open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vertico-transitiva grafeo

En matematiko, **vertico-transitiva grafeo** estas grafeo *G* tia ke por ĉiuj du verticoj v1 kaj v2 de *G*, estas iu aŭtomorfio

:*f* : *G* → *G*

tia ke

:*f* ( v1 ) = v2.

Alivorte, grafeo estas vertico-transitiva se ĝia aŭtomorfia grupo agas transitive sur ĝiaj verticoj.

Ĉiu vertico-transitiva grafeo estas regula.

## Vidu ankaŭ 
* Rando-transitiva grafeo
* Vertico (grafeoteorio)

Kategorio:Grafeteorio
Kategorio:Algebra grafeteorio
Pondita aritmetika meznombro

:*Vidu en pondanta funkcio por la kontinua okazo.*

En statistiko, por donita aro de datumoj

: *D = {d1, d2, ..., dn}*

kaj respektivaj pondantaĵoj

: *P = {p1, p2, ..., pn}*

la **pondita meznombro** aŭ **laŭpeza aritmetika meznombro** aŭ **pesita aritmetika meznombro** aŭ **laŭpeza aritmetika averaĝo** aŭ iam simple **laŭpeza meznombro** estas kalkulata kiel:

:
\bar{d} = \frac{ \sum_{i=1}^n p_i d_i}{\sum_{i=1}^n p_i} \ ,

aŭ

:
\bar{d} = \frac{p_1 d_1 + p_2 d_2 + p_3 d_3 + ... + p_n d_n}{p_1 + p_2 + p_3 + ... + p_n} \ .

Se ĉiuj pondantaĵoj estas egalaj inter si, la pondita meznombro estas la samo kiel la aritmetika meznombro. La ponditaj meznombroj ĝenerale kondutas en simila maniero al aritmetikaj meznombroj, sed ili havas kelkajn kontraŭ-intuiciajn propraĵojn, kiel ekzemple en paradokso de Simpson.

Ponditaj versioj de ankaŭ la alia meznombroj povas esti kalkulataj, inter ili pondita geometria meznombro kaj la pondita harmona meznombro.

## Piednotoj 
## Vidu ankaŭ 
* Averaĝo
* Centra dispozicio

Kategorio:Statistiko
Kategorio:Analitiko
WYSIWYG

**WYSIWYG** estas akronimo de la angla esprimo * **W**hat **Y**ou **S**ee **I**s **W**hat **Y**ou **G**et *, kio signifas "kio vidiĝas, tio presiĝos" aŭ, mallonge, "vidate-vidote". La termino en komputado priskribas sistemon en kiu la enhavo (teksto kaj grafiko) vidiĝas ekrane dum redaktado tiel, kiel ĝi proksimume aspektos kiam presita aŭ vidigita kiel fina produkto, kiu povus esti presita dokumento, retpaĝo aŭ lumbilda prezentaĵo.

## Origino de la esprimo WYSIWYG
Larry Sinclair, inĝeniero ĉe *Triple I* (Information International, Inc.), ekuzis la esprimon por la ideo ke tio, kiun la uzanto de paĝaranĝa sistemo vidas ekrane, tion la uzanto ricevas ĉe la presilo. La esprimon popularigis novaĵletero, nomita WYSIWYG, kiun publikigis Ariene kaj Jose Ramos en la malfruaj 1970-aj jaroj. Post tri jaroj da publikigado, oni vendis la novaĵleteron al dungitoj de la Stanford Research Institute en Kalifornio, Usono.

La frazo *What you see is what you get* estis frapfrazo popularigita de la travestiita rolo *Geraldine* de Flip Wilson, en la usona televida komedio ''Rowan & Martin's Laugh-In* en la 1960aj jaroj kaj poste en *The Flip Wilson Show* ĝis 1974. *Geraldine'' ofte dirus tion por senkulpigi sin pro sia kaprica konduto. Jon Seybold kaj esploristoj ĉe PARC (kompanio) simple prenis la popularan kulturan referencon.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
*Tekstoprilaborilo
*Tekstoredaktilo
*Surtabla tipografio

Kategorio:Mallongigoj
Nula matrico

En matematiko, aparte en lineara algebro, **nula matrico** estas matrico kun ĉiuj elementoj egalaj al nulo. Ekzemploj de nulaj matricoj:

:
I_{1,1} = \begin{bmatrix}
0 \end{bmatrix}
,\ 
I_{2,2} = \begin{bmatrix}
0 & 0 \\
0 & 0 \end{bmatrix}
,\ 
I_{2,3} = \begin{bmatrix}
0 & 0 & 0 \\
0 & 0 & 0 \end{bmatrix}
,\ 

Aro de matricoj de amplekso *m*&times;*n* kun elementoj en ringo K formas ringon K_{m,n} \,. La nula matrico 0_{K_{m,n}} \,  en K_{m,n} \,  estas matrico kun ĉiuj elementoj egalaj al 0_K \, , kie 0_K \,  estas la adicia neŭtrala elemento en K.

:
0_{K_{m,n}} = \begin{bmatrix}
0_K & 0_K & \cdots & 0_K \\
0_K & 0_K & \cdots & 0_K \\
\vdots & \vdots & & \vdots \\
0_K & 0_K & \cdots & 0_K \end{bmatrix}

La nula matrico estas adicia neŭtrala elemento en K_{m,n} \, . Tio signifas ke por ĉiuj A \in K_{m,n} \, 

:0_{K_{m,n}}+A = A + 0_{K_{m,n}} = A

Estas unu kaj nur unu nula matrico de ĉiu donita amplekso *m*&times;*n* havanta elementojn en donita ringo. Ĝenerala la nula ero de ringo estas unika kaj tipe estas signifita kiel 0 sen iu suba indico indikanta la gepatran ringon. Pro ĉi tiu la ekzemploj pli supre prezentas nulajn matricojn super ĉiu ringo.

La nula matrico prezentas la linearan transformon transformantan ĉiujn vektorojn en la nul-elementon de la vektora spaco.

## Vidu ankaŭ 
* Identa matrico

Kategorio:Matricoj
Polaj filmoj

## Aktorfilmoj nomumitaj por Oskar-premio en kategorio "fremdlingva filmo" 
## Aktorfilmoj raportitaj, sed nenomumitaj por Oskar-premio en kategorio "fremdlingva filmo" 
## Ceteraj aktorfilmoj valoraj 
## Aktorfilmoj ligitaj al polaj artistoj 
## Vidu ankaŭ 
* Filmstudaĵo
João Pessoa

**João Pessoa** estas nomo por homo kaj urboj.

*João Pessoa Cavalcanti de Albuquerque;
*Ĵoan-Pesoo;
*Coronel João Pessoa (urbo);
Ĵoan-Pesoo

**Ĵoan-Pesoo** (portugallingve: **João Pessoa**, /žo'ãw pe'soə/), ĉefurbo de subŝtato Paraibo, estas la tria plej antikva urbo en Brazilo, fondita en la 5-a de aŭgusto 1585. Unue ĝi nomiĝis "Paraiba", sed en 1930 ĝia nomo estis ŝanĝita por omaĝi João Pessoa Cavalcanti de Albuquerque.

Ĝi estas inter Paraibo-rivero kaj la Atlantiko. En Ĵoan-Pesoo estas la Ponta do Seixas (Seiŝas), la plej orienta punkto de la Amerika Kontinento. Ĝi havas 30 kilometrojn da plaĝoj plenaj per kokusarboj, sablo kaj verd-blua akvo. Ĵoan-Pesoo havas pli ol 500 mil loĝantojn.

## Esperanto en Ĵoan-Pesoo 
Certe estis Esperanto-movado antaŭ 1950-aj jaroj en Ĵoan-Pesoo, sed ne estas ekzaktaj informoj pri tio.

La tiel nomata 2-a *Nordorienta Konvencio de Esperanto* okazis en la urbo Ĵoan-Pesoo, de la 13-a ĝis la 15-a de julio 1951. La celo de la konvencio estis celebri la 64-an Datrevenon de Esperanto kaj preparado de la 13-a Brazila Kongreso de Esperanto en Recife. La 13-an de julio okazis la prepara kunveno kaj la 14-an oni realigis vesperan promenadon tra la urbo. Nokte, solena kunsido en la teatro ‘‘Santa Roza’’, sub la prezido de Luís Rodrigues de Souza, sekretario pri Edukado, kiel reprezentanto de la subŝtatestro d-ro José Américo de Almeida, kiu estis esperantisto kaj akceptis la konvencianojn en la Registara Palaco.

En 1991 okazis en tiu urbo la 1-a Seminario por Esperantistaj Aktivuloj, la 21-an kaj 22-an de aprilo, okazita en la kadro de la 3-a Laborkunsido de Reprezentantoj de Esperanto-Asocioj de Nordoriento de Brazilo, organizita de Potigvara Esperanto-Asocio, de Natal.

En 1998, la estraro de Paraiba Esperanto-Asocio kun sidejo en Ĵoan-Pesoo estis: prezidanto Roberto da Silva Ribeiro, sekretariino Maria Hilarina Aires Nunes kaj kasisto Jason Gonçalves de Lima. Dezirante pli bone disvastigi Esperanton, Paraiba Esperanto-Asocio, laŭ interkonsento kun Brazila Esperanto-Ligo, decidis starigi bazan kurson per korespondado, komenciĝante per prelego ĉe la sidejo de “Associação dos Inativos e Pensionistas da Universidade Federal da Paraíba” (Asocio de la Emerituloj kaj Pensiuloj de la Federacia Universitato de Paraíba), okazinta la 7-an de aŭgusto 1998.

La 26-an de marto 1999 estis enpostenigita nova estraro de Paraiba Esperanto-Asocio, kies membroj estis: prezidantino Hilarina Aires Nunes, vicprezidanto Carlos Belém, sekretariino Terezinha Oliveira, kasisto Jason Gonçalves de Lima. La solena kunsido okazis en la biblioteko “Virginia Gama Melo” de la Kultura Fonduso Spaco “José Lins do Rêgo”. La oficiala organo de Paraiba Esperanto-Asocio de tiu jaro titoliĝis “Paraiba Karavano”. En tiu jaro, okazis tie ankaŭ Laborkunsido de Esperanto-aktivuloj de Nordoriento.

Maria Hilarina Aires Nunes eldonas, ĉiujn du monatojn, bultenon de la Brazilaj Nordorientaj Asocioj, kunlabore de esperantistoj el Salvadoro, Muritibo, Arakaĵuo, Maceioo, Natalo, Fortalezo kaj Kampinagrando.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* João Pessoa Cavalcanti de Albuquerque
* Municipoj de Minas-Ĝerajso

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* pri la historio de Esperanto en la urbo ()

Kategorio:Municipoj de Paraibo
Kategorio:Ĉefurboj de Brazilo
Kategorio:7° S
Kategorio:34° U
Esperanto en Skotlando

***Esperanto en Skotlando***, fondita en 1947, estas la organo-periodaĵo de la Esperanto-Asocio de Skotlando.

## Enhavo 
La periodaĵo enhavas informojn pri la Esperanto-movado: novaĵoj, artikoloj pri famaj homoj, anoncoj, sed bonvenigaj estas ankaŭ noveloj, recenzoj, poemoj, leteroj ktp de la legantaro.

Estas “tradukaj defioj„ en la periodaĵo, por instigi la legantojn traduki el kaj al la angla.

## Historio 
### Verkantoj 
Kvankam la originala revuo estis de modesta aspekto, ĝia literatura nivelo ĉiam estis alta. Listo de renomaj esperantistoj, kiuj kontribuis al ĉiaj paĝoj inkludas la verkistojn: John Francis, Arthur Dawson Foote, John Sharp Dinwoodie, William Auld, Marjorie Boulton, Bernard Golden, Ŝtefo Urban, Albert Goodheir, ktp.

La unua redaktoro estis William Clarke (eldonoj 1-7). En novembro 1949 William Auld transprenis la redakcion (eldonoj 8-28), kaj sekvis lin en junio 1956 Hugh Martin (eldonoj 29-42). De 1962 ĝis 1975 redaktoris Tom Fraser (eldonoj 43-101), kiu, samkiel la fondinto William Clarke, estis fajfano. La plej longdaŭra redaktoro estis Albert Goodheir de 1975 ĝis sia morto en 1995 (eldonoj 102-168). Post li, duan fojon redaktis la revuon Hugh Martin ĝis 1999 (eldonoj 169-178). De 1999 ĝis 2001 la redaktoro estis Sian Leitch (eldonoj 179-182), kaj en 2001 sekvis Ed Robertson, ĝis 2015 (eldonoj 183-207). Post li sekvis Hju Rid, ĝis 2024 (eldonoj 208-219). La nuna (ekde majo de 2024) redaktoro estas David Guérin, de Francio. 

### Numeroj laŭ jaroj 
eta|*Esperanto en Skotlando*, 2008
1947:1-3, 1948:4-7, 1949:8, 1950:9-12, 1951:13-16, 1952:17-20, 1953:21-22, 1954:23-26, 1955:27, 1956:28-30, 1957:31-34, 1958:35-36, 1959:37-38, 1960:39-41, 1961:42, 1962:43-48, 1963:49-53, 1964:54-57, 1965:58-61, 1966:62-65, 1967:66-69, 1968:70-73, 1969:74-77, 1970:78-81, 1971:82-85, 1972:86-88, 1973:89-93, 1974:94-97, 1975:98-102, 1976:103-104, 1977:105-108, 1978:109-112, 1979:113-116, 1980:117-120, 1981:121-124, 1982:125-128, 1983:129-132, 1984:133-135, 1985:136-138, 1986:139-141, 1987:142-144, 1988:145-147, 1989:148-150, 1990:151-153, 1991:154-156, 1992:157-159, 1993:160-162, 1994:163-165, 1995:166-168, 1996:169-171, 1997:172-174, 1998:175-177, 1999:178-180, 2000:181-182, 2001:183-184, 2002:184-186, 2003:187-188, 2004:189-190, 2005:190-192, 2006:193-194, 2007:195, 2008:196-197, 2009:197, 2011:198, 2012:199, ?:200, 2015:201-202, 2016:203-204, 2017:205-206, 2018:207-208, 2019: 209-210, 2020: 211-212, 2021: 213-214, 2022: 215-216, 2023: 217-218, 2024: 219

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Skotaj gazetoj
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Cătina

**Cătina** [kətina], hungare **Katona,** germane **Kettin,** estas komunumo en Rumanio oriente de Kluĵo, en la distrikto Cluj en la historia regiono Transilvanio. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Cătina, Copru (Kapor), Feldioara (Melegföldvár), Hagău (Hágótanya), Hodaie kaj Valea Caldă (Melegvölgyitanya). Plejparto de la lago Cătina, kaj parto de la rivero Fizeș, ankaŭ troviĝas en la sud-okcidento de la komunumo.

La unua konata mencio de la vilaĝo Cătina skribe estas de 1327, kaj de 1332 ĝi estis ekleziejo. Ĝi estis hungara servutulvilaĝo, kaj ĝis 1919 ĝi apartenis al Kolozs en Hungario. En 1910 ĝi havis 1&nbsp;879 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), kaj 1&nbsp;242 ( 16% hungaroj) loĝantojn en 1992.

La pentristo kaj grafikisto Jenő Barcsay (1900–1988) naskiĝis en Cătina.

Catina lake in Cluj County, Romania.jpg|La lago Cătina
Catina Orthodox Church, Cluj County, Romania.jpg|Ortodoksa preĝejo
RO CJ Biserica romano-catolica din Catina (11).JPG|Romkatolika preĝejo

## Fontoj
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
La Brita Esperantisto

250px

***La Brita Esperantisto*** () estas revuo de Esperanto-Asocio de Britio.

## Enhavo 
La gazeto celas britojn kaj priskribas kaj la britan Esperanto-movadon kaj novaĵojn en la lando. Povas temi pri raportoj de Esperanto-aranĝoj, pri lokoj, historio, libroj, KD-oj, sed precipe pri homoj. Pro tio estas ankaŭ intervjuoj, kaj leterkesto.

Kelkfoje estas tradukoj el la angla de artikoloj aperintaj en britaj gazetoj, poemoj dulingvaj kaj pli raraj skeĉoj.

La revuo establiĝis en 1905. Ekde 1906 ĝi enkorpigis la pli aĝan revuon *The Esperantist*, kiu en Britio aperis ekde novembro de 1903. La antaŭa ĉefredaktoro de *The Esperantist*, Harold Bolingbroke Mudie, plulaboris en la redakcia skipo de *La Brita Esperantisto*, kaj krome ekde 1908 funkciis kiel la historia unua prezidanto de UEA, ĝis li tragike mortis en trafikakcidento komence de 1916. De 1913 ĝis 1919 la revuon akompanis aparta instrua revuo *The Esperanto-Monthly*, ankaŭ eldonita fare de la Esperanto-Asocio de Britio, kiu ekde la komenco de 1920 same estis enkorpigita en la revuon *La Brita Esperantisto*.

[eta|maldekstra|170px|titolpaĝo de la eldono 2-1987 kun bildigo de busto pri [Kálmán Kalocsay]]

## Redaktoroj 
De 1 (jan 1905) ĝis 306 (okt 1930): Komitato.

De 307 (nov 1930) ĝis 372 (apr 1936): Montagu C. Butler.

De 373 (maj 1936) ĝis 414 (okt 1939): Fred Wadham.

De 415 (nov 1939) ĝis 527/528 (mar-apr 1949): Montagu C. Butler.

De 529/530 (maj-jun 1949) ĝis 581/582 (sep-okt 1953): Ken Alexander.

De 583/585 (nov-dec 1953) ĝis 597/598 (jan-feb 1955): C. J. Hunt.

De 599/600 (mar-apr 1955) ĝis 640 (nov 1958): Cecil C. Goldsmith.

De 641 (dec 1958) ĝis 646 (maj 1959): Mrs G. Osmotherly.

De 647 (jun 1959) ĝis 681 (jul-aŭg 1962): D. B. Gregor.

De 682 (sep 1962) ĝis 691 (jun 1963): Neindikite.

De 692 (jul-aŭg 1963) ĝis 736 (aŭg-sep 1967): A. E. Nobes.

De 737 (okt 1967) ĝis 774 (jun 1971): Edward Ockey.

Numero 775 (aŭg 1971): Dermod Quirke.

De 776 (okt 1971) ĝis 951 (mar-apr 2000): William Auld.

De 952 (aŭtuno 2001) ĝis 980 (printempo 2016): Paul Gubbins.

De 981 (aŭtuno 2016) ĝis 983 (aŭtuno 2017): Ian Carter, Tim Owen.

De 984 (printempo 2018): Tim Owen.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Oficiala paĝaro de *La Brita Esperantisto*
* *The British Esperantist* Skanitaj paĝoj ĉe Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj de ĉiuj jaroj de 1905 ĝis 1951 (numeroj 1-560), escepte la numerojn 164-168 (aŭgusto-decembro 1918) kaj numerojn 396-404 (aprilo-decembro 1938), kiuj mankas en tiu kolekto. Tiuj mankantaj numeroj estis skanitaj de la iama Esperanto-Fondaĵo Cesar Vanbiervliet, sed ne plu rete legeblas. 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* *The British Esperantist* en la katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* *La Brita Esperantisto* en la katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* 
* Listo de kajeroj, datoj, paĝnumeroj, ktp

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)
Kategorio:Aperis en 1905
Kategorio:Esperanto en 1905
Bărăi

**Bărăi** [bərəj] (, ) estas vilaĝo en Rumanio sude de Gherla. En 1910 ĝi havis 835 loĝantojn (rumanoj), en 1992 370 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1297. De 1333 ĝi estis ekleziejo kun hungara loĝantaro. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Kolozs (reĝa departemento) vármegye*). Administre ĝi apartenas al Căianu.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* László Szabédi (1907-1959): poeto, verkisto, lingvisto tie instruis en la rumana elementlernejo de novembro 1940 ĝis julio de 1941.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Sic (Cluj)

Sic (Cluj) [sik] (hungare: **Szék** se:k) estas vilaĝo en Rumanio sude de Gherla.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 3 717 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 3 189 (rumanoj, 95% hungaroj).

## Historio 
La unua mencio skribe estas en 1291 pri *Sic*. De 1332 ĝi estis ekleziejo kaj hungara servutulvilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940-1944 ĝi apartenis al Hungario, al la departemento Szolnok-Doboka. Ĝi estas la plej grava etnografia centro de la Mezőség.

## Eventoj 
* 24-a de aŭgusto estas funebra tago de la vilaĝo, ĉar en 1717 la tataroj forportis 600 vilaĝanojn.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Ĝemelkomunumo 
*  Fényeslitke, Hungario

## Renomaj personoj 
* György Aranka (15-a de septembro 1737 - Marosvásárhely, 11-a de marto 1817) fondinto de la Transilvania Hungara Lingvokultivada Asocio, verkisto, poeto, framasono.
* István Csorba agrikultura fakulo.
* János Csorba (*1-a de februaro 1925): aŭtobiografiverkisto.
* Klára Győri (1899-1975): deklamistino de popolfabeloj, membiografiistino.
* Sári Ballok (1936): popolpoeto.
* Rozália Szász Juhosné (n. 1958): verkistino, poetino, televidredaktorino
* János Juhos-Kiss (12-a de januaro 1959) poeto
* Rózsi Kocsis (1932 - Budapeŝto, 1999) memuaristinohttp://www.harmattan.hu/books/ant_folklor_nyitott_konyv_a_lelkem.php
* József Köpeczi Sebestyén: blazonisto, pentristo.
* János Széki Soós (*1960), verkisto, poeto loĝanta en Budapeŝto.

## Bibliografio 
* *Ezen vöfi Könyv a Karsai Mihályé*. Vőfélykönyv Székből. 2003.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

* Transilvania turizmo 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Saluton

eta|
**Saluton** havas diversajn signifojn:

* ***Saluton, mondo!*** () estas simpla komputila programo kiu montras la frazon "Saluton, mondo!" sur ekrano.
* **Saluti diverslingve**
* **Saluton (kanto)**, esperanta kanto de brazila muzikisto Roĝer Borĝes, 2001
Ozd

**Ozd** (hungare: **Magyarózd** madjaro:zd) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Aiud kaj administracie apartenas al komunumo Bichiş. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 946 loĝantojn (hungaroj) kaj en 1992 433 (rumanoj, 96% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 Magyarózd apartenis al Hungario (*Alsó-Fehér*). Ĝia popolarto estas fama. 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Renomaj personoj 
*István Magyari Pikó (1902 - ?): aŭtobiografiisto.
*Arany Horváth (*17-a de septembro 1932): ĵurnalistino, redaktorino, verkistino.
*István Horváth (9-a de oktobro 1909 - Cluj-Napoca, 5-a de januaro 1977): poeto, verkisto, etnografo de sia naskiĝvilaĝo.
*András Nagy pastro
*Kata Szidónia Petrőczi la unua hungara poetino tie loĝis en la loka kastelo.

## Bibliografio 
* Horváth István: *Magyarózdi toronyalja*. 1971.
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Mureş
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Grazia Deledda

**Grazia Deledda** (**Gra**cja De**led**da, naskiĝis la 27-an de septembro 1871, mortis la 15-an de aŭgusto 1936) estis itala verkistino.

Deledda naskiĝis en Nuoro, sur la insulo Sardio. La filino de riĉa familio jam frue komencis verki kaj publikigi poemojn kaj rakontojn en lokaj ĵurnaloj. Kiam ŝi en la jaro 1900 kune kun sia edzo transloĝiĝis al Romo, ŝi jam estis konata verkistino en tuta Italio.

En 1926 ŝi gajnis la Premion Nobel de Literaturo por "idealisma inspiro kun pitoreska klareco de vivo en sia hejmurbo. Ŝi traktas profunde kaj kompate ĝeneralajn homajn problemojn". Ŝi mortis en 1936 en Romo.

La verkaro de Grazia Deledda priskribas la vivon de la kamparanoj en Sardio, sed ankaŭ la burĝaron de Romo. Influite de Giovanni Verga ŝi sekvis la verisman skolon, sed kontraste al la ekzemplo de Verga, ŝi rezignis pri dialektaj esprimoj en sia lingvaĵo. Deledda ofte uzis la sardian pejzaĝon kiel metaforon por la malfacilaĵoj en la vivo de ŝiaj roluloj.

## Listo de verkoj 
* *La via del male* ("La vojo de malbono", 1886)
* *Elias Portolu* (1903)
* *Nel deserto* ("En la dezerto", 1911)
* *Canne al vento* (1913)
* *Marianna Sirca* (1915)
* *La madre* ("La patrino", 1920)
* *Annalena Bilsini* (1927)

## En Esperanto aperis 
*La patrino* / Grazja Deledda. El la originala itala lingvo trad. Giuseppe Lacertosa. - Venezia: Mestrina Ed., [1983]. - 136 p.
*La Lebanona cedro* (1939) . El la originalo tradukis Thierry Tailhades (2021) por la tradukkonkurso de IEF: https://tjerielliono.blogspot.com/2021/08/grazia-deledda-la-lebanona-cedro.html

## Eksteraj ligiloj 
* http://nobelprize.org/literature/laureates/1926/deledda-autobio.html
* http://www.liberliber.it/biblioteca/d/deledda/index.htm 
* http://members.tripod.com/~GraziaDeledda/ETEXT-F.HTM
* http://nobelprize.org/literature/laureates/1926/index.html

Kategorio:Italaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Nobel-premiitinoj
Hipokapnio

**Hipokapnio** ( greke *hypo* = "maltroa" kaj *kapnos* = "fumo"), kelkfoje ankaŭ konata kiel **akapnio** estas stato en kiu la nivelo da karbona dioksido en la sango estas pli malalta ol normale. Ĉi tio povas esti la rezulto de profunda aŭ rapida sprirado, konata kiel hiperventolado. Eĉ kiam ĝi estas severa, hipokapnia estas bone tolerebla.

Kvankam, hipokapnio kaŭzas cerban vasokonstrikton, kondukante al cerba hipoksio kaj tio kaŭzas nedaŭran vertiĝon, vidajn malhelpojn, kaj sufokiĝon. Malalta parta premo de karbona dioksido en la sango ankaŭ kaŭzas alkalozon (ĉar CO2 estas acida en solvaĵo), kondukante al malaltiĝintaj plasmaj kalcio-ionoj kaj nerva kaj muskola eksciteco. Ĉi tio eksplikas la aliajn kutimajn simptomojn—jukaj piksentoj, rigidaj muskoloj kaj tetanio en la ekstremaĵoj, precipe manoj kaj piedoj.

Hipokapnio kelkfoje estas induktata dum la flegado de certaj medicinaj urĝaĵoj, kiel intrakrania hipertensio.

Ĉar la korpo dependas de la nivelo da CO2 en la sango por eki la impulson por spiri , hipokapnio povas subpremi la spiradon al punkto de senkonsciiĝo (cerba hipoksio). Meminduktita hipokapnio pro hiperventilado estas la bazo por la morta lernejokorta sufoka ludo. Ĝi ankaŭ estas uzata ĉe subakvaj spiro-retenaj plonĝantoj por plilongigi la plonĝo-daŭron sed kun risko de senkonsciiĝo pro malprofunda akvo, kiu estas grava kaŭzo de dronado.

## Vidu ankaŭ 
* Hiperkapnio, troa nivelo da karbona dioksido

## Referenco 
* Laffey, J.G. & Kavanagh, B.P. (2002). *Hypocapnia*. New England Journal of Medicine, 347:43-53. 

Kategorio:Spirado
Peru-Bolivia Konfederacio

alternative=Flagget til Perú-Boliviana|eta|Flago de Perú-Boliviana
La **Peru-Bolivia Konfederacio** () estis ŝtato en Sudameriko kiu daŭris de 1836 ĝis 1839. Ĝi havis nur unu ŝtatestron kun titolo "Plejalta Protektanto", kiu estis la bolivano Andrés de Santa Cruz.

Ĝi havas tri subŝtatojn: Norda Peruo, Suda Peruo kaj Bolivio la federacio estis venkita de Ĉilio en la Batalo de Yungay.

Ĝia ĉefurbo estis Tacna en Suda Peruo.

## Historio 
### Antaŭaĵoj 
La Peru-Bolivia Konfederacio estis provo reunuigi la *Bajo Peru* (Malalta Peruo, hodiaŭ Peruo) kaj *Alto Peru* (Alta Peruo, hodiaŭ Bolivio) en unu ŝtato.

En la komenco de l' 19-a jarcento, Simón Bolívar provis kreadon de granda hispanamerika nacio, sed liaj disputoj kun aliaj kaŭdiloj frakasigis la ideon. Bolívar celis unuigon de hispanlingva Sudameriko surbaze Granda Kolombio. En 1828 Granda Kolombio deklaris militon al Peruo. Dum tiu milito, Augustín Gamarra eksigis la Prezidanto de Peruo José de la Mar kaj iĝis estro de sendependa Peruo. Parlamento estis konvokita por legitimigi lian prezidantecon.

En la 23-a de februaro de 1835 en Peruo, Felipe Santiago Salaverry puĉis kontraŭ Gamarra kaj prenis kontrolon de la nordo de la lando. La laŭleĝa prezidento Luis José de Orbegoso daŭre kontrolis la sudon. Santa Cruz, tiam Prezidento de Bolivio oferis apogon al li por renversi Salaverry. Obergoso kaj Santa Cruz venkis Salverry en la 7-a de februaro 1836.

### Estiĝo 
En la 28-a de oktobro de 1836 la konfederacio estiĝis kaj oni kunvokis asembleon por promulgi ĝin. En la 9-a de majo de 1837 la konfederacio oficiale estis promulgita de deputitoj de la tri ŝtatoj en la Kongreso de Tacna. Santa Cruz preni la povon kiel **Supremo Protector de la Confederación Perú-Boliviana** (Plej Alta Protektanto de Peru-Bolivia Konfederacio), kaj Orbegoso iĝis prezidanto de subŝtato Norda Peruo.

Obergoso kaj Santa Cruz havis multajn kontraŭlojn, ĉefe lokaj kaŭdiloj Agustín Gamarra kaj Ramón Castilla, kiu ekziliĝis en Ĉilio.

### Milito kontraŭ Ĉilio 
Ĉilio kaj Argentino konsideris la Konfederacion klara danĝerigo al siaj teritorioj. Tiel, ambaŭ la landoj deklaris militon por "liberigi" Peruon detruante la konfederacion kun helpo de ekzilitoj. La *Ejército Restaurador* ("Restaŭriganta Armeo") de tiuj invadis la konfederacion kaj venkis Santa Cruz, kiu reiris al Bolivio. En la 25-a de aŭgusto de 1839, Augustín Gamarra prenis la regon de Peruo kaj deklaris la finon de la Peru-Bolivia Konfederacio, kaj la reunuigon de Norda kaj Suda Peruo.

Gamarra pensis aneksigi Bolivion kaj pro tio deklaris militon al tiu lando, sed mortis en Batalo de Ingavi.

## Vidu ankaŭ 
* Milito kontraŭ la Perua-Bolivia Konfederacio

Kategorio:Eksaj landoj de Sudameriko
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1836
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1839
Kadima

[eta|[Ŝaul Mofaz, nuna gvidanto de la partio]]

**Kadima** (, signifante "Antaŭen") estas politika partio en Israelo, kiu situas politike inter Likud kaj Laborista partio kaj vidas sin mem en mezo de la israela politika skalo kiel liberala. Elstara ano de la partio estis la fondinto Ariel Ŝaron, kiu en aŭtuno de 2005 kun kelkaj registaraj ministroj ĝin fondis, post la efektivigo de la *plano de unuflanka malengaĝigo* (malkonstruo de la setlejoj el Gazo kaj parto de Cisjordanio).

La plej multo de la unuaj anoj de la partio devenis el la dekstra partio Likud, sed ilin akompanis membroj de la Laborista Partio, kun Ŝimon Peres ĉekape.

Ekde la 16a de januaro 2006, Ehud Olmert fariĝis la dua prezidanto de la partio, post Ŝaron, kiu la 4an de januaro 2006 suferis apopleksion kaj de post tiu momento kuŝis en komato ĝis sia morto en 2014. En la elektoj de 2006, Kadima gajnis 29 seĝojn en la Parlamento (Kneset), kaj Olmert fariĝis la ĉefministro.

Post diversaj skandaloj de koruptado, Olmert devis antaŭkunvoki novajn balotojn por la jaro 2009. En septembro 2008 estis elektita nova gvidanto de la partio la ministro de eksteraj rilatoj de la tiama registaro, Cipi Livni.

En la balotoj de februaro 2009, Kadima gajnis 28 parlamentajn seĝojn, kaj estis la partio kiu atingis pli da voĉdonoj, sed sen absoluta plimulto.

La partio volas Israelon kun juda plimulto kaj mem desegnitaj limoj, favoraj al la israelaj setlintoj en la palestinaj teritorioj. La partio estas ofte priskribita kiel centrisma, kvankam aliaj kontestas tiun priskribon.

En 2012 Ŝaul Mofaz venkis en la interna voĉdonado de la partio kaj Cipi Livni, kun aliaj membroj, forlasis la organizon por krei novan partion (Hatnuah).

En la israela nacia voĉdonado de 2013, la 22an de januaro, Kadima perdis la plejparton de siaj seĝoj, konservanta nur 2.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo

Kategorio:Politikaj partioj de Israelo
Kategorio:Liberalaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 2005
Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 2015
René Balleux

**René BALLEUX** (naskiĝis 1903 - mortis la 2-an de marto 1980 en Deurne, Belgio) estis belga esperantisto.

Balleux, lerninte Esperanton en 1950, aktivis en diversaj organizaĵoj de la Movado en Belgio. Li estis multjara estrarano, libroservisto kaj kasisto de la antverpena Esperanto-grupo La Verda Stelo, kasisto de Belga Esperanto-Federacio, helpkasisto de la UK 1960 kaj kunfondinto de Flandra Esperanto-Ligo.

Etaj nekrologoj aperis en la revuoj Esperanto-Panorama (majo-junio 1980, p. 2), Esperanto en Belgio (marto 1980, p. 1) kaj Esperanto (julio-aŭgusto 1980, p. 137).

Vidu ankaŭ la historion de la antverpena Esperanto-grupo, kie li havis eminentan rolon.

## Bibliografio
* Verstraeten, Jules 1980 : Toespraak bij begrafenis René Balleux, FelixArchief, Antwerpen, document 2233-151, 2 blz. 

## Referencoj 
Kategorio:Belgaj esperantistoj
Memeo

La termino **memeo** nomas ĉian eron de kultura informo, kiun unu menso transdonas al alia menso. Ekzemploj estas pensoj, ideoj, teorioj, kutimoj, kantoj, dancoj kaj tiel plu. Laŭ la teorio de kultura evoluo, memeoj reproduktiĝas kaj evoluas laŭ maniero simila al genoj en biologia evoluo.

Tiu ĉi termino estis enkondukita en la angla fare de la brita evolua biologo Richard Dawkins, kadre de la libro "Egoisma geno" (*The Selfish Gene*) en 1976. Laŭ lia propono, ambaŭ memeoj kaj genoj evoluas per la malsimila kapablo je pluvivado de iliaj diversaj replikoj dum ili klopodas adaptiĝi al ilia vivmedio.

Memeoj kaj ilia evoluo estas la stud-objekto de la memescienco. Memetiko estas la studo de la evoluo de kulturo kaj ideoj, per analogio kun genetiko.

Ankaŭ konsideru la ĝenron de la memoj de rezistado, kiel Sankta Javelino uzate larĝskale dum la Invado de Rusio en Ukrainion (2022).

## Etimologio 
La vorto *memeo* estas mallongigo (laŭ la modelo de geneo) de la vorto *mimemeo*, kiu venas el la Malnovgreka lingvo. *Mīmēma* (μίμημα) signifas “io imitita” kaj venas de la verbo *mimeisthai* (μιμεῖσθαι), kiu signifas “imiti”, kaj tiu vorto siavice devenas de *mimos* (μῖμος), kiu signifas “mimo”.

La vorton *memeo* elpensis la brita evoluobiologo Richard Dawkins en sia libro *La Memema Geneo* (1976) por paroli pri kiel ideoj kaj kulturaj aferoj disvastiĝas, simile al biologio. Ekzemploj de memeo en la libro estas melodioj, kaptrafaĵoj, modo, kaj la teknologio por konstrui arkojn.

## Vidu ankaŭ 
* Interreta memeo
Șimian

**Șimian** [ŝimian] (hungare: **Érsemjén** [e:rŝemje:n], germane **Sankt Simon**) estas komunumo en Rumanio 4 km sudokcidente de Valea lui Mihai.  Administre apartenas al ĝi Voivozi.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 2 mil 655 loĝantojn (hungaroj); en 1992 2 mil 638 (89 % da hungaroj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1321.

## Historio 
De 1332 ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1939 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Bihar*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Kálmán Csiha (n. 17-a de septembro 1929 – Târgu Mureș, 7-a de novembro 2007): reformita episkopo, publicisto, poeto, redaktoro, politika malliberulo, memuaristo.
* Ferenc Dobsa (28-a de marto 1768 – ? ): kuracisto
* Ferenc Kazinczy (1859–1831): verkisto, literaturorganizinto, ĉeffiguro de la hungara lingvonovigado.
* Béla Fráter (Érsemjén, 27-a de januaro 1870 – Marosvécs, 4-a de marto 1935): advokato, kanzonkomponisto.
* Lóránd Fráter (17-a de junio 1872 – Budapest, 13-a de marto 1930): poeto, komponisto.
* Gabriella Enikő Terjei (n. 11-a de novembro 1967): ĵurnalredaktorino.

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj

Dosiero: Simian jud Bihor.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de Distrikto Bihor
Gijsbertus Johannes Degenkamp

**Gijsbertus Johannes (Gijs) DEGENKAMP** [gejs DEĥenKAMP] (naskiĝis la  en Utreĥto, mortis la ) estis nederlanda esperantisto kaj pentristo. Esperantistiĝis li en 1915.

## Biografio 
Gijs Degenkamp estis la filo de Hendrikus Degenkamp kaj Antonette Jeanette van 't Clooster. Li edziĝis en 1926 kun Hendrina Antonia Clasina Bolkestein en Utreĥto.

## Esperanta agado 
Degenkamp esperantiĝis en 1915 per skriba kurso de tiama propaganda gazeto *Semerato*. Dum la unua mondmilito — en 1917 — li ekkonis Frits Faulhaber; ambaŭ tralaborante la devigan militservon en neŭtrala Nederlando. Degenkamp aniĝis neŭtrala Esperanto-klubo en sia hejmurbo, la Utreĥta Rondo Esperantista. Poste li prezidantiĝis tiun klubon. En 1931 la Federacio de Laboristaj Esperantistoj (FLE) invitis lin verki la lingvan paĝon en la movada gazeto de FLE. Degenkamp poste aniĝis al FLE. Por la laborista publiko de FLE Degenkamp verkis multajn artikolojn en *Laborista Esperantisto* kaj en *La Progresanto*, kies redaktoro li estis. Li ankaŭ estis ano de la Ekzamena Komitato de FLE. Lia famo kiel lingva spertulo kaj lia serioza aspekto kun barbo komence timigis iujn kandidatojn, sed laŭ Faulhaber "la diablo ne estas tiom terura, kiom li aspektas." Degenkamp verkis kaj kunlaboris multajn eldonaĵojn ĝis 1959, interalie la eminenta studo *Esperanto 60-Jara. Skizo pri la Evoluo de la Lingvo Literatura* (1947).

### Verkoj 
* *La konsilanto. Pri la Esperanta Gramatiko* (Amsterdamo: Federacio de Laboristaj Esperantistoj, 1933), pp.&nbsp;119.
* *Leidraad. Bij de studie van de Esperanto-literatuur* (Amsterdamo: Federacio de Laboristaj Esperantistoj, 1937), pp.&nbsp;47.
** 'Gvidilo. Por la studo de l'Esperanta literaturo'
* *De voorzetsels. In het Nederlands en in Esperanto* (Amsterdamo: Federacio de Laboristaj Esperantistoj, 1946), pp.&nbsp;112.
** 'La prepozicioj en la Nederlanda kaj en Esperanto'
* *Esperanto 60-Jara. Skizo pri la Evoluo de la Lingvo Literatura* (Amsterdamo: Federacio de Laboristaj Esperantistoj, 1947), pp 58.
* *Eigennamen in Esperanto* (Amsterdamo: Federacio de Laboristaj Esperantistoj, 1936 proks.), pp.&nbsp;24.
** 'Propraj nomoj en Esperanto'

#### Recenzoj
Pri *La konsilanto. Pri la Esperanta Gramatiko*

### Tradukoj 
#### El la angla 
* H. Rider Haggard, *Ŝi* (Londono: The Esperanto Publishing Company Limited, 1934), pp.&nbsp;278.
* Jef Last, *La Hispana Tragedio* (Amsterdamo: Federacio de Laboristaj Esperantistoj, 1939), pp.&nbsp;187.

#### El la ĉeĥa 
* Karel Čapek, *Skizoj pri Nederlando* (Amsterdamo: Federacio de Laboristaj Esperantistoj, 1948), pp.&nbsp;96.

#### El la nederlanda 
* Anne Frank, *Taglibro de Anne Frank* (Scheveningen: Heroldo de Esperanto, 1959), pp.&nbsp;219.

### Gazetoj kunlaborinte 
* *Holanda Pioniro*
* *Nederland-Esperanto*
* *Holanda Esperantisto*
* *Utreĥtan Esperantiston*
**Laborista Esperantisto*
**La Progresanto*

## Referencoj 

Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Kategorio:Nederlandaj tradukistoj
Kategorio:Nederlandaj pentristoj
Kategorio:Tradukistoj el la ĉeĥa lingvo
Sovĥozo

**Sovĥozo** (,  „soveta ekonomio”) estas agrikultura uzino en la iama Sovetunio, en ŝtata posedo. La ŝtata agriuzino estis organizita laŭ industriaj metodoj, i. a. sur la iamaj grandbienoj, konfiskitaj post la revolucio de 1917.

En la 1950-aj jaroj, oni transformis multajn kolĥozojn al sovĥozoj. La kampanjo por konkero de la novagroj (ekde 1953, ĉefe sur la stepoj de Kazaĥio) estis bazita je sovĥozoj.

La tuta areo de la sovĥozoj en 1973 superis tiujn de la kolĥozoj. Ekde 1990 komenciĝis la privatigo de la sovĥozoj, ne tre sukcesa. Plejparto de sovĥozoj ekzistas ĝis nun (ofte en novaj juraj formoj).

Kategorio:Ekonomio de Sovetunio
Kategorio:Agrikulturo
Unuadungkontrakto

***Contrat première embauche***, mallonge *CPE* estas laborkontrakto, laŭvorte "kontrakto por unua dungo" kiun antaŭplanis estigi la franca registaro en printempo 2006. Ĉar la junularo (gegimnazianoj kaj gestudentoj) kaj la laboristaro vigle kontraŭis ĝin multnombre stratdemonstrante plurfoje dum du monatoj, la registaro la 10-an de aprilo 2006 anoncis ke ĝi anstataŭos la nedeziratan leĝon per alia.

Kategorio:Juro en Francio
Radiositeo

eta|Ekzemplo de Radiositeo
**Radiositeo** aŭ, angle, **Radiosity** estas metodo por bildigi komputilajn desegnaĵojn sur komputila ekrano vivreale. Lumo ludas gravan rolon en tiu ĉi bildiga metodo. Radiositeo estas provo imiti la radiojn de la suno. Tiuj radioj estas respegulataj senfine.

Per komputilaj programoj vi povas nuntempe sufiĉe realisme krei ombrojn de la suno ĉirkaŭ ekzemple arbo. Precipe radiositeo uzata en intera arkitekturo (lumo kiu enfalas en fenestron) donas bonegan rezulton.

## Eksteraj ligiloj 
*  Klarigo pri Radiositeo de Hugo Elias 
*  Klarigo pri Radiositeo de Allen Martin

Kategorio:3D komputila grafiko
Firmin Durieux

eta|dekstra|karikatura bildkarto el ĉ. 1913
**Firmin DURIEUX** [dŭrjö], franco, instruisto, lernejestro. Naskiĝis en la 21-a de januaro 1857 en Bruille (apud Lillo), mortis en 1937. Interesiĝis ankaŭ pri pedagogio, stenografio, interhelpado. Esperantisto de 1898. Per senĉesa klopodo li sukcesis konvinki sian inspektoron kaj organizi instruadon de Esperanto ĉe , kun ekzameno kaj diplomo. Tiu provo, kiu daŭris ses jarojn, ĝis la Unua mondmilito, kaj tre bone sukcesis (vidu Gautherot, *"La question de la langue auxiliaire internationale"*, Hachette, 1910), kredeble la plej grava iam farita, restas kiel valora pruvo de la profito, kiun povas alporti la enkonduko de Esperanto en la lernejojn. En 1907, Durieux fondis kun kolegoj la Internacian Asocion de Instruistoj kaj ĝian organon, la Internacian Pedagogian Revuon, kaj estis ilia sekretario. Multaj artikoloj en Esperantistaj gazetoj.

## Referencoj 
Kategorio:Francaj esperantistoj
PSI

***Psi*** povas esti:
*Mallongigo por Printempa Semajno Internacia
*Mallongigo por Partio Socialista de Italio 
*Mallongigo en Komputiko, vidu PSI (Komputiko)
*Kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3, vidu psi
*Jabbera tujmesaĝilo, vidu Psi (tujmesaĝilo)
*Psio (litero), litero de la greka alfabeto
Cristeștii Ciceului

**Cristeștii Ciceului** [kristeŝtji ĉiĉeuluj] (hungare: **Csicsókeresztúr** [ĉiĉokerestur]) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Dej. En 1910 ĝi havis 830 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 1&nbsp;130 (rumanoj, 4&nbsp;% da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estis en 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Beszterce-Naszód vármegye*). Administre ĝi apartenas al Uriu.

En la censo de 2002 la 1.126 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn:

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* József Torma Dés, 29-a de marto 1801 – Csicsókeresztúr, 19-a de januaro 1864): historiisto
* Zsófia Torma (1840 – 24-a de novembro 1899), Szászváros [sasvaroŝ], arkeologo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Săvădisla

[eta|dekstra|300ra|[Ladislao la 1-a (Hungario), pri kiu nomiĝis ĉi tiu vilaĝo]]
**Săvădisla** [səvədisla) (hungare: **Tordaszentlászló**) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Cluj-Napoca. Administre apartenas al ĝi Hăşdate (Săvădisla) (Hasadát), Finişel (Kisfenes), Vlaha (Magyarfenes), Liteni (Magyarléta) kaj Lita (Oláhléta), Stolna, Vălişoara (Săvădisla).

## Loĝantaro 
La vilaĝo havis 1 464 loĝantojn en 1910 kaj 1 117 (97% hungaroj) en 1992.

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1332 kiel ekleziejo. En 1888 oni establis la ĥoron *Tordaszentlászlói Ifjúsági Dalkör*http://www.szabadsag.ro/szabadsag/servlet/szabadsag/template/article%2CPArticleScreen.vm/id/11802 . Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Torda-Aranyos).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Ĝemelkomunumo 
*  Hosszúhetény, Hungario

## Komunumoj pri Ladislao la 1-a (Hungario) en Hungara reĝlando 
Oni fondis Asocion pri Ladislao la 1-a (Hungario).

## Renomaj personoj 
* Imre Boldizsár Zeyk (n. 14-a de decembro 1930): instruisto, etnografio.
* Ferenc Györkös (25-a de majo 1878 – Cluj, 25-a de januaro 1946): dramverkisto.
* Kató Györkös (*21-a de decembro 1914): pupaktorino.
* Albert Györkös Mányi (18-a de julio 1922 - Cluj-Napoca, 27-a de majo 1993): pentristo.
* Zoltán Köntös-Szabó, ĝis 1974 *Szabó* (*3-a de marto 1940): verkisto.
* Zsigmond Palocsay (2-a de novembro 1935 – 21-a de aprilo 1994, Cluj-Napoca): poeto.

## Eksteraj ligiloj 
* Administracia mapo de distrikto 
* Interaga mapo de distrikto Cluj

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Turdaş

**Turdaş** estas nomo de multaj lokoj en Rumanio.

* Turdaş (Alba)
* Turdaş (Hunedoara)
* Turdaş (Hopârta)
LKR

**LKR** havas plurajn signifojn:

***lkr** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***LKR** estas kodo de la valuto Srilanka rupio de la lando Srilanko laŭ normo ISO 4217.
***Ligo Komunista Revoluciista**
Fjodor Tjutĉev

**Fjodor Ivanoviĉ TJUTĈEV** (; naskiĝis la 5-an de decembro, 1803, mortis la 27-an de julio, 1873) estis elstara rusa poeto kaj diplomato.

Li longe loĝis en Munkeno kaj Torino, estis konato de Heinrich Heine kaj Friedrich Schelling. Tjutĉev ne partoprenis en literatura vivo kaj ne konsideris sin verkisto.

Konserviĝis 400 liaj poeziaĵoj, kaj ili ĝis nun estas ofte citataj en Rusio. Dum 1830-aj jaroj liaj poeziaĵoj apartenas al tradicio de eŭropa (precipe germana) romantikismo, tio estas filozofia liriko ĝenerale pri universo, sorto de homo, naturo. En 1840-aj jaroj Tjutĉev verkis kelkajn politikajn artikolojn, en kiuj temas pri rilatoj inter Rusio kaj Okcidenta civilizo. En 1850-aj jaroj Tjutĉev kreis serion de poeziaĵoj pri amo, en kiuj li rakontis pri amo kiel pri tragedio. Poste tiuj poeziaĵoj estis asociitaj en tiel nomata «ciklo de Denisjeva», la poeziaĵoj estis dediĉitaj al Jelena Denisjeva, koramikino de la poeto. En 1860-70-aj jaroj en kreaĵoj de Tjutĉev dominis politikaj temoj.

La plej fama poeziaĵo de la poeto estas «Silentium!» — maldolĉa alvoko al silento, bedaŭro pri tio, ke homoj ne povas plene kompreni unu la alian.

La plej oftaj citatoj de Tjutĉev estas:
* Eldirita ideo jam estas falsa (*Мысль изреченная есть ложь*)
:: ...
:: ''Ĉu povas kor' eldiri sin?*
:: *Alia ĉu komprenos vin?*
:: *De l'tuta viv' internas log',*
:: *dirita penso — jam mensog'.*
:: ...
:::: (traduko de Jurij Karcev)
* Ni ne povas antaŭdiri kiel nia vorto reagos (*Нам не дано предугадать, как слово наше отзовется*)
:: *Diveni eĉ ne povas ni*
:: *Pri kiel eĥos vorto nia*
:: *Ricevas ni kunsenton ian*
:: *Simile gracon por anim’*
:::: (traduko de Surmato)
* Ne eblas racie kompreni Rusion (*Умом Россию не понять*)
:: *Rusion ne komprenos vi*
:: *Kaj ne mezuros per pesilo:*
:: *Aparta estas ĝia viv’,*
:: *Nur eblas kredi je Rusio''
:::: (traduko de Surmato)

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* 9927 Tyutchev

## Eksteraj ligiloj 
* Tjutĉeviana

Kategorio:Rusiaj poetoj
Kategorio:Ruslingvaj poetoj
Centrita kvadrata nombro

**Centrita kvadrata nombro** estas centrita figuriga nombro kiu prezentas kvadraton kun punkto en la centro kaj ĉiuj alia punktoj ĉirkaŭbarantaj la centron je ne pli ol certa taksia normo *||·||1*, kiu estas diagonala kvadrata regiono de kvadrata krado, aŭ kvadrata regiono de centrita kvadrata krado. Tiamaniere:

La centrita kvadrata nombro por *n* estas donita per la formulo

:n^2 + (n + 1)^2

En alia vortoj, centrita kvadrata nombro estas la sumo de du najbaraj kvadrataj nombroj. Jena ŝablono demonstracias ĉi tiun formulon:

La formulo povas ankaŭ esti esprimita kiel

: {{(m^2 + 1)} \over 2}

sed *m* devas esti nepara en ĉi tiu okazo.

La unuaj kelkaj centritaj kvadrataj nombroj estas

1, 5, 13, 25, 41, 61, 85, 113, 145, 181, 221, 265, 313, 365, 421, 481, 545, 613, 685, 761, 841, 925, 1013, 1105, 1201, 1301, 1405, 1513, 1625, 1741, 1861, 1985, 2113, 2245, 2381, 2521, 2665, 2813, 2965, 3121, 3281, 3445, 3613, 3785, 3961, 4141, 4325

Ĉiuj centritaj kvadrataj nombroj estas neparaj, kaj en bazo 10 ili sekvas ŝablonon 1-5-3-5-1 je la lasta cifero.

Ĉiuj centritaj kvadrataj nombroj kaj iliaj divizoroj havas reston 1 kiam estas dividitaj per 4. De ĉi tie ĉiuj centritaj kvadrataj nombroj kaj iliaj divizoroj finiĝas je cifero 1 aŭ 5 en bazo 6, 8 aŭ 12.

Ĉiu centrita kvadrata nombro krom 1 estas la hipotenuza ero de iu pitagora triopo.

## Centrita kvadrata primo 
**Centrita kvadrata primo** estas centrita kvadrata nombra tio estas primo. La unuaj kelkaj centritaj kvadrataj primoj estas

5, 13, 41, 61, 113, 181, 313, 421, ....

Ĉi tio estas malsimile al normalaj kvadrataj nombroj, el kiuj neniu estas primo.

## Vidu ankaŭ 
* Normala kvadrata nombro

## Eksteraj ligiloj 
*  - centritaj kvadrataj nombroj
*  - centritaj kvadrataj primoj

Kategorio:Figurigaj nombroj
Ulver

**Ulver** (norveglingve "lupoj") estas unu el plej neordinaraj muziktaĉmentoj sur nigra fono de nuntempo. Stilistiko de iliaj albumoj balancas kvazaŭ pendolo - ĉiu sekva9komence de la dua) malsimilas la antaŭan, oni ne povas antaŭvidi kion demonstros la norveganoj sekvafoje. Konstanta el ilia kreado estas nur lirikeco bazita sur skandinava folkloro. Ne vane la kritikistoj kaj eĉ ili mem nomas sian muzikon trolsk-metall (folk-metal'), distanciiante de blek-stilo - kvankam sonas ili ofte ĝuste tiel, sed estas ili privata opinio. Mondo de ilij kantoj - estas la mondo, loĝata de fortaj kaj fieraj homoj - batalantoj, ravaj kaj raciplenaj Elfoj, laboremaj mastraj de subtera regno - koboldoj kaj de aliaj estaĵoj el norvegaj legendoj.
Ili senĉese estas serĉantaj novan sonoron, eksperimentas kun muzik-koloroj.
Per la grupoj, kiel Ulver, evoluas la muziko.

La grupo konsistas el vokalisto, klavisto kaj aŭtoro de la tuta lirikaĵo Garman (Kris R), gitaristo H. Joergensen (Hevard), tamburisto E.Lancelot (AiwarikaR), ritm-gitaristo Aismala, bas-gitaristo Skoll.
Jam en 93 ili kreis demo-diskon "Vargant", kiu estis ne blinda kopiado de fremdaj ekzemploj, sed originala verko.
Ekenteresita de la grupo "Head Not Faund"-kompani' faris kun ili kontrakton, kaj eldonis MCD/MLP "Berlag".
Klara vokalo bonege koincidas kun Blek-stila, abundo de akustikaj gitaroj kun altagordita distordo, ĉarmaj melodioj de piano kaj flutoj kun senbrida tamburado. Tio aldonas al la relizo neripeteblan dignoplene-agresivan sonoron.
Lirika esenco de "Berlag" (de la norvega - "prenitaj sur monton") - ĝi estas fabelo pri junulinoj kaptitaj de koboldoj kaj devigitaj loĝi en subteraj palacoj.
Postjare estis eldonita la albumo "Kveldssanger" (de la norvega - "krepuskaj kantoj")
Dum ĝia aŭskulto estas nekredebla, ke sonas sama Ulver.
Akustik-gitaro, piano, fluto kaj violonĉelo - sole uzataj ĉifoje instrumentoj.
Neniu blek-vokalo, neniu distordo. Nur serena trankvila voĉo de Garm, rakontanta, kiel antaŭe pri fora pasinteco, pri mornaj fortoj el norvega folkloro.

La tria kreaĵo - "Nattens Madrigal - Aate Hymne Til Ulven I Manden" ("Noktaj madrigaloj - ok gimnoj al la lupo en la homo)estis eldonita de firmao Century Media. denove La Lupoj ŝokas per sia nova muzik-traktado. Aliena rapideco - "nek sekundo por repiro", densa sonoro, ardega screaming. Kaj tamen ankaŭ tio estas Ulver. Concepto traktanta pri likantropio.

## Piednotoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Estas uzitaj materialoj de Fan-klubo Ulver

Kategorio:Norvegaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1993
Cășeiu

**Cășeiu** [kəŝeju] (hungare: **Alsókosály**) estas komunumo en Rumanio norde de Dej. En 1910 ĝi havis 1 373 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 593 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1241. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka vármegye*). Administre apartenas al ĝi Coplean, Custura, Gârbău Dejului, Guga, Leurda, Rugășești, Sălătruc kaj Urișor.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* János Bartalis (Apaţa, 29-a de julio 1893 – Cluj-Napoca, 18-a de decembro 1976): poeto tie mastrumadis inter 1920 kaj 1933.
*Corneliu Fânățeanu (n. 18-a de januaro 1933): operkantisto (tenoro).

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Komunumoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Micăsasa

**Micăsasa** [mikəsasa] (, ) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Mediaș. En 1910 ĝi havis 1 533 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 estis 1 555 (rumanoj, 7&nbsp;% da hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1267. Ĝi estis en mezepoko saksa komunumo, de la 16-a jarcento miksa: saksa, rumana, hungara. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (departemento Kis-Küküllő).

Al la komunumo apartenas ankaŭ la vilaĝoj Chesler, Țapu kaj Văleni.

Micăsasa situas ĉe la rivero Târnava Mare; okcidente ĝi limas al la distrikto Alba. Preter la vilaĝo pasas la nacia vojo DN14B kaj la fervojo inter Blaj kaj Copșa Mică.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Gravaj personoj 
* István Asztalos (25-a de aŭgusto 1909 – Cluj, 5-a de marto 1960): verkisto.
* György Szegedi, jezuito

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo
* Interaga mapo de la distrikto Sibiu
* Administracia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Micasasa jud Sibiu.png|Situo en la distrikto
Dosiero: RO_SB_Tapu_7.jpg|Fortres-preĝejo en Țapu

Kategorio:Komunumoj de distrikto Sibiu
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sibiu
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu