Terameno

**Terameno** estis atena politikisto, generalo, armea gvidanto kaj ŝtatestroj, elstara en la fina jardeko de la Peloponeza Milito. Li estis aktiva dum la du periodoj de la oligarkia registaro en Ateno, la Kvarcentoj kaj poste la Tridek Tiranoj, same kiel en la proceso de la generaloj kiuj komandis ĉe Arginusae en 406 a.K. Modera oligarko, li ofte trovis sin kaptita inter la demokratoj unuflanke kaj la ekstremismaj oligarkoj aliflanke. Li sukcesis anstataŭi mallarĝan oligarkion je alia pli larĝa en 411 a.K., li ne atingis la saman finon en 404 a.K., kaj estis ekzekutita fare de la ekstremistoj kies politikojn li kontraŭbatalis.
## Biografio
Filo de Hagnono el riĉa familio de la demo de Stirio (Στειριά), li naskiĝis ne post 450. Hagnono, kiu estis inter la kunlaborantoj de Periklo, tiam prenis flankon inter liaj kontraŭuloj komence de la Peloponeza milito. Terameno, malema al senbrida demokratio, ŝajnas esti aktive partopreninto en la politika vivo ĝis post la katastrofo en Sicilio. Tiam la Patro Hagnono estis elektita inter la dek probuli, kiuj estis establitaj ĝuste por bridi la ekscesojn de la demagogio.
[eta|maldekstre|400px|La platformo sur la roka monteto de Pnyx, en Ateno, kie Terameno kaj aliaj politikistoj staris parolante. En la fono estas la [Akropolo (Ateno)|Akropolo de Ateno.]]

Terameno kunlaboris efike en la oligarkia revolucio de 411 kaj estis parto de la konsilio de la Quattrocento, kiu supozis la direkton de publikaj aferoj kun plenaj povoj. Nomumita strategiisto de la Quattrocento mem, li tuj trovis sin en malkonsento kun tiuj de siaj kolegoj, kiuj, kiel [Friniko](https://www.treccani.it/enciclopedia/frinico_(Enciclopedia-Italiana)/), Pizandro kaj Antifono, ne volis aŭdi pri rezignado de plenaj potencoj kaj starigo de modera oligarkia registaro, en kiu la politika suvereneco estis en la manoj de civitanoj kapablaj provizi sin per siaj propraj armiloj en nombro de ne malpli ol 5 mil, kiel estis antaŭvidita en la rezolucioj prenitaj kiam la demokrata konstitucio estis aboliciita.

Verdire, ili volis fini la pacon kun Sparto ĉiakoste por protekti sin kontraŭ la minaco prezentita fare de la atena floto haltita en Samos, kiu sub la gvidado de Trazilo kaj Trazibulo ribelis kontraŭ la oligarkio. Por tiu celo ili havis fortikaĵon konstruitan sur la Eëtioneia duoninsulo kiu dominas la enirejon al Pireo por konservi la samosan floton for kaj lasi eniri perfide la spartanan taĉmenton kiu kolektiĝis ĉe Epidaŭro.

Terameno provis malhelpi tiun perfidon kaj kiam la hoplitoj starigitaj en Pireo leviĝis, li iris tien kun la preteksto trankviligi ilin kaj aprobis ilian planon detrui, kiel ili faris, la fortikaĵon konstruitan. Tiam la hoplitoj marŝis al la urbo, sed ĉi tie, dank' al la perado de Terameno, oni evitis internan militon kaj oni aranĝis kunvokon de popola asembleo por klarigi la interkonsentojn rilate la nomumon de la Kvinmil.

La asembleo ne povis okazi ĉar la spartana eskadro, el Megara kien ĝi iris, ĵus tiam moviĝis direkte al la marbordoj de Atiko; sed vidinte, ke ne plu eblas provi surprizon sur Pireo, li ĉirkaŭis la kabon Sunion kaj velveturis al Eŭbeo kiun, malgraŭ la plifortigoj tumulte senditaj de la atenanoj, li sukcesis kapti. Tiam la indigna popolo, kunveninta en la Pniko, senpovigis la Kvarcent kaj decidis efektive konfidi potencon al la Kvinmil, tio estas, al ĉiuj kapablaj provizi sin per siaj propraj armiloj konservante la forigon de la salajro por ĉiuj magistratoj, kaj en ĉi tiu kaj postaj asembleoj konstitucia sistemo estis disvolvigita kiu, laŭ Tucidido, estis la plej bona kiun Ateno havis ĝis tiam en sia tempo.

Ne estas dubo, ke Terameno havis grandan rolon en tio, sed la fakto ke la nova konstitucio povis esti nomata la konstitucio de Terameno, estas arbitra supozo de la modernuloj. Krome, ni scias nenion pri ĝi krom la malmulto, kion Tucidido diras pri ĝi, kies esprimoj estis parafrazitaj supre. Ke iuj dokumentoj atribuitaj de Aristotelo al la komenco de la oligarkia movado rilatas al ĝi, verŝajne estas erara hipotezo, ĉiukaze senpruva.

Kompreneble oni povas nur diri, ke la grupo elektita por anstataŭigi la Kvarcent estis la Kvincent kaj ne la Kvarcent membroj. Tradicio fakte konas nur unu Buleo de la Kvatrocento, tiu kiu estris la oligarkion en la jaro 411. Kaj la pseŭdoliza oratoraĵo farita de Polistrato, samtempa dokumento, estus nekomprenebla, se estus du Buleo de la Kvarcent.

Post la falo de la Kvarcent, Terameno ne restis longe en Ateno. Rekonfirmite kiel strategiisto, en la aŭtuno de tiu jaro li foriris kun malgranda teamo el Ateno kaj post esti vane klopodinta malhelpi la konstruadon de la digo, per kiu la ribeluloj eŭbeanoj volis ligi sian insulon al la kontinento, li provis kolekti tributon de la insuloj kaj reestablis demokration en Paros, certigante sian lojalecon al Ateno.

Li tiam iris al la marbordo de Makedonio kie li helpis al reĝo Arkelao en la sieĝo de Pidna , certigante ke la atenanoj estis provizitaj per ligno por maramea konstruo. Sed plilongigante la sieĝon, li foriris antaŭ ol la urbo falis, por kuniĝi sur la trakia marbordo kun la strategio de la demokratoj de Samoso, Trazibulo, kaj poste iris kune kun li al la Helesponto kie li aliĝis al Alkibiado kaj partoprenis sub la lia direkto ĉe la Batalo de Kiziko en kiu la spartana floto estis detruita (printempo de 410).

Li tiam daŭre partoprenis la operaciojn direktitajn en tiu sektoro fare de Alkibiado kaj estis forlasita de li kune kun Eŭmako kun malgranda teamo komande de la fortikaĵo konstruita en Krizopoliso (Scutari) por domini la Bosporon. La sekvan jaron (409) li partoprenis la sieĝon kaj kapton de Bizanco.

Ni ne scias, ĉu post 409-08 li estis reelektita strategiisto. Verŝajne pro la nova disvastigo de radikala demokratio li estis flankenmetita aŭ li mem flankenmetis sin. En 406 li partoprenis kiel trierarko en la Batalo de Arginusae. Post la venko, popola kolero erupciis kontraŭ la venkaj strategiistoj en la plej granda marbatalo de la Peloponeza Milito, akuzitaj ke ili neglektis la savon de la ŝiprompintoj.

Ili defendis sin deklarante, ke ili estis malhelpitaj de malbona vetero kaj metante ajnan eblan respondecon sur la trierarkojn Terameno kaj Trazibulo, al kiuj ili konfidis tiun taskon. Terameno, kaj por liberigi sin de tiu ĉi respondeco kaj pro aliaj kialoj de politika aŭ persona naturo, fariĝis neplaĉema akuzanto de la strategiistoj kaj estis, laŭ la rakonto de Ksenofono, kiu ne povis esti kontraŭ li pro antaŭjuĝo, la aŭtoro moralo de sia kondamno.

Post tio ni ne havas pliajn novaĵojn pri Terameno ĝis, venkinte la atenanojn ĉe Aegospotami (405), Ateno estis sieĝita per tero kaj maro fare de Agis kaj Lizandro. Malaprobinte la kondiĉojn prezentitajn de la spartanoj al unua ambasado sendita de la atenanoj por la paco, Terameno proponis iri al Lizandro por ekscii la verajn intencojn de Sparto. La celo estis fakte atingi interkonsenton kun Lizandro kaj la atenaj ekzilitoj kiuj estis en la spartana tendaro por interkonsento celanta savi Atenon kaj faligi demokration.

Pli ol tri monatojn li restis apud Lizandro atendante la malsaton persvadi la atenanojn cedi kaj liberigi sin de la demagogoj, kiuj, malgraŭ ne havi esperon pri savo, deziris militon ĝis morto. Dum tiu periodo la gvidanto de la militpartio, Kleofono, estis forigita de la partio. Reen en Ateno li raportis ke Lizandro deklaris al li ke li havis neniujn potencojn por elfini la pacon kaj estis sendita kune kun aliaj ambasadoroj al Sparto kun plenaj potencoj.

Paco estis finita je multe pli severaj kondiĉoj ol tiuj antaŭe ofertitaj. Ĝi estis ratifita la 16-an de Munikiono (aprilo-majo 404). En la traktato estis neniu vorto pri ŝanĝo de registaro, nur la reveno de la ekzilitoj estis trudita. Tiuj tuj agitis, kaj Terameno kun ili, por ŝanĝo en la reĝimo. Tamen la rezisto de la demokratoj estis tia, ke oni devis alvoki la helpon de Lizandro, kiu speciale revenis de Samoso al Ateno kaj ĉeestis asembleon, en kiu oni diskutis pri la konstitucia reformo.

Ĝi estis sponsorita fare de Terameno, sed forte kontraŭbatalita de aliaj kaj nur kiam Lizandro intervenis por averti ke la atenanoj malobservis la paktojn ne detruante la Longajn Murojn ene de la establita tempokadro kaj ke tial li konsiderus la pacon kiel rompita se ili estus ne akceptinte la konsilon de Terameno, la homoj cedis. Laŭ propono de Dracontide, komisiono de Tridek estis nomumita por regi la ŝtaton kun plenaj potencoj kaj establi la novan reĝimon bazitan sur la konstituciaj tradicioj de la patrujo (ĉirkaŭ mezo 404).

Inter tiuj Tridek kiuj eniris en la historion kun la nomo de Tridek Tiranoj, estis Terameno. Kun siaj kolegoj Terameno trovis sin konsenta en la mortkondamno de la demokratoj plej malŝatataj aŭ plej klare malamikaj al la nova reĝimo. Sed kiam la kondamnoj komencis etendiĝi al simplaj suspektoj, kiam la Tridek petis kaj akiris spartanan garnizonon, kiam por pagi ĉi tiun garnizonon kaj iliajn satelitojn ili pensis mortigi, ni ne scias pro kia preteksto, la plej riĉa inter ili la Metekoj, li komencis decide kontraŭbatali siajn kolegojn, precipe kontraŭ Kritiaso (460 a. K. - 403 a. K.) kiu estis la plej aŭtoritata kaj perforta. Li ankaŭ kontraŭbatalis la limigon de civitanoj kun plenaj rajtoj al 3 mil, kredante ke tio estas tro malgranda bazo por la oligarkio konservi sin.

Do Kritias decidis forigi lin kaj akuzis lin pri perfido antaŭ la virbovo. Sed ĉar li vidis, ke la buleo, sen kies konsento ne povus esti kondamnitaj tiuj, kiuj kiel Terameno estis parto de la Trimil, estus senkulpiginta lin, konsente kun siaj kolegoj, li nuligis Terameno el la listo de la Trimil memvole kaj kondamnis lin al morto. La virbovo, terurita de la ĉeesto de la armitaj satelitoj de Kritiaso kaj de la soldatoj de la garnizono, ne kuraĝis kontraŭstari al la mortosentenco. Terameno, perforte deŝirita de la altaro, kie li rifuĝis, devis trinki la cikuton.

Terameno deziris moderan oligarkian registaron en kiu la potenco kuŝis en la manoj de la posedata klaso. Nun la tradicioj de Ateno kaj la efika forto de la popolamasoj signifis, ke tia registaro ne povus esti konservita sen perforto kaj eksterlanda helpo; kiu tiam, pro la tiamaj kondiĉoj en Grekio, igis ĉi tiun registaron nedaŭrigebla longtempe.

Sed se Terameno volis moderan oligarkion, li volis plej multe minimumigi perforton kaj eksteran helpon; kiu devigis lin senĉese ŝanceliĝi inter oligarkio kaj demokratio, gajnante al si la kromnomon "kotorno" ĉar tiu ĉi ŝuo adaptiĝis egale al ambaŭ piedoj, tiel nur helpante subfosi kaj ne farante ajnan daŭran konstruivan laboron.

Krome, ŝajnas ke lia intenco fariĝi mediaciisto inter la frakcioj estis makulita de personaj ambicioj aŭ malemoj, tiu ŝajne estis la opinio de Tucidido kiu, kvankam li simpatiis principe kun la moderaj reĝimoj kaj kvankam li rekonis la kapablojn de Terameno kiel oratoro kaj kiel politikisto, li ne disiĝas de la ambiciuloj, kiuj ruinigas la oligarkiojn atentante siajn proprajn personajn celojn prefere ol la komunan intereson.

Lia senkompatemo al la gajnintoj de la Arginuzo konfirmas tiun juĝon. Tamen, tiuj ombroj estis forgesitaj aŭ mildigitaj per pli posta tradicio kiu vidis lin sub la aŭreolo de la martiro. Tio klarigas la diversajn falsaĵojn pri lia gloro kiuj aperas en la rakonto de Eforo raportita de Diodoro, kaj la lia senkondiĉa admiro fare de Aristotelo, kiu lokas lin inter la plej grandaj atenaj politikistoj. La severaj, kvankam partiaj, juĝoj de Lizias, Kontraŭ Eratosteno povas esti taŭga korekto.

## Vidu ankaŭ
* Achilles Bocchius (1488-1562)
* Tucidido (464 a. K. - 399 a. K.)
* Lisio (445 a. K. - 380 a. K.)
* Ksenofono (431 a. K. - 360 a. K.)
* Diodoro Siculus (90 a. K. - 27 a. K.)
* Tisaferno (445 a. K. - 395 a. K.)
* Trazibulo (440 a. K. - 388 a. K.)
* Alkibiado (450 a. K. - 404 a. K.)
* Plutarko (46-100)
* Lizandro (454 a. K. - 395 a. K.)

## Referencoj 
450 a. K.
404 a. K.
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.

Kategorio:Grekaj politikistoj
Kategorio:Grekaj generaloj
Kategorio:Grekaj militistoj
Kategorio:Grekaj ŝtatestroj
Kategorio:Homoj de la 5-a jarcento a.K.