Kontraŭkoncipo

eta|
**Kontraŭkoncipo**, **naskoregado**, **famili-planado** kaj aliaj similaj esprimoj referas al klaso de metodoj kiu celas eviti nedeziratan gravediĝon.
Ĉi tiu artikolo estas por diskuto de la filozofio kaj politiko de kontraŭkoncipo. Por la metodoj vidu la apartan artikolon kontraŭkoncipiloj.

Plani kaj provizi naskolimigon nomiĝas familiplanado.
Sekura seksumado, ekzemple uzante kondomon, povas helpi preventi transiron de sekse kontaĝaj malsanoj.
Kontraŭkoncipo en evoluantaj landoj jam reduktis la nombron da patrinaj mortoj 44% (proksimume 270.000 evititaj mortoj en 2008) sed povus preventi 73% se la tuta postulo por naskoregado estus plenumita.
Ĉar gravediĝo de junulino havas pli altan riskon de malfavoraj rezultoj, ekzemple antaŭtempa nasko, malalta naskopezo, kaj morto de la bebo, junuloj bezonas ampleksan seksedukadon kaj aliron al servoj pri reprodukta sano, inklude kontraŭkoncipon.
Plilongigante la tempon inter gravediĝoj, kontraŭkoncipo povas plibonigi la rezultojn por plenkreskaj virinoj kaj la pluvivon de iliaj infanoj.
Por iuj homoj, kontraŭkoncipo implicas moralajn aferojn, kaj multaj kulturoj limigas aliron al kontraŭkoncipo pro moralaj kaj politikaj pretekstoj.
Kontraŭkoncipo pliigas ekonomian kreskadon pro la malpli alta nombro da dependaj infanoj, pliaj virinoj en la laboristaro, kaj malalta konsumado de malabundaj rimedoj.
La enspezado, posedaĵoj, korpa masindekso de virinoj, kaj la edukado kaj korpa masindekso de iliaj infanoj, ĉiuj konsiderinde pliboniĝas kun pli facila aliro al kontraŭkoncipo.

## Historio 
### Ĝis la 19-a jarcento 
#### Antikva Mezopotamio, Egipto kaj Romo 
Limigi naskojn kaj infanmurdi estis konate en Mezopotamio kaj en Antikva Egiptio. Unu el la plej fruaj dokumentoj kiu klare referas al kontraŭkoncipo estas la Kahuna Ginekologia Papiruso de ĉirkaŭ 1850 AKE. En ĝi oni priskribis diversajn kontraŭkoncipajn pesariojn, inklude de akacia gumo, kiu, laŭ lastatempa esplorado, havas spermicidajn atributojn kaj estas ankoraŭ uzata en kontraŭkoncipaj ĝeloj. Aliaj kontraŭkoncipaj metodoj menciitaj en la papiruso inkludas la aplikon de gumecaj substancoj por kovri la "buŝon de la utero" (t.e. la cerviko), miksaĵo de mielo kaj natria karbonato aplikenda al la interno de la vagino, kaj pesario farita el krokodila fekaĵo. Laktado (mamnutrado) de ĝis tri jaroj ankaŭ estis uzata cele al preventi gravediĝon en Antikva Egiptio.

Plantoj kun kontraŭkoncipaj atributoj estis uzataj en Antikva Grekio ekde la 7-a jarcento AKE kaj dokumentitaj de multaj antikvaj verkistoj pri ginekologio, ekzemple Hipokrato. La botanikisto Teofrasto dokumentis la uzadon de silfio, planto konata pro ĝiaj kontraŭkoncipaj kaj abortigaj atributoj. La planto kreskis nur sur malgranda strio de tero apud la marborda urbo Kireno en nuna Libio. Malsukcesis provoj kreskigi ĝin aliloke. Ĝia prezo pliiĝis pro la alta postulo, pro kiu ĝi valoris "pli ol ĝia pezo en arĝento" ĝis la unua jarcento AKE. La alta postulo finfine rezultigis ĝian malaperon dum la tria aŭ dua jarcento AKE.
Asafetido, proksima parenco de silfio, ankaŭ estis uzata pro ĝiaj kontraŭkoncipaj atributoj.
Aliaj plantoj ofte uzataj en Antikva Grekio inkludas speciojn de daŭko (Daucus carota), saliko, daktilo, granato, mento, artemizo, mirho, kaj ruto. Iuj el tiuj plantoj estas venenaj kaj antikvaj grekaj dokumentoj specifis sendanĝerajn dozojn. Modernaj esploroj konfirmis la kontraŭkoncipajn ecojn de multaj el tiuj plantoj, ekzemple konfirmante ke daŭko havas postkoitajn kontraŭfekundajn atributojn. Oni ankoraŭ uzadas daŭkon en Barato. Same kiel siaj najbaroj la antikvaj grekoj, la antikvaj romianoj praktikis kontraŭkoncipon kaj abortigon.

#### Antikva Ĉinio 
En la 7-a jarcento AKE, la ĉina kuracisto Majstro Tung-hsuan dokumentis kaj koiton sen spermelĵeti kaj koiton obstrukcan, en kiu oni celas preventi elĵeti spermon dum koitado. Tamen oni ne scias ĉu oni uzis tiujn metodojn ĉefe por eviti gravediĝon aŭ por konservi la jangon de la viro. En la sama jarcento Sun Ssu-mo dokumentis la "milon da ora kontraŭkoncipa preskribo" por virinoj kiuj ne plu volas naski infanojn. Tiu preskribo, kiu supozeble steriligas, estis farita el oleo kaj hidrargo kune varmigitaj por unu tago kaj estis konsumenda buŝe.
Dum la sama periodo Ali ibn Abbas al-Majusi dokumentis la uzadon de supozitorioj faritaj el roksalo por virinoj por kiuj gravedeco danĝerus.
En la frua 10-a jarcento, la persa multesciulo Abu Ali al-Hussain ibn Abdallah ibn Sina, konata en Eŭropo kiel Avicenna, inkludis ĉapitron pri kontraŭkoncipo en sia medicina enciklopedio arablingva La Kanonoj de Medicino, dokumentante 20 malsamajn metodojn por preventi koncipon.
Historiisto John M. Riddle konkludis ke oni povas atribui ĉi tiun rimarkindan perdon de baza scio al provoj de diversaj eŭropaj ŝtatoj pliigi la nombron da homoj tie, post la multaj mortoj kaŭzitaj de la pestoj kiuj komenciĝis en 1348 KE.

Je la 5-a de decembro 1484, Papo Inocento III publikigis buleon *Summis desiderantes affectibus*, en kiu li asertis la ekziston de "sorĉistinoj" kaj fervore aprobis la Inkvizicion por "korekti, enkarcerigi, puni kaj riproĉi" sorĉistinojn "laŭ iliaj meritoj". En la buleo, li eksplicite akuzis la sorĉistinojn, ke ili "mortigis bebojn ankoraŭ en la utero de la patrino" (aborto) kaj "malhelpis al viroj seksumi kaj al virinoj koncipi" (kontraŭkoncipo).
Famaj tekstoj kiuj gvidis la persekutadon kaj instrukciis al juĝistoj pri kiel trovi kaj kondamni tiel nomatajn "sorĉistinojn" inkludas *Malleus Maleficarum*, kaj de Jean Bodin *De la demonomanie des sorciers*.
*Malleus Maleficarum* estas verkita de sacerdoto J. Sprenger (kiu naskiĝis en Rheinfelden, nun Svisio), kiun dungis la Papo esti la ĝenerala Inkvizitoro por Germanio ĉirkaŭ 1475, kaj H. Institoris, kiu tiam estis inkvizitoro por Tirolo, Bohemujo kaj Moravio. La aŭtoroj akuzis sorĉistinojn, krom aliaj aferoj, pri infanmurdo kaj ke ili havis la potencon ŝteli la penison de viroj.

Barieraj metodoj, ekzemple la kondomo ekzistas multe pli longe, sed oni rigardis ilin ĉefe kiel rimedo por preventi seksume transdoneblajn malsanojn, ne gravediĝon. Casanova en la 18-a jarcento, estis unu el la unuaj raportitaj uzi "asekuran ĉapon" por preventi gravedigi siajn amatinojn.

Subpremajn leĝojn pri kontraŭkoncipo daŭre uzis eŭropaj registaroj tra la periodo de merkantilismo kaj tiaj leĝoj formis la kernon de la strategio pliigi la popolnombron. La merkantilistoj argumentis ke granda popolnombro estis speco de riĉeco, ebligante krei pli grandajn merkatojn kaj armeojn. La intensa perforto dum la merkantilisma erao de la 17-a kaj 18-a jarcentoj en Eŭropo ŝajnas esti la rezulto de sukcesa politiko pligrandigi la popolnombron limigante la uzadon de kontraŭkoncipo. Tiel oni kreis grandegan nombron da junuloj. Tiu eksceso de junuloj siavice intensigis imperian ekspansion de eŭropaj imperioj.

Kontraŭkoncipo estis disputata politika afero en Britio dum la 19-a jarcento. Maltusanistoj favoris limigi la popolnombron kaj tial rekomendis kontraŭkoncipon per organizoj, ekzemple la Maltusanisma Ligo, dum, pro diversaj kialoj, kontraŭis la ideon diversaj grupoj, de socialistoj ĝis la ŝtata religio.

### Movado por regi naskojn 
[dekstra|eta|alt=a cartoon of a woman being chased by a stork with a baby|"Kaj la fripono ankoraŭ postsekvas ŝin", satira poŝtkarto de la [Viktoriana epoko ]]

En Britio la naskonombro malkreskis ek de preskaŭ 35,5 naskoj en 1000 dum la 1870-aj jaroj ĝis ĉirkaŭ 29 naskoj en 1000 ĝis 1900. Dum la kaŭzoj estas nekonataj, la 29% malkresko ene de generacio montras ke la kontraŭkoncipaj metodoj uzataj de tiamaj virinoj estis efikaj. La proceso kontraŭ Charles Bradlaugh kaj Annie Besant pro publikigo de la libro *The Fruits of Philosophy* (la fruktoj de filozofio) far Charles Knowlton popularigis la libron kaj instruis al multaj virinoj pri kontraŭkoncipo. Dum la ritma metodo ankoraŭ ne estis tute komprenata, kondomoj kaj diafragmoj faritaj el vulkanizita kaŭĉuko estis dependindaj kaj malmultekostaj.

Kontraŭkoncipo estis leĝe permesata en Usono tra la plejmulto de la 19-a jarcento, sed en la 1870-aj jaroj la nacia Comstock-leĝo kaj diversaj ŝtataj Comstock-leĝoj malpermesis la distribuon de informo pri kontraŭkoncipo kaj la uzadon de kontraŭkoncipo.

La esprimon *birth control* (naskoregado) anglalingve popularigis Margaret Sanger kaj Otto Bobsein.
Sanger aktivis ĉefe en Usono, sed gajnis internacian reputacion ĝis la 1930-aj jaroj. Marie Stopes, aktivulo por naskoregado, starigis la unuan naskoregadan klinikon en Britio en 1921 kaj akceptebligis kontraŭkoncipon dum la 1920-aj jaroj priparolante ĝin en sciencaj terminoj, ankaŭ gajnis internacian reputacion. Stopes signife influis kaj helpis aperantajn movadojn por naskoregado en pluraj britaj kolonioj.

"Naskoregado" estis alternativa termino al la tiam modaj terminoj "famili-limigado" kaj "libervola patrineco".
"Libervola patrineco" estis elpensita de feministoj en la 1870-aj jaroj kiel politika kritiko de "mallibervola patrineco" kaj esprimis deziron por emancipi virinojn.
Proponantoj por libervola patrineco malaprobis kontraŭkoncipon, argumentante ke virinoj devus partopreni seksumadon nur por la celo naski infanon kaj rekomendis detempaltempa aŭ daŭra abstino.
Kontraste, la movado por naskoregado rekomendis kontraŭkoncipon por ebligi koitadon laŭvole sen la risko de gravediĝo.
Emfazante "regadon", la movado por naskoregado argumentis ke virinoj devus regi sian reproduktadon; la movado havis intimajn ligojn al feminismo. Sloganoj, ekzemple "regi niajn proprajn korpojn", kritikis viran dominadon kaj postulis la liberigadon de virinoj, kroma signifo kiu mankas en familiplanado, popolnombra regado, kaj eŭgeniko. Dum la 1980-aj jaroj, organizoj por naskoregado kaj popolnombra regado kunlaboradis postulante rajtojn al kontraŭkoncipo kaj aborto, kun pliiĝanta emfazo sur "elekto".

Ke socio akceptu naskoregadon, bezonis la apartigon de seksa agado kaj naskado. Tio igis naskoregadon treege diskutata temo en iuj landoj je iuj tempoj en la 20-a jarcento.
Naskoregado fariĝis ĉefa temo en feminisma politiko; aferoj pri reproduktado citiĝas kiel ekzemploj de la senpoveco de virinoj efektivigi siajn rajtojn.
En la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj la movado por naskoregado rekomendis, ke oni leĝe permesu aborton, kaj por vastaj kampanjoj de registaroj pri kontraŭkoncipo.
Tiun leĝon, tamen, nuligis la Neuwirth-Leĝo en 1965, tiel permesante kontraŭkoncipon. Virinoj strebis por reproduktaj rajtoj kaj ili helpis finigi la nacian malpermeson je kontraŭkoncipo en 1965.
En 1994, 5% el francinoj aĝaj inter 20 kaj 49 kiu riskis neintencitan gravediĝon ne uzis kontraŭkoncipilojn.

En Irlando la disponigo de kontraŭkoncipo estis kontraŭleĝa de 1935 ĝis 1980, kiam oni leĝigis por ĝi kun gravaj limigoj, poste malpliigitaj. Tio spegulis katolikajn politikojn pri seksa moralo. En Italio virinioj gajnis la rajton aliri kontraŭkoncipan informon en 1970.
La ŝvelo de naskoj rezulte de Dekreto 770 rezultigis grandajn malfacilaĵojn por infanoj kaj gepatroj. En Orienta Eŭropo kaj en Rusujo, la naskonombroj abrupte malkreskis post la fino de Sovetio.

## Disvastigado 
### Evoluantaj landoj 
Proksimume 222 milionoj da virinoj kiuj deziras eviti gravediĝon en evoluantaj landoj ne estas uzantaj modernan metodon de kontraŭkoncipo.
Sudafriko, Bocvano, kaj Zimbabvo havas sukcesajn familiplanajn programojn, sed aliaj centraj kaj sudaj afrikaj landoj daŭre spertas ekstremajn malfacilaĵojn atingi pli vastan uzadon de kontraŭkoncipo kaj malpli altan fekundecon por vasta gamo da kialoj.
Tamen, uzado de kontraŭkoncipiloj fare de virinoj en subsahara Afriko pliiĝis de ĉirkaŭ 5% en 1991 ĝis ĉirkaŭ 30% en 2006.

#### Ĉinio 
La unuinfana politiko de Ĉinio devigas ke paroj havu ne pli ol unu infanon. Ek de 1979, oni enkondukis la politikon por redukti la tiam rapidan kreskon de popolnombro.
Ĉinaj virinoj ricevas senpagajn kontraŭkoncipilojn kaj familiplanajn servojn. Post la inaŭguro de la politiko en 1979, oni evitis pli ol 400 milionojn da naskoj. Pro diversaj esceptoj, la vera aktuala fekundeco estas ĉirkaŭ 1,7 infanoj por ĉiu virino, kompare kun 5,9 en la 1960-aj jaroj. Signifa prefero por knaboj, kaj senpaga aliro al servo eltrovi la sekson de feto, kaj al aborto, rezultigis artefaritan eksceson de viroj en kaj urbaj kaj malurbaj regionoj.
Ofte efektivigo de la politiko implicis devigan aborton kaj steriligon.

[eta|120px|maldekstra|alt=red downward-pointing triangle|
La [Ruĝa Triangulo, Familplanado|Ruĝa Triangulo indikas familiplanajn produktojn kaj servojn en multaj evoluantaj landoj]]

#### Barato 
Konscio pri kontraŭkoncipo estas preskaŭ universala inter edzinoj en Barato.
Tamen, la vasta plejmulto da hindaj geedzoj (76% en 2009-a raporto) raportis signifajn problemojn aliri elekton de kontraŭkoncipaj metodoj.
En 2009, 48,3% de la edzinoj laŭtakse uzas kontraŭkoncipan metodon, t.e. pli ol duono de ĉiuj edzinoj ne faris tion. sed oni evitas kontraŭkoncipon pro tradiciaj sociaj moroj kiuj estas feroce defendataj dum ekstrema islamo gajnas forton.
Plejmultaj virinoj kiuj diras ke ili ne deziras pliajn infanojn aŭ kiuj volas atendi iom da tempo antaŭ la sekva gravediĝo, ne havas la kontraŭkoncipajn rimedojn disponeblajn al ili por fari tion.
La *levnorgestrel*-enutera sistemo estas tre populara.
En Usono, la uzado de kontraŭkoncipiloj ŝparas ĉirkaŭ 19 miliardojn da dolaroj jare en rektaj kuracaj kostoj.

## Politiko kaj kulturo 
### Sano 
La uzado de kontraŭkoncipiloj en evoluantaj landoj reduktis la nombron da mortoj de patrinoj je 44% (ĉirkaŭ 272.000 mortoj evititaj en 2008) sed povus preventi je 73% se la tuta postulo por naskoregado estus plenumita.
Ankaŭ, se pluaj infanoj estas dezirataj post la nasko de infano, estas pli sanige al la patrino kaj la infano atendi almenaŭ du jarojn post antaŭa nasko antaŭ provi koncipi (sed ne pli ol kvin jaroj).

### Financo 
[eta|maldekstra|alt=fertility rate map|Landoj kaj [fekundeco, laŭ la 2012-datumoj de CIA World Factbook. (Vidu je *List of countries and territories by fertility rate.*)

]]
Naskoregado pliigas ekonomian kreskadon pro malpliaj infanoj, pliaj virinoj en la laboristaro, kaj malplia konsumado de malabundaj rimedoj.
La kostoj de naskado kaj antaŭnaskaj sanservoj estis meze 7090 USD por normala nasko en Usono en 1996.
La Ministerio pri Agrikulturo en Usono taksis ke por infano naskita en 2007, usona familio elspezos meze 11.000 ĝis 23.000 USD jare por la unuaj 17 jaroj de la vivodaŭro de la infano.

### Edukado pri sekso kaj reproduktado 
[eta|alt=teacher with sex education instructional materials|Barbara Hastings-Asatourian de la [Universitato de Salford montras seksedukadan tabuloludon uzatan en britaj lernejoj.]]

Multaj junuloj, precipe en evoluintaj landoj, ricevas ian seksedukadon en lernejo. Kian informon provizi en tiaj programoj estas disputata afero, en ĉiuj landoj. Temoj ĝenerale inkludas reproduktan anatomion, homan sekskonduton, sekse kontaĝajn malsanojn, sociajn aspektojn de seksa interago, negocajn lertojn cele al helpi junulojn efikigi decidon resti abstina aŭ uzi kontraŭkoncipilojn dum koitado, kaj informon pri kontraŭkoncipaj metodoj.

Speco de seksedukada programo uzata en iuj pli konservativaj partoj de Usono nomiĝas "nurabstina edukado", kaj ĝi ĝenerale rekomendas tutan seksan abstinon ĝis geedziĝo. La programoj ne kuraĝigas kontraŭkoncipon, ofte donas malekzaktan informon pri kontraŭkoncipiloj kaj sekseco, emfazas paneojn de kondomoj kaj aliaj iloj, kaj instruas strategiojn eviti sekse intimajn situaciojn.
La ofteco de gravediĝo de dekkelkjarulinoj estas pli alta ĉe studentoj kiuj ricevis nurabstinan edukadon, kompare kun ampleksa edukado.

Profesiaj kuracaj organizoj en Usono subtenas ampleksan seksedukadon (donante informon pri abstinado kaj pri kontraŭkoncipiloj) kaj kontraŭas la uzadon de nurabstina seksa edukado.

### Kulturaj sintenoj 
Laŭ Peter Mulira, "Reproduktado en sub-sahara Afriko estas kultura afero en kiu oni rigardas grandajn familiojn kiel fonton de senpaga laborado kaj riĉeco."

En la komenco de la 21-a jarcento, multaj nacioj en Okcidenta Eŭropo havus malkreskantan popolnombron se ne okazus internacia migrado.
La feminista movado influis ŝanĝojn en okcidenta socio, inklude edukadon; kaj la reproduktajn rajtojn de virinoj unuope decidi pri gravediĝo (inklude aliron al kontraŭkoncipo kaj aborto).

Iuj nacioj spertas malkreskantan popolnombron.
La pliiĝanta nombro da inoj en la laboristaro, kaj la pli multaj virinoj ricevante pluan edukadon, signifas ke multaj virinoj prokrastas naski infanojn, aŭ decidas ne naski infanojn aŭ havi malpli.
La Monda Banko eldonis raporton antaŭvidante, ke inter 2007 kaj 2027 la popolnombroj de Kartvelio kaj Ukrainio malkreskos je 17% kaj 24% respektive.

### Religiaj sintenoj 
Religioj havas diversajn opiniojn pri la etiko de kontraŭkoncipo

Kristanaj religioj: La Romkatolika Eklezio akceptas nur naturan familiplanadon,, tio estas limigon de naskoj per amoro ekster la ovoladaj periodoj de la edzino; tamen multaj katolikoj akceptas kaj uzadas modernajn kontraŭkoncipajn metodojn.
La Vatikano kontraŭas nenaturan familiplanadon eĉ nuntempe (2012), kaj tio tre influas politikojn en diversaj landoj kie katolikoj abundas. En Usono, ekzemple, la Vatikano influis politikojn pri kreskado de la popolo kaj pri aliro al kontraŭkoncipiloj.
Protestantaj eklezioj havas tre diversajn politikojn, ek de nenia kontraŭkoncipilo, ĝis ajnaj metodoj.

Sintenoj en Judismo varias inter la pli striktaj de la Ortodoksa Judismo ĝis la pli liberalaj de la Reformisma Judismo .

Hinduoj uzas kaj naturajn kaj artajn kontraŭkoncipilojn.

Ofta sinteno de Budhistoj estas ke preventi gravediĝon estas etike akcepteble, dum interveni post kiam koncipo okazis, aŭ eble okazis, ne estas akcepteble.

En Islamo, kontraŭkoncipiloj estas permesataj se ili ne minacas la sanon, kvankam iuj malkuraĝigas la uzadon.
La Korano ne eksplicite deklaras pri la moralo de kontraŭkoncipo, sed enhavas iujn asertojn kiuj kuraĝigas naskigi. Profeto Mohamedo laŭraporte diris "geedziĝu kaj nasku".

### Monda Tago pri Kontraŭkoncipo 
La 26-a de septembro ĉiujare estas la Monda Tago pri Kontraŭkoncipo, kiu celas atentigi pri kontraŭkoncipo kaj plibonigi edukadon pri seksa kaj reprodukta sano, kun la vizio de "mondo en kiu ĉiu gravediĝo estas dezirata".
Ĝin subtenas grupo da registaroj kaj neregistaraj organizoj, inklude Asian Pacific Council on Contraception (azi-pacifikan konsilaron pri kontraŭkoncipo), Centro Latinamericano Salud y Mujer, European Society of Contraception and Reproductive Health (eŭropan socion pri kontraŭkoncipo kaj reprodukta sano), German Foundation for World Population (germanan fondaĵon por la mondaj popoloj), International Federation of Pediatric and Adolescent Gynecology (internacia federacio de pediatrio kaj adoleska ginekologio), International Planned Parenthood Federation (internacian federacion pri planata gepatreco), Marie Stopes International, Population Services International (internaciajn servojn por la popoloj), Population Council, United States Agency for International Development (USAID), kaj Women Deliver (virinoj liveras).

## Vidu ankaŭ 
* Enutera pesario
* Kondomo
* Ina kondomo
* Reprodukta sistemo
* Vazektomio

## Referencoj