open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meandro (rivero)

eta|300px|

La **Meandro** (de la greka nomo Μαίανδρος), nuntempe **Granda Meandro** (, tial nomita por diferencigo de la "Malgranda Meandro", la antikva rivero "Kaystros"), estas rivero en la okcidento de Malgrandazio (la nuntempa ŝtato Turkio), kiu pro la multaj intensaj kurbiĝoj eterniĝis en la vortoprovizo de multaj mondaj lingvoj (kun la signifo supre citita el PIV). Kun 550 kilometroj da longeco ĝi estas la plej signifa rivero en la okcidento de Anatolio.

La rivero fontas en la montaro de la antigva regiono Frigio, pli-malpli duonvoje inter la provincaj ĉefurboj *Uşak* kaj *Afyon*. La du plej grandaj fontaj riveroj nomiĝas *Banaz* kaj *Kufi*, plia suda alfluo fontas apud la urbo *Dinar*. Post kunfluo norde de la urbo *Denizli* la Granda Meandro fluas okcidenten, al la direkto de la urbo *Aydın*, kaj proksime de la antikva urbo Mileto enfluas la Egean Maron.

En la marborda ebenaĵo, kiu depost la antikva greka-ionia epoko pro sedimentado vastiĝis je pluraj kilometroj, pli-malpli 15 kilometrojn norde kaj sude de la marenfluo viziteblas la ruinoj kaj temploj de la antikvaj urboj Priene kaj Didyma. Inter *Söke* kaj *Aydın* riveroborde situas la restoj de la antikva urbo Magnesia, proksime de *Sultanhisar* riveroborde la restoj de la antikva urbo Nysa.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* satelita bildo pri la akvigo de la regiono ĉirkaŭ la rivero Meandro

Kategorio:Riveroj en Turkio
Kategorio:Riveroj en Azio
Kategorio:Anatolio
Ököritófülpös

**Ököritófülpös** [okoritOfulpoŝ] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Mátészalka.

## Situo 
Ököritófülpös situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Mátészalka-Szatmárnémeti, Somesul maldekstre preterfluas (tie estas grava trapasejo), Fehérgyarmat, Mátészalka kaj Nagyecsed estas proksime. Ŝajnas ke Ököritó signifas bovo-lago, Fülpös eble Filipo.

## Historio 
Dum la historio estis 3 vilaĝoj:
* *Ököritó*, iam *Szatmárököritó* en la 13-a j.c. fondiĝis. La postbaroka kalvinana templo konstruiĝis en 1804
* *Fülpös*, klasikisma kalvinana preĝejo konstruiĝis en 1834
* *Mácsa* (mAĉa), la unua mencio okazis en 1181

Inundoj ofte detruis la vilaĝojn, la lasta okazis en 1970. Ököritófülpös kreiĝis en 1950.

## Tragedio
Dum Paskoj de 1910 en Ököritó okazis balo en la garbejo. Por malhelpi fremdulojn eniri la enirejo estis ŝlosita. La plafono ornamiĝis per sekaj branĉoj kaj floroj, kiuj ekflamis. Dum la incendio mortis 312 da homoj, precipe junuloj.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Ökörítófülpös)
eta|maldekstre|Kalvinana kirko de Ököritófülpös

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Listo de afrikaj etnoj

En ĉi tiu listo troviĝas la afrikaj etnoj ordigitaj laŭlingve.

## Afrikazilingvaj etnoj 
* ŝemidlingvaj etnoj
** arabaj nordafrikanoj
** amharoj
** tigrajoj
** tigreoj
** guragoj
** aderioj
* berberaj etnoj
** berberoj
** tuaregoj
* beĝaj etnoj
** beĝoj
** ababdoj
* kuŝidaj etnoj
** somaloj
** oromoj
** afaroj
** sidamoj
** agaŭoj
* ĉadaj etnoj
** haŭsoj
* omotaj etnoj

## Nilotaj etnoj 
* masajoj
* luoj
* kalenĝinoj
* nueroj-dinkoj
** dinkoj
** nueroj
* samburuoj
* turkanoj

## Niger-Kongo-etnoj 
### kordofanaj etnoj 
### mandaj etnoj 
* bambaroj
* daneoj
* diulaoj
* malinkeoj
* mandinkoj

### atlantaj etnoj 
* fulboj
** vodaboj
* tukuloroj
* volofoj

### kruaj etnoj 
* beteoj
* kranoj
* kruoj

### volta-grupo 
* gurunsoj
* lobioj
* mosioj
* senufoj
* temoj

### dogonaj etnoj 
* dogonoj

### kvaaj etnoj 
* akanoj
** aŝantioj
** ahantaoj
** fanteoj
** nzimaoj
* eveoj

### okcidentaj benue-kongo-etnoj 
* igboj
* edoj
* joruboj

### bantuoj 
* betioj
** evondoj
** etonoj
** buluoj
** fangoj
* savaoj
* semibantuoj
** bamilekoj
** bamunoj
** tikaroj
* samboj
* bakongoj
* bemboj
* ĉevaoj
* hereroj
* himboj
* ĝagaoj
* ĝagoj
* kikujoj
* ruandoj
** hutuoj
** tutsoj
** tvaoj (pigmea deveno)
* lingaloj
* luboj
* ndebeloj
* nandeoj
* ngunoj
** mfengoj
** mpondoj
** mpondemizoj
** svazioj
** tembuoj
** kosoj
** zuluoj
* njamvezoj
* ovamboj
* ŝonoj
* sotoj
** pedioj
** nord-sotoj
** sud-sotoj
** cvanoj
* sukumoj
* congoj
* vendaoj
* kingoj

## kojsanaj etnoj 
### kojsanoj 
** damaoj (montardamaoj)
** sanoj (boŝmanoj)
** hadzoj
** kojoj (antaŭe plej ofte nomataj hotentotoj, pro negativa (pejorativa) uzo ne plu kutima)

### Kun kojsanoj parencaj etnoj 
** ndigoj
** sandavoj

## Ĝis nun ne tute klare klasifikitaj etnoj 
* songajoj-ĝermaoj
** songajoj
** ĝermaoj

## eŭropdevenaj etnoj kaj etnogrupoj 
* buroj
* grikvoj
* eŭropanaj minoritatoj
** francoj
** britoj
** portugaloj
** belgoj
** germanoj kaj germanaj namibianoj

## Vidu ankaŭ 
* Afrikcentrismo
* Listo de etnoj

Kategorio:Etnoj

Kategorio:Etnologio
Filipo

**Filipo** estas virnomo originas el la greka *Philippos*, signifanta *ĉevalamiko*. En kelkaj landoj ĝi ankaŭ estas uzata kiel familia nomo.

## Nomtagoj 
* la 1-a de majo
* la 26-a de majo

## Fremdaj formoj 
* angle : Philip, Phil
* bretone : Fulup, Fulub
* ĉeĥe,  kroate, nederlande, pole  kaj svede : Filip
* ĉine : 腓力
* finne : Vilppu
* france : Philippe
* galege, portugale : Filipe
* germane, estone  : Philipp; variantoj en Germanio kiel familiaj nomoj: Philippi, Philipps, Philippsen
* greke : φίλιππος (Philippos)
* itale : Filippo
* hungare : Fülöp
* hispane : Felipe, Filepes (Meksiko)
* japane : フィリップ, Firippu, Firip
* katalune kaj okcitane : Felip
* latine : Philippus
* ruse :  Филипп (Filipp)
* serbe :  Филип (Filip)

## Famaj Filipoj 
* Princo Filipo, edzo de Elizabeto la 2-a
* Phil Collins kantisto
* Filipo de Francio, duko
* Filipo de Orléans
* Sankta Filipo
* Filipo (Makedonio)
* Filipo la araba

## Pliaj variantoj 
El mallongiĝintaj variantoj estiĝis pliaj familiaj nomoj:
* Lipp(e)
* Lippke
* Lippl
* Lippmann

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Filipo (regantoj)

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Elektrofono

[eta|200px|[Traŭtonio, 1928]]
Kiel **elektrofono** oni nomumas, sinapoge sur la *Hornbostel-Sachs-sistematiko*, ĉefe la grupo de muzikiloj, kiuj bezonas por la reproduktado de la sono kapaŭskultilon aŭ sonamplifilon adaptitan al la lokaj kondiĉoj kun postsekva laŭtsonilo. Ĉe tiu la fakte uzata tekniko de la songenerado kaj la ludmaniero estas multvaria.

En pli vasta senco al la elektrofonoj ankaŭ povas aparteni *MIDI*-aparatoj, kiuj ne disponas pri propra tonenigo aŭ utilas nur por la storado de laŭaj *MIDI*-komandoj (sekvenciloj). Ĉar jen la limo al la komputoteknologio estas ne precizaj, ne eblas kategoriigo, kaj tion la uzanto mem ankaŭ ne konsideras necesa.

Oni povas distingi laŭ songenerado aŭ ludmaniero.

## Historio 
En la germanlingva literaturo la moravia predikanto Prokop Diviš havas la honoron, krei la unuan elektrofonon jam ekde 1730 per la evoluigo de la *Denis d´or*, sekvate de la franca jezuito Jean Baptiste de la Borde 1759 per sia *Clavicin électrique*. Antaŭ ĉio la unua estas citita en adekvataj enciklopedioj, tamen neniam kun ekzakta funkcipriskribo.

Curt Sachs notas en sia enciklopedio *Reallexikon* el la jaro 1913:
:''„Denis d'or“, elektrika mutacia fortepiano kun 1 pedalo, inv. en 1730 de la moravia predikanto Prokop Diviß en Prendnitz ĉe Znaim. (Daŭrigo de Sachs transprenita el Schilling 1835:) 'La instrumento estis 5 futojn longa kaj 3 futojn larĝa, ekipita per 790 kordoj, kiuj travivas 130 ŝanĝojn kaj tamen povis esti agorditaj ene de tempo de tri kvaronhorojn. Dank‘ al tiu ĉi instalaĵo oni povis imiti la tonojn de preskaŭ ĉiuj blov- kaj kordinstrumentoj. ...''
::[Sachs 1913, S. 108] kiel unua nomas la instrumenton „mutacia fortepiano“.

## Eksteraj ligiloj 
* Das Denis d´or: Urahn der elektroakustischen Musikinstrumente?
Porcsalma

**Porcsalma** [porĉalma] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Csenger.
## Bazaj informoj
* koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 47.8803/22.5738
* Areo: 31&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2700
* Poŝtkodo: 4761
* Telefonprefikso: 44

## Situo
La grandvilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Mátészalka-Szatmárnémeti, Somesul maldekstre preterfluas. Mátészalka troviĝas 24, Fehérgyarmat 17, limpasejo de Csengersima 12 km.

## Historio
Dum la historio plej ofte bienuloj de Transilvanio havis la kampojn. La unua mencio okazis en 1237. Incendio okazis en 1562.

## Vidindaĵoj 
Vidindaĵo estas malfrugotika kalvinana preĝejo (Porcsalma) el la 15-a jarcento.

## Famuloj 
En Porcsalma naskiĝis bestkuracisto kaj akademiano Adorján Bartha.
László Kelemen (komponisto)

**KELEMEN László** estas rumania hungara/hungara komponisto, popolmuzikologo, ĉefdirektoro de Domo de Tradicioj en Budapeŝto naskita en Ditrău la 1-a de majo 1960. Li estas la pli aĝa frato de etnografino Tekla Tötszegi.

## Biografio 
László Kelemen finis la muzikliceon en Târgu Mureş kaj poste la muzikaltlernejon Gheorghe Dima de Kluĵo en la fako pri muzikkomponado.
Dume li estis ano de dancdoma muzikorkestro Bodzafa en Kluĵo. Li instruis du jarojn en Aiud, gvidis ĥoron kaj dume li kolektis popolmuzikon. Li translokiĝis Hungarujon en 1986. Tie inter (1986 – 1992) li laboris ĉe la muzikeldonejo *Budapesti Zeneműkiadó*. En 1987 kun Csaba Ökrös kaj András Berecz li fondis la Orkestron *Ökrös*, kiu ricevis premion Magyar Örökség. Inter 1992 kaj 2000 li estis muzikgvidanto de la *Budapest Táncegyüttes*. Li estas ano de *Magyar Zeneszerzők Egyesülete* kaj de la *Táncház Egyesület*. En 1997 li iniciatis kaj gvidis la programon *Utolsó Óra* (Lasta Horo) por kolekti la instrumentaj popolmuzikfolkloron de Karpat-baseno kaj ĝis 2000 ili registris kaj arkivis pli ol 1200 horan muzikon. Ekde julio 2001 li estas la ĉefdirektoro de *Hagyományok Háza*. Li ricevis premion Kossuth en 2025.

## Verkaro 
### Ĉefaj komponaĵoj 
* Népzene vonósokra (1992)
* Gyászzene és fúga nagyzenekarra (1990)
* Szólószonáta hegedűre (1994)
* Vegyeskarok (1992)

### Scenejaj akompanaj komponaĵoj 
* Betyárok, Csárdás! (Budapest Táncegyüttes)
* Bonchida, háromszor (Budapest Táncegyüttes)
* Elindultam szép hazámból (Magyar Állami Népi Együttes)
* Szerelemtánc (Magyar Állami Népi Együttes)
* Verbunkos (Magyar Állami Népi Együttes)
* Az Örök Kalotaszeg (Magyar Állami Népi Együttes)

### Popolmuzikaj diskoj 
* Magyarszováti népzene (1982) Electrecord, Románia
* Magyarózdi népzene (1984), Electrecord, Románia
* Fodor Sándor „Neti” (1988) Hungaroton
* A palatkai zenekar (1989) Hungaroton
* Az ádámosi zenekar (1990), Hungaroton
* Koszorú (Sonophil, 1994)
* Hipoglassus Hipoglassus (1994)
* Kalotaszegi mulató énekek (A Bt, 1995), kun Sebestyén Márta, Berecz András)
* Seregélytánc (gyereklemez, A Bt 1997)
* Bonchida, háromszor (A Bt, 1998)
* „Neti” Sanyi és „Kicsi” Aladár (A Bt, 1999)
* Elindultam szép hazámból (A Bt, 2000)
* Az örök Kalotaszeg (A Bt, 2005)
* Az Új Pátria sorozat lemezei (sorozatszerkesztő kun István Pávai, eddig húsz kiadvány)

### Popolmuzikaj diskoj por eksterlandoj 
* Al la usona Koch International (1992);
* Al la usona Rounder Records (1997, 1999);
* Al la franca Inedit (1998).

## Fonto 
* Retejo de Hagyományok Háza .
* Aŭtobiografio

## Eksteraj ligiloj 
* Studo 

Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj etnografoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj etnografoj
Kategorio:Hungaraj kolektistoj pri popolaj muzikoj
Membranofono

250px|eta|dekstra|Ĝembeo, afrika membranofono
La nocio **membranofono** (tradukite *felsoniloj*) signifas muzikilon, kiu havas membranon por la songenerado. Tiu ĉi membrano povas esti streĉita felo, sed ankaŭ plastfolio, papero aŭ simila. Por ke la membrano eksonu, oni devas triligi ĝin. Tio okazas per frapado (ekz. tamburo) aŭ blovado (ekz. kazoo). Ĉiuj specoj de tamburoj apartenas al la membranofonoj.

Boo-bam eĉ povas utiligata kiel melodia instrumento.

!Membranofono
László Ujvárossy

**UJVÁROSSY László** (ujva:roŝi) estas rumanuja hungara grafikisto, altlerneja instruisto naskita en Ditrău la 21-an de januaro 1955 vivanta en Oradea. Li estas la edzo de tekstilartistino Gyöngyi Kerekes.

## Premioj 
* 2002 - Mihály Munkácsy-premio, Budapeŝto;
* 2006 - Sándor Szolnay –premio, Kluĵo.

## Biografio 
Ujvárossy finis en 1975 la Liceon de Muziko kaj Belatro en Târgu Mureş. Lia instruisto estis Pál Nagy. En 1980 li finis la Belartan Altlernejon Ion Andreescu en Kluĵo la fakon pri grafiko. Lia majstro estis Ioachim Nica. Inter 1980-1988 li instruis desegnon en Oradea. En 1982 li ricevis grafikan stipendion de Landa Belarta Ligo. Inter 1984-90 li estis grupano de 35-a Laborejo de Oradea. Inter 1989-93 li estis grafikredaktoro de revuo Kelet-Nyugat. Li estas katedrestro en Oradea en la Partiumi Keresztény Egyetem. Li estas dizajnisto de revuo Várad. Li akiris la doktortitolon en 2004 en Peĉo.

## Fonto 
* Artportalo.hu 
* Retpaĝo de artisto

## Eksteraj ligiloj 
* Intervjuo kun artisto
* Taksado pri artisto

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Januaro de 2008

Jen listo de okazaĵoj en **januaro 2008**.

## 31-a de januaro 
* En Istanbulo eksplodis metiejo, produktanta fajraĵojn. Mortis 17 personoj, multaj vundiĝis. Estas damaĝitaj domoj kaj aŭtoj.

## 30-a de januaro 
* Komenciĝis la fama karnavalo en Rio de Janeiro.

## 27-a de januaro 
* Suharto, iama prezidento-diktatoro de Indonezio, mortis.
* En Kalifornia hospitalo mortis usona esperantisto Don Harlow, fondinto de la Reta kolekto de Esperanto-literaturo .

## 26-a de januaro 
* Mortis George Habash, fondinto de PFLP.

## 23-a de januaro 
* Katastrofo de la armea aviadilo en Mirosławiec, Pollando. Mortis 20 homoj. Mortintoj estis altrangaj oficiroj. Prezidento Lech Kaczyński enkondukis en Pollando nacian funebran tempon.
* Hamas-aktivistoj eksplodigas fermurojn inter la Gaza-strio kaj Egiptio. Dekmiloj inundas la najbaran landon por aĉeti ĉion eblan, kion la israela blokado malpermesas liveri en la Gaza-strion.

## 22-a de januaro 
* Mortis Claude Piron (La funebra meso estos celebrita en la katolika kapelo en Gland VD, Svislando, la 25-an de januaro je la 16-a horo.)

## 21-a de januaro 
* Forpasis Marie Smith Jones, la lasta parolanto de la ejaka lingvo.

## 18-an de januaro 
* Mortis Bobby Fischer, fama usona-islanda ŝakisto.

## 14-an de januaro 
* Sondilo MESSENGER sukcese apudas kaj fotas Merkuron.

## 13-an de januaro 
* En Pollando kaj ekster ĝi la agado Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy (*La Granda Orkestro de la Festa Helpo*) de Jerzy Owsiak kolektis dum unu tago 30 milionojn PLN (ĉ. 13 milionoj USD) por infanoj kun laringologiaj malsanoj. La sumo estas rekorda por tiu agado (oni kolektis du milionojn PLN pli ol en la 2007 jaro).

## 11-an de januaro 
* Okazis la unua historia flugo per aviadilo inter Aŭstralio kaj Antarkto. La aviadilo alteriĝas kaj malalteriĝas sur glacio. Nur uzos ĝin sciencistoj.

## 10-a de januaro 
* Matsushita publikigis ke ĝi ŝanĝos sian nomon al ***Panasonic*** (ĝia varomarko) je 1-a de oktobro.

## 9-a de januaro 
* Mortis Takasugi Ichiro, japana esperantisto kaj tradukisto, pro akuta koropaneo.

## 6-a de januaro 
* Miĥeil Saakaŝvili estis reelektita kiel prezidanto de Kartvelio apoge de 52.21% de elektantoj. La opozicio malkonsentas kaj opinias ke la registaro antaŭe fiksis la elekton.

## 4-a de januaro 
* Suspendita la 30-a Ralio Dakaro pro terorismaj minacoj faritaj de la magreba Al-Kaida.

## 1-a de januaro 
* Portugalio transdonas la prezidantecon de la Eŭropa Unio al Slovenio, kiu estas la unua lando eŭropa ekskomunista kun tiu respondeco.
* Almenaŭ 12 personoj mortis ĉe incendio de preĝejo en Kenjo dum violentaj agoj okazas post la nacia baloto.
* Respubliko Kipro kaj Malto eniras Eŭro-zonon.

Kategorio:Januaro laŭ jaroj
01
Aŭtokodoj en Svisio

Aŭtokodoj en Svisio kutime konsistas el dulitera kodo indikanta la kantonon kaj unu- ĝis sescifera nombro.

La kantono-kodoj estas uzataj ankaŭ en aliaj kuntekstoj. Ili estas troveblaj en ĉapitro "Administra divido" ĉe "Svislando".

Se la aŭtokodo finiĝas per litero aŭ la ŝildo havas koloran grundon, temas pri specialaj kategorioj de uzo respektive de veturilo. Ekzemple "Z" indikas doganan ŝildon por eksporto.

Krome ekzistas specialaj aŭtokodoj por
* federaciaj ŝtataj instancoj (komenciĝas per "A")
* armeaj veturiloj (komenciĝas per "M" kaj havas nigran fonon)
* diplomatoj
* prunteblaj aŭtoj (distingigita per "U" post la kantonoj litero

File:Switzerland licence plate 2007 from Sankt Gallen canton.jpg|
File:Switserland License plate Zurich front and behind.jpg|
File:Swiss utilitary reg 4229.jpg
File:11-11-24-basel-by-ralfr-090.jpg
File:Bs sonder back.jpg
File:Vssonder front.jpg
File:Agri fr front.jpg
File:Swiss license plates for dealers.JPG
File:Mietwagennummer Wallis.jpg
File:Switzerland CD Diplomatic license plate VD 351•03.jpg
File:Switzerland CC Diplomatic license plate ZH8•38.jpg
File:Swiss Custom Vehicle Plates 2013.jpg
File:Swiss military license plate 71544 rear.png
File:Swiss military license plate 71544 (front).png
File:Post Autonummer back.jpg
File:Post Autonummer front.jpg
File:Administration_Autonummer.png
File:A Nummer Blau.JPG|Administration plate blue

Kategorio:Transporto en Svislando
Svislando
Diplomato

[eta|dekstre|280px|Eksterlandaj diplomatoj ricevitaj en la [Palaco Topkapı en Istanbulo dum la regado de Sultano Ahmedo la 3-a. Pentraĵo de Jean-Baptiste van Mour, 1725.]]
[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri Dipomatio. Iama Germana ambasadoro en Rusio kaj Portugalio rakontas pri siaj spertoj esti diplomato. Kio estas la diplomata statuso? Kiel funkcias diplomatio? Kial ambasadoro ofte ŝanĝas la laborlandon?]]
**Diplomato** (ankaŭ *sendito*) estas publika servisto, ĉu pro kariero ĉu pro politika nomumado, kiu plenumas la reprezentadon de Ŝtato en la internaciaj rilatoj.

La bazaj funkcioj de diplomato estas la reprezentado de la sendinta ŝtato al kiu ĝi apartenas, la negocado kaj la informado.

Tiu profesio povas esti plenumata ene de konsula aŭ diplomatia misio, antaŭ internacia organizo, en la Ministerio de Eksteraj Aferoj al kiu tiu apartenas aŭ sendito antaŭ ajna ŝtata instanco en la interno de sia propra lando.

La Programo de la Unuiĝintaj Nacioj pri Disvolvado (PNUD) iam klasigis je pli ol dek mil aferoj plenumindaj de kancelario. Pro tio, la diplomatoj kutime specialiĝas nur en kelkaj aferoj. Rezulte, por sekureco en la sekvo de ĉiu afero, ĉiu Ministerio de Eksteraj Aferoj devas havi fakulon por tiu kaj kunlaboranto, kiu poste iĝas fakulo.

El antikva epoko la diplomatiaj rilatoj okupis filozofojn, politikistojn kaj monarkojn, kiuj baraktis por havi stabilajn rilatojn kun siaj najbaraj ŝtatoj, evitante armitajn frontojn - aŭ okazigante ĝin se necese - interplekte ekonomie la primitivajn ŝtatojn. Kiel multaj aliaj, la franca diplomato Paul Claudel konsideras la reĝon Stefanon la 1-an kiel la plej granda diplomato de la malproksima Mezepoko, ĉar la konsilarlibro kiun li lasis al sia filo konsilante kiel taŭge regi inkludis inter kelkajn el ties punktoj aliĝi al la Katolika Eklezio, ricevi senkondiĉe la fremdulojn, regi sen hato, fiero kaj kolero al nobeloj kaj guberniestroj, kaj aliĝi al morala kodo bazita sur humilo kaj bono.

## Vidu ankaŭ 
* Ambasadoro
* Diplomatia konsulo
* Diplomatio
* Heroldo

## Notoj
Anatolia lingvaro

La **anatolia lingvaro** estas aro de elmortintaj lingvoj el la grupo de la hindeŭropaj lingvoj, kiuj dum la 2-a kaj 1-a jarmilo a.K. paroliĝis en Anatolio. La plej grava el tiuj lingvoj estas la hitita. La plej aĝaj ĝis nun trovitaj skribaj dokumentoj en ajna hindeŭropa lingvo estas verkitaj en la hitita lingvo dum la 17-a jarcento a.K..

Ĉu la anatoliaj lingvoj konsistigas la plej malnovan branĉon de la hindeŭropa lingvaro kaj do Anatolio estas la origina hejmregiono de la lingvaro ("Anatolia hipotezo") aŭ ĉu la lingvanoj enmigris al Malgrandazio ("kurgana hipotezo"), estas malkonsente disputata inter lingvistoj.

## Vidu ankaŭ 
* Malnova kapadokia lingvo
Babiruso

eta|babiruso en muzeo
alternative=Babyrousa celebensis map.svg|eta|Babyrousa celebensis map
**Babiruso** (*Babirousa*) estas genro de neremaĉantaj Parhufuloj kaj familio de Suedoj, kiuj vivas en Celebeso kaj Molukoj kaj kiuj parencas al la porko. Ĉar ĝi estas la sola specio en la genro, la termino *babiruso* estas uzata simple por la specio **cerva babiruso** (*Babirussa babyrussa* aŭ *Babirousa babyrussa*).

Ĝi vivas en Orienta Barato, la masklon karakterizas la kurbaj supraj kojnodentoj, kiuj trairas supren la nazan haŭton. La supraj kaj la subaj kojnodentoj forte kurbiĝas malantaŭen kaj la supraj ofte tuŝas preskaŭ la fruntoparton. La femaloj havas nur normalaj kojnodentoj.

Ĝi havas muskolan korpon (longo 88–106&nbsp;cm), mallongan voston (28–32&nbsp;cm), raspan, grizetan, preskaŭ senharan haŭton. Ĝi havas la ŝultroalton de 65–80&nbsp;cm. Ĝi pezas ĉ. 100&nbsp;kg. La babiruso vivas en densaj ĝangaloj, ĉasas nokte, kuras rapide, naĝas facile. Ĝi nazfosas en grundo de riverbordoj kaj marĉoj por trovi restaĵojn.

Ĉar ĝia viando estas ŝatata, oni ofte ĉasas ĝin.

Kategorio:Parhufuloj
Kategorio:Suedoj
Kategorio:Genroj de mamuloj
Aladár Vendl

**VENDL Aladár** estis hungara geologo, universitata profesoro, ano de la Hungara Scienca Akademio, laŭreato de Kossuth-premio. Li naskiĝis en Ditró la 18-an de novembro 1886 kaj mortis en Budapeŝto la 9-an de januaro 1971. Lia frato estis Miklós Vendel.

## Biografio 
En 1904 Aladár Vendl ekstudis en la fakon pri biologio-kemio en Universitato de Budapeŝto. Post 1906 li pristudis mineralogion kaj geologion. Li finis tion en 1908 kaj li iĝis helpasistanto en instituto de mineralogio-geologio, en 1910 asistanto. En 1912 li estis geologo de Geologia Instituto, inter 1921–27 en la geologisekcio. En 1914 li iĝis privatprofesoro pri teknika geologio. Dum la unua mondmilito li soldatservis en fronto, poste pasigis tri jarojn en militkaptiteco. En 1926 oni nomumis lin vic-, en 1927 ordinara profesoro en la teknikuniversitato. Li estis dufoje dekano (1933–34 kaj 1935–36), en la 1940–41-a lernojaro rektoro.

## Ĉefaj verkoj 
* *A Velencei-hegység geológiai és petrográfiai viszonyai* (Földtani Intézet Évkönyve, XII. Bp., 1914);
* *A magyarországi riolittípusok* (Bp., 1927);
* *Geológiai kirándulások Budapest környékén* (kun Schafarzik Ferenc, Bp., 1929);
* *A kiscelli agyag* (Földtani Intézet Évkönyve, XXIX., 1932);
* *A Börzsöny hegység néhány löszéről* (Mathematikai és Természettudományi Ért., 1935);
* *Ásványtan (I–II., kun Mauritz Béla, Bp., 1942);
* *Geológia* (I–II., Bp., 1952);
* *A százéves Magyarhoni Földtani Társulat Története'' (Műszaki Tudománytörténeti Kiadványok, Bp., 1958)

## Bibliografio 
* Bidló G.: Dr. V. A. emlékezete (Földtani Közlöny, 4. sz.);
* Vitális György: Dr. V. A. (Hidrológiai Közlöny, 1971. 7. sz.);
* B. L.: Dr. V. A. akadémikus (Bányászat, 1971. 5. sz.); Szádeczky-Kardoss Elemér: V. A. (Magy. Tud., 1971. 7–8. sz.).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj geologoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj petrologoj
Aŭtokodoj en Britio

En Britio ekzistas pluraj sistemoj por aŭtokodoj.
dekstra|senkadra
dekstra|senkadra

## Brita Insulo 
### aktuala sistemo 
La kodoj konsistas el du literoj, du ciferoj, tri literoj. La unua litero indikas regionon. Se ekzistas en regiono pluraj registra oficejoj, oni povas rekoni ĝin el la dua litero, sed ne tiel rekte, ĉar kutime tuta grupo da literoj rilatas al unu registra oficejo.

La ciferoj indikas jaron, kiam oni nove registris la veturilon. Por septembro ĝis februaro oni uzas nombrojn ekde 51 (= 2001/2002), por la somera duonjaro ekde 02 (= 2002).

La finaj literoj estas sinsekvaj.

### antaŭaj sistemoj 
Ĝis 2001 oni uzis sinsekve jenajn sistemojn:

* unu aŭ du literoj por registrejo, 4 ciferoj
* unu sinsekva litero, du literoj por registrejo, 3 ciferoj
* la supraj du sistemoj inverse, do kun komencaj ciferoj (nur ĉe registrejoj, kie la aliaj kodoj ne sufiĉis)
* unu sinsekva litero, du literoj por registrejo, 3 ciferoj, unu litero indikantan la jaron de unua registriĝo (1963-1983); la ritmo ekde 1967 ne kongruis kun la kalendara jaro
* unu litero indikantan la jaron de unua registriĝo (1983-2001), 3 ciferoj, unu sinsekva litero, du literoj por registrejo

La literoj por indiki la registrejojn ne kongruas al tiuj de la supre trovebla tabelo por la aktuala sistemo.

Sub certaj kondiĉoj licencplatoj kun kodoj laŭ la malnovaj sistemoj, precipe la senjaraj plej malnovaj, estas plu riceveblaj.

## Norda Irlando 
Dosiero:Northern Ireland car registration plate labels-UK.svg

Simile al malnovaj britaj aŭtokodoj, oni uzas unu sinsekvan literon, du literojn por la graflando (resp. la urbo Belfast) kaj 4 ciferojn.

* **AZ** Belfast
* **BZ** Down
* **CZ** Belfast
* **DZ** Antrim
* **EZ** Belfast
* **FZ** Belfast
* **GZ** Belfast
* **HZ** Tyrone
* **IA** Antrim
* **IB** Armagh
* **IG** Fermanagh
* **IJ** Down
* **IL** Fermanagh
* **IW** Londonderry
* **JI** Tyrone
* **JZ** Down
* **KZ** Antrim
* **LZ** Armagh
* **MZ** Belfast
* **NZ** Londonderry
* **OI** Belfast
* **OZ** Belfast
* **PZ** Belfast
* **RZ** Antrim
* **SZ** Down
* **TZ** Belfast
* **UI** Londonderry
* **UZ** Belfast
* **VZ** Tyrone
* **WZ** Belfast
* **XI** Belfast
* **XZ** Armagh
* **YZ** Londonderry

## aliaj britaj teritorioj 
Pli-malpli sendependaj aŭ aŭtonomaj teritorioj ligitaj al la Unuiĝinta Reĝlando (ekz. Manikinsuloj) havas almenaŭ por aktualaj licencplatoj proprajn sistemojn kaj ankaŭ uzas proprajn internaciajn aŭtosignojn.

Kategorio:Britio
Kategorio:Transporto en Britio
Britio
Servalo

**Servalo** (*Leptailurus serval*) estas specio de mezgrandaj afrikaj karnomanĝuloj el genro feliso, familio felisedoj, ordo karnovoruloj, klaso mamuloj. Ĝia raso estas proksima al Afrika ora kato kaj Karakalo.

Servaloj, oftaj en Afriko, vivas ĉefe en humidaj savanoj, precipe sude de Saharo, en areoj kun arbustoj, herboj, proksime al akvo. Ili havas longajn krurojn kaj estas tre rapide moviĝemaj bestoj. Servalo lerte grimpas arbon, bone saltas. Ĝi ĉasas nokte, ĉefe birdojn kaj malgrandajn mamulojn (ronĝulojn).

La korpo de la servalo estas svelta, la kolo estas longa, la kapo relative malgranda kun grandaj oreloj. Ĝia vosto longas 20–30&nbsp;cm, ĝia korpo (sen vosto) 80–100&nbsp;cm. Ĝia ŝultroalto estas ĉirkaŭ 50&nbsp;cm, la besto mem pezas ĉirkaŭ 15&nbsp;kg.

Ĝia felo estas longhara, sur la ventro buterblanka, sur la dorso flava aŭ ruĝeta kun nigraj makuloj kaj strioj. Ĉar la makulado, koloro povas diferenci laŭ regionoj, oni kreis subspeciojn laŭ tio.

Servalino naskas 2–4 idojn post graveda tempo de 68–74 tagoj.

## Subspecioj 
* *Leptailurus serval serval*, Sudafrika regiono
* *Leptailurus serval beirae*, Mozambiko
* *Leptailurus serval brachyurus*, Okcidenta Afriko, Sahelo kaj Etiopio
* *Leptailurus serval constantinus*, Alĝerio ( formortinta )
* *Leptailurus serval faradjius*
* *Leptailurus serval ferrarii*
* *Leptailurus serval hamiltoni*, Orienta Transvalo
* *Leptailurus serval hindei*, Tanzanio
* *Leptailurus serval kempi*, Ugando
* *Leptailurus serval kivuensis*, Kongo
* *Leptailurus serval lipostictus*, Norda Angolo
* *Leptailurus serval lonnbergi*, suda Angolo
* *Leptailurus serval mababiensis*, norda Bocvano
* *Leptailurus serval pantastictus*
* *Leptailurus serval phillips*
* *Leptailurus sur la rando de pikoko*
* *Leptailurus serval robertsi*, Okcidenta Transvalo
* *Leptailurus serval togoensis*, Togolando kaj Benino

## Bildaro 

Leptailurus serval -Serengeti National Park, Tanzania-8.jpg
Serval in Tanzania.jpg
Leptailurus serval - ausgewachsener Serval.jpg
Leptailurus serval IMG 9084.jpg
Serval.jpg
Serval (Zoo Amiens) Splash.JPG
Serval (Leptailurus serval) (14034520905).jpg
WhiteServalPharaoh.jpg|Hibrido kun domkato 
Big Cats (10).jpg
Felis serval Elliot.jpg|Ilustraĵo

## Vidu ankaŭ 
* Angolaj mjombaroj
* *Il gattopardo*
* Nacia Parko Sumbuo
* Savannah-kato (hibrido)

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri servaloj en la Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj de la Internacia Unio por la Konservo de Naturo 2009

Kategorio:Felisedoj
Kategorio:Karnomanĝuloj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Somera Olimpiko 1928/moderna pentatlono

## Moderna pentatlono en la Somera Olimpiko 1928 
Kategorio:Moderna pentatlono dum la Someraj Olimpikoj
Kategorio:Somera Olimpiko 1928
Hodász

**Hodász** [hodAs] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Mátészalka. La loknomo signifas: kastoristo. Dum la mezepoko la kastoristoj apartenis al la reĝa korto.

## Bazaj informoj
* Areo: 27&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3450
* Poŝtkodo: 4334
* Telefonprefikso: 44

## Situo
La grandvilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, sed ĉefvojo kaj fervojo Mátészalka-Debrecen preteriras, Nyírbátor kaj Mátészalka estas proksime.

## Historio
La unua mencio okazis en 1219 en formo Hetény [hetEnj], tiutempe la vilaĝo havis ankaŭ alian nomon. Tragedio okazis en 1944: la judoj estis deportitaj.

## Vidindaĵoj
* gotika Kalvinana preĝejo (Hodász) el la 16-a jarcento
* romkatolika preĝejo el 1973
* grekokatolikaj preĝejoj cigana el 1995 kaj necigana el 1997
* nobeldomo de Komoróczi estas la plej impona domo

== Komunumoj pri *hód* (=kastoro) en Hungara reĝlando ==
Ĥio (insulo)

eta|
**Ĥio** () estas insulo de Grekio. Ĝi kovras areon de  kaj dum la jaro 2001 havis proksimume  loĝantojn. Ĥio krome, ĝis la administra reformo efektivigita komence de 2011, estis unu el la 51 grekaj provincoj ("prefektujoj", kiuj greke nomiĝas , do "nomos"). Ĉefa loĝloko estas la samnoma urbo *Ĥio*. La insulo situas en la norda Egea Maro.

## Famuloj 
* Hipokrato el Ĥio

## Lingva noto 
En la greka lingvo *-s* ne estas parto de la radiko, sed nominativa finaĵo. Tial formo "Ĥios" estas erara. PIV kaj Reta Vortaro uzas *Ĥio*, ne *Ĥios*. 

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la insulo respektive provinco
* ĝeneralaj informoj (kiel historio, plaĝoj, urboj, konataj urbanoj kaj monaĥejoj) pri la insulo (en la angla, germana, nederlanda kaj norvega)
* mapo de la insulo 

Kategorio:Insuloj en Grekio
Kategorio:Provincoj de Grekio
My Fair Lady

***My Fair Lady*** (anglalingve: "Mia bela damo") estas 1964-jara film-adapto de dramo-muzikalo de la sama nomo, kiu estis bazita de la dramo *Pygmalion* fare de George Bernard Shaw. La filmo estis direktita de George Cukor kaj aktoris en la filmo Audrey Hepburn kaj Rex Harrison. La filmo gajnis ok Akademiajn Premiojn, inkluzivante premion por plej bona filmo.

Kategorio:Muzikalaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1964
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Aleksandro la 1-a (Makedonio)

[eta|300px|[draĥmo (Antikvo)|kvardraĥma monero el la regotempo de Aleksandro la 1-a]]
**Aleksandro la 1-a** estis reĝo de antikva Makedonio inter la jaroj 498 ĝis 454 a.K. Li estis la filo de *Amyntas la 1-a* kaj la patro de la filoj *Alketas la 2-a*, Perdikkas la 2a* kaj *Philippos* kaj de la filino *Stratonike*.

Laŭ la greka historiisto Herodoto li dum sia regotempo estis forta kontraŭanto de la Persa Imperio, kaj mortigis la senditojn de la persa reĝo Dario la 1-a, kiam ili dum la ionia ribelo venis al la kortumo de lia patro. Dum la invado de Grekio fare de la daria filo Kserkso la 1-a tamen li estis devigita submetiĝi al kaj sekve kunlabori kun la persoj. Poste li interalie estis sendito de la persoj dum la pripacaj interkonsentiĝoj post la batalo de *Salamis*, kiun la kvante supera persa armeo spektakle malvenkis dum la jaro 480 antaŭ Kristo. Malgraŭ la kunlaboro kun Persio li ofte subtenis kaj konsilis la grekojn kaj ekzemple avertis ilin pri la persaj planoj antaŭ la batalo de *Platee* (479 a.K.). Post la fino de la milito inter persoj kaj grekoj li atingis la resendependiĝon de sia reĝlando.

Kvankam la grekoj konsiderio la ŝtaton Makedonio "duonbarbara", Aleksandro la 1-a postulis por si la descendon de prauloj el la greka urbo *Argos'' kaj sekve rajtis partopreni en la Olimpiaj ludoj, kio por "barbara" reĝo estis granda honorigo, despli ke li sporte tute sukcesis kaj ricevis olimpian medalon. Lia rezidejo estis konstruita laŭ atena modelo kaj li estis subtenanto de la greka poeto Pindaro.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de Makedonio dum la tempo de Aleksandro la 1-a

Kategorio:Historio de Makedonio
Kállósemjén

eta|dekstra|300px|Preĝejoj en Kállósemjén
eta|dekstra|300px|Kastelo de Kállay en Kállósemjén
**Kállósemjén** (kAlOŝemjEn) estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en subregiono Nagykálló.
* Areo: 55&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3950
* Poŝtkodo: 4324
* Telefonprefikso: 42
La grandvilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Nyíregyháza-Nyírbátor, Nagykálló kaj Balkány estas proksime.

## Historio 
Dum la historio precipe familio **Kállay** (kAlai) havis la kampojn. Laŭ dokumentoj ili fondis tie bienocetron kaj fortikaĵon. Pri ili arkeologoj trovis nenion. En 1471 la komunumo estis kampurbo.

## Vidindaĵoj 
Vidindaĵoj estas Grekokatolika kirko (Kállósemjén), Kastelo de Kállósemjén kaj kapelo. Apud la urbeto medioprotekta lago troviĝas.
Dufour-Pinto

La **Dufour-Pinto** (, , ) estas kun  metroj super la marnivelo la plej alta punkto de Svislando. Ĝi apartenas al la Monto-Rozo-Masivo en la limregiono de la svisa Kantono Valezo kaj la itala Provinco Aosta Valo. Sude kaj norde de ĝi naskiĝas la sistemo de la giganta Gorner-Glaĉero.

## Historio 
Origine tiu ĉi montopinto nomiĝis simple **Plej Alta Pinto** (Germane *Höchste Spitze*). En 1863 ĝi ricevis laŭ decido de la Federacia Konsilantaro de Svislando la nomon **Dufour-Pinto** por honorigi la svisan generalon kaj mapiston Guillaume-Henri Dufour (1787–1875). Dufour estis la eldonisto de la unua ekzakta maparo de Svislando, la laŭ li nomita Dufour-mapo. Antaŭe la monto ankaŭ portis la nomon Gornerhorno.

La unua grimpado okazis la 1-an de aŭgusto per ŝnurkamaradaro, kiun gvidis Charles Hudson. Aliaj ŝnurkamaradoj estis: John Birkbeck, Edward J.W. Stephenson kaj la fratoj Gebrüder Christopher kaj James G. Smyth. La montgvidantoj Johannes kaj Matthäus Zumtaugwald de Zermatt kaj Ulrich Lauener el Lauterbrunnen pretigis al la britoj la vojon. Charles Hudson mortfalis 10 jarojn poste suprengrimpante post unua grimpo de Materhorno. La unua skigrimpada venko estis fare de Oscar Schuster en 1898.

## Turismo 
Al la Dufour-Pinto ĝis nun ne ekzistas telfero aŭ lifto. Ĝui ĝian vidon oni povas de Gornergrat, kiu trajne atingeblas de Zermatt. Elirpunkto por grimpo al la Dufour-Pinto estas de la svisa flanko per normalvojo la Monto-Rozo-Kabano je 2895 m super la marnivelo.

## Eksteraj ligiloj 
* Virtuala grimpo de la Dufour-Pinto 360°-panoramoj 

Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Plej altaj punktoj
Kategorio:Kantono Valezo
Kategorio:Alpaj kvarmiluloj
Mérk

**Mérk** (mErk) estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en subregiono Mátészalka.
eta|dekstra|300px|Preĝejoj en Mérk
eta|dekstra|300px|Grekokatolika kapelo en Mérk

## Bazaj informoj 
* Areo: 25&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2300
* Poŝtkodo: 4352
* Telefonprefikso: 44

## Situo 
La grandvilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Mátészalka-Nagykároly, Crasna maldekstre preterfluas. Nagyecsed estas proksime. Nyíregyháza troviĝas je 62 km-oj.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1297. La bienoj longe apartenis al bienuloj de Transilvanio. La vilaĝo suferis de turkoj, de Habsburgoj, en 1717 de tataroj, en 1719 de pesto, en 1839 de incendio. En 1773 ŝvaboj alvenis.

## Vidindaĵoj 
* romkatoloka Preĝejo de Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Mérk) de 1884
* kalvinana preĝejo de 1914
* grekokatolika kapelo

## Ĝemelkomunumo 
* Kaplony, Rumanio

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
K2

La **Monto Ĉogorio (K2)** estas kun alteco de 8611 m la dua plej alta monto de la mondo kaj la plej alta punkto de Pakistano. Ĝi estas nomata en Ĉinio oficiale 'Qogir', ĉine 乔戈里峰, kaj ankaŭ konata kiel **Lambha Pahar**, **Ĉogori**, **Monto Godwin-Austen** aŭ **Dapsang**; urdue کے ٹو‎. Ĝi situas sur la limo inter Pakistano kaj Ĉinio (Tibeto) kaj estas la plej alta monto de la montaro Karakorumo.

## Unua grimpo 
Ĝi estis la 4-a de la montoj pli altaj ol 8000 m, kiu estis grimpita de homoj. Estis ekspedicio de la alpistoj Achille Compagnoni kaj Lino Lacedelli, kiu la 31-an de julio 1954 sukcese atingis la pinton.

## Posta grimpado 
En 1986 la pinton konkeris aparte la unuaj poloj Wanda Rutkiewicz kaj Jerzy Kukuczka (el inter 10 polaj konkerintoj). Tiujare sur la monto pereis 13 personoj kaj en 2008 11 grimpantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* K2 ĉe peakware 
* K2 ĉe SummitPost

Kategorio:Plej altaj punktoj
Kategorio:Montoj en Tibeto
Kategorio:Montoj en Pakistano
Kategorio:Montoj de Karakorumo
Höfn í Hornafirði

**Höfn í Hornafirði**, aŭ pli simple **Höfn**, estas ĉemara vilaĝo en sudorienta Islando. Ĉefokupoj fiŝkaptado kaj rilata industrio kaj turisma servado.dekstra|200px|Situo en Islando

Kategorio:Urboj de Islando
Ŝnurligitaro

**Ŝnurligitaro** estas grupo de montogrimpantoj, kiuj estas ligitaj per ŝnurego unu kun la alia. En pli ĝenerala senco oni komprenas sub ŝnurligitaro ĉiun grupon, kiu komune survojas en la montaro.

Ĉe la montogrimpado la ŝnurego servas kiel grimpsekurigilo. Ĉe glaĉermigradoj kaj facilaj montekskursoj ŝnurligitaro estas ligita: Tiel la aliaj povas kapti alligitan personon, kiam li aŭ ŝi falas en glaĉerfendon aŭ glitas je deklivo (oni tion nomas ŝnuran iradon). Grimpante en pli dekliva tereno oni sekurigas sin aldone per fiksiloj al la roko. Por tio ĉiam unu persono en tiel nomita starejo estas fikse ligita al la roko aŭ eventuale glacio kaj konstante adaptas la longecon de la ŝnurego, kiu kondukas al la grimpanta persono.

La ŝnurligitoj interdependas unu de la alia, ĉar eraro de unu povas kunŝiri la tutan ligitaron al la morto, kiel tiel okazis en la filmigita tragedio okaze de la unua grimpo de la Materhorno la 14-an de julio 1865.

Kategorio:Montogrimpado
Elbruso

dekstra|eta|300px|Tridimensia prezento de Elbruso
La monto **Elbruso** (, ) estas kun 5642 metroj super la marnivelo la plej alta monto de Rusio. Ĝi apartenas al la norda Kaŭkazo kaj situas 11 km de la landlimo kun Kartvelio. Depende kiel oni difinas la internan limon de Eŭrazio, **Elbruso** apartenas aŭ al Eŭropo kaj estas do ĝia plej alta pinto (kaj ne la Blanka Monto) aŭ al Azio kaj uno de sep Montopintoj. La monto estas nuntempe malaktiva vulkano kun multaj glaĉeroj.

## Unuaj grimpoj 
La supro de la malsupra pinto de Elbruso estis atingita por la unua fojo je la 10-a de julio 1829 (julia kalendaro) fare de Killar Kashirov, karaĉaja gvidisto por scienca ekspedicio de la Rusa Imperia Armeo, estrita de la generalo Emmanuel.

La unuan grimpon de la okcidenta supro (ĉirkaŭ 40 m pli alta ol la antaŭa) sukcesis, la 28-an de julio 1874, brita ŝnurkamaradaro gvidita de Florence Crauford Grove konsistanta el Frederick Gardiner, Frederick Gardner, Horace Walker kaj la svisa Peter Knubel.

## Turismo 
La Elbrus-Telfero, kiu komenciĝas en Polana Asau donas aliron al skiregiono en alteco de 3500 m super la marnivelo. La aertelfero estis konstruita en la jaro 1968. Ekzistas projekto pri dua telfero ĝis la pinto, sed estas duba, ĉu iam troviĝos mondonantoj por la projekto.

## Bibliografio 
* Reya, Prof. D-ro Oskar : Mia ascendo al Elbruso, *Geografia Revuo*, 1(1), 17-19.

## Eksteraj ligiloj 
* (Горы мира) Retejo pri rusaj montoj kaj Elbruso en la rusa lingvo

Kategorio:Kaŭkazio
Kategorio:Vulkanoj en Rusio
Kategorio:Dormaj vulkanoj
Kategorio:Plej altaj punktoj
Kategorio:Montoj kun alteco inter 5000 kaj 5999 m
Kategorio:Ekstremaj punktoj de Rusio
Kategorio:Montoj en Kabardio-Balkario
Kategorio:Montoj en Karaĉajio-Ĉerkesio
Kölcse

**Kölcse** [kolĉe] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Fehérgyarmat. Kölcsey estas historia familia nomo.
eta|230px|Ligna sonorilostablo de Kölcse

* Areo: 28&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1400
* Poŝtkodo: 4965
* Telefonprefikso: 44

## Geografio 
Kölcse situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Debrecen-Vinohradiv, la hungara-ukraina landlimo estas proksime. Tur (rivero) preterfluas, Tiso maldekstre fluas ne tro for.

## Historio 
Kölcse estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio okazis en la 12-a jarcento. La bienoj longe apartenis al familio Kölcsey. La vilaĝo ricevis doganrajton en 1344 kaj laŭ dokumentoj ĝi iĝis kampurbo. La nun kalvinana romanika preĝejo konstruiĝis en la 15-a jarcento, poste gotikiĝis. En la preĝejo okazis kelkfoje kunsido de departemento Szatmár. En la 18-a jarcento pesto okazis, poste slovakoj pligrandigis la loĝantojn. Kölcse iĝis grandvilaĝo en 1973.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana kirko (Kölcse) kun sonorilostablo

## Famuloj 
En Kölcse naskiĝis kuracisto István Tariska.

## Famaj nomportantoj 
* Ferenc Kölcsey

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
BeauSoleil

eta|250px|dekstra|BeauSoleil en 2006**BeauSoleil** [BO-so-le; eperante bela suno], estas Usona Kaĵuna muzikistaro kiu devenas de Lafayette, Luiziano, la membroj estas fratoj Michael Doucet (violonisto, kantisto) kaj David Doucet (gitaristo, kantisto), Jimmy Breaux (tirharmonikisto), Billy Ware (Frapinstrumentisto), Tommy Alesi (Frapinstrumentisto)), kaj Mitchell Fragmito (kontrabasito, violonisto).

BeauSoleil kombinas tradician kaĵunan muzikon kun elementoj de kontrea, blusa, kaj ĵaza muzikstiloj. Ĝi estas formita en 1975, tempo en Usono kiam etna muzikstilo kaj arto komencis gajni tutlandan intereson.

## Diskaro 
* 1976 *La Nuit*
* 1977 *The Spirit of Cajun Music*
* 1984 *Michael Doucet with BeauSoleil*
* 1984 *Parlez-Nous a Boire*
* 1986 *Allons a Lafayette*
* 1986 *Belizaire the Cajun*
* 1987 *Bayou Boogie*
* 1988 *Hot Chili Mama*
* 1989 *Bayou Cadillac*
* 1989 *Zydeco Gris Gris*
* 1989 *Live from the Left Coast*
* 1991 *Cajun Conja*
* 1991 *Déjá Vu*
* 1993 *La Danse de la Vie*
* 1994 *Cajun & Creole Music*
* 1994 ''L' Echo*
* 1995 *Vintage Beausoleil*
* 1997 *L' Amour Ou la Folie*
* 1997 *Arc de Triomphe Two-Step*
* 2001 *Looking Back Tomorrow: Beausoleil Live!*
* 2004 *Gitane Cajun*
* 2006 *Live in Louisiana*
* 2008 *Live at the 2008 New Orleans Jazz & Heritage Festival BeauSoleil & Michael Doucet*
* 2009 *Alligator Purse*
* 2013 *From Bamako to Carencro''

Kategorio:Usonaj muzikaj grupoj
Csökmő

**Csökmő** (ĉokmO), estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Berettyóújfalu.

## Bazaj informoj
* Areo: 69&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1912
* Poŝtkodo: 4145
* Telefonprefikso: 54

## Situo
Csökmő situas sur ebenaĵo, inter Berettyó kaj **Rapida** Körös, laŭ ĉefvojo Berettyóújfalu-Szeghalom, la lasta, Vésztő kaj Komádi estas proksime.

## Historio
La komunumo estis menciita unuafoje en 1219 havanta preĝejon en 1332. La tataroj detruis ĝin en 1241. La vilaĝo senhomiĝis pro la turkoj, poste en 1704 la serboj detruis ĝin, sed baldaŭ refondiĝis.

## Vidindaĵoj
* kalvinana preĝejo (Csökmő) de 1891, kies turo estas 31 m-ojn alta
* apude troviĝas restaĵo de Remparo de Ĉorso

## Famuloj
En Csökmő naskiĝis
* kabaredisto Dezső Gyárfás
* politikisto Tibor Erkel.

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Zsáka

**Zsáka** (ĵAka), estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Hajdú-Bihar, en subregiono Berettyóújfalu.
eta|200ra|Blazono de Zsáka
* Areo: 79&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1700
* Poŝtkodo: 4142
* Telefonprefikso: 54

La grandvilaĝo situas sur ebenaĵo, Berettyó maldekstre preterfluas, laŭ ĉefvojo Berettyóújfalu-Szeghalom. Berettyóújfalu estas proksime.

La komunumo estis menciita unuafoje en 1214 en tiama formo Izsólaka (iĵOlaka), havanta preĝejon en 1322. Post ribelo de György Dózsa en 1514 el la bienocentro formiĝis fortikaĵo en 1540. Poste tiu fortikaĵo apartenis al la gravaj fortikaĵoj de Transilvanio. Preĝejoj kalvinana postbaroka kaj ortodoksa konstruiĝis en la 18-a j.c. Kastelo de Rhédey (rEdei) en 1858 konstruiĝis, ĝi estas nun biblioteko. La vilaĝo iĝis grandvilaĝo en 1882, la vilaĝdomo ekfunkciis ekde 1906.

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Dufour

**Dufour** estas la nomo de:

* Albert Dufour-Féronce (1798–1861), germana komercisto kaj bankisto

* Antoine Dufour (* 1979), kanada Musikisto
* Bernard Dufour (1922–2016), franca pentristo

* Chloé Dufour-Lapointe (* 1991), kanada *Freestyle*-Skiistino
* Justine Dufour-Lapointe (* 1994), kanada * Freestyle*-Skiistino
* Léon Dufour (1780–1865), franca kuracisto kaj natura esploristo

* Marc Dufour (1843–1910), svisa kuracisto kaj politikisto
* Sylvain Dufour (* 1982), franca *Snowboarder*
* Sylvie Dufour (* 1979), svisa malpeza atlektikisto
* Thomas Dufour (* 1973), franca *Curler*

* Guillaume-Henri Dufour (1787-1875), Svisa humanisto, generalo de la svisa armeo, politikisto, mapisto kaj inĝeniero
* Léon Dufour (1780-1865), franca kuracisto kaj natursciencisto
* Bernard Dufour (* 1922), franca pentristo

* Dufour-Pinto plej alta monto de Svislando
* Dufour-mapo
Vatnajökull

**Vatnajökull** estas la plej granda glaĉero de Eŭropo. Ĝi situas en sudoriento de Islando. Sude de la glaĉero troviĝas la vulkano Hvannadalshnúkur, kiu estas kun  la plej alta pinto de Islando. Sub la glaĉeroj troviĝas diversaj aliaj aktivaj vulkanoj. Lasta erupcio okazis la 1-an de novembro 2004.

Ĝi dikas averaĝe 4–500 m, kelkloke eĉ 1000 m.

## Etimologio 
En Islanda lingvo ĝia nomo signifas *Glaĉero de la akvoj*: *Vatna* = akvo, *jökull* = glaĉero.

## Historio 
Kiel multaj glaĉeroj de Islando **Vatnajökull** estiĝis nur antaŭ proksimume 2500 jaroj.

Dum la 9-a jarcento, kiam Islando estis koloniata, ĝi estis multe pli malgranda ol hodiaŭ. Monto Esjufjöll estis tiam ekstere de la glaciero, kaj situas en ĝia mezo hodiaŭ.

Dum la tiel nomata Eta Glaciepoko de la 15-a ĝis la 20-a jarcentoj la glaĉero multe kreskis. Lastatempe oni pro la tutmonda varmiĝo observas kiel ĉe la plej multaj glaĉeroj sur la tero enorman malkreskon de la glaciamaso.

## Vidu ankaŭ 
* Glaciĉapo

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Glaĉeroj en Islando
Vince Fekete

**FEKETE Vince** estas rumanuja hungara poeto, redaktoro, tradukisto, ano de E-MIL naskiĝinta la  en Târgu Secuiesc.

## Biografio 
Li finis studon en la Universitato Babeş-Bolyai en Kluĵo inter 1989–94 kaj József Attila Tudományegyetem en Szeged inter 1996–99. Ekde 1993 li estis redaktoro de revuo Helikon, ekde 1996 de Előretolt Helyőrség, ekde 1999 de Székelyföld.

## Premioj 
* A Román Írószöv. Debüt-premio (1996),
* Sziveri János-premio (1996),
* Erdélyi Magyar Írók Ligája grandpremio
* József Attila premio, 2010.

## Ĉefaj verkoj 
* *Parázskönyv* (1995),
* *Ütköző* (1996),
* *A Jóisten a hintaszékből (elektitaj kaj novaj poemoj, 2002),
* *Lesz maga juszt isa* (parodioj, satiroj, fabloj, 2004);
* *Csigabánat* porinfanaj poemoj, 2008.
* *Udvartér*, 2008.
* *Védett vidék'', poemoj, 2010.

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Attila György

**GYÖRGY Attila** (gdjoerdj) estas rumanuja hungara verkisto, redaktoro en Miercurea Ciuc la 15-a de aŭgusto 1971.

## Biografio 
Attila György finis la liceon en sia naskiĝurbo 1981. Inter 1991-1997 li estis ĵurnalisto de gazetoj Ifi Fórum, If, Zabhegyező, poste de Erdélyi Napló. Ekde 1999 li redaktis la librofakan revuon *Könyvjelző*, respektive redaktis la interretan portalon *Internetto Transsylvaniae*. Ekde 1997 li estas redaktoro de revuo Székelyföld.

## Premioj 
Látó-nivelpremio, Nivelpremio de Magyar Újságírók Romániai Egyesülete, Bálint András-premio, premio de Tokaji Írótábor Kuratóriuma en 2002, József Attilaó premio, 2011.

## Ĉefaj verkoj 
* *Ki olyan mint a Sárkány* (novelláskötet) – 1995, Csíkszereda, Kájoni Kiadó,
* *A boszorkányok feltámadása* (traktátus) – 1997, Kolozsvár, Erdélyi Híradó,
* *Történetek a nyereg alól* (novelláskötet) – 1999, Csíkszereda, Pro-Print Kiadó.
* *Harminchárom* (regény) – 2002, Budapest, Magyar Könyvklub.
* *Harcosok Könyve* (traktátus) – 2005, Arad, Irodalmi Jelen Kiadó,
* *Az én státusom* (publicisztikák) – 2005, Kézdivásárhely, Havas Kiadó
* *Hajós a kikötőben*, 2009, Somorja, Méry Ratio Kiadó.

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj