open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Listo de la keltaj popoloj kaj triboj

La **listo de la keltaj popoloj kaj triboj** enhavas de antikvaj aŭtoroj, arĥeologiaj trovaĵoj kaj nuntempa keltologio konatajn tribojn kaj subtribojn de la keltoj.

La keltoj ne estis unueca popolo, sed grupo de parencaj popoloj rilate al la Keltaj lingvo, religio, mitologio kaj arto kaj kulturo, sed ne nepre genetike. La keltologio dividas la keltajn popolojn en kontinentaj keltoj kaj insulkeltoj.

## Listo de popoloj kaj triboj 
Mallongigo en la kolumno „situo“:
* KK = kontinentaj keltoj (eŭropa kontinento sen la britaj insuloj)
* E/I = kontinenta kaj insula tribo
* E/G = kelta tribo en Eŭropo kaj Galatio (Malgrandazio)
* IK = insulkeltoj de la britaj insuloj

## Fontoj 
* Gaius Iulius Caesar: *De bello Gallico. Der Gallische Krieg*. Reclams Universal-Bibliothek&nbsp;9960, übersetzt und herausgegeben von Marieluise Deißmann-Merten, Stuttgart 1999, ISBN 978-3-15-009960-5.
* Plinio la Maljuna: *Naturalis historia, Buch 3–6: Geographie und Ethnologie.* Liber&nbsp;III, Liber&nbsp;IV, Liber&nbsp;V, Liber&nbsp;VI.
* Klaudio Ptolemeo: *Geographike Hyphegesis* (Γεωγραφικὴ Ὑφήγησις), Edition der Geographike Hyphegesis mit englischer Übersetzung, Dover Publications, 1991.
* Publius Cornelius Tacitus: *Agricola.* Lateinisch/Deutsch; Übersetzer und Herausgeber: Robert Feger, Reclams Universal-Bibliothek&nbsp;836, Stuttgart 1973.
* Publius Cornelius Tacitus: *Historien.* Lateinisch/Deutsch; Übersetzer und Herausgeber: Helmuth Vretska, Reclams Universal-Bibliothek&nbsp;2721, Stuttgart 1984.

## Literaturo 
* Helmut Birkhan: *Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.* Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3.
* Gerhard Dobesch: *Die Kelten in Österreich nach den ältesten Berichten der Antike.* Böhlau, 1980; ISBN 978-3-205-07136-5.
* John Haywood: *Atlas historique des Celtes.* Editions Autrement, 2002, ISBN 978-2-7467-0187-8.
* Bernhard Kremer: *Das Bild der Kelten bis in augusteische Zeit*. Steiner, Stuttgart 1994, ISBN 3-515-06548-2.
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur*. Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.
* Wolfgang Meid: *Die Kelten.* Reclams Universal-Bibliothek, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-15-017053-3.
* Jacques Moreau: *Die Welt der Kelten* (Große Kulturen der Menschheit; Bd. 8). Phaidon-Verlag, Essen 1985, ISBN 3-88851-087-2.
* Felix Müller/Geneviève Lüscher: *Die Kelten in der Schweiz*. Theiss, Stuttgart 2004. ISBN 3-8062-1759-9.
* *Der Neue Pauly. Enzyklopädie der Antike* (DNP). Metzler, Stuttgart 1996–2010, ISBN 3-476-01470-3.
* David Rankin: *Celts and the Classic World*, Croom Helm Ltd. 1987, Paperback 1996 bei Routledge, London/New York, ISBN 0-415-15090-6.
* Jaroslav Šašel: *Zur Erklärung der Inschrift am Tropaeum Alpium (Plin. nat. 3, 136-137, CIL V 7871).* In: *Ziva antika* 22, 1972, S.&nbsp;135–144.
* Susanne Sievers/Otto H. Urban/Peter C. Ramsl: *Lexikon zur Keltischen Archäologie.* 2 Bde. Mitteilungen der prähistorischen Kommission Bd. 73. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 2012, ISBN 978-3-7001-6765-5.


Keltaj triboj
Altepetl

eta|250px|Reprezento bilda de tri *altepetl*, tiuj kiuj integris la Trioblan Aliancon. Centre Meksiko.
**Altepetl** (el naŭatla *āltepētl*, de āl- '[rilate al] akvo' kaj *tepē(tl)* 'monteto') estas unu el la kulturaj konceptoj plej gravaj en Mezameriko. Ĝi estis komprenita kiel ento kaj etna kaj teritoria, en kiuj organiziĝis kaj socie kaj politike la indiĝenaj popoloj mezamerikaj en la Postklasika periodo (1200-1521).

La termino *āltepētl* estas esprimo kiu, krom la metafora enhavo, signifas laŭvorte "monteto de akvo" kaj kiu referencas al la homaj setlejoj posedantoj de teritorio, teroj kaj ĝenerale loĝataj de etno de komunaj prauloj, inklude lingvon kaj saman dion protektan. Ĝi estis la ĉefa civila organizaĵo en Meszameriko (kaj tiu kiun konis la hispanoj je ties alveno en 1519), regata de *tlatoani*, ĉefa reganto kaj integranto de la reganta nobelaro. La regantoj de variaj *altépetl*, kiel Moktezumo Ksokojocin, estis nomitaj *huēy tlahtoani*. En la nuntempaj historiaj studoj estas uzata kiel sinonimo la termino *senjorlando*.

## Fontoj 
* Lockhart, James. *Los nahuas después de la Conquista. Historia social y cultural de la población indígena del México central, siglos XVI-XVIII*, México: FCE, 1999. Págs. 717. ISBN 968165269X

## Bibliografio 
* Fernández Christlieb, Federico kaj Ángel Julián García Zambrano. *Territorialidad y paisaje en el altépetl del siglo XVI*, México, FCE, 2006. ISBN 9681683285

Kategorio:Aztekoj
Kategorio:Urboŝtatoj
Kategorio:Eksaj landoj de Nordameriko
Cinamila cinamato

**Cinamila cinamato** estas organika estero rezultanta el interagado de la cinamata acido kaj cinamila alkoholo. Ĝi nature trovatas en la burĝonoj de la populus balsamifera, Populus nigra kaj luvunga scandens. Ĝi uzatas en nutro-industrio, parfumfabrikado kaj en medicinaĵoj.

La unuaj referencoj al la cinamata acido, cinamaldehido kaj cinamila alkoholo estas asociitaj al ilia izolo kaj identigo kiel odorigaj konstituantoj en variaĵo da botanikaj ekstraktoj. La vasta uzo de la derivaĵoj de cinamata acido, ĉefe uzataj en floraj kaj odoraj komponaĵoj, rezultis en la disvolvo de rektaj metodoj por produktado de ilia sintezaj ekvivalentoj.

Komercaj procezoj fokusas sur kondensiĝaj reakcioj inter la benzaldehido kaj serio da aktivaj metilen-komponaĵoj por sintezo de la necesa karbona skeleto. La ĉeesto de duobla karbono-karbona ligilo dusubstituita kreas la eblecon pri ekzistao de du distingaj stereoizomeroj ordinare raportitaj kiel cis (Z) kaj trans (E) izomeroj.

La balzamodoraj proprecoj de la cinamataj esteroj estas adekvataj por aplikado en la fabrikado de sapoj kaj kosmetikaĵoj. Oni ne devas forgesi la **fenil-propana** grupo (saturita unuo de la fenil-propena unuo en la molekuloj de la cinamatoj) apartenas al la **lignana** grupo de komponaĵoj ĉeestantaj en multaj plantoj tiaj kiaj la koniferoj kaj asteracoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per agado de cinamata acido kaj cinamila alkoholo:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de *cinamata anhidrido* kaj cinamila alkoholo:

### Sintezo 3 
* Preparado per reakcio de cinamata acido kaj *cinamila klorido*:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria cinamato kaj *cinamila klorido*:

### Sintezo 5 
* Preparado per interagado de fenetila cinamato kaj cinamila formiato:

### Sintezo 6 
* Preparado per acida transesterigo inter cinamata acido kaj cinamila benzoato:

### Sintezo 7 
* Preparado per alkohola transesterigo inter alila cinamato kaj cinamila alkoholo:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *cinamila cinamato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *cinamila cinamato*:

### Reakcio 3 
* Reakcio per acida transesterigo kun formiata acido:

### Reakcio 4 
* Reakcio per alkohola transesterigo kun metila alkoholo:

### Reakcio 5 
* Reduktigo de la *cinamila cinamato*:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun NH3:

### Reakcio 7 
* Reakcio kun HCl:

## Literaturo 
* Chemicalland21
* Chemical Book
* Wiley Online Library
* DermNet New Zealand
* Whyquit
* Springer Open 

## Vidu ankaŭ 
* Cinamila klorido
* Cinamila bromido
* Cinamila benzoato
* Cinamila acetoacetato
* Cinamila alkoholo
* Cinamata acido
* Cinamila butirato
* Cinamila izobutirato
* Cinamila acetato
* Cinamaldehido
* Cinamila aminobenzoato

## Referencoj 
cinamato
Kategorio:Cinamatoj
Tlakaelel

**Tlakaelel** aŭ **Tlacaélel** (ĉ. 1398-1480) (en naŭatla: tlacaelel, ‘kiu animigas la spiriton - la senposedigita’ ‘tlacatl, persono; elel, de granda koro kaj de fortaj kaj rigoraj internoj’)? estis militisto, pensulo, ekonomikisto, ŝtatestro kaj religia reformisto de la aztekoj. Li plenumis la postenon de suprema sacerdoto de la diino Cihuakoatl (serpento-virino). Li estis konsilisto de diversaj *huejtlatoani* (grandaj senjoroj) meksikaj kaj finfine li enpoviĝis sur la trono de la azteka senjorlando dum kvindek jaroj (1428-1478), laŭ la aktuala historiografio. Li estis konsilisto de tri *tlatoani* (eble ĝis de kvin): nome Itzkoatl, Moktezumo Ilhuikamina kaj Aksajakatl. Li estis nevo de Itzkoatl kaj frato de Ĉimalpopoko kaj de Moktezumo Ilhuikamina. Li estis la aŭtoro intelekta de la religia, ideologia kaj historia reformo plej grava en la historio de la aztekoj.[eta|*Tlakoĉkalkatl*, kiel la propra Tlakaelel; el la [Kodekso Mendoza.]]

## Eksteraj ligiloj 
* fako de Artehistoria.com por tiu rolulo

## Bibliografio 
* Peredo, Roberto: *Tlacaélel, el inventor del miedo*. Editora del Gobierno del Estado de Veracruz, 2a eld. Xalapa, 2008.
* Tlacaélel, de Antonio Velasco Piña http://www.casadellibro.com/libro-tlacaelel-el-azteca-entre-los-aztecas/9789700744919/951737(http://tlacaelel%20en%20casa%20del%20libro)

Kategorio:Aztekoj
Kategorio:Mitologio
Kategorio:Historio de Meksiko
Eŭgenila cinamato

**Eŭgenola cinamato** estas organika estero rezultanta el interagado de la cinamata acido kaj eŭgenolo. Ĝi estas derivaĵo de la cinamata acido kaj trovata en kariofila oleo kaj aliaj plantoj kaj posedas pesticidajn proprecojn.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per interagado de cinamata acido kaj eŭgenolo:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de cinamata anhidrido kaj eŭgenila alkoholo:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de *eŭgenila klorido* kaj cinamata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria cinamato kaj *eŭgenila klorido*:

### Sintezo 5 
* Reakcio de transesterigo inter *eŭgenila acetato* kaj metila cinamato:

### Sintezo 6 
* Preparado per acida transigo inter *eŭgenila benzoato* kaj cinamata acido:

### Sintezo 7 
* Preparado per alkohola transigo inter metila cinamato kaj eŭgenila alkoholo:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *eŭgenila cinamato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *eŭgenila cinamato*:

### Reakcio 3 
* Preparado per acida transigo inter *eŭgenila cinamato* kaj benzoata acido:

### Reakcio 4 
* Preparado per alkohola transigo inter *eŭgenila cinamato* kaj metanolo:

### Reakcio 5 
* Reduktigo de la *eŭgenila cinamato*:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun amoniako:

### Reakcio 7 
* Reakcio kun klorida acido: :

## Literaturo 
* Chemical Book
* Chemicalland21
* Substance name section (part 1)...v.2. 
* Therapeutic Gazette G. S. Davis, 1891
* Perfumes, Cosmetics & Soaps, with Especial Reference to Synthetics, William Arthur Poucher, 1932
* The Pharmaceutical Journal and Transactions

## Vidu ankaŭ 
* Cinamila klorido
* Cinamila bromido
* Cinamila benzoato
* Cinamila acetoacetato
* Cinamila alkoholo
* Cinamata acido
* Cinamila butirato
* Cinamila izobutirato
* Cinamila acetato
* Cinamaldehido
* Cinamila aminobenzoato
* Cinamila cinamato

## Referencoj 
cinamato
Kategorio:Esteroj
Kategorio:Cinamatoj
McDonnell Douglas F-15 Eagle

La **McDonnell Douglas F-15 Eagle (F-15)** estas Usona tutvetera taktika ĉasaviadilo.

La F-15 estas rekonata kiel ĉefa 4-a generacia ĉasaviadilo de unua mondo. Nuntempe multaj uzantoj kiel Usona aerarmeo operacias 254 F-15. Kiel ĉasaviadilo, F-15 venkis pli ol 100-foje kaj ne estis perdita dum la aerbatalo.

## Historio 
Ĝis Vjetnama milito, la ĉefaj ĉasaviadiloj de Usona aerarmeo (kaj Usona mararmea aviado) estis F-4 Phantom kaj F-5. La aparta operado de malsamaj ĉasaviadiloj por aerarmeo kaj mararmeo pligrandigis buĝeton por subteno de ĉasaviadilaj fortoj. En 1965, por savi subtenan buĝeton kaj prilabori efektivan ĉasaviadilon, la Departemento pri Defendo ordonis projekton "F-X", kies tasko estis ellabori novan ĉasaviadilon. Kvar kompanioj, kiel General Dynamics (ellaboranto de F-16), Fairchild Republic (ellaboranto de A-10), North American Rockwell (ellaboranto de B-1, Apollo 1) kaj McDonnell Douglas partoprenis en projekto. La 23-an de decembro 1969, Usona aerarmeo anoncis selekton de plano *F-15*, la plano de McDonnell Douglas.

La unua debuto de F-15 okazis dum la Araba-israela konflikto. Kiel ĉefa forto de Israela aerarmeo, F-15 gajnis venkon kontraŭ ĉasaviadiloj de arabaj landoj. Dum la Libana milito, Israela aerarmeo interkaptis 42 ĉasaviadilojn de Siria aerarmeo, inkluzive MiG-21 kaj MiG-23. F-15 ankaŭ partoprenis en la testo de kontraŭsatelita misilo ASM-135 inter 1982 kaj 1985, kiu estis parto de Strategia Defenda Iniciato (SDI).

Kiel 4-a generacia ĉasaviadilo, F-15 estas uzataj en multaj landoj. En 1989, *F-15E Strike Eagle* disvolviĝis por aeratakaj misioj. Dum la Golfa milito, F-15 interkaptis 34 irakajn aviadilojn. Nuntempe Israelo, Japanio, Sauda Arabio. Speciale en Usona aerarmeo operacias F-15, danke al stabila rendimento.

## Variantoj 
* **F-15A** (1972) : Unu-seĝa ĉasaviadilo.
* **F-15B** (1972) : Du-seĝa edukaviadilo.
* **F-15C** (1979) : Plibonigita versio de F-15A.
* **F-15D** (1979) : Plibonigita versio de F-15B.
* **F-15J** (1981) : Versio por Japana Aera Memdefenda Forto (Japana aerarmeo).
* **F-15E** (1986) : Du-seĝa, atakĉasaviadila, plibonigita versio de F-15.
* **F-15SE** (2010) : Plibonigita versio de F-15, 5-a generacia versio de F-15E.

## Specifaĵo (F-15C) 
* Longo: 63&nbsp;ft 9in (19.43 m)
* Alto: 18&nbsp;ft 6in (5.63 m)
* Enverguro: 42&nbsp;ft 10 in (13.05 m)
* Maks. rapido:
** en alta alteco: Mach 2.5+ (1,650+ mph, 2,665+ km/h)
** en malalta alteco: Mach 1.2 (900&nbsp;mph, 1,450&nbsp;km/h)
* Povejo: Pratt & Whitney F100

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Usona Aerarmeo

F-15
F-15
Tlakskalanoj

La **Tlakskalanoj** aŭ **Tlakskaltekoj** (laŭ la hispanlingva termino) estis antikva popolo setlita en kio nuntempe estas la ŝtato Tlaxcala, Meksiko.

En la 14a kaj 15a jarcentoj, Tlakskala floris kiel grava senjorlando integrita de 21 malgrandaj urbo-ŝtatoj. Krome, ĝi estis unu el la malmultaj popoloj kiujn la azteka imperio neniam sukcesis submetigi totale.

Je la alveno de la hispanoj, ili unuiĝis al tiuj por povi venki super la azteka imperio, kiu sieĝis konstante la *altépetl* de Tlakskala. Ties alianco kun la hispanoj por la konkero de Tenoĉtitlano faris la tlakskalanojn la ĉefaj aliancanoj de la *konkistadoroj,* kaj ili akompanis ilin en la plej parto de militkampanjoj faritaj por konkeri diversajn popolojn, tra tre diversaj regionoj de Mezameriko kaj Aridameriko, pro kio ili ĉiam havis bonajn rilatojn kun la hispana krono. Pro tiu bona rilato kun la hispanaj kolonoj, la Tlakskalanoj ĝuis privilegiojn kaj partoprenis amplekse en la setlado de variaj komunumoj en la nordorienteo de Nova Hispanio.

Kategorio:Historio de Meksiko
Kategorio:Indianaj etnoj en Meksiko
Kategorio:Mezameriko
Kategorio:Tlaxcala
28824 Marlablair

'*28824 *Marlablair'''* estas tre malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estas nomita en honoro de *Marla Blair*, mentorino por unu finalist(in)o de la *Broadcom MASTERS* 2013, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo. Ŝi instruas ĉe la *Deerlake Middle School'' de Tallahassee (Florido).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Aridameriko

**Aridameriko** estas termino stampita en 1988 por aludi al kultura regiono en Ameriko kiu enhavis, antaŭ la koloniigo fare de eŭropanoj, la regionojn nordan kaj centran de Meksiko kaj malgrandajn partojn de la Sudokcidenta Usono. Mezameriko troviĝas sude kaj oriente kaj Oazameriko norde. Tiuj kulturaj regionoj parte koincidas unu kun aliaj. La nordaj limoj de la regiono aridamerika atingas ĝis la paralelo 42°N.

Diference de Mezameriko, Aridameriko havas geografion kaj klimaton sekajn kaj aridajn, kun malmulta ekologia diverseco. Pro akraj vivkondiĉoj, la antaŭkolumbaj popoloj en tiu regiono havis kulturojn kaj modelojn de vivtenado diferencaj disde iliaj mezamerikaj najbaroj. La regiono havas jaran precipitaĵon de nun 120-160 cm. La malabundaj pluvoj nutras sezonajn rojojn kaj membasenajn lagetojn.

## Vidu ankaŭ 
* Oazameriko

## Notoj 
## Referencoj 
* Robery A. Bye; Edelmira Linares (2007). «9». En Carrasco, David. Cave, City, and Eagle's Nest: An Interpretive Journey through the Mapa de Cuauhtinchan No. 2. Albuquerque: University of New Mexico. pp. 255-280. ISBN 978-0-8263-4283-6. https://books.google.es/books?id=HLdehoHV218C&pg=PA85&dq=Aridoamerica&hl=en&ei=eC9STZvGEILSsAOdmP2IBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q=Aridoamerica&f=false Konsultita la 5an de Julio de 2017.
* Cordell, Linda S. and Don D. Fowler, eld. Southwest Archaeology in the Twentieth Century. Salt Lake City: University of Utah Press, 2005. ISBN 978-0-87480-825-4.
* Richard C. Pratt; Gary Paul Nabhan (1988). Gepts, Paul, ed. Genetic Resources of Phaseolus Beans: Their maintenance, domestication, evolution and utilization. Springer. p. 419. ISBN 978-94-009-2786-5. https://books.google.es/books?id=SZ_6CAAAQBAJ&lpg=PA419&dq=aridoamerica&pg=PA419&redir_esc=y#v=onepage&q=aridoamerica&f=false Konsultita la 5an de Julio de 2017.

## Bibliografio 
* López Austin, Alfredo, kaj Leonardo López Luján: *El pasado indígena*. Fondo de Cultura Económica. México.

Kategorio:Historio de Meksiko
Kategorio:Historio de Usono
Kategorio:Geografio de Meksiko
Kategorio:Geografio de Usono
Kategorio:Mezameriko
Kategorio:Indianaj etnoj en Meksiko
Kategorio:Antaŭkolumba Ameriko
Gvajakola cinamato

**Gvajakola cinamato** estas organika aromata kombinaĵo rezultanta el reakcio inter la cinamata acido kaj la gvajakolo. Ĝi estas senkolora senodora substanco uzata interne kaj topike kiel antisepsaĵo.

## Sintezo
* Gvajakola cinamato estas preparata per agado de la **cinamila klorido** kaj **gvajakolo**:

## Literaturo
* Toxnet
* G-SRS
* Medicatione
* New and Nonofficial Remedies, Usona Medicina Asocio, 1918
* Squire's Companion to the Latest Edition of the British Pharmacopoeia, 1916
* The Modern Materia Medica, 1906

## Vidu ankaŭ
* Cinamatoj
* Cinamila klorido
* Cinamila bromido
* Cinamila benzoato
* Cinamila acetoacetato
* Cinamila alkoholo
* Cinamata acido
* Cinamila butirato
* Cinamila izobutirato
* Cinamila acetato
* Cinamaldehido
* Cinamila aminobenzoato
* Cinamila cinamato
* Gvajakolo

## Referencoj
Kategorio:Cinamatoj
Kategorio:Esteroj
Britona lingvaro

La **britona lingvaro** estas unu el la du subbranĉoj de la kelta lingvaro, kaj la alia estas la gaela lingvaro. Ĝi inkluzivas la nunajn kimra kaj bretona kaj aliajn malaperintajn kiajn la kornvala (revivigita dum la 20a jc.) kaj la kumbria. La nomo (*Brythonic* en angla lingvo), estis derivita de Sir John Rhys el la kimra *brython*, 'indiĝena kelta', malsame de anglosakso aŭ skoto. 

Tiuj ĉi lingvoj estas parolitaj en Britio ekde la Ferepoko ĝis la nuno. Antaŭe kiel lingvo de la plejmulto sed nuntempe kiel minoritaraj lingvoj en Kimrio kaj Kernevo. En Irlando, Manksinsulo kaj Skotlando nur ekzistas atestoj pri gaela lingvaro. Malgraŭ tio ke ĝi estas insula kelta lingvo, la bretona estas lingvo parolata en Bretonio (Francio), pro la migradoj de britonoj okazintaj iom antaŭ la ekiĝo de la Mezepoko.

Nia scio pri la britonaj lingvoj venas el diversaj fontoj. Por la plej fruaj epokoj la lingvoj evidentiĝis per moneroj, enskribadoj, komentoj de klarikaj verkistoj, krom la loknomoj kaj personaj nomoj. Por pli fruaj lingvoj ekzistas informoj de verkistoj kaj de modernaj parolantoj.

## Leksika komparo 
La numeroj laŭ malsamaj britonaj lingvoj estas:
:
En la tabelo kiam ekzistas du formoj disigitaj de / temas unue pri masklo kaj ino.
 
## Referencoj 
Kategorio:Kelta lingvaro

Kategorio:Lingvoj de Skotlando
Geranila cinamato

**Geranila cinamato** estas aromata organika estero rezulte de interagado de cinamata acido kaj geraniolo. Ĝi estas senkolora aŭ palflava viskoza likvaĵo kun balzama odoro kaj antioksidaj proprecoj kaj uzata kiel gustigilo kaj odorigaĵo en nutro-industrio, farmacio kaj medicino. Kune kun la etila cinamato ĝi posedas antibakteriajn proprecojn.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per traktado de cinamata acido kaj geranila alkoholo:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de cinamata anhidrido kaj geranila alkoholo:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de *geranila klorido* kaj cinamata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria cinamato kaj *geranila klorido*:

### Sintezo 5 
* Preparado per transesterigo inter etila cinamato kaj *geranila acetato*:

### Sintezo 6 
* Preparado per acida transesterigo inter *geranila benzoato* kaj cinamata acido:

### Sintezo 7 
* Preparado per alkohola transesterigo inter etila cinamato kaj geranila alkoholo:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *geranila cinamato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *geranila cinamato*:

### Reakcio 3 
* Preparado per acida transesterigo inter *geranila cinamato* kaj acetata acido:

### Reakcio 4 
* Preparado per alkohola transesterigo inter *geranila cinamato* kaj etanolo:

### Reakcio 5 
* Reduktigo de la *geranila cinamato*:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun amoniako:

### Reakcio 7 
* Reakcio kun klorida acido:

## Literaturo 
* UFSC
* Chemical Book
* Springer Link
* Cultivation and utilization of aromatic plants
* Annual Report on Essential Oils, Aromatic Chemicals and Related Materials

## Vidu ankaŭ 
* Cinamila klorido
* Cinamila bromido
* Cinamila benzoato
* Cinamila acetoacetato
* Cinamila alkoholo
* Cinamata acido
* Cinamila butirato
* Cinamila izobutirato
* Cinamila acetato
* Cinamaldehido
* Cinamila aminobenzoato
* Cinamila cinamato
* Gvajakola cinamato

## Referencoj 
cinamato
Kategorio:Esteroj
Kategorio:Cinamatoj
Cempoala

eta|400px|Vido de la ĉefa placo de la arkeologia kuŝejo de Zempoala el unu de la temploj.
**Cempoala** aŭ **Zempoala** (en naŭatla *Cēmpoalātl*, 'dudek akvoj') estas arkeologia kuŝejo en Mezameriko situas en la municipo Úrsulo Galván en la Ŝtato Veracruz, Meksiko. La vorto *Cēmpoalli* devena de la radikoj nahuaoj *Cēmpoal-*, kiu signifas "dudek", kaj *ā(tl)*, kiu signifas "akvo", tiele "dudek akvoj", eble ĉar tiu urbo disponis el granda kvanto de irigaciaj kanaloj kaj akveduktoj kiuj havigis la nepran subtenon al la nombraj ĝardenoj kaj kultivkampoj de la ĉirkaŭo. La loko estis loĝata ĉefe de totonakaj kaj ankaŭ de ĉinantekoj kaj zapotekoj.

Alia versio konsideras ke probable la termino esta aludo al la komerca agado kiu, laŭ kelkaj fontoj, okazis ĉiun 20an tagon en tiu loko en la antaŭhispana epoko. Ĝi estis unu de la totonakaj setlejoj plej gravaj dum la Postklasika Periodo mezamerika. Alia versio sugestas ke la nomo signifis “abundo de akvo”.

Laŭ kelkaj fontoj, la urbo estis origine loĝata almenaŭ el 1500 jaroj antaŭ la alveno de la hispanoj kaj ekzistas pruvoj de influo fare de olmekoj. Kvankam oni ne scias multon pri la Antaŭklasikaj kaj Klasika periodoj, ja oni scias ke la urbo antaŭklssika estis konstruita sur montetoj por protekti ĝin el inundoj.

La totonakoj alvenis al tiu areo dum la pinto de la tolteka imperio kaj ili estis devigitaj elmigri el siaj loĝlokoj sur la deklivoj de la oriento de la Sierra Madre Oriental. La totonakoj regis en la areo de Totonakapan, ĉe Zakatlan, distrikto de Puebla, kun kombina loĝantaro ĉirkaŭkalkulita de proksimume 250 000 kaj en ĉirkaŭ 50 setlejoj. Oni ne scias reale multon pri tio kio okazis dum la antaŭklasika kaj klasika periodoj.

Zempoala estis la ĉefurbo totonaka kaj estis okupita de totonakoj kaj poste de ĉinantekoj kaj zapotekoj, kaj ĝi estis iam la plej granda urbo en la Golfo de Meksiko. En sia hegemonio, ĝi havis inter 25 000 kaj 30 000 loĝantojn, kaj ĝi estis unu el la totonakaj setlejoj plej gravaj dum la postklasika periodo. Ĝi estas je unu kilometro de la bordo de la rivero Aktopan kaj je ses kilometroj de la marbordo.

## Referencoj 
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Meksiko
Kategorio:Indianaj etnoj en Meksiko
Kategorio:Veracruz
Tezoatega

**Teçoatega** aŭ **Tezoatega** estis la nomo de teritorio aŭ senjorlando de origino de naŭatloj (en la fino de la epoko antaŭkolumba kaj komenco de la kolonia epoko) kies setlejo aŭ ĉefa placo iĝis konata kiel El Viejo (La Maljunulo aŭ La Malnova) (ĝi troviĝas en la nordokcidenta regiono de Nikaragvo).

Tiu senjorlando estis regata de la kaciko Agatejte, laŭ referencas la kapitano Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), unua kronikisto de la Nova Mondo.

Tiu kronikisto, Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés, en sia verko *Historia general y natural de las Indias, islas y tierra firme del mar océano*, detalas la priskribon de la placo kaj eĉ aldonas mapon.

## Referencoj 
Kategorio:Historio de Nikaragvo
Kategorio:Etnoj en Nikaragvo
Kategorio:Indianoj
Etila cinamato

**Etila cinamato** estas organika estero de la cinamata acido kaj etanolo, ĉeestanta en la esencoleo de cinamo. Pura etila cinamato estas senkolora likvaĵo kun frukta balzama odoro rememorigante cinamomon kun sukcena tonoj. Cinamato de etilo posedas antibakteriajn kaj antifungajn proprecojn.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per agado de cinamata acido kaj etila alkoholo:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de *cinamata anhidrido* kaj etila alkoholo:

### Sintezo 3 
* Preparado per reakcio de etila klorido kaj cinamata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de etila klorido kaj natria cinamato:

### Sintezo 5 
* Preparado per transesterigo inter etila acetato kaj izopropila cinamato:

### Sintezo 6 
* Preparado per acida transesterigo inter etila benzoato kaj cinamata acido:

### Sintezo 7 
* Preparado per alkohola transesterigo inter fenetila cinamato kaj etila alkoholo:

### Sintezo 8 
* Preparado ekde la *cinamoila klorido* kun etanolo:

### Sintezo 9 
* Preparado per la Klajzena-kondensiĝo inter la cinamaldehido kaj etila acetato:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *etila cinamato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *etila cinamato*:

### Reakcio 3 
* Reakcio per acida transesterigo kun formiata acido:

### Reakcio 4 
* Reakcio per alkohola transesterigo kun metila alkoholo:

### Reakcio 5 
* Reduktigo de la *etila cinamato*:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun NH3:

### Reakcio 7 
* Reakcio kun HCl:

## Literaturo 
* Chemical Book
* Edible Medicinal and Non-Medicinal Plants: Volume 12 Modified Stems, Roots ..., T. K. Lim
* Encyclopedia of Food and Color Additives, Volume 1, George A. Burdock
* Perfumes, Cosmetics and Soaps: Volume I The Raw Materials of Perfumery, W. A. Poucher
* Handbook of Herbs and Spices, Volume 3 K. V. Peter
* Multifunctional and Nanoreinforced Polymers for Food Packaging, José-María Lagarón
* Moderne Methoden der Pflanzenanalyse / Modern Methods of Plant Analysis, K. Paech, M. V. Tracey

## Vidu ankaŭ 
* Cinamila klorido
* Cinamila bromido
* Cinamila benzoato
* Cinamila acetoacetato
* Cinamila alkoholo
* Cinamata acido
* Cinamila butirato
* Cinamila izobutirato
* Cinamila acetato
* Cinamaldehido
* Cinamila aminobenzoato
* Cinamila cinamato
* Gvajakola cinamato
* Geranila cinamato

## Referencoj 
Kategorio:Fenilaj kombinaĵoj
Kategorio:Cinamatoj
cinamato
Kategorio:Fenilpropanoidoj
Kategorio:Gustigaĵoj
Kategorio:Manĝaj aldonaĵoj
Arsenal (pariza metrostacio)

**Arsenal** estas Fantoma metrostacio sur linio 5 de la Metroo de Parizo, situanta inter la stacioj '** kaj **', en la 4-a arondismento de Parizo.

## Stacio 
eta|maldekstra|Mapo de stacioj apud *Arsenal*
Ĝi estis fermita la , pro mobilizo de dungitoj de CMP dum la Dua mondmilito. Ĝi neniam estis remalfermita kaj RATP uzas ĝin por la trejnado de agentoj de departemento de prizorgo de elektronikaj ekipaĵoj (departemento M2E). Alirejo al la stacio situas sur Bulvardo Bourdon, apud ponteto de Mornay kiu transiras Basenon de Arsenal.

## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Parizo
* Listo de metrostacioj de Parizo
* Fantomaj stacioj de la metroo de Parizo

## Tradukfonto 
Kategorio:Linio 5 de la metroo de Parizo
Kategorio:Fantomaj stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 4-a arondismento de Parizo
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1906
Kategorio:1906 en Francio
28829 Abelsky

'*28829 *Abelsky'''* estas tre malgranda, treege hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Julia Beth Abelsky*, kiu gajnis la duan rangon en la *Intel International Science and Engineering Fair* de 2013 pro sia projekto pri materiala kaj biologia inĝenierarto. Ŝi estis lernantino ĉe la *North Springs Charter High School'' de Sandy Springs (Georgio, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
An Uaimh Mhor

La subteretaĝo **An Uaimh Mhor **( = la granda kaverno) aŭ **Raitts Cave** (ankaŭ nomata *Lynchat*) situas nordokcidente de Kingussie, proksime al la ŝoseo A9 direkte al Altaj landoj en Skotlando.
eta|maldekstra|Enirejo de la „Raitts Cave“

Tiu ĉi hufferforma, tipe skota subteretaĝo, estas el la malfrua ferepoko (100 ĝis 400 p.K.). Ĝiaj masivaj muroj el sekmasonaĵo, kun pli granda tavolo, rezultas en neordinare alta ejo, kiu kovriĝis grandparte per mallarĝaj, longaj platoj.

## Vidu ankaŭ 
* Subteretaĝoj en Skotlando

## Literaturo 
* O. Lelong: Excavations at the deserted settlement of Easter Raitts, Badenoch 1997–1999

## Eksteraj ligiloj 
* Bild

Kategorio:Subteretaĝoj en Skotlando
Carl Bernadotte

**Carl Bernadotte** (1911–2003) estis princo de Svedio kaj duko de Ostrogotio, nepo de Oskaro la 2-a. Li perdis siajn princajn titolojn kiam li edziĝis al nura grafino, tamen ricevis belgan nobelan titolon de sia bofrato, la reĝo de Belgio.

Princo Carl "lernis Esperanton post la lernejo kaj vojaĝis ĉirkaŭmonde", laŭ Ture Wedensjö, citita en *La Espero*, 2016:3, p. 8.

Enciklopedio de Esperanto:

## Referencoj 
Carl
Carl
Carl
Kategorio:Stokholmanoj
Kategorio:Ostrogotio
Kategorio:Belgaj nobeloj
Abanotubani

eta|300px|Kupoloj de la publikaj banejoj en Abanotubani kun lignaj domoj kaj minareto fone.
**Abanotubani** (en kartvela lingvo აბანოთუბანი, laŭvorte "baneja distrikto") estas distrikto de Tbiliso, la ĉefurbo de Kartvelio, situanta en la tiel nomata Malnova Tbiliso kaj fame konata pro la publikaj banejoj el sulfuraj akvoj, kelkaj subteraj, el kiuj emerĝas kupoloj stratnivele kaj ĝia lignaj domoj.

Ĝi situas ĉe la orienta flanko de la rivero Mtkvari ne for de la fortikaĵo Narikalo fronte de la monteto Meteĥi. Abanotubani estas historia loko de Tbiliso, ĉar laŭ la legendo, tie falis la falko de la reĝo de Iberio, Vaĥtang Gorgasali, pro kio li malkovris la varmajn akvojn kaj poste tie fondis la novan ĉefurbon.

Kategorio:Tbiliso
28823 Archibald

'*28823 *Archibald'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Wendy Archibald*, kiu mentoris unu finalist(in)on de la *Broadcom MASTERS* 2013, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo. Ŝi instruas ĉe la *Winterhaven Middle School'' de Portlando (Oregono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Miklós Szurdi

**Miklós SZURDI** [miklOŝ surdi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szurdi Miklós** estis hungara reĝisoro, aktoro, scenaristo, teatrestro. Lia frato estis András Szurdi. Lia unua edzino estis Mária Gór Nagy, la tria Barbara Xantus.

Miklós Szurdi http://www.imdb.com/name/nm0844339/ naskiĝis la  en Budapeŝto kaj mortis la 12-an de februaro 2024.

## Biografio 
Miklós Szurdi frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li laboris jaron en filma produktejo. Li akiris aktoran diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1974, ankaŭ reĝisoran diplomon samloke en 1976. Liaj ĉefinstruistoj estis Zoltán Várkonyi kaj Tamás Major. Li apartenis al Teatro de Kecskemét inter 1975 kaj 1979, poste al Teatro Szigligeti (Szolnok), en 1982 al Nacia Teatro (Budapeŝto). Ekde 1983 li okupiĝis precipe pri reĝisoraj laboroj kaj en filma produktejo, kaj en Hungara Televizio, sed pli malofte ankaŭ en teatroj (ekde 1990 en Teatro Petőfi (Veszprém)). Inter 2003-2008 li estis teatrestro de Teatro Vörösmarty (Székesfehérvár). Li ricevis 3 premiojn inter 1983-2010. Li edziĝis trifoje, ĉiuj edzinoj nakis po 2 gefilojn inter 1975-2003.
  
## Elektitaj teatraj reĝisoraĵoj 
* William Shakespeare:
** Fino bona, ĉio bona (1977)
** Kiel plaĉas al vi (2001)
** Romeo kaj Julieta (2003)
** Rikardo la 3-a (2007)
* István Verebes: *Üzenet* (1979, 1983, 2011)
* Elton John-Tim Rice: Aida (muzikalo, 2007, 2010)

## Elektitaj teatraj roloj 
* Miklós Hubay: *Színház a cethal hátán* - leŭtenanto
* Zsigmond Remenyik: *Vén Európa hotel* - Kesselstadt

## Elektitaj televiziaj filmaj reĝisoraĵoj 
* *TV a város szélén* (1998)
* *Vademberek* (2001)
* *Casino* (serio, 2011)

## Elektitaj televiziaj filmaj roloj 
* *Öcsém* (1966)
* *A magyar ugaron* (1973)
* *Laura* (1987)
* Ni neniam mortos! (1993)

## Elektitaj scenarlibroj 
* *Hatásvadászok* (ankaŭ reĝisoro, 1983)
* *Linda* (televizia serio; ankaŭ reĝisoro kaj aktoro, 1989)
* *Privát kopó* (televizia serio; ankaŭ reĝisoro kaj aktoro, 1993)
* *Showdown* (ankaŭ reĝisoro, 2009)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* http://port.hu/adatlap/szemely/szurdi-miklos/person-1514

Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj scenaristoj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
József Ellinger

**József Ellinger** [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ellinger József** estis hungara operkantisto (tenoro). Lia filino estis same operkantisto Jozefa Maleczkyné Ellinger.

József Ellinger https://www.flickr.com/photos/22147242@N02/15645235663 naskiĝis la  en Óbuda, li mortis la  en Újpest.

## Biografio 
József Ellinger devenis el juda familio. Komence li estis komercisto en Temeŝvaro inter 1840-1845, sed samtempe li kantadis en restoracio. En 1846 li jam kantadis en koruso, samtempe li lernis kantadon, eĉ li havis rolojn en operoj. En la sekva jaro li lernis kantadon en Vieno. En la sekvaj jaroj li apartenis al pluraj operaj teatroj (Theater an der Wien, kortega operejo de Munkeno (en 1851 li ricevis premion de Ludoviko la 2-a (Bavario), Germana Teatro (Pest) (1854), Nacia Teatro (Budapeŝto) (1855-1861, (1866-1880)). En 1880 li retiriĝis de la scenejo.

## El lia repertuaro 
* Ferenc Erkel: *Bánk bán* - titolrolo
* Franz Liszt: *Esztergomi mise* - (1856) ĉefrolo
* Richard Wagner: Tannhäuser (opero) - Rienzi
* Giuseppe Verdi: La Forto de la Destino - Don Alvaro
* Friedrich von Flotow: *Martha* - Lyonel
* Vincenzo Bellini: Norma - Flavius

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Metila cinamato

**Metila cinamato** estas metila estero de la cinamata acido, blankaj aŭ senkoloraj kristaloj kun forta aroma odoro. Ĝi nature trovatas en gamo da plantoj, inklude de fruktoj, tiel kiel frago kaj kelkaj kuirspicaĵoj. tia kia la siĉuan-pipro. La Eucalyptus olida posedas la plej altajn koncentriĝojn da metila cinamato (98%) kun rendimento je 2-6% en la freŝa pezo de ĝia foliaro kaj branĉetaro.

Ĝi ankaŭ ĉeestas kiel ĉefa konstituanto en diversaj plantoj tiaj kiaj Ocimum basilicum kaj Ocimum americanum, Alpinia malaccensis devenantaj el pluraj tropikaj landoj de Ameriko kaj Afriko kaj la esencoleoj de tiuj plantoj eĉ enhavas preskaŭ 15% da cinamato de metilo.

Unue el la kemovaroj trovataj en la Insuloj Fiĝioj, en Oceanio, havis **metil-eŭgenolon** (24.7%) kiel ĝia ĉefa komponaĵo, sed ĝi estis riĉa en metila cinamato (23.6%). Hasegawa kaj liaj esplorkunuloj detektis metilan cinamaton en nivelo ĉirkaŭ 73.7% en esencoleo de bazilia specimeno trovata en Filipinoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per agado de cinamata acido kaj metila alkoholo:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de *cinamata anhidrido* kaj metila alkoholo:

### Sintezo 3 
* Preparado per reakcio de metila klorido kaj cinamata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de metila klorido kaj natria cinamato:

### Sintezo 5 
* Preparado per transesterigo inter metila acetato kaj izopropila cinamato:

### Sintezo 6 
* Preparado per acida transesterigo inter metila cinamato kaj cinamata acido:

### Sintezo 7 
* Preparado per alkohola transesterigo inter etila cinamato kaj metila alkoholo:

### Sintezo 8 
* Metila cinamato estas preparata per agado de la *jodo-benzeno* sur metila akrilato en ĉeesto de paladia katalizilo kaj uzante kiel solvanton metilan pirolidinon:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *metila cinamato*:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *metila cinamato*:

### Reakcio 3 
* Reakcio per acida transesterigo kun formiata acido:

### Reakcio 4 
* Reakcio per alkohola transesterigo kun metila alkoholo:

### Reakcio 5 
* Reduktigo de la *metila cinamato*:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun NH3:

### Reakcio 7 
* Reakcio kun HCl:

## Literaturo 
* Chemical Book
* PerfumersWorld 
* Chemicalland21
* Cultivation and Utilization of Aromatic Plants, H. Panda
* Carbocyclic Acids—Advances in Research and Application: 2012 Edition
* Moderne Methoden der Pflanzenanalyse / Modern Methods of Plant Analysis, K. Paech, M. V. Tracey

## Vidu ankaŭ 
* Cinamila klorido
* Cinamila bromido
* Cinamila benzoato
* Cinamila acetoacetato
* Cinamila alkoholo
* Cinamata acido
* Cinamila buterato
* Cinamila izobuterato
* Cinamila acetato
* Cinamaldehido
* Cinamila aminobenzoato
* Cinamila cinamato
* Gvajakola cinamato
* Geranila cinamato
* Etila cinamato

## Referencoj 
Kategorio:Dolĉodoraj kemiaĵoj
Kategorio:Gustigaĵoj
Kategorio:Cinamatoj
cinamato
Semmelweis Klinikák (metrostacio)

La **Semmelweis Klinikák** (=klinikoj) estas metrostacio kun malalta trafiko en Budapeŝto. La nomo venis de pluraj klinikoj situantaj en la proksimeco. La metrostacio troviĝas ĉe stratangulo de utca (=strato) Szigony [sigonj] kaj avenuo Üllői; la nomo estas maltrafa, ja la ĝusta nomo estus *Szigony utca.*
maldekstra|eta|Rulŝtuparoj al la subtera kajo

## Historio 
Inter 1970–1976 okazis konstruado de tiu ĉi stacio. Ĉi tie oni faris heltejon precipe por la loĝantoj, kiuj loĝas proksime. Ĝis ekfunkcio de tiu ĉi metroo laŭ la avenuo tramoj kaj aŭtobusoj trafikis, poste nur dumnoktaj aŭtobusoj trafikas. Tiu metrostacio (eĉ metrolinio) ĝis 2017 neniam estis renovigita. Kelkaj asertas, ke la metrolinio jam estas vivdanĝera. En 2017 kelkaj vagonoj estis ŝanĝitaj al pli modernaj, la malnovaj estis faritaj en Sovetunio, la novaj en Rusio.

## Stacio 
La metrostacio estas simpla teretaĝa dumo ĝuste laŭ trotuaroj de la stratangulo. Ene troviĝas kelkaj vendejetoj. La kajo troviĝas 20 metrojn sub la tersurfaco kaj ĝi havas solan elirejon kun 3 rulŝtuparoj, unu funkcias al malsupro, la alia al supro, la tria laŭ necesoj.

## Kontaktoj 
La metrostacio ne havas en la proksimeco aliajn trafikilojn, sed estas la menciitaj klinikoj kaj loĝdomoj.

## Fontoj 
* http://www.metros.hu/vonal/jellemzok_m3.html 
* http://www.metros.hu/mutargy/allomas.html 
* hungare kun fotoj 
* http://budapest-metro.blogspot.hu/2009/01/klinikak-metroallomas.html

## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Budapeŝto
* Metrostacioj de Budapeŝto

Kategorio:Metrostacioj de Budapeŝto
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1976
Kategorio:1976 en Hungario
Cinamila fenilacetato

**Cinamila fenil-acetato** estas organika estero de la fenilacetata acido kaj cinamila alkoholo, senkolora viskoza likvaĵo kun odoro je krizantemo kaj uzata kiel nutro-aldonaĵo kaj gustigaĵo kaj odorigaĵo en industrio kaj farmacio. Ĝi estas nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholo.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per traktado de fenilacetata acido kaj cinamila alkoholo:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de *fenilacetata anhidrido* kaj cinamila alkoholo:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de cinamila klorido kaj fenilacetata acido:

### Sintezo 4 
* Preparado per interagado de natria fenilacetato kaj cinamila klorido:

### Sintezo 5 
* Reakcio de transesterigo inter cinamila formiato kaj metila fenilacetato:

### Sintezo 6 
* Per transigo de la cinamila radikalo inter cinamila benzoato kaj fenilacetata acido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la *cinamila fenilacetato *:

### Reakcio 2 
* Sapigo de la *cinamila fenilacetato *:

### Reakcio 3 
* Reduktigo de la *cinamila fenilacetato *:

### Reakcio 4 
* Per transesteriga reakcio inter *cinamila fenilacetato* kaj anizila cinamato:

### Reakcio 5 
* Reakcio kun klorida acido:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun amoniako:

## Literaturo 
* Chemical Book
* IPCS Inchem
* World Health Organization
* Encyclopedia of Food and Color Additives, Volume 1, George A. Burdock
* Compendium of Food Additive Specifications: Addendum 8, Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives. Meeting, Food and Agriculture Organization of the United Nations
* Google Books

## Vidu ankaŭ 
* Cinamila klorido
* Cinamila bromido
* Cinamila benzoato
* Cinamila acetoacetato
* Cinamila alkoholo
* Cinamata acido
* Cinamila butirato
* Cinamila izobutirato
* Cinamila acetato
* Cinamaldehido
* Cinamila aminobenzoato
* Cinamila cinamato
* Gvajakola cinamato
* Geranila cinamato
* Etila cinamato
* Metila cinamato

## Referencoj 
fenilacetato
Kategorio:Fenilacetatoj
28836 Ashmore

'*28836 *Ashmore'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estas nomita en honoro de *Elisabeth Anne Ashmore*, kiu gajnis la duan rangon en la *Intel International Science and Engineering Fair* de 2013 pro sia projekto pri komputado. Ŝi estis lernantino ĉe la * Plano East Senior High School'' de Plano (Teksaso, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Austra Pumpure

**Austra Pumpure (**alinomita **Anna Bukševica** aŭ **Bukshevich)** naskiĝis la 26-an de novembro 1928 kaj mortis la 3-an de januaro 2017.

Ŝi estis latva muzikistino kaj kantistino de popolkantoj, sed ankaŭ konata esperantistino.

## Biografio 
Plejparto de la vivo ŝi pasigis en Liepāja, Latvio. Ŝia patro estis latva dirigento.

De 1956 ĝis 1975 Austra Pumpure estis koncertmajstro en la Teatro de Liepāja. Ŝi estas precipe konata pro la kanto-interpretoj de la Balta Maro. 

En 1998 Austra Pumpure estis premiita per kvar steloj en la ordo de la Tri Steloj. En 2011 estis premiita pro sia kontribuo al la latva muziko-evoluado. En 2012 ŝi ricevis "la latvian Grammy", la plej grandan latvan muzikpremion, pro sia vivlonga kontribuado al la evoluo de la latva muziko.

Ŝi estis membro de la folklora grupo "Atshtaukas" kaj interpretas muzikon de la fama latva komponisto Imants Kalniņš.

## Austra Pumpure kaj Esperanto 
Ŝi estis ankaŭ esperantistino. Dum kantvesperoj kaj koncertoj dum Baltiaj Esperanto-Tagoj kun ŝi kaj ŝia ensemblo “Animo” (grupo de gejunuloj al kiuj Austra instruis Esperanton per kantoj) kutime venis ankaŭ loka publiko, ĉar Austra estis ege populara en Latvio. Ankaŭ dum siaj koncertoj al ĝenerala publiko Austra Pumpure ofte menciis Esperanton, per kiu ŝi trovis amikojn en la tuta mondo, kaj eĉ kantis po unu kanton en Esperanto.

Unu el ŝiaj lernantinoj estis Anta Eņģele.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Aŭstra Pumpure kantas en Esperanto ekde 24:20 (filmo el la jaro 2008)
* Austras Pumpures
* Austras biedrība

Kategorio:Naskiĝintoj en Latvio
Kategorio:Mortintoj en Latvio
Kategorio:Latvaj muzikistoj
Kategorio:Latvaj gitaristoj
Kategorio:Latvaj esperantistoj
General Dynamics F-16 Fighting Falcon

La **General Dynamics F-16 Fighting Falcon (F-16)** estas Usona tutvetera multrola ĉasaviadilo.

Ekde unua debuto en 1973, pli ol 4,500 aviadiloj estis fabrikitaj por multaj uzantoj kiel Usona aerarmeo. Ankaŭ F-16 estas unua ĉasaviadilo, kiu uzas Fly-by-wire sistemon kun pneŭmata komputilo por kontroli flugmanovron.

## Historio 
Post la Korea kaj Vjetnama militoj, Usona aerarmeo sciiĝis pri bezono de aersupereca ĉasaviadilo kaj plibonigita trejnado por pilotoj. Dum la Vjetnama milito, la misiloj de ĉasaviadiloj ne sufiĉe interkaptis malamikajn ĉasaviadilojn, tial pilotoj ofte devis batali kiel klasika aerbatalo, "Hundbatalo".

En 1960-jaroj, Kolonelo John Boyd, la fluginstruisto de Usona aerarmeo, kiu poste iĝos ĉefa partoprenanto de programo F-15, ellaboris la energia-manovreblecan teorion. Laŭ lia teorio, malgranda, malpeza ĉasaviadilo eblas manovri sen peza energia perdo. Tiu teorio rezultis programon "LWF", Malpeza Ĉasaviadilo.

Unue aerarmea ĉefeco kaj subtenantoj de Programo "F-X" negative konsideris pri programo LWF, ĉar ĝi eblis disturbi F-15 programon. Tamen poste aerarmea ĉefeco sciiĝis ke la financa subteno por F-15 estis ne sufiĉa. Por subteni F-15, Usona aerarmeo bezonis "malpezan ĉasaviadilon", kiu eblis subteni F-15.

Danke al reforma Defenda sekretario David Packard, Boyd ebligis komenci programon LWP en 1971. Kvin kompanioj partoprenis en tiu programo, kaj YF-16 kaj YF-17 estis selektita. En 1970-jaroj NATO kaj membro-ŝtatoj planis anstataŭi F-104 Starfighter kaj F-4 Phantom II, tial Usona aerarmeo rapidigis programon. La 13-an de januaro 1975, Sekretario de Aerarmeo anoncis ke YF-16 estis venkanto de konkursprogramo.

Danke al malalta operadkosto, nuntempe F-16 ankoraŭ estas uzataj en Usono kaj aliaj 25 landoj.

## Variantoj 
* **F-16A/B** (1972) : F-16A (Unu-seĝa versio) kaj F-16B (Du-seĝa versio) estas unua versio de F-16 serio.
* **F-16C/D** (1984) : Plibonigita versio de F-16A/B. (C: Unu-seĝa, D: Du-seĝa)
* **F-16E/F** (1989) : Plibonigita versio de F-16C/D, kiuj estas bazitaj sur F-16C/D Bloko 50 kaj 52.

## Specifaĵo (F-16C Bloko 50) 
* Longo: 49&nbsp;ft 5in (15.06 m)
* Alto: 16&nbsp;ft (4.88 m)
* Enverguro: 32&nbsp;ft 8in (9.96 m)
* Maks. rapido :
** en alteco : Mach 2 (1,320&nbsp;mph, 2,120&nbsp;km/h)
** en marnivelo : Mach 1.2 (915&nbsp;mph, 1,470&nbsp;km/h)
* Povejo : Unu General Electric F110-GE-129 (por F-16C/D bloko 30-50) aŭ Pratt & Whitney F100-PW-220/220E postbrulila turboventumila jetmotoro

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Usona Aerarmeo
* McDonnell Douglas F-15 Eagle

F-16
Cinamata anhidrido

**Cinamata anhidrido** aŭ **fenil-propenata anhidrido** estas kemia komponaĵo rezultanta el senhidratigo de du molekuloj de cinamata acido en ĉeesto de sulfata acido aŭ acetata acido. Ĝi estas aromata kemia kombinaĵo uzata en kemiaj sintezoj kiel reakcianto. Ĝi estas blanka solido kaj forte koroda substanco.

## Sintezo
* Cinamata anhidrido estas preparata per senhidratigo en ĉeesto de **acetata acido**, **kalia oksalato** aŭ **fosfora pentaklorido**:

## Literaturo
* Chemical Book
* NIST Chemistry WebBook
* Hand-book of Chemistry, Volume 13, Leopold Gmelin

## Vidu ankaŭ
* Cinamata acido
* Acetata acido
* Acetata anhidrido
* Cinamila klorido
* Cinamaldehido
* Cinamila alkoholo

## Referencoj
anhidrido
Kategorio:Anhidridoj
Ringo de Bookan

La neolitika **ringo de Bookan** situas sur la duoninsulo *Ness of Brodgar* ĉirkaŭ 1,6 km nordokcidenta de la ringo de Brodgar kaj proksime de Bookan Cairn sur Mainland, la ĉefinsulo de la Orkadoj en Skotlando.

La iaman celon oni ne scias. Bone videblas parte arbarkovranta remparo kaj fosaĵo (ĉ. 13,5 m larĝa kaj minimume 2 m profunda) ĉirkaŭ rondovala platformo de grandeco de ĉ. 44,5 m oble 38,0 m. Pluraj grandaj ŝtonoj troviĝas proksime al la centro de la platformo.

A. Ritchie priskribas la objekton kiel ebla henĝo kun „centra ŝtonmeto“, sed li avertas ke oni ĝis nun ne identigas la por henĝo nepra transirejo trans la fosaĵoj. Minimume unu el la centraj ŝtonoj ne estis metita, sed jam staris tie.

La ringo de Bookan ne estas ĝis nun elfosita. La ringo de Bookan situas en la norda rando de "distrikto", kiu ĉirkaŭas la kompletan sudan parton de „Ness of Brodgar“ kaj kiu estas limigita al la nordokcidento de remparo kaj fosaĵo. Inter la ringo kaj la remparo troviĝas minimume neolitika setlejo, ke estas simila aranĝo kiel Stones of Stenness kaj la Barnhouse setlejo.

## Literaturo 
* Ballin Smith, B. kaj G. Petersen: 'Brodgar, Stenness (Stenness parish), late neolithic settlement', Discovery Excav Scot, 4, 2003, 102.
* Childe, V. G. (Eld.): 'The Bronze Age'. In: Wainwright F. T., The Northern Isles, Edinburgh, 1962, 45.
* Henshall, A. S.: The chambered tombs of Scotland, 1, Edinburgh, 1963, 232-3, ORK 45.
* Davidson, J. L. kaj A. S. Henshall: The chambered cairns of Orkney: an inventory of the structures and their contents. Edinburgh 1989, 4, 158, no. 45.
* Ritchie, A. (Eld.): Exploring Scotland's heritage: Orkney and Shetland, Exploring Scotland's heritage series, Edinburgh, 1985ff, 118-130.

## Referencoj 
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Skotlando
Kategorio:Megalitoj
Kategorio:Henĝoj
Kategorio:Orkadoj