Verda araego

**Verda araego** aŭ **Granda verda makao** (*Ara ambiguus*, laŭ kio ankaŭ *Ambigua arao*) estas granda sudamerika papago el tribo *Arini*, membro de neotropisa grupo de papagoj konataj kiel araoj. Ĝi estas draste endanĝerigita centr- kaj sud-amerika papago trovebla en Nikaragvo, Honduro, Kostariko, Panamo, Kolombio kaj Ekvadoro. Oni agnoskis du alopatriajn subspeciojn; nome la nomiga subspecio, *Ara ambiguus* ssp. *ambiguus*, vivas el Honduro ĝis Kolombio, dum *Ara ambiguus* ssp. *guayaquilensis* ŝajne estas endemio de restaĵoj de sekaj arbaroj en la suda marbordo de Pacifiko en Ekvadoro. La nomiga subspecio vivas en la kanopeo de malsekaj tropikaj arbaroj kaj en Kostariko estas kutime asocia kun la arbo nomita *almendro*, *Dipteryx oleifera*.

## Taksonomio
La Verda araego apartenas al la genro *Ara*, kie estas aliaj grandaj papagoj, kiel la skarlata arao, la milita arao, kaj la bluflava arao.

Tiun birdon la unua priskribis kaj ilustris en 1801 la franca natursciencisto François Le Vaillant por sia *Histoire Naturelle Des Perroquets* laŭ la nomo "le grand Ara militaire", uzante haŭton deponitan en la ''Muséum national d'histoire naturelle* en Parizo. Le Vaillant asertis, ke ne certas ĉu la birdo estas vere aparta specio de papago, aŭ, laŭ li pensis plej verŝajne, ĝi estas specifia varia raso de la milita arao, sed tamen, li devis mencii, ke ties ekzisto meritas notaĵon. La birdo estis poste tiukadre nomita *Psittacus ambiguus* (Ambigua psitako) fare de la turingia Johann Matthäus Bechstein en la unua parto de la kvara volumo, publikigita en 1811, de la serio *Johann Latham's Allgemeine Uebersicht der Vögel*, nome ege etendita germanlingva traduko de la verko de la anglo John Latham nome *A General Synopsis of Birds*. Bechstein mencias la malpretecon de Vaillant konsideri ĝin kiel sendependa specio, sed klarigas, ke ekzameninte vivantan birdon, li konsideras ĝin valida specio, menciante la grandodiferencon kaj nombrante multajn aliajn karakterojn kiujn li vidis distingaj.

Post preskaŭ 200 jaroj, la dunoman nomon oni ŝanĝis el *Ara ambigua* al *Ara ambiguus* en 2004, ĉar oni decidis, ke la vorto *ara* estas fakte "maskla", spite la finaĵon en -**a**.

Estas du subspecioj kiuj estas geografie izolaj ĝis nun: nome *Ara ambiguus* ssp. *ambiguus*, kiu havas la plej grandan distribuan teritorion (Centrameriko kaj norda Sudameriko), kaj *Ara ambiguus* ssp. *guayaquilensis*, kiu vivas nur en Ekvadoro. La ekvadora subspecio estis foje referencita kiel **Arao de Chapman** aŭ **Verda arao de Chapman**.

Pro la morfologia ŝanĝiĝemo de ssp. *guayaquilensis*, kun kelkaj specimenoj de ĉi tiu taksono identigeblaj kiel la milita makao, en 1996 Berg kaj Horstman, mem referencante Fjeldså *et al.*, menciis ke ĝi eble plej bone estus sinonimigita kun *A. militaris*, aŭ sugestis, ke eble ekzistas genfluo inter ĉiuj tri populacioj. Studo de 2015 komparanta la mitokondrian DNA-on de malsamaj populacioj de la milita makao kaj ĉi tiu specio trovis ke kvankam ĉi tiuj du specioj estas klare diferencigitaj, same kiel malsamaj populacioj de la milita makao en Meksiko, neniu genetika diferenco inter ssp. *guayaquilensis* kaj la nomiga taksono estis trovita (almenaŭ koncerne la mitokondriojn). Ĉi tio indikas ke la divido de ĉi tiu specio en du subspeciojn verŝajne ne estas taksonomie valida. Estas ankaŭ eble ke la ekvadoraj populacioj ne ĉiuj apartenas al ssp. *guayaquilensis*.

## Aspekto
La Verdaj araegoj estas la plej grandaj papagoj en sia natura teritorio, la dua plej peza araa specio (kvankam ili estas relative pli mallongvostaj ol aliaj grandaj araoj kiel la Verdflugila arao kaj tial ili estas iom pli mallongaj), kaj la tria plej peza papaga specio en la tuta mondo. Ĉi tiu specio averaĝe longas 85–90 cm kaj pezas 1.3 kg. Ili estas plejparte verdaj kaj havas ruĝecan frunton kaj palbluajn malsuprajn dorson, pugon kaj suprajn vostoplumojn. La vosto estas brunruĝa kun tre palblua pinto. La nuda vizaĝhaŭto estas ornamita per linioj de malgrandaj malhelaj plumoj, kiuj estas ruĝecaj ĉe pli maljunaj kaj inaj papagoj. Junuloj havas grizkolorajn okulojn anstataŭ nigrajn, estas pli senkoloraj kaj havas pli mallongajn vostojn, kiuj havas flavajn pintojn.

La ĉefa morfologia distingo kun la subspecio *guayaquilensis* estas, ke ĉi tiu birdo havas pli malgrandan, pli mallarĝan bekon. En Kolombio, kie ambaŭ specioj troviĝas, ĝi preferas pli humidajn arbarojn ol la proksime rilata milita arao. La vivejo kie ĝi reproduktiĝas en Kostariko estas preskaŭ nesezona, ĉiamverda pluvarbaro, kun pluvo ĉirkaŭ dek monatojn jare, precipitaĵo de 1 500 ĝis 3 500 mm jare, kaj averaĝa temperaturo de 27 °C dum la tuta jaro. En Kostariko la vivejoj kie verdaj makaegoj troviĝas dum la reprodukta sezono estas dominitaj de la *almendro* (*Dipteryx oleifera*) kaj *Pentaclethra macroloba*, kun sekundare Rafio (*Raphia* spp.) en malsekejoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj
*Voĉo de *Ara ambiguus''
*Alvoko, filmetoj

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Centrameriko