open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Benedek Baja

**BAJA Benedek** estis hungara grafikisto, pentristo, scenejaj kostumisto kaj dekoraciisto naskita en Temeŝvaro la 20-an de marto 1893  kaj mortinta ?.

## Kariero
Benedek Baja studis en Germanio, Francio, li estis militkaptito en Siberio. Li dizajnis scenejon al operejo de Irkutsko. Li estis ankaŭ en Barato. Reveninte en 1922 li fariĝis dekoraciisto kaj kostumisto de teatro UNIO Rt.. kaj  de Gaja Teatro, de Teatro Városi. Li estis en 1925 kunulorganizinto de la unua hungara scenejarta ekspozicio.

## Pli gravaj dekoraciaĵoj 
* Zsigmond Móricz.: Sári bíró;
* Imre Madách: Az ember tragédiája,
* Magyar szüret;
* Lajos Zilahy: Szibéria;
* Goethe: Faust;
* Goncsárov–Beczássy J.: Oblomov.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj dekoraciistoj
Kategorio:Hungaraj kostumistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Vilmos Árkossy

**ÁRKOSSY Vilmos** [a:rkosy] estis hungara operet- kaj popolteatraĵ-kantisto. Li naskiĝis en Szatmárnémeti en majo 1870 kaj mortis ?) Liaj edzinoj estis la aktorinoj: Olga Zoltán (Nyitra, 1876–Arad, 7-a de marto 1902); Irma Szabó  (? 1872]–Budapeŝto, 9-a de julio 1930).
## Teatroj
*1886 Trupo de Lajos Dancz
*1912 Hungara Operejo Budapeŝto

## Roloj pli gravaj
*Lambertuccio (Suppé: Boccaccio), 
*Spalanzani (Offenbach: Hoffmann meséi).

## Filmrolo
**Dr. Kovács István* (1941).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj operetkantistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Anabel Torres

**Anabel TORRES** (Bogoto, 1948) estas kolombia poetino kaj tradukistino.

Ŝi studis modernajn lingvojn en la universitato de Antiokio en Medeĝino kaj magistron en *Varo kaj Disvolviĝo* en la altlernejo de Sociaj Studoj de Hago. Ŝi estis sub-direktorino de la Nacia Biblioteko de Kolombio.

## Verkoj
* *Casi poesía* (1975)
* *La mujer del esquimal* (1981)
* *Las bocas del amor* (1982)
* *Poemas* (1987)
* *Medias nonas* (1992)
* *Poemas de guerra* (Barcelono, 2000)
* *En un abrir y cerrar de hojas* (Zaragozo, 2001)
* *Agua herida* (2004)
* *El origen y destino de las especies de la fauna masculina paisa* (2009)

## Premioj 
* Premio nacional de poesía Universidad de Nariño, 1974
* Premio nacional de poesía Universidad de Antioquia, 1980
* Premio nacional de poesía de Roldanillo, Ediciones Embalaje, Museo Rayo, 1987

## Referencoj 
*  TORRES, Anabel. Medias Nonas. Editorial Universidad de Antioquia, Colección Celeste. 242 páginas, Medellín, 1992. ISBN 9586550346
*  TORRES, Anabel. Agua herida. Ediciones Árbol de papel, Bogotá, 2004. ISBN 9583361119

## Eksteraj ligiloj
*http://www.jornaldepoesia.jor.br/ag34torres.htm  -
*http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/es/Revista/ultimas_ediciones/62_63/torres.html  –

Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Kolombiaj verkistoj
Kategorio:Kolombiaj poetoj
Hendrik Christoffel van de Hulst

Li lernis en Utrecht, kaj daŭrigis sian studon en la observatorio de Leiden sub la estreco de Jan Hendrik Oort.

Tie, En 1944, li kalkulis ke la nuboj da neŭtra hidrogeno de nia galaksio devas elsendi radioondon kun ondolongo de 21 centimetroj (tie estas 1420,4 megahercoj).
Tiun radiadon unuafoje observis Edward Purcell kaj Harold Ewen en 1951.

Hendrik van de Hulst ricevis doktorecon en 1946. Inter 1948 kaj 1984, li laboris en la Universitato de Leiden kaj estis ano de la Reĝa Nederlanda Akademio de Sciencoj. Inter 1975 kaj 1986 li kunlaboris kun la Eŭropa Kosma Agentejo.

La radiado de 21 centimetroj de ondolongo iĝis grava elemento de la astronomia esploro. Ne absorbata de la kosma polvo, ĝi permesas desegni la mapon de la ĉeesto de hidrogeno en la lakta vojo kaj en aliaj galaksioj. Asociata kun la mezuro de la efiko de Doppler, ĝi permesis eltrovi, ke nia galaksio estas rektokoneksa spirala galaksio.

## Honoroj 
Hendrik van de Hulst estis ricevanto de:
* la Henry Draper Medalo (1955)
* la Eddington Medalo de la Royal Astronomical Society (1955)
* la Rumford Medalo en 1964
* la Bruce Medalo de la Astronomical Society of the Pacific (1978)
* la Karl Schwarzschild Medalo de la Astronomische Gesellschaft (1995)

Oni donis lian nomon al asteroido 2413 van de Hulst.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  -  En memorio: Hendrik Christoffel van de Hulst (Observatorio de Leiden)
István Damó

**DAMÓ István** [damo:] estas rumanuja hungara grafikisto naskita en Sibio la 29-an de decembro 1951. Ekde 1990 li vivas en Hungarujo.

## Kariero
István Damó finis en 1978 arta altlernejo  N. Grigorescu Bukareŝto; Inter 1979-90 li estis grafikisto de Kriterion Könyvkiadó kaj de porinfanlibra eldonejo Ion Creangă.

## Premioj, distingoj
*1993: Premio de la plej bela libro en Internacia Librofestivalo de Bukareŝto;
*1995: Premio de Duna-Tisza közi Írótársaság.;
*1996: Premio *Arany Tollhegy* en Ilustracia Ekspozicio Internacia ; Plako de urbo Beogrado;
*1997: Printempa Festivalo, *Kecskeméti Lapok*-premio;
*1998: Malgrandgrafiko In memoriam Ioan Slavici, Muzeo de Arad-premio;
*Montana Ingauna (IT).

## Individuaj ekspozicioj
*1979 • Kluĵo
*1980 • Bukareŝto
*1984 • Braŝovo
*1986 • Miercurea Ciuc • Târgu Secuiesc • Sfântu Gheorghe
*1990 • Nagykőrös
*1991 • Kecskemét
*1993 • Kecskemét.

## Fonto
*Artportalhttp://artportal.hu/lexikon/muveszek/damo_istvan 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kategorio:Hungaraj pentristoj
Rosa María Britton

**Rosa María BRITTON** (Panamurbo, 28-a de julio, 1936 - 16-a de julio 2019) estis panama verkistino kaj ginekologino

Ŝi studis medicinon en Madrido kaj Novjorko. Ŝi kvar fojojn ricevis la premion Ricardo Miró.

## Romanoj 
* *El ataúd de uso*, 1982, Panamo.
* *El Señor de las lluvias y el viento*, 1984, Panamo.
* *No pertenezco a este siglo* 1991, Panamo.
* *Todas íbamos a ser reinas*, 1997, Kolombio.
* *Laberintos de orgullo*, 2002, Kostariko.
* *Suspiros de fantasmas*, 2005, Kostariko.

## Fabeloj 
* *¿Quién inventó el mambo? *, 1985, Panamo.
* *La muerte tiene dos caras*, 1987, Kostarico.
* *Semana de la mujer y otras calamidades*, 1995, Hispanio.
* *La nariz invisible y otros misterios*, 2001, Hispanio..
* *Historia de Mujeres Crueles*, Editorial Alfaguara, Hispanio, 2011. ISBN 978-9962-8968-1-4

## Premioj 
* Premio Ricardo Miró
:1982-Romano: *El ataúd de uso*
:1984-Romano: *El Señor de las lluvias y el viento*
:1985-Fabelo: *¿Quién inventó el mambo? *
:1991-Romano: *No pertenezco a este siglo*
* Premio Walt Whitman
:1987-Fabelo: *La muerte tiene dos caras*

## Eksteraj ligiloj 
*  Persona retejo 

Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Panamaj verkistoj
Kategorio:Panamaj kuracistoj
Akvokanbirdo

[eta|ovoj de *Acrocephalus paludicola* - [Muzeo de Tuluzo]]

La **Akvokanbirdo**, ***Acrocephalus paludicola***, estas birdo de la genro *Acrocephalus*. Ili reproduktas en moderklimata orienta Eŭropo kaj okcidenta Azio, kun ĉirkaŭkalkulita populacio de 15,000 paroj. Ĝi estas migranta specio, kiu vintrumas en okcidenta Afriko. Post multaj jaroj de necerteco, la vintrejoj de multaj el la eŭropa populacio finfine estis malkovrataj en la Nacia Birdorezervejo Djudjo, Senegalio , kun inter 5-10,000 birdoj nur en tiu lokohttp://www.birdlife.org/news/news/2007/02/aquatic_warbler_senegal.html . La sudokcidenta migrovojo implicas, ke la regula pasado estas tiom okcidenta kiom ĝis Britio.

Tiu malgranda paserina birdo estas specio troviĝanta en humidaj kanejoj kun vegetaĵaro pli mallonga ol 30 cm. Sekigo de la habitato kaŭzis malpliiĝon de la specio, kaj ties rifuĝejo estas nun la regiono Polesio de suda Belorusio, kie reproduktiĝas 70 % de la tutmonda populacio. La ino demetas 3-5 ovojn en nesto en malalta vegetaĵaro. Tiu specio estas tre promiskua, kun plej parto de maskloj kaj inoj havante idojn kun multaj partneroj (Leisler & Wink 2000).

Tiu estas mezgranda silviedo. Plenkreskulo havas **tre stribrunan dorson** kaj palajn subajn partojn kun varia striado. La frunto estas ebena, kun rimarkinda **hela superokula strio** sub tre **malhelbruna kapa strio** ambaŭflanke, kiuj lasas supre **mallarĝan helbrunan kronostrion**. La gorĝo estas blanka kaj la beko estas forta kaj tre pinteca.

Tiu palearktisa specio povas esti konfuzata kun la junuloj de Junkokanbirdo, kiuj povas ankaŭ montri kronostrion, sed tiu marko estas pli forta en tiu ĉi specio, kiu aperas pli pala kaj pintecvosta dumfluge. Ambaŭ seksoj estas identaj, kiel ĉe plejparto de silviedoj, sed junuloj estas nestriecaj en la brusto suben. Kiel plej parto de silviedoj, ankaŭ tiu estas insektovora, sed manĝas ankaŭ aliajn malgrandajn manĝerojn kiel berojn.

La kanto estas rapida, iom babilema *ja-ja-ja* punktita per tipaj akrocefalaj fajfoj.

## Referencoj 
* IUCN2006, **BirdLife International**, 2004, 294, Acrocephalus paludicola, 11a Majo 2006. Vundebla.
* **Gorman**, Gerard (1996): The Birds of Hungary. Helm (A&C Black) London, UK. ISBN 0-7136-4235-1.
* **Leisler**, B. & **Wink**, Michael (2000): Frequencies of multiple paternity in three *Acrocephalus* species (Aves: Sylviidae) with different mating systems (*A. palustris, A. arundinaceus, A. paludicola*). *Ethology, Ecology & Evolution* **12**: 237-249. PDF plena teksto

## Eksteraj ligiloj 
* ARKive - Bildoj kaj filmoj de la Akvokanbirdo *(Acrocephalus paludicola)* 
* Konservado de la Akvokanbirdo en Pollando kaj Germanio kiel projekto de EU LIFE NATURE

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Danoj

La vorto **danoj** havas du iom malsamajn signifojn.
# **Danoj** estas etno kiu enhavas la denaskajn parolantojn de la dana lingvo kaj iliajn idojn kiuj tenas fortan kulturan aŭ lingvan ligilon al sia dana identeco. La plej granda areo kie danoj nuntempe loĝas estas la teritorio de Danio (la duoninsulo Jutlando kaj la insuloj okcidente kaj precipe oriente de ĝi), kaj la pleja nordo de Germanio (la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio), kie la danlingvanoj konsistigas malplimulton de 10 procentaĵoj el la suma loĝantaro (en Danio oni kutime nomas tiun grupon *De danske syd for grænsen*, "la danoj sude de la limo"). Sed ankaŭ en aliaj landoj (vidu la informkeston dekstre) ekzistas signifaj nombroj de danaj elmigrintoj.
# **Danoj** en ĉiutaga lingvouzo kutime signifas **Danianoj** (civitanoj aŭ loĝantoj de Danio), sendepende de etno.

## Notoj 
Kategorio:Etnoj
Kajena pipro

eta|dekstra|200px|Kajena pipro (kapsiko)
**Kajena pipro** estas muelita sekigita kapsiketo, kiu estas uzata en la kuirarto kiel spico. Ĝi estas nomita laŭ la ĉefurbo de Franca Gujano, Kajeno.
Fakte ne temas pri pipro sed pri akra kapsiko tamen en multaj lingvoj ĝi nomiĝas pipro.

Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Spicoj
Kategorio:Manĝaĵoj
Eurotiomycetidae

**Eurotiomycetidae**.

## Priskribo 
Askofruktoj estas gimnotecioj aŭ klejstotecioj. Parafizoj ne estas. Askoj estas globformaj kaj protunikaj (aŭ iafoje dutunikaj). Askoj estas kutime unuĉelaj kaj lensoformaj. Askogonioj estas ofte fadenbulaj.

## Sistematiko 
La subklaso enhavas tri ordojn . La du ordoj *Onygenales* kaj *Eurotiales* estas tre proksimaj kaj formas klejstoteciojn.

## Notoj kaj referencoj 
### Eksteraj ligiloj 
* Eurotiomycetidae en The Tree of Life Web Project

Kategorio:Fungoj
Kategorio:Mikologio
Laurak Bat

[dekstra|200px|eta|Laurak Bat, 1-a versio[Alavo - BiskajoGipusko - Navaro]]
dekstra|200px|eta|Laurak Bat, 2-a versio
**Laurak Bat** (eŭske: «La kvar -- Unu») estas blazono, kiu koncernas la eŭskajn provincojn situantajn en Hispanio. Kompare kun Zazpiak Bat, malaperis simboloj rilataj al reĝeco. La ruĝa leono en la unua kvarono reprezentas Reĝlandon de Leono kaj simbolas atakantojn.

En la unua versio, uzata de la eŭska registaro (1936-1937/1978-1985), krom Alavo, Biskajo kaj Gipusko, ĝi ankaŭ inkluzivis Navaron.

En la dua versio, oficiale uzata ekde 1985, pro la transiro de Navaro en 1982 de Eŭska Aŭtonoma Komunumo al propra aŭtonoma komunumo, la kvara kvarono restis tute ruĝa. Laŭ la hispana konstitucio, Navaro povas per referendumo decidi reveni en Eŭskan Aŭtonoman komunumon.

## Vidu ankaŭ 
* Zazpiak Bat
* Ertzaintza

Kategorio:Eŭskaj simboloj
Kategorio:Eŭska Aŭtonoma Komunumo
Kategorio:Heraldiko
Markus Näslund

**Markus Näslund** (naskiĝis la 30-an de julio 1973 en Örnsköldsvik, Svedio) estas sveda glacihokeisto.

Ekde la jaro 2009 li laŭkontrakte ludas en la teamo de la sveda klubo *MoDo Hockey Örnsköldsvik*. Antaŭe li interalie profesie plenumis pli ol 1000 glacihokeajn matĉojn en la Nacia Glacihokea Ligo de Usono kaj Kanado (angle *National Hockey League*, NHL, france *Ligue nationale de hockey*), en la teamoj de la kluboj *Pittsburgh Penguins*, *Vancouver Canucks* kaj *New York Rangers* ludante en la pozicio de atakisto de maldekstra alo.

## Kariero 
Markus Näslund komencis sian glacihokeistan karieron en la junula teamo de la klubo *MoDo Hockey Örnsköldsvik*, konkuranta en la Unua Glacihokea Ligo de Svedio. En 1991 li en la aĝo de 18 jaroj ricevis kontrakton de la usona klubo *Pittsburgh Penguins*. La 20-an de marto 1996 li interŝanĝiĝis kun la glacihokeisto *Alek Stojanov* de la kanada klubo *Vancouver Canucks*. Tiu interŝanĝo konsideratas la plej bona negoco, kiun la vankuvera klubo sukcesis fari en sia historio: Alek Stojanov ne fariĝis aparte sukcesa glacihokeisto, dum Markus Näslund iĝis entuziasmiga gvidanto de sia teamo kaj atingis impresan nombron da goloj.

En majo 2009 Markus Näslund anoncis sian demision el la aktiva profesia sportado, sed tamen revenis en novembro 2009, por subteni sian originan klubon en Svedion trovi la vojon el sporta krizo.

## Internacie 
Kadre de la nacia teamo de Svedio, li en la Junula Mondpokalo pri Glacihokeo atingis arĝentan medalon en 1992 (en Germanio) kaj same arĝentan medalon en 1993 (en Svedio); en la Mondpokalo pri Glacihokeo same per la nacia teamo de Svedio li atingis arĝentan medalon en 1993 (en Germanio), bronzan medalon en 1999 (en Norvegio) kaj same bronzan medalon en 2002 (en Svedio).

Kategorio:Svedaj glacihokeistoj
Torrecillas de la Tiesa

**Torrecillas de la Tiesa** estas municipo kaj loĝloko de Hispanio. Ĝi apartenas al la aŭtonoma komunumo aŭ regiono Ekstremaduro, al ties pli norda provinco Kacereso *(Cáceres)* kaj al la komarko *Tierra de Trujillo*. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Estas dek vilaĝoj en la provinco kies nomoj komencas per derivaĵoj el la hispana vorto “torre”, turo, kiel pruvo de la iama graveco de loĝado ĉe defenda konstruaĵo.

## Loĝantoj 
La loĝantoj nomiĝas *Torrecillanos*. 

## Situo 
Torrecillas de la Tiesa estas situa en la orienta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Tierra de Trujillo, je altitudo de 510 m; je 69&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 110&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo, sed la plej proksima urbo estas Trujillo. La areo de ties teritorio estas de 140&nbsp;km².

Distancoj en km el Torrecillas de la Tiesa al:

* Almendralejo: 140
* Badajoz: 167
* Cáceres: 68
* Coria: 113
* Don Benito: 79
* Mérida: 106
* Navalmoral de la Mata: 60
* Plasencia: 78
* Trujillo: 21
* Valencia de Alcántara: 157
* Villanueva de la Serena: 83
* Zafra: 172

## Historio 
Oni trovis en la ĉirkaŭaĵoj restaĵojn de la epoko antaŭromia. Meze de la 16a jarcento familiano de Francisco Pizarro nome Diego Pizarro aĉetis la lokon al municipo de Trujillo. Meze de la 18a jarcento la vilaĝano reaĉetis la rajtojn kaj sendependiĝis.

## Ekonomio 
Enspezofontoj estas precipe agrikulturo kaj brutobredado (ĉefe ŝafoj kaj porko), sed ankaŭ komerco kaj konstruado. Estas du industrioj: de konservado de agrikulturaj ekologiaj produktoj kaj tekstila.

## Limaj vilaĝoj 
* Jaraicejo
* Deleitosa
* Aldeacentenera
* Madroñera
* Trujillo
* La Aldea del Obispo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* la historia retejo *torrecillanos.com*, arkivigita laŭ stato de februaro 2011 ()
* Portalo pri Torrecillas de la Tiesa ()
* Folklora Asocio *Virgen de los Remedios*  ()
* historia paĝo en la retejo *geocities*, arkivigita laŭ stato de julio 2009 ()

Kategorio:Municipoj de Cáceres
Reitnau

** Reitnau** estas komunumo en la distrikto Zofingo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1185 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Reitnau situas okcidente de la rivero Suro, kiu formas la orientan limon de la komunumo. La komunumo konsistas el la tri partoj Unterdorf, Oberdorf kaj Hubel.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,79&nbsp;km², de kiuj 2,08&nbsp;km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,68 de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 687 m s.m. sur la monteto *Lügisried*, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 475 m s.m. ĉe la bordo de la rivero Suro.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Reitnau limas en nordokcidento al Wiliberg, en nordo al Attelwil, kaj en nordoriento al Moosleerau. En la ceteraj direktoj ĝi limas al la Kantono Lucerno, nome en oriento kaj sudo al Triengen, kaj en okcidento al Reiden.

## Trafiko 
La komunumo situas flanke de la ĉefaj trafikvojoj. Al la publika transportreto ĝi estas konektita per poŝtaŭtolinio de Schöftland al Sursee.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 situas 5 kilometrojn okcidente en Reiden.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Reitnau datiĝas el la jaro 1045 kiel *Reitinouwa*.

En mezepoko la vilaĝo estis propra havaĵo de la Grafoj de Lencburgo, kiuj koncedis ĝin en la jaro 1045 al la Monaĥejo Schänis. Kiam en la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, Reitnau falis sub berna regado kaj estis atribuita al la voktejo de Lencburgo. Post la liberigo de Argovio okaze de la Helveta Revolucio Reitnau fariĝis komunumo en la distrikto Zofingo en la nove kreita Kantono Argovio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Reitnau
* Reitnau en la Historia Leksikono de Svislando
Safenwil

**Safenwil** estas komunumo en la distrikto Zofingo de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 3279 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Safenwil situas en kaldrono ĉe la transirejo de la valoj de la riveroj Wigger kaj Uerke. Tra la komunumon pasas la svisa aŭtovojo A1 kaj la grava fervojlinio de Zuriko al Berno, kiuj distranĉas la komunuman teritorion kaj la setlejojn.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,99&nbsp;km², de kiuj 2,75&nbsp;km² estas kovritaj de arbaro kaj 1,61&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 644 m s.m. sur la montopinto *Hochwacht*, kaj la plej malalta punkto sur alteco de 450 m s.m.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Safenwil limas en nordo al la soloturnaj komunumoj Walterswil kaj Gretzenbach, en oriento al Kölliken, en sudoriento al Uerkheim, en sudo al la distriktĉefurbo Zofingo, kaj en okcidento al Oftringen.

## Trafiko 
La komunumo Safenwil disponas pri du stacidomoj ( kaj ) ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lencburgo al Zofingo, per kiuj ĝi estas konektita bone al la publika trafikreto.

Safenwil disponas pri propra alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 kaj tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo n-ro 1 de Zuriko al Berno.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Safenwil datiĝas el la jaro 893 kiel *Sabenewilare*.

En mezepoko la jurisdikcio pri Safenwil apartenis al la Grafoj de Lencburgo kaj ek de 1173 al la Grafoj de Kiburgo kaj post ties formorto al la Habsburgoj. En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion kaj Safenwil falis sub berna servuteco. En la jaro 1458 la urbo Soloturno akiris la malaltan jurisdikcion pri Safenwil. Berno nun decidis unuigi la tutan povon pri la regiono en unu mano kaj akiris ĉiujn rajtojn en la jaro 1460. Safenwil fariĝis nun propra subvoktejo de la berna voktejo Lencburgo. Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, Safenwil fariĝis parto de la distrikto Zofingo en la nove kreita Kantono Argovio.

## Bildaro 

Dosiero:Safenwil preghejo 068.JPG|Preĝejo kaj tombejo de Safenwil
Dosiero:Safenwil 045.JPG|Ĉefstrato
Dosiero:Safenwil 057.JPG|Rigardo al la vilaĝo de la preĝejo (oriento)
Dosiero:Safenwil 073.JPG|Rigardo al la vilaĝo de la preĝejo (okcidento)

## Vidu ankaŭ 
* Safenwil (stacidomo)
* Walterswil-Striegel (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Safenwil
* Safenwil en la Historia Leksikono de Svislando
Geoksuso

La **geoksuso** (*Geoxus valdivianus*) estas specio de mamuloj el la familio de la kricetedoj. Ĝi estas endemia en la ekoregionoj de la valdiviaj moderaj pluvarbaroj kaj de la magelanaj subpolusaj arbaroj de Argentino kaj Ĉilio. Ĝi estas la sola specio de la genro *Geoxus*.

La geoksusoj estas malgrandaj bestoj, adaptaj al fosadanta vivmaniero. Ili atingas kapo-korpo-longecon de 9 ĝis 11 centimetroj. La vosto estas, de 3 ĝis 5 centimetrojn, relative mallonga.

La geoksuso pezas 20 ĝis 40 gramojn. La talpeca felo estas egale malhele kolorita.

Karakterizaj estas la ĝis 7 milimetrojn longaj ungegoj de la antaŭaj piedoj. La kranio estas mola kaj ekstensa.

Tiuj neotropisaj bestoj vivas en suda Sudameriko ekde centraj Ĉilio kaj Argentino ĝis Magelana Markolo. Ili preferas pli humidajn biotopojn kiel arbarojn  kaj herbejojn, sed evitas la stepajn regionojn. Ili faras galeriojn sub la tero, tamen uzas ankaŭ tiujn de aliaj bestoj. Kaj tage kaj nokte ili povas nutrokaptadi. Ilia nutraĵo konsistas el tervermoj same kiel koleopteroj kaj aliaj insektoj.

Laŭ la Internacia Unio por la Konservo de la Naturo (angla mallongigo : IUCN) la specio ne estas endanĝerigata, sed tiu ĉi mencio ne estas freŝdata.

## Bibliografio
*  Baillie, J. 1996.  Geoxus valdivianus.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on 19 July 2007. 
* Musser, G. G. and M. D. Carleton  2005 : Superfamily *Muroidea*. pp.&nbsp;894–1531 *in* Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. *D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press*, Baltimore. 
* Nowak, Ronald M. 1999 : Walker's Mammals of the World. *Johns Hopkins University Press*. ISBN 0-8018-5789-9
* Wilson, D. E.; D. M. Reeder 2005 : Mammal Species of the World. *Johns Hopkins University Press*, Baltimore. ISBN 0-8018-8221-4

Kategorio:Ronĝuloj
Kategorio:Endemiismoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Unaŭo

[alternative=Linné's Two-toed Sloth area.png|eta|Arealo de *[Choloepus didactylus*]]
[alternative=Hoffmann's Two-toed Sloth area.png|eta|Arealo de *[Choloepus hoffmanni*]]
**Unaŭo** aŭ **dufingra pigrulo** estas mamulo de la neotropisa genro *Choloepus*, al kiu alpartenas kelkaj modernaj kaj ankaŭ jam malaperintaj pigruloj. Malsimile al la pigruloj de la genro *Bradipo*, kies antaŭaj manoj posedas tri fingrojn, la dufingraj pigruloj posedas en la antaŭaj manoj nur du fingrojn. Ili estas folivoroj.

Malgraŭ evidentaj similecoj je ilia aspekto kaj vivmaniero troveblaj en la du genroj, unaŭoj kaj bradipoj ne estas tre proksimaj parencoj. Bradipoj apartenas al la familio Bradipodedoj kaj parenciĝas al la familio Megateriedoj. Unaŭoj apartenas al la familio Megaloniĥedoj. Plej verŝajne la du branĉoj alvenis al sia arba vivmaniero sendepende kaj evoluis de malsamaj grupoj de teraj pigruloj. La deveno de bradipoj estas neklara, sed unaŭoj devenis de iuj karibiaj anoj de subfamilio Megaloniĥenoj.

## Priskribo 
Kiel evidentas de la alternativa nomo, unaŭo havas nur du fingrojn sur antaŭaj manoj, kvankam la malantaŭaj konservas ĉiujn tri, kiel ĉe aliaj vivantaj aŭ formortintaj pigruloj. Ili estas iom pli grandaj ol bradipoj, longas inter 58 kaj 70 centimetrojn kaj pezas 4-8 kilogramojn. Aliaj diferencoj estas iom pli longa muzelo, pli dika felo kaj tuta manko de iu ajn vosto.

Absolutan plejparton de sia vivo unaŭoj pendas de la arbaj branĉoj. Ili estas noktuloj, kvankam ili estas tiom malaktivaj, ke tio preskaŭ ne gravas. Ilia metabolismo estas tiom malrapida, ke la korpa temperaturo de unaŭoj varias kun temperaturo de medio. Ankaŭ muskoloj estas malgrandaj kaj malfortaj. Ili havas grandajn, multĉambrajn stomakojn, kie fermentiĝas granda kvanto de planta materio. Digesto de unaŭoj estas enorme malrapida kaj ofte daŭras tutan monaton. Ekskretado ankaŭ estas malrapida kaj malofta. En certaj periodoj urino kaj fekaĵoj povas konsisti ĝis 30% de tuta maso de la animalo (ĉ. 6 kilogramoj). Ili havas nediferencitajn, ĉiam kreskantajn dentojn, kiuj preskaŭ ne similas al dentoj de aliaj mamuloj. La plej centraj dentoj estas similaj al kaninoj kaj nomiĝas *"kaninoformaj"*. Ili estas apartigitaj de aliaj vangodento-similaj dentoj (*"molaroformoj"*) per diastemo. Entute oni rigardas diferenciĝon de unaŭaj dentoj nesufiĉa por apartigi ilin je veraj dentaj tipoj, kaj rigardas unaŭojn homodontoj. Ilia denta formulo estas \frac{4}{5}

## Vidu ankaŭ 
* Humidaj arbaroj de sudokcidenta Amazonio
* Napaj humidaj arbaroj

## Referencoj 
Unaŭo
Kategorio:Neotropisa faŭno
M17 (lingvo)

**M17** estas krelingvo iniciatita de Viktor Medrano la 20an de aprilo de 2006.  Ĝi imitas aŭstralian indiĝenan lingvon. 

## Eksteraj ligiloj 
*  http://www.purl.oclc.org/net/m17(http://www.purl.oclc.org/net/m17)  

Kategorio:Planlingvoj
Georges Rayet

## Vivo 
Li iris lernis en Parizon, unue en la liceon Bonaparte (nune: liceo Condorcet) kaj poste, de 1859 en la École normale supérieure.
Li iĝis instruisto pri fiziko en Orléans.

En 1863 li ricevis postenon en la Observatorio de Parizo en la servo pri meteologio. Tie, li amikiĝis kun Charles Wolf, kiu instruis lin pri spektroskopio. En 1867 ili ambaŭ malkovris grandajn spektrajn liniojn en eligo en la stelo *P Cygni*. Tiaj linioj estas tiuj de lumo elsendita el la fortega stela vento de tia nova tipo
de stelo, kiu ricevis la nomon de Wolf-Rayet stelo.

Kun Édouard Stephan kaj Félix Tisserand, li partoprenis al ekspedicio por observi suneklipson en la Malaja duoninsulo la .

En 1869, li estis nomumita astronomo helpanto. Sed en 1874 li malakordiĝis kun Urbain Le Verrier kaj foriris el la Observatorio de Parizo. Li donis kursojn pri fizika astronomio en Marsejlo ĝis 1876, dato kiam li ricevis la ĵus kreitan katedron pri astronomio en Bordeaux. En 1878 li fondis, sur altaĵo de Floirac (Gironde), la observatorion de Bordeaux kies direktoro li estis ĝis sia morto. De 1880 li estis ano de la municipa konsilantaro de Floirac.

Li vojaĝis en Hispanion por observi la suneklipson de la  en Burgoso.

Li estis entombigita en la tombejo Saint-Vincent de Floirac. Kolegio de ĉi tiu komunumo portas lian nomon.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Biografioj de sciencistoj, far de Jean-Claude Pecker
*  Franclingva nekrologio de *Ernest Esclango*
*  Anglalingva nekrologio
Corbin Bleu

**Corbin BLEU REIVERS** (naskiĝis en Brooklyn, Novjorko, Usono, la ) estas aktoro, kantisto kaj dancisto kaj itala kaj usona de jamajka kaj itala deveno. Aktuale li loĝas en Losanĝeleso, Kalifornio kun sia familio.180px|eta|Corbin Bleu (2007)Bleu estas ĉefe konata pro sia rolo en High School Musical kiel Chad kaj pro *Flight 29 Down* kiel Nathan. Li ĉefrolis ankaŭ en filmo de Disney nome *Jump In!*.

Krom sia sukceso en filmoj, Bleu ankaŭ sekvis muzikon, publikigante sian debutan albumon Another Side en 2007, kiu montris liajn kapablojn kiel pop- kaj R&B-kantisto. Li ankaŭ aperis sur Broadway (teatro), ricevante laŭdon pro siaj prezentoj en muzikaloj kiel In the Heights kaj Kiss Me, Kate, montrante sian multflankecon kiel prezentisto preter televido kaj kino.

Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo
Kategorio:Ritmenblusaj kantistoj
Kategorio:Usonaj popkantistoj
Kategorio:Soulaj kantistoj
Kategorio:Grammy-laŭreatoj
Kategorio:Usonaj infanaj aktoroj
Kategorio:Usonaj infanaj kantistoj
Kategorio:Italaj usonanoj
Kategorio:Jamajkaj usonanoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
István Orth

**ORTH István** [ort] estas rumanuja hungara grafikisto. Li estis naskita en Nagyszékely la 3-an de februaro 1945.

## Kariero
István Orth ekde 1976 estas restarigisto de Muzeo Brukenthal en Sibio. Li finis en 1976 en Belartlernejo Nicolae Grigorescu de Bukareŝto
## Premioj
* Ekspozicio ekslibriso, 1-a premio, Vulcan; Brăila
* 2013 - Sibio http://eventya.eu/sibiu/places/centrul-cultural-maghiar-sibiu/events 

## Eldonaĵoj
*Hermannstadt (urbobildoj);
*Orth-albumo I., 1988;
*Orth-albumo II., 1995.
## Fonto
*Artportalhttp://artportal.hu/lexikon/muveszek/orth_istvan 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Michael Everson

Lia centra areo de kompetenteco estas kun skribaj sistemoj el la mondo, specife en la reprezentado de ĉi tiuj sistemoj en formatoj por komputila kaj diĝita amaskomunikilaro. Li tenas ambaŭ usonan kaj irlandan civitanecon.

Li estis priskribita kiel "verŝajne la pli eminenta fakulo de la mondo en la komputila kodado de skriboj" por lia laboro aldoni larĝan varion de skriboj kaj karakteroj al la Universala Karaktero Aro. Ekde 1993, li skribis pli ol ducent proponojn kiuj aldonis milojn da karakteroj al ISOa/IEC 10646 kaj La Unikoda Normo.

La 1-an de julio de 2012, Everson estis nomumita al la Akademio de Volapuko de la Ĉifalo, Brian R. Bishop, por lia laboro en Volapuka eldonejoj.

## Libro eldonita en Esperanto 
* *La aventuroj de Alicio en Mirlando.* Tradukis Elfric Leofwin Kearney. Ilustris per dek bildoj Brinsley LE FANU. London: British Esperanto Association, 1910. 132 paĝoj. Korektita kaj reeldonita, kun la ilustraĵoj de John Tenniel anstataŭ tiuj de Le Fanu, Evertype, 2009. ISBN 978-1-904808-20-6
* *La aventuroj de Alico en Mirlando*. Tradukis Donald Broadribb. Ilustris per John Tenniel. 134 paĝoj. Kvina eldono, korektita kaj reeldonita per Patrick H. Wynne, Evertype, 2012. ISBN 978-1-904808-86-2
* *Trans la Spegulo kaj tion Alico trovis tie*. Tradukis Donald Broadribb. Ilustris per John Tenniel. 134 paĝoj. Kvina eldono, korektita kaj reeldonita per Patrick H. Wynne, Evertype, 2012. ISBN 978-1-78201-001-2
* *Esperanto-English Dictionary: Esperanta-Angla Vortaro*. Kompilero Paul Denisowski. 480 paĝoj. Unua eldono, eldonita per Michael Everson, Evertype, 2012. ISBN 978-1-78201-006-7 (bindita), ISBN 978-1-78201-007-4 (broŝurita),

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Oficiala blogo
* Intervjuo de Dick Gordon en programo La Konekto.
* La Unikodo Konsorcio

Kategorio:Irlandaj eldonistoj
Kategorio:Irlandaj lingvistoj
Kategorio:Irlanda lingvo
Kategorio:Irlandaj esperantistoj
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Volapukologoj
Mihály Vargha

**VARGHA Mihály** (pr. varga mihAj)  rumanuja hungara skulptisto naskita en Târgu Secuiesc la 12-an de novembro 1961.

## Kariero
Li finis en 1988 en Iaşi la fakon pri skulptarto. Ekde 2006 li estas komisiita direktoro de Székely Nemzeti Múzeum en Sfântu Gheorghe.

## Individuaj ekspozicioj
*1991 • Új Galéria, Sfântu Gheorghe
*1992 • Városi Múzeum, Târgu Secuiesc
*1994 • Képtár, Sfântu Gheorghe • Várgaléria (kun Levente Albert), Veszprém (kat.)
*1998 • Művelődési Felügyelőség, Sfântu Gheorghe
*1999 • Reménység Galéria, Braŝovo • Kriterion Galéria, Miercurea Ciuc.

## Fontoj
*Artportalhttp://artportal.hu/lexikon/muveszek/vargha_mihaly
*Persona retpaĝohttp://www.mkk.ro/nd.php?name=Muveszek&show=vargha 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj
Károly Bakonyi

**BAKONYI Károly** bakonji estis hungara verkisto naskiĝinta en Nagyvárad la 20-an de julio 1873 kaj mortinta en Budapest la 25-an de oktobro 1926. Lia patro estis Károly Bakonyi (oficiro).

## Kariero 
Bakonyi finis juron kaj estis oficisto en la ministerio por agrikulturaj aferoj. Li verkis dramojn kaj operetscenarojn.

## Verkoj 
* *Laci kisasszony* (rakontoj. Bp., 1902);
* *Kun László* (tragedio, 1906);
* *Sárga keztyű* (soldatdramo, 1922);
* *Szent Péter esernyője* (teatraĵo el romano de Kálmán Mikszáth, Bp., 1924).

## Operetscenaroj pli gravaj 
* Jenő Huszka: Bob herceg (kun F. Martos, 1902);
* Pongrác Kacsóh:
** János vitéz (1904);
** Rákóczi (1907);
* Imre Kálmán:
** Tatárjárás (1908);
** Kis király (1914);
* Albert Szirmai: Mágnás Miska (1916).

## Fontoj 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
József Tasi

**TASI József István**  (taŝi) estas rumanuja hungara pentristo naskita en Temeŝvaro la 22-an de decembro 1966.

## Kariero
József István Tasi finis arton en 1996 en arta altlernejo de Temeŝvaro kaj li estas desegnisntruisto en Dudeştii Noi ekde  1996.
## Individuaj ekspozicioj
*1996- Temeŝvaro, Oradea
## Grupaj ekspozicioj
*1991 - Francujo, Temeŝvaro;
*1993 - Nederlando.
## Fonto
*Erdélyi magyar ki kicsoda. 2010.
Tasi, J.
Francesca Saverio Cabrini

**Sankta Francesca Saverio Cabrini** (naskiĝis la  en Sant'Angelo Lodigiano, mortis la  en Ĉikago) estas kristana sanktulino. Ŝi estas la fondinto de la ordeno "Misiistaj fratinoj de la Sankta Koro".

Instigita de papo Leono la 13-a ŝi elmigris al Usono, por tie organizi karitatajn kaj religiajn iniciatojn inter la italdevenaj enmigrintoj. En 1909 ŝi ricevis la usonan civitanecon. En 1938 la katolika Eklezio beatigis ŝin kaj en 1946 ŝi estis sanktigita de papo Pio la 12-a. Ŝi estas la unua usonanino, kiu estis sanktigita.

## Biografio 
Naskiĝinta en 1850, Sankta **Francesca Saverio Cabrini** estis la dektria infano de riĉa familio de kultivistoj de Lombardio. Instruistino en 1872, ŝi revis fariĝi misiistino en Ĉinio, sed neniu kongregacio akceptis ŝin pro ŝia malforta sano.

Do, ŝi decidis kun ses amikinoj fondi en 1880 propran kongregacion, la "Misiistaj fratinoj de la Sankta Koro". Tamen papo Leono la 13-a ne permesis al ŝi iri en Ĉinion, kaj komisiis al ŝi instaliĝi en Usonon por helpi tie italajn enmigrintojn.

Ŝi kreis en 1914, en Noisy-le-Grand (Francio), orfejon destinitan akcepti la junulinojn de italaj enmigrintoj. Tiu orfejo hodiaŭ fariĝis liceo, nome "Lycée Françoise Cabrini". Alia parto de la bieno estis destinita al la konstruo de kadukulejo.

Ŝi do obeis, kaj fondis en Usono hospitalojn, kuracejojn, lernejojn kaj . Ŝi ricevis usonan civitanecon en 1909, kaj mortis en Ĉikago en 1917, elĉerpita pro senĉesa aktivado, postlasante tridek domojn en ok landoj. Ŝia korpo ripozas en Novjorko en tombejo ĉe la 196-a strato.

La "Patrino de enmigrintoj" estis kanonizita de papo Pio la 12-a la ; unua sanktulino de Usono.

La Hospitaloj "Hôpital Santa Cabrini" en Montrealo kaj "Cabrini Medical Center" en Novjorko estis nomitaj honore al ŝi.

## Kulto 
La festotago de Sankta Cabrini estas la 22-a de decembro.

## Eldonaĵoj 
* Francesca Saverio Cabrini *Lettere*, Ancora 1968
* Francesca Saverio Cabrini ''Tra un'onda e l'altra. Relazioni di viaggio'', Centro cabriniano, Roma 1980
* Giuseppe Dall'Ongaro, ''Francesca Cabrini. La suora che conquistò l'America*, Rusconi 1982
* Giuseppe De Luca *Madre Cabrini. La santa degli emigrati*, Edizioni di Storia e Letteratura, Roma 2000
* Lucetta Scaraffia *Francesca Cabrini. Tra la terra e il cielo*, Paoline 2003
* Nello Vian, *Madre Cabrini'', Morcelliana 1938.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de sanktuloj

Cabrini
Cabrini
Cabrini
Cabrini
Konstantino Karamanlis

**Konstantino Karamanlis** (en greka: **Κωνσταντίνος Γ. Καραμανλής**; 8-an de marto de 1907 – 23-an de aprilo de 1998) estis politikisto greka, kiu iĝis Prezidento kaj Ĉefministro de Grekio.

Li estis ĉefministro kelkfoje dum la 1950-aj jaroj kaj la komenco de la 1960-aj jaroj, kaj ekziliiĝis post la fraŭdo kontraŭ la socialistoj de Georgo Papandreu. Poste li estis opozicianto al la diktatoreco de la koloneloj de 1967 ĝis 1974. Poste li estis denove elektita ĉefministro ene de la konservativa partio Nova Demokratio (en greka: Νέα Δημοκρατία, *Nea Dimokratia*) kaj denove en 1977. Poste li estis prezidento ekde 1980 ĝis 1985.eta|dekstra|Konstantino Karamanlis

Kategorio:Grekaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Grekio
Kategorio:Ĉefministroj de Grekio
Kategorio:Karolpremiitoj
Fuĝo al Varennes

[eta|290px|Reveno de la reĝa familio al [Parizo la 25-an de junio 1791. Kolora kupra plato laŭ desegnaĵo de Jean-Louis Prieur.]]
La tiel nomata **fuĝo al Varennes** de la 20-a kaj 21-a de junio 1791 estis fama epizodo de la franca revolucio, okaze de kiu la reĝo Ludoviko la 16-a kaj la reĝa familio malsukcese provis fuĝi el Parizo, maskovestitaj kiel la servantoj de rusa baronino. Ilia celo estis la fortresa, firme monarkisma urbo Montmédy en nordorienta Francio, el kie la reĝo esperis instigi kontraŭrevolucion. La reĝa familio estis tamen rekonita kaj arestita en la vilaĝo Varennes-en-Argonne.

Varennes
Márta Bálint

**BÁLINT Márta** ba:lint rumanuja hungara/hungara aktorino naskita en Târgu Mureş la 2-an de decembro 1946. De 1988 ŝi vivas en Hungarujo.

## Teatroj
*1968- Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat;
*1971- Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat;
*Nacia Teatro, Budapeŝto.
## Roloj pli gravaj
*Magdó és Régina (Tamási Á.: Énekes madár); 
*Éva (Szakonyi K.: Életem, Zsóka); 
*Estella (Krúdy Gy.: A vörös postakocsi); 
*Reagan (Shakespeare: Lear király).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
*Persona retejo

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Péter Bálint

**BÁLINT Péter** (ba:lint) estis rumanuja hungara aktoro, ekde 1990 en Hungarujo naskita en Oradea la 6-an de junio 1950.
## Teatroj
*1973- Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház;
*1990- Veszpréma Petőfi Színház. 
## Roloj pli gravaj
*Csongor (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde);
*Ábel (Sütő A.: Káin és Ábel); 
*Boglár Péter (Gáli J.: Szabadsághegy); 
*Galeotto Marzio (Heltai J.: A néma levente); 
*Lysander (Shakespeare: Szentivánéji álom).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
Balint, P.Balint, P.
Teroro (franca revolucio)

[dekstra|eta|250ra|Ekzekutado de [Maximilien Robespierre.]]
La **Teroro** (junio 1793 - 27-a de julio 1794), france ***Terreur***, estis precipe violenta periodo de la franca revolucio, kiu daŭris unu jaron kaj du monatojn. Ĝi originis de konflikto inter rivalaj politikaj klanoj, nome la Ĝirondistoj kaj la Jakobenoj.

La periodo famiĝis pro amasa ekzekutado per gilotino de supozitaj "malamikoj de la revolucio". Ekzistas variaj taksoj de la preciza nombro da ekzekutitoj, inter 16&#160;000 kaj 40&#160;000. La plej famaj estis la franca reĝo Ludoviko la 16-a kaj la reĝino Marie-Antoinette.

La termino *La Teroro* referencante la periodon robespieran fiksiĝis dum la reakcio termidora kaj desegnas ĉiujn violentojn ĝis la 10a de Termidoro de jaro II. Robespiero mem fame eksplikis kial teroro estis necesa en revolucia medio: «*Se risorteco de registaro popola dum paco estas virto, tiu de registaro popola dum revolucio simultane estas virto kaj teroro: virto, sen kiu teroro estas fatala; teroro, sen kiu virto estas impotenta. Teroro ne estas alia afero ol justico prompta, severa, senceda; ĝi estas do emano de virto, malpli principo partikulara ol principo ĝenerala de demokratio, aplikata al plej urĝaj bezonoj de la patrio.*»

## Vidu ankaŭ 
* Maximilien de Robespierre
* Komitato por publika savado
* Gilotino
* Montaruloj
* Ekzekuto
* Stalinismo - Granda purigo
* Maoismo - Kultura Revolucio

## Notoj 
Kategorio:Franca Revolucio
Kategorio:Unua Franca Respubliko
Alfred Cobban

**Alfred COBBAN** (n. en 1901 - m. en 1968) estis profesoro pri la historio de Francio en la University College de Londono. Kune kun la eminenta franca historiisto François Furet, li defendis reviziisman studmanieron de la franca revolucio de 1789. Cobban kaj Furet kredis, ke la revolucio fakte malmulte ŝanĝis la francan socion, kontraste al la ortodoksa, marksisma skolo, kiu konsideris tiun revolucion kiel la ribelon de burĝeco kontraŭ nobeleco.

Kategorio:Britaj historiistoj
Kategorio:Historiistoj de la Franca revolucio
Éva Balázs (aktorino)

**BALÁZS Éva** [bala:ĵ] estas rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en Odorheiu Secuiesc la 4-an de oktobro 1950. Ŝi estas la edzino de komponisto, kapelestro Csaba Csíky kaj patrino de aktorino Csengele Csíky. 
## Teatroj
Éva Balázs diplomitiĝis en SZISZI de Târgu Mureș. Ekde 1974 ŝi ludas en la teatro  Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe. Inter 1992 kaj 2000 ŝi instruis en la aktorakademio.

## Roloj pli gravaj
*Ilma (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde); 
*Melinda (Katona J.–Illyés Gy.: Bánk bán); 
*Baranyai Ilona (Veress D.: Örvényben); 
*Ráki (Benedek E.: Többsincs királyfi);
*Báthory Anna (Lajos Sylvester–Levente Nemes: A boszorkány);
*Judit (Shaw: Az ördög cimborája).

## Eksteraj ligiloj
*Roloj pluajhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=5108http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=104 

## Literaturo
*Máthé Éva: *Balázs Éva*, vivkariera intervjuvolumo, Beszélgetőkönyek, Prospero Könyvek, 2011.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanaj aktoroj
Pensoj pri la Revolucio en Francio

***Pensoj pri la Revolucio en Francio*** (angle *Reflections on the Revolution in France*) estas verko de la irlanda-brita verkisto kaj politikisto Edmund Burke. Ĝi estis publikigita por la unua fojo la 1-an de novembro 1790, kiam la franca reĝo Ludoviko la 16a ankoraŭ sidis sur sia trono, oficiale la monarkio ankoraŭ ne estis aboliciita kaj la granda terora reĝimo de Jakobinismo ankoraŭ ne komenciĝis. La aŭtoro klopodas kritiki la francan revolucion de 1789. 

Burke antaŭvidis, ke la Franca Revolucio disvolviĝos en la direkto de terorismo kaj nova speco de diktaturo, kaj ke la leviĝo de nova diktatoro aŭ imperiestro estas neevitebla rezulto de la disvolviĝintaj politik-sociaj aferoj. Li fakte precize antaŭdiris tion, kio okazos - la pliiĝo de la terorisma reĝado de jakobinismo kaj Robespierre kaj tuj post tio, la supreniro al potenco de Napoleono Bonaparte kiel diktatoro. 

La libro de Burke estis ricevita kun granda simpatio de kontraŭuloj de la revolucio, la reakciuloj kiuj volis restarigi la monarkion, fronte al reagoj de konsiderinda malestimo inter la liberalaj subtenantoj de la revolucio. Thomas Paine, kiu estis unu el liaj ĉefaj kontraŭuloj, verkis la libreton "Homaj Rajtoj" en 1791 responde al la eseo de Burke .

Tra la jaroj, tiu verko havis konsiderindan influon sur britaj konservativoj kaj liberaloj. Ĝi fariĝis influa libro kaj grava historia eseo pro ĝia kontribuo al la kompreno de konservativa ideologio, kaj estas konsiderata unu el la intelektaj dokumentoj, kiuj flue kaj racie prezentas konservativan opinion. La argumentoj uzitaj de Burke estis poste reuzitaj por kontraŭi komunismon aŭ socialismon.

Kategorio:Politikaj libroj
Kategorio:Franca Revolucio
Miklós Balla

**BALLA Miklós** estis rumanuja hungara aktoro, ekde 1985 en Hungarujo naskita en Sibio la 4-a de junio 1935 kaj mortis la 20-an de aŭgusto 2022.

## Teatroj
*1957- Oradea
*1985- Népszínház, resp. Kamaraszínház Budapeŝto

## Roloj pli gravaj
*Tiborc (Katona J.: Bánk bán); 
*Teiresziász (Sofoklo: Antigoné); 
*Svejk (Brecht: Svejk a második világháborúban); 
*dr. Schutzmacher (Shaw: Az orvos dilemmája);
*Főúr (Bródy S.: A tanítónő).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Lampo de Röntgen

[eta|300px|Skemo de lampoK: varmigata [katodoA: anodoFen kaj Fel: enfluo kaj elfluo de malmarmiganta likvo (C) de anodo]]
**Lampo de Röntgen** aŭ **tubo de Röntgen** estas artefarita fonto de rentgena radiado (ikso-radioj), vakuuma bobelo el vitro kun instalitaj elektrodoj. Historie oni povas distingi du specojn de lampo:
* **malvarmkatoda lampo** aŭ lampo de Crookes aŭ jona lampo -- enhavas gason kun premo de 0.005 Pa ĝis 0.1 Pa
* **varmkatoda lampo** aŭ elektrona lampo -- enhavas kiel eble plej perfektan vakuon, kaj katodon oni varmigas per spiralo el vorframdrato
Energiefikeco de rentgenlampo estas ĉirkaŭ 1%, do ĉirkaŭ 99% de la enigita elektra energio fariĝas neutila varmo.

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Elektro
Árpád Balogh

**BALOGH Árpád** [balog] estis hungara operkantisto (tenoro). Li naskiĝis en Torda en 1852 kaj mortis en Budapeŝto la 31-an de julio 1934.
 
## Teatroj
*1871- en trupo de Endre Kőszegi
 
## Roloj pli gravaj
*Antal (Suppé: A pajkos diákok); 
*Grenicheŭ (Planquette: Corneville-i harangok); 
*A kékszakállú herceg (Offenbach); 
*Gyuri (Ede Szigligeti: A cigány).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
András Balogh (reĝisoro)

**BALOGH András** balog estas rumanuja hungara aktoro, reĝisoro naskita en Kluĵo la 15-an de decembro 1945. Li estas pli juna filo de verkisto Edgár Balogh kaj frato de inĝeniero Ferenc Balogh.

## Kariero 
András Balogh pristudis aktoradon en Târgu Mureș, reĝisoradon en Budapeŝto kaj Bukareŝto. Li estis aktoro de 1970 en Satmaro, de 1973 li laboran en Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház.

## Teatroj 
* 1973- Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház

## Reĝisoraĵoj pli gravaj 
* Móricz Zs.: Kerek Ferkó;
* Stefanescu: Kis pokol;
* Szakonyi K.: Adáshiba;
* Móricz Zs.: Sári bíró.

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝohttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=8636

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanaj aktoroj
Károly Balogh

**BALOGH Károly** balog estis hungara aktoro. Li naskiĝis en Máramarossziget la 22-an de julio 1823 kaj mortis en Máramarossziget la 1-an de julio 1887. Lia edzino estis la aktorino Anna Krakovszki (krakovski) (?– m. Nagyvárad, la 9-an de majo 1881.

## Teatroj
*1842- Szatmárnémeti en trupo de István Tóth 
## Roloj pli gravaj
*Ulászló (Jókai M.: Dózsa); 
*Kolonits (Szigligeti E.: II. Rákóczi Ferenc fogsága);
*Val Laury Bertrand (Mosing: Laury kisasszony); 
*Cedrik (Halm: A szénégető); 
*Margitai (Czakó Zs.: Végrendelet). 

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Balogh, K.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Attila Bertóti

**BERTÓTI Attila** berto'ti' (n. Baia Mare 1985) rumanuja hungara animacifilmreĝisoro, scenarverkisto. 
## Studoj
Inter 2004-2009 li studis la fakojn foto, filmo kaj amasinformilaro en Universitato Sapientia Erdélyi Magyar Tudományegyetem. En 2009 li havigis diplomon pri reĝisorado.
Studoj

## Filmaro
### Reĝisoro
* Ariadné fonala (2009)
* Full Steam Ahead (2007)
* Karton (2003)
* Madzag, papír, olló (2003)
* Hajsza (2002)
### Kunlaboranto de reĝisoro
* A nagy leleplezés (2003)
### Scenaristo
* Ariadné fonala (2009)
### Animaciisto
* Ariadné fonala (2009)
## Fonto
*Retpaĝohttp://www.filmtett.ro/filmalkoto/796/bertoti-attila
Bertoti, A.

Bertoti, A.
Bertoti, A.
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Eleanora de Provenco

eta|dekstra|240px|Eleanora de Provenco (kapo el statuo en Abatejo Westminster, Londono, Anglio)
**Eleanora de Provenco** (n. ĉirkaŭ 1223, m. la 24-an aŭ 25-an de junio 1291) estis la edzino de Henriko la 3-a (Anglio).

## Naskiĝo kaj familio 
Eleanora naskiĝis en Aix-en-Provence kaj estis filino de Ramon Berenger la 4-a (grafo de Provenco) kaj Beatrica de Savojo.

## Edziĝo 
La 22-an de junio 1235 Eleanora fianĉiĝis al Henriko la 3-a. La nupto okazis la 14-an de januaro 1236 ĉe Katedralo Canterbury, Kent. Ĝis tiam Eleanora neniam renkontis sian edzon. La saman tagon ŝi kaj Henriko rajdis al Londono, kie ŝi kroniĝis kiel reĝin-edzino en Abatejo Westminster. Post la kroniĝo estis festeno ĉeestata de la anglaj nobeloj.

## Malpopulareco 
Eleanora ege influis sian edzon kaj venigis en Anglion multajn savojajn kuzojn. Tio malkontentigis multajn anglajn nobelojn. Kiam en 1263 Simon de Montfort (6-a grafo de Leicester) estris ribelon, ŝi forte kontraŭis lin, kaj kunigis batalistojn en Francio por subteni Henrikon.

Londonaj gravuloj malamis ŝin, kaj pro tio Eleanora postulis la pagon de impostoj al kiuj ŝi ne tutklare rajtis. La 23-an de julio 1263, dum ŝi velis laŭlonge la Tamizon, londonanoj atakis ŝian barĝon, kaj nur malfacile ŝi eskapis al la loĝejo de la londona episkopo.

## Karaktero 
Eleonora famis pro siaj beleco, klereco kaj poemoj. Ŝi ege ĝuis laŭmodajn vestaĵojn, kiujn ŝi ofte importis el Francio. Ŝi enkondukis en Anglion novspecan, altan kaptukon.

Ŝi amis aparte sian plej aĝan filon Eduardon, kaj kiam tiu grave malsanis en 1246, ŝi restis tri monatojn apud li ĉe Abatejo Beaulieu.

## Lasta jaroj 
Post la 1272-a morto de Henriko kaj la kroniĝo de Eduardo la 1-a, Eleanora restis en Anglio, prizorgante plurajn genepojn. En 1274 mortis Henriko, filo de Eduardo, kiun Eleanora lamentegis: ŝi entombigis lian koron en nova priorejo kiun ŝi fondis ĉe Guildford (Surrey).

Plurajn jarojn antaŭ sia morto Eleanora eniris monaĥinejon. Ŝi mortis en 1291 ĉe Amesbury, Wiltshire, kie ŝi entombiĝis en la abatejo.

## Idoj 
Eleanora kaj Henriko la 3-a havis almenaŭ kvin gefilojn:
* Eduardo la 1-a (Anglio) (1239-1307)
* Margareto (1240-1275), kiu edziĝis al Aleksandro la 3-a (Skotlando)
* Beatrico (1242-1275), kiu edziĝis al Johano la 2-a (duko de Bretonio)
* Edmundo Crouchback (Edmundo Krucdorso, 1245-1296)
* Katerino (1253-1257)

Eble estis kvar aliaj filoj kiuj mortis infane.

Kategorio:Britaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj
Kategorio:Mortintoj en 1291