open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anda apuso

La **Anda apuso**  aŭ **Anda apodo** (*Aeronautes andecolus*) estas apuso en la subfamilio *Apodinae* (Apodenoj) de la apusa familio Apodedoj (*Apodidae*) kaj genro *Aeronautes*. Ĝi troviĝas en Argentino, Bolivio, Ĉilio, kaj Peruo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Anda apuso estis iam metita en la genron *Micropus*, kiu poste estis kunigita en *Aeronautes*, kaj ankaŭ en genron *Apus* de kiu ĝi disiĝis. Oni agnoskis tri subspeciojn, nome la nomiga *A. a. andecolus*, *A. a. parvulus*, kaj *A. a. peruvianus*.

## Distribuado kaj habitato
Subspecio *A. a. parvulus* de la Anda apuso estas la plej norda; ĝi troviĝas sur la okcidenta deklivaro de la Andoj ekde la Departemento Kaĥamarkio de Peruo suden ĝis la fora norda regiono Tarapakio de Ĉilio. La nomiga *A. a. andeculus* troviĝas ekde centra Bolivio suden ĝis la provinco Río Negro en okcident-centra Argentino. *A. a. peruvianus* limiĝas al la orienta deklivaro de la Andoj en sudorienta Peruo. Ĝi estas ĝenerale konsiderata ofta, kvankam malofta en norda Ĉilio kaj "loka kaj neregula" en partoj de Argentino.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Szaniszló Béla Villányi

**Szaniszló Béla Villányi** [sanislO bEla vilAnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Villányi Szaniszló Béla** estis hungara pastro, benediktana monaĥo, instruisto, abato. Lia familia nomo estis *Vancsik* [vanĉik] ĝis 1868, lia monaĥa nomo estis Szaniszló.

 naskiĝis  en Tósokberénd, li mortis  en Bakonybél.

## Biografio 
 frekventis gimnaziojn en Székesfehérvár kaj Pannonhalma, en 1863 li aliĝis al la benediktanoj. Post novicado kaj teologiaj studoj en Pannonhalma li monaĥiĝis en 1869, jaron poste pastriĝis kaj akiris pedagogian diplomon en Reĝa Universitato de Pest. Post la diplomo li instruis en gimnazioj de Győr (1870-1882) kaj Esztergom (1882–1894), sed en la lasta loko li estis ankaŭ gimnaziestro kaj monaĥejestro inter 1884-1894. Fine li estis abato en Bakonybél ekde 1894.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Győri adalékok a menhelyek történetéhez.* (1878)
* *Győr megye és város anyagi műveltség története, különös tekintettel a szorgalmi néposztály társadalmi helyzetére 1000–1301.* (1881)
* *Néhány lap Esztergom megye és város múltjából.* (1891)
* *Három évtized (1684–1714) Esztergom megye és város múltjából.* (1892)
* *A pannonhalmi Szent Benedekrend története I-III.* (signifaj partoj de manuskriptoj de  troveblas en tiu ĉi verko)
* *Vasvármegye* (ene li verkis: *A dömölki apátság története*, 1898)

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare
* katolika leksikono (la koncerna teksto estas legebla laste)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj benediktanaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj abatoj
Egyed János Vaszary

**Egyed János Vaszary** [edjed jAnos vasari], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Vaszary Egyed János** estis hungara pastro, benediktana monaĥo, instruisto, prioro.

 naskiĝis  en Keszthely (laŭ alia informo la 18-an), li mortis  en Tihany.

## Biografio 
 aliĝis al la benediktanoj en 1818. Post la novicado kaj teologiaj studoj li pastriĝis en 1826, samtempe li akiris pedagogian licencon kaj supozeble tiutempe li monaĥiĝis. Pli frue inter 1822—1824 li instruis en benediktana gimnazio de Pápa, poste en Győr (1826—1827), pli poste li estis monaĥeja zorgisto same en Győr (1827—1829). Li denove instruis 3 jarojn en Komárom, poste li estis paroĥestro en Pápa (1832-1835) kaj Bakonybél (1835-1838), poste en la sama loko li estis subprioro. Ekde 1841 ĝis sia morto li havis pastran aŭ monaĥan postenojn (inkluzive li estis prioro) en Pannonhalma, Zamárdi kaj Tihany.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Költési képek.* (2 volumoj, kunaŭtoro, 1837, 1838)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio latine (legebla en la 490-a paĝo)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj benediktanaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj prioroj
Nové Třebčice

**Nové Třebčice** (antaŭe **Německé Třebčice**, ) estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Veliká Ves en distrikto Chomutov. Ĝi troviĝas proksimume 1,5 km nordokcidente de Veliká Ves. En la jaro  ĉi tie vivis . 

Nové Třebčice situas en katastra teritorio **Veliká Ves** kun areo 17,81&nbsp;km². 

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1408.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* Domo n-ro 9
* Statuo de sankta Venceslao

## Pluaj fotoj

Dřevěná zvonička na návsi v Nových Třebčicích (Q105002743) 01.jpg|Ligna sonorilejo
Nové Třebčice - socha svatého Václava.jpg|Statuo de sankta Venceslao

Kategorio:Veliká Ves (distrikto Chomutov)
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Chomutov
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Kategorio:Minado de brunkarbo en Ĉeĥio
Kategorio:Minado en distrikto Chomutov
Araripa manako

La **araripa manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en tre eta arealo en nordeosta Brazilo kaj estis nur malkovrita en 1996 kaj science priskribita en 1998.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *bokermanni* estis donita omaĝe al la brazila zoologo kaj naturfilma reĝisoro Werner Bokermann, kiu mortis en 1995.

## Aspekto
Kiel tipe por plej multaj manakoj, maskloj kaj inoj havas fortan seksan dimorfismon en la koloroj de la plumaro. Kiel ĉe la kaska manako, ĝi estas relative granda kaj longvosta manako, kun totala longo de ĉirkaŭ 14.5 centimetroj. La okulfrape padronitaj maskloj havas ĉefe blankan plumaron. Kun la escepto de la blankaj malgrandaj flugilkovriloj, la flugiloj estas nigraj kiel la vosto. De la fronta tufo, super la krono, malsupren ĝis la meza dorso kuras karminruĝa makulo. La irisoj estas ruĝaj. La inoj estas plejparte olivecverdaj kaj havas palverdajn suprajn partojn. Ili havas reduktitan olivecverdan fruntan tufon.

## Disvastiĝo kaj habitato
La araripa manako estas endemia de la Araripa Ĉapado, altebenaĵo en suda Cearao, en nordeosta Brazilo. Ĝia arealo estas nur 30 km².

Ĝi troviĝas en ĉiamverda sekundara arbaro, foje moviĝas en pli malfermajn apudajn areojn. Ĝi plejparte troveblas je ĉirkaŭ 800 m da alteco.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Faŭno de Sudameriko
Běsno

**Běsno** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, loka parto de urbo Kryry en distrikto Louny. Ĝi troviĝas 9&nbsp;km sudoriente de Kryry. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Běsno** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 7,94&nbsp;km².

## Historio 
La plej malnova skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1342.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj
* Preĝejo de sankta Mikolao 

## Fotogalerio 

Běsno 2024-04-06 Sever návsi.jpg|Vilaĝplaco
Běsno 2024-04-06 Severovýchod návsi.jpg|Vilaĝplaco
Běsno 2024-04-06 Socha svatého Jana Nepomuckého.jpg|Statuo de sankta Johano Nepomuka 
Besno-spychar-celkovy-pohled.jpg|Baroka grenejo

Kategorio:Kryry
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Louny
Kategorio:Setlejoj en Rakovnika montetaro
Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio
Xavér Ferenc Zsoldos

**Xavér Ferenc Zsoldos** [ksavEr ĵoldoŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo **Zsoldos Xavér Ferenc Aurél** estis hungara pastro, benediktana monaĥo, instruisto.

 naskiĝis  en Pápa, li mortis  (laŭ Vikidatumoj la 12-a) en Pannonhalma.

## Biografio 
 aliĝis al la benediktanoj en 1762. Post la novicado li studis en Bakonybél (1764-1766), poste en Pannonhalma, fine li monaĥiĝis en 1763 kaj pastriĝis en 1770. En la sekvaj tempoj li havis aŭ pastran, aŭ monaĥan postenojn en pluraj vilaĝoj, respektive en monaĥejoj de Tihany, Pannonhalma, Bakonybél kaj Pápa. Plej ofte li estis en Pannonhalma. Libertempe li pentradis aŭ verkis latinajn kaj hungarajn poemojn.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A töredelmes szívű bűnösökért siránkozó és az ő híven tisztelő fiait és leányait ...* (1781)
* *Preces quotidianae ad B. Virginem Mariam Thaumaturgam Dömölkiensem.* (1781)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare
* katolika leksikono (la koncerna teksto estas legebla laste)
* biografio hungare (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj benediktanaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kongreso de Esperanto en Francio

La **Kongreso de Esperanto en Francio**, , estas principe ĉiujare okazanta nacia kongreso de Esperanto en la Franca Respubliko. Ĝi estas la centra evento de la franca Esperanto-asocio *Espéranto-France*, la nacia Landa Asocio de UEA, kiu inter la jaroj 1945 kaj 2000 havis pli tradician nomon *Union Espérantiste Française, U.E.F.* (esperante *Unuiĝo Franca por Esperanto, UFE*). Aparte ofte la kongreso okazas dum la semajnfino de pentekosto, de sabato ĝis la festotaga lundo, ĉar laŭ la kompreno de la Nova Testamento, je kiu ne kredas ĉiu franca esperantisto, sed kiun tamen pli-malpli ĉiu konas, la "miraklo de pentekosto", ke tiam subite diverslingvanoj en Jerusalemo subite, sep semajnojn post la morto kaj resurekto de Jesuo ĉiuj komprenis kiun la liaj apostoloj publike diris, estas aparte bona metaforo por Esperanto-kongreso. Tio estas bone komprenebla por la neesperantista publiko kaj helpas en la diskonatigo de kongresaj informoj en regionaj kaj naciaj amaskomunikiloj, sed problemo de la koncepto estas, ke ankaŭ pluraj Esperanto-asocioj de la ĉirkaŭaj eŭropaj landoj, plej notinde la belga (esence flandra kaj valona), nederlanda kaj luksemburga, germana, svisa, itala, hispana kaj kataluna plus la brita Esperanto-asocioj emas fari siajn naciajn kongresojn en la sama semajnfino, pro la sama baza ideo, kaj Esperanto-kongreso, ankaŭ nacia, vivas de la internacieco de sia partopraenantaro, kiu en tiu semajnfino ofte havas aparte vastan elekton kien veturi. Tial en iuj jaroj jam la naciaj Esperanto-Kongrsoj de Francio kaj iu(j) najbara(j) lando(j) okazis kune, kaj krome la landa asocio ankaŭ du-foje gastigis la Kongreson de Eŭropa Esperanto-Unio, en 1995 la 2-an en Parizo kaj en 2024 la 11-an en Strasburgo. Aldone ankaŭ la jubilea, 100-a Universala Kongreso de Esperanto en 2015 okazis en Francio, en Lillo, memore al la unua UK de 1905 en Bulonjo-ĉe-Maro.

La aktuala kongreso de 2026 okazos la inter 23-a kaj 25-a de majo 2026 en Hérouville-Saint-Clair.

Antaŭaj Kongresoj de Esperanto en Francio okazis inter alie:
* en 2025 en Nantes, centro de la administra regiono Luarlandoj kaj de la departemento Loire-Atlantique
* en 2024 en Strasburgo: la 11-a Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio
* en 2022 en Trélissac en la regiono Perigordo
* en 2020 kaj 2021 ne pro la kronvirusa pandemio
* en 2017 en la Pariza regiono, en la urbo Mandres-les-Roses de la departemento Val-de-Marne
* en 2015 en formo de la jubilea, 100-a Universala Kongreso de Esperanto en 2015 en Lillo
* en 2014 en la urbo Chambéry
* kaj kompreneble ankaŭ pli frue...

## Referencoj 
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Francio
Kategorio:Kongresoj
Mstislavice

**Mstislavice** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Bojiště en distrikto Havlíčkův Brod. Ĝi troviĝas proksimume 2 km oriente de Bojiště. Vivas ĉi tie  ().

**Mstislavice** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 2,65&nbsp;km².

## Historio
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1391.

## Loĝantaro 
## Pluaj fotoj 

Houses in Mstislavice, Bojiště, Havlíčkův Brod District.jpg|Mstislavice
Road in Mstislavice, Bojiště, Havlíčkův Brod District.jpg|Mstislavice

Kategorio:Bojiště
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Havlíčkův Brod
Kategorio:Setlejoj en Montetaro Křemešník
Martinika pinglovostulo

La **Martinika pinglovostulo** aŭ **Malgrandantila apuso**, *Chaetura spinicauda*, estas eta birdo de la familio de Apusedoj, kiu enhavas ankaŭ la apusojn, apusetojn, salanganojn, ktp. Ĝi troviĝas en Dominiko, Gvadelupo, Martiniko, Sankta Lucia, Sankta Vincento, kaj eble ĉe Neviso.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Stripuga pinglovostulo (*C. spinicaudus*), Palpuga pinglovostulo (*C. egregia*), Grizpuga pinglovostulo (*C. cinereiventris*), kaj la Martinika pinglovostulo iam estis lokitaj en la genro *Acanthylis*. Ĝi estas konsiderata neofta sur Gvadelupo kaj sufiĉe ofta sur la aliaj insuloj.

## Referencoj 
* *Swifts* de Chantler kaj Driessens, ISBN 1-873403-83-6

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Karibio
Mory

**Mory** estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Podbořany en distrikto Louny. Ĝi troviĝas proksimume 6&nbsp;km norde de Podbořany. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

Mory situas en katastra teritorio **Kněžice u Podbořan** kun areo 12,03&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1358.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Preĝejo de Naskiĝo de Virgulino Maria
* Statuo de sankta Johano Nepomuka
* Kamparana domo – devena n-ro 22
* Grenejo
* Kamparana domo n-ro 19
* Kamparana domo n-ro 28

## Ĉirkaŭaĵo
* Široké Třebčice

## Pluaj fotoj 

Mory 2019-03-30 Usedlost čp. 29.jpg|Domo
Mory 2019-03-30 Zřícenina u hřbitova.jpg|Ruino de domo
Mory 2019-03-30 Sýpka.jpg|Grenejo
Mory 2023-07-06 Sušárna.jpg|Sekigejo de lupolo
Mory - kostel Narození Panny Marie.jpg|Preĝejo de Naskiĝo de Virgulino Maria
Mory 2023-07-06 Rybník Leska.jpg|Fiŝlago Leska

Kategorio:Podbořany
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Louny
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Kategorio:Minado de brunkarbo en Ĉeĥio
Kategorio:Minado en distrikto Louny
Kategorio:Eksaj municipoj en Ĉeĥio
Kázmér Antal Zsilinszky

**Kázmér Antal Zsilinszky** [ĵilinski], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Zsilinszky Kázmér Antal** estis hungara pastro, benediktana monaĥo, instruisto.

 naskiĝis  en Érsekújvár (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Nové Zámky en Slovakio), li mortis  en Nové Zámky (nun en Slovakio).

## Biografio 
 maturiĝis en hungara gimnazio en sia naskiĝurbo kiel jam apartenaĵo de Ĉeĥoslovakio, poste li studis en Universitato Komenio en Bratislavo. Li komencis la novicadon en 1929, poste li studis teologion en Universitato de Karolo, fine en 1934 li pastriĝis. Li instruis 4 jarojn en benediktana hungara gimnazio en Komárno, poste li studis kaj akiris plian diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány, dum jaron li estis pastro de Veszprémvarsány. Ekde 1943 li denove instruis en jam denove hungara urbo Komárom, sed en 1945 Ĉeĥoslovakio reakiris ĝin kaj fermis la hungaran gimnazion. Li estis pastro, sed ankaŭ li instruis sekrete. En 1949 li estis translokita al Kláštor pod Znievom, kie li instruis en la gimnazio kaj estis prefekto de la seminario, krome li estis subpastro. Ekde 1952 ĝis la pensiuliĝo pro malsano en 1977 li estis pastro en pluraj vilaĝoj.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Kincseskönyv.* (1936)
* *Missa Recitata* (1939)

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto (legebla en la 48-a paĝo)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj benediktanaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kostarika apuso

La **Kostarika apuso**, *Chaetura fumosa*, estas eta birdo de la familio de Apusedoj, kiu enhavas ankaŭ la apusojn, apusetojn, salanganojn, ktp. Ĝi troviĝas en Kostariko kaj Panamo.

## Taksonomio kaj sistematiko
Dum multo de la 20a jarcento la Kostarika apuso estis traktita kiel subspecio de la Stripuga pinglovostulo (*C. spinicaudus*). Antaŭ tiam ĝi estis metita en la genron *Acanthylis* kun kelkaj aliaj apusoj kiuj estas nun en la genron *Chaetura*. Ĝi troviĝas en pluraj arbartipoj, duonmalfermaj areoj, paŝtejoj kaj agrikulturaj kampoj. En alteco ĝi plejparte troviĝas sub 900 m, sed troviĝas ĝis 1 200 m en la pli malsekaj partoj de sia teritorio. Ĝi estas "ofte la plej ofta *Chaetura* ene de sia teritorio" kaj estas konsiderata abunda en la kostarikaj malaltebenaĵoj, kvankam malofta en Panamo. Ĝi troviĝas en pluraj protektitaj areoj.

## Referencoj 
* *Swifts* de Chantler kaj Driessens, ISBN 1-873403-83-6

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Kostariko
Kategorio:Birdoj de Panamo
Chiroxiphia

***Chiroxiphia*** estas genro de birdoj el la familio de pipredoj. Ĝi enhavas 7 speciojn, troviĝantajn en Centrameriko kaj Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Passeriformes - paseroformaj
**Pipridae - pipredoj
****Chiroxiphia* Cabanis, JL, 1847
*****Chiroxiphia bokermanni* (Coelho, G; Silva, WAG, 1998) - araripa manako
*****Chiroxiphia galeata* (Lichtenstein, MHC, 1823) - kaska manako
*****Chiroxiphia lanceolata* (Wagler, JG, 1830) - lancvosta manako
*****Chiroxiphia linearis* (Bonaparte, CLJL, 1838) - longvosta manako
*****Chiroxiphia pareola* (Linnaeus, C, 1766) - bludorsa manako
******Chiroxiphia pareola atlantica* de Dalmas, R, 1900
******Chiroxiphia pareola pareola* (Linnaeus, C, 1766)
******Chiroxiphia pareola regina* Sclater, PL, 1856
******Chiroxiphia pareola napensis* Miller, WD, 1908
*****Chiroxiphia boliviana* Allen, JA, 1889 - jungaa manako
*****Chiroxiphia caudata* (Shaw, G, 1793) - blua manako

## Etimologio
La scienca genra nomo *Chiroxiphia* estas kunmetaĵo de la antikvaj grekaj *χείρ* (*kejr* = "mano") kaj *ξιφίας* (*ksifias* = "spadoforma"), ĉar tiuj pipredoj havas pintajn unarangajn flugilplumojn.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Palpuga pinglovostulo

La **Palpuga pinglovostulo**, *Chaetura egregia*, estas eta birdo de la familio de Apusedoj, kiu enhavas ankaŭ la apusojn, apusetojn, salanganojn, ktp. Ĝi troviĝas en Bolivio, Brazilo, Kolombio, Ekvadoro, kaj Peruo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Palpuga pinglovostulo estis foje traktita kiel samspecia kun la Grizpuga pinglovostulo (*C. cinereiventris*). Ambaŭ, la Stripuga pinglovostulo (*C. spinicaudus*), kaj la Martinika pinglovostulo (*C. martinica*) estis iam metitaj en la genron *Acanthylis*. La Palpuga pinglovostulo estas monotipa. Oni ĝenerale supozas, ke ĝi estas unu el la pli maloftaj membroj de la genro *Chaetura*, sed almenaŭ en partoj de Peruo ĝi estas pli ofta ol kelkaj el la aliaj kaj abundas en partoj de Ekvadoro.

## Referencoj 
* *Swifts* de Chantler kaj Driessens, ISBN 1-873403-83-6

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Kategorio:Birdoj de Peruo
Kategorio:Birdoj de Bolivio
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Reĝa Ateneo de Antverpeno

La **Reĝa Ateneo de Antverpeno** -  - estas mezlernejo en Antverpeno, Flandrio, la nederlandlingva parto de Belgio.

Konata lernejano ekemple estis la posta verkisto Lode Baekelmans (1879-1965), kiu iĝis iĝis komerca kaj poste urba oficisto, inter aliaj en la urba biblioteko, kie li kunadministris la Esperanto-fakon, kaj kies ĉefbibliotekisto li iĝis (kelkaj el liaj plej bonaj noveloj estis eldonitaj esperantlingve en la libreto *Elektitaj Noveloj*).

Kategorio:Antverpeno
Oploty

**Oploty** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Podbořany en distrikto Louny. Ĝi troviĝas proksimume 6,5&nbsp;km norde de Podbořany. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

Oploty situas en katastra teritorio **Kněžice u Podbořan** kun areo 12,03&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1287.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Kapelo de sanktaj Johano kaj Paŭlo

## Pluaj fotoj 

Oploty 2020-10-24 Hospodářský dvůr.jpg|Mastruma korto
Oploty 2020-10-24 Torzo sýpky.jpg|Ruino de grenejo
Oploty čp. 1.JPG|Domo en Oploty
Oploty 2020-10-24 Kaple svatého Jana a Pavla 1.jpg|Kapelo de sanktaj Johano kaj Paŭlo

Kategorio:Podbořany
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Louny
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Galina Ulanova

**Galina Sergeevna ULANOVA** (; naskiĝis la 26-an de decembro 1909 (julia) / 8-an  de januaro 1910 (gregoria) en Sankt-Peterburgo - mortis la 21-an de marto 1998) estis rusa baledincistino. Ŝi estas ofte citita kiel unu el la plej grandaj balerinoj de la 20-a jarcento.

Galina Ulanova estas Popola Artisto de USSR (1951), Heroino de Socialisma Laboro (1974, 1980), laŭreato de la Lenin-Premio (1957) kaj kvar Stalin-Premioj de la unua grado (1941, 1946, 1947, 1950).

## Vivo 
[maldekstre|eta|Ulanova kun [Yuri Timofeyevich Zhdanov|Jurij Ĵdanov en *Romeo kaj Julieta*]]
[dekstra|eta|333x333ra|La tombo de Galina Ulanova ĉe la [Novodeviĉe-tombejo en Moskvo .]]
Galina Ulanova estis filino de solisto kaj dancistino kaj baletmajstro ĉe la Mariinskij-Teatro. Ŝi komencis sian trejnadon en la aĝo de naŭ jaroj ĉe la filiigita baletlernejo de la teatro. Ŝi estis instruita de Agripina Vaganova kaj post diplomiĝo en majo 1928, ŝi dancis por la baletkompanio de la *Ŝtata Akademia Opero- kaj Baleta Teatro*, poste konata kiel la Kirov-Baleto. Ŝi baldaŭ komencis siajn soloajn rolojn. La publiko amis ŝin precipe pro ŝia esprimivo, kiu permesis al ŝi vivigi siajn rolulojn. Ekzemple, en 1932 ŝi ludis Johanan en la drambaleto  *La Flamoj de Parizo* de Vasilij Vainone, en kiu la popolo de Parizo en 1792 realigis la revolucion per koreografio sur la scenejo. En 1940, ŝi dancis Julietan en la rusa premiero de *Romeo kaj Julieta* de Prokofjev.

Post pluraj gastaj aperoj, ŝi aliĝis al la Bolŝoj-Baleto en Moskvo en 1944. Ŝi restis ligita al la Bolŝoj-Baleto kiel baletinstruistino eĉ post sia emeritiĝo kiel dancistino en 1963.

En 1960, ŝi fariĝis baletinstruistino ĉe la Bolŝoj-Teatro, kie ŝi estis solistino. Inter ŝiaj lernantoj estis Jekaterina Maksimova kaj Vladimir Vasiliev.

Ŝin sukcedis ĉe la Bolŝoj Maja Plisetskaya.

Rekonante ŝiajn atingojn, ŝi ricevis la titolon *Prima Ballerina Assoluta*. En 1960, ŝi estis elektita al la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj. En 1994, la asteroido 5421 Ulanova estis nomita laŭ ŝi.

Galina Ulanova estis edziniĝinta dufoje sed ne havis infanojn.

La urbo Moskvo starigis tombon por la mondfama dancistino en la Novodeviĉe-Tombejo, sur kiu ŝi estas prezentita en la rolo de *Odette* el la baleto Cignolago.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Nekrologo *de la New York Times*
* *Dimanĉo New York Times* de Anna Kisselgoff, 29-a de marto 1998
* *La Balerina Galerio*
* *La Galerio de Majstroj de Muzika Teatro*

Kategorio:Sovetiaj baletistoj
Kategorio:Rusiaj baletinstruistoj
Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro
Kategorio:Ordeno de Artoj kaj Literaturo (Francio)
Kněžice (Podbořany)

**Kněžice** estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de urbo Podbořany en distrikto Louny. Ĝi troviĝas proksimume 7&nbsp;km norde de Podbořany. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

Kněžice situas en katastra teritorio **Kněžice u Podbořan** kun areo 12,03&nbsp;km². En la katastra teritorio Kněžice u Podbořan situas ankaŭ&nbsp;Mory kaj&nbsp;Oploty. Sur la orienta rando de la vilaĝo troviĝas kunfluejo de rojo Dolánecký potok kun rojo Leska.

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1295.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Kamparana trabfaka domo ĉe n-ro 19
* Kamparana bieneto n-ro 9
* Kamparana bieneto n-ro 18
* Sonorilejo
* Preĝejo de sankta Katarina

## Pluaj fotoj 

Socha Krista , Knezice.JPG|Plastikaĵo de Kristo sur monto Olivetská hora
Kněžice18.JPG|Trabfaka domo n-ro&nbsp;18
Kněžice9.JPG|Kněžice
Kněžice - hrázděný dům č.p. 19.jpg|Kněžice
Kněžice zvonice kostel.JPG|Sonorilejo kaj preĝejo

Kategorio:Podbořany
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Louny
Kategorio:Setlejoj en Mosta baseno
Kaska manako

La **kaska manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *galeata* venas el latino *gălĕātus* (= kiu portas kaskon; el *gălĕa* = kasko), pro la distinga ruĝa kresto ĉe la masklo Inoj kaj nematuraj maskloj havas unuforman obtuze verdan plumaron similan al aliaj inoj de Pipredoj. Maskloj estas brile nigraj kun rimarkinda ruĝa kresto kiu etendiĝas trans la mantelon, nukon kaj kronon. Subplenkreskaj maskloj havas verdan plumaron kun la karakterizaj nigraj kaj ruĝaj koloroj de la plenkreska masklo, kiuj elkreskas en makuloj.

## Disvastiĝo kaj habitato
La kaska manako estas endemia de la regiono Cerado, plejparte en Brazilo kaj kun teritoriaj etendaĵoj en nordeostaj Bolivio kaj Paragvajo. Ĝi troviĝas en galeriaj arbaroj, loke ankaŭ en palmejoj (*Mauritia flexuosa*) kaj falfoliaj aŭ marĉaj arbaroj, plejparte je 500–1 100 m super marnivelo.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Faŭno de Sudameriko
Ĉiansinan

**Ĉiansinan,** aŭ laŭ plena nomo **Ĉiansinan Bui kaj Miao Aŭtonomio,** ĉine **黔西南布依族苗族自治州,** laŭ pinjino *Qiánxīnán Bùyīzú Miáozú Zìzhìzhōu* estas aŭtonoma prefektujnivela milionurbo en provinco Gŭiĝoŭo de Ĉina Popola Respubliko.
eta|maldekstre|

## Demografio 
En 2020 la prefektujnivela loĝantaro estis  homoj.

## Geografio 
eta|maldekstre|
La prefektujnivela aŭtonomio kuŝas ene de baseno de la Perlorivero kovrante areon de 16 804 km² kaj administras 8 distriktonivelajn dividojn. La plej granda parto situas inter mil kaj 2 mil metroj laŭ alteco. La plej alta punkto estas 2207 metroj; la plej malalta 275 m, rezultante diferencon de 1932 m.

## Historio 
Ĉi tiuj areoj estis integrigitaj en la Ĉinan Popolan Respublikon en 1950. Ĉiansinan Aŭtonoma prefektujnivela urbegoo estis establita en 1982, sed antaŭe kaj poste administraj ŝanĝoj okazis.

## Trafiko 
eta|maldekstre|
Spite la krudan geografian areon Ĉiansinan estas bone alirebla per trajnoj kaj vojoj.

## Klimato 
La klimato estas humida subtropika laŭ klimata klasifiko de Köppen (Cwa) kun influo de musono. Pluvo kaj varmo okazas samtempe, la senfrosta periodo estas longa sen severaj vintroj kaj sen sufokaj someroj. Pro la signifaj relativaj altecdiferencoj la temperaturo varias laŭ la alteco. La jara averaĝa temperaturo estas  kaj varias inter . Jare averaĝe pluvas 1451 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, ĝi kulminas junie kaj julie, respektive malkulminas decembre kaj januare.

## Vidindaĵoj 
* kontraŭjapana milita aŭtovojo "Dudek Kvar Turnoj"

## Fontoj 
* WikiTrans

兴义-巴结镇 - panoramio.jpg|Urba vojo
册亨县 Ceheng - Mapillary (iOkTzt-pH 3Pq-sc6VJxXw).jpg|Strato
兴义市 - panoramio.jpg|Alta domo
Beipanjiang Suspension Road Bridge-6.jpg|Ponto

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
Lancvosta manako

La **lancvosta manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en suda Centrameriko kaj norda Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *lanceolata* venas el latino *lancĕŏlātus* (= "lancoforma"; el *lancĕa* = "lanco"), pro ĝiaj akre pintaj centraj vostoplumoj

## Disvastiĝo kaj habitato
La lancvosta manako troviĝas en la pacifika marborda regiono de plej suduesta Kostariko kaj Panamo, en norda Kolombio laŭlonge de la kariba marbordo, kaj norda Venezuelo (ĝis la Paria Duoninsulo). Estas ankaŭ izolita populacio en centra Kolombio (Tolimo, Kundinamarko). Ĝi troviĝas en arbaroj, de sekaj ĝis humidaj, kun densa malalta kreskaĵo, ĝis 1500 m, loke ĝis 1700 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Palaco de la Vicreĝo Laserna

La **Palaco de la Vicreĝo Laserna** (konata ankaŭ kiel **Palaco de la Grafoj de la Andoj**) estas palaco en Jerez de la Frontera, Andaluzio, Hispanio. Ĝi estas ĉefe konstruita en novklasika stilo, kvankam ĝi konservas detalojn de pli fruaj arkitekturaj stiloj.

## Historio 
La palaco estas konstruita sur fundamentoj de arabaj konstruaĵoj. Post restaŭraj laboroj en la konstruaĵo, oni malkovris nasridan kahelornamaĵon el la 13-a jarcento, same kiel aliajn historiajn elementojn. La palaco apartenis al la sama familio ekde la rekonkero de Jerez en la 13-a jarcento. En la 18-a jarcento oni realigis gravan reformon, kiu donis al la palaco la novklasikan aspekton, kiun ĝi havas hodiaŭ.

En la 18-a jarcento naskiĝis en la palaco José de la Serna e Hinojosa, la unua Grafo de la Andoj kaj la lasta Vicreĝo de Peruo. Honore al lia figuro, la palaco ricevis la nomon Palaco de la Vicreĝo Laserna. Ekde tiam ĝi estis la kutima loĝejo de la Grafoj de la Andoj.
eta|Enireja korto de la Palaco de la Vicreĝo Laserna

## Konservado 
La palaco troviĝas en tre bona stato de konservado, ĉar ĝi estis la tradicia loĝejo de la nobela titolo Grafo de la Andoj kaj restis loĝata tra la tempo.

## Heredaĵo 
La palaco posedas riĉan kulturan kaj artan heredaĵon, kiun la familio malfermis al vizitantoj ekde aprilo 2015. Laŭ la *Furniture History Society* de Londono, ĝi enhavas unu el la plej gravaj artkolektoj en Andaluzio.

## Aldona konstruaĵo 
En 1925, okaze de la Kanonika Kronado de la Madono de Monto Karmelo en Jerez de la Frontera, la sesa Grafo de la Andoj, Francisco Moreno Zuleta, ordonis la konstruadon de nova aldona konstruaĵo apud la palaco por gastigi la registaron, kiu partoprenis la eventon en plena konsisto. Hodiaŭ tiu konstruaĵo estas integrita en la palacan komplekson.

## Kortoteatro 
En la ĝardenoj de la nuna palaco ekzistis en la 17-a jarcento **kortoteatro** (*corral de comedias*), populara hispana teatroformo de la Hispana Ora Jarcento. Ĝia enirejo situis ĉe la strato Santa Isabel, kaj tiutempe la konstruaĵo formis angulon kun hodiaŭ malaperinta strato, la strato Comedias.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Gvidata vizito (video)

Kategorio:Palacoj en Hispanio
Kategorio:Jerez de la Frontera
Longvosta manako

La **longvosta manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en Centrameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *linearis* signifas en latino "linia", pro la longa fadena vosto de la masklo

## Disvastiĝo kaj habitato
La longvosta manako troviĝas laŭlonge de la uesta marbordo de suda Meksiko, Gvatemalo, Salvadoro, Honduro, Nikaragvo, kaj norda Kostariko. Ĝi vivas en tropikaj sekaj arbaroj, antaŭmontaraj tropikaj humidaj arbaroj, kaj foje en montaraj nubarbaroj. Ĝi preferas arbarojn kun abunda grunda vegetaĵaro, kiel ekzemple laŭlonge de mangrovaj marĉoj, ĝenerale je altitudoj sub 1500 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Ĉapmana pinglovostulo

La **Ĉapmana pinglovostulo** aŭ *apuso de Chapman*, *Chaetura chapmani*, estas eta birdo de la familio de Apusedoj, kiu enhavas ankaŭ la apusojn, apusetojn, salanganojn, ktp. Ĝi troviĝas en Bolivio, Brazilo, Kolombio, Franca Gujano, Gujano, Panamo, Peruo, Surinamo, Trinidado, Venezuelo, kaj eble Ekvadoro.

## Taksonomio kaj sistematiko
La apuso de Chapman havas du subspeciojn, la nomigan *C. c. chapmani* kaj *C. c. viridipennis*. Dum tempo fine de la 20-a jarcento *viridipennis* estis traktata kiel aparta specio, la "amazonia" aŭ "Matogrosa" apuso, sed la taksonomiaj sistemoj baldaŭ revenis al la antaŭa du-subspecia modelo. Antaŭ longe, la apuso de Chapman, la kamentuba apuso (*C. pelagica*) kaj la apuso de Vaux (*C. vauxi*) estis traktataj kiel ununura specio.

Ambaŭ nomo kaj la ordinara kaj la specia epiteto honoras al "tiu fama fakulo pri Neotropisaj birdoj, Frank M. Chapman". Ĝi estas "unu el [la] plej maloftaj sudamerikaj apusoj kun malmultaj specimenoj aŭ observaĵoj... precizaj limoj de [ĝia] reprodukta teritorio [ne] estas bone konataj."

## Referencoj 
* *Swifts* de Chantler kaj Driessens, ISBN 1-873403-83-6

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Kategorio:Birdoj de Peruo
Kategorio:Birdoj de Bolivio
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Miklós Orbán Arató

**Miklós Orbán Arató** [miklOŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Arató Miklós Orbán** estis hungara pastro, cisterciana monaĥo.

 naskiĝis  en Pécs, li mortis  en Pécs.

## Biografio 
 maturiĝis en cisterciana gimnazio en sia naskiĝurbo en 1941, poste li studis en Scienca Universitato de Erzsébet (nun Universitato de Pécs), sed li soldatiĝis, eĉ li estis militkaptito en Francio. Hejmenveninta li akiris juran diplomon en 1947, poste li aliĝis al la cistercianoj en Zirc. En 1951 li finis la centran seminarion, rezulte li pastriĝis, sed pli frue la monaĥa vivo estis malpermesita, tial laŭjure li ne povis esti cisterciano, krome ankaŭ lia skolta vivo finiĝis. Li estis pastro preskaŭ 3 jardekojn en Budapeŝto, sed depost fino de la socialismo li estis monaĥejestro en Pécs ekde 1993 kaj reestablis la gimnazion. Li ricevis nuran premion en 2001.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Liturgikus lexikon.* (kunaŭtoro)

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio kaj aprezo nhungare kun foto
* biografio hungare

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Jungaa manako

La **jungaa manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *boliviana* estas la latinigo de Bolivio, kiu respondas al la ĉefa parto de la arealo de tiu specio.

## Aspekto
La Jungaa manako estas 12 ĝis 13 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 14 ĝis 22 g. La specio estas sekse dimorfa, kvankam ambaŭ seksoj havas mallongan plumtufon sur la antaŭa krono. Plenkreskaj maskloj havas malgrandan malhelruĝan makulon en la centro de sia krono kaj palbluan dorson. La cetero de ilia plumaro estas nigra. Plenkreskaj inoj havas olivecverdajn suprajn partojn kun pli brunaj flugilkovriloj kaj flugilplumoj. Iliaj subaj partoj estas pli palverdaj, kiuj fariĝas eĉ pli palaj sur la malsupra ventro kaj subvostaj kovriloj. Ambaŭ seksoj havas brunajn, grizbrunajn aŭ ruĝecbrunajn irisojn, nigran aŭ nigrecan bekon, kaj tre variajn purpurbrunajn ĝis palflavecajn kremkolorajn krurojn kaj piedojn.

## Disvastiĝo kaj habitato
La jungaa manako troviĝas sur la eostaj deklivoj de la Andoj en Peruo, Bolivio kaj norda Argentino. Ĝi vivas en la humidaj montarbaroj de la Jungaoj.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Bludorsa manako

La **bludorsa manako** () estas birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi havas 4 subspeciojn troviĝantajn en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *pareola* estas latina diminutivo de la genro *Parus* ("paruo"), pro la ĝenerala aspekto de tiu specio kiu similas al parueto.

## Aspekto
Kiel aliaj manakoj, ankaŭ la bludorsa manako estas kompakta, helkolora arbara birdo, tipe 13 cm longa kaj pezanta 19 g. La masklo estas plejparte nigra kun helblua dorso kaj paloranĝaj kruroj. La krono estas tipe ruĝa, sed flava ĉe *C. pareola regina* el sudokcidenta Amazonio. La ino havas olivecverdajn suprajn partojn, kaj iom pli palajn olivecverdajn subajn partojn. Junaj maskloj estas olivecverdaj, sed montras ruĝan ĉapon kaj la komencon de blua dorso dum ili maturiĝas.

## Disvastiĝo kaj habitato
La bludorsa manako troviĝas en norda, eosta kaj uesta Brazilo, Gujanoj, eosta Venezuelo, suda kaj suduesta Kolombio, eosta Ekvadoro, kaj norda kaj eosta Peruo. Ĝi ĉefe vivas en humidaj arbaroj kaj maturaj duarangaj arbaroj kun abunda ligneca subkreskaĵaro, ĉefe en malaltebenaĵoj ĝis ĉirkaŭ 500 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Blua manako

La **blua manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *caudata* estas latina vorto kiu signifas "vostohava" (el *cauda* = vosto), pro la longigitaj centraj vostoplumoj videblaj ĉe ambaŭ seksoj de tiu specio Antaŭe, la nomo "hirundvosta manako" estis vaste uzata, sed ĉar ĝi estas misgvida (la vosto estas malsimila al tiu de iu ajn hirundo), ĉi tiu nomo estis plejparte forlasita por "supera blua manako". Kiel sugestas ĉi tiu ordinara nomo, la masklo estas - sendube - la manakeno kun plej multe da bluo en la plumaro. La tuta korpo estas brilblua, dum la flugiloj, vosto kaj kapo, krom la ruĝa ĉapo, estas nigraj. La multe pli senbrila ino estas ĝenerale verdec-bruna. Ambaŭ seksoj havas longecajn centrajn vostoplumojn.

## Disvastiĝo kaj habitato
La blua manako troviĝas en suda Brazilo, sudeosta Paragvajo kaj plej nordeosta Argentino. Ĝi vivas en humidaj arbaroj kaj duarangaj arbaretoj, kaj ankaŭ en arbarorandoj, ĝenerale sub 1500 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Epilobium alpestre

'''''***, do **alpa epilobio*', estas botanika specio el la genro epilobio (latine kaj fake botanike *Epilobium*). Kiel ĉiuj aliaj specioj de epilobio, ankaŭ  estas herbo kun duope kontraŭsidantaj folioj kaj kvarnombraj epiginaj floroj kaj kun lanohavantaj semoj en kvarangula kapsulo. La sciencan nomon enkondukis .

## Referencoj 
Kategorio:Onagracoj
Zoltán Elizeus Bán

**Zoltán Elizeus Bán,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Bán Zoltán Elizeus** estis hungara pastro, cisterciana monaĥo, prioro, instruisto.

 naskiĝis  en Kaposvár, li mortis  en Zirc?.

## Biografio 
 maturiĝis en cisterciana gimnazio en Pécs en 1949, poste li aliĝis al la cistercianoj. Post la novicado li sensukcese disidis, tial li estis en prizono inter 1950-1954. Li estis zorgisto en pluraj komunaj hejmoj de pensiulitaj pastroj inter 1955-1957, dum en 1956 li monaĥiĝis en Bodajk. Inter 1957-1959 li studis en centra seminario en Budapeŝto, poste en 1960 li pastriĝis, 3 jarojn poste li monaĥiĝis en Pannonhalma. Inter 1962-1969 li estis librotenisto en maljunulejo en Pannonhalma, poste ĝis 1988 li estis pastro en pluraj vilaĝoj. Ekde 1988 li havis ankaŭ monaĥajn taskojn, ĉar ĝis 2008 li instruis novicojn en monaĥejo de Nagyvenyim, respektive en Zirc. En 2002 li akiris sciencan gradon Ph.D., fine li estis prioro (2004-2011). Li pensiuliĝis en 2012.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Kapcsolatunk az elhunytakkal. A purgatórium és a communio sanctorum összefüggése* (2005)

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio angle

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj prioroj
Xawery Dunikowski

dekstra|eta|Statuo de urbestro Józef Dietl en Krakovo de Xawery Dunikowski
maldekstra|eta|Tombo de Xawery Dunikowski en Varsovio
**Xawery Dunikowski** (naskiĝis la 24-an de novembro 1875 en Krakovo, Aŭstrio-Hungario - mortis la 26-an de januaro 1964 en Varsovio) estis pola skulptisto kaj pentristo, kiu kaj plej konata pro siaj novromantikaj skulptaĵoj kaj arto inspirita de Aŭŝvico.

Li estis profesoro ĉe la Varsovia Akademio de Belartoj kaj la Krakova Akademio de Belartoj. Li estis instruisto de Jerzy Bandura, Zygmunt Gawlik, Józef Gosławski, Maria Jarema, Jacek Puget kaj Henryk Wiciński. Li estis malliberulo de Auschwitz dum la Dua Mondmilito. Li desegnis la monumenton al Józef Dietl en Krakovo.

## Eksteraj ligiloj 
* Xawery Dunikowski ĉe Culture.pl

Kategorio:Polaj skulptistoj
Kategorio:Polaj artistoj
Kategorio:Postvivintoj en la koncentrejo Aŭŝvico
Necesejtrejnado

**Necesejtrejnado** estas la praktiko instrui iun, precipe junan infanon aŭ bebon, uzi poton kaj necesejon por urinado kaj fekado. Malmulte oni scias pri necesejtrejnado en antaŭmodernaj socioj, sed sintenoj pri trejnado variis signife en lastatempa historio kaj varias laŭ kulturoj kaj demografio. Multaj modernaj aliroj al necesejtrejnado baziĝas sur kondutismo kaj kogna psikologio.

Specifaj rekomendoj varias signife laŭ metodoj, kvankam kelkaj estas konsiderataj efikaj; mankas specifaj studoj pri kompara efikeco. Neniu ununura aliro estas universale efika por lernantoj, nek por la sama lernanto laŭlonge de la tempo, kaj edukistoj eble bezonos adapti siajn metodojn laŭ la situacio. En iuj kulturoj, lernado komenciĝas baldaŭ post la naskiĝo. Tamen, en la plej multaj industrilandoj, ĝi komenciĝas inter 18 monatoj kaj du jaroj, kaj la plej multaj infanoj plene lernas antaŭ la aĝo de kvar jaroj, kvankam multaj eble ankoraŭ spertos fojajn malsukcesojn.

## Malfacilaĵoj 
Certaj kondutaj kaj medicinaj kondiĉoj povas malhelpi necesejtrejnadon kaj pliigi la tempon kaj penon bezonatajn por sukcesa kompletigo. En certaj cirkonstancoj, profesia interveno de sanprofesiulo povas esti necesa. Tamen, tio estas malofta, kaj la vasta plimulto de infanoj lernas sukcese, eĉ tiuj, kiuj spertas malfacilaĵojn.

Infanoj povas alfronti certajn riskojn asociitajn kun necesejtrejnado, kiel ekzemple glitado sur la planko aŭ falado de la necesejkovrilo. Necesejtrejnado povas, en iuj kazoj, konduki al infanmistrakto. Kelkaj necesejtrejnadpraktikoj estis evoluigitaj, kelkaj specialigitaj, aliaj vaste uzataj.

Kategorio:Fekaĵo
Kategorio:Urino
Kategorio:Beboj
Kategorio:Infanaĝo
Kategorio:Necesejoj
Kategorio:Patrozorgo
Kategorio:Disvolviĝa psikologio
Kategorio:Pediatrio
Januaro de 2026

Jen **listo de okazaĵoj en januaro 2026**:

;
*   Bulgario aniĝis en Eŭrozonon.
*  Almenaŭ 40 mortoj kaj multaj vunditoj pro fajro en trinkejo de skistacio Crans-Montana, Svisio.;
*  Almenaŭ 45 mortoj pro fervoja akcidento ĉe Adamuz (Kordobo), Hispanio.
;
*   La armeo de Usono bombardadis diversajn celojn en Venezuelo, inklude en Karakaso, okazigis okdekon da mortoj kaj forportis ties ŝtatestron Nicolás Maduro kaj lian edzinon Cilia Flores. La vicprezidantino Delcy Rodríguez komisiite transprenis liajn funkciojn.;
*  Almenaŭ 32 mortoj pro la kolapso de gruo sur vagonaro en Tajlando.
*  La protestoj en Irano pro ekonomiaj kaj sociaj kialoj jam rezultigis pli ol du mil mortojn.
;
*  Amasaj protestoj okazas en Irano pro ekonomiaj kaj sociaj kialoj.
;
*  Diplomatia krizo okazas inter Usono kaj eŭropaj landoj pro la volo de Donald Trump aneksi Gronlandon.
;
*  Ĉirkaŭ 200 homoj mortis enterigitaj pro kolapso de mino de koltano en nordoriento de la Demokratia Respubliko Kongo
*  Episkopino Sarah Mullally estis oficiale nomumita kiel la 106-a Ĉefepiskopo de Canterbury, la unua virino nomumita al la posteno de gvidanto de la Anglikana Eklezio.
*  1 500 homoj evakuitaj el Niscemi, Italio, post kiam la ciklono Harry kaŭzis 4 km longan abismon en montetoflanko.
;
*  La militista junto de Ibrahim Traoré malfondis ĉiujn politikajn partiojn de Burkina Faso.
;
*   La armeo de Israelo konfirmis, ke jam mortis 70 000 palestinoj pro la atako al Gazaa Sektoro, kio estas preskaŭ 70 mortoj kontraŭ unu farita dum la atako de Hamaso.

01
Kategorio:Januaro laŭ jaroj
Cindrovosta apuso

La **Cindrovosta apuso**, *Chaetura andrei*, laŭ kio ankaŭ *Apuso de Andre*, estas vundebla birdospecio de la familio de Apusedoj, kiu enhavas ankaŭ la apusojn, apusetojn, salanganojn, ktp. Ĝi troviĝas kiel endemio en norda kaj centra Venezuelo. Marín plue sugestis, ke la cindrovosta apuso estas identa al la Vauksa pinglovostulo de la subspecio *aphanes*. Se oni sekvas ĉi tiun aliron, *andrei* (kun *aphanes* kiel pli juna sinonimo) fariĝas subspecioj de la Vauksa pinglovostulo. Ĉi tiu lokigo, tamen, estis konsiderata erara fare de Restall et al. (2006), kiuj asertas, ke *andrei* kaj *aphanes*, kvankam preskaŭ identaj sub normalaj kampokondiĉoj, fakte diferencas kaj ankaŭ havas malsamajn kondutojn kaj vivejajn preferojn (cindrovosta apuso preferas arbarajn riverojn de malaltaj teroj, dum la raso *aphanes* de Vauksa pinglovostulo preferas montodeklivojn). Komence de 2020, taksonomiistoj retenis cindrovostan kiel subspecion de la Vauksa pinglovostulo.

Detala studo de Chesser et al. (2018) subtenis la aserton de Restall et al., ke cindrovosta apuso estas aparta specio de la Vauksa pinglovostulo. Surbaze de tiuj datumoj, la Sudamerika Klasifik-Komitato de la Usona Ornitologia Societo (AOS) apartigis la cindrovostan de la apuso de Vaux kiel sian propran specion en junio 2020. La Internacia Ornitologia Unuiĝo kaj Internacia Ornitologia Kongreso (IOC) sekvis la ekzemplon en januaro 2021.

## Distribuado kaj habitato
Cindrovosta apuso estas endemia de Venezuelo, trovebla en foliarbaroj de la orientaj malaltebenaĵoj kaj la oriento de la Venezuela Marborda Montaro.

## Referencoj 
* *Swifts* de Chantler kaj Driessens, ISBN 1-873403-83-6

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
Vasilij Solovjov-Sedoj

**Vasilij Solovjov-Sedoj** -  - estis rusia kaj sovetunia muzikisto kaj komponisto. Li naskiĝis la 12-an de aprilo 1907 en Sankt-Peterburgo kaj mortis la 2-an de decembro 1979 en la sama urbo, tiutempe komunisme nomita Leningrado. Aparte li konatas pro lia origine ruslingva kanto *Apudmoskvaj vesperoj* (, Podmoskovnije veĉera), kiu ankaŭ populariĝis en esperantlingva versio. La tekston de la kanto verkis la poeto Miĥail Matusovskij.

Honore al li, la asteroido 5078 Solovjev-Sedoj ricevis lian nomon.

## Pri la kanto 
* 
* virtuoza piana prezenteto de du junaj azianoj de 2026 en la socia retejo *TikTok*

Kategorio:Sovetiaj komponistoj
Xenopipo

***Xenopipo*** estas genro de birdoj el la familio de pipredoj. Ĝi enhavas 2 speciojn, troviĝantajn en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Passeriformes - paseroformaj
**Pipridae - pipredoj
****Xenopipo* Cabanis, JL, 1847
*****Xenopipo atronitens* Cabanis, JL, 1847 - nigra manako
*****Xenopipo uniformis* (Salvin, O; Godman, FD, 1884) - oliveca manako
******Xenopipo uniformis duidae* (Chapman, FM, 1929)
******Xenopipo uniformis uniformis* (Salvin, O; Godman, FD, 1884)

## Etimologio
La scienca genra nomo *Xenopipo* estas kunmetaĵo de 2 antikvaj grekaj vortoj, *ξένος* (*ksenos* = "fremda" aŭ "stranga"), kaj *πιπώ* (*pipo*) kiu estas sinonimo de *πίπρα* (*pipra* = "eta birdo") per kiu estis konstruita la nomo de la familio pipredoj. Tiu vorto do aludas ke tiu genro havas plurajn morfologiajn kaj kondutajn diferencojn rilate al la tipaj pipredoj.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Arĝentdorsa hirundapuso

La **Arĝentdorsa apuso**, **Arĝentdorsa pinglovostulo**, aŭ **Arĝentdorsa hirundapuso** (*Hirundapus cochinchinensis*, laŭ kio ankaŭ *Koĉinĉina hirundapuso*), estas granda apuso. Ĝi troviĝas en Sudorienta Azio, Sumatro, Javo kaj Tajvano. Ĝi estas vaganto en Kristnaskinsulo. Ilia natura vivmedio estas subtropikaj aŭ tropikaj malsekaj arbaroj de malaltaj teroj.

Tiuj birdoj havas tre mallongajn krurojn, kiujn ili uzas nur por alkroĉi sin al vertikalaj surfacoj. Ili konstruas siajn nestojn en rokofendoj de klifoj aŭ arbotruoj. Ili neniam surteriĝas volonte surgrunden (ĉar ili ne povus poste ekflugi) kaj pasigas plej parton de siaj vivoj en aero dumfluge, manĝante insektojn kiujn ili prenas per siaj bekoj (etaj sed grande malfermeblaj).

Estas tri agnoskitaj subspecioj, nome la jenaj:
* *H. c. rupchandi*, nomiga *H. c. cochinchinensis*, kaj *H. c. formosanus*

## Referencoj 
Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Julián Imre Ágoston

**Julián Imre Ágoston** [Agoŝton], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Ágoston Julián Imre** estis hungara pastro, cisterciana monaĥo, instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis *szentpéterúri* [sentpEterUri], lia plia persona nomo estis *Ödön*.

 naskiĝis  en Kalocsa, li mortis  en Budapeŝto.

## Biografio 
 maturiĝis en cisterciana gimnazio en Budapeŝto (laŭ alia fonto en Baja) en 1927, poste li aliĝis al la cistercianoj. Post siaj studoj li pastriĝis kaj monaĥiĝis en 1933, jaron poste li doktoriĝis kun pedagogia diplomo en Scienca Universitato Péter Pázmány. Ekde 1935 li estis subpastro en Előszállás, inter 1936–1948 li instruis en cisterciana gimnazio de Eger, poste li estis kolegiestro en Pécs. En 1950 la monaĥa vivo estis malpermesita, Ágoston estis subpastro en Andornaktálya en 1951, poste li estis arestita sen akuzoj. Liberiĝinta post morto de Stalino en 1953 li povis fari diversajn administrajn profanajn laborojn, fine inter 1963–1969 li instruis en bazlernejo de Biatorbágy. Dum sia aktiva periodo li verkis poemojn kaj prozojn.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Kaffka Margit.* (studo kaj disertaĵo, 1934)
* *Fekete remeteségem*. (poemoj, 1938; 3-a eldono: 1991)
* *Esteván.* Regény. (romano, 1942; 2-a eldono: 1991)
* *A magyartanítás módszertana.* (1947)
* *Kiadatlan versek.* (elektitaj poemoj, 2005)
* *Kunszentmártoni nyár, 1950.* (2013)

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* katolika leksikono (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj