open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reĝa Dana Akademio de Arto

La **Reĝa Dana Akademio de Arto** () estas en Danio la oficiala akademio pri arto. Ĝi jam de 250 jaroj aktive kunlaboras kun la artstudentoj de la danaj universitatoj. Ĝi dependas de la dana ministro pri kulturo.

## Historio 
La Reĝa Dana Akademio de Arto estis inaŭgurita la 31-an de marto 1754, kaj simbole donacita al la reĝo Frederiko la 5-a por lia 31-a datreveno. Ĝi restis ĝis hodiaŭ en la sama konstruaĵo, nome la palaco Charlottenburg, ĉe la Kongens Nytorv en Kopenhago.

La akademio estas la plej malnova kaj plej konata altlernejo en Danio. Ĝi estas signife pli granda kaj pli finance subtenita ol la artakademio Jutland kaj la artakademio Funen, kiuj proponas similajn formadojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la akademio (dane)


Dana Akademio de Arto
Akademio de Arto
Pejzaĝismo

[eta|250px|[Frederic Edwin Church, *La Koro de la Andoj* (1859).]]
**Pejzaĝismo** estas pentradĝenro, kiu bildigas variajn pejzaĝojn kiel montoj, arboj, riveroj, valoj kaj forstoj. Artaj pejzaĝoj preskaŭ ĉiam inkludas parton de ĉielo, kaj la bildigita vetero ofte estas alia kerna elemento de la verko. Jam en la 1-a jarcento ekzistis romiaj freskoj de pejzaĝoj, inkluzive de tiuj malkovritaj en Pompejo kaj Herkulano.

Frue en la 15-a jarcento, pejzaĝismo asertis sin kiel plena arta ĝenro en Eŭropo, kaj ofte rilatis al religiaj temoj.

## Pejzaĝpentristoj 
* Ferdinand Bellermann
* Henry Herbert La Thangue
* Conrad Martens
* Tobias Verhaegt
* Mei Qing
* Aleksio Savrasov

## Vidu ankaŭ 
* Ĉina arto

Kategorio:Pentrado
San Juan Bautista Jayacatlán

**San Juan Bautista Jayacatlán** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaxaca. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *San Juan Bautista Jayacatlan*. Ambaŭ evidente havas sian nomon honore al la kristana sanktulo Johano la Baptisto. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 179.

## Geografio 
**San Juan Bautista Jayacatlán** apartenas al la distrikto Etla al kiuj apartenas entute 23 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Centro (ankaŭ nomata Valles Centrales), kiu estas en la centro de la subŝtato Oaxaca. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1254 loĝantojn. El tiuj estis 626 viroj kaj 628 virinoj. La komunumo havas surfacon de 173.50 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1260 metroj super la marnivelo. maldekstra|eta|300ra|Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 14 indiĝenoj. El tiuj 11 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 11 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*San Juan Bautista Jayacatlán  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Oaxaca
Grandes Compagnies

**Grandes Compagnies** aŭ **Routiers** estas speciala termino por la armeoj de solduloj, kiuj vagis tra Francio dum la pacaj tempoj de la centjara milito. Estis eksterlandaj soldatoj, kiuj perdis sian laboron post milito.

## Vidu ankaŭ
* Eduardo de Woodstock

## Eksteraj ligiloj 
*  Lettre du roi contre les routiers en pays de Languedoc, 1413  Letero de la franca reĝo kontraŭ la routiers en Langeuadoc, 1413)

Kategorio:Historio de Francio
Belišće

eta|dekstra|300px|Belišće troviĝas en la plej malhela departemento

**Belišće** (beliŝtje) estas urbo en Kroatio. Ankoraŭ 8 komunumoj apartenas al la municipo.

## Bazaj informoj 
* Areo de la municipo: 69 km²
* Supermara alteco: 93 m
* Loĝantaro en la municipo: 11&nbsp;780, en la urbo: 7&nbsp;190
* Poŝtkodo: 31 551
* Telefonprefikso: 31
* Aŭtokodo: OS

## Situo 
Belišće situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Dravo, meze de sakovojo el Valpovo. La lasta troviĝas 3, Osijek 28, Donji Miholjac 23 km-ojn.

## Historio 
En 1521 la turkoj okupis la komunumon kaj preskaŭ 200 jaroj ili havis ĝin. Ĝis Traktato de Trianon Belišće apartenis al Habsburga Imperio, al Verőce, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio, fine ekde 1991 al Kroatio.

## Vidindaĵoj 
## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Anstataŭigenda

### Eksteraj ligiloj 
* Oficiala urba retejo

Kategorio:Urboj de Kroatio
Nacia Artmuzeo de Danio

eta|250px|La fronta fasado de la muzeo.
La **Nacia Artmuzeo de Danio** () estas la ŝtata muzeo pri arto de Danio kaj la plej grava muzeo de la lando. Ĝi situas en la ĉefurbo Kopenhago. La muzeo estis konstruita inter 1889 kaj 1896 el planoj plenumitaj de Wilhelm Dahlerup kaj G.E.W. Møller, laŭ itala renesanca stilo.

Aŭtune de 1998 nova dependaĵo estis kreita de la arkitektoj Anna Maria Indrio kaj Mads Møller : ĝi estis konstruita en la parko malantaŭ la originala konstruaĵo, kaj estas konektita al ĝi pere de vitre kovrita aleo, la "strato de skulptaĵoj".

La muzeo entenas artkolektojn, kiuj datiĝas ĝis la 12-a jarcento. Interalie videblas verkoj fare de Tiziano kaj Mantegna, Rubens kaj Rembrandt, Cornelis Gijsbrechts, Eckersberg kaj Christen Købke sed ankaŭ Henri Matisse, Edvard Munch, Emil Nolde. Ankaŭ estas verkoj de la danaj artistoj Albert Gottschalk, Asger Jorn kaj Per Kirkeby.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la muzeo

Kategorio:Muzeoj en Danio
Kategorio:Kopenhago
Heimlich-manovro

eta|Heimlich-manovro
eta|dekstra|Heimlich-manovro
La **Heimlich-manovro** aŭ **Hajmliĥ-manovro** estas vivsava tuj-ago ĉe minacanta sufokiĝo pro ŝtopiĝo de la spirvojo. Ĝi estis unuafoje priskribita en 1974 fare de la malkovrinto, la usona kuracisto Henry J. Heimlich. Oni provas per premo de la abdomeno estigi tropremon en la korpo kaj tiel forigi la fremdajn korpon el la spirvojo.

Alia metodo estas forta bato je la interŝultra zono. Okaze de senkonscia paciento, oni devas-povas uzi koran-pulman revivigon.

## Apliko 
La helpanto devas ĉirkaŭbrakumi la pacienton de malantaŭo, antaŭ la supra abdomeno. La helpanto formas pugnon per unu mano kaj lokiĝas tion sub la ripojn kaj la sternumon. La helpanto prenas per la alia mano la pugnon kaj premas-tiras ĝin malantaŭen kaj supren. Celo estas la altigo de la premo en la pulmo kaj en la aertuboj.

Okaze de la Heimlich-manovroj ekzistas la danĝero, ke oni rompas ripojn aŭ okazas internaj vundoj ĉe la paciento (ekz. hepata detiriĝo ĉe infanoj).

## Malaplikaj konsiloj 
* Okaze de fiŝosto, la principo ne funkcias, ĉar la osteto ne ŝtopas plene la spirvojon, tiel ĝin ne forigas tropremo.
* Oni ne povas forigi akvon el la pulmo per tiu metodo.
* Okaze de senkonscio, oni devas uzi la koro-pulman revivigon.

Kategorio:Unua helpo
Valdeande

**Valdeande** [baldeANde] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Burgoso, kodo-403, regiono Kastilio kaj Leono (Hispanio), distrikto Ribera del Duero, en la jurisdikcio de Aranda de Duero.

## Geografio 
[eta|maldekstre|170ra|Mapo de la komarkoj de Burgoso. [Ribera del Duero, plej sude.]]
eta|maldekstre|230ra|Baptujo.
Ĝi havas areon de 30.985 km² kun 99 loĝantoj (2021). Ĝi distas 27 km de Aranda de Duero kaj 90 km de Burgoso.

## Historio 
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento. La plej frua dokumenta mencio de Valdeande aperis en 1037, nome manuskripto de la epoko de Ferdinando la 1-a de Leono.

## Aktualo 
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo, arkeologiaj kuŝejoj, la ermitejo, la lavejo ktp.
dekstra|eta|200ra|Diino patrino el kartaga origino, de antaŭ 2500 jaroj, en Valdeande.

## Monumentoj 
* Preĝejo de Sankta Petro Apostolo
* Malnova fontano
* Diino Patrino
* Ermitejo de la Virgulino de Juncal

## Festoj 
* 29an de junio: Sankta Petro Apostolo
* 15an de septembro: Virgulino de Juncal

## Eksteraj ligiloj 
* magia Valdeande
* Valdeande.com 

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de la provinco Burgoso

## Notoj 
Kategorio:Municipoj de provinco Burgoso
Villatuelda

** Villatuelda** estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Burgoso, regiono Kastilio kaj Leono (Hispanio), distrikto Ribera del Duero, en la jurisdikcio de Aranda de Duero.

## Geografio 
Ĝi havas areon de 15.30 km² kun 42 loĝantoj (2021).

## Historio 
eta|maldekstre|240ra|Arkitektura elemento de la preĝejo.
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

La nuntempa vilaĝo **Villatuelda** estis fondita dum la rekonkero (meze de la 10a jarcento) de visigoto nomata Théudila, kiu nomis la lokon per la nomo "Villa Théudila" (poste **Villatuelda**).

El la 16-a jarcento ĝi estis sub la jurisdikcio de la Duklando de Medinaceli .

## Aktualo 
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo.

## Bibliografio 
* Adeliño Vélez, Antonio: *Villatuelda, historia, arte y leyenda*, memeldono, 1998

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de la Urbodmo de Villatuelda 
* Villatuelda, la vilaĝo de ĉiuj 
* Amikoj de Villatuelda

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de la provinco Burgoso

## Notoj 
Kategorio:Municipoj de provinco Burgoso
Macon

**Macon** estas nomo de diversaj lokoj:

* Macon (Belgio)
* Mâcon, Francio

* Macon (Arkansas), Usono
* kantono Macon (Georgio), Usono
* Macon (Ilinojo), Usono
* Macon (Misisipo), Usono
* Macon (Missouri), Usono
* Macon (Norda Karolino), Usono
* Macon (Georgio), Usono

** Macon** estas ankaŭ familia nomo de usona politikisto Nathaniel Macon

vidu ankaŭ:
* USS Macon (CA-132), malpeza krozŝipo de la Baltimora klaso de la usona mararmeo
* USS Macon, rigidŝela aerŝipo de la usona mararmeo
Villalbilla de Gumiel

**Villalbilla de Gumiel** [biljalBIlja deguMJEL] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Burgoso, regiono Kastilio kaj Leono (Hispanio), distrikto Ribera del Duero, en la jurisdikcio de Aranda de Duero. La loknomo *Villalbilla* estas komprenebla kiel *Blanka Vilaĝeto*.

## Geografio 
Ĝi havas areon de 26.41 km² kun 86 loĝantoj (2007). Je 18 km de Aranda de Duero, ĉefurbo de la distrikto Ribera del Duero, la vilaĝo estas natura enklavo kiu ligas la ĉirkaŭajn vilaĝojn, Gumiel de Izán (je 7,5 km), Tubilla del Lago (je 4 km), Valdeande (je 6 km), Santa María del Mercadillo (je 10 km) kaj Pinilla Trasmonte (je 7 km).

Ĝi estas alirebla per la Norda Aŭtoŝoseo 25ra de Madrido al Iruno. La loĝloko estas ĉe Tubilla del Lago kaj laŭ la provinca ŝoseo BU-920 inter Gumiel de Izán sudokcidente kaj Valdeande nordoriente.

## Historio 
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

## Aktualo 
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo kaj la ermitejo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Hejmpaĝo de Villalbilla

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de la provinco Burgoso

## Notoj 
Kategorio:Municipoj de provinco Burgoso
USS Macon (ZRS-5)

eta|dekstra|250ra|La USS Macon.
La '*ZRS-5 USS *Macon'''* estis 239 m longa rigidŝela aerŝipo, kiu servis en la usona mararmeo de 1933 ĝis 1935 kiel „fluganta aviadilporta ŝipo“. En la trunko de la rigidŝela aerŝipo, oni elformis ejon, de kie oni povis sublasi aviadilon, por ke ĝi povu strati de tie. Por la surŝipiĝo oni uzis kaptohokon muntitan supre sur la aviadilo. Oni tiris la aviadilon en la trunkon.

Macon - kiel pli bona versio de ZRS-4 USS Akron estis planita kiel teleskolta aerŝipo super la maro, sed oni uzis ĝin ankaŭ super la lando. La aviadiloj servis kiel spionavioj kaj ili devis ankaŭ defendi la aerŝipon.

La rigidŝela aerŝipo estis konstruita fare de firmao Goodyear-Zeppelin Co.. Tiu firmao estis kunlaboro de la germana Luftschiffbau Zeppelin GmbH kaj Goodyear Tire & Rubber Company.
La aerŝipo estis baptita la 11-an de marto 1933 fare de Jeanette Whitton Moffett (edzino de konteradmiralo William A. Moffett) kaj faris sian unua flugon unu monaton poste, iom post la tragika subfalo de USS *Akron*. La Macon ekservis en la armeo la 23-an de junio 1933 sub komandado de Alger H. Dresel.

## Subfalo 
La aerŝipo faris trejnan flugon la 12-an de februaro 1935 kaj perdiĝis ĉe Point Sur, ĉe la sudkaliforniaj bordoj. La poŭpo estis konstruita tro malforta kaj ĝin damaĝis ventopuŝego. Pro tio malantaŭa gasĉelo perdis la portan gason, oni ordonis deĵeti ĉiun balaston. La ŝipo altiĝis pro tio ĝis 1500&nbsp;m. Tie misis pluaj gasĉeloj.

La ŝipo eltenis do ĉ. 15 minutojn en tiu alto kaj nur post tio eksinkis. Tiu tempoperiodo sufiĉis por la skipo alpreni la naĝoveŝtojn, savringojn - kiuj estis sur la ferdeko pro akcidento de la USS Akron, kaj samtempe alvokis helpon. 81 el 83 aerŝipanoj travivis la akcidenton.

La fino de Macon sigelis ankaŭ la usonan rigidŝelan aerŝipadon. La lasta restanta rigidŝela aerŝipo de Usono (ZR-3 USS Los Angeles (konstruita kiel Zeppelin LZ&nbsp;126), estis malkonstruita.

La usona mararmeo uzis do plu balonajn aerŝipojn ĝis 31-a de aŭgusto 1962, ĝis fino de la usona aerŝipa epoko en la armeo.

## Malkovro de la vrako 
En 1951 ĉe strando de Santa Rosa Island (ĉ. 320 km sude de la vrakiĝejo) estis trovita parto de la helico de Macon. En Juni 1990 ekspedicio de *Monterey Bay Aquarium Research Institute* (MBARI), gvidata de Chris Grech, trovis la Macon-vrakon iom sude de Point Sur kaj esploris ĝin per submaraj robotoj en profundo de 450 m. La vrako estis disfalinta kaj ne facile rekonebla, sed kontraŭe la kvar portitaj aviadiloj de tipo *Curtiss F9C Sparrowhawks'' ebligis la identigon.
Pluaj ekspedicioj en aŭgusto 2005 kaj septembro 2006 liveris bildojn en altega difino‎.

## Datenoj 
* Unua flugo: la 21-an de aprilo 1933
* Longo: 239 m
* Maksimuma rapido: 140 km/h
* Porta gaso: heliumo
* Motoro: ok internaj 412&nbsp;kW-motoroj (560 ĈP), kiuj pelis la eksterajn lignajn aerhelicojn. La aerhelicoj estis moveblaj suben-supren, por faciligi la starton kaj surteriĝon. La motorojn produktis la firmao Maybach.

La aerŝipo portis la aviadilojn **Curtiss F9C Sparrowhawk** (kun duobla flugilo).

Kategorio:Usona Mararmeo
Kategorio:Aerŝipoj
Kategorio:Aviadilaj akcidentoj kaj incidentoj
Valpovo

eta|dekstra|300ra|Valpovo troviĝas en la plej malhela departemento
eta|dekstra|300ra|Kastelo de Valpovo
eta|dekstra|300ra|Rojo de Valpovo
**Valpovo,** germane **Walpowo** aŭ *Walpach*, hungare **Valpó** estas urbo en Kroatio. Ankoraŭ 7 komunumoj apartenas al la municipo.

## Bazaj informoj 
* Areo de la municipo: 143 km²
* Supermara alteco: 91 m
* Loĝantaro en la municipo: 12&nbsp;320, en la urbo: 7&nbsp;900
* Poŝtkodo: 31 550
* Telefonprefikso: 31
* Aŭtokodo:

## Situo 
Valpovo situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, Dravo preterfluas 5 km-ojn, laŭ ĉefvojo Osijek-Donji Miholjac. Hungario troviĝas 30 km-ojn.

## Historio 
Pli frue la romianoj fondis tie komunumon *Jovalium*. En la mezepoko la unua skriba mencio pri la loko devenis el la 14-a jarcento. Fortikaĵo konstruiĝis dum la 15-a jarcento. Iom poste la komunumo ricevis rajton pri bazarado kaj aliajn privilegiojn. La turkoj okupis la fortikaĵon en 1543, reokupo okazis en 1599, poste denove la turkoj sekvis ĝis 1687. En 1809 Valpó iĝis kampurbo. En 1910 loĝis en la urbeto 5&nbsp;739 da homoj, (3&nbsp;604 kroatoj, 933 germanoj, 770 hungaroj, 188 serboj). Ĝis Traktato de Trianon Valpovo apartenis al Habsburga Imperio, al Hungara reĝlando, al Verőce, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio, fine ekde 1991 al Kroatio. Post la 2-a mondmilito 1000 da germanoj estis deportitaj.

## Vidindaĵoj 
* ruinaĵoj de la fortikaĵo
* kastelo
* katolika preĝejo de 1700

## Famuloj 
* Tie naskiĝis hungara ministro Ervin Cseh.

## Ĝemelurbo 
*  Komló, Hungario

Kategorio:Urboj de Kroatio
Puncak Jaya

La monto '*** (indonezie, "venka pinto", prononco "" aŭ en pli simpla literumo "punĉak ĝaja") aŭ **Carstensz-piramido*' per alteco de 4884&nbsp;metroj estas la plej alta monto de Oceanio kaj estas la plej alta monto inter la montaroj Himalajo en Azio kaj Andoj en Ameriko.

La monto situas rekte apud la plej granda monda minejo pri oro, la *Grasberg-minejo* en okcidenta Papuo, la okcidenta, al Indonezio apartena parto de la insulo Novgvineo. La montopinto apartenas al la montoĉeno de Sudirmanoj, kiu estas parto de la montaro Maoke. Tiu montaro ekestis pro la subŝoviĝo de la pacifika tektona plato sub la aŭstralian.

La sciencistoj disputas pri tio, ĉu la monto vere konsidereblas "la plej alta monto de Aŭstralio kaj Oceanio". Politike la monto apartenas al la ŝtato Indonezio, kiu konsideriĝas parto de Azio. La monto tamen troviĝas sur la aŭstralia kontinenta maso kaj geologie ne konsidereblas parto de Eŭrazio.

Sian nomon *Carstensz-piramido* la monto havas laŭ la nederlanda navigisto kaj malkovrinto *Jan Carstensz*, kiu unuafoje priskribis ĝin dum la jaro. Unuafoje grimpe konkeris ĝin la 13-an de februaro 1962 la montogrimpistoj Heinrich Harrer, Philip Temple, Russel Kippax kaj Albert Huizenga.

eta|maldekstra|240ra|satelita bildo de la monto, maldekstre sube la Grasberg-minejo
El la "Sep Montopintoj", la poe plej altaj montopintoj de la sep kontinentoj, la monto *Punĉak Ĝaja* estas inter la plej malfacile grimpeblaj, kvankam ĝi estas kompare ne tre alta. El montogrimpa perspektivo la perpieda konkero pli malfacilas ol tiu de la montoj Everesto aŭ McKinley. En plej multaj tagoj jam dum la frua antaŭtagmezo la monto kovriĝas en densa nebulo, kaj tre ofte intense pluvas. Tre malmultas la momentoj, kiam eblas foti la monton antaŭ sennuba ĉiela fono.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la plej altaj montoj de ĉiu lando
* Aŭstralia kontinento

Kategorio:Montoj kun alteco inter 4000 kaj 4999 m
Kategorio:Montoj en Oceanio
Kategorio:Montoj en Indonezio
Georg Friedrich Kersting

[eta|dekstra|*La Eleganta Leganto* ([1812)]]
**Georg Friedrich KERSTING** (n. la 31-an de oktobro 1785 - m. la 1-an de julio 1847) estis germana pentristo plej konata pro siaj pentraĵoj de la interno de variaj konstruaĵoj, laŭ la stilo Biedermeier.

Kersting devenis de granda kaj malriĉa familio el Güstrow (Mecklenburg-Schwerin). Li estis la filo de glaciaĵisto. Li studadis arton en la progresema Reĝa Dana Akademio de Arto en Kopenhago inter 1805 kaj 1808. Li tie lernis pentradi laŭ la klareco de la tiutempa dana skolo, kaj gajnis arĝentan medalon pro siaj desegnaĵoj. Li transloĝiĝis al Pollando en 1814 por labori kiel desegnada majstro, kaj revenis al Meissen en 1818, kie li edziĝis kaj havis kvar infanojn. La saman jaron li fariĝis la ĉefartisto en manufakturo de Biedermaier-porcelenaĵoj, kaj konservis tiun postenon ĝis sia morto.

Kategorio:Germanaj pentristoj
La Vid y Barrios

**La Vid y Barrios** [laBIdi BArjos] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Burgoso, kodo-421, regiono Kastilio kaj Leono (Hispanio), distrikto Ribera del Duero, en la jurisdikcio de Aranda de Duero. *La Vid y Barrios* signifas en la hispana *La vito kaj Kvartaloj*.

## Geografio 
Ĝi havas areon de 37.58&nbsp;km² kun 276 loĝantoj (2021). La municipo havas tri submunicipojn: nome Guma, Linares de La Vid kaj Zuzones.

## Historio
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 9-a jarcento.

Estis fervoja stacio funkcianta inter 1895 kaj 1985.

## Aktualo
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj, vitejoj), kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe plej ekgravis kultura kaj rura turismo, ekzemple piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejoj, la monaĥejo kaj la akvorezervejo de Linares.

## Eksteraj ligiloj 
* Diputación Provincial de Burgos - La Vid 
* Monaĥejo de La Vid 

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de la provinco Burgoso

## Notoj
Kategorio:Municipoj de provinco Burgoso
Philipp Otto Runge

**Philipp Otto RUNGE** (n. la 23-an de julio 1777 - m. la 2-an de decembro 1810) estis romantikista germana pentristo kaj desegnisto. Kvankam li komencis sian artan karieron sufiĉe maljunaĝe kaj mortis frue, li estas rigardata kiel la dua plej grava germana romantikista pentristo post Caspar David Friedrich. Li loĝis en Hamburgo dum la plej granda parto de sia vivo.

Runge estis mistikema kaj panteista : li en siaj verkoj provis esprimi la harmonion de la universo per simbolaj koloroj, formoj kaj numeroj. Li ankaŭ verkis poezion.

## Kelkaj verkoj 

Dosiero:Philipp Otto Runge - Die Hülsenbeckschen Kinder.jpg|*La infanoj Hunselbeck*
Dosiero:Philipp Otto Runge - Der Morgen.jpg|*Mateno*
Dosiero:Runge Farbenkugel.jpg|*Kolorsfero*

Kategorio:Germanaj pentristoj
Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Romantikaj pentristoj
Nathan Mayer Rothschild

Barono **Nathan Mayer ROTHSCHILD**  (16-an de septembro 1777 en Frankfurt am Main - 28-an de julio 1836) estis la kvara infano kaj tria filo de la fondinto de la Rothschild-dinastio, Mayer Amschel Rothschild (1744–1812) kaj Gutle Rothschild (naske Schnapper (1753–1849). Li naskiĝis en la frankfurta juda geto de la urbo kaj iĝis fondinto de la angla branĉo de la familio.

Li agadis inter 1790 kaj 1800 kiel teksaĵa komercisto en Manchester. Li geedziĝis kun filino de Levi Barent Cohen (Hannah) en oktobro de 1806 kaj tio igis lin bofilo de influhava londona komercisto kaj kiu altigis la kapitalon per grava doto. Li aĉetis en 1808 domon en Londono kaj fondis la bankon N M Rothschild & Sons, kiu ankoraŭ nuntempe sukcese agadas.

Sub gvido de Nathan, la Rotŝildoj iĝis en 20 jaroj la plej gravaj bankistoj de Eŭropo.

Nathan investis la monon de Vilhelmo la 1-a el la soldata komerco - kiun li pensis protekti kontraŭ Napoleono - en oron de la Brita Orient-Hindia Kompanio, kiu estis uzata poste por la militiroj de Wellington. Aĉeto kaj reaĉeto de la *Wellington-akcioj*, la vendo kaj reaĉeto de oroj je Wellington, ties sendo al Portugalio kaj la kontrabando dum la kontinenta blokado, alportis por li profitegon. Li iĝis plej influhava financisto de la brita registaro.

Lia filo, Lionel Nathan Rothschild (1808–1879), plu gvidis la komercon en Anglio.

Ekde 1822 li estis *Freiherr* (barono en la germana nobelaro).
Lia nepo kun la sama nomo (Nathan Mayer Rothschild (pli juna) 1840–1915) iĝis la unua *Baron Rothschild* (barono en la brita nobelaro) en la familio.

Nathan Mayer
Kategorio:Bankistoj
Kategorio:Germanaj baronoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 16-an de septembro
Kategorio:Mortintoj la 28-an de julio
Tortum

eta|dekstra|250ra
**Tortum** estas urbo kaj distrikto en provinco Erzurum en la regiono Orienta Anatolio, Turkio. Ĝi situas je 52&nbsp;km de Erzurum, 1600m super la marnivelo.

Ĝi havis 38.697 loĝantojn en 2000.

Kategorio:Urboj de Turkio
Phineas Gage

**Phineas P. GAGE** (1823 – ) laboris kiel labor-antaŭprepara dungito ĉe la usona fervoja kompanio ĉe Cavendish (Vermont) kaj suferis tie la 13-an de septembro 1848 gravan akcidenton. Li prembatis eksplodaĵon, kiu eksplodis kaj pafis ferstangon en/tra lian kranion. La ferstango longis 1,10 m, dikis 3 cm kaj estigis grandan vundan kanalon. La stango penetris sube de la maldekstra vanga osto kaj forlasis la kranion ĉe la supro. Dum kaj post la akcidento, Gage ne perdis konscion kaj eĉ poste kapablis paroli pri la akcidento. Li transvivis la akcidenton, la vundoj resaniĝis, li perdis nur la maldekstran okulon. eta|160px|Komputilkreita desegno pri la ferstango en la kranioLa akcidento de Phineas P. Gage estas grava por la neŭrosciencaj esploroj: laŭ informoj de la kuracisto, Dr. John D. Harlow, Gage post kelkaj semajnoj reakiris siajn antaŭajn intelektajn lingvo- kaj mov-kapablojn. Ŝanĝiĝis nur – post iom da tempo – okulfrape lia persona kondutado. La pripensema, amika kaj kvieta Gage iĝis infaneca, impulsa kaj nefidebla homo.

Phineas Gage mortis la 21-an de majo 1860. Lin trafis post la akcidento epilepsiaj atakoj, post akra spasma atako li perdis la konscion kaj ne rekonsciiĝis post serio de la pluaj spasmoj.

Oni eltombigis liajn restaĵojn en 1867. La kranio – kun la ferstango – estas videbla nun en la Muzeo de *Harvard Medical School*. La kranion skanis en 1994 Hanna Damasio en universitato de Iowa kaj simulis cerbon, kiu povis situi en tiu kranio. Danke al la truoj en la kranio oni povas konstati, kiuj cerboareoj estis damaĝitaj per la stango.

Kategorio:Usonanoj
Kategorio:Neŭroscienco
Johan Christian Dahl

[eta|dekstra|200px|J. C. Dahl, *Erupto de la Vezuvio* ([1826), Städelsches Kunstinstitut, Frankfurt am Main.]]
[eta|dekstra|200px|J. C. Dahl, *Lyshornet apud Bergen* ([1836), Nacia Muzeo de Arto, Oslo.]]
**Johan Christian Claussen DAHL**, ankaŭ konata kiel **J. C. Dahl** (n. la 24-an de februaro 1788 - m. la 14-an de oktobro 1857) estis norvega pentristo kaj pejzaĝisto. Li naskiĝis en Bergen kaj restas rigardita kiel "*la patro de norvega pejzaĝismo*". Dahl trejnis kaj kreis sian stilon sen grava subteno. Li restis en Bergen ĝis sia 24-a jaro, kiam li transloĝiĝis al la arte pli aktiva urbo Kopenhago, antaŭ ol definitive enloĝiĝi en Dresdenon en 1818. Li estis multe influita de la germana romantikista pentristo Caspar David Friedrich, kaj estas kutime inkludita de arthistoriistoj en la germana skolo, kvankam li jam estis preskaŭ 40-jara je sia alveno al Dresdeno.

Germana pejzaĝismo ankoraŭ ne estis tre subtila tiutempe, kaj Dahl kontribuis al ties pliboniĝo. Li daŭre vivis en Dresdeno sed kelkfoje vojaĝis al Tirolo kaj Italio, verkante tie multajn pentraĵojn : unu el la plej bonaj estas sendube la *Erupto de la Vezuvio*, plenumita en 1820. Al li tre plaĉis spektindaj videfektoj, kiel ekzemple en lia *Vintro en Munkeno* aŭ lia *Dresdeno je Lunlumo*. Ankaŭ la *Haveno de Kopenhago* kaj la *Kastelo de Friedrichsburg* havas la saman aspekton. En Dresdeno videblas multaj el liaj verkoj, inkluzive de notinda granda bildo nomita *Norvegio*, sed ankaŭ de *Marŝtormo*.

## Notoj 
Kategorio:Norvegaj pentristoj
Sekvinbera bombaviadilo

La **Sekvinbera bombaviadilo** aŭ *dolĉaĵa bombaviadilo* (en la angla konata kiel "candy bomber") estas kromnomo por tiuj aviadiloj de la aliancanoj en tempo de la Berlina aerponto, kiuj liveris vivgravajn nutraĵojn kaj aliajn materialojn en la okcidentan sektoron de Berlin. Al tio apartenis ankaŭ bruligaĵoj kiel briketo.

La nomo aludas je tiuj libervolaj helpaj pakaĵoj, kiujn la usonaj aviadilaj personoj subĵetis antaŭ la surteriĝo. Tiuj pakaĵoj estis ekipitaj per etaj memfaritaj paraŝutoj kaj entenis ĉokoladojn, aliajn dolĉaĵojn, maĉgumon, sekvinberojn k.s. je ĝojo de la infanoj.

Oni ligas la ideon al piloto Gail Halvorsen. Li ricevis ĉokoladon el Usono kaj tion li subĵetis per poŝtuko super Berlino. Post kiam la medioj eksciis pri la sekretaj subĵetoj, la agado disvastiĝis kaj oni kolektis dise en Usono dolĉaĵojn, por apogi la operacon *Operation Little Vittles*.

La plej konataj sekvinberaj bombaviadiloj estis la Douglas C-47 Skytrain kaj Douglas C-54 Skymaster.

## Vidu ankaŭ 
* Malvarma milito

Kategorio:Malvarma milito
Kategorio:Historio de Berlino
Kategorio:1948 en Germanio
Kategorio:1949 en Germanio
Chrétien de Troyes

eta|Chrétien de Troyes
**Chrétien de Troyes**, franca poeto de la malfrua dekdua jarcento.

Pri lia vivo oni scias malmulton, krom ke de 1160 al 1172 li servis ĉe la kortego de Maria, Grafino de Ĉampanjo, filino de Eleonora de Akvitanio kaj Ludoviko la 7-a (Francio).

Li famas pro siaj arturaj romancoj, en oksilabaj distikoj:

* *Erec kaj Enide*
* *Cligès*
* *Yvain*, pri Ywain
* *Lancelot*, pri aventuro de Lanceloto
* *Perceval* (kiun li ne kompletigis), pri Parsifalo kaj la serĉo de la Sankta gralo.

Kategorio:Artura literaturo
Kategorio:Franclingvaj poetoj
Kategorio:Mezepokaj poetoj
Vasilij Ĵukovskij

**Vasilij Andrejeviĉ ĴUKOVSKIJ** (; n. en 1783 — m. en 1852) estis rusa poeto, ĝenerale rigardita kiel la plej grava de la 1810-aj jaroj. Oni ofte atribuas al li la enkondukon de la romantikisma movado en la ruslingvan literaturon.

La plej granda parto de liaj verkoj konsistas el liberaj tradukaĵoj de tre variaj poetoj, inkluzive de Abol-Gasem Ferdousio kaj Friedrich Schiller. Pluraj el tiuj tradukoj montriĝis pli sukcesaj kaj bone ellaboritaj ol la originalaj tekstoj.

Kategorio:Rusiaj poetoj
Kategorio:Rusiaj verkistoj
Kategorio:Rusiaj tradukistoj
Kategorio:Tradukistoj al la rusa lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo
Kategorio:Rusiaj literaturkritikistoj
Kategorio:Romantikuloj
Kategorio:Rusiaj eldonistoj
Algernon Charles Swinburne

[eta|Algernon Charles Swinburne, skizo de [Dante Gabriel Rossetti]]
**Algernon Charles SWINBURNE**(n. la 5-an de aprilo 1837, m. la 10-an de aprilo 1909) estis angla poeto.

Liaj verkaĵoj traktis polemikajn temojn en la viktoria socio, precipe por respektinda sinjoro, kiel ekzemple sadomasoĥisma sekso, samseksemo kaj lesbanismo, kanibalismo, alkoholismo kaj aktiva opozicio al religio en iu ajn formo. Lin ankaŭ influis la greka mitologio, la romantikismo, la "dekadencismo" kaj la franca kulturo. La mesaĝo, kiun li celis transdoni al kulturo kaj poezio, estis, ke por ke verko estu bona aŭ bela, ĝi ne devas esti morala. 

Li naskiĝis en Londono kaj estis la filo de Kapitano (poste Admiralo) Charles Henry Swinburne kaj Damo Jane Henrietta, filino de la 3-a Grafo de Ashburnham. Dum sia infaneco li vivis en la Isle of Wight kaj studis ĉe Eton College de 1849 al 1853, kaj tie li komencis verki poemojn. La somerajn feriojn li pasis ĉe Capheaton Hall, Northumberland, la granda domo de sia avo Kavaliro John Swinburne, kaj li ĉiam konsideris ke li apartenis al tiu graflando. De 1856 al 1860 li studis ĉe Balliol College, Universitato de Oksfordo, kvankam li mallonge ekziliĝis de la universitato en 1859. Poste li loĝis en Londono. Li amikiĝis al la antaŭ-rafaela poeto Dante Gabriel Rossetti.

Liaj poemaroj inkludas:
* *Atalanta in Calydon* (1865)
* *Poems and Ballads I* (1866)
* *Songs before Sunrise* (1871)
* *Poems and Ballads II* (1878)
* *Tristram of Lyonesse* (1882)
* *Poems and Ballads III* (1889)
* la romanon *Lesbia Brandon* (eldonita post lia morto).

Li estis alkoholulo kaj masoĥisto. Pluraj el liaj poemoj traktas erotikajn temojn. Malgraŭ tio, liaj verkoj popularis dum lia vivo; tamen poste lia reputacio malkreskis.

En 1879, kiam li havis 42 jarojn, li suferis pro mensa kaj fizika kolapso, la dum siaj restantaj jaroj Theodore Watts-Dunton prizorgis lin en Putney. Lia tombo estas en la Preĝejo de Sankta Bonifaco, Bonchurch, Insulo de Wight.

Kategorio:Britaj poetoj
Kategorio:Anglaj poetoj
Jean-Jacques Annaud

**Jean-Jacques ANNAUD** (n. la 1-an de oktobro 1943 en Juvisy-sur-Orge, Francio) estas franca reĝisoro de kinejaj filmoj.

Li komencis sian karieron per la reĝisorado de televidaj varbofilmetoj fine de la 1960-aj kaj komence de la 1970-aj jaroj. En sia unua kineja filmo, *La victoire en chantant* ("La venko per kantado") el la jaro 1976 li prilaboris personajn spertojn, kiujn li faris dum la armea servo en Kameruno. La filmo ricevis la Akademian Premion kiel "plej bona neanglalingva filmo" de la jaro.

Lia tria kineja filmo, *La guerre du feu* ("La milito de fajro") en du kategorioj ricevis la francan premion César, por la plej bona filmo kaj la plej bona reĝisorado. Per tiu filmo la filmisto establiĝis kiel reĝisoro de "malfacile kategoriigeblaj filmoj". Per siaj pluaj verkoj li plifirmigis sian reputacion kiel nekonvencia reĝisoro: inter tiuj verkoj estis la filmigo *Il nome della rosa* ("La nomo de la rozo") laŭ la fama romano de Umberto Eco, la filmo ''L'amant* ("La amanto") laŭ la samtitola romano de Marguerite Duras kun la juna aktorino *Jane March*, kaj la filmo *L'ours* ("La urso"), en kiu ĉefrolas du ursoj.

Rezulte de la angla lingva filmo Sep jaroj en Tibeto ("Seven years in Tibet") laŭ la origine germanlingva aŭtobiografia romano "Sieben Jahre in Tibet" de la aŭstra montogrimpisto Heinrich Harrer, kiu klare montris simpation por la popolo de tibetanoj kaj kritikon pri la ĉina armea invado de Tibeto, li estis kondamnita de la registaro de la komunista Popola Respubliko Ĉinio dumvive ne rajti vojaĝi al Ĉinio.

## Filmografio 
* 1976: *La victoire en chantant* ("La venko per kantado")
* 1979: *Coup de tête* ("Perkapa bato")
* 1981: *La guerre du feu* ("La milito de fajro")
* 1986: *Il nome della rosa* ("La nomo de la rozo")
* 1988: *L'ours* ("La urso")
* 1992: *L'amant* ("La amanto")
* 1995: *Wings of Courage* ("Flugiloj de kuraĝo", mallonga filmo)
* 1997: *Sep jaroj en Tibeto* ("Seven years in Tibet") laŭ la origine germanlingva aŭtobiografia romano "Sieben Jahre in Tibet" de Heinrich Harrer
* 2001: *Enemy at the Gates* ("Malamiko ĉe la pordegoj")
* 2004: *Deux frères'' ("Du fratoj")

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de Jean-Jacques Annaud (en la franca kaj angla)
* germanlingva intervjuo kun Jean-Jacques Annaud 
* 
* 

Kategorio:Francaj reĝisoroj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj
Serio Stafeto

Flandra Esperanto-Ligo ricevis de Juan Régulo Pérez, la fondinto de la Eldonejo Stafeto, la permeson pluporti la markon **Stafeto** kaj instigon eldoni sub tiu marko prestiĝajn Esperanto-librojn. En la serio &#8222;Stafeto&#8221;, eldonata de Flandra Esperanto-Ligo, aperis:

# *Ĉu rakonti novele?*, Johán Valano (provteksto de 30 paĝoj rete)
# *Sub la signo de socia muzo*, William Auld kaj Stefan Maul, red.
# *Kazinski venas tro malfrue*, Deck Dorval
# *Beletro, sed ne el katedro*, Gaston Waringhien
# *Murdo en Esperantujo*, Daniel Moirand
# *Vojaĝoj finiĝas, amantoj kuniĝas*, Manjo Austin
# *Nigra magio*, Deck Dorval kaj Christian Declerck
# *Dirdri kaj la filoj de Usnaĥ*, Adriaan Roland Holst
# *Oktavia*, Seneko
# *Kromosomoj*, Lorjak
# *1887 kaj la sekvo*, Gaston Waringhien
# *Dolĉe-amare*, Emile Van Damme
# *Urd Hadda murdita!*, Deck Dorval
# *Meznokto Metropola*, Krys Ungar
# *Ŝirpecoj*, Christian Declerck
# *Vojaĝoj kaj aliaj poemoj*, Edwin de Kock
# *Kanto pri Minotaŭro kaj aliaj poemoj*, Gerrit Berveling
# *Plena Poemaro*, Eŭgeno Miĥalski
# *El sisma zono*, Mikaelo Giŝpling
# *Tri Rakontoj pri la Miljara Paco*, John Francis
# *Sur Parnaso*, Timothy Brian Carr
# ''Konto de l' Vivo*, Paul Gubbins
# *La ŝtona urbo*, Anna Löwenstein
# *Kapturnoj*, Higinio García
# *Simptomoj*, Gonçalo Neves
# *La Bato*, Lena Karpunina
# *Sagao de Njal*, Nekonata aŭtoro; tradukis Baldur Ragnarsson
# *Tie, ĉi tie*, Mikaelo Giŝpling
# *Dormanta Hejmaro*, Manashi Dasgupta; el la bengala tradukis Probal Dasgupto
# *Bildoj pri Norda Lando, kaj aliaj rakontoj*, Sen Rodin
# *Neokazinta Amo*, Lena Karpunina
# *Sub fremdaj ĉieloj*, Edwin de Kock
# *Morto de Artisto*, Anna Löwenstein
# *Kvazaŭ ĉio dependus de mi*, Trevor Steele
# *Flugi kun Kakatuoj*, Trevor Steele
# *Paradizo ŝtelita*, Trevor Steele
# *Konvinka Kamuflaĵo*, Trevor Steele
# *Dio ne havas Eklezion*, Trevor Steele
# *Amo inter Ruinoj*, Trevor Steele
# *La Fotoalbumo Fermiĝas*, Trevor Steele
# *La Konflikto de la Epokoj*, Edwin de Kock
# *Kvin Kverkoj kaj la Sekvo*, Christian Declerck
# *Paulus fondinto*, Trevor Steele
# *La sangoruĝa flago*, Trevor Steele
# *La memoraĵoj de Julia Agripina*, Anna Löwenstein

## Eksteraj ligiloj 
* serio Stafeto en katalogo "Erfgoedbib" (*LibraryThing'')

Stafeto de FEL

Kategorio:Eldonaĵoj de Flandra Esperanto-Ligo
Kretklifoj ĉe Rügen

**Kretklifoj ĉe Rügen** (germane *Kreidefelsen auf Rügen*) estas pentraĵo plenumita ĉirkaŭ la jaro 1818 de la germana romantikista pentristo Caspar David Friedrich. Ĝi restas unu el la plej famaj verkoj de tiu artisto.

En januaro 1818, Caspar David Friedrich edziĝis kun Christiane Caroline Bommer, kiu estis pli juna ol li je proksimume 20 jaroj. Okaze de sia mielmonato en julio kaj aŭgusto, ili vizitadis parencojn en Neubrandenburg kaj Greifswald. El tie, la geedzoj entreprenis ekskursadon al la insulo Rügen, kune kun frato de Friedrich nomita Christian. La rezultinta pentraĵo aperas kiel simbolo de la unueco de la geedzoj.

Ĝi bildigas panoramon viditan el la kretaj klifoj de la Stubbenkammer, kiu tiam estis unu el la plej fama vidpunkto de la insulo.
Canal du Rhône à Sète

[eta|dekstra|La kanalo apud [Aresquiers, sur la monto Vic-la-Gardiole kaj Sète en la fono]]
En la franca **Canal du Rhône à Sète** aŭ en Esperanto Kanalo el Rodano al Sète estas kanalo 98 km longa kaj kiu iras de Beaucaire ĉe la rivero Rodano en Francio al la urbo Sète, kie ĝi atingas la basenon nomitan en franca Étang de Thau.

Tra la Baseno de Thau estas ligo al la Suda Kanalo. En Saint-Gilles estas ligo kun la Canal de Saint-Gilles, kiu iras al la Malgranda Rodano. La kanalo iras tra la bela pejzaĝo de la regiono Kamargo.

Post la konstruo, la Kanalo finiĝis en Aigues-Mortes kaj nomiĝis *Canal des Étangs* (Kanalo de la lagoj).

La kanalo havas nur unu kluzon kaj pro tio estas ŝatata de turismaj boatoj.

## Lokoj apud la kanalo 
* Beaucaire
* Saint-Gilles
* Aigues-Mortes
* La Grande-Motte
* Carnon
* Palavas-les-Flots
[eta|maldekstra|300px|La movebla ponto de [Frontignan - nur foje malfermita]]
* Frontignan
* Sète

## Eksteraj ligiloj 
* domŝipoj por prunti 
* Mapo kaj klimato

Kategorio:Transporto en Okcitanio
Rubanda alaŭdo

[eta|*Alaemon alaudipes alaudipes * - ([MHNT)]]

La **Rubanda alaŭdo** aŭ Upupalaŭdo (*Alaemon alaudipes*), estas specio de birdo de la familio de Alaŭdedoj, kiu reproduktiĝas en dezertoj el la insuloj de Kabo-Verdo tra multe de norda Afriko, tra la Arabia duoninsulo al Sirio, Afganio kaj ĝis okcidenta Pakistano.

Tiu ĉi alaŭdedo estas birdo de dezertoj kaj duondezertoj. Ili nestumas surgrunde, kie la ino demetas 2 ovojn, kiuj estas kovataj de ambaŭ gepatroj. La tipa manĝo de semoj estas suplementita per insektoj dum la reprodukta sezono.

Temas pri granda, svelta, longkrura alaŭdo. La plenkreskulo 19-22.5&nbsp;cm longa estas ĉefe **sablokolore bruna supre kaj pala sube**, kun kelka brusta striado. Malkiel plej parto de aliaj alaŭdoj, la Rubanda alaŭdo estas distingebla specio dumfluge, pro **nigroblanka rimarkinda bildo en ties larĝaj flugiloj**, kio fakte havigas la specion de la nomo **Rubanda alaŭdo**.

La flugilbildo, longa kurba beko kaj la malrapida flugilfrapo de la kantoflugo rememoras la upupon, el kio la specio ricevas ankaŭ la nomon Upupalaŭdo. Maskloj, inoj kaj junuloj de tiu ĉi specio estas similaj en aspekto.

La montra ceremonio de la Rubanda alaŭdo inkludas rapida grimpoflugo sekvita de vertikala plonĝo per fermitaj flugiloj. La alvoko estas ondeca * zriii*, kaj la kanto, farita dumfluge, estas serio de tristeca trilado.

## Referencoj 
*  Malpli zorgiga

Kategorio:Alaŭdedoj
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Glaspalast (Munkeno)

[eta|200ra|La Glaspalast dum la industria ekspozicio de [1854.]]
La **Glaspalast** (esperante "Vitropalaco") estis ekspoziciejo el vitro kaj fero konstruita en Munkeno (Germanio) laŭ la modelo de la Crystal Palace de Londono. Ĝi estis inaŭgurita okaze de la *Erste Allgemeine Deutsche Industrieausstellung* (Unua Ĝenerala Germana Industria Ekspozicio) la 15-an de julio 1854.

La konstruaĵo estis detruita de incendio la 6-an de junio 1931, samkiel multaj aliaj vitropalacoj. La fajro difektigis pli ol mil pentraĵojn kaj skulptaĵojn, kaj detruis pli ol 110 artaĵojn de la frua 19-a jarcento, inkluzive de pentraĵoj fare de Caspar David Friedrich, Moritz von Schwind, Karl Blechen kaj Philipp Otto Runge.

Kategorio:Munkeno
Bartolomeu Dias

**Bartolomeu DIAS** (ĉ. 1450 – ) estis fama portugala navigisto kaj esploristo. Pri lia naskiĝo kaj liaj antaŭuloj nenio preciza estas sciata. Li estis la unua eŭropa esploristo, kiu atingis la sudan ekstremaĵon de Afriko. Lia frato estis Diogo Dias.

Iuj supozas, ke li naskiĝis en Mirandela, kaj iuj, ke li estis prafilo de Dinis Dias, ŝildportulo de Johano la 1-a kaj trovinto de la verdkaba duoninsulo.

Kiel junulo li frekventis kursojn de matematiko kaj astronomio en Lisbono kaj soldatservis en la fortikaĵo *São Jorge da Mina*.

En 1481 li akompanis la navigiston *Diogo de Azambuja* dum ekspedicio al nuna Ganao (tiam "ora bordo"). Mallonge poste li iĝis kortega kavaliro, superulo de la reĝaj magazenoj kaj velmajstro de la militŝipo *São Cristóvão*.

En 1486 reĝo Johano la 2-a de Portugalio komisiis al Dias ĉirkaŭiri Afrikon sude kaj trovi la regnon de la mita kristana reĝo Pastro Johano, pri kiu ekzistis freŝaj informoj de *João Alfonso da Aveiro*. La reĝo deziris establi amikajn rilatojn kun tiu regno.

Post dekmonata preparo Dias ekvojaĝis en aŭgusto 1487 kun du karaveloj kaj unu provizaĵa ŝipo. Li veturis unue al la buŝo de rivero Kongo, trovita en 1486 de Diogo Cão kaj Martin Behaim, de tie li laŭiris la afrikan marbordon de Angolo kaj Namibio kaj venis al Walvisbaai. Fine de decembro 1487 li atingis lokon proksiman al la buŝo de rivero Oranjo kaj starigis ŝtonan kolonon, nomante la lokon *Angra dos Voltas*. En januaro, fore de la marbordo, ŝtormo lin tenis dum 30 tagoj; li preterpasis la Kabon de Bona Espero sen vidi ĝin.

En pliboniĝinta vetero li direktiĝis orienten, sed ĉar li ne vidis teron, li decidis iri norden kaj venis, la , al Mosselbaai kaj nomis ĝin *Bahia dos Vaqueiros* (golfo de la bovbredistoj). Irante orienten laŭ la bordo li atingis la riveron Groot Visrivier kaj nomis ĝin *Río Infante* laŭ la infanto Johano, komandanto de lia dua karavelo. Kvankam li planis iri plu al la Hinda Oceano, liaj ŝipanoj ribelis pro manko de provizaĵoj kaj la malbona stato de la ŝipoj post la ŝtormo; ili devigis lin reiri al Portugalio.

Dum la revojaĝo li trovis la Kabon Aguljas, la plej sudan ejon de Afriko, kaj la Kabon de Bona Espero, kiun li nomis "Kabo de la Tempestoj" pro la malfacilaĵoj spertitaj. En decembro li post 16 monatoj kaj 17 tagoj revenis al Lisbono; pro la bona sukceso de la ekspedicio reĝo Johano alinomis la kabon Bonespera Kabo (*Cabo da Boa Esperança*), ĉar li esperis, ke ĝi estu la pordo al itinero orienten.

Dias dum sia vojaĝo esploris ĉ. 2.030 km de afrika marbordo antaŭe ne konata en Eŭropo.

Dias partoprenis en pliaj ekspedicioj kiel subulo de Vasco da Gama (1497, Barato) kaj Pedro Álvares Cabral (1500, Brazilo). Dum la reveturado li trafis en ŝtormon ĉe la Bonespera Kabo, kaj lia ŝipo dronis kun ĉiuj anoj.

Kategorio:Portugalaj esploristoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 15-a jarcento
Nudpiedejo

eta|strata nudpiedejo en Munkeno
**Nudpiedejo** estas zono, en kiu socie subtenatas kaj deziratas marŝi nudpiede. Aparte la vorto signas promenajn vojojn, en kiu la nudpieda marŝado sur ŝtonetoj, lignotraboj, herbejo, fojno, eroj de arboŝeloj, kaj aliaj materialoj, tra rojoj aŭ malprofundejoj de riveretoj, basenoj de marĉo aŭ ŝlimo, donu apartajn sensajn impresojn kaj per tio kontribuu al senstresiĝo.

Tiaj nudpiedejaj padoj subtenu la sanon kaj la kapablo ekvilibre moviĝi, veku intereson pri la naturo aŭ simple esti nekutima distraĵo en publikaj eventoj aŭ turismaj lokoj. Ili multas aparte en la germanlingvaj landoj de Mezeŭropo.

La sekva galerieto de esperantista infana ekskurso en nudpiedejon de Germanio donu iom da impresoj pri la temo (la nudaj piedoj pro ŝlimo kaj akvo ne ĉiam videblas):

## Bildaro 

Dosiero:Bad Sobernheim nudpiedejo 11.jpg|Vado
Dosiero:Bad Sobernheim nudpiedejo 12.jpg|tra ŝlimo,
Dosiero:Bad Sobernheim nudpiedejo 03.jpg|vojo tra rivero*
Dosiero:Bad Sobernheim nudpiedejo 01.jpg|kaj per pendoponto.

Dosiero:Bad Sobernheim nudpiedejo 05.jpg|De paliso al paliso,
Dosiero:Bad Sobernheim nudpiedejo 06.jpg|de trabo al trabo,
Dosiero:Bad Sobernheim nudpiedejo 08.jpg|ekvilibrante.
Dosiero:Bad Sobernheim nudpiedejo 13.jpg|Kaj fine: malvarma duŝo.

* La promenejo de la nudpiedejo en Bad Sobernheim, Germanio, en pluraj lokoj krucas la riveron Nahe.*

Kategorio:Pedagogio
Kategorio:Migrado
Kategorio:Amuzparkoj
Kategorio:Turismo
Kvinopo

**Kvinopo** ĝenerale konsiderita estas grupo de kvin homoj aŭ aroj kiuj faras iom komune, plej ofte ĉe muziko. **La kvinopo** pli precize uzata en historio de la muziko aŭ **La potenca areto** (ruse *Moguĉaia kuĉka*, cirile могучая кучка) estis grupo de rusaj komponistoj de la 19-a jarcento: Milij Balakirev, Aleksandr Borodin, Cesar Kjui, Modest Musorgskij kaj Nikolaj Rimskij-Korsakov. Ili mem sin nomis **Novigantoj**.

Dosiero:Balakirev1860s CuiIP 73 600.jpg|Milij Balakirev
Dosiero:Borodin.jpg|Aleksandr Borodin
Dosiero:Cesar cui.jpg|César Kjui
Dosiero:Modest Músorgski, por Iliá Repin.jpg|Modest Musorgskij
Dosiero:Walentin Alexandrowitsch Serow 004.jpg|Nikolaj Rimskij-Korsakov

La komponistoj kuniĝis en 1862 en Sankt-Peterburgo. La grava artkritikisto Vladimir Stasov funkciis kiel ilia mentoro. Ili celis prosperigi nacirusan muzikon sukcede al Miĥail Glinka. La *kvinopo* per tio apartiĝis de aliaj rusaj komponistoj, kiu pli forte orientiĝis je okcidenteŭropaj modeloj. Al ĉi tiu alia rondo de komponistoj apartenis kiel plej famaj reprezentanoj Pjotr Ĉajkovskij kaj Sergej Rachmaninoff.

## Vidu ankaŭ 
* La Sesopo

## Literaturo 
* Victor I. Seroff: *Das mächtige Häuflein: der Ursprung der russischen Nationalmusik*. Atlantis, Zürich 1963

Kategorio:Muzikhistorio
Kategorio:Kulturo (Rusio)
Valle del Esgueva

**Valle del Esgueva** estas subdistrikto de Ribera del Duero, en la provinco Burgoso (Hispanio),kiu estas transigata de la rivero Esgueva. En la provinco Valladolid, la zono estas nomata kiel distrikto **Páramos del Esgueva.**

En la burgosa zono troviĝas interesaj artaĵoj romanikstilaj sub la nomo de **Skolo de Esgueva**.

## Municipoj de Valle del Esgueva 
250ra|eta|dekstra|Akvorezervejo de Encinas de Esgueva.
En la provinco Burgoso: Espinosa de Cervera, Valdeande, Santa María del Mercadillo, Pinilla Trasmonte, Bahabón de Esgueva, Santibáñez de Esgueva, Cabañes de Esgueva, Pinillos de Esgueva, Terradillos de Esgueva, Villatuelda, Torresandino, Villovela de Esgueva kaj Tórtoles de Esgueva.

En la provinco Palencio: Castrillo de Don Juan.

En la provinco Valadolido: Encinas de Esgueva, Canillas de Esgueva, Fombellida, Torre de Esgueva, Castroverde de Cerrato, Villaco, Amusquillo, Villafuerte de Esgueva, Esguevillas de Esgueva, Piña de Esgueva, Villanueva de los Infantes, Olmos de Esgueva, Villarmentero de Esgueva, Castronuevo de Esgueva, Renedo de Esgueva kaj Valladolid ĉefurbo.

## Komunikado 
* En la provinco Burgoso: ŝoseo BU-112, ŝoseo BU-113 kaj ŝoseo CL-619
* En la provinco Palencio: ŝoseo CL-619
* En la provinco Valladolid: ŝoseo VA-100 kaj ŝoseo VA-140

## Ekonomio 
* Agrikulturo: cerealoj kaj vinbero
* Bestbredado: ŝafoj
* Vinkeloj en Terradillos de Esgueva kaj Villatuelda

## Monumentoj 
[230ra|eta|dekstra|La kastelo de [Villafuerte de Esgueva.]]
* Preĝejo de Bahabón de Esgueva
* Preĝejo de Cabañes de Esgueva
* Ermita de Santibáñez de Esgueva
* Preĝejo de Pinillos de Esgueva
* Preĝejo de Terradillos de Esgueva
* Preĝejo de Villatuelda
* Preĝejo de Torresandino
* Preĝejo de Tórtoles de Esgueva
* Kastelo de Encinas de Esgueva
* Kastelo de Villafuerte de Esgueva

## Eksteraj ligiloj 
* Valle del Esgueva - Burgoso
* Centro de Interpretación del Valle del Esgueva - Renedo de Esgueva 

Kategorio:Hispanio
Kategorio:Kastilio kaj Leono