open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stralsund

eta|250ra|maldekstra|la historia urbodomo dumnokte
eta|250ra|maldekstra|la urbokerno el birda perspektivo
**Stralsund**  estas historia havenurbo apud la Balta maro, fondita en la jaro 1234. Per *Rügendamm* (ponto konstruita en la jaro 1936) ĝi estas ligita kun la insulo Rügen. Ekde la 4-a de septembro 2011, ĝi estas la administra centro de la nova distrikto Antaŭpomerio-Rügen. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

Dum la mezepoko, la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso.

eta|250ra|maldekstra|La haveno de Stralsund

## Elstaruloj
*Hermann Behn-Eschenburg, filologo
## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sankta Nikolao
* Preĝejo Sankta Maria
* Muzeo Ozeaneum

## Partneraj urboj 
* 20ra Pori en Finnlando ekde 1968
* 20ra Kiel en Ŝlesvig-Holstinio (Germanio) ekde 1987
* 20ra Stargard Szczeciński en Pollando ekde 1987
* 20ra Ventspils en Latvio ekde 1987
* 20ra Malmö en Svedio ekde 1991
* 20ra Svendborg en Danio ekde 1992
* 20ra Trelleborg en Svedio ekde 2000

Krome la urbo aktivas ene de la urba ligo „Nova Hanso“.

## Esperanto en Stralsund 
En Stralsund interalie naskiĝis la german-kanada esperantisto Rüdiger Eichholz.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

700ra|panoramo de Stralsund|maldekstra|eta|Panoramo

Kategorio:Distrikto Antaŭpomerio-Rügen
Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio
Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio
Kategorio:Hansourboj
SOAP

eta|dekstra|200ra|Strukturo de SOAP-a mesaĝo: koverto kun kapo kaj korpo
**SOAP** estas protokolo, konstruita sur HTTP aŭ SMTP kiu permesas kontakti objektojn sur serviloj pere de XML. SOAP estas angla mallongigo de *Simple Object Access Protocol* – "simpla protokolo por atingi objekton". La prononco de SOAP en la angla estas [sop] (kaj ĝi signifas *sapo*).

Ĝi estas protokola specifaĵo por interŝanĝi strukturhavan informon dum la implementado de retservoj en komputilaj retoj. Ĝi dependas de la XML informaro por sia mesaĝa formato, kaj ordinare dependas de la aliaj aplikaĵ-nivelaj protokoloj, plej notinde Hiperteksta Transporta Protokolo (HTTP) aŭ Simpla Mesaĝa Transporta Protkolo (SMTP) por mesaĝa negocado kaj transsendado.

SOAP povas formigi la fundan nivelon de retserva protokola stako, provizante bazan mesaĝadan kadron por retaj servoj. La XML-bazita protokolo konsistas el tri partoj:
# Mesaĝujo, kiu difinas tion, kio estas en la mesaĝo kaj kiel procesi ĝin
# Aro de kodigaj reguloj por esprimi ekzemplojn de aplikaĵ-difinitaj datumtipoj
# Interkonsento pri kiel reprezenti procedajn alvokojn kaj respondojn

SOAP havas tri ĉefajn karakterigojn: etendeblon (sekurigo kaj WS-enkursigado estas inter la etendaĵoj evoluigataj), neŭtralecon (SOAP povas esti uzata per ia transporta protokolo kiel HTTP, SMTP, TCP, UDP aŭ JMS) kaj sendependecon (SOAP permesas ĉian programan modelon).

Kiel ekzemplo el ĉio, kion SOAPaj procedoj povas fari, aplikaĵo povas sendi SOAPan mesaĝon al servo, kiu ebligis retservojn kiel landmerkada premia datumbazo- kun la argumentoj por serĉo. La servo redonas XML-formigitan dokumenton kun la rezultataj datumoj, ekz. premioj, lokoj, trajtoj. Ĉar la datumo redoniĝis en normigata maŝin-legebla formato, ĝi povas poste integriĝi rekte al la petanta aplikaĵo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://schemas.xmlsoap.org/soap/envelope/
* http://xml.coverpages.org/soap.html  
* http://www.w3.org/TR/soap12-part0 

Kategorio:Interreto
Kategorio:W3C-normoj
Sinapo

**Sinapo** (*Sinapis*) estas genro de plantoj, kiu botanike apartenas al la familio Brasikacoj.

En la kuirarto oni uzas semojn de la planto. Sinapo fajnigas ĉefe marinaĵojn, saŭcojn kaj mustardon. Sed por fabriki mustardon, oni uzas precipe aligenrajn speciojn *Brassica nigra* kaj *Brassica juncea*.

Sinapo estas proksima parenco de brasiko (*Brassica*). Sinapoj estas unu aŭ plurjaraj herboj kun flavaj odoraj floroj kaj kun silikvoj, unuope havantaj konusan aŭ pli malpli platan bekon.

[eta|neniu|El la [blanka sinapo (*Sinapis alba*) oni faras mustardon]]

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Brasikacoj
Kategorio:Spicoj
Afriko sude de Saharo

**Afriko sude de Saharo** (aŭ **Subsahara Afriko**, foje nomata **Nigra Afriko**) estas epiteto ofte donata al Centra kaj Suda Afriko, entenante ne nur la vastajn areojn sude de Saharo, sed ankaŭ sudajn partojn de ĉi tiu dezerto mem. Ĝi estas proksimume la nearaba parto de Afriko. Fojfoje ĉi tiu mondparto estas nomata **nigrula Afriko**, kvankam en kelkaj partoj de ĝi superregas ne-nigrula loĝantaro.

Afrikon efektive disigis en du partojn la dezertego Saharo dum pluraj jarcentoj de la historio. Tial la kontakto inter Norda Afriko kaj la cetera kontinento estis minimuma, escepte de kelkaj komercaj karavanoj. Antikvaj Egiptoj malbone konis la landojn sude de norda Sudano. Dum la mezepoko norduloj ĉaskaptis sklavojn sude de Saharo, kaj vendis tiujn en Eŭropo kaj Sudokcidenta Azio. Nur per la esplorvojaĝoj de Araboj (Ibn Batuta) kaj Portugaloj (Vasco da Gama) en la jarcentoj 14-a kaj 15-a ekis pli intensa kontakto inter la mondo ambaŭflanke de Saharo.

## Vidu ankaŭ 
* Afrika naciismo
* Afrika Leviĝo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.blisty.cz/2003/7/1/art14600.html 
* https://web.archive.org/web/19961125141049/http://travel.state.gov/tips_sub-saharanafica.html 
* http://www.junglephotos.com/africa
Seine-Saint-Denis

**Seine-Saint-Denis** estas franca departemento en la regiono Francilio. Ĝi troviĝas norde de Parizo kaj ĝia numero estas 93.

La departemento tute enhavas 40 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Bobigny
* arondismento Le Raincy
* arondismento Saint-Denis

## Ĉefaj urboj 
* Saint-Denis
* Noisy-le-Grand
* Noisy-le-Sec
* Bondy
* Montreuil
* Gagny
* Romainville
* Bobigny

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Seine-Saint-Denis
* Metropolo Granda Parizo

## Eksteraj ligiloj 
* Seine-Saint-Denis - Wikivoyage (fr)
* http://www.seine-saint-denis.pref.gouv.fr 
* http://www.cg93.fr 
* http://dionysien.com


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1968
Kategorio:Departementoj de Francio
Sotolo

La alkoholaĵo **sotolo** estas produktata en la meksikaj nordaj ŝtatoj Koaŭila, Ĉiŭaŭa kaj Durango el agavo nomata ankaŭ sotolo kaj el la familio de la Agavo Tekila Weber Blua. La sotol-agavo estis uzata de la taraŭmaroj kaj la anazasoj (etnoj el la nordo de la lando) en siaj religiaj ritoj. La franciskanaj misiistoj enirigis la distiladon de la sotolo; per la distilado la alkoholaĵo atingis altkvalitan purecon. Oni povas drinki ĝin sola aŭ miksita kun aliaj trinkaĵoj. Ekde la 9-a de aŭgusto 2002 la sotolo havas Nomo de Origino-n; tio signifas ke ĝi povas esti produktata nur en la menciitaj ŝtatoj.

Kategorio:Alkoholaĵoj
Sebastiano

**Sebastiano** estas esperantigo de tipe vira nomo, sed ankaŭ trovebla kiel familinomo, devenanta el la greka *sebastos* kaj signifanta *honorulo*. Ofta variaĵo de la nomo estas "Sebastian".

La hungara ekvivalento estas Sebestyén.

## Notindaj nomportantoj 
* Sankta Sebastiano, kristana martiro
* Johann Sebastian Bach, germana komponisto
* Sebastian Brant, germana verkisto
* Sebastian Kneipp, pastoro kaj frua alternativ-kuracisto
* Sébastien Le Prestre de Vauban, arĥitekto de Ludoviko la 14-a.
* Mihail Sebastian, rumanlingva aŭtoro

## Lokoj 
* Sankta Sebastiano (ankaŭ konata kiel Donostio) estas ĉefurbo de la Eŭska provinco Gipusko

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Selma Lagerlöf

**Selma Ottilia Lovisa LAGERLÖF** (prononco laŭ sistemo IFA , naskiĝis la  en la bieno Mårbacka en la sveda provinco Värmland, mortis samloke la ) estis sveda verkistino. En la jaro 1909 ŝi kiel unua virino gajnis la Nobel-premion pri literaturo.

## Verkoj 
* Gösta Berling, *Gösta Berlings saga* (romano, 1891)
* *Jerusalem* (romano, 2 partoj, 1901/02)
* La mirinda vojaĝo de Nils Holgersson, *Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige* (porinfana legolibro, 1906/07)
* *Mårbacka* (Vivmemoraĵoj, 1922)
* Romantrilogio:
** La Ringo de la Generalo, *Löwensköldska Ringen* (1925)
** *Charlotte Löwensköld* (1925)
** *Anna Svärd* (1928)

## En Esperanto aperis 
* *La Sep Mortpekoj* (tr. Paul Nylén, Lingvo Internacia, 1906, p.&nbsp;202-207)
* *La junulino el Stormyr* (*Tösen fran Stormyrtorpet*), el la sveda tradukis Oscar Frode. - Stokholmo: Eldona Societo Esperanto, [1930]. - 94 paĝoj.
* *La Infanoj de Betlehem,* el la sveda tradukis Oscar Frode. - Stokholmo: Eldona Societo Esperanto, 1933. - 32 paĝoj.
* *La mono de Sinjoro Arne,* rakonto, el la sveda tradukis Stellan Engholm. - Stokholmo: Eldona Societo Esperanto, 1933. - 109 paĝoj.
* *Gösta Berling,* el la sveda tradukis Stellan Engholm. Kun ilustraĵoj de Einar Nerman. - Stokholmo: Eldona Societo Esperanto, [1934]. - 552 paĝoj.
* *La Legendo pri la Birdnesto; Onklo Ruben; La Tombvortoj; La Ingmaroj,* tradukis Stellan Engholm, Sam Owen Jansson, Martin Björklid kaj Eric Blid. - En: *Sveda Antologio, unua parto, volumo 2. - Stokholmo: Eldono Societo Esperanto, 1934. Paĝoj 232 - 267.
* *La ringo de la generalo,* trad. Stellan Engholm. - Stokholmo: Eldona Societo Esperanto, [1938]. - 127 paĝoj.
* *Inter la Grimpantaj Rozoj* (tr. Birger Gerdman, revuo Esperanto, 1948, n-ro 518, p. 156-157)
* *La mirinda vojaĝo de Nils Holgersson*, tradukis Sten Johansson. - Ŝapekoo (Brazilo) 2002.
* *La Senpaculoj* el la rakontaro *Nevideblaj Ligiloj* tradukis John Lundgren. - En: *Uzino* 2, 2002. ISBN 91-7303-175-5, paĝoj 16-44.
* *La Interŝanĝito* ("Bortbytingen"), tradukis Gunnar Gällmo, Lulu.com 2015
* *Akvo el Preĝeja Lago* ("Vattnet i Kyrkviken"), Gunnar Gällmo, Lulu.com 2015
* *La sukerujo*, ĉapitro 7 el la novelo *Charlotte Löwensköld* (1925, en Vikifontaro) 
kaj **pri** ŝi
* Tiberio Morariu en Literatura Mondo, 1933 (p. 3-4): Vizito ĉe d-rino Selma Lagerlöf en Vermlando (aprilo 1933) kun babilado pri Esperanto

### Recenzo pri *La Infanoj de Betlehem*
eta|maldekstra|180ra|Selma Lagerlöf ricevas la Premio Nobel de Literaturo

## Vidu ankaŭ 
* 11061 Lagerlöf

## Eksteraj ligiloj 
* prezento en la retejo de la Nobel-premia fondaĵo, arkivigite jam en decembro 2001, i.a. la akcepta parolado de ŝi el 1909 ()
* prezento en la retejo *litteratursiden.dk'', arkivigite en novembro 2005 ()

Kategorio:Svedlingvaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Membroj de la Sveda Akademio
Kategorio:Personoj sur svedaj monbiletoj
Kategorio:Nobel-premiitinoj
Sakramento (Kalifornio)

centre|eta|771x771px|

**Sakramento** (,  [hispana pruntvorto, angle ""]) estas la ĉefurbo de Kalifornio en okcidenta Usono. Ĝi situas en la subŝtato Kalifornio, en la okcidenta parto de Nordameriko kaj estas la administra centro de samnoma kantono Sakramento. 

Laŭ la stato de la censo  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun .

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodoj: 942xx, 958xx
* Telefonkodo: 916

## Geografio 
eta|maldekstre|La plej impona konstruaĵo de Sakramento
Sakramento situas en sudokcidenta parto de Usono, en mezo de Kalifornio. Elk Grove (Kalifornio) troviĝas 15, San-Francisko 121, San Jose 142, Fresno 254, Los Anĝeleso 582, San Diego 762 km.

## Historio 
De 1839 la areo estis parto de *Nova Helvetia*, privata kolonio kun permeso de la meksika registaro de svisaj enmigrintoj. Post la Meksika-Usona Milito inter 1846-1848 tio apartenis al Usono kaj la areo estis unu el la bazoj de oroserĉantoj. Sakramento en 1850 estis deklarita urbo. Post 1856 la unua fervojo estis malfermita en Sakramento. La urbego estas konata pro la tekstila kaj nutraĵa industrioj.

## Klimato 
Sakramento situas en mediteranea klimato laŭ klimata klasifiko de Köppen. La temperaturo averaĝe varias inter 9-. La varmo kulminas en junio kun rekordo , la malvarmo kulminas en januaro kun rekordo . Jare pluvas po 470&nbsp;mm. La pluvo kulminas januare, neniam pluvas julie.

## Servoj 
* Kalifornia Ŝtata Biblioteko

## Trafiko 
Sakramento havas internacian flughavenon. Ekde 1963 estis konstruita artefarita kanalo, kiu konektis ŝipe la urbegon kun Pacifiko. En la urbego aŭtobusoj kaj tramoj liveras la pasaĝerojn. El Sakramento ĉefvojoj kaj fervojoj kuras al Nevado, Oregono, Bakersfield kaj San-Francisko.

## Famuloj 
* Amanda Higley
* Rodney King
* *Sacramento Kings*

## Ĝemelurboj 
*  Hamilton, Nov-Zelando
*  Jinan, Ĉinio
*  Liestal, Svislando
*  Manilo, Filipinoj
*  Macujama, Japanio
*  Jongsan-gu, urbodistrikto de Seulo, Sud-Koreio
*  Chişinău, Moldavio
*  San Juan, Nikaragvo

## Esperantaĵoj en Sakramento 
En ĉi tiu urbo okazis la jarkongresoj de ELNA de 1994 kaj 2002.
eta|Mezo de Sakramento

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cityofsacramento.org
* Sacramento Conventions & Visitors Bureau  *angle*

Kategorio:Urboj de Kalifornio
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Sudo

**Sudo** estas unu el la kvar ĉefaj direktoj de kompaso, kaj la mala direkto de nordo. La mondparto kiu situas en la direkto al la Suda Poluso. Multaj mapoj estas farataj kiel la sudo ĉe la malsupra parto.

## Vidu ankaŭ 
* Suda duonsfero
* Oriento
* Antarkto

Kompass de S.png|Direktoj de kompaso
Compass Rose South.svg|Ventorozo kun 16 direktoj
Nozw.JPG|Kvar ĉefaj kompasdirektoj
MJf2-.svg|Sudo (Maĝango)

Kategorio:Orientiĝo
Kategorio:Astronomio
Kategorio:Fundamentaj vortoj
Salvatore Quasimodo

**Salvatore QUASIMODO** [salvatOre kŭazImodo] (naskiĝis la 20-an de aŭgusto, 1901, en Modica - mortis la 14-an de junio, 1968) estis itala poeto, eseisto kaj tradukisto, gajninto de la Premio Nobel de Literaturo en 1959.

Lia verkado estis reprezentanto de la hermetika poezio.

## Listo de verkoj 
* *Acque e terre* ("Akvoj kaj teroj", poemoj, 1930)
* *Oboe sommerso* (poemoj, 1932)
* *Ed è subito sera* ("Kaj estas subite vespero", poemoj, 1942)
* *Giorno dopo giorno* ("Tagon post tago", poemoj, 1947)
* *La vita non è sogno* ("La vivo ne estas sonĝo", poemoj, 1949)
* *La terra impareggiabile* (poemoj, 1958)
* *Il poeta e il politico e altri saggi* (eseoj, 1960)
* *Scritti sul teatro* ("Skribaĵoj pri la teatro", eseoj, 1961)

## En Esperanto aperis 
Rifuĝo de birdoj dumnoktaj ; Amen por la blanka dimanĉo ; Kaj subitas vespero ; Nun ĉe l' leviĝo taga ; Sur salikaj branĉaroj ; Tagon post tago ; Milano, augusto 1943 ; Elegio ; Homo de mia tempo ; Kvazaŭ madrigalo ; laŭdo ; La soldatoj ploras dum la nokto.
En: Enlumas min senlimo ; itala poezio de la dudeka jarcento / eld. Carlo Minnaja ; p. 157 - 170

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.salvatore-quasimodo.it  
* http://nobelprize.org/literature/laureates/1959/index.html 
* http://terresdefemmes.blogs.com/mon_weblog/2005/10/22_octobre_1959.html 
* http://www.salvatore-quasimodo.it/biografia.htm  

Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Italaj poetoj
Sunrise

**Sunrise: A Song of Two Humans** estas amafera filmo de 1927. Kvankam produktita en Usono, ĝin faris germanaj verkistoj: la filmo baziĝas sur la romano "La vojaĝo al Tilsit" (*Die Reise nach Tilsit*) de Hermann Sudermann, prokuktiĝis laŭ scenaro de Carl Mayer kaj reĝisorado de Friedrich Wilhelm Murnau.

Ĝi temas pri kamparano (rolis George O'Brien) kiun tentas ferianta urbanino (Margaret Livingston) mortigi la edzinon (Janet Gaynor) kaj kune fuĝi al la urbo.

La filmo gajnis premion Oskar por Unika kaj Arta Produktado (kiu estis variaĵo de la premio por Plej Bona Kinaĵo), kaj la premion por Plej Bona Aktorino je S-ino Gaynor. La usona Biblioteko de Kongreso prezervias ĝin je sia Nacia Filmregistro. La filmo estas ofte listigita inter la plej bonaj filmoj iame faritaj. Vidu ekzemple ĉe *Sight & Sound*.

*Sunrise* temas pri transirpunktoj kaj elektado, kaj ene de la rakonto kaj ekstere. Ĝi estas ekzemplero de germana esprimismo farita en Usono dum la ŝanĝo de muta kino ĝis parola kino; kaj la personaĵoj kaj la filmistoj staras duonope en la malnovaj kaj novaj mondoj, kaj malfacile klopodas elekti ĉu la konatan kaj lojalan ĉu la ekscitan kaj danĝeran. Finfine, ili emas je la konata, kaj forĵetas la novan: la gekamparanoj forĵetas la fiurbaninon, la filmistoj permesas sonefektojn sed ne parolon.

Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Germanaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1927
Subtraho

eta|150ra|Kvin minus du faras tri.
**Subtraho** estas operacio, kies rezulto estas la diferenco inter unua nombro (aŭ kvanto) kaj dua nombro (aŭ kvanto), en tiu ordo. La signo de subtraho estas − (minus). Ekz. "en la subtraho: 9−6=3 oni diras, ke 9 estas la malpliigato, 6 estas la subtrahato, 3 estas la diferenco".

Ĝia kontraŭa operacio estas la adicio.

## Referencoj 
Kategorio:Aritmetiko
Kategorio:Matematiko
Shirley MacLaine

**Shirley MacLaine** (n. 24-an de aprilo 1934 en Richmond, Virginio) estas usona aktorino kaj dancistino, ankaŭ reĝisorino. Ŝi komencis sian karieron kiel kantistino kaj dancistino en la *Broadway*-Teatro. En 1956 ŝi ricevis sian unuan filmrolon en la Hitchcock-filmo *The Trouble with Harry*. Shirley MacLaine, kiu komence reprezentis la rolskemon de infaneca naivulino, en siaj pli malfruaj filmoj pli kaj pli transiris al karakteraj roloj. Ekde la 1970-aj jaroj ŝi ankaŭ verkas kaj engaĝiĝas por politikaj celoj. Ŝi estas la fratino de la aktoro Warren Beatty.

## Filmaro (elektitaj) 
* *The Trouble with Harry* (Usono, 1956)
* *Around the World in 80 Days* (Usono, 1956)
* *Ask any Girl* (Usono, 1959)
* *The Apartment* (Usono, 1960)
* *Irma la Douce* (Usono, 1963)
* *Two Mules for Sister Sara* (Usono, 1969)
* *A change of Seasons* (Usono, 1980)
* *Terms of Endearment* (Usono, 1983)
* *Steel Magnolias* (Usono, 1989)
* *Postcards from the Edge* (Usono, 1990)
* *In Her Shoes* (Usono, 2005)
* Sankt-Valentena tago (''Valentine's Day*) (Usono, 2010)

## Premioj 
* Oskaro por la ĉefrolo en *Terms of Endearment* (1984)
* En 1999 ŝi kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.
[eta|maldekstra|MacLaine en ŝia debuta filmo *[The Trouble with Harry* (1955)]]

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* http://www.film-zeit.de/home.php?action=result⊂=person&person_id=5461 
* http://www.fembio.org/frauen-biographie/shirley-maclaine.shtml 
*  *(pri la filmo en kiu ŝi ludis)''

Kategorio:Usonaj aktoroj
Supersekundo

eta|maldekstra|La supersekundo

|}
La **supersekundo** aŭ **aldona sekundo** estas sekundo aldonita al la jaro por kunordigi la tempon de atomaj horloĝoj kun la tempo de la Tero. La unua supersekundo estis aldonita je la 30-a de junio 1972. La supersekundo kutime estas aldonita al la fino de la 30-a de junio aŭ la 31-a de decembro.

La supersekundo estas anoncita per Bulletin C de la IERS, kies observatorio en Parizo atentas pri la rotacio de la Tero.

Laŭ la origina difino de la sekundo, unu tago havas 86.400 sekundojn. Sed la rotacio de la Tero laŭgrade malrapidiĝas pro la bremsa efiko de la Luno per tajdoj. Laŭ la atomaj horloĝoj, la tago ne jam estas 86400 sekundojn longa, sed 86400,002 sekundojn. Tial en la fino de la jaro 2005, ĝi estis 0,785 sekundon pli longa. Do, por sinkronigi la atomajn horloĝojn kun la rotacio de la Tero, la supersekundo estis enkondukita.

En 1967, la sekundo estis difinita laŭ atoma tempo kiel "la tempodaŭro de 9192631770 cikloj de la radiado kiun alportas la transiro inter du niveloj de la cezio-133 atomo". Sed tiu 9192631770 estis bazita sur astronomiaj observoj el 1750-1892, do la nova atoma sekundo precize kongruis kun la rotacio de la Tero ne en 1967, sed en 1821. (Simile, la jaro de la gregoria kalendaro estis bazita sur la astronomiaj observoj de Koperniko).

Pro la malrapidiĝo de la rotacio de la Tero, ĉiu tago plilongiĝas 38 nanosekundojn.

## Vidu ankaŭ 
* GMT
* Kalendaro
* SI
* TAI
* UTC
* Superjaro

## Eksteraj ligiloj 
La Supersekundo kaj tempo-mezuriloj, Kontakto, 2015:1

## Referencoj 
Kategorio:Tempo
Willis-Turo

**Willis-Turo** () Ŝtal-vitra oficejturo en Ĉikago, Ilinojo, Usono. Plej alta konstruaĵo en Nord-Ameriko, tria plej granda en la mondo post la Petronas-Turoj en Kuala-Lumpuro, Malajzio. Altas 108 etaĝojn, 443 metrojn (ĝis tegmento), 520 metrojn (ĝis pinto de l' antenoj). Malfermis 1974, post 3-jara konstruado. Nomata pro la firmao kiu monhelpis ĝian konstruon kaj okupis ĝin ĝis la 1990aj jaroj, magazenaro Sears, Roebuck & Co (**Sears-Turo**).

## Polemiko 
Kiu vere estas la plej alta konstruaĵo en la mondo? La Petronas-Turoj altas nur 88 etaĝoj, la plej alta uzata etaĝo estus malpli alta ol la tegmento de Willis-Turo. Sed *Council on Tall Buildings and Urban Habitats* (Konsilantaro por Altaj Konstruaĵoj kaj Urbaj Loĝejoj) nomis Petronas-Turojn la "plej altaj" ĉar la arkitektura pinto, la suproj de spajroj, pli altas ol Willis.

Dosiero:Sears tower orthogonal.jpg|
Dosiero:JHancockCtrAug2004A.jpg|
Dosiero:Skyscrapercompare1.PNG|

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Turoj
Kategorio:Konstruaĵoj en Usono
Kategorio:Ĉikago
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1974
Simone Signoret

**Simone SIGNORET**, aŭ realnome: Simone Henriette Charlotte KAMINKER (naskiĝis la 25-an de marto, 1921, mortis la 30-an de septembro, 1985) estis franca aktorino. Ofte priskribita kiel unu el la grandaj filmstelulinoj de Francio. Ŝi estis la unua francino gajninta la premion Oskar, kiun ŝi gajnis pro sia rolo en *Room at the Top* (Loko ĉe la supro). Aldone al la Oskaro, ŝi estis nomumita por multaj premioj, inkluzive de: la Premio BAFTA, la Premio Ora Globo, Premio Emmy, la Festivalo de Cannes kaj la Premio Arĝenta Urso por Plej bona Aktorino.eta|La tombo de Yves Montand kaj Simone Signoret en Parizo
eta|Simone Signoret en 1952Simone Signoret naskiĝis en Wiesbaden, Germanio. En siaj fruaj filmoj ŝi ĉefe brilis en la rolo de bela tentulino; poste ŝi ŝanĝis al karakteraj roloj kaj ankaŭ per tio konvinkis la publikon. 

Por ŝia aktorada kariero, Signoret ŝanĝis sian familian nomon al la familia nomo de sia patrino antaŭ ŝia geedzeco, por kaŝi siajn judan devenon.

Ŝia sensuala aspekto kaj senbrida naturo igis ŝin esti elektita multajn fojojn al la rolo de  prostituitino. Ŝi akiris rimarkindan rekonon pro sia agado en la filmo *La Ronde* de 1950, filmo bojkotita en Novjorko kiel malmorala. En 1952 ŝi gajnis eĉ pli bonajn recenzojn, pro rolo de alia prostituitino, en la filmo ''Casque d'or* de Jacques Becker, pro kiu ŝi ankaŭ gajnis la BAFTA-premion por plej bona aktorino en ĉefa rolo por plej bona fremda aktorino. Ŝia aktorado en tiu ĉi filmo influis ĵaziston Nina Simone, kies artista nomo baziĝas sur la antaŭnomo de Signoret.

Signoret aperis en multaj rimarkindaj filmoj en Francio, inkluzive: *Thérèse Raquin* (1953) de reĝisoro Marcel Carné, *Filinoj de la diablo* (1955) kaj *La Krisolo* (1957) surbaze de la teatraĵo de Arthur Miller "La ĉasado de sorĉistinoj"

Ŝia unua geedziĝo estis kun kinoreĝisoro Yves Allegret, inter 1944 kaj 1949, de kiu ŝi havas filinon - Catherine Allegret, ankaŭ aktorinon. Ŝia dua geedziĝo estis kun aktoro Yves Montand en 1951, kuniĝo kiu daŭris ĝis ŝia morto.

Signoret ankaŭ engaĝiĝis en la politiko: Kune kun sia edzo, la aktoro Yves Montand, ŝi dum pluraj jaroj subtenis la Komunisman Partion de Francio.

Ŝi mortis de pankreata kancero en Autheuil-Athouillet, Francio.

## Listo de filmoj 
* *La ronde* (Francio, 1950)
* *Casque d’or* (Francio, 1951)
* *Thérèse Raquin *(Francio, 1953)
* *Les Diaboliques* (Francio, 1955)
* *Les sorcières de Salem* (Francio/Orienta Germanio, 1957)
* *Room at the Top* (Britio, 1959)
* *Ship of Fools* (Usono, 1965)
* *Paris brûle-t-il ?* (Francio/Usono, 1966)
* *L’armée des ombres* (Francio, 1969)
* *Le chat* (Francio/Italio, 1970)
* *La Veuve Couderc* (Francio, 1971)
* *Madame Rosa* (Francio, 1977)

## Listo de Premioj 
* Oskaro pro *Room at the Top* (1960)
* César pro *Madame Rosa'' (1978)

## Eksteraj ligiloj 
* http://encinematheque.net/acteurs/F22/A.htm 
* http://www.imdb.com/name/nm0797531 

Signoret, Simone
Signoret, Simone
Stokastiko

La **stokastiko** aŭ **stoĥastiko** estas la scienco de modelado kaj analizado de situacioj kun necerteco aŭ hazardo per hazardaj variabloj, kiuj dependas de la tempo.

Ĝi baziĝas sur du branĉoj de matematiko traktantaj fenomenojn rilatajn al neformala nocio *hazardo* per la metodoj bazitaj sur matematike preciza koncepto *probablo*:

; Probablo-teorio: kalkulo de probabloj baze de probablaj modeloj,
; Statistiko aŭ, pli precize, **matematika statistiko**: kreado kaj studado de probablecaj modeloj rilataj al observoj kaj eksperimentoj en la kondiĉoj de necerteco kaj hazardo.

[eta|maldekstra|189x|Hazarda signalo evoluas al [sonorila kurbo pro supermetita Gaŭsa bruo]]

## Vidu ankaŭ 
* Apliko de probablo
* Bertranda paradokso (probabloteorio)
* Blanka bruo
* Brown-a movado

Kategorio:Matematiko
Kategorio:Statistiko
Satelito

**Satelito** estas objekto, kiu orbitas alian ĉefan objekton. Satelito povas esti natura aŭ artefarita objekto.

Ĉar ĉiu objekto havas graviton, la movo de la ĉefa objekto ankaŭ estas influata de la satelito.

## En astronomio 
Ĉiuj korpoj, kiuj estas parto de nia sunsistemo, inkluzivante la Teron, estas satelitoj de la Suno, aŭ satelitoj de tiaj objektoj, kiel la Luno.

## Satelita telefono 
En seklando aro de antenoj prizorgas telefonadon per poŝtelefonoj.
Mare oni uzas , kiuj atingas la tutan teron. Telefoni per INMARSAT estas kara, sed tiu satelita sistemo atingas iu ajn, eĉ meze de oceano.

## Ĉielpoluado 
Amasa lanĉado de komercaj satelitoj okazigis novan problemon forme de ĉiela poluado. Ĉiuj satelitoj funkcias samtempe kiel spegulo por la suna lumo, kaj kiel kaŝilo por la malantaŭaj steloj. Tiel ili iom post iom, pli kaj pli, malhelpos ĉielobservadon ekde la Tero, ne nur okulan observadon, sed ankaŭ radiobservadon. Tial la Internacia Astronomia Unio diskonigis en junio 2019 sian maltrankviliĝon pri la estonteco de astronomiaj observadoj, kaj grupo de astronomoj subskribigas petskribon por la kontrolo kaj limigo de lanĉoj de satelitaroj.

## Vidu ankaŭ 
* Satelita televido
* Artefarita ĉielkorpo
* Natura satelito - natura objekto
* Artefarita satelito - konstruita objekto, maŝino, aparato, ktp. Ekz: Sputniko
** Komunika satelito - artefarita satelito, kiu peras komunikajn informojn
* ADSL
* Kablo

Dosiero:Animation7.gif|satelito en orbito
Dosiero:Clementine lunar orbiter - Smithsonian Air and Space Museum - 2012-05-15.jpg|Modela satelito en muzeo
Dosiero:Landsat-1.jpg|Landsat-1

## Eksteraj ligiloj 
* http://science.nasa.gov/Realtime/JPass/20  
* http://www.heavens-above.com 
* http://www.stoff.pl 
* http://all-satellite-facts.info 

Kategorio:Ĉiela mekaniko
Kategorio:Sunsistemo
S.O.D.A.

**S.O.D.A.** estas la mallongigo de **Simpla objekt-datumbazo atingo** (kaj la angla originalo
*Simple Object Database Access*).

Tiu estas objekta API por komunikado kun datumbazoj - ĉefe por objektaj datumbazoj,
sed oni ankaŭ povas uzi rilata datumbazoj,  se speciala programo faras la traduko.

La gvidiloj de la designo estis
* simpleco
* maksimuma tipo-sekureco
* reuzado de objektoj
* sendependeco de programada lingvo

## Vidu ankaŭ
* JDO
* JDBC
* La hejmpaĝo de S.O.D.A.: http://sodaquery.sourceforge.net/index.eo.html

Kategorio:Komputiko
Suetonio

**Suetonio** (PIV), aŭ **Svetonio** (; naskiĝis ĉirkaŭ 70; mortis ĉirkaŭ 140) naskiĝis eble en Ostio, romia kolonio en Afriko. Plinio la juna estis lia bonfaranto kaj amiko. El la verko de Suetonio konserviĝas fragmentoj de *De viris illustribus* (Pri viroj gloraj) kaj preskaŭ kompleta *De vita Caesarum* (Pri la vivo de la Cezaroj). En ĉi tiu lasta li rakontas la vivon de dekdu el la imperiestroj, de Cezaro al Domiciano. Dum la unuaj jaroj de la regado de Hadriano (r. 117-38) li estis bibliotekisto sed por mallonga tempo. Post tiu momento ni ne scias plu pri Suetonio.

## Vidu ankaŭ 
* *Alea iacta est*

## Noto 
Kategorio:Mortintoj en 140

Kategorio:Latinlingvaj historiistoj
Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Kategorio:Romiaj politikistoj
Kategorio:Romianoj de la 2-a jarcento
Sarkopterigoj

[eta|[Celakanto, *Latimeria chalumnae*]]
La **sarkopterigoj** (*Sarcopterygii*) estas grupo de ostaj fiŝoj kiu inkluzivas:

* kelkajn antikvecajn fiŝojn, kiel la ĉefe fosilian "celakanton", kaj la pulmofiŝojn.
* kladistike, ankaŭ la vertebrulojn kun 4 "lokomoci-membroj", kiel ekzemple:
** amniuloj (reptilioj, birdoj [kiuj fakte estas pli-malpli reptilioj, mamuloj);
** amfibioj.

Ankaŭ la plej multaj fiŝoj estas 'ostaj', sed en la gefrata grupo aktinopterigoj.

## Sistematiko
Septuaginto

**Septuaginto** estas greka traduko de la hebrea Biblio, la laboro de 70 aŭ 72 helenigitaj judoj en Aleksandrio sub la Ptolemeoj ĉirkaŭ 280 a.K. Septuaginto estis la ĉefa greka traduko inter helenigitaj judoj ĝis la 1-a jarcento. Ĝi estas la versio de la Biblio citita en la Nova Testamento kaj la Grekaj Patroj. Eĉ hodiaŭ, ĝi estas la preferata versio de ortodoksismo.

La nomo devenas de la latina vorto *septuaginta* ("sepdek"). La mallongigo estas **LXX**.

Laŭ Josephus, la 70 tradukistoj laboris sendepende sed mirakle produktis la saman tradukon. La traduko estis por la Biblioteko de Aleksandrio.

La hebrea teksto, de kiu Septuaginto estas traduko, ne estis la Masora Biblio, sed alia, pli antikva hebrea teksto, kiu nun estas perdita.

Sankta Hieronimo, en sia latina traduko (la Vulgato), uzis Septuaginton sed kontrolis ĝin per la Masora teksto.

Tiu Septuaginto, kiun ni havas, estis redaktita de Origeno en la 3-a jarcento.

La plej antikvaj manuskriptoj de la Septuaginto estas la *Codex Vaticanus* el la 4-a jarcento kaj la *Codex Alexandrinus* el la 5-a jarcento.

La libroj kaj ordo en Septuaginto:

# Genezo
# Eliro
# Levidoj
# Nombroj
# Readmono
# Joŝuo
# Juĝistoj
# Rut
# Reĝoj (kvar libroj: 1 k 2 Samuel, 1 k 2 Reĝoj)
# Kroniko (du libroj) 1-a libro de la Kroniko 2-a libro de la Kroniko
# Ezra (du libroj: la dua libro estas la Ezra de la protestanta Biblio)
# Neĥemja
# Ester
# Judit
# Tobit
# Makabeoj (kvar libroj)
# Psalmaro
# Manase
# Sentencoj
# Predikanto
# Alta Kanto
# Ijob
# Saĝeco
# Siraĥido
# Hoŝea
# Joel
# Amos
# Obadja
# Jona
# Miĥa
# Nahum
# Ĥabakuk
# Cefanja
# Ĥagaj
# Zeĥarja
# Malaĥi
# Jesaja
# Baruĥ
# Plorkanto
# Jeremia
# Jeĥezkel
# Daniel
# Kanto de Tri Junuloj
# Susana (= Daniel 13 en la katolika Biblio)
# Bel kaj la Drako (= Daniel 14 en la katolika Biblio)

Dosiero:Lxx_Minorprophets.gif|
Dosiero:Codex sinaticus (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXII).jpg|
Dosiero:Sinaiticus text.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Nova testamento
* Evangelio
* Apokrifoj
* Duakanonaj Libroj
* Letero de Aristea

## Eksteraj ligiloj 
* Teksto de la Septuaginto kun angla traduko.
* Studoj de la Septuaginto (angle).

Kategorio:Biblio
Kategorio:Judismo
Kategorio:Kristanismo
SsDNA Viruso

## Ekzemploj 
* virusoj de bakterioj ("bakteriofagoj", ekz-e. *Inoviridae*, *Microviridae*),
* virusoj de mamuloj (*Circoviridae*, *Parvoviridae*),
* virusoj de birdoj (cirkovirus-tipaj organismoj),
* virusoj de plantoj (*Geminiviridae*, Nanovirusoj).

## Ili povas havi 
* liniajn unu-komponaĵ-genarojn (*Parvoviridae*),
* cirklajn unu-komponaĵ-genarojn (*Microviridae*, *Inoviridae*, *Circoviridae*, kelkaj *Geminiviridae*),
* cirklajn du-komponaĵ-genarojn (kelkaj *Geminiviridae*),
* cirklajn plur-komponaĵ- (>3) genarojn (Nanovirusoj).

## Relativaj genaroj 
* *Circoviridae* havas genarojn ĉirkaŭe 3 kb;
* *Parvoviridae* havas genarojn de 4-5 kb;
* *Geminiviridae* ĉirkaŭ 2.7 - 5.4 kb (depende ĉu estas mono/unu- aŭ bi/du-komponaĵo);
* *Microviridae* (inkluzive la fama fiX 174) ĉirkaŭ 4.5 kb;
* *Inoviridae* kaj la Nanovirusoj ĉirkaŭ 5-6 kb.
Replikiĝo postulas "replikiĝiva formo" (RF) duopa-ĉena DNA intermezaĵo/peraĵo: ĉi-tiu formiĝas frue post infekto, preskaŭ certe de la gastig-ĉelaj DNA polimerazoj prizorgemaj pri "riparo" de la ssDNA.

Rilate al la cirklaj genaroj en Eŭkariotoj (cirkovirusoj, ekz-e porka cirkoviruso; ankaŭ psitakino bek-kaj-plum-malsano agento, kok-infektiv-anemio agento; *Geminiviridae*; BBTRV), ĉi tiuj konvertiĝas al cccds-(plasmid-tipaj)-DNA en la nukleo, kaj asociiĝas al nucleaj proteinoj kaj compleksoj kiel la nukleosomoj.

Parvovirusoj havas interesan strategion por la replikiĝo de ties genaroj, helpe de interna- aŭ mem-complementareco de genar-ekstremaĵoj por konturi la problemon pri replikiĝo de liniaj DNA-genaroj. Virus-specifa procezo necesas por ambaŭ "nick" (pecet-) RF DNA, kaj por sekvestri freŝ-formitan genaran ssDNA por konstruantaj partikloj: rilate al la *Parvoviridae* la unua okazas helpe de proteino NS1 (kiu sinligas al la 5'-finaĵo produktita de la "pecetigo/nick") kaj la dua de la tavol-proteino; in *Geminiviridae* ŝajnas kvazaŭ la unua estus farita de simile-aganta proteino Rep, kaj la dua ankaŭ de la tavol-proteino.

 

Kategorio:Virusoj
SsRNA retroidoviruso

**ssRNA retroidovirusoj** - tipo VI: diplojdaj ssRNA-aj genaroj replikiĝitaj per dsDNA intermezaĵoj kun longo pli granda ol la virusa genaro– nur virusoj de vertebruloj en la familio Retroviridae

## Ekzemploj (laŭ genro) 
* mamulaj retrovirusoj tipo B (ekz-e: mus-mam-tumoro-viruso, MMTV)
* mamulaj retrovirusoj tipo C (Moloney-mus-leŭkemio-viruso, MuLV)
* birdaj virusoj tipo C (bird-leŭkemio-viruso, ALV)
* virusoj tipo D (Mason-Pfizer simio-viruso, MPMV)
* virusoj BLV-HTLV(hom-T-limfotropaj virusoj, HTLV)
* Lentivirusoj (HIV, SIV)
* Spumavirusoj (homa spumaviruso)

## Viruso-genaroj 
* diplojdaj ssRNA (subtenita de proteino)
* mesaĝ-senca
* kapigita kaj poli-A vostigita
* kun 4 bazaj kodo-regionoj: gag-pro-pol-env

*Retroviridae* replikiĝas per dsDNA filamentoj kun longo pli granda ol la virusa genaro (proviruso), kiu insertiĝas kovalente en la gastig-ĉel-kromosoman DNA-on.
Konverto de RNA al DNA, kaj integriĝo al gastigan DNA-on, estas fare de la virusa-kodita RNA-dependa DNA-polimerazo, kiu ankaŭ havas RNAzo-H-aktivecon, kaj DNA-dependan DNA pol aktivecon, krom kodigi la integraz-funkcion. Transskribo de virusa mRNA – kiu estas splicita por ebligi esprimon de 3'-proksimaj ORF-oj- estas fare de gastiga RNA pol II.

Ek-replikiĝo de ssRNA retroidovirusoj (mi pardonpetas pro la anglaĵoj):

http://www.uct.ac.za/microbiology/tutorial/retrep.gif

Infekt-procezo:

http://www.uct.ac.za/microbiology/tutorial/retrolif.gif

Infekt-procezo de la aidosa viruso (HIV):

http://www.uct.ac.za/microbiology/tutorial/hivinfec.gif

Kategorio:Virusoj
Strepsirino

[eta|[Rindvosta lemuro|Ringvostaj lemuroj]]
**Strepsirinoj** aŭ **malseknazuloj** (*Strepsirrhini*) estas unu el du subordoj de la primatoj - la alia estas la **seknazuloj** (*Haplorrhini*). Kiel sugestas ilia nomo, unu trajto komuna al ĉiuj bestoj de ĉi tiu kategorio estas iliaj malsekaj nazoj. La strepsirinoj estas ankaŭ ĉiuj **prasimioj**, sed sciencaj studoj montris ke la prasimiaj tarsioj tamen ne estas strepsirinoj, do la du terminoj "strepsirino" kaj "prasimio" ne estas tute samsignifaj.

Inter la strepsirinoj estas la jenaj bestoj: lemuro - galago - loriso

## Vidu ankaŭ 
* Prosimiuloj

Dosiero:Katta.jpg|

Kategorio:Strepsirinoj
Sekundara strukturo

[eta|dekstra|250ra|Prezento de la tridimensia strukturo de la proteino [mioglobino. Alfa-helicoj estas montritaj kolore, kaj hazarda bobeno blank-kolore. Ne videblas beta-lamenoj en tiu ĉi ekzemplo. Tiu ĉi proteino estis la unua, kies sekundara strukturo estis malkovrita danke al ikso-radia kristalografio.]]

La **sekundara strukturo** estas la tridimensia aranĝo de *lokaj partoj* de grandaj molekuloj (kutime proteino aŭ nuklea acido). Oni emfazas, ke temas pri lokaj partoj, pro tio ke la preciza pozicio de ĉiuj atomoj de molekulo en la tri-dimensia spaco ne estus la sekundara, sed la terciara strukturo.

Se la sola struktura trajto de proteinoj estus la aminoacida sinsekvo (primara strukturo), la molekuloj konsistus el longaj ĉenoj volviĝintaj en hazardajn formojn. Eksperimentoj montras ke ne estas tiel. En la medio, proteinoj faldiĝas spontane, kun sinsekvoj de hidrofobaj aminoacidoj turniĝintaj interne kaj vicoj de hidrofilaj aminoacidoj turniĝintaj ekstere. La interno, la kerno de globecaj akvo-solveblaj proteinoj estas ĉiam hidrofobia kaj la ekstero estas ĉiam hidrofila - hidrofoba kerno kaj hidrofila surfaco. Tio ĉi okazas, ĉar formiĝas regulaj sekundaraj strukturoj. Membran-proteinoj (proteinoj kiuj lokiĝas en biologiaj membranoj) havas prefere hidrofobajn aminoacidojn apud la membran-surfaco, ĉar membranoj esence konstituiĝas de gras-acidoj (do la hidrofobaj regionoj alproksimiĝas).

## Struktur-elementoj 
La plejparto da proteinoj en sia natura stato estas tenata en difinitaj formoj (sekundaraj strukturoj) per hidrogen-ligoj inter la amidaj hidrogenoj kaj la karboksilaj oksigenoj de la polipeptida ĉefĉeno.

Tiel, formiĝas diversaj sekundaraj strukturelementoj kiel:
* **alfa-helicoj**, volviĝo de la polipeptida ĉeno en spiralan aranĝiĝon.
* **beta-lamenoj**, du polipeptidaj ĉenoj flanke ligitaj per kvin aŭ pli hidrogen-ligoj, tiel ke la rezulto similas al lameno.
* **kolagen-helicoj**, tri polipeptidaj ĉenoj tre stabile ligitaj de perioda sinsekvo de aminoacidoj (kutime glicino-prolino-hidroksiprolino). Ĝi troveblas en kolageno.

La hidrogen-liga naturo de sekundaraj proteinaj strukturoj signifas ke tiaj strukturoj estas relative facile disrompeblaj pro ŝanĝoj de pH, temperaturo, aŭ koncentritecoj de solvaĵo aŭ salo.

## Eksteraj ligiloj 
*  (anglalingve)

Kategorio:Figuroj
Kategorio:Biokemio
Sentenco

**Sentenco** estas mallonga frazo enhavanta ĝeneralan moralan principon. 

## Vidu ankaŭ 
* aforismo
* maksimo
* devizo
* proverbo
* moto
* slogano
* Sentencoj de Salomono

Kategorio:Frazoj
Kategorio:Literaturo
Sigrid Undset

**Sigrid UNDSET** (naskiĝis la 20-an de majo 1882, mortis la 10-an de junio 1949) estis norvega verkistino.

## Biografio 
Filino de danino kaj norvega arkeologo, Sigrid naskiĝis en Kalundborg, Danio kaj pasigis sian junaĝon ĉefe en Kristiania (nuntempe: Oslo). Post la frua morto de la patro, la familio ekhavis gravajn financajn problemojn, kaj Sigrid Undset anstataŭ studi en universitato devis gajni monon en oficejo. Jam frue ŝi komencis verki ĉefe pri la problemoj de la virinaro siatempa, tamen kun distanco al la vekiĝanta feminismo. Poste, la verkistino dediĉis sin ankaŭ al historiaj temoj. Ŝia romantrilogio *Kristin Lavransdatter*, kiu internacinivele estas rigardata ŝia plej fama verko, temas pri la vivo en la mezepoko, sed pritraktas universalajn homajn temojn.

En la jaro 1924 Sigrid Undset, kiu tiutempe jam estis patrino de tri gefiloj, fariĝis katolikino - ne tre populara decido en la protestantisma Norvegio. Kulmino de ŝia kariero estis la gajno de la Nobel-premio pri literaturo en la jaro 1928 "ĉefe pro sia brila priskribo pri skandinava vivo en la mezepoko".

Pro sia kontraŭfaŝisma sinteno Sigrid Undset en la jaro 1940, kiam la nazioj okupis Norvegion, devis forlasi sian patrujon. Kune kun sia plej juna filo ŝi elmigris unue al Svedio kaj poste al Usono - du el ŝiaj gefiloj tiutempe jam estis mortintaj. Post la milito (1945) ŝi revenis al Norvegio, por pasigi la reston de sia vivo retirite. Ŝi mortis en Lillehammer.

## Listo de verkoj 
* *Jenny* (romano, 1911)
* *Et kvindesynspunkt* (eseoj, 1919)
* *Kristin Lavransdatter* (romantrilogio, 1920-22)
* *Olav Audunssøn* (romano, 2 partoj, 1925, 1927)
* *Gymnadenia* (romano, 1929)
* *Den brændende busk* (romano, 1930)
* *Madame Dorthea* (romano, 1939)

## Vidu ankaŭ 
*Renouveau catholique
*9919 Undset

Dosiero:Sigrid Undset 1927.jpg|
Dosiero:Bjaerkebek.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nobel.se/literature/laureates/1928 
* http://www.undset.no/susenglish2.html 
* http://nobelprize.org/literature/laureates/1928/undset-autobio.html  
* http://www.kirjasto.sci.fi/undset.htm

Kategorio:Norvegaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Norveglingvaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitinoj
Soulo

[eta|dekstre|[Ella Fitzgerald en 1940]]
**Soulo** (el la uson-angla *soul* [elp. soŭl] "animo") estas muzikspeco distingita de forte sentesprima kantado, kiu ofte "vibras" inter *maloj*: animo kaj korpo, amo kaj amoro, peko kaj ĝuo, espero kaj despero, timo kaj kuraĝo ktp. Ege gravas melodio (kaj ritmo). Ĝi evoluis en Usono el ritmenbluso kaj gospelo.

La ĝenro dividiĝas inter bela, plaĉa al orela, melodia kaj karesa kantstilo (kiel tiu de Sam Cooke aŭ la Suprimes) kaj pli sovaĝa, pli sekseca kaj pli kruda stilo, kies reprezentantoj estas Wilson Pickett kaj James Brown. Alia stilo de soulo fontas el imito de prediko de predikisto en preĝejo prezentante deklamata, ritma kaj rimita. Elstara reprezentanto de ĉi tiu stilo estas Solomon Burke.

## Neo-Soulo 
Ekzistas ankaŭ alia tipo asociita kun soul-muziko, kaj ĝia nomo estas Neo-Soulo. Tiu alinome Nov-animo estas ĝenro de populara muziko. Ĉi tiun esprimon kreis Kedar Messenburg, muzikentreprenisto fine de la 1990-aj jaroj. Ĉi tiu speco de muziko plejparte baziĝas sur la tekstoj de soul-muziko. Ĉi tiu stilo estas tiel nomata kaj karakteriziĝas per tio, ke ĝi estas pli nova stilo ol soul-muziko, en kiu la kantoteksto similas al soul-kanto, sed la melodio kaj prezento (kiel kantas la kantisto) estas kiel ritmenbluso, kun kombinaĵo de ĵazo, punko, Hiphopo kaj Pop.

## Famaj soulmuzikistoj 
* Sam Cooke
* Erykah Badu
* James Brown
* Randy Crawford
* Ray Charles
* Aretha Franklin
* Marvin Gaye
* Michael Jackson
* Billy Ocean
* Otis Redding
* Angie Stone
* Barry White

Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Tereza

**Tereza** aŭ **Teresa** estas grekdevena virina nomo signifante varmegon, someron, rikoltadon, ĉasistinon.

## Nomvariantoj 
* Teresa (angle kaj itale)
* Teréza (ĉeĥe)
* Thérèse (france)
* Teréz (hungare), karesnomo Teri

## Famaj Terezaj 
**Sankta Tereza** estas nomo de pluraj katolikaj sanktulinoj, vidu ĉe Sankta Tereza.

* Maria Teresia, arkidukino de Aŭstrio, reĝino de Hungario kaj Bohemio
* Maria Teresa de Luksemburgo, granddukino de Luksemburgo
* Teresa de Almeida, hinda portugala verkistino kaj tradukistino
* Tereza Boučková, ĉeĥa verkistino
* Teréz Brunszvik, hungara pioniro de infanĝardenoj
* Tereza Kristina de Burbono, kromnomita "La Patrino de la brazilanoj"
* Tereza Kapista, hungardevena serbia esperantistino
* Teréza Nováková, ĉeĥa verkistino.
* Teri Harangozó, hungara ŝlagrokantisto

## Lokoj 
* Santa Teresa Gallura, komunumo de Italio
* Santa Teresa di Riva, komunumo de Italio
* Santa Teresa del Tuy, komunumo de Venezuelo

## Aliaj 
* 11350 Teresa, asteroido

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Kategorio:Apartigiloj
The Economist

**The Economist** (angle “La Ekonomiisto”) estas anglalingva ĉiusemajna gazeto de novaĵoj pri monda politiko kaj komerco. Ĝi estas redaktata en Londono kaj ĝiaj ĵurnalistoj laboras tutmonde. Inter ĝiaj legantoj estas Bill Gates, kiu legas ĝin entute. Ĉirkaŭ duono de ĝiaj legantoj loĝas en Usono.

Ideologie, ĝi estas liberalisma: ĝi subtenas kapitalismon, mondvastan liberan komercon kaj la mondpotencon de Usono kiel garantianton de tia libera komerco. Ĝi rigardas tian tutmondiĝon plejparte bona. Kiel ekonomiistoj mem, ĝi rigardas homojn kaj naciojn kiel raciaj kaj egoismaj kaj ĝisfunde avidaj.

Kategorio:Britaj gazetoj
Kategorio:Anglalingvaj gazetoj
Tri Muskedistoj (ludo)

**Tri Muskedistoj** estas asimetria abstrakta strategia ludo. Ĝi estis unue eldonita en 1969 en *A Gamut Of Games* per Sid Sackson. Ludmaterialo estas 5×5 lubtabulo, 3 ludpecoj el unu koloro (la Muskedistoj) kaj 22 el alia koloro (la Kardinala Gardistaro). 

## Movoj
Kiu havas la Tri Muskedistojn, tiu ludas unue. Poste ambaŭ ludantoj alternas siajn movojn.
Dum sia vico, ludanto movu siajn ludpecojn jene:

*Muskedisto moviĝas horizontale aŭ vertikale, irante en fakon okupitan de Kardinala Gardisto. Tiun malamikon tiel kaptitan oni forigas el la ludtabulo. Muskedisto ne povas iri en malplenan fakon. 

*Kardinala Gardisto moviĝas horizontale aŭ vertikale, irante en malplenan fakon. Ĝi neniel kaptas.

## Celo
Ambaŭ ludantoj havas malsamajn celojn:

*La Kardinala Gardistaro provas devigi al la Tri Muskedistoj liniiĝi sur la sama vertikalo aŭ horizontalo, venkante se ili sukcesas fari tion.

*La Tri Muskedistoj provas blokadi sin mem. Se ĉe propra vico, ili neniel povas moviĝi, venkas.

## Poentaro
Okaze oni ludos kelkajn partiojn, estas konvene ke ambaŭ ludantoj alternu la rolojn de Muskedistoj kaj Kardinala Gardistaro. Jen ebla poentsistemo:

*Se Kardinala Gardistaro venkis, ties ludanto gajnu tiom da poentoj, kiom gardistoj restas sur la ludtabulo. 

*Se venkis la Muskedistoj, ties ludanto notu dek poentojn.

Ludinte antaŭdifinitan kvanton de partioj, turnirvenkas tiu, kiu sumis pli da poentoj.

Kategorio:Tabulludoj
Terenĵeto (ludo)

**Terenĵeto** estas ludo. Ĝia unua eldono: artikolo verkita de Kerry Handscomb en numero 6 de la kanada revuo 'Abstract Games', kadre de '8x8 Game Design Competition' http://www.abstractgamesmagazine.com 

## Movoj
Blankulo ludas unue kaj de tiam ambaŭ ludantoj alternu siajn ludvicojn movante jen unu propran ludpecon, jen tutan kolonon, kondiĉe ke ties supra ludpeco apartenu al la movanta ludanto.

*Sola ludpeco sur fako aŭ ludpeco sur la supra parto de kolono povas iri laŭ iu ajn direkto orta aŭ diagonala al apuda fako. Se tiu ĉi celfako estus okupita, la movata ludpeco iĝas la supra ludpeco de la kolono. 

*Alia movklaso nomiĝas 'terenĵeto'. Anstataŭ movi nur unu ludpecon, ludanto povas 'terenĵeti' kolonon kronitan per propra ludpeco. Agu jene:

:Unue movu la tutan kolonon ĝis apuda fako laŭ iu ajn direkto, orta aŭ diagonala. Lasu la suban ludpecon de la movata kolono tie, sur iu ajn ludpeco aŭ kolono jam kuŝanta sur tiu fako. Plu irigu la kolonon laŭ la sama direkto. Denove lasu la nove suban ludpecon de la restanta kolono sur iu ajn ludpeco aŭ kolono trovata sur la nova fako (aŭ rekte sur la fako, kaze ĝi estas malplena). Nu, ripetu la saman agmanieron, ĝis vi atingos la ludtabulan randon aŭ ĝis vi terenĵetis la tutan kolonon.
Estas malpermesate ŝanĝi la movdirekton dum terenĵeto.

*Bildo 2 ekzempligas terenĵeton. La nigra 6-peca kolono maldekstre  estas terenĵetebla al SE, al la ludtabula bordo.*

Dosiero:demolicion2.jpg

La plej alta kolono de ludanto, kiu konsistas nur el propraj ludpecoj, nomiĝas 'Reĝo'. Ludanto povas havi plurajn Reĝojn. Plurkolora kolono neniel estas Reĝo.

## Celo
Ludcelo estas kapti unu malamikan Reĝon. Sufiĉas laŭregule movi propran ludpecon sur la Reĝon.

## Ligoj
*Angla paĝo pri Terenĵeto

Kategorio:Tabulludoj