Gesneriacoj

La **gesneriacoj**.

Ĝiaj specioj estas vaste disvastigataj. Kulturvarioj de kelkaj specioj estas uzataj kiel ornamplantoj.

## Priskribo 
[eta|links|ilustraĵo de *[Chirita sinensis*.]]
[eta|ilustraĵo de *[Streptocarpus polyanthus*: Ĝi estas multjara planto, kiu nur havas unu sidantan folion kaj dum jaroj multajn infloreskojn, florojn kaj kapsulfruktojn.]]

### Habito 
La gesneriacoj estas plej ofte multjaraj, tre malofte unujaraj herbaj plantoj. ekzistas ankaŭ kelkaj lignaj plantoj: duonarbustoj, arbustoj kaj malgrandaj arboj

[eta|infloresko de *[Jerdonia indica*.]]

### Infloreskoj kaj floroj 
Plej ofte ekzistas florarpetioloj. La floraroj staras ĉiam flanke, sed ofte proksime de la supra fino de la tigoj, kelkfoje ili staras fine. La floroj staras unuope (reduktitaj cumoj) aŭ en kunmetitaj kompletfloraro el dufloraj, cumaj partaj floraroj.
* Didymocarpoid Gesneriaceae (laŭ A. Weber 2004), ĝis tiam subfamilio Didymocarpoideae aŭ Cyrtandroideae: La kromosomonombro estas tre diversa. Devas esti nove ordigita post la lastjaraj esploroj. Jen la malnova prezento kun kvar triboj. Ĝi konsistas el ĉ. 82 genroj kun ĉ. 2000 specioj:
** en unu Tribo:
*** *Jerdonia* WIGHT: nur specio:
**** *Jerdonia indica* WIGHT: kreskas sur rokoj en la Sie gedeiht auf Felsen in den Nilgiri- kaj Anamali-montoj en sudokcidenta Hindio.
*** *Ridleyandra* A.WEBER & B.L.BURTT: 20 specioj, el tio 18 sur la Malaja duoninsulo kaj 5 sur Borneo .
** Tribo Cyrtandreae BARTL.: tri genroj:
*** *Cyrtandra* J.R.FORST. & G.FORST.: kun 550 ĝis 600 specioj la plej granda genro de la familio. La disvastigejo etendiĝas de la Nikobaroj kaj la suda Tajlando trans Malesio kaj la sudaj Pacifikaj Insuloj ĝis Havajo.
*** *Rhynchotechum* BLUME: ĉ. 13 specioj en sudorienta Azio kaj la Pacifikaj insuloj.
*** *Sepikea* SCHLTR. eble sinonimo de *Cyrtandra*: nur unu specio:
**** *Sepikea cylindrocarpa* SCHLTR: endemiito en la regiono de Sepiko en Novgvineo.
** Tribo Didymocarpeae ENDL.: ĉirkaŭ 73 genroj:
*** *Acanthonema* HOOK. F.: du specioj el la tropika Okcidentafriko.
*** *Allocheilos* W.T.WANG: du specioj el la suda Ĉinio: *Allocheilos cortusiflorus* W.T.WANG kaj *Allocheilos guanĝiensis* H.Q.WEN, Y.G.WEI & S.H.ZHONG en altoj de ĉirkaŭ 1400 m en la tropika Karsto en sudokcidenta Gŭiĝoŭo (Xingyi Xian) kaj orienta junano (Luoping Xian) en alteco de ĉirkaŭ 100 m
*** *Allostigma* W.T.WANG: nur specio:
**** *Allostigma guanĝiense* W.T.WANG: endemiito en la suda Ĉinio, provinco Gŭangŝjio.
*** *Ancylostemon* CRAIB: ĉirkaŭ 12 specioj en suda kaj meza Ĉinio.
*** *Anna* PELLEGR.: nur tri specioj el Ĉinio kaj norda Vjetnamio.
*** *Beccarinda* KUNTZE: 8 speciojel la nordorienta Hindio (Asamo), Birmo, sud Ĉinio, Hajnano (5 specioj), Vjetnamio (Tonkino) kaj Sumatro.
*** *Boea* LAM.: ĉirkaŭ 14 specioj en suda Ĉinio, nordorienta hondio, norda Tajlando, en Vjetnamio, filipinoj, Sulaveso, Sumbavo, Floreso, Novgvineo, Salomonoj, sur Ĝismarkoj kaj la Ludovik-Insularo kaj en Aŭstralio.
*** *Boeica* C.B.CLARKE: ĉirkaŭ 12f specioj en suda Ĉinio ( 7 specioj), en Butano, norda kaj nordorienta Hindio, Birmo, norda Vjetnamio nordorienta Malaja duoninsulo.
*** *Bournea* OLIV.: nur du specioj en sudorienta Ĉinio.
*** *Briggsia* CRAIB: ĉirkaŭ 22 specioj en uda kaj meza Ĉinio (21 specioj), en Hindio, Birmo kaj Vjetnamio.
*** *Briggsiopsis* K.Y.PAN: nur unu specio:
**** *Briggsiopsis delavayi* (FRANCH.) K.Y.PAN: suda Ĉinio.
*** *Calcareoboea* H.W.LI: du specioj en suda Ĉinio, norda Vjetnamio (*Calcareoboea coccinea*) kaj norda Tajlando (*Calcareoboea bonii*). Kreskas en Ĉiamverdaj arbaroj inter kalkrokoj en altoj inter 400 kaj 1500 m.
*** *Cathayanthe* CHUN: nur unu specio:
**** *Cathayanthe biflora* CHUN: endemiito en la ĉina provinco Hajnano en altoj de ĉirkaŭ 2400 m.
*** *Championia* GARDN.: nur unu specio:
**** *Championia reticulata* GARDN.: endemiito en Srilanko.
*** *Chirita* D.DON: 80 ĝis 140 specioj de la okcidentan Himalajo, orienta kaj suda Ĉinio ĝis suda Hindio, Srilankao ĝis la suda Indonezia Insularo (Sumatro, Malaja duoninsulo, Saraako, Javo).
*** *Chiritopsis* W.T.WANG: 9 specioj en Ĉinio kiel endemiitoj en nur malgrandaj regionoj.
*** *Colpogyne* B.L.BURTT: nur unu specio:
**** *Colpogyne betsiliensis* (HUMBERT) B.L.BURTT: en meza Madagaskaro .
*** *Conandron* SIEB. & ZUCC.: nur unu specio:
**** *Conandron ramondioides* SIEB. & ZUCC.: en Japanio, Tajvano kaj orienta Ĉinio (suda Anhujo, norda Fuĝjano, nordorienta Ĝjangŝjio kaj Ĝeĝjango) .
*** *Corallodiscus* BATALIN: 3 ĝis 5 specioj en norda Hindio, Butano, Nepalo, Sikimo, Tajlando kaj Ĉinio .
*** *Dayaoshania* W.T.WANG: nur unu specio:
**** *Dayaoshania cotinifolia* W.T.WANG: nur en lA montaraj arbaroj en alteco inter 900 kaj 1200 m en Ĝjangŝjio (Dayaoshan, Jinxiu Xian) .
*** *Deinocheilos* W.T.WANG: nur du specioj, nu en Ĉinio: *Deinocheilos jianĝiense* W.T.WANG nur montaraj arbaroj kaj alteco de ĉirkaŭ 1200 m sudorienta Ĝjangŝjio (Xunwu Xian) kaj *Deinocheilos sichuanense* W.T.WANG, nur ĉe rokvandoj en orienta Siĉuano (Wŭi Xian).
*** *Deinostigma* W.T.WANG & Z.YULI: nur specio:
**** *Deinostigma poilanei* (PELLEGR.) W.T.WANG & Z.Y.LI: nur en Vjetnamio (Anamo) .
*** *Didissandra* C.B.CLARKE: ok specioj, en okcidenta Malesio.
*** *Didymocarpus* WALL.: ĉirkaŭ 75 specioj de la norda kaj nordorienta Hindio, Nepalo kaj suda Ĉinio suden ĝi la Malaja duoninsulo kaj sur norda Sumatro
** *Didymostigma* W.T.WANG: nur tri specioj, en Ĉinio.
*** *Dolicholoma* D.FANG & W.T.WANG: nur unu specio:
**** *Dolicholoma jasetaflorum* D.FANG & W.T.WANG: endemio kiu kreskas nU ĉe ombraj rokvandoj en la tropika Karsto en sudokcidenta Gŭangŝjio (Napo Xian).
*** *Gyrocheilos* W.T.WANG: nur kvar specioj en Ĉinio.
*** *Haberlea* FRIV.: du specioj en Eŭropo. reliko el tempoj kun tropika klimato.
*** *Hemiboea* C.B.CLARKE: ĉirkaŭ 23 specioj en Ĉinio (ĉiuj 23 specioj), suda japanio kaj norda Vjetnamio.
*** *Hemiboeopsis* W.T.WANG: nur unu specio:
**** *Hemiboeopsis longisepala* (H.W.LI) W.T.WANG: nur en Laoso kaj sudorienta junano (Hekou Xian, Jinping Xian).
*** *Henckelia* SPRENG. (sin.: *Loxocarpus* R.BR., *Roettlera* VAHL RIDL., *Platyadenia* B.L.BURTT): ĉirkaŭ 180 specioj de suda Hindio kaj Srilanko trans Sumatro, suda Tajlando, Malaja duoninsulo, Borneo ĝis zu den Filipinoj, Sulaveso kaj Novgvineo.
*** *Hexatheca* C.B.CLARKE: ĉirkaŭ kvar specioj, en Borneo (de okcidenta Kalimantano kaj Saravako ĝis Sabaho).
*** *Isometrum* CRAIB: ĉirkaŭ 14 specioj en Ĉinio .
*** *Jankaea* BOISS.: nur unu specio:
**** *Jancaea heldreichii* (BOISS.) BOISS.: endemiito sur Olimpo en Tesalio, Greklndo. Ĝi kreskas ĉe ombraj kaj humidaj rokfendoj en kalkroko en alteco de 100 ĝis t 2100 m.
*** *Lagarosolen* W.T.WANG: du specioj en Ĉinio.
*** *Leptoboea* BENTH.: la ĉirkaŭ tri specioj en norda Hindio, Butano, Sikimo, Birmo, Tajlando kaj Ĉinio.
*** *Linnaeopsis* ENGL.: ĉirkaŭ tri specioj en montaraj arbaroj nur en Orientafriko orienta Tanzanio, Tanganjika-regiono.
*** *Etabriggsia* W.T.WANG: nur du specioj en Ĉinio.
*** *Etapetrocosmea* W.T.WANG: nur unu specio:
**** *Etapetrocosmea peltata* (MERRILL & W.Y.CHUN) W.T.WANG: nur en Hajnano en alteco de 300 kaj 700 m.
*** *Nodonema* B.L.BURTT: nur unu specio:
**** *Nodonema lineatum* .L.BURTT: en humidaj muskokovrataj rokoj en tropika Orientafriko (suda Nigerio, Kameruno kaj Gabuno).
*** *Opithandra* B.L.BURTT: ĉirkaŭ dek specioj en Ĉinio (naŭ specioj) kaj Japanio.
*** *Orchadocarpa* RIDL.: nur unu specio:
**** *Orchadocarpa lilacina* RIDL.: en montara arbaro sur acidaj grundoj en la Malaja duoninsulo.
*** *Oreocharis* BENTH.: ĉirkaŭ 28 specioj en suda Ĉinio (27 specioj), Tajlando und Vjetnamio.
*** *Ornithoboea* PARISH EX C.B.CLARKE: ĉirkaŭ 11 specioj en Ĉinio (kvin specioj), Malajzio, orienta Birmo, Tajlando kaj Vjetnamio.
*** *Paraboea* (C.B.CLARKE) RIDL.: ĉirkaŭ 87 ĝis 90 specioj en Butano, Birmo, Ĉinio, Vjetnamio, Tajlando, Malajzio, Indonezio kaj Filipinoj.
*** *Petrocodon* HANCE: nur tri specioj kreskas en tropika Karsto nur en Ĉinio.
*** *Petrocosmea* OLIV.: ĉirkaŭ 30 specioj en Ĉinio (24 specioj), en nordorienta Hindio, Birmo, Tajlando kaj en suda Vjetnamio .
*** *Phylloboea* BENTH.: nur unu specio:
**** *Phylloboea glandulosa* B.L.BURTT: en Birmo nur en Moulmein.
*** *Platyadenia* B.L.BURTT: nur unu specio:
**** *Platyadenia descendens* B.L.BURTT: endemiito sur Saravako.
*** *Platystemma* WALL.: nur unu specio:
**** *Platystemma violoides* WALL.: norda Hindio, Butano, Nepalo kaj suda Tibeto (Nyalam Xian).
*** *Primulina* HANCE: antaŭe monotipa genro hodiaŭ pli ol 130 specioj, kiuj estis antaŭe parte en *Chirita* .
*** *Pseudochirita* W.T.WANG: nur unu specio:
**** *Pseudochirita guanĝiensis* (S.Z.HUANG) W.T.WANG: kreskas kun du varioj en la tropika Karsto en Gŭangŝjio kaj Vjetnamio.
*** Ramondo (*Ramonda* RICH.): nur tri specioj en Hispanio kaj sur la Balkana duoninsulo.
*** *Raphiocarpus* CHUN: nur unu specio:
**** *Raphiocarpus maguanensis* Y.M.SHUI & W.H.CHEN: en ĉiamverda pluvarbaro en alteco ekde ĉirkaŭ 1600 m en Junano (Maguan).
*** *Rhabdothamnopsis* HEMSL.: nur unu specio:
**** *Rhabdothamnopsis sinensis* HEMSL.: ĝi kreskass en arbaroj en karstaj regionoj en alteco inter 1600 kaj 4600 m en okcidenta Gŭiĝoŭo, okcidenta kaj sudokcidenta Siĉuano, centra kaj norda Junano.
*** *Saintpaulia* H.WENDL.: ĉirkaŭ ses specioj en tropika Orientafriko (sudorienta Kenjo kaj norda Tanzanio).
*** *Schizoboea* (FRITSCH) B.L.BURTT: nur unu specio:
**** *Schizoboea kamerunensis* (ENGL.) B.L.BURTT: en troika Okcident- Mez- kaj Orientafriko (Kameruno, Fernando Po, Ruando, Zairo, suda Tanzanio) .
*** Streptokarpo (*Streptocarpus* LINDL.): ĉirkaŭ 135 specioj en tropika kaj subtropika sudorienta Afriko, Madagaskaro kaj Komoroj .
*** *Tengia* Chun: Sie enthält nur unu specio:
**** *Tengia scopulorum* W.Y.CHUN: en tri varioj en Gŭiĝoŭo kaj junano.
*** *Tetraphyllum* GRIFF. EX C.B.CLARKE: nur du specioj, el kiu unu nur en Vjetnamio kaj la alia verŝajne nur en nordorienta Hindio.
*** *Thamnocharis* W.T.WANG: nur unu specio:
**** *Thamnocharis esquirolii* (H.LÉVEILLÉ) W.T.WANG: nur en alteco inter 1500 kaj 1600 m en sudorienta Gŭiĝoŭo (Xingren Xian, Zhenfeng Xian).
*** *Trachystigma* C.B.CLARKE: nur unu specio:
**** *Trachystigma mannii* C.B.CLARKE: nur en tropika Okcidentafriko.
*** *Tremacron* CRAIB: ĉirkaŭ sep specioj en Ĉinio.
*** *Trisepalum* C.B.CLARKE: ĉirkaŭ 13 specioj en Ĉinio, Malajzio, Birmo kaj Tajlando.
** Tribo Titanotricheae W.T.WANG: unu monotipa genro:
*** *Titanotrichum* : nur unu specio:
**** *Titanotrichum oldhamii* (HEMSL.) SOLER.: en Fuĝjano kaj Tajvano trans la e Rjukju-insularo ĝis al pluraj aliaj Japanaj insuloj.
** Tribo Trichosporeae NEES: ĉirkaŭ kvin genroj:
*** aeskinanto (*Aeschynanthus* JACK, sin.: *Oxychlamys* SCHLTR., *Trichosporum* D.DON., *Euthamnus* Schltr., *Rheithrophyllum* HASSK.): ĉirkaŭ 140 specioj en Azio kaj la Pacifikaj insuloj.
*** *Agalmyla* BLUME (sin.: *Orithalia* BLUME NOM. ILLEG. *Orythia* ENDL., *Dichrotrichum* REINW. EX DE VRIESE, *Tetradema* SCHLTR.): ĉirkaŭ 100 specioj en Malesio.
*** *Loxostigma* C.B.CLARKE: ĉirkaŭ sep specioj en Hindio, Butano, Nepalo, Sikimo, Birmo, Ĉinio (seb specioj) kaj norda Vjetnamio .
*** *Lysionotus* D.DON: ĉirkaŭ 25 specioj en norda Hindio, Butano, Birmo, Nepalo, Ĉinio, Laoso, norda Tajlando, norda Vjetnamio kaj suda Japanio.
*** *Micraeschynanthus* RIDL.: nur unu specio:
**** *Micraeschynanthus dischidioides*RIDL.: en Malaja duoninsulo kaj nur en Pahango.

* Epithematoid Gesneriaceae (laŭ A. Weber 2004), ĝis nun subfamilio Epithematoideae: Kromosomnombro n = plej ofte 10 (8-12). ĝi konsistas el nur unu tribo kun ses ĝis sep genroj kaj ĉirkaŭ 75 specioj. Disvastigo: precipe en Hindio kaj Sudorientazio; unu specio en Okcidentafriko kaj unu specio de Mezameriko ĝis Peruo:
** Tribo Klugieae FRITSCH: ses ĝis sep genroj:
*** *Epithema* BLUME: dek ĝis dudek specioj en Sud- kaj Sudorientazio kaj Okcidentafriko
*** *Gyrogyne* W.T.WANG: nur unu specio:
**** *Gyrogyne subaequifolia* W.T.WANG: endemiito en okcidenta Gŭangŝjio, tie nur en Bose Xian.
*** *Loxonia* JACK: ĉirkaŭ tri specioj en okcidenta Malesio: Sumatro, Malaja duoninsulo, Borneo kaj Javo.
*** *Monophyllaea* R.BR.: pli ol 30 specioj en Malesio de Sumatro ĝis Novgvineo kaj suda Tajlando kaj Luzono ĝis Javo.
*** *Rhynchoglossum* BLUME: ĉirkaŭ 12 specioj en Sudorientazio kaj sur Pacifikaj insuloj.
*** *Stauranthera* BENTH.: ĉirkaŭ dek specioj en Sudorientazio kaj sur Pacifikaj insuloj.
*** *Whytockia* W.W.SM.: ĉirkaŭ ses specioj en Ĉinio (kvin specioj) kaj Tajvano (unu specio).

* Gesnerioid Gesneriaceae (laŭ A. Weber 2004), ĝis nun subfamilio Gesnerioideae: La Keomozomnombro estas n = 6-16. Ĝi konsistas el ses triboo kun ĉirkaŭ 53 genroj kaj ĉirkaŭ 1500 specioj, en la Neotropiso, multaj specioj estas epifitoj, la plaej multaj estas polenigataj de birdoj:
** Tribo Beslerieae BARTL.: ĉirkaŭ ok genroj:, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

## Endanĝerigado 
En la „Ruĝa listo“ de la endanĝerigitaj specioj de IUCN estis en la jaro 2013 152 specioj de Gesneriacoj.

## Eksteraj ligiloj 
* American Gloxinia and Gesneriad Society - Amerikanische Gesneriaceen-Gesellschaft.  (englisch)
* James F. Smith, 20. April 1998: Gesneriaceae beim *The Tree of Life Web Project*.
* Gesneriaceae bei *PacificBulbSociety*.

## Literaturo 
* Mathieu Perret, Alain Chautems, Andréa Onofre De Araujo & Nicolas Salamin: *Temporal and spatial origin of Gesneriaceae in the New World inferred from plastid DNA sequences*, In: *Botanical Journal of the Linnean Society*, Volume 171, Issue 1, 2013, S. 61–79: 
* David Middleton, Hannah Atkins, Luu Hong Truong, Kanae Nishii & Michael Möller: *Billolivia, a new genus of Gesneriaceae from Vjetnamio with five new species*, In: *Phytotaxa*, Volume 161, Issue 4, 2014: 
* David Middleton & Michael Möller: *Tribounia, a new genus of Gesneriaceae from Tajlando*, In: : *Taxon*, Volume 61, Number 6, 2012 , S. 1286-1295.
* John L. Clark, Minde M. Funke, Aaron M. Duffy & James F. Smith: *Phylogeny of a Neotropical Clade in the Gesneriaceae: More Tales of Convergent Evolution*, In: *International Journal of Plant Sciences*, Volume 173, Issue 8, 2012, S. 894-916: 
* Vincent L. Woo, Minde M. Funke, James F. Smith, Peter J. Lockhart & Philip J. Garnock-Jones: *New World Origins of Southwest Pacific Gesneriaceae: Multiple Movements Across and Within the South Pacific*, In: *International Journal of Plant Sciences*, Volume 172, Issue 3, (2011), S. 434-457: Online bei JSTOR.
* Laurence E. Skog: *Gesneriaceae in the 21st Century*, In: *Selbyana*, Volume 25, Issue 2, 2005, S. 179-181: Online bei JSTOR.

Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Gesneriacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Kategorio:Ornamaj plantoj