open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Buochs

**Buochs** estas komunumo en Kantono Nidvaldo, en Centra Svislando. Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
eta|maldekstra|150ra|Hotelo Krone en Buochs
Buochs situas ĉe la okcidenta bordo de la Kvarkantona Lago. Sude de la komunumo leviĝas la monto *Buochserhorn*.

La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 1'806,8 m s.m. sur la kulmino de la monto *Buochserhorn*, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 433 m s.m. ĉe la bordo de la lago. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 12,04 km², de kiuj 34,1% estas kovritaj de arbaro, 48,0% servas por agrikulturo kaj 16,0% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Buochs limas en nordokcidento al Ennetbürgen, en nordoriento aliflanke de la Kvarkantona Lago al Gersau (Kantono Ŝvico), en sudoriento al Beckenried, en sudokcidento al Oberdorf, kaj en okcidento al Stans.

## Trafiko 
La komunumo Buochs estas konektita al la publika transportreto per la poŝtaŭtolinio de Stans al Seelisberg kaj per la ŝipoj sur la Kvarkantona Lago.

Tra la komunumo pasas la svisa aŭtovojo A2, al kiu ĝi posedas propran alveturejon.

## Historio 
La unua certigita dokumenta mencio de Buochs datiĝas de la 8-a de junio 1157 kiel *Buochses* en protektoletero de papo Hadriano la 4-a al la Monaĥejo Engelberg. 

Inter la jaroj 1471 kaj 1501 la rivero Engelberger-Aa estis malsovaĝigita per protektodigoj kaj kondukita al la Kvarkantona Lago en Buochs.

Ĉar Nidvaldo kontraŭstaris la Helvetan Revolucion, dum la atako de la franca armeo en 1798, en Buochs 52 personoj estis masakritaj kaj la tuta vilaĝo kun escepto de 3 domoj estis bruligita.

## Vidu ankaŭ 
* Buchs

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Buochs
* Buochs en la Historia Leksikono de Svislando
Rozivka

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180ra|Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio
**Rozivka,** ukraine **Розівка,** hungare **Ketergény** [ketergEnj] estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo, al municipo de Holmok.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 2 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 1340
* Poŝtkodo: 89423
* Telefonprefikso:
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Rozivka situas sur ebenaĵo laŭ fervoja linio kaj ĉefvojo Ĉop-Uĵhorodo. La lasta troviĝas je 6&nbsp;km-oj.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1422 laŭ tiama hungara ortografio *"Kethergen"*. Ĝis Traktato de Trianon Ketergény apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto Ungvár, poste al Ĉeĥoslovakio, dume rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1944 la alveninta Ruĝa Armeo neniun portis al gulago. Ekde 1945 Rozirka apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 vivis tie 1348 homoj (ukrainoj 79 %, hungaroj 17 %).

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Spillville

eta|situo de la komunumo
**Spillville** estas komunumo en Usono. Ĝi situas en la ŝtato Iovao, ĉ. 7 km okcidente de Calmar kaj 19km sudokcidente de Decorah . En 2000 ĝi havis 386 loĝantojn..

La komunumo estas grandparte loĝigita de enmigrintoj el Bohemio kaj havas fortan kulturan kaj muzikan historion.
En somero 1893 pasigis tie feriojn la ĉeĥa komponisto Antonín Dvořák, tiutempe dierektoro de la novjorka konservatorio, kaj komponis tie i.a. sian faman *stringkvarteton F maĵoran*, nomatan *“Amerika”* . En la 20-a jarcento gastis en ĝi ankaŭ Louis Armstrong, Glenn Miller, kaj Thy Byrds.

eta|Muelejo en Spillville

## Vidindaĵoj 
* romia-katolika preĝejo de Sankta Venceslao estis konstruita en 1860 kaj temas pri la plej aĝa ĉeĥa katolika preĝejo en Usono
* ŝtona muelejo el 1865
* horloĝmuzeo
* riverborda parko kun monumento omaĝe al Antonín Dvořák el 1925

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro

Kategorio:Komunumoj de Iovao
Liktoro

eta|160px|Liktoro kun simbola bastonfasko
**Liktoroj** (latine *lictores* de la verbo *ligare*, "ligi") origine en la Romia Imperio estis tiuj servistoj, kiuj havis la taskon kiel persona gvardio protekti la roman reĝon, pli poste soldataj oficistaj servistoj, kiuj paŝis antaŭ pli altrangaj ŝtataj oficistoj - konsuloj, pretoroj, imperiestraj legatoj kaj romiaj diktatoroj - aŭ foje ankaŭ ĉiuflanke ĉirkaŭis la funkciulojn, por protekti ilin ĉiudirekte. Tiu protekta funkcio baldaŭ, aparte en militoj, montriĝis tro malforta, kaj sekve aldonaj militistoj, la *extraordinarii* ("eksterordinaraj gardantoj") ricevis la taskon protekti la gravulojn. El la kunfandigo de tiuj du soldataroj fine ekestis la pretora gvardio.

eta|maldekstra|90px|liktora bastonfasko
Kiel signo de la potenco de la protektata gravulo kaj de la Romia Imperio entute, la liktoroj sur la maldekstra ŝultro portis faskon de bastonoj, nomata *fasces*. Ekster la urbo Romo centre de la bastona fasko duonkaŝite, sed tamen klare rekoneble kunportiĝis akra hakilo. La tradicion tiumaniere demonstri ŝtatan potencon, la romianoj probable transprenis de la etruskoj. Ĉiukaze jam sur etruskaj tomboŝtonoj ekzistas korespondaj bildigoj. La pompan aperon de romiaj potenculoj en akompano de liktoroj kun bastonfasko kaj hakilo la romianoj ŝatis aparte en konkeritaj teritorioj, por impresi la subprematojn.

La nombro de liktoroj proksime de grava funkciulo signis ties rangon: Konsuloj estis akompanataj per dek du, pretoroj per ses (ene de Romo de du) liktoroj. Romia diktatoro rajtis je 24 liktoroj. La postaj romiaj imperiestroj havis rajton (kiel la antaŭaj konsuloj) pere de 12 liktoroj - imperiestro Domitiano altigis tiun nombron al 24. Plebaj urbestranoj ne havis rajton je liktoro, sed la plejalta urba sacerdoto de Jupitero, nomata *Flamen Dialis*, kaj la vestalaj pastrinoj havis la privilegion ke liktoro paŝis antaŭ ili.

Por la liktora ofico uziĝis liberaj civitanoj, ne sklavoj.

## Vidu ankaŭ 
* 1107 Lictoria

## Moderna uzo de la simbolo de liktora bastonfasko 
En la 20-a jarcento la liktora **simbolo** de **bastonfasko** kun hakilo reuziĝis interalie kiel simbolo de la itala faŝismo, sed sen ajna faŝisma intenco ĝi ankaŭ uzatas en la blazono de Francio, en la blazono de la svisa Kantono Sankt-Galo kaj en la sigelo de la Usona Senato.

 
Dosiero:Coat of arms of canton of St. Gallen.svg|blazono de la Kantono Sankt-Galo, Svislando
Dosiero:Flag of Mussolini as Capo del governo of Fascist Italy.svg|persona flago de Benito Mussolini
Dosiero:Armoiries république française.svg|emblemo de Francio
Dosiero:Coat of arms of Ecuador original version.svg|blazono de Ekvadoro
Dosiero:Lincoln Memorial (Lincoln contrasty).jpg| liktora bastonfasko ĉe la monumento de Lincoln
Dosiero:Senate Seal.svg|sigelo de la Usona Senato ekde 1876
Dosiero:Mercury dime reverse.jpg|usona monero de 10 cendoj, nomata „Mercury Dime“
Dosiero:Cameroon COA.svg‎|blazono de Kameruno
 

Kategorio:Romio
Erzsébet Plájás

**PLÁJÁS Erzsébet** [pr. pla:ja:ŝ] estas rumanuja hungara fotistino, filmkritikistino naskiĝinta en Târgu Mureş en 1985. Ŝi estas la filino de fotisto István Plájás.
## Kariero
Erzsébet Plájás studis en fako pri komunikado, poste pri foto-film-komunikiloj en la Universitato Sapientia EMTE. 
## Eksteraj ligiloj
*Intervjuo 
*Revuo Filmtett
*Ekspozicio

Kategorio:Rumanujaj hungaraj fotistoj
Polywell

**Polywell** estas relative malmultekosta fuzia projekto en Usono, kiun mone apogas la Usona Mararmeo.

## Priskribo 
La ideo pri tiutipa fuzio venas de inĝeniero Robert W. Bussard. Temas pri apliko de proprecoj de la magneta kaj inercia fuzioj en unu projekto.

Ĉikaze, la magnetoj grupiĝas en vakuo ĉirkaŭ la centra elektrona nubo, por kunteni ĝin. La elektronoj, kiuj povas „eskapi”, sekvas la magnetkampajn liniojn en internon de la maŝino. Per enfermigo de pozitive ŝarĝitaj jonoj en la elektronan nubon, tiuj forte altiras kaj akcelas ilin, tiel estiĝas granda negativa elektra potencialo. La jonoj rotacias tiel plurmilfoje je sekundo tra la nubo. Ju pli jonoj ĉeestas tion, des pli granda estas la probableco, ke kelkaj kolizias en la elektrona nubo kaj fuzias: okazas kerna fuzio.

Oni konstruis la eksperimentan reaktoron „WB-6“ „Whiffelball 6“ kaj evidentiĝis, ke duonmiliardo da deŭterio-atomoj povis kunfandiĝi. Tio ne sufiĉis por produktado de elektra energio. Oni nuntempe (2010) konstruas pli grandan maŝinon (3 m anstataŭ 30 cm) kaj oni supozas, ke oni jam povas produkti pozitivian energian bilancon.

Kvankam la Usona Mararmeo, la rezultojn de la testo de WB-7 sekrethaltigis, ĝi financas kaj planigas la sekvan reaktoron (WB-8). Richard Nebel, la nova ĉefevoluigisto de la EMC2, atendas, ke plej malfrue en 2012 evidentiĝas, ĉu la Polywell-reaktoro konvenas en granda kvanto por energioproduktado.

## Eksteraj ligiloj 
* www.strout.net/info/science/polywell/index.html
* sur jutubo, kun grafika klarigo

Kategorio:Nuklea fuzio
Kategorio:Scienco kaj teknologio en Usono
Horjani

**Horjani** (,  [gerEnj]) estas iama vilaĝo apartenanta al Uĵhorodo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo.

## Situo
Horjani situas sur ebenaĵo kaj sur deklivoj. Uĵhorodo troviĝas je 3&nbsp;km-oj. 

## Historio
La unua mencio devenis el 1332 laŭ tiama hungara ortografio *"Gheren"*. Tiutempe grava fortikaĵo konstruiĝis. En 1384 abatejo konstruiĝis. En 1910 vivis en Gerény 1173 homoj, rutenoj en majoritato, hungaroj en minoritato. Ĝis Traktato de Trianon Ketergény apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto Ungvár, poste al Ĉeĥoslovakio, dume rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Horjani apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 1970 la komunumo aliĝis al Uĵhorodo.

## Vidindaĵoj
* ruinoj de la fortikaĵo kaj burgo
* rotondo Preĝejo de Sankta Anna (Horjani), ankaŭ pilgrimloko

## Famuloj
En la iama Gerény naskiĝis Mihajlo Ivanovics Tomcsanyij.
eta|maldekstre|

 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
AGM-114 Hellfire

eta|Hellfire II, sekciita
[eta|dekstra|Hellfire-raketoj sur [UH-60 Black Hawk|HH-60H Seahawk]]

La **AGM-114 Hellfire** [helfajr] (***Hel**icopter **l**aunched **fire**-and-forget*, ~ helikoptere lanĉita „pafu kaj forgesu”) estas usona aero-grunda raketo por batali kontraŭ tanko, aliaj kirasitaj veturiloj kaj nekirasilaj celoj (ekz. konstruaĵoj). En la baza versio, Hellfire uzas laserdirektitan sistemon, sed oni povas ekipi ĝin per aliaj sistemoj kiel radara aŭ infraruĝa celdirektiloj.

Oni uzas ĝin ĉefe sur batalhelikopteroj. La evoluigo komenciĝis en la 1970-aj jaroj, la unuaj testoj okazis ekde fino de 1978, la raketoj estis produkteblaj ekde 1981, ekservis en 1985.

## Teknikaj informoj de modelo AGM-114K 
* Ĉefa funkcio: laserdirektita aero-grunda raketo
* Ekservo: 1985
* Rapido: maĥo 1,17 = 1235 km/h
* Atingopovo: 8 km
* Batalpezo: 46 kg
* Palaĵo: solida pelaĵo Thiokol M120E1
* Longo: 1,63 m
* Diametro: 0,18 m
* Enverguro: 0,33 m

Kategorio:Misiloj
Rativci

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180ra|Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio
**Rativci,** ukraine **Ратівці,** ruse **Ратовци** [ratovci], slovake **Rátovce,** hungare **Rát** estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 2 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 1470
* Poŝtkodo: 89433
* Telefonprefikso:

## Situo 
Rativci situas sur ebenaĵo laŭ fervoja linio Ĉop-Uĵhorodo. La lasta troviĝas je 12 km-oj.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1284 en formo **Vrat**. Dum la hungara erao estis tie 2 vilaĝoj Nagyrát (=Granda Rát) kaj Kisrát (=Malgranda Rát). La lasta menciiĝis unuafoje en 1427 laŭ tiama hungara ortografio *"Kyzrath"*. Ĝis Traktato de Trianon ili apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto Nagykapos, poste al Ĉeĥoslovakio, dume rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 ili apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En Rativci la hungaroj estas 80 %.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo el la 14-a jarcento ĉirkaŭita per muro en vilaĝparto Kisrát, en la 18-a jarcento trakonstruiĝis
* kalvinana preĝejo de 1788, turo alkonstruiĝis en 1823, en 1864 trakonstruiĝis
* grekokatolika preĝejo el la 18-a jarcento en vilaĝparto Nagyrát

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Koraklo

**Koraklo** aŭ korboboato (, ) estas boateto, farita el ligna framo kaj fela tegaĵo.
[dekstra|180px|eta|Korakloj en [Kimrujo en 1972]]
[maldekstra|180px|eta|La Ku-Dru de [Tibeto (Muzeo de Natural History, Chicago]]

Laŭ la legendo de sankta Brandan de Clonfert, li boatis kun 14 aliaj monaĥoj per tiu ilo ĝis Islando, Gronlando kaj Novlando en la 6-a jarcento.

Kategorio:Boatoj
Kategorio:Historio de Kimrio
Kategorio:Historio de Shropshire
Jagdkantate

eta|dekstra|200px|Juna J.S. Bach kiel kapelmajstro en Vajmaro
**Was mir behagt, ist nur die muntre Jagd** [Kio plaĉas al mi, estas la vigla ĉasado] (BWV 208), ankaŭ konata kiel „Jagdkantate“ [ĉaskantato], estas kantato de Johann Sebastian Bach.

## Ekesto 
Bach komponis la kantaton en 1713 okaze de la 31-a naskiĝdatreveno de 31. Christian de Saksio-Weißenfels kiel solena manĝomuziko, kiu eksonis dum la vespero post vasta ĉasevento de la princo en kastelo Neuenburg en la ĉasbieno ĉe Nikolai-strato.

## Temo 
La libreto devenas de Salomon Franck. En sia teksto la poeto referencas sur la klasika mitologio: Diana, diino de la ĉasado (soprano), Endimiono (tenoro) same kiel Pajno (baso) kaj Paleso (soprano) gloras princon Christian.

## Ensemblo 
* 2 sopranoj, tenoro, baso laŭ supre nomata alordigo de personoj
* orkestro kun ĉaskorno 1/2, 2 hobojoj, fagoto, bekfluto 1/2, violono 1/2, vjolo, kontinua baso

Bach ne eksplicite postulas ĥoron.

## Apartaĵoj 
Temas pri la plej frua profana kantato nuntempe konata de Bach. Krome ĝi estas la unua konata verko de Bach por pli granda orkestro kaj estas unua dokumento pri la kunlaborado de la komponisto kun poeto Salomon Franck. Ĝi konsistas el sinsekvo de 15 iomete mallongaj recitativoj, arioj kaj ĥoroj, kiuj estas relative libere elformataj, t.e. ne laŭas la tiam kutiman formskemon. La ĉasan etoson akcentas du kornoj. La ario de Pales *Schafe können sicher weiden*, akompanata pastoralece de du bekflutoj, estas je tio la movimento, kiu estas multe pli konata ol la kantato mem.

## Literaturo 
* Alfred Dürr: *Johann Sebastian Bach: Die Kantaten.* Bärenreiter, Kassel 1999, ISBN 3-7618-1476-3
* Werner Neumann: *Handbuch der Kantaten J.S.Bachs*, 1947, 5.Auf. 1984, ISBN 3-7651-0054-4
* Hans-Joachim Schulze: *Die Bach-Kantaten: Einführungen zu sämtlichen Kantaten Johann Sebastian Bachs*. Leipzig: Evangelische Verlags-Anstalt; Stuttgart: Carus-Verlag 2006 (Edition Bach-Archiv Leipzig) ISBN 3-374-02390-8 (Evang. Verl.-Anst.), ISBN 3-89948-073-2 (Carus-Verl.)
* Christoph Wolff, Ton Koopman: *Die Welt der Bach-Kantaten*. Verlag J. B. Metzler, Stuttgart, Weimar 2006, ISBN 978-3-476-02127-4

## Eksteraj ligiloj 
* [Partituro](http://imslp.org/wiki/Cantatas,_BWV_201-210_(Bach,_Johann_Sebastian))  ĉe IMSLP
* Strukturo kaj kompleta teksto de la kantato

Kategorio:Kantatoj de Johann Sebastian Bach
Audouin Dollfus

**Audouin DOLLFUS** (naskiĝis la 12-an de novembro 1924 en Parizo, mortis la 1-an de oktobro 2010 en Versailles) estis franca astronomo kaj aeronaŭto Fakulo pri la sunsistemo, li estis la filo de la aeronaŭto Charles Dollfus.

## Astronomo 
Li lernis en la fakultato pri sciencoj de la Universitato de Parizo, kie li ricevas doktorecon pri fizikaj sciencoj en 1955. Li laboris kiel astronomo en la departemento
pri astrofiziko de la observatorio de Meudon, kie li estris interalie la Laboratorion pri Fiziko de la Sunsistemo.

Plejparto el siaj laboroj estis faritaj danke al observoj en la observatorio de Pic du Midi de Bigorre.

Uzante la polarizadon de la lumo, li determinis la kemian komponiĝon de la grundo de Marso kaj eltrovis atmosferon ĉirkaŭ Merkuro.
Li serĉis, ĉiam studante la luman polarizadon, la ĉeeston de luna atmosfero, kaj alvenis al la konkludo, ke Luno havas nenian atmosferon.

La  li malkovris la saturnan sateliton Janon.
Li eble ankaŭ observis Epimeteo, alia saturna luno kiu sekvas la saman orbiton, sed li ne ekkomprenis, ke estas alia objekto ol Jano. Epimeteo estis oficiale malkovrita de Richard L. Walker la saman jaron.

## Aeronaŭto 
La , ekfluginte de la aerodromo de Vélizy-Villacoublay, li atingis la rekordan altitudon de 14&nbsp;000 m levita per grapolo da 104 balonoj. Tiu ekspedicio celis fari astronomiajn observojn en la alta atmosfero.

En aliaj balonaj flugoj, li studis Marson kaj malkovris la ĉeeston de akvo sur ĝi.

## Honoroj 
La asteroido 2451 Dollfus ricevis lian nomon.

Li estis farita kavaliro de la Honora Legio la .

## Noto kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Biografio de Audoin Dolfus, el *Astropolis* 
*  Al nia amiko Audoin Dolffus (Homaĝo al kaj biografio de Audoin Dolfus, el *Aérostation à Meudon*) 
*  Anonco de la morto de A. Dollfus (Observatoire de Paris) 

Kategorio:Francaj astronomoj
Kategorio:Francaj astrofizikistoj
Baraninci

**Baraninci** ( [barnjinci],  [baranja]) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 2 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 115 m
* Loĝantaro: 1600
* Poŝtkodo: 89425
* Telefonprefikso:
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
Baraninci situas sur ebenaĵo laŭ rojo. Uĵhorodo troviĝas je 3 km-oj.

## Historio 
En la mezepoko Baranya estis grava doganejo. En 1599 la Habsburgoj bruldetruis la vilaĝon. Ĝis Traktato de Trianon Baranya apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto Ungvár, poste al Ĉeĥoslovakio, dume rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Baraninci apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 1940 vivis tie 642 homoj (352 hungaroj, 285 rutenoj, 2 slovakoj), en 2001 1609 homoj (ukrainoj 93 %, hungaroj 4 %).

## Vidindaĵoj 
## Famuloj 
En la iama Baranya naskiĝis hungara instruisto László Gyöngyösy.

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Koritnjani

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Uĵhorodo en Transkarpatio
**Koritnjani,** ukraine **Коритняни,** hungare **Kereknye** [kereknye] estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 2 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 1590
* Poŝtkodo: 89435
* Telefonprefikso:

## Situo 
Koritnjani situas sur ebenaĵo. Uĵhorodo troviĝas je 9&nbsp;km-oj.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1387. En la 18-a jarcento rutenoj alvenis. Ĝis Traktato de Trianon Kereknye apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto Ungvár, poste al Ĉeĥoslovakio, dume rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Koritnjani apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 1940 vivis tie 840 homoj (430 hungaroj), en 2001 1596 homoj (ukrainoj 94 %, hungaroj 4 %).

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Lustro

eta|250px|
**Lustro** estas plurbranĉa pendlumigilo, plej ofte el vitro.

Laŭ Francisko Azorín **Lustro** estas *Multbranĉa pendanta kandelingo el metalo aŭ kristalo; ofte luksa verko.* Li indikas etimologion el la latina *lustrare* (briligi), el *lux* (lumo). Kaj li aldonas la terminon *polikliniko*.

## Historio 
En la epokoj antaŭ la invento de elektra lumo, oni per lustroj plenaj je kandeloj lumigis grandajn halojn, kaj pro la reprezenta karaktero de multaj el tiaj grandaj haloj ankaŭ la lustroj fariĝis imponaj kaj valoraj dekoraĵoj - ofte el oro aŭ arĝento, foje pendigataj per vitraj kristaloj, kiuj aldone refraktis la kandelan lumon kaj ankoraŭ plialtigis la lustran brilon.

maldekstra|eta|150px|
Pro tiu pompa, monumenta efiko de grandaj lustroj oni ankaŭ post la invento de elektra lumo uzas ilin ankaŭ kun elektraj ampoloj en reprezentaj haloj - grandparte de historiaj konstruaĵoj kiel kasteloj, parlamentaĵoj, urbodomoj, kortumoj ktp. Ekzemplo de moderna konstruaĵo, kies arkitekturo malavare uzas la reprezentan efikon de grandaj lustroj, estas la Palaco de Paco en Hago - la sidejo de la Internacia Kortumo.

## Notoj 
Kategorio:Lumfontoj
Dollfus

Pluraj homoj havas la familinomon **Dollfus**, inter kiuj:
*Adrien Frédéric Jules Dollfus (1858 - 1921): franca zoologo;
*Charles Dollfus: (1893 - 1981): franca aeronaŭto;
*Olivier Dollfus (1931 - 2005): franca geografo; 
*Audouin Dollfus (1924 - 2010): franca astronomo kaj aeronaŭto, filo de la aeronaŭto Charles Dollfus;
*Ariane Dollfus (1966 - ): franca ĵurnalistino kaj verkistino, filino de Audoin Dollfus.
## Astronomio 
La asteroido 2451 Dollfus estis nomita en honoro de Audouin Dollfus.
Tersimila planedo

**Tersimila planedo** estas tipo de ekstersunsistema planedo kiu tre similas al la Tero laŭ maso, grando, konsisto, orbita distanco, discentreco, atmosfera konsisto, klimato kaj ŝajno. Tersimila planedo devas orbiti ĉirkaŭ sun-simila stelo ĉe la enloĝebla zono, kie likva akvo povas ĉeesti kaj eblas plurĉela vivo sur la surfaco, en la oceanoj aŭ en la aero. Je aprilo 2010, oni malkovris neniun el ĉi tiu tipo de planedo; tamen, planedo nur kelkoble pli masaj ol la Tero (nomataj super-Teroj) jam estis malkovritaj, kiel Gliese 581 d, COROT-7 b, kaj GJ 1214 b. Ĉi tiu tipo de planedoj estosserĉataj por la misio Kepler, kiu esploros la tranzitojn pli malgrandajn ol tri jaroj.

Tersimilaj planedoj aperas ofte en sciencfikcio, inkluzive en Star Wars, Star Trek, kaj Stargate.

## Plej similaj terecaj planedoj ekster la Sunsistemo 
## Vidu ankaŭ 
* Oceana planedo
* Tereca planedo
* Enloĝebla zono

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Tipoj de planedoj
Huis ten Bosch

En la nordoriento de la nederlanda urbo Hago situas en arbaroriĉa parka pejzaĝo la palaco **Huis ten Bosch**. . La konstruaĵo estas nederlanda ŝtata monumento (nederlande *Rijksmonument*).

La rezidejo ĉirkaŭata de akvofosaĵoj konstruiĝis kiel reprezenta kastelo por la germandevena grafino *Amalia de Solms-Braunfels*, edzino de Frederiko Henriko de Oranĵo (nederlande *Frederik Hendrik van Oranje*, germane *Friedrich Heinrich von Oranien*), ano de la germandevena dinastio Nassau kaj reprezenta ŝtatestro de la nederlanda Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj. La arkitektoj de la baroka palaco estis *Pieter Post* kaj *Jacob van Campen*, kiuj supervidis la konstruon inter la jaroj 1644 kaj 1646. Inter la jaroj 1734 kaj 1737 la fasado trakonstruiĝis laŭ planoj de *Daniel Marot*, kaj en 1748 aldoniĝis du pliaj palacaj aloj.

En la jaro 1899 en la palaco unuafoje kunvenis la *Internacia Konferenco pri Paco*, kiu pli poste elektis la en 1913 finkonstruitan Palacon de Paco en Hago kiel sia sidejo.

Kategorio:Hago
Kategorio:Nederlanda monarkio
Kategorio:Konstruaĵoj en Nederlando
Kategorio:Parkoj en Nederlando
Kategorio:Palacoj en Nederlando
László Benedek (kuracisto)

**BENEDEK László** estis hungara kuracisto pri cerbmalsano kaj neŭrologo, naskiĝinta en Belényes la 5-an de septembro 1887 kaj mortinta en Kitzbühel la 6-an de septembro 1945. Lia edzino estis Irén Zilahy.

## Kariero 
Benedek havigis sian diplomon de la Universitato Koloĵvaro en 1917. Ekde 1921 ĝis 1937 li instruis en Debreceno, poste ĝis 1945 en Budapeŝto. Li estis prezidanto de la *Magyar Pszichológiai Társaság* (Hungara Psikologia Asocio). En 1935-36 li estis rektoro de la Universitato de Debrecen. Li publikis 185 studojn en hungaraj, germanaj kaj francaj revuoj, inter ili 3 monografiojn. Li memmortigis.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj neŭrologoj
János Bedőházi

**BEDŐHÁZI János** [pr. bedoe:ha:zi] estis hungara instruisto, verkisto naskiĝinta en Szászvesszős la 27-an de julio 1853 kaj mortinta en Marosvásárhely la 23-an de julio 1915.

## Kariero 
Bedőházi studis en Budapeŝto kaj Koloĵvaro, ekde 1881 li instruis en la reformita kolegio de Marosvásárhely, inter 1887 ĝis 1890 estis ĝia direktoro. Li redaktis inter 1892-93 la gazeton *Marosvásárhely*. Ekde 1901 ĝis 1910 li estis landkunvena deputito, dume ĉefkunlaboranto de la *Független Magyarország*. Li tradukis la poemojn de Anakreono.

## Libro 
* *A két Bolyai* (Marosvásárhely, 1898).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Julia monarkio

La **julia monarkio** en Francio komenciĝis en 1830 per tio ke nova reĝo, Ludoviko Filipo (france *Louis Philippe*), transprenis la regadon. Lia antaŭulo, Karlo la 10-a, abdikis sekve de la franca revolucio de 1830, nomata "julia revolucio".

Ludoviko Filipo, kiu antaŭe estis duko de Orléans kaj ido de flanka branĉo de la burbona dinastio, pro sia kompare liberalisma sinteno nomatis "reĝo de la civitanoj". Komence aparte la plej riĉa tavolo de burĝoj subtenis lin.

Laŭ sia politika strukturo la julia monarkio estis kombino el konstitucia kaj parlamenta monarkioj. La institucioj "leĝdona ĉambro" kaj "Pairs-ĉambro" el la antaŭa tempo de monarkia restaŭro ricevis signife pli da potenco, sed tamen la reĝo tenis grandan influon al la registaro kaj la ekstera politiko.

La julia monarkio finiĝis per la establiĝo de dua Franca Respubliko post la burĝa franca revolucio de februaro 1848.

## Vidu ankaŭ 
* Orleanisma Reĝa Familio

Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Franca monarkio
Kategorio:Julia monarkio de Francio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1830
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1848
Turbana lilio

maldekstra|eta|150ra|specimeno de *Lilium martagon*
**Turbana lilio** aŭ **turka lilio** - latine *Lilium martagon*, en multaj naciaj lingvoj (ekzemple angle ''Turk's cap lily*, germane *Türkenbund*, nederlande *Turkse lelie* aŭ turke *Türk zambağı *) kun rilato al turkoj aŭ al turkeca kapokovraĵo - evidente pro la similo inter la flora formo kaj la aspekto de turbano (en Eŭropo pasintece aparte asociigita kun la Otomana Imperio kaj la kulturo de Turkio), en la hungara aparte klare *Turbánliliom* - estas specio de lilio.

Ĝi kreskas en vasta mondoparto de centra Eŭropo okcidente tra norda Azio ĝis Mongolio kaj Koreio oriente. Pluraj subspecioj ricevis apartajn botanikajn nomojn. La planto havas radikojn kiuj rekte kreskas el la tigo, kaj kreskas ĝis alteco de 1 ĝis 2 metroj. La flora koloro kutime estas helviola, kun malhelaj punktetoj, sed la malheleco de la viola koloro tre varias - inter preskaŭ blanka ĝis preskaŭ nigra. La floroj havas agrablan odoron. Granda nombro de floroj kreskas sur ĉiu planto, nombriĝis ĝis maksimume kvindek.

## Literaturo 
* Edward A. McRae: *Lilies. A Guide for Growers and Collectors* ("lilioj - gvidilo por kreskigantoj kaj kolektantoj"). eldonejo Timber Press, Portland (Oregono) 1998, ISBN 0-88192-410-5
* Peter H. Davis: *Flora of Turkey and the East Aegean Islands* ("flaŭro de Turkio kaj la orientaj Egeaj Insuloj"). eldonejo University Press, Edinburgo
* Xaver Finkenzeller: *Alpenblumen* ("alpaj floroj"). Munkeno 2003, ISBN 3-576-11482-3
* Michael Jefferson-Brown: *Lilien'' ("lilioj"). eldonejo Christian, Munkeno 2004, ISBN 3-88472-627-7

maldekstra|eta|150ra|plia specimeno de turbana lilio

Kategorio:Lilioj
Niasa montominao

La **Niasa montominao** aŭ Niasa minao (*Gracula robusta *) estas membro de la familio de sturnedoj kaj genro de montominaoj kiuj estas nigrecaj birdoj kun flavoranĝaj bekoj kaj flavaj bridoj aŭ karnecaj strioj en vizaĝo kaj nuko. Tiu estas endemia loĝanta birdo de Niaso kaj aliaj apudaj insuloj (Banjakoj) ĉe nordokcidenta Sumatro.

Tiu specio, *G. indicus* kaj *G. enganensis* ofte estis traktataj kiel sanspecifa kun la *G. religiosa*. Ĝi estas monotipa, tio estas, ne estas agnoskataj subspecioj.

## Aspekto 
Tiu estas granda fortika korveca minao, 30 – 36&nbsp;cm longa, kun ĉefe purpurbrila nigra plumaro. ĝi havas briloranĝoflavajn makulojn de nuda haŭto kaj grandajn karnecaj flavaj bridoj flanke de kapo kaj nuko.

Estas grandaj blankaj flugilmakuloj rimarkindaj dumfluge. La fortika beko estas ĉefe ruĝa, kaj la fortaj kruroj estas brilflavaj.

## Kutimaro 
La Niasa montominao estas arborema, kaj troviĝas ĉefe en aroj en montetarbaroj. Kiel plej parto de sturnoj, la Niasa montominao estas tre ĉiomanĝanta, kaj manĝas  fruktojn, nektaron kaj insektojn.

Tiu orientalisa birdo estas fama pro siaj parolkapabloj, kaj atingas altan prezon. Draste malpliiĝis pro la premo por kaptado por kontraŭleĝa maskotokomerco, kaj el habitatodetruo, ĉar plej parto de indiĝenaj arbaroj estis destruita. Dum birdoserĉado en Niaso en 1990, Dymond malsukcesis trafi iun Niasan montominaon dum 17 tagoj.

## Referencoj 
* Dymond, N., A survey of the birds of Nias Island, Sumatra, Kukila 7: 10-27
*

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Srilanka montominao

La **Srilanka montominao** aŭ Srilanka minao (***Gracula ptilogenys***), estas membro de la familio de sturnedoj kaj genro de montominaoj kiuj estas nigrecaj birdoj kun flavoranĝaj bekoj kaj flavaj bridoj aŭ karnecaj strioj en vizaĝo kaj nuko. Tiu estas endemia de sudokcidenta Srilanko.

Tiu paserino troviĝas tipe en arbaroj kaj kultivejoj. La Srilanka montominao konstruas neston en truo. La kutima ovodemetado estas de du ovoj.

Tiu 25&nbsp;cm longa birdo havas verdecbrilan nigran plumaron, purpurnuanca en kapo kaj kolo. Estas grandaj blankaj flugilmakuloj ege rimarkindaj dumfluge. La fortaj kruroj estas brilflavaj, kaj estas flavaj kvadrataj aŭ kun formo de T markoj en nuko.

La diferencaj formo kaj situo de la bridoj kaj la fortika ruĝoranĝeca beko distingas tiun specion el la Hindoceana montominao, kiu ĉeestas ankaŭ en la srilankaj arbaroj. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj havas pli senkoloran bekon.

Kiel plej parto de sturnedoj, ankaŭ la Srilanka montominao estas tre ĉiomanĝanta, kaj manĝas fruktojn, nektaron kaj insektojn.

## Kulture 
En Srilanko, tiu birdo estas konata per multaj nomoj inklude *Sela lihinija*, *Mal kaŭadija*, *Kampatija* en Sinhala. La nomo de *Sela Lihinija* estas ofte menciata en poemoj kaj aliaj similaj literaturaĵoj kaj estas citata pro ties melodiaj alvokoj. Tiu birdo aperas en populara srilanka postxmarko.

## Referencoj 
## Literaturo 
* *Birds of India* de Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, ISBN 0-691-04910-6

## Eksteraj ligiloj 
* Bildo ĉe ADW 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Niaso

eta|dekstra|Situo de Niaso, Indonezio

**Niaso** (, en Niasa **Tanö Niha**) estas insulo ĉe la nordokcidenta marbordo de Sumatro, Indonezio. Niaso (aŭ *Kepulauan Nias*) estas ankaŭ la nomo de la insularo, kiu enhavas ankaŭ la insuletaro Hinako.

Niaso situas je , kaj kovras areon de  kio estas ĉefe malaltaj teroj de ĉirkaŭ 800 m super marnivelo.

Niaso estas la plej granda el la insuloj ĉe Sumatro kiuj estas parto de la provinco de Norda Sumatro. Tiu areo konsistas el 131 insuloj kaj Niaso estas la plej granda. La populacio de tiu areo estas ĉirkaŭ 639,675 loĝantoj (inklude Ono Niha - la indiĝenaj loĝantoj de la insulo -, krom Malajoj, Batakoj kaj Ĉinoj).

El kultura vidpunkto, la loĝantaro, kvankam izolita, estis kunligita kun najbaraj kulturoj ekde prahistoriaj tempoj kaj eĉ ankoraŭ ĝi estas konsiderata de sciencistoj kiel montro de ankoraŭ vivanta **megalita kulturo**. Iamaj komercistoj, nuntempe, ili facile povas allogi turistojn.

## Vidu ankaŭ 
* Niasa montominao

## Eksteraj ligiloj 
* Niasa retejo 
* Niasa rete 
* Nias Bangkit 
* Nias Barat 
* Niasaj novaĵoj 
* Niasa Islama Bonfara Fondaĵo 

Kategorio:Indonezio
Pieda buso

[eta|Haltejo de pieda buso en itala [Zanica]]
**Pieda aŭtobuso** (pieda buso) estas grupo de lernejaj infanoj, kiuj iras piede al lernejo kun akompano de du gepatroj ("ŝoforo" gvidas kaj "akompananto" finas la grupon). Same kiel la tradicia aŭtobuso, la pieda buso havas veturplanon kun haltejoj kaj horaron por aliĝo de unuopaj infanoj.

La koncepton de la pieda buso kreis en Aŭstralio, en la jaro 1992, David Engwicht.

Kategorio:Aŭtobusoj
Kategorio:Irado
Kategorio:Infanaĝo
Kategorio:Pieda transporto
Kategorio:Aperis en 1992
Bifang

**Bifang** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Bifang (Bargen)** estas vilaĝo de la komunumo Bargen de la administra distrikto Seeland en Kantono Berno en Svislando.

* **Bifang (Pieterlen)** estas vilaĝo de la komunumo Pieterlen de la administra distrikto Bielo en Kantono Berno en Svislando.

* **Bifang (Reiden)** estas vilaĝo de la komunumo Reiden de la distrikto Willisau en Kantono Berno en Svislando.
Peter Piar

**Peter Piar** (naskiĝis la  en Zvolen) , slovaka esperantisto, organizanto. Li esperantiĝis en la jaro 1939 en Piesok, kie li laboris en maŝinfabriko.  La kurson tiam gvidis MUDr. Vlastimil Nekuda. Poste kun Ladislav Lauber  gvidis lokan E-klubon. Nuntempe li estas pensiulo, vivas en la urbo Liptovský Mikuláš kaj agadas en Liptova Esperanto-klubo kiel kunorganizanto de diversaj E-entreprenoj. Unufoje li partoprenis de UK en Varna,  kelkfoje li ĉeestis de SET Lančov.

Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Kategorio:Esperantistoj de Liptov-regiono
Privilegio

[eta|120ra|atesto de la imperiestro [Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a, ke nur la pragaj ĉefepiskopoj havu la privilegion kronigi la reĝon de Bohemio.]]
eta|Privilegium comitatus palatinus et militiae auratae a Ferdinando Tertio, 1653. Ĉi tiun privilegion donis Ferdinando la 3-a de Habsburgo, imperiestro de la Sankta Romia Imperio, al la grava altlernejo de kuracistoj de Milano, Italio.
**Privilegio** (de la latina vorto *privilegium,* derivita de la latina aldiro : *priva lex, privus legus;* laŭvorta traduko privata leĝo, kun signifo de supera rajto) estas aparta rajto, favoro, aŭ imuneco, koncesiita al iu ekster la komuna rajto. Iuj povus esti transdoneblaj, vendeblaj aŭ pasigitaj laŭ postaj generacioj.

En multaj epokoj de la homa historio tre gravis privilegioj - aŭ la batalo kaj por reteni ilin kaj kontraŭ ili (Egaleco antaŭ la leĝo).

Komence kaj ĉefe tiu estis laŭleĝa dokumento en mezepoka Eŭropo, kiu reguligis la rilaton inter la registaro kaj etnoj, komercistoj aŭ enmigrintoj, aŭ individuo en la registara aŭtoritato (imperio, regno, princinoj) al kiuj ricevis specialajn rajtojn antaŭ la leĝo. En la eŭropa mezepoko grava karakterizaĵo de la feŭdismaj regnoj estis la privilegioj de la klerikaro, nobelaro kaj de la reĝoj.

Ankaŭ malplimultaj komunumoj ricevis tiujn "Rajtleteroj" kaj ekzemple estis donitaj al judoj de tempo al tempo en la suvereneco de reĝoj kaj nobeloj en Eŭropo, por reguligi sian setliĝejo kiel kaj etna kaj religia malplimulto, kaj eĉ por permesi al ili okupiĝi pri okupoj malpermesitaj al la tuta loĝantaro.

Ekzemple, jam antaŭ la krucmilitoj judaj komunumoj en centra Eŭropo ricevis "ĉarton", unu el ili estas de Frederiko la 2-a, kiu permesis al ili okupiĝi pri bankado, tio estas intereza prunto kaj monŝanĝo inter valutoj, kaj tre grave promesis defendon de la reganto. La privilegioj, kiujn tiuj komunumoj ricevis, permesis al ili plu konservi sian religian vivmanieron kaj konservi sian etnan identecon.

En la 19-a kaj 20-a jarcentoj la komunistoj elstarigis la ekziston de "privilegiaj klasoj" kaj la neceson forigi tiujn privilegiojn.

En moderna ekonomio, aparte la posedo de monopolo pri iu varo donas privilegiojn al la posedanto.

Sociologie, privilegioj povas esti konsiderataj kiel formo de diskriminacio.

Kategorio:Historio de juro
Kategorio:Diplomatio
Kategorio:Sociologio
James W. Christy

[dekstra|eta|James Christy (maldekstre) kaj [Robert Sutton Harrington|Robert Harrington, 1978.]]
**James Walter CHRISTY** (naskiĝis en 1938) estas usona astronomo.

Laborante en la Mararmea Observatorio de Usono, li malkovris la , ke Plutono havas naturan sateliton, kiu ricevis la nomon de Karono.

Li faris la malkovron, zorge ekzameninte fotografaĵon de Plutono kaj rimarkante malgrandan tuberon flanke de la planedo. Tiun fotografaĵon kun aliajn oni klasifikis kiel "mezbonaj", kredante ke la plilongigita bildo de Plutono estis kaŭzita de malbona fokusigo. Tamen, Christy rimarkis, ke, kvankam la bildo de Plutono estas plilongigita, tiuj de la steloj ne tiel estas.

Ĉar el la antaŭaj aktivadoj de James Christy estis fotografiadoj de duopaj steloj, li ekpensis ke tiu tubero povus esti plutona luno.
Ekzameninte arĥivajn bildojn de 1965, li konkludis ke la tubero estis ja luno.

La fotografa pruvo ne estis decida (la tubero povus esti plutona montego), sed sur bazo de la kalkulita orbito de Karono, eblis antaŭkalkuli eklipsojn de Plutono kaj Karono: observoj de tiuj-ĉi konfirmis la teorion.

Estas notinde, ke la fotografaĵoj havis komenton : "Plilongigita bildo de Plutono", sed ĉiuj astronomoj, (inter kiuj Christy) supozis ke la fotografioj estis misaj.

La nomo Karono restis neoficiala ĝis kiam IAU aprobis ĝin en 1986.

Honore al James W. Christy, oni donis lian nomon al asteroido 129564 Christy.

## Noto kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  La kunulo de Plutono
*  25 a datreveno de la eltrovo de la plutona luno Karono 

Kategorio:Viroj
Kategorio:Usonaj astronomoj
Kategorio:Vivantaj homoj
Reiden

**Reiden** estas komunumo en la distrikto Willisau en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 6336 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Reiden situas en la valo de la rivero Wigger. Al la komunumo apartenas ekde la 1-a de januaro 2006 ankaŭ la iamaj komunumoj Richenthal kaj Langnau ĉe Reiden. La komunumo apartenas al la aglomeraĵo de la urbo Zofingo. La malnova komunumo Reiden konsistis krom el la ĉefvilaĝo el la vilaĝetoj kaj setlejoj Bifang, Hinterberg, Oberdorf, Klempen, Reidermoos, Sonnhalden, Unterdorf kaj Unterwasser. Richenthal konsistis krom la vilaĝo Richenthal mem el Gugger, Hueb, Inner Fronhofen, Kreuzstrasse, Ränzligen, kaj Reckenberg. Al Langnaŭ ĉe Reiden apartenas krom Langnau mem Altental, Am Berg, Gishalden kaj Lupfen.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 27,10 km², de kiuj 36,7% estas kovritaj de arbaro, 52,7% servas por agrikulturo kaj 10,2% por setlado .

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Reiden limas en nordoriento al Wikon, en oriento al Reitnau (AG), en sudoriento al Dagmersellen, en sudo al Altishofen kaj Ebersecken, en sudokcidento al la eksklavo Eppenwil/Erpolingen de la komunumo Grossdietwil, en okcidento al Pfaffnau, kaj en nordokcidento al Brittnau (AG).

## Trafiko 
La komunumo disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lucerno al Olten. Por la fajna distribuo ekzista du buslinioj de Zofingo tra Reiden al Sankt-Urbano respektive de Zofingo al Richenthal.

Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo de Bazelo tra Olten al Lucerno kaj paralele al ĝi al svisa aŭtovojo A2, al kiu Reiden posedas propran alveturejon sur la komunuma teritorio.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Reiden datiĝas el la jaro 1168.

Dum mezepoko en Reiden regis la Habsburgoj. La komunumo apartenis al ties Grafejo Willisau. En la jaro 1407 la urbo Lucerno aĉetis la Grafejon Willisau, kiu tiam fariĝis Lucerna voktejo. En la jaro 1798 eksplodis al Helveta Revolucio. Dum la kvin jaroj de la Helveta Respubliko la komunumo Reiden apartenis al la helveta *distrikto Altishofen*. Per la restaŭracio de la jaro 1803 Reiden estis atribuita la la nova distrikto Willisau de Kantono Lucerno.

Kun efiko de la unua de januaro la komunumo Reiden kuniĝis kun la ĝis tiam sendependaj komunumoj Langnau ĉe Reiden kaj Richenthal. Per tiu-ĉi kuniĝo la komunuma teritorio pli ol duobliĝis kaj la loĝantaro preskaŭ duobliĝis.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Reiden (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Reiden
* Profilo de la komunumo sur la retejo de la kantono
* Reiden en la Historia Leksikono de Svislando
Oranje-Nassau

La dinastio **Oranje-Nassau**, en Esperanto **Oranĝo-Nasaŭo**, estas la nomo de la reganta reĝa familio de Nederlando.

## Etimologio 
Origine la nederlanda nomo *Oranje* aŭ germane *Oranien* venas de la burgonja *graflando Orange*, pli poste *princlando Orange*, kun ĉefurbo Orange (esperantlingve **Oranĝo**; nomata en la antikva tempo *Arausio*) en la ebenaĵo de la rivero Rodano en nuntempa Francio – en Esperantujo tiu dinastio nomeblas **Oranĝo**.

## Historio 
La dukoj de ***Nassau*** devenas el regiono de centra Germanio nuntempe apartenanta al la germania federacia lando Hesio. Ekde la jaro 1420 la dinastio Nassau respektive ties ano grafo *Engelbrecht la 1-a de Nassau-Dillenburg* havis vastajn posedaĵojn en la nuna Nederlando, kaj iĝis regantoj de Nederlando reprezente de la hispanaj reĝoj, al kies imperio apartenis la nederlandaj teritorioj. Ekde la jaro 1530 la dinastio Nassau ankaŭ transprenis la titolon de princoj de Oranĝo. Inter 1568 kaj 1584 la posteulo Vilhelmo de Nassau-Dillenburg, grafo de Oranĝo, kuniniciatis kaj gvidis la batalon de nederlandanoj kontraŭ la hispanaj okupantoj, nomata “okdekjara milito„ (1568 ĝis 1648 – la lastaj tridek el tiuj jaroj konsidereblas parto de la eŭropa tridekjara milito).

## Nuntempe 
Post lia heredo kaj la dinastio Oranje-Nassau kaj la dinastio Hohencolernoj-Prusio havas la titolon princo de Oranĝo. En la dinastio Oranje-Nassau la titolo princo de Oranĝo intertempe tradicie estas titolo de la nederlanda tronheredonto.

Ne nur en la nederlanda aŭ en Esperanto la dinastia nomo sone similas al tiu de oranĝa koloro – tial tiu koloro, kaj ne tiuj de la nacia flago, iĝis la tradicia koloro de nederlandanoj aparte fieremaj pri sia lando, ekzemple nuntempe membroj aŭ subtenantoj de la nederlanda teamo de sportistoj en Olimpikoj aŭ aliaj internaciaj ĉampionadoj.

## Vidu ankaŭ 
* **Oranĝo (Francio)** - Provenca urbo
* **Oranĝo (rivero)** - rivero en Sud-Afriko
* **Oranĝa Liberŝtato** (*ankaŭ* **Oranĝio**) eksa provinco en Sud-Afriko

## Referencoj 

Kategorio:Nederlanda monarkio
*Oranje-Nassau
Kategorio:Dinastioj
Christoph Ransmayr

**Christoph Ransmayr** (*20-an de marto 1954) estas aŭstra verkisto.

## Biografio 
Christoph Ransmayr naskiĝis en Wels, urbo de Aŭstrio proksima al Linz.

Post eldono de lia romano, *Die letzte Welt* (*La lasta mondo*) en 1988, li vojaĝis tra la tuta mondo.

Li gajnis la premion Bertolt Brecht en 2004.

## Verkoj 
;Libroj eldonitaj en la germana
* *Strahlender Untergang*, kun Willy Puchner, 1982 ISBN 3-85447-006-1
* *Die Schrecken des Eises und der Finsternis*, 1984 ISBN 3-85447-043-6
* *Die letzte Welt*, 1988 ISBN 3-89190-244-1
* *Morbus Kitahara*, 1995 ISBN 3-10-062908-6
* *Der Weg nach Surabaya*, 1997 ISBN 3-10-062916-7
* *Die dritte Luft, oder Eine Bühne am Meer*, 1997 ISBN 3-10-062920-5
* *Die Unsichtbare. Tirade an drei Stränden*, 2001 ISBN 3-10-062924-8
* *Der Ungeborene, oder Die Himmelsareale des Anselm Kiefer*, 2002 ISBN 3-10-062925-6
* *Die Verbeugung des Riesen. Vom Erzählen*, 2003 ISBN 3-10-062926-4
* *Geständnisse eines Touristen. Ein Verhör*, 2004 ISBN 3-10-062927-2
* *Der fliegende Berg*, 2006 ISBN 978-3-10-062936-4
* *Damen & Herren unter Wasser.* S. Fischer, Frankfurt am Main 2007 (kunlabore kun Manfred Wakolbinger) ISBN 3-10-062937-1.

Kategorio:Aŭstraj verkistoj
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Dallenwil

## Pri la komunumo 
**Dallenwil** estas komunumo en Kantono Nidvaldo, en Centra Svislando. Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Dallenwil situas oriente de la monto Stanserhorn ĉe la orienta bordo de la rivero Engelberger Aa. Al la komunumo apartenas la setlejoj Chapellendorf, Dürrenboden, Hinter-Dallenwil, Mühledorf, Oberau, Ober-Dallenwil, Städtli, Vorder-Dallenwil, Wiesenberg, Wirzweli kaj Wissifluh.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Dallenwil limas en nordokcidento al Ennetmoos, en nordo al Stans, en nordoriento al Oberdorf, en oriento kaj sudo al Wolfenschiessen, kaj en okcidento al Kerns (OW).

## Trafiko 
Dallenwil disponas pri stacidomo ĉe la etŝpura trajnlinio de Lucerno al Engelberg. Aertelfero kondukas de la vilaĝo al Wirzweli. Alia aertelfero kondukas al Niederrickenbach.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Dallenwil datiĝas el la jaro 1190 kiel *Telliwilare*.

## Vidu ankaŭ 
* Dallenwil (stacidomo)
* Niederrickenbach Station (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Dallenwil
* Dallenwil en la Historia Leksikono de Svislando
Paŭlo Béldi

**BÉLDI Pál** [pr. be:ldi] estis hungara grandbienulo en Transilvanujo naskiĝinta ĉirkaŭ 1622 kaj mortinta en Stambulo en la fino de 1679.

## Kariero 
Béldi edukiĝis en la kortego de Georgo Rákóczi la 1-a. En 1657 dum la militmarŝo al Pollando li estis komandanto de la ĉevalistaro. Li estis kaptita de tataroj kune kun la militistaro kaj el kaptiteco li liberiĝis nur en julio 1661. Li estis unu el plej konfidencaj konsilanto de reganto Apafi la 1-a. Liaj malamikoj en 1676 akuzis lin antaŭ la reganto, ke li deziras havigi la tronon kaj tial la reganto fermis lin en malliberejon en marto 1676, el kiu li liberiĝinte la 31-an de marto 1677, organizis atakon armitan kontraŭ Mikaelo Teleki, sed pro malsukceso li fuĝis en Turkujon. La sultano al peto de Apafi fermis lin en la Septuron. Tie li mortis.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj soldatoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
PSR B1257+12 B

**PSR B1257+12 B** estas ekstersunsistema planedo je 980 lumjarojn ĉe la konstelacio de Virgo. PSR B1257+12 B estis la unua planedo malkovrita ekster nia Sunsistemo, kaj estas la dua plej proksima objekto ĉirkaŭ la pulsaro PSR B1257+12. Ĝi troviĝas je distando de 0,36 AU de la pulsaro kun orbita periodo de proksimume 66 tagoj. Ĉi tiu planedo estas proksimume kvar oble pli granda ol la Tero.

Ĉar la planedoj B kaj C havas tre similajn masojn kaj orbitas tre proksime unu de la alian, ili kaŭzas mezureblajn perturbojn sur iliaj orbitoj. Kiel esperite, tiuj perturboj estis detektita kaj pruvis la ekziston de ambaŭ planedoj. Ankaŭ permesis precize mezuri kaj la mason kaj la klinangulon de ambaŭ planedoj. La planedo konsideratas supertero.

## Nomo 
La planedoj ĉirkaŭ PSR B1257+12 estas nomitaj de A ĝis D (laŭ la proksimeco al la stelo). La planedoj ĉirkaŭ PSR B1257+12 estas nomumita de A ĝis D (laŭ la proksimeco al la stelo). La kialo por ke ili ne uzu la saman nomenklaturon kiel la aliaj ekstersunsistemaj planedoj estas ke ili estis la unuaj ekstersunsistemaj planedoj malkovritaj, kaj tiam la nomenklaturo ne estis difinita. Krome, ili estis malkovritaj ĉirkaŭ pulsaro, kaj tial la planedoj prenis la majusklajn literojn "B" kaj "C" (simile al nuntempa nomenklaturo). Kvankam ĉi tiuj pulsaraj planedoj ne estis renomitaj laŭ oficiala nomenklaturo, iuj faris la ŝanĝon.

## Notoj 
## Referencoj 
## Literaturo 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* extrasolarplanet.net data 
* Pulsar Planets 

Kategorio:Superteroj
Kategorio:Pulsaraj planedoj
Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj malkovritaj en 1992
Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj detektitaj per pulsar-mezurado
Kategorio:PSR B1257+12
Károly Békésy

**Békésy Károly** [pr. be:ke:ŝi] estis hungara ĵurnalisto, ekonomika verkisto naskiĝinta en Koloĵvaro en 1850 kaj mortinta en Kluĵo en decembro de 1938.

## Kariero
Békésy finis juron en Koloĵvaro kaj Budapeŝto. Inter 1875 kaj 1881 li redaktis la politikan tagĵurnalon *Kelet*. Károly Békési eldonis kaj redaktis la *Kolozsvári Közlöny* (1882-1886). Békésy instruis en la Universitato de Koloĵvaro. Li estis unu el fondintoj kaj direktoro ĝis 1914 de la  Erdélyrészi Iparfejlesztő Egyletnek (Unuiĝo Porevoluiga de Transilvanujo).

## Verkoj
**Kolozsvár közgazdasági múltja és jelene* (Kolozsvár, 1889); 
**A társadalmi forradalom* (Kolozsvár, 1890); 
**A természettudományi felfogás a politikában* (Kolozsvár, 1893); 
**A választási rendszerről* (Kolozsvár, 1896); 
**A szociológiáról* (Kolozsvár, 1911).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj ekonomikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ekonomikistoj