open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Forráskút

**Forráskút** [forAŝkUt] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en Distrikto Mórahalom. La loknomo signifas: fonto-puto.

## Bazaj informoj 
* Areo: 37 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2200
* Poŝtkodo: 6793
* Telefonprefikso: 62

## Situo 
Forráskút situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Szeged troviĝas 23 km-ojn for.

## Historio 
Dum la turkoj la regiono senhomiĝis, la loĝantoj rifuĝis precipe al urboj Kecskemét, Szeged kaj Szabadka. Post la turka erao la kamparanoj konstruis farmojn en siajn parcelojn, ĉar el la urbo ne povis kulturi teron kaj bredadi bestojn. Naskiĝis senfinaj vicoj de farmoj, kiu hungare enradikiĝis "farmomondo" pro la grandeco. La ĝermo naskiĝis en 1906: preĝejo konstruiĝis. La loko apartenis al Kiskundorozsma ĝis 1950, poste iĝis memstara vilaĝo Forráskút, ekde 1995 ankaŭ vinvilaĝo. Apud la vilaĝo fiŝkaptista lago troviĝas.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, interreta ĉambro, apoteko, kuracejo, infankuracejo, dentokuracejo, restoracio.

## Ĝemelkomunumo 
*  Csíkszenttamás, Rumanio

== Komunumoj pri *kút* (= puto) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Flughaveno Tortolì-Arbatax

La **flughaveno Tortolì-Arbatax** situas ĉe la orienta marbordo de Sardio en provinco Nuoro, ĉ. 140&nbsp;km norde de Cagliari kaj 100&nbsp;km sud-oriente de Nuoro, aŭ meze inter la centro de Tortolì kaj ties frakcio Arbatax.

La flughaveno ekestis, same kiel la haveno de Arbatax, en la 1960-aj jaroj kiel infrastruktura helpo al paperfabriko en Arbatax. Post la fermo de la fabriko ĝi transiris al la sardia administracio kaj aro da lokaj entreprenistoj. Ĝi transformiĝis al flughaveno precipe turisma kaj funkcias precipe somere.

La komence herbeja kurejo en 1975 estis asfaltita; ĝi tiam longis 1.190 metrojn. En 1994 ĝi estis plilongigita al la nunaj 1.250 metroj. Oni laboras pri plilongigo al 1.500 metroj, kiuj permesus la alteriĝon de malgrandaj jetoj.

Tortoli
Kategorio:Sardio
Kategorio:Provinco Nuoro
Öttömös

**Öttömös** [otomoŝ] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Csongrád, en subregiono de Mórahalom.
eta|Blazono de Öttömös
eta|dekstra|Asparago, furora produktaĵo de Öttömös

## Bazaj informoj 
* Areo: 31 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 800
* Poŝtkodo: 6784
* Telefonprefikso: 62

## Situo 
Öttömös situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, ĉefvojo Baja-Szeged ne tro for, Szeged troviĝas 40 km.

## Historio 
En la 13-a jarcento kumanoj ricevis la regionon, kiuj formis tie centron. La nomo aperas en 1436 en formo *Hyetemes*. La kumanoj rifuĝis de la turkoj, la regiono senhomiĝis. La kampoj apartenis al Szeged en la 17-a jarcento. Post la turka erao la kamparanoj konstruis farmojn en siajn parcelojn, ĉar el la urbo ne povis kulturi teron kaj bredadi. Naskiĝis senfinaj vicoj de farmoj, kiu hungare enradikiĝis "farmomondo" pro la grandeco. Estis tie bienulo Emeriko Magyar, lia filo estis Ladislao. Ekde 1887 la loko apartenis al Sándorfalva. La vilaĝo naskiĝis en 1908. Kolĥozo formiĝis en 1960. La loĝantoj okupiĝas pri bredado, vinkulturo, sed la plej grava estas la asparago.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, kulturdomo, interreta ĉambro.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo de 1939
* parko omaĝe al esploristo pri Afriko Ladislao Magyar

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Arbatax

**Arbatax** (sarde *Arbatassa*) estas marborda frakcio de komunumo Tortolì. Tie situas la flughaveno Tortolì-Arbatax.

Arbatax situas sur kabo *Capo Bellavista*, centre de la orienta marbordo sardia, kaj havas havenon por pramoj al kontinenta Italio. La centro de Tortolì situas je distanco de 5 km, Girasole je 9 km kaj Lotzorai je 11 km. Ekzistas etŝpura fervojo (*Trenino Verde* = verda trajneto) al Cagliari (Kaljaro).

eta|maldekstra|320ra|

Kategorio:Provinco Ogliastra
Ilinojsa Lando

eta|dekstra|250px|Mapo de okcidenta Nova Francio, inkluzive de Ilinojsa Lando
La **Ilinojsa Lando** aŭ **Supra Luiziano** (franclingve *Pays des Illinois* aŭ *Haute-Louisiane*) estis administra kaj politika subdivido de Luiziano, kiu mem estis provinco de Nova Francio. La ĉefurbo de la Ilinojsa Lando estis *Fort de Chartres*, je la kunuiĝo de la riveroj Misisipo kaj Meramec. La regiono estis nur malmulte loĝata de francaj kolonianoj, sed precipe disvolviĝis sur la malgranda teritorio inter la riveroj Misisipo, Meramec kaj Kaskaskia.

La loka loĝantaro vivtenis sin per proksimaj interrilatoj kun la najbaraj indianaj triboj. Pluraj vilaĝoj estis fonditaj : Kaskaskia, Sainte-Geneviève, Saint-Philippe, Prairie du Rocher, Cahokia kaj Fort Vincennes, iom pli oriente, proksime al la rivero Ohio.

## Vidu ankaŭ 
* Franca Luiziano
* Misuria franca

## Bibliografio 
* Havard, Gilles et Cécil Vidal. ''Histoire de l'Amérique française''. Paris, Éditions Flammarion, 2003. 863 paĝoj.

Kategorio:Eksaj kolonioj de Francio
Kategorio:Ilinojso
Rivero Brazos

maldekstra|eta|200ra|
La **rivero Brazos**, , prononco laŭ la sistemo IFA [], alikonita de frutempaj hispanaj esploristoj kiel la ***Río de los brazos de Dios***, prononco laŭ la sistemo IFA [] ("Rivero de la brakoj de Dio") estas la 11-a plej longa rivero de Usono. Ĝi longas 2060 km ekde sia fonto lokita en Blackwater Draw (kantono Roosevelt, Nov-Meksiko).

Brazos proprasence komencas je la kunfluejo de siaj du branĉoj nomitaj *Salt* kaj *Double Mountain* kantono Stonewall, kaj fine eniras la golfon de Meksiko (tiel!) en kantono Brazoria, 90 kilometrojn sude de Hjustono. Ĝi trairas la mezan parton de Teksaso. Ĝiaj ĉefaj branĉoj estas *Bosque, Little River, Yegua Creeks* kaj *Navasota*.

eta|centra|266ra|

Kategorio:Riveroj en Teksaso
Nueva Vizcaya (Nova Hispanio)

**Nueva Vizcaya** estis la unua provinco de Nova Hispanio, kiu estis esplorita kaj koloniigita de la hispanoj. Ĝi situis en hodiaŭa norda Meksiko.

La hispana esplorado de tiu regiono komencis en 1531, per la ekspedicio estrita de Nuño Beltrán de Guzmán. Li nomis la areon "Nueva Galicia" (laŭ sia naskiĝregiono), kvankam tiu nomo estis poste atribuita al alia regiono, tio estas la kolonia *intendente* de Gvadalaharo. Nueva Vizcaya origine entenis la hispanan teritorion norde de Zacatecas. La teritorio de la provinco finfine kongruis kun la plej granda parto de la hodiaŭaj meksikaj ŝtatoj Chihuahua kaj Durango, kaj cetere kaj nedaŭre kun partoj de la ŝtatoj Sinaloa, Sonora kaj Coahuila.

## Vidu ankaŭ 
* Konkero de Meksiko

Kategorio:Eksaj kolonioj de Hispanio
Kategorio:Historio de Meksiko
Zsombó

**Zsombó** [ĵombO] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en subregiono de Szeged, en Distrikto Mórahalom. La nomo signifas marĉejon.
eta|Blazono de Zsombó

## Bazaj informoj 
* Areo: 27 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 3300
* Poŝtkodo: 6792
* Telefonprefikso: 62

## Situo 
Zsombó situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Szeged troviĝas 17, Mórahalom 19, Budapeŝto 163 km.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko. La nomo unuafoje aperas en 1742 en formo *Forro Somboja*. Post la turkoj la senhoma regiono apartenis al Kiskundorozsma ĝis 1949. Tiam naskiĝis la memstara Zsombó. Pli frue en 1923 alvenis handikapuloj de la mondomilito. Katolika preĝejo omaĝe al Beata Damo konstruiĝis en 1927.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, kuracejo, apoteko.

## Vidindaĵoj 
* novromanika katolika preĝejo de 1927
* ĉardo, laŭ la onidiro ofte estis tie bandito Aleksandro Rózsa

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Menez Are

En okcidenta Bretonio staras montaro **Menez Are** (aŭ Monto Are en la esperanta), parto de la armorika montaro, naskita dum la paleozoika erao. Nuntempe estas nur granitaj montetoj, kies plej alta monto, la '''Roc'h Ruz''', kulminas je 385,01 m super la marnivelo.

Oni povas vidi la granitajn ŝtonojn, kiuj elteriĝas en la pejzaĝo. Tiu montaro, kiu elmergiĝas el la erikejo, tre similas al tiuj de Irlando kaj Kimrio.

## Vidu plu 
* Ménez Mikael
* Ménez Kador
* Roc'h Trevezel
* Roc'h Trédudon
* Roc'h ar Feunteun
* Roche Saint Barnabé

Kategorio:Bretonio
Kategorio:Montaroj en Francio
En nacia vesto

eta|px240|En nacia vesto.
'**En nacia vesto**' estas kompilaĵo farita de Ada Csiszár, omaĝe al la hungara poeto Kálmán Kalocsay.  Ĝi konsistas el poemoj liaj, tradukitaj al 18 naciaj lingvoj, nome: angla, pola, rumana, itala, hungara, islanda, vjetnama, nederlanda, franca, kataluna, rumana, portugala, skotgaela, finna, sveda, rusa, ĉina, ĉeĥa kaj ankaŭ al ido.
La nacilingvaj versioj devenas de diversaj fontoj, indikitaj en la verko kune kun la nomoj de la tradukintoj.

La tradukintoj konsistas el Marjorie Boulton, K. Strzelecki, J. E. Nagy, Dante Bertolini, Urszula Tupajka, I Molnár, Kristján Eiríksson, Kathleen Hall, Margaret G. Hagler, J. Orlewicz, Ðăng Dinh Ðăm,
Willem Verloren van Themaat, William Auld, J. Székely, Mark Fettes, Christian Lavarenne, J. Grau-Casas, A. Binetsch, K. Kalocsay, Sylla Chaves, É. D. Kovács, Tazio Carlevaro, R. MacDonald, Garbhan MacAoidh, I. Pál, O. Manninen, N. Runeberg, I. Tófalusi, S. N. Vysokovskij, Shi Chengtai, Reto Rossetti, M. Lukáŝ, Ðào-anh-Kha, B. Cavanagh, Leo Belmont, F. Dunn, Gaston Waringhien, Márton Fejes, Z. Keszthelyi, L. I. Donskaja, kaj P. Avar.

Per tiu kolekto, Ada Csiszár celis kontribui al diskonigo de la verkaro de unu el la plej elstaraj poetoj en Esperanto. En sia Antaŭparolo, la kompilintino skribas: *Hodiaŭ neniu dubas pri la signifo de la nacilingvaj tradukoj de Esperanta literaturo kaj ĝia disvastigo ekster la Esperanta medio.*

La libro estis eldonita de KAL-ĈI Dokumentaro, Budapesto 2004.

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2004
Kategorio:Esperanto-poeziolibroj
Kategorio:Esperanto-antologioj
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Madagaskara orelstrigo

La **Madagaskara orelstrigo**, *Asio madagascariensis*, estas mezgranda malhela strigo, tio estas specio de birdo el la ordo de strigoformaj, familio de strigedoj, kun  plumtufoj super kapo. Ĝi estas indiĝena de Afriko.

Ĝi estas el 31 ĝis 50&nbsp;cm longa. Ĝi ĝenerale havas malhelbrunan vizaĝan diskon, nigran bekon kaj oranĝaj okuloj. La longaj oreltufoj estas malhelbrunaj, makulitaj cinamokolore, kongrue kun la kapo. Supraj partoj estas nigraj kaj cinamokoloraj, punktohavaj kaj striecaj je bruno. La ventro kaj brusto estas iome sablokoloraj.

Tiuj orelstrigoj troviĝas je 1600-1800 metrojn super marnivelo en vario de habitatoj inkludante humidajn ĉiamverdajn arbarojn, sekajn deciduajn arbarojn, kaj duarangajn kaj degraditajn arbarojn.

Tiu ĉi specio manĝas ĉefe mamulojn kiel lemurojn, senvostajn vespertojn kaj ratojn. Ili ĉasas dumnokte, kutime en aŭ apud arbaroj.

Ili ripozas en densa foliaro dumtage, kaj probable nestumas en arboj, sed oni ne konas multe plie pri ties reproduktado. Oni supozas, ke la ino ovodemetas en nestoj el branĉetoj konstruitaj de aliaj animaloj.

La voĉo estas kutime serio de bojaĵoj, variaj laŭ tono kaj volumeno, sed foje povas produkti serion de sirenhupaj notoj, priskribita kiel *uluh*.

Tiu ĉi specio ne estas tutmonde minacata, sed ties statuso estas necerta. Ĝi estas endemio de Madagaskaro, kaj estas malfacile videbla.

Kategorio:Strigedoj
Kategorio:Birdoj de Madagaskaro
Kategorio:Endemismoj ĉe birdoj
Tömörkény

**Tömörkény** [tomorkEnj] estas vilaĝo en Hungario en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en Distrikto Csongrád.
eta|maldekstre|Apud la lago industria fervojo funkcias

## Bazaj informoj 
* Areo: 54 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1900
* Poŝtkodo: 6646
* Telefonprefikso: 63

## Geografio 
Tömörkény situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo.

## Historio 
La nomo unuafoje aperas en 1326. En 1596 la tataroj detruis la vilaĝon. Post la turka erao la kampoj apartenis al Mindszent, la kamparanoj konstruis farmojn en siajn parcelojn, ĉar el la urbo ne povis kulturi teron kaj bredadi. Naskiĝis senfinaj vicoj de farmoj, kiu hungare enradikiĝis "farmomondo" pro la grandeco. Tömörkény renaskiĝis en 1894, sed ekstere ankaŭ nun estas videblaj la farmoj. Apud la vilaĝo granda fiŝlago troviĝas.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, nova poŝto. Menciindas, ke la malnova poŝto estis translokita al Subĉiela Memorparko de Ópusztaszer, kie estas videbla la tuta tiutempa poŝto kune kun mebloj.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Mateo de 1902
* muzeeto

## Famuloj 
* verkisto, ĵurnalisto, bibliotekisto István Tömörkény esploris ĉi tiun regionon, krome ŝi prenis sian familian nomon pri la vilaĝo
* Anna Fűri, psikologo naskiĝis tie
eta|maldekstre|En Ópusztaszer estas videbla la malnova poŝto (blanka domo post la muelejo)

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Afrika orelstrigo

La **Afrika orelstrigo**, *Asio abyssinicus* laŭ kio ankaŭ *Abisinia orelstrigo*, estas mezgranda malhela strigo, tio estas specio de birdo el la ordo de strigoformaj, familio de strigedoj, kun plumtufoj super kapo. Ĝi estas indiĝena de Afriko.

Ĝi havas flavajn okulojn, nigran bekon kaj grizajn brovojn. Ĝi estas simila laŭ aspekto al la Orelstrigo, *Asio otus*, sed tiu ĉi estas iom pli malhela kaj la teritorioj ne koincidas. Ĝi havas longajn, brunajn, blankoborditajn oreltufojn kiuj estas iom centre lokitaj sur la kapo.

Tiu afrotropisa strigo preferas malfermajn herbejojn aŭ stepojn kun arbaroj de kverkoj aŭ cedroj, kaj ĝi ĉeestas en montovaloj kaj gorĝoj ĝis 3900 metrojn super marnivelo. Ĝi loĝas en granda teritorio en Afriko el Kongo tra Kenjo kaj Ruando ĝis Etiopio (BirdLife International 2007).

## Referencoj
BirdLife International 2004. *Asio abyssinicus*. En: IUCN 2007. 2007 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.  29a de Januaro 2008.

Kategorio:Strigedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Lang-Glaĉero

**Lang-Glaĉero** (germane: **Langgletscher**) estas glaĉero en la Bernaj kaj Valezaj Alpoj. Ĝi havas longecon de 6&nbsp;km, averaĝan larĝecon de 1,5&nbsp;km kaj surfacon de proksimume 9&nbsp;km².

## Priskribo 
Lang-Glaĉero konsistas el du tributglaĉeroj. La pli granda el ili nomiĝas *Anengletscher* kaj originas je la sudflanko de la glaĉerigita *Mittaghorn* je alteco de 3890 m s. m. Fluas kiel glaĉerrivero de larĝeco de 1&nbsp;km kun forta deklivo suden. La dua brako komenciĝas ĉe la glaĉerpasejo *Lötschenlücke* en alteco de 3173 m, kie ĝi estas ligita kun la Granda Aleĉ-Glaĉero, kaj fluas sudokcidenten laŭlonge de la norda flanko de *Schinhorn*. En sia plej malsupra parto Lang-Glaĉero havas larĝecon de nur proksimume 500 m. La frunto de la glaĉerlango situas je 2050 m s. m. El ĝi elfluas la rivero Lonza, kiu fluas tra la *Lötsch-Valo* al Rodano.

## Historio 
Ek de la kulmino de la Eta Glaciepoko meze de la 19-a jarcento Lang-Glaĉero retiriĝis je proksimume 1&nbsp;km.

## Altmontarturismo 
Sur rokelstaraĵo de Anen-Kresto, kiu disigas Lang-Glaĉeron de la sistemo de Aleĉ-Glaĉero en oriento ĉe la Lötschenlücke la *Hollandia-Kabano* de la Svisa Alpismo-Klubo (SAC) je alteco de 3240 m s. m. La kabano estas grava ripozejo por larĝaj glaĉerturoj je la vojo de Lötsch-Valo al Jungfraŭjoch aŭ pli orienten al la montpasejo de Grimsel.

## Eksteraj ligiloj 
* Naturpanoramo Lang-Glaĉero
* Svisa Glaĉermezurreto, pdf-dokumento en la germana lingvo

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Berna Oberlando
Nacia Asembleo de Namibio

[eta|220px|la parlamentejo en [Vindhuko]]
La **Nacia Asembleo** (angle *National Assembly*) estas la dua ĉambro de la parlamento de la Respubliko Namibio. La Nacia Konsilio de Namibio konsistigas la unuan ĉambron de la parlamento.

Laŭ la namibia konstitucio de marto 1990 la Nacia Asembleo de Namibio havas 72 deputitojn, kiuj elektiĝas en ĝeneralaj balotoj por daŭro de 5 jaroj. Ses el la deputitoj estas rekte nomumitaj de la ŝtata prezidento kaj tial ne havas rajton partopreni en voĉdonoj. Prezidanto de la Nacia Asembleo estas *Theo-Ben Gurirab*.

Rezultoj de la parlamentaj balotoj de la 15-a kaj 16-a de novembro 2004:

Nacia Asembleo kaj Nacia Konsilio havas sian sidejon en la nacia ĉefurbo Vindhuko kaj kunvenas en la tiel nomata "palaco de inko".

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la Nacia Asembleo (en la angla)
* konstitucio de Namibio
* rezultoj de la parlamentaj balotoj en Namibio 

Kategorio:Politiko de Namibio
Kategorio:Parlamento
Ruzsa

**Ruzsa** [ruĵa] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Csongrád, en subregiono de Mórahalom.
eta|300ra|Domoj en Ruzsa

## Bazaj informoj 
* Areo: 85 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2800
* Poŝtkodo: 6786
* Telefonprefikso: 62

## Situo 
Ruzsa situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Mórahalom troviĝas 16, Kiskunmajsa 27 Szeged 34 km.

## Historio 
Hungaroj fondis la vilaĝon, oni trovis sonorilon el post la ŝtatiĝo. Dum la turkoj la regiono senhomiĝis, la loĝantoj rifuĝis precipe al urboj Kecskemét, Szeged kaj Szabadka. Post la turka erao la kamparanoj konstruis farmojn en siajn parcelojn, ĉar el la urbo ne povis kulturi teron kaj bredadi. Naskiĝis senfinaj vicoj de farmoj, kiu hungare enradikiĝis "farmomondo" pro la grandeco. Tie oni kaptis Sándor Rózsa, kiu estis la plej fama hungara popola kaj populara bandito. La simileco inter Rózsa kaj Ruzsa ne estas hazarda! Katolika preĝejo omaĝe al Ŝanĝo de Nia Sinjoro ekfunkciis ekde 1987. La vilaĝo atingis la 1-an lokon en 2004 en Tutlanda Flora Hungario. Apud la vilaĝo fiŝkaptista lago troviĝas.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, infanvartejo, lernejo, kulturdomo, biblioteko, interreta ĉambro, familihelpa servo, sportejo.

## Vidindaĵoj 
* nova romkatolika preĝejo de 1987, la turo estas 18 metrojn alta

## Ĝemelkomunumoj 
*  Árpástó, Rumanio
*  Giarmata, Rumanio
*  Magyardécse, Rumanio
*  Feketicj, Serbio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Milarepa (filmo)

La Tibeta filmo **Milarepa**, produktita en 2006 verkita en la mirlanda Valo de Spiti en la altaj Himalajo en la montoĉena regiono *Zanskar* apud la landlimo inter Barato kaj Tibeto.

Verkita de *Neten Choklin*, eks-lamao el Butano, kiu ankaŭ laboris kun *Khyentse Norbu* en la fimoj *The Cup* kaj *Travellers and Magicians*, la filmo fokusiĝas pri la vivo de *Milarepa*, la tibeta mistikisto kaj jogisto.

La dua parto laŭplane estu registrata kiam Milarepa renkontos sian mastron Marpa la tradukisto kaj fina enlumecon ĝia filmo estis anoncita fine de la unua filmo esti verkata en 2009.

## Repartiĝo de la aktoroj 
Kategorio:Barataj filmoj
Liberiga movado

**Liberiga movado** nomatas (armita) grupo da homoj, kiu organizas ribelon kontraŭ koloniisma aŭ diktatura reĝimo de lando. La nomo unuflanke aplikiĝas pri naciismaj kaj etnismaj, sed aliflanke ankaŭ pri socie ŝanĝismaj movadoj.

Se la celo de liberiga movado estas la starigo de nova suverena nacia ŝtato sur propra teritorio, do la sendependiĝo de pli granda politika unuo, ĝi ankaŭ povas esti nomata **separatisma**, **sendependisma** aŭ **aŭtonomisma movado**.

Liberigaj movadoj ofte aparte subteniĝas kaj antaŭenpuŝiĝas pere de subpremataj sociaj tavoloj de la enloĝantaro, kaj nemalofte religiaj motivoj kaŭzas parton de la identigo kun la movado. Aparte en Latinameriko ofte kristanaj komunumoj donas decidajn impulsojn por liberigaj movadoj: pri tio pli detale vidu la artikolon Teologio de la Liberigo.

Liberigaj movadoj fine de la 20-aj kaj komence de la 21-a jarcentoj aparte gravas en Latinameriko, en Afriko inkluzive de Arabio kaj sur la teritorio de la eksa ŝtatego Sovetunio, kiu disfalis inter la jaroj 1989 kaj 1991.

En Eŭropo liberigaj movadoj jam ekde la mezo de la 19-a jarcento kaj tra plejparto de la 20-a jarcento ludis decidan rolon pri la kreiĝo de la modernaj naciaj ŝtatoj.

Kategorio:Politikaj movadoj
Kategorio:Politika rezisto
Rumajla

**Rumajlo** (arabe: Ar-Rumayla) estas naftominejo "sub" suda Irako kaj norda Kuvajto
(50&nbsp;km sudokcidente de Basra, 5 km norde de la irak-kuvajta limo; koordinatoj: 30°14′N 47°26′O).

Estis disputo inter la du ŝtatoj pri tiu naftejo. La konfrontado akriĝis en 1990 kaj gvidis al la iraka invado en Kuvajton en 1990. 

Ĉi-tiu giganta naftoprovizo estis malkovrita de Brazila entrepreno *Braspetro* en la 1970-aj jaroj, sed sub Saddam Hussein ĝi estis ŝtatproprigita de Irako. Ekde tiam ĝi restis sub iraka kaj kuvajta kontrolo.

## Fontoj 
Kategorio:Disputeblaj teritorioj de Kuvajto
Kategorio:Disputeblaj teritorioj de Irako
Kategorio:Naftominejoj de Irako
Kategorio:Naftominejoj de Kuvajto
Lhakpa Tsamchoe

**Lhakpa TSCHAMOE** (naskiĝo 1972) estas barata aktorino eldevenante de Tibeto. Ŝi estas la unua tibetanino kiu aktoris en gravan holivudan filmon ; pli konita por aktori apud la fama aktoro Brad Pitt kaj David Thewlis en 1997 holivuda Blockbuster *Seven Years in Tibet*, en kiu ŝi aktoris tibetan vestfabrikistinon kaj edzinon de la aŭstralia montaristo, Peter Aufschnaider.

## Filmoj 
*1997 : Seven Years in Tibet
*1999 Franca titolo : "Himalaya - l'enfance d'un chef" 
*2006 : Milarepa (filmo)
*2009 : 
*

Tsamchoe, Lhakpa
Tsamchoe, Lhakpa
Tsamchoe, Lhakpa
Tsamchoe, Lhakpa
Nacia Konsilio de Namibio

[eta|La parlamentejo en [Vindhuko]]
La **Nacia Konsilio** (angle *National Council*) estas la unua ĉambro de la parlamento de la Respubliko Namibio. La Nacia Asembleo de Namibio konsistigas la duan ĉambron.

Laŭ la namibia konstitucio de marto 1990 la Nacia Konsilio de Namibio havas politike konsilan funkcion kaj konsistas el 26 deputitoj, po du el la 13 regionaj konsilioj de la ŝtato.

Rezultoj de la lastaj parlamentaj balotoj kaj disdivido de la seĝoj en la Nacia Konsilio:

Nacia Asembleo kaj Nacia Konsilio havas sian sidejon en la nacia ĉefurbo Vindhuko kaj kunvenas en la tiel nomata "palaco de inko".

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la Nacia Konsilio (en la angla)
* balotoj en Namibio
* regionaj balotoj en Namibio  (en la germana)

Kategorio:Politiko de Namibio
Kategorio:Parlamento
Aliz Fényes

**FÉNYES Aliz** (fe:njeŝ) estis hungara aktorino. Ŝi naskiĝis en Nagyvárad la 11-an de majo 1918 kaj mortis en Londono la 25-an de marto 2007.

## Biografio kaj roloj
La patro de Aliz Fényes estis scenejdekoraciisto. Imre Kádár malkovris ŝian talenton kaj dungis ŝin al Thália Rt.. Ŝi ludis en Braŝovo, Oradea, Temeŝvaro, Târgu Mureş. Ŝi estis la plej juna *Julia* en hungara teatroarto (Shakespeare: *Romeo kaj Julia*), ŝi estis Éva en La Tragedio de l' Homo de Madách, Zília en *A néma levente* de Jenő Heltai, en *Saint Joan* de George Bernard Shaw kaj ŝi ludis la titolrolon en *La sinjorino kun kamelioj* de Alexandre Dumas (filo). En 1941 en Gaja Teatro en Budapeŝto ŝi ludis en *Antaŭ sunmalleviĝo* de Gerhart Hauptmann, la ĉefrolon en *Nia urbeto* de Thornton Wilder . En 1946 ŝi ludis en Transilvanio kun granda sukceso. Inter  1942–1944 ŝi ludis en sep hungaraj filmoj (*A hegyek lánya*, *A láp virága*, *Szép csillag*, *Ragaszkodom a szerelemhez*, *Ördöglovas*, *Magyar kívánság hangverseny*, *Vihar után*). Ŝi retiriĝis frue el teatro kaj kun sia familio ŝi loksidiĝis en Londono.

## Bibliografio
*Kovács Gy..: *Súgó nélkül* (A Hét 1978-as Évkönyve);
*Enyedi S.: *Öt év a kétszázból* (1991).

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Skono

[eta|Skonoj kun [mielo ]]
[eta|Skonoj ĝenerale estas surtabligitaj kun marmelado kaj [kremo ]]
**Skono** estas brita rapidmanĝo de skota origino.

Ĝi estas eta pano farita el tritika, hordea aŭ avena faruno, plejofte kun bakpulvoro kiel fermentilo.

Britaj skonoj ofte estas iomete dolĉigitaj. En Usono, skonoj estas pli sekaj kaj pli grandaj, kaj tipe dolĉaj.

Laŭ la "Oxford English Dictionary" (Oksforda Angla Vortaro), la vorto skono (angle: scone) eble estas derivita de la meznederlanda "schoonbrood" (fajna blanka pano), el schoon (pura) kaj brood (pano). La vorto jam ekzistis en la skota lingvo longe antaŭ ĝi aperis en la angla lingvo.

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Nutraĵo
Kategorio:Kuirarto
Kategorio:Skotlando
Kategorio:Panoj
Tropaŝtado

eta|300ra|La efiko de tropaŝtado: ene de la barilo abunda plantokresko, ekstere: multaj formortintaj arbustoj, grundo eksponita al erozio. Foto el Houtman-Abrolhos-Arkipelago
La **tropaŝtado** estas ekscesa paŝtado per aldomigitaj bestoj, plej ofte per bovoj, ŝafoj aŭ kaproj. Tropaŝtado okazas, kiam la paŝtitaj bestoj formanĝas pli da vegetaĵoj ol povas rekreski en la sama tempo.

**Tropaŝtiĝo** estas troa paŝtiĝo fare de la brutoj, kiu estigas damaĝojn al vegetaĵaro kaj grundo. Do, tiu ĉi fenomeno (tropaŝtiĝo) povas okazi sendepende de homa interago (paŝtado), nature ekz. fare de kaproj sur insulo.

Tropaŝtado kaj tropaŝtiĝo kondukas al erozio kaj dezertiĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Troekspluatado
* Troa fiŝkaptado

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Aldomigitaj bestoj
Kategorio:Herbejo
Havijeoj

La **havijoj** estas klano de la somaloj. Ili proksimume konsistigas 25 % de la loĝantaro de Somalio. Depende de la fonto foje la havijoj, foje la darodoj estas nomataj la plej granda klano de la somaloj.

La havijoj loĝas en suda kaj centra Somalio kaj en la najbaraj Kenjo kaj Etiopio (Ogadeno). Subklanoj de la havijoj estas interalie:
* Abgaloj
* Aĵuranoj
* Degodioj
* Habar-Ĝidiroj
** Sakadoj
* Havadleoj
* Murusadeoj.

Kategorio:Etnoj en Somalio
Kategorio:Etnoj en Kenjo
Kategorio:Etnoj en Etiopio
Enskribita sfero

eta|Tetraedro kun enskribita sfero en ruĝo (ankaŭ mezsfero en verdo, ĉirkaŭskribita sfero en bluo)
[eta|En sia libro *Mysterium Cosmographicum* el 1597, [Keplero modelis la sunsistemon kun ĝiaj tiam konataj ses orbitoj de planedoj per nestitaj platonaj solidoj, ĉiu ĉirkaŭskribita kaj enskribita per sfero.]]
En geometrio, la **enskribita sfero** de konveksa pluredro estas sfero kiu estas enhavata en la pluredro kaj tanĝanta al ĉiuj pluredraj edroj. Ĝi estas la plej granda sfero kiu povas esti enhavita tute en la pluredro.

Radiuso de enskribita sfero estas unu el karakterizoj de la pluredro.

Enskribita sfero estas duala al ĉirkaŭskribita sfero de la duala pluredro.

Ĉiu konveksa regula pluredro kaj katalana pluredro havas enskribitan sferon, sed ĉe iuj malregulaj pluredroj edroj ne estas tanĝantaj al komuna sfero, kvankam eblas difini la plej granda enhavatan sferon por ĉi tiaj pluredroj.

Por ĉi tiaj okazoj, la nocio de *enskribita sfero* ne estas certe difinita, kvankam estas diversaj interpretadoj:
* La sfero tanĝanta al ĉiuj edroj (se ĝi ekzistas).
* La sfero tanĝanta al ĉiuj edraj ebenoj (se ĝi ekzistas). Ĉiu edro-transitiva (ne malfinia) pluredro havas ĉi tiun sferon.
* La sfero tanĝanta al donita subaro de edroj (se ĝi ekzistas).
* La plej granda sfero kiu povas esti tute en la pluredro.
Ĉi tiuj sferoj povas koincidi kaj povas ne koincidi.

Ekzemple la regula malgranda steligita dekduedro havas sferon tanĝantan al ĉiuj edroj, sed pli granda sfero povas ekzisti adaptita ene la pluredro.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉirkaŭskribita sfero
* Mezosfero
* Enskribita cirklo

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Elementa geometrio
Kategorio:Pluredroj
Araba dezerto

La **Araba dezerto** () aŭ **Granda Araba dezerto** estas vasta dezertaro; kiu okupas preskaŭ la tutan Araban duoninsulon kun areo de 2.330.000&nbsp;km². Ĝi etendiĝas de Jemeno al Persa golfo kaj de Omano al Jordanio kaj Irako, kie ĝi transiras en la Sirian dezerton, en nordoriento ĝi etendiĝas ĝis Zagros-Montaro en Irano.

Partoj de la *Araba dezerto* estas konataj laŭ siaj propraj nomoj: 
* Rub-al-Ĥalo, "vaka kvartalo" (vakkvartala dezerto) - granda sablodezerto en la sudo (vidu la duan bildon, notu la ruĝan koloron en la satelita foto). 
* Nefudo, An Nafud (Nefuda Dezerto) - sablodezerto norde de la centra altebenaĵo Naĝdo 
* Daĥnao, Ad-Dahna (Dahnaa Dezerto) - sablodezerta zono, kiu ligas Nefudon al Rub-al-Ĥalo
* Tihamaho, Tihamah - sablodezerta zono laŭlonge de la marbordo al Ruĝa Maro.

## Klimato 
La klimato de la Araba dezerto estas ekstreme sekega (arida) kun nur 35&nbsp;mm da pluvo jare, la temperaturoj ankaŭ ekstremas: dumtage 40-, nokte foje eĉ frosto.

## Resursoj 
En la Araba dezerto troviĝas en vastaj kampoj enormaj provizoj de nafto kaj tergaso, krome fosfatoj kaj sulfuro. 

## Faŭno 
La Araba dezerto havas malgrandan biodiversecon, ĝi estas malriĉa en biologiaj specioj. Pro ĉasado kaj detruo de habitato malaperis jam Striita hieno *(Hyaena hyaena)*, ŝakalo *(Canis aureus)*, dukolora mielvorulo (Mellivora capensis). Kelkaj specioj malaperintaj en la regiono estis sukcese reenkondukitaj: Arabia orikso (Oryx leucoryx), sablogazelo (Gazella leptoceros)

La ekosistemo estas endanĝerigita per tropaŝtado de bovaroj, per la ekspluatado de nafto kaj tergaso kaj per la sekvoj de la golf-milito (1990-1991): pro la detruo de naftoputoj 10 milionoj 
m&nbsp;³ da nafto verŝiĝis en la dezerton kaj kovris areon de 49&nbsp;km², kio kaŭzis vastegan malpurigon de grundo kaj grundakvo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ
*Arabaj-sinajaj dezertoj kaj kserofitaroj

Kategorio:Dezertaj ekoregionoj
Kategorio:Palearktisaj ekoregionoj
Kategorio:Dezertoj kaj kserofitaroj
Kategorio:Arabio
Kategorio:Dezertoj en Sauda Arabio
Kategorio:Dezertoj en Irako
Kategorio:Dezertoj en Jordanio
Kategorio:Geografio de Kataro
Kategorio:Dezertoj en Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
Kategorio:Dezertoj en Omano
Kategorio:Dezertoj en Jemeno
Kategorio:Geografio de Mezoriento
Thália Rt.

**Thália Rt.** (Akcia societo Thália) estis rumanuja hungara organizo fondita en Kluĵo kaj funkciinta inter 1933-1940. La celo ĝia estis la apogo de la hungara teatra arto en Transsilvanujo kaj asekuri altkvalitajn spektaklojn.
## Gvidantaro
*Prezidanto: János Kemény barono, 
*Afergvidanta direktoro: Lajos Parlaghy, 
*Ĉefreĝisoro: Imre Kádár.
## Historio
Oni decidis la fondon de Thália Rt. en julio de 1926 okaze de la unua renkontiĝo de Verkista laborkomunumo Helikon. Ili transprenis la gvidon de la teatran vivon de Kluĵo. Iliaj spektakloj estis prezentitaj ankaŭ en aliaj urboj de Transsilvanujo. En junio 1937 por prezento de ''La Tragedio de l' Homo'' de Imre Madách oni konstruigis kvinplanan scenejon en korto de la reformita gimnazio.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon
Kategorio:Rumaniaj hungaraj organizoj kaj asocioj
Supra Grindelwald-Glaĉero

**Supra Grindelwald-Glaĉero** (germane: **Oberer Grindelwaldgletscher**) estas valglaĉero en Berna Oberlando sur la Bernaj Alpoj. Ĝi havas longecon de 6 km, mezan larĝecon de 1,5 km kaj surfacon de proksimume 10 km².

## Priskribo 
Supra Grindelwald-Glaĉero estas la pli malgranda de la du valglaĉeroj, kiuj nutras la riveroj Lütschine en la valo de Grindelwald. Supra Grindelwald-Glaĉero havas sian originon inter Wetterhorn, Schreckhorn kaj Berglistock je alteco de proksimume 3500 m s. m. Ĉe la firnkovrita glaĉerpasejo Rosenegg ekzistas je alteco de 3470 m ligo kun Rosenlaui-Glaĉero kaj Gauli-Glaĉero. En sudoriento Supra Grindelwald-Glaĉero per la frinaj kampoj sur *Lautersattel* estas ligita kun Lauteraar-Glaĉero, kiu apartenas al la sistemo de Unteraar-Glaĉero. En la profundega valo inter *Mettenberg* (3104 m s. m.) sudokcidente kaj Wetterhorn nordoriente la glaĉero tiam fluas kiel glaĉerrivero kun larĝeco de nur 200 ĝis 500 m kun kruta deklivo nordokcidenten. La fino de la glaĉerlango situas nuntempe je 1400 m s. m. kaj tiel apartenas al la plej malaltnivele situantaj glaĉerkampoj de la Alpoj. El la glaĉero fontas la *Nigra Lütschine* (germane: *Schwarze Lütschine*), kiu apartenas al la akvokolekta regiono de Aro.

## Historio 
Dum ĝia kulmina periodo dum la Eta Glaciepoko meze de la 19-a jarcento la Supra Grindelwald-Glaĉero atingis super rokbaraĵo (kiu nomiĝas *Nollen*) altecon de 1180 m s.m. kaj finiĝis vid-al-vide de la hotelo Wetterhorn en Grindelwald. Ĝi estis facile atingebla kaj tial ofte vizitata. Dum tiu epoko oni tie mineje ekspluatis glacikubojn, kiujn oni utiligis en bierfabrikoj kaj restoracioj. Dum sia lasta kreksperiodo inter 1959 kaj 1985 mallarĝa fino de la glaĉerlango ankoraŭ foje atingis la valfundon malantaŭ Grindelwald je nivelo de ĉirkaŭ 1220 m s.m. Nuntempe la glaĉero laŭ la ĝenerala tendenco tamen rapidege retiriĝas.

## Eksteraj ligiloj 
* Supra Grindelwald-Glaĉero en la Inventaro de danĝeraj glaĉeroj de ETH-Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Berna Oberlando
Insulo Hindmarsh

[eta|dekstra|250px|la ponto al Insulo Hindmarsh, vidata de la [varfo de la urbeto Goolwa ]]
**Insulo Hindmarsh** - angle *Hindmarsh Island*, en la loka indiĝena dialekto Ngarrindjeri *Kumarangk* - estas insulo en la lasta, apudoceana parto de *Rivero Murray* en Suda Aŭstralio, proksime de la urbo *Goolwa*. Ĝi situas sur la duoninsulo *Fleurieu* kaj estas populara turisma vidindaĵo, kiu kreskis laŭ populareco post kiam ponto al la insulo estis malfermita dum la jaro 2001. Plejparte la insulo estas agrikulture uzata.

## Historio 
La unua eŭropano kiu ekpaŝis sur la insulon estis la brita kapitano *Charles Sturt* dum la jaro 1830. Sturt uzis la insulon kiel rigardejon kaj ekesploris la enfluejon de la rivero Murray en la oceanon. Sekvajare kapitano *Collet Barker* daŭrigis la esploradon sed estis mortigita de indiĝenoj dum naĝado tra la riveran enfluejon en la oceanon.

eta|maldekstra|ŝildo de monumento el la jaro 1930 dediĉita al kapitano Sturt kaj Barker sur la insuloDum 1837 la insulo estis baptita laŭ la nomo de la unua guberniisto de Suda Aŭstralio, *Sir John Hindmarsh*.

Meze de la 19-a jarcento tritika muelejo estis starigita sur la insulo, kaj dum 1857 signala masto estis starigita por plifaciligi la ŝipan navigadon de la oceano en la riveron kaj alidirekten. Publika pramo komencis alterni inter la urbeto *Goolwa* kaj la insulo ekde la jaro 1858. Samjare unua interŝtata telegrafia linio inter la urbegoj Adelajdo kaj Melburno ekpasis la insulon. Aldoniĝis pliaj loĝdomoj, tombejo kaj dum la jaro 1900 fabriko pri fromaĝoj. Kiam Hereford-bovoj kaj Shropshire-ŝafoj alvenis en Suda Aŭstralio dum la jaro 1868, ili estis vivigataj kaj bredataj ankaŭ sur la insulo.

La insulo nuntempe havas malsalan akvon ĉe sia norda bordo kaj salan akvon ĉe la suda bordo. Dum novembro 1985 proksimume 1405 kvadrataj kilometroj de insula areo estis nomumitaj protektinda malsekejo. Dum 2001, pli-malpli triono de la insulo estis aldonita al la areo de la proksima Nacia Parko *The Coorong*.

Kategorio:Insuloj en Suda Aŭstralio
Heath Shuler

**Joseph Heath SHULER** (nask. la 31-an de decembro 1971) estas politikisto kaj eksa profesia ludanto de usona piedpilko. La 7-an de novembro, 2006, Shuler estis elektita al la Usono Domo de Reprezentantoj kiel Demokratano de la 11-a distrikto de Norda Karolino. La distrikto, bazite en Asheville, inkluzivas la plejon da la Blurandaj Montegoj en okcidenta Norda Karolino.

Estonte eksa NLF-a kvartaldorso kaj investanto de la domvendado, Shuler naskiĝis en Bryson City, Norda Karolino, kiu estas malgranda urbeto en la Grandaj Fumaj Montegoj. Shuler studis ĉe la Universitato de Tennessee en Knoxville de 1990-1993. Li kaj sia familio nun loĝas en Waynesville, Norda Karolino.

Kategorio:Usonaj politikistoj
Parlamento de Aŭstralio

La **Parlamento de Aŭstralio** - ( aŭ ) - estas la legislativo de la registaro de Aŭstralio. La parlamento estas duĉambra, principe kreita laŭ la brita parlamenta modelo, sed kun iom da influo de la usona sistemo. Laŭ sekcio 1 de la konstitucio de Aŭstralio, la parlamento konsistas el tri eroj: la Reĝo respektive Reĝino de Aŭstralio (kiu laŭdifine estas la sama kiel la Reĝo respektive Reĝino de Britio, do momente reĝino Elizabeto la 2-a), la Aŭstralia Senato kaj la Aŭstralia Ĉambro de Reprezentantoj. La reĝino estas kutime reprezentata de la Ĝenerala Guberniisto de Aŭstralio.

La unua parlamenta ĉambro, la **Aŭstralia Senato**, konsistas el 76 membroj. El ili po 12 reprezentas ĉiun ŝtaton, kaj po du ĉiun kontinentan teritorion.

La dua parlamenta ĉambro, la **Aŭstralia Ĉambro de Reprezentantoj**, nuntempe konsistas el 150 membroj, kiuj reprezentas distriktoj de la lando. La nombro de membroj ne estas fiksigita, sed povas varii laŭ limŝanĝoj de la distriktoj pro balotaj restrukturigoj. La lasta signifa ŝanĝo de la nombro de parlamentanoj okazis dum la jaro 1984, kiam la nombro de parlamentanoj subite kreskis de 125 al 148. Dum la jaro 1993, ĝi reduktiĝis al 147, dum 1996 realtiĝis ĝis 148 kaj dum la jaro 2001 altiĝis ĝis la nombro 150.

La du parlamentaj ĉambroj kunvenas en diversaj salonoj de la parlamentejo en la urbo Kanbero. La nuna parlamento estas la 42-a federacia parlamento ekde la sendependiĝo de Aŭstralio disde Britio.

## Vidu ankaŭ 
* Aŭstralia federala voĉdonado, 2016
* Registaro de Aŭstralio

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la parlamento de Aŭstralio (en la angla)
* la konstitucio de Aŭstralio (same en la angla)

Kategorio:Politiko de Aŭstralio
Aŭstralio
Matam (Senegalo)

**Matam** estas urbeto en orienta Senegalo, je 410 km oriente de Saint-Louis. Ĝi situas surborde de rivero Senegalo kaj estas limurbo al la najbara lando Maŭritanio.
Proksimaj urboj estas Tiambe, Tiguere Soubalbe, Tiguere Yene, Diamel et Navel.

## Historio 
[eta|maldekstra|200px|La posteno de Matam (ilustraĵo el ''Côte occidentale d'Afrique'', [1890)]]
La urbo estiĝis establita komunumo en 1952.

### Populacio 
Matam havas 17.324 loĝantojn (laŭ taksado de 2007. La loĝantoj estas plejparte fulboj kaj tukuloroj.

Lors des recensements de 1998 et 2002, Matam comptait respectivement 10 722 et 14 620 habitants.

En 2007, selon les estimations officielles, la population de la ville s'élèverait à 17 324 personnes.

### Gravuloj naskitaj en Matam 
* Cheikh Hamidou Kane, verkisto
* Mamadou Niang, futbalisto

## Literaturo 
*  Ahmadou Kane, *Matam et sa région*, Dakar, Université de Dakar, 1977, 363 p. (Thèse de 3-e cycle de géographie)
*  J. Le Roy, « Monographie d'Afrique noire : Matam Sénégal », *Annales africaines*, Paris, 1958, p. 235-243

## Eksteraj ligiloj 
*  Mapoj, vetero kaj flughavenoj por Matam 
*  Oficiala retejo 
* Mapo

Kategorio:Senegalo
Kategorio:Urboj de Senegalo
Insulo Granita

**Insulo Granita** () estas malgranda insulo proksime de la loko Victor Harbor en Suda Aŭstralio, ne malproksime de la ĉefurbo de Suda Aŭstralio, Adelajdo. La parte imprese grandaj rokegoj de la insulo estas, iel indikas la nomo, plejparte el la mineralo granito.

La insulo estas neloĝata, tamen ekzistas konstruaĵoj sur ĝi. Temas pri populara turisma vidindaĵo, aparte por tiuj kiuj venas por vidi bluajn pingvenetojn kiuj kovas kaj vivas sur la insulo.

eta|maldekstra|tramo tirita per ĉevalo sur la diga vojo liganta la Insulon Granitan kaj la loko *Victor Harbor*
La insulo estas atingebla pere de diga vojo de la kontinenta parto de Aŭstralio, aŭ perpiede aŭ veturante sur tramo tirita per ĉevalo.

## Pingvenoj 
En Aŭstralio, la plej fortaj kolonioj de Blua pingveneto estas kutime sur senkataj kaj senvulpaj insuloj. Tamen, la populacio de Insulo Granita (kiu estas senkata, senhunda kaj senvulpa insulo) estis ege senpopulaciigita, el ĉirkaŭ 2000 pingvenoj en 2001 al nur 146 en 2009. Insulo Granita havas kolonion de proks. 100 pingvenoj kie ili povas esti vidataj ĉiutage en sia natura habitato, kun gvidhelpo krepuske. Estas ankaŭ pingvencentro kie pingvenoj povas esti vidataj dum nutrado.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* informejo de la ŝtata departemento por medioprotekto kaj naturaj heredaĵoj 
* reta fotilo sur la Insulo Granita, kiu ĉiuminute liveras aktualan foton

Granita
Kololoj

La **kololoj** estas subetno de la sotoj, kiu komence de la 19-a jarcento pro la militoj de la Zulu-reĝo Shaka fuĝis norden kaj setlis en la okcidento de Centrafriko norde de la Viktoria Akvofalo. Venkita de la cvanoj la sota tribestro Sebetswane gvidis sian tribon ĉirkaŭ 1840 trans la Zambezon al nordokcidenta Zambio, kie li konkeris la reĝlandon de la lozioj, kiu tie en la 18-a jarcento estis fondita kaj ekde tiam dominis okcidentzambion. Sed la triumfo de la kololoj ne daŭris. Ekde 1864 malariepidemio mortigis multajn. Krome malforta kaj malsaniĝema reĝo surtroniĝis, kio favoris la loziojn kaj finis la hegemonion de la kololoj. Tamen ĝis hodiaŭ variaĵo de la sota estas komuna lingvo en tiu regiono.

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Zimbabvo
Kategorio:Etnoj en Zambio
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Zimbabvo
Kategorio:Zambio
Csanytelek

**Csanytelek** [ĉanjtelek] estas vilaĝo en Hungario en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Csongrád, en subregiono de Csongrád (urbo).
eta|dekstra|300px|Apud la lago industria fervojo funkcias

## Bazaj informoj 
* Areo: 35 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2950
* Poŝtkodo: 6647
* Telefonprefikso: 63

## Geografio 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Tiso (kun haveno), laŭ traira flankovojo. Tiu vilaĝo estas la plej longa en Hungario. Troviĝas Csongrád 14&nbsp;km-ojn, Szeged 36&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La nomo unuafoje aperas en 1075 en formo *Chonu*. Ĝis la 15-a jarcento ĝi estis eklezia bieno. La tataroj kaj post jarcentoj la turkoj detruis la vilaĝon. Poste la kamparanoj konstruis farmojn en siajn parcelojn, ĉar el la urbo ne povis kulturi teron kaj bredadi. Naskiĝis senfinaj vicoj de farmoj, kiu hungare enradikiĝis "farmomondo" pro la grandeco. Preĝejo omaĝe al Johano Nepomuka kaj paroĥo konstruiĝis en 1842. En la 19-a jarcento la vilaĝo atingis la rangon grandvilaĝo.

Apud la vilaĝo granda moderna fiŝlago nomata Csaj (ĉaj) troviĝas.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko.

## Famuloj 
En tiam kuntirita vilaĝo Csanytelek-Felgyő naskiĝis kemiisto Lajos Hackl.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Baks

**Baks** [bakŝ] estas vilaĝo en Hungario en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Csongrád, en subregiono de Csongrád (urbo).
[eta|Apud la lago industria [fervojo funkcias]]
* Areo: 62 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2250
* Poŝtkodo: 6768
* Telefonprefikso: 63

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Tiso, laŭ traira flankovojo. Troviĝas Szeged 35&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La tataroj kaj post jarcentoj la turkoj detruis la regionon. Poste la kampoj apartenis al Mindszent kaj Tömörkény. Tiutempe la kamparanoj konstruis farmojn en siajn parcelojn, ĉar el la foro ne povis kulturi teron kaj bredadi. Naskiĝis senfinaj vicoj de farmoj, kiu hungare enradikiĝis "farmomondo" pro la grandeco. La vilaĝoĝermo naskiĝis en 1760. Baldaŭe la kampoj apartenis al familio Pallavicini, kiu formis modernan kaj ekzemplodonan bienon. Tiu bieno estis disdonita al la malriĉaj kamparanoj en 1945, sed post kelkaj jaroj formiĝis ŝtata bieno kaj kolĥozoj Miĉurin kaj Ruĝa Stelo. La vilaĝo naskiĝis en 1947. Nuntempe oni planas konstruon de preĝejo.

Apud la vilaĝo granda moderna fiŝlago nomata Csaj (ĉaj) troviĝas.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko kulturdomo de 1967, 2 kuracejoj, apoteko, familihelpa kaj infanhelpa servoj.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Zarmaoj

eta|Zarma-knabinoj en tradicia vesto
La **zarmaoj** estas etno en Okcidentafriko, kiu vivas plejparte en sudokcidento de Niĝero, kie ili nombras 2.100.000 anojn. La zarmaa lingvo apartenas al la songhajaj lingvoj en la nil-saharaj lingvoj. Krome zarmaoj vivas en Niĝerio, Malio kaj Burkino, tradicie kiel agrokultivistoj. Garantii la nutradon de la familio estas tasko de la viroj.

## Fontoj 
Kategorio:Etnoj en Niĝero
Kategorio:Etnoj en Burkino
Kategorio:Etnoj en Malio
Kategorio:Etnoj en Ganao
Kategorio:Etnoj en Benino
Kategorio:Etnoj en Niĝerio
Kategorio:Islamo en Afriko
Umonoj

La **umonoj** estas etno en Niĝerio, kiu havas proksimume 25.000 homojn (Stato de 1994). La plej multaj el ili estas kristanoj.

## Fontoj 
en peoplegroups

Kategorio:Etnoj en Niĝerio
Tivoj

eta|La plej grandaj lingvoj kaj etnoj en Niĝerio (Stato de 1979), tivoj: okrobrunaLa **tivoj** estas etno en Okcidentafriko. La plejparto el ili, proksimume 2.212.000 tivoj, vivas en Niĝerio, minoritato el ili loĝas en la najbara ŝtato Kameruno.
En Niĝerio, kie la plejparte kristanaj tivoj konsistigas 2,5% de la tuta loĝantaro, ili loĝas tradicie en la federaciaj ŝtatoj Benueo (Benue), Tarabao (Taraba) kaj Nasaravo (Nassarawa) en la centra oriento.

## Fontoj 
Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Niĝerio
Kategorio:Etnoj en Kameruno
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Niĝerio
Kategorio:Kameruno