open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Absoluta devio

En statistiko, la **absoluta devio** de ero de datumaro estas la absoluta diferenco inter tiu ero kaj donita punkto. Tipe la punkto, de kiu la ekarto estas mezurata, estas la mediano aŭ la meznombro de la datumaro.

: *|D| = |xi-m(X)|*

kie

:|D| estas la absoluta devio,
: *xi* estas la datuma ero
:kaj *m(X)* estas la elektita mezuro de centra dispozicio.

La **averaĝa absoluta devio** (aŭ simple **averaĝa devio**) de datumaro estas la averaĝa (aŭ atendata valoro) de la absolutaj devioj kaj estas enkonduka statistiko de statistika disperso aŭ variebleco.

La averaĝa absoluta devio de aro *{x1, x2, ..., xn}* estas

:\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n |x_i-m(X)|

La elekto de centra dispozicio *m(X)* havas signifan efikan al valoro de la averaĝa devio. Ekzemple, por la datumaro {2, 2, 3, 4, 14}:

{5} = 3,6
|-
| Mediano = 3
| \frac{5} = 2,8
|-
| Reĝimo = 2
| \frac{5} = 3,0
|}

La averaĝa absoluta devio de la mediano estas ĉiam malpli ol aŭ egala al la averaĝa absoluta devio de ĉiu alia fiksita nombro, inkluzive la meznombron.

La averaĝa absoluta devio de la meznombro estas malpli ol aŭ egala al la norma diferenco, ĉi tio sekvas el neegalaĵo de Jensen. Por gaŭsa distribuo, kie *x* estas hazarda variablo kun meznombro 0, en ekspekto, la rilatumo de norma diferenco al meznombro absoluta devio devas kontentigi jenan egalecon :

: \frac{\sum|x|}{\sqrt{ \sum x^2}} = \sqrt{\frac{2}{\pi}} 

Tiel, absoluta devio de meznombro estas proksimume 0,8 de la norma diferenco.

La absoluta devio de meznombro aŭ **meznombra absoluta devio** (MAD) estas la averaĝa absoluta devio de la meznombro. Rilatanta meznombra absoluta eraro (MAE) estas komuna mezuro de antaŭdira eraro en tempa seria analitiko.

Notu, ke kvankam la termino **meznombra devio** estadas uzata kiel sinonimo por meznombra absoluta devio, por esti preciza ĝi estas ne la samo; en ĝia severa interpretado (konkrete, sen faro de la absoluta valora operacio), la meznombra devio de ĉiu datumaro estas nulo.

La absoluta devio de meznombro de specimeno estas biasa proksimumilo de absoluta devio de meznombro de la tuta loĝantaro.

## Vidu ankaŭ 
* Disperso (statistiko)
* Ekarto
* Plej malgranda absoluta devio
* Mediana absoluta devio
* Mediano
* Meznombro
* Reĝimo
* Norma diferenco
* Varianca devio
* Oftecodistribuo

## Eksteraj ligiloj 
* Avantaĝoj de la meznombra absoluta devio

Kategorio:Eksperimenta fiziko
Kategorio:Statistiko
Sven Erik Krikortz

**Sven Erik KRIKORTZ** (naskiĝis en 1868, mortis la ) estis sveda doktoriĝinta kuracisto kaj esperantisto. En 1906 li estis membro de la Lingva Komitato kaj prezidanto de la Stokholma Esperanto-grupo.

Krikortz estis unu el la pioniroj de la sveda Esperanto-movado. En 1898 li eldonis 16-paĝan informan broŝuron pri Esperanto en la sveda lingvo *(Esperanto, ett neutralt språk)*. Estis li kiu faris la unuan esperantlingvan raporton en scienco kongreso, nome ĉe la Internacia Kongreso de Fizioterapio en Lieĝo en aŭgusto 1905; li tie prezentis varmaeran aparaton kun fluanta akvo de 41 gradoj por kuraci ŝankroidon. Kiam en 1906 oni fondis Svedan Esperantistan Societon, Krikortz fariĝis vicprezidanto. Kun Paul Axel Nylén li tradukis la tragedion *Fraŭlino Julie* (originale *Fröken Julie*) de August Strindberg el la sveda; la 64-paĝa libro aperis en 1908.

Krikortz estis ankaŭ idisto, prezidanto de Uniono di la Linguo Internaciona Ido.

## Literaturo 
* **1931**: Jubileums-Matrikel - Jubilea Matrikulo 1931. Stockholm: Svenska Esperanto-Förbundet 1931, 123 p. kun multaj fotoj, inkluzive plia foto de Krikortz pli aĝa

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Esperanto, ett neutralt språk,* Stockholm 1898, 16 paĝoj.
* *Fraŭlino Julie (Fröken Julie),* naturalista tragedio, tradukis Paul Axel Nylén kaj S. E. Krikortz, Uppsala: Appelberg, 1908, 64 paĝoj, kun ilustraĵoj.
* Nekrologo en *Progreso*

Kategorio:Svedaj esperantistoj
Kategorio:Idistoj
Fermita aro

En topologio, **fermita aro** estas speco de aro.

En topologia spaco, aro estas fermita se kaj nur se ĝi koincidas kun sia fermaĵo. Ekvivalente, aro estas fermita se kaj nur se ĝi enhavas ĉiujn siajn limigajn punktojn.

Komplemento de fermita aro estas malfermita aro.

Ĉi tiu estas ne al esti konfuzita kun fermita dukto.

## Ecoj 
Fermita aro enhavas sian randon. En aliaj vortoj, se esti sur la rando kie iri eksteren iel ajn proksime oni okazos ekster la aro. Notu, ke ĉi tiu estas vera ankaŭ se la rando estas la malplena aro, ekzemple en la metrika spaco de racionalaj nombroj, por la aro de nombroj kies la kvadrato estas malpli ol granda ol 2.

* Ĉiu komunaĵo de ajne multaj fermitaj aroj estas fermita kaj ĉiu kunaĵo de finia kvanto de fermitaj aroj estas fermita.
* La malplena aro kaj la tuta spaco estas fermitaj.
* La komunaĵa propraĵo ankaŭ permesas difini la fermaĵon de aro *A* en spaco *X*, kiu estas difinita kiel la plej malgranda fermita subaro de *X* kiu estas superaro de *A*. Aparte, la fermaĵo de *A* povas esti konstruita kiel la komunaĵo de ĉiuj fermitaj superaroj.
* Aro povas estas nek fermita nek malfermita.
* Aro povas esti fermita kaj malfermita, ĉi tia aro estas nomata kiel fermita-malfermita aro.

Aro kiu povas esti konstruita kiel kunaĵo de kalkuleble multaj fermita aroj estas *F-sigma aro* (*Fσ*). Ĉi tia aro ne nepre estas fermita.

## Ekzemploj 
* La segmento [*a*,*b*] de reela linio estas fermita.
* La unua intervalo [0,1] estas fermita en la metrika spaco de reelaj nombroj, kaj la aro [0,1] ∩ **Q** de racionalaj nombroj inter 0 kaj 1 (inkluzive) estas fermita en la spaco de racionalaj nombroj, sed [0,1] ∩ **Q** ne estas fermita en la spaco de reelaj nombroj.
* La duono-malfermita intervalo [0,1) de la reelaj nombroj estas nek fermita nek malfermita.

## Vidu ankaŭ 
* Malfermita aro
* Fermita-malfermita aro
* Fermaĵo
* Rando (topologio)
* Limiga punkto
* Topologia spaco
* Komplemento
* Fermita dukto

Kategorio:Ĝenerala topologio
Fermita-malfermita aro

En topologio, **fermita-malfermita aro** en topologia spaco estas aro, kiu estas kaj malfermita aro, kaj fermita aro.

## Ekzemploj 
La spaco *X* estu topologia spaco sur la aro, kiu estas la kunaĵo de la du intervaloj [0,1] kaj [2,3], kun la topologio heredita kiel la subspaca topologio de la ordinara topologio sur la reela linio **R**. En la topologia spaco *X*, la aro [0,1] estas fermita-malfermita, kaj same la aro [2,3]. Ĉi tiu estas sufiĉe tipa ekzemplo: se topologia spaco estas similmaniere konstruita kiel kunaĵo de finia nombro da disaj koneksaj spacoj kiel komponantoj, ĉiu el la komponantoj estas fermita-malfermita.

En ĉiu topologia spaco *X*, la malplena aro kaj la tuta spaco *X* estas fermita-malfermita.[1][2]

Kiel malpli bagatela ekzemplo, estu la spaco **Q** de ĉiuj racionalaj nombroj kun ilia ordinara topologio, kaj estu aro *A* de ĉiuj pozitivaj racionalaj nombroj kies kvadrato estas pli granda ol 2. Pro tio ke √2 estas ne en **Q**, *A* estas fermita-malfermita subaro de **Q**. Notu ke tamen *A* ne estas fermita-malfermita subaro de la reela linio **R**, ĝi estas nek malfermita nek fermita en **R**.

## Ecoj 
* Aro estas fermita-malfermita se kaj nur se ĝia rando estas malplena.
* Ĉiu fermita-malfermita aro estas unio de (eble malfinie multaj) koneksaj komponantoj.
* Se ĉiuj koneksaj komponantoj de topologia spaco *X* estas malfermitaj (ekzemple, se *X* havas nur finie multajn komponantojn, aŭ se *X* estas loke koneksa), tiam aro estas fermita-malfermita en *X* se kaj nur se ĝi estas unio de koneksaj komponantoj.
* Topologia spaco *X* estas koneksa se kaj nur se la nuraj fermitaj-malfermitaj aroj en *X* estas la malplena aro kaj *X*.
* Topologia spaco *X* estas diskreta se kaj nur se ĉiu el ĝiaj subaroj estas fermita-malfermita.
* La operacioj de formado de kunaĵoj kaj komunaĵoj igas la aron de fermitaj-malfermitaj subaroj de donita topologia spaco *X* bulea algebro. Ĉiu Bulea algebro povas esti ricevita tiamaniere el taŭga topologia spaco, vidu en kerna prezenta teoremo por buleaj algebroj.

## Vidu ankaŭ 
* Fermita aro
* Malfermita aro

## Eksteraj ligiloj 
* Topologio sen ŝiroj de Sidney A. Morrita

Kategorio:Ĝenerala topologio
Vertico (grafeoteorio)

eta|Grafeo kun 6 verticoj kaj 7 lateroj
En grafeoteorio, **vertico** estas la fundamenta unuo, el kiuj grafeoj estas formitaj: sendirekta grafeo konsistas el aro da verticoj kaj aro da eĝoj (neordigitaj paroj de verticoj), kaj orientita grafeo konsistas el aro da verticoj kaj aro da arkoj (ordigitaj duopoj de verticoj). De vidpunkto de grafeoteorio, vertico estas traktata kiel senstruktura kaj nedividebla objekto.

Vertico *w* estas najbara al alia vertico *v* se la grafeo enhavas lateron *(v, w)*. La najbaraĵo de vertico *v* estas konkludita subgrafeo de la grafeo, formita per ĉiuj verticoj najbaraj al *v*.

La grado de vertico en grafeo estas la kvanto de lateroj incida al ĝi. **Izola vertico** estas vertico kun grada 0. **Folia vertico** estas vertico kun grado 1. En orientita grafeo, oni povas distingi la **eksterengradon** (kvanto de elirantaj lateroj) kaj la **enengradon** (kvanto de alirantaj lateroj); **fonta vertico** estas vertico kun enengrado 0, **lavuja vertico** estas vertico kun eksterengrado 0.

Grafeo estas vertico-transitiva, se ĝi havas simetriojn kiuj ĵetas ĉiun verticon al ĉiu alia vertico. En la ĉirkaŭteksto de grafnumerado kaj grafea izomorfio gravas distingi inter **markitaj verticoj** kaj **nemarkitaj verticoj**. Markita vertico estas vertico, kiu estas identigita per markilo ebliganta distingi ĝin de la aliaj markitaj verticoj; du grafeoj povas esti konsiderataj izomorfaj, se ili efektivigas rilatojn nur inter paroj de verticoj kun egalaj markiloj. Nemarkita vertico estas tia, kiu povas esti anstataŭigita per ĉiu la alia vertico nur surbaze de ĝia konekteco en la grafeo.

## Vidu ankaŭ 
* Eĝo (grafeoteorio)
* Vertico (geometrio)
* Hipergrafeo
* Hipereĝo
* Senvertica grafeo
* Vertico-transitiva grafeo

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Grafeteorio
Vertico

**Vertico** havas diversajn signifojn:

* **Vertico (geometrio)** estas ero de plurlatero, pluredro, ... .
**En geometrio, **vertico-transitiva** estas tia pluredro (aŭ hiperpluredro aŭ kahelaro), ke ĉiuj ĝiaj verticoj estas ĉirkaŭbaritaj per la samaj specoj de edroj. 
**En geometrio,  **vertica figuro** estas figuro vidata kiam angulo de pluredro aŭ hiperpluredro estas tranĉita for.
**En geometrio, **vertica konfiguro** estas mallonga notacio por prezenti vertican figuron de pluredro aŭ kahelaro.
* **Vertico (grafeoteorio)** estas ero de grafeo.
**En grafeoteorio, **vertico-transitiva grafeo** estas aŭtomorfia grupo, kiu agas transitive sur ĝiaj verticoj.
2 (nombro)

**Du** estas la natura nombro kiu sekvas de 1 kaj antaŭas de 3.

La nombro **2** en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 10
* en deksesuma sistemo : 2

## En matematiko 
* La inverso de du estas duono. (1 / 2 = ½) 
* 2 estas la unua (plej eta) primo.
* 2 estas nombro de Fibonaĉi.

## Laŭ skribo 
* Ĉina skribo: 二 - Ĉi tiu nombro plaĉas kantonoj, ĉar ĝi sonas same kiel la vorto 易 ("facila") en la kantona.

* Arabaj ciferoj: **٢**

Evoluo de la araba cifero du

evoluo de la araba signo

* Majaa skribo: 20px

## En fiziko 
2 estas la unua magia nombro.

## Pri la nombro 2 
* La atomnumero de heliumo.
* Estas **2** seksoj vira kaj ina.
* Simetriaj objektoj havas **du** samgrandajn partojn.
* En brazila folkloro la 2 absolute rilatas al aglo, sed ĉiuj nombroj finitaj per 2 rilatas al struto.

## Vidu ankaŭ 
* Nenegativa entjera potenco de 2
* Duera aro
* Bulea domajno
* Nombronomo


Kategorio:Naturaj nombroj
Nemeshany

**Nemeshany** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Sümeg. La loknomo signifas hungare: nobelo-marĉo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 11nbsp;km²
* Loĝantaro: 440
* Poŝtkodo: 8471
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Nemeshany situas sur mildaj deklivoj, laŭ traira flankovojo. Sümeg troviĝas 15, Devecser 7 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1230. Tiutempe estis 2 vilaĝoj: por nobeloj kaj por servistoj de fortikaĵo. La turkoj preskaŭ senhomigis la vilaĝojn. Poste la vilaĝoj kuniĝis.

En Nemeshany migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* baroka romkatolika preĝejo omaĝe al Nomo de Dipatrino de 1797
* luterana preĝejo
* muelejoj nomataj Csizmadia (ĉizmadia) kaj Komuna
* monumento pri falintoj de la 1-a mondmilito
* restoracio nomata Koplaló
* ŝtonoponto el la 18-a jarcento
* fiŝlagoj nomataj Sárosfő (protektata)

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Fjodor Avilov

**Fjodor AVILOV** estis pionira esperantisto en Kartvelio loĝanta en Tifliso. En 1906 li estis membro de la Lingva Komitato (LK) kaj de ĝi elektita en la komisionon por prepari la rusajn Akademiajn Korektojn.

En 1896 li fondis Esperanto-societon en Tifliso, la unuan en Kartvelio. En 1906 aperis lia traduko de rakonto de Leonid Andrejev, *Ruĝa Rido.*

## Notoj 
Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Kartvelaj esperantistoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Aleksandr Asnes

**Aleksandr I. ASNES** (; 18xx — 1922) estis rusa esperantisto, judo. Kuracisto. Havis plumnomon "Sensajev". 

Li loĝis en Peterburgo. Li esperantiĝis en 1904 kaj estis prezidanto kaj vicprezidanto de la societo Espero. Li estis asista redaktoro de "Esperanto" (de Ostrovskij), redaktoro de Ruslanda Esperantisto (1905–1908), iniciatinto kaj kunlaboranto de "Espero" (ĉe "Vestnik znanija"). En 1906 li estis membro de la Lingva Komitato. Asnes estis korespondanto de Zamenhof kaj aŭtoro de 2 vortaroj (1908).

Li estis menciita en Albumo de Konataj Esperantistoj de Fritz Schuck (paĝo 47).

Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Rusiaj judoj
Kategorio:Rusiaj eldonistoj
Kuranoj

La **kuranoj** estas minoritata etno en Sudano. Ili estas pli ol 50.000 homoj. Plejparte ili estas muslimoj kaj ili parolas la araban lingvon

Kuranoj
Lahavenoj

La **lahavenoj** (*Lahawin*) estas minoritata etno en Sudano. Ili estas pli ol 100.000 homoj. Plejparte ili estas muslimoj. La lahavenoj parolas la araban lingvon. Ili estas nomadoj.

Lahavenoj
Lahavenoj
Logooj

La **logooj** estas etno en Sudano kaj Demokratia Respubliko Kongo. La logoa lingvo apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. Multaj logooj estas kristanoj. La logooj en la Demokratia Respubliko Kongo estas pli ol 200.000 homoj.

Logooj
Logooj
Logooj
Lafofaoj

La **lafofaoj** estas minoritata etno en Sudano. Ili estas malpli ol 10.000 homoj. Plejparte ili estas muslimoj. La tradicia lafofaa lingvo apartenas al la niĝer-kongaj lingvoj. Multaj lalofaoj parolas la araban lingvon. La lalofaoj vivas en la subŝtato Suda Kurdufano de Sudano.

Lalofaoj
Lalofaoj
Eŭropa gejfiero

eta|Europride 2006 en Londono
**Eŭropa gejfiero** (origine **Europride**) estas ĉiu-jara GLAT-parado okaze de Christopher Street Day (CSD) en unu el eŭropaj urboj.

Ekde 1991 European Pride Organizer's Association donas al unu el urboj titolon "Europride". Manifestacio CSD estas tie tiam konvene pli granda, kio - kiel volas organizantoj - okazigas pli grandan impeton, kio interesigas publikan opinion pri aferoj de seksaj malplimultoj.

## Urboj-organizantoj de Europride 
## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* GLAT
* GLAT-organizoj
* Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj

## Eksteraj ligiloj
*  Oficiala retpaĝo de Europride

Kategorio:GLAT-eventoj
Kategorio:Paradoj
Christopher Street Day

250px|dekstra|eta|CSD en Berlino en 1999
**Christopher Street Day** (angle *Tago de la Strato de Kristoforo*, CSD, Gay Pride) - festo de GLAT-movado, kiu okazas ĉiujare la 27-an de junio memore eventoj Stonewall riots, kiuj okazis en 1969 en Novjorko.

Nomo devenas de strato, apud kiu situis drinkejo por gejoj - 55 Christopher Street.

## Vidu ankaŭ 
* Europride
* GLAT-movado
* Kontraŭgeja diskriminacio
* Ribelo de Stonewall

Kategorio:GLAT-eventoj
Kategorio:Paradoj
Kategorio:GLAT-historio en Usono
Meznombra absoluta eraro

En statistiko, la **meznombra absoluta eraro** estas valoro kiu montras kiel preciza de antaŭdiro de iu valoro respektive al la reala valoro.

La meznombra absoluta eraro estas komuna mezuro de antaŭdira eraro en tempa seria analitiko.

La meznombra absoluta eraro (MAE) estas

:\mbox{MAE} = \frac{1}{n}\sum_{i=1}^n \left| f_i-y_i\right| =\frac{1}{n}\sum_{i=1}^n \left| e_i \right|

kie *ei = fi - yi* estas la absoluta eraro de la *i*-a antaŭdiro,
: *fi* estas la *i*-a antaŭdiro,
: *yi* la *i*-a reala valoro.

Alternativaj formuloj povas enhavi relativajn frekvencojn kiel pezaj koeficientoj.

Notu, ke la meznombra absoluta dekliniĝo estas sufiĉe malsama ol la *meznombra absoluta eraro*.

## Vidu ankaŭ 
* Absoluta dekliniĝo

Kategorio:Statistiko
Chamaeleo calyptratus

***Chamaeleo calyptratus*** aŭ **vualita ĥameleono** estas granda specio de ĥameleono kiu troviĝas en la montarecaj regionoj de Jemeno kaj Sauda Arabio. Ĝi ankaŭ foje nomiĝas **jemena ĥameleono**. La vira vualita ĥameleono estas verda, kaj laŭ ĝia humoro, la verdo iĝas alia koloro inter hela verdo ĝis oliva ruĝo. Ankaŭ estas strioj flavaj, brunaj kaj bluaj laŭ la korpo. Junaj kaj inaj ĥameleonoj estas kutime verdaj kun blankaj markoj. Inaj ĥameleonoj kopulaciontaj aŭ gravedaj estas tre malhelaj verdaj kun bluaj kaj flavaj markoj.

Kategorio:Skvamuloj
Matthew Shepard

**Matthew Wayne SHEPARD** (naskiĝis la 1-an de decembro 1976 en Casper, Wyoming, mortis la 12-an de oktobro 1998 en Fort Collins, Kolorado) estis usona studento de la Universitato Wyoming, brutale murdita je la aĝo de 22 jaroj. Esploro de la polico pruvis, ke la sola motivo de la murdo estis malamo kontraŭ samseksemuloj.[eta|dekstra|Familianoj de Matthew Shepard, honoritaj de [Barack Obama.]]La 22-jara Aaron McKinney kaj 21-jara Arthur Henderson logis Matthew Shepard el la universitata kampuso mallonge post la noktomezo la 7-an de oktobro 1998. Ambaŭ interfiksis renkontiĝon kun li, parolante al Matthew, ke ili estas gejoj. Li estis forkaptita kaj forveturita al senhomaj terenoj Sherman Hills, oriente de la urbo. Tie Matthew Shepard estis ligita al ĉirkaŭbarilo, batata kaj torturata. La krimuloj forlasis lin tie, por ke li mortu. Nokte la temperaturo falis al proksimume nulo.

18 horojn poste Shepard estis hazarde trovita de iu biciklisto, kiu komence pensis ke li estas birdotimigilo. Tiam li ankoraŭ vivis, tamen estis en komato. Matthew mortis kvar tagojn poste en malsanulejo je 12:53 sen lucidiĝo.

La kialo de la morto estis la vundoj sur lia cerbo. Krevaĵo de kranio estis de la malantaŭo de la kapo ĝis la dekstra orelo. Sur la vizaĝo kaj kapo li havis dek du vundojn, kiujn la kuracisto ne kuraĝis operacii.

Ambaŭ krimuloj estis ligitaj al la religia movado de la loka pastoro, kiu aktive propagandis kontraŭ samseksemuloj. En juĝejo ili senkulpigis sin poste asertante, ke laŭ ili *Dio malamas samseksemulojn* kaj ke samseksemuloj estas kondamnitaj por eterna damno. Juĝo kondamnis ilin je la puno de dumviva malliberigo.

## Por memorigo 
* Lin memorigas fondaĵo de lia nomo – *Matthew Shepard Foundation*.
* Pri la historio de Matthew Shepard oni faris kelkajn filmojn, i.a.:
** *Anatomy of a Hate Crime* reĝisorita de Tim Hunter en 2001,
** *Projekto Laramie* (*The Laramie Project*) reĝisorita de Moisés Kaufman en 2002,
** *The Matthew Shepard Story* reĝisorita de Roger Spottiswoode en 2006.
* Elton John dediĉis al li la albumon *Songs from the West Coast* en 2001.

## Vidu ankaŭ 
* Geja paniko
* GLAT

## Eksteraj ligiloj 
* Fondaĵo Matthew Shepard (en)
* Retpaĝo de memoro (en)

Kategorio:GLAT-historio en Usono
Kategorio:GLAT-personoj
Kategorio:Usonanoj
Hermina Csata

**CSATA Hermina** (ĉata) rumanuja hungara pentristino, tekstilistino. Ŝi naskiĝis en Gheorgheni la 19-an de aŭgusto 1962. Ŝi estas la filino de instruisto, vortaristo Ambrus Csata.

## Biografio
Hermina Csata studis en Belarta Altlernejo Ion Andreescu en Kluĵo. Ekde 1991 ŝi instruas pentradon en la belarta sekcio de mezlernejo de Kluĵo. Ŝiaj majstroj estis: Gizella Major, Viktor Dátu, Éva Barabás, Levente Kiss, Dénes Molnár, György Csaba Borgó, Paul Sima, Victor Ciato, Ioan Horváth Bugnariu.

## Solaj ekspozicioj
*1990, 1997 • Kluĵo
*1997 • Bistrița.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj
*1990-97 ekspozicioj de industriartistoj en Kluĵo
*1993 • Csók Galéria, Budapeŝto • Román Kulturális Központ, Budapest
*1996 • Vármegye Galéria, Budapest • Erdélyi Művészek, Magyarok Világszövetsége, Budapest • Corpus, Vaszary Képtár, Kaposvár • Vasarely Múzeum
*1997 • Őszi Tárlat, a Barabás Miklós Céh kiállítása, Kultúrpalota • Târgu Mureș • Fiatal kolozsvári művészek, Somogy megyei Művelődési Központ
*1995-97 • Iparművészeti Tárlatok, "Cotroceni" Nemzeti Múzeum, Bukarest.

## Fonto
*Artportalo.hu 

## Eksteraj ligiloj
*Persona retejo

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Andovce

**Andovce,** hungare **Andód** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

## Situo
Andovce situas sur ebenaĵo, inter Váh kaj Nitra (rivero), laŭ traira flankovojo. Nové Zámky troviĝas 4 km.
 
## Historio
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko kaj bronzepoko, poste alvenis avaroj, romianoj, slavoj, fine hungaroj. La unua mencio pri la loko devenis el 1264 en formo *Ondod*. Ŝajnas, dum la turkoj la vilaĝo restis viva. En 1910 loĝis tie 1012 homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al la distrikto de Nové Zámky. Poste la regiono iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. Ekde 1953 la vilaĝo ekhavis kurenton. En 2001 loĝis tie 1224 da homoj (818 hungaroj, 388 slovakoj). Nuntempe funkcias nek infanĝardeno, nek lernejo.

## Vidindaĵoj
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Rozalia de 1741, en 1858 pligrandiĝis
* skulptaĵo de Johano Nepomuka de 1806
* ŝtonokruco de 1806
* golgoto de 1849
* memordomo kaj skulptaĵo pri Gergely Czuczor

## Famuloj 
* en la iama Andód naskiĝis:
** hungara lingvisto, poeto Gergely Czuczor
** piarista monaĥo János Karsay 
eta|maldekstre|Preĝejo en Andovce

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Éva Barabás

**BARABÁS Éva** (baraba:ŝ) estas rumanuja hungara pentristino naskita en Târgu Mureş la 15-an de septembro 1943. Ŝi estis la filino de de pentristo István Barabás kaj la pentristino Irén Bortnyik, la fratino de pentristino Irén Barabás.

## Biografio
Inter 1962-68  Éva Barabás finis en la Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. Inter 1968-90 ŝi instruis en la belarta sekcio de liceo de sia naskiĝurbo. 

## Individuaj ekspozicioj
*1979, 1981, 1982 • Böblingen
*1980 • Stuttgart
*1982 • Herrenberg
*1983 • Marosvásárhely.
## Fonto
*Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Deruluft

**Deruluft** (**De**utsch-**Ru**ssische **Luft**verkehrs A.G.) estis komuna germana-soveta avia kompanio, fondita la 24-an de novembro 1921. La Deruluft flugis unuafoje sur vojo de Kaliningrad al Moskvo, la 1-an de majo 1922. Alia flugvojo establiĝis de Berlino tra Talino al Leningrado, la 6-an de junio 1928. Ambaŭ flugvojoj estis uzataj ĝis 31-a de marto 1936.

La unuaj aviadiloj estis la - en Nederlando konstruitaj - Fokker F.III. Pli poste, la floto estis kompletigita per germana Junkers F13.

Komence de la flugagado, oni transportis nur poŝtaĵon kaj oficistojn. La flugado estis malfermita por la publiko nur ekde la 27-a de aŭgusto 1922.
Oni flugis ekde 1929 per Dornier Merkur anstataŭ Fokker F3. Komence de 1931, oni aldonis ankaŭ Tupolev ANT-9 al la floto.

La *Deruluft* estis malfondita la 31-an de marto 1937.

## Fontoj 
* R.E.G. Davies, *Aeroflot: An Illustrated History of the World’s Largest Airline*, 1992.

Kategorio:Germanaj firmaoj
Kategorio:Aviadaj firmaoj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1921
Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1937
Gelej

**Gelej** estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Mezőcsát.

## Geografio 
Komunumo Gelej situas en suda angulo de departemento Borsod Abaúj Zemplén en proksimo de naturprotekta regiono "Kis-Hortobágy".

## Mastrumado 
Bestobredado, agrikulturo, fabriko de fromaĝoj kaj lano-peplomoj.
Entreprenoj; Fiŝista kaj ŝafista kooperativo Dél-Borsodi Halászati és Juhászati Szövetkezet, fromaĝfabriko Juh- és Tehéntej-feldolgozó, Sajtgyártó Kft.

## Famuloj 
En Gelej naskiĝis:
* eklezia verkisto Sámuel Szeremlei
* reĝisoro István Pinczés.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Dogmismo

**Dogmismo**, ofte indiferente vortumita ankaŭ kiel *dogmatismo*, estas aserto baza kaj sendiskuta por la asertantoj. Se oni volas substreki la obstinecon, malgraŭ vera aŭ supozita kontraŭa evidento, oni parolas pri dogmemo en la adhero al dogmo.

Dogmismo interesas plurajn spertajn kategoriojn, filozofian kaj sciencan kaj religian. En religio dogmismo karakteriziĝas diversmaniere, nome laŭ la rilato kun la racio kaj historio.
 
En kristanismo dogmismo rifuzas dogmemon ĉar pri ĉiu dogmo estas montrebla ĝian fundamenton en la revelacio, aŭ en apostola tradicio; kaj dokumentoj entenantaj la revelacion estas historiaj dokumentoj analizeblaj laŭ koncernaj sciencoj. Rilate la homan racion, ĝin la kristana dogmo ne ĝenas sed nur superas kaj integrigas, kaj je ĝi profitas por difini kaj komuniki; tamen ne eblas akiri certecon pri la kristana dogmo per scienco kaj racio, ĉar ĝi havas sian fonton en Dio mem, ne spertebla per sensoj.

Foje la vorto dogmismo etendiĝas al aferoj ne propraj same kiel la vorto dogmo, kaj tiel ĝi ĝeneraliĝas perdante sian pli teknikan signifon.

## Vidu ankaŭ 
*Toleremo - kontraŭnocio

Kategorio:Religio
Fokker F.III

eta|Fokker F.III
La **Fokker F.III** [foker fo-tri] estis unumotora, altflugila trafika aviadilo el la fruaj 1920-aj jaroj. La modelon planis Fokker Aeroplanbau en Schwerin kaj estis pluevoluigo de F.II kaj havis lokon por kvin pasaĝeroj.

## Historio 
La F.III estis la du civila aviadila tipo de Fokker. Kvankam la prototipo estis ankoraŭ konstruita en Germanio, la seria produktado okazis post la unua mondmilito jam en Nederlando, ĉe *Nederlandsche Vliegtuigenfabriek* fondita de Anthony Fokker.

La unua flugo okazis en aprilo de 1921 kaj sammonate eklaborigis la aviadilon al unua aĉetanto KLM.

Ekde 1923 estiĝis en Staaken 20 licencaj versioj *Fokker-Grulich F.III*, kiuj estis garantiitaj por Deutsche Aero Lloyd.

## Konstruktado 
La F.III havis plibonigojn kompare al antaŭulo F.II. La kabino nun ofertis lokon por kvin pasaĝeroj kaj estis komforte aranĝita, dum la piloto sidis do en malferma ejo. La avia korpo estis mallongigita, dum la flankaj direktiloj longigitaj. La portaj surfacoj de la altflugila aviadilo estis liberportaj.

Oni uzis multajn motorojn. La prototipo enhavis BMW-III kun povumo de 138&nbsp;kW, la unua vendita seria modelo (al KLM) havis motoron de Armstrong Siddeley Puma kun povumo 179&nbsp;kW. Aliaj aĉetantoj ricevis diversajn flugmotorojn de BMW aŭ Hiero kun 172&nbsp;kW. La lastaj venditaj ekzempleroj uzis motoron Rolls-Royce Eagle kun 268&nbsp;kW. Du el tiuj aviadiloj ricevis poste stelmotoron Gnôme-Rhône Jupiter VI kun 298&nbsp;kW.

## Uzo 
Fokker konstruis 31 ekzemplerojn, el kiuj 12 ekservis ĉe nederlanda KLM kaj kiuj flugis al Londono, Hamburgo kaj Bremeno. Du poste aĉetitaj servis ekde 1922 la flugvojon al Parizo. KLM vendis en 1926 5 aviadilojn al la svisa Balair.

Plua aviadilo estis uzata fare de la germana *Luft-Reederei* kun registriĝo de la libera urbo Danzig. Kvar aviadiloj estis venditaj al hungara *MALERT* kaj tiuj flugis inter Budapeŝto kaj aŭstraj celoj. Du ekzempleroj estis eksportitaj al Usono, du pluaj akiris en 1929 *British Air Lines*. Dek aviadiloj estis en posedo de Deruluft kaj servis inter Germanio kaj Sovetunio.

La *Deutsche Aero Lloyd* konstruis 20 licencajn modelojn, el kiuj 16 venis en poedon de la *Deutschen Luft Hansa* en 1926. Tiuj flugis la itineron de Hamburgo al Amsterdamo, poste sur nordgermanaj enlandaj itineroj, plej laste kiel kargoaviadiloj.

### Uzantoj 
* Deruluft
* Deutsche Aero Lloyd
* Deutsche Luft Hansa
* Deutsche Luft-Reederei
* Koninklijke Luchtvaart Maatschappij (KLM)
* Basler Luftverkehrs AG (Balair)
* MALERT
* British Air Lines

## Teknikaj informoj 
eta|Fokker F.III

## Eksteraj ligiloj 
* foto kaj informoj sur aviastar.org 

Kategorio:Civilaj aviadiloj
Portaĵa arbo

**Portaĵa arbo** estas kolekto de *portaĵoj* - aroj de make-dosieroj kaj flikoj por facile kompili kaj instali binarajn pakaĵojn al BSD-bazita operaciumo, kiel FreeBSD, NetBSD aŭ OpenBSD. Nature, ĝi povas esti uzata plejparte por libera programaro, ĉar la sistemo postulas kompiladon de la programo el fonto. Ekzistas, tamen, eblecoj uzi la sistemon ankaŭ por instali fermitajn programojn, kvankam la teamoj de operaciumoj tion plej ofte oficie ne subtenas.

Fakte, portaĵaj arboj estas bazo de pakaĵadministrada sistemo, en kiu la arbo mem rolas kiel deponejo. Aldonaj iloj estas uzataj por forigo, promocio kaj aliaj pakaĵadministraj taskoj. En FreeBSD kaj OpenBSD portaĵa sistemo nomiĝas *ports*. En NetBSD kaj kelkaj aliaj operaciumoj, kiel DragonFly BSD oni uzas specialan sistemon de iloj, kiuj nomiĝas pkgsrc. La sistemo de portaĵoj kiun oni inventis por pli facile instali liberajn programojn al Mac OS X nomiĝas MacPorts. 

Krom BSD-bazitaj operaciumoj, kelkaj eldonoj de Linukso ekuzis tre similan sistemoj. Varianto de Gentoo nomiĝas *Portage*, kaj varianto de Arch Linux nomiĝas *Arch Build System*.

## Exteraj ligoj
* OpenBSD ports
* The OpenBSD ports manpage
* FreeBSD Ports
* pkgsrc: The NetBSD Packages Collection
* The ideas behind Compile
Kategorio:Komputiko
Edit Balogh

**BALOGH Edit** (balog) estas rumanihungara tekstilartistino naskiĝinta la  en Târgu Mureş (Rumanio).

## Biografio
Balogh studis en belarta mezlernejo de sia naskiĝurbo, ekde 1985 en Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. Ekde 1986 ŝi vivas en Hungarujo. Ŝiaj majstroj estis: Éva Barabás, Pál Török, László Hunyadi, Gusztáv Cseh, Doina Ciato Hordovan. Ŝi laboras kiel tapetartistino.

## Premioj, distingoj
*1983: 2-a premio Landa Dezajna Ekspozicio , Brukenthal-muzeo, Nagyszeben (Sibiu); 
*1986: Stipendio de Fiatal Iparművészek Stúdiója; 
*1987: Premio de Képző- és Iparművészeti Lektorátus , "Ünnep", Fiatal Iparművészek Stúdiója, Vigadó Galéria, Budapest; 
*1988-91: Stipendio Kozma Lajos;
*1992: 12. Magyar Textilbiennálé (Fal- és Tértextil Biennálé), Művészeti Alap premio, Szombathely;
*1994: 13. Magyar Textilbiennálé (Fal- és Tértextil Biennálé), premio;
*1996: 14. Magyar Textilbiennálé (Fal- és Tértextil Biennálé) ĉefpremio, Kárpit határok nélkül (tapeto sen limoj), Szombathely. 

## Fonto
*Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj industriartistoj
Kategorio:Hungaraj tekstilartistoj
Pál Török (pentristo)

**TÖRÖK Pál** (teoreok) estas hungara pentristo naskita en Vadu (Vărgata) la 22-an de aŭgusto 1929.
## Biografio
Inter 1948-50 li studis en Magyar Művészeti Intézet en Kluĵo, inter 1950-54 en *Belarta Altlernejo Ion Andreescu* ĉe Zoltán Kovács, Sándor Mohy, Gábor Miklóssy. Li estis unu el fondintoj de artiskolonio de Lăzarea, Ekde la 1970-aj jaroj li estis prezidanto de la *Societo de Rumanujaj Artistoj* de Târgu Mureş por kelkaj jaroj. Li ekspoziciis ekde 1954. Li elmigris antaŭ 1984. Li vivas en Svislando en Lugano.
## Fonto
Torok, P 
Torok. P
Dornier

eta|180ra|Do-31
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|Dornier 328Jet
eta|180ra|Do-31
eta|180ra|Dornier 27 enlanda flugo

La **Dornier-Werke GmbH** (originale *Dornier-Metallbauten GmbH*), mallonge *Dornier* estis germana avioprodukta firmao en Manzell (hodiaŭ apartenas al Friedrichshafen ĉe Bodensee), kiu havis uzinojn en la 1930-aj jaroj en Neuaubing ĉe München kaj en Oberpfaffenhofen same en Wismar (*Norddeutsche Dornier-Werke GmbH*).

## Historio 
La firmao estiĝis ene de la Zeppelin-a entrepreno en Friedrichshafen, ĝin komence gvidis Claude Dornier. Claude Dornier estis jam ekde 1910 kunlaboranto de Grafo Zeppelin kaj planis aviadilojn post komenca agado en Zeppelin. La sekcio "Do" translokiĝis en 1914 en burooj kaj haloj de *Seemooser Horn*, kie estiĝis la akvoflugilo "RsI" kaj la landa aviadilo "C1" kaj "ZepII". La sekcio de Dornier iĝis sendependa en 1917 kiel *Zeppelin-Werke Lindau GmbH* ene de la Zeppelin-konzerno. La firmao translokiĝis en 1919 denove al Friedrichshafen. Dornier iĝis en 1923 ĉefgvidanto de firmao, kiu nomiĝis poste *Dornier Metallbauten GmbH* kaj translokiĝis al Manzell. Oni evoluigis tie la "Komet II" kaj "Komet III". Pro la konstru*malpermeso de la Versajla traktato, oni fondis filialojn en Rorschach/ Altenrhein en Svislando kaj en Marina di Pisa en Italio. Aperis la pluevoluigoj de Dornier Wale kaj Do X.

Dornier iĝis en 1932 sola posedanto de la *Dornier Metallbauten GmbH (DMB)*. Danke al la nazia enpotenciĝo kaj la milita konjunkturo DMB rapide evoluis kaj establis ekde 1934 fabrikojn, eksperimentojn, muntejojn dise en Germanio.

Post la dua mondmilito, la firmao produktigis en Hispanio - pro malpermeso pri hejma aviada produktado - ĝis 1954. Post la hejma rekomenciĝo de la laboro, la Dornier Luftfahrt GmbH estis en 1996 vendita al Fairchild Aviation, kiu alinomumis sin al **Fairchild Dornier**. Pro la teroratakoj je Usono en 2001, **Fairchild Dornier** en 2002 anoncis pagomalkapablon.

## Eksteraj ligiloj 
* Dornier-fondaĵo 
* Dornier-muzeo 
* Lindauer Dornier GmbH 
* Dornier Technologie GmbH Uhldingen-Mühlhofen  

Kategorio:Aviadilaj fabrikantoj
Kategorio:Germanaj firmaoj
Gusztáv Cseh (1934-1985)

**CSEH Gusztáv** (ĉe) estis rumania grafikisto naskita en Kluĵo la 13-an de julio 1934 kaj mortinta en Cluj-Napoca la 19-an de junio 1985. Li estis la filo de grafikisto Gusztáv Cseh

## Biografio 
Gusztáv Cseh inter 1954-60 studis en la *Belarta Altlernejo Ion Andreescu* en sia naskiĝurbo. Ekde 1963 li estis la artredaktoro de la revuo Dolgozó Nő. Li ekspoziciis ekde 1961. Li projektis kaj ilustris pli ol 200 librojn.

## Premioj, distingoj 
* 1970: Labormeritordeno Rumanujo; 1971,
* 1972: La plej bela libro de la jaro, Bukareŝto;
* 1973: Kultura Meritordeno 1-a grado Rumanujo.

## Volumoj 
* Hatvan főember, Debrecen, 1988;
* Jeles házak, Budapest, 1988.

## Individyauj ekspozicioj 
* 1965, 1967 • Kluĵo
* 1968 • Satmaro
* 1972 • Sibio
* 1973 • Bukarest • Miercurea Ciuc • Sfântu Gheorghe • Târgu Secuiesc
* 1975 • Satmaro • Korunk Galéria, ăăKluĵoîî
* 1976 • Filo Galéria, Kluĵo • Sfântu Gheorghe
* 1978 • Satmaro
* 1981 • Korunk Galéria, Kluĵo • Odorheiu Secuiesc • Târgu Mureș • Târgu Secuiesc • Sfântu Gheorghe
* 1982 • Szombathely • Kecskemét • Budapest • Esztergom • Csernátoni Falumúzeum
* 1983 • Budapest • Tiszakécske • Győr.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* 1968 • Podgorica
* 1973 • Philadelphia
* 1981-82 • Sint-Niklaas (B)
* 1983 • Vincey (FR).

## Bibliografio 
* Borghida István: Cs. G. Katalogenkonduko en kvar lingvoj, 1971.
* Benkő S.: ~ Pantheonja, Utunk, 1981/5.
* Kántor L.: ~, monogr. Bukarest, 1983.

## Fonto 
* Artportal.hu

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Nia lingvo Esperanto

Estas serio de modestaj kajeroj, kiujn verkis kaj eldonis Karl Vanselow fine de la 1940-aj kaj komence de la 1950-aj jaroj en Berlino.

Temas pri "Elektita prozo por deklamo kaj kanto" kaj enhavas entute 250 poemoj. La tuto estis distribuata en formo de 6 kajeroj po 32 paĝoj, entute 192 paĝoj.

Ĉiu poemo aŭ kanto havas numeron (ĝis 250) kaj indikon pri la titolo en la originala lingvo, se estas traduko, aŭ pri la melodio.

Estas multaj tradukoj de siatempe famkonataj kantoj, ekzemple el operetoj, kiuj estis prezentitaj en la t.n. Ardesia-Festoj. Ekzemple enestis multaj tradukoj de konataj italaj kantoj por de "Italio-Festo" okaze de la naskiĝtago de Karl Vanselow en la "Dua kajero de la unua serio".

Sur la kovrilpaĝo kutime estas pliaj informoj. Ekzemple estas menciita, ke la poemoj ofte estis uzitaj en la programo de Radio Roma.

La prezo estis modesta: La tuta serio de 6 kajeroj kostis 5 Internaciajn Respondkuponojn.
## Recenzoj
## En la katalogo de la Esperanto-Biblioteko Aalen 
* sub Esperanto-literaturo - poezio kaj Vanselow

## Registritaj poemoj 
*127) ARDESIA : pri projekto de artaj aranĝoj
*247) Al Sinjo pri knabino, kiu vojaĝis pere de Esperanto
*248) Jean Forge, kiu konatiĝis lin al Esperanto

Kategorio:Esperantlingva literaturo
Karl Lenze

**Karl LENZE** (naskiĝinta meze de la 19-a jarcento en Eisleben) estis germana matematikisto kaj volapukisto aktivante en Lepsiko.

## Agadoj lingvaj 
Li estis la unua diplomita Volapuko-instruisto en la mondo. Li lernis Volapukon en 1879 sed eliris la Volapuk-movado en 1889 pro la granda volapuka krizo. Li estis sekretario ĉe la unua volapuka kongreso en Friedrichshafen en 1884.
Krome Lenz adaptigis stenografion al Volapuko. Por li la nekontroleblaj, ĉar samtempe sur pluraj kontinentoj kreitaj, „multaj simpligoj, novstrukturadoj, reordigoj kaj herezaj idoj“ kaj detruus la necesan koherecon de tiu ĉi idiomo.

Lenz famiĝis kalkulinte ke la verbo en (la unua, nereformita versio de) Volapuko havas ne malpli ol 505.440 eblajn formojn.

## Verkoj 
* 1886: *Tidabuk lefulnik stenogafa volapükik.* Leipzig: Arnold.
* 1886: *Die Weltsprache und ihre Bedeutung für den Völker-Verkehr. Mein Mahnruf an alle Gebildeten. Von Karl Lenz.* Leipzig: eldonejo G.A. Glöckner.

## Eksteraj ligiloj 
* Rupert Kniele: *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Schoy, Überlingen 1889, p.24 (tie ĉi interrete)

Kategorio:Volapukistoj de Germanio
Kategorio:Interlingvistoj
Kategorio:Germanaj stenografistoj
Kategorio:Germanaj matematikistoj
Kategorio:Volapukologoj
Sagan (filmo)

***Sagan*** estas franca filmo de Diane Kurys aperinta en 2008. Ĝi estas biografia filmo pri la vivo de Françoise Sagan.

## Rakonto
En 1958, Françoise Sagan, ankoraŭ ne estas 30-jara. Ŝiaj unuaj romanoj riĉigis kaj famigis ŝin. Ŝi ĝuas facilan kaj tumulto-plenan vivon, ĉirkaŭita de grupo de amikoj. La 8-an de aŭgusto samjare, en kazino de Deauville, ŝi vetas siajn lastajn ĵetonojn sur 8 kaj gajnas monsumon de 8 milionoj da frankoj, dank'al kiu, kelkajn horojn poste, ŝi aĉetas la domon, kiun ŝi luprenis por la somero apud Honfleur. Ne antaŭ-planinte ĝin, ŝi fariĝas bienulo kaj ĵuras, ke neniu iam ajn sukcesos forpeli ŝin de tiu loko. Kial, 40 jarojn poste, ŝi fariĝis nur gasto de tiu loko? Kiujn eventojn la juna prodiĝo de literaturo trapasis por troviĝi ruinigita kaj for de tiuj kun kiuj ŝi forbruligis tiujn jarojn ?

## Teĥnikaĵoj
* Titolo: *Sagan*
* Reĝisoro: Diane Kurys
* Scenaro: Diane Kurys, Martine Moriconi kaj Claire LeMaréchal 
* Muziko: Armand Amar 
* Foto-direktoro: Michel Abramowicz
* Dekoroj: Alexandra Lassen 
* Lando: Francio
* Lingvo: franca
* Produktoro: Diane Kurys
* Produktaj societoj: Alexandre Films, France 2 
* Distribua societo: EuropaCorp Distribution (por Francio)
* Formato: kolora – 35&nbsp;mm
* Ĝenro: biografia filmo
* Daŭro: 117 minutoj 
* Aperdato:  en Francio

## Rolularo
* Sylvie Testud: Françoise Sagan
* Pierre Palmade: Jacques Chazot
* Arielle Dombasle: Astrid
* Jeanne Balibar: Peggy Roche
* Lionel Abelanski: Bernard Frank 
* Margot Abascal: Florence Malraux
* Bruno Wolkowitch: Philippe
* Gwendoline Hamon: Suzanne Quoirez
* Alexis Michalik: Denis Westhoff (plenkreska)
* Victor Sévaux: Denis Westhoff (adoleska)
* William Miller: Robert Westhoff
* Nora Habib: Françoise Verny
* Kun partopreno de:
** Denis Podalydès: Guy Schoeller
** Guillaume Gallienne: Jacques Quoirez
** Samuel Labarthe: René Julliard

## Pri la filmo
* La filmo devenas de mendo de France 2, por esti ekspluatita ĉe franca televido kiel du epizodoj de po 90 minutoj en septembro 2008 - fakte elsenditaj la 30-an de septembro - **Un charmant petit monstre** (Ĉarma eta monstro) kaj la 1-an de oktobro - '''Les bleus à l'âme''' (La bluoj en la animo) respektive. Post spektado, Luc Besson akiris rajton de ekspluatado en kinejoj, kaj efektivigis novan muntadon de du horoj. Malofte en franca aŭdvida medio, la filmo aperis en kinejoj tri monatojn antaŭ ĝia apero en televido.

* La fina prezento indikas, ke kvankam la filmo fidele inspiriĝas el la vivo de Françoise Sagan, ĝi malpli fidele respegulas aliajn personojn kiuj ĉirkaŭis ŝin.

* Ekstera filmado: Parizo kaj Normandio

## Videoteko
* La : Apero de DVD (EuropaCorp Distribution).

## Eksteraj ligiloj
* Sagan en IMDb
* Sagan en Allociné
* Sagan-Le film Oficiala retejo
* Produkta societo Alexandre Films
* Distribuanto EuropaCorp

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2008
Kategorio:Biografiaj filmoj
Lokojaoj

La **lokojaoj** estas minoritata etno en Sudano. Ili estas kelkaj 10.000 homoj. Tradicie ili loĝas en la subŝtatoj Orienta Ekvatorio kaj Okcidenta Ekvatorio. La lokojaa lingvo apartenas al la nilotaj lingvoj.

Lokojaoj
Lokojaoj
Taŭtogramo

**taŭtogramo** (el antikva greka *ταυτό*, «sama», kaj *γράμμα*, «litero») estas skribaĵo, poezia aŭ proza, en kiu ĉiu vorto havas unu saman komencliteron. La skribaĵo devas esti sence kohereca, ne ajna simpla vorto-listo. 
 
Se iu taŭtogramo estas speciale malfacila por prononcado, oni konsideras ĝin ankaŭ langrompilo.
 
Taŭtogramo estas teksta formo kun longa historio, ekzemple:
 
Estas taŭtogramo la versaĵo: *"**O** Tite, tute, Tate, tibi tanta tyranne tulisti"* ("Ho reĝo Tito Tazio, kiom da penlaboroj vi devis elteni") de la romia poeto Ennio (Quintus Aennius,  239 a.K. — 169 a.K.).
 
Eblas konsideri kiel eta taŭtogramo la faman latinlingvan esprimon de Julio Cezaro: *"Veni, vidi, vici"* ("Mi venis, vidis, konkeris"), eldirita en la jaro 47 a.K.
 
En la mezepoko kelkaj verkistoj dediĉis laboron al tiastila skribado: Ekzemple, poemo *De laude calvorum* (Odo al kalvuloj) de 136 versoj kies vortoj komenciĝas per la litero **C**; verko de monaĥo kaj muzikisto Ubaldo de Saint Amand (840-930), kiu komenciĝas jene: *"Carmina clarisonae calvis cantate, Camoenae"*.

En la 16a jarcento, Johano Leo Placentius verkis majstrecan taŭtogramon titolita *Pugna porcorium ...* (Batalo de porkoj). Ankaŭ tiutempe, la hispana verkisto, nobelo kaj politikisto Francisco de Quevedo (1580 — 1645) skribis taŭtogramojn.

En la esperanta literaturo, taŭtogramas (krom la escepto de la vorteto **da**) la sekvaj du frazoj el la 12a ĉapitro de *La Majstro kaj Martinelli*, de Jorge Camacho: *"Kia klika kamarilo **da** kalumniaj kibicoj kaj kovardaj komplicoj kaj kruelaj komplotoj kaj kanajlaj konspiroj! Kia krude kota kaĉo! "*.

Kategorio:Lingvo
Kategorio:Literaturo
Kategorio:Vortaj ludoj
Jesús Díaz de León

**Jesús DÍAZ de LEÓN** (?-1919) estis meksika verkisto kaj volapukisto el Aguascalientes. Li ricevis la titolon "*Caballero de Honor del Aréopago de Condecorados de todas las Naciones de Roma*" ("Honora Kaveliro de la Areopago de Omaĝituloj de ĉiuj la Nacioj de Romo"), oficiro de franca Ruĝa Kruco, ano de Societo Blanka Roso de Vieno krom koresponda membro de volapuk-societoj de Germanio, Hispanio kaj Parizo.

En Aguascalientes li publikigis lokan ĵurnaleton pri agrokulturo *El Campo* kaj la lokan revuon pri pedagogio *El Instructor*. Li verkis multe pri filologio, volapuko ktp. krom literaturaĵojn.

Días de León, J.
Péter Zöld

**ZÖLD Péter** (zeold) estis hungara historiisto, romkatolika pastro naskita en Madéfalva la 21-an de septembro 1727 kaj mortinta en Csíkrákos la 25-an de junio 1795.

## Biografio 
Péter Zöld studis filozofion kaj teologion en Koloĵvaro. Li estis unu el la plej firmaj kontraŭuloj de organizo de sikula landlimgardo. Post la Siculicidium li estis malliberigita, sed post 13 monatoj li eskapis kaj fuĝis al Moldavio. Post kvin jaroj li revenis kun siaj pluraj adeptoj kaj estis parokestro en Csíkdelne, Csíkszentimre, fine Csíkrákos. Li estis unu el unuaj historiistoj de ĉangohungaroj.

## Verkoj ĉefaj 
* *A moldvai magyarokról* (Ung. Magazin. III., 1783);
* *Batthyány püspökhöz küldött jelentés* (1781).

## Bibliografio 
* Bitay Árpád : Z. P. a csöbörcsöki magyaroknál (Erdélyi Irod. Szle, 1924);
* Domokos Pál Péter: Moldvai magyarság (Kolozsvár, 1940).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Zold, P
Zold, P
Zold, P
Zold, P.
Zold, P.
Ngakoj

La **Ngakoj** estas praktikantoj de speciala tipo de Budhismo, kiuj ne loĝas nepre en bikŝuejoj kaj kies tradicio disvastiĝas tra familioj. La vorto *Ngako* estas sekse neŭtrala vorto en Esperanto. En la tibeta lingvo tia neŭtrala vorto sonas kiel *NgaKfang*, dum vorto *NgaKpa* estas uzata por viraj praktikantoj kaj vorto *NgaKma* por la inaj.

Kategorio:Tibeto
Kategorio:Terminaro de Budhismo
Khetsun Sangpo Rinpoche

**Khetsun Sangpo Rinpoche** naskiĝis en centra Tibeto en 1921 el longa familio de ngakpaoj. Li lernis sutrojn kaj tantraojn ekde 1937 ĝis 1949. Post tio, li retiriĝis en montaro en fermita retiriĝejo ĝis 1955. En 1959 li ekziliĝis el Tibeto al Barato, kie li daŭrigis kaj finis sian retiriĝon dum 2 jaroj. Iam, li vojaĝis tra Japanio por instrui budhismon laŭ peto de Kyabje Dudjom Rinpoche. Denove en Barato li estris Tibetan Bibliotekon Dharamsala.

Li mem verkis multajn instruajn librojn inkluzive de Biografia Vortaro pri Tibeto kaj Tibeta Budhismo en 12 volumoj. Rinpoche nun vivas en sia monaĥejo en Sundarijal en la Katmandua Valo en Nepalo, kie li setlis laŭ peto de Kyabje Dudjom Rinpoche.

Li estas konsiderita kiel la dua plej grava kaj maljuna lamao de Tibeto.

## Verkoj 
;En la tibeta lingvo
* "Biografia Vortaro pri Tibeto kaj Tibeta Budhismo" en 12 volumoj
* Unu volumo plus 13a vol. Bazita pri la kavernoj de Dunhuang nomita "An early history of Tibet edited from the findings unearthed at the Dunhuang caves"
* An autobiography
* Proverbaro kaj Poemoj

;En la angla lingvo
* Tantric Practice in Nyingma tradukita de J. Hopkins, Snow Lion, 1982,1996 (pri Longchen Nyingtik Ngöndro)
* Fundamental Mind by Mipam Rinpoche with practical commentary by Khetsun Sangpo Rinpochay, tradukita de J. Hopkins, Snow Lion, 2006.

## Fonto 
* Rigpavikio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 

Kategorio:Tibetaj verkistoj
Kategorio:Budhismo
Lopedoj

La **lopedoj** (*Lopid*; la ŝanĝo de la vokalo je la esperantigo okazis por ne sugesti malĝustan etimologion kiel: "idoj" de iu neekzistinta prapatro nomata "Lopo") - la lopedoj estas minoritata etno en Sudano. Ili estas kelkaj 10.000 homoj. La tradicia loĝregiono de la lopedoj estas Ekvatorio. La lopeda lingvo apartenas al la nilotaj lingvoj.

Lopedoj
Lopedoj
Kampuso

eta|Kampuso de Azurém de la Universitato de Minho, Guimarães, Portugalio
**Kampuso** (lat. *campus* kampo, ebenaĵo) estas areo, kie situas konstruaĵoj de Universitato kun ĉirkaŭaj terenoj. Kutime situas tie ankaŭ biblioteko kaj studenthejmoj. En iuj landoj (Belgio, Germanio) la vorto kampuso estas uzata ankaŭ en la senco de "ejo kie oni donas edukajn kursojn". Foje oni nomas kampuso ankaŭ ĉirkaŭajn terenojn de malsanulejoj aŭ iuj grandaj firmaoj.

Kategorio:Universitato
Bajtava

**Bajtava,** hungare **Bajta** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.
eta|dekstra|300px|Bajtava situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Bajtava situas en la bluigita distrikto
* Areo: 9nbsp;km²
* Supermara alteco: 197-218 m
* Loĝantaro: 390
* Poŝtkodo: 943 65
* Telefonprefikso: 36
* Aŭtokodo: NZ

## Situo 
La vilaĝo situas en kaldrono, inter 3 riveroj Hron, Ipeľ kaj Danubo, laŭ flankovojoj. Štúrovo troviĝas 7 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio pri la loko devenis el 1261 en formo *villa Boyta*. La kampoj apartenis al ĉefepiskopejo de Esztergom. En 1311 preskaŭreĝo Mateo Csák (ĉAk) detruis la vilaĝon. En 1594 germanoj denove detruis ĝin. Poste dum la oftaj kontraŭturkaj bataloj la vilaĝo senhomiĝis. Dum la pacaj tempoj precipe slovakoj refondis la vilaĝon. En 1910 loĝis tie 583 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Hont, al la distrikto de Szob. Poste la regiono iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 401 da homoj (366 hungaroj, 24 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino el la 18-a jarcento, en 1872 novklasikismiĝis

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Lídia Agricola

**AGRICOLA Lídia** (agrikola) estis hungara pentristino naskita en Nagybánya la 9-an de julio 1914 kaj mortinta en Baia Mare la 22-an de aprilo 1994.

## Biografio
Inter 1929-32 Lídia Agricola lernis en *Libera Pentristlernejo Baia Mare* ĉe János Krizsán, András Mikola, Sándor Ziffer. Ŝi finis en 1935 la *Belartan Lernejon de Bukareŝto*. En 1954 ŝi ricevis *Ŝtatan Premion*. 

## Fonto
*Artportalo.hu 

## Eksteraj ligiloj
*Agricola Lídia: ''Panoramo de Baia Mare el malproksimohttp://artportal.hu/lexikon/kepek/agricola_lidia/nagybanya_latkepe_a_tavolbol/ 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kategorio:Rumanaj pentristoj