open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Creswell Crags

**Creswell Crags ** estas kalkoŝtona montfendo en nordorienta Derbyshire, Anglio proksime al la vilaĝoj de Creswell, Whitwell kaj Elmton. La klifoj de la ĉ. 450 m longa ravino entenas plurajn kavernojn, kiuj estis loĝataj dum la glaciepoko, inter ĉ. 43.000-10.000 jaroj.

La kavernoj apartenas al la plej gravaj britaj arĥeologiaj troviĝejoj, kie oni trovis restaĵojn de formortintaj vertebruloj kaj ilojn de prahomoj.

La esploro de Creswell Crags komenciĝis en 1875 – sub gvido de profesoro siro William Boyd Dawkins - kaj daŭras eĉ hodiaŭ. Oni trovis ostojn de rangiferoj, lanaj rinoceroj, mamutoj kaj sovaĝaj ĉevaloj.

Oni trovis en aprilo de 2003 gravuraĵojn kaj bareliefojn sur la muroj kaj plafono en kelkaj kavernoj. Oni antaŭe (kaj ĝis nun en 2008) ne trovis similajn kavernajn artaĵojn en Britio. Ili prezentas animalojn kiel bizonon kaj diversajn birdojn. La gravuraĵoj estiĝis – laŭ esploroj de uranio-disiĝo – antaŭ min. 12.800 jaroj maks. 15.000 jaroj.

## Eksteraj ligiloj 
* Creswell Crags

Kategorio:Geografio de Anglio
Šaštín-Stráže

**Šaštín-Stráže,** hungare **Sasvár,** germane **Schossberg** estas urbo en Slovakio, en Regiono Trnava, en Distrikto Senica.
eta|maldekstra|250ra|Šastín

## Situo 
Šaštín-Stráže situas sur ebenaĵo, laŭ fervojo Kúty-Trnava. Senica troviĝas 16 km, Bratislavo 65 km.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1323, tiutempe departementejo kaj grava centro limodefendado kontraŭ Moravio. La komunumo havis fortikaĵon, baldaŭe iĝis renesanca kastelo. La templo iĝis kermesejo, ties fama skulptaĵo pretiĝis en 1564. Kelkfoje okazis mirakloj ĉe la skulptaĵo, sekve inter 1733-1762 baziliko kun abatejo konstruiĝis. Dum la solena inaŭguro ankaŭ Maria Teresia partoprenis. En 1910 estis 2 apartaj komunumoj: *Sasvár* kun 2433, *Morvaőr* 1453 loĝantoj, en ambaŭ plejparte slovakoj vivis. Ĝis fine de la 1-a mondmilito ili apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Szenice, poste al Ĉeĥoslovakio. En 2001 loĝis en Šaštín-Stráže 5005 homoj, 4777 slovakoj, 103 ciganoj, 75 ĉeĥoj.

## Vidindaĵoj 
* pilgrimloka baziliko
eta|maldekstra|250ra|Baziliko en Šaštín

## Famuloj 
* en la urbo naskiĝis:
** hungara aktorino Mari Szemes
** en la iama Sasvár naskiĝis piarista instruisto Alajos Stech

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Senica
Kategorio:Municipoj en Slovakio kun kunmetita nomo
Beto (litero)

**Beto** (majuskle **Β**, minuskle **β**, ena **ϐ**) estas la 2-a litero de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj numeraloj ĝi valoras je 2. Ĝi devenas de la fenica 25px|Bét, signifante domo. Nuntempe la grekoj prononcas ĝin, kiel **v**. Literoj devenantaj de beto estas la latina B aŭ b kaj la cirilaj Б aŭ б kaj В aŭ в (respektive majuskle kaj minuskle). En la cirila skribmaniero oni prononcas literon *Б* kiel **b** kaj literon *В* kiel **v**.

En bonkvalita printo, iam uzata estas varianto **ϐ** de la litero kiu ne havas subliniaĵon escepte de je la komenco de vorto: “βίβλος” estas skribata kiel “βίϐλος”. Minuskla **β** estas tamen tre komuna en manskribado.

En antikva greka lingvo, beto prezentis sonon  kaj la nomo de la litero, *Βήτα*, estis prononcita simile al [].

En novgreka lingvo, ĝi prezentas voĉan labiodentalan frikativon  kaj la novgreka lingva nomo de la litero, *Βήτα*, estas prononcata kiel [].

Kaj en la Internacia Fonetika Alfabeto, la litero  signas neniun el tiuj du sonoj, sed tre similan sonon, nome la voĉan bilabialan frikativon aŭ frotsonon .

## Uzoj kiel simbolo aŭ nomo 
Beto estas ofte uzata por ĝeneralaj variabloj en matematiko kaj fiziko.

La specifaj signifoj de beto estas:
* En geometrio estas beto-angulo.
* En geologio estas beto-kvarco.
* En fiziko estas beto-diseriĝo, beto-partiklo, beto-radio, beta radiado.
* En la internacia fonetika alfabeto, kiel jam menciita, greka minuskla beto estas simbolo de voĉa bilabiala frikativo.
* Beta-karbono estas karbono en la dua loko en kemia kombinaĵo en organika kemio, numerante de la funkcia grupo

## Vidu ankaŭ 
* Greka alfabeto

Kategorio:Greka alfabeto
Bonifaco la 6-a

**Bonifaco la 6-a**, latine ** Bonifacius VI **, naskiĝis nekonatan daton, mortis en aprilo 896. Li estis papo aprile 896 nur dum 15 tagoj.

Kelkaj aŭtoroj rigardas lin kiel kontraŭpapon, ĉar lia elekto estis nuligita de Johano la 9-a post sinodo de Romo 898. Malgraŭ tio, li estas en oficiala listo de papoj de katolika eklezio.

Kategorio:Papoj
Gamo (litero)

**Gamo** (majuskle **Γ**, minuskle **γ**) estas la 3-a litero de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj nombroj ĝi valoras tri. Gamo devenis el fenica litero *gimel*.

Oni prononcas ĝin kiel **g** en la klasika greka lingvo. En la moderna greka ĝi estas voĉa velara frikativo aŭ voĉa palatala frikativo.

Oni uzas la literon en geometrio (gamo-angulo), biologio (gamo-noktuo = papilio), matematiko (Γ funkcio, konstanto de Eŭlero-Mascheroni *γ*), fiziko: gama-radiado, mezurunuo (10-9 teslo).

## Vidu ankaŭ 
* Frikativo
* Greka alfabeto

Kategorio:Greka alfabeto
Stefano la 6-a

**Stefano la 6-a** aŭ **la 7-a**, latine ** Stephanus VII ** aut **VI** (la nombro de papoj kun nomo "Stefano" estas disputinda), naskiĝis en Romo nekonatan daton kaj mortis 897. Li estis papo ekde 896 ĝis sia morto.

Stefano estis roma civitano kaj filio de pastro Ioannis, lin faris episkopon la papo Formoso.

[eta|maldekstra|350ra|[Sinodo de la kadavro|Kadavro de Formoso en Sinodo kunvokita de Stefano la 6-a, bildo de *Jean-Paul Laurens* (1870)]]

La papa periodo de Stefano fifamas pri la "Synodum Horrendum" (t.e., "terura sinodo"), la Sinodo de la kadavro, kiam li "kunvokis" la kadavron de papo Formoso kaj kondamnis ke ĝi estu forĵetita en Tiberon. La sinodo kunvokis ribelon kontraŭ la imperiestro, pro tio, ĝi estis invadita kaj Stefano arestita kaj pendita.

Kategorio:Papoj
Zeto

**Zeto** greke **Ζήτα** (majuskle **Z**, minuskle **ζ**) estas la 6-a litero de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj nombroj ĝi valoras sep. Ĝi devenas de la fenica 25ra|Zayin. Oni prononcas ĝin **dz**, malfrue **z**. El tio devenas la latina **Z, z** kaj la cirila **З, з**.

## Vidu ankaŭ 
* Greka alfabeto

Kategorio:Greka alfabeto
Kevin James

**Kevin JAMES** (nask. 1963) estas usona radiofonia gastiganto kaj konservativa politika komentisto. Li gastigas "The Kevin James Show (La Programo Kevin James)". La programo fokusas pri loka kaj nacia politiko. Ĝi dissendiĝas ĉe KRLA AM 870 en Los Angeles inter la 21a kaj la 23a horo, de mardo al vendredo. Li estas eksa federala kontraŭekprocesisto kaj advokato de la amuzkomerco.

Aperinte la 15-an de majo, 2008, ĉe la televidprogramo Hardball li gajnis multe da embaraso kaj kritiko, kiam li akcidente rivelis , ke li ne sciis tion, kio estis la rilato inter Neville Chamberlain kaj la Munkena interkonsento.

## Eksteraj Ligiloj 
La embarasanta momento (en la angla):http://www.huffingtonpost.com/2008/05/15/hardball-shoutfest-matthe_n_102020.html

Kategorio:Usonanoj
Internacia Flughaveno Portlando

La **Internacia Flughaveno Portlando** () estas la plej granda flughaveno de la usona ŝtato Oregono. Ĝi koncentras 90% el la pasaĝeroj kaj pli ol 95% el la aertransportitaj varoj de la tuta ŝtato.

Ĝi situas ĉe la suda bordo de la rivero Kolumbio, en la kantono Multnomah, proksimume naŭ kilometrojn nordoriente de centra Portlando. Inter transportiloj al la urbo menciindas la fervojo MAX Red Line kaj la aŭtovojo *Interstate 205*.

PDX proponas flugojn al ĉiuj ĉefaj flughavenoj tra Usono, sed ankaŭ senhaltajn internaciajn flugojn al Kanado, Germanio, Japanio, Meksiko kaj Nederlando. Ĝi cetere estas aerkonektejo por malpli grandaj urboj en Oregono, Vaŝingtonio, Idaho, Montano, Kalifornio kaj Nevado. Tiu flughaveno estas precipe grava bazo por la flugkompanioj Alaska Airlines kaj Horizon Air.

Portlando
Flughaveno
Romano (papo)

**Romano**, latine ** Romanus **, naskiĝis nekonatan daton en Lazio kaj mortis nekonatan tagon de novembro 897. Li estis papo dum kvar monatoj, inter augusto kaj novembro 897.

Antaŭ esti papo, li estis kardinalo de Sanctus Petrus in Vinculis. Preskaŭ nenion oni scias pri li.

Kategorio:Papoj
Teodoro la 2-a

**Teodoro la 2-a**, latine **Theodorus II**, naskiĝis en Romo en 840 kaj mortis en 897. Li estis papo dum 20 tagoj en decembro 897. Preskaŭ malmulton oni scias pri li, krom ke li estis filo de Fotio la 1-a, Patriarko de Konstantinopolo.

Kategorio:Papoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 9-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en 897
Kategorio:Naskiĝintoj en Romo
Johano la 9-a

**Johano la 9-a**, latine ** Ioannes IX **, naskiĝis en *Tibur*, hodiaŭ Tivoli, nekonatan daton kaj mortis 900. Li estis papo de 898 ĝis sia morto. Antaŭ esti papo, li estis monaĥo.

Johano solvis la krizon, kiu okazis post la morto de Formoso la 1-a kaj nuligis la kronigon de Arnulfo kiel imperiestro de Sankta Romia Imperio, sed konfirmis la elektadon de Formoso kiel papo.

Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
Kategorio:Mortintoj en 900
Kategorio:Papoj
Maso (apartigilo)

**Maso** havas diversajn signifojn:

* **Maso** estas baza fizika grando, esprimanta la kvanton da materio konsistigantan iun korpon.
* **Maso de Planck** estas maso de etega nigra truo, kies la radiuso de Schwarzschild egalas la longon de Planck.
* **Maso (nombro)** estas entjero 1728.
* En iuj lingvoj vortoj **maso** kaj **meso** koincidas. Vidu plu en **meso**.
* **Maso** estas nedifinita kvanto da materio, konsiderata kiel tutaĵo, neatentante pri la eroj nek pri la formo.
* **Volumena maso** estas **denso** - fizika grando, esprimanta la rilaton de la maso de iu kvanto da substanco al ĝia volumeno. (unuo ekz. kg/m³)
* **Maso** en elektrotekniko estas la ekstera kondukta korpo de aparato. Tensiojn de ĉiuj aliaj konduktiloj oni kalkulas rilatante al la potencialo de ĉi tiu maso. Maso estas ofte konektita kun tero, pri tia okazo la termino *tero* estas uzata.
Behistun-surskribo

eta|
eta|
eta|reliefo
La **Behistun-surskribo** aŭ Behistun-inskripcio estas grava skribaĵo en tri praaj lingvoj ĉe piedo de la Zagros-montaro. Ĝi situis en la antikvo apud la praa vojo de Ekbatana – ĉefurbo de Medio – ĝis Babilono kaj prenis la nomon de la loko *Behistuno* (*Behistan*), kiu situas je ĉ. 30 km oriente de urbo Kermanŝaĥo en Irano. La surskribon, bildojn pretigis sur rokmasivon en granda alto la Aĥemenida reĝo Dario la 1-a fare de kaptitoj. Super la prezentado ŝvebas la Dio Ahura Mazda, al kiu pretigis Dario la 1-a trilingvan tabulon en lingvoj altpersa, elama kaj babilona. La trilingvaĵo estis kopiita en 1835 - 1835 (kompletigoj en 1844 kaj 1847) unuafoje komplete de Henry Creswicke Rawlinson kaj publikigitaj en 1847/47 (altpersa teksto) kaj en 1851 (babilona teksto). Tiel oni solvis la lastajn problemojn rilate al la deĉifrigo de la kojnoskribo.

La teksto priskribas version de Dario la 1-a pri sia graviĝo: li estis parenco de la antaŭulo Kiro la 2-a kaj Kambizo la 1-a, li murdis Gaumata - kiu asertis esti frato de Kambyses - kaj iĝis nova grandreĝo. Li poste sukcese venkis diversajn "mensog-reĝojn". La surskribo servas okulfrape por sia legitimado.

Laŭ propraj atestoj de Dario la 1-a, la altpersa kojnoskribo estis evoluigita nur por enĉifri tiun tekston.

La surskribo iĝis en 2006 monda kulturheredaĵo de Unesko.

## Vidu ankaŭ 
* Grek-persaj militoj

Kategorio:Antikva Persio
Kategorio:Historio de Irano
Epsilono

**Epsilono** greke **ἒ ψιλόν** (majuskle **E**, minuskle **ε**) estas la 5-a litero de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj nombroj ĝi valoras kvin. Ĝi devenas de la fenica 25px|He. Oni prononcas ĝin **e**. El tio devenas la latina E kaj la cirila Е. La lasta prononciĝas kiel "je".

La nomo "epsilono" (ἒ ψιλόν, "simpla e") estis enkondukita en la mezepoko por distingi la literon de la diftongo *αι*, kiu startis prononciĝi la same dum la periodo de nova testamenta greka.

La norma simbolo por minuskla epsilono estas la **lunoforma epsilono** ϵ (\epsilono, \epsilon\,, en LaTeX), kiu havas siajn fontojn en la mezepoka greka.

En matematika skribmaniero, la minuskla simbolo **malfermita e** ɛ (\varepsilon, \varepsilon, en LaTeX) de la etendita latina alfabeto estas ofte uzata interŝanĝeble kun la lunoforma epsilono.

La lunoforma epsilono ε devas ne al esti konfuzita kun la ara simbolo ∈ aŭ malvere agnoskita kiel la lunoforma versio Σ.

## Simbolo 
La majuskla epsilono ne estas kutime uzata kiel simbolo ekster la greka lingvo pro ĝia simileco al latina litero E.

La minuskla epsilono, ε / ϵ, aŭ malfermita e, ɛ, estadas uzata kiel simbolo por:

* En matematiko (aparte kalkulo), ĝi estadas uzata por arbitre malgranda pozitiva kvanto estas kutime signifita ε; vidu en limigo.
* En matematiko, ĝi estadas uzata por la simbolo de Levi-Civita.
* En matematiko, ĝi estadas uzata por prezenti la dualajn nombrojn: *a+bε*, kun *ε2=0* kaj *ε≠0*.
* En matematiko, ĝi estadas iam uzata por la hevisida ŝtupa funkcio
* En aroteorio, estas la epsilono nulo (limiga orda numero) de la vico \omega,\omega^{\omega},\omega^{\omega^{\omega}},\dots.
* En fiziko, ĝi estadas uzata por elektra permeablo de mediumo.

* En komputiko, ĝi estadas uzata por la precizeco de nombra datumtipo kaj la maŝina epsilono de la flosanta punkto.
* En komputiko, ĝi estadas uzata por la malplena linio, kvankam malsamaj verkistoj uzas diversajn aliajn simbolojn por la malplena linio, inkluzivante la minusklan literon lambdo.
* En aŭtomata teorio, ĝi estadas uzata por trairo kiu ne engaĝas ŝovon de eniga simbolo.
* En internacia fonetika alfabeto, la malfermita meza antaŭa neronda vokalo, (sed ĝenerale skribita kiel ɛ anstataŭ ε).
* En astronomio, ĝi estadas uzata por la kvina plej hela (kutime) stelo en konstelacio. (Vidu en indiko de Bayer).
* En astronomio, epsilono estas la nomo por la plej malproksima kaj plej videbla ringo de Urano.

* En ekonomio, ε estas la elasteco.

## Vidu ankaŭ 
* Greka alfabeto
* Lunoforma sigmo

Kategorio:Greka alfabeto
Kvajaoj

La **kvajaoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta en la regiono Mara en norda Tanzanio, je la sudorienta bordo de Viktoria-lago. En 1987 la kvajaoj estis taksitaj 102 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Kvajaoj
Kvajaoj
Lambjaoj

La **lambjaoj** (ankaŭ nomataj: *Nkoya*) estas etno kun aparta lingvo vivanta laŭlonge de la limo de nordokcidenta Malavio kaj sudokcidenta Tanzanio, en la distrikto Ileje en la  regiono Mbeya. Minoritato ankaŭ loĝas en Zambio. En 2001 la lambjaoj estis taksitaj 85.000 homoj, inkluzive de 45.000 en Malavio kaj 40.000 (takso en 1987) en Tanzanio..

La dialekto *Sukwa*, kiu laŭ takso en 1992 estas parolata de 1.000 ĝis 3.000 homoj en la nordo de Malavio, estas interkomprenata kun la lambja. 

## Fontoj 
Lambjaoj
Lambjaoj
Lambjaoj
Lambjaoj
Omikrono

*Ne konfuzi kun la filmo Omnicron.*
**Omikrono** (majuskle **Ο**, minuskle **ο**, greke **ομικρον**) estas la 15-a litero de la Greka alfabeto. Laŭvorte ĝi signifas "o malgranda" (*o mikron*), kontraste al omego, kiu signifas "o granda" (*o mega*). En la greka numeralsistemo omikrono havas la numeran valoron 70. Ĝi malofte uziĝas en matematiko, ĉar ĝi ne estas distingebla de latina litero O kaj estas facile konfuzebla kun cifero 0. Ĝi estas ekvivalenta al fenica litero *ain*. En la moderna greka, omikrono reprezentas la sonon .

En Unikodo la majuskla formo estas kodo U+039F kaj la minuskla estas U+03BF.

Kategorio:Greka alfabeto
Informa televido

**Informa televido** (aŭ **informa televidkanalo**) estas speciala televidkanalo, kiu elsendas informan programon tut-diurne. Granda parto de la programo konsideratas novaĵelsendo. Informa servo estas elsendata kutime dufoje en horo. Inter servicoj televido prezentas komentariojn, analitikojn de financaj merkatoj, mallongajn reportaĵojn ktp.

## Publikaj televidkanaloj 
* 3/24 - Hispanio, Katalunio
* ABC News 24 - Aŭstralio
* BBC World News - Britio (alirebla tutmonde)
* BBC News 24 - Britio (alirebla nur en Britio)
* Canal 24 Horas - Hispanio
* ČT24 - Ĉeĥio
* DD News - Barato
* Deutsche Welle - germanlingva programo nur por ekster Germanio
* Euronews - Eŭropa Unio
* France 24 - Francio, kunlabore kun privata kanalo TF1
* Journaal 24 - Nederlando
* Publika dissenda korporacio de Israelo (KAN) - Israelo (alirebla kaj kable kaj ĉe la interreto)
* Rai News24 - Italio
* RDI ''(Réseau de l'information)'' - Kanado
* RTÉ News Now - Irlando
* RTP Informação - Portugalio
* RTS Info - Svislando
* SRF info - Svislando
* SVT 24 - Svedio
* tagesschau24 - Germanio
* TVP Info - Pollando
* Press TV - Irano
* Voĉo de Usono - Usono (por eksterlando)

## Komercaj televidkanaloj 
* ABC News - Usono
* Al-Arabija - Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
* Al-Ĝazira - Kataro (duversie: internacie anglalingva kaj araba)
* CNBC - Usono
* CNN -  Usono (duversie: internacia - CNN International kaj amerika - CNN)
* CNN Turk - Turkio
* Fox News - Usono
* Hír TV - Hungario
* LCI - Francio
* NBC News - Usono
* n-tv - Germanio
* N24 - Germanio
* Sky News - Britio
* Sky TG 24 - Italio
* TA3 - Slovakio
* TVN24 - Pollando

Kategorio:Televido
Kategorio:Ĵurnalismo
TVN24

**TVN24** estas la unua pola informa televido, kiu elsendas programon tut-diurne.

TVN24 komencis elsendi programon la , kiel unua tema programo de Grupo ITI. Ĝia prezidanto ekestis Maciej Sojka.

La sidejo de la televido estas en ĉefurbo de Pollando - Varsovio, tamen ĝi havas kelkajn regionajn filiojn - en Krakovo, Lodzo, Poznanio, Torunio, Vroclavo, Szczecin, Katowice, Gdansko kaj Bjalistoko.

## Historio
Unua agadperiodo estis tre malfacila por atingi klientojn. Kiel unua pola televidstacio informis pri la atencoj de la 11-a de septembro 2001 en Novjorko  kaj Vaŝingtono, komencante raportadon de la eventoj en Usono. Tio okazis turnopunkto en la historio. Por kelkaj horoj la kutima programo estis ĉesigita favore al ĵurnalistoj.

La 11-an de novembro 2011 pro tumultoj dum la Marŝo de Sendependeco en Varsovio nekonataj farintoj bruligis raportan veturilon.

## Eksteraj ligiloj 
* Retportalo TVN24.pl *(pollingva)*

Kategorio:Televidkanaloj
Kategorio:Pola televido
Kvereoj

eta|Kverea masko
La **kvereoj** (alia nomo en svahila lingvo: Wanghwele) estas patrinlinia etno vivanta en la distrikto Bagamoyo en ĉemarborda Tanzanio. La kverea lingvo ankaŭ estas nomata *ngvelea lingvo* (svahile: *Kinghwele* aŭ *Kikwere*). En 1987 la kvereoj estis taksitaj 98.000 homoj http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Kvereoj
Kvereoj
Abelardo Sousa

**Abelardo SOUSA** (naskiĝis en 1920 en Florianopolis, mortis en 1986) estis brazila volapukologo.

Li estis nepo de José Brazilício de Souza kaj interesiĝis pri Volapuko kiam trovis en sia hejmo leterojn kaj membiografion de sia avo verkitaj en tiu lingvo ĉirkaŭ 1970. En 1974 li finis sian libron "O Sábio e o Idioma" (t.e. "La saĝulo kaj la idiomo") pri la vivo de sia avo, sed la libro nur estis publikita en 2003.

Abelardo Sousa interesiĝis nur pri unua versio, klasika, de Volapuko, kiun li lernis por studi la verkojn de sia avo.

Kategorio:Volapukologoj
Kategorio:Brazilanoj
Agroglifoj

eta|Agroglifo en Svislando (2007)
**Agroglifoj** (Angle: *crop circles*) estas areoj de cerealaj kampoj kies spikoj estis kurbigitaj kaj kreas diversajn geometriajn desegnojn. Ĉi tiuj povas esti simplaj cirkloj aŭ tre ellaboritaj komponaĵoj.

Kvankam la homa origino de la agroglifoj estas nun vaste agnoskita, kaj sciencaj kaj skeptikaj aliroj dispelis ilian misteron, tiuj produktaĵoj ne estas sisteme postulitaj de siaj aŭtoroj. Ankaŭ diversaj entuziasmuloj de paranormalaj fenomenoj daŭre prezentas nesubtenatajn alternativajn klarigojn: nekonataj naturaj fenomenoj, nifologiaj manifestiĝoj aŭ esoteraj manifestiĝoj.

La agroglifoj aperas ĉefe en la angla kamparo.

## Eko de la fenomeno 
La unuaj agroglifoj aperis en Suda Anglio (Hampshire kaj Wiltshire) meze de la sepdekaj jaroj. Iom post iom, samtempe kiam la nombro de la agroglifoj kreskis, la desegnoj fariĝis pli kaj pli kompleksaj. La unuaj agroglifoj estis nur simplaj diskoj, nenio kompare kun tiuj aperintaj post la jaro 2000.

## Vidu ankaŭ 
* Landarto
* Nifologio
* Nazca-linioj

## Eksteraj ligiloj 
*The Beautiful World of Crop Circles

Kategorio:Pseŭdoscienco
Telewizja Polska

**Telewizja Polska S.A.** (pole, oficiala mallongigo ĝis 1992 **TP**, poste **TVP SA**), do akcia kompanio **Pola Televido**, estas la sola publika televido en Pollando.

## Komencoj 
Pioniro de pola televido estas Jan Szczepanik, nomata "pola Edisono", kiu en 1897 patentis en Brita Patent-Oficejo (brita patento n-ro 5031) "telektroskopon" - "aŭ aparaton por distanca reproduktado de bildoj helpe de elektro". En 1900 Szczepanik prezentis en Internacia ekspozicio en Parizo plibonigitan aparaton por transmeti distance bildon - "telefot".

## Televidkanaloj de TVP 
eta|200x200ra|
* Aktualaj televidkanaloj:
** TVP1 – unua programo pri ĝenerala karaktero
** TVP2 – dua programo pri kultur-amuza karaktero
** TVP3 – programo de regionaj filioj de TVP, kiu dividas antenon por regionaj filioj:

** TVP Info – programo pri informa karaktero
** TVP Polonia – satelita programo por poloj, kiuj loĝas eksterlande
** TVP Kultura – programo pri kulturo
**TVP Sport – programo pri sporto
** TVP Historia – programo pri historio
** Belsat – belorusalingva statelita programo por Belorusio (elsendas ekde 10-a de decembro 2007)
** TVP ABC
** TVP Rozrywka
** TVP Seriale
** TVP Parlament
** TVP Dokument
** TVP Kobieta
** TVP Nauka
** TVP Wilno
** TVP World
** TVP Historia 2
** TVP Kultura 2
** TVP ABC 2
** Alfa TVP
** Jasna Góra TV
** TVP HD
:
* Televidkanaloj, kiu elsendis en paseo:
** TVP3 – programo pri regiona karaktero, poste region-informa programo, la 6-an de oktobro 2007 ŝanĝis por TVP Info
** Tylko Muzyka – muzika programo.
**TVP Żagle
**iTVP
**TVP TELEWIZJA NAZIEMNA
**TVP Bieszczady
**TVP 25 lat wolności
**TVP Festiwal Dwa Teatry Sopot 2014
**TVP Regionalna Śladami Jana Pawła 2
**TVP Zdrowo i ze Smakiem
**TVP Info (2007-2013)
**TVP4K (2018, 2021, 2022)
**TVP Regionalna (1992-2000, 2013-2016)
**Poland IN
**TVP ESZKOŁA
**TVP ESZKOŁA Domowe Przedszkole
:
**

## Vidu ankaŭ 
* Pola Radio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo (pole)

Kategorio:Televidkanaloj en Pollando
Kategorio:Pola televido
Rejnvalo (elektodistrikto)

**Elektodistrikto Rejnvalo** () estas administra unuo de Kantono Sankt-Galo en Svislando, formita laŭ la nova kantona konstitucio de la 10-a de junio 2001.

La elektodistrikto konsistas el la malnovaj distriktoj Supra Rejnvalo kaj Malsupra Rejnvalo (sen la komunumo Thal). Je la 31-a de decembro 2006 la elektodistrikto Rejnvalo havis  loĝangojn. Ĝi kovras areon de .

## Geografio 
La sankt-gala elektodistrikto Rejnvalo konsistas el la nordorienta parto de la svisa flanko de la Rejnvalo, kiun trafluas la Alpa Rejno. La elektodistrikto Rejnvalo frontas oriente al Aŭstrio, en ĝia plej suda punkto al Liĥtenŝtejno, sude al la elektodistrikto Werdenberg, okcidente al Kantono Apencelo Interna, nordokcidente al Kantono Apencelo Ekstera kaj je la nordokcidenta pinto al la elektodistrikto Rorschach.

## Komunumoj en la elektodistrikto Rejnvalo 
La elektrodistrikto Rejnvalo konsistas el la sekvantaj komunumoj:
La nombroj de loĝantoj datiĝas de la 31-a de decembro 2006
* Altstätten SG, 10595 loĝantoj
* Au-Heerbrugg, 6661 loĝantoj
* Balgach, 4077 loĝantoj
* Berneck, 3396 loĝantoj
* Diepoldsau, 5556 loĝantoj
* Eichberg SG, 1324 loĝantoj
* Marbach SG, 1878 loĝantoj
* Oberriet SG, 7816 loĝantoj
* Rebstein, 4224 loĝantoj
* Rheineck SG, 3226 loĝantoj
* Rüthi SG, 1945 loĝantoj
* Sankt-Margreto, 5338 loĝantoj
* Widnau, 8095 loĝantoj

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Elektodistriktoj de Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Rejno
Internacia tago kontraŭ homofobio, transfobio kaj bifobio

alternative=סמל היום הבינ"ל נגד הומופוביה|eta|La emblemo de la tago
**Internacia tago kontraŭ homofobio, transfobio kaj bifobio** (, IDAHO) estas internacia tago kiu okazas ĉiujare la 17-an de majo, kiam multe da GLAT-organizoj organizas diversajn eventojn por kontraŭstari homofobion, transfobion kaj bifobion.

Tiutage en 1990 Monda Organizaĵo pri Sano nuligis samseksemon el listo de psikaj malsanoj.

Ne estas centra kampanjo starigita de iu internacia organizo ĉar estas la kompreno ke la socia, religia, politika kaj kultura kunteksto en kiu GLAT-komunumoj funkcias en malsamaj partoj de la mondo influas la agadojn kiujn gvidos lokaj komunumaj membroj.

En 2014, pli ol 130 landoj en la mondo markis tiun tagon. La tago estas ankaŭ rimarkata en landoj kie mortpuno estis trudita por samseksema agado en iliaj teritorioj. En Brunejo kaj Irano la tago estas menciita per retpoŝtaj mesaĝoj ene de GLAT-komunumoj en siaj teritorioj kune kun homaj-rajtoj-aktivuloj.

Aktuale en 2019, proksimume 69 landoj ankoraŭ kulpigas samseksemajn rilatojn, kio signifas, ke milionoj da gejoj, lesbaninoj kaj ambaŭseksemuloj ne povas vivi sian vivon malkaŝe. Ankaŭ, en 26 landoj, transgenruloj estas submetataj al puno, kaj estas je neproporcia risko de perforto ĝenerale tra la mondo. "IDAHO" estas ofte uzata kiel platformo por organizi iniciatojn por antaŭenigi la lukton por la rajtoj de la GLAT-komunumo en multaj landoj, eĉ en landoj kiel Ugando aŭ Bangladeŝo kie la samseksemo estas krimigita.

## Vidu ankaŭ 
* Deklaracio de Montrealo
* Europride
* Internacia Asocio de Lesbaninoj kaj Gejoj
* Tago de transgenra memorado
* Tago de Silento

## Eksteraj ligiloj 
* Internacia Tago Kontraŭ Gejfobio

Kategorio:GLAT-eventoj
Kategorio:Internaciaj tagoj
Pula (Italio)

**Pula** - jen itale, sarde *Pùla* - estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la aŭtonoma regiono Sardio, situas en la suda parto de la insulo kaj ekde februaro 2016 estas parto de la administra unuo metropola urbo Kaljaro. Antaŭe ĝi apartenis al la pli vasta provinco Kaljaro, kiu malfondiĝis en februaro 2016. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Najbaraj komunumoj estas Domus de Maria, Santadi, Sarroch, Teulada kaj Villa San Pietro, kaj kiel subdividaĵo listiĝas S. Margherita di Pula.

Kristana patrono estas la sankta [[]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Proksime estas restaĵoj de la plej antikva urbo de fenicoj en la insulo, nome Nora.

## Eksteraj ligiloj 
* 

eta|maldekstra|280ra|
eta|maldekstra|280ra|

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Sardio
Kategorio:Komunumoj de Metropola urbo Kaljaro
Lokativo

**Lokativo**, aŭ **lokkazo** (latine *locativus*) estas gramatika kazo de substantivoj kaj iam adjektivoj en pluraj hindeŭropaj lingvoj, ekzemple sanskrito, latino kaj nuntempaj baltaj kaj slavaj lingvoj. Oni supozas, ke la hindeŭropa pralingvo havis lokativan kazon. La lokativo ankaŭ troviĝas en kelkaj tjurkaj kaj finn-ugraj lingvoj.

La lokativo indikas *lokon, kie* ago okazas. Atentu, ke por indiki *lokon, kien* movado okazas, oni ĝenerale uzas la akuzativon (aŭ alativon). Esperanto ne havas lokativan kazon; anstataŭe, oni uzas prepozicion, ekzemple *ĉe*, *en*, *sur*, *apud*, kun la nominativo; krome, similan signifon povas esprimi loka adverbo: *Mi restos hodiaŭ dome* (t.e. *en la domo*, *hejme*, *en la hejmo*). Tamen ekzemple "dome", "urbe", "hejme" kaj "hejmen" estas lokativo.

En latino, la vorto *Roma* (Romo) iĝas en la lokativo *Romae* (en Romo). La vorto *domus* (hejmo) iĝas *domi* (en la hejmo).

En sanskrito, la lokativo estas ofta kazo. La lokativo esprimas ne ĉiam lokon, sed iam tempon, cirkonstancon, aŭ temon. Prepozicioj pri loko ktp estas sufiĉe maloftaj. Sanskrito ankaŭ havas absolutan lokativon -- tio estas, participa frazelemento simila al la latina absoluta ablativo.

En la rusa, oni uzas la lokativon nur post prepozicioj; tial ĝi nomiĝas ankaŭ la prepozicia kazo.

La finna havas ses kazojn klasitajn kiel lokativaj. Oni uzas ilin kiel la diversajn prilokajn prepoziciojn en aliaj lingvoj. Inter la finnaj lokativaj kazoj estas la alativo.

## Referenco 
Kategorio:Gramatikaj kazoj
Joto

**Joto** greke **ἰῶτα** (majuskle **Ι**, minuskle **ι**) estas la naŭa litero de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj nombroj ĝi valoras dek. Oni prononcas ĝin (klasike) **i**. Ĝi devenas de la fenica 25px|. El tio devenas la latinaj **I, i** kaj **J, j** literoj.

Oni uzas ĝin por tre malgranda kvanto.

Iam ι estas uzata kiel simbolo de la imaginara unuo.

## Vidu ankaŭ 
* Greka alfabeto
* jota (prefikso de la Internacia Sistemo de Unuoj
* ĥoto (hispana danco foje esperantigata kiel *joto*)

Kategorio:Greka alfabeto
Kapo (litero)

**Kapo** greke **καππα** (majuskle **Κ**, minuskle **κ**) estas la 10-a litero kaj voĉo de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj nombroj ĝi valoras dudek. Oni prononcas ĝin **k**. El tio devenas la latina kaj la cirila **K**.

Firmao pri sportaĵoj uzas ĝin.

## Vidu ankaŭ 
* Greka alfabeto

Kategorio:Greka alfabeto
Muo (litero)

**Muo** greke **μυ** (majuskle **Μ**, minuskle **μ**) estas la 12-a litero kaj voĉo de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj nombroj ĝi valoras kvardek. Oni prononcas ĝin **m**. Tiu litero devenas de egipta hieroglifo, signifante akvo. Poste la litero aperas en la fenica 20px|. El tio devenas la latina **M, m** kaj cirila **М, м**.

Oni uzas ĝin en fiziko kiel simbolon de dekuma prefikso "mikro-" de mezurunuoj.

## Vidu ankaŭ 
* Greka alfabeto
* Mu-metalo

Kategorio:Greka alfabeto
Kristján Eiríksson

**Kristján Eiríksson** estas islanda esperantisto. Li naskiĝis en 1945 en Skagafjörður en la norda parto de Islando kaj nun vivas en Rejkjaviko. 

Li diplomiĝis pri islanda literaturo en Universitato de Islando en Rejkjaviko en 1979 kaj esperantiĝis ĉirkaŭ la jaro 1980. Kristján Eiríksson instruis la islandan lingvon kaj historion en gimnazio dum multaj jaroj. Dum la jaroj 1992–1995 li instruis la islandan lingvon ĉe la Universitato de Bergen (en la urbo Bergen). Nun li estas esplora lektoro pri islanda literaturo ĉe Instituto de Árni Magnússon pri naciaj sciencoj islandaj.

## Referencoj 
Kategorio:Islandaj esperantistoj
Ruĝa arbalciono

La **Ruĝa arbalciono** (*Halcyon coromanda*) estas mezgranda arbalciono, tio estas birdo de la familio de Halcionedoj kaj superfamilio de Alcededoj, kiu enhavas ankaŭ alcionon, aliajn arbalcionojn kaj kukabaraojn.

Tiu ĉi specio estas amplekse disvastigita en orienta kaj sudorienta Azio, el Sudkoreio kaj Japanio norde, suden tra Filipinoj al insuloj Sundaj, kaj okcidenten al Ĉinio kaj Barato. Ĝi estas migranta, ĉar la birdoj de la norda parto de la teritorio migras tiom suden kiom ĝis Borneo dum vintro. Loke komuna en sudaj partoj de la teritorio, la **Ruĝa arbalciono** estas rara en Japanio, kie ĝi estas tre serĉata kaj dezirata de birdumantoj. La **Ruĝa arbalciono** loĝas arbarojn el mezvarmaj al tropikaj zonoj, ofte en maldensaj jangaloj kaj pluvarbaroj.

Tiu specio estas proksimume 25cm longa. La **Ruĝa arbalciono** havas tre grandan, brilruĝan bekon kaj same ruĝajn krurojn. La korpo estas iome **malhele ruĝa**, ĝenerale kun nuancoj al purpura en vosto; la pugo estas helblua. Estas iome da seksa dimorfismo, kvankam kelkaj fakuloj asertas, ke maskloj estas iom pli brilaj en plumaro.

Kiel aliaj alcionoj, la **Ruĝa arbalciono** ĝenerale manĝas fiŝojn, krustulojn kaj grandajn insektojn, kvankam en areoj kun malpli da fluanta akvo, oni scias, ke ili predas ankaŭ ranojn kaj aliajn amfibiojn. Pro ties prefero por densaj arbaroj, tiu arbalciono estas pli aŭdata ol vidata. Tiuj birdoj ĝenerale moviĝas sole aŭ en paroj.

La dua parto de la dunoma specifa nomo rememoras la Koromandelan Marbordon de Barato.

## Referencoj 
*  Ne minacata

## Eksteraj ligiloj 
* Ruĝa arbalciono ĉe Alcionaj Poŝtmarkoj

Kategorio:Alcededoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Rejnvalo

eta|300ra|dekstra|Delto de la Alpa Rejno
eta|300ra|dekstra|Rejnvalo vidita de sudo
Sub **Rejn-Valo** oni komprenas kutime la valon de la **Alpa Rejno** inter Koiro kaj la delto ĉe la alfluo al Bodenlago. Al la Rejn-Valo
apartenas parto de la Kantono Grizono, Liĥtenŝtejno, parto de Vorarlbergo en Aŭstrio kaj de Kantono Sankt-Galo parto de la elektodistrikto Sarganslando, la elektodistrikto Werdenberg kaj la elektodistrikto Rejnvalo.

## Geografio 
Kaj ĉe la aŭstra kaj liĥtenŝtejna kaj ĉe la svisa flanko oni dividas kutime la Rejnvalon en supran kaj malsubran parton. La Rejno dum la granda parto de sia vojo tra la Rejnvalo formas la  inter Svislando kaj Liĥtenstejno respektive en la supra Rejnvalo de Aŭstrio. La sankt-galan teritorion sur la svisa flanko de la Rejnvalo estas konata ĝenerale kiel la **Sankt-Gala Rejnvalo** (en la alemana lingvo **Rhintl**.

Kiel komenco de la Rejnvalo oni konsideras la kunfluejon de la du fontbrakoj de Rejno en Tamins. Dum la 100 km de Tamins ĝis la alfluo al Bodenlago la rivero estas nomita **Alpa Rejno**.

## Klimato kaj vetero 
La vetero en Rejnvalo ĝenerale similas la veteron de la tuta sudgermana regiono. Apartaĵoj estas la ofte multtaga nebulo precipe en printempo kaj aŭtuno, kiu kovras la tutan valon, kaj aliflanke la forta feno, kiu kiel varmega falvento de la Alpoj povas kaŭzi por la regiono tre altajn temperaturojn.

## Politiko kaj ekonomio 
Kvankam la regiono estas politike dividita en tri ŝtatojn ĝi formas kulturan kaj ekonomian spacon. Regionaj centroj estas en Svislando la urboj, Buchs SG kaj Altstätten SG kaj la komunumo Sankt-Margreto, en Liĥtenstejno Vaduz kaj en Aŭstrio Dornbirn kaj Bregenz, la ĉefurbo de Vorarlberg. La tuta regiono havas 440&#160;000 loĝantojn. El la aero vidita ĝi aspektas preskaŭ kiel unu granda urbo.

Dum la romia epoko la Rejnvalo formis la koron de la provinco Retio. En frua mezepoko la supra Rejnvalo apartenis al la romanĉlingva komunumo. Hodiaŭ la romanĉa lingvo estas parolata nur ankoraŭ en la plej supra parto de la valo ekzemple en Tamins.

## Vidu ankaŭ 
* Rejno
* Elektodistrikto Rejn-Valo

Kategorio:Rejno
Kategorio:Liĥtenŝtejno
Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Geografio de Aŭstrio
Kategorio:Kantono Grizono
Kategorio:Valoj en Svislando
Kategorio:Valoj en Aŭstrio
Eto (litero)

**Eto** (greke **ητα**; majuskle **H**, minuskle **η**) estas la 7-a litero de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj nombroj ĝi valoras ok. Oni prononcas ĝin longa **e**. El eto devenas la latina H kaj la cirila И. La lasta prononciĝas kiel "i" en la rusa lingvo kaj en ukraina lingvo alie, kiel guturalo, kiel *y* en la pola lingvo.

En novgreka lingvo la litero estas prononcata kiel , kaj prezentas fermitan antaŭan nerondan vokalon . En klasika greka, ĝi prezentis longan malfermitan mezan antaŭan nerondan vokalon .

## Historio 
La litera formo H estis originale uzata en plejparto de grekaj dialektoj por prezenti senvoĉan laringan frikativon /h/. En ĉi tiu funkcio, ĝi estis pruntita en la 8-a jarcento a.K. de la etruska alfabeto. De tie estis ellaborita la latina alfabeto kun ĝia litero H.

## Simboloj 
Oni uzas ĝin en fiziko por efikeco kaj dinamika viskozeco.

## Vidu ankaŭ 
* Greka alfabeto

Kategorio:Greka alfabeto
Dániel Csányi

**CSÁNYI Dániel** (ĉa:nji) estis hungara matematikisto, hidrologo-inĝeniero, membro (korespondanta en 1863) de Hungara Scienca Akademio. Li naskiĝis en Nagybánya la 20-an de januaro 1820 kaj mortis en Debrecen la 20-an de januaro 1867.

## Biografio 
Dániel Csányi studis en teknika akademio de Vieno kaj en *Inĝeniera Instituto* de Pest (urbo). Dum la landkunveno de 1843-a jaro li estis sekretario de István Széchenyi. Li laboris ĉe la reguligado de Tibisko; en 1849 kiel teknikoficiro je komisio de György Klapka li gvidis la fortikaĵlaborojn de Komárom, pro tio li estis kondamnita por 12 jaroj al fortikaĵmalliberejo. Li elliberiĝis en 1857. Ekde 1861 li instruis en Debrecen la superan geometrion kaj astronomion. En 1861 li estis landkunvena deputito.

## Verkoj 
* *A számtan elemei* (Debrecen, 1859);
* *Rövid tájékozódás a mértan rendszere felett* (Debrecen, 1856).

## Bibliografio 
* Cs. D. (Vasárnapi Újság, 1867. 10. sz.)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Hungaraj hidrologoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Amadé Németh

**NÉMETH Amadé** (ne:met) estis hungara muzikhistoriisto, ĥorestro, dirigento, komponisto naskita en Baia Mare la 14-an de decembro 1922 kaj mortinta en Budapeŝto la 6-an de julio 2001.

## Biografio 
Amadé Németh pristudis juron kaj muzikon. Ekde 1940 ĝis 1952 li estis la pianakompananto de la hungara operdomo, en jaroj 1952–56 gvidanto de Operdomo de Gödöllő. Inter 1956–1983 li estis la dirigento de operdomo de Budapeŝto, ĥordirektoro. Ekde 1960 ĝis 1978 li estis la dirigento de la *Reĝa Operejo de Gent.

## Komponaĵoj 
* *Villon* (opero, 1974);
* *A zongorahangoló* (opero, 1982);
* *A csodálatos tűzszerszám* (opero, 1989);
* *A nyakék* (baleto, 1978).

## Libroj 
* *Zenei kaleidoszkóp* (1959);
* *Carl Maria von Weber* (1965);
* *Erkel Ferenc* (1967),
* *Palló Imre* (1970);
* *Antal Fleischer (dirigento)* (1972);
* *Erkel Ferenc életének krónikája* (1975);
* *Georges Bizet* élete és művei* (1975);
* *Operaritkaságok* (1980);
* *Gustav Mahler életének krónikája* (1984);
* *A magyar opera története a kezdetektől az Operaház megnyitásáig* (1987);
* *Az Erkelek a magyar zenében. Az Erkel-család szerepe a magyar zenei művelődésben* (1987).

## Fonto 
* Magyar színházművészeti lexikon

Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj dirigentoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Lambdo

**Lambdo** greke **λαμβδα** (majuskle **Λ**, minuskle **λ**) estas la 11-a litero kaj voĉo de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj nombroj ĝi valoras tridek. Oni prononcas ĝin **l**. El tio devenas la latina **L, l** kaj cirila **Л, л**.

Oni uzas ĝin en la fiziko, kiel mallongigo de ondolongo.

Litero lambdo estas ankaŭ ofte uzata kiel simbolo de GLAT-movado.

## Vidu ankaŭ 
* Greka alfabeto
* GLAT-simboloj

Kategorio:Greka alfabeto
Kategorio:GLAT-simboloj
Altstätten

**Altstätten** estas nomo de diversaj geografiaj lokoj:
* Altstätten SG estas urbo en la Rejnvalo (elektodistrikto) en Kantono Sankt-Galo, Svislando.
** Altstätten SG (stacidomo) estas fervoja stacio en Altstätten SG (stacidomo).
** Altstätten Stadt (stacidomo) estas fervoja stacio en Altstätten SG (stacidomo).
* Altstetten estas municipo kaj kvartalo de la urbo Zuriko en Svislando.
Rorschach (elektodistrikto)

La **Elektodistrikto Rorschach** estas administra unuo de Kantono Sankt-Galo. Ĝi fondiĝis post surbaze de la nova kantona konstitucio de la 10-a de junio 2001.

La elektodistrikto Rorschach konsistas el la malnova distrikto Rorschach sen la komunumo Eggersriet, sed kun la komunumo Thal SG, kiu apartenis al la malnova distrikto Malsupra Rejnvalo. La elektodistrikto havis 39601 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006 kaj kovras areon de 50,37&nbsp;km². Ĝis la 31-a de decembro 2009 la loĝantaro kreskis al 40840 personoj.

## Geografio 
La elektodistrikto Rorschach situas oriente de la urbo kaj elektodistrikto Sankt-Galo kaj norde la Kantono Apencelo Ekstera laŭ longe de la bordo de la Bodenlago. Al ĝi apartenas ankaŭ la svisa flanko de la delto de la Alpa Rejno. Oriente ĝi limas al Aŭstrio kaj la elektodistrikto Rejnvalo, okcidente al la Kantono Turgovio.

## Historio 
En malfrua mezepoko de la 15-a ĝis 18-a jarcento la distrikto Rorschach estis administra unuo de la Malnova Kamparo de la Princabatejo Sankt-Galo. El ĝi fariĝis dum la tempo de la Helveta Respubliko inter 1798 kaj 1803 distrikto de Kantono Säntis, kiu en la jaro 1803 per la Mediacia Akto estis transformita al distrikto de la tiam fondita Kantono Sankt-Galo. Ĉefloko ĉiam estis Rorschach. Per la nova kantona konstitucio la malnova distrikto en la jaro 2003 estis transformita al la elektodistrikto Rorschach kun kelkaj modifoj de la origina teritorio. La elektodistriktoj novaj ne plu havas administran funkcion, sed servas nur por elektoj kaj statistikaj celoj. Ĉar do ne plu estas administraj distriktinstancoj, Rorschach perdis sian rolon de ĉefloko.

## Komunumoj en la elektodistrikto Rorschach 
Al la elektodistrikto Rorschach apartenas la sekvantaj komunumoj:
La nombroj de loĝantoj datiĝas de la 31-a de decembro 2006.
* Berg SG, 872 loĝantoj
* Goldach, 8912 loĝantoj
* Mörschwil, 3396 loĝantoj
* Rorschach, 8458 loĝantoj
* Rorschacherberg, 6549 loĝantoj
* Steinach SG, 3265 loĝantoj
* Thal SG, 5873 loĝantoj
* Tübach, 1153 loĝantoj
* Untereggen, 1023 loĝantoj

## Eksteraj ligiloj 
* Rorschacheramt en la Historia Leksikono de Svislando

!
Kategorio:Bodenlago
Nuo (litero)

**Nuo** (majuskle **Ν**, minuskle **ν**) estas la 13-a litero kaj voĉo de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj nombroj ĝi valoras kvindek. Oni prononcas ĝin **n**. El tio devenas la latina **N, n**.

Oni uzas ĝin en la fiziko, kie estas mallongigo de neŭtrino.

## Vidu ankaŭ 
* Greka alfabeto

Kategorio:Greka alfabeto
Huna lingvo

**Huna lingvo** estas formortinta lingvo de Hunoj. Ĉar Hunoj ne havis skribsistemon, oni povas scii ion pri la lingvo nur per eta kvanto de vortoj, plejparte propraj nomoj, kiu travivis en grekaj aŭ latinaj transskriboj. La lingvaro de la huna ne eblas klasifikita, kvankam laŭ la origino de diversaj propraj nomoj el la lingvo, oni ofte komparas al la tjurka, mongola kaj jeniseja lingvaroj.

## Bibliografio 
"*Europe: The Origins of the Huns*"
"*Khan Diggiz Dish Inscriptions*"

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Antikvaj lingvoj
Kategorio: Mortintaj lingvoj de Azio
Ĥazara lingvo

**Ĥazara lingvo** estas formortinta lingvo de Ĥazaroj. Oni ne multon scias pri ĝi, ĉar neniuj tekstoj en la ĥazara estis trovitaj. Ĉiuj konataj tekstoj de ĥazaroj estis verkitaj en la hebrea, kiu estis lingvo de elito en Ĥazario. La simpla ĥazara popolo skribis per orĥona runoskribo aŭ io simila, sed tiuj skribaĵoj ĝis nun ne estas deĉifritaj. En arabaj kaj bizancaj verkoj oni scias ĉirkaŭ 60 ĥazarajn proprajn nomojn kaj toponimojn. Ĉiuj el ili, kiuj ne devenas de la hebrea, estas tjurkaj, plej verŝajne de Ogura branĉo. La eksciitaj tiamaniere ĥazaraj vortoj inkluzivas:
bulan — alko, čiček — floro, alp — brava, sār — blanka, sārïg — flava ktp.

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Antikvaj lingvoj
Kategorio: Mortintaj lingvoj de Azio
Kategorio: Tjurka lingvaro
Altstätten SG

**Altstätten SG** estas urbo en la elektodistrikto Rejnvalo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Altstätten situas en la Sanktgala Rejnvalo, okcidente de la rivero Rejno en vasta ebenaĵo, oriente de la apencela montetkamparo. Al Alststätten apartenas ankaŭ la municipo kaj enklavo Lienz kun Plona sude de Rüthi SG kaj norde de Sennwald, kaj ankaŭ la municipoj kaj setlejoj Hub, Kobelwies, Ruppendörfli kaj Oberbüchel.

## Najbaraj komunumoj 
La urbo Altstätten limas en nordo al Oberegg (AI), en nordoriento al Marbach, en oriento kaj sudo al Oberriet, en sudokcidento al Eichberg, en okcidento al Gais (Ar), kaj en nordokcidento al Trogen (Ar).

La eksklavo Lienz krome limas en nordo al Oberriet, en nordoriento al Rüthi, en oriento al Feldkirch (Aŭstrio), en sudoriento al Ruggell (Liĥtenŝtejno), en sudo al Sennwald, kaj en okcidento al Rüte (AI).

## Trafiko 
Altstätten situas ĉe la rejnvala linio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Rorschach al Buchs SG, kaj estas finhaltejo de linio de la Apencelaj Fervojoj al Sankt-Galo. La komunumo disponas pri alveturejo al la svisa aŭtovojo A13 de Sankt-Margreto tra Koiro al Belinzono.

## Historio 
Unuaj setlejoj en Altstätten ekzistis jam en la ŝtonepoko antaŭ pli ol 5500 jaroj. En la jaro 853 la nomo Altstätten aperis unuan fojon en dokumento. La nomo signifas en la germana lingvo "malnova setlejo", kio indikas, je jam tiam temis pri malnova homa setlejo. Laŭ tiu unua dokumento, kiu menciis la nomon de la urbo, tiam la Monaĥejo Sankt-Galo posedis vastajn bienojn tie. En la sekvaj jardekoj en Alstetten estiĝis fermita bienregejo, en kiuj majoroj (germane *Meier*) el la malalta servo nobelaro de la Princabatejo Sankt-Galo ekzercis la jurisdikcion. Por defendi sian regejon kontraŭ la Grafoj de Montfort je la orienta bordo de Rejno, la abato Berĥtoldo de Falkenten sekurigis la bienojn per ringomuro kaj koncedis al la loko la rangon de urbo en la jaro 1298 post kristo.

## Vidu ankaŭ 
* Altstätten SG (stacidomo)
* Altstätten Stadt (stacidomo)
* Alter Zoll (stacidomo)
* Kreuzstrasse (stacidomo)
* Warmesberg (stacidomo)
* Tramvojo Altstätten-Berneck
* Trolebusa linio Altstätten-Berneck

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Altstätten


Kategorio:Urboj de Svislando
Digamo

**Digamo** (majuskla **Ϝ**, minuskla **ϝ**) estas arkaika litero de la greka alfabeto, uzita unuavice kiel greka numeralo.

La litero havis la fonetikan valoron de voĉita labialo-velara proksimumaĵo . Ĝi estis originale nomata kiel *Ϝαῦ* *wau*. Ĝi estis poste nomata kiel *διγαμμα* (digamo — duopa gamo) pro ĝia formo. Ĝi estas atestita en arkaikaj kaj dialektaj antikvaj grekaj lingvaj surskriboj, kaj estis foje uzata kiel simbolo en postaj grekaj matematikaj tekstoj.

Digamo, simile al upsilono, deriviĝas el litero Waw de la fenica alfabeto, kaj el ĝi aperis la litero F de la latina alfabeto.

## Numeralo 
Ĝi estas ankaŭ uzita kiel la greka numeralo 6. En antikva uzado, la numeralo havis la saman formon kiel la litero digamo. Tamen, en mezepoka kaj moderna uzado, la numeralo normale estas skribita en la grafika formo de stigmo (Ϛ, ϛ), kiu historie estas plene malsama de digamo; ĝi estas mezepoka ligaturo de sigmo kaj taŭo. Por plia konfuzo, en modernaj tempoj, la du literoj στ aŭ ΣΤ estas iam uzataj anstataŭ la stigma simbolo.

## La sono 
La sono estis perdita je diversaj tempoj en diversaj dialektoj, plejparte antaŭ la klasika periodo.

En jona greka, la sono verŝajne malaperis antaŭ ol homeraj epopeoj estis skribitaj (7-a jarcento a.K.), sed ĝia antaŭa ekzisto povas esti detektita en multaj okazoj laŭ ĝia pretero en poetiko. Ekzemplo estas la vorto *ἄναξ* (reĝo) trovita en la Iliado, kiu devus originale esti kiel *Ϝάναξ*. Ankaŭ οἶνος (vino) estis uzita en okazoj kie vorto komenciĝanta per konsonanto devus esti atendita.

## Unikoda prezento 
En Unikodo digamo havas kodojn majuskla U+03DC **Ϝ**, minuskla U+03DD **ϝ** .

En julio de 2006, digamo estis aldonia al la Unikodo norma versio 5.0 kaj havas kodon 0x1D7CA.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Digamo 
* Listo de vortoj kiuj iam komenciĝis per digamo

Kategorio:Greka alfabeto
Ksio

**Ksio** (majuskla **Ξ**, minuskla **ξ**, greka nomo **ksi**, **ξι**) estas la 14-a litero de la greka alfabeto. Ĝi estas prononcata kiel *ks*.

En la sistemo de grekaj numeraloj, ĝia valoro estas 60. Ksio estas malsama de litero ĥio, kiu havas la formon de la Latina litero X. En antikvaj tempoj la okcidenta greka alfabeto uzis ĝin por prezenti sonon , dum kiam ĝi estis uzata por prezenti sonon /ks/ en la aliaj alfabetoj. Kiam la alfabeto estis normigita, ksio estis decidita esti uzata por /ks/ kaj ĥio por . Ankoraŭ ne havanta latinan derivaĵon, ksio estis adoptita en la frua cirila alfabeto, kiel la litero ksio (cirila alfabeto) (**Ѯ, ѯ**).

La minuskla litero ξ estadas uzata kiel simbolo por

* Hazarda variablo
* Amplekso de reakcio (aktualaĵo trovita plej ofte en kemia inĝenierarto)
* Ajgenvektoro
* Parametro en ĝeneraligita distribuo de Pareto
* La simetria funkcia ekvacio de la rimana zeta funkcio en matematiko, ankaŭ sciata kiel la rimana ksia funkcio
* La amortizanta faktoro en RLC-cirkvito
* Universala eko en la aroteorio
* Nombro uzata en la eraro termo de neŭtono-infanlitaj formuloj, kiu estas inter *a* kaj *b*
* Unu el la du malsamaj ĉenoj de la homa hemoglobino, specoj Hb-Portland (ξ2γ2) kaj Hb-Gower I (ξ2ε2)
* Korelacia funkcio en astronomio
* Frekvenco

La majuskla litero Ξ estadas uzata kiel simbolo por

* La partiklo ksio en partikla fiziko
* Indiko de "ne ŝanĝo de stato" en Z skribmaniero

Kategorio:Greka alfabeto
Ĉingaoj

La **ĉingaoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta en la regiono Lindi je la suda tanzania bordo de la Hinda Oceano. En 1987 la ĉingaoj estis taksitaj 36.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Cxingaoj
Cxingaoj
Makveoj

La **makveoj** estas etno kun  aparta lingvo loĝanta je la bordo de la Hinda Oceano en norda Mozambiko kaj suda Tanzanio. En 2003 la makveoj estis taksitaj 32.000 homoj, el kiuj 22.000 vivas en Mozambiko kaj 10.000 en Tanzanio http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ. En Tanzanio la makvea lingvo ankaŭ estas konata kiel maraba lingvo.

## Eksteraj ligiloj
*La Makveoj 
*Makvea popolo en Tanzanio
*La makveoj de Mozambiko
*La Makveoj

Makveoj
Makveoj
Makveoj