Kajena aramido

La **Kajena aramido** (laŭ la latina scienca nomo *Aramides cajaneus*, sed ankaŭ nomita *Grizkola arbarralo* kaj surloke *Chilacoa colinegra* (Nigravosta ĉilakoo) kaj *Saracura-três-potes*) estas birdospecio de la familio de Raledoj kaj ordo de Gruoformaj. Ĝi vivas ĉefe ĉe arbaroj, mangrovejoj, kaj marĉoj de Centra kaj Suda Ameriko. El du subspecioj, *A. c. avicenniae* troviĝas en sudorienta Brazilo, dum la nomiga troviĝas tra parto de la teritorio ne okupita de la alia subspecio. La specio kiel tuto troviĝas je altaĵoj el marnivelo ĝis 2000 m, kvankam kelkaj individuoj estis trovitaj eĉ super tiu alteco. Pro la granda etenda teritorio de tiu birdospecio kaj abunda populacio oni konsideris ĝin kiel Malplej Zorgiga fare de la Internacia Unio por la Konservo de Naturo (IUCN). En kelkaj lokoj, ĝi estas foje ĉasata kaj kaptivita kiel manĝaĵo.

## Priskribo
thumb|maldekstre|Nomiga subspecio *cajaneus* en Kostariko|alt=A grey-cowled wood rail on the left side, looking at the camera.
Tiu ĉi birdo, granda inter aramidoj, havas kaj grizajn kapon kaj kolon. En la nomiga subspecio, la dorso de la kapo havas brunan makulon. La supraj partoj estas olivverdaj ĝis malhelbrunaj. La brusto kaj flankoj estas ruĝeckoloraj, kaj la ventro, pugo kaj vosto estas nigraj. La kruroj estas koralruĝaj, la fortika beko estas hele verdecflava (pli flava ĉebaze), kaj la okulirisoj estas ruĝaj. Ambaŭ seksoj estas similaj. La junuloj povas esti diferencigitaj pro sia pli senkolora aspekto, kaj la idoj havas nigran, lanugan aspekton, brunan kapon kaj nigran bekon. La subspecio *avicenniae* povas esti diferencigita pro sia plia malgrandeco, manko de bruna makulo ĉe la nuko, kaj ĝia malsupra dorso estas nuance iomete oliveca. La subaj partoj estas palaj.

Estante monogama birdo, paroj troveblas kune la tutan jaron. Dum la reproduktosezono, kiu kutime daŭras de marto ĝis aŭgusto, la Kajena aramido konstruas nestojn kiuj povas esti trovitaj sur plataj branĉoj kaj en densejoj, kutime ĉe altecoj inter 1 kaj 3 metroj. En tiuj nestoj, estas ovodemetado konsistanta el tri ĝis sep ovoj, kovataj de ambaŭ seksoj. La idoj kiuj eloviĝas estas frumaturaj, kapablaj moviĝi baldaŭ post eloviĝo. Ĉi tiu ralo manĝas ampleksan gamon de manĝaĵoj, de moluskoj ĝis semoj. Oni scias, ke ĝi manĝas ankaŭ fekaĵojn de gigantaj lutroj.

## Taksonomio kaj etimologio
Metita en la familio *Rallidae* — nome raloj — tiu specio estis dekomence priskribita kiel *Fulica Cajanea* fare de Philipp Ludwig Statius Müller, en sia verko de 1776 *Vollständiges Natursystem*. Müller bazis sian priskribon sur la bildo "Poule d’Eau de Cayenne" (Kajena akvoralo) fare de la franca natursciencisto kaj artisto Edme-Louis Daubenton en sia verko *Planches Enlumineés d’Histoire Naturelle*. Ĝi estis poste movita en la novan genron *Aramides*, nome arbarraloj, fare de Jacques Pucheran en 1845, kaj la specia epiteto estis ŝanĝita al *cajaneus*.

La Kajena aramido estas konsiderata frata specio kun la Blankventra aramido,  La nombro de subspecioj estas nedefinitiva, ĉar kelkaj fakuloj agnoskas ĝis naŭ, dum aliaj agnoskas nur du. Oni sugestis eĉ ke la subspecio *avicenniae* estu apartigita kiel propra specio, baze sur diferencoj en morfologio kaj alvokoj, kun spekulativoj ke la Sarakura aramido agadas kiel ekologia bariero inter ambaŭ subspecioj. La subspecioj, laŭ la Internacia Ornitologia Komitato, estas la jenaj:

* *Aramides cajaneus cajaneus*&nbsp;(Müller, 1776)&nbsp;— el Kostariko ĝis Kolombio, orienten tra Venezuelo kaj Trinidado ĝis Brazilo, kaj suden ĝis Norda Argentino kaj Urugvajo
* *A. c. avicenniae* Stotz, 1992&nbsp;— marborda sudorienta Brazilo

### Etimologio
La genronomo de la aramidoj —*Aramides*— estis derivita el la kombino de la genronomo *Aramus* kaj la greklingva vorto *oidēs*, "simila". Tio referencas al la simileco inter birdoj de la genro *Aramides* kaj la nura specio de la genro *Aramus*. La specia epiteto, *cajaneus*, referencas al la ĉefurbo de Franca Gujano, Kajeno. La subspecia epiteto *avicenniae* honoras la persan filozofon Aviceno.

## Referencoj 
Kategorio:Raledoj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko