Baden-Baden

**Baden-Baden** (foje esperantigita kiel Badeno, kvankam tio ankaŭ estas nomo de historia (federacia) lando) estas eksterdistrikta urbo kaj konata banloko en la federacia lando Baden-Virtembergo de Germanio. Fine de  ĝi havis  loĝantojn.

 portas la kromnomon "rozurbo".

## Etimologio 
La urbo estis romia urbo en la romia provinco Germania Superior, havis la nomon *Aquae* (plurale banoj) kaj estis, krom la romiaj legianoj, plejparte setlita de keltoj kaj la ĝermana tribo sueboj (komparu la vorton ŝvaboj). Sendube la romia urbo ekzistis antaŭ la jaro 198, ĉar el tiu jaro  konserviĝis ŝtona vojindikolo al la urbo *res p(ublica) Aqu(ensis)*. En la 210-aj jaroj la imperiestro Karakalo konstruigis en la urbo *Aquae* vastajn termobanejojn, kaj ĝis plej malfrue la jaro 282 (kiam mortis la romia imperiestro Probo) la tuta regiono, kiun Tacito nomis *agri decumates*, estis sub armea kontrolo de la ĝermana tribo alemanoj, ne plu de la Romia Imperio. 

En la moderna germana lingvo, Baden estas substantivo kun la signifo "banado" sed Baden, la originala ĝermanlingva nomo de la urbo, estas la traduko de la latina formo *Aquae* kaj devenas de pli frua plurala formo de Bad ("bano"). La urbo en la mezepoko germanlingve nomiĝis Baden, sed pro klara kompreno oni ofte nomis ĝin "Baden en Baden", por distingi ĝin de Baden (Aŭstrio) aŭ Baden (Svislando). En 1932 la nomo de la urbo estis oficiale ŝanĝita al Baden-Baden.

### Nomo en Esperanto 
La esperantigita nomo de la urbo laŭ Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (PIV), *Badeno*, nuntempe estas evitinda, ĉar ĝi devenis de ĝia malnova germana nomo "Baden", kiu jam ekde 1932 estis anstataŭigita de "Baden-Baden". Dum Esperanto-aranĝoj en Baden-Baden (ekzemple la Trilanda Renkontiĝo de GEJ en 2005 kaj la BAVELO-Seminario en 2006), oni ne esperantigis la nomon de la urbo.

## Geografio 
Badener Höhe (esperante= altaĵo de Badeno) estas monto en la norda Nigra Arbaro sur la teritorio de Baden-Baden kaj Forbach. Kun alteco de 1002,5 m ĝi estas la plej alta punkto en la urbo Baden-Baden.

## Turismo 
Vizitindaĵoj estas la tn. *Trinkhalle* (trinkfontano), *Kurhaus* (kuracloko)*,* *Friederichsbad* (kuracloka banejo), malnova fortikaĵo, *Festspielhaus* (operejo) Neues Schloss (nova kastelo), Altes Schloss (malnova kastelo), florĝardeno *Lichtentaler Allee,*

## Fotogalerio 

Dosiero:Baden-Baden 10-2015 img37 Pump house.jpg|Trinkhalle - Trinkfontano en Baden-Baden
Dosiero:Baden baden 2016 0010.jpg|Kurhaus, la kuracbanejo de Baden-Baden
Dosiero:Baden-Baden Rosengarten.jpg|Rozoĝardeno en Baden-Baden
Dosiero:Baden-Baden-Stiftskirche-122-von Schlossterrasse-1981-gje.jpg|*Stiftskirche* - preĝejo en Baden-Baden
Dosiero:Baden-Baden-Stadtmuseum-18-2017-gje.jpg|Urba muzeo de Baden-Baden
Dosiero:Trinkhalle Baden-Baden.jpg|*Trinkhalle* (trinkfontano) - Baden Baden
Dosiero:Baden-Baden, Festspielhaus am Ernst-Schlapper-Platz.jpg|Festspielhaus, operejo en Baden-Baden
Dosiero:Baden-Baden-Friedrichsbad-01-Suedost-gje (cropped).jpg|Friederichsbad, kuraca banloko en Baden-Baden
Dosiero:Baden-Baden-Altstadtblick-08-mit Neuem Schloss-gje.jpg|Neues Schloss (nova kastelo) en Baden-Baden
Dosiero:Russische Kirche Bad (fcm).jpg|Rusa ortodoksa preĝejo en Baden-Baden
Dosiero:Casino-baden-baden.jpg|Kazino en Baden-Baden

centra|senkadra|990x990ra|Panorma vido super Baden-Baden

## Famuloj 
* Reinhold Schneider, verkisto
* Karola Meeder (n. 1964), germana filmreĝisorino
* Pierre Boulez (1925-2016), franca komponisto restadis en Baden-Baden
* Vera Glagoleva (1956-2017), rusa filmreĝisorino, mortis tie

## Partneraj urboj 
* 20px Menton (Francio) de 1961
* 20px Moncalieri (Italio) de 1990
* 20px Karlovy Vary (Ĉeĥio) de 1998
* 20px Jalto (Ukrainio) de 2000

## Literaturo 
(eo) Baden kaj la nova balneologia arkivo, radioprelego de d-ro Arthur Baur, SRI 1991-020-B-2

(de) Volkmar Eidloth: *Baden-Baden, europäische Kurstädte und das Welterbe der UNESCO. Grundzüge einer länderübergreifenden gemeinschaftlichen Bewerbung (Baden-Baden, eŭropaj banurboj kaj Monda Heredaĵo de Unesko. Bazoj de translima komuna aspiro.),* en: *Denkmalpflege in Baden-Württemberg*, 42. jarkolekto 2013, Heft 3, paĝoj 134–144 (surrete)

## Vidu ankaŭ 
Kastelo Hohenbaden

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Pliaj informoj pri la urbo por vojaĝantoj ()

## Referencoj 

Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Baden-Virtembergo
Kategorio:Kuraclokoj de Germanio