La Vekiĝo (romano)

**La Vekiĝo** () estas romano de la usona verkistino Kate Chopin. Ĝi unue eldoniĝis en 1899. Ĉi tiu verko, tre konata en anglalingvaj landoj, estas inter la romanoj plej ofte legataj en anglalingvaj klasoj en mezlernejoj en Usono.

*"La Vekiĝo"* rakontas la historion de Edna Pontellier, la juna edzino de riĉa kreola viro en Luiziano, kiu, ĉe la turno de la 20-a jarcento, post esplorado de sia memo, preferas morti libervole ol rezigni pri persona aŭtonomeco kaj la plenumado de siaj deziroj.

Lokita en Nov-Orleano kaj la suda marbordo de Luiziano fine de la 19-a jarcento, la intrigo rondiras ĉirkaŭ Edna Pontellier kaj ŝia lukto por unuigi siajn ĉiam pli diverĝajn vidpunktojn pri virineco kaj patrineco kun la dominaj sociaj sintenoj de la Sudo ĉe la jarcentŝanĝo. Ĝi estas unu el la unuaj usonaj romanoj, kiuj fokusiĝas al virinaj aferoj sen aroganteco. Ĝi estas ankaŭ unu el la plej gravaj romanoj verkitaj de usona virino en la 19-a jarcento, eble dua nur post " *La Kabano de Onklo Tom"* de Harriet Beecher Stowe laŭ historia kaj socia signifo. [ *citaĵo bezonata* ] Kiam ĝi unue eldoniĝis, ĝi estis atakita pro siaj sinceraj bildigoj de ina sekseco, sed ĝi poste estis citita de kritikistoj kaj akademiuloj kiel unu el la plej influaj usonaj romanoj iam verkitaj. [ *citaĵo bezonata* ] Ĝi ankaŭ estas vaste rigardata kiel signifa verko de frua feminismo (kvankam feminismo ne ekzistis kiel kohera movado aŭ literatura ĝenro tiutempe).

La miksaĵo de realisma rakonto, akra socia komento, kaj psikologia komplekseco en la romano faras *La Vekiĝon* antaŭulo de literatura modernismo, antaŭsignante la verkojn de usonaj romanverkistoj kiel William Faulkner kaj Ernest Hemingway kaj eĥigante la verkojn de samtempuloj kiel Edith Wharton kaj Henry James. Ĝi ankaŭ povas esti konsiderata inter la unuaj sudaj romanoj en tradicio kiu kulminus per la modernaj majstraĵoj de Faulkner, Flannery O'Connor, Eudora Welty, Katherine Anne Porter, kaj Tennessee Williams.

## Origino kaj ricevo 
Chopin verkis *La Vekiĝon*, la lastan el ŝiaj tri romanoj (kies meza perdiĝis), en 1897/1898 en sia naskiĝloko Sankta Luiso, kien ŝi transloĝiĝis kiel vidvino en 1884. Ŝi finis la verkon, por kiu ŝi komence celis la titolon *Soleca Animo*, la 21-an de januaro 1898. Ĝin eldonis Herbert S. Stone & Company la 22-an de aprilo 1899. 

Pro la temo de adulto kaj la neŝancelebla strebo de la ĉefrolulo al sendependeco kaj emocia, seksa kaj spirita vekiĝo, la libro estis ekstreme malbone akceptita de kritikistoj. Chopin, kvankam nur 49-jaraĝa, preskaŭ ĉesis verki kaj mortis kvin jarojn poste (1904) pro cerba hemoragio. 

Post tio, la libro ricevis malmultan atenton dum pli ol duonjarcento. La unua kaj dum longa tempo sola represo sekvis en 1906 la novjorka eldonisto Duffield. 

La remalkovro komenciĝis per la eseo de Kenneth Eble el 1956, " ''A Forgotten Novel: Kate Chopin's The Awakening* " (Forgesita Romano: La Vekiĝo de Kate Chopin). En 1964, Putnam reeldonis la romanon sub sia premsigno *Capricorn*. Aliaj eldonistoj sekvis, inkluzive de Avon (1972), Norton kaj Bantam (ambaŭ en 1976). En 1977, la nove fondita feminisma eldonejo *The Women's Press* en Londono inkluzivis la verkon en sian katalogon kaj certigis ĝian daŭran distribuadon dum du-kaj-duono jardekoj. Ĝi fine ankaŭ estis inkludita en la literatura kanono en Usono. La grandega sukceso de la romano en la libromerkato — de 1990 ĝis la nuntempo (2020), la angla eldono vidis pli ol 30 novajn presaĵojn en ĉiu jardeko — povas esti klarigita, ne malpleje, per la fakto, ke multaj usonaj mezlernejoj elektas la verkon por siaj anglalingvaj klasoj.

## Intrigo 
La rakonto komence okazas en la ĉegolfa feriejo nomata Grand Isle, fine de la 19-a jarcento, la nuntempo de la aŭtoro. La familio Pontellier — Léonce, lia edzino Edna, kaj iliaj du junaj filoj, Etienne kaj Raoul — pasigas siajn somerajn feriojn ĉe la eleganta gastejo de Aline Lebrun. Léonce, posteulo de francaj enmigrintoj, estas tre riĉa kaj, kiel membro de la aristokrata nobelaro, ankaŭ tre ligita de konvencioj. Lia 28-jaraĝa edzino, Edna, estas vere amata de li kaj malavare duŝas lin per multekostaj aĵoj. Tamen, frue en la rakonto klare evidentiĝas, ke Edna estas malfeliĉa pri sia vivo. Multe al la doloro kaj zorgo de Léonce, ŝi estas strange malproksima de siaj infanoj kaj montras malmultan inklinon pasigi tempon kun ili.

Edna estas la filino de plantejposedanto en Kentukio kaj veterano de la Usona Enlanda Milito. Ŝia patrino mortis juna; estas implice, ke ŝia patro igis ŝian vivon mizera kaj nenecese mallonga per sia tiraneca naturo. Kiel adoleskantino, la imagiva, romanleganta Edna enamiĝis plurfoje laŭ nerealismaj manieroj kaj finfine edziniĝis al Léonce Pontellier ĉar li estis ege enamiĝinta al ŝi kaj, krome, katolika — ĉi-lasta fakto estante io, kio certe forte malkontentigis ŝian presbiterianan patron.

Léonce estas la unua, kiu forlasas Grand Isle por la somero, ĉar li devas labori. Edna restas kun la infanoj, kiujn prizorgas vartistino, kaj amikiĝas kun tri aliaj feriantoj: Robert Lebrun, Adèle Ratignolle, kaj Fraŭlino Reisz. Robert, la 26-jaraĝa filo de la gastejestro, estas sendirekta junulo sen regula laboro, kiu pasigas siajn somerojn en Grand Isle aliĝante al rotacianta grupo de edziniĝintaj virinoj, kiuj volas mildigi sian enuon per neformala flirtado. La antaŭan jaron, tio estis Adèle, juna edzino, kiu organizas muzikajn vesperojn hejme, sed ĉefe dediĉas sin al sia rolo kiel patrino. Adèle estas graveda. Estas la beleco kaj spontanea varmeco de Adèle, kiuj allogas Edna-n. Adèle avertas Robert-on kontraŭ flirtado kun Edna, rekonante, ke la rezervita Edna ne estas la tipo de virino, kiu prenas flirtadon malserioze. Edna nur trovas komunan bazon kun Fraŭlino Reisz, maljuniĝanta, fraŭlina, emancipita pianistino, kiam ŝia pianludo neatendite profunde tuŝas ŝian koron.

La pianorecitalo estas nur unu el pluraj haltoj sur vojaĝo de mem-malkovro, kiun Edna, pretervole, entreprenas en la sekvaj tagoj. Ŝi lernas naĝi, ion kio, post longaj kaj senfruktaj lecionoj, ŝajnis senespera klopodo, kaj trovas sensualan plezuron en ĉi tiu kapablo. Ŝi ankaŭ konsciiĝas, ke ŝi amas kaj deziras Roberton. Kune, ili faras ekskurson al la fiŝkaptista vilaĝo Cheniere Caminada.

Je ĉies surprizo, Robert poste foriras al Meksiko por nespecifita komerca vojaĝo. Edna estas profunde seniluziigita, ke ŝi tiel subite perdas la objekton de sia nove vekita sopiro kaj fine revenas kun la infanoj al sia hejmo sur Esplanade Street en Nov-Orleano. Ŝi pli kaj pli retiriĝas de la sociaj devoj, kiuj atendas ŝin tie. Anstataŭ saluti gastojn en sia semajna ricevotago, ŝi promenas. Kiam Léonce poste riproĉas ŝin, ŝi kolere deprenas sian geedziĝan ringon kaj paŝas sur ĝin. Ŝi komencas pasigi multan tempon pentrante, sed okupiĝas pri ĉi tiu agado sen ia vera pasio. Léonce maltrankviliĝas pri Edna kaj petas la opinion de Doktoro Mandelet, la familia kuracisto kaj amiko de la domanaro. Mandelet ne povas doni al li pli bonan konsilon ol ne premi Edna-n kaj resti pacienca kaj komprenema kun ŝi. Léonce fine foriras por plilongigita komerca vojaĝo al Novjorko.

Dum vizito al fraŭlino Reisz, Edna malkovras, ke Robert korespondas kun ŝi. Ĉar fraŭlino Reisz volonte kontentigas sian bezonon paroli pri Robert, la du virinoj komencas vidi unu la alian ofte. Fraŭlino Reisz estas konvinkita, ke Robert amas Edna-n. Per alia konatino, sinjorino Highcamp, Edna kontaktas Alcée Arobin, junan dando kun dubinda reputacio, kiu pasigas siajn tagojn ĉe la hipodromo. Edna baldaŭ rimarkas, ke ŝi sekse deziras Alcée-n; tamen, ĉar ŝi ne *amas lin - kiel Robert - kaj li vere signifas* nenion por ŝi, ŝi hezitas komenci rilaton kun li.

Edna decidas translokiĝi el la geedza vilao kaj aĉetas malgrandan domon en la kvartalo, kiun ŝi nomas sia "kolombejo*"*. Granda festeno, kiun ŝi aranĝas por festi sian naskiĝtagon kaj la venontan translokiĝon al la vilao sur Esplanade Street, estas brila kaj vigla, finiĝante per tio, ke Edna havas intiman renkonton kun Alcée.

Fine, en Novjorko, Léonce ankaŭ ekscias pri la dom-aĉeto de Edna. Por savi sian geedzecon, li promesas al Edna longe promesitan sed neniam faritan vojaĝon eksterlanden; li gajnis multe da mono spekulante ĉe la Novjorka Borso. Por klarigi la translokiĝon de Edna sen kaŭzi klaĉojn, li komisias arkitekton por tute renovigi la vilaon.

Roberto revenas al Nov-Orleano post pluraj monatoj en Meksiko. Du tagojn post lia alveno, Edna hazarde renkontas lin ĉe la apartamento de Fraŭlino Reisz kaj estas ofendita, ke li ne venis al ŝi tuj. Roberto ankaŭ klarigas, ke li revenis pro pure profesiaj kialoj kaj ne por vidi Edna-n. Baldaŭ poste, ili renkontiĝas denove, pure hazarde. Tio kondukas al ilia unua kiso.“Mi amas vin,” ŝi flustris, “nur vin, neniun krom vi. Vi estis tiu, kiu vekis min el dumviva malsaĝa sonĝo lastan someron.”Roberto antaŭe konfesis al ŝi, ke li fuĝis al Meksiko nur ĉar, kvankam li amis ŝin profunde, li ne volis riski kaŭzi al ŝi ekstreman damaĝon per adulto. Antaŭ ol Edna povas proponi amaferon preter la limoj de konvencio, ŝi estas vokita al Adèle, kiu komencis naski. Dum ŝi restas kun Adèle, ŝi daŭre pripensas:„Jes,“ ŝi diris. „La pasintaj jaroj ŝajnas kiel sonĝoj — se oni povus daŭre dormi kaj sonĝi — sed vekiĝi kaj trovi — ho! nu! Eble estas pli bone vekiĝi finfine, eĉ por suferi, ol resti trompita de iluzio dum la tuta vivo.“Kiam ŝi revenas al sia domo, ŝi trovas nur adiaŭan leteron de Roberto. Edna iras al la strando kaj naĝas malproksimen en la maron ĝis ŝia forto elĉerpiĝas.

## Roluloj 
* **Edna Pontellier** [ɛdna pɔ̃tɛlje]: La ĉefrolulino de la romano estas prezentita kiel kompleksa kaj emocie dinamika rolulo (maloftaĵo por virinaj roluloj de la tempo). Ŝia "vekiĝo" al la superfortaj realaĵoj de esti virino fine de la 19-a jarcento formas la kernon de la intrigo.

* **Roberto Lebrun** [ʁɔbɛʁ ləbʁœ̃]: La filo de la posedanto de la feriejo Grand Isle, kie la familio Pontellier pasigas siajn somerojn. Edna kaj Robert evoluigas reciprokan altiron, kiu formas la centran konflikton de la romano. Li translokiĝas al Meksiko, ŝajne por serĉi komercajn ŝancojn, por eskapi rilaton, kiu havas neniun ŝancon pluvivi. Lia reveno el Meksiko plue komplikas la aferojn kaj kondukas al la tragika kulmino de la romano.

* **Léonce Pontellier** [leɔ̃s pɔ̃tɛlje]: Li estas la edzo de Edna. Léonce estas kaj nesentema patriarko kaj ama edzo kun tre klaraj ideoj pri kiaj devus esti la zorgoj de virino. El lia perspektivo, la sola celo de Edna en la vivo estas la orda bontenado de la familia bieno kaj la prizorgado de iliaj du infanoj. Lin vere konfuzas la kreskanta deziro de sia edzino al sendependeco, kaj lia foresto dum longa komerca vojaĝo al Novjorko donas al Edna la spacon por rekonsideri ŝian situacion.

* **Alcée Arobin** [alse aʁɔbɛ̃]: Li estas la amanto de Edna. Kiam Robert Lebrun foriras al Meksiko, Alcée aktive serĉas la atenton kaj amon de Edna. Komence ambivalenca pri la perspektivo, Edna fine permesas al si svati lin. Alcée alvenas kun reputacio kiel virinamiko sed traktas Edna-n kavalirece, kvankam agreseme pasie.

* **Adèle Ratignolle** [adɛl ʁatiɲɔl]: Amikino de la familio Pontellier, Adèle estas prezentita kiel la malo de Edna, preskaŭ nekredeble sindonema patrino. Ŝi enkarnigas la tradician idealon de la malfrua 19-a jarcento, sed ankaŭ estas varma, malavara kaj brua ĉeesto. Dum Edna luktas por sia loko en la hejmo kaj en la socio, Adèle memorigas ŝin pensi pri siaj infanoj kaj meti ilin super ĉio alia, inkluzive de si mem.

* **Fraŭlino Reisz** [madmwazɛl ʁajs]: Pianisto. Kvankam konsiderata talenta pianistino sed ne parto de la moda publiko, Edna serĉas konsilon de fraŭlino Reisz kaj ĉar fraŭlino Reisz kontaktas Robert Lebrun dum li estas en Meksiko. Atenta kaj sincere honesta virino, ŝi estas preskaŭ ŝamana en la helpo, kiun ŝi donas al Edna por ordigi ŝiajn emociojn.

## Filmadaptiĝoj 
* *The End of August* (*La Fino de Aŭgusto*, 1981), reĝisorita de Bob Graham, ĉefrolante: Sally Sharp, David Marshall Grant, Paul Roebling, Paul Shenar, Lilia Skala
* *Grand Isle* (1991), reĝisorita de Mary Lambert, ĉefrolante: Kelly McGillis, Adrian Pasdar, Jon DeVries, Glenne Headly, Julian Sands, Ellen Burstyn

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*The Awakening'' ĉe Internet Archive kaj Google Books (skanitaj libroj de originalaj eldonoj)

Kategorio:Libroj aperintaj en 1899
Kategorio:Usonaj libroj
Kategorio:Libroj adaptitaj al kino
Kategorio:Feminisma fikcio