open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frei Lagonegro

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Vale do Rio Doce* (do "Valo de Rivero Dolĉa") kaj en la mikroregiono *Peçanha* (esperante: *Pesanja''). Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Fronteira

**Fronteira** estas municipo brazila de subŝtato de Minas-Ĝerajso. Ĝi situantas ĉe latitudo 20°16'04" suda kaj je longitudo 49°11'58" okcidente, je altitudo de 458 metroj super marnivelo. La urbo havas populacion de 14.041 loĝantoj (IBGE/2010).

Ĝi havas areon de 200,00 km². La demografia denseco estas de 70,2 loĝ/km².

La limaj municipoj estas Frutal norde, Guaraci oriente, Icém sude kaj Orindiúva okcidente.

*Fronteira* signifas en la portugala "Landlimo".
Makako

**Makako** (*Macaca*) estas genro da simioj de la Malnova Mondo. Makakoj vivas en Azio de Hindio kaj Tibeto orienten ĝis Sulaveso, Javo, la Filipinoj kaj Japanio. Unu specio, la magoto (*Macaca sylvanus*), vivas en Nordorienta Afriko kaj Ĝibraltaro. En 2005 por la unua fojo dum pli ol 100 jaroj oni malkovris novan specion, *Macaca munzala*, el Arunaĉal-Pradeŝo (Nordorienta Hindio).

Tiuj orientalisaj kaj palearktisaj bestoj ofte estas uzataj por medicina esplorado, ĉar iliaj genoj multe similas al tiuj de la homo.

En 1990 oni malkovris ke preskaŭ ĉiuj (90%) malsovaĝaj makakoj estas kontaĝitaj per la viruso Herpeto-B. Tio ne ĝenas la makakojn, sed kiam la homo estas kontaĝita per ĝi, morto povas esti la rezulto.

## Taksonomio 
* '*Genro *Macaca* (Makakoj)*'
** *Macaca sylvanus* Magoto
** *Macaca silenus*
** *Macaca nemestrina*
** *Macaca leonina*
** *Macaca pagensis*
** *Macaca siberu*
** *Macaca maura*
** *Macaca ochreata*
** *Macaca tonkeana*
** *Macaca hecki*
** *Macaca nigriscens*
** *Macaca nigra*
** *Macaca fascicularis* - Longvosta makako 
** *Macaca arctoides*
** *Macaca mulatta* Rezuso
** *Macaca cyclopis*
** *Macaca fuscata*, ankaŭ Japana makako
** *Macaca sinica*
** *Macaca radiata*
** *Macaca assamensis* - Asama makako 
** *Macaca thibetana*
** *Macaca munzala* Arunaĉala makako

## Referencoj 
Kategorio:Cerkopitekedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno
Rudolf Kasztner

**KASZTNER Rezső** aŭ **Rudolf KASZTNER,** poste **Israel KASTNER** estis hungarlingva judo (n. 1906 en Kolozsvár [nun Rumanio] – m. 15-an de marto 1957, Tel-Avivo, Israelo), unu gvidanto de la budapeŝta cionisma kontraŭstaro. Li mondfamiĝis pro la traktadoj kun la nazioj, kio kondukis al eskapo de riĉaj hungaraj judoj. Pro la traktado, lia morala prijuĝo estas diversa.

Li studis al juristo, ĵurnalisto, estis kunlaboranto de 1925 ĝis 1940 de la hungarlingva juda taggazeto *Új Kelet*, en Kolozsvár. Kiam norda Transsilvanio estis aldonita al Hungario (1940), li translokiĝis en Budapeŝton kaj baldaŭ akiris aŭtoritaton en la cionisma movado. Li fondis en januaro de 1943 - kun Brand Joel - la Budapeŝtan Helpan Komisionon, la kunorganizon de la juda *Jewish Agency*.

Ĝis marto de 1944 (nazia okupado de Hungario), la Helpa Komisiono helpis fuĝon de la persekutitaj judoj. Post la okupo, Kasztner ektraktis kun gvidantoj de SS, i.a. kun Adolf Eichmann kaj Kurt Becher, ke kontraŭ kompenso, ili indulgu la vivon de la judoj. Laŭ la plano, kontraŭ 10.000 ŝarĝaŭtoj kaj aliaj militaj materialoj, la germanoj devintus permesi elmigradon de ĉ. 100.000 judoj. La plano fiaskis pro neapogo de la Aliancanoj.

Laŭ la postaj traktadoj de Kasztner, fine 1686 judoj povis forlasi Hungarion. Kasztner sukcese persvadis Becher, ke fine de 1944, mildigu persekuton de la judoj en Budapeŝto kaj oni permesu eskapi la judojn de Bratislavo al Svislando.

Kasztner - kun la familio- translokiĝis en 1946 en Israelon kaj daŭrigis la ĵurnalisman kaj la politikan agadon. Oni komence estimis lin, sed tio baldaŭ turniĝis al malamo kaj oni akuzis lin je Kunlaborado kun la nazioj.

Oni akuzis lin en 1953, ke li prisilentis la intencojn de la germanoj, tiel helpis murdon de centmilioj da judoj, dum lia familio kaj amikoj povis fuĝi. Kasztner ekis juĝproceson pri misfamigo, sed la juĝistaro trovis pruvita la akuzojn. La apelacio de Kasztner al Supera Kortumo venis tro malfrue, li ne ĝisvivis la rehabilitiĝon. Oni mortpafis lin la 4-an de marto 1957 antaŭ sia hejmo en Tel-Avivo, li mortis pro la vundoj.

Kategorio:Hungaroj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Hungaraj judoj
Askevatnet

**Askevatnet** estas lago en Norvegio. Ĝi situas en la insula komunumo Askøy kaj en la provinco Vestland; ĝis 2019 ĝi apartenis al la malnova provinco Hordaland. La laga areo kovras 2,15 kvadratajn kilometrojn, kaj la bordo ampleksas 10,53 kilometrojn.

## Vidu ankaŭ
* Listo de lagoj en Norvegio

[eta|maldekstra|400px|la feriejo *Kollevåg* aŭ *Kollevågen* havas unu el la plej pitoreskaj plaĝoj de Norvegio - borde de la [Norda Maro, nur proksime de la lago (!). Ĉiujare tie okazas la muzika festivalo "la perdita semajnfino"]]

Kategorio:Lagoj en Norvegio
Rigoberta Menchú

**Rigoberta Menchú Tum** (naskiĝis la 9-an de januaro 1959 en Chimel, Gvatemalo) estas gvatemala aktivulino pri homaj rajtoj kaj indiĝenaj rajtoj. En 1992 ŝi ricevis la Nobel-premion pri paco. Ŝi kandidatiĝas por la prezidenteco en Gvatemalo en septembro 2007. Ŝi kreskis dum la interna gvatemala milito kaj mem spertis malrespekton de homaj rajtoj.

Rigoberta Menchú Tum naskiĝis kiel kiĉeo-majao. Ŝi vizitis katolikan pensionan lernejon kaj lernis pri ideoj de teologio pri liberigo kaj feminismo. Ŝia patro estis arestita plurfoje kaj laŭdire eĉ torturita. 23-jara ŝi estas fondinta membro de la *Organizaĵo pri dokumentado kaj akuzo de malrespekto de homaj rajtoj*.

En 1983 estis publikigita ŝia biografio ("Yo, Rigoberta Menchú"), kiu mondfamigis ŝin, kvankam kelkaj eroj estis pridubitaj.

En 1992 ŝi ricevis la Nobel-premion pri paco, ĉefe pro agado celanta la homajn rajtojn kaj indiĝenajn rajtojn de la majaaj indiĝenoj.

Rigoberta Menchú Tum estas membro de la Roma Klubo.

## Bibliografio 
* Luitgard Koch: *Ich blicke in den Himmel und stehe mit beiden Beinen auf der Erde* in Charlotte Kerner (Hrsg): *Madame Curie und ihre Schwestern - Frauen, die den Nobelpreis bekamen*, Beltz Verlag, Weinheim und Basel 1997, ISBN 3-407-80845-3
* Elisabeth Burgos: *Rigoberta Menchú. Leben in Guatemala*, Lamuv Verlag, Bornheim-Merten 1984. ISBN 3-88977-001-0

## Eksteraj ligiloj 
* Idealoj: Rigoberta Menchú (germane)
* www.rigobertamenchu.org (hispane)

## Referencoj 
Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Senperfortaj aktivuloj
Kategorio:Majaaj homoj
Kategorio:Homoj de la Gvatemala Enlanda milito
Kategorio:Gvatemalaj homrajtaj aktivuloj‎
Kategorio:Nobel-premiitinoj
Bareliefo

[dekstra|eta|250px|Reliefo en la templo de [Banteaj Srei en Angkor, Kamboĝo.]]240px|dekstra|eta|Hindia bareliefo.
**Bareliefo** aŭ **basa reliefo** estas tipo de skulptaĵo. Ĝi prezentas nur malgrandan reliefon, estas plata kaj la prezentita objekto nur iom dispartiĝas de la fono, ĝi restas parto de la fono. Bareliefoj troviĝas sur fasado de konstruaĵoj, reprezentante ekzemple grandajn frisojn. La **basa reliefo** estas **skulpta tekniko** por ellabori bildojn aŭ enskribojn sur la muroj kiuj atingeblas per rimarkigo de la bordoj de la desegno kaj malpliigante la muron kaj gravurante la bildojn kiuj elstaras leĝere el la fundo, per kio akireblas tridimensia efekto.

Laŭ Francisko Azorín **bareliefo** estas *Reliefo malmulte elstara. Malalta reliefo.* Kaj li indikas etimologion el latina *bassus* + *re levare* (malalte levi).

## Historio 
Tiu ĉi tekniko estis elpensita kaj ege uzita kun granda lerteco en la Antikva Egiptio, kie, stariginte la murojn kaj pilonojn de la temploj, sperta artisto, konanto de la profilmodelo kaj la sanktaj proporcioj, komencis desegni la perimetron de la bildoj kaj la precipaj trajtoj, inkluzive de la hieroglifoj kiuj priskribis la scenon. Malpliigante la randon kaj tajlinte la internon de la bildoj, ĝi estis pentrita el vivaj koloroj.

Bareliefoj estas tipa arkitektura ero de la romaniko. Tre fama bareliefo estas la friso de Panateneoj el la Partenono de Ateno, skulptita de Fidio.

## Alia subsignifo 
Ankaŭ estas nomata *basa reliefo* la formoj aŭ bildoj kiuj leĝere elstarigas la ĝeneralan planon, tajlitaj sur lignotabuloj aŭ realigataj en la verkoj je matrico sur moneroj.

## Bildaro 

Dosiero:KomOmbo 2004-12.jpg|Relieve hundido: templo de Kom Ombo (Egiptio)
Dosiero:SFEC EGYPT KOM-OMBO 2006-005.JPG|Basa reliefo: Horuso kaj Sobek en Kom Ombo.
Dosiero:S F-E-CAMERON EGYPT 2006 FEB 01385.JPG|Meza reliefo: bildo de Bes en Dendero.
Dosiero:Pharaoh Menhaure triad statue, Caire-Musée.jpg|La triunuo de Micerino, kun bildoj en alta reliefo.
Dosiero:AngkorWatAbortionAD1150.JPG|Basa reliefo (Angkor Ŭat, Kamboĝo, ĉ. 1150)

## Vidu ankaŭ 
* Reliefo (arto)
* Alta reliefo

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Bareliefoj en Kebekio
Kategorio:Artaj teĥnikoj
Kategorio:Arto de Antikva Egipto
Kategorio:Fotado
Kategorio:Skulptado
Kategorio:Bareliefo
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Plevník-Drienové

eta|maldekstra|250px|Rigardo de rivero Váh
Municipo **Plevník-Drienové** etendiĝas sur maldekstra bordo de rivero Váh kaj en valo de rivereto Drienovka. Okcidentan parton de kotaro kreas alfluigaĵoj de Váh kaj Drienovka, mezan - montaran parton en Maninaj montoj kreas mezozoikaj rokoj. Montaro maldekstre de la vilaĝo apartenas al Suľovaj montoj, kiuj estas parto de protektita regiono Strážovské vrchy. La kotaro havas grandajn altecdiferencojn. La mezo de la vilaĝo troviĝas je alteco de 305 m super marnivelo, ĉe bordo de la rivero tio estas nur 290 m kaj sur Malý Manín (Malgranda Manino) 812 m sur marnivelo. Sed la plej alta loko troviĝas sur montodorso de Hoľazne kun nomo Havrania skala (Roko de korvo) en alteco 835 m.

## Historio 
**PLEVNÍK – DRIENOVÉ**
La unua skriba mencio pri la vilaĝo Plevník-Drienové datiĝas de jaro 1354 rilate kun grandsinjora bieno Považská Bystrica. La centro de la grandbieno dum tuta mezepoko ĝis fino de 18-a jarcento estis Považský hrad. Al ĝi apartenis ankaŭ vilaĝetoj Plevník kaj Drienové. Vojo ĉirkaŭ rivero Váh estis konata kiel komerca kaj milita – direkte al Moravio, Pollando kaj Hungario. Do, la pozicio de la vilaĝo estis tre favora.

En la jaro 1439 setlejo jam posedis nunan nomon PLEWNYK. Tiam enhavis 27 domojn. En la jaro 1828 jam enhavis 52 domajn kaj 463 loĝantojn. Je la fino de 19-a jarcento hungarigo influis ankaŭ nomon de la vilaĝo. El Plevník oni faris Pelyvnás, sed loĝantoj plu nomis ĝin Plevník. Komence de 20-a jarcento ĉi tien transloĝiĝis kelkaj familioj el regiono Kysuce.
Proksime de vilaĝo, tuj malantaŭ rivereto oni ekkonstruis ceterajn domojn kaj ekestis nova vilaĝo – Drienové. En dokumentoj unuan fojon enskribita kiel Drenow. Ĝi apartenis al kamparaj nobeloj Drienovský, Svidragoloj kaj pli poste al grandbieno Považská Bystrica. En la jaro 1947 la vilaĝo havis oficialan nonom Drienowe, el la jaro 1784 Drjenove. De fino de 19-a jarcento la vilaĝo devis nomiĝi Vágsomfalu. Ambaŭ vilaĝoj unuiĝis en la jaro 1952 kaj nun la vilaĝo nomiĝas Plevník-Drienové.

## Historiaj okazaĵoj. 
* 1534 – la unua historia mencio; Plevnuk anno domini 1534
* 1943 – invado de husanoj, forbruligita Považský hrad kaj ĉirkaŭaj *vilaĝoj
* 1529 – bataloj de Podmanicky gento, Plevnik elrabita
* 1852 – komasacio de parceloj, plimulto el propraĵo de kamparaj nobeloj akiris riĉulo Popper
* 1889 – incendio; forbrulis 90 domojn
* 1890 – konstruita fervoja haltejo
* 1927 – establita triklasa lernejo
* 1936 – elektrizado de la vilaĝo
* 1938 – deklarita ĝenerala mobilizo
* 1944 – ekagis partizana grupo
* 1945 – liberigo de la vilaĝo
* 1950 – konstruita vilaĝa drata radio
* 1960 – malfermita futbalejo
* 1988 – konstruita flughaveneto por etaj aviadiloj
* 1991 – vizito de prezidento de Ĉeĥoslovaka respubliko Václav Havel
* 1998 – malfermo de skilifto
* 2004 – 650-a datreveno de la unua skriba mencio
* 2004 – ekkonstruo de aŭtovojo D1
* 2007 - finkreita Esperanto-arkivo

Kategorio:Municipoj en distrikto Považská Bystrica
Kategorio:Municipoj en Slovakio kun kunmetita nomo
Lamanai

eta|maldekstra|240px|Majaruinoj de Lamanai
La majaruinoj de **Lamanai** troviĝas en Belizo (Mezameriko) sur la bordo de 48&nbsp;km longa enlanda laguno.

La signifo de la nomo Lamanai en la majaa lingvo estas *"subakvigita krokodilo"*. Lamanai estis loĝata dum ĉirkaŭ 3000 jaroj kaj estas tiel unu el la plej longe seninterrompe loĝataj majaurboj. Dum la klasika erao, ĉirkaŭ la jaro 700, la popolo kreskis ĝis pli ol 20.000.

Kontraŭe al la plejmultaj majaurboj, majaoj loĝis en Lamanai ankoraŭ kiam alvenis la hispanoj dum la 16-a jarcento al Belizo.

## Vidu ankaŭ 
* Majaoj
* Listo de majaaj ruinoj

## Eksteraj ligiloj 
* Lamanai ĉe TravelBelize.org 
* Lamanai ĉe Belizeexplorer.com 

Kategorio:Majaaj ruinoj en Belizo
Funilândia

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Metropolitana de Belo Horizonte* kaj en la mikroregiono *Sete Lagoas''. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Princlando de la Rivero Hutt

La **Princlando de la Rivero Hutt** (angle: *Principality of Hutt River*) estas mikronacio lokita okcidente de Aŭstralio kaj fondita en 1970 kaj malfondita en 2020. Ĝi posedis tri oficialajn lingvojn: la angla, la franca kaj esperanto, kiel indikita en la 8a artikolo de ĝia konstitucio.

## Notoj 
Hutt
Kategorio:Esperantaj regnoj
Kategorio:Princlandoj
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 2020
Coba

[eta|maldekstra|240px|Cobá, la [piramido Nohoch Mul]]
La majaruinoj de **Cobá** troviĝas 40&nbsp;km nordokcidente de Tulúm en Meksiko. Tiu malnova ceremoniejo estis konstruita dum la klasika majaa erao (600 ĝis 900). Dum la kulmino de la majaa kulturo Cobá estis unu el la plej grandaj majaurboj en Jukatano, sed pro ankoraŭ nekonataj kialoj ĝi jam estis forlasita kiam alvenis la hispanoj.

En la vasta loko troviĝas kvin konstruaĵaroj. Al la aro *Nohoch Mul* apartenas la 42 metrojn alta, per 120 ŝtupoj surgrimpebla piramido *El Castillo*. Sur la pinto de la piramido troviĝas ritejo kaj ŝtona altaro, kiun verŝajne uzis la majaaj pastroj por sangoferoj al la dioj.

Por turistoj nur malgranda parto estas alirebla, ĉar mankas mono al la meksika registaro, la plej granda parto de Cobá troviĝas do ankoraŭ en la ĝangalo.

## Vidu ankaŭ 
* Majaoj
* Listo de majaaj ruinoj

## Eksteraj ligiloj 
* Planado kaj evoluo urba de Cobá 
* Cobá ĉe Indianerwelt.de

Kategorio:Majaaj ruinoj en Meksiko
Nakbe

eta|240px|Majaruino en Nakbe
**Nakbe** estas majaruinejo en la gvatemala provinco Petén en la nuna Gvatemalo.

Nakbe situas ĉirkaŭ 15&nbsp;km sude de la majaruinoj de El Mirador. La du urboj estis ligita de vojo (Sacbé - nomita ankaŭ *"majaa rapidvojo"*). Dum la postklasika erao (600 ĝis 900) la urbo estis ligita de *Sacbé* ankaŭ al Calakmul.

La regiono estis ekloĝita ĉirkaŭ la 14-a jarcento a.K., la urba evoluo kulminis inter la 8-a jarcento a.K. kaj la 4-a jarcento a.K. kaj estis tiel unu el la unuaj grandaj majaurboj. La arkitektura evoluo ekis en Nakbe ĉirkaŭ la 10-a jarcento a.K..

Nakbe estis retrovita nur en la jaro 1930, sed esplorlaboroj ekis nur en la jaro 1962.

Oni trovis en Nakbe multajn ceramikaĵojn, potojn, bovlojn kaj figurojn. Trovo de konkoj kaj obsidiano montras ke komerco kaj transportsistemo ekzistis, ĉar ili necesis longdistancan transporton. Tio certe ludis gravan rolon en la konstruo de la kompleksa majaa socio.

En Nakbé oni distingas la okcidentan kaj orientan kvartalon. La plej granda konstruaĵo troviĝas en la okcidenta parto kaj estas 48 metrojn alta, ĝi troviĝas sur 7 metrojn alta altaĵo. Sur la konstruaĵo troviĝas sep maskoj, la plej granda estas 11 metrojn larĝa, 5 metrojn alta kaj reprezentas la birdodion.

## Vidu ankaŭ 
* Majaa Biosfera Rezervejo
* Majaoj
* Listo de majaaj ruinoj

## Eksteraj ligiloj 
* FAMSI.org
* Priskribo kaj fotogalerio 

Kategorio:Majaaj ruinoj en Gvatemalo
Cahal Pech

eta|dekstra|240px|Majaruinoj de Cahal Pech
La majaruinoj de **Cahal Pech** troviĝas apud la urbeto San Ignacio en Belizo (Mezameriko).

La nomo Cahal Pech devenas de kunmeto de la majaaj lingvoj Yucateco kaj Mopan, ĝia signifo estas *"loko de iksodoj"* (tamen tiu nomo devenas nur el la mezo de la 20-a jarcento).

Cahal Pech estis fondita ĉirkaŭ la jaro -1000, la plej multaj konstruaĵoj kaj temploj tamen estas el la eraoj antaŭklasika (-300 ĝis 250) kaj klasika (500 ĝis 700).

Apud spiritaj konstruaĵoj kaj loĝejoj oni malkovris en Cahal Pech du majaajn pilkoludejojn kaj eble ŝvitbanon.

## Vidu ankaŭ 
* Majaoj
* Listo de majaaj ruinoj

## Eksteraj ligiloj 
* Cahal Pech ĉe Belizeexplorer.com 

Kategorio:Majaaj ruinoj en Belizo
Kulmino

**Kulmino** povas havi jenajn signifojn
* la plej supra punkto de staranta objekto: pinto, supro, verto, kresto, ekstremo
* la plej alta grado, kiun io povas atingi en sia evoluo
* en geometrio, **kulmino (geometrio)** estas *(n-3)*-dimensia ero de *n*-dimensia hiperpluredro aŭ de *(n-1)*-dimensia kahelaro
* momento kiam astro trapasas la meridianon de observanto: **kulmino (astronomio)**

## Vidu ankaŭ 
* Zenito
* Apogeo
* Klimakso
Salon-de-Provence

**Salon-de-Provence** [] (provenc-okcitane: *Selon de Provença* laŭ la klasika normo, *Seloun de Prouvènço* laŭ la mistrala normo) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bouches-du-Rhône (franca elparolo: [], "Riverbuŝoj de Rodano", okcitane *Bocas de Ròse*), en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (, prononcata , okcitane ''Provença-Aups-Còsta d'Azur''). Fine de  en la komunumo vivis .

## Geografio 
eta|maldekstra|Fontano en Salon-de-Provence
Salon-de-Provence troviĝas en la mezo de Bouches-du-Rhône,  oriente de Arles,  nordokcidente de Aix-en-Provence,  nordokcidente de Marsejlo kaj  de Mediteraneo. La najbaraj komunumoj estas Lamanon norde, Aurons nordoriente, Pélissanne oriente, Lançon-Provence sudoriente, Grans sude, Saint-Martin-de-Crau okcidente kaj Eyguières nordokcidente.

Salon-de-Provence havas stacidomon, kiu estas haltejo de regiona linio (TER) de Avignon al .

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Bouches-du-Rhône
* Listo de urboj de Francio
* Salon (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 
* Turismo en Salon-de-Provence


Kategorio:Komunumoj de Bouches-du-Rhône
Kategorio:Urboj de Francio
Schindler's List

'''''Schindler's List'''* (anglalingve por "Listo de Ŝindler") estas filmo farita en 1993 de reĝisoro Steven Spielberg bazita pri romano *Schindler's Ark'' de Thomas Keneally, kiu estas biografio pri Oskar Schindler, germana savinto de judoj dum la Holokaŭsto.

La filmo gajnis multajn Akademiajn Premiojn, Premion BAFTA, kaj aliajn premiojn. Steluloj aperantaj en la filmo inkluzivas Liam Neeson, Ben Kingsley, Ralph Fiennes, Caroline Goodall, Jonathan Sagall, Embeth Davidtz kaj aliaj.

## Literaturo 
* 

## Vidu ankaŭ 
Irena Sendlerowa

Nicholas Winton

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro de la filmo 
* Muziko el la filmo en Youtube

Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1993
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Filmoj laŭ veraj faktoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona filmo
Kategorio:Premio BAFTA por plej bona filmo
Kategorio:Filmoj de Steven Spielberg
Kategorio:Filmoj pri Holokaŭsto
Geokomputiko

[eta|Mezuristo uzante [Takeometro|takeometron.]]
**Geokomputiko** aŭ internacie *geomatiko* estas uzo de komputaj rimedoj en manipulo de geografiaj informoj. Per programoj geokomputikistoj kolektas, konservas, prikalkulas kaj disponigas geografiajn datumojn. Tiuspecaj programoj multiĝis en la 2000aj jaroj.

## Fontoj de geografiaj datumoj 
Pluraj fontoj provizas formalajn geografiajn informojn:
* aviofotado
* sputnikaj bildoj
* enkomputigo de skribitaj dokumentoj, ekzemple de katastroj
* surloka registrado de geografiaj objektoj kun helpo de Tutmonda loktrova sistemo

Grandaj ŝtataj geografiaj administrejoj kaj kelkaj privataj kompanioj, ekzemple *Navteq* aŭ *Teleatlas* (ĉi-lasta pri stratinformoj) kolektas kaj disponigas geokomputikajn informojn.

## Trakto de geografiaj datumoj 
Grandaj programaroj geografiaj estas nomataj *geografiaj informosistemoj* GIS. Tiujn programojn
subtenas apartaj datumbazsistemoj, kiaj *Oracle spatial*, ''ArcSDE', *PostGIS*. Ekzistas komerce kaj libere haveblaj GIS-oj.

GIS-oj evoluas iom post iom al plur-tavola arkitekturo. Asocio de komputofirmaoj pri geografiaj sistemoj *Open GIS consortium* proponas normojn por tiaj arkitekturoj kaj por kongruo en datuminterŝanĝo.

## Disponigo de geografiaj datumoj 
Geokomputikaj informoj estas konsulteblaj en formo de surekranaj mapoj, de paperaj maparoj, tra TTT-legiloj, en veturilaj vojtroviloj...

GIS-oj kapablas:
* supermeti geografiajn informojn el pluraj fontoj (ekzemple el katastro kaj el aviofotoj)
* trovi unuopajn informojn (kie estas hidranto 342Z, kiom da akvo ĝi provizas, kiel oni atingas ĝin?)
* trovi korelaciojn inter diversspecaj informoj (ĉu distriktoj kun ŝtate helpata loĝo montras pli densan krimecon?)
* ...

## Utiligoj de geokomputiko 
Administrejoj kaj grandaj kompanioj estas ĉefaj uzantoj de geokomputaj programoj. Per tiuj programoj ili plenumas taskojn kiaj:

* administro de naturo, agrikulturo, teritorioj
* urboplanado
* administro de infrastrukturoj
* arkeologio
* reago al katastrofoj
* ...

Kategorio:Komputiko
Kategorio:Kartografio
Istres

**Istres** (en la provenca okcitana lingvo *Istre* laŭ la mistrala normo kaj la klasika normo) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Bouches-du-Rhône (franca elparolo: [], "Riverbuŝoj de Rodano", okcitane *Bocas de Ròse*), en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (, prononcata , okcitane ''Provença-Aups-Còsta d'Azur*). Fine de  en la komunumo vivis  - la loĝantoj cetere nomiĝas en la franca *Istréens''.

Istres kuŝas apude de la Lago de Berre kaj la Lageto de la Olivarbo. La urbo estas je 60 km de Marsejlo, 20 km de Salon-de-Provence kaj 45 km de Arles.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* bazaj turismaj informoj ( kaj )

## Vidu ankaŭ 
* komunumoj de Bouches-du-Rhône
* Entressen (stacidomo)
* Istres (stacidomo)
* Rassuen (stacidomo)

eta|maldekstra|400px|la historia centro
eta|maldekstra|300px|la loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj


Kategorio:Komunumoj de Bouches-du-Rhône
Bonampak

**Bonampak** estas malnova majaurbo en la departemento Chiapas, Meksiko, ĉirkaŭ 30 km sude de Yaxchilán, ĉe la limo de Gvatemalo.

eta|300 px|maldekstra|Bonampak. La famaj freskoj troviĝas en la konstruaĵo sur la supro de tiu piramido.
Temas pri malgranda urbo, kiu dependis de Yaxchilán. Verŝajne la konstruaĵoj estis konstruitaj inter la jaroj 580 kaj 800. Bonampak estis retrovita en 1946 de la fotisto Giles Healy; kondukis lin majaoj Lacandon, kiuj daŭre praktikis malnovajn ritojn majaajn en la temploj.

En Bonampak troviĝas multaj mezgrandaj temploj ĉirkaŭ granda placo, kaj ankaŭ kelkaj fajne skulptitaj steleoj, sed estas la freskoj, kiuj ornamas la akropolon, kiuj famigis la lokon kiel unikan kaj gravan arkeologiejon.

## La freskoj 
eta|300 px|maldekstra|Freskoj de la strukturo 1 en Bonampak
La konstruaĵo, kutime nomita *Templo de la pentraĵoj* (aŭ pli teknike *strukturo 1*), enhavas 3 ĉambrojn laŭlonge de la pinto de la piramido. Sur la enaj muroj troviĝas la plej belaj restaĵoj de majaa pentrarto, kies nuraj aliaj atestoj estas malgrandaj fragmentoj aŭ detaloj sur potoj.

Danke al feliĉa hazardo pluvakvo eniris tra la tegmenton kaj formis sur la enaj muroj tavolon de kalciokarbonato diafana. Iom post la malkovro de Healy, la Instituto Carnegie sendis ekspedecion al Bonampak. La muroj estis prentritaj per keroseno, kiu portempe igis la tavolon travidebla. La pentraĵoj estis tiam fotitaj kaj du diversaj artistoj faris kopiojn de la pentraĵoj. En 1966 teamo de la universitato Yale lanĉis la projekton *"dokumentaro de Bonampak"*, kiu konsistis el esplorado pli detala, fota arkivado kaj kopio de la murpentraĵoj.

La pentraĵoj datumas de 790 kaj estis faritaj kiel freskoj. La foresto de gipsaj kunigiloj indikas ke ĉiu pentraĵo estis farita dum la mallonga tempo, kiam la gipso estis malseketa. Oni distingas la pentradmaniero de unu majstro kaj de du spertaj helpantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Majaoj
* Listo de majaaj ruinoj

### Eksteraj ligiloj 
* Panoramaj bildoj de Bonampak (france) 
* *Mesoamerican Photo Archives: Bonampak* (angle) 
* *Virtual Reality Bonampak Murals* (angle)

Kategorio:Majaaj ruinoj en Meksiko
Sulaveso

250ra|eta|Situo de Celebeso en Indonezio
250ra|eta|Celebeso
La insulo historie nomita indonezie ***Celebes***, en Esperanto **Celebeso**, sed ekde la mezo de la 1970-aj jaroj pli kaj pli  kaj en Esperanto **Sulaveso**, varie nomata  **Sulaŭesio** en la eldonoj de PIV ekde 2002 estas unu el la plej grandaj insuloj de Indonezio. Laŭ grandeco ĝi estas la 11-a plej granda insulo en la mondo, kun areo de 174 600 km². La insulo havas loĝantaron de ĉirkaŭ 15 milionoj kaj estas administracie dividita en ses provincoj:

* Gorontalo
* Sulawesi Barat (Okcidenta Sulaveso)
* Sulawesi Selatan (Suda Sulaveso)
* Sulawesi Tengah (Centra Sulaveso)
* Sulawesi Tenggara (Sudorienta Sulaveso)
* Sulawesi Utara (Norda Sulaveso)

En la sudo situas Makassar (la antaŭa Ujung Pandang), la ĉefurbo de Sulaveso, kie antaŭ ĉio vivas Buginezoj kaj Makassaranoj. Makassar estis grava havenurbo por la nederlandanoj dum la tempo de la VOC. Multe de la spicoj el la Molukoj estis transportitaj tra ĉi tiu havenurbo al Eŭropo. Makassar hodiaŭ antaŭ ĉio estas konata pro ĝiaj or-forĝistoj.

En la montara centro de Sulaveso situas Toraĝalando, area fama pro ĝia speciala arkitekturo, ĝiaj entombigaj ritoj kaj ĝia kafo.

En la nordo troviĝas la regiono Minahasa kaj la urbo Manado. Ĉi tiu regiono estas unu el la malmultaj regionoj de Indonezio kie la loĝantaro preskaŭ tute estas kristana. La tie parolata lingvo, estas intermiksita per nederlandaj vortoj, kaj krome estas parolata ankaŭ la Goraontala lingvo en Sulaveso. Antaŭ la bordo situas la vulkana insulo Manado Tua ('Malnova Manado') kaj belega submarejo. Bunaken estas unu el la pli konataj insuletoj de ĉi tiu regiono.

Koordinatoj: 

Biogeografie la insulo apartenas al la Aŭstralazia ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso ( WWF ). Fitogeografie, Celebeso estas aparta flaŭra provinco el la Malesia Regiono de la Paleotropika Regno.

## Referencoj 

Kategorio:Geografio de Indonezio
Arpitana lingvo

[eta|368ra|La (historiaj) regionoj de la arpitana, [franca (''dialectes d'oïl*) kaj okcitana (*dialectes d'oc*)]]
La **arpitana lingvo** aŭ **frankoprovenca lingvo** estas lingvo parolata en Arpitanio.

La **arpitana** estas unu el la tri gaŭlromanaj lingvoj (la aliaj estas la okcitana/kataluna kaj la franca).
La mallongigo laŭ normo ISO 639-3 estas *frp*.

## Dialektoj 
Aostvala aŭ *Valdôtain'' estas dialekto de Arpitana lingvo (frankoprovenca lingvo) parolata en la Aosta Valo en Italio. Ĝi estas komune konata kiel "patois" aŭ "patoué".
eta|maldekstra|200ra|

## Eksteraj ligiloj 
Por aŭdi la arpitanan:
* Arpitania.eu
* Kantoj en la arpitana lingvo


Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Moskvaj Novaĵoj

**Moskvaj Novaĵoj** (; ) estas sovetia kaj rusa socipolitika gazeto publikigita ĝis 2014 kaj relanĉite kiel reta eldono en 2020. Ĝi estis ĵurnalo de la Unio de sovietiaj amikec-asocioj kaj kulturaj ligoj kun eksterlando kaj de pres-agentejo Novosti. Ĝi enhavis komentitajn informojn pri la eventoj kaj procedoj en la vivo de la soveta socio, ĝiaj problemoj kaj perspektivoj kaj la plej gravaj eventoj en la mondo.

En la sovetia tempo, la gazeto estis presita ankaŭ en Usono, Israelo, Germanio kaj Aŭstralio, kaj entute estis disvastigita en naŭ diversaj lingvoj (germana, greka, hungara, itala, rusa, angla, araba, hispana, franca) en 140 landoj de la mondo.

## Esperanto 
Almenaŭ unu ekzemplero (provnumero) de la gazeto estis ankaŭ eldonita en Esperanto en aprilo 1989, sub la lingva redaktado de Vladimir Samodaj.

Kategorio:Anglalingvaj gazetoj
Kategorio:Ruslingvaj gazetoj
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Sovetiaj gazetoj‎
Kategorio:Gazetoj de Rusio
Kategorio:Retejoj en Rusio
Kategorio:Aperis en 1930
Kategorio:Aperis en 2009
Kategorio:Malaperis en 2014
Kategorio:Malaperis en 2020
Philippe Grollet

**Philippe GROLLET** (n. 29-an de decembro 1950 ĉe Neuilly-sur-Seine en Francio; m. 21-an de septembro 2011) estis advokato en Bruselo.

Li estis prezidanto de *Cercle du Libre Examen de l’ULB* (1973-1975), prezidanto de la Centre d'action laïque en Belgio (1980-86) kaj ekde 1988 kunprezidanto de Conseil central laïque, la organizo reprezentanta je laïcité organisée.

## Eksteraj ligiloj 
*paĝo de Philippe Grollet 

Kategorio:Belgaj advokatoj
Kategorio:Francaj advokatoj
Caracol

eta|dekstra|300px|Templo en Caracol
La majaaj ruinoj de **Caracol** troviĝas en la provinco Cayo en Belizo (Mezameriko).

La urbo troviĝas en la majamontaro, proksime al la majaruinoj de Xunantunich. La signifo de la nomo *Caracol* estas "*heliko*", sed la originala nomo estis "*Oxhuitza*".

La plej granda konstruaĵo en Caracol estas 43 metrojn alta piramido.

Caracol estis loĝita jam en -1200, sed kulminis dum la klasika erao inter la jaroj 485 kaj 889. La nombron de loĝantoj oni estimas inter 120.000 ĝis 180.000.

## Regnestroj de Caracol 
* 331–349: Te' Kab' Chaak
* ca. 470: K'ak' Ujol K'inich I
* 484–514: Yajaw Te' K'inich I
* 531–534: K'an I
* 553–593: Yajaw Te' K'inich II
* 599–613: "Knot Lord"
* 618–658: K'an II
* 658–680: K'ak' Ujol K'inich II
* ĉirkaŭ 700: nomo nekonata
* meze de la 8-a jarcento: nomo nekonata
* 793: Tum Yohl K'inich
* 798: K'inich Joy K'awiil
* 810–830: K'inich Toob'il Yoaat
* 835–849: K'an III
* 859: nomo nekonata

## Vidu ankaŭ 
* Listo de majaaj ruinoj

## Eksteraj ligiloj 
* Caracol ĉe Belizenet.de 
* Official Site of the Caracol Archaeological Project
* A Mighty Maya Nation – How Caracol Built an Empire

Kategorio:Majaaj ruinoj en Belizo
Ibn Ŭahŝija

eta|Provo de Ibn Ŭahŝija deĉifri la antikvajn egiprajn hieroglifojn
**Ibn Ŭahŝija**, , nomata  (naskiĝis en la 9-a jarcento en Qusayn apud Kufa en hodiaŭa Irako) estis araba alkemiisto kaj klerulo, vivanta en la 9-a jarcento.

La londona esploristo d-ro Okasha El Daly, de la UCL-a Instituto de Arĥeologio, asertas, ke la araboj jam 800 jarojn pli frue deĉifris la Rosetta-ŝtonon, kaj komprenis la hieroglifojn, uzis ilin.

## Referencoj 
* The Observer

## Vidu ankaŭ 
* Islama scienco

Kategorio:Alkemiistoj
Kategorio:Personoj de la Abasida Kaliflando
Kategorio:Naskiĝintoj en la 9-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 10-a jarcento
Tyrone Brown

**Tyrone Brown** (1973- ) estas usona nigrulo, kiu plenumis pli ol 17 jarojn en prizono pro rabo de du dolaroj kaj konsumado de marihuano. Li estis punita en 1990 je ĝismorta prizono. Li ricevis en 2007 kondiĉan liberecon danke al teksasa guberniestro Rick Perry. Li liberiĝis el la prizono la 16-an de marto 2007.

Komence, li estis punita je 10 jaroj, sed dum la aresto, oni trovis spurojn de drogo en la sango. Tiel la juĝisto Keith Dean ŝanĝis la decidon al ĝismorta prizono.

La publikan konsterniĝon kaŭzis la afero, post kiam usona televida serio 20/20 prezentis la aferon en 2006. Aldone aperis serio de artikoloj pri li en 2006 en la Dallas Morning News. Post tio okazis la pardonado de Brown komence de 2007. 

La programo 20/20 kontrastis la aferon al juĝado de blankulo, John Alexander Wood - same de juĝisto Dean -, kiu mortpafis viran prostituiton kaj konsumis kokainon, kaj kiu neglektis regulojn de la provizora libereco. Dean juĝis la blankulon je trudkuracado. Wood kompletigis sian punadon en majo de 2006, post 17 jaroj, ne lasante iun ajn rimarkon pri tio sur sia dataro.

Juĝisto Dean ne estis reelektita al juĝisto en 2006.

## Referencoj
News of the Weird 2007-02-18

*reprint of Dallas Examiner Article, links also to 20/20 clip 

Kategorio:Disputitaj juĝdecidoj
Kategorio:Vivantaj homoj
Kategorio:Usonanoj
Gene Kelly

**Gene KELLY** (plennome **Eugene Curran Kelly**; n.  – m. ) estis usona dancisto, aktoro, kantisto, reĝisoro, produktoro, kaj danca aranĝisto. Kelly estis majstra dancisto, konata por sia energia kaj atleta stilo, sia bela aspekto, kaj siaj afablaj roloj en filmoj. Li verŝajne estas plej bone konata por sia danco en la 1952-a filmo "Singin' in the Rain. En 1999, la *American Film Institute* rangis Kelly kiel la 15-a plej bona stelulo en kino-historio.

## Filmoj
* *Les demoiselles de Rochefort*, 1967

## Vidu ankaŭ
* 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

eta|maldekstre|

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj dancistoj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Eksaj katolikoj
Öcs

**Öcs** [oĉ] estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento departemento Veszprém, en Distrikto Ajka.
eta|maldekstre|Lago apud Öcs
eta|Baskulputo en la vilaĝo

## Bazaj informoj 
* Areo: 14&nbsp;km²
* Loĝantaro: 230
* Poŝtkodo: 8292
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
La vilaĝo situas en montaro Bakony, laŭ traira flankovojo inter Ajka kaj Nagyvázsony, for de fervojo, ĉefvojo kaj rivero. Ajka troviĝas 14&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1278 en formo *Ech*. Dum la mezepoko loĝis tie nobeloj. Dum la turkoj la vilaĝo senhomiĝis. En 1950 kolĥozo pri Nova Vivo formiĝis. Nuntempe la loĝantoj laboras precipe en Ajka. La vilaĝo nuntempe partoprenas en festivalo Valo de Artoj, kies centro estas Kapolcs.

En Öcs migra poŝto servas.

## Festivalo 
Ĉiujare somere okazas festivalo pri teatraĵoj, koncertoj, spektakloj ekde 1988. La partoprenantaj komunumoj estas:

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo
* kalvinana preĝejo
* luterana preĝejo
* iama sinagogo, nun loĝejo
* muzeo pri la vilaĝo
* bazalta ebenaĵo, (naturprotekta areo)

## Eksteraj ligiloj 
* Situo kaj priskribo hungare 

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Quiriguá

**Quiriguá** estas antaŭkolumba majaurbo en la nuna departemento Izabal en Gvatemalo.

Quiriguá estas mezgranda ejo laŭ la rivero Montagua. La ceremonia centro troviĝas je ĉirkaŭ 1 km de la maldekstra riverbordo. La loĝantepoko estis dum la klasika erao: ĝi ekis ĉirkaŭ la jaro 200. La akropolo estis konstruita ĉirkaŭ 550, la kulmino situis inter la jaroj 700 ĝis 850, post kiam ĉesis ĉiuj konstrulaboroj. La alteco de steleo E estas 7.62m. Ĝi estas plej alta steleo en la mondo majaa.

Quiriguá estas Monda Heredaĵo de UNESKO.

## Vidu ankaŭ 
* Majaoj
* Listo de majaaj ruinoj

## Eksteraj ligiloj 
* Quiriguá: A Mayan Legacy in Stone 
* Enigmatic Quiriguá 
* Good photos of Quiriguá Stela

Kategorio:Majaaj ruinoj en Gvatemalo
James Stewart

**James STEWART** ( – ) estis populara usona aktoro de teatro kaj filmo, plej konata pro siaj humila roloj pri la ordinara viro. Li estis stelulo en multaj filmoj nun konsiderataj kiel klasikoj. Li gajnis la Akademian Premion por sia rolo en la 1940-a filmo *The Philadelphia Story*.

En 1982 li kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo (Berlinale) ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

## Elektita filmaro 
* *The Philadelphia Story*
* *Mr. Smith Goes to Washington*
* *Destry Rides Again*
* *The Shop Around the Corner*
* ''It's a Wonderful Life*
* *Rope* (1948)
* *No Highway in the Sky* (1951)
* *Rear Window*
* *The Man Who Knew Too Much*
* *Vertigo*
* *The Man Who Shot Liberty Valance*
* *The Shootist*

## Vidu ankaŭ 
* 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

## Eksteraj ligiloj 
* James Stewart ĉe imdb.com (angla)
*  *(recenzo pri la filmo, en kiu li ludas)*
*  *(recenzo pri la filmo, en kiu li ludas)*
*  *(recenzo pri la filmo, en kiu li ludas)''

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktoro
Kategorio:Naskiĝintoj en 1908
Kategorio:Mortintoj en 1997
Kategorio:Naskiĝintoj la 20-an de majo
Kategorio:Mortintoj la 2-an de julio
Enrique Legrand

**Enrique LEGRAND**, nomata ankaŭ **Henri Legrand** (naskiĝis en 1861, mortis la  en Montevideo) estis urugvaja sciencisto, inventisto, esperantisto. Li tradukis al Esperanto plurajn verkojn de la monda literaturo:

* Amfitriono (Molière), 1922
* La Urbestro de Zalamea (Pedro Calderón de la Barca), 1925

Legrand estis plurfoje prezidanto de Urugvaja Esperanto-Societo (UES). Dum la Internacia Radio-Kongreso en Parizo en 1925 li pledis por la uzo de Esperanto.

Li okupiĝis pri termezurado kaj astronomio. Inter liaj verkoj estas

* Divagaciones filosóficas (1906)
* Sommations par une formule d'Euler (de l'usage qu'on peut en faire pour résoudre de nombreux problèmes). Sumaciones por una formula de Eulero (su applicabilidad en la resolución de numerosos problemas). (dulingva teksto matematika, ĉ. 1912)

En 1996 Urugvajo eldonis poŝtmarkon pri li, kiuj malĝuste indikis 1939 kiel mortojaron.

Avenuo en Montevideo portas lian nomon.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Poŝtmarko pri li 
* Enrique Legrand - Un Inventor Pionero  (E. Legrand, pionira inventisto; hispane)

Kategorio:Urugvajaj esperantistoj
Akademia genealogio

**Akademia** aŭ **sciencista genealogio** estas provo organizi familian arbon de sciencistoj kaj kleruloj laŭ la rilatoj de disertaĵa gvidado.

Ĉi-specaj projektoj estas bone evoluigitaj por matematikistoj kaj kelkaj branĉoj de ĥemio kaj fiziko, kaj specifaj datumbankoj estas alireblaj en la interreto. Ekzemple la projekto Mathematics Genealogy Project ("Matematik-genealogia projekto") strebas retroiri ĝis la tempon de Leibniz.

Kelkokaze tamen la ligoj en tiaj datumbankoj ne estas subtenitaj per dokumentaj pruvoj kaj ili pli similas al puraj akademiaj aŭ kunlaboraj rilatoj. Aldone ne en ĉiuj universitatoj oni egale aplikas la metodologion de diserataĵa konsilado. Ekzemple ĉe la Universitato de Cambridge oni ĝis la jaro 1919 ne postulis formalan doktoriĝan tezon, kaj tial la akademiaj genealogoj en tiuj kazoj uzas por la arbokreado taŭgan influhavan instruiston de la studento.

## Vidu ankaŭ 
* Numero de Erdős-Bacon

## Eksteraj ligiloj 
* Academic Education Learning Resources
* Mathematics genealogy search
* Chemical genealogy
* Scientific genealogy master list
* Science genealogy 
* The Linus Pauling line 
* The Bezelius line 
* The Gauss line 
* Software engineering academic genealogy 
* Computer engineering academic genealogy 
* Gay-Lussac line 
* The Notre Dame tree 
* Liebnitz to Cayley trees 
* UT-Austin trees 
* MSU chemical genealogy 
* Science genealogy of American physicists 
* The AI Genealogy Project
* Neurotree: The neuroscience family tree
* Theoretical computer science genealogy

Kategorio:Historio de scienco
Kategorio:Genealogio
Juan Pablo Montoya

**Juan Pablo Montoya** (Ĥŭan Pablo Montoja) (naskiĝis la  en Bogoto, Kolombio) estas aŭtomobilisto. Nuntempe li estas en la NASCAR, post eliri el la Formulo Unu.eta|dekstra|Juan Pablo Montoya (2014)

Kategorio:Kolombianoj
Kategorio:Pilotoj de F1
Fronteira dos Vales

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Vale do Mucuri* (esperante: Valo de la Rivero Mukurio) kaj en la mikroregiono *Nanuque''. Laŭ la stato de  en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

Ĝi akiris la statuson de municipo la 1-an de marto 1963.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Serapeum

[eta|240ra|dekstra|[Sfinkso kaj kolono de Diokleciano de la Serapeum en Aleksandrio]]
Serapeum estas templo dediĉita al Serapis, egipta-greka dio.

La plej fama **serapeum** estis tio de Aleksandrio en Egiptio, kie Serapis estis la patrono de la urbo. Ĝi estis konstruita de Ptolemeo la 3-a. Laŭ raportoj la serapeum estis la plej granda kaj impresa konstruaĵo en la greka kvartalo de Aleksandrio. La konstruaĵo enhavis ne nur la templon mem, sed ankaŭ filion de la granda biblioteko de Aleksandrio. La serapeum ne jam havis ĉi tion bibliotekon tiamtempe laŭ Amiano Marĉelino, kiu skribis pri Aleksandrio dum la malfrua 4-a jarcento. Laŭ Strabono la serapeum troviĝis en la okcidenta parto de la urbo.

Laŭ edikto de la imperiestro Teodozo la 1-a, Teofilo, patriarko de Aleksandrio detruigis la serapeum.

Aliaj famaj temploj de Serapis ekzistis en Memphis kaj en Saqqara.

## Bibliografio 
* Pierre Chuvin, *A Chronicle of the Last Pagans*, Harvard University Press 1990
* Ramsay MacMullen, *Christianizing the Roman Empire A.D. 100-400*, Yale University Press 1984
* Robert Turcan, *Cults of the Roman Empire*, Blackwell 1996

Kategorio:Egiptio
Kategorio:Religio
Sfinkso

**Sfinkso** estas
* mita monstro kun homa kapo kaj leona korpo
** sfinkso en egipta mitologio: figurata en kuŝa sinteno, simbolanta la sunon
** sfinkso en greka mitologio: kun virina brusto kaj kapo, forglutanta tiujn, kiuj ne kapablis diveni la enigmojn proponitajn de ĝi
* figure: homo, kies pensojn kaj sentojn oni ne povas diveni
* en astronomio: 896 Sfinkso estas asteroido
* Granda sfinkso en Gizo: statuo, troviĝanta en ebenaĵo de Gizo en Egiptio

Kategorio:Mitologiaj kreitaĵoj
Pigmea kalidro

La **Pigmea kalidro**, *Calidris pusilla*, estas eta kalidro kaj eta vadbirdo de la familio de Skolopedoj kaj ordo de Ĥaradrioformaj.

Tiu birdo estas ĉirkaŭ 15&nbsp;cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 23 g. Plenkreskuloj havas nigrajn krurojn kaj mallongan -ĉefe ĉebaze- rektan malhelan preskaŭ nigran, fortikan kaj nepintakran bekon. La korpo estas malhela grizbruna supre kaj blanka sube. Kapo kaj kolo estas iomete helgrizbruna, sed krono kaj traokula strio estas pli malhela; komenco de brusto estas iomete striita. Estas iome da ruĝeco dorse. Dumfluge videblas blanka angula mallarĝa strio en supraj flugiloj. Post reprodukta sezono plumaro iĝas griza kaj la ventro pli blanka. En piedfingroj estas etaj retaĵoj. Tiu birdo povas malfacile diferenciĝi disde aliaj etaj similaj kalidroj ĉefe de la iomete pli granda Alaska kalidro; tiuj estas konataj grupe kiel "kalidroj".

Ties reprodukta medio estas la norda tundro en Kanado kaj Alasko ĉe akvo. Ili konstruas neston surgrunde. La masklo faras kelkajn neprofundajn truojn kaj la ino elektas unu kaj aldonas herberojn kaj alian materialon por kovri la truon. La ino demetas 4 brunajn ovojn; ambaŭ gepatroj kovas dum ĉirkaŭ 3 semajnoj. Post kelkaj tagoj, la ino forlasas la idojn kun la masklo, kiu siavice migras poste; la idoj manĝas ili meme kaj ekflugas post 3 semajnoj. Ili migras unu monaton post plenkreskuloj.

Ili migras malproksimege tra la tuta Kanado kaj centra kaj okcidenta Usono kaj vintras en ambaŭ marbordoj de Suda Ameriko suden ĝis sudaj Brazilo kaj Peruo respektive, krom kelkaj kiuj restas en suda Usono kaj insuloj de la Karibo. Ili migras laŭ grupoj kiuj povas nombri je centoj da miloj, ĉefe en favoraj manĝaĵoj kiel la Golfo de Fundy kaj Delavaro. Tiu specio estas rara sed regula vaganta al okcidenta Eŭropo.

Tiuj birdoj manĝas ĉe kotejoj, bekoplukante rapidege per nervozaj kaj mekanikaj movoj manĝaĵojn per rigardo kaj bekosento. Ili manĝas ĉefe akvajn insektojn kaj krustulojn.

Kvankam sufiĉe multnombraj, tiuj birdoj estas tre dependaj de kelkaj gravaj haltejoj dum sia migrado, ĉefe golfeto Shepody, ero de la golfeto de Fundy http://www.atl.ec.gc.ca/wildlife/ramsar/shepody.html .

Dum monatoj Julio kaj Aŭgusto oni povas ĉeesti unu el la du informejoj aranĝita de Naturkonservado de Kanado pri vadbirdoj ĉu ĉe Johnson's Mills ĉu ĉe Mary's.

## Referencoj 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Informaro pri **Pigmea kalidro** - Laboratorio Cornell pri Ornitologio
* **Pigmea kalidro** *Calidris pusilla*  - USGS Patuxent - Informaro pri **Pigmea kalidro**
* - Informaro kaj fotoj de **Pigmea kalidro** - Birdoj kaj Birdumo de Suda Dakoto
* Johnson's Mills Naturejo ĉe Shepody Bay 
* Reta identiga artikolo pri tiu specio kaj aliaj etaj kalidroj 

Kategorio:Skolopedoj
Kategorio:Birdoj de Nordameriko
Thale

**Thale** estas urba komunumo en la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio, en la distrikto Harco. La urbo situas ĉe la nordorienta rando de la samnoma mezalta montaro Harco kaj ekde januaro 2009 inkluzivas la antaŭe najbarajn komujnumojn Neinstedt, Westerhausen kaj Weddersleben. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn. Ĉe Thale komenciĝas la pitoreska valo de la rivero Bode. La loko famiĝis i.a. pro la legendaj mitoj pri dancoj de sorĉistinoj. Pro tio monto ĉe Thale nomiĝas *Hexentanzplatz* (loko de sorĉistinaj dancoj).

Iu setlejo Thale unuafoje menciitis lige kun monaĥinejo *Wendhusen* en la jaro 936. Jam en 1445 estiĝis la unua ferfarejo, komenco de longa tradicio. En 1831 tie oni produktis la unuan forĝitan feran rad-akson en Germanio kaj en 1835 komencis produkti la unua uzino por emajlita ferlado en tuta Eŭropo.

Ekde la 19-a jarcento ekfloris ankaŭ turismo, lige kun la fonto *Hubertusquelle* kun sia radonhava akvo. Aparta allogaĵo estas la Valo de Bode inter Thale kaj Treseburg kun la montoj *Hexentanzplatz* kaj *Roßtrappe*.

## Vidindaĵoj 
* **Monaĥinejo Wendhausen**
* **Preĝejo de Sankta Petro**
* **Harzer Bergtheater** (surmonta teatro)
* **Bestĝardeno Hexentanzplatz**
* **Muzeo pri fer-farado**

## Partneraj urboj 
* 20ra Seesen en Malsupra Saksio (Germanio)
* 20ra Juvisy en Francio
* 20ra Tillabéri en Niĝerio

Dosiero:Thale asv2018-10 img10 view from Witches Point.jpg| Rigardo de *Hexentanzplatz* al la urbo
Dosiero:Thale - Herz-Jesu-Kirche.jpg| Rigardo de la valo de la rivero Bode al la Preĝejo Koro de Jesuo
Dosiero:Thale asv2018-10 img25 Bode River.jpg| En la valo de la rivero Bode

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala hejmpaĝo de la urbo

Kategorio:Distrikto Harco
Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto
Dos Pilas

**Dos Pilas** estas antaŭkolumba urbo de la majaoj en la nuna departemento Peten en Gvatemalo. Ĝi estis fondita en 629 kiel gardurbo de Tikal (je 110 km sudokcidente). La reĝo de Tikal en Dos Pilas entroniĝis sian nur kvarjaran frateton Balaj Chan K'awill (naskiĝis la 15-an de oktobro 625) kaj tiel ligis la du urbojn.

Ĉirkaŭ 20 jarojn poste la malamika urbo Calakmul invadis Dos Pilas kaj Balaj Chan K'awill estis devigita batali kun Calakmul kontraŭ sia frato en Tikal. Dum 10 jaroj li bataladis kaj fine venkis kun la calakmul-aj trupoj. Lia frato, la venkita reĝo de Tikal, estis venigita kun nobeloj al Dos Pilas kaj kruele mortigita de Balaj Chan K'awill.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de majaaj ruinoj

Kategorio:Majaaj ruinoj en Gvatemalo
Xunantunich

eta|maldekstra|240ra|Majaaj ruinoj en Xunantunich
eta|maldekstra|240ra|Majaa templo
La majaaj ruinoj de **Xunantunich** troviĝas ĉirkaŭ 13 km okcidente de San Ignacio (Belizo, Mezameriko).

Ĉirkaŭ la ses placoj troviĝas entute pli ol 25 temploj kaj palacaj konstruaĵoj. La plej remarkinda konstruaĵo troviĝas je la suda flanko de la elfosaĵejo, la piramido *El Castillo*. Tio, kio estas rimarkinda pri la piramido estas la stukofriso de la orienta flanko kaj la nova kopio de friso je la okcidenta flanko.

La ejo estis forlasita ĉirkaŭ la jaro 900 kaj retrovita je la fino de la 19-a jarcento. La unua fotografio konata estas el la jaro 1904.

## Vidu ankaŭ 
* Majaoj
* Listo de majaaj ruinoj

Kategorio:Majaaj ruinoj en Belizo
Lubaantun

eta|maldekstra|240px|Majaaj ruinoj en Lubaantun
**Lubaantun** estas majaa ruino ĉe la urbeto San Pedro Columbia en Belizo (Mezameriko).

La iama ceremoniejo estis konstruita de la majaoj dum la malfruklasika erao (700 ĝis 900). Oni okazigis tie ceremoniojn, festojn kaj pilkoludojn.

La interesa afero pri Lubaantun estas la fakto, ke la konstruaĵoj estas starigitaj el grandaj kalkŝtonblokoj sen ia liginta mortero. La ŝtonoj estis tiel ekzakte faritaj, ke ili alĝustiĝas unu al la alia. Sed pro tio, dum la sekvaj jarcentoj (kiam la majaoj jam ne plu vivis tie), multaj ŝtonblokaj iĝis malstabilaj kaj forglitis pro la moviĝema grundo (la nomo Lubaantu signifas en la moderna majaa lingvo "lokon de falintaj ŝtonoj").

En Lubaantun oni trovis la faman ĝis nun misteran kristalkranion.

## Vidu ankaŭ 
* Majaoj
* Listo de majaaj ruinoj

## Eksteraj ligiloj 
* Lubaantun ĉe TravelBelize.org 

Kategorio:Majaaj ruinoj en Belizo