Jalutorovska distrikto (1782-1923)

La **Jalutorovska distrikto** () estis distrikto de Tobolska gubernio (la Rusia imperio) en 1782–1917 kaj en RSFSR (1918–1923). Ĝia centro estis la urbo Jalutorovsko.

## Historio 
eta|maldekstre|Rivero Tobolo en Jalutorovska distrikto, 1912.

Jalutorovska distrikto estis establita en 1782 kadre de Tobolska provinco () de Tobolska ĉefgubernio (). Post malfondo de Tobolska ĉefgubernio en 1796, ĝi estis parto de Tobolska gubernio ().

### Konsisto je 1781–1784 
En registro farita en 1781–1784 oni listigas jenajn setlejojn:
* Avazabakejeva indiĝena subdistrikto ();
* Arĥangelska subdistrikto ();
* Bigelinska subdistrikto ();
* Bobilevska subdistrikto ();
* Verĥ-Beŝkila subdistrikto ();
* Verĥ-Sujerska subdistrikto ();
* Golopupovska subdistrikto ();
* Jemurtla subdistrikto ();
* Zavodoukovska subdistrikto ();
* Ivanovska subdistrikto ();
* Ingalinska subdistrikto ();
* Isetska subdistrikto ();
* Kizakska subdistrikto ();
* Koda subdistrikto ();
* Korkina subdistrikto ();
* Krasnogorska subdistrikto ();
* Libajeva subdistrikto ();
* Mokrousova subdistrikto ();
* Niĵne-Manajska subdistrikto ();
* Mostovska subdistrikto ();
* Novozaimska subdistrikto ();
* Omutinska subdistrikto ();
* Pletnjova subdistrikto ();
* Pjatkova subdistrikto ();
* Salamatova subdistrikto ();
* Singulska indiĝena subdistrikto ().
* Slobodo-Beŝkilska subdistrikto ();
* Sujerska subdistrikto ();
* Tersjukska subdistrikto ();
* Tomilova subdistrikto ();
* Uporova subdistrikto ();
* Ŝatrova subdistrikto ();
* Ŝoroĥova subdistrikto ();
* Jurginska subdistrikto ().

### Konsisto je 1919 
En 1912 Jalutorovska distrikto konsistis el jenaj subdistriktoj:
* Avazabakejevska subdistrikto ();
* Agaraka subdistrikto ();
* Arĥangelska subdistrikto ();
* Bigelinska subdistrikto ();
* Bobilevska subdistrikto ();
* Borovinska subdistrikto ();
* Vagajska subdistrikto ();
* Verĥ-Beŝkila subdistrikto ();
* Verĥ-Sujerska subdistrikto ();
* Denisovska subdistrikto ();
* Jemurtla subdistrikto ();
* Zavodoukovska subdistrikto ();
* Ivanovska subdistrikto ();
* Isetska subdistrikto ();
* Ingalinska subdistrikto ();
* Kamiŝeva subdistrikto ();
* Kizakska subdistrikto ();
* Koda subdistrikto ();
* Komissarovska subdistrikto ();
* Korkinska subdistrikto ();
* Krasnovska subdistrikto ();
* Krasnogorska subdistrikto ();
* Labinska subdistrikto ();
* Libajeva subdistrikto ();
* Mininska subdistrikto ();
* Mokrousova subdistrikto ();
* Mostovska subdistrikto ();
* Niĵne-Manajska subdistrikto ();
* Novozaimska subdistrikto ();
* Omutinska subdistrikto ();
* Petropavlovska subdistrikto ();
* Pletnjova subdistrikto ();
* Pjatkova subdistrikto ();
* Salamatova subdistrikto ();
* Singulska subdistrikto ().
* Slobodo-Beŝkilska subdistrikto ();
* Sujerska subdistrikto ();
* Tersjukska subdistrikto ();
* Tomilova subdistrikto ();
* Uvarovska subdistrikto ();
* Uporovska subdistrikto ();
* Ŝatrova subdistrikto ();
* Ŝoroĥova subdistrikto ();
* Jurginska subdistrikto ().

### Malestablo 
Laŭ ordonoj de la Tutlanda Centra Ekzekutiva Komitato de la  kaj  Jalutorovska distrikto estis malestablita. Ĝia teritorio eniris Tjumenan kaj parte Kurganan distriktojn. 

Kelkaj areoj trafis aliajn distriktojn:
* Jurginska distrikto ():
** Agaraka subdistrikto ();
** Labinska subdistrikto ();
** Pletnjova subdistrikto ();
** Jurginska subdistrikto ().

* Isetska distrikto ():
** Arĥangelska subdistrikto ();
** Bobilevska subdistrikto ();
** Verĥ-Beŝkila subdistrikto ();
** Denisovska subdistrikto ();
** Isetska subdistrikto ();
** Krasnovska subdistrikto ();
** Krasnogorska subdistrikto ();
** Mininska subdistrikto ();
** Slobodo-Beŝkilska subdistrikto ();
** Ŝoroĥova subdistrikto ().

* Novozaimska distrikto ():
** Bigilinska subdistrikto ();
** Borovinska subdistrikto ();
** Vagajska subdistrikto ();
** Novozaimska subdistrikto ();
** Omutinska subdistrikto ().

* Jemurtla distrikto ():
** Verĥ-Sujerska subdistrikto ();
** Jemurtla subdistrikto ();
** Kizakska subdistrikto ();
** Niĵne-Manajska subdistrikto ();
** Pjatkova subdistrikto ();
** Uvarovska subdistrikto ().

* Pokrovska distrikto ():
** Ivanovska subdistrikto ().

* Sujerska distrikto ():
** Ingalinska subdistrikto ();
** Korkina subdistrikto ();
** Petropavlovska subdistrikto ();
** Singulska subdistrikto ().
** Sujerska subdistrikto ();
** Uporova subdistrikto ().

* Ŝatrova distrikto ():
** Kamiŝeva subdistrikto ();
** Koda subdistrikto ();
** Mostovska subdistrikto ();
** Salamatova subdistrikto ();
** Tersjukska subdistrikto ();
** Ŝatrova subdistrikto ().

* Jalutorovska distrikto ():
** Libajeva subdistrikto ();
** Tomilova subdistrikto ().

* Mokrousova distrikto ():
** Mokrousova subdistrikto ().

Kelkaj subdistriktoj estis dispartigitaj:
* Avazabakejeva subdistrikto () — al Pokrovska distrikto () kaj Jalutorovska distrikto ();
* Zavodoukovska subdistrikto () — al Novozaimska distrikto () kaj Jalutorovska distrikto ();
* Komissarovska subdistrikto () — al Jemurtla distrikto () kaj Novozaimska distrikto ().

## Loĝantaro 
### Tataroj 
Grigorij Varlakov menciis en 1858 ke en la distrikto multas tataroj, kiuj danke al sia indiĝena pozicio okupas bonegajn plugejojn kaj herbejojn, sed ne multe zorgas pri agrikulturo kaj metioj, kontentaj pri sia aktuala stato, sen strebo al progreso, kion li klarigis per ilia natura mallaboremo.

### Beŝkilcevo 
Vilaĝo Beŝkilcevo () en 1898 estis priskribita de vojaĝanto Konstantin Nosilov kiel malriĉa kaj malpura, dronanta en koto kaj sterko, kun preĝejo kies stukaĵoj skvamiĝis. En ĝi ekzistis Resurekta preĝejo. Nosilov konstatis ke ĉiujare la rivero Iseto subfosas la bordon, sur kiu staras la vilaĝo, pro kio konstruaĵoj devas densiĝi en ĉiam pli malvasta areo. Li prognozis kun certeco ke fine la rivero ĉirkaŭos la vilaĝon, transforminte ĝin je insulo. En Isetskoje kuniĝis kvar landvojoj — la Kurgana, Ŝadrinska, Jalutorovska kaj Tjumena — kio faris ĝin grava transporta nodo. Rande de la vilaĝo staris antaŭnelonge konstruita granda malsanulejo, kie laboris kuracisto kaj sukuristo. Sabate okazis bazarvendado, sed foiroj estis subevoluintaj kompare al apudaj vilaĝoj. Tie haveblis tamen riĉaj negocistoj, el kiuj unu eĉ vendis birdaĵojn, ledojn kaj grason ĉiujare eksterlanden tra Rigo, enspezante po .

### Ivanovskoje 
Vilaĝo Ivanovskoje () fine de la 19-a jarcento estis grandparte enloĝita de komioj. Ĝi havis preĝejon, kies belecon priskribis fine de la 19-a jarcento vojaĝanto Konstantin Nosilov.

### Jurti Osinovskije 
Tatara vilaĝo Jurti Osinovskije () fine de la 19-a jarcento estis konsiderata riĉa. En 1898 ĝi havis moskeon kaj du butikojn, el kiuj unu apartenis al tataro kaj alia al judo.

### Kodskoje 
Vilaĝo Kodskoje () laŭ Konstantin Nosilov devus pli ĝuste nomiĝi Kondinskoje (), ĉar ĝi formiĝis en la 17-a jarcento kiel Nikola-vilaĝeto () de la Konda monaĥejo. Tiu lasta situis ĉe la norda rivero Obo, kie naturo malkonvenis por terkultivado, pro kio ĝi petis ĉe aŭtoritatoj permeson fondi vilaĝeton en pli suda loko, situanta apud oportuna rivero, ebligonta transportadon de greno kaj kolektitaj oferoj al la monaĥejo. La vilaĝeton fondis monaĥoj, kiuj konstruis tie preĝejon kaj aranĝis kultivadon de greno helpe de kamparanoj. 

La unua preĝejo forbrulis en 1713 kaj en 1761 aperis la nova, konstruita danke al monoferoj, kolektitaj tra la tuta Siberio. En 1898 vojaĝanto Konstantin Nosilov ankoraŭ trovis ene de ĝi grandan bildon de la Savinto, pentritan sur tolo en la 17-a jarcento por la unua preĝejo. Dum la incendio en 1713 ĝi estis forportita de vento kaj trovita sur monteto apud la vilaĝo, nur iom bruldamaĝita. Lokaj kamparanoj konsideris ĝin miraklofara, asertis ke ĝi avertis ilin pri malbonaj rikoltoj kaj epidemioj, kaj ĉiujare aranĝis krucomarŝon al loko, kie ĝi estis trovita.

En 1898 la vilaĝo havis bonan popolan lernejon kun internulejo por infanoj el malriĉaj kaj alilokaj familioj. La internulejo troviĝis en granda domo, oferita de loka riĉa kamparano. Vilaĝanoj okupiĝis pri agrikulturo kaj farado de peltoj (ĉefe vintre). Apud la vilaĝo eĉ funkciis peltofara grasofabriko de loka kamparano, kie oni buĉis brutojn kaj pritraktis iliajn felojn. Apud la vilaĝo troviĝis ankaŭ akvomuelejo.

### Krasnogorskoje 
Vilaĝo Krasnogorskoje () estis fondita en 1671. En ĝi ekzistis preĝejo de Sankta Georgo, konstruita antaŭ 1729.

En 1898 ĝi estis nomita de vojaĝanto Konstantin Nosilov "bela vilaĝo", kun imponaj domoj, poŝtejo, prizorgita ligna preĝejo. Ĝi staris sur alta bordo de Iseto kaj estis ĉirkaŭita de pluraj vilaĝetoj.

### Mostovskoje 
Vilaĝo Mostovskoje () en 1898 estis menciita kiel fama pro siaj printempa kaj aŭtuna foiroj. Aŭtune okazis fiŝa foiro, de kiu fiŝaĵo estis transportata supren laŭ rivero Iseto ĝis Uralo. La foiron frekventis eĉ negocistoj el Tjumeno kaj Ŝadrinsko. En la vilaĝo ekzistis Ĉielira preĝejo.

## Ekonomio 
### Agrikulturo 
eta|maldekstre|Muelejoj en Jalutorovska distrikto, 1912.

Plugejoj kaj falĉejoj abundis, stimulante progreson de agrikulturo. Vojaĝanto Sergej Turbin, vizitinta la distrikton en la 1860-aj jaroj, konstatis ke tero tie estas pli bona ol en la najbara Tjumena distrikto.

Kamparanoj plantis diversspecan tritikon, mileon, avenon, poligonon, papavon, pizon, kanabon, linon. En 1858 oni atestis ke en ĉiu subdistrikto estis po 70 ĝis 90 muelejoj, inkluzive plurajn akvomuelejojn ĉe la riveroj Tobolo, Iseto, Uko kaj pluraj riveretoj. Funkciis multnombraj fabrikoj produktantaj kanaban oleon, vendatan eĉ en Tobolsko. Greno antaŭe estis vendata ĉefe al fabrikoj-setlejoj kiel Zavodoukovsko, Zavodopetrovko, Paduno. Post kiam tiuj fabrikoj ne eltenis konkuradon kun novaj aŭ modernigitaj produktejoj en Kurgana, Tjumena kaj Tara distriktoj, ili fermiĝis, do greno direktiĝis ĉefe al kreskintaj fabrikoj en Uralo, al Tjumeno kaj parte al Tobolsko. Konstantin Nosilov taksis en 1898, ke ĉiujare tie estas buĉataj ĝis  kaj opiniis ke tiu malnova loka industrio estas la plej profita por Jalutorovska distrikto, klariganta ĝian prosperon kompare al la najbaraj distriktoj.

En 1858 Varlakov menciis ke antaŭnelonge en Arĥangelska subdistrikto oni komencis bredi abelojn kaj la afero prosperis, sed post kiam ĝiaj iniciatintoj transloĝiĝis al aliaj distriktoj, la abelbredado preskaŭ kolapsis. Negocisto Sesenin aĉetis la abelojn kaj translokis ilin al sia vilaĝeto (), kie lanĉis ĉion denove. Li rimarkigis ke ĉiujare Jalutorovska distrikto vendis en foiroj po ĝis 1,5 milionoj da arŝinoj da toloj kontraŭ pli ol 100 mil rubloj. Tio okazis ĉar argileca grundo ebligas kultivi bonan linon, do linaj toloj estis fajnaj kaj kvalitaj, kostis po 25 kopekoj kontraŭ arŝino.

## Famuloj 
* Pavel Fitin
* German Tarasov

## Vidu ankaŭ 
* Jalutorovsko
* Jalutorovska distrikto
* Tobolska gubernio

## Referencoj 
Kategorio:Jalutorovsko
Kategorio:Jalutorovska distrikto
Kategorio:Historio de Tjumena provinco
Kategorio:Historio de Kurgana provinco
Kategorio:Tobolska gubernio
Kategorio:Distriktoj de la Rusia Imperio