Romaa lingvo

La **cigana lingvo** (prefere nomata "**romaa lingvo**" (propra nomo ***romani***) en la lingvo de la romaoj, apartenas al la hindarja lingvaro de la hindeŭropa lingva familio. Ekzistas pluraj variantoj, ĉar ciganoj vivas diaspore tra la tuta mondo kaj akceptas multajn lokajn esprimojn. *Romani* estas, same kiel Esperanto, tipa ekzemplo de neteritoria lingvo. Ĝi estas lingvo oficiale agnoskita en 11 EU-landoj, nome Ĉeĥio, Germanio, Hungario, Aŭstrio, Pollando, Rumanio, Slovakio, Finnlando, Svedio, Norda Makedonio kaj Serbio.  La romaa lingvo estas la faktoro kiu ebligas al romaoj ekzisti sen havi ŝtaton kun institucioj kaj administrado.

## Instruado de la lingvo 
En pluraj landoj, inkluzive de Makedonio, Finnlando, Svedio, kaj Aŭstrio, ekzistas almenaŭ iu formo de leĝdona aŭ eĉ konstitucia agnosko de la romaa lingvo. Pluraj aliaj eŭropaj landoj havas politikon de aktiva instigo al kaj subteno de pilotprojektoj engaĝitaj pri la instruado kaj akcelado de la romaa lingvo. 

## Lingvaj rajtoj 
Restas multaj obstakloj por la efektivigo de lingvaj rajtoj por la romaoj, problemojn kiuj estu unue solvitaj per adaptita lingvoplanado kaj lingvopolitiko. Por protekti kaj antaŭenigi romanilingvajn rajtojn kiel homajn rajtojn, necesas evoluigi edukajn materialojn kaj amaskomunikilojn en la lingvo, kaj trejni instruistojn kaj verkistojn. Manke de ekzistanta normo por skribi la lingvon, ne eblas krei ĝin sen lingvoplanado. Tamen ne ekzistas unuforma koncepto sur kiu bazi lingvoplanadon, kaj neniu evidenta akreditita aŭ rajtigita instanco kiu povus redakti kaj efektivigi tian koncepton  la denaskuloj nomas sian lingvon *romanes* aŭ *romani ĉib* [elp. rroma[n]i ʧhib/ɕib] kiu estas skribita en tre diversaj manieroj depende lingvoj; románi czib, románi čib, románi tschib, románi tschiwi, romani tšiw, romeni tšiv, romani tscheeb, rromani čhib, romani chib, rhomani chib, romani čhib, romaji šjib, romai şib aŭ romanyi shib. En lingvoj kun aliaj alfabetoj ĝi estas ankoraŭ alimaniere skribata.

## Ortografio 
La ĉi-sekve uzata ortografio baziĝas sur la libreto "*Kauderwelsch*", sed ne ekzistas unueca ortografio por la lingvo.

## Gramatiko 
### Substantivo 
La deklinaciado havas 8 kazojn kaj du genrojn (viran kaj inan). Ni rigardu ekzemple la substantivon *raklo* (knabo):

Deklinaciataj estas ankaŭ la adjektivoj, pronomoj kaj numeraloj.

### Verboj 
Regulaj verboj uzas la saman radikon por prezenco kaj preterito, dum neregulaj verboj iom ŝanĝas ĝin. Prunteprenitaj verboj aldonas markigan silabon, kiu eĉ dependas de la dialekto.

#### Prezenco 
La prezenco distingas tri specojn de konjugacio, nome a-grupo, e-grupo kaj prunteprenita grupo. Ĉar ne ekzistas infinitivo, kiel ekzemplo estas donita la tria persono el la verba singularo de prezenco.

La e-grupa konjugacio estu montrata per la verbo *kerel*.

* Lovara dialekto

La a-grupa konjugacio estu montrata per la verbo *žal*.

#### Preterito 
La preterito nur distingas inter propraj verboj kaj prunteprenitaj verboj. Krome dependas la preterito litero de la lasta radika konsonanto. Post -l-, -n-, -r- kaj -v- sekvas -d-, sed post -g-, -k-, -kh-, -m-, -s-, -čh- kaj -š- sekvas -l-.

## Vortotrezoro 
La vortotrezoro konsistas el du partoj, nome vortoj, kiuj parencas al vortoj en aliaj hindiaj lingvoj, kaj vortoj el diversaj lingvoj, kies teritorioj estis tramigritaj de la ciganoj.

Ekzemplaj frazoj: 

* *Džaneja li Romane?* = Ĉu vi parolas la romaan (*Romani*)?
* *E droma phànden e Thema, Esperànto phàndel e manuśen jekh avereça* = Vojoj ligas landojn, Esperanto la popolojn.

## Literaturo 
(angla) Matras, Y., *Language and the rise of a transnational Romani identity,* 2013*,* RomIdent Working Papers 24.

(pola) Izabela Jaśkowiak, Paweł Lechowski, *Rozmówki romskie. Romane wakeribena* (Ciganaj konversacioj), Romskie Stowarzyszenie Oświatowe Harangos (Cigana Kleriga Asocio Harangos), Kraków 2008, p. 71

(pola) *Baba Jaga*. Jan Mirga, Baśnie (Fabloj), Obrazy (Fotoj), Małgorzata Mirga-Tas, Marta Kotlarska, Romskie Stowarzyszenie Oświatowe Harangos i Muzeum Okręgowe w Tarnowie, Kraków 2010 ISBN 978-83-85988-97-7 Teksto en la pola kaj cigana.

(japana) *Lingvopolitiko de malplimulto dise loĝanta en multaj ŝtatoj*, Eld. Miura Nobutaka & Kasuya Keïsuke, 2000.
## Vidu ankaŭ 
* Ciganoj
* Sintioj
* Marcel Couthiade ('Rromani'-skribo, lingvo kaj kulturo)
* Gadĵo
* Ederlezi (kanto)
* Gelem, gelem (himno)
* Finna-Cigana lingvo

## Eksteraj ligiloj 
* Gelem, Gelen : cigana himno

## Referencoj 
Kategorio:Hindarja lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Bulgario
Kategorio:Lingvoj de Grekio
Kategorio:Lingvoj de Barato
Kategorio:Lingvoj de Moldavio
Kategorio:Lingvoj de Pollando
Kategorio:Lingvoj de Rumanio
Kategorio:Lingvoj de Montenegro
Kategorio:Lingvoj de Serbio
Kategorio:Lingvoj de Vojvodino
Kategorio:Lingvoj de Svedio
Kategorio:Lingvoj de Nord-Makedonio
Kategorio:Lingvoj de Turkio
Kategorio:Ciganoj
Kategorio:Lingvaj minoritatoj