open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taŭĵanting-parko

**Taŭĵanting** estas parko nove rekonstruita kaj plivastigita. Tie Jŭan-dinastio (1271-1368 p. K.) starigis la budhisman monaĥinejon Cibej, kaj en 1695 kortegano de Ĉing-dinastio konstruigis halon kun tri ĉambroj, kiun li nomis Taŭĵanting.

Kvankam en la parko ne troviĝas multe da historiaj restaĵoj kaj elegantaj konstruaĵoj, ĝia natura ĉarmo tamen superas tiun de aliaj parkoj. Enirinte tra ĝia norda pordo, oni povas vidi antaŭ la okuloj la iaman brikejon, kiu nun sin prezentas kiel sinsekvo da montetoj kovritaj de verdaj arboj. Post tiuj montetoj aperas vasta lago etendiĝanta orienten kaj okcidenten kaj ĉirkaŭprenanta kalabas-forman insulon.

Bela florbedo ornamas la nordan enirejon al la insulo. Laŭ montvojeto apud la florbedo oni povas supreniri ĝis la kiosko Ĝinĉiŭdum. Laŭdire, tie iam estis la Templo de Flor-feino. Preterpasinte la kioskon, oni sin trovas antaŭ alta altaro, kaj suririnte ĝin laŭ ŝtuparo, oni venas al la fama monaĥinejo Cibej, ombrata de antikvaj arboj.

Tiu monaĥinejo rekonstruita en la lastaj jaroj estas dispozicie kaj arkitekture simila al la originala. En ĝi konserviĝas nombro da valoraj historiaj objektoj. Antaŭ la pavilono Ŭenĉang estas ŝtona kolono kun sutro gravurita sur ĝi, kiu estis starigita en Ljaŭ-dinastio antaŭ 880 jaroj. Ankaŭ la difektita ŝtona kolono de Ĝin-dinastio jam restariĝis sur sia loko.

La eleganta domo Junhujloŭ sur la suda bordo de la okcidenta lago prezentas originalan stilon. Ĝi konstruiĝis en la regperiodo de la imperiestro Ĉjanlong de Ĉing-dinastio (1736-1795 p. K.), origine sur la orienta bordo de la lago Ĝongnanhaj, kaj translokiĝis en la parkon en la jaro 1954. La translokado de tiu antikva konstruaĵo estis senprecedenca en la historio de ĉina arkitekturo. Escepte de parto de la dekoracio, la domo estis rekonstruita tute el la originalaj materialoj.

Kategorio:Ĉinio
Kategorio:Parkoj
Kategorio:Vizitindaĵoj en Pekino
Triobla Krono

eta|180ra|

La Triobla Krono (aŭ *Triple Crown* en la angla;  [sankan]) konsistas el la gajno de la tri klasikaj ĉevalvetkuroj de trijaraĝaj ĉevaloj. Estas granda atingo por ĉevalo gajni ĉe ĉiuj tri vetkuroj, ĉar la ĉevalo devas montri flekseblecon kaj la forton dum la tuta vetkursezono. En la lastaj jaroj la gajno de la *Triopla Krono* fariĝis malofta okazo, ĉar la ĉevaloj nuntempe specialiĝas en iu distanco. Krom Usono, Japanio, la Triobla Krono ekzistas en Britio, Kanado, Germanio kaj aliaj landoj.

## Japanio 
### Triobla Krono de Japana Ĉevalvetkuro-Asocio 
#### Klasika Triobla Krono 
* Satsuki Shō
* Tokyo Yūshun
* Kikka Shō

#### Ĉevalina Triobla Krono 
* Ōka Shō
* Yūshun Himba
* Shūka Shō

## Usono 
En Usono temas pri jenaj ĉevalvetkuroj: Kentukia Ĉevalvetkuro, Vetaĵo Preakness, kaj Vetaĵo Belmont.

La ĉevaloj kiuj "gajnis la trioblan kronon":
* 1919: Sir Barton
* 1930: Gallant Fox
* 1935: Omaha
* 1937: War Admiral
* 1941: Whirlaway
* 1943: Count Fleet
* 1946: Assault
* 1948: Citation
* 1973: Secretariat
* 1977: Seattle Slew
* 1978: Affirmed

Sir Barton neniam estis nomita gajninto de la Triobla Krono pro tio ke la nomo ekaperis en la 1930-aj jaroj, post ĝia kariero. Omaha estas filo de Gallant Fox, farante ĝin la nura gajninto de la Triobla Krono kiu generis gajninton.

Kategorio:Ĉevalvetkuro
Kategorio:Rajdado
Tekstoredaktilo

[eta|300ra|[Esperantilo]]
**Tekstoredaktilo** estas kutime simpla peco de programaro por redakti (krei, modifi) tekston. Oni distingas inter ĝi kaj dokumentoredaktilo, ĉar ĝi ne kontrolas la aranĝon de dokumentoj aŭ aliajn funkciojn ofte uzatajn en surtabla tipografio. Operaciumoj kaj programadaj medioj ofte enhavas tiajn programojn. Ofte tekstoredaktilo estas uzata por redakti konfigurajn dosierojn por la operaciumo, aplikaĵoj kaj komputillingvajn fontodosierojn.

Iuj tekstoredaktiloj estas malgrandaj kaj simplaj, dum aliaj ofertas vastan kaj malsimplan kapablaron. Ekzemple, Uniks-similaj operaciumoj kutime havas la simplan programon vi, sed multaj ankaŭ havas la grandan kaj multkapablan Emakson. Microsoft-Vindozaj sistemoj uzas la tre simplan programon *Notepad* (Notbloko), sed multaj personoj(speciale programistoj) uzas pli kompletan programon kia *TextPad* (TekstBloko). Por la Makintoŝo ekzistas ĝia propra *SimpleText* (SimplaTeksto), kiu *WorldText*-on (MondoTeksto) anstataŭiĝis, kaj ankaŭ la HTML-redaktilo *BBEdit*.

## Famaj tekstoredaktiloj 
* ed
* edt
* edlin
* Emakso
* gedit
* Kwrite
* Notepad
* Notepad++
* pico
* qed
* Red
* sam
* SciTE
* teco
* vi
* Vim

## Vidu ankaŭ 
* Dokumentoredaktilo


Kategorio:Teksto
Kategorio:Programaro
Tigriso

**Tigriso ** ( [diĝla], , ) estas rivero en sudokcidenta Azio, kiu komenciĝas en Turkio ĉe la Lago Van. Tigriso tuŝas nordorientan bordon de Sirio kaj fluas tra la teritorio de Irako preskaŭ paralele kun Eŭfrato. En antikveco, la ambaŭ riveroj memstare alfluadis al Persa Golfo, sed hodiaŭ ili kuniĝas je distanco 160 km-ojn de la golfo kaj faras riveron **Ŝatt al-Arab**, arabaj literoj: **شط العرب**.

Tigriso, kun 1900 km longo, estas pli malgranda ol Eŭfrato, sed estas pli grava por komerco, ĉar ĝia kanalo pli profundas. De la antikveco, la loĝantoj de Mezopotamio, uzadis la akvojn de du riveroj por irigacio de varma, seka tero.

La fekunda regiono inter la du riveroj estis nomita Mezopotamio de antikvaj Grekoj. Tie prosperadis la fruaj civilizoj de Sumero, Akado, Babilonio, Asirio. Tigriso estis ĉefa rivero de Asirio. Antikva urbo **Aŝuro**, de kiu estis nomita la lando, troviĝis ĉe ĝia bordo, kiel la alia pompeca urbo Ninivo. Pli poste makedona generalo Seleŭko konstruis sian ĉefurbon - **Seleŭkio** ĉe la Tigriso. La gravaj modernaj urboj ĉe la rivero estas Bagdado, ĉefurbo de Irako kaj Mosulo, troviĝanta en Iraka Kurdistano.

Kategorio:Riveroj en Azio
Kategorio:Landlimaj riveroj
Thor Heyerdahl

eta|dekstra|Thor Heyerdahl

**Thor HEYERDAHL** [tur HEJerdal] (naskiĝis la 6-an de oktobro 1914 — mortis la 18-an de aprilo 2002) estis norvega antropologo.

Li famiĝis pro sia ekspedicio *Kon-Tiki* en 1947. Heyerdahl supozis, ke la loĝantoj de la Polineziaj Insuloj origine venis el Sudameriko, kaj per sia ekspedicio li pruvis, ke tiutempe almenaŭ ne ekzistis teknikaj obstakloj por trapasi la 8&nbsp;000-kilometran distancon trans la Pacifika Oceano. Kune kun sia kvin-persona teamo li veturis al Sudameriko, konstruis primitivan floson el surloke troveblaj materialoj por ekvojaĝi al Polinezio. La sola moderna ekipaĵo sur la floso estis radiotelegrafiiloj; nutraĵojn la teamo gajnis el la maro. La dokumenta filmo pri la ekspedicio gajnis Oskaron en 1952 kaj la libro *Kon-Tiki* estis tradukita al 70 lingvoj, ankaŭ al Esperanto:

*Ekspedicio Kon-Tiki* / Traduko de *Carsten Brynildsen* - Stokholmo, 1951.

Heyerdahl faris poste diversajn aliajn ekspediciojn, ekz. per la papirusa boato *Ra II* de Maroko trans la Atlantikan Oceanon al la insulo Barbado. Krome li estis fervora aganto por la naturprotekto. En la filmo "Pipi Ŝtrumpolonga sur la sep maroj" li ludis piraton.

## Pri Esperanto 
Pri Esperanto, la antropologo esprimis sin favore plurfoje, interalie en la revuo "La Ponto"
(1951):

En alia cirkonstanco, Thor Heyerdahl diris:

En 1959, li ankaŭ apartenis al la Internacia Patrona Komitato por la celebrado de la centa datreveno de la naskiĝo de Zamenhof.
## Verkoj
*Ekspedicio Kon-Tiki trad. Carsten Brynildsen kaj Stellan Engholm. Eld. Eldona Societo Espeeranto, 1955.

## Notoj 
Kategorio:Norvegaj ateistoj
Kategorio:Norvegaj etnografoj
Kategorio:Norvegaj esploristoj
Kategorio:Norvegaj antropologoj
Kategorio:Norvegaj historiistoj
Kategorio:Norvegaj militistoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Antaŭkolumbaj transoceanaj kontaktoj
Kategorio:Grand-oficiroj de la Ordeno de Merito de la Itala Respubliko
The Star-Spangled Banner

"**The Star-Spangled Banner**" ("La Stelplena Standardo") estas la oficiala nacia himno de Usono. La tekston verkis *Francis Scott Key* je la 20-a de septembro, 1814, dum la defendado de Fortikaĵo McHenry. La Esperantan tradukon verkis William George Adams.

Angla originalo Esperanta traduko 

1-a strofo

Oh, say can you see, by the dawn's early light,
What so proudly we hailed at the twilight's last gleaming?
Whose broad stripes and bright stars, through the perilous fight,
O'er the ramparts we watched, were so gallantly streaming?
And the rockets' red glare, the bombs bursting in air,
Gave proof through the night that our flag was still there.
O say, does that star-spangled banner yet wave
O'er the land of the free and the home of the brave?

Ho, diru, ĉu vi, per matena la lum'
La standardon ekvidas fiere flirtantan?
Ni salutis ĝin ĝoje tagfine tra fum',
Sur remparoj amikaj sentime starantan.
Bombardado senĉese certigis al ni
Ke en nokto ne venis venkiĝo al ĝi.
Ĉu nun staras kuraĝe bravuloj en gard'?
Ĉu ankoraŭ flirtadas stelplena standard'?

2-a strofo

On the shore, dimly seen through the mists of the deep,
Where the foe's haughty host in dread silence reposes,
What is that which the breeze, o'er the towering steep,
As it fitfully blows, now conceals, now discloses?
Now it catches the gleam of the morning's first beam,
In full glory reflected now shines on the stream:
'Tis the star-spangled banner! O long may it wave
O'er the land of the free and the home of the brave.
Kio ruĝa kaj blanka kaj blua en vent',
Super maro de la malamik' okupata,
Tra nebulo sur tero dum unu moment'
Sur altaĵo mallume nun estas vidata?
Nun per hela ekbrilo de frua maten'
En beleco vidiĝas sur akva eben'
La stelplena standardo, eterne en glor'
Ĝi flirtadu, amata de ĉiu la kor'. 

3-a strofo
And where is that band who so vauntingly swore
That the havoc of war and the battle's confusion
A home and a country should leave us no more?
Their blood has wiped out their foul footstep's pollution.
No refuge could save the hireling and slave
From the terror of flight, or the gloom of the grave:
And the star-spangled banner in triumph doth wave
O'er the land of the free and the home of the brave.
&nbsp;

4-a strofo

Oh! thus be it ever, when freemen shall stand
Between their loved homes and the war's desolation!
Blest with victory and peace, may the heaven-rescued land
Praise the Power that hath made and preserved us a nation.
Then conquer we must, when our cause it is just,
And this be our motto: "In God is our trust."
And the star-spangled banner forever shall wave
O'er the land of the free and the home of the brave!
&nbsp;

[300ra|maldekstra|eta|([1944)]][300ra|centre|eta|([1940)]]
300ra|dekstra|eta

Usono
Kategorio:Naciaj simboloj de Usono
Kategorio:Usono
Tenesio

**Tenesio** (angle, *Tennessee* [te-ne-SI]) fariĝis la 16-a subŝtato de Usono je la 1-a de junio 1796. Ties nomo derivas el tiu de la rivero Tenesio, siavice el la ĉeroka setlejo, Tanasi, kiu estis sur la Tenesia flanko de la Apalaĉaj Montoj.

La loĝantaro estis 5 689 283 personoj en 2000. Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun .  ekde la  estas la guberniestro de Tenesio.

La plej granda urbo estas Nashville. Aliaj urboj estas jenaj:
* Memphis
* Clarksville (Tenesio)
* Nutbush
* Sevierville (Tenesio)

## Bildaro

Tennessee State Capitol March 2009.jpg|
Ftloudouninterior.jpg|
TheHermitage.jpg|

## Eksteraj ligiloj
* tn.gov oficiala retejo de Tenesio en la angla
Theodor Kilian

**Theodor KILIAN** (naskiĝis la 26-an de septembro 1894 en Ivančice - mortis la 3-an de julio 1978 en Třebíč) estis germandevena ĉeĥo, mezlerneja instruisto de komerca lernejo kaj direktoro de sanitara lernejo.

De 1920 delegito de UEA, fondinto de Esperanto-kluboj en Ivančice kaj Třebíč, membro de la komitato de EAĈSR kaj de ĝia lerneja kaj ekzamena komisiono, prezidanto kaj poste honora membro de la Esperantista Klubo en Brno, klubestro en Třebíč ekde ĝia fondo, membro de Ĉeĥoslovaka Esperanto-Komitato kaj prezidanto de ĝia lingva komisiono, idea gvidanto de la komitato por aranĝado de Someraj Esperanto-Tendaroj (de 1958 en Lančov, 1952-1957 en aliaj lokoj).

Li gvidis pli ol 40 kursojn de Esperanto, laboris dum jaroj en la Esperanto-elsendoj de la radiostacio Brno (prelego-serioj pri ĈSR) kaj poste en ĝiaj artprogramoj Verda stacio, kiun li kunkreis ĉe la 1-a "Esperanto-horeto" elsendita en 1934 ĝis la fatala jaro 1938.

Aŭtoro de informiloj kaj lernolibroj.

Sian domon li heredigis al la Esperanto-klubo en Třebíč, kiu nun portas lian nomon (Klubo de Esperanto kaj aliaj mondlingvoj de Theodor Kilian) kaj la strato nomiĝas *Esperantistů* (strato de esperantistoj). En la domo troviĝas klubejo, tranoktejo por kelkaj personoj kaj la laborejo de Theodor Kilian kun biblioteko kiel lia malgranda muzeo. 

## Verkoj
***Esperanto a jeho tvůrce** (*Esperanto kaj ĝia kreinto*) - 1934
***ABC mezinárodního jazyka** (*ABC de la internacia lingvo*) - 1967
***Cvičebnice esperanta** (*Ekzerclibro de Esperanto*) - multaj eldonoj ekde 1933
***La mondo rakontas** (legolibro por komencantoj el leteroj venintaj de ĉiuj kontinentoj) - 1970
***808 nejpoužívanějších slovních kmenů** (''808 la plej uzataj vortradikoj) - 1966

## Tradukoj
*Karel Čapek: **La Blanka Malsano** (vidu Karel Čapek) - 1938
*Otakar Březina: **Konstruado en altoj** (poezia eseo) - vidu Otakar Březina - 1982

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Honoraj membroj de ĈEA
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Homoj el Brno
Kategorio:Prezidantoj de la Esperantista klubo en Brno
Kategorio:Verda Stacio
Tromelino

eta|220ra|Situo de Tromelino.
[eta|Flago de [Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj]]
**Tromelino** () estas dependa teritorio de Francio, insulo oriente de Madagaskaro.

* **Nacia nomo**: Île Tromelin.
* **Areo**: 1 km².

## Vidu ankaŭ 
* Disaj Insuloj en la Hinda Oceano
* Listo de maraj ekoregionoj

Kategorio:Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj
Kategorio:Transmara Francio
Kategorio:Insuloj en Francio
Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano
Kategorio:Disaj Insuloj en la Hinda Oceano
Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Torfejo de Boží Dar

**Torfejo de Boží Dar** estas ŝtata natura rezervejo - granda komplekso de montar-torfejoj. En la jaro 1977 tie estis malfermita **instrua vojeto**, kiu konigas vizitantojn pri bestaro, vegetaĵoj kaj aliaj interesaĵoj de la rezervejo. La instrua vojo estas alirebla el la urbeto Boží Dar.

La unua haltejo estas sur la placo antaŭ la urbodomo. Ĝi informas pri la historio de la urbeto Boží Dar, pri ĝia ekesto pro minado de arĝenta kaj stana ercoj en la 16-a jarcento.

La vojeto trairas unu el la plej valoraj partoj de la rezervejo. Dum la ekskurso oni povas vidi ĉirkaŭ la vojo marĉejojn kun multaj lagetoj kaj multaj riveretoj, ĉar akvumigo de tiu ĉi ercmontara herbejo atingas superterenajn partojn de la vegetaĵoj. Ĉie ĉirkaŭe estas abundo de diversaj raraj kreskaĵoj, kiel ekz. *viola palustris* (marĉa violo).

eta|180ra|la loko Boží Dar (maldekstre loka ekologia centro) vidite de la torfejo
Menciinda estas, ke jena rezervejo estas komplekso de verto-tipaj montaraj torfejoj, torfigitaj herbejoj kaj montaraj arbaroj. La tuta rezervejo estis inaŭgurita en 1a jaro 1965 - ĝia areo estas 929,57 hektaroj. Dominanto de tiu ĉi areo estas monto Spicak, kiu troviĝas 3 km sud-okcidente de Boží Dar. **Špičák** estas parte arbumita - bazalta ronda monteto, 1115 m alta kaj estas restaĵo de lafa kovraĵo. Ĉirkaŭvidon el ĝi malhelpas altaj piceoj.

Inter kreskaĵoj - arbustoj videblas specio de montara pino (*Pinus mugo Turra*) aŭ (*Pinus montara*).

La vojeto gvidas vizitantojn preter tavoloj de la torfo - oni povas vidi aĝon de la ekspluatita torfo alta pli ol 1 metro - ĉi tie la torfon oni ankaŭ minadis.

La vojeto havas 12 haltejojn, ĝia longo estas 3 km. En ĉiu sezono aspektas la naturo alie.... kaj ĉiam oni trovas ion interesan. La vegetaĵoj kaj ankaŭ kelkaj birdoj, kiuj tie kreskas kaj vivas, estas postrestaĵoj el glacia periodo. Oni tie povas renkonti ankaŭ tetrojn kaj cervojn.

De la lasta haltejo oni povas marŝi plu laŭ ruĝa turisma signo aŭ ĝis urbo Horní Blatná aŭ reveni al Boží Dar.

Kategorio:Boží Dar
Kategorio:Distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Torfejoj en Ercmontaro
Kategorio:Naturrezervejoj en Ĉeĥio
The Shiva Furnace

***The Shiva Furnace*** [ze ŝiva fenes] ("La Ŝivaa Fornego") estas rok-grupo de Bergen, Norvegio kaj konsistas el kvar personoj:
Geir (kantado, gitaro, verkado), Begil (kantado, gitaro, verkado), Jan (bas-gitaro), MrMysteryDrummer (drumoj). La grupo ekis en 1995 kaj ludas ĉiuspecan rokon.

**Diskaro:** (privataj eldonoj)
**Extended Play* (1998)
**Livingroom Eight Track* (2001)
**Still Fragile* (2002)

- En 2002 la drumisto forvojaĝis Aŭstralien, kaj la grupo nature disiĝis.

Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Tandemo

eta|Tandemo kie du veturantoj lokiĝas unu post la alia.

**Tandemo** estas veturilo kie la pelantoj estas unu antaŭ la aliaj.

Tandemo estas nomo de kaleŝo tirata de ĉevaloj, kie la ĉevaloj estas jungitaj unu post la aliaj.

Tandemo estas nomo de biciklo, kie la veturantoj sidas unu post la alia.  Kutime tandemo havas du sidlokojn, sed ekzistas tandemoj por pli da veturantoj.  La antaŭa homo havas stirilon, kiu estas fiksita al la antaŭa forko kaj tiel al la antaŭa rado.  La malantaŭa homo (aŭ homoj) havas tenilojn por la manoj, sed tiuj teniloj ne turniĝas.  Ĉiuj veturantoj havas pedalojn, kiuj estas konektitaj al la sama ĉeno.  Do ĉiuj devas pedalumi je la sama rapideco.  Dum la antaŭa homo stiras, li/ŝi ankaŭ devas atentigi la alian (aŭ aliajn) antaŭ turniĝo, por ke ĉiuj povu movi sin (kaj tiel sian pezon) al tiu flanko por bona turniĝo.

Tandemo povas signifi veturilon kun proksimaj paroj de aksoj.

eta|maldekstra|Malnova ekzemplo por kvaropo da biciklantoj. Foto  de 1989.

## Filmoj
* Tandem estas franca filmo (1987) de Patrice Leconte kun Gérard Jugnot kaj  Jean Rochefort
* Tandem estas japana filmo (1994) de Toshiki Sato kun Hotaru Hazuki kaj Yuri Ishihara.
* Tandem estas itala filmo (2000) de Lucio Pellegrini kun Luca Cavallaro kaj Fabrizia Dal Farra.

## Vidu ankaŭ
* Biciklo

## Eksteraj ligiloj
* http://tandems.free.fr  (france)
* http://perso.wanadoo.fr/tandem.club.de.france/ *Tandema franca kluba* (france)

Kategorio:Biciklado
Kategorio:Duradaj veturiloj
TRAKT

eta|800ra|TRAKT-anoj de maldekstre sidantaj: A. Nováková, K. Urbánek, Zd. Švábíková, Zd. Trdá, starantaj: A. Klimeš, V. Leraus, K. Höger, K. Matl, A. Fiala, J. V. Šamla, Fr. Kožík, J. Bezdíček**TRAKT** : *Teatro kaj Radio Aktoroj* estis artista sekcio de la "Kulturklubo", loka Esperanto-grupo en Brno, Ĉeĥoslovakio, intermilite. Ĝiaj anoj konsistis nur el artistoj, kantistoj, verkistoj, aktoroj de la Landa Teatro. 

Fondintoj: Jiří Vítězslav Šamla kaj Josef Bezdíček, anoj: f-inoj Anděla Novotná, Zdeňka Švabíková-Kožíková kaj Zdeňka Tvrdá; Karel Urbánek, Antonín Klimeš, Vladimír Leraus, Karel Höger, Konstantin Mátl, Antonín Fiala, d-ro Fr. Kožík. Esperanton ili lernis en kurso aranĝita en aŭtuno 1933 de *Radiojournal* Brno kaj gvidita de s-ino Marie Strejčková. La nivelo de la E-lingvaj disaŭdigoj de la Ĉeĥoslovakaj sendostacioj fariĝis pro kunlaboro de TRAKT tre alta kaj la dissendoj tre ŝatataj. - (jvš)

## Vidu ankaŭ 
* Verda Stacio

Kategorio:Verda Stacio
Kategorio:Esperanto-movado en Brno
Taleroj de Jáchymov

eta|dekstra|Moneroj el la jaro 1525
**Taleroj de Jáchymov** estis arĝentaj moneroj kreitaj dum mezepoko en bohemia urbo Jáchymov (nuntempe en Ĉeĥio).

Danke al la arĝentaj minejoj, kiuj estis malfermitaj komence de la 16-a jarcento, fariĝis tiutempe Jáchymov elstara centro de progresa mineja tekniko, scienco kaj komerco. Pro tio estis en la urba jam ekde la jaro 1519 stampataj famaj "Taleroj de Jáchymov", kiuj famiĝis kiel la plej kvalita kaj la plej potenca mono en la mondo.

Unue ili estis stampataj en keloj de iama burgo Freundstein. Pli poste estis konstruita en la jaroj 1534-1537 nova t.n. "Reĝa monfarejo", tuj najbara de la urbodomo.

## Vidu ankaŭ 
* Monerstampejo en Jáchymov

Kategorio:Moneroj
Kategorio:Jáchymov
Kategorio:Historio de Ĉeĥio dum regado de Jogajlidoj
Kategorio:Šlikidoj
Kategorio:16-a jarcento en Ĉeĥio
Tombeja-Hospitala Preĝejo

eta|Hospitala Preĝejo en Jachymov
**Tombeja aŭ Hospitala Preĝejo** (ĉeĥe: *Hřbitovní - Špitální kostel*), nomata ankaŭ "Preĝejo de ĉiuj Sanktuloj", troviĝas en la meza parto de la urbo Jáchymov. Nun ĝi estas la plej malnova konservita memoraĵo de la urbo, devene malfru-gotika konstruaĵo de saksa tipo, konstruita kiel simpla kamparana sanktejo.

Tempo de ĝia ekesto ne estas precize atestita, sed oni mencias, ke ĝi estis konstruita tuj post fondigo de la urbo Jáchymov aŭ nelonge post tiu ĉi jaro - do inter 1516 kaj 1533 jaroj. En la jaro 1783 oni ĝin rebonigis, ĉar ĝi estis tiam sufiĉe kaduka. En la jaro 1964 estis renovigita nur fasado.

Iam ĝi estis kunigita per malalta muro kun konstruaĵo de malsanulejo, pri kiu oni parolas, ke ĝi estis fierindaĵo de la urbo, ĉar tie povis restadi ĉiuj malsanuloj eĉ maljunuloj, eĉ malriĉuloj.

Apud la preĝejeto estis urba tombejo jam ekde la jaro 1530. Riĉa renesanca ekipo kaj altaraj bildoj devenis el laborejo de la fama pentristo Lukaso Cranach - ili estis transdonitaj al urba muzeo. La preĝejeto estis rekonstruita danke al urba magistrato dum la jaroj 1990-1993.

Kategorio:Konstruaĵoj en Jáchymov
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Preĝejoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Tombejaj preĝejoj
Kategorio:Hospitalaj preĝejoj
Tisovský vrch

**Tisovský vrch** estas 976 m alta - (germane *Peindlberg*) se tyčí do výšky 976 m n. m. norde de Nejdek super vilaĝo Tisová.

Sur la monteto estas eksa gardejo, konstruita en la jaroj 1895-1897 super signifa ŝoseo el Bohemio en Saksujon. La gardejo estas nun uzata kiel observejo - belvedero. Se oni trairos 109 ŝtupojn, proponas ĝi ĉirkaŭvidon al la ondumanta pejzaĝo kun kamentuboj de industriaj fabrikoj de Nejdek kaj Karlovy Vary - regionoj.

Kategorio:Montoj en Ercmontaro
Kategorio:Montoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Montoj kun alteco inter 0 kaj 999 m
Kategorio:Nejdek
Transgenrulo

eta|La transgenra fiera flago
eta|Transgenrula simbolo
[eta|Transgenra aktivulino en transgenrula manifestacio en [Parizo, 2005]]
eta|Leĝoj rilataj al la esprimo de seksa identeco laŭ lando aŭ teritorio en 2015.
eta|Fotomuntaĵo de famaj transgenruloj
**Transgenrulo** estas homo kun malakordo inter sia socia sekso kaj sia biologia sekso.
La vorto estas vaste uzata kvankam neologisma fakvorto, elpensita por konservi la spiriton de la originala anglalingva termino kaj distingi transseksulojn (homojn kun seksa disforio) disde aliaj specoj de soci-seksa diverseco (por "genro" en la senco de "socia sekso" vidu ankaŭ socian sekson). Ĝi estas uzata por pli aŭ malpli vastaj kategorioj de homoj. Sub la rubriko "transgenro", oni foje inkluzivas transvestulojn kaj reĝinjojn, kaj eĉ ĉiujn kiuj agas de maniero forte kontraŭ la genra ŝablono de sia biologia sekso.

Tamen, la plej ofta uzado estas pli specifa: persono al kiu ne taŭgas ŝia aŭ lia sekso pro malakordo kun ŝia aŭ lia genra identeco. Transgenraj homoj havas profundan senton de strangeco en la korpo de sia denaska sekso, sentante sin virino en vira korpo aŭ inverse. 

Ili vivas, aŭ volas vivi, tuttage en la alia sekso, ne pro kialo de seksuma plezuro sed pro profunda sento de idento. Ili povas havi sekso-ŝanĝan ĥirurgion; en tiu kazo, ili ofte nomiĝis transseksuloj, tamen nun ĉi tiu vorto estas malnova kaj povas esti insulta.
eta|maldekstre |Mallonga konsila registara filmeto pri la portretado de transgenraj malamaj krimoj, kun esperantaj subtekstoj

Transgenruloj ĉiam formis parton de la kvira aŭ GLAT-rajta movado; en Usono, nigraj transgenruloj eĉ komencis la movadon per la Ribelo de Stonewall. Tamen iuj ne konsentas kun ilia partopreno, inklude iuj transgenruloj, kiuj vidas sian kondiĉon kiel medicinan (vidu ankaŭ transseksecon). Transgenruloj ofte suferas diskriminacion, malfacilojn en civilaj procedoj por ŝanĝi la sekson notitan en siaj dokumentoj, kaj ankaŭ perforton kaj eĉ murdon, pro sia genra identeco.

## Vidu ankaŭ 
* Abby Stein
* Movado por transgenraj rajtoj
* Principoj de Jogjakarto
* Kathoey
* João W. Nery
* Transseksulo
* Transfobio
* Jin Xing
* *The Admiral Was a Lady*

## Eksteraj ligiloj 
* Transgender Workplace Diversity
*  *(pri la filmo «Dana junulino», bazita sur la vivhistorio de transgenrulo Lili Elbe)*
* Kategorio 'transgenraj aferoj' ĉe Egalecen 
*Transgenrulo, en: Terminaro pri Seksa Identeco kaj Seksa Orientiĝo
Thomas Jefferson

**Thomas JEFFERSON** [TO-mas ĜEF-er-sen], la tria Prezidanto de Usono, naskiĝis la  en la kantono Goochland, Virginio. Li mortis 83-jaraĝa, la , je la 50-a naskiĝtago de Usono, en sia domo en Monticello, Virginio, pro kronika reŭmatismo kaj pligrandiĝinta prostato.

Jefferson, kun kvar aliaj homoj, verkis la Usonan Deklaron de Sendependeco en 1776. Li estis usona ministro en Francio en 1785. Li estis vicprezidento en la administrado de Adams (1797-1801). Li estis ruĝhara kaj tre alta. Religie, li estis Diisto. Martha Wayles Skelton estis lia edzino.

Dum lia administrado (1801-1807) okazis;

* 1803 Aĉeto de la Luiziana Teritorio de Francio por proksimume 15 milionoj da dolaroj, duobligante la areon de la tiama Usono.
* 1805 Sukcesa Fino de la Tripolia Milito (1801-1805)
* 1807 Akto de Embargo

Post la aĉeto de la Luiziana Teritorio, li sendis la ekspedicion de Lewis kaj Clark por esplori la novan teritorion.

En mono Jefferson estis libera aŭ senprudenta, do li akumulis grandajn ŝuldojn. Pro liaj ŝuldoj, li vendis sian grandan bibliotekon al la Kongreso. Tiu estis la semo de la Biblioteko de Kongreso, nun tre granda biblioteko en Vaŝingtono.

Jefferson estis bienisto kaj posedis sklavojn, kiujn li liberigis en sia testamento. Unu el liaj sklavinoj estis Sally Hemings, kun kiu li havis gefilojn post la morto de sia edzino. Studo pri la DNA de iliaj posteuloj ŝajnas pruvi la amoron inter Hemings kaj Jefferson.

La bildo de Jefferson estas sur la dudekona dolara monero (la *nickel*). Sur la inversa flanko de la monero estas Monticello, lia domo.

Jefferson ankaŭ estis arkitekto kaj inventisto. Li estis alte klerigita.

Jefferson verkis kelkajn librojn. Li verkis libron pri Virginio, pri kiu li grande fieris. Li ankaŭ redaktis ian evangelion, kiu unuigis la kvar evangeliojn de la Biblio sed ankaŭ forviŝis la miraklojn de Jesuo kaj la teologion de liaj sekvintoj kiun Jefferson ne ŝatis. Al Jefferson, Jesuo Kristo estis homo tre saĝa, sed li certe ne estis Dio, tial la raportoj pri mirakloj estis laŭ li memevidentaj aldonaĵoj.

## Vidu ankaŭ 
* Biblio de Jefferson
* Monto Rushmore
* Imperio de Libereco

Kategorio:Prezidantoj de Usono
Kategorio:Usonaj ambasadoroj en Francio
Kategorio:Usonaj ministroj pri eksterlandaj aferoj
Kategorio:Kontraŭsklavistoj
Kategorio:Vicprezidantoj de Usono
Kategorio:Sklavposedantoj
Theodor Storm

**Theodor STORM** [TEodo ŝtom] (* la , † la ) estis germana aŭtoro de poezio kaj prozo.

## Verkoj 
* *Immensee* (1849)
* *Gedichte* (1857)
* *Auf dem Staatshof* (1859)
* *Veronica* (1861)
* *Die Regentrude* (1866)
* *Viola tricolor* (1874)
* *Pole Poppenspäler* (1875)
* *Aquis submersus* (1877)
* *Carsten Curator* (1878)
* *Bötjer Basch* (1887)
* *Der Schimmelreiter* (1888)

## En Esperanto aperis 
* *Imenlago (Immensee).* El la germana tradukis Alfred Bader.
** Parizo: Hachette, [proks. 1907]. 37 paĝoj.
** Kun ĉinlingvaj klarigoj de Cajfonso. Peiping: Ĉina Mondlingva Librejo, 1934. 78 paĝoj.
** Elektronika eldono. Tyresö: Inko, 2001. 44 paĝoj. ISBN 91-7303-080-5.
* *Du Majstronoveloj. La blankĉevala rajdanto (Der Schimmelreiter). Violo trikolora (Viola tricolor).* El la germana tradukis Heino Heitmüller. Köln: Heroldo de Esperanto, 1929. 158 paĝoj.
** *La blankĉevala rajdanto.* Lingve reviziita eldono. Tyresö: Inko, 2001. 137 paĝoj. ISBN 91-7303-103-8.
* *Veronika (Veronika).* Tradukis E. Pebe. En: *Tri majstro-noveloj.* Wien: Tramondo, 1947. Paĝoj 19-29.
* ''La najtingalo (Die Nachtigall). Marstrando (Meeresstrand). Tra l' erikejo (Über die Heide). Storneloj al virinoj (Frauen-Ritornelle).* Tradukis Guido Holz. En: *Übertragungen = Transkondukoj.* Messkirch: Gmeiner, 1988. ISBN 3-926633-14-X. Paĝoj 56-59.
* *Hazarde elektitaj poemoj.* Tradukis Manfred Retzlaff. Kiel: Esperanto-cd, 2002. ISBN 3-924409-08-0.
### Recenzoj
Pri *Du Majstronoveloj*

----
Pri *Imenlago''

Kategorio:Germanaj verkistoj
Alkala metalo

La **alkalaj metaloj** de la alkala familio konsistas el ĉiu elemento de la perioda tabelo el grupo 1 laŭ la IUTAK-sistemo, t.e. kun hidrogeno la elementoj litio, natrio, kalio, rubidio, cezio, kaj franciumo. Iliaj fandiĝaj temperaturoj estas tiel malaltaj, ke la solida formo de la metaloj likviĝis pro kemia reakcio en akvo. Natrio kaj kalio, en la formo de siaj kombinaĵoj, estas la sepa kaj la oka pli oftaj elementoj en la tero. Sed estas nur inter 15 kaj 25 gramoj da franciumo en la tuta tero. La alkalaj metaloj estas tre reakciemaj.
eta|La alkalaj metaloj

## Eksteraj ligiloj 
* http://physicsweb.org/article/news/6/4/6
Taleso el Mileto

eta|170ra|dekstra|Taleso el Mileto.
**Taleso el Mileto** (, transskribo per la latinaj literoj: *Thales*) estis greka filozofo konsiderata la patro de filozofio, interalie ĉar li estis la unua, kiu faris la transiĝon de la mito al la logoso, *racio*, tiel naskante filozofion. Li estis la iniciatinto de la filozofio de la naturo aŭ fizio *physis*. Li estis do la unua *fiziisto* aŭ *fiziologo*. Taleso estis la unua greka erudiciulo, kiu ne bezonis rakonton por transdoni siajn klarigojn, ĉefe en siaj geometriaj esploroj, tiel komencinte la formo de matematika pruvo.

Li naskiĝis en la ionia greka urbo Mileto ĉirkaŭ la jaro 640 a.K. Li tre interesiĝis pri matematiko, geometrio, astronomio, politiko, kaj komerco. Li prognozis precize la sunan eklipson de la 28-a de Majo -585. Laŭ legendo, Taleso ankaŭ portis la sciojn pri geometrio kaj astronomio de Egiptio kaj Mezopotamio al Grekio.

Taleso serĉis la praan aŭ la originan elementon de la universo, nomata *la principo de ĉio*. Li instruis, ke tiu elemento estas akvo. Akvo estas gaso en la atmosfero, kaj likvo en la tero, en la maro, kaj sub la tersurfaco. Akvo, kiel glacio, estas ankaŭ solido. Evidente, laŭ Taleso, sen akvo la vivo ne povas ekzisti, kaj tial estas grava elemento. La akvo estas la unua realaĵo, origina kaj fundamenta, la substanco simpla, elementa, ne kunmetita. Jen aristotela diraĵo pri la afero: 

Rilate la animon de Taleso, oni povas dedukti ke ĝia koncepto, ĉu devenas de lia ĝenerala pensmaniero, ke ĝia origino estas la unua principo, la *akvo*, ĉar ĉio vivanta estas malseka, ĉu devenas de la rekta observo la la ŝtono de Magnesio, de la nevidebla kaj mova forto de magneto, io simila al spirita ento de la orfeuloj, kohere kun liaj asertoj ke *ĉio estas plena je dioj*. Tial li diris ke la magneto havas animon ĉar ĝi kapablas movigi.

Se Taleso konsideris la animon, motoran principon, kaj ke ĉio estis plena je dioj, do la materio de Taleso estis viva pravigante la lastaj filozofiaj esploruloj asertantaj ke la talesa materiismo kaj la greka ĝenerale ne estas la nuntempa, kaj pro tio ili elpensis novan vorton por difini tiun materiismon vivan, nome, Hilozoismo.

Kontraŭe al pasintaj pensintoj, Taleso celis klarigi la mondon ne laŭ mitoj aŭ dioj, sed laŭ racio kaj logiko. Tio estas la radiko de greka filozofio kaj moderna scienco kaj, eble, de okcidenta civilizo mem.

## Vidu ankaŭ 
* Teoremo de Taleso
* 6001 Taleso

Kategorio:Universalaj kleruloj
Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj
Kategorio:Helenaj filozofoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 7-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 6-a jarcento a.K.
TEJO-Seminario

**TEJO-seminario** estas seminario de TEJO kiu traktas diversajn aktualajn temojn.  Laborlingvoj ĝenerale estas Esperanto. 

Fojfoje seminarioj okazas ankaŭ en kunlaboro kun neesperantista organizo. Tiam ili estis dulingvaj kun interpretado (precipe kutime kun la angla kiel aldona lingvo).

## Eksteraj ligiloj 
* TEJO-seminarioj en la retejo de TEJO

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj
Kategorio:TEJO
Tokantinso

***Tocantins*** [tokantins'], jen portugale aŭ diskuteble **Tokantinso** (portugale *Tocantins*) estas subŝtato en la nordo de Brazilo. Ĝia ĉefurbo estas Palmas. Ĝia nomo deriviĝas de samnoma rivero *Tocantins*.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

En 1988 ĝi pro federacia decido disiĝis de la ŝtato Gojaso.

En tiu subŝtato situas la plej granda riverinsulo de la mondo, *Ilha do Bananal* (Bananara Insulo).

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo  ()


Kategorio:Subŝtatoj de Brazilo
Titusville (Pensilvanio)

eta|Titusville, 1896
**Titusvilo** (), la "Naskejo de la Nafta Industrio" estis fondita en 1796. Ĝi troviĝas en nordokcidenta Pensilvanio.

En 1859, kolonelo Edwin L. Drake sukcese boris naftoputon en Titusvilo, la unuan en la tuta mondo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.titusvillepa.com/

Kategorio:Urboj de Pensilvanio
Tenoĉtitlano

eta|350ra|maldekstra|Maketo de *Templo Mayor*, ceremonia, religia kaj civitana centroj de Tenoĉtitlano
**Tenoĉtitlano** (), ĉefurbo de la Azteka imperio. Post la konkero de la imperio fare de la hispanoj, Tenoĉtitlano iĝis Meksikurbo, nun la ĉefurbo de Meksiko. Oni ankoraŭ povas viziti ruinojn de Tenoĉtitlano en la centro de Meksikurbo.

Laŭ azteka legendo, la meŝikoj migris el Aztlano, ĝis kiam ili trovis aglon vorantan serpenton sur nopalo. Tiu sceno ankoraŭ aperas sur la meksika blazono kaj moneroj.

Komence, ĝi estis sur insuleto en la lago Tezkuko. Aztekoj uzis *ĉinampojn*, kvazaŭflosinsuloj, rimenoj da kultivtero sur branĉaro flosanta sur la lago, por ampleksigi la kultiveblan areon. Tiu metodo ebligis grandegan loĝantaron.

Hispanaj konkerintoj rimarkis, ke eĉ tiuj, kiuj jam vizitis Istanbulon, miregis pri la grando de Tenoĉtitlano.
Tamen, la aztekoj ne havis sufiĉe da viando kaj manĝis ne tre nutrajn bestetojn kiel insektojn, hundojn.
Marvin Harris eĉ rilatigas la religian kanibalismon de aztekaj elitanoj kaj la florajn militojn al manko de viando.
Kanalaro komunikigis la kvartalojn.
Malgraŭ la sekigo de la lago, oni ankoraŭ povas ĝui plezurboatojn en la kanaloj de Ŝoĉimilko (Xochimilco).

## Vidu ankaŭ 
* Tenochtitlán (Komunumo en Veracruz)
* Placo de la Tri Kulturoj

Kategorio:Aztekoj
Kategorio:Historio de Meksiko
Kategorio:Konkero de Meksiko
Domo de Tyrš

eta|Domo de Tyrš en Prago
**Domo de Tyrš** (), origine renesanca somerpalaco, konstruita ĉirkaŭ 1580 de O. Aostalis por grafo Kinský. La nova posedanto Václav Michna de Vacínov aldonis al ĝi en la jaroj 1640-1650 la ĝardenan alon. Tiel estiĝis unu el la plej vidindaj konstruaĵoj de la Malgranda Kvartalo. En la jaro 1767 ĝi estis alikonstruita kiel armilejo, en 1922 renovigita. Hodiaŭ troviĝas ĉi tie la '**Ŝtata muzeo por korpkulturo kaj sporto**' kaj la '**Karásek-galerio**' (origine privata kolekto de verkisto J. Karásek ze Lvovic, plejparte artverkoj de slavaj aŭtoroj).

## Vidu ankaŭ 
* Miroslav Tyrš

Kategorio:Palacoj en Prago
Kategorio:Konstruaĵoj en Malgranda Kvartalo (Prago)
Kategorio:Barokaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Renesancaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Prago
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en la 16-a jarcento
Thun-Strato

eta|Stratsigno
**Thun-strato** () estas strato en la Malgranda Kvartalo de Prago. Tie estas precipe notindaj:
* la iama Thun-palaco (hodiaŭ brita ambasadejo), alikonstruita en 1716-1727 de J. A. Luragho,
* la domo de la Ĉeĥa Ruĝa Kruco, devenanta el la dua duono de la 17-a jarcento kaj adaptita post la jaro 1920,
* la baroka Věžník-palaco kaj
* renesancstila domo, sur kies frontflanko konserviĝis restaĵoj de grafita ornamaĵo.

Kategorio:Stratoj en Prago
Kategorio:Malgranda Kvartalo (Prago)
Timiano

**Timiano** (*Thymus*) estas palearktisa genro kiu arigas pli ol 350 speciojn de la familio de lamiacoj. Riĉa je volatila oleo, tiu staŭdo estas tre pripetata por fajnigi pladojn. Cetere, la vorto mem signifas *parfumi* pro la kutime ŝatata odoro de la planto.

## Specioj 
*Thymus adamovicii*
*Thymus altaicus*
*Thymus amurensis*
*Thymus bracteosus*
*Thymus broussonetii*
*Thymus caespititius*
*Thymus camphoratus*
*Thymus capitatus*  
*Thymus capitellatus*
*Thymus carnosus*
*Thymus cephalotus*
*Thymus cherlerioides*
*Thymus ciliatus*
*Thymus cilicicus*
*Thymus cimicinus*
*Thymus comosus*
*Thymus comptus*
*Thymus curtus*
*Thymus disjunctus*
*Thymus doerfleri*
*Thymus glabrescens*
*Thymus herba-barona*
*Thymus hirsutus*
*Thymus hyemalis*
*Thymus inaequalis*
*Thymus integer*
*Thymus lanuginosus*
*Thymus leucotrichus*
*Thymus longicaulis*
*Thymus longiflorus*
*Thymus mandschuricus*
*Thymus marschallianus*
*Thymus mastichina*
*Thymus membranaceus*
*Thymus mongolicus*
*Thymus montanus*
*Thymus moroderi
*Thymus nervulosus*
*Thymus nummularis*
*Thymus odoratissimus*
*Thymus pallasianus*
*Thymus pannonicus*
*Thymus praecox*
*Thymus proximus*
*Thymus pseudolanuginosus*
*Thymus pulegioides*
*Thymus quinquecostatus*
*Thymus richardii*
*Thymus serpyllum*
*Thymus striatus*
*Thymus thracicus*
*Thymus villosus*
*Thymus vulgaris* - Ordinara timiano
*Thymus zygis*

## Kemiaĵoj
Timolo aŭ **kamforo de timiano** estas kristala senkolora substanco kun karakteriza akre agrabla odoro trovata en naturo ĉefe en la esencoleoj de *Thymus vulgaris* kaj *Origanum vulgare''. Timolo apartenas al la grupo de la terpenoj. La timianoleo enhavas ĉirkaŭ 20 ĝis 30% da timolo, kiu ankaŭ estas sintezebla. Timolo estas substanco kun proprecoj baktericidaj, antisepsaj kaj antifungaj. Krome, la enhavaĵo bajkaleino estas fitokemiaĵo kun sennombraj aktivecoj, ekzemple antiinflamaj, antivirusaj, antitumoraj, kaj krome estas potenca antioksidigaĵo. Tradicie, timiano en tizano, fitomedicinaj kapsuloj aŭ siropoj estas uzata kiel kontraŭtusilo kaj kontraŭinflamilo.

## Referencoj
Kategorio:Lamiacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Spicoj
TCP

**TCP** (mallongigo de la angla '''' estas protokolo por la regado de transsendado) abstraktas la Interreton kaj provizas interfacon al la reto por programoj—ekzemple, retpoŝtilo, TTT-legilo, FTP, telnet, ktp. TCP laŭvice komunikas al la Interreto per la protokolo IP. La du protokoloj kune estas nomitaj TCP/IP.

TCP malfermas, administras kaj fine fermas la konekton aŭ kuniĝon inter du programoj en du maŝinoj de la Interreto. TCP zorgas pri la ordo, rapideco kaj forerarado de datumo sendita kaj ricevita trans la Interreton.

En Ĝavo la objekto Socket (kontaktoskatolo) provizas la interfacon al TCP/IP.

Por sendi, TCP hakas la datumon en serion de paketojn (malgrandaj pecoj de datumo).

Al la kapo de ĉiu paketo, TCP aldonas numeron de la fonta kaj cela pordo, kiu specifas la fonta kaj cela programo. Por ĉiu reta programo, estas unu pordo. Ekzemple, por FTP la pordonumero estas 21; por HTTP kiu sendas kaj ricevas TTT-paĝojn) la pordo estas 80.

Tiam TCP donas la paketojn al IP por transsendi ilin.

En la ricevanta maŝino, TCP ricevas la paketojn el IP, fortranĉas la pordonumerojn de ĉiu paketo kaj el la paketoj rekonstruas la originalan datumon kaj donas ĝin al la ricevanta programo.

Kategorio:Interreto
Turkoj kaj Kajkoj

eta|Situo
**Turkoj kaj Kajkoj** () estas insuloj en la Kariba Maro, do en la geografia regiono Karibio, kies teritorio dependas de Britio,

La insuloj havas la surfacon de 430 kv.km kaj ĉirkaŭ 26.000 loĝantojn. La administra centro estas Cockburn Town, en Grand-Turko, la oficiala lingvo estas la angla.

La insuloj Turkoj kaj Kajkoj estas transmara teritorio dependa de Britio kaj ili situas norde de la insulo Haitio, en la Kariba Maro. Ili estis administrataj de Jamajko ĝis 1962, sed kiam ĉi tiu lando sendependiĝis, la insuloj pasis al subrego de la Guberniestro Ĝenerala de Bahamoj. Kiam Bahamoj sendependiĝis en la jaro 1973, Turkoj kaj Kajkoj iĝis aparta teritorio. Kvankam Britio donis al ili la eblon sendependiĝi en 1982, la insularo preferis esti plu regata kiel dependaĵo de Britio.

Ekde la 16-a de decembro 2002 la insulara Guberniestro (asignita de la brita reĝino) estas Richard Tauwhare, kiu agas kiel ŝtatestro kaj kontrolas la agojn de la Leĝa Konsilio, el 19 anoj (el kiuj nur 13 estas elektebraj), en la landa ĉefurbo Cockburn Town. La registarestro, nuntempe Michael Miscik, estas elektebla. La ekonomio de la insularo dependas de la turismo, la fiŝkaptado kaj la sentributaj alilandaj investoj. En Turkoj kaj Kajkoj loĝas 26.288 homoj, 90% el kiuj estas negroj kaj 86% estas protestantaj. La landa valuto estas la usona dolaro kaj ekde la 2-a de julio 1991 la insularo estas asociiĝinta membro de la Karibia Komunumo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Britaj transmaraj teritorioj
* Lukaja Arkipelago


Kategorio:Dependaj teritorioj en Karibio
Kategorio:Britaj transmaraj teritorioj
Kategorio:Anglalingvaj administraj unuoj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1973
Tri Krucoj

eta|Panoramo
**Tri Krucoj** (*TŘI KŘÍŽE*)

kiuj staras ĉe la pinto de unu el kelkaj montetoj, kiuj altiĝas super la urbo. Tiu ĉi loko estas 555 metrojn alta super marnivelo. Tri Krucoj estas lignaj, simplaj - kaj oni diras, ke ili aperis jam sur la malnovaj pentraĵoj aŭ gravuraĵoj ĉirkaŭ la jaro 1650. Oni eksplikas ekziston de ili pere de estinta religio-politika situacio post la batalo sur la Blanka Monto. Ĉi tiuj krucoj simboligas venkon de katolikoj super luteranoj (verŝajne). De tiu ĉi loko, kie la krucoj staras, estas belega vido el kelkaj direktoj - oni ne povas tion priskribi, oni devas tion propraokule vidi. Ekzemple interesa estas vido al baneja parto de la urbo, ankaŭ al la antaŭurbaj partoj kaj al la antaŭmontaro de Ercmontaro.

Kategorio:Karlovy Vary
Kategorio:Krucoj
Tokelao

250ra|eta|
250ra|eta|
**Tokelao** estas dependa teritorio de Nov-Zelando en Oceanio.

* **Landkodo:** TK
* **Nacia nomo:** Tokelau
* **Areo:** 10&nbsp;km²
* **Loĝantaro:** ĉirkaŭ 1 400
* **Lingvoj:** angla kaj tokelaa
* **Valuto:** novzelanda dolaro

Nukunonu, iam konata kiel *Nukunono*, estas atolo de la insularo Tokelao. Ĝi estas meze de la arkipelago kaj havas loĝantaron de malpli ol 400 loĝantoj.

eta|300ra|maldekstra|Tokelao

## Vidu ankaŭ 
* Listo de maraj ekoregionoj


Kategorio:Administraj unuoj de Nov-Zelando
Kategorio:Insuloj en Oceanio
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Kategorio:Polinezianoj
Templo de Artemiso

La **Templo de Artemiso** (, ) estis granda greka templo de la diino Artemiso en la urbo Efezo de antikva Grekio, kaj unu el la sep mirindaĵoj de la antikva mondo.

## Priskribo 
Ĝi estis la centro de la kulto de la virga diino Artemiso (aŭ Diana, kies kulto kunfandiĝis kun la kulto de Artemiso).

En la templo estis granda, nigra roko, kiu falis el la ĉielo (komparu la Kaabon).

## Historio 
Eĉ en la antaŭ-greka epoko, la efezanoj servis diinon de multaj mamoj.

La Templo estis detruita de **Herostrato** (greke Ἡρόστρατος) je la 21a de julio 325 a.K. (en la 4-a jarcento a.K.) krimbruligisto kiu serĉis famiĝi iel ajn.

Post la romia konkero, la romianoj nomis la templon la Templo de Diana.

La Templo estis denove detruita en 262 de gotoj, sed estis rekonstruita. La Templo estis fermita de la (kristana) imperiestro je 381, kiu tiam fariĝis ŝtonminejo, kaj finfine estis detruita je 405 kaj ne plu staras.

Bizare, kvankam Efezo forvelkis, ĝi ankoraŭ allogas pilgrimantojn: ne por la virga Artemiso, sed por la Benata Virga Maria, kies lasta domo estis en Efezo.

Kategorio:Antikva epoko
Kategorio:Efezo
Tibor Újlaky-Nagy

**ÚJLAKY-NAGY Tibor** [ujlaki-nadj tibor] (naskiĝis 1915, mortis la 6-an de junio 1977 en Budapeŝto) estis hungara esperantisto, aŭtoro de la terminaro *Sporta lingvo en Esperanto*

## Vivo 
Pro financaj problemoj la familio sendis Újlaky-Nagy al militista lernejo. Kiel profesia soldato li atingis la rangon de ĉefleŭtenanto. Post la milito li estis arestita pro falsa akuzo, sed post kelkaj jaroj pruviĝis lia senkulpeco, li forlasis la malliberejon kaj ankaŭ la armeon. En Budapeŝto li laboris kiel esplorinĝeniero pri hidraŭlikaj modeloj.

## Esperanta agado 
Újlaky-Nagy esperantistiĝis en aŭtuno 1959 kaj kiam en 1961 startis la revuo *Hungara Vivo,* li grave kontribuis per siaj artikoloj kaj tradukoj (el Kálmán Mikszáth, Géza Gárdonyi k.&nbsp;a.). Li krome kontribuis al aro de aliaj Esperanto-periodaĵoj kiel Budapeŝta Informilo, Heroldo de Esperanto, Scienca Revuo k.a. En 1972 aperis lia ampleksa libro pri ĉiuj olimpikaj sportoj.

La revuo *Esperanto* (UEA), n-ro 862, oktobro 1977 alportas jenajn informojn:

"Li lernis Esperanton jam kiel 17-jara junulo kaj precipe post la Dua mondmilito viciĝis inter la plej aktivaj hungaraj esperantistoj. Dekomence li estis redakciano de Hungara Vivo, kie aperis multaj liaj artikoloj kaj tradukoj.

Ekde 1970 Ujlaky-Nagy dediĉis multan tempon al terminologia laboro. En 1972 aperis lia 300-paĝa proveldono de **La sporta lingvo en Esperanto**, kun tekstoj pri trideko da sportaj branĉoj.

Li kunlaboris ankaŭ en "Slipara Vortaro" de R. Eichholz. Ankoraŭ en aprilo 1977 li varbis kunlaborantojn por sia granda projekto de sep-lingva sporta terminaro kun difinoj en Esperanto."

## Listo de verkoj 
* **La sporta lingvo en Esperanto** (1972) en PDF
* László, Ferenc: **La ŝirmado de nia medio estas komuna afero de la homaro** [ Trad. el la hungara de Tibor Ujlaky-Nagy] - En: Nova Esperanta krestomatio
* Németh, Gyula: **Vojaĝlibro de Hungario** Esperantigis: Lajos Kapitány; Lajos Kökény; Alfonz Pechan; Tibor Ujlaky-Nagy
* Kelemen Mikes: **Leteroj el Turkio** (trad. T. Újlaky-Nagy) (Hungara Antologio 1983)

## Eksteraj ligiloj 
* [Libroj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=tibor+ujlaky-nagy&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Tibor Újlaky-Nagy en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo 
* Artikoloj  de kaj pri Tibor Újlaky-Nagy en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA) (serĉu je "nagy")

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Templo de Jerusalemo

**Templo de Jerusalemo** estis la ununura templo de judismo, kie la antikvaj izraelidoj servis sian Dion.

La nuna muro de lamentoj estas restaĵo de la dua Templo, konstruita post la reveno de la ekzilitoj de Babilonio, t. e., ĉirkaŭ 500 jaroj antaŭ nia erao. Ĝi estis detruita dum ribelo kontraŭ Romio je 70. Laŭ la Biblio, antaŭ la dua Templo kaj en sia sama loko staris alia, "unua" Templo, detruita de Babilonio; tamen, neniu restaĵo de tiu templo estis ankoraŭ trovita.

Ne estis tria Templo: Romio dispelis la judojn kaj nun staras sur la loko de la Templo la islama moskeo de Al-Aksa, kiu markas la lokon, kie, laŭ la Islamo, Mohameto ĉieliris.
Ambaŭ Temploj estis detruitaj je la 9-a de avo laŭ la juda kalendaro.

Post la detruo de la dua Templo, la Fariseoj, kiuj servis Dion ĉefe en la sinagogo, ne en la Templo, verŝajne fariĝis la ĉefa sekto inter la judoj, kvankam pluraj aliaj sektoj kaj subsektoj pluekzistis kaj disvolviĝis.

En la Templo, la judoj servis Dion laŭ la Leĝo de Moseo, oferinte bestojn. El la 613 moralordonoj "de Moseo" (fakte formaligitaj de la talmudaj rabenoj), 300 temas pri la Templo. La Samaritanoj havis rivalan templon sur la monto Gerizim.

Kiam Pompejo konkeris Jerusalemon, li eniris la Templon kaj
atendis vidi grandan idolon de la juda dio, sed nur
vidis tablon kaj kandelabron.

Dum la krucmilitoj, la militordeno Malriĉaj Kavaliroj de Kristo estis nomata Templana Ordeno, ĉar ili kazernis en la moskeo Al-Aksa, kiun ili kredis reston de la Templo. Templanaj kirkoj formas okangulon, kiel la moskeo.

Laŭ iuj kristanoj, la fino de la mondo alvenos post la konstruo de la tria Templo. Laŭ la ortodoksaj judoj, la mesio revenos, kiam la tria Templo estos konstruita. La konstruo de la tria Templo devigus la detruon de la moskeo Al-Aksa.

## Evoluo 
[eta|maldekstra|400ra|[Maketo de la dua templo (ankaŭ nomita la tria templo) post la rekonstruado de Herodo la Granda.]]

## Vidu ankaŭ 
* Templo de Salomono
* Dua Templo
* Tria Templo

Kategorio:Judismo
Kategorio:Temploj
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj en Jerusalemo
Triumviraro

Dufoje en la 1-a jarcento a.K., en la lastaj tri jardekoj de la Respubliko, Romio dufoje estis dividita inter tri viroj, tri fortaj generaloj: 

* unua triumviraro: 60-53: 
** Kraso
** Pompejo
** Cezaro
* dua triumviraro: 43-33: 
** Antonio
** Lepido
** Oktavio

La **triumviraro** estis firma kaj funkcianta, ĝis unu el la tri falis (Krasso, Lepido). Tiam milito baldaŭ komenciĝis inter la restintaj du viroj kaj finiĝis en decidiga batalo: Cezaro venkis Pompejon en la Batalo de Farsalio je -48 kaj Oktavio venkis Antonion en la Batalo de Aktio je -31. Cezaro estis murdita en -44, do la dua triumviraro formiĝis; Oktavio vivis kaj fariĝis la unua imperiestro.

La Senato konsentis al la aranĝo pro timo kaj pro koruptado de la generaloj, kiuj komandis grandajn trezorojn per la konkerado de fremdaj landoj.

## Vidu ankaŭ 
* Romio
* Romia Respubliko
* Diarkio
* Tetrarkio

Kategorio:Historio
Kategorio:Registarestroj
Kategorio:Triopoj