open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Spirtruo

**Spirtruoj** (aŭ *spirakloj*) estas malfermaĵoj ĉe la surfaco de kelkaj animaloj, kiuj kutime kondukas al spiraj sistemoj.

## Vertebruloj 
[eta|100 pix|maldekstra|Spirtruo de [ŝarko *Squalus bucephalus*.]]
[eta|dekstra|Spirtruo de blumakula bendovosta [rajo, *Taeniura lymma*.]]
La spirtruo estas malgranda truo malantaŭ ĉiu okulo kiu malfermiĝas al la buŝo ĉe kelkaj fiŝoj. En la primitivaj senmakzelaj fiŝoj la unua branko kiu malfermiĝas tuj malantaŭ la buŝo estas esence simila al la aliaj brankomalfermaĵoj. Kun la evolucio de makzelo en la fruaj makzelaj vertebruloj, tiu brankofendo estis "kaptita" inter la antaŭa brankero (nune funkcianta kiel makzelo) kaj la venonta brankero, nome la hjomakzela osto, kiu subtenas la makzelan ĉarniron kaj kiu ankras lamakzelon al la kranio mem. La branka malfermaĵo estis fermita el sube, dum la cetera malfermaĵo estis malgranda kaj trueca, kaj estas terminita kiel "spiraklo" aŭ "spirtruo". Tiu spirtruo troviĝas ankoraŭ en ĉiuj kartilagaj fiŝoj escepte ĉe la ŝarkoj de la familio Karĥarhinedoj, la martelŝarkoj, kaj la ĥimeroj, kaj troviĝas ankaŭ en kelkaj primitivaj Ostaj fiŝoj (nome celakantoj, sturgoj, kaj polipteredoj). Ĝi videblas ankaŭ ĉe orelnoĉo en la kranio de la formortintaj labirintodontoj, kaj oni supozas ke ĝi asocias kun la malfermaĵo de la orelo en amniuloj kaj ranoj.

## Artropodoj 
## Referencoj 
Kategorio:Spira sistemo
Kategorio:Anatomio
Hibrida zono

**Hibrida zono** ekzistas kie la teritorioj de du interreproduktantaj specioj aŭ diverĝaj interspecifaj stirpoj kuniĝas kaj kruc-fekundiĝas. Hibridaj zonoj povas formiĝi *in situ* (surloke) pro la evolucio de nova stirpo sed ĝenerale ili rezultas el duaranga kontakto de patraj formoj post periodo de geografia izolado, kio permesis ties diferencigon (aŭ speciigon). Hibridaj zonoj estas utilaj en la studo de genetiko de speciigo ĉar ili povas havigi naturajn ekzemplojn de diferencigo kaj (foje) de la genfluo inter populacioj kiuj estas je ioma punkto inter reprezentado de unusola specio kaj reprezentado de multaj specioj en reprodukta izoleco.

Ĉar hibridoj estas malpli fekundaj ol ties gepatroj, tio kondukas al hibrida zono kie la hibridoj estas hegemoniaj.

## Referencoj 
Kategorio:Genetiko
Kategorio:Evoluo
Kategorio:Hibridiĝo
Kategorio:Taksonomio
Sekaj Valoj McMurdo

La **Sekaj Valoj McMurdo** () estas strio de senneĝaj valoj en Antarkto situa ene de Lando de Viktoria proksime de Polusa stacio McMurdo okcidente de McMurdo Sound. La Sekaj Valoj suferas tre ekstreme malaltan humidecon kaj la ĉirkaŭaj montoj evitas la fluon de glacio el najbaraj glaĉeroj. La rokoj tie estas granito kaj gnejso, kaj glaciaj tilitoj faras tiun kuŝejon pejzaĝo, kun izola gruzo kovrante la grundon.

La regiono estas unu el la plej ekstremaj dezertoj el la mondo, kaj inkludas multajn trajtojn inklude la Lagon Vida, nome salakva lago, kaj la riveron Onikso, fandakva rojo kaj pli longa rivero de Antarkto. Kvankam oni ne troviĝis vivantajn organismojn en la permafrosto tie, endolitaj fotosintezaj bakterioj estis trovitaj vivantaj en la relative humida interno de rokoj kaj anaerobaj organismoj, kun metabolo bazita sur fero kaj sulfuro, vivas sub la Glaĉero Taylor.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* Special Report: The McMurdo Dry Valleys , Antarctic Sun, January 26, 2003, 7–21.
* Virtual Tour of the Dry Valleys 
*A long-term ecological research group is working in the area.
*Pictures from the Dry Valleys
*Satellite images 

Kategorio:Geografio de Antarkto
Kategorio:Valoj
Ranokruro

[eta|280ra|Ranokruroj laŭ recepto sŭiki *Kodok Oh* en taŭkosaŭco kun rizo ĉe ĉinindonezia restoracio en [Ĝakarto.]]
[eta|maldekstre|Komercita vakusaketo de frostigitaj ranokruroj importitaj el [Vjetnamio.]]
**Ranokruroj** estas unu el la plej bone konataj delikataĵoj de franca kaj ĉina kuirartoj. La kruroj de manĝeblaj ranoj estas konsumataj ankaŭ en aliaj partoj de la mondo, kiaj Vjetnamio, Tajlando, Indonezio, norda Italio, la regiono Alentejo de Portugalio, Hispanio, Albanio, Slovenio, nordokcidenta Grekio, la subŝtato Keralo de Barato kaj la sudaj regionoj de Usono. Je 2014, la plej granda eksporta lando de ranoj estas Indonezio, kiu estas ankaŭ granda konsumanto. En mondoregionoj kiaj Brazilo, Meksiko kaj Karibio, oni kaptas ankoraŭ multajn ranojn en naturo, dum en plej landoj jam oni konsumas nur tiujn breditajn en ranobredejoj.

Ranokruroj estas riĉaj en proteinoj, grasacido omega-3, vitamino A, kaj kalio. Oni diras ofte ke ili gustas kiel koko pro sia milda gusto, kun teksturo plej simila al kokoflugiloj. La gusto kaj teksturo de la ranviando estas proksimume inter koko kaj fiŝo. Tiuj ranoj estas breditaj komerce en kelkaj landoj, ekz. Vjetnamio. Ranomuskoloj ne reagas al la *rigor mortis* tiom rapide kiom muskoloj el varm-sangaj animaloj (kokoj, ekzemple) kaj tiele la varmo de la kuirado povas okazigi ke freŝaj ranokruroj kuntiriĝu.

## Referencoj 
Kategorio:Franca kuirarto
Kategorio:Ĉina kuirarto
Kategorio:Ranedoj
Claude Garamont

**Claude Garamond** (1510-1561) estis franca eldonisto, publikigisto, tipodezajnisto, stampkreinto por presado establiĝinta en Parizo. Garamont laboris kiel gravuristo de stampo por presado, ia speco de majstro pri matricostampado aŭ muldoj uzataj por gravurado de metaltipoj. Li estis bretondevena kiu poste iĝis franco.

Kune kun Guillaume la 1-a Le Bé (1524-1598) kaj Robert Granjon (1513-1590), li estis unu el la plej famaj kreintoj de litertipoj en la 16-a jarcento. Li rimarkindiĝis kiel kreinto de la reĝaj grekaj literoj (konataj kiel "grecs du roi" aŭ grekliteroj de la reĝo), serio da fontoj je greka tiparo imitantaj la manuskriptajn modelojn samkiel faman roman tipon kiu portas sian nomon kaj estis vaste kopiita dum pasado de la historio.

## Vivo 
[250px|eta|maldekstre|Eldono de la [Nova Testamento, far Robert Estienne
(1503-1559), presita en 1550 per la reĝaj grekaj karakteroj.]]
[250px|eta|dekstre|15-jarcenta gravuristo modlante [Stampilo (noblaj metaloj)|stampilon.]]
Claude Garamont edziĝis dufoje, unue al Guillemette Gaultier kaj post kiam ŝi mortis al Ysabeau Le Fevre. Li estis lernanto de
Antoine Augereau (1485-1534) kaj tre eble li estis trejnita de Simon de Colines (1475-1546). Pli malfrue li laboris kun
Geoffroy Tory (1480-1533), kies interesoj pri humanisma tipografio kaj la antikva greka majuskla litero influis la laboron de Garamont.

Tamen, Garamont elstariĝis ĉirkaŭ 1540, kiam tri el liaj grekaj litertipoj (tiam konata kiel grekliteroj de la reĝo) estis petitaj al serio da libroj laŭreĝe ordonitaj de Robert Estienne (1503-1559). Garamont kreis tiun grekan tiparon surbaze de manaj skribaĵoj far Angelo Vergecio (1505-1569), la bibliotekisto de la reĝo en Fontainebleau. La rezulto estis iu grande komplikita aro da tipoj, inklude de vasta variaĵo je alternaj literoj kaj tipografiaj ligaturoj por imiti la flekseblecon de la manskribado.

## Literaturo 
* The Rotarian jan. 1948
* Typographic Milestones, Allan Haley
* Type: The Secret History of Letters, Simon Loxley
* Lost Medal, Translated Portuguese, Karen Jean Matsko Hood
* Creative Type: A Sourcebook of Classic and Contemporary Letterforms, Cees W. de Jong, Alston W. Purvis, Friedrich Friedl
* Designing with Type, 5th Edition: The Essential Guide to Typography, James Craig, Irene Korol Scala
* Anatomy of a Typeface, Alexander S. Lawson
* Typographic Specimens: The Great Typefaces, Philip B. Meggs, Rob Carter

## Vidu ankaŭ 
* Aldo Manuzio (1449-1515)
* Simon de Colines (1475-1546)
* Geoffroy Tory (1480-1533)
* Pierre Duchâtel (1480-1552)
* Antoine Augereau (1485-1534)
* Francisko la 1-a (1494-1547)
* Robert Estienne (1503-1559)
* Ange Vergèce (1505-1569)
* Angelo Vergecio (1505-1569)
* Robert Granjon (1513-1590)
* Guillaume la 1-a Le Bé (1524-1598)
* Jean de Gaigny (m. 1549)
* André Wechel (aktiva inter 1554-1573)
* Ludoviko la 13-a (1601-1643)

## Referencoj 
Kategorio:Francaj eldonistoj
Kategorio:Francaj publikigistoj
Oliver Heaviside

**Oliver Heaviside** (18an de majo  - 3an de februaro  ) estas brita fizikisto kaj matematikisto-memlernanto. Li grave kontribuis al evoluo de la teorio de elektromagnetismo. Interalie li nove formulis kaj simpligis la ekvaciojn de Maxwell.

## Biografio 
Kvankam li havis bonajn rezultojn en lernejo, li postlasis lernejon je la aĝo de dek ses jaroj kaj iĝis operatoro de telegrafo. En tiu li estis subtenata de sia onklo Charles Wheatstone, fizikisto kaj uno el la inventintoj de telegrafio. Tamen, li daŭrigis memstudadon kaj, en 1872, dum li estis laboranta kiel ĉefa operatoro en Newcastle-upon-Tyne, li komencis eldoni siajn esplorajn rezultojn pri elektro, kiuj estis menciitaj ankaŭ en la dua eldono de la precipa verko de James Clerk Maxwell *Treatise on Electricity and Magnetism*.

En 1874 li forlasis sian laborpostenon kaj transloĝiĝis al siaj gepatroj al Londono por dediĉi sin plentempe al studado de elektro kaj matematiko. Inter 1880 kaj 1887, li evoluigis la operacian kalkulon, aparta metodo por solvi diferencialajn ekvaciojn transformante ilin en ordinaraj algebraj ekvacioj. En 1884 li simpligis la bazajn ekvaciojn de Maxwell esprimante ilin en la formo ĝis nun uzata per la enkonduko de vektoroj.

En 1887, li sugestis ke bobenoj de indukto devus esti aldonitaj al la kablo de la transatlantika telefono kun la celo korekti la distordon de kiu ĝi suferis. Por politikaj kialoj, tio ne estis farita.

En 1902, li antaŭdiris la ekziston de konduktantaj tavoloj por la radio-ondoj, kiuj ebligas ilin sekvi la kurbecon de la Tero. Tiuj tavoloj, lokitaj en la ionosfero, estas nomita la tavoloj de Kennelly-Heaviside, de la nomo de Arthur Kennelly, amerika fizikisto, kiu havis la saman intuicion kiel li. Ili fine estis praktike eltrovitaj en 1925 fare de Edward Appleton.

Li disvolvis ankaŭ la funkcion de Haeviside uzita ĝenerale en la studo de sistemoj en aŭtomatiko kaj studis la fluon de la elektra kurento en la kondukiloj (teorio de la linioj de transmisio kaj ekvacioj de la telegrafistoj).

En la postaj jaroj lia konduto fariĝis tre ekscentra.

## Omaĝoj 
* En 1922, li estis la unua ricevinto de la medalo Faraday.
* La kratero Heaviside sur la  malantaŭa flanko de la Luno portas lian nomon.

## Bibliografio 
* *The Heaviside Centenary Volume*, Londono (1950)
* D. H. Moore, *Heaviside Operational Calculus*, Novjorko (1971)
* G. F. C. Searle, *Oliver Heaviside, the Man*, St Albans (1987)
* P. J. Nahin, *Oliver Heaviside, Sage in Solitude*, Novjorko (1988)
* A. C. Lynch, « The Sources for a Biography of Oliver Heaviside », in *History of Technology*, vol. 13, éd. Hollister-Short, Londono & Novjorko (1991)

Kategorio:Elektroinĝenieroj
Kategorio:Anglaj matematikistoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Anglaj fizikistoj
Ridorano

La **ridorano** (*Pelophylax ridibundus*) estas la plej granda rano indiĝena de Eŭropo kaj ĝi apartenas al la familio de veraj ranoj. Ĝi estas tre simila laŭ aspekto al la tre proksimae rilata manĝebla rano kaj *Pelophylax lessonae*. Tiuj tri specioj, nune denove en la genron *Pelophylax*, estas ofte referencataj kiel "verdaj ranoj" por distingi ilin el la pli surteraj eŭropaj specioj de la genro *Rana*, kiuj estas konataj kiel "brunaj ranoj" (plej bone ekzempligita de la ofta rano *Rana temporaria*).

eta|Alvoko de ridorano (*Pelophylax ridibundus*) registrita malfruvespere en Basildon, Essex, Unuiĝinta Reĝlando.

## Karakteroj 
La ridorano estas akvoloĝanta, ĝenerale verda ranospecio. Ĝi povas atingi maksimuman longon de 17 centimetroj, sed maskloj estas pli malgrandaj (ĉirkaŭ 12&nbsp;cm). La kapo estas proporcie granda kaj la malantaŭaj kruroj estas longaj, kio havigas al ili rimarkindajn saltokapablojn.

Estas granda variado laŭ koloro kaj modelo, game el malhelverda al bruna aŭ griza, foje kun kelkaj pli helverdaj linioj; pli hela linio sur la dorso estas ĝenerale videbla. La populacioj de Okcidenta Eŭropo estas ĝenerale malhelverdaj al nigraj kun malhelaj punktoj sur dorsoj kaj flankoj kaj tri klaraj verdaj linioj surdorse.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Aŭskultu *Pelophylax ridibundus* alvokon

Kategorio:Anuroj
Barbara Cupisti

**Barbara CUPISTI** estas itala premiita reĝisorino de dokumentfilmoj kun longa kariero kiel aktorino kiu estas bone konata ekstere de ŝia hejmlando precipe de hororo-ŝatantoj. Ili plej probable rekonos ŝin de ŝiaj filmoj kun direktoro Michele Soavi kaj Dario Argento. Ŝi specialiĝis en agofilmoj (ŝi komencis sian karieron kiel dancistino kun la kompanio Luis Falco). Ŝi famiĝis en Francio pro sia rolo en la tre populara TV "feuilleton" *Chateauvallon*.

Ŝi disigis sian aktivecon inter Francio kaj Italio ekde 1993 kiam ŝi havis sian filon de itala aktoro Alberto Gimignani.

## Barbara Cupisti kaj Esperanto 
Ŝi estas multlingva. Aldone al ŝia denaska lingvo la itala, ŝi lernis ankaŭ la anglan, francan, hispanan kaj Esperanton. Aperis ankaŭ intervjuo kun ŝi fare de Giorgio Silfer en la esperantlingva revuo *Femina*.

## Verkaro 
Ekde 2002, ŝi komencis direkti por Rai Cinema. Ŝia unua dokumenta filmo *Mothers*- Patrinoj (90 min), montrita en la Festivalo de Venecio 2007, gajnis la premion David di Donatello en 2008 por la plej bona dokumentfilmo de la jaro. Ĝi dokumentas la strebon de patrinoj kaj israelaj kaj palestinaj, perdintaj siajn filojn ĉu milite, ĉu atence, ĉu sinmortige, krei dialogon inter la du frontoj, eĉ per rektaj rakontoj.

Ŝia dua filmo, *Malpermesita Infanaĝo*, estis montrita en la festivalaj rondoj kaj ricevis la spektantaran premion por la plej bona dokumenta filmo ĉe la Bahreina filmfestivalo pri Internaciaj Homaj Rajtoj (Majo 2009) kaj la Amnestio Internacia Kinejo kaj la premion Homaj Rajtoj ĉe la Internacia Kinfestivalo de Pesaro por la Nova Kinematografio (junio 2009), kaj ĉe la Bobbio Kinfestivalo de Marco Bellocchio.
Unicef Italio donis al ĉi tiu filmo la Altan Patronecon.

*Io Sono*, ŝia tria filmo, pri homa trafikado en Italio, estis prezentita ĉe la Festivalo de Venecio en 2011 kun la patroneco de Amnestio Internacia Italio kaj estis finalisto ĉe la Monte-Carlo Televida Festivalo.

*Fratelli e Sorelle-storie di carcere* estas du-epizoda dokumenta filmo pri la drameca situacio en italaj malliberejoj. La filmo estis premiita per la Premio Ilaria Alpi 2012, la plej grava ĵurnalisma premio en Italio, por la plej bona dokumenta filmo de la jaro kaj kiu ricevis la nomumon por la Premio David di Donatello 2013.

*Interferenze Rom 2013* estas ŝia lasta filmo produktita inter Makedonio, Italio kaj Francio. Ĝi parolas pri la cigana komunumo en Eŭropo.

Ŝi estas nun laboranta al serio de tri dokumentaj filmoj pri rifuĝintoj el la tuta mondo.

Ŝi estas konsiderita unu el la plej talentaj dokumentfilmaj direktoroj de ŝia generacio. Ŝiaj filmoj ĉiam montras tre fortajn bildojn de la nuntempa socio. Ĉar ŝi plejparte fokusas pri homaj rajtoj, ŝi diris ke "ŝia celo estas doni voĉon al la homoj kiuj ne havas la okazon por paroli".

Ŝia unua dokumenta filmo "Mothers" (Patrinoj) produktita de la itala RaiCinema estas laŭ la nacia kaj internacia gazetaro konsiderata majstroverko.

## Filmaro 
### Kiel aktorino 
### Kiel reĝisoro 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Sekreta Ĝardeno Produktadoj 

Kategorio:Italaj aktoroj
Kategorio:Italaj reĝisoroj
Kategorio:Vivantaj homoj
Ranoidea

alternative=Clinotarsus alticola from Thailand.jpg|eta|*Clinotarsus alticola* en Tajlando
eta|Teichfrosch
La *Ranoidea* estas superfamilio de ranoj en la ordo *anuroj*. Membroj de tiu superfamilio estas karakterizitaj ĉar havas la brustan skapolon fuziita en unusola komplekso, sen havi ripojn, kaj uzante akzelan artikon dum reprodukta konduto de malgranda masklo sur pli granda ino. La larvoj havas unusolan spirtruon ĉe la maldekstra flanko kaj kompleksajn buŝpartojn, aŭ en kelkaj specioj, suferas rektan disvolvigon.

## Familioj 
* Artroleptedoj
* Hiperoliedoj
* Mikrohiledoj
* Ranedoj
* Rakoforedoj

## Referencoj 
Kategorio:Anuroj
Hyloidea

**Hyloidea** estas superfamilio de ranoj.

Ĝi enhavas la jenajn subgrupojn:
* Alsodedoj (Mivart, 1869) - (30 specioj)
* Batraĥiledoj (Gallardo, 1965) - (14 specioj)
* *Brachycephaloides*
** Braĥicefaledoj (Günther, 1858) - (64 specioj)
** Kraugastoredoj (Hedges, Duellman, kaj Heinicke, 2008) - **karnoventraj ranoj** (783 specioj)
* Bufonedoj (Gray, 1825) - **veraj bufoj** (588 specioj)
* Centrolenidoj
** Alofrinedoj (Savage, 1973) - (3 specioj)
** Centrolenedoj (Taylor, 1951) - **vitroranoj** (151 specioj)
* Ceratofriedoj (Tschudi, 1838) - **kornoranoj** (12 specioj)
* Cikloramfedoj (Peters, 1862) - **vitroranoj** (36 specioj)
* Dendrobatedoj (Cope, 1865) - **venenaj ranoj** (184 specioj)
* Hemifraktedoj (Cope, 1865) - (106 specioj)
* Hiledoj (Rafinesque, 1815) - **arboranoj** (692 specioj)
* Hilodedoj (Günther, 1858) - (46 specioj)
* Leptodaktiledoj (Werner, 1896 (1838)) - **sudaj ranoj** (203 specioj)
* Odontofrinedoj (Lynch, 1969) - (52 specioj)
* Rinodermatedoj (Bonaparte, 1850) - **Darvinaj ranoj** (3 specioj)
* Telmatobiedoj (Fitzinger, 1843) - **akvoranoj** (63 specioj)

## Referencoj 
Kategorio:Amfibioj
Artroleptedoj

alternative=Cardioglossa leucomystax04.jpg|eta|*Cardioglossa leucomystax*
La **Artroleptedoj** aŭ en latina scienca nomo *Arthroleptidae* estas familio de ranoj kiuj troviĝas en sub-Sahara Afriko. Tiu grupo inkludas afrikajn arboranojn de la genro *Leptopelis* kun la surtere reproduktaj ĉirpuloj de la genro *Arthroleptis*, kaj kelkaj genroj limigitaj al la arbaroj de la Golfo de Gvineo de centra kaj okcidenta Afriko, kiaj la harar-ranoj (*Trichobatrachus*).

## Taksonomio 
Tiu familio estas la filogenetika frata grupo de kareksaj ranoj, nome la Hiperoliedoj, kiuj kune formas la stirpon de *Laurentobatrachia*, nomo kiu rememoras la laboron pri afrikaj ranoj fare de la argentina herpetologo Raymond Laurent. Tiu grupo estis poste metita ene de *Afrobatrachia*, antikva afrika endemia stirpo kiu inkludas la familiojn de Brevicipitedoj kaj Hemisotredoj. Kelkaj konsideras tiujn kiel separataj familioj, dum aliaj ne agnoskas ajnan subfamilion, partikulare pro necerteco en la filogenetika lokigo de *Leptopelis* kaj *Scotobleps*.

## Referencoj 
## Literaturo
* ADW: Arthroleptidae: Information http://animaldiversity.org/site/accounts/information/Arthroleptidae.html Alirita la 7an de Marto 2017.
* Cogger, H.G.; R.G. Zweifel; D. Kirschner (2004). Encyclopedia of Reptiles & Amphibians, dua eldono. Fog City Press. ISBN 1-877019-69-0.

Kategorio:Amfibioj
Kategorio:Bestofamilioj
Braĥicefaledoj

La **Braĥicefaledoj** aŭ **Brakicefaledoj** kaj en latina scienca nomo *Brachycephalidae* estas familio de malgrandaj ranoj limigitaj al nubarbaroj de suda Brazilo. La termino originas de la greka *brakhus*, mallonga, kaj *khephalê*, kapo.

La familio estas komponita el du elekstere tre diferencaj genroj: nome la kolorplenaj kaj diketaj ŝeldorsaj bufoj (*Brachycephalus*), kaj la pli svelta kaj pli senkolora genro *Ischnocnema*, kun kelkaj specioj kun teritorioj ankaŭ en nordorienta Argentino. La familio estas ĉefe difinita de molekulaj karakteroj, kaj estas ligitaj ankaŭ laŭ kelkaj anatomiaj trajtoj. Ĝi estis kreita el du genroj de antaŭ granda familio Eleŭterodaktiledoj, kiu estas nune disigita en kvar familioj.

La Braĥicefaledoj havas ĉiuj rektan disvolvigon kaj eloviĝas kiel miniaturaj plenkreskuloj pli ol kiel ranidoj kiel faras plej el la ranoj. Ili estas ĉiuj tre malgrandajn animalojn, kun multaj specioj malpli ol 1 cm longaj.

## Referencoj 
Kategorio:Amfibioj
Vitroranoj

alternative=Hyalinobatrachium fleischmanni|eta|*Hyalinobatrachium fleischmanni*
La **vitroranoj** (aŭ **vitraj ranoj**) estas ranoj de la amfibia familio **Centrolenedoj** (ordo *Anura*). Kvankam la ĝenerala fona koloraro de plej el la vitroranoj estas ĉefe limedverda, la abdomena haŭtaĵo de kelkaj membroj de tiu familio estas travidebla. La internaĵoj, inklude la koron, hepaton kaj stomak-inteston, estas travideblaj tra la haŭtaĵo, de tie la komuna nomo.alternative=Centrolenidae range.PNG|eta|Arealo de *Centrolenidae*eta|dekstra|*Cochranella granulosa* el Kostariko.eta|dekstra|*Cochranella albomaculata* el Kostariko.

Estas tri subfamilioj kun ĉirkaŭ 12 genroj.

## Literaturo 
* Kubicki, Brian. *Ranas De Vidrio – Costa Rica – Glass Frogs* (2007). En hispana kaj angla. ISBN 9968-927-25-2.

## Eksteraj ligiloj
* Amphibian Species of the World
* Centrolenidae en AmphibiaWeb Ecuador 
* Centrolenidae en AmphibiaWeb
* Glassfrogs (Centrolenidae) Project 
* Centrolenidae en la retejo Tree of Life 

Kategorio:Anuroj
Lorenz Fries (kuracisto)

**Lorenz Fries** (1490-1532) estis franca germanesprima kuracisto, astrologo, kartografo kaj geografo kaj fekunda eldonisto pri medicinaj libroj. Li gajnis influon pri medicina kono sur laikaj homoj dank'al sia verko pri bonsano lanĉita en 1518, "Spiegel der Arznei" aŭ "Spegulo de la Medicino", kiu estis dediĉita al Johann Dingler.

## Vivo 
En marto 1519, li iris al Strasburgo. En julio tiujare li ricevis inviton al Friburgo, Svisio, kie li oficis kiel urbestro dum ok monatoj kaj tie li konatiĝis kun Agrippa von Nettesheim (1486-1535) kaj edziĝis al Barbara Thun, filino de Ambrosius Thun. En majo 1525 Fries rezignis al sia strasburga civitaneco k lasis la urbon. Vintre de 1528, li estis en Trier, kie li laboris kiel kuracisto. En la 28-a de februaro 1528 li fuĝis al Bazelo laŭ letero de Paracelsus al Bonifacius Amerbach (1495-1562).

## Verkaro 
[250px|eta|maldekstre|Traktaĵo pri la naturbanoj,verko eldonita en [1519.]]

250px|eta|dekstre|Spegulo de la medicino,verko eldonita en 1518.

* Tractat der wildbeder natuer, wirkung und eigenschafft, 1519
* Synonima und gerecht ußlegung der wörter, so man dann in der artzny allen ..., 1519
* Defensio medicorum principis Avicennae ad Germaniae medicos, 1530
* Laurentii Phrisii Epitome opusculi de curandis pusculis ulceribus et ..., 1532
* Epitome opusculi de curandis pusculis, ulceribus et doloribus morbi gallici ..., 1532
* Epitome opuscusculi de curandis pusculis vlceribus & doloribus morbi Gallici ..., 1532
* Liber de morbo gallico in quo diuersi celeberrimi in tali materia scribentes ..., 1535, Scribonius Largus, Pietro Andrea Mattioli, Juan Almenar, Angelo Bolognini, Niccolò Leoniceno, Ulrich von Hutten, Lorenz Fries
* Synonima, gerechte Namen und außlegung aller wörter, so man inn der Artznei ... 1535
* Ein hochnutzlicher tractat, eygenschafft unnd würckung der ... Wildbeder ..., 1538
* Spiegel der artzney, 1546

## Literaturo 
* [Wikisource](https://de.wikisource.org/wiki/ADB:Fries,_Lorenz_(Arzt))
* [Commons](https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Lorenz_Fries_(physician)?uselang=de)
* CERL Thesaurus
* Peter Lang
* [Sintflut: Prophetie und Zeitgeschehen in Texten und Holzschnitten ...](https://books.google.com.br/books?id=oQ-lIJ3CFw8C&pg=PA257&dq=Lorenz+Fries+(Arzt)&hl=pt-BR&sa=X&ved=0ahUKEwj596fHkMXSAhUEk5AKHWxEDf8Q6AEIVjAI#v=onepage&q=Lorenz%20Fries%20(Arzt)&f=false), Heike Talkenberger
* The Neuroscientific Turn: Transdisciplinarity in the Age of the Brain, Melissa M. Littlefield, Jenell Johnson

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Martin Waldseemüller (1470-1521)
* Willibald Pirckheimer (1470-1530)
* Hans Grüninger (1484-1528)
* Agrippa von Nettesheim (1486-1535)
* Otto Brunfels (1488-1534)
* Sebastian Münster (1488-1552)
* Hans Weiditz (1488-1534)
* Paracelsus (1493-1541)
* Bonifacius Amerbach (1495-1562)

Kategorio:Francaj kuracistoj
Kategorio:Germanaj kuracistoj
Basilius Amerbach la Juna

**Basilius Amerbach la Juna** (1533-1591) estis profesoro pri juro, rektoro kaj kanceliero en la Universitato de Bazelo, filo de Bonifacius Amerbach (1495-1562), nepo de Johann Amerbach (1440-1513), nevo de Basilius Amerbach la Maljuna (1488-1535) kaj frato de Faustina Amerbach (1530-1602).

Samkiel sia patro, li ĝuis grandan famon pro sia laŭleĝa kompetenteco. Li interesiĝis pri numismatiko kaj arkeologio, specialiĝante pri roma epigrafio. Li ekis la elfosadojn de la roma teatro de Augusta Raurica, Svisio, tiele sekurante la bazoj por la sciencaj studoj de la klasika arkeologio norde de la Alpoj.

## Vivo 
400px|eta|maldekstre|La romia teatro de Augusta Raurica

Post studi juron inter 1549 kaj 1560, li iĝis juĝisto en la Imperia Ĉambra Kortego en Speyer. Dum tiu epoko, Basilius surprizis sian patron elektante vivi kun Jacob zur Glocke, iu oraĵisto, anstataŭ je advokato. Post unu jaro kiel juĝisto, li iĝis profesoro en la Universitato de Bazelo

Okaze de la morto de Bonifacius, en 1562, Basilius heredis lian kuriozaĵkabineton. Li ampleksis la kolekton da artaĵoj, antikvaĵoj, moneroj kaj aliaj artobjektoj. Liaj aldonoj al la Amerbach-Kabineto ankaŭ inkludis la ekvivalenton al "la tuta enhavo de minimume du oraĵlaborejoj". Basilius faris inventaron de sia kolekto en 1586, kiu enhavis rimarkindajn erojn tia kia unukornulan kornon kaj dekkvin pentraĵoj de Hans Holbein la Juna (1497-1543). Tio iĝis la ĝermo de la Kunstmuseum Basel.

## Literaturo 
* Bibliothèque Nationale de France
* The Online Books Page
* Music in the German Renaissance: Sources, Styles, and Contexts, John Kmetz
* Making and Growing: Anthropological Studies of Organisms and Artefacts, Elizabeth Hallam, Tim Ingold
* The Grove Encyclopedia of Medieval Art and Architecture, Volume 2, Colum Hourihane
* Painting on Light: Drawings and Stained Glass in the Age of Dürer and Holbein, Barbara Butts, Lee Hendrix
* Deutsche Biographie

## Vidu ankaŭ 
* Basilius Amerbach la Maljuna (1488-1535)
* Bonifacius Amerbach (1495-1562)
* Hans Holbein la Juna (1497-1543)
* Martha Fuchs (1505-1541)
* Franciscus Duarenus (1509-1559)
* Conrad Gesner (1516-1565)
* Faustina Amerbach (1530-1602)
* Felix Platter (1536-1614)
* Andreas Ryff (1550-1603)
* Ludwig Iselin (1559-1612)

## Referencoj 
Kategorio:Svisaj kancelieroj
Kategorio:Svisaj juristoj
Kategorio:Svisaj profesoroj
Kategorio:Universitato de Bazelo
Pseŭdotitolo

En la angla lingvo, **pseŭdotitolo**, **falsa titolo**, aŭ **inventita titolo** estas usonismo ofta en ĵurnaloj kaj gazetoj. Formale ĝi similas al titolo, ĉar ĝi ne komenciĝas per difinita artikolo, sed anstataŭ honora nomo ĝi estas normala substantiva vortgrupo. Ekzemple, en la esprimo *convicted bomber Timothy McVeigh* ("konviktita bombisto Timothy McVeigh"), *convicted bomber* ("konviktita bombisto") estas pseŭdotitolo, ĉar "konviktita bombisto" rolas kvazaŭ "Sinjoro" aŭ "Doktoro" aŭ "Generalo."

Multaj anglalingvaj stilistoj malaprobas tian esprimon, precipe ekster Usono. En Britio ĝi antaŭe aperis nur en tablojdoj sed komencis esti uzata en britaj retejoj en la 2000-aj jaroj, kaj ekde 2015 BBC konsideras ĝian uzon nek malĝusta, nek bezonata.

En Esperanto pseŭdotitolo estas ĝenerale konsiderata malĝusta; oni devus antaŭmeti difinitan artikolon, ekz. "**la** konviktita bombisto Timothy McVeigh."

## Referencoj
Kategorio:Gramatiko de la angla lingvo
Pelophylax lessonae

*Pelophylax lessonae* estas rano el Eŭropo. Ĝi estas unu el nur kvar amfibiaj specioj agnoskitaj de la registaro de Unuiĝinta Reĝlando kiel protektita laŭ sia *Biodiverseca Agadplano*. La tialoj por malpliiĝantaj populacioj estas malpliigo de la laga habitato pro homa invado kaj ankaŭ aerpoluado konduka al super-nitrigo de lagaj akvoj. La specia nomo estis elektita de la itala herpetologo Lorenzo Camerano por honorigi sian mastron Michele Lessona.

## Bildaro 

Rana_lessonae.jpg
RanaLessonaeCroacking.JPG|
Froschaugen.jpg
Rana_lessonae_01.JPG

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* BBC artikolo pri la reenmeto
* Filmo kun sono Youtube

Kategorio:Anuroj
Maria Àngels Cardona i Florit

**Maria Àngels CARDONA i Florit** (naskiĝis  en Ferreries, mortis  en Barcelono) estis biologiistino, ekologiistino kaj botanikistino el Minorko, kiu ĉefe laboris en Barcelono.

## Biografio 
Ŝi vivis dum infanaĝo en Ciutadella antaŭ ol transloĝiĝi al Barcelono por iri al universitato.

Ŝi suferis malbonan sanon kaj mortis pro apopleksio en Barcelono .

## Literaturo 
* Marti Llufriu, J. Manel (1999). M. Àngels Cardona i Florit: La flora i el paisatge de Menorca. Maó: Institut Menorquí d'Estudis.
* "Maria Àngels Cardona i Florit", Dones de ciència, calendari 2007. En internet: http://dones.gencat.cat/web/.content/03_ambits/docs/publicacions_calendari2007.pdf.
* "Àngels Cardona i Florit", L'Enciclopèdia, Grup Enciclopèdia Catalana: http://www.enciclopedia.cat/EC-GEC-0247297.xml

## Referencoj 
Kategorio:Virinoj
Kategorio:Hispanaj botanikistoj
Kategorio:Ekologiistoj
Kategorio:Hispanaj sciencistoj
Bornila acetato

**Bornila acetato** estas unuterpeno nature sintezita de kelkaj koniferoj tiel kiel la Picea mariana el kie la esencoleo enhavas kelkajn nadlojn kun 37% ĝis 45% de acetato de bornila. La bornila acetato estas ĉefe uzata en asocio kun fitoterapio pro ĝiaj iomete sedativaj proprecoj.

Ĝi ankaŭ uzatas kiel nutro-aldonaĵo en parfumfabrikado en solvaĵoj je 9% kaj 10 ppm kiel odorigilo kaj en la tabaka industrio pro ĝia tipa kaj freŝa odoro je rezino. La bornila acetato ankaŭ trovatas en distilitaj oleoj el plantoj de la familio Cipresacoj. Do, bornila acetato povas izoliĝi per distilado kaj kristaligado ekde tiuj volatilaj oleoj, tamen, ĝi estas preparita per rekta acetiligo de la borneolo.

Ĝi unue estis sintezita en 1889 far la kemiisto M. A. Haller. Pro ĝia karakteriza odoro, acetato de bornila ofte uzatas en pinodoraj komponaĵoj tiaj kiaj sapo, banaĵoj, sprajiloj por medi-odorigoj kaj porfarmaciaj produktoj.

## Sintezo 
Bornila acetato povas estiĝi per reakcio inter acetata acido kaj borneolo en acida medio por absorbado de la akvo rezultanta.

## Literaturo 
* Chemical Book
* The Good Scents Copmany
* NIST National Institute of Standards and Technology
* Taksago 
* Encyclopedia of Food and Color Additives, Volume 1, George A. Burdock
* Common Fragrance and Flavor Materials: Preparation, Properties and Uses, Horst Surburg, Johannes Panten
* Ullmann's Food and Feed, 3 Volume Set, Wiley-VCH
* Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients, Sixth Edition, George A. Burdock

## Plantoj kiuj enhavas bornilan acetaton 

Picea_mariana_cones.jpg|Picea mariana
Moenchspfeffer.JPG|Vitex agnus-castus
SalviaFruticosa1_ST_06.JPG|Salvia fruticosa
13-08-31-wien-redaktionstreffen-EuT-by-Bi-frie-037.jpg|Daucus Carota
Rosmarinus_officinalis_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-258.jpg|Rosmarinus officinalis
Artemisia_cina_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-165.jpg|Artemizio

## Vidu ankaŭ 
* Terpeno
* Borneolo
* α-terpinila acetato
* Esteroj
* Alkoholoj
* Acetata acido
* Izobornila acetato

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Terpenoj
Heleofrinedoj

La **Heleofrinedoj** aŭ en latina scienca nomo *Heleophrynidae* estas familio de la ordo de Anuroj, foje konata kiel **fantomoranoj**. La familio konsistas el du genroj, *Heleophryne* kaj *Hadromophryne*, kun sep specioj. Fantomoranoj loĝas en rapidaj montorojoj en Sudafriko. La komuna nomo "fantomoranoj" eble estis stampita pro ties esto ĉe la Gorĝo Skeleto.

## Biologio 
Fantomoranoj havas morfologian adapton kongfrua kun la survivado en rokoj ĉirkaŭ tiuj rojoj. Ili estas mezgrandaj ranoj, kiuj atingas longon de 6 cm, kun ebenecaj korpoj, kio permesas al ili grimpi ene de rokaj fendoj. Ili havas tre grandajn fingrodiskojn kompare kun ties grando, kio helpas ilin gluiĝi enroke. La buŝpartoj de la ranidoj estas modifitaj en suĉodiskoj, por permesi al ili gluiĝi al la subtavoloj, kaj resti ankoraŭ kiam ili manĝas.

## Referencoj 
Kategorio:Amfibioj
Izobornila acetato

**Izobornila acetato** estas kemia komponaĵo el la familio de la etilaj esteroj rezultanta el reakcio inter la izoborneolo kaj acetata acido. Komerce ĝi estas produktita per reduktiĝo de la kamforo al izoborneolo sekvata de acidigo per acetata acido. Ĉiujare 1000 tunoj da izobornila acetata estas produktataj en la tuta mondo.

La krudmaterialoj kamforo, izoborneolo kaj izobornila acetato konatas pro ilia ligna odoro. Ili estas duciklaj unuterpenoj uzata en parfumfabrikado. Acetato de izobornila posedas analgeziajn kaj kontraŭ-inflamajn proprecojn kaj uzatas kiel gustigilon.

## Sintezo 
Izobornila acetato prepareblas ekde la reduktiĝo de kamforo sekvata de acetiligo de la izoborneolo.
[600px|eta|centre|Sintezo de izobornila acetato ekde [kamforo.]]

## Literaturo 
* Chemicalland21
* ChemNet
* Essential Oils Handbook , H. Panda
* The Chemistry of Fragrances, D.H. Pybus, C.S. Sell
* Monographs on Fragrance Raw Materials: A Collection of Monographs Originally ..., D. L. J. Opdyke
* Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients, Sixth Edition, George A. Burdock
* Comprehensive Organic Chemistry Experiments for the Laboratory Classroom, Carlos A. M. Afonso, Nuno R. Candeias, Dulce Pereira Simão, Alexandre F. Trindade, Jaime A. S. Coelho,Bin Tan, Robert Franzén

## Vidu ankaŭ 
* Bornila acetato
* α-terpinila acetato
* Celuloza acetato
* Terpenoj
* Borneolo
* Kamforo

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Terpenoj
Kategorio:Acetatoj
Hemisotedoj

The **ŝovelilnazaj ranoj** estas la specio de ranoj en la genro, ***Hemisus***, nome nura genro en la familio **Hemisotedoj** aŭ laŭ la latina scienca nomo *Hemisotidae*. Ili troviĝas en tropika kaj subtropika sub-Sahara Afriko. La ŝovelilnazaj ranoj estas mez-grandaj ranoj, atingante longon de 8 cm. Ili havas rondecajn korpojn kun mallongaj kruroj. Ties kapoj estas malgrandaj kaj mallarĝaj, kun akraj, supren turnitaj nazoj.

La ŝovelilnazaj ranoj estas nestotruaj ranoj, kiuj loĝas plej el siaj vivoj subgrunde. La ino elfosas subgrunde, partoprenas tie en perforteca pariĝado, kaj demetas siajn ovojn en subgrunda kavaĵo. La masklo foriras tra la tunelo, kaj la ino restas ĉe la ovoj. Kiam sufiĉa pluvo estis falinta, la ino nestotruas per nazo al akvofonto, kie la ranidoj restas ĝis la metamorfozo. La ranidoj povas resti ekster akvo dum kelkaj tagoj.

Malkiel plej nestotruaj ranoj, la ŝovelilnazaj ranoj nestotruas kapantaŭen, male al maniero kap-malantaŭen, de tie ties alia komuna nomo - muzeltruaj ranoj. Kelkaj specioj estas tenitaj kiel maskotoj.

## Referencoj 
* 
* Amphibian Species of the World: *Hemisus*

Kategorio:Amfibioj
Inis Oírr

**Inis Oírr** [ɪnʲɪʃ ˈiːɾʲ] (angligita **Inisheer**, ekzistas ankaŭ du aliaj nomoj por la insulo) estas insulo ĉe la okcidenta marbordo de la graflando Galway en Irlando. La insulo havas krome jenajn nomojn *Inis Thiar* kaj *Inis Oirthir*. Ĝi estas unu el la Aran-insuloj. Ĝi estas la plej malgranda loĝata el tiu insula grupo kaj la plej orienta.

## Geografio 
La areo de la insulo havas ĉ. dek kvadratajn kilometrojn. Ĝi situas 8 km for de la marbordo de la graflando Chláir. La plej multaj de la 247 (stato 2006) loĝantoj loĝas en la norda parto de la insulo, kie troviĝas kaj la haveno kaj la flughaveno. Same en la nordo estas mezepoka burgo de la familio O’Briens el la 14a jarcento. La burgo staras sur monteto kaj estas ĉirkaŭata de la restaĵoj de ringfortikaĵo Dún Formna. Inter la burgo kaj la flughaveno estas malgranda preĝeja ruino, *Teampall Chaomháin*. Ĝi estas dediĉita al la sanktulo Kevin de Glendalough kaj ĉiujare je la 13a de julio ĝi estas celo de pilgrimado. En la oriento de la insulo troviĝas la vrako de la 1960 alteriĝanta ŝipo *Plassey*.

Inis Oírr situas en Gaeltacht-regiono, t.s. ke la irlanda lingvo estas la ĉefa lingvo de la insulanoj.

Oni povas atingi la insulon per pramŝipo de Ros an Mhíl (Rossaveal) kaj Dúlainn (Doolin) kaj de la aliaj Aran-Insuloj.

Ekonomie turismo ludas gravan rolon. La insulo ankaŭ estas ŝatata de lernejanoj por lerni la irlandan lingvon.

Sur la insulo ekzistas kvin vilaĝoj:
* Baile Thiar (Okcidenta vilaĝo)
* Baile an Lurgáin (Lurgáin-vilaĝo)
* Baile an tSéipéil (Séipéil-vilaĝo)
* Baile an Chaisleáin (kastela vilaĝo)
* Baile an Fhormna (Fhormna- vilaĝo)

La ĉefa loko sur la insulo estas Baile an Lurgáin.

## Naciaj monumentoj 
* Cill na Seacht nIníon (tombo de la sep filinoj)
* Dún an Chreagáin Chaoil (Greggankeel- fortreso)
* Dún Formna kun la burgo Caisleán Uí Bhriain (O’Brien’s Castle)
* Ŝtonĉeloj
* Cill Ghobnait (preĝejo de Sankta Gobnet / Kilgobnet Church)
* Cnoc Raithní (Knockgrannie)
* Teampall Chaomháin (preĝejo Sankta St Cavan)

## Bildaro 

dosiero:Inisheer - O'Briens.jpg|rigardo al '' Caisleán Uí Bhriain“ (O'Briens Kastelo)

dosiero:Inisheer-Dry Stone Walls.jpg|tipaj ŝtonmuroj sur la insulo
dosiero:Inisheer-West-Coast.jpg|Malfekunda marbordo de Inis Oírr
dosiero:376-0040-hinnerk-ruemenapf inis-oirr.jpg|Sur la vojo de la pramŝipa alteriĝo direkte al la strando '' Caisleán Uí Bhriain“ , O'Brien's Castle
dosiero:394-0336 arae-eanna -hinnerk-ruemenapf.jpg|Áras Éanna, arta kaj kultura centro Datei:394-0365 tobar-eanna hinnerk-ruemenapf.jpg|Tobar Éinne (Tobar Éanna), sankta fonto de sankta Enda sur Inis Oírr

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* St Cavans Church

Kategorio:Graflando Galway
Kategorio:Insuloj de la Respubliko de Irlando
Izoborneolo

**Izoborneolo** estas cikla alkoholo, izomero de la borneolo, kemia komponaĵo kun kamforeca odoro, kiu povas esti preparata per hidrolizo de la izobornila acetato aŭ per kataliza reduktiĝo de la kamforo.

La optike neaktiva komponaĵo povas prepariĝi per traktado de la kamfeno en miksaĵo 1:1 kun sulfata acido kaj glacia acetata acido sekvata per hidrolizo de la izobornila acetato. Ĝi estas uzata kiel gustigilo kaj en parfumfabrikado. Ĝi posedas antibakteriajn, analgeziajn kaj kontraŭinflamajn proprecojn, ĉefe rilate al *Streptococcus aureus*, *Streptococcus pneumoniae*, *Streptococcus viridans* kaj *Escherichia coli*.

## Sintezo
Komerce izoborneolo estas sintezebla per reduktiĝo de la kamforo kun aluminia hidrido.
.]]

## Literaturo
* Chemicalland21
* Green Synthesis of Camphor 
* Odinity
* Sigma Aldrich
* Some Modern Methods of Organic Synthesis, W. Carruthers
* A Small Scale Approach to Organic Laboratory Techniques, Donald L. Pavia,George S. Kriz,Gary M. Lampman,Randall G. Engel

## Vidu ankaŭ
* Bornila acetato
* α-terpinila acetato
* Celuloza acetato
* Terpenoj
* Borneolo
* Kamforo
* Izobornila acetato
* Kamfeno
* α-pineno
* Terpineno

## Referencoj
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Alkoholoj
Metamorfozo (biologio)

[eta|[Libelo en sia fina stato, suferante metamorfozon el nimfa formo al plenkreska.]]
**Metamorfozo** estas biologia procezo laŭ kiu animalo fizike disvolviĝas post nasko aŭ eloviĝo, inkludante rimarkindan kaj relative subita kaj forta ŝanĝo en la korpostrukturo de la animalo tra ĉelkresko kaj diferenciĝo. Metamorfozo estas iodotironin-helpata kaj primitiva trajto de ĉiuj ĥorduloj. Kelkaj insektoj, fiŝoj, amfibioj, moluskoj, krustuloj, kniduloj, ekinodermoj kaj tunikuloj suferis metamorfozon, kiu estas ofte akompanata de ŝanĝo de manĝo-fonto aŭ konduto. Animaloj kiuj trapasas metamorfozon estas nomataj *metamorfozuloj*. Animaloj povas esti dividata en specioj kiuj suferas kompletan metamorfozon ("holometabolo"), nekompletan metamorfozon ("hemimetabolo"), aŭ nenian metamorfozon ("ametabolo").

Scienca uzado de la termino estas teknike preciza, kaj ĝi ne aplikiĝas al ĝeneralaj aspektoj de ĉelkresko, inklude rapidan kreskakcelon. Referencoj al "metamorfozo" ĉe mamuloj estas neprecizaj kaj nur kolokvaj, sed historie idealismaj ideoj de transformado kaj monadologio, kiel en la verko de Goethe nome *Versuch die Metamorphose der Pflanzen zu erklären* (Plantometamorfozo), influis sur la disvolvigo de ideoj de evolucio.

## Vidu ankaŭ 
* Metamorfozo (apartigilo)

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Davies, R.G. (1998). Outlines of Entomology. Chapman and Hall. Dua eldono. Chapter 3.
* Williamson D.I. (2003). The Origins of Larvae. Kluwer.

## Eksteraj ligiloj 
* Description of metamorphosis and its different forms
* Info on butterflies and butterfly metamorphosis
* Info on insect hormones 
* Video with Caterpillar-Butterfly Metamorphosis

Kategorio:Biologio
Kategorio:Zoologio
Kategorio:Anatomio
Vivoveraj retserĉiloj

**Vivoveraj retserĉiloj** (, laŭvorte 'serĉmaŝino por homa viando) estas termino por la interreta fenomeno en Popola Respubliko Ĉinio   kiu konsistas en amasa kunlaborado de interretaj uzantoj por kolekti informojn pri specifa persono, registara kaj scienca fraŭdo aŭ kolizifuĝo pri interretaj amaskomunikiloj kiel blogoj kaj forumoj kun la celo kalumnii la personon aŭ protesti kontraŭ socie neakcepteblaj kondutoj, kiel politika korupto, ekstergeedzecaj amaferoj, bestaj kruelaĵoj aŭ perceptita perfido/malamikeco direkte al la Ĉina nacio. La realaj identecoj aŭ privataj informoj de la celitaj individuoj ofte estas faritaj publikaj kaj ili povas esti submetitaj al persekutadoj en la formo de mortminacoj, grafito kaj socia hontigo. Organizoj povas esti submetitaj al kunordigitaj kiberatakoj.

Ĝi similas al la koncepto "doxing", praktiko kiu estas ofte asociita kun Anonymous.

## Etimologio 
La esprimo originis sur la Mop-forumoj en 2001. Intertempe la difino de la esprimo evoluis de nur serĉo *fare* *de* homoj ankaŭ al serĉo *de* homoj.

## Sinteno de la popola Respubliko de Ĉinio 
En decembro 2008, La Tribunalo en Pekino nomis ĝin alarma fenomeno pro ĝiaj implicoj en "kiberperforto" kaj malobservoj de la leĝaro pri la privata vivo.

## En filmo kaj televido 
En la televidserio *Mr. Robot*, la mistera grupo konata kiel La Malhela Armeo, havas elementojn bazite sur la fenomeno.

## Referencoj 
Kategorio:Ĉinaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Interreto en Ĉinio
Kategorio:Interreta kulturo
Manteledoj

La **Manteledoj** aŭ laŭ la latina scienca nomo *Mantellidae* estas familio de la ordo de Anuroj. Tiuj ranoj estas endemiaj de la insuloj Madagaskaro kaj Majoto.

## Sistematiko 
La familio Manteledoj estas komponita el la tri tre ekologie diversaj grupoj de ranoj, dividitaj en tri subfamilioj: nome **Mantelenoj** Laurent, 1946 estas tipe surteraj aŭ duon-akvaj ranoj; la **Laliostomenoj** Vences & Glaw, 2001 estas surteraj, tipe grandaj ranoj; kaj la **Boofenoj** Vences & Glaw, 2001 estas arboloĝantaj arboranoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Priskribo de familio kaj listo de genroj kaj specioj 
* taksonomio de Manteledoj

Kategorio:Amfibioj
Hiperoliedoj

alternative=Heterixalus rutenbergi01.jpg|eta|*Heterixalus rutenbergi*
eta|*Hyperolius kivuensis*
eta|*Heterixalus punctatus*
La **Hiperoliedoj** aŭ laŭ la latina scienca nomo *Hyperoliidae*, estas granda familio de mal- al mez-grandaj, brilkoloraj ranoj kiu enhavas pli ol 250 specioj en 19 genroj. Dekdep genroj estas indiĝenaj de sub-Sahara Afriko. Aldone, la monotipa genro *Tachycnemis* loĝas en la Sejŝeloj, kaj la genro *Heterixalus* (nune 10 specioj) estas endemia de Madagaskaro.

Hiperoliedoj gamas el 1.5 al 8 cm en korpolongo. Multaj specioj havas fajnan, brilbildan haŭtaĵon kiu preskaŭ aspektas emajlaj.

Plej hiperoliedoj estas arboloĝantaj, sed kelkaj estas surteremaj, inklude kelkajn speciojn de la genro *Kassina* kiuj moviĝas perpiede aŭ kuranta pli ol saltante. Dietoj varias amplekse, kun ekzemploj kiaj *Tornierella*, kiu specializiĝas en helikoj, kaj *Afrixalus fornasini*, la nura surtera rano konata kiu predas ovojn de aliaj specioj de anuroj.

La reproduktado en tiu familio ekas starte de la pluvsezono, kiam hiperoliedoj kongregacias je reproduktejoj. Plej hiperoliedoj demetas siajn ovojn en akvo, kvankam ŝaumonestumado, arbotrua reproduktado, kaj ovodemetado en vegetaĵaro super akvo estas konataj konduteroj. *Afrixalus* konstruas foliajn nestojn por siaj ovoj, per faldado kaj gluado de bordoj de folioj. Ranidoj estas flakotipaj larvoj kun grandaj dorsaj naĝiloj sur siaj vostoj.

Oni ne konas fosiliojn de hiperoliedoj.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Schiotz, A. 1999. Treefrogs of Africa. Edition Chimaira, Frankfurt, ISBN 3-930612-24-0
* Burton, R.; Burton, M. (2002). "Reed frogs" (PDF). Marshall Cavendish International Wildlife Encyclopedia. Volume 15 (3a eld.). Marshall Cavendish. pp. 2146–2147. ISBN 978-0-7614-7266-7. http://www.marshallcavendish.us/marshallcavendish-us/attachment/reference/catalog/science/animals_and_plants/0761472665-2.pdf 

## Eksteraj ligiloj 
* African Tree Frogs Herpetology (bildoj) 
* Hiperoliedoj, informaro

Kategorio:Amfibioj
Mjobatraĥedoj

alternative=Ilustracja|eta|*Crinia parinsignifera*
**Mjobatraĥedoj**, **Miobatraĥedoj**, **Mjobatrakedoj** aŭ **Miobatrakedoj** kaj laŭ la latina scienca nomo *Myobatrachidae* (komune konata kiel Aŭstraliaj grundoranoj) estas familio de ranoj troviĝantaj en Aŭstralio kaj Novgvineo. Membroj de tiu familio ege varias laŭgrande, el specioj malpli ol 1.5 cm longaj, al la dua plej granda rano en Aŭstralio, nome la giganta strirano
alternative=Myobatrachidae range.PNG|eta|Myobatrachidae range
(*Mixophyes iteratus*), 12 cm longa. La tuta familio estas ĉu surteraj aŭ akvoloĝantaj ranoj, kaj ne estas arboloĝantaj specioj.

## Taksonoj 
* Genro *Heleioporus*
* Genro *Neobatrachus*

## Bildogalerio 

Southern Smooth Froglet (Geocrinia laevis) (8743396751).jpg
CorroboreeFrog.jpg
Plains Froglet (Crinia parinsignifera) (9066347638).jpg
Notaden bennettii.JPG
Mallee Spadefoot Toad (Neobatrachus pictus) (8745696827).jpg

## Bibliografio 
* Anstis, M. 2002. Tadpoles of South-eastern Australia. Reed New Holland: Sydney.
* Cogger, H.G.; R.G. Zweifel; D. Kirschner (2004). Encyclopedia of Reptiles & Amphibians Second Edition. Fog City Press. ISBN 1-877019-69-0.

Kategorio:Amfibioj
Kategorio:Faŭno de Aŭstralio
Kategorio:Faŭno de Nov-Gvineo
Mika Kallio

eta|dekstra|Mika Kallio
**Mika KALLIO** (naskiĝis la 8-an de novembro 1982 en Valkeakoski) estas finnlanda motorciklisto.

Komencis en Klaso 125 kiel *wildcard* per Honda. En 2002 kuris per Honda, en 2003 per Honda kaj KTM, ĝis 2006 per KTM. En 2007 kaj 2008 kuris en Klaso 250 per KTM. En 2009 kaj 2010 kuris en MotoGP per Ducati de la teamo Pramac Racing. En 2011 kuris en Moto2 per Suter, ekde 2012 ĝis 2014 per Kalex, en 2015 per Kalex kaj Speed Up. En 2016 kaj 2017 kuris kelkajn konkurencojn en MotoGP per KTM kiel *wildcard*.

## Rezultoj en MotoGP 
## Notoj 
Kategorio:Finnlandaj motorciklistoj
Kategorio:Pilotoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Finnlando
An Inse

**An Inse** (angle: *Inch-island*) situas en Lough Swilly, graflando Dún na nGal, Respubliko Irlando.

## Geografio 
La insulo estas ĉ. 13 kvadrataj kilometroj granda. Ĝi situas antaŭ la marbordo en la graflando Dún na nGal proksime de An Bheart kaj komence de la duoninsulo Inis Eoghain (Inishowen); la insulo estas ligata al la ĉefa insulo per trajno. La insulo havas maksimuman altecon de 222 m.

## Demografio 
## Vizitindaj konstruaĵoj 
eta|presbitera preĝejo (Carnaghan).
eta|la strando
Por la restaĵoj de pordega tombo kun proksima tomba ĉambro eventuale oni uzis materialon de alia pli aĝa tombo en la sudokcidenta parto de la insulo.
Burgo el la 15a jarcento staras sur la klifoj kun superrigardo al Lough Swilly. La presbiteria preĝejo estas unu el la plej malgrandaj de la ĉirkaŭaĵo (nur por 14 familioj). Ekzistas katolika preĝejo havante la nomon Nia Sinjorino de Lourdes. Ĝi estis konstruita en la jaro 1932.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La insula retejo ĉe discoverireland.ie 

Kategorio:Graflando Donegal
Kategorio:Insuloj de la Respubliko de Irlando
Bleona Qereti

**Bleona QERETI**, profesie konata ankaŭ kiel simple **Bleona**, estas albania kantistino kaj aktorino. Je 2009, Bleona estis loĝanta en Usono kie ŝi estis laborinta ĉe produktoroj kiaj Timbaland, Rodney Jerkins, kaj ricevinto de premio Grammy nome David Foster. Ŝi publikigis kvar diskojn ekde tiam, titole "Show Off", "Without You" kaj "Pass Out," tiu lasta kunproduktorita de Timbaland. La 10an de Septembro, 2013, ŝi publikigis la diskon "Take It Like A Man".

## Diskaro 
* 1997 Kam Qejfin Tim
* 1999 Nese Me Do Fort
* 2001 S'me Behet Vone
* 2002 Ik Meso Si Dashurohet
* 2003 Ti Nuk Di As Me Ma Lyp
* 2005 Greatest Hits
* 2005 Boom Boom
* 2007 Mandarin

## Referencoj 
Kategorio:Albanaj kantistoj
Kategorio:Albandevenaj usonanoj
Qereti, Bleona