open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vaucluse

**Vaucluse** [] estas unu el la departementoj de la franca regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura. Ĝi etendiĝas sur  kaj havas  loĝantojn. La prefektejo de la departemento estas la historia urbo Avignon.

Vaucluse havas landlimojn kun la departementoj Gard, Ardèche, Drôme, Alpes-de-Haute-Provence, Var kaj Bouches-du-Rhône.

La departemento tute enhavas 151 komunumojn.

Tie loĝis Francesco Petrarca dum multaj jaroj.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Apt/Ate
* arondismento Avignon/Avinhon
* arondismento Carpentras/Carpentràs

[eta|maldekstra|Placo de la Papa Palaco ([Avignon)]]

## Notoj kaj fontoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Vaucluse

## Eksteraj ligiloj 
* Departementa konsilio de Vaucluse 
* Prefektejo de Vaucluse
* Turismo en Vaucluse

 
**
**
**
***
***
**


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1793
Kategorio:Departementoj de Francio
Secășeni

**Secășeni** [sekəŝenj] (hungare: **Krassószékás**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Reşiţa. En 1910 ĝi havis 1 508 loĝantojn (rumanoj), en 1992 362 (rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la loĝloko vivis . Ĝia unua mencio skriba estas de antaŭ 1342 (laŭ aliaj: el 1357). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Ticvaniu Mare.

Ĝia preĝejo de la sanktaj arkianĝeloj el la 17-a jarcento estas historia monumento (kodo: LMI CS-II-m-B-11195).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Tersurfaco

eta|300ra|Geologia subdivido de la tersurfaco
La **tersurfaco** estas la limtavolo inter la solida terkrusto aŭ la akvoj unuflanke kaj la atmosfero aliflanke.

Je la tersurfaco oni distingas kontinentojn, insulojn kaj marojn.

La tersurfaco estas je 510 milionoj da km². De tio ĉirkaŭ 144,5&nbsp;milionoj&nbsp;km² (28&nbsp;%) estas teraj, kaj ĉirkaŭ 365,5&nbsp;milionoj&nbsp;km² (72&nbsp;%) estas akvaj.

## Vidu ankaŭ 
* Kartografio

Kategorio:Geografio
Kategorio:Geomorfologio
Kategorio:Tero
Jao

**Jao** (八尾市 [jao-ŝi], en rondaj kanaoj , laŭ Transskribado Hepburn: **Yao-shi**, Kunrej: *Yao-si*) estas urbo de Japanio. Ĝi situas en la orienta parto de la gubernio Osaka, en la regiono Kansajo, kaj geografie troveblas en la centro de la insulo Honŝuo, la plej granda el la insuloj de Japanio.  Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Industrio 
* Hosiden

## Transporto 
### Aera transporto 
* Flughaveno de Jao

eta|maldekstra|
### Fervojoj 
* JR Okcidenta
** Linio Kansai (ĉefa) (Linio Yamatoji):  -  - 
* Kintetsu
** Linio Kintetsu-Ōsaka:  -  -  -  - 
** Linio Kintetsu-Shigi: Kawachi-Yamamoto -  - 
** Kablotramo Kintetsu-Nishi-Shigi: Shigisanguchi - 
* Osaka Urba Subtera Fervojo
** Linio Tanimachi: 

### Vojoj 
* Aŭtovojoj
** Aŭtovojo Kinki
* Naciaj vojoj:
** Nacia vojo 25
** Nacia vojo 170

eta|maldekstra|200ra|
## Interamikaj urboj 
### Ekster Japanio 
* 20px Bellevue, Usono
* 20px Jiading Distrikto, Ŝanhajo, Ĉinio

## Lernejoj en la urbo 
* Elementaj lernejoj: 29 (publikaj: 29, privata: 0)
* Mezlernejoj: 16 (publikaj: 15, privata: 1)
* Superaj mezlernejoj: 5 (publikaj: 4, privata: 1)

### Universitatoj 
* Ekonomika kaj Jurfilozofia Universitato de Osaka (privata)

## Esperantistoj 
* Ito Koiĉi

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Gubernio Osaka
Difekto

anaso kun difekto]]
**Difekto** estas malbona stato de io, kio estas difektita; manko, malperfektaĵo.

Varodifekto priskribas ĉiajn difektojn de ekonomiaj varoj.

## Vidu ankaŭ
*Misfunkcio
*brokantaĵo
*Paneo
*Eraro

Kategorio:Kvalito
Antikvaĵo

**Antikvaĵo** estas tre malnova objekto. Ĝenerale, oni uzas la vorton "antikvaĵo" por artaj aŭ kolektindaj objektoj, ĉefe en komerco aŭ inter amatoroj. Science oni, ĝenerale, ne uzas la vorton *antikvaĵo*, sed *artefakto*. Sekve, "antikvaĵo" estas bela, arta, aŭ kurioza, kolektinda objekto.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Arkeologio
* Artefakto
* Antikvo
* Historio
* Kolektaĵo
* Kuriozaĵkabineto
* Pulbazaro

Kategorio:Historio
Giurgiova

**Giurgiova** [ĝurĝova] (hungare: **Karasszentgyörgy**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Reşiţa. En 1910 ĝi havis 738 loĝantojn (rumanoj), en 1992 184 (rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la loĝloko vivis . Ĝia unua mencio skribe estas en 1285. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, al Krassó-Szörény. Administre Giurgiova apartenas al Goruia.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Komunumoj de Sankta Georgo en Transilvanio
La ceterajn en Hungara reĝlando vidu: Bácsszentgyörgy!   

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Nur Mohammad Taraki

**Nur Muhammad Taraki** (n. 1917; mortis en oktobro de 1979) estis afgana ĵurnalisto kaj politikisto. Li estis kunfondinto de la Demokrata popola partio de Afganio kaj apartenis post ties splitiĝo en 1967 al la pli radikala branĉo *Khalq*, prononco [Ĥalk], de la partio.

Kiam Mohammed Daud Khan [Daud Ĥan] estis per puĉo forigita en 1978, Taraki iĝis prezidanto de Revolucia konsilio kaj ĉefministro. Lia kunbatalanto Hafizullah Amin devigis lin retiriĝi en septembro de 1979. Oni plej verŝajne murdis lin en oktobro, sed la gazeto *Kabul Times* kaj aliaj afganiaj gazetoj informis pri lia morto je malsano.

Kategorio:Afganaj verkistoj
Kategorio:Afganaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj
Kategorio:Atencitoj
Kategorio:Murditoj
Terakoto

eta|250ra|Etruskino, terakota figuro.
eta|150ra|"Blua Sinjorino", muldita kaj orumita terakota figureto, Luvro, Parizo.
**Terakoto** (el la itala: *terra cotta*, bruligita tero) estas ceramika substanco bakita el brikkolora (ĉar ferenhava) argilo.

Laŭ Francisko Azorín **terakoto** estas *Skulptaĵo de kuirita argilo.* Li indikas etimologion el la latina *tera + cocta* (tero kuirita).

## Famaj terakotoj 
La plej fama terakotaĵo estas la terakota armeo en la maŭzoleo de la unua imperiestro de la Qin-dinastio.

Koroplasto (el greka *koré*, pupo, kaj *plassein*, formi) estas statueto el terakoto aŭ simila materialo el koto.

Famas ankaŭ la Tanagraj figuretoj.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Lippold, Katharina. *Die Terrakottaplastik im Park von Sanssouci unter Friedrich Wilhelm IV.* 
* Jahrbuch Preußischer Schlösser und Gärten Berlin-Brandenburg, Band I, 1995/96, S. 93-96. 

## Eksteraj ligiloj 
* Terakotokaheloj el Hispanio
Ussuri

**Ussuri** (Wusuli Jiang) estas alfluanto de la Amuro, formante limon inter Rusio kaj Ĉinio kaj fluante norden.
eta|200ra|Ussuri
Ĝi estiĝas per kunfluo de la riveroj Ulahe kaj Arsenevka, fontantaj en la montaro Sihote-Alin. Ĝi longas - ekde fonto de la Ulahe - 910 km, la akvokolekta areo estas 187.000 km2. La Ussuri alfluas la Amuron ĉe proksimo de Ĥabarovsk.

La limregiono apud la rivero estis objekto de disputo inter la Sovetunio kaj Ĉinio en la 1960-aj jaroj kaj kiu pintiĝis en armila konflikto en 1969. Oni reguligis la ŝipadon en 1977 en interkonsenta dokumento.

Kategorio:Internaciaj riveroj
Kategorio:Riveroj en Ĥabarovska regiono
Kategorio:Riveroj en Ĉemara regiono
Kategorio:Riveroj en Hejlongĝjango
Kategorio:Rilatoj de Ĉinio kaj Rusio
Naŭ detruitaj vilaĝoj

Je la fino de la Unua Mondmilito, kiu daŭris de 1914 ĝis 1918, naŭ vilaĝoj de la departemento Meuse Mozlando estis tute detruitaj kaj baldaŭ estis decidata, ke ili ne estu rekonstruotaj. Tamen, ili restas komunumoj, kvankam ili plejparte ne plu havas loĝantojn, kaj la prefekto de la departemento nomumas tri personojn po vilaĝo sen loĝantaro kiuj administras la komunumon kiel konsilio.
## Meuse 
Jen la listo de la naŭ vilaĝoj kiuj cetere estis deklarataj "**vilaĝoj pereintaj por Francio**" :
* Beaumont-en-Verdunois (186 loĝantoj en 1911, ekde 1918 neniu loĝantaro)
* Bezonvaux (149 loĝantoj en 1911, ekde 1918 neniu loĝantaro)
* Cumières-le-Mort-Homme (205 loĝantoj en 1911 ; 3 en 1921, kaj 1 en 1990)
* Douaumont (kelkaj domoj rekonstruitaj ; 288 loĝantoj en 1911 ; 38 en 1921 kaj 10 en 1990)
* Fleury-devant-Douaumont, apud la Mémorial de Verdun [Verduna Memormuzeo](422 loĝantoj en 1911 ; 12 en 1921 kaj 5 en 1990). Por ĉiamigi la memoraĵon de tiu-ĉi neniigita komunumo, alia komunumo de la departemento Calvados [elparolu KalvaDOS] en la franca regiono Normandie Normandio decidis en la jaro 1917 ŝanĝi sian nomon de "Allemagne", kiel ĝi nomiĝis ĝis tiu jaro, - tio signifas en la franca "Germanio" al Fleury-sur-Orne.
* Haumont-près-Samogneux (131 loĝantoj en 1911 ; 5 en 1921 kaj 0 en 1990)
* Louvemont-Côte-du-Poivre (183 loĝantoj en 1911, neniu ekde la milito)
* Ornes (kelkaj domoj rekonstruitaj, 718 loĝantoj en 1911, 23 en 1921, 10 en 1990)
* Vaux-devant-Damloup alinome Vaux rasé [kio signifas ternivele detruita] estis rekonstruata, kiel dekoj da aliaj kiuj estis malpli severe trafitaj.

Ekzistas aliaj vilaĝoj detruitaj en aliaj departementoj :

## Marne 
## alie 
Kategorio:Unua mondmilito
ReiserFS

**ReiserFS** (ankaŭ konatata kiel *Reiser3*) estas dosiera sistemo designita por aro direktata far Hans Reiser. 

Ĝi estis unu el la unuaj dosieraj sistemoj kun 'journaling'.

## Avantaĝoj 
La granda avantaĝo respekte aliaj dosieraj sistemoj kun journaling kiel ext3 estas ke ReiserFS estas pli rapida por malgrandaj arkivoj (<4kB), do ĝi estas tre oportuna por maŝinoj kun poŝtmesaĝa servilo, aŭ similaj.

## Versionoj 
Ekzistas ĉefe du versionoj de ĉi tiu sistemo: la 3.5 kaj la 3.6. La karakteroj estas la sekvantaj:

Kategorio:Dosieraj sistemoj
Il Canto degli Italiani

eta|dekstra|175px|Goffredo Mameli estas la aŭtoro de la teksto de la nacia itala himno
***Il Canto degli Italiani*** (La Kanto de la italoj), nomata ankaŭ ***Inno di Mameli*** (Himno de Mameli), el la nomo de la aŭtoro de ĝia teksto, aŭ **Fratelli d’Italia** (Fratoj de Italio), el ĝia unua verso, estas oficiale la nacia himno de Italio ekde la 17-a de novembro 2005. Ĝi estas adoptita provizore la 12-an de oktobro 1946, sed nur leĝfara dekreto en 2005 ratifis ĝian definitivan adopton.

Ĝia teksto estis verkita de *Goffredo Mameli*, kaj la muziko komponita de *Michele Novaro*.

Dum la diktatorado de Mussolini, tiu ĉi himno estis uzata de la kontraŭfaŝismaj organizoj kontraste al la Reĝa Marŝado kaj la "Giovinezza", pro ĝi enhavo klare liberala kaj respublikana.

## La teksto en la itala 
Fratelli d'Italia
L'Italia s'è desta
Dell'elmo di Scipio
S'è cinta la testa
Dov'è la vittoria?
Le porga la chioma
Ché schiava di Roma
Iddio la creò

:*Stringiamci a coorte
:*Siam pronti alla morte
:''L'Italia chiamò

Noi siamo da secoli
Calpesti, derisi
Perché non siam Popolo
Perché siam divisi
Raccolgaci un'Unica
Bandiera una Speme
Di fonderci insieme
Già l'ora suonò

:*Stringiamci a coorte
:*Siam pronti alla morte
:''L'Italia chiamò

Uniamoci, amiamoci 
L'unione e l'amore
Rivelano ai Popoli
Le vie del Signore
Giuriamo far Libero
Il suolo natio
Uniti, per Dio,
Chi vincer ci può?*

:*Stringiamci a coorte,
:*Siam pronti alla morte,
:*L'Italia chiamò.

Dall'Alpi a Sicilia
Dovunque è Legnano,
Ogn'uom di Ferruccio
Ha il core, ha la mano,
I bimbi d'Italia
Si chiaman Balilla
Il suon d'ogni squilla
I Vespri suonò*

:*Stringiamci a coorte
:*Siam pronti alla morte
:*L'Italia chiamò

Son giunchi che piegano
Le spade vendute
Già l'Aquila d'Austria
Le penne ha perdute
Il sangue d'Italia
Il sangue Polacco
Bevé col cosacco
Ma il cor le bruciò*

:*Stringiamci a coorte
:*Siam pronti alla morte
:*L'Italia chiamò
:''Sì

## La teksto esperantigita 
**Italaj gefratoj**

Italaj gefratoj,
vekiĝis la lando.
La kasko de Skipjo
atestas pri grando.
Sin klinu la Venko
al tiu ĉi domo,
ĉar sklava de Romo
ŝin kreis la Di'.

:*Ni vicu kohorte.
:*Ni pretas ĝismorte,
:''la land' vokis nin.

Nin oni jarcente
subpremis, detruis,
ĉar ni ne popolis,
ĉar ni ne unuis.
Kunigu nin flago,
la flag' unuiga,
espero kunliga.
Jam venis la hor'.

:*Ni vicu kohorte.
:*Ni pretas ĝismorte,
:''la land' vokis nin.

Ni kunu, ni amu,
kuneco kaj amo
indikas la vojon
de dia la flamo.
Ni portos liberon
al nia nacio.
Se kunaj, je Dio,
ni venkos sen pli'.

:*Ni vicu kohorte.
:*Ni pretas ĝismorte,
:''la land' vokis nin.

Tra tuta la lando
nun estas Lenjano,
kaj ĉiu de Feruĉo
nun havas la manon,
kaj eĉ al infanoj
ne mankas impeto.
El ĉiu trumpeto
sonoras ribel'.

:*Ni vicu kohorte.
:*Ni pretas ĝismorte,
:''la land' vokis nin.

La glavoj venditaj
similas al fumo.
La aglo aŭstruja
jam restis sen plumo.
Ĝin nutris la sango
itala kaj pola,
sed sango popola
bruligas ĉe l' kor'.

:*Ni vicu kohorte.
:*Ni pretas ĝismorte,
:''la land' vokis nin.
:''Jes!

## Notoj 
Italio
Kategorio:Naciaj simboloj de Italio
Kategorio:Italio
Mjasiŝĉev M-4

La **Mjasiŝĉev M-4** (NATO raportnomo: *Bison*) estis soveta strategia bombaviadilo, kiun evoluigis OKB Mjasiŝĉev ekde 1951. La M-4 estis garva armila sistemo en distfluga aviado de sovetia aerarmeo.

Ĝi faris sian testflugon komence de 1953 kaj estis publike prezentita la 1-an de majo 1954, dum aera parado. La aviadilo estis la unua strategia bombaviadilo de la Sovetunio.

## Teknikaj datenoj 
* Teamo: 6-11
* Propulsilo: 4 Mikulin AM-3D turboreaktoroj je 85,6 kN ŝovforto
* Enverguro: 50,48 m
* Longo: 47,20 m
* Alto: 12,80 m
* Flugla surfaco: 309 m²
* Senŝarĝa maso: 82.000 kg
* Ŝarĝebleco: 40.000 kg
* Starta maso: 181.000 kg
* Rapido: maks. 1.000 km/h en granda alto
* Normala rapido: 900 km/h
* Atingopovo: 9.800 km kun 12.000 kg da bomboj
* Alta maksimumo: 13.700 m
* Armilaro: 6-10 23 mm-a kanonoj, ĝis 40.000 kg da bomboj

Kategorio:Bombaviadiloj
Ĥumalag

**Ĥumalag** () estas vilaĝo en Nord-Osetio, ĉefe loĝata de osetoj. En ĝi i. a. naskiĝis kaj dum kelkaj jaroj laboris kiel instruisto Aĥsarbek Galazov, poste iĝinta prezidento de Nord-Osetio ((1994-1998)).

Kategorio:Vilaĝoj de Nord-Osetio
Kategorio:Aperis en 1810
Fanny Crosby

eta|dekstra|160px|Fanny Crosby

**Fanny CROSBY** [elparolu *feni krazbi*], pli plene **Frances Jane Crosby** (24-a de marto 1820 – 12-a de februaro 1915) estis usona lirikisto plej konata pro siaj protestantaj kristanaj himnotekstoj. Ŝi estis unu el la plej abunde verkintaj himnistoj en la historio, verkante pli ol ok mil poemojn (el kiuj milojn oni kantigis) malgraŭ tio, ke ŝi blindiĝis en la aĝo de ses semajnoj pro kuracista fuŝo. Dum sia vivo ŝi estis unu el la plej konataj virinoj en Usono. Ŝi ne nur ne plendis pri sia blindeco, sed ofte diris, ke ĝi estas al ŝi beno.

Ŝi diplomiĝis ĉe la Novjorkia Lernejo por Blinduloj, kaj poste laboris tie kiel instruistino. Ŝi aktivis en politika agado por akiri pli da publika subteno por servoj al la blindularo. En 1858 ŝi edziniĝis al alia blinda instruisto, Alexander van Alstyne. Ilia sola filino mortis kiel bebo.

Ŝi verkis ankaŭ sekularajn popularajn kantojn, el kiuj iuj siatempe furoris; plej elstare "Rosalie, the Prairie Flower", per kiu ŝi gajnis pli ol tri mil dolarojn.

Crosby estis aktiva membro de la Metodista Episkopa Preĝejo de S-ta Johano en Novjorko. Ŝi verkis sian unuan himnotekston kiam ŝi fariĝis aktiva membro de St. John's Methodist Episcopal Church en New York City.

Ŝi komencis verki poemojn jam kiam ŝi estis 8-jaraĝa. Ŝia unua eldonaĵo estis *A Blind Girl and Other Poems* (1844: "Blinda knabino kaj aliaj poemoj"); aliaj poemaroj sekvis.

Crosby verkis sian unuan himnon en 1863 por la estimata komponisto-eldonisto William B. Bradbury. Ĝi nomiĝis "There's a Cry from Macedonia" kaj ĝi *ne* estas unu el ŝiaj ankoraŭ konataj pecoj. Dum la sekvaj jardekoj ŝi verkis por ĉiuj tiuepoke konataj usonaj komponistoj en la ĝenro *gospel hymns* ("gospelaj himnoj"), sed plej elstaras nombre, ĉe ŝiaj plu kantataj tekstoj, la melodioj de W. H. Doane.

Ĉar iuj kantaro-redaktoroj ne volis aperigi tro multajn tekstojn de la sama aŭtoro, Crosby uzis pli ol cent plej diversajn plumnomojn. Nuntempe, tamen, oni preskaŭ ĉiam trovas ŝiajn verkojn sub la nomoj "Fanny Crosby", "Frances Jane Crosby", aŭ (ŝia postedziniĝa nomo) "Mrs. F. J. C. Van Alstyne".

Crosby estis tre konata dum la vivo; ŝi ofte renkontiĝis kun usonaj prezidentoj, generaloj kaj aliaj famuloj. Ŝi ludis himnon ("Safe in the Arms of Jesus") ĉe la enteriga solenaĵo de Prezidento Grant en 1885. En postaj jaroj ŝi fariĝis ankaŭ konata kaj populara prelegisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo pri Fanny Crosby ĉe TTT-Himnaro Cigneta  (kun ligiloj al ŝiaj esperantigitaj himnoj)
* Paĝo pri Fanny Crosby ĉe The Cyber Hymnal™  (anglalingva)

Kategorio:Usonaj instruistoj
Kategorio:Blindaj poetoj
Kategorio:Usonaj poetoj
Kategorio:Usonaj himnoverkistoj
Amasproduktado

eta|180px|
eta|180px|Amasproduktado de aviadiloj
eta|180px|
eta|180px|

**Amasproduktado** estas produktado en granda kvanto de la samaj produktoj per eluzo de normigo de produkteroj, divido de la laborprocesoj (ĉenstabla laboro), efikigo de la laboro per novaj teknologioj.

## Historio 
Dum jarcentoj dominis la manlaboro en branĉo de la produktado. La metion anstataŭis dum la industria revolucio maŝinoj. Meze de la 19-a jc. aperis en Usono la meĥanizo, kiu baziĝis je ŝanĝeblaj produkteroj kaj labordivido.

Kvankam la ŝanĝeblan sistemon elpensis la franca armilforĝisto "Honore Le Blanc" en mezo de la 18-a jc., pluevoluigis usona Eli Whitney (ekde 1796), kiu produktis dum du jaroj 15.000 musketojn.

Hodiaŭ oni ligas la amasproduktadon al la fordismo, kiam ĝi ekfloris kaj disvastiĝis. Tio ebligis salajroaltigon kaj produkton de malmultekostaj produktoj.

La amasproduktado bezonas grandan merkaton kaj tio ofte kaŭzis ekonomiajn problemojn (pro manko de sufiĉa aĉetpovo). Kvankam la amasproduktado komence ne ebligis variojn de la produktitaj artikloj, per apero de komputiloj, robotoj, la amasproduktado iĝis pli fleksebla, plenumante eĉ malgrandajn merkatajn postulojn.

## Vidu ankaŭ 
* Gvatkapitalismo
* Manufakturo
* Munti
* Plasto
* Produktoĉeno

Kategorio:Industria revolucio
Kategorio:Fabrikado
Kategorio:Industrio
Kategorio:Historio de ekonomio
Kategorio:Teknologio
Kategorio:Laboro
Sergej Birjuzov

**Sergej Semjonoviĉ Birjuzov** () (n. la 21-an de aŭgusto 1904, Skopin — mortis la 19-an de oktobro 1964) estis marŝalo (1955) en Sovetunio.

Li estis membro de la Komunista Partio de la Sovetunio ekde 1926.

Li studis en la Milita Akademio Frunze (1934-1937), poste li komandis fusilan divizion.

Li mortis pro aviadila akcidento en la montaro Avala, proksime al Beogrado.

Kategorio:Herooj de Sovetunio
Kategorio:Marŝaloj de Sovetunio
Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj
Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Mortintoj en aviadilaj akcidentoj
Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro
Blankkrona vanelo

La **Blankkrona vanelo** (kio kongruas kun la latina scienca nomo *Vanellus albiceps*) estas mezgranda vadbirdo kiu spite ties ŝajnan aspekton estas vanelo anstataŭ pluvio. Ĝi estas loĝanta tra tropika Afriko, plej ofte proksime de grandaj riveroj.

maldekstre|thumb|Supraj partoj kaj vizaĝaj bridoj.
Tiu vanelo estas nekonfuzebla. Iliaj flugiloj kaj vosto estas klarege dividitaj en blankaj kaj nigraj partoj. La dorso estas bruna kaj subaj partoj blankaj. La kapo estas specife rimarkebla, ĉefe griza, sed kun blankaj krono kaj gorĝo. La okulo, okulaj bridoj kaj kruroj estas brilflavaj. Inoj, maskloj kaj junuloj estas similaj laŭ plumaro.

Temas pri vadbirdo kiu reproduktiĝas en malferma sablejo aŭ ŝtonetejo ĉe riveroj. La ino demetas 2-3 ovojn en surgrunda trueto. Nesto kaj junuloj estas defenditaj brueme kaj agreseme kontraŭ ĉiuj fremduloj, eĉ kontraŭ hipopotamoj.

Ties manĝo estas ĉefe insektoj kaj aliaj etaj senvertebruloj. Tiu specio tre ofte manĝas laŭ etaj aroj kiam ne estas reprodukta sezono.

La Blankkrona vanelo estas unu el la specioj protektitaj en la regiono.

## Referenco 
*Shorebirds* de Hayman, Marchant kaj Prater ISBN 0-7099-2034-2

Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Vanellus
Eŭhen Pluĵnik

**PLUĴNIK Eŭhen** ukraine **Євген Плужник** (1898-1936) estis estimata ukraina poeto. Li lernis en gimnazio de Voroneĵ, Rostovo (nuna Rusio), poste - en Kijiva Zoo-teĥnika Instituto, Kijiva Muzika kaj Drama Instituto nome de Mikola Lisenko. Li laboris kiel instruisto en Poltava provinco. Literaturan agadon komencis en 20-aj jaroj de XX-a jc. Membro de diversaj literaturaj grupoj kaj unuiĝoj. Tradukis de la rusa. En decembro de 1934 estis arestita pro aliĝo al "naciisma terorisma organizaĵo". Mortpuna verdikto estis ŝanĝita je dumviva malliberigo. Mostis sur la insulo Solovki.

Aŭtoro de multaj poemkolektoj; kune kun Valerian Pidmohilnij kompilis Frazeologian vortaron de ukraina lingvo (1926). Liajn poemojn esperantigis Maria Vaŝĉiŝin, Volodimir Pacjurko (5), sed plejmulte - Kris Long.

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Ludoviko-Filipo (Francio)

250px|eta|dekstra|Ludoviko-Filipo la 1-a, reĝo de la Francoj.
**Ludoviko-Filipo de Orléans** (naskiĝis la  en Parizo - mortis la  en Claremont, Surrey), (franclingve ''Louis-Philippe d'Orléans*) pli konata dum la franca revolucio kiel la **civitano Chartres** (*le citoyen Chartres*) aŭ **Egaleco filo** (*Égalité fils*), fariĝis la reĝo de la Francoj ekde 1830 ĝis 1848 kiel **Ludoviko-Filipo la 1-a** (dum la tiel nomata julia monarkio). Li estis la lasta franca reĝo kun la oficiala titolo "Reĝo de la Francoj".

Sinsekve grafo de Valois kaj grafo de Chartres, li subtenis la francan revolucion samkiel sia patro. Li partoprenis kiel generala leŭtenanto en la bataloj de Valmy, Jemappes kaj Neerwinden. Ludoviko-Filipo sekve ekziliĝis al Aŭstrio, kaj ekis migreman vivon : li ekzemple loĝis dum kvar jaroj en Filadelfio (Usono). La alveno de Napoléon Bonaparte, en Francio, plilongigis lian ekzilon.

Post la abdikado de Napoléon, en 1814, Ludoviko-Filipo revenis al Francio, ricevis la titolon de duko de Orléans kaj obtenis la Reĝan Palacon de Parizo kiel loĝejo.

Dum la franca Resurtronigo kaj la reĝadoj de Ludoviko la 18-a kaj Karlo la 10-a, la populareco de Ludoviko-Filipo senĉese plifortiĝis, ĉar li simbolis la politikan opozicion al la plej ortodoksaj monarkistoj (la *ultras*) kaj ne tute repuŝis la heredaĵojn de la revolucio. Okaze de la franca revolucio de 1830 kaj de la falo de Karlo la 10-a, Ludoviko-Filipo estis proklamita de la deputita asembleo kiel nova *reĝo de la Francoj* (kaj ne *de Francio*), ĉar oni timis respublikan ribelon.
[eta|maldekstra|Ludoviko-Filipo, Reĝo de la Francoj ([Miniaturpentraĵo de Francois Meuret)]]
Ludoviko-Filipo falis pro la franca revolucio de 1848, kiu starigis la Duan Respublikon. Li devis denove ekziliĝi en Anglio, kie li mortis.

## Notoj
### Literaturo
* .
* V. Bajou, *Louis-Philippe et Versailles'', La Martinière, catalogue de l'exposition, château de Versailles-Somogy, 2018.
* .
* J.-P. Babelon, ''Louis-Philippe, l'homme et le roi*, Archives nationales, 1975.
* Jules Bertaut, *Louis-Philippe intime*, Paris, Grasset, 1936.
* Marguerite Castillon du Perron, *Louis Philippe et la révolution Française*, Librairie Académique Perrin, édition définitive, Pygmalion, Paris, 1963.
* Laure Hillerin, *La duchesse de Berry, l’oiseau rebelle des Bourbons*, Flammarion, collection Grandes Biographies, 2010 .
* Victor Hugo, *Choses vues.*
* .
* Daniel Manach, *La Descendance de Louis-Philippe la 1a roi des Français*, Préface de Dominique Paoli, éditions Christian et Éditions Généalogiques de la Voûte, 398 pages, 2014.
* Munro Price, *Louis Philippe, le prince et le roi. La France entre deux révolutions*, Paris, Éditions de Fallois, 2009.
* Arnaud Teyssier, *Louis Philippe. Le dernier roi des Français'', Paris, Perrin, 2010, 450 .
* .

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Orleanisma Reĝa Familio

Kategorio:Naskiĝintoj en 1773
Kategorio:Mortintoj en 1850
Kategorio:Francaj reĝoj
Kategorio:Kvara domo de Orléans
Vasil Bobinskij

**Bobinskij Vasil** (; 1898-1938) estis poeto kaj esperantisto. Naskiĝis en nuna Lviva provinco, lernis en gimnazioj de Lvivo kaj Vieno. Militis dum la Unua mondmilito, apartenis al Ukrainaj siĉ-pafistoj. 1920 - migris al Kievo, kie fariĝis komunisto. Revenis al Lvivo, kie redaktis literaturajn revuojn. Pro persekutoj de pola polico Bobinskij kun familio iris al sovetia Ukrainio, al Ĥarkivo, kie partoprenis antaŭdoktorajn studojn ĉe la Akademia Instituto de Literaturo.

Unu el fondintoj de la ukraina erotika poezio: sonetaro ''Nokto de l'amo'' (ukraine - ""), 1921-1922, eldonita en 1923.

1933 - arestita pro aparteno al ukraina naciisma organizaĵo, mortpafita en 1938.

Lian poemon "Kanto de flugilhavaj centaŭroj" (1924) esperantigis Volodimir Pacjurko (Ukraina Stelo, 1991, 5).

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Kategorio:Ukrainaj esperantistoj
Kategorio:Viktimoj de Stalinismo
Kategorio:Ukrainlingvaj verkistoj
Constantin Daicoviciu

**Constantin DAICOVICIU** [konstantin dajkoviĉ] estis rumana arkeologo naskita la  en la vilaĝo Căvăran (Rumanio) kaj mortinta la  en Kluĵo.

Daicoviciu estis profesoro de la universitato de Kluĵo de 1923 ĝis 1968, de 1957 krome ties rektoro. De 1945 ĝis sia morto li estis direktoro de la historia muzeo de Transilvanio, en Kluĵo. Ekde 1955 li estis membro de la Rumana Akademio. En 1968 li ricevis la titolon "heroo de la socialisma laboro".

Post lia morto lia naskiĝloko alprenis lian nomon.

Kategorio:Rumanaj historiistoj
Kategorio:Membroj de la Rumana Akademio
Kategorio:Rumanaj arkeologoj
Volodimir Sosjura

**SOSJURA Volodimir** (; 1898-1965) estis unu el la plej fekundaj ukrainaj poetoj de sovetia periodo. Naskiĝis en Donecka provinco, lia patro havis francajn radikojn. servis en Ruĝa armeo, lernis em Ĥarkiva Universitato. La unua poemo (ruslingva) aperis en 1917. Membro de diversaj literaturaj unuiĝoj, aŭtoro de ĉ. 80 poem-kolektoj, nekomparebla lirikisto. Liaj patriotikaj motivoj estis ofte kritikataj (poemo "Amu Ukrainion", 1944), verkoj malpermesita (poemo "Dva Volodjki").

Laŭreato de Stalina premio (1948).

Liajn poemojn esperantigis Andreo Rogov (10), Klara Rabinoviĉ (2), Sergeo Zikejev (2), Maria Vaŝĉiŝin.

Li mem tiel opiniis pri Esperanto: "Mi tre miras, ke Esperanto ne estas instruata en niaj lernejoj. Tio rapidigus, paralele al la organizado de rondetoj en la amasoj, la preparon de la anstatauigo de la rusa lingvo per Esperanto kiel ŝtata lingvo de USSR. Tio nin helpus pli rapide kaj pli sukcese batali kontraŭ la tiel nomataj lokaj naciismoj per ilia likvido. Tio metus la rusan lingvon en la saman lokon kiel la lingvoj de la aliaj respublikoj, kaj la grandrusa ŝovinismo sur la linio de kulturo estus nur loka naciismo. Esperanto - lingvo kreita surbaze de scio pri la evoluo de lingvoj - nin helpas iri ne blinde en la grandega maro al la tutmonda kulturo. Miaopinie necesas, fine, enkonduki Esperanton en la praktikan vivon de niaj respublikoj, kiel lingvon, kiu fariĝos ŝtata lingvo de USSR kaj poste de la tuta mondo".

Vladimir Sosjura estis edziĝinta dufoje. De tiu geedziĝo, Sosjura havis du filojn.

Kategorio:Ukrainaj poetoj
Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Kategorio:Sovetiaj komunistoj
Kategorio:Sovetiaj poetoj
Kategorio:Ukrainaj tradukistoj
Kategorio:Sovetiaj tradukistoj
Kategorio:Mortintoj en Kievo
Kategorio:Personecoj sur poŝtmarkoj
Zăgujeni

**Zăgujeni** [zəguĵenj] (hungare: **Zaguzsén**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Caransebeş. Administre ĝi apartenas al Constantin Daicoviciu (Caraș-Severin).
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 584 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 568 (rumanoj, 2,5% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1532. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Peștere (Constantin Daicovici)

**Peștere** [peŝtere] (hungare: **Krassóbarlang**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Caransebeș. Administre ĝi apartenas al Constantin Daicoviciu.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 596 loĝantojn (rumanoj), en 1992 298 (rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la loĝloko vivis . Ĝia unua mencio skriba estas el 1577. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Copăcele

**Copăcele** [kopəĉele] (hungare: **Ruténtelep**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Reşiţa. En 1910 ĝi havis 1494 loĝantojn (1188 rumanoj, 267 ukrainoj, 22 ungaroj kaj 17 germanoj); en 2002 estis 1357 (el ili 469 rumanoj, 885 ukrainoj kaj 3 hungaroj), kaj laŭ la stato de  en la loĝloko vivis . Ĝia unua mencio skribe estas en . Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre apartenas al ĝi Ohaba, Ohaba Mâtnic, Ruginosu, Zorile.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Delinești

**Delinești** [delineŝtj] (hungare: **Delényes**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Caransebeş. En 1910 ĝi havis 1156 loĝantojn (rumanoj), en 1992 602 (rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la loĝloko vivis . Ĝia unua mencio skribe estas en 1433. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény  vármegye). Administre ĝi apartenas al Păltiniș.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Jean Casarez

**Jean CASAREZ** (Long Beach, Kalifornio, Usono, 20-an de aprilo 1960) [elp. *ĝin kasarez’*] estas teleĵurnalistino raportanta pri aktualaj jurprocesoj por la usona televida kanalo *Court TV* ("Kortuma televido"). Ŝi estas havas juran gradon kaj estas akceptita kiel advokato en la kortumoj de Nevado kaj Teksaso.

Krom la jura-ĵurnalisma kariero, Casarez registris ses hispanlingvajn albumojn por la internaciaj fakoj de CBS kaj Capitol EMI, kaj rondiris tiurilate tra Usono kaj Meksiko.

Ŝi loĝas en Novjorko.

## Eksteraj ligiloj 
Biografia paĝo ĉe CourtTV.com  (anglalingva)

Kategorio:Televidaj raportistoj
Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj
Kategorio:Usonaj advokatoj
Jules Ferry

**Jules François Camille FERRY** (naskiĝis la 5-an de aprilo 1832 - mortis la 17-an de marto 1893) estis franca politikisto de la Tria Respubliko.

## Biografio 
Ferry naskiĝis en Saint-Dié-des-Vosges, en la departemento Vosges. Li studadis juron kaj fariĝis advokato en Parizo, sed rapide dediĉis sin al politiko, partopreninte en variaj gazetoj, ekzemple *Le Temps*. Ferry arde kontraŭis la francan Duan Imperion, kaj precipe kritikis la agadon de la barono Haussmann. Li estis balotita kiel respublika deputito de Parizo en 1869, kaj protestis pri la milito kontraŭ Prusio. Je la 6-a de septembro 1870, Ferry estis nomumita kiel prefekto de la provizora registaro.

Kiel prefekto, Ferry devis administri Parizon dum la sieĝo, kaj oni trudis lian eksiĝon post la fino de la Pariza Komunumo (5-a de junio 1871). Ekde 1872 ĝis 1873, li estis sendita de Adolphe Thiers kiel ministro al Ateno, sed poste revenis al la deputita ĉambro kiel deputito de Vosges. Ferry tiam fariĝis unu el la plej gravaj estroj de la respublika politika partio. Kiam la unua respublika registaro aperis kun la ĉefministro William Henry Waddington, je la 4-a de februaro 1879, li fariĝis unu el ĝiaj membroj. Pliposte, escepte de du mallongaj interrompoj (ekde la 10-a de novembro 1881 ĝis la 30-a de januaro 1882, kaj ekde la 29-a de julio 1882 ĝis la 21-a de februaro 1883), Ferry restis ministro, unue kiel ministro pri instruado kaj sekve kiel ministro pri eksteraj aferoj. Li fariĝis ĉefministro dufoje (1880-1881 kaj 1883-1885).

Oni kutime atribuas al Ferry kaj al lia administrado du ĉefajn agadojn: unue la nova, ekstereklezia organizo de la publika, instruada sistemo, kaj due la komenco de la plivastigo de la franca kolonia imperio.

Post la eksiĝo de Jules Grévy je la 2-a de decembro 1887, Ferry estis kandidato por fariĝi prezidento de la Respubliko, sed la radikala partio malakceptis subteni lin, kaj Ferry do rezignis por favori la elekton de Sadi Carnot. Ekzistis tiam violentaj pamfletoj pri li, kaj malsanulo atakis lin kun revolvero. Ferry estis serioze vundita kaj mortis je la 17-a de marto 1893.

## Vidu ankaŭ 
* Jules Ferry (metroo de Rennes)

Ferry, Jules
Ferry, Jules
Ferry, Jules
Kategorio:Urbestroj de Parizo
Jakobstad

**Jakobstad** (en la finna *Pietarsaari*) estas urbo kaj komunumo en la provinco Ostrobotnio de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ estis parto de la gubernio Okcidenta Finnlando. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . El la urbanoj 55 % estas svedlingvaj kaj 43 % finnlingvaj. Jakobstad estas fondita en 1652.

## Loĝantaro 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la urbo Jakobstad (en la sveda, finna kaj angla lingvoj)

Kategorio:Urboj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Ostrobotnio
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Okcidenta Finnlando
EsperHe

frame|dekstra|Foto de la unua ordinara kunsido de EsperHe en 2004
**Esperanto en Universitato de Helsinko** (**EsperHe**) estas asocio registrita de la studentaro de la Universitato de Helsinko en Finnlando. Ĝi estis fondita en 2003 kaj registrita en la sekvinta jaro. La celoj de EsperHe estas aranĝi kursojn de Esperanto kaj aliajn aktivaĵojn, kaj diskonigi Esperanto-kulturon en la Universitato de Helsinko. La asocio havas ĉirkaŭ 10 membrojn. Ĝi eldonas propran gazeteton *EsperHe-Bulteno* kunlabore kun sia patrina asocio FEJO (Finnlanda Esperantista Junulara Organizo) dufoje jare. EsperHe-bulteno estas ankaŭ sendata al la nunaj kaj eksaj esperantistaj doktoroj kaj profesoroj, kiuj laboras en la universitato. Profesoro *Jouko Lindstedt* estas nomita honora membro de EsperHe en 2006.

EsperHe aranĝas du kursojn de Esperanto jare - oficiale studrondojn - kiuj ricevas financan subtenon de la universitato. Estas baza kurso por interesiĝantoj dum la aŭtuna semestro kaj progresiga kurso dum la printempa semestro. La partoprenintoj ricevas du studpoentojn por ĉiu kurso de la fakultato de ĝenerala lingvistiko. La unua kurso estis aranĝita aŭtune de 2004. Nuntempe la kursoj estas gvidataj de lingvoinstruisto (kandidato pri homsciencoj) *Patrik Austin*.

Krom Fejo, EsperHe kunlaboras ankaŭ kun ESN (*Erasmus Students Network*), komisiono pri internaciaj aferoj en la Universitato de Helsinko, kaj kun aliaj asocioj aŭ fakaj organizoj de la studentaro. Kiam necese, la instruado en la studrondo okazas en du lingvoj: la finna kaj la angla, krom la cellingvo Esperanto.

## Prezidantoj 
* 2008 Andrei Dumitrescu
* 2007 Antti Tahvanainen
* 2006 Mira Anonen
* 2005 Patrik Austin
* 2004 Terho Uotila

## Apartaĵoj 
* Krom ĝeneralaj festoj EsperHe jam unufoje, maje 2006, aranĝis akademian "sicon" aŭ sidfeston kun trinkokantoj laŭ la akademia tradicio de Helsinki - tamen esperante.
* Malkiel kelkaj universitataj organizoj kun longa historio, EsperHe ne havas oficialan, tamen ja neoficialan propran himnon. Tio estas la kanto *Himno de Esperhe* (tiel skribita) de la finna rokbando Dolchamar.
* Dua, "ne eĉ neoficiala", himno de la klubo estas Tiko kaj Tako. Komencita dum IJF 2005 de du kursanoj, la tradukado de tiu finna infana kanto pri komiksosciuroj pretiĝis ĝis la fino de la unua daŭriga esperantokurso aranĝita de EsperHe kaj tuj iĝis sukceso.
* La mallongigo EsperHe estas vorta ludo inter la lingvoj la suoma (finna) kaj Esperanto: finnlingve *perhe* signifas familio. Do, por finnoj la nomo sonas iom kiel "Esperanta familio".

## Eksteraj ligiloj 
* ttt-paĝaro de EsperHe 

Kategorio:Finnaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Studentaj Esperanto-asocioj
Falko-Urbo de Mirindaĵoj

La **Falko-Urbo de Mirindaĵoj** estas projekto por konstrui urbon en Dubajo, U.A.E. kun kopioj de la Sep mirindaĵoj de la antikva mondo plus modernaj Mirindaĵoj kiel la Ejfelturo kaj Taĝ-Mahalo. La projekto estas gvidita de Kompanio "Falko-Urbo de Mirindaĵoj", posedata de loka negocisto Salem al Moosa. La taksita kosto de la projekto estas 1.5-biliono da dolaroj. 

Kiam vidota el la spaco, la urbo aspektos kiel falko. La Ejfelturo estos rekreita en hotelo kun vitro en la spaco inter la metala strukturo. Ĝi ankaŭ estos pli alta ol la originala Ejfelturo kaj nomiĝos "''Dubaja Ejfelturo". 

La projekto renkontiĝis kun problemo dum 2005 kiam eminenta financisto de la projekto estis juĝita kulpa pro fraŭdo en iu antaŭa projekto. La projekta stato nun estas nesciata. 

Profilo de Projekto: La Projekto estas komencita kaj la unua fazo estos finiĝonta en Decembro 2007. 

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala TTTejo de Falko-Urbo de Mirindaĵoj (en la angla) 

Kategorio:Dubajo
Žiar

**Žiar** povas esti:

* vilaĝo en Slovakio, en distrikto Liptovský Mikuláš vidu Žiar (distrikto Liptovský Mikuláš),
* vilaĝo en Slovakio, en distrikto Revúca vidu Žiar (distrikto Revúca),
* montaro en Slovakio vidu Žiar (montaro),
* mallongigita formo por Žiar nad Hronom, la urbo en Slovakio.
Višňové

**Višňové** povas esti pluraj lokoj en Ĉeĥio kaj Slovakio:

En Ĉeĥio:
* Višňové (distrikto Znojmo) - kampurbo en Ĉeĥio, en distrikto Znojmo

En Slovakio:
* vilaĝo en distrikto Nové Mesto nad Váhom vidu Višňové (distrikto Nové Mesto nad Váhom),
* vilaĝo en distrikto Revúca vidu Višňové (distrikto Revúca),
* vilaĝo en distrikto Žilina vidu Višňové (distrikto Žilina).

## Simila nomo 
* Višňová
Figa

**Figa** povas esti pluraj lokoj en Rumanio kaj Slovakio:

En Rumanio:
*vilaĝo en distrikto Bistriţa-Năsăud vidu Figa (Beclean (Bistrița-Năsăud).

En Slovakio:
*vilaĝo en distrikto Rimavská Sobota vidu Figa (distrikto Rimavská Sobota).
Jesenské

**Jesenské** estas la nomo de du vilaĝoj en Slovakio:

* Jesenské (distrikto Levice) en distrikto Levice, 
* Jesenské (distrikto Rimavská Sobota) en distrikto Rimavská Sobota.
Dubaja Laguno

**Dubaja Laguno** troviĝanta en Dubajo, U.A.E. konsistas el 53 loĝ-konstruaĵoj, kaj jam lanĉiĝis por vendado al aĉetantoj. La tuta projekta valoro estas tri miliardoj da UAE Dirhamoj. La 1-a fazo kompletiĝos en Septembro 2007. Dubaja Laguno konsistas el 4,166 loĝunuoj – t.e. studioj, 1-dormoĉambraj, 2-dormoĉambraj, 3-dormoĉambraj kaj 4-dormoĉambraj loĝejoj. Celanta por la meza kaj altmeza enspez-klasoj, ĉiuj konstruaĵoj havas lagunan al-vidon, kaj kun pli ol 75% de la tuta tero uzota por la pejzaĝ-arkitekturo kaj la laguno mem, la projekto certigas al loĝantoj ĉarman, trankvilan kaj luksan ĉirkaŭaĵon.

Unu el la plej rimarkindaj karakterizaĵoj de Dubaja Laguno estas la revolucia financa apogo rilate al ĝi por privata aĉetantaro. Speciala 7-jara financ-plano estas havebla, permesanta aĉetantojn pagi 50% dum 24-monata periodo kun la resto esti pagota dum 60 monatoj en egalaj monataj pageroj, tute sen prunto, hipoteko, aŭ postdataj ĉekoj. Ankaŭ taŭga por investantoj, la financado permesas aĉetantojn vendi la posedaĵon al la tria partio nur post pago de la 1-a pagero.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Retejo de Dubaja laguno (en angla) 

Kategorio:Dubajo
Rhône (departemento)

**Rhône** estas unu el la departementoj de la franca regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj. Ĝi etendiĝas sur  kaj enhavis  loĝantojn en 2013. La prefektejo de la departemento estas Liono, kiu estas ankaŭ la tria plej granda urbo de Francio.

Rhône havas landlimojn kun la metropolo de Liono kaj la departementoj Ain, Isère, Loire kaj Saône-et-Loire. La vorto « Rhône » estas la franclingva vorto por la riverego Rodano kiu, kune kun la rivero Saône, trafluas Lionon kaj la departementon.

La departemento tute enhavas 226 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al du arondismentoj:
* arondismento Lyon (Liono)
* arondismento Villefranche-sur-Saône

[eta|centra|250ra|Placo en [Liono.]]

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Rhône
* Metropolo Liono


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1793
Kategorio:Departementoj de Francio
Dajto

**Dajto** (大東市 [daitō-ŝi], en rondaj kanaoj , Hepburn: *Daitō*, Kunrej: *Daitô*) estas urbo de Japanio. Ĝi situas en la gubernio Osaka, en la regiono Kansajo (ankaŭ nomata *Kinki*), kaj geografie troveblas en la centro de la insulo Honŝuo, la plej granda el la insuloj de Japanio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Transporto 
### Fervojoj 
* JR Okcidenta:
** Linio Katamachi: Stacio Suminodō - Stacio Nozaki - Stacio Shijōnawate

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|360ra|

Kategorio:Urboj de Gubernio Osaka
Artefakto (arkeologio)

eta|direita|320px|Artefaktoj en osto, Lapa do Santo arkeologia loko, Brazilo.
**Artefakto** (el la latina: *ars*, prilaborado, kaj *factum* "la kreitaĵo") estas objekto produktita de la krea aŭ inventa kapablo de la homo. Ĝi estas ankaŭ ĉiu objekto, sur kiu vidiĝas spuroj de prilaboro aŭ de homa uzo.

Science oni uzas la vorton por indiki antikvaĵon.

## Vidu ankaŭ 
* Antikvo
* Historio
* Arkeologio
* Antikvaĵo

## Referencoj 
Kategorio:Historio
Kerno (operaciumo)

La **kerno** en komputiloj, estas speciala programo per kiu komunikas la komputilo kun la programoj uzataj fare de la homo. Do nek la uzanto nek eĉ la programo bezonas scii pri la aparataro (ekzemple, kiel funkcias la printilo), sed nur kion ĝi volas fari kun ĝi.

Ekzistas multaj tipoj da kernoj, la ĉefaj estas:
* monolita kerno
* mikrokerno

## Monolita kerno 
Monolita kerno funkcias kiel unusola programo. Linukso kaj Linukso-libera estas monolitaj kernoj.

## Mikrokerno 
Mikrokerno havas nur la minimuman funkcion, kaj la komunikado funkcias per 'eksteraj' programoj. Tiel la komunikado inter ili estas pli sekura, sed estas pli malrapida pro la granda kvanto da mesaĝoj inter ambaŭ. Hurd estas ekzemplo de mikrokerno.

## Kombino 
Kombino de ambaŭ ĉefaj kernaj sistemoj estas la tiel nomata "hibrida kerno".

Kategorio:Operaciumaj kernoj
Patty Hearst

**Patricia CAMPBELL HEARST** (naskiĝinta la 20-an de februaro 1954) pli bone konata kiel **Patty Hearst**, nun konata kiel **Patricia HEARST SHAW**, estas usona heredinto de ĵurnalo kaj fojfoja aktorino. Ŝi estas la nepino de iam granda gazet-entreprenisto William Randolph Hearst. Ŝi fariĝis fama en 1974, kiam la Simbioza Liberiga Armeo ostaĝigis ŝin, sed baldaŭ poste ŝi kuniĝis kun siaj ostaĝigintoj por rabo de banko de familio de lerneja kolegino ŝia. Ŝi restis iom da tempo en prizono antaŭ la usona prezidanto Jimmy Carter ŝanĝis ŝian punon.eta|250px|dekstra|Patty Hearst dum rabo de banko en 1974.

Kategorio:Usonaj aktoroj
Mâtnicu Mare

**Mâtnicu Mare** [mıtniku mare] (hungare: **Nagymutnok**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Caransebeş. Administre ĝi apartenas al Constantin Daicoviciu (Caraș-Severin).

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 959 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 464 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 1352. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Laura Branigan

**Laura BRANIGAN** (naskiĝis la , mortis la ) estis usona kantistino kaj aktorino fama en la 80-aj jaroj. Ŝia plej multe vendita disko estas *Self Control* (1984), kies samnoma muzikaĵo fariĝis internacie famega. Aliaj famaj muzikaĵoj estas *Solitaire*, *The Lucky One*, *Spanish Eddie* kaj *The Power of Love*, kaj ankaŭ versio de la muzikaĵo *Gloria*, de Umberto Tozzi.

## ‎Diskaro 
* Branigan (1982)
* Branigan 2 (1983)
* Self Control (1984)
* Hold Me (1985)
* Touch (1987)
* Laura Branigan (1990)
* Over My Heart (1993)

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Popkantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 3-an de julio
Kategorio:Mortintoj la 26-an de aŭgusto
Kazimierz Funk

**Kazimierz Funk** (naskiĝis la ; mortis la ) estis pola biokemiisto, al kiu oni ĝenerale atribuas la unuan elpenson de la koncepto de vitaminoj, kion li nomis "viv-aminoj", en 1912.

## Vivo 
En 1900 finis gimnazion en Varsovio kaj forveturis al Svislando. Studis biologion en Ĝenevo, poste kemion en Berno. En 1904 sub gvido de Stanisław Kostanecki doktoriĝis.

En postaj jaroj laboris en Institut Pasteur en Parizo, en Universitato de Berlin kaj en Britio (esplorante nekonatan pli frue kaŭzon de la malsano beribero).

Kazimierz Funk malkovris kaj apartigis el riza brano tiaminon. Liaj esploroj permesis malkovri ĉeeston de la vitamino en diversaj nutraĵoj, interalie en gisto, lakto kaj oksa cerbo.

Funk estas aŭtoro de la termino "vitamino" (latine: *vita* – vivo, *amina* – kemia kombinaĵo entenanta aminogrupon), kiun enkondukis en 1912. Helpis al li Ludwik Rajchman, kiu proponis al Funk verkon de trarigarda publikaĵo ligita kun lia laboro, kaj ne eksperimenta laboraĵo. Laŭ tiutempaj reguloj la trarigarda publikaĵo ne postulis konsenton de liaj estroj, kiuj kontraŭstaris aplikon de la nova nocio "vitamino". La artikolo aperis en *The Journal of State Medicine*, kies kunredaktoro estis Rajchman .

Kazimierz Funk okupiĝis pri kuracado de malsanuloj pri avitaminozo. Li antaŭvidis, ke manko de vitaminoj povas kaŭzi aliajn malsanojn: rakiton, skorbuton, pelagron. Plimulton de siaj esploraj laboraĵoj realigis en la Pasteura Instituto en Parizo.

Dum la unua mondmilito translokiĝis al Usono, kie esploris utiligon de vitaminoj al kuracaj celoj. En 1923 revenis al Pollando danke al Ludwik Rajchman, kiu kiel reprezentanto de la Ligo de Nacioj konvinkis unue Funk kaj poste Rockefeller-Fondaĵon, por ke ĝi certigu al li adekvatan salajron, kiel al gvidanto de la fako pri biokemio en Pola Fako de Higieno en Varsovio. En la jaroj 1923–1928 gvidis ĝin laborante interalie pri izolado de insulino. Li esploris influon de tiamino al karbonhidrata metabolo kaj okupiĝis pri esploro de nikotinata acido.

En 1928 forveturis al Parizo, kie esploris hormonojn. En 1939, post eksplodo de la dua mondmilito, elmigris al Usono, kie restis ĝis fino de la vivo. En la lasta vivperiodo esploris kaŭzojn de kancero.

Aŭtoro de kelkcent sciencaj publikaĵoj. Mortis en Nov-Jorko en la aĝo de 83 jaroj.

## Interesaĵo 
Al Funk oni atribuas judan devenon, kvankam opinie de lia nepino, Desire Funk Laz, tio estas malvero.

## Elektitaj publikaĵoj 
* Casimir Funk, *The etiology of the deficiency diseases. Beri-beri, polyneuritis in birds, epidemic dropsy, scurvy, experimental scurvy in animals, infantile scurvy, ship beri-beri, pellagra*, „J. State Med.”. 20, p. 341–368, 1912
* C. Funk, *Die Vitamine*, J. P. Bergmann, Wiesbaden 1914

## Bibliografio 
* A. Piro, G. Tagarelli, P. Lagonia, A. Tagarelli kaj aliaj, *Casimir Funk: His discovery of the vitamins and their deficiency disorders*, „Ann Nutr Metab”. 57 (2), p. 85-88, 2010. DOI: 10.1159/000319165, PMID: 20805686

Kategorio:Polaj kemiistoj
Kategorio:Polaj biologoj
Kategorio:Vitaminoj
Neŭtrala Esperanto-Centro

**Neŭtrala Esperanto-Centro** en Prago estis entrepreno de Robert Bloch, sekretario en la ministerio por poŝto. 

Robert Bloch perdis sian vivon en dummilita koncentrejo. Al la gvido de la Centro aliĝis eksĝendarmo Josef Vávrovský. La centro vendadis de 1931 diversajn esperantaĵojn, donis informojn precipe turistajn kaj afable prizorgadis diversajn aferojn por esperantistoj. La oficialaj organizaĵoj riproĉadis la fondinton pro la erariga titolo de lia entrepreno. En 1936 Bloch komencis denove labori organizite en la Landa Asocio akceptinte funkcion de ĝenerala sekretario.

Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Esperanto-movado en Prago