Karaĉaja-balkara lingvo

La **karaĉaja-balkara lingvo** estas komuna lingvo de karaĉajoj kaj balkaroj. Ĝi apartenas al la kipĉaka grupo de la tjurka lingvaro. Parolantoj ekzistas en Karaĉaj-Ĉerkesio, Kabardio-Balkario, Meza Azio, Turkio kaj Proksima Oriento. En Rusio, laŭ censo de la jaro 2002 estis ĉirkaŭ 303 000 parolantoj.

## Dialektoj 
Ekzistas du plej esencaj dialektoj: karaĉaja-basana-ĉegema (ĉ-dialekto, *Къарачай/Qarachay*) kaj malkara (c-dialekto, *Малкъар/Malqar*). Oficiala literatura lingvo baziĝas je karaĉaja-basana-ĉegema dialekto.

## Alfabetoj 
### Araba alfabeto 
En jaro 1920 estas kreita karaĉaja-balkara alfabeto surbaze de Araba skribsistemo. Ĝi diferas de originala araba alfabeto je aldonaj literoj por vokaloj.

### Latina Alfabeto 
Karaĉaja-balkara alfabeta surbaze de la latina kreita en jaro 1924:

En 1926 oni ŝanĝis ordon de literoj kaj aldonis literon .

### Cirilaj Alfabetoj 
Unua varianto de cirila alfabeto por Karaĉaja-Balkara lingvo estas kreita en jaro 1924. Ĝi konsistis el jenaj literoj: **А а, Ä ä, Е е, О о, Ö ö, Ы ы, И и, У у, , К к, Қ қ, Г г, , Х х, , Н н, Ң ң, П п, Л л, Т т, Д д, Ж ж, С с, З з, Ч ч, Ш ш, Б б, Р р, Ф ф, М м, В в, Ц ц, Ю ю, Я я, ь, й**. Oni eldonis alfabetumon per ĝi, sed oficiale ĝi ne estis akceptita.

En jaro 1936 aperis oficiala cirila alfabeto. Ĝi enhavis ĉiujn rusajn literojn kaj digrafojn **Гъ гъ, Къ къ, Нг нг.**

En 1961-1964 la alfabeto estis kelkfoje reformita: digrafoj malaperis kaj aldoniĝis literoj **Ғ ғ, Ө ө, Җ җ, Қ қ, Ң ң, Ў ў, Ү ү, Һ һ**.

Poste la alfabeto estis reformita unufoje plu, kaj tiel atingis nuntempan aspekton:

Literoj **Дж дж, Нъ нъ, Ў ў** uzatas nur en Karaĉaj-Ĉerkesio; literoj **Нг нг** kaj **ý** nur en Kabardio-Balkario

## Oficiala statuso 
Karaĉaja-Balkara lingvo estas oficiale nacia lingvo en Karaĉaj-Ĉerkesio (oficialigita en 1996) kaj Kabardio-Balkario (oficialigita en 1995). En la unua ĝi nomiĝis "karaĉaja" (къарачай тил), en la dua "malkara" (малкъар тил).

## Literaturo 
* Акбаев Ш. Х. Фонетика диалектов карачаево-балкарского языка. Черкесск, 1963.
* Алиев У. Б. Синтаксис карачаево-балкарского языка. М., 1973.
* Аппаев А. М. Диалекты балкарского языка в их отношении к балкарскому литературному языку. Нальчик, 1960.
* Ахматов И. Х. Карачаево-балкарский язык. Синтаксис. Ч. 2. Нальчик, 1992.
* Гочиева С. А. Наречия в карачаево-балкарском языке. Нальчик, 1983.
* Грамматика карачево-балкарского литературного языка. Ч. 1. Фонетика и морфология. М., 1979.
* Грамматика карачаево-балкарского языка. Под ред. Н. А. Баскакова. Нальчик, 1966.
* Грамматика карачаево-балкарского языка. Фонетика. Морфология. Синтаксис. Нальчик, 1976.
* Карачаево-барлкарско-русский словарь. Под ред. Э. Р. Тенишева. М., 1965.
* Къарачай-малкъар тилни грамматикасы. Нальчик, 1970.
* Отаров И. М. Лексикология карачаево-балкарского языка. Нальчик, 1982.
* Русско-карачаево-балкарский словарь. Нальчик, 1970.
* Толковый словарь карачаево-балкарского языка. Т. 1. Нальчик, 1995.
* Урусбиев И. Х. Спряжение глагола в карачаево-балкарском языке. Черкесск, 1963.
* Хабичев М. А. Карачаево-балкарское именное словообразование. Черкесск, 1989.
* Хабичев М. А. Карачаево-балкарское именное формообразование. Черкесск, 1991.
* Хаджилаев Х.-М. И. Очерки карачаево-балкарской лексикологияя. Черкесск, 1970.
* Чеченов А. А. Историческая фонетика карачаево-балкарского языка. М., 1996.
* Чеченов А. А. Проблемы формирования языка карачаевцев и балкарцев. М., 1996..

## Vidu ankaŭ 
* Latinliterigo en Sovetunio

## Eksteraj ligiloj 
* Заман  — gazeto de Kabardino-Balkario
* Къарачай-Черкес Республика — Paĝaro pri Karaĉaja-Ĉerkesio
* Karacai Balkar  — Paĝaro en Karaĉaja-Balkara, Turka kaj Angla lingvoj.
* Karachay-Малхар — Paĝaro en Karaĉaj-Balkara kaj Angla
* Karachay Malxar home page — Paĝaro pri karaĉajoj en Aŭstralio
* Millet — Paĝaro pri la etnoj kaj historio en Karaĉaj-Balkara kaj Rusa
* Silpagarlani Ahmad — Hejmpaĝo pri Karaĉaj-Balkara skribsistemo
* www.elbrusoid.org — Karaĉaj-Balkara portalo
* Projekto de Karaĉaj-Balkara Vikio en Vikimedia kovilo

Kategorio:Lingvoj de Rusio