open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Glaciepoko

**Glaciepoko** estas ĉiu periodo de la terhistorio, kiun karakterizas la glaciiĝo de ambaŭ polusoj. Laŭ tiu ĉi difino, ni vivas ekde ĉirkaŭ 2,6 ĝis 2,7 milionoj da jaroj en glaciepoko. Ekde tiu tempo, antaŭ ĉio ekde 1 milionoj da jaroj, la klimato de la Tero montras relative abruptajn ŝanĝiĝojn, tio estas *malvarm-epokon* (glaciiĝon) kaj *varmepokon* (interglaciiĝon). Science oni nomas glaciepoko nur la malvarm-epokojn (glaciiĝan epokon (glaciepokon)).

Pli ĝenerale, se oni parolas pri glaciepoko, oni pensas pri tiu periodo, kiam glacio kovris nordan Amerikon kaj Eŭropon. Tiusence, la glaciepoko finiĝis antaŭ ĉirkaŭ 10.000 jaroj.
"]]

## Kaŭzoj de malvarm- kaj varmepokoj 
"-epoko]]
eta|"Kiel la lasta glaciepoko komenciĝis" - video de la jutuba kanalo La esploro pri la kaŭzoj estas ankoraŭ hodiaŭ granda defio por klimatologio pri praepokoj. James Croll kaj Milutin Milaković plulaboris la ideojn de la franco Joseph Alphonse Adhémar, laŭ kiu modifoj de la geometrio de la terrotacio respondecis pri revenintaj malvarmepokoj.

### Geometrio de terrotacio 
La modifon de la geometrio de la terrotacio kaŭzas gravitofortoj de la sistemoj suno, tero kaj luno; ili modifas la elipsan formon de la rotacivojo de la tero ĉirkaŭ la suno dum periodo de ĉirkaŭ 100 mil jaroj, la inklinon de la terakso je la ĉirkaŭvojo dum periodo de ĉirkaŭ 40 000 jaroj, dum tio la ekvinokso sur la elipsa ĉirkaŭvojo retroviĝas post ĉirkaŭ 20 000 jaroj en la sama loko de la elipso. Tiuj "Milanković-cikloj" modifas la dividon de la sunenergio sur la teron.

Milanković klarigis en 1941 la hipotezon, ke malvarmepoko okazas ĉiam, kiam la someraj sunradiadoj minimumiĝas en la norda hemisfero. Laŭ la germana meteorologo Wladimir Peter Köppen malvarmaj someroj pli gravas ol malvarmegaj vintroj por glacikreskado.

Nuntempe oni kritikas pli kaj pli la teorion de Milanković. Ekde la fino de la 1990aj jaroj oni konsideras la rolon de la ekvatoraj regionoj kaj de la suda hemisfero pli grava. Ankaŭ la kombino de la atmosfero konsiderendas.

### Bildaro 

Dosiero:Five Myr Climate Change.png|
Dosiero:Ice Age Temperature.png|
Dosiero:Vostok-ice-core-petit.png|
Dosiero:Tutaj paleotempoj.png|Temperaturo de la Tero dum la lastaj 500 milionoj da jaroj. 

## Vidu ankaŭ 
* Geologio
* Glaciologio
* Glaĉero
* Klimata klasifiko de Köppen
* Kvaternaro
* Malgranda glacia epoko
* Tutmonda varmiĝo
* Milankoviĉ-cikloj


Kategorio:Klimato
Kategorio:Geologio
Heleno

**Heleno** povas esti:
* vira persona nomo grekdevena
* Kutima nomo uzata por la antikvaj grekoj, kaj ties civilizo. Vidu: **Helena civilizo**.
* Mitologia nomo de la prapatro de la antikvaj grekoj, greke Ἕλλην. Vidu: Heleno (mitologio).
* Grekdevena ne tre kutima vira nomo, greke Ἕλενος. Vidu ekzemple:
** Heleno (filo de la reĝo Priamo)
* Sinonimo por **Helena**, grekdevena virina nomo (greke Ἑλένη). La formo **Heleno** por la ina nomo estas zamenhofa laŭ PIV2002, sed PIV1970, laŭ multaj prave, preferis la formon **Helena**. Vidu ankaŭ: Helena de Trojo 

Etimologie ĝi eble parencas kun Seleno, greka luna diino.

## Aliaj uzoj
En geografio, Heleno estas trovebla interalie en:
* Sankta Heleno (insulo en Atlantiko)
*Helena (Montano) estas la ĉefurbo de Montano, ŝtato de Usono.
*La saturna satelito Heleno,
*La asteroido 101 Heleno.

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Anastigmato

eta|Optika skemo de anastigmato: 1 – simetria, 2 – nesimetria
**Anastigmato** estas speco de fotila objektivo, kiu preskaŭ ne havas aberaciojn.

Anastigmato havas tutan bildon akran samtempe kun granda relativa truo. Konstrukcie ĝi estadas simetria, kiu havas la samajn lensojn je du flankoj de la diafragmo, kaj nesimetria, kiu havas malsamajn lensojn.

Anastigmatoj povas havi kungluitajn lensojn, parte kungluitajn lensojn kaj ne kungluitajn lensojn.

Unu el specoj de nesimetriaj nekungluitaj anastigmatoj estas trilensa objektivo de Cooke.

Kategorio:Optiko
Kategorio:Fotado
Diko

**Diko** estas unu el dimensioj de aĵo.

Por drato, ŝnuro, kablo kaj aliaj similaj aĵoj diko estas diametro.

Por folio diko estas dimensio perpedikulara al ĝia surfaco.

Diko de idealaj geometriaj linio, ebeno, faco egalas al 0.

Diko estas mezurata per la samaj mezurunuoj kiel longo.

En figura senco ĉi tiu vorto estas uzata por priskribi bestojn aŭ homojn. Ĝi estas dika se ĝi havas pli dikan korpon ol normala pro troa manĝado.

## Proverboj 
Ekzistas nur unu proverbo pri diko (kompare al 2 pri maldiko) en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, jen ili:

* 

* 

## Referencoj 

## Vidu ankaŭ 
*Mezurunuoj
*Longo
*Alto
*Larĝo
*Profundo
Nivelilo

eta|400ra|Bobela konstrua nivelilo. Ĝi ebligas kontroli horizontalon, vertikalon kaj direkton kun angulo 45° al vertikalo.
**Nivelilo** estas ilo por desegni kaj kontroli horizontalon. Ofte ĝi taŭgas ankaŭ por vertikalo.  Ĝi kutime uzatas de masonistoj kaj ĉarpentistoj. Ĝenerale la celo estas konstati ĉu temas pri la sama nivelo.

Bobela nivelilo havas ujon kun likvaĵo kun malmulte malebena supra surfaco. La surfaco havas konvekson supren. Se la nivelilo estas en ĝuste vera situo la bobelo estas en centro de la surfaco inter specialaj streketoj, kio bone videblas. Se la nivelilo estas klinita de ĝusta situo la bobelo moviĝas de la streketoj.

## Tipoj de niveliloj 
* akvonivelilo: hoso konekta per du flakonoj da kolora akvo,
* bobela nivelilo,
* linia lasera nivelilo,
* rotacia lasera nivelilo,
* optika nivelilo.

## Vidu ankaŭ 
* Ĥorobato
* Teodolito

Kategorio:Mezuriloj
Kategorio:Masoniloj
Kategorio:Topografiado
Brako

**Brako** estas unu el du membroj de dupieda besto (kiel homo). Pli ĝenerale, oni ankaŭ konsideras, ke brakeca apendico estas brako, kiel tentaklo de polpo.

En homa anatomio, la brako komencas ĉe la ŝultro kaj akselo, kaj finas ĉe la pojno. La kubuto permesas la brakon mezfleksiĝi.

Ĝi enhavas 8 (ok) brakajn muskolojn.

**Brako** havas ankaŭ duan sencon por indiki nur la parton de la supra (aŭ antaŭa) membro de homo kaj simio, de la ŝultro ĝis la kubuto (kun la du ĉefaj muskoloj: la bicepso kaj la tricepso); dum **antaŭbrako** estas la parto de la supra membro, de la kubuto ĝis la mano.

## Vidu ankaŭ 
* Manartiko
* Mano
* Fingro
* Polmo
* Kubuto
* Humero
* Radiuso
* Ulno

Dosiero:Arm muscles front deep.png|
Dosiero:Arm muscles front superficial.png|
Dosiero:Arm muscles back.png|
Dosiero:Arm cut.png|
Ŝultro

**Ŝultro** estas artiko komponata de tri ostoj: la klaviklo, la skapolo kaj la humero. Ĝi estas la konektpunkto de la torso al la brako.

La alto de postkolo ĉe bestoj preskaŭ egalas al alto de ŝultro, tiel ĝi estas karakteriza por mamuloj (brutoj, ursoj, vulpoj ktp.), kvarpiede irantoj.

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri ŝultro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Referencoj 
Kategorio:Homa anatomio
Anstromo

**Anstromo**, aŭ **angstromo** (mallongigo **Å**) estas mezurunuo de longo, egala al 100 pikometroj (do, 10–10 m). Ĝi ne estas unuo de SI, kaj internaciaj normigaj organizaĵoj ĝin malrekomendas.

Oni ofte uzas ĝin en fiziko por mezuroj de atomoj, kemiaj ligiloj, kaj ondolongoj de videbla lumo; ĝian oportunon ilustras la fakto, ke la diametro de hidrogena atomo estas proksimume 1 Å.

## Ekvivalentoj 
* 1 Å = 10−10 m = 0,1 nm
* 1 nm = 10 Å
* 1 Å = 100 pm

[eta|La [Unikodo|unikodaj difinoj]]

## La simbolo unikoda 
Unikodo entenas apartan signon por anstromo ĉe U+212B. Tamen preferindas la uzo de la sveda litero U+00C5, difinita per la normiga transformo unikoda.

## Origino 
Anstromo estas nomita omaĝe al la sveda fizikisto Anders Jonas Ångström [ˈɔ̀ŋstrœm], unu el la fondintoj de spektroskopio.

La esperantaj vortaroj (ekz-e NPIV) donas por la mezurunuo oportunigitan esperantigon sen la ortografia *g* (kiu fakte malestas en la prononco de la lingvoj sveda, angla kaj aliaj, posedantaj la fonemon /ŋ/). Tio estas fonologie ĝusta, ĉar en Esperanto [ŋ] estas alofono de /n/, kaj tiel ni povas simpligi la langorompan karambolon /n-g-str/, kian postulus la meĥanika paŭsaĵo de la skriba formo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gramota.ru/dic/search.php?word=%E0%ED%E3%F1%F2%F0%E5%EC&lop=x&efr=x&ag=x&zar=x 
* http://conversion.konverter-jedinica.com  
* http://www.ex.ac.uk/cimt/dictunit/ccleng.htm  

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Trobo

**Trobo** estas poemeto de kvar-oksilabaj versoj en kiuj la unua verso rimiĝas kun la tria, kaj la dua kun la kvara. Trobo bezonas simplecon, klarecon, koncizecon kaj esprimpovon.

La vorto "trobo" estas neologismo proponita de brazila poeto Diderto Freto (el la portugala vorto "trova"), sed aliaj verkistoj preferas vorton "truvo", kiel, inter aliaj, Sylla Chaves.

En Esperanto oni povas adopti kvartrokeojn (ĉefacentoj sur la 3-a kaj 7-a silaboj) aŭ oksilabojn (ĉefasentoj sur la 4-a kaj 7-a silaboj). Jen ekzemploj:

a) Trobo el kvartrokeoj:

''Por la venk' de Esperanto
iru ni al la labor'!
Sur la lipoj varma kanto,
firma kredo en la kor'!* (Walter Francini)

b) Trobo el oksilaboj:

*Ho! Sankta Niĉjo, tardiĝas
la poŝta servo al vi...
Multaj leteroj perdiĝas...
Multaj povruloj sen i'...'* (Sara Kanter, trad. Walter Francini)

Eblas ankaŭ alispeca trobo: tiu en kiu rimiĝas nur la dua verso kun la kvara:

c) *Trobo rakontas pri ĉio
trobo parolas pri belo
Gravas anim' por ĝin fari
kaj por ĝin aŭdi orelo.''' (Luís Otávio, trad. Walter Francini).

En Esperanto estas troba libro Sur flugiloj de trobo kaj Esperanto.

Kategorio:Poemoj
Piramida pumpejo

eta|250px|Piramida pumpejo kun malfermita padelrado (Foto: Hans de Kroon)

La **piramida pumpejo** estas la plej malnova tipo da polderpumpejo en Nederlando kaj evoluis komence de la 15a jarcento el la pivota muelejo.

Ĉe ĉi tiu pumpejo la tuta supra domo kun vosto estas turnebla ĉirkaŭ ligna tubo, kiu estas tenata en vertikala pozicio de piramidforma konstruo de la subturo. Pli grandaj piramidpumpejoj enhavas loĝejo en la subaĵo. La supra domo de la piramida pumpejo kelkfoje estas farbita en intensaj koloroj (ekzemple ruĝa-blanka en la Rejnregiono). En la riveraj areoj la supra domo multfoje estas gudrita per malhelbruna koloro. La pumpejo skuas kiam ĝi rapide turnas tial la nederlanda nomo estas 'wipmolen' (skumuelejo).
Ĉi tiu tipo da polderpumpejo plejofte estas ekipita per akvorado je la ekstera flanko; la Arkimeda ŝraŭbo estis uzat nur post la jaro 1634.

Kategorio:Piramidoj
Kategorio:Konstruaĵoj en Nederlando
Kategorio:Muelejoj
Gábor Rudnai

**RUDNAI Gábor** (naskiĝis la 25-an de majo 1946 en Budapeŝto) estas hungara verkisto. 

Lia patro estis konata fakulo de la nutraĵa kaj gastiga industrio, kaj li verkis ĉ. 15 faklibrojn. Li havas praulon de viena pentristino el la lastjarcenta Vieno, kiu ilustris akvaforte la muzikon de Beethoven (Betoveno).

Li studis en Budapeŝto, estis mezlerneja instruisto kun la fako pri hungara-rusa lingvoj. Inter 1980 kaj 1982 li estis hungara gasto-lektoro en la praga Karlo-Universitato. Dum 5 jaroj li gvidis amatoran literatur-teatron, ekde 1977 ĉiusomere laboris kiel rus-germanlingva gvidanto turisma. La filozofi-doktoran disertaĵon li skribis en 1984 pri la plej granda hungara pentristo, Tivadar Csontváry Kosztka (ĈONTva'ri; 1853-1919).

Li estas ano ekde 1991 en la hungara PEN-Club. Lia lasta laborejo en mezlernejo ĉesis en 2002, post plurmonata senlaboreco li iĝis en 2003 halo-gardisto en la Hungara Nacia Muzeo.

Li verkis poemojn ekde lia sepa jaro. Li verkis la unuan poemon je efiko de Johano de Brava de Sándor Petőfi, pri ŝafisto kaj ties hundo. Li publikas ekde 1965 en gazetaro, radio, antologioj. En la numero 1970/1 de Hungara Vivo, aperis de li en Esperanto tri poemoj pri Csontváry, el ili la poemon titolitan "Puto de Maria en Nazaret", tradukitan de Kálmán Kalocsay (KAloĉai), oni tradukis plu al la ĉeĥa lingvo (Madarsky Tyden, 1983/9).

Liaj poemoj aperis (tradukis Tibor Papp) ankaŭ en la Debrecena Bulteno.

foto + bibliografio en la hungara 

Rudnai
Rudnai
Tokaj-vino

eta|Botelo da *Tokaji Eszencia* (el la jaro 2000)
eta|La hungara regiono de la Tokaj-vino (ruĝa) ...
**Tokajo** aŭ **Tokaj****-Vinoj** produktitaj kaj faritaj sur la montodeklivoj de Tokaj estas famaj en Hungario kaj dismonde. Iam oni kultivis tie pli ol 140 speciojn de vitoj. Nuntempe 'Furmint" (75-76%),"HárslevelÜ" (HARLeveli' = Tili-folia; 20-22%) kaj "Sárga muskotaly (ŝarga MUhotaj' = Flava muskatvino"; 1-2%) konsistigas la vinojn de Tokaj. La nomon "aszúszőlőbor" (= sekber-vino/Tokaj-vino; vino farita el elektitaj velkaj/sekaj/ŝrumpaj/putraj vinberoj) oni renkontis unue en la jaro 1576.

Okaze de farado de Tokaj-vino la elektitajn vinberojn oni kolektas en malvarma loko, en kuvo kaj ilia prilaboro komenciĝas nur fine de la vinber-rikolto. Dum tiu tempo la special-kvalita nektaro, la esencaĵo elfluinta tra truo, tubeto (antaŭlonge: tra anserplumo) sur la fundo de la kuvo, havas altan (36-65%) sukeran kaj ekstraktan enhavojn, ĝi fermentas nur ĝis 4-8%-a alkohol-enhavo. Ĝian nomon oni renkontis jam en la jaro 1707. Antaŭlonge oni konsumis ĝin kiel medikamenton,aŭ okaze de festenoj, por plibonigi la sekber-vinon.

La dorskuvo-nombron de sekber-vino difinas tio, ke al Gönc-barelo (genc; 136-140-litroj) da mosto au vino kiom multajn dorskuvojn (28-30 litroj = 20–22&nbsp;kg) da sekaj vinbero oni aldonas. La dorskuva nombro povas esti maksimume 6. La pesitan kvanton de sekaj beroj antaŭlonge oni premis, po 2-3-litraj detaloj, per nudaj piedoj je kaĉo (sekbera pastaĵo). Nuntempe tiun ĉi procedon oni faras per maŝinoj. La sekberan pastaĵon oni miksas en kuvo al mezurita kvanto de mosto, vino kaj oni lasas ĝin trempiĝi dum 12-48 horoj - miksitan po iom da tempo. Fine oni disigas la sukon disde la solida materialo, poste oni fermentigas ĝin. La malrapida fermentado de la vino daŭras 2-3 monatojn, ĝia maturiĝo - jarojn (dorskuva nombro plus unu jaro).

La specialan kvaliton signas la sekbera esencaĵo. La seka Tokaj-vino estas sekbera vino perdinta sian dolĉon dum fermentado. Sekber-vinoj kun la plej grandaj karieroj: kometa sekber-vino el la jaro 1811 (apero de la kometo Halley - heli), da kiu botelo estis aĉetata en la jaro 1971, en aŭkcio por 220 pundoj. La prez-rekordon tenas la sekber-vino pli aĝa ol 300 jaroj, kiu same en londona aŭkcio estis aĉetata por 1.300 pundoj en la jaro 1979. - La malnova nomo de "samorodni" (pola vorto signifanta: natura, originala) estis ĉe
la vino, kies nomon oni renkontis jam en la jaro 1598, ĝi estas pretigita sen elektado de sekaj beroj, per komuna prilaborado de la beroj de la traŭboj. Laŭ tio, ke en la traŭbo kiomkvantaj kaj kiakvalitaj estas la sekiĝintaj vinberoj, la vino fariĝos dolĉa aŭ seka "samorodni". La speciale delikatan, sekan samorodni-on donas la plena fermentado de la dolĉa samorodnio.

Okaze de la pretigo de la duafaza, sekundara sekbervino la pritretitan rekrementon de 1a sekber-vino aŭ samorodnio oni trempas en mosto, elpremas kaj elfluigas. - La plejparto de la Tokaj-vinoj estas vendata kiel bonkvalita vino por rostaĵoj. La vino por rostaĵoj el malbona vinjaro estas nomata „ordinarium” (ordinaraĵo).

## Referencoj 
Kategorio:Alkoholaĵoj
Kategorio:Vino
Kategorio:Hungario
1 E-9 m

Por bildigi la grandecon de unu nanometro, tiu ĉi paĝo estas listo de iuj aĵoj longaj de inter 1&nbsp;nanometro&nbsp;(**nm**) kaj 1&nbsp;mikrometro&nbsp;(**Μm**) (10−910−6&nbsp;m).
----
[eta|dekstra|180px|Diagramo de [DNA-helico.]]

Unu nanometro egalas al 0,000&nbsp;000&nbsp;001 metro. Unu metro egalas al 1.000.000.000 nanometroj.

Vidu ĉi tie pri signifoj de *piko-*, *mikro-*, *mili-*.

* Distancoj pli mallongaj ol 1 nm
* 1 nanometro estas:
** 0,000&nbsp;000&nbsp;001&nbsp;metro&nbsp;(m).
** 0,000&nbsp;001&nbsp;milimetro&nbsp;(mm).
** 0,001&nbsp;mikrometro&nbsp;(Μm).
** 10 angstromoj (Å).
** 1.000&nbsp;pikometroj&nbsp;(pm).
* 2&nbsp;nmDiametro de DNA-helico.
* 90&nbsp;nmDiametro de HIV-viruso.
* 100&nbsp;nmPlej granda ero kiu povas trapasi kirurgan maskon.
* 380-420 nm — ondolongo de purpura lumo.
* 420-440 nm — ondolongo de indigokolora lumo.
* 440-500 nm — ondolongo de blua lumo.
* 500-520 nm — ondolongo de cejana lumo.
* 520-565 nm — ondolongo de verda lumo.
* 565-590 nm — ondolongo de flava lumo.
* 590-625 nm — ondolongo de oranĝa lumo.
* 625-740 nm — ondolongo de ruĝa lumo.
* Distancoj pli longaj ol 1 Μm

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Cindy Sheehan

**Cindy Sheehan** (naskiĝis la 10-an de julio 1957) estas usona pacaktivistino, kiu en aŭgusto de 2005 atingis atentegon en la telemedioj pro sia demonstrado antaŭ la teksasa ranĉo de George W. Bush. Ŝi volis renkonti Buŝ-on kaj pridemandi lin, kion faris ŝia filo en Irako. Ŝi nomis Buŝ mensogulo, tiel la renkonto verŝajne ne okazos. Multaj aliaj protestantoj aliĝis al ŝi.

## Fono 
Sheehan estas patrino de la mortinta soldato Casey SHEEHAN. Casey alpaŝis la usonan armeon en 2000 kaj plilongigis sian kontrakton en 2004, en aĝo de 24. Kelkajn monatojn pli poste, en palmodimanĉo, la 24-an de aprilo 2004, li estis murdita en batalo. Tio okazis nur 5 tagojn post lia alveno en Sadr-urbo, Irako dum la US-okupo de Irako. Casey partoprenis libervole en savmisiono, ĉe kiu li kaj kelkaj aliaj estis murditaj. Li ricevis postmorte la bronzan stel-medaljonon same kiel la purpuran koron. La familio estis aktiva en la Romkatolika eklezio en Norwalk (Kalifornio) kaj pli poste en Vacaville (Kalifornio), kie Cindy Sheehan kiel junulara referantino laboris.

## Eksteraj ligiloj 
* "Kial devis morti mia filo en Irako?"

Kategorio:Usonaj aktivuloj
Uragano Rita

dekstra|eta|250ra|Bildo de Rito dum 22-a de septembro
**Uragano Rita** estas la deksepa nomata ŝtormo, naŭa uragano kaj la kvina forta uragano de la 2005 uragana sezono. La ŝtormo jam batis Floridon kaj Kubon, kaj nune minacas Teksason kaj Luizianon en la Golfo de Meksiko kiel klaso-5-uragano. Ĝi jam atingis ventorapidon de 280 km/h. Ĝi estas la tria plej intensa uragano en la Atlantika baseno ekde mezurado de uraganoj komencis.

La Usona Nacia Uragana Centro prognozas, ke ĝi eble estiĝos klaso-5-uragano, kaj allandiĝos proksime de 24-a de septembro, apud Galveston kaj Corpus Christi en Teksaso. Pli ol 1 miliono da popoloj estis postulata evakui la marbordo de Teksaso kaj Luiziano pro ĝi.

De 1953, kiam oni komencis alfabete nomi la uraganojn de ĉiu jaro, Rita estas nur la dua kun komenca "R", do la dua 17-a uragano en jaro (nomoj komenciĝantaj per "Q" ne estas uzataj). En 1995 ekzistis uragano *Roxanne*, kiu tamen aperis nur en oktobro. Principe eblas reuzi la nomojn en postaj jaroj (do por esti preciza oni diru "Rita (2005)", sed post aparte fortaj kaj memorindaj uraganoj oni emas "pensiigi" ties nomon kaj ne reuzi ĝin.

## Historio de la ŝtormo 
Rita estigis la 17-a nomata ŝtorma de la 2005 uragano sezono je 17-a de septembro, 2005, formiĝante nur antaŭ unu tago. Postulo por evakui la insulojn Florida Keys estis sendita baldaŭe poste. La ŝtormo damaĝis Kubo kaj insuloj Florida Keys kiel klaso-2-uragano.

La varmo akvo de la Meksika Golfo, nune 0.5&nbsp;°C pli ol norma, estas favora por uragana kreskado. Kiam Rita eniris la golfo, ĝi rapide intensigis. Je 21-a de septembro, Rita atingis nivelon de klaso-5.

## Eksteraj ligiloj 
* "Uragano Rita, survoje al la Meksika Golfo, timigas Nov-Orleanon" Ĝangalo.com

Kategorio:Katastrofoj en 2005
Rita
Zmitro

**Zmitro** estas vira persona nomo. Ĝi estas esperantigita formo de belorusa nomo *Зьміцер* (Zmicjer), kiu devenas de la nomo Demetrio (Δημήτηρ, greka diino de fekundeco). La nomo korespondas al la rusa *Дмитрий (Dmitry)*, ukraina *Дмитро (Dmytro)*, belorusa *Дзмітрый (Dzmitry), Зьміцер (Zmicier)*, esperanta Dimitrio.

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Aranea pumpejo

eta|Aranea pumpejo en la subĉiela muzeo en Arnhem Nederlando

La **aranea pumpejo** estas malgranda piramida pumpejo kun enverguro (longo de du aloj kune) de proksimume 8 ĝis 15 m. Ĝi taŭgas por la drenado de malgrandaj polderoj. Pro la simpleco de la konstruo ĝi estas facile funkciigebla.

La supra domo sur kiu la aloj estas fiksitaj povas turniĝi horizontale, pro kio la alokruco plej bone povas kapti la venton.
La malsupra parto estas fiksita. Tra ligna tubo iras la ĉefakso de la supra domo al la malsupra, kie estas la transmisio al la Arkimeda ŝraŭbo.

En Nederlando ankoraŭ restas pli ol 25 araneaj pumpejoj, el kiuj 15 en la provinco Frislando. La plej granda el tiuj estas la *Doris Mooltsje* en la najbareco de Oudega. Ĉi tiu estas ankaŭ la plej malnova aranea pumpejo de Frislando.

Kategorio:Ventmuelejoj
Senlime

eta
La translima asocio **Senlime**, Esperanto-asocio en la Eŭregiono Mozo-Rejno, intencas progresigi la reciprokan internacian komprenon precipe en la Eŭregiono Mozo-Rejno helpe de la internacia lingvo Esperanto. La esperantaj grupoj en Verviers, Lieĝo, Akeno kaj Mastriĥto aspiras al pli bonvola kaj intensa kunlaboro. Iom post iom estas konstruita la Eŭregiono de Esperanto. 

Jam de antaŭ la dua mondmilito, esperantistoj el la tri najbaraj landoj kutimis renkontiĝi. Ili ofte biciklis kaj tranoktadis unu ĉe la alia. Tiel naskiĝis la tiel nomataj Trilandaj Renkontiĝoj, kiuj ankoraŭ nun ĉiujare (printempe kaj aŭtune) okazas en tiu regiono. Ĉiu el la regionaj Esperanto-grupoj (Akena, Marnolanda, Verviersa...) siavice organizis la Trilandajn Renkontiĝojn.

Plurfoje, grupeto de volontuloj klopodis starigi ian konstantan organizan komitaton, kun pli-malpli mallonga sukceso. Tiel, iom post iom, naskiĝis la ideo transiri de Trilanda Renkontiĝo al trilanda asocio.

La Eŭregiono Mozo-Rejno estas translime kunlaboranta, kulture riĉa komunumo, ene de la Eŭropa Unio: La eŭropa regiono konsistas el la belgaj provincoj Limburgo (800.000 loĝantoj) kaj Lieĝo (1 miliono da loĝantoj), el la suda parto de nederlanda Limburgo (700.000 loĝantoj), kaj el la subregiono Akeno (parto de la distriktaro Kolonjo (kun pli ol 1 miliono da loĝantoj). Tiu trilingva regiono, kie lingvaj kaj ŝtataj limoj ne kongruas, travivis longan komunan historion. Kontaktpunkto inter tri gravaj kulturaj fluoj, la Eŭregiono Mozo-Rejno celas Eŭropan Unuiĝon.

## Ekstera ligilo 
* Retejo de la asocio 

## Referencoj 
Kategorio:Esperanto-movado
Gulpen-Wittem

estas municipo en nederlanda Limburgo. **Gulpen-Wittem** konsistas el la jenaj kernoj: Eys, Epen, Etenaken, Gulpen, Mechelen, Partij-Wittem, Nijswiller, Reijmerstok, Slenaken, Stokhem, Wahlwiller, Wijlre.

## Vidindaĵoj 
eta|maldekstra|kastelo Wijlre
La centro havas prosperigan mondumon. Ĉirkaŭ kaj en la apudeco de la pitoreska vendoplaco allogas vin kvanto da specialaj konsumejaj entreprenoj. La naĝejo “Mosaqua” estas unu el la 5 superaj naĝejoj de Nederlando. Apude situas “Rocca”, la Grimpado- kaj Aventura Centro.

La Petruspreĝejo, la Gulpener Bierfarejo kaj la Kastelo Neuborg estas karakterizaj konstruaĵoj. La kastelo estis konstruita en la 14a jarcento, alikonstruita kaj pligrandigita en la 18a jarcento kaj denove alikonstruita ĉirkaŭ 1950. Ĝi estas kastelo kun reĝa imponeco, kun altaj turoj kaj ampleksaj farmaj kortoj kun servistejoj. La Muelejo de krespoj/Neuborgmuelejo el 1712 havas la plej grandan akvoradon de Nederlando.

En Gulpen-Wittem troviĝas la plej suda loko de Nederlando, nome proksime de la limfosto 12 ĉe la belga kastelo Beusdael.

## Historiaj eventoj 
Ĉiu jaro Katolika Proceso "Schuttersfeest"

## Ĝemelaj urboj 
* Vatra Dornei, Rumanio

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Mapo de Gulpen 
* Turistoficejo Suda Limburgo

Kategorio:Municipoj de Limburgo (Nederlando)
Corpus Christi (Teksaso)

**Corpus Christi** estas grandurbo en Usono, en subŝtato Teksaso, ĉe la okcidenta bordo de la Golfo de Meksiko. Ĝia nomo estas latina kaj signifas "korpo de Kristo"; ĝin donis la katolika hispano Alonzo Alvarez De Pineda, kiu en 1519 tie alteriĝis je la kristokorpa festotago.
eta|maldekstre|150ra|Flago de Corpus Christi

## Geografio 
eta|Situo de Corpus Christi en Teksaso kaj en la distrikto
Corpus Christi situas sur marborda ebenaĵo en la suda landparto de Usono, en la suda parto de Teksaso.

## Historio 
Alonso Alvarez de Pineda (hispano) estis la unua eŭropano ĉi tie en 1519. La haveno iĝis fifama pro la piratoj. Baldaŭe kontrabandoj regis la lokon. Corpus Christi estis fondita en 1839 fare de Kolonelo Henry Lawrence Kinney kiel komercejo. En 1845 usonaj militistoj establis bazon. La haveno ekfunkciis en 1926, por la mararmeo en 1941.

eta|maldekstre|Nokta vido en Corpus Christi
eta|maldekstre|Ponto en Corpus Christi

## Ekonomio 
Motoro de la ekonomio estas la profunda haveno, kiu gravas ne nur por Teksaso, sed ankaŭ por Usono. Oni liveras petrolojn kaj agrikulturajn produktojn.

## Trafiko 
Corpus Christi havas internacian flughavenon. Aŭtoŝoseo kuras al San Antonio, ĉefvojoj kuras al Laredo kaj al alia havenurbo. La urbego havas branĉan fervojon. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn. (Tramoj funkciis inter 1910-1931). La impona haveno ne servas pasaĝerojn, nur varojn. 2 pontoj estas apartenaĵo de Corpus Christi.

## Klimato 
En Corpus Christi la temperaturo averaĝe varias inter 17-. La varmo kulminas en junio kaj julio kun rekordo  en 2000, la malvarmo kulminas en februaro. Jare pluvas po 806&nbsp;mm, en ĉiuj monatoj pluvas (vintre foje neĝas). Plej ofte pluvas en septembro, plej malofte en januaro.

## Vidindaĵoj 
eta|Marborda panoramo en Corpus Christi
eta|Vojo en Corpus Christi
eta|konata urba statuo
* marhavena strando
* muzeo Lexington, muzeo pri azia kulturo, muzeo pri scienco kaj historio, muzeo pri artoj, muzeo pri surfoj
* teatro
* nubskrapuloj
* botanika ĝardeno
* rifuĝejo por marbordaj kaj migrobirdoj

## Ĝemelurboj 
*  Monterrey, Meksiko
*  Veracruz, Meksiko
*  Villahermosa, Meksiko
*  Toledo, Hispanio

## Fontoj 
* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Anglalingva kaj hispanlingva Vikipedioj

Kategorio:Urboj de Teksaso
Kategorio:Marhavenaj urboj
Edwin Austin Abbey

eta|150px|dekstra|Edwin Austin Abbey
**Edwin Austin ABBEY** [EDvin OStin ABi] (naskiĝis la  en Filadelfio, Pensilvanio, mortis la ) estis usona pentristo. Li translokiĝis al Anglio en 1878. Lia plej fama verko, *The Quest of the Holy Grail* (La serĉado por la Sankta Gralo) (1902) troviĝas en la Bostona Publika Biblioteko. Li ankaŭ pentris la koronadon de Eduardo la 7-a de Britio en 1902ĝi estis la oficiala pentraĵo de la okazo, pro tio ĝi lokiĝas ĉe Palaco Buckingham (la oficiala loĝdomo de britaj monarkoj). Nuntempe liaj verkoj ŝajnas melodramaj, kvankam li ankaŭ estis politika ilustristo por la ĵurnalo ''Harper's Weekly*.

## Bildaro 

The Play Scene in Hamlet.jpg|"Akto el la teatraĵo Hamleto" olepentraĵo sur kanvaso 1897
Anne Hutchinson on Trial.jpg|Anne Hutchinson dum proceso, 1901
SpiritofLight.JPG|"La spirito de klerismo", ĉe la rotonda de la kapitolo de la ŝtato Pensilvanio
AllegoryofScience.JPG|Alegorio "Scienco", kapitolo de la ŝtato Pensilvanio

## Eksteraj ligiloj 
* Pentraĵoj de Abbey (jssgallery.org) 
* *Near Easthampton'' (jssgallery.org) - pentraĵo fare de Abbey.

Abbey, Edwin Austin
Hungara Vivo

***Hungara Vivo*** estis kultura gazeto, eldonita en Hungario inter 1961 kaj 1990. Ĝin fondis Lajos Kökény, la ĉefredaktoro de 1961 ĝis 1969. La revuo Hungara Vivo danke al la pli ol 20-jara redaktado (1977-90) de Vilmos Benczik iĝis grava internacia kultura revuo kun ĉirkaŭ du mil abonantoj (duono en Sovetunio) . Aperis entute 154 numeroj. Pro manko de financa apogo la gazeto ĉesis.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Kovrilpaĝoj de *Hungara Vivo*  ĉe Bretaro (projekto).
* Hungara Vivo. Enhavlisto 1961-1990 ĉe Yumpu.
* Hungara Vivo, plena enhavo 1966-1990 bitarkivo.org/

Kategorio:Hungaraj gazetoj
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Galveston (Teksaso)

**Galveston** estas insula urbo en Usono. En la jaro 2000 ĝi havis 57.247 loĝantojn. Ĝi situas ĉe la marbordo de la Meksika Golfo.

Sur la insulo origine loĝis anoj de la triboj Karankavoj kaj Akokisoj. La hispana esploristo *Cabeza de Vaca* tie kun ŝipo averiis en 1528 kaj de ĝi ekis la malkovron de Meksiko. La insulo estas nomita honore al *Bernardo de Gálvez* en 1785 de la hispana esploristo *Jose de Evia*.

## Uraganoj 
Fine de la 19a jarcento, la urbo Galveston estis grava metropolo kun loĝantaro de 38.000. Tio siatempe estis pli ol Houston. En 1900, uragano komplete detruis la urbon. 6.000 ĝis 12.000 homoj mortis. Sen tiu ĉi terura evento, sendube la urbo estus nuntempe multe pli grava. Ĝin minacis la Uragano Rita en septembro 2005. Tie aktivis ankaŭ la pirato Jean Laffite (komence de la 19-a jarcento).

## Vidindaĵoj
* Ĝardenoj Moody

eta|maldekstra|300px|Meksika Golfo, kie estas videbla ankaŭ Galveston
maldekstra|300px|eta|

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (angla)

Kategorio:Urboj de Teksaso
Februaro de 2005

**Aktualaĵoj en februaro de 2005**

## 9-a de februaro 
* 9-an de februaro en ruslingva Vikipedio la artikolo pri Esperanto iĝis la "elektita" artikolo. Ĉiusemajne en la rusa Vikipedio oni elektas la plej bone aranĝitan kaj plej enciklopediecan artikolon por montri ĝin en la ĉefpaĝo kaj aldoni al la kategorio "Elektitaj artikoloj". Ĉi-semajne gajnis "Esperanto". Vd. http://ru.wikipedia.org/wiki/Эсперанто

## 16-a de februaro 
* Ekfunkciis la Protokolo de Kioto, celanta plibonigon de medio sur la Tero.

## 28-an de februaro 
* Konstitucia referendumo okazis en Burundo.

02
2005
Januaro de 2005

**Aktualaĵoj en januaro de 2005**

## Merkredo, 26-a de januaro 
* En Nederlando la proceso kontraŭ la murdinto de Theo van Gogh komenciĝas.
En la ekstreme sekura tribunalo en Amsterdamo-Osdorp la juĝistaro komencas hodiaŭ kriminalan kazon kontraŭ Mohammed Bouyeri, kiu estas la supozata murdinto de filmfaristo Theo van Gogh.

* En rusia Peterburgo oni solene rememoris la **61-an datrevenon de forpreno de faŝista blokado de la urbego** dum la Dua mondmilito. Dum blokado de Leningrado milionoj da homoj pereis pro malsato kaj frosto.

## Sabato, 15-a de januaro 
* Forpasis la hispana sopranulo Victoria de los Ángeles

## Vendredo, 14-a de januaro 
* Titano: Sondo Huygens surtitaniĝis. La eŭropa spacinstrumento Huygens, transportite al la Saturn-sistemo pere de la spacinstrumento Cassini, sukcese atingis la surfacon de la planedeca Saturn-luno Titano, post paraŝuta vojaĝo tra ties densa atmosfero. Huygens liveris la unuajn fotojn pri la Titan-surfaco.
La evento markas la unuan alsurfaciĝon el la homa mondo al aliplaneda luno.

01
Likopeno

**Likopeno** estas helruĝa karotenoido, kiu troviĝas i.a. en tomato kaj aliaj ruĝaj fruktoj, kiel rozofruktoj. Ĝi estas la plej multe troviĝanta karotenoido en la homa korpo. La nomo estas derivita de la latina nomo por tomato *Lycopersicon esculentum*. Tamen la plej granda koncentriĝo de likopeno ne estas en tomato sed en akvomelono.

Likopeno estas uzata ankaŭ por kolorigi nutraĵojn, kiel supojn, kaj havas la E-numeron E160d.

Ĉi tiu materio protektas kontraŭ kor- kaj angiomalsanoj, ĉar ĝi estas forta antioksidanto. Kuirado de la tomato, kiel ĉe la konserva industrio, pligrandigas la biologian disponon kaj pliigas ankaŭ la izomerecon.

Likopeno ne estas solvebla en akvo kaj donas makulojn sur ĉiu porohava materialo kaj sur materialoj el plasto. Freŝaj likopenmakuloj facile povas esti forigitaj el vestaĵoj.

La helruĝa koloro de likopeno ekestas pro la multaj konjugitaj duoblaj ligoj, kiuj estas nomataj kromoforoj. Ĉiu duobla ligo malpliigas la energion necesan por porti elektronojn al pli alta nivelo.
Pro tio likopeno sorbas grandan parton de la videbla lumo kaj fariĝas ruĝa.

Dum oksidiĝo, pro kloro aŭ acidoj, aŭ kemia redukto likopeno perdas la ruĝan koloron, ĉar la duoblaj ligoj estas rompataj.

**Likopeno helpas kontraŭ prostata kancero**

Likopeno, povas konsiderinde malaltigi la riskon je prostata kancero. Tio evidentiĝis el studo de la usona universitato en Illinois inter 32 viroj. La rezultoj estis proklamitaj en merkredo, la 29-a de aŭgusto 2001 dum kongreso en Ĉikago.

La personoj kiuj partoprenis la eksperimenton devis trinki dum tri semajnoj glason da tomatsuko. Ĉi tiu trakto zorgis pro konsiderinda plibonigo de la prostatĉeloj kaj la leŭkocitoj. La likopeno el la tomatoj ankaŭ kaŭzis ke la specifa substanco PSA, la Prostata Specifa Antigeno, kiu estas produktata ekskluzive de la prostato, en la sango malkreskas. Kiam ĉi tiu antimaterio grandamase ĉeestas en la sango, tio povas esti indiko por prostatkancero.

La pozitivaj rezultoj devas esti pli precize ekzamenitaj por vere paroli pri trarompo en la batalo kontraŭ prostata kancero, diris M. Bowen de la medicina esplorteamo dum la kongreso.

Post pulma kancero, prostata kancero estas la plej multokazanta speco de kancero inter viroj. Prostata kancero estas ĉe unu el ses viroj diagnozita! Sub la sesdeka jaraĝo ĝi tamen malmulte aperas. Preskaŭ duono de la viroj estas dum la diagnozo pli aĝa ol 75 jaroj.

## Eksteraj ligiloj 
* Likopeno eble povas helpi prostatkancerajn pacientojn (angle)
* Resumo de studoj de likopeno kaj variaj kanceroj (angle)  presita en la *Journal of the National Cancer Institute* en 1999
* Karotenoido Terpenoido (angle)

Kategorio:Antioksidantoj
Kategorio:Dietaj suplementoj
Kategorio:Pigmentoj
Kategorio:Kolorigiloj
Kategorio:Karotenoidoj
Kategorio:Terpenoj
Monschau

eta|la loka burgo dumvintre
[eta|urbocentra impreso borde de la rivereto [Rur]]
**Monschau** estas germana urbo en la Federacia lando Nordrejn-Vestfalio, urba regiono Akeno. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La komunumo apartenas al la transnacia Eŭregiono Mozo-Rejno.

Monschau estas unu el la plej pitoreskaj urboj en la okcidenta parto de la Ejfelo antaŭ la belga landlimo. Ĝi situas je 450m alteco. Ĝi situas en la mallarĝa, kurboplena kaj rokeca valo de la rivero Ruro, tie kie la “Laufenbach” kaj la “Schwalm” aŭ “Perlenbach” en la Ruron fluas.

La mallarĝaj stratoj estas ofte ligitaj per altaj ŝtonaj ŝtuparoj, hakitaj el la rokoj.
La plej malnova parto de la urbo situas sur la maldekstra Rurobordo apud la piedo de la « Schlossberg ». Tie staras, laŭlonge de la malnova « Pfarrkirche », konstruita en 1649, en la « Kirchstrasse », ankoraŭ belaj trabfasadaj domoj, i.a. la estinta « Rathaus » el la 17a jarcento.
Alia vidindaĵo estas la ruino de la kastelo, kiu parte funkcias kiel junulargastejo.

## Vidindaĵoj 
*la “Unterburg”
*la Azenoturo
*la domo de la komandanto
*la burgokapelo (konstruita antaŭ 1369)
*la estinta kazerno (nun hospitalo)
*la gotika pordego kun la du turoj en la “Oberburg”
*la defendmuro ĉirkaŭ la “Vorburg”
*la kastelturo
*subtera ŝtuparkoridoro
*trabfakaĵaj domoj
* Monaĥejo Reichenstein en Kalterherberg, urbokvartalo de Monschau

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala retpaĝo de la urbo ()

Kategorio:Distrikto Aachen
Kategorio:Urboj de Nordrejn-Vestfalio
Julio de 2005

**Aktualaĵoj en julio de 2005**

## Dimanĉo, 31-a de julio 2005 
* Internacia Televido komencis elsendi testsignalon trans Interreto.
* Mortis nederlandano Wim Duisenberg, unua prezidanto de la Eŭropa Centra Banko

## Vendredo, 29-a de julio 2005 
* Usona astronomo malkovras 10-an planedon de nia sunsistemo. La objekto estas pli granda ol Plutono kaj provizore nomiĝas 2003 UB313.

## Ĵaŭdo, 28-a de julio 2005 
* Irlando: **IRA** deklaras, ke ĝi rezignas je perforto.
* Belgio: unua datreveno de la katastrofa eksplodo de gasodukto en Ghislenghien

## Merkredo, 27-a de julio 2005 
* Mortis Marten Toonder, fama nederlanda bildstria verkisto kaj desegnisto.

## Mardo, 26-a de julio 2005 
* Je 14:39 UTC, **kosmopramo** *Discovery* sukcese leviĝas el *JFK Space Center* (Usono). Tiu estas la unua homekipita spaca flugo depost la katastrofo de *Columbia* je la 1-a de februaro 2003.

## Dimanĉo, 10-a de julio 2005 
* Pli ol 20 mortintoj post nova sinmortiga atenco en rekruta centro el Bagdado, Irako.
* Rainbow Warrior [Ĉielarka Batalanto]: 20 jarojn poste, Greenpeace [Verdapaco] rememoras pri la sinko de la ĉi nomata ŝipo.

## Vendredo, 8-a de julio 2005 
* Internacia Olimpika Komitato ne akceptis novajn ludojn sed forigis basbalon kaj softbalon ekde 2012 el inter la ludoj.

## Ĵaŭdo, 7-a de julio 2005 
* La rumana ĉefministro, Călin Popescu Tăriceanu [Kalin Popesku Tariĉeanu] anoncas la demision de la rumana registaro.
* Estroj de G8-regnoj kunvenas en Gleneagles en Skotlando.
* **Serio de eksplodoj** en Londono (metroo, buso) mortigas 37-38 homojn kaj vundas ĉirkaŭ 700.

## Merkredo, 6-a de julio 2005 
* Singapuro : Londono elektiĝas kiel organizanta urbo de la Olimpiaj ludoj de somero 2012 kontraŭ Parizo. Moskvo, Nov-Jorko kaj Madrido eliminiĝis kelkajn horojn pli frue.

## Vendredo, 1-a de julio 2005 
* Rumanio reskalis sian nacian valuton, la rumanan leŭon (en la rumana lingvo *leu* [leŭ], kio signifas leonon; la pluralo estas lei [lej]). Unu nova levo egalos al 10 000 malnovaj levoj. Usona dolaro valoros 2,989 levojn kaj unu eŭro estos 3,6 levoj.

07
Kozmice (distrikto Opava)

**Kozmice** estas municipo de Hluĉinio en Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  (). 

## Historio
En la plej malnova dokumento Kozmice estas nomita kiel „Kosmicze“. Tiu ĉi dokumento devenas el la jaro 1349. Kozmice ricevis sian nomon, tiel kiel multaj aliaj vilaĝoj, laŭ baptonomoj de siaj fondintoj. La vilaĝo estas derivita laŭ baptonomo „Kozma“. Enkadre de refreŝigado ĉe lago ĉe proksima Hlučín vizitantoj povas enloĝigi ankaŭ en loka vilaĝa restoracio.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* **Preĝejo de sankta Floriano** estis konstruita anstataŭ malnova preĝejo en la jaroj 1934–1936, kiu estis dum la dua mondmilito parte detruita. En la preĝejo troviĝas pentrita krucvojo en vivgrandeco. Alkonstruo de la preĝejturo estis finita en la jaro 2002.

## Rilataj artikoloj
* Hluĉina lago
* Fervojlinio Opava východ – Hlučín

## Pluaj fotoj 

Kozmice rest obch.jpg|Vendejo kaj restoracio en Kozmice


Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Hluĉinio
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Opava montetaro
Koĉabambo

**Koĉabambo** () estas departemento de Bolivio, centre de la lando. Ĝi kovras areon de  kvadrataj kilometroj. Laŭ stato de la jaro 2001, en la departemento sume vivis  homoj - laŭ takso de la jaro 2010 intertempe temu pri pli ol 1,8 milionoj. Administra centro de la departemento estas la samnoma urbo Cochabamba kaj grava urbo estas Ivirgarzama.

La Departemento de Cochabamba troviĝas ĝuste en la mezo de Bolivio, kaj limas kun la departementoj de Beniio ĉe la nordo, Ĉukisakio kaj Potosiio ĉe la sudo, Santa-Kruzio oriente, La-Pazio kaj Oruro okcidente. La Nacia Parko Carrasco estas nacia parko en Koĉabambo. Ĝi havas areon de . Pli ol  plantaj specioj estis registritaj en la areo, kio lokigas la parkon inter la plej diversaj biologie el Bolivio.

Ĝi estas la sola departemento bolivia sen internacia limo.

eta|maldekstra|280px|
eta|maldekstra|280px|

La Nacia Parko kaj Indiĝena Teritorio Isiboro Sécure (*Parque Nacional y Territorio Indígena Isiboro-Secure* aŭ *Territorio Indígena y Parque Nacional Isiboro Secure, TIPNIS*) estas protektita areo kaj indiĝena komunumo en Bolivio situanta inter la nordo de Koĉabambo kaj la sudo de Beniio.

Kategorio:Departementoj de Bolivio
Aŭgusto de 2005

**Aktualaĵoj en aŭgusto de 2005**

## Merkredo, 31-a de aŭgusto 2005 
* En homa stampedo sur ponto dum pilgrimado en Irako mortis pli ol 1000.

## Mardo, 30-a de aŭgusto 2005 
* Kazano la ĉefurbo de Tatarstano, Rusio festas sian 1000-jaran datrevenon. Okaze de tiu granda dato en Kazano ekfunkciis metroo. En la urbo okazis grandaj festoj kiujn kronis 1000-salva fajraĵo.

## Sabato, 27-a de aŭgusto 2005 
* Inaŭguro de Turning Torso en Malmö, Svedio

## Dimanĉo, 14-a de aŭgusto 2005 
* Kipra avio kraŝis sur monteto norde de Ateno, mortigante ĉiujn el la 121 pasaĝeroj kaj aviadilanoj. Ŝajnas ke la pilotoj estis senkonsciaj kiam la avio falis, eble pro manko de oksigeno en la kajuto. La flugo de *Helios Airways* (HCY 522) veturis de Larnaca, Kipro, al la internacia flughaveno de Ateno, kiam ĝi kraŝis ĉirkaŭ la 12.20 ptm apud la marborda urbeto Grammatiko, proksimume 40 km norde de la grekia ĉefurbo. La Boeing 737 devis flugi ĝis Prago post halti en Ateno. La kialo de la kraŝo ne estis evidenta, sed la unuaj indicoj prezentas ian teknikan problemon -- eble malpresuriziĝo. Proparolanto de la kipra registaro en Nikozio diris ke nenio sugestus terorisman atakon.

## Sabato 6-a de aŭgusto 2005 
* 60-a datreveno de la eksplodo de la unua nuklea bombo sur la japana urbo de Hiroŝimo. Diversaj manifestacioj kunmemoras la eventon kaj pledas por la forigo de nukleaj armiloj.

## Mardo, 2-a de aŭgusto 2005 
* Aviadilo de *Air France* kraŝis kaj forbrulis sur la flughaveno de Toronto Kanado. Ĉiuj pasaĝeroj kaj aviadilanoj postvivis la akcidenton.

Dosiero:Iraq-CIA WFB Map.png|
Dosiero:Jerusalem Dome of the rock BW 14.JPG|
Dosiero:Destroyed humvee.jpg|
Dosiero:KatrinaNewOrleansFlooded.jpg|

08
Deurganckdoko

eta|Konteneraj kajoj de la Deurganckdoko, konekto kun la Skeldo, rigardate de la skelda ponto Lillo-Doel.
La **Deurganckdoko** estas doko en la antverpena haveno. Ĝi situas en la antverpena haveno, je la maldekstra riverbordo de la Skeldo, ĵus sude de la poldera vilaĝo Doel.

La doko estas sen kluzo rekte konektita kun la Norda Maro, pro kio la ŝipoj multe pli rapide povas ĝin atingi. Tio ja ankaŭ signifas ke la akvo en la doko estas sub influo de la tajdoj.

La Deurganckdoko povas facile akcepti pli ol 6.000.000 kontenerojn jare, kaj entute havas kajajn murojn de pli ol 5km. Estas la plej granda tajda doko en la tuta mondo. Ĉiu tria minuto kamiono devus forlasi la dokon kiam ĝi estos tute funkcianta.

La projekto kostis 634 milionoj da eŭroj; la duono pli ol oni origine planis. La doko estas nomita laŭ Deurganck, granda ŝanelo de la Skeldo kiu dividis Doel de Liefkenshoek kaj kuŝis en loko kie nun troviĝas la doko.

Intertempe jam ekzistas planoj por alia doko pli laŭflue ĉe la Skeldo: la Saeftingedoko.

## Planoj kaj konstruo 
eta|Konstruataj kajaj muroj de la Deurganckdoko. La kaja muro estas ĉirkaŭ 21m alta. La restanta grundo (maldekstre je la foto) post estos forigita de dragaĵo ŝipo.
La Deurganckdoko unuafoje aperis en planoj de la Administrado de Akvovojoj kaj Maro de la Flandra Regiono en 1995. Je la 20a de januaro 1998 la flandra registaro aprobis la konstruon de la doko kaj la laboroj ekis oktobre 1999. iom poste ekesti jura batalo inter la flandra registaro kaj la Agokomitato Doel 2020 kaj aliaj agogrupoj. Ĝis dufoje la planoj estis nuligitaj, ĉar la registaro faris procedurajn erarojn. Dum pluraj monatoj la projekto estis haltigita.

Por eviti novajn kondamnojn la flandra parlamento je la 14a de decembro 2001 aprobis la tiel nomatan "pronecesan dekreton": por la laboroj de la Deurganckdoko ne estas bezonata ŝanĝo je la lokaj reguloj kaj la permesilojn estas ratifitaj de la ministro por Publikaj Laboroj. Tiel ne plu eblis protesti ĉe la Ŝtata Konsilio. Post kiam ĉio laŭleĝe "enordiĝis", la laboroj estis pluigitaj je la 13a de aprilo 2002.

Je la 18a de februaro 2005 la unua akvo de la Skeldo enfluis la dokon. La solena malfermo okazis je la 6a de julio 2005. Je la 14a de septembro 2005 la unua parto de la doko estis malfermita por ĉiu ŝipa navigado kaj je la 19a de septembro la unua kontenera ŝipo tie elŝipigis siajn varojn.
La dekstraj konteneraj kajoj estos ekspluatataj de Hessenatie, filialo de PSA (Port of Singapore Authority), la orienta de P&O Ports Consortium.

Por ke la Deurganckdoko estu tute operacia, estas bezonata kromaj ankoraŭ kelkaj infrastrukturaj laboroj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo

Kategorio:Belgio
Herbeja pumpejo

[eta|200px|Herbeja pumpejo ([pseŭdomuelejo)]]
La **herbeja pumpejo** ankaŭ nomata 'alportilo' estis kiel la aranea pumpejo kaj la tjaskero propraĵo de la farmisto.

La pumpejo ĝenerale estis uzata por dreni la herbejon. Ĉi tiu tipo da pumpejo preskaŭ ne bezonas funkciigadon, ĉar la granda direktalo je la postaĵo de la turnebla ĉapo zorgas ke la pumpejo ĉiam direktas al la vento. En Nederlando herbejaj pumpejoj troviĝis en la provincoj Nord- kaj Sud-Holando, sed nur en Nord-Holando ankoraŭ restas kelkaj ekzempleroj.

Kiel akvopumpilo la herbeja pumpejo uzas centrifuga pumpilon.

Kategorio:Muelejoj
Ostrov (distrikto Karlovy Vary)

**Ostrov** (ĉeĥlingva signifo: *insulo*, ) estas urbo en Ĉeĥio en la okcidenta Bohemio proksime de rivero Ohře. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
Vilaĝo dokumentita ekde 1207, kiel urbo ekde 1331. Ekde fino de la 15-a jarcento minado de arĝento, post 1948 minado de uranio. En la urbo estas produktataj trolebusoj.

## Loĝantaro 
## Vidindaĵoj 
En la urbocentro troviĝas baroka kastelo. En Vykmanov estas Ruĝa turo de morto.

## Partoj de urbo 
* Arnoldov
* Dolní Žďár
* Hanušov
* Hluboký
* Horní Žďár
* Kfely
* Květnová
* Liticov
* Maroltov
* Mořičov
* **Ostrov**
* Vykmanov

## Personecoj 
* Jan Vulfing z Ostrova († 1324), princo episkopo bambeka kaj freisina
* Štěpán Šlik z Holíče a Pasounu (1487 - 1526) falinto en batalo de Mohács
* Jáchym Ondřej Šlik (1569–1621), nobelo kaj supra entreprenisto
* Johann Caspar Ferdinand Fischer (1656–1746), muzika komponisto
* Leopold II. Toskánský (1797 - 1870), posedanto de senjorujo kaj urbestro de la urbo
* Johann Josef Loschmidt (1821–1895), kemiisto kaj fizikisto
* Ludwig Löwenstein (1830-1901), entreprenisto, fondinto de fabriko por porcelano PULS
* Irena Konývková (* 1959), teatra reĝisorino
* Vilma Cibulková (* 1963), aktorino
* Horst Siegl (* 1969), futbalisto
* Petr Maděra (* 1970), verkisto
* Eva Henychová, (1974), folka kantistino, komponistino, gitaristino
* Lukáš Bauer (* 1977), skikuristo
* Jiří Štoček (* 1977), ŝaka grandmajstro
* Tereza Hofová (* 1979), aktorino
* Zbyněk Drda (* 1987), kantito
* David Zadák (* 1999), biciklisto kaj biciklokrosisto
* Martin Šrámek (*1991), boksisto

## Pluaj fotoj 

Ostrovský zámek po rekonstrukci.jpg|Kastelo en Ostrov
Ostrov nad Ohří zámek palác princů (2).jpg|Palaco de princoj
Ostrov nad Ohří - Einsiedelnská kaple.jpg|Kapelo de Virgulino Maria Einsiedelna
Ostrov radnice 1.jpg|Urbodomo en Ostrov


Kategorio:Municipoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Urboj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Sokolova baseno
Kategorio:Setlejoj sur Ohře
William Jacob Baer

**William Jacob BAER** [VILj'm ĜEJk'b BEJR] (naskiĝis la  en Cincinnati, Ohio, mortis en 1941, en Nov-Jorko) estis usona pentristo. Li studis en Munkeno, Germanio dum 1880–1884. Li multe engaĝiĝis en la usona revivigo de la arto de miniaturo-pentrado, al kiu li dediĉis sian atenton ekde 1892, kaj estis la unua prezidanto de la *Society of Painters in Miniature* (Societo de pentristoj de miniaturoj), Nov-Jorko. Iuj el liaj miniaturo-pentraĵoj estas *The Golden Hour* (La ora horo), *Daphne* ([Dafne]), *In Arcadia* (En Arkadio) kaj *Madonna with the Auburn Hair* (Madono kun Rufaj Haroj).

## Eksteraj ligiloj 
* *Portrait of Alfred Corning Clark*  

Kategorio:Usonaj pentristoj
Ŝnurtira lukto

eta|300ra|Ŝnuregtirado
**Ŝnurtira lukto** aŭ **ŝnurtiro** aŭ **Ŝnuregtirado** estas malnova grupa sporto, kiu servas mezuri la (tir)fortojn de du grupoj. La du grupoj tiregas la finon de ŝnurego kontraŭflanke. Venkanto estas tiu, kiu fortiras la kontraŭan grupon trans la mezlinion. Kelkfoje – ĉe popolaj ludoj – la mezlinion formas rojo.

En 1995 okazis tragedio dum rekord-provo por Guinness-libro de rekordoj en skolta tendumejo en Westernohe (Westerwald), kiam ŝiriĝis la ŝnurego. 102 partoprenantoj vundiĝis, 2 infanoj mortis. La akcidenton kaŭzis la uzata fleksa plastika ŝnurego.

## Mondĉampionaj reguloj 
Ĉe konkursoj staras 8 atletoj unu al la alia. Ĉe virinoj ekzistas 3 pezoklasoj (ĝis 480 kg, ĝis 520 kg, ĝis 560 kg), ĉe viroj eĉ 7 (ĝis 560 kg, ĝis 600 kg, ĝis 640 kg, ĝis 680 kg, ĝis 720 kg, ĝis 800 kg kaj super 800 kg).

En la antaŭraŭndoj okazas du tiroj. Se iu grupo venkas ambaŭ, ĝi ricevas 3 poentojn. Ĉe nedecido, ambaŭ grupo ricevas 1 poenton. En la finalo (ekde duonfinalo) okazas du tiroj kaj poste – se necesas – decida tiro.

La ŝuoj de la atletoj ne povas esti ekipitaj per metalaj pintoj, la kalkanumo devas estis rondforma kaj ne povas havi angulojn. Estas malpermesita la uzo de gantoj. Ili do rajtas uzi rezinon sur la mano por pli forte kapti la ŝnuregon.

## Historio 
La ŝnuregtirado havis ritan devenojn en Azio kiel simbolo pri batalo inter Bono kaj Malbono.

La ŝnurtirado jam aperas kiel sporto sur mupentraĵoj (Sakkara (Egipto). En la antikva Grekio (ekde ĉ. 500 a..K.), la ŝnuregtirado estis trejnado por la aliaj sportoj. En la 12-a jarcento okazis ŝnurtirada konkurso en la kortego de ĉina imperiestro, en la postaj jarcentoj en Mongolio kaj Turkio.

En la 15-16. jc. aperis la ŝnuregtirado en Francio kaj Britio. Fine de la 19-a jc formiĝis jam la unuaj asocioj, poste la tirado iĝis disĉiplo de malpeza atletiko.

Ĝi estis olimpia sporto inter 1900 ĝis 1920. Oni fondis en 1964 la mondan asocion TWIF (angle por *Tug of War International Federation*). La unuaj eŭropaj ĉampionecoj okazis en 1965, la unuaj mondaj ĉampionecoj en 1975. Dumtempe ekzistas retroolimpiko, kie okazas ŝnuregtirado.

## Eksteraj ligiloj 
* foto pri ŝnuregtirado dum EASA-kongreso, 2002 

Kategorio:Sporto