open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Al Bano

eta|Kun Romina Power en 1976
**Albano Carrisi** (konata ankaŭ kiel **Al Bano** aŭ **Al Bano Carrisi**, n. 20-an de majo 1943 en Cellino San Marco en la regiono Apulio de Italio), estas itala kantisto kaj aktoro.

Li komencis sian karieron en la dua duono de la 1960-aj jaroj ĉeflanke de Adriano Celentano. En 1967 li kreis duopon kun itala kantistino Romina Power, kun kiu li en la jaro 1970 edziĝis. La duopo estis sukcesa en Italio en la jaro 1975, la sekvantaj albumoj eldonataj en la 1970-aj kaj la 1980-aj jaroj estis sukcesaj en la tuta Eŭropo. Venis el ili tiaj furorkantoj kiel *Felicità*, *Sempre, sempre*, aŭ ''Prima notte d'amore*. La duopo eldonis la lastan albumon en la jaro 1996 kaj tri jaroj post tio Al Bano kaj Romina Power anoncis disiron (ili divorcis en 1999).

Post la disiro Al Bano komencis soloan karieron. En 2007 li okupis duan postenon en Festivalo Sanremo danke al kanto *Nel Perdono* venanta el albumo *Cercami nel Cuore Della Gente''.

## Diskaro 
* 2010 - The great Italian songbook
* 2009 - L'amore è sempre amore
* 2008 - Dai il meglio di te, feat Massimo Ferrarese
* 2007 - Cercami nel cuore della gente
* 2006 - Il mio Sanremo
* 2005 - Le radici del cielo
* 2004 - La mia Italia
* 2002 - Carrisi canta Caruso
* 2001 - Canto al sole
* 1999 - Volare
* 1999 - Grazie
* 1999 - Ancora in volo
* 1997 - Concerto classico
* 1997 - Verso il sole
* 1996 - Ancora zugabe (kun Romina Power)
* 1995 - Emozionale (kun Romina Power)
* 1993 - Notte e giorno (kun Romina Power)
* 1991 - Vincerai (kun Romina Power)
* 1990 - Natale (kun Romina Power)
* 1990 - Fotografia di un mom... (kun Romina Power)
* 1989 - Fragile (kun Romina Power)
* 1988 - Ieri e oggi (compilazion 1967–1974 (kun Romina Power)
* 1987 - Libertà! (kun Romina Power)
* 1987 - Caro caro amore (compilazion 1967–1974)
* 1986 - Sempre sempre (kun Romina Power)
* 1984 - Effetto amore (kun Romina Power)
* 1982 - Che angelo sei (kun Romina Power)
* 1982 - Felicità (kun Romina Power)
* 1981 - Sharazan (kun Romina Power)
* 1979 - Aria pura (kun Romina Power)
* 1978 - 1978 (kun Romina Power)
* 1975 - Dialogo (Atto 1; kun Romina Power)
* 1974 - Antologia
* 1972 - 1972
* 1970 - A cavallo di due stili
* 1969 - Pensando a te
* 1968 - Il ragazzo che sorride
* 1967 - Nel sole

## Eksteraj ligiloj 
* Albano Carrisi – Oficiala retpaĝaro 
* 
* Filmaro kaj fotogalerio 

Kategorio:Italaj muzikistoj
Kategorio:Italaj kantistoj
Kategorio:Italaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 20-an de majo
Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 1976
Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 1985
Lombarda Ligo

eta|250px|Pontida: tabulo rememoranta la ĵuron
La **Lega Lombarda** aŭ esperante Lombarda Ligo estis alianco formata la 7a de aprilo de 1167 en la abatejo de Pontida, formata de Milano, Lodi, Ferrara, Piacenza kaj Parma. Decembre 1167 kuniĝis kun la Lega Veronese kaj kun aliaj komunumoj, kio enmetis en la Ligo ĝis 26 (kaj poste 30) urbojn de norda Italio, inter kiuj Crema, Cremona, Mantova, Piacenza, Bergamo, Brescia, Milano, Bologna, Padova, Modena, Reggio nell'Emilia, Treviso, Venezia, Vercelli, Vicenza, Verona, Lodi kaj Parma.

La Ligon oni formis por kontraŭstari la reĝon Frederiko la 1-a de Hohenstaufen nomata "Il Barbarossa", imperiestro de la Sankta Romia Imperio, je ties klopodo etendi sian imperian influon en la regiono pada. Frederiko reklamis la kontrolon de la itala duoninsulo en la kunsido de Roncaglia (1158), kaj invadis ĝin en 1158 kaj en 1166. La Lega ĝuis la helpon de la papo Aleksandro la 3-a, ankaŭ deziranta kontraŭstari la imperian povon en Italio. La urbo de Alessandria, fondita en Piemonto de la Lega Lombarda, prenis sian nomon de la Papo kaj naskiĝis kiel kontraŭimperia fortikaĵo ĉe la markizlando de Monferrato, aliancano de Barbarossa.

En la Batalo de Legnano de 29a majo de 1176, Frederiko la 1-a estis venkita de la komunuma armeo, gvidata de la *condottiero* Alberto da Giussano. Post aliaj malvenkoj, la imperiestro akceptis militrompon dum ses jaroj de 1177 al 1183, ĝis la Traktato de Costanza, kie la padaj komunumoj akceptis fidelon al Imperio sed kun tuta loka jurpovo en siaj teritorioj.

La *Lega Lombarda* estis renovigata en 1198 kaj en 1208. En 1226, la Lega renovigis sian iaman prestiĝon tiam kontraŭ Frederiko la 2-a de Hohenstaufen kiu klopodos pliigi sian povon en Italio per la konkero de Vicenza kaj la Batalo de Cortenuova sull'Oglio, kiu kreis famon de lerta strategiisto de la imperiestro, kiu malakceptis ĉiujn pacoferojn de la milananoj. Milano kaj aliaj kvin urboj rezistis kaj oktobre de 1238 devis rompi la sieĝon ĉe Brescia. Denove helpata de la Papo, la Lega Lombarda sukcesis kontraŭstari la klopodoj de Frederiko, kaj solviĝis en 1250 post la morto de la imperiestro.

## Bibliografio 
* Luigi Tosti, *Storia della Lega lombarda*, Tip. dell'Abbazia di Montecassino, Ivi 1848.

## Vidu ankaŭ 
* Pontida
* Ĵuro de Pontida
* Batalo de Legnano
* Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)
* Sankta Romia Imperio
* Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)

Kategorio:Historio de Italio
Kategorio:Lombardio
Batalo de Legnano

200ra|eta|dekstra|Pentraĵo pri la batalo farita de Amos Cassioli
La **batalo de Legnano**  okazis la 29-an de majo 1176 ĉe tiu urbeto de la provinco de Milano en norda Italio. Ĝi estis la ĉefa batalo en la longa milito per kiu la Sankta Romia Imperio klopodis pliigi sian povon, almenaŭ super la komunumoj de norda Italio; sed tiuj forgesis siajn ĝistiamajn rivalecojn por unuiĝi formante la aliancon nome Lega Lombarda, helpata de la papo Aleksandro la 3-a. La imperiestro Frederiko Barbarossa estis venkita ĉar la lombardianoj taŭge uzis la terenon kaj la kunlaboradon inter la diversaj rotoj de la armeo, kontraŭ malamika armeo komponita preskaŭ ununure de kavalerianoj.

## Fazoj de la batalo 
La batalo de Legnano 

## Notoj 
## Bibliografio 
* Giorgio D'Ilario, Egidio Gianazza, Augusto Marinoni, Marco Turri, *Profilo storico della città di Legnano*, 1984, Edizioni Landoni.
* Ugo Balzani, "Federico Barbarossa e la Lega lombarda", cap. XXV, vol. IV (La riforma della chiesa e la lotta fra papi e imperatori) della Storia del Mondo Medievale, 1999, pp. 859-904.

## Vidu ankaŭ 
* Norditalaj komunumoj
* Gibelino
* Gelfo
* Lega Lombarda
* Alberto da Giussano
* Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)
* Ĵuro de Pontida
* Legnano

Kategorio:1176
Legnano
Legnano
Kategorio:Historio de Milano
Legnano
Legnano
Kategorio:12-a jarcento en Italio
Oliver Onions

**George Oliver Onions**, (prononcita de lia familio kiel en legomo-vendejo, ne **oh-NY-ons.** Tio ankoraŭ devus esti notita, ke li estis laca kiel infano rilate al sia familia nomo.) (n.  – m. ) estis signifa angla novelisto, kiu publikigis pli ol kvardek kolektojn de romanoj kaj okazintaĵoj. Antaŭ la komenco de sia kariero kun verkado li devene estis instruita kiel reklama grafikisto kaj li laboris kiel proponisto de afiŝoj kaj libroj kaj kiel ĵurnala ilustristo. Unuaj eldonoj de liaj noveloj estis publikigitaj kun kovertoj ilustritaj de Onions mem. En 1909 li edziĝis kun verkistino Berta Ruck kaj ili havis du filojn - Arthur (naskiĝinta en 1912) kaj William (naskiĝinta en 1913). Onions laŭleĝe ŝanĝis sian nomon al George Oliver en la jaro 1918, sed li daŭrigis en la publikigado sub la nomo Oliver Onions.

Kategorio:Britaj verkistoj
Kategorio:Britaj novelistoj
Kategorio:Anglaj hororaj verkistoj
Romhány

**Romhány** [romhAnj] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Rétság.
eta|maldekstra|Palaco en Romhány

## Bazaj informoj 
* Areo: 26 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.9213/19.2618
* Loĝantaro: 2460
* Poŝtkodo: 2654
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
Romhány situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj, ĝis 2007 fervojo funkciis el Diósjenő. Rétság troviĝas 12, Balassagyarmat 18, Vác 22 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1496 en formo *Rohman*. En 1710 tie okazis la lasta batalo inter Francisko Rákóczi la 2-a kaj la Habsburgoj, fine Rákóczi retiriĝis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, biblioteko, poŝto, klubo de maljunuloj. En Romhány farejo pri kahelo funkcias.
eta|Stacidomo de Romhány

## Vidindaĵoj 
* katolika klasikisma preĝejo de 1836
* baroka teretaĝa kastelo de Prónay (prOnai) de 1780
* baroka ŝtonoponto el la 18-a jarcento, 18 m-ojn longa kun statuo de Johano Nepomuka
* klasikisma teretaĝa nobeldomo de Laszkáry (laskAri) el la 18-a j.c.
* monumento de la batalo
* protektata turka avelujo, 20 m-ojn alta, supozeble 300 jara

## Famuloj 
En Romhány naskiĝis:
* patro de la hungaraj fruktarboj Máté Bereczki
* oficiro Pál Prónay.

## Famaj nomportantoj 
* György Romhányi
* János Romhányi
* József Romhányi

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Érsekvadkert

**Érsekvadkert** [Erŝekvadkert] estas granda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Balassagyarmat. Érsek signifas ĉefepiskopo, vadkert: ĝardeno kun sovaĝaj bestoj.
eta|maldekstre|Aerfoto pri Érsekvadkert

## Bazaj informoj 
* Areo: 55 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.9976/19.1968
* Loĝantaro: 3740
* Poŝtkodo: 2659
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
Érsekvadkert situas en la montaro Börzsöny, laŭ la ĉefvojo nro 22, inter la urboj Vác kaj Balassagyarmat. Ĉi lasta troviĝas je 11, la urbo Vác je 30 km-oj.
eta|Preĝejo de Érsekvadkert

## Historio 
La unua mencio devenis pri ĝardeno de la ĉefepiskopo de Esztergom el 1227. La kampoj apartenis al la ĉefepiskopo, en la komunumo loĝadis ties servistoj. En mezo de la 16-a jarcento la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio. En 1733 *Vadkert* ricevis la rangon kampurbo kun rajto pri bazar-komercado jare po 4.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo Sankta Andreo (Érsekvadkert) kun baroka paroĥo de 1743

## Famuloj 
En Érsekvadkert naskiĝis:
* fizikisto Rezső Gáspár
* kuracisto János Boda.

== Komunumoj pri *érsek* (=ĉefepiskopo) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Szalmatercs

**Szalmatercs** [salmaterĉ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Szécsény.
eta|Blazono de Szalmatercs

## Bazaj informoj 
* Areo: 8 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.1238/19.6374
* Loĝantaro: 510
* Poŝtkodo: 3163
* Telefonprefikso: 32

## Situo 
Szalmatercs situas sur ebenaĵo kaj sur tre mildaj deklivoj, laŭ ĉefvojo Salgótarján-Balassagyarmat. La lasta urbo troviĝas 36, Szécsény 12, Salgótarján 22, Bátonyterenye 25 kilometrojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1337. En la dua parto de la 16-a jarcento Szalmatercs apartenis al la Osmana Imperio. Ŝajnas, la vilaĝo restis viva. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, lernejo (kie ankaŭ katolika preĝloko funkcias), biblioteko, kulturdomo, kuracejo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* statuo pri Dipatrino kaj Sankta Bernadeto
* kruco de 1906
* nobeldomo de Ruttkay (rutkai)

## Famuloj 
En Szalmatercs naskiĝis pentristo Ernő Bánk.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Szendehely

**Szendehely** (sendehej), germane **Sendelbach** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Nógrád, en subregiono de Rétság.

## Bazaj informoj 
* Areo: 35 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.8858/19.1035
* Loĝantaro: 1460
* Poŝtkodo: 2640
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
Szendehely situas sur malebenaĵo, sub monto Naszály (nasAj), laŭ ĉefvojo Balassagyarmat-Vác. La lasta kaj Rétság troviĝas po 11, Szob 22 km-ojn.

## Historio 
Germanoj fondis la vilaĝon en 1753. Pli frue la kampoj apartenis al episkopo de Vác. En 1849 la rusa armeo bruldetruis parton de la vilaĝo. Dekomence la loĝantoj okupiĝis precipe pri vinkulturo.

Ekstera parto nomata Katalinpuszta apartenas al Szendehely. Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo estas 47.8457/19.0987.

## Vidindaĵoj 
* katolika kapelo
* sonorilostablo en Katalinpuszta
* ponto kun statuo de Johano Nepomuka de 1830

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Karancsság

**Karancsság** (karanĉŝAg) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Nógrád, en subregiono de Salgótarján.
300px|eta|dekstra|Karancsság

## Bazaj informoj 
* Areo: 21 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.1181/19.6593
* Loĝantaro: 1230
* Poŝtkodo: 3163
* Telefonprefikso: 32

## Situo 
Karancsság situas laŭ ĉefvojo Balassagyarmat-Salgótarján. La lasta kaj Szécsény troviĝas po 14, Bátonyterenye 23 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo el la 13-a jarcento. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, biblioteko, klubo de maljunuloj, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika novgotika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 1892
* kapelo omaĝe al Johano Nepomuka de 1768
* pilgrimloko nomata Szentkút (sentkUt) (=sankta puto)
* nobeldomo de Kubinyi-Prónay (kubinji-prOnai) de 1794, en 1960 renovigita

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Ságújfalu

**Ságújfalu** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Salgótarján.

## Bazaj informoj 
* Areo: 12 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.1051/19.6796
* Loĝantaro: 1040
* Poŝtkodo: 3162
* Telefonprefikso: 32

## Situo 
Ságújfalu situas laŭ ĉefvojo Balassagyarmat-Salgótarján. La lasta urbo troviĝas 14, Szécsény 15, Bátonyterenye 20 km-ojn.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata jam dum la bronzepoko. Antaŭ la hungaroj avaroj vivis tie. La unua mencio devenis el 1518 en formo *Újfalu* (=nova vilaĝo). Dum la kontraŭturkaj bataladoj la vilaĝo detruiĝis kaj grandparte senhomiĝis, sed estis rekonstruita inter 1690–1700. En 1831 kaj 1873 ĥoleraj epidemioj okazis, en 1880 duono de la vilaĝo cindriĝis pro incendio.

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika preĝejo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario) de 1939
* kastelo aŭ nobeldomo de Kubinyi-Prónay (kubinji-prOnai) de 1770, nun vilaĝdomo, kuracejo, poŝto, en la flanka konstruaĵo kulturdomo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kradolf-Schönenberg

**Kradolf-Schönenberg** estas komunumo de la distrikto Weinfelden (ĝis la 31-a de decembro 2010 de la distrikto Bischofszell) en Kantono Turgovio, Svislando. Ĝi havis 3215 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Kradolf-Schönenberg situas en la Turvalo ĉe la bordo de la rivero Turo inter Bischofszell kaj Weinfelden. La komunumo konsistas el la municipoj Buhwil, Neukirch ĉe Turo, Kradolf kaj Schönenberg.

## Najbaraj komunumoj 
Kradolf-Schönenberg limas en nordo al Sulgen, en oriento al Hohentannen, en sudoriento al Bischofszell, en sudo al Niederhelfenschwil (Kantono Sankt-Galo), en sudokcidento al Wuppenau, en okcidento al Schönholzerswilen kaj en nordokcidento al Bürglen.

## Trafiko 
La municipo Kradolf disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Sankt-Galo tra Bischofszell al Weinfelden.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Buhwil kaj Schönenberg datiĝas el la jaro 838 kiel *Puabinwilare* respektive *Thuruftisdorf* kaj tiu de Kradolf el la jaro 883 kiel *Kralaff*. Neukirch ricevis sian nomon en la jaro 1555 post la konstruo de la nova preĝejo. Antaŭe ĝia nomo estis *Selyswyl* kaj pli frue en la 13-a jarcento *Eliswile*.

La hodiaŭa komunumo Kradolf-Schönenberg estis fondita en la jaro 1996 kadre de la komunuma reformo de Kantono Turgovio per kunigo de la vilaĝoj Kradolf, Schönenberg, Neukirch kaj Buhwil al nova politika komunumo.

## Vidu ankaŭ 
* Kradolf (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Kradolf-Schönenberg
* Buhwil en la Historia Leksikono de Svislando
Vilhelmo la 1-a (Bulonjo)

**Vilhelmo la 1-a, grafo de Bulonjo** (n. ĉ. 1137, m. la 11-an de oktobro 1159), estis la tria filo de reĝo Stefano de Anglio kaj Matilda de Bulonjo.

En 1148 li edziĝis al Izabela de Warenne (4-a grafino de Surrey), kaj, per tio, iĝis grafo de Surrey. Ili ne havis infanojn.

Lia pli aĝa frato, Eŭstako la 4-a (Bulonjo), mortis en 1153 kaj li heredis la graflandon. Tamen, lia patro Stefano promesis la heredon de la angla trono al la estonta Henriko la 2-a (Anglio) - tio estis parto de akordo kiu ĉesigis longan enlandan militon en Anglio. Kiam (la sekvantan jaron) Henriko iĝis reĝo, li formale konfirmis ke Vilhelmo havis la titolon de grafo de Surrey. Laŭ la kronikisto Gervase de Canterbury, Vilhelmo aŭ partoprenis aŭ favoris komploton murdi Henrikon, sed eble tio estas nur onidiro.

En 1159 Vilhelmo mortis antaŭ la pordego de Tuluzo, kaj entombiĝis en la abatejo Montmorel (en Poitiers). Poste lia vidvino edziĝis al Hamelin de Warenne, duonfrato de Henriko la 2-a.

Kategorio:Domo de Blois
Kategorio:Anglaj grafoj
Kategorio:Grafoj de Bulonjo
Kishartyán

**Kishartyán** [kiŝhartjAn] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Salgótarján. Kis signifas: malgranda.

## Bazaj informoj
* Areo: 10 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.0842/19.7047
* Loĝantaro: 650
* Poŝtkodo: 3161
* Telefonprefikso: 32

## Situo
Kishartyán situas sur malebenaĵo kontaktiĝanta kun Sóshartyán, laŭ ĉefvojo Balassagyarmat-Salgótarján. La lasta troviĝas 9, Szécsény kaj Bátonyterenye po 17&nbsp;km-ojn.

## Historio
La unua mencio devenis pri abatejo el la 13-a jarcento. Onidire la loĝantoj rifuĝis de la turkoj en kavon. Dum la socialismo kolĥozo funkciis en Kishartyán. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, kulturdomo, poŝto, gastejo.

## Vidindaĵoj
* katolika Preĝejo Reĝino de Ĉiuj Sanktuloj (Kishartyán), en 1736 barokigita
* fera kruco
* kruda montoflanko 40 m-ojn alta kun restaĵoj de iama maro
Jaĥt-haveno

.]]
 (Francio)]]

**Jaĥt-haveno** aŭ **jaĥto-haveno** aŭ, pli malprecize, *turisma haveno* estas haveno, kiu servas precipe al la bezonoj de relative malgrandaj boatoj, kiuj servas por distraj aŭ turismaj celoj, sporto aŭ amuzo, kontraste al la profesia kaj komerca trafiko sur akvovojoj. *Jaĥtohaveno* estas haveno, kie oni povas, kontraŭ pago, albordigi plezurŝipojn aŭ jaĥtojn al varfo.

En Eŭropo la utiligo de la sistemo de kanaloj por transportado de varoj malkreskis ekde la mezo de la 19-a jarcento, plej ofte pro la konstruado de paralela linio de fervojoj.

Post periodo, en kiu la kanaloj kaj kluzoj disrompiĝis aŭ estis malkonstruitaj, ekde la fino de la 20-a jarcento la signifo de la akvovojoj por turismaj celoj rapide kreskis. En kelkaj regionoj oni povas prunti malgrandan boaton kun limigita rapideco sen speciala permeso. Specialaj entreprenoj ekzistas en diversaj partoj de Eŭropo.

En kreskanta nombro da lokoj troviĝas turismaj havenoj, kiu servas al bezonoj de homoj, kiuj vojaĝas sur la akvo pro amuzo. Turisma haveno ofte troviĝas en la centro de urbo aŭ vilaĝo kaj permesas rapidan aliron al la vendejoj, restoracioj kaj vidindaĵoj de la loko. Ofte ankaŭ estas ebleco por ricevi freŝan akvon kaj elektran kurenton. Foje estas apartaj servoj, ekzemple duŝoj kaj necesejoj.

La turisma haveno ofte uzas eksan komercan havenon aŭ kajon, kiu perdis sian originan signifon. 

La plimulto de la boatoj estas daŭraj uzantoj, sed kutime estas ebleco por gastoj, kiuj deziras resti nur unu nokton aŭ kelkajn tagojn. La luprezo kutime estas kalkulita laŭ la longeco de la boato, kutime 1 €/m, foje pli.

Kategorio:Sporto
Kategorio:Turismo
Ignoratio elenchi

**Ignoratio elenchi** (el la latina) estas argumenta eraro, dum kiu la porparolanto citas argumenton, kiu mem pravas, sed ne havas argumentan bazon por la originala afero. Ĝi estas uzata - se intence - plej ofte por misgvidi atenton aŭ konfuzi kunparolanton.

Oni nomas tion en la angla ruĝa haringo (*„red harring”*). Tiu esprimo venas eble el tio, ke oni uzis fumitan haringon por misgvidi la spursekvajn hundojn. 

## Satira ekzemplo
**Sed oni batas la nigrulojn en Usono.* (laŭ malnova ŝerco, kiam la soveta diskutpartnero perdis la verajn argumentojn)

Kategorio:Filozofio
Cserhátszentiván

**Cserhátszentiván** [ĉerhAtsentivAn] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Pásztó.
eta|dekstra|Iama preĝejturo de Cserhátszentiván
eta|Kirko de Cserhátszentiván

## Bazaj informoj 
* Areo: 11 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.9397/19.5841
* Loĝantaro: 170
* Poŝtkodo: 3066
* Telefonprefikso: 32

## Situo 
Cserhátszentiván situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Pásztó troviĝas 11, Szécsény 20, Salgótarján 29 km-ojn.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj skitoj kaj slavoj vivis tie. La unua mencio devenis el la mezepoko en formo *Scentywán*. En 1552 la turkoj okupis kaj senhomigis la vilaĝon. En 1873 ĥolero okazis. Dum a socialismo kolĥozo funkciis en Cserhátszentiván. Vilaĝservoj estas hotelo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1942
* tombeja sonoriloturo, iam preĝejoturo el la 18-a jarcento
* kruco de 1818

## Famuloj 
En Cserhátszentiván naskiĝis futbalisto Ernő Noskó.

== Komunumoj *szentiván* (=Sankta Ivano) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Patak

**Patak** estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Nógrád, en subregiono de Balassagyarmat. Patak signifas hungare: rojo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 16 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.0188/19.1479
* Loĝantaro: 1010
* Poŝtkodo: 2648
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Rétság troviĝas 12, Balassagyarmat 14 km-ojn.

## Historio 
La unuaskriba mencio devenis el 1255. La kampoj apartenis al ĉefepiskopo de Esztergom. Baldaŭe la vilaĝo ricevis la rangon opidumo kun rajto de bazarado, ĉar situis laŭ grava komerca vojo. Tiutempe la loknomo estis Vásárospatak (=bazarada Patak). Fine de la turka erao la vilaĝo senhomiĝis. En 1860 incendio okazis. Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, poŝto, klubo de maljunuloj.

## Vidindaĵoj 
* ŝtona ponto 22 m-ojn longa
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo de 1801, kies turo estas 24 m-ojn longa
* kapelo omaĝe al Johano Nepomuka el la 19-a jarcento
* muzeeto

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Beaucaire

[eta|dekstra|250px|Beaucaire vidata de la [turisma haveno.]]
**Beaucaire** (jen france, prononco , ) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Gard*, en la regiono Okcitanio ( [ɔksitaˈni],  [utsiˈtanjɔ],  [uksiˈtanjə]). Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Nîmes (Nimo) kaj al la kantono ''*.

La teritorio havas komunan limon kun .

## Historio 
Beaucaire estis fondita en la 7-a jarcento a.K. kiel *"Ugernum"*. Post la romia invado de la nuntempa suda Francio la urbo troviĝis ĉe la Via Domitia, ŝoseo, kiu ligis Italion kun Hispanio.

De la 13-a jarcento ekzistas mencio de ligna ponto tra la rivero Rodano, supozeble, ĝis la 19-a jarcento, la plej suda ponto.

Dum la mezepoko estis atakoj de la Burgundoj, Gotoj kaj Araboj. Oni konstruis muregon ĉirkaŭ la urbo kaj fortikaĵon, kiu estis siatempe unu el la plej forta en suda Francio. Simon de Montfort, la estro de la krucmilitistoj dum la religia milito sukcesis konkeri ĝin, sed li devis cedi al Rajmondo la 7-a, la grafo de Tuluzo (*Toulouse*).

Kardinalo Richelieu (Armand Jean du Plessis, Duko de Richelieu) ordonis en la jaro 1632 la detruon. Grandaj partoj, ekzemple la turo kaj la kapelo, restis kaj estas konservitaj ekde 1845.

## Vidindaĵoj 
[eta|dekstra|250px|[Rodano kaj la kastelo de Beaucaire]]
* Kastelo (11-a jarcento)
* Urbodomo (ĉirkaŭ 1680)
* Preĝejo *Notre Dame des Pommiers* konstruita 1734-1744 kun romanikaj figuroj je la orienta flanko de la 12-a jarcento
* *Saint Paul* (eksa kapelo de la franciskana monaĥejo, 14-a kaj 15-a jarcento)
* *Hôtel de Clausonnette* (urba palaco ĉirkaŭ 1745)
* *Hôtel Roys de Lédignan* (urba palaco 17-a jarcento)
* *Hôtel Dulong* (civitana domo el la 16-a jarcento)

## Foiro *de la Madeleine'' 
La signifo de Beaucaire devenis de la ĉiujara foiro, la **"Foire de la Madeleine"**, kiu estis menciita la unuan fojon en la jaro 1168. Laŭ historiaj raportoj ĉiujare renkontiĝis ĝis 300.000 komercistoj el la tuta lando, el la regiono de la mediteranea maro kaj la arabiaj landoj. Estis miloj da tendoj kie estis realigataj 20 - 25 milionoj komercaj kontraktoj. Tio estis pli ol la komerco en la haveno de Marsejlo dum tuta jaro. La riĉeco de la loĝantaro estis montrata per pompa arkitekturo.

Pro la enkonduko de la fervojo kaj la perdo de la signifo de la surakva transporto Beaucaire perdis sian kernan rolon.

## Personoj ligitaj al la urbo 
* François-Marie-Anatole de Rovérié de Cabrières (* 1830, mortis en 1921), episkopo de Montpellier
* Rajmondo la 6-a (* 1156, mortis en 1222), grafo de Toulouse

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Gard
* Beaucaire (stacidomo)
* Beaucaire-Marchandises (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retpaĝo de la urbo
*  Turismaj informoj 


Kategorio:Komunumoj de Gard
Kanato

eta|Kiel oni akiras akvon.
eta|250px|Kanato
eta|250px|Distribua kanato 
**Kanato** () aŭ **karizo** () estas tradicia formo de freŝakva livero en la dezertaj (sekaj) regionoj. Temas pri horizontalaj kanaletoj, en kiujn oni kondukas la akvon de fonto el la montoj.

Tiu akvokonduka metodo ekzistis verŝajne jam antaŭ 2000 jarojn a.K., sed la unua skriba mencio okazis en la malfrua 8-a jc. a.K. (722-705). La tekniko disvastiĝis el Persio, helpe de la silka vojo kaj atingis eĉ la romian imperion, kie oni konstruis similajn akveduktojn.

La tekniko atingis frue Hindion (per Megasteno), eĉ Ĉinion (akvoprizorga sistemo de Turfan) kaj helpe de la araboj nordan Afrikon.

Dum la Afgana milito muĝaĥedinoj aktive uzis la kanatojn kiel bomboŝirmejojn.

Kategorio:Akvorilataj konstruaĵoj
Kategorio:Akva inĝenierarto
Hirundo (genro)

La genro de birdoj **Hirundo** (precize tiel, *Hirundo*, ankaŭ latine) estas grupo de paserinoj el la familio Hirundedoj, kiuj kutime nomiĝas simple "hirundoj". La birdoj el tiu ĉi genro estas la tipaj hirundoj, inkluzive la disvastigitan Kamphirundon, kies nomo etendiĝis al la cetero de la familio. Multaj el tiu grupo havas blunigrajn dorsojn, ruĝon en vizaĝo kaj foje ĉe pugo aŭ nuko, kaj blankecajn aŭ ruĝecajn subajn partojn.

Ĉiuj specioj troviĝas en la Malnova Mondo, sed unu, la kamphirundo, estas pli tutmonda, kaj ĉeestas ankaŭ en Ameriko.

Genetika pruvo ĵus montris, ke multaj el la specioj ĝis tiam inkluditaj en *Hirundo* estas malpli rilataj ol ties aspekto sugestis; tiuj specioj estas foje traktitaj en la separataj genroj *Cecropis* (ekz. Ruĝpuga hirundo *Cecropis daurica*, iam *Hirundo daurica*) kaj *Petrochelidon* (ekz. Klifhirundo *Petrochelidon pyrrhonota*, iam *Hirundo pyrrhonota*); ili estas diferencaj el tipaj specioj de la genro *Hirundo* same kiel la Murhirundo de la genro *Delichon*.

## Species 
* Kamphirundo *Hirundo rustica*
* Ruĝbrusta hirundo *Hirundo lucida*
* Angola hirundo *Hirundo angolensis*
* Pacifika hirundo *Hirundo tahitica*
* Aŭstralia hirundo *Hirundo neoxena*
* Blankgorĝa hirundo *Hirundo albigularis*
* Etiopa hirundo *Hirundo aethiopica*
* Kablovosta hirundo *Hirundo smithii*
* Blankgorĝa bluhirundo *Hirundo nigrita*
* Punktoflugila hirundo *Hirundo leucosoma*
* Blankvosta hirundo *Hirundo megaensis*
* Perlobrusta hirundo *Hirundo dimidiata*
* Monta bluhirundo *Hirundo atrocaerulea*
* Nigroruĝa hirundo *Hirundo nigrorufa*

## Referencoj 
* del Hoyo et al., eds. (2004). *Handbook of the Birds of the World*. Lynx Edicions. ISBN 84-87334-69-5
* A. Turner & C. Rose (1989). *Swallows and Martins*. Helm. ISBN 0-7470-3202-5

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Hirundedoj
Kategorio:Hirundedoj (scienca nomo)
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Adriano Celentano

**Adriano CELENTANO** (n. la 6-an de januaro 1938) estas itala kantisto, kantoverkisto, komikulo, aktoro kaj filma reĝisoro.

Li estis forte influita de sia idolo, de Elvis Presley, de rokenrola revolucio de la 50-aj jaroj; li estas ankaŭ konata kiel fama dancisto de moda stilo Hula hoop. Li retenis por pluaj kvardek jaroj popularecon en Italio, li vendis milionojn da ludigaĵoj kaj aperis en multaj televidaj programeroj. Pli poste li akiris pluan respekton - li fariĝis kreinto de komedia ĝenro kun lia karakteriza irmaniero kaj mimiko. Liaj filmoj estis komerce sukcesaj precipe en la 70-aj jaroj kaj en parto de la 80-aj jaroj, li estis reĝo de italaj malmultkostaj filmoj.

Kiel reĝisoro li ofte okupigis Ornella Muti, Eleonora Giorgi kaj sian edzinon Claudia Mori. Li kaj Claudia estas gepatroj de Rosita, Rosalinda Celentano, kiu estas konata pro sia rolo de Satano en filmo *Torturigo de Kristo* (reĝisorita de Mel Gibson), kaj Giacomo Celentano.

## Diskaro 
* *La festa* (1965)
* *Il ragazzo della via Gluck* (1966)
* *Una carezza in un pugno* (1968)
* *Adriano Rock* (1969)
* *Il forestiero* (1970)
* *Er più]* (1971)
* *I mali del secolo* (1972)
* *Prisencolinensinainciusol* (1973)
* *Yuppi du* (1974)
* *Svalutation* (1976)
* *Tecadisk* (1976)
* *Geppo il folle* (1978)
* *Ti avrò* (1978)
* *Soli* (1979)
* *Me live!* (1979)
* *Un po` artista un po` no* (1980)
* *Deus* (1981)
* *Atmosfera* (1983)
* *I miei americani 2* (1984)
* *Joan Lui* (1985)
* *I miei americani* (1986)
* *La pubblica ottusità* (1987)
* *Il re degli ignoranti* (1991)
* *Super best* (1992)
* *Quel Punto* (1994)
* *Arrivano gli uomini* (1996)
* *Alla corte del remix* (1997)
* *Mina Celentano* (1998)
* ''Io non so parlar d'amore* (1999)
* *Esco di rado e parlo ancora meno* (2000)
* *Il cuore, la voce* (2001)
* *Per sempre* (2002)
* *Le volte che Celentano è stato 1* (2003)
* *C'è sempre un motivo* (2004)
* *L'indiano (single)* (2005)
* *La Tigre e il Molleggiato* (2006)
* *Dormi Amore - La situazione non è buona* (2007)

## Filmaro 
* *La dolce vita* (1960)
* *Super rapina a Milano* (1965)
* *Serafino* (1968)
* *Er Più - storia d'amore e di coltello* (1971)
* *Bianco rosso e...* (1972)
* *L'emigrante * (1973)
* *Rugantino* (1973)
* *Le cinque giornate* (1973)
* *Yuppi Du* (1974)
* *Di che segno sei?* (1975)
* *Culastrisce nobile veneziano* (1976)
* *Bluff - storia di truffe e di imbroglioni* (1976)
* *Ecco noi per esempio* (1977)
* *L'altra metà del cielo* (1977)
* *Geppo il folle* (1978)
* *Zio Adolfo in arte Führer* (1978)
* *Mani di velluto* (1979)
* *La locandiera* (1980)
* *Qua la mano* (1980)
* *Sabato, domenica e venerdì* (1980)
* *Il bisbetico domato* (1980)
* *Innamorato pazzo* (1981)
* *Asso (film)|Asso* (1981)
* *Bingo Bongo* (1982)
* *Grand Hotel Excelsior* (1982)
* *Segni particolari: bellissimo* (1983)
* *Sing Sing* (1983)
* *Lui è peggio di me* (1984)
* *Joan Lui* (1985)
* *Il burbero* (1986)
* *Jackpot'' (1991)

## Vidu ankaŭ 
* Adrian (televida serio)

Kategorio:Italaj aktoroj
Kategorio:Italaj kantistoj
Stefano (Anglio)

eta|dekstra|Reĝo Stefano de Anglio
**Stefano** (naskiĝis ĉirkaŭ 1096, mortis la 25-an de oktobro 1154) estis la lasta normanda reĝo de Anglio. Li estas ofte nomata Stefano de Blois.

Li naskiĝis en Blois kaj estis la filo de Stefano la 2-a, grafo de Blois kaj Adela, filino de Vilhelmo la 1-a kaj Matilda de Flandrio. En 1106 li estis sendata al la kortego de sia onklo Henriko la 1-a. Ĉirkaŭ 1115 li iĝis grafo de Mortain. Ĉirkaŭ 1125 li edziĝis al Matilda, la filino de la grafo de Boulogne, kiu baldaŭ heredis tiun graflandon. Ekde 1128 Stefano estis kunreganto de Boulogne kaj, per sia edzino, akiris la titolon grafo de Boulogne.

En 1135 mortis Henriko la 1-a. Antaŭ sia morto li devigis siajn nobelojn promesi ke ili subtenu lian filinon, imperiestrinon Matilda, kiel heredonto de la angla trono, sed Stefano asertis ke la mortonta reĝo ŝanĝis sian intencon kaj nomumis Stefanon sia heredonto. Stefano kroniĝis kaj gajnis la subtenon de la plejparto de la anglaj nobeloj kaj de la papo. Tamen en 1139 komenciĝis enlanda milito inter Stefano kaj la imperiestrino Matilda. Dum la Batalo de Lincoln (1141) Stefano estis kaptata kaj poste enkarceriĝis en Bristol. Tamen lia edzino, Matilda de Bulonjo, sukcese kunigis la subtenon de la londonanoj kaj de multaj nobeloj, kaj la imperiestrino devis fuĝi el Londono. La subtenantoj de Stefano kaptis ŝian duonfraton, Roberto, kaj devigis ŝin liberigi Stefanon kontraŭ la liberigo de Roberto. Tiel Stefano regajnis la tronon, sed la milito daŭris. En 1142 la imperiestrino estis sieĝata en Oksfordo sed eskapis, vestate en blankaj roboj, trans la neĝon.

En 1147 ŝia filo Henriko, ankoraŭ adoleska, kunigis armeon sed estis dufoje venkata. Sen mono por pagi siajn soldatojn, li petis la helpon de sia onklo Roberto, grafo de Gloucester, sed li forsendis Henrikon. Henriko sekrete komencis intertraktojn kun Stefano, kiu konsentis donis al li la necesan monon kondiĉe ke li forsendu sian armeon.

Fine en 1153, post la morto de Eŭstako, la filo de Stefano, estiĝis la Traktato de Wallingford, per kiu la longdaŭra kaj akra enlanda milito finiĝis kaj estis decidate ke Henriko heredos la anglan tronon. Stefano mortis ĉe Dover la sekvantan jaron, kaj entombiĝis en la Abatejo Faversham, kiun li kaj Matilda de Bulonjo fondis en 1148.

Krom Eŭstako, Stefano kaj Matilda de Bulonjo havis kvar infanojn:
* Baldueno (mortis antaŭ 1135)
* Vilhelmo la 1-a, grafo de Boulogne (ĉirkaŭ 1137 - 1159)
* Matilda
* Maria, grafino de Boulogne (1136-1182)

Laŭ la Anglosaksa kroniko, dum la enlanda milito "homoj malkaŝe diris ke Kristo kaj liaj anĝeloj dormis".


Kategorio:Domo de Blois
Kategorio:Anglaj reĝoj
Kategorio:Dukoj de Normandio
Rita Levi-Montalcini

**Rita LEVI-MONTALCINI** ([rita levi montalĉini]; naskiĝis la 22-an de aprilo 1909, en Torino, mortis la 30-an de decembro 2012, en Romo) estis itala sciencisto.
Ŝi gajnis la Nobel-premion pri medicino en 1986 kune kun Stanley Cohen, kaj estis dumviva itala senatanino ekde 2001.

## Eksteraj ligiloj 
*  Fondaĵo Rita Levi-Montalcini Onlus

Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Kategorio:Italaj centjaruloj
Kategorio:Italaj judoj
Kategorio:Sefardoj
Kategorio:Italaj ateistoj
Kategorio:Italaj neŭrosciencistoj
Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Membroj de la Papa Akademio de la Sciencoj
Kategorio:Nobel-premiitinoj
Sulgen

**Sulgen** estas komunumo de la distrikto Weinfelden (ĝis la 31-a de decembro 2010 de la distrikto Bischofszell) en Kantono Turgovio, Svislando. Ĝi havis 3215 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Sulgen situas norde de la Turvalo en monteta regiono inter Bischofszell kaj Weinfelden. La komunumon konsistas el la municipoj Sulgen (inkluzive Bleiken kun 2862 loĝantoj je la 31-a de decembro 2007), Donzhausen (kun 264 loĝantoj je la 31-a de decembro 2007), Götighofen (kun 164 loĝantoj je la 31-a de decembro 2007) kaj Hessenreuti (kun 76 loĝantoj je la 31-a de decembro 2007). Ĝia plej alta punkto sur *Buchenberg*en Göttighofen situas je 539 m s.m., ĝia plej malalta punkto en la banejeto Sulgen ĉe la bordo de la rivero Turo je 443 m s.m.

## Trafiko 
La stacidomo de Sulgen troviĝas ĉe kruco de la fervojlinioj de Sankt-Galo al Konstanco kaj de Romanshorn tra Zuriko kaj Bielo al Ĝenevo kaj tial estas estante haltejo de interurbaj trajnoj bone konektita al la publika trafikreto.

## Historio 
Unuaj dokumentaj mencioj de lokoj en Sulgen datiĝas el la jaro 829 de Götighofen kiel *Cotinchova*, el la jaro 869 de Bleiken kiel *Pleichun* kaj el la jaro 1282 de Donzhausen kiel *Tunzishusen* kaj de Hessenreuti kiel *Hesso de Ruti*.

La en la jaro 1803 post la fino de la Helveta Respubliko kreita municipdistrikto Sulgen grandparte kongruas ankoraŭ kun la hodiaŭa komunumo Sulgen. En la jaro 1964 la vilaĝeto Bleiken estis forigita de Bischofszell kaj aligita al Sulgen. Aliaj modifoj okazis en la jaroj 1995 kaj 1996 kadre de la komunumreformo de Kantono Turgovio. Nome la municipo Kradolf estis disigita de Sulgen kaj hodiaŭ apartenas al la komunumo Kradolf-Schönenberg, kaj Donzhausen kaj Hessenreuti estis disigitaj de la komunumo Bürglen kaj aligita al Sulgen. Aliflanke Riedt estis forigita de Sulgen kaj aligita al Erlen. La iamaj lokkomunumoj Donzhausen, Götighofen, Hessenreuti kaj Sulgen tiel formas ekde la 1-a de januaro 1996 la aktualan politikan komunumon Sulgen.

## Vidu ankaŭ 
* Sulgen (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Sulgen
* Bleiken en la Historia Leksikono de Svislando
* Donzhausen en la Historia Leksikono de Svislando
* Götighofen en la Historia Leksikono de Svislando
* Hessenreuti en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:Sulgen Hessenreuti.jpg|Bieno Hessenreuti, Sulgen
Dosiero:2013-04-10 Regiono Wil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 238.JPG|Vilaĝocentro de Sulgten
Dosiero:2013-04-10 Regiono Wil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 257.JPG|Katolika preĝejo de Sulgen
Dosiero:2013-04-10 Regiono Wil (Foto Dietrich Michael Weidmann) 254.JPG|Stacidomo de Sulgen
Universala Esperantia Librejo

**Universala Esperantia Librejo** estis la libroservo de UEA kiun fondis Eduard Stettler en 1909. Ne realiĝis la origina plano instali samtempe bibliotekon.

Adreso de la eldonejo: Universala Esperantia Eldonejo, 10, rue de la Bourse, 10 Genéve.

Aperigitaj verkoj:

* Fabiola, rakonto pri la katakomboj, trad. E. Ramo, 427 p.
* Ginevra
* Karlo

Kategorio:UEA
Kategorio:Esperanto-bibliotekoj
Alfa Romeo

dekstra |eta|250px|Logotipo de Alfa Romeo kun la flago de Norda Italio kaj la blazono de la familio Visconti kaj ankaŭ de Milano mem
**Alfa Romeo** estas aŭtomobila entrepreno fondita la 24-an de junio 1910 en Milano. De 1986 ĝi formas parton de la Grupo Fiat kaj post februaro de 2007 estas subdividaĵo de *Fiat Group Automobiles SpA*.

## Historio 
La fondo de la societo okazis en Milano strate Gattamelata, en la zono "Portello", per la marko **A.L.F.A.**, (akronimo de *Anonima Lombarda Fabbrica Automobili*), nomo kiu ankaŭ signifas la unuan leteron de la greka alfabeto kaj la komencon de io, tiukaze de nova tipo de agado en la konstruo de aŭtomobiloj, tiu de aŭtoj ĉefe sportaj. Grupo lombardo kuniĝis kun investisto de Francio, nome Pierre Alexandre Darracq, kiu estis klopodinta ĝis tiam malsukcese industrian agadon en Italio per fabrikado de bicikloj; ekde tiam la marko volis memori sian rilaton kun la origina urbo: per la serpento viskonta (il *biscione*), kaj per la ruĝa kruco sur blanko, simbolo de Milano. La entrepreno dungis 250 laboristoj por produkti 300 aŭtomobilojn jare. Dekomence instaliĝis en Napolo, sed tiu urbo estis tro malproksime de Francio, do ĝi setlis ĉe Portello en Milano.

### Alfa 
eta| dekstra |250px|ALFA 24 HP Torpedo Castagna de 1910
Ĝis 1909 la societo estis malsukcesa. En 1910 naskiĝis Alfa (Anonima Lombarda Fabbrica Automobili). Aŭtune de 1910 ekis la produktado de la unua modelo Alfa, la *ALFA 24 HP*, dezajnita de Giuseppe Merosi, kaj de kiu venis rapide modeloj por konkurencoj produktataj jam en 1911, la *Targa Florio*.

### La nasko de la "Alfa Romeo" 
Dume Nicola Romeo, napola inĝeniero (Sant'Antimo), fondis la entreprenon **Sas Ing. Nicola Romeo & C.**, kun sidejo en Milano, ĉe strato Ruggero di Lauria (kvartalo de la urbodistrikto Portello).

La aŭto Alfa konkeris la unuan kaj duan sukceslokojn en la kurkonkurenco "Parma-Poggio di Berceto" (1913).

En 1915 Romeo eniris en la kapitalo de Alfa kaj modifis ties nomon al *Alfa Romeo Milano*. En tiu epoko parto de la produktado konvertiĝis al la neceso de la milita industrio de la unua mondmilito kaj la regula produktado de aŭtoj rekomencis en 1920 per la prezentado de la unua aŭto kun la *nova* nomo, la *Alfa Romeo Torpedo 20-30 HP*.

### Historiaj modeloj 
* Torpedo 20-30 HP 1920
* RL N/S 1922-1925
* RL Turismo 1926-1927
eta| dekstra |250 px|Alfa Romeo 6c de 1930
eta| dekstra |250 px|Alfa Romeo Spider 2000
eta| dekstra |250 px|Alfa Romeo Giulia 2015
* 6C 1500 1927-1929
* 6C 1500 Sport SS 1928-1929
* 6C 1750 Super Sport 1929-1930
* 6C 1750 Sport 1929-1933
* 6C 1750 Turismo 1929-1933
* 6C 1750 Gran Turismo 1930-1933
* 6C 1750 Gran Sport 1930-1933
* 6C 1750 Gran Turismo C 1931-1932
* 8C 2300 1932-1934
* 6C 2300 Turismo 1934-1939
* 6C 2300 Gran Turismo 1934-1939
* 6C 2300 Pescara 193-193
* 6C 2300 Mille Miglia 1938-1939
* 8C 2900A 1936
* 8C 2900B 1937-1939
* 8C 2900B Speciale Le Mans 1938
* 6C 2500 Turismo 1939-1945
* 6C 2500 Sport 1939-1945
* 6C 2500 Super Sport 1939-1943
* 6C 2500 Coloniale 1939-1942

## Vidu ankaŭ 
* Alfa Romeo MiTo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Alfa Romeo


Kategorio:Italaj aŭtomobilfabrikoj
Bronza stelo (Usono)

eta|dekstra|200px|La bronza stelo
La **Bronza stelo** () estas usona milita medalo aŭ medaljono, kvara je signifo de honorigo ĉe la usona armeo. Oni establis ĝin en februaro 1944. Oni ricevas ĝin pro elstara plenumo aŭ pro kuraĝeco (lastkaze surmedale troviĝas la litero V, por Valor -- valoro).

Kategorio:Medaloj
Zalaszentiván

**Zalaszentiván** [zalasentivAn] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg.
eta|maldekstre|Stacidomo de Zalaszentiván

## Bazaj informoj
* Areo: 13 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.8933/16.8961
* Loĝantaro: 1070
* Poŝtkodo: 8921
* Telefonprefikso: 92

## Situo
Zalaszentiván situas en valo, laŭ maldekstra bordo de Zala (rivero), laŭ flankovojoj. Tie kruciĝas fervojoj Szombathely-Nagykanizsa kaj Ukk-Zalaegerszeg. La lasta troviĝas 9, Vasvár 23, Pacsa 25 km-ojn.

## Historio
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1335, sed pli frue en 1292 preĝejo nebule menciiĝas. La kampoj longe apartenis al abatejo de Szentgotthárd. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, lernejo, infanĝardeno, poŝto.

## Vidindaĵoj
* romkatolika Preĝejo Johano Baptisto (Zalaszentiván) de 1292, en la 18-a jarcento renoviĝis

## Famuloj
En Zalaszentiván naskiĝis cisterciano Ottokár Lajos Székely.

==Komunumoj *szentiván* (=Sankta Ivano) en Hungara reĝlando==
Bakonyszentiván

**Bakonyszentiván** (bakonjsentivAn) estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Pápa.

* Areo: 9&nbsp;km²
* Loĝantaro: 250
* Poŝtkodo: 8557
* Telefonprefikso: 89

## Geografio 
Bakonyszentiván situas sur malebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Kisbér-Pápa. La lasta urbo troviĝas 21, Pannonhalma 23, Zirc 25&nbsp;km-ojn.

## Historio 
Bakonyszentiván estis fondita en la 13-a jarcento. En 1902 la fervojo atingis la komunumon.

En Bakonyszentiván migra poŝto servas.

== Komunumoj *szentiván* (=Sankta Ivano) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Győrszentiván

**Győrszentiván** (djOrsentivAn) estas urboparto (distrikto) de Győr, kiu estis memstara vilaĝo ĝis la kuniĝo en 1970.

Nuntempe en Győrszentiván funkcias 2 lernejoj, kulturdomo, sportejo, 2 apotekoj, diversaj vendejoj. Loka aŭtobuso numero 31 kaj fervoja stacidomo solvas la trafikon kun la urbocentro.

## Famuloj 
En Győrszentiván naskiĝis:
* Bertalan Vid Molnár, monaĥo
* Mátyás Éltes, pedagogo.

== Komunumoj *szentiván* (=Sankta Ivano) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Eksiĝintaj vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Győr
Berkenye

**Berkenye** [berkenje], germane **Berkina** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Rétság. La loknomo signifas: sorpo.
eta|Sorbo, pri kio nomiĝis Berkenye

## Bazaj informoj 
* Areo: 14 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.8906/19.0729
* Loĝantaro: 640
* Poŝtkodo: 2641
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
Berkenye situas sur malebenaĵo, fine de mallonga sakovojo, laŭ fervojo Balassagyarmat-Vác. Rétság troviĝas 8, Vác 16, Szob 21, Balassagyarmat 29 km-ojn.

## Historio 
Germanoj fondis la vilaĝon en 1717, sed pli frue la eklezio menciis ĝin en 1629. Berkenye longe apartenis al Nógrád (vilaĝo), en 1990 ĝi iĝis ankaŭ municipo. La loĝantaro okupiĝas precipe pri produktado de frambo kaj similaj fruktoj. En 1992 kooperativo pri fruktoproduktado formiĝis.

En Berkenye migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo de 1777

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Jakĉalo

[eta|Jakĉalo en [provinco Kerman]]
**Jakĉalo** aŭ **jakĥalo** (perse يخچال) estas tradicia malvarmejo, kiu disvastiĝis ĉefe en la 5-a jarcento en la nova Persa Imperio de la Sasanidoj.

Tiuj konstruaĵoj havas kupolan formon, estas parte subteraj kaj havas internan spacon de ĝis 5000 m³. Oni rezervis en tiu interna spaco glacion por freŝrezervi manĝaĵojn. La kupolo havas muron dikan de 2 metroj kaj tiuj dikmuroj malhelpis enpenetron de la varmego en la internon. Oni liveris la glacion en la vintraj monatoj el la proksime situantaj montoj.

La nun ekzistantaj jakĉaloj aĝas pli ol 100 jarojn.

## Funkcia principo 
Oni fosis komence grandsurfacan basenon kun profundo de 40 ĝis 50 cm. Poste oni kondukis akvon el kanato aŭ lageto en la basenon. Dum la nokto estiĝis glacio, kiun oni transportis en la rezervejon.

Oni konstruis tre altan briko- adobomuron ĉe la suda parto de la baseno, por dumtage malebligi direktan sunradiadon je la baseno. Tiel restis la grundo de la akvobaseno pli malvarma kiel la ĉirkaŭa proksimo, tiel la glaciiĝa proceso rapidiĝas. Oni ofte establas du pluajn murojn ĉe la okcidenta kaj orienta flankoj, tiel la baseno estas protektita de la direktaj sunradioj dum sunleviĝo kaj sunsubiro.

Por la konstruo oni uzis specialan morteron (*sārooj*), miksaĵon el sablo, argilo, kalko, cindro, kaj kaproharojn ks., kiuj en certa miksa proporcio efikas kiel varmoizolaj.

La jakĉaloj estis konstruitaj rande de la dezertoj, posedas surteran grandegan kupolan parton kaj subtere grandan kaj tre profundan (ĝis ĉ. 15 m) rezervejon.

La malvarmejo havas diversajn grandojn. Unu el la plej grandaj troviĝas en Mejbod. Ĝi havas duŝelan kupolon el ruĝa briko. Por atingi optimumon ekonomie kaj statike, ono konstruis la eksteran ŝelon de la kugloforma kupolo maldikiĝanta de sube ĝis supro. Tiu konstrumetodo alportis masredukton, materialan ŝparon kaj lokigon de la pezpunkto pli suben. La kupolo de Mejbod altas 15 m. La ekstera ŝelmuro havas sube la dikon de 240 cm kaj supre 20 cm (diko de unu briko). Tiel la kupolo montras ŝtupan eksteran muron, kiu helpas eĉ la reparaturon kaj la ĉiujaran prizorgon de la konstruaĵo.

Plej ofte staris en nordo de la kupolo - kiel en Mejbod - ombrodonaj muroj, ĝenerale altaj 12m, longaj 40 m kaj dikaj ĝis 2m (sube). En nordo de tiu muro kuŝis la akvobaseno. Por plua sinkigo kaj reguligo de la temperaturo, plejmultaj jakĉaloj posedas ankoraŭ ventokaptilon.

La "glacirezervejo" estis iam kunligita - tra kluzosimila aperturo - al la akvobaseno, tra kiu oni povis la gajnitan glacion enporti. Poste oni murfermis la aperturon. Ĝi havis en la kontraŭa flanko fermeblan enirejon, tra kiu kondukis mallarĝa ŝtuparo profunden. Tio servis same por transporto de la glacio.

## Vidu ankaŭ 
* ventokaptilo
* kanato

Kategorio:Persa imperio
Kategorio:Irana arkitekturo
Kategorio:Arkitekturo
Nőtincs

**Nőtincs** [nOtinĉ], slovake **Netejč,** germane **Nititsch** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Rétság.
eta|maldekstre|Akvorezervujo de Nőtincs

## Bazaj informoj 
* Areo: 21 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.8835/19.1423
* Loĝantaro: 1230
* Poŝtkodo: 33
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
Nőtincs situas en valo de rojo, sub monto Naszály, laŭ traira flankovojo. Rétság troviĝas 7, Vác 14, Balassagyarmat 26, Budapeŝto 52 km-ojn.
eta|dekstra|Panoramo de Nőtincs

## Historio 
La nuna Nőtincs estis loĝata jam dum la neolitiko. Antaŭ la hungaroj avaroj kaj slavoj vivis tie. La unua mencio devenis el 1317 en formo *Newtyth*. Komence la kampoj apartenis al la reĝo. Inter 1544-1594 kaj iom ankaŭ poste la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio. En 1735, 1856 kaj en 1896 incendioj, en 1813 tertremo, en 1873 ĥolero okazis. Fine de la 2-a mondmilito la Ruĝa Armeo deportis civilojn al trudlaboro.

## Vidindaĵoj 
* gotika-baroka katolika preĝejo Marteno de Tours (Nőtincs) de 1415, en 1720 barokiĝis, en 1690 renoviĝis
* klasikisma nobeldomo de Gyurcsányi-Scitovszky (djurĉAnji-scitovski) de 1809 kun parko
* kapelo omaĝe al Johano Nepomuka de 1892
* statuo de Sankta Floriano proksimume de 1780
* akvorezervujo

## Famuloj 
En Nőtincs naskiĝis Tibor Scitovszky (ministro).

## Ĝemelkomunumo 
*  Gavignano, Italio
Libor Sztemon

**Libor Sztemon** (naskiĝis en 1978; mortis la ) estis ĉeĥa lingvisto.

Sztemon kreis la lingvojn Ardensi, Euransi, Xronari kaj aliajn lingvojn.

## Bibliografio
* Joan Francés Blanc, ''Las lengas de Libor Sztemon 2: Sorgas - Jazyky Libora Sztemone 2: Prámeny - Libor Sztemon's Conlangs 2: Sources'', Edicions Talvera, 2009, ISBN 979-10-90696-00-6

Kategorio:Ĉeĥaj lingvistoj
Kategorio:Lingvokreintoj
Peter Piot

eta|Peter Piot.
**Peter PIOT** (naskiĝis en Loveno la 17-an de februaro 1949) estas flandra kuracisto. De 1994 ĝis 2008 li estis asista ĝenerala sekretario de Unuiĝintaj Nacioj kaj direktoro de UNAIDS.

Kategorio:Flandraj kuracistoj