Proteo (planto)

La plantgenro **Proteo** (*Protea*) apartenas al la  familio de la Proteacoj (*Proteaceae*). La genro konsistas el ĉ. 115 specioj. Ili hejmiĝas en Suda Afriko. En Genadendal, Sudafriko, ĉe la monto Jonaskop, en alteco de  1648 m super marnivelo troviĝas la tutmonde plej granda nombro de nature kreskantaj *Protea*-specioj. Multaj el ili apartenas al la Kapensiso. La reĝa proteo (*Protea cynaroides*) estas la nacia floro de Sudafriko.

## Priskribo 
*]]

### Habito kaj folioj 
*Protea*-specioj kreskas kiel ĉiamverdaj rampantaj ĝis vertikale starantaj arbustoj kaj malgrandaj arboj, kiuj atingas alton de 1 ĝis 10 m. La alternestarantaj kaj ĉirkaŭ la pinto unu apud la alia starantaj folioj estas kun petioloj aŭ senpetiole. La supra kaj malsupra surfaco de la folio ne tre malsimilas. La simplaj, tre ledecaj kalvaj ĝis lanecaj foliplatoj estas oblongaj ĝis rondaj. La folirando ĉiam glatas.

### Floraroj, floroj kaj fruktoj 
En karakterize globformaj floraroj havas diametron de 3 ĝis 15 cm,  multaj floroj staras dense unu apud la alia. La floroj kreskas spiralfome en pluraj vicoj sin kovrantaj brakteoj. La eksteraj estas relative malgrandaj. La internaj brakteoj estas preskaŭ samlongaj kiel la floroj. La malmolaj, glataj ĝis lanecaj brakteoj kelkfoje havas brilan koloron. Super la brakteo ĉiam staras nur unu floro, ne du, kiel ĉe la genroj *Banksia*, *Brabejum*, *Grevillea* kaj *Hakea*. 

La floroj ĉiam estas duseksaj. De la kvar harhavaj petaloj tri estas kunkreskintaj, unu estas libera. Nur unu cirklo kun de kvar stamenoj ekzistas. Longaj rigidaj haroj kovras la ovarion, kiu havas nur unu ovolon.

La renverse strobilforma, ligneca fermfrukto havas longajn, brunajn harojn kaj nur unu semon.

## Ekologio 
Multaj specioj formas lignotuberon. Ĝi estas dikiĝinta bazo de la trunko sub la tero aŭ super la tero, el kiu la planto post arbara incendio denove ekĝermas. Speciale interesa estas eco ĉe *Protea roupelliae*, kiu post la ĝermado en la unuaj jaroj apenaŭ kreskas alten, sed ankaŭ ne larĝen. La  malgranda altenkresko estas kaŭzita de mallongigitaj internodaĵoj.

## Uzado 
La plej multaj specioj ne toleras froston. La proteoj havas la reputacion ne esti facile kultiveblaj. Al la mezeŭropanoj la floraroj de  la *proteo* estas konataj kiel sekflorojn en floraranĝoj. La floraroj de la proteoj tre longe restas freŝaj.

## Disvastigo 
De la ĉ. 115-130 *Protea*-specioj, kvar kvinonoj hejmiĝas en Suda Afriko kaj unu kvinono en la tropika Afriko.

## Sistematiko 
La genra nomo *Protea*estis publikigita en la jaro  1771 de *Carl von Linné*  duan fojon kun la tipa specio *Protea cynaroides* (L.) L. Antaŭ tio *Carl von Linné* publikigis en la jaro 1753 en *Species Plantarum*,  la genran nomon ankoraŭ unufoje, sed ĉi-foje kun specio, kiu apartenas al la genro *Leucadendron*, kaj  Peter Jonas Bergius metis ĝin en 1767 en sia revizion de la grupo *Protea* kiel sinonimo de *Leucadendron*. 

Al la genro  *Protea*apartenas la subtribo *Proteainae* el la tribo *Proteae* en la subfamilio *Proteoideae* ene de la familio *Proteaceae*.

La genro  *Protea* havas ĉ. 19 sekciojn kun ĉ. 100 ĝis 114 specioj:

|}

## Bildoj 

Protea aristata inflorescences.jpg|*Protea aristata*
Protea aurea subsp. potbergensis.jpg|*Protea aurea* subsp. *potbergensis*
Suikerbosrand-Protea caffra-001.jpg|*Protea caffra*
Protea compacta 89.jpg|*Protea compacta*
Protea eximia MS 9177.jpg|*Protea eximia*
Protea neriifolia RBG.jpg|*Protea neriifolia*
Obtusifolia - sb616.JPG|*Protea obtusifolia*
Protea repens (3).JPG|vera proteo (*Protea repens*)
Protea scolymocephala flower1.JPG|*Protea scolymocephala*
Protea speciosa (1).JPG|*Protea speciosa*
Protea venusta (red sugarbush) from the winter rain Karoo (5329543516).jpg|*Protea venusta*
Protea madiensis MHNT.BOT.2009.13.23.jpg|*Protea madiensis* -ekzemplero por la muzeo 

## Fontoj 
* Tony Rebelo: *Proteas – A field guide to the Proteas of Southern Africa*. Fernwood Press, 1995, ISBN 1-874950-02-4 (softcover), ISBN 1-874950-18-0
* S. M. Chisumpa, R. K. Brummitt & S. Marner: *Proteaceae.* In: G. V. Pope, R. M. Polhill, E. S. Martins (Hrsg.): *Flora Zambesiaca*, Band 9, Nr. 3, 2006. Royal Botanic Gardens, Kew, ISBN 1-8424-6136-2, (online). 
* *The Protea Project*.  
* *The Protea Atlas Project* beim South African National Biodiversity Institute = SANBI, Kirstenbosch, Kapstadt.
* Anthony G. Rebelo (Hrsg.): *The Protea Atlas of southern Africa* - Volltext-PDF.
* Keith Coates Palgrave: *Trees of southern Africa*. Seite 128–144. 2. Auflage. Struik Publishers, Cape Town, 1988. ISBN 0-86977-081-0

## Referencoj 

## Eksteraj ligiloj 
* Details und Bildseiten zu Proteaceen und Kapflora. 
* *Protea* bei *biodiversityexplorer.org*. 

## Literaturo 
* L. M. Valente, G. Reeves, J. Schnitzler, I. P. Mason, M. F. Fay, T. G. Rebelo, M. W. Chase & T. G. Barraclough: *Diversification of the African genus Protea (Proteaceae) in the Cape biodiversity hotspot and beyond: equal rates in different biomes*, In: *International Journal of Organic Evolution*, Volume 64, Issue 3, 2010, S. 745–760.  
* J. E. Carlson & K. E. Holsinger: *Developmental Plasticity in Protea as an Evolutionary Response to Environmental Clines in the Cape Floristic Region*, In: *PLoS ONE'' 7, 12, 2012. 

 Kategorio:Proteacoj