Filippo Turati

**Filippo TURATI** (n. la 26-an de novembro 1857 en Canzo apud Como; m. la 29-an de marto 1932 en Parizo) estis itala advokato, sociologo, poeto kaj socialdemokrata politikisto. Li estis membro de la Itala Parlamento (*Camera dei deputati*) de 1895 ĝis 1929.

Turati studis juron kaj diplomiĝis en Bolonjo en 1877, kaj baldaŭ poste eniris politikon. Kiel membro de la Provinca Konsilio de Milano kaj, dum multaj jaroj, de la Itala Parlamento, li famiĝis kiel unu el la plej influaj pioniroj de la Itala Socialista Partio (PSI). Turati apartenis al la modera, reformisma alo de la partio. Li publikigis la revuon *Critica sociale* de 1891 ĝis 1903.

## Politika pensado 
Filippo Turati difinis sin kiel marksiston, interpretante doktrinon laŭ ne-dogma maniero; la emancipiĝo de la proletaro estas la celo, sed ĝi devas esti atingita per reformoj.

Ĉio, kio povas konduki al plibonigo, estas bona, eĉ se ĝi falas de supre: socialismo estas la polusa stelo de la socio, sed kelkfoje estas bone por ĝia profito kunlabori kun kapitalismo. Ekzistas situacioj, en kiuj socialistoj ne malakceptas kunlaboron: reformoj povas esti pli pozitivaj ol klasa opozicio; ekzistas multaj formoj de socialismo, kiuj povas esti adaptitaj al malsamaj ŝtatoj kaj malsamaj tempoj.

La socialismo de Turati estis tiu, kiu malakceptis ĉiun subitan proponon. Turati tamen estis socialisto en ĉiu senco, ĉar lia celo estis la transdono de la proprieto de la produktadrimedoj en publikajn manojn. La proletaro ne povis esti tuj emancipita; oni ne povis kredi je revolucia "klerismo": ne *revolucio*, sed *laŭgrada evoluo*.

La epoko de socialismo estas longa historia periodo de mediacio kaj racio: la proletaro atingos maturecon per reformoj; reformismo estas la instrumento por atingi saĝon kaj devas alkutimigi la proletaron al ĝia estonta evoluo. La taskoj de reformismo estas eduki konscion kaj krei veran solidarecon inter la neprivilegiaj klasoj.

Por Turati, se la proletaro estas nematura, la revolucio estus malutila: maksimalismo signifas proteston; ĝi ne plibonigas la kondiĉojn de la proletaro, nek ĝi garantias rezultojn per elvokado de sovaĝa klasbatalo; tiel, tia klasmilito kondukus al la detruo de la ekonomio, devigante la proletaron al eĉ pli profunda mizero.

Turati estis pacifista pensulo: milito ne povas solvi ian ajn problemon. Li estas kontraŭulo de faŝismo, sed ankaŭ de la Rusia Revolucio, kiun li vidas kiel geografie limigitan kaj ne-eksporteblan fenomenon, en kiu inteligenteco, libereco kaj civilizo ne estas uzataj.

Por Turati, faŝismo estas ne nur manko de libereco sed minaco al la monda ordo: li identigas komunajn elementojn inter faŝismo kaj komunismo ĉar ambaŭ malakceptas la valorojn de parlamentismo. El tiu perspektivo, valoras iom malfermi la pordon al liberalismo por defendi liberecon.

Tiuj tezoj kontrastis al la doktrino de socia faŝismo adoptita ĝis la fino de 1935 fare de la Kominterno kaj la Itala Komunista Partio.

## Turati kaj Faŝismo 
Post la Unua Mondmilito, Turati kaj Kulishov kontraŭstaris ĉiujn provojn de Mussolini gajni la PSI kiel partneron, kaj rezulte venis sub konsiderindan personan premon. En tuta serio da paroladoj, Turati provis konvinki sian partion, ke la nova marksisma programo, kiun la PSI adoptis en 1919, kondukus al katastrofo kaj ke alianco kun moderaj burĝaj fortoj estis necesa por venki Mussolini. Tamen, li ne sukcesis konvinki; anstataŭe, la 21-an de januaro 1921, la Partito *Comunista Italiano* (PCI) estis formita en Livorno sub Amadeo Bordiga kaj Antonio Gramsci. Ĉi tiu vidis sin kiel posteula organizo al la PSI kaj forpelis la kontraŭulojn de ĉi tiu ŝanĝo de direkto el la partio la 1-an de oktobro 1922. La forpelitaj membroj establis sin sub la gvidado de Turati kiel la *Partito Socialista Unitario* (PSU). En 1924, la partisekretario de la PSU, Giacomo Matteotti, estis murdita de Fasci, kvankam la rolo de Mussolini en la ordonado de la atenco restis disputata eĉ post pluraj procesoj. Kiam la populareco de Mussolini plonĝis post la atenco, li uzis la okazaĵon por aranĝi puĉon kaj dissolvi la parlamenton. En 1926, Turati estis devigita fuĝi al Francio, kion li sukcesis fari kun la helpo de Carlo Rosselli kaj la estonta prezidanto Sandro Pertini. En Parizo, li fariĝis la koro de la nekomunisma rezisto kontraŭ la itala faŝismo, Krome, li kunlaboris kun Pietro Nenni por reunuigi la PSI ĝis sia morto. Li mortis en 1932 en la domo de Bruno Buozzi, Post la Dua Mondmilito, lia lasta ripozejo estis la *Cimitero Monumentale* en Milano.

## Verkoj 
* *La krimo kaj la socia demando. Appunti sulla questione penale*, Unione autori, Milano 1883.
* *Lo Stato delinquente*, presita en l'administrazione della Plebe, Milano 1883.
* *Strofe*, E. Quadrio, Milano 1883.
* *Socialismo kaj scienco. Pri nova libro de N. Colajanni*, Tip. Fratelli Giorgetti, Como 1884.
* *Il canto dei lavoratori. Inno del Partito operaio Italiano. Poezio de Filippo Turati kun muziko*, Tip. Fantuzzi, Milano 1889.
* *Mi laboris 8 horojn. Sunto stenographico della conferenza donita en Milano nel Teatro della Cannobiana il 1º majo 1891*, Tip. degli Operai, Milano 1891.
* ''Questo non fu che il rendiconto, piu o meno fedele, di un discorso d'occasione*, 1891.
* *Il dovere della resistance. Agli operai metallurgici di Milano. Seguito dall'Inno dei meccanici di F. Fontana*, Uffici della Critica sociale, Milano 1892.
* *La moderna lotta di klaso*, Critica sociale, Milano 1892.
* *Il canto dei lavoratori. Inno del Partito socialista dei laboristi italiani. Kun muziko*, a cura della Sezione del Partito, Zuriko 1893.
* *Rivolta e rivoluzione*, Critica sociale, Milano 1893.

### Modernaj eldonoj 
* *Socialismo kaj riformismo en la historio de Italio. Scritti politici 1878-1932*, Feltrinelli, Milano 1979.
* *Filippo Turati. Scritti e discorsi 1878-1932*, Guanda, Milano 1982.
* *Bibliografio de skribaĵoj. 1881-1926*, Lacaita, Manduria - Bari - Romo 2001.
* *Lo stato delinquente*, prefazione Giuliano Vassalli, M&B Publishing, Milano 2002.
* *Itala socialismo'', antologiaj skribaĵoj kaj diskursoj, M&B Publishing, Milano 2006

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*

Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Italaj sociologoj
Kategorio:Italaj poetoj
Kategorio:Italaj eseistoj
Kategorio:Italaj kontraŭfaŝistoj