open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oviedo

[eta|250px|[Urbodomo de Oviedo.]]
**Oviedo** (en la asturia lingvo *Uvieo* aŭ *Uviéu*) estas urbo en Hispanio, ĉefurbo de la Princlando Asturio. Ĝiaj originoj devenas el la Alta Mezepoko (8-a jarcento), aŭ eĉ iom antaŭe, tiam nomata *Ovetum*. Same ĝi estas municipo kies ĉefurbo estas Oviedo mem.

Oviedo estas la komerca, universitata, religia kaj administra centro de la Princlando, sidejo de la Ĝenerala Konsilio de la Princlando Asturio, de la oficialaj instancoj de Asturio, de la Universitato de Oviedo, de la Muzeo de Belartoj de Asturio, de la Premio Princino de Asturio samkiel la Arkidiocezo de Oviedo. Ĝi estas rekonita kiel unu el la urboj kun pli alta vivkvalito de Eŭropo laŭ la Eŭropa Komisiono.

La municipo Oviedo estas la dua plej loĝata de la aŭtonoma regiono, kun 221&nbsp;870 (laŭ la NIdS 2015) loĝantoj, atingante la numeron 21 inter la plej loĝataj municipoj de Hispanio kaj estas inkluzivita en la metropola areo de Asturio, kiu enhavas pli ol 860&nbsp;000 personojn.

La urbo posedas la titolojn «muy noble, muy leal, benemérita, invicta, heroica y buena» (tre nobla, tre lojala, bonmerita, nevenkita, heroa kaj bona) kiu troviĝas en la blazonŝildo de la municipo.

Ekzistas aliaj urboj samnomaj, ĉiuj en Ameriko: en Baja California, en Veracruz (Meksiko), en Paragvajo, en Dominika Respubliko kaj en Florido (Usono).

## Trafiko 
 per individua motora trafiko konektigas al pluraj aŭtovojoj, kaj kompreneble ankaŭ havas fervojan stacidomon. Krome la urbo estas parto interalie de la longdistanca biciklada vojo ***EuroVelo 3***, nomata *Pilgrima vojo*, internacia eŭropa vojo nur por bicikloj kaj aliaj senmotoraj veturiloj (precipe vicradaj glitiloj), kiu longas entute 5 122 kilometrojn kaj vojas en la eŭropaj ŝtatoj Norvegio, Svedio, Danio, Germanio, Belgio, Francio kaj Hispanio.

centra|450ra|eta|Mapo

## Ĝemelurboj 
*  Jersey City, Usono

## Vidu ankaŭ 
* Oviedo (stacidomo)
* El Caleyo (stacidomo)
* La Argañosa-Lavapiés (stacidomo)
* La Corredoria (stacidomo)
* Las Campas (stacidomo)
* Las Mazas (stacidomo)
* Las Segadas (stacidomo)
* Llamaquique (stacidomo)
* Olloniego (stacidomo)
* Parque Principado (stacidomo)
* San Claudio (stacidomo)
* San Pedro Nora (stacidomo)
* Santa Eulalia de Manzaneda (stacidomo)
* Soto Udrión (stacidomo)
* Trubia (stacidomo)
* Tudela-Veguín (stacidomo)
* Vallobín (stacidomo)


Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj
Kategorio:Municipoj de Asturio
Auguste Comte

**Isidore-Auguste-Marie-François-Xavier COMTE** aŭ simple **Auguste COMTE** (naskiĝis en Montpellier, Francio, la 19-a de januaro 1798 - mortis en la 5-a de septembro 1857 en Parizo) estis filozofo, kiu kreis Pozitivismon.

En 1814 Comte eniris la Politeknikan Lernejon en Parizo. En letero de 1842 al John Stuart MILL (1806-1873), Comte nomis ĝin "la unua vere scienca komunumo en historio". Kvankam li restis tie nur du jarojn, Comte tie ricevis la influon de sciencistoj kiel la fizikisto Sadi Carnot, (1796-1832), la matematikisto LAGRANGE (1736-1813) kaj la astronomo Pierre-Simon Laplace (1749-1827).

En 1816, post la venko de Sankta Alianco kaj restaŭro de la Burbona dinastio oni fermis la Politeknikan pro politikaj kialoj, kaj Comte interrompis siajn formalajn studojn, sed restis en Parizo. Tiam li legis la ĉefajn verkojn de la samtempaj eŭropaj pensistoj. Unu jaron post sia eliro el la Politeknika Lernejo (1817), Comte iĝis sekretario de l' grafo de Saint-Simon (1760 - 1825), kiu lin profunde influis. Sed la evoluo de l' penso de Comte rompis lian amikecon al Saint-Simon kaj, en 1824, Comte forlasis sian sekretariecon.

En tiu jaro Comte edziĝis kun Caroline Massin, kaj estante sen la salajro de sekretario de Saint-Simon, li instruis matematikon hejme por gajni sian vivon. Du jarojn poste, en la 2-a de aprilo 1826, li komencis en sia hejmo kurson, kiu rezultigis unu el liaj ĉefaj verkoj: *Kurso de Pozitiva Filozofio* (*Cours de Philosophie positive*) en ses volumoj, publikigitaj inter 1830 kaj 1842. Kelkaj el la ĉefaj tiutempaj sciencaj gravuloj lernis liajn lecionojn, kiel la kuracisto Henri-­Marie de BLAINVILLE (1777-1850) kaj la pra-psikologo Jean-Étienne Esquirol (1772-1840). Sed la kurso daŭris nur dum 3 lecionoj, ĉar li malsaniĝis je stresa melankolio. De tiam, Comte estis stipendiita de amikoj kaj disĉiploj, kiel la filozofo John Stuart Mill kaj la vortaristo Littré (1801-1881), lia plej entuziasma disĉiplo.

En 1838 li havis novan krizon kaj en 1842 li divorcis. Nur en 1844, kiam li konis Clotilden de VAUX, li revenis al verkado kaj publikigis na *Diskurso pri la tuto de Pozitivismo* en 1848. Clotilde estis edzino de arestitulo, sed permesis al Comte nur platonan amon. Malgraŭ tio, ŝi restis kiel "muzo" de Comte dum tuta lia vivo, kvankam ŝi mortis jam en 1845.

Dum la lasta fazo de sia laboro, Comte prezentis sian verkon *La Sistemo de Pozitiva Politiko* (*Le Système de politique positive*) (1851, 1854), kiu difinas la "homaranan religion", kies liturgio estas bazita je la katolika, kiel montras la verko *La Pozitivisma Katekismo* (Catéchisme positiviste) (1852).

200px|maldekstra|Foto de Auguste Comte
En la lastaj jaroj de sia vivo, Comte restis tre sola, ĉefe ĉar la plejparto de lia disĉiplaro forlasis lin pro la nova "religio".

Li deziris **tutmondan lingvon** kiel nepra ilo por progresigi pozitivan filozofion, tuthomaran religion kaj universalan harmonion.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la pozitivista skolo 
* biografio kaj verkoj 
* http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=7769 
* http://www.igrejapositivistabrasil.org.br 

Kategorio:Francaj filozofoj
Dieto (asembleo)

Politike, **dieto** estas oficiala asembleo. La vorto *dieto* estas pruntaĵo de la latina *dietas*, kiu devenas el *dies* (*tago* latinlingve), ĉar la asembleo origine kunvenis ĉiutage.

La Ora buleo de 1356 estis dekreto eligita fare de imperia dieto en Nurenbergo gvidita fare de imperiestro Karolo la 4-a kiu fiksis, por periodo de pli ol kvar cent jaroj, gravajn aspektojn de la konstitucia strukturo de la Sankta Romia Imperio.

Kategorio:Politiko
Kategorio:Institucioj de la Sankta Romia Imperio
Jack Vance

**Jack VANCE** (esperantigite Ĝak VANS; naskiĝis kiel **John Holbrook VANCE**  en San-Francisko, Kalifornio, mortis  en Oakland, Kalifornio) estis usona verkisto de fantasta kaj sciencfikcia literaturo.

Li deĵoris en la usona komerca maristaro dum la dua mondmilito kaj poste vivtenis sin per diversaj laboroj — inter ili, konstrui sian propran domon kaj ludi ĵaz-muzikon. Feliĉe por ni, li ankaŭ decidis ekprovi sin kiel aŭtoro, kun ja tre plena sukceso. Li tuj fariĝis tiom fama, ke anstataŭ devi ĉiam reklami sin ĉe literaturaj kunvenoj kaj ekspozicioj, li ĝuis la liberon loĝi kviete kun la edzino kaj filo en okcidenta Kalifornio, lasante ke nur la verkoj reprezentu lin. Por tia talentulo kia li, tio sufiĉis. Ĝis nun, li jam verkis pli ol sepdek du librojn (romanoj kaj novelaroj) kaj cent du novelojn, gajnante plurfoje la unuan premion (i.a. Hugo, Nebula kaj Edgar) en diversaj literaturaj kampoj.

Bone konata ankaŭ pro liaj kontribuoj en la ĝenroj de mistero, hororo kaj fantasto, li aparte famis pro multaj verkoj scienc-fikciaj. En tiu ĉi ĝenro, oni nomis lin la Majstro de l’ Fremdeco. Li gajnis tiun titolon pro sia kutimo, ne simple ornami nuntempecajn homojn per estontecaj iloj kaj cirkonstancoj, sed elkrei tute novajn, neniam antaŭe imagitajn politikojn, ekonomiojn, morojn, sociojn, kulturojn, artojn. En tio, li estis vera pioniro. Lia genio montriĝis per tio, ke li apenaŭ bezonis priskribi nehomajn speciojn kun ekzotikaj korpoformoj. Ne, tute male. En multaj liaj verkoj, leganto trovas tian mondon, en kiu la homoj mem ofte fremdas multe pli ol povus eĉ la plej ŝlima, multokula insektulo.

Profunde elpensitaj, liaj rakontoj kondukas leganton en tute neatenditan mondon jam plenan de ĝia propra, tute aparta historio. Li koloris siajn kulturojn ĝis eĉ la plej malgranda detalo per mirinde bildopentra stilo. Ŝajnas tiel, kvazaŭ li ja rakontis pri iu jam reala lando. Tiom versimilaj estas liaj mondoj, ke leganto povas eĉ senti sian propran fantazia. Rigardante supren de la fina paĝo, oni trovos nur grizecon en la reala mondo. Leginte ion ajn de li, oni suferos kiel drogulo. Tuj komencos sopiro por biso kiu neniam fados. Por tio, la sola kuraco estas plonĝi refoje en la vastajn universojn de la plej supera majstro-imagisto, Ĝak VANS.

## En Esperanto aperis 
* Pluraj verkoj, kun permeso aĉetita de la aŭtoro. Tradukis Ĝan Ŭesli Starling ĉe Eldonejo Mistera Sturno.
* *Asutroj. Tradukis Eugen Fabian.*

## Notoj 
Kategorio:Usonaj fantastaj verkistoj
Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Premiitoj de Premio Hugo
Ĉelabinska provinco

**Ĉelabinska provinco** () estas provinco de Rusio situanta en Uralo.

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Ĉelabinsko.

## Geografio 
La teritorio de la Ĉelabinska provinco konsistas el montara kaj ebenaĵa partoj. La montara parto situas plejparte sur la orientaj deklivoj de la Meza kaj Suda Urala montĉeno. La plej alta monto estas Bolŝoj Nurguŝ, ĝi altas 1 406 metroj. La ebenaĵa parto de la provinco situas sur Okcident-Siberia Ebenaĵo. 

En Ĉelabinska provinco lokas pli ol 3748 lagoj. Uelgi () estas dolĉakva basentipa lago centre de Kunaŝaka distrikto, Ĉelabinska provinco, Rusio, sur Transurala ebenaĵo. 

### Klimato 
## Historio 
dekstra|eta|300ra|Mapo de Ĉelabinska provinco en la jaro 1938
Ĉelabinska provinco fondita 17-a de januaro 1934 per dividado de iama Urala provinco. En la jaro 1938 Kurgana provinco estis apartigita disde Ĉelabinska provinco.

## Administradaj subdividoj 
Ĉelabinska provinco havas 27 municipaj distriktoj kaj 17 urbodistriktoj.

### Municipaj distriktoj 
* Agapova distrikto
* Argajaŝa distrikto
* Aŝa distrikto
* Breda distrikto
* Varna distrikto
* Verĥneuralska distrikto
* Jemanĵelinska distrikto
* Jetkulska distrikto
* Kartalia distrikto
* Kaslia distrikto
* Katav-Ivanovska distrikto
* Kizilska distrikto
* Korkina distrikto
* Distrikto honore de la Ruĝa armeo
* Kunaŝaka distrikto
* Kusa distrikto
* Nagajbaka distrikto
** Ferŝampenuazo
* Njazepetrovska distrikto
* Oktobra distrikto
* Plasta distrikto
* Satka distrikto
* Sosnovska distrikto
* Troicka distrikto
* Uvelska distrikto
* Ĉebarkula distrikto
* Ĉesma distrikto

### Urbodistriktoj 
* Verĥneufalejska urbodistrikto
* Zlatousta urbodistrikto
* Karabaŝa urbodistrikto
* Kiŝtima urbodistrikto
* Magnitogorska urbodistrikto
* Miassa urbodistrikto
* Ozjorska urbodistrikto
* Sneĵinska urbodistrikto
* Distrikto de Trjoĥgornij
* Troicka urbodistrikto
* Ustj-Katava urbodistrikto
* Ĉebarkula urbodistrikto
* Juĵnouralska urbodistrikto
* Lokomotivnij

## Regorganoj 
### Leĝodona potenco 
Leĝodona konsiliĝo de Ĉelabinska provinco estas ekskluziva leĝodona organo en Ĉelabinska provinco.

### Ekzekutiva potenco 
Registaro de Ĉelabinska provinco estas la plej supera organo de ekzekutiva potenco en Ĉelabinska provinco. Sia ĉefo estas guberniestro. La nuna guberniestro estas Boris Dubrovskij.

### Juĝa potenco 
Nur juĝoj povas efektivigi juĝan potencon.
* Provinca juĝo de Ĉelabinsko
* Arbitracia komisiono de Ĉelabinska provinco

## Kulturo 
## Himno de Ĉelabinska provinco 
:: Наш край величавый с петровских времён,
:: Ты светом великих побед озарён.
:: Священным металлом, рукой трудовой
:: Веками ты служишь России родной.
:: Тобой мы гордимся, тебе мы верны,
:: Наш Южный Урал — честь и слава страны.
:: Озёр твоих синих, лесов и полей
:: Нет в мире прекрасней, нет сердцу милей.
:: Надежда России, ее часовой,
:: Хранишь ты любимой Отчизны покой.
:: Тобой мы гордимся, тебе мы верны,
:: Наш Южный Урал — честь и слава страны.

## Vidu ankaŭ 
* Urala federacia regiono
* Uralo

## Referencoj
Ŝnapjo

**Ŝnapjo (Ŝnapul’), la eta krokodil’ ** (originale germane: Schnappi, das kleine Krokodil) estas kulta kanto en la germana lingvo. La infana kanto iĝis famega komence de la jaro 2005 en germanlingvaj landoj, eniĝanta la hitparadojn unuarange. La originalan version (el la jaro 2001) kantas la tiam sesjara knabino Joy Gruttmann. Ĝi aperis en la fama infana televida programo "Die Sendung mit der Maus" (La elsendo kun la muso). La kanto famiĝis en 2004 post kiam iu metis dosieron kun ĝi en la interreton. Multaj homoj elŝutis la datumaron kaj finfine radiostacioj (SWR3 estis la unua) ekis ludi ĝin. La sukceso ne plu eviteblis …

Jen provizora traduko (plibonigenda ĉi tie):

```
Mi estas Ŝnapjo, la eta krokodil’,
G                         D        G
el Egiptio, tuj apud la Nil’.
 C    G           D
En oveto mi ja troviĝis,
C      D               G
kaj ŝni- ŝna- ŝnape eliĝis.
      G     D     G

[refreno]
Ŝni ŝna ŝnapi – ŝnapi ŝnapi ŝnap’
 C     G     D        G
Ŝni ŝna ŝnapi – ŝnapi ŝnapi ŝnap’
 C     G     D        G

[interludo]
C   G   D   G         C   G   D   G

Mi_estas Ŝnapjo, la eta krokodil’,
kaj akrajn dentojn mi havas ĉirkaŭ mil.
Mi ŝnapas, kion eble ajn,
spertuleto, kiel neniu ajn

[refreno]
[interludo]

Mi_estas Ŝnapjo, la eta krokodil’,
amas ŝnapi, la prefera ludil’.
Proksimiĝas al mia patrin’,
montrante mian ŝnapetil’.

[refreno]
[interludo]

Mi estas Ŝnapjo, la eta krokodil’,
la ŝnapbuŝo estas mia il’.
Paĉjan piedon mi ŝnapetas,
kaj poste tuj ekdormiĝas.

[elkantiĝado]
Ŝni ŝna ŝnapi
ŝnapi ŝnapi ŝnap’ (ŝnap!)
Ŝni ŝna ŝnapi (jes!)
ŝnapi ŝnapi ŝnap’ (ŝnap!)
Ŝni ŝna ŝnapi (mmm!)
Ŝni ŝna ŝnapi (jes!)
Ŝni ŝna ŝnapi
ŝnapi (mmm) ŝnapi ŝnap’
```

ŝnapi () = buŝe (morde) kapti

Kategorio:Esperantlingvaj kantoj
Kategorio:Germanlingvaj kantoj
Kategorio:Fikciaj bestoj
Kategorio:Fikciaj afrikanoj
Risle

La normandia rivero **Risle** troviĝas en la nordo de Francio.

Ĝia fonto troviĝas en Orne, proksime al L'Aigle.

Risle fluas tra la okcidento de la franca distrikto (departemento) Eure en direkto de sudo al nordo kaj pasas interalie L'Aigle, Rugles, Beaumont-le-Roger, Brionne, Montfort-sur-Risle kaj Pont-Audemer.
Ĉe Berville-sur Mer ĝi enfluas en la estuaron de la riveron Sejno.

Pro tiu ĉi specifeco oni povas (se oni volas) konsideri ĝin maralfluanto.

Nur unu rimarkinda rivero enfluas Risle, nome Charentonne.

Kategorio:Riveroj en Francio
Kategorio:Riveroj en Normandio
Passau

**Passau** estas urbo en orienta Bavario, Germanio, konata ankaŭ kiel *la urbo de tri riveroj*, ĉar la rivero Danubo ligiĝas tie kun la rivero Inn el la sudo, kaj la rivero Ilz el la bavaria arbaro en la nordo. La rivero Inn estas pli granda (akvohava) ol la Danubo, sed Danubo estas la pli larĝa kaj donis sian nomon al la rezultanta rivero. La eksterdistrikta urbo situas en la distriktaro Malsupra Bavario de la federacia lando Bavario, kaj estas la administra centro de la samnoma distrikto Passau, al kiu la urba teritorio mem tamen ne apartenas. Fine de  la urbo havis  loĝantojn.

La loĝantaro de Passau estas ĉirkaŭ 50.000. Proksimume 8.000 estas lernantoj ĉe la universitato de Passau. La universitato estis fondita en la malfruaj 1970-aj jaroj. Ĝi estas la posteulo de la antikva Instituto por Katolika Studado. Ĝi estas konata en Germanio por siaj institutoj de ekonomiko, juro, komputiko kaj kultura scienco.

Turismo en Passau fokusas pleje sur la tri riveroj, la malnova katedralo (nomata "La Kupolo de Passau") kaj "La Malnova Urbo". Multaj riveraj krozadoj sur la Danubo komenciĝas ĉe Passau. Estas ankaŭ biciklada vojeto laŭ la tuta vojo al Vieno. Passau estas ankaŭ notinda por sia gotika kaj baroka arkitekturo.

En la Traktato de Passau (1552), reĝo Ferdinando la 1-a, reprezentante la imperiestron Karlo la 5-a, sekuris la konsenton de la protestantaj princoj meti la demandon pri religio al dieto. Ĉi tio kondukis al la Paco de Augsburg en 1555.

Passau estis antikva Roma kolonio nomata *Batavis*, latine "por la *Batavi*". La *Batavi* estis antikva ĝermana tribo menciata ofte de klasikaj verkistoj. Ili estis regule ligataj kun la Suebiaj marodantoj, la *Heruli*.

## Famuloj 
En Passau mortis hungara subministro Ödön Miklós. Petrus Passaviensis, episkopo, konstruigis la unuan ponton trans Danubo. Inter 1233 kaj 1250 episkopis Rüdiger von Bergheim. Naskiĝis en la kvartalo Hals la fama eldonisto Friedrich Pustet. Anna Elisabeth Rosmus helpis esploradi la rolon de multaj samurbanoj dum nacisocialismo. Naskiĝis en Passau la historiisto kaj benediktano Michael Filz.

## Bildaro 

Dosiero:Karte passau in deutschland.png|
Dosiero:Passau3Fluesse-Denis-Barthel.jpg|
Dosiero:Passauer Wappentier.jpg|
Dosiero:Donau Hafenhallen.JPG|

## Vidindaĵoj 
*Monaĥinejo Niedernburg
*Pilgrimkirko Maria Helpantino

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo (Germana)


Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Bavario
Kategorio:Urboj de Bavario
Kategorio:Urboj ĉe Danubo
Kategorio:Malsupra Bavario
Monolatrio

**Monolatrio** estas la doktrino ke, eĉ se ekzistas pluraj dioj, oni rajtas adori nur unu el ili. Kelkaj religihistorioj opinias ke la judismo origine estis monolatria, kaj nur poste iĝis strikte monoteisma.

## Vidu ankaŭ 
* Politeismo

Kategorio:Religio
Kategorio:Teologio
Epte

La rivero **Epte** troviĝas en la nordo de Francio

Ĝia fonto troviĝas proksime al Forges-les-Eaux en la franca distrikto (departemento) Seine-Maritime.

Ĉe Giverny ĝi enfluas (de dekstre) en la riveron Sejno.

Tiu ĉi rivero en la historio formis la limon inter Normandio kaj Île-de-France laŭ Traktato de Saint-Clair-sur-Epte ( 911).

Kategorio:Riveroj en Francio
Eure (rivero)

La rivero **Eure** troviĝas en la nordo de Francio.

Ĝia fonto troviĝas en Marchainville proksime al Longny-au-Perche.

La 225&nbsp;km longa rivero pasas la francajn distriktojn (departementojn) Eure kaj Eure-et-Loir.

Ĉe Martot ĝi enfluas en la riveron Sejno.

Ĝiaj du ĉefaj alfluantoj estas la riveroj Avre kaj Iton.

Kategorio:Riveroj en Francio
Andelle

La rivero **Andelle** troviĝas en la nordo de Francio.

Ĝia fonto troviĝas en Serqueux, proksime al Forges-les-Eaux.

Ĉe Pîtres ĝi enfluas Sejnon, kiel la plej malsupra el la rimarkindaj dekstrabordaj alfluantoj de tiu rivero.

## Eksteraj ligiloj 
* pri promenado apud la bordoj de Andelle (franclingve)

Kategorio:Riveroj en Francio
Marno (rivero)

**Marno** (Marne) estas rivero en la nordoriento de Francio.

Ĝia fonto troviĝas sur la altebenaĵo Langres ĉe Balesmes-sur-Marne.

Marno pasas la francajn distriktojn (departementojn) kaj urbojn:
* Haute-Marne (52): Chaumont, Saint-Dizier
* Marne (51): Châlons-en-Champagne, Épernay
* Aisne (02): Château-Thierry
* Seine-et-Marne (77): Meaux, Chelles
* Seine-Saint-Denis (93): Neuilly-sur-Marne
* Val-de-Marne (94): Nogent-sur-Marne, Créteil, Charenton-le-Pont, Champigny-sur-Marne, Saint-Maur-des-Fossés

Marno estas grava alfluanto de Sejno, kiun ĝi atingas en Charenton-le-Pont .

Ĝiaj ĉefaj alfluantoj estas Saulx, Ourcq, Petit Morin kaj Grand Morin.

----

Dosiero:Bord de la Marne, par Paul Cézanne, Hermitage Museum.jpg|Marno pentrita de Paul Cézanne
Dosiero:MapMarne.jpg|
Dosiero:Marne_source.jpg|Ĉe fointo de Marno

Kategorio:Riveroj en Francio
Loing

Geografio > Eŭropo > Francio > Loing < Riveroj
----

La rivero **Loing** troviĝas en la nordo de Francio

Ĝia fonto troviĝas en Sainte-Colombe-sur-Loing (proksime al Saint-Sauveur-en-Puisaye) en la Montetaro de Auxerre.

Loing fluas tra la distriktoj (departementoj) Yonne (Saint-Fargeau), Loiret kaj Seine-et-Marne kaj pasas interalie la urbojn Châtillon-Coligny, Montargis kaj Nemours.

Proksime al Moret-sur-Loing ĝi enfluas (de maldekstre) en la riveron Sejno.

Alfluantoj:

Maldekstre: Vernisson, Puiseaux, Solin, Huillard , Fusain

Dekstre: Aveyron (antikva nomo: Averon), Ouanne, Cléry, Betz, Lunain , Orvanne

(Pliaj informoj: franclingve sub *redaktu*)

Kategorio:Riveroj en Francio
Eupen

eta|maldekstra|kirko Sankta Nikolao

**Eupen** [OJpen] (valone *Nèyåw*, historie franclingve ankaŭ *Néau* [neO]) ekde 1920 estas municipo en germanlingva Belgio, en la oriento de la lando, en la provinco Lieĝo. Inter la jaroj 1815 kaj 1920 ĝi apartenis al la germanlingva ŝtato Prusio kaj ekde 1871 al la Germana Regno. Sed ankaŭ antaŭ tio, la loĝantaro estis historie germanlingva aŭ ĉiukaze parolantoj de iuj lokaj variaĵoj de la okcidentĝermana lingvaro ene de la Sankta Romia Imperio kaj de la duklando Limburgo. La loĝloko ricevis la honortitolon "urbo" en 1808.

Eupen situas ĉirkaŭ 15 km sude de Aachen, en alteco de inter 250 kaj 350 metroj super la marnivelo, rande de la montaro Altaj Marĉoj (*Hohes Venn* / *Hautes Fagnes*). Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La urbo estas la administra centro de la translima Eŭregiono Mozo-Rejno.

Ĉirkaŭ 90 % de la loĝantaro de Eupen estas germanlingvaj. Eupen estas de 1983 (federaciigo de Belgio) la administra centro de la germanlingva komunumo de Belgio, kiu konsistas el ĉirkaŭ  anoj kaj el la jenaj municipoj:

* Amel
* Büllingen
* Burg-Reuland
* Bütgenbach
* Eupen
* Kelmis
* Lontzen
* Raeren
* Sankt-Vith

## Historio 
Eupen dum 800 jaroj apartenis al la duklando Limburgo; ĝia unua dokumenta mencio estas el 1213. En 1674 ĝi ricevis urbajn privilegiojn. Post la Viena kongreso en 1815 oni atribuis ĝin kaj la urbon Malmedy al Prusio. Post la Unua mondmilito la Traktato de Versajlo atribuis ilin al Belgio. Dum la Dua mondmilito Germanio en 1940 aneksis la regionon. Post la germana malvenko en 1945 Belgio reprenis ĝin.

## Esperanto en Eupen 
Tie naskiĝis kaj movadis Louise Vertongen-Xhayet.

## Eksteraj ligiloj 
* komunuma retejo
* turismaj informoj 

Kategorio:Urboj de la provinco Lieĝo
Kategorio:Urboj de Belgio
Salzach

**Salzach** [ZALcaĥ] estas flanka rivero de Inn. Ĝi fontas en Aŭstrio kaj de Salzburg ĝis sia fino formas la landlimon inter Aŭstrio kaj Germanio. La rivero longas ĉirkaŭ 225&nbsp;km.

La nomo *Salzach* signifas "sal-rivero". Tio rilatas ne al la gusto de la akvo, sed al la fakto, ke jam antaŭ longa tempo oni uzis la riveron por transporti salon el la minejoj de Hallein kaj Berchtesgaden.

De sia fonto ĝi fluas unue ĉ. 80&nbsp;km orienten inter la montoĉenoj de la centraj kaj de la nordaj Alpoj. Ĉe urbo Sankt Johann ĝi kurbiĝas norden, trarompas la nordajn Alpojn ĉe pasejo Lueg kaj tenas tiun direkton ĝis sia fino. La trarompejo germane nomiĝas *Salzachöfen* (= fornoj de Salzach).

La fluejo de Salzach estas parte arte firmigita per ŝtonoj, sed ne havas akvobaraĵojn. Tio estas unikaĵo inter la nordaj alpaj riveroj. Pri la rektigo kaj de Saalach kaj de Salzach engaĝiĝis Oskar Meyer.

## Urboj ĉe rivero Salzach 
* Mittersill (AT)
* Bruck (AT)
* St. Johann im Pongau (AT)
* Bischofshofen (AT)
* Hallein (AT)
* Salzburg (AT)
* Freilassing (DE)
* Laufen (Salzach) (DE) kaj Oberndorf (AT)
* Tittmoning (DE)
* Burghausen (DE)

Laufen kaj Oberndorf estas kontraŭaj kaj ligitaj per lima ponto. Pliaj limaj pontoj estas ĉe Tittmoning kaj ĉe Burghausen (2).

Inter Salzburg kaj Bruck la sola fervoja ligo inter orienta kaj okcidenta Aŭstrio sekvas la riveran valon. Ĉe Bruck ĝi transiras al la najbara valo de rivero *Saalach*, flanka rivero de Salzach.

Dosiero:Salzach.jpg|la rivero ĉe la loko *Ostermiething* en Aŭstrio
Dosiero:Salzachoefen 20040828.jpg|rivera gorĝo *Salzachöfen*
Dosiero:Salzburger Stadtansicht.jpg|panoramo de Salzburg somere kaj...
Dosiero:Muellnersteg1.jpg|vintre, vidata de la rivera bordo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hausdernatur.at/Lebensader_Salzach.58.0.html  
* http://www.lebensministerium.at/filemanager/download/6620 
* http://www.bayern.de/wwa-ts/daten/fliessgew_salzach.htm 
* http://www.salzburg.gv.at/themen/nuw/wassererangelegenheiten/gewaesserschutz/guete/fw/chronologie.htm  

Kategorio:Riveroj en Eŭropo
Kategorio:Riveroj en Aŭstrio
Kategorio:Riveroj en Bavario
Kategorio:Akvokolekta areo de Inn
Jannigje van der Graaf

**Jannigje VAN DER GRAAF** (naskiĝis en 1898; mortis la 3-an de majo 1976 en Dordrecht, Nederlando) estis nederlanda esperantistino, kiu lernis la Internacian Lingvon en 1929 kaj poste instruis ĝin en multaj kursoj. Ŝi estis membro de UEA dum pluraj jardekoj.

Kategorio: Nederlandaj esperantistoj
Marsupilami

La **marsupilamiko** estas rolulo de bildliteraturo, kreita en 1952 de André Franquin. Ĉefe konata el la revuo *Spiruo*.

La marsupilamiko estas fortega, kaj havas escepte longegan voston.
Laŭ la aŭtoro, ĝi estas ĉiovorulo. Ĝia preferita manĝaĵo estas la piranjo (karnomanĝanta fiŝo).

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.marsupilami.com/
* http://www.marathon.fr/news.php?lg=uk&cn=56
* http://www.puikjes.net/Marsupilami  Marsupilami
* http://www.franquin.com  Franquin

Kategorio:Bildliteraturo
Kategorio:Fikciaj bestoj
Kategorio:Humuro
Kategorio:Fikciaj specioj kaj rasoj
Kategorio:Humuraj bildstrioj
Herbert Hammer

**Herbert HAMMER** (naskiĝis 1902 - mortis la 27-an de februaro 1976 en Zuriko, Svislando) estis  dumviva membro de UEA. Li lernis la Internacian Lingvon en la jaroj de la Unua mondmilito kaj aktivis ĉefe en la loka Esperanto-Societo Zuriko, kies multjara estrarano kaj honora membro li estis. Pluraj liaj tradukoj aperis en Svisa antologio.

## Tradukoj en Svisa Antologio (1939)
***Kanto pri batalo ĉe Sempach 1386** 
***Averta kanto al la federacianaro** 
***Popolaj kantoj** 
*G. J. Khun:**Paŝtista alpiro** 
*J. A. Henne: **Alpista vesperkanto**
*C. H. Wiedmer: **Vi nenie ĝui povas**
*Johan Martin Usteri: **Ĝuu la vivon**
*Eduard Bezzola: **La sledado**

HAMMER, Herbert
H
H
HAMMER, Herbert
Kosmologio de Martinus

La **Kosmologio de Martinus** estas vivfilozofia doktrino fondita de Martinus Thomsen. Ĝiaj anoj prezentas ĝin jene:

* Ĝi donas logike bazitajn respondojn pri la fundamentaj demandoj de la vivo.
* Ĝi kondukas al optimisma vivsinteno, kaj ĝi donas bazon por harmoniaj kaj simpatiaj rilatoj al ĉiuj homoj kaj ĉio viva.
* Per tio ĝi kontribuas al progresigo de humana evoluo.
* La kosmologio estas destinita absolute nur al tiuj homoj por kiuj ĝi estas inspira. Plejparte ili estas humanaj materiistoj.
* Ĉiu unuopa interesito povas konsideri la kosmologion kiel vivteorion por tute libera studado.
* Ĉiu povas mem prijuĝi ĝin surbaze de siaj propraj spertoj kaj propraj inteligentosento- kaj intuicikapablo. Neniu sentu sin ligita de io ajn ol sia propra koncepto.
* La kosmologio plene konformas al absolutaj rezultoj de fizika scienco.
* Cetere la kosmologio montras ke malantaŭ la ŝajne nelogika enhavo de la mondreligioj troviĝas multe pli grandaj kaj tute klaraj intelektaj perspektivoj. Tial la verkoj de Martinus havas kiel ĉefan titolon "La Tria Testamento".

La ĉi-supraj asertoj nur estas memprezento de la doktrino fare de ĝiaj anoj, kaj ne estas objektive kontrolitaj.

## Eksteraj ligiloj 
* esperantlingva retejo pri Martinus
* Hokan Lundberg: Spirita scienco ĉu tio eblas? el *Monato* (2005/03, p.&nbsp;21)

Kategorio:Kosmologio
Kategorio:Filozofio
Urbo Pärnu

eta|Virabelvidbendo de Pärnu 2022
**Pärnu** estas urbo en Estonio kie naskiĝis Henrik Seppik. La urbo apartenas al la distrikto Pärnumaa kaj estas ties administra centro, krome ĝi ekde novembro 2017 apartenas al urba komunumo Pärnu kaj estas ties administra kerno. Laŭ la stato de 2020 en Pärnu vivis 39 605 loĝantoj. La rivero Pärnu fluas tra la urbo.

Dum la mezepoko la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso. Ĝi tiam germanlingve havis la nomon *Pernau*. Al la urbo ankoraŭ apartenas pluraj vilaĝaj loĝlokoj ĉirkaŭe. Ekzemplo estas la loĝloko Paikuse, kie en 2009 okazis la 45-aj Baltiaj Esperanto-Tagoj.

## Esperanto en Pärnu 
Ekde 1907 ekzistas Esperanto-grupo en Pärnu.

Dosiero:Parnu ortod.jpg|
Dosiero:Parnu-pos.jpg|
Dosiero:Pärnu05.JPG|
Dosiero:Parnu01.jpg|

Kategorio:Urboj de Estonio
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Komerco
Kategorio:Hansourboj
Gil Evans

**Gil Evans** (naska nomo: **Ian Ernest Gilmore Green;** naskiĝis la 13-a de majo 1912 en Toronto, Kanado; mortis la  en Cuernavaca, Mexico) estis ĵaza komponisto, aranĝisto kaj pianisto.

## Verkoj kun Miles Davis 
Miles Davis estis notinda usona trumpeto ludisto. Gil Evans laboris kun Miles Davis dum iliaj fruaj karieroj. Ilia kunlaborado ekis en 1949 kiam ili ambaŭ kontribuis al noneto. La verko estis malfrue konata kiel *Birth of the Cool* (La Nasko de la Malvarmeta). Jaroj malfrue, la du homo ekis kunlabori pli amplekse, unua kun *Miles Ahead* (1957), tiam kun *Porgy and Bess* (1958), *Sketches of Spain* (1960) kaj fine kun *Quiet Nights* (1963). La lasta ne estis kiel bone akceptita. Kvankam la sonbendoj estis vendata sub la nomo de Davis, la kontribuaĵo de Evans estis kiel grava se ne pli grava ol tio de Davis. La sonbendoj formiĝis ke granda bando (La Gil Evans Grand Bando en la kreditoj) kun lerta solisto (Davis). Evans aranĝis la muzikon kaj provludis la bandon. Davis tiam ludis kun sia ekstraordinara melodieca kaj stileca lerteco. Eble ĉi tiuj sonbendoj ne estis kiel revolucia kiel *Kind of Blue* de Davis, la kunlaboraĵoj de Evans kaj Davis povas esti aprecata kiel inter la plej bona majstroverkoj de jhaza muziko. 

## Eksteraj ligiloj 
* http://gilevans.free.fr
* http://www.gilevans.com 
* http://www.bastianpusch.de/fhm/doku/geschichte.pdf#search='Count%20basie%20bigband' 

Kategorio:Grammy-laŭreatoj
Kategorio:Kanadaj ĵazbandego-direktistoj
Kategorio:Miles Davis
Traktato de Madrido

La divido de kolonioj inter Hispanio kaj Portugalio en Sudameriko kaŭzis disputojn kaj konfliktoj dum jarcentoj. La Traktato de Tordesiljas, kiu oficiale markis la limojn inter tiuj teritorioj, neniam validis fakte. En la 18-a jarcento, la solvo de tiu kverelo iĝis bezona kaj Portugalio kaj Hispanio decidis fari traktaton, kiu solvu fine la problemon.
La **Traktato de Madrido** estis signita en la 13-a de januaro 1750 de reĝoj Jozefo la 1-a kaj Fernando la 4-a pere de iliaj ambasadoroj.

La traktato baziĝis sur la '''Mapo de l' Kortegoj'* (*Mapa das Cortes*) kaj favoris Portugalion. La kapablo de portugalaj diplomatoj, ĉefe Alexandre de Gusmão, kiu kreis la principon *Uti Possidetis*, estis decida al la portugala venko. Laŭ tiu principo, ĝis nun bazo de Brazila internacia politiko, la teritorioj apartenu al tiuj, kiuj tie loĝas kaj laboras.

Krome detaletoj, la traktato rekonis la rajton de Hispanio pri Filipinoj kaj aliaj insuloj en Azio, kiuj, laŭ antaŭa Traktato de Tordesiljas apartenus al Portugalio. Kompense, Hispanio rekonis la posedon de Portugalio pri preskaŭ tutaj Amazonio kaj Mato-Groso (kiu inkluzivis la nunajn Sudan Mato-Groson kaj Rondonion). Krome Portugalio donis al Hispanio la kolonion Sakramento kaj ricevis la kolonion *Sete Povos das Missões'', nunan Sudan Rio-Grandon. Krome, Hispanio ricevis la ekskluzivecon navigi en rivero Prata, sanĝe la nuna Urugvajo, kiu estas donita al Portugalio.

## Eksteraj ligiloj 
* La tutan tekston de la traktato Portugallingve

Kategorio:Historio de Brazilo
Madrido
Kategorio:1750
Timur kaj lia taĉmento

eta|230ra|Kovrilpaĝo de A. Gajdar: Timur kaj lia taĉmento, trad: E. S. Pervertajlo; HEA, 1982
"***Timur kaj lia taĉmento***" () estas romano de la soveta kaj rusa aŭtoro Arkadij Petroviĉ Gajdar.

Tiu ĉi mallonga romano estas la plej fama el la verkoj de Gajdar. En ĝi li priskribas junularan grupon, kiu en rusa vilaĝo helpas al la postrestintaj virinoj kaj familioj ĉe la solvado de ĉiutagaj problemoj.

"*Timur kaj lia taĉmento*" fariĝis lerneja legaĵo en Sovetunio kaj en aliaj t.n. realsocialismaj landoj, kie laŭ la donita ekzemplo grandnombre fondiĝis "Timuraj taĉmentoj".

"*Gajdar*...(kapablas)...*senpere enrigardi en la delikatan infanan animon kaj atente tuŝi ĝiajn plej sentemajn kordojn. Gajdar bone scias, ke la plej grava en la vivo de la infanoj estas la ludo - la senfina kaj alloga infana ludo, kaj pere de sia romano...proponas al la infanoj interesan kaj noblan ludon.*
*La kuraĝa knabo formas taĉmenton el infanoj kaj la celo de tiu-ĉi taĉmento estas helpi al la olduloj kaj malsanuloj. La taĉmento de Timur aperas tie, kie iu bezonas helpon. la laboremaj taĉmentanoj kaŝe helpas al la homoj kaj tiamaniere la taĉmento ĉiam restas en sekreto.*
*En sia romano Gajdar ne predikas, ne mentoras. Li nur majstre kaj alloge priskribas la neordinarajn aventurojn de siaj herooj kaj tiel li nerimarkeble inspiras al la junuloj homamon kaj noblajn agojn*." (el recenzo de Georgi Mihalkov en Hungara Vivo 1982-5)
## En Esperanto
Esperantlingvan tradukon, faritan de E. S. PERVERTAJLO kaj R. GRINŜPAN (kantoj), eldonis Hungara Esperanto-Asocio en Budapeŝto 1982
(ISBN 963-571-079-8).
### Recenzo
Kategorio:Romanoj
Kategorio:Fikciaj infanoj
Kategorio:Fikciaj rusoj
Alexandre de Gusmão

**Alexandre de GUSMÃO** [ale**ŝan**dr diguz**maŭn**] /ale'ŝãdr diguz'mãw/ (naskiĝis en Santos en 1695 kaj mortis en Lisbono en 1753), frato de Bartolomeu de Gusmão, "La Fluganta Pastro", estis pastro kaj diplomato.

Alexandre de Gusmão estas rigardata kiel unu el la pioniroj de brazila diplomatio, ĉefe pro lia agado dum la interkonsentado de l' Traktato de Madrido. Li aplikis la principojn de klerismo al internaciaj aferoj, t. e., la adopton de principo *uti possidetis*, laŭ kiu la teritorio apartenas al tiuj, kiuj en ĝi loĝas kaj laboras kaj la uzon de geografiaj notindaĵoj (montoj, riveroj, ktp) kiel limojn anstataŭ imagaj linioj.

Gusmao, Alexandre de
Gusmao, Alexandre de
Kategorio:Mortintoj en Lisbono
Spiere-Helkijn

**Spiere-Helkijn** (*nederlande:*[SPIR'-HELkejn]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Kortrejko.

Ekde 1977 la municipoj Helkijn kaj Spiere apartenas al Spiere-Helkijn, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Filogenetiko

**Filogenetiko** estas studo pri parenceco inter la specioj, celanta kompreni la evoluadon de la vivaĵoj. Eblas studi la evoluadon de specioj, kaj ankaŭ de subspeciaj aroj.

Oni montras la parencecon inter specioj per filogenetika arbo. La nombro da nodoj inter la branĉoj, kiuj montras tiom da kunprapatroj, figuras la gradon de parenceco inter la specioj. Ju pli da nodoj, kaj do kunprapatroj, estas inter du specioj, des pli ilia parenceco estas fora, tio estas ke ilia kuna prapatro estas malnova.

Filogenetiko nuntempe uzas kaj komparas kompleksajn genajn informojn dank'al novaj sciencoj kiel Bio-komputiko kaj Matematika komputoscienco.

## Vidu ankaŭ 
* Evoluisma biologio
* Genealogio
* Taksono
* Nomenklaturo
* Carl von Linné
* Ontogenetiko
* Zoogeografio
Nomenklaturo

La **nomenklaturo**  aŭ **nomaro** estas sistemo de nomoj por iuspecaj objektoj.  ĝi estas uzata en iu scienco aŭ industrio.  pli simple ol terminaro, ĝi kutime enhavas nur nomojn kaj ne enhavas difinojn.  eventuale ĝi indikas la rilatojn inter terminoj: ke iu estas specifa nocio de alia kaj tiel plu.

konataj ekzemploj estas grandaj internaciaj nomaroj, kies eroj ofte estas konstruataj per grekaj kaj latinaj radikoj:
* biologia nomenklaturo
* Nova Biologia Nomenklaturo
* astronomia nomenklaturo
* ĥemia nomenklaturo
* medicina nomenklaturo

Industriaj nomaroj povas havi malpli grandajn ampleksojn: nomoj de ĉiuj meĥanikaj pecoj uzataj en konstruo de iuj maŝinoj, nomoj de ĉiuj metioj en iu branĉo...

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Astronomio
* Internacia Astronomia Unio
* Biologio
* Ĥemio
* IUTAK


Kategorio:Terminologio
Bob Brookmeyer

**Robert BROOKMEYER** (naskiĝis la  en Kansasurbo) estas usona ĵaza valva trombonisto, pianisto, komponisto, kaj aranĝisto.

Brookmeyer unue gajnis famon kiel membro de la kvarteto de Gerry Mulligan el 1954 al 1957. Li malfrue laboris kun Jimmy Giuffre antaŭ kunigis la Koncerta Ĵaza Bando de Mulligan.

En la malfrua 1950-aj jaroj li transloĝis al Novjorko por labori kiel sendependa aranĝisto. En la 1960-aj jaroj li ankaŭ laboris kiel studia musikisto, kungvidanta kvinteto kun Clark Terry, kaj laboris en la Thad Jones/Mel Lewis orkestro. En la 1970-aj jaroj li aranĝis por la bando de Lewis.

Post periodo en Eŭropo li revenis al Usono, kie li daŭre laboras.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de Bob Brookmeyer  

Kategorio:Usonaj ĵazbandego-direktistoj
Kategorio:Usonaj ĵazkomponistoj
Kategorio:Usonaj ĵazpianistoj
Kategorio:Usonaj ĵaztrombonistoj
Kategorio:Usonaj aranĝistoj
Kategorio:Ĵazaranĝistoj
Fiziokratio

**Fiziokratia skolo** aperis en la 18-a jarcento kaj estas rigardata kiel la unua scienca ekonomia skolo. Fiziokratio aperis kiel klerisma reago al merkantilismo, ligata al absolutismo, kiu emfazis la eksportadon. Male, la fiziokratiaj ekonomikistoj, rigardis al agrikulturo kiel origina fonto de ĉia riĉeco, ĉar nur ĝi permesus grandan gajnon je malgranda investado. La tero estus la nura vera riĉeco, aliaj ekonomiaj sektoroj nur transformis la produktojn de la tero. La terposedantoj estu rigardataj kiel la veraj agantoj de la riĉeco de la lando.

La vorto "fiziokratio" indikis la ideon fundamenta de estreco de naturo (el la greka *phýsis*, naturo, *kratein*, estri) kaj libero de agado (el kiu la fama moto *laissez faire, laissez passer*, lasu fari, lasu agi) male al tre malsimplaj registaraj reguloj de merkantilismo.

La ĉefa pensisto de tiu revolucio kontraŭ merkantilismo estis François Quesnay, kortega kuracisto de Ludoviko la 15-a (Francio). Lia teorio aperis en verko "Tableau Economique" ("Ekonomika tabelo"), de 1758, kiu montris la rilatojn inter la ekonomiaj klasoj kaj eroj de socio kaj la "Pagadan flukson". Per la "Tableau", Quesnay kreis la ideon pri ekvilibrio ekonomia, koncepto komenca en la ekonomiaj analizoj ekde tiam. Ŝparo estus malutila, ĉar povus perturbi la ekonomian ekvilibrion kaj la pagadan flukson.

Laŭ Quesnay, estas natura ordo esenca al homaj socioj, al kiu estas senutila perturbi per leĝoj kaj reguloj. Lia unua grava disĉiplo estis Victor Riqueti, Markizo de Mirabeau, kiu verkis "Explication du Tableau économique" ("Klarigo pri la Ekonomia Tabelo") 1759, "Théorie de l'impôt" ("Teorio pri la Imposto"), 1760; kaj "Philosophie rurale" ("Biena Filozofio"), 1763. En 1763 alia juna disĉiplo unuiĝis al skolo, Pierre Samuel du Pont de Nemours, kiu en 1767 publikigis la verkaron de Quesnay je la titolo "La Physiocratie; ou, constitution naturelle du gouvernement le plus avantageŭ au genre humain" ("La Fiziokratio aŭ, la natura konstituo al registaro la plej avantaĝa al homaro") de kiu la skolo prenis sian nomon.

Por turnigi la ekonomion je agrikulturo, estu nur unu imposto pagata de terposedantoj, kiu liberigis la popolon de la granda kvanto da impostoj. Sed pruvo konduki la ekonomion laŭ la fiziokratia doktrino farita de Anne-Robert-Jacques Turgot, ministro de financoj en 1774, fiaskiĝis pro la protestoj de terposedantoj. Kun la eksigo de ministro, malaperis la influo de fiziokratiistoj.

Kategorio:Agrara movado
Kategorio:Antaŭklasika ekonomiko
Kategorio:Klasika liberalismo
Biokomputiko

**Biokomputiko** estas scienco inter biologio kaj komputoscienco. Ĝi estas apliko de komputado al la studo de kompleksaj biologiaj fenomenoj aŭ strukturoj kiel ekzemple genaroj, genoj, genetika kodo aŭ filogenetikaj arboj. Ankaŭ, per biokomputiko oni povas ekzemple modeligi kuracan molekulon ensilicie kaj antaŭplani ties konduton kaj eksperimenti pri ties ago ĉe ricevilo, kiun oni volas stimuli por kuraci iun malsanon...

Ĝenerale tiaj studoj necesigas multnombrajn kaj kompleksajn kalkulojn, kiujn ne eblas fari sen komputilaj programoj kaj/aŭ matematikaj modeloj (>Matematika komputoscienco).

## Komparu kun 
Komputado ~ biologio ~ bioniko ~ biokibernetiko ~ Matematika komputoscienco - Biostatistiko - DNA-vicrivelado
eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Aplika matematiko
* Biomedicina inĝenierio
* Matematika biologio
* Linux ressources for biology

Kategorio:Biokomputiko
Kategorio:Biokemio
Kategorio:Biofiziko
Kategorio:Komputiko
Kategorio:Genetiko
Matematika komputoscienco

**Matematika komputoscienco** estas interfaka disciplino inter matematiko kaj komputoscienco. Ambaŭ studas kompleksajn matematikajn fenomenojn kaj precipe algoritmojn.

Kategorio:Komputiko
Kategorio:Matematiko
Fleksebla akumulo

En la periodo de 1965 ĝis 1973 evidentiĝis nekapablo de la Fordismo kaj de Keynesismo (*kejnsismo*) superi la internajn kontradirojn de la kapitalismo. Tiuj malfacilaĵoj estas resumitaj per vorto "malfleksebleco". Kun la nafta krizo kaj la stagflacio de 70-a jaroj, la merkato malkreskis kaj ne povis plu apogi la malflekseblan amasan produktadon de Fordismo. Tiel, estis problemoj je aplikado de konstanta kapitalo kaj varia kapitalo rilata al amasa produktado. Ĉiam kiam la kapitalo pruvis trovi elirvojojn el la krizo, ĝin malhelpis la malfleksebla Keynesisma strukturo kiu aperis por superi antaŭajn krizojn kaj halti la socialisman danĝeron post la Dua mondmilito. La sindikatoj, antaŭe utilaj al interkonsento inter mastroj kaj laboristoj, estis tiam nedezirindaj malhelpoj.  Ŝtataj institucioj kiuj antaŭe garantiis la kunlaboradon de laboristoj, ŝajnis, tiam, rezisti al kapitalo kaj perdis ilian funkcion al kapitalisma akumulado.

Adopto de **fleksebla akumulo** de kapitalo kiel modelo, devenis el bezono de kapitalismo superi la krizon kaj pligrandigi la gajnojn (profiton), kiu estas la motoro de la sistemo. Ĉi tiu modelo postulas malpligrandigi la kostojn de produktado, t. e., malpligrandigi la bezonon de aplikado de kapitalo. Oni malpligrandigis la konstantan kapitalon ne rilate al maŝinoj, sed rilate al strukturoj ligataj al amasa produktado, kiel la stoko. La forigo de stoko malpligrandigas la kostojn kaj pligrandigas la profiton. La komputilo permesis pli modernajn metodojn de kontrolo de skorto, plibonajn komunikojn kaj pli rapidan transportadon kaj tiuj permesis malpligrandajn stokojn. La japanoj komencis la novan metodon en 70-a jardeko. Ankaŭ aperis la koncepto "just in time" ([ĝast-in-tajm] ~ tujprete), t. e., produkti nur kion oni vendos tuje.

Se la kreska ciklo de kapitalismo kolapsiĝis en 1973, la merkato jam ne povus esti regulata de ŝtato kaj la transiro al nova akumula reĝimo signifas la ŝanĝon de regula modelo al kapitalo kaj al laboro. Komenciĝis la bezono pri ŝanĝoj en impostoj, leĝoj pri merkato kaj laboro. La merkato iĝis malstabila, la amasa produktado ne plu eblas. Malstabila merkato estas fleksebla, laŭ la necesoj de konsumo. La fleksebla produktado ne povas kunvivi kun malfleksebla leĝa sistemo.

La fleksebla akumulado de kapitalo fronte konfrontas la malflekseblecon de Fordismo. Ĝi bezonas flekseblajn laborajn procesojn, flekseblajn laborajn merkatojn, kaj flekseblajn konsumajn padronojn. Ĝi aperigis novajn produktajn sektorojn, novajn merkatojn kaj ĉefe, tre rapidan renovigon. La fleksebla akumulado kaŭzas malsimilajn padronojn de desvolvigo kaj pligrandigas la t. n. "sektoron de servoj".

La fleksebla akumulo, do, estas la nuna maniero de kapitalismo por superi siajn ciklajn krizojn kaj permesi la reproduktadon de kapitalo.

## Vidu ankaŭ
*Akumulo

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Ekonomiko
Providence (Rod-Insulo)

'*** (Esperante: **Providenco*') estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo de Rod-Insulo, ŝtato de usono. 

Ĝi situas en Kantono Providence kaj estas la tria plej granda urbo en Nova Anglio. (Bostono kaj Worcester estas la du plej grandaj.)

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Komapre, laŭ la 2000 popolnombrado, ĝi havis 173.618 loĝantojn, tamen 2002 popolnombrado taksis proksime al 176.000 loĝantoj.

Providence estas kromnomata la "Abelujo de Industrio."

## Servoj 
* Universitato Brown
eta|maldekstre|600ra|Panorama vido de la urbocentro je 2016

Kategorio:Urboj de Rod-Insulo
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Providenco

**Providenco** povas esti:
* filozofia/religia termino, kiu signifas saĝan regadon de Dio aŭ anstataŭanto de Dio: la koncepto de dia providenco.
** Tio ne nur koncernas la kristanan religian diskuton de la lastaj 2000 jaroj, sed antaŭ tio jam la antikvan filozofion de la helena kaj romia kulturo. En la romia religio kaj la imperiestra kulto, oni personigis la koncepton al propra diaĵo, latine nomita *Providentia*.
* nomo de geografia objekto:
** insulo Providenco (hispane *Providencia*) en la departemento Sankta Andreo kaj Providenco de Kolombio
** urbo Providence en Alabamo
** urbo Providence en Kentukio
** urbo Providence en Novjorkio
** urbo Providence en Rod-Insulo

## Notoj kaj referencoj
Subterejo en Prosek

**Subterejo en Prosek** estas sovaĝa kaj danĝera labirinto de koridoroj, ĉambregoj kaj fendaĵoj, kiuj estas restaĵo de la historia subtera minado de sablo.
Sablo estis fosata, kaj grejso rompata, ĉe randoj de la Proseka Plataĵo jam ekde mezepoko.
La grundo tial falis diversloke, ĝis preskaŭ 30m, kaj plua minado komencis endanĝerigi parcelojn super la minejo.
Tio estis iu el ĉefaj kaŭzoj, ke la minado eble en la 18-a jarcento komencis transŝoviĝi en subterejon.

Ĉi tie estis fosata hela, disfaliĝema grejso, kiu estis uzata precipe por stukaĵoj, por produktado de grejsaj sapoj kaj en gisejoj.
Aparta kasto de la tn. „sablistoj“ ekzistis en Prago en la 19-a jarcento, kiuj rekte el veturigilo, ofte tirata de bernardhundo, vendis saketojn da sablo al dommastrinoj (tiutempe Pragaj plankoj (plejparte lignotabulaj) estis superŝutataj per sablo, por ke oni ne entretu en ilin malpuraĵon).

Subtera labirinto estiĝis sub Prosek iom post iom pro la minado, kies iama amplekso povas esti preskaŭ 10 km.
Izolitaj restaĵoj de la koridoroj estas konservitaj ĝis hodiaŭ en la randoj de la Proseka Plataĵo, kaj ili estas daŭra minaco, pro dumtempaj trafaloj en parceloj kaj en stratoj.
Eĉ nun ili endanĝerigas kelkajn domojn, neprudente konstruitaj super ili, kaj tial partoj de ili jam estas plenigita per betono.

La plej valora parto de la Proseka Subterejo estas la tn. Močálka, romantika miksaĵo de neregulaj koridoroj kun la suma longeco ĉirkaŭ 1 km, situanta en strato „Nad Kundratkou“.
Interesaĵo estas rokĉambro, kamuflita per betona pordo fiksita en la sablon, do ĝi similas al grejso.
Laŭ loka onidiroj ĝi estis kaŝejo de armeaj fuĝintoj dum la unua mondmilito.

Ekzistas tuta vico da mitoj kaj rakontoj ligita kun la subterejo, ekz. pri kaŝejo de rabisma bando, kaj nefidinda rakonto pri kunigo de ĉi tiea subterejo kun urbo Stará Boleslav.

Tiu ĉi subterejo troviĝas en Prago 9, kies nomo estas Prosek.
La subterejo estas bedaŭrinde ankoraŭ nealirebla, sed ĝi estas preparata (feb. 2005) por alirebligo; kelkaj trafalejoj kaj aperturoj estas videblaj en rokdeklivoj super strato „Na rozhraní“, kiu situas en Prago 9.

Kategorio:Konstruaĵoj en Prago
Kategorio:Subteraj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Akumulo (ekonomio)

En la ekonomio, **akumulo** estas uzo de parto de la plusvaloro ne por konsumo sed por pliigo de la produktiva havaĵo de entrepreno
per (re)investoj aŭ ŝparado.

## Komparu kun 
Fleksebla akumulo ~ kapitalo
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.marxists.org/archive/marx/works/1867-c1/ch33.htm
* http://www.marxists.org/archive/marx/works/1894-c3/ch24.htm
## Vidu ankaŭ 
* Ĉefurbo
* Kapitalismo
* *La Kapitalo*

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Ekonomiko