open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Riksdagen

*Riksdagen* (nedifinita formo *Riksdag*) estas la svedlingva nomo de pluraj ŝtataj parlamentoj:
* La parlamento de Svedio; vidu: Politikaj partioj en Svedio
* La parlamento de Finnlando
Ankaŭ pluraj alilandaj parlamentoj estas nomataj tiel en la sveda, i.a. la historia parlament(ej)o de Germanio; vidu la apartigilan paĝon: *Reichstag*.

Kategorio:Svedio
Kategorio:Finnlando
Kategorio:Parlamento
Parlamento de Svedio

La **parlamento de Svedio** en la sveda lingvo nomiĝas *riksdagen* aŭ pli longe *Sveriges riksdag*. Inter la jaroj 1867 ĝis 1970 ĝi konsistis el du parlamentaj ĉambroj, ekde tiam nur el unu parlamenta ĉambro.
eta|dekstra|250px|la parlamentejo en junio 2011La parlamento de Svedio havas 349 membrojn. La aktuala konsisto fontas el la parlamenta baloto de la 19-a de septembro 2010. La nuna parlamenta prezidanto estas Per Westerberg.

## Konsisto de 2010 ĝis 2014 
Kategorio:Politiko de Svedio
Svedio
Ekologia Partio La Verduloj (Svedio)

La **Ekologia Partio La Verduloj** (svede **Miljöpartiet de Gröna**) estas sveda verda partio, unu el la politikaj partioj reprezentataj en la sveda parlamento, *Riksdagen*. Ĝia ĉefa politika programo estas medioprotekto kaj kontraŭado al Eŭropa Unio.

Ĝi estis organizita kiel politika partio en 1981. En 1988 ĝi unuafoje eniris la svedan parlamenton, superante la limon de 4% de la donitaj voĉoj. En la parlamento ĝi ofte kunlaboras kun la socialdemokratoj. En la baloto de 2010, ĝi ricevis 7,34% de la voĉoj kaj 25 el la 349 parlamentanoj.

Sur eŭropa nivelo, ekzemple en la parlamento kaj gvida komisiono de la Eŭropa Unio, la partio estas parto de la transnacia Eŭropa Verda Partio kaj de la parlamenta Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco.

Kategorio:Ekologiaj partioj
Gustavo la 6-a Adolfo (Svedio)

**Gustavo la 6-a Adolfo**, svede *Gustaf VI Adolf* (1882-1973), estis reĝo de Svedio ekde 1950 ĝis sia morto.

Dum lia regado oni ellaboris novan konstitucion kiu transformis la ŝtaton al demokratia monarĥio, kio evitis la ŝanĝon al respubliko. Gustavo estis respektata klerulo kaj arĥeologo kaj aŭtoritato pri ĉina arto.

Kategorio:Svedaj reĝoj
Kategorio:Bernadotte
Senjera

eta|240ra|La flago de Katalunio, en formato 2:3
La **Senjera**, nacilingve *Senyera* (katalune) respektive *Señera* (kastilie), estas flago, kiu konsistas el kvar horizontalaj strioj sur teorie ora (fakte flava) fono. Ĝi estas la flago de la aŭtonoma regiono Katalunio en la nordoriento de Hispanio (kaj el kultura vidpunkto ankoraŭ de iom pli eta teritorio en sudokcidenta Francio, iom norde de la hispana regiono Katalunio). En la kataluna lingvo la vorto *senyera* estas kaj ĝenerala vorto por flago, kaj specife celas tiun-ĉi nacian flagon.

Laŭ la legendoj la Senjera devus esti unu de la plej malnovaj flagoj de la mondo - fonto el la 14-a jarcento asertas, ke ĝi devenas el la 9-a jarcento. Plej verŝajnas tamen, ke ĝi devenas de neoficialaj blazonoj el la 11-a kaj 12-a jarcentoj. Origine la kombino de ruĝaj strioj sur flava/ora fono aperis sur la blazono de la grafejo Barcelono, kie tamen la strioj estas vertikalaj, dum en la flago de Katalunio ja horizontalaj. Legendo raportas, ke la grafo Vilfredo la Harplena (Vilfredo la 1-a de Barcelono) vundiĝis dum batalo, kaj la franka reĝo Karolo la Kalva (Karolo la 2-a) metis siajn fingrojn krom la polekso en la vundon kaj per ili pentris ruĝajn striojn sur la oran ŝildon de Vilfredo.

Komence familia blazono, la Senjera baldaŭ estis la flago por ĉiuj regionoj regataj de la grafoj kaj pli poste por ĉiuj teritorioj de la mezepoka regno Aragono. Nuntempe multaj flagoj kaj blazonoj de teritorioj kaj regnoj pasintece ligitaj al la regno Aragonio baziĝas sur la Senjera: krom la flago de Katalunio temas ekzemple pri la moderna provinco Aragono, la Balearaj insuloj, la regiono Valencio kaj la ŝtateto Andoro, sed ankoraŭ pliaj provincoj, regionoj, urboj kaj komunumoj uzas ĝin.

## Variaĵoj 
Jen iuj el la multaj variaĵoj de la Senjera:

 
Dosiero:Flag of Aragon.svg|Aragono
Dosiero:Flag of the Balearic Islands.svg|Balearaj insuloj
Dosiero:Flag of Barcelona.svg|Barcelono
Dosiero:Blason région fr Provence-Alpes-Côte d'Azur.svg|blazono de la francia regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura
Dosiero:Senyera valenciana preautonòmica.svg|Regiono Valencio antaŭ la aŭtonomiĝo
Dosiero:Flag of the Land of Valencia (official).svg|urbo Valencio kaj Regiono Valencio (nuntempe)
Dosiero:Estelada_blava.svg|flago de katalunaj naciistoj"Blua estelado"
Dosiero:Estelada roja.svg|"Ruĝa estelado"
Dosiero:Senyera del nacionalisme valencià.svg|flago de valenciaj naciistoj
Dosiero:Coat of Arms of the Province of Catanzaro.svg|Provinco Catanzaro
 

Kategorio:Naciaj flagoj
Kategorio:Katalunaj Landoj
Kategorio:Simboloj de Katalunio
Kategorio:Historio de Katalunio
Kategorio:Flagoj de Hispanio
Gustavo la 4-a Adolfo (Svedio)

eta|dekstra|200px|Gustavo la 4-a Adolfo de Svedio
**Gustavo la 4-a Adolfo**, svede *Gustav IV Adolf* (1-a de novembro 1778 – 7-a de februaro 1837), estis reĝo de Svedio ekde 1792 ĝis 1809.

Gustavo la 4-a Adolfo estis orgojla kaj regema, malamegis Napoleonon, malsaĝe militis kontraŭ Rusio, malgajnis Finnlandon (ĝis tiam svedia provinco) al Rusio en 1809, kaj igis sin ĝenerale malpopulara. Li estis malreĝigita kaj forpelita de siaj regatoj, kaj li kun sia tuta idaro forbarita de la sveda trono poreterne. La restantajn jardekojn de sia vivo li pasigis sur la eŭropa kontinento kiel simpla "grafo de Gottorp", malriĉa kaj malrespektata, ĝis fine li mortis per apopleksio en svisa gastejo.

Kategorio:Svedaj reĝoj
Kategorio:Mortintoj en Svislando
Gustavo la 5-a (Svedio)

**Gustavo la 5-a**, svede *Gustaf V* (1858-1950), estis reĝo de Svedio ekde 1907 ĝis sia morto, la kvina reganto el la dinastio Bernadotte.

Li estis filo de Oskaro la 2-a kaj reĝino Sofia, pranepo de Karolo la 14-a Johano kaj praavo de Karolo la 16-a Gustavo, la nuna reĝo kaj ŝtatestro de Svedio.

La reĝotempo de Gustavo estis 43 jarojn longa (la due plej longa en la sveda historio), kaj entenis kaj la Unuan kaj Duan Mondmiliton. Dum ambaŭ mondmilitoj Svedio restis neŭtrala.

Gustavo la 5-a estis la lasta reĝo de Svedio kiu havis veran politikan povon. Dum sia reĝotempo li estis devigita akcepti parlamentismon kaj , kie la reĝo havas ĉefe nur simbolan funkcion.

Private Gustavo la 5-a interesiĝis pri muziko, arto kaj sporto, kaj estis internacie konata teniso-ludanto sub la pseŭdonimo "Mr. G.".

Kategorio:Naskiĝintoj en 1858
Kategorio:Mortintoj en 1950
Kategorio:Svedaj reĝoj
Kategorio:Svedaj tenisistoj
Kategorio:Bernadotte
Kategorio:Universitato de Upsalo
Gustavo la 3-a (Svedio)

eta|dekstra|Gustavo la 3-a
**Gustavo la 3-a**, svede *Gustav III* (1746 – ), estis reĝo de Svedio ekde 1771 ĝis sia morto (murdita de Johan Jacob Anckarström dum maskobalo en Stokholmo).

En aprilo 1786 li fondis la Svedan Akademion, laŭ modelo de la Franca Akademio.

## Vidu ankaŭ 
* Sveda Konstitucio de 1772
* Gustavio

Kategorio:Svedaj reĝoj
Kategorio:Atencitoj
Kategorio:Sveda Akademio
Kristiano la 2-a (Danio-Norvegio)

eta|maldekstra|200px|Kristiano la 2-a
**Kristiano la 2-a**, dane *Christian 2.*, svede *Kristian II*, (naskiĝis en 1481, mortis en 1559), estis reĝo de Danio-Norvegio 1513-1523, kaj reĝo de Svedio 1520-1521.

Lia edzino estis Izabela de Aŭstrio, filino de Filipo "la Bela" kaj Johana "la Freneza" de Kastilio kaj fratino de imperiestro Karolo la 5-a.

Vidu ankaŭ: Stokholmo:

* 1518: La dana uni-reĝo Kristiano la 2-a sieĝas Stokholmon, vane.
* 1520: Kristiano la 2-a denove sieĝas Stokholmon, pli sukcese; provante refortigi sian potencon li aranĝas amasan ekzekutadon en la urbo (Stokholma sangobano).

Kategorio:Danaj reĝoj
Kategorio:Norvegaj reĝoj
Kategorio:Svedaj reĝoj
Kategorio:Dukoj de Ŝlesvigo
Kategorio:Dukoj de Holstinio
Unio de Raciismaj Ateistoj kaj Agnostistoj

eta|Kampanjo de UAAR pri disvastigo de ateismo. La teksto diras: "La malbona novaĵo estas, ke Dio ne ekzistas. Tiun bonan, tamen, estas, ke vi ne bezonas lin."
La **Unio de Raciismaj Ateistoj kaj Agnostistoj** (, mallongigite **UAAR**) estas itala asocio pri socia promovo, neoficiale naskiĝita la 19-an de oktobro 1987 kaj oficiale registrita la 18-an de marto 1991.

Ekde 1991 UAAR promociis en Italio la difuzon de ateismaj kaj agnostismaj ideoj, operaciis por komplete nereligia Ŝtato kaj batalas kontraŭ ajna privilegio koncedita al la Roma Katolika Religio kaj kontraŭ ajna diskriminacio de nekredantoj.
UAAR laboras per multaj manieroj:
* Pri publikigo, ekde decembro 1996 UAAR printas kaj vendas sian propran kvartalĵurnalon, *L’Ateo*, kaj en 1998 ĝi aldonis sian TTT-paĝon ĉe la interreto.
* Flanke de serĉi kontaktojn kun ŝtatdelegatoj, UAAR estas ĉiam preta por eki jurajn agojn, por akiri plenan agnoskon de rajtoj de ateismo kaj ateistoj; ĝi obtenis ekzemple agnoskon de la rajto por baptitaj homoj, ne plu esti konsiderataj kristanoj, se ili ĝin ne deziras.

La UAAR anas kaj representas Italion de la Eŭropa Humanisma Federacio (EHF), la unio de la eŭropaj lajka-humanismaj asocioj kaj de la Internacia Humanista kaj Etika Unio (IHEU).

La leĝa sidejo de UAAR, aktiva ekde la 18-a de aprilo 2009, lokiĝas en Romo; loke en la itala teritorio estas 56 ejoj en 18 regionoj.

Ekde la naskiĝo de la asocio, la UAAR lanĉas diskutojn, manifestaciojn, kunevnojn kaj aliajn eventojn ĉefe pri la antaŭenigo de la ne-religieco de lo ŝtato kaj de siaj institucioj.

## Vidu ankaŭ 
* Agnostikismo
* Ateismo
* Senbaptigo
* Darwin-a tago
* Internacia Ligo de Nereligiuloj kaj Ateistoj (IBKA)
* Ignostikismo
* Richard Dawkins
* Liberpensuloj

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo
* 
* Internacia Humanista kaj Etika Unio
* Oficiala retejo pri IHEU
* Oficiala retejo pri FHE 

Kategorio:Ateismaj asocioj
Kategorio:Italaj asocioj
Connie Francis

**Connie FRANCIS**  (naskiĝis  en Newark (Nov-Ĵerzejo) kiel **Concetta RoseMaria Franconero**, mortis la 16-an de julio 2025) estis usona popkantistino plej bone konata pro la internaciaj furorkantoj kiel ''Who's Sorry Now?*, *Where The Boys Are*, kaj *Everybody's Somebody's Fool''.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Connie Francis 

Kategorio:Usonaj kantistoj
Nila Mozaiko de Palestrina

eta|dekstra|300px|Detalo de la Nila mozaiko de Palestrina
La **Nila mozaiko de Palestrina** estas antikva mozaiko, kiu figuras Nilon de Etiopio ĝis Mediteraneo. Oni kredas, ke ĝi estis kreita ĉirkaŭ la jaro -100, kaj oni pensas, ke ĝi estas la laboraĵo de Demetrio la Topografiisto, helena artisto de Ptolemea Egiptio, kiu vizitis Romon.

La mozaiko troviĝas en la urbo Palestrina. Ĝi enhavas detalplenajn priskribojn de Ptolemeaj helenoj, nigraj Etiopoj en ĉasad-scenoj, kaj variaj bestoj de Nilo.

## Referenco 
Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio la 31-an de decembro, 2006.

300px|eta|maldekstra|Helenaj soldatoj en tunikoj, -100, detalo de la Nila mozaiko de Palestrina.

Kategorio:Antikveco
Kategorio:Mozaikoj
Kategorio:Egipta civilizo
Lobsang Tenzin

**Lobsang Tenzin** ankaŭ nomita **Digna Profesoro Samdhong Rinpoche** (naskiĝis la 5-an de novembro 1939) estas la ĉefministro (aŭ *Kalon Tripa*) de la Centra tibeta administrejo (aŭ *Ekzilita Tibeta Registaro*) kiu situas en Dharamsala, Barato. Okaze de la unua demokratia baloto de la tibeta diasporo, li estis elektita en 2001. Li estas proksima amiko de la 14-a Dalai-lamao.

## Biografio 
Lobsang Tenzin naskiĝis en Jol, orienta Tibeto. Kiam li jaraĝis kvin, li estis identigita kiel la 4-a reenkarniĝo de la 4-a Sandhong Rinpoche kaj tronigita en la monaĥejo Gaden Dechenling en Jol. Du jaroj poste, li ĵure sanktpromesis kaj komencis sian religian lernadon en la monaĥejo Drepung en Lasao kaj ĝin finis en la lernejo de budhismo Madhyamika. Sed en 1959, li estis devigita ekziliĝi Baraten same kiel la Dalai-lamao.

Ekde 1960 Lobsang Tenzin laboris kiel instruisto en tibetaj religiaj lernejoj en Barato, unue en Ŝimla kaj poste en Darĝiling. Inter 1965 kaj 1970 li estis la direktoro de Dalhousie-a tibeta lernejo kaj inter 1971 kaj 2001, li estris la Centran Tibetan Altlernejon en Varanasio. Lin oni rigardas kiel unu el la ĉefa klerulo pri tibeta budhismo kaj li ankaŭ estas aŭtoritatulo en la instruoj de la Mahatmo Gandhio. Li flue scipovas ambaŭ la hindian kaj anglan lingvojn.

1991-e, Lobsang Tenzin estis nomumita far la dalai-lamao kiel membro de la Asembleo de tibetanaj deputitoj, kaj poste estis unuvoĉe elektita kiel ĝia prezidanto. Inter 1996 kaj 2001, li estis elektita asembleano mandatita por la tibetaj rifuĝintoj de la provinco Kham kaj ankaŭ baldaŭ fariĝis prezidanto de la asembleo.

En 2000, la dalai-lamao decidis ke la tibeta diasporo devus baloti ilian propran registarestron, kaj en julio 2001, Lobsang Tenzin ricevis 29.000 voĉojn, t.e. entute 84%. Depost 2001 li multe vojaĝis por akiri subtenon por la kaŭzo de la Tibeta ekzilita registaro kaj sciigi la dalai-lamaaj proponoj por traktadi veran aŭtonomon kun la ĉina registaro.

## Eksteraj ligiloj 
* Novaĵoj pri lia elekto (angle) 
* Intervjuo de Lobsang Tenzin en Aŭstralio (angle) 

Kategorio:Tibeto
Ĉeĥoslovaka luphundo

**Ĉeĥoslovaka luphundo** estas hundoraso estiĝinta pro hibridigo de germana ŝafhundo kaj karpata lupo. Devena eksperimento de limgardistaro subgvide de inĝ. Karel Hartl donis ekeston de ĉeĥaj naciaj hundorasoj.

## Historio 
La komenco de historio de tiu ĉi raso datiĝas ekde la jaro 1955, kiam inĝ. Hartl komencis okupiĝi pri hibridigado de karpata lupo kun germana ŝafhundo. De la komenco la hibridigado estis farata kiel scienca eksperimento. Sed post kelke da jaroj naskiĝis ideo kultivi novan rason kaj celo de la bredado estis kaj estas konservi lupan aspekton, sanon kaj samtempe firmigi karakterajn ecojn de laborhundo.

La unuaj hibridoj de lupino *Brita* kaj germana ŝafhundo ***Cézar*** naskiĝis la 26-an de majo 1958 en Libějovice. Lupino ***Brita*** poste donis ankoraŭ bazon al dua linio post kunigo kun germana ŝafhundo ***Kurt***. La tria linio estiĝis per kunigo de lupo ***Argo*** kaj hundino de germana ŝafhundo ***Asta***. En 1977 hibridino de la tria generacio ***Xela*** estis gravedigita far de lupo ***Ŝarik***, ***Ŝariko*** poste gravedigis ankoraŭ hundinon ***Urta***-on. En la jaro 1982 la ĉeĥoslovaka luphundo estis agnoskita de tiama Federacia komitato de bredistaj asocioj de ĈSSR.

## Aspekto 
La ĉeĥoslovaka luphundo estas hundo pli granda ol meza grandeco, per la aspekto kaj la movo ĝi estas simila al lupo. La ĉeĥoslovaka luphundo estas persistema trotanto, trejnitaj unuopuloj pasos per kurado distancon 100 km per mezproksima rapideco 11 - 13 km/horo.

## Galerio 

Dosiero:Eligo z Peronówki3.jpg|
Dosiero:Juvart z Peronówki.jpg|
Dosiero:Ylathor z Peronówki3.jpg|

Kategorio:Hundorasoj
Kategorio:Ŝafhundoj
Kategorio:Ĉeĥoslovakio
Nowy Sącz

**Nowy Sącz** (prononco per sistemo IFA []; germane *Neu Sandez*, prononco [], hungare: *Újszandec*) estas malgranda urbo en Malgrandopolio en la suda parto de Pollando. Oni povas trovi ĝin en kavaĵo inter la riveroj Dunajec kaj Kamienica (d). Nowy Sącz estas unu el la plej malnovaj urboj en Malgrandapolio.

## Historio plejkoncize 
Inter 1742 kaj 1918 la areo apartenis al la aŭstria imperio. Post la komenco de la dua mondmilito, la 1-an de septembro 1939 germana aviado bombis stacidomon kaj kazernon. La 2-an de septembro pro aeratako al la stacidomo mortis unuaj du loĝantoj. La 7-an de septembro eniris Wehrmacht. En januaro 1940 Ordnungspolizei pafmortigis 19 urbanojn kaj en decembro 7. En januaro 1941 en la urbo estis arestita kapitano Antoni Gryzina, kiu sinmortiĝis la venontan tagon. Julie germanaj okupantoj establis geton, en kiu estis arigitaj pli ol 20 mil urbaj judoj. Ĝi konsistis el du partoj, unu en la urbocentro. La 29-an de aprilo 1942 okupaciaj regantoj pafmortigis kelkcent judojn sur la juda tombejo. Aprile la geto estis likvidita kaj ties loĝantaro deportita al ekstermejo Bełżec.

## Vidindaĵoj 
* Urbodomo - ĝin oni nomas "la koron de la urbo". Post forbrulo de la antaŭa konstruaĵo (el la 15-a jarcento) oni konstruis la nunan urbodomon en la jaroj 1895 ĝis 1897. Ĝi situas en la centro de la urboplaco, kiu estas la dua plej granda urboplaco en Malgranda Polio.
* ruino de la Reĝa Kastelo (14-a, 17-a jc)
* defendaj muroj de Nowy Sącz
* Kolegia Baziliko de sankta Margareta el 14-a jc
* renesanca ŝtondomo de familio Lubomirscy (nune Publika Biblioteko)
* "Dom Gotycki" (signifas: gotika domo) ejo de Distrikta Muzeo
* preĝejoj: sankta Rocho (1513), sankta Helena (antaŭ 1596), sankta Spirito (1410, ĉe Monakejo de Jezuitoj)
* paroĥejoj: Grodzka (1746) kaj Bajs Nusn (19/20 jc)
* Komuna Sepultejo, Juda Sepultejo kaj Malnova Sepultejo (por herooj)
* monumento de Adam Mickiewicz
* "Sonĉa" Parko Etnografia

## Ekonomio 
En Nowy Sącz sidas kompanio Newag.

## Konindaj personoj 
* Alberta von Maytner, verkistino

## Esperanto 
Fine de la jaro 2006 en Nowy Sącz okazis Ago-Semajno.

## Ĝemelaj urboj 
*  Schwerte (Germanio)
*  Kiskunhalas (Hungario)
*  Netanja (Israelo) 
*  Massa (Italio) 
*  Trakai (Litovio) 
*  Narvik (Norvegio) 
*  Elbląg (Pollando) 
*  Tarnów (Pollando) 
*  Prešov (Slovakio) 
*  Stará Ľubovňa (Slovakio) 
*  Strij (Ukrainio) 

Dosiero:Nowy Sacz ratusz 3.jpg|urbodomo
Dosiero:Ns zamek02.jpg|ruino de reĝa kastelo
Dosiero:Ns bazylika.jpg|kolegia baziliko
Dosiero:Ns sw kaz.jpg|la kirko sankta Kazimiro
Dosiero:Nowy Sącz, budynek towarzystwa "Sokół", ob. kino, 1892, XX 10.jpg|kinejo "Sokół"

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Królewskie Wolne Miasto Nowy Sacz  en la angla

Kategorio:Urboj en Malgrandpollanda provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Kaniso

**Kaniso** estas genro de kanisedoj, al kiu apartenas inter aliaj la hundo, la kojoto kaj la lupo.

## Nomo 
*Canis* estas latina vorto, kiu signifas "hundo".

## Evoluo 
La genro *Canis* verŝajne evoluis antaŭ ĉirkaŭ 5 milionoj da jaroj el la genro *Eucyon*.

## Kanisaj specioj kaj subspecioj 
 Iuj sciencistoj preferas meti la subspeciojn de ora ŝakalo vivantajn en Afriko en apartan genron, *Canis anthus*.

## Referencoj 

Kategorio:Kanisedoj
Kategorio:Genroj de mamuloj
Zermatt

**Zermatt** [cermat'] (france *Praborgne*) estas komunumo de la Distrikto Vispo en Kantono Valezo, Svislando, kun 5828 loĝantoj la 31-an de decembro 2011.

## Geografio 
Zermatt situas ĉirkaŭ 1610&nbsp;m&nbsp; super la marnivelo kaj famas pro sia situo sube de Materhorno. Zermatt estas ŝatata, konata vintra sportejo kaj somera ripozejo. La aŭtomobila trafiko estas tre limigita en la loko.

Gornergrat estas monto situanta 3 kilometroj sude de Zermatt en svisa kantono Valezo. Ĝi estas 3 130 metroj alta.

## Ekonomio 
La komunumo ĉefe vivas de turismo. Sur ĝia tereno troviĝas 120 hoteloj kaj fervoja stacio. Zermatt estas la elirpunkto de multaj montaraj ekskursoj kiel ekzemple al Materhorno kaj al Dufour-Pinto. Dentoradtrajno kondukas de Zermato al Gornergrat.

## Trafiko 
eta|150ra|maldekstra|Riffelalp-tramo
**Zermatt** estas senaŭtomobila komunumo. Kiam aperis komence de la 20-a jarcento la unua aŭtomobiloj en la Kantono Valezo, oni en multaj valoj malpermesis *tiujn terurajn kaj vivdanĝerajn maŝinojn*, kiel oni tiam diris. En la regiono de Zermatt tiu malpermeso konserviĝis ĝis hodiaŭ, ĉar la senaŭtomobileco de la komunumo fariĝis intertempe aparta turisma argumento. La aŭtomobilojn oni devas nuntempe parki en la komunumo Täsch, 6 km antaŭ la komunumo Zermatt, kaj tiam oni aŭ devas piedumi aŭ utiligi la dentoradtrajnon de la Matterhorn-Gotthard-Fervojo, kiu konektas Zermatt tra Visp, la Furka-tunelo, Disentis kun Sankta Maŭrico en la Kantono Grizono per la fama Glaĉer-Ekspreso. De la stacidomo  ankaŭ kondukas dentoradfervojo sur Gornergrat. Je alto de 2.222 m super la marnivelo de haltejo de la Gornergrat-Fervojo ankaŭ kondukas la Riffelalp-tramo kiel la plej alte super la marnivelo situanta tramo de Eŭropo al la hotelo Riffelalp.

## Vidu ankaŭ 
* Zermatt (stacidomo)
* Tramvojo de Riffelalp

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de la komunumo Zermatt

Kategorio:Kantono Valezo
Kordilo

**Kordilo** (*Cordylus*) estas genro el la familio de kordiledoj, ordo de skvamuloj, nomata ankaŭ **vera manisvosta lacerto**. La genro havas 31 speciojn, kiuj ĉiuj estas vivnaskuloj (ne demetas ovojn). Ili havas 1-6 idojn, dum la seksan maturiĝon atingas en aĝo de 2-4 jaroj. Ili vivas eĉ ĝis 25 jaroj.

Plimulto de la specioj vivas sude de la rivero Zambezi, sed kelkaj specioj vivas eĉ en orienta Afriko, kaj unu specio (*C. rivae*) vivas eĉ en Etiopio.

Ili vivas inter rokaj, duondezertaj cirkonstancoj, dum la vermega tago, ili kaŝas sin en fendoj, sub ŝtonoj aŭ fosanta sin en la grundon. Ili vivas ofte grupe kaj havas gardostaranton.  

'*Genro Kordilo *Cordylus'''*
**Cordylus angolensis*
**Cordylus aridus*
**Cordylus beraduccii*
**Cordylus breyeri*
**Cordylus campbelli*
**Cordylus cataphractus* - Dazipa lacerto
**Cordylus cloetei*
**Cordylus coeruleopunctatus*
**Cordylus cordylus*
**Cordylus giganteus*
**Cordylus imkeae*
**Cordylus jonesii*
**Cordylus jordani*
**Cordylus lawrenci*
**Cordylus macropholis*
**Cordylus mclachlani*
**Cordylus minor*
**Cordylus namaquensis*
**Cordylus niger*
**Cordylus nyikae*
**Cordylus oelofseni*
**Cordylus peersi*
**Cordylus polyzonus*
**Cordylus pustulatus*
**Cordylus rhodesianus*
**Cordylus rivae*
**Cordylus tasmani*
**Cordylus tropidosternum*
**Cordylus ukingensis*
**Cordylus vittifer*
**Cordylus warreni''

Kategorio:Kordiledoj
Kubrat

**Kubrat** estas unu el la unuaj bolgaraj ĥanoj. Li estas kreinto de la tribara konfederacio *Granda Bolgario* norde de la Nigra Maro, kiu troviĝis sur la teritorio de la nuntempa Ukrainio en la 7-a jarcento.

Kubrat naskiĝis en 605 kaj estis edukata en la kortumo de la bizanca imperiestro ekde juna aĝo. 12-jaraĝa li baptiĝis. En 632 li fariĝis la caro de Granda Bolgario.

Granda Bolgario dum rego de Kubrat estis sendependa samkiel de avaroj, tiel de ĥazaroj. Tamen kvankam la danĝero de la okcidenta parto ne plu estis signifa pro la malfortiĝo de la Avara imperio, la orienta minaco daŭre aktualis. Dum Kubrat estis viva, li havis sufiĉan potencon por teni kune la bolgarajn tribojn kaj kontraŭstari la danĝeron, sed post lia morto la lando estis dividita en 5 partojn inter liaj filoj: Batbaj, Kotrag, Asparuĥ, Kuver, Alŝiĥ. Ĉiu el filoj ekhavis sian landeron, sed unuope ili estis malfortaj por kontraŭbatali la ĥazarojn.

Kubrat mortis en 665. Lia tombo estis trovita apud la vilaĝo Malaja Pereŝepina en la Poltava provinco de Ukrainio. Oni trovis multajn orajn kaj arĝentajn objektojn, inter kiuj estis la sigelo kun la nomo de Kubrat. Nun tiuj ĉi trovaĵoj estas en Ermitejo (Sankt-Peterburg, Rusio)

* Владимир Болгарский: Круглый стол и Акатуй-2016 в Москве. И какие памятники нам нужны, Кубрату?

Kategorio:Historio de Bulgario
Kategorio:Bulgaraj ĥanoj
Le Marais

[eta|dekstra|250px|La [placo de la Vogezoj estas la pariza placo kun la plej malnovaj konstruaĵoj.]]
**Le Marais**  estas kvartalo de Parizo. Ĝi etendiĝas sur la dekstra bordo de la Sejno, parte sur la 3-a kaj parte sur la 4-a arondismento de la franca ĉefurbo. En la franca, *Marais* signifas "marĉo".

Le Marais estas tradicie tre burĝa areo, sed estas hodiaŭ ankaŭ famkonata pro siaj geja kaj juda komunumoj. Oni kutime rigardas la placon de la Vogezoj kiel la centron de la kvartalo.

La rue des Rosiers restas grava centro por la juda komunumo de Francio, kun sinagogo kaj specialaj restoracioj aŭ librobutikoj.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Saint-Merri
* Hotelo de Sens
* Placo de la Vogezoj, inkluzive de la domo de Victor Hugo
* 

## Vidu ankaŭ 
* Saint-Paul (pariza metrostacio)

## Eksteraj ligiloj 
* www.ParisMarais.com
*  *(blogaĵo pri ferivojaĝo)*

Marais
Kategorio:Judismo en Francio
Marle
Cimbroj (antikva popolo)

La **cimbroj** estis antikva ĝermana popolo, kiu originis en norda Jutlando.
Kune kun teŭtonoj kaj ambronoj ili popolmigradis ĉirkaŭ 120 antaŭ Kristo de sia hejmo al sudo.

## Popolmigrado 
eta|350px|dekstra|Popolmigrado de cimbroj, teŭtonoj kaj ambronoj
Konjekteble ŝtorma tajdo kaj klimatŝanĝo estis kaŭzoj por la popolmigrado. Post varmperiodo inter 2000 a.&nbsp;K. kaj 800 a.&nbsp;K. la klimato malvarmiĝis en nordeŭropo. La konsekvenco estis malsatmizero, la popoloj devis serĉi fertilajn landojn. La Cimbroj migris kun la Teŭtonoj kaj Ambronoj en la sudon tra Bohemio, Moravio kaj orientalpoj. En 113 a.K. la ĝermanoj renkontiĝis je la unua fojo kun la Romia imperio. La romia konsulo Papirius Carbo pretendis helpi pri la serĉo, sed la romianoj preparis kaptilon. Ili irigis la ĝermanojn al Noreia kaj du romiaj legioj (12.000 homoj) atakis. Sed la cimbroj, teŭtonoj kaj ambronoj supere venkis.

Poste ili moviĝis al Gaŭlio kaj venkis refoje kontraŭ romianoj en 109 a.K. ĉe la italia limo, en 107 a.K. kun tigurinoj kaj en 105 a.K. en Arausio (la nuntempa urbo *Orange*).

Post tio ili vagis multjare en Gaŭlio kaj Iberio. Kiam ili direktiĝis Italion la popoloj disiĝis. La teŭtonoj kaj ambronoj migris al okcidenta Italio kaj la cimbroj al norda Italio. La dispartiĝo fatalis. La romianoj ekstermis la teŭtonojn kaj ambronojn ĉe *Aquae Sextiae* (hodiaŭ Aix-en-Provence) en 102 a.K. kaj ekstermis la cimbrojn ĉe Vercellae (la nuntempa urbo *Vercelli*) en 101 a.K..

Kategorio:Antikvaj etnoj
Piedira zono

eta|Germana ŝildo pri komenco de la piedira zono

**Piedira zono** aŭ **senaŭtomobila zono** aŭ **promena strato** estas areo aŭ strato kie oni malpermesis aŭ almenaŭ tre limigis (permeso nur por rubokolektado, varolivero, unua helpo ktp.) trafikon de la aŭtomobiloj. Certagrade ankaŭ bicikloj povas uzi la zonon.

Je la komenco de la 21-an jarcento, pro la kreskanta premo de la movado por libereco piedirantoj kaj de forigo de aŭtoj, preskaŭ ĉiu grava urbo en la mondo havas almenaŭ unu piedirantan straton, kutime en la urbocentro.

Krom la multaj avantaĝoj de la trotuaro, kiuj speguliĝas en la komforto, sekureco kaj trankvilo por piedirantoj, ĉar ili estas pavimita areo, la trotuaro estas ofte uzata por eventoj kiel enurbaj malfermitaj festivaloj kaj ankaŭ por artaj kaj manĝaj foiroj.

[eta|maldekstra|La ŝtupara strato en [Bielsko-Biała]]

Konsiderante la bezonojn de transporto, iafoje iu strato estas uzata kiel trotuaro nur parton de la tempo, kaj je la alia parto ĝi estas malfermita al veturila trafiko. Foje la divido estas laŭ la horoj de la tago, dum horoj de trafika kongesto la leĝo permesas la movadon de veturiloj sur la strato, kaj dum la aliaj horoj de la tago la strato estas uzata kiel trotuaro. Alifoje la divido estas laŭ la semajnotagoj: dum labortagoj eblas movi veturilojn surstrate, kaj dum la semajna ripozo ĝi estas uzata kiel trotuaro.

## Iuj ekzemploj de tra la mondo 
La unua moderna trotuaro, kiu ankaŭ estas la plej longa en la mondo, estas la butika kaj turisma strato Strøget en Kopenhago, kiu fariĝis trotuaro en 1962 kiel eksperimento, kaj en 1964 estis deklarita konstanta. Ĉi tiu trotuaro estis kreita laŭ la ideoj de la dana projektisto Jan Gehl .

Unu el la unuaj trotuaroj kreiĝis en la brazila urbo Kuritiba en 1968, kiam la urboestro Jaime Lerner fermis la ĉefstraton "la 15an de novembro" al veturila trafiko.

En Jerusalemo, de la mezo de 2007, estis konstruita la plej longa piedira butikcentro en Israelo, kiu longas ĉirkaŭ unu kaj duonon kilometrojn, kie la malpeza relo en Jerusalemo ankaŭ pasas.

La stratetoj kaj aleoj de Venecio formas grandan trotuaron, ĉar mankas veturila trafiko, kaj boata trafiko fariĝas en kanaloj.

## Referencoj 
Kategorio:Trafiko
Kategorio:Landvojo
Kategorio:Urboplanado
Bamijano

**Bamijano** (ofica transskribo **Bamiyan** perse بامیان), estas la ĉefurbo de la samnoma provinco de centra Afganio, 2800 metrojn super la marnivelo, 2.500 loĝantoj (1981), 130 km norde de Kabulo.

Bamijano aliĝis al la Reto de Kreemaj Urboj de Unesko kiel Urbo de Metiaj kaj Popolaj Artoj (Unesko) en 2017. 

## Historio 
Situante ĉe la silka vojo, Bamijano havis frue kontakton kun la budhismo. Sur klifo flanke de la Bamijana valo monaĥoj de nordokcidenta Barato dum la 1-a jarcento starigis multajn sanktaĵojn. Precipe inter la 2-a kaj 7-a jarcentoj ekestis 750 sanktejoj kaj 10 monaĥejoj ene de klifoj ĉirkaŭ la historia urbo Bamijano. Kelkaj ejoj estis nur alireblaj per ŝtupetaroj, aliaj estis ornamataj per plafonaj kaj muraj pentraĵoj (parte konservitaj, parte marodaj) - la artaĵoj havis hindajn, helenajn kaj sasanidajn influojn. Ene de niĉoj de roka komplekso dum la 4-a jarcento estis skulptitaj du grandegaj orumaĵaj statuoj de budho Ŝakjamuno (53 kaj 36 metrojn altaj). La vizaĝo de la pli granda statuo estis movebla masko de pura oro, la okuloj estis de rubenoj kaj aliaj valorŝtonoj. Kurteno estis fermtirata antaŭ la vizaĝo kaj forigata vespere. Malantaŭ la okuloj estis kandeloj kiuj vespere lumigis la tutan valon. Lige al la araba-islama konkerado en la 13-a jarcento ĉesis la florepoko de la urbo. La budhista urbo komplete disfalis, la monaĥejoj estis elrabataj kaj suferis pezajn detruojn.

En 2001 la talibanoj ordonis leĝon pri la sistema detruo de ĉiaj neislamaj kultbildoj kaj establaĵoj en Afganio - precipe el la budhista periodo. Malgraŭ internaciaj protestoj, la statuoj estis krevigataj per raketoj kaj dinamito, asiste de pakistanaj kaj saudiaj islamistoj. La detruo kaŭzis tutmondan konsterniĝon kaj proteston.

## Historiaj pruvoj 
[eta|422x422px|La pli granda statuo antaŭ la detruo de la [Talibano|talibanoj.]]
Unua pruvo por la historia urbo Bamijano estas la vojaĝpriskribo de la ĉina monaĥo Ŝienzan (aŭ *Xuanxang*) el la 7-a jarcento. Lia milojn kilometrojn longa vojaĝo, kiun li komencis en 625, en 632 portis lin al Bamijano. Li ekzakte priskribis la urbon kaj la monaĥejo-komplekson kun siaj statuoj. Pliaj pruvoj estas la riĉaj, buŝaj tradiciaj fabeloj de la hazaroj.

## Arĥeologio kaj trovaĵoj 
Preciza alineo de la vojaĝpriskribo de Ŝienzan mencias ke ĉirkaŭ 2.000 metrojn nordoriente de la monaĥejoj troviĝis 310 metrojn longa statuo de kuŝanta budho. Ĉi-tiu estus la plej granda statuo de la homaro. Multaj sciencisto pridubas la ĝustecon de la notoj de Ŝienzan. Do profesoro Tarsi de la universitato de Strasburgo en 2003 komencis sistemajn elfosadojn ene de la arealo de la historia urbo. Ĝis hodiaŭ estis trovataj pluraj antaŭislamaj artefaktoj.

La svisa scientisto kaj eksa reĝo de Afganio Kasai varbas por projekto rekonstrui la destruajn statuojn.

Ekde 2002, Bamijano estas listigata kiel monda kultura heredaĵo de UNESKO.

## Rilataj temoj 
* Budhoj el Bamijano
* Bamijana valo

Kategorio:Urboj de Afganio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Afganio
Kategorio:Bamijan
Battista Cadei

**Battista CADEI** (naskiĝis la 24-an de junio 1937, mortis la 7-an de julio 2022) estis itala katolika pastro kaj esperantisto.

Li sacerdotiĝis en 1963. En la 1980-aj jaroj li estis redaktoro de la Esperanto-elsendoj de Radio Vatikana kaj de Espero Katolika.

Li abunde tradukis el la itala al Esperanto. En 2006 aperis liaj tradukoj de *La gefianĉoj* de Alessandro Manzoni (495 p., Serio Oriento-Okcidento 41) kaj de la encikliko Deus caritas est. 

Kategorio:Italaj esperantistoj
Weimar (Lahn)

**Weimar (Lahn)** estas komunumo en Germanio. Ĝi situas apud la rivero Lahn kaj apartenas al distrikto Marburg-Biedenkopf, Hesio. Fine de la jaro  la komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Marburg-Biedenkopf
Kategorio:Urboj de Hesio
Mwanza

**Mwanza** estas urbo en Tanzanio, ĉefurbo de la samnoma regiono. Ĝi havas 225.244 loĝantojn (aglomeraĵo: 336.811, ambaŭ en 2005). Per tio ĝi estas la dua plej granda urbo de la lando, post Daresalamo, sed antaŭ Zanzibaro.

Ĝi situas ĉe fjordo de Viktoria Lago je alto de 1.140 metroj super marnivelo. Ĝiaj koordinatoj estas .

La urbo estis fondita en 1892. Pro sia favora situo ĉe la lago ĝi evoluis al grava industria kaj ekonomia centro de Tanzanio, kun industrioj tekstila kaj nutraĵ-konservaĵa. Ĝi havas pramajn ligojn al Bukoba, Musoma kaj Nansio sur insulo Ukerevo. Fervojo ĝin ligas al Shinyanga kaj Tabora ĉe la centra tanzania fervoja linio. Pavimita vojo iras orienten al parko Serengeti kaj Musoma; ankaŭ la vojo al sudo, al Ŝinjango, nun estas preskaŭ komplete pavimita.

## Esperantistoj 
* Baraka Elins;

## Ĝemela urbo 
Mwanza ĝemeliĝis kun
* 
* 

## Kuriozaĵoj 
La fiŝkapta industrio de Muvanzo estas temo de la filmo La koŝmaro de Darvino, kiu rakontas la ekologiajn problemojn kaŭzitajn per enmeto de la nila perko en la lagon.

## Vidu ankaŭ 
* Flughaveno Mwanza


Kategorio:Urboj de Tanzanio
Babati

**Babati** estas urbo en Tanzanio, ĝi estas ĉefurbo de regiono Manyara en la samnoma distrikto.

## Bazaj informoj 
* Horzono: UTC
* Loĝantaro: ĉ. 300.000 en la distrikto; 30.975 en la urbo en 2002
* Supermara alteco: 1500 m

## Geografio 
 situas en norda parto (ankaŭ centre) de la lando. Aruŝo troviĝas 170, Lago Manyara nur 40 km. En la urbo mem situas lago Babati, en kiu laŭdire vivas hipopotamoj.

## Trafiko 
 situas ĉe grava vojo inter Aruŝo kaj Dodomao, parto de la tut-afrika ŝoseo iam proponita de Cecil Rhodes.

## Fontoj 
* Angla Vikipedio

Kategorio:Urboj de Tanzanio
Sumbawanga

**Sumbawanga** estas urbo en Tanzanio, ĉefurbo de regiono Rukwa.

Ĝi situas en la fekunda ebenaĵo de Ufipa, proksime de la Granda Rifto, inter la lagoj Tanganjiko kaj Rukvo; ĝiaj koordinatoj estas . Laŭ la censo de 2002 la distrikto "Urba Sumbawanga" havis preskaŭ 150.000 loĝantojn, sed duono de ĝi estas klasita kiel "kampara". Kun alto de 1.800 metroj super maro Sumbawanga estas la plej alta inter la regionaj ĉefurboj de la lando. 

Kategorio:Urboj de Tanzanio
Kobern-Gondorf

**Kobern-Gondorf** estas vinurbo ĉe la malsupra Mozelo en Rejnland-Palatinato en la distrikto Mayen-Koblenz. Ekde julio 2014 ĝi estas la administra centro de la komunumaro Rhein-Mosel el pluraj najbaraj, proksime kunlaborantaj komunumoj; antaŭe ĝi estis la centro de pli malgranda komunumaro Untermosel. Fine de la jaro [[]] la komunumo havis  loĝantojn.
 
La komunumo Kobern-Gondorf ekestis en la jaro 1969 pro kuniĝo de la vilaĝoj Kobern kaj *Gondorf*. En la jaro 1970 aliĝis ankaŭ la vilaĝo Dreckenach. Krom la tri pli grandaj vilaĝoj apartenas ankoraŭ kelkaj, sur Mozelaltaĵoj situantaj, setlejoj kaj bienoj al la komunumo.

## Vidu ankaŭ 
* Supra burgo Kobern
* Malsupra burgo Kobern

## Eksteraj ligiloj 
* retejo "Kobern - Nia vilaĝo" ()
* La Matthias-kapelo en Kobern (PDF 1,45 MB kun pliaj bildoj)

eta|maldekstra|300px|Centra placo kun "draka" fontano
eta|300px|Kobern kun la malsupra kaj supra burgoj
eta|300px|Kobern ĉ. la jaro 1900

Niederburg in Kobern.jpg|malsupra burgo
Kobern-Gondorf, Oberburg, 2012-08 CN-02.jpg|supra burgo kun la matiasa kapelo
Schloss Gondorf Mosel.jpg|kastelo *Gondorf* riveroborda
Gondorf Schloss von derLeyen45.JPG|turo de kastelo *Gondorf*
Schloss Liebieg NO.jpg|kastelo *Liebig*
Gondorf jüdischer Friedhof52.JPG|la loka juda tombejo

Kategorio:Distrikto Mayen-Koblenz
Kategorio:Urboj de Rejnlando-Palatinato
Songea

**Songea** estas urbo en Tanzanio, ĉefurbo de regiono Ruvuma.

Laŭ la censo de 2002 ĝi havis  loĝantojn; laŭ kalkuloj el 2006 . Ĝiaj koordinatoj estas . Ĝia alto super marnivelo estas ĉirkaŭ  metroj.

Dum la malvarmaj monatoj de aprilo al julio estas tagaj temperaturoj inter 20 kaj ; en la cetero de la jaro la temperaturoj atingas 28 aŭ . De novembro al majo estas pluva sezono, kiu ebligas agrokulturon.

## Historio 
Inter 1905 kaj 1907 la urbo suferis pro la maji-maji-ribelo de indiĝenoj kontraŭ koloniestroj; la indiĝenoj kredis, ke magia akvo (svahile: *maji*) protektos ilin kontraŭ kugloj, transformante ilin al akvo. La estroj venkis precipe per detruado de la lokaj nutraĵfontoj. Ĉefo Songea, kies nomon portas la urbo, fine kapitulacis, sed insistis esti pendumita prefere ol ricevi pardonon.

## Vidu ankaŭ 
* Flughaveno Songea

## Eksteraj ligiloj 
* La katolika diocezo de Songea (, )
* Pri la ribelo kaj ĉefo Songea ()


Kategorio:Urboj de Tanzanio
Kurt Eisner

eta|Pavima monumento pri Eisner
**Kurt EISNER**, naskita la  en Berlino, murdita la  en Munkeno (de Anton Arco-Valley), estis germana socialisma politikisto, ĵurnalisto kaj verkisto.

Li estis membro de SPD, ekde 1917 de USDP. Historian signifon li akiris kiel gvidanto de la novembra revolucio de 1918 en Bavario, kaj kiel unua ĉefministro de la Popola Ŝtato de Bavario, proklamita de li post la unua mondmilito. La revolucio malmultajn semajnojn post lia murdiĝo kondukis al la fondo de la (mallongdaŭra, de aprilo ĝis majo 1919) Munkena Soveta Respubliko.

Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Atencitoj
Kategorio:Historio de Bavario
Kategorio:Bavaroj
Kategorio:Ministroprezidantoj de germana federacia lando
Tibeta diasporo

La termino **Tibeta diasporo** celas la tibetanojn kiuj vivadas ekster Tibeto. Oni konsideras anojn de la tibeta diasporo tiuj kiu parolas la tibetan lingvo, kiu konservas tibetan identecon kaj kiu daŭre konservas kontaktojn kun la tibeta movado.

## Historio 
La kialo de la tibeta ekziliĝo precipe estas politika, ĉar Popolrespubliko de Ĉinio konkeris Tibeton en 1949. Post jardeko da perforta regado kaj malrespekto de homaj rajtoj fare de la ĉina registaro, la Dalai-Lamao decidis rifuĝi al Barato en 1959. 80.000 tibetanoj baldaŭ sekvis la tibetan gvidanton. Temis precipe pri plenkreskitaj viroj, pro la malfacileco de la vojaĝo. Multaj tibetanoj mortis dum la vojaĝo aŭ spertis frostovundojn. Ĝenerale, la tibetanoj atingis Katmanduon aŭ Gangtokon, kie stariĝis lokoj por rifuĝintoj.

Alfrontite per la alveno de tibetanoj, la landoj kiuj akceptis ilin realigis diversajn projektojn: Ĉirkaŭ 50 domaroj estis establigitaj en Barato, Nepalo kaj Buthano kaj tie la tibetanoj plenumis laboretojn kiel priflegado de stratoj, konstruantaj laboroj ktp. La unua tibeta establiĝo situis en Bylakuppe, Karnatako. La Dalai-lamao kaj liaj sekvantoj establiĝis en Dharamsala, Barato kaj kreis la ekzilitan tibetan registaron, kies ĉefa rolo konsistas el zorgi pri la tibetaj rifuĝintoj en Barato kaj daŭrigi la tibetan kutimojn kaj kulturojn. Pli ol 80 tibetaj lernejoj kaj proksimume 180 monaĥejoj malfermis en ekzilo. La ekzilita tibeta registaro havas ambasadejojn en
Nov-Delhio, Katmanduo, Novjorko, Londono, Parizo, Ĝenevo, Bruselo, Budapeŝto, Moskvo, Kanbero, Tokio, Ĉvaneo kaj Tajpeo.

Kelkaj landoj resendis tibetanojn tibeten.

## Statistikoj 
La nombro de tibetanoj kiuj translimeniris estas relative malgranda. Laŭ la centra tibeta administrejo (CTA), estas 6 miliono da tibetaj loĝantoj en la Granda Tibeto (t.e. nuntempa tibeta autonoma regiono, Ĉinghajo kaj malgrandaj partoj de Gansuo, Siĉŭano kaj Junano) kiu kunvivas kun 7,5 milionoj da ĉinoj. Tion CTA cetere rigardas kiel ĉina strebo por neniigi la tibetan kulturon kaj identecon, instigante ĉinojn transloĝiĝi tibeten. Laŭ la ĉina registaro, estas 5 milionoj da tibetanoj en Granda Tibeto (kaj 2,5 milionoj da ĉinoj). Ĉiaokaze, la tibetaj rifuĝintoj entute estas po iom pli ol 100.000, depende de la fonto. La jena listo estas farita de CTA laŭ censo en 1998.

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo en la oficiala retejo de la CTA
Aranea silko

eta|dekstra|Araneo teksas la reton
**Aranea silko** estas proteina fibro, sekreciata de araneoj. Ĝi estas tre forta materialo, ĝia tirrezisto estas komparebla al tiu de la bonkvalita ŝtalo ĉ. 1,3 GPa, sed kun pli malgranda denso 1,36 gr/cm³ (do komparebla al kevlaro, kiu havas la denson de 1,45 gr/cm³).
eta|Ronda reto fare de araneo
La aranea silko nature havas du ĉeftipojn: unu tipo tenas la tutan aranereton (tena fibro), la alia tipo formas la tutan kaptan retaron (kapta fibro). Ekzistas ankaŭ aliaj formoj por envolvi la predon kaj kovri la demetitajn ovojn.

La araneo produktas la silkofibrojn en teksaj glandoj

Oni volas sinteze produkti aranean silkon per genetike modifitaj organismoj. Oni en 2006 enokulis kodigajn genojn de la silkofibro en infektajn virusojn, kiujn oni enigis en insektajn ĉelojn. La insektaj ĉeloj ekproduktis aranean silkon.

Kategorio:Araneuloj
Abadeh

**Abadeh** **(آباده)** estas urbo de Irano. Ĝi troviĝas en la provinco Fars kaj situas ĉe koordinatoj . La urbo havas proksime 58.200 loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Irano
Dazipa lacerto

**Dazipa lacerto** (*Cordylus cataphractus*) estas lacerto el genro Cordylus, familio kordiledoj, ordo skvamuloj, klaso reptilioj.

Ĝian korposurfacon kovras dornaj skvamoj. Ĝia nomo venas el tio, ke se ĝin trafas atako sur malfermita areo, ĝi globformas sin kiel dazipo, la dornan voston kaptas per la buŝo kaj formas tiel dornan ringon. Ĉar ĝi havas dikan surfacon kun ostiĝintajn haŭtajn skvamojn, ĝi moviĝas malrapide.

La unuopaj lacertoj komune serĉas nutraĵon, precipe termitojn, kiujn ili elfosas per la fortaj ungoj. Se atakas ilin mungoto, ili kaŝas sin en fendo, kie ili blovas la korpon. Tiel la atakanto ne povas tuŝi ilin pro la elradiantaj dornoj.

La dazipa lacerto - pro la malrapideco - estas ofte atakata de la rabobirdoj. La defendon kontraŭ tiu atako helpas ankaŭ la kolonia kunvivo de la unuopaj lacertoj. La idoj ne forlasas la kolonion kaj eĉ la virseksuloj ne iras aventure serĉi inojn aliloke.

Ĝi estas indiĝena en dezertaj areoj de suda Afriko.

Kategorio:Kordiledoj
Stern-grupo

La **Stern-grupo** (Ŝtern-grupo) aŭ **Leĥi** kiu estas akronimo por (, signifante "Batalantoj por libereco de Israelo") estis radikala paramilita subgrunda organizo en Palestino. Kritikantoj nomas ĝin terorista grupo pro atencoj. La grupo agadis dum la Brita mandato Palestino, antaŭ fondiĝo de Israelo. La britoj nomis la grupon *Stern Gang* (Stern-kunularo) laŭ la fondinto Avraham Stern.

Leĥi estis fondita en 1940 kiel ido de Irgun. Ĝi originale nomiĝis *Irgun Cvaj Leumi be-Jisrael* (akronimo *Ecel*, "Nacia Militarorganizo en Israelo"). Post morto de Stern en 1942 kaj aresto de multaj membroj, la grupo malaktiviĝis, ĝis ĝi estis refondita kiel "Leĥi" kun triumviro el Israel Eldad, Natan Yellin-Mor kaj Jicĥak Ŝamir. Ŝamir iĝis 40 jarojn poste ĉefministro de Israelo.

Leĥi agadis laŭ principoj de kontraŭ-imperialismo kaj taksis la britan regadon pri Palestino neleĝa. Ili atakis ĉefe britajn celojn, soldatojn kaj parte eĉ judajn kunlaborantojn. Ili atakis, sabotis, eksplodis ankaŭ pontojn, fervojajn relojn, naftorafinejon. La organizo estis financata per prirabo de bankoj kaj personaj donitaĵoj.

Plej konata atako okazis en novembro de 1944, kiam Leĥi-trupo pafmurdis Lord Moyne, britan ministron pri Proksima Oriento kaj amikon de Winston Churchill. Tio okazis en Kairo sur publika strato. Churchill ordonis publike pendumi la atencintojn en Kairo, kio okazis komence de 1945.

Post fondo de Israelo, Leĥi malfondiĝis formale, sed kaŝe plu agadis ĉefe en Jerusalemo kaj eĉ murdis UN-senditon Folke Bernadotte. Pro tio, la grupo estis perforte disbatita en septembro de 1948, tamen la supozeblaj atencintoj estis poste amnestiitaj de la israela ŝtato.

## Vidu ankaŭ 
* *Hayalim Almonim*
* Israel Eldad

## Literaturo 
* J. Heller, *The Stern Gang*, Frank Cass, 1995 ISBN 0-7146-4558-3
* K. Marton, *A death in Jerusalem*, Pantheon, 1994 ISBN 0-679-42083-5. Pri la murdo de grafo Bernadotte.

Kategorio:Historio de Israelo
Kategorio:Araba-israela konflikto
Kategorio:Kunlaborantoj kun nazioj
Ii (komunumo)

**Ii** (finne prononcata [I:], do kun longa i-sono, svede *Ijo*) estas komunumo en la provinco Norda Ostrobotnio en la norda parto de Finnlando. Laŭ la stato fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto de la gubernio Oulu.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300ra|
eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Norda Ostrobotnio
Kategorio:Komunumoj de Gubernio Oulu
Muminvalo

[eta|Kovrilo de *[Muminvalo (libro)|Muminvalo*]]
***Muminvalo*** (, ) estas fikcia loko, kie loĝas Mumintroloj kaj plejo de aliaj figuroj en muminlibroj de svedlingva finnlanda porinfana verkisto Tove Jansson, en muminbildliteraturoj de Tove kaj ŝia frato Lars Jansson kaj en televidoserioj pri Mumintroloj. La valo estas sur bordo de maro apud montaro *De ensliga bergen* (). Plejparto de loĝantoj de Muminvalo dormas vintran dormon.

## Loĝantoj de Muminvalo 
[eta|dekstra|350px|Snif, Mumintrolo, Snufmumriko kaj Snorkfraŭlino pentritaj sur [Finnair-aviadilo]]

Jen (nekompleta) listo de roluloj en la verkoj pri Muminvalo:

La Mumin-familio:
* Mumin (ankaŭ nomata la Mumintrolo) – *Mumin, Mumintrollet*
* Muminpatrino – *Muminmamman*
* Muminpatro – *Muminpappan*

Amikoj de Mumin:
* Snufmumriko – *Snusmumriken*
* Snif – *Sniff*
* Eta Mim – *Lilla My*
* Snorkfraŭlino – *Snorkfröken*

Aliaj:
* Tu-tiki – *Too-ticki*
* Filifjonkino – *Filifjonkan*
* Gafsino – *Gafsan*
* Morho – *Mårran*
* Hemulo – *Hemulen*
* Mimlino – *Mymlan*
* policisto
* *Stinky*
* Hatifnatoj
* kaj pluraj aliaj

## Policisto de Muminvalo 
Policisto de Muminvalo estas figuro en bildliteraturoj kaj televidaj serioj pri mumin-oj. En porinfanaj romanoj pri mumin-oj la policisto ne aperas. Li estas escepta figuro en muminrakontoj do, ke li havas oficialan profesion. Tamen li havas nur malmultajn labortaskojn, ĉar en la valo estas vivata do trankvila vivo; Stinky estas nura ordinara krimulo kaj eĉ Stinky ne faras vere grandajn krimojn. Sen Stinky la policisto estus senlabora. Pri sia speco, li estas hemulo, tial li havas longetan muzelon. Favora hobio de policisto estas flegado de rozoj.

## En Esperanto 
En Esperanto aperis:
* *Muminvalo*, esperantigita de Eckhard Bick, traduko de la novelaro *Det osynliga barnet och andra berättelser*, 1984
* *Kometo en Muminvalo* (2022, ISBN 978-0-902756-56-4), esperantigita de Sten Johansson, traduko de *Kometen kommer*
* Memoroj de Muminpatro, esperantigita de Sten Johansson

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* ĈAPELO DE SORĈISTO , esperantigis Sten Johansson, alirita 2021-08-05
* Sezonoj, artikolo pri Tove Jansson, de Sten Johansson, alirita 2021-09-20


Kategorio:Fikciaj lokoj
Kategorio:Fikciaj universoj
Novelaro

**Novelaro** estas libroforme eldonita kolekto da mallongaj rakontoj. Novalaro povas enhavi verkojn de nur unu aŭtoroj aŭ verkojn de kelkaj aŭtoroj. Noveloj estas eldonitaj en kolektoj, ĉar kutime ili estas tro mallongaj por esti publikigitaj libroforme en apartaj volumoj.

## Vidu ankaŭ 
* Novelo
* Literaturo


Kategorio:Esperanto-novelaroj
Hindeŭropa

**Hindeŭropa** estas mallongigita lingvistika termino por:
* Hindeŭropaj studoj, akademia studkampo
* Hindeŭropa lingvaro
** Hindeŭropa popolo, la parolantoj de tiuj lingvoj
* Hindeŭropa pralingvo
** Hindeŭropa popolo, la parolantoj de tiu pralingvo

## Vidu ankaŭ 
* Listo de hindeŭropaj radikoj
* Hindeŭropa Familio
CTA

**CTA** havas plurajn signifojn:

* **cta** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
* **Ekzilita tibeta registaro**
Paul Hogan

**Paul Hogan** estas aŭstralia aktoro, naskiĝinta la 8-an de oktobro 1940 en Lightning Ridge, Novsudkimrujo

Lia patro estis unue profesia soldato. Paul Hogan elkreskis en Sidnejo. Li ne finvizitis mezlernejon kaj alternigis vicon da profesioj, li laboris ekz. kiel ŝoforo de kamiono, havena laboristo, boksisto kaj muntisto konstruanta pontojn. Li havis sukceson en televido, serĉanta novajn talentojn kaj danke al produktoro John Cornell li akiris unuan pli grandan okazon en regula televida programero *A Current Affair* kaj post nelonge li havis sian propran *The Paul Hogan Show*, kiu certigis al li grandan popularecon.

Li fariĝis la plej ŝatata aŭstralia komikulo, ofte li aperis en reklamaj filmeroj kaj li akiris eĉ titolon Aŭstralano de la jaro 1985. La mondan stelulon kaj tenanton de Ora Globo 1986 farigis en unu fojo el li titola rolo de sentima aŭstralia arbarano Michaelo "Krokodilo" Dundee, kies vivo principe ŝanĝiĝos post renkontiĝo kun atrakta usona ĵurnalistino (Linda Kozlowski), en komerce sukcesa aventurema komedio Krokodilo Dundee.

Sed kun nenia plua filmo li jam atingis tian reeĥon ĉe spektantoj, kiel li sukcesis tion ĉe la "Krokodilo". Post pli granda eksilento li lasis sin aperi kiel aktoro, scenaristo kaj kunproduktoro de vesterna komedio Fulmorapida Jack, en kiu li kreis titolan staturon de maljuniĝanta pistolisto.

Lia dua edzino fariĝis en la jaro 1990 lia filma kunulino Linda Kozlowski.

## Vidu ankaŭ 
* Rodney Ansell

Hogan, Paul
Hogan, Paul
Kategorio:Naskiĝintoj la 8-an de oktobro
Linda Kozlowski

**Linda KOZLOWSKI** estas usona aktorino, naskiĝinta la 7-an de januaro 1958 en Fairfield, Connecticut (Usono)

Ŝi estas filino de presisto. Abiturientiĝinte ŝi foriris ĝis Novjorko, kie ŝi studis aktoradon.

Principa artista rompo en ŝia kariero okazis en 1984, kiam ŝi rolis sur flanko de Dustin Hoffman, Kate Reid kaj John Malkovich. Internacian popularecon ŝi akiris en unu fojo en rolo de sia unua filmo, novjorka raportistino, kies vivo principe ŝanĝiĝos post renkontiĝo kun sentima aŭstralia arbarano (Paul Hogan), en sukcesa aventurema komedio Krokodilo Dundee. Ekde la jaro 1990 ŝi estas edziniĝinta al Paul Hogan.

K
Kozlowski