open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Evoluekologio

Sub **evoluekologio** oni komprenas tiun parton de la ekologio, kiu por ekologiaj konstatoj, klarigoj kaj teorioj kunintegras la modernajn esplorrezultojn de la evolubiologio.

## Fakuloj 
* Thierry Lodé

## Bibliografio 
* Bennett, P., Owens, I.: *Evolutionary Ecology of Birds*. Oxford University Press 2002.
* Cockburn, A.: *Evolutionsökologie*. G. Fischer, Stuttgart 1995.
* Damgaard, C.: E*volutionary Ecology of Plant-Plant Interactions: An Empirical Modelling Approach*. Aarhus University Press 2005.
* Danchin, E.: *Behavioural Ecology: An Evolutionary Perspective on Behaviour*. Oxford University Press 2008.
* Fox, C.W., Roff, D.A., Fairbairn, D.J.: *Evolutionary Ecology: Concepts and Case Studies*. Oxford University Press 2001.
* Grodfray, H.C.J.: *Parasitoids: Behavioral and Evolutionary Ecology*. Princeton University Press 1994.
* Mayhew, P.J.: *Discovering Evolutionary Ecology: Bringing Together Ecology and Evolution*. Oxford University Press 2006.
* Pianka, E.R.: *Evolutionary Ecology*, 6-a eldono Benjamin Cummings 2000.
* Streit, B., Städler, T., Lively, C.M.: *Evolutionary Ecology of Freshwater Animals*. Birkhäuser, Basel kaj Boston 1997.

## Revuoj 
* *Evolutionary Ecology Research*. Evolutionary Ecology Ltd., Tucson (USA). Editor-in-Chief: Michael R. Rosenzweig.

Kategorio:Evolua biologio
Kategorio:Ekologia disciplino
Agreste Potiguar

La **mezoregiono de Agreste Potiguar** estas unu de la 4 mezoregionoj de la brazila subŝtato Norda Rio-Grando.

## Mikroregionoj 
Ĝi enhavas 3 mikroregionojn:
* Agreste Potiguar
* Baixa Verde
* Borborema Potiguar

## Municipoj 
El la 25 municipoj de Agreste Potiguar, la plej grava estas São Paulo do Potengi, João Câmara kaj Santa Cruz.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Mezoregionoj de Norda Rio-Grando

## Eksteraj ligiloj 
*  Lokaj novaĵoj 

Kategorio:Mezoregionoj de Norda Rio-Grando
Kategorio:Norda Rio-Grando
Karl-August Fagerholm

**Karl-August FAGERHOLM** (naskiĝis la 31-an de decembro 1901, mortis la 22-an de majo 1984) estis finna politikisto. Li trifoje estis ĉefministro de Finnlando: unuafoje de la 29-a de julio 1948 ĝis la 17-a de majo 1950, duafoje de la 17-a de februaro 1956 ĝis la 27-a de majo 1957 kaj triafoje de la 29-a de aŭgusto 1958 ĝis la 13-a de januaro 1959.

Li komence estis frizisto kaj jam inter 1920 kaj 1923 estis prezidanto de la nacia sindikato de frizistoj. Ekde la jaro 1930 li estis membro de la nacia parlamento kaj reprezentis la Finnlandan Socialdemokratian Partion. Krome inter 1934 kaj 1942 li estis ĉefredaktisto de la svedlingva "Laborista Gazeto" (svede * Arbetarbladet *).

En marto 1937 li iĝis ministro pri sociaj aferoj en la registaro de Aimo Cajander. En la sekvaj jaroj li aparte akcentis la kunlaboron kun la aliaj skandinaviaj ŝtatoj, aparte kun Svedio. Celo de li interalie estis armea alianco de reciproka helpo inter Finnlando kaj Svedio. Tamen la rilatoj inter ambaŭ ŝtatoj malgraŭ liaj penoj restis rezervitaj kaj la armea alianco ne realiĝis. La Vintra Milito de novembro 1939 kaj marto 1940 por multaj finnoj estis la pruvo ke la ekstera politiko direktita al Skandinavio estis fiaskinta. Post la komenco de daŭriga milito de Finnlando kontraŭ Sovetunio ekde junio 1941 Karl-August Fagerholm provizore perdis sian politikan influon. Tamen li restis ministro pri sociaj aferoj ĝis marto 1943.

Post la interkonsento pri armistico kun Sovetunio kaj la kreo de registaro fare de ĉefministro Juho Kusti Paasikivi en novembro 1944, Karl-August Fagerholm inter la jaroj 1945 kaj 1948 unuafoje estis prezidanto de la finna parlamento. Pro sia kritika sinteno rilate al Sovetunio li ne vokiĝis en la en marto 1946 fare de la komunisto Mauno Pekkala kreitan registaron. Sed post malpopulariĝo de la finnaj komunistoj en parlamenta baloto de somero 1948, li la 29-an de julio de tiu jaro unuafoje elektiĝis ĉefministro. En tiu kaj la du sekvaj oficperiodo li reintensivigis siajn penojn politike ligi Finnlandon al Skandinavio kaj al la Okcidenta Bloko. La sovetuniaj gvidantoj kritike observis kaj komentis lian politikon, kaj en 1958/1959 ankaŭ reagis per ekonomia bojkoto al Finnlando. Tamen la partiaj koalicioj rezultintaj post parlamentaj balotoj dufoje kaŭzis lian reelektiĝon kiel ĉefministro, kaj estis signo de civitana subteno pri lia politiko. Post la dua kaj tria oficperiodo li transdonis la ĉefministrecon al Vieno Sukselainen, kaj post 1959 reage al la ekonomia bojkoto fare de Sovetunio ne rekandidatis kiel finna ĉefministro. Tamen li restis prezidanto de la finna parlamento kaj en 1962 ankaŭ estis prezidanto de la Nordia Konsilantaro.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Frizistoj
Antti Hackzell

**Antti Hackzell** (naskiĝis la 20-an de septembro 1881, mortis la 14-an de januaro 1946) estis finna politikisto. Li estis ĉefministro de Finnlando de la 8-a de aŭgusto 1944 ĝis la 21-a de septembro 1944.

Li studis juron kaj poste de 1911 ĝis 1917 laboris kiel advokato en Sankt-Peterburgo. De aŭgusto 1918 ĝis aprilo 1920 li estis guberniestro en la provinco *Kymi* en Suda Finnlando, kaj de 1922 ĝis 1927 estis finna ambasadoro en Moskvo. Sekve, li de decembro 1932 ĝis 1936 estis ministro pri eksteraj aferoj en la registaro de Toivo Kivimäki. Krome li de 1930 ĝis 1936 estis ĝenerala direktoro, kaj poste ĝis 1945 estis prezidanto de la komerca unuiĝo de Finnlando.

De la 8-a de aŭgusto 1944 ĝis la 21-a de septembro 1944 li oficis kiel ĉefministro de Finnlando kaj gvidis la traktadon kun funkciuloj de Sovetunio por fino de la milito inter Finnlando kaj Sovetunio. La traktadoj la 19-an de septembro 1944 rezultigis armisticon inter la du landoj, kun la rezulto ke la en vintro 1939/1940 en armea agreso okupitaj teritorioj de Finnlando en Karelio restis posedaĵo de Sovetunio.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1881
Kategorio:Mortintoj en 1946
Han Zhuwu

**HAN Zhuwu** (, pinjine *Hán Zhùwǔ*, naskiĝinta en 1942) estas ĉina esperantisto. Li loĝas en Tjanĝino ( [tjanĝin]  – «ĉiela vadejo»). Ekde multaj jaroj li estas ano de la Internacia Ekzamena Komisiono de UEA kaj ILEI, ekz. ankaŭ en la deĵorperiodo 2018-2021.

Kategorio:Ĉinaj esperantistoj
Eksperimenta ekologio

**Eksperimenta ekologio** provas per sciencaj metodoj eltrovi, kio estas ekosistemoj kaj kiel ili funkcias. Ĝi observas kaŭzojn kaj efikojn, por kompreni unuopajn procesojn kaj poste ties ĉeniĝojn kaj retiĝojn. Ĝi uzas instrumentojn de la analizo, de la modeligo kaj simulacio kaj de la limigo, por krei modelojn.

## Referencoj 
Kategorio:Ekologia disciplino
Jazak

**Jazak** (ankaŭ hungare), serbe **Јазак,** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Irig.
eta|dekstra|Jazak situas en la mapo en la verda municipo
eta|300px|Preĝejo de Jazak

## Bazaj informoj 
* Areo: 33 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°06′10″N 19°46'01″E
* Alto super marnivelo: 251 m
* Loĝantaro: 1100
* Poŝtkodo: 22409
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: RU

## Situo 
Dobrodol situas sur deklivoj de Fruŝka Gora.

## Historio 
La unua mencio pri la abatejo devenis el la 16-a jarcento. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Aŭstrio-Hungario, al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la vilaĝo apartenis al tiam sendependa Kroatio. En 2002 loĝis en Dobrodol 1100 homoj, (1045 serboj (95 %), 27 ciganoj, 6 hungaroj, 5 jugoslavianoj, 4 kroatoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* ortodoksa preĝejo
* abatejo

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Mikroregionoj de Norda Rio-Grando

[eta|500px|dekstra|La mikroregionoj de [Norda Rio-Grando sur la mapo.]]
La brazila subŝtato de Norda Rio-Grando dividiĝas statistike (sed ne politike aŭ administracie) en 19 mikroregionoj:

Formale tiuj mezo- kaj mikroregionoj nur ekzistis inter la jaroj 1989 kaj 2017, sed neformale ili daŭre uzatas por priskribi situon de urbaj kaj neurbaj municipoj kaj aliajn geografiajn lokojn, kiel montoj, lagoj, riveroj, akvobaraĵoj, minejoj kaj simile.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ
* Mezoregionoj de Norda Rio-Grando

Kategorio:Mikroregionoj de Brazilo

Kategorio:Norda Rio-Grando
Mezoregionoj de Norda Rio-Grando

[eta|500ra|La mezoregionoj de [Norda Rio-Grando sur la mapo.]]

La brazila subŝtato de Norda Rio-Grando dividiĝas statistike (sed ne politike aŭ administracie) en 4 mezoregionoj:

# Oeste Potiguar
# Central Potiguar
# Agreste Potiguar
# Leste Potiguar

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Mikroregionoj de Norda Rio-Grando

Kategorio:Mezoregionoj de Brazilo
Kategorio:Mezoregionoj de Norda Rio-Grando
Stanislav Thurzo

Grafo **Stanislav (Stanislao) THURZO de Béthlenfalva** estis en la jaroj 1496 - 1540 tridekkvina episkopo de Olomouc.

Li naskiĝis proksimume en la jaro 1470 en Krakovo, kien liaj gepatroj devenantaj el Hungara reĝlando transloĝiĝis. Stanislav studis en itala Padovo teologion kaj juron kaj tuj reveninte li fariĝis olomouca kanoniko. Kiam papoj Inocento la 8-a kaj Aleksandro la 6-a ignoris la rajton de olomouca kapitulo por libera elekto de episkopo kaj enigis en la episkopujon italajn pastrojn, la kapitulo protestis kaj sendis Romon Stanislav Thurzon. Tiu ŝparis nek tempon nek monon ĝis fine li devigis episkopon Borgion por rezigni. La rajto de elekto estis fare de papo redonita al la olomouca kapitulo kaj tiu unusence elektis Thurzon en la jaro 1496 episkopo.

Episkopo Thurzo kunvokis en la jaro 1498 diocezan sinodon al Vyškov, de kie eliris *Statuta synodalia Stanislai*. En la jaro 1500 li foraĉetis el depozito Kroměříž-on kaj komencis alikonstruon de gotika burgo je kastelo. Iam komence de la 16-a jarcento li establis ĉe vyškova kastelo ĝardenon kaj en Olomouc li lasis konstrui episkopan rezidejon. En la jaro 1511 li elaĉetis depozititan burgon Hukvaldy kaj li igis denove fortikigi ĝin. Sian ampleksan konstruagadon li kronumis en la jaroj 1515 ĝis 1516 per konstruado de alta gotika ĥorejo de olomouca katedralo. La 11-an de marto 1509 li kronis en katedralo de sankta Vito komune kun sia frato Johano, vroclava episkopo, Ludovikon la 1-a Jogajlidon je ĉeĥa reĝo. La 24-an de februaro 1527 li kronis je ĉeĥa reĝo Ferdinandon la 1-a.

Episkopo Stanislav Thurzo mortis nokte el la 16-a je la 17-a de aprilo 1540 kaj li estis sepultita en olomouca katedralo de sankta Venceslao.

## Literaturo 
* Baletka, Tomáš. Dvůr olomouckého biskupa Stanislava Thurza (1497-1540), jeho kancelář a správa biskupských statků. Sborník archivních prací, 2004, roč. 54, s. 3-236. ISSN 0036-5246.
* Baletka Tomáš, *Dvůr olomouckého biskupa Stanislava Thurza 1497-1540*, in: *Aristokratické dvory a rezidence v raném novověku, OH 7*, České Budějovice 1999, 361-382.
* Milan M. Buben, *Encyklopedie českých a moravských sídelních biskupů*, Logik s.r.o. Praha, 2000.
* Peřinka František Vácslav, *Kroměříž za doby biskupa Stanislava Tuřího*, ČMM 36 (1912).

Stanislav
Kategorio:Episkopoj de Olomouc
Leste Potiguar

La **mezoregiono de Leste Potiguar** estas la plej grava de la 4 mezoregionoj de la brazila subŝtato Norda Rio-Grando. En tiu mezoregiono estas Natal, la ĉefurbo de subŝtato.

## Mikroregionoj 
Ĝi enhavas 4 mikroregionojn:
* Litoral Nordeste
* Litoral Sul
* Macaíba
* Natal

## Municipoj 
El la 43 municipoj de Leste Potiguar, la plej grava estas Natal, Parnamirim, São Gonçalo do Amarante, Macaíba kaj Ceará-Mirim.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Mezoregionoj de Norda Rio-Grando

## Eksteraj ligiloj 
* ,, Portalo de la Pipa plaĝo

Kategorio:Mezoregionoj de Norda Rio-Grando
Kategorio:Norda Rio-Grando
Oliver Cheatham

**Oliver Cheatham** (n. la 24-an de februaro 1948, Detroit, Michigan, usonano, m. la 29-an de novembro 2013) estis usona kantisto. Li nun rezidas en Surrey en Anglio.

Cheatham havis kelke da furorkantoj en la 80-aj jaroj kaj li revenis al listo de furorkantoj en 2003, kien li revenis kun kanto *Make Luv*, kiu estis samplita laŭ lia kanto el la jaro 1983 - *Get Down Saturday Night*.

"Get Down Saturday Night" estas uzita en komputilludo Grand Theft Auto: Vice City.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oliver Cheatham Information

Kategorio:Vivantaj homoj
Kategorio:Usonaj danckantistoj
Angicos (mikroregiono)

**Angicos** estas unu el la 19 mikroregionoj de la brazila subŝtato Norda Rio-Grando. Ĝi estas en la mezoregionoj Central Potiguar.

## Municipoj 
Tiu mezoregiono enhavas 8 municipojn:

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Mikroregionoj de Norda Rio-Grando

## Eksteraj ligiloj 
*  Brazilaj mikroregionoj

Kategorio:Mikroregionoj de Norda Rio-Grando
Urho Castrén

**Urho Castrén** aŭ plennome **Urho Jonas Castrén** (naskiĝis la 30-an de decembro 1886 en Jyväskylä, mortis la 8-an de marto 1965 en Helsinko) estis finna politikisto. Li estis ĉefministro de Finnlando de la 21-a de septembro 1944 ĝis la 17-a de novembro 1944.

Li studis juron kaj ekonomikon kaj poste estis prezidanto de la supera juĝeja kortumo de Finnlando, kaj de decembro 1925 ĝis decembro 1926 ministro pri justico en la registaro de Kyösti Kallio. Plurjare li estis membro de la nacia parlamento kaj reprezentis la politikan partion Nacia Koalicio. Inter septembro kaj novembro 1944 li estis ĉefministro de transira registaro. Du tagojn antaŭ lia ekofico subskribiĝis traktato pri armistico inter Finnlando kaj Sovetunio. Tiu interkonsento antaŭvidis ke plurnacia kontrola komisio supervidu la armisticon en Finnlando: gvidanto de tiu komisiono el 200 sovetuniaj kaj 15 britaj oficiroj, kiu eklaboris la 22-an de septembro 1944, estis la sovetunia armeestro *Andreij Aleksandroviĉ Ŝdanov*. En novembro 1944 la oficojn de ĉefministro transprenis Juho Kusti Paasikivi.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Finnaj ministroj pri justico‎
Kategorio:Finnaj juristoj
Kategorio:Finnaj juĝistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1886
Kategorio:Mortintoj en 1965
Manĝelos

**Manĝelos,** serbe **Манђелос,** hungare **Nagyolaszi** [nadjolasi] estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Sremska Mitrovica.
eta|dekstra|Manĝelos situas en la mapo en la verda municipo
eta|300px|Mapo pri municipo de Sremska Mitrovica

## Bazaj informoj 
* Areo: 40 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°05′03″N 19°35'28″E
* Alto super marnivelo: 130 m
* Loĝantaro: 1530
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: SM

## Situo 
Manĝelos situas sur ebenaĵo laŭ rojo.

## Historio 
Dum la romianoj la loko donis akvon al la nuna Sremska Mitrovica. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Aŭstrio-Hungario, al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la vilaĝo apartenis al tiam sendependa Kroatio. En 2002 loĝis en Manĝelos 1533 homoj, (1503 serboj (98 %), po 4 jugoslavianoj, ukrainoj kaj hungaroj, 3 kroatoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* preĝejo

== Komunumoj pri *olasz* (=italo) en Hungara reĝlando ==

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Sakari Tuomioja

**Sakari Severi TUOMIOJA** (naskiĝis la 29-an de aŭgusto 1911, mortis la 9-an de septembro 1964) estis finna politikisto, bankisto kaj diplomato. Li estis ĉefministro de Finnlando de la 17-a de novembro 1953 ĝis la 5-a de majo 1954.

Li unue membris en la Nacia Progresema Partio kaj en 1951 transiris al la Finna Popola Partio. De novembro 1944 ĝis aprilo 1945 li estis vicministro pri financoj kaj sekve ĝis julio 1945 ministro pri financoj en la registaro de Juho Kusti Paasikivi.

Poste li estis de 1945 ĝis 1955 gvidanto de la Finnlanda Banko *(Suomen Pankki)*, kaj en tiu funkcio de marto ĝis septembro 1950 ministro pri komerco kaj industrio, kaj ĝis januaro 1951 vicministro pri eksteraj rilatoj. Inter septembro 1951 kaj novembro 1952 li estis ministro pri eksteraj rilatoj. De la 17-a de novembro 1953 ĝis la 5-a de majo 1954 li estis ĉefministro de transira registaro inter la ministraroj de Urho Kekkonen kaj Ralf Johan Gustaf Törngren. De 1955 ĝis 1957 li oficis kiel finna ambasadoro en Londono, kaj de 1957 ĝis 1960 estis ĝenerala sekretario de la ekonomia komisiono por Eŭropo de la Unuiĝintaj Nacioj. Sekve de 1960 ĝis sia morto li estis finna ambasadoro en Stokholmo.

Sakari Tuomioja estis la unua finno, kiu partoprenis en la Bilderberg-konferencoj, neformalaj jaraj konferencoj kun partopreno de ĉ. 100 influhavaj eŭropaj kaj nord-amerikaj bankistoj, ekonomikistoj, politikistoj kaj registaraj oficistoj.

Lia filo Erkki Tuomioja de 2000 ĝis 2007 mem iĝis finna ministro pri eksteraj rilatoj.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Finnlando
Kategorio:Helsinkanoj
Kategorio:Stokholmanoj
Ralf Törngren

**Ralf Johan Gustaf Törngren**, plej ofte nomata simple **Ralf Törngren** (naskiĝis la 1-an de marto 1899, mortis la 16-an de majo 1961) estis finna politikisto. Li estis ĉefministro de Finnlando de la 5-a de majo 1954 ĝis la 20-a de oktobro 1954.

Li de 1922 ĝis 1927 studis ekonomikon en la svedlingva universitato Åbo Akademi de Turku kaj post sia doktoriĝo, de 1927 ĝis 1936 estis docento pri nacia ekonomio en la komerca altlernejo de tiu universitato. De 1931 ĝis 1948 li samtempe estis kasisto de la akademia fondaĵo kaj membris en la direktoraro de la komerca altlernejo, kaj de 1958 ĝis sia morto estis rektoro de ĝi.

De la jaro 1936 ĝis sia morto li estis membro de la nacia parlamento kaj reprezentis la Svedan Popolan Partion de Finnlando, kies prezidanto li estis inter la jaroj 1945 kaj 1955. De la jaro 1944 ĝis sia morto li plenumis diversajn ministrajn oficojn en naciaj registaroj.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Oulu
Kategorio:Turku
Vieno Johannes Sukselainen

**Vieno (Väinö) Johannes Sukselainen** (naskiĝis la 12-an de oktobro 1906, mortis la 6-an de aprilo 1995) estis finna politikisto. Li dufoje estis ĉefministro de Finnlando: unuafoje de la 27-a de majo 1957 ĝis la 29-a de novembro 1957 kaj duafoje de la 13-a de januaro 1959 ĝis la 19-a de majo 1961.

eta|Vieno Johannes Sukselainen
Johannes (Jussi) Sukselainen studis socian sciencon kaj poste estis profesoro kaj de 1969 ĝis 1978 rektoro de la Universitato de Tampere. Krome li de 1954 ĝis 1972 estis ĝenerala direktoro de la finna socia asekurejo (KELA). Inter la jaroj 1948 kaj 1978 li (kun unujara interrompo en 1971) estis membro de la nacia parlamento kaj reprezentis la politikan partion Finnlanda Centro. De 1956 ĝis 1957, en 1958, de 1968 ĝis 1970 kaj de 1972 ĝis 1975 li estis prezidanto de la parlamento. Inter 1950 kaj 1961 li plenumis diversajn ministrajn oficojn en naciaj registaroj.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1906
Kategorio:Mortintoj en 1995
Rainer von Fieandt

**Berndt Rainer von FIEANDT** (naskiĝis la 26-an de decembro 1890, mortis la 28-an de aprilo 1972) estis finna politikisto kaj bankisto. Li estis ĉefministro de Finnlando de la 29-a de novembro 1957 ĝis la 26-a de aprilo 1958.

Li de 1909 ĝis 1913 studis juron kaj poste laboris kiel advokato. En postaj jaroj li estis estrarano de la Unuiĝinta Nordia Banko, de 1945 ĝis 1955 ankaŭ estrarano de la Finnlanda Nacia Banko (*Suomen Pankki*), kaj de 1955 ĝis 1957 kiel posteulo de Sakari Severi Tuomioja estis gvidanto de la nacia banko. Krome ĝis sia morto li apartenis al la estraroj de diversaj pliaj industriaj entreprenoj kaj bankoj, inter ili la Finna Poŝta Banko (1955 ĝis 1960), kaj plurfoje estis la prezidanto de la svedlingva Ekonomika Unuiĝo en Finnlando (*Ekonomiska Samfundet i Finland*).

Inter la jaroj 1939 kaj 1940 li estis ministro en la registaroj de Aimo Cajander kaj Risto Ryti, kaj de novembro 1957 kaj aprilo 1958 estis ĉefministro de transira registaro. La 18-an de aprilo 1958 li demisiis pro konflikto pri plialtigo de la ŝtate fiksita prezo pri pano kaj la 26-an de aprilo 1958 anstataŭiĝis pere de Reino Iisakki Kuuskoski.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Finnaj nobeloj
Reino Kuuskoski

**Reino Iisakki KUUSKOSKI** (naskiĝis la 18-an de januaro 1907, mortis la 27-a de januaro 1965) estis finna politikisto. Li estis ĉefministro de Finnlando de la 26-a de aprilo 1958 ĝis la 29-a de aŭgusto 1958.

Li studis juron kaj poste estis prezidanto de la Supera Administra Kortumo de Finnlando. Krome li de novembro 1954 ĝis majo 1954 estis ministro pri justico en la registaro de Sakari Severi Tuomioja.

Post la demisio de la ĉefministro Berndt Rainer von Fieandt li de la 26-a de aprilo 1958 ĝis la 29-a de aŭgusto 1958 ĉefministre gvidis transiran registaron kun ministroj de la Finnlanda Socialdemokratia Partio kaj la Finna Popola Partio. Post la parlamenta baloto de julio 1958 anstataŭigis lin Karl-August Fagerholm.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Yu Tao

**YU Tao** (naskiĝis en 1968) estas ĉina esperantisto. Laŭ la stato de 2009 li rolis kiel vicprezidanto kaj ĝenerala sekretario de Ĉina Esperanto-Ligo, kaj vic-ĉefredaktoro de El Popola Ĉinio, kaj ĉefredaktoro de La Mondo. De 2004 ĝis 2007 li krome ankaŭ estis estrarano de Universala Esperanto-Asocio. Ekde 1992 li estas komitatano de UEA.

Kategorio:Ĉinaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de UEA
Zhu Mingyi

**Zhu Mingyi** naskiĝis en Changzhou, Jiangsu-provinco de Ĉinio en 1936, eklaboris en Esperanto-grupo de Eldonejo de fremdaj lingvoj en 1969, kaj eklaboris en Ĉina Esperanto-Ligo en 1979. Li iam funkciis kiel vicĝenerala sekretario de ĈEL, kaj prezidanto de Ĉina Filatelia Esperanta Asocio, kiel komitatano de UEA. Li ankaŭ instruis pri Esperanto en universitato kaj estis partopreninto de tradukado, konfirmo kaj revizio pri *Verkaro De Mao Zedong*, *Sintezo De Ĉinio*, *Geografia Scio Pri Ĉinio*. Li ankaŭ partoprenis la kompilan laboron pri *Ĉina-Esperanta Vortaro* kaj *Esperanto-Ĉina Vortaro*.

La 23-an de novembro 2022 li forpasis pro malsano en Beijing, Ĉinio.

## Verkaro 
* *Lerna libro pri ABC de Esperanto*
* *Lerna libro de Esperanto*
* *Rimarkoj pri Esperanta esprim-maniero*
* *Konversacia manlibro pri Universala Kongreso de Esperanto*

## Tradukaro 
**Parolado de Zamenhof*. 

## Referencoj 
Kategorio:Ĉinaj esperantistoj
Zigopteroj

[eta|dekstra|250ra|Masklo de komuna bluvosta libelo (*[Ischnura heterosticta*)]]
Subordo de la Odonatoj konsistanta el sveltaj libeloj, tio estas insektoj artropodoj.

Familioj :
* cenagrionedoj *Coenagriidae*
* lestedoj *Lestidae*
** Verda lesto *Lestes viridis*
* agriedoj aŭ brilaj libeloj *Agriidae*

Kategorio:Insektoj
Silezia Esperanto-Ligo

**Silezia Esperanto-Ligo** - germane *Schlesischer Esperanto-Verband*, mallonge SILEO - estis regiona asocio de Germana Esperanto-Asocio en la provinco Silezio de la Germana Regno, kiu post la Dua Mondmilito plejgrandparte fariĝis "teritorio administrata de Pollando" kaj nun konsistigas la sudokcidenton de la pola ŝtato (nur eta parto ĉirkaŭ la urbo Hoyerswerda iĝis parto de GDR).

La asocio ekfunkciis en 1921 kaj havis sian sidejon en la silezia ĉefurbo Vroclavo (tiam germane nomata *Breslau* kaj esperantlingve Breslaŭo), universitata urbo kie jam pli frue ekzistis vigla Esperanto-grupo. Unu el la kunfondintoj estis Karl Kliem. Pri la fondo raportis interalie la numero januaro 1922 de la bulteno "Germana Esperantisto". Jam en junio 1922, la urbo kaj asocio gastigis la 11-an Germanan Esperanto-Kongreson kaj tial konatiĝis al multaj mezeŭropaj Esperanto-parolantoj.

Ekde la jaro 1936, kiam malpermesiĝis ĉiuj Esperanto-organizaĵoj en Nazia Germanio, ĝiaj anoj povis aktivi nur kaŝe, kaj praktike la lastaj aktivaĵoj ĉesis funkcii en 1945/1946, kiam pli-malpli ĉiuj germanlingvanoj de la regiono devis fuĝi al pli okcidentaj regionoj de Germanio, do al la teritorio de la postaj ŝtatoj FRG kaj GDR.

## Referencoj 
* ĉapitro Esperanto en Vroclavo en la vikipedia artikolo pri la urbo
* Kroniko de la Esperanto-movado en Silezio (1919-1930) en la retejo "europonto.org"

## Vidu ankaŭ 
Silezia Esperanto-Asocio

Kategorio:Germanaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Vroclavo
Divoŝ

**Divoŝ,** serbe **Дивош,** slave **Divoš,** hungare **Diós** [diOŝ] estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto Srem (regiono), en municipo de Sremska Mitrovica.
eta|dekstra|Divoŝ situas en la mapo en la verda municipo
eta|300px|Preĝejo de Divoŝ

## Bazaj informoj 
* Areo: 56 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°06′24″N 19°30'19″E
* Alto super marnivelo: 152 m
* Loĝantaro: 1580
* Poŝtkodo: 22232
* Telefonprefikso: 22
* Aŭtokodo: SM

## Situo 
Divoŝ situas laŭ rojo. La vilaĝo konsistas el 3 partoj.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1404 laŭ tiama hungara ortografio *"Dyos"*. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Aŭstrio-Hungario, al Szerém, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Dum la 2-a mondmilito la vilaĝo apartenis al tiam sendependa Kroatio. En 2002 loĝis en Divoŝ 1585 homoj, (1463 serboj (93 %), 29 jugoslavianoj, 11 kroatoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* ortodoksa preĝejo omaĝe al Sankta Georgo

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

== Komunumoj pri *Dió* (=juglando) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Petolnomo

**Petolnomo** estas neoficiala nomo de persono, kiu anstataŭas la oficialan nomon en familia, ŝerca foje moka kunteksto.

Multaj eŭropaj personaj nomoj origine estis *petolnomoj* (Rikardo – *Rich-hard* = riĉa+forta …).
En aliaj kulturoj homoj havas plurajn nomojn dum sia vivotempo, ekzemple nomojn, kiujn ili devis akiri foje kun granda peno.

Antaŭ la komputila epoko kutime ne estis la persono mem, kiu elektas *petolnomon* por si mem, sed nun kutime neniu uzas sian oficialan nomon dum interreta kontakto en interretbabilado k.s.

* kromnomo, alnomo – ofte por urboj, konstruaĵoj
* moknomo, se elektita pro moko
* karesnomo, se elektita pro inklino

* pseŭdonimo – memelektita – Kabe, D-ro Esperanto kaj *Lanti
* kaŝnomo – Profunda Gorĝo
* artistnomo – memelektita
Tejo (planedo)

eta|Animeo pri la origino de la luno

**Tejo** estas petolnomo de hipoteza praplanedo, kiu antaŭ ĉ. 4,5 miliardoj da jaroj koliziis kun la pra-tero tiel estigante la teron kaj la lunon.

Tejo mem detruiĝis dum la alfrapo, multe da ĝia materio integriĝis en la tero, la forŝprucita materialo ek-orbitis ĉirkaŭ la tero kaj pro gravito rekolektiĝis kaj formis la lunon.

Laŭ tiu teorio Tejo estis simile grande kiel Marso. Tejo mem formiĝis el materialo, kiu kolektiĝis en Lagrange-punkto L4 de la sistemo suno-tero

## Scienca fono 
Komparante la izotopojn en tera kaj luna roko oni trovas, ke la materio de la luno grandparte venas el la terkrusto de la pratero, ne estas granda diferenco inter ambaŭ, ambaŭ konsistas precipe el silikatoj. Tial oni devas supozi, ke pra-tero kaj Tejo estiĝis el la sama materialo, do en sama distanco de la suno.

En la sama distanco al la suno du planedoj povas estiĝi nur se ili troviĝas en la Lagrange-punktoj, alie ili rapide kolapsas en unu punkto. Modelkalkuloj montras, ke astro, kiu estiĝis en Lagrange-punkto 4 (L4) povas atingi la rapidecon de kolizio, kiu necesas por formigo de luno.

## Vidu ankaŭ 
* Origino de la luno
* Origino de la tero
* La origino de la sunsistemo

## Eksteraj ligiloj 

* Oksigenaj izotopoj en la juna sunsistemo 
* La naskiĝo de la luno  de Mineralogia Instituto de la Universitato de Munkeno (germane))]
* Estiĝo de la luno kun animeoj 
* Raporto pri simulitaj kalkuloj kun diversaj parametroj por Tejo (PDF 2,01 MB)

## Literaturo kaj referencoj 

* Carsten Münker et al: *Evolution of planetary cores and the Earth - Moon system from Nb/Ta systematics.* In: *Science* 301/2003, S. 84-87, 
* Ulrich Wiechert et al: *Oxygen Isotopes and the Moon-Forming Giant Impact.* In: *Science* 294/2001, S. 345-348, 
* A.N. Halliday: *Terrestrial accretion rates and the origin of the Moon.* In: *Earth and Planetary Science Letters* 176/2000, S. 17-30, 
* E. Belbruno und R. Gott III: *Where did the moon come from?* In: *The Astronomical Journal* 129/2005, S. 1724-1745, 
* K. Pahlevan und D.J. Stevenson: *The Oxygen Isotope Similarity of the Earth and Moon: Source Region or Formation Process?" In: *Proceedings of the 36th Annual Lunar and Planetary Science Conference, March 14-18, 2005, in League City, Texas'' Nr. 2382/2005
* Robin M. Canup, Southwest Research Institut ("Icarus", Bd. 168, Seiten 433-456)

Kategorio:Sunsistemaj planedoj
Kategorio:Luno
Kategorio:Terscienco
Kategorio:Historia geologio
Flamkuko

[eta|Flamkuko kun [cepoj kaj lardo.]]
eta|Flamkuko bakita kun fromaĝo

**Flamkuko** estas nedolĉa manĝo-specialaĵo el Alzaco, Palatinato kaj Badeno.

Bazo de flamkuko estas tre maldika soklo el pasto kun gisto. Tradicie oni kovras ĝin per krudaj, nekuiritaj cepoj, lardo kaj acida kremo, nur iom spicita per salo kaj pipro. La tiel kovritan flanon oni mallonge bakas en forno je alta temperaturo. Hodiaŭ oni kovras la flanon ankaŭ per ekzemple salmo k.s.

Historie flamkukon oni bakis antaŭ baki panon en la sama forno hejtigita per ligno. Tiel oni povis eluzi la unuan fortan varmegon de la forno tuj post ekhejtado. La nomo *flam*kuko ekestis, ĉar oni jam ŝovis la flanon kun cepoj kaj lado en la fornon, kiam la flamoj ne jam tute estingiĝis. Per flamkuko oni ankaŭ povis proksimume taksi, ĉu la temperaturo de la forno taŭgas por baki panon. Flamkuko bezonis ĉ. 12 ĝis 15 minutojn. Se ĝi bruniĝis tro rapide, oni devis prokrasti la enmeton de la pano, ĉar la forno ankoraŭ estis tro varma. Se bakado de flamkuko daŭris pli longe, la forno-temperaturo estis tro malalta por la pano kaj oni devis denove ekhejtigi.

## Literaturo 
* Helga Rosemann: *Flammkuchen. Ein Streifzug durch das Land der Flammkuchen mit vielen Rezepten und Anregungen*. Höma-Verlag, Offenbach, 2009, ISBN 978-3-937329-35-2

## Eksteraj ligiloj 
* Recepto por flamkuko en "Rezepte-Wiki"

Kategorio:Franca kuirarto
Kategorio:Germana kuirarto
Eemil Luukka

**Eemil Vihtori Luukka** (naskiĝis la 1-an de decembro 1892, mortis la 1-an de junio 1970) estis finna politikisto. Li estis ĉefministro de Finnlando en transira registaro de la 19-a de majo 1961 ĝis la 14-a de julio 1961.

Ekde la jaro 1936 li estis membro de la nacia parlamento kaj reprezentis la politikan partion Finnlanda Centro. Inter 1944 kaj 1962 li plenumis diversajn ministrajn oficojn en naciaj registaroj de la ĉefministroj Antti Hackzell, Urho Kekkonen, Vieno Sukselainen kaj Martti Miettunen, interalie la postenon de ministro pri internaj aferoj, krom la monato en kiu li mem plenumis la ĉefministran funkcion.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Ministroj pri internaj aferoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1892
Kategorio:Mortintoj en 1970
Artikolo (juro)

**Artikolo** en juraj tekstoj estas ĉiu el la apartaj sekcioj, je kiuj estas dividita leĝo, traktato, statuto kaj simile. 

Internacie unueca uzo ne ekzistas. Male ĝi estas forte malsimila laŭ la lingvoj kaj tradicioj de la unuopaj jur-sistemoj, eĉ se ili uzas la saman lingvon. 

## Eŭropa Unio
La sekciojn de juraj instrumentoj de Eŭropa Unio oni kutime nomas "artikolo", ties subdividojn "paragrafoj". 

## Germanio
En Germanio la termino *Artikel* (artikolo) kutime estas uzata nur por nomi sekciojn de aparte bazaj kaj gravaj juraj dokumentoj, ekzemple de la konstitucio, dum en plej multaj leĝoj kaj kodoj oni parolas pri *Paragraph* "paragrafo" (simbolo "§"), ekzemple en la civila kodo. Ties subdividoj oni nomas *Absatz* (alineo).

## Svislando
En la germana jura lingvaĵo de Svislando oni ofte uzas "artikolo" ankaŭ en ĝeneralaj leĝoj kaj kodoj, kiel ekzemple en la civila kodo por nomi la sekciojn, kiujn oni en Germanio nomas paragrafo. 

## Usono
En la jura lingvaĵo de Usono oni kutime parolas pri *article* (artikolo), kies subdividojn oni nomas *section* (sekcio). 

## Aliaj uzoj
Plurale oni figurasence uzas la terminon "artikoloj" por nomi la tuton de artikoloj de difinita jura instrumento, do sinonime por kontrakto, traktato, pakto ktp. Ekzemplo estas la Artikoloj de Konfederacio (Usono).

## Vidu ankaŭ
* Paragrafo
* Sekcio

Kategorio:Bazaj terminoj de juro
Martti Miettunen

**Martti Miettunen** (naskiĝis la 17-an de aprilo 1907, mortis la 19-an de januaro 2002) estis finna politikisto. Li dufoje estis ĉefministro de Finnlando: unuafoje de la 14-a de julio 1961 ĝis la 13-a de aprilo 1962 kaj duafoje de la 30-a de novembro 1975 ĝis la 15-a de majo 1977.

Li studis agrikulturon kaj ekde la jaro 1945 estis membro de la nacia parlamento, reprezentante la politikan partion Finnlanda Centro. Inter 1951 kaj 1970 li plenumis la oficojn de ministro pri agrikulturo kaj dum la jaroj 1956/57 ankaŭ de financoj en naciaj registaroj de la ĉefministroj Urho Kekkonen, Karl-August Fagerholm kaj Mauno Koivisto, krom la tempo en kiu li mem plenumis la ĉefministran funkcion.

Aparte de tio, li inter la jaroj 1958 kaj 1973 estis guberniestro de la Laponia gubernio, la plej norda parto de Finnlando.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1907
Kategorio:Mortintoj en 2002
Xiao Peiliang

**Xiao Peiliang** (naskiĝis en Ŝanhajo en 1934) estas ĉina esperantisto. Nun (2009) loĝas en Changchun de Ĉinio, iam funkciis kiel vicprezidanto de Changchun Esperanto-Asocio kaj vicprezidanto de Jilin Esperanto-Instituto.

Kategorio:Ĉinaj esperantistoj
Artikolo

**Artikolo** (de latino *articulus* „tekstero“, „parto“ (de parolo)) povas havi jenajn signifojn:

* Artikolo (gramatiko), morfemo esprimanta difinitecon de substantivo 
* Artikolo (vortaro), sekcio en vortaro aŭ enciklopedio pri unuopa pritraktita vorto
* Artikolo (ĵurnalo), aparte pritraktata temo en periodaĵo 
* Artikolo (juro), aparta sekcio en jura teksto kiel leĝo, traktato ktp.

## Vidu ankaŭ 
* artikoloj, plurale (precipe historia) sinonimo por kontrakto aŭ traktato. 
* artiklo, ĉiu aparta speco de varo
* kredartikolo, kerna enhavo de kredo, deviga por la anoj de la koncerna religia komunumo
Vilém Werner

**Vilém Werner** (naskiĝis la 8-an de decembro 1892 en Vieno, Aŭstrio - mortis la 22-an de majo 1966 en Prago, Ĉeĥoslovakio) estis ĉeĥa verkisto, kies teatraĵo *Homoj sur Flosglacio* estis tre populara, filmita kaj ankaŭ esperantigita.

Werner pasigis infanaĝon en Vieno, studis en gimnazio en Prago, sed ne finis ĝin. Laboris en eldonejo, en gren-oficejo dum la unua mondmilito (1916-1917), en slovaka gren-oficejo (1918-1923), direktoris firmaon distribuantan ĵurnalojn, iĝis sekretario de Pragaj Urbaj Teatroj (1928-1932), dramaturgo de Ĉeĥoslovaka Radio (1933-1941). Post la milito oni ne permesis al li publikigi, li nur rajtis labori kiel ekonomiisto de Teatro Jiří Wolker en Prago.

## Verkoj 
* Choulostivá situace (Tikla situacio, 1925)
* Pod stromem zapovězeným (Sub arbo malpermesita, 1926)
* Zkáza (Pereo, 1927)
* Lázně Zázračná Voda (Banurbo Mirakla Akvo, 1928)
* Srdce na uzdě (Bridita koro, 1928)
* Rekovný Honza (Heroa Joĉjo, 1929)
* Kuli (1929)
* Todo je outsider (Todo estas senŝanculo, 1930)
* Láska je problém ožehavý (Amo estas problemo tiklega, 1930)
* Právo na hřích (Rajto peki, 1931)
* Komediant Hermilín (Komedianto Ermeno, 1932)
* Labyrint přátelství (Labirinto de geedzeco, 1934)
* Zuzana hraje vabank (Susana ludas pri ĉio, 1934)
* Medvědí tanec (Ursa danco, 1936)
* Lidé na kře (Homoj sur flosglacio, 1936)
* Noví lidé (Novaj homoj, 1939)
* Štěstí je umění (Feliĉo estas arto, 1940)
* Červený mlýn (Ruĝa muelejo, 1940)
* Půlnoční slunce (Noktomeza suno, 1941)
* Sedí rybář u vody (Sidas fiŝisto ĉe akvo, 1942)
* Život je samý zázrak (La vivo estas mirakloplena, 1944)
* Chodí houbař po lese (Promenas fungoserĉanto tra arbaro, 1947)

## En Esperanto aperis 
* *Homoj sur Flosglacio*, (tr. Moraviaj Esperanto Pioniroj)

Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj dramistoj
Zombilation - The Greatest Cuts

***Zombilation - The Greatest Cuts*** estas dua plej-furoraĵa muzikalbumo de Lordi.

## Trakoj 
# *Hard Rock Hallelujah*
# *Bite It Like a Bulldog*
# ''Who's Your Daddy?*
# *Devil is a Loser*
# *Blood Red Sandman*
# *Get Heavy*
# *They Only Come Out At Night*
# *My Heaven Is Your Hell*
# *Beast Loose In Paradise*
# *Deadache*
# *Would You Love A Monsterman?*
# *Bringing Back The Balls To Rock*
# *Forsaken Fashion Dolls*
# *Supermonstars (The Anthem Of The Phantoms)*
# *The Children Of The Night*
# *Rock The Hell Outta You*
# *Pet The Destroyer*
# *Monster Monster*
# *It Snows In Hell''
UTC-03:00

eta|600ra|UTC−03: bluo (en januaro), oranĝkoloro (en julio), flavo (tutjare), helbluo - maraj areoj

**UTC-3** estas tempozono en kelkaj landoj kiu havas hordiferencon de tri horoj al la Universala Tempo Kunordigita.

Ĉiuj horzonoj ricevas literojn de A ĝis Y. La UTC-3 estas ankaŭ kelkfoje nomita *Papa*, ĉar ĝi ricevis la literon P.

## Landoj 
La Franca Gujano kaj Surinamo uzas la UTC-3. Kelkaj regionoj en Brazilo kaj Argentino ĉiam uzas tiu tempozono. Urugvajo, kaj aliaj regionoj en Brazilo kaj Argentino uzas ĝin dum la vintro. Kelkaj regionoj en Kanado, Bermudo kaj Gronlando uzas ĝin dum la somero.

## Urboj 
Gravaj urboj kiu uzas tiun tempozonon estas:

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Somera tempo
* Horzonoj en Eŭropo

## Eksteraj ligiloj 
*  *Time and Date.com*

Kategorio:UTC
Rudi Dutschke

eta|maldekstre|altdekstre=1.5|Rudi Dutschke
**Alfred Willi Rudi DUTSCHKE** [alfret vili rudi duĉke] (naskita la  en Schönefeld ĉe Luckenwalde en la nazia govio Markio Brandenburgio de Nazia Germanio; mortinta la  en Århus, Danio) estis germana marksista sociologo kaj politika aktivulo. Li aktive partoprenis en la insurekcioj de la 1960-aj jaroj.

Kategorio:Marksistoj
Kategorio:Germanaj komunistoj
Gregorio la 9-a

**Gregorio la 9-a** (naskonome *Ugolino grafo de Segni*) estis papo elektita en la jaro 1227. Li estis la restariganto de la inkvizicio. Lia nevo estis Aleksandro la 4-a.

## Vivo 
Ugolino de Segni originas el la urbo Anagni. Li studis en Parizo kaj Bolonjo antaŭ esti nomumita kardinalo fare de la onklo papo Inocento la 3-a en la 1198-a jaro.

La pontifikeco de Gregorio estis karakterizita per la senĉesa konflikto kun Frederiko la 2-a kiu intencis plifortigi sian pozicion en Italio. La papo inverse estis en alianco kun la Lombardoj.

Post la malfarado de la Krucmilito en 1227 fare de Frederiko pro malsano, la papo ekskomunikis la imperiestron kiu ja estis promesinta krucmiliton antaŭe. Sed finfine Frederiko iris en Palestinon en 1229. Nova kontraŭimperiestra anatema verdikto faritis en la 1239-a jaro ĉar minacis la ekregado de Frederiko super grandaj partoj de Italio, inkluzive de la Papa Ŝtato. La reago de Frederiko estis la malebligo de koncilio per kiu la papo esperis subtenon multflankan kontraŭfrederikan. Tiuj ĉi kvereloj inter la Roma kurio kaj la sekulara imperiestra potenco cetere daŭrigis ankoraŭ post la morto de la papo.

## Graveco 
* Intiman amikecon ligis la papon Gregorio kun la sanktuloj Domingo de Guzmán kaj Sankta Francisko el Asizo kies ordenojn li subtenadis.
* Kontraŭbatalante la Albigensismon li submetis en 1231 perbulee la persekuton de heretikuloj al la ĉefa kontrolo far la Roma kurio kaj fondis tiel la Inkvizicion.
* Krome li ordigis ĉiujn papajn decidojn pri juraj aferoj *(Decretalia)* kaj metis tiel la fundamenton por la evoluo de la kanona juro.

## Kanonizado sub Gregorio 
Gregorio kanonizis la sekvantajn gravajn homojn:
* Sankta Francisko el Asizo
* Antonio de Padovo
* Sankta Dominiko
* Elizabeto de Hungario

## Eksteraj ligiloj 
*  *Catholic Encyclopedia*
*  Documenta Catholica Omnia - www.documentacatholicaomnia.eu

Kategorio:Papoj
Britujo (nomo)

La esperantlingvaj landnomoj **Britujo** kaj **Britio** devenas de la angla vorto **Britain**, kiu estas la nomo de la plej granda de la britaj insuloj. 

La angla nomo devenas de la latina *Britannia* (antaŭe *Brittannia*), tra la malnova franca *Bretaigne* (en la nuntempa franca oni uzas la vorton *Bretagne*) kaj la meza angla *Bretayne* aŭ *Breteyne*. La franca formo anstataŭis la malnovan anglan *Breoton, Breoten, Bryten, Breten*, aŭ ankaŭ *Breoton-lond, Breten-lond*.

*Brittannia* aŭ *Brittānia* estis la nomo uzita de la romianoj ekde la 1-a jarcento a.K.. Post la romia konkero en la jaro -43 ĝi estis uzata por la romia provinco, t.e. la insulo de Britio sude de la muro de Hadriano. Pro tio *Brittannia* estis pli kaj pli uzata por la lando konata antaŭe kiel *Albiono*.
La formo kun nur unu *-t-*, *Britannia*, venis poste, sed eblas trovi ĝin jam en la romia periodo. 

La latina *Britannia* devenas de la vojaĝraportoj de la malnova greko Piteaso ĉirkaŭ 320 a.K., kiu priskribis diversajn insulojn en la Norda Atlantiko, tiel norde kiel Tuleo (verŝajne Islando aŭ la Ŝetlandaj Insuloj.
Piteaso priskribis Tuleo kiel la plej norda parto de Πρεττανικη (*Prettanike*) aŭ Βρεττανίαι (*Brettaniai*), kiu estis lia nomo pro la insularo en la fora nordokcidento.

## Vidu ankaŭ 
* Albiono
* Britoj
* Britio (terminaro)
* Britio (insulo)
* Bretonujo
* Piteaso

## Referencoj 
Nomo
Kategorio:Loknomscienco
Kosifuloj

Kosifoj aŭ **kosifuloj** estas adaptitaj nomoj (el la latina scienca nomo) por malgrandaj insektomanĝantaj birdoj de la genro *Cossypha* kaj foje ankaŭ por la ununura specio de la simila genro *Cossyphicula*. Ili estis iam lokitaj en la familio de Turdedoj, sed estas nune plej ofte traktataj kiel parto de la familio de Muŝkaptuledoj kaj ene de la grupo de la Saksikolenoj.

Tiuj estas loĝantaj birdoj de arbaroj de Afriko, sed kelkaj specioj adaptiĝis al lokoj ĉe homaj setlejoj. Ĉiuj estas specioj kiuj montras nigrajn aŭ helajn zonojn en vizaĝo kaj oranĝecajn subajn partojn almenaŭ parte.

Specioj en taksonomia ordo estas la jenaj:

* Kosifikulo, *Cossyphicula roberti*
* Izabela kosifo, *Cossypha isabellae*
* Arĉera kosifo, *Cossypha archeri*
* Sudorienta kosifo, *Cossypha anomala*
* Kablanda kosifo, *Cossypha caffra*
* Blankagorĝa kosifo, *Cossypha humeralis*
* Bluŝultra kosifo, *Cossypha cyanocampter*
* Grizflugila kosifo, *Cossypha polioptera*
* Rupela kosifo, *Cossypha semirufa*
* Heŭglina kosifo, *Cossypha heuglini*
* Ruĝkapa kosifo, *Cossypha natalensis*
* Nigrakapa kosifo, *Cossypha dichroa*
* Blankakapa kosifo, *Cossypha heinrichi*
* Neĝokrona kosifo, *Cossypha niveicapilla*
* Blankakrona kosifo, *Cossypha albicapilla*

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Horna Kabo

eta|Horna Kabo vidita de la maro
eta|Kabo Horna
**Kabo Horna** aŭ **Horna Kabo**, () estas landpeco de Fajrolando ĉe la suda pinto de Sudameriko en Ĉilio.

Kabo Horna estis malkovrita la 29-an de januaro 1616 de ekspedicio de la nederlanda maristo Willem Cornelisz Schouten kaj nomita laŭ la naskiĝurbo de Schouten, la urbo Hoorn en la provinco Nord-Holando. Probable tamen la anglo Francis Drake ĉirkaŭvelis la kabon jam 30 jarojn pli frue.

Por eviti la longegan kaj (pro grandaj ventegoj) danĝeran ŝipvojaĝon inter atlantikaj kaj pacifikaj havenoj ĉirkaŭ la markolo de Kabo Horna, oni konstruis la Panaman kanalon.

Laŭ estimoj mortis en la maro antaŭ la Horna Kabo pli ol  homoj kaj sinkis pli ol  ŝipoj. Pro tio la plej granda ŝip-tombejo de la mondo situas antaŭ Kabo Horna.

## Vidu ankaŭ 
* Klipervojo

## Notoj 
Kategorio:Geografio de Ĉilio
Kategorio:Velado
Kategorio:Geografio de Antarkto
Izabela kosifo

La **Izabela kosifo** (***Cossypha isabellae***) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro *Cossypha* kiu enhavas afrikajn insektomanĝantajn speciojn kun nigraj kaj helaj zonoj en vizaĝo kaj oranĝecaj subaj partoj.

Ĝi troviĝas en Kameruno kaj Niĝerio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montarbaroj.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Cossypha isabellae. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Malpleno de Cassini

[eta|200px|Vido de la ringoj A kaj B, kaj de la malpleno de Cassini fotitaj de la [misio Cassini-Huygens.]]

La **malpleno de Cassini** estas spaco inter la ringoj A kaj B de planedo Saturno. Malkovris ĝin la italdevena franca astronomo Giovanni Domenico Cassini en 1671.

Laŭ freŝaj mezuroj, ĝia interna limo situas je 117,500 km de la centro de Saturno, kaj ĝia ekstera, je 122,000 km, tio kio faras larĝecon de 4,500 km. Ĝi ne estas tute malplena, sed ĝia denso en polveroj estas pli malgranda ol en la najbaraj ringoj. La kialo de tia maldenso estus orbita resonanco kun la saturna luno Mimaso.

La malpleno de Cassini estas la plej larga kaj videbla el la malplenoj, kiuj dividas la saturnajn ringojn. Aliaj estas la malplenoj de Encke kaj de Keeler.

## Eksteraj ligiloj 
*  El *flashespace*: la ringoj C, B, A kaj la malpleno de Cassini

Kategorio:Saturno
Meursault

**Meursault** estas franca komunumo situanta en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo. Volnay estas mondkonata pro siaj prestiĝaj blankaj vinoj.

## Geografio 
## Industrio
Unu ĉimozinejo fabrikas naturan ĉimozinon.

Unu barelejo fabrikas barelojn.

## Vino
La surfacampleksoj pri produktado  estas :
* ruĝaj  :  13 ha 
* blankaj : 376 ha

## Historio 
La sinjoroj de Meursault fondis la Dio-Domon dum la 12-a jarcento. La 10-an de aŭgusto 1358, la episkopo de Autun donis la Dio-Domon al la abatejo Sankta Margerito de Bouilland. En 1766 la Dio-Domo estis donita per episkopa dekreto al la Hospicoj de Bono.

## Esperantio 
La esperanta grupo fondiĝis en 1910.

Okaze de la eŭropaj balotoj 2004, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 3 voĉdonojn (0,67&#160;%). sed
okaze de la eŭropaj balotoj 2009 kaj  2014, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 0 voĉdonon.

## Partneraj urboj 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Beaune
* Communauté d'agglomération de Beaune Côte et Sud
* Meursault (stacidomo)

## Referencoj

Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
Teuvo Aura

**Teuvo AURA** (naskiĝis la 28-an de decembro 1912, mortis la 11-an de januaro 1999) estis finna politikisto. Li dufoje komisie estis ĉefministro de Finnlando: unuafoje de la 14-a de majo 1970 ĝis la 15-a de julio 1970 kaj duafoje de la 29-a de oktobro 1971 ĝis la 23-a de februaro 1972.

Li estis membro de la Liberala Popola Partio de Finnlando kaj de 1968 ĝis 1979 estis ĉefurbestro de Helsinko. Dufoje li komisie gvidis transirajn naciajn registarojn: unuafoje li la 15-an de julio 1970 transdonis la ĉefministran postenon al Ahti Karjalainen, la duan fojon la 23-an de februaro 1972 al Rafael Paasio.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Ahti Karjalainen

**Ahti Karjalainen** (naskiĝis la 10-an de februaro 1923, mortis la 7-an de septembro 1990) estis finna politikisto. Li dufoje estis ĉefministro de Finnlando: unuafoje de la 13-a de aprilo 1962 ĝis la 18-a de decembro 1963 kaj duafoje de la 15-a de julio 1970 ĝis la 29-a de oktobro 1971.

Li estis membro de la la politika partio Finnlanda Centro, studis juron, kaj poste ekde 1950 ĝis 1956 estis persona sekretario de Urho Kekkonen, kiu grandan parton de tiuj ses jaroj estis ĉefministro de Finnlando. Post kiam Urho Kekkonen en 1956 iĝis ŝtata prezidento, Ahti Karjalainen dum la sekvaj du jardekoj plenumis diversajn ministrajn oficojn en pluraj naciaj registaroj de Finnlando. Interalie, de 1957 ĝis 1997 li estis ministro pri financoj, kaj en 1961, de 1964 ĝis 1970 kaj de 1972 ĝis 1975 ministro pri eksteraj aferoj. La 13-an de majo 1983 la tiama ŝtata prezidento Mauno Koivisto forprenis de li la postenon de gvidanto de la Finnlanda Nacia Banko *(Soumen Pankki)*, "en intereso de la ĝenerala bono" … kialo por tiu paŝo estis sanproblemoj de Karjalainen, konkrete trofortiĝinta alkoholdependeco. Kiam Kekkonen estis prezidanto, oni en Finnlando forte kredis, ke Karjalainen iĝos lia sekvanto, sed alimaniere ol oni kredis, Kekkonen ne forlasis sian pozicion en 1978, kio supozeble estis eraro, ĉar en tiu periodo li iĝis jam tute senila kaj devis lasi la periodon nefinita. Samtempe la alkohola problemo de Karjalainen fortiĝis tiel, ke li ne povis iĝi prezidanto.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Finnlando
Kategorio:Naskiĝintoj en 1923
Kategorio:Mortintoj en 1990
Ombro (mitologio)

**Ombro** (de greka σκιά, kaj latina *umbra*) estas bildo de mortinta persono, aperanta en la memoro aŭ kredita kiel realaĵo. Ĝi estas temo por multaj terurrakontoj kaj filmoj.

## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Fantomo

Kategorio:Estaĵoj de la helena mitologio