Bambuo

**Bambuo** estas grupo de lignecaj plurjaraj ĉiamverdaj plantoj el la herba familio de *Poaceae*, subfamilio *Bambusoideae*. Iuj el ĝiaj membroj estas gigantoj, formante la plej larĝajn anojn de la familio de herboj.

Ĝia denaska lando estas Azio, kaj plejparte kreskas en la humidaj grundoj de Hindujo, Tajlando, Ĉinujo, Japanujo kaj Koreujo.

## Tradicia krudmaterialo en Azio 
Tiu *herbo de Azio* tradicie utilis dum la ĉiutaga vivo por fari la tegmenton de la domo, la liton, la tason kaj la kuleron. Eblis traakvigi la kampojn per la ŝalmoj kaj rikolti per bamburastilo.
Kiam la bebo naskiĝis, la umbilika ŝnuro estis fortranĉita fare de bambulameno. Kiam la maljunulo mortis, li estis entombigita en bambuĉerko.

En Hindujo ĝi estis la *ligno de la malriĉulo*, la *frato* en Vjetnamujo kaj la ''amiko de l'popolo* en Ĉinujo.

Marco Polo sciigis al Eŭropanoj la utilon de tiu planto. Li parolis pri la ŝnuroj el bambuo utilaj por haŭli la boatojn aŭ fari la pendigitajn pontojn.

## Kreskado de bambuzoj 
Bambuzoj estas tipa genro de bambuoj (bambusa el poacoj).

La bambuzo ne kreskas laŭ la sama maniero kiel la aliaj poacoj.

### Apartaj rizomoj 
Estas du specoj de rizomoj. El unu nur unu ŝoso kreskas je la ekstremaĵo, kaj el tiu eliros radikoj.
El la alia pluraj ŝosoj kreskigas plurajn ŝalmojn.

### Kreskado de ŝosoj 
maldekstra|180px|eta|Ŝoso de bambuo
Kiam la junaj ŝosoj elgrundiras, tuj poste aperas la ŝalmo. La diametro de la ŝalmo estas je la definitiva grandeco. La kreskado estas do nur vertikala. La ŝalmo ne plu dikiĝos.

### Kreskado de la folioj 
La folioj aperas nur post la fino de la kreskado de la ŝalmo. Ekde tiu momento, la suko nutras la planton. Ĝi cirkulas interne de kanaloj, kiuj estas aranĝitaj regule en la medolo de la ŝalmo, ne nur sub la ŝelo.

## Kvalitoj de bambuo 
### Malpeza materialo 
Post sekado, bambuŝalmoj perdas de 40 ĝis 70% el sia pezo.

### Solida materialo 
1 cm2 da bambuo kapablas kontraŭi tiron de 4 tonoj sed
1 cm2 da ŝtalo fleksas sub forteco de unu tono.

### Rapideco da kreskado 
Arbaro de bambuoj povas maturiĝi post 5 jaroj sed necesas atendi 20 jarojn antaŭ forhaki kverkon.
La rekordo de kreskado estas 132 centimetrojn en 24 horoj.

### Varmiga potenco 
2 kilogramoj da seka materialo havas la saman varmigan potencon kiel 1 litro de petrolo.

Ĝi estas ankaŭ fleksebla kaj malmultekosta.

## Uzo de bambuoj 
### Skafaldoj 
Skafaldoj faritaj el bambuo estas solidaj same kiel tiuj faritaj el kverko. Sed plie, ili estas flekseblaj kiel tiuj faritaj el kano. Facile konstrueblaj kaj malmultekostaj, bambuoj povas anstataŭigi metalajn tubojn.

### Domoj, pontoj, pilonoj 
Eĉ betono povas esti armita de bambuo.

### Nutraĵo 
eta|*Menma*, japana kondimento farita de fermentita bambuo.
Por la bestoj, ĝi estas 4 oble pli riĉa en proteinoj ol la tradiciaj cerealoj.
Estas ankaŭ riĉa nutraĵo por la homoj kiuj ne deziras manĝi bestajn proteinojn.
En Azio (ekz la ĉina kuirarto) oni multe uzas la ŝosojn de bambuo. Juna bambuŝoŝo estas manĝebla eĉ krude kiel saŝimo.

### Fabrikado de papero, de teksaĵo 
dekstra|120px|eta|Bambuteksaĵo
Libro de 312 paĝoj farita el bambupapero estis trovita en tombo datiĝanta de 206 antaŭ Kristo.
En Indujo 75% de la papero devenas de tiu materialo.

### Kelkaj datoj pri la uzado de bambuo 
En 1880, Thomas Edison ne trovis taŭgan materialon por ekipi siajn ampolojn. Fine li provis per filamentoj de karbigita bambuo kaj ekbrilis la lumo.

En 1950, Paul-Émile Victor iris al Gronlando. Li kunportis ŝalmojn por subteni siajn signalilojn. Tiu materialo ne konduktas la varmecon de la suno, do ne fandigas la ĉirkaŭan neĝon.

En 1984, en Zuriko, (Svislando), kelkaj ĉinaj laboristoj konstruis turon alta je 25 metroj por ekspozicio, tute sen unu ŝraŭbo aŭ bolto. Necesis nur du monatoj por fini ĝin.

## Mistero pri la florado de bambuoj 
maldekstra|180px|eta|Florado de bambuoj
Tiu planto floras antaŭ ol morti. Kiam unu planto floras, ĉiuj de la sama speco floras samtempe en ĉiu ajn parto de la mondo, kaj ĉiuj poste pereas.

*Phyllostachys bambusoïdes* floris en 99 kaj ĉiujn 120 jarojn ĝi ankoraŭ floras. Oni transplantis kelkajn idojn de tiu planto en Anglujon, en Rusujon, en Japanujon kaj ĉiuj floras je la sama tempo.

La *Ochlandra travancoria* floras ĉiujn 30 jarojn. La *Phyllostachys dulcis* floras ĉiujn 67 jarojn.

La *Meloccana baccifera* floras ĉiujn 48 jarojn.

## Bambuparko 
dekstra|180px|eta|Bambuparko en Anduze

Unu el la plej belaj bambuparkoj en Francujo situas en Anduze, en la departemento Gard.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kultivataj bambuoj

## Referencoj 
* http://www.brusselsgreentech.be/fr/news_details.php?news_ID=66  [archive]
* http://www.pbs.org/wgbh/.../plant-vs-predator.html -

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.americanbamboo.org  
* http://www.bambouseraie.fr 
* http://www.inbar.int 
* http://www.bamboooftheamericas.org  
* http://www.bambushecken.de 
* http://www.bambusinformationen.de 

Dosiero:Bamboo forest.jpg|Bambuaro (de *Phyllostachys edulis'') en Kamakura, Japanio
Dosiero:TakenokoBambooSprouts.jpg|Manĝeblaj bambuŝosoj
Dosiero:Bambus berlin botanischer garten.jpg|