open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Miranda lingvo

**Miranda lingvo** (propralingve *mirandés*) estas minoritata latinida lingvo parolata en Portugalio, kiu estas dua oficiala lingvo. Oni uzas ĝin ĉe la landlimo inter Portugalio kaj Hispanio, en komunumo Miranda do Douro, en tri vilaĝoj de komunumo Vimioso kaj kelkaj vilaĝetoj en komunumoj Mogadouro, Macedo de Cavaleiros kaj Bragança. Ĉirkaŭ 15 mil homoj parolas la lingvon en 484 km². Preskaŭ ĉiuj ĝiaj uzantoj estas dulingvaj (miranda-portugala). 

Nur en 1882 José Leite de Vasconcelos demonstris ke la miranda estas memstara lingvo, kaj ne simpla dialekto de la portugala. La miranda estas tre simila al la portugala.

**Miranda lingvo** havas tri dialektojn: mirandês central (norma), raiano (norda) kaj sendinês (sude). 

Hodiaŭ, la kultura premo de la portugala kaj de la hispana lingvoj pereigas la mirandan, malgraŭ la leĝaj protektoj.

## Ekzemplo 
*L mirandés ye ua lhéngua falada ne l stremo nordeste de Pertual, na frunteira cun Spanha, nua region que ten al redor de 450 (quatro cientos i cinquenta) km², formada por quaije to l cunceilho de Miranda de l Douro , i por alguas aldés de l cunceilho de Bomioso, ne l çtrito de Bregança, region de Trás-ls-Montes. Stima-se que haba acerca 15.000.* 

**Traduko**: La miranda estas lingvo parolata en la ekstremo norda de Portugalio, en la landlimo kun Hispanio, en regiono, kiu havas ĉirkaŭ 450 (kvarcent kvindek) km², konsistanta preskaŭ tute el la komunumo de *Miranda de l Douro*, kaj de kelkaj vilaĝetoj de la komunumo de *Bomioso*, en la distrikto *Bregança*, regiono *Trás-ls-Montes*. Oni kalkulas, ke estas ĉirkaŭ 15.000 parolantoj.

## Eksteraj ligiloj 
Ekde 12.08.2009 ekzistas Vikipedio en miranda lingvo.

(portugala) Colóquio Internacional sobre Ecolinguismo e Línguas Minoritárias (bitlibreto 'Kolokvo internacia pri ekolingvistiko kaj minoritataj lingvoj), PDF)

(portugala) Lhéngua i cultura mirandesa 
Kategorio: Ibero-latinida lingvaro
Kategorio: Lingvoj de Portugalio
Kategorio: Lingvoj laŭ alfabeto
Verda Lago

**Verda Lago** havas diversajn signifojn:

***Verda Lago (Nov-Jorkio)** estas la pli granda el du lagoj en Ŝtata Parko Verdaj Lagoj apud kaj oriente de Sirakuso en departemento Onondaga, Nov-Jorkio (la Ronda Lago estas la pli malgranda unu).
***Lago Astrolabe**
***Rotokakahi**, nomata ankaŭ kiel **Verda Lago**, estas lago en Nov-Zelando.
Jasenov

**Jasenov** povas esti:
*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Humenné vidu Jasenov (distrikto Humenné)
*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Sobrance vidu Jasenov (distrikto Sobrance)
*burgo en Slovakio ĉe vilaĝo Jasenov en distrikto Humenné vidu Jasenov (burgo).
Karlo la 1-a de Savojo

**Karlo la 1-a de Savojo** kromnomita "la Militisto" (france : *Charles Ier de Savoie dit "le Guerrier"* kaj itale : *Carlo I di Savoia detto "il Guerriero"*) naskiĝis en *Carignano* (Karinjano) je la 29-a de marto 1468 kaj mortis en *Pignerol* je la 13-a de marto 1490.

Li estis la filo de la 3-a duko Amadeo la 9-a de Savojo (1435-1472) kaj de lia edzino Jolando de Francio (1434-1478).

Post la morto de sia frato la 4-a duko Filiberto la 1-a de Savojo en 1482, li heredis la Domestrecon de Savojo kaj fariĝis la 5-a duko de Savojo, princo de Piemonto, grafo de Aosto, de Morianio kaj de Nico. Li komence regis kun sia onklo Filipo de Breso kiel kuratoro, kaj malfacile emancipiĝis el lia influo. Li aĉetis en 1485 al sia onklino Karlotino la titolon de reĝo de Kipro kaj de Jerusalemo, kaj konkeris en 1487 la markizlando de Saluco.

Li edziĝis je la 1-a de aprilo 1485 kun Blankino de Montferato (1472-1519), kiu estis la filino de la markizo Vilhelmo la 8-a de Monferato kaj de Elizabeto Sforza. Ŝi naskis al li du gefilojn :
* Jolando (1487-1499), kiu edziniĝis kun la 8-a duko Filiberto la 2-a de Savojo (1480-1504).
* Karlo-Johano-Amadeo (1488-1496), kiu fariĝis la 6-a duko Karlo la 2-a de Savojo.

## Eksteraj ligiloj 
* Arkivejoj de Savojo en la franca lingvo.
* Genealogio de la savoja dinastio

Kategorio:Dinastio de Savojo
Karlo la 2-a de Savojo

**Karlo la 2-a Johano Amadeo de Savojo** (france : *Charles II Jean Amédée de Savoie* kaj itale : *Carlo II Giovanni Amedeo Duca di Savoia* ), naskiĝis en Torino je la 23-a de junio 1488 kaj mortis en *Moncalieri* je la 16-a de aprilo 1496.

Li estis la filo de la 5-a duko Karlo la 1-a de Savojo (1468-1490) kaj de lia edzino Blankino de Montferato (1472-1519).

Post la morto de sia patro en 1490, li heredis la Domestrecon de Sajovo kaj fariĝis la 6-a duko de Savojo, princo de Piemonto, grafo de Aosto kaj de *Maurienne*, kun la titolo de reĝo de Kipro kaj de Jerusalemo.

Sed ĉar li tiam estis nur dujara bebo, tio instigis savojaj nobeloj al ribelo kaj civila milito. Sekve lia patrino fariĝis regentino kaj estis devigata barakti kontraŭ ilin, precipe la praonklo de la juna duko Filipo de Breso kaj redoni la bienojn de la markizo de Saluco. Cetere, la franca reĝo Karlo la 8-a trapasis la Savojajn Ŝtatojn por militi en Italio. Dum tiu regenteco la savoja kortego daŭre transloĝiĝis al Torino, kiu estis fariĝonta la nova ĉefurbo de la duklando.

Tiu malfacila epoko ĉesis, kiam mortis la juna duko kaj lia praonklo Filipo de Breso heredis la Domestrecon de Savojo.

## Eksteraj ligiloj 
* Arkivejoj de Savojo en la franca lingvo.
* Genealogio de la Savoja Dinastio 

Kategorio:Dinastio de Savojo
Tragoledoj

**Tragoledoj** (*Tragulidae*) estas familio de kuniklo- aŭ leporo-grandaj parhufuloj, ampleksanta inter aliaj la tragolon.

## Taksonomio 
* '*SUBORDO REMAĈULOJ *Ruminantia***
** **Familio Tragoledoj *Tragulidae'''*
*** Akvotragolo, *Hyemoschus aquaticus*
*** Hinda moskiolo, *Moschiola meminna*
*** *Moschiola kathygre* (nova specio)
*** Malgranda tragolo, *Tragulus javanicus*
*** Granda tragolo, *Tragulus napu*
** Familio Moskuledoj *Moschidae*: moskuloj
** Familio Cervedoj *Cervidae*: cervoj
** Familio Ĝirafedoj *Giraffidae*: ĝirafoj kaj okapioj
** Familio Antilokapredoj *Antilocapridae*: antilokaproj
** Familio Bovedoj *Bovidae'': bovoj, kaproj, ŝafoj, kaj antilopoj

## Formortintaj tragoledoj 
*Dorcatherium
*Dorcabune
*Siamotragulus
*Yunnanotherium

## Notoj 

Kategorio:Faŭno de Sudorienta Azio
Kategorio:Mamuloj de Afriko
Kategorio:Mamuloj de Azio
Vievis

**Vievis** estas urbo en la oriento de Litovio. De la jaro 1995 ĝis la 1-a de julio 2010 ĝi apartenis al la distrikto Vilno, kaj daŭre estas parto de la komunumo Elektrėnai. Vievis situas 11 kilometrojn oriente de la administra centro Elektrėnai, rekte ĉe la centra aŭtovojo A1 inter Kaŭno kaj Vilno, borde de samnoma lago Vievis. En  en la urbo vivis . 

## Vidu ankaŭ 
* Vievis (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficialaj paĝoj de la komunumo 

|
|


Kategorio:Distrikto Vilnius
Kategorio:Urboj de Litovio
Please Please Me

***Please Please Me*** (Esperante: "Bonvole plaĉu min") estis la unua albumo de The Beatles. La albumo atingis numeron 1 de la furorlisto en la Unuiĝinta Reĝlando.

## Traka listo 
Flanko 1:
# "I Saw Her Standing There"
# "Misery"
# "Anna (Go to Him)"
# "Chains"
# "Boys"
# "Ask Me Why"
# "Please Please Me"

Flanko 2:
# "Love Me Do"
# "P.S. I Love You"
# "Baby It's You"
# "Do You Want to Know a Secret"
# "A Taste of Honey"
# "There's a Place"
# "Twist and Shout"

Kategorio:Albumoj de The Beatles
With the Beatles

***With the Beatles*** (Esp: "Kun the Beatles") estis la dua albumo de the Beatles.

Traka listo:

Flanko 1:
# "It Won't Be Long"
# "All I've Got to Do"
# "All My Loving"
# "Don't Bother Me"
# "Little Child"
# "Till There Was You"
# "Please Mr. Postman"

Flanko 2:
# "Roll Over Beethoven"
# "Hold Me Tight"
# "You Really Got a Hold on Me"
# "I Wanna Be Your Man"
# "Devil in Her Heart"
# "Not a Second Time"
# "Money (That's What I Want)"

Kategorio:Albumoj de The Beatles
A Hard Day's Night

'''''A Hard Day's Night'''* (Esp: "Nokto de akra tago") estis la tria albumo de The Beatles. La unua duono de la albumo aperis en la filmo *A Hard Day's Night'', en kiu ĉefrolis la grupo. En Usono, la albumo entenis kvar instrumentajn versiojn fare de George Martin de kantoj de Lennon kaj McCartney inkluditaj en la filmo.

La usona versio estis eldonigita de United Artists Records ĝis 1980, kaj Capitol Records poste.

## Brita traka listo 
Flanko 1:
# "A Hard Day's Night"
# "I Should Have Known Better"
# "If I Fell"
# "I'm Happy Just to Dance with You"
# "And I Love Her"
# "Tell Me Why"
# "Can't Buy Me Love"

Flanko 2:
# "Any Time at All"
# "I'll Cry Instead"
# "Things We Said Today"
# "When I Get Home"
# "You Can't Do That"
# "I'll Be Back"

## Usona traka listo 
(*) instrumenta muziko

Flanko 1:
# A Hard Day's Night"
# "Tell Me Why"
# "I'll Cry Instead"
# "I Should Have Known Better"*
# "I'm Happy Just to Dance with You"
# "And I Love Her"*

Flanko 2:
# "I Should Have Known Better"
# "If I Fell"
# "And I Love Her"
# "Ringo's Theme (This Boy)"*
# "Can't Buy Me Love"
# "A Hard Day's Night"*

## Vidu ankaŭ 
*Something New*

Hard Day's Night, A
Kualalumpuro

eta|Konstruaĵo de sultano Abdulo Samad en Kualalumpuro
eta|maldekstra|250px|Nubskrapuloj en Kualalumpuro
eta|maldekstra|250px|Komerca strato en Kualalumpuro
[eta|maldekstra|250px|[Petronas-turoj]]
**Kualalumpuro** estas ĉefurbo kaj la plej granda urbo de Malajzio. Ĝi estas milionurbo, universitata urbo, ekonomia kaj komerca centro, unu el tri malajziaj federaciaj teritorioj.

En la urbo situas la nubskrapuloj *Menara Petronas*, kiuj inter la jaroj 1998 kaj 2004 povus fanfaroni per titolo la plej altaj konstruaĵoj de la mondo.
 
## Situo 
Kualalumpuro situas sur ebenaĵo inter du riveroj. La maro troviĝas je 35 km.

## Historio 
Oni komencis minadi stanon en la ĉirkaŭaĵo en la 1850-aj jaroj, tiam fondiĝis la setlejo. Komence diversaj katastrofoj okazis (inundoj, incendioj, epidemioj kaj militadoj). Tamen en 1880 ĝi estis administra centro kaj en 1896 ĝi iĝis kolonia ĉefurbo. Poste ĝi estic centro de kaŭĉuko. Ekde 1957 Kualalumpuro estas ĉefurbo de sendependa ŝtato.

## Klimato 
Kualalumpuro havas tropikan klimaton. En ĉiuj monatoj pluvas inter 150–280&nbsp;mm. La temperaturo estas averaĝe .

## Servoj 
* Universitato Malaja

## Vidindaĵoj 
* ĝemelaj nubskrapuloj *Menara Petronas*
* reĝa rezidejo
* nacia muzeo
* muzeoj pri Islamo, teksaĵoj, aziaj artoj

## Trafiko 
Kualalumpuro havas internacian flughavenon. En la urbo tunelo helpas la trafikon.

Rapid KL estas sistemo de publika transporto, kiu inkluzivas metroon kaj busojn.

## Ĝemelurboj 
*  Ĉenajo, Barato
*  Delhio, Barato
*  Esfahano, Irano
*  Maŝhado, Irano
*  Osaka, Japanio (nur negoca partnero)
*  Malako, Malajzio
*  Kazablanko, Maroko
*  Ankaro, Turkio

## Vidu ankaŭ 
* Listo de milionurboj

Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Urboj de Malajzio
Kategorio:Subŝtatoj kaj federaciaj teritorioj de Malajzio
Kategorio:Milionurboj
Hundoviando

[eta|hundovianda manĝaĵo, [Guilin, Ĉinio kun vosto metante sur rando de telero por garnado]]
**Hundoviando** serviĝas en kelkaj landoj kiel manĝaĵo, tiel ekz. en Koreio, Vjetnamio, Filipinoj kaj en kelkaj sudaj provincoj de Ĉinio kiel Kantonio. En plimulto de la landoj, evoluis kultura nutrotabuo pri konsumo de hundoj.

## Historio kaj disvastiĝo de la konsumo 
En la eŭropa kulturrondo, oni manĝis hundon nur en ekstremaj cirkonstancoj, malsategoj, militoj. Tio okazis dum sieĝo de Parizo (1870-1871) aŭ dum polusa ekspedicio de R. Amundsen. Oni trovas eĉ pruvojn pri tio, ke en kelkaj eŭropaj regionoj oni regule manĝis hundojn (ekz. en Apencelo kaj Grizono Svislando aŭ kelkaj urboj en Saksio). Laŭ oficialaj datenoj, en jaroj ĉ. 1900 oni buĉis en Chemnitz averaĝe 226, en Dresden 136 kaj en Zwickau 58 hundojn jare.

La unuaj skribaj pruvoj pri hundoviando kiel manĝaĵo aperas en la 4-a jarcento a.&nbsp;K. en Ĉinio. Tiam la filozofo Mengzi proponis nutradon de ĝi.

La informoj pri aktuala ŝatateco kaj disvastiĝo de la konsumado de hundoviando estas necertaj, nefideblaj. Dum bestoprotektistoj parolas pri milionoj da buĉitaj hundoj, samtempe ili akcentas malgrandan konsumon inter ĉinoj kaj koreoj. La konsumado de la hundoviando aperas en sud-orienta Azio, krom Ĉinio kaj Koreio ankaŭ en Laoso, Mianmaro, Malajsio. Ankaŭ en Kongo oni manĝas hundojn.

Ĉar la hundo staras sur pinto de la nutroĉeno, tiel ĝia bredado kostas multe. Nesanigaj materialoj akumuliĝas en ĝia korpo. Oni do ĝenerale ne nutras sin per karnovoraj bestoj.

## Politiko 
Antaŭ la Someraj Olimpikoj de 1988 kaj Futbala mondpokalo de 2002 en Koreio, okazis internacia premo je Koreio por malpermesi la konsumadon de la hundoj. Vere tiu estas kulturcentra premo, ĉar nura racia kontraŭa argumento al uzo de hundoviando estus la troa sufero ke oni farus al bestoj por plibonigi la gustumon de viando, sed, en Eŭropo kaj Ameriko, porkoj, anasoj, kokoj kaj aliaj bestoj ankaŭ tro suferas pro malgranda spaco kaj perforta nutrado. Kvankam hundviando estas konsumita en certaj kamparaj lokoj de Koreio, ekzistas ofta premo de enlandaj kaj internaciaj bestprotektorganizoj malpermesi la kutimon en Koreio.

En Honkongo, la buĉado de hundoj kaj komercado de hundoviando estas malpermesata ekde 1950.

En EU, la buĉado de hundoj kaj komercado de hundoviando estas malpermesata ekde 1986. En Svislando, oni malpermesas nur la komercadon.

## Literaturo 
* Erhard Oeser, *Hund und Mensch : die Geschichte einer Beziehung*, Darmstadt 2004 (ISBN 3-89678-496-X); Kapitel 7: Der Hund als Medizin und Nahrung, S. 143-151.
* Marvin Harris, Wohlgeschmack und Widerwillen : die Rätsel der Nahrungstabus (Übersetzung von "Good to eat"), Stuttgart 1988 (ISBN 3-608-93123-6).

## Vidu ankaŭ 
* Bestoprotektado
* Ksenofobio

## Eksteraj ligiloj 
* kontraŭ la konsumado
* por la konsumado
* Series of photos showing Vietnamese preparation of dog carcass for consumption

Kategorio:Viando
Kategorio:Korea kuirarto
Kategorio:Ĉina kuirarto
Kategorio:Vjetnama kuirarto
Kategorio:Filipina kuirarto
Datas

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Vale do Jequitinhonha* (foje esperantigita: *Valo de Ĵekitinjonja*) kaj en la mikroregiono *Diamantina''. Laŭ la stato de  en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

Datas iĝis municipo fine de 1962. Ĝi situas sur altaĵo de 1.340 metroj super la valo de rivero Jequitinhonha, 27&nbsp;km sude de Diamantina, al kiu ĝin ligas la federacia ŝoseo BR-367.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

eta|maldekstra|260ra|

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Breznica (apartigilo)

**Breznica** povas esti:
*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Stropkov vidu Breznica
*burgo en Slovakio ĉe vilaĝo Tekovská Breznica en  distrikto Žarnovica vidu Breznica (burgo).
Novjorka Borso

La **Novjorka Borso** (angle *New York Stock Exchange*, **NYSE**) estas la plej granda borso de la mondo. Ĝi troviĝas ĉe Wall Street en Novjorko, Usono; tre ofte oni referencas la borson simple aludante al Wall Street, kio fakte estas nur la nomo de la strato.

La Borsa Katastrofo de 1929, aŭ en angla *The Wall Street Crash of 1929*, konata ankaŭ kiel *Stock Market Crash* aŭ *Great Crash*, estis grava krizo en la borso kiu okazis fine de oktobro 1929.

## Eksteraj ligiloj 
* NYSE 
* Nasdaq
* New York Stock Chart

Kategorio:Ekonomio de Usono
Kategorio:Borsoj
Kategorio:Organizaĵoj en Usono
Lower Largo

eta|250px|Lower Largo, Fife, Skotlando
**Lower Largo** (Malsupra Largo) aŭ **Seatown of Largo** estas vilaĝo en Fife, Skotlando kiu situas en Largo Bay (Golfeto de Largo} je la norda flanko de la Firth of Forth (Fjordo de la rivero Forth). La antikva fiŝista vilaĝo, Lower Largo disfamiĝis kiel la naskiĝloko de Alexander Selkirk (1676), la inspiro por la libro Robinson Crusoe de Daniel Defoe. La apero de la relvojo en 1856 alportis multajn turistojn al la sabla strando de Lower Largo. Lower Largo konservis multajn historiajn konstruaĵojn, kaj en 1978 ĝi estis destinita kiel konservada areo.

La fervoja linio tra Lower Largo estis fermita en la 1960-aj jaroj kiel parto de aranĝo pri elspeza limigo de Dr. Richard Beeching, kaj kvankam oni ne plu uzas ĝin ekde tiam la viadukto, kiu dominas la vilaĝon, restas grava loka gvidmarkilo.

Lower Largo estas seninterrompa ligita kun Upper Largo kaj Lundin Links.

## Eksteraj ligiloj 
* Lower Largo on FifeDirect 

Kategorio:Administraj unuoj de Skotlando
Havaj

**Havaj** (ankaŭ hungare) estas vilaĝo kaj municipo en nord-orienta Slovakio en distrikto Stropkov. Ĝi troviĝas en montaro Nízke Beskydy.

## Interesaĵo 
La nomo de vilaĝo slovake signifas la samon kiel nomo de insuloj en Pacifiko Havajo aŭ insulo Hawaii (insulo). Tio estas bazo por multaj ŝercoj en slovaka lingvo kunitaj kun loko kaj kun loĝantoj de vilaĝo.

## Geografio 
Havaj situas laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Stropkov troviĝas 15&nbsp;km de Havaj.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1403. En la 16-a jarcento rutenoj alvenis. En 1600 oni komputis tie 26 loĝdomojn. En 1715 la vilaĝanoj loĝis en 13, en 1720 en 10 domoj kaj akvomuelejo funkciis. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Havaj 278 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén, al distrikto Medzilaborce, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Havaj 406 homoj, (255 slovakoj, 144 rutenoj).

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Episkopo Sankta Nikolao de 1824

Kategorio:Municipoj en distrikto Stropkov
Giuseppe Sammartini

**Giuseppe Baldassare Sammartini** (* 6-a de januaro 1695 en Milano; † inter 17. kaj 23-a de novembro 1750 en Londono) estis Itala hobojisto kaj komponisto.

## Vivo 
Li naskiĝis en Milano kiel frato de la pli konata komponisto Giovanni Battista Sammartini, kiun oni ankaŭ nomas „Milana“ Sammartini, kaj post sia funkcio kiel hobojisto en la orkestro de la Milana *Regio Ducal Teatro* li iris al Londono je 1727, kie li ludis hobojon en la *Opera orchestra*. Tial oni poste nomis lin „Londona“ Sammartini. Poste li forlasis la orkestron kaj sub la patroneco de la princo de Kimrio li deĵoris kiel muzika direktoro de la *Chamber Concerts* [ĉambrokoncertejo]. Li ankaŭ muzikis sub la direktado de Georg Friedrich Händel en la Londona *King’s Theater* kaj jam dumvive li famiĝis kiel hobojovirtuozo.

## Verkoj 
Liaj komponaĵoj – pleje sonatoj aŭ konĉertoj por la propra instrumento, sed ankaŭ Concerti grossi – unue ne estis tiel konataj. Multaj el liaj verkoj nur post lia morto estis publikitaj, tiam ili ja trafis sur vastan aprobon kaj estis ludataj ĝis en la 19-a jarcento en la koncertoj pri malnova muziko.

Nuntempe Giuseppe Sammartini ĉefe estas konata de la hobojistoj. Lia sonato G-maĵoro por hobojo kaj figurita baso, noveldonita ĉe la eldonejo Schott, apartenas al la baroka normrepertuaro por ĉi tiu instrumento.

La verkaro de Sammartini inkluzivas sonatojn por fluto kaj violono, sonatoj por 2 flutoj kun figurita baso, 12 sonatoj por violono (dediĉata al la princino de Kimrio) 6 konĉertoj por violono, concerto grosso, klavicenkonĉertoj, 6 solopecoj por la bekfluto kaj 6 sonatoj por 2 bekflutoj kaj violonoj.

## Ligiloj 
* Guild Music entry to Giuseppe Sammartini (1695-1750)
* AllMusic entry on Giuseppe Baldassare Sammartini
* MusicWeb entry on Giuseppe Sammartini

Sammartini, Giuseppe
Sammartini, Giuseppe
Sammartini, Giuseppe
Listo de Markizoj de Pombal

dekstra|150px|eta|Blazono de familio Carvalho, Markizoj de Pombal kaj Grafoj de Oeiras.
La titolo **Markizo de Pombal** estis kreita de reĝo Jozefo la 1-a (Portugalio), kromnomata "La Stultulo" al sia ĉefministro Sebastião José de Carvalho e Melo, antaŭ Grafo de Oeiras. Ĉiuj markizoj de Pombal ankaŭ estis grafoj de Oeiras, ĝis 1955, kiam Sebastião José de Carvalho Daun e Lorena rezignis al Markizeco kaj restis nur grafo.

## Listo de markizoj de Pombal 
# Sebastião José de Carvalho e Melo (1699-1782)
# Henrique José de Carvalho e Melo (1742-1812)
# José Francisco Xavier Maria de Carvalho Melo e Daun (1753-1821)
# Sebastião José de Carvalho Melo e Daun (1785-1834)
# Manuel José de Carvalho Melo e Daun de Albuquerque Sousa e Lorena (1821-1886)
# António de Carvalho Melo e Daun de Albuquerque e Lorena (1850-1911)
# Manuel José de Carvalho e Daun de Albuquerque e Lorena (1875-markizo post 1907)
# Sebastião José de Carvalho Daun e Lorena (1903-markizo post 1930)
# Manuel Sebastião de Almeida de Carvalho Daun e Lorena (naskiĝita 1930, nuna)

!
Kategorio:Historio de Portugalio
Emeriko (Hungario)

**Emeriko de Hungario** (n. 1174 en Hungario – m. 30-an de novembro 1204) estis reĝo de Hungario kiu regis 1196–1204.

Li estis plej aĝa filo de Béla la 3-a kaj Anna de Chatillon (Antioĥia princlando). Oni kronis lin en aĝo de 8 jaroj kiel oficialan tronheredanton. Pro premo de la fortiĝantaj hungaraj ĉefnobeloj, Béla la 3-a komisiis lin en 1194 pri regado de Kroatio kaj Dalmatio.

Oni kronis lin reĝo la 23-an de aprilo 1196, post morto de la patro. Komence de lia regado, lin atakis la pli juna nekontenta frato, Andreo (posta Andreo la 2-a). Fine de 1197, Emerikon venkis Andreo en la batalo de Macsk, Andreo ricevis la dalmat-kroatan princlandon. Andreo ne kontentiĝis kun la donitaĵoj kaj strebis al la trono. La komploto senvualiĝis, en la interna milito Emeriko venkis en la batalo de Rád, 1199. En 1200, la legato de la papo Inocento la 3-a pacigis la fratojn, tiel Emeriko eblis efektivigi pli aktivan eksteran politikon. Li edziĝis en 1200 kun Konstanca, filino de reĝo Alfonso la 2-a de Aragono.

Emeriko volis konkeri partojn de la Balkano inter 1200 kaj 1203. Je peto de la papo, li ekagadis kontraŭ la bosnaj bogumiloj (1200–03). Li helpis surtronigi sian kandidaton en Serbio, li mem alprenis la titolon reĝo de Serbio (1201–02). Li atingis nur provizorajn sukcesojn en Bulgario (1202).

Partoprenantoj de la kvara krucmilito okupis en 1202 – je venecia premo – Zadaron, sed je interveno de la papo, la urbo baldaŭ reiris al Hungario. Emeriko partoprenis en 1203–04 en flanko de la papoapogantaj fortoj en la germana interna milito.

Andreo denove atakis Emerikon en printempo de 1203, sed Emeriko senarmile vizitis la bivakon de la ribelantoj kaj per sia pura kuraĝa elpaŝo devigis kapitulacon de ili, dum Andreo estis kaptita kaj enprizonigita. La 26-an de aŭgusto 1204, li kronis al reĝo sian junfilon, Ladislaon. Li estis tiam jam grave malsana, tiel li igis regento Andreon, dumtempe liberigitan. Oni entombigis lin en Eger.

Kategorio:Hungaraj reĝoj
Kategorio:Árpád
Kategorio:Naskiĝintoj en 1174
Kategorio:Mortintoj en 1204
Toronta Borso

:***TSX** alidirektas ĉi tien, kiu ankaŭ estas mallongigo de lingvo laŭ ISO 639-3.*
La **Toronta Borso** aŭ **Toronto Stock Exchange (TSX)** estas la plej granda kanada borso. Multaj entreprenoj kanadaj, usonaj kaj alilandaj aliĝas al tiu borso. La sidejo estas en Toronto kaj la oficejoj en Montrealo, Calgary, Winnipeg kaj Vankuvero.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la Toronta Borso

Kategorio:Ekonomio de Kanado
Kategorio:Toronto
Kategorio:Borsoj
Friedland

**Friedland** havas diversajn signifojn:

* **Friedland (Meklenburgo)** estas komunumo en la distrikto Meklenburga Lagaro de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio en Germanio.
* **Friedland (Niederlausitz)** estas komunumo en la distrikto Oder-Spree de la federacia lando Brandenburgio en Germanio.
* **Friedland (Malsupra Saksio)** estas komunumo en la distrikto Göttingen de la federacia lando Malsupra Saksio en Germanio.
* **Friedland** estis historia urbo en la regiono Orienta Prusio de Germanio, en 1945 donita al Sovetunio kaj novnomita Pravdinsk ();
** La **Batalo de Friedland** okazis tie. Krome tie estis pratempa pagana sanktejo de la antikvaj litovoj, nomata Romuva.
* **Friedland** estis historia urbo en la regiono Malsupra Silezio de Germanio, en 1945 donita al Pollando kaj novnomita Mieroszów.
* **Friedland** estis historia urbo en la regiono Supra Silezio de Germanio, en 1945 donita al Pollando kaj novnomita Korfantów.
* Kaj la nomo ankaŭ estas la tradicia germanlingva nomo de la komunumo Břidličná en la distrikto Bruntál de Ĉeĥio.
Muzikalbumo

eta|Muzikalbumo
**Muzikalbumo** estas disko aŭ kompaktdisko prezentita en ujo kaj enhavante plurajn erojn de kantisto aŭ muzikisto. Muzikalbumo entenas muzikon kaj foje skribitajn tekstojn por kunkanti aŭskultante la muzikon.

## Difinoj de albumo kaj unuopaĵo 
Difino de albumo kaj unuopaĵo temas pri longeco kaj nombro de sontrakoj.
* La Brita UK Singles Chart difinas ke albumo estas mediato kiu enhavas ne malpli ol 4 sontrakojn aŭ 20 minutojn de tuta longeco.
* La Japana Oricon Chart difinas ke albumo estas mediato kiu enhavas pli ol 4 muzikaĵojn (ne sontrakojn), tute egale por la longeco. Ĝi konsideras ke KD de Hamasaki Ayumi, A estas unuopaĵo, kvankam ĝi enhavas 14 sontrakojn kaj longecon de 70 minutoj. Oni kalkulis 14 sontrakojn kiel 4 muzikaĵojn ĉar plejmulto de ili estas Remix el samaj muzikaĵoj. Alie Oricon kalkulas unuopaĵo-kolektaĵon kiel albumon.

## Vidu ankaŭ 
* Duobla albumo
* Ora disko
* Esperanto-muzikalbumoj

Kategorio:Muziko
Testamento

**Testamento** (el la latina: *testamentum*, el *testari* „atesti“) havas diversajn signifojn, inter ili:

*Testamento (juro): Skribaĵo per kiu iu persono deklaras siajn lastajn volojn kaj ordonas pri asigno de la postlasota heredaĵo.
**Testamentoj de Lenin
*Nomo de ĉiu el la du partoj de la kristana Biblio: 
**Malnova testamento
**Nova testamento

## Vidu ankaŭ 
* Verdkata Testamento
Francesco del Giocondo

**Francesco di Bartolomeo di Zanobi del Giocondo** (naskiĝis en 1460; mortis en 1539) estis florenca silkkomercisto kaj politikisto.

Li edziĝis en 1491, sed lia edzino mortis naskante. En 1493, li edziĝis al Camilla Rucellai, kiu same mortis naskante en 1494. La 5-an de marto 1495, li edziĝis al Lisa del Giocondo, kun kiu li havis kvin gefiloj, kaj kies de Leonardo da Vinci pentrita portreto famiĝis kiel Mona Lisa.

Kategorio:La Gioconda
Kategorio:Florencanoj
Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Italaj entreprenistoj
Kategorio:Italoj de la 15-a jarcento
Kategorio:Italoj de la 16-a jarcento
La Lasta Vespermanĝo (Leonardo)

[500px|eta|dekstra|*La Sankta Manĝo*, [Leonardo da Vinci, Milano, 1494-1498]]
***La Lasta Vespermanĝo*** estas unu el la plej famaj pentraĵoj en la mondo. Ĝi estis pentrata de la itala pentristo Leonardo da Vinci inter 1494 kaj 1498. Mendis ĝin la milana duko Ludoviko Sforza.

La 422 cm alta kaj 904 cm larĝa pentraĵo estas ne fresko, sed pentraĵo sur jam seka muro, sur la norda muro de la manĝejo de la monaĥejo *Santa Maria delle Grazie* en Milano kaj estas unu el la ĉefaj verkoj de Leonardo.

## Vidu ankaŭ 
* komunio

## Eksteraj ligiloj 
* Leonardo da Vinci - La Sankta Manĝo (pligrandigebla) 
* Leonardo da Vinci, galerio de pentraĵoj kaj desegnaĵoj 
* La pligrandigita pentraĵo
* La pligrandegigita pentraĵo 
* Vizito kaj konsilo pri rezervado - milano24ore 
* Vizito de la pentraĵo (itale)
* La renovigo de la pentraĵo 
* Mimoj kaj gestoj de la dekdu apostoloj

Kategorio:Pentraĵoj de Leonardo da Vinci
Kategorio:Aperis en 1495
Kategorio:Pentraĵoj de la 15-a jarcento
Ilustraĵo

[eta|240px|Ilustraĵo de la artikolo *[velboato* en la germanlingva Vikipedio.]]
**Ilustraĵo** (el la latina: *illustrare*, klarigi) estas bildo aldonita al la teksto por klarigi ĝin. Kelkaj teknikaj aŭ abstraktaj tekstoj povas bezoni klarigajn ilustraĵojn; aliajn fojojn ilustraĵoj povas utili kiel distraĵoj aŭ simplaj helpiloj por nekleraj legantoj, ekzemple en porinfana literaturo. Foje la kondiĉo enhavi ilustraĵojn povas esti grava por la priskribo aŭ reklamado de specifa verko; foje tio eĉ venas al la titolo, kiel en Plena Ilustrita Vortaro.

Ilustraĵoj estas veraj artaĵoj, tiele ke ofte la artistoj iĝas konataj kiel famaj ilustristoj, aparte de pentristoj, desegnistoj ktp. Nepra trajto de ilustraĵoj estas ke tiuj devas utili kiel komplemento al la legado kaj ne kiel tute aparta artaĵo.

## Ilustristoj 
* William Blake
* Hablot Knight Browne
* George Cruikshank
* Honoré Daumier
* John Tenniel

## Eksteraj ligiloj 
* Organizaĵo de ilustristoj
* Asocio de ilustristoj (IO)
* Festivalo de ilustraĵoj
Sekco

eta|dekstra|Klasika sekco de konstruaĵo
**Sekco** estas bildo, kiu prezentas la internon de objekto (ekz-e konstruaĵo, organo, ks), desegnante ĝin tia, kia ĝi aperus, se oni tranĉus ĝin laŭ ia ebeno.

Laŭ Francisko Azorín **sekcio** [tiel: anstataŭ sekco] estas *Desegno de imagata tranĉo tra konstruaĵo, tereno, objekto, k. c.* Li indikas etimologion el la latina *sectio*, el *secare* (sekcii). Kaj li aldonas la tipoterminojn *laŭlonga* kaj *laŭlarĝa*.

## Tridimensia sekco 
[eta|maldekstra|Tridimensia biologia sekco de [mitokondrio]]
Tridimensia sekco montras sekcon en la tri-dimensia spaco.

## Vidu ankaŭ 
eta|Sekco pri maŝinkonstruado
[eta|dekstra|[biologio|Biologia sekco de dento]]
* Sekco (anatomio) - medicina faro
* Sekcio
* Sekcio (botaniko)
* Projekcio

## Notoj 
## Bibliografio 
* Hans Hoischen, Wilfried Hesser: *Technisches Zeichnen* (Teĥnika desegno). 30. Auflage. Cornelsen Verlag, Berlino 2005, ISBN 3-589-24110-1 ().

## Eksteraj ligiloj 
* **Trazoide.** *Technical drawing with theory and exercises solved (hispane) by Antonio Castilla*  Teĥnika desegno per teorio kaj solvitaj ekzercoj de Antonio Castilla
* http://www.rz-journal.de/ -- Revuo pri plandesegno ()
* http://www.pr-materiequelle.de/begriffe/riss/riss.htm -- Kolekto de plandesegno ()

Kategorio:Desegnado
The Godfather

***The Godfather*** ("La baptopatro") estas 1972-a krimfilmo direktita kaj kunverkita de Francis Ford Coppola, bazita sur la samnoma romano de la alia kunverkisto Mario Puzo. En la filmo aperis steluloj Marlon Brando, Al Pacino, Robert Duvall, Diane Keaton, kaj James Caan. La filmo estas la unua parto de la *Godfather*-trilogio, sekvita de *The Godfather Part II* en 1974 kaj *The Godfather Part III* en 1990.

La rakonto de la filmo ampleksis dek jarojn de malfrua 1945 ĝis frua 1955, pri la estro de Novjorka Mafio kiu donas regadon de la familia entrepreno al sia malinklina filo. Ĝi rangas kiel la tria plej bona filmo de la American Film Institute, kaj estas unu el du filmoj kun rango de 9.1 el 10 (la alia estas *The Shawshank Redemption*) en la Internet Movie Database plej bona 250 listo. Ĝi ankaŭ estas la plej alta filmo en la plej bona 100-listo de Metacritic.

## Rolantaro 
* Marlon Brando kiel Vito Corleone
* Al Pacino kiel Michael Corleone
* James Caan kiel Sonny Corleone
* Richard Castellano kiel Clemenza
* Robert Duvall kiel Tom Hagen
* Diane Keaton kiel Kay adams
* Sterling Hayden kiel Capt. McCluskey
* John Marley kiel Jack Woltz
* Richard Conte kiel Barzini
* Al Lettieri kiel Sollozzo
* Abe Vigoda kiel Tessio
* Talia Shire kiel Connie Corleone Rizzi
* Gianni russo kiel Carlo Rizzi
* John Cazale kiel Fredo Corleone
* Rudy Bond kiel Cuneo
* Al Martino kiel Johnny Fontane
* Morgana King kiel Mama Corleone
* Lenny Montana kiel Luca Brasi
* Richard Bright kiel Neri

## Referencoj 
eta|Strukturo de Mafia familio

## Eksteraj ligiloj 
Oficiala retejo en Facebook

***The Godfather*** en IMDB

*The Godfather* en AFI Catalog

*The godfather* en Box office mojo

*The Godfather* en Rotten Tomatoes

*The Godfather* en metacritic

Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Krimaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1972
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona filmo
Kategorio:Filmoj pri mafio
Kategorio:Fikciaj krimuloj
Kategorio:Fikciaj murdistoj
Kategorio:Fikciaj usonanoj
Kategorio:Fikciaj italoj
Kategorio:Filmoj pri geedziĝoj
FERT

eta|dekstra|La devizo FERT videbla en blazono de la Dinastio de Savojo.
**FERT** estas la enigma devizo de la Dinastio de Savojo, kiun adoptis la reĝo de Sardio Viktoro-Amadeo la 2-a de Savojo (1666-1732). Tiu vorto aperis por la unua fojo en 1364 sur la colringo de ordeno fondita de la 17-a grafo Amadeo la 6-a de Savojo (1334-1383), el kiu la 9-a duko Karlo la 3-a de Savojo (1486-1553) faris la ordenon religian kaj militan de la "Tre Sankta Anunciacio". Ĉar neniu el ili postlasis klarigojn pri la signifo de tiu vorto, oni proponis diversajn opiniojn tra la jarcentoj :

FERT estas la tria singulara persono de la indikativa as-tempo de la neregula verbo latina *fero, fers, tuli, latum, ferre*, kies ĝenerala signifo estas "porti" sed ankaŭ itale "elteni". Tiu interpreto koheras kun la rolo de reganto aŭ de kavaliro de ordeno, kiu devas elteni sortobatojn por agi laŭ bono, devo kaj honoro aŭ pro fideleco al la amatino. En 1409 la prefaco de la statutoj de la Ordeno de la Tre Sankta Anunciacio interpretas tiun vorton FERT kiel ĵuritan fidelecon al la Sankta Virgulino Maria, kiun oni kultas en la sanktejoj de Torino, de Laŭzano kaj de *Bourg-en-Bresse* (Burg-en-Bres), kaj al kiu ĵuris fidelecon la kavaliroj de tiu ordeno (*Fert Vincula Fidei*).

Aliaj interpretoj baziĝas sur akronima signifo :

*Fortitudo Et Robur Taurinensis* ("forto kaj fortikeco de virbovo") . Tiu interpreto estus aludo al la nova ĉefurbo de la Savojaj Ŝtatoj Torino, kies emblemo estas virbovo, kaj definitiva konfirmo de ĝia elekto anstataŭ la malnova ĉefurbo *Chambery* (Ŝamberio)..

*Fortitudo Eius Rhodum Tenuit* ("lia braveco defendis Rodison"). Tiu interpreto estas menciita en heraldika dokumento de 1873. Tio estus aludo al partopreno de la 7-a grafo Amadeo la 3-a de Savojo (1095–1148) en la sukcesa defendo de la insulo Rodiso kontraŭ islamanoj. Sed historiistoj ne konfirmas tion, kio ŝajnas esti legendo por plibeligi la malsukcesan 2-an krucmiliton (1147-1149).

*Foedere Et Tenemur Religion* ("ni estas devigitaj de alianco kaj de religio") kaj *Fides Est Regni Tutela* ("la kredo protektas la regnon"). Laŭ tiuj du interpretoj la Domon de Savojo protektas la religio ĉar la rajto kaj potenco de la reganto devenas de la dia volo.

*Fœmina Erit Ruina Tua* ("virino ruinigos vin") estas satira interpreto pri la abdiko kaj enkarcerigo de Viktoro-Amadeo la 2-a de Savojo pro la influo de sia morganata edzino *Anna Carlotta Teresa Canalis di Cumiana*, markizino de *Spigno* (1679-1769). Alia mokaĵo al la politiko de tiu reĝo estas laŭ *Guichenon* aŭ *Favyn* la akronima interpretado de la franca frazo *Frappez, Entrez, Rompez Tout* ("Frapu, Eniru, Rompu Tute").

*Fert
Forigita per la vento

***Forigita per la vento*** (angle: "Gone with the Wind") estas unu de la plej popularaj filmoj iame ajn, kaj daŭra simbolo de la ora epoko de Hollywood. Ĝi estis farita en 1939 bazita de la 1936-a romano de la sama nomo. Ĝi gajnis dek Akademiajn Premiojn, kaj estis rangita de la American Film Institute kiel la kvara plej bona usona filmo de la 20-a jarcento. Steluloj aperantaj en la filmo inkluzivas Clark Gable, Vivien Leigh, Leslie Howard, Olivia de Havilland, Hattie McDaniel, kaj aliaj. La verkaĵo enpreniĝis en la liston de la 100 (plej signifaj) libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde.

La rakonto okazas dum la Usona Enlanda Milito kaj sekvas Scarlett O'hara (Vivien Leigh) kaj la du amantojn de ŝia vivo, nome Ashley Wilkes kaj Rhett Butler.

Fama frazo de la filmo estas: "Frankly, my dear, I don't give a damn." (angle: "Sincere, kara, tute ne gravas al mi."), respondinte al la demando "Kien ajn mi iros, kion ajn mi faros?"

Ĝi estis unu el la plej famaj filmoj inter la unuaj, kiuj uzis la revolucian sistemon Teknikoloro.

## Bibliografio 
* Bridges, Herb (1999). Gone with the Wind: The Three-Day Premiere in Atlanta. Mercer University Press. ISBN 978-0-86554-672-1.
* Cameron, Judy; Christman, Paul J (1989). The Art of Gone with the Wind: The Making of a Legend. Prentice Hall. ISBN 978-0-13-046740-9.
* Harmetz, Aljean (1996). On the Road to Tara: The Making of Gone with the Wind. New York: Harry N. Abrams. ISBN 978-0-8109-3684-3.
* Lambert, Gavin (1973). GWTW: The Making of Gone with the Wind. New York: Little, Brown and Company. ISBN 978-0-316-51284-8.
* Vertrees, Alan David (1997). Selznick's Vision: Gone with the Wind and Hollywood Filmmaking. University of Texas Press. ISBN 978-0-292-78729-2.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* *Gone with the Wind* ĉe TCM Mediaroom
* William Hartsfield kaj Russell Bellman *premiere films* ĉe Atlanta History Center.
* Producing *Gone with the Wind* ekspozicio ĉe Harry Ransom Center
* *Gone with the Wind* artikolaro ĉe *The Atlantic*

Kategorio:Akademia Premio por plej bona filmo
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1939
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Amaferaj filmoj
Kategorio:Militaj filmoj
Kategorio:Usonaj filmoj
Diogo de Vasconcelos (urbo)

**Diogo de Vasconcelos** (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Metropolitana de Belo Horizonte* kaj en la mikroregiono *Ouro Preto* (esperante: *Oŭro Preto*, kiu signifas *Oro Nigra*). Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Giorgio Vasari

**Giorgio VASARI** (naskiĝis la 30-an de julio 1511 en Arezzo, Italio; mortis la 27-an de junio 1574 en Florenco, Italio) estis arkitekto, kortega pentristo de la Mediĉoj kaj biografo de florencaj artistoj, inter ili Leonardo da Vinci, Rafaelo kaj Mikelanĝelo. Vasari estis fondinto de la florenca *Accademia del Disegno* (Arta Akademio) en 1562.

Junaĝe li estis instruato fare de Guglielmo de Marcillat, poste ĝuis li apogon kaj amikecon de la Mediĉo-familio. Li akiris pluajn spertojn apud Andrea del Sarto.

liaj pentraĵoj:
* verkoj en Arezzo
* freskoserio de la florenca Palazzo Vecchio
* cent-taga fresko de roma Cancelleria

konstruaĵoj, planitaj de li:
* Uffizi (juĝejo por I. Cosimo de' Medici)
* klostron, palacon de kavalieroj de San Stefano, en Pizo

lia ĉefa verko:
* ''Le Vite de' più eccellenti architetti, pittori e scultori italiani* (1550, 1568) (Vivo de la plej elstaraj pentristoj, skulptistoj kaj konstruistoj)

## Vidu ankaŭ 
* Leonardo da Vinci

## Eksteraj ligiloj 
* Teksto de la *Vite* .
* Teksto de la itala versio de la *Vite'' .

Kategorio:Italaj renesancaj arkitektoj
Kategorio:Italaj renesancaj pentristoj
Kategorio:Arkitektoj de renesanco
Kategorio:Manierismaj pentristoj
Kategorio:Italaj biografoj
Kategorio:Italaj arthistoriistoj
Kategorio:Italaj artkritikistoj
Kategorio:Italaj verkistoj de la 16-a jarcento‎
Kategorio:Italaj malfikciaj verkistoj
Kategorio:Viroj
Kodekso

**Kodekso** havas diversajn signifojn, inter ili:
*Kodekso de leĝoj
*Manuskripto el kunkudritaj folioj
*Kolekto de la farmaciaj formuloj akceptitaj de la medicina fakultato

Laŭ Francisko Azorín **kodekso** estas *Manskribita antikva libro, ofte bele iluminita.* Li indikas etimologion el la latina *codex, codicis* el caudex (trunko).

## Notoj
Flugo

[eta|Ina [anaso fluganta]]
**Flugo** estas movo aŭ antaŭeniro de korpo traaera danke al utiligo de la aerodinamikaj leĝoj (aviadiloj) aŭ al arkimeda principo (malpli peza ol aero, kiel pri la kazo de gasbalono). Ankaŭ la antaŭenmovo danke al retropuŝo (raketo), aŭ la movo laŭ balistika vojo (kuglo, satelito, ktp) nomiĝas flugo.

La termino **flugo** estas uzata por priskribi la sinmovon de bestoj en la aero per tiucelaj membroj, kiajn havas la birdoj kaj multaj insektoj.

## Aviadilo 
### Ekflugo 
Ekflugo estas unua paŝo por flugo. Aeroplanoj ofte havas du motorojn: Piŝtmotoron kaj Jetmotoron. La proceduro por flugo estas determinita laŭ motoro de aeroplano. Aeroplano kun piŝtmotoro mem povas starti. Kiel en aŭtomobilo, la baza mekanismo de piŝtmotoro estas sama, tial piŝtmotora aeroplano mem povas starti.

Kontraste al piŝtmotoro, aeroplano kun jetmotoro bezonas povon el eksteraj povfontoj kiel GPU (Ground Power Unit, Tera Pova Ento) kaj APU (Auxiliary Power Unit, Helpanta Pova Ento). Kiam ili donas povon al motoroj, motoro komencas proceduron: Uzante aeron kaj fuelon (kerosenon), brulita gaso donas movforton al aerplano. Kaj kiam motorpovo atingis en "Idla RPM", motoro donas plenan rapidon por levi el tero: tial aerplano povas ekflugi.

### Krozo 
Dum la flugo, aeroplano povas flugi uzante flugajn surfacojn. La navigadaj sistemoj kiel IRS (Inertial Reference System, Inercia Referenca Sistemo) kaj GPS helpas flugon por trovi korektan lokon. Por longdistanca flugo sen proksima aerdromo, la permeso de EDTO (Extended Diversion Time Operation, Etendita Redirektada Tempa Operado) necesas por direkta flugo.

### Surteriĝo 
Surteriĝo estas lasta kaj la plej malfacila paŝo en flugo. Aviadilaj katastrofoj ofte okazis dum la surterigo, tial pilotoj kiel kapitano direkte kontrolas ĉiun surterigan proceduron. Nuntempe danke al ILS (Instrumental Landing System, Instrumenta Surteriga Sistemo) kaj efektiva ATC (Air Traffic Control, Aera Trafika Kontrolo), akcidentoj pro surterigo malplioftiĝis.

Por surterigi sur aerdromo kaj flughaveno, bezonas permeson por surterigo el ATC. Post ke piloto konfirmis informon por surterigo (loko de kurejo, direkto por aliro), Tempo de surterigo), laŭ gvido de ATC pilotoj komencas surterigan proceduron. Kiam direkto de flughavena kurejo kaj de aeroplano estas sama, piloto malkreskas motorpovon kaj malaltigas surterigaparaton. Aeroplano malrapide aliras sur kurejo kaj surteriĝas laŭ gvido de ILS. Post la surterigo, piloto finas flugon.

## Vidu ankaŭ 
* Aviadilo

Kategorio:Aerodinamiko
Dagmar Leupold

**Dagmar LEUPOLD** (naskiĝinta la ) en Niederlahnstein apud Koblenz) estas germana verkistino.

Ŝi studis ĝermanistikon, filozofion kaj antikvan filologion en Marburg kaj Tübingen kaj doktoriĝis en 1993 en Novjorko pri kompara literatura scienco. Ŝi publikigis plurajn poemarojn kaj romanojn.

En Esperantio, ŝi konatiĝis pro sia germanlingva romano "Grüner Engel, blaues Land" ("Verda anĝelo, blua lando") aperinta en 2007. Ĝi temas pri historiisto, kiu verkas biografion pri Zamenhof kaj invitas sian amatinon al Moresnet.

## Verkoj 
* *Wie Treibholz*, Pfaffenweiler 1988
* *Edmond*, Frankfurto ĉe Majno, 1992
* *Eccoci qua*, Hamburg 1993 (kun Wolfgang Kaiser)
* *The oxymoron as generative model*, Novjorko 1993
* *Die Lust der Frauen auf Seite 13*, Frankfurto ĉe Majno 1994
* *Federgewicht*, Frankfurto ĉe Majno 1995
* *Destillate*, Frankfurto ĉe Majno 1996
* *Ende der Saison*, Frankfurto ĉe Majno 1999
* *Byrons Feldbett*, Frankfurto ĉe Majno 2001
* *Eden Plaza*, Munkeno 2002
* *11.9. - 911, Bilder des neuen Jahrhunderts*, Göttingen 2002 (kun Kerstin Hensel kaj Marica Bodrozic)
* *Nach den Kriegen. Roman eines Lebens*, Munkeno 2004
* *Alphabet zu Fuß*, Munkeno 2005
* *Grüner Engel, blaues Land*, Munkeno 2007

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Germanaj verkistoj
Esperanto-Asocio de Norda Ameriko

La **Esperanto-Asocio de Norda Ameriko** (**EANA**) estis la plej granda Esperanto-asocio en tiu mondoparto (Usono kaj Kanado), sed agoniis dum la 1950-aj jaroj pro la agado de sia ĝenerala sekretario, George Alan Connor. En 1956 UEA eksigis ĝin kiel Landan Asocion.

## Historio
La asocio estis fondita en 1905 kiel "Amerika Esperanto-Asocio" en Boston kaj ricevis sian postan nomon en 1908, dum la unua amerika kongreso. La organo fariĝis *Amerika Esperantisto*, fondita en 1906.

## Prezidantoj
* ekde 1905: Richard Geoghegan

* 1925–1935: Henry William Hetzel
* ekde 1935: Joseph R. Scherer 
* ? - 1953: Wilhelm Solzbacher

## Kongresoj
* 28-a kongreso de EANA, 1-a ĝis 3-a de julio 1935, Nov-Jorko
* 31-a kongreso de EANA, 1-a ĝis 3-a de julio 1938, Cleveland https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1938/16/00-pdf/

## Organo
* *Amerika Esperantisto*
### Rete legeblaj numeroj kaj jarkolektoj 
* Amerika Esperantisto, 1908-1967 en la arĥivoj de Esperanto-USA
* 

## Agonio dum la Connor-epoko
En 1945 la novjorka instruisto George Alan Connor fariĝis ĝenerala sekretario kaj provis monopoligi la Esperanto-agadon en la tuta norda Ameriko. Por tio li misuzis la tiaman timon kontraŭ komunistoj. Ĉar multaj esperantistoj en Norda Ameriko ne volis aliĝi al UEA pere de EANA, UEA akceptis esceptkaze en 1955 duan Landan Asocion en Norda Ameriko: ELNA, fonditan en 1952. Ĉar ankaŭ UEA estis atakata de Connor, la monda Asocio en 1956 eksigis EANA-n kiel Landan Asocion kaj Connor-n kiel individuan membron.

## Eldonaĵoj
Dum la periodo 1930-1931 E.A.N.A. eldonis serion de libretoj sub la titolo "E.A.N.A. Library — E.A.N.A. Libraro". En tiu serio aperis 8 libretoj (10x15cm):
* 1. *North American Esperanto Almanac", red. J.J. Sussmuth, 1930
* 2. *Juneco kaj amo*, Eduard S. Payson, 1930
* 3. *Esperanto: the second language for all*, Lehman Wendell, 1930
* 4. *North American Esperanto Almanac", red. J.J. Sussmuth, 1931
* 5. *Lando de arĝenta akvo: rakonto el la okcidento de Usono*, Vingie E. Roe, trad. Edward S. Payson, 1931
* 6. *La deveno de Esperanto: eltiro el privata letero = The birth of Esperanto*, L.L. Zamenhof, 1931
* 7. *American Esperanto key*, J.J. Sussmuth, 1931
* 8. *Esperanto course for beginners in ten lessons*, J. J. Sussmuth, 1931
### Recenzoj
Pri ''North American Esperanto Almanac", 1931

## Literaturo
* Esperanto en perspektivo
* Die neutrale Sprache

Kategorio:Nordamerikaj Esperanto-asocioj
Asembleoj de Dio

La **Asembleoj de Dio** estas la plej granda konfesio de la Pentekosta Kristanismo. Ĝi estis fondita en 1914 ĉe Hot Springs (Arkansaso). En 2004 ĝi havis dismonde 15 milionojn da anoj kaj 236 022 preĝejojn. Ĝia plej granda nacia branĉo estas la brazila asemblearo, kun 3,5-miliona kredantaro. En Usono ĝi havas 12 100 preĝejojn. En Brazilo, ĝi posedas la kristanisman eldonejon *Casa Publicadora das Assembleias de Deus*.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.adenet.org 
* http://www.iadcg.org  
* http://www.hkaog.org.hk/hist2.htm  
* http://ag.org/top  
* http://colleges.ag.org

Kategorio:Protestantaj eklezioj
Kategorio:Pentekostismo
Piotrków Trybunalski

**Piotrków Trybunalski** estas urbo en Lodzio en Pollando. Ĝi estas la administra centro de samnoma komunumo kaj de ankaŭ samnoma distrikto Piotrków. La urbo havis 80738 homojn en 2005.
eta|maldekstra|220ra|La malnova ilustraĵo montranta la panoramon de la urbo Piotrków Trybunalski
220ra|eta|maldekstra|La fasado de la Jezuita Preĝejo en Piotrków Trybunalski

## Historio 
Unu el la plej gravaj eventoj en historio de Pollando okazis oktobre 1468 ĝuste en Piotrków Trybunalski okazis la unua plena duĉambra pola parlamento nomata Sejmo kaj Senato de Krono de la Regno de Pollando kun la persona ĉeesto de pola reĝo Kazimiro la 4-a (Pollando-Litovio) kaj kompreneble kun partopreno de parlamentanoj elektitaj en Sejmetoj de ĉiuj Vojevodioj (la unua el ili okazis en Koło en Grandpolio).

220px|eta|maldekstra|
eta|220px|maldekstra|

## Famuloj 
* Stefan Rowecki, generalo, militistikisto, unua ĉefkomandanto de Pola Enlanda Armeo, murdita en koncentrejo Sachsenhausen kiel "malamiko numero unu" de Nazia Germanio
* Bogusław Wołoszański, ĵurnalisto, juristo kaj populariganto de historio
* Wilhelm Róbin, kuracisto, vicprezidanto de Pola Esperanto-Societo, murdita
* Antoni Macierewicz, historiisto, politikisto, ministro, kunkreinto de la Komitato por Defendo de Laboristoj, felietonisto

## Internacia kunlaboro 
**Partneraj urboj kaj komunumoj**
* Esslingen am Neckar, Germanio
* Maladzeĉna, Belorusio
* Rivno, Ukrainio
* Velenje, komunumo en Slovenio
* Mosonmagyaróvár, Hungario
* Marijampolė, Litovio
* Vienne, Francio
* Neath Port Talbot, graflando en Kimrio
* Kostroma, Rusio

**Amikiĝintaj urboj**
* Udine, Italio
* Schiedam, Nederlando
* Žagubica, Serbio

## Dua Mondmilito
* 02.08.1941:  Gestapo translokis al Koncentrejo Ravensbrück 11 polinojn de loka malliberejo
* 15.09.1941: En Biskupia Wola, proksime al Piotrków Trybunalski, kaj apud Sosnowiec germana sekureca polico pafmortigis pli ol 800 personojn.
* 23.06.1943: Speciala germana juĝejo en Piotrków Trybunalski kondamnis al morto Władysław Rutkowski kaj lian edzinon Genowefa pro kaŝo de judoj
* 16.08.1944: Pola Rezistomovado: 25-a infanteria regimento de Pola Enlanda Armeo en areo Piotrków Trybunalski frakasis germanan reprezaliantan grupon - oni akiris 3 pezajn maŝinpafilojn, 3 malpezajn, 15 maŝinpistolojn, 26 fusilojn, 6 veturilojn kaj 10 ĉevalojn

Kategorio:Urboj de Lodza provinco
Kategorio:Urboj en Pollando