Septimo Severo

**Septimo Severo ** aŭ **Lucius Septimius Severus Pertinax**  (Leptis Magna, 11-a de aprilo 146 - Eburacum, 4-a de februaro 211) estis romia imperiestro de 193 ĝis 211. Li estis la unua civitano el provinco, sen romia deveno, kiu supreniris la tronon. Post sia morto, li estis proklamita Divus fare de la senato.

De punika kaj berbera deveno, Severo sukcesis establi sin en la romia socio kaj eĉ havis prosperan politikan karieron, fariĝante guberniestro de Panonio. Post la morto de la imperiestro Pertinakso, la Pretora Gvardio vendis la tronon de la imperio al Didio Juliano, riĉa kaj influa senatano. Tamen, ekde la komenco de sia regado, Juliano alfrontis furiozan opozicion de la popolo kaj la armeo.

Profitante la malfortecon de la nova imperiestro, kelkaj provincaj guberniestroj, inkluzive de Severo mem, ribelis. Por anticipi siajn rivalojn en la sinsekvo, Severo marŝis kontraŭ Romo kaj detronigis Julianon, kiu poste estis ekzekutita laŭ ordono de la senato.

Post kelkaj jaroj da internaj militoj, en kiuj li devis alfronti Pescennius Niger en Sirio kaj Klodjo Albino en Gaŭlio, Severo sukcesis firmigi sian potencon kaj fondi dinastion, kiu eternigus siajn filojn, Ĵetan kaj Karakalon. Kvankam Ĵeta estis murdita baldaŭ post la morto de sia patro fare de sia pli aĝa frato.

Armee, lia regado karakteriziĝis per la bonsukcesa milito, kiun li faris kontraŭ la Partia Imperio, kio rezultis pri la repreno de Mezopotamio el la romia kontrolo. En ĉi tiu kampanjo, liaj soldatoj prirabis la urbon Ktesifono kaj vendis la postvivantojn kiel sklavojn. Post lia reveno al Romo, triumfa arko estis starigita por memorfesti ĉi tiun venkon. En siaj pli postaj jaroj, li devis defendi la limojn kontraŭ barbaraj atakoj, kiuj endanĝerigis la teritorian integrecon de la imperio. La ribeloj en Britanio estis aparte severaj, instigante Severon ordoni la plifortigon de la Muro de Hadriano.

Liaj rilatoj kun la Senato neniam estis bonaj, ĉar li fariĝis nepopulara inter la senatanoj pro la firmigo de sia potenco kun la subteno de la armeo. Li ordonis la ekzekuton de dekoj da senatanoj pro akuzoj pri korupto kaj komploto, kaj anstataŭigis ilin per viroj lojalaj al lia afero. Li dissolvis la Pretoran Gvardion kaj anstataŭigis ĝin per sia propra persona gvardio por certigi totalan politikan kontrolon kaj sian propran sekurecon. Dum lia regado, proksimume 50 mil soldatoj estis kampaditaj en la ĉirkaŭaĵoj de la imperia ĉefurbo. Kvankam lia avido pri potenco transformis Romon en militisman diktaturon, Septimo Severo estis tre populara inter la loĝantaro pro la fakto, ke li restarigis la laboreblecojn post la dekadencaj jaroj de la regado de Komodo kaj sukcesis deteni korupton.

[eta|maldekstre|400px|Septimo Severo sur sia mortlito apud sia filo [Karakalo de Jean-Baptiste Greuze (ĉ. 1769).]]

[eta|maldekstre|400px|Rekonstruado de la Arko de Septimo Severo, bildo de [:nl:Jan Goeree|Jan Goeree (1670–1731)]]

eta|maldekstre|400px|Septimo Severo eniranta Romon kun lia edzino.

eta|dekstre|400px|Septimo Severo, la unua afrika imperiestro de Romo, batalis militojn ekde Skotlando ĝis Sirio serĉante imperian stabilecon.

eta|dekstre|400px|La Batalo de Lugdunum okazis la 19-an de februaro 197.

eta|maldekstre|400px|La partiaj militoj de Septimo Severo.

## Biografio
## Originoj kaj cursus honorum
Severo estis de berbera kaj punika deveno per sia patro, Ĵeta (110-171), kiu akiris romian civitanecon en la 1-a jarcento. Lia patrino, Fulvja Pia (125-198), devenis de familio, kiu kombinis, per serio de geedziĝoj, italajn popolojn kun loĝantoj de Nordafriko. Ambaŭ branĉoj de la familioj konsistis el eminentuloj. Lia avo servis kiel prefekto de Leptis Magna antaŭ ol Tiberio estis konvertinta la urbon en kolonion regatan de unu sola viro. Severo naskiĝis en Leptis Magna, kie poste, kiam li fariĝis imperiestro, li konstruis palacon kiel monumenton al sia bonŝanco.

Li edziĝis al Julia Domna (164-217), arabanino el Sirio. Domna estis la filino de Julio Basiano  (140-217), ĉefpastro de la Templo de la Suno en Emezo. Du infanoj naskiĝis el ĉi tiu geedziĝo: Ĵeta kaj Karakalo.

La historiisto Kasio Diono priskribas lin kiel malaltan, sveltan, dikan kaj silenteman viron. Tamen, lia rapida politika tronascendo reflektas la prosperon, kiun ĝuis tiutempe la provinco Afriko Prokonsula, kaj ĝian integriĝon en la romian mondon.

Danke al unu el siaj kuzoj, kiu vizitadis la imperiestran kortegon, Severo forlasis Leptis Magna kaj iris al Romo kun la aĝo de 18 jaroj. Tie li servis en multaj civilaj kaj militaj postenoj. Li estis elektita kvestoro en Romo en 169, necesa paŝo por posta partopreno en la senato, kaj funkciis kiel provinca kvestoro en Sardio (171), insula regiono de Italio en la okcidenta Mediteraneo, 200 kilometrojn for de la itala duoninsulo.

Nomumita legato en 173, sendito aŭ trupoficiro, de la prokonsulejo en Afriko, Gajo Septimo Severo (175-212), li revenis al Leptis Magna kaj edziĝis (176) kun Pasja Marciana (145-185), kiu mortis seninfana. Li fariĝis pretoro (177), legiestro en Sirio (180-182) kaj estis nomumita guberniestro de Gallia Lugdunensis en 184, antikva regiono de Eŭropo kiu ampleksis la nunan Francion, parton de la belga teritorio kaj okcidentan Germanion. Vidviniĝinte, li edziĝis (187) kun Julia Domna, membro de grava sacerdota familio el Emeza, Sirio, kun kiu li havis la filojn Karakalo (188) kaj Geta (189).

Dum la regado de Komodo, li brile daŭrigis sian senatanan karieron kaj estis destinita dum kelka tempo al Gallia Lugdunensis, kie naskiĝis liaj du filoj.

Danke al la subteno de la prefekto de la Pretora Gvardio, Aemilius Laetus (m. 193), li akiris la postenon kiel legato de la provinco Supra Panonio, en kiu li ricevis la komandon de tri legioj por defendi la limon.

## Lukto por la trono: La jaro de la kvin imperiestroj
La 31-an de decembro 192, imperiestro Komodo estis deklarita malamiko de la senato kaj murdita de unu el siaj liberigitoj, Narcizo. Pertinakso estis elektita de la senato kiel la nova imperiestro post pagado de malavara donaco al la Pretoranoj.

Post sia surtroniĝo al la povo, la nova imperiestro rimarkis, ke la imperiaj kasoj estis malplenaj. Por revigligi la ekonomion, Pertinakso decidis forigi superfluajn elspezojn, pro kio li forigis la Pretoran Gvardion de la povo kaj trudis pli striktan disciplinon. Tri monatojn poste li estis murdita kaj sukcedis lin Didio Juliano, kiu akiris la tronon en aŭkcio direktita de la Pretora Gvardio, tiel venkante la bopatron de Pertinakso, Tito Flavio Sulpiciano (137-197).

Post la murdoj de Komodo (192) kaj Pertinakso (193), li venkis per forto la subtenantojn de Didio Juliano kaj estis proklamita imperiestro de siaj trupoj, ĵurante venĝi la morton de sia antaŭulo, eĉ aldonante Pertinakson al sia nomo.

Por kontraŭbatali Pescennius Niger, kiu estis proklamita imperiestro de la legioj de la Oriento, li marŝis en Italion, renkontante malmultan reziston, kaj, post kiam la plimulto de la senato subtenis lin, Didio Juliano estis mortigita kaj la Pretora Gvardio, kiu murdis Pertinakson, fuĝis.

Devante alfronti du rivalajn kandidatojn por la trono – Niĝer-on en la Oriento kaj Klodjo Albino en la Okcidento – li preferis provizore trompi ĉi-lastan asociante lin kun la trono, dum li iris al la Oriento por alfronti Niĝer-on, kiu fine estis venkita kaj mortigita en Antioĥio (194), urbo en suda Anatolio, la nuna Antakya.

Li severe punis mallojalajn urbojn kaj provincojn – precipe Antioĥion, kiu perdis parton de sia teritorio, kaj Bizancon, kiu daŭre rezistis eĉ post la morto de Niĝero, estante prenita de sturmo kaj prirabita – kaj komencis (195) la invadon de Mezopotamio, kie li submetis la Osroenojn, Adiabenojn kaj Kenidajn arabojn.

La 1-an de junio 193, la senato kondamnis Didio Juliano al morto, tiel pavimante la vojon por Severo, kiu prezentis sin en Romo kun sia armeo la 9-an de junio de tiu jaro. La murdisto de Juliano estis unu el la Pretora Gvardio, kiu alportis lin al la povo.

Alveninte en Romon, Severo invitis la Pretoran Gvardion al bankedo en sia tendaro. Tamen, kiam la Pretoroj alvenis, ili estis senarmigitaj de armeo de soldatoj de Severo, kiuj ekzekutis la murdistojn de Pertinakso. Severo anstataŭigis la Pretorojn per soldatoj el Panonio.

En la Oriento, Pescennius Niger, guberniestro de la provinco Sirio, rifuzis akcepti Severon kiel imperiestron. Lia propra armeo proklamis lin imperiestro, kaj li rapide akiris la subtenon de la provinco Egiptio. Severo tuj marŝis orienten kaj disbatis la sendisciplinan armeon de Niger. La decida batalo okazis ĉe Isos printempe de 194.

En Britanio, ekzistis multe pli grava minaco al la nova imperiestro. Klodjo Albino estis influa senatano el afrika deveno, kiu reascendis la forpasintan Pertinakson en la registaro de la insulo. Lia armeo estis multnombra kaj tre bone trejnita, konsekvenco de jaroj da milito kontraŭ la skotaj triboj. Severo lerte repaciĝis kun Albino ofertante al li la titolon Cezaro kaj la konsulejon en 194.

Tamen, en 195, post kampanjo kontraŭ la Partia Imperio, Severo proklamis Albinon publika malamiko.

Ĉi-lasta transiris la Manikan Markolon en 196 estre de ĉirkaŭ 40 mil soldatoj. La decida Batalo de Lugdunum okazis unu jaron poste proksime de la samnoma urbo. Post la batalo, en kiu Severo kaj liaj legioj venkis, Albino eskapis, memmortigante sin baldaŭ poste.

Severo ordonis senvestigi la korpon de sia malamiko por ke ĉevalo povu piedpremi ĝin. Lia kapo estis sendita al Romo kaj lia korpo estis ĵetita en la riveron Rodano. La edzino kaj infanoj de Albino estis murditaj baldaŭ post ricevo de la novaĵo. Pliaj 29 senatanoj, kiuj subtenis lin, estis brutale ekzekutitaj.

Firmiginte sian potencon, Septimo Severo prenis la nomon Pertinakso, proklamis sin filo de Marko Aŭrelio, kaj kreis fikcian genealogion, kiu retroiris reen al Nerva.

## Lia regado: militaj aspektoj
La regado de Septimo Severo havis markitan militan karakteron, reflektitan en multaj mezuroj faritaj de la imperiestro, kiel ekzemple la anstataŭigo de la Pretora Gvardio per la Panoniaj legianoj.

Inter 197 kaj 199, serio da sukcesaj kampanjoj estis faritaj kontraŭ la Partia Imperio, rezultigante la establon de la nova provinco Mezopotamio. Post la konkero de la urbo Ktesifono, dum kies sieĝo mortis ĉirkaŭ 100 mil homoj, la romianoj konfiskis la partiajn trezorojn.

Severo dediĉis la sekvajn kvin jarojn al la organizado de la administrado de la nova provinco, kies establon la irana popolo vidis kiel uzurpon de sia teritorio, kaŭzante malkonkordon kun la Imperio.

Severo konis la malfacilaĵojn de la soldato ĉar li mem spertis ilin, kaj tial li efektivigis serion da rimedoj por plibonigi ilian vivkvaliton:

* Li konsiderinde pliigis la salajrojn de la soldatoj, kio kaŭzis malekvilibron en la imperiaj financoj kaj la ekonomio.

* Li plibonigis la "annona militaris" oficiale organizante ĝin kiel institucion. La aĉeto kaj bontenado de ekipaĵo kaj provizoj estis la respondeco de la soldatoj, dum transportado estis la respondeco de la administrado de Septimo Severo.

* Li realĝustigis la civilan statuson de la militistaro. Fakte, ĝis la regado de Klaŭdio, soldatoj ne povis forlasi la tendaron dum daŭris iliaj jaroj da servo. Tial, ili devis ne havi familion dum certa nombro da jaroj, depende de la korpuso al kiu ili apartenis, tiele, la Pretoroj dum 15 jaroj, la legianoj dum 20 jaroj, kaj la helpaj trupoj dum 30 jaroj. Klaŭdio reformis la sistemon por permesi al soldatoj forlasi la tendaron kiam ili ne estis deĵorantaj, tiel faciligante por ili fondi familion; tamen, ili ne rajtis edziĝi aŭ rekoni siajn infanojn antaŭ ol fini sian servotempon. Severo permesis al militistoj formaligi sian geedzecan vivon.

* Li fondis militajn altlernejojn kaj kreis tri novajn suplementajn legiojn, pliigante la militistaron de la Imperio je ĉirkaŭ 10%. Li establis novajn militajn honorojn, rajtigante oficirojn porti oran ringon, privilegion antaŭe rezervitan al kavaliroj.

## Lia Regado: Civilaj Aspektoj
Kvankam la milita karaktero de la imperiestro estis nekontestebla, oni observis firmigon de la civila povo, direktita tra lia akompanantaro.

Fakte, la imperiestron ĉirkaŭis grava kortego konsistanta el italoj, afrikanoj el Tunizio, kelkaj marokanoj, alĝerianoj, kaj ankaŭ tiuj devenantaj el Sirio:

* La imperiestron ĉirkaŭis kelkaj juristoj kiel Plaŭtiano (150-205), pretora prefekto sperta pri juraj aferoj kaj apartenanta al riĉa familio el Leptis Magna.

* Severon helpis advokatoj kiel Ulpiano (170-228) aŭ Papiniano (142-212), ankaŭ spertuloj pri juraj aferoj. Ulpiano estis pretora prefekto de Septimo Severo kaj Papiniano de lia posteulo, Aleksandro Severo(208-235).

* Kelkaj filozofoj kiel Flavio Filostrato estis parto de la kortego de la imperiestro, kiu iom post iom ekforlasis la stoikan filozofion, superregantan en la 3-a jarcento. Stoikismo baziĝis sur la ĉeesto de dio super ĉio kaj la ideo, ke la homo devas regi siajn impulsojn. Post la malkresko de la Stoikismo, disvastiĝis Novplatonismo, severa kredo pli proksima al kristanismo.

* La vojaĝoj de Severo, entreprenitaj inter 199 kaj 203, same kiel tiuj orienten, resumas la civilan agadon de la imperiestro:

* En Sirio, de kie devenis lia edzino, Severo kreis du novajn provincojn por malpezigi la laborŝarĝon de la guberniestro kaj malhelpi puĉon, dividante la armeon sidantan en la provinco en du.

* En Afriko, Severo oficiale establis la provincon Numidion, vizitis Egiptujon, kie li omaĝis la tombon de Aleksandro la Granda, kaj vojaĝis supren laŭ Nilo ĝis Tebo. Egiptujo estis reorganizita kiel aŭtonoma provinco, kun la rajto establi siajn proprajn instituciojn.

Fine, en 203, la imperiestro revenis al Romo.

Septimo Severo konstruigis serion da gravaj konstruaĵoj:

* En Romo, la imperiestro plibeligis la sudan flankon de la Palatina Monteto konstruante monumentan fontanon nomatan Septizodium, dediĉitan al la sep ĉefaj steloj. Krome, la imperiestra palaco estis vastigita, kaj komenciĝis la konstruado de tio, kio poste estus konata kiel la Varmbanejoj de Karakalo. Multaj konstruaĵoj difektitaj de la incendioj okazintaj fine de la regado de Komodo estis restaŭrigitaj, inkluzive de: la Templo de la Paco, la Teatro de Pompejo, la Portiko de Oktavio kaj la Arkoj de Nerono.

Lia naskiĝurbo estis dotita per multaj monumentoj: la Forumo de Severo, la Baziliko de Severo kaj haveninstalaĵoj.

Septimo Severo modifis la strukturon de la registara organizo de la imperio:

* La direkto de la apelaciaj kortumoj estis transdonita al la prefektoj de la pretorejo, funkcio antaŭe plenumita de la imperiestro. Per ĉi tiu reformo, la prefektoj de la pretorio ricevis tre gravan rolon en la imperia civila administrado.

* La senpaga distribuado de olivoleo estis starigita, aliĝante al la tradicia distribuado de tritiko al la plebanoj.

## Morto
Por firmigi sian sinsekvon, Severo edzigis sian filon Karakalon al Fulvia Plaucila (189-212), filino de la pretora prefekto Gajo Fulvio Plaŭtiano. Tamen, la rilatoj inter la geedza paro baldaŭ malboniĝis.

Plautiano estis akuzita pri ŝtatperfido fare de la centestroj en 205, verŝajne subaĉetita de Karakalo. Severo asasinigis lin, kaj Plaucila estis malliberigita sur la insulo Lipari.

Li organizis ekspedicion al Britanio (207) por batali kontraŭ la Kaledonianoj, kunprenante sian edzinon kaj du infanojn, kaj restis tie ĝis sia morto (211) en Jorko, post sukcese efektivigi plurajn kampanjojn en la nordo, kun la deziro vastigi la romian kontrolon sur la tuta insulo.

Ambaŭ armeoj plenumis serion da bataloj ĝis 209 sen atingi decidan venkon. Por sekurigi la nordan limon de la Imperio, Severo plifortigis la Muron de Hadriano.

Maltrankvila pri la mensa malstabileco de Karakalo, li faris Ĵetan (209) Cezaro, dua komanda posteno post la imperiestro. Lia lasta konsilo al siaj filoj, sur sia mortlito, estis: "Ne batalu unu kontraŭ la alia, donu monon al la soldatoj kaj malestimu ĉiujn aliajn."

Tre malfortigita de podagro, Severo retiriĝis al Jorko, kie li mortis la 9-an de februaro 211, en la aĝo de 65.

Kiel reganto, li pruvis esti saĝa administranto kaj reformisto, kaj subtenanto de obeo al la leĝoj; tamen, pro lia ŝanĝiĝema temperamento, lia nefleksebla laboretiko, kaj lia politiko vastigi la limojn de la Imperio, li fariĝis malfacile juste taksebla figuro.

## Nomŝanĝoj
146 — Naskiĝis kun la nomo Lucius Septimius Severus.
193 — Li estas nomita imperiestro, kaj lia nomo ŝanĝiĝas al Imperator Caesar Lucius Septimius Severus Pertinax Augustus.
195 — Alprenas la familian nomon Pius; Imperator Caesar Lucius Septimius Severus Pius.
195 — Post lia venko sur la urbo Adiabeno kaj sur la popoloj de Arabio; Imperator Cezaro Lucius Septimius Severus Pius Pertinax Augustus Arabiabic Adiabenicus.
198 — Post lia venko sur la Partia Imperio; Imperator Cezaro Lucius Septimius Severus Pius Pertinax Augustus Arabe Adiabenicus Parthicus Maximus.

209 — Post lia venko sur la Kaledonianoj; Imperator Cezaro Lucius Septimius Severus Pius Pertinax Augustus Arabe Adiabenicus Parthicus Maximus Britannicus Maximus.
211 — Je lia morto li estis nomita; Imperator Caesar Lucius Septimius Severus Pius Pertinax Augustus Arabice Adiabenicus Particus Maximus Britannicus Maximus, Pontifex Maximus, Tribuniciae Potestatis XIX, Imperator

Por la unua fojo, la Imperio estis en la manoj de provincano, romia civitano, sed el berbera familio el Leptis Magna, en Tripolio, kaj kiu konservis fortan ligon kun afrikanoj. (...) La apero de la unua afrika imperiestro — pri kiu oni diris, ke li estis "la venĝo de Hanibalo" — inaŭguris kvardekjaran periodon de granda graveco por la posta historio de Romo.

Severo savis la Imperion el anarkio kaj trudis serion da politikaj, ekonomiaj, militaj kaj sociaj reformoj post lia surtroniĝo al la povo. Lia persona temperamento kaj la influo de lia medio formis la urbon, ĝiajn instituciojn, kaj eĉ la imperian kulturon mem. Jen kion germanaj historiistoj nomas "Spätantike", kaj ni nomas la "Malfrua Romia Imperio".

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj la 11-an de aprilo
Kategorio:Mortintoj la 4-an de februaro
Kategorio:Naskiĝintoj en 145
Kategorio:Mortintoj en 211
Kategorio:Naskiĝintoj en la 2-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 3-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Kategorio:Mortintoj en Italio
Kategorio:Romiaj regantoj
Kategorio:Romiaj militistoj
Kategorio:Romiaj imperiestroj
Kategorio:Historio de Italio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.roman-emperors.org/sepsev.htm  Septimius Severus (193-211 A.D.), en *DIR* (1998).
* http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Historia_Augusta/Septimius_Severus*.html Vivo de Septima Severo
* http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/74*.html Libro 74

Kategorio:Romiaj imperiestroj