open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Komitato de UEA

[eta|Komitato kunsidas en Roterdamo, [UK 2008]]
La **Komitato** estas la supera gvid-organo de UEA.

## Historio 
Origine "Komitato" estis la nomo de la Estraro, sed en 1920 la nova statuto disigis inter Komitato kaj Komisiono (poste: Estraro). La Komitato ekde tiam kunvenas unufoje en la jaro, dum la Universala Kongreso (antaŭ 1934 dum la "Kongreso de UEA"). Dum la cetero de la jaro la Komitato laboras perpoŝte.

Laŭ la statuto de 1934, la Komitato nomiĝis enkonduke ankaŭ *Centra Komitato de UEA* (art. 36), kvankam la teksto cetere parolis nur pri *Komitato*.

La Ĝeneva UEA (1936-1947) havis ĝis 1938 nur "provizoran Komitaton", kiu funkciis samtempe kiel Estraro. Nur en 1938 estis elektita nova Komitato, kaj en 1939 nova Estraro. Internacia Esperanto-Ligo plufunkciigis la malnovajn UEA-komitatanojn kaj nur en 1938 elektis novan Komitaton.

Laŭ la nederlanda leĝo, asocio devas havi "kunvenon de membroj", kie kunvenas la membroj aŭ reprezentantoj de la membroj. Certajn decidojn povas fari nur tiu ĉi kunveno, ekzemple malŝarĝi kaj elekti la Estraron.

## Elekto 
La komitatanoj havas trijaran oficoperiodon. Ekzistas tri manieroj eniri la Komitaton:
* *Komitatanon A* nomas la landaj asocioj proporcie al la membronombro; tiuj komitatanoj estas la plej multaj. Landa Asocio rajtas nomi unu komitatanon por ĉiu komencita milo da aliĝintaj membroj de tiu Landa Asocio. La samo validas por aliĝinta Faka Asocio.
* *Komitatanon B* elektas la individuaj membroj; po unu persono por komencita milo da individuaj membroj.
* *Komitatano C* estas elektita de komitatanoj A kaj B por havi en la Komitato personojn kun aparte bezonataj spertoj; ĝis maksimumo kvarono de la tuta nombro.
Krome la kunsidojn partoprenas *observantoj*, kiuj reprezentas en la Komitato la landajn asociojn kun malpli ol cent membroj.

Superrigardon de komitatanoj la lastajn 33 jarojn vi trovas en komitatanoj 1986-2018.

## Taskoj 
La Komitato havas a) la rajtojn kaj devojn, kiujn la nederlanda leĝo donas al la "ĝenerala kunveno de membroj" (aŭ ties reprezentantoj), kiel ekz. elekti la Estraron, kaj b) ceterajn rajtojn kaj devojn donitajn de la statuto de UEA.

## Eksteraj ligiloj 
* Komitato de UEA
* Komitata regularo
* Diskutlisto de la Komitato de UEA 

Kategorio:UEA
Fokstroto

eta|Afiŝo pri fokstroto, 1915
**Fokstroto** (angle *foxtrot*, ankaŭ *fox trot*, kelkfoje majuskiglita: *Foxtrot*, *Fox trot*) aŭ *vulpo-paŝo* estas salona danco.

## Historio 
Fokstroto estiĝis inter 1910 kaj 1915 en Nordameriko. Kaj la dancaj radikoj kaj la etimologio ne klaras, ĉar multaj fontoj kontraŭas unu la alian. La plej populara klarigo, kiu vidas en la nomo rilaton al la paŝado de vulpo (laŭvorta traduko de la angla *"foxtrot"*), estas verŝajne malbona.

Fokstroto transprenis erojn de ragtimo, *onestep*, *twostep* kaj ankaŭ de la *Castle Walk*, kies koreografion verkis Vernon kaj Irene Castle. La nomo fokstroto eble devenas de la aktoro Harry Fox, kiu por sia tiama populara vodevilo *"Harry Fox & the Ziegfeld Follies"* transprenis erojn el *onestep* kaj *Castle Walk*. Tiel Fox disvastigis la dancon publike. Fokstroto iĝis sinonimo por serio de paŝdancoj, el kiuj la plej multaj ne plu ekzistas.

Eŭropon atingis fokstroto nur post la unua mondmilito. En 1920 la ekzistantaj paŝoj estis unufoje ordigitaj dum konferenco en Anglio. Ekde 1924 oni distingas inter la malrapida varianto, *slowfox* kaj la pli rapida *quickstep*. En 1963 fokstroto enlistiĝis en la monda dancprogramo (*:de:Welttanzprogramm*), sed ĝi estis neniam uzata kiel sportdanco.

## Eksteraj ligiloj 
* Fokstrotaj filmetoj 

Kategorio:Dancoj
Zutphen

Dosiero:Loudspeaker.svg**Zutphen** estas urbo en Nederlando, en provinco Gelderland, ĉe rivero IJssel (Isalo). Intertempe ĝi kuniĝis kun la municipo Warnsveld, pligrandiĝante je ĉirkaŭ kvarono. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Historio
Dum la mezepoko, la urbo apartenis al la Hansa Ligo.

La reglando kaj pli malfrua graflando Zutphen evoluis el la fortikaĵo Zutphen ĉe la enbuŝiĝo de la rivereto Berkel en la riveron IJssel en la nuna nederlanda provinco Gelderlando. Ĝi ekestis kiel memstara graflando en 1046 kaj ampleksis la nordan parton de la distrikto Hamalando.

## Famuloj
Zutphen estas la naskiĝloko de la nederlanda esperantisto Hermanus Jacob Blokker (1900-1974).

## Plia rilato al Esperantgo 
En la 1930-aj jaroj la urbo estis la loko de presejo-eldonejo *Thieme et Cie*, do "Thieme kaj kompanio", kiu eldonis malgrandan kvanton de tiam renomaj Esperanto-libroj.

## Ĝemeligitaj urboj
Zutphen havas ĝemelajn rilatojn kun jenaj urboj:
*  Shrewsbury (Anglio)
*  Satu Mare (Rumanio)
*  Villa Sandino (Nikaragvo)
*  Tartu (Estonio)

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Kategorio:Municipoj de Gelderlando
Kategorio:Hansourboj
Cambrésis

**Cambraisis** estas agrokultura natura regiono kaj historia tradicia regiono en la departmento Nord kaj la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝia ĉefurbo estas Cambrai, kaj ĝi korespondas kun la nuntempa arondismento tiunoma.

## Historio 
* dum antikveco
* Mezepoko
Ĝi plejparte konsistis en posedo de la episkopoj de Cambrai, kaj estis parto de la Sankta Romia Imperio, kies ĝi estis limo. Ĝi estis konkerita de Ludoviko la 14-a (Francio) en 1677

* Dum la Unua mondmilito

## Ekonomio 
* agrikulturo:
Ĝi estas regiono tre malmulte arbarita, da malfermaj kampoj, direktanta al intensa kultivado de grenoj kaj sukerbeto.

* Teksaĵa industrio

* endoma teksado-industrio
* Tulo (teksaĵo)
* Caudry

* permaŝina Brodado
** Villers-Outréaux

## Naskituloj 
* Louis Blériot
* René Dumont
* Henri Matisse
* Fénelon

## Eksteraj ligiloj 
* pri historio de la permaŝina brodado

eta|maldekstra|180px

Kategorio:Naturaj regionoj de Francio
Kategorio:Cambrai
Galilejaj satelitoj

[upright=1.1|eta|La 4 Galilejaj satelitoj kaj Jupitero en miksita bildo komparanta iliajn grandecojn. De supre al malsupre estas [Iono (luno)|Iono, Eŭropo, Ganimedo, kaj Kalisto.]]
La **Galilejaj satelitoj** estas la kvar satelitoj de Jupitero malkovritaj de Galilejo. 

## Priskribo
Ili estas je multo la plej grandaj satelitoj de Jupitero, kaj ili estas videblaj eĉ per malforta teleskopo. Ili – Iono, Eŭropo, Ganimedo, kaj Kalisto – estis unue observitaj de Galilejo je la 7-a de januaro 1610.

La nomojn de la lunoj donis la astronomo Simon Marius, kiu asertis, ke li sendepende malkovris la lunojn.

La malkovro de tiuj lunoj estis fakto neklarigebla laŭ la tradicia ptolemea mondkoncepto, laŭ kiu ĉiuj astroj rivoluas ĉirkaŭ la Tero. Ĝi tial fortigis la sun-centran teorion de Koperniko.

Ĉiu el la kvar satelitoj estas pli granda ol la ceteraj lunoj de Jupitero kune (konataj estas pli ol 60). Ganimedo estas la plej granda luno de la sunsistemo; ĝi estas pli granda ol la planedo Merkuro aŭ la nanoplanedo Plutono. Se ĝi ne estus proksima al Jupitero, ĝi almenaŭ iutempe estus videbla per sen-ila okulo. Krom Tero, Iono antaŭe estis la sola sunsistema astro, kie aktivaj vulkanoj estas konataj.

## La Galilejaj satelitoj 
La Galilejaj satelitoj estas, de la plej proksima ĝis la plej malproksima:

## Vidu ankaŭ
* Nicolas-Claude Fabri de Peiresc

## Referencoj 
Kategorio:Lunoj de Jupitero
Veisiejai

eta|250ra|Veisiejai en Litovio
eta|Domo, en kiu loĝis LLZ

**Veisiejai** estas urbo de Litovio, en la Distrikto Alytus, proksime de Lazdijai, en ties administra komunumo.

[eta|maldekstra|150ra|monumento pri [L. L. Zamenhof en la urba parko]]
eta|250ra|preĝejo de Sankta Georgo en Veisiejai
eta|250ra|la lageto *Ančios ežeras*, fone parto de la urbokerno
Veisiejai (aperanta kiel ***Vejseje*** en fruaj esperantaj dokumentoj) estas vilaĝo kie L. L. Zamenhof komencis kuracistan praktikon en 1885; en diversaj dokumentoj ĝi estas citata kiel la loko kie Esperanto estis kreita.

En litovaj dokumentoj la loĝloko Veisiejai unue menciiĝis en 1501, kvankam jam en 1253 en la kronikoj de la Germana Ordeno menciiĝis loko *Weyze*, vilaĝo de la balta gento *jodvingoj*, kiu probable estas la sama toponimo. Surloke jam en la 14-a jarcento estis konstruita grandduka palaco, kiun en 1501 la litova grandduko Aleksandro transdonis al sia vasalo kaj flagoportanto J. Glinskis.

Pli poste Veisiejai iĝis bieno de de la nobela familio *Masalskis* familio kaj la litova hetmano V. Masalskis konstruis novan palacon tie en la 18-a jarcento. Nur unu alo de tiu palaco postvivis ĝis la nuntempo.

## Zamenhof kaj Esperanto 
Ĉiu esperantisto scias, ke la Unua Libro, eldonita de d-ro Zamenhof sub la pseŭdonimo Doktoro Esperanto, estis eldonita la 26-an de julio 1887 en Varsovio. Tamen ne ĉiu scias, ke ĝi estis finkreita du jarojn antaŭe en malmulte konata komunumo en suda Litovio.

Kian rilaton ĝi precize havas al doktoro Zamenhof? Ludoviko, ĵus diplomiĝinta pri medicino en la varsovia universitato, estis petita de sia fratino Fania, vivinta en Veisiejai, por urĝe veni kaj helpi al ŝia malsaniĝinta edzo, apotekisto Aleksandro Pilkover. Ĉar en tiu urbeto tiam estis neniu kuracisto, L. Zamenhof decidis tie eki sian praktikon. Li vivis tie ekde februaro ĝis majo 1885.
Laŭ pluraj biografiaj dokumentoj ĝuste tie la komencanta idealisma kuracisto dum vesperoj finprilaboris sian lingvon kaj finpretigis ĝian unuan lernolibron, por kiu li dum du jaroj serĉis vane eldoniston.

La ekse palaca kaj nune urba parko, situanta proksime al la konstruaĵo, estas unu el la plej malnovaj parkoj en Litovio. Nun ĝi estas pejzaĝa parko de 17,5 hektaroj. Multaj tilioj kaj 30 metrojn alta frakseno estas gravaj plantaj elementoj. En 1988 en la parko estis starigita busta monumento honore al L. L. Zamenhof.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* foto pri moderneca granita monumento pri L. L. Zamenhof en Veisiejai (el la retejo *ipernity*)
* foto pri la busta monumento de L. L. Zamenhof en la loka parko (el la retejo *panoramio*) 

Kategorio:Urboj de Litovio
Kategorio:Distrikto Alytus
La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio

**La Petveturista Gvidlibro pri la Galaksio**,  estas la plej konata verko de la angla verkisto Douglas Adams. Ĝi estas sciencfikcia verko. Kelkajn ecojn la verkisto tiom absurdigis, ke ekestis tute specifa komiko, kiu montriĝis tre sukcesa. Plej konata ŝerco – temo trairanta la tutan libroserion – estas serĉado de la respondo pri la vivo, la universo kaj ĉio kaj de la respektiva demando. Plej grava objekto en la verko estas mantuko, pro kio oni nuntempe festas ĉiujare rememore al Douglas Adams la mantukan tagon.

Douglas Adams verkis la historion unue, en 1978, kiel radiodraman serion por BBC. Poste li pluevoluigis ĝin kaj faris roman-serion (pentalogio), kies kvin partoj aperis en 1979 ĝis 1992. Krome en 1981 produktiĝis – same por BBC – televida serio. En 1984 oni kreis komputilan ludon pri la historio. Ekzistas ankaŭ komiksa adapto de la libroj en tri serioj de DC Comics, ekde 1993 ĝis 1996. Ekde aprilo 2005 rigardeblas holivuda filmo pri la Gvidlibro en la kinejoj.

## Esperanto 
Oni ne scias pri ekzisto de kompleta esperantlingva traduko de la libro - en la reto alireblas nure traduko de la enkonduko de la unua libro .

## Eksteraj ligiloj 
* h2g2
* Oficiala retpaĝaro pri la filmo 
* Oficiala retpaĝaro de Douglas Adams

Kategorio:Angla literaturo
Kategorio:Sciencfikcio
Kategorio:Libroj aperintaj en 1978
Kategorio:Fikciaj libroj
Kategorio:Interstelaj vojaĝoj en fikcio
Elektrostatiko

**Elektrostatiko** estas la fako de fiziko kiu studas statikan elektran kampon kun ŝargitaĵoj.[eta|Elektrostatika efiko: plasto gluas sur la felo de kato pro [Statika elektro|statika elektro.]]Baza fakto de elektrostatiko estas la kulomba leĝo, laŭ kiu du ŝargitaj korpoj altiras aŭ forpuŝas sin proporcie al la produto de la ŝargoj kaj inverse proporcie al sia distanco. Tiu ĉi forto do efikas, kvankam malsamforte, je ajna distanco. Depende de la ŝargo ĝi povas esti multoble pli forta ol la gravito (inter la du partoj de hidrogena atomo 40-oble), sed ĉar pozitivaj kaj negativaj ŝargoj nuligas sin reciproke, la kosmo tamen estas regata de gravito.

La altiron de elektre ŝargitaj korpoj oni konstatis jam en antikvaj tempoj, precipe pri sukceno, kiu facile ŝargiĝas pro frotado per taŭga materialo. La helena vorto por sukceno, *ἤλεκτρον* (**e**lektron), estas la etimo de la vorto "elektro".

La generatoro de Van de Graaff aŭ bendgeneratoro estas elektrostatika maŝino kiu uzas moveblan bendon por amasigi grandajn kvantojn de elektra ŝargo sur la surfaco de kava metala sfero. La diferencoj de potencialo tiel atingitaj per generatoro de Van de Graaff povas atingi kvin megavoltojn. La diversaj aplikoj de ĉi tiu maŝino inkludas la produktadon de ikso-radioj, sterilizon de alimentoj kaj eksperimentojn de partikla fiziko kaj nuklea fiziko.

## Vidu ankaŭ 
* Kulomba leĝo
* Magnetostatiko
* Elektroforo
* Elektromagnetismo
* Leĝo de Gauss
* Statiko

Kategorio:Fiziko
Magnetostatiko

**Magnetostatiko** studas konstantan magnetan kampon kun kurentaĵoj.

## Vidu ankaŭ 
* Elektrostatiko
* Elektromagnetismo
* Magnetismo
* Vektora kalkulo

Kategorio:Magnetismo
Ich bin ein Berliner

eta|280ra|

eta|maldekstre||260ra|
eta|200ra|
Post la ekkonstruo de la Berlina Muro usona prezidento John F. Kennedy en junio 1963 vojaĝis al Berlino kaj faris aklamaciatan paroladon en la angla lingvo el la Urbodomo de Schöneberg (Berlino), en kiu li dufoje diris en la germana lingvo "Ich bin ein Berliner."  ("Mi estas Berlinano.") La frazo estis aplaŭdegata de la berlinanoj, timigitaj pro la murkonstruado.

Laŭdire Kennedy havis la ideon dum la aviado al Germanio, kiam li pensis pri la antikva romia civitaneco, kiu garantiis privilegiojn en la tuta romia imperio (latine *Civis Romanus sum.* = Mi estas Romia civitano.). Li petis kunlaboranton formuli analogan frazon en la germana kaj skribi ĝin en (angle) prononcebla formo kaj ricevis slipon kun la vortoj "ish bin ine bear-LEAN-ar".

Jen la kunteksto de la citaĵo:

## Eksteraj ligiloj 
* http://urbanlegends.about.com/cs/historical/a/jfk_berliner_2.htm  
* http://www.mediaculture-online.de/Politische_oeffentliche_Reden.813+M59d81e03536.0.html  
* teksto de la parolado (Wikisource)
* registraĵo de la parolado

Kategorio:Okcidenta Berlino
Kategorio:John F. Kennedy
Kategorio:Malvarma milito en Germanio
Kategorio:Fremdaj vortoj
Kategorio:Paroladoj
Surfotabulo

eta
**Surfotabulo** estas akvorezista, naĝkapabla tabulo, servanta kiel sportilo por „rajdi” sur la maraj ondoj.

Ekzistas diversaj tipoj por la ondorajdado. La tabulo, uzata por ventosurfado aŭ tabulvelado estas pli granda kaj havas velon sur masto.

Ĉiu **surfotabulo** estas ekipita per stabiligilo, kiu troveblas ĉe la mezo de la poŭpo (malantaŭa parto). Ĉe la ventosurfotabuloj troviĝas ĝenerale 3 fiksaj stabiligiloj, ĉe la klasoj de Longboard kaj Formula eĉ movebla speco de stabiligilo proksime al la mezo.

La grandeco de la tabulo estas mezurita en futo kaj colo, la volumeno ĉe ventosurfotabuloj en litroj.

## Tabulvelado 
Ĉe ventosurfado aŭ tabulvelado la tabulo nomatas **veltabulo** kaj oni distingas tabulspecojn laŭ uzocelo:

* ***Wave***: ĉirkaŭ 75 ĝis 95 litroj, malgranda kaj turnema - ĝi ne donas sufiĉan suprenpelan forton, sed tion ĝi kompensas per rapida movo.

* ***Freeride***: tre ŝatata inter hobiaj sportantoj de ĉiuj aĝoj, ĉar ĝi estas facile portebla, grandas 85 kaj 150 litrojn.

* ***Freestyle***: tre turniĝema, movigebla kun volumeno de 95 ĝis 120 litroj. Ĝi servas por specialaj prezentoj: saltoj aŭ rotaciaj trikoj.

* ***Freemove***: kombinas la ecojn de Wave- kaj Freestyle-tabuloj kun volumeno de ĉirkaŭ 85 ĝis 105 litroj kaj tiel apartenas al la "sink-tabuloj" (Arkimedo).

* ***Formula***: ĝi estas pli larĝa kaj volumena ol la supre priskribitaj. Ĝi uzatas ĉefe en profesiaj konkursoj. Ĝin karakterizas balanciĝa stabileco kaj samtempe relative eta frotado: dum glisado nur duonkorpo de la surfotabulo tuŝas la akvon.

* ***Speed***: tiun kategorion uzas la  (ekz. Finian Maynard, Björn Dunkerbeck) por akiri novaj rapidecan rekordon (Finian Maynard plibonigis la 13-an de novembro 2004 la ĝistiaman rekordon je 46,82 knotoj).

## Ondorajdado 
Ĉe ondorajdado oni uzas du diversajn tipojn de tabulo: *Longboard* kaj *Shortboard*. Ilin distingas la diferenco je longo: Longboard estas la tabulo se ĝi pli longas ol 240 centimetroj. Sub 240 centimetroj, oni parolas pri Shortboard.

La normaj surfotabuloj longas 180 ĝis 210 centimetrojn kaj uzatas por konkursaj celoj. La pli mallongaj havas fantaziajn nomojn kiel fiŝo, rano, ovo ktp.

La baza materialo de surfotabuloj estas plej ofte „Epoxy”. La tavoloj estas el vitrofibro respektive el vitrofibro-fortigita plasto. Oni jam produktas tiajn tabulojn, ĉe kies centro troviĝas helioplenigita veziko, kio reduktas la pezon de la surfotabulo. Por certigi la laŭlongan stabilecon, oni enkonstruas maldikan lignospecon, la t.n. trabeton.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kajta surfado
* Neĝosurfo
* Sablotabulado
* Ventosurfado
* Surfado
* Surfjeto
* Velado
* Apogflugila surftabulo

Kategorio:Akvaj sportoj
Kategorio:Sportiloj
Kategorio:Surfado
Bartolomeo

[eta|statuo de la [apostolo Bartolomeo en Kopenhago]]

**Bartolomeo** estas vira persona nomo, konata ĉefe pro la kristana apostolo Bartolomeo.
Ĝi ekzistas en multaj nacilingvaj variaĵoj, kaj foje ankaŭ uziĝas kiel familia nomo.

## Etimologio 
La nomo Bartolomeo origine estas el la aramea lingvo kaj signifas "filo de Tolmai" (= "filo de la plugisto"). En la epoko de Jesuo, tre konatiĝis la Jesua apostolo Bartolomeo - honore al la kristana sanktulo nomiĝis multaj knaboj dum la sekvaj jarcentoj. La greka formo de la nomo estis Βαρθολομαίος, *Bartholomaios*, la latina *Bartholomeus*. La Bartolomeoj festas sian nomtagon je la 24-a de aŭgusto (tiutage okazis la Bartolomea nokto dum la jaro 1572 en Parizo, kiam la katolikoj amasbuĉadis la lokajn protestantajn kristanojn). La grekkatolika eklezio festas la nomtagon de la sanktulo la 11-an de junio.

## Ikonografio 
La apostolo Bartolomeo plej ofte en skulptaĵoj, pentraĵoj kaj aliaj artaĵoj bildiĝas kun tranĉilo, foje li ankaŭ portas sian propran haŭton en la manoj. Tio memorigas pri lia martira morto pro senhaŭtigo.

## Variaĵoj 
* Amhare: Berteloméwos
* Angle: Bartholomew, Bart
* Ĉeĥe: Bartoloměj
* Estone: Bartolomeus
* Finne: Perttu
* France: Barthélemy
* Germane: Bartholomäus, Bartolomäus, Bartholomä, Bartholomae, Bartolomä, Bartolomae, Barthel, Barthelme, Bartholomay
* Greke: Βαρθολομαίος Bartolomaios, Πτολεμαῖος Ptolemaios
* Hispane: Bartolomé
* Hungare: Bertalan (persona nomo), Bartal, Bartos, Bartó (familiaj nomoj)
* Irlande gaele: Baitrliméad, Parthálan
* Itale: Bartolomeo, Bartolommeo, Bartholomeo
* Katalune: Bartomeu
* Kroate: Bartolomej
* Latine: Bartolomaeus, Bartolus
* Malte: Bartoloméw (skriba lingvo), Bartilméw (parola lingvo)
* Nederlande: Bartholomeus, Bartel
* Pole: Bartłomiej aŭ Bartosz (longaj formoj); Bartek, Bartuś (mallongigoj, karesformoj)
* Portugale: Bartolomeu
* Provence: Barthomieu
* Rumane: Bartolomeu
* Ruse: Варфоломей, Varfoliomiej
* Skote gaele: Párlan
* Svede: Bartolomaios, Bartolomeus
* Serbe: Vartolomej, Вартоломеј
* Slovake: Bartolomej
* Slovene: Jernej
* Turke: Bartalmay
* Ukraine: Варфоломій, Varfolomiy

## Mallongigoj 
* Bartl, Barthel, Bartho, Barthol
* Barthold, Bartholoma, Bartholomaus, Barti
* Bartin, Bartle, Bartlet, Bartlett
* Bartolome, Bartolv, Bartome, Bartolommeo
* Barton, Bartos, Bartosch, Bartow, Barkto
* Barkte (sorabe), Bartt, Bates, Bertel, Mawe, Mewes, Mils, Meo
* Berci (hungare)

## Famaj Bartolomeoj 
* Sankta Bartolomeo

* Bertalan Árkay hungara konstruisto
* Bertalan Farkas hungara kosmonaŭto
* Bertalan Szemere hungara politikisto

* Bartholomeus Assteyn, nederlanda pentristo de la 17-a jarcento
* Bartholomeus Breenbergh, nederlanda pentristo de la sama epoko
* Bartholomeus van der Helst, nederlanda pentristo de la sama jarcento

### Kiel familia nomo 
* Norbert Barthelmess, esperantisto, tradukis i. a. la verkon Faŭsto de Goethe al Esperanto.

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj
* Saint-Barthélemy, insulo en la Kariba Maro nomata laŭ Bartolomeo

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Krestomatio

**Krestomatio** estas kolekto de prozaj kaj poeziaj pecoj, kompilita laŭ instrua vidpunkto. Ili malfacile distingiĝas el legolibroj, teorie la ĉefa diferenco estas ke legolibroj  enhavas tekstojn originale kreitaj kun instrua celo, dum krestomatio kolektas nepre literaturaĵojn, sed en la praktiko, multaj legolibroj enhavas literaturajn verkojn. 

En Esperanto estas la famaj Fundamenta Krestomatio de L.L. Zamenhof kaj Nova Esperanta Krestomatio de William Auld. Hendrik Bulthuis kompilis naŭ krestomatiojn por lernado de Esperanto plejparte por nederlandanoj.

## Listo de Esperantaj Krestomatioj 
*1903: Fundamenta Krestomatio;
*1905: Matematika Terminaro kaj Krestomatio;
*1907: Internacia Krestomatio;
*1912: **Krestomatio por infanoj kaj komencantoj**. Verkita en kunlaborado de diverslandaj esperantistoj sub redaktado de Romano Frenkel. Kajero Unua. — Bukuresti. Eld. Editura Esperanto;
*1946: **Eta Krestomatio**. Paul Neergaard kaj  Poul Thorsen;
*1991: Nova Esperanta krestomatio;

### Recenzoj
Pri *Krestomatio por infanoj kaj komencantoj*

----
Pri *Eta Krestomatio*

## Vidu ankaŭ
*Antologio;
*Legolibro;

Kategorio:Poezio
Kategorio:Antologioj
Almanako

**Almanako** estas perioda, plej ofte ĉiujare aperanta publikaĵo pri difinita temo. La Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto prezentas ĝin kiel libreto, entenanta kalendaron, astronomiajn sciigojn por la kuranta jaro, veterantaŭdirojn kaj aliajn diversajn informojn, ofte kun distra parto, kio povas esti rakontoj, poemoj, anekdotoj. Tamen ekzistas ankaŭ tute seriozaj publikaĵoj, de literatura aŭ alia specifa enhavo, kies ĉefa karakterizaĵo estas ke ili regule ripete publikiĝas en ĉiam sama, rekonebla grafika aspekto, sed malpli ofte ol ĵurnalo aŭ magazino, do ne ĉiutage, ne ĉiusemajne kaj eĉ ne ĉiumonate, sed pli-malpli ĉiujare (tio signifas minimume ĉiujn tri jarojn kaj maksimume trifoje en jaro, kiel aperas nun la esperantlingvaj Beletraj Almanakoj) kaj pli similas al libro ol al gazeto.

[maldekstre|eta|[Beletra Almanako]]
Oni komparu la koncepton kun jarlibro, kiu nek enhavas astronomiajn informojn nek ĉiutagajn detalojn. Tamen la konceptoj de almanako kaj jarlibro interfandiĝas, kaj la ekzakta enhavo pli dependas de la konkreta serio de ripetaj publikaĵoj ol de la titolo de almanako aŭ jarlibro: ekzemple la jarlibro de UEA inter la jaroj 1908 kaj 2018 ĉiujare en poŝlibra formato enhavis ĉefe multajn adresojn tutmonde kaj eĉ ne havis unusolan presitan koloran foton, aliaj esperantlingvaj jarlibroj kutime same estas ĉefe adresaroj, dum multaj jarlibroj de lernejoj estas grandformataj libroj, kiuj prezentas fotojn kaj nomojn de ĉiuj lernejanoj kaj ĉiuj instruistoj, kutime en kolora preso, kaj krome multajn raportojn pri apartaj eventoj en la lernejo de la lastaj 12 monatoj ĝis la publikiĝo, de teatraj prezentaĵoj kaj koncertoj, klasaj vojaĝoj al eksterlando, partoprenoj de lernejaj teamoj en sportaj turniroj aŭ reprezentiĝoj de lernejanoj en sciencaj aŭ kulturaj konkursoj. Pri aliaj specimenoj de literaturaj almanakoj vidu ekzemple la esperantlingvan Almanakon Lorenz aŭ la franclingve kaj portugallingve aperintan Garnier Almanakon.

## Almanakoj 
* *Almanach des gourmands*
* Almanako Lorenz
* Garnier Almanako
* Beletra Almanako
### Litova Almanako 
**Litova Almanako**. 1923, 284 p. Poeziaĵoj kaj noveloj el la litova literaturo; artikoloj pri la historio, nacia civilizacio, arto, lernejoj, ktp. de la lando.

## Vidu ankaŭ 
* jarlibro
* antologio
* Diego de Torres y Villarroel

## Notoj 
Kategorio:Almanakoj
Kategorio:Historiografio
Lio

eta|dekstra|200px
La **lio** () estas ĉina mezurunuo de longo, kiu longas 500 metrojn. Antikve, ĝi egalis al 360 paŝoj, aŭ ĉirkaŭ 576 metroj.

En ĉina poezio, " lioj" ofte signifas "tre malproksime for". La esprimo estas uzata ankaŭ por nomi la Grandan Ĉinan Muron — Murego de dekmil Lioj (). La mezurunuo estas uzata ankaŭ en Koreio (400 metroj) kaj Japanio ( metroj).

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Kategorio:Ĉinaj mezurunuoj
Filipo la 5-a (Hispanio)

**Filipo la 5-a de Kastilio**, hispane *Felipe V de España*, kaj **Filipo la 4-a de Aragono** (naskita en Versajlo, 19-an de decembro 1683, mortis en Madrido 9-an de julio 1746) estis reĝo de Hispanio inter la jaroj 1700 kaj 1746.
[eta|maldekstre|300px|Averso kaj reverso de la hispana dolaro de [1739 dum la reĝado de Filipo la 5-a.]]
Li estis nepo de la reĝo Ludoviko la 14-a de Francio kaj de Maria Teresa de Hispanio, fratino de la reĝo Karlo la 2-a de Hispanio. Kiam tiu ĉi mortis sen filoj, ekestis milito en Hispanio, kun partopreno de ĉiuj eŭropaj potencoj, kiu estas konata kiel la Sukceda Milito de Hispanio.

Post la venko de liaj partianoj, Filipo fariĝis la reĝo de Hispanio kaj ĝia Imperio, kaj komenciĝis la regado de la dinastio de Burbonoj en tiu lando.

## Familia arbo 

## Vidu ankaŭ 
* Pragmata Sankcio de 1830

Kategorio:Hispanaj reĝoj
Kategorio:Burbonoj
Kategorio:Dukoj de Milano
Kategorio:Dukoj de Luksemburgo
Mallongdistanca kuro

[eta|upright|175px|[Usain Bolt, monda rekordisto en 100 m kaj 200 m.]]
[eta|175px|[Allyson Felix, ormedalisto en 200 m ĉe la Somera Olimpiko 2012.]]
**Mallongdistanca kuro** (aŭ **sprinto**) estas en la atletika stadiono la kurkonkursoj de 100 kaj 200&nbsp;m (laŭ iuj ankaŭ 400&nbsp;m). En atletikejo (do sub tegmento) ili estas je 60 kaj 200&nbsp;m.
Kuranto startas en startoblokoj (angle *startingblock*) por esti tre rapida ekde la foriro (kiu estas donata per pafo). La celo estas doni la plej grandan fortecon por veni kiel eble plej rapide trans la fin-linion. La unua finvenanto estas la gajnanto.
La rekordo 100-metra estas por viroj 9,572&nbsp;s (plenumita de jamajkano Usain Bolt en Berlino, en 2009)
kaj por virinoj 10,49&nbsp;s (realigita de Florence Griffith-Joyner en Indianapolis, en 1988).

## Sportistoj 
### Virinoj 
* Heike Drechsler
* Florence Griffith-Joyner

### Viroj 
* Tim Montgomery
* Usain Bolt

## Vidu ankaŭ 
* Atletiko
* Longdistanca kuro
* Mezdistanca kurado

Kategorio:Atletiko laŭ tipoj
Kategorio:Kurado
Rio Grande

**Rio Grande** en la hispana lingvo kaj la portugala lingvo signifas *granda rivero*.
Tiu nomo do estis donita al pluraj riveroj, precipe en la konkeritaj teritorioj de Ameriko, same al kelkaj regionoj kaj urboj ĉe tiuj riveroj.
Krome ĝi estis elektita kiel titolo por kinaj filmoj.

## Riveroj 
* Nordameriko
** Rio Grande del Norte, limrivero inter Meksiko kaj Usono
* Centra Ameriko
* *Rio Grande de Chiapa* aŭ *Grijalva*, en Ĉiapaso en Meksiko;
** *Rio Grande* en Nikaragvo
** *Rio Grande de Loíza* en Porto-Riko, nomata ankaŭ Río Caraibón
** *Rio Grande de Tárcoles* en Kostariko, el kunfluo de *Virilla* kaj *Rio Grande de San Ramón*;
* Sudameriko
** *Rio Grande* en Bolivio ekestas per kunfluo de riveroj *Caine* kaj *San Pedro*:
** *Rio Grande* de Tarija en Bolivio
** *Rio Grande* en Brazilo enfluas riveron Paraná;
** *Rio Grande de Jujuy* en Argentino
** *Rio Grande* aŭ *Futaleufú* en Argentino kaj Ĉilio
** *Rio Grande* en Fajrolando sur insulo Granda Insulo de Fajrolando

## Teritorioj 
* Subŝtato Norda Rio-Grando (*Rio Grande do Norte*) en Brazilo
* Subŝtato Suda Rio-Grando (*Rio Grande do Sul*) en Brazilo

## Urboj 
* Rio Grande en Durango (Meksiko)
* Río Grande (komunumo) en Zakateko (Meksiko)
* Río Grande en Porto-Riko
* Rio Grande en Brazilo
* Río Grande en Argentino
* Rio Grande sur insulo Isla Grande de Tierra del Fuego

## Filmoj 
Ekzistas pluraj kinaj filmoj kun la titolo "Rio Grande".

Kategorio:Riveroj en Ameriko
Rio Grande del Norte

alternative=Riogranderivermap.png|eta|mapo de la Rio Grande rivero
**Rio Grande del Norte** (hispane: granda rivero de nordo; nomata ankaŭ *Rio Bravo*, *Rio Bravo del Norte* aŭ simple *Rio Grande*) estas rivero en Nordameriko. Ĝi fontas en la rokmontaro en Koloradio (Usono), trafluas Nov-Meksikon kaj ekde la duobla urbo El Paso/Ciudad Juárez estas limrivero inter Meksiko kaj Usono. Ĉe Matamoros ĝi fluas en la Meksikan Golfon; ĝis tie ĝi jam perdis plejmulton de sia akvo, kiu estas utiligata por akvumi (irigacii) agrojn.

La rivero longas ĉirkaŭ 3 034 kilometrojn kaj estas la dua plej longa rivero de Usono, post Misisipo.

## Urboj ĉe la rivero 
### Nov-Meksiko 
* Albuquerque
* Truth or Consequences
* Las Cruces

### Teksaso 
* El Paso aliflanke de Ciudad Juárez
* Presidio aliflanke de Ojinago
* Del Rio aliflanke de Acuña
* Eagle Pass aliflanke de Piedras Negras
* Laredo aliflanke de Nuevo Laredo
* Brownsville aliflanke de Matamoros

### Ĉiuaŭo 
* Ciudad Juárez aliflanke de El Paso
* Ojinago aliflanke de Presidio

### Koaŭilo 
* Boquillas del Carmen
* Acuña aliflanke de Del Rio
* Piedras Negras aliflanke de Eagle Pass

### Tamaŭlipaso 
* Nuevo Laredo aliflanke de Laredo
* Reynosa
* Matamoros aliflanke de Brownsville

## Baraĵlagoj 
* Elephant Butte Reservoir en Nov-Meksiko
* Presa de la Amistad inter Coahuila kaj Teksaso
* Presa falcón inter Tamaulipas kaj Teksaso

## Flankaj riveroj 
### Maldekstraj 
* Rio Pecos fluas en *Presa de la Amistad*
### Dekstraj 
* Conchos

## Eksteraj ligiloj 
* http://crm.cr.nps.gov/archive/21-4/21-4-13.pdf 

Dosiero:Riogrande watershed.png|
Dosiero:Riogrande.jpg|
Dosiero:Bigbend1.jpg|

Kategorio:Riveroj en Meksiko
Kategorio:Riveroj en Koloradio
Kategorio:Riveroj en Nov-Meksiko
Kategorio:Riveroj en Teksaso
Kategorio:Internaciaj riveroj
Konstrukcio (tekniko)

**Teknika konstrukcio** estas kompleksa, rigida aŭ elasta aranĝo de elementoj por transigo de fortoj kaj momantoj, planita de homo(j).

Ekzemploj: konstruaĵo, karoserio, ...

Kategorio:Inĝenierarto
Kondutismo

La **kondutismo** (angle *behaviorism* aŭ *behaviourism*, de *behavior* = konduto) estas, laŭ propra difino, *teorio de la scienco pri la konduto de homo.* Ĝin iniciatis - post gravaj antaŭlaboroj de Edward Thorndike - la usona psikologo John Watson. Burrhus Frederic Skinner popularigis kaj radikaligis ĝin en la 1950-aj jaroj.

En Esperanto estas uzata ankaŭ la termino **behaviorismo** kun difino laŭ PIV, ke ĝi estas *"teorio, laŭ kiu psikologio konsistu el scienca kaj eksperimenta studo de la kondutoj ekstere konstateblaj, kaj evitu la uzon de memobservo, de fiziologiaj klarigoj kaj de la konceptoj propraj al psikanalizo kaj profundpsikologio"*.

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri konduta terapio (angle *Behavior Therapy*, germane *Verhaltenstherapie*), kiu signas tutan spektron da formoj de psikoterapio, kiuj iel baziĝas sur la scienca konceptaro pri kondutismo.
* Filozofio de menso
* Plifortigo
* Stimulo

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Psikologio
Kondutismo-behaviorismo
Naftaleno

**Naftalino** aŭ **naftaleno** aŭ **diaceno** estas kemia kombinaĵo (policikla aromata hidrokarbonido) kun du aromtaj cikloj. Ĝi estas konsiderata kanceriga. La homa nazo flaras ĝian apartan odoron ekde etegaj niveloj (0,04 ppm). Ĝi estis uzata kiel insekticido kontraŭ vesto-tineoj.

## Komponaĵoj 
* Kalia naftalenido
* Natria naftalenido

## Referencoj 
Kategorio:Aromataj kombinaĵoj
Kategorio:Aromataj hidrokarbonidoj
Kategorio:Hidrokarbonidoj
Kategorio:Insekticidoj
Momanto

En fiziko kaj statistiko, **momanto** povas esti:

* Vektora produto de io per levilbrako
** **Momanto de forto** = torda momanto \textstyle (M = \vec{r} \times \vec{F})
** **Momanto de movokvanto**, tio estas angula movokvanto \textstyle (\vec{L} = \vec{r} \times \vec{p} = \vec{r} \times m \vec{v})
** Momanto de impulso, aŭ impulsmomanto, tio estas ŝanĝiĝo de angula movokvanto \textstyle (\vec{r} \times \vec{\Delta p} = \vec{r} \times m \vec{\Delta v})
* Produto de polusa distanco aŭ per produtoj de distancoj inter la polusoj
** **Magneta momanto**
** **Dupolusa momanto**, kvarpolusa momanto, kaj tiel plu
* Produto de io per funkcio de distanco
** **Inertmomanto** estas produto de maso per kvadrato de ĝia distanco for de akso \textstyle (I = \sum_i m_i r_i^2)
* En statistiko, la *k*-a *centra* ***momanto*** de hazarda variablo *X* estas \mu_k = E [(X-\mu)^k], kie \mu estas la atendata valoro.

## Vidu ankaŭ 
* Momento
Molekula maso

**Molekula maso** (pli frue molekula pezo) signifas la sumon de la atommasoj  de ĉiuj  atomoj en unu molekulo. Ĉe la saloj, oni parolas pri formula maso, ĉar la saloj konstruiĝas el jonoj kaj ne el molekuloj.

Oni distingas inter **relativa** (sendimensia kvanto) kaj **absoluta molekula maso** (difinita en *kg*, *g* aŭ *u*).

## Relativa molekula maso
La relativa molekula maso estas la rilato de la molekula maso al la dekdu-ono de maso de la karbonizotopa 12C (atommasa unuo: *u*), tiel ĝi ne estas mezurunuo.

 **Kalkulo de relativa molekula maso de akvo kaj karbona dioksido**
 **el unuopaj relativaj atomaj masoj**:
 Formulo:         H2O
 mM = 2 × 1 + 16 = 18
 Formulo:         CO2
 mM = 12 + 2 × 16 = 44

## Absoluta molekula maso
La absoluta molekula maso povas esti donita en mezurunuo. Tamen, pro tio ke la valoroj estas esprimataj per tre malgrandaj nombroj, estas preferinde uzi atommasan unuon * u *, kio signifas la dekduona parto de la maso de karbona izotopo  12  C. Laŭ difino, la dekduona parto de unu molo de la karbona izotopo  12  C havas mason de 1 g. Tiel, la absoluta molekula maso (en *u*) kaj la molmaso de molekulo (en g/mol) estas nombre egalaj.

La absoluta molekula maso *m  M  * estas donita per divido de molmaso *M* de molekulo per la nombro da molekulaj eroj en unu molo (t. e. N  A ) *:

:m_M = \frac{M}{N_A} 

 **Kalkulo de absoluta molekula maso de akvo (H2O):**
 M  = 18,015 g mol−1
 NA = 6,022·1023 mol−1
 mM = 18,015 g mol−1 / 6,022·1023 mol−1 = 29,916·10−24 g \simeq 18 *u'' .

## Eksteraj ligiloj 
*Die Molekülmasse  ()
*Molmassen-Rechner ()

## Vidu ankaŭ 
* Atomomaso
* Molmaso
* Unuigita atommasa unuo

Kategorio:Kemio
Hejmo (loĝejo)

eta
**Hejmo** estas loĝejo aŭ domo de homoj, precipe por familioj. Ĝi esence estas konstruaĵo, havante murojn kaj tegmenton. Ĝi ŝirmas siajn loĝantojn kontraŭ vetero. La internon de hejmo homoj plikomfortigas per mebloj, kiel tablo, seĝo, kaj lito. La ĉirkaŭon de la hejmo oni povas beligi per ĝardeno kaj arboj. 

Tamen, hejmo povas esti pli primitiva. Oni povas loĝi en hejmo malpli fiksata, kiel tendo aŭ iglo. Primitiva homo loĝis en kavernoj.

Modernaj hejmoj havas elektran servon por lampoj, telefonon, akvotubojn, kaj kloaktubojn. Iuj hejmoj havas kablan televidon aŭ satelitan televidon.

Pliofte, hejmo havas kelkajn ĉambrojn, kvankam iuj havas multajn, kaj iuj havas nur unu. Ofte, ĉambron oni uzas por specifa tasko. (Ekzemple, oni kuiras ĉefe en kuirejo.)

Hejma ekonomio (kutime referita kun la aldona parto de nutrado; ankaŭ nomata hejmscienco aŭ familiscienco kaj konsuma scienco) estas studobjekto, kiu traktas la rilaton inter individuoj, familioj, komunumoj kaj la medio en kiu ili vivas. 

Ne konfuzu **hejmo-n** kun **patrujo** (hejmlando).

## Oftaj ĉambroj en hejmoj 
* Banĉambro
* Dormoĉambro
* Koridoro
* Kuirejo
* Manĝoĉambro
* Necesejo
* Salono (aŭ salona ĉambro aŭ *vivoĉambro* aŭ *tagoĉambro* aŭ *familia ĉambro*)
* Vestiblo (aŭ *antaŭĉambro*)

## Vidu ankaŭ 
* Hejmo (regiono)
* Hejma ekonomio
* Hejma ilaro

## Eksteraj ligiloj 
* Hejma vortaro
* HEJMA VORTARO Vortareto de hejmaĵoj en Esperanto, Unua libroforma eldono: Universala Esperanto-Asocio 1999, Redaktoro: Jouko Lindstedt, Nacilingvaj respondeculoj: angla Brian Moon, finna Jouko Lindstedt, franca Suzanne Bolduc, germana Rudolf Fischer, hebrea Amri Wandel, hispana Jorge Camacho, hungara HIDEG Sándor, itala Mauro La Torre, japana NAGATA Hiroshi, nederlanda Jorg De Mulder, portugala Cícero Soares, rusa Alexander Shlafer, sveda Martin Strid - pri ĉiutagaj esprimoj en Esperanto-familioj – sekurkopio en STEB 
* ViVo

Kategorio:Loĝado
Kategorio:Hejmo
Spindelo

eta

**Spindelo** estas fera vergo en la ŝpinmaŝino, sur kiun oni enigas bobeneton, sed oni nomas ankaŭ spindelo la pli malpli konusforman akson, ĉirkaŭ kiu rotacias rado aŭ alia peco (spindelo de borilo, glitvalvo, ŝraŭbtenilo).

Spindelrado estas konusforma rado, ĉirkaŭ kiu volviĝas ĉeno de horloĝo.

Kategorio:Teknologio
Kategorio:Kulturo
Granda patriota milito

**Granda Patriota milito** () estas ĝeneraligita termino en Rusio kaj kelkaj post-sovetaj ŝtatoj por Orienta Fronto de la Dua Mondmilito. Ĝi komenciĝis la 22-an de junio 1941 pro neatendita atako kontraŭ Sovetunio flanke de la Tria regno kaj finiĝis per la germana kapitulaco la 9-an de majo 1945.

Historie, termino "Patriota milito" (ruse Отечественная война) estis uzata por la milito kontraŭ Francio de 1812. Dum la Unua mondmilito, multaj rusoj nomis ĝin la "Dua patriota milito" (ruse Вторая Отечественная война) aŭ "Granda tutmonda patriota milito" (ruse Великая Мировая Отечественная война).

Termino "Granda Patriota milito" unue estis uzita de soveta ĵurnalisto Jemeljan Jaroslavski (1878-1943) la 23-an de junio 1941, en gazeto Pravda. La termino celis enspiri la patriotismon de la soveta popolo, memorigante pri la iama glora milito kontraŭ Francio. Post la venka milito en 1945, oficiala historiografio de USSR nomis tiun militon la "Granda Patriota milito".

## Utiligo de la termino 
La nomon "Granda patriota milito" uzis Stalin la 3-an de julio 1941 en sia radia parolo, en kiu li aludis al patriotismo de nacioj konsistigantaj Sovetunion kontraŭ atako de faŝistaj landoj. La termino rilatas nur al bataloj de Sovetunio kontraŭ Nazia Germanio kaj ties aliancanoj  — Italio, Hungario, Rumanio, Finnlando, Slovakio kaj Kroatio.

## Bataloj kaj aliaj gravaj eventoj
* Batalo ĉe Stalingrado
* Batalo ĉe Kursko
* Batalo de Moskvo
* Operaco Barbaroso
* Blokado de Leningrado

## Vidu ankaŭ 
* Dua Mondmilito
* Soveta-germana kooperado
* Pakto Ribbentrop-Molotov
* Soveta invado en Pollandon
* Daŭriga milito
* Malsat-plano
* *Generalplan Ost*
* *Lebensraum*
* Orienta Fronto (Dua Mondmilito)
* Ribelo de Varsovio
* Slovaka nacia ribelo
* Venkotago

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  *(dokumentoj de 1941-1942)*
*  *(la vivo de la urbo dum la Dua Mondmilito)*
*  *(tjumenanoj en frontoj kaj ariergardo dum la Dua Mondmilito)*
*  *(rememoroj de la soldato el Siberio)*
*  *(historio de la vaporlokomotivo FD 21-3031, kiu laboris en Tjumeno dum la Dua Mondmilito)*
*  *(historio de la trajno-banejo, konstruita en Sovetunio dum la Dua Mondmilito)*
*  *(historio de la kirastrajno, konstruita en Sovetunio dum la Dua Mondmilito)*


Kategorio:1941 en Sovetunio
Magdalenio

**Magdalenejeno** (PIV: **Magdalenio**, france: **Magdalénien**) estas la plej malnova el la periodoj de la supera ŝtonepoko (paleolitiko).

Ĝin karakterizas seka malvarma klimato, multiĝo de la rangiferoj en Eŭropo kaj florado de la skulpta kaj pentra arto de la magdalenia kulturo.

La epoko (de ĉirkaŭ -22000 ĝis -127000 jaroj) estis nomita laŭ la duonkaverno *La Madeleine* ĉe Tursac en la franca departemento Dordogne. La nocion Magdalenio kreis la franca prahistoriisto Gabriel de Mortillet en 1869.

## Vidu ankaŭ 
* Azilio
* Vercors (montomasivo)

Kategorio:Arkeologiaj kulturoj
Kategorio:Plejstoceno
Kategorio:Paleolitiko
Kategorio:Ŝtonepoko
Fabian Zamenhof

**Fabian Zamenhof** estas nomo de pluraj anoj de la familio Zamenhof. Bv. elekti:

# Fabian Zamenhof estis avo de L. L. Zamenhof, tradukisto kaj instruisto de lingvoj.
# Fabian Zamenhof estis kuzo de L. L. Zamenhof kaj nepo de la unua Fabian. Li estis apotekisto kaj honora civitano de urbo Tula.
# Fabian Zamenhof (1913-1923) estis nepkuzo de L. L. Zamenhof, nepo de la dua Fabian kaj prapranepo de la unua Fabian.
Francis Lodwick

**Francis LODWICK** estis angla pensisto kaj gramatikisto (naskiĝis en 1619, mortis en 1694). L. L. Zamenhof elektis **Ludovikon** (*Ludwik*) kiel "kristanan" aŭ gojan nomon honore al li, pri kiu Zamenhof legis en verkoj de Komenio, kiel Zamenhof mem skribis en letero al sia onklo.

Li estis komercisto de nederlanda origino kiu vivis en Londono, li estis elektita *Fellow* (ano) de la Royal Society en Novembro 1681 kaj iĝis membro de ĝia Konsilantaro Decembre 1686.

Sub la influo de hugenoto Isaac La Peyrère, Francis Lodwick proponis teorion laŭ kiu, la homo, kreaturo de originoj poligenetikaj, ekzistis tre multan tempon antaŭ Adamo, kaj, pro tio, la lingvoj ne havas unikan originon. Li publikigis en 1652 projekton pri planlingvo en la verko: *"The Groundwork or Foundation Laid (or so Intended) for the Framing of a New Perfect Language and an Universall or Common Writing"* ("La fundamento lasita (aŭ tiaintence) por la strukturado de nova perfekta lingvo kaj universala aŭ komuna skribmaniero"). Ĉi tiu, eble, estas la unua propono de universala lingvo prezentita en Britio. En tiu apriora lingvo, "Honoru vian patron kaj patrinon" skribiĝis: *leb2314 p2477 pf2477*, kaj elparoliĝis: *lebtoreonfo peeto-fosensen piftosense*.

Lodwick ankaŭ kreis, sed ne publikigis, sistemon de stenografio al l' Angla kaj al la Nederlanda (eble la unua sistemon de stenografio al la Nederlanda). Kreis ankaŭ projekton de universala fonetika alfabeto.

## Ludoviko Zamenhof 
L. L Zamenhof elektis *Ludovikon* kiel sian ne-judan nomon honore al Francis Lodwick.

## Verkaro 
* 1647 A Common Writing: Whereby two, although not understanding one the others Language, yet by the helpe thereof, may communicate their minds one to another

* 1652 The Ground-Work, Or Foundation Laid, (or so intended) For the Framing of a New Perfect Language: And an Vniversall or Common Writing. And presented to the consideration of the Learned, ca. 1675, A Country Not Named

* 1686 An Essay towards An Universal Alphabet, Philosophical Transactions 16, pp. 126-37.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* John Wilkins
* George Dalgarno

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.crassh.cam.ac.uk/research/lodwickbib/contents.htm  

Kategorio:Lingvokreintoj
Tim Montgomery

**Tim Montgomery** (n. la 28-an de januaro 1975 en , kantono Cherokee, Suda Karolino, Usono, do nun -jara) estas mallongdistanca kuristo ("sprintisto"). En 2002, li atingis sian mondrekordon en 9,78 s sur 100-metra kuro en Parizo; sed pro agnosko de lia dopado, lia rekordo malvalidiĝis.

Kategorio:Usonaj atletoj
Kategorio:Mallongdistancaj kuristoj
Světlá nad Sázavou

**Světlá nad Sázavou** () estas urbo de Ĉeĥio kun  (), situanta en distrikto Havlíčkův Brod. En latinaj kaj germanaj tekstoj ĝi estas notata kiel Swetla.

## Historio 
En memorlibro de eksa vilema monaĥejo Světlá estas indikata jam en la jaro 1207. La malnova vilaĝo estis en la jaro 1562 avancigita je urbeto. Urbo ĝi fariĝis en la jaro 1937. Kiam Světlá akiris blazonon, ne estas dokumentite, sed la plej malnova sigelilo estas markita per jarkalkulo 1567.

Inter memorindaĵoj de la urbo apartenas kastelo, kio estis devena burgaro, post la jaro 1567 ĝi estis reguligita en la kastelon, urba hospitalo el la jaro 1578 en aspekto el la jaro 1881, urbodomo estas el la 18-a kaj la 19-a jarcentoj. En Světlá estas firmaoj okupiĝantaj per produktado de facetita plumbhava kolora kristalo.

## Loĝantaro 
## Transporto 
Stacidomo en Světlá nad Sázavou|maldekstra|250ra|etaSvětlá nad Sázavou havas regulan trajnan konekton kun Brno kaj Prago per rapidtrajnoj. Světlá nad Sázavou estas krucvojo de du fervojaj linioj:
* Numero 230 de Havlíčkův Brod al Kolín kaj
* Numero 212 de ĉi tie al Čerčany

## Esperanto 
El Světlá nad Sázavou venas la esperanistinoj kaj aktivulinoj de ĈEJ kaj TEJO, Vladimíra kaj Dagmar Chvátalová. Tie ankaŭ ekde la refondiĝo en 2005 estis ĝis la jaro 2011 la oficiala sidejo de ĈEJ.

De la 26-a de oktobro ĝis la 28-a de oktobro 2007 okazis en Světlá nad Sázavou renkontiĝo de ĈEJ. Dume okazis ankaŭ ĝenerala asembleo.
La 19-an de oktobro 2012 okazis denove ĝenerala asembleo de ĈEJ.


Kategorio:Municipoj en distrikto Havlíčkův Brod
Kategorio:Urboj en distrikto Havlíčkův Brod
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Suprasazava montetaro
Kategorio:Setlejoj sur Sázava
Tula (apartigilo)

**Tula** estas la nomo de pluraj lokoj en la mondo : 
* **Tula (Italio)** estas komunumo en Italio
* **Tula de Allende** estas komunumo en provinco Hidalgo, Meksiko;
* **Tula (Tamaulipas)** estas komunumo en Tamaulipas, Meksiko, kaj ĝia ĉefurbo
* **Tula (Rusio)** estas ĉefurbo de Tula provinco, Rusio
Sterkuliacoj

**Sterkuliacoj** (*Sterculiaceae*) estas planta familio de la dukotiledonaj plantoj, el la rordo de malvaloj. Ĝi entenas pli ol 1000 speciojn en ĉ. 70 genroj, el kiuj la plej gravaj estas la sterkulio, la kakaoarbo, la mansonio. La specioj estas ĉefe arbedoj kaj arboj kaj kreskas sur la tropiko. La floron karakterizas la nombro 5.

* Sterkulio (*Sterculia*) estas genro de tropikaj arboj, le kiuj plej gravaj estas la specioj apartenantaj al kolao.
** kolao estas iu ajn el la arboj el la genro sterkulio (precipe specio *Sterculia acuminata*), kun citronformaj fruktoj enhavantaj kvin ruĝajn kaj blankajn, amarajn, kafeinhavajn grajnojn, kies kotiledonojn oni maĉas. Ĝi kultivatas en tropika Ameriko kaj Afriko. (La kolanukso estas la frukto de la kolaoarbo)
* kakaoarbo (*Theobroma*) (*Theobroma cacao*) havas maldikajn, ledecajn foliojn, tre malgrandajn flavajn florojn, kiuj grandnombre aperas ankaŭ sur la trunko. Ĝi havas 15-25 cm longajn, kukumosimilajn fruktojn kun dika, ligneca ŝelo kaj kvin vicoj da grajnoj, utilegeblaj por fabrikado de kakaopulvoro kaj ĉokolado. (La kakaobutero estas densa oleo, kiun oni ekstraktas el kakao, uzata por kosmetikaĵoj kaj farmaciaĵoj.)

Aliaj specioj de la familio
* manarbo (*Cheirostemon platanoides*) havas stamenojn kiuj staras el la floro kiel la manofingroj
* obutoarbo (*Nesegordonia papaverifera*), ties arbon eĉ la termikoj, fumgoj, insektoj ne damaĝas
* ”*Melochia corchofolia*” estas herbo, ties folio uzatas en Nord-Hindio kiel legomaĵo.
* ”*Melochia umbellata*”, ties fibrojn oni uzas.

Dosiero:Hildegardia cubensis1.jpg|
Dosiero:Fremontodendron californicum2.jpg|
Dosiero:Theobroma cacao0.jpg|
Dosiero:Theobroma cacao2.jpg|


Kategorio:Plantofamilioj
Messier-katalogo

La **Messier-katalogo** aŭ **Mesiera Katalogo** estas listo de 110 astronomiaj objektoj, precipe galaksioj, stelamasoj kaj nebulozoj. Tiuj objektoj estas nomataj per la majuskla litero M, sekvata de la numero en la katalogo (1–110). Kompilis ĝin la astronomo Charles Messier.

eta|140ra|
En tiu tempo inter astronomiistoj estis fiere trovi kometojn, tamen nebulozoj malhelpis al la afero pro sia aspekta simileco. Messier faris sian katalogon kiel ilon por pli facile serĉi kometojn, por pli rapide difini ke objekto ne estas kometo kaj ne perdi por ĝi tempon.

Ĉar Messier faris siajn observojn en Francio, en la norda hemisfero, la listo de objektoj inkluzivas nur objektojn videblajn el ĉi tiu regiono, kiuj situas inter la norda ĉiela poluso kaj ĉiela latitudo ĉirkaŭ 35,7 ° sudo. Kompreneble, multaj imponaj objektoj observeblaj el la suda duonglobo, kiel la granda kaj malgranda Magelana Nubo, ne estas inkluzivitaj en la listo.

Ĉiuj objektoj en la katalogo povas esti observataj per binoklo, lorno aŭ malgranda teleskopo (en bonaj videblaj kondiĉoj), kaj tial estas popularaj observaj celoj por amatoraj astronomoj. Komence de printempo, astronomoj eĉ emas fari kunsidojn "Messier Maratono", kun la celo vidi ĉiujn objektojn en la listo ene de unu nokto.

## Vidu ankaŭ 
* M kun nombro

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.seds.org/messier Datumbazo pri Messier-objektoj
* http://www.ipac.caltech.edu/2mass/gallery/messiercat.html 
* http://gallery.astronet.pl/index.cgi?202  
* http://www.seds.org/messier/ ]

Kategorio:Astronomiaj katalogoj
Benito Losada

**Benito LOSADA** (naskiĝis 1892; mortis 80-jara la 31-an de julio 1972) estis pioniro de la Esperanto-movado en Venezuelo.

Li fondis la unuan Esperanto-klubon en Venezuelo en la jaro 1912 kaj la landan Esperanto-asocion en 1947. Kiel ĝia prezidanto li funkciis ĝis sia morto. Inĝeniero Losada ellernis la Internacian Lingvon aŭtodidakte kaj ĝin instruis al multaj samlandanoj. Ŝatanto de beletristiko, li verkis poemojn kaj tradukis plurajn el la venezuela literaturo.

Kategorio:Venezuelaj esperantistoj
Listo de Venezuelaj esperantistoj

Jen estas listo de gravaj esperantistoj Venezuelaj:
*Juan Eduardo Bachrich
*Palmira Castellvi de Heider
*Guillermo Alfredo Cook
*Adam Goralski
*Benito Losada
*Manuel Nebra-Val
*Antonio Pinto
*Alberto Solarz
*Andrés Turrisi
*Jorge Carlos Mosonyi
*Esteban Emilio Mosonyi
*Juan Negrete
*Félix García Blásquez
*Esperanza Pérez
*Agnes Waldman
*Alfredo Ovalles
*Raimonde Clarac
*Brigitte Clarac
*Liba Gabalda
*Floreal Gabalda
*Alfredo Portillo
*Germán Montero Alcalá
*David Valecillos
*Lino Moulines
*Octavio de Diego
*Carlos Levay
*José F. Abellán
*Ivo Schenkel
*Profesoro Victor Sirvent


Kategorio:Listoj
Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco
Felice Miuccio

**Felice MIUCCIO** (mortis 45-jara la 17-an de novembro 1972 estis itala esperantisto, fakdelegito de UEA en Messina, Italio.

Post 11-hora operacio ĉe la koro, por kiu pluraj esperantistoj en Romo donis sian sangon, li forpasis en kliniko.

Kategorio:Italaj esperantistoj