Kajano

**Kajano** aŭ **Guando** (*Cajanus cajan*) estas plantspecio en la subfamilio Faboideoj (*Faboideae*) de la familio de Fabacoj (*Fabaceae*). Tiu utila planto estas kultivata en vastaj partoj de la tropikoj kaj subtropikoj.

## Priskribo 
eta|links|ilustraĵo

### Kresko kaj folio 
Kajano estas vertikale kreskanta arbusto aŭ duonarbusto, kiu atingas kreskoalton de 1,5 ĝis 3m, kelkfoje ĝis 4m. La branĉoŝelo estas okulfrape ripa kaj kovrata kun orecaj, veluraj triĥomoj.

La folioj estas triope pinataj. La folieroj estas 2,5 ĝis 10&nbsp;cm longaj, 1,4 ĝis 5&nbsp;cm larĝaj, eliptaj ĝis lancetaj, je la pinta ekstremo kojnformaj; la supra surfaco havas verdan koloron. La malsupra surfaco estas paleca kaj arĝente grize verda. La hararo de la supra surfaco konsistas el fajnaj, mallongaj veluraj haroj, la malsupra surfaco havas pli longajn blankecajn harojn. La folitigo longas 1 ĝis 5,5&nbsp;cm.

### Floraro kaj floro 
eta|Kajana floro en Sydney 2019
La panikla floraro en la ŝosa ekstremaĵo konsistas el multege da grapolaj floraroj. La florartigoj longas inter 2 ĝis 7&nbsp;cm. La frue defalantaj stipuloj estas ovformaj kaj longas 8mm kaj larĝas 5mm. La unuopaj pedunkloj longas 1 bis 1,7&nbsp;cm . Ĉiuj partoj de la floraro estas flavbrune haraj.

eta|Semoj de kajano
La duseksa floro estas unusimetria kaj kvinnombra kun duobla involukro. La kaliko konsistas el 5mm longa kalika tubo kun 4 ĝis 7mm longaj kalikaj dentoj. La kaliko havas flavbrunaj kaj glandaj haroj. La korolo havas tipan formon de papiliformaj floroj. La baza koloro de la petaloj estas flava kun ruĝbrunaj ĝis malhelruĝaj strioj, la ekstera flanko havas similkoloran nuancon. La korolo estas kun diametro de 1,2 ĝis 1,7&nbsp;cm preskaŭ ronda. La flugiloj estas flavaj kaj la naveto flave verda.

### Frukto kaj semo 
La guŝoj estas fojnkoloraj kun violeta- nigra nuanco, haraj kaj grandaj. La semoj estas flave brunaj, kremkoloraj, brunaj aŭ ruĝecaj kun kaŝtanbruna hilumo. Ĝi longas 6 ĝis 6,5mm kaj larĝas 4,5 ĝis 5,5mm.

## Kultivado 
Nuntempe kajano estas vaste kultivata en ĉiuj tropikaj kaj duontropikaj regionoj de kaj la Malnova kaj la Nova mondoj.

Monda produktado de kajano estas taksita je  milionoj da tunoj. Ĉirkaŭ 63% de ĉi tiu produktado devenas el Barato. Afriko estas la duaranga centro de diverseco kaj nuntempe ĝi kontribuas ĉirkaŭ 21% de la tutmonda produktado kun 1,05 milionoj da tunoj. Malavio, Tanzanio, Kenjo, Mozambiko kaj Ugando estas la ĉefaj produktantoj en Afriko.

La totala nombro de hektaroj destinita al kajano estas taksita je 5,4 milionoj
eta|*Cajanus cajan*

## Popolaj nomoj 
La planto havas tre diversajn nomojn. Ekzemple:

* *tubarika* (तुबरिका) en la sanskrita
* *thuvaram paruppu* (துவரம் பருப்பு) en la tamila
* *thuvara parippu* (തുവരപ്പരിപ്പ്) en la malajalama 
* *togari bele* (ತೊಗರಿ ಬೇಳೆ) en la kanara
* *tuver*' (તુવેર) en la gujarata
* *toor Dal* (तूर डाळ) en la marata
* *toor dal* (तूर दाल) aŭ *arhar dal* (अरहर दाल), en la hindia
* *orhor dal* (অড়হর ডাল) en la bengala
* *rohor dail* (ৰহৰ দাইল) en la asama
* *harada dali* en la odia
* *kandi bedalu* (కందిపప్పు) en la telugua
* *behliang* en la miza
* *no-eye pea
* *red gram*
* *tropical green pea*
* *gungo pea* en Jamaiko
* *gandule bean*
* *gandul* / *guandu* en Latinameriko
* *chícharo* en Latinameriko
* *arveja* en Ekvadoro
* *mgbụmgbụ*
* *gungo pea* / *gunga pea* / *Congo pea* en Afriko
* *mzimbili mussa* en Tanzanio
* *nandolo* kaj *kardis* en Malavio
* *fio-fio*
* *mbaazi*
* *rahar daal* (रहर दाल) en la nepala
* *kadyos* En Filipinoj
* "Mbaazi" en Kenjo

## Disvastigo 
Kajano estas kultivata en multaj partoj de la tropikoj kaj subtropikoj kaj estas trovebla en alteco inter ĉe maro kaj 1450m super marnivelo.

## Literaturo 
* B. Mackinder, R. Pasquet, R. Polhill und B. Verdcourt: *Cajanus cajan*. En: *Flora Zambesiaca'', volumo 3, parto 5, 2001.
* S. I. Ali: Priskribo en la "Flora of Pakistan".

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Erbgut der Straucherbse entschlüsselt 

kajano
Kategorio:Utilplantoj
Kategorio:Faboideoj