open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Herbert C. Hoover

**Herbert Clark HOOVER** [HER-bert klark HU-vr], la tridek-unua prezidento de Usono, naskiĝis je la 10-a de aŭgusto, 1874, en West Branch, Iovao. Li mortis 90-jaraĝa, je la 20-a de oktobro 1964 en Novjorko pro kancero.

[eta|Hoover aŭskultanta la [radion]]
eta|200px|Herbert C. Hoover
Hoover estis alta kaj korpulenta viro. Lia edzino estis Lou HENRY, kaj la paro havis du filojn. Hoover estis kvakero.

Dum lia administrado (1929–1933) okazis:

* 1929 La Borsa Kraŝo ĉe *Wall Street* – la 29-an de oktobro; la Granda Monda Depresio daŭris dek jarojn
* 1930 La Tarifo de Hawley-Smoot
* 1932 La Bonifika Marŝo de veteranoj en Vaŝingtono

En 1921 li helpis plilarĝigi la subtenon de la malsatmizerantaj homoj en la bolŝevisme regata Rusio. Oni akuzis lin pro tio je apogo de la bolŝevismo en Rusio. Li respondis jene:

*"Twenty million people are starving. Whatever their politics, they shall be fed!"*
:Dudek milionoj da homoj malsatmizeras. Senkonsidere de sia politiko, ili estos nutrataj!

## Vidu ankaŭ 
* American Relief Administration
* Akvobaraĵo Hoover

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.yale.edu/lawweb/avalon/presiden/inaug/hoover.htm  
* http://www.whitehouse.gov/history/presidents/hh31.html  
* http://www.uh.edu/engines/epi139.htm 
* http://vvl.lib.msu.edu/showfindingaid.cfm?findaidid=HooverH  
*  Claus Bernet: Herbert Hoover, en: BBKL, 30, 2009, 644–653: http://www.bautz.de/bbkl/h/hoover_h_c.shtml

Kategorio:Prezidantoj de Usono
Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Kvakeroj
Kategorio:Usonaj konservativuloj
Halogeno

eta|240ra|Halogenoj: fluoro, kloro, bromo, jodo
La **halogena familio** konsistas el la elementoj de la kolumno 17 (VIIB) en la perioda tabelo. La vorto "halogeno" venas de du grekaj vortoj kiuj signifas "faras mar-salon". En 1811, la germana fizikisto Johann Schweigger (1779-1857) eltrovis, ke kloro, la unua halogeno malkovrita, kuniĝas rekte kun metaloido por formi salon, kaj li elpensis la vorton "halogeno." Fakte pli ĝenerale, halogenoj reagemas kun metaloj kaj produktas larĝan gamon de saloj.

Fluoro (atomnumero 9) kaj Kloro (17) estas tre reakciemaj venenaj gasoj. Bromo (35) estas malhelruĝa likvo. Jodo (53) estas griza solido, sed varmigita, ĝi sublimiĝas en violan vaporon. Astato (85) estas tre malabunda elemento; estas nur 45 miligramoj da astato en natura stato en la tero. Teneso (117) estas radioaktiva elemento kiel astato kaj sinteze produktita.

La halogenoj estas tro aktivaj por esti liberaj en la naturo, sed iliaj kombinaĵoj estas tre abundaj. Unu ekzemplo estas ordinara salo (NaCl). Fluoro estas la pli abunda halogeno (544 partoj por miliono). La plejmulta parto de fluoro estas uzata en la nuklea industrio en la formo de urania heksafluorido [UF6]. Kloro (126 ppm) estas grava en la produktado de organikaj kombinaĵoj uzataj en medikamentoj, tinkturoj, sintezaj teksaĵoj kaj trudbestmortigenzoj. Oni uzas neorganikajn kloridojn en blankigilo kaj seninfektigilo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Halogenido
* Hipoklorita akvo
* Klorfluorkarbono
* Oksidanto

## Eksteraj ligiloj 
* http://home.no.net/fmk/periodsys/halogenene.html  


Kategorio:Kemiaj elementoj
Haute-Garonne

**Haute-Garonne** - jen france, prononco [], okcitane *Nauta Garona* [naŭto garuno] - estas unu el la departementoj de la sudfranca regiono Okcitanio. La departemento entute enhavas 589 komunumojn.

Ĝia nomo signifas “supra Garono”, ĉar la rivero Garono naskiĝas en la montaro Pireneoj kaj trafluas la tutan departementon. Tiu departemento etendiĝas sur surfaco de  kaj havas loĝantaron de . Ĝi estas unu el la plej rapide kreskantaj departementoj de tuta Francio, ĉefe danke al sia dinamika ĉefurbo Tuluzo.

eta|maldekstra|Mapo
La suda parto de la departemento situas en la montaro Pireneoj, ofte superante 3000 metrojn de alteco, la centra kaj norda partoj konsistas el larĝaj valoj kaj montetoj.

Bredado estas unu el la ĉefaj agrikulturaj aktivecoj, kune kun kultivado de cerealoj (tritiko, maizo). En la ĉefurbo Tuluzo koncentriĝas multaj modernaj industrioj (aeronaŭtiko, konstruado de Airbus aviadiloj, konstruado de satelitoj, multnombraj sciencaj laboratorioj,…). Tuluzo estas ankaŭ la dua plej granda universitata urbo en Francio kun pli ol  studentoj.

Haute-Garonne estas riĉa departemento en kiu turismo ludas gravan rolon: (Tuluzo) kun siaj monumentoj el la mezepoko (monaĥejoj, preĝejoj, baziliko romanika de St Sernin), kaj el la renesanco, multaj mezepokaj vilaĝoj kaj urbetoj, prahistoriaj grotoj, ban-urboj, ĉiuj vintraj aŭ someraj sportoj en la Pireneoj (skiado, ekskursado…).

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Muret
* arondismento Saint-Gaudens
* arondismento Toulouse (Tuluzo)

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Haute-Garonne

## Eksteraj ligiloj 
* Departementa konsilio de Haute-Garonne
* Prefektejo de Haute-Garonne 


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Henry Fonda

**Henry FONDA** [hEnri fOnda] (naskiĝis la 16-an de majo, 1905, mortis la 12-an de aŭgusto, 1982) estis usona aktoro.

Henry Fonda naskiĝis en Grand Island, Nebrasko. De 1923 ĝis 1925 li studis ĵurnalistikon en Minesoto. Poste li eklaboris kiel teknika asistanto en la teatro de Omaho. Sian unuan ĉefrolon li ludis en la jaro 1935: en la teatraĵo *The Farmer Takes a Wife*. En la sama jaro li komencis ankaŭ sian kinokarieron.

Rolante en proksimume 80 filmoj Henry Fonda estis unu el la plej forte okupitaj aktoroj de Hollywood. Oskarojn li gajnis en la jaro 1980 pro sia tutviva agado kaj unu jaron poste pro sia ĉefrolo en la filmo *On Golden Pond*.

Ankaŭ liaj gefiloj, Jane kaj Peter, kaj lia nepino Bridget Fonda fariĝis famaj aktoroj. Henry Fonda mortis en Losanĝeleso, Kalifornio.

## Listo de filmoj 
* *You Only Live Once* (Usono, 1936, 1937)
* *Jezebel* (Usono, 1938)
* *Jesse James* (Usono, 1939)
* *Young Mr. Lincoln* (Usono, 1939)
* *Drums Along the Mohawk* (Usono, 1939)
* *The Grapes of Wrath* (Usono, 1940)
* *The Return of Frank James* (Usono, 1940)
* *The Lady Eve* (Usono, 1941)
* *The Ox-Bow Incident* (Usono, 1943)
* *My Darling Clementine* (Usono, 1946)
* *The Fugitive* (Usono, 1947)
* *Fort Apache* (Usono, 1948)
* *Mister Roberts* (Usono, 1955)
* *The Wrong Man* (Usono, 1956)
* *War and Peace* (Usono/Italio, 1956)
* *12 Angry Men* (Usono, 1957)
* *The Tin Star* (Usono, 1957)
* *Warlock* (Usono, 1959)
* ''C'era una volta il West* (Italio/Usono, 1968)
* *The Boston Strangler* (Usono, 1968)
* *Il mio nome è nessuno* (Italio/Francio/Usono, 1973)
* *On Golden Pond* (Usono, 1981)

## Vidu ankaŭ 
* 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

## Eksteraj ligiloj 
* http://movies.yahoo.com/shop?d=hc&id=1800010509&cf=biog&intl=us 
* http://www.bigmagic.com/pages/blackj/column63j.html 
* http://www.meredy.com/fondatriv.htm  
* http://members.tripod.com/~movie_pal/fonda.html 
*  *(pri la filmo kie li ludis)''

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Oskaro
Kategorio:Naskiĝintoj la 16-an de majo
Kategorio:Mortintoj la 12-an de aŭgusto
Islamismo

**Islamismo** aŭ **politika Islamo** estas politika filozofio aŭ ideologio kiu asertas ke Islamo estas ne nur religio sed ankaŭ politika sistemo. Islamismo estas polemika termino kaj difinoj de ĝi foje varias. Laŭ multaj el ĝiaj proponantoj, modernaj islamanoj devas reveni al la radikoj de sia religio kaj unuiĝi politike. Multaj proponas solvi la malaltan staton de la islama mondo per unuiĝo sub ŝario, prefere sub kalifo.
Por aliaj observantoj la principaro de Islamismo estas malpli strikta kaj povas esti difinita kiel formo de identeca politiko aŭ "subteno por [islama] identeco, aŭtentikeco, pli larĝa regionalismo, revivismo [kaj] revigligo de la komunumo"..

Inter la plej konataj islamistoj, kun tre diversa ideologio kaj agadmaniero, oni povas citi la nomojn de:
* Sajid Kutb
* Hasan al-Banna
* Ajatolo Ruhollah Ĥomejni
* Usama bin Laden
* Raŝid Ganuŝi

## Islamismo laŭ landoj 
Islamismo prenas malsamajn formojn kaj sekvas larĝan gamon de strategioj kaj taktiko kaj tial ĝi ne estas unueca movado.

Moderaj reformistoj kiuj akceptas kaj laboro ene de la demokrata procezo inkluzivas la Partio por Justeco kaj Evoluado de Turkio, tunizia aŭtoro kaj reformisto Raŝid Ganuŝi kaj malajzia opozicia gvidanto Anwar Ibrahim. La islamista grupo Hizbulaho en Libano partoprenas en balotadoj kaj kaj en armitaj atakoj, serĉanta abolicii la staton de Israelo.

Grupoj kiel la Jamaat-e-Islami de Pakistano kaj la Sudana Frataro de Hassan al-Turabi preferis pli rektan vojon al potenco pere de militista puĉo. La radikalaj islamistaj grupoj kiel Alkaido kaj egipta Islama Ĝihado malakceptas tute demokration kaj predikasperfortan Ĝihadon, instigante kaj farante teroristajn atakojn sur religia bazo.

Alia grava divido ene de Islamismo troveblas inter la integrismaj "gardantoj de la tradicio" de movadoj kiel la Salafismo aŭ la Vahabismo, kaj la "avangardo de ŝanĝo" centrita sur la Islama Frataro.

Fine, la kazo de Irano estas speciala, ĉar tie firmiĝis politika sistemo bazita sur la politika Islamo, alveninta al la povo jam en 1979.

### Alĝerio 
Islamisma partio FIS (Islama Fronto de Savo) venkis balotadon en Alĝerio, sed la alĝeria armeo ne permesis al ĝi transpreni la potencon. Tiel komenciĝis enlanda kvazaŭmilito inter la alĝeria ŝtato, pluraj islamismaj grupoj kaj berberoj

## Vidu ankaŭ 
* Insurekcio en Magrebo (2002-nune)
* Islama Frataro
* Islamisma insurekcio en Sahelo
* Ĝihado

## Eksteraj ligiloj 
* Artikoloj pri islamismo 

## Referencoj
Harry S. Truman

eta|maldekstra|Harry S. Truman kun edzino Bess Truman dum ilia geedziĝtago, la 28an de junio, 1919
[eta|alt=Three men in suits standing with several men in the background|[Josif Stalin, Harry S. Truman, kaj Winston Churchill dum la Pocdama konferenco, julio 1945]]
[eta|maldekstra|Prezidanto Harry S. Truman ricevanta la [Ĥanuka de la Ĉefministro de Israelo David Ben-Gurion (en la mezo). Dekstre Abba Eban, la Ambasadoro de Israelo en Usono]]
**Harry S. TRUMAN**  (la "S" ne rilatas al nomo), la tridek-tria prezidanto de Usono, naskiĝis la 8an de majo 1884, en Lamar, Misurio. Li mortis 88-jaraĝa, la 26an de decembro 1972 en Independence, Misuro, pro renaj problemoj.

Truman estis vicprezidanto sub Franklin D. Roosevelt. Lia edzino estis Elizabeth Virginia Wallace, kaj ili havis unu filinon. Truman estis baptisto.

Dum lia administrado kiu plenumis la kernon de la nomita Truman-doktrino (1945-1953) okazis;

* 1945- la 8-an de majo- La Venko en Eŭropo
* 1945- la 6-an kaj la 9-an de aŭgusto- Atombomboj falis sur la urbojn de Hiroŝimo kaj Nagasako, Japanio.
* 1945- la 14-an de aŭgusto- La Venko en Japanio
* 1945- la kreo de la Unuiĝintaj Nacioj, Sanfrancisko
* 1947- la Akto de Taft-Hartley
* 1947- la Akto de la Prezidanta Sukcedo
* 1948- la Plano de Marshall - por helpi Eŭropon
* 1950- la Milito en Koreio
* 1950- Joseph R. McCarthy estis estro de la Kontraŭ-Komunista Movado.
* 1951- Limo de Oficoperiodo (22-a amendo) - Usona prezidanto povas regi nur ok jarojn.
* 1952- Provo de la unua hidrogen-bombo, en la atolo de Eniwetok, Marŝaloj

Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Kategorio:Mortintoj en Usono
Kategorio:Liberaluloj
Kategorio:Prezidantoj de Usono
Kategorio:Senatanoj de Usono
Kategorio:Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la Dua Mondmilito
Kategorio:Usonaj kristanoj
Kategorio:Usonanoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Vicprezidantoj de Usono
Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time
Inkubo

Inkubo povas esti

* Peniga aŭ teruranta sonĝo kun sento de premeganta pezo, vidu premsonĝo
* Demono, preninta formon de viro por sekskuniĝi kun dormanta virino
* La Esperanta nomo de la horora filmo Incubus

## Vidu ankaŭ
* Sukubo

## Fontoj 
* .
Informa sistemo

**Informa** aŭ **inform-prilabora sistemo** estas sistemo, kiu povas trakti informon laŭ formalaj reguloj; ofte aŭtomate sen homa interveno. Ĝi ĝenerale konsistas el la sekvaj partoj:
* **Programaro** (programoj, regaj datumoj)
* **Aparataro** (aŭ **hardvaro**)
* **Retoj**
* **Informaĵoj** (prilaborataj datumoj)
* **Uzantoj**
Interreta relajsa babilo

**IRC** estas protokolo por babili rete. La angla mallongigo signifas "" (laŭvorte, "Interreta relajsa babilo"). Ĝi estas tiel nomata, ĉar diference de aliaj servoj por babilado, kiuj uzas unu centran servilon, IRC ligas multajn servilojn kune, kiuj relajsas mesaĝojn interalie.

Jarkko Oikarinen, kun helpo de siaj amikoj Jyrki Kuoppala kaj Jukka PIHL, kreis IRC je aŭgusto 1988, kiam li laboris por la Universitato de Oulu, Finnlando.

## Klientoj 
eta|Kliento *Irssi*
Por konektiĝi kun IRC-servilo oni bezonas IRCan klientprogramon. Estas diversaj IRCaj klientoj por preskaŭ ĉiuj operaciumoj.

! Kliento
! Operaciumo(j)
! Licenco(j)
! Ligilo
|-----
| Irssi
| Tekstkonzoloj de Linukso, BSD, Unikso, Mac OS X
| Libera laŭ GPL kaj senpaga.
| http://www.irssi.org/
|-
| KVirc
| GNU/Linux, Unikso (BSD, Mac OS X), Vindozo
| Libera laŭ GPL kaj senpaga.
| http://www.kvirc.de/ 
|-----
| mIRC
| Vindozo
| Senpaga unu monaton, $20 poste.
| http://www.mirc.com/
|-
| XChat
| Vindozo, Linukso, BSD, Mac OS X, Unikso
| Ĉiuj versioj krom la oficiala vindoza versio estas liberaj kaj senpagaj; ekzistas ankaŭ senpagaj neoficialaj vindozaj versioj.
| http://www.xchat.org/
|-----
|}

Multaj klientoj ankaŭ kapablas skriptetiĝi por aldoni funkciojn al la programo.

## Serviloj 
Jenas listeto de la plej popularaj IRCaj serviloj.

## En Esperanto 
Eblas partopreni per IRC en la plej aktiva esperantlingva telegrama grupo, Nova Esperantujo (vidu la eksterajn ligilojn).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Mallongigoj uzataj en babilejo
* Tujmesaĝilo
** Jabber (per iuj el kies serviloj kaj klientoj eblas uzi IRC’on)
* Miensimbolo
* Babilejo
* Inter-para ŝutado
* SILC
* UTC por tempo en Interreto
* Baŭncero

## Eksteraj ligiloj 
* Babilu en Esperanto. Por akordi la tempo por renkontiĝi oni uzas UTC.
* Kiel fari TTT ligojn al IRC
* Nova Esperantujo ĉe la IRC-servilo libera.chat
Itala duoninsulo

La **Itala duoninsulo**, ankaŭ nomata **Apenina duoninsulo**, situas en suda Eŭropo, inter la Tirena kaj Adriatika Maroj. La norda limo de la duoninsulo estas linio iranta de la urbo La Spezia al la urbo Rimini, la tiel nomata *Got-linio* (*linea gotica*).
La Itala Duoninsulo entenas mezan kaj centran Italion (escepte de la insuloj), San-Marinon kaj Vatikanon.

La nomo Apenina venas el la montaro Apeninoj.

Kategorio:Duoninsuloj en Eŭropo
Kategorio:Geografio de Italio
Kategorio:Suda Eŭropo
Iberio

eta|300px|Topografio de la Iberio
**Iberio** (ankaŭ nomata **Iberujo** aŭ **Ibera duoninsulo**) estas granda duoninsulo en Eŭropo sude de la Pireneoj, norde de Afriko, inter Atlantiko kaj Mediteraneo, enhavanta la reĝlandon Hispanio kaj respublikon Portugalio, kaj la Britan kolonion Ĝibraltaro.

Ne certas, ĉu la nomo venas el rivero Ebro (latine *Iberus*) aŭ la praloĝantoj iberoj.

Iberia duoninsulo estas en sudokcidenta Eŭropo, disigita de la kontinento per natura landlimo, nome montoj Pireneoj. Aktuale en ĝi estas du ĉefaj ŝtatoj, nome Hispanio kaj Portugalio, krom eta ŝtato, nome Andoro kaj brita mezkolonio Ĝibraltaro. Tamen tiu disigo ne estis ĉiama historie.

## Historio 
Dum prahistorio, romiana, visigota kaj araba epokoj la landlimoj estis aliaj. Vidu ekzemple por la epoko de la Romia Imperio la artikolon Hispanio (Romia Imperio). Dum la mezepoko la portugala landlimo jam ekzistis, sed same kiel aliaj landlimoj inter la diversaj hispanaj regnoj, nome Kastilio, Leono, Aragono, ktp. Poste ĉiuj ŝtatoj kuniĝis ja la fino de la 15-a jarcento, escepte Portugalio. Militoj estis oftaj inter la du ŝtatoj kaj eĉ antaŭe inter la diversaj hispanaj regnoj. Komence de la 19a jarcento la Napoleona armeo invadis ambaŭ ŝtatojn. Komence de la 20a jarcento ambaŭ regnoj iĝis respubliko, sed Hispanio post la Hispana Enlanda Milito kaj sekva kvardekjara diktaturo iĝis denove monarkio. Ambaŭ ŝtatoj eniris kune en Eŭropa Unio.

## Geografio 
Spite la diversan historion, la tuta duoninsulo montras saman geografian aspekton, klimaton, bestaron, vegetalaron, ktp. Tiele escepte la ununura grava valo de rivero Ebro kiu fluas al Mediteranea Maro, **ĉiuj aliaj iberiaj riveroj fluas okcidenten**, tio estas el Hispanio al Portugalio, nome Minjo, Duero, Tajo kaj Gvadiano. Rivero Gvadalkiviro ne atingas Portugalion.

## Popoloj 
Pro menciita historio multaj **kontraŭstarigoj** kreskis inter hispanaj kaj portugalaj popoloj, instigitaj de la respektivaj tiamaj registaroj. Tamen post restarigo de demokratio en ambaŭ ŝtatoj kaj eniro en Eŭropa Unio, oni konstatas plikajplian **alproksimiĝon**. Spite politikan disigon, fine de 19a jarcento kaj komence de la 20a multaj intelektuloj defendis unuiĝon de ĉiu ŝtato iberia; tiu politika sinteno estis nomita iberiismo.

Dosiero:Rios peninsula Iberica-es.png|Mapo de Iberio kun ties ĉefaj riveroj.

## Vidu ankaŭ 
* Keltiberio
* Iberio (Kaŭkazia) estis antikva lando en Kaŭkazio.
* Sudokcidenta Eŭropo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.travel-images.com/iberian.html Foto de Iberio
* http://www.arqueotavira.com/Mapas/Iberia/Populi.htm  Detala mapo de la Antaŭ-Romiaj popoloj de Iberio (ĉirkaŭ -200)
* http://www.iberianature.com 
* http://es.wikipedia.org/upload/5/5b/Peninsula_iberica_fisico.png


Kategorio:Duoninsuloj en Eŭropo
Kategorio:Geografio de Portugalio
Kategorio:Geografio de Andoro
Kategorio:Geografio de Hispanio
Kategorio:Geografio de Ĝibraltaro
Kategorio:Regionoj en Eŭropo
ISO

**ISO** havas plurajn signifojn:

***ISo** estas kutima prononco de literkombino **IS**.
***iso** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Internacia Organizo por Normigado**
Irkutsko

eta|Irkutsko vidata de aviadilo

**Irkutsko** aŭ **Irkutsk** () estas urbo en Rusio ĉefurbo de Irkutska provinco. Irkutsko estas ekonomia, kultura kaj scienca centro de Orienta Siberio.

## Geografio
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 25401.

La interurba telefona kodo estas 3952, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

La urbo estas ĉe enenfluo rivero Irkut () en riveron Angara ().

## Historio
Jare 1652 rusia esplorvojaĝisto Ivan Poĥabov fondis Irkutskan vintrejon (fortikaĵon). En kelkaj jaroj la vintrejo pligrandiĝis kaj post la jaro 1668 tie estiĝis vilaĝo. Jare 1686 Irkutsko akiris la statuson de urbo. En la 17-a jarcento Irkutsko funkciis kiel komerca centro por komercado kun Ĉinio. Komence de la 19-a jarcento la urbo estis fama pro la plej grandaj foiroj en Siberio. Ĝis la 1840-aj jaroj Irkutsko funkciis ankaŭ kiel centro por or-mina industrio. Jare 1889 tra la urbo estis kondukita Transsiberia fervojo.

En jaro 1959 la urbo havis 366 mil loĝantojn.

## Vidindaĵoj
La urbo vizitindas plejparte pro sia proksimeco al la mondfama lago Bajkal, la plej profunda (1,7 km) kaj purakva lago en la mondo. Ĝi atingeblas el la urbo multvoje kaj diversmaniere. La minimume longa itinero estas viziti la vilaĝon Listvjanka, kiu situas apud la elfluo de la rivero Angara el Bajkalo.

Glitpilkado estas la plej granda sporto.http://www.youtube.com/watch?v=KI7DHW6S2uc&feature=related

## Servoj
* Irkutska Ŝtata Universitato

## Ĝemelurboj 
*  Nyons, Francio
*  Dijon, (Francio)
*  Eugene, (Usono)
*  Évian-les-Bains, (Francio)
*  Grenoble, (Francio)
*  Kanazawa, (Japanio)
*  Novi Sad, (Serbio)
*  Pforzheim, (Germanio)
*  Pordenone, (Italio)
*  Shenyang, (Ĉinio)
*  Simferopolo, (Rusio/Ukrainio)
*  Strömsund, (Svedio)
*  Ulaanbaataro, (Mongolio)

## Fonto 
Polunina N.M., Korobov S.A., Sutton J.M., Korobova G.W. Her Majesty - Queen of Siberia // Publishers Korobov. — Irkutsk, 2008.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Irkutsk-Passaĵirskij (stacidomo)
* Tramtransporto en Irkutsko
* Trolebusa transporto en Irkutsko


Kategorio:Urboj de Irkutska provinco
Kategorio:Bajkalo
Imeretio

eta|Imeretio sur la mapo de Kartvelio
**Imeretio** () estas histori-geografia provinco en okcidenta Kartvelio, en la meza kaj supra fluo de la rivero Rioni. Centro: Kutaisi. Gravaj industriaj urboj estas Samtredia, Ĉiatura (manganprilaborado), Tkibuli (karbominejo), Zestafoni (metalurgio). Imeretio estas agrikultura regiono, konata pro ĝiaj morusarboj kaj vinberejoj.

Imeretanoj, kun nombro de ĉirkaŭ 500.000, parolas la imeretian dialekton de la kartvela lingvo kaj verŝajne reprezentas unu el la plej fruajn branĉojn de la kaŭkazianoj.

Imeretio estas konata de 1442, kiam la kartvela reganto Aleksandro disdividis sian regnon en tri partojn inter siaj filoj; unu parto estis Imeretia reĝlando.
De 1510 estis ofte invadita de la turkoj. Estis sendependa regno de la 16a al 18a jc. En 1804-1810 Imeretio batalis kontraŭ Rusio ĝis plena aneksado fare de la Imperio.

|
Dosiero:Samtredia-kliima.svg|Klimato en Samtredia
Dosiero:Gelati.jpg|Gelati

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Kartvelio

Kategorio:Regionoj de Kartvelio
Kategorio:Historio de Kartvelio
Amerinda lingvaro

La **amerinda lingvaro** estas hipotezo de Joseph Greenberg ke ĉiuj indianaj lingvaj familioj, krom la Na-denea kaj la Eskim-aleuta, estas branĉoj de unu tre malnova originala Amerika familio.

* **Nomo:**  Indiens;  indejci
* Indiĝenaj triboj en Ameriko (krom eskimoj kaj aleutoj); 35 mln (1992). *Multnombraj popoloj - keĉuoj, ajmaroj, aztekoj, majaoj, gvaranioj, araukanoj k.a. Rezulte de eŭropana koloniado de Ameriko multaj triboj estis plene aŭ parte ekstermitaj, forigitaj en aliaj regionoj. En Usono kaj Kanado ili loĝas plejparte en rezervejoj, en Bolivio kaj Gvatemalo faras plimulton de loĝantaro. Forte mestizitaj.
* Parolas en indianaj lingvoj, granda parto ankaŭ en hispana (Latin-Ameriko) kaj angla (Nord-Ameriko) lingvoj.
* **Kredantoj:** katolikoj, protestantoj, estas ankaŭ adeptoj de sinkretismaj kultoj kaj tradiciaj konfesoj.

La proponitaj branĉoj de amerinda estas: (1) Algonkeno-Mosa, (2) Ando-Ekvatora, (3) Azteko-Tana, (4) Ge-Pano-Kariba, (5) Hoka-Siua, (6) Makro-Otomangua, (7) Makro-Ĉibĉa, (8) Na-Denea, (9) Penuta, (10) Taraska.

Joseph Greenberg interkomparis grandan nombron de amerikaj lingvoj, kaj trovis similecojn inter ili. Li do proponis ke la lingvoj estas parencaj, kaj ke ili ĉiuj konsistigas unu grandan lingvofamilion. Tamen, la metodoj kaj konkludoj de Greenberg estas tre kritikitaj de fakuloj pri amerikaj lingvoj. Laŭ la plejmulto de la fakuloj, la similecojn inter la amerindaj lingvoj povis kaŭzi multaj aliaj faktoroj ol parenceco, kiel lingvo-kontaktoj, onomatopeeco de vortoj kaj eĉ hazardo (ĉar temas pri tre granda nombro de lingvoj), do ne ekzistas sufiĉaj pruvoj por la ekzisto de la amerinda lingvaro. Tial nek la lingvaro, nek ĝiaj branĉoj, estas akceptitaj de multaj lingvistoj. (Por kelkaj akceptitaj indianaj lingvaroj, vidu lingva familio.)


Kategorio:Ameriko
Insulo Princo Eduardo

**Insulo Princo Eduardo** (, ,  aŭ , ) estas la plej malgranda provinco de Kanado. La nomo de la insulo, donita en 1799, venas de Princo Eduardo, komandoro de la Britaj trupoj en Nordameriko, kaj filo de la brita reĝo Georgo la 3-a. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La nuna ĉefministro de Brita Kolumbio ekde la  estas . La guberniestro, kiu formale reprezentas la britan monarkion, estas .

## Geografio 
Insulo Princo Eduardo troviĝas sude de Sankt-Laŭrenca Golfo, oriente de Nov-Brunsviko - al kiu IPE estas ligita per la Konfederacia Ponto - kaj nord-okcidente de Nov-Skotio.

La Konfederacia Ponto (angle *Confederation Bridge*; france *Pont de la Confédération*) estas ponto liganta la provincon Insulo Princo Eduardo kaj Nov-Brunsviko.

## Historio 
La  Jacques Cartier pretendis la insulon por Francio. La francaj kolonianoj alvenis en 1720. Sed en 1763 Francio perdis la Insulon de Princo Eduardo al Britio. Hodiaŭ nur  homoj en la Insulo de Princo Eduardo parolas la francan kiel gepatran lingvon.

## Demografio 
La prapatroj de plej multaj homoj sur la insulo venis de Anglio, Irlando, Skotlando, kaj/aŭ Francio. Aliaj venis de Nederlando, Skandinavio kaj Italio. Ĉi tie estas ankaŭ iom da Mikmakoj, kaj vigla libana komunumo.

;Rasa Profilo
*  Eŭrop-devena
*  Mikmaka
*  Nigrula
*  Ĉina
*  aliaj

;Religiaj grupoj
* Kristana—
** Rom-Katolika – 
** Protestanta – 
** aliaj kristanoj – 
* ne-kristanaj religioj—
* Ne-religiaj (ateistoj, agnostikuloj)—

## Mapo 
Dosiero:Pei-map.png

## Bildaro 

Dosiero:Landscape of PEI.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
*  de la provinca registaro ()
* http://www.peiinfo.ca populara retejo por insulanoj kaj turistoj ()
* http://www.wikipei.com  provina vikio, loka publika initiativo ()
Internacia Konsilio de Scienco

La **Internacia Konsilio de Scienco** (, mallongigita : **ICSU**, antaŭe: **la Internacia Konsilio de Sciencaj Unioj**) estis ne-registara ombrelorganizaĵo, fondita an 1931 por kunigi natur-sciencistojn per internacia klopodado. Ĝi konsistas el 98 mult-fakaj Naciaj Sciencaj Membroj (sciencaj esploraj konsilioj aŭ sciencaj akademioj) kaj 26 internaciaj, unu-fakaj Sciencaj Unioj, por provizi diversan sciencan ekspertizon ebligante al la membroj pritrakti gravajn internaciajn interfakajn aferojn kiujn neniu povus sole pritrakti. La Konsilio havas ankaŭ 28 Sciencajn Asociitojn. Filio estas la Komitato pri Kosma Esplorado.

Inter la membraj Sciencaj Unioj estas la Internacia Matematika Unio, la Internacia Astronomia Unio, kaj la Internacia Unio de Pura kaj Aplikata Ĥemio.

La Konsilio fondiĝis en Bruselo, kie ĝi lokiĝis. La fondiĝo okazis en 1931, post la disiĝo de la *Internacia Esplora Konsilio*, kiu fondiĝis en 1919 kaj kiu mem evoluis de la Internacia Asocio de Akademioj kreita en 1899. La nomo ŝanĝis al la nuna Internacia Konsilio de Scienco en aprilo 1998, por plibone speguli la dupartan membraron (naciaj sciencaj akademioj kaj internaciaj sciencaj unioj). Sed la mallongigon ICSU (de la angla nomo) oni konservis pro diversaj kialoj. La nuna loko de la Konsilio estas en Parizo, Francio, kie lokiĝas ĝia Sekretariejo.

La Konsilio celas rompi barilojn de specialiĝo per iniciati kaj kunordigi gravajn internaciajn interfakajn programojn kaj per krei interfakajn grupojn kiuj entreprenas agadojn kaj esplorajn programojn kiuj interesas plurajn membrojn. La Konsilio celas la interŝanĝon de ideoj kaj informo kaj la evoluigon de normoj. Centojn da kongresoj, simpozioj, kaj aliaj sciencaj kunvenoj organizas la Konsilio ĉiujare tra la mondo, kaj diversajn novaĵ-bultenojn, manlibrojn, kaj gazetojn ĝi eldonas.

La ĉefa financa fonto de la Konsilio estas kontribuoj de siaj membroj. Aliaj fontoj de enspezo estas kontraktoj de Unesko kaj donacioj kaj kontraktoj de UN-aj instancoj, fondaĵoj kaj faktorioj, kiujn utiligas la Konsilio por subteni sciencajn aktivaĵojn de siaj membroj kaj intermembraj grupoj. Unu el ĝiaj plej gravaj fortoj, tamen, estas la tempo kontribuita senpage de la miloj da sciencistoj dediĉitaj al la celoj de la Konsilio.

En 2018 la Internacia Konsilio de Scienco (*International Council for Science*) kreita en 1931 kaj la Internacia Konsilio por Sociaj Sciencoj (*International Social Science Council*) kreita en 1952 kunfandiĝis al nova Internacia Scienca Konsilio (*International Science Council*, ISC).

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la nova Internacia Scienca Konsilio (ISC, multlingve, ankaŭ en Esperanto)
* malnova oficiala retejo de la Internacia Konsilio de Scienco, jen arkivigita en oktobro 2009 ()

Kategorio:Sciencaj organizaĵoj
IFA

**IFA** havas plurajn signifojn:

***ifa** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Internacia Fonetika Alfabeto**
***Internacia Fonetika Asocio**
Internacia Kongreso de Matematikistoj

La **Internacia Kongreso de Matematikistoj** (**IKM**) estas la plej grava tutmonda kunveno de matematikistoj. Ĝi okazas ĉiun kvaran jaron, aŭspiciate de la Internacia Matematika Unio.

Ĉe la kongreso estas aljuĝata la Medalon Fields kaj la Medalon Nevanlinna.

En la kongreso de 1900 en Parizo, Francio, David Hilbert anoncis sian faman liston de 23 problemoj malfermitaj en Matematiko, nun nomataj problemoj de Hilbert.

## Listo de kongresoj 
* 2018: Rio-de-Ĵanejro, Brazilo
* 2014: Seoulo, Sud-Koreio
* 2010: Hajderabado, Barato
* 2006: Madrido, Hispanio
* 2002: Pekino, Ĉinio
* 1998: Berlino, Germanio
* 1994: Zuriko, Svisio
* 1990: Kioto, Japanio
* 1986: Berkeley (Kalifornio), Usono
* 1982 (vere okazinta en 1983): Varsovio, Pollando
* 1978: Helsinko, Finnlando
* 1974: Vankuvero, Kanado
* 1970: Nico, Francio
* 1966: Moskvo, tiam Sovetunio
* 1962: Stokholmo, Svedio
* 1958: Edinburgo, Unuiĝinta Reĝlando
* 1954: Amsterdamo, Nederlando
* 1950: Kembriĝo (Masaĉuseco), Usono
* 1936: Oslo, Norvegio
* 1932: Zuriko, Svisio
* 1928: Bolonio, Italio
* 1924: Toronto, Kanado
* 1920: Strasburgo, Francio
* 1912: Kembriĝo, Unuiĝinta Reĝlando
* 1908: Romo, Italio- (ĝin prezidis Felix Klein).
* 1904: Hajdelbergo, Germanio
* 1900: Parizo, Francio
* 1897: Zuriko, Svisio

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Matematiko
Kategorio:Matematikaj konferencoj
Kategorio:Aperis en 1897
Reĝlando Iberio

**Iberio** (იბერია) estis antikva lando en Suda Kaŭkazio, en la orienta parto de nuntempa Kartvelio. Ĝin enloĝis en plej fruaj tempoj diversaj triboj, kolektive nomitaj **Iberoj** far antikvaj historiistoj, kvankam Herodoto nomis ilin Sasperam'oj (**N.B.**: Sasperoj > Speroj > Isperoj > Iberoj).

Inter la 6-a kaj 4-a jarcentoj a.K. la regnoj de Kolĥido (en okcidenta Kartvelio) kaj Iberio estis fonditaj. Tradicie, kun la nomo de la unua reĝo - Parnavazo, oni ligas enkondukon de la kartvela alfabeto. Iberio estis aliancita kun la Romianoj, la sasanida Persio, kaj fariĝis (en la 6-a jarcento p.K.) Bizanca provinco. Ĝia posta historio estas tiu de Kartvelio.

* Parnavazo la 2-a (latine *Pharnabazius*, kartvele ფარნავაზ II), ankaŭ konata kiel Bartom, estis reĝo de Iberio en Kaŭkazio inter la jaroj 64 ĝis 32 antaŭ nia erao
* Mirvano la 2-a de Iberio (regis inter 32 kaj 23 aŭ 20 antaŭ nia erao)

Kategorio:Historio de Kartvelio
Iberio
Insuletoj de Langerhans

La **insuletoj de Langerhans**, ankaŭ nomitaj la **insuloj de Langerhans,** estas neregule formitaj pecoj da endokrina histo situantaj interne de la pankreato de la plejparto el la vertebruloj. Ili estis nomitaj laŭ la germana kuracisto Paul Langerhans, kiu unue priskribis ilin en 1869. La kutima homa pankreato enhavas ĉirkaŭ unu milionon da insuletoj.

Kategorio:Glandoj
Kategorio:Endokrina sistemo
Kategorio:Endokrinaj glandoj
Idiomaĵo

**Idiomaĵo**, aŭ sinonime per iom miskompreniga termino nomebla **idiotismo**, estas sintagmo propra al iu idiomo, sen sintaksaj similaĵoj en aliaj idiomoj. La Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (PIV) klarigas la konecpton per iom pli simplaj vortoj: temas pri "nelogika aparta vortokonstruo, propra al iu lingvo sed ne al aliaj", aŭ en alia vortumo pri "kombino de vortoj, kies signifo ne estas komprenebla el la signifo de la komponaj vortoj" (jen konciza difino en iuj lingvoj de vikidatumoj).

Multaj lingvoj havas esprimojn, kiuj havas idiomaĵajn signifojn tre malsimilajn al siaj laŭvortaj signifoj. Iom da ili konfuzas, aliaj amuzas. Idiomaĵo estas esprimo propra al iu lingvo aŭ frazo kiu uzas metaforojn por esti komprenebla. Abismo inter senco kaj signifo kiu elvokas kampon de bildoj, tradukas sintenon, manieron ekigi aferojn tra la prismo de ĉiu kulturo. La disvastigo de idiomaĵoj bone ilustras la fakton ke lingvo vivas, ke ĝiaj bildoj komunikiĝas, ke ili 'parolas'.

## Idiomaĵoj en aliaj lingvoj 
Jen kolekto de tiaj esprimoj, kontribuita de vi. Se vi ne povas trovi vian preferatan idiomaĵon, bonvolu aldoni ĝin ĉe la taŭga paĝo (kaj se la lingvo ne estas malsupre, bonvolu aldoni ĝin).

* idiomaĵoj en la angla lingvo

* idiomaĵoj en la ĉeĥa lingvo

* idiomaĵoj en la dana lingvo
* idiomaĵoj en la franca lingvo
* idiomaĵoj en la germana lingvo
* idiomaĵoj en la hebrea lingvo

* idiomaĵoj en la itala lingvo

* idiomaĵoj en la nederlanda lingvo

* idiomaĵoj en la pola lingvo
* idiomaĵoj en la portugala lingvo

## Vidu ankaŭ 
* Kliŝo
* Idiolekto
* Idioto
* Adam Jacot de Boinod
* Frazeologio

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* germanlingva artikolo *Am "Blauen Montag" waren viele Färber "blau" - die mittelalterliche Färberei beeinflusst die Sprache bis heute mit ihren Redensarten* pri la mezepoka deveno de multaj germanlingvaj idiomaĵoj (teksto de 2004, arkivigita en februaro 2006, de tiam ne plu rekte videbla)
* reta tradukilo inter germanlingvaj kaj anglalingvaj idiomaĵoj, foje ankaŭ kun konsidero de la korespondaj svedaj variaĵoj


Kategorio:Lingvo
Ivar Aasen

**Ivar AASEN** [ivar osn] estis norvega sciencisto kaj poeto, naskiĝinta je la 5-a de aŭgusto 1813 kaj mortinta je la 23-a de septembro 1896 en Oslo.

Dum knabeco li memstare lernis plurajn lingvojn (latinan, germanan ktp.) kaj ankaŭ verkis gramatikon de sia denaska dialekto.
Kiel juna viro li akiris ŝtatan subtenon por sia granda vizio: Travojaĝi Norvegion por kolekti specimenojn de ĉieajn dialektojn kamparanajn, cele al tiubaza konstruo de nov-norvega lingvo anstataŭigonte la ŝtatan danan, kaj pludaŭrigonte la norveglingvan skrib-tradicion, kiun abrupte ĉesigis la pesto dum la 14-a jarcento (pereo de la malnovnorvega lingvo). Dum pluraj jaroj li tien-reen-vojaĝis Norvegion. Li tamen neniam atingis la plej nordajn partojn, kaj li plej atentis al arkaikaj dialektoj de la okcidento. La lingvumon de la urboj li evitis, juĝinte ĝin difektita fare de la Dana. Aasen estis malema al fremdvortoj, kaj ofte li devis inventi novajn vortojn por germanaĵoj de la dana. Eble tio kaŭzis la nunan situacion: Pli kaj pli junuloj forlasante lian lingvon, transirante al konkursanta bokmål, kiu ne estas tiom strikta.

En 1850 li fin-kreis la novnorvegan skrib-lingvon landsmål, kiu ekde 1929 nomiĝas nynorsk. Ĝi ankoraŭ nun estas uzata en Norvegio, same kiel bokmål, kiu estiĝis el la dana lingvo.

Dosiero:Ivaraasen.jpg
Dosiero:Aasen, Ivar Andreas, Nordisk familjebok.png
Dosiero:Aasen2.png

## Eksteraj ligiloj 
* poemoj "Postkanto" kaj "La norvego", arkivigitaj laŭ la stato de februaro 2007 ()

Kategorio:Norvegaj filologoj
Kategorio:Norvegaj lingvistoj
Kategorio:Norvegaj leksikografoj
Kategorio:Norvegaj verkistoj
Kategorio:Tradukistoj de la Biblio
Kategorio:Tradukistoj al la norvega lingvo
Kategorio:Lingvoreformistoj
Kategorio:Norvega lingvo
Listo de itallingvaj verkistoj

## Italaj verkistoj
* Dante Alighieri
* Cecco Angiolieri
* Giulio Angioni
* Pietro Aretino
* Luciano Bianciardi
* Giovanni Boccaccio
* Italo Calvino
* Dino Campana
* Giosuè Carducci
* Annalisa Cima
* Carlo Collodi
* Francesco Colonna
* Grazia Deledda
* Umberto Eco
* Dario Fo
* Ugo Foscolo
* Carlo Goldoni
* Guido Guinizzelli
* Giacomo Leopardi
* Niccolò Machiavelli
* Alessandro Manzoni
* Eugenio Montale
* Elsa Morante
* Alberto Moravia
* Giovanni Pascoli
* Cesare Pavese
* Francesco Petrarca
* Luigi Pirandello
* Salvatore Quasimodo
* Maria Luisa Spaziani
* Italo Svevo
* Torquato Tasso
* Giuseppe Ungaretti

## Svisaj verkistoj 
* Valerio Abbondio

## Vidu ankaŭ 
* Giallo

Kategorio:Literaturo de Italio
Kategorio:Literaturo de Svislando
Intelekta sensencaĵo

**Intelekta sensencaĵo** (laŭ la angla termino *intelligent nonsense* [inTELiĝent nansns]) estas fantazia literaturo, kiu ne havas la versimilecon de sciencfikcio kaj la enan veron de fantasto. Ĝi entute ŝajnas nekohera, kun elementoj de enigmoj, sonĝoj kaj infana literaturo, sed ofte ĝi tamen havas ian "signifon" bone kamuflitan.

La ĝenro tre floris en Anglio. Plej konata aŭtoro estas Lewis Carroll, la aŭtoro de tiuĝenraj rakontoj pri Alico.

## Verkistoj 
* Lewis Carroll
* Douglas Adams

Kategorio:Literaturo
Intuiciismo

**Intuiciismo** estas skolo (ismo) de matematiko, laŭ kiu pensado superas predikatan logikon.
Intuiciistoj opinias, ke objektoj de matematiko estas konstruitaj kaj manipulitaj de la menso de la matematikisto pro tio, ke ne eblas difini la ecojn de matematikaj objektoj nur per predikata logiko.

Specife, intuiciistoj malakceptas la leĝon de neekzisto de tria eblo kiu permesas pruvi pozitivajn asertojn per kontraŭdiro-pruvo.

Tiu skolo estas, ja, matematika rigardo pri Dia ekzisteco (Dio povas sukcesi vidi senfinan aron tute, homo povas sukcesi vidi nur kelkajn erojn pri la aro).

Luitzen Brouwer estas la fondinto pri la skolo. Ekzistas unu versio de intuiciismo, fondita de Andrej Markov.

## Vidu ankaŭ 
* Intuiciisma logiko
* Intuicio
* Luda semantiko
* Komputebleca logiko

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Matematiko
Kategorio:Filozofio
Internacia Asocio de Esperantistaj Matematikistoj

**Internacia Asocio de Esperantistaj Matematikistoj** (**IAdEM**) estas faka Esperanto-asocio de matematikistaj esperantistoj. Ĝi estis fondita en 1974 kaj kunlaboras kun Universala Esperanto-Asocio.

Ĝi celas esti kerno de matematika agado en Esperanto-movado. La organizo havas membrojn en diversaj landoj kaj eldonas periodaĵon sub la nomo *La Matematikisto* (antaŭe *Matematiko translimen*).

## Agadoj 
En aprilo 1977 aperis la unua jarlibro de IAdEM.

## Historio 
### Ligiloj kun aliaj asocioj 
En 1977 la komitato de UEA aprobis kontrakton pri kunlaboro inter UEA kaj IAdEM, efektiviĝota ekde 1978.

### Prezidantoj de la asocio 
* 1992: H. S. Holdgrün

### Redaktoroj de la revuo 
* 1977: François Lo Jacomo
* 1992: Christer Kiselman

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de IAdEM

Kategorio:Sciencaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Matematiko
Idiomaĵoj en la itala lingvo

Jen kelkaj idiomaĵoj en la itala lingvo:
**divoratore di libri** (laŭvorte : manĝanto de libroj) 
ege fervora legemulo

**edificare sulla rena** (laŭvorte : konstrui sursable)
fari ion sensukcese

**far la corte a…** (laŭvorte : fari la korton al…)
amindumi, flirti kun… 

**mettere le corna a…** (laŭvorte : meti kornojn al…)
kokri...

**avere le gambe di ricotta** (laŭvorte : havi krurojn de rikoto)
ne havi la kuraĝon fari ion por kio necesus iomete da kuraĝo

**avere la luna storta** (laŭvorte : havi la lunon malrektan)
esti splene

**acqua in bocca!** (laŭvorte : akvon en la buŝo!)
ne parolu pri tio kun iu!

**dire pane al pane, vino al vino** (laŭvorte : diri panon al pano, vinon al vino)
libere paroli pri malfacila, tabua temo aŭ paroli ofende sen mildigo

**rompere le uova nel paniere** (laŭvorte : rompi la ovojn en la korbo)
supertedi, tedegi, ĝeni

**credere alla Befana** (laŭvorte : kredi je la fabela figuro Befana)
iluziiĝi

**piove a catinelle** (laŭvorte : pluvas kvazaŭ el siteloj)
pluvegas

'''fare un buco nell' acqua** (laŭvorte : fari truon en la akvo)
malsukcesi, fiaski

**fare fiasco** (laŭvorte : fari fiaskon)
malsukcesi, aŭ simple - fiaski

**prendere il toro per le corna** (laŭvorte : preni la virbovon per la kornoj)
paroli pri tikla afero aŭ entrepreni malfacilan situacion anstataŭ eviti ĝin

**se non è vero, è bene trovato** (laŭvorte : se tio ne estas vera, tio estas bone trovata)
io kiu ne estas eble vera estas malgraŭe bone imaga

**traduttore, traditore'''  (laŭvorte : tradukisto, perfidulo)
estas malfacile bontraduki

Kategorio:Idiomaĵoj
Vorterosigno

**Vorterosigno** (***ideografiaĵo*** aŭ ***logogramo***) estas skribsigno por tuta vortero (morfemo). Vorterosignaroj estas kompleksaj sistemoj de rebusoj kaj gramatikaj, silabaj, kaj eĉ unusonaj signoj.

Ekzemple, la ĉina vorterosignaro kunmetas signon de *drako* (龙 - *lóng*) kaj signon de *orelo* (耳 - *ěr*) por skribi vorton *surdeco* (聋 - *lóng*), kunmetaĵo de eroj fonetika (*drako* kaj *surdeco* estas samsonaj *lóng*) kaj signifa (*orela*).

Vorterosignaroj estas la plej antikva maniero skribi, trovebla jam en Sumero, ankaŭ en Egiptio kaj Majalando. Hodiaŭ, ĉinoj kaj japanoj ilin ĉefe utiligas en la ĉina kaj la japana, sed eĉ iomgrade la eŭropanoj uzas ilin, ekzemple por numeroj.

Malavantaĝoj estas ke vorterosignaroj malfacile lerneblas - ekzemple, ordinara ĉino devas enmensigi ĉirkaŭ 4000 signojn. Avantaĝo estas, ke longaj ideoj kaj pensoj esprimeblas simple per kelkaj signoj, kaj legi estas pli facile ol legi alfabeton.

## Afriko 
Hieroglifoj

## Okcidenta Azio 
Sumera kojnoskribo

Akada kojnoskribo

Babilona kojnoskribo

## Suda Azio 
? Indusa skribo

## Orienta Azio 
Ĉina skribo

Japanaj vorterosignoj

## Ameriko 
Majaa skribo

## Vidu ankaŭ 
Blisa skribo, planita ideogramaro

Ideogramo

Ikono (religio)

Litero

Skribarto, Skribsistemo

Sona (planlingvo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.artlebedev.ru/kovodstvo/78 
* http://www.sunhome.ru/religion/1601  
* http://www.pinyin.info/readings/texts/ideographic_myth.html 
* http://www.aiga.org/content.cfm?ContentAlias=symbolsigns 

Kategorio:Skribo
Insulo

**Insulo** estas tero ĉirkaŭata de akvo. Tre ofte insuloj estas grupigitaj en insularoj.

## Difino 
**Insulo** estas areo de tero, ĉirkaŭita de ĉiuj flankoj per akvo de oceanoj, maroj, lagoj kaj riveroj. Insuloj diferencas de kontinentoj laŭ siaj modestaj ampleksoj. Ekzistas solaj insuloj aŭ grupoj de insuloj, t.n. arkipelagoj. Oni distingas insulojn kontinentajn (kiuj apartiĝis de kontinentoj) disde vulkanaj, koralaj k.a.. Estas ankaŭ .

## Geografiaĵoj 
### Plej grandaj insuloj 
(surfaco, mil kv.km)

### Plej grandaj insularoj 
(surfaco mil kv.km)

### Plej multnombraj insularoj 
Akvelanda Insularo - Stokholma Insularo

### Ceteraj gravaj insuloj kaj -aroj 
Irlando – Islando – Svalbardo – Korsiko – Sicilio – Kreto – Hokajdo – Luzono – Mindanao – Timoro – Srilanko – Tajvano – Kipro – Kanaria Insularo – Havaja Insularo – Kubo – Haitio – Jamajko – Porto-Riko - Balearoj - Diaoyu-Insularo – Bioko – Bismarkoj

St Martins - aerial photo2.jpg|St. Martins en la Scili-insularo
Nasa world wind - teneriffa.jpg|La insulo Tenerifo
Canton Island.png|La insulo Kanton en Kiribato, satelita vido

## Ekologio 
Ju pli aparta estas insulo disde aliaj aŭ disde ĉeftero, des pli grava estas la abundo de endemioj kaj de biodiverseco. Enkonduko de , plej ofte fare de homoj ĉu vole ĉu nevole, tro ofte damaĝegas la ekologian bonfarton de insuloj. Dena R. Spatz kaj Nick D. Holmes analizas en artikolo de Unesko Kuriero la ciferojn pri abundo de endemioj kaj pri multe pli alta proporcio de formortoj de specioj en apartaj insuloj ol en ĉefteroj, ĉefe fare de invadaj specioj. Foje estas entreprenataj iniciatoj fare de registaraj agentejoj aŭ ekologiismaj asocioj. Statistikaj esploroj povas helpi pritaksi tiujn iniciatojn.

## En Esperanto aperis 
* Frank van Hertrooij, *Paradizoj en la Oceano* ĉe la blogo Scivolemo, 14-a de decembro 2020

## Vidu ankaŭ 
* Plata tektoniko
* Arĥipelago
* Ŝero
* Listo de insuloj en la Mediteraneo
* Neloĝata insulo
* Riverinsulo

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Difino de insulo
* WYSPA UNDERGROUND
* http://kitap.hakikatkitabevi.com/cgi-bin/cgi.exe/rehber/query=!28r!FC!7Agar+!7C+r!FC!7Ag!E2r+!7C+r!FC!7Agar!29+/doc/{@1091  Rehber Ansiklopedisi
* Listo de insuloj
INTERCAL (programlingvo)

Komputiko > Programlingvo > INTERCAL
----
**INTERCAL** estas komputillingva ŝerco. Ĝiaj verkistoj diris, ke la nomo staras por la angla esprimo 'Compiler Language With No Pronounceable Acronym' (Kompilila Lingvo Kun Neniu Prononcebla Mallongigo). INTERCAL-on kreis Don Woods kaj James Lyons je 1972 kaj ĝi estas intence malsimila ol ĉiuj aliaj komputillingvoj laŭ ĉiuj manieroj krom unu; ĝi estas pure skriba lingvo, ĉar ĝi estas tute neparolebla. Jena alineo el la INTERCAL-Gvidlibro klarigos la stilon de la lingvo:

:Estas bone konata kaj ofte montrata fakto, ke persono, kies laboro estas nekomprenebla, estas altestimata. Ekzemple, se oni dirus, ke la plej simpla maniero por konservi la valoron 65536 en 32-bita INTERCAL-a variablo estas:

::DO :1 <- #0$#256

:iu malfreneza programisto dirus, ke tio estas absurda. Ĉar ĉi tiu vere estas la plej simpla maniero, la programisto ŝajnus malsaĝa antaŭ lia estro, kiu kompreneble hazarde alvenis, laŭ la kutimo de estroj. La efiko estus ne malpli embarasa pro la fakto, ke la programisto pravis.

INTERCAL havas multajn aliajn strangajn kapablojn desegnitajn por plineparolebligi ĝin. La versio de Woods kaj Lyons estas vere uzita de multaj (nu, minimume kelkaj) personoj ĉe Universitato Princeton. La lingvo estis lastatempe reverkata kiel C-INTERCAL kaj konsekvence ĝuas novan nivelon de malpopulareco. Eĉ ekzistas novaĵgrupo, alt.lang.intercal por la studado kaj ... valorado de la lingvo ĉe Uzreto.

Maleviteble, INTERCAL havas TTT-ejon.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.catb.org/~esr/intercal 
* http://www.muppetlabs.com/~breadbox/intercal  
* http://www.progsoc.uts.edu.au/~sbg/intercal/intercal.html  

Kategorio:Programlingvoj
Internacia Junulara Semajno

La **Internacia Junulara Semajno**, mallongigite **IJS**, hungare **Nemzetközi Ifjúsági Eszperantó Fesztivál** estas la plej granda ĉiujara, internacia renkontiĝo de la Hungara Esperanto-Junularo (HEJ), kaj unu el la plej grandaj internaciaj Esperanto-renkontiĝoj en la mondo.

Kutime ĝi okazas en julio aŭ komence de aŭgusto, ĝi daŭras dum unu semajno kaj havas 100-150 partoprenantojn; la renkontiĝo okazas en malsama urbo de Hungario ĉiujare. Ĝenerale la duono de la partoprenantaro konsistas el eksterlandanoj, kiuj alvenas el pluraj landoj. La unua IJS okazis en 1987 por festi la centjaran jubileon de la unua eldonita Esperanto-lernolibro. En tiu jaro la meza litero de la mallongigo IJS indikis *Jubilea*.

La renkontiĝo donas eblon al la partoprenantoj uzi Esperanton en medio ekster lingvokurso, kaj per ĝi ekkoni unu la alian kaj Hungarion, pli specife la gastigan urbon kaj regionon. La programo de la renkontiĝo konsistas el diversaj prelegoj kaj aliaj distraĵoj: sporta tago, balo, ekskursoj ene de la urbo kaj al la vizitindaĵoj de la regiono, plaĝumado, lingvokursoj (de Esperanto, de la hungara lingvo por la eksterlandanoj, kaj foje de aliaj lingvoj). Kelkajn programerojn mem la partoprenantoj proponas kaj plenumas. Unu el la plej konataj programeroj estas la tradicia akvobatalo, kie la partoprenantoj kaj la urbaj fajrobrigadistoj batalas unu kontraŭ la alia.

Ekde la ekesto de IJS dufoje okazis, ke Hungario gastigis IJK-n: en 1999 en Veszprém kaj en 2008 en Szombathely. En ambaŭ kazoj aktivuloj de HEJ organizis la kongreson, do pro praktikaj kialoj ili ne okazigis IJS-n en tiuj jaroj.

## Tabelo pri la IJS-renkontiĝoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Oficiala paĝo de Hungara E-Junularo  (organizantoj)

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Hungario
Internacia Junulara Festivalo

150px|eta|historia glumarko varbanta pri la IJF
La **Internacia Junulara Festivalo** (**IJF**) estas porjunula Esperanto-aranĝo organizata de la Itala Esperantista Junularo ĉiujare en alia itala urbo. Ĝi kutimas okazi dum la paskaj lernejaj ferioj.

Krom prelegoj kaj diskutrondoj pri la ĉiujara kadra temo estas proponataj ĝeneralaj prelegoj, ekskursoj, koncertoj kaj aliaj distraj programeroj. Kiu volas plibonigi siajn Esperanto-sciojn, povas viziti kursojn por komencantoj aŭ progresintoj.

La unua IJF okazis en 1977. La aranĝo havas plej ofte ĉirkaŭ 100 partoprenantojn; la plej granda (kun 325 partoprenantoj) estis la 24-a IJF, okazinta en 2000 en Cavallino.

## Listo de la festivaloj 
[200px|eta|La 2-a IJF en [Lido di Jesolo: Michela Lipari laŭdas Bruĉjon Casini. Aŭskultas la aliaj tiamaj TEJO-komitatanoj: Csaba Lendvay, Floreal Gabalda, Gert van Tongerloo kaj Thomas Bormann]]
[200px|eta|la tiutempa TEJO-aktivulo [Thomas Pusch diskutas en la 16-a IJF 1992 en La Salle, Aosta Valo]]

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Junulara E-Semajno
* Internacia Junulara Kongreso
* Internacia Junulara Semajno
* Internacia Seminario
* Ago-Semajno
* Internacia Festivalo
* Festivalo kun transkulturaj interŝanĝoj

## Eksteraj ligiloj 
* La retpaĝaro de IJF 


Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Italio
Ideala Esperanto-Biblioteko

**Ideala Esperanto-Biblioteko** estis libroserio de Esperanto-fako en nederlanda eldonejo Helmond, kiu ĉirkaŭ la jaro 1935 eldonis kvin librojn kun aventuraj temoj tradukitaj el la nederlanda lingvo. Ivo Lapenna en sia *Esperanto en Perspektivo* en ĉapitro pri la tradukoj el la nederlanda tute prisilentas la serion, eble opiniante la librojn kiĉaj kaj negravaj. Tamen Karolo Piĉ en siaj verkoj esprimas opinion, ke vivanta lingvo bezonas ne nur majstroverkojn, sed ankaŭ popularan facilan beletran legaĵon por ordinaraj homoj. Fakte la libroj de la serio estas sufiĉe streĉa legaĵo, ĉe kiu la leganto ripozas kaj samtempe fiksas sian scion de la internacia lingvo.

Aperis jenaj verkoj:

# *Blua Sango*. Willy Wood. El la nederlanda lingvo trad. Willy van Zoest. - [proks. 1935]. - 187 p.
# *La Morea-Perlo*. D. Simson. El la nederlanda lingvo trad. R. Delpasko. - [proks. 1935]. - 222 p.
# *Irisis*. Henri t'Sas. El la nederlanda lingvo trad. P. Ch. M. van de Vijver. - [proks. 1935]. - 194 p.
# *Sub la Vitra Kupolo*. V. L. van Weddingen. El la nederlanda lingvo trad. M. Groels. - [proks. 1935]. - 160 p.
# *La Radianta Lotuso*. J. D. Degreef. El la nederlanda lingvo trad. P. van de Vijver. - [proks. 1935]. - 193 p.

## Recenzoj
Pri *Blua sango*

----
Pri *La Morea Perlo*.

----
Pri *La Radianta Lotuso*

## Vidu ankaŭ
* Esperanto-Biblioteko

Kategorio:Esperanto-movado en Nederlando
Kategorio:Esperanto-libroserioj