open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fernando de Noronha

**Fernando de Noronha** estas arkipelago en la Atlantika Oceano, ĉirkaŭ 220 mejlojn () for de la Brazila marbordo. Ĝi estas speciala distrikto (*distrito estatal*) de la Brazila ŝtato Pernambuco. La pozicio estas eta|250ra|Situo
.eta|300ra|Dois Irmãos plaĝoKune kun Atol das Rocas, la insulo konstituas apartan tersupraĵan ekoregionon el la orient-sudamerika ekoprovinco de la neotropisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Biome la ekoregiono, kiu nomiĝas **humidaj arbaroj de Fernando de Noronha-Atolo das Rocas**, apartenas al tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj.

## Historio 
Malkovris ĝin Gaspar de Lemos en 1501.

## Esperanto en Fernando de Noronha 
Eble la unua esperantisto en Fernando de Noronha estis Reginaldo Cipolatti.

## Aliaj projektoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de maraj ekoregionoj

## Eksteraj ligiloj 
*  Ekoregiono NT0123 : Humidaj arbaroj de Fernando de Noronha (WWF)

Kategorio:Insuloj
Kategorio:Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj
Kategorio:Neotropisaj ekoregionoj
Toro (geometrio)

250ra|dekstra|Toro
**Toro** estas ringoforma surfaco formita de cirklo, kiu turniĝas ĉirkaŭ akso samebena. Se la akso sekcas la cirklon (estas ŝnuro de la cirklo), naskiĝas surfaco, kiu ne aspektas ringo sed pli similas al kuseno kun maldika mezo. En la tre speciala kazo kiam la akso trairas la centron de la cirklo (estas ties diametro), naskiĝas sfero. Normale oni nomas toro nur la surfacon kiu havas formon de ringo, sed eblas rigardi la kusenformaĵon kaj la sferon kiel specialajn kazojn de toro.

La geometria parametra ekvacio de toro estas:

\left\{
\begin{matrix}
x(\phi,\psi) = & (R + r \cos \phi) \cos \psi \\
y(\phi,\psi) = & (R + r \cos \phi) \sin \psi \\
z(\phi,\psi) = & r \sin \phi \\
\end{matrix}
\right.
\qquad \phi, \psi \in [0,2\pi)

Kie *R* estas distanco de cirkla centro ĝis akso de rotacio kaj *r* estas radiuso de la cirklo. Neparametra ekvacio de la samaj valoroj estas:
: \left( x^2+y^2+z^2+R^2-r^2 \right)^2-4R^2\left(x^2+y^2\right)=0

En topologio, toro estas la produto de pluraj cirkloj. La surfaco de ringa formo estas produto de du cirkloj *S*&sup1;&nbsp;×&nbsp;*S*&sup1;.

La figuro formita el spaco limigita de toro nomiĝas plentorio

## Topologia konstruado 
Startu de kvadrato kaj tiam gluu kune respektivajn kolorigitajn randoj, tiel ke la sagoj kongruu. Toro povas esti prezentita kiel kvocienta spaco, unuobla kvadrato ( [0,1] × [0,1] ) kun flankoj identigitaj jene:

: *(0, y) ~ (1, y)* por *0 ≤ y ≤ 1*
: *(x, 0) ~ (x, 1)* por *0 ≤ x ≤ 1*

Notu, ke ĉi tio estas *abstrakta* gluado en topologia senco.

Ĉi tiu kvadrato estas fundamenta plurlatero de toro.

## Vidu ankaŭ 
* Tokamako

Kategorio:Geometriaj formoj
Provinco Antofagasta

eta|180ra|Mapo de la provinco

La **provinco Antofagasta** estas parto de regiono Antofagasta de Ĉilio kaj havas lokon de  ene de Atakama-Dezerto. Ĝi limas al Provinco Loa kaj Provinco Tocopilla en la nordo, Bolivio en la okcidento kaj Regiono Atakamo en la sudo. La ĉefurbo estas Antofagasta.

Antofagasta
Wilhelm Canaris

**Wilhelm Canaris** (*  en Aplerbeck apud Dortmund; †  en koncentrejo Flossenbürg) estis ĉefo de nazia spionorganizo Abwehr.

En la unua mondmilito li deĵoris kiel raportisto en germana leĝera krozŝipo *Dresden*. Kiam komence de la jaro 1933 venis al potenco Adolf Hitler, Canaris estis unu el viroj, kiuj estis rekomenditaj en lian atentemon. En 1934 Hitler nomis lin vicadmiralo kaj la 1-an de januaro 1935 Canaris fariĝis ĉefo de Abwehr. Kiel ĉefo de Abwehr li havis aliron al la plej grandaj sekretoj de Tria regno, li mem amasigis informojn pri grandaj ĉefoj de la nazia Germanio kaj pri siaj kontraŭuloj kiel estis Martin Bormann, aŭ veron pri la deveno de Hitler aŭ de Heydrich. Ĝuste Heydrich estis lia plej granda malamiko. Interalie estis malkovrite, ke Canaris dum la milito kontaktis la britan sekretan servon. Heydrich ankaŭ eksciis, ke Canaris toleris antinazian subterejon kaj li mem havis fingrojn en insidoj kontraŭ la Tria regno. Ĉio ĉi en tiuj tempoj sufiĉus al tuja senigo de ĉiuj funkcioj kaj al tuja mortpuno. Sed estis neeble pruvatesti Canarison kaj plie li havis en la manoj jam la menciitajn dokumentojn pri siaj konkurenculoj. Somere de 1944 jam estis klare, ke malvenko de Germanio estas nerepuŝebla. Atenco kontraŭ Hitler la 20-an de julio en ĉefa tendo *Wolfsschanze* farita de Claus Schenk von Stauffenberg ne sukcesis. Ŝnuroj de komploto kondukas ĝis generaloj, sed ĉifoje eĉ ne admiralo Canaris eskapis al aresto. Li ja defendis sin, ke estis lia devo partopreni la komploton, aliokaze li ne povus malkovri ĝin. Sed tio ne konvinkis la tribunalon, krom tio estis malkovrita lia taglibro, en kiu Canaris markis Hitleron kiel dian vipon por Germanio. Dum tagiĝo la 9-an de aprilo de 1945 li en la koncentrejo Flossenbürg estis elkondukita el ĉelo kaj devigita senvestigi sin ĝisnude. Ekzekutita li estis komune kun pluaj kondamnitoj. Sed anstataŭ sur ŝnurego ili pendumis lin per ŝtala kordo. Li estis mortanta longe kaj dolorige.

Kategorio:Italdevenaj germanoj
Kategorio:Germanaj militistoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Germanaj admiraloj
Kategorio:Germanaj rezistantoj
Kategorio:Germanaj luteranoj
Kategorio:Germanaj spionoj
Kategorio:Germanoj kondamnitaj al mortpuno
Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de januaro
Kategorio:Mortintoj la 9-an de aprilo
Urbano la 1-a

eta|Hl. Urban, 16. Jh., Pfarrkirche St. Christina, Ravensburg
Sankta **Urbano** estis episkopo de Romo (222-230). 

Eŭsebio de Cezareo mencias lin en sia Historio de la Eklezio. Ekzistas epigrafo *Coemeterium Callisti* kun lia nomo, sed pri lia vivo oni scias nenion. La eklezio nomas la 25-a de majo kiel lia memortago, parolas pri granda nombro da konvertitoj, inter ili Valeriano, edzo de la sankta Cecilia, kaj lia frato Tiburtio. Oni diras, ke li mortis kiel martiro kaj entombiĝis en la *Coemetarium Praetextati*.

Sankta Urbano la 1-a estas patrono de Mastriĥto, Toledo, Troyes kaj Valencio; de la vitejoj, vino, vinkultivistoj kaj barelistoj; kontraŭ ebrieco, artrito, frosto, fulmotondro kaj fulmo.

La funkcio kiel patrono de la vinkulturistoj ekestis per intermikso kun la sankta Urbano de Langres.

## Vidu ankaŭ 
* listo de sanktuloj
* listo de papoj
* :Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Urbano

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Martiroj
Kategorio:Mortintoj en 230
Floreal Villar

**Floreal Villar** (naskiĝis en 1920, mortis la 27-an de julio 2006) estis argentina esperantisto.

En sia profesia vivo laboris kiel korektisto kaj tradukisto el la angla, en la argentina ĵurnalo Clarín, de la urbo Bonaero.

Li esperantiĝis en 1934, estis membro de UEA kaj SAT kaj dum sia tuta vivo laboris kiel instruanto kaj disvastiganto de Esperanto, kiel aktiva membro de la argentina Esperanto-movado.

Dum la hispana civilmilito, kaj dum la dua mondmilito li multe helpis al rifuĝintoj (ekz. al Lanti kaj Tibor Sekelj). 

Dum multaj jaroj Floreal estis sekretario de la unua landa organizaĵo Argentina Esperanto-Asocio (AEA), kiu post 1941 loke pluvivis kiel Bonaera Esperanto-Asocio (BEA), kaj de la Argentina Esperanto-Ligo (AEL) aldone fondita en 1941, kaj estis multajn jarojn redaktoro de la revuo *Argentina Esperantisto*. Multe li verkis kaj tradukis al Esperanto (ofte sub kaŝnomoj aŭ en eksterlandaj esperantaj revuoj.

Laŭ peto de AEL li verkis *Skizon pri la historia de Esperanto en Argentino* kaj *Aŭtobiografion*.

Kategorio:Argentinaj esperantistoj
Dramisto

**Dramisto** estas verkisto kiu verkas dramojn (teatraĵojn). Ĉi tiuj verkoj povas estis ludataj de aktoroj por teatro, filmo, aŭ televido, tamen iuj verkoj estas farataj nur por esti legataj.

Unu el la plej famaj nuntempaj dramaturgoj en Esperanto estas Paul Gubbins, kiu plurfoje estis premiita en Belartaj Konkursoj de UEA.

## Rilata artikolo
Dramaturgo


Kategorio:Profesioj
Epoko de Jamato

**Jamato-epoko** ([jamato zidai] japane: 大和時代) - la lasta praskriba kaj la unua fruskriba epoko en la historio de Japanio (250 (300 - 710). Ĝi estas nomita laŭ nomo de reĝino Jamato, kiu naskiĝis en la regiono de Nara post la falo de Jamatai (fino de la 3-a - komenco de la 4-a jarcento). Dum la 5-a kaj 6-a jarcento tiu strukturo hierarkiiĝis laŭ la klanoj (氏, *uji*) sub la gvido de hereda estro. La klanoj estas dividitaj laŭ la profesioj. La ŝtato de *Jamato* sterniĝas sekve sur la tuta Japanio, escepte de la norda parto kie troviĝas la Ajnuoj.

Oni nomas tiun epokon ankaŭ *erao Kofun*. La *kofun* estas funebraj montetoj tipaj de la epoko, kiuj estas la ĉefaj informofontoj de tiu epoko.

Dum tiu epoko disvolviĝas en Japanio la skribo kaj la budhismo, venintaj el Ĉinio (tra Koreio). Ankaŭ la ĉinaj teknikoj estas transprenitaj. La klanoj estis disdividitaj inter la budhanoj ligitaj al Koreio (ekzemple la klano Soga) kaj la tradiciemaj ŝintoistoj kiel la klanoj Otomo kaj Mononobe. Ekde la regno de la imperiestrino Suiko kaj de ŝia reganto, la princo Ujamado, (lia postmorta nomo estas Shōtoku) la budhismo estas kuraĝigita por iĝi ŝtata religio. En la jaro 604, Ujamado verkas konstitucion de 17 punktoj, kiu prezentiĝas kiel filozofio de la maniero regi (kiel la pensoj konfuceaj). Laŭ tiu teksto, la kortumo estas disdividita je 12 rangoj, grupitaj duope, unu malalta kaj alia alta, kiu respondas al ses virtoj bazaj. La virto (*toku*), la bonfaro (*nin*), la etiketo (*rei*), la rekteco (*shin*), l'egaleco (*gi*) kaj la saĝeco (*chi*). La rangoj de kortanoj havas siajn vestaĵojn kaj kolorojn proprajn laŭ la grado de proksimeco kun la suvereno. Ekzistas eĉ ankaŭ hierarkisistemo bazita je indeco kaj ne nur je fileco.

Tio estas la komenco de vera ŝtato. Je la morto de Shōtoku, la klano Soga mortigas lian familion kaj regas ĝis 645, kiam ĝia ĉefo mortas kaj lasas la povon al klanestro Nakatomi.

En ĉinaj tekstoj de la dinastio Wei troviĝas la vorto 邪馬台国, kiu legiĝas lando de *jamatai* en la nuna japana kaj lando de *xiematai* en la ĉina (mandarena). Temas fakte pri la sama vorto kiel *jamato*. Fakte, en la arkaika ĉina lingvo la lasta silabo de tiu vorto estis prononcata *****tə. Oni scias, ke la fonemo /o/ de la moderna japana estis prononcata *****ə en la malnova japana: la moderna prononcado *jamato* devenas do de la pra-japana *****jamatə.

La evoluoj fonetikaj malsamaj de la japana kaj de la ĉina ŝajnigas do, ke temas pri du vortoj, kvankam temas nur pri simpla transskribo.
----
Eblas dividi la *jamato*-epokon je du subepokoj, surbaze de la alveno de la budhismo:
* La Kofun-epoko (250–538)
* La Asuka-epoko (538–710)

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Japanio

Kategorio:Politiko de Japanio
Kategorio:Historio de Japanio
Koan

**Kōan** (japane: 孝安天皇, *Kōan-tennō*; naskiĝis dum 427 a.K.; mortis la 9-an de januaro 291 a.K.) estis laŭ la malnovaj historilibroj *Kojiki* kaj *Nihonshoki* la 6-a imperiestro de Japanio (392 a.K.– 291 a.K.). Lia historia vivo estas pridubinda. Li estas unu el la tiel nomitaj *ok imperiestroj sen priskribo* (欠史八代).

Kategorio:Japanaj imperiestroj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 3-a jarcento a.K.
Berea

**Berea** (hungare: **Bere**) estas vilaĝo en Rumanio okcident-sudokcidente de Carei. En 1910 ĝi havis 525 loĝantojn (hungaroj); en 1992 estis 191 (rumanoj, 94% hungaroj), kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . Ĝia unua mencio skribe estas en 1292. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al Ciumești.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Satu Mare
Aciua

**Aciua** (aĉua) (hungare: **Balotafalu**) estas vilaĝo en Rumanio orient-sudoriente e de Satu Mare. En 1910 ĝi havis 552 loĝantojn (rumanoj), en 1992 estis 186 (rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis . Ĝia unua mencio skribe estas en 1394. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (*Szatmár (reĝa departemento) vármegye*). Administre ĝi apartenas al Pomi.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Borlești

**Borlești** [borleŝtj] (hungare: **Barlafalu**, germane: **Burlescht**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Satu Mare. En 1910 ĝi havis 1553 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1956 1550, en 1992 estis 923 (rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . Ĝia unua mencio skriba estas el 1485. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Pomi.

Borlești situas ĉe la distrikta vojo DJ193, kiu ligas ĝin al Pomi kaj al Satulung en la proksima distrikto Maramureș.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapeŝto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Bercu Nou

**Bercu Nou** [berku noŭ] (hungare: **Szárazberektelep** [sArazbElatelep]) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al Micula.
## Loĝantaro
En 2000 vivis en Bercu Nou 276 homoj.
## Historio
## Trilanda punkto Garbolc-Velika Paladj-Bercu Nou
Ĝi naskiĝis post Traktato de Trianon, kiu neniiĝis pro Arbitracioj de Vieno inter 1938-1945. En la hungara parto monumento signas la lokon.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Satu Mare
Vânătorești

**Vânătorești** [vınətoreŝtj] (hungare: **Gombaserdő**) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al la komunumo Odoreu (4&nbsp;km sude).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Chereușa

**Chereușa** [kereuŝa] (hungare: **Érkőrös**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Carei. Administre ĝi apartenas al la komunumo Santău (*Tasnádszántó*).

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 616 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 745 (rumanoj, 46&nbsp;% da hungaroj), kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis .

## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1215 (en *Regestrum Varadiense*). Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szilágy).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Satu Mare
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Satu Mare
Cucu

**Cucu** [kuku] (hungare: **Kak**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Satu Mare. Administre ĝi apartenas al la komunumo Odoreu. En 1910 ĝi havis 406 loĝantojn (hungaroj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1288. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szatmár vármegye). En 1932 ĝi unuiĝis kun Mărtineşti.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Satu Mare
Sudurău

**Sudurău** (jen rumane, prononco [sudurǝŭ], hungare **Érszodoró**, prononco ) estas vilaĝo en Rumanio sude de Carei. Administre ĝi apartenas al Santău (*Tasnádszántó*).

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 556 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 estis 205 (rumanoj, 30% hungaroj), kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . 

## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1215. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (*Szilágy*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
*Gábor Sipos (*30-a de oktobro 1951): arkivisto, kulturhistoriisto, eklezihistoriisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Cionchești

**Cionchești** - jen rumane, prononco [ĉonkeŝtj], hungare **Csonkástelep** - estas vilaĝo en Rumanio. Ĝi administre apartenas al la komunumo Viile Satu Mare, kaj estas parto de la  distrikto Satu Mare kaj de la historia regiono Transilvanio. Laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . 

Ĝis 1956 Cionchești estis parto de Satu Mare, kiu situas 10 km norde. Du kilometrojn okcidente de Cionchești situas la Internacia Flughaveno Satu Mare, sed ĝi estas alirebla nur de la kontraŭa flanko.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare ()

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Mărtinești (Odoreu)

**Mărtinești**  (hungare: **Kakszentmárton**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Satu Mare. En 1910 ĝi havis 551 loĝantojn (hungaroj); en 1992 208 (rumanoj, 58 % da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1213. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungara reĝlando, al Szatmár. En 1932 ĝi unuiĝis kun Cucu. Administre ĝi apartenas al Odoreu.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Komunumoj pri Sankta Marteno en Transilvanio
La ceterajn en Hungara reĝlando vidu ĉe: Alsószentmárton   

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Satu Mare
Ciumești

**Ciumești** [ĉumeŝtj] (hungare: **Csomaköz**, germane: **Schamagosch**) estas komunumo en Rumanio okcidente de Carei. Administre ĝi ĝis 2004 estis vilaĝo en la komunumo Sanislău; per la leĝo n-ro 84/2004 ĝi iĝis aparta komunumo, al kiu apartenas la vilaĝoj Berea kaj Viișoara.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 175 loĝantojn (hungaroj); en 1992 estis 1 387 loĝantoj (70&nbsp;% da hungaroj, malplimulto da rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis .

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1306. Ĝis la Trianona traktato de 1919 kaj inter la Dua Viena Arbitracio de 1940 kaj ŝtatrenverso en Rumanio de 1944 Csomaköz apartenis al Hungario kaj estis parto de la departemento *Szatmár*.

## Fonto 
## Gravaj personoj 
* Kornélia Daday-Keller, edzino de Daday (n. 5-a de januaro 1934): pentristino.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare

Dosiero: Sanislau jud Satu Mare.png|Situo de iama Sanislău en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Berindan

**Berindan** (hungare kaj germane **Berend**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Satu Mare. En 1910 ĝi havis 524 loĝantojn (hungaroj); en 1956 714 kaj en 1992 estis 100 (75% hungaroj), kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . Ĝia unua mencio skribe estas en 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al Odoreu.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Cuța

**Cuța** [kuca] (hungare: **Laphegy**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Satu Mare. En 1910 ĝi havis 415 loĝantojn (rumanoj); en 1992 519 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1424. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Socond.

La komunuma vojo DC103 ligas Cuța al Socond. 

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Satu Mare
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Satu Mare
Jean-Bedel Bokassa

**Jean-Bedel BOKASSA** ( en Bobangui – ) ankaŭ konata kiel **Bokassa la 1-a** kaj **Salah Eddine Ahmed Bokassa**, estis la milita diktatoro de la Centr-Afrika Respubliko kaj imperiestro de la Centr-Afrika Imperio ekde  ĝis revolucio de .

Bokassa fariĝis la nova ŝtatestro de la Centr-Afrika Respubliko per la tiel nomata puĉo de la Sankta Silvestro, inter la 31-a de decembro 1965 kaj 1-a de januaro 1966.

Liaj kontraŭloj akuzis lin de multaj krimoj, inkluzive kanibalismon.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de prezidantoj de Centr-Afrika Respubliko

Kategorio:Centrafrikaj romkatolikoj
Kategorio:Centrafrikaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Centr-Afrika Respubliko
Kategorio:Diktatoroj
La verdaj buĉistoj

***La verdaj buĉistoj*** (danlingve: *De grønne slagtere*) estas dana filmo de 2003, skribita kaj direktita per Anders Thomas Jensen. La ĉefaktoroj estas Nikolaj Lie Kaas, Mads Mikkelsen kaj Line Kruse. Ĝi estas malluma komedio, temante du buĉistojn – Svend kaj Bjarne –, kiuj decidas malfermi sian propran buĉejon. La intrigo komplikiĝas per kanibalismo kaj la reapero de Eigil, la ĝemela frato de Bjarne.

Kategorio:Danaj filmoj
Micula Nouă

**Micula Nouă** [mikula nouə] (hungare: **Újmikola**) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al la komunumo Micula.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Speyer

**Speyer**, esperante "Spiro", estas urbo en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato kun 50 000 loĝantoj. Ĝi situas ĉe la rivero Rejno, 20&nbsp;km sude de Mannheim kaj Ludwigshafen.

Jam ekde la 7-a jarcento Speyer estas sidejo de romkatolika episkopo de Spiro. La ĉefa turisma allogaĵo estas la *Katedralo de Sankta Maria kaj Sankta Stefano*, nomata ankaŭ *Imperiestra Katedralo*, el la 11-a jarcento. Ĝi konsekriĝis en 1061 kaj estis tiutempe la plej granda kristana preĝejo de la mondo.

Proksime al la urbocentro troviĝas la tereno de la teknika muzeo.

Speyer---Cathedral---South-View---(Gentry).jpg|Imperiestra Katedralo
Speyer - Altstadt - Altpörtel - Blick auf Domfassade und Kirchtürme mit Abendsonne.jpg|Imperiestra Katedralo
Speyer BW 2.JPG|muzeo
Gedaechtniskirche-Speyer-03.JPG|Memor-Preĝejo
Mikwe speyer 11.JPG|Mikveo (juda rita bano)
Alte Muenze (Speyer)-02.JPG|foirejo kaj fontano

## Konataj urbanoj 
* Johann Joachim Becher, kuracisto, alkemiisto, fizikisto, matematikisto, filologo kaj erudiciulo, kiu disvolvis la flogistonan teorion pri brulado, kaj arda defendanto de la aŭstra kameralismo.
* Anselm Feuerbach, pentristo
* Hans Purrmann, pentristo
* Helmut Rössler, esperantisto
* Martin Greif, verkisto

Speyer havis gravan judan loĝantaron. La ofta juda familia nomo **Ŝapiro** devenas de la urbonomo Speyer. Ekzemplo estas la pionira esperantisto Jakobo Ŝapiro.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala urba retejo
* retejo de la teknika muzeo de Speyer


Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Urboj de Rejnlando-Palatinato
Hildesheim

**Hildesheim** (prononco  ) estas urbo en Germanio. Ĝi situas 30&nbsp;km sudoriente de Hanovro. La urbo troviĝas en la samnoma distrikto Hildesheim de la federacia lando Malsupra Saksio kaj estas ties administra, ekonomia kaj kultura centro. Fine de  la urbo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun .

La ĉefaj turismaj allogaĵoj estas la *Katedralo de Sankta Maria* (kun la Bernvardo-Pordo kaj la Kristo-Kolono) kaj la *Preĝejo de Sankta Mikaelo* (*Michaeliskirche*), kiuj ambaŭ ricevis en 1985 la agnoskon kiel Monda Kulturheredaĵo de UNESKO. Multe vizitata estas ankaŭ la historia foirplaco kun grandaj trabfakaj domoj.

Dum la mezepoko, la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso.  portas la kromnomon "rozurbo".

## Homoj rilataj al Hildesheim 
* Bernward de Hildesheim, episkopo kaj sanktulo
*Dennis Graen, arkeologo kaj kuratoro
* Gotardo de Hildesheim, episkopo kaj sanktulo
* Albrecht Hirche, reĝisoro
* Börries von Münchhausen, verkisto
* Friedrich Adolph Roemer, geologo kaj juristo
* Karl Konrad August Elbracht, juristo kaj historiisto

eta|maldekstra|300ra|katedralo Sankta Maria
eta|maldekstra|300ra|bazarplaco
eta|maldekstra|300ra|urbodomo
eta|maldekstra|300ra|baziliko Sankta Godehard
eta|maldekstra|300ra|historia trabfaka domo *Wernersches Haus*

## Vidindaĵoj 
* Sankta Miĥaelo

## Servoj 
* Universitato de Hildesheim

## Famuloj 
* En Hildesheim mortis hungara jezuito Péter Mustó.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Malsupra Saksio
Kategorio:Hansourboj
Suprasilezia metropola ligo

**Suprasilezia metropolita ligo** (pollingve *Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia*) estas planata kunigo de 17 urboj, ensumiganta Katowicon kun la ĉirkaŭaĵon sur teritorio de pola provinco Silezio. Ĝi situas sur riveroj Vistulo kaj Odro.

La ligo konsistas el jenaj komunumoj (laŭ loĝantaro):
* Katowice
* Sosnowiec
* Gliwice
* Bytom
* Zabrze
* Ruda Śląska
* Tychy
* Dąbrowa Górnicza
* Chorzów
* Jaworzno
* Mysłowice
* Siemianowice Śląskie
* Piekary Śląskie
* Świętochłowice

Kategorio:Urboj de Silezia provinco
Porknabaj mangao kaj animeo

**Porknaba mangao** (japane: 少年向け漫画 [ŝōnen muke manga]; hepburne: *shōnen muke manga* aŭ *shounen muke manga*, ofte: 少年漫画 [ŝōnen manga]; hepburne: *shōnen manga* aŭ *shounen manga*) estas mangao ĉefe celanta por knaboj. 
**Porknaba animeo** (少年向けアニメ [ŝōnen muke anime]; hepburne: *shōnen muke anime* aŭ *shounen muke anime*, 少年アニメ [ŝōnen anime]; hepburne: *shōnen anime* aŭ *shounen anime*) estas animeo ĉefe celanta por knaboj.

**Ŝōnen** (少年 [ŝōnen], hepburne: *shōnen* aŭ *shounen*, laŭvorte: *knabo* aŭ *junulo*) estas porknaba mangao, animeo aŭ mangailustrita romano. La vorto "ŝōnen" estas uzata principe en eŭropaj lingvoj kaj povas esti komprenata kiel ĝenron de mangao kaj animeo laŭ sekso kaj aĝo de celanta legantaro/spektantaro.

Ŝōnen estas kreata tiel, ke ĝuste knaboj ŝatu ĝin, kaj porknabaj mangaoj kaj mangailustritaj romanoj estas publikigataj en porknabaj manga-gazetoj. Aparte, porknabaj mangaoj kaj animeoj estas karakterizataj per aventuro, batalo- kaj perforto-scenoj, virseksa ĉefrolulo kaj per emfazo de amikeco inter knaboj aŭ viroj. Tamen malgraŭ tio ŝonen estas populara ankaŭ inter knabinoj, virinoj kaj viroj.

## Porknabaj manga-gazetoj 
Preskaŭ ĉiam titoloj de porknabaj mangazionoj havas vorton "*shōnen*".

* Shōnen Jump
* Shōnen Sunday
* Shōnen Magazine
* Shōnen Gangan

## Vidu ankaŭ 
* Great Teacher Onizuka
* Porknabinaj mangao kaj animeo
* Sejnen
* Ĝosej
* Kodomo
* Listo de mangaaj gazetoj

*
*
Kategorio:Ĝenroj de animeo kaj mangao
Temelín

**Temelín** estas municipo en Ĉeĥio situanta 5,5&nbsp;km en sudokcidenta direkto de Týn nad Vltavou. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua konservita mencio pri la vilaĝo el la jaro 1381 nomas ĝin Temjelin. La nomo estis ankoraŭ en la sama jarcento misparolata en Tomelin kaj Temlin aŭ pliprecizigata per adjektivo Germana aŭ Granda. Tiu ĉi lasta stato (Granda Temelín) estis ties ofica nomigo ĝis la 25-a de januaro 1915. En la 14-a jarcento ĝi estis apartigita en pli malgrandajn posedaĵojn.

En 1840 la vilaĝo havis 74 domojn kaj 583 loĝantojn, en 1921 ĉi tie estis 105 domoj kaj 559 loĝantoj.

## Loĝantaro 
## Lokaj partoj 
Municipo Temelín konsistas formale el dek unu partoj sur dek katastraj teritorioj. Kelkaj el tiuj ĉi partoj estas sole pereintaj setlejoj.
* Březí u Týna nad Vltavou (pereinta vilaĝo, ankaŭ nomo de k.t.)
* Knín (ankaŭ nomo de k.t.)
* Kočín (ankaŭ nomo de k.t.)
* Křtěnov (pereinta vilaĝo, ankaŭ nomo de k.t.)
* Lhota pod Horami (ankaŭ nomo de k.t.)
* Litoradlice (ankaŭ nomo de k.t.)
* Podhájí (situas en k. t. *Březí u Týna nad Vltavou*)
* Sedlec (k. t. *Sedlec u Temelína*)
* **Temelín** (Kaliště, Temelín) (ankaŭ nomo de k.t.)
* Temelínec (pereinta vilaĝo, ankaŭ nomo de k.t.)
* Zvěrkovice (Záluží, Zvěrkovice) (k. t. *Zvěrkovice u Týna nad Vltavou*)

## Pluaj fotoj 

Temelin-pond.jpg|Fiŝlago en Temelín
Lhota pod Horami-pond.JPG|Fiŝlago en parto Lhota pod Horami
Lhota pod Horami.JPG|Kapelo en Lhota pod Horami
JETE3.JPG|Vido al Nuklea elektrejo Temelín

## Rilataj temoj 
* Nuklea elektrejo Temelín


Kategorio:Municipoj en distrikto České Budějovice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto České Budějovice
Kategorio:Setlejoj en Tabora montetaro
Vomado

eta|Vomado en malnova pentraĵo
eta|Vomado de viro
**Vomado** estas konvulsia elĵeto de la stomak-enhavo tra la buŝo.

Necesas distingi inter **vomemo** kaj vera **vomado**. Ofte ni sentas nur emon al vomado, sed la vomado mem ne venas.

Multaj bestoj, precipe birdoj, uzas vomadon por nutri siajn idojn per duone digestita nutraĵo.

Ĉe la homo la vomado estas simptomo de malsano aŭ de engluto de nefreŝaj manĝaĵoj, kiujn la stomako ne povas digesti kaj tial elsputas la danĝeran enhavon pli frue ol ĝi povas veneni la organismon.

Vomadon kaŭzas ankaŭ troa manĝado, precipe troa drinkado de alkoholaĵoj. En la mezepoko, festenantoj ofte vomis intence por purigi la stomakon kaj por povi daŭrigi la festenadon.

Vomado povas havi ankaŭ psikajn motivojn, kiam ni vidas vomantan personon aŭ ion alian, kion nia subkonscio taksas kiel abomenaĵon.

Kiam la stomako elĵetas la vomaĵon, aŭtomate fermiĝas la laringo, por ke la vomaĵoj ne povu penetri en la spirvojojn. Sed homo vomanta en deliro aŭ eĉ en sveno povas sufokiĝi aŭ la putrogasoj povas veneni liajn pulmojn. Tre danĝera estas vomado ĉe suĉinfanoj, kiuj ofte vomas dormante kaj povas per vomaĵo sufokiĝi.

Kiam iu manĝis toksan manĝon, ekzemple fungojn aŭ netaŭgajn aŭ tro multajn medikamentojn, estas necese rapide vomigi la pacienton per vomigaj rimedoj por purigi lian stomakon pli frue ol la veneno sukcesos penetri en la korpon. Se la vomado ne sukcesas, necesas la stomakon ellavi kaj elpumpi.

La vomanta persono bezonas trankvilon en varma medio. Estas taŭge meti en lian buŝon pecon de glacio.

Se la vomaĵo enhavas ankaŭ sangon, temas pri simptomo de grava malsano kaj necesas konsulti kuraciston. Specimenon de la vomaĵo necesas alporti por laboratoriaj analizoj.

Metafore estas vomaĵo uzata ankaŭ kiel sinonimo de abomenaĵo aŭ kiel insulto kontraŭ io malagrabla.

## Vidu ankaŭ 
* Sano
* Vomemo
* Vomaĵo en ornitologio


Kategorio:Sanscienco
Kategorio:Digesta sistemo
Kategorio:Simptomoj en gastroenterologio
Kategorio:Sindromoj en interna medicino
Hodișa

**Hodișa** [hodiŝa] (hungare **Béltekhodos**, germane **Hodischa**) estas vilaĝo en Rumanio sud-sudoriente de Satu Mare. En 1910 ĝi havis 526 loĝantojn (rumanoj); en 1992 394 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1271. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Socond.

Sud-oriente de Hodișa estas samnoma baraĵlago, ĉirkaŭ 400 metrojn longa.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Lucio la 1-a

**Lucio la 1-a** (naskiĝis en Romo; mortis la 5-an de marto 254) estis episkopo de Romo dum ok monatoj (25-a de junio 253 ĝis la 5-a de marto 254), pasigis mallongan tempon en ekzilo, sed povis fine reveni kaj mortis je natura morto.

Oni nenion scias pri li, nur la nomon de lia patro, Porfirianus. Li estis elektita verŝajne la 25-an de junio, 253, kaj mortis la 5-an de marto 254. Lia elekto okazis dum la persekutado kiu kaŭzis la elpelon de lia antaŭulo Kornelio, kaj li ankaŭ estis forigita baldaŭ post lia konsekro, sed sukcesis akiri la revenpermeson.

Li estas laŭdita en pluraj leteroj de Cipriano pro kondamnado de la novacianistoj pro ilia rifuzo reakcepti la kristanojn en la eklezio post ilia pento kaj abĵuro sub persekutado.

Lia festotago estas la 5-a de marto en la Roma martirologio. Ĝi ne prezentiĝis en la Trenta liturgia kalendaro de Papo Pio la 5-a. En 1602 ĝi estis insertita, sub la dato de 4-a de marto la kalendaro de sanktuloj por uzo kie ajn en la romia rito. Kun la enmeto en 1621 en la sama dato de la festo de Sankta Kazimiro, la festado de papo Lucio estis reduktita al memorceremonio kun la Meso de Sankta Kazimiro. Ĝi restis tiel ĝis 1969, kiam la festotago de Lucio estis movita en la romia martirologio al la tago de lia morto kaj forlasita de la Ĝenerala Kalendaro, parte pro la senbazeco de la titolo de "martiro" kun kiu kiun li antaŭe estis honorita.

Malgraŭ tio kio estas erare deklarita en la Liber pontificalis, li ne fakte suferis martiriĝon. La persekutado de Valeriano en kiu li laŭdire estis martirigita komenciĝis post marto 254, kiam papo Lucio mortis.

## Vidu ankaŭ 
* listo de sanktuloj
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Mortintoj en 254
Taruven

**Taruven** estas arta lingvo kun tre kompleksa strukturo kreita de iu kiu uzas kaŝnomon Taliesin. Ĝia vortprovizo estas apriora, normala vortordo estas SVO, sed kun multaj variaĵoj.

Specimeno (Babela Turo Gen. 11:1-9)

1-eìša ra þa uven a þa uleìne 
2-tsar yn džinra lyèhsvu fen ševa šaỳamrues šinariaeses aò fen tšēras ryes 
3-aò yn uleìnetšara; oáh areìn þyó ryádmānen aò [] a ryádmān mān a nār fann 
4-aò sō uleìnera; oáh þyó soìðhe gaìn aaþ tani; sō []; eìša [] 
5-aò jah xušvura letšahra gaìn-taniaòið þyórary terraaìna talið 
6-aò jah uleìnera; vren tšah; faraaìes aið farauvenru; a yn ïryeì []; fen [] 
7-oáh xušvu a kann egie vin uven ; fen ëvyššalann uven [] 
8-aò jahtjegre fenaþ eìša; fen þyótax gaìnaþ 
9-[] babel; ryrees jah kann egie uveneð eìšaevið; a jah tjegrera fenaþ eìša [] 

## Eksteraj ligiloj 
http://home.nvg.org/~taliesin/taruven/index.html

Kategorio:Artaj lingvoj
Tasratal

**Tasratal** estas arta lingvo por rolludo kreita sub kopirajto de Yoon Ha Lee. Ĝia gramatiko estas simpla kun sintakso SVO kaj ĝi havas propran skribon, ne tre fantazia.
## Eksteraj ligiloj 
http://pegasus.cityofveils.com/tasratal.phtml

Kategorio:Artaj lingvoj
Eŭtikiano

**Eŭtikiano** (m. 7-an de decembro 283) estis episkopo de Romo ekde la 4-a de januaro 275 ĝis la 7-a de decembro 283.

Lian epigrafon oni malkovris en la Kaliksto-katakombo en Romo, sed krom tio preskaŭ nenion oni scias pri li. Eĉ la datoj de lia pontifikeco estas malcertaj. La Libro de la pontifikoj Liber pontificalis indikas pri ok jaroj kaj 11 monatoj, de 275 ĝis 283. Sed Eŭsebio de Cezareo diras, ke li nur 10 monatojn estis episkopo de Romo.

Oni diras, ke li permesis beni la vitojn kaj fabojn sur la altaro kaj ke li en 324 per siaj propraj manoj entombigis martirojn. Kelkaj historiistoj pridubas tiun tradicion, ĉar post la morto de imperiestro Aŭreliano ne plu estis pliaj persekutoj, kaj ĉar la benadon de kampofruktoj oni atribuas al pli posta epoko.

Lia memortago estas la 8-a de decembro.

## Vidu ankaŭ 
* listo de sanktuloj
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Mortintoj en 283
Teonaht

**Teonaht** estas persona arta lingvo kreita de usona profesorino Sarah Higley kiu uzas plumnomon Sally Caves. Ĝia vortordo estas OSV. En 2002, Glebo Malica, de grupo Piĉismo, registris kompaktan diskon kun teksto en Teonaht.

Specimeno (Babela Turo, Gen 11:1-9):

1. Send tand potom takrem tefye uõnim kalalya, uõnim mongwyf.
2. Send seawim il plevvysta elai renek, he twe esteratwe armmandy; rilua-il twe nrinarem celil hea Hsinnarid, send eldwav hovar endõ.
3. Send euab ouarje eldwa jane: "Mantets! Nittaopra uents, uo ad õ potemaht flehhtyzmats." Send nittaopra eldwav uen to mimmivua uo nerik to cicya.
4. Send eldwav ebra: "Mantets! Tesa-ilz lirifel-jo hadhhamats ta mehuen aid kempa ar Erahenahil, send rõ tyr aittearmats, ta vera listsõ hyny il takrem ro ssosyarem.
5.Send Le Hrel elo hsommante sa lõ kerem il tesa liriffel-jo hadhhama-uarrel ihhain le plevvysta.
6. Send Le Hrel elo ebra, "Keyts, il plevvysta somad, uo uõnim kalalya twavhha; aibba estwa mippa: to vokraikarem, send vawem dihhai twav kare deytwav dal ai sebrarem esai lis.
7. "Hsobmmantets; send twe kalalya vilvviglats ta vera pre-twav twe mongav rin euab ouarjo."
8. Le Hrel ad hyny il takrem elo toaaiba sossya, send il tesa eldwa beg hadha.
9. Evvaiba Bavel li'aittear ilid lirifel, uanner Le Hrel il uõm kalalya ilid potom takrem elo vilvvigla, send il plevvystan eldwa hovvandy sossyab.

## Eksteraj ligiloj 
http://www.frontiernet.net/~scaves/teonaht.html 

Kategorio:Artaj lingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Gazao

La vorto **Gazao** signas
* urbon en la palestinaj aŭtonomec-teritorioj, vd Gazao (urbo)
* provincon de Mozambiko, vidu Gaza (provinco)
* urbon en Iovo, vidu Gazao (Iovo)
* grekan humaniston,vidu Teodoro Gazao

## Vidu ankaŭ 
* Gaza-strio,
* Gazo (speco de ŝtofo)
Bastiono

**Bastiono** estas elstara parto de fortikaĵo, ordinare en la formo de kvinangulo, kiu ebligas deflanke pafi al malamikoj, kiuj atakas la muron inter du bastionoj.

Laŭ Francisko Azorín **bastiono** estas *Aldona plurflanka konstruaĵo ĉe angulo de fortikaĵo.* Kaj li indikas etimologion el kelta *bast* (fortikaĵo) kaj el la latina *bastire*, *bastum* (apogo). Krome li indikas diversajn tipojn, nome simpla bastiono, duobla bastiono, regula bastiono, reĝa bastiono, kaj ĉe bildo germana bastiono (duflanka), itala bastiono (kun malgranda angulo inter du pli grandaj anguloj, ĉiuj lini-lokigitaj) kaj fuorto kvin-bastiona (pentagona).

eta|260px|Bastiono en nov-itala stilo
La apuda skizo montras la strukturon de bastiono en "nov-itala stilo". La fortikaĵan muron prezentas la dikaj linioj sube en la bildo; la du nazo-formaj elstaraĵoj (kun litero "c") estas du bastionoj. Antaŭ la muro kun siaj bastionoj estas fosaĵo, en kiu staras ter-amaso "b", kiu protektas la mezon de la muro (eble kun pordo) kontraŭ rekta pafado. En la fosaĵo estas galerio "g", kiu permesas al defendantoj sekure moviĝi, dum kiam la malamiko estas ne tre proksima.

La nov-itala stilo estas la pratipo de bastionoj; ĝi ekestis en la dua duono de la 16-a jarcento, kiam la disvastiĝo de pafilegoj igis turojn malpli utilaj. Ĝi estis aplikata ĝis en la 19-a jarcento. Poste ĝin pli kaj pli anstataŭis la poligona fortikaĵo-stilo. En ĝi la bastionoj kvazaŭ apartiĝis de la fortikaĵo kaj iĝis memstaraj fuortoj en ia distanco antaŭ la muro. Foje ankaŭ tiaj fuortoj havas la nomon "bastiono".

Bastionoj ebligas pafi al malamiko, kiu jam atingis la muron kaj do estas preskaŭ sekura kontraŭ (pafilega) pafado de supre; ĉar la bastionoj protektas sin reciproke, ĉiu loko antaŭ la muro estas atingebla per pafilego.

## Bildaro 

Dosiero:Fortbourtange.jpg|Fortikaĵo Bourtange en Nederlando
Dosiero:Fragment fortyfikacji widziany z wieży.jpg|Bastiono en Jasna Góra, Pollando
Dosiero:Naarden kl Bijgewerkt.jpg|Fortikigita urbo Naarden en Nederlando

## Vidu ankaŭ 
* Francesco di Giorgio Martini
* Sentinelbudo

## Notoj 
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Elementoj de militarkitekturo
Cedrolando

**Cedrolando** aŭ *Cedro-lando* aŭ *Lando de la cedroj* estas kromnomo por la regno Libano, kies montoĉeno Lebanono, paralela al la Mediteranea Maro, estis en la antikveco fama pro siaj cedroj. Cedro estas la emblemo en la nacia flago de Libano.

Kategorio:Libano
Mauren

**Mauren** [mAŭren] estas komunumo en Liĥtenŝtejno. Ĝi situas nord-oriente de Eschen kaj ne havas enklavojn en la montara parto de la lando. Ĝi konsistas el propra Maŭren kaj *Schaanwald* [ŝAnvalt] (oriente).

La loka parola nomo de Mauren estas "mUra". Slogano de la komunumo estas "Mura git Gas" ("Mauren akcelas").

Rande de Schaanwald estas fervoja stacidomo, kiu apartenas al la aŭstra fervojo ÖBB.

## Historio 
Jam ĉirkaŭ 100 en Schaanwald ekestis romia bieno. La romiaj konstruaĵoj plimultiĝis, sed disfalis post invado de ĝermanoj ek de 400.

Ekde 500 ekestis kristanaj setlejoj, kadre de episkopujo Koiro. Fine de la 7-a jarcento ekestis unua kirko en Mauren. Tiutempe ĉirkaŭ 80&nbsp;% de la loĝantoj estis romanĉoj; jam ĉirkaŭ 900 duono estis alemanoj.

El 1178 estas la unua dokumento pri Mauren, sub la nomo *Muron*, kun necerta etimologio. La dokumento estas pri aĉeto de grundo en Mauren, fare de la monaĥinejo de S-ta Sebastiano en Schänis.

En 1200 la malnovan kirkon anstataŭas nova, daŭronta preskaŭ kvar jarcentojn.

La cetera historio de la komunumo, same kiel tiu de Liĥtenŝtejno, estas forte influata de la historio de Vaduzo kaj Schellenberg. En 1782 oni establis vojkotizan stacion ĉe Schaanwald, kiu restis ĝis 1848. Censo de 1784 rezultigis, ke Mauren havas 435 loĝantojn. En 1789 restis nur 375, en 1836 estis 754, en 1858 981.

Kiam en 1871 la fervojo preter monto Arlberg estis malfermita, komenciĝis importado de malmultekosta vino. La loka vino ne povis preze konkurenci; la vinkultivado spertis severan krizon. En 1911 oni ĉesigis la kultivadon.

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo

eta|Situo en Liĥtenŝtejno

Kategorio:Komunumoj de Liĥtenŝtejno
Renaud

**Renaud** (Renaud Séchan) (naskiĝis la  en Parizo, Francio) estas fama kantisto de francaj kanzonoj.

Li estas unu el la plej famaj kantistoj en Francio. En liaj kanzonoj li miksas ribelon kaj tenerecon, ekbatalon kaj humuron por kritiki socion, por doni omaĝon aŭ ridi.
En ĉiuj siaj kanzonoj, li uzas parolmanieron ege personan kaj multe da slango.

**Renaud** ankaŭ aktoris kelkajn filmojn, el kiuj estas adapto pri la romano *Germinal* de Émile Zola. Tiu verko temas pri la laboristaj ribeloj en la karbaj minejoj en la Norda parto de Francio.

## Vivo 
### Infaneco kaj adoleskeco 
Renaud naskiĝis la  en la 14-a arondismento de Parizo. Li havas ĝemelan fraton (David), kaj kvar aliajn gefratojn inter kiuj estas la verkisto Thierry Séchan.

Lia patro, Olivier Séchan, origina el protestanta familio de suda parto de Francio, estas instruisto pri germana kaj nederlanda lingvoj, tradukisto kaj verkisto de detektivaj romanoj. Li ricevis la premion *Deux-Magots* en 1945 pro sia verko *Les Corps ont soif*. Lia patrino, origina el familio de Norda Francio, estas laboristino.

Malgraŭ kelkaj kapablecoj, li vidigas nur iomete intereson pri studoj, kun abomeno speciala pri gimnastiko. Li mem diras ke li poziciiĝas apud la malantaŭo de la lernoĉambro: li "ekhavas kompanion kun la hejtilo de la lernoĉambra malantaŭo", ekde la 6-a klaso.

### Albumoj 
* 1975: *Amoureux de Paname*
* 1977: *Laisse béton*
* 1979: *Ma gonzesse*
* 1980: ''Marche à l'ombre*
* 1981: *Le Retour de Gérard Lambert*
* 1983: *Morgane de toi*
* 1985: *Mistral gagnant*
* 1988: *Putain de camion*
* 1991: *Marchand de cailloux*
* 1993: *Renaud cante el' Nord*
* 1994: *À la belle de Mai*
* 1995: *Les Introuvables* (KD enhavanta kelkajn rarajn kanzonojn)
* 1996: *Renaud chante Brassens* (kantoj de Georges Brassens)
* 2002: *Boucan d'enfer*
* 2006: *Rouge Sang*
* 2009: *Molly Malone*

### Ceteraĵoj 
Lian kanzonon pri Ingrid Betancourt *Dans la Jungle* tradukis du personoj esperanten: Nicola Ruggiero kaj Daniel Pérard.

Pli malnovan kanzonon *Manhattan-Kaboul'' esperantigis Philippe Berizzi kiu havis skribitan permeson por traduki ĝin .

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Lolita Séchan (lia filino)
* Henri Désiré Landru#Kanzonoj

## Eksteraj ligiloj 
* HLM des fans de Renaud franca retejo de ŝatantoj de Renaud

Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Franca kanzono
Gianluigi Buffon

**Gianluigi Buffon** (naskiĝis la 28-an de januaro de 1978 en Carrara) estas itala futbalisto. Li estas golisto, kaj estis membro de la itala nacia teamo de futbalo kiu gajnis la Futbalan Mondpokalon de 2006 kaj ankaŭ sukcesis en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008, la Futbala Mondpokalo 2010 kaj la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012. En la turniro de 2012 li krome estis teamestro, same en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016.eta|Gianluigi Buffon en 2014

[eta|maldekstra|300px|la pafo de [Andrés Iniesta al la golo de Gianluigi Buffon en la finala matĉo Italio-Hispanio de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012]]

Kategorio:Italaj futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Cristian Zaccardo

**Cristian Zaccardo** (naskiĝis la 21-an de decembro de 1981 en Formigine) estas itala futbalisto, mondĉampiono en 2006. Laŭ la stato de somero 2012 li estas membro de la itala futbalklubo *Parma FC*.

Kategorio:Italaj futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Andrea Barzagli

eta|200px|Andrea Barzagli en 2007
**Andrea Barzagli**  estas itala futbalisto. Li naskiĝis la 8-an de majo 1981 en Fiesole, Italio. Dum la 2006 li fariĝis monda ĉampiono kun la itala nacia teamo de futbalo kaj ankaŭ sukcesis en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008. Post partopreno ankaŭ en la eŭropa ĉampionado de 2012, en kiu ĝi atingis la duan pozicion, li ankaŭ aktivis en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016, en kiu ĝi post longa kaj egalforta lukto malvenkis kontraŭ la germana teamo en la kvaronfinalo.

Kategorio:Italaj futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Luca Toni

**Luca Toni** (naskiĝis la 26-an de majo de 1977 en Pavullo nel Frignano) estas itala futbalisto. Li estis membro de la itala nacia teamo de futbalo kiu gajnis la Futbalan Mondpokalon de 2006 kaj ankaŭ sukcesis en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008. eta|220px|Luca Toni

## Eksteraj ligiloj 
* de Luca Toni sur *FootballDatabase.com*(en angla lingvo)

Kategorio:Italaj futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Soconzel

**Soconzel** [sokonzel] (hungare: **Kisszokond**, germane: **Kleinsukunden**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Satu Mare. En 1910 ĝi havis 565 loĝantojn (rumanoj), en 1992 estis 531 (rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . Ĝia unua mencio skribe estas en 1424. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al Socond.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Satu Mare
Alberto Gilardino

eta|Alberto Gilardino
**Alberto Gilardino** (naskiĝis la 5-an de julio de 1982 en Biella) estas itala futbalistoLi estis membro de la itala nacia teamo de futbalo kiu gajnis la Futbalan Mondpokalon de 2006 kaj ankaŭ sukcesis en la Futbala Mondpokalo 2010.

Kategorio:Italaj futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Angelo Peruzzi

**Angelo PERUZZI** (naskiĝis la 16-an de februaro de 1970 en Viterbo) estas itala futbalisto. Kun la itala nacia teamo de futbalo li iĝis mondĉampiono en 2006.

Kategorio:Italaj futbalistoj
Alessandro Nesta

**Alessandro Nesta** (naskiĝis la 19-an de marto de 1976 en Romo) estas itala futbalisto, mondĉampiono en 2006.

Kategorio:Italaj futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Mauro Camoranesi

**Mauro Camoranessi** (naskiĝis la 4-an de oktobro de 1976 en *Tandil*, Bonaera Provinco) estas argentina futbalisto de itala deveno. . Li estis membro de la itala nacia teamo de futbalo kiu gajnis la Futbalan Mondpokalon de 2006 kaj ankaŭ sukcesis en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008 kaj la Futbala Mondpokalo 2010. eta|Mauro Camoranesi

Kategorio:Italaj futbalistoj
Kategorio:Argentinaj futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Argentino
Francesco Totti

**Francesco TOTTI** (naskiĝis la 27-an de septembro 1976 en Romo) estas itala futbalisto, mondĉampiono en 2006.

Atleto dotata per talento kaj forto kaj ankaŭ per ludvido kaj rapideco de efektivigo, li ĉiam ludis kiel profesiisto por la itala futbalteamo AS Roma, kies kapitano li estas. Totti estas la futbalisto plej goliga kaj kun plej da ĉeestoj en la historio de la klubo AS Roma.

## Komencoj 
Totti naskiĝis en la kvartalo *Appio Latino*, proksime de *Porta Metronia* (de ĉi tie la kromnomo de "La infano de *Porta Metronia*").
Li komencis futballudi en la kvartala teamo de *Fortitudo*; poste en 1986 li pasis al la junula teamo de *Lodigiani*. Totti, petite de AS Roma* kaj *Lazio* (la alia rivala urba teamo), elektis la unuan kaj eniris apenaŭ 13-jaraĝa en la junulteamon de la klubo.

## Lia teamo: *AS Roma* 
Post tri jaroj en la junulteamo de AS Roma, dum la futbalsezono 1992/1993 Totti eniris en la rondon de la unuaranga teamo danke al la trejnisto Vujadin Boskov, kiu debutigis lin en *Serie A* (la unuaranga futbala ligo en Italio) en la lastaj minutoj de la matĉo *Brescia-Roma (0-2)*.

La debuto kiel dekomenca matĉanto okazis la 16-an de decembro 1993 en *Coppa Italia* (Itala Pokalo) en matĉo en kiu A.S. Roma venkis sed estis eliminita de *Sampdoria* post la penaloj. La debuto kiel dekomenca matĉanto en *Serie A* okazis la 27-an de februaro denove kontraŭ *Sampdoria*.

En la futbalsezono 1994/1995 Totti faris sian unuan golon en *Serie A* (la 4-an de septembro 1994) kontraŭ *US Foggia* kaj malgraŭ la konkuro de pli spertaj samteamanoj *Abel Balbo* kaj *Daniel Fonseca*, li akumulis 21 ĉeestojn akirante 4 golojn.

Ekde la sekvanta sezono, Totti fiksiĝis en la teama listo.
En 1997 li estis nomumita kapitano kaj komencis fariĝi la simbolo de la Klubo, farante 30 matĉojn kaj 5 golojn. En 1999, Totti estis elektita kiel la plej bona *juna futbalisto* de *Serie A''.

Dum la futbalsezono 2000-01, sub la gvidado de la trejnisto Fabio Capello, Totti estis utiligata kiel duonavanulo farante aliajn 13 golojn, atingante tiel sian unuan titolon kaj la trian en la historio de A.S. Roma.

En 2006 kun la itala nacia teamo de futbalo li gajnis la futbalan mondpokalon.

Kategorio:Italaj futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio