open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Justuloj inter la popoloj

[eta|maldekstra|La ĝardeno **Justuloj inter la popoloj** [Jad Vaŝem]]
eta|La diplomo **Justuloj inter la popoloj** por polino Maria Kotarba
**Justuloj inter la popoloj** (aŭ inter la nacioj) () estas termino markanta homojn de nejuda deveno, kiuj kontribuis al savo de judoj dum la holokaŭsto. Israelo, konkrete la Komisiono por distingado de la justuloj, fondita en la jaro 1963 apud la monumento Jad Vaŝem kaj gvidata de la israela plej supera juĝejo, donas titolon *Justulo inter la popoloj* al tiuj, kiuj pruveble praktikis tiun ĉi agadon. Ĝi estis donita al  28 217 homoj (ĝis 1a-a de aŭgusto 2023).

*Justaj kristanoj* aŭ *Justuloj inter la popoloj* estas devene tradicia juda nocio, kiu pritraktis la fakton, ke ankaŭ ekster la juda kredo estis bonaj homoj, direktantaj sin per diaj leĝoj. La komisiono, kiu komencis sian agadon en la jaro 1963, transprenis tiun ĉi markigon kaj donas ĝin laŭ severaj kriterioj; la komisiono uzas dum tio informojn de atestintoj, el publika diskuto kaj historia esploro.

La aprezon akiris ankaŭ homoj kun disputebla pasinteco, inter ili ankaŭ nazio Oskar Schindler kaj lia edzino Emilie aŭ papo Pio la 12-a, kiu, komune kun multaj aliaj, kontribuis al tio, ke la registaro de Hitler akiris diktatorajn leĝpovojn. La komisiono donis al ili la aprezon, ĉar ili rekte meritas pri savo de multaj judoj.

## Enhavo de aprezo 
La aprezitaj personoj havas rajton je aparta medalo kun stampita nomo, certigaĵo kaj ilia nomo estas aldonita en liston sur Muro de honoro en Ĝardeno de justuloj inter la popoloj en monumento de Jad Vaŝem. (Antaŭe ĉi tie ĉiu tenanto de la aprezo ekplantis arbon, tiu ĉi tradicio estis ŝanĝita pro manko de loko.) Se aprezito ne plu vivas, povas postuli pri dono de honora civitaneco *in memoriam* plej proksima parenco. La aprezo estas transdonata aŭ rekte en Israelo aŭ en lando, kie la aprezito vivas, tiuokaze transdonas ĝin israelaj diplomatoj.

La aprezitoj ankaŭ povas ricevi financan helpon – se ili vivas en Israelo, ili ricevas monatan emeritan salajron en alteco de mezproksima enspezo kaj ili havas kuracistan zorgon senpaga. Se la aprezito vivas kie ajn alie en la mondo, okaze de liaj ekonomiaj malfacilaĵoj povas doni al li financan helpon Juda fondaĵo por Justuloj, havanta la sidejon en Novjorko kaj svisaj Fondusoj de Anne Frank okaze de bezono zorgos pri kuracista zorgo.

Jad Vaŝem povas ankaŭ doni honoran civitanecon de ŝtato Israelo.

## Portantoj laŭ landoj 
| &nbsp;
| width="25%" valign=top |

| &nbsp;
| width="25%" valign=top |

|-
| colspan=5 | 
|-
| **sume**
| align=right colspan=5 | **26&nbsp;513**
|-
| colspan=5 | laŭ indikoj alireblaj de organizo Yad Vashem membroj de dana rezistmovado ne volis esti indikitaj unuope, sed kiel unu grupo 
|}

## Vidu ankaŭ 
* Konsilantaro por Helpo al Judoj
* Virta pagano (dekristanisma vidpunkto)

Kategorio:Israelo
Latina (apartigilo)

La vorto **Latino** aŭ **Latina** havas plurajn signifojn:

## Lingvo 
* Latina lingvo (Latino, la latina, "Lingua latina")
* Klasika latino
* Mezepoka latino
* Vulgara latino
* Moderna Latino ("Nove Latina")
* Moderna Latino (planlingvo)
* Latinida lingvaro
* Latina alfabeto
** Latinigo - praktiko igi latina nelatinan scribon per latina alfabeto, aŭ nelatinan nomon laŭ latina stilo.

## Lokoj 
* Latina (Italio) estas komunumo en Italio
** Latina (stacidomo) estas fervoja stacio en Latina (Italio)
* Provinco Latina estas provinco en Italio
* Latina (Madrido) -- distrikto en Madrido
* Kvartalo La Latina -- kvartalo en Madrido
* La Latina (metroo de Madrido)
* Latina Ameriko (malforte rilatas al la latina lingvo)

## Vidu ankaŭ 
* Latianoj
Decembro de 2005

**Aktualaĵoj en decembro de 2005**

## Vendredo,23-a de decembro 2005 
* La Respubliko de Ĉado vidas militan staton inter ĝi kaj Sudano. Tio baziĝas je nura eldiro de la ĉada prezidento.

## Merkredo,21-a de decembro 2005 
* Kelkajn tagojn post permeso de geja geedziĝo, Elton John edzigas sian koramikon.
* Usona Senato ne permesis - provizore - la naftoekspluaton en Alasko. La naftolobio printempe denove provas akceptigi la permeson.

## Mardo,20-a de decembro 2005 
metrostriko en Nov-Jorko

## Dimanĉo,18-a de decembro 2005 
* **Evo Morales**, ajmara indiĝeno, venkis en la prezidentaj elektoj de Bolivio, kun 54,1 %.

## Ĵaŭdo,15-a de decembro 2005 
* **Eŭropa Konsilio** traktas sepjaran budĝeton por la Eŭropa Unio.
* balotoj en **Irako**.

## Mardo ,13-a de decembro 2005 
* WTO-konferenco en Honkongo (ĝis 18-a de decembro)
* ekzekuto de Stanley Williams, Usono

## Lundo,12-a de decembro 2005 
* rasismaj tumultoj en Aŭstralio

## Dimanĉo,11-a de decembro 2005 
* eksplodoj en naftorafinejo ĉe Hemel Hempstead

## Sabato,10-a de decembro 2005 
* aviadila akcidento ĉe Port Harcourt, Niĝerio

## Vendredo,9-a de decembro 2005 
* lotumado en Leipzig por la **Futbala Mondpokalo 2006**
* ĉeso de la ruĝa **londona etaĝa buso** kiel buslinia aŭtobuso

## Ĵaŭdo,8-a de decembro 2005 
* erupcio de vulkano **Manaro**, en Vanuatuo
* 25-a datreveno de murdo de **John Lennon**

## Merkredo,7-a de decembro 2005 
* aresto de **Ante Gotovina**, kroata oficiro, dum vespermanĝo
* akuzo de **Jacob Zuma** (vicprezidento de Sud-Afriko) je seksa perforto

## Vendredo, 2-a de decembro 2005 
* En Slavkov u Brna en **Ĉeĥio** okazas ĉi-semajnfine solenaĵoj pro la 200-a datreveno de la **batalo ĉe Slavkov** (*Austerlitz*), en kiu Napoleono venkis en 1805 la rusan kaj aŭstran imperiestrojn.

12
Familio Colonna

eta|Escudo de la familia Colonna
La **familio Colonna** estis potenca familio el la roma nobelaro dum la Mezepoko kaj Renesanco, en permanenta konflikto kun la rivala familio Orsini.

Otto di Colonna iĝis Papo Marteno la 5-a kaj finis la Okcidentan skismon.

Laŭ sia tradicio, la familio Colonna devenas de la grafoj de Tuskulumo. La unua katolika kardinalo el tiu familio deĵoris ekde 1192, kiam Giovanni Colonna iĝis kardinal-preĝisto de Sankta Prisca.

En 1467, Francesco Colonna verkis la *Hypnerotomachia Poliphili*.

1728, la familio aldonis la nomon Barberini al sia nomo, kiam Giulio Cesare Colonna di Sciarra edziĝis kun Cornelia Barberini, filino de la lasta viro kun nomo Barberini, Taddeo Barberini.

## Vidu ankaŭ 
* Vittoria Colonna, amiko de Michelangelo
* Sciarra Colonna, kiu partoprenis la atencon de Anagni
* Fabrizio Colonna, patro de Vittoria Colonna, kaj generalo en la sankta ligo.
* Frangipani-familio

Kategorio:Nobelaj familioj de Italio
Kategorio:Historio de Italio
Glacidrivado

[eta|Glacidrivado sur la rivero [Elbo (rivero)|Elbo]]
**Glacidrivado** aŭ **glaciflosado** estas la drivo de glacio en fluanta akvo. Tiu fenomeno aperas en malvarmaj regionoj, aŭ vintre se estiĝas glaciplatoj sur iu rivero, aŭ printempe okaze de neĝodegelo.

Glacidrivado povas esti estas tre danĝera, se la glacio multe dikiĝas dum la vintro kaj printempe la temperaturo abrupte altiĝas. Tiam la glaciplatoj disrompiĝas (glacikreviĝo) dum ke la akvofluo samtempe intensiĝas, kaj la estiĝantaj, flosantaj plurtunaj glaciblokoj povas damaĝi ĉebordajn konstruaĵojn aŭ pontojn. La drivantaj glaciblokoj povas formi baraĵon ĉe pontoj aŭ interkruciĝante ie ajn, tiel ili povas ŝveligi la riveron kaj kaŭzi inundon. Tiajn baraĵojn oni povas disrompi per flugilaj bombardoj, simpla eksplodigo aŭ per glacirompaj ŝipoj.

## Vidu ankaŭ 
* Driva glacio
* Glacirompilo

## Eksteraj ligiloj 
* () SMHI:s kunskapsbank - Islossning - glacidrivado 

Kategorio:Hidrologio
Kategorio:Glacio
Tiszadob

**Tiszadob** [tisadob] estas grandvilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Tiszavasvári. La loknomo signifas: Tiso-tamburo.
eta|maldekstre|Panoramo en Tiszadob
eta|Grenejo en Tiszadob
## Bazaj informoj 
* Areo: 83&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3300
* Poŝtkodo: 4456
* Telefonprefikso: 42

## Geografio 
Tiszadob situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso kun pramo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo al Tiszafüred-Tiszalök. Nyíregyháza troviĝas je 42 km-oj.

## Historio 
La komunumo estis loĝata jam dum la bronzepoko, de sarmatoj. Ankaŭ tie iomete estas videbla Remparo de Ĉorso. Nomon de la vilaĝo menciis unuafoje la „Váradi Regestrum” ĉirkaŭ 1220. Ĝi estas ekde 1654 ĝis 1945 posedaĵo de la Andrássy-familio. Andrássy Ferenc és József akiris en 1730 foirorganizan rajton por la vilaĝo; la pramrajton – ekzistintan jam ekde la mezepoko – oni firmigis en 1726. 

En 1846 oni komencis la reguligon de Tiso apud la vilaĝo. Por memori pri tio, oni starigis obeliskforman monumenton en 1865; alian monumenton kun ruĝkupra Tero sur tri pilonoj en 1909. La tria monumento de 1969 memorigas pri hidrologo Pál Vásárhelyi, malantaŭ lia dorso staras reliefo pri grundlaboristoj. En 1919 la rumanoj okupis la vilaĝon kaj tenis la fronton laŭ la Tiso.

## Vidindaĵoj 
* novgotika Kastelo de Tiszadob aŭ kastelo de Andrássy (andraŝi) el 1885 havanta 365 da fenestroj, 52 da ĉambroj, 12 da turoj kaj 4 da enirejoj, parko ĉirkaŭ kastelo
* Kalvinana preĝejo (Tiszadob) (la turo estas 36 m-ojn alta)
* Preĝejo Patrono de Hungaroj (Tiszadob)
* grenejo (nun muzeo).

## Famuloj 
En Tiszadob naskiĝis:
* László Alföldi, geologo
* József Bokor (inĝeniero)
* Mihály Rápóti Pap, kalvinana episkopo
* Mátyás Réti, pentristo.

## Fontoj 
* http://www.vendegvaro.hu/5-2764
Fred Ward

**Fred WARD** (San Diego (Kalifornio, Usono), 30-a de decembro 1942 - mortis la 8-an de majo 2022) estis usona aktoro.

## Filmografio 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.imdb.com/name/nm0911542/ Fred Ward ĉe imdb.com

Kategorio:Usonaj aktoroj
Nigra katarto

**Nigra katarto** (*Coragyps atratus*) estas granda birdo de familio Katartedoj.

## Disvastiĝo 
La Nigra katartohavas ĝenerale pli sudan vivzonon ol sia "samlandano" la Meleagra katarto, kiu bredas ĝis Kanado. Tiuj nearktisaj kaj neotropisaj birdoj troviĝas en malfermaj regionoj de sudokcidenta Usono, Meksiko, Centrameriko kaj Sudameriko. Ili estas nemigrantoj.

## Aspekto 
Tiuj grandaj rabobirdoj estas longaj je 65&nbsp;cm kaj havas enverguron de 1'5 m. La plumaro estas velurnigra; ili havas larĝajn flugilojn kun blankaj pintoj, mallongan voston kaj grizecan senpluman kapon.

## Reproduktado 
La ino demetas 2 aŭ 3 ovojn surplanke en arbara areo aŭ malplena trunko aŭ simila nestejo. Ambaŭ gepatroj kovas kaj manĝigas la idojn per vomado de manĝaĵo enneste.

## Moroj 
Ili manĝas kadavraĵojn, sed ankaŭ ovojn kaj putrintajn planktojn. Ili kadavrumas en rubejoj kaj povas mortigi junulajn bestetojn. Ili foje serĉas manĝon pogrupe. Ili ŝvebas per plataj senmovaj flugiloj.

Kvankam ili ne havas naturaj ĉasantoj, ili malmultiĝis, ĉar ankaŭ malpligrandiĝis ilia natura nestomedio.

## Bildaro 

Black Vulture (Coragyps atratus) RWD.jpg
Coragyps atratus.jpg
Coragyps atratus -Florida -USA-8b.jpg
Black Vulture in flight 2 (6022500000).jpg
L'urubu et le goeland.jpg
Two Vultures (87173842).jpg
Black Vulture, Costa Rica.jpg
Vulture, Black FG1.jpg
Black Vulture-27527.jpg

Kategorio:Katartedoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Neotropisa faŭno
Eskvino

**Eskvino** (mortis 676) estis reĝo de Wessex de 674 ĝis sia morto. Li estis filo de reĝo Kenfo kaj li estas konata ĉar li venkis en la Batalo de Bedwin en 675 kontraŭ Vulfhero de Mercio, kiam li sukcesis repuŝi la merciajn fortojn, sed ne akiris alian avantaĝon de la batalo.
Reĝa katarto

La **reĝa katarto**, *Sarcoramphus papa*, estas la birdo plej bunte kolorita inter la katartoj aŭ amerikaj vulturoj. Tiu birdo vivas en tropikaj malaltaj arbaroj el suda Meksiko ĝis suda Argentino, kaj ili troviĝas en altecoj de ĉirkaŭ 1200 m.

## Aspekto 
Tiu neotropisa specio havas flavan karnan kreston (barbon) super sia beko kaj la senpluma kapa haŭto estas flava kaj ruĝa. La plumaro estas nigra kaj helgriza, sed ĝi havas flavajn kaj rozkolorajn nuancojn. La okuloj estas flavecaj en plenkreskuloj. Ili estas ĉirkaŭ 80&nbsp;cm altaj.

## Kutimoj 
Laŭ kutimoj, reĝaj katartoj estas tipaj vulturoj. Ili manĝas kadavraĵojn kaj ŝvebas serĉe predon, sed ili uzas ankaŭ flaradon lokigi ĝin. Aliaj sciencistoj diras, ke plej ofte ili nur sekvas ekzempleron de Meleagra katarto aŭ Kondoroj kiuj ja flaras. Grandaj grupoj de vulturoj povas kuniĝi ĉirkaŭ taŭgan kadavraĵon. Tiam la reĝa katarto regas aliajn speciojn sed ĝia plej forto igas ke ĝi devas malfermi la kadavron kiun aliaj manĝos.

## Reproduktado 
Masklo kaj femalo estas similaj laŭ plumaro kaj grandeco (tio estas, apenaŭ estas seksa duformeco). La ino demetas **unu ovon** kaj ambaŭ gepatroj kovas. Idoj havas brunan plumaron kaj plenkreskulan plumaron nur post 18 monatoj.

En antaŭhispana majaa civilizo hieroglifoj montras regan katarton kiel simbolo de Cib, la 13a tago en la monato.

## Notoj kaj referencoj 

Kategorio:Katartedoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Meleagra katarto

**Meleagra katarto** (science: *Cathartes aura*) estas la plej komuna nordamerika vulturo. Ĝi estas gracia birdo dumfluge. Ĝi apenaŭ bezonas flugilfrapi unufoje dum ŝvebas plej tempon serĉe kadavrojn. Spite la similan nomon "vulturo" ĝi tute ne rilatas la malnovmondajn vulturojn de la familio Akcipitredoj, kiu enhavas aglojn, buteojn, milvojn kaj cirkuojn. Tiu amerika specio estas membro de katartoj aŭ amerikaj vulturoj el la familio Katartedoj.

## Aspekto 
Tiuj grandaj rabobirdoj estas plejparte brunnigraj, sed flugilplumaro estas griza, do ambaŭ koloroj klare kontrastas. La kapo estas malgranda laŭ korpa proporcio kaj senpluma; plenkreskuloj havas ruĝajn kapojn, junuloj nigrajn. Ili havas flugilan enverguron de ĉirkaŭ 2 m.

Dum ŝvebado, tiu birdo lokigas flugilojn laŭ V-formo kaj balanciĝas kvazaŭ ebrie, foje ŝajnigante siajn grizajn flugilplumojn kvazaŭ ili estus arĝentaj kontraŭ lumo. Tiu flugmetodo kaj konturo etkapa kaj larĝflugila faciligas identigon eĉ de malproksime.

## Disvastiĝo 
La melaegra katarto troviĝas en malfermaj kaj mezmalfermaj areoj ek suda Kanado ĝis suda Sudameriko. Ili loĝas en suda Usono sed pli nordaj bredantoj migras sudameriken.

## Moroj 
Tiu birdo ŝvebas super malferma kamparo, serĉante mortigintajn bestojn aŭ aliajn kadavrovorulojn. Malsimile al aliaj similaj birdoj ili uzas ankaŭ flaron por lokigi sian manĝaĵon. Ili manĝas ankaŭ vegetalojn.

Ofte etaj aŭ grandaj grupoj de tiuj birdoj pasigas la nokton en komuna ripozejo. Tiuj lokoj estas reuzataj dum jaroj.

## Reproduktado 
La nestejo ĉiam estas protektita loko, kiel ekzemple klifo, malplena arbo aŭ en arbustejo. Apenaŭ oni konstruas neston. La ino demetas 2 ovojn kremkolorajn kun brunaj punktetoj. Ambaŭ gepatroj kovas kaj la idoj eloviĝas post ĉirkaŭ 40 tagoj. La gepatroj vomas manĝaĵon por ili kaj zorgas ilin ĝis ĉirkaŭ 11 semajnoj.

La nomo "meleagro" taŭgas por tiuj birdoj ĉar ili havas ruĝan senpluman kapon similan al tiu de maskla meleagro.

Kategorio:Katartedoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Neotropisa faŭno
Charleville-Mézières

''''* - prononco laŭ sistemo IFA []  - estas urba komunumo de Francio. Ĝi estas la ĉefurbo, la prefektejo, de la departemento *Ardennes*, ekde 2016 situas en la regiono Grand Est (prononco [] , (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj antaŭ tio apartenis al la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝantojn oni kutime en la franca nomas *carolomacérien(ne)s*. Administre la komunumo estas ankaŭ la centro de samnoma arondismento *Charleville-Mézières*, kaj de kvar kantonoj. 

## Geografio 
La urbo situas ĉe la bordo de la rivero Mozo, kiu de tie tra Belgio kaj Nederlando fluas al la Norda Maro, 239 kilometrojn el Parizo kaj 90 kilometrojn sude de Charleroi. Charleville-Mézière troviĝas proksime al la belga landlimo (malpli ol 20 km).

eta|maldekstra|250ra|
## Historio 
Tiu komunumo estis kreita en 1966, per kunuigo de kvin eksaj komunumoj : *Charleville*, *Étion*, *Mézières* (eksprefektejo de la departemento), *Mohon* kaj *Montcy-Saint-Pierre*. Alia komunumo, *Le Theux'', jam kuniĝis kun Mézières ekde 1965.

## Vidindaĵoj 
* Muzeo Rimbaud

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Ardennes
* Listo de urboj de Francio
* Charleville-Mézières (stacidomo)
* Mohon (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 

eta|centra|300ra|


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Prefektejoj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Ardennes
Ĥan Bahlum la 2-a

**Ĥan Bahlum** ankaŭ konata kiel '''K'inich K'an B'alam la plej juna''' naskiĝis la 23-an de majo 635 kaj mortis la 20-an de februaro 702. Li estis reĝo de maja ŝtato Baakalo, kies ĉefurbon oni nomas hodiaŭ Palenko.

Ĥan Bahlum surtroniĝis en 10-a de januaro 684, kelkaj monatoj post la morto de sia patro reĝo Pakalo.

Li daŭris la ornamadon de Palenko per fina arto kaj arkitekturo. Lin sukcedis sia frato Kan Ksul la 2-a.

Kategorio:Majaaj homoj
Rethel

''''* - prononco laŭ sistemo IFA [],  - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Ardennes* (prononco []), en la regiono Grand Est (prononco [] , (france, en Esperanto Granda Oriento) kaj en la antaŭa regiono Ĉampanjo-Ardenoj. Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo estas la centro de la samnoma arondismento *Rethel*, do estas subprefektejo, kaj ankaŭ estas la centro de denove samnoma kantono *''.

 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Ardennes
* Rethel (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|centra|300ra|


Kategorio:Komunumoj de Ardennes
Kategorio:Subprefektejoj de Francio
Pana lingvaro

eta|Malhelverda: Pano Helverda: Takana
**Pana lingvaro** estas aro de lingvoj parolataj en Brazilo en subŝtatoj Akro kaj Rondonio ĉefaj lingvoj de la grupo estas pojanava kaj kaŝinaŭaa lingvoj. 

La panaj lingvoj havas strukturon SOV:

ãda pabiki dua  [li orelon traboris] (Pojanava).

La ergativo en tiuj lingvoj estas markata per alomorfioj de vokaloj aŭ per vortetoj:

Cheren kape kuxaxidaki [Chere aligatoron mortigis]/ Kapetã Chere kuxidaki [aligatoro Chere'n mortigis] (Kaŝinaŭaa).

Kategorio:Lingvoj de Brazilo
Kategorio:Indiana lingvaro de Sudameriko
Kategorio:Kulturo de Peruo
Kategorio:Kulturo de Brazilo
Kategorio:Kulturo de Bolivio
Dazipo

**Dazipo** (*Dasypus*) estas (laŭ PIV2) genro de malgrandaj mamuloj, kiun oni depost 1995 klasas en la ordo cingulatoj (*Cingulata*) en la superordo ksenartroj (*Xenarthra*). Ĝi donas sian nomon al la superordigita familio dazipedoj, kaj estas la sola genro ene de ĝi. Dazipo havas sur la korpo zonosimilan kirason, kiu konsistas el duarangaj ostoj kovrataj de epiderma korneca tavolo. Oni distingas kapan, ŝultran, koksan kaj dorsan kirasojn. La dorsa kiraso estas moviĝema, kaj konsistas el zonoj kiuj ebligas por kelkaj specioj la globforman kuntiriĝon. Ankaŭ ilian voston kovras kiraso. Iliaj kruroj estas mallongaj, sed kun fos-ungegoj. Ilia dentaro konsistas el 7/7 aŭ kelkfoje el pli ol 100 dentoj.

Dazipoj fosadas kaj havas akrajn ungegojn. Multaj specoj usas siajn akrajn ungegojn por elfosi manĝaĵon, kiel insektolarvojn, kaj por fosi loĝfosaĵojn. Ili povas sin fosi en la grundon tre rapide.

Dazipoj estas ĉionmanĝuloj. La dieto de dazipaj specoj varias, sed konsistas precipe el insektoj, insektolarvoj kaj aliaj senvertebruloj. Tamen iuj specoj manĝas preskaŭ tute formikojn kaj termitojn. Oni kalkulas, ke deko da dazipoj povas nuligi tunon da fiinsektoj en unu jaro.

La fenomeno de plurembrieco (*polyembryonia*) konatas ĉe ili. Ili loĝas en Sud- kaj Mez-Ameriko kaj Teksaso.

* La **Naŭzona dazipo** aŭ **armadelo** (*Dasypus novemcinctus*) loĝas de Teksaso ĝis Gran-Chaco; ĝi havas 9 dorsajn kiras-zonojn.
* La **Kurtvosta dazipo** (*D. hybridus*) loĝas de Brazilo ĝis Patagonio; ĝi havas 6-7 dorsajn kiras-zonojn.

Ĉe ambaŭ specioj elformiĝas 12 embrioj pro la plurembrieco.

* La Granda dazipo (*Priodontes giganteus*)  longas 1 m; ĝi loĝas en tropika Sud-Ameriko .
* La Seszona dazipo (*Euphractus sexcinctus*) 
* La Harardazipo (*Chaetophractus villosus*)

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ĉako

Kategorio:Cingulatoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Louis Aragon

**Louis Aragon** [lwi aʁaɡɔ̃] (naskiĝis la 3-an de oktobro 1897, mortis la 24-an de decembro 1982) estis franca historiisto, poeto kaj romanisto, kaj membro de la Académie Goncourt.

Aragon estis membro de Dada, de 1919 ĝis 1924, kaj poste fonda membro de Surrealismo en 1924.

En 1939 li edziĝis kun rusdevena verkisto Elsa Triolet (naskiĝis en 1896), la bofratino de Rusa poeto Vladimir Majakovskij. Dum la Germana okupacio de Francio en la Dua mondmilito li skribis por la subtera gazetaro Les Éditions de Minuit.

Unu rimarkinda poemo estas "Strofoj por memorigi", pli konata kiel "Ruĝa Afiŝo", pro ĝia temo kaj ĝia kanta adaptado en kanto fare de Léo Ferré, en kiu Aragon honoris la eksterlandanojn, kiuj mortis, kiam ili batalis por liberigi Francion. Li faris tion kiel respondon al la nazia propagando-kampanjo nomiĝinta "Ruĝa Afiŝo", kiu celis konvinki la francan popolon, ke la rezistado-movado estis regata de eksterlandanoj, ĉefe judoj, kiuj servis la interesojn de Britio kaj Sovetunio.

Post la morto de sia edzino je la 16-a de junio 1970 Aragon publikigis sian ambaŭseksemecon kaj aperis ĉe paradoj de geja fiero en rozkolora aŭto.

## Vidu ankaŭ 
* Villejuif - Louis Aragon (pariza metrostacio)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.biblioweb.org/-ARAGON-Louis-.html  
* http://www.uni-muenster.de/Romanistik/Aragon 
* http://www.biblioweb.org/-ARAGON-Louis  
* http://amediavoz.com/aragon.htm

## Rete legebla en Esperanto 
* Diven'

Kategorio:Francaj verkistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Francaj ĵurnalistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Francaj romanistoj
Kategorio:Francaj superrealismaj verkistoj‎
Kategorio:Francaj rezistantoj
Kategorio:Lernintoj de liceo Carnot (Parizo)
Kategorio:Francaj komunistoj
Kategorio:Francaj medicinaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a arondismento de Parizo
Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot
Estonteco

En la linia progreso de tempo, la **estonteco** aŭ **estonto** (malofte **futuro** kun tia signifo) estas la parto de la templinio de spaco-tempo kiu ne jam estas okazata. Tiel, la estonteco estas male de la pasinteco, kaj okazonta post la nuntempo.

En gramatika senco nomate kiel **futuro**, la finaĵo de la verboj rilataj al pasinteco estas *-os* kaj estas aludita kiel os-tempo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Divenado
* Estontaj generacioj
* Estonteco de la Tero
* Klarvideco
* Profetaĵo


Kategorio:Tempo
Kategorio:Filozofio
Bad Reichenhall

**Bad Reichenhall** estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Berchtesgadener Land kaj en la distriktaro Supra Bavario de la federacia lando Bavario, kaj estas la administra centro de la distrikto. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

Bad Reichenhall situas en la valo de rivero Saalach, en distanco de 14 kilometroj de Salcburgo. La montoĉirkaŭita urbo estas ŝatata vintra kaj kuraca loko. En ties proksimo troviĝas monto *Predigtstuhl* (1650 m), al kiu portas pendfervojo.

La loko estis grava salminejo en la romiaj kaj mezepokaj tempoj; por tio engaĝiĝis ege ankaŭ episkopo Ruperto de Salcburgo. La florada epoko de la urbo estis ĉirkaŭ la regado de Karolo la Granda (ĉirkaŭ la jaro 800 de nia erao). Tamen oni ankoraŭ ekspluatas salon, sed la salakvoj (kies mineralenteno povas atingi eĉ 24 %) servas por kuracado.

La urbo preskaŭ neniiĝis en incendio de 1834, sed ĝi estis rekonstruita. En 2001 la komunumo honoriĝis per la titolo Alpa urbo de la jaro.

## En la novaĵoj 
En Bad Reichenhall la 1-an de novembro 1999 okazis masakro: la tiam 16-jara *Martin Peyerl* malplenpafis el sia dormĉambra fenestro kelkajn fusilojn de sia patro antaŭ ol sinmortigi.

Je la 2-a de januaro 2006 Bad Reichenhall denove aperis en la novaĵoj pro la kolapso de la tegmento de kovrita sketejo pro fortega neĝado, ĉe kiu dekkvin homoj mortis, inter kiuj dek du infanoj kaj junuloj, kaj minimume 35 homoj vundiĝis, grandparte grave. Daŭra neĝado malfaciligis la savajn laborojn.

## Vidindaĵoj 
Vidindaĵo estas la romanikstila baziliko de Sankta Zenono, kiu estis alikonstruita inter 1512–1520 de aŭgustena abatejo, fondita en 1136.

Dosiero:REI Alte Saline 01.jpg|
Dosiero:Bad Reichenhall Altes Rathaus.jpg|
Dosiero:Bad Reichenhall 2 1900.jpg|

## Elstaruloj 
*Lajos Mangold 
*Roland Tichy, publicisto

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* retejo de la loka turisma oficejo ()

Kategorio:Urboj de Bavario
Kategorio:Distrikto Berchtesgadener Land
Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Bavario
René Crevel

**René CREVEL** (naskiĝis la 10-an de aŭgusto 1900, mortis la 18-an de junio 1935) estis verkisto enga&#285;inta kun la superrealisma movado.

Naskiĝinta al familio de pariza burĝaro, Crevel studis Anglan ĉe la Universitato de Parizo. Li renkontis André Breton kaj kuniĝis la superrealisma movado en 1921. Li estis ekskludita el la movado en 1925. Tiam li verkis romanojn, ekzemple *Mon corps et moi* ("Mia Korpo kaj Mi"). En 1926 li estis diagnozita kun tuberkulozo. La ekzilo en 1929 de Lev Trockij konvinkis lin rekuniĝi kun la superrealistoj. Restinta fidela al André Breton, li luktis pliproksimigi la komunistojn kaj superrealistojn.

Crevel memmortigis kun venena gaso la nokto de 17-a Junio, 1935, &#265;al la aĝo de 35, post li lernis, ke li suferis de rena tuberkulozo.

## Eldonaĵoj 
* *Détours*, (1924)
* *Mon Corps et moi*, (1925)
* *La Mort difficile*, (1926)
* *Babylone*, (1927)
* ''L'Esprit contre la raison*, (1928)
* *Êtes-vous fous ?*,(1929)
* *Les Pieds dans le plat*, (1933)
* *Le Roman cassé et derniers écrits'', (1934-1935)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kat.ch/bm/s_crevel0.htm 
* http://www.twokmi-kimali.de/surr/crevel.html Biografio
* http://www.centerforbookculture.org/dalkey/backlist/crevel.html  

Crevel, René
Crevel, René
Klevlando

400px|eta|dekstra|Loko de Klevlando en Konteo de Cuyahoga kaj Ohio
**Klevlando** ( ) estas la dua plej granda urbo (post Kolumbo) en la usona ŝtato Ohio, situanta ĉe la suda bordo de Lago Erio kaj proksimume 100&nbsp;kilometrojn okcidente de la limo kun Pensilvanio. Laŭ taksoj de la Usona Censa Buroo, laŭ stato de la jaro 2020,  homoj vivis strikte en Klevlando. Laŭ pli malnovaj nombroj de 2004,  homoj loĝis strikte en Klevlando (la tiam 36-a plej granda en Usono), kaj  homoj loĝis en la metropola regiono de Klevlando (la tiam 23-a plej granda en Usono).

La neformala nomo estas "The Forest City" (esperante, "La Arbar-Urbo"). Ĝi estas parto de la Megalopolo Grandaj Lagoj.

## Historio 
En 1967, Carl B. Stokes elektiĝis kiel urbestro de Klevlando, fariĝante la unua nigra urbestro de granda usona urbo.

## Vizitindaĵoj 
* Klevlanda Muzeo de Arto

## Servoj 
* *Cleveland Orchestra*
* Universitato Case Western Reserve

## Famuloj 
* En Klevlando naskiĝis inĝeniero Calvin J. Konya kaj dancisto Glen Tetley.
* En Klevlando mortis:
** hungardevena advokato Lajos K. Birinyi
** hungardevena dirigento György Széll
** József Reményi (ĵurnalisto)
** hungardevenaj kuracistoj, Dezső Földes kaj Tamás Matolcsy
** hungaraj pentristoj Lajos Linek kaj Gyula Mihalik
** hungara verkisto Márton Kerecsendi Kiss.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas:
*  Klaipėda, Litovio

## Vidu ankaŭ 
* Cleveland Cavaliers

## Referencoj 
## Ekstera ligilo 
*  ( kaj )

eta|center|775x775ra|Nokta panorama vido de la urbocentro el la lago Erie je decembro 2020

## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Klevlando

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de Urbo Klevlando , angle
Eria Lago

400px|eta|dekstra|Mapo de la Grandaj Lagoj kun Eria Lago malhele indikita
**Eria Lago** estas unu el la kvin nesalakvaj Grandaj Lagoj en Norda Ameriko. Ĝi estas la 13-a plej granda natura lago de la mondo. Ĝi nomiĝas laŭ indiĝena popolo kiu loĝis laŭlonge de la suda bordo de la lago antaŭ la alveno de la eŭropanoj.

## Geografio 
La kanalo Welland estas kanalo por navigado situa en Ontario (Kanado), kiu konektas la lagon Ontario kun la lago Eria.

## Vidu ankaŭ 
* Meza Insulo

## Eksteraj ligiloj 
* John GOODHAND: USONO: Nekutima feriejo el *Monato* (2005/03, p.19)

.

Erio
Erio
Erio
Erio
Neciklopedio

frame|dekstra|Logo de Neciklopedio, kreita el terpomo nomata "Sofio" por parodii la logobildon de Vikipedio 
**Neciklopedio** () estas retejo, kiu priskribas sin kiel "la enciklopedio libera de enhavo [kiun] iu ajn povas redakti". Ĝi estas parodio de Vikipedio, kvankam Neciklopedio asertas la malon. Ĝia devizo estas aludo pri la konata devizo de la Vikipedio, "la liberenhava enciklopedio kiun ĉiu povas redakti".

La retejon kreis Jonathan Huang kaj lia nenomata kunulo, en januaro 2005. Laŭ enhavo la anglalingva Neciklopedio estas tre riĉa, sed ekzistas ankaŭ pluraj versioj en aliaj lingvoj.

La Esperanta Neciklopedio enhavis 1,000 artikolojn (tiel nomataj “artiŝokojn”) en decembro 2009. La mila estis kreita je la 15-a de decembro, kaj temas pri Zamenhofa Tago. En februaro de 2026 la nombro de artikoloj estis pli ol **6 100**.

La Neciklopedio jam konigis Esperantajn diraĵojn ne antaŭe publikigitajn. Ekzemple: “Ne trinku bieron, aŭ vi diros la veron” (tre libera traduko de la latina .) 

## Lingvaj versioj 
## Eksteraj ligiloj 
En Esperanto:
* Neciklopedio
* Neciklopedio pri la angla
* Neciklopedio pri la Vikipedio
* Esperantaj proverboj (antaŭe ne haveblaj per la interreto)
* Zamenhoftago (la mila artikolo).

En la angla:
* La ĉefpaĝo de Uncyclopedia
* Uncyclopedia pri Esperanto

Kategorio:Enciklopedioj
Kategorio:Esperanto en interreto
Kategorio:Vikipedia humuro
Kategorio:Projekto uzanta MediaWiki
Kategorio:Retejoj aperintaj en 2005
Višegrad

**Višegrad / Вишегрaд** (elp:* Viŝegrad*) estas urbeto en orienta Bosnio kaj Hercegovino. Laŭ la stato de  en la urba teritorio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La urbon trafluas la rivero Drina. La Drina-ponto estis konstruita en la osmana tempo kaj eternigita en la romano de Ivo Andrić: La ponto super Drino.

eta|maldekstre|

Višegrad estis fervojstacio ĝis la 1970-aj jaroj. Ĝis tiam trafikis etŝpura fervojo kun vapora lokomotivo sur la vojo Beogrado - Sarajevo. Tiu lokomotivo nun estas vidindaĵo.

## Eksteraj ligiloj 
*  (,  kaj )
*biciklista vizito en Višegrad/Bosnio en 2003, arkivigita en februaro 2006 ()

Kategorio:Urboj de Bosnio kaj Hercegovino
Tampo

300ra|eta|dekstra|Loko de Tampo en Konteo de Hillsborough kaj Florido
**Tampo** - angle kaj origine  - estas la tria plej granda urbo (post Jacksonville kaj Miami) en la usona subŝtato Florido, situanta ĉe ĝia okcidenta marbordo. Laŭ taksoj de la Usona Censa Buroo,  homoj loĝas strikte en Tampo (2004 takso, la 57-a plej granda urbo en Usono), kaj  homoj loĝas en la metropolita regiono de Tampa-Petroburgo (2003 takso, la 20-a plej granda en Usono). La neformala nomo estas "Cigar City" (esperante, "Cigar-Urbo").

## Servoj 
* Universitato de Suda Florido

## Vidu ankaŭ 
* Tampa Golfo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de la municipa registaro 

Kategorio:Urboj de Florido
Sankta Luiso

**Sankta Luiso** () estas la dua plej granda urbo (post Kansasurbo) en la usona ŝtato Misurio, situanta apud la kunfluo de la riveroj Misisipo kaj Misuro. Laŭ taksoj de la Usona Censa Buroo,  homoj loĝas en Sankta Luiso mem (takso de 2004: la 52-a plej granda urbo en Usono), kaj  homoj loĝas en la aglomera regiono de Sankta Luiso (takso de 2003: la 18-a plej granda en Usono). La neformala nomo estas "Gateway City" ().

Sankta Luiso nun estas sendependa urbo ekde 1877, ne parto de iu kantono.

## Historio 
Sankta Luiso en 1904 gastigis Olimpiajn Ludojn.

En Sankta Luiso estis volapukista klubo en 19-a jarcento. En 2009 la urbo gastigis la jarkongreson de Esperanto-USA.

## Servoj 
* Washington University in St. Louis
* Universitato Webster en Webster Groves, antaŭurbo de Sankta Luiso

## Vidindaĵoj 
eta|maldekstre|240ra|Botanika Ĝardeno, Sankta Luiso, Usono
* Enireja Arkaĵo
* Botanika Ĝardeno de Misurio
* Sanktaluisa Bestoĝardeno

## Famuloj 
* Arvell Shaw, ĵaza kontrabasisto, plej bone konata pro sia laboro kun Louis Armstrong.
* Josephine Baker, usona kantistino, aktorino, kaj dancistino
En Sankta Luiso mortis hungara-usona matematikisto János Záborszky.

## Partneraj urboj 
Sankta Luiso havas dek kvin partneraj urboj.

* Bolonjo, 
* Bogor, 
* Brčko, 
* Donegal, 
* Galivo, 
* Ĝorĝtaŭno, 
* Liono, 
* Nankino, 

* Saint-Louis, 
* São Luís, 
* Samara, 
* San Luis Potosí, 
* Stutgarto, 
* Suwa, 
* Szczecin, 
* Vuhano, 

eta|maldekstre|600ra|Al okcidenta panorama vide de la urbo, je septembro 2008

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.explorestlouis.com 
* http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027.html 
* http://www.belleville.com  
* Oficiala Urbregistaro TTT-ejo 

Dosiero:Courthouse and Arch2.jpg|
Dosiero:Gateway Arch 8.jpg|
Dosiero:St. Louis MSA.svg|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Misuria franca
* Ŝoseo 66


Kategorio:Urboj de Misurio
Kategorio:Somerolimpikaj urboj
Memfiso

La gloso **Memfiso** (greke *Μέμφις*, latine **Memphis**) havas plurajn signifojn, inter aliaj:

* Memfiso - ĉefurbo en la antikva Egiptio
* nomita laŭ Memfiso, filino de la rivera dio Nilo kaj edzino de Epafo
* Memfiso - urbo en Usono, nomita laŭ la antikva egipta urbo
* **4355 Memfiso** - asteroido
* **Memphis** estis la kodnomo de Vindozo 98 de Mikrosofto.
Canoas

**Canoas**  estas municipo kaj urbo de la subŝtato Suda Rio-Grando, en Brazilo, kiu havis 60.074 loĝantojn en 2010 . Tie troviĝis pasintece haveno en la rivero Sinos, kiun multaj boatoj uzis; tial la vilaĝo estis nomata "Porto das Canoas" ("haveno de la boatoj"). Dum jarcentoj, la vilaĝo vivis ĉefe per plantado de rizo.

Diversaj industrioj nuntempe troviĝas en la urbo: inter aliaj, Perdigão, AGCO Massey Ferguson, Springer Carrier kaj REFAP S/A - Refinaria Alberto Pasqualini (Petrobras kaj Repsol-YPF).

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Suda Rio-Grando

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Suda Rio-Grando
Mineapolo

maldekstre|eta|Panorama vido de la urbocentro je 2014|425x425ra
400px|eta|Loko de Mineapolo en Kantono Hennepin kaj Minesoto

**Mineapolo** () estas la plej granda urbo en la usona ŝtato Minesoto. Ĝi situas apud la ĉefurbo de Minesoto, Saint Paul, kaj kune ili konsistigas la metropolan regionon kiu nomiĝas la Ĝemelaj urboj, kie  homoj loĝas (laŭ 2003 takso de la Usona Censa Buroo, la 16-a plej granda en Usono). Strikte en Mineapolo loĝas  homoj (laŭ 2004 takso, la 48-a plej granda urbo en Usono). Ĝia neformala nomo estas "" (esperante "Urbo de Lagoj").

## Servoj 
* Universitato de Minesoto
* Metropola Ŝtata Universitato

## Vidindaĵoj 
* Ponto Washington Avenue

## Konataj urbanoj 
* Aaron Bunsen Lerner, kuracisto (1920-2007)

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de la Urbo Mineapolo 

Kategorio:Urboj de Minesoto
Cincinnati

eta|Panoramo en Cincinnati
eta|300px|
400px|eta|dekstra|Loko de Cincinnati en Konteo Hamilton kaj Ohio
**Cincinnati** estas la tria plej granda urbo (post Kolumbo kaj Klevlando) en la usona ŝtato Ohio, situanta sur la Ohio Rivero. Laŭ la stato de la censo  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kun iuj antaŭurboj, la metropola urbo Cincinnati laŭ la nombro de loĝantoj estas la 24-a de Usono. La urbo estas la administra centro de la kantono Hamilton (Ohio). Neformala nomo estas "''*" (esperante, "La Reĝin-Urbo").

La nomo de la urbo venas de la romia diktatoro *Cincinnatus* (Cincinato).

## Geografio 
Ĝiaj koordinatoj estas .

## Servoj 
* Universitato de Cincinnati
* Universitato Ksavero

## Famuloj 
En Cincinnati mortis hungara inĝeniero Tibor Vér.

eta|center|778x778ra|Panorama vido de la urbocentro je marto 2015

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas
*  Ĥarkivo en Ukrainio (ekde 1989)

## Referencoj 
## Literaturo 
* Don Heinrich Tolzmann: *Die Deutsch-Americana-Sammlung an der Universität von Cincinnati*. In: *Stuttgarter Arbeiten zur Germanistik'', Nr. 423. Stuttgart: Verlag Heinz-Dieter Heinz, Akademischer Verlag Stuttgart 2004 [2005] ISBN 3-88099-428-5, 447 - 458.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Ohio
Ivo Andrić

**Ivo ANDRIĆ**  (naskiĝis la  en Dolac, proksime al Travnik, Bosnio - mortis la  en Beogrado, Jugoslavio) estis verkisto de romanoj, noveloj. Oni distingis lin en 1961 per la Premio Nobel de Literaturo.

Li studis en Sarajevo, Zagrebo, Jagelona Universitato en Krakovo, Vieno kaj Graz, kie li doktoriĝis. Oni jam frue rekonis lian prozoverkistan kaj poetan kapablon. Li bazis sian beletristan meriton per *Ex Ponto* (1918), kiu estis kolektaĵo de kontemplaj, lirikaj verkaĵoj. Li verkis tiun dum la unua mondmilito, kiam la aŭstra-hungaraj registaroj internigis lin pro lia politika agado. La novelaj volumoj aperis ekde 1920 en regula intertempo.

Post la Unua mondmilito, li ekservis por la jugoslavia diplomatio. Kvankam lia profesio venigis lin al Romo, Bukareŝto, Madrido, Ĝenevo kaj Berlino, liaj verkoj baziĝis je temoj kaj studoj de strikta patrujo, je ties neelĉerpebla riĉa etna diverseco. Li verkis tri volumojn dum la Dua mondmilito, el kiuj du (*Travnička hronika*, ~„Kroniko de Travnik”; 1945 kaj *Na Drini ćuprija* ~„La ponto super Drino”; 1945) estas dediĉitaj al historio de Bosnio.

La verkoj montras lian determinan filozofion kaj profundan kunsentemon, la voĉo de la verkoj estas sobra kaj objektiva, la lingvaĵo estas pura kaj belriĉa. La disdononta komisiono de la Nobel-premio aparte emfazis la epikan forton, per kiu li prilaboris materion de siaj verkoj, precipe en la romano *La ponto super Drino*.

eta|left|Kovrilpaĝo de Ivo Andrić: *Sonĝo kaj Maldormo sub la Karpeneto*.

## En Esperanto aperis 
eta|maldekstre|Kovrilpaĝo de *Vizaĝoj*.
* Fragmentoj el *Ex Ponto,*  en: *Nica Literatura Revuo* 2/4, paĝoj 153–155. Tradukis Josip Velebit, originale aperis en la nica literatura revuo, 2/4 p. 153-155]
* *Sonĝo kaj maldormo sub la karpeneto (San i java pod grabićem),* novelkolekto, Zagreb 1972, 79 paĝoj. (Internacia Kultura Servo 1.) Tradukis Roger Imbert kaj Zlatko Tiŝljar.
* *Vizaĝoj,* ok noveloj, Sarajevo 1981. Tradukis Roger Imbert.
* *Soifo (Žed),* novelaro, Sarajevo 1988, 64 paĝoj. Tradukis Ladislav Reĵek.
* *Mustafa Maĝar,* en: *Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo,* Sarajevo 1989, paĝoj 33–42. Tradukis Ladislav Reĵek.
* *La ponto super Drino*. Tradukis Antonije Sekelj. Đurđevac, DEC, 2018.

Kategorio:Bosnaj verkistoj
Kategorio:Serbaj verkistoj
Kategorio:Kroataj verkistoj
Kategorio:Jugoslavaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Grand-oficiroj de la Honora Legio
Juan Rulfo

**Juan RULFO** (naskiĝis la 16-an de majo, 1917 en Sayula, Jalisco, Meksiko mortis la 8-an de januaro, 1986 en Meksikurbo) estis meksika verkisto. Li atingis altan situon inter tieaj verkistoj nur per la publikigo de du libretoj.

## Vivo kaj signifo de lia verkaro 
Vere tiu verkisto havis ne agrablan junecon. Li estis orfo kaj laboris en ne brilaj postenoj kiel administristo kaj simile. En la aĝo de 24 jaroj, Juan Rulfo konatiĝis kun Clara Aparicio, lia estonta edzino, kiam tiu ĉi estis 13-jara. La geedzoj havis du filojn, Claudia kaj Juan Francisco. Post sia famiĝo li atingis pli interesajn kulturpostenojn sed eĉ tiam kaj tiel li estis nesocia homo kaj kvankam fama neniam ŝatis aperi amaskomunikile kiel konata gravulo.

La intereso de lia verko baziĝas en la mikso de du diversaj ingrediencoj: li eliras de nacia kaj regiona realeco por atingi pli tutmondajn kaj homajn temojn, kiel doloro, seniluziigo, soleco, morto. Ĉefe morto kiel simbolo de malplena vivo plenigas la tutan verkon de Rulfo. Alimaniere dirite, tiu aŭtoro miksas fantazion kun realeco kaj tiel estiĝas unu el la plej simbolaj verkistoj de la tiel nomata sudamerika skolo "magia realismo" pro uzado de plej modernaj rakontaj teknikoj.

Rulfo ankaŭ estis fotisto kaj oni povas vidi la samajn temojn kiujn li traktas en siaj skribverkoj.

## Referencoj 
## Verkoj 
* *El llano en llamas* (1953) aŭ "La incendia ebenaĵo" estas kolekto de 15 rakontoj verkitaj dum dek jaroj. En ili la tero estas dezerta, povra, loĝata nur de mortintoj. La loĝantoj estas krimuloj, malriĉuloj, malesperuloj... Tamen estas luma radio de rakontaĵoj, interesegaj okazaĵoj, ne tiom pro ties graveco sed pro la rakontmaniero.

* *Pedro Páramo* (1955) estas jam tuta romano kiu prezentas la vojon de kamparano kiu serĉas sian patron en tute dezertigaj tero kaj vilaĝo. La trovitaj personaj aspektas kvazaŭ mortintoj ĝis kiam la ĉefrolulo, filo de Pedro Páramo, ekkonas ke vere ĉiuj estas mortintaj, kiel lia patro kaj fine eĉ li mem. Do, la konfuzo inter realo kaj fikcio ĉi tie estas vere konfuzo inter vivo kaj morto, tre taŭga kiel produkto de meksikia kulturo kie la mortokulturo ja estas vigla.

* *La koko el oro* (1980) filmo-teksto el kiu oni faris du filmojn: *La koko el oro* kaj *La imperio de la fortuno*

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.clubcultura.com/clubliteratura/clubescritores/juanrulfo/index.htm 

## Fotoj 
* http://www.clubcultura.com/clubliteratura/clubescritores/juanrulfo/rulfofotografo.htm 

Kategorio:Meksikaj verkistoj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Adolphe Thiers

**Louis Adolphe THIERS**, pli komune nomita **Adolphe Thiers** (naskiĝis la 15-an de aprilo 1797 en Marseille, mortis la 3-an de septembro 1877 en Saint-Germain-en-Laye) estis franca historiisto kaj politikisto.eta|200px|Oficiala portreto kia Prezidento de la RespublikoLi menciinde estis ministro kaj konsiliprezidento dum la julia monarĥio, députito dum la 2-a Imperio kaj la unua Prezidento de la Respubliko okaze de la kreo de la Tria Respubliko. Li fifamiĝis kiel buĉinto de la Pariza Komunumo en 1871 estante prezidanto de la provizora registaro.

En 1864 li membriĝis en Hungara Scienca Akademio.

[eta|maldekstra|150px|La [Pariza Komunumo (1871)|Pariza Komunumo tenante Thiers sub formo de febla novnaskito 
- Kaj imagu ke oni volis trudi al mi agnoski tiun ĉi bufaĉon !...
*El Le Père Duchêne* ]]

Kategorio:Mortintoj en Saint-Germain-en-Laye
Kategorio:Prezidantoj de Francio
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Membroj de la Franca Akademio
Pierre Bérégovoy

**Pierre BÉRÉGOVOY**, naskita je la 23-a de decembro 1925 en Déville-lès-Rouen (Seine-Maritime) kaj mortinta je la 1-a de majo 1993 en Parizo, estis franca politikisto, ministro inter 1982 kaj 1992 kaj ĉefministro en 1992 kaj 1993.

Li laŭŝajne mortigis sin mem, tamen estis supozita ke li povus esti murdita. Ankoraŭ estas diskutoj pri la vero.

## Eksteraj ligiloj 
* Asocio Pierre Bérégovoy  franclingve, kun biografio, prelegoj kaj diversaj memoraĵoj.
* La afero Pierre Bérégovoy sur la paĝaro de RTL (franclingva radio) *(franclingve)*

Kategorio:Ministroj pri defendo (Francio)
Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Francio
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Grandaj krucoj de la franca nacia Ordeno de Merito
Armadelo

eta|300px|
La **armadelo** aŭ **naŭzona dazipo** (*Dasypus novemcinctus*) estas  specio de dazipo kun naŭ vicoj de ostopecoj. Oni ankaŭ pli ĝenerale uzas la nomon **armadelo** por ĉiuspecaj dazipedoj (evitinda uzo).

## Piednotoj 
## Vidu ankaŭ 
* Humida Ĉako

Kategorio:Cingulatoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Neotropisa faŭno
Seine-Maritime

**Seine-Maritime** (departemento **76**, "marborda Sejno") estas franca departemento en la regiono Normandio situanta okcidente de Parizo ĉe la estuaro de la rivero Sejno.

Ĉefurbo ("prefektejo") estas la urbo Rouen.

La departemento entute enhavas 718 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Dieppe
* arondismento Le Havre
* arondismento Rouen

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Seine-Maritime
* Metropolo Rueno-Normandio

## Eksteraj ligiloj 
*  de la ĝenerala konsilio ()
* retejo ĝenerala *seinemaritime.fr*  ()
* http://www.communes76.com privata portalo pri la komunumoj de la "departemento 76"] ()
* http://www.seine-maritime-tourisme.com turisma retejo] ()

eta|maldekstra|300ra|mapo de la departemento


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Rubén Darío

**Rubén DARÍO** (naskiĝis la 18-an de januaro en Metapa, hodiaŭ Ciudad Darío, 1867, mortis la 6-an de februaro, 1916 en León) estis nikaragva verkisto enkadrita en la movado Modernismo kaj diplomato.

Li naskiĝis en Nikaragvo kaj vere nomiĝis Félix (Felikso) Rubén García Sarmiento. Dekomence li estis jam progresema pri amerikaj socipolitikaj temoj; tiel li vojaĝis tra Ĉilio kaj Argentino kie li kontaktis kun verkistoj kiuj konas la tiamajn novajn verkostilojn francdevenajn.

Kiam li estas nur 21-jara sukcesas per **"Azul…"** ("Blua…"). Poste li veturas al Hispanio en 1892 kaj kontaktas kun la hispana kulturo. Poste li revenas denove en 1899 post la malvenko de Hispanio kontraŭ Usono. Ĉar li estas **diplomato**, li veturas al Parizo -kie kontaktas kun la plej grava montro de la tutmonda tiama kulturo- kaj tra Eŭropo kaj Ameriko. Li vivas senzorge kaj pro tio mortas kiam nur estas 49-jara.

La vivo de Rubén Darío kaj lia disvolviĝo en Hispanio dum multaj jaroj kaj la malĉeesto en sia naskiĝlando igas problemon konsideri tiun poeton ĉu kiel hispano ĉu kiel jam sudamerikano. Por kelkaj estas unu el la unuaj verkistoj sudamerikaj, ne nur laŭ graveco, sed ankaŭ laŭ epoko.

## Verkoj 
* *Azul…* (*Blua…*, 1888) estas lia unua libro kaj ĝi miksas poemojn kun prozaĵojn kio estas plej grava parto en la verko. Rubén kreas belan fantazian **revan mondon** kie la persono volus vivi en plej bela vivo, per pli altaj sentoj. La sensoj ne nur kontribuas al la beligado de tiu pli alta mondo, sed ankaŭ intermiksas siajn spertojn por pli interesa legoĝuo. Ankaŭ aludoj al diversaj kulturoj -klasikaj, fantaziaj, amerikaj, ktp.- kontribuas al riĉeco de tia nova reva mondo.
* *Prosas profanas* (*Profanaj prozoj*, 1896), malgraŭ sia titolo ne temas pri prozaĵoj, sed pri veraj poemoj tre rimaj kaj ritmaj. La riĉeco de la sensoj, kulturaludoj kaj inspiro de la francaj vivo kaj literaturo plenigas tiun libron de sens- kaj sencospertojn. Krome la pezo de la hispanaj historio, kulturo kaj graveco ornamas la verkon per tre karaj ĉeestoj.
* *Cantos de vida y esperanza* (*Kantoj de vivo kaj espero*, 1905) finigas la poezian kaj ideologian evoluon de la poeto. Unuflanke la utiligado de poezia temoj kaj iloj pruvas la majstrecon de Rubén Darío. Aliflanke la aŭtoro montras sian plej **politikan flankon** kaj modernece kontraŭas la jam neakcepteblan ĉeeston de Usono en la enaj politikaj aferoj de sudamerikaj landoj. Kiel superigo de sia antaŭa sinteno, li alproksimiĝas ekde fantazia nereala mondo al vera reala mondo kie okazas maljusteco.

## Vidu ankaŭ 
* Rubén Darío (metroo de Madrido)
* Rubén Darío (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Poezio de Rubén Darío en la hispana 
* "Al Roosevelt" (poemo)
* Rubén Darío en la angla 
* Azul… 
* Poezio de Rubén Darío
* En la itala

Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Nikaragvaj verkistoj
Kategorio:Diplomatoj
Imago

**Imago** (latine *imago* por "bildo") estas eblo de homa menso aŭ konscio krei bildojn kaj manipuli ilin. Ĝi utiligas sperton de homo, sed pensoj estas permesataj preter rekta sperto. Tiel, ĝi estas apude ligita kun kreivo kaj inventado, ĉar sen imago, oni ne povas vidi solvon por krei.

Fabeloj kaj fikcio estas rakontoj parte aŭ tute el imaga fonto.

## Vidu ankaŭ 
* sonĝo
* tagsonĝo
* aerkastelo
* fantazio
* halucino
* invento
* ideo
* vizio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.empirecontact.com/sonnets/imagination.html  


Kategorio:Psikologio
Kategorio:Rekonada scienco
Kategorio:Filozofio