open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thomas Robinson Butler

**Thomas Robinson BUTLER** ( –  en Kingston-on-Thames) muzikisto, oratoro, poeto, estis frua brita esperantisto kaj pastro anglikana. Li estis la patro de Montagu Christie Butler. Pioniro de "Tonic Sol-fa" muzikinstruado.

Li Esperantistiĝis 1906, estis iam vicprezidanto kaj iam prezidanto de Grupo Espero, Mont Albert. 

Fervora propagandisto, li verkis en Esperanto multajn predikojn kaj poemojn (ekz. en Kantaro kaj Himnaro). 
## Referencoj
BUTLER, Thomas Robinson
Rosa Bye

**Rosa BYE**, norvegino, instruistino en Oslo. Nask. 23 aŭg. 1883. E-istiĝis febr. 1906, sekr de EK en Oslo 1906-12, membro de gazeta komitato 1908, kunfondinto de asocio de norvegaj geinstruistoj E-istaj kaj ĝia prez.&nbsp;1915-1923. Gvidis multajn kursojn 1908-20, i.a.&nbsp;inter blinduloj 1911. Kolektis kaj sendigis al la Int. E-ekspozicio en Oviedo, Hispanujo sept.&nbsp;1929 laboraĵojn de lernantoj kaj gajnis la unuan premion.

BYE, Rosa
1678

**1678** estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1678 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Fino de Franca-holanda milito

## Naskiĝoj 
* 4-a de marto: Antonio Vivaldi, itala komponisto (m. 1742)
* 6-a de junio: Louis Alexandre de Bourbon, franca nobelo (m. 1737)
* 26-an de julio: Jozefo la 1-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio (m. 1711)

## Mortoj 
* 5-a de aŭgusto: Juan García de Zéspedes, meksikia komponisto
* 16-a de aŭgusto: Andrew Marvell, angla poeto (n. 1621)
Bohumil Bouzek

**Bohumil BOUZEK** (naskiĝis la ) estas ĉeĥa esperantisto, tradukanto de fakaj verkoj el la angla en la ĉeĥan kaj posedanto de la eldonejo Espero Publishing. En siaj publikaĵoj li havas kelkpaĝan reklamon pri Esperanto, lia firmao havas retejon ankaŭ en la Esperanta versio, en kiu li promesas baldaŭan aperigon de ĉeĥa-angla-Esperanta kemia vortaro.

BOUZEK, Bohumil
Espero Publishing

**Espero Publishing** estis ĉeĥa eldonejo de magistro Bohumil Bouzek el Ústí nad Labem. La eldonejo publikigis ĉeĥlingve elangligitan fakan verkon *Baza ĉela biologio*, en kiu troviĝas dupaĝa reklamo pri Esperanto kaj pri la ĉeĥa eldonejo de esperantaĵoj KAVA-PECH. 

## Ligiloj 
* La TTT-ejo de la firmao estis http://www.espero.cz(http://www.espero.cz) 
* espero.cz/eo/esperante.html en la intereta arkivo (septembro 2007) en kiu estas priskribita la historio de la firmao kaj promesita baldaŭa aperigo de kemia vortaro en la lingvoj ĉeĥa, angla kaj Esperanto.

Kategorio:Esperanto-eldonejoj
Vladas Butkus

**Vladas Butkus** (naskiĝis la  en Smilgiai, distrikto de Telšiai; mortis la ) estis gimnazia instruisto, filologo, kiu iĝis esperantisto en 1920. Ekde 1924 instruis litovan lingvon kaj literaturon en 3a Kaunasa gimnazio. Partoprenis en 15a UK en Nurenbergo. 
Laŭ la stato de la jaro 1934 li estis prezidanto de Litova Esperanto-Asocio kaj de Kaŭna Esperanto-Societo. Krome li gvidis kursojn kaj estis kunlaboranto de kelkaj gazetoj, ekzemple inter 1935 kaj printempo 1937 de "Litova Stelo". Publikigis versaĵojn kaj artikolojn en litova kaj Esperantaj gazetoj. Kolektis materialon por Enciklopedio de Esperanto (1a eldono).

Butkus, Vladas
Internacia Scienca Revuo

**Internacia Scienca Revuo** estis scienca gazeto de organo de ISAE, fondita en 1904, ĉesis en 1923. Sume estis eldonitaj pli ol 4000 paĝoj po 8 grandformataj volumoj ĉiu-jare.  Redaktis Fruictier, Saussure, Thalwitzer, Döhler, Robin, Rollet de l'Isle kaj Wüster.
 
Aperadis jene:
*Paris januaro 1904 - decembro 1906
*Genève januaro 1907 - decembro 1909
*Kötzschenbroda (apud Dresdeno) januaro 1910 - februaro 1911 
*Horrem (apud Kolonjo) septembro 1922 - junio 1923

Daŭriganto estas Scienca Revuo.

Kategorio:Aperis en 1904
Kategorio:Malaperis en 1923
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Sciencaj gazetoj
Scienca Revuo

La ***Scienca Revuo*** estis organo de la Internacia Scienca Asocio Esperantista (ISAE), kiu alportis fakajn artikolojn pri diversaj sciencaj temoj. La revuo aperis ekde 1949 kaj estas daŭriganto de la *Internacia Scienca Revuo* fondita en 1904. De 1949 ĝis 1954 ĝi estis eldonita de privata eldonejo Muusses en Nederlando kaj ĝin redaktis W.P. Roelofs kaj G. F. Makkink. Poste la redaktadon transprenis P-ro Boĵidar Popoviĉ kiu fariĝis la sekretario de ISAE. La revuo tiam estis presita en Jugoslavio. Ekde la jarvolumo 21 la revuo aperis 6-foje jare minimume po 32 paĝoj en pli granda formato.
 
Ĝis la fino de 2011 la redaktisto estis Rüdiger Sachs kaj kunredaktisto (iama redaktisto) Josef Kavka. Komence de 2012 tiun rolon transprenis Johannes Mueller.

Kutime la revuo aperis kvarfoje jare, ĝis 2011 nur paperforme. Ekde 2012 ekestis nova eldonsistemo, kiu inkluzivis retajn versiojn de la revuo. La revuo ne aperis ekde 2015.

## Historio de la revuo 
Antaŭ la dua mondmilito jam ekzistis antaŭaj projektoj, nome *Internacia Scienca Revuo*, *Scienca Gazeto*, *Teknika Revuo* kaj *Bulteno de ISAE*.

## Eksteraj ligiloj 
*  (ekde 2012)
*Kompleta arkivo de Scienca Revuo ekde la jaro 1949 (PDF-dosieroj de ĉiuj artikoloj)
*Artikoloj de Scienca Revuo en STEB
** Artikoloj aperintaj en Scienca Revuo inter 1949-2000 listigitaj laŭ fakoj
*Enhavtabeloj ekde 1993

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Sciencaj gazetoj
King's Lynn

**King’s Lynn** estas urbo ĉe la rivero Great Ouse en la angla provinco Norfolk.

En la 12-a jarcento ĝi estis parto de la sinjorabieno de la episkopo de Norwich.
Kiam Henriko la 8-a disigis la monaĥejojn en 1538 ĝi fariĝis reĝa proprietaĵo.

La Guildhall (antikva urbodomo) konstruita en 1421 kaj la Town Hall (urbodomo) konstruita en 1895 estas la plej imponaj konstruaĵoj en la urbo.

En la 14-a jarcento la urbo estis grava komerca haveno kaj ĝi vere prosperis en la 17-a jarcento pro la eksportado de grejno – la doganejo estis konstruita en 1683.
Ĝi ankaŭ estis grava centro por vitrofabrikado.

Hodiaŭ ĝi ankoraŭ restas grava en ambaŭ .

Ĝi estis la naskiĝloko de George Vancouver kiu vojaĝis al la usona marbordo kaj donis sian nomon al la insulo kaj la urbego Vancouver.

eta|maldekstra|180ra

Kategorio:Urboj de Norfolk
Winchester

La historie grava urbo **Winchester** (esperantigebla **Vinĉestero**, kvankam pri tiu formo ĝis nun ne indikiĝis eĉ unusola vortara, literatura aŭ ĵurnalisma fonto) estas la ĉefurbo de la provinco Hampshire (mallongigo:Hants) en suda Anglio, en rivera valo de Itchen kun ĉirkaŭ 36.000 loĝantoj.

Winchester estis la ĉefurbo de la antikva regno Wessex.

Situo de la regiono alportis, ke jam la romianoj setlis tie. Tiam la urbo nomiĝis *Venta Belgarum*. En la 7-a jarcento, la okcidentaj saksoj translokigis la episkopan sidejon tien ĉi el Dorchester. Dum regado de Alfredo la Granda (871–899) kaj epoko de la saksaj episkopoj, ĝi iĝis spirita centro.

Tie estas entombigita reĝo Alfredo kaj aliaj reĝoj. Dum la dana reĝo Knuto la Granda (regis inter 1016–35), tie estis la reĝa sidejo. La florado de la komunumo daŭris eĉ post la normana konkero (1066), ĉar ĝi estis facile atingebla el la normandiaj bienoj de la reĝo. En la urbo okazis ekde fino de la 11-a jarcento ĝis la 19-a jc. la ĉiujara foiro de Sankta Edjed.

Dum regado de Stefano (1135–54) okazis civita milito kaj incendio neniigis la urbon. Poste Londono iĝis gvida komunumo kaj Winchester iĝis trankvila urbeto.

Gravaj historiaj konstruaĵoj estas la Katedralo de Winchester, konstruita en la 11-a jarcento, la Granda Halo (angle; The Great Hall) la sola restanta parto de la Reĝa Palaco (iama normana fortikaĵo) kaj la Kolegio Winchester (angle; *Winchester College*) prestiĝa privata lernejo fondita en 1382. Oni povas ankoraŭ hodiaŭ vidi la mezepokan urbopordon kaj urban krucon. Hospitalo Sankta Kruco estas datita je 1136.

S-ta Swithun estis episkopo de Winchester en la 9-a jarcento.

## Vidu ankaŭ
* Vinĉestera Trezoro

Kategorio:Urboj de Britio

Kategorio:Urboj de Sud-orienta Anglio
Kategorio:Hampshire
Londona maratono

[eta|300px|spektantoj borde de la rivero [Tamizo en 2005]]
eta|300px|partoprenantoj en 2005 ĉe ponto *Blackfriars*, du mejlojn antaŭ la celo
eta|301x301ra|La vojo de la maratono
La **Londona maratono** estas amase partoprenata maratono en Londono, Britio. Ĝi unue okazis en 1981, kaj tradicie estas okazigata dum semajnfino en printempo - inter la mezo de marto kaj la mezo de aprilo. Ekde 2006, ĝi estas unu el kvin (ekde 2013 ses) konkursoj en ĉiujara serio (angla nomata *World Marathon Majors*) pri plej gravaj mondaj matatonoj, kun vetkuroj en Tokio, Bostono, Londono, Berlino, Ĉikago kaj Novjorko.

## Rezultoj 
### Rezultoj de 2003 (la 13-an de aprilo) 
**Rezulto – virinoj**

* 1. *Paula Radcliffe*, Britio – 2h 15m 25s - nova mondrekordo
* 2. *Catherine Ndereba*, Kenjo – 2h 19m 55s
* 3. *Deena Drossin*, Usono – 2h 21m 16s

**Rezulto – viroj**

* 1. *Gezahegne Abera*, Etiopio – 2h 7m 56s
* 2. *Stefano Baldini*, Italio – 2h 7m 56s
* 3. *Joseph Ngolepus*, Kenjo – 2h 7m 57s

## Komparu kun 
Maratono ~ longdistanca kuro

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* www.42k195.com 
* http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A793271 
* http://www.justgiving.com/londonmarathon  
* http://www.getkidsgoing.com/join-marathon.html 

Kategorio:Sporto en Londono
Kategorio:Maratonoj
Respublikismo

**Respublikismo** estas la kredo, ke la reĝimo de lando devas esti respubliko, anstataŭ, ekzemple, monarkio. Respublikisto povas kredi, ke iu certa lando devas esti respubliko, sen havi opinion pri aliaj landoj, aŭ povas kredi, ke ĉiuj landoj devas esti respublikoj.

Republikismo estas malnova ideo. Jam Platono priskribis la respublikon kiel ideala reĝimo, kvankam tute utopia.

Klasika respublikismo aŭ en angla *classical republicanism*, konata ankaŭ kiel *civic humanism* (civitana humanismo), estas formo de respublikismo disvolvigita en la Renesanco inspirita de la registaraj formoj kaj verkoj de la klasika antikveco, ĉefe tiuj de klasikaj verkistoj kiaj Aristotelo, Polibio, kaj Cicerono. Klasika respublikismo estis konstruita ĉirkaŭ konceptoj kiaj civila socio, civitana virto kaj miksa registaro. Dekomence, en la klasika periodo mem la termino *respublikismo* fakte ne ekzistis, sed estis uzata la latinlingva termino *res publica*, kiu tradukeblas laŭvorte kiel "la publika aĵo" aŭ "la publika afero".

## Vidu ankaŭ 
* Turkio

## Notoj
Kastelo Tattershall

eta|250px|Kastelo Tattershall
La **Kastelo Tattershall** situas en la urbeto Tattershall en la angla provinco Lincolnshire.

Ĝi estis konstruita el brikoj inter 1434 kaj 1445 de Ralph Cromwell, Lordo-Kanceliero de Henriko la 6-a . 

Ĝi anstataŭigis pli fruan kastelon.

La fortikaĵo estas pli ol 30 metroj alta.

Kvankam la kastelo estis protektita per muro kaj du ĉirkaŭfosaĵoj la ĉefturo posedis grandajn fenestrojn atakeblajn. La ĉefturo estis fakte vere grandioza kampara domego konstruita por aspekti kiel granda defensiva fortikaĵo el la 12-a jarcento.

La brikaĵo, interne kaj ekstere estas tre altkvalita, kiel ekzemple la gotikaj kamenoj.

Post la morto de Lordo Oliver Cromwell la bieno transiris al la reĝo kaj poste al la grafoj de Lincoln.

Finfine Lordo Curzon aĉetis ĝin en 1911. Li renovigis la turon, kiu estis en ruina stato kaj elfosis denove la ĉirkaŭfosaĵon. Li ankaŭ savis la ŝtonajn kamenojn, kiujn oni forprenis kaj intencis sendi al Usono.

En 1926 Lordo Curzon testamentis la kastelon al la National Trust(Nacia Fondaĵo).

Oni ne rekonstruis la eksteran muron kaj nuntempe la kastelo staras sola kaj estas videbla de longa distanco.

Tattershall
Kategorio:Lincolnshire
Kolegio Ruskin

La **Kolegio Ruskin**, fondita en 1899 estas sendependa kolegio en Oksfordo, Anglio.

Ĝi estis kreita por provizi universitatnivelan edukadon por homoj kiuj , pro diversaj kaŭzoj, ne havis tian eblecon pli frue en la vivo.

La kolegio havas fortajn ligojn kun la sindikata movado kaj multaj gvidantoj en la laborista kaj sindikata movadoj studis tie.

La kolegio bonvenigas studentojn kiuj volas redoni ion al la socio.

La meza aĝo de la studentoj estas 35 jaroj.

La kolegio ne estas parto de la Universitato de Oksfordo sed malgraŭ tio fortaj ligoj ekzistas inter la du. Ekzemple la studentoj de Ruskin rajtas uzi bibliotekojn kaj ĉeesti prelegojn en la universitato mem.

La kolegio portas la nomon de John Ruskin.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT - (nur en la angla lingvo)

Kategorio:Anglio
William Ewart Gladstone

dekstra|200ra
**William Ewart GLADSTONE** (, ) estis brita ŝtatisto kaj ĉefministro inter 1868 – 1874, 1880 – 1885, 1892 – 1894, kaj ankaŭ en la jaro 1886. Li estas bonkonata pro la enkonduko de deviga elementa eduksistemo kaj la plivastigo de voĉdonrajtoj.

## Biografio 
Li naskiĝis en Liverpool kaj studis ĉe la Universitato de Oksfordo.

Li fariĝis parlamentano en 1832 kiel reprezentanto de la Konservativa Partio. William Gladstone (mem iama *Peelite*) serĉis doni al Irlando gradon da aŭtonomio, movo kiu estis kontraŭbatalita de elementoj en kaj la maldekstraj kaj dekstraj flankoj de lia partio. Tiuj forfendetiĝas por iĝi la Liberalaj Uniistoj (gvidite de Joseph Chamberlain), formante koalicion kun la Konservativuloj antaŭ kunfalado kun ili en 1912.

Li forte subtenis “liberan komercon” kaj estis la Financa Ministro inter 1852 – 1855 kaj 1859 – 1866.

En 1867 li fariĝis estro de la Liberala Partio.

Kategorio:Ĉefministroj de Britio
Kategorio:Britaj politikistoj
Kategorio:Viktoria epoko
Jane Goodall

eta|Jane Goodall
**Jane Morris GOODALL** (3-a de aprilo 1934 - 1-a de oktobro 2025) estis unu el la plej eminentaj spertuloj pri primatoj.
Ŝi ne edukiĝis kiel sciencisto, sed laboris kiel sekretario en Bournemouth, Anglio.

Ŝi havis grandan intereson pri bestoj kaj pro tio fine akiris postenon en 1966 kiel sekretario de antropologo Louis Leakey en Afriko. Post kelkaj monatoj ŝi sukcesis konvinki lin, ke ŝi estus taŭga persono por studi grupon de ĉimpanzoj en la arbaro Gombe apud lago Tanganjiko. Inter ŝiaj gravaj eltrovoj ŝi rimarkis ke ĉimpanzoj montras homsimilan konduton - ekzemple, ke ili kapablas krei kaj utiligi ilojn.

En 1965 Goodall doktoriĝis en etologio ĉe Universitato de Kembriĝo. En la 1960-aj jaroj ŝi publikigis diversajn studojn pri sia esplorado en Tanzanio. Aperis serio de ŝiaj artikoloj en National Geographic. En 1971 ŝi publikigis sian unuan studon en librolongeco sub la titolo "In the Shadow of Man" (En la ombro de homo). Ĝi estis tradukita en 48 lingvojn. 

En 1977 ŝi fondis la Jane-Goodall-Instituton por protektado de sovaĝaj bestoj. Ŝia kolego estis Géza Pál Teleki.

Ŝiaj esploroj pri ĉimpanzoj redifinis kio estas huma, ĉar ŝi malkovris ke ankaŭ ĉimpanzoj uzis helpilon kiel longan herbon por 'fiŝi' nutraĵon en termita nesto.

## Vidu ankaŭ 
* Dian Fossey
* Centra-zambezaj mjombaroj

## Eksteraj ligiloj 
instituto Jane Goodall ()

## Referencoj 
Kategorio:Anglaj biologoj
Kategorio:Etologoj
Kategorio:Anglaj antropologoj
Kategorio:Usonaj zoologoj
Kategorio:Primatologoj
Kategorio:Daŭripovaj aktivuloj
Kategorio:Tanzanio
Kategorio:Nederlandaj nobeloj
Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio
Kategorio:Damoj Komandoroj de la Ordeno de Brita Imperio
Kategorio:Verkistoj pri Afriko
Kategorio:Anglaj vegetaranoj
Kategorio:Londonanoj
Kategorio:Premio Templeton
Nord-Katalunio

**Nord-Katalunio** estas historia regiono de Katalunio norde de Pireneoj apartenanta al Francio, kaj ĝi etendiĝas sur la franca departemento Pyrénées-Orientales. Ĝi estas ankaŭ nomata Rusiljono, kvankam Rusiljono estas nur la nomo de la plej orienta komarko, kie troviĝas la ĉefurbo la regiono: Perpinjano.

Dosiero:Comarques de la Catalunya Nord.svg|Komarkoj de Nord-Katalunio
Dosiero:Localització de la Catalunya Nord respecte Catalunya.png|Situo de Nord-Katalunio rilate al Katalunio
Dosiero:Pyrénées-Orientales-Position.png|Situo de Nord-Katalunio rilate al Francio

## Vidu ankaŭ 
* Pyrénées-Orientales

Kategorio:Katalunio
Kategorio:Katalunaj Landoj
Protestoj sur la placo Tian An Men

De la **15-a de aprilo** ĝis la **4-a de junio 1989** okazis manifestacioj de studentoj, laboristoj kaj intelektuloj sur la placo Tian An Men de Pekino, Ĉinio. En la fino la ĉinaj aŭtoritatoj ordonis perfortan punon; la Popola Liberiga Armeo invadis la Placon Tian An Men helpe de tankoj, terurante kaj mortigante: oni kalkulas ĝis 2 600 mortintojn kaj 10 000 vunditojn nur en semajnfino. La ĉina registaro oficiale diras, ke nur kelkcent pereis.

La evento estas nomata la “**Demokratia Movado de 1989**,” “**la Okazaĵo de la Placo Tiananmen**,” aŭ “**la Ribelo de Tiananmen**.”(cine: 六四事件, pinjine: *liùsì shìjiàn*, laŭvorte “La okazaĵoj de la 4-a de junio”)

Bildoj de tiu tragedio estis montritaj tutmonde kaj simbolas la diktaturon de la ĉina reĝimo, ekzemple la bildoj pri la fama tankviro. Dum kaj post la manifestacioj, la ĉina registaro arestis kaj fojfoje mortpunis organizantojn.

Chinese_tanks_in_Beijing,_July_1989.png|tankoj survoje al placo Tian An Men
Události na náměstí Tian an men, Čína 1989, foto Jiří Tondl.jpg| fragmento de la demonstracio
BeijingTiananmenSquare.jpg|sama placo je jaroj poste, supozeble dum jaro 2004

## Vidu ankaŭ 
* Diino de demokratio
* Liu Xiaobo
* Incidento 228
* Tibeta ribelo (1959)

## Eksteraj ligiloj 
* "All references to Tiananmen Square massacre closely censored for 20 years"  Reports Without Borders. June 2, 2009

## Referencoj 

Kategorio:Konfliktoj en 1989
Kategorio:Historio de Ĉina Popola Respubliko
Kategorio:Masakroj de la 20-a jarcento
Kategorio:Protestoj en la 20-a jarcento
Kategorio:Homaj rajtoj en Ĉinio
Kategorio:Ribeloj en Ĉinio
Kategorio:Protestoj en Ĉinio
Kategorio:1989 en Ĉinio


Kategorio:Konfliktoj en 1989
Kategorio:Historio de Ĉina Popola Respubliko
Kategorio:Masakroj de la 20-a jarcento
Kategorio:Protestoj en la 20-a jarcento
Kategorio:Homaj rajtoj en Ĉinio
Kategorio:Ribeloj en Ĉinio
Kategorio:Protestoj en Ĉinio
Kategorio:1989 en Ĉinio
Prakrito

**Prakrito** (परकृित = naturo, do prakritoj estas la naturaj lingvoj kompare kun sanskrito: la kultura lingvo) estas al sanskrito kiel la vulgara latino al la klasika latina.

Kronologie, la hindarjaj lingvoj estas dividitaj en tri grupojn:

# La prahindaj (veda kaj sanskrito).
# La mezhindaj (prakritoj).
# La novhindaj (hindia, bengala lingvo, sinhala kaj multaj, multaj aliaj).

Prakrito ne estas unueca lingvo, sed lingvoj - aŭ dialektgrupo. La plej konataj variaĵoj estas tiuj uzitaj en la skribaĵoj de la budhismo (vidu palio) kaj ĝajnismo.

Kiam la budhisma imperiestro Aŝoko, kelkajn jarcentojn post la Budho, disvastigis moralajn konsilojn tra sia regno per siaj rok- kaj kolonediktoj, li skribis ĉiun el tiuj en la loka lingvo, plejofte iu prakrito. Ĉar la sama teksto ofte estas ripetata plurloke, oni do povas ankoraŭ nun interkompari la tiamajn dialektojn.

(Ne ĉiuj ediktoj estis prakritlingvaj, tamen. En la plej nord-okcidenta angulo de lia tiama imperio troveblas du ediktoj en la greka kaj unu en la aramea.)


Kategorio:Kulturo
Kategorio:Lingvo
Robert Walser

**Robert WALSER** [ˈrobɛrt ˈvalzər] (naskiĝis la 15-an de aprilo 1878, mortis la 25-an de decembro 1956) estis svisa verkisto.

Robert Walser naskiĝis en Bielo. Ĉar lia provo, fariĝi aktoro, fiaskis, li vivtenis sin per diversaj okupoj en oficejoj kaj dediĉis sin al la verkado. Dum pluraj jaroj li vivis ĉe sia frato, la pentristo Karl Walser, en Berlino, konatiĝis tie kun diversaj verkistoj, sed liaj verkoj ne trovis vastan agnoskon kaj li revenis al Svislando. Psikaj problemoj turmentis lin kaj ekde la jaro 1929 li pasigis sian vivon en psikiatriaj hospitaloj. La literaturan valoron de la Robert Walser (kiu nuntempe ofte estas komparata kun Franz Kafka) la fakularo ekkonis nur post la Dua mondmilito. Robert Walser mortis en Herisaŭ, Kantono Apencelo Ekstera.

## Listo de verkoj 
* *Geschwister Tanner* (romano, 1907)
* *Der Gehülfe* (romano, 1908)
* *Jakob von Gunten* (romano, 1909)
* *Kleine Dichtungen* (rakontoj, 1914)
* *Der Spaziergang* (rakonto, 1917)
* *Die Rose* (eseo, 1925)
* *Gedichte* (poemoj, 1944)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mikrogramme.de 
* http://www.mikrogramme.de/walser_b 
* http://www.walser-archiv.ch 
* http://www.beste-texte.com/index.php 

Kategorio:Svisaj verkistoj
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Edna Ferber

**Edna FERBER** (*  en Kalamazoo, Miŝigano, †  en Novjorko) estis usona verkistino hungardevena.

Ŝia verkaro konsistas el sentimentalaj, foje socikritikaj romanoj kaj dramoj, kiuj estas vaste legataj kaj grandparte ankaŭ filmigitaj. En la jaro 1925 la verkistino pro la romano *So Big* gajnis la Premion Pulitzer.

## Listo de verkoj 
* *Fanny Herself* (romano, 1917)
* *So Big* (romano, 1924)
* *Showboat* (romano, 1926)
* *Cimarron* (romano, 1929)
* *American Beauty* (romano, 1931)
* *Saratoga Trunk* (romano, 1941)
* *Great Son* (1945)
* *Giant* (romano, 1952)
* *Ice Palace* (romano, 1958)

## En Esperanto aperis 
* *Fanny* / Trad. Berno Fabo, 1934.

Kategorio:Usonaj verkistoj
Naŭ Prodoj

eta|Oldest known sculptures of the *Nine Worthies* at the old city hall Cologne, Germany.
[eta|Naŭ Prodoj ([Alcalá de Henares, 1585).]]

La mezepoka aŭtoro Jean de Longuyon nomis la **Naŭ Produloj** (*Neuf Preux*), naŭo da historiaj kaj legendaj viroj, kiel modelo por kavaliroj:

* Tri el la Antikveco
** Aleksandro
** Hektoro
** Julio Cezaro
* Tri el la Malnova testamento
** Davido
** Joŝuo
** Jehuda Makabeo
* Tri el la kristanismo
** Reĝo Arturo
** Gotfredo de Bouillon
** Karolo la Granda

Priskribi iliajn virtojn iĝis ofta temo de kavalirismaj aŭtoroj kaj artistoj.

Sammaniere aperis respondaj listoj da naŭ virinoj.

Aliaj grupoj da legendaj kavaliroj estis la Dekdu Paruloj de Francio kaj la kavaliroj de la Ronda Tablo.

## Eksteraj ligiloj 
* The Nine Worthies by Deirdre O'Siodhachain , angle.

Kategorio:Literaturo
Kategorio:Historio de Eŭropo
Graflandoj de Anglio

La **graflandoj** (angle: *counties*) de Anglio estas grava parto de la sistemo de loka regado kaj administrado en Anglio (angle: *local government*).

Graflandoj kutime estas dividitaj en kelkaj distriktaj konsilantaroj. Ĉiu distrikta konsilantaro havas apartajn respondecojn.

Ĉiu graflando troviĝas en regiono kaj ĉiu graflando enhavas distriktajn konsilantarojn :

## Listo de la graflandoj de Anglio 
eta|600px|Graflandoj en 2010

* Bedfordŝiro
* Bukingamŝiro
* Kembriĝŝiro
* Ĉeŝiro
* Derbiŝiro
* Devono 
* Dorseto
* Durhamo
* Esekso
* Glosterŝiro
* Hampŝiro
* Hertfordŝiro
* (Huntindonŝiro historie estis mem graflando, nun temas pri distrikto de Cambridgeshire)
* Kento
* Kornvalo
* (Kumberlando, historie estis mem graflando, nun temas pri parto de Kumbrio)
* Kumbrio
* Lankaŝiro
* Lesterŝiro
* Linkolnŝiro
* Norfolko
* Nordhamptonŝiro
* Nordhumberlando
* Notingamŝiro
* Oksfordŝiro
* Ŝropŝiro
* Somerseto
* Stafordŝiro
* Sufolko
* Surio
* Varvikŝiro
* Viltŝiro
* Vorsterŝiro

* Vajt-Insulo estas graflando sed ne enhavas distriktojn.

## Jam ne estantaj graflandoj 
Kelkaj restas kiel unuopaj instancoj sed ne plu estas graflandoj. Aliaj ne plu ekzistas sed la nomoj ankoraŭ estas uzataj en statistikoj, adresoj, ktp.
* Avonio – nuntempe unuopaj instancoj
* Berkŝiro
* Herefordŝiro – nuntempe unuopaj instancoj
* Humberflanko – nuntempe unuopaj instancoj
* Jorkŝiro
* Klevelandio – nuntempe unuopaj instancoj
* Kumbrio
* Midelsekso – nuntempe parto de Pli Granda Londono kaj Surio
* Rutlando
* Susekso – nuntempe du graflandoj Okcidenta Susekso, Orienta Susekso
* Tajno kaj Vero
* Vestmorlando

## Vidu ankaŭ 
* Loka regado kaj administrado en Britio
* Regionoj de Anglio
* Metropolaj provincoj de Anglio
* ISO 3166-2:GB

Dosiero:EnglandCounties1974.png|
Dosiero:EnglandTraditionalBlank.png|
Dosiero:EnglandCeremonialCounties.png|
Dosiero:EnglandAdminCounties1998.png|

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la graflandoj de Anglio, Kimrio kaj Skotlando antaŭ de la ŝanĝoj de 1974 ()
* informoj pri la ŝanĝoj de 1974 rilate al la graflandoj de Anglio, Kimrio kaj Skotlando antaŭ de la ŝanĝoj de 1974 ()

&nbsp;

&nbsp;


Anglio
Katedralo Lincoln

eta|*Katedralo de Lincoln*
La **katedralo de Lincoln** situas sur monteto kaj superregas kaj la urbegon Lincoln kaj la ĉirkaŭaĵon. Ĝi estas videbla el longa distanco.

Ĝi estis konstruita inter la 12-a kaj 14-a jarcentoj kaj havas 3 turojn. Ĉe la plej alta pinto ĝi atingas 111 metrojn.

La katedralo estis konstruita el mielkolora ŝtono kaj super la ĉefenirejo troviĝas ŝtona koboldo bone konata tra la tuta lando kiel la Lincoln-a *Imp*.
La koboldo estas ofte uzata kiel simbolo de la urbo kaj la provinco.

Ekster la katedralo staras granda statuo de eminenta filo de la provinco, Lincolnshire. La statuo montras la poeton Alfred, Lord Tennyson, kiu naskiĝis en la vilaĝo Somersby kaj inter 1850 kaj 1896 estis la oficiala poeto de la monarko (oficiala titolo *Poet Laureate*).

Lincoln
Kategorio:Lincolnshire
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1310-1319
Regionoj de Anglio

frame|dekstra
Anglio estas dividita en 9 regionojn.

Tiu nombro inkluzivas Pligrandan Londonon sed tiu ĉi estas unika speco de regiono.

Ĉiu el la naŭ regionoj havas registaran oficejon kaj diversajn aliajn organizaĵojn ekz. por stimuli komercon ktp.

La registaro enkondukis regionojn en la 1990-aj jaroj kaj nun pretas plifortigi ties rolon kaj respondecojn. Ĝi ankaŭ pretas enkonduki elektitajn asembleojn se la loĝantaro volas tion havi.

## Regionoj 
* (1) Pligranda Londono
* (2) Sudorienta Anglio
* (3) Sudokcidenta Anglio
* (4) Okcidentaj Mezlandoj
* (5) Nordokcidenta Anglio
* (6) Nordorienta Anglio
* (7) Jorkŝiro kaj la Humbero
* (8) Orientaj Mezlandoj
* (9) Oriento de Anglio

## Eksteraj ligiloj 
* informoj en retejo de la brita parlamento
* informoj de retejo *election.demon.co.uk* 
* informoj de retejo *statistics.gov.uk*
* mapoj de la regionoj

## Vidu ankaŭ 
* *Cotswolds*
* Loka regado kaj administrado en Britio
Ŝasano

**Ŝasano** (, śāsana; ) estas termino uzita de budhanoj kaj ŝivanoj por paroli pri iliaj religioj kaj praktikoj.

## En budhismo 
La vorto signifas "mesaĝo" (same kiel greke *angelion* en Evangelio), kaj en budhismo estas uzata por paroli pri budhismo kiel historia fakto. Ŝasano havas komencon kaj finon, sed la vero kiun ĝi esprimas (darmo) estas, laŭ budhismo, tempe sendependa kaj ekzistas ĉu iu konas ĝin ĉu ne.

## Referencoj 
Kategorio:Terminaro de Budhismo
Kategorio:Ŝivaismo
Samgo

[eta|Kelkaj [bikŝuoj ekster la bikŝuejo Rato Dratsang, en Barato, Januaro de 2015.]]

**Samgo** estas budhisma komunumo de bikŝuoj kaj unu el la tri gemoj de budhismo, kune kun la budho kaj la darmo.

## Etimologio 
[eta|altdekstre|Samgo en [Luang Prabang, Laoso.]]
La vorto *samgo* devenas de la vorto *saṃgha* (संघ) en Sanskrito, uzita en pluraj lingvoj de Barato, kiu signifas *asocio*' aŭ *komunumo*. Ĝi estis historie uzita en politika kunteksto por paroli pri registaro de respubliko aŭ raĝlando. En la Teravadaj tekstoj en Palio troveblas kunmetaĵoj kiel *ñāti-saṇgha*, "parenc-aro".

En Esperanto, ĝi prenas la signifon uzitan en budhismo, por paroli pri la budhisma eklezio, Por paroli pri la budhanaro, la vortoj *pariṣā* kaj *gaṇa* estas pli ĝustaj:

* *Pariṣā* signifas *disĉiplaro* kaj parolas pri la kvar grupoj da disĉiploj de la budho Gotamo: la ekleziaj bikŝuoj kaj bikŝuinoj, kaj la laikaj adeptoj kaj adeptinoj.

* *Gaṇa* signifas *grupo, amaso, tribo* kaj estas uzita por nomi kiun ajn grupon.

La seneklezia sekto Soka Gakkai, nova religia movado kiu komenciĝis kiel organizo de laikoj kiu disiĝis el la skolo Nichiren Shōshū en Japanio, kontraŭas la tradician difinon de la vorto *saṃgha* kaj interpretas la trian gemon kiel la laikoj, sed la skolo Nichiren Shōshū tamen subtenas la tradician difinon de *saṃgha* kiel la eklezio.

Laŭ Teravado, la termino *samgo* ne priskribas la laikajn adeptojn nek la tutan budhanaron.

Laŭ la taja pliaĝa bikŝuo Ajaan Lee Dhammadharo, la vorto *saṃgha*, kiel substantivo, signifas tiujn, kiuj bikŝuiĝis kaj surhavas la flavan robon, sed li distingas du tipojn de samgo: *sammuti-saṅgha* (*konvencia samgo*) kaj *ariya-saṅgha* (*nobla samgo*). Membrecon al la konvencia samgo oni atingas pro konsento de la bikŝuaro kaj ceremonio kun atestantoj laŭ diras la *Vinajo*, sed membrecon al la nobla samgo oni atingas kiam kiu ajn, ĉu bikŝuo aŭ ne, atingas unu el la kvar stadioj de vekiĝo rezulte de agado kaj praktikado, sen kia ajn ceremonio. Kiam tiu kvalito de transcendeco aperas en la koroj de la praktikantoj, ili povas nur renaskiĝi en la ĉielaj regnoj, kaj neniam en la inferaj.

Komitato de Japana Budhana Ligo Esperantista tradukas la vorton *saṃgha* kiel *frataron* kaj eksplikas, ke ĝi povas signifi kiun ajn kiu kuniĝas por aŭdi la instruojn de la Budho, sed ankaŭ klarigas ke la tradicia senco de *samgo* estas nur la budhisma eklezio.

## Vidu ankaŭ 
* Tri gemoj
* Budho
* Darmo
* Bikŝuo

## Notoj 
## Referencoj 

Kategorio:Terminaro de Budhismo
Rusiljono

**Rusiljono** (france : *Roussillon*, katalune : *Rosselló*), estas historia kataluna komarko de Nord-Katalunio, nun parto de la franca departemento Pyrénées-Orientales. Ties ĉefurbo estas Perpinjano.

## Terminologio 
"Rusiljono" estas ofte uzata kiel sinonimo de Nord-Katalunio, pro tio ke ĝi estas ties plej granda, popolumita kaj ekonomie grava regiono, kaj pro tio, ke la historia grafejo de Rusiljono grandparte koincidas kun la hodiaŭa Nord-Katalunio (krom ĉe Alta Cerdanya).

Dosiero:Castells bao 2005.jpg|Hom-tura festo en Baó
Dosiero:Canigó.jpeg|
Dosiero:Wine600.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Francio
* Historio de Hispanio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.vilaweb.cat/www/catalunyanord  
* http://visualiseur.bnf.fr/Visualiseur?Destination=Daguerre&O=7860987&E=JPEG&NavigationSimplifiee=ok&typeFonds=noir  
* http://www.bnf.fr 
* http://www.grec.net/cgibin/dificil.pgm?PGMORI=E&NDCHEC=0056936  

Kategorio:Naturaj regionoj de Francio
Kategorio:Komarkoj de Katalunio
Centro

La vorto **centro** povas signifi
* **Centro-Valo de Luaro**: Regiono de Francio
* **Centro** estas la geometria punkto en la mezo de figuro.
* Laŭ ŝako, la **centro** aludas la centraj kvar ĉeloj (d4,e4,d5,e5) kiuj estas strategie gravaj dum ĉiuj fazoj de la ludo.
* **Centro** estas spiritisma nomo por preĝejo.
* **Centro** povas signifi fonton de informado aŭ propagando, kiel Esperanto-Kultur-Centro aŭ Terminologia Esperanto-Centro.
* **Centro** ofte estas la meza aŭ malnova parto de urbo.
* Laŭ politiko, la **centro** estas la mezo inter du partioj, kiel liberalismo kaj konservativismo.

## Vidu ankaŭ 
* Centrulo estas ludanto de futbalo kaj aliaj sportoj
Dennis Hopper

dekstra
**Dennis HOPPER** (naskiĝis la  en Dodge City, Kansaso, mortis la  en Venice, Kalifornio) estis usona aktoro, reĝisoro, scenaristo kaj produktoro.

Li komencis sian karieron per rolo en la filmo *Rebel Without a Cause*, en kiu li aperis i.a. kun James Dean. Mondfamon li akiris per la filmo *Easy Rider*: En ĝi li agis kiel reĝisoro, aktoro kaj kunaŭtoro de la scenaro. Ĝis nun li tre aktivas en la kinoarto kaj krom tio li laboras kiel pentristo, skulptisto kaj fotisto.

## Filmoj 
* *Rebel Without a Cause* (Usono, 1955)
* *Giant* (Usono, 1955)
* *The Trip* (Usono, 1967)
* *Easy Rider* (ankaŭ reĝisoro kaj scenaristo; Usono, 1969)
* *True Grit* (Usono, 1969)
* *Der amerikanische Freund* (Germanio/Francio, 1977)
* *Apocalypse Now* (Usono, 1979)
* *Out of the Blue* (Kanado, 1979)
* *Renacer* (Hispanio, 1981)
* *Rumble Fish* (Usono, 1983)
* *The Osterman Weekend* (Usono, 1983)
* *Blue Velvet* (Usono, 1985)
* ''River's Edge* (Usono, 1986)
* *Colors* (Usono, 1987)
* *Catchfire* (Usono, 1991)
* *Red Rock West* (Usono, 1993)
* *Speed* (Usono, 1994)
* *Waterworld* (Usono, 1995)
* *Ed TV'' (Usono, 1999)

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Henry Fielding

eta|dekstra|Henry Fielding
**Henry FIELDING** (n. la 22-an de aprilo 1707, m. la 8-an de oktobro 1754) estis angla verkisto.

Naskiĝinte en Sharpam Park apud Glastonbury, Somerset, Fielding estis edukita en la renoma Eton College. En la jaro 1728 li ekstudis juron en Lejdeno. De 1729 ĝis 1737 li aktivis en Londono kiel dramisto kaj teatra direktoro, sed liaj satiraj dramoj elvokis la cenzuron, kiu finfine devigis lin forlasi la teatran laboron.

Ekde tiam li pli forte koncentriĝis al sia jurista kariero, al ĵurnalismaj agadoj kaj al la verkado de romanoj. Lia unua granda sukceso estis *An Apology for the Life of Mrs. Shamela Andrews*, kiu parodiis la romanon *Pamela*, verkitan de Samuel Richardson. Lia ĉefverko, la romano *The History of Tom Jones, a Foundling*, priskribas la vivon de la protagonisto Tom JONES kaj montras samtempe la vivon kaj la morojn de la tiutempa angla socio. En la jaro 1963 tiu ĉi romano estis tre sukcese filmigita (reĝisoro: Tony Richardson).

Henry Fielding mortis en la jaro 1754 en Lisbono.

## Listo de verkoj 
* *The Life and Death of Tom Thumb the Great* (farso, 1730)
* *Pasquin* (satiro, 1736)
* *The historical Register for the Year 1737* (satiro, 1737)
* *An Apology for the Life of Mrs. Shamela Andrews* (romano, 1741)
* *The History of the Adventures of Joseph Andrews* (romano, 1742)
* *The Life of Jonathan Wild the Great* (romano, 1743)
* *The History of Tom Jones, a Foundling* (romano, 1749; filmigita en 1963)
* *Amelia* (romano, 1751)
* *Journal of a Voyage to Lisbon* (taglibro, eld. 1755)

## En Esperanto aperis 
* ''La arbarego de l' vivo* (El "La animo de la popoloj", tr. J. T. Holmes, Esperanto, 1927, n-ro 12, p. 217-219)
* *Renkontiĝo inter pastro Adams kaj pastro Trulliber* : (el: *Joseph Andrews'') / Henry Fielding. - En: Angla antologio. – 1957. - p.276 - 280, vol. 1

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gutenberg.org/browse/authors/f#a537
* http://www.kirjasto.sci.fi/hfieldin.htm  
* http://www.thedorsetpage.com/people/Henry_Fielding.htm  

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Mortintoj en Lisbono
Pesaĥo

[eta|maldekstre|Seder-tablo kun la libro, kiun tradukis [Erin Piateski]]
**Pesaĥo** (alinome **juda Pasko** aŭ **hebrea Pasko**) estas juda festo. Ĝi okazas dum nordhemisfera printempo. Aliaj nomoj estas "la festo de la printempo", "la festo de la libereco", kaj "la festo de la macoj". Ĝi estas festo de la Eliro de la izraelidoj el antikva Egiptio, kiel rakontita en la libro de la Biblio *Eliro*.

Ĝi komenciĝas la 15-an de la juda monato Nisano (sed kiel ĉiuj judaj festoj, ĝi komenciĝas en la vespero de la antaŭa tago), kaj daŭras sep tagojn (ok tagojn ekster Israelo). Dum la unua nokto (kaj dum la dua ekster Israelo), judoj faras ritan festenon nomatan pesaĥa aranĝo (; prononco  aŭ , , do  aŭ ), en kiu ili rakontas la eliron per fiksita ritordo kaj multe da simbolismo.

Dum la tuta festo, judoj ne manĝas panon kaj aliajn fermentaĵojn, kaj forigas tiujn de sia posedo. Maco estas biskvit-simila manĝaĵo farita el faruno kaj akvo kaj bakita je alta temperaturo antaŭ ol ĝi povas fermenti. Ĝi anstataŭas panon dum Pesaĥo. Laŭ la tradicio, kiam la izraelidoj eliris el Egiptio, ili eliris haste, kaj ne havis tempon lasi al sia pano fermenti, kaj tiel rezultis maco, kaj tial oni manĝas macon dum Pesaĥo, kaj evitas fermentaĵojn.

Iuj nomas Pesaĥon esperante ankaŭ Pasko, sed ĉar tio estas nomo de alia kristana festo, por eviti ambiguon estas rekomendinde uzi la nomon *Pesaĥo*.

## En Esperanto aperis 
* *Verda Stelo,* Hagado de Pesaĥo, materialoj pri la pesaĥa aranĝo, esperantigis Erin Piateski, tria eldono, 2011, 76 paĝoj (en formato PDF).

Kategorio:Judismo
Kategorio:Juda terminaro
Meetup

**Meetup** *(renkontiĝo)* estas Interreta servo kiu ofertas pli ol mil temojn pri kiu oni povas renkontiĝi. Ĝi estis kunfondis en 2002 de Scott Heiferman, Matt Meeker kaj Peter Kamali.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.npost.com/interview.jsp?intID=INT00099  
* http://press.meetup.com/archives/000067.html  
* Meetup-paĝaro *(angle)*
* Vikipedio-paĝaro  *(angle)*

Kategorio:Interreto
Eskorialo

**El Escorial** povas signifi:
*Monaĥejo de El Escorial, palaco-monaĥejo proksime al Madrido, Hispanio.
*El Escorial (Madrido), urbo proksima al la monaĥejo, situanta je ĉirkaŭ 50&nbsp;km. de Madrido.
*San Lorenzo de El Escorial, alia urbo, en kiu la palaco vere situas.
Tilman Riemenschneider

**Tilman RIEMENSCHNEIDER** [tilman RImenŝnajde] (n. ĉ. 1460 en Heiligenstadt, m.  en Würzburg) estis germana skulptisto.eta|dekstra|Memportreto de Tilman RiemenschneiderLa filo de kupraĵisto pasigis sian junaĝon en Osterode. Plej malfrue en la jaro 1483 li ekloĝis en Würzburg, kie li en la jaro 1520 fariĝis urbestro. En 1525 oni malliberigis kaj torturis lin, ĉar li subtenis ribelantajn kamparanojn.

La skulptaĵoj de Tilman Riemenschneider montras elementojn de la Gotiko kaj de la frua Renesanco. Famaj kreaĵoj de li estas la altaroj *Heiligblutaltar* (altaro de la sankta sango) en Rothenburg ob der Tauber, la *Marien-Himmelfahrt-Altar* en Creglingen, la *Kreuzigungsaltar* en Dettwang kaj la tomba monumento pri la episkopo Rudolf von Scherenberg en la katedralo de Würzburg.

## Galerio de gravaj verkoj 

Dosiero:Rothenburg BW 17.JPG|*Sanktsanga altaro*

Dosiero:Rothenburg BW 16.JPG|Lasta vespermanĝo, detalo el la *Sanktsanga altaro*

## Vidu ankaŭ 
* 6145 Riemenschneider

Riemenschneider, Tilman
1460

En la jaro **1460** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 4-a de aprilo, fondodato de la Universitato de Bazelo.
* Mitiŝĉi kaj Santiago (Kabo-Verdo) fonditaj.
* Papo Pio la 2-a fondis la Universitaton de Bazelo, kiu estis la unua universitato en Svislando.
* Berno konkeris la habsburgan Voktejon Schenkenberg kaj tiel akiris la kontrolon pri Bözberg-Pasejo.

## Naskiĝoj 
* Tilman Riemenschneider (ĉ. 1460), germana skulptisto
* John Skelton, angla poeto kaj dramisto (proksima dato) (m. 1529)
* Johann Froben, svisa pentristo, libro-ilustristo, eldonisto, libristo kaj presisto (m. 1527)

## Mortoj 
* 20-a de septembro: Gilles Binchois, francoflandra komponisto (naskiĝis ĉirkaŭ 1400)
* Petr Chelčický, ĉeĥa kristana verkisto (naskiĝis ĉirkaŭ 1390)
Miguel Delibes

**Miguel DELIBES** (naskiĝis la 17an de oktobro 1920 en Valladolid, mortis la 12an de marto 2010 samloke) estis hispana verkisto.

## Biografio
Li studis juron kaj ekonomion kaj laboris ekde 1945 kiel profesoro pri komerca juro en la universitato de Valladolid. Samtempe li dediĉis sin al la verkado kaj al ĵurnalismaj agadoj. Estis liaj ŝatokupoj promenado tra kamparo, observado kaj ĝuo de la naturo kaj ĉasado. Li elstaris pro siaj ekologiaj vidpunktoj kaj unu filo lia okupis gravajn postenojn tiufake. Li estis membro de la Real Academia Española.

Je la morto de Delibes ĉefe lia urbo Valadolido, sed ankaŭ la tuta lando bedaŭris la morton de tiu tiom simpatia homo.

## Verkaro 
La verkaro de Delibes kun multe da humuro karakterizas la vivon de la homoj en la nuntempa Hispanio. Nome li volis ĉiam kontrastigi la tipan deĉiaman kamparan kulturon de Kastilio kun la nova moderna stilvivo propra de urboj; tio videblas ekzemple en "El camino" aŭ "La vojo" kie infano forironta urben rememoras sian naturecan vivon aŭ en "El disputado voto del señor Cayo" aŭ "La pridisputota voĉdonado de s-ro Kajo" kie du kontraŭaj politikistoj venas dum balota kampanjo gajni la apogon de la ununura loĝanto de preskaŭ dezerta vilaĝeto. En lia lingvaĵo abundas eroj de la kastilia lingvo, kiun li volas gardi por la posteularo.

En la jaro 1947 li pro sia verko *La sombra del ciprés es alargada* gajnis la Premion Nadal kaj en 1993 li gajnis la Premion Cervantes. Almenaŭ sep el ties romanoj estis adaptitaj al filmoj kaj *Cinco horas con Mario* al teatro fame ludita de la hispana aktorino Lola Herrera, kiu siavice estis ĉefrolulino de filmo *Función de noche* pri siaj parproblemoj kun sia edzo dum la epoko de tiu teatroludado tra la tuta Hispanio.

## Listo de verkoj 
* *La sombra del ciprés es alargada* (romano, 1947, Premio Nadal)
* *Aún es de día*
* *El camino* (romano, 1950)
* *Mi idolatrado hijo Sisí*
* *Diario de un cazador* (romano, 1955)
* *Siestas con viento Sur*
* *Diario de un emigrante*
* *La hoja roja* (romano, 1959)
* *Las ratas* (romano, 1962)
* *Por esos mundos*
* *Cinco horas con Mario* (romano, 1966)
* *Vivir al día*
* *Parábola del náufrago*
* *Con la escopeta al hombro*
* *Un año de mi vida*
* *El príncipe destronado* (1973)
* *Las guerras de nuestros antepasados* (1975)
* *S.O.S.*
* *Aventuras, venturas y desventuras de un cazador a rabo*
* *Mis amigas las truchas*
* *El disputado voto del señor Cayo* (romano, 1978)
* *Los santos inocentes* (romano, 1982)
* *El tesoro* (1985)
* *Señora de rojo sobre fondo gris* (romano, 1991)
* *El hereje* (romano, 1999)

## En Esperanto 
Lia romano *Señora de rojo sobre fondo gris* estis tradukita al Esperanto en aprilo 2023, kun la titolo *Sinjorino en ruĝo sur griza fono*. La tradukisto estis Antonio Valén.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio de Delibes en la retejo de la ĵurnalo *El Norte de Castilla*
* Cátedra Miguel Delibes
* Paĝo en la *Centro Virtual Cervantes* pri Miguel Delibes

## Referencoj 
Kategorio:Hispanaj verkistoj
Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento
Kategorio:Premio Cervantes premiitoj
Kategorio:Hispanaj romanistoj
Alfons Mucha

**Alfons MUCHA**, ĉeĥe  (*mucha* signifas *muŝo*), en Francio nomata **Alphonse MUCHA** , (naskiĝis la 24-an de julio 1860; mortis la 14-an de julio 1939) estis ĉeĥa pentristo, desegnisto kaj ĵurnalisto, konata kiel unu el la plej eminentaj artistoj de la Secesio-stilo.

Li naskiĝis en Ivančice en Moravio. Sukceson li akiris en Parizo, kie li famiĝis per siaj afiŝoj por la glora aktorino Sarah Bernhardt kaj aliaj (simile kiel Toulouse-Lautrec). Li estis kreinto de nova stilo kun dikaj konturoj, plata perspektivo kaj ornamaj floraj elementoj. La stilo estas france nomata **art-nouveau**, sed en aliaj lingvoj oni uzas terminon **secesio** (= apartiĝo, separiĝo). (Fine de la 20-a jarcento liaj afiŝoj fariĝis granda modo.) Al lia pariza ateliero venadis Rostand, Rodin, Gauguin, Strindberg kaj aliaj. Mucha estis konata kaj admirata en Munkeno, Vieno, Nov-Jorko, sed malmulte en Ĉeĥio.

Mucha kreis multajn pentradojn, afiŝojn, reklamojn, kaj librajn ilustraĵojn, ankaŭ desegnaĵojn por juveloj, tapiŝoj, murpapero, kaj teatraj scenejoj kiuj konatas en la stilo «art nouveau». Muchaj verkoj ofte havis belajn sanajn junajn virinojn en fluaj roboj, ofte ĉirkaŭitaj inter grandaj floroj kiuj foje faris haloojn malantaŭ la virinaj kapoj.

Tamen post ekesto de Ĉeĥoslovakio en 1918 li estis petita krei la unuan ĉeĥoslovakan poŝtmarkon kun motivo de Prago. En la 20-aj jaroj de la 20-a jarcento en kastelo Zbiroh (okcidenta Bohemio) A. Mucha kreis monumentan ciklon de dudek grandegaj  Slava epopeo, en kiu li esprimis sian patriotismon per bildigo de gravaj eventoj el la slava historio (nun en la kastelo de Moravský Krumlov).

Mucha estis framasono kaj unu el la refondintoj de ĉeĥa framasonismo post la unua mondmilito. Loĝio en Prago portas la nomon *Alphons Mucha*.

Lia filo Jiří Mucha (1915-1991) estis eminenta verkisto.

## Referenco 
## Eksteraj ligiloj 
* Ligoj al Muzeo de Alfons Mucha
* La Slava epopeo 

[maldekstra|eta|Afiŝo el la jaro 1909 bildiganta [Maude Adams-on kiel Johana de Arko-n]]


Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj
Kategorio:Secesiaj pentristoj
Kategorio:Francaj framasonoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 24-an de julio
Kategorio:Mortintoj la 14-an de julio
Jiří Mucha

**Jiří MUCHA** (naskiĝis la 12-an de marto 1915, mortis la 5-an de aprilo 1991) estis ĉeĥa verkisto, aŭtoro de aŭtobiografiaj romanoj kaj studoj pri sia patro, pentristo Alfons Mucha.

## Romanoj 
* *Spálená setba* (Bruligita semaĵo)
* *Studené slunce* (Senvarma suno)
* *Podivné lásky* (Strangaj amoj)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Slava epopeo

eta|dekstre|300ra|Alfons Mucha laboranta en la ciklo en 1920.
[eta|dekstre|300ra|*La bulgara [Simeon I|caro Simeon*]]
[eta|dekstre|300ra|*Post la [batalo de Grunwald*.]]
[eta|dekstre|300ra|*La [Athos|sankta monto Athos*]]
eta|dekstre|300ra|*Slavoj en sia patrujo*
[eta|dekstre|300ra|*La kronado de la serba caro [Stefan Duŝan kiel imperiestro de la Orienta Romia Imperio*]]

**Slava epopeo** estas ciklo de dudek grandaj pentraĵoj de la ĉeĥa pentristo Alfons Mucha, kiujn li pentris en la kastelo Zbiroh en okcidenta Bohemio kaj kiuj nun troviĝas en la kastelo de Moravský Krumlov.

La pentristo pensis pri la ciklo jam ekde 1900, sed nur en 1910 li revenis el Francio kun sia familio, luis atelieron en kastelo super urbeto Zbiroh kaj dum 18 jaroj pentris sian ĉefverkon. Tiun li poste donacis al la ĉeĥa nacio kaj konfidis al Prago, kie la verko estis prezentita en Foireja Palaco (1928). En 1938 la urbo sukcesis la verkon kaŝi antaŭ faŝistoj kaj post la dua mondmilito la Galerio de Prago pruntis la verkon al la kastelo de Moravia Krumlov, kie ĝi estas prezentata ekde 1963. Nun aperis tendencoj revenigi la verkon al Prago, sed tie ne estas samkvalitaj ĉambroj kiel en Krumlov.

## Listo de pentraĵoj 
La verko konsistas el 20 pentraĵoj de pli-malpli ses metrojn altaj kaj ok metrojn larĝaj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Altkvalita galerio kun kelkaj notoj en la ĉeĥa.
* Retejo de la kastela muzeo, kie oni povas vidi duonon de la kolekto.

Kategorio:Kasteloj
Kategorio:Husmovado
Kategorio:Pentraĵoj pri historiaj temoj
Kategorio:Slavoj
Kategorio:Alfons Mucha
Loĝistiko

La **loĝistiko** estas la studo de la transporto de aĵoj kaj homoj, ĉefe en ekonomio kaj milito.

Historie, la loĝistiko originis kiel studo por movi soldatojn aŭ trupojn, provizante ilin per manĝaĵoj, ktp.

Nuntempe, en la ekonomio, ĝi estas la studo pri la produktado, organizado, transportado, ktp. de konsumaĵoj kaj produktaĵoj, kiu celas atingi la plej bonajn rezultojn per kiel eble plej malmulta mono, tempo, ktp.

Dosiero:Allentown Project 042.jpg|
Dosiero:Courbe diffusion innovation.png|
Dosiero:Subsysteme der Logistik.png|

## Vidu ankaŭ 
* Kontenero
* Trafiko
* Militfortoj

## Eksteraj ligiloj 
* PIV: "loĝistik/o. Tuto de la rimedoj, kiuj ebligas bonan funkciadon de entrepreno, i.a. ⚔ koncentradon k proviantadon de armeo."
* http://logisztika.lap.hu
* http://www.logsped.hu 
* http://www.themanufacturer.com/uk/zones/logistics_and_supply_chain  
* http://www.themanufacturer.com/us/zones/logistics_and_supply_chain  
* MIT - Center for Transportation & Logistics 
* FATEC - Logística e Transportes 
* USP - Departamento de Sistemas Logísticos 

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Transporto
Astro

|-
|Elekto de astronomiaj korpoj kaj objektoj
|}
**Astro** (aŭ **Astronomia objekto**) estas ĉiela natura korpo aŭ aĵo kiel stelo, planedo, kometo, ktp.

## Listo de astroj 
## Limo de Roche 
La Limo de Roche estas la surfaco de spaco ĉirkaŭ astro, ekstere de kiu alia korpo (satelito) povas kunteniĝi nur per la propra gravita forto. Kontraŭe, interne de la limo la dua korpo devas kunteni sin per aliaj fortoj aŭ estas, se ekzemple ĝi estas likva, disŝirata de la tajda forto. Por globforma astro la limo de Roche estas sfera; oni tiam uzas la esprimon ankaŭ por la radiuso de la sfero.
Carl Sternheim

**Carl STERNHEIM** [kal ŝtenhajm] (naskiĝis la 1an de aprilo 1878 en Lepsiko, mortis la 3an de novembro 1942 en Bruselo) estis germana verkisto.

La filo de juda bankisto studis i.a. filozofion, juron kaj arthistorion, sed ĉion sen diplomo. Ekde 1908 li en Munkeno kun-eldonis la literaturrevuon *Hyperion*. Post 1911 Sternheim verkis siajn ekspresionismajn dramojn, kiuj satire kritikis la filistrecon de la siatempa socio. Pro malkontenteco pri la politika situacio en Germanio, li ekde 1912 vivis ĉefe en Belgujo, Nederlando kaj Svisujo.

En Germanio ĝis 1918 parto de lia verkaro estis malpermesita, ekde 1933 la naziaj regantoj malpermesis lian plenan verkaron. Carl Sternheim mortis en 1942 en Bruselo.

## Listo de verkoj 
* *Die Hose* (dramo, 1911)
* *Die Kassette* (dramo, 1912)
* *Bürger Schippel* (dramo, 1913)
* *Der Snob* (dramo, 1914)
* *Tabula rasa* (dramo, 1916)
* *Kampf der Metapher* (eseo, 1917)
* *Die Marquise von Arcis* (dramo, 1918)
* *Europa* (romano, 2 vol. 1919/1920)
* *Manon Lescaut* (dramo, 1921)
* *Oscar Wilde. Sein Drama* (dramo, 1925)
* *Chronik von des zwanzigsten Jahrhunderts Beginn* (novelaro, 1918; pli amplekse 1928-28)
* *Vorkriegseuropa im Gleichnis meines Lebens* (membiografio, 1936)

Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Fremdlingva Eldonejo (Sofio)

**Fremdlingva eldonejo Sofija** eldonis du esperantlingvajn librojn.

* *Bofilino* : romano / Georgi Karaslavov. Trad. el la bulgara originalo Simeon Simeonov kaj Asen Simeonov. (Ilustr. de la pentr. Boris Angeluŝev.) [Antaŭparolo de Asen Grigorov.] - 1959. - 326p. : ilustr. 
* *Elektitaj versaĵoj* / Nikola Vapcarov. Antaŭparolo de Ĥristo Radevski. [Red. Atanas Lakov.] - 1960. - 71 p.

Kategorio: Libroeldonejoj
Kategorio: Ekonomio de Bulgario
Kategorio: Bulgarlingva literaturo