Katedralo de Salisbury

eta|380px|La katedralo de Salisbury vidate de nordoriento
La **katedralo de Salisbury** (angle kaj oficiale ***The Cathedral Church of St Mary***) estas anglikana katedralo kaj episkopa sidejo de la episkopujo Salisbury. Ĝi troviĝas en la urbo Salisbury (graflando Wiltshire) en suda Anglujo kaj estas konsekrita al Sankta Virgulino Maria, pro kio ĝi ankaŭ havas la kromnomon **Maria-Katedralo**.

Pro la relative mallonga konstruotempo de la katedralo ĝia arĥitektura stilo plejparte konformas kun la frua angla gotiko (Vidu angla frugotiko). Decide por la rapida realigo estis la libera konstrutereno kaj la malavara financa subteno fare de Henriko la 3-a. La navkrucoturo alkonstruata en la 14-a jarcento estas ekde tiam per 123 metroj la plej alta preĝejturo de Britujo kaj faras tial la tutan sanktejon gravan konstruaĵon en la mezepoka preĝejarĥitektura historio kaj apud la katedraloj de Canterbury, Lincoln samkiel de Abatejo Westminster unu el la vojmontraj konstruaĵoj de angla gotiko.

## Historio 
### Historio de la katedralo 
Kiel la plej multaj anglaj katedraloj la katedralo de Nov-Sarumo (nun Salisbury) havis normanan antaŭaĵon laŭ stilo de romaniko, kiu tamen troviĝis en proksima Malnov-Sarumo. Male al aliaj gotikaj katedraloj oni konstruis la katedralon de Salisbury sur tereno ne-surkonstruita, laŭlitere sur „verda herbejo“ seninterrompe kaj laŭ kontinua koncepto. La konstruado komenciĝis en la jaro 1220, la 28-an de aprilo oni engrundigis la unuan fundamentoŝtonon. Ekestis ankaŭ vasta katedrala distrikto, tipa por anglaj katedraloj tiutempaj.

Pro la alta grundakvonivelo ĉe la nova starloko oni starigis la katedralon sur fundamenton dikan nur kvar futojn (proks. 1,30 metroj). Jam proksimume 1225 la tri altaroj de la Kapelo Sankta Triunuo estis finfaritaj kaj konsekrataj. Tiun ĉi ceremonion partoprenis ankaŭ Stefano Langton kaj Henriko de Loundres, la ĉefepiskopoj de Canterbury resp. Dublino.

Mallonge poste reĝo Henriko la 3-a inspektis la konstruejon kaj altigis Nov-Sarumon al foirourbo. En 1226 Vilhelmo Longespée, tria grafo de Salisbury kaj ekstergeedzeca filo de la angla reĝo Henriko la 2-a Plantagenet, estis entombigata en la kapelo. La kuŝanta figuro de lia tombo estis entute la unua en katedralo kaj la unua prezentanta kavaliron en kompleta kiraso. Mallonge poste ankaŭ okazis la transtombigo de la tri antaŭulaj episkopoj, inter ili Osmundo de Sées. Kiam en 1228 episkopo Rikardo Poore iris al Durham, la nova episkopo, Roberto Bingham (1228–1246), antaŭe ĉefepiskopo de Jorko, daŭrigis la konstruadon. Sub lia direktado en 1236 ekestis la ĥorseĝaro. Li kovrigis la tegmenton de la ĥorejo kaj eble ankaŭ de la okcidenta transversa navo per plumbo kaj enmetigis vitralojn. Dum la 1240-aj jaroj ekestis la laŭlonga navaro.

### Ekstera vidaĵo 
La longigita laŭlonga navaro kun la norda antaŭhalo en la mezo, la vaste elpaŝa granda transversdomo kun la krute elstara navkrucoturo sure kaj la pli malgranda transversdomo en la oriento estas de sama alteco. Ĉiuj konstruelementoj havas rektangulajn finaĵojn kaj estas strukturitaj de egala sinsekvo da lancetfenestroj inter kontraŭfortaj pilastroj. En flanknavojn kaj kapelojn oni enkonstruis po du lancetojn por navero. En la fenestrozono tamen estas videblaj la tipe anglaj tri-arkoŝtupoj. Pli distingan strukturon havas nur la fasadoj en la oriento kaj de la transversaj aloj. La orienta fasado de la Triunuo-Kapelo estas ornamita de lancetfenestraj triopoj, sekvataj en la gabloj de egalaj ornamarkoj.

### Biblioteko 
La katedrala biblioteko estis konstruata proksimume 1445 ĉe la orienta flanko de la klostro. Ĝi entenas interalie unu el la kvar konserviĝintaj manskribaĵoj de la Magna Charta, kiu troviĝas ekde 1215 en Salisbury kaj validas kiel la plej bonstata ekzemplero.

dosiero:2007-05-21 Salisbury inside down.jpg|Rigardo tra la navo
dosiero:2007-05-21 Salisbury inside.jpg|Rigardo tra la navo kun la flankaj galerioj
dosiero:Salisbury Cathedral Stained Glass 3 (5690730053).jpg|Fenestro en la flanka navo
dosiero:Altar Salisbury Cathedral 01.JPG|Flankaltaro

## Literaturo 
* Harry Batsford, Charles Fry: *The Cathedrals of England*, 7-a eldono, B. T. Batsford Ltd., Londono 1948
* Alec Clifton-Tylor: *The Cathedrals of England*, Thames & Hudson, Londono 2001
* David Watkin: *English Architecture: A Concise History*, Thames & Hudson, Londono 2001, ISBN 978-0-500-20171-8, pj. 40–75
* John Cannon: *Cathedral: The Great English Cathedrals and the World That Made Them, 600-1540*, Constable, Londono 2007, ISBN 978-1-84119-841-5, S. 11–17; pj. 415–422
* Hans Koef/Günther Binding: *Bildwörterbuch der Architektur*, 4-a eldono, Alfred Kröner Verlag, Stutgarto 2005
* Günter Kowa: *Salisbury und der strenge Stil* en *Architektur der Englischen Gotik*, DuMont Buchverlag, Kolonjo 1990, S. 123–130
* John Wilkinson: ''Salisbury Cathedral's secrets: laying the foundations*, Capivard, 2003
* Laurence Keen, Thomas Cocke: *Medieval art and architecture at Salisbury Cathedral* en *British Archaeological Association Conference Transactions, Volume 17*, British Archaeological Association, 1996, ISBN 978-0-901286-67-3
* Louis Grodecki: *Kapitel IV. Der Partikularismus im 13. und 14. Jahrhundert* in *Weltgeschichte der Architektur. Gotik*, Deutsche-Verlags-Anstalt GmbH, Stutgarto 1986, pj. 96–102
* Sydney Evans: *Salisbury Cathedral: A reflective Guide*, Michael Russell Publishing, Salisbury 1985.
* Ute Engel: *Architektur der Gotik in England* in Rolf Toman (eldoninto): *Gotik – Architektur. Skulptur. Malerei'', Tandem Verlag, 2004, pj. 118–136

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo
* La kontraŭfortoj de la katedralo de Salisbury

Kategorio:Gotikaj katedraloj en Anglio
Kategorio:Konstruaĵoj en Wiltshire
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1250-1259