open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Korna kriulo

La **Korna kriulo**, **Kornokriulo** aŭ **Kornanhimo** (*Anhima cornuta*) estas birdospecio el la familio de Kriuloj kiu troveblas nur en humidejoj de tropika Sudameriko. Estas tri specioj de kriuloj, kaj la aliaj du estas la Suda kriulo kaj la Norda kriulo ambaŭ en la geno *Chauna*. La **Korna kriulo** estas la ununura specio en sia genro, nome la tipa genro kiu nomigas la familion de Anhimedoj.

## Aspekto 
eta|maldekstre|250px|Kornokriulo (se oni detale rigardas, videblas la blanka "korneto".

eta|maldekstre|250px|Kapodetalo.
Ĝi estas granda 84–95&nbsp;cm longe, 3,1 al 3,5&nbsp;kg peza birdo, kun malgranda kokeca beko. La supraj partoj, kapo kaj brusto estas nigraj, kun blankaj punktoj ĉe krono, kaj pli grandaj ĉe suba kolo, brusto (kiel tre markataj horizontalaj strioj) kaj flugiloj (videblaj ripoze en flankoj), dum supra kolo kaj gorĝareo estas pli nigraj, kvankam en mentono ja estas blankaj kelkaj punktetoj. Ekzistas tre longa (7 ĝis 12&nbsp;cm) spineca blanka strukturo de la kapo, pro kiu la specio ricevis siajn nomojn (kaj komuna nomo kaj latina scienca nomo). Tiu strukturo estas iom unika inter birdoj kaj ne derivas el plumo sed estas kornigita strukturo kiu estas izole ligita al la kranio kaj kreskas kontinue ofte rompita pinte. La irisoj videblas flave, oranĝece ĝis ruĝece. La kruroj estas grizaj kaj fortikaj. La beko estas griza kun blankaj bordoj. La ventro kaj malantaŭa parto de la flugiloj estas blankaj. Ĝi havas du akrajn spronojn sur siaj flugiloj elirantajn el kovrilplumoj, kaj la specio estas nur duone palmopieda.

Dumfluge videblas nigreca birdo kun blankaj duarangaj kovrilplumoj kaj strioj en komenco de unuarangaj flugilplumoj. Sube la ventro montriĝas blanke.

Ĝi similas anasojn, anserojn kaj cignojn kiuj estas en la familio de anasedoj, sed la beko similas al tiu de Kokoformaj birdoj.

Alvoko estas bruema raŭka trumpetado aŭ hupado *jŬi jŭI*, elsendata skuante malantaŭen la kapon. Tio povas okazi grupe. De tio la komuna nomo de la familio kiel *Kriuloj*.

## Distribuado, habitato kaj kutimaro 
Ĝi estas trovebla en malaltaj teroj de Kolombio kaj Venezuelo ĝis Brazilo kaj orienta Bolivio, do ankaŭ en Peruo, Ekvadoro, Surinamo, Franca Gujano, kaj Gujano. Ĝi nun estas malaperinta el Trinidado kaj Tobago  kaj de Guarulhos, Brazilo.

## Notoj 
## Referencoj 
* Clements, James, (2007) *The Clements Checklist of the Birds of the World*, Cornell University Press, Ithaca
* Hilty, Steven, L. (2003) *Birds of Venezuela*, ISBN 0-7136-6418-5

## Eksteraj ligiloj 
* Korna kriulo ĉe Internet Bird Collection.

Kategorio:Anhimedoj
Kategorio:Anseroformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Tachov

**Tachov** () estas distrikta urbo en Ĉeĥio kun  (), situanta en distrikto Tachov en Bohemio. Ĝi situas 54&nbsp;km okcidente de Plzeň, 20&nbsp;km sude de Mariánské Lázně kaj 11&nbsp;km oriente de la limo kun Germanio, sur rivero Mže.

## Historio 
La urbo estis fondita en 1115.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
Tachov krom la pripra urbo konsistas el ok partoj:
* Světce
* Vilémov
* Bíletín
* Malý Rapotín
* Mýto
* Oldřichov
* Vítkov
* Velký Rapotín

En la jaroj 1980–1990 konsistoj de Tachov estis ankaŭ hodiaŭ memstaraj municipoj Dlouhý Újezd, Lom u Tachova kaj Studánka.

## Pluaj fotoj 

Tachov (4).jpg|Placo Náměstí Republiky
Tachov (6).jpg|Preĝejo de Ĉielpreno de Virgulino Maria
Tachov-Stadtmauer.JPG|urba remparo
Tachov (5).jpg|Urbaj remparoj kun turo de la preĝejo de Ĉielpreno de Virgulino Maria
Tachov (2).jpg|Strato Dolní Předměstí
Zámek Tachov.jpg|Kastelo
Boží muka, T. G. Masaryka Tachov (1).jpg|Dia torturo kaj penta kruco aŭtbusa stacidomo
Tachov (1).jpg|Rivero Mže sub la kastelo
Tachov (9).jpg|Urbaj remparoj el strato Příhradební ulice
Tachov, vodní mlýn.JPG|Muelejo Husmannův mlýn
12-Tachov, kostel sv. Máří Magdalény-9813.jpg|Preĝejo de sankta Maria Magdalena kaj franciskana monaĥejo 
Tachov (8).jpg|Strato K. H. Borovského
Tachov (7).jpg|Preĝejo de sankta Venceslao
Tachov4.jpg|Tumulo al viktimoj de marŝo de morto en Višňovka


Kategorio:Municipoj en distrikto Tachov
Kategorio:Urboj en distrikto Tachov
Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Subbohemiaarbara montetaro
Kategorio:Setlejoj sur Mže
Cunina

**Cunina** [pron. **Kunina**] estas flandra neprofitcela organizaĵo kiu fondiĝis la 23an de novembro 1990 en Geel de Sophie Vangheel. La organizaĵo celas instigi kaj kunordigi financan adopton de infano el la Tria Mondo. Ideo estas finance subteni la infanon ĝis kiam ĝi finstudis. Cetere Cunina ankaŭ faras projektojn por ekzemple helpi infanojn de gepatroj mortintaj de aidoso.

Flandroj kiuj volas aliĝi al Cunina ĝiras ĉiumonate 25 eŭrojn por baptoinfano en evoluanta lando. Aldoniĝas 5 eŭroj por administraj kostoj. Ĉar Cunina laboras per volontuloj, temas pri la organizaĵo kiu pluĝiras plej granda elcentaĵo (almenaŭ en Flandrio) de la mono por efektive helpi surloke.

## Historio
Kiel vicprezidantino de internacia organizaĵo Sophie rimarkis, ke ŝi povis fari pli por la malriĉaj infanoj kiujn ŝi renkontis dum vizito al Haitio. Tiel ekestis Cunina kun la celo kolekti 160 000 belgajn frankojn por la unua Cunina-projekto en Haitio.

En 1991 Cunina estis rekonata de la belga ŝtato kiel helpa asocio por la evoluantaj landoj. Eblis ekde tiam doni atestojn por la impostoj al siaj donacantoj. En 2004 la organizaĵo eĉ estis rekonita kiel ne-registara organizaĵo en Belgio.

En 2006 jam pli ol 1000 belgoj ĉiumonate ĝiras 30 eŭrojn por baptoinfano en la tria mondo. Ankaŭ en Nederlando ekzistas intertempe "filio".

La famaj flandroj Sabine de Vos kaj Luc Appermont subtenas Cunina kiel baptopatro kaj -patrino.

## Etimologio
*Cunina* en la latina mitologio estas la "Dio de la lulilo". Bedaŭrinde en tiu ĉi mondo la loko kie staris via lulilo, havas gravan influon je la postaj ŝancoj en la vivo. Se vi naskiĝis en okcidenta civilizo, vi certas pri bona eduko kaj sano. Se vi naskiĝis ekzemple en kabano en Haitio, viaj ŝancoj estas multe malpli grandaj. Cunina volas helpi doni ŝancojn al tiaj infanoj.

## Eksteraj ligiloj
*Cunina retpaĝo (en la nederlanda lingvo)
*Retpaĝo de baptopatrino Sabine de Vos pri Cunina 

Kategorio:Flandraj organizaĵoj
José María Escrivá de Balaguer

**Sankta Josemaría Escrivá de Balaguer** (naskiĝis en Barbastro, Huesca la , mortis en Romo la ) estis hispania sacerdoto kaj katolika sanktulo, fondinto de Opus Dei.
Li naskiĝis kiel José María Escrivá de Balaguer y Albás, nomo kiun li poste ŝanĝis al la plej konata Josemaría, kun kiu li estis sanktigita.

## Vivo 
Liaj gepatroj estis José Escrivá y Corzán kaj María Dolores Albás y Blanc. Li havis 4 gefratojn inter kiuj 2 fratinoj mortis estantaj ankoraŭ infanaj.

En 1917 aŭ 1918 li sentis ke Dio petis ion de li, kaj decidis fariĝi sacerdoto. Post tio li studis en la seminarioj de Logronjo kaj Zaragozo, kie li fariĝis sacerdoto en 1925. Lia patro mortis en 1924, sen vidi tion.

En 1928 li fondis *Opus Dei* (latine *verko de Dio*), kiu ebligas al katolikoj sekularaj vojon religian de alproksimiĝo al sankteco. Li kuraĝigis la piulojn libere partopreni la politikan kaj ekonomian vivon.

Liajn ĉefajn pensojn li verkis en la libro ***Vojo***, unue publikigita en 1939 kaj tradukita al pli ol 40 lingvoj, inter kiuj Esperanto.

En la 40-aj jaroj Escrivá komencis la ekspansion de *Opus Dei*. Li translokiĝis en 1946 al Romo, kie li klopodis gajni la eklezian aprobon de sia organizaĵo.

En 1968 li estis nomumita *Markizo de Peralta*.

En 1972 li vojaĝis al Hispanion, kaj en 1974 kaj 1975 al Amerikon, sterninta sian instruecojn pri la universala voko al la sankteco.

José María Escrivá forpasis en 1975. Post rapida procezo, sub la regado de Papo Johano Paŭlo la 2-a, li estis beatigita en majo 1992 kaj kanonizita la .

## Polemikoj 
Oni diris ke post la Hispana Enlanda Milito, li akiris proksimecon al la reĝimo de Francisco Franco, ĉar inter liaj ministroj troviĝis kelkaj anoj de la organizaĵo, kvankam ankaŭ membroj de *Opus Dei* estis eĉ deportitaj de Hispanio dum la reĝimo.
## Verkoj
**Vojo* tradukis Nicolás Escartín. Eld. Ediciones Riálp, Madrido, 1968, 320 p.

Kategorio:Hispanoj
Josemaría Escrivá de Balaguer
Josemaría Escrivá de Balaguer
Korsika sito

La **korsika sito**, *Sitta whiteheadi*, estas eta paseroforma birdo. Ĝi estas indiĝena de Korsiko, kie estas nur unu sola membro de sita genro.

## Aspekto 
maldekstra|eta|La unua desegnaĵo prezentanta la specion, ĉi-kaze paron (masklo supre kaj ino malsupre), fare de Richard Bowdler Sharpe en 1884.|alt=Illustration of the pair of birds.
Ĝi estas pli malgranda ol Eŭropa s. Longeco 12 cm. Pezo 11-14 cm. Supre estas birdeto blu-griza kaj hela sube. Malino havas nigran kapon kaj okulstrion. Inter ili super okulo estas blanka supraokula strieto. Ino havas simile kolorigitan kapon sed brune. Junaj estas helaj versioj de maturaj.

## Voĉo 
Ĝi pu-pu kaj hididididi kantas. Ĝia voĉo estas pli silenta kiel Eŭropa s. aŭ roka sito.

## Vivmaniero 
Ĝi havas kapablecon, kiel aliaj sitoj, grimpi "kaposuben" sur la trunkoj de arboj, sed plejparto da tempo, pasas en densa pinglaro de pinoj sur la maldikaj branĉetoj. Tial ĝi estas malfacile videbla kaj observebla. Ĝi estas sufiĉe silenta. Ĝiaj manieroj en arbokronoj similas pli manieroj de Orverta regolo kaj Nigra paruo ol sitedoj.

## Nestumado 
eta|180px|maldekstra|Vivmedio de Korsika sito
[eta|ovoj de *Sitta whiteheadi* - [Muzeo de Tuluzo]]
Ĝi estas teritoriema birdo kaj nestumas simile kiel aliaj rilate en kavoj de trunko. Sed malsame de ili, ĝi povas ĉizi nestkavon en mola (putrita) ligno. Argilo ne estas uzata per ĝi por malgrandigi enflutruon. Ĝia nesto estas sternata per ŝeleroj kaj fibroj. Ino demetas de 5 ĝis 8 ruĝpunktatajn ovojn kaj nestas nur unu foje jare. Idoj estas en nesto dum 22-25 tagoj antaŭ elfluo.

## Nutrado 
Ĝi manĝas insektojn (povas flugkapti), semojn (precipe de korsikaj pinoj) kiuj kolektas en "provizejon".
eta|200px|Arbaroj de *Pinus nigra*

## Disvastiĝo 
Ĝi estas nemigranta birdo de montaj arbaroj de Korsiko kaj proksime ligita kun korsika pino (*Pinus nigra*, sinonimo *P. larico*). Por nestado ĝi preferas maljunajn arbojn - 300 jaroj kaj pli (Ilia alteco super maro estas de 1000m ĝis 1500m).

## Rilatoj 
Ĝi estas parenca kun aliaj "supercilaj" (havantaj blankajn superokulajn stripetojn) sitedoj - *S. kruperi, S.ledanti, S. canadensis, S. vilosa kaj S. junanensis*. Longe ĝi estas konsiderata, kiel subspecio de *s. canadensis*.
eta|250px|Arbaroj de *Pinus nigra*

## Stato de protektado 
Stato de endanĝero. Populacio estas estimata je 2.000 paroj. Grava endanĝero estas fajro,kiu detruas vivejoj-biotopoj kaj rabado de granda buntpegoj, kies insula subspecio (*S.w. parroti*) estas pli granda ol la kontinenta formo.

Sciencan nomon havas la birdo je la memoro de John Whitehead (1860 - 1899), kiu kolektis du tipajn specimenojn de ĝi.

## Bibliografio 
* *Tits, Nuthatches and Treecreepers*, Harrap and Quinn, (angle) ISBN 0-7136-3964-4
* *The Nuthatches*, Erik Matthysen, Academic Presss 1998, (angle) ISBN 0-85661-101-8

Kategorio:Sitedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
György Ligeti

**LIGETI György** estis hungara komponisto de klasika muziko naskita la 28-an de majo 1923 en Târnăveni, Rumanio kaj mortinta la 12-an de junio 2006 en Vieno.

## Kariero 
György Ligeti en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt inter 1945 kaj 1949 en Budapeŝto estis diŝciplo de Ferenc Farkas kaj Sándor Veress. Depost la Hungara revolucio de 1956 li disidis kaj vivis eksterlande: en Vieno, Berlino kaj Hamburgo. Li estis profesoro pri muzikkomponado en Stokholmo (Svedio), Stanford (Kalifornio) kaj Hamburgo (Germanio). Li ricevis aŭstran ŝtatanecon.

Li estas konata ĉefe pro sia opero *Le Grand Macabre*, kies muziko estis aŭdita en pluraj filmoj de Stanley Kubrick: *2001: A Space Odyssey*, *The Shining* kaj *Eyes Wide Shut*.

## Elektitaj disĉiploj 
* Miklós Maros
* Gábor Ugrin

## Literaturo 
* Várnai Péter: *Beszélgetések Ligeti Györggyel* (Interparoladoj kun Gy. L. en hungara lingvo) http://mek.oszk.hu/06400/06444.

## Fonto 
* Oficiala retejo germane

Kategorio:Wolf-premiitoj pri artoj
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1956
Kategorio:Hungaraj operkomponistoj
György Kurtág

**KURTÁG György** (kurta:g djoerjd) estas hungara komponisto de klasika muziko naskita la 19-an de februaro en 1926 en urbo Lugoj, Rumanio.

## Kariero 
György Kurtág pristudis pianludon kaj muzikkomponadon en Timişoara. En 1940 li translokiĝis en Hungarion. Inter 1946 kaj 1955 en la Muzikakademio de Budapeŝto li estis disĉiplo de Pál Kadosa, Leó Weiner, Sándor Veress kaj Ferenc Farkas. En la jaroj 1957 kaj 1958 plustudis en Parizo ĉe la M. Stein, Olivier Messiaen, Darius Milhaud. Li laboris kelkajn jarojn en Berlino kaj Vieno. Nuntempe li vivas en Francio. Li ricevis Herder-premion kaj trifoje Kossuth-premiojn. Li ricevis la Wolf-Premion pri Artoj en 2024.

## Verkaro 
* diversaj konĉertoj
* diversaj kantatoj
* diversaj korusaĵoj

## Elektitaj disĉiploj 
* Gábor Csalog
* Zoltán Gyöngyössy
* Gergely Ittzés
* András Keller (violonisto)
* Éva Maros
* Anikó Szegedi
* Valéria Szervánszky
* Balázs Szokolay
* Gábor Takács-Nagy
* Dénes Várjon

## Fontoj 
* Retejo france (biografio, katalogo de komponaĵoj) 
* Muzikelektaĵoj 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Wolf-premiitoj pri artoj
Sketilo

eta|200ra|Virinaj sketiloj por arta sketado.
eta|200ra|Sketiloj por rapidsketado.

**Sketilo** estas sporta helpilo, ebliganta al ties portanto apartan movon sur diversspeca surfaco. Ĉefa parto de la sketiloj estas plandumo kun fiksita speciale proponita konstruo, kies funkciaj ecoj ebligas tian movon.

## Sketilo sur glacio 
La sketilo sur glacio estas piedvesto plenigita de sube per glitilo, en kiu eblas moviĝi sur glacia areo.

* glacihokea sketilo
* sketilo por arta sketado
* sketilo por rapid-sketado
* klapsketilo

## Historio 
eta|230ra|maldekstre|Malnovaj lignaj holandaj sketiloj
Trovaĵoj de la unuaj ostaj sketiloj datiĝas en milojn da jaroj antaŭ nia erao. La plej malnovaj metalaj sketiloj devenantaj el jarcentŝanĝo estis trovitaj en Hungario ĉe Balatono, sed pli ili disvastiĝis ekde la 14-a jarcento en Nederlando kaj Skandinavio. La sketilojn oni alfiksis helpe de ledzonoj. Dank‘ al pli posta transiro al akrigo sur du tranĉiloj kun kanaleto inter ili, uzantoj povis seniĝi de bastonoj, kiuj ĝis tiu tempos servis por forŝovado. *Bushnell* konstruis en Filadelfio en la jaro 1848 tutmetalajn sketilojn, kiujn oni alfiksis al botoj de flanke per ŝraŭbigaj ligiloj je hoketo. De tie estis jam nur paŝo al sketiloj, kiuj estis rekte alfiksitaj sur la botoj pere de ŝraŭboj aŭ nitoj.

## Rulsketiloj 
* Rulsketilo
* Vicradaj sketiloj

## Vidu ankaŭ 
* Arta sketado
* Glacihokeo
* Glitkurado

Kategorio:Sketiloj
Kategorio:Sportiloj
Kategorio:Vintra sporto
Kategorio:Transportaj rimedoj
Vicradaj glitiloj

eta|200ra|Vicradaj glitiloj
**Vicradaj glitiloj** (angle *inline skates*) estas rulglitiloj, kiuj havas ĉiujn radetojn lokigitaj en unu vico unu post la alia. Ili estis patentitaj en Usono dum 1953. Ili iĝis popularaj en la fino de la 20-a jarcento, kiam elvolviĝis poliuretanaj radetoj. De post, **vicrada glitado** estas sporto, kiu membriĝas en plurajn kategoriojn. En Eŭropo estas ankaŭ disvastigita vicrada glitado tra la urboj, ekzemple tra Berlino, Londono, Bratislavo ktp. Kutima nombro de radetoj ĉe vicradaj glitiloj estas kvar, vicradaj glitiloj por rapida glitado havas kvin radetojn. Ekzistas diversaj tipoj de vicradaj glitiloj, kiuj dividiĝas laŭ celo.
* vicradaj glitiloj por hokeo
* vicradaj glitiloj por libera stilo
* vicradaj glitiloj por distro
* agresivaj vicradaj glitiloj

## Viduankaŭ 
* Kvadaj glitiloj (angle *quad skates*)
* Kvado

Kategorio:Sketiloj
Kategorio:Sportiloj
Kategorio:Transportaj rimedoj movataj per homa forto
Lugoj

eta|Katedralo en Lugoj
**Lugoj** [lugoĵ] (, ) estas urbo en Rumanio ĉe la okcidenta piedo de la Montaro Poiana Ruscă laŭ la du bordoj de la rivero Timiş sudoriente de Timișoara. Administre apartenas al ĝi Tapia, Măguri.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 19 818 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj); en 1992 50 939 el kiuj pli ol 80% estis rumanoj. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Historio 
Ĝia unua menciaĵo skribe datiĝas el 1334. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Krassó-Szörény (reĝa departemento) vármegye*). Ekde la 16-a jarcento ĝi estas unu el la gravaj rumanaj kulturaj centroj en Transilvanio. La 14-an de novembro 1846 koncertis en la urbo Franz Liszt.

## Famuloj 
En la iama Lugos naskiĝis rabeno Ferenc Hevesi.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de Lugoj estas:
* 20px Orleano, Francio

## Referencoj 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto

## Vidu ankaŭ 
* Listo de renomaj personoj de Lugoj

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Popolnombrado 2002  ()
* retejo lugoj.ro  ()

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Urboj de distrikto Timiș
Lugos

***Lugos** estas la hungara nomo de la rumana urbo **Lugoj**.
***Lugos** estas franca komunumo en la departemento Gironde.
Glacihokea sketilo

**Glacihokea sketilo** estas sketilo destinita por ludi glacihokeon. 

## Nuntempo 
Hodiaŭ la sketiloj de glacihokeistoj laŭregule devas finiĝi per sekureckalkanaĵo. La tranĉilo en formo de lulilo estas lokigita en tenilo, kiu kreas kun la boto kompaktan tutaĵon. Por la supraĵo de la boto oni kutime uzas nilonon, la pinto estas plasta kaj plu estas uzata ledo. La boto estas firmigita kaj eventuale aparte plenigita per drapoj en sentemaj lokoj (precipe por ŝirmi la maleolojn).

Dosiero:Amateur ice hockey skates.jpg|modernaj amatoraj glacihokeaj sketiloj
Dosiero:Blue skates.jpg|modernaj libertempaj glacihokeaj sketiloj

## Vidu ankaŭ 
* Vicradaj sketiloj

Kategorio:Vintra sporto
Kategorio:Sketiloj
Kategorio:Glacihokeo
Wim de Bie

**Wim de BIE** (naskiĝis la 17-an de majo 1939 en Hago, Nederlando - mortis tie la 27-an de marto 2023) speciale konatiĝis kiel duono de la duopo Koot en Bie, kiun li konsistigis kun Kees van Kooten kaj kun kiu li dum jaroj faris televidprogramojn por la VPRO. La kunlaboro inter Kees kaj Wim retroiras al ilia mezgrada lerneja tempo. Ili konatiĝis en la Dalton Liceo, kie ili kune havis kabaredoprogramon. La kabaredensemblo: *Cebrah*. La unua programo nomiĝis *G.Rapsgewijs* kaj la dua *Te hooi en te grap*.

Ĉar ili ambaŭ volis fariĝi instruisto, ili post la fina ekzameno ekstudis la nederlandan lingvon. Wim de Bie jam baldaŭ finis la studadon. En 1961 li vidis anoncon de la “Nederlanda Radio Unio” por instruo al radiokabaredisto. La transloĝiĝis de Hago al Amsterdamo, kie li eklaboris por la eldonisto la “Arbeiderspers” (Laboristpresejo) por povi pagi la instruadon. Dum kvar vesperoj ĉiusemajne li iris al Hilversum por studi kaj post tri jaroj li estis diplomita radiokabaredisto. Ankoraŭ la sama somero (1963) Co de Kloet demandis lin por prezenti la radio-junularprogramon *Multiplex* (Multipleksoro).

Pli poste la programo estis rebaptita al *Uitlaat* (Ellasilo) kaj ankoraŭ pli poste li venigis sian amikon Kees van Kooten, kun kiu li faris la skeĉon “de Clicheemannetjes” (la Kliŝuloj). La Kliŝuloj ĉiam konversaciis ĉe la bilardo. Ili debutis por televido ĉe Mies Bouwman en 1965 en la programo “Mies-en-scène”.

Kune kun Kees van Kooten li dekkvarfoje faris la “Bescheurkalender” (Ridegan ŝirkalendaron).

## Esperanto 
En 1972 li ĉefrolis en la Teleac-kurso Esperanto kiel Vilhelmo kun Kees van Kooten kiel Kornelio.

## Televido 
* 1969-1972: Hadimassa
* 1972: Teleac-kurso Esperanto kiel ĉefrolulo Vilhelmo kun Kees van Kooten kiel Kornelio.
* 1972: Het Gat van Nederland kaj la fondo de la “Simplisties Verbond” (Simplisma Ligo)
* 1980: Koot en Bie
* 1981: Van Kooten en De Bie
* 1989: Keek op de week
* 1998: Spreker: Wim de Bie
* 1999: De Bunker van De Bie

## Libroj 
* 1987: *Meneer Foppe en het gedoe* (rakontoj)
* 1988: *De boekcorner van... Goos Verhoef!* (romano, *de verzamelde lectuurkritieken van een tabakswinkelier*)
* 1988: *Schoftentuig* (rakontoj)
* 1990: *Morgen zal ik mijn mannetje staan* (romano)
* 1992: *De liefste van de buis* (romano)
* 1994: *Meneer Foppe in zijn blootje* (romano)
* 1995: *Meneer Foppe over de rooie* (romano)
* 1997: ''Different koek! Wim de Bie's talkshowboek'' (rakontoj)

## Blogo 
Ekde 2001 De Bie aktualigas Blogon, atingebla je la retejo bieslog.vpro.nl . Ĝi konsistas el reagoj je la taga novaĵo kaj el propraj kontribuoj al radioprogramoj. (nederlandlingve)

## Premioj 
* 1974 Arĝenta Nipkovdisko por la Simplistisch Verbond
* 1977 Nipkovdisko por la Simplistisch Verbond
* 1985 Honora-Nipkovdisko por la Simplistisch Verbond
* 1990 Henriëtte Roland Holst-premio, por la libro Schoftentuig
* 2005 Arĝenta Prichettpremio por la plej bona multmedia prezento por Bieslog (Blogo de Bie).

Kategorio:Nederlandaj verkistoj
Kategorio:Nederlandaj aktoroj
Kategorio:Nederlandlingvaj verkistoj
Kategorio:Nederlandaj kabaredistoj
Benia

eta|dekstra|300px|La regiono de la rivereto Tătarca en la vilaĝo Benia
**Benia** [be-nja, be-ni-ja] estas malgranda vilaĝo en Bukovino en la norda Rumanio, situanta je latitudo de 47º38' N kaj longitudo de 25º29' E (), inter la montaroj Feredeu [feredeŭ] kaj Mestecăniş [mestekəniŝ]. La meznombra alteco super la mara nivelo estas de 1 000 metroj, la ĉirkaŭaj montoj atingas 1 500 metrojn. La rivero Moldova fluas tra la vilaĝo. Aliaj akvofluoj estas la riveretoj Tătarca [tətarka] (La Tatarino) kaj Pârâul Benii [pırıul benij] (La Rivereto de Benia). Benia apartenas al la komunumo Moldova-Suliţa kaj havas ĉirkaŭ 500 loĝantojn. Spite la malgrandan loĝantaron la vilaĝa areo estas sufiĉe granda, ampleksante kelkajn dekojn da kvadrataj kilometroj. En distanco de nur 18 kilometroj norde troviĝas la limo kun Ukrainio (tial ankaŭ ekzistas ukrainlingva nomo de la vilaĝo, Беня, Benja).

La ĉefaj okupoj estas la bredado de bovinoj kaj la ligno-prilaborado. 38&nbsp;% el la loĝantoj estas huculoj, kiuj ankaŭ parolas ukrainsimilan dialekton, sed la tuta loĝantaro estas flua en la rumana lingvo. La plejparto de la loĝantaro estas kristanortodoksa, kun adventista kaj pentekosta kiel aliaj kristanaj minoritatoj. 
La nomo *Benia* venas el olda rumana aŭ slava vorto, kiu signifas 'minejo'. Arĝentminejo ekzistis tie ĝis la 13-a jarcento. Tiam granda tatara invado minacis la regionon, la vilaĝanoj preferis detrui ĝin ol permesi la kapton de la minejo. La minejo neniam poste estis malfermita.

Esperantista movado aperis tie en 1989. En 2006 ekzistis du personoj fluaj en Esperanto en la vilaĝo.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Suceava
Francisko Simonnet

**Francisko SIMONNET** (: *François Simonnet*) (naskiĝis , mortis ) estis denaska franca esperantisto kaj membro de la Akademio de Esperanto (ekde 2004).

Li lernis interalie en la Pariza Universitato (Sorbonne) precipe pli klasika filologio kaj ĝenerala lingvoscienco, en la Alta Lernejo pri Orientaj Lingvoj (*École nationale des langues orientales vivantes*) en Parizo pri la lingvoj hungara kaj pola, en la Lernejo pri Altaj Studoj (*École des hautes études*) pri ĝenerala lingvoscienco kaj pri latina filologio, iam poste en la Provenca Universitato en Aix-en-Provence pri lingvoscienco kaj ligitaj temoj, pri Esperanto kaj pri la lingvo pola, en la Budapeŝta Universitato je la nomo de Rolando *Eötvös* (ELTE) pri Esperanto kaj interlingvistiko...

Li instruis, krom en Francujo, en diverslandaj universitatoj (en Polujo, Israelo, Vjetnamujo, Rusujo, Egiptujo...), plej longe kiel profesoro pri gramatiko de la franca lingvo ĉe la Sajgona (nuntempe Ho-Ĉi-Min-urba) Universitato (1971–1976).

Li kunlaboris en Nederlando en la plano por la sistemo por aŭtomata tradukado *DLT*.

Li estis asociita docento de la Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS San-Marino).

Li estis sekretario de la asocio *Libero por la lingvoj*.

Francisko Simonnet mortis tragike dum incendio, kiu detruis lian domon en Sens frumatene la 21-an de novembro 2012. Informojn pri la tragedio alportis loka ĵurnalo kaj lia filo Victor Simonnet. Funebra ceremonio okazis la 30-an de novembro 2012 je la 15-a horo en la preĝejo Saint Pregts en Sens kaj sekvis entombigo en Theil-sur-Vanne.

## Eksteraj ligiloj 
* Libera Folio pri la morto de F. S.

Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Denaskaj esperantistoj
Katalin Kosztándi

**KOSZTÁNDI Katalin** (fraŭlinnomo: **BÁLINT Katalin**) estas rumanuja hungara pentristo en Rumanio naskita la 2-an de januaro en 1935 en komunumo Vărşag. 

## Biografio
Ŝia patro, kiu estis instruisto, ne revenis el militkaptiteco en Sovetunio. Ili translokiĝis en vilaĝon Morăreni. Ŝi akiris diplomon de instruisto en Odorheiu Secuiesc en 1952 kaj studis arton en Cluj-Napoca. Post tiu ŝi laboris kiel desegnaĵinstruisto en Târgu Secuiesc. Ŝi kreas precipe per akvarelo, paŝtelo kaj karbo. Multaj el ŝiaj gelernantoj partoprenis landajn kaj internaciajn artkonkursojn kaj gajnis premiojn. Ŝi estas la edzino de Jenő Kosztándi.

## Bibliografio 
*TOCHOM I.: Az akvarell vonzásában, Új Élet, 1982/10.
* Jánó Mihály: *Kosztándi Katalin*. PALLÁS-AKADÉMIA Könyvkiadó, Csíkszereda, 2004. 

## Fonto
*Artportal.hu

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Maurice Shadbolt

**Maurice Francis Richard SHADBOLT** (naskiĝis la ; mortis la ) estis novzelanda verkisto.

*Season of the Jew* (1987), romano pri Te Kooti, estro de la maorioj, estas verŝajne lia plej konata verko. Entute li skribis 11 romanojn, kvar novelkolektojn, du priskribojn de sia vivo, teatraĵojn kaj librojn pri milito kaj pri ĵurnalismo.

Ekde 1997 Shadbolt havis alchajmeron. Li postlasis kvin gefilojn. La urbestro de Invercargill, Tim Shadbolt, estas lia kuzo.

## Verkoj 
* *Once on Chunuk Bair* (teatraĵo)
* *Season of the Jew*
* ''Monday's Warriors*
* *House of Strife*
* *Dove on the Waters*

## En Esperanto aperis 
* *La antaŭuloj. (The people before.)* Tradukis Grace Davis. Wellington: Nov-Zelanda Esperanto-Asocio, 1984. 19 paĝoj. (*Serio Sudaj Floroj'' 4.)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.vuw.ac.nz/nzbookcouncil/writers/shadboltm.htm 

Kategorio:Novzelandaj verkistoj
Jenő Kosztándi

**KOSZTÁNDI Jenő** kosta:ndi estis hungara pentristo en Rumanio naskita en urbo Târgu Secuiesc la 26-an de majo en 1930 kaj mortis la 1-a de februaro 2017. 

## Biografio
Post la gimnaziaj studoj en Târgu Secuiesc kaj Sfântu Gheorghe Kosztándi studis arton en altlernejo en Cluj-Napoca, kiun finis en 1955. Li returnis en sian naskiĝurbon: instruis arton, organizis la artan vivon. Je la fino de la kvindekaj jaroj li interkonatiĝis kun János Mattis Teutsch tiu, kiu forte influis lian arton. El liaj disĉiploj ok pristudis arton altnivele. Li estas la edzo de pentristino Katalin Kosztándi.

## Bibliografio 
* Mihály Jánó: *Kosztándi Jenő*. PALLAS-AKADÉMIA Könyvkiadó, Csíkszerda, 2003.

## Fonto
*Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Edward Scissorhands

**Edward Scissorhands** (anglalingve *Tondilmana Eduardo*) estas fantasta filmo aperinta en 1990 kaj reĝisorita de Tim Burton. La aktoraro ĉefe enkalkulas Johnny Depp kaj Winona Ryder kaj estas la lasta rolo de *Vincent Price* en filmo antaŭ sia morto. Estas fabela rakonto, kiun kritikoj taksis de miksaĵo inter *Frankenŝtejno*, *Pinokjo* kaj *Belulino kaj la Besto*. Situante en stereotipa burĝa kvartalo, ĝi estas pridemando pri la kunvivo kaj akcepto de malsamaj estuloj en moderna socio.

## Rakonto 
En usona ĉirkaŭurbo, meze de kiĉaj rozkoloraj domoj staras malluma kastelo, en kiu maljunulo klopodas krei homforman estaĵon. Sed bedaŭrinde la inventulo mortas antaŭ fini sian kreitaĵon, kiu ankoraŭ posedas tondilojn anstataŭ manoj. Edvardo estas tre malĝoja post la morto de sia amata kreinto, kaj li nenion konas pri la ekstera socio. Baldaŭ najbaro frapas je la pordo, kaj, post komprenebla timo, akceptas gastigi lin en sia domo. Edvardo do ekspertas kunvivadon kun aliaj homoj, kaj baldaŭ renkontas amon enkorpe de la filino de sia gastiganta familio. Pace fluas la tempo, ĝis kiam la najbaroj komencas timi pri tiu stranga homo kiun ili opinias minacanta...

## Ĉefrolantoj 
* Johnny Depp : Eduardo
* Winona Ryder : Kim Bogz
* Dianne Wiest: Peg Bogz
* Anthony Michael Hall : Ĵim
* Kathy Baker : Ĵojc Monro
* Robert Oliveri: Kevin Bogz
* Conchata Ferrell: Helena
* Dick Anthony Williams : Oficisto Alen
* O-Lan Jones : Esmeralda
* Vincent Price : La inventoro de Edvardo
* Alan Arkin : Bil Bogz
* Susan Blommaert : Tinka
* Linda Perry : Cisi
* Caroline Aaron : Marĝ
* Steven Brill : la plonĝisto
* Nick Carter : sennoma naŭ-jara knabo

Kategorio:Fantastaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1990
Kategorio:Fantasto
Kategorio:Filmoj de Tim Burton
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Fikciaj androidoj
Péter Eötvös

**EÖTVÖS Péter** ['peːtɛr ˈøtvøʃ] estis hungara komponisto, dirigento altlerneja instruisto. Li estis naskita la 2-an de januaro 1944 en Hungario en Székelyudvarhely (nun en Rumanio) kaj mortis la 24-an de marto 2024. Lia edzino estis Piroska Molnár.

## Biografio 
Péter Eötvös diplomitiĝis kiel komponisto en la Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt de Budapeŝto. Li estis muzika gvidanto de Gaja Teatro, sed tiutempe li multe komponadis muzikaĵojn por filmoj. En 1966 li studis dirigentadon en Kolonjo, poste li laboris precipe eksterlande. Kiel dirigento kaj komponisto li fariĝis konata en okcidenta Eŭropo dum la sepdekaj jaroj. En 2004 li revenis al Hungario. Li estas rekonata plenumanto de muziko de la 20-a jarcento. Per siaj elektronikaj komponaĵoj li havigis al si mondfamon. En 2002 kaj 2024 li ricevis premion Kossuth, pli frue kaj poste aliajn premiojn. Li edziĝis trifoje, la unuaj 2 edzinoj naskis unufoje.

## Liaj operoj 
* *Három nővér*, 1998
* *A balkon*, 2001–2002
* *Angyalok Amerikában*, 2002-2004
* *Szerelemről és más démonokról*, 2007
* *Lady Sarashina*, 2007
* *Az ördög tragédiája*, 2010
* *Paradise reloaded (Lilith)* 2013

## Elektitaj disĉiploj 
* Gergely Vajda

## Fontoj 
* Oficiala retpaĝo 

## Eksteraj ligiloj 
* Peter Eötvös: Love and other Demons (2007) 1/2
* Peter Eötvös: Love and other Demons (2007) 2/2

Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj dirigentoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Acciano

**Acciano** estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Abruco kaj la provinco de La-Aglo.

eta|maldekstra|300px|Panoramo

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco L'Aquila
Târgu Secuiesc

dekstra|300ra|eta|Urba centro
**Târgu Secuiesc** [tırgu sekujesk] ( kezdivaŝarhej, ) estas urbo en Rumanio okcidente de la rivero Pârâu Negru apud la rivereto Turia nordoriente de Sfântu Gheorghe, en la distrikto Covasna. Administre apartenas al ĝi Ruseni, Lunga, Tinoasa, Săsăuş. Oni aligis Canta al ĝi en 1849.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 6 079 loĝantojn (hungaroj); en 1992 21 304 el kiu 91% estis hungaroj.

## Historio 
Ĝia unua skriba menciaĵo datiĝas el 1407. Ĝi estis la centro de Kézdiseĝo kiel foirurbo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*). En 1848-1849 dum la liberecbatalo Áron Gábor kaj Mózes Túróczi tie muldigis 64 kanonojn.

## Interesaĵoj 
* Teatro urba de Târgu Secuiesc

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Bibliografio 
* Incze László: *A rendtartó székely város*. Polis, 2012.

== Komunumoj pri "vásárhely" (=bazarejo) en Hungara reĝlando ==

## Vidu ankaŭ 
* Kézdivásárhelyi Városi Színház
* Listo de renomaj personoj de Târgu Secuiesc

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la urbo
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Alanno

**Alanno** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la provinco Peskaro kaj al la regiono Abruco, pli-malpli meze de la itala duoninsulo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sanktulo Blazio de Sebastea, kies komuna memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaras la komunumoj . La tuta regiono situas en la montaro Majella.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|500ra|

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco Pescara
Alba Adriatica

**Alba Adriatica** - prononco  - estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la provinco Teramo de la regiono Abruco, kaj, kiel indikas la itala nomo, situas borde de la Adriatika maro de la Mediteraneo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sanktulino , kies komuna memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaras la komunumoj .

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco Teramo
Klapsketilo

eta|Klapsketilo el 1936
eta|La klapsketilisto
La **klapsketilo** estas tipo da sketilo uzata por longkureja sketado. Ĉe 'konvencia' sketilo la glitfero estas je du lokoj (antaŭe kaj poste) fiksita al la ŝuo, ĉe la klapsketilo nur je unu, al la “nazo”. Ĉi tiu ununura fikso konsistas el risorto pro kio la glitfero povas ĉarniri kaj pro tio pli longe kontaktas kun la glacio.

## Invento
La klapsketilon inventis la nederlandano Gerrit-Jan Van Ingen Schenau en  1984, en la Fakultato por Movadosciencoj de la Libera Universitato de Amsterdamo. La origina ideo de la klapsketilo tamen estas multe pli malnova, konataj estas konceptoj el ĉirkaŭ la jaro 1900.

La sketilo unue estis uzata en 1996, de la nederlanda virina teamo. Antaŭ tiu tempo oni precipe estis ridemaj pro ĝi. Tamen kiam ĝi multe profitis al Tonny de Jong, la eksterlanda konkurenco rapide sekvis, kaj jam dum la Olimpikaj Vintroludoj de 1998 en Nagano ĉiu sketist(in)o sketis per klapsketiloj. Vera pluvo de mondrekordoj sekvis; multaj rekordoj estis plibonigitaj per pluraj sekundoj.

La sketado per klapsketilo tamen postulas alian manieron da sketado. Ĉi tiu transiro estis por  unu pintsketisto pli peza ol por la alia, kaj rezultis en tio ke diversaj pintsportuloj ĉesis la sketadon. Cetere ne ĉiam definitive. Inter aliaj la nederlanda sprintisto Gerard Van Velde sukcesis por, post iom da ekzercado, ĝisfunde majstri la teknikon kaj denove fariĝi gravulo inter la mondpintuloj.

## La avantaĝo de la klapsketilo
La plej granda avantaĝo de la klapsketilo estas  la levilefiko. Ĉe la klapsketilo la ĉarnirpunkto de la piedo situas sur la ĉarniro de la sketilo (sub la antaŭa parto de la piedo, la  'natura' ĉarnirpunkto). Ĉe konvencia sketilo la ĉarnirpunkto situas je la antaŭa pinto de la glitfero. Tiu pinto fakte situas tro antaŭe por bone servi kiel levilo, tiam estas tre peza por levi la piedon trans tiu punkto. Ĉe la klapsketilo tiu punkto do situas je pli efika loko, kaj pro tio ĉiu streko estas pli  'trafa'.

eta|maldekstre|180px|Skema komparo de regula sketilo kaj klapsketilo.

Kategorio:Sporto
Kategorio:Sketiloj
Kategorio:Sportiloj
Kategorio:Vintra sporto
Kategorio:Transportaj rimedoj
Aielli

**Aielli** estas komunumo de Italio.
eta|maldekstra|300px|Panoramo
eta|maldekstra|300px|Situo

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco L'Aquila
Archi

**Archi** estas komunumo de Italio.
eta|maldekstra|300px|Panoramo
eta|maldekstra|Vidaĵo
eta|Situo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.comunediarchi.it/flashindex.htm 
* http://bandadiarchi.altervista.org  
* http://www.jrk05.altervista.org/start.htm  

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco Chieti
Arielli

**Arielli** (*Rijille* en la loka dialekto, aŭ Rièlle en aliaj dialektoj de Abruco) estas itala komunumo en la provinco Chieti de la regiono Abruco, situanta sur monteto proksime al la samnoma rivereto. Ĝia teritorio estas tipe monteta, riĉa je vitejoj kaj olivarbaroj. Laŭ la stato de 2021 en la komunumo vivis 1 063 loĝantoj, en  estis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Kristana patrono estas la sanktulo , kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj .

## Historio 
La unua dokumento kiu referencis al Arielli datiĝas el la 12-a jarcento. Dum la Karlomagna periodo, kiam feŭdismo disvolviĝis en Italio, Arielli estis enfermita ene de pli sekuraj muroj per la konstruado de kastelo kiu laŭ stilo, arkitekturo kaj uzo rilatas al la periodo inter 800 kaj 1000. Ni ne scias kiu konstruis ĝin. Ni havas fidindajn informojn nur pri ĝia posedanto en 1145, grafo Boemondo di Manoppello. Post kiam la posedo de la Arielli-feŭdo estis prenita de la grandurbo de Lanciano en 1528, la barono Luca Andrea Arcuzio Resio en 1561 reestigis kaj plifortikigis la kastelon. En 1904 la kastelo kolapsis kaj la ruinoj estis forigitaj por la konstruado de la hodiaŭa Piazza Crognali. En la Sanktejo de la Madono de la Gracoj oni povas admiri multkoloran lignan statuon prezentantan Madonon kun infano. Ankaŭ en la urbo troviĝas restaĵoj de la mezepoka kastelo, kaj la preĝejo de San Rocco kaj San Michele el la dektria jarcento. Forte trafita de bombadoj dum la Dua Mondmilito, detruantaj grandan parton de la vilaĝo, ĝi estis rekonstruita post la milito.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

 

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco Chieti
Sadik Aĥmad Turkistani

**Sadik Aĥmad TURKISTANI** estas etna ujguro, kiu naskiĝis kaj kreskis en Sauda Arabio kaj kontraŭis la Talibanojn en Afganio. Li estis en malliberejo en Afganio en 2001 kiam Usono invadis Afganion kaj venkis la Talibanojn. Oni liberigis lin, sed tuj usonanoj rekaptis lin kaj sendis lin al Gvantanamo, Kubo.

Turkistani estis malliberigita de la taliboj por kvar kaj duono jaroj, pro akuzoj, ke li konspiris mortigi Usama bin Laden, ĉefon de Alkaido. Turkistani konsentas ke li kontraŭis la talibojn, Alkaidon kaj Usama bin Laden, sed neas, ke li iel konspiris.

Neniuj usonaj oficialuloj klarigis kial Turkistani kaptiĝis, kial li malliberiĝis, aŭ kial li sendiĝis al Gvantanamo.

Turkistani estas unu el 38 malliberuloj, kiuj ne devis esti konsiderataj kiel "kontraŭleĝaj batalantoj" (illegal combatants), laŭ usona milita tribunalo (Combatant Status Review Tribunal).

Tamen Turkistani restas malliberulo en Gvantanamo.

## Eksteraj ligiloj 
Detainee Cleared for Release Is in Limbo at Guantanamo, *Washington Post*, 14-a de decembro 2005

T
Cagnano Amiterno

**Cagnano Amiterno** estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Abruco kaj la provinco de La-Aglo.

eta|maldekstra|300px|Panoramo

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco L'Aquila
Katolika Universitato de Loveno

La **Katolika Universitato de Loveno** (nederlande *Katholieke Universiteit Leuven*, ) estas la plej malnova universitato de la Malaltaj landoj (hodiaŭaj Nederlando kaj Flandrio), kaj ankaŭ la plej malnova ankoraŭ ekzistanta katolika universitato en la mondo.

La universitato originale situis en Loveno en la flandra parto de hodiaŭa Belgio kaj dum longa tempo funkciis kiel dulingva (la nederlanda kaj la franca), sed pro skismo kiu ekestis en 1968 la franclingvanaro apartiĝis fondante novan samnoman universitaton en novkonstruita urbo Loveno-la-Nova en la valona regiono.

## Historio 
La universitato estis fondita en la jaro 1425, kiel unu de la plej malnovaj universitatoj de la mondo, interalie per iniciato de la duko Johano la 4-a de Brabanto. Jam en tiu tempo tamen verŝajne ekzistis en Loveno lernejo ligita kun la preĝejo de Sankta Petro. La universitato oficiale fondiĝis kiel *Studium Generale* (*studo ĝenerala*) per dokumento eldonita de la papo Martino la 5-a je la 9-a de decembro 1425.

Apartan disvolvon la altlernejo travivis en la 16-a jarcento, kiam ligiĝis al ĝi papo Hadriano la 6-a kun multaj gravaj homoj de Eŭropo: Erasmo, Juan Luis Vives, Ferdinand Verbiest, Jansenio, Vesalio, Merkatoro kaj aliaj laboris aŭ instruadis ĉe ĝi. La pastro Georges Lemaître tie proponis la teorion pri praeksplodo.

Dum la Franca revolucio de 1789 la universitato estis forigita. Reaperis sub la nederlandaj regopovoj, sed jam kiel ŝtata altlernejo. En 1834 oni refunkciigis la katolikan altlernejon en Meĥleno, kiun en 1835 oni translokigis al Loveno, likvidante samtempe la ŝtatan altlernejon. De tiu momento la universitato estis franclingva. En la 20-a jarcento laŭgrade estis enkondukata la nederlanda lingvo. En 1962 la nederlanda parto aŭtonomiĝis.

En 1968 la universitato disiĝis pro flandraj plendoj pri diskriminacio kaj ekestis du apartaj universitatoj, kiuj tamen ambaŭ retenis la nomon de la originala universitato, en la respektivaj lingvoj:
* Katholieke Universiteit Leuven, Leuven (*Loveno*), Belgio, nederlandlingva, kiu situas en la originala urbo Loveno
* Université catholique de Louvain, Louvain-la-Neuve (*Loveno-la-Nova*), Belgio, franclingva, por kiu oni konstruis novan urbon en Valonio, 20&nbsp;km sude de Bruselo

## Eksaj universitatanoj 
* Nicolaes Cleynaerts (1495-1542), flandra humanisto, hebreisto kaj orientalisto
* Justo Lipso (1547-1606), filozofo, filologo kaj historiisto pri Romio
* Andreo Vesalio, kirurgia kuracisto. konsiderata la patro de la moderna anatomia scienco
* János B. Nagy, kemiisto
* László Grenács, atomfizikisto
* Miklós Horler, arkitekto
* György Szapáry, ekonomikisto

## Vidu ankaŭ 
* Katolika Universitato de Lublin "Johano Paŭlo la 2-a"

## Eksteraj ligiloj 
* Katholieke Universiteit Leuven  (en Loveno, Flandrio)
* Université Catholique de Louvain (en Loveno-la-Nova, Valonio)

Loveno
Loveno
Kategorio:Loveno
Kategorio:Kristanaj universitatoj
Caramanico Terme

**Caramanico Terme** - prononco  - estas kuracloka komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la provinco Peskaro kaj al la regiono Abruco, pli-malpli meze de la itala duoninsulo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patroneco estas la biblia legenda evento ĉielenpreno de Maria, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaras la komunumoj . 

## Partnera komunumo 
*  Kirchheim bei München en Bavario, Germanio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco Pescara
Casoli

**Casoli** - prononco  - estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la provinco Chieti de la regiono Abruco. Komence de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sanktulo , kies memortago sekve estas la komunuma festotago. 

Najbaras la komunumoj .

## Fotogalerio 

Dosiero:Casoli_01.jpg|La duka palaco
Dosiero:Casoli_02.jpg|La lago de Casoli kaj la Torretta

Dosiero:Casoli_03.jpg|Panoramo
Dosiero:Centro storico Casoli.JPG|Historia centro

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

                                   

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco Chieti
Chieti

eta|maldekstra|200ra|

**Chieti** , historie latine *Teati* aŭ *Teate*, estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la provinco Chieti de la regiono Abruco, kaj estas ja ĉefurbo de sia provinco. Komence de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sanktulo *Justinus* (), kiu aparte festiĝas en la urba festotago la 11-an de majo. 

## Geografio 
Chieti troviĝas en la centr-orienta parto de Abruco, sur monteto kiu disdividas la akvojn de rivero Pescara (norde) de tiuj de rivero Alento (sude). Najbaras la komunumoj .

La urbo estas formata de la malnova parto, troviĝanta sur la monteto, kaj de la nova parto, kuŝanta en la valo norde de la monteto kaj ampleksa ĝis la dekstra flanka digo de la rivero, kiu evoluis sekvante ĉefe la antikva strato Tiburtina-Valeria, kiu ĝin trairas.

Ĝi ĝuas favoran geografian pozicion, ĉu ĉar malproksime de la adriatika marbordo kaj de la montoj Majella kaj Gran Sasso en speciala varieco de panoramoj, ĉu ĉar apud la ĉefaj aŭtovojoj de Centra Italio (i.a. A14 kaj A25).

La malalta parto de la urbo, **Chieti Scalo**, naskiĝinta apud la stacio, estas popolata ĉefe de la ege multenombraj universitataj studentoj de l'universitato Gabriele D'Annunzio, kies kursojn sekvas ĉirkaŭ 23.000 studentoj (dum la lerneja jaro 2022-23).

## Vidu ankaŭ 
* Chieti (stacidomo)
* Trolebusa transporto en Chieti

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|centra|320ra|

                                   


Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco Chieti
Brassaï

**Brassaï** (originala nomo: **Gyula Halász Brassai** djula hala:s brasai) estis hungardevena franca fotografisto naskita en Hungario la 9-an de septembro 1899 en Braŝovo kaj mortinta la 7-an de julio 1984 en Nico. Li estas la pli aĝa filo de Gyula Halász kaj frato de inĝeniero Kálmán Halász.

## Biografio 
Brassaï pristudis arton en Budapeŝto kaj Berlino. En 1923 li loksidiĝis en Parizo. De 1930 li aperigis siajn artikolojn kun fotoj faritaj de si mem. Post du jaroj pli poste li komencis foti la noktan Parizon. Liaj fotoj mondfamigis lin.

## Albumoj 
* *Paris de nuit*, 1933;
* *Les secrets des années 30*, 1976;
* *Graffiti de Brassaï*, 1960),

## Verkoj 
* *Pri Picasso* (Interparoloj kun Pablo Picasso) 1964.

Kategorio:Francaj fotistoj
Kategorio:Hungaraj fotistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Civitella Casanova

**Civitella Casanova** estas komunumo de Italio.
eta|maldekstra|300px|Panoramo

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco Pescara
Furci

**Furci** estas komunumo de Italio.

Ĝi estas ĝemelita kun la franca urbo Bondy.

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco Chieti
Gamberale

**Gamberale** estas komunumo de Italio. Ĝi havas 374 loĝantojn kaj situas en la Provinco Chieti. Gamberale apartenas al la montara komunumaro *Medio Sangre*.
eta|maldekstra|300px|Vidaĵo

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco Chieti
Gioia dei Marsi

**Gioia dei Marsi** estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Abruco kaj la provinco de La-Aglo.

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco L'Aquila
Guardiagrele

**Guardiagrele** estas komunumo de Italio.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.comune.guardiagrele.ch.it 
* http://www.parcomajella.it 
* http://www.borghitalia.it  

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco Chieti
La-Aglo

**La-Aglo** () estas komunumo de Italio. Ĝi estas la ĉefurbo de la regiono Abruco kaj de la samnoma provinco La-Aglo, kvankam la ĉefa urbo de la regiono laŭ loĝantaro estas nuntempe Peskaro.

eta|maldekstra|300px|Panoramo

## Historio 
En 1254 reĝo Konrado la 4-a permesis la fondon de urbo *Aquila.* Niccolò dell'Isola (1230 - 1284) estis itala soldato, grava persono en la mezepoka historio de la urbo L'Aquila.

En 1861 oni renomis ĝin *Aquila degli Abruzzi.* En 1939 ĝi ricevis sian nunan nomon.

En la urbocentro troviĝas multaj konstruaĵoj de mezepoko kaj de la frua moderna epoko.

## Tertremoj 
La  grandaj partoj de la malnova urbo de L’Aquila estis detruitaj per forta tertremo. Ĉefe laŭlonge de la strato *Via XX. Settembre* la damaĝoj estis grandaj. La plej gravajn detruojn tamen suferis la vilaĝoj en la orienta parto de la komunumo.

Multaj tertremoj ĝenis La-Aglon jam antaŭ la lasta en 2009. En 1703 du gravaj tertremoj okazis la 14-an de januaro kaj la 2-an de februaro, mortigis pli ol 6000 homoj kaj detruis multajn konstruaĵojn. Alia grava tertremo okazis la  kun ĉirkaŭ 800 mortintoj (La-Aglo estis tiam pli malgranda ol hodiaŭ). Ankaŭ la tertremo okazinta la  estis forta, kvankam ĝi mortigis malpli da homoj (ĉ.150).

Malpli fortaj tertremoj okazis ekzemple en 1315, 1646, 1672.

## Iom konataj urbanoj 
* Salustio
* Cesare Giuliani

## Esperanto 
En 1955, dum la Universala Kongreso de Esperanto okazis en Bolonjo, la 11-a Internacia Junulara Kongreso okazis en L'Aquila.

En 2009, la 33-a Internacia Junulara Festivalo estis antaŭvidita en la samregiona ĉemara urbo Giulianova, kaj estis planita tuttaga ekskurso al L'Aquila; pro la tiujara tertremo, tamen, la festivalo estis nuligita. Teamo de Itala Esperantista Junularo atingis ĉiukaze Giulianova por kolekti manĝaĵojn en amasvendejoj, per donacoj de la tieaj loĝantoj, kaj liveri ilin al la tertremita regiono.

eta|maldekstra|250px|Santa Maria di Collemaggio.
250px|eta|maldekstra|Placo de San Pietro
eta|maldekstra|250px|La fronto de baziliko San Bernardino.

## Vidu ankaŭ 
* L'Aquila (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de L'Aquila 


Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Abruco
Kategorio:Komunumoj de Provinco L'Aquila