open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Okcidenta Patrinmontaro

**Okcidenta Patrinmontaro** aŭ **Okcidenta Sierra Madre** aŭ tute en hispana **Sierra Madre Occidental**, estas montara sistemo en okcidenta Meksiko. La teritorio etendas el sudo de la bordo inter Sonoro kaj Arizono sudorienten tra orienta Sonoro, okcidenta Ĉiuaŭo, Sinaloo, Durango, Zakateko, Najarito, Ĥalisko, Agvaskaljento al Gvanaĥŭato, kie ĝi kuniĝas al Suda Patrinmontaro kaj al Sierra Nevada (Transversa Vulkana Akso) de centra Meksiko. Tiuj montoĉenoj estas ĝenerale konsiderataj kiel parto de multe pli granda Amerika kordilero. *Sierra Madre * signifas en la hispana *Patrina teritorio*, *Patrina montoteritorio* aŭ *Patrina montoĉeno*. La plej alta punkto estas probable Cerro Mohinora en Tarahumara-Montaro, situa je koordinatoj .

## Ekologio 
La okcident-patrinmontaraj pinaroj-kverkaroj, parto de la natura areo de la madreaj pinaroj-kverkaroj, troviĝas je altitudoj inter 1 500 kaj 3 000 m tra la montaro . Tiu ekoregiono estas sciata por sia alta biodiverseco kaj granda nombro de endemiaj specioj. La Sonora-Dezerto situas en la nordokcidentaj montetaj piedoj de la montaro inter 1 000 kaj 2 000 metroj . La Ĉiuaŭa Dezerto troviĝas nordoriente kaj oriente, la centr-altebenaĵaj kserofitaroj kaj centra-meksikaj kserofitaroj al sudoriento, kaj la sinaloaj sekaj arbaroj al okcidento kaj sudokcidento.

## Loĝantaro 
La montaro gastigas plurajn indiĝenajn popolojn parlante jut-aztekan lingvaron, inkluzive la tarahumara'n en la centra parto de la montaro, la akaŝeojn, kaj la huiĉolojn en la suda parto.

## Referencoj 
Kategorio:Montaroj en Meksiko
Kategorio:Montaroj en Usono
Kategorio:Nearktisaj ekoregionoj
Neil Salvesen

**Neil Theodore Ralph SALVESEN** (naskiĝis la  en Londono al Skota-Norvega familio, mortis la  en Manĉestro) estis angla esperantisto, direktoro de la Centra Oficejo de UEA (ekde novembro 1987 ĝis sia morto).

Salvesen diplomiĝis pri historio en King's College de la Universitato de Kembriĝo. Poste li laboris en la teksaĵo-industrio, okupante diversajn gvidajn postenojn en la Unuiĝo de Brita Teksaĵ-industrio.

Esperantistigita en la 1960-aj jaroj de amiko, li fariĝis aktiva membro de la Esperanto-societo de Manĉestro, kie li pasigis plejparton de sia vivo. Dum pluraj jaroj li estis ankaŭ konsilanto de Esperanto-Asocio de Britio kaj en la jaroj 1985-1988 li estis sekretario de la Belartaj Konkursoj de UEA.

Liaj 710 Esperanto-libroj konsistigas la Esperanto-kolekton en la Biblioteko de la Universitato de Manĉestro.

## Fontoj 
Kategorio:Anglaj esperantistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj 
Kategorio:Estraranoj de UEA
Madreaj arbarinsuloj

[eta|220px|Ekzemploj de arbaroj kaj naturaj areoj en montopintoj de la regiono de madreaj arbarinsuloj -([Nacia Arbaro Koronado).]]
La **madreaj arbarinsuloj**, **madreaj naturinsuloj** aŭ **madreaj ĉielinsuloj** estas enklavoj de madreaj pinaroj-kverkaroj, kiuj troviĝas je plej altaj altaĵoj en komplekso de malgrandaj montoteritorioj de suda kaj sudorienta Arizono, sudokcidenta Nov-Meksiko, kaj nordokcidenta Meksiko. La madreaj arbarinsuloj estas ĉirkaŭataj de pli malaltaj altaĵoj ĉe la Sonora kaj la Ĉiuaŭa Dezertoj. La norda okcidenta-orienta perimetro de la regiono de la madreaj arbarinsuloj merĝas en la plej alta altaĵo orienta Mogollon Rim kaj la Blankaj Montoj de orienta Arizono (sude de la regiono de la Prapuebla kulturo). La madreaj arbarinsuloj estas la plej nordaj de la madreaj pinaraj-kverkaroj, kaj estas klasifikitaj kiel parto de la ekoregiono okcident-patrinmontaraj pinaroj-kverkaroj kiu biome apartenas al tropikaj kaj subtropikaj koniferarbaroj. La arbaraj insuloj estis izolitaj reciproke kaj de la pinaroj-kverkaroj de Okcidenta Patrinmontaro en la sudo kaŭze de la varmiĝo kaj la sekiĝo de la klimato ekde la glaciepokoj.

Estas proksimume 27 da madreaj arbarinsuloj en Usono, kaj 15 en norda Meksiko. La ĉefaj madreaj-arbarinsulaj montaroj en Usono estas Babokivari-Sovaĝejo, Ĉirikahua-Montaro, Pinalenjo-Montaro, Montaro Sankta Katalina, kaj Montaro Sankta Rita.

## Eksteraj ligiloj 
*  Asocio por la protekto de la Madreaj arbarinsuloj
*  Madreaj arbarinsuloj (*bioimages*)
*  Tutmondaj 200; numero 61: Pinaroj-kverkaroj de Okcidenta kaj Orienta Sierra Madre (WWF) 
*  Vegetaĵaro de la Madrea "Insularo"
*  La ĉielinsuloj de Nordameriko

Kategorio:Arbaroj de Usono
Kategorio:Geografio de Meksiko
Kategorio:Nearktisaj ekoregionoj
Kategorio:Tropikaj kaj subtropikaj koniferarbaroj
Kategorio:Global 200
Disa distribuado

[eta|Ekzemplo de disa distribuado de [Kimpera heliko.]]
En biologio taksono kun **disa distribuado** estas tiu kiu havas du aŭ pliajn grupojn kiuj estas rilataj sed ege separataj unu el alia geografie. Kaŭzoj varias kaj povas montri ĉu la etendon ĉu la malpliiĝon de la teritorio de la specio.

Ankaŭ nomite teritorian fragmentiĝon, disaj distribuadoj povas esti kaŭzitaj de ŝanĝoj en la medio, kiel Orogeniko, kontinenta drivo aŭ altiĝanta marnivelo; ili ankaŭ povas esti pro organismo vastiganta ĝian teritorion en novaj areoj, de tia rimedo kiel flosado, aŭ aliaj bestoj transportantaj organismon al nova loko (semoj konsumitaj de birdoj aŭ aliaj animaloj povas esti movitaj al novaj lokoj dum migradoj kaj tiuj semoj povas esti deponitaj en novaj lokoj en fekaĵoj). Aliaj kondiĉoj kiu povas produkti disajn distribuadojn inkluzivas: inundoj, ŝanĝoj en ventoj aŭ fluoj, plus aliaj kiel antropogenia enkonduko de aliloka specio ĉu akcidente ĉu intence.

## Vidu ankaŭ 
* Alopatria speciiĝo
* Habitata fragmentado
* Kosmopolita distribuo

## Notoj 
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Biogeografio
Samspecieco

**Samspecieco** estas koncepto en biologio. Du aŭ pliaj individuaj organismoj, populacioj, aŭ taksonoj estas **sampeciaj** se ili apartenas al la sama specio.

La antonimo estas **heterospecieco**: du individuoj estas **heterospeciaj** sed ili estas konsiderataj kiel apartenantaj al diferencaj biologiaj specioj.

Kie diferencaj specioj povas interreproduktiĝi kaj ties gametoj konkurencas, tiam samspeciaj gametoj hegemonias super heterospeciaj gametoj.

## Vidu ankaŭ
* Specikomplekso

## Referencoj
Kategorio:Evoluismo
Birdaro

[eta|300ra|La [Ruĝbeka teks-birdo formas enormajn birdarojn; foje de dekoj da miloj.]]
320ra|eta|Birdaro ĉe Romo.|thumbtime=6
**Birdaro** estas grupo de birdoj kiuj sekvas ariĝan konduton dumfluge aŭ dum manĝado. La termino similas al grego inter mamuloj. Profito de ariĝo varias kaj la aroj kaj formoj de ariĝo okazas por specifaj celoj. Ariĝo ankaŭ kostas, ĉefe ĉe socie subulaj birdoj, kiu estas ĉikanataj de hegemoniaj birdoj; birdaraj birdoj povas ankaŭ malprofiti je manĝefiko ŝanĝe al akiri aliajn profitojn. Ĉefa profito estas sekureco laŭ nombroj kaj plialtigita mangefiko. Defendo kontraŭ predantoj gravegas ĉe fermitaj habitatoj kiaj arbaroj kie predado oftas kaj ĉefe averto havigita de multaj okuloj gravas; tio estas kialo por disvolvigo de miksitaj kunmanĝantaroj. Tiuj multaspeciaj aroj estas kutime komponitaj de malgrandaj nombroj de multaj specioj, pliigante la profitojn pro nombro sed malpliigante la manĝodisponeblon.

## Referencoj 
Kategorio:Birdoj
Grego

[eta|250ra|Grego da [gnuoj.]]
**Grego** estas granda grupo da bestoj kaj estas formo de kolektiva bruteca konduto.

La termino estas kutime aplikata al mamuloj, ĉefe hufuloj kaj ĉefe se ili estas bredataj de homoj, kiel ĉe bovoj, porkoj, ŝafoj ktp. Aliaj terminoj estas uzataj por similaj fenomenoj ĉe aliaj tipoj de animaloj. Ekzemple granda grupo da birdoj estas kutime nomata birdaro kaj tio celas diferencajn akirojn depende de la specio kaj necesoj.

**Herdo** estas grego el cervoj kaj similaj remaĉuloj .

## Vidu antaŭ 
* Fiŝaro
* Gregemo
* Gregokonduto
* Paŝtistismo

## Referencoj
Kategorio:Etologio
Kategorio:Zoologio
Aro de Smith-Volterra-Cantor

eta|256px|Post nigraj intervaloj estas forprenitaj, la blankaj punktoj kiuj restas formas nenie densan aron de mezuro 1/2.

En matematiko, la **aro de Smith-Volterra-Cantor** (**SVC**) aŭ la **grasa aro de Cantor** estas ekzemplo de aro de punktoj de la reela linio ***R*** kiu estas nenie densa (ĝi ne enhavas iun intervalon), sed havas pozitivan mezuron.

La aro de Smith-Volterra-Cantor estas nomita post Henry John Stephen Smith, Vito Volterra kaj Georg Cantor.

## Konstruado 
Simile al la konstruado de la aro de Cantor, la aro de Smith-Volterra-Cantor estas konstruita per forprenado de certaj intervaloj el la unuobla intervalo [0, 1].

La procezo komenciĝas kun la unu intervalo [0, 1]. Dum ĉiu *n*-a paŝo, *n=1, 2, 3, ...*, okazas forprenado de subintervaloj de longo *1/22n* de la mezo de ĉiu el la *2n-1* restantaj intervaloj. Daŭrante malfinie kun ĉi tiu forigado, la aro de Smith-Volterra-Cantor estas la aro de punktoj kiuj estas neniam forprenitaj.

Dum la unua paŝo de procezo okazas forprenado de la meza 1/4 el la intervalo [0, 1] (la samo kiel forprenado de 1/8 de ĉiu flanko de la meza punkto je 1/2) tiel la restanta aro estas

: \left[0, \frac{3}{8}\right] \cup \left[\frac{5}{8}, 1\right]

Dum la dua paŝo la intervaloj (5/32, 7/32) kaj (25/32, 27/32) estas forprenataj, lasante aron

:\left[0, \frac{5}{32}\right] \cup \left[\frac{7}{32}, \frac{3}{8}\right] \cup \left[\frac{5}{8}, \frac{25}{32}\right] \cup \left[\frac{27}{32}, 1\right]

## Propraĵoj 
Per konstruado, la aro de Smith-Volterra-Cantor ne enhavas intervalojn.
Dum la procezo, intervaloj de tuteca longo

:  \sum_{n=1}^{\infty} 2^{n-1}(1/2^{2n}) = \frac{1}{4} + \frac{1}{8} + \frac{1}{16} + \cdots = \frac{1}{2}

estas forprenitaj el [0, 1], montrante ke la aro de la restantaj punktoj havas pozitivan mezuron de 1/2.

## Aliaj grasaj aroj de Cantor 
Ĝenerale, oni povas forpreni parton de iu longo *rn* el ĉiu restanta subintervalo je la *n*-a paŝo de la algoritmo, kaj finiĝi kun simila aro. La rezultanta aro havas pozitivan mezuron se kaj nur se la sumo de la vico

:  \sum_{n=1}^{\infty} 2^{n-1}r_n 

estas malpli granda ol la mezuro de la komenca intervalo.

## Vidu ankaŭ 
* La aro de Smith-Volterra-Cantor estas uzata en la konstruado de funkcio de Volterra
* La aro de Smith-Volterra-Cantor estas ekzemplo de kompakta aro kiu estas ne jordane mezurebla.
* La nadla funkcio de la aro de Smith-Volterra-Cantor estas ekzemplo de barita funkcia kiu estas ne rimane integralebla sur (0,1) kaj ankaŭ estas ne egala preskaŭ ĉie al rimane integralebla funkcio.

## Eksteraj ligiloj 
* ''Luktado kun la fundamenta teoremo de kalkulo: funkcio de Volterra , de David Marius Bressoud

Kategorio:Mezura teorio
Kategorio:Topologiaj spacoj
Kategorio:Fraktaloj
San José Chinantequilla

**San José Chinantequilla** (*Sanĥose Ĉinantekija*) estas komunumo de la meksika subŝtato Oaxaca.
maldekstra|eta|200ra|Chinantequilla, Oaxaca.
La ĉefurbo de la komunumo estas Totontepec Villa de Morelos, Chinantequilla apartenas al la distrikto Mixe. Ĝi situas en la regiono Sierra Norte, kiu apartenas al la nordorienta parto de la subŝtato Oaxaca.

La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 463 loĝantojn, la meza alteco estas 1600 metroj super la marnivelo.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Komunumoj de Oaxaca
Breves

**Breves** estas urbo en la subŝtato Parao en Brazilo. Ĝi situas sudokcidente de la insulo Marajó ĉe la estuaro de la Rivero Amazono. Ĝi estas la ĉefa urbo en tiu insulo.

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Parao
Spencer Fullerton Baird

**Spencer Fullerton BAIRD** (3an de februaro 1823 – 19an de aŭgusto 1887) estis usona ornitologo kaj iktiologo.

## Biografio 
Baird naskiĝis en Reading (Pensilvanio). Li finstudis ĉe Dickinson College, Carlisle, Pensilvanio en 1840, kaj venontjare li jam faris ornitologiaj veturadon tra la montoj de Pensilvanio, piedirante, laŭ unu el liaj biografiistoj, 400 mejlojn en 21 tagoj, kaj la lastan tagon, 60 mejlojn. En 1838, li renkontiĝis kun John James Audubon, kaj tiam li jam decidis sin al ornitologio: Audubon donacis al li parton de sia propra kolekto de birdoj.

## Verko 
Kelkaj specioj nomiĝas laŭ li, ekzemple la jenaj:
* Flavbrusta kalidro, *Calidris bairdii* aŭ *Erolia bairdii*
* Bairda trogono, *Trogon bairdii*
* Subspecio Kuba eburbeka pego, *Campephilus principalis bairdii*

## Plia legado 
* Dean C. Allard, *Spencer Fullerton Baird and the U.S. Fish Commission*. New York: Arno Press, 1978.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Smithsonian Institution  - Spencer Baird kaj Iktiologio ĉe Smithsonian
* *Annual Record of Science and Industry* por 1877, eldonita de Spencer F. Baird
* *New York Times* obituaro
* Korespondado de Spencer Fullerton Baird kaj G.P. Marsh, *Center for Digital Initiatives, University of Vermont Library* 

Kategorio:Usonaj ornitologoj
Kategorio:Usonaj iktiologoj
Suĥij (Velikij Bereznij)

**Suĥij,** ukraine **Сухий,** hungare **Szuhapatak** [suhapatak] estas malgranda, ne memstara vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Velikij Bereznij, en municipo de Tiĥij.
eta|maldekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|maldekstra|180ra|Distrikto de Velikij Bereznij en Transkarpatio

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 40&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 543 m
* Loĝantaro: 180
* Poŝtkodo: 89030
* Telefonprefikso: 03135

## Situo 
Suĥij situas laŭ rojo, fine de sakovojo. Luh kun fervojo troviĝas je 5, Velikij Bereznij je 39, Uĵhorodo je 82 kilometroj.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1768 en formo *"Sucha"*. En 1904 pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis hungaran loknomon Szuhapatak. En 1910 vivis tie 487 loĝantoj, (482 rutenoj, 5 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Nagyberezna, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Suĥij. Tiam la hungara loknomo ŝanĝiĝis al *Ungszuha*. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Dubriniĉi

**Dubriniĉi** (,  [berĉEnjifalva]) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Pereĉin.
eta|190px|Miklós Bercsényi

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 2150
* Poŝtkodo: 89210
* Telefonprefikso: +380 53

## Situo 
Dubriniĉi situas laŭ maldekstra bordo de Uĵ, laŭ fervojo.

## Historio 
La ĝistiama loknomo *Dubrinics* [dubriniĉ] supozeble en 1903 honore al grafo Nikolao Bercsényi (kunulo de Francisko Rákóczi la 2-a) ricevis novan loknomon Bercsényifalva. En 1910 vivis tie 1513 loĝantoj, (1266 rutenoj, 182 hungaroj, 49 germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Perecseny, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Dubriniĉi/Bercsényifalva. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo
* kolonio de artistoj

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
48 Doriso

**48 Doriso** estas unu el plej grandaj asteroidoj de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝin malkovris la  la germana pentristo kaj amatora astronomo Hermann Mayer Salomon Goldschmidt, elde Parizo (Francio).

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de Doriso, unu el la Oceanidinoj de la helena mitologio, edzino de Nereo kaj patrino de la Nereidinoj.

## Ecoj 
Pluraj kaŝadoj de stelo permesis mezuri ĝiajn dimensiojn kaj montris ĝian neregulan formon. La , ĝi kaŝis duopan stelon de la konstelacio Oriono.

## Noto kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Hermann Mayer Salomon Goldschmidt
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1857
Ĉornoholova

**Ĉornoholova,** ukraine **Чорноголова,** ruse **Черноголова** [ĉornogolova], slovake **Černohlava,** hungare **Sóhát** [sOhAt] estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Velikij Bereznij.
eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180ra|Distrikto de Velikij Bereznij en Transkarpatio

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 92&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 324 m
* Loĝantaro: 1340
* Poŝtkodo: 89042
* Telefonprefikso: 03135

## Situo 
Ĉornoholova situas ĉe kunfluejo de 2 rojoj. Dubriniĉi kun stacidomo troviĝas je 13, Velikij Bereznij je 23, Uĵhorodo je 43 km-oj.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1500. La ĝistiama loknomo *Csornoholova* [ĉornoholova] en 1899 pro la hungariga politiko ŝanĝiĝis al hungara loknomo Sóhát. En 1910 vivis tie 1570 loĝantoj, (rutenoj en majoritato, germanoj kaj hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Nagyberezna, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Suĥij. Tiam la hungara loknomo ŝanĝiĝis al *Ungszuha*. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika ligna preĝejo omaĝe al Sankta Nikolao de 1794

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Aidosa orfo

[eta|Aidosaj orfoj en [Malawi]]
**Aidosa orfo** estas infano, kiu iĝis orfo pro morto de unu aŭ ambaŭ siaj gepatroj per aidoso.

En la statistikoj de UNAIDS (*Joint United Nations Programme on HIV/AIDS*), de la Monda Organizaĵo pri Sano (MOS, angle: *WHO*) kaj de UNICEF (''United Nations Children's Fund''), la termino celas iun infanon, kies patrino mortis pro aidoso antaŭ la 15-a naskiĝdatreveno de la infano, ĉu la patro daŭre vivas, aŭ ĉu li jam mortis.
La rezulto de tia difino estas, ke ĉirkaŭ 80 % de ĉiuj aidosaj orfoj daure havas unu vivan gepatron.

Ĉiujare estiĝas 70.000 novaj aidosaj orfoj.
Oni taksas, ke en la jaro 2010 pli ol 20 milionoj da infanoj orfiĝus pro aidoso.

Ĉar aidoso atakas ĉefe tiujn, kiuj estas sekse aktivaj, aidosorilataj mortantoj estas ofte viroj, kiuj estas la ĉefaj familisubtenantoj. Rezulte aidosaj orfoj ofte, ĉefe en Afriko, dependas de la ŝtato por prizorgado kaj financa subteno.

La plej granda nombro de orfoj pro aidoso vivis en 2007 en Sudafriko En 2005 la plej granda nombro de aidosaj orfoj kiel elcentaĵo de ĉiuj orfoj vivis en Zimbabvo.

## Vidu ankaŭ 
* Monda Tago de Aidoso

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Helpo al aidosaj orfoj ĉirkaŭ la globo
* !Nam Child Wiki  (Namibia Wiki pri infanoj)

Kategorio:Aidoso
Kategorio:Infanoj
Kategorio:Adoptado kaj orfoj en kulturo
Joseph Jean Pierre Laurent

**Joseph Jean Pierre Laurent** [a. lorÃ] estis franca amatora astronomo, li malkovris la asteroidon *51 Nemausa* la , en la privata observatorio de Benjamin Valz en Nîmes. Krom tio, oni ne multe scias pri li.

La astronomo Benjamin Valz, nomumita direktoro de la Observatorio de Marsejlo, lasis sian privatan observatorion al la bonaj zorgoj de Laurent, *tre kapabla juna viro* laŭ Édouard Stephan. La domo, 32-a de la *Rue Nationale* en Nîmes, kie Laurent malkovris la asteroidon, portas platon, solenanta tiun malkovron.

Laurent ricevis en 1958 la *Premion de Astronomio* de la *Fondaĵo Lalande* kaj la asteroido *162 Laurentia*, estis tiel nomata en lia honoro.

## Noto kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Malkovro de Nemaŭso, el ''Extrait de l'Histoire de la ville de Nîmes, de Adolphe Pieyre, 1886''

Laurent
Laurent
Laurent
Laurent
50 Virginio

**50 Virginio** estas granda kaj malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝin malkovris la  la usona astronomo James Ferguson, en Vaŝingtono (Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo devenus de tiu de la romianino Verginia, mortigita de sia propra patro, en unu rakonto de Tito Livio; sed pli verŝajne estas la nomo de la usona ŝtato Virginio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1857
Voroĉevo

**Voroĉevo,** ukraine **Ворочево,** hungare **Kapuszög** [kapusog] estas malgranda vilaĝeto en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Pereĉin.
eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180ra|Distrikto de Velikij Bereznij en Transkarpatio

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 28&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 800
* Poŝtkodo: 89220
* Telefonprefikso: +380 53

## Situo 
Voroĉevo situas laŭ Uĵ.

## Historio 
En 1910 vivis tie 832 loĝantoj, (778 rutenoj, 25 germanoj, 15 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Perecseny, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon. Poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis ankaŭ Voroĉevo/Kapuszög. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
Proksime de Voroĉevo lago troviĝas 700 m-ojn super la marnivelo.

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Clay Magalhães

**Clay MAGALHÃES** (naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1974) estas brazila esperantisto. Li estis volontulo en la kongresa fako de UEA ekde 1996 kaj kongresa oficisto ekde 2000. De 2003 ĝis 2022 li oficis kiel Konstanta Kongresa Sekretario. Kiel KKS li kunordigis la laborpreparojn de Universalaj Kongresoj de UEA kaj aperis en ĉiuj urboj kie UK estis planata, por renkonti politikajn respondeculojn kaj la LKK-on.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 2022-07-31 Clay Magalhães finas sian laborperiodon ĉe UEA – KKS ŝanĝiĝas, gazetara komuniko de UEA 
* 2018-09-04. 
* 2009-03-13. Clay Magalhaes kaj interesaj arkivaĵoj ĉe Pola Radio
* 2004-07-23. « Estos pli sukcesa Universala Kongreso en Pekino »  ĉe Ĉina Radio Internacia

Kategorio:UEA
Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Reĝa tablestro (Pollando)

**Reĝa tablestro** (, ) estis kortegana titolo uzata en Pollando kaj Granda Duklando de Moskvo. La tasko de reĝa tablestro estis prepari tablon antaŭ festeno, kaj dum ĝi - gvidi vicordon de servataj pladoj. En Pollando kaj Litovio ekzistis la ofico de granda reĝa tablestro, ekz. la reĝo Stanislao Aŭgusto Poniatowski estis en la jaroj 1755 - 1764 granda reĝa tablestro litova.

En "Sinjoro Tadeo" reĝa tablestro estis posedanto de la kastelo de Horeŝko. Mortigis lin Jacek Soplica, la patro de Tadeo.

Kategorio:Titoloj
Kategorio:Historio de Pollando
Kategorio:Historio de Litovio
*
Ta lo ne

**Ta lo ne** estas planlingvo kreita en 2010 de Brian Greco, usona junulo. Li inspiriĝis el Tokipono. *Ta lo ne* havas nur 30 vortojn .

## Fonologio 
Ĉiu vorto en *Ta lo ne* havas nur unu silabon.

La vokaloj de *Ta lo ne* estas **a**, **e**, **i**, **o** kaj **u**. 
La konsonantoj estas **m**, **p**, **t**, **n**, **l**, **k** kaj **x** (prononcata kiel esperanta ĥ).

## Gramatiko 
La vortordo de *Ta lo ne* estas subjekto-verbo-objekto. Adjektivoj kaj adverboj staras antaŭ la substantivo aŭ la verbo. Kiel en Tokipono, propraj nomoj estas traktataj kiel adjektivoj.

## Vortoj 
La tutaj vortoj estas videblaj ĉi tie.

## Notoj 
Kategorio:Konstruitaj lingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Planlingvoj
Tatara saŭco

eta|dekstra|250ra|Kokidaĵo kun tatara saŭco

**Tatara saŭco** estas malvarma saŭco preparata ĉefe el majonezo. Ĝi estas servata kun fumaĵitaj viandaĵoj, malvarma viando, bolitaj ovoj, marfruktoj kaj terpomfingroj.

Ĝiaj ingrediencoj estas:
* majonezo
* kremo aŭ jogurto
* fajne dispecigitaj acidaj (peklitaj) kukumoj
* fajne dispecigitaj peklitaj fungoj (ekz. ĉampinjonoj)
* mustardo, salo, pipro, sukero, citrona suko, ev. vinagro

Al tatara saŭco oni foje aldonas ankaŭ cepon, ŝenoprazon, raspitan krenon, fromaĝon, kaporojn, hakitan ovon, petroselon, olivojn kaj aliajn ingrediencojn.

Kiuj ajn estas la ingrediencoj, ili devas esti dispecigitaj ne tro fajne, por ke oni sentu pecojn dum la manĝo.

Kategorio:Saŭcoj
FC Twente

**FC Twente** estas nederlanda futbala klubo, kun sidejo en Enschede. Ĝi estis fondita la 1-an de julio 1965. Kaj ĝis ekde la jaro 2010 la nacian ĉampionecon.

## Rezultoj de la klubo 
* **Nederlanda ĉampionado: x1**
** 2009-10
* **Nederlanda pokalo: x3**
** 1978, 2001, 2011
* **Johan Cruijff Schaal: x2**
** 2010, 2011
* **Intertoto: x1**
** 2006

## Stadiono 
eta|300px|la stadiono *Grolsch Veste* en Enschede

* **Nomo** – *Grolsch Veste*
* **Urbo** – Enschede
* **Sidlokoj** – 30014
* **Finkonstruita** – 1998

Kategorio:Nederlandaj futbalteamoj
Kategorio:Enschede
Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1965
Novjorka Halo de Scienco

La **Novjorka Halo de Scienco** () estas muzeo, kiu troviĝas en la konstruaĵoj de la universala ekspozicio de 1964 en la parko *Flushing Meadow-Corona* (Queens). Ĝi proponas ekspoziciojn pri sciencaj kaj teknikaj aferoj. Fondita en 1964 la muzeo estis renovigita inter 1979 kaj 1986.

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala TTT-ejo de la muzeo 

Kategorio:Sciencaj muzeoj
Kategorio:Aviadaj muzeoj
Kategorio:Muzeoj en Novjorko
51 Nemausa

'*51 *Nemausa'''* estas granda asteroido de la asteroida zono, kies komponiĝo similas tiun de Cereso.

## Malkovro 
Ĝin malkovris la  la franca amatora astronomo Joseph Jean Pierre Laurent, al kiu Benjamin Valz konfidis sian privatan observejon de Nimo (Francio).

## Nomo 
En kelta epoko, *Nemausa* estis la dio de grava akvofonto de Nimo, kies nomo fariĝis la latina nomo de Nimo.

## Ecoj 
51 *Nemausa* montriĝis riĉa je akvo, ĝi entenus da tio ĉirkaŭ 14 % en maso.

La analizo de ĝia luma kurbo sugstis la ĉeeston de malgranda satelito.

## Noto kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  Malkovro de *Nemausa*, el *Extrait de l'Histoire de la ville de Nîmes, de Adolphe Pieyre, 1886*
*  *Compositional Study of 51 Nemausa: A Possible Carbonaceous Chondrite-like Asteroid''. (Studo pri komponiĝo de Nemausa, ebla asteroido de tipo karboneca ĥondrito)

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1858
52 Europa

'*52 *Europa'''* estas, kun averaĝa diametro de 300&nbsp;km, unu el plej grandaj asteroidoj de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝin malkovris la  la germana amatora astronomo Hermann Mayer Salomon Goldschmidt el sia pariza privata observejo.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de Eŭropa, amatino de Zeŭso en la helena mitologio.

Ankaŭ tiun nomon ricevis la Jupitera luno Eŭropo.

## Ecoj 
Eŭropo estas proksimume la sepa plej volumena asteroido, kvankam ĝi havas malgrandan denson: ĝi estis verŝajne dispecigita pro perforta alfrapo. Ĝi estas C-tipa, karboneca asteroido. Ĝia orbitaj elementoj proksimas de tiuj, de la Higia familio sed ĝi ne estas ties ano. Spektra studo montras ĉeeston de olivino kaj pirokseno ĉe ĝia surfaco, kaj estas ebleco, ke ĝia komponiĝo varius laŭ la loko.

Ĝia luma kurbo estis malfacile analizebla: dum ia tempo, oni ne sciis ĉu la rotacia periodo estas 5,5 aŭ 11 horoj, kaj, oni ne ankoraŭ precize konas ĝian aksan klinitecon, kiu estus ĉu 14°, ĉu 54°.

## Noto kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  Photometry and model of selected main belt asteroids (*Lummezuro kaj modeloj de elektitas ĉefzonaj asteroidoj'') 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Hermann Mayer Salomon Goldschmidt
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1858
Tetov

Municipo **Tetov** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Pardubice, en ebenaĵo de rivero Elbo, 14&nbsp;km nordokcidente de urbo Přelouč, 14&nbsp;km norde de urbo Chvaletice. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenas nur el la jaro 1716.

## Loĝantaro
## Interesaĵo 
La vilaĝon en la 1980-aj jaroj famigis planoj konstrui proksime de la vilaĝo atomcentralon. Oni konsideris de ĉi tie provizi per varmo urbojn Pardubice, Hradec Králové, Chrudim Kolín kaj Kutná Hora.

## Literaturo 
* Marek Podhorský: *Pardubický kraj*. Eldonis freytag & berndt, eldonejo en Prago en 2004.

## Pluaj fotoj 

Tetov_A._Staveni.jpg|Kamparana domo
Tetov_B._Domy.jpg|Domoj ĉe ŝoseo
Tetov_C._ObecniUrad.jpg|Municipa ofico
Tetov_G._Krizek.jpg|Kruco

Kategorio:Municipoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo
53 Kalipso

**53 Kalipso** estas grandaj kaj malhela asteroidoj de la asteroida zono.

## Malkovro 
Malkovris ĝin la germana astronomo Karl Theodor Robert Luther elde Duseldorfo (Germanio) la .

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la nimfo Kalipso, amantino de Odiseo en la Odiseado.

Tiun nomon ricevis ankaŭ la Saturna luno Kalipso.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Karl Theodor Robert Luther
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1858
Natalia Estemirova

**Natalia ESTEMIROVA** () (naskiĝis la 28-an de februaro 1958, Kamiŝlovo, Sverdlovska provinco, RSFSR, Sovetunio — murdita la 15-an de julio 2009, Grozno, Ĉeĉenio, Rusio) estis rusia ĵurnalistino kaj instruistino, aktivistino por la homrajtoj en Ĉeĉenio (Rusio), aktiva membro de Memorial, forkaptita de sia loĝejo en Grozno kaj murdita.

## Vivo
Ŝia patrino estis laŭ nacieco rusino, la patro ĉeĉeno. Kiel vidvino ŝi solece edukis sian filinon naskitan en 1993. Studis historion en la Universitato de Grozno. Ĝis 1998 ŝi laboris kiel instruistino, kaj poste kiel ĵurnalistino okupiĝanta pri forkaptado, malaperigoj kaj politikaj murdoj en Ĉeĉenio. Ŝi partoprenis eksterlandajn konferencojn pri malrespekto de la homrajtoj en la Rusia Federacio.

Ŝi estis nomumita al Saĥarov-Premio en 2004, distingita de la Medalo je la nomo de Robert Schuman la 13-an de januaro 2005, laŭreatino de la premio je la nomo de Anna Politkovskaja. Pro sia agado ŝi plurfoje estis kritikata de la registaro de la Ĉeĉena Respubliko Iĉkerio.

Estemirova estis forkaptita matene la 15-an de julio 2009 fare de kvar viroj. Ŝian korpon kun kuglovundoj en la kapo kaj brusto oni trovis proksime al rapidtrafika vojo apud Nazranj en la najbara Inguŝio.
La murdon kondamnis inter aliaj Usono kaj Germanio, kiuj alvokis Rusion por rapida trovo kaj juĝo de la kulpantoj. La rusia prezidento Dmitrij Medvedev montris indignon kaj anoncis rapidan esploron. La prezidanto de la Eŭropa Parlamento Jerzy Buzek ekpostulis de la Rusia Federacio detalan esploron de la afero kun malkovro de la murdomendintoj.

La 23-an de julio 2009 popola kunveno en la centro de Moskvo omaĝe al Natalia Estemirova estis forpelita de milico pro la granda, duobla supero de la planita partoprenantaro fare de organizanto; en la mitingo frekventis inter 70 kaj 100 personoj. La tutan solenaĵon surbendigadis civile vestitaj milicanoj. La kunvenigulo de la renkonto Viktor Sokirko el Memorial estis arestita por du horoj kaj monpunita pro perturbado.

## Bibliografio
* Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco: *Natalya Estemirova, Candidate for the 2004 Sakharov prize for freedom of thought: Greens/EFA nominate Chechen human rights activist for Sakharov Prize*

## Vidu ankaŭ
* Ŝtata terorismo
* Dua Ĉeĉenia milito

## Eksteraj ligiloj
*Natalya Estemirova kaj ties deklaro pri murdo de Zura Bitieva kaj ŝia familio, septembro 2003
*Natalya Estemirova' biography  anglalingva biografio okaze de ricevo de la medalo je la nomo de Robert Schuman, 2005
*Natalia Estemirova and the Price of Courage , 2009 (kun foto)
*Natalya Estemirova  kaj la premio je la nomo de Anna Politkovskaja, 2007

Kategorio:Rusiaj ĵurnalistoj
Kategorio:Rusiaj  homrajtaj aktivuloj
Kategorio:Naskiĝintoj en Sverdlovska provinco
Kategorio:Mortintoj en Inguŝio
Kategorio:Murditaj ĵurnalistoj
Malplej zorgiga

[eta|Klaso de Malplej zorgita specio fare de la [Internacia Unio por la Konservo de Naturo]]
[250px|eta|dekstre|Defenda sinteno de [Misisipa aligatoro, nome Malplej zorgiga specio.]]
[eta|Plenkreska [oliveca paviano purigaranĝas junulon ĉe Ngorongoro, same Malplej zorgiga specio.]]
**Malplej zorgiga** aŭ en la angla **Least Concern** (**LC**) estas kategorio de la IUKN atribuita al specio aŭ pli malalta taksono kiu estis pritaksata, sed ne taŭgas por iu ajn alia kategorio. Tiele tiu estas taksata nek kiel Minacata, Preskaŭ minacata, nek kiel (antaŭ 2001) Konservodependa. Multaj komunaj specioj kiaj ekzemple la Rokkolombo, la Ordinara junipero, la Homo, la Ruĝa milvo, la Alciono aŭ la Eŭropa leporo estas konsiderataj kiel membroj de la kategorio de Malplej zorgiga.

Specio ne povas esti asignita kiel Malplej zorgiga krom se ĝi havis ilian loĝantaran statuson taksita. Tio estas, necesas adekvata informo, takso de ĝia risko de malapero bazita sur ĝia distribuado kaj/aŭ loĝantara statuso. Notindas. ke homo estas klasita en tia kategorio.

## Ekzemploj 
* **Malplej zorgigaj**: ne estas tuja minaco por la survivado de la specio. Ekzemploj: Misisipa aligatoro, Larĝbeka korvo, Barata pavo, Anuba paviano, Blankkapa maraglo, Bruna urso, Bruna rato, Griza bradipo, Kanada ansero, Kanbufo, Palumbo, Pumo, *Rana temporaria*, ĝirafo, Lupo, Hejma muso, Gulo, Homo, Palmokakatuo, Platbeka anaso, Surikato, Muta cigno, Ornitorinko, Ruĝbeka teksbirdo, Jamajka buteo, Rokkolombo, Skarlata arao, Tajvana makako, Suda marelefanto, Laktoŝarko, Venezuela hurlulo

## Notoj 
Kategorio:Kategorioj de la IUKN
Kategorio:Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj
Selektiva lignoproduktado

**Selektiva lignoproduktado** estas la silvikultura praktiko rikolti proporcion de la arboj en difinita areo. Selektiva lignoproduktado estas la praktiko forigi maturan lignon aŭ la malpliiĝanta de pli malnovaj arboj por plibonigi la lignan starejon aŭ protekti la medion aŭ specifajn speciojn ene de ĝi. Ĉi tiu sistemo povas esti uzita por administri arbarojn -jaraĝaj starejoj. Administradaj celoj povas inkludi la protekton de natura vivejo, la pliigon de preciza ligno produktivo, instigo de regenerado de specio aŭ de la viva bonfarto de plantejoj. Selektiva lignoproduktado povas inkludi malfermi areon por permesi arban specion kiu postulas pli grandan lumintenson kreski sed ke ne estas tiom granda praktiko sufiĉe por meriti la laŭleĝan difinon de klarigado. Tiu praktiko evitas senarbarigon kiu okazas la normala lignoproduktado.

Kategorio:Arbara mastrumado
Abeluja forno

[eta|maldekstra|Abandonitaj abelujaj karbofornoj ĉe la [fantomurbo de Cochran (Arizono)]]

[eta|dekstra|Abeluja forno ĉe [Akvopumpilo]]
**Abeluja forno** estas formo de forno kiu similas al jam eksmodaj abelujoj. Ĝi estas cilindraj kaj fermiĝas al supra kupolo. Ĝi estis komunaj en Nordameriko, kaj en Eŭropo ekde la Mezepoko, ĝis la industria revolucio. Ĝi utilis ĉefe por baki panon, sed ankaŭ por pli industriaj celoj kiaj tegoloj, potfarado, karboproduktado ktp.

## Eksteraj ligiloj 
* Hearthcook.com 

Kategorio:Kuiriloj
Strašov

Municipo **Strašov** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Pardubice, en ebenaĵo de la rivero Elbo, 8&nbsp;km norde de la urbo Přelouč. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua mencio en historia dokumento pri la vilaĝo Strašov estas en protokolo pri juĝa kverelo en la jaro 1337. En la jaro 1379 estas eksplicite nomata korto Strášov.

En la vilaĝo estas kelkaj malgrandaj fiŝlagoj kaj sur norda rando pli granda Strašovský fiŝlago, kiu estas restaĵo de estinta fiŝlaga sistemo de Chlumec. Tiu fiŝlago donis ankaŭ al la vilaĝo nomon Strašov (*Timiga vilaĝo*). Iam ĉi tie kondukis vojo al Prago kaj vojaĝantojn logis erarlumoj en siaj ruzaĵoj. Tion ili nuntempe jam ne faras. Sed ĉiam validas fakto, ke ĉirkaŭ Strašov estas vastaj arbaroj kie kreskas bongustaj fungoj, ke ĉi tie estas vera edeno por fungokolektantojn.

## Loĝantaro 
## Naturo 
Strašovský fiŝlago, estas proponata natura rezervejo pri teritorio 57 ha kun botanikaj raraĵoj: Marĉa ajlo (*Allium angulosum*), Davala karekso (*Carex davalliana*), Fora karekso (*Carex distans*), Borda karekso (*Carex riparia*), Centaŭrio (*Centaurium erythraea*), Karnokolora orĥido (*Dactylorhiza incarnata*), unugluma eleokaro (*Eleocharis uniglumis*), Norda galio (*Galium boreale*), Virtgena galio (*Galium wirtgenii*), (*Sesleria uliginosa*).

## Bibliografio 
* Marek Podhorský: *Pardubický kraj*. Eldonis freytag & berndt, eldonejo en Prago en 2004.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo
* Fotaĵo de Strašovský fiŝlago

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Municipoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo
Neŭroptero

eta|dekstra|250px|Ĥrisopedo. Tiuj estas probable la plej familiaraj Neŭropteroj

La ordo de insektoj **Neuroptera** en la latina scienca nomo aŭ Neŭropteroj en Esperanto inkludas familiojn kiaj la Ĥrisopedoj, la Mantispedoj, la Mirmeleontedoj kaj ties parencoj. La ordo enhavas ĉirkaŭ 6,010 speciojn. Tradicie la grupo estis iam konata kiel **Planipennia**, kun la tiamaj Neŭropteroj inkludantaj la Sialedojn, fiŝmuŝojn, reĝomuŝojn kaj serpentomuŝojn, sed tiuj estas nuntempe konsiderataj kiel separataj ordoj (ĉe Megalopteroj kaj Rafidiopteroj).

## Notoj 
Kategorio:Insektoj
55 Pandora

'*55 *Pandora''''', mezgranda kaj tre hela asteroido de la asteroida zono, estas la dua plej granda E-tipa asteroido post 44 Nysa.

## Malkovro 
Ĝin malkovris la 10-an de septembro 1858 la usona astronomo George Mary Searle el la observatorio Dudley de Schenectady (ŝtato de Nov-Jorkio, Usono).

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de Pandora, unua virino de la helena mitologio.

Ankaŭ tiun nomon ricevis la Saturna luno Pandoro.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1858
George Mary Searle

**George Mary SEARLE** (naskiĝis la 27-an de junio 1839 en Londono, mortis la 7-an de julio 1918 en Novjorko) estis britdevena usona astronomo kaj pastro.

Lia familio transloĝiĝis en Bostonon kiam li estis novnaskito.

Li estis juna kiam siaj gepatroj mortis, li estis edukita de riĉa onklo, kiu sendis lin
en la Universitaton Harvard je la 1850-aj jaroj. Bakalaŭro en 
1957 kaj magistro en 1860, li interesiĝis pri astronomio kaj dungiĝis kiel 
kalkulisto en la observatorio Dudley de Schenectady. Tie li malkovris la 
asteroidon *55 Pandora* la . Li malkovris ankaŭ ses
galaksiojn.

Dum li estis instruisto pri matematiko en la Mararmea Lernejo, li konvertiĝis al la 
Romkatolika Eklezio kaj estis ordinaciita sacerdoto en 1871.

Li instruis pri teologio kaj sciencoj en la Katolika Universitato de Ameriko.

## Eksteraj ligiloj
* Biografio sur *Findagrave.com*
Pandoro

**Pandora**, en helena mitologio, estis la unua virino, kreita de la gedioj.

Ŝian nomon oni donis al du kosmaj korpoj:
***Pandoro**, unu el la naturaj satelitoj de Saturno;
*'*55 *Pandora**': asteroido.
56 Meleto

**56 Meleto**, granda kaj malhela asteroido de la asteroida zono, estas unu el la maloftaj P-tipaj asteroidoj, riĉa je organikaj kemiaĵoj, silikatoj karbono kaj anhidraj silikatoj, kun eble interna akva glacio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana amatora astronomo Hermann Mayer Salomon Goldschmidt el la privata observatorio, kiun li instalis en sia pariza loĝejo.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de Meleto, unu el la tri praaj muzoj de la antikva helena mitologio. Meleto (greke: Μελέτη) estis la muzo de la meditado.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Hermann Mayer Salomon Goldschmidt
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1857
54 Alexandra

'*54 *Alexandra'''* estas granda kaj malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝin malkovris la 10-an de septembro 1858 la germana amatora astronomo Hermann Mayer Salomon Goldschmidt elde sia loĝejo en Parizo (Francio).

## Nomo 
Ĝia nomo estas omaĝo al la germana eksploradisto Alexander von Humboldt. (Estis la unua asteroido nomita laŭ nomo de viro, kvankam la nomo *Alexandra'' estis inigita.)

## Ecoj 
La , per kaŝadoj de stelo, oni difinis ĝiajn formon kaj dimensiojn: 160 × 135&nbsp;km (± 1&nbsp;km).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Hermann Mayer Salomon Goldschmidt
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1858
Kategorio:Alexander von Humboldt
Arboŝelo

775ra
[eta|Arboŝelo de matura *[Mango* (*Mangifera India*) montranta karakteran likenon, Kalkato, Barato. ]]
[eta|Ekstera aspekto de la arboŝelo de [robinio (videbla estas la ritidomon, la ekstera histo de la arboŝelo)]]
[eta|Malnovaj cikatroj en arboŝelo de [fago]]
[eta|maldekstra|Parte senŝeligita [korko|korkkverko]]
**Arboŝelo** estas la plej eksteraj tavoloj de tigoj kaj radikoj de lignaj plantoj. Plantoj kun arboŝelo inkludas arbojn, lignajn grimpoplantojn kaj arbustojn. Arboŝelo aludas al ĉiuj histoj for de la kambiumo kaj estas neteknika termino.
La interna tavolo de arboŝelo nomiĝas basto. Tie troviĝas vivantaj ĉeloj, ekzemple sekundara kambiumo. La ekstera tavolo de arboŝelo nomiĝas ritidomo. Ĉi-tie la ĉeloj estas mortaj.

## Produktoj el arboŝelo 
Produktoj uzataj de homoj, kiuj devenas el arboŝelo estas:
* spicoj kiel cinamo el vera cinamomo kaj aliaj ingrediencoj,
* tanino,
* rezino,
* laktosuko,
* medikamentoj,
* venenojn, variajn halucinaĵojn
* korko.
Arboŝelo estas uzata por produkti vestaĵojn, kanuojn, ŝnurojn kaj uzata kiel surfaco por pentraĵoj kaj mapfarado.

## Arboŝelo en Hortikulturo 
En hortikulturo kaj ĝardenkulturo oni uzas arboŝelojn por
* plibonigi la grundon
* fari substraton
* mulĉi la teron.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* mulĉo
* substrato
* C/N-kvociento
* forsto
* krutmaterialo arboŝelo
* ritidomo

Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Arboj
Kategorio:Arbara mastrumado
Suda Patrinmontaro

eta|220ra|Suda Patrinmontaro kaj Okcidenta Patrinmontaro.
eta|220ra|Vidaĵo de Suda Patrinmontaro okcidente de *Playa Azul*, Miĉoakano.
**Suda Patrinmontaro** aŭ **Suda Sierra Madre** (aŭ tute en hispana : **Sierra Madre del Sur**) estas montoĉeno en suda Meksiko kaj sude de Okcidenta Patrinmontaro, kiu etendiĝas tra 1 000&nbsp;km el suda Miĉoakano orienten tra Gerero, al Terkolo de Tehuantepeko en orienta Oaĥako. Ĝi kuniĝas kun la Transvulkana akso de centra Meksiko en norda Oaĥako, sed ĝi estas disigita de tiu teritorio per la valo de Balsaso kaj ties alfluanto Tepalkatepeko-Rivero.

La plej alta punkto estas je 3 703 m, situa je  en centra Gerero.

Kvankam disigitaj de la ĉefa parto de Suda Patrinmontaro per la profunda kanjono de la malsupra Balsaso, la montaroj de suda Miĉoakano ĉirkaŭ Coalcomán ĝenerale estas konsiderataj partoj de Suda Patrinmontaro.

## Ekologio 
La montaro estas konata por sia alta biodiverseco kaj granda nombro de endemiaj specioj.

La sud-patrinmontaraj pinaroj-kverkaroj okupas la plej altajn altaĵojn de la regiono. Tiuj arbaroj estas parto de la ĉeno de centramerikaj pinaroj-kverkaroj kiu etendiĝas ekde Sudokcidenta Usono ĝis Kostariko laŭlonge de Amerika kordilero.

Pli malaltaj altaĵoj de la montaro estas kovrataj de tropikaj sekaj arbaroj, ekoregionoj de la biomo tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj. La ĥaliskaj sekaj arbaroj okupas la okcidentan finon de la pacifika montara deklivo. La Sud-pacifikaj sekaj arbaroj kovras plimulton de la pacifika deklivo, ekde Miĉoakano okcidente tra Gerero kaj Oaĥako. La baseno de Balsaso, norde de la Sierra, hejmigas la balsasajn sekajn arbarojn.

## Vidu ankaŭ 
* Meksikaj loknomoj
* Oaĥaka Patrinmontaro
* Orienta Patrinmontaro

Kategorio:Montaroj en Meksiko
Kategorio:Neotropisaj ekoregionoj
Reprodukta sezono

La **Reprodukta sezono** estas la plej taŭga sezono, kutime kun favoraj kondiĉoj kaj abunda mangodisponeblo kaj akvo, por Reproduktado ĉe kelkaj naturvivaj animaloj kaj ĉefe birdoj (naturo). Specioj kun reprodukta sezono nature evoluis por havi amoron dum preciza epoko de la jaro por plenumi la plej sukcesan reproduktadon. Diferencaj specioj de naturvivaj animaloj kaj ĉefe birdoj havas diferencajn reproduktajn sezonojn laŭ ties precizaj postuloj, manĝodisponeblo ktp.

Kategorio:Besta reproduktado
Kategorio:Sezonoj
Kategorio:Ĉasado
Superspecio

**Superspecio** estas grupo de almenaŭ du pli malpli distingaj specioj kun proksimum parapatriaj distribuadoj. Ne ĉiuj kriptaj specikompleksoj estas superspecioj, kaj inverse, sed multaj estas tiaj. Superspecio konsistanta je du frataj specioj estas nomata "speciparo".

Kelkaj ekzemploj estas la jenaj:
* La grupo de Pufinoj ene de Procelariedoj – ne plena superspecio, sed la iama grupo de *P. yelkouan* ene de ĝi povus esti tio.
* La grupo de la Ĉifĉafo ene de Filoskopoj.
* Rinokriptedoj.
* La genro *Citrus*, kiu spite sian oficialan klasigon kiel genro retenas kompletan interreprodukteblon.

Kategorio:Taksonomio
Altitudo

La termino **altitudo** referencas al la vertikala distanco kiu estas inter ajna punkto de la Tero rilate al la marnivelo. Nome, temas pri la alto de punkto super la meza marnivelo.

Por kalkuli la altitudon, oni prenas kiel referencon la marnivelon, kaj pro tio la altitudo estas esprimita per cifero en metroj sekvita de la mallongigo *s. m.*, tio estas, **m s. m.** (‘metroj super maro’).

En geografio, la altitudo estas la vertikala distanco inter iu punkto de la Tero rilate al la marnivelo, nomita alto aŭ ekstaro super la averaĝa marnivelo, kontraste kun la alto, kiu indikas la vertikalan distancon inter du punktoj de la Tera surfaco; kaj estas ankaŭ la *flugnivelo*, kiu estas la altitudo laŭ la normiga premo mezurita pere de altomezurilo, kiu estas je pli ol 20 000 futoj super la averaĝa marnivelo.

En astronomio ekzistas la altitudo (foje nomata *alto* aŭ *leva angulo*), kiel la komplemento de la zenita distanco; do estas angulo tia, kiom alte staras astro super la horizonto.

En plej parto de Eŭropo, preskaŭ tuta Latinameriko kaj en aliaj mondopartoj, la altitudo estas mezurita laŭ metroj. En Usono oni mezuras ĝenerale laŭ futoj, sed tiu lando akceptis ekanstataŭi tiun mezursistemon per la Internacia sistemo de unuoj (ISU)​. En aviado, ĝenerale, oni uzas futojn en la tuta mondo escepte en la landoj de la iama Orienta Bloko, ĉar la aviadiloj de la iama Sovetunio havis indikilojn de altitudo laŭ metroj.

En meteologio, la altitudo estas faktoro de ŝanĝoj de temperaturo, ĉar tiu malpliiĝas, averaĝe,  ĉiun centan metron de altitudo en la intermezaj latitudoj (en la zonas mocerklimatakaj kaj subtropikaj zonoj de la mondo).

En specifaj mondopartoj oni difinas la precizan punkton por mezuri la marnivelon. Ekzemple en Hispanio normale oni mezuras la altitudon el la marnivelo en Alikanto, Valencilando, ĉar la marnivelo diferencas inter Atlantiko kaj Mediteraneo.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Supermara alteco
* Alto
* Altometro

Kategorio:Geografia terminologio
Robert Thomas Moore

**Robert Thomas ("R. T.") MOORE** (24an de junio 1882 – 30an de oktobro 1958) estis usona negocisto, sendependa ornitologo, filantropo kaj fondinto kaj dum kelkaj jaroj redaktoro de la Premioj *Borestone Mountain Poetry Awards*. 

Lia familio estis de riĉaj negocistoj. Li studis en la Universitato de Pensilvanio kaj en la Universitato Harvard. Li dediĉis al negocado pri haŭtaĵoj de vulpoj. Poste li translokiĝis al Kalifornio, kie li dediĉis sin al zoologio kaj kolektado de specimenoj, inter kiuj ĉirkaŭ 65,000 birdoj, el kiuj ĉirkaŭ 80 % el Meksikio, kaj 1,000 mamuloj.

Kategorio:Usonaj ornitologoj
Universitato de Pensilvanio

eta
La **Universitato de Pensilvanio**,  (komune konata kiel **Penn** aŭ **UPenn** , esperantlingve *univo Pen*) estas privata universitato situanta en Filadelfio, Pensilvanio, Usono. Penn estas la kvara plej aĝa universitato en Usono.

Ĝi havas pli ol 20.600 studentojn.

## Elektitaj studentoj 
* Jenő Hámori
* László Hámos
* Péter Róna
* Géza Pál Teleki

## Elektitaj instruistoj 
* Péter Flesch

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* ENIAC

## Bildaro 

Collegegreen.jpg
North facade of College Hall, Penn Campus.jpg
Penn campus 2.jpg
Upper Quad Gate in the fall.jpg
Engineeringschool.jpg


Pensilvanio
Osbert Salvin

**Osbert SALVIN** (25-an de februaro 1835 - 1-an de junio 1898) estis angla naturalisto, plej bone konata pro esti kunaŭtoro de la *Biologia Centrali-Americana* (1879-1915) kun Frederick DuCane Godman. Tio estis 52-voluma enciklopedio pri natura historio de Centrameriko.eta|Osbert Salvin.La Salvina albatroso, *Thalassarche (cauta) salvini*, nomiĝas laŭ li, kiel ankaŭ la dolĉakva fiŝo *Cichlasoma salvini*.

Kategorio:Anglaj ornitologoj
Kategorio:Anglaj entomologoj