Bernard Mandeville

**Bernard MANDEVILLE** aŭ **Bernard de Mandeville** /ˈmændəˌvɪl/ (naskiĝis la 15-an de novembro 1670 en Roterdamo; mortis la 21-an de januaro 1733 en Hackney apud Londono) estis nederlanda kuracisto kaj socia teoriulo, kiu vivis plejparte de sia vivo en Anglio kaj publikigis en la angla.

En sia ĉefverko, La *Fablo pri la Abeloj*, li estis unu el la unuaj, kiuj priskribis la ekonomion kiel cirklan sistemon kaj prezentis la provokeman tezon, ke malvirto, ne virto, estas la vera fonto de la komuna bono. Mandeville ankaŭ pledis por leĝigita, ŝtate kontrolita prostituado. Li estis konsiderata grava intelekta influanto fare de Friedrich Hayek, inter aliaj. Lia tezo, ke individua profito ne nepre devas esti identa kun universala-komunuma profito, aŭ alidirite ke privataj malvirtoj povas iĝi publikaj profitoj, fariĝis grava teoremo en ekonomiko, ankaŭ konata kiel la Paradokso de Mandeville (d:Q1889003).

## Verkado 
Mandeville komencis sukcesan literaturan karieron en 1703. Post adaptado de anglaj bestofabloj kaj verkado de groteskaĵo en verso, li anonime publikigis la satiran poemon ''The Grumbling Hive: or, Knaves Turn'd Honest* kiel sespencan pamfleton en 1705. Ĝi estis tiel populara, ke piratkopiita eldono aperis en la sama jaro. Mandeville iom post iom vastigis la tekston per komentoj, *eseoj* kaj dialogoj, rezultante en la moderna versio de The Fable of the *Bees*. La unua vastiĝo aperis (denove anonime) en 1714 sub la titolo *The Fable of the Bees: or, Private Vices, Public Benefits*. Mandeville publikigis pluan pligrandigitan version en 1723. Dua parto de La Fablo pri la *Abeloj*, konsistanta el ses dialogoj, aperis en 1729. Ĉi tiu parto ankaŭ trairis plurajn eldonojn. En 1732 daŭrigo al la dua parto, *Enketo pri la Origino de Honoro kaj la Utileco de Kristanismo en Milito*, estis publikigita.

Mandeville ankaŭ publikigis aliajn verkojn, inkluzive de *La Senmaska ​​Virgulino, aŭ Virinaj Dialogoj Inter Maljuna Fraŭlina Sinjorino kaj Ŝia Nevino* (1709), pri sia medicina fako *Hipokondriaj kaj Histeriaj Malsanoj* (1711), *Liberaj Pensoj pri Religio, Eklezio kaj Nacia Feliĉo* (1720), *Subteno de Publikaj Bordeloj* (1724), *Enketo pri la Kaŭzoj de la Multnombraj Ekzekutoj ĉe Tyburn, kaj Sugestoj por la Traktado de Kondamnitoj* (1725). Ne nur La Fablo pri la Abeloj, sed ankaŭ aliaj liaj skribaĵoj ĝuis konsiderindan sukceson kaj estis, en iuj kazoj, tradukitaj en aliajn lingvojn dum lia vivo.

### La *Fablo pri la Abeloj* 
En 1705, Mandeville verkis la poemon "La Fablo pri la Abeloj" kaj presis ĝin anonime. La poemo, ankaŭ nomita " Privataj Pekoj - Publikaj Virtoj", fariĝis ekstreme populara. La poemo priskribas abelujon, kie ĉiu abelo zorgas pri si mem kaj estas tre efika. La abeluja konsilio decidas, ke la abelujo estu morala, kaj de tiu momento ĉiuj abeloj fariĝas seriozaj kaj zorgas pri aliaj. Malrapide la abelujo ĉesas esti produktiva kaj mortas.

Post kiam la poemo estis kalumniita, Mandeville decidis defendi la parabolon, kaj verkis libron kun la sama nomo (La Parabolo de la Abeloj - Privataj Pekoj, Publikaj Virtoj), en kiu li aldonis interpretajn notojn al la poemo. En ĉiu ĉapitro, li klarigis kiel ĉiu el la Sep gravegaj pekoj profitigas la socion. Mandeville adoptis la egoismon de Hobbes, laŭ kiu la homo estas egoisto, kiu zorgas nur pri si mem, sed kontentigante siajn dezirojn li kontribuas al la komuna bono. Laŭ lia priskribo, Londono estis plena de deziroj kaj vivo. Ekzemple, la vanteco de la virinoj de la supra klaso kaj ilia strebo al beleco kaj eleganteco kreas laboron por la oraĵisto, kiu pagas la oraĵistan metilernanton, kiu iras al Savojo kaj tiel subtenas la gastejestron, kiu iras al prostituitino, tiel protektante la ĉastecon de la virinoj de la alta socio kaj tiel plu.

## Idea pensado 
La filozofio de Mandeville estis obstaklo de lia tempo kaj estis vidata kiel mensogo kaj cinikismo, kiu malhonoras dignon. La fundamenta tezo de Mandeville estas, ke homaj agoj ne povas esti dividitaj en pli malaltajn kaj pli altajn. La alta vivo de homoj estas nur fikcio, enkondukita de pensuloj kaj regantoj por simpligi sociajn rilatojn kaj regadon. En realeco, virto estas malutila por la komerca kaj intelekta progreso de la ŝtato. Li difinas virton kiel ajnan agon, kiun persono devus strebi por gajni la simpation de aliaj, bazitan sur la racia deziro esti bona. La evoluo de la ŝtato devenas de malvirtoj (egoismaj homaj agoj) de iuj, kiuj, per inventoj kaj la cirkulado de kapitalo, stimulas la socion al agado kaj progreso. Mandeville konkludas, ke malvirto estas necesa kondiĉo por ekonomia prospero. Kaj Smith kaj Mandeville kredas, ke kolektiva homa agado kondukas al la publika bono. Tamen, kio distingas lin de Smith estas la demando pri la katalizilo por la publika bono.

Karl Marx en siaj Teorioj pri Plusvaloro, kiuj formas la kvaran volumon de La Kapitalo, alte aprezis la vidpunktojn de Mandeville, skribante ke “Jam Mandeville en sia Fablo pri la Abeloj (1705) montris la produktivecon de ĉiuj eblaj profesioj, ktp., kaj li jam vidas la ĝeneralan tendencon de tiu tuta argumento: “Kion ni nomas malbono en ĉi tiu mondo, kaj morala kaj fizika, estas la granda principo, kiu faras nin sociaj estaĵoj - estas la solida fundamento, la viviga forto kaj subteno de ĉiuj profesioj kaj okupoj senescepte; ĉi tie ni devas serĉi la veran fonton de ĉiuj artoj kaj sciencoj; kaj ĝuste en la momento, kiam la malbono ĉesis ekzisti, la socio devas malkreski, se ne tute kolapsi.” kaj “Nur Mandeville estis, kompreneble, senlime pli aŭdaca kaj pli honesta ol la apologiistoj de la burĝa socio trapenetrita de la filistra spirito”.

## Verkaro 
* *Typhon: a Burlesque Poem* (1704).
* *Aesop Dress'd, or a Collection of Fables writ in Familiar Verse* (1704).
* *The Planter's Charity* (1704).
* *The Virgin Unmasked* (1709, 1724, 1731, 1742).
* *Treatise of the Hypochondriack and Hysterick Passions* (1711, 1715, 1730).
* *The Fable of the Bees* (1714).
* *Free Thoughts on Religion* (1720).
* *A Modest Defence of Publick Stews* (1724).
* *An Enquiry into the Causes of the Frequent Executions at Tyburn* (1725).
* *The Origin of Honour and the Usefulness of Christianity in War* (1732).

;; Aliaj atribuitaj verkoj

* *The World Unmasked* (1736).
* *Zoologia medicinalis hibernica'' (1744).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Project Bernard Mandeville – en la nederlanda, sed kun kelkaj anglaj tradukoj kaj multaj biografiaj detaloj
* Bernard Mandeville – Internet Encyclopedia of Philosophy

Kategorio:Nederlandaj malfikciaj verkistoj
Kategorio:Nederlandaj kuracistoj
Kategorio:Anglaj satiristoj
Kategorio:Anglaj politikaj filozofoj
Kategorio:Anglaj ekonomikistoj
Kategorio:Klasikaj ekonomikistoj