open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ponto Bailey

[eta|dekstra|Sekcio de prototipo de ponto Bailey ĉe Muzeo [Memorial Pegasus en Ranville, Calvados, Francio.]]
**Ponto Bailey** estas tipo de portebla, antaŭfabrikita, ĵaluzia ponto. Ĝi estis disvolvigita de britoj dum la Dua Mondmilito por milita uzado kaj vidis etendan uzadon fare kaj de britaj kaj de usonaj militinĝenieraj unuoj.

La **Ponto Bailey** havis avantaĝojn ne postuli specialajn ilojn aŭ pezajn ekipaĵojn por esti muntitaj. Lignaj kaj ŝtalaj pontelementoj estis sufiĉe malgrandaj kaj malpezaj por esti portitaj en kamionoj kaj liveritaj mane, sen neceso de uzado de gruo. La pontoj estis sufiĉe fortaj por porti tankojn. Pontoj Bailey pluestas etende uzataj en civilinĝenieraj konstruprojektoj kaj por havigi provizorajn trapasojn por piedira kaj vehikla trafiko.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* "Push Over Bridges...", October 1944, Popular Science detailed article about the WW2 Baily Bridge
* Homepage about Bailey bridges (many photos, information, links, ...) 
* Bailey Bridges in New Zealand
* Animated build of a modern Mabey Compact 200 Bridge (similar to the original Bailey Bridge)
* US Army Field Manual FM5-277 9a de Majo 1986.
* Memorial Pegasus, Ranville

Kategorio:Pontoj laŭ tipoj
Movebla ponto

[eta|Ponto Madison Street, baskula ponto super la rivero Ĉikago en [Ĉikago, Ilinojso.]]
**Movebla ponto** estas ponto kiu moviĝas por permesi pasadon (kutime) de boatoj aŭ ŝipoj.

Avantaĝo fari pontojn moveblaj estas pli malalta kosto, pro foresto de altaj pilieroj kaj longaj alproksimiĝejoj. La ĉefa malavantaĝo estas ke la trafiko sur la ponto devas esti haltigita kiam la ponto estas malferma por ŝipopasado. Por apenaŭ uzataj fervojaj pontoj super aktivaj kanaloj, la ponto povas esti kutime malfermita kaj poste fermiĝi por trajnpasado. Por malgrandaj pontoj, la pontomovado povas fariĝi sen neceso de motoro. Kelkaj pontoj estas funkciigataj fare de la uzantoj mem, ĉefe tiuj kun boato, aliaj fare de pontisto; kelkaj eĉ de malproksime funkciigantaj uzantaj video-kameraoj kaj laŭtparoliloj. Ĝenerale la pontoj havas elektrajn motorojn de diversaj tipoj. Kvankam la moveblaj pontoj entute estas tre longaj, la longo de la movebla parto estas limigita de inĝenieraj kaj kostaj konsideroj al kelkaj metroj.

Estas ofte trafiklumoj por la ŝosea kaj akvotrafiko, kaj moveblaj bariloj por la ŝosea trafiko.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ
* Faldponto
* Sinkponto

## Eksteraj ligiloj 
* Moveable Bridges in the British Isles

Kategorio:Pontoj laŭ tipoj
Magda Paveleková

**Magda Paveleková**, naskiĝnome *Lörinczová* (naskiĝis la 7an de Junio de 1931, Levice, Ĉeĥoslovakio – mortis la  20an Julio de 2015 en Slovakio) estis slovaka aktorino kaj distrigulino.

Ŝi unue aktoris en teatro en Nitra; en aĝo de 17 jaroj foriris al Bratislava, kie ŝi komence aktoris en *Tatrakabaret*, poste en Nová scéna, kie ŝi agis ĝis emeritiĝo.

Ŝi aktoris en 12 filmoj, 205 enscenigoj, en dublado, ŝi estis protagonisto de televidserio pri superpezo *Tak už dost* kaj prezentiĝis en preskaŭ 60 amuzigaj programeroj en radioj kaj televido.

## Filmaro 
* 1967 - Drak sa vracia
* 1968 - Vánoce s Alžbětou (virino)
* 1969 - Sladké hry minulého leta (virino de drinkejo)
* 1973 - Očovské pastorále
* 1975 - Pacho, hybský zbojník
* 1976 - Stratená dolina (Driemková)
* 1977 - Bludička (Mikeschová)
* 1977 - Zlatá réva (Vrúbiková)
* 1979 - A pobežím až na kraj sveta (Malatincová)
* 1980 - Toto leto doma (Dubnianská)
* 1987 - Začiatok sezóny (ino Novotech)
* 1995 - … kone na betóne (ino Verešpejka)
* 2008 - Áno, miláčik! (*Magdaléna*) - serio

## Dublado 
* 1969: Miazgovci, slovaka versio de la hungara televidserio Mézga család

## Verkoj 
* 1995 - A už dosť! : zápisník pre zdravie a štíhlosť (kun Jarmila Uhríková, Ivan Bencz kaj MUDr. Leoš Středa)
* 2001 - Spomienky starej herečky
* 2007 - Jedna papá, druhá varí, pritom jedna druhú baví (kun Gizela Oňová)

## Premioj 
* 1982 - premio pro aktoraĵo
* 1982 - diplomo de merita artisto
* 1996 - platena kaj du oraj tabuloj pro plej multaj venditaj datenedioj kun ludoj Dežo neblázni, Ilona nezblázni, Gejza neblázni
* 2007 - premio Květ Tálie

## Referencoj 
## Tradukfonto 
Kategorio:Slovakaj aktoroj
Parkuro

eta|Viro parkuras tra la urbo
eta|Bildigo de Parkuro
**Parkuro** (france: *parkour*), kromnomata "la arto de kurado", estas trejna disciplino, kiu uzas moviĝojn origine venintajn el armea barilkureja trejnado. Praktikantoj klopodas trairi de punkto A al punkto B per la plej efika maniero kiu eblas. Oni faras tion uzante nur la homkorpon kaj la ĉirkaŭaĵojn por impulso, kun fokuso en konservado de la plej da movokvanto kiu eblas sendangêre. Parkuro povas enhavi transbarilan kuradon, kuradon, grimpadon, balancadon, saltadon, ruliĝadon, rampadon kaj aliajn similajn movadojn. La armea trejnada deveno de parkuro donas al ĝi kelkajn aspektojn de nebatala luktoarto.

Parkuro estas agado kiun oni povas praktiki sole aŭ malsole, kaj ĝi estas kutime (sed ne nepre) farata en urbaj spacoj. Parkuranto celas *vidi* la ĉirkaŭaĵon en nova maniero kaj elpensas la eblecojn por trapasi ĝin specife.

Originita en Francio, ĉefe de Raymond Belle, David Belle kaj Sébastien Foucan dum la 1980-aj jaroj, parkuro populariĝis en la 1990-aj kaj 2000-aj jaroj per filmoj, dokumentfilmoj kaj propagandaĵoj.

Liberkuro (*freerunning*) ne estas sinonimo de parkuro, sed aparta sporta fako, kies teĥnikoj parte interkovras kun tiuj de parkuro.

## Vidu ankaŭ 
* Murkuro

## Referencoj 
Kategorio:Sportoj
Kategorio:Akrobataj sportoj
Amonia perbromato

**Amonia perbromato** aŭ **NH4BrO4** estas neorganika salo rezultanta el reakcio inter akvosolvaĵo de perbromata acido kaj amonia hidroksido. Kiel oksidanto, ĝi uzatas en laboratorio kiel efika ketono-bromigo. Kemie, ĝi estas tre simila al amonia perklorato, kvankam iom malpli stabila. Ĝi estas nesolvebla en akvo, tamen ĝi estas facile solvebla en benzeno.

## Literaturo 
* ChemNet
* Chemistry: The Molecular Science, John Moore, Conrad Stanitski, Peter Jurs
* Semicarbazine/manganese complex and gas generator for air bag

## Referencoj 
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj
Misisipa Delto

**Misisipa Delto**, **Misisipadelta regiono** aŭ **Misisipia aluvia ebenaĵo**, angle *Mississippi Delta*, estas la distinga nordokcidenta sekcio de la usona subŝtato Misisipio kiu kuŝas inter la riveroj Misisipo kaj Yazoo.

[eta|maldekstre|La [Misisipa Delto (ne konfuzenda kun la Misisipa Riverdelto, en Luiziano).]]
La regiono estis nomita "La plej *suda* loko sur la Tero" ("Suda" en la senco de "karaktera de tiu regiono, nome Usona Sudo"), pro sia unika rasa, kultura, kaj ekonomia historio. Ĝi estas du cent mejlojn longa kaj sesdek mejlojn ĉe ties plej ampleksa punkto, enhavante ĉirkaŭ 4,415,000 akreojn, aŭ, ĉirkaŭ 7,000 kvadrataj mejloj de sedimenta inundebenaĵo. Origine kovrita de duraj arbaroj tra la malaltaj teroj, ĝi estis disvolvigita kiel unu el la plej riĉaj koton-kultivaj areoj en la lando antaŭ la Usona Enlanda Milito (1861-1865). La regiono allogis multajn terposedantojn kiuj kultivigis teron laŭlonge de la riverbordoj por kotonplantejoj; ili iĝis riĉaj plantejistoj dependaj el la laboro de nigraj sklavoj, kiuj estis la plej vasta majoritato de la loĝantaro en tiuj landoj ege antaŭ la Enlanda Milito, ofte dufoje la nombro de blankuloj.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Cobb, Charles E., Jr., "Traveling the Blues Highway" , National Geographic Magazine, April 1999, v.195, n.4
* Eckes, Suzanne E. "The Perceived Barriers to Integration in the Mississippi Delta". *The Journal of Negro Education*. Northern hemisphere, Spring 2005. Volume 74, No. 2. pp. 159-173. Disponebla ĉe Jstor
* Ferris, William. *Give My Poor Heart Ease: Voices of the Mississippi Blues*. The University of North Carolina Press; (2009) ISBN 0-8078-3325-8 ISBN 978-0807833254 (with CD and DVD)
* Ferris, William kaj Glenn Hinson. *The New Encyclopedia of Southern Culture: Volume 14: Folklife* The University of North Carolina Press (2009) ISBN 0-8078-3346-0 ISBN 978-0-8078-3346-9 (Cover: photo of James Son Thomas)
* Ferris, William; *Blues From The Delta* Da Capo Press; Reviziita eldono (1988) ISBN 0-306-80327-5 ISBN 978-0306803277

## Eksteraj ligiloj 
* Delta News Online: Hometown News for The Mississippi Delta 
* Mississippi Teacher Corps
* Mississippi Delta Tourism Association
* Blues Highway Association 
* Delta Center for Culture and Learning
* Delta Council

Kategorio:Geografio de Usono
Kategorio:Rivero Misisipo
Amonia nitrito

**Amonia nitrito** aŭ **NH4NO2** estas neorganika salo rezultanta el reakcio inter la nitrita acido kaj amonia hidroksido. Ĝi trovatas kiel palflava kristaloj, kiu malkomponiĝas kiam varmigita al  estigante nitrogenon kaj akvon. Ĝi malkomponiĝas pli rapide kiam miksita en koncentrita solvaĵo ol kiam seka kristalo.

Ĝi prepareblas per oksidado de la amoniako kun la hidrogena peroksido, aŭ pere de precipita reakcio inter la "baria aŭ plumba II nitrito" kaj amonia sulfato, aŭ "arĝenta nitrito kun amonia klorido, aŭ amonia perklorato kun kalia nitrito. La precipitaĵo filtriĝas kaj la solvaĵo koncentriĝas. Senkoloraj kristaloj estiĝas kiuj estas akvosolveblaj kaj malkomponiĝas en la ĉeesto de acido, kun liberigo de nitrogeno.

## Proprecoj 
Kiel amonia perklorato, amonia permanganato, "klora duoksido" (ClO2, ozono, "mangana duoksido" kaj aliaj oksidantoj, amonia nitrito estas fortaj eksplodaj oksidantoj. Varmigo de miksaĵo da amonia saloj kun nitritoj kaŭzas perfortan eksplodon pro malkomponiĝo de la amonia nitrito.

Saloj de aliaj nitrogenaj bazoj kondutas sin sammaniere. Miksaĵoj da amonia klorido kaj natria nitrito ofte uzatas kiel komercaj eksplodaĵoj. Hazarda kontakto de spuroj da amonia nitrato kun restaĵoj da natria nitrito kaŭzis bruladon de malantaŭa parto de kamionplanko.

## Sintezoj 
## Reakcioj 

## Literaturo 
* Experimental Inorganic/Physical Chemistry: An Investigative, Integrated ..., M A Malati
* Concise Encyclopedia Chemistry, Mary Eagleson
* Advanced Physical Chemistry
* Chemical Kinetics
* Chemical Oxidation: Technology for the Nineties, Volume 6, Roth
* Rudiments of Chemistry
* Chemistry, Arun Mittal
* Peak Revision K.C.S.E. Chemistry

## Referencoj 
Kategorio:PH Indikiloj
Kategorio:Nitritoj
Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj
János Schnell

**János Schnell** [jAnoŝ ŝnel], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Schnell János** estis hungara kuracisto, neŭrologo, pedagogo pri handikapitoj, profesoro.

János Schnell http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC13280/13592.htm naskiĝis la  1893 en Magyarszék. Li mortis la  1973 en Budapeŝto.

## Biografio 
János Schnell akiris instruistan diplomon en 1911, pedagogian diplomon pri handikapitoj en 1915, kuracistan diplomon en 1922, neŭrologian fakdiplomon en 1924 en Universitato de Budapeŝto. En 1911 li komencis instrui en bazlernejoj de Palotabozsok kaj Sióagárd, ekde 1915 li instruis jam surdulojn kaj blindulojn ĉefe en Budapeŝto. Post la neŭrologia fakdiplomo li laboris ĉe Pál Ranschburg en psikologia pedagogia laboratorio, kiun li gvidis inter 1926 kaj 1947, krome li instruis en pedagogia altlernejo. Pro la komenciĝinta socialismo li ne rajtis gvidi plu la laboratorion, tamen li restis tie kiel simpla pedagogo. En 1951 li trudemeritiĝis, tamen li laboris en lernejo kiel neŭrologo. En 1958 li establis neŭrologian instituton pri infanoj. Li plene emeritiĝis en 1969.
 
## Elektitaj publikaĵoj 
* *A felfogótípus és a számolási képesség kölcsönös kapcsolata a gyengeelméjűeknél* (1923)
* *Vergleichende Untersuchungen der Lesefertigkeit der Normalen, Blinden, Taubstummen und Debilen* (1927)
* *A gyermekkor pszichopatológiája* (1934)
* *Menthalhygiene* (1959)
* *Az évszázad betegsége: a neurózis* (1965)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) 
* hungarlingva biografio kun foto 

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj neŭrologoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Ponto Pegasus

**Ponto Pegasus** (**Pegasus Bridge**) estas la nomo kiun akiris post operacoj de la , dum la Dua Mondmilito, la ponto de Bénouville honore al britaj paraŝutistoj, kies emblemo estis fluganta ĉevalo Pegazo. Ĝi situas super Kanalo de Caen al Maro, en Normandio. Dum operaco *Deadstick*, parto de operaco *Tonga*, la kodnomo de alpreno de la ponto estis *Euston 1*. 

Ĝia alpreno fare de britaj komandooj alvenintaj dumnokte per glisiloj estas unu el la gravaj faroj de la Batalo de Normandio la .

Pegasus Bridge, June 1944 B5288.jpg|Pegasus Bridge, junio 1944
03 Pegasus Bridge2.JPG|Origina ponto en Memorial Pegasus, julio 2005
Pegasus Bridge, Bénouville, Calvados. France-7708.jpg|Pegasus Bridge, decembro 2021

## Vidu ankaŭ 
* Memorial Pegasus

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de Pegasus Bridge en 1944 
* DDay-Overlord 
* Memorial Pegasus, Ranville
* Wally Parr, heroo de Pegasus Bridge
* American D-Day 

Pegasus
Kategorio:Dua Mondmilito
Kategorio:Normandio
Los Van Van

**Los Van Van**, foje ankaŭ **Juan Formell y los Van Van** estas kuba muzikbando, kiun en 1969 fondis basinstrumentisto Juan Formell kaj kiu ĉefe ludas salson kaj timbon.

José Luís Quintana „Changuito“ estis multjara perkutinstrumentisto de la grupo kaj kune kun Juan Formell inventinto de la songo-ritmo tipa por la bando. La eksa pianisto César „Pupy“ Pedroso forlasis la bandon en 2001 kaj prezentas nun per la propra bando *Pupy y Los que Son, Son*.

Los Van Van estis la unua kuba bando, kiu uzis sintezilojn.

## Diskaro 
* 1980 *Juan Formell y Los Van Van*
* 1982 *El Baile del Buey Cansado*
* 1983 *Qué Pista*
* 1984 *Anda, Vén y Muévete*
* 1985 *La Habana Sí*
* 1986 *Eso Que Anda*
* 1987 *Al Son del Caribe*
* 1988 *El Negro No Tiene Nada*
* 1989 *Crónicas*
* 1990 *Aquí El Que Baila Gana* (diskoduopo)
* 1992 *Disco Azúcar*
* 1994 *Lo Último en Vivo*
* 1995 *Ay Dios, Ampárame*
* 1997 *Esto Te Pone la Cabeza Mala*
* 1999 *Llegó Van Van* (ricevis Premion *Grammy*)
* 2002 *En el Malecón de La Habana*
* 2005 *Chapeando*
* 2009 *Havana Si! (The very best of 1969–2009)*
* 2009 *Arrasando*
* 2011 *La Maquinaria*
* 2014 *La Fantasía*

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo
* Los Van Van (germanlingva paĝo) 

Kategorio:Kubaj muzikaj grupoj
Kategorio:Salso
Kategorio:Grammy-laŭreatoj
Flóra Kozmutza

**Flóra Kozmutza** laŭ hungarlingve kutima nomordo (kaj pli plene) **Kozmutza Flóra Emília** estis hungara psikologo, profesoro, instruisto, pedagogo pri intelektaj malkapabluloj. Ŝia edzo estis poeto *Gyula Illyés*, tial laŭkutime li uzis ankaŭ la geedzan nomon **Illyés Gyuláné**.

Flóra Kozmutza http://www.kozmutza.hu/magunkrol/kozmutza_flora.php  naskiĝis la  1905 en Budapeŝto. Ŝi mortis la  1995 en Budapeŝto.

## Biografio 
Flóra Kozmutza akiris diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1931, intertempe ŝi lernis ankaŭ en Sorbonne. Inter 1932-1935 ŝi kontribuis en Athenaeum (revuo). En 1934 ŝi akiris plian diplomon pri pedagogio pri intelektaj malkapabluloj. Dum studado ŝi lernis ekzemple de Lipót Szondi kaj Gusztáv Bárczi. Ŝi instruis daŭre en speciala altlernejo ekde 1934 ĝis la emeritiĝo en 1980, kie ŝi estis direktoro inter 1972-1980. Ŝi instruis ankaŭ handikapitojn en specialaj lernejoj. Ŝi partoprenis en fondoj de handikapaj lernejoj.

En 1939 ŝi edziniĝis. Post morto de ŝia edzo ŝi okupiĝis pri kolektado de memoraĵoj kaj verkoj de Gyula Illyés.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Jean-Marie Guyau mint esztétikus* (1931)
* *Értelmességi és ösztönvizsgálatok falusi gyermekeken* (1940)
* *Vezérfonal a gyermekmegfigyeléshez* (1950)
* *Vezérfonal a gyógypedagógiai pszichológiához* (1959)
* *Gyógypedagógiai – lélektan* (1965)
* *Kisegítő iskolából kikerült fiatalok társadalmi beilleszkedésének vizsgálata hazánkban* (1973)
* *Illyés Gyula élete képekben* (Vivo de Gyula Illyés en bildoj), (1982)
* *Gyógypedagógiai pszichológia* (1990) - fundamenta verko

## Memorigiloj 
* lernejoj portas la nomon Kozmutza Flóra en Sopron, Veszprém (urbo), Salgótarján, Hódmezővásárhely, Budapest, Cluj

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) 
* hungarlingva biografio kun foto 

Kategorio:Hungaraj psikologoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Hipojodita acido

**Hipojodita acido**, **hipojodito de hidrogeno** aŭ **HIO** estas neorganika malforta oksoacido, kies konjuga bazo estas la hipojodita anjono (IO−). Saloj de hipojodita acido estiĝas per traktado de jodo kun alkaloj, kiu rapide disproporcias estigante jodidojn kaj jodatojn.

I2 + 2 KOH → 2 KIO + H2

Teorie, hipojodita acido estas potenca malinfektilo pro tio ke ĝi prezentas multe da analogio kun la hipoklorita acido. Tre eble ĝi estas la aktiva principo respondeca pri la malinfekteco de parto da jodosolvaĵo uzata en la medicina medio konata kiel jodopovidono.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Hipojodita acido estiĝas pere de jona dissociiĝo inter jodo kaj akvo:

### Sintezo 2 
* Ĉeeste de hidrarga oksido la sintezo turniĝas plejmulte dekstren kun plej bona rendimento:

### Sintezo 3 
* Hipojodita acido estas malstabila kaj makomponiĝas en jodata acido kaj libera jodo:

### Sintezo 4 
* Hipojodita acido suferas misproporcion per estigo de jodida acido kaj jodata acido:

### Sintezo 5 
* Kunproporcio de jodida acido kaj jodata acido:

### Sintezo 6 
Misproporcio de hipojodita acido al jodo kaj jodata acido.

## Literaturo 
* Inorganic Chemistry, Egon Wiberg, Nils Wiberg
* Inorganic chemistry, E.J. Holmyard
* Chemistry: Principles and Reactions, William Masterton, Cecile Hurley
* Advanced Inorganic Chemistry, Volume 1, Satya Prakash
* Advances in Carbohydrate Chemistry, Volume 3
* Iodine Chemistry and Applications, Tatsuo Kaiho

## Mineralaj acidoj 
## Referencoj 
J
J
J
J
J
Szczecin Drzetowo

**Szczecin Drzetowo** estas fervoja haltejo en Szczecin, Pollando. Ĝi lokitas ĉe la viadukto de la strato Rugiańska, en la okcidenta parto de la urba parto Drzetowo. Ĝi troviĝas sur la ferma al pasaĝera servo fervojlinio Szczecin Główny – Trzebież Szczeciński.

Dum kelkaj monatoj en la jaro 1898, la haltejo estis lasta sur fervojlinio. En la jaroj 1898-1939 tiu fervojstacio estis lasta en la urbaj limoj de Szczecin. Nuntempe proksime de la fervojstacio funkcias la bushaltejo "Rugiańska".

## Interkonektoj 
Proksime de la stacidomo situas la bushaltejo; ĝi havas nomon "Rugiańska".

### Aŭtobusoj 
* 69

## Fervojlinioj 
## Bibliografio 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Fervoja transporto en Szczecin
* fervojlinio Szczecin Główny – Trzebież Szczeciński
* Szczecin

D
Ferenc Mérei

**Ferenc Mérei,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mérei Ferenc** estis hungara psikologo, profesoro.
eta|

Ferenc Mérei http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC09732/10365.htm naskiĝis la  1909 en Budapeŝto. Li mortis la  1986 en Budapeŝto.

## Biografio 
Ferenc Mérei devenis el juda familio. Li abiturientis en sia naskiĝurbo, poste li plulernis en Sorbonnen. En 1930 li aliĝis al la franca komunista partio. Li akiris 2 diplomojn en Parizo. Hejmenveninta li ne trovis postenon, li iĝis psikologo sen salajro, krome li instruis lingvon. Tiutempe li edziĝis. Dum la nazia erao li estis trudlaboristo, sed li rifuĝis kaj aliĝis al la Ruĝa Armeo, kie li estis batalanta kapitano. Post la 2-a mondmilito li gvidis psikologian instituton, krome li instruis en altlernejo. En 1950 li senposteniĝis (ĝis 1956), li vivis plu el tradukaĵoj. En 1958 li estis akuzita false kaj li estis kondamnita je 10 jaroj. Li ricevis amnestion en 1963. En la sekva jaro li eklaboris en la centra psikiatria hospitalo, kie li iĝis signifa psikologo-psikiatro. Li ricevis premion Kossuth en 1949, alian signifan premion en 1982.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *A gombozó gyermek* (1937)
* *A pályaválasztás lélektana* (1942)
* *Az együttes élmény* (1947)
* *A pár és a csoport* (1967)
* *Gyermeklélektan* (1970)
* *"…Vett a füvektől édes illatot"* (1986)

## Memorigiloj 
* memortabulo en Budapeŝto
* premio "Mérei Ferenc"
* instituto "Mérei Ferenc", kie estas ankaŭ memormuzeo

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj psikologoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Juan Formell

**Juan Clímaco Formell Cortina** (naskiĝinta la 2-an de aŭgusto 1942 en Havano; mortinta la 1-an de majo 2014 samurbe) estis kuba muzikisto. Li estis muzikbandestro kaj basinstrumentisto de salso kaj de lige parencaj stiloj kiel timbo.

En 1957 li komencis muziki, ekde novembro de 1959 li estis basinstrumentisto de la *Banda de Música de la Policía Revolucionaria*. En la 1960-aj jaroj li membriĝis en Orquesta Revé de Elio Revé kaj fondis en 1969 la faman kuban bandon Los Van Van. En tiu ĉi muzikgrupo li uzis unuan fojon en Kubo elektrikajn instrumentojn kiel elektran gitaron, elektran basgitaron kaj muzikklavaron.

Marton de 2010 Formell estis distingata per la honora doktoreco de la Instituto Superior de Arte. En 2013 li ricevis la premion *Latin Grammy* por sia vivoverkado.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Juan Formell ĉe cured.cu
* Nekrologo pri Juan Formell en taz.de de la 2-a de majo 2014
* Diskaro de Juan Formell ĉe discogs.com

Kategorio:Kubaj muzikistoj
Kategorio:Kubaj komponistoj
Kategorio:Komponistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Komponistoj de la 21-a jarcento
Kategorio:Bandestroj
Kategorio:Grammy-laŭreatoj
Kategorio:Havananoj
András O. Vértes

**András O. Vértes** [andrAŝ vErteŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Vértes O. András** estis hungara lingvisto, profesoro, instruisto, ekstera membro de Suomia Scienca Akademio. Lia patro estis József O. Vértes.

András O. Vértes http://bollakalman.hu/Kiadvanyok/NyPFuzetek/PkFuz_PDF/VertesOA.pdf  naskiĝis la  1911 en Budapeŝto. Li mortis la  1997 en Budapeŝto.

## Biografio 
András O. Vértes post abituriento (1929) li nelonge lernis en benediktana lernejo en Pannonhalma, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1935. Li lernis precipe de Zoltán Gombocz kaj Sándor Eckhardt. En la sekva jaro li ekinstruis en faklernejo en Újpest, ekde 1948 li instruis en altlernejo. En 1957 li estis forigita el la altlernejo pro politikaj kaŭzoj, sed li ricevis postenon en lingvista instituto. En 1976 li emeritiĝis.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Ismeretlen középkori magyar verssorok (Mezepokaj nekonataj hungaraj poemetoj), (1934)
* *Az u és v hangok jelöléstörténetéhez* (1948)
* *A hanglejtés legrégibb grafikus ábrázolása (1954)
* *Tallózások helyesírásunk történetében (1959)
* *Gedanken über die Farben bei Heinrich Seuse* (1966)
* *L'importance croissante de la logopédie dans le monde actuel* (1975)
* *Érzelmi világunk és a nyelv történeti változásának kölcsönhatása* (1986)
* *The antecedents of Quantitative versification in the historical phonetics of Hungarian'' (1991)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla lastfoje) 
* hungarlingva biografio kun foto 

Kategorio:Hungaraj lingvistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Barbakano

[eta|La barbakano de [Krakovo]]
[eta|La barbakano de la Blanka turo en [Nurembergo (rekonstruaĵo)]]
eta|Desegno de barbakano (rekonstruaĵo)
**Barbakano** estas fortikigita antaŭita konstruaĵo aŭ pordego, kiel ekstera defendaĵo de urbo aŭ kastelo, aŭ ankoraŭ ajna turo situanta super pordego aŭ ponto, kiu estis uzita por defendaj celoj.

## Priskribo 
Kutime barbakanoj estis lokitaj ekster la ĉefa linio de defendaĵoj kaj konektitaj al la urbomuregoj per vojo ĉirkaŭita de muregoj kaj nomita la *kolo*. En la 15a jarcento, pro la plibonigo en sieĝotaktiko kaj artilerio, barbakanoj perdis sian intereson. Tamen, pluraj barbakanoj estis konstruitaj eĉ dum la 16a jarcento.

Fortikigitaj aŭ falsaj fortikigitaj pordodomoj restis distingilo de ambicia francaj kaj anglaj loĝdomaj en la 17-a jarcento.

Fortikaĵoj en Orienta Azio ankaŭ prezentis similajn strukturojn. Aparte, pordegoj en la ĉinaj urbomuroj estis ofte protektitaj de plia "arkpafadoturo" antaŭ la ĉefa pordodomo, kun la du turoj ligitaj per muroj etendante ekster la ĉefa fortikaĵo. Kreante tiel nomitajn "bokalajn murojn", tia sistemo estas ofte referanta kiel *barbican* en la angla lingvo.

## Etimologio 
La vorto originas el la latina lingvo *barbecana*, signifante "ekstera fortifikaĵo de urbo aŭ kastelo", kun kognoj en la latinidaj lingvoj, finfine derivante de araba lingvo *barbakh* aŭ persa lingvo ب خانه *bab-e-khaneh* "pordo- domo" kaj "turigita pordovojo", aŭ el la mezepoka angla *burgh-kenning*.

Laŭ Francisko Azorín **barbakano** estas *Fortigita teraso antaŭ urba, ponta, kastela enirpordo.* Kaj li indikas etimologion el kelta *bar bak* (antaŭ baro) aŭ araba *barbak klanch*.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Pordegofortikaĵo

## Fonto 
Kategorio:Fortikaĵoj
Kategorio:Pordegoj
Jodita acido

**Jodita acido**, **jodito de hidrogeno** aŭ **HIO2** estas kemia oksoacido de jodo, substanco treege malstabila kiu estis plurfoje observita, sed neniam izolita. La jodo en la jodita acido prezentas oksidiĝa nombro +3 kaj ĝiaj saloj nomatas joditoj. Ĝi prezentiĝas kiel oleeca flava likvaĵo kaj ĝia odoro similas al la "klora duoksido".

Ĝi estas tre solvebla en akvo, alkoholo kaj etero. Ĝi estas iom densa kaj algluiĝas al la ujomuroj. Nuntempe ĝia ekzisto estas tre miskomprenita. Ĝi malkomponiĝas kiam varmigita kun sulfuro, sed sen eksplodo. Pro ĝia alta reakciemo, ĝi ekzistas nur en akvosolvaĵo kiel peranto de multaj reakcioj. Ekzemple: acido hipojodita suferas disproporcion en alkala medio:

\mathrm{2 \ HOI \ + \ 2 \ OH^- \longrightarrow IO_2^- \ + \ I^- \ + \ 2 \ H_2O}

## Historio 
Humphry Davy (1778-1829), Eilhard Mitscherlich (1794-1863), Gay-Lussac (1778-1850) kaj la itala kemiisto Luigi sementini (1775-1847) studis la jodajn acidojn. Gay-Lussac malkovris ĝin en 1814 kaj Luigi Sementini en 1824. Kontakte kun fosforo kaj kalio, jodita acido facile bruliĝas.

## Reakcioj 

## Literaturo 
* Elements of Chemistry: Including the Recent Discoveries and Doctrines of the ..., Edward Turner
* Inorganic Chemistry, Egon Wiberg, Nils Wiberg
* A Manual of Chemistry, Descriptive and Theoretical, Part 1, William Odling
* The Chimist
* Elements of chemistry: theoretical and practical ..., Robert Kane
* Elements of chemistry: in the order of the lectures given in Yale College, Benjamin Silliman
* A manual of chemistry, on the basis of Professor Brande's: containing the ..., William Thomas Brande
* Treatise on chemistry, Michael Donovan
* London and Edinburgh Philosophical Magazine and Journal of Science
* the chemist; a monthly journal of chemical pholosophy, and of chemistry ..., John and Charles Watt
* The London and Edinburgh Philosophical Magazine and Journal of Science

## Mineralaj acidoj 
## Referencoj 
Kategorio:Neorganikaj acidoj
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Jodaj kombinaĵoj
Ponto Cing Ma

eta|350px|Ponto Cing Ma vidita el Strando Tung Wan, Ma Wan
La **Ponto Cing Ma** (en tradicia ĉina 青馬大橋, ciang1 ma1 tai4 kiau2) estas ponto en Honkongo. Ĝi estas la naŭa plej spanlonga pendoponto en la mondo, kaj estis la unua plej longa en la tempo de la finkonstruo. La porto nomiĝas laŭ du el la insuloj je ties pintoj, nome **Cing** Ji kaj **Ma** Ŭan. Ĝi havas du nivelojn kaj eltenas kaj ŝosean kaj fervojan trafikojn, kio faras ĝin ankaŭ la plej granda pendoponto de tiu tipo. La ponto havas ĉefan spanon de 1 377 m kaj alton de 206 m. Tiu spano estas la plej granda el ĉiuj pontoj en la mondo kiu eltenas fervojan trafikon.

La 41 m larĝa plankonivelo eltenas ses vojojn de aŭtotrafiko, kun tri vojoj en ĉiu direkto. La pli malsupra nivelo enhavas du reltrakojn kaj du ŝirmajn aŭtovojojn, uzitajn por subteni aliron kaj trafikvojojn kiam tre akraj tajfunoj frapas Honkongon kaj la pontonivelo estas fermita al la trafiko.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Y. L. Xu, J. M. Ko and Z. Yu. "Modal analysis of tower-cable system of Tsing Ma long suspension bridge". *Engineering Structures*. Volume 19, Issue 10, October 1997, pp.&nbsp;857–867.

## Eksteraj ligiloj 
* Tsing Ma Bridge description from City University, Hong Kong (archive)
* Tsing Ma Bridge description from HK Polytechnic University
* Tsing Ma Bridge description from Oriental Travel
* Live image of Tsing Ma Bridge
* Tsing Ma Management Limited 
* Tsing Ma Bridge Photo Gallery
* Road and rail network to Chak Lap Kok Airport 
* Satellite view of the bridge
* Lantau Link 
* Foto

Kategorio:Pontoj en Ĉinio
Kategorio:Konstruaĵoj en Honkongo
Longdistanca rilato

**Longdistanca rilato** aŭ **longdistanca amrilato** estas intima interpersona rilato de homoj, kiuj vivas en geografie izolitaj lokoj.

## Karakterigo 
Longdistanca rilato estas alia ol kutima geografie proksima rilato, kiam la partneroj povas vidi persone unu la alian dum multaj tagoj. Rohlfing (1995) proponas jenajn unikajn defiojn por longdistanca rilato:
* pli granda neceso de financoj por elteni la rilaton
* malfacilo de elteno de geografie proksima rilato en longdistanca rilato
* malfacilo de prijuĝo de la rilato de malproksimo
* altaj atendoj pri kvalito de limigitaj personaj renkontiĝoj

## En populara kulturo 
### Muziko 
Inter la plej konataj kantoj pri longdistanca rilato aŭ inspirita de ĝi estas *Right Here Waiting* de Richard Marx, *Hey There Delilah* de usona muzikgrupo Plain White T's, *Here Without You* de usona muzikgrupo 3 Doors Down kaj *Jet Lag* de kanada muzikgrupo Simple Plan.

En Esperanto-kulturo havas longdistancan rilaton kiel sian ĉeftemon ekzemple kantoj *La fantoma lum’* de muzikgrupo Persone kaj *Pola* de JoMo.

### Filmo 
Longdistanca rilato ĉeftemis en filmoj ''You've Got Mail* (1998), *Appelsinpiken* (2009), *Going the Distance* (2010) kaj *Like Crazy'' (2011).

## Referencoj 
## Literaturo 
* Rohlﬁng, M. E. (1995). Doesn’t anyone stay in one place anymore? An exploration of the understudied phenomenon of long-distance relationships. In J. Woods & S. Duck (Eds.), Understudied relationships: Off the beaten track (pp.&nbsp;173–196). Thousand Oaks, CA: Sage

Kategorio:Interpersona rilatado
Saint-Augustin (pariza metrostacio)

**Saint-Augustin** [sɛ̃t‿oɡystɛ̃] () estas stacio sur linio 9 de la Metroo de Parizo; ĝi situas en la 8-a arondismento de Parizo.

## Stacio 
La stacio estis malfermita en 1923. Depost decembro 2003 (dato de plilongigo de linio 14 ĝis *Saint-Lazare*), ĝi estas ligita al metrostacio ''*, proksima al stacidomo *Gare Saint-Lazare*, per subtera koridoro; tio ebligas interkonekton kun linioj 3, 12, 13 kaj 14 (nur tiu ĉi interkonekto prezentas praktikan intereson en normalaj kondiĉoj de ekspluatado, ĝi estas la sola indikita de RATP).

## Interkonektoj 
*  ** 
*  RATP 22 28 32 43 80 84 94
*  N01 N02 N53

## Proksime 
* Cercle national des armées (Nacia rondo de armeoj)
* Preĝejo Saint-Augustin
* Urbodomo de la 8-a arondismento de Parizo
* Stacidomo *Gare Saint-Lazare''

## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrostacioj de Parizo
* Linio 9 de la metroo de Parizo

Kategorio:Linio 9 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 8-a arondismento de Parizo
Perjodata acido

**Perjodata acido**, **Perjodato de hidrogeno** estas oksoacido de jodo kun plej alta oksidiĝa nombro +7. Kiel ĉiuj perjodatoj, ĝi ekzisteblas laŭ du formoj: ortoperjoda acido aŭ **H5IO6** kun oksidiĝa nombro kaj metaperjodata acido aŭ **HIO4**. Perjodata acido estis malkovrita en 1833 de Heinrich Gustav Magnus (1802-1870) kaj Carl Friedrich Ammermüller, patro de samnoma kuracisto Friedrich Ammermüller (1809-1898).

Perjodata acido posedas acidajn proprecojn similajn al tiuj de la perklorata acido. Ĝia solvaĵo eblas boli sen malkomponiĝo, kaj sub vaporigo la acido estigas acidajn kristalojn, kiuj estas tre stabilaj sub aera ekspozicio. Kiam varmigita supera ol , perjodata acido perdas oksigenon kaj jodata acido restas. Tiamaniere ke perjodata acido estas pli facila malkomponiĝi ol jodata acido.

## Sintezo 
Perjodata acido estis unue produktita, en 1833, per reakcio inter "arĝenta perjodato" kaj malvarma akvo:

\mathsf{AgIO_4 + H_2O \rightarrow HIO_4 + AgOH}

Perjodata acido estas malforta acido tamen ĝi prezentas fortajn oksidigajn proprecojn. Kiam varmigita perjodata acido disproporciiĝas en dujoda kvinoksido, jodo kaj akvo.

\mathsf{2\;HIO_4 \rightarrow H_2O + I_2O_5 + O_2}

Perjodata acido prepareblas per reakcio inter la perklorata acido kaj jodo:

**2 НСlО4 + I2 → 2 НIO4 + Cl2↑**

## Reakcioj 
La saloj de perjodata acido estas fortaj oksidigagentoj; kiam varmigitaj ili malkomponiĝas per liberigo de oksigeno.

\mathsf{NaIO_4 \rightarrow NaI + 2\;O_2\uparrow}

Perjodatoj prepareblas per oksidado en alkala medio ekde natria jodato pere de forta oksidanto tiel kiel kloro:

\mathsf{NaIO_3 + 2\;NaOH + Cl_2 \rightarrow NaIO_4 + 2\;NaCl + H_2O}

Ortoperjodata acido havas sennombrajn Konstanto pri dissociigo de acidoj aŭ pKa. La pKa de la metaperjodata acido neniam estis determinita:

H5IO6 ↔ H4IO6− + H+, pKa = 3.29

H4IO6− ↔ H3IO62− + H+, pKa = 8.31

H3IO62− ↔ H2IO63− + H+, pKa = 11.60

## Mineralaj acidoj 
## Literaturo 
* A Text Book of Inorganic Chemistry, Anil Kumar De
* Ionic Equilibria in Analytical Chemistry, Jean-Louis Burgot
* Gardner's Commercially Important Chemicals: Synonyms, Trade Names, and ..., G. W. A. Milne
* Electrochemical Science and Technology of Copper: Proceedings of the ..., P. Vanýsek
* Theory and Practice of Histological Techniques, John D. Bancroft, Marilyn Gamble
* Handbook of Phycological Methods: Physiological And Biochemical ..., Volume 2, Janet R. Stein, Johan A. Hellebust, J. S. Craigie
* Atlas of Clinical Hematology, Helmut Löffler, Johann Rastetter, Torsten Haferlach, L. Heilmeyer, H. Begemann
* Oraganic Name Reactions Reagents and Molecular Rearrangements
* Ionic Equilibria in Analytical Chemistry, Jean-Louis Burgot
* Wheat: Chemistry and Utilization, Hugh Cornell, Albert W. Hoveling

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Neorganikaj acidoj
Kategorio:Jodaj kombinaĵoj
Akira (filmo)

***Akira*** (japane: アキラ [akira]) estas japana animea sciencfikcia agfilmo, reĝisorita de Kacuhiro Otomo kaj aperinta en la jaro 1988.

Ĝi estas bazita sur la samnoma mangao de Otomo, metante fokuson en la unuan duonon de la rakonto. La scenaron kunverkis Izo Haŝimoto. La muzikon komponis Ŝoji Jamaŝiro.

La dezajnoj de personoj kaj okazejoj estis adaptitaj el la originala mangao, dum la intrigo estas restrukturado de la mangaaj eventoj, kiu malsamas de la presita versio ĉar ĝi ankoraŭ estis publikiĝanta en la momento de film-farado.

La filmo havas grandan sekvantaron kiel kultfilmo ekde sia kina aperdato, kaj ĝi estas ĝenerale konsiderita kiel grava verko en la historio de japana animeo. Multaj recenzistoj rigardas ĝin kiel unu el la plej bonaj sciencfikciaj kaj animaciaj filmoj el la tuta historio.

## Intrigo 
La filmo montras misutopian version de Tokio en la jaro 2019, kun kiberpunkaj aspektoj post la Tria Mondmilito. La rakonto centriĝas en adoleskanta motorciklisto Tecuo Ŝima kaj liaj psikaj povoj, kaj en la estro de lia bando, Ŝotaro Kaneda. Kaneda klopodas eviti, ke Tecuo ellasu la enkarcerigitan psikopaton Akira.

## Referencoj 
Kategorio:Japanaj filmoj
Kategorio:Japanlingvaj filmoj
Kategorio:Animaciaj filmoj de Tōhō
Kategorio:Animeaj filmoj aperintaj en 1988
Kategorio:Sciencfikciaj filmoj aperintaj en 1980-1989
Kategorio:Sciencfikciaj filmoj de Japanio
Kategorio:Filmoj de Katsuhiro Otomo
Kategorio:Unuaj filmoj de reĝisoro
Kategorio:Ciberpunkaj animeo kaj mangao
Kategorio:Filmoj pri malutopioj
Kategorio:Tokio en filmoj
Kategorio:Filmoj pri post-apokalipso
Kategorio:Telepatio en fikcio
Kategorio:Bandai Visual
Kategorio:Funimation Entertainment
Kategorio:TMS Entertainment
Polidekto

**Polidekto** (helene *Πολυδέκτης*, latine *Polydectes*) estis en la helena mitologio reĝo sur insulo Serifo. Li ludis nefaman rolon en okazaĵo de la heroo Perseo.

Kiam la belan Danaon, filinon de argea reĝo Akrisio, tentis loge la plej alta dio Zeŭso en formo de la ora pluvo, malgraŭ ĉiuj protektaj disponoj, kaj ŝi naskis filon Perseon, ŝia patro pune ĵetigis ilin ambaŭ en kestoŝrankon kaj tiun ĵetigis en maron. La ĉefa kaŭzo de tiu ĉi krueleco estis ke orakolo antaŭdiris al la reĝo morton el mano de sia propra nepo. Feliĉe savis ilin ankoraŭ vivajn fiŝisto Dikto, frato de serifa reĝo Polidekto.
La reĝo akceptis ilin karese kaj gasteme kaj donis al ili ĉiun zorgon kaj al Perseo edukon kaj klerigon. Polidekto trudiĝis al Danaa, klopodis pri edzeco, sed ŝi daŭre rifuzis lin. Li ankaŭ provis tenti ŝin perforte, sed Perseo defendis ŝin.
Por ke li forigu Perseon, komencis la reĝo dubigi lian dian devenon, petis pruvojn kaj proponis malfacilan, rekte superhoman taskon: mortigi Gorgonon Meduzan kaj pruve alporti ŝian kapon. Perseo la taskon akceptis, forvojaĝis longan vojon, trovis Meduzon kaj helpe de dioj kaj miraklaĵoj sukcesis dehaki ŝian kapon. Kun ĝi li revenis Serifon. Trovis patrinon kaŝitan kontraŭ atakoj de Polidekto en Zeŭsa templo, gardata de armituloj, por ke ŝi ne povu fuĝi. La reĝon li trovis festenantan, trankvilan, en konvinko, ke Perseo jam ne vivas. Surprize rigardis lin, sed provokis plu, ke Perseo estas mensogulo, ke li ne renkontis Meduzon. Diris, ke Perseo montru al li la kapon. Tio okazis. Polidekto kaj liaj kunuloj en tiu momento inversiĝis en ŝtonojn.
Perseo liberigis la patrinon, regadon super Serifo transdonis al la reĝa frato Dikto kaj revenis en sian naskiĝurbon Argon.

## Tradukfonto 
Kategorio:Roluloj de la helena mitologio
Kategorio:Herooj de la helena mitologio
Jules Bianchi

**Jules Bianchi** (naskiĝis  en Nico, Francio, mortis  en Nico) estis franca aŭtosportisto. Li pilotis por la teamo "Marussia F1". Li debutis en Formulo 1 en 2013, pilotante por Marussia kune kun Max Chilton. Li antaŭe kuris en Formulo Renault 3.5, en Serio GP2 kaj Formulo 3.

Dum la Granda Premio de Japanio la , la aŭto de Bianchi kraŝis kontraŭ gru-veturilo kiu helpis la aŭton de Adrian Sutil, kraŝintan dum la antaŭa rondiro. La kurado estis nuligita post la kraŝo. La FIA (Federacio Internacia Aŭtomobila) publikigis komunikon, laŭ kiu komputila tomografio montris ke Bianchi suferis "gravan kap-vundon" en la kraŝo, kaj ke li estos transigata al intensa medicino post ĥirurgia operacio. Bianchi mortis en Nico, Francio  el komplikaĵoj de siaj vundoj, 25-jaraĝa.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Jules Bianchi
* Kariera statistiko de Jules Bianchi

## Tradukfonto 
Kategorio:Francaj sportistoj
Kategorio:Aŭtosportistoj
Suruç

**Suruç** (; kurde Pirsûs) estas kampara distrikto de Provinco Şanlıurfa (aŭ neformale provinco Urfa) en Turkio, sur ebenaĵo proksime de la siria limo 46&nbsp;km sud-okcidente de la urbo Urfa.

## Etimologio 
La moderna turka nomo "Suruç" devenas el Serugh (sirie ܣܪܘܓ, Seruga, prononcata kvazaŭ Sıruğ en moderna turka ortografio, sed prononcita laŭ elparolo influita de la araba سروج, sarūj signifanta "selo"), la antaŭ-islama nomo por la areo. La nomo laŭvorte signifas "teksita" (hebree סרוג 'Šaruga' signifanta "trikita") aŭ "krada" kaj aludas al ĉu teksado aŭ selo-farado, el kiuj ambaŭ estas tradiciaj metioj en la distrikto. Alternative, la nomo asociiĝas kun Serug (hebree שרוג, śərûḡ), la prapatro de la profeto Abrahamo (Genezo 11: 20-23; Libroj de la Kronikoj, unua libro 1:26; Luko 3:35).

## Historio
La 20-an de julio 2015 atenco de ĝihadistoj kontraŭ kurdoj okazigis almenaŭ 30 mortojn. La intenco de ĝihadistoj estas malkuraĝigi la apogon fare de kurdoj en Kobane, kiu estas kurda urbo en Irako, trans la apuda landlimo, konkerita de ĝihadistoj kaj rekonkerita de kurdoj kelkajn monatojn antaŭe, iom kun apogo de eksterirakaj kurdoj. La atenco okazis kiam junaj kurdoj preparis renkontiĝon cele al sendo de apogo al la irakaj kurdoj.

Kategorio:Distriktoj de Turkio
Kategorio:Provinco Şanlıurfa
Ponto Kap Ŝui Mun

**Ponto Kap Ŝui Mun**, en tradicia ĉina 汲水門大橋, en simpligita ĉina skribo 汲水门大桥, Jíshuǐmén Dàqiáo, en Honkongo estas unu el plej longaj stajpontoj en la mondo kiu eltenas kaj ŝosean kaj fervojan trafikojn, kies supra nivelo estas uzata por motorvehikloj kaj malsupra nivelo uzita por kaj vehikloj kaj por metroo. Ĝi havas ĉefan spanon de 430 m kaj ĝeneralan longon de 750 m. Ĝi superas la markanalon Kap Ŝui Mun inter Ma Ŭan kaj Lantau kaj havas vertikalan *lumon* de 47 m super marnivelo. La ponto estis kompletigita en 1997.

## Eksteraj ligiloj 
* Ponto Yokogaŭa, projektoretejo 

Kategorio:Pontoj en Ĉinio
Kategorio:Konstruaĵoj en Honkongo
Ponto Washington Avenue

La **Ponto Washington Avenue** subtenas la kantonan ŝoseon 122 kaj la verdan linion de la malpezaj trajnoj de la metroo tra kaj super la rivero Misisipo en Minneapolis, Minesoto, Usono, kaj konektas la orientan kaj la okcidentan partojn de la ĉefa kampuso de la Universitato de Minesoto. La ponto havas du nivelojn, kies malsupra estas por motorvehikla trafiko kaj malpezaj trajnoj kaj la supra por piedirantoj kaj bicikloj (tiuj en la norda flanko). Ĝi estas praktika strukturo kun simpla arkitekturo, sed ĝi havas kulturan signifon ĉar miloj da studentoj, universitatanoj, kaj vizitantoj uzas ĝin ĉiutage.

Plej uzantoj de la ponto venas per alia maniero krom per persona aŭto. La Minesota trafika aŭtoritato kalkulas el 2007 ke la ponto estis uzita de ĉirkaŭ  vehikloj tage en tiu epoko. Tamen, multaj kalkuloj el 2009 indikas ke la ponto subtenis totalon de  personoj tage kiam aliaj alirmanieroj estis inkluditaj. La plej granda sola maniero estis ankoraŭ motorvehikloj je %, sed % uzis bustrafikon, % piediris, kaj % uzis biciklojn, kun resto de % kiuj uzis aliajn metodojn kiaj vicradaj sketiloj. La ponto estas grava ciklovojo kaj kun  biciklantoj tage ĝi povus porti pli da bicikloj ol iu ajn ŝoseo en Minneapolis.

## Referencoj 
### Bibliografio 
* Erin Ghere (29a de Marto, 1999). Bridge repainting project causes traffic concerns. *The Minnesota Daily*.
* 
* 

Kategorio:Pontoj en Usono
Kategorio:Minesoto
Viadukto Princo Eduardo

La **Viadukto Princo Eduardo**, komune aludita kiel **Viadukto Bloor**, estas la nomo de ĵaluzia arkoponto en Toronto, Ontario, Kanado, kiu konektas la orienton de la strato Bloor, ĉe la okcidenta flanko de la pontosistemo, kun Danforth Avenue oriente. La sistemo inkludas la fazon de Rosedale Valo (pli malgranda strukturo, aludita kiel Ponto de Valo Rosedale, kiu eltenas Bloor Street super la Ravino Rosedale) kaj la Fazon Sherbourne, nome taluso konstruita por etendi Bloor Street East al la Ravino Rosedale el Sherbourne Street. La fazo Don Valley de la sistemo, nome la plej rekonebla, spanas super la valo de la rivero Don, trapasante super (okcidente orienten) la etendo de la Bayview Avenue, la rivero Don kaj la ŝoseo de Don Valley.

La ŝoseo havas kvin vojojn (tri orienten kaj du okcidenten) kun po unu bicikla vojo en ĉiu direkto. La suba nivelo konektas la stacion Broadview oriente kun la stacioj Castle Frank kaj Sherbourne okcidente.

## Notoj 
Kategorio:Pontoj en Kanado
Kategorio:Toronto
Walter Kolarz

**Walter Kolarz** (naskiĝis la 26-an de aprilo 1912 en Teplice, mortis la 21-an de julio 1962 en Londono) - pola historiisto ĉeĥdevena kaj sovetologo vivanta en Britio. Li studis en la Universitato de Karolo en Prago, poste translokiĝis al Berlino por labori kiel ĵurnalisto. De germanaj nazioj estis tamen forigita en 1936 kaj translokiĝis al Parizo, de kie en 1940 al Londono. Spertulo pri komunismo.

## Elektitaj publikaĵoj 
* (kune kun Wenzel Jaksch), *England and the last free Germans: the story of a rescue*, Lincolns-Prager, London 1941
* *Stalin and eternal Russia*, L. Drummond, London 1944
* *Myths and realities in Eastern Europe*, Lindsay Drummond, London 1946
* *How Russia is Ruled*, 1953
* *The Peoples of the Soviet Far East*, 1954
* ''L'empire colonial soviétique, Comité des nations opprimées par les Soviets*, 1954
* *La Russie et ses colonies'', trad. de l'anglais par Jean Canu et Anne-Marie Canu, Paris: Fasquelle 1954.
* *Religion and Communism in Africa*, 1963.
* *Communism and colonialism: essays*, ed. by George Gretton, with an introd. by Edward Crankshaw, Macmillan, London 1964
* *Religion in the Soviet Union*, London: Macmillian - New York: St Martin's Press 1966.
* *Russia and her colonies*, Archon Books, Hamden 1967

## Bibliografio 
* *Literatura polska na obczyźnie 1940-1960* (Pola literaturo ekster la lando 1940-1960), kolektiva verko, 1-a volumo, red. Tymon Terlecki, Londyn: B. Świderski 1964, p.&nbsp;541.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.theguardian.com/news/2000/apr/01/guardianobituaries The Guardian 1, April 2000

Kategorio:Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Kategorio:Polaj historiistoj
Amonia bisulfato

**Amonia bisulfato**, **hidrogena sulfato de amonio** aŭ **NH4HSO4** estas neorganika kombinaĵo rezultanta el nekompleta reakcio inter la amoniako kaj koncentrita sulfata acido. Ĝi estas blanka salo, tre solvebla en akvo, metanolo kaj acetono.

## Sintezoj 

## Reakcioj 
Kiam varmigita supera al ĝia bolpunkto, amonia bisulfato malkomponiĝas:

\mathsf{2NH_4HSO_4 \ \xrightarrow{>500^oC}\ 2NH_3 + SO_3 + H_2O }

Kiam vakue varmigita, amonia bisulfato malkomponiĝas en "amonia pirosulfato" aŭ (NH4)S2O7

\mathsf{2NH_4HSO_4 \ \xrightarrow{370-420^oC}\ (NH_4)_2S_2O_7 + H_2O }

Kun troo da amoniako, amonia bisulfato estigas normalan salon de amona sulfato

\mathsf{NH_4HSO_4 + NH_3 \ \xrightarrow{}\ (NH_4)_2SO_4 }

## Referencoj 
## Literaturo 
* Contemporary Topics in Analytical and Clinical Chemistry, Volume 1, David Hercules
* Encyclopedia of Chemical Processing and Design: Volume 21 - Expanders to ..., John J. McKetta Jr
* Academic Press Dictionary of Science and Technology, Christopher G. Morris, Academic Press
* Handbook of Dangerous Properties of Inorganic And Organic Substances in ..., Ya. M. Grushko
* Handbook of Inorganic Compounds, Second Edition, Dale L. Perry
* Gas Purification, Arthur L Kohl, Richard Nielsen

Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj
Altnivela Ponto

[eta|dekstre|250px|La Altnivela Ponto (malantaŭe) antaŭ ties plej ĵusa restaŭrado, ture super la ponto Swing kaj spane tra la [Rivero Tyne; foto fronte al Newcastle.]]
La **Altnivela Ponto** de Robert Stephenson super la Rivero Tyne inter Newcastle upon Tyne kaj Gateshead en Nordorienta Anglio, kompletita en 1849, estas frua ekzemplo de dunivela ponto. La supra nivelo eltenas fervojon, kaj la malsupra nivelo estas uzata por ŝosetrafiko.

Ĝi estis desegnita de Robert Stephenson kaj konstruita inter 1847 kaj 1849; ĝi estis la unua ĉefa ekzemplo de ligita arkoponto el forĝita fero.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* High Level: 150 years at Newcastle 
* Tyne Bridges

Kategorio:Pontoj en Britio
Kategorio:Konstruaĵoj en Anglio
Kategorio:Fero
Kategorio:Tyne and Wear