open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klingona lingvo

La **klingona lingvo** () estas fikcia lingvo kreita de Marc Okrand por la kin-industria kompanio Paramount. Ĝin parolas la klingonoj, eksterteruloj aperantaj en la filma kaj televida serio *Star Trek*. Por doni al la lingvo aliplanedan etoson, Okrand ekzemple donis al ĝi la vortordon “Objekto Verbo Subjekto” (OVS).

Ekzistas *Klingonlingva Instituto* por varti kaj evoluigi la lingvon kaj ĝian kulturon.

Krom lernolibroj kaj vortaroj ekzistas almenaŭ tri klingonigitaj libroj: Hamleto, Eposo pri Gilgameŝ (klingone: *ghIlghameS*), Multa bruo pri nenio.

La ne-fikcia parolantaro de la klingona lingvo konsistas ĉefe el entuziasmaj ŝatantoj de *Star Trek*, kiuj uzas siajn sciojn dum kunvenoj de Trek-ŝatantoj.

Paramount posedas la aŭtorrajton de la oficiala vortaro kaj de la aliaj kanonaj priskriboj de la lingvo. Iuj kontestas la validecon de la aŭtorrajto pro unu decido de la Supera Kortumo de Usono, en t.n. proceso *Feist v. Rural*, kiu temis pri aŭtorrajto de telefonlibro.

Kiel oni faras en aliaj lingvoj, oni rajtas referenci tiun konstruitan lingvon kiel lingvo de admirantoj (angle: Fan language), kiuj kutime estas ŝategantoj de sciencfikcia kulta filmo, kiel Stelaj militoj.

## Fonologio 
### Konsonantoj 
### Vokaloj 
:&lt;a&gt;&nbsp;&nbsp;vasta malantaŭa nerondigita vokalo (per la angla *spa*)
:&lt;e&gt;&nbsp;&nbsp;mezvasta antaŭa nerondigita vokalo (per la angla *bed*)
:&lt;I&gt;&nbsp;&nbsp;preskaŭ malvasta preskaŭ antaŭa nerondigita vokalo (per la angla *bit*)
:&lt;o&gt;&nbsp;&nbsp;mezmalvasta malantaŭa rondigita vokalo (per la franca *eau*)
:&lt;u&gt;&nbsp;&nbsp;malvasta rondigita vokalo (per la hispana *tu*)

## Specimeno 
Nia Patro (Transskribita):
:vavma' QI'tu'Daq, quvjaj ponglIj:
:ghoSjaj wo'lIj, qaSjaj Dochmey DaneHbogh
:tera'Daq QI'tu'Daq je.
:DaHjaj maHvaD DaHjaj Soj yInobneS,
:'ej yemmeymaj tIbIjneSQo'
:maHvaD yembogh nuvpu' DIbIjbe'moH.
:ghotlhu'moHneSQo', 'ach mIghghachvo' ghotoDneS.
:reH SoHvaD wo', HoS je, batlh je.

La unua linio ("vavma' QI'tu'Daq, quvjaj ponglIj") en la klingona skribsistemo,  ("pIqaD"):
: ,   
 

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Na'via lingvo, alia fikcia lingvo kreita de lingvisto por filmo

## Eksteraj ligiloj 
* La Klingonlingva Instituto 
* Patro Nia kaj Anĝela Saluto al Maria 
* Stille Nacht (Paca nokt')

* dokumentoj pri la klingona en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo  (arkivigite)


Kategorio:Fikcilingvoj
Kategorio:Specioj de Star Trek
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Konstruitaj lingvoj
Kategorio:Ensociiĝintaj konstruitaj lingvoj
Sekurado de Informacioj

[eta|250x250px|La [kriptologio estas necesa por la interŝanĝo de informacioj en la interreto.]]
**Sekurado de informacioj** rilatas al protektado de aro da informacioj, ĉar ĉiuj informoj valoras por la individuo aŭ entrepreno kiu ĝin posedas, do sekurado de informacioj celas daŭrigi tiun valoron. La bazaj kriterioj de sekurado de informacioj estas: konfidenceco, integreco, havebleco aŭ disponeblo, kaj kontroleco. Tiu sekurado ne temas nur pri  komputilaj sistemoj, elektronikaj informoj aŭ informaĵaj sistemoj. Tiu scienca fako aplikeblas al ĉiujn informaciojn kaj datenojn. La koncepto de Informatika Sekureco aŭ komputila sekurado profunde rilatas al Sekurado de Informacioj, inklude ne nur la protektado de datumoj, sed ankaŭ de la sistemoj mem.

Nuntempe tiu fako estas konvenciita laŭ la normo ISO/IEC 17799:2005, influata de la brita modelo (British Standard) BS 7799. La serio de normoj ISO/IEC 27000 estis rezervitaj por pritrakti Sekuradon de Informaciojn, inkluzive la komplementoj de la originala modelo. La ISO/IEC 27002:2005 daŭre estas konsiderata formale kiel 17799:2005 por historiaj kialoj.

## Konceptoj pri sekurado 
Multaj aŭtoroj difinas la Sekuradon de Informaciojn (SI) (Brostoff, 2004; Morris e Thompson, 1979; Sieberg, 2005; Smith, 2002;) kiel la protektado de informacioj, kaj preventado kontraŭ maloferto de servoj al permesataj uzantoj, dum integreco kaj konfidenceco de tiuj informoj estas daŭrigataj. La nivelo de la sekureco korespondas al nivelo de la informo kaj al perdoj okazataj kaze de malbona uzo de tiuj informoj.

Tiu scienco rilatas al informoj de persono aŭ entrepreno, organizoj aŭ ŝtatoj. Kompreneblas kiel informo iu ajn enhavo aŭ datumo valorinda por homo aŭ negoco, rezervita aŭ publika.
Difinindas parametrojn (kun uzo aŭ ne de helpiloj) por la nivelo de la sekureco, por stabiligi la bazojn por analizo de la disvolviĝo de la sekurado. La sekurado de iu informo povas esti influata de kondutoj kaj uzoj, la medio, infraestrukturo aŭ homoj kun malbonaj intencoj (ŝteli, detrui aŭ modifi).

## Vidu ankaŭ 
* Ĉifrado
* Fajroŝirmilo
* Informotraliko
* Kontraŭvirusilo
* Kriptologio

## Eksteraj ligiloj 
* Computer Security Institute (en la angla)
* CERT.PT (en la portugala)
* CERT.br (en la portugala)

Kategorio:Komputila sekureco
Komputika sekureca politiko

La **komputika sekureca politiko** estas la dokumento en kiu iu organizaĵo priskribas tion, kio estas permesita kaj ne permesita rilate al ĝia informaĵa sistemo por ke la komputika sekureco estu konservita.

Kategorio:Sekureco
Kategorio:Komputiko
Karelia

**Karelia** estis la TTT-medio de la GIEB, kaj ĝia plej uzata parto.  Karelia estis programita de amiko de Julia Litvinova la 3-an de marto 2000. Novan version faris Joost Witteveen; ĝi enhavis galerion de la babilemuloj. Karelia malaperis 25an de Septembro, 2002. Pro nesciataj kialoj, la karelia-servilo forviŝis la skripton.

Anstataŭ Karelia nun funkcias babilejo.org.

## Eksteraj ligiloj 
* http://babilejo.org/ 

Kategorio:Interreto
Kategorio:Esperanto-movado
Donald Knuth

**Donald KNUTH** (naskiĝis en 1938) estas komputikisto kaj emerita profesoro de universitato Stanford kiu verkis la vaste konatan serion de libroj *The Art of Computer Programming* ("La arto de komputila programado"). Ĉi tiuj libroj estas bone konata fonto de informoj pri multaj fundamentaj algoritmoj. Li nun verkas la kvaran volumon de la serio.
* Volumo 1: *Fundamentaj Algoritmoj* (unua eldono, 1968)
* Volumo 2: *Duonnumeraj Algoritmoj*
* Volumo 3: *Ordigo kaj Serĉado*
* Volumo 4: *Kombinatoriko* (eldonota 2007)
* Volumo 5: *Sintaksaj Algoritmoj* (eldonota 2009)

Ĉar li ne ŝatis la prespretigon de la *Arto*, li kreis la tekstformatan programon TeX, kaj la programon Metafont por krei tiparojn. Uzante TeX, li ankaŭ kreis la ideon de *Klera programado* (angle: *Literate Programming*), kiu intermiksas programajn instrukciojn kun la dokumentaro pri la programo. Ĝi estas la funda ideo de Javadoc en Java kaj POD (*Plain Ordinary Documentation*) en Perl.

En 1974 li gajnis la Premion Turing.

Knuth retpoŝtis dum 1975-1990, sed volonte ne plu havas retadreson.

## Vidu Ankaŭ 
* Notacio de Knuth

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de Donald Knuth 

Kategorio:Turing-Premiitoj
Kategorio:Usonaj komputikistoj
Kategorio:TeX
Kategorio:Pioniraj komputikistoj
Konfirmacio

[eta|300px|Konfirmacio en [Norvegia Eklezio]]

**Konfirmacio** estas sakramento de katolikismo, ortodoksismo kaj protestantismo, kiu konfirmas la kredanton en ties kristana fido.

Historie ĝi estas la dua parto de bapto, kiu (en la katolikismo) ne estas ricevata ĝis la aĝo de kompreno. Eĉ hodiaŭ, plenaĝuloj ricevas konfirmacion tuj post bapto. La pastro ŝmiras la kredanton per oleo, kio konfirmas ties bapton, la Sankta Spirito fortigas ties fidon per sia graco. La Sankta Skribo klare distingas inter la bapto kaj konfirmacio:

En la apostola tempo, kiel oni povas vidi el tiu ĉi peco, la Sankta Spirito falis sur homon per la manmeto de apostoloj. Poste tion anstataŭis ŝmirado per speciala oleaĵo.
En la ortodoksismo konfirmacio okazas tuj post la bapto eĉ rilate infanojn, ortodoksuloj do ne konas la nocion "aĝo de kompreno". Tial en la ortodoksismo ofte mankas la konscia konfirmo kaj pro tio rilate tiun ĉi konfesion oni prefere uzu la vorton "krismado" - laŭ la substanco, per kiu oni ŝmiras la baptiton.

## Vidu ankaŭ 
* Ĵuro

Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Kristana kultado
Kategorio:Sakramentoj
Konfeso

[eta|dekstra|Moderna [konfesejo, Nov-Zelando, 2006]]
[eta|Konfeso en [Katolika Eklezio|romkatolika preĝejo en Varsovio, 2023]]
En religia senco: **konfeso** estas sakramento por la pardono de pekoj. Ĝi
estas sakramento de katolikismo, ortodoksismo, anglikanismo kaj
luteranismo. Se oni grave pekas post bapto, oni devas konfesi la
pekon al pastro, kiu absolvas en la nomo de Jesuo Kristo kaj
devigas iujn agojn de pento, kiuj difiniĝas plipropre penitenco kiu estas parto de la konfeso-sakramento

En nereligia senco: **konfeso** signifas malkaŝe deklari, ke oni faris ion mallaŭdindan, ekzemple en juro: *La akuzito **konfesis** sian faron antaŭ la tribunalo kaj pro sia konfeso ricevis pli favoran verdikton*.

## Proverbo 
Ekzistas 2 proverboj pri konfeso en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Konfesanto
* Konfesa sekreto
* Konfesio
* Konfesoj

## Referencoj 

Kategorio:Kristanaj terminoj
Kategorio:Sakramentoj
Komunio

[eta|240px|[Kaliko por ofero de la sakramenta vino]]
**Komunio** aŭ **eŭĥaristio** (signifanta "dankespriman oferon") estas sakramento, kiu estas rita ofero de pano kaj vino por memorigi pri Kristo. La komunio per la simbola manĝo de panpeco kaj iom da vino scene ripetas la Lastan Vespermanĝon de Jesuo Kristo dividis kun liaj dek du apostoloj kaj disĉiploj antaŭ ol esti mortigita per krucumado, kaj rite memorigas pri ĝi. Meso estas diservo, en kiu okazas komunio. 

Dum la termino "eŭĥaristio" estas ankaŭ uzata por indiki la konsekritaĵojn mem: la panon (hostio) kaj la vinon, aliflanke la unua signifo de "komunio" estas la dono kaj la akcepto de la sanktaĵoj konsekritaj de eŭĥaristio.

## En diversaj eklezioj kaj doktrinoj
Laŭ katolikismo kaj ortodoksismo, la komunio aŭ eŭĥaristio — la pano kaj vino — fariĝas la veraj sango kaj korpo de Kristo, kaj ne nur simbole aŭ spirite, kvankam la ekstera apero restas sama. Sankta Tomaso de Akvino klarigis la procezon per la ideo de transsubstancigo. Per la eŭkaristio ni partoprenas en la korpo kaj sango de Kristo, kaj tial en lia venko super peko kaj morto. Ĝi estas nia nutraĵo spirita, la pano de la ĉielo, per kiu ni estas fortigitaj iri laŭ la volo de Dio sur la tero kaj tial al la ĉielo post morto. Sed la eŭkaristio devas esti manĝita kun fido kaj koro ricevema.

La eŭĥaristio estas oferata dum ĉiu meso. En la katolikismo ĉiu baptita kredanto, nekonscianta pri grava peko (murdo, adulto, ŝtelo, ktp) povas ricevi la eŭkaristion; alie li devas konfesi siajn pekojn en konfeso antaŭ ol li povas ricevi ĝin. La eŭkaristio donas pardonon pri malgravaj pekoj (kolero, volupto, egoismo, ktp). La ortodoksismo ne konas la distingon inter pekoj gravaj kaj malgravaj, sed la praktiko pri la antaŭkomunia konfeso varias laŭ landoj. En la Rusa Ortodoksa Eklezio konfeso antaŭ la komunio estas nepre necesa.

Laŭ protestantismo, la pano kaj vino estas simboloj de la korpo kaj sango de Kristo, sed ne la efektivaj korpo kaj sango. Jesuo eble ĉeestas en la sakramento, sed la pano kaj vino ne estas la efektiva korpo kaj sango. Zvinglo diris, ke la sakramento estas tute simbola. Kalvino diris, ke Jesuo ne estas en la pano, sed en la kredanta manĝanto (Konsento de Zuriko). Lutero diris, ke Kristo estas fizike en la pano kaj vino, tamen ne per transsubstancigo (la katolika doktrino), sed per *kunsubstancigo*. La disputo krevigis la protestantan eklezion.

La Konferenco de Lambeth deklaris, ke anglikanoj havas la saman doktrinon pri eŭkaristio, kiun havas romkatolikismo kaj ortodoksismo.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Eŭkaristiaj fratinoj
* Hostio
* Internacia Eŭkaristia Kongreso
* Komuneco (kristanismo)
* Kristokorpa festo
* Unua komunio


Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Sakramentoj
Kartvela

Rilata al kartvela etno kaj ŝtato. La vorto devenas el la memnomo de sudkaŭkazia popolo, Kartveloj, internacie konata kiel Georgian, Georgien, Georgier, Gruzini, Gurĝi/Gorĝi, k.a. Kartveloj estas posteuloj de antikva popoloj Kolĥoj kaj Iberoj (kaŭkaziaj).

*Kartvela Eklezio
*Kartvela Grupo de Popoloj
*Kartvela lingvo
*Kartvela literaturo
*Kartvela alfabeto

Kategorio:Kartvelio
Kastilio-Manĉo

**Kastilio-Manĉo**, aŭ **Kastilio-La Manĉo**, estas aŭtonoma komunumo de Hispanio, okupanta la plej grandan parton de la antikva historia regiono Nov-Kastilio, (), escepte de la Madrida Regiono, kiu formis propran komunumon. Grandan parton de la regiono konsistigas la geografia unuo Manĉo, pro kio la regiono ricevis sian nunan nomon.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La ĉefurbo estas Toledo, ĉe la rivero Taĵo. 

La regiono konsistas el la provincoj Albacete, Ciudad Real, Cuenca, Gvadalaĥaro kaj Toledo.

Ĉefaj urboj (kun loĝantaro en 2007):
* Albacete, 
* Talavera de la Reina, , en la provinco Toledo
* Toledo, 
* Gvadalaharo, ,
* Reĝurbo (nacilingve **Ciudad Real**), ,
* Cuenca, 
* Puertoljano, , en la provinco Reĝurbo
* Tomelloso, , en la provinco Reĝurbo
* Hellin, 
* Alcázar de San Juan, , en la provinco Reĝurbo
* Valdepeñas, 
* Azuqueca de Henares, 
* Villarrobledo, 
* Almansa, 

Kastilio-Manĉo estas la loko kie disvolviĝas granda parto de la aventuroj de Don-Kiĥoto el Manĉo, de Miguel de Cervantes.
Kampanio

**Kampanio** ( ) estas regiono en suda Italio, samlimas kun Latio nord-okcidente, Moliso norde, Apulio nord-oriente, Basilikato oriente, kaj la Tirena Maro okcidente.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La nomo venas el la latina lingvo, kaj estis nomita de la Romianoj kiel **Campania felix** (*bonŝanca* aŭ *feliĉa kamparo*).

## Geografio 
maldekstre|eta|Surfaco de Kampanio per altimetraj zonoj

La regiona ĉefurbo estas Napolo *(Napoli)*. La regiono estas dividita en kvin provincojn: Avellino, Benevento, Caserta, Napolo kaj Salerno.

Turismaj allogaĵoj inkluzivas la Sibilan groton en Kumajo, grekajn templojn en Paesto, romiajn ruinojn en Pompejo kaj Herkulano, la vulkanojn Vezuvion kaj Solfataron, la *Costiera Amalfitana* de Sorento ĝis Salerno, kaj la insulojn Kaprion kaj Iskion kaj Procida.

### Ĉefaj urboj 
Sekvas listo de la 10 urboj kun plej da loĝantoj.

### Aliaj geografiaj elementoj 
Ĉilento estas la suda parto de la regiono Kampanio. Ĝi estas ekde 1991 la kerno de nacia parko, nome *Parco Nazionale del Cilento, Vallo di Diano e Alburni*.
Krimo

**Krimo** estas ago, per kiu morala aŭ civita leĝo estas grave malobservata.[eta|dekstra|*[Justeco kaj Dia Venĝo serĉante Krimon*, oleo sur tolo de Pierre-Paul Prud'hon, 1808.]]En iuj juraj sistemoj, krimo estas delikto de la plej grava speco, ekzemple murdo, dombruliĝo, seksperforto, fraŭdo, ks.

**Krimulo** estas homo kulpa je krimo.

## Tipoj 
* Malam-krimo
* Militkrimo

## Proverbo 
Ekzistas 3 proverboj pri krimo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Gangstero
* Jurmedicino
* Kriminologio
* Malliberejo

## Eksteraj ligiloj 
*  *(pri bando, kiu agis en Tjumeno komence de la 1990-aj)*
*  *(pri la televidserio Criminal Minds kaj krimeco ĝenerale)*
*
Karbono (apartigilo)

**Karbono** povas esti:
* **Karbono** estas kemia elemento.
* **Karbono (esperantisto)** estas franca esperantisto el Liono, membro de la Nigra Flago.

Vidu ankaŭ: Terkarbo (fosilia brukaĵo) kaj Karbonio (periodo).
Respubliko Karelio

La **respubliko Karelio** (/*Karelija*; karele kaj ) estas parto de Rusa federacio, situanta en Nordokcidenta Rusio.

La areo de la respubliko estas 180.500 km2, kio estas 1,06% de la tuta areo de Rusio. La loĝantaro je la aglomeraĵo en 2000 estas 766,4 miloj. La averaĝa aĝo de la loĝantoj estas 36,5 jaroj. Respubliko Karelio entenas 19 memadministradajn teritoriojn, 808 loĝlokojn.

## Kronologio 
* 20-a de majo 1784 - Oloneca Gubernio
* 8-a de junio 1920 - Karelia Labora Komunumo
* 25-a de julio 1923 - Karelia Respubliko de Sovetunio
* 31-a de marto 1940 - Karelia-Finna Respubliko de Sovetunio
* 16-a de julio 1956 - Karelia Respubliko de Sovetunio
* 13-a de novembro 1991 - respubliko Karelio.

## Esperantistoj en Karelio 
* Vladimir Romanov, Petrozavodsk
* Vitalij Fleganov, Petrozavodsk

## Referencoj
Kabardio-Balkario

eta|370px|Loko de Kabardio-Balkario en Kaŭkazio
eta|dekstra|250px
**Kabardio-Balkario** (aŭ **Kabardujo-Balkarujo**, aŭ **Kabard-Balkario**; , ) estas respubliko en Norda Kaŭkazio, subjekto de Rusia Federacio. Ĝi konsistas el du malfacile disigeblaj etnaj teritorioj, kiujn formas kabardoj kaj balkaroj. En nordaj partoj de la respubliko estas ankaŭ vilaĝoj kun etne rusa (kazaka) loĝantaro. Ĉefurbo estas la urbo Nalĉik (, kabarde *Налшык*, karaĉaje-balkare *Налчыкъ*).

* **Areo**: 12,5 mil kv.km;
* **La plej alta punkto**: Elbruso (5 642 metrojn super la marnivelo);
* **Loĝantaro**: 715 mil; inter ili kabardoj — 304 mil, balkaroj — 60, rusoj (plejparte kazakoj) — 234;

## Historio 
En 1921 formiĝis Kabarda AO, 1922-1936 — Kabarda-Balkara AO, 1936-1944 — Kabarda-Balkara ASSR, 1944-1957 — Kabarda ASSR (lige kun translokigo de la balkaroj en Kazaĥion kaj Kirgizion), de 1957 — Kabardia-Balkara ASSR.

La plejparto de la respubliko estas en konsisto de Rusio ekde 1557. Tiam kabarda princo boparenciĝis kun rusia caro. Centre de Nalĉik staras "Kupra Marija" — monumento al la kabarda princino, kiu edziĝis al la rusa caro. Cetera parto de la regiono (ĉefe kun balkara loĝantaro) aliĝis al Rusio nur en 1827.

## Referencoj
Kursk

**Kursk** () estas urbo en Rusio, ĉefurbo de la Kurska provinco, kun ĉirkaŭ 441 mil loĝantoj (2001);
La urbo situas apud riveroj Sejm (Сейм) kaj ĝia alfluanto Tuskarj (*Тускарь*).

## Kelkaj datenoj 
* La unua mencio de Kursk estas datita 1095, urba statuso ekde 1779.
* La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).
* En la urbo estas fervoja stacio (ekde jardeko de la 1860-a) kaj flughaveno.

## Historio 
De la jaro 1360 ĝis la fino de la 15-a jarcento Kursk estis parto de la Granda Litova princlando. Fine de la 19-a jarcento Kursk iĝis grava industria centro kaj nodo de fervojoj.

La urbo famiĝis pro la Kurska magneta anomalio (minkampo de fera erco).

De la 5-a de junio ĝis la 23-a de aŭgusto de 1943 apud la urbo okazis grava tanka batalo de la dua mondmilito.

## Famaj lokanoj
* Konstantin Trutovskij

## Ĝemelurboj 
* , eblas ankaŭ kontaktoj en Esperanto

## Galerio 

Dosiero:Kursk-6.jpg|Katedralo en Kursk
Dosiero:Kursk-8.jpg|Centra banko en Kursk

## Vidu ankaŭ 
* Kursk (stacidomo)
* Riŝkovo (stacidomo)
* Tramtransporto en Kursk
* Trolebusa transporto en Kursk

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Kursk  
* Kursk Komerca Adresaro kursk.Jsprav.Ru 
* Kursk muzikaj eventoj
* Kurska voja polico 


Kategorio:Urboj de Kurska provinco
Respubliko Komi

alternative=Mapo de Komiio.|eta|300ra|**Mapo de Komiio.**
**Komiio** (*Respubliko Komi*, , ) estas aŭtonoma respubliko (konstitucia ento) de la Rusia Federacio en ties nordokcidenta federacia regiono**.**

La Respubliko Komi estis aŭtonoma provinco la 22-an de aŭgusto 1921 kaj de 5-a de decembro 1936 la Komia Aŭtonoma Sovetia Socialisma Respubliko ene de la Rusa Socialisma Federacia Sovetia Respubliko. En la momento de la malintegriĝo de Sovetunio, la respubliko ricevis la statuson de socialisma sovetia respubliko la 23-an de novembro 1990, kiu siavice transformiĝis en la Respublikon de Komi la 26-an de majo 1992.

## Geografio 
La Respubliko Komiio situas en la ekstrema nordoriento de Eŭropo, malmulte loĝata regiono de Tajgo kaj Tundro. La pejzaĝo estas plejparte ebena. En la nordokcidento situas Тиманский кряж (*Timansky Kryazh*), en la oriento ĝi limas al la ural-montaro. La ĉefaj riveroj estas Peĉora kaj Viĉegda, flanka rivero de la Norda Dvina. La praarbaroj de Komiio formas la plej grandan seninterrompan ĝangalan regionon en Eŭropo kaj estas ekde 1995 rekonita kiel Monda Heredaĵo de Unesko. La Manpupunaj Rokoj (rusa : Маньпупунёр) ofte nomata la "sep gigantoj de Uralo". La nura grandurbo estas la ĉefurbo Siktivkar. Aliaj lokoj estas Uĥto, Vorkuta, Peĉoro (urbo), Usinsk kaj Inta. En tiu regiono situas la tiel nomataj Manpupunaj Rokoj.
[alternative=Manipuraj montaroj aŭ 'sep gigantoj de Uralo'|centra|eta|300x300ra|'''Manpupunaj rokoj aŭ la 'sep gigantoj de [Uralo'''']]

## Popolo 
La komioj estas finn-urgra popolo, sed ili fariĝis malplimulto. Nuntempe ĉefe rusoj tie loĝas krom aliaj popoloj kiel ekzemple tataroj, belorusoj, rusiaj germanoj, ĉuvaŝoj kaj aliaj. La plimulto konfesus aparteni al la rusa ortodoksa eklezio.

## Lingvoj 
La  estas la komia kaj rusa lingvoj.

## Naturprotektado 
En 1994, pli ol 100,000 tunoj da nafto el difektitaj naftoduktoj fluis en la tundron kaj poluis la terojn kaj la riverojn Kolva kaj Peĉora. Sekve de tio venis pli bonaj kontrolmekanismoj. En la regiono situas unu el la plej malnovaj mediprotekaj movadoj de Rusio. Ĝi estis fondita en la 1980-aj jaroj kaj engaĝas sin por riparigo de la ofte likantaj naftoduktoj. Danke al ĝi, la nukleaj provoj sur Novaja Zemlio estis haltigitaj. Ĝi ankaŭ organizis reziston kontraŭ testoj por naftoelminigado de la rusa naftokompaio Lukoil.

## Eksteraj ligiloj 
Oficiala retejo de Komiio .

## Vidu ankaŭ 
* Komia ASSR (1936-1992)
* Perm-Komi
* Komioj
* Komia lingvo
* Jevgenij Jevtuŝenko

## Referencoj
Kamĉatko

eta|maldekstra|250px|La marhaveno de la urbo Petropavlovsk-Kamĉatskij
**Kamĉatko** ( [kamĉatka]) estas duoninsulo en la orientazia parto de Rusio. Ĝis la jaro 2007 ĝi konsistis el la aŭtonoma distrikto Korjakujo en la nordo kaj Kamĉatka provinco en la sudo, kiuj tiam unuiĝis al unueca kamĉatka regiono. Ĝi estas  longa kaj grandas je . Ĝi troviĝas ĉe la Pacifiko kaj apartigas la marojn Beringa (oriente) kaj Oĥotska (okcidente). Inter la duoninsulo kaj la Pacifiko troviĝas la abismo Kuril-Kamĉatko profunda je .

## Vulkanoj kaj aliaj geografiaj elementoj 
La centra valo kaj rivero Kamĉatko estas ĉirkaŭataj de ĉeno da 160 vulkanoj el kiuj 29 ankoraŭ vivas. Same tiu duoninsulo estas trapasata de kelkaj montaroj el kiuj la plej alta punkto estas la vulkano Kljuĉevskaja, . alta.

Kraŝeninnikov (ruse Крашенинникова) estas vulkano en la Kronockij Naturrezervejo en la oriento de la Kamĉatka Duoninsulo. Post preskaŭ 500 jaroj da dormo, ĝi denove erupciis en aŭgusto 2025. 

* Lago Anana
* Rivero Pauĵetka

## Urboj kaj loĝantaro 
La ĉefa urbo estas Petropavlovsk-Kamĉatskij kun  loĝantoj (2001), kiu troviĝas sude de la duoninsulo. Aliaj gravaj urboj estas Viljuĉinsko kun 29.400 loĝantoj (2002) kaj Kluĉi kun  (1992). Entute la regiono Kamĉatko enhavas  loĝantojn (2001) kiuj dediĉas sin ĉefe al la ĉaso kaj fiŝkaptado. La klimato estas tre malvarma kaj pro tio terkulturado eblas nur en suda parto.

Administre la duoninsulo konsistas el la Kamĉatka provinco (*Камчатская область*) kaj en la plej granda parto de la nordo () la aŭtonoma distrikto Korjakija ('**); ambaŭ teritorioj estas partoj de Rusio. La plej granda parto de la loĝantaro estas etne rusa, dum la ĉefa minoritato estas la **korjakoj'*, el kiuj  loĝas la aŭtonoman distrikton.

## Historio 
Printempe de 1740 eksploristo Vitus Bering elŝipiĝis en la nuna golfeto Avaĉa, kaj ekas koloniigon de la nuna urbo Petropavlovsk-Kamĉatskij, en siaj klopodoj atingi Amerikon tra la nordoriento.

Dum la Malvarma milito, Sovetunio pruvis atingeblecon kaj fideblecon de siaj misiloj per lanĉado ĝis la duoninsulo Kamĉatko kiel celo.

## En Esperanto aperis 
* Bergman, Sten 1932 : *Tra sovaĝa Kamĉatko*, vojaĝpriskribo de zoologo, tradukis Birger Gerdman, Stokholmo: Eldona Societo Esperanto, 276 paĝoj.
* Cibulevskii, Dimitrij 2000 : *En lando de vulkanoj,* rakonto pri bicikla vojaĝo, Ĥarkiv, 44 paĝoj, kun fotoj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de maraj ekoregionoj

## Eksteraj ligiloj 
*  *Tra sovaĝa Kamĉatko'' (På hundsläde genom Kamtchatka)
* (en) Vivo en Rusio - vojaĝo tra la oriento al la okcidento

## Regiona mapo
Kemerovo

**Kemerovo** () estas urbo en Rusio ĉefurbo de Kemerova provinco.

* Loĝantaro:
** 289 mil (1959);
** 489,3 mil (2002).
* Preciza situo: .

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 32401.

La urbo estis fondita en jaro 1918 (oficiale).

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1918.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Ŝĉeglovo () ĝis 1918;
* Ŝĉeglovsk () en 1918 ... 1932.

Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 4 horoj (en jaro 2005).

La urbo estas ĉe rivero Tomj (), ĉe enfluo en ĝin de rivero Iskitimka ().

En la urbo estas fervoja stacio.

En la urbo dum pli ol 100 jaroj funkcias karboindustrio. Estas ankaŭ gravaj kemiaj fabrikoj.

## Edukado 
En la urbo estas kvar universitat-nivelaj edukejoj:
* Kemerova Ŝtata Universitato
* Kuzbasa Ŝtata Teknika Universitato
* Kemerova Ŝtata Medicina Akademio
* Kemerova Ŝtata Instituto de Nutrada Industrio

## Vidu ankaŭ 
* Aŭtonoma Industria Kolonio de Kuzbass
* Tramtransporto en Kemerovo
* Trolebusa transporto en Kemerovo

## Eksteraj ligiloj 
* Grupo Esperanto-Kemerovo en VKontakte , 


Kategorio:Urboj de Kemerova provinco
Korjakio

**Korjakujo** aŭ **Korjakio** () estis la aŭtonoma distrikto, nomita tiel laŭ la indiĝena etno korjakoj. Ĝi estis kreita en 1930 kiel *nacia regiono* por korjakoj kaj enhavis teritoriojn, kie ili pli-malpli kompakte loĝis. Al la regiono apartenis 4 distriktoj: Tigila, Penĵa, Oljutora kaj Karaga. Administra centro de la regiono estis vilaĝo Palana.

Inter la  loĝantoj nur ĉ.  estas korjakoj, el kiuj nur 50 elcentoj plu parolas sian lingvon. La kadukiĝo de la korjaka lingvo, tradicioj kaj socio estas rapida, ĉar ĉio tradicia estis rigardita kiel kontraŭprogresa kaj ridinda. Krome, pro la tiea testado de atombomboj la ostoj de boaco-bredistoj entenas 20-oble pli da plumbo kaj 100-oble pli da cezio, ol tiuj de la nebredistoj; malsanoj estas pluroble pli oftaj; infanmortokvoto estas po 75 el 1000; kaj la averaĝa vivodaŭro estas malpli ol 50 jaroj.

La 1-an de julio 2007 Korjakio estis oficiale unuigita kun Kamĉatka provinco kaj tiel formiĝis Kamĉatka regiono.

TTT-paĝo pri la korjaka popolo (angle)

Kategorio:Kamĉatka regiono
Kategorio:Eksaj subjektoj de Rusia Federacio
Kategorio:Geografio de Kamĉatka regiono
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1930
Kartvela lingvaro

La **kartvela lingvaro** aŭ *sudkaŭkaza lingvaro*, ĉefa branĉo de la kaŭkazia lingvofamilio, unuigas popolojn, parolantajn en la lingvoj de kartvela lingvogrupo - la kartvela, mingrela, laza (tiuj du kune estas la zana lingvaro) kaj svana.

**Kartvelaj judoj**

* **Nomo**: [m]kartveli ebraelebi ქართველი ებრაელები; r] gruzinskie jevrej
* Etnolingva grupo de hebreoj. Loĝas en Kartvelio (14.3 mil), Rusio (1.2 mil). Ĝis la jaro 1970 plejmulte loĝis en Kartvelio, parto jam transloĝiĝis en Israelo.
* **Lingvo**: jud-kartvela lingvo.
* **Kredantoj**: judoj.

**Kartveloj**, georgoj, gruzoj

* **Nomo**: [m] kartvelebi ქართველები; [f] Georgiens; [r] gruzini
* Popolo, ĉefloĝantoj de Kartvelio (3,787 mln). en Rusia Federacio 130,7 mil (1992).
* **Totala kvanto**: 4,14 mln (kun lazoj).
* **Etnografiaj grupoj**: Aĝarianoj, Gurianoj, Imeretianoj, Kartlianoj, Kaĥetianoj, Ĥevsuroj, Mingreloj, Svanoj, Lazoj, Ĝavaĥoj k.a.
* **Lingvo**: kartvela.
* **Kredantoj**: precipe ortodoksuloj.

**Lazoj**

* Etnografia grupo de kartveloj. Loĝas en Kartvelio kaj Turkio. Pro la specifaj evolucirkonstancoj multaj lazoj sin konsideras kiel apartan nacion.
* **Lingvo**: laza (mingrelo-ĉana) de kartvela grupo.
* **Kredantoj**: en Turkio - islamanoj, en Kartvelio - ortodoksuloj.

Kategorio:Lingvofamilio

Kategorio:Etnoj
Karaĉajio-Ĉerkesio

**Karaĉajio-Ĉerkesio** aŭ **Karaĉajujo-Ĉerkesujo** estas respubliko de la Rusia Federacio en Norda Kaŭkazio. Inter la jaroj 1922 kaj 1926 kaj duafoje inter la jaroj 1957 kaj 1991 la teritorio nomiĝis Karaĉaj-Ĉerkesa aŭtonoma distrikto.

* **Areo**: 14,1 mil kvadrataj kilometroj;
* **Loĝantaro**: 390 mil; inter ili 129 mil karaĉajoj, 40 mil ĉerkesoj kaj 170 mil rusoj.
* **Ĉefurbo**: Ĉerkessk.

## Neoficialaj nomoj 
Oni foje uzas ankaŭ neoficialajn nomojn de teritorio(j) ene de Karaĉaj-Ĉerkesio:
:**Karaĉajio**
:Parto de Karaĉaj-Ĉerkesa Respubliko, kie la ĉefloĝantoj estas karaĉajoj. Inter la jaroj 1926 kaj 1943 tiu teritorio nomiĝis Karaĉaja aŭtonoma distrikto.

:**Ĉerkesio**
:Parto de Karaĉaj-Ĉerkesa Respubliko, kie plejparton konsistigas ĉerkesoj. Inter la jaroj 1926 kaj 1928 la teritorio nomiĝis Ĉerkesa nacia distrikto kaj inter la jaroj 1928 kaj 1957 Ĉerkesa aŭtonoma distrikto.

eta|maldekstra|370px|situo de la respubliko en Kaŭkazio
eta|mapo

## Geografiaj elementoj
* Rivero Kuma

## Referencoj
Kartli

**Kartli** estas historio-geografia provinco en centra Kartvelio. Ĉefe en la teritorio de Kartli okazis formiĝo de Kartvela ŝtato kaj popolo. Nomoj: kartvele - Kartli, en antikva epoko - Iberia; ruse - Kartalinia, Iveria. Laŭ fluo de la rivero Mtkvari, ĝi dividiĝis je 3 partoj:
* **Supra Kartli** - estis vasta regiono en sud-okcidenta Kaŭkazio. Etnografiaj provincoj Tao, Klarĝeti, Ŝavŝeti nun troviĝas en konsisto de moderna Turkio;, Mesĥeti kaj Ĝavaĥeti estas en konsisto de Kartvelio.
* **Interna Kartli** - kun centro en Gori (patrujo de J. Stalin). En norda parto de la regiono Soveta reĝimo kreis t.n. Sud-Osetian Aŭtonomian Oblaston.
* **Malsupra Kartli** - kun centro en Rustavi. Estas ĉefa liveranto de agrikultura produktaĵo por la tuta lando.

De IV jc. a.K. - Kartlia reĝlando (Iberio) kun centro en Mcĥeta, pli poste en Tbilisi. De X jc. - kerno de unuiĝinta Kartvelia Ŝtato, dum XV-XVIII jc. - Kartlia reĝlando. Dum 16-18 jc batalis kontraŭ iranaj kaj turkaj invadantoj. De 1801 jaro aliĝis al Rusia Imperia.

Kategorio:Kartvelio
Kaĥeti

250px|dekstra|Situo de Kaĥeti en Kartvelio
Historio-geografia provinco en orienta Kartvelio, en la baseno de riveroj Iori kaj Alazani.
Ĝis la 8-a jarcento ĝi estis en konsisto de Kartlia (Iberia) regno, poste sendependa princejo. De la 12-a jarcento en Kartvela regno, de la 2-a duono de 15-a jarcento formiĝis Kaĥetia reĝlando. En 1659 okazis granda ribelo kontraŭ irana regado, kaŭzita pro la intenco de iranaj potencoj ekloĝigi en Kaĥetiaj fekundaj valoj turkmanajn tribojn. De 1762 - Unuiĝinta Kartli-Kaĥetia reĝlando. En 1801 ĝi aliĝis al la Rusia Imperio.

Kaĥetio estas la patrujo de vito. Ĉi tie oni kulturas kelkajn dekojn da specoj de vinbero, produktante bonegajn vinojn. Ĉi-tie loĝas laboremaj kaj humurohavaj homoj, konservante tra jarcentoj riĉan kantan folkloron kaj historiajn monumentojn. La ĉefaj vidindaĵoj estas urboj Telavi (administra centro) kaj Signagi, monaĥejaj kompleksoj en Gareĝi, Ŝuamta, Ikalto, katedra templo Alaverdi.

## Vidu ankaŭ 
* Mimino (filmo)

Kategorio:Regionoj de Kartvelio
Kartveloj

260px|eta|Kartveloj
La **kartveloj** estas popolo, ĉefloĝantoj de Kartvelio (3,787 mln). en Rusia Federacio 130,7 mil (1992). Totala kvanto: 4,14 mln.

**Nomo**: m: (ქართველები) kartvelebi; en:Georgians; fr:Georgiens; ru:Грузины (gruzini); tr:Gürcüler. Esperantaj alinomoj - georgoj, gruzoj.

**Etnografiaj grupoj**: aĝarianoj, gurianoj, imeretianoj, kartlianoj, kaĥetianoj, ĥevsuroj, megreloj, svanoj, lazoj, ĝavaĥoj, mesĥoj k.a.

**Origino**. La plej granda kaŭkazlingva popolo - kartveloj - formiĝis el antikvaj aborigenaj triboj loĝantaj sur nuntempa teritorio de Kartvelio. En ĝia konsisto eniris ankaŭ parto de ĥaldeanoj (urartanoj). Organa parto de kartvela nacio estas svanoj, megreloj kaj lazoj. La lastaj plimulte loĝas ekster Kartvelio, en nuntempa Turkio. Kartveloj konsistas de multaj etnografiaj grupoj. En centra provinco loĝas kartlianoj, kiuj donis la nomon al tuta lando - Sakartvelo.

**Lingvo kaj vero**. Lingvo: kartvela, apartenas al Kaŭkazia Familio. Kredantoj: precipe ortodoksuloj, malgranda parto - katolikoj. Kartveloj loĝantaj en Turkio, Grekoj, Rusio, Irano kaj Azerbajĝano estas muzulmanoj.

**Nacia kostumo**. Ĉiu etnografia provinco estas karakterizata de sia tipo de nacia kostumo, sed ili havis komunajn trajtojn. Tradicia vira kostumo konsistis el Aĥaluĥi (katuna aŭ silka ĉemizo) kaj Ĉoĥa (longa lana vesto super ĝi). Surkape surmetadis diversspecajn ĉapelojn. Plej konataj estas grizkolora svana kaj nigra kaĥetia ĉapeletoj. La grava atributo de la vestaĵo estis Ĥanĝali (ponardo). Naciajn kostumojn nun oni ne portas. Iliaj uzantoj estas nur kolektivoj de kantaj kaj dancensembloj.

## En Esperanto 
El la Kartvela lingvo aperis en Esperanta traduko **La kavaliro en panterfelo** de Ŝota Rustaveli - trad. Zurab Makaŝvili; eld. "Sabĉota Sakartvelo" en Tbiliso, 1989; 344 paĝoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kartvela ribelo de Teselo

Kategorio:Etnoj en Kartvelio
Kurgano (urbo)

**Kurgano** () estas urbo en Rusio, la ĉefurbo de Kurgana provinco, troviĝanta sur la maldekstra bordo de la rivero Tobolo, proksimume 100 km for de la landlimo kun Kazaĥio. Ĝi estas unu el la plej malnovaj urboj en Uralo.

## Demografio 
* loĝantaro : 146 mil (1959);
* 361,5 mil (en la aglomeraĵo en 2001).

## Nomo 
Jare 1662 sur la loko de nuna Kurgano estis fondita fortikigita vilaĝo *"Carjovo Gorodiŝe"* (, do *iama cara fortikaĵo*). Nomo de urbo Kurgano estis donita laŭ apude situanta kurgano, kiun en la rusa antaŭe oni ofte nomis *gorodiŝĉe* ().

En 1862–1863 la kurgano estis priskribita de la loka historiisto kaj etnologo Nikolaj Abramov, samtempe klariginta devenon de la urba blazono:

En la jaro 1738 la fortikaĵo estis detruita kaj la vilaĝo eknomiĝis *Kurganskaja Sloboda*, kaj en 1782 ĝi ricevis statuson de la urbo Kurgano.

## Historio 
Kurgano servis origine kiel fortikaĵo, defendanta kamparon de nomadaj invadoj. Ĝi ankaŭ akceptis ekzilitojn kaj militkaptitojn. En 1895 preskaŭ duono de la  loĝantoj estis ekzilitoj, inkluzive de polaj ribeluloj ekzilitaj post la Januara Ribelo.

Komence de la 19-a jarcento la urbo iĝis centro de komerco de agrikulturaj produktoj (greno, viando, ledo, lardo, butero). Evoluis industrio, prilaboranta krudajn agrikulturajn materialojn. Fine de la 19-a jarcento pro konstruado de la Transsiberia fervojo la urbo rapide ekdisvolviĝis. En Kurgano funkciis ĉirkaŭ 60 fabrikoj, en ĉirkaŭaĵoj vastiĝis plantejoj de legomoj kaj tabako. Dum la Dua mondmilito al Kurgano estis evakuitaj pluraj fabrikoj, ofte kun personaro. En la 1950-aj jaroj, grandaj fabrikoj estis konstruitaj, kiuj hodiaŭ determinas la urbopejzaĝon. La urbo specialiĝas pri maŝinkonstruado kaj nutraĵoj.

## Transporto 
La urbo estas grava transporta nabo, kun du fervojkruciĝoj kaj flughaveno. Ĝi estas ligita al la Transsiberia Fervojo. La plej proksimaj grandaj transportaj naboj estas Jekaterinburgo, Ĉeljabinsko, Omsko kaj Tjumeno.

## Medicino
En Kurgano funkcias unu el la plej grandaj hospitaloj en la mondo — la Rusia Scienca Centro de Ilizarov por Rekonstrua Traŭmatologio kaj Ortopedio, kiu specialiĝas pri la traktado de kompleksaj ortopediaj problemoj.

## Famuloj 
* Julia Saviĉeva (1987), pop-kantistino kiu reprezentis Rusion en la Eŭrovido-Kantokonkurso en 2004 kun la kanto *Believe Me* (Kredu min).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Kurgano

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Kurgano 
* Kurgan novaĵa portalo 
* Kultura heredaĵo de Kurgano 


Kategorio:Urboj de Kurgana provinco
Kutaiso

**Kutaiso** estas la dua laŭ signifo urbo de Kartvelio (loĝantaro en 1989 235 mil), sur la rivero **Rioni**, kultura kaj industria centro. Ĉi tie troviĝas uzinoj de maŝinkonstruado (kamionoj, traktoroj, elektomekanikaĵoj), teksaĵo, kemiaĵoj, nutrada produktaĵo. En la urbo troviĝas universitato, institutoj, 3 teatroj, artgalerio.

Dokumenta historio de la urbo komenciĝas de III jc a.K. Sed antikvaj aŭtoroj ĝin konsideris ĉefurbon de Kolĥetia reĝlando (8a jc a.K.). Ĝia nomo estis **Aia, Kutaia, Kutatisiumi**. Dum jarcentoj, de VIII ĝis XIX jarcentoj, Kutaisi estis ĉefurbo de okcidentkartvela (pli malfrue Imeretia) reĝlando (vidu Reĝlando Abĥazio). Dum 1810-1917 en konsisto de Rusia Imperio. De 1846 ĝis 1920 kadre de la Rusia imperio estis ĉefurbo de la Kutaisa gubernio.

En mezepoko nomo de la urbo estas ligita kun la agado de David Agmaŝenebeli, en nova epoko - A.Cereteli, Z.Paliaŝvili kaj K.Marĝaniŝvili. Ĉefaj rimarkindaĵoj de la urbo kaj ĉirkaŭaĵoj estas: ruinoj de templo **Bagrati** (11 jc), monaĥejo **Gelati** (12 jc), kastelo **Geguti** (12 jc), kaverna rezervejo **Sataplia**, balneologia kurorto **Ckaltubo**.

## Esperanto en  
En la jaro 2017 okazis la 10-a Mezorienta Esperanto-Kunveno en la urbo. Kadre de ĝi okazis ankaŭ la jara kunveno de la Komisiono pri Meza Oriento kaj Norda Afriko de UEA (komisiono MONA) de Universala Esperanto-Asocio.

## Bildaro 

Kutaisi and the river Rioni.jpg

## Famuloj naskiĝintaj en Kutaisi 
* : Katie Melua, (nun brita) kantistino.

## Partneraj urboj 
Inter la partnerurboj estas:
* border|18px Dnipro en Ukrainio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kutaisi.com.ge/
* http://www.kutaisi.org/

Kategorio:Urboj de Kartvelio
Kojsanaj lingvaroj

eta|300px|Kojsanaj lingvoj (verde) estas parolataj en suda (ĉefe) kaj orienta Afriko
La **kojsanaj lingvaroj** — tua, ĵua, koja, sandava, kaj hadza — estas tri lingvaj familioj de suda Afriko (ĉefe Bocvano kaj Namibio) kaj du senparencaj lingvoj de Tanzanio.

## Fonetiko 
Komuna karakteriza trajto de la kojsanaj lingvoj estas la klaketoj, sonoj kiuj ne havas ekvivalenton en klasikaj alfabetoj, sed estas notitaj per IPA-simboloj:

## Parolantaro 
## Etnoj parolantaj kojsanan lingvon 
### Boŝmanoj 
* **Nomo:** [f] Boschimans; [r] buŝmeni (de nederlanda vorto 'bosjesman' - arbara homo)
* Popolo, ĉefloĝantoj de Suda kaj Orienta Afriko. En XVI-XIX jc. estis dislokigitaj de bantuaj popoloj en dezertaj regionoj de Namibio (85 mil, 1992), Bocvano (35 mil), Angolo (8 mil) kaj Zimbabvo (1 mil).
* Apartenas al boŝmana raso.
* **Lingvoj:** boŝmanaj.
* Konservas tradiciajn konfesojn.

### Namoj 
* **Nomo:** [m] koj-koin; [f] Hottentots; [r] gottentoti
* Negra gento en Namibio, Bocvano kaj Sud-Afriko, ĉefloĝantoj de Sud-Afriko. Totala kvanto: 130 mil, inter ili en Namibio 102 mil (1992).
* Parolas en hotentotaj lingvoj.
* **Kredantoj:** precipe protestantoj.

## Vidu ankaŭ 
* !Kung lingvaro
Kembriĝo

**Kembriĝo** (, prononco ) havas diversajn signifojn:

* **Kembriĝo (Britio)**, la sidejo de la Universitato de Kembriĝo, estas urbo en Anglio, 80 kilometrojn norde de Londono
* **Kembriĝo (Marilando)** estas urbo en la ŝtato Marilando de Usono
* **Kembriĝo (Masaĉuseco)**, la sidejo de Universitato Harvard, estas urbo en la ŝtato Masaĉuseco de Usono
* **Kembriĝo (Novzelando)** estas urbo en Novzelando.
* **Kembriĝo (Ontario)** estas urbo en la ŝtato Ontario de Kanado.

## Aliaj 
* **2531 Kembriĝo** estas asteroido.
Klasifiko de loknomoj

La demando pri klasifikado de loknomoj estas malnova okupo, ofte diskutebla kaj kontraŭdira. La plej simpla ŝajnas divido de geografiaj nomoj laŭ **speco de objektoj** - en la unua nivelo kaj laŭ **karaktero de signifoj** - en la dua nivelo. 

#Oronimoj - Nomoj de relief-elementoj kaj formoj: kontinentoj, insuloj kaj duoninsuloj, montaroj kaj montoĉenoj, montoj kaj montpintoj, valoj kaj ebenaĵoj, plataĵoj, intermontoj, kavaĵoj k.s.
#Landnomoj - Nomoj de vastaj loĝitaj areoj: mondpartoj, landoj, regionoj, provincoj.
#Urbonomoj - Nomoj de loĝlokoj: urboj, vilaĝoj, urbetoj, diversaj stacioj k.a.
#Hidronimoj - Nomoj de riveroj, fontoj, lagoj, maroj, oceanoj, akvorezervejoj, kanaloj, golfoj, markoloj.
#Loknomoj diversaj - Nomoj de plantaraj areoj: arbaroj, parkoj, herbokampoj, stepoj, dezertoj, k.t.p.
#Mikrotoponimoj - Nomoj de urbaj kvartaloj, stratoj, placoj, trapasejoj, pontoj k.a.  

Laŭ karaktero de signifoj, loknomoj dividiĝas je multaj grupoj. La plej oftaj estas: (a) Fizika eco de la objekto: grandeco, alteco, koloro, formo; (b) Anatomiaj terminoj (t.n. metaforaj toponimiaĵoj): buŝo, nazo, korno, dorso; (c) Mastrumaj objektoj kaj iloj; (d) Fitotoponimoj, t.e. nomoj de kreskaĵoj; (e) Zootoponimoj; t.e. nomoj de animaloj; (f) Antrotoponimoj, t.e. nomoj (familinomoj, moknomoj).  

## Vidu ankaŭ 
* Loknomscienco
* Specoj de loknomoj

Kategorio:Loknomscienco
Kategorio:Loknomoj
Kelta lingvaro

eta|250px|Kelta lingvaro
La **kelta lingvaro** estas eŭropa parto de la hindeŭropa lingvaro, kies lingvoj nuntempe estas parolataj ĉefe en okcidenta Eŭropo, nome en Irlando, Kimrio kaj Bretonio. Ĉiuj de ĝiaj lingvoj estas idoj de la Kelta pralingvo.

* Insula kelta lingvaro
** Gaela lingvaro (Q-kelta)
*** Irlanda lingvo
*** Skotgaela lingvo
*** Manksa lingvo (kvazaŭmortinta)
** Britona lingvaro (P-kelta)
*** Bretona lingvo
*** Kimra lingvo
*** Kornvala lingvo (kvazaŭmortinta)
*** Kumbria lingvo (formortinta)
* Kontinenta kelta lingvaro
** Gaŭla lingvo (mortinta)
** Iberokelta lingvo (mortinta)

## Etnoj 
La **kelta grupo** estas grupo de popoloj en la hindeŭropa lingvofamilio. Ĝi dividiĝas je subgrupoj Gaela kaj Britona.

## Bretonoj 
* **Nomo:** [f] Bretons; [r] bretonci
* Popolo, ĉefgento loĝanta en Bretonio (Francio), 1,05 mln (1992). 
* **Lingvo:** bretona. 
* **Kredantoj:** katolikoj.

## Skotgaeloj 
* **Nomo:** [f] Gaels; [r] geli, gojdeli, ĥajlenderi
* Etnografia grupo de skotoj en montaraj regionoj en nordokcidento de Skotlando kaj Hebridaj insuloj; 80 mil (1992). 
* **Lingvo:** skota gaela. 
* **Kredantoj:** katolikoj.

## Irlandanoj 
* **Nomo:** [m] erinnaĥ; [f] Irlandais; [r] irlandci
* Popolo, ĉefloĝantoj de Irlando (3,4 mln). Loĝas ankaŭ en Britio (2,5 mln), Usono, Kanado k.a. Totala kvanto: 7,8 mln (1992). 
* **Lingvo:** irlanda. 
* **Kredantoj:** precipe katolikoj.

## Kimroj 
* **Nomoj:** [f] Gallois; [r] uelsci, valijci
* Popolo en Britio, ĉefloĝantoj de Kimrio (880 mil). Loĝas ankaŭ en Usono, Kanado k.a. Totala kvanto: 1 mln (1992). 
* **Lingvo:** kimra. 
* **Kredantoj:** precipe anglikanoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kelta pralingvo
* Lingva familio


Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kuŝida grupo

Grupo de popoloj parolantaj lingvojn en la afrikazia lingvofamilio. La plej multnombraj popoloj de la grupo estas oromoj, somaloj, beĝaoj. Sed estas pliaj etnoj, ekzemple la sidamoj kun loĝantaro de proksimume 2,5 mln.
 

AFAROJ

* **Nomo:** [m] afar; [f] Afars; [r] afar 
* Popolo en Etiopio (670 mil, 1992), Eritreo (180 mil), Ĝibutio (150 mil). 
* **Lingvo:** afara. 
* **Kredantoj:** muzulmanoj-sunaistoj. 
**Noto**: Araboj ilin nomas Danakil, Amharoj - Adalo. 

AGAVOJ 

* **Nomo:** agav; Agaou; agaŭ 
* Grupo de kuŝidaj popoloj en Etiopio kaj Eritreo. Kvanto: 420 mil (1992), inter ili en Etiopio 350 mil. 
* **Lingvoj:** de agava subgrupo. 
* **Raso:** etiopa; 
* **Kredantoj:** kristanoj-monofizitoj, parto - judaistoj kaj adeptoj de lokaj sinkretismaj religioj. 

BEĜAOJ

* **Nomo:** [f] Bedja; [r] beĝa, bedauje 
* Popolo de kuŝida grupo en sudoriento de Sudano (1,75 mln) kaj en najbaraj regionoj de Eritreo kaj Egipto. Totala kvanto: 1,85 mln (1992). 
* **Lingvo:** beĝaa (baja, bedauja). 
* Laŭ religio muzulmanoj-sunaistoj. 

OROMOJ

* **Nomoj:** [m] galla; [f] Oromas, Gallas; [r] oromo 
* Popolo de kuŝida grupo en Etiopio (20,3 mln, 1992) kaj najbaraj regionoj de Kenjo (pli ol 200 mil), Eritreo kaj Sudano. Totala kvanto: 20,6 mln (1992). 
* **Lingvo:** oroma. 
* **Kredantoj:** precipe muzulmanoj-sunaistoj, estas ankaŭ kristanoj (monofizitoj, luteranoj, katolikoj). 

SOMALOJ

* **Nomoj:** [m] somali; [f] Somalis; [r] somalijci 
* Popolo, ĉefloĝantoj de Somalio (6,1 mln). Loĝas ankaŭ en Etiopio, Kenjo k.a. Totala kvanto: 7,7 mln (1992). 
* **Lingvo:** somala. 
* **Kredantoj:** muzulmanoj-sunaistoj.

Kategorio: Etnoj
Kebekio

**Kebekio** aŭ **Kebeko** ( (elparolata: ),  (elparolata: ), populare *"la belle province"* (*la bela provinco*)) estas la plej granda provinco de Kanado kun areo proksimume duoblo de tiu de Francio. Ĝia ĉefurbo estas Kebekurbo. La urbo plej granda de Kebekio estas Montrealo, unu de la plej grandaj kaj gravaj urboj de la tuta Franclingvio. Pli ol 5.700.000 kebekianoj parolas la francan kiel gepatran lingvon (kebekia dialekto), kaj en Kebekio, multe da anglalingvanoj ankaŭ uzas tiun lingvon.

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La nuna ĉefministro de Kebekio ekde la  estas . La guberniestro, kiu formale reprezentas la britan monarkion, estas .

## Historio 
En Kebekurbo Samuel de Champlain fondis francan kolonion en 1608. Ankaŭ ĉi tie, en septembro de 1759, en la batalo de la Ebenaĵoj de Abrahamo ĉe Kebeko, Wolfe kaj la britoj venkis Montkalmon kaj la francan armeon. Pro tio, en 1763, Francio perdis la Novan Francion, vastan teritorion, kiu inkludis la Grandajn Lagojn kaj la valon de la Rivero Ohio (nun en Usono).

En 1867, Kebekio fariĝis unu el la fondaj provincoj de la kanada konfederacio, kaj la kebekianoj konservis la rajton paroli la francan kaj praktiki la Katolikismon. Hodiaŭ, multaj kebekianoj deziras apartigi sin de Kanado por konservi sian kulturon kaj por plibonigi sian vivon. Bedaŭrinde, tiu etna fiero havas malbonan ekonomian efikon. Pro necerto pri la estonteco de Kebekio, multaj firmaoj (inkluzive la faman Bankon de Montrealo) simple translokigis siajn ĉeflokojn el Kebekio. Tamen, post la plej lastatempa referendumo pri suvereneco en 1995, la provinco ekrekreskis ekonomie per altteknologio kaj internacia komerco.

## Regionoj 
### Plej grandaj municipoj 
### Urboj 
(Post urbaj kunigoj, 2002)

# Montrealo: 1 852 578 (3.544 685 kun ĉirc.)
# Kebeko, Aglomeraĵo Kebeko: 515 101 (734 583)
# Longejlo, Montereĝio: 387 848 h. (apud Montrealo)
# Lavalo: 359 165 h. (apud Montrealo)
# Gatineau, Otavio: 231 710 (265 107)
# Sherbrooke, Estrio: 142 774 (208 119)
# Tririvero, Maŭricio: 125 752 (158 073)
# Saganurbo, Saganio–Sankt-Johan-Lagio: 149 668 h. (157 375)
# Lévis, Ŝodierio-Apalaĉio: 126 245 (apud Kebeko)
# Terrebonne, Lanodierio: 85 008 (apud Montrealo)
# St-Jean-sur-Richelieu, Montereĝio: 82 061
# Repentigny, Lanodierio: 74 376 h. (apud Montrealo)
# Saint-Jérôme, Laŭrentidio: 61 315 h. (apud Montrealo)

#### Malgrandaj urboj 
* Rivière-du-Loup

## Unuaj Nacioj de Kebekio 
# Inuoj
# Mohokoj
# Inuitoj
# Abanakoj
# Mikmakoj
# Krioj

## Politiko 
* Bloko Kebekia
* Fronto por la Liberigo de Kebekio
* Kebekia suverenismo
* Politiko de Kebekio

## Vidu ankaŭ 
* Franckanadanoj
* Politika situacio de Kebekio
* Kebeki-franca lingvo
* *Québec En Alerte*
* Kebeka Ponto

## Esperanto en Kebekio 
En la lasta semajno de julio 2020 devis okazi en Kebekurbo la 53-a ILEI-Kongreso, sed estis prokrastita pro la pandemio. En la unua semajno de aŭgusto 2020 devis okazi la 105-a Universala Kongreso en Montrealo, sed same estis prokrastita pro la pandemio.

## Eksteraj ligiloj 
*  ( kaj )
* Agora: Francalingva reta enciklopedio el Kebekio

## Referencoj
Ketoj

**Keroj** estas etno en Siberio, Rusio.

* **Nomo:** [f] Ketes; [r] keti (malnova nomo - jenisejci, jenisejskije ostjaki)
* Popolo de izolita lingvofamilio, loĝanta en Krasnojarska regiono (Rusio), laŭ malsupra fluo de la rivero Jeniseo; 1,1 mil (1992).
* **Lingvo:** keta lingvo.
* **Kredantoj:** ortodoksuloj.

Kategorio:Etnoj en Siberio
Kalifornia Instituto de Teĥnologio

La **Kalifornia Instituto de Teĥnologio** (angle *California Institute of Technology* aŭ *Caltech* [kaltek']) en Pasadena (Kalifornio) estas unu el la plej respektataj universitatoj de scienco kaj inĝenierarto en Usono. Fondita en 1891 kiel *Throop University* kun nur 31 studentoj, Caltech nun havas studentaron de 900 diplomiĝontoj kaj 1.000 diplomiĝintoj studantaj en programoj por pli altaj sciencaj gradoj.

Caltech organizas la Jetpeladan Laboratorion (JPL) por NASA.

## Elektitaj profesoroj 
* Elliot Meyerowitz (1951-), biologo

## Elektitaj studentoj 
* Sándor Kovács (1947-), hungara fiziologo
* José Onuchic (1958-), brazila fizikisto

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo (angle)

Dosiero:CaltechLogo.png|
Dosiero:Robert A. Millikan Memorial Library at Caltech.jpg|
Dosiero:Beckman Auditorium (17521897582).jpg|

Kategorio:Universitatoj en Usono
Kategorio:Universitatoj en Kalifornio
Kordofana lingvaro

La **kordofana lingvaro** formas primaran branĉon de la Niĝerkonga lingvaro, kiu konsistas el malgranda grupo de ĉ. 25 lingvoj kun entute 320.000 parolantoj, kiuj estas parolataj en la regiono de la Nuba-montaro en de la respubliko Sudano.
Grava esploristo de tiu ĉi lingvaro estis Wilhelm Czermak.

## Popoloj 
Grupo de popoloj en Kongo-Kordofana lingvofamilio. La plej multnombraj popoloj de la grupo: Koaliboj, Talodoj, Tumtumoj, Tegaloj, Katloj k.a. Loĝas en centraj regionoj de Sudano(Kordofana plataĵo), 600 mil (1992).
* **Lingvoj:** Kordofanaj.
* **Kredantoj:** muzulmanoj-sunaistoj.
Kultura Esperanto-Festivalo

La **Kultura Esperanto-Festivalo** (**KEF**) estas festivalo de originala Esperanto-kulturo kiu tradicie okazis sen regula kadenco en Nordia lando. Ĝia programo enhavas prezentaĵojn muzikajn, teatrajn kaj literaturajn. Ekde 2022 kun jara kadenco en Svislando, kun programo inkluzivanta atelierojn pri pupteatro, kantado, tabloludoj kaj alio en esperanto.

## KEF-oj 
## Eksteraj ligiloj 
* kef10.saluton.dk - KEF 2013
* multaj Jutubo-filmetoj pri KEF 2009
* Retejo de KEF 2008
* Retejo de KEF 2005 
* Retejo de KEF 2000 
* artikolo pri la historia KEF 1993 en "tejo tutmonde" 4 / 1993

Kategorio:Esperanto-kulturo
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Eŭropo