open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grenz-Echo

**Grenz-Echo** estas la sola germanlingva gazeto de Belgio. Ĝi celas la Germanlingvan Komunumon de Belgio kaj la ĉirkaŭajn regionojn en la oriento de la lando. La gazeto sin nomas politike sendependa, tolerema kaj kristana. Ĝi aperas ses tagojn semajne je eldonkvanto de proksimume 12 500 ekzempleroj. La ĉefa redakcio troviĝas, same kiel la propra eldonejo kaj presejo Grenz-Echo Verlag, en Eupen.

Komence de la dudekaj jaroj de la 20-a jarcento ekestis, post la aneksado de la antaŭe germana teritorio de Belgio pro la Unua mondmilito, en orienta Belgio kvin germanlingvaj gazetoj. Ĉiuj tiuj gazetoj estis pli malpli malfavoraj al la nova belga registaro. Grava postulo estis la peto fari referendumon inter la popolo demandante, ĉu ili volas ke la teritorio estu parto de Belgio aŭ ree de Germanio. En 1926 tial oni kreis por-belgan amaskomunikan organizaĵon. Je la 4-a de junio 1927 aperis la unua gazeto, *Grenz-Echo*, kun subtitolo "Christliches Organ zur Förderung der wirtschaftlichen Interessen der neubelgischen Gebiete" (kristana organo por la antaŭenigo de la ekonomaj valoroj de la nov-belga teritorio). Komence ĝi aperis kiel semajna revuo, kaj ekde 1932 kiel ĵurnalo. Ĝin posedis katolika partio.

La gazeto do sin manifestis sole en la regiono kiel por-belga en Komunumo, kiu volis scii nenion pri la lando. Tio ŝanĝiĝis en la jaroj tridek, kiam la nazioj en Germanio ekregis kaj pli kaj pli klare (re)postulis la aneksitajn regionojn. La precipe katolikaj germanlingvaj belgoj kontraŭis la naziojn pli kaj pli. Tial la gazeto ekde la 25-a de aprilo 1933 estis malpermesata en Germanio kaj ekde la 10-a de majo 1940 ankaŭ ne plu aperis en Belgio.

Post la Dua mondmilito Grenz-Echo kiel sola germanlingva gazeto revenis. En periodo de subpremo la ĵurnalo klare ĉiam defendadis la germanajn lingvon kaj identecon de la regiono. Tion ege aprezis la loĝantoj. La eldonkvanto dum la kvindekaj jaroj ĉirkaŭis la 15 000 ekzemplerojn. Dum la 1980-aj jaroj la eldonkvanto iom malpliiĝis, ĉar la ĵurnalo Aachener Volkszeitung, de la najbara germana urbo Akeno, ekis eldoni belgan version. La gazeto tial en la jaro 1985 decidis nuligi la ligojn kun la kristan-demokrata Christlich-Soziale Partei kaj sekvi sendependan vojon. Tamen, la kristana profilo, kiu ankaŭ karakterizas la regionon, ne ŝanĝiĝis.

Grenz-Echo intertempe evoluis al plenkreska amaskomunika entrepreno kun propra komerca presejo. Ĝi ankaŭ, per la sukcesplena eldonejo *Grenz-Echo Verlag*, eldonas germanlingvajn librojn pri la regiono. Dum la pasintaj jaroj Grenz-Echo ankaŭ koncentriĝis je la "novaj komunikiloj", kun i.a. la orient-belga amaskomunika portalo Netecho. Ankaŭ la retpaĝo DGLive de la Germanlingva Komunumo estas administrata de Grenz-Echo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.grenzecho.be 
* www.netecho.be - Amaskomunika Portalo de orienta Belgio  (kun i.a. gazetaj artikoloj el Grenz-Echo)
* www.dglive.be - Portalo de la Germanlingva Komunumo

Kategorio:Belgaj gazetoj
Kategorio:Germanlingvaj gazetoj
SkyCat

La  **SkyCat** (= ĉielkato) estas proponita hibrida aerŝipo kaj flugmaŝino evoluigita ĉe Advanced Technologies Group (ATG), kompanio fondita far veterana aerŝipa konstruisto Roger Munk kaj kun centro en Cardington, Britio. Radio-regata seson-skala prototipo  ekflugis en julio de 2000. La unua SkyCat estos funkciigita ĉe brita kompanio World Skycat, kiu proponis mondvojaĝon per ĝi.

La flugmaŝino kombinas aerŝipan teknikon kun la levforta korpoformo; la surteriĝa apogilo uzas ŝvebŝipan teknikon. Oni planas tri modelojn, kun ŝarĝa kapacito de 20, 220 kaj 1000 tunoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Advanced Technologies Group (ATG) 
* World Skycat

Kategorio:Aeronaŭtiko
Neolatino (Monte Rosso)

**Neolatino** (**Neolatinus**) estas planlingvo kreita en 1939 kaj publikita en 1943 de pastro Antonio da Monte Rosso (aŭ Monterosso), itala kapuceno kiu vivis en Argentino.

## Gramatiko 
Estas du genroj: viraj kaj inaj, se vorto ne estas ina, ĝi estas vira. Inaj substantivoj sekvas la unuan deklinacion de la latina lingvo; la viraj substantivoj sekvas la duan deklinacion de latina lingvo. Nombroj kaj pronomoj sekvas la saman regulon.

La verbo *esse* (esti) oni konjugacias kiel en la latina, aliaj verboj sekvu la unuan konjugacion de la latina.

## Specimenoj 
* Tala est vita cuala est morta, aut, tala vita, finus ita (Tiel kiel estas la vivo, tiel estas la morto, aŭ, tiel la vivo, tiel la morto).

* Eu egum! Videavi ad pedos meos meum filium, meam sororam et meos avos occisos a bombabus! (Ve mi! Mi vidis ĉe miaj piedoj mian filon, mian fratinon kaj miajn avojn mortigaj per bombo).

## Bibliografio 
* Monte Rosso, P. Antonio da. *Triple Unidad*, 7ª edición, Buenos Aires: 1943.
* Rónai, Paulo. *Babel & Antibabel*. São Paulo: Perspectiva. 1970, págs. 99-103

Kategorio:Modifita latina
Kanalo de Gento al Terneuzen

eta|300px|La fosado de la kanalo en 1878
La **Kanalo de Gento al Terneuzen** estas kanalo kiu ligas la belgan urbon Gento kun la Westerschelde (Skeldo). Dank'al ĝi la urbo do havas rektan ligon kun la Norda Maro. La kanalo elfluas en Terneuzen, je kelkaj centmetroj de la Westerscheldetunnel (tunelo sub la Westerschelde).

La kanalo trafluas krom Gento tri komunumojn: Wachtebeke, Zelzate kaj Terneuzen (la sola nederlanda komunumo).

La kanalo estas gravega por la ekonomio de Gento. Ĝi ligas la havenon kun la urbo, la tria plej grava haveno de Belgio (post Antverpeno kaj Zeebrugge), kun la maro.

## Historio 
En la jaro 1823 reĝo Vilhelmo I de la Nederlandoj (siatempe Belgio ankoraŭ apartenis al la Nederlandoj) decidis plilongigi la Sassevaart ĝis Terneuzen. La trajekto fluis de Gento al Sas van Gent, en precipe la malnova fluejo de la Sassevaart.

De Sas van Gent al Terneuzen la akvofluo fluis tra sekmarĉoj (De Breakmaninham, Sassegat kaj Axelse Gat). En Terneuzen konstruiĝis du kluzoj. Unu de 8 metroj kaj unu de 12 metroj larĝaj.

Kvar jarojn poste la kanalo estis preta. La dimensioj estis tiam 4,5 metroj da profundeco ĝis Sas van Gent kaj 2,5 metroj de profundeco ĝis Gento. La larĝeco de la kanalo estis je la profundeco 10 metroj kaj je la akvosurfaco 24 metroj.

Inter 1830 kaj 1841 ne pasis ŝipoj en la kanalo, ĉar Nederlando blokis la Honte (la nomon Westerschelde oni nur ekuzis fine de la 18a jarcento) post la sendependiĝo de Belgio. La kanalo sablopleniĝis. Nur en 1841, kiam la akvofluo denove estis sensabligita, ekestis denove ŝipveturado sur la kanalo.

Ekde 1870 la kanalo de Gento al Terneuzen estis plilarĝigita kaj pliprofundigita. Ĝenaj kurboj kiel en Langerbrugge, Rieme, Rodenhuize kaj Zelzate estis forigitaj.

En 1963 du novaj kluzoj estis fositaj en Terneuzen: unu por la rivera navigado kaj dua por la mara navigado.

De la kvin konstruitaj kluzoj restas hodiaŭ nur tri: la Middensluis (1900), la Zeevaartsluis (1963), kaj la binnenvaartsluis (1963).

Kategorio:Gento (urbo)
Kategorio:Kanaloj en Nederlando
Surardaĵa promeno

eta|Piedirante sur karboj kun nudaj piedoj
La **surardaĵa promeno** (aŭ fajropromeno) estas fenomeno, kiam homoj promenas, kuras sur ardanta karbo aŭ – plej ofte – ligno. Ĉe kelkaj paganaj religioj oni venas al ekstazo antaŭ ol partopreni la promenadon.

Science oni klarigas la kapablon pri surardaĵa promenado jene: la ligno kaj karbo estas malbonaj varmokonduktiloj kaj havas etan varmokapaciton, same la cindro, kiu ĉirkaŭas la ardon. Tiel la karbo povas nur malrapide varmigi la ĉirkaŭaĵon, precipe materialojn kun granda varmokapacito kaj varmokondukteco, kiel la homa korpo.

La ardaĵ-promenanto iras relative rapide, iliaj piedoj tuŝas la karbon nur por mallonga tempo, tiel la dika kornhaŭto varmiĝas nur je maksimuma 100&nbsp;°C. La varmon tre rapide forportas la sango. Alia fenomeno estas la Leidenfrost-efiko, kiam la ŝvitaĵoj de la plando vaporiĝas kaj formas tiele nekonduktan tavolon.

Kategorio:Religio
Kategorio:Kemio
Kategorio:Fiziko
Kategorio:Novaj religioj
Leidenfrost-efiko

eta|280px
La **Leidenfrost-efiko** [Lajdenfrost], **kalefakcio** (en PIV) estas fenomeno de la gutoj dancantaj, saltantaj sur varmega grundo (sur estiĝanta vapor-kuseno, tavolo) kaj kiun skizis Johann Gottlob Leidenfrost (1715-1794).

eta|300px|dekstra|Bolantaj akvogutoj sur varmega fornelosupro ŝvebas – ne tuŝante ĝin – sur vaportavolo.

Tiu fenomeno estis unuafoje esplorita de Leidenfrost en Duisburg kaj priskribita en la verkaĵo *De Aquae Communis Nonnullis Qualitatibus Tractatus&nbsp;* (pri kelkaj ecoj de ordinara akvo) 1756.

Se oni faligas gutojn da akvo sur varmega surfaco, ili ekdancas, ĉar sub ili estiĝas vaporo kaj la gutoj moviĝas kiel aer-kusena veturilo.

Por montri la Leidenfrost-efikon hejme, simple prenu puran normalan paton (kun ne-polikvarfluoretilenigita surfaco!) kaj varmigu ĝin sur fornelo. Havu bovlon de akvo ĉemane. Fojfoje trempu viajn fingrojn en la akvon kaj faligu kelkajn gutojn en la paton.
* Komence, kiam la pato havas ankoraŭ malpli ol 100&nbsp;, la akvo simple dissterniĝas kaj malrapide forvaporiĝas.
* Kiam la temperaturo de la pato atingas pli ol 100&nbsp; la gutoj siblas kaj ŝuŝas atingante la paton kaj rapide forvaporiĝas.
* Poste, kiam la temperaturo altiĝis al pli ol 220&nbsp; (pli alta ol oni uzas por kuirado), vi povas observi la Leidenfrost-efikon: la gutoj forvaporiĝas pli malrapide, anstataŭe *dancas* tra la pato, renkontiĝante kunfandiĝas al pli grandaj gutoj kaj restas entute multe pli longe ol ĉe pli malalta temperaturo. Tiu fenomeno restas, ĝis multe pli alta temperaturo, kiam la akvo tiom rapide vaporiĝas ke *Leidenfrost-efiko* ne plu estas observebla.

Klarigo: ĉe temperaturoj pli altaj ol la **Leidenfrost-punkto** (t.e. por akvo 220&nbsp;) la akvo en la suba parto de la guto, kiu tuŝas la varmegan platon, tuj vaporiĝas. La vaporo levas la reston de la guto iom super la platon kaj - pro malpli alta termokondukto efikante kiel termoizolilo - ĝi grave malrapidiĝas la pluan varmiĝon de la la guto. Plia efiko: la guto sur sia vaportavolo moviĝas kvazaŭ aer-kusena veturilo.

Tiu gasforma protekta tavolo ekzistas ankaŭ en la likva nitrogeno, se tiu kontaktas kun la ĉambra temperaturo. Danke al la Leidenfrost-efiko eblas likvan nitrogenon (ĉ. −200&nbsp;) sendanĝere fluigi sur la mano, se estas certigite, ke ĝi ne povas kolektiĝi ie ajn en la vesto. Plia tre spektakla efiko estas, kiam la Leidenfrost-efiko laŭdire helpas eviti la brulvundojn ĉe la *surardaĵa promeno*.

## Vidu ankaŭ 
* Fandopunkto
* Frostopunkto
* Bolpunkto
* Trifaza punkto
* Krita punkto (varmodinamiko)
* Rosopunkto

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.wiley.com/legacy/college/phy/halliday320005/pdf/leidenfrost_essay.pdf - Eseo pri la efikoj kaj prezentadoj de Jearl Walker

Kategorio:Termodinamiko
Aeroglita boato

**Aeroglita boato** aŭ **teraplano** estas veturilo subtenata de kuseno el kunpremita aero. Alia nomo estas **aer-kusena veturilo**. Aeroglita boato kapablas manovri en multaj specoj de senvoja tereno kaj ankaŭ sur akvo.
eta|maldekstra|Aeroglita boato A48
eta|dekstra|Aeroglita boato de la usona mar-armeo
eta|dekstra|Japana aeroglita boato
eta|maldekstra|Aeroglita boato Hivus-10

## Historio 
La unuan registritan skizon por veturilo nomebla aer-kusena faris en 1716 Emanuel Swedenborg, sveda desegnisto, filozofo kaj teologo. Lia home pelata aerkusena platformo simila al inversigita boato kun centra stirejo kaj mane movataj kuleregoj, kiuj puŝis aeron sub la veturilon. Ne okazis realigo; sendube evidentiĝis, ke homo ne kapablas produkti sufiĉan levoforton.

Meze de la 1870-aj jaroj la brita inĝeniero John Isaac Thornycroft konstruis serion da eksperimentaj grund-efikaj veturiloj, surbaze de sia ideo uzi aeron inter la ŝelo de boato kaj la akvo por redukti froton. Kvankam li en 1877 (aŭ 1875) registrigis aron da patentoj pri aer-lubrikaj ŝeloj, oni neniam trovis praktikan aplikon.

Malgraŭ pluaj eksperimentoj de aliaj homoj nur en 1952 la brita inventisto Christopher Cockerell prezentis praktike uzeblan veturilon aerkusenan, patentigis ĝin la 12-an de decembro 1955. Cockerell prezentis la aerkusenan ŝipon pro la brita armea estraro en 1957, sed ili ne ekinteresiĝis pri la politiko. Cockerell traveturis en 1959 per 4-tuna SR.N1 la La-Manche-kanalon, poste ekis la ŝtate apogitaj evoluigoj.

Oni uzis la aerkusenan sŝipon en 1962 por livero de pasaĝeroj.

En 1969 Cockerell ricevis neheredigeblan nobelecon pro siaj meritoj.

## Tekniko 
Ĉar aeroglitaj boatoj ne havas kontakton al la grundo, ili kutime estas pelataj per aerhelicoj. Aeroglitaj boatoj, kiuj estas uzataj nur sur akvo, foje havas akvajn helicojn, kiuj estas la sola parto de la ŝipo, kiu dum veturado mergiĝas en akvon.

Aeroglita boato kapablas ŝvebi je ajna rapido, eĉ senmove. Kontraste grund-efikaj veturiloj kapablas ŝvebi nur danke al sia rapido, kiu kunpremas la aeron inter ilia subo kaj la grundo.

## Referencoj
* MAD Hovercraft

Kategorio:Akvoveturiloj
Kategorio:Transportaj rimedoj
Monda Junulara Tago

[eta|300px|Partoprenantoj de la Monda Junulara Tago, en [Kolonjo, 2005.]]
La **Monda Junulara Tago** (aŭ **Tago de Monda Junularo**; ambaŭ nomoj aperis sur IKUE-paĝoj) estas katolika junulara renkontiĝo. (En la komunismaj landoj okazadis similnoma evento, nomata Monda Festivalo de Junularo kaj Studentaro).

La Monda Junulara Tago (singularo) verdire okazas ĉiun jaron; ĝi estas celebrata en ĉiu diocezo de la mondo je la Palmodimanĉo; ĝenerale estas organizata samtempe en la diocezo de Romo malgranda internacia kunveno.
Ĉiun duan aŭ trian jaron okazas granda renkontiĝo internacia, post invito de la papo por vojaĝi al ĉiufoje alia urbo kaj restadi ĉi tie plurajn tagojn. Tiam oni aŭdas pri "Mondaj Junularaj Tagoj" (pluralo). Tia renkontiĝo finiĝas per diservo, kiun prezidas la ĉefpontifiko mem; ĝi kunigas plurajn cent-milojn da partoprenantoj. 

La 15-an de aŭgusto 1991 unuafoje la polan papon sur Klara Monto en Częstochowa aŭskultis junularo de Sovetunio kaj Okcidenta Eŭropo. Venis ĉirkaŭ unu miliono kaj duono de junuloj. 

Dum la MJT de 1995 en Manilo, preskaŭ kvin milionoj da fideluloj kunvenis okaze de tiu renkonto, kiu restas la plej granda renkontiĝo de la historio (ekster Barato).

La Pariza MJT en 1997 alportis signifoplenan evoluigon garditan ĝis nun :
* organizado de tuta semajno en diversaj diocezoj de la invitanta lando,
* tuja "festivalo de la junularo" dum tri tagoj, ĵus antaŭ la fina kunveno.
La Katolika Eklezio en Francio deziris fakte, ke la vigleco kaj la ekkonoj dum tiu evento ne profitu nur al la partoprenantoj el Parizo kaj el la apuda regiono, sed same al la partoprenantoj el ĉiuj francaj diocezoj.

## Listo de la internacia Mondaj Junularaj Tagoj 
## Bibliografio 
* *Światowe Dni Młodzieży. Kraków 2016. Wizyta papieża Franciszka w Polsce. Kronika.* (Mondaj Junular-Tagoj. Krakovo 2016. Vizito de la papo Francisko en Pollando. Kroniko), Memora eldono, RAFAEL, Krakovo 2016, p. 144, ISBN 978-83-7569-909-8

## Eksteraj ligiloj 
* Official World Youth Day website Oficiala paĝo
* Vatican World Youth Day website Vatikana paĝo


Kategorio:Junaĝo
Kategorio:Johano Paŭlo la 2-a
Kategorio:Pasko
Kategorio:Katolikaj junularaj organizaĵoj
Velo

dekstra|300ra|frame

**Velo** estas forta peco el tolo aŭ teksita materialo sur akvoveturilo (velŝipo aŭ velboato) celita por kapti la forton de la vento kaj transformi tion al propulso por movi la veturilon antaŭen.

La pozicio de la velo rilate al la ŝipo estas ofte ŝanĝebla, tiel ke eblas efike
propulsi la veturilon al dezirata direkto, malgraŭ la diversaj ventodirektoj.

Kategorio:Moviloj
Kategorio:Ŝiperoj
Kategorio:Veturiloj
Kategorio:Velado
Kategorio:Forto
1930-aj jaroj

## Eventoj 
[dekstra|eta|200px|Katastrofa eksplodo de la [zepelino *LZ 129 Hindenburg* en 1937.]]
* 1930 unua Futbala Mondpokalo en Urugvajo, gajnita de la organizantoj
* Faŝismo en Italio, nacisocialismo en Tria Regno, stalinismo en Sovetunio, militarismo en Japanio
* Rapida industriigo kaj severaj politikaj persekutoj en Sovetunio.
* Altigo de Adolf Hitler; armita invado en Pollandon — komenco de la Dua Mondmilito.
* Konstruado de la Empire State Building en Novjorko, la plej alta konstruaĵo post pli ol 40 jaroj
* Aerpoŝto komencis trans la Atlantika Oceano.
* Komenco de la Nova Ŝtato de Brazilo.
* Hispana Enlanda Milito
* Granda depresio; Franklin Roosevelt proponas akton *New Deal* en Usono por batali malriĉecon.
* Fajrega eksplodo de la zepelino *LZ 129 Hindenburg*

## Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
* Radaro estis inventita.
* Unuaj aŭtoj de Volkswagen aperis.
* Fisio estis malkovrita de Otto Hahn, Lise Meitner kaj Fritz Strassman.

## Gravaj personoj 
### Mondaj estroj 
[dekstra|eta|[Reza Ŝaho Pahlavi ŝanĝis la nomo de Persio al Irano in 1935]]
* Mahatma Mohandas Karamchand Gandhi (Barato)
* Prezidento Mustafa Kemal Atatürk (Turkio)
* Sardar Vallabhbhai Patel (Barato)
* Jawaharlal Nehru (Barato)
* Guberniestro-Ĝenerala E. F. L. Wood, 1st Earl of Halifax (Brita Barato)
* Guberniestro-Ĝenerala The Marquess of Linlithgow (Brita Barato)
* Reĝo Faisal la 1-a (Irako)
* Reĝo Ghazi (Irako)
* Reĝo Faisal la 2-a (Irako)
* Prezidento W. T. Cosgrave (Irlando)
* Prezidento Eamon de Valera (Irlando)
* Taoiseach Eamon de Valera (Éire)
* Reĝo Viktoro Emanuelo la 3-a (Italio)
* Ĉefministro Benito Mussolini (Italio)
* Emperor Hirohito (Japanio)
* Emir Ahmad Al-Jaber Al-Sabah (Kuvajto)
* Ĉefministro António de Oliveira Salazar (Portugalio)
* Prezidento Lázaro Cárdenas (Meksiko)
* Sultan Mohammed la 5-a (Moroko)
* Ĉefministro Michael Joseph Savage (Novzelando)
* Prezidento Paul von Hindenburg (Germanio)
* Ĉanceloro Adolf Hitler (Germanio)
* Ĉefministro James Barry Munnik Hertzog (Sudafriko)
* Ĝenerala Sekretario Josif Stalin (Sovetio)
* Prezidento Alcalá Zamora (Hispanio)
* Ĉefministro Manuel Azaña (Hispanio)
* Ĉefministro Alejandro Lerroux (Hispanio)
* Prezidento Bahij al-Khatib Sirio
* Bey (Crown Prince) Ahmad la 2-a (Tunizio)
* Reĝo Georgo la 5-a (Unuiĝinta Reĝlando)
* Reĝo Eduardo la 8-a (Unuiĝinta Reĝlando)
* Reĝo Georgo la 6-a (Unuiĝinta Reĝlando)
* Ĉefministro Ramsay MacDonald (Unuiĝinta Reĝlando)
* Ĉefministro Stanley Baldwin (Unuiĝinta Reĝlando)
* Ĉefministro Neville Chamberlain (Unuiĝinta Reĝlando)
* Prezidento Herbert Hoover (Usono)
* Prezidento Franklin D. Roosevelt (Usono)
* Papo Pio la 11-a (Sankta seĝo)
* Eksterlanda ministro Józef Beck (Pollando)
Fama Fraternitatis

La **Fama Fraternitatis Rosae Crucis** aŭ simple *Fama Fraternitatis* estas rozkruca manifesto publikigita en 1614 en Kassel (Germanio).

La *Fama* rakontas la historion de Frato R.C. (poste identigita kiel legenda alĥemiisto Christian Rosencreuz) kiu pilgrimvojaĝis al Jerusalemo, kaj estis poste instruata de la sekretaj saĝuloj de la oriento, la saĝuloj de *Damcar* en Arabio, de kiuj li lernis la antikvan esoterajn sciojn, kiuj inkluzivis fizikon, matematikon, magion kaj kabalon. Li revenis tra Egiptio kaj Fes kaj restis kelkan tempon inter la *alumbrados* en Hispanio.

Reveninte al Germanio, Frato R.C. kaj kvar aliaj Fratoj fondis esoteran kristanan frataron: "La Frataro de la Rozkruco". La Fratoj de la Frataro estis senditaj misii tra la mondo, kun la unua prioritato ke ili uzu siajn sciojn por "kuraci la malsanulojn". Ili devis renkontiĝi unufoje jare en la "Templo de la Sankta Spirito".

## Vidu ankaŭ 
* Christian Rosencreuz
* Rozkrucismo
* *Confessio Fraternitatis*
* *Nuptiae Chymicae*
* *Positio Fraternitatis Rosae Crucis*

Kategorio:Rozkrucismo
Monoglotiko

**Monoglotiko** (**Monoglottica**) estas planlingvo proponita de kanoniko Gaetano Ferrari el Livorno, profesoro pri etiko en Universitato de Modena, en la mezo de 19-a jarcento, la libro kun la projekto havis duan eldonon en 1877. Ŝajne, la celo de Ferrari estis la kreo de universala lingvo, t.e., de lingvo, kiu anstataŭigus ĉiujn la aliajn. Eble la projekto baziĝis en la studoj de la aŭtoro pri la "Lingvafrankao", kiujn li faris en sia juneco.

## Bibliografio
*FERRARI Gaetano. Monoglottica. Considerazioni storico-critiche intorno alla ricerca di una lingua universale. Modena, Vincenzi, 1877. "In-8°; 4 cc.,  

Kategorio:Planlingvoj
Petroglifo

eta|dekstra|La *Newspaper Rock* en Utah
[eta|dekstra|Ŝtongravuraĵo en [Campo Lameiro, Galegio]]
[eta|dekstra|Mesquite Springs ([Morta Valo)]]
**Petroglifoj** aŭ ŝtongravuraĵoj estas bildoj kaj grafikaĵoj gravuritaj en ŝtonon en la antaŭhistoria epoko. La vorto venas el la greka: "petros" - ŝtono kaj "glif" - tranĉi aŭ ĉizi. Oni ofte uzas tiun nocion ankaŭ en rilato kun ŝtonpentraĵoj. En preciza senco, oni povas paroli pri petroglifoj nur okaze de gravuraĵoj.

Tiuj bildoj havis por la komunumo gravan kulturan kaj religian signifon. Petroglifoj troviĝas sur ĉiuj kontinentoj escepte de Antarkto - la plimulto el Afriko, Skandinavio kaj la altaj montaroj Alpoj kaj Pireneoj, Siberio, Nord-Ameriko kaj Aŭstralio.

## Kelkaj trovejoj 
* Petroglifoj de Valcamonica
* Petroglifoj en Tanum
* Nacia Parko de Morta Valo
* *Petrified-Forest-Nationalpark*
* Petroglifa Nacia Monumento
* *Newspaper Rock State Historic Monument en Canyonlands-Nationalpark *
* *Horsethief Lake State Park*
* Nacia Parko Kejimkujik
* Okcidenta Virginio
* Petroglifo de Tri Riveroj en Nov-Meksiko
* Petroglifa Provinca Parko, Nanaimo, Brita Kolumbio, Kanada
* *Isla de Ometepe* en Lago de Nikaragvo, Nikaragvo
* *Adrar des Ifoghas* en Malio

Kategorio:Komunikado
Kategorio:Prahistorio
Kategorio:Arkeologio
Eva Kantůrková

**Eva KANTŮRKOVÁ** (naskiĝis la 11-an de majo 1930 en Praha) estas ĉeĥa verkistino.

Ŝia patro Jiří Síla (1911-1960) estis ĵurnalisto kaj filma aŭtoro, patrino Bohumila Sílová (1908-1957) estis verkistino. Ŝia edzo Jiří Kantůrek laboris kiel televida ĵurnalisto kaj teknikisto.

Ŝi studis historian fakon de filozofia fakultato ĉe Universitato de Karolo en Prago (ĝis 1956), poste laboris kiel ĵurnalistino kaj verkistino de libroj kaj filmoj, sed tiuj estis post realigo malpermesitaj, libroj ofte likviditaj.

La romano **Funebra ceremonio** priskribas perfortan kolektivigadon de agrikulturistoj en la 1950-aj jaroj, **Nigra stelo** rakontas sorton de maldekstrula ĵurnalisto, kiu travivis perdon de iluzioj pri siaj idealoj, **La Sinjoro de la Turo** inspiriĝis de la vivo de Jesuo Kristo, **Amikinoj el la trist-domo** bildigas virinan malliberejon.

En 1970 ŝi eksiĝis el la komunista partio kaj fariĝis malpermesita aŭtoro. Ŝi subskribis Ĉarton 77 kaj engaĝis sin en la disidenta movado kontraŭ la ĉeĥoslovaka komunista totaleco. En 1981-1982 ŝi pasigis kelkajn monatojn en malliberejo. Ekde 1986 ŝi estas honora membrino de la sveda PEN-klubo.
En 1994 ŝi fariĝis prezidanto de verkista asocio en Ĉeĥio.

## Verkoj 
* **Jen si tak maličko povyskočit** (Nur iomete ekhopi, 1966)
* **Smuteční slavnost** (Funebra ceremonio, 1967)
* **Po potopě** (Post diluvo, 1969)
* **Pozůstalost pana Abelo** (Testamentaĵo de sinjoro Ábel, 1971)
* **Nulový bod** (Nula punkto, 1970)
* **Černá hvězda** (Nigra stelo, 1974)
* **Muž v závěsu** (Viro trenata, 1977)
* **Sen o zlu** (Sonĝo pri malbono, 1997)
* **Tři novely** (Tri noveloj, 1978)
* **Pán Věže** (La Sinjoro de la Turo, 1979)
* **Fejetony** (Felietonoj, 1979)
* **Přítelkyně z domu smutku** (Amikinoj el la trist-domo, 1984)
* **Jan Hus** (Johano Hus, 1986)
* **Sešly jsme se v této knize** (Ni kunvenis en ĉi tiu libro, 1991)
* **Krabička se šperky** (Skatoleto kun juveloj, 1992)
* **Památník** (Memorlibro, 1994)
* **Valivý čas proměn** (Ruliĝema tempo de ŝanĝoj, 1995)
* **Záznamy paměti** (Registroj de la memoro, 1997)
* **Zahrada dětství jménem Eden** (Ĝardeno de infanaĝo nomata Edeno, 1998)
* **Nečas** (Nečas, 2000)
* **Nečasův román** (Romano de Nečas, 2002)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Tanga

**Tanga** estas la plej norda havenurbo de Tanzanio kun 224.891 loĝantoj (stato la 1-an de januaro de 2005), same la nomo de la regiono, kiu la urbon ĉirkaŭas. 

De la 3-a ĝis 5-a de novembro de 1914 okazis tie la batalo de Tanga, kiam germanaj trupoj obstaklis la surbordiĝon de hindaj-britaj trupoj.

Haveno de la urbo estas unu el la tri internaciaj havenoj de Tanzanio, ĝia rolo lastatempe kreskas.

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Tanzanio
Roton

eta|Roton "Athmospheric Test Vehicle"
**Roton** estis projekto de komerca, reuzebla, perhoma, unuŝtupa porta raketo de kalifornia "Rotary Rocket Company". Roton devintus starti vertikale, utilŝarĝon porti en la terorbiton kaj poste surlandiĝi per rotorsistemo - simila al tiu de helikoptero. Ĝi devintus kunporti ŝarĝon de ĝis 3200 kg en orbiton de 300 km kaj 50.0° orbita kliniĝo.

Kiel pelaĵon, oni volis uzi likvidan oksigenon kaj kerozinon. La eka maso estis planita je 180 tunoj, la raketa alto je 19,5 m kaj la baza diametro de 6,70 m.

Oni planis je 2000 jam komercajn flugojn kontraŭ prezo de 7 milionoj $ je lanĉo.

Oni faris testflugojn en 1999 per prototipo nomata "Athmospheric Test Vehicle", alta 19,5 m. La prototipo jam havis la ŝipanon de 2 homoj.

La projekto kolapsis pro financaj kaj teknikaj kaŭzoj.

Dosiero:Roton-overall-thumb.jpg|
Dosiero:Roton-bat-cave.jpg|
Dosiero:Rotary-rocket-hangars.jpg|

Kategorio:Komerco
Sisalo

|}

eta|150ra|sisal-fibroj
**Sisal** (*Agave sisalana* Perrine) ankaŭ nomata sisal-agavo, estas unu el la ĉirkaŭ 136 agavo-specioj.

Ĝi devenas el la sekaj teritorioj de la meksika altebenaĵo kaj estis nomumita post havenurbo Sisal ĉe Golfo de Meksiko. La folioj povas longi 2 metrojn, la trunko altas maks. 1 metron. Sisalo povas vivi 12 jarojn kaj evoluigas en la lasta vivjaro grandegan, infloreskon kelkfoje altan de 6-metroj. La floroj grandas 6 cm kaj estas verdaj kun brune punktitaj florfolioj. Ĝi produktas ĉiujare 15-20 foliojn. La plimultiĝo okazas vegetative aŭ per infloreskaj burĝonoj.

## Kultivado kaj prilaboro 
Oni povas unuafoje detranĉi la plej subajn foliojn (longajn de 2 m) post la kvina jaro kaj poste en ĉiu dua ĝis kvara jaro. Post la maŝina aŭ permana detranĉado de la folioj, oni lavas, sekigas, batas kaj brosas la fibrojn. Post la sekigo restas nur 4% el la originala folipezo. La sisalfibro aspektas blanke, la el ĝi pretigitaj ŝnuroj povas etendiĝi ankoraŭ je 20%. Ĉar temas pri naturfibro, oni povas trakti ĝin monŝpare, per kompoŝtado. Hodiaŭ oni produktas sisalon ĉefe en Brazilo, Kenjo, Tanzanio kaj Madagaskaro.

La sisal-mondproduktado estis en 1989 ĉirkaŭ 426.000 t (en 1977 estis 471.000 t).

## Apliko 
El la kruda materialo oni produktas ŝipoŝtopaĵon, sandalojn, ŝnurojn, piedmatojn, retojn, tapiŝojn, pendmatojn, meblomaterialojn, dartodiskojn kaj antaŭ ĉio bendofadenojn.

Kategorio:Asparagacoj
Monopanglosse

**Monopanglosse** aŭ **Monopanglotte** (*unu lingvo por ĉiuj* en malbona greka) estas planlingvo proponita de advokato kaj politikisto Paulin Gagne (1808-1876) en Parizo 1843 kaj reprezentita en 1858.

La lingvo enhavas vortojn el 20 lingvoj (germana, angla, araba, indostana, itala, latino, madagaskara, persa, pola, portugala, rusa, sanskrito, sveda kaj turka), laŭ la graveco de popoloj kiuj ilin parolas aŭ parolis. En Monopanglotte, la verbo estas ĉiam en infinitivo, ĉar la aŭtoro tiu tempo donas pli klarecon kaj forton al parolado. La lingvo ne havas deklinacion, ĉiuj adjektivoj estas viraj, oni faras la pluralon per -s. Ĉiu litero havas unu sonon, kaj oni uzu la francan alfabeton.

Krom la lingvo, la aŭtoro proponis ankaŭ la proclamadon de unu *arkipontifico* kaj de unu *archimonarko* krom la detruon de la *spirisatanismo*, de la kulturo de tritiko kaj de vinberoj.

La lingvo havis unu bultenon: *L’Unité, “journal universel et pantoglotte, organe de l’archi-congrès de l’unité universelle, religeuse, littéraire, scientifique”*, kiun la aŭtoro mem eldonis ĉirkaŭ 1855-1870. Dum la milito de Alĝerio en 1867 L'Unité publikis la projekton pri la *Filantropofagio*, laŭ tio, homoj devas oferi sian korpon kiel manĝaĝo al afrikaj malsatuloj. Oni metu tri krucojn en la *Place de la Concorde* en Parizo, kiel voluntuloj iru sinoferi kaj morti antaŭ la publika adorado kaj ilia karnon estu distranĉata kaj manĝata de malsatuloj. Le Figaro, Le Pays, Le Nain jaune kaj aliaj grandaj ĵurnaloj republikigis la artikolon, tio faris la aŭtoron kaj la lingvon kuriozaĵojn dum kelkaj tagoj.

La aŭtoro restis kelkan tempon en mensa malsanulejo antaŭ morti, kaj estas unu el kazoj studataj de Michel Foucault por montri la historian arbitrecon de la koncepto pri frenezeco.

Patro nia:

Notre père / Aschar ajah antar diaus, / sos onoma esse sanctificare ! / sos reynado arribar, / sos ville esse gara over / earth almost antar diaus ; / date, segadnya, / notre chlèb Godzienny ; / ghafar notre Gunah, / almost mâ ghafar bè mard / ascher turkk-malatsak / anfangnirian tchi / kieou-ngo-menn iun hion-ngo. / Amen.

## Bibliografio
GAGNE, Paulin.
La Gagne-Monopanglotte ou Langue unique et universelle formée de la réunion radical et substantielle de toutes les langues mères
Paris, Rousset 1843.

Kategorio:Planlingvoj
Teodoro

**Teodoro** estas vira persona nomo grekdevena. Ĝi estas la vira varianto de *Teodora* kaj semantike de *Dorotea*. La signifo de la nomo venas el *theos* por "Dio" kaj *doron* por "Dono".
__NOTOC__
La nomtago estas la 9-a de novembro.

## Konataj nomportantoj 
* Theodor W. Adorno, germana filozofo kaj komponisto
* Theodoros de Euchaita, grava martiro
* Theodor Fontane, verkisto
* Theodor Herzl, cionisto, verkisto
* Theodor Heuss, unua germana federacia prezidento
* Theodor Jörgensmann, germana ĵaza klarnetisto
* Theodor Storm, verkisto
* Teodoro de Tarso, (668-690), ĉefepiskopo de Canterbury
* Theodor Waigel, germana politikisto (CSU)
* Tivadar Puskás, hungara malkovristo
* Tivadar Hertzka, hungara-aŭstra ĵurnalisto
* Teodoro Ŝvarc aŭ Soros Tivadar, hungara judo, doktoro, advokato, esperantisto; verkinto de *Modernaj Robinzonoj*, *Maskerado ĉirkaŭ la morto*.

## Alilingvaj variantoj 
* : Tivadar, pli malofte Tódor
* : *Фëдор*, Fjodor
* : Theodor
* : Theodore
* : Teodoro
* : Théodore

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Orion (kosmoŝipo)

eta
eta|Orion 3D modelo surteriĝo
[eta|Ilustraĵo de la [paraŝuto|paraŝuta sistemo]]
eta|Orion la modelo en uzino
La **kosmoŝipo Orion** (pli frue konata kiel *Crew Exploration Vehicle* (CEV)) estas nova homa kosmopramo de NASA, kiu post la jaro de 2022 anstataŭos Kosmopramo-n en la suba terorbita flugo kaj ankaŭ uzeblos por flugoj al la Luno en la Programo Artemis.

## Celoj kaj evoluo 
CEV havas la celon, anstataŭigi la erar-riĉan kaj kostan Space Shuttle kaj atingi la celojn de usona prezidento George W. Bush, skizitajn en januaro de 2004. Al la celoj apartenas ankaŭ la ekkonstruo de homloĝata lunbazo kaj homa marsflugo. Oni dividis la tempon je fazoj por atingi la celon:
* Exploration Spiral 1 (*CEV Earth Orbit Capability*): evoluigo de homa kosmoŝipo por uzo en suba orbito ĝis 2014 kiel antaŭpreparo por lunflugo.
* Exploration Spiral 2 (*Extended Lunar Exploration*): Surluniĝo kaj restado de homoj sur la Luno dum min 4 tagojn (2015 ĝis 2020).
* Exploration Spiral 3 (*Long Duration Lunar Exploration*): pli longa (kelkaj monatoj) lunmisioj, kiuj servas por kolekti la spertojn por la pli posta marsflugo (post 2020).
* Exploration Spiral 4 (*Crew Transportation System Mars Flyby*): prtereflugo ĉe Marso (post 2020).
* Exploration Spiral 5 (*Human Mars Surface Campaign*): Homa surmarsiĝo (post 2020).

NASA esperas la evoluigon de CEV laŭ la sekva tempoplano:
* 2008 - unua prototipo de CEVs flugas sen homoj en suba tera orbito.
* 2008 - 3-a kvarono - NASA planas elekti la finformon de la lunŝipo.
* 2011 - unua perhoma flugo de CEV en suba tera orbito.
* 2014 - unua perhoma flugo de CEV en suba tera orbito.
* 2014 - unua perhoma flugo de la lunŝipo.
* 2015 - unua perhoma flugo de la lunŝipo.
* 2018 - 2023 - unua perhoma surluniĝo per lunŝipo.

Post kiam eksplodis kosmopramo de NASA kaj la unua kosma flugo en 2005 ne estis tro sukcesa, oni ŝanĝis la planojn kaj volas plirapidigi la eventojn.

La 13-an de junio de 2005, NASA sciigis, ke ĝi akceptis la konceptojn de Lockheed Martin kaj la komuna teamo de Northrop Grumman kaj Boeing, plua plibonigo. La konkuron gajnis Lockheed Martin, kiu evoluigas similan kosmopramon kiel la hodiaŭa, sed estos lanĉata sur pinto de raketoj. Ĝi realvenos same helpe de falŝirmoj.

Kategorio:Kosmoŝipoj
Robb Report

***Robb Report*** estas magazino de la riĉuloj pri luksa vivo. La averaĝa enspezo de la abonantoj estas jare 1,2 milionoj da usonaj dolaroj. La magazino okupiĝas pri luksaj aŭtoj, horloĝoj, nemoveblaĵoj.

En 2005, la magazino elektis kiel la plej bonan hotelon de la mondo, la *Four Seasons Hotel Gresham Palace Budapest*. La luksa hotelo malfermis siajn pordojn nur en 2004.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.robbreport.com 

Kategorio:Anglalingvaj gazetoj
Zwack

**Zwack** (elp. Cvak; oficiala nomo estas *Zwack Unicum Nyrt.*) estas hungara akcia kompanio, produktanta tradiciajn hungarajn likvorojn ekde 1840. La firmaon fondis *József Zwack* (Jozefo Cvak). Ĝia plej konata produkto estas la Unicum, herba amareta likvoro, sed ĝi ankaŭ produktas multajn brandojn kaj distribuas hungarajn vinojn, kiel la faman Tokaji-vinon.eta|Botelo da likvoro unicum
## Eksteraj ligiloj 
* of.p.

Kategorio:Hungaraj firmaoj
Kategorio:Firmaoj
Human Events

***Human Events*** estas usona konservativa magazino fondita en 1944. Ĝ prenis sian nomon el la sendependiĝa deklaro de Usono, kiu tekstas "*When in the course of HUMAN EVENTS. . . .*" Pro tio, *HUMAN EVENTS* estas ofte skribita per majuskloj.

*Human Events* estis unu de la plej ŝatataj magazinoj de Ronald Reagan.

Laŭ peto de la magazino, en 2005 dek kvin konservativaj sciencistoj, konataj personoj kunlistigis liston pri la plej damaĝaj libroj de la lasta du jarcentoj:
# *Komunista Manifesto*, de Karl Marx kaj Friedrich Engels (publikigita en 1848)
# *Mein Kampf (mia batalo)*, de Adolf Hitler
# *Eta ruĝa libreto*, de Mao Zedong
# *La seksualaj kondutoj de la viroj*, de Alfred Kinsey (1948)
# *Demokratio kaj edukado*, de John Dewey
# *La Kapitalo*, de Karl Marx
# *La mistika virineco*, de Betty Frieden
# *Vojo de la pozitiva filozofio*, de Auguste Comte (1830-1842)
# *Trans Bono kaj Malbono*, de Friedrich Nietzsche
# *Ĝenerala teorio de laborigo, interezo kaj mono*, de John Maynard Keynes

Honoraj mencioj:
* *The Population Bomb*, de Paul R. Ehrlich
* *What is to be Done?*, de Lenin
* *Authoritarian personality*, de Theodor W. Adorno
* *On Liberty*, de John Stuart Mill
* *Beyond Freedom and Dignity*, de Burrhus Frederic Skinner
* *Reflections on Violence*, de Georges Sorel
* *The Promise of American Life*, de Herbert Croly
* *Origin of Species*, de Charles Darwin
* *Madness and Civilization*, de Michel Foucault
* *Soviet Communism: A New Civilization*, de Sidney kaj Beatrice Webb
* *Coming of Age in Samoa*, de Margaret Mead
* *Unsafe at Any Speed*, de Ralph Nader
* *The Second Sex*, de Simone de Beauvoir
* *Prison Notebooks*, de Antonio Gramsci 
* *Silent Spring*, de Rachel Carson
* *The Wretched of the Earth*, de Frantz Fanon
* *Introduction to Psychoanalysis*, de Sigmund Freud
* *The Greening of America*, de Charles A. Reich
* *Limits to Growth*, de Klubo de Romo
* *The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex*, de Charles Darwin

## Eksteraj ligiloj 
*  http://www.humaneventsonline.com/article.php?id=11090 
*  La plej damaĝaj libroj 
*  HUMAN EVENTS ONLINE - Conservative News, Views & Books 

Kategorio:Usonaj gazetoj
Kategorio:Anglalingvaj gazetoj
Kategorio:Politiko
Kejhan Sajjadpur

Doktoro **Kejhan Sajjadpur**, foje ankaŭ latinliterigata **Keyhan SAYADPOUR** (, naskiĝis la 27-an de aŭgusto 1967 en Maŝhado, provinco Rezaa Ĥorasano de Irano), estas irana kuracisto (pediatra kardiologo) kaj esperantisto, talenta poeto kaj tradukisto en Esperanto.

## Postenoj en Esperantujo 
Post Ahmad Reza Mamduhi li en 2007 iĝis la dua prezidanto de la Irana Esperanto-Asocio (IREA). Li estas membro de la Internacia Rajtigita Ekzamenantaro.

## Agadoj en Esperanto 
Plurfoje li kontribuis al la Internaciaj Kongresaj Universitatoj de Universalaj Kongresoj de Esperanto, ekzemple en 2008 per prelego pri denaskaj kormalsanoj. Li literature kontribuis interalie al la volumoj 3, 4 kaj 17 de *Beletra Almanako*. Krome li interalie majstre tradukis rakontojn de *Golestano*, unu el la ĉefverkoj de Sadio - kaj de la persa literaturo - kiujn publikigas Irana Esperantisto ĉiunumere. En 2004 UK en Pekino li gajnis premion Nova Talento de la Belartaj konkursoj de UEA.

## Persona vivo 
Jen lia membiografieto laŭ la stato de 2005:

## Fontoj 
* Plejparto de la membiografieto ankaŭ aperis en *Irana Esperantisto*.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Versoj de persoj

Kategorio:Perslingvaj poetoj
Kategorio:Esperantlingvaj poetoj
Kategorio:Iranaj poetoj
Kategorio:Iranaj esperantistoj
Kategorio:Iranaj kuracistoj
Kategorio:Pediatroj
Kategorio:Esperantistaj pediatroj
Hufumludo

eta|dekstra|Paliseto por hufumludo
**Hufumludo** estas subĉiela ludo por du ludantoj aŭ du teamoj da du ludantoj. La ludmaterialo konsistas el kvar hufumoj kaj du palisetoj.

La ludantoj laŭvice ĵetas la hufumojn al la palisetoj, kiujn oni tradicie starigas en la teron je distanco de 12,19 metroj (40 futoj).

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.horseshoepitching.com 
* http://www.theshoepit.com  
* http://www.horseshoepitching.com/rules/nhparul.shtml 
* http://www.horseshoepitching.com/gameinfo/howtopitch.shtml 

Kategorio:Ludoj
Paula Hitler

**Paula HITLER** (ankaŭ kiel: Paula Hiedler – kaj pli poste: Paula Wolf aŭ Wolff (laŭ moknomo de frato Adolf) (naskiĝis la 21-an de januaro de 1896 Hafeld, mortis la 1-an de junio 1960 en Berchtesgaden) estis fratino de Adolf Hitler.

## Vivo 
Paula Hitler estis la plej juna (kaj sola travivinta plen-) fratino de Adolf Hitler; filino de Alois Hitler kaj ties tria edzino Klara. Laŭ asertoj de nevo William Patrick Hitler, Paula kaj Adolf ne tre ŝatis unu la alian en la junaĝo.

Ŝia sorto estas nekonata post morto de la patrino (1907). Ŝin apogis pli poste Adolf kaj Angela Hammitsch. Ŝi iam enamiĝis al judo Pickert (16), kio kaŭzis neplaĉon de Hitler. Ŝi vivis post 1938 sola kaj en malriĉaj vivkondiĉoj en subtegmenta loĝejo en Vieno. Tie ŝi alprenis la nomon „Wolff“ (verŝajne je premo de la frato).

En majo de 1945, Paula Wolff estis arestita kaj pridemandita de la usonaj okupaciantaj trupoj. Ŝi emfazis sian nekredon pri agoj de sia frato kaj malĝojon pri ties morto. "Li estis do spite al ĉio mia frato."

Paula estis liberigita kaj reiris al Vieno, kie ŝi laboris en artvendejo. La 1-an de decembro 1952 ŝi translokiĝis al 2-ĉambra loĝejo en la proksimo de Berchtesgaden, kie ŝi vivis ĝismorte.

Ŝi estis entombigita en la tombejo de Berchtesgaden kaj ŝi estas la sola persono de la familio, kiu havas la nomon "Hitler" sur la tomboŝtono.

En aŭgusto de 2005, oni anoncis trovon de la taglibro de Paula
Kategorio:Adolf Hitler
Kategorio:Naskiĝintoj la 21-an de januaro
Kategorio:Mortintoj la 1-an de junio
.
Hufumo

eta
**Hufumo** aŭ **hufofero** aŭ **huffero** estas U-forma peco el fero, kaŭĉuko, plasto aŭ felo, kiun oni najlas aŭ algluas kvazaŭ ŝuon por protekti la hufon de ĉevalo aŭ alia tirbesto. Ĝin inventis keltoj en la 1-a aŭ 2-a jarcento a.K. kaj poste perfektigis la romianoj.

Oni povas uzi hufumojn ankaŭ en la populara hufumludo. Krome, en multaj kulturoj oni vidas hufumon kiel simbolon de bonŝanco.

## Bildaro 

Dosiero:Horseshoe lucky on door.jpg|Hufumo sur pordo
Dosiero:Noe klauenstand.jpg|Aparato por prizorgado de brutaro
Dosiero:Гиппосандалия.jpg|Ĉevalsandalo

## Vidu ankaŭ 
* Hufumisto
* Hufuma serpento
* Hufumkraboj
* Ora Hufumo, hufumo-forma, tre dense loĝata regiono en la kanada provinco Ontario

Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Ĉevaloj
Kategorio:Fero
Kategorio:Simboloj
Kategorio:Superstiĉoj
Euraniko

**Euraniko** estas esperantido proponita de Alexandre Xavier Casanova Domingo ĉirkaŭ 1990 kiam, laŭ la aŭtoro, *ono visionin klaramente ke la espismo (esperantismo) estan morta ei ke la neceso mater una helpobahaso monda facila kontinuan* (oni vidis klare ke la esperantismo estas morta, sed ke la neceso de ia helplingvo monda facila kontinuas).

## Gramatiko
### Fonologio
Alfabeto: komplete fonetika kaj sen digrafoj kia "ch" aŭ difonoj kia "x" (ks). Malsame al Esperanto:

*C havas sonon /ĉ/ aŭ /c/, laŭvole;
*Q havas sonon kun la lango tre retrokolokata, kiel en la ŝemidaj lingvoj;
*W havas sonon /ŭ/;
*X havas sonon /ŝ/;
*Y havas sonon /j/;

### Morfologio
Oni povas uzi, aŭ ne, la prepoziciojn *pe* kaj *pu* por indiki vokativon kaj akuzativon.

Oni ŝanĝas la finaĵon -s de verboj al -n, kaj estas unu formo por kondicionalo kaj imperativo (-un). 

## Specimeno
Kuesta problemo esan tipa dentro las bahasos helpantas pos la frakaso definativa de la espo (esperantiko, Esperanto). la aparanta forteso de la espo dependin, realamente, under las subencionos financas fa las rejimos politikas marksistas en parto de isa asio ei isa europo. kuando kuesas subencionos disaparin por ekstingasiono de kuesas rejimos marksistas (komo en isa rusijo) ou por kanbio en la orientasiono de kuesas rejimos marksistas (komo en isa cinijo ankora marksista) sinplamente disaparin la aktiveso espista, prokue eto havin ninkuna apojo espontana.
la disaparasiono de la movimento espista esan ninkuna motivo de lamentasiono; kuesa fanatikismo, kuesa seudocienco, kuesa konpleta ausenco de serioseso politika, pe niento ofertin ta la komunikasiono internaciona facila.

Kategorio:Esperantidoj
Silaĵo

eta|kompaktigo dum ensiligo en apogmura silo
**Silaĵo** aŭ **insilaĵo** estas fermentinta furaĝo pretigita el dispecigitaj verdaj furaĝplantoj. La fermentado okazas en grand ujo nomata **silo** aŭ **insilujo**.

La plej ofta silaĵo-planto estas maizo. Se oni faras silaĵon el legumenacoj aŭ herboj, oni devas aldoni helpmaterialojn por ĝusta fermentado. La plej ofta aldonita materialo estas grenofuraĝo (ofte muelita) en proporcio de 10 %. 

La optimuma kondiĉo por pretigado de silaĵo estas kiam la furaĝplantoj enhavas minimume 22–23 % da sekmaterialo. (Se necesas, oni velkigas la plantojn aŭ aldonas sukoriĉajn plantojn, ekz. sukerkanon.)

## Fermentado 
La insilado de furaĝplantoj okazas per natura fermentado aŭ helpe de acidoj (nenatura acidigo) por konservi ilin.

### Natura fermentado 
Dum fermentado – sub senaeraj kondiĉoj – la necesaj acidoj estiĝas danke al laktoacid-produktaj bakterioj. La kvalito de la silaĵo dependas de rapida atingo de la necesa pH-valoro kaj de malaerobiaj cirkonstancoj.

Ĉefaj fazoj de la fermentado:
#aŭtooksida periodo, varmiĝo dum maksimume 2–4 tagoj
#ekfermento, estiĝo de laktoacido, 1–3 tagoj
#ĉefa periodo de fermentado, dum 1–2 semajnoj
#malpliiĝo de la fermentado

### Nenatura acidigo 
Por reguligi la pH-valoron necesas aldoni acidon (ĉefe por insilado de grajnoj).

## Kondiĉoj por fari bonkvalitan silaĵon 
#Necesas ke la furaĝoplanto estu riĉa je karbonhidratoj. Manke de tio, oni devas aldoni ion riĉan je karbonhidratoj aŭ surŝprucigi la silaĵon per melaso.
#Oni devas velkigi plantojn aŭ surŝprucigi akvon por atingi la necesan akvoentenon.
#Malaerobiaj cirkonstancoj helpas la plimultiĝon de laktoacidaj bakterioj. Por tio necesas kompaktigi la ensiligitajn plantojn kaj rapide fermi (72 horoj) la silon.

Ĉe malbonkvalita silaĵo estiĝas troa estiĝo buterata acido, okazas putriĝo ktp.

La kvalito de silaĵo dependas de la kondiĉoj de la ensiligo kaj de aliaj cirkonstancoj. Oni povas regi la kvaliton per diversaj metodoj, sed por objektiva takso necesas kaj sensa kaj laboratoria ekzameno.

Bonkvalita silaĵo havas koloron kiel la baza furgaxplanto (oliv-verda okaze de legumenacoj, herboj; flav-verda ĉe maizo); ĝi havas aroman, agrablan odoron (oni ne flaras la odoron de laktoacido); ĝi havas sendifektajn folio- kaj tigopartojn.

En bonkvalita silaĵo, el la fermentaj acidoj
*la kvanto de laktoacido devas esti minimume 60 %,
*tiu de vinagra acido malpli ol 30 %
*kaj tiu de buteracido malpli ol 30 %.

La pH-valoro de bona silaĵo estas inter 4,3 kaj 4,8.

## Silo 
La plej konvena loko por silaĵo estas turosilo, kie kontakto kun la aero estas minimuma. 

La apogmuraj siloj (U-formo kun betonmuroj ĉe tri flankoj) estis malpli konvenaj, sed pli malmultekostaj. Ili estas supre kaj antaŭe ne tiel perfekte fermeblaj kiel turosilo.

## Referencoj 
Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Furaĝo
Akadono

**Akadono** (propalingve **Acadon**) estas planlingvo proponita de Leo Moser en komenco de 21-a jarcento. La aŭtoro ankoraŭ ne finis la definitivan version de la projekto.

## Specimeno 
Te solno dictis: Mie namo es Helion. Mo isi ver brilante. Mo
rozi en Lesto, et quitem mo rozi cin es dieno. Mo specti perin nie
jendelo cun mie oclo cam lumnose cam aurumo, et mo notifi nie
quitem cin es tempo ku surecti. Et mo dicti oe ni: Lasnivum ren,
surecti. Mo no fa brilia soim ke ni potena esti en besdo dormoa,
lacen ke ni potena surecti dan obri, ke ni lesdi dan itri wendoa.

Traduko: Mia nomo estas Suno (aŭ Helio, greka dio de la suno). Mi estas tre brila. Mi leviĝas
en la oriento, kaj kiam mi leviĝas, estas tago. Mi rigardas tra via
fenestro per mia okulo tiel brila kiel oro, kaj mi diras al vi, kiam
estas horo por leviĝi. Kaj mi diras al vi: Mallaboremulo, ellitiĝu.
Mi ne brilas tial, ke vi povu resti en la lito dormante, sed ke vi povu
leviĝi kaj labori, ke vi legu kaj promenu.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝaro pri la projekto (en la angla)

Kategorio:Planlingvoj
Tino (planlingvo)

**Tino**, **fasilinguo** aŭ **mesoformo** estas esperantido proponita de anonimulo ĉirkaŭ 2000. Ĝi estas reago kontraŭ naturalismaj projektoj.

La anonimeco de la aŭtoro estas por ke oni povu havi liberecon modifi la lingvon laŭvole, sen ia ajn aŭtoritato, kiu povus limigi la parolantojn. La Tino ankaŭ ne adoptas celojn, eĉ ne la lingvan egalrajton de la homoj. 
## Gramatiko 
### Alfabeto kaj prononco 
La alfabeto estas "a, b (v), c, d, e, f, g, h, i (y), j, k (q), l, m, n, o, p, r, s (z), t, u (w), x". Ĉiuj povas prononci ilin laŭvole. La konfuzo inter b/v, i/y kaj s/z, montras ke la anonima kreanto de Tino estas, plej eble, parolanto de hispana lingvo. Tiu ulo ŝajnas ne scii, ke en la portugala lingvo kaj la franca lingvo, ekzemple, c/s aŭ c/k havas la saman sonon (en la eŭropa hispana c/s reprezentas du malsamajn fonemojn); aŭ ke en la portugala kaj la pola lingvo, eblas la konfuzo inter L kaj U, ktp.

Kvankam la literoj sonu kiel en la "plejparto de lingvoj" (ĉefe la hispana) estas kelkaj reguloj:

*C sonas /ĉ/;
*H sonas /ĥ/, ne pronuncu /h/ (ĉi tiu sono ne ekzistas en la hispana);
*J sonas /ĵ/, ne pronuncu /ĝ/ (ĉi tiuj sonoj ne ekzistas en la hispana, pro tio la anonimulo permesas prononci ĝin kiel la Y hispana, simile al /j/ sed pli forta);
*Q sonas retropalatala;
*X sonas /ŝ/;
*Y sonas /j/;
*W sonas /ŭ/;
*Z oni povas prononci /s/ (vere, ĉu la hispana lingvo faras tion, kiel ne Tino?)
### Morfosintakso 
La morfosintakso pretendas korekti la "erarojn" de okcidentaj lingvoj. Pro tio, oni kreis la artikolon "isa" por antaŭigi la proprajn nomojn.

La pluralo kaj akuzativo estas laŭvolaj.

## Specimeno 
sur la mito de las inocentos dentro isa irakijo ou dentro isa afganijo: evidentamente, las jankanos intencan, basamente, proprar para suos la petrolo ei la gaso natura. las jankanos non esan inocentas ali. ma las irakanos tanpoko esn inocentas. itos apojin pasivamente ou aktivamente la diktatoreso fa isa sadamulo huseino. se itos havun refusatos aktivamente ou pasivamente kon forteso kuesa diktatoreso, non havun ekzistato la gero inter isa jankijo ei isa irakijo. 

Traduko: Pri la mito de senkulpuloj en Irako aŭ en Afganio: evidente, la usonanoj intensas, baze, havigi al si la petrolon kaj la gaso natura. La usonanoj ne estas senkulpaj tie. Sed la irakanoj ankaŭ ne estas senkulpaj. Tiuj apogis pasive aŭ aktive la diktatorecon de Saddam Hussein. Se tiuj rifuzis aktive aŭ pasive forte tiun diktatoreco, ne estis milito inter Usono kaj Irako.

Kategorio:Esperantidoj