Falsaj novaĵoj

[eta|[Donald Trump ofte menciis falsajn novaĵojn en Twitter por kritiki la amaskomunikilaron en Usono, inkluzive de CNN kaj The New York Times.]]
[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri falsaj novaĵoj]]
**Falsaj novaĵoj** (angle: ***fake news***, ankaŭ konataj kiel junecaj novaĵoj, pseŭdo-novaĵoj, friponaj novaĵoj, trompaj novaĵoj aŭ novaĵaĉoj) estas formo de novaĵoj konsistantaj el intenca misinformo aŭ hoaksoj, disvastigitaj per komercaj amaskomunikiloj (presitaj kaj elsenditaj) aŭ interretaj sociaj amaskomunikiloj kaj foje trovas sian vojon ankaŭ al la ĉefaj amaskomunikiloj, certe en landoj la amaskomunikiloj ne estas (aŭ malpli) ĵurnalisme kontrolataj, sed politike kontrolataj aŭ kiel en okcidentaj landoj ofte determinataj de komerca logiko, favore al distro kaj opinioj por atingi sufiĉan atingon. Ligite al tio Noam Chomsky akuzas tiujn amaskomunikilojn pri manko de diverseco, kiu ebligu "fabriki konsenton".

Informoj kundetermini kiel ni perceptas la mondon kaj kiel ni laŭe kondutas ofte uzante sensacian, malhonestan, aŭ tute fabrikitan titolojn por pliigi legantaron. Simile, alklaklogaĵaj rakontoj kaj titoloj enspezas reklamajn enspezojn de ĉi tiu aktiveco. kiuj konkuras pri laŭleĝaj novaĵoj. Malfavoraj registaraj aktoroj ankaŭ estis implicitaj en generado kaj propagado de falsaj novaĵoj, precipe dum elektoperiodoj.

Biaso de konfirmo kaj algoritmoj de sociaj amaskomunikiloj kiel tiuj uzataj en Fejsbuko kaj Tvitero (nun nomata X) plue antaŭas la diskonigon de falsaj novaĵoj. Moderna efiko estas sentita, ekzemple, pri la hezitoj al vakcinado.

Falsaj novaĵoj malhelpas seriozan amaskomunikilan kovradon kaj malfaciligas la ĵurnalistojn kovri signifajn novaĵojn. Analizo de *BuzzFeed* trovis, ke la supraj 20 falsaj novaĵoj pri la usona balotado por la prezidenteco en 2016 ricevis pli da engaĝiĝo ĉe Fejsbuko ol la supraj 20 elektaj rakontoj el 19 gravaj amaskomunikiloj. Anonime gastigataj novaĵaĉretejoj 

La esprimo "mensoga gazetaro" iafoje estas uzata por dubi pri laŭleĝaj novaĵoj el kontraŭa politika vidpunkto. Dum kaj post sia prezidenta kampanjo kaj elekto, Donald Trump popularigis la esprimon *fake news* (novaĵaĉoj) en ĉi tiu senco, sendepende de la vereco de la novaĵoj, kiam li uzis ĝin por priskribi la negativan gazetan kovradon de si mem. Parte pro rezulto de misuzo de Trump, la esprimo fariĝis sub kreskanta kritiko, kaj en oktobro 2018 la brita registaro decidis, ke ĝi ne plu uzos la terminon ĉar ĝi estas "malbone difinita kaj misgvida termino, kiu kunfluas diversajn falsaj informoj, de vera eraro ĝis eksterlanda enmiksiĝo en demokratiaj procezoj."

Kiam civitanoj ne havas aliron al fidindaj fontoj de informoj kaj la registaro ne havas kontrolon pri tio, kio aperas en la interreto kaj socia amaskomunikilaro, ili estas sendefendaj kontraŭ misinformado kaj la kontraŭdiraj mesaĝoj rete disvastigitaj .

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Misinformado
* Propagando
* Amaskomunikila literatio

## Eksteraj ligiloj 
* (eo) KP170 Falsaj novaĵoj. Malnova fenomeno nuntempe multe debatata, epizodo de la podkasto Kern.punkto, aperinta 2019-10-03
* (eo) Intervjuo kun Rakoen Maertens pri la diversaj tipoj de falsaj novaĵoj kaj iliaj rilatoj kun la Esperanta movado
* (eo) Ludo rilate al falsaj novaĵoj

## Noto 
Kategorio:Propagandaj teknikoj
Kategorio:Amashisterio
Kategorio:Interreta kulturo
Kategorio:Kontraŭintelektismo