Dębno

**Dębno** (prononcu: Dembno; en la tempo de la Pola Popola Respubliko nomata *Dębno Lubuskie*; kaŝube: Nowé Dãbé; germane: Neudamm) (antaŭaj nomoj: Damme 1262; Nytamp 1282; Dame 1337; Obern Damme 1460; Tham 1540; Thamb 1566) estas urbo en la provinco Okcidenta Pomerio de Pollando. Ĝi apartenas al la distrikto Myśliborski.
eta|200ra|maldekstra|Biblioteko en Dębno
eta|200ra|maldekstra|Preĝejo de la Sanktaj Apostoloj Petro kaj Paŭlo
[eta|200ra|maldekstra|La teritorioj en Eŭropo kun la [ŝnurceramika kulturo (angle: **Corded Ware**) kun la **Globamfora kulturo**, kulturo de badenio - viol-koloro (angle: Baden), 3000 da jaroj a.K., flav-koloro - Kulturo de kavaj tomboj (aŭ Jamna-kulturo) (4/3 miloj da jaroj a.K.)]]
[220ra|eta|maldekstra|La area de la [funelpokalkulturo (TRB) en Eŭropo]]
[eta|maldekstra|220ra|La verda areo sugestas la eblan amplekson de la Kelta influo ĉirkaŭ 1000 antaŭ Kristo / [a.K.. La oranĝa areo montras la regionon de naskiĝo de la *La Tène*-stilo. La bruna areo indikas la regionon de Kelta influo ĉirkaŭ 400 a.K. t.e. la Kelta Ferepoko.]]
[eta|220ra|dekstra|La [gentoj de okcident-slavoj, en la 9-a kaj 10-a jarcentoj]]
Ĝis la jaro 1945 la teritorio apartenis al Germanio kaj havis germanlingvan loĝantaron, kiu estis forpelita ĝis la jaro 1947. Ĝin anstataŭis poloj el pli orientaj regionoj. Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la suban mapon).

## Historio 
### Historio de la ĉirkaŭaĵo de Dębno de la antikveco ĝis la Mezepoko 
La unuaj spuroj de la homsetlado apud Dębno devenas de la 9000-8200 jaroj a.K.. (la fino de la paleolitiko). Ponadto prawdopodobne jest czasowe osadnictwo grup łowieckich. W
okolicach Dębna odkryto kilkanaście stanowisk głównie z młodszego mezolitiko
(około 6000-2000 jaroj a.K.). Możliwa jest również penetracja tych terenów przez
osadników wczesnego neolitiko, głównie w trakcie wędrówek na północ. Potwierdzone
zostało osadnictwo okresu późnego neolitu (**Buszów**, tio estas la setlejo el la tempo de la Ŝnurceramika kulturo (vidu la apudan mapon) kaj pli precize de la **Globamfora kulturo** kaj setlejo **Oborzany** - la setlejo de la funelpokalkulturo / vidu la apudan mapon). W
mieście i okolicznych miejscowościach odkryto także artefakty świadczące o
zamieszkiwaniu tych terenów w bronza epoko (1800-700 jaroj a.K.), okresie
halsztackim t.e. la frua ferepoko (700-400 jaroj a.K.), la Kelta Ferepoko (ĉirkaŭ la 400 jaroj a.K.) (vidu la apudan mapon) kaj dum la periodo de la Romia Imperio (la 1a kaj 2a jc p.K.).

### Historio de Barlinek de la 10a jc ĝis la 17a jc 
[eta|220ra|maldekstra|Supozata grandeco de la lando de la unua pola princo [Mjeŝko la 1-a (Pollando)|Mjeŝko la 1-a]]
[eta|dekstra|220ra|Pollando dum la regado de [Boleslavo la 3-a (Pollando)|**Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa**]]
[eta|220ra|maldekstra|La mpo de la [Margraflando Brandenburgio en la jaro 1320]]
Od początku powstania aż do 1945 roku
Dębno leżało na terenie Branderburgii. Niemieckie nazwy miasta zmieniały się:
Thamb, Damm, Dame, Neudamm, aż wreszcie zostało Dębno. Pierwotnie była to wieś
o rodowodzie słowiańskim. Od 1232 roku osada znajdowało się w posiadaniu
templanoj. Templanoj zbudowali tutaj pierwszy kościół. Po kasacie zakonu,
od 1318 roku należała do Malta Ordeno. Wieś prawdopodobnie została zniszczona w
1326 roku podczas najazdu wojsk polsko-litewskich na Margraflando Brandenburgio. W
latach 1402-1455 Nowa Marchia znajdowała się pod rządami Teŭtona Ordeno. Dum la invado de pol-ĉeĥa al la tiama Nova Markio en la jaro 1433 la vilaĝo denove estis tute bruligita.

(la artikolo de esperantisto **Mariusz Borysiewicz**, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

### Historio de Dębno de la 16a jc ĝis la 19a jc 
[eta|dekstra|Eŭropo dum la [Tridekjara Milito]]
[235ra|eta|dekstra|La milit-[operacoj de la rusia armeo tra neŭtrala teritorio de la Unio de Pollando-Litovio (nomata: Respubliko de Ambaŭ Nacioj), dum la Sepjara milito (1756–1763)]]
Oni dubas pri la dato de aljuĝo de la partaj urborajtoj sen la terposedaĵoj. Być może nastąpiło to w 1540 roku, co sugeruje pieczęć z tego
okresu. W wielu publikacjach niemieckich i polskich przyjmowany jest rok 1562. Kolejna
wersja to 1570 rok, opierająca się na wzmiance w kronice poczty. Właśnie ta
ostatnia data została przyjęta jako oficjalna przez Urząd Miasta i Gminy Dębna
w 2007 roku. Fundatorem praw z pewnością był margrabia Jan z Kostrzyna. Istniał
tutaj już dwór, a Dębno było z pewnością ważnym centrum gospodarczym, być może
spichlerzem dla panującego, gdzie również była owczarnia i rozwijało się
garbarstwo. W drugiej połowie XVI wieku sprowadzono na te tereny rzemieślników
(głównie tkaczy) z Holandii i południowych Niemiec. Od 1615 roku istniało tutaj
bractwo tkackie. Władze Dębna czerpały dochody głównie z rzemiosła, a częściowo
także z wagi wełny i targów. Miasto nie posiadało murów obronnych, tylko wały
(przetrwały do XIX wieku), fosy, palisadę drewnianą, natomiast miało trzy bramy.
Dum la Tridekjara milito (1618-1648) spowodował dewastację rolnictwa oraz
wielki spadek zaludnienia. W 1716 roku miasto zniszczył pożar. W trakcie
odbudowy poza granicami miasta powstała oddzielna kolonia. Dum la Sepjara milito en la jaroj 1760-1762
la rusa armeo okupis la urbon, kaj devigante ĝin pagi la grandan kontribucion. W XIX
wieku nastąpił bardzo szybki rozwój miasta. Przekształciło się ono w silnie
uprzemysłowiony ośrodek miejski, rozwinął się przemysł tekstylny i metalowy. Rozwój
przemysłu sprzyjał inwestycjom miejskim. En la jaro 1820 oni komencis la rekonstruon de la urbodomo, en la jaro 1850 oni ordogis la urban fosaĵon, laŭ kiu oni faris la urban promenejon, en la dua duono de la 19a jc la urbo aĉetis la terenojn de la apudaj vilaĝaj komunumoj kaj oni komencis konstrui la novajn stratojn.

(la artikolo de esperantisto **Mariusz Borysiewicz**, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

### Historio de Dębno dum la 20a jc 
eta|200ra|dekstra|La vilao, nun urbodomo
Komence de la 20a jc la urbo daŭre disvolviĝis. W latach 1907-1908 postawiono
drugi nowoczesny szpital, a w 1910 roku magistrat odkupił gazownię, która od
powstania w 1890 roku znajdowała się w rękach prywatnych. Okres I wojny
światowej to zastój gospodarczy. W dwudziestoleciu międzywojennym podupadł
przemysł sukienniczy Dębna, nastawiony na eksport, z powodu odpadnięcia Rzeszy jednego
z głównych importerów, czyli Włoch, oraz wzrostu konkurencyjności przemysłu USA
oraz Wielkiej Brytanii na rynku południowoamerykańskim. Niemniej, Dębno nadal
odgrywało kluczową rolę posiadając 9 fabryk i plasowało się na 17 miejscu
spośród 232 ośrodków produkcji sukna na terenie Rzeszy. Podczas II wojny
światowej część przemysłu przestawiono na produkcję wojskową. W mieście
działały obozy pracy, stanowiące filie obozu koncentracyjnego Sachsenhausen-Oranienburg.
[eta|200ra|dekstra|[Curzon-linio kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la Dua Mondmilito]]
31 stycznia 1945 roku Armia Czerwona wkroczyła do miasta, w którym nie było już
żołnierzy niemieckich. Część mieszkańców uciekła za Odrę. Zniszczenia wojenne
dokonane przez Armię Czerwoną sięgnęły 35% zabudowy.
Post la fino de Dua Mondmilito la urbo eniris Pollandon laŭ la decido de la Potsdama konferenco kaj ankaŭ laŭ la decidoj de la konferenco komenciĝis la procedo de translokiĝo de la germana popolo kaj anstataŭigo de ili per poloj de la centra Pollando kaj de orienta Pollando de post la Curzon-linio (vidu la apudan mapon).
La oficiala transpreno de la urbo fare de pola administracio okazis la 15an de majo 1945.

(la artikolo de esperantisto **Mariusz Borysiewicz**, doktoriĝ-kandidato el Pomeria Akademio en Slupsko / Słupsk)

### Bibliografio 
* Tadeusz Białecki, Z Dziejów Ziemi Chojeńskiej, Szczecin: Instytut Zachodniopomorski, 1969.
* Roman Jachimowicz, Neudamm - Dębno przeszłość i teraźniejszość, Dębno: Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy, 1999.
* Andrzej Jędras, Franciszek Herden, Karty z dziejów Dębna, Dębno: PPH „Zapol” Dmochowski Sobczyk, 2005.
* Jerzy Kosacki, Bogdan Kucharski, Pomorze Zachodnie i Środkowe. Przewodnik, Varsovio: Sport i
Turystyka Muza SA, 2001.

## Partneraj urboj 
* 20ra **Strausberg** – Germanio
* 
* Renkum, Nederlando
* Kursk, Rusio
* Terezín, Ĉeĥio
* Nowy Tomyśl, Pollando

## Bibliografio 
* *Karty z dziejów Dębna* (Paĝoj el la historio de Dębno), Dębno: PPH "Zapol" Dmochowski Sobczyk, 2005. ISBN 83-60140-35-9.
* Roman Jachimowicz: *Neudamm - Dębno: przeszłość i teraźniejszość* (Neudamm - Dębno: pasinteco kaj estanteco), Dębno: Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy, 1999. ISBN 83-88135-75-9.

Kategorio:Urboj de Okcidentpomeria provinco
Kategorio:Urboj en Pollando