open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Obturilo

**Obturilo** aŭ **obturatoro** estas disponaĵo de fotilo kiu ebligas la lumon eniĝi sur la filmo dum la eksponperiodo. Ekzistas du bazaj klasoj :
* Centra obturilo
* Fokus-ebena obturilo (aŭ kurtena obturilo)
En kino, oni uzas moveblan diskan obturilon en la filmiloj.

La fotiloj kiuj ebligas plurajn eksponperiodojn havas samtempigan mekanikaĵon. Ĉi tiuj mekanikaĵoj origine estis precipe mekanikaj. Ili nun estas preskaŭ ĉiuj elektronike samtempigata.

## Centra obturilo 
Ĉi tiuj aparatoj plejofte estas en la objektivo kaj estas mekanike kondukata, plejofte per risortoj. Ili estas malofte en la nuntempaj aparatoj, tamen ĉi tiu disponaĵo estas ofte uzata en kameraj fotiloj kaj duobjektivaj fotiloj.

## Fokus-ebena obturilo 
eta|maldekstra|Obturilo je metalaj kurtenoj
Ĉiuj spegulaj fotiloj estas ekipita per ĉi tiu disponaĵo. Ĝia loko, malantaŭ objektivo kaj ĵus antaŭ filmo, ebligas hermetikecon de la filmo el la lumo, eĉ kiam oni detiras la objektivon. Ĝi ebligas ankaŭ vidi tra la objektivo dum la antaŭrigardado. Ĝia funkciado ebligas rapidegajn eksponperiodojn ĉar ĝia du kurtenoj ebligas ke la tutaĵo de la filmo ne estu samtempe eksponata. La unua kondukas la malfermitecon kaj la dua, la fermitecon. Ĝiaj ĝenaĵoj estas bruo kaj malfacilan samtempecon kun la fulmlumilo.

## Movebla diska obturilo 
eta|maldekstra|Movebla diska obturilo
Ĝi estas disko kiu daŭre rotacias kaj intermite eksponas la filmon kaj kaŝas ĉi tiun el la lumo. Kiam la filmo estas eksponata, disponaĵo bontenas ĝin. Kiam la filmo estas kaŝata, la vidaĵo estas videbla per spegulo.

## Aliaj uzoj 
Obturiloj estas uzataj por multaj aliaj uzadoj. Ekzemple kiel protektado de lasera fasko aŭ en fluoreska mikroskopo por protekti impreseblan pretigon el la ultraviola lumo.

Kategorio:Optiko
Kategorio:Fotado
Turčiansky Peter

eta|250ra|maldekstra|Preĝejo de Turčiansky Peter
**Turčiansky Peter** (hungare *Turócszentpéter*) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Žilina, en Distrikto Martin.

## Situo 
Turčiansky Peter situas en valo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo, kaj fervojo inter Turčianske Teplice-Martin. La lasta urbo troviĝas 5 km.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1309. En 1784 estis tie 32 domoj kun 199 homoj, en 1828 22 domoj kun 203 homoj. En 1910 laŭ la popolnombrado loĝis en Turčiansky Peter 203 homoj, (193 slovakoj, 5 hungaroj, 2 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Turóc, al distrikto de Martin, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 laŭ la popolnombrado vivis en Turčiansky Peter 319 homoj, (309 slovakoj, 2 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika gotika preĝejo omaĝe al Apostolo Sankta Petro de 1327, en la 17-a jarcento renesanciĝis, en 1940 moderniĝis
* sonorilturo
* renesanca kastelo, en la 19-a jarcento trakonstruiĝis

## Fonto 
* w.adatbazis.mtaki.hu

Kategorio:Municipoj en distrikto Martin
Taranta Golfo

La **Taranta Golfo** aŭ **Golfo de Taranto** () () estas golfo en la norda parto de la Iona Maro en Mediteraneo inter ambaŭ sudaj ekstremaĵoj de la itala duoninsulo: inter la *kalkanumo* Apulio (*Púglia*) en la oriento kaj la *plandumo* Kalabrio (*Calábria*) en la okcidento.

Italio konsideras la Tarantan Golfon kiel teritoria akvo, situacio kiu ne estas agnoskata de i.a. Malto, Britio kaj Usono. En la praktiko tio ne kaŭzas problemojn: en Taranto estas grava mararmea bazo de NATO.

Kategorio:Italio
Kategorio:Golfoj
Waldenburg (distrikto)

La **distrikto Waldenburg** estas administra unuo de Kantono Bazelo Kampara. La distrikto havis 15589 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La distrikto Waldenburg etendiĝas en la Ĵurasa Montaro en la supera *Frenkenvalo*, kiu ankaŭ nomiĝas *Waldenburg-valo*. Ĝi estas la plej kampara distrikto de la kantono kaj en kompleta kontrasto al la urbeca distrikto Arlesheim. La distrikto estas kun nur 15589 loĝantoj unuflanke la plej malgranda distrikto laŭ loĝantaro, ĝi tamen kun 104,93&nbsp;km² estas la plej granda laŭ areo. El tio sekvas, ke la distrikto Waldenburg kun granda distanco estas la plej maldense logaxata distrikto de Kantono Bazelo Kampara.

## Najbaraj distriktoj 
La distrikto Waldenburg limas en sudo al la distriktoj Olten kaj Gäu (ambaŭ en Kantono Soloturno), en sudoriento al la distrikto Thal (Kantono Soloturno), en oriento al la distriktoj Thierstein kaj Dorneck (ambaŭ en Kantono Soloturno), en nordo al la distrikto Liestal kaj en nordoriento al la distrikto Sissach.

## Trafiko 
Tra la Waldenburgvalo de Liestal ĝis Waldenburg BL kondukas la mallarĝŝpura Waldenburg-Fervojo. La ceteraj lokoj atingeblas per lokaj busoj kaj poŝtaŭtolinioj. En la sudo la Supera Hauensteinpasejo ligas la distrikton kun la najbara Kantono Soloturno.

## Historio 
Jam la romianoj setlis en la Waldenburg-valo kaj konstruis diversajn fortikaĵojn por regi la pasejvojon tra la Supera Hauensteinpasejo.

La regiono en mezepoko apartenis al alzacaj monaĥoj kaj fariĝis en la 14-a jarcento bazela posedaĵo.

En la jaro 1832 la civitanoj de Waldenburg partoprenis en la lukto kontraŭ la urbo Bazelo por la Bazela Kantondisiĝo kaj en 1833 Waldenburg fariĝis, post la disiĝo de la malnova Kantono Bazelo, distrikto de la nova Kantono Bazelo Kampara.

## Komunumoj en la distrikto Waldenburg 
La distrikto Waldenburg konsistas el 15 komunumoj (stato komence de 2009). Oberdorf, la plej granda el ili, havis 2280 loĝantojn fine de 2008, do escepte de la urbeto Waldenburg, kies urborajto estas nur historia, en la tuta distrikto ne estas urboj. Jen la listo de la komunumoj:

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la prefektejo de la distrikto Waldenburg
Piankonstruisto

**Piankonstruisto** estas profesinomo por personoj, kiuj produktas pianojn kaj vostpianojn aŭ ankaŭ riparas kaj restaŭradas, kaj ankaŭ agordas kaj entonigas. La edukado daŭras 3,5 jarojn kaj povas okazi en fabriko aŭ metiejo.

La edukado entenas:

* Produktado de apognoĉoj (kun agordotrabo), resonancplanko kaj pontoj
* Enkonstruado de fandoplatoj kaj streĉado de kordoj
* Enkonstruado de klavaro kaj mekaniko (kun dampilaro kaj marteloj)
* Kompleta reguligo (ludebligi)
* Agordado kaj entonado (sonformado)
* Konstruado de kestoj
* Riparado/restaŭrado de ĉiuj ajnaj partoj de pianoj kaj vostpianoj
* Novfabrikado de difektaj partoj

La *fabrikado* de pianoj nuntempe plejparte okazas en fabrikoj, kiuj pro seria fabrikado povas produkti malpli koste. La komplika strukturo de la instrumentoj devigas tamen al grandparto de manlaboro (ekz.: streĉado de kordoj, enkonstruado de mekaniko, dampiloj kaj marteloj, regulado de la ludmekaniko). Ĉi tiujn laborojn faras altkvalitiĝintaj piankonstruistoj. Intertempe ankaŭ komputile subtenata produktado eniris la piankonstruadon (CNC-borado de la fandoplato, fabrikado de mekanikeroj, produktadoj de kestoj, polurado de la surfaco ktp.)

## Pianoproduktantoj 
## Vidu ankaŭ 
* Vostpiano, Piano, pianeto, pianagordisto

## Eksteraj ligiloj 
* Bund Deutscher Klavierbauer
Pianagordisto

300px|eta|dekstra|Pianagordisto
Tasko de **pianagordisto** estas agordi pianojn kaj klavicenojn, reguligante la streĉon de la kordoj kaj per tio interagordi la tonojn harmonie. Aldoniĝas kromaj servlaboroj ĉefe ĉe klientoj kaj en la koncertagado samkiel la plibonigo de la entonado (de la sono) per respektiva prilaborado (detirado, pinglopikado ktp.) de la martelfeltoj samkiel la reguligo de la pianomekaniko kaj la surstreĉado de novaj kordoj.

## Edukado 
La edukado al piankonstruisto diferencas laŭ lando; ekz. en Germanio ĝi daŭras tri kaj duonan jarojn. En EU la profesio ne ĉie estas lernprofesio kaj pro tio ne protektata. La ellernado de la pianagordado estas tamen ero de la edukado al pian- kaj klavicenkonstruisto. Pli frue kaj foje ankaŭ hodiaŭ estis resp. estas la ellernado de pianagordado ebla profesieduko por blinduloj.

## Tekniko 
La agordadon de piano oni plejparte komencas per surmetado de kvintociklo. Oni komencas per la ĉambrotono a1:

:a1 \searrow a \nearrow e1 \searrow e \nearrow b \nearrow f#1 \searrow f# \nearrow c#1 \nearrow g#1 \searrow g#

:ab \nearrow eb1 \searrow eb \nearrow bb \nearrow f1 \searrow f \nearrow c1 \nearrow g1 \searrow g \nearrow d1 \nearrow a1

:La signo \nearrow ĉi tie signifas agordi kvinton supren, kaj \searrow signifas agordi oktavon malsupren.

Se oni jen agordus ĉiujn oktavojn kaj kvintojn purajn, do senŝvebajn, oni finfine atingus elirtonon, kiu estus konsiderinde pli alta ol ĝi estis en la komenco. Por eviti ĉi tiun t.n. pitagoran komaon, oni agordas temperata – mallonge dirite, oni agordas la kvintojn ne puraj, sed iomete pli malvastaj. Post la surmetado de la kvintociklo oni agordas en oktavpaŝoj supren kaj malsupren, ĝis kiam ĉiuj tonoj sonas ĝustaj, je kio menciendas, ke oni plejparte etendas la oktavojn, t.e. oni agordas la suprajn tonojn iomete pli altaj, la malsuprajn pli malaltaj ol ili estus nure perkalkule.

Ekzistas ankaŭ aliaj teknikoj por agordi pianon: ekzemple oni povas surmeti anstataŭ kvintociklo (kvintoj resp. kvartoj) ankaŭ terciciklon (tercioj resp. sekstoj). Ankaŭ ekzistas la metodo agordi per kvintoj kaj kvartoj: a-a1, a-e1 (kvinto), a-d1 (kvarto), e1-b (kvarto), b-f#1(kvinto), f#1-c#1, c#1-g#1, g#1-d#1, d#1-bb, bb-f1, f1-c1, c1-g1. Je tio ekzistas diversaj kontrolintervaloj, kiuj estas ekzamenataj pri la korektaj ŝvebonombroj. Je samŝtupa temperata agordo la ŝvebadoj de ĉiuj intervaloj fariĝas pli rapida ekde la baso ĝis la diskanto.

### Kromaj malfacilaĵoj 
Finfine estu menciita, ke malfacilaĵo – ne pripensata de malprofesiuloj – estas la turnado de la agordoŝraŭboj, kio bezonas altan sensivecon kaj adekvatan lertecon, por ke la agordoŝraŭbo kaj per tio la kordo restas en tiu pozicio, kie ĝi devas esti.

## Vidu ankaŭ 
* Agordilo
* Piankonstruisto
* Agordo
* agordilo

## Eksteraj ligiloj 
* Bund Deutscher Klavierbauer

Kategorio:Profesioj
Kategorio:Piano
Kategorio:Agordo (muziko)
Ontologia pruvo

**Pruvo ontologia,** aŭ *ontologia demonstro* aŭ *ontologia argumentado*, estas esprimo uzita de Kantio, sed ĝia origino ekaperis en la Proslogion de Sankta Anselmo el Aosto, kie konkrete ĝi signifas: rezonado por pruvi la ekziston de Dio startante el la pura koncepto mem pri Dio, senhelpe de aliaj antaŭkondiĉoj aŭ konstatoj el la mondsperto. Sankta Anselmo ekmoviĝis el la koncepto pri la "ento (ulo aŭ aĵo individua kaj, ĉi-okaze, persono), pri kiu nenion eblas pensi pli granda", kaj konkludis, ke tia ento devas ankaŭ necese ekzisti, ĉar se ĝi ekzistus nur en nia penso, oni povus pensi alian reale ekzistantan, kaj tiu lasta estus pli perfekta ol la antaŭa: kaj tio kontraŭdirus la hipotezon supozigantan pri la plej perfekta ento. Ekzisto estas certe perfektiga karakterizo. La Anselma argumentado naskiĝis el la nepreco montri, ke la kredo postulas la racion, sen kiu la kredo mem estus senfundamenta.
    
Intelektula monaĥo samtempa, Gaŭnilono, obĵetis, ke per simila rezonado oni povas demonstri la ekziston de insulo, pri kiu ne eblus pensi alian pli grandan. Kantio siavice rimarkigis, ke "se mi poŝe havas cent talerojn kaj je ili pensas alian cent, tiuj, kiujn mi pensas, devas esti malpli ol tiuj, kiujn mi poŝe havas, ĉar kio nur pensata estas malpli perfekta ol tio ekzistanta". 

Ĉi tie ne estas loko por pliesplori la debaton, kiun certe Anselmo akceptis per respondoj en Monologion kaj aliaj verkoj. En la historio de filozofio legeblas, ke la ontologia pruvo laŭjarcente plaĉis kaj estis uzata por pruvi la ekziston de Dio ĉe diversaj famaj filozofoj, kvankam ĝin plektantaj kaj modififantaj: ekzemple Des Cartes, Spinoza, Leibniz, Wolff, kaj diversaj racionalismuloj kaj diversaj skolastikuloj kiel sankta Bonaventuro. Kaj je ĝi profitis eĉ la idealisma filozofia fluo, laŭ kiu tamen Dio estas preskaŭ nur... ideo, dum laŭ Anselmo Dio estas la realega ento.

Rilate skolastikulojn, tamen, ne manku la informo, laŭ kiu la precipa filozofo de tiu skolo, Tomaso el Akvino, kontraŭ tiu pruvo asertis nevalidecon, ĉar ĝi ludus tro subjektive kaj nurmense: li preferis krei spurojn/vojojn al pruvoj startantajn el la sperto kaj el principoj pruveblaj per la menso spertanta; kaj ellaboris la famajn kvin pruvojn, kiujn Kantio taksis similaj al la Anselma pruvo, do ontologiaj, kvazaŭ ili baziĝus sur io apriora (la perfektega Ideo pri Dio), ne sur io aposteriora.

Pri la Anselma ontologia pruvo oni kredis trovi spurojn jam en la greka filozofio. Hodiaŭ ne mankas filozofoj ĝin ŝatantaj kaj pliellaborantaj.

## Bibliografio 
*Philosophisches Wörterbuch,* Herder – Freiburg.

Kategorio:Filozofio
Ŝutvara ŝipo

eta|350ra|Ŝutvara transporto sur la Danubo
eta|350ra|skizo
**Ŝutvara ŝipo** estas kargoŝipo, kiu estas uzata por transporto de lozaj amasvaroj, ekz. erco, karbo, baŭksito, fosfato, cemento aŭ greno. Ŝutvaraj ŝipoj havas ĉirkaŭ 30%-an proporcion en la internacia mara varotransporto.

La unuaj ŝutvaraj ŝipoj - en la hodiaŭa senco- estis velŝipoj, kiujn oni uzis por transporto de karbo en la 17-a jarcento el Newcastle, Nordorienta Anglio, al Londono. Oni ekuzis sur tiu vojo unuafoje - en la 1840-aj jaroj - vaporŝipojn. Ĉ. 1910 oni liveris grandamase salpetron per la „salpetra vojo“ el Ĉilio al Germanio kaj reen karbon el Eŭropo al Sudameriko. La transporta kapableco de la ŝutvaraj ŝipoj varias de 10-30.000 tunoj ĝis 300.000 tunoj. La plej granda ŝutvara ŝipo (en 2009) estis konstruita en 1986 fare de *Hyundai Heavy Industries*, nomata *Berge Stahl*. Ĝi havas transportkapablon de 364.767 tunoj kaj longon de ĉirkaŭ 343,00 metroj, ĝi havas merĝan profundon de 22 m.

Ekde la 1-a de julio 2006, oni rajtas konstrui nur ŝutvarajn ŝipojn kun duobla ŝelo.

## Vidu ankaŭ 
* Groco

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Akva transporto
Kategorio:Ŝipoj
Motrogon

**Motrogon**  povas esti en Slovakio:

* monto (1017,8 m s. m.) en vulkana montaro Vihorlat, vidu Motrogon (monto)
* natura memoraĵo, protektita areo sur samnoma monto vidu Motrogon (naturmemoraĵo)
Matematika vortaro (Bavant 2003)

***Matematika Vortaro kaj Oklingva Leksikono*** estas libro de Marc Bavant, franca esperantisto kaj inĝeniero, kiu estas diplomita de la Pariza Instituto pri Minejoj kaj laboras profesie en la kampo de komunik-retoj. La vortaron en 2003 publikigis la eldonejo Kava-Pech en Brno.

## Vidu ankaŭ 
* Fakverko:Matematiko

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo deEsperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Matematikaj libroj
Kategorio:Esperanto-fakvortaroj
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Nežabec

maldekstre|100px
**Nežabec** (1023 m s.m.)  estas monto de vulkana montaro - Vihorlataj  montoj, kiu kuŝas en orienta Slovakio ĉe slovak-ukrainia limo.

## Priskribo 
La monto  kuŝas en ĉefa montoĉeno de la Vihorlata montaro, super vilaĝo Strihovce kaj super la lago **Mara okulo**. La montopinto estas arbaroza pro tio ne ofertas rigardon.  Ĝi estas kovrita per fagaj kripligitaj praarbaroj.

## Naturprotekto 
La monto apartenas al Landprotektita areo Vihorlat.  Fagaj praarbaroj de ĉi teritorio ankaŭ apartenas al protektita areo Vihorlat, kiu estis deklarita de UNESCO, kiel monda natura heredaĵo de homaro kune kun aliaj 9 slovakaj kaj ukrainiaj fagaj praarbaroj sub la komuna nomo de ensemblo  - Karpataj fagaj praarbaroj. Ĉi areo enhavas suprajn partojn de ĉefa montoĉeno de la montaro iranta de Vihorlat (okcidente), Motrogon, Snina ŝtono, Nežabec ĝis Fedkov (oriente) kaj kun arbaroj en la valo ĉe Morské oko. 

## Aliro 
La monto estas alirebla per  turista markita piedvojo, kiu sude preterpasas la montopinton:

* Dosiero:Szlak czerwony.svg vilaĝo Remetské Hámre - Motrogon - pasejo Tri tably - **Sninský kameň** - Nežabec - Fedkov - pasejo Strihovské sedlo - Jaseňovský vrch - Diel - Veľka Vavrová - Sokolovec - vilaĝo Podhoroď.

## Aliaj viki projektoj 
## Vidu ankaŭ
* Geomorfologia divido de Slovakio

Kategorio:Montoj en Regiono Prešov
Kategorio:Distrikto Sobrance
Kategorio:Distrikto Snina
Kategorio:Vihorlataj montoj
Ora bufo

La **ora bufo** *(Incilius periglenes)* estis specio de familio bufonedoj *(Bufonidae)*. La specio estis priskribita en la 1960-aj jaroj kaj de la jaro 1989, oni vidis ekzempleron nenie en la mondo. Tial la Internacia Unio por la Konservo de Naturo deklaris la specion kiel malaperintan. Oni pensas ke eblas ekspliki tiun ekan malaperon per la klimata ŝanĝo, funga epidemio aŭ eble tiuj kaj aliaj faktoroj kombine.

Jay Savage malkovris ĝin je 1966. De tiam ĝis 1987, estis viditaj pli ol 1500 plenkreskaj ekzempleroj kaj nur 10 aŭ 11 je 1988 kaj oni vidis lastfoje unu ekzempleron je la 15a de majo de 1989.

## Vivloko 
Tiu neotropisa bufo vivis iam en granda nombro en la tropika nubarbaro kun areo de 30&nbsp;km² je proksimume 1500 m. alte, super la urbo Monteverde, en Kostariko.

## Aspekto 
Ĝi estis eta bufo kun brile oranĝflava haŭto ĉe la virseksuloj kaj kun nigra-flava koloro kun ruĝetaj makuloj ĉe la inoj. Ili grandis 48–56&nbsp;mm.

## Generado 
La virseksuloj kolektiĝis sur bordo de flakoj kaj pacience atendis la inojn, kiujn la virseksuloj kaptis kaj kunportigis sin al la ovodemeta loko. La plifortaj virseksuloj forpuŝis la aliajn. La ino demetis ĉirkaŭ 200 ovojn, kiujn la restantaj virseksuloj fekundigis. Dum unu semajno ĉiu ino demetis la ovojn kaj reiris al la humida grundo de la arbaro.

La ranidoj naskiĝis el la ovoj post 5 semajnoj kaj nutris sin en la akvo per etaj plantoj kaj algoj.

En 1987 la fakulino pri amfibioj Martha Crump havis ŝancon por vidi la seksan ritaron de la bufo. Ŝi skribis en sia taglibro ke ŝi vidis 133 seksumantajn bufojn en "marĉo ne pli granda ol kuirejo". Kvin tagoj poste, Crump vidis ke la marĉoj sekiĝis kaj ŝi kulpigis El-Ninjon pri tio kaj pri la ŝimo sur la ovoj. La sekvan majon, la bufoj klopodis reproduktiĝi denove. El 43.500 ovoj, Crump nur trovis dudek naŭ ranidojn, kiuj postvivis al la grunda sekiĝado en la arbaro.

## Referencoj 
Kategorio:Amfibioj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Matematika Vortaro Esperanta-Ĉeha-Germana

***Matematika Vortaro Esperanta - Ĉeĥa - Germana*** estas libro de Jan Werner. Ĝin en 1990 en la ĉeĥa urbo Brno publikigis la aŭtoro mem.

## Vidu ankaŭ 
* Fakverko:Matematiko

## Eksteraj ligiloj 
* *Matematika Vortaro*, rete konsultebla
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Matematikaj libroj
Kategorio:Esperanto-fakvortaroj
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Baskulkamiono

eta|
**Baskulkamiono** estas ŝarĝotransporta veturilo kun baskulebla ekipaĵo. Ĝi estas uzata ĉefe por lozaj ŝutvaroj, grundo, erco ks..

La baskula ekipaĵo povas esti konstruita sur la antaŭa aŭ posta parto de la ŝarĝaŭto. Multfoje, la baskulkamiono havas ĉiurade hidrostatikan pelaĵon.

La ŝarĝaŭto havas grandajn kaj fortajn radojn, pneŭojn. La plej granda baskulkamiono estas Liebherr T282B kaj pezas 592 tunojn kun ŝutvaro, el kio la ŝutvaro pezas 360 tunojn. Tiu baskulkamiono havas dizelektran motoron kun 2720 kW (3650 ĈP).

Konataj produktantoj estas en alfabeta vico: AUSA, BelAZ, Caterpillar, Euclid, Faun, Liebherr, Kaelble, Kamaz, Komatsu, Moxy, Perlini, Terex kaj Volvo.

Kategorio:Veturiloj
Naturrezervejo Mar-okulo

maldekstra|100px
[dekstra|eta|300px|Rigardo je la lago de la sudo. Monto [Snina ŝtono (monto)|Snina ŝtono malantaŭ.]]

**Naturrezervejo Mar-okulo** estas protektita areo en Slovakio - nacia naturrezervejo en montaro  norde de vilaĝo Remetské Hámre en katastroj Remetské Hámre kaj Vyšná Rybnica. La teritorio estis deklarita por preservado de naturaj valoroj kaj ekosistemoj en 1984 (redeklarita 1988) sur teritorio 108,48 ha. Preservita estas lago kaj praarbaroj ĉirkaŭ la lago.
Dum estanteco en la lago okazas rapidiga proceso de natura malnovigo de la lago, kio estas konektita kun ŝanĝo de konsisto de fiŝa faŭno en ĝi (originaj specioj de fiŝoj estas:*Salmo trutta*,*Barbatula barbatula*) kaj rulado de surfaco de la lago. Ĉefa arbo ĉirkaŭ la lago estas fago. Kunkonsistaĵo de naturprotekto estas naturaj kreskaĵaroj de fagaj arbaroj kun animalaj kaj kreskaĵaj komunecoj tipaj por vulkanaj grundoj.

Ĝi apartenas al Landprotektita areo Vihorlat. Naturo de ĉi rezervejo ankaŭ apartenas al protektita areo Vihorlat, kiu estis deklarita per UNESCO, kiel monda naturheretaĝo de homaro kune kun aliaj 9 slovakaj kaj ukrainiaj fagaj praarbaroj sub la komuna nomo de ensemblo - Karpataj fagaj praarbaroj. Ĉi areo enhavas supraj partoj de ĉefa montoĉeno de la montaro iranta de Vihorlat (okcidente)  Snina ŝtono, Nežabec ĝis Fedkov (oriente) kaj kun arbaroj en la valo ĉirkaŭ **Mara okulo**.

## Aliro 
* La markita blua piedvojo Dosiero:Szlak niebieski.svg de vilaĝo Remetské Hámre iras al la lago.
* De nordo iras piedvojoj de Snina Dosiero:Szlak niebieski.svg blua kaj de Snina tra Zemplínske Hámre Dosiero:Szlak zielony.svg verda.

## Aliaj vikiprojektoj 
## Vidu ankaŭ
* Geomorfologia divido de Slovakio
* Listo de protektitaj areoj de Slovakio

## Eksteraj ligiloj 
Nacia naturrezervejo  

Kategorio:Naciaj naturrezervejoj en Slovakio
Kategorio:Lagoj en Slovakio
Kategorio:Geografio de Regiono Košice
Kategorio:Distrikto Sobrance
Anogramma leptophylla

***Anogramma leptophylla*** (Efemera filiko) estas filiko, kies individuoj vivas nur kelkajn monatojn. Ĝi kreskas ĉefe en la varmaj regionoj, apud oceanaj, maraj bordoj. La *Anogramma leptophylla* bezonas por sia kreskado senfrostan, humidan klimaton. 

La senseksa generacio de la filiko ĝermas en decembro kaj komence de aprilo atingas la plenan grandon, 5-20 cm. La folioj estas dividitaj 1-3-foje. Karakteriza estas, ke la pli frue kreskantaj folieroj estas pli malgrandaj (1-5 cm), sed pli larĝaj ol la postaj folioj. La sporangioj kreskas sur la suba flanko de la folio. La sekan someron travivas en formo de tubero, produktita de la gametifona generacio.

Kategorio:Filikoj
Eupalinos

[eta|[Tunelo de Eŭpalins|Tunelo de Samos]]
**Eupalinos** (*ankaŭ Eŭpalino*) de Megara estis antikva greka inĝeniero, kiu konstruis tunelon sur insulo Samos, verŝajne inter 550 kaj 530 a.K. Ĝi estas la unua tunelo, kiu estis konstruita laŭ detala plano kaj validas kiel majstroverko el la antikvo (la plej malnova tunelo kun duflanka konstruo estas la Siloam-tunelo en Jerusalemo (ĉ. 700 a.K.)). La tunelo longas 1036 metrojn kaj estis siatempe la plej longa tunelo. Ĝi estas vizitebla nur sur 150 m. La tunelo estis destinita por doni akvon en urbon.

La inĝenieron kaj ties tunelon mencias la greka historiisto Herodoto, tiel postrestis lia nomo.

## Literaturo 
* Tom Apostol: *The Tunnel of Samos*; in: Engineering and Science 1 (2004), S. 30–40

Kategorio:Antikvaj grekoj
Beret

**Beret** estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Encs.

## Bazaj informoj 
* Areo: 7 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 150 m
* Loĝantaro: 270
* Poŝtkodo: 3834
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Beret situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Encs troviĝas (aere) 5, voje 15, Abaújszántó 17, Szikszó 22, Szendrő 28, Szerencs 30, Miskolc 35, Budapeŝto 207 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1271 en formo *"Bered"*. En Beret migra poŝto servas.

## Vidindaĵo 
* kalvinana preĝejo http://www.tirek.hu/turisztika/informacio/mutat/43/ 

## Fontoj 
* hungara kaj germana Vikipedioj
* Földrajzi Világatlasz, Budapest, 1992
* www.iranymagyarorszag.hu
* www.gyaloglo.hu
* distancoj 

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Eriktonio

**Eriktonio** (helene *Ἐριχθόνιος* aŭ *Erichthonios*, latine *Erichthonius*) estis en la helena mitologio nomo de minimume du personoj - Eriktonio el Ateno kaj Eriktonio el Dardanio.[eta|dekstre|230ra|Naskiĝo de Eriktonio: Atena ricevas la bebon de la Tero, [Atiko, 470–460 a.K.]]

## Eriktonio el Ateno 
estis filo de la dio de fajro kaj forĝado Hefesto kaj la dua atena reĝo. Oni ankaŭ nomas lin Ereĥteo kaj tiun ĉi nomon portas ankaŭ lia filo kaj posteulo sur la atena reĝa trono.
Ĉirkaŭ origino de Eriktonio estas multaj disputoj kaj konfliktoj. Eble la plej vastigita versio estas tiu ĉi: Iun tagon, Atena vizitis Hefeston, la dion de fajro kaj metalforĝado. Ŝi intencis mendi kelkajn armilojn. Sed Hefesto iĝis tiel amsopira, ke li deziris amori kun ŝi. Ŝi rapide foriris, sed Hefesto postkuris ŝin. Malgraŭ li estis lama, li sukcesis kapti ŝin, kaj provis perforti ŝin. Ŝi tiom baraktis, ke lia spermo falis sur ŝian femuron. Ŝi forviŝis ĝin per lana ŝtofo, kiun ŝi ĵetis teren kaj la Teron fekundigis. Tiel naskiĝis Eriktonio.

Laŭ la helena mitologio, aŭtoĥtono estas homo, kiu naskiĝis el la tero. Do Eriktonio estis vera aŭtoĥtono. Lia kapo kaj trunko estis homaj, sed anstataŭ kruroj li havis serpentovoston. Li estis same filo de dio kaj de la tero.

Neniu volis la atendantan infanon preni por prizorgado kaj respondi por ĝia edukado.
Fine prenis ĝin Ateno kaj la knabo estis nomata Eriktonio. La diino infanon kaŝis en korbeton kaj tiun konfidis al Aglaŭro, la plej aĝa filino de atena reĝo Cekropso, kaj ordonis, ke ŝi la infanon bone gardu, sed ne malfermu la korbeton. Kekropo estis filo de la patrino Tero kaj naskiĝis duone kiel homo kaj duone kiel serpento. Same aspektis Eriktonio, do oni supozis, ke Kekropo estas ĝia patro. Kiam Aglaŭro kaj ŝiaj fratinoj Herso kaj Pandroso jam ne povis bridi sian scivolemon kaj la korbeton malfermis, ekvidis la infanon kun la serpenta vosto anstataŭ la kruroj kaj apude grandan serpenton. En panika teruro ili ĵetis sin el Akropolo en abismon.

dekstre|230ra|eta|Ereĥteiono sur Akropolo en Ateno

Kiam Eriktonio plenkreskis, fariĝis reĝo de Ateno. En mitojn li onidire enskribis sin precipe per kvar faroj:
* la unua li jungis ĉevalojn en veturilon,
* la unua li plugis grundon,
* la unua li okazigis Panatenaaj Ludoj honore al la diino Atena,
* konstruigis la templon Ereĥteionon sur Akropolo en Ateno.

Post lia morto li estis transportita en la ĉielon kaj dioj transformis lin en konstelacion Koĉeron (latine *Auriga*).

## Eriktonio el Dardanio 
Li estis filo de dardania reĝo Dardano kaj nepo de la plej alta dio Zeŭso. Lia edzino estis Astioĥo, kiu donis al li filon Troson, kies filo Ilo estis fondinto de Trojo.

Estis pri li skribite, ke li estis tre riĉa, krom aliaj li posedis tri mil ĉevalinojn. Onidire la dio Boreo en formo de la nigra virĉevalo dek du de ili fekundigis kaj la naskiĝintaj virĉevaloj onidire kapablis kuri sur kampo de la matura greno kiel sur ondokrestoj sen kurbiĝo de ununura spiko.

## Vidu ankaŭ 
* Ereĥteiono

Kategorio:Aŭtoktonoj
Kategorio:Dardanidoj
Kategorio:Homaj hibridoj en helena mitologio
Kategorio:Idaro de Geo
Kategorio:Idaro de Hefesto
Kategorio:Mitaj reĝoj de Ateno
Héctor Bianciotti

**Héctor BIANCOTTI** (naskiĝis la  en Luque, Córdoba, Argentino, mortis la 11-an de junio 2012) estis verkisto kaj literatura kritikisto, denaska argentinano kun franca civitaneco. Ekde 1961 li loĝis en Parizo kie li laboris por la gazeto *Le Nouvel Observateur* kaj la eldonejo *Gallimard*. Li estis membro de la Akademio Franca ekde januaro 1996.

Bianciotti skribis hispane kaj france. Ekde 1982 li verkis nur en la franca.

## Verkoj aperintaj en la franca 
* Les Déserts dorés, Denoël, 1967
* Celle qui voyage la nuit, Denoël, 1969
* Les Autres, un soir d’été, Gallimard, 1970
* Ce moment qui s’achève, Denoël, 1972
* Le Traité des saisons, Gallimard, 1977
* L’Amour n’est pas aimé, Gallimard, 1982
* Sans la miséricorde du Christ, Gallimard, 1985
* Seules les larmes seront comptées, Gallimard, 1988
* Ce que la nuit raconte au jour, Grasset, 1992
* Le Pas si lent de l’amour, Grasset, 1995
* Comme la trace de l’oiseau dans l’air, Grasset, 1999
* Une passion en toutes lettres, Gallimard, 2001
* La nostalgie de la maison de Dieu, Gallimard, 2003
* Lettres à un ami prêtre. Correspondance avec Benoît Lobet 1989-1994, Gallimard, 2006

## Verkoj aperintaj en la hispana 
* Salmo en las calles (1955) (poesía)
* Los desiertos dorados (1967)
* Detrás del rostro que nos mira (1969)
* Claridad desierta (1972) (poesía)
* Ritual (1972)
* La busca del jardín (1977)
* El amor no es amado (1983)
* Sin la misericordia de Cristo (1985)
* Lo que la noche le cuenta al día (1992)
* El paso tan lento del amor (1995)
* Como la huella del pájaro en el aire (1999)

**Fonto de la hispanaj kaj francaj artikoloj de Vikipedio Aprilo 2009**

## Notoj 
Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Argentinaj verkistoj
Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Membroj de la Franca Akademio
Kategorio:Premiitoj per premio Femina
Tros

Laŭ la helena mitologio, **Tros** estis unu el la filoj de Erichtonios.

Tros havis tri filojn :Ilo, Asarako kaj Ganimedo kaj unu filinon, Kleopatro.

Ilo estis premiita okaze de luktoludoj. Li do ricevis kiel premion: 50 junulojn, 50 junulinojn kaj bundan bovinon. Laŭ la oraklo, li devos konstruigi urbon je la loko, kie haltos la bovino. Li do sekvis ĝin, kaj starigis la urbon tiel nomatan Iliono. Ĝi nomiĝos poste Trojo, memore al la patro Tros kaj plue al la regiono mem, la Troado.[maldekstra|180|eta|Tros [eponimo de Trojo]]Asarako estis la prapatro de Anĥizo, la patro de Eneo

Ganimedo estis fama pro sia beleco kaj, pro tio, Zeŭso enamiĝis de li, kaj forrabis la junulon. Ganimedo servis la diojn en Olimpio, kiel vinverŝisto. Kompreneble, Tros estis ĉagrenita pro la perdo de sia filo. Do Zeuso donacis al li du ĉevalojn tiel lertaj, ke ili povis galopi sur akvo.

Kategorio:Dardanidoj
Kategorio:Mitaj reĝoj de Trojo
Kategorio:Romia mitologio
Kysucký Lieskovec

**Kysucký Lieskovec** (hungare *Újhelymogyoród* [UjhejmodjorOd]) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Žilina, en Distrikto Kysucké Nové Mesto. Ĝis 1899 la oficiala hungara nomo estis **Lieszkovecz** [lieskovec], poste pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis hungarecan nomon.

## Situo 
Kysucký Lieskovec situas laŭ rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo inter Kysucké Nové Mesto-Krásno nad Kysucou. Žilina troviĝas 15 km.

## Historio 
La komunumo fondiĝis en la 14-a jarcento, la unua skriba mencio devenis el 1438 en formo *"Lezkovecz"*. En 1784 estis tie 124 domoj kun 681 homoj, en 1828 150 domoj kun 971 homoj. En 1910 laŭ la popolnombrado loĝis en Újhelymogyoród 850 homoj, (840 slovakoj, 10 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Kysucké Nové Mesto, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 laŭ la popolnombrado vivis en Kysucký Lieskovec 2229 homoj, (2208 slovakoj, 3 ĉeĥoj, 2 rutenoj.

## Vidindaĵo 
* romkatolika gotika preĝejo omaĝe al Apostolo Sankta Andreo de 1950

Kategorio:Municipoj en distrikto Kysucké Nové Mesto
Harpopiano

eta|200px|Harpopiano
**Harpopiano** estas historia konstruformo de rekte staranta piano, kies intestkordojn ekfrapas latunstiftoj. Per tio ĝi do estas geulo inter piano kaj harpo, kun kiu oni volis unuflanke konservi la harpsonon kaj aliaflanke faciligi la ludeblecon per klavaro.

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Bonvivado

**Bonvivado** (angle *wellness* [ˈwɛɫnəs]) estas termino por sano, precipe en alternativa medicino kaj nuntempaj vivostilaj movadoj. Ĝi signifas sanon kiel staton de optimuma farto, ne nur kiel foreston de identigebla malsano, kaj kutime atribuas grandan valoron al la psika dimensio de sano.

## Etimologio 
La vorto **wellness**, laŭdire unuafoje dum la jaro 1654 menciiĝis en anglalingva monografio de Sir A. Johnson, kiu dankis al dio pro la "good wealnesse”, do "bona sano", de sia filino. La "Oksforda Angla Vortaro" (*Oxford English Dictionary*), publikigita ekde la jaro 1888, listigas ĝin lige al la klarigo "bona sano". Laŭ moderna kompreno temas pri "tutisma" aŭ holisma medicina koncepto, kiu ekde la 1950-aj jaroj, unuafoje uzite en Usono, iĝis gvida termino de siatempe novspeca prisana movado.

Laŭ la difinoj de la usona kuracisto *Kenneth Cooper* ("la patro de la sporta metodaro "*Aerobics*"), la socialmedicinisto *Halbert Dunn* kaj aliaj inter la 1950-aj kaj 1970-aj jaroj, la termino devenu de la ***well**-being* (bonfarto) kaj *fit**ness*** (korpa bonstato) respektive ***well**-being* kaj *happi**ness*** (ĝojeco), do la vivstila koncepto "wellness" celu ĝojon, psikan kaj korpan bonan staton. Nuntempe la vorto asociiĝas aparte kun metodoj kaj servoj, kiuj altigas la korpan, spiritan kaj psikan bonfarton – tio inkluzivas sportajn aktivecojn, saŭnadon kaj aliajn aplikojn de varmeco, masaĝojn, meditadojn, sanokonscian elekton de nutrado kaj aliajn ofertojn.

## Vidu ankaŭ 
* Vivkvalito

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo de la magazino "GEO" pri la termino "wellness" en varbaĵoj (germanlingve) 
* artikolo "La wellness-komerco" (same germanlingve) 

Kategorio:Sanscienco
Kategorio:Libera tempo
Liber pontificalis

**Liber pontificalis** [liber pontifikalis], aŭ *libro de la papoj*, sin prezentas kiel kroniko pri la eventoj de la Roma kurio laŭlonge de pli ol mil jaroj. Ĝi, fakte, liveras koncizan biografion pri ĉiu papo ĝis la fino de la 9-a jarcento; kaj rekomenciĝis, sub malsama formo, tuj poste kaj longiĝis ĝis la 15-a jarcento: la lasta papo menciita estas Pio la 2-a, 1464. Ĉiu artikolo konsistas je la nombro de la jaroj laŭ kiuj servis la Eklezion de ĉiu papo (el kio eblas dedukti la komencon kaj la finon de ĉiu papado), naskiĝloko, genta kaj familia deveno, imperiestroj kaj potenculoj rilatataj, konstruaĵoj (aparte preĝejoj kaj bazilikoj en Romo), ordinadoj kaj ordenoj, la precipaj dekretoj (enciklikoj), entombiĝloko, la interregna tempo, regado de kontraŭpapoj, ktp.

## Historia fonto 
Kia ĝia valoro kiel fonto de historio? Multa, certe! Sed necesas ne preterlasi, ke la libro de la papoj estis redaktita de malsuperaj oficistoj de la papa kurio, ke eroj de tiu ampleksa dokumento suferis, en ĝiaj eroj, malaperiĝon kaj refariĝon laŭ novaj vidpunktoj kaj foje falsadon. Malgraŭ tio, fakuloj opinias, ke la informa materialo ne estis damaĝata ĝis perdi la karakterizon de la fonto de historio, aparte rilate la biografion kaj dekretojn de la papoj. Ankaŭ la voĉoj rilataj al unuaj jarcentoj estas utilaj kiel ekzemplo pri tio kion oni sciis kaj pensis en la kvara kaj kvina jarcentoj, nome ekde la komenciĝo de la kroniko aŭ de kronikecaj tradiciaroj, pri la kristanaj originoj de la Roma Eklezio.

## Kritikaj nalizoj 
Pritekstaj analizoj montras, ke estis du malsamaj versioj dekomencaj, antaŭantaj la vandalan disrabadon de Romo (455), post kiu la *liber pontificalis* restis praktike integra. Ekde la 7-a jarcento (je la epoko de Onorio la 1-a) la informaj voĉoj estas preskaŭ samtempaj al la eventoj aŭ aldonitaj tuj post la morto de ĉiu papo kaj, foje, reflektas la kronikistajn opiniojn. La du versioj entenas resumojn el *catalogus liberianus* (354) kaj *Index*.
Tia amaso de komplistoj kaj aŭtoroj, laŭ tratioma tempo, igas malfacila la kreadon de kritikaj eldonaĵoj per unuformaj kriterioj. Louis Duchesne kaj Theodor Mommsen editoris eldonojn (tiu lasta nekompleta) ĉe la fino de la 19-a jarcento. Tradukoj kaj kromaj komentoj aperis en la 20-a jarcento rilate la nivelon de historieco de iuj eroj.

## Bibliografio 
* Raymond Davis, The Book of Pontiffs (Liber Pontificalis). Liverpool: University of Liverpool Press, 1989.
* Raymond Davis, The Book of Pontiffs (Liber Pontificalis). Liverpool: University of Liverpool Press, 2000.

## Eksteraj ligiloj 
* Latinlingaj eroj de la liber pontificalis 
* http://www.storialibera.it/epoca_medioevale/trecento_e_quattrocento/crisi_del_medioevo/ludwig_von_pastor/articolo.php?id=3033

Kategorio:Katolikismo
Kategorio:Kristanismo
Liropianego

eta|180px|Liropianego; konstruita en 1820
**Liropianego** estas unu el la antaŭantoj de la moderna piano. Ĝi havas kordojn starantajn vertikale al la klavaro, kiel oni konas tion de pianeto, supre tamen ĝi ne estas fermita per horizontala supraplato, sed fariĝas pli longa al la baskampo, same kiel pianego.

Nur post inventado de la kruciĝa kordaranĝo (vd. Historio de piano), je kiu la  paskordoj ne plu staras rekte, sed dekstrenklinataj, oni povis rezigni la plialtigon en la baskampo kaj venis al la konstruformo de pianeto.

## Eksteraj ligiloj 
* Lyraflügel im Händelhaus (Das Bild des "Lyraflügels" findet man, wenn man ca. in die Mitte der Seite herunterscrollt) 
*Lyraflügel aus der Sammlung des Museum of Fine Arts (Boston) 

Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Ĝirafpiano

**Ĝirafpiano** estas pluevoluita harpopiano, kies resonancspaco staras rekte supren. Ĝi aspektas kiel rekte staranta pianego, kies kordoj enestas vertikale starantan, unuflanke volbitan keston. Ĝirafpianoj apartenas al la antikvaj pianoj kaj estis en uzo ekde la 18-a jarcento ĝis komence de la 19-a jarcento.

Kiel inventintoj de la "Forte-Piano en Giraffe" validas la vienaj piankonstruistoj Joseph Wachtl, J. F. Bleyer kaj Martin Seuffert. Estas dokumentita disputo pri la aŭtoreco, ene de kiu Bleyer publikis en *Allgemeine Musikalische Zeitung* (Ĝenerala Muzika Gazeto) de novembro 1811 "Historian priskribon de rekte starantoj fortepianoj", en kiu li skribis:
:*Ĉiu inventinto havas la rajton indiki sur sia produktaĵo, ke li estas la inventinto, dume estas ridinda, se iu promesas al si honoron per malbonsukcesa fuŝlaboraĵo. Sed se iu imitas la inventaĵon de aliulo kaj volas alproprigi al si la honoron de la inventado, ĉi tio ne nur estas ridinda, sed ankaŭ stulte aŭdaca. La ridindan aŭdacon perpetras la ĉi-tiea piankonstruisto Martin Seuffert; li imitas nian inventaĵon, kaj skribas sur ĉiu nomŝildo: Inventita de Martin Seuffert en Vieno. Mi ja dezirus scii, kio rajtigas lin je tiu ĉi mizera proprigo??*

## Fontoj 
* Allgemeine Musikalische Zeitung, Intelligenz-Blatt, November 1811

## Eksteraj ligiloj 
* Giraffenklavier (Pianohaus Dornbirn)

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Muko

eta|Muko
**Muko** laŭ PIV estas pli-malpli viskeca substanco, sekreciata de la mukozoj. Malvarmumo kaj ankaŭ pli intensaj infektaj malsanoj de la spira sistemo kutime interalie karakteriziĝas per mukoplena nazo, kiu elkorpigeblas per suĉo en la buŝon kaj sekva elsputo, aŭ per elblovo ekzemple en naztukon.

La muko fiziologie aparte havas la signifon protekti la mukozojn de sekiĝo, de korpofremdaj substancoj kaj de frotiĝo. Ĝi povas ankaŭ servi al la kovro kaj kapsuligo de nedezirataj korpofremdaj korpoj en la organoj kovrataj per mukozoj.

Muko apartenas al la substancoj, kies vido aŭ alispeca percepto ankaŭ sen racia klarigo ĉe multaj homoj kaŭzas senton de naŭzo.

Mukaĵo, aŭ ekspektoraĵo, estas salivo miksita kun muko sekreciita de la spira sistemo kaj atinganta la buŝkavon. 

Kategorio:Korpaj likvaĵoj
Reĝotago en Nederlando

eta|175ra|
eta|250ra|
La **Reĝinotago** (nederlande *Koninginnedag*) estas la nacia festotago de Nederlando kiun oni festas ekde 1949 je la 30-a de aprilo, la naskiĝtago de Reĝino Juliana. Antaŭe oni festis ĝin je la 31-a de aŭgusto, la naskiĝtago de Reĝino Vilhelmina. Dum jaroj en kiuj reĝinotago okazis je dimanĉo (ekzemple en 2006) oni festis ĝin je sabato la 29-a de aprilo.

La reĝino Beatrikso je la 28-a de januaro 2013 anoncis sian abdikon je la 30-a de aprilo 2013. Ekde tiam ŝia filo Vilhelmo-Aleksandro fariĝis reĝo Vilhelmo-Aleksandro. La festotago ekde la jaro 2014 nomiĝas **Reĝotago** (nederlande *Koningsdag*) kaj celebriĝas la 27-a de aprilo, okaze de la naskiĝtago de Vilhelmo-Aleksandro. Se la tago estos je dimanĉo oni festos je la 26-a de aprilo (ekzemple en 2014).

## Historio 
[eta|thumbtime=3|maldekstra|Reĝinotago je la [31-a de aŭgusto de 1932 en Amsterdamo]]
eta|250ra|
La Reĝinotago komenciĝis kiel festado de la nederlanda dinastio en 1885 dum la kvina naskiĝotago de Vilhelmina. Kiam Reĝino Beatriks postsekvis Juliana-n kiel reĝino la 30-an de aprilo 1980, ŝi decidis daŭrigi la festadon je la 30-a de aprilo ĉar dum ŝia propra naskiĝotago (la 31-an de januaro) plejofte estas malvarma vintrovetero, kaj oni ne povas organizi eksterdomajn aktivecojn.

## Aktivecoj 
Dum reĝinotago oni ofte organizas pulbazarojn kaj ĉiajn aktivecojn en la vilaĝo aŭ urbo.

La butikstratoj kaj domoj ofte estas ornamitaj per oranĝkoloraj kaj nederlandaj flagetoj kaj balonoj. Dum reĝinotago la reĝa familio plejofte eliras, tiam ili oficiale vizitas kelkajn komunumojn en la lando. La en tiu tago domina brile oranĝa koloro kompreneble aludas al la nomo *Oranje* de la reĝa familio.

[eta|maldekstra|300ra|Vendado de brokantaĵoj en la Vondelparko en Amsterdamo dum reĝinotago [2007]]

Kategorio:Nederlando
Kategorio:Festoj
Kategorio:Nederlanda monarkio
Larmo

240px|eta|**la larmoglanda sistemo**:&nbsp;&nbsp;&nbsp;
a) larmoglando 
b) supra larma punkto&nbsp;&nbsp;&nbsp;
c) supra larma kanalo 
d) larma saketo&nbsp;&nbsp;&nbsp;
e) suba larma punkto 
f) suba larma kanalo&nbsp;&nbsp;&nbsp;
g) nazolarma kanalo
**Larmo** laŭ PIV estas
# guto de saleca likvaĵo, kiu elfluas el la okuloj pro fizikaj aŭ sentaj kaŭzoj,
# tre malgranda kvanto da likvaĵo, kaj
# io kun la formo de falanta guto.

Laŭ la unua, baza signifo de la vorto temas pri saleca korpolikvaĵo, kiun la larmoglandoj de homoj kaj aliaj mamuloj konstante sekrecias. La likvaĵo de larmo enhavas akvozan parton kaj grasan parton. Perturboj en la konsisto de la likvaĵo gvidas al la ĝena fenomeno de "seka okulo". Homa larmo pezas proksimume 15 miligramojn.

La larma likvaĵo de homo enhavas kontraŭinfektajn substancojn kiel homa lisozimo kaj protektas la okulan surfacon de malgrandaj korpofremdaj objektoj, kiuj de la malseka okula surfaco povas esti forviŝitaj per *palpebrumo*, do fermiĝo kaj remalfermiĝo de la palpebroj.

Se la okula surfaco estas forte ekscitita, ekzemple pro korpofremdaj substancoj, forta vento aŭ akraj gasoj aŭ enaeraj likvaĵogutoj, kiel ekzemple dum la distranĉado de cepo, en la cerbo aktiviĝas la reflekso aktivigi la larmajn glandojn kaj produkti pli da larma likvaĵo. Ekestas larmoj, kiuj estas elfluigataj el la okuloj.

Larmoj tamen ankaŭ povas ekesti sen neceso de okula purigo, ekzemple dum plorado.

Ankaŭ iuj okulaj malsanoj havas inter siaj simptomoj la troan produktadon de larma likvaĵo sen fiziologia neceso pri tia produktado.

## Sociaj aspektoj 
Plej multaj mamuloj produktas larmojn responde al intensa doloro kaj aliaj stimuloj, sed plorado kiel emocia respondo estas konsiderata de multaj kiel unika homa trajto, kiu probable devenas de la alta memkonscio de homo. Estas studoj montrante, ke elefantoj kaj goriloj ankaŭ povas plori.

La emociaj stimuloj, kiuj kondukas al ploro, kutime estas kolero aŭ malĝojo, sed ploro povas rezulti de malĝojo, ĝojo, timo, frustriĝo kaj similaj.

En multaj kulturoj ploro estas priskribita kiel la tipa konduto por beboj kaj infanoj. Iuj kulturoj konsideras plori kiel senrespekta kaj infana ago, precipe plori publike. En plej multaj okcidentaj kulturoj plori estas pli ofta inter virinoj ol inter viroj. En aliaj kulturoj, ekzemple en japana kulturo, male okazas.

Ekstera montrado de maljusta malĝojo kaj nereala pento nomiĝas "krokodilaj larmoj".

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (3) proverboj pri larmo(j) en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:

* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Korpaj likvaĵoj
Kategorio:Okulo
Muzika teatro

**Muzika teatro** estas unu el la tri klasikaj kategorioj de teatro, la aliaj estas "parola teatro" (komedio, dramo, tragedio), kaj "danca teatro" (baleto). Eblas miksiĝoj inter tiuj tri kategorioj. Al la kategorio de muzika teatro do apartenas ĉiuj formoj de scenejaj prezentoj, kiuj ligas draman enhavon (esprimata en moviĝo kaj lingvaĵo) kun muziko. En la angla lingvo oni kontraste ofte komprenas la ekvivalentan vorton *Musical Theatre* kiel kategorio, kiu ekskluzivas la teatran formon opero kaj nur konsideras la aliajn, "malpli seriozajn" formojn de muzika teatro. Tamen malfacilas la subjektiva divido al "pli aŭ malpliseriozaj" formoj de prezento, kaj rekomendindas (laŭ la kompreno nediskutata ekzemple en la germana aŭ nederlanda lingvoj) la inkluzivo de
* opero,
* opereto (aparte populara dum la 19-a jarcento),
* kabarede karakterizita muzika teatro kaj
* muzikalo (aparte populara dum la 20-a jarcento).

Ĉiuj kvar subkategorioj, kiuj ekestis en la ordo de la supra listigo, ekestis proksimume du jarmilojn poste la ekesto de la "parola teatro" de la antikva epoko. La bazajn prezentajn teknikojn de la antikva "parola teatro", plivastigite je novaj muzikaj stiloj, la unuopaj genroj de muzika teatro transprenis.

En Hispanio estis ege populara dum la unuaj jardekoj de la 20a jarcento la subĝenro nome zarzuelo kie teatraĵoj miksas kantajn kaj parolajn scenojn ĉefe pri tipa vivo de tiamaj madridanoj.

## Eksteraj ligiloj 
* germanlingva tema retejo "Musiktheater" 

Kategorio:Muziko
Kategorio:Teatro
Periparuoj

***Periparus*** aŭ **Periparuoj** estas genro de birdoj de la familio de Paruedoj kiu difinita kiel tie ĉi konsistas el la jenaj specioj:

* Ruĝecnuka paruo aŭ Nigrabrusta paruo, *Periparus rufonuchalis*
* Ruĝecventra paruo, *Periparus rubidiventris*
* Palavana paruo, *Periparus amabilis*
* Flavventra paruo, *Periparus venustulus*
* Eleganta paruo, *Periparus elegans*
* Nigra paruo, *Periparus ater*

Ĉiuj el ili loĝas en Azio; la Nigra paruo havas ankaŭ ampleksan teritorion en Eŭropo kaj Nordafriko. Tiuj birdoj havas **blankajn vangojn** kaj plej parto havas **tufecan kronon**.

Plej parto de fakuloj konsideras *Periparus* kiel subgenro de la genro *Parus*, sed la *Handbook of the Birds of the World* konsideras ĝin distinga (del Hoyo et al. 2007), kiel faras la American Ornithologists' Union. Tion konfirmas analizoj de DNA (Gill et al., 2005).

La Flavventra paruo de Ĉinio kaj la Palavana paruo kaj la Eleganta paruo de Filipinoj estas foje lokataj en separatan genron, nome *Pardaliparus*.

Krome al tiu necerteco, la Eleganta paruo estas probable parafiletika kaj la Nigra paruo eble. La *melanolophus* raso de la Nigra paruo, nomata Punktoflugila paruo aŭ Nigrakresta paruo povus esti separata specio kaj tiukaze ankaŭ aliaj rasoj de la Nigra paruo povus esti same.

## Referencoj 
* **Del Hoyo**, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2007). Handbook of the Birds of the World. Volume 12: Picathartes to Tits and Chickadees. Lynx Edicions. ISBN 978-84-96553-42-2
* **Gill**, Frank B.; Slikas, Beth; and Sheldon, Frederick H. (2005): Phylogeny of titmice (Paridae): II. Species relationships based on sequences of the mitochondrial cytochrome-*b* gene. *Auk* **122**: 121-143. DOI: 10.1642/0004-8038(2005)122[0121:POTPIS]2.0.CO;2 HTML resumo
* **Peterson**, Alan P. (Editor). 1999. *Zoological Nomenclature Resource* (Zoonomen). Elŝutita 2007-07-29.

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Ruĝecnuka paruo

eta|maldekstra| en Kullu - Manali Distrikto de Himaĉal Pradeŝ, Barato
La **Ruĝecnuka paruo** (*Periparus rufonuchalis*, iam *Parus rufonuchalis*), konata ankaŭ kiel **Nigrobrusta paruo** aŭ **Malhelgriza paruo**, estas specio de birdo de la familio de Paruedoj.

Tiu paruo estas indiĝena de okcidenta Himalajo, sed havas tre grandan teritorion, inklude Baraton, Ĉinion, Pakistanon, Turkmenion, Kirgizion kaj Afganion.

Tiu birdo, kiel aliaj de la sama genro *Periparus*, havas **blankajn vangojn kaj tufecan nigran kronon**, krom alian tre ampleksan **nigran zonon en la gorĝo kaj brusto**. La flugiloj kaj subaj partoj estas grizecaj kaj kiel distingilo havas kelkajn **ruĝecajn zonetojn**, kiel en ŝultro, komenco de subvosto kaj ĉefe en la nuko, kio nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en aliaj lingvoj, krom la latina scienca nomo *rufonuchalis*, kio signifas same.

Ĝi estis iam klasita kiel *Parus rufonuchalis* (Gill *et al.*, 2005).

## Referencoj 
*  Malplej zorgiga

* **Gill**, Frank B.; Slikas, Beth & Sheldon, Frederick H. (2005): Phylogeny of titmice (Paridae): II. Species relationships based on sequences of the mitochondrial cytochrome-*b* gene. *Auk* **122**: 121-143. DOI: 10.1642/0004-8038(2005)122[0121:POTPIS]2.0.CO;2 HTML resumo

## Eksteraj ligiloj 
* Bildo de la Ruĝecnuka paruo 

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Azio