open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Koramiko

Du **koramikoj** kune estas partneroj en amrilato, kiuj ne estas edz(in)oj. En kelkaj kulturoj estas neakceptite havi amrilatojn antaŭ ol edz(in)iĝi aŭ kiam oni jam estas edz(in)o. Sed en tre multaj landoj en la pasinta jarcento pli kaj pli akceptiĝis havi amrilatojn antaŭ edz(in)iĝi, pro kio oni nun pli malferme parolas pri koramikoj. Ankaŭ plioftiĝis eksedz(in)iĝoj, kaj multaj eksedz(in)oj tiam dumtempe vivas en rilatoj sen edz(in)eco.

Oni teorie povas uzi la vorton *koramiko* por ambaŭ seksoj, ĉar la vorto *amiko* estas sekse neŭtrala radiko, sed praktike oni kutime uzas la vorton nur por viraj koramikoj, ĉar por inaj koramikoj oni kutime uzas la vorton *koramikino*.

## Alternativo al la vorto "koramiko" 
Apud la kutima esprimo "koramiko", ekzistas la samsignifa, sed tre malofte uzata, neologismo **umiko**. La proponantoj de "umiko" argumentas, ke "koramiko" tro longas, kaj ke ĝia signifo ne ĉiam estas klara. Ekzemple, en la esperantigo de *Kalevala* ĝi estas uzata kun la signifo "tre bona amiko":

:*"Kara frato, **koramiko**, kamarado kunkreskinta"*.

Ankaŭ Marjorie Boulton uzas ĝin tiusignife, en la fina strofo de la poemo "Amiko amata", en la poemaro *Eroj* (p. 139):

:*Amiko, frato, bona kamarado!*
:*en mia vivo nobla kaj unika!*
:*Inter la korpoj restos barikado,*
:*sed restu ĉiam tiel **kor-amika**!*

Aŭ Ludovikito, en la komenca dediĉo de sia aŭtobiografia romano *"pri nia pvz-ado":

:"al ĉiuj **koramikoj**, kiuj spirite kaj korpe bonvolis helpadi lin (...)"*.

Kontraŭantoj de la vorto "umiko" asertas, ke en la efektiva nuntempa lingvouzo "koramiko" tamen preskaŭ sisteme signifas amrilaton, kaj la vorton "umiko" nur malmultaj konas.

Do, kiel ĉe ĉiuj novaj vortoj, ĝia estonteco estas necerta. Eblas ankaŭ, ke ambaŭ vortoj estos alterne uzataj kiel "trajno/vagonaro", "pigra/mallaborema" aŭ "diferenco/malsameco".

### Historio 
La vorton "umiko" publike lanĉis la verkisto Jorge Camacho en la novelaro *Ekstremoj*. Li inspiris sin je la parol-uza vorto "umi", je la titolo de ies rakonto "La tago de la umsektoj", kaj je la Zamenhofa procedo modifi radikojn por ricevi novajn vortojn por konceptoj ofte (sed ne ĉiam) proksimaj aŭ similaj, tamen ne plene samsignifaj: "pezi/pesi", "koro/ĥoro" kaj tiel plu.

## La historio de koramikeco en Hispanujo 
Antaŭ pluraj jardekoj, en Hispanujo, ŝtato katolike sud-eŭropa, fianĉeco estis la stato antaŭa kaj prepara al edz(in)iĝo aŭ nupto, t.e. al la transiro de fraŭleco al nuptinteco.

Almenaŭ de post 1975, rezulte de multaj sociaj ŝanĝoj, nuntempaj paroj kutime unue ekzistas kiel koramikoj, ofte sed ne nepre kune vivantaj sub sama tegmento, dormantaj en sama lito. Koramikoj povas esti je ĉia aĝo, je ĉia sekso (samseksaj aŭ duseksaj rilatoj). Koramikeco ne implicas sindevigon al posta edz(in)iĝo. Ĝi povas eki kaj finiĝi relative facile kaj spontane, sen (multaj) formalaĵoj kaj kostoj. Estas normale, ke junulo havas plurajn sinsekvajn koramikojn; eblas ankaŭ kunhavi plurajn samtempe, sed tion oni rigardas malfideleco.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Amindumo
* Rendevui
* Antaŭludo (sekseco)
* Amikeco
* Amo
* Enamiĝinteco
* Fianĉo
* Geedzeco

Kategorio:Interpersona rilatado
Leopold Mozart

**Leopold MOZART** (naskiĝis la 14-an de novembro 1719 en Augsburg, mortis la 28-an de majo 1787 en Salcburgo) estis violonisto kaj komponisto de klasika muziko. Li laboris kiel vicorkestrestro en Salcburgo kaj estis la patro de la grava komponisto Wolfgang Amadeus Mozart.

En la jaro 1747 Leopold Mozart edziĝis kun Anna Maria Pertl en la salcburga katedralo. Oni supozas, ke la rilato estis tre feliĉa. Ili havis sep infanojn, sed nur du infanoj plenkreskiĝis: Maria Anna, nomita Nannerl (1751-1829) kaj Wolfgang Amadeus (1756-1791).

La edzino Anna Maria mortis jam en la jaro 1778 dum vojaĝo al Parizo, kien ŝi akompanis la filon Wolfgang Amadeus. Leopold Mozart mem ne sukcesis atingi la permeson de sia dunganto, la salcburga kortego, kunvojaĝi al Parizo.

Ekde julio 1785 li edukis sian nepon Leopold, la unuan filon de Nannerl. Ŝajne li intencis krei mirinfanon kiel Wolfgang Amadeus. La rilato al la filo Wolfgang malvarmiĝis, kiam tiu edziĝis kun la kantistino Konstanze Weber.

La 28-an de majo 1787 li mortis en Salcburgo, supozeble pro stomaka kancero.

## Vidu ankaŭ 
* Mozart, l'opéra rock

## Eksteraj ligiloj 
* Pri la libro "Versuch einer gründlichen Violinschule" (germanlingva; "Provo de fundamenta violoninstruado") de Leopold Mozart
* Pri franca eldono  de la instrulibro por violono de Leopold Mozart (anglalingva)
* Biografieto (anglalingva)

Kategorio:Klasikaj komponistoj
Kategorio:Klasikepokaj komponistoj
Kategorio:Germanaj violonistoj
Kategorio:Germanaj komponistoj
Kategorio:Wolfgang Amadeus Mozart
Edama fromaĝo

La edama fromaĝo estas duonmola nederlanda fromaĝo el bovina lakto. Oni verŝas el ĝi ĝenerale rondajn formojn kun pezo de 1–2 kg kaj kovras ĝin per ruĝa parafina tavolo. Ankaŭ ekzistas brikoformaj, ruĝkolorigitaj specoj. Oni originale kolorigis la ŝelon de la fromaĝo per cinabro por distingi ĝin disde la aliaj nederlandaj fromaĝoj. Hodiaŭ, la rolon de cinabro transprenis la parafino.

La interno de la edama fromaĝo estas sentrua, orflava, la gusto estas leĝere pikanta, tial oni uzas ĝin volonte por apetitvekaj nutraĵoj. Ĝi estas unu el la plej malnove venditaj fromaĝoj de Eŭropo (simile al la gouda-fromaĝo). Oni eksportas ĝin al multajn landojn.

La maturigo de la fromaĝo daŭras minimume du monatojn, sed kelkfoje eĉ unu jaron. La pli longa maturiĝo donas pli fortan guston, la fromaĝo iĝas pli malmola kaj milde fend-ŝela.

La fromaĝo ricevis sian nomon pro la devenejo, la nederlanda municipo Edam..

## Rilatoj al Esperanto 
La esperantlingva bardo Claude Piron sub pseŭdonimo Johán Valano prikantis la laktaĵon per la kanzono "fromaĝ' el Edamo", publikigita fare de la eldonejo *LF-koop* en 1982 per la muzika kasedo "Frandu piron", realigita helpe de Gianfranco Molle kaj aliaj en Romo.

## Referencoj 
Kategorio:Fromaĝoj
Kategorio:Edam-Volendam
Edam

**Edam** (: **Edamo**) estas vilaĝo kun ĉ. 7000 loĝantoj en nordokcidenta parto de Nederlando, parto de la municipo Edam-Volendam, ĉe la bordo de la IJsselmeer. La nomo venas de digo („dam”) en la rivereto E. 

Ĝi estis grava komerca kaj fiŝista haveno kaj ŝipokonstrua centro. Ĝi ricevis la urborajtojn en 1357, kiam oni konstruis ĉe la Zuiderzee dokon. Post kiam oni konstruis kluzon en la doko (1567) kontraŭ la inundoj, la haveno ŝlimiĝis, la industrio kaj la komerco malgraviĝis. Poste oni fermis la havenan golfon kaj formis internan lagon. (poldero)

La loko estas konata pro edama fromaĝo.

## Vidindaĵoj
*preĝejo de Sankta Nikolao, rekonstruita post incendio de 1602
*urbodomo (1737)
*preĝeja turo kun sonorilega ludo (1561)

## Referencoj
Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando
Kategorio:Eksaj municipoj de Nord-Holando
Kategorio:Edam-Volendam
Eloy Alfaro

**Eloy Alfaro Delgado** (naskiĝinta je la 25-a de junio, 1842 en Montecristi, Ekvadoro; mortinta je la 28-a de januaro, 1912 en Kito) estis prezidento de Ekvadoro de 1895 ĝis 1901 kaj de 1906 ĝis 1911. Li ankaŭ estis la partiestro de la Ekvadora Liberala Revolucio.

Dum lia registaro okazis multnombraj moderniĝoj, inter kiuj la konstruado de fervojo inter Guajakilo kaj Kito, la moderniĝon de la ekvadora armeo, kaj la disiĝo inter la povos de la ŝtato kaj la katolika Eklezio. Estis leĝigita la civila edziĝo kaj la divorco, firmigita la esprimlibero, ampleksigita la publika edukado.

Li estis murdita en 1912. Lia korpo estis kripligita, trenita laŭstrate kaj fine bruligita en la t.n. *"Hoguera Bárbara"* (Barbara Brulado) en la Parko "El Ejido" de Kito.

## Postmorte 
Oficiale portas la nomon Eloy Alfarto, urbo kaj kantono Durán ĉe Guayaquil kaj kantono en la provinco Esmeraldas. Ankaŭ la *Universidad Laica Eloy Alfaro de Manabí* en Manta kaj la de li fondita supera militistlernejo *Escuela Superior Militar Eloy Alfaro* en Quito portas lian nomon. Aldone al multnombraj stratoj kaj placoj en Ekvadoro, portas ekde aŭgusto 2006 ankaŭ placo en Novjorko (Jackson Heights, Queens) lian nomon.

En 1991 la ekvadora mararmeo aĉetis la britan fregaton HMS Penelope kaj alinomis ĝin *Presidente Eloy Alfaro*.

La 26-an de septembro 2003 Eloy Alfaro estis nomumita nacia heroo de Ekvadoro fare de dekreto de la tiama vicprezidento Alfredo Palacio.
dekstra|eta|200px|Eloy Alfaro

## Eksteraj ligiloj 
* Humberto Oña Villarreal: biografio kaj prezidenteco de Eloy Alfaro: 1-a mandato  kaj 2-a mandato  (hispane)

Kategorio:Prezidantoj de Ekvadoro
Reĝo Ubu

**Reĝo Ubuo** estas teatraĵo de franca verkisto Alfred Jarry (1873-1907).

La teatraĵo estas la antaŭsigno de la teatro de absurdo kaj superrealismo. Ĝi estas unu el tri elegantaj burleskoj, en kiuj Jerry prenas satiron por portreti la potencon, avidecon kaj malbonajn kutimojn - precipe pri la plaĉiĝanta burĝa emo misuzi la aŭtoritaton, kiun sukceso generas.eta|250ra|Koverto de la unua eldonoLa figuron de *Reĝo Ubu* elpensis Jarry en aĝo de 15, en gimnazio de Rennes.

La premiero de la dramo *Ubu Roi* okazis en 1896 kaj festis ĝin la surealistoj kaj dadaistoj. Oni tradukis ĝin al multaj lingvoj.

La adjektivo "ubuesque" oftas en la franca lingvo kaj en la franca politika diskurso.

La teatraĵo disvolviĝas en Pollando, tio, laŭ aŭtoro, estas nenie. Temas pri ia reverkaĵo de la Ŝekspira "Makbeto". La ĉefa figuro *François Ubu* (ankaŭ *Père Ubu*, pli poste *Ubu Roi*) estas oficiro de reĝo *Venceslas*. Lin instigas lia edzino por akiri la polan tronon per murdo. La murdo sukcesas, li iĝas populara reĝo, ĝis kiam li ekas mortigi homojn. Post ribelo kontraŭ li, li devas fuĝi kun sia edzino al Francio.

La teatraĵo ridinde kaj groteske priskribas la potencavidon kaj tiranecon de la figuroj. La vulgara kaj groteska lingvaĵo de la teatraĵo provas imiti tiun, kiun oni trovas en la romanoj de Rabelais.

Jarry faris triologion kun **Katenito Ubuo** kaj **Kokrito Ubuo**.

Grava adaptaĵo de tiu teatraĵo estas fama opero buffo "Ubu Rex" de Krzysztof Penderecki.

vidu ankaŭ Pere Ubu

## Eksteraj ligiloj 
* https://butiko-esperanto-france.org/litterature-francaise-en-esperanto/1216-regxo-ubuo.html ligilo al la esperantlingva traduko
* https://sezonoj.ru/2023/10/recenzo-143/ recenzo de Paulo Sergio Viana en La Ondo de Esperanto
* http://wikisource.org/wiki/Ubu_roi  
* http://www.biblioweb.org/Ubu-Roi.html  
* http://www.smith.edu/metamorphoses/uburoi.htm 
* http://fr.wikisource.org/wiki/Ubu_Roi 

Kategorio:Literaturo de Francio
Kategorio:Dramoj
Ubu
Publius Rutilius Rufus

**Publius RUTILIUS RUFUS** naskiĝis en -158 kaj estis romia politikisto, oratoro kaj historiisto de familio Rutilia.

Li komencis lia militista kariero en -134, kiel membro de la teamo de Scipio Africanus Minor dum la Numantina milito. Poste, Rufus estis legato de Quintus Metellus Numidicus en la kampanio kontraŭ Jugurto de Numidio en -109 kun Caius Marius. Li distingiĝis dum la batalo de Muthul, kiam li kontraŭbatalis Bomilkaron kaj kaptis multajn numidajn elefantojn. En -105 li estis elektita konsulo kun
Gnaeus Mallius Maximus. Poste li estis legato de Quintus Mucius Scaevola en Asia.

Oni akuzis lin en -92 je elpremo, oni scias publike la akuzon falsa, sed li estis kondamnita per politikaj premoj. Li foriris al Mitileno kaj, poste, al Smirno, kiam li estis 78-jaraĝa, Cicerono vizitis lin. Li skribis aŭtobiografion kaj historion de Romio en la greka lingvo.

Kategorio:Romiaj politikistoj
Kategorio:Romiaj historiistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 2-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 1-a jarcento a.K.
Ikaro

**Ikaro** flugis tre alten, la vakso varmiĝis kaj la plumoj liberiĝis. Ikaro falegis en maron. Vespere la maro elflosigis nur la kadavron de Ikaro. Dedalo poste fuĝis Sicilion, kie li konstruis ankoraŭ multe da mirindaj konstruaĵoj. Insulo, kie Ikaro estis sepultita, rememorigas la sorton de Ikaro kaj ĝi havas ĝis hodiaŭ nomon Ikario.320px|dekstraLa klasika greko Palaifato raportis alian version plirealisme. Dedalo fuĝis tra fenestro tiam li estis malliberigite. Li kaj sia filo Ikaro enŝipetis fore la Kreta insulo sur maro dum Minoo ankaŭ ŝipsekvis ilin. Dedalo kaj Ikaro, pli bone prenis fortan venton kaj estis vidite tia rapide, kiel ili antaŭeniris sen maleco, kiel eĉ ili flugis. Puŝi per suda vento el Kreto, la rapida ŝipo ŝippereiĝis ; Dedalo saltis al grundo sed sia filo Ikaro forpasis en la maro kio Ikarion oni nomiĝis tiam. La patro atendis ke la maron redonis la korpon de Ikaro kaj engrundiĝis ĝin.

Ikaro estis iĝita la simbolo tiel la nemoderisma homo kiel la figuro de flugaj revoj el homo.

## Sugestigoj 
* En Francio, ĉiuj jaroj disvolviĝas la sporta monda festivalo de libera flugo (Ultramalpezaj aviadiloj, Glisparaŝutadoj...) nomiĝas france "*La coupe* Icare" ([la cup ikar] ; (eo) *la pokalo Ikaro*)

* En Stargate Universe, uson-kanada sciencfikcia televidserio, oni konstruis la basejon *Icarus*

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* La Falo de Ikaro (Picasso)

Kategorio:Roluloj de la helena mitologio
Kategorio:Fikciaj aviadistoj
Dedalo

Lau la helena mitologio, **Dedalo** estis la plej granda artisto en Grekio. Lia plej bona lernanto estis Taliso, filo de fratino de Dedalo. Foje, Dedalo ekaŭdis interparolon de du laboristoj, kiuj interkverelis pri kiu estas pli bona artisto, ĉu Dedalo ĉu Taliso. Ambaŭ laboristoj konsentis, ke Taliso estas pli bona, kaj tio kolerigis Dedalon, kiu decidis mortigi Talison. Okazis, ke li ĵetis lin malsupren de alta roko, sed li ne trovis la mortan korpon sub la roko. Diino Atena kaptis Talison kaj ŝanĝis lin en birdon. Dedalon ili ekvidis kaj li estis kondamnita. Sed li forkuris kun sia filo Ikaro al Kreto, kie regis Minoo. Dedalo tie konstruis grandegan labirinton, kiu utilis kiel malliberejo por Minotaŭro. Li volis poste reveni hejmen, sed nenia ŝipo tien alnavigaciis. Tiam Dedalo trovis inspiron en la flugo de birdoj, kaj li konstruis du parojn da flugiloj kungluitaj per vakso kaj ligitaj per ŝnureto.

Laŭ Palaifato, Dedalo estis la unua skulptisto, kiu faris statuojn kun aparte metitaj piedoj, ne laŭ la tiama kutimo kun kunigitaj kruroj kaj piedoj. Tio donis la impreson, ke la statuo estas en moviĝo; pro miskompreno ekestis la onidiro, ke Dedalo kreis moviĝantajn statuojn.
Aldone, la verkisto ankaŭ malkonsentas pri la onidiro ke Dedalo konstruis lignan taŭron por Pazifao.

## Notoj 
Kategorio:Inventistoj en la helena mitologio
Kategorio:Arkitektoj en la helena mitologio
Kategorio:Skulptistoj en la helena mitologio
Kategorio:Prodaĵoj de Tezeo
Kategorio:Eriĥtoniidoj
Kategorio:Eponimoj
Kategorio:Epitetoj de Hefesto
Kategorio:Kreta mitologio
Kategorio:Atika mitologio
Kategorio:Roluloj de Metamorfozoj de Ovidio
Dualismo

[eta|dekstra|[René Descartes, priskribo de la dualismo]]
La vorto **dualismo** (aŭ **duismo**) povas signifi unu el multaj doktrinoj. Le ĝenerala difino de iu dualismo estas doktrino pri du tute malaj aĵoj.

La teologia doktrino de dualismo estas la doktrino ke estas du egalpovaj malaj dioj aŭ potencoj en la universo: ĝenerale, ke estas unu bona potenco, kaj unu malbona. Kaj la Maniĥeismo kaj la Zoroastrianismo instruas tion. La Kristana konflikto inter Dio kaj Satano iam estas komprenata kiel dualista doktrino, sed tradicia Kristanismo instruas ke Satano ne estas egalpova al Dio, kaj pro tio ke dualismo estas malprava kaj hereza. Alia speco de dualismo diras, ke estas unu ĥaosa potenco kaj unu orda.

La vorto "dualismo" ankaŭ signifas kelkajn filozofiajn doktrinojn. Unu uzado de "dualismo" signifas doktrinon pri la rilato inter menso kaj materio (inkluzive de la korpo). Ĉi tiu "menso-korpo dualismo" diras ke estas du kategorioj de ĉio, kio ekzistas: menso, kaj materio. Ili estas tute malsimilaj. Oni vidas ĉi tian doktrinon, ekzemple, en la verkojn de Platono, Aŭgusteno, kaj Kartezio, kaj ankaŭ nuntempe. Ĉi tiu doktrino staras kontraŭ materiismo, kiu diras ke la menso estas nur alia parto de la natura materia mondo, kaj ke ĝi estas reduktebla al materio. Multe de filozofoj (eĉ ne-materiistoj) dum la lastaj jardekoj kritikas tian dualismon, dirante ke dualista pensado malprave traktas la korpon kvazaŭ ĝi ne vere rilatas al la menson kaj estas malgrava, aŭ eĉ malbona.

Alia uzado de "dualismo" signifas klaran distingon inter subjekto kaj objekto, ekzemple, inter eksperimentisto kaj tio, kion ŝi/li observas. John Dewey kritikis tiun doktrinon, dirante ke tia ideo ne agnoskas la komplikan naturon de la interagadon inter ĉiuj partoj de la mondo (inkluzive de la "subjekto.")

La vorto "dualismo" ankaŭ povas signifi pli ĝenerale la manieron pensi pri la mondo per du kategorioj. Mondo-korpo kaj subjekto-objekto estus nur du partoj de la dualismo. Ankaŭ estas virseksa-inseksa, blanka-nigra, bona-malbona, ktp. Dualismo do staras kontraŭ maniero pensi kiu ne tiel gravigas la du-ojn, ekzemple, pensi pri la mondo per pli multaj kategorioj, aŭ kiel skalo de diferencoj anstataŭ du klaraj kategorioj. Multe da filozofoj skribas pri dualista pensado kiel grava, kaj eble problema, parto de la Okcidenta tradicio kaj mondo.

Multaj de orientaj religioj kaj filozofioj, kiel Taoismo kaj kelkaj tradicioj de Budhismo, ankaŭ kritikas (aŭ, pli ĝuste, forneas) dualismon. Ili diras ke la diferencoj inter bono kaj malbono aŭ iuj aliaj distingoj estas iluziaj. Ĉu tiu ideo pli ofte estas parto de monista filozofio, en kiu oni diras ke estas nur unu principo aŭ substanco, unu aĵo, en la universo.

## Vidu ankaŭ 
* Diĥotomio
* Filozofio de menso

Kategorio:Filozofio
Kategorio:Ismoj
.uk

**.uk** estas interreta nacia domajno de plej alta nivelo por Britio.

## Subdomajnoj de la dua nivelo 
* **.ac.uk** - akademiaj (altlernejoj kaj esploraj) kaj lernaj socioj.
* **.co.uk** - komercaj kaj ĝeneralaj
* **.gov.uk** - registaro (centra kaj loka)
* **.ltd.uk** - "ltd"-aj firmaoj
* **.me.uk** - personoj
* **.mil.uk** - ministrejo de defendo
* **.mod.uk** - ministrejo de defendo, publikaj nodoj
* **.net.uk** - interretaj servdisponigantoj kaj retaj firmaoj
* **.nic.uk** - nur por reta uzado
* **.nhs.uk** - organizaĵoj de Nacia Sana Servo
* **.org.uk** - nekomercaj organizaĵoj
* **.plc.uk** - publikaj limigitaj firmaoj
* **.police.uk** - polico
* **.sch.uk** - komenclernejoj kaj mezlernejoj

## Malaprobitaj subdomajnoj de la dua nivelo 
* **.soc.uk** - por sociala kaj socia uzado
* **.me.uk**
* **.scot.uk** - por Skotlando, kvankam ĝi ne estas subtenata de interreta socio de Skotlando, multaj de interreta socio de Skotlando preferus tute apartan domajnon **.sco**.

## Neaktivaj subdomajnoj de la dua nivelo 
* **.govt.uk** - registaro, nun forigita kaj anstataŭigita de **.gov.uk**
* **.lea.uk** - lokaj lernaj estraroj, ne estas uzata
* **.orgn.uk** - nekomercaj organizaĵoj, nun forigita kaj anstataŭigita de **.org.uk**

## Vidu ankaŭ 
* .uk
* .london

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.iana.org/root-whois/uk.htm  - Informo de servo *whois* de IANA pri la domajno
* .uk Registra retpaĝaro
* http://www.nic.uk/tag/becometagholder/taglist/

Kategorio:Britio
Alfred Kinsey

**Alfred Charles KINSEY** (n.  Hoboken, New Jersey, Usono – m.  Bloomington, Indianao), usona zoologo, esploristo de la homa seksa konduto.

Li diplomiĝis en la Bowdoin College de Banbrunswick (Majno) en 1916, poste doktoriĝis en la Harvardo en 1920. Tie li instruis zoologion kaj botanikon. En 1920 li iĝis ankaŭ zoologia instruisto de Universitato de Indiana. En 1929 li estis nomumita profesoro, en 1942 direktoro de la Seksologia Instituto fondita de li. La instituton apogis la universitato, la fondaĵo Rockefeller (ĝis 1954) kaj la Nacia Esplora Konsilio.

## Verkoj 
* *Sexual Behavior in the Human Male* (La seksa konduto de la homa masklo; 1948)
* *Sexual Behavior in the Human Female* (La seksa konduto de la homa femalo; 1953).

La du verkoj baziĝis je 18.500 personaj intervjuoj, kies konkludoj aperis kiel Kinsey-raporto.

## Vidu ankaŭ
* Kinsey-skalo
* Instituto Kinsey

Kategorio:Usonaj biologoj
Kategorio:Usonaj psikologoj
Kategorio:Usonaj malfikciaj verkistoj
Kategorio:Usonaj entomologoj
Kategorio:Usonaj seksologoj
Kategorio:Seksaj edukistoj
Kategorio:Studentoj de universitato Harvard
Db

La du literoj **Db** povas signifi la jenajn:

* **Db** estas simbolo por dubnio je kemio.
* **Db** estas mallongigo de datumbazo.
* **dB** estas mallongigo de decibelo, relativa mezurunuo je fiziko.
* **DB** estas mallongigo de Deutsche Bahn, nacia kompanio de fervojoj en Germanio.
Orfejo

[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri orfejoj]]
**Orfejo** estas eduka instituto por prizorgi orfojn, kiuj ne havas vivantajn gepatrojn, Aŭ tiuj, kiujn neniu el iliaj gepatroj aŭ parencoj kapablas zorgi pri ilin. La orfejo kutime estas loĝlernejo, kiu kombinas lernejon kun loĝejo. La orfejoj evoluis el trovinfanejoj de mezepoko.

Diversaj artaĵoj prezentas vivon en orfejoj. En kelkaj fikciaj romanoj (kiel ekz. *Oliver Twist* kaj *Annie*), la gvidantoj de orfejoj aperas kiel kruelaj homoj.

Orfejoj kutime prezentiĝas en negativa lumo kaj kiel malfacila loko por la infanoj, kiuj estas ŝirmitaj en ĝi.

En Usono la plej granda ekzistanta orfejo estas la Bethesda Orphanage, fondita en 1740 fare de George Whitefield. Alia fama usona orfejo estas la **Girls and Boys Town**, situanta en Omaha (Nebraska).

## Vidu ankaŭ 
* Adopto
* Hejmo
* Domo de Orfoj
* SOS-Infanvilaĝo
Hf

La literkombino **HF** havas plurajn signifojn:

* **Hf** estas simbolo por hafnio je kemio.
* **HF** estas Fluorida acido je kemio.
* **HF** estas alta frekvenco, laŭ la anglaj literoj *HF (= High Frequency)* je mallongondo.
Ii

La literkombino **ii** havas plurajn signifojn:

***ii** estas laŭ normo ISO 639 lingva kodo de la siĉŭana jia lingvo.
***II** estas la nombro "2" skribita per romaj ciferoj.
***Ii** estas komunumo en Finnlando.
Iv

La literkombino **IV** havas plurajn signifojn:

***-iv-** estas neoficiala sufikso en Esperanto, indikanta aktivan kapablon (ekz. daŭrivo) (dum la fundamenta -ebl esprimas kapablon pasivan) https://reta-vortaro.de/revo/art/iv.html
***IV** estas skribita per romiaj ciferoj nombro 4.
Op

La literkombino **OP** havas plurajn signifojn:

***-op-** estas sufikso en Esperanto, pri ĝia uzo kiel vorto vidu artikolon opo.
***Op** estas mallongigo de operacio, uzata en komputiko.
***o.p.** estas mallongigo de *Ordo prædicatorum* (Dominikanoj).
*En geometrio, **Op** estas simbolo de Bowers de oklatera prismo.
Im

La literkombino **IM** havas plurajn signifojn:

* **IM** estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Manksinsulo.
* **.im** estas nacia domajno de la alta nivelo de la Manksinsulo.
* **Im** estas simbolo de matematika funkcio kiu prenas imaginaran parton de kompleksa nombro.
* **IM** estas kodo de provinco Imperia de Italio.
Tb

La literkombino **TB** havas plurajn signifojn:
***Tb** estas simbolo por terbio je kemio.
***tb**, **tB**, **Tb**, **TB** estas mallongigo de terabajto, kiu estas 1012 aŭ 240 = 1099511627776 bajtoj.
Tx

La du-litera kombinaĵo **TX** havas plurajn signifojn:

***TX** estas mallongigo de radiosendilo.
***TX** estas Teksaso - usona ŝtato.
Kill Bill

***Kill Bill*** (*Mortigu Vilĉjon*) estas usona filmo de Quentin Tarantino partita en du epizodoj pro sia longeco (3:47). *Kill Bill : Volume 1* aperis kine en Usono la 10-a de oktobro 2003 kaj *Kill Bill : Volume 2* en la 16-a de aprilo 2004.

La intrigo rakontas la venĝadon de la Junedzino kontraŭ kvin membroj de la *Deadly Viper Assassination Squad* (en kiu ŝi estis ano) kiuj amasbuĉis ĉiujn ĉeestantojn en provfaro de sia geedziĝofesto en izolita kapelo apud El Paso 4 jarojn antaŭe. Sed pli ol la intrigon, estas la tipa filmmaniero de Tarantino, siaj multaj referencoj al aroj de filmĝenroj kaj la montrado de sangverŝo kiuj faris la sukceson de tiu violenta epopeo. Sed, pro la samaj kialoj, la filmo estis kritikita pro kuraĝigo al perforto kaj senmorala rakonto.

## Teĥnikaĵoj 
* Origina nomo : Kill Bill, Volume 1 & 2
* Esperantigo : Mortigu Vilĉjon, Volumo 1 & 2
* Filmadaj lingvoj : Angla, Japana, Ĉina
* Produkta lando : Usono
* Daŭro : 3h47 (N-ro 1 : 1h51 ; N-ro 2: 2h16)
* Aperdato : 2003, 2004

## Filmuloj 
* Reĝisoro : Quentin Tarantino
* Produkciulo : Lawrence Bender
* Scenario : Quentin Tarantino, Uma Thurman
* Muziko : The 5.6.7.8's, The RZA

## Ĉefroloj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (Angle) 
* Everything Tarantino Neoficiala TTT-ejo pri Tarantino 

Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2003
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2004
Kategorio:Trileraj filmoj
Kategorio:Luktosportaj filmoj
Kategorio:Filmaj serioj
Kategorio:Fikciaj amasmurdistoj
Kategorio:Filmoj pri geedziĝoj
Kategorio:Miramax
Moravský Beroun

**Moravský Beroun** (legu Moravski Beroŭn) estas urbo en Ĉeĥio kun  (), situanta en norda Moravio inter urboj Šternberk kaj Opava. Moravský Beroun estas pordego en montaron Nízký Jeseník.

## Historio 
Historio de la urbo estas kunigita kun historio de sinjorujo el Šternberk en norda Moravio. Ĝiajn bazojn metis iam en duono de la 13-a jarcento Zdislav el Šternberk, kiu akiris cismontaron de Nízký Jeseník de ĉeĥa reĝo Přemysl Otakar la 2-a. La unua mencio pri la urbo signas, ke ĝi estis antaŭ la jaro 1339. En la jaro 1577 la urbo ricevis de imperiestro Rudolfo la 2-a rajton fari du datrevenajn foirojn. Post iom da tempo la urbo akiris ankaŭ rajton de libera komerco kaj foiro kaj elkranrajton. En la dua duono de la 16-a jarcento eklezia libereco kaŭzis novan ondon de germana almigrado, en kiu perdiĝas restojn de ĉeĥa loĝantaro. La urbo suferis dum la tridekjara milito, kiu alportis ekonomian malkreskon kaj mizero sekve kaŭzis fanatismon de sorĉistaj procesoj. Nur fine de la 18-a jarcento kaj komence de la 19-a jarcento la urbo travivas periodon de ekfloro kunigita kun teksindustrio. En la jaro 1872 estis finita fervoja kunigo kun Olomouc, en la jaro 1928 estis komencita aŭtobusa trafiko.

En Moravský Beroun komence de la 20-a jarcento vivis preskaŭ ekskluzive germanoj, alfluo de ĉeĥa loĝantaro komencis nur post la estiĝo de Ĉeĥoslovakio post la jaro 1918.

Proksime de la centro, en urboparto nomata **Ondrášov** estas fontoj de eminenta mineralakvo konata sub nomo *Ondrášovka*. La akvo estis proklamita en la jaro 1357 far Stepano el Šternberk kiel kuraciga. Fonto *Jozefo* estis malkovrita jam en la jaro 1260.

Al historiaj memorigaĵoj apartenas naskodomo de profesoro Hanel (1751–1820), instruisto de Jakub Jan Ryba, kiu staras en la placo. Dominaĵo de la urbo estas preĝejo de Ascendotago de Virgulino Mario, kiu estis konstruita kiel evangelia renesanca en la jaroj 1606–1610 kun la plej malnova orgeno en Moravio.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
* **Moravský Beroun**
* Čabová
* Ondrášov
* Nové Valteřice
* Sedm Dvorů

## Rilataj artikoloj 
* Fervojlinio Ondrášov – Dvorce na Moravě


Kategorio:Municipoj en distrikto Olomouc
Kategorio:Urboj en distrikto Olomouc
Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník
Betty Friedan

**Betty Naomi FRIEDAN** (naskiĝis la 4-an de februaro, 1921 – 4-an de februaro 2006) estis konata feminisma aktivisto dum la 1960-aj jaroj.

Betty Friedan naskiĝis en Peoria, Ilinojo kaj lernis en la *Smith College*.

En 1963, ŝi verkis la "The Feminine Mystique", kiu ŝanĝis longtempajn atitudojn de la usonaj virinoj, precipe tiun vidpunkton, ke la virino devas esti nur bona edzino kaj patrino. Ŝia penso estis, ke la altrudo de la virinoj al la edzina kaj patrina vivo estas konspirado por malebligi la konkurojn kun la viroj.

En 1966 ŝi fondis la *National Organization for Women (NOW)*, kiu luktis por la virina egalrajteco. Ŝi agadis kiel prezidento de la NOW ĝis 1970. Ŝi helpis ankaŭ fondi la ''National Women's Political Caucus* (1971), la *International Feminst Congress* (1973), kaj la *First Women's Bank* (1973).

## Verkoj 
* *The Feminine Mystique* (1963)
* *The Second Stage* (1981)
* *The Fountain of Age'' (1993)

Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Judaj feministoj
Kategorio:Usonaj feministoj
Kategorio:Feminismaj verkistoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Feminismaj teoriistoj
Kategorio:Usonaj psikologoj
Kategorio:Gajnintoj de Premio Pulitzer
Honormurdo

**Honormurdo** aŭ Murdo fonante de profanado de la honoro de la familio (Arabe: جرائم الشرف - honorkrimo, aŭ القتل بدعوى الشرف - mortigo por honoro) estas nocio por intenca murdo de homoj, per kiu – el vidpunkto de la murdanto – oni pensas reakiri la – perditan – honoron de murditoj, murdanto aŭ tria persono, grupo (familio).

Oni ĉiujare murdas ĉirkaŭ 5000 homojn en honormurdo. La murdo plej ofte trafas virinojn (nepermesita seksrilato), sed ankaŭ virojn kaj GLAT. Krome, beboj estas mortigitaj kies naskiĝo mem mencias ke la familio estis malhonorita, ĉu ili estas infanoj naskita de fraŭlaj ​​virinoj aŭ naskita kiel rezulto de ekstergeedzeca afero.

Honormurdoj okazas plej ofte en Azio, Afriko – en la islamaj landoj – pro seksa perforto, nepermesita seksa amrilato, kiu portas honton al la familio. Islamo tamen ne pravigas honormurdojn, kies tradicio estas pli malnova ol Islamo. Ekzemple, en Kuvajto la aktivulino Alanoud Alsharekh agadas kontraŭ honormurdado.

Honormurdo estas jure punenda afero.

## Vidu ankaŭ 
* Maĉismo
* Sanga venĝo, Vendetto

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20051211141251/http://news.yahoo.com/s/nm/20051207/lf_nm/crime_britain_honour_dc
* UN-raporto de la kvindek-oka sesio
* http://www.dsw-online.de/publikationen/weltbevoelkerungsbericht.shtml?navid=52 
* Murdo en nomo de la familio

## Referencoj 
Kategorio:Kulturo
Kategorio:Familio
Kategorio:Krimoj
Kategorio:Murdoj
Kategorio:Feminismo
Pd

La literkombino **PD** havas plurajn signifojn:
* **Pd** estas simbolo por paladio je kemio.
* **PD** estas mallongigo de Publika havaĵo ("public domain").
* **PD** estas kodo de provinco Padova de Italio.
* **PD** estas mallongigo de Demokrata Partio
Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2006

La **4-a Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso** okazis la 2-an de decembro 2006 en la koncertejo *Sala Polivalenta* de Bukareŝto (Rumanio).

## Reprezentantoj de tiuj ĉi landoj partoprenis 
Danio kaj Norvegio retiris sin por fari lokan junularan kantokonkurson de Nordio.

La konkurson gajnis ĝemelinoj Tolmaĉovaj el Rusio, la duan lokon la okupis belorusa kantisto Andrej Kunec (ankaŭ kantinta ruse), kaj la trian la sveda kantistino Molly Sandén.

Preskaŭ ĉiuj kantistoj kantis en la lingvoj parolataj en siaj hejmlandoj. Lingve elstaris la serba grupo "Sentimaj instruistoj de fremdaj lingvoj", kiu kantis nur unu linion en la serba; krom la serba en ilia kanto sonis la angla, la rusa kaj ankoraŭ kelkaj lingvoj.

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala retejo de la JEKK

Kategorio:Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso
Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 2006
Kategorio:Bukareŝto
Kategorio:Kulturo de Rumanio
Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2003

La *1-a Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso* okazis la 15-an de novembro 2003 en Kopenhago (Danio) ĉar televida kanalo de Danio havis ideon pri la konkurso. La konkurso estis prezentata en la koncertejo *Forum Arena* per *Remee* kaj *Camilla Ottesen*. Dum la paŭzo la grupoj Sugababes kaj Busted prezentis kantojn.
La venkanto el 16 partoprenantoj estis la kroata kantisto Dino (12 jaroj).

Kategorio:Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso
Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 2003
Kategorio:Kulturo de Danio
Kategorio:Eventoj en Kopenhago
Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2004

La 2-a JEKK okazis la 20-an de novembro 2004 en Lillehammer (Norvegio). Ĝi estis prezentata per Stian Barsnes Simonsen kaj Nadia Hasnaoui.

Dum la paŭzo la irlanda grupo Westlife prezentis direkte kanton "Ain’t that a kick in the head”. La venkinto el 18 partoprenantoj estis la hispania kantistino María Isabel (9 jaroj).

## Faktoj 
* Unua partopreno: Francio, Svislando.
* Denove Hispanio, Kroatio kaj Britio atingis la tri plej altajn lokojn.
* Denove la lokoj de la nordiaj landoj ne ŝanĝiĝis: la 5-a de Danio, la 13-a de Norvegio kaj la 15-a de Svedio.
* Nova mizero por Pollando: Kiel en 2003 la lasta loko (ĉi-foje dividita kun Latvio).

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso *(angle)*

Kategorio:Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso
Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 2004
Kategorio:Kulturo de Norvegio
Kategorio:Lillehammer
Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso 2005

La **3-a Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso** okazis la 26-an de novembro 2005 en Hasselt (Belgio). *Marcel Vanthilt* kaj *Maureen Louys* prezentis la internacian finalon en la koncertejo *Ethias Arena*.

16 landoj partoprenis sed 17 donis punktojn per telefona balotado : Kipro retiris sin en oktobro sed povis elekti. La venkanto estis la belorusia kantistino Ksenija Sitnik (10 jaroj).

## Faktoj 
* 1-a partopreno: Rusio, Serbio kaj Montenegroю
* 8.500 spektantoj estis en la Ethias Arena.
* En 2003 estis nur du anglaj kantoj en la konkurso, nun estas kvin.
* La 3-an fojon Svedio atingis la 15-an lokon.
* Lorena Jelusić, la kantistino de Kroatio estas la fratino de Dino Jelusić, la venkinto en 2003.

## Ligoj 
* Oficiala paĝo de la JEKK

Kategorio:Junulara Eŭrovido-Kantokonkurso
Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 2005
Kategorio:Kulturo de Belgio
.bz

**.bz** estas interreta nacia domajno de plej alta nivelo de Belizo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.iana.org/root-whois/bz.htm  - Informo de servo *whois* de IANA pri la domajno
* http://www.icann.org/announcements/icann-pr10nov00-2.htm ICANN pri la domajno

Kategorio:Belizo
Prezidanto de Usono

eta|Sigelo de la Prezidanto de Usono
La **Prezidanto de Usono**, ankaŭ **Prezidanto**, (, mallongigite **POTUS**) estas la regnestro de Usono. La ofico de la Prezidanto establiĝis kiam la usonan konstitucion oni ratifis en la jaro 1788. La unua prezidanto, George Washington, fariĝis prezidanto en la jaro 1789. La nuna prezidanto de Usono estas Donald Trump, ekde la 20-a de januaro 2025.

Laŭ la usona konstitucio li estas ankaŭ la estro de la ekzekutiva alo de la usona registaro. La 2-a artikolo de la usona konstitucio establas, ke la Prezidanto estu la Ĉefa Komandanto (*Commander-in-Chief*) de la usona armeo. La Prezidanto posedas ankaŭ potencojn specife donatajn al la Prezidanto, inkluzive la potencojn:
* leĝigi per lia subskribo proponleĝojn, kiujn kaj la Domo de Reprezentantoj kaj la Senato aprobis;
* krei Kabineton de konsilistoj;
* doni pardonojn; kaj
* konsenti al traktatoj kaj elekti federalajn oficistojn, ambasadorojn, kaj federalajn juĝistojn (inkluzive la juĝistojn de la Supera Kortumo de Usono).

## Institucioj 
La oficiala loĝejo kaj administrejo de la Prezidanto estas la Blanka Domo.

La Unua Damo de Usono estas neoficiala titolo kaj pozicio tradicie tenita de la edzino de la prezidanto, samtempa kun lia fino de ofictempo.

La Oficejo de la Plenuma Aŭtoritato/Branĉo de la Prezidanto de Usono aŭ Administra Oficejo de la Prezidanto de Usono (angle *Executive Office of the President of the United States*, mallongigita: EOP aŭ EOPOTUS) konsistas el teamoj de la Prezidanto de Usono kaj helpaj teamoj kiuj raportas al la Prezidanto. La Direktoro de la Oficejo de la Plenuma Aŭtoritato estas la Stabestro de la Blanka Domo. La nombro da Blankdomo-kunlaborantaro pliiĝis signife ekde 1939.

La Konsilio pri Nacia Sekureco de Usono, Usona Nacia Sekureckonsilio aŭ Nacia Sekureckonsilio (angle *United States National Security Council*, akronime konata kiel NSC) estas usona federacia instanco kiu subtenas la usonan prezidanton en la disvolviĝo, efektivigo kaj kunordigo de la sekureco kaj ekstera politiko de la lando.

## Esperantistoj 
Charles H. Matchett estis la kandidato de la Socialista Laborista Partio de Usono por Prezidanto de Usono en 1896 (kaj antaŭe por Vicprezidanto de Usono en 1892). Li poste esperantistiĝis kaj oficiale partoprenis la 1-a UK.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de prezidantoj de Usono
* Usona prezidanta elekto
** Elektantaro (Usono)
* Usona prezidanta elekto de 2012

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la prezidanta oficejo ()
* Filmoj el la prezidanta oficejo en la reta portalo Vimeo ()

## Konata citaĵo pri la posteno 
## Referencoj
Petr z Mladoňovic

**Petr z Mladoňovic** (naskiĝis ĉirkaŭ 1390 en Mladoňovice - mortis la 7-an de februaro 1451) estis magistro de la Praga universitato, kiu akompanis magistron Jan Hus al Konstanco, kiu tie estis ŝtiparumita.

Petro skribis detalan priskribon de la tuta proceso, kiu estas tre grava fonto pri la tuta afero. Same li priskribis la martiran vivon de magistro Jeroným Pražský, kiu estis ŝtiparumita unu jaron post Hus.

La verkojn li verkis latine.

P
Festivus

dekstra|eta|125px|Festivus-stango
**Festivus** estas nereligia festo, kiu kreiĝis de la Usona televida serio Seinfeld, en epizodo 166, *The Strike*, kiu estis dissendita la 18-an de decembro 1997. Multaj homoj influiĝis per la programero kaj nun celebras *Festivus* la 23-an de decembro. La anglalingva devizo de la festo estas *A Festivus for the rest of us!* (*festo por ni aliaj*, laŭvorte *festo por la resto de ni!*; la angla rimo evidente influis la elekton de la nomo). Anstataŭ kristnaskan arbon la celebrantoj uzas longan aluminian stangon. Ĝi estas iafoje dekoraciita, iafoje nuda. Celebrantoj partoprenas en *The Airing of Grievances* (la ellaso de la plendoj) kaj *The Feats of Strength* (la prodaĵoj de forteco). La festo ne estas kompleta, ĝis la familiestro malvenkas en lukto kun aliaj celebrantoj.

Kategorio:Festoj
Kalaharo

eta|300px|Kalaharo, satelita bildo
**Kalaharo** estas dezerto de suda Afriko kiu ampleksas proksime . Ĝi kovras multe de Bocvano, Namibio kaj Sud-Afriko, kaj parte de Angolo, Zambio kaj Zimbabvo. La rivero Okavango estas la nura rivero de la dezerto, kiu fluas al riverdelto.
## Bildaro 

Dosiero:Suricata.jpg|Surikato en Kalaharo
Dosiero:Kalahari E02 00.jpg|Tipa pejzaĝo

## Vidu ankaŭ 
* Etoŝa Salebeno
* 1702 Kalaharo


Kategorio:Dezertoj en Bocvano
Kategorio:Dezertoj en Namibio
Kategorio:Dezertoj en Sud-Afriko
Kategorio:Rilatoj de Bocvano kaj Namibio
Junto (lingvoscienco)

En lingvistiko, **junto** estas lingve signifa limo inter du morfemoj aŭ sintagmoj. Ĝia simbolo estas: #

Ekzemploj:
: *la # fiŝo* — ''l' # afiŝo*
: *ĉiu#jare* — *ĉiuj # are''

Kategorio:Lingvoscienco
Amirteo

**Amirteo**, **Amenardis** aŭ **Amenirdis** () estis la sola faraono de 28-a egipta dinastio. Li venkis la persajn okupantojn de Egiptio kaj reĝis de -404 ĝis -398. Oni konas lin per eksteraj informoj de grekoj kaj monumentoj. Eble li ne sukcesis plivastigi sian povon al tuta Egiptio, poste li estis venkita de Neferito la 1-a. M17-Y5:N35-M17-A2-D4:D36:O34

## Referencoj 
Kategorio:Faraonoj
Neferito la 1-a

**Neferito** aŭ **Nefaarud** fondis la 29-an egiptan dinastion poste venki faraonon Armiteon en malferma batalo kaj mortigis lin apud Memfiso. Neferito farigis Mendeson sian ĉefurbo.

Kategorio:Faraonoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento a.K.
Junto

La vorto **junto** (el la verbo "junti" signifante "kunigi") povas signifi jenan:

## Tekniko kaj naturscienco 
* Junto (konstrufako)
* Junto (elektrotekniko)
* Junto (hidraŭliko)
* Junto (geologio)

## Cetere 
* Junto (lingvoscienco)
* Junto (politiko) -- milita registaro, plejofte diktatura kaj speciale en Latin-Ameriko, el hispana vorto *junta*
** Defenda Junto de Madrido
Ardaŝiro la 1-a

**Adarŝiro** aŭ **Ardaĉero** la 1-a ( ? - 240), estis la fondinto de la Sasanida imperio, kaj reĝo de Persio de 226 ĝis sia morto.

Filo de Pabhag kaj nepo de Sasano, heredis la regnon de *Faros* (Persio) en 208. Atakita de la "reĝo de reĝoj" Artabano la 5-a, tiu venkis lin kaj iĝis "reĝo de reĝoj" (imperiestro). Ardaŝiro pligrandigis sian imperion kaj venkis la partojn gvidatajn de Artabano la 5-a en la ebenaĵo Ormidzdagano aŭ Hormizdagano (224) kaj okupis la ĉefurbon Ktesifonto. En 226 Ardaŝiro en la ĉefurbo Ktesifonto kroniĝis imperiestro. En 228 li findetruis la Partan imperion. Li proklamis la zoroastrismon (ankaŭ nomata zaratuŝtrismo aŭ mazdaismo) oficiala religio. La venontaj generacioj de regantoj ĉiuj estos ideoj de Ardaŝiro la 1-a kaj li tial estas prapatro de rega dinastio, kiu tamen laŭ la avo de Ardaŝiro nomiĝos sasanida dinastio.

Dosiero:Ardeshir1.jpg|
Dosiero:Firuz abad iwan.jpg|
Dosiero:Silver coin of Ardashir I.jpg|

Kategorio:Imperiestroj
Kategorio:Sasanida Imperio
Junto (politiko)

En politiko, **junto** estas la nomo de tipa armea registaro, plejofte diktatura kaj speciale en Latin-Ameriko, estrata de komitato (aŭ simila) konsistanta el altrangaj militestroj, kutime post puĉo aŭ ŝtatrenverso.

Malkiel la karismaj diktaturoj, orbitantaj ĉirkaŭ gvidanto kies personecon oni kultas, juntojn ĝenerale motivas situacioj de forta politika malstabileco, kie ideologiaj interesoj igas la plej konservativajn sektorojn rekte interveni; la pretendata komunisma minaco motivis ŝajne aŭ reale la abundon da armeaj juntoj en la jardekoj de 1950, 1960 kaj 1970, ĉefe en Latin-Ameriko, Afriko kaj Azio, sed ankaŭ en Eŭropo.

;Lingva noto
NPIV difinas junton jene: "Kunigo de homoj diktatorece regantaj (plej ofte militistoj regantaj post puĉo): la junto regis ĉi tiun latinamerikan landon dum pli ol dek jaroj (Monato)."

La vorto **junto** venas de la hispana *junta* (signifo: *estraro*; prononco: [ĥunta, hunta]), kaj ĉi tial ĝi plej ofte aplikiĝas al juntoj latin-amerikaj, kiel en la citita ekzemplo.

## Funkciado 
En la praktiko juntoj ofte ne funkcias kolegie, sed kun nur unu oficiro kiel juntestro tenanta la tutan povon.

Aliflanke junto, anstataŭ funkcii rekte kiel registaro, povas havi rolon laŭnome nur konsultan, deleginte la konkretan politikan postenon (ekzemple de ŝtatestro) al unu el siaj membroj aŭ al alia reprezentanto.

Kiel ĉiuj diktaturoj, armea junto povas ekzisti oficiale aŭ neoficiale, kaj eĉ laŭnome (sed ne efektive) submetiĝi al civilaj aŭtoritatoj. Ekzistas ankaŭ diversaj gradoj de influo kaj miksaj formoj.

## Famaj juntoj en la historio 
Post la datoj de juntado, sekvas la nomo de la ĉefa(j) juntano(j).

### Iamaj 
#### En Afriko 
* Niĝerio (1983-1999): Muhammadu Buhari (1983-1985); Ibrahim Babangida (1985-1993); Sani Abacha (1993-1998).

#### En Ameriko 
* Argentino (1976-1983): Jorge Rafael Videla, Roberto Viola, Leopoldo Galtieri kaj Reynaldo Bignone (Proceso de Reorganización Nacional).
* Brazilo (1964-1979): Humberto Castello Branco, Arthur De Cosata E Silva, Emilio Garrastazu Medici kaj Ernesto Geisel.
* Ĉilio (1973-1990): Augusto Pinochet.
* Gvatemalo (1966-1982): Julio César Méndez Montenegro.
* Surinamo (1980-1987): Desi Bouterse.

#### En Azio 
eta|175px|Sukarno (Indonezio)

* Indonezio (1959-1965): Soekarno (aŭ Sukarno).
* Pakistano (1977-1988): Muhammad ZIA UL-HAQ.

#### En Eŭropo 
* Grekujo (1967-1974): George Papadopoulos kaj Dimitrios Ioannidis.
* Hispanujo (1936-1975): Francisco Franco.

### Nuntempaj 
#### En Azio 
* Mjanmao/Birmo (1962-nun): Bo NE WIN kaj THAN SHWE.

## Vidu ankaŭ 
antikomunismo - kaŭdilo - tirano - unupartiismo

Kategorio:Reĝimoj
Irana Esperanto-Asocio

La **Irana Esperanto-Asocio** (IREA) estas la Landa Asocio de UEA en Irano. La asocion en 1996 fondis Reza Torabi, Abbas Bagestani, Fariba Nuri Maĝd, Azar (Zahra) Karimi, Abbas Ĥosroabadi kaj Hamzeh Ŝafii. La kerno de IREA baziĝas sur IREJO kaj eĉ en la jarlibro de UEA oni fondjaron konsideras 1993 (la apero de IREJO).
La oficiala organo de IREA estas la revuo *Irana Esperantisto*.

Ĉiujare ĝi organizas Iranan Esperanto-Kongreson.

eta|Monireh Fahmi
## Honoraj titoloj 
**Honoraj prezidantoj:**
* s-ro Aref Azari (2000-2007)
* s-ino Monireh Fahmi (2007)

**Honoraj membroj:**
* D-ro Hejdar Raŝidi (2002)
* s-ino Heshmat Faraji (Heŝmat Faraĝi)(2007)

## Aktuala estraro 
* Mandato ekde aprilo 2025 ĝis aprilo 2028
* Prezidanto: Ali Salehi
* Vicprezidanto: Kejhan Sajjadpur
* Sekretariino: Amirsina Dehghan
* Kasisto: Hamzeh Ŝafiee

## Komitato 
**Mandato ekde aprilo 2025 ĝis aprilo 2028**
* Amirsina Dehghan
* Kejhan Sajjadpur
* Hamzeh Ŝafii
* Ahmad Reza Mamduhi
* Ali Salehi

## Junulara Sekcio 
Junulara sekcio de IREA nomiĝas Irana Esperantista Junulara Organizo.

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-movado en Irano
* Irana Esperanto-Centro
* iranaj esperantistoj
* Azia Komisiono de UEA

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 
* informo pri la asocio (en la persa) 
* Jahu-grupo 
* E-novaĵoj en la persa


Kategorio:Iranaj Esperanto-asocioj
Tabernaklo

[eta|Tabernaklo en katolika katedralo de Dubuque, [Iovao, Usono.]]
**Tabernaklo** estas speco de transportebla templo, en formo de granda tendo kun subtenanta ĉarpentaĵo.

Laŭ Francisko Azorín **tabernaklo** estas *Altaro portebla, ĉe la antikvaj israelidoj. Ŝranko por la konsakrita hostio, ĉe la kristanoj.* Li indikas etimologion el la latina *tabernaculum*, el *taberna* (tendo, tabulaĵo).

## Historio 
La tabernaklon far(ig)is Moseo, pro dioadoraj celoj por la hebreaj triboj, por migra tempo antaŭ la setliĝo sur Kanaano. Ĝia rolo ĉesis, kiam Salomono konstruigis la Jerusaleman Templon (957 a.K.).

La plej praa sanktejo de Israelo estis simpla tendo, en kies interno – laŭ la religia kredo – Dio deklaris sian ekziston kaj komunikis siajn ordenojn. Oni povas legi la detalan priskribon en la libro de Eliro. (Ĉar la priskribo okazis dum la babilona kaptiteco, multaj sciencistoj trovas tion ne aŭtentika.)

* Tabernaklo (en la kristana eklezia arto) estas ŝranketo sur la altaro, en kiu estas konservata la ciborio.
* Tabernaklo estas plurfaka skriboŝranko en la mebloarto.

## Notoj 
Kategorio:Biblio
Kategorio:Judismo
Kazino

dekstra|250px
**Kazino** (ankaŭ **vetludejo** aŭ **monludejo**) estas konstruaĵo kie oni povas ludi certajn vetludojn kaj hazardludojn. Ludantoj povas veti kun variaj ludoj kiel vetaŭtomatoj, dudek unu, pokero, ruleto, kaj aliaj. Ludoj en kazinoj estas farataj tiel, ke statistike la kazino gajnas procenton de la sumo vetata, tamen en statistike egalaj ludoj (kiel pokero) la kazino tenas parton de ĉiu monpoto.

Multaj kazinoj enhavas restoraciojn kaj hotelojn, por ke klientoj restu pli longe.

Laŭ Francisko Azorín **kazino** estas simple *Konstruaĵo por sociaj kunvenoj kaj amuzaĵoj, precipe en kuraclokoj aŭ banurboj.* Li indikas etimologion el la latina *casa* (dometo).

## Enreta kazino 
Interretaj kazinoj estas virtualaj establoj, kiuj permesas al ludantoj ludi kazinajn ludojn. Ĉi tiuj inkluzivas ambaŭ tradiciajn kazinajn ludojn (kiel fendmaŝinoj, ruleto, kartludoj, loterio kaj aliaj) kaj novigaj kazinaj ludoj (kiel cibersporto, 3D-kazinaj ludoj). Male al ter-bazitaj kazinoj, interretaj kazinoj kutime ofertas pli grandan varion de gratifikoj. Interretaj kazinoj uzas planitan hazardan numeran generilon. Softvaraj fabrikantoj en la hazardludo ne montras principon pri programaro. Ĉi tiu fakto estas la ĉefa argumento kontraŭ vetludado ĉe interretaj kazinoj. Fakuloj diras, ke ĝenerale la leĝdona regulado pri hazardludo havas multajn mankojn en plej multaj landoj.
## Vidu ankaŭ 
* Las Vegas
* Niagaro
* Vindzoro

## Notoj 
Kategorio:Hazardludoj
Kategorio:Ŝatokupoj
A6

**A6** aŭ **A** **6** estas mallongigo por:

* Papera Formato A6

## Aŭtovojoj kaj ekspresvojoj 
* Germana aŭtovojo A6
* Pola aŭtovojo A6
* Kroata aŭtovojo A6
* Nederlanda aŭtovojo A6
* Svisa aŭtovojo A6
E1

eta|100px
La kombino **E1** havas plurajn signifojn:
* En Eŭropo precipe temas pri mallongigo de la Eŭropa ŝoseo 1, kiu etendiĝas inter nordo kaj sudo tra la insulo Irlando kaj la kontinenta parto de okcidenta Eŭropo (Hispanio kaj Portugalio en la duoninsulo Iberio).
* Pri pliaj signifoj ekzemple en fiziko, matematiko, muziko, pri koncernaj kodo de manĝa aldonaĵo kaj ĉeloj de ŝakluda tabulo tamen ankaŭ vidu la apartigan liston **E kun nombro**.
E6

eta|100px
La kombino **E6** havas plurajn signifojn:
* En Eŭropo precipe temas pri mallongigo de la Eŭropa ŝoseo 6, grava nord-suda trafikligo en Norvegio kaj la okcidenta bordo de Svedio.
* Pri pliaj signifoj ekzemple en fiziko, matematiko (vidu interalie la tekston pri prefera nombro), muziko, pri koncernaj kodo de manĝa aldonaĵo kaj ĉeloj de ŝakluda tabulo tamen ankaŭ vidu la apartigan liston **E kun nombro**.