Saliŝa lingvaro

eta|maldekstre|222ra|Antaŭ-kontakta distribuo de la saliŝa lingvaro (ruĝe).La **saliŝa** lingvaro estas grupo da lingvoj de okcidenta Kanado kaj nordokcidenta Usono. Ĉiuj el ili karakteriziĝas de aglutineco kaj mirigaj konsonantaroj—ekzemple la vorto *xłp̓x̣ʷłtłpłłskʷc̓* () de la lingvo *Nuxálk*, kiu signifas "li estis havinta kornuson" havas 13 sinsekvajn konsonantojn sen vokala interrompo.

La vorto *saliŝa* devenas de la lingvonomo de la montana tribo *Saliŝ*. Poste la nomon etendis lingvosciencistoj por referenci aliajn lingvojn parencajn. Multaj el la apartaj lingvoj ne havas proprajn nomojn, anstataŭe havante specifajn nomojn por lokaj dialektoj, ĉar historie pli kulture gravis lokaj grupoj ol pli vastaj tribaj rilatoj.

Ĉiuj saliŝaj lingvoj estas endanĝerigitaj—kelkaj tre tiel, kun sole tri aŭ kvar restantaj parolantoj. Al la plimulto de la lingvoj restas nur parolantaro pli ol sesdekjaraĝa, kaj multaj havas nur parolantojn pli ol okdekjaraĝajn.

## Famili-divido 
La saliŝa lingvaro entenas 23 lingvojn. Sube estas listo de saliŝaj lingvoj, dialektoj, kaj sub-dialektoj. Tiu ĉi listo estas lingvoscienca klasifikado, kiu eble ne korespondas al politikaj dividaĵoj. Multaj saliŝaj grupoj konsideras sian parolmanieron esti aparta lingvo anstataŭ dialekto.

I. *Belakula*
: 1. **Nuĥalk** (a.k.k. Bella Coola, Salmon River)
::* Kimskvit
::* Belakula
::* Kvatna
::* Taleo

II. *Bordo-saliŝa*

: A. Centra bordo-saliŝa (a.k.k. Centra saliŝa)
:: 2. **Komoksa**
:::* Komoksa (a.k.k. Qʷ’úmŭʷs)
:::* Sliammon (Homalko-Klahus-Sliammon) (a.k.a. ʔayʔaǰúθəm)
:: 3. **Halkomelema**
::: Insula (a.k.k. Hul’q̱’umi’num’, həl̕q̓əmín̓əm̓)
:::* Cowichan
:::* Nanaimo
::: Downriver (a.k.k. Hunq’umʔiʔnumʔ)
:::* Katzie
:::* Kwantlen
:::* Musqueam
::: Upriver (a.k.k. Upper Stalo, Halq’əméyləm)
:::* Chehalis
:::* Chilliwack
:::* Tait
:: 4. **laŝucida** (angle: *Lushootseed*, *Puget Salish*; laŝucide: *dxwləšucid*)
::: Norda
:::* skaĝeta (angle: Skagit, laŝucide: skajet)
:::* snohomiŝa (angle: Snohomish, laŝucide: sduhubš)
:::* sok-suiatla (angle: Sauk-Suiattle, laŝucide: suiʔatl'abixw)
::: Suda
:::* duvamiŝa (angle: Duwamish, laŝucide: dxwduʔabš)
:::* niskvala (angle: Nisqually, laŝucide: sqwaliʔabš)
:::* pujalupa (angle: Puyallup, laŝucide: spuyaləpubš)
:::* sahevamiŝa (angle: Sahewamish, laŝucide: sʔəhiw'abš)
:::* skajkomiŝa (angle: Skykomish, laŝucide: sq'ixwəbš)
:::* snokvalma (angle: Snoqualmie, laŝucide: sdukwalbixw)
:::* sukvamiŝa (angle: Suquamish, laŝucide: suqwabš)
:: 5. **nuksaka** (angle: Nooksack, nuksake: ɬə́čələsəm, ɬə́čælosəm) *(†)*
:: 6. **Pentlaĉa** (a.k.k. Pənƛ̕áč) *(†)*
:: 7. **Seŝelta** (a.k.k. Shashishalhem, šášíšáɬəm)
:: 8. **Skvamiŝa** (a.k.k. Sqwxwu7mish, Sḵwx̱wú7mesh, sqʷx̣ʷúʔməš)
:: i. Markol-saliŝa grupo (a.k.k. Straits)
::: 9. **klalama** (angle: Klallam / Clallam, klalame: nəxʷsƛ̕áy̓emúcən)
::::* Becher Bay
::::* Orienta
::::* Okcidenta
::: 10. **Nord-markola saliŝa** (angle: Northern Straits)
::::* lamia (angle: Lummi, lamie: xwlemi’chosen, xʷləmiʔčósən) *(†)*
::::* Saniĉa (a.k.k. SENĆOŦEN, sənčáθən, sénəčqən)
::::* Samiŝa (a.k.k. Siʔneməš)
::::* Semaihmoo (a.k.k. Tah-tu-lo) *(†)*
::::* Sooke (a.k.k. T’sou-ke, c̓awk) *(†)*
::::* Songhees (a.k.k. Lək̓ʷəŋín̓əŋ) *(†)*
:: 11. **tvana** (angle: Twana, Skokomish, tvane: sqʷuqʷúʔbəšq, tuwáduqutšad) *(†)*
:::* Quilcene
:::* Skokomiŝ (a.k.k. Sqʷuqʷúʔbəšq)

: B. Camosa (a.k.k. Olimpia)
:: i. Interna-landa
::: 12. **Kaŭlica** (a.k.k. Lower Cowlitz, Sƛ̕púlmš) *(†)*
::: 13. **Supra ĉehalisa** (a.k.k. Q̉ʷay̓áyiɬq̉) *(†)*
::::* Oakville Chehalis
::::* Satsop
::::* Tenino Chehalis
:: ii. Maritime
::: 14. **Suba ĉehalisa** (a.k.k. ɬəw̓ál̕məš) *(†)*
::::* Humptulips
::::* Westport-Shoalwater
::::* Wynoochee
::: 15. **Kvinalta** (a.k.k. Kʷínayɬ)
::::* Queets
::::* Quinault

: C. Tilamuk
:: 16. **Tilamuk** (a.k.k. Hutyéyu) *(†)*
::: Sileca
:::* Sileca
::: Tillamook
:::* Garibaldi-Nestucca
:::* Nehalem

III. *Interna saliŝa*

: A. Norda
:: 17. **Ŝusvap** (a.k.k. Secwepemctsín, səxwəpməxcín)
::: Orienta
:::* Kinbasket
:::* Shuswap Lake
::: Okcidenta
:::* Canim Lake
:::* Chu Chua
:::* Deadman's Creek-Kamloops
:::* Fraser River
:::* Pavilion-Bonaparte
:: 18. **Lilueta** (a.k.k. Lilloet, St’at’imcets)
:::* Lillooet-Fountain
:::* Mount Currie-Douglas
:: 19. **Thompson River Salish** (a.k.k. Nlaka’pamŭ, Ntlakapmuk, nɬeʔkepmxcín, Thompson River, Thompson Salish, Thompson, konata dum la pionira epoko kiel la *Klackarpun*, *Couteau* aŭ *Knife* Indianoj)
:::* Lytton
:::* Nicola Valley
:::* Spuzzum-Boston Bar
:::* Thompson Canyon

: B. Suda
:: 20. **Kor-dalena** (a.k.k. Coeur d’Alene, Snchitsu’umshtsn, snčícuʔumšcn)
:: 21. **Kolumbia-saliŝa** (a.k.k. Columbia, Nxaʔamxcín)
:::* Chelan
:::* Entiat
:::* Moses Columbia
:::* Wenatchee (a.k.k. Pesquous)
:: 22. **Kolvil-Okanagana** (a.k.k. Okanagana, Nsilxcín, Nsíylxcən, ta nukunaqínxcən)
::: Northern
:::* Head of the Lakes
:::* Penticton
:::* Similkameen
:::* Vernon
::: Southern
:::* Lakes-Colville-Inchelium
:::* Methow
:::* San Poil-Nespelem
:::* Southern Okanogan
:: 23. **Spokan-Kalispela** (a.k.k. Kalispela)
:::* Flathead (a.k.k. Séliš)
:::* Kalispel (a.k.k. Qalispé)
::::* Chewelah
::::* Kalispel
::::* Pend d’Oreile
:::* Spokane (a.k.k. Npoqínišcn)

Pentlaĉa, nuksaka, tvana, suba ĉehalisa, supra ĉehalisa, kaŭlica, kaj tilamuka estas nun mortintaj. Pluse, la Lummi, Semiahmoo, Songhees, kaj Sooke dialektoj de Norda markolo ankaŭ mortintas.

## Genetikaj rilatoj 
Estas proponite, ke la saliŝa lingvaro eble parencas al la lingvaroj *Wakaŝan* kaj *Ĉimakuan* en la hipoteza lingvo-familio Mosan. Ankaŭ estas klopodoj montri rilaton inter la izolita lingvo *Kutenaj* al Mosan.

## Famili-trajtoj 
* ĝeneraligita sonsistemo
* post-vela harmonio (pli area)
* silaboj
* rekopiado
* malkunkatenigado (enfikso, metatezo, glotigado)
* regado
* manko de verbtempoj
* sensubstantiveco (disputata)

## Literaturo 
* Czaykowska-Higgins, Ewa; & Kinkade, M. Dale (Eds.). (1997). *Salish languages and linguistics: Theoretical and descriptive perspectives*. Berlin: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-015492-7.
* Kroeber, Paul D. (1999). *The Salish language family: Reconstructing syntax*. Lincoln: University of Nebraska Press in cooperation with the American Indian Studies Research Institute, Indiana University, Bloomington.
* Thompson, Laurence C. (1973). The northwest. In T. A. Sebeok (Ed.), *Linguistics in North America* (pp.&nbsp;979–1045). Current trends in linguistics (Vol. 10). The Hauge: Mouton.
* Thompson, Laurence C. (1979). Salishan and the northwest. In L. Campbell & M. Mithun (Eds.), *The languages of native America: Historical and comparative assessment* (pp.&nbsp;692–765). Austin: University of Texas Press.

## Eksteraj ligiloj 
* Bibliography of Materials on Salishan Languages (YDLI)
* University of Montana Occasional Papers in Linguistics (UMOPL)  (Native languages of the Northwest)
* Coast Salish Culture: an Outline Bibliography 
* Coast Salish Collections 
* International Conference on Salish and Neighboring Languages
* The Salishan Studies List  (Linguist List)
* Okanagan language resources (includes sound files)
* Native Peoples, Plants & Animals: Halkomelem
* Saanich  (Timothy Montler's site)
* Klallam  (Timothy Montler's site)
* A Bibliography of Northwest Coast Linguistics 
* Ethnologue classification for Salishan