open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karola Szalay

**Karola Szalay** [salai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szalay Karola** estis hungara baletisto, altlerneja instruisto.

Karola Szalay http://www.imdb.com/name/nm1640386/ naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis en 2001.

## Biografio 
Karola Szalay lernis baleton en lernejo de Budapeŝta Ŝtata Operejo, en 1926 ŝi aliĝis al la opereja baleta trupo. Inter 1930 kaj 1948 ŝi baletis en rango privata dancisto. En 1941 ŝi doktoriĝis en Scienca Universitato Péter Pázmány, poste ŝi vivis en Italio. Ŝi hejmenvenis en 1946 kaj post 4 jaroj ŝi frekventis kurson pri sovetia baleto, poste ŝi ekinstruis en la ĵus fondita Ŝtata Baleta Instituto. Post falo de la Hungara revolucio de 1956 ŝi disidis al Italio kaj ŝi apartenis al Teatro alla Scala en Milano.
 
## Elektitaj baletaj roloj 
* Jan Ciepliński: *Csongor kaj Tünde* - virina ĉefrolo 
* Gyula Harangozó: *A csodálatos mandarin* (La mirinda mandareno) - virina ĉefrolo
* Kölling: *Seherezádé* - titolrolo

## Ŝiaj disĉiploj (elekto) 
* Cecília Esztergályos

## Ŝia libro 
* *A tánc a képzőművészetben* (1941)

## Ŝia filma rolo 
* *Gül Baba* (1940) 

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj baletistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1956
Zoltán Sallay

**Zoltán Sallay** [ŝalai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Sallay Zoltán** estis hungara baletisto.

Zoltán Sallay http://nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/farkasreti-temeto/sallay-zoltan/2435  naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Siófok.
 
## Biografio 
Zoltán Sallay lernis baleton en lernejo de Budapeŝta Ŝtata Operejo, en 1929 li aliĝis al la opereja baleta trupo. Inter 1939 kaj 1967 li baletis en rango privata dancisto. Dum la 2-a mondmilito lia piedo vundiĝis, sed li povis pli danci. En 1967 li retiriĝis. Li ricevis premion en 1963. 

## Elektitaj baletaj roloj 
* Gyula Harangozó: *Romeo kaj Julieta* - vira titolrolo (1939)
* Lavrovskij: *Romeo kaj Julieta* - monaĥo (1960-aj jaroj)
* Jan Cieplinsky: *Petruska* - titolrolo (1946)
* Gyula Harangozó: *A csodálatos mandarin* (La mirinda mandareno) - titolrolo
* Vasilij Vajnonen: *Párizs lángjai* (Flamoj de Parizo) - markizo (1960-aj jaroj)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj baletistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Salminejo de Erfurto

eta|La eksa salminejo erfurta
La **Salminejo reĝa de Erfurto** (germane: *Königliches Salzbergwerk Erfurt*) estas monumento industria en la nordoriento de Erfurto, Germanio.

## Priskribo 
Post diversaj privataj iniciativoj la prusa salofisko ordonis en 1856 starigon de salminejo en Erfurto. La unuaj ŝaktfaradoj estis en 1857. La salminejo funkciis inter 1863 ĝis 1916, dum kiu tempo ekspluatitis ĉ. unu miliono da tunoj da salo kaj kelke da anhidrito. La volumo kava estis fine duona miliono da kvadratmetroj. Post la malfunkciigo oni uzis la surterajn ejojn por diversaj celoj, i.e. kiel deponejon.

Hodiaŭ la tuto estas malplena, kvankam la ejo mem reprezentus gravan historiaĵon teknikan. Pri tio memoras ankaŭ diversaj stratnomoj kaj setlejnomoj: Salzstraße, Salinenstraße, Salinengraben, Hinter der Saline, Salinesiedlung. Pri la daŭra memorigo zorgas societo nomita *Bergmannsverein Otto Ludwig Krug von Nidda*, fondita en 1996. La nomdoninto estas prusia supera minejkonsilisto, kiu estris la prusian minejadon ekde 1860. En aprilo 2007 festitis en la festsalonejo de la Urbodomo de Erfurto la datreveno 150-a de la fondo de la salminejo.

La kiao de estonta uzigo de la eksa salminejo malcertas. Menciindas ke la Malakoff-turo de la ejaro estas la lasta siatipe en tuta Germanlando.

## Literaturo 
* Heinrich Bartl/Wolfgang Grünemeier: *Das Königliche Salzwerk zu Erfurt 1857-1916*, Erfurt 2007, 216 paĝoj.
* Steffen Raßloff: *100 Denkmale in Erfurt. Geschichte und Geschichten. Mit Fotografien von Sascha Fromm*, (Thüringen Bibliothek. Bd. 11). Essen 2013.

Kategorio:Konstruaĵoj en Erfurto
Kategorio:Ekonomio de Erfurto
Erfurto
Vera Pásztor

**Vera Pásztor** [pAstor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pásztor Vera** estis hungara baletisto, koreografo. Ŝia edzo estis same baletisto Ernő Vashegyi.

Vera Pásztor http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz20/132.html naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la .

## Biografio 
Vera Pásztor lernis baleton ĉefe de Ferenc Nádasi en lernejo de Budapeŝta Ŝtata Operejo. Ŝi ricevis baletajn rolojn ekde 1939. Ŝi estis ĉefrolanto en virinaj roloj inter 1947 kaj 1956. Kun Ernő Vashegyi ŝi disidis post falo de la Hungara revolucio de 1956 al Svislando, kie poste ili dancadis kaj koreografis kune. Ili dancadis ankaŭ en okcidenta Eŭropo, eĉ en Novjorko. En 1960 ili fondis privatan lernejon por baletistoj en Zuriko. Ŝi instruis ĝis 1993, poste ŝi hejmenvenis.

## Elektitaj roloj 
* Gyula Harangozó: *Térzene* - fraŭlino
* Ernő Vashegyi: *A fából faragott királyfi* (Reĝido skulptita el ligno) - reĝidino
* Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij - Vojnonen: *La nuksrompilo* - princino Maria
* Béla Bartók: *A csodálatos mandarin* (La mirinda mandareno) - virina ĉefrolo (1957 en diversaj urboj)

## Ŝia libro 
* *Az én kék madaram* (2002)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla laste)
* germanlingva biografio

Kategorio:Hungaraj baletistoj
Kategorio:Hungaraj koreografoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Prümscheid (monto)

La monto  **Prümscheid** estas 674,7 m alta monto en la mezmontaro Eifel. Ĝi troviĝas apud Wallenborn en la distrikto  Vulkaneifel kaj estas unu el la plej altaj montoj de la Ejfelo. La najbaraj vilaĝoj estas  Salm, Büscheich kaj Wallenborn.

Kategorio:Montoj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Montoj kun alteco inter 0 kaj 999 m
Kategorio:Montoj en la Ejfelo
Kategorio:Distrikto Vulkaneifel
Maan de Steenwinkel

**Maan de Steenwinkel** (Bergen, 10-an de februaro 1997), mallonge *Maan*, estas nederlanda kantistino kiu gajnis en 2016 en la sesa sezono de **The voice of Holland** (*La voĉo de Holando*).

Ŝi trapasis la Murmellius-Gimnazion en Alkmaar. En 2015 ŝi partoprenis en *The voice of Holland*. Je la 29-an de januari 2016 ŝi gajnis en la finalo. La unuopaĵo *Perfect World* (Perfekta mondo), produktita de Hardwell, je la 13-a de februaro eniris la nederlandan version de la Pinto 40. Je la 1-a de aprilo 2016 ŝi ricevis oran diskon el la monoj de diskĵokeo Hardwell.
eta|maldekstra|Maan en 2018

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Perfect World 
* Facebook
* 

Kategorio:Nederlandaj kantistoj
Astronomio en mezepoka Islamo

[eta|dekstra|Persa astrolabo de la 18-a jarcento, tenita ĉe la Muzeo Whipple de Historio de Scienco en [Kembriĝo, Anglio.]]

250px|eta|Ilustraĵo el la astronomia verko de al-Biruni, klariganta la diversajn fazojn de la luno.
**Islama astronomio** enhavas la astronomiajn disvolvigojn faritajn en la Islama mondo, partikulare dum la Islama Ora Epoko (8a–15a jarcentoj), kaj ĉefe verkitaj en la araba lingvo. Tiuj disvolvigoj ĉefe okazis en Mezoriento, Centrazio, Al-Andalus, kaj Nordafriko, kaj poste en la Malproksima Oriento kaj Hindio. Ĝi ege paralelas al la genezo de aliaj islamaj sciencoj en sia asimilado de fremda materialo kaj en la amalgamado de la disaj elementoj de tiu materialo por krei sciencon kun islamaj karakteroj. Tio inkludis antikvgrekan, sasanidan, kaj hindiajn verkojn partikulare, kiuj estis tradukitaj kaj disvolvigitaj. Siavice, Islama astronomio poste havis gravan influon sur la bizanca kaj eŭropa astronomioj same kiel sur la ĉina astronomio kaj la Malia astronomio.

Grava nombro de steloj en la ĉielo, kiaj Aldebarano, Altairo kaj Deneb, kaj astronomiaj terminoj kiaj alidado, azimuto, kaj nadiro, estas ankoraŭ referencataj laŭ siaj arabaj nomoj. Restas nuntempe granda korpuso de literaturo el islama astronomio, nombre proksimume 10,000 manuskriptoj disaj tra la tuta mondo, multaj el kiuj eĉ ne estis modernepoke legitaj aŭ katalogitaj. Eĉ tiele, akuratan bildon de la islama aktiveco en la fako de astronomio oni povas rekonstrui.

Astronomio en mezepoka Islamo estis antaŭenigita fare de Al-Battani, kiu plibonigis la precizon de la mezuro de la precesio de la akso de la Tero. La korektoj faritaj al la tercentra teorio fare de al-Battani, Ibn-Ruŝd, Nasir al-Din al-Tusi, Muajjaddin Urdi kaj Ibn al-Ŝatir estis poste enmetitaj en la teorio de la kopernika suncentrismo. La astrolabo, kvankam origine disvolvigita fare de la grekoj, estis plie kaj plue disvolvigita fare de islamaj astronomoj kaj inĝenieroj, kaj sekve alportita al la mezepoka Eŭropo.

## Astronomoj 
* Al-Ĥorezmi

## Referencoj 
## Literaturo
* Gingerich, Owen (April 1986), "Islamic astronomy", Scientific American, 254 (10): 74, Bibcode:1986SciAm.254...74G, doi:10.1038/scientificamerican0486-74, http://faculty.kfupm.edu.sa/PHYS/alshukri/PHYS215/Islamic_astronomy.htm  Alirita la 13an de Novembro 2016.
* Ilyas, Mohammad (1996), Islamic Astronomy and Science Development: Glorious Past, Challenging Future, Pelanduk Publications, ISBN 967-978-549-1
* Saliba, George (1994b), A History of Arabic Astronomy: Planetary Theories During the Golden Age of Islam, New York University Press, ISBN 0-8147-8023-7
* Saliba, George (1999), Whose Science is Arabic Science in Renaissance Europe?, Columbia University, arkivita el la originalo la 15an de Januaro 2008, http://www.columbia.edu/~gas1/project/visions/case1/sci.1.html Alirita la 13an de Novembro 2016.

## Vidu ankaŭ 
* Hejmo de Saĝeco
* Historio de la astronomio
* Islama Orepoko

Kategorio:Historio de astronomio
Kategorio:Historio de Islamo
Kategorio:Scienco en Islamo
Kategorio:Mezepoko
Kategorio:Abasida Kaliflando
Nikolaj Osipov

**Nikolaj Petroviĉ OSIPOV** () naskiĝis la 28-an de januaro 1901 en Sankt-Peterburgo, Rusia Imperio mortis la 9-an de majo 1945 en Moskvo, estis elstara rusa muzikisto perfekte ludinta balalajkon, gvidinto kaj direktisto de Osipov orkestro.

## Biografio 
Lia patro *Pjotr Nikolajeviĉ Osipov* (1871, Moskvo - 1927, Moskvo) estis juristo kaj okupis gravan postenon en la imperiestra administrejo. La patrino *Osipova Tatiana Vasiljevna*  (1876, Odeso - 1937, Moskvo) estis dommastrino. La geedzoj havis krome tri gefilojn: *Maria* (1899, Sankt-Peterburgo - 1927), *Sergej* (1905, Sankt-Peterburgo - 1948, Moskvo) kaj *Dmitrij* (1909, Ufa - 1954, Moskvo).

Kiam kvarjaraĝa Niki (karesa derivaĵo de Nikolaj) malsanis je morbilo kaj suferis pro manko de kutimaj infanaj amuzoj la patro donacis etan balalajkon, kiu tre plaĉis al li. Li rapide ellernis bazan ludadon kaj laŭ rekomendoj de la gepatroj komencis lerni la muzikilon pli detale. Unu el liaj instruistoj estis *Sokolov*, eksa lernanto de Vasilij Andreev, virtuozo pri balalajko, fondinto de la unua orkestro de la rusaj naciaj muzikiloj en 1888. La majstro konatiĝis kun la knabo, donis al li kelkajn lecionojn kaj eĉ invitis tiun koncerti kune kun la orkestro. La debuto okazis en 1909, kiam Niki estis ankoraŭ okjaraĝa.

Ekde 1922 la familio rezidis en Moskvo. Nikolaj multe koncertis kiel profesisto kaj instruis en moskva muzik-pedagogia altlernejo nome de Oktobra revolucio. Ekde 1928 li estis solulo de Moskva Filharmonio. Tiam li meritis honoran kromnomon - Paganini pri balalajko.

En 1940 lin oni nomumis kiel gvidanto kaj dirigento de "La Ŝtata Orkestro de Rusaj Popolmuzikiloj", kun kiu li laboris dum malfacila epoko de la Granda Patriota milito. Nikolaj Osipov malkovris la novan etapon en historio de la orkestro. Unue aperis en la koncerta praktiko: guzlio, akordiono, dueto kaj unisono de balalajkoj.

En 1946, pro la elstaraj meritoj de Nikolaj Osipov, kiu mortis la 9-an de majo 1945, kiam oni celebris la Venkotagon super la faŝisma Germanio, la orkestro estis atribuita laŭ lia nomo.

La artisto estis sepultita en moskva Vaganjkovo tombejo.

Li estis edzo de *Natalia Vsevolodovna Osipova n. Peresvet* (1902 - 1962).

## Bibliografio 
* N.Osipov *"Traktadoj kaj aranĝoj por balalajko kaj piano"*, Moskvo, 1959 
* N.Beknazarov, A.Laĉinov *"Kurta biografio" de N.P.Osipov

## Memoro 
Ekde 1967 en Moskvo funkcias porinfana muzika lernejo nome de Nikolaj Osipov, en kiu estas muzeo. 

## Eksteraj ligiloj 
* http://domrist.ru/encyklopediya/irni/n-p-osipov-portret-muzykanta/ biografio 
* http://www.ossipovorchestra.ru/ oficiala ttt-ejo de Osipov Orkestro, 
* http://www.youtube.com/watch?v=ueByxOoxOA8 parto (38.48 - 39.22 minutoj) de la filmo *"The Unknown War"'' (Nekonata milito) prezentanta koncerton de la Osipov orkestro en ĵus reliberigita Stalingrado 1943 (video)
* http://dmshosipova.narod.ru/index/0-3 ttt-ejo de moskva porinfana muzika lernejo nome de Nikolaj Osipov 

 

Kategorio:Sovetiaj balalajkistoj
Kategorio:Rusiaj orkestroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo
Kategorio:Mortintoj en Moskvo
Kategorio:Sovetiaj dirigentoj
Ibn al-Ŝatir

eta|dekstra|Modelo de Ibn al-Ŝatir por la aperoj de Merkuro, montrante la multobligon de epicikloj en Ptolemea iniciato.
**Ibn al-Ŝatir** aŭ **Ibn aŝ-Ŝatir** (; 1375–1304) estis araba astronomo. Li laboris kiel *muŭakkit* (موقت, nome religia tempokontrolinto) en la Moskeo de la Omajadoj en Damasko kaj konstruis grandan sunhorloĝon por ties minareto en 1371/72.

Lia ĉefa grava astronomia traktaĵo estis *kitab nihajat al-sul fi taŝih al-usul* ("La fina demando koncerne al la korekto de principoj"). En ĝi li draste reformis la Ptolemeajn modelojn pri la Suno, Luno kaj planedoj, nuligante la discentrecon kaj la ekvanton enmetante kromajn epiciklojn.

Kvankam lia sistemo estis firme suncentra (li estis nuligante la Ptolemeajn discentraĵojn, dum la matematikaj detaloj de lia sistemo estis identaj al tiuj de la verko de Koperniko nome *De revolutionibus*. Oni ne scias ĉu Koperniko legis la verkon de Ibn aŝ-Ŝatir.

## Referencoj 
## Literaturo
* Fernini, Ilias. *A Bibliography of Scholars in Medieval Islam*. Abu Dhabi (UAE) Cultural Foundation, 1998
* Kennedy, Edward S. "Late Medieval Planetary Theory." *Isis* 57 (1966):365-378.
* Kennedy, Edward S. and Ghanem, Imad. *The Life and Work of Ibn al-Shatir, an Arab Astronomer of the Fourteenth Century*. Aleppo: History of Arabic Science Institute, University of Aleppo, 1976.
* Roberts, Victor. "The Solar and Lunar Theory of Ibn ash-Shatir: A Pre-Copernican Copernican Model". *Isis*, 48(1957):428-432.
* Roberts, Victor and Edward S. Kennedy. "The Planetary Theory of Ibn al-Shatir". *Isis*, 50(1959):227-235.
* Saliba, George. "Theory and Observation in Islamic Astronomy: The Work of Ibn al-Shatir of Damascus". *Journal for the History of Astronomy*, 18(1987):35-43.
* Turner, Howard R. *Science in Medieval Islam, an illustrated introduction*. University of Texas Press, Austin, 1995. ISBN 0-292-78149-0 (pb) ISBN 0-292-78147-4 (hc)
*  (PDF version)

## Eksteraj ligiloj 
* Science in Medieval Islam  de Howard R. Turner
* The Lights of the Stars

Kategorio:Arabaj astronomoj
Kategorio:Arabaj sciencistoj
Kategorio:Siriaj astronomoj
Kategorio:Horloĝistoj
Dollberg

La monto **Dollberg** situas en Schwarzwälder Hochwald, parto de la mezmontaro Hunsrück  sur la limo inter la distriktoj Trier-Saarburg en Rejnlando-Palatinato (nordokcidento) kaj St. Wendel en Sarlando (sudoriento) kaj estas kun alteco de 695,4 m la plej alta monto de tiu federacia lando. Gi apartenas al la montoj Dollberge.

## Geografio 
### Situo 
La Dollberg situas en la Naturparko Saar-Hunsrück, tuj sur la norda limo de Sarlando al Rejnlando-Palatinato, en la sudoriento de la Dollberge. Ĝia pinto troviĝas 1,4 km sude de Neuhütten (Rejnlando-Palatinato) kaj 3,5 km nordnordoriente de Otzenhausen, 3,8 km nordokcidente de Eisen kaj 4,5 km nordoriente de Nonnweiler (Sarlando) sur la teritorio de Sötern, komunuma parto de Nohfelden, situanta 5,3 km sudokcidente de Dollberg.

### Akvejoj 
Ĉe la suda deklivo de la Dollberg fontas la rojon Känel- kaj *Waldbach (Krippbach)* la maldekstra kaj dekstra fontrojo de la Söterbach. Pli sude situas la fonto de la alfluanto de la rivero Prims, la Münzbach. Okcidente de la arbarkovrata monto entendiĝas ĉe la rivero Prims la Primstalsperre (baraĵlago de la rivero Prims)*.

## Protektejoj 
Sur la sarlanda parto de la monto Dollberg situas la naturprotektejo *Dollberg*. Ĝi havas grandecon de 29,87 ha.

## Ringremparo de Otzenhausen 
Je la sudokcidenta piedo de la Dollberg inter la monto kaj la loko Nonnweiler situas la ĉ. 2,5 km longa ringremparo de Otzenhausen, kelta fuĝburgo (opidumo) .

## Referencoj 

## Eksteraj ligiloj 
* *Geografie* , auf saarland.de
* *Dollberge'' (Karte und Info), auf saarlandbilder.net

Kategorio:Montoj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Montoj kun alteco inter 0 kaj 999 m
Kategorio:Distrikto Sankt Wendel
Kategorio:Distrikto Trier-Saarburg
Libro de Optiko

eta|dekstra|Kovrilpaĝo de la verko de Ibn al-Haytham *Libro de Optiko*
La ***Libro de Optiko*** ( (كتاب المناظر); en Latino: ***De Aspectibus*** aŭ ***Perspectiva***; en itala: ***Deli Aspecti***) estas sep-voluma traktaĵo pri optiko kaj aliaj studobjektoj komponita de la mezepoka araba fakulo Ibn al-Hajtham, konata en Okcidento kiel Alhazen (965– ĉ. 1040).

La *Libro de Optiko* prezentis eksperimente fundamentajn argumentojn kontraŭ la amplekse akceptita ekstersenda teorio pri vidkapablo (kiel tenita de Eŭklido en sia verko *Optiko*) kaj favore al la intersenda teorio, kiel subtenita de pensuloj kiaj Aristotelo, nome la nuna akceptita modelo ke vidkapablo okazas ĉar lumo eniras en la okulo. La verko de Alhazen etende tuŝis la disvolvigon de optiko en Eŭropo inter 1260 kaj 1650.

## Referencoj 
Kategorio:Arabaj libroj
Kategorio:Verkoj el la arablingva literaturo
Kategorio:Libroj aperintaj en la 11-a jarcento
Kategorio:Scienco kaj teknologio en la Araba mondo
Kategorio:Optiko
Kategorio:Mezepoka Islamo
Kategorio:Historio de matematiko
Naturprotektejo Wildenburg

La **naturprotektejo Wildenburg** ricevis sian nomon de la samnoma burgo burga ruino proksime de Kempfeld en Idarwald kaj Hunsrück (naturparko Saar-Hunsrück).eta|burgruino Wildenburg

La naturprotektejo etendiĝas laŭlonge delonga, mursimila montodorso. Ĝi havas areon de 25,12 ha kaj situas sur la teritorio de la komunumoj Veitsrodt kaj Kempfeld (komunumaro Herrstein) en la rejnlando-palatinata distrikto Birkenfeld. Ĝi staris sub naturprotekto ekde 1940, tiam sub la nomo „Wildenburg kaj ĉirkaŭaĵo“.  La altaĵo konsistas ĉefe el taŭnuskvarcito. Sur la ŝtonŝutaĵo kreskas kverkoj kaj fagoj. De la elrigardturo Wildenburg oni havas bonan elrigardon al la ĉirkaŭaĵo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.maasberg.ch/Wildenburg.html

## Referencoj 
Kategorio:Geografio de Rejnlando-Palatinato
Wildenburg
Kategorio:Kempfeld
Kategorio:Veitsrodt
Jastorfkulturo

250px|eta|Proksimuma situo de la Jastorfa kulturo
[eta|dekstra|upright=1.2|Eŭropo en la antaŭ-romia periodo dum [fera epoko:

]]
La **Jastorfkulturo** estas prahistoria kulturo, ankaŭ konata kiel la antaŭromia Ferepoko en la nordo de Eŭropo, pli specife en Skandinavio, Nederlando kaj la zono de la valo de la rivero Rejno norde de Germanio. Tiu ĉi estas la unua el la tri periodoj de la konologia sistemo de Oscar Montelius. Ĝi ekzistis inter la 4a kaj la 1a jarcentoj a.K.

Tiu ĉi speco de kulturo estas praĝermana, kun limoj sude kun la La-Tène-kulturo, kiuj havis avancojn en la teknologio de la fer-ellaborado, akirante per tio konsiderindan influon, precipe ekde la jaro 600 a.K., kiam la nordianoj komencis elfosi la feron, danke al teknologio kiun ili ekposedis de siaj najbaroj de centra Eŭropo. Tamen, komence la fero estis uzata nur kiel dekoraciaĵo, poste por la kreado de iloj kaj glavoj. Ankaŭ postvivis la uzon de bronzo dum tiu ĉi tuta periodo, sed nur kiel dekoraciaĵo.

Ĝiaj tradicioj estis la daŭrigo de la Skandinava bronzepoko, sed kun fortaj influoj de la Hallstatt-kulturo en centra Eŭropo.

La funebraj praktikoj, tamen, daŭre sekvis la tradicion kremacii la kadavrojn por poste meti ilin en la urnojn, io karakteriza de la urnar-kulturo.

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Skandinavio
* Historio de Svislando
* Historio de Danio
* Erao de Vendel

Kategorio:Ferepoko
Kategorio:Historio de Skandinavio
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Historio de Danio
Kategorio:Historio de Pollando
Kategorio:Historio de Norvegio
Kategorio:Historio de Svedio
Skandinava bronzepoko

dekstra|250ra|eta|Bronzepokaj kulturoj ĉirkaŭ 1200&nbsp;a.&nbsp;K.
La **Skandinava bronzepoko** estas la nomo donita de Oscar Montelius al kultura subperiodo de la Bronzepoko en la historio de Skandinavio. Ĝi disvolviĝis en la teritorioj de Skandinavio, inkluzive de lokoj pli orientaj kiaj nun Estonio, inter **1800&nbsp;a.&nbsp;K. - 500&nbsp;a.&nbsp;K.** Ĝi estas konsiderata heredinto de la batalhakila kulturo kaj estas kutime konsiderata origino de la praĝermana kulturo (aŭ Jastorfkulturo) de la Ferepoko.

Kvankam la skandinavoj ekuzis la bronzon tre malfrue kaj nur pro la komercado, la skandinavaj setlejoj montras riĉajn kaj bone konservitajn lanaĵojn, lignaĵojn kaj bronzon kiujn ili importis el Centra Eŭropo kaj el oro ankaŭ. La micena Grekio, la Villanova kulturo, Fenicio kaj eĉ antikva Egiptio estis identigitaj kiel eblaj influfontoj por la skandinava arto de ĉi periodo. La ekstera influo verŝajne okazis pro la komercado de sukceno. Multaj petroglifoj reprezentas ŝipojn, kaj la grandaj ŝtonformaĵoj konataj kiel ŝtonŝipoj sugestas ke la maraj transport-ŝipoj ludis gravan rolon. Pluraj petroglifoj reprezentas ŝipojn kiuj estis identigitaj kiel eble mediteraneaj.

La sunĉaro de Trundholm (dane *Solvognen*) estas objekto de la malfrua Skandinava bronzepoko eltrovita en Danio, kiu estas interpretita kiel la suno trenita de ĉevalino, kio povus havi ian rilaton kun elementoj de la malfrua skandinava mitologio trovitaj en la fontoj de la 13-a jarcento.
Benedetto Brin

eta|Brin, ministro itala kaj inĝeniero
**Benedetto BRIN** (naskiĝinta la  en Torino, mortinta la  en Romo) estis itala inĝeniero kaj plurfoje ministro.

## Vivo 
Studinte inĝenieradon li aliĝis al la itala mararmeo kaj nomumitis, post gravaj vojaĝoj eksterlanden, unue direktoro de la ŝipfarejo de Livorno kaj poste sekciestro en la mararmea ministerio. En 1880 li jam estis generalinspektanto de la korpuso de mararmeaj inĝenerioj. Li faris planojn pri la konstruado de la imponaj tankoj *Dutlio* kaj *Dandolo*. En 1876 li transprenis - sub la registarestro Agostino Depretis - la ministerion mararmean kaj elektitis ano de la ĉambro de la deputitoj. En marto 1898 li demisiis sed baldaŭ poste li revenis sub registarestro Benedetto Cairoli (oktobro 1878) kaj, la trian fojojn, sub Depretis en printempo 1884.

## Graveco 
Danke al Brin, kiu ĉefisa ankaŭ sub Francesco Crispi ĝis februaro 1891, la itala mararmeo koncentriĝis pli pri teknikaĵoj ol pri maraj temoj. Lia administrado pro tio ofte atakitis. Inter majo 1892 kaj novembro 1893 li estis ministro pri eksteraj aferoj en la kabineto de Giovanni Giolitti. En marto 1896 li iĝis denove mararmeministro ĉe Antonio di Rudini.

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 3. Leipzig 1905, p. 424, kio legeblas tie ĉi interrete.

## Eksteraj ligiloj 
* Pri Brin sur parlamenta retpaĝaro itala

Kategorio:Italaj ministroj
Kategorio:Italaj inĝenieroj
Margit Császár

**Margit Császár** [ĉAsAr], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Császár Margit** estis hungara meteologo, universitata instruisto. Ŝia geedziĝa nomo estis (hungarsisteme) *Makainé Császár Margit*.

Margit Császár http://www.mettars.hu/eletrajzok/13/ naskiĝis la  en Dabronc, ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Margit Császár frekventis gimnazion en Sümeg, poste ŝi akiris meteologian diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1954. Jam en 1953 ŝi edziniĝis, baldaŭ ŝi naskis 3 gefilojn. Post siaj studoj ŝi laboris en la meteologia instituto, iom poste en flughaveno de Budapeŝto. Inter 1959 kaj 1964 ŝi estis asistanto en la menciita universitato, poste lektoro, inter 1978-1991 docento. En 1963 ŝi doktoriĝis en la universitato, en 1967 ŝi akiris politikan (komprenu: komunistan) diplomon en universitato Markso-Lenino. En 1976 ŝi kandidatiĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Ŝi ricevis memormedalojn en 1982 kaj 1997.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Szinoptikus meteorológia. I-II* (1960/1961)
* *Az időjárás előrejelzésének alapjai* (1973)
* *Energiaátalakulások a légkörben* (1976) - kandidatiĝa disertaĵo
* *Hideg levegőpárna mozgása a Kárpát-medencében* (1992)

## Fontoj 
* funebra parolado
* hungarlingva biografio kun foto 

Kategorio:Hungaraj meteologoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
József Bucsy

**József Bucsy** [jOĵef buĉi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bucsy József** estis hungara meteologo, o.

József Bucsy http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00523/02374.htm naskiĝis la  en Égenföld (nuntempa vilaĝparto de Sármellék), li mortis la  en Budapeŝto.
 
## Biografio 
József Bucsy frekventis gimnazion en Veszprém (urbo), poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1938. En la sekva jaro li eklaboris en la meteologia instituto. La plej ofte li laboris en observatorio de Ógyalla (tiam parto de Hungario). Depost la 2-a mondmilito li revenis al Budapeŝto kaj li daŭris la ekzamenojn pri ventoj, radiadoj kaj sismoj. Li ricevis memormedalon en 1974.
 
## Elektitaj kontribuoj 
* *Sugárnyomás megfigyelése Ógyallán 1939-1942-ben* (1944)
* *Segédtáblázatok a magassági szélmérés kiértékelésére* (1953)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj meteologoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Oscilado de Bølling

La **Oscilado de Bølling** estas klimata oscilado (la klimato mildiĝis) inter la dua kaj la tria  periodo de la vurmaj glaĉeriĝoj (Würm II kaj Würm III), en la Alta paleolitiko. La tavolo de Bølling de la elfosado de la lago de Neŭŝatelo, Svislando, datiĝas inter la jaroj  14.650 kaj 14.000 antaŭ la nuno, kaj la registrado de izotopoj de oksigeno de la glacio de Gronlando, povas datigi la pinton de plejalta temperaturo de Bølling, inter 14.600 kaj 14.100 jaroj.

 

Kategorio:Paleoklimatologio
Kategorio:Plejstoceno
Sunĉaro de Trundholm

eta|200ra|Flanko kun oraj elementoj.
eta|200ra|Flanko sen spuroj je oraj elementoj.
La **sunĉaro de Trundholm** (dane *Solvognen*) estas objekto de la malfrua Skandinava bronzepoko eltrovita en Danio, kiu estas interpretita kiel la suno trenita de ĉevalino, kio povus havi ian rilaton kun elementoj de la malfrua skandinava mitologio trovitaj en la fontoj de la 13-a jarcento. En la nuntempo ĝi apartenas al la kolekto de la Dana Nacia Muzeo en Kopenhago. Ĝi datiĝas el la jaro 1300 a.K..

La kamparano Frederik Willumsen trovis ĝin la 7-an de septembro 1902 kiam unuafoje pasigis sian plugilon tra la aluvia grundo de la loĝloko Trundholm, en la regiono Sjælland, Danio. Portis ĝin hejmen kaj permesis sian filon ludi per la ĉevalo, kredante ke la bildo estis nura malnova ludilo. La sunĉaro. tamen, jam estis damaĝita ekde la Bronzepoko, kiam plejverŝajne ĝi estis en la marĉo kiel oferdono. En 1998, per metaldetektilo troviĝis pliaj fragmentoj de la ses radoj.

La sunĉaro de Trundholm estas bronza kaj ora statuo kiu konsistas el 25 centimetra disko, kun alteco de 59 cm. La ĉevala elemento sin trovas sur strukturo el kvar radoj. Sub la disko ankaŭ estas radoj ligitaj al la cetero de la objekto. Ĉiuj radoj havas kvar radiusojn.

Kategorio:Eŭropa bronzepoko
Kategorio:Prahistorio de Danio
Kategorio:Ĉevaloj en arto
Kategorio:Prahistoria arto
Kategorio:Arkeologio en Danio
Zoltán Fekete (agronomo)

**Zoltán Fekete,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Fekete Zoltán** estis hungara agronomo, gimnazia kaj universitata instruisto. Lia patro estis Lajos Fekete (botanikisto).

Zoltán Fekete http://www.mettars.hu/eletrajzok/17/ naskiĝis la  en Hungara reĝlando en Zsarnóca (nuntempa Žarnovica en Slovakio), li mortis la  en Budapeŝto. 

## Biografio 
Zoltán Fekete frekventis luteranan liceon en Sopron, antaŭ la abituriento li lernis jaron en kolegio en Londono. Post la abituriento li estis soldato jaron, li akiris diplomon en Scienca Universitato Péter Pázmány en 1935. En la sama jaro li doktoriĝis, poste li instruis 2 jarojn en gimnazio de Orosháza. En 1936 li edziĝis. Inter 1937 kaj 1941 li estis asistanto en la menciita universitato, poste li instruis en Ekonomia Altlernejo de Keszthely. Pro la 2-a mondmilito interrompoj okazis pro oftaj soldatiĝoj. En 1949 li estis nomumita katedrestro en Ĝardenkultura Universitato en Budapeŝto, kie li okupiĝis multe pri la grundoj. En 1952 li kandidatiĝis antaŭ la Hungara Scienca Akademio. En la lernojaro 1950 li estis dekano. Li pensiuliĝis en 1976. Li ricevis premiojn en 1970 kaj 1977.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Orosháza talaja* (1936)
* *Hazai komplex talajvédelem kérdései* (1954) - kun aliaj
* *Kertészeti ültetvények talajvédelme* (1967)
* *Különleges szempontok egy homokháti táj környezetvédelme* (1973)
* *Talajvédelmi művelési módok hatása a talaj néhány kémiai tulajdonságának változására Budaörsön* (1980)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj agronomoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Les enfants de la chance

***Les enfants de la chance*** (franclingve por "La infanoj de bonŝanco" aŭ "La infanoj de feliĉo") estas filmo farita en 2016 de reĝisoro *Malik Chibane*. 

Temas pri *Maurice* (aktorata fare de *Matteo Perez*), 12-jara juda knabo en Francio, kiu en julio 1942 estas devigata pasigi restadon kiel paciento en ortopedia kliniko por knaboj en Garches, malcentra antaŭurbo de Parizo, for de la familio, kaj emocie suferas pro la manka kontakto al la familio. Origine la diagnozo nur estas rompita kruro, sed la radiografiaj bildoj de la kruro montras ostan tuberkulozon, kaj la hospitala restado iĝas longtempa, sen antaŭvidebla fino. Ekde majo 1940 la armeo de nazia Germanio konkeris nordan Francion, kaj judaj familioj vivas en konstanta timo esti forportataj al iuj koncentrejoj en orienta Eŭropo, pri kiuj oni scias malmulton, sed timas la plej malbonan. Tial kompreneble la knabo ŝokiĝas, kiam liaj leteroj al la familio revenas al la hospitalo kun indiko "adresato forloĝiĝis al nekonata celo". Estas ok pliaj judaj knaboj en la hospitalo, kaj ne daŭras longe ĝis nazioj ankaŭ traserĉas la malsanulejon, kolektante lastajn judojn por forporto al la Holokaŭsto, sed la kuracistoj antaŭe forigis ĉiujn indikojn pri judeco el la pacientaj aktoj, kaj gipsigas sanajn krurojn por savi la vivojn de la judaj pacientoj - kaj ili sukcesas. Fine ankaŭ la patrino de la knabo, kiu sukcesis kaŝiĝi kaj eviti la forporton, atingas la hospitalon kaj revidas sian filon. 

La filmo enviciĝas inter multajn aliajn, kiuj temigas la hororajn 1940-ajn jarojn en Eŭropo, sed ĝi tuŝas la hororon nur dedistance, en eltenebla kvanto: fokuso estas la soleco en kontraŭvola hospitaleco, la neceso de atendado sen povi influi sian sorton, kaj la kresko de solidaro inter la hazarde kunigitaj infanaj pacientoj.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la filmo en la retejo *allocine.fr* ()
*  ()

Kategorio:Filmoj aperintaj en 2016
Kategorio:Francaj komedio-dramaj filmoj
Kategorio:Filmoj laŭ veraj faktoj
Kategorio:Filmoj pri Holokaŭsto
Kategorio:Holokaŭsto en Francio
Abu Tammam

**Abu Tammam**, laŭ kompleta nomo '''Habib ibn Aws Al-Ta'i** (**حبيب بن أوس الطائي'*) (788–845) estis abasidepoka araba poeto kaj konvertito al Islamo naskiĝinta el kristanaj gepatroj, plej bone konata pro sia antologio de araba poezio, *Hamasah''.eta|Abu Tammam.

## Biografio 
Abu Tammam naskiĝis en Ĝasim, Sirio, nordoriente de la Galilea maro kaj ĉe Daraa. Li ŝajne vivis sian junecon en Homs, kvankam, laŭ unu rakonto, li estis dungita dum sia adolesko vendante akvon je moskeo en Kairo. Liaj unuaj aperoj kiel poeto estis en Egiptio, sed ĉar li malsukcesis trovi vivrimedojn tie li translokiĝis al Damasko, kaj poste al Mosulo. El tie li faris viziton al la guberniestro de Armenio kiu estis tiam parto de la Araba Islama Imperio, kie li estis bone subtenita. Post 833 li loĝis ĉefe en Bagdado, je la kortego de la kalifo Al-Mutasim. El Bagdado li vizitis Ĥorasanon, kie li profitis la favoron de Abdullah ibn Tahir al-Ĥurasani. En proksimume 845 li estis en Maarrat un-Numan, kie li renkontiĝis kun la poeto al-Buhturi (ĉ. 820–897). Li mortiĝis en Mosul en 845.

## Referencoj 
Kategorio:Homoj de la 9-a jarcento
Kategorio:Abasida Kaliflando
Kategorio:Konvertitoj
Kategorio:Ŝijaismo
Kategorio:Arabaj verkistoj
Kategorio:Arablingvaj poetoj
Malik Chibane

**Malik Chibane** - proksimuma prononco franca , naskiĝis  kiel infano de arabdevenaj enmigrintoj en *Saint-Vallier*, departemento Drôme, Francio, do nun -jara - estas franca scenaristo, reĝisoro kaj filmproduktisto. Lia unua plenlonga kineja filmo *Hexagone* debutis en 1994 kaj, proksime al la propra biografio, temigis la historion de arabdevena familio en Francio. Sekvis pluraj pliaj sukcesaj kinejaj kaj televidaj produktaĵoj. En 2016, septembre en Germanio kaj novembre en Francio, premieris lia filmo *Les enfants de la chance* pri grupo da knabaj pacientoj de malcentra francia hospitalo en 1942, inter ili pluraj judaj infanoj, kies judecon la kuracistoj kaj flegistoj sukcesas kaŝi kaj tiel savas ilin de la holokaŭsta murdiĝo.

Krom mem realigi filmojn kiel reĝisoro, scenaristo kaj filmproduktisto, li aktivas kiel profesoro en la kina altlernejo *La Fémis* de Parizo.

Kategorio:Francaj scenaristoj
Kategorio:Francaj reĝisoroj
Matteo Perez

**Matteo Perez** - naskiĝis , do nun -jara - estas franca infana aktoro. Li internacie konatiĝis kiel ĉefrolulo de la kineja filmo *Les enfants de la chance* en aŭtuno 2016. Inter la jaroj 2012 kaj 2014 li trejniĝis kiel infana lernanto de la renoma aktora lernejo *Cours Florent* en Parizo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* persona fota retejo ()

Kategorio:Francaj infanaj aktoroj
Kategorio:Francaj aktoroj
Kitab al-Hamasah

***Ḥamāsah*** (el araba **حماسة** *kuraĝa*) estas bone konata deklibra antologio de araba poezio, kompilita en la 9a jarcento fare de Abu Tammam. Kun ''Asma'ijjat*, *Mufaddaliyat* kaj *Mu'allakat*, *Hamasah* estis konsiderata unu el la ĉefaj unuarangaj fontoj de la komenca araba poezio. La verko estis speciale grava ĉar estis la unua araba antologio kompilita de poeto kaj ne de filologo kaj estas eble la unua en la literatura ĝenro *Hamasah*. La unua kaj plej granda sekcio de la verko, *al-ḥamāsah* (kuraĝo), havigas la nomon por kelkaj aliaj antologioj de tiu tipo.

La antologio enhavas totalon de 884 poemoj, plej el kiuj estas mallongaj elprenaĵoj de pli longaj poemoj, grupigitaj laŭteme. La selektaĵoj datas jam el la antaŭ-islama, islama kaj fruaj epokoj de Abasidoj.

La *Ḥamāsah* estis probable kompilita ĉirkaŭ 835, kiam Abū Tammām estis en Hamadan en Irano, kie li havis aliron al tre bona biblioteko. Ĝi tuj akiris la statuson de klasika verko. Oni diris ke Saladino parkerigis ĝin.

## Enhavo 
La dek ĉefaj temoj estas la jenaj:

# Al-Ḥamāsah “Kuaĝo”
# Al-Marāthī, “Elegioj”;
# Al-Adab, “Taŭga konduto”;
# An-Nasīb, “Amo”;
# Al-Hijāʿ, “Kritiko”;
# Al-Adyāf wa al-madīḥ, “Gastemo kaj prediko de malavaro”;
# Aṣ-Ṣifāt, “Priskribaj versoj/pecoj”;
# As-Sayr wa an-Nuʾas, “Dezerta veturo”;
# Al-Mulah, “Saĝaj kuriozaĵoj”;
# Madhammāt an-nisaʾ, “La cenzuro de virinoj”

## Referencoj 
## Bibliografio 
* "Abū Tammām and the Poetics of the ʿAbbāsid Age". - Suzanne Pinckney Stetkevych (1991)

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo en *Britannica''

Kategorio:Arabaj versaĵoj
Kategorio:Arabaj antologioj
Kategorio:Libroj aperintaj en la 9-a jarcento
Kategorio:Abasida Kaliflando
Kategorio:Verkoj el la arablingva literaturo
Observatorio de la Côte d'Azur

La '*Observatorio de la *Côte d'Azur''''' (OCA) aŭ "Observatorio de la Lazura Marbordo" estas Observatorio de la Sciencoj de la Universo en suda Francio, depatremento Alpes-Maritimes. Dotita de financa kaj administra aŭtonomeco, la OCA grupigas kaj regas la aktivecojn de esploro pri terscienco kaj scienco de la Universo faritaj en la lazura regiono.

La Observatorio de la Côte d'Azur estas instalita sur kvar situoj : La altebenaĵo de Calern ; la monto Gros kie troviĝas la historia situo de la Observatorio de Nico ; la kampuso de la UFR de la Universitato de Nico - Sophia Antipolis (parko de la Kastelo Valrose en Nico) kaj la situo *Géoazur* en la teknopolo Sophia Antipolis. De la , la observatorio estas administrata de Thierry Lanz.

## Historio 
La kreo de la Observatorio de Nico en 1881 far de Raphaël Bischoffsheim markas la ekon de la astronomia esploro ĉe la Lazura Marbordo.

Fine de la 1960-aj jaroj, estis kreita la ''Laboratoire Universitaire d'Astrophysique de Nice* (Universitata Laboratorio de Astrofiziko de Nico), kiu laboras ĉefe pri la atmosfera optiko.

Komence de la 1970-aj jaroj, la Observatorio de Parizo konstruis observan stacion sur la altebenaĵo de Calern.

En 1988, la *Centre de recherches en géodynamique et astrométrie* (CERGA), universitata strukturo gastigita sur la altebenaĵo de Calern kaj en Grasse, kunfandiĝas kun la Observatorio de Nico por formi la Observatorion de la *Côte d'Azur* per la dekreto n° 86-200 de la 

En 2008, la aktivecoj de esploro pri terscienco de la laboratorio *Géoazur* aliĝis al OCA. En 2010, ĉiuj aktivecoj de esploro pri astrofiziko kunfandiĝis en la MUE J.-L. Lagrange

De la komenco de 2015, la OCA estas ano de la Komunumo da Universitatoj kaj Establaĵoj (*COMUE'') Universitato Côte d'Azur (UCA).

## Sciencaj agadoj 
La sciencaj aktivecoj de la observatorio estas disdonitaj en tri esploraj unuoj :

* ARTEMIS : Detekto de gravitaj ondoj en kunlaboro kun VIRGO.
* LAGRANGE : Planedoscienco, stela fiziko, analizo de la datumoj pri kosmologio ; la fluaĵoj, plasmoj kaj turbulentoj en kosmologio.
* GÉOAZUR : Terscienco, dinamiko de la litosfero, metrologio de la proksima universo. Tiu-ĉi unuo estas patronita de la Universitato de Nico - Sophia Antipolis, la CNRS kaj la IRD. Géoazur responsas pri la kampo da  de la IRD. Ĝi disvolvas modernajn instrumentojn de sub-mara esplorado kiel MERMAID.

La OCA partoprenas al la disvolvo de multenombraj astrofizikaj instrumentoj ĉe grundo kaj en la kosmo.

### Ĉegrundaj instrumentoj 
### Kosmaj instrumentoj 
## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  oficiala TTT-ejo
*  Gvidataj vizitoj de la Observatorio de la ''Côte d'Azur* ; el la paĝaro de la *Université Nice Sophia Antipolis''

Cote d'Azur Observatorio
Observatorio de la Côte d'Azur
Ĥemia procezo

En scienca senco kaj speciale en ĥemio, **ĥemia procezo** estas metodo aŭ rimedo de ŝanĝado de unu aŭ pluraj ĥemiaĵoj aŭ ĥemiaj kombinaĵoj. Tia ĥemia procezo povas okazi per si mem aŭ esti kaŭzita de ekstera forto, kaj baziĝas sur unu aŭ pluraj ĥemiaj reakcioj de iu speco. En inĝenierado ĥemia procezo estas metodo uzata en fabrikado aŭ je industria skalo por ŝanĝi la kunmetaĵon de ĥemiaĵo(j) aŭ materialo(j), kutime uzante teĥnologion similan aŭ ligitan al teĥnologio uzata en ĥemiaj fabrikoj aŭ en la ĥemia industrio.

Neniu difino estas preciza en la senco ke oni povas klarigi definitive kio estas ĥemia procezo kaj kio ne estas; ili estas praktikaj difinoj. Ekzistas ankaŭ signifa interkovro en tiuj du difinvarioj. Pro la malprecizeco de la difino, ĥemiistoj kaj aliaj sciencistoj uzas la esprimon "ĥemia procezo" nur en ĝenerala signifo aŭ en la inĝenierika signifo. Tamen, en la inĝenierika signifo, la esprimo "ĥemia procezo" estas uzita grandskale. La cetero de la artikolo kovros la inĝenierikan specon de ĥemia procezo.

Kvankam tiu speco de ĥemia procezo foje povas impliki nur unu paŝon, ofte multoblaj ŝtupoj, referitaj kiel unuoperacioj, estas engaĝitaj. En fabriko, ĉiu el la unuoperacioj ofte okazas en unuopaj ejoj aŭ sekcioj de la fabriko nomitaj unuoj. Ofte, unu aŭ pluraj ĥemiaj reakcioj estas engaĝitaj, sed aliaj manieroj de varia ĥemia (aŭ materialo) kunmetaĵo povas esti utiligitaj, kiel ekzemple miksaj aŭ apartigaj procezoj. La procezoŝtupoj povas esti sinsekvaj en tempo aŭ sinsekvaj en spaco laŭ fluo de fluiĝo aŭ movado de materialo. Por antaŭfiksita kvanto de eniranta (enigaĵo) materialo aŭ produkta (produktaĵo) materialo, atendata kvanto de materialo povas esti determinita ĉe gravaj paŝoj en la procezo de empiriaj datenoj kaj materialaj ekvilibrokalkuloj. Tiuj kvantoj povas esti skalitaj supren aŭ malsupren por kongrui kun la dezirata kapacito aŭ operacio de speciala ĥemia planto konstruita por tia procezo. Pli ol unu ĥemia fabriko povas uzi la saman ĥemian procezon, sed ĉiu fabriko eble je alimanierskala kapacito. Ĥemiaj procezoj kiel distilado kaj kristaliĝo, datas reen el la alĥemio de Aleksandrio.

Aldone al ĥemiaj fabrikoj por produktado de ĥemiaĵoj, ĥemiaj procezoj kun simila teknologio kaj ekipaĵo ankaŭ estas uzitaj en nafto-rafinado kaj aliaj rafinejoj, tergaspretigo, fabrikado de polimero kaj produktado de kuraciloj, manĝofabrikado, kaj traktado de akvo kaj akvopurigado.

## Unuoprocezado en ĥemia procezo 
Unuoprocezado estas la baza pretigo en ĥemia inĝenierado. Kune kun unuoperacioj ĝi formas la ĉefprincipon de la multfacetaj ĥemiaj industrioj. Ĉiu ĝenro de unuoprocezado sekvas la saman ĥemian leĝon multe kiel ĉiu ĝenro de unuoperacioj sekvas la saman fizikan leĝon.

Ĥemi-inĝeniera unuoprocezado konsistas el la sekvaj gravaj procezoj:

* Oksidigo
* Redukto
* Hidrogenigo
* Senhidrogenigo
* Hidrolizo
* Hidratigo
* Dehidratiĝo
* Halogenigo
* Nitrigado
* Sulfonado
* Amonigo
* Alkala fuzio
* Alkaligo
* Senalkaligo
* Esterigo
* Polimerigo
* Polimerkondensigo
* Katalizo
Komunumaro Rhein-Mosel

La **Verbandsgemeinde Rhein-Mosel** estas administra komunumaro en Germanio, do administra ligo de pluraj najbaraj komunumoj proksime kunlaborantaj. Ĝi troviĝas en la distrikto Mayen-Koblenz de la federacia lando Rejnlando-Palatinato, kaj ekestis la 1-an de julio 2014 per unuigo de la membraj komunumoj de la antaŭaj komunumaro Untermosel (pli okcidente) kaj komunumaro Rhens (pli oriente). La suma teritorio situas okcidente kaj sude de la eksterdistrikta urbo Koblenz. Fine de la jaro [[]] la komunumaro havis  loĝantojn.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Mayen-Koblenz
Untermosel
Untermosel
Burgo Wildenburg (Hunsrück)

La **burgo Wildenburg** estas burgruino apud Kempfeld en la Hunsruko de distrikto Birkenfeld en Rejnlando-Palatinato (Germanujo).

## Situo 
La ruino situas en Hunsrück inter la norde situanta Idarwald kaj la sude situanta urbo Idar-Oberstein sur alteco de ĉ. 630 m super marnivelo sur la monto Wildenburger Kopf super la valo de la Idarbach. Ĝi estis la plej alte situanta burgo de la Hunsruko.

## Historio 
Antaŭulo de la Wildenburg estis verŝajne kelta fuĝburgo kun duobla remparo el la La-Tène-epoko (ĉ. 450–50 a.K.). La remparo de la burgo apartenis al aro de keltaj remparoj en la suda Hunsruko, la ringramparo de Otzenhausen, la Ringkopf, la Altburg kaj la Alteburg en Soonwald. Mallonga parto de la remparo estis rekonstruita kiel „gaŭla muro“ (*murus gallicus*).

Ĉirkaŭ la jaro 350 a. K. sur la Wildenburg estis instalita dum mallonga tempo malfruromiana fortikaĵo.

En la malfrua mezepoko la Wildgraf Friedrich von Kyrburg konstruigis sur la roko ĉe la okcidenta pinto de la ringremparo la burgo Wildenburg. Ĝi estis menciita unuafoje en 1330 kaj en la jaro 1651 ĝi estas detruita de marodantaj lorenaj trupoj. Post parta rekonstruo en la jaro 1660 la malsupra burgo servas al la „Amt“ Wildenburg kiel administra sidejo ĝis la malfondo de la graflando en la jaro 1792.

## Burga instalaĵo 
De la sur la rokoj situanta **supra burgo** nur malmultaj murrestaĵoj konserviĝis. Sur a pinto de la roko ekde la jaro 1980 estis starigita 22 m alta elrigardturo. Ĝi havas de sia 15 m alte situanta elrigardplatformo bonan elrigardon en ĉiuj direktoj. Informoj ĉe la parapeto priskribas la celojn.

Ekde la jaro 1859 jam rekonstruiĝis la konstruaĵoj de la **malsupera burgo** kun pordega turo, ekonomia domo kaj ĉirkaŭmuro kiel sidejo de la prusa forsta administra unuo. Tiuj konstruaĵoj post plia ŝanĝkonstruo estas hodiaŭ uzataj kiel burga gastejo kaj sidejo de la Hunsrückverein. La kavalira salono estas uzata kiel oficejo pri civila stato kaj por malgrandaj festoj.

## Literaturo 
* Alexander Thon, Stefan Ulrich kaj Achim Wendt: *Burgen im Hunsrück und an der Nahe. "... wo trotzig noch ein mächtiger Thurm herabschaut.* Schnell & Steiner, Regensburg 2013, ISBN 978-3-7954-2493-0, S. 160-163.
* Hans Nortmann: *„Wildenburg“: Archäologischer Rundweg.* In: Rheinisches Landesmuseum Trier (Hrsg.): *Führer zu archäologischen Denkmälern des Trierer Landes.* Trier 2008, ISBN 978-3-923319-73-2 (*Schriftenreihe des Rheinischen Landesmuseums Trier 35*) S.&nbsp;128f.
* U. Heidrich: *Geschichte der Wildenburg und ihrer Umgebung.* Bad Kreuznach 1906.

## Eksteraj ligiloj 
* *Die Wildenburg bei Kempfeld* private Webseite: *Kulturlandschaft Nahetal und Hunsrück*
* Rundumblick vom Aussichtsturm

## Referencoj 
Wildenburg (Hunsruck), burgo
Kategorio:Distrikto Birkenfeld
Wildenburg
Kategorio:Kempfeld
Charles Ernest Beulé

**Charles Ernest BEULÉ** (naskiĝinta la  en Saumur, mortinta per sinmortigo en Parizo la ) estis franca politikisto kaj arkeologo.eta|La tombo de Beulé en Parizo

## Vivo 
Beulé iĝis post lernejfrekvento en sia naskiĝurbo instruisto en Moulins. En 1849 li akompanis la francan ambasadejanaron al Ateno kie li malkovris kaj priesploris multajn gravajn aferojn ĉe Akropolo. En 1854 li iĝis profesoro pri arkeologio de la Imperiestra biblioteko. En 1871 li elektitis deputito de la Nacia Asembleo. Ĉiam li estis fervora partiano de la subtenantoj de la Dinastio de Orléans. En la kabineto de Mac Mahon li estis inter majo kaj novembro 1873 ministro pri internaj aferoj.

## Verkoj 
El liaj verkoj menciindas: »L'acropole d'Athènes« (Paris 1854); »Etudes sur le Peloponnèse« (1855); »Les monnaies d'Athènes« (1858) kaj »L'architecture an siècle de Pisistrate« (1860). Inter 1858–59 li organizis ĉe la antikva urbo de Kartago proprajn elfosadojn, kies rezultojn li konatigis en la verko »Fouilles à Carthage« (1860). En 1860 li iĝis ano de la Akademio de la enskribaĵoj kaj en 1862 daŭra sekretario de la Akademio de la artoj.

Mallonge poste publikiĝis »Phidias, drame antique« (1863); »Histoire de l'art grec avant Périclès« (1868) kaj »Le procès des Césars« (1867–70) en kvar ofte interpretitaj sekcioj: »Auguste, sa famille et ses amis«, »Tibère et l'héritage d'Auguste«, kiuj furoris pro la kritikego kontraŭ bonapartismo; »Le sang de Germanicus« kaj »Titus et sa dynastie«. Liaj lastaj publikigoj estis »Fouilles et découvertes, résumées et discutées en vue de l'histoire de l'art« (1873).

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 2. Leipzig 1905, p. 780, kio legeblas tie ĉi interrete.

Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Francaj arkeologoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Konservativistoj
Kategorio:Francaj ministroj
Salajrosklaveco

**Salajrosklaveco** temas pri situacio, kie la vivrimedoj de homo dependas de salajro, precipe kiam tiu dependeco estas tuta kaj tuja. Ĝi ĉiam estas uzata en negativa senco por fari analogion inter sklaveco kaj salajra laboro, koncentrante sin al similaĵoj inter posedo kaj luado de homo.

La terminon oni uzas por kritiki la ekspluatadon de laboro kaj socian tavoliĝon. La unua estas rigardata principe kiel neegala negocia potenco inter laboro kaj kapitalo,, dum la dua — kiel manko de laboristaj memregado, kontentigaj labor-elektebloj, kaj libertempo en ekonomio. La kritiko de socia tavoliĝo kovras vastan amplekson da dungaj elektoj, limigitaj per la premoj de hierarkio kontraŭ laboristoj por la plenumo de alie nekontentiga laboro, kiu senhavigas la homojn de sia "specia karaktero" ne nur per minaco de mortmalsato aŭ malriĉeco, sed ankaŭ de sociaj stigmato kaj statuso.

Similaĵoj inter salajra laboro kaj sklaveco estis rimarkitaj de homoj tiom fruaj kiom Cicerono en Antikva Romio. Kun la alveno de la industria revolucio, pensantoj kiel Proudhon kaj Marx ellaboris la komparon inter salajra laboro kaj sklaveco, dum la luddistoj emfazis la senhomecigon (aŭtomatigo) kaŭzita de maŝinoj. Antaŭ la usona enlanda milito, Sudaj defendantoj de afrik-usona sklaveco uzis la koncepton salajrosklavecon por favore kompari la kondiĉojn de siaj sklavoj al laboristoj en la Nordo. Usono abolis sklavecon post la enlanda milito, sed laboruniaj aktivistoj trovis la metaforon utila. Laŭ Lawrence Glickman, en la Gilded Age (periodo de usona historio de ĉirkaŭ 1870 ĝis 1900), "referencoj abundis en la labora gazetaro, kaj malfacilas trovi parolon de laboruniestro sen la termino."

La enkondukon de salajra laboro en Britio en la 18-a jarcento rezistis la laboristoj, kio kaŭzis la evoluigon de la principoj de sindikatismo. Historie, iuj laboraj organizoj kaj individuaj sociaj aktivistoj advokis la laboristan memregon aŭ laboristajn kooperativojn kiel eblajn alternativojn al salajra laboro. Revoluciaj sindikatoj kiel IWW celas la abolon de la salajra sistemo kaj laboristan ekregon de la industrioj.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
*Ekspluatado
*Prekariato
*Sindikato

Kategorio:Homaj rajtoj
Kategorio:Dungiĝado
Kategorio:Sklaveco
Kategorio:Socialismo
Kategorio:Marksisma terminologio