open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nacia Avenuo

La **Nacia Avenuo** () de la urbo Prago estiĝis en la jaro 1781 per ŝutplenigo de la urba fosaĵo, kiu estis apartiganta la Malnovan Urbon disde la Nova; ĝi estis kaj estas ĉiam unu el la plej trafikplenaj stratoj de Prago. Notindas *la preĝejo de Sankta Ursula* el 1702-1704, konstruita de arĥitekto M. A. Canevalle, kaj la la sampatronina *monaĥinejo de Sankta Ursula* el la jaroj 1874 kaj 1878. La baroka plastika grupo antaŭ la preĝejo estas verko de I. Platzer (1747). La domo "Kaňka" havas belan barokan fasadon el la jaro 1730; la arkadoj estas novaj. La fama *palaco de Porghesoj de Portheim* estas kla-sikisma (fino de la 18-a jarcento). Ĉi tie loĝis en la jaroj 1799 ĝis 1800 la rusa generalo A. V. Suvorov (busto kaj memor-tabulo). En la modernan historion ĝi enskribiĝis la 17-an de novembro 1989, kiam en Nacia Avenuo ĝuste antaŭ Nacia Teatro la polico batis studentojn, kio elvokis protestojn en la tuta lando kaj faligis la komunistan diktaturon.

Kategorio:Stratoj en Prago
Kategorio:Nova Urbo (Prago)
Nova kastela ŝtuparo

**Nova kastela ŝtuparo** () en Prago estis konstruita en la jaro 1674. Aliĝas al ĝi la malantaŭa alo de la Thun-Hohensteina-palaco, pli frue la renesanca palaco de la grafoj de Hradec, el la mezo de la 16-a jarcento; vidinda estas ĝia rustika ornamaĵo kaj la tipaj frontonoj. La koridoro kunliganta la palacon kun la Ŝtuparo estas frubaroka, el la jaro 1678, kiam la palacon alikonstruis Domenico Orsi. La kontraŭflanka domo estas renesancstila, el la 16-a jarcento.

Kategorio:Praga burgo
Kategorio:Konstruaĵoj en Malgranda Kvartalo (Prago)
Kategorio:Stratoj en Prago
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1670-1679
Kategorio:Aperis en 1674
Neruda-strato

**Neruda-strato** () estis foje la ĉefa strato al la Kastelo Hradčany kaj parto de la kronad-ceremonia vojo de la bohemaj reĝoj. Preskaŭ ĉiuj konstruaĵoj devenas el la epoko de alta baroko. La strato ricevis la nomon omaĝe al ĉeĥa poeto kaj verkisto Jan Neruda, kiu vivis en tiea domo '**Ĉe la du sunoj**' (*U dvou slunců*) ekde la jaro 1845. Menciindaj estas la jenaj domoj (irante de la Malgrandkvartala placo): la domo kun baroka ornamaĵo (1729); la domo kun domemblemo '**Ĉe la tri violonoj**' (*U tří houslí*) el la 18-a jarcento, ilustranta, ke tie ĉi loĝis tri sinsekvaj familioj de violonkonstruistoj; la domo kun domemblemo de '**ora kaliko**', rememoriganta la oraĵiston B. Schumann, kiu tie loĝis (1860). La domo portas restaĵojn de sgrafitoj sur la fasado el la jaro 1558. Vid-al-vide staras la iama '**Morzin-palaco**', valora baroka konstruaĵo el la jaroj 1713-14, verko de J. Santini, ornamita sur la fasado per skulptaĵoj de F. M. Brokoff. La iama '**Thun-Hohenstein-palaco**' estas origine renesancstila. Fine de la 17-a jarcento barokigita de D. Orsi, kaj en la jaroj 1710-1720 parte novkonstruita de J. Santini. La belaj skulptaĵoj devenas de M. Braun. Flanke de la palaco estas ŝtupoj kondukantaj al la Nova kastela ŝtuparo (konstruita en 1793). Apud la palaco staras '**la preĝejo de Sta Maria ĉe la Gaetanoj**' (*kostel Panny Marie u Kajetánů*) el la jaroj 1691-1717, simpla barokstila konstruaĵo. Plue estas notindaj: '**la domo Ĉe la ora hufofero**' (*U zlaté podkovy*), kie oni en la jaro 1749 malfermis la unuan malgrand-urban apotekon; '**la domo Ĉe la du sunoj**' (*U dvou slunců*), kun barokaj frontonoj el la dua duono de la 17-a jarcento. Kontraŭflanke en niĉo staras bronza skulptaĵo "Eva" de fama moderna ĉeĥa skulptisto Jan Štursa. La strato finiĝas per domo kun baroka fasado el la unua duono de la 18-a jarcento.

Kategorio:Stratoj en Prago
Kategorio:Malgranda Kvartalo (Prago)
Nelly Sachs

La verkistino kaj tradukistino **Nelly SACHS**  (origine: Leonie SACHS), naskiĝis la  en Berlino. Ŝiaj novromantikaj poemoj estis ege popularaj dum la 1920-aj jaroj. Jardekon poste – la faŝismo disvastiĝis en Germanio – ŝia verkaro pli kaj pli dediĉis sin al la identeco de la juda popolo, al kiu la aŭtorino apartenis.

Persekutate de la nazioj, Nelly Sachs en 1940 fuĝis el Germanio al Svedio, helpe de la Nobel-premiita sveda verkistino Selma Lagerlöf. Ŝia verkaro ekde tiam ĉefe priskribis la sorton de la judoj sub la nazia teroro. En 1966 ŝi gajnis la Premion Nobel pri Literaturo, kune kun la israela verkisto Ŝ. J. Agnon. Je la 12-a de majo 1970 ŝi mortis en Stokholmo.

## Famaj verkoj 
* Legenden und Erzählungen (1921)
* Dein Leib im Rauch durch die Luft (1944/45)
* In den Wohnungen des Todes (1947)
* Sternverdunkelung (1949)
* Flucht und Verwandlung (1959)
* Zeichen im Sand (1962)
* Glühende Rätsel (1964)
* Die Suchende (1966)

eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Nobel-premiitinoj
Nový Svět (Hradčany)

**Nový Svět** troviĝas en la praga Hradčany en la urba parto Prago 1. Ĝi etendiĝas en la ĉirkaŭaĵo de la samnomata strato nordokcidente de Praga burgo proksime de iamaj urbaj remparoj. La intereson vekas pli multe ĝia entuta karaktero ol la artisma valoro de la unuopaj domoj. En unu el la domoj loĝis en la tempo ĉirkaŭ la jaro 1600 la fama astronomo de Rudolfo la 2-a, Tycho Brahe. Belan stukan ornamon posedas la **domo Ĉe la ora piro** (*U zlaté hrušky*), barokstila el la unua duono de la 18-a jarcento. En la **domo Ĉe la ora plugilo** (*U zlatého pluhu*) naskiĝis en la jaro 1859 la fama genia violonisto *František Ondříček*.

## Pluaj fotoj 

Praha, dům U Zlaté hrušky (2).jpg|Domo U Zlaté hrušky
Praha, Nový Svět, dům U Zlaté hvězdy (1).jpg|Domo U Zlaté hvězdy
Praha, dům U Zlatého beránka, okno a znamení.jpg|Detalo sur Domo U Zlatého beránka
DumUZlatehoHroznu.JPG|Domo U Zlatého hroznu
DumUZlatehoZaludu.JPG|Domo U Zlatého žaludu

Kategorio:Stratoj en Prago
Kategorio:Hradčany (Prago)
Kategorio:Pereintaj vilaĝoj sur teritorio de Prago
Naŭatla lingvo

La **naŭatla lingvo** aŭ **navatla lingvo** (propralingve *nāhuatlahtōlli, māsēwallahtōlli,* aŭ *mēxihcatlahtōlli* kaj hispanlingve *náhuatl* aŭ *mexicano*) estas Azteka lingvo de la jut-azteka familio, parolata precipe en centra Meksiko, specife en la federacieroj *Puebla*, *Veracruz*, *Hidalgo* kaj *Guerrero*. Laŭ Ethnologue, estis 1 376 898 parolantoj en 1980. Ĝi estas la plej parolata indiana lingvo en Meksiko. La naŭatla havas plurajn dialektojn.

La jam ne parolata klasika naŭatla estis la lingvo de la aztekoj kaj pli precize de la naŭatloj. La azteka skribosistemo ne spegulis la parolan lingvon kiel alfabetoj. Post la hispana konkero, parto el la naŭatla lingva tradicio estis kompilita en libroj per latina alfabeto. Hodiaŭ restas ŝtonaj skribaĵoj, kiuj ne facile legeblas. La Katolika eklezio predikis per naŭatlo al indianoj eĉ en landoj, kie ĝi ne estis parolata antaŭ kristanigo. Pioniro lingvista ĉi-kuntekste estis la franciskano Alonso de Molina.

Preskaŭ ĉiu parolanto lernas la naŭatlan hejme kaj scias la hispanan. Ĝenerale, parolantoj estas malriĉaj kaj ne ricevas norman edukadon. Tamen, danke al pliiĝanta aprezo por indianaj lingvoj kaj kulturoj, iu ajn nun povas studi la naŭatlan ĉe pluraj lernejoj en Meksiko.

## Ortografio 
Estas pluraj literumadoj por la naŭatla. La plej ofte uzata literumado estas prenita de la hispana. En tiu ĉi literumado, la litero *h* signas glotan plozivon, *ll* estas duobla /l/ (anstataŭ /j/), *x* estas prononcata [ŝ] anstataŭ [h]. Do, la vorto *nāhuatlahtōlli* elparoliĝas [naːwatɬaʔˈtoːlli], pli malpli ''naa.va.tla'.tool.li.* Malpli konfuza literumado ekzistas, sed malofte uziĝas pro ĝiaj neaskiaj literoj, ekz. **š**.

Pli ĝusta traduko por la nomo de ĉi tiu lingvo estus "nava lingvo". Laŭ la radiko de la nomo estas nauh- en "nahuatlahtolli".

## Naŭatlaj vortoj 
Multaj naŭatlaj vortoj eniris la hispanan lingvon, kiaj *cacahuate* ([kakaŭate], "arakido") kaj *tecolote* ([tekolote], "strigo"). Eĉ Esperanto havas plurajn naŭatlajn vortojn. Jen iom da ili:

* avokado < *āhuacatl*
* ĉokolado < *chocolātl*
* kojoto < *coyōtl*
* Meksiko < *mēxihco*
* oceloto < *ōcēlōtl*
* tomato < *xītomatl*

Multaj meksikaj loknomoj estas origine aztekaj: *Cuernavaca*, *Xochimilco*, *Popocatépetl''.

## Naŭatlaj frazoj 
eta|180px||alternative=|maldekstra

## Vidu ankaŭ 
* Klasika naŭatla lingvo
* Lingvistiko
* Listo de lingvoj
* Lingvoj de Honduro

## Eksteraj ligiloj 
(hispana) Retejo pri la naŭatla

Retejo de la grafikistino Isela Xospa

## Referencoj 

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Nové Hamry

**Nové Hamry**, iama minej-urbo en Ĉeĥio, troviĝas en belega angulo de Ercmontaro - meze de arbarriĉaj deklivoj. Tiu ĉi origine minista kolonio post la dua mondmilito apartenis al proksima urbo Nejdek, sed nun estas denove memstara municipo. Vivas ĉi tie  (). Konsisto de la municipo estas ankaŭ ses kilometrojn malproksima domaro Jelení, restaĵo de germana vilaĝo forloĝigita post la dua mondmilito.

De la urbo Nejdek estas ĉi tien distanco 6&nbsp;km norden kaj de tie al la alia ercmontara centro, por multaj certe jam konata - al urbo Pernink estas la distanco 5&nbsp;km.

## Historio
La municipo troviĝas en supermara alto de 690 m ĝis 850 m. Ĝin fondis en la 15-a jarcento ministoj, kiuj tiam tie ĉi ekspluatis stanon kaj fer-ercon.

En Ercmontaro estas multaj montoj, arbaraj deklivoj, multaj centroj historiaj ... kaj nuntempe ĉi tie estas centroj de ripozo, centroj de vintraj sportoj, multaj belegaj valoj, kie oni povas trovi kvieton, silenton, refreŝiĝon. Nové Hamry estas unu el multaj ercmontaraj centroj, kiu somere kaj ankaŭ vintre servas kiel ripozloko por laboruloj; sed ankaŭ por unuopuloj. Montaraj kabanoj kaj dometoj estas ĉi tie kvazaŭ disŝutitaj sur la deklivoj de kelkaj montoj: Monto de Pernink (Perninský vrch, alta 996 m), Monto Tisovský (Tisovský vrch, alta 977 m) kaj Monto Borový (Borový vrch, alta 925 m). La urbeton ĉirkaŭas apud la menciitaj ankaŭ aliaj montoj: Rudenský Špičák (926 m), Monteto Chaloupecký (899 m), Monteto Vysoký (882 m), Monteto Dvorský (839 m).

Tra la urbeto fluas montara rivereto Rolava, kiu trafluas la loĝlokojn Nejdek kaj Nová Role kaj finas sian vojon en Karlovy Vary, kie ĝi enfluas en la riveron Ohře.

En Nové Hamry kaj en ĉirkaŭaĵo estas bonaj skiterenoj. Vintro estas kutime en Ercmontaro sufiĉe longa kaj abundas per neĝo.

El la tuta urbeto estas rimarkinda la preĝejo de Sankta Johano de Nepomuk, konstruita en la jaro 1789. Ĝi estas tipa ekzemplo de malfrua barokstilo de karlovara regiono.

En la urbeton oni povas veturi per vagonaro sur la fervojo el Karlovy Vary, kiu kondukas ĝis la ĉelima urbeto Potůčky kaj oni povas ankaŭ daŭrigi en Germanion en urbon Johanngeorgenstadt.

## Loĝantaro
## Memorindaĵoj 
* Preĝejo de sankta Johano Nepomuka el la jaro 1789
* Bieneto n-ro 78
* En la katastran teritorion Nové Hamry trafas parrto de eŭrope signifa loko Ercmontara plato kaj Birda regiono Okcidenta Ercmontaro.

## Personecoj 
En la vilaĝo naskiĝis fotografisto Rupert Fuchs (1892–1962).

## Pluaj fotoj

Nové Hamry (4).JPG|Nové Hamry
Nové Hamry (8).JPG|Nové Hamry
Nové Hamry červen 2018 (2).jpg|Nové Hamry
Nové Hamry červen 2018 (5).jpg|Nové Hamry
Nové Hamry červen 2018 (9).jpg|Nové Hamry
Nové Hamry červen 2018 (3).jpg|Nové Hamry


Kategorio:Municipoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Setlejoj en Ercmontaro en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Germanio
Novpagana festo

**Novpaganaj festoj**:
La ok plej gravaj festoj en pluraj novpaganaj tradicioj, aparte Viko, nomiĝas ŝabatoj aŭ sunaj festoj. Ili konsistas el la Solsticoj, Ekvinoksoj, kaj "transkvartalaj tagoj," tagoj proksimume meze inter tiuj. Laŭnome:

*Saveno, la pagana novjartago (angle *Samhain* /saven/ aŭ /saŭen/), 1an de novembro.
*Julo, la Vintra Solstico (angle *Yule*), 20an - 23an de decembro.
*Imbolko (angle *Imbolc, Oimelc,* aŭ *Candlemas*), 1an de februaro.
*Eostaro, la Printempa Ekvinokso (angle *Ostara* aŭ *Eostre*), 20an - 23an de marto.
*Belteno aŭ Majtago (angle *Beltane*), 1an de majo.
*Somermezo, la Somera Solstico (angle *Midsummer* aŭ *Litha*), 20an - 23an de junio.
*Lamaso (angle *Lammas* aŭ *Lughnasadh*), 1an de aŭgusto.
*Mejbono, la Aŭtuna Ekvinokso (angle *Mabon*), 20an - 23an de septembro.

Ankaŭ festiĝas esbatoj, festoj de la Plena Luno, kiuj estas aparte dediĉitaj al la Diino.

Ĉiuj festoj estas okazoj por ritoj; la plej observataj festoj estas Belteno kaj Saveno. 

Ĉi tiuj festoj estas plejparte tradiciaj festoj el antaŭkristanaj tempoj en la Britaj insuloj kaj aliloke. Multaj el la originalaj festoj estis la fontoj por aktualaj kristanaj aŭ laikaj festoj, ekzemple Kristnasko (ĉirkaŭ Julo), Pasko, Laborfesto je la 1a de majo, Halovino, ktp.

Kategorio:Festoj
Kategorio:Novpaganismo
Nacia teatro (Prago)

eta|dekstre|300px|Nacia Teatro en Prago
**Nacia Teatro** () estas eble la plej bela nov-renesanca konstruaĵo en Prago. Konstruita en la jaroj 1868 ĝis 1881 laŭ projekto de arkitekto Josef Zítek. Post la incendio (1881) restarigita kaj en la jaro 1883 solene remalfermita. Al la ekipo de la Nacia teatro kontribuis unu tuta generacio de belartistoj: Mikoláš Aleš, František Ženíšek, Josef Tulka, Vojtěch Hynais (pen-traĵo sur la kurteno), Václav Brožík, Julius Mařák, Bohuslav Schnirch (statuoj sur la atiko kaj la ĉevaltriopoj), Antonín Pavel Wagner, Josef Václav Myslbek (statuoj sur la flanka portalo rigardanta al la kajo). Post cent jaroj rekonstruita, larĝigita je unu moderna vitra konstruaĵo, kaj re-inaŭgurita en 1983. Familiare nomata "Ora Kapeleto" ().

## Elektitaj membroj 
* Irma Reichová (operkantisto)

## Esperanto 
En 2018 estis la premiero de la opero *Sternenhoch* (Ŝternenhoĥ) en Esperanto prezentita en la Nacia Teatro en Prago. Farita de Miroslav Malovec (en 2018), temas pri la unua opero en la historio, kies muziko estis komponita rekte laŭ libreto kies teksto en Esperanto.

Kategorio:Teatroj en Ĉeĥio
Kategorio:Ĉeĥa teatro
Kategorio:Naciaj teatroj
Kategorio:Konstruaĵoj en Nova Urbo (Prago)
Kategorio:Operejoj en Ĉeĥio
Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Prago
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1881
Novurba Urbodomo

**Novurba Urbodomo** () en Prago estis fondita en 1367. Ĉi tie, en la jaro 1419, la popolo de Prago elĵetis el la fenestroj la skabenojn (urbajn konsilantojn), kiuj rifuzis liberlasi la kontraŭleĝe arestitajn husanojn. Tiu ĉi incidento estis la senpera komenciĝo de la husanaj militoj. La turon oni alkonstruis en la jaro 1451. La origina gotika konstruaĵo estis stiligita renesance en 1520 kaj denove empire komence de la 19-a farcento. Restaŭrita en 1905.

## Vidu ankaŭ 
Nova Urbodomo (Malnova Urbo)

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Gotikaj konstruaĵoj en Prago
Kategorio:Konstruaĵoj en Nova Urbo (Prago 2)
Kategorio:Urbodomoj en Prago
Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Prago
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1390-1399
Kategorio:Aperis en 1398
Navasa Insulo

Temas pri insulo en Karibo, kiu estas pridisputata de du landoj, nome kiel dependa teritorio de Usono en Kariba Maro aŭ kiel insulo de la plej proksima lando, nome Haitio.

200ra|eta|maldekstre|
Ĝi troviĝas inter la insuloj de Jamajko kaj Hispanjolo en la Jamajka markolo, kiu antaŭe foje konsideriĝis la "suda parto" de la Venta Markolo inter la insuloj Kubo kaj Hispanjolo kaj fakte troviĝas pli norde. La registaro de Usono kalkulas la insulon kiel parto de la Usonaj Malgrandaj Insuloj, kiuj krome nur enhavas insuletojn en Oceanio, do en la Pacifika Oceano - tute alia geografia regiono.

Ekde pluraj jardekoj la insulo estas neloĝata, antaŭa, historia loĝloketo ĉe la sudokcidenta flanko, iom sudoriente de samnoma golfeto nomata *Lulu Bay*, nomiĝis *Lulu Town*. De ĝi nun restas neniaj ruinoj. La plej alta punkto de la insulo, 77 metrojn super la marnivelo, nomiĝas *Dunning Hill* kaj troveblas eĉ kilometron oriente de la golfeto *Lulu Bay* - sur ĝi estas la insula lumturo.

**Nacilingve** la insulo nomiĝas ,  kaj kreole *Lanavaz* aŭ *Lavsh*. Ĝia **areo** estas 5,4&nbsp;kvadrataj kilometroj.


Kategorio:Antiloj
Kategorio:Insuloj en Haitio
Kategorio:Insuloj en Usono
Nynorsk

**Nynorsk**  / [**ni**noŝk] ("novnorvega") estas interdialekta normlingvo konstruita de Ivar Aasen surbaze de konservemaj norvegaj dialektoj kaj finkreita en 1850. Kvankam la lingvo estis kreita nur antaŭ ĉ. 150 jaroj, ĝin uzas sole kelkaj centmiloj da norvegoj, kvankam estas multe pli da homoj kiuj sentas sin ankaŭ forte ligitaj al ĝi.
eta|220x220px|Ivar Aasen|maldekstra
Ĝi intertempe estas la dua plej vaste uzata maniero por skribi la norvegan lingvon, post bokmål. La novnorvega apartenas al okcidentskandinavaj lingvoj same kiel la islanda kaj la feroa. Ĝi

La ĉefa principo, kiun Aasen sekvis kreante la novnorvegan, estis etimologia kaj morfologia konsekvenco. Alia grava trajto de nynorsk estas purismo. Aasen celis anstataŭigi kiel eble plej multajn pruntovortojn el la dana kaj la germana kaj internaciajn vortojn per originaj norvegaj vortoj, uzante la riĉecon de la norvegaj dialektoj. Dum multaj reformoj nynorsk tamen pruntoprenis amason de fremdaj vortoj, sed plu evitindas la t.n. anbehe(i)telse-vortoj, t.e. vortoj kun germandevenaj afiksoj kiel an-, be-, ge-, er-, -he(i)t kaj -else. Por nynorsk estas ankaŭ tipe, ke ĝi evitas oficialstilan lingvaĵon: por la norvega tio estas longaj frazoj, verbaj substantivigoj, pasivo, genitivo k.s.

Aasen preferis kamparajn dialektojn (kiel pli proksimajn al la malnovnorvega kaj tial pli norvegajn laŭ li) al urbaj dialektoj, kiuj suferis fortan influon de la dana. Tial lia lingvo komence nomiĝis **landsmål**, t.e. "kampara lingvo" (sed ankaŭ "lingvo de la lando"). En 1929 ĝi oficiale ricevis la nomon nynorsk. Sed la vorto landsmål estas uzata ĝis nun por indiki la novnorvegan uzatan ĝis la komenco de la 20-a jarcento, ĉar ĝi havas rimarkeblajn diferencojn de la moderna nynorsk, multe ŝanĝita de la ŝtato dum provoj unuigi nynorsk kaj bokmål. Ekzistas ankaŭ homoj, kiuj provas daŭrigi la tradicion de landsmål kaj skribi simile al ĝi niatempe; ilia formo de nynorsk nomiĝas ofte høgnorsk ("altnorvega").

Ekde 1885 nynorsk havas statuson de ŝtata lingvo same kiel bokmål. 11,9% de la norvega popolo loĝas en komunumoj kiuj elektis uzi nynorsk kiel la preferatan skriblingvon por siaj oficialaj dokumentoj.

La respondeca organizo por kaj nynorsk kaj bokmål estas Språkrådet ("La Lingvokonsilio").

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bokmål
* Bokmål kaj nynorsk
* Noregs Mållag
* Normlingvo
* Norvega lingvo
* Ottar Grepstad
* Slepp nynorsken til!

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* Kanto Signe Llita estas kantata en la novnorvega ("nynorsk")

Kategorio:Norvega lingvo
Kategorio:Ensociiĝintaj konstruitaj lingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Norvegio
NASCAR

**National Association for Stock Car Auto Racing** (Nacia Asocio por Varaŭta Kurado) estas Usona ligo por kurado de "var-aŭtoj," tio estas, aŭtoj kiuj similas fabrikitaj aŭtoj kiuj aĉeteblas je publiko, kaj arkitektitaj por *ne*sporta uzado. Kvankam tio estas la baza ideo, post multa evoluado, praktike tiuj ĉi aŭtoj estas specife kreitaj por konkursoj, tamen havas similajn aspektojn je la strataŭtoj.

NASCAR kuradas sur tri specoj de kurejoj:

* Superkurejo, la plej uzata formo, estas ovalforma kurejo kiu longas unu mejlon (1,6&nbsp;km) aŭ pli;
* Mallonga kurejo, ovalforma kurejo kiu longas malpli ol unu mejlo (1,6&nbsp;km) Estas uzataj nur tri: Martinsville, Richmond, kaj Bristol;
* Strata kurejo, kiu ne estas ovalforma. Nur du estas uzataj: Sears Point apud Sanfrancisko kaj Watkins Glen en Novjorkio. Nur tian ĉi kurejon uzas Formulo Unu.

La plej supra tavolo de NASCAR estas la serio de la Nextel-Pokalo, nomata pro sia patrono, poŝtelefona servo Nextel. Ĉiu ŝoforo gajnas poentojn depende de la rango je la fino de ĉiu kurado, ricevanta kromajn poentojn pro esti en la unua rango je la fino de iu ĉirkaŭiro. La sezono daŭras 36 kuradojn, de mezo de februaro ĝis la mezo de novembro.

La kvin plej notindaj kuradoj ĉiujare estas tiuj kuradoj nomataj la "juveloj de la krono," kaj konsistas el:

* **Daytona 500** (ĉ. 800&nbsp;km) - *plej granda* - la unua kaj plej anticipata kurado ĉiujare. Okazas mezfebruare en Daytona, Florido.
* **Coca-Cola 600** (ĉ. 960&nbsp;km) - *plej longa* - la maratona kurado, okazas la saman tagon de la Indianapolis 500, malfrumaje. Malmultaj ŝoforoj kuradas ĉe ambaŭ eventoj. (Antaŭe nomata World 600).
* **Brickyard 400** (ĉ. 640&nbsp;km) - *plej riĉa* - Mezsomera kurado ĉe motorsporta mekao, Indianapolis Motor Speedway en Indianapolis, Indianao.
* **Southern 500** (ĉ. 800&nbsp;km) - *plej aĝa* - Kurado havanta tre grandan tradicion, kaj omaĝas la radikojn de NASCAR en la sudaj usonaj ŝtatoj. La unuan dimanĉon en septembro. Okazas ĉe la Darlington Raceway, kiu longas 2198 metrojn, en Darlington, Sud-Karolino.
* **EA Sports 500** (ĉ. 800&nbsp;km) - *plej rapida* - Ĉe la alabama kurejo Talladega fruoktobre. (Antaŭe nomata Winston Select 500)

## Bildoj 

Dosiero:NASCAR practice.jpg|
Dosiero:Dan GurneyNASCAR 28.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* 1955 Southern 500
* Aŭtosporto
* Goodyear Tire and Rubber Company

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo

Kategorio:Norda Karolino
Kategorio:Aperis en 1948
Kategorio:Aŭtosporto
Kategorio:Sporto en Usono
Kategorio:Sporto en 1948
Kontrolata devennomo

[eta|dekstre|240px|[Papriko kun AOC-etikedo de Espelette]]
En Francujo, **Kontrolata devennomo** (, ***AOC***) estas kvalifiko-sistemo pri agrikulturaj produktaĵoj; interalie vino, fromaĝo kaj butero. La kvalifiko temas pri iliaj produkto-procezoj kaj kvalitoj de produktaĵoj.

En la EU-leĝaro, *AOC* nomiĝas ***AOP*** por ''Appellation d'Origine Protégée*, kiun oni povas traduki per **Atesto de Origino Protektata** aŭ "Protektata nomo de origino".

Franca leĝo malpermesas vendadon de ne-kvalifikitajn produktaĵojn per AOC.
La sistemon regas, *Institut National des Appellations d'Origine* (INAO).

Ĉiuj produktaĵoj kvalifikitaj de AOC portas AOC-etikedon. Oni ne povas uzi nomon saman al AOC por aliaj produktaĵoj. Se AOC-produktaĵo portas nomon de loknomo, la etikedo portas poŝtkodon.

## Reguloj de AOC por ĝeneralaj produktaĵoj 
Per tiu pruvo de deveno, la produktistoj pliprestiĝigas la varon. Krom la landa kondiĉo, originnoma produktado devas sekvi regulojn pri ingrediencoj, labormanieroj, etikedoj kaj kvantoj.

## Historio 
En 15-a jarcento, la franca parlamento dekretis regulon pri rokforto. Ĝi estas la originala koncepto de AOC.
En 1905, oni faris "leĝon pri kontraŭbatali falsadon de materialo". En 1919 oni faris "leĝon pri protekto de origino".
Je 30-a de julio, oni establigis INAO-on sub Ministerio pri Agrikulturo, kiu regas nomon de AOC. En post du jaroj la establo, Barono Pierre Le Roy akiris Côtes du Rhône kiel AOC.

Areo de AOC-produktejo tre varias. Iuj AOC havas grandan regionon kun klimato-kondiĉo aŭ grundo-kondiĉo dum aliaj havas etan areon. Ekzemple, Côtes du Rhône havas 40 000 hektarojn de vinberejo, aliflanke *Château Grillet* havas nur 4 hektarojn.

## AOC por vinoj 
AOC-vinoj portas etikedon kun indiko "***Appellation Contrôlée***" aŭ "*'''Appellation d'origine (*produktejo*) Contrôlée'''*". La "produktejo" portas nomon de loknomoj; ekz. Ĉampano. Etikedoj de Burgonjaj vinoj portas ankaŭ nomon de vinberejo; ekz. *Romanée-Conti*. Fama estas la Bordoza vino.

### Aro da reguloj por AOC 
# Produktejo: vino devas esti produktata el vinoj de tia produktejo.
# Vinraso
# Plejmalalta procentoj de alkoholo
# Plejmulta rikoltokvanto
# Kultivo
# Pritondo
# Vinofaro
# Maturo
# Drinktesto.

## Sistemoj de geografia identigo 
* Eŭropa Unio: Protektita nomigo de origino
* Protektita Geografia Indiko
* Francio: *Appellation d'Origine*; oni distingas inter *AOP* (*appellation d'origine protégée*) kaj *AOC* (*appellation d'origine contrôlée*)
* Hispanio: *Denominación de Origen*
* Italio: *Denominazione di Origine*; oni distingas inter *DOP* ("protektita nomo de origino"), *DOC* ("kontrolita nomo de origino") kaj *DOCG* ("kontrolata kaj garantiita nomo de origino"),
* Portugalio: *Denominação de Origem Controlada''.


Kategorio:Eŭropunia juro
Nordo

**Nordo** estas la mala direkto de sudo, kaj orte al la oriento kaj okcidento, la parto de la terglobo, kiu situas en la direkto de la Norda Poluso kaj la Polusa stelo.

En okcidenta kulturo, la nordo estas konsiderata kiel la ĉefa direkto kaj estas uzata por difini la aliajn direktojn. La nordo estas en azimuto 0 gradoj.

La geografia difino de nordo (kontraste al sudo) baziĝas sur la difino de oriento (eosto):
Oriento sur iu astro estas la direkto, al kiu turniĝas la astro.
Nordo estas la direkto je 90° maldekstre de oriento.
Por difini nordon do necesas unue distingi inter dekstro kaj maldekstro.

La astronomia difino de nordo baziĝas sur la nordo de Tero.

Estas tri ĉefaj nordaj tipoj:

# La reala nordo - estas rekta daŭrigo de ajna punkto sur la terglobo paralele al la rotacia akso de la Tero ĉe la Norda Poluso.
# La arkta magnetpoluso - estas la direkto, en kiu indikas la kompaso. Tiu ĉi nordo ne estas la sama kiel la reala nordo kaj devias de ĝi je kelkaj gradoj (depende de la loko sur la Tero).
# Reta nordo - La tria nordo rilatas al maplegado. La reto de koordinatoj en mapoj estas esence vicigo de sekcio de la terglobo, kaj la nordo de reto indikas la direkton de longitudo. ĉar la mapo estas surfaca rektigita projekcio de sfera peco de la terglobo, estas devio inter la nordo de la reto kaj la aliaj nordaj tipoj, ankaŭ je kelkaj gradoj.

## Vidu ankaŭ 
* Norda duonsfero
* norda poluso
* Nordio
* Arkto
* Arkta cirklo
* Norda Brilo
* Kompasdirektoj
* Norda Stelo

Kompass de N.png|Direktoj de kompaso
Compass Rose North.svg|Ventorozo kun 16 direktoj
Nozw.JPG|Kvar ĉefaj kompasdirektoj
MJf4-.svg|Nordo (Maĝango)

Kategorio:Orientiĝo
Kategorio:Astronomio
Kategorio:Geografio
Kategorio:Fundamentaj vortoj
Nordiismo

eta|19-a jarcenta propaganda-bildo kiu celas montri la norvega, dana kaj sveda frato-popoloj (pluralo de rekta traduko de la esprimo *brödrafolk*, ktp).
**Nordiismo** estas movado kiu ekde la romantismo ekzistis en la Nordiaj landoj. La nordiistoj (aŭ *skandinaviistoj* - vorto uzata preskaŭ sinonime) 

La nordiismo ekkreskis dum la 19-a jarcento, precipe post la konstituciiĝo de Norvegio en 1814. Grava ekiginto estis dano N. F. S. Grundtvig. Inter politikaj institucioj kiu bone linas liniigas kun la ideoj de la nordiismo oni trovas la Nordia Konsilantaro kaj la Nordia senpasporteco. , kaj kiam Finnlando en 2001 anstataŭigis siajn markojn per Eŭroj, ankaŭ tiu pri komun-Nordia valuto.

En ĉiuj nordiaj landoj (kaj ankaŭ en kelkaj aliaj lokoj) ekzistas organizoj kiu nomas la Societon Nordion (svede *Föreningen Norden* kaj simila en la aliaj lingvoj; rekta traduko), kiuj laboras por kreskota kaj profundigota kunlaboro en Nordio. La societoj kunlaboras en la Asocio de la Societoj Nordio (svede *Föreningen Nordens Förbund*, kaj simila; rekta traduko).

## Vidu ankaŭ 
* Nordia Flago
* Nordia Asocio
* Nordia Konsilantaro

Aliaj samtipaj ideoj:
* Grandfinnlando
* Tutafrikanismo
* Tutgermanismo
* Tutslavismo

## Eksteraj ligiloj 
* La retpaĝo de la Asocio de la Societoj Nordio

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Literaturo laŭ skoloj
Nederlandlingva literaturo

**Nederlandlingva literaturo** estas literaturo verkita en nederlanda lingvo en diversaj landoj.

## Belgaj aŭtoroj 
* Vidu Listo de flandraj verkistoj

## Nederlandaj aŭtoroj 
* Vidu Listo de nederlandaj verkistoj

## Ĉefverkoj 
* *Max Havelaar (libro)*

## Ceteraj 
* Listo de verkistoj de la Nederlandaj Antiloj
* Listo de verkistoj de Surinamo

## Vidu ankaŭ 
* Diĝita Biblioteko por la Nederlanda Literaturo
Nakazawa Keiji

**NAKAZAWA Keizi** (中沢啓治 [naka-zaŭa kej-ĵi], en transskribado Hepburn ***Nakazawa Keiji***, esperantigite ***Nakazaŭa Kejĵi***, en okcidentaj lingvoj plejofte citata en inversa vortordo kaj transskribado Hepburn, do *Keiji Nakazawa*) estis japana bildliteraturisto, vidartisto kaj verkisto. Li verkis la membiografian mangaon Nudpieda Gen pri la atombombo de Hiroŝimo, kaj multajn aliajn mangaojn.

Li naskiĝis en 1939 en Hiroŝimo kaj mortis la 19-an de decembro 2012. Li loĝis en Hiroŝimo, kiam la urbo estis detruita per atombombo en 1945. Lia tuta familio pereis krom la patrino kaj tiuj, kiuj jam foriris.

En 1961 li transloĝiĝis al Tokio kaj iĝis profesia komiksisto. Li verkis mallongajn rakontojn por diversaj antologioj, ekzemple *Shōnen Gaho*, *Shōnen King* kaj *Bokura*. Lia verkaro apartenas al la mangaa ĝenro Shōnen (少年), do porknabaj mangao kaj animeo, kiu ripetiĝas en diversaj titoloj.

En 1966, post la morto de sia patrino, Nakazaŭa ekrakontis siajn memorojn de Hiroŝimo. *Trafita de nigra pluvo* estis unua el kvin libroj; ĝi estis fikcia rakonto pri travivintoj de Hiroŝimo kaj postmilita krimo. En 1972 li decidis rakonti pri siaj propraj spertoj en *Mi vidis ĝin*, kiu publikiĝis en la renoma mangaa revuo *Shōnen Jump*.

Tuj post tio, Nakazaŭa ekverkis sian grandan verkon *Hadaŝi no Gen* (Nudpieda Gen). Ĉi tiu serio finfine konsistis el dek volumoj. La unua estas tradukita en Esperanton kaj finiĝas per la atombomb-atako. La postaj volumoj priskribas vivon post tio en la japana socio.

## Referencoj 
Kategorio:Japanaj verkistoj

Kategorio:Mangaverkistoj
Nifo

dekstra|eta|
**Nifo** (aŭ **NIFO**) estas la mallongigo por "**N**e**I**dentigita **F**luganta **O**bjekto" (angle: UFO, "Unidentified Flying Object").

Kutime oni asocias kun tiu ĉi nocio kosmoveturilojn de inteligentaj estaĵoj de aliaj planedoj, kiuj deziras viziti kaj observi la teron. Tiu ĉi supozo ĝis nun ne povis esti pruvita: La videblaj objektoj plej ofte montriĝas esti miraĝoj, helaj astroj, aviadiloj de tera origino, nuboj, eble norda brilo k.s.

La nifologio okupiĝas pri la esplorado de nifoj. UEA havas fakan asocion pri nifologio.
eta|
*Grupo NIFO* estas la nomo, laŭ kiu oni eldonas la sciencfikcian libroserion Sferoj.
La plej fama Nifa formo estas fonta, la unuaj rakontoj pri Nifoj (1947) nomis ĝin flugantaj subtasoj (angle: *flying saucers*).
Iuj aŭtoroj eĉ esprimis la ideon, ke la unuaj nifoj estas nesukcesaj teknikaj ideoj de la totalisma ŝtato Nazia Germanio meze de la 20-a jarcento. Kelkaj poste konstruitaj flugaj iloj estas similaj al fluganta subtaso, sed nun tiu speco ne normiĝis.

## Filmetoj
La Pentagono publikigis, la 28-an de aprilo 2020, tri filmetojn de supozitaj Nifoj. Ili estas faritaj de pilotoj de la usona mararmeo kaj jam aperis dum la pasintaj jaroj en interreto. La Pentagono nun mem publikigas ilin por montri ke la filmetoj estas realaj kaj ke certe temas pri Nifoj. “Ni volas forigi miskomprenojn el la mondo”, ili diras.
La tri filmetoj estas faritaj en 2004 kaj 2015 kaj por la unua fojo publicitaj fare de *To the stars Academy of Arts & Sciences*, la esplor-institucio pri Nifoj de la eks-kantisto de *Blink-182* Tom DeLonge, inter decembro 2017 kaj marto 2018. Tiam unu el la pilotoj atestis kiel li en 2004 faris la videofilmeton kiam li subite vidis flugantan strangan objekton.

## Populara signifo
NIFO en populara Esperanto povas ankaŭ signifi esceptan malbanalaĵon, kiu tute ne kongruas kun la samrangaj kaj samepokaj aĵoj de la sama universo.

Ekzemplo: *La laste aperinta videoludo de Konami estas vera NIFO kompare kun la ceteraj videoludoj*. Tiu dirmaniero estas tutnova kaj propona kaj ne jam estas uzata de plej multaj esperantistoj.

## Vidu ankaŭ
* Aimé Michel
* Jean-Pierre Petit
* Kosmoesploro
* Pseŭdoscienco
* Roswell-incidento
* Fluganta subtaso

## Bibliografio
Richard L. Thompson, *Tożsamość obcych. Starożytna wiedza o współczesnych zjawiskach UFO* (traduko el la angla), (Identeco de fremduloj. Antikva scio pri la nuntempaj fenomenoj de Nifo) p. 486, Wydawnictwo ARCHE, Wrocław 1998 ISBN 83-909570-1-9

## Eksteraj ligiloj
* Nifo-dosieroj 
* Pentagona videofilmeto

Kategorio:Misteroj

Kategorio:Sciencfikciaj temoj
Kategorio:Konspiraj teorioj
Nudpieda Gen

**Nudpieda Gen** (japane :はだしのゲン [hadaŝi no gen]) estas membiografia mangao de Nakazawa Keiji pri la atombombado de Hiroŝimo la 6-an de aŭgusto 1945. Ĝi baziĝas sur reala sperto de la verkisto dum la Dua Mondmilito kaj lia vivo post la milito. La verkisto perdis siajn patron kaj gefratojn pro la atombombado, samkiel la ĉefrolulo Gen. La mangao apartenas al ĝenro ŝonen (por adoleskaj knaboj), entenanta dramon kaj historiajn scenojn.

La unua ĉapitro estis publikigita en la ĉiusemajna magazino *Shōnen Jump* (kiu antaŭe publikigis la membiografan rakonton ***Ore wa Mita*** [おれは見た; Mi vidis ĝin] de Nakazawa) en 1973, kaj nuliĝis en la jaro 1974. Ĝi moviĝis al tri aliaj malpli disvastigitaj magazinoj: *Shimin* (Civitano), *Bunka Hyoron* (Kultura kriticismo), kaj *Kyoiku Hyoron* (Eduka kriticismo).

## Tradukoj 
Anglalingva grupo (*Project Gen*) en 1976 komencis traduki ĝin en la anglan; la unuaj kvar volumoj ekzistas angle. Alie, franclingva, germanlingva, itallingva, korealingva, ruslingva, hispanlingva kaj indonezialingva versioj estas jam eldonataj.

Esperanta grupo (Rondo Gen) eldonis nur la unuan libron en Esperanto en 1982; ĉeftradukisto estis Izumi Yukio.

## Serio sur malsamaj magazinoj 
* 1973 ĝis 1974 - magazino *Shukan Shōnen Jump*
* 1975 ĝis 1976 - magazino *Shimin*
* 1977 ĝis 1980 - magazino *Bunka Hyoron*
* 1982 ĝis 1985 - magazino *Kyoiku Hyoron*

## Filmoj 
Serion da tri filmoj en la 1970-aj jaroj reĝisoris *Yamada Tengo*.
* Hadashi no Gen はだしのゲン (1976)
* Hadashi no Gen: Namida no Bakuhatsu はだしのゲン　涙の爆発（1977）
* Hadashi no Gen: PART3 Hiroshima no Tatakai はだしのゲン PART3　ヒロシマのたたかい（1980）
## Animeoj 
* Du animeojn en 1982 kaj 1983 reĝisoris *Mori Masaki* por firmao *Gen Production* (ゲンプロダクション), kiun fondis Nakazawa. La animacio estis kreata de Madhouse.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo (japane), arkivigite en septembro 2013
* recenzo de Russ William de novembro 2003 pri la esperanta eldono, kun titolpaĝo kaj du ekzemplaj scenoj (, jen ankaŭ arkive)

Kategorio:Mangao
Kategorio:Animeo
Kategorio:Bildliteraturo en Esperanto
Gen
Gen
Kategorio:Malutopiaj bildstrioj
Kategorio:Verkoj pri infanoj dum milito
Narbonne

**Narbonne** [narBON] (okcitanlingve: **Narbona** [narbuno], esperante eventuale ***Narbono***, kvankam ĝis nun sen iu ajn referenco) estas urbo en suda Francio, la plej granda urbo de la departemento Aude (50 000 loĝantoj) sed ne estas ĝia ĉefurbo. Ĝi estas malnovega urbo, iam ĉefurbo de romia provinco *Gallia Narbonensis*. Oni foje pro tio kromnomas ĝin "la Unua Filino de Romo".

El tiu tempo ĝi ankoraŭ posedas kelkajn monumentojn: parton de la romia vojo *"Via Domitia"*, subteran bazaron la *"Horreum"*, forumon.
Sed la ĉefaj vidindaĵoj de Narbonne estas sendube la gotika katedralo, unu el la plej altaj de Francio, la ĉefepiskopa palaco, nun muzeo pri belaj artoj, kiu ankaŭ posedas la duan plej riĉan kolekton de antikvaĵoj post Romo, la mezepoka urbocentro kaj la kanalo.

Narbonne ĝuas agrablan pozicion proksime de la Mediteranea Maro kaj la lagunoj (naturprotektita medio) kaj meze de la vinberoj de Corbières kaj Minervois.

## Esperanto en Narbonne 
Tie okazis kongreso de SAT en 1964.

## Bildaro 

Cathédrale Saint-Just de Narbonne - exposition Nord Ouest.jpg|
Cathédrale Saint-Just de Narbonne - Arc-boutant.jpg|Katedralo en Narbonne.
Dosiero:Cathedral Narbonne Detail 1.jpg|
Palais des Archevêques de Narbonne.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Aude
* Narbonne (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 

## Referencoj
Nobla gaso

**Noblaj gasoj** aŭ **raraj gasoj**  estas kemiaj elementoj el ĉefa subgrupo de VIII grupo, kies s- kaj p- ŝeloj estas kompletaj. La noblaj gasoj estas en la lasta kolumno de la perioda tabelo (18 aŭ VIII).
Al "noblaj gasoj" rilatas:
* heliumo - (atomnumero 2)
* neono - (10)
* argono - (18)
* kriptono - (36)
* ksenono - (54)
* radono - (86).
* kaj oganesono - (118).

Ili malofte formas kombinaĵojn kaj estas tre stabilaj, ĉar ili enhavas ĉiujn siajn 8 valentelektronoj en sia ekstera elektronŝelo; estas pro tio, ke la adjektivo "nobla" estas uzata, kun la signifo "ne-reakciema". Tamen en certaj kondiĉoj ili kapablas formi kombinaĵojn (plej aktive kun fluoro). La plej malaktivaj estas **heliumo** kaj **neono**. Ekzemple, oni uzas heliumon anstataŭ hidrogenon en aerŝipoj, ĉar heliumo estas pli stabila gaso. Tamen **ksenono** estas tre aktiva (por noblaj gasoj).

Mendelejev ne havis noblajn gasojn en sia perioda tabelo ĉar tiam neniu estis malkovrinta ilin. Sed en 1868 Pierre Jules Cesar Janssen malkovris heliumon en la suno. En 1894 William Ramsay malkovris la unuan noblan gasan elementon ĉi tie en la tero, gason en la aero, kaj li nomis ĝin argono. En 1898 kriptono kaj neono malkovriĝis, kaj en 1900 Friedrich Ernst Dorn malkovris radonon.

Heliumo oftas je 5,24 ppm (partoj per miliono) en la atmosfero. Argono estas pli abunda (9&nbsp;340&nbsp;ppm), neono havas 18,18 ppm, kriptono 1,14 ppm, kaj ksenono havas nur 0,087 ppm.

Oni uzas noblajn gasojn en inkandeskaj, fluoreskaj, kaj "neonaj" lampoj. Ofte oni uzas argonon por protekti gravajn historiajn dokumentojn kontraŭ oksidiĝo.

Dosiero:HeTube.jpg|Koloro de lumanta Heliumo
Dosiero:NeTube.jpg|Koloro de lumanta Neono
Dosiero:ArTube.jpg|Koloro de lumanta Argono
Dosiero:KrTube.jpg|Koloro de lumanta Kriptono
Dosiero:XeTube.jpg|Koloro de lumanta Ksenono
Dosiero:GMAW.welding.af.ncs.jpg|Veldo kun uzo de nobla gaso
Dosiero:GMAW weld area.png|Skemo de veldo kun uzo de nobla gaso

## Vidu ankaŭ 
* Okopa regulo


Kategorio:Kemiaj elementoj
Nord-Eŭskio

**Nord-Eŭskio** (, t.e. *Norda parto*, , t.e. *Eŭsklando*) estas la plej eta triono de Eŭskio, troviĝanta en ties nordoriento norde de la Pireneoj kaj ene de la Franca regno. 

Kontraŭe al Hispanio de Francisco Franco, Parizo neniam oficiale malpermesis la eŭskajn lingvon kaj kulturon, sed tamen per sia jakobena ideologio pri *"en Francio, homoj parolas nur la francan"* ĝi forte kunhelpis neŭtraligi ĉion eŭskan. Ĝi estis okupita de armeo de Nazia Germanio dum la Dua mondmilito. La okupantoj permesetis eŭskan kulturagadon por malfrancigi la regionon.
La ciferojn malfacilas aserti - ĉar Francio (kune kun Turkio) estas la ununura lando eŭropa kiu ne kutimas registri minoritatojn - sed ŝajne antaŭ jarcento aŭ pli preskaŭ ĉiuj nordeŭskianoj estis eŭsklingvaj. 

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

En 1995 ĝin parol(pov)is 25,7 procentoj aŭ  homoj, kaj la nombro malkreskadas. Dume, praktike la tuta loĝantaro parolas la francan. Restas tre etaj komunumoj konservante la gaskonan lingvon.

* **Tradicia ĉefurbo:** Bajono (, )

* **Aliaj urboj:**
** Biarritz - Miarritze
** Saint-Jean-de-Luz - Donibane-Lohizune
** Saint-Jean-Pied-de-Port - Donibane-Garazi
** Mauléon-Licharre - Maule-Lextarre
** Hendaye - Hendaia

* **Tradiciaj provincoj:**
** Lapurdo (, )
** Malsupra Navaro (, )
** Zubero (, )

## Vidu ankaŭ 
* Eŭskio
* Sud-Eŭskio

Kategorio:Geografio de Eŭskio
Nukleotido

eta|500px|Skemo montranta la erojn de la plej konataj nukleotidoj.

**Nukleotidoj** estas molekuloj ĉefe konataj pro tio, ke ili estas la ĉeneroj de RNA kaj DNA. Ili ankaŭ estas gravaj en metabolo, pro tio ke ili utilas, ekzemple, por krei ĥemian energion (per ATP kaj GTP).

## Strukturo 
eta|dekstra|250px|La fosfato tre gravas, pro tio, ke ĝi ligas la diversajn nukleosidojn de la nuklea acido. La nomo de tiu ĉi ligo estas *fosfodiestera ligo*, kaj ĝi ligas la karbonon 5' al la karbono 3' de la sekva nukleotido.

Ĉiu nukleotido konsistas el tri pli simplaj komponantoj:
* fosfato,
* sukero, kaj
* nitrogena bazo (nitrogen-hava heterocikla kombinaĵo).

La polimero, kiu estas la nuklea acido (kiu povas esti kaj DNA kaj RNA), estas alterna ĉeno de fosfataj kaj sukeraj restaĵoj; la sukeroj portas la nitrogenan bazon.

### Fosfato 
La neorganika komponanto de la nukleotido, la fosfata grupo, deriviĝas el fosfata acido:

:90px

Se fosfato mankas, la molekulo estus *nukleosido* anstataŭ ol *nukleotido*.

Ĉe DNA kaj RNA la fosfato utilas por ligi la ĉeneroj de la polimero. Ĉe ATP kaj GTP ĝi utilas, pro tio, ke la fosfataj ligoj enhavas multe da energio (kiu fakte estas la ĉefa utileco de tiuj ĉi molekuloj en metabolo):

:ATP + H2O → ADP + Pi  ΔG˚ = −30.5&nbsp;kJ/mol (−7.3&nbsp;kcal/mol)
:ATP + H2O → AMP + PPi  ΔG˚ = −45.6&nbsp;kJ/mol (−10.9&nbsp;kcal/mol)

### Sukero 
La sukera restaĵo en nukleotido ĉiam estas kvinkarbona sukero (pentozo). Ribozo estas la sukera komponanto de RNA; en DNA ĝi estas
2-desoksiribozo. Notu ke la sola diferenco inter la du sukeroj estas la anstataŭigo de OH en la pozicio numero 2' per H en desoksiribozo.

La DNA estas malpli reakcia ol la RNA, pro tio, ke tiu ĉi OH-grupo mankas.

La karbonoj estas identigitaj de numeroj el 1' ĝis 5', kiel tiu ĉi bildo montras:

:150px

Oni uzas apostrofon, por distingi tiujn ĉi karbonojn de la karbonoj, kiuj estas en la nitrogena bazo. Tiu ĉi fakto estas speciale grava, pro tio, ke vivestaĵoj nur povas sintezi nukleajn acidojn (do, la polimeroj de nukleotidoj) en la direkto de 5' al 3', kaj ne male.

### Nitrogena bazo 
La nitrogenhava heterocikla kombinaĵo kiu ofte enestas en nukleotido estas unu el kvin molekuloj, konataj kiel nitrogenaj bazoj:
* Purinoj: adenino (kutime mallongigita per A) kaj guanino (G) (ambaŭ troveblaj ĉe DNA kaj RNA), kaj
* Pirimidinoj: citozino (C)(kiu ankaŭ troviĝas kaj en DNA kaj en RNA), uracilo (U) (nur en RNA), kaj timino (T) (nur en DNA).

Rimarku ke akvo eliminiĝas dum la formiĝo de ligoj. La inversa reakcio, hidrolizo, generas la individuajn komponantojn; ĝi estas unu tipo de reakcio uzata por analizi la konsiston de nukleotidoj. Se ribozo estas en la reakcio, la nukleotido formita estos tiu kiu troviĝas en RNA.

## Vidu ankaŭ 
* DNA-vicrivelado
* Geno
* Genetiko
* Homgenoma Projekto
* Nuklea bazo
O Bone Jesu

La ***O Bone Jesu*** estas preĝo de la rozario. Ĝi devenas de la apero de Sankta Maria ĉe Fatima je 1917.

En la latina lingvo:

:O Bone Jesu, libera nos a peccatis nostris; libera nos ab ignibus gehennae;
:perduc in paradisum omnes animas praesertim eas quae plus misericordia tua
:indigent!

En Esperanto: 

:Ho Bona Jesuo, liberigu nin de pekoj niaj; liberigu nin de la fajroj de
:Geheno; konduku en paradizon ĉiujn animojn, precipe tiujn, kiuj kompaton
:vian pleje bezonas.

Kategorio:Preĝoj
Curlie

**Projekto por Malfermita Katalogo** (anglalingve: *Open Directory Project ODP*), ofte nomita **DMoz** (*Directory Mozilla*), estis katalogo de retejoj, redaktata libere de volontuloj tra la tuta mondo, simile al Vikipedio.

La katalogo estis iniciatita en 1998 kaj iĝis en 2001 la plej granda redaktita de homoj katalogo de TTT-ejoj, superante la nombron de TTT-ejoj prezentitaj de la komercema katalogo Yahoo, kiu estas delonge la plej fama home farata katalogo.

## Uzado de la katalogo 
Same kiel en Yahoo, oni povas fari serĉon tra la katalogo per du metodoj: per uzo de ŝlosil-vortoj aŭ per esploro de la diversaj kategorioj kaj subkategorioj, laŭ fakaj temoj aŭ laŭ regiona kaj loka intereso en la regiona parto.

## Partoprenado en la katalogo 
Ĉiuj povas facile proponi aldonon de TTT-ejo en specifa kategoria paĝo, alklakante la ligilon "Aldonu URL-on" supre de la paĝo kaj poste donante la adreson, titolon kaj mallongan priskribon. Atentu ke ne eblas proponi TTT-ejon en la ĉefa enirpaĝo de ĉiuj lingvoj, por instigi la vizitantojn trovi la plej adekvatan kategorion kaj ne lasi al la redaktantoj de la katalogo la laboron ordigi ĉiujn TTT-ejojn. (Tio funkcias same en Yahoo). Do oni trovu la plej rilatan kategorion al sia TTT-ejo antaŭ proponi ĝin.

## Fariĝi redaktanto 
Tiuj kiuj emas partopreni al la evoluo kaj ampleksigo de la katalogo povas fariĝi redaktanto, post elekto de sia plej ŝatata fako aŭ temo. En la esperantlingva parto bona loko por komenci estas la kategorioj pri landoj en la regiona parto. La plejmulto el tiaj kategorioj bezonas redaktanton. http://dmoz.org/World/Esperanto/Regiona/ 

## Historio 
La katalogo estis fondita kiel *Gnuhoo* [gnuhu], aludante katalogecon (*"Yahoo"*) kaj volontulojn ("GNU"). Tamen, la permesiloj por la kontribuoj ne estis uzataj GNU-e liberaj, kaj, por eviti konfliktojn, la iniciatintoj ŝanĝis la nomon al preskaŭ samsona *Newhoo*. Estis ankoraŭ polemiko pri la libereco de la enhavo. Fine, *Netscape* akiris la servilojn kaj rajtojn, verkis permesilon pli akceptata, kaj nomante ĝin *DMoz* lanĉis ĝin kiel servo parenca al la libera TTT-legilo Mozilo.

## Vidu ankaŭ 
* Virtuala Esperanto-Biblioteko
* IMDb
* FreeDB

## Eksteraj ligiloj 
* Curlie - 2017 - DMoz
* La ĉefa eniro de DMoz  (*angle*)
* multlingva parto kun kategorioj en 63 aliaj lingvoj 
* La kategorio en Esperanto 
* Detalaj informoj en Esperanto
* Informoj anglalingve en la TTT-ejo de Dmoz 

Kategorio:Interreto
Okcidenta Flandrio

La provinco **Okcidenta Flandrio** aŭ **Okcidenta Flandrujo** () estas unu el la kvin provincoj de Flandrio.
Ĝi limas nord-okcidente al la Norda Maro kaj oriente al la Nederlanda "Zeeuws-Vlaanderen" kaj al Orienta Flandrio, kaj en la sudo al Francio kaj la provinco Henegovio.

## Informoj 
* Surfaco: 3125 km2
* Provinca ĉefurbo: Bruĝo
* Plej alta punkto: Kemmelberg (156 m)
* Plej gravaj akvovojoj: Izero, Heule, Mandel, Waardamme
* Nombro da loĝantoj en 2004: 1.136.357
* Estas 8 registaraj unuoj: Bruĝo, Diksmuide, Ipro, Kortrejko, Ostendo, Roeselare, Tielt, Veurne

## Provinco Okcidenta Flandrio: 64 municipoj 
(Sube estas distingo inter **urbo** (grase) kaj municipo)

### Distrikto Bruĝo 
### Distrikto Kortrejko 
### Distrikto Diksmuide 
### Distrikto Ostendo 
### Distrikto Roeselare 
### Distrikto Tielt 
### Distrikto Veurne 
### Distrikto Ipro 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* oficiala paĝo en la retejo *Facebook*

Kategorio:Provincoj de Belgio
Kategorio:Provincoj de Flandrio
Orienta Flandrio

La provinco **Orienta Flandrio** () estas unu el la kvin provinco de Flandrio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. Orienta Flandrio situas inter la provincoj Okcidenta Flandrio kaj Antverpeno. Ĝi limas norde al la Nederlanda "Zeeuws-Vlaanderen", kaj en la sudo al la Valona provinco Henegovio.

## Informoj 
* Surfaco: 2942 km2
* Provinca ĉefurbo: Gento
* Plej alta punkto: Pottelberg (157 m)
* Plej gravaj akvovojoj: Skeldo, Liso, Dender, Durme
* Nombro da loĝantoj en 2004: 1.366.650
* Estas 6 registaraj unuoj (distriktoj): Aalst, Dendermonde, Eeklo, Gent, Oudenaarde, Sint-Niklaas

## Provinco Orienta Flandrio: 65 municipoj 
(Sube estas distingo inter **urbo** (grase) kaj municipo)

### Distrikto Aalst 
### Distrikto Dendermonde 
### Distrikto Eeklo 
### Distrikto Gent 
### Distrikto Oudenaarde 
### Distrikto Sint-Niklaas 
## Eksteraj ligiloj 
*  (,  kaj )

Kategorio:Provincoj de Belgio
Kategorio:Provincoj de Flandrio