open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
43501 Oldroyd

'*43501 *Oldroyd'''* estas malgranda, treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, proksima de la  1:2 kun Marso kaj 3:1 kun Jupitero.

Ĝi estas malkovrita dum la astronomia kampanjo LONEOS la  elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sudoriente de Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan planedan scienciston *William J. Oldroyd*, post-doktoran Erudiciulon ĉe la Universitato de Norda Arizono (*NAU*). Lia disertaĵo de Ph.D., ankaù en *NAU'', enketis pri la dinamikaj rilatoj inter hipoteza planedo en la ekstera sunsistemo kaj ties gravitaj efikoj sur la aliaj malproksimaj malgrandaj planedoj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LONEOS
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2001
Universitato DePauw

**DePauw Universitato** estas privata liberala arta altlernejo en Greencastle, Indianio. Ĝi estis fondita en 1837 kiel Universitato Indianio Asbury kaj ŝanĝis ties nomon al Universitato DePauw en 1884.

La kolegio de Liberala Arto ofertas kvardek du gradojn kaj la Lernejon de Muziko tri gradojn. Ĝi havas aliĝantaro de proksimume 2,400 studentoj  .

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* universitata atletika retejo ()

Kategorio:Universitatoj en Indianio
Universitato Indianio – Universitato Purdue Indianapolo

**Indianao Universitata–Purdue Universitata Indianapolis** (,akronime **IUPUI** ) estas eksa publika esplora universitato en Indianapolo, Indianio, Usono. Ĝi estis kunlaboro inter Indianaa Universitato kaj Universitato Purdue, kiu ofertis studentajn, diplomiĝintajn kaj profesiaj gradoj de ambaŭ universitatoj . IUPUI troviĝis en la urbocentro de Indianapolo laŭ la Blanka Rivero kaj Fala Rivereto.

Fondita en 1969, kontrolis plurajn fakultatojn kiel ekzemple Indiana University School of Medicine, Indiana University School of Law - Indianapolis, Indiana University School of Liberal Arts, Indiana University School of Dentistry, kaj Indiana University Herron School of Art.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* universitata atletika retejo ()

Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1969
Kategorio:Universitatoj en Indianio
Universitato de Misurio en Kansasurbo

La **Universitato de Misurio en Kansasurbo** (, akronime **UMKC**) estas publika esplora universitato en Kansasurbo, Misurio. UMKC estas parto de la altlerneja sistemo Universitato de Misurio kaj havas kuracistan lernejon. En 2020, la aliĝo de la universitato preterpasis 16,000 studentojn. Ĝi estas la plej granda universitato kaj tria plej granda altlernejo en la Kansasurbo metropola areo . Ĝi estas klasifikita inter "R2: Doktorecaj Universitatoj – Alta esplora aktiveco" .

## Historio 
La 25-an de julio 1963, la universitato iĝis parto de la Universitato de Misouri Sistemo kun 22 milionoj USD en aktivaĵoj, inkluzive de 23 konstruaĵoj, transdonitaj al la Ŝtata *Universitato de Misurio.* La universitato havis 3,300 studentojn kaj 175 fakultaton dum la translokigo. La nomo de la kolegio estis ŝanĝita al la *Universitato de Misurio-Kansasurbo* (UMKC). Poste, la UMKC iĝis la *Lernejo de Diplomiĝintaj Studoj* en 1964, la Fakultato de Medicino en 1970, la *Lernejo de Flegado* en 1980, la *Lernejo de Bazaj Vivsciencoj,* renomita la *Lernejon de Biologiaj Sciencoj* en la 1990-aj jaroj, kaj poste establis la *Lernejon de Komputiko kaj Inĝenieristiko en 2001.*

## Organizo 
Hodiaŭ la UMKC estas dividita en la sekvajn sekciojn:
* kolegio de Artoj kaj Sciencoj,
* fakultato de edukado,
* fleglernejo,
* Henry W. Bloch Lernejo de Komerco kaj Ŝtatadministrado,
* medicina fakultato (unu el ses en Misurio),
* jurstudo (unu el kvar en Misurio),
* Sekcio de Komputiloj kaj Inĝenieristiko,
* Fakultato de Biologio,
* Konservatorio de Muziko kaj Danco,
* Fakultato de Dentokuracado,
* diplomiĝa programo kaj
* Fakultato de Apoteko.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* universitata atletika retejo ()

Kategorio:Kansasurbo (Misurio)
Kategorio:Universitatoj en Misurio
Rochesson

''''* estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Vosges* (Vogezoj), en la administra regiono *Grand Est* ("Granda Oriento") kaj en la historia kultura regiono Loreno. Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Saint-Dié-des-Vosges kaj al la kantono *''.

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Vosges

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Vosges
Organizaĵo por Libera Papuo

eta|

La **Organizaĵo por Libera Papuo** (indonezie *Organisasi Papua Merdeka*, mallongigite *OPM*) estis establita en 1964 post la transpreno de Okcidenta Nov-Gvineo fare de Indonezio kun la celo de separatiĝo kaj sendependeco de Okcidenta Papuo de Indonezio.

La movado ne havas centran gvidadon, ekzistas armea brako kaj politika brako. Dum ili estis oficiale nur konfliktinstigistoj, Okcidenta Papuo iĝis armea scenejo de operacioj. La nura suspekto esti proksima al la movado OPM sufiĉis por tuja mortigo. Miloj da papuanoj fuĝis de la venĝaj agoj de la indonezia armeo. Almenaŭ 100 000 homoj mortis. La milita papua konflikto ankoraŭ okazas kaŝe de la okuloj de la internacia publiko. Kontraste al la movado OPM, la indonezia armeo povis vastigi sian influon kaj nun estas implikita en preskaŭ ĉiuj ekonomiaj projektoj en Okcidenta Papuo.

## Referencoj 
Kategorio:Politiko de Indonezio
Kategorio:Okcidenta Papuo
Vieux-Moulin

La franclingva nomo **Vieux-Moulin** ("malnova muelejo") povas rilati al du komunumoj de Francio:

* Vieux-Moulin (Oise), komunumo en la departemento Oise kaj
* Vieux-Moulin (Vosges), komunumo en la departemento Vogezoj.
John Blenkinsop

**John BLENKINSOP** (1783 – 22a de Januaro 1831) estis angla min-inĝeniero kaj inventisto de vaporlokomotivoj, kiu desegnis la unuan praktikan lokomotivon por fervojo.

Li naskiĝis en Felling, Graflando Durham, filo de masonisto, kaj iĝis metilernanto de sia kuzo, Thomas Barnes, karbisto de Northumberland. El 1808 li iĝis agento de Charles John Brandling, kiu posedis karbominojn en sia bieno de Middleton proksime de Leeds kaj kies familio venis el Felling. Ekde tiam ĝis sia morto, Blenkinsop loĝis en Middleton Hall de Town Street, Middleton, konstruita en la 17-a jarcento kiel hejmo de la familio Brandling (ili uzis la multe pli modernan Middleton Lodge okaze de vizitado el siaj hejmoj de Tyneside).

## Referencoj
* 

Kategorio:Anglaj inĝenieroj
Zinka fluorido

**Zinka fluorido** aŭ **fluorido de zinko** estas neorganika kombinaĵo rezultanta el interagado de la fluorida acido kaj zinka hidroksido. Ĝi estas blanka aŭ kremkolora, higroskopa solidaĵo, malmulte solvebla en akvo. Zinka fluorido posedas 1 zinkatomon kaj 2 fluoratomojn. Zinka fluorido estas uzata en la fluorigado de organikaj komponaĵoj, en la fabrikado de fosforoj por la produktado de fluoreskaj lumoj, en la konservado de ligno, en galvanoplastikaj banoj, en galvanizado de ŝtaloj, kaj en ceramika fabrikado por glazuroj kaj emajloj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado de la **zinka fluorido** per traktado de **zinka karbonato** kaj **fluorida acido**:

### Sintezo 2 
* Preparado de la **zinka karbonato** per traktado de **zinka fluorido** kaj **karbonata acido**:

### Sintezo 3 
* Preparado de la **zinka fluorido** per traktado de **zinka karbonato** kaj **fluorida acido**:

### Sintezo 4 
* Preparado de la ** ** per traktado de **zinko** kaj **fluoro**:

### Sintezo 5 
* Preparado de la **zinka fluorido** per traktado de **zinko** kaj **fluorida acido**:

## Vidu ankaŭ 
* Ketonoj

## Referencoj 
Z
William Hedley

**William HEDLEY** (13a de Julio 1779 – 9a de Januaro 1843) estis angla min-inĝeniero kaj inventisto de vaporlokomotivoj.

Li naskiĝis en Newburn, proksime de Newcastle upon Tyne. Li estis unu el la ĉefaj industriaj inĝenieroj de la komenco de la 19-a jarcento, kaj li ludis gravan rolon en kelkaj gravaj plinovigoj de la frua disvolvo de la fervojo. Laborante kiel administraciisto de la karbominejo Wylam proksime de Newcastle upon Tyne, li konstruis la unuan praktikan vaporlokomotivon kiu dependis simple de kongruo de feraj radoj sur feraj reloj. 

## Referencoj
## Bibliografio
* Kirtley, Allan, Longbottom, Patricia, Blackett, Martin (2013). *A History of the Blacketts*. (2013) The Blacketts. ISBN 978-0-9575675-0-4. Arkivita el la originalo en 2014-06-23.

* 

Kategorio:Anglaj inĝenieroj
Zinka bromido

**Zinka bromido** aŭ **bromido de zinko** estas organika kombinaĵo rezultanta el interagado de la bromida acido kaj zinka hidroksido. Ĝi estas senodora, blanka aŭ kremkolora, higroskopa solidaĵo, tre solvebla en akvo. Zinka bromido posedas 1 zinkatomon kaj 2 bromatomojn. Zinka bromido uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de fotografioj kaj medicinaĵoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado de la **zinka bromido** per traktado de **zinka karbonato** kaj **bromida acido**:

### Sintezo 2 
* Preparado de la **zinka karbonato** per traktado de **zinka bromido** kaj **karbonata acido**:

### Sintezo 3 
* Preparado de la **zinka bromido** per traktado de **zinka karbonato** kaj **bromida acido**:

### Sintezo 4 
* Preparado de la **zinka bromido** per traktado de **zinko** kaj **bromo**:

## Vidu ankaŭ 
* Ketonoj

## Referencoj 
Z
Sainte-Marguerite

**Sainte Marguerite** (franclingve por Sankta Margareta) interalie signifas:
* Sainte-Marguerite (insulo), insulo en la Mediteranea Maro apud Cannes

Komunumoj en Francio:
* Sainte-Marguerite (Haute-Loire), departemento Haute-Loire
* Sainte-Marguerite (Vosges), departemento Vogezoj

kun sufikso:
* Sainte-Marguerite-de-Carrouges, departemento Orne
* Sainte-Marguerite-de-l'Autel, departemento Eure
* Sainte-Marguerite-d'Elle, departemento Kalvadoso
* Sainte-Marguerite-des-Loges, loĝloko kaj eksa komunumo en la departemento Kalvadoso
* Sainte-Marguerite-de-Viette, loĝloko kaj eksa komunumo en la departemento Kalvadoso
* Sainte-Marguerite-en-Ouche, departemento Eure
* Sainte-Marguerite-Lafigère, departemento Ardèche
* Sainte-Marguerite-sur-Duclair, departemento Seine-Maritime
* Sainte-Marguerite-sur-Fauville, departemento Seine-Maritime
* Sainte-Marguerite-sur-Mer, departemento Seine-Maritime
* Le Vernet-Sainte-Marguerite, departemento Puy-de-Dôme

Krome ĝi ankaŭ indikas iujn geografiajn objektojn en Kebekio, Kanado, sen ke pri iu el tiuj jam ekzistus esperantlingva artikolo.
Antaŭkombinita signo

**Antaŭkombinita signo** estas signo iusence egala al kombino de pli simplaj signoj. Tiu nocio sencas por pluraj fakoj: 

eta|`fi` kaj `fl`: diferenco inter apudmeto kaj kunligo
eta|Diakritaĵaj klavoj en germana klavaro
* En presarto antaŭkombinita signo estas prestipo prezentanta pretan, «antaŭkompostitan» kombinon de pluraj grafemoj, kutime diakritaĵon (ekz‑e ‹ĉ› = ‹c› + ‹^›) aŭ ligaturo (ekz‑e ‹ﬁ› = ‹f› + ‹i›). Fakte, la kombino ne ĉiam egalas al simpla sumo: ‹ĵ› ne nur akceptas la ĉapelon, ĝi ankoraŭ perdas sian superpunkton.
* Tajpilo povas havi apartajn klavojn por diakritaĵoj de la uzata lingvo (kontraste al senpaŝa klavo). Simile, pluraj programaroj (i.a. la operaciumo Linukso) disponigas rimedojn por esperantigi meĥanikan aŭ ekranan klavaron tiel, ke ĉiu esperanta litero, sen escepti la ĉapelitajn, estu enigebla per unu klavofrapo.
* Multaj kodoj disponigas simplajn signonumerojn por diakritaĵoj. Ekz‑e en ISO 8859-1 la diakritaĵo ‹â› havas la signonumeron 226, same simplan, kiel la signonumero de ‹×› (215). Simile ISO 8859-3 disponigas simplajn signonumerojn por la ĉapelitaj literoj de Esperanto. La pli moderna Unikodo disponigas kaj la simplajn signonumerojn por la antaŭkombinitaj signoj (ekz‑e 309 por ‹ĵ›), kaj la ekvivalentan prezenton per signoĉeno (vd kombina signo): "j ◌̂" → ‹ĵ› (ne ĉiuj programoj ĝuste kombinas; ne maleblas, ke via foliumilo ne anstataŭigos la superpunkton de ‹j›, sed metos la ĉapelon super la superpunkton; do, la uzo de preta antaŭkombinita signo estas pli fidinda, pli memorŝpara kaj ofte pli belaspekta).

## Vidu ankaŭ 
* diakritaĵo
* kombina signo
* kunigo-klavo
* ligaturo
* senpaŝa klavo

Kategorio:Unikodo
James Mirrlees

**James Alexander Mirrlees** (naskiĝis la 5-an de julio 1936 in Minnigaff, Skotlando; mortis la 29-an de aŭgusto 2018 en Cambridge, Anglio) estis brita ekonomikisto. Li, kune kun William Vickrey, en 1996 ricevis kiel unua la Nobel-premion pri ekonomiko.

Inter 1968 kaj 1976, Mirrlees estis alvojaĝanta profesoro ĉe la Masaĉuseca Instituto de Teknologio (tri fojojn), ĉe la Universitato de Kalifornio en Berkelio (1986) kaj Universitato Yale (1989). Li ankaŭ instruis ĉe la Universitato de Oksfordo (1968-1995) kaj la Universitato de Kembriĝo (1963-1968 kaj 1995-2018).

## Referencoj 
Kategorio:Skotaj ekonomikistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri ekonomiko
William Murdoch

**William MURDOCH** (foje literumita Murdock) (21a de Aŭgusto 1754 – 15a de Novembro 1839) estis skota kemiisto, inventisto kaj mekanika inĝeniero.

Murdoch estis dungito de la firmao Boulton and Watt kaj laboris por ili en Kornvalo, kiel konstruisto de vapormaŝinoj dum dek jaroj, kaj poste pasigis plimulton de la cetero de sia vivo en Birmingham, Anglio.

Murdoch estis la inventisto de la vapormaŝino de oscilanta cilindro, kaj oni atribuas al li ankaŭ la gaslampon komence de la 1790-aj jaroj, same kiel la terminon "gasometro". Tamen la nederland-belga akademiano Jean-Pierre Minckelers jam estis publikiginta pri karbogasigo kaj gaslampo en 1784, kaj estis uzinta gason por lumigi sian aŭditorion en la Malnova Universitato de Loveno el 1785. Ankaŭ Archibald Cochrane, 9a Grafo de Dundonald, estis uzanta gason por lumigi la bienon de sia familio el 1789 antaŭen.

Murdoch faris ankaŭ plinovigojn al la vapormaŝino, kiel la sun-planedan dentaĵon kaj la glitovalvon D. Li inventis la vaporpafilon kaj la sistemon de pneŭmatika tubo por mesaĝoj, kaj laboris por unu el la unuaj britaj padelŝipoj por trairi la Manikan Markolon. Murdoch konstruis prototipan vaporlokomotivon en 1784, kaj faris nombron de malkovroj en kemio.

Murdoch restis dungito, kaj poste partnero, de Boulton and Watt ĝis la 1830-aj jaroj, sed lia reputacio kiel inventisto estis marĝenigita pro la reputacioj de Matthew Boulton, James Watt, kaj la firmao kiun ili fondis.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Carnegie, Andrew (2001). *James Watt*. Honolulu, Hawaii: University Press of the Pacific. ISBN 0-89875-578-6.
* John Griffiths; *The Third Man, the Life and Times of William Murdoch 1754–1839*, Andre Deutsch; 1992; ISBN 0-233-98778-9
* Janet Thomson; *The Scot Who Lit the World, the Story of William Murdoch Inventor of Gas Lighting*; 2003; ISBN 0-9530013-2-6
* Alec Murdock, "Light Without a Wick", University Press, Robert MacLehose, 1892 (biografia skizo fare de nepo)

* 

Kategorio:Britaj inĝenieroj
Kategorio:Britaj inventistoj
Kategorio:Britaj kemiistoj
Papua konflikto

La **Papua konflikto** estas konflikto ekde 1961 inter Indonezio (kun pluraj subtenaj ŝtatoj) kaj Organizaĵo por Libera Papuo (kun pluraj subtenaj ŝtatoj) pri Okcidenta Nov-Gvineo, la okcidenta parto de la insulo. Ekde kiam Okcidenta Nov-Gvineo en 1963 estis armee okupita de Indonezio, la Organizaĵo por Libera Papuo (indonezie *Organisasi Papua Merdeka*, mallongigite *OPM)* aktivas en *malaltintensa batalo*.

La flago pri separatiĝo de Okcidenta Papuo kaj pacaj por-sendependecaj protestoj de Okcidenta Papuo kontraŭleĝas kaj estas armee subpremitaj. Ekde jaro 1963 la ŝtato Indonezio translokigis ĉirkaŭ 2'400'000 personojn el la troloĝita insulo Javo al Okcidenta Nov-Gvineo.

## Referencoj 
Kategorio:Politiko de Indonezio
Kategorio:Okcidenta Papuo
Dezső Rexa

**Dezső Rexa** [deĵO reksa], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Rexa Dezső** estis hungara arkivisto. Lia nobela antaŭnomo estis *nemeskúti* [nemeŝkUti].

 naskiĝis  en Pest (urbo), li mortis  en Budapeŝto.

## Biografio 
 studis juron kaj finis komercan akademion en Budapeŝto, fine en 1902 li akiris arkibistan licencon, poste li estis arkivisto ĝis 1910 en Alsókubin, poste ĝis 1919 en Székesfehérvár, fine ĝis la pensiuliĝo en 1937 en Budapeŝto. Libertempe li tradukis, verkis, redaktis kaj kompilis. Li edziĝis en 1899. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *Katalin – Káti – Katinka – Kätchen* (noveloj, 1895)
* *Az élet – regény* (romano, 1898)
* *Báthory Erzsébet Nádasy Ferencné. 1560–1614* (1908)
* *Az árvavármegyei levéltár czímerpecsétei* (1912)
* *Petőfi és Pest-Pilis-Solt-Kiskun vármegye. A költő születésének évszázados fordulójára* (1922)
* *Dunamenti nyaralóhelyek* (1934)
* *Margitsziget* (1940)
* *Képeskönyv képek nélkül a régi Pestről* (1947)
* *101 kép a régi Pest-Budáról* (1959)
* *A könyvek ára a XIX. század első felében* (1962)
* *Árnyékrajzolatok. 1784–1814. Kassa, Regmetz, Szinna, Brünn, Széphalom* (kompilaĵo, 1977)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj arkivistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Bertalan Révész

**Bertalan Révész** [rEvEs], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Révész Bertalan** estis slovakia hungara literaturhistoriisto, altlerneja instruisto.

 naskiĝis  en Ižkovce (Ĉeĥoslovakio), li mortis  (aŭ pli frue).

## Biografio 
 apartenis al la hungara minoritato en Ĉeĥoslovakio, poste en Slovakio. Li maturiĝis en gimnazio en Rožňava en 1956, poste li akiris pedagogian diplomon en Pedagogia Altlernejo (Nitro) en 1960. Li instruis en plu en la sama loko ĝis 2004, dum li estis katedrestro inter 1974–1980, 1985–1989 és 1992–1994. Lia lasta instrua rango estis docento. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *A magyar romantika irodalma* (1977)
* *Irodalmi nevelés. Az alapiskola 7. oszt. számára. Kísérleti tankönyv* (kunaŭtoro, lernolibro, 1978)
* *Czuczor Gergely költői pályája 1830-ig* (monografio, 1993)
* *Anyanyelv, iskola, nemzettudat* (1999)
* *Czuczor Gergely költészete az 1820-as években* (2001)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Monumento al Deklaro de Arusha

La **Monumento al Deklaro de Arusha** () estas grava monumento kaj vidindaĵo situanta en urboparto Kati en Aruŝo, Tanzanio. Ĝi estis inaŭgurita en 1977 fare de la reganta partio de la nacio Chama Cha Mapinduzi (CCM) por festi dek jarojn de la Deklaro de Arusha. Ĝi situas laŭ Makongoro Road en la centro de la trafikcirklo.

En April 2015, parto de la monumento estis vandalita kiam unu el ĝiaj kupraj plakoj estis ŝtelita.

## Bildgalerio 

Arusha Declaration Monument mural A.jpg|Murpentraĵo prezentanta farmistojn laborantajn per sarkiloj
Arusha Declaration Monument mural B.jpg|Murpentraĵo prezentanta plugadon faritan per besto

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Deklaro de Arusha
* Uĝamaa

Kategorio:Aruŝo
Béla Rigó

**,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Rigó Béla** estis hungara publikigisto, instruisto, redaktoro. Lia bopatro estis József Romhányi.

 naskiĝis  en Kolozsvár (Hungara reĝlando, nuntempa Cluj en Rumanio), li mortis  en Budapeŝto.

## Biografio 
 maturiĝis en kalvinana gimnazio en Kiskunhalas en 1960, post 5 jaroj li akiris diplomon en Scienca Universitato Attila József, sed dum la studentaj jaroj li publikigis. Li instruis inter 1965-1971 en Mórahalom kaj Budapeŝto, poste li laboris en ministerio. En 1975 li akiris plian diplomon en vesperaj staĝoj. Inter 1974-2006 li estis redaktoro, ĉefredaktoro aŭ ĵurnalisto en pluraj eldonejoj aŭ gazetoj. Li estis zorganto de heredaĵo de sia bopatro. Lia edzino naskis filinon. Li ricevis premiojn inter 1984-2010. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *Hónapsoroló* (1983)
* :hu:Szergej Kurepov: *És akkor Szergej...* (tradukaĵo, 1985)
* *Erdőn, mezőn kérdezgető* (infanlibro, 1992)
* *Állítsátok meg Terézanyut!* (filma scenarlibro, 2004)
* *Mézga Aladár különös kalandjai* (infanlibro, 2005)
* *Sakk* (muzikalo, dramaturgo, 2010)
* *Írásjelbeszéd. Verslábjegyzetekkel* (2015)

## Memorigiloj 
* memortabulo en Budapeŝto, (2022)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* datenoj kun foto
* hungarlingva biografio
* datenoj

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj publikigistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj redaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Izopropilbenzonitrilo

**Izopropilbenzonitrilo** aŭ **kuminila cianido** estas organika komponaĵo apartenanta al la nitrila familio. Ĝi estas senkolora likvaĵo kun akra odoro kaj bolpunkto de 231,5°C. 4-izopropilbenzonitrilo estas uzata en la sintezo de farmaciaĵoj kaj aliaj organikaj komponaĵoj, same kiel en la produktado de polimeroj, tinkturfarboj kaj aliaj materialoj.

4-izopropilbenzonitrilo povas esti sintezata per diversaj metodoj. La plej ofta metodo estas la reakcio inter kloro-benzeno kun natria cianido, sekvata de reakcio kun izopropila alkoholo. Ĉi tio donas miksaĵon de 4-izobenzonitrilo kaj natria klorido, kiuj povas esti apartigataj per distilado. Aliaj metodoj de sintezo inkludas la reakcion de izopropila alkoholo kun nitrobenzeno, kaj la reakcion de akrilonitrilo kun izopropila alkoholo en ĉeesto de acida katalizilo.

4-Izobenzonitrilo estas uzata en diversaj sciencaj esploroj. Ĝi estas uzata en la sintezo de farmaciaĵoj, inkluzive de kontraŭinflamaj agentoj kaj kontraŭfungaj agentoj. Ĝi ankaŭ estas uzata por sintezi polimerojn kaj tinkturfarbojn, same kiel en la produktado de materialoj uzataj en elektroniko kaj aliaj industrioj.

4-Izopropilbenzonitrilo funkcias kiel nukleofilo en organikaj reakcioj, formante kovalentajn ligojn kun elektrofiloj. Tio permesas al ĝi partopreni en diversaj reakcioj, inkluzive de nukleofilaj anstataŭigo kaj aldonreakcioj.

4-Izopropilbenzonitrilo ne havas konatajn biokemiajn aŭ fiziologiajn efikojn. Ĝi ne estas toksa aŭ karcinogena kaj oni ne scias, ke ĝi kaŭzas ajnajn adversajn efikojn.

La ĉefa avantaĝo de uzado de 4-izobenzonitrilo en laboratoriaj eksperimentoj estas ĝia malalta kosto kaj havebleco. Ĝi ankaŭ estas relative facila sintezi, igante ĝin oportuna reakciilo por diversaj organikaj reakcioj. Tamen, la kunmetaĵo havas malaltan bolpunkton kaj estas sentema al humideco, igante ĝin neadekvata por iuj aplikoj.
## Sintezoj
### Sintezo 1
* Preparado de la **izopropilbenzonitrilo** per traktado de **4-kloro-izopropilbenzeno** kaj **cianida acido**:

### Sintezo 2
* Preparado de la **izopropilbenzonitrilo** per traktado de **benzonitrilo** kaj **2-kloropropano**:

### Sintezo 3
* Preparado de la **izopropilbenzonitrilo** per traktado de **4-kloro-benzonitrilo** kaj **2-kloropropano** en ĉeesto de zinko:

### Sintezo 4
* Preparado de la **natria klorido** per traktado de **4-kloro-izopropila benzeno** kaj **natria cianido**:

## Vidu ankaŭ
* Nitriloj

## Referencoj 
I
55399 Jasonsoderblom

'*55399 *Jasonsoderblom'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, ne malproksima de la  3:7 kun Marso kaj 8:3 kun Jupitero.

Ĝi estas malkovrita dum la astronomia kampanjo LONEOS la 17-an de septembro 2001 elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sudoriente de Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan Esploran Scientiston *Jason Matthew Soderblom'', de la Masaĉuseca Instituto de Teknologio (MIT), kie li studas terfizikajn surfacajn procezojn kaj la efikojn de asteroidaj alfrapoj sur solidajn planedajn korpojn.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LONEOS
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2001
Vuelta a España 2023

La ***Vuelta a España 2023*** estas la 78-a *Vuelta a España* (Biciklista Ronditinero en Hispanio).

## Vidu ankaŭ 
* Vuelta a España

Kategorio:Vuelta a España
Kategorio:Sporto en Hispanio
Kategorio:Biciklaj konkursoj en Hispanio
Kategorio:Sporto en 2023
Francina Armengol

**Francesca Lluc Armengol Socías**, konata kiel **Francina ARMENGOL** (Inkao, Majorko, la 11-an de aŭgusto 1971), estas majorka politikisto. Inter 2015 kaj 2023 ŝi estis Prezidanto de la Registaro de Balearoj kaj prezidas la Hispanan Kongreson de Deputitoj ekde la 17-a de aŭgusto 2023.

Ŝi estis ĝenerala sekretario de la Socialisma Federacio de Majorko ekde 2000 kaj membro de la PSOE-Federacia Komitato ekde tiu sama jaro. Ŝi estis prezidanto de la Insulara Konsilio de Majorko inter 2007-2011. Ŝi estas la parlamenta proparolanto kaj ĝenerala sekretario de la PSIB-PSOE ekde 2012. En la hispanaj ĝeneralaj elektoj de 2023, ŝi estis kandidato de PSOE por la balotdistrikto de Balearoj, akirante la rajtilon de deputito en la Kongreso, kaj rezignante la rajtilon de deputito en la Parlamento de Balearoj la 24-an de julio 2023. La 17-an de aŭgusto 2023, dum la konstituado de la Ĝeneralaj Tribunaloj de la 15a Hispana Leĝdona periodo, ŝi estis elektita kiel Prezidanto de la Kongreso de la Deputitoj.

Kategorio:Hispanaj politikistoj
Kategorio:Hispanaj socialistoj
Dorico (programaro)

***Dorico*** estas komputila programaro por la notacio de muziko, ekz. por skribi partiturojn. Kune kun Finale kaj Sibelius (programaro), ĝi estas unu el la tri gvidaj profesinivelaj muziknotacioprogramoj. La nomo honoras la 16-a-jarcentan italan muzikgravuriston Valerio Dorico (1500 – ĉ. 1565). Oni povas generi notliniaroj, plenigi ilin per notoj kaj elprinti la rezulton. Se komputilo disponas pri sonkarto, oni povas ankaŭ reprodukti kaj redakti la enigitan muzikon. Importaj kaj eksportaj funkcioj kompletigas la eblecojn.

*Dorico* disponeblas por la aktualaj Windows- kaj Mac OS X-versioj.

## Eksteraj ligiloj 
* https://www.steinberg.net/dorico/

Kategorio:Programaro
120131 MAVEN

'*120131 *MAVEN''''' estas  asteroido de la ĉefa asteroida zono, ne malproksima de la orbita resonanco 9:4 kun Jupitero. 

Ĝi estas malkovrita dum la astronomia kampanjo LONEOS la  elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sudoriente de Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la marsa orbitilo MAVEN, lanĉita en 2013 kun primara celo studi la marsan atmosferon kaj ties evoluon. Nelonge post alveno apud Marson, la kometo C/2013 A1 (Siding Spring) proksime renkontis la planedon. MAVEN observis la sekvon de la intensa kometa meteorpluvo, detektante abundajn meteoroidajn metalojn.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LONEOS
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2003
Lekunberri

**Lekunberri** [lekunβeri] (, ) estas urbo kaj municipo, kiu troviĝas en la provinco kaj aŭtonoma komunumo de Navaro en norda Hispanio. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun .

Ĝiaj loĝantoj nomiĝas *Lekunberriar*.

## Eksteraj ligiloj 
*  ( kaj )

Kategorio:Municipoj de Navaro
Arinsal

**Arinsal** estas vilaĝo de La Massana, unu el la sep parokoj de Andoro. Ĝi havis  loĝantojn en 2017.

Kategorio:Urboj de Andoro
Purnia

**Purnia,**   estas urbego, la kvara plej granda urbego de Biharo en nordorienta Barato, en orienta parto de subŝtato Biharo, en la samnomaj kantono kaj distrikto, kie ĝi estas sidejo de ambaŭ. Kelkaj supozas, ke la loknomo signifas laŭ sanskrita vorto Purna-Aranya kun signifo "kompleta ĝangalo".

## Demografio 
En 2021 Purnia havis  da loĝantoj kun legopovo 73%, apenaŭ pli malalta, ol la landa averaĝo.

## Geografio 
Purnia situas sur la nordhinda ebenaĵo laŭ averaĝa alteco de 36 m super la marnivelo. Katihar troviĝas 29, Kiŝanganĝ 58, Rajganĝ 68, Madhepura 71, Bagalpur 80, Saharsa 89, subŝtata ĉefurbo Patnao 236, Kolkata 370, tutlanda ĉefurbo Delhio 1062, Mumbajo 1686 kilometrojn (aere) https://www.distancefromto.net/. 

## Historio 
En tiu loko pluraj regnoj funkciis, ekzemple Pundra Regno :en:Mithila (region), Mogola Imperio. Komence de brita regado multaj homoj el Eŭropo venis al Purnia.

## Ekonomio 
Purnia estas granda ekonomia centro en Norda Biharo, jam la britoj zorgis pri defenda digo, kiu protektas la urbon kontraŭ la inundoj. Purnia estas provizita per agrikulturaj produktoj de ĝia ĉirkaŭa kamparo. La irigaciita aluvia grundo estis precipe konvena al rizoj, krome terpomoj, tritikoj, hordeoj, sukerkanoj, maizoj, :en:Mithila Makhanaj, tabakoj, jutoj, kikeroj, kapsiketoj, lentoj. Purnia estas potenca kokaĵoproduktanto kaj fiŝobredanto. La agrikulturo tiris supren la komercon, tio la servojn.
eta|

## Eduko 
Purnia ĉiam estis centro de eduko en la norda Bihara regiono. Lernejo fondita en 1800 dum la periodo de brita rego estas la plej maljuna lernejo de Purnia. En Purnia pluraj altlernejoj kaj universitatoj funkcias.

## Lingvoj 
En Purnia oni parolas hindie, majtile kaj bengale. La angla daŭre estas instruata en la anglaj mezlernejoj.
eta|

## Religioj 
En Purnia la plej ofta religio estas la hinduismo kun 75%, poste islamo	(23%), la ceteraj religioj estas malpli, ol 1%.

## Klimato 
Purnia estas konata pro sia favora klimato kun plejparte humida klimato. La temperaturo varias inter 18-31 °C. Jare pluvas 1665 mm, en ĉiuj monatoj pluvas iomete, sed inter majo kaj oktobro tre ofte pro la musono.
eta|maldekstre|

## Trafiko 
En Purnia renkontiĝas en du stacidomoj resume 3 fervojaj linioj. 5 ĉefvojoj kaj sola flankovojo kuras al la urbego. Enurbe aŭtobusoj kaj motoraj rikiŝoj liveras la pasaĝerojn. Loke malgranda flughaveno funkcias, la fakta flughaveno en Bagdogra.

## Vidindaĵoj 
* diversaj preĝejoj

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Urboj de Barato
Kategorio:Urboj de Biharo
LabourStart

[eta|300px|Solidareca konferenco de LabourStart en [Tbiliso, 2023.]]
**LabourStart** estas retejo de novaĵoj kaj kampanjoj de la internacia sindikata laborista movado. Ĝi kolektas novaĵojn pri laboristaj aferoj kaj sindikataj aferoj el la tuta mondo kaj afiŝas liĝiloj al ili. La novaĵoj estas ordigitaj kaj laŭ landoj kaj lokoj - kaj laŭ lingvoj.

Ĝi formas retajn kampanjojn pri la rajtoj de laboristoj tra la mondo - ĉefe la rajto eksindikatiĝi, la rajto por sekurecaj laborkondiĉoj, la rajtoj de virinoj en laborejoj kaj pri laboristorganizantoj kiuj estis arestitaj en pluraj landoj. La kampanjoj estas tradukataj al plurajn lingvojn, inkluzive al Esperanto.

La retejo havas 638 000 vizitantojn permonate (en februaro 2012) kaj estas pli ol 960 voluntuloj kiuj kolektas la novaĵoj al ĝi.

Ĝi estis fondita en 1998 de la jud-angla aktivulo Eric Lee.

## Eksteraj ligiloj 
* La esperanta versio de la retejo

Kategorio:Sindikatoj
Centro de Kultura Heredaĵo de Aruŝo

La **Centro de Kultura Heredaĵo de Aruŝo** (, ) situas en Aruŝo, Tanzanio. Ĝi estas loko kie pli ol 120 triboj de Tanzanio povas esti viditaj en unu loko. Ĉi tiu centro estas alloga pro diversaj ĉizaĵoj, juvelaĵoj, antikvaĵoj, vestaĵoj kaj libroj.

centra|233px|eta|Skulptaĵoj en Aruŝo
## Vidu ankaŭ 
* Aruŝo
* Tanzania kulturo

Kategorio:Aruŝo
Arusha
Izopropilbenzilamino

**N-Izopropilbenzilamino** aŭ **N-izopropila benzilamino** aŭ NIPBA estas organika komponaĵo kun la kemia formulo C10H15N. Ĝi estas senkolora, brulema likvaĵo, kiu estas uzata en diversaj aplikoj, inkluzive kiel solvanto, reakciaĵo kaj katalizilo. NIPBA havas larĝan gamon da uzoj en la farmaciaj, agrokemiaj, kaj petrolkemiaj industrioj. Ĝi ankaŭ estas uzata en la sintezo de aliaj komponaĵoj, inkluzive de farmaciaĵoj, agrokemiaĵoj kaj peraĵoj.

N-Izopropilbenzilamino estas sintezata per diversaj metodoj, inkluzive de la reakcio de amino kun alkilaj halogenoj, la reakcio inter amino kaj alkila halogenido, kaj la reakcio de amino kun alkila halogenido en ĉeesto de akva bazo. La plej ofta metodo de sintezo estas la reakcio de amino kun alkila halogenido en la ĉeesto de akva bazo. Tiu metodo estas konata kiel la Hofmann-Löffler reakcio.

N-Izopropilbenzilamino estas uzata en diversaj sciencaj esploraj aplikoj, inkluzive kiel solvanto por la sintezo de organikaj substancoj, kiel katalizilo por la sintezo de organikaj substancoj, kaj kiel reakciaĵo por la sintezo de organikaj substancoj. Ĝi ankaŭ estas uzata en la sintezo de kiralaj komponaĵoj, kiel kiralaj alkoholoj kaj kiralaj aminoj. Krome, ĝi estas uzata en la sintezo de farmaciaĵoj, agrokemiaĵoj, kaj peraĵoj.

N-Izopropilbenzilamino funkcias kiel nukleofilo, signifante ke ĝi estas altirata al pozitive ŝargitaj molekuloj, kiel ekzemple elektrofiloj. Tiu altiro permesas al ĝi reakcii kun elektrofiloj kaj formi kovalentajn ligojn. N-Izopropilbenzilamino ankaŭ estas forta bazo, kio signifas, ke ĝi povas funkcii kiel protonakceptanto. Ĉi tio permesas al ĝi reakcii kun acidoj kaj formi salojn.

N-Izopropilbenzilamino estis konsiderata havi diversajn biokemiajn kaj fiziologiajn efikojn. En studoj, ĝi estis konsiderata havi kontraŭfungajn, kontraŭbakteriajn, kaj kontraŭvirusajn ecojn. Ĝi ankaŭ estis konsiderata havi kontraŭinflamajn, kontraŭ-alergiajn, kaj kontraŭ-tumorajn propriecojn. Krome, ĝi estas konsiderata havi kontraŭ-oksidajn kaj kontraŭkancero-proprecojn.

N-Izopropilbenzilamino havas kelkajn avantaĝojn kaj limigojn kiam uzata en laboratoriaj eksperimentoj. Unu avantaĝo estas ke ĝi estas relative ne-toksa, igante ĝin sekura uzi en laboratorioeksperimentoj. Alia avantaĝo estas, ke ĝi estas forta bazo, igante ĝin utila por la sintezo de organikaj komponaĵoj. Rilate al ĝia limigo oni devas diri, ke ĝi estas tre brulema, do ĝi devas esti pritraktata zorge. Aldone, ĝi ne estas solvebla en akvo, do ĝi devas esti uzata en organikaj solvantoj.

## Sintezoj
### Sintezo 1
* Preparado de la **izopropilbenzilamino** per traktado de **tolueno** kaj **n-kloro-2-propilamino**:

### Sintezo 2
* Preparado de la **izopropilbenzilamino** per traktado de **benzila klorido** kaj **izopropilamino**:

### Sintezo 3
* Preparado de la **izopropilbenzilamino** per traktado de **benzilamino** kaj **izopropila bromido**:

### Sintezo 4
* Preparado de la **klorida acido** per traktado de **n-klorometila izopropilamino** kaj **benzeno**:

## Vidu ankaŭ
* Aminoj

## Referencoj 
I
46270 Margaretlandis

'*46270 *Margaretlandis'''* estas meze granda, malhela asteroido de la ekstera asteroida zono, proksima de la  1:3 kun Marso kaj 2:1 kun Jupitero.

Ĝi estas malkovrita dum la astronomia kampanjo LONEOS la  elde la Stacio Anderson Mesa de la Observatorio Lowell, sudoriente de Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan scienciston *Margaret E. Landis'', kiu studas la historion de vaporiĝemaĵoj, precipe la akva glacio, en la sunsistemo. Ŝia laboro centriĝas sur temojn inklude la deveno kaj la destino de la ceresa ekzosfero da akva vaporo. Ŝi pledas por la robata esplorado de eble glaciaj objektoj kiel 24 Temiso.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LONEOS
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2001
Gaslumigo

eta|294x294ra|Hejma gaslumigo.
[eta|300x300ra|Gasa lanterno en la historia centro de [Vroclavo, Pollando, estas mane mal-estingita ĉiutage.]]
**Gasa lumigo** estas la produktado de artefarita lumo el la brulo de gasa brulaĵo kiel hidrogeno, metano, etileno, etino, butano, propano, karbona monooksido aŭ tergaso.
eta|ilustraĵo de lampdesegnoj, ĉirkaŭ 1900
eta|Preterpasantoj miras pri la nova gaslumigo (Londono, 1809)
Antaŭ ol elektrizo estis disvastigita kaj sufiĉe ekonomia por ĉiutaga uzo, gaso estis la plej populara rimedo de lumigo en la stratoj. Dum tiu periodo, la stratoj de modernaj grandurboj estis lumigitaj per gasfunkciaj stratolampoj. La unuaj gaslampoj postulis lampfajrilon, kiu promenos tra la stratoj de la grandurbo vespere kaj lumigus ĉiun lampon individue. En pli postaj lumsistemoj, flamigiloj estis lanĉitaj kiuj estis aŭtomate aktivigitaj kiam gasfluo komenciĝis en la lampo. La plej fruaj lampsistemoj de tiu tipo estis verŝajne instalitaj en Kordovo en Hispanio, ĉirkaŭ 1000 p.K. La transformo de gaslumigo en larĝan sistemon estas atribuita al la skota inventisto William Murdoch, en la 1790-aj jaroj. Stratlumsistemoj kun pli moderna aspekto, kiuj funkciis per keroseno, estis instalitaj en la grandurbo de Lvivo, tiam parto de Aŭstrio-Hungario, en 1853. Fruaj gaslumigaj sistemoj estis ekbruligitaj mane per lampolumigistoj, kiuj devis trapasi la stratojn dufoje ĉiutage stratlanterno post stratlantermo, malestingi vespere kaj estingi frumatene. Pli postaj dezajnoj estis mem-malestingitaj. 

Malavantaĝo de gaslampoj estis ke gaso elfluis se la flamo iel estingiĝis. Kiam tio okazis, la foliarboj en la tuja ĉirkaŭaĵo ofte perdis siajn foliojn, ĉar la etileno en natura gaso estas planthormono, kiu kondukas al maturiĝo .

Notindas la ĉirkaŭaĵa efiko de gaslumo, kun la lumigo ĝi disdonas ankaŭ varmo kaj la lumo disdonitas kun gasaj lustroj. En modernaj tempoj, gasa lumigo estas uzata por tendumado aŭ por krei nostalgian efikon de la malhela lumigado tipa en la 19-a jarcento.

## Bibliografio 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Profesia Gaslicht e.V. : Asocio por la Konservo de la eŭropa gasluma kulturo  (germane). listo de urbo kun gaslumigo.
* Gaslaternen-Freilichtmuseum Berlina malfermaera muzeo pri gasa lumigo en Berlino (germane).

Kategorio:Lampoj
Kategorio:Lumigo
Kategorio:Industriaj gasoj
Kategorio:Infrastrukturo
Kategorio:Anglaj inventoj
Kategorio:Ĉinaj inventoj
Kategorio:Gasoj
Baptista Monda Alianco

eta|malnova pinglo de germanaj baptistoj, kun la moto: Unu Sinjoro, unu kredo, unu bapto.
La **Baptista Monda Alianco** (, akronime **BWA**), estas internacia tegmenta organizaĵo por kunlaboro inter diversaj baptistaj konfesioj kaj misiorganizaĵoj.

La BWA estis formita en 1905 en Exeter Hall en Londono dum la unua baptista Monda Kongreso.

Ekde tiam la BWA organizis pliajn 19 mondajn kongresojn: En Filadelfio 1911, Stokholmo 1923, Toronto 1928, Berlino 1934, Atlanta 1939, Kopenhago 1947, Klevlando 1950, Londono 1955, Rio-de-Ĵanejro 1960, Miamo 1960, Miamo 1960, Miamo 1960, Miamo 1975, Toronto 1980, Los-Anĝeleso 1985, Seoul 1990, Bonaero 1995, Melburno 2000, Birmingham 2005 kaj Honolulu 2010.

BWA hodiaŭ havas 214 membropreĝejojn  kun preskaŭ 36 milionoj baptitaj membroj kaj prizorgas, interalie, komunan helporganizaĵon, Baptist World Aid.

Gazet-agentejo: Baptist World (kvaronjare eldonata).

La *Mesaĝo de la Centjara Kongreso* (angle) priskribas la teologian bazon de la Baptisma Monda Alianco.

La nuna prezidanto de la BWA estas David Coffey . David Coffey vizitis Svedion kaj la Göteborg-renkontiĝon en 2008 . 

La European Baptist Federation (EBF) estas unu el ses regionaj socioj en la Baptista Monda Alianco.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Internaciaj kristanaj organizaĵoj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1905
Mihály Rotarides (literaturisto)

**Mihály Rotarides** [mihAj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Rotarides Mihály** estis hungara latinlingva literaturisto. Lia familia nomvarianto estis *Rotharides*.

 naskiĝis en 1715 en Otrokocs (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio, nuntempa Otročok en Slovakio), li mortis  en Vitenbergo (nuntempe en Germanio.

## Biografio 
 lernis en luterana liceo en Sopron, poste li studis teologion en Universitato de Wittenberg inter 1738 – 1742. Tiutempe li kolektis multajn materialojn en germanaj bibliotekoj al leksikoneca verko de Dávid Czvittinger. Inter 1942-1944 li kolektis materialojn en Hungarlando. En 1744 li denove iris al Vitenbergo por komenci prilaboradon de sia verko, en kiu – male al Czvittinger – li volis prezenti la evoluon de la hungara literaturo ne laŭ alfabeta ordo, sed kronologie kaj grupigita laŭ temoj. Pro lia frua morto nur skizo de lia laboro pretiĝis. 

## Elektitaj manuskriptoj 
* *Historiae hungaricae literariae antiqui medii atque recentioris aevi lineamenta. Quorum prolegomena generalem in universam historiam Hungariae literarium introductionem continentia prodeunt studio ac sumtu H. M. hungari.* (1745, lia ĉefverko) 
* *Micae micarum Burianarum* (1742)
* *Auctorum et Scriptorum Hungariae praecipuorum Catalogus alphabeticus*
* *Chronologia rerum Hungariae praecipuarum usque ad annum 3750 ante Christum natum*
* *Diarium germanico-hungaricum* (1742, 1743)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio legebla post klako al majusklo R, poste serĉu la nomon

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj literaturistoj
113210 Petrfatka

'*113210 *Petrfatka'''* estas  asteroido de la ĉefa asteroida zono, ne malproksima de la orbita resonanco 1:2 kun Marso.

Ĝi estis malkovrita de la ĉeĥa astronomo Petr Pravec kaj de la slovaka astronomo Peter Kušnirák la 7-an de septembro 2002 elde la Observatorio de Ondřejov (Ondřejov, distrikto Prago-oriento, Ĉeĥio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la ĉeĥan astronomon *Petr Fatka'', kiu aniĝis la Grupon pri Asteroida Fiziko de la Observatorio de Ondřejov en 2016 kaj ricevis sian Ph.D. en 2020. Lia fako estas la orbita studo pri  kaj amasoj, kaj li estas ankaŭ sperta fotometria observanto.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Petr Pravec
Kategorio:Malkovrita de Peter Kušnirák
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2002
György Rónay

**György Rónay** [djordj rOnai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Rónay György József** estis hungara poeto, verkisto, tradukisto, redaktoro, parlamentano. Lia origina familia nomo estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Morócz György József* [morOc jOĵef].

 naskiĝis  en Budapeŝto, li mortis  en Budapeŝto.

## Biografio 
 maturiĝis en premonstrata gimnazio en Gödöllő en 1931, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány, baldaŭ li doktoriĝis en Scienca Universitato de Szeged en 1949. Inter 1935-1948 li laboris en eldonejo, dum en 1942 li estis unu el la fondintoj de literatura revuo. Ekde 1945 li estis redaktoro de katolikaj gazetoj, inter 1947-1948 li estis parlamenta deputito. Dum la frua socialismo liaj verkoj estis legeblaj nur en katolikaj gazetoj, sed depost la hungara revolucio de 1956 li aperis jam en la plena literatura vivo. Li edziĝis en 1936, lia edzino naskis filon en la sekva jaro. Li ricevis premiojn inter 1942-2008 (la lastan postmorte). 

## Elektitaj libroj 
* *A tulipánok elhervadtak* (poemoj, 1931)
* *Michelangelo versei* (tradukitaj poemoj, 1940)
* *Fák és gyümölcsök (romano, 1941)
* *Te mondj el engem* (poemoj, 1942)
* *Az alkony éve* (romano, 1947)
* *Grimm legszebb meséi* (tradukitaj fabeloj, 1955)
* *Nyár. Versek 1938–1956* (elektitaj poemoj, 1957)
* *A nábob halála* (romano, 1957)
* *Esti gyors* (romano, 1963)
* Franz Kafka: *Kastély* (tradukita romano, 1964)
* *A holló és a róka* (poemoj, 1967)
* Antoine de Saint-Exupéry: *A kis herceg* (La eta princo) (tradukita romano, 1970, teatraĵo, 2014, 2017)
* *A párduc és a gödölye* (romano, 1978, filmo, 1998)
* *A kert* (poemoj, 1979)
* *A vándor érkezése. Virág a feszület tövében* (poemoj, 1986)
* *Odysseus énekei. Válogatott versek 1931–1978* (elektitaj poemoj, 1997)
* *Tíz év. Versek a szorongattatás éveiből* (elektitaj poemoj, 2015)

## Elektitaj aliaj laboroj 
* *Utószezon* (filmo, scenaristo, 1966) 
* Georg Büchner: *Leonce és Léna* (tradukita filmo, 1991, teatraĵo, 2017)
* Ŝekspiro: *Vízkereszt, vagy amit akartok* (tradukita teatraĵo, 1994, 2000, 2010)
* Jean Cocteau: *Emberi hang'' (tradukita dramo, 2015)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* filmoj, teatraĵoj

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Kategorio:Hungaraj redaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kuminaldehido

**Kuminaldehido** aŭ **4-Izopropilbenzaldehido** estas organika komponaĵo konsistanta je karbono, hidrogeno kaj oksigenatomoj. Ĝi estas senkolora likvaĵo kun karakteriza aromo, kaj estas uzata en multaj industrioj, inkluzive de parfumoj kaj kosmetikaĵoj, manĝaĵoj kaj medicino. Ĝi ankaŭ estas konata kiel kuminaldehido kaj estas natura ero de kumina oleo. Kuminaldehido estas grava peraĵo en la sintezo de multaj organikaj komponaĵoj, kaj ankaŭ estas ŝlosila ingredienco en la sintezo de diversaj drogoj.

La plej ofta metodo por sintezi kuminaldehidon estas tra la oksigenigo de kumina oleo. Tiu procezo implicas la uzon de katalizilo, kutime metalsalo aŭ acido, por oksigenigi la kuminoleon. La rezulta produkto tiam estas distilata por purigi la kuminaldehidon. Aliaj metodoj por sintezi kuminaldehidon inkludas la uzon de Grignard-reakciaĵo, kio estas kemia kunmetaĵo uzata en organika kemio, kaj la uzon de aldola kondensada reakcio.

Kuminaldehido estas studata grandskale fare de sciencistoj kaj estis konsiderata havi multajn aplikojn en scienca esplorado. Ĝi estis uzata en la sintezo de diversaj drogoj, inkluzive de kontraŭfungaj, antibiotikoj kaj kontraŭinflamaj. Ĝi ankaŭ estas uzata en la sintezo de diversaj polimeroj kaj en la produktado de insekticidoj. Plie, kuminaldehido estis studata por ĝia ebla uzo en kanceroterapio, ĉar ĝi estis trovata malhelpi la kreskon de certaj specoj de tumoroj.

La mekanismo de ago de kuminaldehido ankoraŭ ne estas plene komprenata. Tamen, ĝi verŝajne funkcias kiel inhibitoro de certaj enzimoj, kiel ekzemple ciklooksigenazo kaj lipoksigenazo. Ĉi tiu inhibicio de enzimoj supozeble respondecas pri siaj kontraŭinflamaj, kontraŭfungaj kaj kontraŭkancero-proprecoj. Aldone, kuminaldehido estis konsiderata havi antioksidigajn proprietojn, kiuj povas kaŭzi sian kapablon protekti ĉelojn kontraŭ damaĝo kaŭzata de liberaj radikaluloj.

Kuminaldehido estis konsiderata havi gamon da biokemiaj kaj fiziologiaj efikoj. Oni trovis, ke ĝi havas kontraŭinflamajn, kontraŭfungajn kaj kontraŭkancero-propreecojn. Aldone, kuminaldehido estis konsiderata havi antioksidajn proprecojn, kiuj povas kaŭzi sian kapablon protekti ĉelojn kontraŭ damaĝo kaŭzata de liberaj radikaluloj. Ĝi ankaŭ estis konsiderata havi neŭroprotektajn efikojn, kiuj povas esti utilaj en traktado de neŭrodegeneraj malsanoj kiel ekzemple Alzheimer kaj Parkinson-malsanoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1
* Preparado de la **kuminaldehido** per traktado de **izopropilbenzeno** kaj **metanoila klorido**:

### Sintezo 2
* Preparado de la **kuminaldehido** per traktado de **4-kloro-izopropila benzeno** kaj **formaldehido**:

### Sintezo 3
* Preparado de la **zinko** per traktado de **4-kloro-benzaldehido** kaj **2-kloropropano**:

### Sintezo 4
* Preparado de la **kuminaldehido** per oksidado de la **4-izopropilbenzila alkoholo**:

## Vidu ankaŭ
* Aldehidoj

## Referencoj 
K
Éva Róna (altlerneja instruisto)

**Éva Róna,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Róna Éva** estis hungara altlerneja instruisto, literaturhistoriisto.

Éva Róna naskiĝis  en Budapeŝto, ŝi mortis  en Budapeŝto.

## Biografio 
Éva Róna devenis el juda familio. Ŝi doktoriĝis en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1929, poste ŝi estis asistanto en la universitata instituto. Post 2 jaroj ŝi akiris pedagogian diplomon, pli poste ŝi prelegis en seminario. En 1945 ŝi estis levita privata instruisto, post jaro lektoro. Inter 1952-1967 ŝi estis docento, poste ŝi pensiuliĝis. Intertempe ŝi kandidatiĝis en 1955 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Ŝia intereso fokusiĝis pri la angla literaturo. Ŝi edziniĝis en 1938. 

## Elektitaj kontribuoj 
* "The princess": Tennyson és a nőkérdés (1929)
* *Magyar vonatkozások a XVI-XVII. századi angol irodalomban* (1936)
* *Magyarország és a középkori angol krónikairodalom* (1937)
* *English Literature throuqh Hunqarian Eyes* (1944)
* *A Piers the Plowman és az 1381-es parasztforradalom* (disertaĵo, 1954)
* *Angol nyelvkönyv* (kunaŭtoro, 1950-1951)
* *H. G. Wells* (1969)
* *Szöveggyűjtemény a XX. angol angol irodalmából* (1970)
* Margaret Drabble: *Vízesés* (tradukita romano, 1977) 
* *A XVIII. század angol irodalma* (1985)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* datenoj

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Budapeŝtanoj