Tiberio la 3-a

**Tiberio la 3-a Apsimaro** aŭ **Τιβέριος Γ΄** estis bizanca imperiestro de 698 ĝis 705. Malmulte oni scias pri lia frua vivo, krom ke li estis Droungarios, meznivela komandanto, kiu servis en la Cibireota Temato.

En 696, Tiberio estis parto de armeo sendita de la bizanca imperiestro Leoncio por rekonkeri la nordafrikan urbon Kartagon, kiu estis konkerita de la arabaj Omajadoj. Post konkero de la urbo, ĉi tiu armeo estis repuŝita de la Omajadaj plifortikigoj kaj retiriĝis al la insulo Kreto. Timante la koleron de Leoncio, kelkaj oficiroj mortigis sian komandanton, Johanon la Patricion, kaj deklaris Tiberion imperiestro.

Tiberio rapide kolektis floton kaj ŝipiris al Konstantinopolo, kie li poste detronigis Leoncion. Tiberio ne provis repreni bizancan Afrikon de la Omajadoj, sed kampanjis kontraŭ ili laŭlonge de la orienta limo kun iom da sukceso. En 705, la antaŭa imperiestro Justiniano la 2-a, kiu estis detronigita de Leoncio, gvidis armeon de slavoj kaj prabulgaroj de la Unua Bulgara Imperio al Konstantinopolo, kaj post sekrete eniri en la urbon, ili detronigis Tiberion.

[eta|maldekstre|250px|Portreto de Tiberio la 3-a, presisto [:de:Johann Friedrich Leonart|Johann Friedrich Leonard (1633-1680).]]

[eta|maldekstre|200px|[Solido (monero)|Solido de Tiberio la 3-a.]]

[eta|dekstre|300px|La aziaj *temoj* de la Bizanca Imperio. La [:en:Cibyrrhaeot Theme|Cibireota temo ampleksis la sudan bordon de Malgranda Azio.]]

eta|maldekstre|300px|Unua Bulgara Imperio, ĉirkaŭ jaro 850.

[eta|maldekstre|300px|[:en:Samatya|Samatja, kvartalo de Istanbulo dum la otomana periodo.]]

[eta|dekstre|300px|[Taŭruso|La Taŭrusaj Montoj, en la provinco Nigdo de Turkio.]]

eta|maldekstre|300px|La mar-muroj de Konstantinopolo.

Tiberio fuĝis al Bitinio, sed estis kaptita kelkajn monatojn poste kaj senkapigita de Justiniano inter aŭgusto 705 kaj februaro 706. Lia korpo estis komence ĵetita en la maron, sed poste estis retrovita kaj entombigita en preĝejo sur la insulo Prote.

## Historio
### Frua vivo
Malmultaj detaloj estas konataj pri la vivo de Tiberio antaŭ la regado de la bizanca imperiestro Leoncio (reĝ. 695–698), krom lia naskiĝnomo, Apsimaro, historie konsiderata el ĝermana origino. Kelkaj akademiuloj, kiel Aleksandro Vasiliev, konjektis, ke Tiberio estis de got-greka origino.

La bizancisto Wolfram Brandes spuras la tradician supozon pri ĝermana deveno al John Bagnell Bury (1861-1927), sed argumentas, ke ĝi estas malĝusta. La bizancistoj Anthony Bryer (1937-2016) kaj Judith Herrin sugestis, ke la nomo Apsimaro eble estas slava, kaj la akademiuloj Leslie Brubaker kaj John Haldon sugestis turkan devenon.

Oni ankaŭ scias, ke li estis "droungario" (komandanto de ĉirkaŭ mil viroj) de la Cibireota Temato, milita provinco en suda Anatolio. La bizancano Walter Kaegi (1937-2022) asertas, ke Tiberio venkis super la slavoj en Balkanio dum sia frua milita kariero, kio donis al li certan popularecon.

## Kunteksto
En 696, la Omajada Kaliflando renovigis sian atakon kontraŭ la Ekzarkio de Afriko de la Bizanca Imperio, konkerante la urbon Kartago en 697. La bizanca imperiestro Leoncio sendis Johanon la Patricion kun armeo por rekonkeri la urbon, kion Johano plenumis post lanĉo de surpriza atako kontraŭ ĝia haveno.

Malgraŭ tiu komenca sukceso, la urbo estis rapide rekonkerita de la Omajadaj plifortikigoj, kiuj devigis Johanon retiriĝi al la insulo Kreto por reorganiziĝi. Grupo da oficiroj, kiuj timis la koleron de Leoncio pro malsukceso rekonkeri Kartagon, mortigis Johanon kaj deklaris Apsimaron imperiestro. Apsimaro prenis la reĝan nomon Tiberio dum tiu periodo, la elekto de reĝa nomo estis sufiĉe ofta, sed poste malpopulariĝis.

Li kolektis floton kaj alianciĝis kun la Verduloj (unu el la sportaj kaj politikaj partioj de la Hipodromo), antaŭ ol ŝipiri al Konstantinopolo, kiu suferis epidemion de la bubona pesto. Tiberio kaj liaj trupoj surteriĝis ĉe la haveno de Sikajo ĉe la Ora Korno, kaj poste sieĝis la urbon.

Post pluraj monatoj, la pordegoj de Konstantinopolo estis malfermitaj al la fortoj de Tiberio fare de membroj de la Verda partio, permesante al Tiberio kapti la urbon kaj detronigi Leoncion, Tio ne malhelpis liajn trupojn prirabi la urbon. Tiberio tranĉigis la nazon de Leoncio kaj sendis lin loĝi en la Monaĥejo de Psamation en Konstantinopolo.

Laŭ la 12-a-jarcenta kronikisto Miĥaelo la Siriano (1126-1199), mem citante nenomitan tiutempan 8-a-jarcentan sirian fonton, Tiberio pravigis sian puĉon indikante la propran detronigon de la imperiestro Justiniano la 2-a fare de Leoncio pro misadministrado de la imperio kiel precedenco. Antaŭ ol Tiberio, neniu mararmea oficiro iam ajn surtroniĝis, parte ĉar bizancanoj konsideris la armeon multe pli prestiĝa.

## Regado
Tiberio estis kronita de Patriarko Kaliniko la 1-a de Konstantinopolo baldaŭ post prenado de la kontrolo de Konstantinopolo kaj detronigo de Leoncio. Post kiam li alprenis la potencon, Tiberio ne provis repreni bizancan Afrikon de la Omajadoj, sed prefere fokusis sian atenton al la orienta limo de sia imperio.

Tiberio nomumis sian fraton, Heraklion, kiel "patrikios" (prestiĝa kortega titolo) kaj "monostrategos" (ĉefa generalo) de la Anatolika temo (bizancaj administraj regionoj): la teritorioj de la Bizanca Imperio situantaj en Anatolio (nuntempa Turkio).

Heraklio invadis la Omajadan Kalifujon fine de aŭtuno de 698, transirante la pasejojn de la Taŭruso en Kilikion antaŭ ol marŝi al norda Sirio. Heraklio venkis araban armeon senditan de Antioĥio, poste li atakis ĝis Samozato antaŭ ol retiriĝi al la sekureco de la bizancaj teroj printempe de 699.

La militaj sukcesoj de Heraklio kondukis al serio da punaj arabaj atakoj: la Omajadaj generaloj Muhammad ibn Marwan kaj Abdallah ibn Abd al-Malik konkeris la malmulton, kiu restis de la bizanca teritorio en Armenio, en serio da kampanjoj, al kiuj Heraklio ne povis efike respondi. La armenoj lanĉis grandan ribelon kontraŭ la Omajadoj en 702, petante bizancan helpon.

Tiam Abdallah lanĉis kampanjon por rekonkeri Armenion en 704, sed estis atakita de Heraklio en Kilikio. Heraklio venkis la araban armeon de 10 mil–12 mil viroj gvidatan de Yazid ibn Hunayn ĉe Sizjo, mortigante la plej multajn kaj sklavigante la ceterajn, malgraŭ tio, Heraklio ne sukcesis malhelpi Abdallah rekonkeri Armenion.

Tiberio provis fortigi la bizancan militistaron per reorganizado de ĝia strukturo, same kiel reorganizado de la Cibireota Temo, kaj riparado de la marmuroj de Konstantinopolo.

Tiberio ankaŭ enfokusigis sian atenton al la insulo Kipro, kiu estis maldense loĝata ĉar multaj loĝantoj estis translokigitaj al la regiono de Ciziko sub lia antaŭulo, Justiniano la 2-a: Tiberio sukcese negocis kun Abdallah en 698/699 por permesi al la Kipranoj, kiuj estis translokigitaj al Ciziko, kaj tiuj, kiuj estis kaptitaj de la araboj kaj forkondukitaj al Sirio, reveni al siaj patrujoj.

Li ankaŭ plifortigis la garnizonon de la insulo per Mardaitaj trupoj de la Taŭruso. Laŭ la historiisto Warren Treadgold, Tiberio provis deteni la arabojn surmare kreante novajn militajn provincojn, kreante la Temon de Sardio kaj apartigante la Temon de Sicilio de la Ekzarkio de Raveno. Tiberio ankaŭ ekzilis la estontan imperiestron Filipikon, filo de patricio, al la insulo Kefalonio.

En 702, Justiniano la 2-a eskapis de la Temato de Ĥersono (moderna Krimeo) kaj akiris la subtenon de la Ĥano Buziro (reg. 688/690–730), gvidanto de la Ĥazaroj, kiu donis al Justiniano sian fratinon Teodora kiel fianĉinon, kaj bonvenigis lin al sia kortego en Fanagorio. Antaŭ 703, raportoj ke Justiniano provis akiri subtenon por repreni la tronon atingis Tiberion, kiu rapide sendis mesaĝistojn al la Ĥazaroj postulante ke Justiniano estu transdonita al la bizancanoj, morta aŭ viva.

Justiniano evitis kapton, kaj serĉis la subtenon de la ĥano de la Unua Bulgara Imperio, Tervelo (reg. 700–721). En 705, Justiniano gvidis armeon da slavoj kaj prabulgaroj al Konstantinopolo kaj sieĝis ĝin dum tri tagoj antaŭ ol skoltoj malkovris malnovan kaj neuzatan akvokonduktilon, kiu kuris sub la urbomurojn. Justiniano kaj malgranda taĉmento de soldatoj uzis ĉi tiun vojon por atingi la urbon, eliris ĉe la norda rando de la muro proksime al la Palaco de Blaĥerno, kaj rapide kaptis la konstruaĵon.

Tiberio fuĝis al la urbo Sozopoliso en Bitinio, kaj eskapis siajn persekutantojn dum pluraj monatoj antaŭ ol esti kaptita. La preciza tempigo de la sieĝo de Justiniano kaj la kapto de Tiberio estas necerta. Laŭ la numismatikisto Philip Grierson (1910-2006), Justiniano la 2-a eniris la urbon la 21-an de aŭgusto, sed laŭ la bizancisto Constance Head, Justiniano kaptis la urbon la 10-an de julio, kaj la dato de la 21-a de aŭgusto estas anstataŭe la dato kiam Tiberio estis kaptita en Sozopoliso, aŭ la dato kiam li estis transportita reen al Konstantinopolo.

Ses monatojn poste, probable la 15-an de februaro, Justiniano trenigis kaj Leoncion kaj Tiberion al la Hipodromo kaj publike humiligis ilin, antaŭ ol esti forkondukitaj al la Kinegiono (urbokvartalo proksime al la Pordego de Kinegos) kaj senkapigitaj. Iliaj korpoj estis ĵetitaj en la maron, sed poste estis retrovitaj kaj entombigitaj en preĝejo sur la insulo Prote.

## Heredaĵo
Head komentas, ke kvankam malmulte oni scias pri Tiberio, la indicoj montras, ke li estis "konscienca kaj efika reganto", kaj deklaras, ke oni eble memorus lin kiel "unu el la vere grandaj imperiestroj de Bizanco" se li estus reginta pli longe. La bizancisto Kaegi deklaras, ke la postaj dinastioj de la Bizanca Imperio, kaj iliaj asociitaj historiistoj, emas kulpigi Tiberion pri la permanenta perdo de la Bizanca Afriko, kvankam li supozas, ke, kiam Tiberio prenis la tronon, estis multe tro malfrue por la bizancanoj restarigi sian kontrolon.

## Familio
Tiberio havis filon, Heraklion Teodozion, kiu fariĝis episkopo de Efezo antaŭ 729, prezidis la Koncilion de Hiereia en 754, kaj konsilis la imperiestrojn Leono la 3-a (reg. 717–741) kaj Konstanteno la 5-a (reg. 741–775). La bizancisto Graham Sumner (1840-1910) sugestis, ke ĉi tiu filo de Tiberio eble poste fariĝis imperiestro Teodozio la 3-a (reg. 715–717, mortis la 24-an de julio 754).

Sumner prezentas pruvojn, ke ambaŭ figuroj tenis la Episkopejon de Efezo en similaj tempoj: imperiestro Teodozio fariĝis episkopo post 716, laŭ la Chronicon Altinate, kaj Teodozio, filo de Tiberio, fariĝis episkopo antaŭ 729, sugestante, ke ili eble estas la sama persono.

La bizancistoj Cyril Mango (1928-2021) kaj Roger Scott ne vidas ĉi tiun teorion kiel verŝajnan, ĉar ĝi signifus, ke imperiestro Teodozio devis vivi tridek pliajn jarojn post sia abdiko.

Aliaj detaloj pri la familio de Tiberio, inkluzive de la nomo de liaj edzinoj, perdiĝas: ofta sekvo de la renversiĝo de la periodo, en kiu Tiberio regis, konata kiel la Dudekjara Anarkio.

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 15-an de februaro
Kategorio:Naskiĝintoj en 657
Kategorio:Mortintoj en 706
Kategorio:Naskiĝintoj en la 7-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 8-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Romo
Kategorio:Mortintoj en Romo
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo