open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Deira

**Deira** estis malgranda regno en Anglio dum la 6-a jarcento. Ĝi formis kun Bernicia la postan Northumbria.

Laŭ Simeono de Durham ĝi etendiĝis de la Humber ĝis la Tyne. Tamen ne estis loĝantoj en la regiono norde de la Tees. La regna urbo estis York.

Pri la tempo de la unuaj kolonioj nur malmulte oni scias. La unua reĝo konata estas Ælla. Post lia morto ĉirkaŭ la jaro 588 Deira estis reĝita unue de Aethelric kaj poste de Æthelfrith de Bernicia, kiu unuigis la du regnojn kaj tiel metis la bazan ŝtonon por la altiĝo de Northumbria.

Tre mallonge, de la aŭtuno de 633 al 634, la du regnoj disiĝis kaj Osric regis Deira.

Historio de la regno Deira troviĝas en la Historia ecclesiastica gentis Anglorum de la anglosaksa historiisto Bede.

## Listo de la reĝoj de Deira 
La jaroj estas nur proksimaj valoroj.

* Aella 559-588
* Aethelric 588-604
* Aethelfrith 604-616
* Edwin 616-633
* Osric 633-634
* Oswald 634-642
* Oswiu 642-644
* Oswin 644-651
* Aethelwald 651-655
* Alhfrith 656-664
* Oswiu 664-670 2-a de majo
* Aelfwine 670-679

Kategorio:Historio de Anglio
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 7-a jarcento
Jaroslav Vlček

**Jaroslav VLČEK** (naskiĝis la 22-an de januaro 1860 en Banská Bystrica - mortis la 21-an de januaro 1930 en Praha) estis ĉeĥa literatura historiisto.

Lia patrino estis slovakino. En la Praga universitato li studis bohemistikon kaj germanistikon, post doktoriĝo instruis en Brno kaj Prago unue kiel gimnazia, ekde 1898 kiel universitata profesoro. Li verkis artikolojn pri literaturo kaj politikajn eseojn pri subpremado de slovakoj en Slovakio.

Li estas konata kiel aŭtoro de prestiĝa duvoluma *Historio de la ĉeĥa literaturo*.

## Verkoj 
* **Literatura na Slovensku, její vznik, rozvoj, význam a úspěchy** (Literaturo en Slovakio, ĝia estiĝo, disvolviĝo, signifo kaj sukcesoj, 1881)
* **Přehled dějin literatury české** (Supervido de la historio de la literaturo ĉeĥa, 1885)
* **Dejiny literatúry slovenskej** (Historio de la literaturo slovaka, 1889-1890)
* **První novočeská škola básnická** (La unua novĉeĥa skolo poetika, 1896)
* **Pavel Josef Šafařík** (Pavel Josef Šafařík, 1896)
* **Několik kapitolek z dějin naší poezie** (Kelkaj ĉapitroj el historio de nia poezio, 1898)
* **Dějiny české literatury** (Historio de la ĉeĥa literaturo, 1893-1921)

## En Esperanto aperis 
* La tuteŭropa emancipo de l' homa spirito (El "Dějiny české literatury" tr. Rudolf Fridrich, Bohema Esperantisto 1912, p.&nbsp;21-22, 42-45)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj slavistoj
Kategorio:Ĉeĥaj literaturhistoriistoj
Kategorio:Ĉeĥaj altlernejaj instruistoj
Siluro

**Siluro** (*Silurus*) estas genro de rabfiŝoj, kies plej fama membro (*Silurus glanis*) estas disvastiĝanta oriente de Rejno ĝis okcidenta Azio. Pliaj specoj de la sama genro vivas en Eŭropo kaj en Azio. Kelkaj vivas nur en malvastaj areoj: *Silurus biwaensis* nur en la japana Lago Biŭa, *Silurus aristotelis* nur en la okcidenta Grekio, *Silurus mento* nur en la ĉina lago Dian (en vikidatumaro).

Ĝia kapo estas granda, la buŝo larĝa, la korpo senskvama. Ĝi vivas en profundakvaj, pigre fluantaj riveroj, lagoj, akvodeponejoj. Ĝi povas kreski en profundaj akvoj ĝis  kaj pezi . La siluro vivas sola, la virfiŝo kunestas kun ino nur dum la frajdemeta tempo (majo-junio). La frajoj nombras 25-28 mil je korpo-kilogramo de la ino.

La siluro kaŝobservas akvofunde kaj nur malofte, nokte vizitas akvosurfacon. Kvankam ĝi ŝajnas esti mallerta, ĝi estas tre rapida predanto. La siluro estas vorema besto, ĝi ofte kaptas eĉ birdidojn kaj malgrandajn mamulojn. La siluredoj nutras sin per insektoj, helikoj kaj amfibioj. Siluro havas tre bongustan karnon (sed la karno de la maljunaj siluroj, kiel pintopredanto, koncentras poluaĵojn).

Dosiero:EuropeseMeervalLucasVanDerGeest.jpg|
Dosiero:Channelcat.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://filaman.ifm-geomar.de/summary/SpeciesSummary.php?id=289  
* http://xvella.free.fr/photos 
* http://xvella.free.fr/videos 
* http://www.carnavenir.com/Lesilure.htm 

Kategorio:Siluredoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
František Adolf Šubert

**František Adolf ŠUBERT** (naskiĝis la 27-an de marto 1849 en Dobruška - mortis la 8-an de septembro 1915 en Prago) estis ĉeĥa verkisto, precipe de historiaj romanoj kaj dramoj.

Šubert ne finis studadon de filozofio kaj vivtenis sin kiel ĵurnalisto. Li laboris en komitato por konstruado de Nacia Teatro en Prago kaj poste kiel direktoro de la teatro (1883-1900). Li kontribuis al enciklopedia vortaro, direktoris urban teatron en la kvartalo Vinohrady kaj redaktis plurajn gazetojn.

Šubert verkis historiajn romanojn kaj dramojn, poste siatempajn verkojn reagantajn je aktualaj politikaj eventoj, kaj ankaŭ fakajn verkojn pri teatro.

## Romanoj 
* **Král Jiří z Poděbrad** (Reĝo Georgo de Poděbrady, 1877)
* **Zajetí krále Václava** (Aresto de reĝo Venceslao, 1880)

## Dramoj 
* **Petr Vok Rožmberk** (Poetro Vok Rosenbergo, 1881)
* **Probuzenci** (Vekiĝintoj, 1882)
* **Jan Výrava** (Johano Výrava, 1886)
* **Láska Raffaelova** (Amo de Rafaelo, 1888)
* **Praktikus** (Praktikanto, 1889)
* **Velkostatkář** (Grandbienulo, 1891)
* **Drama čtyř chudých stěn** (Dramo de kvar malriĉaj muroj, 1893)
* **Žně** (Grenrikolto, 1904)

## Fakaj verkoj 
* **Národní divadlo v Praze** (Nacia Teatro en Prago, 1881)
* **Klicpera dramatik** (Klicpera kiel dramverkisto, 1898)
* **Ze světa umění** (El la mondo de arto, 1901)
* **Moje divadelní toulky** (Miaj teatraj vagadoj, 1902)
* **Moje vzpomínky** (Miaj rememoroj, 1902)
* **Masky Národního divadla** (Maskoj en Nacia Teatro, 1902)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj dramistoj
Josef Štolba

**Josef ŠTOLBA** (naskiĝis la 3-an de majo 1846 en Hradec Králové - mortis la 12-an de majo 1930 en Praha) estis ĉeĥa dramverkisto.

Li doktoriĝis pri juro, sed fariĝis edukisto en grafa familio, kun kiu li traveturis la mondon (norda Eŭropo, okcidenta Hindio, Norda Ameriko). Poste li fariĝis notario, sed samtempe komencis aktivi literature. Sukcesaj estis precipe liaj farsoj, malpli altan nivelon havis liaj tragedioj. Valoraj estas liaj rememoroj.

## Verkoj 
* **Vodní družstvo** (Akva kooperativo, 1887)
* **Maloměštští diplomaté** (Etburĝaj diplomatoj, 1888)
* **Na letním bytě** (En la somera loĝejo, 1898)
* **Z mých pamětí** (El miaj rememoroj, 1906)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj dramistoj
Josef Jireček

**Josef JIREČEK** ( – ) estis ĉeĥa literatura kritikisto.

Li aŭtoris '*Rukověť k dějinám literatury české do konce 18. věku* (Manlibro pri historio de literaturo ĉeĥa ĝis la fino de la 18-a jarcento, 1875-1876)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Jan Evangelista Kosina

eta|Busto kaj plaketo

**Jan Evangelista KOSINA** (1827-1899) estis ĉeĥa literatura kritikisto.

Lia ĉefverko estas **Hovory olympské** (Diskutoj olimpaj, 1879)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Leander Čech

**Leander Čech** (naskiĝis la 27-an de februaro 1854 en Cetoraz - mortis la 27-an de julio 1911 en Nové Město na Moravě) estis ĉeĥa literatura kritikisto.

Lia artikolo **Nova literatura revolucio** (1886) fariĝis manifesto de realismo en Ĉeĥio.

## Verkoj 
* **O úkolu krásné literatury české na Moravě** (Pri la tasko de ĉeĥa beletro en Moravio)
* **Nová literární revoluce** (Nova literatura revoluce, 1886)
* **Karolína Světlá** (Karolína Světlá, 1891, monografio)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Eŭropa ŝoseo 54

La eŭropa ŝoseo 54 ekas en Parizo, trapasas la urbojn Troyes, Belfort, Mulhouse, Weil am Rhein, Lindau, Memmingen kaj finiĝas en Munkeno.

## Naciaj numeroj de la eŭropa ŝoseo 54 
### Franca parto 
A5
A31
N19
A36

### Germana parto (1) 
A862
A5
A98

### Svisa parto 
B13
N4
N15

### Germana parto (2) 
B34
A81
A98
B31
A96
B2R
A995

## Landoj kaj komunumoj apud la eŭropa ŝoseo 54 
* 
** Parizo → Sens → Troyes (A5) — sama vojo kiel la 
** Troyes → Langres (A5) — sama vojo kiel la , la eŭropa ŝoseo 17
** Langres → Vesoul → Lure → Belfort ()
** Belfort → Mulhouse ()
*  (laŭlonge de la Rejno kaj la bordo inter Germanio kaj Svislando)
** Lörrach → Rheinfelden → Bad Säckingen → Albbruck → Waldshut-Tiengen → Klettgau (parte )
* 
** Schaffhausen
* 
** Singen → Überlingen → Friedrichshafen → Lindau (parte )
** Lindau → Memmingen → Mindelheim → Turkhejmo → Landsberg am Lech → Kaufering → Munkeno ().

054
Kategorio:Transporto en Francio
Kategorio:Transporto en Germanio
Neide Barros Rêgo

**Neide BARROS RÊGO** (naskiĝis la 18-an de oktobro 1938 en São Tomás de Aquino, Minas Gerais, forpasis la 11-an de decembro 2022) estis brazila instruistino, poetino, deklamantino, lirika kantistino. Ŝi estis diplomita pri Deklamado per *Kurso Olavo Bilac* en Rio-de-Ĵanejrio, gvidita de Maria Sabina.

Ŝi fondis kaj gvidas, ekde 1961 la "Kulturcentro Maria Sabina", en kio ŝi instruas deklamadon kaj okazigas eventojn literatur-muzikajn.

Ŝia poezia verko estis premiita en Brazilo kaj en Eŭropo. Ĝi estas en pli ol 100 antologioj publikigitaj en Brazilo, Portugalio kaj Italio. Ŝi publikigis multajn verkojn en Esperanto-revuoj de Brazilo kaj de aliaj landoj t.e. Bulgario, Portugalio, Svislando kaj Rusio.

Ŝi organizis kaj eldonis en 1994 la antologion  "Água Escondida". Ŝi kunorganizis kaj publikigins kun Sylla Chaves en 2007 la poeziajn antologiojn "Brazila Esperanta Parnaso" kaj "Poesias Escolhidas do Brazila Esperanta Parnaso".
Ŝi estis citita de **Enciclopédia de Literatura Brasileira**, de Afrânio Coutinho kaj J. Galante de Souza. Ŝi estas ano de "Academia Fluminense de Letras", "Barbacena Akademio de Beletrismo" "Niteroja Beletra Akademio" kaj estas dumviva membro de UEA, fakdelegitino pri poezio kaj deklamado.

## Referencoj
Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Brazilaj poetoj
Kategorio:Brazilaj kantistoj
Kategorio:Esperanto-klubo Niterói
Budapest Honvéd FC

La **Budapest Honvéd FC** estas futbalklubo en Hungario, Budapeŝto.

## Historio 
* 1909 : la klubo fondiĝis kiel Kispesti AC
* 1926 : nova nomo Kispesti FC
* 1944 : nova nomo Kispesti AC
* 1949 : nova nomo Budapesti Honvéd SE
* 1956 : ekludas en ligo de la ĉampionoj (1956/57)
* 1991 : nova nomo Kispesti Honvéd FC
* 2003 : hodiaŭa nomo Budapest Honvéd FC

## Sukcesoj 
eta|
* 1950, 1951, 1952, 1954, 1955, 1980, 1984, 1985, 1986, 1988, 1989, 1991, 1993 - 13 hungara ĉampiona pokalo
* 1926, 1964, 1985, 1989, 1996, 2007, 2009 - 7 hungara pokalgajninto
* 1959 - venkinto de Mitropa-pokalo

## Famaj futbalistoj 
* György Babolcsay
* József Bozsik
* László Budai (futbalisto)
* Zoltán Czibor
* Lajos Détári
* Imre Garaba
* József Gregor (futbalisto)
* Gyula Grosics
* Sándor Katona
* Lajos Kocsis (futbalisto)
* Sándor Kocsis
* Imre Komora
* Antal Kotász
* Kálmán Kovács (futbalisto)
* Mihály Kozma
* Ferenc Machos
* Márton Esterházy
* Antal Nagy (1956)
* Ferenc Orosz (futbalisto)
* Miklós Páncsics
* Ferenc Puskás
* Sándor Sallai
* Ferenc Sipos (futbalisto)
* Lajos Szűcs (defendisto)
* Lajos Tichy
* Sándor Torghelle

Kategorio:Futbalo en Hungario
Kategorio:Budapeŝto
Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1909
Megan Kanka

**Megan Nicole KANKA** (7-an de decembro, 1986 - 29-an de julio 1994) estis junulino, kiun seksatencis kaj murdis la najbaro Jesse Timmendequas en *Hamilton Township (Mercer County, New Jersey*). Timmendequas estis jam konviktita seksa ofendanto.

Morto de Megan rezultis akcepton de la Megan-leĝo, kiu antaŭskribas anoncon, se konviktita seks-ofendanto loĝiĝas en la najbaro. La leĝo nun estas federacia.

Ŝi estis forrabita la 29-an de julio, 1994. Kanka alproksimis la domon de Timmendequa kaj li diris al ŝi, ke li havas hundidon, sed ĝi estas tro juna por eliri, tiel ŝi devas eniri la domon. Ŝi interkonsentis, sed en la loĝejo ne estis hundo.

Post la seksa perforto, Timmendequas murdis ŝin kaj dispecigis ŝian korpon. Oni juĝis lin je morto.

La *Fondaĵo Megan Nicole Kanka* prizorgas ŝian memoron.

## Eksteraj ligiloj 
* pri la murdo 
* Megan Nicole Kanka Foundation  (oficiala)

Kategorio:Usonanoj
Kategorio:Atencitoj
Jesse Timmendequas

**Jesse TIMMENDEQUAS** (n. 15-an de aprilo, 1961) estis en 1997 konviktita pro murdo de sia najbaro, la 7-jara Megan Kanka, en 1994. Tiu murdo kaŭzis akcepton de Megan-leĝo en New Jersey.

Timmendequas en 1981 estis juĝita je 6-jara prizono pro seksa atenco. Pro murdo de Kanka li estis juĝita je morto.
Megan-leĝo

La **Megan-leĝo** estas komunuza nomo por multaj ŝtataj leĝoj en Usono, kiuj postulas laŭleĝan eblecon por ekkoni la seksajn ofendandojn (perfortulojn) en la proksimo. En 2005 la usonanoj povis koni datumojn de 0,5 milionoj de seksaj ofendintoj.

La unuan Megan'-leĝon akceptis oni en New Jersey 1994 post seksatenco kaj murdo de Megan Nicole Kanka fare de konviktita seksa ofendanto, kiu loĝis en la najbaro.

La 7-an de majo, 1996, prezidento Bill Clinton signis federacian version de la Megan-leĝo. Ĝi antaŭskribis ellaboron de leĝo en ĉiu federacia ŝtato, kiu ebligas ekscion pri seksaj ofendintoj en la proksimo.

Komence de 2006, Britio akceptis similan leĝon.

## vidu ankaŭ 
* Amie Zyla
* AMBER Alert

## Eksteraj ligiloj 
* http://en.wikipedia.org/wiki/Megan_Nicole_Kanka
* http://www.npa.go.jp/safetylife/seianki40/saihanboushi.pdf 
* http://www.meganslaw.ca.gov  

Kategorio:Usono
Kategorio:Kulturo
Kategorio:Juro
Kategorio:Socialismo
Kategorio:Eponimoj
Collinsville (Alabamo)

**Collinsville** estas vilaĝo en la usona ŝtato Alabamo de Usono. Ĝi apartenas al distrikto *DeKalb* kaj al *Gadsden* urbara areo.
eta|Mapo pri situo de Collinsville en Alabamo

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: 9&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1983 (en 2010)
* Supermara alteco: 214 m
* Horzono: UTC-6h (en somero UTC-5h)
* Poŝtkodo: 35961
* Telefonkodo: 256
eta|maldekstre|Interna parto de Collinsville

## Geografio 
Collinsville situas en la Apalaĉa montaro en la suda parto de Usono, en la nordorienta parto de Alabamo. Memphis troviĝas 398, Ĉikago 858, Novjorko 1267, Los Angeles 2968 km.

## Historio 
Collinsville fondiĝis en la mezaj 1800-aj jaroj, kaj prenis sian nomon de unu el la fondintoj, Alfred Collins.

## Trafiko 
Collinsville situas apud ĉefvojo Birmingham (Alabamo)-Chattanooga (Tenesio).

## Fontoj 
* Angla Vikipedio
* mapo, distancoj 

Kategorio:Urboj de Alabamo
Janet Jones

**Janet-Marie JONES** (n. je la 10-a de januaro, 1961 en Bridgeton (Misurio)) estas usona aktorino, dancistino kaj aerobika instruistino, sed plej konata pro sia geedziĝo kun glacihokea stelulo Wayne Gretzky (1988).

## Kariero 
Ŝi ludis kiel dancistino en *Annie* (1982), *Staying Alive* (1983), kaj *Snow White Live* (1980) kaj havis etajn rolludojn en *The Beastmaster* (1982). Ŝia trarompo okazis per *The Flamingo Kid* (1984). Pli poste en 1986, ŝi aperis en *American Anthem*, en marto de 1987 en *Playboy*.

Ŝi ankaŭ ludis en *Police Academy 5* (1988), *A League of Their Own* (1992).

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 10-an de januaro
Plano 9

Komputiko > Operaciumo > Plano 9
----

**Plano 9 de la Laboratorioj Bell** (Plan 9 from Bell Labs), aŭ Plano 9,
estas mastruma sistemo evoluas de la Laboratorioj Bell, ĝi
estas la posteulo de *Unikso Tempo-Dividanta Sistemo* (aŭ
*Unix Time-Sharing System*).
Tamen ĝi ne estas Unikso, kvankam iom elementoj estas similataj.
La problemoj de Unikso estis tro profundaj por esti solvintaj (« The
problems with Unix were too deep to fix »).
La rivelado de Plano 9 komencis al 1987 dum *Unikso Tempo-Dividanta
Sistemo 8* (aŭ *Unix Time-Sharing System 8*) estis ankoraŭ en
rivelado.
Unikso Tempo-Dividanta Sistemo estis forsalinta al 1988 kiam la maturo
de Plano 9 ne pravigi plus la adapto de Unikso sub arĥitekturo de
komputero laŭmoda.
Plano 9 estis rivelinta sub la gvidado de Rob Pike kaj Ken Thompson
(La kreinto de Unikso Tempo-Dividanta Sistemo). Iuj reserĉoj de la
Laboratorioj Bell partoprenis pro la projekto, kies Dennis Ritchie, la
aŭtoro de la C komputero lingva.
Plano 9 estas fondinta sur la principoj de Unikso, en alportata novaj
konceptoj, kiel "ĉio estas reto".
Ioj ideoj, aperis post Unikso, estis konstruintaj en Plano 9 kiel la TCP/IP
stako aŭ la grafika interfaco. 
La nomo devenas de la pli malbona filmo de ĉiam: *Plan 9 from Outer
Space* de Ed Wood.

## Historio 
La rivelado de Plano 9 komenciĝis al 1987.
La unua eldono estis disponebla por la universitatoj en 1992.
La dua eldono lasis publike en 1995 por 350 dolaroj, sinrega de disko kaj
kompendio.
La tria eldono aperis senpage en 2000 sur la reto, sub la licenco « Plan 9
License » .
La kvara eldono naskiĝis en 2002.
Ekde 2003, Plano 9 estas distribuanta sub la licenco « Lucent Public
License », kio estas rekonata libera de la OSI kaj de la GNU.

## Glenda 
La logotipo de Plano 9 esprimas blankan kuniklon nomas Glenda. Ĝi estis
desegnata de Renée French, la edzino de Rob Pike

## Liens externes 
* Plan 9 from Bell Labs 
* Plan 9 Wiki 
* Bell Labs
* Lucent Technologies 
* Renée French 
* Maximum Security - Chapter 21 - Plan 9 from Bell Labs 
* Why Plan 9 is not dead yet And What we can learn from it 
* Why Plan 9 matters
* Plan 9 from User Space

Kategorio:Operaciumoj
Ilja Ivanoviĉ Ivanov

**Ilja Ivanoviĉ IVANOV** (; naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1870, mortis la 20-an de marto 1932?) estis rusa kaj sovetia biologo kiu specialiĝis pri artefarita fekundigo kaj interspecia hibridigo de animaloj. Li eksperimentis por krei homan-simian hibridon.

## Biografio 
Ilja Ivanoviĉ Ivanov naskiĝis en la urbo Ŝĉigri, gubernio Kursk, Rusio. Li studis en la universitato de Ĥarkov en 1896 kaj iĝis profesoro en 1907. Li laboris kiel esploristo en natura rezervejo Askania Nova, por la Ŝtata Eksperimenta Veterinara Instituto (1917-1921, 1924-1930), por la Centra Eksperimenta Stacio pri Reprodukta Esploro de Hejmaj Bestoj (1921-1924), kaj por la Moskva Supera Zooteknika Instituto (1928-1930).

Ĉe turniĝo de la jarcento, Ilja Ivanov perfektigis la artan fekundigon de la ĉevaloj kaj tio portis por li mondkonatecon.

Li kreis zebrazenon (hibridon de zebro kaj azenon) kaj aliajn hibridojn inter la unuaj sciencistoj.

La plej diskutita estas lia agado por krei hom-simian hibridon. Li jam menciis ties eblon en kongreso, en Vieno, 1910. Li komencis eksperimentojn en franca Gvineo en 1924, sed la soveta registaro hejmenvokis lin. En septembro de 1925, Gorbunov helpis per US$10000 la eksperimentojn en Afriko. Dum 1926-27 li sensukcese provis fekundigi ĉimpanzojn. Dum 1929-30 li volis fekundigi volontulajn virinojn per simia spermo en sovetunia Suĥumi, sed tio ne sukcesis al fekundiĝo. Oni arestis lin komence de 1930 kaj punis lin je 5-jara ekzilo. Li laboris en Alma-Ata por la Kazaka Veterinara Instituto.

## Eksteraj ligiloj 
* http://kokshetau.online.kz/ot/ivanov.htm  
* http://www.zerkalo-nedeli.com/nn/show/475/45014  
* http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=124129 
* http://www.trud.ru/Arhiv/2004/04/08/200404080641301.htm  

Kategorio:Rusiaj biologoj
Kategorio:Rusiaj zoologoj
Kategorio:Rusiaj genetikistoj
Kategorio:Sovetiaj biologoj
Kategorio:Sovetiaj zoologoj
Kategorio:Sovetiaj genetikistoj
Kategorio:Viktimoj de politikaj reprezalioj en Sovetunio
Zebrazeno

eta|Zebrazeno en Sudafriko
alternative=Carly.jpg|eta|Carly
**Zebrazeno** estas interkruciĝo de zebro kaj azeno. Aliaj nomformoj povas esti *zeazeno* aŭ *zebreno*.

La zebrazeno estas ne fekundigebla. Ĝi vivas en sudafriko kiel sovaĝa besto. Ĝiaj kruroj estas striaj, dum aliaj korpopartoj estas samkoloraj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.uni-leipzig.de/~mielke/bastarde/bastard4.htm 

Kategorio:Neparhufuloj
Copa del Rey

**Pokalo de Reĝo** (hispane *Copa del Rey*) estas ĉiu-jara futbala ĉampioneco en Hispanio. Unuafoje organizita en 1902 estas la plej malnova futbala konkurso en tiu lando. Ĝis nun la plej sukcesa teamo estas FC Barcelona, kiu venkis 26 foje. La venkinto de la Pokalo reprezentas Hispanion en sekvontjara Eŭropa Ligo de UEFA.

## Finala statistiko 
Venkintoj kaj finalistoj ekde 1902:

* = Turneo de *Unión Española de Clubs de Fútbol*

Kategorio:Futbalo en Hispanio
Ligo de Ĉampionoj de UEFA

La **Ligo de ĉampionoj de UEFA** aŭ Ĉampiona Ligo de UEFA, ĝis 1991 "eŭropa pokalo de ĉampionaj kluboj", estas konkurso de UEFA pri la eŭropaj profesiaj viraj futbalteamoj. Ĝi okazas ĉiujare kaj kun la Eŭropa Futbal-Ĉampionado kaj la UEFA-pokalo konsistigas la plej gravajn futbalajn eventojn en Eŭropo.

## Historio 
La ideo pri eŭropa *superligo* aperis komence de la 1950-aj jaroj kaj apogiĝis je ideoj de *Mitropapokalo*, okazionta ekde 1927 ĝis komenco de la dua mondmilito. Tiu konkurso okazis inter teamoj de Aŭstrio, Hungario, Jugoslavio, Ĉeĥoslovakio kaj pli poste Italio.

Similajn spertojn kolektis fine de la 1940-aj jaroj la *Coupe Latine*, en kiu ludis venkintoj de Italio, Francio, Hispanio kaj Portugalio.

Ĝis 1991 okazis tujelfala sistemo, sed poste ĝi ŝanĝiĝis al grupigo kiel ĉe monda ĉampionado. Nun 32 teamoj estas kvalifikita en tri raŭndoj.

## Vidu ankaŭ 
* Virina ĉampiona ligo de UEFA
* Eŭropa Ligo
* Eŭropa Futbal-Ĉampionado
* Eŭropa Virina Futbal-Ĉampionado

## Eksteraj ligiloj 
* Oficialaj paĝoj de UEFA

Kategorio:UEFA
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1955
Kategorio:Futbalo en 1955
Banana Boat

**Banana Boat** (Banana Boato) estas pola vira kantanta kvinopo (muzikgrupo) kiu ĉefe okupiĝas pri origina artista kreado de nuntempaj velboataj kantoj. La bando okupiĝas ankaŭ pri la interpretado de klasikaj velboataj kantoj kaj eksperimentas pri aliaj muzikaj formoj kiel ĵazo.

*Banana boat* funkcias ekde 1994 kaj origine konsistis el studentoj de Sosnowiec. Nuntempe en la grupo kantas: Maciej "YenJCo." Jędrzejko, ĉefkantisto kaj gvidanto de la bando, Paweł "Konik" Konieczny, komponisto, Paweł "Synchro" Jędrzejko, aŭtoro de la plimulto de la tekstoj, Tomasz "Mundry" Czarny, komponisto kaj  Michał "Ociec" Maniara, direktoro de la artista agentejo BananaArt.Pl Art. Membroj de la bando estas aktivaj velboatistoj.

## Albumoj
* Albumo: A morze tak, a może nie (BananaArt.Pl 2004)
* Malgranda albumo: Banana Boat...Świątecznie (BananaArt.Pl 2004), (z kolędami)
* Kantoj ĉe la disko: Szanty dla Pajacyka, de kiu la tuta enspezo estis transdonita al Polska Akcja Humanitarna.

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala paĝo de la bando http://www.banana.art.pl/ 

Kategorio:Polaj muzikaj grupoj
Nacia teamo

La **nacia teamo**, foje ankaŭ **selektitaro**, reprezentas ĉe internaciaj sportaj konkursoj sian landon, kaj estas oficiala elekto de sportistoj kies konsiston difinas la landa asocio pri tiu sporta fako.

Ĝenerale, ĉiun suverenan ŝtaton reprezentas nur unu nacia teamo, sed ekzistas esceptoj pro historiaj-politikaj kaŭzoj. Tiel ekzemple la monda asocio pri futbalo, FIFA, havas 207 anojn, dum ekzistas nur 194 suverenaj ŝtatoj (por Unuiĝinta Reĝlando ekzistas naciateamo de Anglio, Kimrio, Skotlando kaj Nord-Irlando; kaj por Hispanio la nacia teamo de Katalunio), pluaj ekzemploj estas por la Okcitanio kaj Nov-Kaledonio, kiu apartenas al Francio kaj la Tibeta de la ekzilita tibeta registaro.

Kategorio:Sporto
Majoro

**Majoro** estas oficiro portanta militaran gradon, kiu rangas en terarmeo kaj aerarmeo inter kapitano kaj subkolonelo aŭ kolonelo, laŭlande. Ordinare li komandas batalionon.

## Historio 
La vorto **majoro** venas el la hispana *mayor* (*pli granda*, *pli alta*) aŭ latina *maior* (ankaŭ skribata *major*) (*pli granda, forta*, *pli grava*).

Dosiero:RAF A F3Maj after2010.png|Insigno en Rusio
Dosiero:Army-USA-OF-03.svg|Insigno en Usono

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.etymonline.com/index.php?search=major&searchmode=none 

Kategorio:Soldataj rangoj
Alameda (Kalifornio)

**Alameda** estas urbo en Alameda County en federacia ŝtato Kalifornio, Usono kun ĉ. 73 800 loĝantoj (2010). La geografiaj koordinatoj estas . Ĝi situas sur la samnoma insulo en la Golfo de San-Francisko apud Oakland.

La 9-an de julio 1922, la sportisto kaj posta aktoro Johnny Weissmüller en Alameda faris novan mondrekordon per 58,6 sekundoj en naĝado de 100 metroj.

## Gefiloj de la urbo 
* James H. Doolittle (*14-an de decembro 1896 en Alameda; † 27-an de septembro 1993 en Pebble Beach, Kalifornio), usona pioniro.
* Leif Erickson, usona aktoro.

Kategorio:Urboj de Kalifornio
Alameda

**Alameda** (*bulvardo*, *avenuo kun arboj* en la hispana kaj portugala lingvo) krom nomoj de avenuoj en multegaj urboj povas signifi:

* kelkajn lokojn en Usono:
** Alameda County (Kalifornio),:
*** La urbo kaj insulo de Alameda (Kalifornio)
*** La *College of Alameda*
*** La *Naval Air Station Alameda*
**Alameda (Idaho)
**Alameda (Nov-Meksiko) 

*Alameda (Saskatchewan) en Kanado

* kelkaj ŝipoj kun nomo *Alameda*:
** *USS Alameda (AO-10)*
* La Alameda Newspaper Group (ANG Newspapers) publikigas kelkajn gazetojn en San Francisco Bay Area.
* La Alameda Central estas parko en Meksikurbo.
* Alameda estas andaluza rokenrola muzik-ensemblo.
Konstrukto

**Konstrukto** estas homfarita strukturo. Diference de konstruaĵo (t.e. domo kaj similaj, laŭ konvencio plej ofte kun tegmento) aŭ konstrukcio (inĝeniera kreaĵo), konstrukto povas esti ankaŭ abstrakta, nemateria. 

* En arkitekturo, ...
* En lingvistiko, ... (vd Evroptalo)
* En matematiko, ... (vidu algoritmo)
* Konstruktivismo (arto)
(vidu ĉe "Ligiloj ĉi tien")

Kategorio:Abstraktado
Aŝkelon

**Aŝkelon** (, ) estas urbo en Israelo. Ĝi situas sur la marborda ebenaĵo de la sudokcidenta parto de lando, nur kelkaj kilometroj norde de Gaza Sektoro.

Laŭ la stato de  en la municipo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Historio 
La unuaj spuroj pri homa aktivado venas el 2000&nbsp;a.K. En la egiptaj tekstoj ĝia nomo aperas en la 19-a jarcento a.K. Oni mencias ĝin en leteroj de Amarna (en dokumentoj de Tell el-Amarna, dokumentaro de faraono el la 14-a jc a.K.). Post ĉirkaŭ 150 jaroj, Merneptah okupis ĝin post ribelo. Post la velkiĝo de la egipta regado, la komunumo iĝis posedaĵo de la filiŝtoj meze de la 12-a jc.

En epoko traktita de la Libro de Juĝistoj, ĝi estis unu el la filiŝtaj kvin urboj (Filiŝtujo, d:Q7185566) same dum la regado de reĝlando Israelo, ĝis Tukulti-apil-Ésarra la 3-a (asira reganto) okupis ĝin en ĉ.&nbsp;-735. Kontraŭ tio ribelis la loĝantoj, sed Szín-ahhé-Eriba reokupis ĝin en -701. Ĝin okupis Nebukadnecaro, babilona reĝo (regis 605–562 a.K.) kaj forkaptis multajn loĝantojn al Babilonio.

Aleksandro la Granda okupis ĝin en 332 a.K.; post lia morto (-323), la posteuloj interbatalis pro la urbo.

En 636 p.K. okupis ĝin la araboj, en 1153 la krucmilitistoj, en 1191 sultano Saladin kaj detruis la urbon. La urbo iĝis post unu jarcento senhoma kaj tiel restis ĝis la mezo de la 20-a jarcento.

La ruinojn de Tel Askelon malkovris la *Palestine Exploration Fund* inter 1920–22.

La hodiaŭa Aŝkelon estis originale sub la nomo al-Maĝdal, araba komunumo. Post la arab–israela milito (1948–49), la araboj estis forpelitaj kaj ilian lokon okupis judoj, kiuj donis la nomojn Migdal Gad, poste Migdal Aŝkelon al la komunumo.

La hodiaŭa, planita urbocentro estis konstruita ekde 1950 okcidente de la malnova setlejo, proksime al la marbordo.

La naftodukto de Eilat atingas la Mediteraneon ĉe Aŝkelon.

La plej granda sensaliga uzino ekfunkciis la 4-an de aŭgusto 2005. Ĝi kapablas produkti 100-milionojn de kubmetroj da akvo jare.

## Partneraj urboj 
* 20ra Côte-Saint-Luc, Granda Montrealo, Kebekio (Kanado)
* 20ra Ŝjinjango (Ĉinio)
* 20ra Aix-en-Provence (Francio)
* 20ra Kutaisi (Kartvelio)
* 20ra urbodistrikto Pankow de Berlino (Germanio)
* 20ra Sopot (Pollando)
* 20ra Entebbe (Ugando)
* 20ra Portland, Oregono (Usono)
* 20ra Baltimore, Marilando (Usono)

## Vidu ankaŭ 
* Askolonio

Kategorio:Urboj de Israelo
Kategorio:Biblio
Kategorio:Suda distrikto de Israelo
SOS

**SOS** estas la internacia alarmsignalo por telegrafia komunikado. En morsa kodo ĝi sonas jene: (**·&nbsp;·&nbsp;·&nbsp;–&nbsp;–&nbsp;–&nbsp;·&nbsp;·&nbsp;·&nbsp;**) (). Sen paŭzoj inter la literoj. Por atentigi pri krizo-situacio oni elsendas ne nur unufoje SOS, sed dum iom da tempo ripetas SOSOSOSOS…, do ne duobligas la "S".

La antaŭaĵo de SOS estis *CQD*. Ĝi deriviĝas de la ĝenerale uzata voko CQ kaj la aldono D (por la angla *danger* = danĝero aŭ *distress* (mizero, krizo), aŭ de la angla frazo *come quickly danger* (venu rapide danĝero).

La unua SOS, kiu estas kaptita de instalaĵo muntita de Alexander Popov surŝipe de la rusia krozoŝipo "Afrika" en 1897, datiĝas de 1900. Oni akceptis la signalon en la Internacia Funk-konferenco en Berlino, la 3-an de oktobro 1906. La SOS (tri mallongaj, tri longaj, tri mallongaj: · · · − − − · · ·. elparolante: titititatatatititi) estis internacie akceptita kaj enkondukita la 1-an de julio 1908.

En 1909 la SOS unuafoje estis uzata de usonanoj (ŝipo *Slavonia* proksime de Acoroj). Post la pereo de Titanic, kies SOS-vokon la plej proksima ŝipo ne aŭdis, oni enkondukis unuecan frekvencon por SOS-vokoj kaj ordonis, ke almenaŭ ĉiun duonan horon oni aŭskultu tiun frekvencon; iom grandaj ŝipoj instalis radioricevilon dediĉitan nur al tiu frekvenco.

Origine estis elektita SOE (**·&nbsp;·&nbsp;·&nbsp;–&nbsp;–&nbsp;–&nbsp;·&nbsp;**), sed oni ŝanĝis la lastan E (unu punkto) al S, ĉar unu punkto facile povas malaperi. Cetere la (**·&nbsp;·&nbsp;·&nbsp;–&nbsp;–&nbsp;–&nbsp;·&nbsp;·&nbsp;·&nbsp;**) (di-di-di-da-da-da-di-di-di) estas pli facile rekonebla de nebone trejnitaj telegrafiistoj.

La signifo "Save our ship." (Savu nian ŝipon.) kaj "Save our souls" (Savu niajn animojn.) estas pliposte elpensitaj. (La Esperanta versio estas: "Savu nin oni sinkas" aŭ "Savu Onin Savu", kaj SOSOSOSOS estus "Savu onin, savu onin, savu onin, savu onin, savu".)

La speciala signifo de SOS estas, ke laŭ internaciaj kontraktoj ĉiu ŝipo, kiu ricevas SOS-vokon kaj povas helpi, devas tion fari sen pridemandi la aferon. Aliflanke tiu, kiu elsendas SOS-vokon, devas kompensi ĉiujn kostojn kaj perdojn, kiujn kaŭzas la sav-klopodoj. Pro tio ŝipestroj hezitas SOS-voki kaj en malpli gravaj okazoj elsendas la vokon TTT (kiu morse konsistas nur el strekoj). Ankaŭ al tiu voko necesas reagi, sed helpi nur post interkonsento de la vokinto.

En la radiotelefonio SOS ne estas uzata, ĉi tie oni uzas kiel alarmsignalon "Mayday" [mejdej] (el la franca ''Venez m'aider* (Venu helpi min)) kaj por malpli gravaj akcidentoj aliajn (kiel *PAN*, derivita de la vorto *Paneo'').

La nuna sistemo por alarmsituacioj surmare estas konata kiel GMDSS (Global Maritime Distress and Safety System) (Globa Mara Alarma kaj Sekureca Sistemo).

Eble iom konfuze, multe aŭdiĝas nuntempe la iom simila morsa kodo por SMS (**·&nbsp;·&nbsp;·&nbsp;–&nbsp;–&nbsp;·&nbsp;·&nbsp;·&nbsp;**) por indiki alvenon de tekstaj mesaĝoj en iuj mobiltelefonaparatoj.

## Vidu ankaŭ 
* SOS-Infanvilaĝo
* Soos

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Komunikado
Nokomis

**Nokomis** estas la nomo de la avino de Hajavato (angle: **Hiawatha**) en la poemo *The Song of Hiawatha* (La Kanto de Hajavato), fare de Henry Wadsworth Longfellow, eldonita en 1855. 

Ŝi estas grava rolulo en la poemo, menciita en la sekvantaj linioj:-

Laŭ la poemo, "*From the full moon fell Nokomis/Fell the beautiful Nokomis.*" (El la plena luno falis Nokomis / Falis la bela Nokomis). Ŝi naskis filinon, *Wenonah* (Venona). Malgraŭ la avertoj de Nokomis, Venona estis delogita de la Okcidenta Vento, *Mudjekeewis* (Maĝikivis), kaj naskis filon, Hajavato. 

Forlasita de la senkora Maĝikivis, Venona mortis dum la nasko, kaj Hajavaton edukis kaj kreskigis Nokomis.

La urbo Nokomis, Florido en Usono estas nomita laŭ ŝi, same kiel Lago Nokomis en Minneapolis, Minesoto.

Nokomis ankaŭ signifas "Avino", la terdiino de la Aniŝinabeka lingvo, indiĝena Nord-Amerika gento. Ŝi nutris ĉiujn vivaĵojn: plantojn, bestojn, kaj homojn.

## Eksteraj ligiloj 
*Nokomis, Saskatchewan, Kanado
*Nokomis, ĉe Nord-Amerika mitologia retpaĝaro

Kategorio:Mitaj roluloj
Kategorio:Fikciaj nordamerikaj indianoj
Okcidenta Papuo

:*Nek konfuzu kun Papuo-Nov-Gvineo, nek kun Barato.*

**Okcidenta Papuo** (la origina nomo , antaŭe ankaŭ nomata '''') estas provinco de Indonezio en la plej okcidenta pinto de la insulo Nov-Gvineo. Ĝi kreiĝis en 2003 per apartigo de la plej okcidenta parto el la indonezia provinco Papuo, kiu antaŭe kovris proksimume la okcidentan duonon de la insulo Nov-Gvineo, respektive tiun parton kiu de 1828 ĝis 1969 estis sub kolonia rego de Nederlando. Alveturinte ĝis ĉemaraj loĝitaj regionoj ĝi aspektas tute kiel aliaj lokoj de Indonezio, krom ĉeesto de lokaj papuanoj, kiuj aspektas kiel aŭstraliaj aborigenoj, kaj ne havas multajn komunaĵojn kun la azianaj trajtoj de indonezianoj.

Ĉio ŝanĝiĝas, se oni venas en la malmaran internon de la insulo. Tio estas vojo tra tempo kaj spaco. Estas grandegaj akraj montoj kun faŭno kiel el pratempo, kaj en tio vivas duonnudaj indiĝenoj en civilizoj kiuj al eŭropanoj povus memorigi pri la ŝtonepoko.

Okcidenta Papuo estas etnografie tre varia. Ampleksaj esploroj de ĉi tieaj etnoj ne ekzistas. Oni supozas, ke en la tuta Okcidenta Nov-Gvineo estas iom inter 200 ĝis 700 diversaj lingvoj. Ĉiu tribo signifas fakte alian lingvon.

En blazono aperas simbola birdospecio de kazuaro.

## Geografio 
La plej nordokcidenta pinto de la provinco estas la Birdokapa Duoninsulo kaj ĉemare la insuloj Rajampatoj.

## Setlejoj 
* Batanta
* Japen
* Rajampatoj
* Salavati
* Sausapor

## Vidu ankaŭ 
* Insulo Misool
* Insulo Vaigeo

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala provinca retejo


Kategorio:Aŭtonomaj regionoj
Elbasan

**Elbasano** estas urbo en meza parto de Albanio kun ĉirkaŭ 100.000 loĝantoj, sur norda bordo de rivero Ŝkumbin, inter la montoj, ĉe orienta rando de akvoriĉa, produktema ebenaĵo.

Ĝin fondis en 1466 sur loko de la antikva *Scampis* Mehmed la 2-a, osmana sultano. Ĝi servis kiel militara apogstacio kontraŭ la albana heroo, Skanderbeg.

La urbo estis la plej grava centro de la albana nacia movado dum la turka okupo. Antaŭ la dua mondmilito, ĉ.85% de la loĝantoj estis muslimoj, la aliaj ortodoksoj. La ruinoj de la malnova urbomuro estas ankoraŭ hodiaŭ bone videblaj. La urbo estas komerca centro de olivbera, maiza kaj tabaka kultivado.

La urbon kunligas aŭtoŝoseo kaj fervojo kun haveno Durrës kaj aliaj urboj. Gravas en la urbo, la produktado de cemento, sapo kaj olivoleo. En 1978 eklaboris metala kombinato por prilabori la fer- kaj nikelercojn. En la komunumo de Cërrik funkcias du naftorafinejoj.

Kategorio:Urboj de Albanio
Ferenc Kölcsey

**KÖLCSEY Ferenc** [FErenc KOelĉei] estis hungara poeto, studverkisto, politikisto naskiĝinta la 8-an de aŭgusto 1790 en vilaĝo Sződemeter (nun rumane Săuca), Hungario kaj mortinta la 24-an de aŭgusto 1838 en vilaĝo Cseke, Szatmárcseke, Hungario.

## Biografio 
Inter 1796 kaj 1809 Ferenc Kölcsey lernis en la kolegio de Debreceno. De 1810 li estis juropraktikanto en Pest. Tie li ligis dumvivan amikecon kun Pál Szemere. En 1812 li loksidiĝis en komunumo Álmosd, poste en 1815 en Cseke, kie li devis mastrumadi. En 1817 inter la monatoj januaro kaj aprilo vivis en Pest. Tiam aperigis li en la revuo *Tudományos Gyűjtemény* siajn kritikojn pri la poemoj de Mihály Csokonai Vitéz kaj Dániel Berzsenyi, kiuj aprezis erare iliajn verkojn. En 1823 li verkis la Himnusz, al kiu en 1844 Ferenc Erkel komponis muzikon kaj tiu fariĝis la Hungara nacia himno. La tago de 22-a de januaro, en kiu li finis la verkadon de la poemo estas deklarita de 1991 ĉiujare la tago de la hungara kulturo. Ekde de decembro de 1832 ĝis februaro de 1835 li partoprenis en Poĵonjo en la landkunveno, kaj li fariĝis unu el la gvidintoj de la reformopozicio. Li estis unu el la fondintoj de Societo Kisfaludy. Tiutempe li ofte kontribuis en Athenaeum (revuo). En siaj paroladoj li postulis la liberecon de religio, la oficialigon de la hungara lingvo kaj la liberigon de servutuloj. En februaro de 1835 li reiris al Cseke. Krom poemoj li verkis ankaŭ studojn kaj tradukis.

## Ĉefaj prozaj verkoj 
* *Nemzeti hagymányok*, 1823.
* *Országgyűlési napló*, aperis en 1848, kritika eldono en 2000.
* *Parainesis Kölcsey Kálmánhoz*, 1837.

## En Esperanto aperis 
* en Hungara Antologio, 1983: po 1 poemo kaj prozo

## Bibliografio 
* Rohonyi Zoltán:* Kölcsey Ferenc életműve*. Kolozsvár, 1975.
* Szentimrei Jenő: *Ferenc tekintetes úr* (Biografia romano).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Verkaro de Kölcsey Ferenc http://mek.oszk.hu/06300/06367/
* http://mek.oszk.hu/
* K.F. versei 

Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Eŭropa ŝoseo

eta|dekstra|La reto de eŭropaj vojoj
La **eŭropaj ŝoseoj**, **eŭropaj vojoj** aŭ **eŭropaj stratoj** estas reto de gravaj ŝoseoj tra Eŭropo kaj Azio. La reto enhavas 50.000 km da stratoj. Multaj de ili, sed ne ĉiuj, estas aŭtostratoj.

eta|ŝildo de eŭropa ŝoseo
Eŭropa strato markiĝas per blanka E kaj du- aŭ tricifera numero sur verda ŝildo.

Ilia numerosistemo ofte estas aldona al iu nacia numerosistemo, tiel ke ili havas du numerojn.

Ekzistas ĉirkaŭ 210 eŭropaj vojoj, la plej longa de ili estas E40, kiu ampleksas 8.000 km de Kalezo ĝis la ĉina limo en kazaĥio.

## Historio de la eŭropaj ŝoseoj 
La ideo de traeŭropa ekspresvoja reto ekzistas ekde la 1930-aj jaroj. La numeritaj eŭropaj ŝoseoj ekzistas ek de 1975. La ĉefŝoseoj havis unuciferajn numerojn kaj la aliaj numeroj ne estis tre logikaj kaj ne sufiĉas por la eŭropa ekspresvoja reto. Ek de 1985 ili havas novan sistemon, kiu ege similas al la numersistemo de usona interŝtataj ŝoseoj ().

## Numersistemo 
Antaŭ 1985 la plej gravaj eŭropaj vojoj havis unuciferajn nombrojn. Hodiaŭ la numeroj estas du- aŭ triciferaj. La plej gravaj estas duciferaj kaj finas je "0" por okcident-orienta direkto aŭ "5" por nord-suda. Inter ili estas la malpli grandaj, kun paraj nombroj por okcident-orienta direkto kaj malparaj por nord-suda. – Ekzemple inter E10 kaj E20 paralele situas E12, E14, E16 kaj E18.

Pli mallongaj interligoj kaj eŭropaj vojoj oriente de la E99 havas triciferajn nombrojn. Tiuj inkludas numerojn komencantajn per 0, ekzemple E001.

## Eŭropaj ŝoseoj kaj iliaj ŝildoj 
Kiom ofte oni markas la eŭropajn vojojn per ŝildoj, dependas de la lando. Sur danaj, norvegaj kaj svedaj ekspresvojoj ne ekzistas naciaj numeroj, sed nur la eŭrop-vojaj. Belgio uzas similan sistemon, sed nur je aŭtovojoj. En tiuj kazoj tre simplas atingi kaj sekvi la eŭropajn vojojn.

En multaj aliaj ŝtatoj la E-numeroj kunekzistas egalrajte kun la nacia nomigo, sed nur sur la vojoj mem. Tie ofte simplas sekvi vojon, sed ne atingi ĝin sen scii la nacian nomon.

Sur germanaj kaj irlandaj ŝoseoj malofte videblas eŭrop-vojaj signoj, precipe je relative novaj ŝildoj. Tie oni ne facile sekvas ilin.

En Britio eŭropaj stratoj estas tute nemarkitaj.

## Listo de la eŭropaj ŝoseoj 
La eŭropaj ŝoseoj en nord-suda direkto kutime havas neparajn numerojn,
tiuj en okcidenta-orienta direkto kutime parajn numerojn.

### En la nord-suda direkto 
Plej gravaj eŭropaj ŝoseoj en nord-suda direkto:
E5, E15, E25, E35, E45, E55, E65, E75, E85, E95, E105, E115.

Due plej gravaj eŭropaj ŝoseoj en nord-suda direkto:
E1, E3, E7, E9, ...

### Eŭropaj ŝoseoj en okcidenta-orienta direkto 
Plej gravaj eŭropaj ŝoseoj en okcidenta-orienta direkto:
E10, E20, E30, E40, E50, E60, E70, E80, Eŭropa ŝoseo E 871, E90.

Due plej gravaj eŭropaj ŝoseoj en okcidenta-orienta direkto:
..., E54, ...

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20091027092025/http://geocities.com/marcelmonterie/index3.htm
* http://www.admin.ch/ch/d/sr/0_725_11/app1.html
Türkheim

**Türkheim** [T*U*RKhajm] estas foira komunumo en la distrikto Unterallgäu en la administra distriktaro Ŝvabio en Bavario. Fine de  Türkheim havis  loĝantojn. Per tiu nombro ĝi estas la kvare plej granda komunumo en la govio kaj la plej grava parto de la komunumaro **Türkheim**.

## Geografio 
**Türkheim** estas mezŝvaba komunumo en la nordorienta fino de la Algovio kaj en la suda fino de la naturparko Okcidenta Arbaro de Aŭgsburgo apud la rivero Wertach [vertaĥ].

La koordinatoj estas:

10° 38' 0'' E (10.6333 ) - 48° 4' 0* N (48.0667)

Aŭtomobila distrikta signo: MN (Mindelhejmo)

Poŝtkodo: 86 842

### Komunuma strukturo kaj najbaraj komunumoj 
Ekzistas kvar *Gemarkungen*: La ĉefkomunumo Türkheim, Irsingen en la sudo, Türkheim-Bahnhof (stacidoma parto) en la sudokcidento kaj Berg ("monto") en la nordo.

## Komunumaro kaj partneraj komunumoj de Türkheim 
Partoj de la komunumo Türkheim estas la stacidoma parto *Türkheim-Bahnhof*, Berg, Irsingen kun *Zollhaus* (Unterirsingen).

Amberg, Rammingen (suba kaj supra parto) kaj Wiedergeltingen estas memstaraj komunumoj sed ankaŭ parto de la komunumaro.

**Türkheim** havas ekde la 1990-aj jaroj sudhungaran partneran komunumon, kiu nomiĝas Vaskút.

## Kulturo kaj lernejoj 
Türkheim havas komunuman libraron, hejmregionan muzeon, bazlernejon, ĉeflernejon (kun aldonebleco) kaj gimnazion.
Dufoje en la jaro estas bazaro en la urbo, dum aŭgusto estas la plej granda sudgermana bazaro de brokantaĵoj.

## Trafiko 
### Ligo al la aŭtovojo 
A96 (Lindaŭo-Munĥeno), eliro Bad Wörishofen/Türkheim.

### Ĉirkaŭvojo 
La ĉirkaŭvojo ekzistas ekde la 28-a de julio 2003.

### Trajno 
Krucstacio Türkheim-Bahnhof. De tie oni povas veturi al Aŭgsburgo/Munkeno, Memingeno-Zuriko kaj Bad Wörishofen.

## Fontoj 
* Türkheimer Wegweiser – Die wichtigsten Adressen für Bürger in der VG Türkheim
* Broschüre *Markt Türkheim''
* Türkheim – Markt mit Herz – Ortsplan

Kategorio:Distrikto Unterallgäu
Kategorio:Urboj de Bavario
Săuca

**Săuca**  jen rumane, prononco , hungare **Sződemeter** - estas komunumo en Rumanio okcidente de Tășnad. Krom la centra vilaĝo Săuca / Sződemeter, administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Becheni (*Pele*), Cean (*Tasnádcsány*), Chisău (*Keszi*) kaj Silvaș (*Tasnádszilvás*).
	
## Loĝantaro
En 1910 la centra vilaĝo havis 758 loĝantojn (plimulte hungaroj, malplimulte rumanoj); en 1992 estis 419 (rumanoj, 12&nbsp;% da hungaroj), kaj en 2002 estis ankoraŭ 383. Laŭ la stato de  en la tuta komunumo vivis .

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1220. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szilágy).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapeŝto.

## Renomaj personoj 
* Ferenc Kölcsey (1790–1838), poeto, kritikisto, politikisto, oratoro, kiu interalie verkis la tekston de la hungara nacia himno

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Dosiero: Sauca jud Satu Mare.svg|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Korovajoj

[dekstra|[arba domo|domo sur arbo]]
[dekstra|Korovajo grimpanta en [arba domo|domon sur arbo]]
**Korowai** estas etna grupo de indiĝenoj vivanta en Indonezio, en Nov-Gvineo.

Korowai (ankaŭ **arbaj homoj**) estas neatingeblaj, ili vivas en pluvpraarbaro tiel, kiel dioj kreis ilin, sur arbaj domoj. Ili ne volas veni en kontakton kun civilizo nek kun aliaj triboj. Povas esti da ili eble kvindek diversaj klanoj. Ilia ĉasejo en blinda parto de insulo plena de marĉoj ne kaŝas malkovritajn trezorojn. Parto de korovanoj vivas malantaŭ nevidebla limo, kiun registaro nomas *Pacification Line*. Ĝi estas desegnita en nenia mapo, ties proksimecon oni ekkonos laŭ fortiĝanta silento kaj kreskanta rezisto de homoj kontraŭ entruduloj. Sajakhoj kaj pluaj triboj ankoraŭ ne havas sperton kun fremduloj. La ĝangalo konas nenian pli rapidan tempon de movado ol irado. Rado ĉi tie ankoraŭ ne estis inventita. Por kio ĝi estus ĉi tie? La maldensiĝanta ĝangalo signifas forhakejon, kiun forhakis homoj. En malproksimeco aperas unua arba kabaneto! La budo estas kiel parazita epitifo surgluita sur arbo alte en arbokronoj en simbiozo de homoj kaj nuboj. Ĉe Korowai venkis la vivo alte en kronoj de praarbaraj grandeguloj. Sen ŝnuroj kaj najloj ili kapablas pendigi siajn kabanetojn el ratano kaj saguo sur arbotrunkojn. Ili malproksimiĝas al la tero, kie voras ĉion fungoj, termitoj kaj bakterioj. Ili forkuras de malamikoj kaj malariaj kuloj supren, supre estas trankvilo. Kunigilo kun la tero estas sole stango kun entranĉoj.

## Kabaneto en firmamento 
La mondo de Korowai estas tro fermita kaj estas malfacile kompreni al ĝi. La teritorio de arbaj homoj estas la plej sovaĝa. Provoj veni en la regionon ne estis multaj. Kelkaj finis pli antaŭe, ol ili propre komenciĝis, alie okazis limigitaj kontaktoj. Pli netrairebla ol koto kaj ĥaoso de lianoj estas densejo de sorĉoj, kulpo kaj venĝo. Ĉiu erara paŝo, malforteco kaj nefinpensita reago povas alporti morton! Korowai kaj Kombai transloĝiĝas, la kabanetoj ne estas konstruaĵo por eternaj tempoj. Ĝis arbokronoj peligas ilin timo el kuloj kaj homoj. Se ili estas en disputo, ili konstruas kabanetojn danĝere alte. Kiam la disputo egaliĝos, ili povas transloĝiĝi malpli alten. La alteco de kabanetoj malkaŝas, ĉu superas timo el homoj aŭ la naturo. En paco sinkas ankaŭ la kabanetoj. Por ĉiu estas necese forhaki en la ĝangalo forhakejon, nur kun la forhakejo naskiĝas homa ekzistado. Al najbaroj kondukas marŝo tra marĉoj kaj kreskaĵaro de galeria praarbaro. Indiĝenoj kapablas pendigi siajn loĝejojn ĝis inter nubojn, la plej alta budeto tronas eble kvardek metroj super la tero. Al normalaj mortuloj haltas spirado, tute supren grimpos sole korovanoj, al iliaj nudaj korpoj kvazaŭ mankus respekto al la vivo. Sole frenezulo aŭ akrobatistoj kuraĝos grimpi en nubojn post ili. La kabaneto sur arbo estas ankaŭ alte metita mano al fulmo.

eta|maldekstra|Arba domo de la korovajoj

## Vidu ankaŭ 
* Asmat
* Dani
* Papuo Barato
* Arba domo

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Indonezio
BOR (kosmopramo)

**BOR** (*Безпилотные Орбитальные Ракетопланы* - Senpilota Orbita Raketoplano) estis la nomo de diversaj testaj aviadiloj, per kiuj la sovetaj kosmoesploristoj kolektis spertojn por evoluigo de soveta kosmopramo Buran.

La soveta militara-industria komplekso iniciatis en 1973 kosmoprogramon por testi varmeg-rezistajn kahelojn kaj esplori ĝeneralajn aerodinamikajn strukturojn por kosmovojaĝo.

## BOR-1, -2 kaj -3 
Tiuj glisiloj estis testmodeloj en suborbita flugo.

## BOR-4 
BOR-4 havis moveblajn flugilojn, mason de 1450&nbsp;kg, longon de ĉ. 2,5 m kaj enverguron de ĉ. 1,5 m. La lanĉo okazis per Kosmos-3M-RB5 (K65-RB5). Dum la testflugoj, oni atingis 100&nbsp;km kaj rapidon de maĥo 3 - 25. La surteriĝo (pli precize surakviĝo) okazis ĉiam kontrolite.

* BOR-4 404 (Kosmos 1374) 3-an de junio 1982, surakviĝo en la Hindia Oceano
* BOR-4 405 (Kosmos 1445) 15-an de marto 1983, surakviĝo en la Hindia Oceano
* BOR-4 406 (Kosmos 1517) 27-an de decembro 1983, surakviĝo en Nigra maro
* BOR-4 407 (Kosmos 1614) 19. Dezember 1984, surakviĝo en Nigra maro

## Eksteraj ligiloj 
* BOR-4(angle)
* proprecoj de BOR-4 (Kosmos 1445) (germane)

Kategorio:Kosmoesploro
František Rybička

**Antonín František RYBIČKA** (1812-1899) estis ĉeĥa literatura historiisto.

Lia ĉefverko estas '''''' (La ĉefaj vekantoj de la nacio ĉeĥa, 1883).

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Václav Zelený

**Václav ZELENÝ** (27-a de aŭgusto 1825 – 5-a de aprilo 1875) estis ĉeĥa literatura historiisto kaj ĵurnalisto.

Li priskribis la vivon de Josef Jungmann en la libro **Život Josefa Jungmanna** (La vivo de Josef Jungmann, 1873).

Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj historiistoj
Kategorio:Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Kategorio:Ĉeĥaj instruistoj