike progresaj lecionoj.

## Recenzoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib"

Kategorio:Libroj de Norbert Barthelmess
Kategorio:Libroj de Richard Lerchner
Petro
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Funebra flago

eta|dekstra|*Sørgeflag*
Ekde iam post la enuziĝo de la dana flago ĝis 1743 oni uzis specialan version de ĝi por funebri mortintojn. La tielnomita **funebra flago** (dane *Sørgeflag* [S*O*ŭ*e*flej]) similis al la cetertagara flago, krom tio, ke oni anstataŭigis la gajigan ruĝon per nigro, kiu en nordeŭropa tradicio simbolas morton kaj triston.

Antaŭ 1748 la dana flago ne havis leĝe fiksitajn proporciojn. La supre montrata bildo anakronisme uzas la proporciojn oficialigitajn dum tiu jaro, kiuj estas iomete malsamaj ol la hodiaŭaj.

En 1743 la regantoj decidis anstataŭe dum funebrado hisi duon-alte la ordinaran flagon, kiel en najbaraj landoj.

## Eksteraj ligiloj 
* https://www.fotw.info/flags/dk-sorg.html 

Kategorio:Flagoj
Biogaso

eta|Biogasa fabriko en Germanio.
**Biogaso** estas miksaĵo el la ĉefaj komponentoj kiel metano, hidrogeno, karbona dioksido kaj hidrogena sulfido. Ĝi estiĝas ĉe senoksigena fermentado el organika materialo. Kiel uzmaterialo por la biogasprodukto konvenas:
* fermentebla, biomasoentenaj restmaterialoj kiel postpuriga ŝlimo, biorubo aŭ manĝaĵaj restaĵoj,
* agrikultura sterko (flusterko, stala sterko),
* energioplantoj.

Biogaso estiĝas nature en la marĉoj (marĉogaso) aŭ ĉe remaĉuloj.

Biogaso entenas malutilajn sulfurajn gasojn, kiujn oni devas eltiri antaŭ la forbruligo en centraloj.

## Biogaso el energiplantoj 
Por komparo je unu hektaro:
:1 ha maizo = ĉirkaŭ 2 kW elektran energion
:1 ha greno = ĉirkaŭ 1,5 kW
:1 ha herbo = ca. 1 kW
:Flusterko de 1 bovo = ĉirkaŭ 0,15 kW

## Biogas-produktado 
Inter anaerobaj cirkonstancoj, la mikroorganismoj produktas el la organikaj materialoj ĉefe metanon kaj karbon-dioksidon, kiun oni eltenas el la sistemo, ebligante la daŭran procezon. (pli detale fermentado)

## Eroj de biogaso 
La konsisteroj de biomaso estas ĝenerale jenaj:

## Fontoj en Esperanto 
AEST 1984: Prelego de Roland Schnell Biomaso: Kaj nutraĵo kaj brulaĵo. Ĉu Biogaso estas la solvo?

## Vidu ankaŭ 
* Nobla gaso
* Natura gaso
** tergaso
** marĉa gaso
** metano

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Renoviĝanta energio
Kategorio:Brulaĵoj
Kategorio:Substancoj
Kategorio:Gasoj
Ferdinand de Lesseps

**Ferdinand de LESSEPS**  (naskiĝis la  en Versailles, mortis la  en *La Chênaie*) estis franca diplomato kaj entreprenisto. Lia plena nomo estis *Ferdinand Marie Vicomte de Lesseps*.eta|dekstra|F. de LessepsLi estis motoro de la du plej ambiciaj ŝipkanalaj projektoj de sia tempo: de la Sueza Kanalo kaj la Panama Kanalo. Ĉi-lasta projekto perdigis al la akciuloj tiom da mono, konata kiel la panama afero por kio li estis kondamnita al kvin jaroj en prizono; pro malbona sano li tamen ne plenumis la punon.

De Lesseps ricevis la grandan krucon (plej altan distingilon) de la Honora Legio kaj la  iĝis membro de la Franca Akademio.

Laŭ lia nomo nomiĝas la Lesepsa migrofenomeno - la migrado de maraj bestoj de la Ruĝa Maro al Mediteraneo (aŭ inverse), kiu ebliĝis post kompletiĝo de la sueza Kanalo. La plej konata besto el ili estas la migranta meduzo, *Rhopilema nomadica*.

## Vidu ankaŭ 
* Lesseps (Metroo de Barcelono)

Kategorio:Francaj diplomatoj
Kategorio:Membroj de la Franca Akademio
Objekto (komputiko)

Laŭ modelo de objektema programado, **objekto** estas dinamika ekzemplero de programo kiu povas interagi kun aliaj objektoj. Objektema programo konsistas de aro de interagantaj objektoj, anstataŭ rekta algoritmo de iteracia programado.

Objektoj enhavas datumon pri si mem kaj metodojn (programata kodo) pri la objekto. Norme, objekto nur rekte povas atingi ĝian propran datumon; ekstera objekto nur povas atingi (legi, skribi, ŝanĝi) datumon per la specifa metodo kiu permesas la agado de la objekto.

Kategorio:Programado
Tranĉtenajlo

**Tranĉtenajlo** estas ilo por distranĉi aĵojn, pinĉitajn ĝis rompo, per du klingoj renkonten moviĝantaj ĝis kuniĝo.

La principo laù kiu disrompiĝas pecoj kuŝas en aplikado de rekte oponitaj fortoj, do per *premstreĉo*, iom diference kun iloj kiel tondilo aŭ ĉizojo kiuj uzas du preterpasantajn fortojn, do tranĉas per *tondostreĉo*.

Tranĉtenajloj plejparte uziĝas por disrompi metalajn dratojn.

Ili ofte havas izolitajn tenilojn por pli maldanĝere labori kun elektraj cirkvitoj.

La multfunkciaj tenajloj plejofte entenas la tranĉan funkcion, per du flankaj klingoj.

eta|400ra|supre: Tranĉpinĉilego kun duobla levil-sistemo por tranĉi dikajn pecojn; sube: Tranĉpinĉiloj kun izolitaj teniloj: unu kun flankaj, la alia kun frontaj klingoj

## Referencoj 
Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Kategorio:Kirurgiaj instrumentoj
Berlina Traktato de 1926

La **Berlina Traktato** de 1926 estis amikeca traktato inter Germanio kaj Sovetunio, subskribita la 24-an de aprilo 1926. Ĝi estis daŭrigo de Traktato de Rapallo (1922) kaj celis montri al la Sovetunio, ke Germanio volas kunlabori kun Sovetunio eĉ post la Traktatoj de Locarno kun okcidentaj landoj.

La traktato enhavis interkonsentojn pri komerco kaj pri la jam ekzistanta armea kunlaboro, kiun la *Manchester Guardian* senvualigis en decembro de 1926. Germanio certigis Sovetunion pri sia neŭtraleco okaze de milito inter Sovetunio kaj tria lando (oni celis per tio ĉefe Pollandon).

Germana eksterafera ministro Gustav Stresemann volis la Sovetunion "moderigi" kaj li volis igi Germanion ponto inter la kapitalismaj landoj kaj Sovetunio.

La traktato estas subskribita por tempodaŭro de 5 jaroj kaj estis en 1931 plilongigita je 3 jaroj.

## Vidu ankaŭ 
* soveta-germana kooperado

## Eksteraj ligiloj 
* La traktato en la germana

Kategorio:1926 en Germanio
Kategorio:Traktatoj de la Intermilita periodo
Kategorio:Verkoj de 1926
Premilo

eta|400ra|Ŝraŭba premilo
**Premilo** estas ilo por premi aĵojn. Ofte premilo estas parto de ia aparato, sed ankaŭ estadas premiloj kiel apartaj iloj. Ofte la premado estas farata per ŝraŭbo, kiun oni turnas per kranko.

Vajco estas speco de premilo.

Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Rompbaskulo

**Rompbaskulo** estas ilo por malmunti kaj rompi diversajn aĵojn. Ĝi estas plejofte ŝtala fusto kun unu malrekta fino kaj ebenaj pintoj. Ofte ĝi havas ankaŭ distranĉaĵon por eligi najlojn.

Malrekta fino ebligas pli facile alkroĉi aĵojn kaj uzi rompbaskulon kiel baskulo.

Longo de rompbaskulo kutime estas ĉirkaŭ 500 mm.
eta|400ra|Fino de rompbaskulo kun distranĉaĵo por eligi najlojn

Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Mac OS

**Mac OS** (angla) estas serio de operaciumoj de Apple por la serio de komputiloj Makintoŝo. La aktuala versio estas Mac OS X, kiu estas Unix-, OpenStep-, kaj Darwin-bazita. La unua versio de Mac OS (nomita poste) aperis en 1984, kiam oni nomis ĝin simple **System** software (sistema programaro). Fruaj versioj de Mac OS funkciis nur per Motorola-68000-aj Makintoŝoj. Kiam Apple disponebligis komputilojn PowerPC-ajn, tiu ŝanĝiĝis. Mac OS X nun funkcias kun kaj PowerPC-a kaj Intel-a komputiloj.

## Vidu ankaŭ 
* macOS

Kategorio:Apple
Kategorio:Operaciumoj
Tempe (Arizono)

**Tempe** (prononcata de la urbanoj kiel *tem-PI*) estas grandurbo en la usona ŝtato Arizono, oriente de Fenikso, en distrikto Maricopa. La urbego apartenas al aglomeraĵo de Fenikso (urbo) kaj ĝi estas nomata pri la greka Valo de Tembi en Tesalio, Grekio. La urbego estas hejmo de universitato.
eta|Situo de Tempe en Arizono kaj en la distrikto

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: 
* Loĝantaro:  (en 2010)
* Supermara alteco: 347-456 m
* Horzono: UTC-7h
* Poŝtkodoj: 85281, 85282, 85283, 85284, 85285, 85287
* Telefonkodoj: 480

## Geografio 
eta|maldekstre|Panoramo en Tempe
Tempe situas sur montetaro en valo laŭ riverbordo, en la sudokcidenta landparto de Usono, en la meza parto de Arizono. Fenikso, Mesa kaj Chandler (Arizono) estas proksime.

## Historio 
En 1865 en la proksimeco oni komencis konstrui urbon, post 3 jaroj ini fondis Fenikson same en la proksimeco. Tiutempe nur pramo funkciis tie laŭ la rivero. Baldaŭe oni konstruis kanalon por disponigi akvon por luzernoj, tritikoj, hordeoj, avenoj, kaj kotonoj. La loknomo Tempe venis en 1879. En 1885 oni fondis tie centran lernejon, kiu finfine iĝis universitato. En 1887 la fervojo tie trairis la riveron, tial Tempe iĝis ekonomia nabo por la ĉirkaŭa agrikultura areo. En la 20-a kaj 21-a jarcentoj Tempe evoluis ne nur kiel antaŭurbo de Fenikso, sed ankaŭ centro de eduko kaj komerco.

## Klimato 
eta|Aerfoto de Tempe
eta|Nubskrapuloj en Tempe
eta|Aerfoto de Tempe
En Tempe la temperaturo averaĝe varias inter 11-32 °C. La varmo kulminas en majo averaĝe kun 35 °C, la malvarmo kulminas en decembro averaĝe kun 3 °C. Jare pluvas po 238 mm, junie ĝenerale neniam pluvas. La pluvo kulminas en aŭgusto.

## Servoj 
* Ŝtata Universitato de Arizono

## Trafiko 
Apud Tempe havas situas internacia flughaveno de Fenikso.

## Ĝemelurboj 
*  Beaulieu-sur-Mer, Francio
*  Carlow, Irlando
*  Lower Hutt, Nov-Zelando
*  Regensburg, Germanio
*  Skopjo, Makedonio
*  Ĉĵencjan, Ĉinio
*  Timbuktuo, Malio
*  Cuenca, Ekvadoro
*  Cusco, Peruo

## Fontoj 
* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Anglalingva kaj svedlingva Vikipedioj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala urba retejo
eta|maldekstre|Mapo pri Arizono, kie estas trovebla Tempe meze ĉe Fenikso (kiel origine Phoenix)

Kategorio:Urboj de Arizono
Benedikto la 3-a

**Benedikto la 3-a** estis la 104-a papo de la  ĝis la .

Dum kaj post lia elekto okazis ribeletoj, ĉar la imperiestra partio subtenis la kontraŭpapon Astanazion la 3-an. Tiu enkarcerigis Benedikton, kiu tamen post iom da tempo liberiĝis kaj estis konsekrita.

Benedikto estas en la eklezia historio la oficiala posteulo de Leono la 4-a, sed en la tempon de lia oficado oni datumas ankaŭ la laŭdiran papinon Johanan. Ekzistas tri diversaj klarigoj:
* Johana ne ekzistis; ne ekzistas pruviloj pri ŝia ekzisto;
* Johana estis la posteulo de Leono, kaj Benedikto oficis nur poste dum mallonga tempo;
* Benedikto estas inventaĵo de la katolika eklezio; tiun hipotezon subtenas la fakto, ke ankaŭ pri lia oficado nur malmulto estas sciata.

Tiu lasta versio batas kontraŭ historiajn datenojn: ekzistas pluraj moneroj portantaj la portreton de Benedikto la 3-a kune kun Lotario la 1-a, kiu mortis la 29an de septembro 855. La sepan de samjara oktobro tiu papo allasis karteton sdresitan al la abatejo de Corvey. Konserviĝas ankaŭ korespondaĵo kun la samjara ĉefepiskopo de Reims; ekzistas ankaŭ, de tiu papo, letero adresita al Karlo la Kalva. Ankaŭ la patriarĥo Focio, polemikanta kontraŭ la tiamaj papoj, citas Benedikton la 3-an kiel posteulom de Leono, kaj ne Johanon aŭ Johaninon. (Michael Hesemann,Die Dunkelmämer, 2007).

Benedikto kreskigis la influon de la papa ofico. Li subtenis la sanktecon de edzeco. Dum lia oficado kreskis la diferencoj inter la katolika kaj la ortodoksa eklezioj.

Kategorio:Papoj
Kategorio:Mortintoj en 858
Nikolao la 1-a (papo)

**Nikolao la 1-a** (naskiĝis en 820 en Romo; mortis tie la ) estis la 105-a papo ekde la  ĝis sia morto.

Nikolao proponis, ke la kristana bapto okazu nur "en la nomo de Jesuo Kristo", ne de la Sankta Triunuo. Tiu propono malsukcesis kaj nun estas konsiderata kiel herezo.

Ankaŭ kontraŭ aliaj episkopoj Nikolao decide asertis la papan potencon. Ĉefepiskopon Johanon de Ravenna li ekskomunikis, kiam tiu rifuzis pravigi sin pro perfortaĵoj kaj mon-eltordo al pastroj kaj sub-episkopoj. Nikolao mem iris al Ravenna por ordigi la aferon; Johano deve submetiĝis al li.

Kiam en 860 la franka reĝo Lotaro la 2-a deziris (pro politikaj kialoj; li deziris agnoskigi sian eksteredzecan filon) eksedziĝi kaj preni alian edzinon, Nikolao rifuzis sian permeson kaj ekskomunikis du episkopojn (de Kolonjo kaj Treviro), kiuj estis konsentintaj la eksedziĝon. Ankaŭ Johanon de Ravenna, kiu alianciĝis kun la du episkopoj, li denove ekskomunikis kaj devigis al submetiĝo.

Dum la oficado de Nikolao la rilatoj inter la roma kaj la bizanca (ortodoksa) eklezioj plu malboniĝis. Kiam la bizanca eklezio eksigis patriarkon Ignacon kaj anstataŭigis lin per la ne-kleriko Fotio, Nikolao ekskomunikis tiun ĉi. Fotio siavice dum sinodo en septembro 867 deklaris Nikolaon eksigita, sed tiu decido ne havis efikon, ĉar Nikolao mortis kelkajn semajnojn poste.

Kategorio:Naskiĝintoj en 820
Kategorio:Mortintoj en 867
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Papoj
Sámuel Mikoviny

[eta|Samuel Mikoviny [busto.]]
**Samuel Mikovíni** (ankaŭ: Mikovíny); naskiĝis en 1700 en Ábelová (en Slovakio); mortis la  en Trenčín) estis slovaka tutfakulo, matematikisto, inĝeniero, pioniro de la scienca kartografio en Hungario kaj en Slovakio.

## Biografio 
Li studis en Vieno kaj Jena, poste iĝis kortega matematikisto de saksa princo. En 1727 lin hejmenvokis grafo Esterházy al Tata. Li estis inter 1728 kaj 1735 inĝeniero de Pozsony (historia departemento).

Li desegnis mapojn pri la hungaraj departementoj por la grava geografia verko de Matiaso Bel, por Notitia Hungarica (1735-1742).

Li estis organizanto kaj unua instruisto de la Minkapitan-instrua Instituto (ekde 1735), anstataŭulo de Mina Akademio en Selmecbánya.

Dosiero:Mikoviny Sámuel memorial tablet Tata.JPG|
Dosiero:Mikoviny Samuel.jpg|
Dosiero:Pozsony XVIII.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.geodat.szm.sk/zaujimavosti/stranky/samuel_mikovini.htm *(slovake)*
* http://www.sulinet.hu/eletestudomany/archiv/2000/0020/mikoviny-s/mikoviny.html *(hungare)*
* http://lazarus.elte.hu/%7Ezoltorok/terktor/bel_konyv.htm *(hungare)*

Kategorio:Kartografio
Kategorio:Hungaraj tutfakuloj
Kategorio:Hungaraj inĝenieroj
Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Hungaraj geografoj
Nippon Hōsō Kyōkai

**NHK** (anglalingve prononco [en ejĉ kej]) estas mallongigo de **Nippon Hōsō Kyōkai** (日本放送協会 [- kjōkaj]; Japana Dissenda Korporacio) estas publika dissendanto kaj speciala jura persono en Japanio.

## Kiel Publika Dissendanto 
Japana ŝtato ne subvencias ĝin sed sendevigas ĝin pagi imposton. Por plani buĝeton kaj elekti komitatanojn, NHK bezonas aprobon de nacia parlamento. NHK ne elsendas reklamojn.

## Eksteraj ligiloj 
* NHK Online  (Angle, por multlingve: elektu lingvon per butono "Select laguage")
* NHK Online (Japane)

Dosiero:NHK shibuya.jpg|
Dosiero:Osaka NHK.jpg|
Dosiero:NHK Museum.jpg|

Kategorio:Japana televido
Kategorio:NHK
Léopold Leau

**Léopold LEAU** (naskiĝis en Francio en 1868; mortis en 1943) estis franca matematikisto, frua interlingvisto kaj unu el la ĉefaj iniciatintoj de la planlingvo Ido.

## Vivo 
Leau fariĝis instruisto (*professeur agrégé*) en la Liceo de Rennes. En 1897 li akiris la akademian gradon de "doktoro de matematikaj sciencoj" (*docteur ès sciences mathématiques*) per la disertacio "Étude sur les équations fonctionelles à une ou a plusieurs variables" en la universitato de Parizo.

## La Delegacio kaj Ido 
En 1900 Leau kaj Louis Couturat, eluzante la lingvajn malfacilaĵojn en internaciaj kongresoj, dum tutmonda ekspozicio en Parizo iniciatis Delegacion por alpreno de la lingvo internacia. En 1903, kiel prepara laboro, Leau kaj Couturat publikigis la faman verkon pri la mondlingvoj "Histoire de la Langue Universelle" (2-a eld. 1907), frua kaj ĝis hodiaŭ baza verko pri interlingvistiko, en kiu estas analizitaj ĉirkaŭ 60 projektoj de la paroleblaj artefaritaj lingvoj. Ĝin suplementas la volumo "Les nouvelles langues internationales" de 1907, ambaŭ represita en unu volumo en 1979 kun bibliografia postskribo de Reinhard Haupenthal.

Leau estis elektita al 12-ana Komisiono de la Delegacio kaj estis ties "ĝenerala sekretario". Liaj verkoj aŭtoritaj kune kun Couturat kaj aprobitaj de ili kiel sekretarioj de la Komisiono poste fariĝis la bazo de Ido.

## Verkoj (elekto) 
* **1908**: Lingvo internaciona di la delegitaro . Germana Guidlibreto. Couturat, L., L. Leau. Stuttgart 1908 (2-a eld. 1910).
* **1908**: Sama (dana eldono). Kopenhago 1908.
* **1909**: Complete Manual of International language [Ido] ; Couturat, L., L. Leau. London 1909.
* **1930**: Les Suites de fonctions en général; Domaine réel. Paris: Gauthier-Villars 1930, 45 p. 8". (Mémoríal des sciences mathématiques 44)

## Literaturo 
* **1944**: Cornioley, Hans. Prof. dr. Louis Leau. Nekrologo en: Progreso 20-a jaro 1944, n-ro 3 (138), p. 17-18.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ido

Kategorio:Idistoj
Kategorio:Interlingvistoj
Kategorio:Lingvokreintoj
Kilopondmetro

**Kilopondmetro** estas ne SI-konforma mezurunuo de la energio. 

*mezurunuo: kpm
*formula signo: *E*, *W*

* 1 kpm = 1 kp·m = 1.000 p·m,
* 1 kpm = 9,80665 kg·m²/s² = 9,80665 N·m = 9,80665 J,
* 1 kpm ~= 2,342 cal.

Ĝi estas anstataŭigita en sciencaj rondoj tute per ĵulo (J).

## Povumo
Egale kiel vato je ĵulo ekzistis povuma unuo kpm/s (*Kilopondmetro  je sekundo*), kiu egalas al 9,80665 W. 75 kpm/s (735,49875 W) estas ĉirkaŭ 1 ĈP.

## Vidu ankaŭ 
* Kilopondo

## Eksteraj ligiloj 
* Pri la mezurunuoj 

Kategorio:Mezurunuoj de energio
Lasonebr

**Lasonebr** estas planlingvo proponita de la sveda inĝeniero August Nilson en 1897. La sama aŭtoro antaŭe proponis planlingvon, kiun li nomis *Vest-evropish central dialekt*. 

Lasonebr estas bazita sur la klasika hebrea lingvo. La priskribo ampleksas nur kvar paĝojn kaj estas verkita en la *vest-evropish central-dialect*. Jen la enkondukaj vortoj kaj la strukturo de la cetera enhavo: 
-----
*Ey e kelk otr kristianos imagin nou, ke la erst primitiv orig-lingvo de la humaniti, le lingvo, in kel les nommes des patriarkes ar donned, auk soll verd la futur velt-lingvo. – Trotz mey nur superfizial savoar in diz orientalish lingvo, e trotz la veit deployment in notr zeit von un intensiv malvolens e preyudiz contr les gardres fon la orig-lingvo; ey dock trouv it tre importent tu donn un initiativ a les velt-lingvistes, ki fulli connez dis mattr, tu act intensivli in un tel direction, kel is suitebl tu successivli conduct an la matr-lingvo del Reg des reges! – Ey donn diz initiativ par kelk propozes for un grammar, kel vill fulli exclud yedr ambiguoziti che les expressiones e mek la vocal-permutation unnecessi in les verb-stammes, so dass auk evropli international termes meh bi ebl tu verd adopted in scientifik e commerzial skriptures. – Ey esper, ke som-otr meh continuat la choz mit gretr capaciti e conduct it an real utiliti.

(Svedia), Gefle in Mars 1897.               &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Aug. Nilson, (ingenieur).

I. Kelk grammari notes. *Du paĝoj kun la sekva subdivido:*
&nbsp;&nbsp;&nbsp;1. Pronounziation
&nbsp;&nbsp;&nbsp;2. Articles
&nbsp;&nbsp;&nbsp;3. Genus
&nbsp;&nbsp;&nbsp;4. Plural
&nbsp;&nbsp;&nbsp;5. Possessiv genitiv
&nbsp;&nbsp;&nbsp;6. Dativ- e ackusativ-formes
&nbsp;&nbsp;&nbsp;7. Pronomes
&nbsp;&nbsp;&nbsp;8. Verbes

II. Kelk typish exemples from la syntax. *Duona paĝo.
La vortordo similas al tiu de la hebrea.*

III. Deutsch-Lasonebr Appendix. *Unu paĝo.  
Tie troviĝas vortaro germana-lasonebr de proksimume 200 vortoj; eŭropdevenaj vortoj ne enestas. 
-----
La vortoj de Lasonebr estas plejparte hebreaj. Kelkaj vortoj, ĉefe funkciaj, estas apriore modifitaj aŭ pruntitaj el la araba. La rolon de eŭropdevenaj vortoj ilustras jenaj frazoj, kun traduko en vest-evropish central-dialect: 
*ha Stimrot assuré, him Stimr assuré*, les assurired stimr’s.
*ha Construction sved ye ha Mikbar mime kilam him Telefon*, la svedish construction is la best fon all les telefones.
*Rapport hase ya-ni’telegraf ell ha Admiral greck*, diz rapport soll verd telerafired an el grekish admiral.   

## Fonto
Kategorio:Planlingvoj
Ĝardenangeliko

La **ĝardenangeliko** (latine: *Angelica archangelica*), aŭ **oficina angeliko** (latine: *angelica officinalis*), botanike apartenas al la Apiacoj (*Apiaceae*).

Tiu aroma planto estis uzata kiel spico kaj kuracilo ekde la 10-a jarcento. En kuirarto, oni uzas la foliojn, tigojn, semojn kaj la radikon de la planto. La folioj kaj la tigoj fajnigas ĉefe salatojn, saŭcojn, supojn kaj dolĉaĵojn. La tigoj estas ankaŭ ofte kandizitaj por uzo en kukaĵoj. La sekigitaj semoj kaj la radiko estas uzataj por produkti likvorojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.tela-botanica.org/index.php?project=tela&locale=fr&level1=donnees 
* http://www.ars-grin.gov/~sbmljw/cgi-bin/taxon.pl?36631  
* http://follavoine.chez.tiscali.fr//f2_sp_il_a_angelicaheterocarpa.htm  
* http://www.awl.ch/heilpflanzen/angelica_archangelica/index.htm 

Kategorio:Apiacoj
Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj
Kategorio:Medicinaj plantoj
Kategorio:Spicoj
Verda domo de Arizono

**La Verda domo de Arizono** (aŭ **Verda domo de A**) estas Esperanto-domo en Tempe, ĝuste apud Fenikso, en Usono.

## Vidu ankaŭ
* Esperanto-domo - aliaj verdaj domoj

## Eksteraj ligiloj 
* Verda domo de A - ilia TTT-paĝo

Kategorio:Konstruaĵoj en Arizono
Kategorio:Esperanto-domoj
Vasil Levski

eta|dekstra|200ra|Monumento pri Levski en Karlovo
**Vasil LEVSKI**, bulgare Васил Левски, naskiĝis la 18-an de julio 1837 kiel *Vasil Ivanov Kunĉev* en Karlovo kaj estis ekzekutita la 6-a de februaro 1873 en Sofio. Li estis bulgara revoluciulo, kiu batalis kontraŭ la osmanida okupado, kaj estas konsiderata kiel nacia heroo.

La indikitaj datoj sekvas la modernan kalendaron. Laŭ la Julia kalendaro tiutempe uzata en Bulgario Levksi naskiĝis kaj mortis je la 6-a, ne la 18-a de monato.

## Literaturo 
* *"Apostolo de Libereco. Portreto de Vasil Levski sur la fono de Bulgario de la 19-a jarcento"* de Mercia MacDermott; trad. N. Aleksiev, Sofia 1980

## Eksteraj ligiloj 
*  *(recenzo pri biografia libro de Mercia MacDermott)*

Levski, Vasil
Levski, Vasil
Kategorio:Ekzekutitoj per pendumo
Michèle Mercier

**Michèle MERCIER** ([miŝEl mersjE]) estas franca aktorino. Ŝi naskiĝis la 1-an de januaro de 1939 en Nico en Francio.

Michèle Mercier kiel ***Angeliko*** kaj Robert Hossein kiel ***Jeoffrey de Peyrac*** estas dankemaj por sia gloro antaŭ ĉio al kvinparta filma ciklo pri bela markizino. En la filmo ili amis sin, fakte ili ĝis hodiaŭ malamas unu la alian.

Michèle Mercier vivas ĝis hodiaŭ sola, forlasita, malfeliĉa kaj neamata. La virino, al kiu en la sesdekaj jaroj de la lasta jarcento kliniĝis laŭvorte la tuta mondo, travivis la vivon, en kiu ŝi propre eĉ ne ekkonis amon. Ŝi estis kvarfoje edziniĝinta, sed eĉ ne unu geedzeco alportis al ŝi tion, pri kio ŝi sopiris - feliĉon. Ĉiu el ŝia edzoj mortis aŭ freneziĝis. La unua, Wiliam, estis nesukcesa reĝisoro kaj li ne toleris sian falon kaj ŝian gloron. Alan Reno estis la dua viro apud ŝia flanko. Sed la esperplena politikisto ekkompreni la belan aktorino sopiranta pri la vivo, kiun ŝi travivis en filmo. Ŝi sentis sin kiel Angeliko kaj tian vivon ŝi volis ankaŭ vivi. Oni eksedzigis ilian geedzecon. Michele travivis kelke da romanetojn kun aliaj viroj, sed ŝi edziniĝis nur al entreprenisto Adrien. Sed tiu mallongtempe post la geedziĝo mortis je tumoro en la cerbo. Ŝi restis sola kaj forlasita. Ankoraŭ unufoje ŝi enrigardis en la okulojn de juna italo. Sed tiu ankaŭ baldaŭ forlasis ŝin.

Kvankam ŝi kelkfoje provis ekflami kandelon de sia gloro en pluraj filmoj, nepluraj reĝisoroj permesis al si enroligi ŝin. Ombro de Angeliko pendis super ŝi senĉese. Ŝi provis produkti propran kosmetikaĵon, sed nur kun alternaj sukcesoj. Ŝi rolis en teatroj, sed neniam plu ŝi akiris gloron kaj agnoskon. Hodiaŭ ŝi nur malĝoje rememoras belajn tempojn, sed ankaŭ malfavoron de la sorto, kiu tre kruele ekludis kun ŝi. Ŝi vivas forlasita en sia hejmo pendplenigita de portretoj el la filmo pri Angeliko. "Mia ĉiutaga preĝo estas ploro. La ploro super vanigitaj jaroj, kiuj estas senrevene for."

## Filmoj 
* Mademoiselle Ange (Belmondo)
* L' Aîné des Ferchaux (Belmondo)
* ĉiuj filmoj pri Angélique (Hossein)
* Le Tonnerre de Dieu (Gabin)
* *Symphonie pour un massacre*, 1963
* ''Casanova '70'', 1965

Kategorio:Francaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de januaro
Kosmos

*Kosmos* aŭ *Cosmos* povas aludi je

* kosmo
* kosmos (raketo)
* Kosmo (planlingvo)
* **Kosmos** estas vilaĝo en nordokcidenta provinco de Sud-Afriko. Ĝi situas ĉe bordoj de Hartbeespoort-digo.
* Kosmos (raketo) - familio de kosmaj raketoj.
* Kosmos (stacio), fervoja stacio en Domodedovo en Moskva provinco, Rusio
Zwin

eta|300ra|Zwin dum alta tajdo vide de la nederlanda flanko al la belga
**Zwin** () origine estis marbranĉo kiu ligis la flandran komunumon Damme kun la Norda Maro. Pro ŝlimiĝo kaj sabliĝo nur restis stranda ŝanelo kun postrestintaj krekoj. Origine la enfluejo estis 6 km larĝa. La turoj de Westkapelle kaj Knokke funkciis kiel signostangoj por maristoj survoje al Damme.

Pro la sabliĝo Bruĝo ekestis malatingebla kaj antaŭhavenoj devis esti konstruitaj. La unua estis Damme, sekvata de pli proksime de la maro Hoeke, Mude kaj finfine Sluis.

La stranda ŝanelo, kiu dum malalta tajdo estas facile travadebla, formas la landlimon inter Nederlando (Cadzand) kaj Belgio

## Natura rezervejo Zwin 
Zwin estas la plej grava natura rezervejo de la belga marbordo kun multaj marbirdoj kaj dunaj kunikloj. Ĉe la ene flanko estas kovejoj por cikonioj kaj por raraj akvobirdoj. Tie ankaŭ sursabliĝintaj birdoj estas prizorgataj kaj montrataj al la publiko. Cetere estas restoracio kaj suvenirbutiko.

En 1952 Zwin estis nomumita de grafo Léon Lippens la unua natura rezervejo de Belgio.

Ĝis la jaro 2005 ĝi estis administrata de la "Compagnie het Zoute", poste la Nederlandlingva Komunumo de Belgio transprenis la 155 hektare grandan rezervejon. La akompana birda parko estas transprenita de la provinco Okcidenta Flandrio

## Eksteraj ligiloj 
* www.zwin.be oficiala retpaĝo de Zwin

Kategorio:Belgio
Monta pino

La **monta pino** aŭ **mugo**, **pigmea pino** (*Pinus mugo*) estas pingloarba specio el la familio de pinacoj kun kelkaj subspecioj kiel *ssp mugo* (kiu havas simetrian strobilon kaj kreskas en orienta kaj suda Eŭropo) aŭ *ssp uncinata* (kiu havas nesimetrian strobilon kaj kreskas okcidenta kaj orienta Eŭropo). Ĝi vivas en la eŭropaj altmontaroj ĝenerale de 1000 ĝis 2200 m.

La montara pino altas de 100 ĝis 300 cm kaj ĝi estas ekkonebla pro la kurba kresko kaj kun kuŝantaj aŭ iome strantaj trunkoj kaj branĉoj. Ili formas kelkfoje netraireblan „plektaĵon”. La rigidaj, malhelverdaj pingloj staras duope, longas 5 cm kaj vivas 5-10 jarojn. La radikoj estas longaj disbranĉiĝantaj surtere pro la malgranda fekunda fundo.

La florado komenciĝas en la altmontaroj en julio, en mezmontaroj – ĉe marĉoj- jam en majo. La masklaj kaj femalaj floroj troviĝas sur la sama arbedo. La stamenaj floroj estas flavaj, la du anterojn interligas okulfrapa ligilo. La fruktodona strobilo estas ruĝa ĝis viola, aperas sur la pintoj de la novaj ŝosoj. La ovo- aŭ globforma strobilo evoluas tri jarojn por plena maturiĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Karpataj montarbaroj
* Pireneaj koniferaj kaj miksaj arbaroj

## Referencoj 
Kategorio:Pinacoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Revolucia kanto

**Revolucia kanto** estas kantebla muzikaĵo, kiu laŭdas aŭ gloras revolucion, eble eĉ funkcias kvazaŭ himno de iu revolucia movado.

## Ekzemploj 
eta|La unua eldono de la franca originala *Internacio* (1871).
Foje tiaj kantoj iĝas himnoj de regnoj, kiuj ekestas rezulte de revolucioj. Ekzemploj:
* La *Marsejezo*, kanto de la Franca Revolucio, iĝis himno de respublika Francio.
* *La Internacio* estas himno de Sovetio inter 1918 kaj 1944.

### *La Internacio* kiel himno de socialista revolucio
*La* *Internacio* devenis el la revolucia movado ĉirkaŭ la Pariza Komunumo, kiu maldaŭre sukcesis en 1871 krei liberecisman socialistan memstaran urbon. Aŭtoro de *La Internacio*, Eugène Pottier, estis ano de tiu komunumo. Sekve la influhava socialista organizaĵo Dua Internacio adoptis la kanton kiel movada himno dum la 1890-aj jaroj.

### Temoj de aliaj socialistaj kantoj 
*La Rusa Revolucio
*La Hispana Enlanda Milito
*Kontraŭmilitismo
*La usona labormovado

### Aŭtoroj de "proletaj" aŭ revolucitemaj kanzonoj
*Joe Hill
*Eugène Pottier
*Montehus

## Vidu ankaŭ
* Listo de revoluciaj kantoj
* Socialisma realismo

## Eksteraj ligiloj 
*Kantotekstoj el ĉiuj epokoj kaj landoj kun muziko

Kategorio:Kantaj formoj
Kategorio:Muziko laŭ apliko
Józef Wybicki

dekstra|200px
[eta|366px|La lokoj de la [rezisto de la anoj de la Bara Konfederacio kaj la batal-lokoj de Bara Konfederacio kontraŭ la rusa armeo kaj la armeo de la reĝo Stanislao Aŭgusto Poniatowski]]
**Józef Rufin WYBICKI** [jUzef rUfin vibIcki], naskita la , mortinta la , estis pola poeto kaj politikisto. Li verkis la tekston de la kanto Mazurek Dąbrowskiego, kiu iĝis la nacia himno de Pollando.

Wybicki naskiĝis kiel pola nobelo en Pomerio, en **Będomin**. Li estis en 1767 deputito de Pola Sejmo, inter 1768 kaj 1772 ano de la Bara Konfederacio, kunlaboris en la kreado de la pola leĝaro kaj en la nacia eduka komisiono; krome li aktivis en la Patriota Partio en la tempo de la **Granda Sejmo** (La **Kvarjara Sejmo**), partoprenis en la ribelo de Tadeusz Kościuszko kaj kunorganizis la polajn legiojn en Italio kiel plenkomisiito de Napoleono en Pollando okupita dum la francaj kampanjoj de 806 kaj 1809. Post 1815 li estis altrangulo en Kongresa Pollando. Li do partoprenis ĉiujn gravajn politikajn aktivadojn dum sia vivotempo.

Ankaŭ sian literaturan verkon Wybicki konsideris formo de politika aktivado. Li ĵurnalisme kaj literature traktis temojn de politiko kaj socio. Kvankam li mem ne konsideris sin elstara poeto, ĉiu polo konas unu poemon lian: Pieśń Legionów Polskich (kanto de la polaj legioj).

Tiu kanto, konata ankaŭ kiel "Mazurek Dąbrowskiego" (marŝo de Dąbrowski), estis kreita en Reggio Emilia (Italio) en julio 1797) kaj intencita por la adiaŭa ceremonio al generalo *Jan Henryk Dąbrowski*, renkontonta Napoleonon. La teksto de la kanto de tiam trairis multajn modifojn por adapto al la historia medio. Origine ĝi estis armea, poste nacia kanto prezentata dum patriotaj ceremonioj. De post la batalo de Grochów (1831) dum la Novembra Ribelo ĝi estas konsiderata kiel nacia himno. En 1926 ĝi estis oficiale deklarita la nacia himno de Pollando.

## Kuriozaĵo 
En la opereto "La almoza studento" (*Der Bettelstudent*) de 1882 la ĉefrolulo *Symon Symonovicz* agas kiel fikcia "princo Wybicki". Estas necerte, ĉu tiu persono aludas la historian Józef Wybicki.

eta|maldekstra|180px|
Aurel Stein

Siro **Marc Aurel Stein** (naskiĝis la 26-an de novembro 1862 en Pest (urbo) kiel STEIN Aurél; mortis la 26-an de oktobro 1943 en Kabulo) estis hungara juddevena geografia malkovristo kaj arkeologo, lingvisto, kiu ricevis la britan ŝtatanecon.

Li studis en Vieno, Leipzig, Tübingen kaj doktoriĝis en 1887. Ekde 1884 (?) li laboris en Oksfordo kaj en la Brita Muzeo. Li estis instruisto pri la sanskritaj lingvo kaj literaturo en la Lahore-a Universitato en 1888. En 1894 aperis lia unua scienca laboro pri katalogo de la libraro de la kaŝmira ĉefhindreĝo. Inter 1888–96 li multe vojaĝis en Kaŝmiro, esploris ties memoraĵojn kaj geografion.

Stein partoprenis en tri sukcesaj kaj unu malsukcesa esplorvojaĝoj en Centra Azio. La unua ekspedicio okazis en 1900, en orienta Turkestano, kie li traesploris la de Sven Hedin malkovritajn ruinojn. En dua esplorvojaĝo en 1908 li pludaŭrigis la esploron de la montaro Kuen Lun, plue li faris fosadojn en la dezerto Takla Makan kaj apud Tarim. Li reveturis en Eŭropon en 1909, kie li prelegis, verkis. En 191 li faris arĥeologiajn esplorojn en norda Hindio.

La tria ekspedicio daŭris tri jarojn (1913-1916), kaj li veturis entute 18.000 km en Interna Azio, Tuta Turkestano, Montaro Kuen Lun. Plej grava malkovro de Stein okazis dum la tria ekspedicio kaj estis ĉe "Ŝtonkaverno de mil Budhoj" proksime al Dunhuang (Tun Huang). Tiu estis la loko, kie li malkovris la Diamantan Sutraon, la plej malnovan presitan tekston de la mondo, aliajn 40.000 paperrulaĵojn. (Granda parto de tiuj estis forliverita kaj tiel ili restis por la homaro. La restintaj rulaĵoj kaj valoraj paperoj estis venditaj far ĉinoj. La de Stein forliveritaj rulaĵoj estas ankaŭ hodiaŭ esploreblaj, dum la far ĉinoj forvenditaj dokumentoj malaperis.)

Li postlasis kolektaĵon, kiun gardas la Brita Librararejo kaj kiu entenas ĉinajn, tibetajn kaj tangutajn manskribaĵojn, prakritajn lignajn tabuletojn, kaj dokumentojn en ĥotoneza, ujgura, sogdiana kaj orienturkaj lingvoj. Stein kolektis ilin dum siaj vojaĝoj tra meza Azio en la 1920-aj, 1930-aj jaroj. Stein trovis manskribojn en la antaŭe perdite-pensitaj toĥarianaj lingvoj kaj registris multajn arĥeologiajn lokojn, precipe en Irano kaj Baluĉistano.
eta|Foto de Aurel Stein, kun lia hundo kaj esplorteamo, en la Tarima Baseno.
Lian libraron heredis la Hungara Scienca Akademio. Li iĝis honora membro de Hungara Scienca Akademio en 1895.

## Literaturo 
* Jeannette Mirsky, Sir Aurel Stein: Archaeological Explorer, Chicago 1998 ISBN 0-226-53177-5

## Eksteraj ligiloj 
* http://dsr.nii.ac.jp/toyobunko/index.html.en
* http://ds.dial.pipex.com/town/avenue/xha71/Stein.htm  
* http://dsr.nii.ac.jp/toyobunko/language/en.html.en 
* http://idp.bl.uk 

STEIN, Marc Aurel
Stein
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Paziriko

eta|230px|Kavaliro, Pazirika felta artefaritaĵo, ĉ. 300 a.K..

**Paziriko** ('Pazyryk') estas loka nomo de valo en Altajo, situanta en la siberia parto de Rusio kaj sude de la moderna urbo Novosibirsko, proksime al la limoj de Ĉinio, Kazaĥstano kaj Mongolio. Ĝi estas parto de la Ukok-ebenaĵo, kie oni trovis multajn praajn skitajn kurganojn el la bronza epoko.

Kelkaj kurganoj estis elfositaj de la arĥaeologo Sergej Ivanoviĉ Rudenko, komence de la 1920-aj jaroj. Ĉar multaj kurganoj estis prirabitaj jam pli frue, li elterigis ĉefe ĉevalojn, teksaĵojn, feltajn kaj lanajn kovrotukojn, inkluzive la plej malnovan teksitan tapiŝon de la mondo kaj aliajn elstarajn objektojn. Oni trovis kelkajn netuŝitajn kurganojn. La kadavroj estis konservitaj per mumiigaj teknikoj kaj ili estis nature frostiĝintaj pro la akvo enfiltriĝinta en la tombejon.

## Tatuita ĉefo 
La plej okulfrapa malkovro de Rudenko estis la korpo de la tatuita Pazirika ĉefo: la fort-statua viro mortis en la aĝo de 50. Parto de lia korpo estis putrinta, sed plimulto de la tatuoj estis klare videbla. La konservitaj tatuoj montras montarajn bestojn kiel cervojn aŭ kaprojn.

## "Glacia servistino:" (4-a jc a.K.) 
La plej fama neprirabita Pazirika kurgano enhavis la "glacian servistinon" trovitan de la arĥeologo Natalja Polosmak en 1993. Ĝi estas rara ekzemplo pri virino kun ligna tombeja ĉambro, akompanita kun ses ĉevaloj. Ĝi kuŝis dum 2,400 jaroj en saliko-trunka ĉerko. Sur la ekstera flanko estis stilizitaj bildoj de cervoj kaj neĝaj leopardoj ĉizitaj en ledon. Post la entombigo, la kurgano venis al permafrosto (daŭre-frosta stato)

La korpo estis balzamita per torfo kaj arboŝelo, en dormanta pozicio.

Kategorio:Siberio
Oberono (luno)

**Oberono** (aŭ **Uranus IV**) estas la plej malproksima el la grandaj naturaj satelitoj de planedo Urano, kaj la dua plej granda. Ĝin malkovris en 1787 angla astronomiisto William Herschel.

Ĉiu luno de Urano nomiĝas laŭ roluloj de Ŝekspiraj teatraĵoj, aŭ tiuj de Alexander Pope. Oberono havas la nomon de Oberono reĝo de la feoj el *Somermeznokta sonĝo* de Ŝekspiro.

Oberon konsistas el proksimume 50% akvoglacio, 30% silikatoj, kaj 20% metanaj, karbonaj kaj nitrogenaj kombinaĵoj. Ĝia surfaco estas maljuna, kraterplena, kaj montras tre malfortan internan agadon, escepte de neidentigita malhela materialo kiu plenigas la fondojn de multaj krateroj.

## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj de Oberono el la retejo de NASA 

Kategorio:Lunoj de Urano
Oberono

La nomo **Oberono** povas signifi:

* Oberono, luno de Urano
* Reĝo de la feoj el la legendoj de Reĝo Arturo kaj rolulo en la Ŝekspira verko *Somermeznokta sonĝo*
* Oberon (opero), opero de Carl Maria von Weber
Forsyth-Edwards-Skribsistemo

La **Forsyth-Edwards-Notacio** (FEN) estas normala skribsistemo por
priskribi ŝakan pozicion. FEN celas provizi
ĉiujn informojn por rekomenci ludon de specifa pozicio.

David Forsyth kreis la skribsistemo dum la 19-a jarcento.
Steven Edwards poste plivastigis ĝin por subteni la
komputilan uzadon. FEN estas parto de la skribsistemo PGN
por tute difini la komencan pozicion, kiam ĝi estas
ekzemple malsama ol la norma pozicio.

FEN precizigas la pozicion en nur unu teksta lineo.
Ĝi uzas nur ASCII-ajn literojn. Dosiero, kiu enhavas
FEN-ajn registrojn, devus havi sufiskon ".fen".

FEN-registro enhavas 6 kolumnojn:

* Pecaj pozicioj. La tabulo estas priskribita de maldekstre
al dekstre, komence de la supera parto al la suba de la tabulo.
* Aktiva koloro (aŭ vico).
* Arok-ebleco.
* Pasad-ebleco.
* Nombro de duonaj movoj sen kapto aŭ sen peon-movo (pro la kvindekmova regulo).
* Nombro de movoj entute ekde la komenco de la ludo.

## Ekzemploj 
Jen FEN por la starta pozicio:

 rnbqkbnr/pppppppp/8/8/8/8/PPPPPPPP/RNBQKBNR w KQkq - 0 1

Jen FEN post la unua movo 1. e4:

 rnbqkbnr/pppppppp/8/8/4P3/8/PPPP1PPP/RNBQKBNR b KQkq e3 0 1

Kategorio:Ŝako