open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ponape

eta|dekstra|250px|Kolonia Urbo vidata malsupren de Sokehs Ridge
eta|maldekstra|250px|Detala mapo de Ponape
eta|dekstra|250px|Mapo de Ponape
eta|maldekstra|250px|Senyavin Insuloj (Ponape plus du najbaraj atoloj)
**Ponape** estas insulo kaj unu el la kvar subŝtatoj en la Federacio de Mikronezio. La subŝtato enhavas la ĉefurbon de la Federacio de Mikronezio, Palikiro. La insulo estas la plej granda, disvolvita kaj homplena insulo de la Federacio.

Ponape estas unu el la plej malsekaj lokoj de la mondo. Iuj partoj de la insulo ricevas pli ol 760 centimetrojn.

## Vidu ankaŭ 
* Ponapea sturno
* Ponapea triĥogloso


Kategorio:Insuloj en Oceanio
Kategorio:Federacio de Mikronezio
Papuo-Nov-Gvineo

**Papuo-Nov-Gvineo** aŭ **Papu-Nov-Gvineo**, oficiale la **Sendependa Ŝtato de Papuo-Nov-Gvineo** (, ) estas ŝtato en Oceanio, en la Pacifika Oceano. Ĝi okupas la orientan duonon de la insulo Nov-Gvineo kaj plurajn apudajn insulojn. Ĝi havas landlimon kun Indonezio. Ĝia ĉefurbo estas Port-Moresbo.

## Geografio 
* Buka
* Golfo de Papuo
* Trobriand-insularo

## Historio 
* Germana Novgvineo
* Teritorio Papuo

## Teritoria organizado 
Papuo-Nov-Gvineo estas administre subdividata en 19 provincoj kaj la Nacia Ĉefurba Distrikto de Papuo-Nov-Gvineo, kiuj samtempe estas arigataj en kvar regionoj:

* Regiono Altaj Teroj: Simbu, Orientaj Altaj Teroj, Enga, Sudaj Altaj Teroj, kaj Okcidentaj Altaj Teroj.
* Regiono de Insuloj: Orienta Nov-Britujo, Manus, Nova Irlando, Bougainville, kaj Okcidenta Nov-Britujo.
* Regiono Momase: Orienta Sepik, Madang, Morobe, kaj Sandaun aŭ Okcidenta Sepik.
* Regiono Papuo: Centra, Golfo, Golfeto Milne, Oro, Okcidenta kaj la Nacia Ĉefurba Distrikto.

*Momase* estas akronimo kiu kombinas la unuajn du literojn de *Morobe*, *Madang*, kaj *Sepik*.

## Politiko 
La Guberniestro ĝenerala (*Governor General*) estas la reprezentanto en Papuo-Nov-Gvineo de la krono de la Unuiĝinta Reĝlando, la ŝtatestro de Papuo-Nov-Gvineo.

## Ekstera politiko 
Papuo-Nov-Gvineo apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano.

## Lingvoj 
Papuo-Nov-Gvineo estas la plej lingve diversa lando en la mondo, kun pli ol 800 lingvoj.

Ĝi havas tri oficialajn lingvojn: la anglan, la hirimotuan (piĝinon bazitan sur la motua lingvo) kaj la tokpisinan, angla-bazitan kreolon, kiu estas la lingvafrankao en la lando.

## Naturo 
Faŭno : Novgvinea tigrardeo

## Kulturo 
Mathias Kauage. Aliaj konataj artistoj estas Timothy Akis (desegnaĵoj), Avavo Kava (hohao), Marie Taita Aihi (teksaĵoj), Ruki Fame (feraj skulptaĵoj).

## Vidu ankaŭ 
* Papuoj

## Bibliografio 
* (eo) Tibor Sekelj, *La papua taglibro*, rememoroj verkitaj en 1976, baldaŭ post la sendependiĝo de Papul-Nov-Gvineo, pri vojaĝo okazinta en 1971, eld. DEC, Đurđevac, 2016, 248 paĝoj, ISBN 9789535841852, tradukinto: J. Pleadin
* (en) Ulli Beier (2005), *Decolonizing the mind - the impact of the university on culture and identity in Papua New Guinea, 1971-74*, Pandanus Online Publications, ISBN 1 74076 137 5 (libere legebla reta versio, pdf)

## Notoj kaj referencoj 

Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1975
Polinezio

[eta|420px|Kultur-regionoj de [Oceanio: Mikronezio, Melanezio kaj Polinezio]]
eta|250px|Polinezia triangulo
[eta|300px|[Golfo de Cook en Moorea.]]
**Polinezio** (el la helena: "Multaj Insuloj") estas granda insularego de Oceanio.
Inter la landoj kaj insuloj de Polinezio troviĝas:

* Bakerinsulo (Usona)
* Franca Polinezio (kun Tahitio)
* Hoŭlando (Usona)
* Havajo (Usona ŝtato)
* Kukinsuloj (Nov-Zelanda)
* Kingmanrifo (Usona)
* Kiribato
* Pitkarna Insulo (Brita)
* Nauro
* Niuo (Nov-Zelanda)
* Nov-Zelando
* Palmiro (Usona)
* Paskinsulo
* Samoo
* Usona Samoo (Usona)
* Valiso kaj Futuno
* Tokelao (Novzelanda)
* Tongo
* Tuvalo

Kune kun Mikronezio, Polinezio konstituas biodiverseco-riĉaĵejon laŭ la organizaĵo Naturprotekto Internacie.

## Bibliografio 
* Anonimo 1958 : Ruinoj malkovritaj en Polinezio, *Geografia Revuo*, 3(3), 23.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de maraj ekoregionoj
* Pacifika ekozono

## Eksteraj ligiloj 
*  Biodiverseco-riĉaĵejo "Polinezio-Mikronezio". 


Kategorio:Maraj ekoregionoj
Kategorio:Biodiverseco-riĉaĵejoj
Prahomo

Biologio > Homo > Prahomo
----

**Aŭstralopitekoj**, kreitaĵoj kun ambaŭ homaj kaj simiaj ecoj, aperis en Afriko antaŭ almenaŭ 4 milionoj da jaroj. Fragmentoj de la ostoj de ĉi tiuj 'homedoj', aŭ homsimilaj kreitaĵoj, estas trovitaj en la Olduvai Interkrutejo kaj aliaj lokoj en Afriko per la sciencistoj Raymond Dart, Louis Leakey kaj Maria Leakey.

Postaj specoj de homedoj, **Homo habilis**, vivis antaŭ 2 milionoj da jaroj. Kiel la Aŭstralopitekoj, ankaŭ ili vivis nur en Afriko. Kvankam iliaj cerboj estis pli grandaj ol tiuj de Aŭstralopitekoj, ili estis relative malgrandaj, ne havis mentonon, kaj havis grandajn dentojn, ĝuste kiel iliaj antaŭuloj. Tre malgranda estas la scio pri ilia konduto.

**Homo erectus**, posta homa praulo, vivis antaŭ 1,6 milionoj da jaroj, origine en Afriko. Ĝi havis dikajn brovojn super la okuloj, ne havis mentonon, kaj estis verŝajne same alta kiel modernaj homoj. Iliaj cerboj estis pli malgrandaj ol tiuj de nuntempaj homoj.

## Ĉu Homo habilis kaj Homo erectus samtempis? 
Ĝis nun oni supozis, ke el Homo habilis evoluis Homo erectus kaj el tiu Homo sapiens, do, ni ĉiuj. Sed laŭ lastatempaj esploroj de s-ino Meave Leakey kaj kolegoj tiuj du plifruaj specioj vivis samtempe, antaŭ ĉ. 1,5 milionoj da jaroj, en la sama regiono de Kenjo. Oni supozas, ke ili tie samtempe vivis dum duona miliono da jaroj. En 2000 s-ino Leakey trovis kompletan Homo erectus en la proksima najbareco de fragmento de Homo habilis el la sama tempo. Tio signifas, ke ne estas eble, ke Homo erectus evoluis el Homo habilis.

Kvankam ambaŭ specioj vivis en najbareco, ili ŝajne ne komunikis unu kun la alia. La sciencistoj diras, ke ambaŭ havis sian propran ekologian niĉon, Homo habilis kiel vegetarano kaj Homo erectus manĝinte viandon. Mankas komuna praulo de ili. Nun la sciencistoj devas repripensi pri la evolua historio de homaro, precipe pri nia praulo, Homo erectus.

Dum 7 jaroj la sciencistoj analizis la fosiliojn. Ili eltrovis, ke la pravirinoj estis multe pli malgrandaj ol la praviroj. Kompare kun primataj specioj tio signifas, ke la prauloj probable ne estis monogamiaj.

## Disvastiĝo al Eŭropo, Azio k.a. kontinentoj 
**Homo erectus** estis la unua homedo, kiu forlasis Afrikon. La speco disvastiĝis ĝis Ĉinio en Azio kaj Germanio en Eŭropo. La kapablo lasi la subtropikojn verŝajne estis rezulto de iliaj pli superaj teknikaj kapabloj. Ekzemple, 'Homo erectus' estis supozeble la unua homedo, kiu regis fajron kaj faris altnivelajn ŝtonajn ilojn. 'Homo erectus' estis antaŭŝtupo al la moderna homo, nomita **Homo sapiens**, kies subspecio Neandertala homo supozeble malaperis jam antaŭ 35 000 jaroj.

Faktoj montras, ke fruaj homedoj unue aperis en Eŭropo antaŭ 1,5 - 1 milionoj da jaroj; en la Britaj Insuloj antaŭ 450.000 jaroj; kaj en Aŭstralio antaŭ 30.000 jaroj. Iuj sciencistoj kredas, ke primitivaj homoj transiris de Azio al Nord-Ameriko sur terponto, kiu tiam ligis Alaskon kun Azio.

## Fontoj 
## Vidu ankaŭ 
* Primatoj
* Neandertala Homo
* Prahomaj laboriloj
* Prahomaj pentraĵoj
* Restaĵa homeculo
* Homo floresiensis

Kategorio:Primatoj
Kategorio:Homedoj
Prahomaj laboriloj

eta
Por nutri sin la unuaj homoj ĉasadis aŭ kaptadis bestojn (terajn aŭ akvajn –*fiŝojn–*) kaj kolektadis fruktojn, radikojn kaj plantojn. Ili migradis laŭ sezonoj, sin protektadis en grotoj aŭ tendoj. Ĉasitaj animaloj donadis al ili viandon por nutrado, grason por fajro, felon por vestaĵo kaj tendo. De ostoj ili faradis armilojn kaj hejman ilaron, ankaŭ juvelon kaj ludilojn.

La plej malnovaj iloj estas nomitaj **hakiletoj** (:en:Chopper (archaeology)) de antropologoj kaj estis faritaj en Afriko antaŭ 2 milionoj jaroj. Tre simplaj iloj estis farita per batado de du ŝtonoj kontraŭ unu la alian. Pli perfektaj ŝton-iloj, kiuj estas nomitaj **manhakiloj** (:de:Faustkeil), aperis post milionoj da jaroj kaj estis zorgeme farita. Ili estis uzataj de primitivaj homoj dum batalo, por mortigi bestojn, kaj prepari manĝaĵon.

maldekstra|300px

La kontinua disvolviĝo de iloj estas grava vojo per kiu homoj malsamas de aliaj bestoj. La kapablo al pliigo de naturaj kapabloj, interalie la kreo de iloj kaj ilia konstanta plibonigo dum la jarcentoj, estas la bazo de civilizoj. Ĉi tiu estas la ĉefa areno de homa progreso por la kontinuaj ŝanĝoj en teknologio, kio kaŭzas la plibonigon de la vivkondiĉoj.

## Vidu ankaŭ 
* Prahomaj pentraĵoj

Kategorio:Arkeologio
Kategorio:Iloj
Progresio

**Progresio** estas tia vico da nombroj, kies ĉiu el ili esprimiĝas kiel „simpla" funkcio de la antaŭaj.
:* **Aritmetika progresio:** Tia progresio, kies ĉiu ĝia termo, esceptante la unuan, estas la aritmetika meznombro de la antaŭa kaj de la posta: **1, 3, 5, 7, 9, 11...**; la **n**-a termo de tia progresio egalas al la sumo de konstanto (la diferenco de la progresio) kun la antaŭa termo.  Se tiu diferenco estas signata per **d**, kaj se la unua termo de la vico estas **a**, la **n**-a termo esprimiĝas kiel: **a+(n-1)d**.
:* **Geometria progresio:** Tia progresio, kies ĉiu ĝia termo, esceptante la unuan, estas la geometria meznombro de la antaŭa kaj de la posta: **1, 2, 4, 8, 16, 32...**; la **n**-a termo de tia progresio egalas al la produto de konstanto (la komuna kvociento de la progresio) per la antaŭa termo. Se tiu komuna kvociento estas signata per **k**, kaj se la unua termo de la vico estas **a**, la ĝenerala termo de geometria progresio estas:  **a*kn-1**, kie **n** estas la numero de la termo.
:* **Harmona progresio:** Tia progresio, kies ĉiu ĝia termo, esceptante la unuan, estas la harmona meznombro de la antaŭa kaj de la posta: **1, 1/2, 1/3, 1/4, 1/5, 1/6...**; la termoj de tia progresio estas inversoj de la termoj de iu aritmetika progresio.

Kategorio:Matematiko
Kategorio:Vicoj
Kategorio:Matematika serio
Parko Belmont

**Parko Belmont** estas ĉevalvetkurejo apude de Novjorko en Elmont, Novjorkio, en Usono. Ĝi estas la loko de la tria ĉevalvetkuro en la Triobla Krono, nomata Vetaĵo Belmont.

Parko Belmont konstruiĝis inter 1903 kaj 1905 kaj malfermiĝis la 4an de majo 1905. La Fratoj Wright direktis aeran turniron ĉe la Parko antaŭ 150 000 spektantoj la 30an de oktobro 1910. Belmont estis la loko de la unua usona aerpoŝta servo (1918) inter Novjorko kaj Vaŝingtono. En 1956, Parko Belmont ricevis multmiliondolaran renovigon kiu emfazis transportadon kaj aŭtolasadon. En 1963, post 60 jaroj, Belmont devis fermiĝi pro struktura degenerado. La nova Parko Belmont re-malfermiĝis la 20an de majo, 1968.

## Eksteraj ligiloj 
La TTT-ejo de Parko Belmont en la angla http://www.nyra.com/belmont/

Belmont Parko
Belmont Parko
Listo de prezidantoj de Usono

eta|dekstra|150px|Sigelo de la Prezidanto de Usono
La **Usona Prezidanto** estas la ŝtatestro de Usono. Laŭ la konstitucio de Usono, la Prezidanto ankaŭ estas la ĉefekzekutivulo de la usona federala registaro.

La Prezidanto devas esti ŝtatano de Usono pro naskiĝo, havi ne malpli ol 35 jarojn, kaj esti loĝinta en Usono jam de 14 jaroj.

Ankaŭ vidu Usona Prezidanta Elekta Sistemo.

La plena **Listo de usonaj prezidantoj** konsistas el la 47 regnestroj en la historio de Usono. La listo enhavas nur tiujn homojn, kiuj estis enoficigitaj kiel Prezidanto de Usono post la ratifo de la Usona Konstitucio, kiu efektiĝis en 1789.

La koloroj reprezentas la politikan partion de ĉiu prezidanto.

* Ellasis oficon frue:
: MurditaMurdita.
: MortisMortis en ofico pro naturaj kialoj.
: DemisiisDemisiis.
* Apogante programon de alia partio:
: Unio Demokratano apogante Unian programon kun respublikano LINCOLN.
: WhigDemokratano apogante Whig-an programon.

* Frank Freidel and Hugh S. Sidey, "The Presidents of the United States" . La Blanka Domo (*The White House*).
* Robert S. Summers, "POTUS: Presidents of the United States". *(Internet Public Library)*.

!
Kategorio:Bildoj de usonaj prezidentoj
Usono
Puatuo-Ĉarentoj

**Puatuo-Ĉarentoj** ( []) estis regiono en okcidenta Francio, ĉe la Atlantika Oceano, inter la regionoj Luarlandoj norde kaj Akvitanio sude. Ĝi konsistis el kvar departementoj: Charente, Charente-Maritime, Deux-Sèvres kaj Vienne.

Ĉefurbo de la regiono estis la urbo **Poitiers**. Pliaj aparte gravaj urboj estas La Rochelle, Niort, Angoulême kaj Saintes. ISO-kodo de la regiono estas FR-T.

La regiono enhavas la teritorion de la iama historie grava graflando *Poitou*.

Nun ĝi apartenas al la regiono Nova Akvitanio (). Ĝi estis kreita de teritoria reformo de Francaj Regionoj en 2014 per kunigo de Akvitanio, Limoĝio kaj Puatuo-Ĉarentoj. La nova regiono validis ekde la 1-a de januaro 2016.
Pireneoj

eta|dekstra|Mapo de Pireneoj
220px|eta|dekstra|Blanka lago de *Néouvielle*
**Pireneoj** (, , , ), estas montara sistemo inter Francio norde, kaj Hispanio sude (kaj iuloke, inter tiuj du kaj Andoro, kies areo tute konsistas el pirenea montaro).

Pireneoj etendiĝas de Atlantiko ĝis Mediteraneo pli ol 430 km, kiel natura landlimo inter Francio kaj Hispanio.

Plej altaj pintoj: *Aneto*: 3404 m en Hispanio, *Vignemale*: 3298 m en Francio.

Je la franca flanko de la montaro situas samnoma Nacia Parko.

La montaro ekestis pro kolizio inter Iberio kaj la Eŭropa kontinento dum la alpina orogenezo (montariĝo), ekde antaŭ ĉirkaŭ 50 milionoj da jaroj ĝis hodiaŭ.

Ambaŭflanke de Pireneoj ekzistas naciaj parkoj, inter kiuj la Nacia parko Ordesa y Monte Perdido kaj la Nacia parko Aigüestortes i Estany de Sant Maurici.

## Bildaro 

Dosiero:Posets Viadós.jpg|Montarmasivo Posets
Dosiero:Central_pyrenees.jpg|Centraj Pireneoj
Dosiero:Pyrenees_0.43034E_42.71227N.jpg|Pireneoj
Dosiero:Eastern_Pyrenees_0.96990E_42.78225N.jpg|Pireneoj, orienta parto

## Vidu ankaŭ 
* Iberio
* Aragono
* Navaro
* Eŭskio
* Katalunio
* Pireneismo

Kategorio:Pireneoj
Provenco-Alpoj-Bordo Lazura

**Provenco-Alpoj-Bordo Lazura** ( , mallongigo: regiono PACA, okcitane ''Provença-Aups-Còsta d'Azur*) estas regiono en suda Francio, ĉe la Mediteraneo apud Italio. Ĝi konsistas el la ses departementoj:
Alpes-de-Haute-Provence (Alpoj de Alta Provenco), Hautes-Alpes (Altaj Alpoj), Alpes-Maritimes (Marbordaj Alpoj), Bouches-du-Rhône (Riverbuŝoj de Rodano), Var kaj Vaucluse. Ĝi estis kreita sub la nomo "Provenco-Bordo Lazura-Korsiko" en 1960. Ĝi fariĝis "Provenco-Bordo Lazura" post la konstitucio de la korsika regiono en 1970 tiam estis renomita Provenco-Alpoj-Bordo Lazura en 1976. Ekde 2018, la regiona konsilio uzis la nomon "Regiono Sud Provenco-Alpoj-Bordo Lazura" (mallonge "Suda regiono") en siaj komunikaj dokumentoj, kvankam la oficiala nomo de la regiono restas senŝanĝe. 

La najbaraj regionoj estas norde Aŭvernjo-Rodano-Alpoj kaj okcidente la administra regiono Okcitanio, kvankam menciindas ke la historia, lingva kaj kultura regiono Okcitanio kovras ankaŭ la tuton de la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura.

Ĉefurbo de la regiono estas Marsejlo, . Inter pliaj aparte gravaj urboj menciindas Aix-en-Provence, Avignon, Nice, Cannes kaj Toulon. ISO-kodo de la regiono estas FR-U.
 
**
**
**
***
''**
**

Kategorio:Regionoj de Francio
Printempa Semajno Internacia

La **Printempa Semajno Internacia** (**PSI**) estas granda internacia esperanta renkontiĝo por la tuta familio. Ĝi okazas ĉiujare dum unu semajno ĉirkaŭ pasko ie en Germanio, kutime ĉiujare en alia loko. Ĝi havas proksimume 130 – 170 partoprenantojn el 15 – 20 landoj.

PSI estas precipe familia seminario. La programo celas kontentigi samrajte plenkreskulojn, junulojn kaj infanojn. Sed tio ne ekskluzivas unuopulojn; ĉiu estas bonvena. Por infanoj kaj junuloj okazas apartaj programeroj laŭ aĝgrupoj. Ankaŭ por partneroj kiuj estas komencanto aŭ eĉ neesperantisto la programo antaŭvidas interesajn erojn, ekzemple kursojn pri Esperanto.

## Historio 
* 40a PSI 2024 Bayreuth
* 39a PSI 2023 Lutherstadt Wittenberg — 113 partoprenantoj
* 38a PSI 2022 virtuala
* 37a PSI 2021 Braunschweig — ne okazis pro kronviruspandemio
* 36a PSI 2020 Wittenberg — ne okazis pro kronviruspandemio
* 35a PSI 2019 Hochspeyer — 73 partoprenantoj
* 34a PSI 2018 Plauen — 109 partoprenantoj
* 33a PSI 2017 Essen — 87 partoprenantoj
* 32a PSI 2016 Bad Hersfeld — 99 partoprenantoj
* 31a PSI 2015 Winterberg — 128 partoprenantoj el 10 landoj
* 30a PSI 2014 Xanten — 97 partoprenantoj el 9 landoj
* 29a PSI 2013 Sankt Andreasberg — 78 partoprenantoj el 10 landoj
* 28a PSI 2012 Bonn — 120 partoprenantoj el 13 landoj
* 27a PSI 2011 Waldfischbach-Burgalben — 114 partoprenantoj el 9 landoj
* 26a PSI 2010 Sankt Andreasberg — 157 partoprenantoj
* 25a PSI 2009 Sankt Andreasberg — 176 partoprenantoj el 15 landoj
* 24a PSI 2008 Waldfischbach-Burgalben — 167 partoprenantoj el 19 landoj
* 23a PSI 2007 Bonn — 160 partoprenantoj el 22 landoj
* 22a PSI 2006 Sankt Andreasberg — 172 partoprenantoj el 14 landoj
* 21a PSI 2005 Mücke — (apud Gießen) 122 partoprenantoj
* 20a PSI 2004 Duderstadt — 132 partoprenantoj
* 19a PSI 2003 Bonn — 173 partoprenantoj
* 18a PSI 2002 Waldfischbach-Burgalben — 169 partoprenantoj
* 17a PSI 2001 Sankt Andreasberg — 160 partoprenantoj
* 16a PSI 2000 Sankt Andreasberg — 161 partoprenantoj
* 15a PSI 1999 Sankt Andreasberg — 159 partoprenantoj
* 14a PSI 1998 Bonn — 148 partoprenantoj
* 13a PSI 1997 Duderstadt — 149 partoprenantoj
* 12a PSI 1996 Duderstadt — 136 partoprenantoj
* 11a PSI 1995 Waldfischbach-Burgalben — 111 partoprenantoj
* 10a PSI 1994 Jünkerath — 144 partoprenantoj
* 9a PSI 1993 Hilders-Oberbernhards — 136 partoprenantoj
* 8a PSI 1992 Bad Neuenahr-Ahrweiler — 112 partoprenantoj
* 7a PSI 1991 Jünkerath — 115 partoprenantoj
* 6a PSI 1990 Todtmoos — 72 partoprenantoj
* 5a PSI 1989 Hopsten — 63 partoprenantoj
* 4a PSI 1988 Jünkerath — 58 partoprenantoj
* 3a PSI 1987 Rastatt — 66 partoprenantoj
* 2a PSI 1986 Veclaro — 55 partoprenantoj
* 1a PSI 1985 Bielefeld — 35 partoprenantoj

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de PSI

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Germanio
Kategorio:Statistiko de Esperantujo
Poŝta Korto

**Poŝta Korto** (= *POŠTOVNÍ DVŮR*) en Karlovy Vary

tuŝas la ŝoseon al Mariánské Lázně kaj al Plzeň. Komence de la 19-a jarcento ĝi estis jam la plej vizitata societa kaj muzika centro de karlovaraj gastoj. En la jaro 1791 sur tiu ĉi loko konstruis karlovara poŝt-oficisto Josef Krob korteton kaj stalojn por siaj 36 paroj da poŝt-ĉevaloj. En la ĝardeno kun aĝaj fagoj, li konstruis altanojn kaj arkadojn, kie ludis muzikistoj. La Poŝta Korto restis unu el malmulto da konstruaĵoj, kies aspekton ne tuŝis ĝenerala rekonstruo dum la posta epoko. **La 20-an de julio de la jaro 1894** en la koncert-halo de Poŝta Korto **unuan fojon en Eŭropo** eksonis tonoj de la simfonio "El Nova Mondo" de Antonín Dvořák. Kaj okaze de la centjara jubileo la 20-an de julio 1994 solene estis malfermita la Poŝta Korto post nefacila multampleksa rekonstruo. Estis tiam renovigita la tuta komplekso.

Kategorio:Karlovy Vary
Persa golfo

La **Persa golfo** situas en la nord-okcidento de la Hinda Oceano, ĉe la bordoj de Azio.

En oriento ĝi per la Ormuza markolo kaj la Omana golfo ligiĝas kun la Araba maro. Ĝia areo ampleksas 240&nbsp;000&nbsp;km². La golfo havas profundon de ĝis 115&nbsp;m; ĝi longas 1000&nbsp;kilometrojn kaj la maksimuma larĝo estas 370&nbsp;kilometroj. La suda bordo estas ebena, sed la norda ĉe la irana bordo montara. La Persan golfon enfluas la rivero Ŝatt al-Arab, kunfluo de Eŭfrato, Tigriso kaj Karuno. Ĉe la bordoj estas multaj insuloj. Sur la fundo estas gravaj krudaĵoj de nafto. Ok landoj havas bordojn rande de la Persa Golfo: Irano, Irako, Kuvajto, Sauda Arabio, Barejno, Kataro, la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kaj Omano. La ĉefaj havenoj estas Fao (Irako), Basra (Irako), Abadan, Bender-Ŝaĥpur (Irano), El-Kuvajto (Kuvajto), Ras-Tanura, Manamo (Barejno) kaj Um-Sajd (Kataro).

Antaŭ kelkaj jaroj seriozaj incidentoj okazis en la regiono de la golfo: dum la Iraka-irana milito de 1983 kaj la Iraka-kuvajta konflikto de 1991 granda kvanto da nafto, transportata per naftoŝipoj, estis disverŝita en la akvon pro la bombatakoj de militantaj trupoj.

La areo de la Persa Golfo malrapide malkreskadis dum la lastaj 6000 jaroj. La teritorioj de la tuta Kuvajto kaj malsupra Irako estis parto de ĝia baseno. Kaj nuntempe, la proceso daŭras pro la grandaj sedimentoj de la Ŝatt al-Arab en sia delto.

maldekstra|250px|eta

## Vidu ankaŭ 
* Listo de maraj ekoregionoj
* Mezoriento
* South Pars-North Dome
* Insulo Keŝm


Kategorio:Golfoj
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Kategorio:Maroj en la Hinda Oceano
Persa kalendaro

La **Persa** aŭ **Irana kalendaro** estas suna heĝira kalendara sistemo, kies novjaro komenciĝas la 21-an de marto (printempa ekvinokso). En marto de la jaro 2002 en Irano estiĝis la jaro 1381 laŭ persa kalendaro. La kalendaro estis adoptita en 1925. 

**La persa kalendaro** havas dek du monatojn kun 31 tagoj kaj ses sekvantaj kun 30 escepte de la lasta kiu havas 29 tagoj krom en superjaroj. La jaro komenciĝas je *Novruz* kiu koincidas kun la 21-a de marto de la gregoria kalendaro.

La 1-a de januaro 2000 laŭ la gregoria kalendaro estis la 11-a de Dej 1378 laŭ la persa.

La **monatoj** de persa kalendaro estas (inter krampoj - la averaĝa komenco de la monato laŭ gregoria kalendaro):

La erao de la kalendaro estas islama.

## Eksteraj ligiloj 
* An online Persian/Gregorian date convertor, Persian calendar for mobile (j2me) 
*    

Kategorio:Kalendaro
Poul Thorsen

**Poul Thorsen** (naskiĝis la 7-an de januaro en 1915, mortis la 30-an de januaro 2006 en Kopenhago) estis dana esperantisto ekde 1931; instruisto, redaktoro, eldonisto, tradukinto kaj aŭtoro de poezio kaj prozo. Lia verkaro estas forte influita de spertoj akiritaj dum vojaĝoj tra pli ol 70 landoj.

Profesie instruisto. Li lernis Esperanton en 1931 kaj ekaktivis en la laborista Esperanto-movado. En 1937 li unuafoje partoprenis SAT-kongreson en Roterdamo, invitante tie al partopreno en la Kopenhaga kongreso en 1939, kiun li organizis kun Paul Neergaard. 

En la 1950-aj jaroj li gajnis plurajn premiojn en la Belartaj Konkursoj. De 1954 ĝis 1962 li gvidis eldonejon „Koko“ kaj estis kunredaktoro de la altnivela kultura-literatura revuo *Norda Prismo* de 1957 ĝis 1974. 

Liajn precipajn verkojn ofte karakterizas satira humuro. Liaj granda hobioj estis, kiel li mem diris, „ekscesa vojaĝemo“ - li vizitis pli ol 80 landojn - kaj fungoj, pri kiuj li longe estis ankaŭ fakdelegito de UEA.
Membro de UEA li estis ekde 1947. En 1988 li doktoriĝis pri la temo „la evoluo de la dentologia faklingvo kaj ĝia evoluigo en Esperanto“. En 1989 UMEA asignis al li la Shinoda-premion. 

Kun sia edzino Roma Thorsen starigis fondaĵon Biblioteka Apogo Roma kaj Poul Thorsen en 1997, kiu jam helpis al kelkdeko da bibliotekoj pliriĉigi siajn kolektojn.

## Listo de verkoj 
***Tra densa mallumo**, 1942 (kiel kunredaktoro)
***Eta krestomatio**, 1944 (kiel kunredaktoro)
***Faktoj pri Danlando**, 1948
***Bibliografio pri dana literaturo tradukita en Esperanton**, 1952
***Rozoj kaj urtikoj : poemoj originalaj kaj tradukitaj**, 1954
***Kumbel: Gruk** (tradukitaj satiraj poemetoj)/ 1956
***Pluk: miniaturoj** 1960
*Sen paraŝuto: poemoj originalaj kaj tradukitaj/ 1963
***Du el**, 1985 (kun Marjorie Boulton)
***Stokita vino**: rakontoj/ 1995
***Babile kun mi mem**/ 1996
***Revigliĝo en la hungarlanda E-movado 1955-1960**

Lia libro PLUK aperis en hungara traduko de Tibor SZABADI en la jaro 1995. en HUNGARIO.
La hungara titolo de la verko: **SZILÁNKOK**
### Recenzoj
Pri *Sen paraŝuto*

----
Pri *Rozoj kaj urtikoj : poemoj originalaj kaj tradukitaj*

## Tradukoj
*Martin Andersen Nexø: Pano (Internacia Kulturo, 11/1949, p. 6-7)

## Rete legeblaj verkoj 
*Anika
*Akrostike
*Averto
*Ĉe via dekstra genuo
*Kaprice
*Kvalifikoj nenecesaj
*Kvalito Perfida
*La Granda Kermeso
*Logike
*Rezono
*Maljuste

Nova retpaĝaro dediĉita al la vivo kaj verkaro de Poul Thorsen

El libro SZILÁNKOK hungare:

*Fragmentoj*

**INTELEM**

Aszott öregek és ifjú aggok,/
Kerüljenek alantas hajlamok!/
Szenvedély nektek már nem kell,/
Sőt a könyvben a páros oldal sem.

*El Esperanto hungarigis: SZABADI Tibor J.*

## Vidu ankaŭ 
*Sciencaj Studoj bazitaj sur originalaj esploroj kaj observoj

## Eksteraj ligiloj 
*[Verkoj de kaj pri Poul Thorsen](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=poul+thorsen&vid=ONB&fn=search) en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Kategorio:Danaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Pitono

**Pitono** (*Python*) estas genro de grandaj, senvenenaj serpentoj, kun rudimentaj membroj, vivantaj en arbaroj de Azio, Afriko, Aŭstralio kaj Novgvineo, kaj sufokantaj siajn viktimojn. Ili estas ofte tenataj kiel rato-kaptantoj en ĉinaj domoj aŭ ŝipoj.

## Specioj 
* Angola pitono, *Python anchietae* (Bocage, 1887)
* Bornea kurtvosta pitono, *Python breitensteini* (Steindachner, 1881)
* Sanga pitono, *Python brongersmai* (Stull, 1938)
* Sumatra kurtvosta pitono, *Python curtus* (Schlegel, 1872)
* Hindia pitono, *Python molurus*
** *Python molurus molurus* (Linnaeus, 1758)
** Burma pitono, *Python molurus bivittatus* (Kuhl, 1820)
* Natala pitono, *Python natalensis* (Smith, 1833)
* Reĝa pitono, *Python regius* (Shaw, 1802)
* Afrika rokpitono, *Python sebae* (Gmelin, 1789)

## Piednotoj 
## Vidu ankaŭ 
Komputiko: vidu Python (programlingvo)
Similaj serpentoj: Boao kaj Anakondo

**Pitono** (*Python*) estas granda azia senvenena sufokserpento, ofte uzata kiel ratokaptanto en ĉinaj domoj kaj ŝipoj.

Kategorio:Pitonedoj
Princ-Eduardaj Insuloj

125ra|eta|*Prince Edward Islands*, Sud-Afriko

La **Princ-Eduardaj Insuloj** estas dependa teritorio de Sud-Afrika Respubliko en Hinda Oceano.

* **Nacia nomo:** Prince Edward Islands.
* **Areo:** 335 km²
* **Loko:** 46,60 ĝis 46,97 S, 37,58 ĝis 38,02 E

La Princ-Eduardaj Insuloj konsistas ĉefe el du insuloj, Insulo Marion (*Marion Island*, 290 kv.km) kaj Princ-Eduarda Insulo (*Prince Edward Island*, 45 kv.km), kiuj situas aparte 19 km. La insularo estis vulkane kreita. La plej alta punkto estas 1230 m, la pinto *Mascarin* (eksa *State President Swart Peak*, ) sur Insulo Marion.

La unua registrita vido estis en 1663 kaj la unua alteriĝo (de fokĉasistoj) en 1799. Post tio, fokĉasistoj pasigis vintrojn tie. La unua konstanta okupo (scienca stacio) ekde 1947. Ĝi estas nun teritorio de Sud-Afrika Respubliko, parto de Orienta Kablando.

La nomo de la insularo estas laŭ Edward Augustus, Duko de Kent kaj Strathearn, la kvara filo de Georgo la 3-a.
Oni ne konfuzu la insulojn kun Insulo de Princo Eduardo, provinco de Kanado.

Biogeografie la insuloj apartenas al la antarkta ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). La insularo donis sian nomon al ĉirkaŭanta mara ekoregiono.

Kategorio:Insuloj en Sud-Afriko
Kategorio:Ekoregionoj de la Antarkta ekozono
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Kategorio:Vulkaninsuloj
Pedalo

eta|Aŭtaj pedaloj
**Pedalo** estas peco de meĥanismo kiun oni movas per piedo.  La radiko enhavas la eron *ped* kiu venas de la greka vorto por piedo.

Pianoj kaj orgenoj havas pedalojn kiujn oni premas per la piedo por ŝanĝi ecojn de la notoj.  Modernaj elektraj muzikiloj povas havas pedalojn por rapide dum koncerto ŝanĝi inter antaŭaj fiksitaj aranĝoj aŭ por moduli sonojn.

Oni povas uzi pedalon por movi veturigilon.  Bicikloj (kaj unucikloj, ktp) havas pedalojn kiujn oni turnas ne premas.  La pedaloj estas konektitaj (diversmaniere) al la radoj, do turniĝo de la pedaloj turnas la radojn kaj tiel moviĝas la biciklo.  Estas pedalboatoj kiuj havas pedalojn kiuj turnas pagajojn por movi la boaton.  Tiuj veturiloj moviĝas per la propra energio de la pedalanto.  Aŭtoj kaj motorcikloj ne moviĝas per la forto de la ŝoforo, sed havas pedalojn (tiajn kiujn oni premas) por alŝalti la motoron, aŭ sendi pli da benzinon al la motoro, aŭ bremsi, aŭ ŝanĝi sendi signalojn al la aŭto aŭ por ŝanĝi la rapidecon.  Vidu transporton.

Multaj maŝinoj kaj aparatoj havas pedalojn.  Aparatoj por mane fari fadenojn havis pedalojn por turni radojn por kolekti kaj tiri la fadenojn.  Aparatoj por teksi povas havi pedalon por ŝanĝi la aranĝon de la fadenoj en unu direkto post ĉiu preterpaso de fadeno en la alia direkto (kaj tiel interplekti la fadenoj).

## Vidu ankaŭ
*Bicikla pedalo

Kategorio:Iloj
Potůčky

eta|250px|maldekstra|*Dreckschaenke* en 1926
**Potůčky** estas vilaĝo en Ĉeĥio troviĝas en distrikto Karlovy Vary, en la profunda valo de la rojo "Blatenský potok" () kaj rivereto "Černá" (Nigra). La rojo Blatenský potok faras ĉi tie ŝtatlimon inter nia Ĉeĥio kaj Germanio. Sur kontraŭa bordo troviĝas germana mineja urbo Johanngeorgenstadt, fondita en la jaro 1654 fare de religiaj ekzilitoj, kiuj forlasis tiam minej-urbon Horní Blatná. Vivas ĉi tie  ().

La urbeto Potůčky estas finstacio de la fervojo el Karlovy Vary sur la ĉeĥa flanko de Ercmontaro. Nun oni povas daŭrigi ĝis la urbo Johann-Geogen-Stadt. El Horní Blatná oni povas en la urbeton Potůčky veturi ankaŭ sur la ŝoseo kaj kompreneble iri ankaŭ piede laŭ markita turisma vojo tra la monto Blatenský, la distanco estas 7&nbsp;km.

En la ĉirkaŭaĵo estas multaj postrestaĵoj post la mezepoka eks-pluatado de stanaj ercoj. Oni ĉi tie ekspluatadis stanon ekde la jaro 1562 ĝis komenco de la dudeka jarcento. Post la Dua Mondmilito ĉi tie oni ekspluatis ankaŭ uranian ercon.

La nomon de ĉi tiu urbeto oni povas traduki "Rojetoj".

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Preĝejo de Ĉielvizito de Virgulino Maria
* Monto Blatenský vrch kun belvedero
* Naturmemorindaĵo Lupaj truoj
* Akvofosaĵo de Blatná

	


Kategorio:Municipoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Germanio
Kategorio:Setlejoj en Ercmontaro en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj dividitaj pro ŝtatlimo
Nobel-premio pri ekonomiko

"**Nobel-premio pri ekonomiko**" estas la ofte uzata, kvankam erara, nomo de la **Nobel-memora premio pri ekonomiko** (plennome "Premio pri ekonomiko de la Sveda Nacia Banko je la memoro de Alfred Nobel", ).

Vera **Nobel-premio** pri ekonomiko ne ekzistas, kaj neniam ekzistis. La Nobel-memora premio pri ekonomiko estas disdonata samokaze kun la Nobel-premioj; sed ĝi ne havas fundamenton en la testamento de Nobel, kaj ĝi ne estas pagata de lia mono.

Jenaj personoj ricevis la **Nobel-memoran premion pri ekonomiko**:

* 1969 Ragnar Frisch, Jan Tinbergen
* 1970 Paul Samuelson
* 1971 Simon Kuznets
* 1972 John Richard Hicks, Kenneth Joseph Arrow
* 1973 Wassily Leontief
* 1974 Gunnar Myrdal, Friedrich August von Hayek
* 1975 Leonid Kantoroviĉ, Tjalling Koopmans
* 1976 Milton Friedman
* 1977 Bertil Ohlin, James Edward Meade
* 1978 Herbert Alexander Simon
* 1979 Theodore William Schultz, Arthur Lewis
* 1980 Lawrence Robert Klein
* 1981 James Tobin
* 1982 George Joseph Stigler
* 1983 Gerard Debreu
* 1984 Richard Stone
* 1985 Franco Modigliani
* 1986 James M. Buchanan
* 1987 Robert Merton Solow
* 1988 Maurice Allais
* 1989 Trygve Haavelmo
* 1990 Harry M. Markowitz, Merton H. Miller, William F. Sharpe
* 1991 Ronald H. Coase
* 1992 Gary S. Becker
* 1993 Robert William Fogel, Douglass C. North
* 1994 John Charles Harsanyi, John Nash, Reinhard Selten
* 1995 Robert E. Lucas
* 1996 James Alexander Mirrlees, William Vickrey
* 1997 Robert C. Merton, Myron S. Scholes
* 1998 Amartya Kumar Sen
* 1999 Robert A. Mundell
* 2000 James J. Heckman, Daniel L. Mcfadden
* 2001 George A. Akerlof, A. Michael Spence, Joseph E. Stiglitz
* 2002 Daniel Kahneman, Vernon L. Smith
* 2003 Robert F. Engle, Clive W. J. Granger
* 2004 Finn Kydland, Edward Prescott
* 2005 Thomas Schelling, Robert Aumann
* 2006 Edmund S. Phelps
* 2007 Leonid Hurwicz, Eric S. Maskin, Roger B. Myerson
* 2008 Paul Krugman
* 2009 Elinor Ostrom kaj Oliver E. Williamson
* 2010 Peter A. Diamond, Dale Mortensen kaj Christopher Pissarides
* 2011 Thomas Sargent kaj Christopher A. Sims
* 2012 Alvin E. Roth kaj Lloyd S. Shapley
* 2013 Eugene F. Fama, Lars Peter Hansen kaj Robert J. Shiller
* 2014 Jean Tirole
* 2015 Angus Deaton
* 2016 Oliver Hart kaj Bengt Holmstörm
* 2017 Richard Thaler
* 2018 William Nordhaus kaj Paul Romer
* 2019 Abhijit Banerjee, Esther Duflo kaj Michael Kremer 
* 2020 Paul Milgrom kaj Robert B. Wlison
* 2021 David Card, Joshua Angrist kaj Guido Imbens
* 2022 Ben Bernanke, Douglas Diamond kaj Philip Dybvig
* 2023 Claudia Goldin
* 2024 Daron Acemoglu, Simon Johnson kaj James A. Robinson
* 2025 Joel Mokyr, Philippe Aghion kaj Peter Howitt

## Notoj 
Kategorio:Ekonomiko
Ekonomiko
Preĝejo de Sankta Joakimo

La ĉefa paroĥeja **Preĝejo de Sankta Joakimo** (patrono de la urbo kaj minejoj) staras en la supra parto de la urbo Jáchymov (), sur Minista placo (Hornické náměstí). Ĝi estis konstruita en la jaroj 1534-40 laŭ projekto de la lokaj arkitektoj Hans Kopp kaj Wolf Müller. Konstruado de la interiero tre plilongiĝis. Sed en la jaroj l764-85 la preĝejo estis amplekse alikonstruita kaj poste ĝi bedaŭrinde en la jaro 1873 plene forbrulis.

Laŭ projekto de la sama arkitekto, kiu projektis katedralon de la Sankta Vito en Prago, Josef Mocker, ĝi estis renovigita en la jaroj 1874-5 en pseŭdo-gotika stilo, sed la konservitaj originaj muroj restis ekstere la samaj.

maldekstre|eta|
La preĝejo apartenas al vico da ercmontaraj temploj fonditaj en la unua duono de la 16-a jarcento. Ĝi impresas per potenco de sia konstruaĵo, kiun tiam kapablis entrepreni nur riĉa minejurbo. Ĝi estis devene malfru-gotika konstruaĵo kun renesancaj elementoj kaj monumentaj dimensioj: - ekstera longo de la navo: 50,5 m ĝia larĝo: 28,5 m eksteraj muroj el elrompita ŝtono estas 15 m altaj.

La impreson signife subtenas granda sel-forma tegmento kovrita per ardezo, alta 14 m, kiu dum posta renovigo estis iom haltigita. Ĉe la suda muro staras 56 m alta turo, malsupre cilindro-forma, supre ok-edra. Ĝia renesanca portalo estas pli simpla ol tiuj de la preĝejo. En la turo iam estis 2 enirejoj, unu en la novan sakris-tion, la alia sur tribunojn.

Malnova belega ekipo en la interiero estis dum la incendio en la jaro 1873 tute detruita. Dum la renovigo la interiero de la preĝejo ricevis tute novan karakteron.

Origine ĝi estis unuforma salono, destinita precipe por predikado. Origina spaco estis dividita en tri navojn per vico da kunigitaj kolonoj, portantaj plafonon kaj tegmenton. Malantaŭ la ĉefa altaro estis konstruita la transversa muro.

La plej valora memoraĵo estis tri-ala altaro el la jaro 1545 pentrita de Lucas Cranach la Maljuna - fama germana pentristo, sed dum la incendio tute forbrulis.

En la preĝejo estas sepultitaj grafoj de la familio Šlik kaj minejaj hetmanoj (mastroj).

Kategorio:Konstruaĵoj en Jáchymov
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Regiono Karlovy Vary
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Karlovy Vary
Plešivec (Ercmontaro)

**Plešivec** - , jen ĉeĥe, ,  - estas bazalta monto en Ĉeĥio, en Ercmontaro, 2&nbsp;km sudoriente de Abertamy. 

eta|250ra|maldekstre|
Ĝi estas 1028 metrojn alta, sur kies verto staras montara hotelo kun okedra observejo el la jaro 1888. El ĝi estas belega ĉirkaŭ-vido al romantikaj montaranguloj. Vintre ĝin ŝatas vizitadi skimigrantoj.

Kategorio:Abertamy
Kategorio:Montoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Montoj en Ercmontaro
Kategorio:Montoj kun alteco inter 1000 kaj 1999 m
Patrick Süskind

**Patrick SÜSKIND**  (naskiĝis la 26-an de marto 1949) estas germana verkisto kaj scenaristo.

Süskind naskiĝis en Münsing-Ambach, kiel filo de la ĵurnalisto kaj aŭtoro *Wilhelm Emanuel Süskind*. Li studis historion en Munkeno kaj poste verkis scenarojn por teatraĵoj kaj televidaj elsendoj.

Internacian famon Süskind gajnis pro sia historia romano *Das Parfum (La parfumo)* 1985, kiu dum longa tempo en Germanio estis la plej bone vendita verko. Intertempe ĝi estas tradukita en 49 lingvojn kaj vendita en pli ol 15 milionoj da ekzempleroj. Alia furorlibro lia estis *Das Kontrabass*.

## Stilo 
Suskind ofte prezentas rolulojn de kontraŭherooj serĉantaj sian lokon en la mondo kaj rilate al aliaj.

Kiel dirite, la plej fama el liaj verkoj estas la romano *Das Parfum (La parfumo)* 1985. Kritikistoj komparis ĉi tiun sukceson kun la komerca fururo atingita jardekojn antaŭe de la romano "En Okcidento nenio nova" de Erich Maria Remark.

Literatura kritikisto Marcel Reich-Ranicki entuziasmiĝis legi tiun ĉi romanon kaj diris tiel: "Ĉi tie ĝi ankoraŭ okazas aŭ okazas al ni denove: germana verkisto, kiu regas la germanan lingvon; nuntempa rakontanto, kiu tamen scias rakonti historion; Verkas romanojn, kiuj ne ĝenas liajn legantojn per la reflekto de sia propra umbiliko en la spegulo; Juna aŭtoro, kiu finfine ne enuigas."  En 2006 ĝi estis prilaborita al filmo La Parfumo – La Historio de Murdisto, reĝisorita de Tom Tykwer.

Krom tio, Suskind verkis scenarojn por la televidserioj "Monaco France" (1982) kaj "Kir Royal" (1986), kaj ankaŭ por la filmkomedio "Rossini kaj la Murda Nombro Kiu dormis kun kiu?" (2005).

Komence de sia literatura kariero, Suskind verkis la absurdan teatraĵon monologan dramon "*La kontrabaso*" en 1981 de unu sola akto, kiu post ĝia premiero en la Teatro de Munkeno, gajnis eksterordinara sukceso sur la scenejoj de germanaj kaj internaciaj teatroj. En la jaroj 1984 - 1985, *La kontrabaso* estis la teatraĵo plej prezentita sur germanaj scenejoj - ĉirkaŭ 500 prezentoj.

Li verkis la novelon "*La Rakonto de S-ro Sommer*" ilustrita de franca karikaturisto Jean-Jacques Sempé.

## Verkaro (elekto) 
* *Der Kontrabass* (1981), ankaŭ kiel teatraĵo
* *Das Parfum* (1985)
* *Die Taube* (1987)
* *Die Geschichte von Herrn Sommer* (1991)
* *Drei Geschichten* (2005)
* *Über Liebe und Tod* (2006).
* *Ein Kampf (*2019)

### En Esperanto 
"La parfumo", trad. Vilhelmo Lutermano, MAS, 2015, 98 p., ISBN 978-2-36960-023-7

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj verkistoj
Plutarĥo

eta|La figuro de Plutarĥo kiel montrite en la ilustraĵo por la franca eldono de liaj verkaĵoj, 16-a jarcento
eta|Adreso de dediĉo al Plutarĥo en Delfo. La nomo de Plutarĥo aperas komence de la dua linio.
**Plutarĥo** aŭ **Plutarko** (naskiĝis en ĉirkaŭ 46, mortis en ĉirkaŭ 100) estis greka aŭtoro kaj biografiisto de la 1-a jarcento. Inter liaj verkoj estas *Moralia* ("Verkoj pri Moralo") kaj *Paralelaj Vivoj*, kiu interalie iĝis unu el la ĉefaj fontoj por Ŝekspiro. Ŝekspiro eĉ senŝanĝe uzis tutajn fragmentojn el la tradukoj de la verkoj de Plutarĥo en siaj teatraĵoj *Julio Cezaro*, *Antonio kaj Kleopatro* kaj *Coriolanus*.

En *Paralelaj Vivoj* Plutarĥo komparas la vivojn de famaj
grekoj al famaj romianoj. Interalie, li skribis pri la vivoj de
Aleksandro la Granda, Cezaro, Cicerono,
Demosteno, Kraso, Pompejo, Antonio, Katono la Maljuna,
Katono la Juna, Tezeo, Romulo, Solono,
Perikleo, Kimono, Likurgo, Nikiaso kaj Alkibiado.

Plutarĥon interesis la vivoj de regnestroj kaj militestroj, precipe la virtoj kaj malvirtoj de ĉiu vivo, kaj la rolo de volo, favoro de la dioj, ŝanco kaj sorto. En *Vivoj*, Plutarĥo montras la gravecon de kuraĝo, sinregado kaj virto en la vivo kaj la relative malgravecon de riĉeco kaj rango. Kiel Cicerono, li sekvis Platonon kaj estis kontraŭ-makiavelisma -- spite al la sango kaj perfido, kiujn li ofte priskribis en la *Vivoj*.

Kvankam Plutarĥo iafoje vojaĝis al Romo, "la urbo de multaj
libroj", li loĝis en (tiam malriĉa) Grekio, en la malgranda urbo
de siaj prapatroj, Keroneo (Chaeronea), kie okazis antaŭ jarcentoj la fama batalo de Aleksandro la Granda kontraŭ la grekoj. De sia avo Plutarĥo sciiĝis pri la mizerigo de Grekio per Antonio.

Plutarĥo verkis en la greka lingvo kaj, fakte, ne regis la
latinan.

## Postaj influoj 
La verkaĵoj de Plutarĥo havis enorman influon al angla kaj franca literaturo. Shakespeare en siaj teatraĵoj plurfoje citis el la angla traduko de Thomas North de la biografioj de *Paralelaj Vivoj*, kaj eĉ kunmetis parafrazojn de tutaj scenoj de tie.

Ralph Waldo Emerson estis tre influita de la *Moralia*. Ankaŭ Michel de Montaigne ricevis inspiron kaj ideojn el *Moralia* verkante siajn eseojn. En la eseo "Pri Libroj" (Libro 2 Ĉapitro 10) de Montagne skribis: "Plutarĥo estas unuforma kaj stabila, tenas plaĉajn platonikajn vidojn kaj estas komforta por la socio ... tute libera, kontentigas vin kaj valorigas vian tempon". Liaj adorantoj ankaŭ inkludas James Boswell, Ben Johnson, John Dryden, John Milton, Francis Bacon, Thomas Hobbes kaj Robert Browning.

La influo de Plutarĥo malkreskis en la 19-a kaj 20-a jarcentoj, sed ĝi restis enradikiĝinta en popularaj ideoj pri greka kaj romia historio. Unu el liaj plej famaj citaĵoj estas inkludita en unu el liaj plej fruaj verkoj: "La mondo de la homo estas plej bone perceptita tra la vivoj de la homoj kiuj faris historion."

## Verkoj 
*Moralia
*Pri manĝado de viando (Plutarĥo)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
*6615 Plutarĥo

Kategorio:Helenaj verkistoj
Kategorio:Vegetaranoj de Antikva Grekio
Kategorio:Naskiĝintoj en 46
Kategorio:Mortintoj en 100
Kategorio:Antikvaj verkistoj pri greka mitologio
Pretty Good Privacy

**Pretty Good Privacy** (**PGP**, laŭvorte en Esperanto: *sufiĉe bona privateco*) estas komputila programo por ĉifrado kaj cifereca subskribado de datenoj. Ĝi kaj kongruaj kun ĝi programoj estas ofte uzataj por retpoŝto. Ĝi estis inventita en 1991 de Philip Zimmermann de la Masaĉuseca Instituto de Teknologio (MIT) kiel senkosta, rapida, vulgara formo de RSA.

Zimmerman deziris—tial verkis (kaj preskaŭ perdis sian domon pro manko de mono) -- rapidan sed fortikan ĉifron por retanoj. Unu ŝlosilon vi tenas private, la alian publike. Per la publika ŝlosilo, iu ajn povas sendi al vi retpoŝton kiu estas malĉifrebla sole per la privata ŝlosilo, kiun vi sole scias. Ĉi tio ankaŭ ebligas vin **subskribi** retdosieron: dosiero malĉifrebla sole per la publika ŝlosilo devas esti ĉifrita sole de la tenanto de la privata ŝlosilo. La ŝlosilo kutime estas havas 1024 bitojn.

PGP uzas du algoritmojn: RSA kaj IDEA. **IDEA**
estas simetria sed rapida ĉifro. PGP ĉifras la mesaĝon per IDEA, sed tiam ĉifras la ŝlosilon (128 bitoj) de IDEA per la malrapida **RSA**. Tial PGP kunigas rapidecon kun sekurecon.

STTP utilas PGP-on por ĉifri datumon.

Ekzistas ankaŭ senpaga, libera ĉifradilo, GnuPG (GPG), kiu interoperacias kun PGP.

## Vidu ankaŭ 
* PGP-vortolisto

## Literaturo 
* 

Kategorio:Ĉifrika programaro
Kategorio:Interretaj normoj
Kategorio:Komputiko
Kategorio:Kriptografio
Kategorio:Mallongigoj
Parao

**Parao** (portugallingve Pará) estas Brazila subŝtato en la Norda Regiono, marborde de la Atlantiko. 

Ĝia ĉefurbo estas Belemo kaj aliaj gravaj urboj estas Ananindeua, Parauapebas kaj Bragança. 

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Tiel ĝi estas la dua plej granda ŝtato de Brazilo. Limnajbaroj estas . 

Ĝia nomo signifas "Maro" en la Tupia lingvo. Tra ĝi pasas la Ekvatora Linio. Parao havas 143 municipojn.

## Geografio 
* Serra dos Carajás
* Rivero Trombetas

### Administra divido 
Aparte grandaj urboj de Parao estas
* Abaetetuba
* Cametá
* Castanhal
* Óbidos
* Parauapebas

## Esperanto-movado en Pará 
Meze de la 20-a jarcento, Francisco Falcão movadis tie.

En Parao estas Esperanto-movado en Belém.

## Indiĝenoj 
* Zoeoj

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj de Brazilo


Kategorio:Subŝtatoj de Brazilo
Philip Zimmermann

**Phil ZIMMERMANN** [ZI-mer-man] (n. 12-a de februaro 1954) estas usona komputikisto de MIT, la Masaĉuseca Instituto de Teknologio, kiu inventis la ĉifran sistemon Pretty Good Privacy (PGP) en 1991. Zimmermann deziris -- do verkis (kaj preskaŭ perdis sian domon pro manko de mono) -- rapidan sed fortikan ĉifron por retanoj.

PGP donas al ĉiu retano ĉifron kies fortikeco timigas la usonan registaron, kiu volas spioni transliman
komunikadon. Por eviti la regon kaj subpremon de la registaro, Zimmermann devis doni la fontokodon de PGP sekrete al TTT-ejo en Novzelando. Zimmermann ne estis naiva pri la usona registaro, ĉar liaj pasintaj manifestacioj kontraŭ nuklea teknologio instruis al li pri la severeco kaj suspektemo de la usona registaro.

La registaro de Usono foje minacis malliberigi Zimmermannon, sed tio neniam efektive okazis.

## Vidu ankaŭ 
* PGP-vortolisto

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Usonaj komputikistoj
Pernambuko

**Pernambuko** estas unu el la ŝtatoj respektive subŝtatoj de Brazilo, situanta en la nordorienta parto de la lando, ĉe la bordo de la Sudamerika kontinento.

En la portugala lingvo, ĝi nomiĝas *Pernambuco*. Kaj tio prononciĝas kvazaŭ [Pernambuko] mem, en Esperanto. Tiu nomo signifas *Kie la maro disiĝas*, en la tupia lingvo.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas . 

## Urboj 
Recifo, portugallingve Recife [re'sifj] estas ĉefurbo de Pernambuko kaj ĉefa havenurbo de ekstrema nordorienta regiono de Brazilo. Jaboatão dos Guararapes [ĵaboata dos guararapis] estas metropolo apartenanta al la metropola regiono Recife. 

Paulista estas municipo kaj urbego de la brazila ŝtato Pernambuko. Ĝi apartenas al urbaro de Recife.

Petrolina estas municipo, universitata urbego kaj diocezo de la ŝtato Pernambuko kiu enhavis 281,851 loĝantojn en 2009.

Camaragibe estas municipo kaj grandurbo de Pernambuko. Ĝi apartenas al urbaro de Recife.

Caruaru estas la plej granda urbo en la regiono Agreste, konsiderata unu el la plej bonaj urboj de la ŝtato, ĝi estas kie troviĝas la plej granda São João en Brazilo, en 2024 la urbo havis 402 290 homojn.

Garanhuns estas municipo, universitata urbego kaj diocezo de Pernambuko. La grandurbo estas konata kiel "Suíça Pernambuka Svislando" pro ĝia plaĉa vetero dum somero kaj malaltaj temperaturoj dum vintro, nekutima en la regiono. Ĝi ankaŭ estas konata kiel "Grandurbo de Floroj" aŭ "Grandurbo de Pluveto".

Vitória de Santo Antão situas sur ebenaĵo en orienta parto de la lando, kie oni okupiĝas pri komerco, industrio (produktado de okulvitroj, manĝaĵoj, trinkaĵoj), agrikulturo (sukerkanoj, citronoj, brutoj).

* Cabo de Santo Agostinho

## Esperanto-movado 
En Pernambuko ekzistas la *Pernambuka Esperanto-Asocio* (Recifo), la *Associação Brasileira de Cursos e Didática de Esperanto* (do "brazila asocio pri kursoj kaj didaktiko de Esperanto", Olinda) kaj la *Esperanto-Klubo Paulo Amorim Cardoso* (Caruaru). Jam de multaj jaroj, *Pernambuka Spiritisma Federacio* (Recifo) ofertas bazan kaj senpagan kurson ĉiusabate matene. Oni renkontiĝas tie ĉiusabate matene por perfektiga kurso pri kulturaj temoj.

## Vidu ankaŭ 
* *Diario de Pernambuco*

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Pernambuka Oficiala Retejo  (en la portugala lingvo)


Kategorio:Subŝtatoj de Brazilo
Piaŭio

Piaŭio -  - estas unu el la ŝtatoj respektive subŝtatoj de Brazilo, lokata en la nordorienta parto de la lando, ĉe la bordo de la Sudamerika kontinento, marborde de la Atlantiko. Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj subŝtatoj . Ĝi apartenas al la nordorienta regiono de Brazilo.

En la portugala lingvo, la subŝtato nomiĝas *Piauí*. Kaj tio prononciĝas kvazaŭ [Piaŭi'], en Esperanto.

## Geografio 
*Kompletigenda*

### Gravaj urboj 
Teresina, Parnaíba, Esperantina, Piracuruca, Barras, Piripiri, União, Pedro II, José de Freitas, Campo Maior, Altos, Castelo do Piauí, Água Branca, Palmeirais, Elesbão Veloso, Amarante, Valença do Piauí, Floriano, Pio IX, Picos, Oeiras, Fronteiras, Alegrete, Uruçuí, Jaicós, Simões, Simplício Mendes, Canto do Buriti, Paulistana, Colônia do Gurguéia, São João do Piauí, Santa Filomena, São Raimundo Nonato, Bom Jesus, Anísio de Abreu, Rendenção do Gurguéia, Gilbués, Parnaguá, Curimatá, Avelino Lopes kaj Correntes.

### Aliaj setlejoj 
* Porto

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la municipoj de Piaŭio

## Eksteraj ligiloj 
* Piaŭia Oficiala Retejo  (en la portugala)


Kategorio:Subŝtatoj de Brazilo
Preĝejo Sankta Stefano (Prago)

**Preĝejo Sankta Stefano** () estas preĝejo en la Nova Urbo de Prago. La preĝejo estis fondita de Karolo la 4-a en la jaro 1351 kiel ĉefa paroĥpreĝejo. En la 15-a jarcento oni aldonis la turon; aliaj kompletigaĵoj sekvis dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj. Je fino de la 19-a jarcento oni ĝin restaŭris en ĝia origina gotika aspekto. Malantaŭ la preĝejo staras malfrugotika sonorilturo el la jaroj 1600-1605.

Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Prago
Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Stefano
Kategorio:Konstruaĵoj en Nova Urbo (Prago 2)
Kategorio:Gotikaj preĝejoj en Prago
Kategorio:Fondita de Karolo la 4-a
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Prago
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 14-a jarcento
Kategorio:Romkatolikaj preĝejoj en Ĉeĥio