open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eunymphicus

***Eunymphicus***, estas genro de papagoj en la familio *Psittaculidae*. La genro estas endemia de Nov-Kaledonio kaj Loyauté-insuloj, kaj estas proksime rilata al la papagoj *Cyanoramphus* de Oceanio.

## Taksonomio
, *Eunymphicus cornutus* (supre) kaj Uvea papago, *Eunymphicus uvaensis* (malsupre)]]
La genro *Eunymphicus* estis enkondukita en 1937 fare de la usona ornitologo James L. Peters kun la Kornopapago kiel la tipa specio. La nomo kombinas la grekan *eu* kun la signifo "vera" kaj la genronomon *Nymphicus*, kiun enkondukis en 1832 Johann Georg Wagler por la Nimfiko.

La genro nun enhavas du speciojn:

* Kornopapago, *Eunymphicus cornutus* (Gmelin, 1788) Nov-Kaledonio, VU
* Uvea papago, *Eunymphicus uvaensis* (E.L. & E.L.C. Layard, 1882) Uveo, Loyauté-insuloj, VU

## Referencoj 
### Ĉefaj fontoj 
* Forshaw, Joseph M.; Cooper, William T. (1978). *Parrots of the World* (2a eld.). Melbourne, Victoria: Landsdowne Editions. ISBN 0-7018-0690-7.
* 

## Eksteraj ligiloj
* *

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Nov-Kaledonio
Birago Diop

**Birago Ismael DIOP** (n. la 11-an de decembro 1906 en Ouakam, Dakaro, Franca Okcidenta Afriko ; m. la 25-an de novembro 1989 en Dakaro, Senegalo) estis senegala poeto, verkisto, rakontisto kaj dramisto kaj folkloristo, kiu kolektis afrikajn popolrakontojn. Dum sia vivo, li estis konsiderata unu el la plej elstaraj franclingvaj verkistoj en Afriko same kiel de la literatur-filozofia movado *Négritude*. 

Li estis inter la unuaj, kiuj kolektis la antaŭe plejparte ignoratan parolan literaturon kaj tradukis ĝin en la francan, kaj ankaŭ reverkis pliajn fablojn kaj fabelojn bazitajn sur tiuj tradiciaj. Inter la plej konataj ekzemploj estas liaj kolektoj ''Les contes d'Amadou Koumba* (1947) kaj *Nouveaux contes d'Amadou Koumba* (1958), en kiuj la limo inter lia propra poezio kaj la tradicio jam ne estas distingebla.

## Verkado 
maldekstre|eta|okcident-afrika rakontisto, aŭ Grioto
En Parizo, en 1942, li verkis *Rakontojn de Amadu Kumba* (eldonita en 1947), kiu jam indikas lian inklinon al la parola tradicio de la *griotoj*, la popularaj rakontistoj, kiujn li daŭre aŭskultis dum sia tuta vivo. Respektema al la parola tradicio, li montris grandan originalecon en *Novaj Rakontoj de Amadu Kumba* (1958) kaj *Rakontoj kaj Lavanoj* (1963); lia poemaro *Leurres et Lueurs* (1960) estas profunde trapenetrita de franca kulturo kune kun pure afrikaj fontoj de inspiro.

*La Spiro de la Prapatroj* svingas himnon al nigruleco, kiu rondiras ĉirkaŭ implica deziro konigi, aprezi kaj rehabiliti praulajn valorojn de sia kontinento, kiu estas turmentata de malfacilaĵoj pro koloniigo kaj la detruo de kulturaj elementoj.

Lia diplomatia kariero post la sendependeco de Senegalo kaj lia reveno al sia profesio kiel bestokuracisto en Dakaro ne malhelpis lian esploradon pri tradicia afrika literaturo, sed li deklaris, ke li "rompis sian plumon". Tamen, li publikigis *Plume raboutée'' kaj kvar aliajn volumojn de memuaroj de 1978 ĝis 1989.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* L'os (d:Q6949392), teatraĵo

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Senegalaj verkistoj
Kategorio:Senegalaj politikistoj
Alioune Badara Bèye

**Alioune Badara BÈYE** (n. la la 28-an de septembro 1945 en Saint-Louis ; m. la 1-an de decembro 2024 en Dakaro) estis senegala ŝtatoficisto, romanverkisto, dramisto, poeto kaj eldonisto. 

Li estis prezidanto de la senegala verkista asocio kaj respondecis pri la tria Festivalo monda de nigraj artoj en Dakaro,  kiu origine devis komenciĝi la 14-an de decembro 2009 kiel prestiĝa projekto de prezidanto Abdoulaye Wade kaj estis prokrastita por unu jaro pro organizaj problemoj.  

## Verkaro 
* Dialawali, terre de feu (Dialawali, Lando de Fajro), 1980 (teatraĵo)
* *Le sacre du cedo* (La Kronado de la Cedo) 1982 (teatraĵo)
* *Maba, laisse le Sine* (Maba, forlasu la sinon), 1987 (teatraĵo)
* *Nder en flammes* (Nder en Flamoj), 1988 (teatraĵo)
* *Demain, la fin du monde: un avertissement à tous les dictateurs du monde* (Morgaŭ, la Fino de la Mondo: Averto al ĉiuj  Diktatoroj de la Mondo), 1993 (teatraĵo)
* *Les larmes de la patrie* (Larmoj de Hejmlando), 2003 (teatraĵo)
* *Raki : fille lumière* (*Raki*: Luma Filino), 2004 (romano)
* ''Les bourgeons de l'espoir* (Burĝonoj de Espero), 2005 (poezio)
* *De l'uniforme à la plumo'' (De Unuformo al skribilo), 2008

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Alioune Badara Bèye ĉe retejo du FESMAN 2009 (france)

Kategorio:Senegalaj verkistoj
Kornopapago

**Kornopapago** (*Eunymphicus cornutus*) estas specio de papagoj en la familio *Psittaculidae*. Tiu mezgranda papago estas endemia de Nov-Kaledonio. La aludo al "korno" rilatas al du nigraj longaj plumoj kun ruĝaj pintoj elstaraj el la kapo.

## Taksonomio
La Kornopapago estis formale priskribita en 1788 fare de la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin en lia reviziita kaj etendigita eldono de la verko de Carl Linnaeus nome *Systema Naturae*. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj papagoj en la genron *Psittacus* kaj stampis la duvortan nomon *Psittacus cornutus*. Gmelin bazis sian priskribon sur la "horned parrot" kiun priskribis kaj bildigis en 1781 la angla ornitologo John Latham en sia *A General Synopsis of Birds*. La specimeno de Latham estis akirita en Nov-Kaledonio dum la unua vojaĝo de la kapitano James Cook al la suda Pacifika Oceano. La specimeno formis parton de la kolekto de Joseph Banks. 

La Kornopapago estas nun metita kun la Uvea papago en la genron *Eunymphicus*, kiun enkondukis en 1937 la usona ornitologo James L. Peters. La genronomo kombinas la grekan *eu* kun la signifo "vera" kaj la genronomon *Nymphicus*, kiun enkondukis en 1832 Johann Georg Wagler por la Nimfiko. La specia epiteto *cornutus* estas Latina kun la signifo "kornohava".

En 1998, oni trovis pere de DNA studoj, ke *Eunymphicus cornutus*, la kornopapago, kaj *Eunymphicus uvaeensis*, nome Uvea papago, estis du apartaj specioj.

## Aspekto
, *Eunymphicus uvaensis* (malsupre)]]
Plenkreskaj birdoj kutime estas proksimume 32 cm longe, inkluzive de la vosto. Kiel multaj papagoj, la kornopapago estas ĉefe verda. Ĉi tiu papago havas flavecan nukon kun nigra kaj ruĝa vizaĝo kaj bluetajn flugilojn kaj voston. Ĝia plej frapa trajto estas dupluma nigra kresto, kun la krestaj plumoj pintita per ruĝo.

Ĝi faras nazan kontaktalvokon "ĥo-ĥut", kaj ankaŭ faras ampleksan gamon da kriegoj kaj subridetoj.

## Distribuado kaj habitato
La kornopapago estas endemia de Nov-Kaledonio. Ĝi preferas pluvarbarojn kaj laŭrarbarojn, sed akceptas veprejojn aŭ savanojn. Ĝi vivas en humidaj pinarbaroj sur Nov-Kaledonio, precipe kiam ĉeestas *Agathis* kaj *Araucaria* pinoj.

## Kutimaro kaj ekologio
Malgrandaj familigrupoj, aŭ paroj, manĝoserĉas en la kanopeo por sia dieto de nuksoj kaj semoj.

### Reproduktado
Kornopapagoj nestumas aŭ sur aŭ proksime de la tero, kaj ankaŭ en kavaj arbotrunkoj, aŭ nestas kavaĵojn en mortaj arboj. Malofte inter papagoj, oni raportis, ke kornopapagoj kunhavas nestojn. La nombro de ovoj demetitaj estas kutime 2-4. La kovado daŭras 21-22 tagojn (en kaptiteco) kaj la tempo de eloviĝo ĝis elnestiĝo estas proksimume 5 ĝis 6 semajnoj (denove, en kaptiteco).

## Referencoj 
### Ĉefaj fontoj 
* Forshaw, Joseph M.; Cooper, William T. (1978). *Parrots of the World* (2a eld.). Melbourne, Victoria: Landsdowne Editions. ISBN 0-7018-0690-7.
* 

## Eksteraj ligiloj
* *

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Nov-Kaledonio
Mariama Bâ

**Mariama BÂ** (naskita la 17-an de aprilo 1929 en Dakaro, Franca Okcidenta Afriko ; mortis la 17-an de aŭgusto 1981 en Dakaro, Senegalo) estis senegala verkistino franclingva. Ŝia libro *"Une si longue lettre"* (Tiom longa letero) nun estas konsiderata parto de la kanono de afrika literaturo.  Ŝi estas konsiderata unu el la plej gravaj voĉoj de afrika feminismo kaj, en siaj verkoj kaj sia vivo, batalis por la rajtoj de virinoj en Senegalo. 

## Vivo 
Ŝi naskiĝis en Dakaro, Senegalo, en 1929 en riĉa familio. Ŝia patro estis ŝtatoficisto.

Post la trofrua morto de ŝia patrino, ŝi estis edukita de siaj geavoj en la spirito de tradicia islama familio. Ŝia patro, Amadou Bâ, fariĝis Ministro pri Sano de la unua senegala registaro en 1957. 

Ŝi frekventis francan lernejon, kie ŝi elstaris. Post fini la bazlernejon en la aĝo de 14 jaroj, ŝi komencis instrui ĉe la Normala Lernejo Rufisque en 1943, kie ŝi akiris sian instruistan diplomon en 1947. Ŝi praktikis ĉi tiun profesion dum dek du jaroj, poste petis translokigon al la Regiona Inspektoraro pri Edukado pro sankaŭzoj. 

Edziniĝinta tri fojojn, ŝi havas tri filinojn el sia unua geedzeco, kun Bassirou Ndiaye, kaj unu el sia dua, kun Ablaye Ndiaye; ŝi divorcis de sia tria edzo, parlamentano kaj ministro Obèye Diopa, post kiam ŝi havis kvin infanojn. Spertoj el siaj malsukcesaj geedzecoj igis ŝin implikiĝi en multaj asocioj subtenantaj edukadon kaj la batalon por virinaj rajtoj. Ŝi publikigis artikolojn en la gazetaro kaj faris multajn paroladojn pri ĉi tiuj temoj. 

## Verkado 
Bâ estas unu el la pioniroj de la senegala literaturo.* *Ŝi famiĝis per sia unua verko, *"Une si longue lettre"* (Tiom longa letero), publikigita en 1979, kaj inkluzivita en la listo de la 12 plej bonaj afrikaj libroj de la 20-a jarcento). 

Ŝia verkado fokusiĝas al la problemo de virina emancipiĝo kaj la malfavora pozicio de virinoj ĝenerale kaj, precipe, edziniĝintaj virinoj en la nova afrika socio.

La verkoj de Bâ ĉefe reflektas la sociajn kondiĉojn regantajn en ŝia tuja ĉirkaŭaĵo kaj en Afriko kiel tuto, same kiel la problemojn devenantajn de ili: poligamion, kaston kaj ekspluatadon de virinoj en la unua romano, kaj opozicion de ŝia familio kaj la nekapablon adaptiĝi al la nova kultura medio en interrasa geedzeco en la dua.

Ŝian verkadon estas bazitan sur la principoj de respondeco kaj la bezono de solidareco, gajnante al ŝi lokon inter la plej famaj verkistoj de Senegalo. 

Bâ estis konscia ke ŝi verkas en la franca, “depruntita lingvon,” kiel ŝi nomis ĝin, kiun la lokaj homoj ne scipovas legi. Ŝiaj verkaro estis tradukita en ŝian indiĝenan lingvon, la Volofan.

## Heredo 
Ŝi estis inkludita en la antologio *Daughters of Africa* (d:Q20875572), redaktita de Margaret Busby en 1992. Ŝia romano *A Letter So Long* estis elektita de Universitato Kolumbio kiel unu el la 100 plej bonaj libroj pri Afriko de la 20-a jarcento. 

## Verkaro (elekto) 
* Une si longue lettre (1979)
* La fonction politique des littératures Africaines écrites (1981)
* Un chant écarlate (1982)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Senegalaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Aminata Sow Fall

**Aminata SOW FALL** (naskita la 27-an de aprilo 1941 en Saint-Louis, Senegalo) estas senegala verkistino. Pioniro de la franclingva afrika literaturo.

## Vivo 
Ŝi laboras kiel filologo kaj instruistino ĉe la Universitato de Dakaro. Kvankam ŝia gepatra lingvo estas la volofa, ŝia verkaro estas franclingva. Ŝi estas konsiderita "la unuan publikigitan virinan romaniston de franclingva Nigra Afriko".

Pluraj universitatoj agnoskis ŝian laboron per honoraj doktorecoj . Ŝiaj verkoj ĉefe fokusiĝas al la kolizio kaj kontrasto inter tradiciaj kaj okcidentaj kulturoj kaj valoroj, same kiel la rezultantaj sociaj konfliktoj. Ili prosperas pro la ironio de perspektivo kaj lingvo. En 1980, ŝi ricevis la Grandpremion literaturan de Nigra Afriko pro sia verko *"La Grève des Battu* ".

Ŝi estis la unua prezidantino de la Verkista Asocio de Senegalo (1985). Ŝi fondis la eldonejon *Éditions Khoudia* (1990). Ŝi intence evitas partipolitikajn deklarojn.

Aminata Sow Fall estis inkludita en la antologio *Daughters of Africa*, eldonita de Margaret Busby en 1992.

## Verkaro 
### Romanoj 
* La Revenanto / *Le Revenant*, Novaj Afrikaj Filmoj, 1976 (scenigita)
* Striko de almozuloj (Beggars' Strike-battu)/ *La Grève des bàttu* (1979, represita 1980, 2001; Granda Literatura Premio de Nigra Afriko, filmita en 2000, inkluzivita en la listo de la cent plej bonaj afrikaj libroj de la 20-a jarcento )
* La Voko de la Areno/ ''L'Appel des arènes* (1982, represita en 1993; Internacia Premio por Afrika Literaturo, filmita en 2005)
* Iama Patro de la Nacio/ *Ex-père de la nation: romano'', L'Harmattan, 1987
* *Douceurs du bercail*, Nouvelles Editions ivoiriennes, 1998
* Jujubo de la Patriarko / *Le jujubier du patriarche: roman*, Serpent à Plumes, 1998
* *Festins de la détresse: roman*, Editions d'en bas, 2005

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Senegalaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Alain Mabanckou

**Alain MABANCKOU** (naskita la 24-an de februaro 1966 en Pointe-Noire, Respubliko Kongo) estas kongola verkisto, kiu verkas en la franca kaj estas unu el la plej elstaraj franclingvaj verkistoj en Afriko nuntempe.  En kelkaj literaturaj cirkloj en Parizo li estas konata kiel "la Samuel Beckett de Afriko". 

## Verkado 
En la 1990-aj jaroj li publikigis plurajn volumojn de poezio kaj noveloj ĉe francaj eldonejoj.  Lia debuta romano, *Bleu-Blanc-Rouge, ricevis la* Grand Prix littéraire de l'Afrique noire en 1998. Sekvis aliaj romanoj, kiel ekzemple *Et Dieu seul sait comment je dors* (2001), *Les Petit-Fils noirs de Vercingétorix* (2002), *African Psycho* (2003) kaj *Memoires de porc-epic* (2006) , kiu ironias la animisme influitajn popolkredojn de liaj samlandanoj kaj pro kiuj li ricevis plurajn literaturajn premiojn, inkluzive de la Prix Renaudot. Mabanckou verkas en duonparola franca lingvo kun multaj ripetoj kaj devioj, proverboj kaj fabloj.

Mabanckou estas ankaŭ polemika,  kaj estis kritikita de kelkaj afrika kaj diasporaj verkistoj por deklarante ke afrikana havas respondecon por ilia propra malbonokazo.  Li argumentis kontraŭ la ideo ke afrikaj kaj karibiaj verkistoj devus koncentri sur iliaj lokaj realaĵoj por servi kaj esprimi iliajn komunumojn. Li cetere asertas ke kategorioj kiel nacio, raso kaj teritorio malsukcesas personigi realaĵon kaj instigas verkistoj verki pretere ĉi tiuj temoj.

## Verkaro 
### Poezio 
* *Au jour le jour*, 1993
* ''La légende de l'errance*, 1995
* *L'usure des lendemains*, 1995
* *Les arbres aussi versent des larmes*, 1997
* *Quand le coq annoncera l'aube d'un autre jour...*, 1999
* *Tant que les arbres s'enracineront dans la terre*, Œuvre poétique complète, 2007
* *Congo'', Montréal 2016, Mémoire d'encrier, coll. « Poésie » no 62 ()

### Romanoj kaj noveloj 
* *Bleu, Blanc, Rouge* (1998)
* *African psycho* (2003)
* *Verre Cassé* (Seuil, 2005)
* *Mémoires de porc-épic* (Seuil, 2006)
* *Black Bazar* (Seuil, 2009)
* ''Demain j'aurai vingt ans* (Gallimard, 2010) 
* *Tais-toi et meurs* (krimromano, Editions de La Branche, 2012)
* *Lumières de Pointe-Noire* (Seuil, 2013)
* *Petit Piment* (Seuil, 2015)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de Alain Mabanckou
* Reed Johnson, "Esperante ke la signifon ne estas perdita", *Los Angeles Times'', la 29-an de aprilo 2012.

Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot
Kategorio:Studentoj de universitato Paris-Dauphine
Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio
Kategorio:Afrikaj verkistoj
Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Francaj ĵurnalistoj
Katedralo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Talino)

**Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo** (estone: *Tallinna Peeter-Pauli katedraal*) estas la romkatolika ĉefa kirko de Estonujo, troviĝante en la ĉefurbo Talino. Konsekris oni ĝin en decembro 1845; la konstruo komenciĝis laŭ planoj de Carlo Rossi en 1841.

 
Neniigita estis la katolikismo en Estonujo depost la Reformacio. En 1799 oni tamen cedis diservcelebren al la - plejparte - polaj fideluloj la refektorion de la iama Katerino-klostro de la dominikanoj. Post kresko je pli ol 1.500 membroj, la tieaj ejoj estis aliaranĝita je vera kirko. Sed la nuna fasado datas nur de 1920 post forigo de apuda pli malalta konventa ero. En 1924 establis la Sankta Seĝo por la nelonge antaŭe memstariĝinta lando apostolan administratoron. Unue responsis ĉi-prie Antonino Zecchini el Rigo. Paroĥestro talina fariĝis en 1930 la germana jezuito kaj beatulo Eduard Profittlich, kiu publike helpis kaj reklamis la katolikan vivon en Estonujo. En 1931 li mem nomumiĝis administratoro kaj konsekriĝis en decembro 1935 titulara arkiepiskopo. Samtempe la kirko promociiĝis je provizora katedraleco. Post okupiĝo de Estonujo en 1940 fare de la Ruĝa Armeo oni arestis Profittliĉ en 1941; li forpasis en 1942 en la internigejo de Kirov. Lia postanto Henri Werling estis deportita en la 1945-a jaro. Ĝis la morto de Stalin, katolika eklezia laboro nur kaŝe eblis. Inter 1952-1987 gvidis la talinan paroĥon Miķelis Krumpāns. Danke al perestrojko povis ekflori katoliksimo kaj pluraj ordenoj tiam fondis filiojn en Talino. En 1992 Justo Mullor García iĝis nova administratoro apostola. En septembro 1993 vizitis Estonujon lia papa moŝto Johano Paŭlo la 2-a. La preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo ĝuis restaŭradon kaj partan aliaranĝon en 1992 kaj en 2002/03.

Temas pri modesta trinava, rekte finiĝanta baziliko kun novgotika longa navo kaj historiisma duobla tur-fasado. Ekstere blankas ĝi, malekstere estas hela flavo kun blanka ŝmiraĵo. La novgotikaj lignaĵoj estis forigitaj en 1938 jam. Konserviĝis bildo pri la ĉielenpreno de Maria laŭ Guido Reni ĉe la altarvando, donaco de reĝo Ludoviko la 1-a (Bavario), kaj la statuoj de Petro, Paŭlo kaj Robert Salemann. La nuntempajn altaron kaj ambonon le griza dolomito oni kreis en 2002, dume la orgeno datas de 1913 estante verko de August Terkmann.

## Eksteraj ligiloj 
* historio kaj arkitekturo detalege 

 
Kategorio:Talino
Kategorio:Katedraloj en Estonio
Kategorio:Katolikismo en Estonujo
Talino
Nemoveblaĵa makleristo

eta|Gazonaj signoj reklamante domojn por vendo**Dommakleristo** estas kompanio aŭ persono, kiu okupiĝas pri la kurtaĝo, aĉeto, vendo kaj luado de nemoveblaĵoj.

Tiu profesiulo identigas aŭ peras ŝancon por aĉeto aŭ luado de nemoveblaĵoj, tiel agante kiel peranto inter la posedanto kaj interesitaj partioj. Se kontrakto estas konkludita kiel rezulto de ilia laboro, ili ricevas komisionon (ankaŭ nomatan "perado"), kies kvanto estas kutime determinita surbaze de la aĉeta aŭ lua .

Depende de la jura kadro de la lando kaj la situacio sur la nemoveblaĵa merkato, povas okazi, ke la komisionon ne pagas la kliento de la agento, sed la alia kontraktanto. 

Dommakleristoj ofte nomiĝas makleristoj. Makleristo  estas peranto en la merkato, dommakleristo ankaŭ estas peranto, sed ekskluzive en la nemoveblaĵa merkato.

## Referencoj 
Kategorio:Nemoveblaĵoj
Uvea papago

**Uvea papago** (*Eunymphicus uvaeensis*) estas specio de papagoj en la familio *Psittaculidae*. Tiu mezgranda papago estas endemia de la nordo de insulo Uveo (inklude Faiava) en Lojaleca insularo Nov-Kaledonio. La specio estis iam konsiderata samspecia kun la Kornopapago de la novkaledonia ĉeftero Grande Terre, sed ili estis poste disigitaj en du specioj.

## Aspekto
, *Eunymphicus cornutus* (supre) kaj Uvea papago, *Eunymphicus uvaensis* (malsupre)]]
La Uvea papago estas mezgranda papago kun plejparte verda plumaro kaj elstara verda kresto. La kresto konsistas el ses malantaŭenaj plumoj, kiuj krispiĝas antaŭen. La malsupra flanko de la birdo tendencas esti pli flava kaj estas brilblua koloro sur la flugiloj kaj vosto. La vizaĝo estas malhela kaj la beko estas nigra, mankante la flavo sur la vizaĝo kiun havas la korna papago.

## Manĝado
La specio preferas naturajn arbarojn kaj laŭrarbarajn vivejojn, evitante kokosplantejojn kaj marbordan vegetaĵaron. Ili estas aktivaj frumatene kaj vespere, kaj evitas agadon dum la varmego de la tago. Ili manĝas diversajn manĝaĵojn, precipe gravajn figojn de la genro *Ficus*.

## Reproduktado
La reprodukta sezono de la Uvea papago estas de aŭgusto ĝis januaro. La nestoj situas en naturaj kavaĵoj en indiĝenaj arboj, el kiuj *Syzygium* kaj *Mimusops* konsistigas 90% de la nestarboj. Tri (foje du) ovoj estas demetitaj en ĉi tiuj kavaĵoj kaj kovitaj dum 21 tagoj. La nestperiodo estas de ĉirkaŭ 43 tagoj, kun averaĝo de ĉirkaŭ 1.5 idoj elnestiĝantaj por ĉiu nestoprovo. La postnestiĝo estas tamen pli malalta, kun ĉirkaŭ 0.75 idoj postvivantaj monaton post elnestiĝo. La ĉefaj kaŭzoj de idomorteco estas malsato (plej ofta ĉe la plej malgranda, plej malforta ido), predado fare de la bruna akcipitro kaj homa kolektado (por la komerco de dorlotbestoj).

## Referencoj 
### Ĝeneralaj fontoj 
* Forshaw, Joseph M.; Cooper, William T. (1978). *Parrots of the World* (2a eld.). Melbourne, Victoria: Landsdowne Editions. ISBN 0-7018-0690-7.
* 

## Eksteraj ligiloj
* *

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Nov-Kaledonio
Sébastien Lecornu

**Sébastien LECORNU**  (naskita la 11-an de majo 1986 en Eaubonne, Val-d'Oise) estas franca politikisto.

La 9-an de septembro 2025, li estas nomumita franca ĉefministro fare de Emmanuel Macron, sukcedante al François Bayrou. Li demisiis la 6-an de oktobro 2025, sed estis renomumita la 10-an de oktobro.

Li demisiis la 6-an de oktobro 2025, sed estis renomumita la 10-an de oktobro. Antaŭ sia renomumo, li estis la plej efemera ĉefministro de la franca kvina respubliko. 

Ekde 2022 li estis ministro pri Armitaj Fortoj. Sébastien Lecornu estas membro de la politika partio *Renaissance* kaj antaŭe de *Les Républicains* (LR) ĝis 2017.

Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Francaj ministroj pri defendo
Kategorio:Ĉefministroj de Francio
Kategorio:Ĉefministroj de la kvina Franca Respubliko
Kategorio:Nuntempaj naciaj ĉefministroj
Kategorio:Ministraro de Sébastien Lecornu
Axel Kicillof

**Axel KICILLOF** (naskiĝis la 25-an de novembro 1971 en Bonaero) estas argentina ekonomikisto kaj politikisto. De 2013 ĝis 2015, li estis Ministro pri Ekonomio kaj Financo en la registaro de Cristina Fernández. Ekde 2019, li estas Guberniestro de la Provinco Bonaero.  Li apartenas al la peronista balota alianco *Frente de Todos*.

## Kariero 
De 1998 ĝis 2010, li okupis la postenon de asociita profesoro pri ekonomiko ĉe la Universitato de Bonaero. Li ankaŭ instruis kursojn ĉe la Nacia Universitato de Quilmes, la Nacia Universitato General Sarmiento , kaj la prestiĝa Komerca Lernejo Carlos Pellegrini.

En decembro 2011, kun la komenco de la dua oficperiodo de prezidantino Cristina Fernández de Kirchner, Kicillof estis nomumita Sekretario pri Ekonomia Politiko kaj Evoluplanado. En plena politika ascendo, li ludis dum ĉi tiu oficperiodo ŝlosilan rolon en la procezo de reŝtatigo de la antaŭa ŝtata naftokompanio YPF. 

La 20-an de novembro 2013, li estis nomumita Ministro pri Ekonomio fare de la Prezidanto.  Kiel ministro, li malsukcese negocis kun heĝfondusoj por refinanci argentinajn obligaciojn.  La malsukceso de la intertraktadoj kondukis la sudamerikan landon al teknika defaŭlto. 

En la elektoj de 2015 li estis elektita deputito por la urbo Bonaero.

En 2019, li estis elektita guberniestro de la Provinco Bonaero, venkante la tiaman guberniestron Maria Eugenia Vidal de la Respublikana Propono. La venko de Kicillof markis la revenon de Peronismo al la povo en la plej granda provinco de Argentino, kiun ili regis dum 28 jaroj. 
Li estas la aŭtoro de libroj kiel: *Reen al Keynes* (2007); *De Smith al Keynes: Sep Lecionoj en la Historio de Ekonomia Penso. Analizo de la Originalaj Verkoj* (2010); *Fundamentoj de la Ĝenerala Teorio de Dungado, Intereso kaj Mono* (2012); kaj *Dialogoj Sen Kravato: Pensante pri Ekonomiko, Politiko (kaj Pli) en la  21-a* Jarcento (2015).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Vivresumo de Axel Kicillof
* 

Kategorio:Marksistaj ekonomikistoj
Kategorio:Argentinaj politikistoj
Tahitia kakariko

**Tahitia kakariko** (*Cyanoramphus zealandicus*), nomata ankaŭ **Nigrafrunta kakariko**, **Tahitia papageto** aŭ **Nigrafrunta papageto**, estis specio de papago el la genro de kakarikoj. Ĝi estis endemia de Tahitio.

## Historio
Ĝi estis malkovrita dum la unua vojaĝo de James Cook en 1769, dum kiu ŝajne estis kolektitaj la du specimenoj nun en Liverpool kaj tiu de la Zoologia Muzeo Walter Rothschild en Tring. Du el ili - unu el tiuj en Liverpool kaj la specimeno de Tring - eble ankaŭ estis prenitaj dum la dua vojaĝo de Cook, en 1773, sed la tipo estis pentrita de Sydney Parkinson, kiu mortis en 1771. Alia specimeno, kolektita de Amadis en 1842, estas en la muzeo en Perpinjano. La lasta konata specimeno estis kolektita en 1844 de Lieutenant des Marolles, kaj nun hejmas en la ''Muséum national d'Histoire naturelle*, Parizo.

## Formorto
]] 
Kiel ĝia parenco, la Raiatea kakariko, la specio loĝis en arbaroj, sed kiel atestis la raporto de Georg Forster el 1773, ili kapablis daŭri nombre malgraŭ vasta senarbarigo por agrikulturo kaj la ĉeesto de la malgrandaj *kiore*-ratoj kaj porkoj, kiuj sendube predis la birdajn ovojn okaze. La indiĝenoj de Tahitio, kiuj pli alte taksis ruĝajn papagoplumojn por uzo en metioj, devis interŝanĝi ilin kun la samoanoj, ĉar la nigrafrunta papago ne posedis la deziratajn plumojn en sufiĉa kvalito kaj kvanto. Tamen, ili ŝatis teni la specion kiel dorlotbestojn. Post la enkonduko de katoj kaj eŭropaj ratoj, la specio rapide detruiĝis fare de ĉi tiuj predantoj.

## Referencoj 
* Latham, John (1790): [Description of *Cyanoramphus zealandicus*]. *Index Ornithologicus*. **1**: 102.
* Tregear, Edward Robert (1891): *Maori-Polynesian Comparative Dictionary*. Lyon and Blair, Wellington. Online version 2005-FEB-16.
* White, John (1887): *The Ancient History of the Māori'', Vol. 1: 55. Wellington, Government Printer.

## Eksteraj ligiloj
* Desegno

Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Formortintaj birdoj
Kantono Dorchester

La nomo **kantono Dorchester** aŭ angle *Dorchester County* estas la nomo de la sekvaj kantonoj de Usono:

* kantono Dorchester (Marilando)
* kantono Dorchester (Suda Karolino)

Ambaŭ havas sian nomon laŭ la urbo Dorchester en Anglio, Britio, ĉefurbo de la angla provinco Dorset.

## Vidu ankaŭ 
* la apartigilon Dorchester (apartigilo)
* kantono Worcester, nur minimume malsame literumata
Khadga Prasad Sharma Oli

**Khadga Prasad** **Ŝarma OLI**, ankaŭ konata kiel **K. P. Ŝarma Oli** , aŭ simple **K. P. Oli** (; naskiĝis la 22- an de februaro 1952 en Iwa Khanigaun, Terhathum, Nepalo) estas nepala ŝtatisto kaj politikisto, la gvidanto (kunprezidanto, kun Pushpa Kamal Dahal) de la reganta Komunista Partio de Nepalo.

Li funkciis kiel ĉefministro de Nepalo en pluraj okazoj: de la 12a de oktobro 2015 ĝis la 4a de aŭgusto 2016, de la 15a de februaro 2018 ĝis la 13a de julio 2021 kaj de la 15a de julio 2024 ĝis la 9a de septembro 2025.  Li estis la unua ĉefministro nomumita post la unuaj ĝeneralaj parlamentaj elektoj organizitaj laŭ la nova konstitucio de Nepalo.

Li funkciis kiel la Ministro pri Internaj Aferoj de Nepalo de la 30a de novembro 1994 ĝis la 12a de septembro 1995, la Vicĉefministro kaj Ministro pri Eksterlandaj Aferoj de Nepalo de la 2a de majo 2006 ĝis la 1a de aprilo 2007.

Aktivulo de la Komunista Partio de Nepalo ekde 1966, li estis malliberigita pro siaj agadoj de 1973 ĝis 1987. Li estas konsiderata  ŝlosila gvidanto de la nepala modera komunista partio Komunista Partio de Nepalo (Unuiĝintaj Marksistoj-Leninistoj), ofte konata kiel UML). 

Li estas parlamentano por Jhapa 5 ekde 2017. Li antaŭe funkciis kiel parlamentano por Jhapa 6, Jhapa 2, kaj Jhapa 7.

Oli kontraŭstaris la blokadon truditan al Nepalo fare de Barato en 2015.  Li plifortigis rilatojn kun Ĉinio kiel alternativo al la tradicie proksimaj komercaj ligoj de Nepalo kun Barato, kaj ĝisdatigis la mapon de Nepalo per konstitucia amendo por inkluzivi disputatajn teritoriojn kun Barato, pro kio li ricevis nacian laŭdon kaj reputacion kiel naciisto.  Lia oficperiodo estis polemika pro lia ofta uzo de sarkasmaj rimarkoj, malamikeco al kritikistoj kaj la amaskomunikiloj,  kaj akuzoj pri favorado de nepotismo kaj korupto.  

La 9-an de septembro 2025 li eksiĝis kiel ĉefministro pro kontraŭkoruptaj amasprotestoj (tielnomata Generacio Z). 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* K. P. Sharma Oli ĉe la CPN UML oficiala retejo

Kategorio:Komunistoj
Kategorio:Nepalaj politikistoj
Kategorio:Nepalaj ministroj
Kategorio:Ĉefministroj de Nepalo
Pál Pruzsinszky

**Pál Pruzsinszky** [pruĵinski], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Pruzsinszky Pál** estis hungara eksa piarista monaĥo, kalvinana pastro, altlerneja instruisto.

 naskiĝis  en Ungvár (Hungara reĝlando, Aŭstra imperio, nuntempa Uĵhorodo en Ukrainio), li mortis  en Budapeŝto.

## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1881, poste li studis en Reĝa Universitato de Budapeŝto, dum en 1882 li aliĝis al la piaristoj. Li diplomiĝis en 1886, poste li instruis en piaristaj gimnazioj de Tata (Hungario) kaj Budapeŝto. En 1890 li forlasis la piaristan ordenon kaj li iĝis kalvinana pastro. Li instruis en Karcag (1891-1893), Kisújszállás (1893-1897) kaj Budapeŝto (1897-1906). Intertempe li akiris plian diplomon 1890, eĉ post 5 jaroj li doktoriĝis en la universitato, fine en 1902 li akiris licencon pri kalvinana pastro. Ekde 1906 li instruis en Kalvinana Teologia Akademio (Budapeŝto).

## Elektitaj kontribuoj 
* *Vergilius hasonlatairól.* (1887, denove: 1888)
* *A kisujszállási ev. ref. főgymnasium története.* (1896)
* *Kálvin* (2 volumoj, 1909–1910)
* *A budapesti ref. theol. akadémia Ráday könyvtárának múltja* (1913)
* *A magyar protestáns egyházak történetének rövid áttekintése* (1917)
* *A camisard-ok* (1926)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio germane
* biografio hungare
* biografio hungare

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj kalvinanaj pastroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Pushpa Kamal Dahal

**Puŝpa Kamal DAHAL** (, naskita la 11-an de decembro 1954 en distrikto Chitwan, Nepalo), konata kiel **Praĉanda** (, signifante "la batalema") estas nepala politikisto, partiestro (ĝenerala sekretario) de la Unuigita Komunista Partio de Nepalo (Maoista) kaj estis komandanto de la Maoistaj ribeluloj de Nepalo.

Li estis la ĉefministro de Nepalo por la tria fojo de decembro 2022 ĝis julio 2024. Li antaŭe okupis la oficon de Ĉefministro de aŭgusto 2016 ĝis junio 2017 kaj de aŭgusto 2008 ĝis majo 2009. 

Li apartenis al la kasto de bramanoj. Li studis agrikulturajn sciencojn kaj fariĝis membro de la Komunista Partio de Nepalo en 1971, kiu poste plurfoje dividiĝis en apartajn partiojn. De 1986 ĝis 1991 li gvidis la Komunistan Partion de Nepalo (Mashal), kaj de 1994 la Maoistan Komunistan Partion.  Ekde 1996, li gvidis la armitan ribelan ribelon kontraŭ la feŭdaj institucioj kaj la monarkio en Nepalo. Ekde la komenco de la "Popola Milito", li vivis subtere kun ĉirkaŭ 10 000 batalantoj. Li estas konata kiel "Kamarado Prachanda". 

En 2006, li deklaris, ke komunista regado jam ne plu estas lia celo kaj subskribis interkonsenton kun la tiama ĉefministro Girija Prasad Koirala por fini la 12-jaran civitan militon; kompense, la regantaj partioj konsentis akcepti unu el la ĉefaj postuloj de la maoistoj, la forigon de la monarkio. 

Post la renverso de la monarkio en Nepalo la 18-an de aŭgusto 2008, li unue funkciis kiel Ĉefministro post kiam li estis elektita al la posteno fare de la Konstituciiga Asembleo. 

Prachanda nomas Lenin, Stalin kaj Mao Zedong kiel siajn instruistojn. La ideologio de Pushpa Kamal Dahal, ankaŭ konata kiel *la Prachanda Vojo*, estas komplekso de ideoj de Marksismo-Leninismo kaj Maoismo, kiu konsideras la specifajn cirkonstancojn de Nepalo. Ĝi prenas la strategion de la Luma Vojo en Peruo kiel gravan referencpunkton, same kiel la Ĉinan Revolucion.

Prachanda publikigis 12-punktan deklaron skizante la politikajn poziciojn de sia partio kaj provis atingi interkonsentojn kun sep aliaj opoziciaj partioj. Laŭ ĉi tiuj punktoj, la monarkio estis la ĉefa malhelpo al la progreso de Nepalo, la parlamento devus esti restarigita, kaj la partio staris favore al homaj rajtoj kaj gazetara libereco en plurpartia registaro, en analizo en kiu la partio faris severan memkritikon kaj komunikis sian intencon ne ripeti pasintajn erarojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Nepalaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Nepalo
János Reisinger (piaristo)

**János Reisinger** [prononco: jAnoŝ rejzinger], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Reisinger János** estis hungara piarista monaĥo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto.

János Reisinger naskiĝis  en Magyaróvár, li mortis  en Pest (urbo).

## Biografio 
János Reisinger aliĝis al la piaristoj en Privigye, kie okazis la dujara novicado. Li instruis en  Temeŝvaro (1822-1823), poste li doktoriĝis el filozofio en Vác en 1825, en la sama jaro li monaĥiĝis. Li studis teologion en Nitro en 1826 kaj en Szentgyörgy en la sekva studjaro, intertempe en 1826 li pastriĝis en Esztergom. Poste li denove instruis en Temeŝvaro, pli poste en Szeged (1830-1840). Inter 1841-1864 li instruis en Reĝa Universitato de Pest, dum li dufoje estis fakultatestro. En 1865 li pensiuliĝis, tiam li ricevis titolon reĝa konsilisto.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Eventus Memorabiles Historiae Universalis, serie chronologica ...* (1839)
* *Állítások a közönséges történetből, melyeket a m. kir. egyetemben ...* (1846)

## Fontoj 
* biografio hungare
* katolika leksikono (legebla en la 2-a alineo)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Leederville

**Leederville** estas ĉeurbo de Perto, la ĉefurbo de Okcidenta Aŭstralio, norde de la urbocentro. Ĝi estas konata pro siaj butikoj, kafejoj, restoracioj kaj vigla artema komunumo.

## Historio 
Leederville estis fondita en la malfrua 19-a jarcento kaj ricevis sian nomon laŭ William Leeder, komerca figuro kaj kolonia urbopolitika figuro de tiu periodo de tempo. La areo kreskis rapide dum la industria revolucio en Aŭstralio kaj fariĝis loĝejareo kaj komerca centro.

## Demografio 
Laŭ la censo 2021, Leederville havas ĉirkaŭ 4,156 loĝantojn. La ĉeurbo estas populara inter junaj profesiuloj kaj studentoj pro sia proksimeco al University of Western Australia kaj Perto urbo.

## Komerco kaj kulturo 
Leederville estas konata pro sia kafejoj kaj restoracioj kaj vigla nokta vivo. Multaj butikoj vendas modaĵojn, arton kaj muzikaĵojn. La ĉeurbo ankaŭ gastigas artistajn eventojn kaj festivalojn.

## Transportado 
Leederville estas servata de publikaj transportaj retoj, inkluzive de Perth trejnolinioj kaj pluraj busolinioj. La ĉeurbo estas proksima al gravaj ĉefstratoj kaj facile atingebla per biciklo.

## Edukado 
La areo enhavas lernejojn kiel Monto Hawthorn Primary School kaj estas proksima al diversaj mezlernejoj kaj universitatoj.

## Ligiloj al aliaj lokoj 
* Norda Perto
* Okcidenta Perto
* Monto Hawthorn

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Okcidenta Aŭstralio
Moët & Chandon

Fondita en 1743 kaj kun sidejo en Épernay, **Moët & Chandon** estas la plej fama kaj plej vendata ĉampanproduktanto kaj ĉampankompanio en la mondo. Ĝin karakterizas helflava koloro kun iometa verdeta nuanco.

La ideala trinktemperaturo estas ĉirkaŭ 7°C. Ĉi tiu ĉampano estas en keloj dum pli ol du jarcentoj kaj havas sian originan nomon ekde 1927.

Moët & Chandon estas parto de la franca luksa grupo LVMH.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Luksaj varomarkoj
Kategorio:Francaj varomarkoj
Kategorio:Francaj vinoj
Brookhaven RP

***Brookhaven RP*** aŭ simple ***Brookhaven*** estas la plej populara videoludo sur la platformo Roblox, evoluigita de Wolfpaq kaj publikigita en 2020. Voldex transprenis la pritraktadon de *Brookhaven* en 2025. La ludo fokusiĝas al *roleplay* kaj la simulado de urbaj vivoj, permesante al ludantoj krei rolulojn, domojn kaj interagi kun aliaj ludantoj en virtuala komunumo.

## Ludmekanikoj 
Ludantoj povas:

* Elekti kaj personecigi sian rolulon
* Aĉeti domojn kaj veturilojn
* Partopreni en *role-playing* scenoj kun aliaj ludantoj
* Eksperimentadi per virtuala ekonomio kaj laboroj

## Populareco 
*Brookhaven RP* rapide fariĝis unu el la plej ludataj Roblox-ludoj, atingante centojn da miloj da aktiva ludantoj tage. Ĝi estas precipe populara inter adoleskantoj pro la socia interago kaj facileco por krei unikajn rakontojn.

## Komunumo 
La ludo havas aktivan Roblox forum-komunumon, same kiel Discord- kaj YouTube-komunumojn kun gvidiloj kaj scenoj kreitaj de ludantoj.

## Ekonomia efiko 
La ludo ankaŭ inkluzivas mikrotransakciojn, kiuj permesas al ludantoj aĉeti luksajn domojn kaj ekskluzivajn veturilojn per Robux.

## Referencoj 
Kategorio:Videoludoj
Eŭropa Placo (Kievo)

eta|La Eŭropa Placo en 2012
La **Eŭropa Placo** () estas placo en Kievo, la ĉefurbo de Ukrainio. Ĝi situas ĉe la nordorienta fino de Ĥreŝĉatik, la ĉefa strato de la urbo. Aliaj stratoj konektitaj al la placo estas Trjoĥvjatitelska strato, Volodimirskij Deklivo, kaj Hruŝevskij strato.

En 2013-2014, la placo estis unu el la centroj de la Eŭromajdanaj protestoj.
Kategorio:Kievo
Aleksander Kazbegi

**Alexandre KAZBEGI** (), ankaŭ konata kiel **Aleksandre Ĉopikaŝvili**, (naskiĝis la 8-an julio de januaro 1848 en Stepantsminda, Tiflisa Gubernio, Rusia Imperio; m. la 22-an de decembro 1893 en Tiflis) estis kartvela dramisto, ĵurnalisto, klasika poeto, kaj verkisto, reprezentanto de kritika realismo de la 19-a jarcento. 

Lia pseŭdonimo estis *Mochchubaridze* ("komercisto"). En liaj verkoj, li dediĉis sin al portretado de la vivo de la pleboj en Kartvelio kaj pledis por kartvela sendependeco.

## Verkado 
Li verkis dramojn, romanojn kaj romantikajn novelojn kun fortaj sociaj konfliktoj, lokitaj en la mondo de la kaŭkazaj montogrimpistoj.

Liaj plej valoraj verkaĵoj estas la romanoj *La Patricido* ("Elgudža", 1883) kaj *Elisso* (1882). Li ankaŭ verkis idiliajn versojn laŭ la klasika maniero .

Lia plej fama verko estas lia lasta romano, *La patromurdisto* (), dediĉita al la vivrakonto de la kaŭkaza ribelanto *Koba, ia* kartvela versio de Robin Hood, defendanto de malriĉuloj. Perforta kaj malestima al la aŭtoritatoj, la libro ankaŭ rondiras ĉirkaŭ la fino de venĝo kaj la lukto de la kartvela popolo por sendependeco.

La eposa romano kaj ĝia ĉefrolulo, *Koba,* estis fonto de "inspiro" por la kartvela submonda figuro *Josef Ĵugaŝvili*, pli bone konata kiel *Stalin*, la tirana kaj krima gvidanto de Sovetunio ekde la morto de Lenin (en 1924) ĝis sia propra morto (en 1953). Efektive, li ricevis la pseŭdonimon *Koba* dum siaj fruaj revoluciaj agadoj.

## Verkaro 
* *Elguja*
* *Zizka* (1880)
* *Elizo* (1882)
* *La Patricido* (1883)
* *Ĥevisberi Goĉa* (1884)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kazbek

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Kartvelaj verkistoj
Raiatea kakariko

**Raiatea kakariko** (*Cyanoramphus ulietanus*), nomata ankaŭ **Societinsulara kakariko**, **Brunkapa papageto** aŭ **Societinsulara papageto**, estis specio de papago el la genro de kakarikoj. Ĝi estis endemia de Raiatea en la Societa Insularo.

## Aspekto
La Raiatea papago averaĝe estis 25 cm longa. Ĝia kapo estis ĉokoladbruna, pli pala sur la kolo, pugo kaj flugiloj. La beko montris palbluetgrizan nuancon kaj havis nigran pinton. La malsupra dorso kaj vostkovriloj montris ruĝbrunan koloron. La subflugilaj kovriloj kaj eksteraj retoj ĝis flugplumoj estis grizetbluaj. La brusto, abdomeno kaj subvostaj kovriloj estis olivecflavaj. La mezaj vostoplumoj estis olivecbrunaj kaj la eksteraj grizaj. La irisoj estis oranĝruĝaj ĉe plenkreskuloj kaj brunaj ĉe junuloj. La piedoj estis grizetbrunaj. Maskloj kaj inoj ne estis sekse dimorfaj.

## Distribuado kaj habitato
La Raiatea kakariko estis endemia de Raiatea, la dua plej granda insulo de la Societa Insularo. Ĝi estis probable arbara specio, ĉar tiu estis la natura habitato en tiu insulo.

## Statuso
Oni supozas, ke ĝi formortis baldaŭ post sia malkovro en 1773. La kaŭzoj de ĝia malkresko estis verŝajna perdo de habitato pro senarbarigo, ĉasado kaj invadaj specioj.

Ekzistas nur du muzeospecimenoj konataj. La dato de ilia origino estis diskutita, kaj Erwin Stresemann (1950) kaj James Greenway (1958) sugestis 1773 aŭ 1774. Tamen, en 1979 la ornitologo David G. Medway el Nov-Zelando asertis, ke la du specimenoj estis akiritaj en novembro 1777 dum la tria ĉirkaŭnavigado fare de James Cook. Li bazis la aserton sur la veturtaglibraj notoj fare de Joseph Banks. La specimenoj estas en la Muzeo pri Natura Historio de Londono kaj en la Naturhistoria Muzeo (Vieno).

## Referencoj 
* Greenway, James (1967): *Extinct and Vanishing Birds of the World*
* Day, David (1981): *The Doomsday Book of Animals*
* Fuller, Errol (2000): *Extinct Birds*
* Flannery, Tim & Schouten, Peter (2001): *A Gap in Nature*

## Eksteraj ligiloj
* Lexicon of Parrots – *Cyanoramphus ulietanus* 
* priskribo 

Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Formortintaj birdoj
Novkaledonia kakariko

**Novkaledonia kakariko** (*Cyanoramphus saisseti*), nomata ankaŭ **Novkaledonia ruĝkrona kakariko**, **Ruĝkrona papageto** aŭ **Novkaledonia papageto**, estas specio de papago el la genro de kakarikoj. Ĝi estas endemia de Novkaledonio. La specio estis iam konsiderata samspecia kun la Ruĝkrona kakariko de Nov-Zelando, sed ĝi estas nun konsiderata aparta specio kaj estas konata kiel baza specio en la genron *Cyanoramphus*, kiu havis originojn en Nov-Kaledonio.

## Taksonomio 
La Novkaledonia kakariko estis formale priskribita en 1860 kiel *Cyanoramphus Saisseti* fare de la francaj ornitologoj Jules Verreaux kaj Marc Des Murs baze sur specimenoj el Nova Kaledonio. La nombro de specimenoj, kiujn ili uzis estas neklara, sed ili havis almenaŭ po unu specimenon por ĉiu sekso. La Novkaledonia kakariko estis iam konsiderata la sama specio kiel la Ruĝkrona kakariko, la Norfolka kakariko, kaj la Kakariko de Reischek. Tamen, genetikaj studoj montris, ke la Novkaledonia kakariko estas la baza specio ene de sia genro kaj estas nun kutime konsiderata aparta specio. La Novkaledonia kakariko estas la specio plej proksime rilata al la Norfolka kakariko.

## Distribuado kaj habitato 
La nov-kaledonia papago estas endemia de la insulo Grande Terre en Nov-Kaledonio, loĝante en areo de ĉirkaŭ 2800 kvadrataj kilometroj tra la insulo. Hodiaŭ, ĝi preferas oligotrofajn pluvarbarojn kreskantajn sur kaj ultramafa kaj ne-ultramafa grundo super ĉiuj aliaj vivejoj. Ĝi pasigas pli da tempo en arbustoj kaj sur la grundo ol aliaj nov-kaledoniaj papagoj.

## Reproduktado 
La reprodukta sezono daŭras de septembro ĝis aprilo, kie la papagoj demetas ovojn de oktobro ĝis februaro, eloviĝo okazas de oktobro ĝis marto, kaj elnestiĝo okazas de novembro ĝis aprilo. Nestoj estas faritaj en arbokavaĵoj aŭ fendetoj en rokoj. Nestoj havas 2-5 ovojn, kiuj estas demetitaj dum periodo de du tagoj kaj poste kovataj de la ino dum averaĝe 21 tagoj antaŭ ol ili eloviĝas. La papago havas poliandrian reproduktosistemon, kun du maskloj, unu pli granda kaj unu pli malgranda, reproduktiĝantaj kun la ino. Ambaŭ maskloj helpas nutri la inon dum ŝi kovas kaj ĉiuj tri plenkreskuloj nutras la nestidojn post eloviĝo. Nestidoj elnestiĝas post averaĝe 39 tagoj, post kio ili estas nutrataj de plenkreskuloj dum alia monato.

## Referencoj 
* Boon, W, Daugherty C & Chambers, G (2001) "The Norfolk Island Green Parakeet and New Caledonian Red-crowned Parakeet are distinct species". *Emu* **101** 113-121

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Ora Pordego (Kievo)

La **Ora Pordego de Kievo** () estas ukraina monumento en Kievo kaj pordego en la historia fortikaĵo de la Malnova Urbo.

## Historio 
Konstruita dum la regado de Jaroslavo la Saĝa, ĝi estas menciita unuafoje en 1037. Konstruita baldaŭ post la konvertiĝo de la Kieva Princlando al kristanismo kaj la bizanca modelo, *"oni apenaŭ povas ignori la paralelon inter la Ora Pordego de Jaroslavo kaj tiu de Konstantinopolo, kiu funkciis kiel triumfa arko kaj oficiala enirejo al la imperia ĉefurbo."*

En 1240, la pordego estis difektita dum la sieĝo kaj konkero de la urbo fare de la mongola Batu Ĥano. Ĝi malrapide difektiĝis ĝis la unuaj konservadaj mezuroj estis prenitaj en 1832. En 1982, okaze de la 1500-a datreveno de Kievo, la Ora Pordego estis tute rekonstruita (en la foresto de originalaj planoj aŭ desegnaĵoj).

La monumento nun estas muzeo kaj estas listigita en la Nacia Registro de Nemoveblaĵaj Monumentoj de Ukrainio sub la numero 80-391-0169.

Ĉi tiu pordego notinde inspiris la pentriston Viktor Hartmann kaj la komponiston Modest Musorgskij por iliaj verkoj, ambaŭ titolitaj "La Granda Pordego de Kievo". 

## Referencoj 
Kategorio:Muzeoj en Kievo
Kategorio:Milita arkitekturo
Nacia Muzeo pri la Historio de Ukrainio en la Dua Mondmilito

[eta|La muzeo kaj la statuo [Patrino Ukrainio.]]
La **Nacia Muzeo pri la Historio de Ukrainio en la Dua Mondmilito** ( estas memorkomplekso memoriganta la Germanan-Sovetan Militon situantan en la suda periferio de la Peĉerskij distrikto de Kijivo, la ĉefurbo de Ukrainio, sur la pitoreskaj montetoj ĉe la dekstra bordo de la rivero Dnepro.

La muzeo estis translokigita dufoje antaŭ ol alveni en la nunan lokon, kie ĝi estis ceremonie malfermita la 9-an de majo (Venkotago) en 1981 fare de la soveta gvidanto Leonid Breĵnev. La 21-an de junio 1996, la muzeo ricevis sian nunan statuson de Nacia Muzeo per speciala dekreto subskribita de Leonid Kuĉma, la tiama prezidanto de Ukrainio.

Ĝi estas unu el la plej grandaj muzeoj en Ukrainio (kun pli ol 300 000 ekspoziciaĵoj) centrita ĉirkaŭ la 62-metra alta statuo Patrino Ukrainio, kiu fariĝis unu el la plej famaj vidindaĵoj de Kievo. La muzeon vizitis pli ol 21 milionoj da vizitantoj.

Post la rusia invado de Ukrainio en 2022, la muzeo spertis temajn ŝanĝojn. La estraro de la muzeo deklaris en marto 2024, ke ĝi intencas *"forigi spurojn de la sovetia rakonto pri la mito de la "Granda Patriota Milito"*. La 3-an de februaro 2026, la muzeo suferis difektojn pro rusia aeratako.

## Referencoj 
## Eksteraj Ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Sovetiaj militaj monumentoj kaj tombejoj
Kategorio:Muzeoj pri la Dua Mondmilito
Kategorio:Muzeoj en Kievo
Prezidanto de Angolo

La ŝtata **prezidanto de Angolo** estas la ŝtatestro de Angolo. Li estas kaj ŝtatestro kaj reganto de la registaro. Laŭ la nuna konstitucio unu prezidanto povas servi maksimume du periodojn.

## Ŝtatestroj de Angolo 
* Agostinho Neto - 1975-1979 – prezidanto
* José Eduardo dos Santos 1979-2017 – prezidanto
* João Lourenço ekde 2017 – prezidanto.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de aktualaj ŝtatestroj kaj estroj de registaro

## Eksteraj ligiloj 
* *angola.org/presidente*, oficiala retejo de la prezidanta oficejo ()
* *governo.gov.ao*, oficiala retejo de la angola registaro ()
Nepalaj protestoj de la generacio Z en 2025

En septembro 2025, grandskalaj protestoj kaj manifestacioj, ofte nomataj la **Generacio Z protestoj**  okazis tra Nepalo, ĉefe organizitaj de Generacio Z studentoj kaj junaj civitanoj. La protestoj komenciĝis post tutlanda malpermeso de multaj popularaj sociaj amaskomunikiloj, sed originis de la publika frustriĝo pri la perceptita korupto kaj montrado de riĉeco fare de registaraj oficistoj kaj iliaj familioj, same kiel akuzoj pri misadministrado de publikaj financoj. La ​​movado rapide disetendiĝis por ampleksi pli larĝajn temojn de regado, travidebleco kaj politika respondigebleco.  La protestoj rapide eskaladis kun perforto kontraŭ publikaj oficistoj kaj vandalismo de registaraj kaj politikaj konstruaĵoj okazantaj tra la tuta lando.

La 9an de septembro 2025, la ĉefministro K. P. Sharma Oli, kune kun multaj aliaj ministroj, demisiis kaj fuĝis el la lando responde al la protestoj.

## Fono 
La 4-an de septembro 2025, la nepala registaro ordonis la blokadon de kelkaj sociaj amaskomunikiloj kaj aliaj retejoj, inkluzive de YouTube, X, Reddit, LinkedIn, WhatsApp, Facebook, Instagram, pro malsukceso registriĝi laŭ la novaj reguloj de la Ministerio pri Komunikado kaj Informa Teknologio.

Kritikistoj argumentis, ke ĉi tion pelis tendenco en sociaj retoj, kiu elstarigis nepotismon, fokusante sur la nepravigeblaj privilegioj, kiujn ĝuas parencoj de potencaj politikaj gvidantoj.

Ĉi tiu tendenco generis signifan publikan atenton kaj engaĝiĝon inter Generacio Z.
Kategorio:Ribeloj en Azio
Kategorio:Milita historio de Nepalo