Apodoformaj birdoj

La **Apodoformaj birdoj** (*Apodiformes*) estas ordo el la Neognatoj (*Neognathae*). *Apodo* (kaj de tie *apuso*) devenas el la greka vorto απους (apous) kie *a* (sen) kaj *podo* (piedo), aludante al la malgrandaj kruroj de tiuj birdoj, kiuj apenaŭ permesas al ili piediri. Ĉefaj karakteroj estas **longaj kaj pintaj flugiloj** kaj disvolvigitaj flugomuskoloj, kiuj permesas al ili povan flugon.

## Sistematiko 
[eta|dekstra|[Alpa apuso]]
**ordo**: Apodoformaj birdoj (*Apodiformes*)
* familio: Apusedoj (*Apodidae*), 92 specioj
** genro: *Apus* kun *Apus apus*, apusoj
** genro: Takimarpto kun *Tachymarptis melba*
** grupo: Salanganoj
** genro: Kolokalio *Collocalia*
** genro: Erodramo *Aerodramus*
** genro: Hidrokro *Hydrochrous*
* familio: Hemiproknedoj (*Hemiprocnidae*) arbapusoj
** genro: Hemiprokno (*Hemiprocne*), 4 specioj
* familio: Trokiledoj (*Trochilidae*), 330-340 specioj, kolibroj

La kolibroj estis apartitaj en nova taksonomio de Sibley kiel propra ordo Trokiloformaj, sed estas multa anatomia simileco kun apusedoj. Ĉi tie oni sekvas la tradician klasigon.

La kolibroj, apusoj kaj krestapusoj kunhavas aliajn anatomiajn similecojn unu kun alia. Ili havas ankaŭ similecojn (ĉefe ĉe la skeletkranio) kun siaj pli probablaj vivantaj parencoj, la Aegoteledoj (Mayr, 2002). La aegoteledoj estas ŝajne konverĝaj kun la proksimaj Kaprimulgoformaj, kiuj formas kladon de Cipseloformaj kun la Apodoformaj (Mayr, 2002).

## Evoluo 
Apodoformaj evoluis en la Norda Hemisfero. *Eocypselus*, konata pragenro el malfrua Paleoceno aŭ frua Eoceno de nordcentra Eŭropo, estas iome malfacile lokebla; Dyke *et al.* (2004) konsideras ĝin prahemiproknedo.
Sed plej parto de fakuloj opinias nune, ke tiu genro ne povas tute sendube esti atribuita ĉu al Apodoformaj ĉu al Kaprimulgoformaj. La birdo de frua Eoceno *Primapus*, trovita en Britio, estas simila kaj al praapuso kaj al aegialornitedoj, kiuj estas iamaniere intermezaj inter apusoj kaj aegoteledoj. Oni konas, ke ekzistis fosiliaj apusoj dum tiu epoko en Eŭropo.
Tiam, plej parto de Eŭropo havis humidan, subtropikan klimaton, eble komparebla al tiu de suda Ĉinio.
Ĉirkaŭ malfrua Eoceno, prakolibroj ekdiverĝis el rilataj jungornitedoj; la birdoj de meza Eoceno *Parargornis* (Messel, Germanio) kaj de malfrua Eoceno *Argornis*, trovita en aktuala plej suda Rusio, apartenis al tiu stirpo. *Cypselavus* (malfrua Eoceno – frua Oligoceno ĉe Quercy, Francio) estis ĉu prahemiproknedo aŭ aegialornitedo.

La lokigo de Aegialornitedoj ne estas klara. Diversaj analizoj lokigas ilin sufiĉe proksime al la Apodoformaj por esti inkluditaj ĉi tie, aŭ en la unika stirpo de aegoteledoj en la Cipseloformaj.

**KOMPLETA HISTORIA ORDO APODOFORMAJ**
* Familio **Aegialornitedoj** (fosilio)
* Familio **Jungornitedoj** (fosilio)
* Familio **Trokiledoj** – kolibroj
* Familio **Apodedoj** – apusoj
* Familio **Hemiproknedoj** – arbapusoj

## Bildaro 

Avo apumel11.jpg|*Tachymarptis melba*
Apus apus flock flying 1.jpg|Flugantaj Ordinara apusoj
Grey Rumped Treeswift.jpg|*Hemiprocne longipennis*
White-throated Swift (Aeronautes saxatalis) in flight.jpg|*Aeronautes saxatalis*
White-rumped Swift.jpg|*Apus caffer*
Aerodramus salangana natunae-15593039405 (close-up).jpg|Kolokalio *Aerodramus salangana*

## Eksteraj ligiloj 
## Referencoj
* **Dyke**, Gareth J.; Waterhouse, David M. & Kristoffersen, Anette M. (2004): Three new fossil landbirds from the early Paleogene of Denmark. *Bulletin of the Geological Society of Denmark* **51**: 47–56. PDF plena teksto

* **Hyman**, Libbie Henrietta (1992). ''Hyman's Comparative Vertebrate Anatomy.* Chicago: University of Chicago Press, page 39. ISBN 0-226-87013-8

* **Mayr**, Gerald (2002): Osteological evidence for paraphyly of the avian order Caprimulgiformes (nightjars and allies). *Journal für Ornithologie* **143**: 82–97. PDF plena teksto

* **Mayr**, Gerald (2003): Phylogeny of early tertiary swifts and hummingbirds (Aves: Apodiformes). *Auk'' **120**(1): 145–151. DOI: DOI: 10.1642/0004-8038(2003)120[0145:POETSA]2.0.CO;2 PDF plena teksto 

## Notoj 
Kategorio:Apodoformaj