4 Vesta

'*4 *Vesta'''* estas tre granda kaj neordinare hela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  elde Bremeno (Germanio) de la germana astronomo Heinrich Olbers, kiu malkovris ankaŭ 2 Palaso.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de Vesta, romia diino, protektantino de hejmoj. Tiu nomo estis proponita al Heinrich Olbers fare de Carl Friedrich Gauss.

## Simbolo 
Kiel la unue-trovataj asteroidoj, 4 *Vesta* havis : Unue 20ra|Kvadrato kun fajro sankta, poste 20ra|Altaro de Vesta, 20ra|Altaro de Vesta aŭ pli simple 20ra|Simpligita altaro, kaj nun 20ra|⚶.

## Ecoj 
[eta|180ra|maldekstra|Komparaj grando de la 10 unuaj objektoj de ĉefa zono, antaŭ la [Luno. 4 *Vesta* estas la 4-a el maldekstre.]]
[eta|maldekstra|180ra|4 *Vesta*, [Cereso kaj la Luno je la sama skalo]]

*'4 *Vesta*'*, kun sia diametro de 530 km, estas la tria plej granda asteroido de la asteroida zono (malantaŭ Cereso kaj 2 Palaso) kaj entenas ĉirkaŭ 9 % el la maso de la asteroida zono. Ĝi estas iom pli mashava ol 2 Palaso (kvankam 2 Palaso estas pli granda); ĝi do estas la dua pli mashava objekto de la asteroida zono.
Ĝi estas la plej hela el ĉiuj grandaj asteroidoj kaj la ununura videbla nudokule

Ĝi estis unu el la unuaj asteroidoj, kies maso estis determinita: ĉiuj 18 jaroj, la asteroido 197 Areto proksimiĝas je 0,04 AU, En 1936, surbaze de la gravitaj perturboj de 197 Areto, Hans G. Hertz taksis la mason de 4 *Vesta* je (1,20 ± 0,08 ) × 10−10 .
En 2001, la perturbo de 17 Tetiso permesis taksi la maso de 4 *Vesta* je (1,31±0.02)× 10−10 sunaj masoj.

4 *Vesta* perdis ĉirkaŭ 1 % el sia maso pro alfrapo almenaŭ unu miliardo da jaroj antaŭ; de tiu alfrapo rezultas granda konkavaĵo ĉe la suda poluso de la asteroido (fakte kombino de du ) de 500 km de diametro kun centra pinto alta de 23 km. Tre verŝajne la materialoj elĵetitaj pro la alfrapo formis la . Multenombraj eroj de 4 *Vesta* falis sur Teron, formante la meteorŝtonojn HED (por Hovardito - Eŭkrito - Diogenito); riĉa fonto da informoj pri 4 *Vesta*.

La formo de 4 *Vesta* estas proksima de elipsoido en hidrostatika ekvilibro, sed la granda konkavaĵo ĉe ties suda poluso, (kun maso malpli granda ol 5 × 1020 kg) malhelpis rigardi ĝin kiel nanoplanedo.

La surfacaj temperaturoj estis taksitaj inter -20 [[Grado celsia|]] kaj .

### Surfacaj trajtoj 
[eta|maldekstra|125ra|4 *Vesta* vidita per [kosmoteleskopo Hubble|Hubble (majo 2007)]]
Surfacaj karakteriziloj estis observitaj per la kosmoteleskopo Hubble kaj grundaj observatorioj kiel la Observatorio Keck. La kosmosondilo Dawn en julio 2011
*Veneneia* estis nomita laŭ unu el la fondintinoj de la ordeno de la vestaloj.

La alfrapo, kiu kreis *Rheasilvia*, verŝajne generis la asteroidojn de la Vesta familio kaj aliaj V-tipajn asteroidojn. En tiu kazo, la fakto, ke tiaj asteroidoj de 10 km postrestis indikas, ke la kratero estas aĝa de ne pli ol unu miliardo da jaroj.

Spektraj analizo de bildoj ricevitas per Hubble montras, ke la kratero traboris plurajn malsimilajn tavolojn de la planeda krusto, eble ĝis la mantelo, kiel indikata de la spektra signo de la olivino.

#### Trogoj 
[eta|dekstra|200 px|[Komputil-generita bildaro|Komputilgenrita bildo de *Divalia Fossa*]]
La plimulto de la ekvatora regiono de 4 *Vesta* montras serion de samcentraj sulkoj en formo de trogoj. La plej granda estas nomita *Divalia Fossa* (10 – 20 km larĝa, 465 km longa: pli granda ol la Granda Kanjono). Dua serio, klinita rilate al la ekvatoro, troviĝas pli norde. La plej granda el la nordaj trogojn estas nomita *Saturnalia Fossa* (ĉirkaŭ 40 km larĝa, 370 km longa): ili estas el la plej longaj riftoj en la Sunsistemo, preskaŭ tiel longe kiel *Ithaca Chasma* sur Tetiso.

Tiuj trogoj estas supozeble grandskalaj grabenoj rezultantaj de la alfrapo kiuj kreis la kraterojn *Rheasilvia* kaj *Veneneia*; procezo kiu povas okazi nur ĉe diferenciĝinta korpo, kialo pro kiu, sciencistoj rigardas 4 *Vesta* kiel protoplanedo.

#### La "Krateroj Neĝhomo" 
eta|dekstra|200 px|La "Krateroj Neĝhomo"
"Krateroj Neĝhomo" estas neformala nomo de tri krateroj en la norda duonsfero de 4 Vesta. Iliaj oficialaj nomoj, de la pli granda al la pli malgranda estas *Marcia* (diametro 60 km), *Calpurnia* (50 km) kaj *Minucia* (22 km).
*Marcia* estas la plej juna kaj kovras *Calpurnia*, *Minucia* estas la plej maljuna.

#### Aliaj krateroj 
Kvankam malpli grandaj, iuj krateroj proksimas la grandon de *Rheasilvia* kaj de *Veneneia*; inklude *Feralia Planitia* (diametro 270 km), *Varronilla* (158 km) kaj *Postumia* (196 km).

### Surfaca komponiĝo 
Observoj per videbla kaj infraruĝa spektroskopio (VIR), detektilo de Gama-radiado kaj neŭtronoj (GRaND) kaj kadranta fotilo (FC) indikas ke la plimulto de la surfaca komponiĝo de 4 *Vesta* similas la komponiĝon de la meteorŝtonoj "Hovardito - Eŭkrito - Diogenito". La regiono de *Rheasilvia'' estas riĉa je diogenito, kohera kun elfosado de materialo el la profundaĵo de Vesta pro alfrapo. La ĉeesto de olivino en la regiono de 'Rheasilvia* ankaŭ estus kohera kun elfosado de mantela materialo. Tamen, olivino estis detektita nur en lokalizitaj regionoj de la norda duonsfero, ne en *Rheasilvia*. La deveno de tiu olivino estas nuntempe nekonata.

#### Trajtoj asociitaj kun vaporiĝemaj materialoj 
Truplenaj terenoj estis observita en kvar krateroj de Vesta: *Marcia, Cornelia, Numisia* kaj *Licinia*.

La formado tiaj tereno estus estigita de la ellaso de gasoj el vaporiĝemaj materialoj varmigitaj pro alfrapo. Kune kun la truplenaj terenoj, kurbaj ravinoj troviĝas en la krateroj *Marcia* kaj *Cornelia*. La kurbaj ravenoj finiĝas en lobataj deponaĵoj, kiuj estas foje kovrita per truplena tereno; estas proponitaj ke tiaj ravinoj formiĝis pro maldaŭraj fluoj da likva akvo el subgrundaj deponejoj de glacio varmigita pro la alfrapo.
Ankaŭ estis detektita hidratadaj materialo, ofte rilataj kun areoj de malhela materialo. Estas suozeble, ke malhelaj materialoj komponiĝus plejparte el karboneca ĥondrito ŝutitaj sur la surfacon farde la alfrapo. Karbonecaj ĥondritoj estas relative riĉaj je hidroksila grupo (OH) ligita al la mineraloj.

## Geologio 
La sciencistoj disponas grandan kvanton da specimenoj de 4 *Vesta* sub la formo de pli ol 1200 meteorŝtonoj HED, kiuj provizas indikojn pri la geologia strukturo kaj historio de Vesta.

Supozeble, 4 *Vesta* komponiĝas el metala kerno de 214 al 226 km de diametro, roka mantelo de olivino kaj surfaca krusto. Ekde la unua apero de la enfermaĵoj riĉaj je kalcio kaj aluminio (la unua solida materio kreiĝinte en la sunsistemo, ĉirkaŭ 4,567 miliardoj da jaroj, jen verŝajna kronologio:

4 *Vesta* estas la ununura konata asteroido, kies surfaco estis tiel renovigita. Pro tio, pluraj sciencistoj rigardas *Vesta* kiel protoplanedo.
Tamen, la ĉeesto de ferometeoritoj kaj de klaso da aĥondritaj sen konataj  indikas, ke iam ekzistis diferenciĝintaj planedesimoj kiuj, poste, estis diserigita pro alfrapoj.

Vestan interior PIA15510.jpg|Sekcio de 4 Vesta; kerno, mantelo kaj krusto Dosiero:MillbillillieMeteorite.jpg|meteorŝtono Eŭkrito

### Regolito 
La surfaco de 4 *Vesta* estas kovrita de regolito malsimila al tiu trovita sur la Luno aŭ sur asteroidoj kiel 25143 Itokawa; tio, ĉar la kosma veterdisfalo malsimile efikas. Oni ne trovas da fero en fajnaj partikloj, ĉar la rapideco de la alfrapoj ĉe *Vesta* estas ne sufiĉe forta por estigi fando de la roko. Anstataŭ, la ĉefa evoluo de la regolito estas formiĝo de breĉio kaj miksaĵo de komponantoj helaj kaj malhelaj.
La malhela komponanto eble venas de falo de karboneca materialo, dum la hela estas la origina bazalta grundo de Vesta.

## Esplorado 
[eta|desktre|[Dawn|Sondilo Dawn kun 4 *Vesta* kaj Cereso (arta bildigo)]]
La  estis lanĉita al 4 *Vesta* la sondilo *Dawn*, kiu sendis unuajn bildojn de sia celo la  je distanco de 1&nbsp;200&nbsp;000 km
kaj alvenis proksime de la asteroidon la .

Estis programita, ke *Dawn* orbitu dm unu jaro ĉirkaŭ 4 Vesta dum unu jaro. La alveno de la sondilo koincidis kun la fino de la somero en la suda duonsfero de 4 *Vesta*, kun la sudpolusa granda kratero *Rheasilvia* plene lumigita de Suno. Ĉar sazono de 4 Vestas daŭras dekunu monatojn, la norda duonsfero, inklude supozeblaj fendoj ĉe la antipodo de *Rheasilvia*, iĝus videblaj de la kameraoj de *Dawn* antaŭ, ke ĝi foriras de sia orbito.

Post pli ol unujara esplorado el orbito la sondilo alportis pruvojn, ke 4 *Vesta* devenas de komenco de formiĝado de la Sunsistemo. La surfaco de 4 *Vesta* estas tamen pli komplika ol oni prognozis, ĝi pli similas al tereca planedo aŭ al Luno, ne al aliaj asteroidoj.

La  la sondilo foriris el 4 *Vesta*. Plia celo de la sondilo estas laŭplane Cereso.

### Observoj de Dawn 
Vidoj de Vesta elde la kosmosondilo Dawn

Vesta_full_mosaic.jpg|Mozaika bildo de 4 *Vesta*, fotita elde la sondilo Dawn
Vesta 20110701 cropped.jpg|Vesta je 100&nbsp;000&nbsp;km()
Dawn-image-070911.jpg|Vesta je 41&nbsp;000&nbsp;km()
Vesta from Dawn, July 17.jpg|En orbito ĉe 16&nbsp;000&nbsp;km()
Vesta 4.jpg|En orbito ĉe 10,500&nbsp;km()
Vesta darkside.jpg|Norda duonsfero ĉe 5&nbsp;200&nbsp;km()
Vesta Full-Frame.jpg|En orbito ĉe 5&nbsp;200&nbsp;km()
Vesta 20110731.jpg|En orbito ĉe 3&nbsp;700&nbsp;km()
Vesta Cratered terrain with hills and ridges.jpg|Kraterigita tereno kun montetoj kaj krestoj()
Vesta densely cratered terrain near terminator.jpg|Dense kraterigita tereno proksime terminator()
Vesta Craters in various states of degradation.jpg|Krateroj en diversaj statoj de disfalo kun trogojn ĉe fundo()

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  La krateroj de Vesta en koloro; el *Ciel et Espace*
*  4 Vesta, el la Kurso pri Astronomio de la Observatorio de Marsejlo 
*  La surpriza mondomapo de la asteroido 4 vesta; el *Science" et Avenir*
*  La eno de la asteroido 4 Vesta; el *Phys Org*
*  interakltiva mapo de 4 Vesta; el la paĝaro de la NASA 
*  Kion *Dawn* lernis pri *Vesta* ?; el la paĝaro de *The Planetary Society*
*  Montoj altaj triope ol *Evrest* kaj krateregoj ĉe Vesta...; el *MailOnline'', 25-a de novembro 2014
*  Morfologio de la alfrapaj krateroj ĉe Vesta; P. Schnek kaj aliaj

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Vesta
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1807