Dipterokarpacoj

La **dipterokarpacoj** () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo malvaloj (*Malvales*). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 15 genrojn kaj preskaŭ 150 speciojn.

La anoj de tiu familio ĉefe estas tropik-malaltebenaĵaj pluvarbaraj arboj.

La familia nomo, de la tipogenro dipterokarpo (*Dipterocarpus*) , estas derivita de la greka (*di* = du, *pteron* = flugilo kaj *karpos* = frukto) kaj plusendas al la du-flugila frukto.

## Priskribo 
Multaj genroj estas grandaj arbaraj emerĝaj specioj, tipe atingante altecojn de 40–70 m, kelkaj havas eĉ pli ol 80 m (en la genroj *Dryobalanops* , *Hopea* , kun la plej alta konata vivanta specimeno (*Shorea faguetiana*) kiu altas 88,3 m. La specioj de tiu familio gravegas en la lignokomerco. Ilia disvastiĝo estas tuttropika, de pli norda Sudameriko ĝis Afriko, Sejĉeloj, Hindujo, Hindoĉinujo, Indonezio kaj Malajzio, kun la plej granda diverseco kaj abundo en Borneo. Kelkaj specioj nun estas endanĝerigitaj kiel rezulto de senarbarigo, ampleksa kontraŭleĝa arbodehakado kaj habitatodetruo. Ili disponigas valoran lignon, aromajn volatilajn oleojn, balzamon, rezinojn kaj estas fonto por krucplakaĵo.

## Fosiliigitaj artropodoj 
52-milion-jaraĝa sukceno trovita en Guĝarato, Barato, enhavanta grandan kvanton de fosiliigitaj artropodoj, estis identigitaj kiel suko de dipterokarpacoj .

## Taksonomio 
La dipterokarpacoj estas ĝenerale subdividitaj en tri subfamiliojn:
* *Dipterocarpoideae*: la plej granda de la subfamilioj, ĝi enhavas 13 genrojn kaj proksimume 475 speciojn. La disvastiĝo estas orientalisa kaj aŭstralazia kaj inkludas Sejĉelojn, Sri-Lankon, Baraton, Sudorientan Azion al Novgvineo, kaj grandan arealon en Borneo, kie ĝi ampleksas la dominantajn speciojn en la malaltaĵaj arbaroj. Norda Borneo ( Brunejo, Sabaho kaj Saravako) estas la plej riĉa areo en la mondo por dipterokarpacaj specioj  :
** *Dipterocarpeae* (*Anisoptera*, *Cotylelobium*, *Dipterocarpus*, *Stemonoporus*, *Upuna*, *Vateria*, *Vateriopsis*, *Vatica*). La genroj de tiu grupo havas sin tuŝantajn sepalojn en frukto, izolajn vaskulojn, dissemitajn rezinokanalojn, kaj bazan kromosomonombron x = 11.
** *Shoreae*, (*Balanocarpus*, *Hopea*, *Parashorea*, *Shorea*). La genroj de tiu ĉi grupo havas sin kovrantajn sepalojn en frukto, grupigitajn vaskulojn, rezinokanalojn je laŭlongaj strioj, kaj bazan kromosomonombro x = 7. Freŝdata molekula studo sugestas ke la genro *Hopea* konstituas kladon kun *Shorea* sekcioj *Anthoshorea* kaj *Doona*, kaj estus kunigita kun *Shorea*.

&nbsp;

**Monotoideae*: 3 genroj, 30 specioj. *Marquesia* estas indiĝena en Afriko. *Monotes* havas 26 speciojn, distribuitajn en tuta Afriko kaj Madagaskaro. *Pseudomonotes* estas indiĝena en la kolumbia Amazonio.
**Pakaraimoideae*: enhavas ununuran specion, *Pakaraimaea roraimae*, trovita en la gujanaj altaĵoj de Sudameriko.

Lastatempa genetika studo trovis ke la aziaj dipterokarpacoj samhavas komunan prapatron kun la *Sarcolaenaceae*, arbofamilio endemia en Madagaskaro . Tiu sugestas ke prapatro de la dipterocarpacoj originis de la suda superkontinento de Gondvano, kaj ke la komuna prapatro de la aziaj dipterocarpacoj kaj la *Sarcolaenaceae* estis trovita en la Hindujo-Madagaskaro-Sejŝeloj-teromaso, milionoj da jaroj antaŭe, kaj estis portitaj norden sur Hindujo, kiu poste koliziis kun Azio kaj permesis al la dipterocarpacoj disvastiĝi en tuta Sudorienta Azio kaj Malajzio. La unua dipterocarpaca poleno estis trovita en Birmo ( kiu en tiu tempo estis parto de la Hinda Plato ) kaj ĝi originas de la supra Oligoceno . La samplo ŝajnas malrapide pliiĝi laŭ diverseco kaj abundo tra la regiono en la Mez-Mioceno , jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Malvales* Juss. - malvaloj
****Dipterocarpaceae* Blume - dipterokarpacoj
*****Anisoptera* Korth. - anizopterao
*****Cotylelobium* Pierre - kotilelobio
*****Dipterocarpus* C.F. Gaertn. - dipterokarpo
*****Dryobalanops* C.F. Gaertn. - driobalanopo
*****Hopea* Roxb. - hopeo
*****Marquesia* - markezio
*****Monotes* A. DC. - monoto
*****Neobalanocarpus* P.S. Ashton - neobalanokarpo
*****Pakaraimaea* - pakaraimao
*****Parashorea* Kurz - paraŝoreo
*****Pentacme* A. DC. - pentakmo*
*****Shorea* Roxb. ex C.F. Gaertn. - ŝoreo
*****Trillesanthus* Pierre - trilezanto
*****Vateria* L. - vaterio
*****Vateriopsis* F. Heim - vateriopso
*****Vatica* L. - vatiko

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

## Vidu ankaŭ 
*Sumatraj malaltaĵaj pluvarbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* *A Review of Dipterocarps: Taxonomy, ecology and silviculture* (PDF version)
* Dipterokarpacoj ( *ABW* ). 
* Dipterocarpaceae  in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval.  http://delta-intkey.com 
* La dipterokarpacoj ( *APWeb* )

## Referencoj 
* Morley R.J. 2000 : Origin and Evolution of Tropical Rain Forests. *Wiley*, NY.

Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Dipterokarpacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Kategorio:Plantoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Orientalisa flaŭro