open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harmanecká jaskyňa

Slovakio > Geografio de Slovakio > Slovakaj grotoj > Harmanecká jaskyňa - (Groto de Harmanec)
----
**Groto de Harmanec** troviĝas en montaro Montoj de Kremnica en la sudorienta deklivo de la monto Kotelnica, ne malproksime de la vilaĝo Harmanec. Enireja parto, nomata “Izbica“ (ĉambreto), troviĝas en alteco de 821 m super marnivelo. Tra ĉi tiu longdaŭrtempe konata aperturo estis malkovrita la groto en la jaro 1932 fare de Michal BACÚRIK. Por publiko ĝi estis alirebligita en la jaro 1950.
Subteraj areoj estis kreiĝintaj en diluviaj kalkoŝtonoj en la meza triaso. Ili havas liko-falan karakteron kaj dimensie simplan strukturon. En la groto estas multege da profundaĵoj, altaj tubformaj aperturoj kaj grandiozaj katedraloj. La gutŝtonan ornamaĵon, abundante en ĉi groto precipe la blanka koloro, kreas abunde pagodsimilaj stalagmitoj kaj ekscentraj stalaktitoj. En kelkaj partoj de la groto estas sintraj lagetoj kun raraj grotaj perloj.
Jam la enireja salono mistifikas onin per eksterordinareco de ĉi tiu natureca aspekto. La blanka katedralo kun la gotiksimila volbo havas la vandojn kreiĝintajn kaskadtavole fare de surmetita sintro. La Granda katedralo elstaras per belegaj pagodsimilaj stalagmitoj, trapendaĵoj, baldakenoj kaj eksterordinara kalkoŝtona vazo. Ne malpli interesa estas ankaŭ Piza salono, Labirinta katedralo, Riverfluejo kaj aliaj partoj de la groto. En nealirebla parto de la groto ekzistas koridor-plekto, kiu signalizas eblecon de ekzisto de pluaj areoj.
La kompleksa longeco de la groto estas 2 200 m, el kio por publiko alireblaj estas 720 metroj.
Alveturo al la groto eblas per ĉefa trako de ŝtata ŝoseo tra urboj Martin – Banská Bystrica, aŭ per la ĉefa ŝoseo Ružomberok – Banská Bystrica, per deflankiĝo 7 km direkte al Harmanec – Martin, per kiuj oni povas atingi la parkejon antaŭ la groto. El la parkejo gvidas al la enirejo de la groto komforta irvojeto, kiu plektiĝas tra eminenta naturrezervejo de taksusa arbareto.

Kategorio:Grotoj de Slovakio
Kategorio:Geografio de Regiono Banská Bystrica
Kategorio:Distrikto Banská Bystrica
Feneko

[eta| kranio de *Vulpes zerda* - [Muzeo de Tuluzo]]
**Feneko** — scienca nomo *Vulpus zerda* (aŭ *Fennecus zerda*) — estas miniatura vulpo, loĝanta en apud-meditaraneaj dezertoj. (Iuj fakuloj apartigas la beston en propran genron - *Fennecus*, krome ĝi estas konata ankaŭ kiel dezerta lupo.) La nomo devenas de la araba *fanak* (vulpo); *zerda* greke signifas "seka".

La malgranda vulpeto (dimensie ne superanta hejman katon) havas orelojn de elstara grandeco - ĉ. 15 cm. Grandaj oreloj estas kutimaĵo ĉe dezertaj bestoj (ekz. ekzistas "grandorela dezerta erinaco") - ili, preskaŭ senfelaj, helpas al la animaloj malvarmigi sin. Krome, danke al tiu "konstrukcio", dezerta vulpeto havas tre akran aŭskult-kapablon - por ĉasi predojn, mallaŭte kaŝkuretajn laŭ la mola sablo. La besto preferas noktan vivmanieron.

Feneko havas fortajn piedojn, per kiuj fosas en sablo kavojn por nestado.
Loĝas fenekoj familie - paro kaj siaj idoj, plus kun la familio povas kunnesti pli aĝa generacio da idoj.

Sablakolora felo faras fenekon nerimarkebla sur la dezerta tero.

Kategorio:Vulpoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Absoluta magnitudo

**Absoluta magnitudo** de stelo aŭ alia kosma objekto estas senmezurunua valoro, kiu priskribas ĝian helecon (eligatan kiel luman energion je unuo de tempo) tiel kiel ĝi estas sendepende de loko de observanto.

Absoluta magnitudo estas difinita kiel videbla magnitudo de la objekto se la observanto estas je 10 parsekoj for de la objekto.

Dum kalkulado de la absoluta magnitudo oni, se ne estas skribita alie, subkomprenas energion de eligata lumo je ĉiuj ondolongoj sume, do *tutecan videblan magnitudon* de la objekto.

Absoluta magnitudo M, videbla magnitudo m, kaj distanco d ĝis la objekto estas interligitaj per formulo
:M=m-5 \lg \frac{d}{d_0} \ ,
aŭ la samo
:d=d_0 10^{\frac{M-m}{5}}
kie d_0 = 10 parsekoj ≈ 32,616&nbsp;lumjaroj .

Por steloj absolutaj magnitudoj estadas -10 ... +17. Absoluta magnitudo de Suno estas +4,7.

Ankaŭ por galaksio aŭ alia granda objekto absoluta magnitudo estas difinita, tamen en ĉi tiu okazo la sola varianto estas uzi la supre donitan formulon, ĉar observanto je 10 parsekoj de centro de la objekto estus *ene* de la objekto. Galaksio M87 havas absolutan magnitudon -22.

## Vidu ankaŭ 
* Videbla magnitudo

Kategorio:Astronomio
Kategorio:Steloj
Pitedoj

La **pitedoj** (latine Pittidae) estas familio el la ordo de la paseroformaj birdoj. Ĝi enhavas 46 speciojn en 3 genroj. La tipa genro de tiu familio estas *Pitta*, esperantigita "pito", sed ĝeneralige ĉiuj pitedoj estas nomataj "pito", jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu familio, kaj ties Esperantaj nomoj.

## Disvastiĝo 
La familio de pitedoj estas precipe orientalisa (26 specioj) kaj aŭstralazia (18 specioj). Nur du specioj apartenas al la afrotropisa ekozono.

## Generado 
Pitoj konstruas grandajn ovalajn aŭ kupoloformajn nestojn en pendantaj branĉoj aŭ en arbustoj. Ĉiu nesto entenas du ĝis sep brile blankajn aŭ okraj ovojn kun rufaj ĝis purpurkoloraj ŝprucmakuloj kaj punktoj.

## Referencoj 
Kategorio:Pitedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Manfréd Weiss

Barono **Manfréd WEISS** [vejs] (n. 11-an de aprilo 1857, Pest (urbo), Hungario - m. 25-an de decembro 1922, Budapeŝto) estis hungara grandindustriisto, komence komercisto pri agrikulturaĵoj. Li estis fondinto de ’’Weiss Manfréd Művek’’ (Uzinoj Manfréd Weiss, en Ĉepel).
eta|Manfréd Weiss
Manfréd Weiss devenis el riĉa juda komercista familio. Li finstudis en komerca akademio, en Budapeŝto. Li laboris ekde 1876 ĉe hamburga eksporta entrepreno. Li kaj lia frato (Berthold) fondis en 1882 la unuan hungaran konservproduktan fabrikon. (pli poste oni produktis eĉ konservajn skatolojn). Lia ekinteresiĝis en 1889 pri militara industrio. Li komence produktis kartoĉujon kaj en 1893 fondis la unuan kartoĉproduktan fabrikon en Ĉepel. Danke al mendoj de la armeo, la fabriko iĝis plej granda entrepreno en la Monarĥio (li konkuris por kvoto de Hungario kun la ŝtata fabriko *Diósgyőri Vasmű*.

Li aĉetis kupro- kaj metalfandejon kaj cilindrajn maŝinojn (rulpremajn) por pligrandigi la produktadon, kaj en 1911 establis metaluzinon en Csepel [ĉepel]. La uzino produktis ne nur ĉiujn tipojn de la armeaj municioj (pafaĵoj), sed ankaŭ aliajn porarmeajn – aparte evoluigitajn – varojn (blanka kartoĉo (nevunda), kampa bakujo, movebla kuirejo ktp.). Pro la industrievoluigaj agadoj, li ricevis nobelan rangon en 1896. La produktoj estis bone vendeblaj eĉ en eksterlando, plej ofte en la balkanaj landoj. Ĉe li laboris en 1913 jam 5000 laboristoj, dum la unua mondmilito eĉ 30 000. El la profito li apogis oficiran sanatorion, hospitalan barakon, popolkuirejon. Li iĝis en 1916 membro de la supra ĉambro, en 1918 barono.

Post la milito, lia uzino suferis pro manko de la mendoj kaj venis en krizon. La bolŝevikoj arestis lin dum la Hungara Sovetrespubliko (1919). La samjare okupantaj rumanaj taĉmentoj forportis la partojn de la maŝinoj kaj rezervitajn varojn. Li rekomencis la produktadon en aŭtuno de 1919 kun 471 dungitoj. Ĉar la trianona pacdiktato limigis la hungaran armilizadon, li devis ŝanĝi la produktan strukturon. Li sukcese ŝtopis la vakuon pri teksaĵfabrikoj kaj fondis entreprenon, la *Csepeli Posztógyár*.

Li estis kunfondinto kaj vic-prezidanto de *Gyáriparosok Országos Szövetsége* (GYOSZ) [Tutlanda Asocio de Fabrikposedantoj].

Weiss
Weiss
Kategorio:Hungaraj fabrikistoj
Karl Witte

**Karl Heinrich Gottfried WITTE** (naskiĝis la 8-an de oktobro 1767 en Pritzwalk, Brandenburgio; mortis la 1-an de aŭgusto 1845 en Berlino) estis germana pedagogo kaj verkisto.

De 1796 ĝis 1808 li estis evangelia pastro en Lochau apud Halle. En tiu ĉi tempo naskiĝis lia sola infano, la filo **Johann Heinrich Friedrich Karl WITTE** (1800-1883), kiun la patro klopodis eduki al geniulo. Tiuj ĉi klopodoj rezultigis, ke la filo rajtis jam kiel 9-jarulo studi filozofion en la Universitato de Leipzig, kaj povis jam kiel 16-jarulo doktoriĝi ĉe la Universitato de Göttingen. En 1833, la filo poste fariĝis profesoro pri romia juro en Halle, sed li konatiĝis ĉefe kiel tradukisto de la verkoj de Dante al la germana.

En sia ĉefa verko "Karl Witte oder Erziehungs- und Bildungsgeschichte desselben" ("Karl Witte aŭ ties eduka kaj kleriga historio", 2 volumoj, 1819) la patro detale priskribis sian edukan metodon. Jam kiam la knabeto komencis paroli, la patro toleris eĉ ne la plej etan gramatikan eraron. En Germanio, la eduka metodo de la patro renkontis iom da admiro, sed eĉ pli da malestimo pro tio, ke li misuzis la filon por egoismaj eksperimentoj.

Sekve en Germanio la ĉefverko de Witte preskaŭ forgesiĝis. Sed komence de la 21-a jarcento, la duvoluma libro estis eldonita en ĉina lingvo en multaj milionoj da ekzempleroj. De tiam, grandega nombro de ĉinoj esperas, ke la verko de Witte helpas igi iliajn infanojn geniuloj.

El la ĉina, oni ofte retradukis la nomon per "Carl Weter" (angla subtitolo de la libro: "Carl Weter’s Educational Law").

Kategorio:Mortintoj en Berlino
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj pedagogoj
Pitiriaseedoj

La **Pitiriaseedoj** *(Pityriaseidae)* estas familio en la ordo de la paseroformaj birdoj *(Passeriformes)*. Ĝi konsistas el nur unu genro kun nur unu specio.

## Genro kaj specio 
* Pitiriaseo *(Pityriasis)*
** Kalvakapa pitiriaseo *(Pityriasis gymnocephala)*

## Disvastiĝo kaj vivejo 
La kalvakapa pitiriaseo loĝas endemia sur Borneo. Ĝi preferas basebenajn marĉojn kaj arbarojn.

## Aspekto kaj vivmaniero 
La Pitiriaseoj estas ĉirkaŭ 25 centimetrojn grandaj, nigraj birdoj kun ruĝa kaj flava kapo, la flugiloj de la inoj parte estas ruĝaj. La beko estas fortika kaj hokoforma, la vosto iomege mallonga. La birdoj nutras sin per insektoj, aliaj senvertebruloj kaj malgrandaj reptilioj. Tiu orientalisa specio atentofrapas per multnombraj laŭtaj vokoj.

## Taksonomia enordigo 
Pri la parencrilatoj oni disputas; laŭ pli novaj esplorrezultoj oni metas ilin en la proksimecon de la Kraktikedoj (*Cracticidae*).

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Andrzej Ziemiański

**Andrzej Ziemiański** (naskiĝis la 17-an de februaro 1960 en Vroclavo) estas pola sciencfikcia kaj fantasta verkisto, arkitekto de profesio.

## Vivo 
Li finstudis pri la arkitekturo en Vroclava Politekniko en 1983. Li laboris en Vroclava Politekniko kaj Agrikultura Universitato de Vroclavo.

En 1979 li debutis kiel verkisto per la novelo *Zakład zamknięty* ("Fermita institucio"). Kaŭze de malgranda postulo por pola sciencfikcio, sian romanon *Przesiadka w przedpieklu* ("Ŝanĝo en antaŭinfero") Ziemiański eldonis sub la pseŭdonimo Patrick Shoughnessy.

Post pli ol dek jaroj da silento Ziemiański revenis kiel aŭtoro de *Bomba Heisenberga* ("Bombo de Heisenberg") kaj aliaj noveloj. Grandan popularecon Ziemiański gajnis por la romano *Achaja*, kiu estas enklasigita kiel fantasto kvankam la verkisto konsideras ĝin sciencfikcio. En la verkoj de Ziemiański ofte aperas milita temo. Li estas kritikata pro uzo de vulgareco en dialogoj.

## Novelaroj 
* *Daimonion* (1985)
* *Zapach szkła* (2004)

## Romanoj 
* *Wojny urojone* (1987)
* *Zabójcy szatana* (1989, kune kun Andrzej Drzewiński)
* *Bramy strachu* (1990)
* *Nostalgia za Sluag Side* (1990, kune kun Andrzej Drzewiński)
* *Dziennik czasu plagi* (1991)
* *Przesiadka w przedpieklu* (1991 sub pseŭdonimo Patrick Shoughnessy, reeldonita sub vera nomo de Ziemiański kiel *Przesiadka w piekle* 2004)
* *Miecz Orientu* (2006)

* Ciklo *Imperium Achai*
** *Achaja*
*** *Achaja* volumo I, (2002)
*** *Achaja* volumo II, (2003)
*** *Achaja* volumo III, (2004)
** *Pomnik Cesarzowej Achai*
*** *Pomnik Cesarzowej Achai*, volumo I (Eldonejo Fabryka Słów, 2012)
*** *Pomnik Cesarzowej Achai*, volumo II (Eldonejo Fabryka Słów, 2013)
*** *Pomnik Cesarzowej Achai*, volumo III (Eldonejo Fabryka Słów, 2014)
*** *Pomnik Cesarzowej Achai*, volumo IV (Eldonejo Fabryka Słów, 2014)
*** *Pomnik Cesarzowej Achai*, volumo V (Eldonejo Fabryka Słów, 2016)
** *Virion*
*** *Virion*, volumo I (2017)
*** *Virion*, volumo II (2018)
*** *Virion*, volumo III (2019)
*** *Virion*, volumo IV (2019)

## Premioj 
Ziemiański ricevis la Premion Zajdel por la noveloj "*Autobahn nach Poznań*" (2001) kaj "*Zapach szkła*" ("Odoro de vitro" - 2003).

Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Pollingvaj verkistoj
Kategorio:Polaj fantastaj verkistoj
Kategorio:Vroclavanoj
Polioptiledoj

La **Polioptiledoj** (*Polioptilidae*) estas familio el la ordo de la Paseroformaj birdoj. En tiu familio estas tri genroj kaj 15 specioj.

Polioptiledoj disvastiĝis en Nordameriko, Mezameriko kaj Sudameriko kaj loĝas prefere en arbaraj regionoj, arbaroj, maĉoj, aŭ ankaŭ en loĝataj regionoj. La plej multaj specioj vivas en la tropikaj kaj subtropikaj regionoj en Sudameriko kaj estas nemigrantaj birdoj. Specioj, kiuj en Nordameriko havas siajn kovoregionojn, migras en vintro al Sudameriko, do estas migrantaj birdoj.

La malgrandaj birdoj estas parencaj kun la Silvioj. Je sia blugriza ĝis blanka plumaro preskaŭ ne distingiĝas maskloj kaj inoj. Ili disponas pri pinta beko kaj nutras sin precipe per insektoj, larvoj kaj araneoj, kiujn ili serĉas en la arboj kaj arbustoj. La pelvetoformajn nestojn, konsistantajn el plantofibroj kaj arboŝeloj kaj pufitajn per greso kaj plumoj, ili konstruas en arbustoj kaj arboj. La ovaro konsistas el tri ĝis ses ovoj.

## genroj kaj specioj 
* Mikrobatoj *Microbates*
** *Microbates cinereiventris*
** *Microbates collaris*
* Ramfocenoj *Ramphocaenus*
** *Ramphocaenus melanurus*
* Polioptiloj *Polioptila*
** *Polioptila caerulea*
** *Polioptila guianensis*
** *Polioptila schistaceigula*
** *Polioptila lembeyei*
** *Polioptila dumicola*
** *Polioptila lactea*
** *Polioptila californica* 
** *Polioptila plumbea*
** *Polioptila melanura*
** ''Polioptila nigriceps'
** *Polioptila albiloris*
** *Polioptila maranonica*

## Referencoj 
Kategorio:Paseroformaj
Gulpener

**Gulpener Bierbrouwerij BV (Gulpena Bierfarejo NK)** estas nederlanda bierfarejo en Gulpen, Limburgo, Nederlando.

## Detaloj 
eta|Gulpener Pilsner
Gulpener faras specialan tipon da biero kaj vendas ĝin tra tuta Nederlando. Ingrediencoj, kiel hordeo kaj lupolo, venas de lokaj agrikulturistoj. Ĉi tiuj agrikulturistoj kultivas iliajn produktojn en ekologie afabla maniero.

## Bieroj 
La kompanio faras la sekvajn bierojn:

* Gulpener Pilsner
* Gulpener Korenwolf
* Gulpener Dort
* Gulpener Oud Bruin
* Gulpener LenteBock
* Gulpener HerfstBock
* Gulpener Gladiator
* Sjoes
* Château Neubourg
* Gerardus Wittems Kloosterbier
* Limburgs Land Eko Pilsner
* Mestreechs Aajt
* WinterVrund
* Rowwen Hèze Bier

## Eksteraj ligoiloj 
* Gulpener Retejo (nederlande)
* RateBeer (angle)

Kategorio:Alkoholaĵoj
Kategorio:Biero
Rabdornitedoj

La **Rabdornitedoj** *(Rhabdornithidae)* estas orientalisa birdofamilio el la ordo de la Paseroformaj birdoj *(Passeriformes)*. Ĝi konsistas el nur unu genro kun tri specioj.

## Disvastiĝo 
Rabdornitoj estas endemiaj en la Filipinoj, la tri specioj, inter kiuj la mistika rabdornito, troviĝas nur en tiu ĉi insularo.

## Aspekto kaj vivmaniero 
Maskloj kaj femaloj estas ĉirkaŭ 15 cm grandaj. Ili distingiĝas je la plumarkoloro. La birdoj disponas pri fortaj kruroj, per kiu ili kapablas kuri laŭ la arbotrunkoj, simile al sitoj. Per sia longa, iom antaŭen kurbigita beko ili en arbarŝelaj fendoj serĉas insektojn. Per sia penikoforma lango ili prenas la nektaron el floroj. Ili manĝas ankaŭ fruktojn.

## Genro, specioj kaj subspecioj 
* Rabdornito *(Rhabdornis)*
** Mistika rabdornito *(Rhabdornis mysticalis)*
*** Malgranda mistika rabdornito *(Rhabdornis mysticalis minor)*
*** Tipa mistika rabdornito *(Rhabdornis mysticalis mysticalis)*
** Granda rabdornito *(Rhabdornis grandis)*
** Senornama rabdornito *(Rhabdornis inornatus)*
*** Tipa senornama rabdornito *(Rhabdornis inornatus inornatus)*
*** … senornama rabdornito *(Rhabdornis inornatus leytensis)*
*** Rabora senornama rabdornito *(Rhabdornis inornatus rabori)*
*** … senornama rabdornito *(Rhabdornis inornatus alaris)*
**** Zamboanga senornama rabdornito *(Rhabdornis inornatus zamboanga)*

eta|maldekstra|240ra|
*Rhabdornis inornatus*


Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Titanio (luno)

**Titanio**, foje nomita **Titanjo**, estas la plej granda natura satelito de la planedo Urano, kaj la oka de la tuta sunsistemo laŭ grandeco. Ĝi estis malkovrita la  de la germana-angla astronomo William Herschel.

Ĝia nomo devenas el tiu de rolulino *Titania* (la reĝino de la feinoj) en la komedio *Somermeznokta sonĝo*, de William Shakespeare.

Titanio enhavas egalparte glacion kaj rokon; ĝin verŝajne konsistigas roka kerno kaj glacia mantelo, apartigitaj de tavolo da likva akvo.

La titania surfaco, sufiĉe malhela kaj ruĝeta, ŝajnas esti travivinta kaj meteorfalojn kaj enan geologian aktivon. Ĝin trakovras krateroj maksimume 326-kilometrojn grandaj, sed la kraterdenso malplias tiun de la plej ekstera urana luno, Oberono. Titanjo verŝajne spertis rekreadon de sia surfaco pro geologiaj fenomenoj, kio malaperigis la plej antikvajn kraterojn.

La titanian surfacon traboras aro da grandegaj kanjonoj, estigitaj de la pligrandiĝo de ĝia kerno dum la lasta parto de la evoluo de la luno.

Spektroskopiaj esploroj per infraruĝa radiado malkovrigis la ekziston de karbona dioksido sur la surfaco de Titanio, kio opiniigas, ke la luno povus posedi maldensan karbondioksidan atmosferon. Mezuroj kondukitaj dum la kaŝado de stelo fare de Titanio kalkulebligis, ke la eventuala atmosfera premo devas esti malpli alta ol 10-20 nanobaroj.

La sistemo de Urano estis ĝis nun vizitita nur de la usona kosmoesplorilo Voyager 2, dum januaro 1986; Titanio estis multfoje fotita, kaj ni hodiaŭ posedas mapon de 40% el ĝia surfaco.

## Referencoj 
Kategorio:Lunoj de Urano
Prokrasto

**Prokrasto** estas ĝenerale malfruigo de ago kompare al plano aŭ devo.

Kiel termino de privata juro prokrasto signifas, ke ago (ofte, sed ne nepre, pago de mono), kiun iu alia persono postulas kaj rajtas postuli, ne okazas ĝustatempe. Plej ofte la postulrajto baziĝas sur kontrakto. En la kontrakto povas esti difinitaj la juraj sekvoj de la prokrasto, alikaze tion difinas la leĝoj de la koncerna ŝtato. La sama validas pri la kondiĉoj, kiam ekestas prokrasto, ekzemple ĉu ĝi okazas aŭtomate je iu dato aŭ ĉu la postulanto devas admoni la kontrakto-partneron.

Sekvoj de prokrasto povas esti:
* en kazo de pagodevo: aldono de interezo
* rajto de la postulanto turni sin al kortumo por helpe de ĝi efektivigi la postulatan agon
* rajto de la kontrakto-partnero vendi garantiaĵon

Kategorio:Tempo
Tribunalo

La gloso **Tribunalo** povas signifi la jenajn:

* **Tribunalo**, moderna kortumo aŭ juĝejo
* **Tribunalo**, historia institucio de antikva Romio

## Ekzemploj de tribunaloj 
* Internacia tribunalo
* Nurenberga tribunalo
* Internacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio
* Internacia Tribunalo pri Marjuro
Centra banko

**Centra banko** estas banko, kiu havas monopolajn taskojn difinitajn de la ŝtato por reguligi la fluon de mono.

Kutime ĉiu banko en la koncerna lando havas konton ĉe la centra banko. Tiel enlandaj ĝiroj bezonas maksimume unu peradon. La kontonumero povas samtempe servi kiel bankokodo, ekz. en Germanio.

En ŝtatoj, kiuj havas propran valuton, la centra banko eldonas ĝin kaj do havas tre rektan influon al la monkvanto per la kondiĉoj (precipe interezoj), je kiuj mono estas ricevebla resp. deponebla. Tiel ĝi klopodas agi kontraŭ inflacio kaj samtempe disponigi sufiĉe da mono bezonata de la ekonomio - almenaŭ en landoj, kie la centra banko agas sendepende de la ŝtato. En kelkaj landoj la ŝtata registaro rekte estras la centran bankon. Tio havas la avantaĝon, ke ĝi povas harmoniigi la mono-politikon de la centra banko kun la cetera politiko. Sed estas granda tento eldoni tro da mono, ĉar tio plialtigas la gajnon de la centra banko, kiu fluas en la ŝtatan kason. Tio kaŭzas altan, foje ekstreme altan, inflacion.

Kaze de monunio ekzistas ankaŭ centraj bankoj sur plurŝtata nivelo, ekzemple la Eŭropa Centra Banko, kiu respondecas pri eŭro kaj Federacia Rezerva Sistemo kiu respondecas pri usona dolaro.

La taskoj de centraj bankoj varias. Ekzemple ili povas kolekti datumojn pri internacia komerco kaj fari el tio statistikojn.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de centraj bankoj
* Orbazo
Led Zeppelin

[eta|dekstra|250px|Led Zeppelin en [2007.]]
alternative=לד זפלין|eta
**Led Zeppelin** estis angla rokbando. Ĝi estis kreita en 1968 de la gitaristo Jimmy Page, kun la basisto John Paul Jones — kiun Page konis per The Yardbirds — la aliĝo la kantisto Robert Plant kaj la drumisto John Bonham.

Nun, pli ol 25 jaroj post ĝia apartigo, ĝia muziko daŭradas vendata, aŭskultata en la radioj kaj ĝi estas pruvinta esti unu el la bandoj plej influaj kaj gravaj en rokmuziko.

## Historio 
La unua disko de Led Zeppelin estis eldonita en 1969, ankaŭ ĝi estis nomita "Led Zeppelin". Tiu albumo havis grandan atingon al la prijuĝistoj kaj al la publiko. Ĝia dua disko, "Led Zeppelin II", levis ilin definitive, alvenanta al numero 1 en la listoj britaj kaj usonaj.

Post tio, kaj post ĝia tria disko, "Led Zeppelin III", la bando eldonas "Led Zeppelin IV", kie oni trovas la furorkanton "Stairway to Heaven". En 1973, "House of the Holy" renovigas la bandon, miksante multajn stilojn de muziko, bluso, roko, folkroko, eĉ regeo.

En 1974 ili kreis sian eldonsigelon "Swan Song", sub kiu ili eldonis "Physical Graffiti" kaj "Presence", kaj poste, sian unuan diskon koncertan ('Live') "The Song Remains The Same".

"In Through the Out Door" en 1979 estis ilia lasta albumo registrita.

La bando apartiĝis en 1980, pro la morto de Bonham en la domo de Jimmy Page. La bando decidis ke Led Zeppelin ne povus ekzisti sen unu el ĝiaj membroj.

## Diskaro 
### Studiaj Albumoj 
* Led Zeppelin (1969)
* Led Zeppelin II (1969)
* Led Zeppelin III (1970)
* Led Zeppelin IV (1971)
* Houses of the Holy (1973)
* Physical Graffiti (1975) - 2CD
* Presence (1976)
* In Through the Out Door (1979)

### Aliaj Albumoj 
* The Song Remains the Same (1976) - 2CD & Live
* Coda (1982) - Kompilo kun kanzonoj ne eldoninta (post la fino de la bando)
* Profiled (1990)
* Box Set (1990)
* Box Set II (1993)
* Remasters (1990)
* Complete Studio Recordings (1993)
* BBC Sessions (1997)
* Early Days: The Best of Led Zeppelin, Volumo 1 (1999)
* Latter Days: The Best of Led Zeppelin, Volumo 2 (2000)
* How the West Was Won (2003)
* Mothership (2007)

## Eksteraj ligiloj 
* Stairway to Heaven songfacts, tabs, videos and audio , at the Stairway to Heaven website.
* Led Zeppelin reunion information and press conference video 

Kategorio:Britaj muzikaj grupoj
Kategorio:Rok-muziko
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1960-1969
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1970-1979
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1968
Proksimaj Hebridoj

300ra|dekstra
**Proksimaj Hebridoj** aŭ *Ĉeajn Hebridoj* ( [na HElanan aSTAJ],  [Ina HEbridiz]) estas la insularo, parto de la Hebridaj Insuloj, pli proksima al la ĉefa parto de Skotlando. Ĝi konsistas el la jenaj insuloj:

* Skye/an t-Eilean Sgitheanach
* Rum/Rùm
* Eigg/Eige
* Muck/Eilean nam Muc
* Canna/Canaigh
* Mull/Muile
* Iona/I
* Coll/Colla
* Tiree/Tiriodh
* Islay/Ile
* Jura/Diùra
* Colonsay/Colbhasa.

## Vidu ankaŭ 
* Foraj Hebridoj
Peștera (apartigilo)

**Peștera** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

* Peștera (Vadu Crișului) estas vilaĝo en distrikto Bihor.
* Peștera (Dej) estas vilaĝo en distrikto Cluj.
* Peștera (Moieciu) estas vilaĝo en distrikto Brașov.
* Peștera (Băița) estas vilaĝo en distrikto Hunedoara.
* Peștera (Sălașu de Sus) estas vilaĝo en distrikto Hunedoara.
* Peștera (Petroșani) estas vilaĝo en distrikto Hunedoara.
* Peștera estas komunumo en distrikto Constanța.
Peștera (Dej)

**Peștera** [peŝtera] () estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Dej. Administre ĝi apartenas al Dej.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 269 loĝantojn (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1467. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka). Ĝi senpopoliĝis.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Mărtinești

**Mărtinești** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

* Mărtinești (Tureni) estas vilaĝo en distrikto Cluj.
* Mărtinești (Hunedoara) estas vilaĝo en distrikto Hunedoara.
* Mărtinești (Odoreu) estas vilaĝo en distrikto Sălaj.
Ceanu Mic

**Ceanu Mic** [ĉanu mik] () estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Turda. En 1910 ĝi nombris 917 loĝantojn (rumanoj), en 1992 546. Ĝia unua skriba mencio estis en 1366. Dum la atakoj turkaj-tataraj en 1658 ĝi senpopoliĝis. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Kolozs vármegye). Administre ĝi apartenas al Tureni.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Mărtinești (Tureni)

**Mărtinești** [mərtineŝtj] () estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Turda. En 1910 ĝi nombris 256 loĝantojn (rumanoj), en 1992 371 (rumanoj, 9 % da hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torda-Aranyos vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Tureni.

En la censo de 2002 la 383 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Tribunalo (juro)

eta|dekstra|255ra|**tribunalo** aŭ **juĝejo**
**Tribunalo** aŭ **kortumo** (precipe altnivela instanco) aŭ **juĝejo** (precipe loko) estas institucio, kiun ŝtato kreis por okazigi procesojn.

Depende de la tipo de procesoj oni havas apartajn civilajn, kriminalajn, administraciajn, militajn tribunalojn. Specialan rolon havas konstitucia tribunalo, disponebla nur en certaj ŝtatoj, kies tasko estas kontroli, ĉu leĝoj kaj verdiktoj kongruas al la konstitucio de la ŝtato. Ekzemple Svedlando kaj Usono ne havas konstitucian tribunalon.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (14, nenio pri juĝejo aŭ tribunalo) proverboj pri juĝo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj
Elbow (rivero)

eta|dekstra|200px|Rivero Elbow, Kalgario
La **Rivero Elbow** estas rivero en la suda Alberto (Kanado). Ĝi fluas de la Lago Elbow en la Sovaĝejo Elbow-Sheep de la regiono Kananaskis en la Rok-Montaro al la urbo Kalgario, kie ĝi kuniĝas kun la Rivero Bow. La Rivero Elbow estas populara inter kanuistoj, flosistoj, tendumistoj, kaj migristoj, kaj ĝi fluas tra kelkaj parkoj, inter ili Parko Allen Bill Pond, Parko Forgetmenot Pond, kaj Parko Akvofaloj Elbow.

La Rivero sekve fluas tra la apud-montaj montetoj ankoraŭ kiel rivereto kaj enfluas la urbeton Bragg Creek. Post Bragg Creek ĝi fluas sub Ŝoseon 22, kvankam dum la inundo de junio 2005 ĝi fluis sur la ŝoseo, kaj sekve fluas tra la urbeto Elbow Springs tuj okcidente de Kalgario.

Antaŭ ol ĝi atingas la Kalgarian urbolimon, la Rivero Elbow fluas tra la rezervejo de la Nacio Tsuu T'ina. Ĉe la Ebenejo Weaselhead, tuj ene de la urbolimo, la Rivero Elbow enfluas Akvorezervujon Glenmore, kiu estas la ĉefa fonto de trinkakvo por Kalgario. De tie ĝi fluas sude de la urbocentro, preter la Stampedejo, kaj finfine ĝi kuniĝas kun la Rivero Bow proksime al la loko kie siatempe la Rajda Polico de la Nord-Okcidento konstruis Fortikaĵon Calgary.

La akvofluo en la Rivero Elbow multe varias. La Akvobarilo Glenmore helpi mildigi la efikojn de tiu variado, sed la inundo de junio 2005 estis tiel severa (kun la plej alta akvonivelo dum du jarcentoj laŭ taksoj de la Alberta registaro) ke akvo akvo fluis super la akvobarilon. Proksimume 2000 kalgarianoj, kiuj loĝis malsupre de la akvobarilo, devis fuĝi.

Kategorio:Riveroj en Alberto
Topa Mică

**Topa Mică** [topa mikə] () estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Sânpaul (Cluj).

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 531 loĝantojn (rumanoj), en 1992 321.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1324. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj homoj 
* Ioan Alexandru (25-a de decembro 1941 - Bonn, Germanio, 16-a de septembro 2000) rumana poeto

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Răzbuneni

**Răzbuneni** [rǝzbunenj] () estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Dej. Administre ĝi apartenas al Bobâlna (Cluj).

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 467 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 294 (rumanoj, 8% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1507. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Kolozs v*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Gheorghe Şincai (Şincai (Mureş), 28-a de februaro 1754 - Răzbuneni, 2-a de novembro 1816): rumana filologo, historiisto, tradukisto, poeto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Rediu

**Rediu** [redju] () estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Aiton.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 1750 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 estis 795 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1292. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario *(Kolozs vármegye).*

En la vilaĝo troviĝas salakvaj fontoj, kiuj tradicie estis uzataj de la lokanoj por konservi viandon (peklado).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj homoj 
* Árpád Farkas, agrikultura fakulo.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Agriș

**Agriş** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

* Agriş (Iara) estas vilaĝo en Distrikto Cluj,
* Agriş (Botiz) estas vilaĝo en Distrikto Satu Mare.
Agriș (Iara)

**Agriș** [agriŝ] ( [ruhaegreŝ]) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Turda. Administre ĝi apartenas al Iara.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 753 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 estis 608 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1358. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Torda-Aranyos*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Șigău

**Șigău** [ŝigəu] () estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Dej. Administre ĝi apartenas al Jichișu de Jos.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 286 loĝantojn (rumanoj), en 1992 nur 67.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1379. Ĝis 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Keldârê

**Keldârê** estas naiva projekto de arta lingvo kreita de Wyvere. Ĝi estas tre simpla kaj ŝajne nekompleta. Apriora ĝia vortprovizo estas.

Ekzempleto:

*quentha sar forn fâdhê? (Kion vi amas?)  
## Eksteraj ligiloj 
http://wyvere.tripod.com/keldare.doc

Kategorio:Artaj lingvoj
Kash

**Kash** aŭ **Kaç** estas arta lingvo kreita de  Roger F. Mills en 2002 kiel lingvo de fikcia mondo **Chindu**. La lingvo havas propran alfabeton, sed ne tre kreiva, simpla adapto de latina alfabeto. La fonologio estas simpla, eble bazita sur hispana lingvo. La vortprovizo estas apriora, sintakso simpla, SVO.

Specimeno (Patro Nia) (Transskribita):

paramamim ri neleç—endo yakaronato palarandi endo yaratato parangakarundi—endo imeputo parambeloçti ritan ri hindan oranani ri neleç. endo mile hapraveleto letrayu andahambim lerokale i hapranakato ongalaçmim oranani nile minaka nile re mile iyongala.
i  endo ta mikenato akrañoniç, mowa min hapralolando mundruk traleleñeç ombi prahati parangakarun, praçaka, pratombar, ri yuno leroç amaraç endo sañ.

## Eksteraj ligiloj 
http://cinduworld.tripod.com/contents.htm

Kategorio:Artaj lingvoj
Kirumb

**Kirumb** estas arta lingvo bazita sur hindeŭropaj lingvoj kun kazoj, verboj kaj fonetiko influitaj de latino. Interesa al kiuj konas filologion kaj historian lingvistikon. Nekompleta projekto.

## Eksteraj ligiloj 
http://frath.net/language/kirumb.shtml

Kategorio:Artaj lingvoj
Scott McCloud

[eta|Scott McCloud ĉe la franca bildliteraturfestivalo [Angouleme en 2000.]]
**Scott MCCLOUD** (naskiĝis en 1960 en Masaĉuseco) estas usona bildliteraturisto kaj grava teoriisto pri bildliteraturo kiel arto.

McCloud kreis komiksfiguron Zot en 1984, kiel amuza kontraŭpunkto al la tradicia seriozega superheroo kiu estas ofte trovita en bildliteraturoj kaj sur filmoj. Sed li estas aktiva kiel verkisto kaj strejisto en la bildliteratura industrio, li ĉefe estas fama kiel bildliteratura teoriisto per liaj libroj *Understanding Comics* [*Komprenadi bildliteraturojn*], kiu esploras kelkajn teknikojn por diri historiojn kun bildoj, kaj *Reinventing Comics* [*Reinventadi bildliteraturon*], kiu esploras la estonton de bildliteraturo. La tria libro *Making Comics* [*Kreadi bidliteraturojn*] eldonos dum 2006, kaj priskribos strekteknikojn kaj aliajn teknikojn por fari bildliteraturojn.

En 1990 li kun lia amiko Stephen Bisette inventis la 24-horan bildliteraturon, dudek-kvar-paĝaj bildliteraturoj kiu estas kreita dum dudek-kvar horoj. Ĝis nun kreitis pli ol tricent el tiaj bildliteraturoj, kreita baldaŭ de profesiaj bildliteraturistoj kaj amatoroj. Multaj eldonitis libroforme en 2004.

## Libroj 
* *Understanding Comics: the Invisible Art* (1994)
* *Reinventing Comics: How Imagination and Technology Are Revolutionizing an Artform* (2000)

## Eksteraj ligiloj 
* scottmccloud.com
* 24 hour comics day

Kategorio:Usonaj bildliteraturistoj
Ksokish

**Ksokish** [ĥokiŝ] estas malmulte konata arta lingvo kreita de anonimulo. Oni ne konas detalojn pri ĝi. Tre eble ĝia vortprovizo estas apriora.

Specimeno (Babela Turo, Gen. 11:1-9)

1. *Faskhup waji on dam marok juirama.*

2. *Wal nogo suumo jol hi, cim fasdfu fos Sonar ler, wal cim dapo bwbanista.*

3. *Waino sefito ye khanifas, Jik yatil dhabyibel, wal sim jik cim jabyisal. Cim yatil telu wu dhabyibel, wal cim calik yacilik juirama.* 

4. *Cim khanifas, Jik tsats wal farino fabyisdhubel, mir daso henza ye cepim. Waal jik ei fyimcu, tim jik feskhup weji nim kerbwbabyiso yak.*

5. *Okiksook tsats wal farino cu doki ksook funisdhubel yak etnuig sayud.*

6. *Okiksook naar, Nosayud! Ksooki dam yekaar, wal cim on dam marok jyaarama. Wal diso kyaakakim; wal tudiro, cim etso cu cim fasdhanibel nu et hyaakakim yak.*

7. *Jek faskhup nuug waal marok cim asoi, waal cim safito et itamabyada.*

8. *Okiksook cim dapo jol faskhup nim kairbwbasto waal tsauts et faisdhubel yak.*

9. *Dam kumekmuleti foomcu Babel; Okiksook marok fooskhup asoi; Waal Okiksook cim dapo jol faskhup nim kairbwbasto.*
'''

## Eksteraj ligiloj 
http://www.langmaker.com/db/Bbl_ksokish.htm 

Kategorio:Artaj lingvoj
Arnau Torras

**Arnau Torras i Tutusaus** (subskribante **Arnau**) naskiĝis en Sabadell en 1966. Li estas kataluna esperantista aŭtoro de komiksoj, kiu cetere prezentas skeĉojn kaj emas iom gajigi kaj bonetosigi la junularajn esperanto-renkontiĝojn. Inter liaj komiksaj personoj menciindas Doktoro Senesperanto, kiu estas miksaĵo inter D-ro Zamenhof kaj memportreto. Ĝi unuafoje aperis en Kata Luno en la "revujo" de Kataluna Esperanto-Junularo, kiun li redaktis inter 1985 kaj 1988. Li laboris  kiel dungito en Centro de Esperanto Sabadell (1987-1988). Por eviti la tiaman devigan militservadon, li forlasis Hispanion dum pluraj jaroj. Longe loĝis en Kreto. Liaj komiksoj estas petolemaj, humuraj, malprudegaj kaj ironiaj. Grava temo kiu aperas en diversaj albumoj estas "la Bona Etoso" (mallongigita al la "BE"), kiun doktoro Senesperanto volas estigi ĉie, kie li ĉeestas. Arnau kunlaboris en la komiksa revuo kaj TTT-ejo Vola Püg'.

## Prezento de la artisto 
Por la programo de KEF 2005 aperis jena prezentoteksto:

*Komiksforman literaturon reprezentas en KEF nia plej konata, fola, kataluna komiksartisto kaj artisto Arnau Torras. Se jam la temo estas ”Korpo kaj kulturo”, kies nomo el ĉiuj Esperantaj artistoj fakte unue venus iamensen: Arnau! Nepre! En liaj tre korporilataj komiksoj, kiuj efike sukcesas ŝoki kelkajn deculojn eĉ ankoraŭ, temas ofte pri Esperanta kulturo: la aŭtoro agrable uzas aludojn al ĝisoste espaj fenomenoj, beletraĵoj, verkistoj ks. En 2004 aperis du novaj komiksalbumoj de Arnau: *Malpli da teksto kaj pli da sekso* kaj *La vivo simplas*, temas pri amo. Interese, ke en certa recenzo de Donald Broadribb en Monato, la komiksojn oni laŭdas pro uzado de kondomoj kaj kondamnas pro ”malalta porna kvalito”. En KEF ni certe parolos kun Arnau kaj aliaj ne nur pri sekso, porno kaj amo, sed ankaŭ pri recenzarto kaj pri komiksa literaturo.*

## Bibliografio 
* **La krizo**. - Aperinta en Literatura Foiro 164, dec. 1996, pĝ. 307 - 310
* **Pli ol homo, esperantisto! La D-ro Senesperanto kaj la alternativa lingvo**. Bildrakontoj. SEK. Zagreb. 1996. 48 paĝoj. Subgrundaj bildstrioj originale Esperantaj, kiujn oni uzu, laŭ la aŭtoro, por purigi pug-truon.
* **La romantikulo en la 20a jarcento. Bildrakontoj**. SEK. Zagreb. 1996. 48 paĝoj. Dua volumo da malprudegaj bildrakontoj, kun amoro, vojaĝoj kaj Esperanto kiel precipaj temoj.
* **La D-ro Senesperanto serĉas la bonan etoson**. Arnau Torras i Tutusaus. Bildrakontoj. Libro TIM. Zagreb. 1998. 23 paĝoj. Bildstria aventuro tra Esperantujo, en kiu la plej grava allogforto montriĝas "la etoso".
* **Desegnoj - Desegnitaj bendoj - Komiksoj**. Arnau, Kavlan, Septier, Sire. Bildrakontoj. La Kancerkliniko. Thaumiers. 1999. 21 paĝoj. Pintaj bild-artistoj de LKK en kuna kajero.
* **Malpli da teksto kaj pli da sekso. Bildrakontoj**. Sabadell. 2004. 56 paĝoj.
* **La vivo simplas. Bildrakontoj**. Sabadell. 2004. 56 paĝoj. Erotiko kaj politiko; amuzo kaj (m)am-uzo.

Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Kategorio:Verkistoj de bildstrioj
Kyldíl

**Kyldíl** estas unu el artaj lingvoj kreitaj de Wyvere. Malgraŭ ke ĝi estas evoluinta formo de Keldârê,  ĝi estas ankoraŭ tre simpla projekto. La vortprovizo estas apriora kaj gramatiko bazita sur la angla, ĉefe fonetike. Ŝajne la projekto estas nekompleta.

## Eksteraj ligiloj 
http://wyvere.tripod.com/kyldil.doc

Kategorio:Artaj lingvoj
Alexander Pope

**Alexander POPE** aŭ esperante Aleksandro POPO (naskiĝis la 21-an de majo 1688, mortis la 30-an de majo 1744) estis brita verkisto kaj tradukisto de novklasikismo.eta|dekstra|Alexander PopeLi estis unu el la unuaj profesiaj verkistoj de verkoj kiuj ne estis dramoj. La eldono de liaj kolektitaj verkoj, en 1717, faris lin la ĉefa reprezentanto de la letera verkado. Lia plej citata verko estas la filozofa poemo *Essay on Man*, sed liaj majstroverkoj estas vers-satiroj. Li konatiĝis ankaŭ per sagacaj-satirikaj kaj amare-agresaj disputoj kun aliaj verkistoj.

## Vivo 
La patro de Pope estis tolkomercisto de Londono, kaj li kaj lia familio estis romkatolikoj. En 1700 la familio translokiĝis al vilaĝo en Berkshire, pro leĝo kiu devigis romkatolikojn loĝi pli ol dek mejloj for de Londono kaj Westminster. Kiam li havis 12 jarojn Pope eksuferis pro sepco de tuberkulozo kaj iĝis ĝibulo. Li neniam edziĝis sed havis multajn amikinojn, kun kiu li sprite korespondis.

En 1709 aperis lia unua poemaro, kiu enhavis pastoralajn poemojn, kaj tuj famis.

De 1715 al 1720 li tradukis la *Iliadon* de Homero. Per tiu laŭdegata traduko li gajnis pli ol mil pundojn. Poste li pliriĉiĝis per traduko de la *Odiseo*, por kiu li dungis helpantojn.

Ankaŭ popularis liaj satiroj kaj aliaj poemoj.

Kun la profitoj de lia traduko de la *Iliado*, li konstruigis domon kaj belan ĝardenon en Twickenham (nun suburbo de Londono). En tiu urbo li entombiĝis.

## Verkoj 
Plejparte, influate de John Dryden, Pope uzis la riman jamban pentametron. Liaj ĉefaj verkoj estas:
* *Pastorals* (1709)
* *An Essay on Criticism* (1711)
* *The Rape of the Lock* (1712; pligranda versio eldoniĝis en 1714)
* *Windsor Forest* (1713)
* Traduko de la *Iliado* (1715-1720)
* *Eloisa to Abelard* (1717)
* *Elegy to the Memory of an Unfortunate Lady* (1717)
* Traduko de la *Odiseo* (1725-1726)
* *Peri Bathous, Or the Art of Sinking in Poetry* (1727), prozaĵo en kiu Pope satiris aliajn poetojn
* *The Dunciad* (1728; pligranda versio eldoniĝis en 1743)
* *Moral Essays* (kvar vers-satiroj, 1731-1734)
* *Essay on Man* (1733-1734)
* *Imitations of Horace* (1733-1738)

## En Esperanto aperis 
*Eseo pri la kritikado*, Angla Antologio, p.160 - 162, vol. 1

Kategorio:Britaj verkistoj
Kategorio:Anglaj poetoj
Kantono Apencelo Ekstera

La kantono **Apencelo Ekstera** estas membroŝtato de la Svisa Konfederacio. Ĝi situas en la nordoriento de Svislando.

En la oficialaj lingvoj de Svislando ĝi havas la sekvajn nomojn:
* 
* 
* itala *Appenzello Esterno*
* romanĉe *Appenzell Dador*.
La regiono estas germanlingva.

Laŭ la stato de  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La nomo *Appenzell* (latine abbatis cella) signifas "posedaĵo abata". Tio aludas al la abatejo *St. Gallen*, kiu dum la mezepoko havis grandan influon sur la regionon. Dum 1411 la *kantono Apencelo* kontrakte ligiĝis al la Svisa Konfederacio kaj dum 1513 iĝis plenmembro. La konfliktoj inter katolikoj kaj protestantoj post la Reformacio gvidis al dispartiĝo de la kantono dum 1597: la katolika parto eknomiĝis Apencelo Interna, kaj la protestanta parto Apencelo Ekstera. Ĝis 1997 Apencelo Ekstera estis administrita per la landkomunumo, kiu kunvenis alterne en Herisau, Hundwil kaj Trogen AR.

La plej alta punkto de la kantono troviĝas sur la monto Säntis je 2502 metroj super la marnivelo je la trilimpunkto kun la kantonoj Sankt-Galo kaj Apencelo Interna.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la kantono, germanlingvaj
* audaĵo de la svisgermana dialekto de la komunumo Herisau
Kantono Apencelo Interna

La **Kantono Apencelo Interna** estas unu el la 26 federaciaj ŝtatoj de la Svisa Konfederacio. Ĉefloko de la kantono estas la vilaĝo Apencelo, kies teritorio tamen dividiĝas inter la distriktokomunumoj Apencelo, Rüte kaj Schwende. La kantona nomo en la lingvoj de la Svisa Konfederacio estas ; ;  kaj romanĉe: *Appenzell Dadens*.

Laŭ la stato de  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Geografio 
La **Kantono Apencelo Interna** situas en nordoriento de Svislando en la Apencela Montaro. Ĝi estas la svisa kantono kun malplej da loĝantoj (iom pli ol 15 000) kaj la dua plej malgranda laŭ areo (la plej malgranda estas Bazelo Urba). Ĝi havas limon kun la Kantono Apencelo Ekstera kaj kun la Kantono Sankt-Galo. Ambaŭ Apenceloj do fakte estas enklavo en la Kantono Sankt-Galo. Pro tio apencelanoj kelkfoje ankaŭ ŝerce diras, ke Apencelo estas la orpeco, kiu falis sur sterkejon. La plej alta monto en Apencelo estas kun alteco de 2502 metroj super la marnivelo Säntis, sur kies pinto renkontiĝas al tri kantonoj Apenceloj Interna kaj Ekstera kaj Sankt-Galo.

Hoher Kasten situas sur la limo inter la kantonoj Kantono Apencelo Interna kaj Kantono Sankt-Galo.

## Lingvoj 
La oficiala lingvo estas la germana. Ĉefe parolata estas la apencela dialekto de la alemana lingvo. Lau la popolnombrado de la jaro 2000 92,9 % de la loĝantaro estis denaske germanlingva, dum 2,5% denaske parolis serbo-kroate kaj 1% albane.

## Historio 
La Kantono Apencelo membriĝis en la Svisa Konfederacio dum la jaro 1513, kaj post la reformacio (1523 ĝis 1597) dum la jaro 1597 pace divigiĝis al du duon-kantonoj, Apencelo Ekstera kaj Interna, kiuj ambaŭ restis plenaj membroj de la Konfederacio.

Apencelo Ekstero devis surbaze de verdikto de la Federacia Tribunalo de la 25-a de marto 1990 je la 27-a de novembro 1990 kontraŭ la volo de la vira civitanaro enkonduki la voĉdonrajton por la virinoj je kantona nivelo. Apencelo Ekstera estis tiel la lasta kantono, kiu enkondukis la voĉdonrajton pro la virinoj kaj la ununura, kiu tion faris kontraŭ la volo de la propra vira civitanaro. Daŭris tamen ankoraŭ ĝis la Landkomunumo 2010, kiam kun Daniela Fässler al unua virino fariĝis membro de la apencel-ekstera registaro.

## Politiko 
La kantono Apencelo Interna estas unu el la lastaj du kantonoj en Svislando, kiu estas regita far la landkomunumo (germane: Landsgemeinde). Tio estas asembleo de ĉiuj voĉdonrajtaj loĝantoj de la kantono. En ĉi-tiu asembleo povas estis decidita pri ĉiuj leĝo-proponoj per publika voĉdono kaj dum ĝi estas elektita la registaro de la kantono.

## Administra subdivido 
En Kantono Apencelo Interna la politikaj komunumoj nomiĝas distriktoj. La kantono estas dividita en ses distriktojn respektive komunumojn. Vidu sub Distriktoj de Kantono Apencelo Interna.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la kantono (germanlingva)

Apencelo Ekstera
-
Kantono Argovio

**Argovio** (germane **Aargau** [A:Rgao], france **Argovie** [argoVI], itale **Argovia** [arGOvja], romanĉe **Argovia** [arGOvja]) estas unu el la plej nordaj kantonoj de Svislando. Ĝi ampleksas la suban parton de la valo de la rivero Aro (rivero) (*Aargau* signifas en la germana "distrikto de Aro").

## Oficiala lingvo 
La oficiala lingvo de la kantono estas la germana. Parolata estas efektive la argovia dialekto de la alemana).

## Geografio 
La kantono samlimas kun Germanujo norde; en la okcidento troviĝas la kantonoj Bazelo Kampara, Soloturno kaj Berno. Sude Argovio najbaras al la kantono Lucerno kaj oriente al Zuriko.

Aargau estas plejparte ebena, ĝi situas norde de la Alpoj kaj oriente de la montaro Ĵuraso. Ĝi havas arbarplenajn montetojn kaj valojn fruktodonajn.
En Argovio troviĝas la famaj sulfatriĉaj termoj de Baden kaj Schinznach.

Apud Brugg situas la ruinoj de la Kastelo Habsburgo – el kiu venas la nomo de la Habsburgoj –, la malnova monaĥejo de Königsfelden kaj la restaĵoj de la romia urbo Vindonissa (Windisch).

## Loĝantaro 
Laŭ la stato de  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La ĉefurbo estas Araŭo.

La plej grandaj urboj de Argovio estas laŭ grandeco Vetingo kun 19454 loĝantoj, Araŭo kun 19167 loĝantoj, Baden kun 17098 loĝantoj, Wohlen kun 14161 loĝantoj, Oftringen kun 11318 loĝantoj, Rheinfelden kun 11004 loĝantoj, Zofingo kun 10686 loĝantoj, Spreitenbach kun 10328 loĝantoj kaj Brugg kun 9120 loĝantoj. (La ciferoj datiĝas de la 31-a de decembro 2007, respektive 1-a de januaro 2010 por Araŭo)

## Administra divido 
La kantono Argovio konsistas el 11 distriktoj (stato 2009). Vidu sub:
* Distriktoj de Kantono Argovio.

## Historio 
Ĝis 1415 la regiono estis la "kernlando" de la habsburga regno (kasteloj en Habsburg, Lenzburg, Wildegg). Dum la jaro 1415 la lando estis konkerita de la Svisa Ĵurkomunumo. Berno ekposedis la sudokcidentan parton (Zofingen, Arburgo, Araŭo, Lenzburg kaj Brugg). La t.n. "freie Ämter" ("liberajn guberniojn") (Mellingen, Muri, Villmergen kaj Bremgarten), kune kun la distrikto Baden, ekregis ĉiuj kantonoj kune kiel submetitajn teritoriojn. En 1798 la berna parto fariĝis kantono Aargau de la nova Helveta Respubliko, la *freie Ämter* kaj Baden iĝis la kantono Baden. En 1803 la du partoj unuiĝis en la novan kantonon Argovio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Kantono Argovio
* Kantono Argovio en la Historia Leksikono de Svislando

Argovio
-