Stegosaŭruloj

La **stegosaŭruloj** (*Stegosauria*), populare **stegosaŭroj**, estas grupo de herbovoraj dinosaŭroj vivintaj dum la ĵurasio kaj frua kretaceo. Oni trovis iliajn fosiliojn plejparte en la norda hemisfero, unuavice en tio kio nun estas Nordameriko kaj Ĉinio.
Ne estas klare kiun geografian originon ili havas; oni trovis fosiliojn de la plej fruaj stegosaŭruloj en Ĉinio, sed ankaŭ estas fragmentaj fosilioj de suda Anglio.

La genro stegosaŭro (*Stegosaurus*), de kiu la grupo havas sian nomon, estas la plej fama stegosaŭrulo.

## Paleobiologio 
Ĉiuj stegosaŭroj havis vicojn de specialaj ostoj, osteodermoj, kiuj fariĝis platoj kaj dornoj laŭ la dorso kaj vosto. Multaj ankaŭ havis mezajn ostojn, *splatoj*.

### Kranio 
La stegosaŭruloj kutime havis longajn, mallarĝajn kapojn kaj keratino-kovritan bekon kiu kovris la antaŭan parton de ostoj de la supra kaj malsupra makzeloj. Oni trovas similajn strukturojn en modernaj testudoj kaj birdoj. Krom la tre frua stegosaŭrulo hŭajangosaŭro (*Huayangosaurus*), al ĉiuj stegosaŭruloj mankis la antaŭmakzelaj dentoj

### Sinteno 
Ĉiuj stegosaŭruloj estis kvarpieduloj, kun hufecaj piedfingroj fine de ĉiuj kruroj. La antaŭkruroj de ĉiuj stegosaŭruloj post hŭajangosaŭro estis multe pli mallongaj ol la malantaŭaj kruroj. Juĝante laŭ tio ke ilian rapidecon limigus la grandeco de la malplej longaj kruroj kaj laŭ tio ke ilia grandeco malhelpus ke ili kuru dupiede, oni devas konkludi ke la stegosaŭruloj ne povis kuri rapide.

## Taksonomio 
La stegosaŭruloj estis proponitaj kiel ordo ene de la klaso *Reptilia* far O.C. Marsh en la jaro 1877, kvankam hodiaŭ oni ĝenerale konsideras ĝin infraordo aŭ subordo ene de la tireoforoj, la ordo de kirasdinosaŭroj. En ĝi estas la familioj de hŭajangosaŭredoj kaj stegosaŭredoj.

La hŭajangosaŭredoj estis frua stegosaŭrula familio kies membroj vivis de la frua ĝis meza ĵurasio. Ĝenerale ili estis malpli grandaj ol la postaj stegosaŭruloj kaj ili havis malpli longajn kaj pli altajn kraniojn. Nuntempe la sola konfirmita genro de ĉi tiu familio estas hŭajangosaŭro de Ĉinio, sed la malmulte konataj restaĵoj de regnosaŭro (*Regnosaurus*) de Anglio sugestas ke ankaŭ ĝi estas membro de tiu genro; ĝia malsupra makzelo tre similas tiun de hŭajangosaŭro.

La granda plimulto de stegosaŭraj dinosaŭroj kies restaĵojn oni ĝis nun trovis apartenas al la stegosaŭredoj (*Stegosauridae*), kiuj vivis dum la malfrua ĵurasio kaj frua kretaceo, kun unu ebla genro (*Dravidosaurus*) de la malfrua kretaceo. En ĝi estas la bone konata genro stegosaŭro. La familio multe disvastiĝis kaj havis membrojn tra la tuta norda hemisfero kaj Afriko.

### Klasado 
[eta|250ra|dekstra|Fosilia miksaĵo kun stegosaŭrulo (*[Tuojiangosaurus*) kaj mezgranda teropodo (*Monolophosaurus*), Muzeo Field en Ĉikago]]

Sekvas listo de la stegosaŭrulaj genroj laŭ klasado kaj loko kie oni trovis restaĵojn:

'*Subordo Tireoforoj *Thyreophora***

**Infraordo Stegosaŭruloj *Stegosauria'''*
* Gigantspinosaŭro *Gigantspinosaurus'**
* **Familio Hŭayangosaŭredoj *Huayangosauridae*''''*
** Hŭayangosaŭro *Huayangosaurus* (Siĉuano, Ĉinio)
** ?Regnosaŭro *Regnosaurus* (Sussex, Unuiĝinta Reĝlando)
** ?Tatisaŭro *Tatisaurus*(Junano, Ĉinio)

* *'Familio Stegosaŭredoj *Stegosauridae*'*
** Parantodonto *Paranthodon* - (Sud-Afriko)
** Monkonosaŭro *Monkonosaurus* - (Tibeto, Ĉinio)
** Dravidosaŭro *Dravidosaurus* - (Hindio)
** Ĉongĉingosaŭro *Chungkingosaurus* - (Ĉongĉingo, Ĉinio)
** Ĉialingosaŭro *Chialingosaurus* - (Siĉuano, Ĉinio)
** Vuerhosaŭro *Wuerhosaurus* - (Ŝinĝango, Okcidenta Ĉinio)
** Hesperosaŭro *Hesperosaurus* - (Vajomingo, Usono)
** Dacentruro *Dacentrurus*- (Unuiĝinta Reĝlando, Francio, Hispanio)
** *'Subfamilio Stegosaŭrenoj *Stegosaurinae*'*
*** Tuojiangosaŭro *Tuojiangosaurus* - (Siĉuano, Ĉinio)
*** Kentrosaŭro *Kentrosaurus* - (Tanzanio)
*** Leksovisaŭro *Lexovisaurus* - (Unuiĝinta Reĝlando & Francio)
*** Stegosaŭro *Stegosaurus* - (Vajomingo, Usono)
*** Hipsirofo *Hypsirophus*- (Kolorado, Usono)
** **incertae sedis**
*** ?Kraterosaŭro *Craterosaurus* (Bedfordshire, Anglio)

### Filogenezo 
Kenneth Carpenter de la Denvera Muzeo de Naturo kaj Scienco eldonis provizoran filogenezan arbon de la stegosaŭruloj en sia priskribo de hesperosaŭro. Ĉi tie, la primitiva stegosaŭrulo hŭajangosaŭro uziĝas kiel fontogrupo. Li sekve difinas stegosaŭredojn kiel ĉiuj stegosaŭruloj pli proksimaj al stegosaŭro ol al hŭajangosaŭro. La lokigo de ĉongĉingosaŭro estas necerta pro manko de datumoj.

 *'Stegosaŭruloj *Stegosauria*'*
 |--Hŭajangosaŭro *Huayangosaurus*
 `--Stegosaŭredoj *Stegosauridae*
    `--+-?Ĉongĉingosaŭro *Chungkingosaurus*
       `--+--Ĉialingosaŭro *Chialingosaurus*
          `--+--+--Vuerhosaŭro *Wuerhosaurus*
             |  `--+--Dacentruro *Dacentrurus*
             |     `--Hesperosaŭro Hesperosaurus*
             `--+--Tuojiangosaŭro *Tuojiangosaurus*
                `--+--+--Kentrosaŭro *Kentrosaurus*
                   |  `--Leksovisaŭro *Lexovisaurus*
                   `--+--Stegosaŭro *Stegosaurus stenops*
                      `--*S. ungulatus* (=?*S. armatus*)

## Nepriskribitaj specioj 
Estas pluraj genroj trovitaj en Ĉinio kiuj havas nomojn sed ankoraŭ ne estis formale priskribitaj: *Gigantspinosaurus*, *Changdusaurus* kaj *Yingshanosaurus*. Ĝis la publikigo de formalaj priskriboj, ĉiu el ĉi tiuj genroj estas tiel nomata *nomen nudum*.

## Referencoj 

*