open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Szabadhídvég

**Szabadhídvég** (sabadhIdvEg) estas unuigita vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Enying. La loknomo estas hungare libera-ponto-fino.
eta|maldekstre|Aerfoto pri Szabadhídvég

## Bazaj informoj 
* Areo: 44 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 980
* Poŝtkodo: 8138
* Telefonprefikso: 25

## Situo 
Szabadhídvég situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, ĉe dekstra bordo de Sió, transe estas Mezőkomárom. Inter la 2 vilaĝoj estas pontoj por voja kaj por fervoja. La fervojo nuntempe jam ne funkcias. Enying troviĝas 14, Siófok 23, Tamási 25, Tab 26, Simontornya 27 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1344 en latina formo *villa Hiydwegh*. Baldaŭ ekzistis 3 apartaj vilaĝoj *Városhidvég*, *Faluhidvég* kaj *Szabadhegy*. Ili unuiĝis en 1922. Inter 1950-1954 Mezőhidvég estis unuigita kun la kontraŭa Mezőkomárom.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, kuracejo, poŝto.
eta|Preĝejo en Szabadhídvég

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Ĉieliro de Nia Sinjoro
* kalvinana preĝejo

## Famuloj 
* en la iama Városhídvég naskiĝis:
** Imre Csaby, aktoro
** Péter Nagy (piaristo)

## Fontoj 
* hungara kaj angla Vikipedioj
* w.iranymagyarorszag.hu
* w.gyaloglo.hu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Kategorio:Vinvilaĝoj
Dezső Gyarmati

**GYARMATI Dezső** [djarmati deĵo] (23-an de oktobro 1927, Miskolc – 18-a de aŭgusto 2013, Budapest) estas iama akvopilkisto, faktrejnisto, parlamentano. Lia unua edzino estis Éva Székely, kiu naskis Andrea Gyarmati. Li estis de 1964 la edzo de la aktorino Margit Bara, la patro de la aktorino Eszter Gyarmati. Lia nepino estas Liliána Szilágyi.

Li akvosportis en la hungaraj kluboj Gamma (ekde 1941), Csepeli MTK (1945), UTE (1947). Li estas membro de la venka akvopilkista grupo (1947)) de la altlerneja ĉampionado en Parizo. Lia taĉmento akiris arĝentan medalon dum la Londona olimpiko (1948).

Li estis en 1951 membro de grupo, kiu gajnis Altlernejan mondan ĉampionadon en Berlino. Li estis en 1952 (Helsinko), 1956 (Melburno) membro de la Olimpika venkinta grupo, en 1954 membro de la Eŭropa ĉampiona grupo. Ĉar li estis en 1956 prezidanto de la Revolucia Komisiono dum la Melburna Olimpiko, tiel por li estis malpermesite ludi dum du jaroj. Poste li ludis en la Ferencvárosi Torna Club kaj en 1960 dum la Roma Olimpiko atingis lia grupo bronzan medalon. La akvopilka grupo venkis en la Eŭropa-ĉampionado de 1962 (Leipzig) kaj en Olimpiko de 1964, Tokio. Li estis ĝis 1964, 108-obla naciteama ludisto.

## Kiel sporta gvidanto 
Li estis trejnisto de Centra Sportlernejo (ekde 1963), Ferencvárosi Torna Club (ekde 1966). Li laboris ekde 1970 en Kolombio kiel federacia kapitano. Li estis ekde 1971 trejnisto de Budapesti Vasas, ekde 1972 dua trejnisto de la hungara nacia teamo, ekde 1973 ties gvidanta trejnisto.

Li estis ekde 1981 gvidanta trejnisto de Budapesti Vasutas SC (BVSC), ekde 1985 gvidanta trejnisto de la nacia teamo. Li aboris en 1988 kiel fakkonsilisto en Germanio. Gyarmati estis inter 1989 kaj 1990 teĥnika gvidanto de Medicinuniversitata Sprota Klubo.

Dum lia gvidado, la hungara nacia teamo de la akvopilko estis mondĉampiono (1973), Eŭropa ĉampiono (1974), okupis la duan lokon en monda ĉampionado de 1975, olimpika ĉampiono en 1976, eŭropa ĉampiono en 1977, okupis la duan lokon en monda ĉampionado de 1978], kaj la trian en olimpiko de 1980.

Li laboris ekde 1992 kiel vicprezidanto de la Hungara Akvopilka Asocio, ekde 1996 kiel kunprezidanto. Li agadis en 2004 kiel fakkonsilisto de la UTE.

Li diplomiĝis pri arthistorio kaj faktrejnado.

## Kiel politikisto 
Li estis inter 1990 kaj 1994 parlamenta reprezentanto de la Hungara Demokrata Forumo.

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj akvopilkistoj
Kategorio:Hungaraj olimpikaj ĉampionoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Maldekstrulo

**Maldekstrulo** estas dusignifa vorto.
* Persono, **politike maldekstra**
* **Maldekstramanulo** aŭ **manmaldekstrulo** estas persono, kiu prefere uzas la maldekstran parton de la korpo.
Mezőkomárom

**Mezőkomárom** (mezOkomArom) estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en subregiono de Enying. Mező estas hungare: kampo, komarom slave moskitejo.
eta|maldekstre|120px|Blazono de Mezőkomárom

## Bazaj informoj 
* Areo: 29 &nbsp;km²
* koordinatoj: 
* Loĝantaro: 1060
* Poŝtkodo: 8137
* Telefonprefikso: 25

## Situo 
eta|Preĝejoj en Mezőkomárom
Mezőkomárom situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, ĉe maldekstra bordo de Sió, transe estas Szabadhídvég, inter la du vilaĝoj estas voja kaj neuzita fervoja pontoj. Enying troviĝas 17, Székesfehérvár 54, Dunaújváros 61, Budapeŝto 114 km.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko kaj ferepoko, poste romianoj alvenis. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Familio **Batthyány** (batjAnji) refondis la setlejon, ekde 1757 Mezőkomárom estis kampurbo.

## Vidindaĵoj 
* 2 preĝejoj

## Famuloj 
En Mezőkomárom naskiĝis Géza Entz (biologo), bibliotekisto Zoltán Havasi, Ferenc Varga (bestkuracisto) kaj József Szabó (katolika episkopo).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Margareta de Provenco

eta|dekstra|Margareta de Provenco
**Margareta de Provenco** (naskiĝis ĉ. 1221 en Forcalquier, mortis la 20-an de decembro 1295 en Parizo) estis filino de Ramon Berenguer, grafo de Provenco, kaj de Beatrica de Savojo. Ŝi fariĝis la edzino de la franca reĝo Ludoviko la 9-a, pli konata kiel Sankta Ludoviko.

Blanka de Kastilio, ŝia estonta bopatrino, organizis la edziĝon de Ludoviko kun Margareta, ĉefe por aldoni Provencon al la reĝlando. Tiel okazis la edziĝo la 27-an de majo 1234. Margareta naskis dek unu infanojn, inkluzive de la estonta reĝo Filipo la 3-a la Sentima.

Margareta havis sufiĉe kuraĝan karakteron, kaj sekvis sian edzon ĝis Egiptio dum la sepa krucmilito de 1248, kie ŝi naskis tri el siaj infanoj.

Ŝi mortis la 30-an de decembro 1295, kiam ŝi estis sepdekkvinjara.

Kategorio:Reĝinoj de Francio
Nagyvenyim

**Nagyvenyim** [nadjvenjim] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Dunaújváros. Nagy estas hungare: granda.
eta|maldekstre|Katolika preĝejo de Nagyvenyim

## Bazaj informoj 
* Areo: 44&nbsp;km²
* koordinatoj: 
* Loĝantaro: 4020
* Poŝtkodo: 2421
* Telefonprefikso: 25

## Situo 
Nagyvenyim situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, Dunaújváros estas tre proksime. Balatono troviĝas 65, Budapeŝto 70 km-ojn.

## Historio 
Tiu ĉi loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua mencio devenis el 1429 en formo *"Venyim"*. Post la mezepoko la turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1947 tiu parto forlasis Mezőfalva kaj nova municipo fondiĝis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, biblioteko. La religian vivon la katolika preĝejo certigas.

## Vidindaĵoj 
* paroĥo (iam monaĥejo) de 1737
* Preĝejo Ĉieliro de Maria (Nagyvenyim) de 1944

## Famuloj 
* en Nagyvenyim mortis Márton Varga (instruisto)

## Ĝemelkomunumoj 
*  Altomünster, Germanio
*  Egeres, Rumanio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Pázmánd

**Pázmánd** (pAzmAnd) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Gárdony.
eta|maldekstre|150ra|Blazono de Pázmánd
eta|Panoramo de Pázmánd

## Bazaj informoj 
eta|Lernejo, iam monaĥejo
* Areo: 27 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2020
* Poŝtkodo: 2476
* Telefonprefikso: 22

## Situo 
Pázmánd situas sur deklivoj de Montaro Velence, en valo de rojo, laŭ traira flankovojo, aŭtoŝoseo M7 estas proksime. Gárdony troviĝas 11, Martonvásár 13, Ercsi 22, Százhalombatta kaj Székesfehérvár po 25 km-ojn.

## Historio 
La komunumo estis loĝata jam dum la ferepoko, poste romianoj vivis tie. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en 1688, poste slovakoj refondis ĝin. En 1863 granda incendio okazis.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Senmakula Koncipiĝo de Dipatrino de 1719, la turo estas 35 m-ojn alta
* funkcipova akvomuelejo

## Famuloj 
En Pázmánd naskiĝis aktoro János Komjáthy kaj Károly Tóth (monaĥo).

## Famaj nomportantoj 
* Dénes Pázmándy (1816)

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Kategorio:Vinvilaĝoj
Kaloza korpo

eta|Kalozo estas inter la duoncerboj
La **kaloza korpo** aŭ simple **kalozo** (en PIV), , estas fasko de nervofibroj de aksonoj, t.e de la blanka substanco de la cerbo. Ĝin konsistigas preskaŭ ununure aksonfaskoj (+ol 200 milionoj) kiuj konektas ambaŭ cerbajn duoncerbojn. 

Ĝi estas la plej grava fendo de la cerbo kaj ĝi interligas la 4 cerbopartojn. Plejparto, certe ne tuto, de la komunikoj okazanta inter ambaŭ duonsferoj transumas en tiu korpa kalozo.

Kategorio:Besta anatomio
Tardona

**Tardona** estas vilaĝo en norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén [borŝod-abauj-zemplen], kun 1120 loĝantoj (2001). Ĝi estis unuafoje menciita en 1240 kiel "Turduna".

La vilaĝo situas ĉe piedoj de la montaro Bükk [buk] kaj estas grava Jókai-memorejo. Mór Jókai tie kaŝis sin kontraŭ la subpremoj, venĝo, post la hungara liberecbatalo de 1848, ĝis lia edzino Róza Laborfalvi akiris por li amnestian dokumenton.

La vilaĝo aperis en tri romanoj de Jókai (Barátfalvi lévita, A tengerszemű hölgy, Forradalmi és csataképek 1848 és 1849-ből).

## Eksteraj ligiloj 
* Tardona sur Vendégváró
* oficiala paĝo de Tardona 
* Tardona prezentas sin

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Amnezio

**Amnezio** aŭ **Memorperdo** estas perdo tuta aŭ parta de la memorkapablo.
Ĝi povas interalie esti sekvo de psikologiaj misfunkcioj (ne nepre daŭraj) aŭ de malsano psikiatria aŭ neŭrologia.

Neŭropsikologio studas la aferojn de cerbolezoj kaj rezultojn el tiuj se konsideri memorkapablon: seniĝo de iuj kapabloj, dum aliaj plu estas senvundaj.

Distingeblas:
* **antaŭena amnezio (enfiksa memorperdo)**: la postleza amnezio tuŝas la faktojn okazantajn post la malsano aŭ akcidento, kiu naskis ĝin. La viktimo ne kapablas enformi novajn memoraĵojn, ĝi forgesas la eventojn laŭ ilia okazo. La afero similas komputoron, kies RAMo estus plene kapabla, sed sena je disko aŭ ekstera staplilo. Kontraŭa vorto: retroamnezio.
* **retroamnezio (elantaŭa amnezio):** ankaŭ nomita **reenvoka memorperdo**: nekapablo revenigi informojn akiritajn antaŭ la patologia okazintaĵo.
* **antaŭposta amnezio**: Tiu amnezio tuŝas ambaŭe eventojn postajn kaj antaŭajn, t.e nekapablo revenigi memoraĵojn el la pasinto kaj nekapablo enkapigi novajn donitaĵojn.
* **trueca amnezio**: 'memor-truo' Tiu memorperdo koncernas nur iujn apartajn periodojn dum la vivo de individuo
* **elekta amnezio**: lezo de la prilingva areo, kun grava perdo de la vortostoko. (Ofta post traŭmato krania aŭ forta ekemocio)
* Neniam tuttuta (la konsiderata periodo estas pli malpli longdaŭra)

Por rekapabligo de la memorkapablo povas helpi ortofonisto. Li/ŝi mezuras kaj difinas la mankojn. Ekzercoj kaj metodoj donas metodojn por kontraŭi la mankon, preteriri, eĉ se ne riparas la mankon.

Laŭlonge de la 20-a jarcento amnezio estas tre ŝatata rimedo por intrigoj de romanoj, filmoj, eĉ bildliteraturo (vidu sube).

## Vidu ankaŭ
* XIII (komikso)


Kategorio:Psikopatologiaj simptomoj
Kategorio:Neŭropsikologiaj sindromoj
Romba dekduedra kahelaro

En geometrio, la **romba dekduedra kahelaro** estas kahelaro de eŭklida 3-spaco. Ĝi estas la figuro de Voronoi de la edro-centrita kuba sfera pakigo, kiu estas (kiel oni opinias) la plej densa ebla pakigo de egalaj sferoj en eŭklida 3-spaco (vidu en keplera konjekto).

Ĝi konsistas de kopioj de sola ĉelo, la romba dekduedro. Ĉiuj edroj estas romboj, kun diagonaloj en la rilatumo √2. Tri ĉeloj kuniĝas je ĉiu latero. La kahelaro estas tial ĉelo-transitiva, edro-transitiva kaj latero-transitiva, sed ĝi ne estas vertico-transitiva ĉar ĝi havas du specojn de vertico. Je la verticoj kun la malakutaj rombaj edraj anguloj kuniĝas 4 ĉeloj. Je la verticoj kun la akutaj rombaj edraj anguloj kuniĝas 6 ĉeloj.

La romba dekduedro povas esti tordita sur unu de ĝiaj seslateraj sekcoj al formo trapezo-romba dekduedro, kiu estas la ĉelo de ia simila kahelaro kiu estas la figuro de Voronoi de seslatera proksima pakigo.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Kahelaroj
Rombo-tri-seslatera prisma kahelaro

La titolo havas plurajn signifojn:

* Granda rombo-tri-seslatera prisma kahelaro
* Malgranda rombo-tri-seslatera prisma kahelaro
Rektigita kuba kahelaro

{{Hiperpluredro
|nomo=Rektigita kuba kahelaro
|bildo=Rectified cubic honeycomb.png
|bildo1=Rectified cubic tiling.png
|speco=Konveksa unuforma kahelaro de eŭklida 3-spaco
|Schl=t1{4,3,4}
|CD=Dosiero:CDW dot.pngDosiero:CDW 4.pngDosiero:CDW ring.pngDosiero:CDW 3.pngDosiero:CDW dot.pngDosiero:CDW 4.pngDosiero:CDW dot.png
|grupo=[4,3,4]
|ĉeloj= Okedroj (3.3.3.3) 30ra  kubokedroj (3.4.3.4) 30ra
|edroj=Trianguloj {3}, kvadratoj {4}
|vfiguro=Paralelepipedo
|vbildo=VF-rectified cubic.png
|propraĵoj=Vertico-transitiva
}}
En geometrio, la **rektigita kuba kahelaro** estas unuforma kahelaro de eŭklida 3-spaco. Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti farita per rektigo de la regula kuba kahelaro. Temas pri unu el 28 konveksaj unuformaj kahelaroj de eŭklida 3-spaco.

Estas tri unuformaj kolorigoj de ĉeloj de ĉi tiu kahelaro kun spegula simetrio:

Kategorio:Kahelaroj
Daruszentmiklós

**Daruszentmiklós** (darusentmiklOŝ) estas nova vilaĝo en Hungario en regiono **Meza** Transdanubio, en departemento Fejér, en subregiono de Dunaújváros. La loknomo estas hungare: gruo-Sankta Nikolao.

## Bazaj informoj 
* Areo: 19 &nbsp;km²
* koordinatoj: 
* Loĝantaro: 1340
* Poŝtkodo: 2423
* Telefonprefikso: 25

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, la plej proksima urbo estas Dunaújváros.

## Historio 
La unua mencio pri la loko (Előszállás) devenis el 1537, kiun iam kumanoj fondis. Dum la historio la komunumo estis parto de Előszállás, kiu ricevis municiporajton en 1927. En 2002 disiĝis kaj fondiĝis nova municipo. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, romkatolika mesloko.

## Vidu ankaŭ 
* Borský Mikuláš, kie listiĝas la similaj loknomoj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Alterne edrotranĉita kuba kahelaro

{{Hiperpluredro
|nomo=Alterne edrotranĉita kuba kahelaro
|bildo=Runcinated alternated cubic honeycomb.jpg
|bildo1=Runcinated alternated cubic tiling.png
|speco=Konveksa unuforma kahelaro de eŭklida 3-spaco
|Schl=t0,3h{4,3,4}
|CD=Dosiero:CD ring.pngDosiero:CD 3b.pngDosiero:CD downbranch-00.pngDosiero:CD 3b.pngDosiero:CD 4.pngDosiero:CD ring.png
|ĉeloj= Kuboj (4.4.4) 30px  malgrandaj rombokub-okedroj (3.4.4.4) 30px  kvaredroj (3.3.3) 30px
|edroj=Trianguloj {3}, kvadratoj {4}
|grupo=[4,3,4]
|propraĵoj=Vertico-transitiva
|vbildo=VF-runcinated alternated cubic.png
}}
En geometrio, la **alterne edrotranĉita kuba kahelaro** estas unuforma kahelaro de eŭklida 3-spaco.

Ĝi estas unu el 28 konveksaj unuformaj kahelaroj de eŭklida 3-spaco.

## Konstruo 
La kahelaro povas esti farita per *alterna edrotranĉo* de la regula kuba kahelaro. En ĉiu ebeno de ĉiu el 3 familioj de ebenoj de edroj de la fonta kahelaro, la edroj estas alterne tranĉataj en unu direkto perpendikulare al la ebeno, kaj en la mala direkto. Dum la operacio, duono de la kuboj, *al* kiuj estas la tranĉo, konservas sian formon. La alia duono de la kuboj iĝas malgrandajn rombokub-okedrojn. Novaj kvaredroj aperas en lokoj de verticoj de la fonta kahelaro.

La operacio estas malproksime simila al operacioj de alternado kaj edrotranĉo.

Notu, ke ĉi tiu kahelaro *ne* estas rezulto de edrotranĉo de la alternita kuba kahelaro kaj *ne* estas rezulto de alternado de la *edrotranĉita kuba kahelaro* (la *edrotranĉita kuba kahelaro* estas la samo kiel la regula kuba kahelaro).

## Vidu ankaŭ 
* Alterne edroverticotranĉita kuba kahelaro

Kategorio:Kahelaroj
Edroverticotranĉita kuba kahelaro

{{Hiperpluredro
|nomo=Edroverticotranĉita kuba kahelaro
|bildo=Runcitruncated cubic honeycomb.jpg
|bildo1=Runcitruncated cubic tiling.png
|speco=Konveksa unuforma kahelaro de eŭklida 3-spaco
|Schl=t0,1,3{4,3,4}
|CD=Dosiero:CDW ring.pngDosiero:CDW 4.pngDosiero:CDW ring.pngDosiero:CDW 3.pngDosiero:CDW dot.pngDosiero:CDW 4.pngDosiero:CDW ring.png
|grupo=[4,3,4]
|propraĵoj=Vertico-transitiva
|ĉeloj=Malgrandaj rombokub-okedroj (3.4.4.4) 30px  kuboj (4.4.4) 30px  oklateraj prismoj (4.4.8) 30px  senpintigitaj kuboj (3.8.8) 30px
|edroj=Trianguloj {3}, kvadratoj {4}, oklateroj {8}
|vbildo=VF-runcitruncated cubic.png
|vfiguro=Oblikva trapeza piramido
}}
En geometrio, la **edroverticotranĉita kuba kahelaro** estas unuforma kahelaro de eŭklida 3-spaco.

Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti farita per edroverticotranĉo de la regula kuba kahelaro.

Ĝi estas unu el 28 konveksaj unuformaj kahelaroj de eŭklida 3-spaco.

Kategorio:Kahelaroj
Prismigita riproĉa kvadrata kahelaro

{{Hiperpluredro
|nomo=Prismigita riproĉa kvadrata kahelaro
|bildo=Snub square prismatic honeycomb.png
|bildo1=Uniform tiling 44-snub.svg
|bildo1-priskribo=Vido perpendikulare al ebenoj de bazoj de la prismoj (la fonta ebena kahelaro)
|speco=Konveksa unuforma kahelaro de eŭklida 3-spaco
|Schl=s{4,4} x {∞}
|CD=Dosiero:CDW hole.pngDosiero:CDW 4.pngDosiero:CDW hole.pngDosiero:CDW 4.pngDosiero:CDW hole.pngDosiero:CDW 2.pngDosiero:CDW ring.pngDosiero:CDW infin.pngDosiero:CDW dot.png
|ĉeloj=Triangulaj prismoj (3.4.4) 30ra  kuboj (4.4.4) 30ra
|edroj=Trianguloj {3}, kvadratoj {4}
|propraĵoj=Vertico-transitiva
}}
En geometrio, la **prismigita riproĉa kvadrata kahelaro** estas kahelaro de eŭklida 3-spaco. Ĝi estas konstruita surbaze de la ebena riproĉa kvadrata kahelaro per kolonigo kaj kreo de paralelaj tavoloj de prismoj. Temas pri unu el 28 konveksaj unuformaj kahelaroj de eŭklida 3-spaco.

Kategorio:Kahelaroj
Alternita hiperkuba kahelaro

[150px|eta|*Alternita kvadrata kahelaro* estas *[kvadrata kahelaro*, sed havanta alterne du specojn de kvadratoj, simile al ŝakluda tabulo.  Dosiero:CDW dot.pngDosiero:CDW 4.pngDosiero:CDW ring.pngDosiero:CDW 4.pngDosiero:CDW dot.png]]
[150px|eta|Dufoje alternita kvadrata kahelaro.  [Dosiero:CDW ring.pngDosiero:CDW 4.pngDosiero:CDW dot.pngDosiero:CDW 4.pngDosiero:CDW ring.png]]
[200px|eta|*[Alternita kuba kahelaro* kun kvaredra kaj okedraj ĉeloj.  Dosiero:CD ring.pngDosiero:CD 3b.pngDosiero:CD downbranch-00.pngDosiero:CD 3b.pngDosiero:CD 4.pngDosiero:CD dot.png]]
[200px|eta|Subsimetria kolorigo de la *alternita kuba kahelaro*.  [Dosiero:CD p4-1000.png]]
En geometrio, **alternitaj hiperkubaj kahelaroj** aŭ **duonverticohiperkubaj kahelaroj** estas diversdimensia familio de unuformaj kahelaroj. Alternita *n*-hiperkuba kahelaro estas kahelaro de la eŭklida *n*-dimensia spaco.

Facetoj de la kahelaro estas *n*-duonverticaj hiperkuboj kaj *n*-kruco-hiperpluredroj. Vertica figuro de la kahelaro estas rektigita hiperkubo. Notu, ke la nomo *duonverticohiperkuba kahelaro* ne estas tute bona, ĉar la kahelaro konsistas ne nur el duonverticaj hiperkuboj.

Kiel la nomo sugestas, alternita *n*-hiperkuba kahelaro povas esti farita per alternado de la regula *n*-hiperkuba kahelaro.

Dum konstruado, la fontaj hiperkubaj facetoj iĝas duonverticajn hiperkubojn, kaj en lokoj de la forigataj verticoj kreiĝas novaj kruco-hiperpluredroj.

Simbolo de Schläfli de alternita *n*-hiperkuba kahelaro estas h{4,3...3,4} (entute *n* nombroj) kaj ĝia geometria simetria grupo (grupo de Coxeter) estas Sn (aŭ C~n-1) por n≥4. Pli sube simetria formo Qn (aŭ B~n-1) povas kreiĝi per forpreno de la spegulo sur ordo-4 akraĵo.

La n-dimensia kahelaro estas nomata ankaŭ kiel hδn+1 .

## Vidu ankaŭ 
* Hiperkuba kahelaro
* Listo de regulaj hiperpluredroj

## Referencoj 
* H. S. M. Coxeter, *Regular Polytopes* - *Regulaj hiperpluredroj*, 3-a. red., Dover Publications, 1973. ISBN 0-486-61480-8
** pp.&nbsp;122–123, La krado de hiperkuboj γn formas la kahelarojn δn+1)
** pp.&nbsp;154–156: Parta tranĉo aŭ alternado, prezentita per *h* prefikso: h{4,4}={4,4}; h{4,3,4}={31,1,4}, h{4,3,3,4}={3,3,4,3}
** p.&nbsp;296, Tabelo II: Regulaj kahelaroj, δn+1

Kategorio:Kahelaroj
Anda grupo

La **Anda grupo** (hispane *Grupo Andino*) estas sud-amerika organizo, kiu estis fondita por instigo de la industria, agrikultura, sociala kaj komerca kunlaboro de la membrolandoj. 

La ŝtatgrupo estiĝis en 1969 laŭ interkonsento de Cartagena. La fondintaj landoj estis Bolivio, Ĉilio, Ekvadoro, Kolombio kaj Peruo. Venezuelo aliĝis en 1973, sed Ĉilio eksiĝis en 1977, Peruo en 1992. 

Ĝi havas diversajn sekciojn por la apartaj kunlaboroj en diversaj terenoj. Oni modifis kelkajn originajn celojn (ekz.: estigo de dogana unuiĝo, ambiciaj industriaj evoluigaj programoj) en 1987, per ratifiko de la Protokolo de quito.

La grupo kreis liberkomercan zonon en 1992, nomatan Anda komunumo.

## Eksteraj ligiloj 
*OAS

Kategorio:Internaciaj komercaj organizaĵoj
Kategorio:Komercoblokoj
Kategorio:Politiko de Bolivio
Kategorio:Politiko de Ĉilio
Kategorio:Politiko de Ekvadoro
Kategorio:Politiko de Kolombio
Kategorio:Politiko de Peruo
Kategorio:Politiko de Venezuelo
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1969
Anda komunumo

La **Anda komunumo** (hispane *Comunidad Andina de Naciones*, mallongigite **CAN**) estas internacia organizaĵo, liberkomerca zono en Sud-Ameriko, kreita de la Anda grupo en 1992. Ĝi konsistas el membroŝtatoj kiel Bolivio, Ekvadoro, Kolumbio kaj Peruo kaj havas la celon de la ekonomia, politika kaj sociala integriĝo de la landoj, simile al Eŭropa Unio.

Ekde 1994 ekzistas parta dogana unio inter la membroŝtatoj. Pro politikaj problemoj, rilato al Usono, la membroŝtatoj havas diversajn interesojn kaj planojn.

## Membraj kaj asociigite ligitaj ŝtatoj 
Membroŝtatoj de la Anda komunumo estas:
* 
* 
* 
* 

Asociigite ligitaj ŝtatoj estas:
* 
* 
*  (2006)
* 
* 

Krome la sekvaj du ŝtatoj havas observantan statuson:
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la Anda Komunumo 

Kategorio:Andoj
Kategorio:Liberkomercaj traktatoj
Kategorio:Doganunioj
Kategorio:Ekonomio de Bolivio
Kategorio:Ekonomio de Ekvadoro
Kategorio:Ekonomio de Kolombio
Kategorio:Ekonomio de Peruo
Kategorio:Ekonomio de Argentino
Kategorio:Ekonomio de Brazilo
Kategorio:Ekonomio de Ĉilio
Kategorio:Ekonomio de Paragvajo
Kategorio:Ekonomio de Urugvajo
Kategorio:Ekonomio de Meksiko
Kategorio:Ekonomio de Panamo
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1969
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj en Ameriko
Kategorio:Sudamerika integrado
Jambol

eta|250px|
**Jambol** (bulgare *Ямбол*) estas urbo en sudorienta Bulgario, apud rivero Tundĵa (*Тунджа*, latine *Tonsus*). La rivero ĉirkaŭfluas la malnovan urboparton je ties tri flankoj. La urbo situas 93 km de la Nigra Maro kaj estas la administra centro de samnoma provinco.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Norde de la urbo situas *Kabile* – iama bronzepoka setlejo el la 2-a jarmilo a.K., grava regiona centro ĝis la 6-a jarcento.

Sur loko de Jambol staris la bizanca setlejo *Diampolis* inter la 11-a kaj 14-a jarcento. En la turka epoko (15-a ĝis 19-a jarcento) oni nomis la komunumon *Jamboli*. Pri tiu epoko memorigas ruinoj de moskeo.

Dum la unua mondmilito, en Jambol troviĝis la plej suda militista Aerŝipa haveno de la germanaj armeaj fortoj.

Nun 10 km okcidente de Jambol situas la usona militista bazo *Besmer*.

## Esperantistoj 
* Dinko Marinov, Penka Papazova, Marina Kumanova

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
eta|maldekstra|250px|

Kategorio:Urboj de Bulgario
Kategorio:Provinco Jambol
Minejo Cadia

**Minejo Cadia Mine** estas la plej granda malferm-minada or- kaj kuprominejo, situante ĉ. 20 km sude de la regiona urbo Orange, Nov-Suda Kimrio, Aŭstralio. La minejo estiĝis en la 1990-aj jaroj kaj estas granda dunganto de en la regiono por kelkdekoj da jaroj. Cadia estas la dua plej granda malferma minejo en Aŭstralio post orminejo Super Pit ĉe Kalgoorlie. La minejon funkciigas Newcrest Mining.

Kategorio:Orminejoj en Aŭstralio
Kategorio:Minejoj
Ilamo

**Ilamo,** perse **ايلام‎**, kurde **Bane** estas universitata urbego, ĉefurboj de Provinco Ilamo kaj distrikto Ilam en okcidenta Irano. Ilamo estas la tria plej granda kurda grandurbo en Irano. Ĝia loĝantaro konsistas ĉefe el kurdoj (ankaŭ islamanoj), kiuj vestas sin en kurda tradicia vesto. 

eta|maldekstre|

## Bazaj informoj 
* Supermara alteco: 1,431 m
* Loĝantaro: 194,030 en 2016
* Horzono: UTC + 3:30; somere UTC + 4:30
* Telefonkodo: (+98) 843

## Geografio 
Ilamo situas sur altebenaĵo en proksimeco de landlimo de Irako. La urbego estas ĉirkaŭita de montoj, okcidente kaj sude estas ankaŭ dezertoj. 

## Klimato 
La klimato de Ilamo estas mediteranea klimato (Csa) kun kontinentaj influoj. Vintre pluvas aŭ neĝas, somere estas polvaj ventoj, inter junio-septembro ne aŭ nur simbole pluvas. La averaĝa jara precipitaĵo estas 644,5 mm. La averaĝa jara temperaturo estas 16,3 °C.

## Vidindaĵoj 
* pluraj kasteloj konstruitaj el brikoj.

## Fontoj 
* interalie WikiTrans

Sadeghiyan.qalevali1.jpg|
Demonstration of people of IlamCondemning the unrests in 2017–18 Iranian protests 1.jpg|Protesta marŝo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Irano
Millingen aan de Rijn

Dosiero:Loudspeaker.svg'''''' ()
estas loĝloko en la nederlanda provinco Gelderland kun 5 831 loĝantoj sur areo de 10,35 km². Ĝis la fino de la jaro 2014 Millingen aan de Rijn estis memstara administra municipo; la 1-an de januaro 2015 ĝi kuniĝis kun la municipoj Groesbeek kaj Ubbergen kaj la nova, pli granda municipo transprenis la nomon Berg en Dal.

* Millingen aan de Rijn estas deir- kaj finpunkto de etapoj de la Pieterpad.

## Vidu ankaŭ 
* Düffel

[maldekstra|eta|230px|La pramo en la [Bijlandsch Kanaal apud Millingen aan de Rijn]]
maldekstra|eta|230px|La 'Rejno' (Bijlandsch Kanaal) apud Millingen
eta|maldekstra|Antoniokirko

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Kategorio:Eksaj municipoj de Gelderlando
Kategorio:Berg en Dal
Jovanotti

eta|dekstra|Jovanotti (2008)
**Jovanotti** (naskiĝis la  en Romo) estas itala kantisto, kiu kutime sed ne ĉiam kantas repmuzikon. Lia vera nomo estas **Lorenzo Cherubini**.

Li famiĝis je la fino de la 1980-aj jaroj, kun muziko kiu estis mikso de diskoteka muziko kaj repo, speco de muziko kiu ankoraŭ ne ekzistis en Italio en tiu periodo. En liaj unuaj diskoj, la kantoj kutime ne parolis pri profundaj aŭ seriozaj temoj, sed dum la naŭdekaj jaroj, lia muziko laŭgrade serioziĝis, kaj li komencis paroli ĉiam pli pri politikaj, religiaj aŭ filozofiaj temoj. Lia muziko komence estis influata de alia genroj kiel regeo kaj monda muziko. Li ankaŭ fariĝis fama subtenanto de multaj progresemaj kaŭzoj kaj organizaĵoj. Li ankaŭ aktive partoprenis en la kampanio por konvinki okcidentaj registaroj forviŝi la monŝuldoj kiujn triaj mondaj landoj havas al ili. En la jaro 2002, li partoprenis la fama itala muzik-festivalo nomata, la festivalo de Sanremo, kantante kanton nomata "cancella il debito" ("Forviŝu la ŝuldon") en kiu li petis al la itala registaro forviŝi la ŝuldojn de kelkaj afrikaj landoj al ĝi.

Jovanotti estas verŝajne unu el la plej popularaj italaj kantistoj. Inter lia plej famaj kantoj estas "L'ombelico del mondo", "Penso Positivo", "Serenata Rap" kaj "Bella".

## Jovanotti kaj Esperanto 
Dum la jaro 2012, Jovanotti sciigis la publikon pri sia opinio pri Esperanto per Tvitero. Li diris, ke li iam sinkonvinkis lerni Esperanton kaj eĉ elŝutis programon pro tio. Li poste aldonis, ke Esperanto estas facila lingvo, kiu lerneblas dum mallonga tempo, kvankam ĝi malmulte utilas ĉar preskaŭ neniu parolas ĝin.

En la jaro 2013, li disdonis filmeton de sia kantaĵo nomata "Ti porto via con me", en kiu aperas bendafiŝon skribita en Esperanto.
Ĝi tekstas "Mi prenos vin kun mi", kiu estas Esperanta traduko de la titolo.

En 2022 li kantas kun Enzo Avitabile 'Corpo a Corpo' kaj en tiu itala kanto estas kelkaj frazoj en esperanto.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala paĝo 

Kategorio:Italaj kantistoj
Kategorio:Italaj repkantistoj
Tabajd

**Tabajd** estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Bicske.
## Bazaj informoj 
* Areo: 27 &nbsp;km²
* koordinatoj: 47°24′16″N 18°37′51″E﻿
* Loĝantaro: 950
* Poŝtkodo: 8088
* Telefonprefikso: 22

## Situo 
Tabajd situas laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero. Bicske troviĝas 12, Érd kaj Gárdony po 27, Tatabánya 30, Budapeŝto 45 km-ojn.

## Historio 
La komunumo estis loĝata jam dum la romia erao. La unua mencio devenis el 1228 laŭ tiama hungara ortografio *"Toboyd"*. En 1526 la turkoj detruis la vilaĝon, dum 15 jaroj ĝi ne estis loĝata. En 1580 43 homoj pagis impostojn al la turkoj. En 1683 la turkoj denove detruis la vilaĝon. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko.

## Vidindaĵoj 
La katolika preĝejo konstruiĝis en 1836, la klasikisma kalvinana en 1833.

## Famuloj 
En Tabajd naskiĝis:
* lingvisto Gedeon Mészöly
* János Németh (operkantisto).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Malgranda rombo-tri-seslatera prisma kahelaro

{{Hiperpluredro
|nomo=Malgranda rombo-tri-seslatera prisma kahelaro
|nomo1=Prismigita laterotranĉita seslatera kahelaro
|bildo=Rhombitriangular-hexagonal prismatic honeycomb.png
|bildo1=Uniform tiling 63-t02.svg
|bildo1-priskribo=Vido perpendikulare al ebenoj de bazoj de la prismoj (la fonta ebena kahelaro)
|speco=Konveksa unuforma kahelaro de eŭklida 3-spaco
|Schl=t0,2{6,3} x {∞}
|CD=Dosiero:CDW ring.pngDosiero:CDW 6.pngDosiero:CDW dot.pngDosiero:CDW 3.pngDosiero:CDW ring.pngDosiero:CDW 2.pngDosiero:CDW ring.pngDosiero:CDW infin.pngDosiero:CDW dot.png
|ĉeloj=Triangulaj prismoj (3.4.4) 30px  kuboj (4.4.4) 30px  seslateraj prismoj (4.4.6) 30px
|edroj=Trianguloj {3}, kvadratoj {4}, seslateroj {6}
|propraĵoj=Vertico-transitiva
}}
En geometrio, la **malgranda rombo-tri-seslatera prisma kahelaro** aŭ **prismigita laterotranĉita triangula kahelaro** aŭ **prismigita laterotranĉita seslatera kahelaro** estas unuforma kahelaro de eŭklida 3-spaco.

Ĝi estas konstruita surbaze de la ebena malgranda rombo-tri-seslatera kahelaro per kolonigo kaj kreo de paralelaj tavoloj de prismoj.

Ĝi estas unu el 28 konveksaj unuformaj kahelaroj de eŭklida 3-spaco.

Kategorio:Kahelaroj
Tác

**Tác** [tAc] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Székesfehérvár.
300ra|dekstra|eta|Gorsium el birdoperspektivo

## Bazaj informoj 
* Areo: 46&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1490
* Poŝtkodo: 8121
* Telefonprefikso: 22

## Situo 
Tác situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, aŭtoŝoseo **M7** kaj Székesfehérvár estas proksime.

## Historio 
Dum la romia erao tie estis impona urbo **Gorsium**. Tiutempe estis la marĉoj pli grandaj. Tiu loko estis pli konvena setlejo, ol Székesfehérvár. La romiaj restaĵoj estas la plej grandaj en la Karpat-baseno. Oni aranĝas ĉiujare ĉe la ruinoj teatraĵojn kaj spektaklojn.

## Famuloj 
En Tác naskiĝis biologo Júlia Szepes.

File:Tác, Gorsium.jpg|Gorsium
File:Tác, Gorsium, Nymphaea, díszkút.jpg|Gorsium, Nymphaea, fontana
File:Tác, Gorsium, Decumanus Maximus, főutca.JPG|Gorsium, Decumanus Maximus

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Internacia Unio por la Konservo de Naturo

La **Internacia Unio por la Konservo de Naturo** (**IUKN**,  -**IUCN** -, ) estas internacia organizaĵo dediĉita al la protekto kaj konservo de la besta, planta kaj funga diverseco de la mondo.

Fondita dum la jaro 1948 en *Fontainebleau*, Francio, la centra oficejo nun troviĝas borde de la Lemana Lago en *Gland*, Svislando. La unio arigas 83 ŝtatojn, 108 registarajn kaj 766 neregistarajn organizaĵojn, el kiuj multaj membras en entute 81 fakaj internaciaj asocioj, kiuj same membras. Krome proksime kunlaboras pli ol 10.000 ekspertoj kaj sciencistoj el pli-malpli ĉiuj ŝtatoj de la mondo.

La plej konata ago de la unio estas ĉiun duan jaron eldoni libron kun la titolo Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj, kiu listigas la biologiajn speciojn plej endanĝerigitaj de formorto kaj grupigas la konservan statuson de ĉiuj biologiaj specioj de la mondo.

## Vidu ankaŭ 
* Daŭripovo
* Minacata specio
* Naturmonumento
* John D. Liu

Kategorio:Mediprotektaj organizaĵoj
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Naturprotektismo
Kategorio:Mediprotektado
Kategorio:Biologiaj organizaĵoj
Internacia Ruĝa Listo de Endanĝerigitaj Specioj

La **Internacia Ruĝa Listo de Endanĝerigitaj Specioj** estas libro eldonata ĉiun duan jaron, kiu listigas la biologiajn speciojn plej endanĝerigitajn de formorto kaj grupigas la konservan statuson de ĉiuj biologiaj specioj de la mondo. La internacia ruĝa listo estas eldonata de la organizaĵo Internacia Unio por la Konservo de Naturo, kiu arigas 83 ŝtatojn, 108 registarajn kaj 766 neregistarajn organizojn, el kiuj multaj membras en entute 81 fakaj internaciaj asocioj, kaj krome pli ol 10.000 ekspertojn kaj sciencistojn el pli-malpli ĉiuj ŝtatoj de la mondo.

Krom tiu internacia ruĝa listo, en multaj ŝtatoj de la mondo ankaŭ aperas naciaj ruĝaj listoj, kiuj listigas la konservan statuson de la biologiaj specioj de la koncerna lando. Multaj konservemaj organizoj laboras kaj agadas por ke ne oni pligrandigu la liston de formortintaj bestoj.

## Pri birdoj en 2014 
El 10.425 birdospecioj tutmondaj 13% estas minacataj je formorto: 213 draste endanĝerigitaj, 419 endanĝerigitaj kaj 741 vundeblaj. Krome 140 estis konsiderataj formortintaj kaj 5 formortintaj en naturo.

## Vidu ankaŭ 
* Minacata specio

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* ebleco rete traserĉi la internacian ruĝan liston (en la angla lingvo)
Falvak Népe

Falvak Népe (Popolo de Vilaĝoj) estis hungarlingva semajnrevuo de kamparanoj kaj de vilaĝaj malriĉuloj aperinta en Kluĵo, Rumanio inter 30-a de septembro 1932 kaj 19-a de marto 1933. Redaktis János Demeter. Ĝi publikis ankaŭ beletriskikaĵojn de Ady, Attila  József, Illyés Gyula, Erdélyi József, Méliusz József, Áron Tamási –  sub pseŭdonimo István Gyökér – István Nagy. Ĝian lastan numeron la aŭtoritatoj konfiskis kaj ĝian pluan eldonon malpermesis.

## Nova apero 
Ekde 18-a de novembro 1945 denove aperis kiel la revuo de la rumaniaj hungaraj kamparanoj. Komence aperis duonmonate, de 10-a de septembro 1948 ĉiusemajne en 100 000 ekzempleroj. Ĝia nova ĉefredaktoro estis Sándor Kacsó, la redaktoroj en la unuaj jaroj estis Asztalos István, Horváth István, Kós Balázs. De 1950 la ĉefredaktoro fariĝis András Sütő kaj la redaktoroj Herédi Gusztáv, Katona Szabó István; la interna kunlaboranto Viktor Román. Ĝiaj regulaj eksteraj kunlaborantoj estis Balogh Edgár, Csehi Gyula, Gaál Gábor, Kiss Jenő, Károly Kós, Létay Lajos, Nagy István, Szentimrei Jenő, Tamás Gáspár. Gyula László havis historisciencan popularigan rubrikon. Ĝiaj fakkunlaborantoj estis: Antal Dániel, Bikfalvy Ferenc, Kozán Imre, Kőnig Miklós, Mezei Sándor, Mózes Pál, Nagy Miklós, Opra Pál, Pap István, Dénes Szeghő, Szövérdi Ferenc, Veress István. En junio 1951 
ĝia redaktoro moviĝis en Bukareŝton kaj de 1-a de julio 1952 ĝia titolo ŝanĝis je *Falvak Dolgozó Népe*. Ĝis  1954 ĝia ĉefredaktoro estis András Sütő, poste Kahána Sámuel, Mag Péter, Hegedűs Mihály. De 1959 ĝian redaktadon kaj eldonadon faris la redaktoraro de Előre. Komencis nova pozitiva etapo de printempo 1968 en ĝia vivo, kiam László Simonka respondis por la gazeto kiel la vicĉefredaktoro de *Előre*. Ĝiaj kunlaborantoj estis: Cseke Péter, Gy. Szabó Gyula, Zágoni Attila, Hajas István, Bazsó Zsigmond, Muzsnay Árpád  kaj de 1978 Ferencz S. István.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Kluĵo
Kategorio:Bukareŝto
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Film-Riport

**Film-Riport** estis hungarlingva filmrevuo en Oradea, Rumanio inter 1-a de majo 1923 kaj 1929. 
## Redaktoro
Ĝia vicĉefredaktoro estis Péter Adorján (la filo de ĉefakciulo, Emil Adorján). 
## Kunlaborantoj
El ĝia riĉa literatura kaj filma materialo reliefiĝas la deklaracioj pri la filmo de Mihály Kertész, Dezső Szabó, Frigyes Karinthy, Ferenc Molnár, Ernő Szép , Ferenc Herczeg, Béla Balázs; la revuo publikas verkojn de D. W. Griffith, Max Reinhardt, Lumière. Postrestas kiel valoraj dokumentoj la rilato de hungaraj verkistoj al filmo (Menyhért Lengyel, Tamás Emőd, Lajos Bíró, Ferenc Molnár). Unu el teknikaj rubrikgvidantoj estis el London Pál Adorján. El ĝiaj bildmaterialoj elstariĝas la plumdesegnaĵ-serio de pentristo Albert Váradi pri la kino. 
## Fonto
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Oradea
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Ráckeresztúr

**Ráckeresztúr** (rAckerestUr) estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Martonvásár. La loknomo signifas hungare: serba-kruco-Dio.
eta|maldekstre|Katolika preĝejo en Ráckeresztúr

## Bazaj informoj 
* Areo: 35&nbsp;km²
* koordinatoj: 
* Loĝantaro: 3150
* Poŝtkodo: 2465
* Telefonprefikso: 25

## Situo 
Ráckeresztúr situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero. Ercsi troviĝas 7, Martonvásár 8, Százhalombatta 10, Érd 16, Gárdony 20, Budaörs 28, Budapeŝto 36 km-ojn.

## Historio 
Pli frue romianoj loĝis tie. Dum la turka dominado la vilaĝo preskaŭ senhomiĝis, fine serboj alvenis kaj la tereno restis daŭre loĝata.

## Vidindaĵoj 
La romkatolika Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Ráckeresztúr) konstruiĝis en 1725, en 1952 trakonstruiĝis, la turo estas 27 m-ojn alta.

## Famuloj 
En Ráckeresztúr naskiĝis kanuisto József Hunics.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Soponya

**Soponya**  estas grandvilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Székesfehérvár.

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro: 1824 (stato: 2015)
* Poŝtkodo: 8123
* Telefonprefikso: 22

## Situo 
La grandvilaĝo situas laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero, inter Székesfehérvár kaj Sárbogárd. Aba troviĝas 8, Polgárdi 17, Enying kaj Sárbogárd po 23, Székesfehérvár 25&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko, poste romianoj alvenis. Dum la turka erao la loĝantaro ofte kaŝiĝis en la marĉa ĉirkaŭaĵo. En 1936 komunumo **Nagyláng** (nadjlAng) aliĝis al Soponya.

## Vizitindaĵoj 
* kastelo de (Soponya) de grafoj **Zichy** [ziĉi] kun kapelo kaj parko de 1807, dum la socialismo orfejo funkciis tie.
* preĝejo Altara Sakramento (Soponya) (1959)
* kalvinana preĝejo (Soponya)

## Famuloj 
En Nagyláng naskiĝis:
* cisterciano Ábel József Buzássy
* ĉefepiskopo grafo Gyula Zichy
* ĉefepiskopo János László Pyrker
* politikisto grafo János Zichy
* politikisto Aladár Zichy.
En Nagyláng mortis la ĵus menciita János Zichy.

## Ĝemelkomunumoj 
*  Kémer, Rumanio
*  Zwierzynec, Pollando

## Referencoj 
eta|maldekstre|Kastelo de Soponya
Solrego

**Solrego** (aŭ **aŭtokratio**) estas ŝtatformo, en kiu ĉiuj povoj de la politika sistemo estas unuigitaj en centran forton, kaj kiu permesas neniujn kontribuojn de la popolo al la ŝtata povo. La posedanto de la povo povas esti unuopulo aŭ grupo (partio, oficiraro aŭ komitato).

Interalie oni konsideras absolutan monarĥion kaj diktatorecon formoj de solrego. Unu diferenco inter diktatoreco kaj absoluta monarĥio estas, ke absoluta monarĥo akceptas la dian kaj/aŭ historian juron kaj donas al siaj subuloj protekton de persono kaj posedaĵoj. La diktatoro aliflanke ne estas ligata al iuj juraj normoj kaj pli arbitre interpretas ekzistantajn tradiciojn aŭ ordonojn.

La gvidanto de solrega sistemo nomiĝas *solreganto*, *solregisto* aŭ *aŭtokrato*.

Kategorio:Politiko
Moson (historia departemento)

**Moson** (moŝon) estis historia departemento en okcidenta parto de la Hungara Reĝlando. Germane: **Wieselburg**, slovake: **Mošoň**.
eta|350px|dekstra|Hungara reĝlando kun Kroatio, loko de departemento Moson

* Departementejo: pli frue **urbo Moson**, poste **Magyaróvár**
* Areo: 2013 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 94.479 en 1910

## Demografio 
Laŭ la censo de 1880
* 13.590 (16,7%) hungaroj
* 57.517 (70,8%) germanoj
* 484 (0,6%) slovakoj
* 8.845 (10,9%) serbokroatoj
* 758 (0,9%) ceteraj.

Laŭ la censo de 1910
* 51.997 (55,0%) germanoj
* 33.006 (34,9%) hungaroj
* 8.123 (8,6%) kroatoj
* 735 (0,8%) slovakoj
* 618 (0,7%) ceteraj.

## Administracio 
Estis 3 distriktoj, la nomoj estas la samaj de distriktejo:

* Magyaróvár (samtempe departementejo), nuna nomo estas Mosonmagyaróvár
* Nezsider
* Rajka

Ankaŭ nuntempe komunumoj gardas en siaj nomoj departementonomon Moson.

La departemento estas okcidenta pordo De Hungario, tie enfluas Danubo kaj Leitha (hungare Lajta), krome etendiĝas lago Fertő. Preskaŭ la tuto estas ebenaĵo, estas nur parto el monto Lajta. En 895 la alvenintaj hungaroj uzis la regionon grava pordo kaj limgardejo. Pli frue germanoj, poste francoj tie enpaŝis, la hungaraj triboj ĝis 1000 kaj la hungara armeo en 1848 elpaŝis. En 1918 la okcidenta parto aldoniĝis al Aŭstrio, en 1947 3 vilaĝoj iĝis ĉeĥoslovakia. La restinta parto unuiĝis kun departemento-partoj Győr (reĝa departemento) kaj Sopron (reĝa departemento).

## Eksteraj ligiloj 
* Censo de Hungario en 1880 (hungare)
* Censo de la Aŭstra-Hungara Monarĥio en 1910 (hungare, angle kaj germane) 

## Vidu ankaŭ 
Departementoj de reĝlando Hungario

Mosona departemento
Friss Hírek

Friss Hírek (Freŝaj Novaĵoj) estis hungarlingva politika ĵurnalo en Kluĵo, Rumanio (6-a de septembro 1931 - 16-a de februaro 1933). Ĉefredaktoro estis János Botos, respondecredaktoro János Mátrai, sekve István Ványolós. Ĝi estis pro ĝiaj komunistamikaj artikoloj malpermesita.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Kluĵo
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Friss Újság

Friss Újság (Freŝa Gazeto)

* 1.  Ĝi estis sendependa hungarlingva semajnrevuo en Satu Mare, Rumanio inter 1922 kaj 1925. ĝia redaktoro estis Ernő Gara. Komence ĝia aperis kun titoloj *Est*, *Hétfői Újság*, Hétfői Friss Újság*.

* 2. Titolvarianto de *Aradi Friss Újság* (1919-1940) de 1927 ĝis 1930 (*Erdélyi Friss Újság*) en Arad.

* 3. Titolvarianto de *Nagyváradi Friss Újság'' de 1934, Oradea.

* 4. Sendependa politika ĵurnalo en Kluĵo sub respondesredaktado de József Nagy inter 1929 kaj 1935.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Satu Mare
Kategorio:Arad
Kategorio:Oradea
Kategorio:Kluĵo
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Formorto

[eta|Konata ekzemplo de tutmonde [formortinta besto estas la birdo dido, kiu formortis dum la jaro 1681.]]
La **formorto** de biologia specio estas la foresto de unu aŭ pluraj kompletaj generacioj de bestoj, plantoj aŭ fungoj de tiu specio en teritorio, en kiu tiu specio antaŭe vivis.

* Laŭ tiu difino la papilio *Macroglossum stellatarum*, de kiu naskiĝas kaj mortas pluraj generacioj ene de unu jaro, dum ĉiu vintro en Skandinavio formortas, kvankam la specio dum ĉiu somero denove enmigras en la subkontinenton,
* dum la specio ordinara gruo dum la vintroj en Skandinavio ne formortas, sed ĉiuj birdoj de tiu specioj dum la vintro fluge migras suden kaj la samaj birdoj dum la somero revenas.

Konata ekzemplo de tutmonde formortinta besto estas la birdo dido, kiu formortis dum la jaro 1681.

La biologiajn speciojn plej endanĝerigitaj de formorto listigas la libro Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj, kiu ĉiun duan jaron estas eldonata de la organizaĵo Internacia Unio por la Konservo de Naturo. La libro ankaŭ grupigas la konservan statuson de ĉiuj biologiaj specioj de la mondo, do kiom proksime aŭ malproksime la specioj estas de formorto.

## Ekzemploj 
* **Formortintaj**: Uro, Balia tigro, Kariba monaĥfoko, Karolina konuro, Kaspia tigro, Dodo, Malhela marborda ammodramo, Orienta pumo, Ora bufo, Granda aŭko, Japana marleono, Java tigro, Labradora anaso, Migrokolombo, Ŝomburga cervo, Stelera dugongo, Tilacino, Griza makropo, Okcidenta kurtbuŝa rinocero

* **Formortintaj en naturo**: kaptivaj individuoj survivas, sed ne estas libere vivantaj, kiel natura populacio. Ekzemploj: Berbera leono, Havaja korvo, Elafuro, Sabrokorna rektkornulo, Sokora turto, Vajominga bufo

## Vidu ankaŭ 
* Formortintaj bestoj
* Formortinta en naturo
* Vivanta fosilio
* Permi-triasa amasa estingiĝo
* Movado por la libervola formorto de la homaro

Kategorio:Formorto
Zoo de Kaŭno

eta|Plano de la zoo de Kaŭno
eta|Kameloj en Kaŭno

La **Zoo de Kaŭno** (, do "zoologia ĝardeno de Litovio" - estas la sola ŝtata bestoĝardeno en Litovio.

## Historio 
Komence de la 20-a jarcento la litova biologo *Tadas Ivanauskas* kolektis iniciativan grupon, kiu engaĝiĝis pri la starigo de unua zoologia ĝardeno en Litovio. Post la Unua Mondmilito, kiam Litovio iĝis sendependa parlamenta demokratio kaj ekonomie tre prosperis, la planoj konkretiĝis, sed daŭris ĝis la jaro 1935, kiam fondiĝis akcia kompanio por la celo kaj aĉetiĝis teritorio de 15 hektaroj tre taŭga por por zoologia ĝardeno - sur monteto iom norde de la kaŭnasa urbocentro en malnova kverkoarbaro, kie fluas la rivereto *Girstupis* alte super la valo de la riverego Nemunas. Ene de tri jaroj la diversaj vivejoj por ĉiukontinentaj bestoj estis konstruitaj, kaj la 1-an de julio 1938 la ĝardeno oficiale malfermiĝis. Tiumomente nur 40 bestoj jam enloĝiĝis en la zoo, sed post jaro la nombro altiĝis ĝis 150. Inter la bestoj estis kameloj, zebroj, azenoj, aŭstraliaj dingoj, kapuĉaj simioj, bizonoj, fazanoj kaj papagoj.

Dum la Dua Mondmilito la zoologia ĝardeno kiel ĉiuj zooj en la militaj zonoj de Eŭropo suferis, kaj fine de milito restis nur 42 bestoj - 25 mamuloj kaj 17 birdoj. 

Dum 1951 ekestis vivejo por ursoj, dum 1954 por leonoj, kaj dum 1958 la ĝardeno estis oficiale baptita zoo de la respubliko Litovio. Dum 1989 la instancoj de la ekdisfalanta Sovetunio fine permesis, ke la zoo aniĝis en la zoologia kaj akvariuma asocio de Eŭropo, kiu plifaciligis la eblecojn interŝanĝi maloftajn bestojn kun najbaraj okcidentaj zooj. 

La zoo nuntempe estas parko de 15,9 hektaroj, kaj la daŭre multaj kverkoj intertempe estas grandparte pli ol centjaraj. Ĝi ĉirkaŭiĝas de granda arbara parko, kiu nomiĝas *Ąžuolynas* (kverkaro). En la zoo laboras pli-malpli 130 homoj, kaj vivas proksimume tri mil bestoj de 272 biologiaj ordoj. 43 el tiuj ordoj estas listigitaj en la Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj, kaj 16 aldone en la nacia litova ruĝa listo de endanĝerigitaj bestoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Zoo
Kaŭno Zoo
Kaŭno
Turo de Belem

eta|dekstra|300ra
La **Turo de Belém** () estas unu de la monumentoj plej simbolaj de la urbo Lisbono. Situas en la dekstra riverbordo de la rivero Taĵo en direkto al la marenfluo de la rivero, kie ekzistis iam la plaĝo de Belém kaj en la nuna kvartalo de sama nomo sudokcidente de la urbo. Dekomence ĉirkaŭita de akvo iom post iom estis ekĉirkaŭita de la plaĝa sablo ĝis esti parto de la tero.

Ĝi estis klasita kiel Monda Heredaĵo de la UNESCO, kaj la 7-an de Julio de 2007 estis elektita kiel unu de la Sep Mirindaĵoj de Portugalio. Ĝi estas konstruaĵo de arkitekto Francisco de Arruda kaj estas unu el la plej elstaraj monumentoj de la arkitekturo de stilo *manuelino*. Pasintece ĝi utilis kiel impostejo por eniri la urbon kaj estis la lasta vidaĵo de la portugalaj maristoj kiuj iris trans marojn malkaŝi aŭ kolonii novajn landojn.

La monumento montras islamajn influojn kaj orientajn, kio karakteras en la stilo manuelino kaj markas la finon de la tradicio mezepoka de la Turoj, formante unu el la unuaj fortikaĵoj por artilerio en Portugalio.

Parto de ties beleco baziĝas sur la ekstera dekoracio, ornamita de ŝtonskulptitaj ŝnuroj, malfermaj koridoroj, turoj de viglado en mudeĥara stilo kaj kreneloj laŭ formo de ŝildoj dekoritaj kiel armelaj globusoj, kruco de la Ordeno de Kristo kaj naturalismaj elementoj, kiel rinocero, aludante la malkaŝojn de la portugaloj transmare. La gotika interno sub la teretaĝo, utilis kiel armilejo kaj prizono kaj estas senornama.

La strukturo konsistas el du ĉefaj elementoj: la turo kaj la fortikaĵo. En la anguloj de la teretaĝo de la turo kaj de la fortikaĵo, elstaras cilindraj gvatoturoj kronitaj de kupoloj laŭ formo de oranĝeroj, riĉe dekoraciitaj ŝtone.

La kvarangula turo, de mezepoka tradicio, havas kvin etaĝojn super la fortikaĵo jene:
* Teretaĝo - *Salono de la Turestro*.
* Dua etaĝo - *Salono de la Reĝoj*, kun ornamitaj tegmento kaj kameno.
* Tria etaĝo - *Salono de Aŭdiencoj*.
* Kvara etaĝo - *Kapelo*.
* Kvina etaĝo - Teraso de la turo.

## Eksteraj ligiloj 
* Turo de Belém (SIPA / IHRU) 
* Torre de São Vicente de Belém (IGESPAR) 
* Tower of Belém (IGESPAR)  
* Monastery of the Jerónimos and Tower of Belém in Lisbon (IGESPAR)  
* Ejo de UNESCO pri Monaĥejo de Jerónimos kaj la Turo de Belém 
* Pri la rinocero

Kategorio:Konstruaĵoj en Lisbono
Kategorio:Gotikaj konstruaĵoj en Portugalio
Kategorio:Fortikaĵoj en Portugalio
Kategorio:Konstruaĵoj en Portugalio
Kategorio:Akvokasteloj
Kategorio:Turoj en Portugalio