open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Latio

**Latio** ( ) estas regiono en centra parto de Italio. 

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas la itala ĉefurbo Romo. 

Ĝi limas norde kun Toskanio kaj Umbrio, oriente kun Markio, Abruco kaj Moliso, sude kun Kampanio kaj okcidente kun Tirena Maro. Ĝia nomo devenas el antikva popolo de Romio, t.e. la **latinoj**.

*Lazio* ankaŭ estas nomo de grava futbala teamo de Romo.

## Nomo 
La nomo "Latio" () verŝajne devenas de la latina vorto *latus*, kun la signifo de *ebena*, celante la malgrandan ebenaĵon ĉirkaŭ la Tibero (la vorto havis plurajn signifojn).

De "Latio" devenas la nomo de Latinoj, la popoloj al kiu apartenis la fondintoj de Romo.

## Geografio 
maldekstre|eta|Surfaco de Latio per altimetraj zonoj

### Montoj kaj ebenaĵoj 
Latio kuŝas en centra Italio, inter Apeninoj (oriente) kaj la Tirena Maro (okcidente).

La orienta parto enhavas kalkoŝtonajn montojn, kies ĉefaj pintoj plejparte estas ĉ.2000m altaj.

Pli okcidente estas pluraj aroj de montetoj, parte marnaj, parte kalkoŝtonaj, kaj parte vulkandevenaj. Estas ankaŭ pluraj krateraj lagoj, postrestaĵoj de antikvaj vulkanoj, ĉiuj nuntempe malaktivaj.

Apud la marbordo estas malgrandaj ebenaĵoj, kiuj iam estis plejparte marŝaj.

### Riveroj kaj lagoj 
Nordan kaj centran Lation trairas la rivero Tibero, historie tre grava.

La rivero Liri fluas tra suda Latio kaj faras poste limon inter Latio kaj Kampanio.

En Latio estas 6 krateraj lagoj, el kiuj la plej granda estas la Lago de Bolsena (113 km²).

Apud la suda marbordo estas duonsalaj lagoj, inter 1 kaj 4 km².

En la montara parto estas kelkaj artaj lagoj, ekzemple la Lago del Salto (10 km²).

### Ĉefaj urboj 
Sekvas listo de la urboj kun plej da loĝantoj.

## Historio 
## Vidindaĵoj 
Gravas en tiu regiono granda nombro de monumentoj, precipe de romia epoko kaj naturaj vidindaĵoj kiel la Lago Bolsena.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo ()
* indikoj pri la vorto en reta etimologia vortaro ()
Linus Torvalds

**Linus Benedict TORVALDS**  (naskiĝis en 1969) estas svedlingva finnlandana komputilsciencisto loĝanta en Usono. Li estas fama unuarange pro tio, ke li iniciatis la kernon de la mastruma sistemo Linukso (*Linux*), kiun li kreis en 1991 kiel studanto ĉe la Universitato de Helsinko. Li magistriĝis en 1996 en la sama universitato, kiu jam en 2000 atribuis al li honoran doktorecon.

Li ankoraŭ gvidas kaj ordigas la laboron pri Linukso (kiel "bonvola diktatoro"), sed nun multaj aliaj personoj kontribuas al la kerno.

En 1997 Torvalds transloĝiĝis al Silicia Valo en Kalifornio, Usono, kie li eklaboris ĉe la kompanio Transmeta. En 2003 li forlasis Transmeta-n por dediĉi sian tempon plene al la Linuksa kerno.

Kvankam Torvalds estas de Finnlando, kaj rigardas sin kiel finnon, lia denaska lingvo estas la sveda.

La persona bonŝanco-pupo de Torvalds estas la pingveno *Tux*, kiu estas modelo por la vaste uzata simbolo de Linukso en ties uzanto-komunumo.

## Verkaro 
En la angla lingvo:
* Linus Torvalds, David Diamond: "Just for Fun : The Story of an Accidental Revolutionary, New York, HarperBusiness", 2001, ISBN 0-06-662072-4
Franca traduko:
* Linus Torvalds kun David Diamond: "Il était une fois Linux: L'extraordinaire histoire d'une révolution accidentelle" , OEM, 2001, ISBN 2-7464-0321-8
Alilingvaj tradukoj (almenaŭ sveda, finna, germana kaj itala) ekzistas.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cs.helsinki.fi/u/torvalds  Malnova hejmpaĝo de Linus Torvalds 
* http://catb.org/~esr/faqs/linus "La senbrida respondaro pri Linus Torvalds" (angle kaj en kelkaj aliaj lingvo)
* http://www2.educ.umu.se/~bjorn/mhonarc-files/obsolete/msg00000.html  La fama mesaĝo "Linux estas arkaika" de Andy Tanenbaum, januaro 1992 (angle).

Kategorio:Usonaj programistoj
Kategorio:Finnaj programistoj
Kategorio:Linukso
Kategorio:Svedlingvaj finnlandanoj
Kategorio:Pioniraj komputikistoj
Kategorio:Finnaj ateistoj
Kategorio:Finnaj blogistoj
Kategorio:Usonaj ateistoj
Kategorio:Usonaj blogistoj
Kategorio:Finndevenaj usonanoj
Kategorio:Helsinkanoj
Kategorio:Eksterlandaj svedoj
Limburgo (Belgio)

La belga provinco **Limburgo** estas la plej orienta provinco de la regiono Flandrio kaj situas okcidente de la rivero Mozo; ĝi disdividiĝas en la tri administrajn distriktojn Haselto, Maaseik kaj Tungro. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La ĉefurbo estas Haselto.

Same kiel en la nederlanda parto de Limburgo oni ankoraŭ parte parolas la limburgan, kaj ekzistas la partio *Limburgs Belang* (Interesoj de Limburgo) kiu pledas por unueca kaj sendependa Limburgo.

## Informoj 
* Surfaco: 2422&nbsp;km²
* Provinca ĉefurbo: Haselto
* Plej gravaj akvovojoj: Demer, Jeker, Dommel

La municipo Voeren [VUren] estas enklavo sen tera kontakto al la resto de Flandrio; disigas ĝin de tiu la suda pinto de Nederlando, ĉirkaŭ Maastricht.

## Municipoj 
La tabelo ordigeblas per klako de la simbolo Dosiero:sort both small.svg.

|}

## Konataj limburganoj 
* Willy Claes, politikisto, ĝenerala sekretario de NATO 1994-1995

## Vidu ankaŭ 
* Limburga fromaĝo
* Limburgo (Nederlando)

## Eksteraj ligiloj 
*  


Kategorio:Provincoj de Flandrio
Kategorio:Provincoj de Belgio
Legendo

**Legendo** (el la latina, «legindaĵo») estas rakonto pri malnovaj okazaĵoj, en kiu la historiaj faktoj estas intermiksitaj kun imagitaj mirindaĵoj. La termino signifas “io, kio indas legi”. En mezepoko ĝi estis prezentita en formo de la “vivo de sanktuloj” aŭ religi-didaktikaj rakontoj. En folkloro tradicie eniris kiel popolaj rakontoj pri mirakloj kaj heroaĵoj, perceptita de rakontanto kaj aŭskultanto kiel kredinda. En moderna literaturo preskaŭ ĉiu verko baziĝas sur poeta elpensaĵo, tamen pretendas je vero.

## Specoj de legendo 
* urba legendo

## Vidu ankaŭ 
* Ahasvero
* Bermuda triangulo
* Mitologio (mitaro), Mitologio, Mitologio (scienco)
* Mito
* Martiro
* Ora Legendo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fordham.edu/halsall/basis/delehaye-legends.html 
* http://stud.hsh.no/lu/norsk/vidsteen/segner/leserute.htm  
* http://izbornyk.narod.ru/hrushukr/hrush111.htm 
* http://www.textanalyse.dk/Definition%20myte,%20sagn,%20legende%20og%20saga.htm  


Kategorio:Literaturo
Kategorio:Folkloro
La limo inter Eŭropo kaj Azio

[eta|Ŝildo inter la regionoj [Sverdlovska provinco kaj Permja regiono tie kie la supozita limo interkontinenta]]
Kvankam Eŭrazio estas unu kontinento, oni tradicie dividas ĝin en Eŭropon kaj Azion pro historiaj kaj kulturaj kialoj. Tamen, la preciza difino de la limo inter tiuj du mondpartoj estas jam delonge diskutata. Precipe restas malkonsento pri la pozicio de la limo inter la Nigra Maro kaj la Kaspia Maro. Ekzistas kvin ĉefaj vidpunktoj inter geografoj:

# Laŭ unua vidpunkto limo inter du mondpartoj koincidas al tiu de fizika-geografiaj unuoj (Kuma-Maniĉa linio) kaj sekve tuta Kaŭkazio situas en Azio.
# Limo inter Eŭropo kaj Azio trapasas laŭlonge de Granda Kaŭkaza montoĉeno. Ĉi-tiu versio baziĝas sur diverseco en klimataj kondiĉoj. Ĉi-okaze Norda Kaŭkazio okazas en Eŭropo kaj la suda - en Azio (krom malgrandaj teritorioj de Azerbajĝano kaj Kartvelio).
# Limo inter du mondpartoj trapasas laŭ riveroj Rioni, Kvirila kaj Mtkvari, kiuj dividas Kartvelion en du egalaj partoj. Ĉi-tiu vidpunkto apartenis al Herodoto, antikva greka historiisto.
# Objektive aspektas versio pri tio, ke la limo trapasas laŭlonge de Malgranda Kaŭkaza montaro. En ĉi-kazo norde de la limo restas Kartvelio kaj tuta Norda Kaŭkazio, t.e. teritorioj kun pejzaĝoj de eŭropa tipo.
# Limo inter Eŭropo kaj Azio trapasas laŭ ŝtata limo de iama Sovetunio. Laŭ ĉi tiu "pure politika" variaĵo tuta Kaŭkazio apartenas al Eŭropo.

Kiel oni vidas, (1) kaj la (5) estas ekstremaj vidpunktoj dum la aliaj estas kompromisaj solvoj. Estas fakto, ke kulture kaj politike Kaŭkazianoj estas eŭropanoj (interalie tiel klasifikas ilin ĉiuj internaciaj organizoj, nur UEA trovis originalan solvon: ĉe ĝia hejmpaĝo oni povas vidi Kartvelion en Azio, Armenion en Eŭropo, Azerbajĝanon nenie), tamen laŭ la opinio de multaj, geografie la tuta Kaŭkazio apartenas al Azio.

Por simpligi, en la Esperanta Vikipedio oni taksis la rusiajn partojn de Kaŭkazio parto de Eŭropo, la ekster-rusiajn kiel parto de Azio.

## Vidu ankaŭ 
[eta|Monumento giganta en [Pervouralsk]]
* Eŭrazio
* Azio
* Eŭropo

## Eksteraj ligiloj 
* Граница между Европой и Азией в районе Екатеринбурга
* Граница Европы и Азии
* Граница Европа-Азия
* Где проходит граница между Европой и Азией? (журнал «Вокруг света» от 1959 года)
* Ландшафтно-историческая экспедиция «Урал — граница Европы и Азии» в 2010 году

Kategorio:Geografio
Linio

La vorto **linio** (vico de sinsekvaj aĵoj) havas diversajn signifojn:

* Linio (geometrio) -- geometria kaj ĉiutaga termino por aŭ rekta aŭ kurba linio
* Rekto aŭ rekta linio -- unudimensia objekto
* Trafiklinio (kiel fervojlinio, metrolinio, aŭ eĉ sentraka buslinio)
* Linio teksta
* Novlinio
* Ĉefa parto de armeo aŭ floto, de kiu dependis la sorto de batalo.

## Vidu ankaŭ 
* Lineo
Lieno

[eta | Loko de la lieno en la [homa korpo.]]
Formita kiel malstreĉita pugno kaj situanta sub la maldekstra flanko de la diafragmo, la **lieno** estas la plej ignorata kaj miskomprenita el ĉiuj organoj. Ĉu ne, ni ofte legas pri iu en aŭtomobila akcidento aŭ lukto kiu rompis la lienon kaj do la lieno estas elprenita (per operacio nomita splenektomio) kaj la vivo daŭras. Kion ni ne legas estas ke splenektomiitaj homoj poste havas problemojn de neelteneblaj bakteriaj infektoj de la sango (nomitaj sepseco). Kion tio sugestas pri la funkcio de la lieno?

La lieno ricevas sangon de arterio branĉiĝanta de la aorto. Pasinte tra la labirinteca maŝaro da etaj angioj, la sango plu iras al la lieno. La angiojn de la lieno ĉirkaŭas nestoj de B-limfocitoj – ĉefe de la memora speco. Dum la sango malrapide moviĝas tra la lieno, ĝin monitoras T-ĉeloj por iuj ajn invadaĵoj. Se iu suspektita ĉelo aŭ molekulo rimarkiĝas, ĝi estas prezentata al la rezidantaj B-ĉeloj por trovi komplementan memora B-ĉelo. Kiam komplementa B-ĉelo aktiviĝas, la ĉelo dividiĝas rapide kaj ekproduktas antikorpojn direktatajn kontraŭ la invadanta antigeno.

La lienaj sangangioj estas ankaŭ ene tegitaj de makrofagoj kiuj glutas kaj digestas rubon en la sango, kiel ellaciĝintajn ruĝajn sangĉelojn kaj trombocitojn. En malsano kiel mononukleozo, la makrofagoj en la lieno iĝas troaktivemaj kaj kaptas grandan nombron de blankaj sangĉeloj. Dume, la lieno ŝvelas kaj povas eĉ rompiĝi.

Dosiero:Gray1188.png|
Dosiero:Horse spleen laparoscopic.jpg|
Dosiero:Abdomal organs body.svg|
Dosiero:Spleen2.png|

## Vidu ankaŭ 
* Imuna sistemo

## Eksteraj ligiloj 
*  Spleen Diseases (Lienaj Malsanoj)
*  Figure 38.3 The visceral surface of the spleen. (Figuro 38.3 La viscera surfaco de la lieno)

Kategorio:Glandoj
Litero

**Litero** estas la plej malgranda memstara grafika elemento kun propra son-valoro (aŭ nura efiko al ĉirkaŭstaraj literoj) de alfabeto.
La plej disvastigitaj literoj venas de la latina alfabeto kun ties postaj aldonoj, sed multaj famaj literoj ankaŭ havas grekan fonton. En kelkaj religiaj sistemoj, menciinde en la juda Kabalo, literoj havas simbolan signifon. En multaj alfabetoj la literoj povas reprezenti numeralojn. Ofte la unuopaj literoj havas propran nomon (ekzemple en la greka alfabeto kaj en la runaj alfabetoj), alikaze, ili nomatas laŭ sia sonvaloro (+ vokalo ĉe konsonantoj).
Esperanto estas kutime skribata per Esperanta alfabeto.

## Vidu ankaŭ 
* Majusklo
* Minusklo
* Tipografio
* Silabo
* Ideogramo
* Ofteco de Esperantaj Literoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.typolexikon.de/b/buchstabe.html  

Kategorio:Alfabeto
La Mondanoj

eta|300px|Reklambildkarto de la Mondanoj

**La Mondanoj** estas Esperanta rokmuzikgrupo, fondita en 1983. Origine ĝi konsistis el:

* Carsten KINDERMANN (basgitaro, kantado)
* Tom WUNDERLICH (gitaro, kantado)
* Marcus WESCHE (drumo, kantado)
* Aaron KOENIG (ĉefkantado, gitaro)

Post furoraj koncertoj dum diversaj junularaj aranĝoj ili en 1987 interrompis sian komunan muzikadon. Al la mondo ili postlasis la koncertan registraĵon dum la aranĝo JER en Mezőkövesd, Hungario en 1985, kaj ilia kanto *Muskola belulino* eniris la kompilaĵon Vinilkosmo-kompil' 1 eldonitan en 1995.
La kantisto de La Mondanoj Aaron Koenig eldonis soloalbumon en 1989 kun la titolo *Aaron brazilumas esperante*, registritan en Brazilo, kun muzikaranĝoj de Flávio Fonseca.

La Mondanoj rebandiĝis en 2023. Ili preparas novajn koncertojn kaj registradojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Radio 3ZZZ, 6 Sep 2004 - "Muskola belulino" troviĝas ĉe la fino de la elsendo.
* Muskola belulino Teksto kaj traduko en la angla.
* Facebook.com/lamondanoj

Mondanoj
Mondanoj
Lančov

**Lančov** estas municipo en Ĉeĥio, en suda Moravio, apud digolago de Vranov. Vivas ĉi tie  ().

## Somera Esperanto-Tendaro 
Apude troviĝas Somera Esperanto-Tendaro, festanta en 2012 sian 60-jariĝon. La tendaron organizas ĉiujare Esperanto-klubo Třebíč. De komence tie staris nur tendoj, sed proksimume antaŭ dudek jaroj pro higienaj motivoj (la lago estas rezervujo de trinkakvo) la Registaro malpermesis tendojn kaj necesis konstrui kabanojn (tamen restis la tradicia nomo "tendaro"). La iniciatintoj estis Theodor Kilian kaj Pavel Sittauer, kiu ĝin organizas ĝis nun.

Matene okazas lingva instruado, posttagmeze naĝado, boatado, sportado, ekskursoj al kasteloj Vranov, Bítov, ruino Cornštejn, aŭ al Vieno.

Dum socialismo estis la tendaro plenplena dum ĉiuj tri etapoj sole de esperantistoj, nun la ekonomia premo devigis la organizantojn instrui ankaŭ la anglan, germanan, francan, rusan, hispanan, desegnadon, ŝakon k.s.
La kabanaro estas ĉirkaŭita de arbaro, la lago troviĝas eble 100 m malproksime.

Adreso por interesatoj: **Esperanto, 674 01 Třebíč, Ĉeĥio**

## Loĝantaro
## Vidindaĵoj 
* Preĝejo de sankta Magdaleno

Ĉe la golfo de Lančov troviĝas tri someraj infanaj tendaroj:
* Somera infana tendaro Arbaroj Znojmo
* Somera Esperanto-tendaro Lančov aranĝata de Esperanto Třebíč konata kiel SET Lančov
* Somera infana tendaro Svitap


Kategorio:Municipoj en distrikto Znojmo
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Znojmo
Kategorio:Setlejoj sur Dijo
Kategorio:Setlejoj en Jeviŝovica montetaro
Limoĝio

**Limoĝio** (, ) estas regiono ĉirkaŭ la urbo Limoĝo en centr-okcidenta parto de Francio. Ĝi konsistas el 3 departementoj: Corrèze, Creuse, Haute-Vienne. Ekde januaro 2016, ĝi iĝis parto de la regiono Nova Akvitanio.

Ĉefurbo de la regiono estas **Limoĝo**, france *Limoges*. Inter pliaj aparte gravaj urboj menciindas Guéret, Tulle kaj Brive. ISO-kodo de la regiono estas FR-L (la litero "L" ne rilatas al la komenca litero de Limoĝio, sed estas laŭalfabete disdonita).

## Esperanto 
Bulteno Babilemo sen limoj kvarfoje jare por la regiono.

Adresoj 

Dosiero:Limousin map.png|Situo de la regiono Limoĝio en Francio
Dosiero:Blason région fr Limousin.svg|Blazono de la regiono Limoĝio
Dosiero:Carta dau Lemosin.svg|Plej gravaj urboj kaj urbetoj de *Limoĝio* (okcitanlingve)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cr-limousin.fr  
* http://www.art-contemporain.20fr.com 
* http://www.tourismelimousin.com/fr  
* Los lexics lemosins dau Chapeu Leksikoj en Limoĝa lingvo


Kategorio:Regionoj de Francio
Somera Palaco

La **Somera Palaco**, kie Ĉing-dinastiaj imperiestroj kaj iliaj edzinoj somerumis, troviĝas ĉirkaŭ dek kilometrojn nordokcidente de la urbo Pekino, Ĉinio.

Allogite de la ĉarmaj naturaj pejzaĝoj de la loko, oni konstruis tie halojn kaj templojn jam antaŭ centoj da jaroj. En 1750 oni faris grandskalan konstruadon al la loko. Stariĝis tie la ĝardeno Ĉingjijŭan, kiu enkorpigis la esencon de ĉinaj famaj ĝardenoj. La ĝardeno estis poste alinomita Jihejŭan, kiun ni kutime nomas Somera Palaco. Bedaŭrinde, la ĝardeno estis dufoje prirabita kaj detruita de fremdlandaj invadantoj en 1860 kaj 1900. Dufoja riparado estis farita poste, sed pro tio, ke al la registaro de Ĉing-dinastio mankis monrimedoj, iuj konstruaĵoj ne povis restariĝi.

Entenante Ŭanŝoŭ-monton kaj Kunming-lagon, la parko kovras areon de 290 hektaroj, kies tri kvaronojn okupas la lago. Diversaj konstruaĵoj dislokiĝas sur la montdeklivo kaj ĉirkaŭ la lago. Sur la lago vidiĝas longa digo kaj tri insuletoj, kiuj simbolas la tri surmarajn femontojn en ĉina mito.

La parko ĝenerale dividiĝas en kvar partojn:

1. La palacaj konstruaĵoj post la fronta pordo Donggong, kun Ĵenŝoŭ-halo kiel la ĉefa, iam servis al imperiestroj por politika aktivado. Tie troviĝas ankaŭ imperiestraj loĝdomoj, scenejo k. a. Inter ili estas Leŝoŭ-halo, en kiu loĝis la imperiestra patrino Ciŝji, la fakta reganto super Ĉinio en la jaroj 1861-1908, kaj Julan-halo, kie Ciŝji iam apartigis la imperiestron Gŭangŝju disde la ekstera mondo.

2. La pli-ol-700-metra Longa Koridoro interligas la grandnombrajn konstruaĵojn antaŭ Ŭanŝoŭ-monto kaj sin prezentas kiel la ĉefa vizitindejo de la parko. Sur la fronta deklivo de la monto staras aro da elegantaj konstruaĵoj unu super alia en vico, komencita de la portalo Pajjun en la mezo de la Longa Koridoro kaj kronita per Foŝjang-turo. Interalie troviĝas ankaŭ Pajjun-halo, la templo Ĝihujhaj, la Bronza Pavilono ktp.

3. Malantaŭ la monto prosperas densaj arboj kaj zigzagas vojetoj. Suĝoŭ-rivero (aŭ la tiel nomata Malantaŭ Lago) fluas malrapide laŭ la montpiedo. En la lastaj jaroj grupo da templaj konstruaĵoj rekonstruiĝis meze de la montdorso kaj malfermiĝis al la publiko. Oriente troviĝas Ŝjeĉjujŭan, delikata kaj ĉarma ĝardeno konstruita imite al la ĝardeno Ĝjiĉangĵuan en la suda urbo Uŝji.

4. Kunming-lago sterniĝas antaŭ la monto kaj estas zorgeme dekoraciita. Ĉe la okcidenta digo staras 6 pontoj en malsamaj formoj. Sur la 3 insuletoj troviĝas pavilonoj kaj kioskoj. La orienta digo interesas la vizitantojn per bronza bovo, Ĝiĉun-pavilono k.a., kaj de tie la Deksepspana ponto, 150 metrojn longa, kondukas al insuleto en la lago.

Somera Palaco
Kategorio:Konstruaĵoj en Ĉinio
Lando

**Lando**, ĝenerale, estas teritorio, eventuale kun interna kaj apuda aera kaj akvaj spacoj, rezultinta de ia dividado de geografia estaĵo, kun difinita aŭ difinata limo, ofte asociita al la nocioj ŝtato, nacio kaj regado kaj tiam kutime suverena.

Laŭ politika-geografia vidpunkto, tio estas teritorio havanta difinitajn limojn kaj ŝtatan suverenecon. En tiu senco, lando estas sinonimo por **regno** kaj **ŝtato**. Ekzemploj de lando estas Kanado, Francio, kaj Japanio.

Ekzistas ankaŭ landoj kun limigita suvereneco kaj kolonioj aŭ dependaj teritorioj, kiuj estas okupitaj, administrataj kaj ekspluatataj de aliaj ŝtatoj. Ekzemploj de dependaj teritorioj estas Saint-Martin, Tokelao, kaj Usonaj Virgulininsuloj.

## Proverboj 
Ekzistas 4 proverboj pri lando (sed neniuj pri ŝtato) en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof. 

* 
* 

* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de sendependaj ŝtatoj
* Enklavo
* Landinsulo

## Eksteraj ligiloj 
### En Esperanto 
* *Landoj kaj lingvoj* de Bertilo Wennergren kaj Martin Weichert kaj en kopio
* La landoj de l' tero en Monato

### Alilingve 
* *The World Factbook* , de CIA (angle)
* Country Reports , retskipo por esploro pri landoj kaj similaj temoj 
* Landoj, Ŝtatoj kaj Nacioj  kiel temo de About.com
Literaturpremioj

* Nobel-premio pri literaturo

* Premio Georg Büchner (germana literaturpremio)
* Literaturpremio de la Nordia konsilio
* Friedenspreis des Deutschen Buchhandels (Pacpremio de la germana librokomerco)
* Premio Booker
* Premio Cervantes (hispanlingva)
* Literatura Premio Mao Dun
* Premio Nadal
*  (irlanda lingvo)
* Premio Planeta
* Premio Pulitzer
* Ingeborg-Bachmann-premio, germanlingva
* Premio Goncourt (franclingva)
* Premio Médicis (franclingva)
* OSIEK-premio
* Ernst-Willner-premio, germanlingva
* Certamen poeticum Hoeufftianum, latinlingva
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.unca.edu/~moseley/prizes.html  
* http://book.awardannals.com/genre/all 
* http://www.bekroondeboeken.nl 
* http://www.literaireprijzen.nl
LL

**LL**, antaŭminuskle **Ll**, minuskle **ll**, estas litero de la Kimra alfabeto kun la prononco , ĝis 1994 ankaŭ konsiderata memstara litero en la Hispana (kie ĝi nun kutime enlistiĝas kiel *l+l*) kun la prononco  kaj la nomo *elle*.

LL simple estas literigo de duobla L (*LL*).

*LL* aperas post *L* en Kimra aboco-sinsekvo, kaj en malĵusaj Hispanaj vortaroj (en ĵusaj kiel Esperante, antaŭ *lm*).

Kategorio:Latinaj digrafoj
Loire-Atlantique

**Loire-Atlantique** (jen france, prononco [], bretone *Liger-Atlantel*) aŭ **Atlantika Luaro** estas departemento (n-ro 44) de okcidenta Francio. Ĝi estas unu el la kvin departementoj de la regiono Luarlandoj, sed historie apartenas al Bretonio. Komence de la jaro  en la arondismento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Ĝia nomo venas de la rivero Luaro, kiu trairas ĝin, kaj de ĝia situo ĉe la Atlantika Oceano.

La departemento entute enhavas 212 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Nantes
* arondismento Saint-Nazaire
* arondismento Châteaubriant-Ancenis (kun ĉefurbo Châteaubriant, ĝis marto 2015 ekzistis plia arondismento Ancenis)

## Ĉefaj urboj 
* Nanto (france *Nantes*, bretone *Naoned*):  loĝantoj.
* Saint-Nazaire (bretone *Sant-Nazer*):  loĝantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Loire-Atlantique

## Eksteraj ligiloj 
* Departementa konsilio de Loire-Atlantique
* Prefektejo de Loire-Atlantique


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Bretonio
Kategorio:Departementoj de Francio
Luiziano

**Luiziano** (angle *Louisiana* [lu-IZ-i-AN'-a]) estas usona subŝtato. Ĝi fariĝis la 18-a subŝtato de Usono je la 30-a de aprilo 1812.

Eŭropaj influoj kaj etna diverseco distingas Luizianon el la aliaj ŝtatoj. Kiam ĝi eniris la Union, ĝi kunportis francan leĝsistemon kaj dulingvecon, kiuj ankoraŭ ekzistas tie.

La kulturoj de Afriko kaj Francio kunmiksiĝis kun la indiĝenoj en Luiziano kaj kreis riĉan kulturon kiu estas fama pro, interalie, siaj muziko kaj kuirarto. Vidu: Kaĵunoj

La lokaj registar-dividoj de Luiziano nomiĝas angle *parish* (paroĥo), sed estas pli-malpli la sama afero kiel la (**kantonoj**) de aliaj usonaj ŝtatoj.

**Ĉefurbo:** Baton Rouge 
**Plej granda urbo:** Nov-Orleano

*TTT-ejo de Luiziano en la angla http://www.state.la.us* 

eta|maldekstra|120px|Luiziano en 1800
## Historio: Akiro fare de Usono 
Ĉirkaŭ 1800 Luiziano estis franca kolonio kaj etendiĝis de la Golfo de Meksiko ĝis la limo de Kanado; ĝia areo estis la 15-oblo de la nuna. Usono deziris akiri la regionon ĉirkaŭ Nov-Orleano; sed en 1803 Francio ofertis vendi ĉiom. Je la  Usono aĉetis la teritorion je 60 milionoj da francaj frankoj.

## Lingvoj
La kaĵun-franca lingvo estas unu el tri variantoj aŭ dialektoj de la franca lingvo parolata unuavice en la Usona ŝtato Luiziano, aparte en la sudaj paroĥoj. Aliaj luizianaj francaj dialektoj inkluzivas la napoleonan francan kaj la kolonian aŭ Bieneg-Societan francan, parolatajn unuavice en la paroĥoj Orleans, S-ta Bernard, S-ta Tammany, S-ta Karlo, S-ta Johano la Baptiste, Jefferson, Okcidento Bâton-Ruĝigilo, Pointe-Coupée, Avoyelles, S-ta Mary, Iberia kaj S-ta Landry. La kaĵuna franca ne estas la sama kiel la luiziana kreol-franca.

## Bildaro 

Dosiero:RefineryNearNewOrleans.jpg|Nafto-rafinejo ĉe New Orleans

## Servoj 
* Suda Universitato

## Vidu ankaŭ 
* Franca Luiziano
* Kaĵun-franca lingvo
* Kaĵunoj
* Luiziana sekeco de 2023
* Uragano Katrina

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.louisiana.gov Oficiala subŝtata retejo de Luiziano
* http://www.state.la.us  Alternativa adreso de tiu retejo
* http://quickfacts.census.gov/qfd/states/22000.html  Informoj de la censa oficejo

Kategorio:Subŝtatoj de Usono
La Kompanoj

**La Kompanoj** estas muzika grupo ĉirkaŭ Marcel Redoulez el Bordozo, Francio, fondita en 1990.

Unu de la muzikistoj, Thierry Faverial, intertempe eldonis soloalbumon. Ĝi nomiĝas *Duone* kaj enhavas tri kantojn kiuj ankaŭ troviĝas sur "Survoje".

*La Kompanoj* (teatro- kaj kanto-trupo de la grupo Esperanto Gironde) instigas surstratan publikon kunkantadon de famaj francaj kanzonoj tradukitajn en Esperanton.

Por la 100a UK okazinta en Lillo, Francujo, en 2015, La Kompanoj, akompanate de korusanoj de tuta Francujo, prezentis la grandan spektaklon de la Nacia Vespero antaŭ spektantaro de pli ol 2800 esperantistoj. Ili ankaŭ muzike procesiis surstrate kaj disdoninte libretojn kun la tekstoj kantigis la preterpasantojn sur la Operplaco.

Laŭ la projektoj la grupo konsistis el diversaj gemuzikistoj, nome por la 100a UK: Famo (Fabrice Morandeau) por la voĉo kaj akordiono, Fransoazo (Françoise Noireau) por la 5 korda violono, Bernard Legeay por la suzafono, Pjer Bouvier por la gitaro kaj kontrabaso kaj Pierre Libbrecht por la dua gitaro.

En 2018 La Kompanoj eldonis KD-on de tradukitaj kantoj de Brel.

## Diskaro 
* 1999 - *Survoje*

## Eksteraj ligiloj
* Jen la retejo de la grupo: http://lakompanoj.free.fr/spip.php?rubrique4
* Intervjuo en Lillo, 100a UK, 2015: https://www.youtube.com/watch?v=lxrYvJ9Ivx0
* La Kompanoj (Interreta Arĥivo) - Biografieto kaj MP3-dosieroj ĉe MusicExpress
* https://www.vinilkosmo-mp3.com/fr/component/tags/tag/la-kompanoj.html

Kategorio:Esperantaj muzikaj grupoj
Kategorio:Francaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1990
La Porkoj

**La Porkoj** estas rokmuzika grupo de Alejandro Cossavella, formita en Argentino.

## Diskaro 
* 1999 - *Ŝako*
*#Hieroglifoj
*#Kia nokto
*#La vivon varmigas la sun'
*#La ŝaman'
*#La mesaĝoj sekretaj
*#Mirinda mondo
*#Ene de l' milito
*#Ok delfenoj
*#Jen

## Vidu ankaŭ 
* Strika Tango

Kategorio:Esperantaj muzikaj grupoj
Kategorio:Argentinaj muzikaj grupoj
Kategorio:Rokmuzikaj grupoj
Ligaturo

300px|border|dekstra
**Ligaturo** estas kundesegnaĵo (aŭ "ligo", kp. la vorto mem) de pli ol unu skribsigno (ideogramo, litero ktp.) al ununura grafika simbolo.
Ofte la nova simbolo tiom ŝanĝiĝis, ke oni ne facile rekonas la praajn erojn, ekzemple Ø havas la saman originon kiel Œ, nome O + E. Multaj literoj havas ligaturan originon, kvankam oni ne plu konsideras ilin ligaturoj: W (el V+V aŭ U+U), Æ (A+E), Œ (O+E). *Æ* estas ligaturo en latino, sed ne en la lingvoj Dana, Anglosaksa ktp.

Konataj ligaturoj por Esperanto-legantoj povas esti **&**, kiu devenas de la Latina vorto *et* (aŭ *εt*) "kaj", kaj **@**, devenante de la Latina vorto *ad* "al, ĉe".

Ĝenerale ligaturo anstataŭas apudajn literojn kiam ili havas komunajn elementojn. Ligaturo estas subaro de pli ĝenerala klaso de kuntekstaj formoj. Kunteksta formo estas kiam la formo de litero dependas je la kunteksto (ĉirkaŭaj literoj, ĉu ĝi estas je la fino de vorto aŭ linio, ktp).

Ofta ligaturo estas "ﬁ" (fi). Pro tio ke la punkto super "i" konfliktas kun la maŝo de la "f", kiam ili aperas apude, ili kombiniĝas al unuopa figuro kun la punkto ensorbita en la "f"-n.

Ligaturoj en eŭropaj alfabetoj estis unue uzitaj de mezepokaj skribistoj por konservi spacon kaj rapidigi skribadon. Fruaj karaktro-tiparoj uzis ligaturojn por imiti la aspekton de manskribaĵoj. Kiel kompostado pli kaj pli aŭtomatiĝis, ligaturoj eksmodiĝis, krom en la plej bonaj "belartaj" presejoj. Sed lastatempe pro la apero de perkomputila kompostado, estas pli kaj pli facile uzi ligaturojn. Ekzemple, la komputila programo TeX ebligas la aŭtomatan uzadon de ligaturoj kiel "ff", "fi", "fl", "ffi", kaj "ffl". Aliaj ligaturoj inkluzivas "ĳ" (ij), kaj "ﬆ" (st).

Oni povas rigardi la korean alfabeton (*hangul*) kvazaŭ ĉiu silabo estus ligaturo.

La kvadrata formo de alfabeto glagolico faciligis ligaturojn, tiel ke ĝi estas la alfabeto en kiu pli da ili estis uzataj (ne kalkulante la korean).

Dosiero:Ligature drawing.png|
Dosiero:Ampersand.png|
Dosiero:Szlig.png|
Dosiero:Ligatures.png|

## Aliaj projektoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.orbitals.com/self/ligature/ligature.htm 
* http://www.ualberta.ca/~sreimer/ms-course/course/abbrevtn.htm
* http://rosendorf.us/blogdorf/archive/2005/12/21/1302.aspx  
* http://www.typography.com/catalog/requiem/italicligs.html 

Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Lingvo
Latinameriko

[eta|dekstra|450px|Mapo de latinamerikaj landoj (hispanaj, portugalaj kaj francaj). [Belizo ankaŭ havas grandan hispanlingvan homaron.]]

**Latinameriko** (hispane *América Latina* aŭ *Latinoamérica*; portugale *América Latina*; france *Amérique latine*) estas populara termino por tiuj partoj de Ameriko, kie la ŝtatlingvoj latinidas, do esence, estas aŭ la hispana, la portugala aŭ la franca.

Latinameriko ampleksas Meksikon en Nordameriko, ĉiujn landojn de Centra Ameriko krom Belizo (anglalingva), multajn landojn de Antiloj, kaj ĉiujn areojn de Sud-Ameriko krom Gujano (anglalingva), Falklandoj (anglalingvaj) kaj Surinamo (nederlandlingva).

Oni neniam kunkalkulas franclingvajn teritoriojn de Usono kaj Kanado, ekzemple Kebekio. Tio eble montras, ke la prefikso *Latin-* ne nur indikas lingvon, sed ankaŭ kulturon kaj vivmanieron.

La koncepton "Latinameriko" enkondukis francoj (*Amérique Latine*) por pravigi la intervenon de la franca imperiestro Napoleono la 3-a en Meksiko. Komparu Iberameriko.

**Portugala Latinameriko (aŭ "Luzitan-Ameriko"):**

* Brazilo

**Franca Latinameriko:**

* Franca Gujano
* Gvadelupo
* Haitio
* Martiniko

**Hispana Latinameriko (aŭ "Hispanameriko"):**

* Meksiko
* Kubo
* Porto-Riko
* Domingo
* Gvatemalo
* Honduro
* Salvadoro
* Nikaragvo
* Kostariko
* Panamo
* Kolombio
* Venezuelo
* Ekvadoro
* Peruo
* Bolivio
* Ĉilio
* Paragvajo
* Argentino
* Urugvajo

## Kulturo 
* Latinamerika kuirarto
* Nova latinamerika kanto

## Vidu ankaŭ 
* Alianco por la Progreso
* Centra Ameriko
* Komunumo de Ŝtatoj Latinamerikaj kaj Karibaj
* Komunumo Sudamerika de Nacioj
* Konkero de Ameriko
* Latinamerikaj dancoj
* Merkosudo
* Roza tajdo
* *Saludos Amigos*

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de la Komunumo de la Andoj  (angle kaj hispane)
* Latinameriko kreis zonon de komuna komerco Artikolo de la BBC (angle).
* Koncilio pri aferoj de la Okcidenta Hemisfero (angle).
* Pri la instruado de Latinamerikaj studoj  (angle).
* La Eŭrropa reto pri Latinameriko  Informoj kaj studoj pri Latinameriko (hispane).


Kategorio:Hispanameriko
Lupaj truoj

:*Vlčí jámy alidirektas ĉi tien. Ne konfuzu tiun ĉi artikolon kun Vlčí Jámy.*
:*Estas ankaŭ Vlčí.*

**Lupaj truoj** (ĉeĥe *Vlčí jámy*) nun estas protektata natura memorindaĵo. Ĝi enhavas du "kanjonojn" - restaĵojn de la minejoj Wolfgang kaj Georgo. Tie videblas la t.n. "grota glacio": dum somero la varma aero ne descendas; nur vintre tien descendas pli peza malvarma aero ege malvarmiganta restintan akvon. Ĉar la meznombra temperaturo en ĉi tiu regiono estas malalta (ekz. nur ), ankaŭ dum somero tie oni povas vidi glacion. Laŭ malnovaj referaĵoj en la jaro 1813 oni prenis tie 6 veturilojn da glacio por flegi vunditojn el la batalo de nacioj apud Lepsiko kontraŭ Napoleono la 1-a de Francio.

Unu kanjono proksimume 200 m longa, ie 40 m larĝa kaj profunda ĝis 25 metrojn estas minejo Wolfgang (origine profunda ĝis 70 m). En la kanjono oni minis stan-ercon ĝis falo de la plafonoj en koridoroj. Tiel estiĝis "Wolfpinge" - "Truo de Lupoj" aŭ "Lupejo". En la kanjono videblas restaĵoj de la minej-koridoroj.

Unu groto estas t.n. "Glacia groto", ĉar tie eĉ dum somero videblas glacio.

La instrua vojo "Lupaj Truoj" (aŭ "Truo de lupoj", "Nesto de lupoj", "Lupujo") - estis malfermita en la jaro 1975. Ĝi ne estas nur naturscienca, sed informas vizitantojn ankaŭ pri kulturaj kaj teknikaj memorindaĵoj.

## Pluaj fotoj

Blatenský vrch 2014 xy 23.JPG|Turisma vojo en Lupaj truoj
Vlčí jámy srpen 2020 (4).jpg|Lupaj truoj
Horní Blatná, vlčí jámy 02.jpg|Lupaj truoj
Vlci jama1.jpg|Lupaj truoj

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Naturmemorindaĵoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Geologiaj lokoj en Regiono Karlovy Vary
Kategorio:Protektitaj areoj en Ercmontaro
Kategorio:Geoparko Egerio
Kategorio:Teknikaj memorindaĵoj en Regiono Karlovy Vary
Kategorio:Potůčky
Kategorio:Minado de stano en Ĉeĥio
Labirinto de la mondo kaj paradizo de la koro

**Labirinto de la mondo kaj paradizo de la koro** estas amara satiro de la fama eduksciencisto kaj propagandanto de la ideo de internacia lingvo Johano Amoso Komenio (1592-1670) verkita en la komenco de la tridekjara milito (1623). Junulo antaŭ elekto de sia profesio volas unue trarigardi la Mondon. Tuj aliĝas al li du gvidantoj, Scivolemo kaj Iluzio; la unua lin tiras per brido, la alia surnazigis al li okulvitrojn, tra kiuj ĉio aspektas bele, sed ili ne sidas bone sur lia nazo kaj li povas el sub ili vidi la realon. La Mondo mem estas granda ronda urbo kun ses precipaj stratoj: en la unua loĝas familioj, en la dua metioj, en la tria sciencoj, en la kvara religioj, en la kvina soldatoj kaj en la sesa regantoj. La junulo trarigardas la unuopajn stratojn kaj estas terurita, kiom da falseco ekzistas en la familia kaj profesia vivo de homoj, eĉ en la religioj. Fine de la urbo staras Kastelo de Fortuno: la blinda Fortuno kaptas hazarde personojn, kiuj ne meritas honorigon, kaj metas ilin en sian kastelon, por fari ilin feliĉaj kaj senmortaj. En la centro de la urbo sur granda placo troviĝas Kastelo de Saĝeco, reĝino de la Mondo. La junulo el sub la okulvitroj vidas, ke la Saĝeco en la realo estas malsaĝeco. Terurita li forkuras el la urbo kaj fermas sin en sia koro, kie li fine trovas paradizon en interparolo kun Kristo. La verko en koncizigita formo estis esperantigita kaj aperis en libro *Lumo en Tenebroj* de František Kožík (biografio de Komenský, kun fragmentoj el lia verkaro, 1992).

## Eksteraj ligiloj 
* *Lumo en Tenebroj* en la katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* *Lumo en Tenebroj* en "Katalogo Erfgoedbib" (*LibraryThing*)

Kategorio:Literaturo
Kategorio:Satiroj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1623
Lum-eliganta diodo

eta|dekstra|Diverskoloraj lumeligantaj diodoj
**Lum-Eliganta Diodo** aŭ **LED** estas duonkonduktanta aparato, kiu elsendas malkoheran optikan radiadon al la antaŭa direkto. La koloro dependas je la uzita materialo, kaj povas esti videbla aŭ infraruĝa.

LED-oj havas multajn uzojn. Videblajn LED-ojn oni uzas kiel indikilojn sur multaj specoj de elektronikaj aparatoj kaj en movant-mesaĝaj paneloj. Infraruĝajn oni uzas en teleregataj aparatoj por elsendi la signalojn.

Inkandeskaj aŭ gas-elektraj lumsistemoj estas malalte efikaj kompare kun LED-oj, do ekzistas eblo ŝpari per uzi LED-ojn.

Lastatempa progreso estas la kreado de LED-oj, kiuj povas elsendi bluan lumon. Oni povas uzi bluajn LED-ojn kune kun jam ekzistantaj ruĝaj kaj verdaj LED-oj por krei blankan lumon.

## Blankaj LED-oj 
[eta|Evoluo de la maksimuma elmetita [lumo de vendataj LED-oj.]]
eta|Led-lampo en ampola formo uzebla anstataŭ inkandeska lampo
LED-oj bezonas tre malmultan energion po lumeno. Post kiam nun ankaŭ blankaj LED-oj estas liverataj, ili estas kreskante uzataj por anstataŭi klasikajn inkandesklampojn, kiuj transformas tre grandan parton de la elektra energio ne en lumon, sed en varmon. La plej laste (2010) atingitaj rezultoj estas 250 lm/W (lumenoj por vato).

La avantaĝoj de LED, krom bonega efikgrado estas
* longa vivdaŭro, pli ol 10 000 horoj kontraŭ ĉ. 1000 horoj de inkandesk-lampoj
* toleraj kontraŭ fortaj skuoj

Ĉar elektro estas speciale multekosta en aŭtomobiloj, kaj ĉar ankaŭ la kostoj de la ŝanĝo de difektiĝintaj lampoj estas multekosta, uzo de LED-oj en ili estas tre avantaĝa.

## Vidu ankaŭ 
* Lumkoloro

## Literaturo 
* **M. G. Craford** Visible light-emitting diodes: Past, present, and very bright future |MRS Bulteno|Volumo=25|Numero=10|Jaro=2000|Paĝoj=27–31 (angla)
* **E. Fred Schubert** Light-Emitting Diodes |Eldonejo: Cambridge University Press | Jaro = 2003 | ISBN 0-521-53351-1

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Lumo
Kategorio:Lumfontoj
LED (apartigilo)

**Led** aŭ **LED** havas plurajn signifojn:

* **LED** kiel mallongigo por **Lum-Eliganta Diodo**
* **Led** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
* **Led Zeppelin**
* **Lum-Elsenda Diodo**
* **Ledo**
* **Gilbert Ledon**
* **Symilde Schenk Ledon**
Demotiko

**Demotiko** estas la "popola" formo de la moderna greka lingvo. Kompare al la klasika greka, ĝi estas gramatike simpligita kaj prenis multajn vortojn el la turka, la slavaj lingvoj kaj la latina lingvo. Ĝi ne firme estis la oficiala lingvo de Grekio ĝis 1975, kiam demokratio revenis al Grekio.

La malsamo inter la demotika kaj la klasika greka lingvo estas simila al la malsamo inter la franca lingvo kaj la latina.

Ankaŭ estis greka dialekto parolita en Egipto nomata *demotika*.

**Vidu ankaŭ:** la katarevusa

Kategorio:Greka lingvo
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Katarevuso

[eta|Atakta de [Adamantios Korais|Adamántios Koraïs, la unua moderna greklingva vortaro]]
**Katarevuso** estis la "pura" formo de la moderna greka lingvo, kiu estis la oficiala lingvo de Grekio dum 1830-1975 (plejparte). Ĝi estis la greka de politiko, klerigado, juro, religio, oficialaj dokumentoj kaj alta kulturo, sed ĝi ne estis la popola lingvo de la strato, la demotika. La demotika estas pli turka, pli simpla ol katarevuso, sed ankaŭ pli malsimila al la klasika greka.

Katarevuso estas iasence literatura lingvo kaj planlingvo kiu estis kompromiso inter la popola lingvo kaj la lingvo de Platono. Ĝi estis purisma, atikisma reformo de la demotika. Ĝi ankaŭ estis reakcio kontraŭ jarcentoj de turka rego super la grekoj.

La reĝoj, tiranoj kaj la eklezio favoris katarevuson, kaj la demokratoj favoris la demotikan, do la demando pri lingvo estis ankaŭ demando politika. En 1975 demokratio firme revenis al Grekio kaj la demotika fine venkis katarevuson, kiu fariĝis mortinta lingvo.

## Vidu ankaŭ
* Adamantios Korais
* la demotika
* Moderna greka

Kategorio:Greka lingvo
Kategorio:Lingva purismo
Ontario (lago)

]]
La lago **Ontario** (, ) estas unu el la grandaj lagoj de Nordameriko. Ĝi havas areon de 19 477&nbsp;km². La urboj Toronto, Hamiltono, Sankta Katarino kaj Kingston en Ontario kaj Roĉestro en Novjorkio estas sur ĝiaj bordoj.

## Nomo 
La nomo de tiu lago deriviĝas de ontarí:io, Hurona vorto kiu signifas grandan lagon. La kanada provinco, Ontario, nomiĝis laŭ la lago.

Antaŭ ol la lago nomiĝis per ĝia nuna nomo, iuj mapoj nomis ĝin alie. En mapo kreita en 1662-1663, ĝi nomiĝas "Lac Ontario ou des Iroquois", kaj pli malgrande "Ondiara". Franca mapo kreita en 1712 de Jean-Baptiste de Couagne (nun tiu mapo estas en la Kanada Muzeo de Civilizo) nomis ĝin "Lac Frontenac". Irokaj (Haudenosaunee) homoj nomis ĝin "Skanadario".

## Geografio 
La kanalo Welland estas kanalo por navigado situa en Ontario (Kanado), kiu konektas la lagon Ontario kun la lago Eria.

## Eksteraj ligiloj 
* Lago Ontario, Waterkeeper 

## Bildaro 
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Lagoj en Ontario
Kategorio:Lagoj en Nov-Jorkio
Kategorio:Grandaj Lagoj
Kategorio:Ontario
Louis Braille

**Louis BRAILLE** (franca prononco: [lwi bʁɑj]; naskiĝis la 4-an de januaro 1809 en Coupvray apud Parizo, mortis la 6-an de januaro 1852 en Parizo) estis franca edukisto, muzikisto, inventinto de tuŝa lega kaj skribsistemo kiu portas lian nomon, kaj kiu estis kreita por uzo de blinduloj. 

Kiel eta infano li pro akcidento blindiĝis. La ege inteligenta kaj scivolema knabo pro tio ne perdis sian kuraĝon; la sola afero, kiu tamen daŭre afliktis lin, estis la fakto, ke li povis ĝui literaturon nur aŭskultante voĉlegadon.

Kiel lernanto en Pariza blindullernejo Braille eksciis pri tiel nomata nokta skribo inventita de la artileria kapitano Charles Barbier por la transdono de militaraj mesaĝoj dum mallumo. La principo de tia palpebla skribo estis tute bona, sed por la praktika uzo ĝi estis tro komplika. La juna Braille do ŝanĝis la silaban sistemon al litera kaj reduktis la nombron de punktoj po signo de dek du al ses. En 1825 lia skribo estis preta kaj en 1839 Braille kreis muziknotojn laŭ la sama sistemo.

Kvankam la skribo montriĝis simpla kaj facile lernebla, ĝi longtempe estis forte kritikata. La finan venkon de sia invento Braille, kiu en 1852 mortis de tuberkulozo, ne plu povis sperti.

## Esperanto kaj brajlo 
La skribo de *Braille*, laŭ la inventinto nomata "Brajlo", ankaŭ ekzistas en Esperanta versio. La Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj (LIBE) zorgas pri la kreo kaj disvastigo de brajlaj publikaĵoj en Esperanto.

En la jaro 2009 Internacia Ekzamena Komisiono de UEA kaj ILEI proponis regularon por ekzamensesioj por blinduloj. Tio okazis en la jubilea jaro 200 jarojn post la naskiĝo de Braille. Samjare tiu regularo estis aprobita de la du Komitatoj de UEA kaj de ILEI.

## Vidu ankaŭ 
* Morsa kodo
* Panteono de Parizo
* 9969 Braille

## Eksteraj ligiloj 
* Louis BRAILLE: Teksto de lia sistemo (1839 Originala, Franca)  
* Biografio 
* La Vivo de Louis BRAILLE - Reĝa Nacia (Instituto, Indtituto) por la blinduloj 
* Louis BRAILLE: Vivo kaj laboroj  

## Referencoj 
Kategorio:Blinduloj
Kategorio:Francaj inventistoj
Kategorio:Inventintoj de skribsistemoj
Kategorio:Entombigitoj en la Panteono de Parizo
Kategorio:Mortintoj en 1852
Kategorio:Naskiĝintoj en 1809
Urbodomo de Jáchymov

eta|la urbodomo dumvintre
La **urbodomo de Jáchymov** situas en la supra parto de la urboj. Post riĉiĝo de la urbo gajnis la urba konsilantaro en la jaro 1531 la domon de grafo Jeronimo Šlik por du mil or-moneroj.

La domo estis aranĝita por urbodomo, sed ĝi estis detruita kune kun aliaj proksimume dek kvin domoj dum granda incendio en la jaro 1538. Tial estis ekkonstruita la nova - nuntempa urbodomo en la jaroj 1540-1543, kun grandaj keloj kaj kun saksa-tipa portalo. Duan fojon ĝi forbrulis en la jaro 1782. Post tiu ĉi incendio la origina turo estis malaltigita, sed pli poste denove plialtigita je ligna balkono - ambito.

Sed la nupto-salono (iam scenejo de diboĉaj kaj gajaj edziĝ-festoj de la ministoj) jam ne estis renovigita. En la jaroj 1783-1784 estis la urbodomo aranĝita en klasika stilo laŭ projekto de F. Hager. Poste en la jaro 1901 estis alkonstruita la dua etaĝo kaj la urbodomo plialtigita. Hodiaŭ ĝi konsistas el tri partoj kun la turo situanta inter la norda alo kaj centro.

El la antikva riĉa ornamo restis nur la portalo. Ĝi estas parte ankoraŭ gotika, sed kun renesanca bordero. Ĝi estas ambaŭflanke
ornamita per duonkolonoj kaj rondaj seĝoj.

El la origina konstruaĵo el la jaroj 1540-1543 ankoraŭ postrestis la ĉirkaŭ-muroj de la kort-pordego kaj de kelkaj fenestroj kaj de la fenestraj benkoj.

Sub la domo estas grandega kelaro, kiu estas parte super nivelo de la strato.

La **norda alo** kun du salonoj estis destinita por la solenaĵoj; en la meza parto estis oficejoj kaj en la **suda alo** estis arestejo kaj provizejo.

El la interna ekipaĵo restis nur kelkaj objektoj, ekz.:
- tabulo fandita el fero - estas nun en muzeo, kun reliefo bildiganta invadon de la soldatoj el la fortikigita urbo - ĝi iame estis uzata apud forno.

- En la muzeo estas konservita bildo de grafo Pachter - busto en efektivaj dimensioj. En la dekstra mano la grafo tenas ministan hakilon.

En la urbodomo estis konservataj memoraĵoj de 1a unua pastro kaj historiisto de la urbo Johano Mathesius, lia ĉapelo kaj bastono - nuntempe ankaŭ ili estas en la muzeo.

En muzeo de libroj en Zďár nad Sázavou estas konservataj restaĵoj de la latina lernejo de Jáchymov - tiel nomataj "**libroj ĉen-ligitaj**" (latine: "libri catenati").

La urba arkivo nun estas deponita en la distrikta arkivo en Karlovy Vary.

Ceteraj etaj memoraĵoj (sigeliloj de gildoj) kaj du ekzekutaj glavoj el la 16-a jarcento estas deponitaj en la muzeo.

La urbodomo nun estas sidejo de la magistrato.

Kategorio:Konstruaĵoj en Jáchymov
Kategorio:Urbodomoj en Ĉeĥio
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Regiono Karlovy Vary
Loket (apartigilo)

**Loket** estas nomo por vilaĝo, urbo kaj burgo en diversaj distriktoj de Ĉeĥio.

* Loket - urbo situanta en distrikto Sokolov
* Loket (distrikto Benešov) - vilaĝo situanta en distrikto Benešov
* Loket (burgo) - burgo troviĝanta en urbo Loket en distrikto Sokolov
Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj

La **Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj (LIBE)** estas Esperanto-asocio fondita en 1950,  kiu celas unuigi diverslandajn blindajn kaj viddifektitajn esperantistojn por helpi al ili en studado, perfektiĝo kaj praktika utiligo de la internacia lingvo Esperanto. Ĝi interalie liveras informojn al blindaj esperantistoj en brajla skribo kaj en la formo de sonaj dokumentoj aŭ peri informojn pri helpiloj por viddifetitaj esperantistoj. 

Ĉiujare LIBE organizas Internacian Kongreson, kutime lige al Universala Kongreso aŭ alia internacia Esperanto-aranĝo. 

## Estraro 
Dum la jaroj 2021-2025 la estraro de LIBE entenis:
* prezidantino: Nedeljka Ložajić (*Loĵajiĉ), en cirila alfabeto *Недељка Ложајић*, Beogrado, Serbio
* vicprezidantino: Natalija Kasymova, Marburg, Germanio
* kasisto: Pier Luigi Albano Da Costa, Lucca, Italio
* ĝenerala sekretariino: Olena Poŝivana, en cirila alfabeto *Олена Пошивана*, Dnipro, Ukrainio
* sekretario: Dragan Śtoković, Pula, Kroatio
* konsilantoj: Jiří Jelínek, Jilemnice, Ĉeĥio kaj Vjaĉeslav Suslov (Вячеслав Суслов), Samara, Rusio

En 2025-2030 temas pri 
* prezidanto: Joaquim Lagartixa, Evora, Portugalio
* vicprezidantino: Natalija Kasymova, Marburg, Germanio
* ĝenerala sekretariino: Sophie Renault, Tuluzo, Francio
* dua sekretario: Nedeljka Ložajić (*Loĵajiĉ), Beogrado, Serbio
* kasisto: Pier Luigi Albano Da Costa, Lucca, Italio
* konsilantoj: Dragan Śtoković, Pula, Kroatio kaj Vjaĉeslav Suslov (Вячеслав Суслов), Samara, Rusio

## Famaj blindaj esperantistoj 
*Luigi Tola (1934-1993)
*Ángel Figuerola Auque (1913-2003)
*José Ezquerra (1880-1965)
*Pedro A. Zurita (n. ĉ. en 1940-1944)
*Vasilij Eroŝenko (1890-1952)

## Vidu ankaŭ 
* Internaciaj Kongresoj de Blindaj Esperantistoj

*Esperantistaj blinduloj

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de LIBE, arkivigita laste en aŭgusto 2025 ()

Kategorio:Blindulaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1950
Kategorio:Esperanto en 1950
Ligo de Seksemdiversaj Geesperantistoj

eta|Arnold Victor kaj Rolf Karbisto, iamaj prezidanto kaj sekretario-kasisto de LSG respektive.
**Ligo de Seksemdiversaj Geesperantistoj** (LSG) estas komunuma kaj aktiveca grupo por GLAT (gejoj, lesbaninoj, ambaŭseksemuloj, kaj transgenruloj) en Esperantujo.

LSG estis fondita de Peter Danning en 1977 sub la nomo **Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj** kaj ĝi estas la plej malnova internacia GLAT-organizo. Ekde 1990 ĝi havas kunlaboran kontrakton kun Universala Esperanto-Asocio.

LSG ekde marto 1978 eldonas la bultenon *Forumo*, krome ankaŭ organizas loĝigan servon kaj okazigas aranĝojn ĉirkaŭ Esperanto-kongresoj. La nuna prezidanto estas John Dumas, elektita en la 107-a Universala Kongreso en Montrealo.

En julio 2024 la membraro de LSG aprobis nomŝanĝon al **Ligo de Seksemdiversaj Geesperantistoj**.

## Celoj 
La grupo havas la jenajn celojn:
# Krei internacian solidarecon kaj kunlaboron inter siaj membroj, tiel ankaŭ subtenante ilian agadon por la disvastigo de Esperanto kaj por la plena integriĝo de gejeco en la socio.
# Labori por forigo de lingva diskriminacio, informante pri la lingvo-problemo kaj ĝia solvo per Esperanto en gejaj medioj.
# Labori por forigo de kontraŭgeja diskriminacio, informante pri la signifo, valoro kaj problemoj de gejeco en la Esperantaj medioj.

## Nuna estraro 
Post longa periodo de neaktiveco, kadre de la 107-a Universala Kongreso en Montrealo, la Ligo de Samseksemaj Geesperantistoj (LSG) sukcese elektis novan estraron. Proksimume 50 homoj ĉeestis la kunsidon, kaj post vigla diskuto, sinproponoj, kaj voĉdonado, nova estraro estis elektita. 

* John Dumas (KN 314), prezidanto
* Susanne Roy (KN 76), vicprezidanto
* Jeremy Bass (KN 168), kasisto
* Harley Zukowski (KN 375), sekretario
* Gilles Philippe Morin (KN 365), redaktoro
* Andrew Mathis (KN 258), retejmajstro
* kaj Martin Benoit (KN 450) kaj Didier Loison (KN 459), senofichavantaj estraranoj

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* GLAT-organizoj en la tuta mondo
* Fakaj Esperanto-asocioj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 
* La Esperantlingva Biblioteko de Samseksemo 

Samseksemaj
Kategorio:GLAT-organizoj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1977
Kategorio:Esperanto en 1977