open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Indiana

**Indiana** estas:

*Indianao, subŝtato de Usono;
*Indiana (San-Paŭlo) municipo en Brazilo;
*Indiana, urbo de Pensilvanio

## Kiel nomo
*Robert Indiana, usona artisto
*Indiana Jones, rolo de Harrison Ford en serio de filmoj
Irana Altebenaĵo

La **Irana Altebenaĵo** estas altebenaĵo, kiu kovras en du trionojn de la ŝtata teritorio de Irano kaj signifajn partojn de Afganio kaj Pakistano, sed krome ankaŭ malpligrandajn partojn de Irako kaj Turkmenio. La altebenaĵo okupas areon de 3,7 milionoj da kvadrataj kilometroj. La plej alta punkto estas la vulkano Demavendo, kiu atingas altecon de 5604 metroj. 

La centra ebenaĵo kun alteco de inter 500 kaj 2000 metroj dividiĝas per pluraj montoĉenoj (Kuhrud, orientiranaj montoj) kaj ĉirkaŭiĝas per grandaj montaraj masivoj - Elborz-Montaro, Kopetdago, Hindukuŝo, Zagros-Montaro kaj aliaj. La pejzaĝo difiniĝas per montaraj stepoj, dezertoj kaj duondezertoj. Ĉe la eksteraj deklivoj multas arbaroj.

## Vidu ankaŭ
*Kaŭkaza biodiverseco-varmpunkto


Kategorio:Geografio de Irano
Kategorio:Geografio de Afganio
Kategorio:Geografio de Taĝikio
Kategorio:Geografio de Azio
Integreco

**Integreco** estas la sekureca kriterio, kiu priskribas la necesan/deziratan protektadon kontraŭ malpermesita ŝanĝo aŭ viŝo.

Oni uzas ciferecajn subskribojn aŭ ĉifrecajn kontrolsumojn. Ciferecajn subskribojn ankaŭ provizas Neigo Malhelpo, oni ekzemple uzas RSA aŭ ElGamal por tio.

Kategorio:Sekureco
Listo de islandaj verkistoj

**Islandaj verkistoj**

:Ari Þorgilsson
:Snorri Sturluson
:Hallgrímur Pétursson
:Bjarni Gissurarson
:Jónas Hallgrímsson
:Jón Trausti
:Einar Benediktsson
:Halldór Stefánsson
:Jóhannes úr Kötlum
:Halldór Kiljan Laxness
:Guðmundur Böðvarsson
:Snorri Hjartarson
:Thor Vilhjálmsson
:Indriði G. Þorsteinsson
:Jóhann Jónsson
:Svava Jakobsdóttir
:Gestur Pálsson
:Davíð Stefánsson
:Jón Helgason
:Matthías Johannessen
:Friðrik Hansen
:Hannes Sigfússon
:Sigfús Daðason
:Guðbergur Bergsson
:Gyrðir Elíasson
:Þórarinn Eldjárn
:Baldur Ragnarsson


Literaturo
Internacia Festivalo

**La Internacia Festivalo** aŭ **IF** estis tradicia jarfina aranĝo por familioj kaj plenkreskuloj, organizata ĉiujare en malsama germana urbo.

La unuaj 3 IF-oj okazis ekde 1979 enkadre de la Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo. Sekvis kelkjara paŭzo. Laŭ iniciato de la estraro de Germana Esperanto-Asocio la IF okazas ek de 1987 kiel memstara aranĝo.

Krom prelegoj kaj diskutrondoj pri la kadra temo estis proponataj ĝeneralaj prelegoj, ekskursoj, koncertoj kaj distraj programeroj. Kulmino de la IF ĉiam estis la Silvestra Balo. La babilejo-trinkejo de IF tradicie-ŝerce nomiĝis *knajpo*, laŭ la germana vorto *Kneipe* (= drinkejo).

Kelkfoje al IF ligiĝis aranĝoj de AIS San-Marino.

Ĉiujn festivalojn organizis Hans-Dieter Platz, sigle nomata "HDP", escepte de la dua IF, kiu estis organizita de Uschi Felhölter.

La lasta IF solene okazis fine de 2014. Ekde la jarfino de 2015, Germana Esperanto-Asocio organizas la aranĝon Luminesk'

## Historio 
Inter la 3-a IF (1981/1982) kaj la 4-a IF (1987/1988) estis kvinjara paŭzo.

En la tabelo estas listigitaj ankaŭ la nombroj da partoprenantoj kaj landoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* IF-retpaĝo  

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Germanio
Istvan Bierfaristo

**Istvan Bierfaristo** estas pseŭdonimo por Steven Brewer [stivn bruer] kaj lia frato Philip Brewer [filip bruer], usonaj esperantisto-amuzuloj kiuj ŝerce pretendas esti "zne-majstro" kaj grava Esperanto-aŭtoro. Ili verkis kelkajn hajkojn – kelkaj tute ŝercaj aŭ ironiaj, aliaj pli profundaj, sed tro videble neprofesiaj (interalie ili emas forgesi akuzativojn kaj ligo-strekojn) – laŭ ili mem, la plej konataj estas la serio *Printempaj Salamandroj*.

*Istvan* devenas de la hungara nomo *István* [Iŝtvan] = Stefano. *Bierfaristo* estas la traduko de la angla vorto *brewer*.

## Eksteraj ligiloj 
Hejmpaĝo lia, kun hajkoj: http://www.bierfaristo.com/

Kategorio:Pseŭdonimoj
Izotopo

eta|260px|Tabelo de la izotopoj laŭ diserigtipo, kreita laŭ datumoj de programo Nucleus
[eta|300px|Grafiko de la [atomo|atomaj izotopoj kolorigitaj laŭ duoniĝa tempo]]
[eta|250px|Diagramo de ekzisto de izotopoj. Vertikale estas [atommaso, pligrandiĝanta de supro suben. Horizontale estas diferenco de kvantoj de neŭtronoj kaj protonoj, je pli dekstre des pli multaj estas neŭtronoj. Ju pli malhela estas la bildo des pli ofta kaj stabila estas la izotopo.]]

Nomiĝas **izotopoj** tiuj specoj de atomoj de la sama kemia elemento, kiuj havas malsamajn masojn. La elementoj en la naturo ĝenerale estas miksaĵoj de du aŭ pli izotopoj. La atomnumero, kiu indikas la nombron da protonoj estas la sama por du izotopoj, sed la nombro de neŭtronoj malsamas.

La nomo devenas el la grekaj *isos*, sama, kaj *topos*, loko, ĉar ili havas la saman lokon en la perioda tabelo de la elementoj.

Ĉar la atomnumero (aŭ *atomnombro*), *Z*, estas la sama, la ĥemiaj ecoj de du izotopoj estas la samaj. Tamen, la fizikaj ecoj povas tre malsimili.

En la scienca nomigado, la izotopojn oni alnomas per la nomo de la responda elemento, sekvata de la masnumero, kiu estas la nombro da nukleonoj (protonoj plus neŭtronoj), kaj kiu tre similas la atommason. La du partoj estas ĝenerale disigitaj per streketo. Kelkaj izotopoj posedas proprajn nomojn. Ekzemploj de konataj izotopoj: hidrogeno-3 aŭ tricio, karbono-12, karbono-14, uranio-238, ktp. En simbola formo la nombro da nukleonoj estas aldonita kiel superindekso al la kemia simbolo: 3H, 12C, 14C, 238U.

En la komuna lingvo estas ofte uzi la vorton *izotopo* por aludi la specon karakterizatan per difinitaj valoroj de Z kaj A. Striktasence, tia speco devus esti nomata nuklido, kaj oni devus alnomi **izotopo** la nuklidojn apartenantajn al la sama elemento. Tiel, la nuklidoj karbono-12 kaj karbono-14 estas ambaŭ izotopoj de la elemento karbono. Ili apenaŭ diferenciĝas el ĥemia vidpunkto, sed diferencoj en aliaj proprecoj povas taŭgi por multaj esploroj, kiel la radiokarbona datado.

Se la proporcio inter la kvantoj de protonoj kaj neŭtronoj ne estas la ĝusta por atingi la nuklean stabilecon, la izotopo estas radioaktiva.

La atompezo de elemento estas la averaĝo de la pezoj de la izotopoj trovitaj en la naturo.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de partikloj
* Radioaktiveco
* Duoniĝtempo
* Nuklea izomero
* Sammasnumera izotopo
Idaho

**Idaho** (angle *Idaho* [AJ-da-ho]) estas subŝtato de Usono. Ĝi fariĝis la 43-a subŝtato de la lando la 3-an de julio 1890. Ĉefurbo estas Boise (Bojsio esperante). Inter la aliaj aparte gravaj urboj menciindas ekzemple Idaho Falls (Akvofalo Idaha, esperante), Grangeville, Coeur d'Alene kaj Rexburg. Laŭ la censo de 2010 en Idaho vivis sume  personoj.

## Geografiaj elementoj
* Idaha Patotenilo

## Bildaro 

Dosiero:Map of USA highlighting Idaho.png
Dosiero:Seal of Idaho.svg
Dosiero:Owyhee Mountains.jpg

## Kantonoj 
La 44 kantonoj de Idaho estas 

# kantono Ada,
# kantono Adams (Idaho), 
# kantono Bannock, 
# kantono Bear Lake, 
# kantono Benewah, 
# kantono Bingham, 
# kantono Blaine (Idaho), 
# kantono Boise, 
# kantono Bonner, 
# kantono Bonneville, 
# kantono Boundary, 
# kantono Butte (Idaho),
# kantono Camas, 
# kantono Cassia, 
# kantono Clark (Idaho), 
# kantono Clearwater (Idaho), 
# kantono Custer (Idaho), 
# kantono Elmore (Idaho), 
# kantono Franklin (Idaho), 
# kantono Fremont (Idaho), 
# kantono Gemo, 
# kantono Gooding, &nbsp;  &nbsp;
# kantono Ĝemelaj Akvofaloj (*Twin Falls*), 
# kantono Idaho, 
# kantono Jefferson (Idaho), 
# kantono Jerome, 
# kantono Kanjono (*Canyon*), 
# kantono Karibuo (*Caribou*), 
# kantono Kootenai, 
# kantono Latah, 
# kantono Lemhi, 
# kantono Lewis (Idaho), 
# kantono Lincoln (Idaho), 
# kantono Madison (Idaho), 
# kantono Minidoka, 
# kantono Nez Perce, 
# kantono Oneida (Idaho), 
# kantono Owyhee, 
# kantono Payette, 
# kantono Povo (*Power*), 
# kantono Ŝoŝona (*Shoshone*), 
# kantono Teton (Idaho), 
# kantono Valo (Idaho) (*Valley*),
# kantono Washington (Idaho).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo
* faktoj pri Idaho de la usona statistika oficejo


Kategorio:Subŝtatoj de Usono
IP

## IPv4 
**IP** (mallongigo de la angla '''' -- "Interreta Protokolo") estas protokolo de la Interreto
kiu abstraktas la fizikan reton (Ethernet, stafetringo, telefonaj linioj, ktp) kaj provizas interfacon al ĝi por
la pli altnivelaj protokoloj TCP, UDP kaj ICMP.

TCP transsendas datumon trans la reton per IP kaj la du protokoloj ofte estas nomitaj kune kiel TCP/IP.

IP ricevas fluon de datumo de TCP kaj sendas tiujn trans la reton. Se paketo de TCP estas tro granda por la fizika reto, IP plue hakas ("fragmentigas" estas la teknika vorto) la paketon en pli malgrandajn paketojn.

IP ne zorgas pri eraroj, malordo, resendado, konektoj inter programoj, ktp. Tiuj estas la zorgo de TCP.

Al ĉiu paketo, IP aldonas la numeron de la protokolo (TCP, UDP, ktp), la retadreson de la sendinta maŝino kaj la retadreson de la ricevanta maŝino. La retadreso estas la IP-adreso: punktita adreso de kvar numeroj. Ekzemple: 165.121.140.160. Ĉiu komputilo en la Interreto havas unikan IP-adreson.

Kiam IP en la ricevanta maŝino ricevas la paketojn, ĝi rekonstruas la fluon de datumo el la paketoj kaj donas ĝin al
TCP (aŭ al la protokolo menciata en la paketo).

## IPv6 
4 miliardoj da adresoj ŝajnas pli ol sufiĉe, sed ĉar multaj de ili estas rezervitaj por speciala uzo (Multicast, privataj sub-retoj ktp), kaj ĉar ilian asignon nur eblas fari en blokoj, estiĝas manko de ne-uzataj adresoj.

Tial, kaj pro aliaj problemoj de IPv4, oni kreis novan version de la Interreta Protokolo. Tiu uzas adresojn kun 128 bitoj, ebligante 2128 = 3.4 x 1038 adresojn (pli ol 1000 adresoj / m2 de la tera faco).

Pro ilia longeco, IPv6 adresojn oni skribas per deksesumaj nombroj, ekzemple 2001:0468:00FF:1B1D:0000:0000:0000:0001. Tiun adreson oni ankaŭ povas skribi 2001:468:FF:1B1D::1, anstataŭigante la 0-ojn je ::.
Iama Doganejo "Na Výtoni"

La **Iama Doganejo "Na výtoni"** estas historia konstruaĵo de la centra kvartalo Nova Urbo de Prago. La estinta flosista domo, konstruita ĉirkaŭ 1500, en la jaro 1908 estis restaŭrita kiel la lasta memorigo pri la malaperinta kvartalo "Podskalí", kiu estis tie ekde la romanika epoko. Okaze de la fondo de la Nova Urbo tiu kvartalo, simile kiel la aliaj sur ĝia teritorio troviĝintaj loĝlokoj, estis enkadrita malantaŭ la Nov-urbaj muroj.

Kategorio:Konstruaĵoj en Nova Urbo (Prago)
Kampa (monstro)

**Kampa** () estas monstro el greka mitologio. eta|260x260ra| Ilustraĵo de Kampa

## La mito 
Unue priskribita en la skribaĵoj de Nunus, kie ŝi estas demonstrita kiel monstro, kiu estas kombinaĵo de drako, kun virina kapo kaj torso, vosto de skorpio, kaj havanta serpentojn en sia hararo (kiel meduzo) kaj inter siaj kruroj.

Laŭ mitologio, Kampa estis kreita kaj sendita de Kronos por konservi la centmanajn ciklopojn kaj gigantojn en Tartaro, post liberigado de ili el la malliberejo de Urano. Ŝi estis mortigita de Zeŭso, kaj rehabilitita (ĉar monstroj ne malaperas aŭ mortas, ili estas senditaj resaniĝi en Tartaro). Malgraŭ la danĝero, ke Kampa rapide resaniĝos, Zeŭso sendis ŝin al Tartaro, por ke li konvinku la ciklopojn kaj centjarulojn helpi lin en la milito kontraŭ la titanoj.

## Kampa en moderna kulturo 
La kampa estas unu el la malplej konataj monstroj de la greka mitologio, sed ĝi aperis ankaŭ tra la jaroj en la nuntempa popola kulturo, kiel la televida serio *Class of the Titans* kaj la sukcesa serio por adoleskantoj *Percy Jackson*, kie ĝi estas prezentita kun la aldono de: du venengutitaj glavoj, vesperto flugiloj kaj talio de kiu kaŝrigardas la kapoj de rabobestoj.

Kategorio:Estaĵoj de la helena mitologio
Kategorio:Monstroj en la helena mitologio
Kategorio:Monstroj en fikcio
Itala Strato

**Itala Strato** (*Vlašská ulice*) estas strato de la Malgranda Kvartalo de Prago. 

La nomo devenas de la itala kolonio, fondita tie ĉi en la 16-a jarcento. Ĝi konsistis plejparte el artistoj, kunvokitaj al Prago de la imperiestro Rudolfo la 2-a. Ĉi tie ankaŭ loĝis arkitekto O. Aostalis, laŭ kies projekto oni en la dua duono de la 16-a jarcento planis la ĉirkaŭaĵon. La plej signifa konstruaĵo de la strato estas la iama *Lobkovic-palaco* el la jaroj 1703-1707. Por sia nuna aspekto ĝi dankas al la rekonstruo en la jaro 1783 fare de I. Palliardi. La grandan terasĝardenon oni fine de la 18-a jarcento transformis en anglan parkon, nuntempe publike alireblan.

Kontraŭ la Lobkovic-palaco staras la iama '**Itala hospitalo**', establita en la unua duono de la 17-a jarcento fare de la Itala societo. Estas frubaroka konstruaĵo kun arkadoj en la korto. Al hospitalo (malfondita en la jaro 1804) apartenis la iama preĝejo de Sankta Karolo Boromea (kostel sv. Karla Boromějského), vidinda frubaroka konstruaĵo el la jaroj 1808-17. Precipe interesa estas la interna stukaro el la mezo de la 17-a jarcento. Oni restaŭris la konstruaĵon en la jaro 1942 kaj la preĝejon adaptis kiel prelegan salonon (hodiaŭ "Istituto di cultura italiana").

Kategorio:Stratoj en Prago
Kategorio:Malgranda Kvartalo (Prago)
Izraelidoj

eta|La donado de tero de Josuo al la Izraelidaj triboj laŭ Josuo 13–19
eta|Mozaiko en la hebrea prezentanta la dek du tribojn kaj iliajn hebreajn nomojn, kun simbolaj bildoj. (De maldekstre dekstren, de supre malsupren):

Asher: arbo;

Dan: Pesilo de justeco;

Judah: Laŭto, Kitaro kaj krono, simbolante reĝon David;

Reuben: Mandrake (Genezo 30:14);

Jozefo: Palmo kaj garboj da tritiko, simbolante lian tempon en Egiptujo;

Naftali: gazelo (Genezo 49:21); Isasĥar: Suno, luno kaj steloj (1 Kronikoj 12:32);

Simeon: turoj kaj muroj de la urbo de Ŝeemem;

Benjamin: kruĉo, kulero kaj forko;

Gad: tendoj, simbolantaj ilian migradon kiel brutpaŝtistoj;

Zebulun: ŝipo, pro ilia limo al la Galilea Maro kaj Mediteraneo;

Levi: pastra surbrustaĵo
**Izraelidoj** estas la idoj de Izrael, la patriarko Jakobo, filo de Isaak, filo de Abraham. La kutima nomo hodiaŭ por ili estas judoj, sed la nomo estis nekonata antaŭ la 6-a jarcento a.K. Ili estas ankaŭ konataj kiel hebreoj.

Izrael aŭ Jakobo havis 12 filojn:

# Ruben
# Simeon
# Levi
# Jehuda
# Isaĥar
# Zebulun
# Jozef
# Benjamen
# Dan
# Naftali
# Gad
# Aŝer

La 12 filoj estas la prapatroj de la 12 triboj de la Izraelidoj. La Levidoj, la tribo de Levi, donis la pastrojn kaj la tribo de Jehuda donis multajn reĝojn (ekzemple, Davido kaj Salomono) kaj, laŭ la profetoj, donos la Kriston. Jesuo Kristo mem estis el la tribo Jehuda, sed la
Makabeoj estis Levidoj.

En la tempo de David, 40% da Izraelidoj estis el la tribo de Jehuda. Sed en la 6-a jarcento a.K., post la konkero de Asirio kaj Babilonio, la Izraelidoj estis plejparte el Jehuda, do ili nun estis konataj kiel la judoj (el la nomo "Jehuda").

Sub la reĝoj David kaj Salomono, la 12 triboj estis unuigitaj en unu nacion, Izraelo, kies ĉefurbo estis Jerusalemo. Izraelo estis dividita inter la triboj: ĉiu tribo, escepte de la Levidoj, havis sian propran landeron. La Levidoj, kiel la pastra klaso, loĝis dise tra Izraelo.

Post la morto de Salomono, la naŭ triboj de la nordo ribelis kontraŭ la filo de Salomono, lia sekvanto reĝo Rahoboam. Do la reĝlando diskrevis, fariĝinte Izraelo en la nordo kaj Judujo de Jerusalemo kaj la sudo, kie loĝis la granda tribo de Jehuda kaj la malgranda tribo Benjamen. Judujo sekvis la dinastion de David kaj servis Javeon ĉe la Templo de Jerusalemo. Sed Izraelo servis (laŭ la rakonto de la Biblio kaj Josephus) fremdajn diojn kaj malbonajn reĝojn, spite de la avertoj de la profetoj.

En la 7-a jarcento a.K., Asirio englutis Izraelon kaj transloĝigis la naŭ tribojn al Persio, kie ili malaperis kiel gento. En Izraelo Asirio anstataŭis genton el Persio, la kuteanojn laŭ Josephus. Ili fariĝis nova gento, la Samarianoj.

En la 6-a jarcento a.K., Babilonio englutis Judujon kaj transloĝigis la du tribojn al Babelo, sed ili revenis kiam Babilonio falis sub Ciro el Medujo.

Do, post Ciro, nur tri triboj travivis: la du triboj de Judujo (Jehuda kaj Benjamen) kaj la Levidoj, kiuj loĝis en ambaŭ Judujo kaj Izrael.

## Vidu ankaŭ 
* Izraela reĝlando (historia teritorio, kiu ekzistis ĉ. -926 ĝis -722)
* Izraela Lando (ארץ ישראל, "Erec Jisrael")
* Tribo de Jehuda
* Levido
* Islama Banu Haŝim

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Izraelo
IS

La literkombino **IS** (aŭ **Is** aŭ **is**) povas signifi jenon:

* **-is** estas vortklasa finaĵo de verboj por indiki pasintan tempon.
* Internacia Seminario (esperanto-renkontiĝo en Germanio).
* Islando (landa kodo laŭ normo *ISO 3166-1 alfa-2*).
* informa sistemo.
* Israelo (NATO-a landa kodo).
* Islama Ŝtato de Irako kaj Sirio, ĝihadista terora organizaĵo en tiuj du landoj.
* Islanda lingvo (**is**).
* **Is** aŭ **Ys** estas mitologia urbo en Bretonio.
* IS estis naturalisma planlingva projekto sur kataluna-latina bazo
* La anglo-saksa *Is*-runo &#5825;: vidu Isaz.
* **.is** estas nacia domajno de la alta nivelo de Islando.
* **is** estas akcesora vorto en programlingvo Python.
***IS** estas kodo de provinco Isernia de Italio.
Ilicio

La genro **ilicio** (latine: *Illicium*) botanike apartenas al la familio iliciacoj.

En kuirarto uzatas la sekigitaj fruktoj de unu specio: ilicio vera (stelaniz)) (*Illicium verum)*. Ilicio estas tre uzata por fajnigado de marmeladoj, bombonoj kaj aliaj dolĉaĵoj.

Dosiero:StarAnise.jpg|
Dosiero:Sternanis.wmt.jpg|

Kategorio:Magnoliofitoj
Ingeborg Bachmann

**Ingeborg BACHMANN** [INgebog baĥman] (naskiĝis la 25-an de junio 1926 en Klagenfurt, mortis la 17-an de oktobro 1973 en Romo) estis aŭstra verkistino.

Ingeborg Bachmann naskiĝis en Klagenfurt, Aŭstrio. De 1945 ĝis 1950 ŝi studis filozofion, psikologion kaj germanistikon en Innsbruck, Graz kaj Vieno. En la jaro 1952 ŝi - laborante kiel radioredaktorino - verkis sian unuan radiodramon. Prelego en la Gruppe 47 famigis ŝin.

La aŭtorino de poemoj, rakontoj, romanoj, eseoj, operaj libretoj kaj radiodramoj dum sia kariero gajnis plurajn literaturpremiojn, interalie en 1964 la Georg-Büchner-Preis. Ekde 1977 en Klagenfurt honore al la verkistino aljuĝatas ĉiujare la Ingeborg-Bachmann-premio.

## Listo de verkoj 
* *Ein Geschäft mit Träumen* (radiodramo, 1952)
* *Die gestundete Zeit* (liriko, 1953)
* *Die Zikaden* (radiodramo, 1954)
* *Anrufung des Großen Bären* (liriko, 1956)
* *Der gute Gott von Manhattan* (radiodramo, 1958)
* *Das dreißigste Jahr* (rakontoj, 1961)
* *Die geteilte Stadt* (eseo, 1965)
* *Malina* (romano, 1971)
* *Simultan* (rakontoj, 1972)

## En Esperanto aperis 
*Reklamo ; La granda frajto ; La pruntita tempo* / trad. de Guido Holz. -
En: *Übertragungen = Transkondukoj*. – Messkirch : Gmeiner, 1988. – p. 120 – 123
ISBN 3-926633-14-X

## Referencoj 
Kategorio:Aŭstraj verkistoj
Kategorio:Germanlingva literaturo
ISA (apartigilo)

La mallongigo **ISA** havas pli ol unu signifon:
* *International Federation of the National Standard Associations,* Internacia Federacio de Naciaj Normigaj Asocioj, post la dua mondmilito ŝanĝiĝis al ISO.
* *Industry Standard Architecture* estas neoficiala nomo de V/V-kolektilo por IBM-komputiloj, origine 8-bita, ekde 1984 jam 16-bita.
* **isa** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
* **Isa bin Marjam**
* **Isa Plijev**
* **Isaj Dratwer**

**Isa** estas profeto de Islamo. Vidu Isa (Profeto).
Ingrid Bergman

**Ingrid BERGMAN** (naskiĝis la 29-an de aŭgusto 1915, mortis la 29-an de aŭgusto, 1982) estis sveda aktorino.

Ingrid Bergman naskiĝis en Stokholmo. Ŝi studis aktoradon en sia hejmurbo, kaj post kelkaj filmoj en Svedio ŝi en 1939 iris al Hollywood. Grandan renomon ŝi gajnis pro la filmo *Casablanca*, kie ŝi kune kun Humphrey Bogart prezentis unu el la plej famaj amoparoj de la kinohistorio. Oskarojn ŝi gajnis en 1945 pro *Gaslight*, en 1957 pro *Anastasia* kaj en 1975 pro *Murder on the Orient Express*.

En la jaro 1948 ŝi ŝokis la publikon komencante amaferon kun la itala reĝisoro Roberto Rossellini kaj naskante idon de li (unu el iliaj idoj poste estos fama aktorino Isabella Rossellini) antaŭ ol ŝi estis divorcita de sia edzo, la kuracisto P. Lindström. La edzeco kun Rossellini daŭris de 1951 ĝis 1957, kaj ankaŭ ŝia tria edzeco kun la produktoro L. Schmidt fiaskis. En la jaro 1982, je sia naskiĝtago, ŝi mortis en Londono pro kancero.

## Listo de filmoj 
* *Munkbogreven* (Svedio, 1935)
* *Swedenhielms* (Svedio, 1935)
* *Intermezzo* (Svedio, 1936)
* *Intermezzo* (Usono, 1939)
* *Dr. Jekyll and Mr. Hyde* (Usono, 1941)
* *Casablanca* (Usono, 1942)
* *To Whom the Bell Tolls* (Usono, 1943)
* *Gaslight* (Usono, 1944)
* *Spellbound* (Usono, 1945)
* *Notorious* (Usono, 1946)
* *Joan of Arc* (Usono, 1948)
* *Under Capricorn* (Usono, 1949)
* *Stromboli, terra di Dio* (Italio, 1949)
* *Elena et les hommes* (Francio/Italio, 1956)
* *Anastasia* (Usono, 1957)
* *Indiscreet* (Usono, 1958)
* *The Inn of the Sixth Happiness* (Usono, 1958)
* *Murder on the Orient Express* (Britio, 1974)
* *Herbstsonate* (Germanio/Svedio, 1978)

## Vidu ankaŭ 
* 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ingridbergman.com  
* http://www.imdb.com/name/nm0000006 
* http://www.amazon.com/gp/product/0385283741/104-1392151-1061536?v=glance&n=283155 
* 
*  *(recenzo pri la filmo, kie ŝi ludis)*

Kategorio:Naskiĝintoj en Stokholmo
Kategorio:Svedaj aktoroj
Kategorio:Stokholmanoj
Kategorio:Oskar-premiitoj
Io (mitologio)

**Iono** – helene Ἰώ – estis princino de la greka urbo Argo, amoratino de Zeŭso kaj praulino de Heraklo. Bosporo, Ionio kaj la luno Io estas nomitaj laŭ ŝi.[eta|180px|Jupitero kaj Io, [Antonio da Correggio.]]Zeŭso havis multajn homajn amoratinojn, sed lia edzino, Hera, estis tre ĵaluzema diino. Ioa estis unu el liaj amoratinoj kaj, por kaŝi ŝin de Hera, li transformis ŝin al blanka bovino. Sed Hera, kiu ne estis trompita, petis la bovinon kiel donacon.
Hera igis Arguson (la giganton kun cent okuloj - kvindek estis malfermitaj, kvindek estis fermitaj en dormo) gardi Ion. Zeŭso sendis Hermeson por savi ŝin, kion li faris per la mortigo de Arguso. Hera donis la okulojn de Arguso al la plumaro de la pavo, birdo, ŝatata de ŝi.

Hera tiam sendis ojstron por senĉese mordi Ion, kiu ankoraŭ estis blanka bovino. La ojstro pelis ŝin el Grekio, trans Bosporon ("travadejo de la bovino") kaj tra Ionion ("lando de Io"). Dum la vojaĝo, ŝi renkontis Prometeon, kiu estis katenita al roko. Li
antaŭdiris, ke ŝia vivo estos malfacila, sed post iom da tempo ŝi alvenos al Egiptio, denove fariĝos homo kaj havos filon por Zeŭso, Epafo.

Ŝia vivo estas rakontita de Esĥilo (*Prometeo Alkatenita*) kaj Ovidio.

La greka verkisto Palaifato konsideris ŝi estis graveda tiam ŝi estis pastrino de Hera, kaj ŝi timis sian patron kaj siajn kuncivitanojn tial ŝi dekuris el la urbo. Trovita, ŝi estis kapturita de Arganoj kaj estis sinsekvigita. Tiam, oni diris ŝi fuĝis kiel bovino furioza. Fine, ŝi kuniris fremdajn komercistojn kaj petegis ilin kondukis ŝin al Egiptio kie ŝi akuŝigis.

## Notoj 
Kategorio:Roluloj de la helena mitologio
Kategorio:Sacerdotoj de Hera
Ionio

**Ionio** () estis la greka lando de la orienta Egea Maro, kiu enhavis la okcidentan marbordon de Malgrandazio kaj la najbarajn insulojn.

## Historio 
Laŭ legendo, Ionio estis fondita de la atena reĝo, Iono. La baza kulturo de Ateno ja estis iona.

De -850 ĝis -500, ĝi estis la plej avangarda kaj progresema regiono de helena civilizo. 
Ionio estis greka ĝis la kadukiĝo de la bizanca imperio. Nun la areo estas kulture turka.

## Kulturo 
La lingvo de Ionio estis la ionia dialekto de la antikva greka lingvo. Ionio donis al la mondo Homeron kaj niajn fundamentajn ideojn pri filozofio kaj scienco.

## Urboj kaj insuloj 
* Efezo
* Foceo
* Ĥio
* Klazomeno
* Kolofono
* Lebedo
* Mileto
* Prieno
* Samoso
* Teoso

## Famuloj 
* Anaksagoro
* Anaksimandro
* Anaksimeno
* Demokrito
* Heraklito
* Homero
* Ksenofano
* Pitagoro
* Taleso

Herodoto ja verkis en la iona, sed estis el Halikarnaso, urbo de Dorio.

## Vidu ankaŭ 
* Asia (provinco)
* Dorio
* Eolio
* Iona lingvo

Kategorio:Antikva Grekio
Kategorio:Malgrandazio
Kategorio:Historio de Turkio
ICQ

eta|Malnova emblemo
**ICQ** estis tujmesaĝilo kiu ebligis tuj sendi mesaĝon al alia ICQ-uzanto. Ĉiu persono kiu senpage aliĝis al ICQ havis sian propran numeron. Tiu persono kontakteblis per la programo aŭ per la oficiala retejo. Uzantoj estis serĉeblaj laŭ diversaj ecoj, ekz. hobioj aŭ lingvoj.

## Historio 
La programon kaj la protokolon ICQ ekevoluigis la firmao Mirabilis en la jaro 1996. La kliento estis en la jaro 1998 aĉetita de AOL, kaj en 2010 de Mail.Ru Group (nun VK). ICQ estis ĉesigita la 26-an de Junio 2024.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Tujmesaĝiloj
Itajpuo

|950px|Itaipu

eta|200px|maldekstra|Interne de la akvobaraĵo
210px|maldekstra|Itaipú
Akvobaraĵo **Itajpuo** (portugale: *Itaipu*) estas la plej granda hidroelektra centralo en la mondo. Ĝi funkcias per la rivero Parano kaj produktas 25% el la elektro de Brazilo kaj 90% de Paragvajo. Ĝi povas produkti elektron je 12.600 MW, kun 18 generatoroj de po 700 MW. La unua generatoro komencis funkcii en majo 1984 kaj el la 18-a je la 9-a de aprilo, 1991. Tamen, la centralo ĉe Jangzi-rivero en Ĉinio pli ol tio, kiam ĝi estos finkonstruita en 2009.

## Strategia celo 
Krom hidroelektrika centralo, Itajpuo ankaŭ estis konstruita kun milita strategia celo. Ĝi estas ekzakte en landlimo inter Brazilo kaj Argentino, kaj se oni malfermos la kluzojn, en kelkaj horoj, la akvoj detruos la ĉefajn urbojn de la plej riĉaj provincoj de Argentino, kaj, tre eble kaŭzos grandan detruon eĉ en Bonaero. Pro tio, argentinaj militistoj nomas Itajpuon "hidraŭlika bombo". Dum la konstruado de Itajpuo, Argentino intencis akiri atombombon por minaci Brazilon. Tio okazis dum la tempo kiam ambaŭ Brazilo kaj Argentino havis militistan registaron, sed, post la fino de militista periodo, oni ne plu parolis pri tio, kvankam la ebleco de milita uzo de Itaipuo ankoraŭ daŭras.

## Akcidentoj 
La  2009, vespere okazis paneo, pro kiu restis sen elektro grandegaj brazilaj urboj, inkluzive de Rio-de-Ĵanejro, San-Paŭlo kaj Belo Horizonte. Entute la sekvoj de la akcidento efikis 50 milionoj da homoj. Post du horoj la elektroprovizado estis restarigita.

Dosiero:Itaipu.jpg
Dosiero:ItaipuAngeloleithold2005.jpg

Kategorio:Akvaj konstruaĵoj
Kategorio:Hidroelektraj centraloj
Kategorio:Konstruaĵoj en Brazilo
Kategorio:Konstruaĵoj en Paragvajo
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1984
Ivan Bunin

La rusa verkisto **Ivan Alekseeviĉ BUNIN** naskiĝis la  en Voroneĵ kaj mortis la  en Parizo. En la jaro 1920 li elmigris al Francio, kie li restis ĝismorte. En 1933 li estis honorata per la Premio Nobel de Literaturo pro "siaj artaj kaj literaturaj kvalitoj, kiuj ebligis al li fidelan priskribon de la tipaj specoj de la rusa popolo".

En 1901 atingis famon kiam aperis lia romano **La Vilaĝo**. Poste li verkis pliajn samstilajn verkojn, prezentante la vilaĝanojn sen idealigo. Liaj romanoj estas konstruitaj ĉirkaŭ temoj kiel: klimataj naturaj fenomenoj, rutina vivo en la vilaĝo, la plezuroj de bienuloj kaj pli. Li havas karakterizan stilon tre malfacile tradukeblan al aliaj lingvoj.

En Moskvo ekzistas strato kaj metrostacio laŭ la nomo .

## Famaj verkoj 
* Antonovskie jabloki (rakonto, 1900)
* Derevnja (La vilaĝo) (romano, 1910)
* Suĥodol (rakonto, 1912)
* Ĉaŝa ĵizni (Vazo de la vivo) (rakonto, 1913)
* Gospodin iz San Francisko (Sinjoro el San Francisko) (rakonto, 1915)
* Tjomnye allei (Senlumaj aleoj) (rakontoj, 1943)

## En Esperanto aperis 
* *Astrofloroj.* Tradukis V. Lebedev. En: *La Ondo de Esperanto* 1911, n-ro 6.
* *Dum iro mi malalta estis.* Poemo. Tradukis Eŭgeno Belonenko.
* *Transiro* (Heroldo de Esperanto, 16 Novembro 1949, p.&nbsp;3, tr. G.F.)
* En la ĝardenpalac' kun bruo*. Poemo. Tradukis Eŭgeno Belonenko.
* *En la Alpoj.* Tradukis H. Dresen. En: *Scienco kaj Kulturo* 1996, n-ro 4.
* *Facila spiro.* Novelo.
** Tradukis B. Malej.
** Tradukis Sergeo Romanenko . 3 paĝoj.
* *Fulmotondron mi ne timas*. En: *Scienco kaj Kulturo* 1996, n-ro 4.
* *Jam birdoj mankas. Kun humilo*. Poemo. Tradukis Eŭgeno Belonenko.
* *Mallongaj rakontoj.* Tradukis V. Danilov, O. Ditjatkina, G. Gluĥov, D. Ivaniŝĉenko, A. Petrov, S. Rassoĥin, N. Zueva. Jelec 2005. 31 paĝoj.
* *Rusja.* Tradukis Grigorij Arosev. En: *Rusaj amnoveloj,* Jekaterinburg: Sezonoj, 2000 (*Rusa Literaturo* 7), paĝoj 11–18.
* *Satano al Dio.* Poemo. Tradukis Eŭgeno Belonenko.
* *La unua najtingalo.* En: *Scienco kaj Kulturo* 1996, n-ro 4.

## Vidu ankaŭ 
* 3890 Bunin

## Eksteraj ligiloj 
* Aleksandr Zubkov: *Nereveninto Ivan Bunin.* En: *Art-mozaiko'' 22, decembro 2005 .

Kategorio:Ruslingvaj verkistoj
Kategorio:Ruslingvaj poetoj
Kategorio:Rusiaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Libroj de Ivan Bunin
Kategorio:Rusiaj poetoj
Internationale Spieltage SPIEL

La **Internationale Spieltage SPIEL** en Essen, Germanio estas la plej granda tabulluda kunveno en la mondo. En 2001, 147.000 homoj vizitis la kunvenon.

## Eksteraj Retpaĝoj 
* Oficiala Retpaĝo  
* Oficiala Retpaĝo  

Kategorio:Tabulludoj
Izoenzimo

**Izoenzimo** (aŭ **izozimo**) estas unu el multaj enzimoj kiuj estas troveblaj en pli ol unu molekula formo ene de la sama specio, histo, aŭ ĉelo.

Laktata deshidrogenazo estas la plej konata ekzemplo; ĝi troviĝas en kvin malsamaj formoj en animalaj histoj. Kiam histo malsaniĝas, iom da ties karakteriza laktata deshidrogenazo estas enlasata en la sangon.

Per la determino de la formo de la enzimo (izoenzimo), kiu ĉeestas en la sango, oni povas en kelkaj kazoj identigi la tipon de afekciata histo. Ekzemple, la plej alta enzim-enhavo de sango karakteriza por korinfarkto diferencas de tiu karakteriza por akuta hepatmalsano.

Kategorio:Enzimoj
ISO 8859-3

**ISO 8859-3**, ankaŭ konata kiel **Latino 3** aŭ **Sud-Eŭropa Latina Signokodo** estas 8-bita signokodo, parto de la normo ISO 8859. Ĝi estis origine kreita por la lingvoj turka, malta kaj Esperanto. Intertempe por la turka oni preferas anstataŭe la kodon ISO 8859-9.

Same kiel por ĉiuj variantoj de ISO 8859, la kodpozicioj ĝis 7f (127) reprezentas la samajn signojn kiel en Askio. Pluraj kodpozicioj ne enhavas signojn (ekz. `a5`). Iliaj fakoj estos malplenaj en la ĉi-posta tabelo.

Kodpozicio `a0` estas "nerompebla spaco". Pozicio `ad` estas "kondiĉa dividostreko". Tiuj signoj normale ne videblas.

## Kiel uzi Latinon 3 en HTML? 
Por legi paĝojn verkitajn laŭ Latino 3, oni bezonas tiparojn kun la bezonataj signoj. Normale oni ne bezonas apartajn Latino-3-ajn tiparojn (ĝuste faritaj tiaj tiparoj estas malfacile troveblaj). Sufiĉas uzi Unikodajn tiparojn (kiuj nuntempe troviĝas en plej multaj komputiloj). La TTT-legilo aŭ la operaciumo aŭtomate tradukas inter Latino 3 kaj Unikodo.

Kiam tia paĝo estas sendata de TTT-servilo, la servilo anoncu la dokumentotipon kaj la uzatan signokodon en la HTTP-ĉapo. Por HTML-paĝo en Latino 3 ĝi anoncu jene: `Content-type: text/html; charset=iso-8859-3`.

Se oni ne povas agordi sian servilon sendi tian informon, oni povas kiel surogaton aldoni tian informon en la HTML-kodo de la paĝo. Ene de la "head"-elemento oni tiam metu jenan "meta"-elementon: `&lt;meta http-equiv="Content-type" content="text/html; charset=iso-8859-3">`

Aliflanke nuntempe estas sufiĉe sensence uzi Latinon 3 en retpaĝoj. Pli bone funkcias Unikodo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.iso.org/iso/en/CatalogueDetailPage.CatalogueDetail?CSNUMBER=28247&ICS1=35&ICS2=40&ICS3= 
* http://www.ecma-international.org/publications/standards/Ecma-094.htm 
* http://www.itscj.ipsj.or.jp/ISO-IR/109.pdf  
* http://www.cnsonline.com.tw/search/search_preview.jsp?general_no=1332500  

Kategorio:Signokodoj
8859-3
Ithaca (Nov-Jorkio)

**Itako** (angle, *Ithaca*, nomata laŭ la grekia insulo Itako, hejmo de la legenda Odiseo) estas malgranda urbo en centra Novjorkio, Usono. Ĝi situas ĉe la suda bordo de la Kajuga lago. La urbo havis  en , en la metropola regiono tiam estis sume 101 564. La urbanoj vivas sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Itako estas parto kaj la administra centro de la kantono Tompkins.

Itako estas la hejmo de la fama Universitato Cornell fondita de Ezra Cornell. Ĝi estas ankaŭ la hejmo de la plej malgranda Kolegio Itako, fama por muzika edukado.

Multaj famaj homoj nomis Itako hejmo, inter ili Christopher Reeve kaj Carl Sagan.

La vidindaĵoj de Itako inkludas la universitatojn, la lagon, la belajn interkrutejojn, farmistajn butikojn kaj la Sciencan Centron.

Itako havas grandan bibliotekon, la Tompkins Kantona Publika Biblioteko (*Tompkins County Public Library*, angle). Ezra Cornell fondis la bibliotekon en 1864, nomante ĝin Cornell Publika Biblioteka Asocio (*Cornell Public Library Association*). 

## Famuloj 
* Asia Kate Dillon, aktoro
* En Itako mortis hungardevena usonana arkitekto Péter Gergely.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Dosiero:Ithaca - Clinton House (2025).jpg|domo *Clinton* en Ithaca 

Kategorio:Urboj de Nov-Jorkio
Indiĝenaj Dialogoj

**Indiĝenaj Dialogoj** (ID) estis internacia projekto celanta fortigi la povon de organizoj de indiĝenaj popoloj interkomuniki mondskale, flue, kaj malmultkoste.

ID disponigis konektadon per interreto kaj organizis kursojn de Esperanto kiu havas peradan funkcion. Oni elektis Esperanton anstataŭ la angla lingvo aŭ alia granda nacia lingvo pro ĝia internacieco kaj relativa facileco de lernado, kaj ankaŭ ĉar ĝin fortigas centjara movado kaj uzado. Plue, la relativa simileco de Esperanto al iuj grandaj eŭropaj kaj hindeŭropaj lingvoj faciligas la postan lernadon de lingvoj nuntempe gravaj regione kaj tutmonde, kiel la angla, hispana, kaj rusa lingvoj.

La projekton iniciatis en 1998 kaj Sylvain Lelarge de Nederlando kaj José Carlos Morales, indiĝeno de brunka popolo en Kostariko kaj ekde 1981 prezidanto de la Monda Konsilio de Indiĝenaj Popoloj (WCIP). Indiĝenaj Dialogoj okazigis du tutmondajn kursojn kaj kvin regionajn de 1999 ĝis 2001, kun reprezentantoj el pli ol dudek popoloj. Ĝin subvenciis diversaj internaciaj organizoj, bankoj, naciaj registaroj kaj privataj individuoj.

En la jaro 2000 Universala Esperanto-Asocio (UEA) pruntedonis al la prizorgantoj de la projekto 40 000 guldenojn (ĉ.18 000 eŭro), por ke la projekto ne bankrotu atendante ŝtatan subvencion, kies ricevo ŝajnis certa. Tamen la atendita subvencio de la nederlanda ŝtato neniam estis donita, kaj la projekto iom post iom ĉesis ekzisti. En 2006 la estraro de UEA decidis priskribi la prunton. La interreta informilo de la projekto indiĝenaj popoloj (PIP) "*La Kalumeto*" ĉesis aperadi depost 2013.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sylvain Lelarge
* Siktivkaro
* Indiĝenaj lingvoj ĉe Tutmondaj Voĉoj (*Global Voices* - Esperanto)

## Eksteraj ligiloj 
* Tamtamo, gazeto de indiĝenaj dialogoj, 20 numeroj, aperintaj de 2000 ĝis 2003
* Intervjuo de Pola Radio kun Schadee kaj Morales , elsendiĝis 2002-10-18
* Ĉu esperanta retaĵo inter Indiĝenaj Dialogoj ? 
* Roterdamo malavare subvencias, HeKo 303 8-A, 23 jun 06

Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Antropologio
Kategorio:Indiĝenaj popoloj
Kategorio:Lingvoj de indiĝenoj
Ĝihado

**Ĝihado** venas el arablingva vorto ( *ĝihâd*) ligata al Islamo. Ĝihado, en sia ordinara signifo estas "strebo por la kaŭzo de Alaho. Ĝihado estas lukto, kaj milita kaj spirita. En ĉi tiu la lasta senco, la lukto estas kontraŭ peko en onia vivo kaj la strebo vivi moralan vivon. Homo kiu partoprenas en ĝihado estas nomata muĝahido.

La vorto ofte estas uzata en gazetaro kun la klarigo "sankta milito" aŭ simile. 

## Deveno 
En la Korano (2:190-194), Mahometo diris al siaj disĉiploj:

:"Kaj batalu en la vojo de Dio kontraŭ tiuj kiuj batalas vin, kaj ne transiru limojn [en la batalado]. Dio de amas ofendantojn. Mortigu ilin kie vi trovas ilin kaj forpelu ilin de kie ili forpelis vin, kaj [memoru ke] persekutado estas pli malbona ol buĉado. Sed ne inicu militon kontraŭ ili ĉirkaŭ la Sankta Kaba, krom se ili atakas vin tie. Sed se ili atakus vin, metu ilin al la glavo [senhezite]. Tian rekompencon ricevos la nekredantoj. Tamen, se ili rezignas [pri nekredo], Alaho pardonas kaj kompatas. Daŭre batalu kontraŭ ili, ĝis persekuto ne plu daŭras kaj [en Arabujo] la kredo de Alaho plej superas. Sed, se ili ŝanĝas siajn kutimojn, tiuokaze sciu ke ofensivo estas permesata nur kontraŭ malbonfarantoj. Sankta monato por sankta monato; [simile] aliaj sanktaĵoj meritas rebaton. Tial do, se iu ajn pekas kontraŭ vi, vi repagu egalajn monerojn. Timu Alahon, kaj [memoru ke] Alaho restas kun tiuj kiuj restas en la limoj [starigitaj de religio]."

La rekompenco por la lukto estas diskutata en Korano, (3:169-171)

:"Konsideru tiujn mortigitajn en la vojo de Alaho ne kiel mortintojn. Ne, ili vivas kun ilia Sinjoro, kaj oni provizados al ili. Ili ĝojos en tio kion Alaho donas al ili el Lia abundo kaj ĝojos pro tiuj kiuj ankoraŭ ne kuniĝis kun ili, sed postrestis [ankoraŭ ne martiriĝintaj], ke al ili venos nenia timo, nek malĝojo. Ili ĝojas en graco kaj abundo de Alaho, ke Alaho ne malŝparos la rekompencon de la kredantoj. 

## Modernaj interpretoj 
Nova termino "ĝihadisto" estas uzata por indiki homojn kiuj ĝihade komplotas kontraŭ nekredantoj, kiuj subtenas la starigon de nova ĥalifo, kaj la disvastigo de islamo kaj islamaj politikoj, ordinare per terorismaj rimedoj. 

Islamo ja rekonas du bazajn ĝihadojn: la "pli granda" kaj la "malpli granda" ĝihadoj, respektive, la interna lukto kaj la milita. Notinda apologiisto por Islamo Karen Armstrong skribis en sia verko anglalingva *Muhammed*: "Batalado kaj milito foje necesas, sed tio estis nur parto la la tuta ĝihado aŭ lukto."

## Kritikantoj kontraŭ ĝihado 
* Craig Winn
* Robert Spencer
* Ali Sina
* Oriana Fallaci
* Unitarian Jihad
* Steven Emerson
* Ibn Warraq
* Daniel Pipes
* Bat Ye'or
* Ayaan Hirsi Ali
* Victor Davis Hanson
* Ann Elizabeth Mayer
* Walid Shoebat

## Vidu ankaŭ 
* Krucmilito
* Ĝihadismo 


Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Islama terminaro
JSP

**JSP**, angla mallongigo de *JavaServer Pages* ("paĝoj de servilo de Ĝavo"), servas
TTT-paĝojn, kiuj estas kreitaj per Ĝavo. En
paĝo de JSP, vi povas miksi
HTML-on de la TTT-paĝo kun
Ĝavo. La servilo, la maŝino en kiu la TTT-ejo vivas, interpretas la
HTML-on kaj Ĝavon por krei la paĝon. Vi eĉ povas krei novajn kodojn por
la HTML de la paĝo.

Ekzemplo tre simpla:

`

&lt;H1&gt;Hello, world! It's &lt;%= new Date() %&gt;&lt;/H1&gt;

`

La kodo inter la `&lt;%` kaj `%&gt;` estas en
Ĝavo. La cetera estas en HTML.

Novaj versioj ankaŭ ebligas, aŭ eĉ devigas ('JSPX'), ke la fontokodo de la paĝo estas valida XML:

`
&lt;h1&gt;Saluton, mondo! Nun estas &lt;jsp:expression&gt;new Date()&lt;/jsp:expression&gt;&lt;/h1&gt;
`

TTT-ejo verkita en JSP estas portebla al iu ajn servilo kiu subtenas
JSP-on. JSP estas la respondo de Sun al
la ASP de Microsoft, kiu, laŭvice, estas ĝia respondo al la tre
antikva kaj malfacila teknologio de
CGI.

TTT-ejo de JSP kutime estas modelita laŭ la paradigmo de
MVC.

## JSP kaj servletoj 
JSP estas etendo de
servletoj : Ĝava kodo kiu vivas en
la servilo, anstataŭ en la TTT-legilo mem (kie vivas apletoj). Por bone
kompreni JSP-on, vi devas kompreni servletojn, per kiuj JSP estas
realigita. Programado per JSP estas pli facila kaj pli rapida ol programado
senpere per la servletoj mem, ĉar la servilo de JSP aŭtomate traktas pri
multaj detaloj.

Kiel JSP estas realigita: servilo de JSP kreas servleton el Ĝavo kaj
HTML de la TTT-paĝo kaj, laŭvice, la servleto skribas paĝon en HTML, kiu
estas sendita al la TTT-legilo. Se la paĝo estas reviziita, la HTML-on ne
estas rekreita, krom se la JSP de la paĝo ŝanĝis de post la lasta
vizito.

## Serviloj de JSP 
Apache Tomcat estas bona servilo kiu subtenas JSP-on kaj servletojn. Ĝi
estas la JSP servilo de Apache kaj la oficiala normo laŭ Sun. Ĝi estas publika (de fonto malfermita) kaj senkosta ĉe http://jakarta.apache.org/

...

## Kritiko 
### JSP kaj HTML 
Verkado per JSP estas multe pli malfacile ol verkado simple per HTML,
ĉar vi devas sperti pri Ĝavo. Sed pli da sperto, pli da kapablo.

La unua vizito al paĝo de JSP estas pli malrapida ol vizito al paĝo de
HTML, ĉar la servilo devas kreas Ĝavan programon, traduki ĝin, ruli ĝin
kaj *tiam* sendi la paĝon de HTML. Sed post la unua vizito, la
servilo konservas kaj rerulas la tradukitan Ĝavo-programon ĝis la JSP de la paĝo ŝanĝas.

### JSP kaj ASP 
JSP estas pli bona ol ASP ĉar la subtenanta lingvo, Ĝavo,
estas pli fleksebla, legebla kaj trafa ol Visual Basic (la subtenanta
lingvo de ASP). Kaj JSP ne estas limigita al servilo vindoza, kiel estas
ASP.

...

----
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Programlingvoj
Johnny Appleseed

***Johnny Appleseed*** ("Joĉjo Pomosemo") estis nomo donita al **John Chapman** (26-a de septembro de 1774 - 11-a de marto de 1845), usona pioniro kiu famiĝis pro sia plantado de multegaj pomujoj en la limregiono de setlado (nunaj ŝtatoj Ohio kaj Indianao), ekde 1797. Li estas la protagonisto de multaj fruusonaj legendoj, sed la historiaj informoj pri lia vivo estas tre malmultaj. Laŭ legendoj, li donacadis pomajn semojn aŭ arbidojn al ĉiuj, kiujn li renkontis dum la migrado; li vojaĝadis centojn da kilometroj por kultivi siajn pomarbarojn; kaj li servis kiel ŝamano al la indianoj de la regiono. Tiuj kaj multaj aliaj rakontoj pri lia donacemo kaj semado disvastiĝis dum la dua duono de la 19-a jarcento.

La historiaj faktoj estas pli modestaj. Chapman naskiĝis en Leominster, Masaĉuseco. Li ekmarŝis tra okcidentaj regionoj en 1797, kaj fine de la vivo li proprietis preskaŭ 500 hektarojn da pomarbaroj en disaj lokoj. Eĉ nuntempe, vojaĝante tra tiuj partoj de Usono kie li aktivis, oni povas vidi arbojn, kiuj kreskis el lia laboro.

Kategorio:Usonanoj
Kategorio:Ĝardenado
Jean-Pierre Jeunet

**Jean-Pierre JEUNET** [ĵampjer' ĵune'] (naskiĝis la ), estas franca scenaristo, aktoro kaj filmreĝisoro. Lia antaŭ-lasta filmo, ''Le fabuleux destin d'Amélie Poulain*, gajnis multegon da premioj (interalie kvar cezaroj el kiuj la cezaro de la plej bona direktoro), kaj estas la oficiala sugesto de Francio por la Oscar-premio por neanglalingva filmo dum la jaro 2001.

## Oftaj Jeunet-aĵoj 
* Strangaspektaj aktoroj, ekzemple:
** Dominique Pinon, kiu aperas en ĉiu el la kvar plendaŭraj filmoj de Jeunet
* Vastangula lenso por distordi la vizaĝojn kaj montri la scenaĵon
* Vestaĵoj kaj scenaĵoj kun ecoj de la jardeko 1940

## Filmografio 
* *Delicatessen*, 1993 (kun Marc Caro)
* *La cité des enfants perdus* (La urbo de la perditaj infanoj), 1995 (kun Marc Caro)
* *Alien: Resurrection*, 1997
* *Le fabuleux destin d'Amélie Poulain* (La fabela destino de Amélie Poulain), 2001
* *Un long dimanche de fiançailles* (Longa dimanĉo de fianĉiĝo), 2004
* *Histoire de Pi* (Vivo de Pi), 2009
* *Micmacs*, 2009

## Eksteraj ligiloj 
* Un long dimanche de fiançailles  *(france)''

Kategorio:Francaj reĝisoroj
Kategorio:Filmoreĝisoroj
John McCarthy

**John McCARTHY** (naskiĝis la 4-an de septembro, 1927 mortis la 24-an de oktobro 2011) estis usona fakulo pri komputado, kiu inventis Lispon en 1958. Li elpensis la esprimon "artefarita intelekto" kaj fondis la koncernan kampon de komputa scienco en la somero de 1956 kune kun Marvin Minsky, Nat Rochester kaj Claude Shannon. Li estas la filo de komunistoj, kiuj havis grandan fidon je teknologio.

Pli lastatempe, li ankaŭ inventis novan komputillingvon: Elephant 2000 ("Elefanto 2000"—ĉar "elefanto neniam forgesas"), kiu estas evoluo de Lispo kiu enigas kaj eligas parolaĵojn.

Li estis profesoro ĉe MIT (1958-1962) kaj de Stanford (1962-2001), kaj nun estas emerita. Li gajnis la Premion Turing je 1971.

## Eksteraj ligiloj 
* lia hejmpaĝo (angle)

Kategorio:Usonaj komputikistoj
Kategorio:Pioniraj komputikistoj
Järvamaa

**Järvamaa** estas unu el la 15 distriktoj de Estonio. La ĉefurbo estas Paide.

## Esperantistoj 
* Endel Pajula

Seidla mõisa tuuleveski1.jpg|
Esna allikajärv.jpg|
Albu mõisa sild 2012.jpg|
Ervita mõisa peahoone.jpg|

Kategorio:Distriktoj de Estonio
Jõgevamaa

La distrikto **Jõgevamaa** () estas distrikto *(maakond)* en Estonio. La ĉefurbo de la distrikto estas Jõgeva.

## Geografio 
Ĝi situas en la oriento de la lando kaj limas en la nordoriento al la distrikto Ida-Viru, en la nordo al la distrikto Lääne Viru, en la nordokcidento al la distrikto Järva, en la sudokcidento al la distrikto Viljandi, kaj en la sudo al la distrikto Tartu. En la oriento la distrikto limas al lago, kiu samtempe estas la komuna lago al Rusio.

### Pejzaĝo 
En la distrikto estas du naturprotektaj zonoj (estone *looduskaitseala*), la naturprotekta regiono Endla en la nordo kaj la naturprotekta regiono Alam-Pedja en la sudokcidento. Pedja ĉefe estas konata internacie. En la centro de la distrikto estas la *Vooremaa*. Temas pri Drumlino-pejzaĝo. Inter la drumlinoj estas multaj longecaj lagoj. La plej grandaj inter ili estas la Saadlago (*Saadjärv*) kaj la Kajavere-Lago (*Kaiavere järv*). Oriente de la distrikto estas la Pejpulago (estone: *Peipsijärv*), kvara plej granda lago de Eŭropo. Tra la distrikto krome fluas la du plej grandaj riveroj de Estonio, la Poltsamao (estone *Põltsamaa jõgi*) kaj la Pedjo (estone: *Pedja jõgi*).

La plej granda parto de la distrikto estas la monteto "Laiuse", kiu havas altecon de 144 metroj.

### Infrastrukturo 
En la okcidento de la distrikto estas la ĉefa strato inter Talino kaj Tartu. Temas pri la plej grava strato de Estonio. De nordo al sudo en la centro de la distrikto estas la ĉefstrato "Piibe" (estone *Piibe maantee*). Sie verbindet Tartu mit Rakvere. Paralele al la *Piibe maantee* estas la fervoja linio inter Talino, Tapa kaj Tartu.

## Politiko 
La ĉefo de la distrikto (*maakonnavalitsus*) estas guberniestro (*maavanem*), kiun nomas la estona registaro por oficperiodo de 5 jaroj.

## Urboj kaj komunumoj 
eta|dekstra|300px|Komunumoj de la distrikto

Al la distrtiko apartenas tri urboj (estone *linnad*) kaj 10 landaj komunumoj (*vallad*).

**Urboj**:
* Jõgeva
* Mustvee

**Komunumoj**:
* Jõgeva vald
* Kasepää
* Pajusi
* Pala
* Palamuse
* Puurmani
* Põltsamaa (ĝis 2017 estis urbo ĉirkaŭita de samnoma komunumo, nun ambaŭ estas unu unuo)
* Saare
* Tabivere
* Torma

## Historio 
Inter 7000-6000 a.K. en tiu regiono setlis la unuaj homoj ĉe la Pejpulago. Post la 13 jarcento la regiono apartenis al ordeno de Livlando. La unua setlejo sur la loko de la hodiaŭa urbo Jõgeva nur ekzistas post 1876. La distrikton oni fondis en 1949.

Kuremaa mõisa peahoone.jpg|
Kuremaa mõisa tuuleveski.jpg|
Torma kirik2.jpg|
Kaiu järv 26-05-2012.JPG|
Laiuse linnuse varemed1.jpg|
Palamuse kihelkonnakooli hoone.jpg|

Kategorio:Distriktoj de Estonio
Jordanio

eta|250px|mapo de Jordanio
[eta|250px|[Crescent de Ramadan en Jordanio.]]

**Jordanio** () — aŭ, malnove (el meztermara vidpunkto), **Transjordanio** — estas lando inter Sirio, Irako, Sauda Arabio, Palestino kaj Israelo. Ĝia nomo originas de tiu de la rivero Jordano.

## Bazaj faktoj 
* **Landkodo:** JO.
* **E-nomo:** (oficiala plena nomo) Haŝemida Reĝlando Jordanio.
* **Nacia nomo:** *al-Mamlaka al-Urdunija al-Haŝimija,* ** المملكة الأردنية الهاشمية**.
* **Areo:** 89206 km2
* **Horzono:** UTC+2, UTC+3 (somere)
* **Politika sistemo:** konstitucia monarkio.
* **Ŝtatestro:** reĝo Abdullah la 2-a.
* **Ĉefurbo:** Amano (800 mil).
* **Urboj: ** az-Zarka (274 mil), Irbid (145 mil).
* **Loĝantaro:** 4.212 mil (1995), araboj kaj kelkaj minoritatoj.
* **Ŝtatlingvo:** araba.
* **Kredantoj:** islamanoj.
* **Eksporto:** fosfatoj, fruktoj kaj legomoj.
* **Pokapa GNP:** 1.510 $.
* **Valuto:** Jordania dinaro
* **Organizoj:** UNO (1955)
* **Heredaĵo:** Petra (malnova Nabatea urbo), Akaba, Vadi Rum, Kusajr Amra.

## Historio 
En 1947 UNO decidis fini la britan regon de Palestino, kaj dividis la regionon en du partojn: juda ŝtato (Israelo) kaj araba ŝtato (kiu neniam estis establita). Sekve de la Milito de 1948, Jordanio okupis Cisjordanio.

Husejn bin Talal (arabe الحسين بن طلال) inter la jaroj 1952 kaj 1999 estis la reĝo de Jordanio.

En 1967 en la Sestaga milito, Israelo forkaptis Cisjordanion kaj la orientan parton de Jerusalemo de Jordanio.

## Teritoria organizado 
* Listo de urboj de Jordanio

## Vidu ankaŭ
* Granda Sirio
* Golfo de Akabo
* Jordano
* Monto Nebo
* Morta Maro
* Petra
* Jordan-Iraka Araba Federacio
* Dairat al-Muĥabarat al-Ammah, la sekreta servo (spiona servo) de Jordanio.

## Eksteraj ligiloj 
*  


Kategorio:Membroj de la Ligo de Arabaj Ŝtatoj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1946
Kategorio:Membroj de la Ligo de Arabaj Ŝtatoj
Kategorio:Membroj de la Organizaĵo de Islama Kunlaboro
Kategorio:Mezorientaj landoj
Kategorio:Reĝlandoj
Ja, vi elsker dette landet

eta|Muziko de la himno
eta|Partituro de la norvega himno
*Ja, vi elsker dette landet* [javi elsker dete lane] ("Jes, ni amas ĉi landon") estas la nacia himno de Norvegio. La tekston verkis Bjørnstjerne Bjørnson (1859 - 1868), kaj la melodion Rikard Nordraak (1864).

La himno unuafoje publike kantiĝis en Eidsvoll la 17-an de majo 1864 okaze de la 50-a jubileo de la norvega konstitucio. Kutime nur la 1-a, 7-a kaj 8-a strofoj kantiĝas.

## Teksto 
Norvegio
Kategorio:Naciaj simboloj de Norvegio
Kategorio:Norvegio