Berilio

**Berilio** aŭ **beriliumo** estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo **Be** kaj atomnumero 4. Steloj sintezas berilion, sed ĝi rapide malaperas; ĝi estas iom malofta en la universo kaj en la krusto de la tero. Ĝi estas elemento, kiu troviĝas nature nur en konpobaĵoj kun aliaj ĥemiaj elementoj en mineraloj.  Kiel libera elemento, ĝi estas griza simile al ŝtalo, forta, facilrompa teralkala metalo.

Famaj gemoj, kiuj enhavas berilion estas (akvamarino, smeraldo) kaj krizoberilo.*Berilo* estas juvela mineralo, kiu enhavas interalie berilion.

## Karakterizaĵoj 
En strukturaj aplikoj, la kombinaĵo de alta fleksa rigideco, termika stabileco, termika konduktiveco kaj malalta denseco (1,85-oble tiu de akvo) faras berilion dezirinda aerspaca materialo por aviadilkomponantoj, misiloj, kosmoŝipoj kaj satelitoj. Pro sia malalta denseco kaj atommaso, berilio estas relative travidebla al rentgenradioj kaj aliaj formoj de joniga radiado; tial, ĝi estas la plej ofta fenestra materialo por rentgenradioj kaj komponantoj de partiklaj detektiloj. En aero, la surfaco de berilio facile oksidiĝas je ĉambra temperaturo por formi pasivigan tavolon 1-10 nm dikan, kiu protektas ĝin kontraŭ plia oksidiĝo kaj korodo. La metalo oksidiĝas en amaso (preter la pasiviga tavolo) kiam varmigita super 500 °C (932 °F), kaj brulas brile kiam varmigita ĝis ĉirkaŭ 2 500 °C (4 530 °F).

## Tokseco 
Pura berilio estas tre toksa, ne-radiaktiva metalo. Ĝi estas klasifikita inter la plej toksaj elementoj kiel arseniko (As), kadmio (Cd), kromo (Cr), plumbo (Pb), talio (Tl) kaj hidrargo (Hg). Berilio funkcias kiel kanceriga veneno, influante ĉelmembranojn kaj ligante al certaj reguligaj proteinoj en ĉeloj. Berilio povas resti konstatebla en urino ĝis dek jarojn post eksponiĝo. Ĝi estas klasita kiel kategorio 1 kancerigaĵo fare de la Eŭropa Unio. 

## Aplikoj 
### Radiaj Fenestroj 
Pro la malalta atomnumero de berilio kaj ekstreme malalta absorba indico por rentgen-radioj, unu el ĝiaj plej malnovaj - kaj ĝis hodiaŭ plej signifaj - aplikoj estas kiel radiaj fenestroj por rentgen-tuboj.

### Mekanikaj Aplikoj 
Ĉar berilia metalo posedas altan rigidecon, malpezan pezon kaj dimensian stabilecon super larĝa temperaturintervalo, ĝi estas vaste uzata en la defendaj kaj aerspacaj industrioj por malpezaj strukturaj komponantoj - kiel tiuj trovitaj en altrapidaj aviadiloj, misiloj, kosmoŝipoj kaj satelitoj (inkluzive de la Kosmoteleskopo James Webb). Kelkaj likvaĵ-fuelaj raketoj ankaŭ uzis raketaj ajutojn fabrikitajn el pura berilio. La alta elasta rigideco de berilio kondukis al ĝia ampleksa apliko en la kampo de preciza instrumentado, specife en subtenaj strukturoj por inerciaj gvidsistemoj kaj optikaj sistemoj.

### Alojoj 
Aldonante ĉirkaŭ 2.0% da berilio al kupro, berilio-kupra alojo formiĝas, kiu posedas streĉreziston ses fojojn pli grandan ol tiu de pura kupro. Beriliaj alojoj estas vaste uzataj en multaj kampoj pro sia unika kombinaĵo de elasteco, alta elektra kaj varmokondukteco, alta forto kaj malmoleco, nemagnetaj ecoj, kaj ankaŭ bonega korodo- kaj lacecrezisto. Ĉi tiuj aplikoj inkluzivas sparkrezistajn ilojn por uzo en medioj enhavantaj flamiĝemajn gasojn (berili-nikelaj alojoj), risortojn, diafragmojn por kirurgiaj instrumentoj (berili-nikelaj kaj berili-feraj alojoj), kaj alttemperaturan ekipaĵon. 

## Bildaro 

Dosiero:Be-TableImage.svg|
Dosiero:Be,4.jpg|
Dosiero:Solar Activity Proxies.png|
Dosiero:Beryllium OreUSGOV.jpg|Berilia erco

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj