Erzjoj

[thumb|Erzjinoj en [Penza provinco dum popola festo *Rasjkenj Ozks*]]
**Erzjoj** () 
estas popolo konsiderata aŭ aparta etno, aŭ subetno de mordvoj, 
kiu parolas la . La erzja estas unu el la du vivantaj lingvoj de mordva lingvaro, kiu apartenas al suomoperma branĉo de suomugra lingvaro. Se oni konsideras erzjojn subetno de mordvoj, ĝi estas unu el la plej grandaj el tiuj, la alia estas mokŝoj. 

Plejparto de erzjoj vivas en eosta Mordvio en basenoj de riveroj Mokŝa, Sura, Volga kaj Belaja.

## Etnonomo
"Erzjoj" (*эрзят*) estas memnomo de la popolo: ĝuste tiel sin nomas erzjoj mem. Ĝuste tiel ĝi nomiĝas en plimulto de aliaj lingvoj, krom la ĉuvaŝa, en kiu ili nomiĝas *ирçе(сем)*, kaj la rusa, en kiu ĝis la fino de la 20-a jarcento oni ne apartigis erzjojn de mokŝoj kaj nomis ilin kune *мордва* ("mordvoj").

Onikrede, la memnomo de erzjoj povas esti la fonto de nomo de legenda lando Arsanio, kiun menciis arabaj geografoj ekde la 10-a jarcento. Tio ĉi estas tamen iom dubende, ĉar la plej frua konfirmita mencio de erzjoj kaj ilia etnonomo (transskribita kiel *"arĝan"*) estis en persa ĥronikaro ''Ĝami' al-Tavariĥ* ("Kolekto de ĥronikoj"), kompilita por Gazan-ĥano far lia veziro Raŝid al-Din Hamadani en frua 14-a jarcento:

### Etimologio 
La preciza etimologio de la vorto *эрзя* restas malklara. Laŭ rusa lingvisto Vladimir Napolskiĥ la plej akceptebla estas la versio de ĝia deveno el irana lingvaro (komparu, ekzemple, kun malnovpersa  *aršan* "viro, iĉo; virbovo, virapro; heroo, fortulo")
En pli posta verko Napolskiĥ konkludis, ke la teorio de deveno de  *eŕźa* de irana **arsan* ("iĉo") estas fonologie neebla kaj komparis ĝin kun malfrua Alania oseta vorto *ærzæ* 
("grandega kvanto; homamaso"), kiu siavice devenas de irana **azǝra* ←  **hazahra-* ("mil").

Alia lingvisto Valerij Verŝinin supozas ligon kun la prasuomugra radiko **irkä* aŭ **ürkä*, kiu signifis "viro; filo". Komparu kun ekzemploj el aliaj uralaj kaj altajaj lingvoj:  ("ulo"),  ("edzo; viro"),  ("viro; heroo"). Li ankaŭ supozas, ke *"erzja"* estas pli antikva etnonomo ol *"mokŝa"* aŭ *"ŝokŝa"* kaj eble estis la originala memnomo de ĉiuj mordvaj triboj.

## Etnogenomiko 
Modernaj erzjoj havas  kun multe pli uestaj populacioj: rusoj de centra kaj suda Rusio, bjelarusoj, poloj, slovakoj kaj certaj populacioj de eosta Germanio. Erzjoj fakte genetike pli proksimas al orienteŭropanoj, ol al kulture kaj lingve parencaj mokŝoj (la ĉi-lastaj nur genetike rilatas al indiĝenaj popoloj de Volga baseno).

Genetikaj esploroj montras ke laŭ distribuo de antigenoj en sango mokŝoj kaj erzjoj fundamente malsamas. Trovebleco de certaj eritrocitaj antigenoj inter erzjoj kaj mokŝoj povas diferenci preskaŭ duoble.

## Fizika antropologio 
La antropologiajn ecojn de erzjoj kaj mokŝoj estis fama rusa-germana naturalisto Peter Simon Pallas. En sia verko de jaro 1773 li menciis, ke erzjoj havis na pli da homoj kun rufa, blonda aŭ hele bruna hararo ol mokŝoj, sed plimulto de ambaŭ popoloj estis brunharuloj.
En 1912 rusa entografo kaj historiisto Stefan Kuznecov publikigis kurson de prelegoj pri historia geografio, en kiu interalie menciis, ke fizika antropologio de mokŝoj estas pli diversa ol tiu de erzjoj. Laŭ li, erzjoj plejparte havis "eŭropeecan" tipon, kun hela hararo, hela haŭto kaj grizaj okuloj, dum inter mokŝoj renkonteblas granda kvanto de homoj kun nigra hararo, brunaj okuloj kaj malhela aŭ flaveca haŭtkoloro.

Estona antropologino Karin Julia Mark difinas mokŝojn kiel "suburala" kaj "nordpontia" tipo, dum erzjoj havas "suran" tipon, proksiman al la "uestbaltia".
Laŭ rusa antropologino Tatjana Aleksejeva, mokŝoj estas pli proksimaj al Sudeŭropa raso, dum erzjoj apartenas al la Nordeŭropa.

Laŭ la granda antropologia eldono de RAS de jaro 2000, erzjoj apartenas al la tiel nomata "blankamara-zirjana" tipo de Eŭropa raso, al kiu apartenas ankaŭ suomoj, estonoj kaj aliaj suomecaj popoloj de Baltio, kaj parto de komioj. Kontraste, mokŝoj apartenas al la Urala raso.
Iuj esploristoj ankaŭ apartenigas erzjojn al Nordia raso.

## Vivareoj 
[thumb|400px|Etnoj de [Mordvio. Vivareoj de erzjoj estas markita per hele purpura koloro.]]
Granda plejparto de erzjoj vivas ene de sia antikva etna teritorio. Oni povas disdividi iliajn vivareojn je tri disaj partoj:

# Eosta grupo: en eosta Mordvio kaj kelkaj uestaj distriktoj de Ĉuvaŝio;
# Norda grupo: en sudaj partoj de Niĵnij-Novgoroda provinco kaj ekstreme norduesta distrikto de Mordvio (ĉirkaŭ urbeto Bolŝoje Ignatovo)
# Suda grupo: en la plej nordaj kaj nordeostaj distriktoj de Penza provinco

Aparte oni konsideras la grupon de erzjoj, kiuj vivas en ekstreme norduesta parto de Mordvio, en distrikto de vilaĝo Tenjguŝevo. Pro aparteco de tiu ĉi populacio de erzja kultura kaj lingva kontinuo kaj dum longa tempo komunikiĝo nur kun mokŝoj, tiu ĉi grupo ekhavis nekutimajn por erzjoj etnajn kaj kulturajn ecojn kaj estas iam konsiderata aparta popolo, la ŝokŝoj.

Ekster la tradicia etna teritorio estas du grandaj populacioj de erzjoj, posteuloj de transloĝiĝinto el Mordvio: la areo de Penza kaj Samara provincoj, kaj Transvolgio.

## Etnogenezo 
Modernaj lingvistoj supozas, erzja lingvo apartiĝis antaŭ ĉirkaŭ 1500 jaroj, kiam supozata unueca "pramordva" lingvo disiĝis je la erzja kaj la mokŝa. Supozeble, ĉirkaŭ la sama tempo dispartiĝis ankaŭ la mokŝa kaj la erzja triboj.

Pri la materia kulturo de erzjoj ankoraŭ ne estas ĝenerala interkonsento inter arĥeologoj. Unu versio estas ke iam ekzistis kuna mordva kulturo, kiu disiĝis je la erzja kaj la mokŝa iam dum la dua duono de la 1-a jarmilo. Aliaj esploristoj opinias ke erzjoj kaj mokŝoj la tutan historion estis kulture apartaj, nur adoptis similajn lingvojn, kaj unuigita mordva kulturo neniam vere ekzistis. Fine, ekzistas la kompromisa versio, laŭ kiu erzjoj kaj mokŝoj estis dekomence apartaj triboj, sed ili formis kunan kulturon ie en la 6-a — 7-a jarcento, kaj iam en komenco de la 2-a jarmilo ili ree disiĝis.

En la komenco de 19-a jarcento konata rusa-germana naturalisto Peter Simon Pallas raportis:

En Rusia ŝtato de 13-a — 18-a jarcentoj erzjoj apartenis al multaj : nobeloj, militistoj, ŝtataj servistoj, kozakoj, jasak-pagantoj, artistoj, metiistoj, kamparanoj, kaj servutoj (apartenantaj al nobeluloj, al la monarĥo, al la ŝtato, aŭ al la eklezio).
Erzjaj kaj mokŝaj nobeloj ne estis distingataj, ili ĉiuj konsideriĝis simple "mordvoj" je kaj la socia, kaj la ŝtata nivelo. Mordva nobelaro estas posteuloj de iamaj erzjaj kaj mokŝaj tribestroj (interalie tiuj prenitaj kiel amanatoj aŭ "honoraj ostaĝoj"), kaj ankaŭ posteuloj de militaj kaj civilaj ŝtatservistoj, kiuj ricevis nobelajn privilegiojn por sia servo al la monarĥio.
Gravaj mordvadevenaj nobelaj dinastioj estas familioj de grafoj Mordvinov, knjazoj Jedelev, bojaroj Kulomzin, knjazoj Romodanov, knjazoj Sabanov ktp.

Erzja nacia movado komenciĝis en Rusia Imperio la fino de la 19-a — komenco de la 20-a jarcento sub influo de aperanta tavolo de edukitaj, bonkleraj kaj nacie konsciaj erzjaj intelektuloj. La plej brilaj ĝiaj anoj de la komencaj etapoj de la movado estis erzja polimato, verkisto kaj instruisto Makar Jevsevjev, kiu normigis la erzjan kaj la mokŝan lingvon kaj kreis unuajn abocojn por ili (en 1892 por la mokŝa, kaj en 1897 por la erzja), kaj Stepan Erzja, fama skulptisto en modernisma stilo.
Gravan rolon en erzja nacia vekiĝo ludis ankaŭ intelektuloj de aliaj suomugraj popoloj, ekzemple suomaj etnografo Heikki Paasonen kaj muzikologo Armas Otto Väisänen, kiuj priskribis erzjan kulturon, tradiciojn kaj lingvon, kaj instruis multajn sekvantojn inter erzjoj, kiuj partoprenis la nacian movadon. Post la Oktobra revolucio erzjaj esploristoj kaj instruistoj uzis la tiel nomatan periodon de *Korenizacija* ("radikigo"), kiam la sovetia registaro subtenis naciajn movadojn de malgrandaj popoloj de Rusio, por publikigi abocojn, lernolibrojn, kaj erzjalingvajn librojn kaj gazetojn. Samkiel por plimulto de aliaj popoloj de Sovetunio, por erzjoj *Korenizacija* finiĝis je detruo de la movado kaj mortigo de granda kvanto de naciaj intelektuloj dum la Granda purigo. Post tio ĉi, erzja nacia movado renaskiĝis nur en la 1980-aj jaroj, kiam pro malfortiĝo de sovetia reĝimo kaj perdo de partia kontrolo super ĉiuj aspektoj de homa vivo rekreiĝis naciaj-kulturaj kaj lingvaj organizaĵoj de multaj malplimultaj popoloj de Rusio.

## Kulturo
### Naciaj festoj 
thumb|right|300px|Prelego dum la tago de erzja lingvo (), Saransko, 16-a de aprilo 2008
La plej granda erzja nacia festo estas *Rasjkenj Ozks* (, laŭlitere "popola preĝo"), kiu kombinas en si antaŭkristanajn kaj fruajn kristanajn ritojn de erzjoj. En 1629 la festo estis malpermesita laŭ cara ukazo, kaj ĝia tradicio estis perdita dum jarcentoj de rusa okupacio. Sed en nunaj tempoj ĝi estas rekonstruita kaj restarigita far erzjaj naciaj aktivuloj. Laŭ la decido de erzja "koncilio de maljunuloj" (), ĝi okaziĝas ĉiun trian jaron en la dua sabato de julio en vilaĝo Ĉukali en Mordvio.
Ĉiujare okazas pli malgranda *Velenj Ozks* (, "vilaĝa preĝo") kiun oni festas en la fino de julio, kaj multaj eĉ pli malgrandaj "preĝoj" festantaj je la nivelo de apartaj vilaĝoj, grupoj aŭ familioj de erzjoj.

Ekde 1993 oni festas la Tagon de erzja lingvo () je la 16-a de aprilo, kiam naskiĝis Anatolij Rjabov, erzja lingvisto kaj filologo, kaj la unua erzjo kiu ricevis la titolon de profesoro.

### Naciaj vestaĵoj 
[thumb|right|150px|Erzja virino en naciaj vestaĵoj permesis foti sin, sed kovris sian vizaĝon pro timo al kamerao. Foto far [Armas Otto Väisänen el vilaĝo Veĉkanovo (nun Staroje Veĉkanovo, Samara provinco), jaro 1914.]]
Samkiel ĉe aliaj kamparanaj popoloj, tradiciaj vestaĵoj ludis gravan rolon en vivo de erzjoj de antaŭurbaniĝa periodo kaj havis ne nur praktikan, sed ankaŭ ritualan kaj religian signifon. La tuta komplekso de naciaj vestaĵoj inkludas subvestaĵojn, surmetatajn rekte sur la korpo, malpezajn suprajn vestaĵojn, aŭtunajn-printempajn kaj vintrajn vestaĵojn. Diversaj detaloj kaj ornamaĵoj estas organika parto de vestaĵoj de ĉiu sezono.

Naciaj vestaĵoj de erzjoj tre similas al tiuj de mokŝoj, kaj ankaŭ havas komunajn trajtojn kun tradiciaj vestaĵoj de rusoj, tataroj, ĉuvaŝoj, marioj kaj aliaj najbaraj popoloj. Ekzemple, longa ĉemizo simila al tuniko sen kudroj sur ŝultroj kiel ĉefa subvestaĵo kaj de la vira, kaj de la virina kostumo, estas tipa por suomugroj de Volga regiono. Laŭ distribuo de brodaĵoj sur erzjaj kaj mokŝaj inaj ĉemizoj, oni konsideras tiun ĉi tipon de ĉemizo la plej antikva kaj arĥaa en la regiono.

Alia arĥaa parto estas *pulaj* aŭ *pugalaj* — surkoksa peco de teksaĵo, kiun virinoj surhavis super la ĉemizo. Unue erzja knabino surmetis tian ĉi surkoksaĵon en la tago se sia plenaĝiĝo, kaj poste surhavis ilin la tutan vivon. La *pugalaj*-ojn oni ornamis per brodaĵoj, pendaĵoj, bidoj, moneroj, ŝeloj ktp. Tiu ĉi elemento de vestaĵo ludis la rolon de protekta talismano, sed ankaŭ de markilo de sekse fekunda virino.

Viraj vestaĵoj estis la ĉemizo () kaj pantalonoj  () el hejmfarita teksaĵo.
Aŭtune aŭ printempe oni surmetis super ili siaspecan palton (), vintre peltan mantelon. Kapvestaĵoj estis teksaĵaj aŭ fulataj kalpakoj, vintre ankaŭ uŝanko aŭ malaĥajo. 

Inaj vestoj, krom la ĉemizo enhavis ankaŭ ion similan al robo aŭ sarafano (), surmetitan super la ĉemizo. Super ĝi oni metis iuspecan veŝton, aŭtune kaj vintre palton, vintre mantelon. Malsimile al viraj vestoj, kies sola ornamaĵo estis brodaĵoj sur ĉemizo, inaj erzjaj vestaĵoj inkludas multajn pure ritualajn kaj ornamajn elementojn. Krom jam menciita *pugalaj* tiuj estas zono ( aŭ ) kaj antaŭtuko (), riĉe ornamitaj per brodaĵoj, bidoj, moneroj, malgrandaj sonoriloj ktp, kolĉenoj, fiboloj ktp. Krom la rituala, riĉaj ornamaĵoj havis alian celon: montri riĉecon kaj bonan staton de la virino kaj ŝia familio. Kutime la virino aldonis novajn elementojn al siaj ornamaĵoj tutan vivon, kaj ju pli maljuna ŝi iĝis, des pli multe pezis la aro de ornamaĵoj kiujn ŝi tenis sur si.

Ankaŭ erzjaj virinoj havis specialajn kapvestojn. Junulinoj antaŭ geedziĝo preferis montri sian hararon kaj nur uzis ringon sur frunto, kovritan per brodita teksaĵo. Post geedziĝo estis konsiderate virte ĉiam teni virinan hararon tute kaŝitan. Iam oni uzis por tio ĉi simplajn kaptukojn, kaj iam specialajn altajn kapvestojn kun rigida karkaso, kovrita per multaj tavoloj de abunde brodita kaj ornamita teksaĵo — konusajn, cilindrajn, fungoformajn ktp ().

Sur piedojn ambaŭ seksoj surmetis kutime bastoŝuojn (), vintre valenkojn. Ledaj botoj estis konataj por erzjoj, sed raraj kaj multekostaj, kutime oni surmetis ilin nur dum festoj kaj aliaj specialaj okazoj. Antaŭ ol surmeti piedveston, erzjoj kovris la krurojn per piedĉifonoj: la suba () estis sur piedoj, kaj la supra () sur suroj.
Nur modeste broditaj ĉemizoj ankoraŭ uziĝas inter erzjaj kulturologoj kaj naciaj aktivistoj.

#### Bildaro 

File:Erzya family. Nikolsk, Penza oblast 0.jpg|Erzjaj virinoj (panjo kaj needziĝinta filino) en tradiciaj vestaĵoj dum erzja kultura festivalo en Nikolsko, Penza provinco
Erzya family. Nikolsk, Penza oblast.jpg|Needziĝinta paro dum la festivalo en Nikolsko
Erzya girl. Nikolsk, Penza oblast 2.jpg|Erzja needziĝinta knabino dum la festivalo en Nikolsko
File:Mastoravanj tundo 20170521 DSCN0102.jpg|Danca trupo *"Karuselj"* en tradiciaj vestaĵoj dum folklora festivalo *"Mastoravanj tundo"*, Samaro, 2017
File:Швецова Татю.jpg|Venkinto de konkurso de erzja nacia vesto *"Rucja-2022"* (Tatjana Ŝvecova)
File:Лариса Зыбкина.jpg|Laŭreato de konkurso *"Rucja-2022"* (Larisa Zibkina)
File:Спиркина Ежевика.jpg|Laŭreato de konkurso *"Rucja-2022"* (Jeĵevika Spirkina)
File:Etno Kudo DSC 0920.jpg|Ĉiĉeronino en naciaj vestaĵoj en etnografia muzeo *"Etno-kudo"'' en vilaĝo Podlesnaja Tavla, Mordvio
File:Симкинский дуб.jpg|Junuloj en erzjaj naciaj vestoj apud la "sankta" kverko, kiu supozeble aĝas pli ol 400 jarojn, Mordvio
File:Mordvin-shoksa national costume. Begining of XX centuary 03.jpg|Ŝokŝa ina tradicia vesto el komenco de la 20-a jarcento
File:Pulay's, hip and chest ornaments IMG 2386.webm|Diversaj erzjaj inaj ornamaĵoj de la 19-a — komenco de la 20-a jarcento

### Literaturo 
Antaŭ la 1920-aj jaroj erzjoj ne havis skriban literaturon, nur oralan folkloron kiun erzjaj rakontistoj pasis de buŝo al buŝo. La unua erzja rakontistino kies fabeloj, rakontoj, versoj kaj kantoj en erzja lingvo estis skribataj, estis Jefimija Krivoŝejeva (1868–1936). Ŝia filo Ilja Krivoŝejev, kiu mem estis iĝonta konata erzja verkisto, registris ŝiajn rakontojn ekde 1922 kaj publikigis ilin en 1937, post morto de la patrino.

Ekde la 1920-aj jaroj aperis literatura gazeto *"Сятко"* ("La Fajrero") en la erzja, kie publikiĝis multaj junaj aspirantaj erzjaj verkistoj kaj poetoj, kaj ekde la 1930-aj jaroj publikiĝis ankaŭ libroj en la erzja. Inter la plej gravaj erzjaj verkistoj estas: Vasilij Radajev (1907–1991), Pjotr Kirillov AKK Pjotr Erjke (1910–1955), Kuzma Abramov (1914–2008), Aleksandr Doronin (naskiĝis en 1947) kaj aliaj.

### Gazetoj kaj periodaĵoj 
Unuaj periodaĵoj en erzja lingvo aperis en Mordvio en la 1920-aj jaroj kun helpo de komunista registaro de la respubliko. La oficia registara gazeto *"Эрзянь правда"* ("La erzja vero") aperis en la jaro 1921 kun originala nomo *"Якстере теште"* ("La ruĝa stelo"); literatura kaj kultura gazeto *"Сятко"* ("La fajrero") en 1928; ĉiumonata ilustrita gazeto por infanoj kaj junularo *"Чилисема"* ("La sunleviĝo") en 1931.

Jam post disfalo de Sovetunio, en jaro 1994, aperis la unua sendependa erzja gazeto *"Эрзянь Мастор"* ("Erzja lando"). Ĝi publikiĝis dufoje po monato en Saransko. Erzja diasporo en Uljanovska provinco publikas ekde 2001 ĉiumonatan gazeton *"Ялгат"* ("Amikoj").

### Muziko 
La tradicia muzika kulturo de erzjoj malaperis kaj estis preskaŭ forgesita dum la rusuja okupacio. Tamen, ekde la 1990-aj jaroj aperis kaj provoj rekrei la folkloran muzikon de erzjoj, kaj novaj muzikgrupoj kiuj uzis erzjajn folklorajn elementojn kaj verkis kantojn en la erzja lingvo. Unu el la plej konataj muzikgrupoj en erzja folklora aŭ novfolklora stilo estas *Toorama*.

En 2005 aperis memproklame erzja "art-folklora" grupo *Mordens*, en 2010 en Saransko formiĝis grupo *Merema*
En 2011 erzjaj naciaj aktivuloj kreis en Moskvo grupon *Oyme*, kiu rapide iĝis ne pure erzja, sed plurfolklora, kaj performas tradiciajn kantojn de erzjoj, mokŝoj, ŝokŝoj, mansioj, estonoj, hungaroj kaj popoloj de Dagestano.

Modernajn kantojn en la erzja verkas Bakiĉ Vidjaj, Jeĵevika Spirkina, Anna Paniŝeva, Andrej Boĉkanov, Jevgenij Samarkin,
Viktor Rautkin,
Lijana Bakajkina kaj aliaj.

#### Bildaro

Mordens.jpg|*Mordens* en 2007
Mordens2 23012020.jpg|*Mordens* en 2020
Torama REM 30.05.2009.jpg|*Toorama* en Rusia etnografia muzeo en Sankt-Peterburgo, 2009
Merema folk gruop Obinitca.jpg|*Merema* en festivalo *Seto Kuningriigipäevad*, Obinitsa, Estonio, 2015
OYME.IMG 7073.JPG|*Oyme* dum *Tallinn Music Week*, Talino, Estonio, 2015
OYME_girls.jpg|Kantistinoj de *Oyme*, de maldekstre: Ksenija Kudinova, Larisa Zibkina, Jeĵevika Spirkina
OYME - Tyushtya's song.webm|Kanto de *Oyme* dediĉita al erzja folklora heroo Tjuŝtja
File:Tundonj vastoma 2017 04 23 DSC03563.jpg|Viktor Rautkin performas dum festo *"Tundonj Vastoma"* ("Bonvenigo de printempo"), Samaro, 2017
File:Tundonj vastoma 2017 04 23 DSCN0378.jpg|Grupo *Vijana* dum festo *"Tundonj Vastoma"*, Samaro, 2017
File:Mastoravanj tundo 20170521 DSCN0175.jpg|Soloistino de folklora grupo *Pejdelka* dum festo *"Mastoravanj tundo"*, Samaro, 2017
File:Val 12042018 DSC 0263.jpg|Erzja pop-kantisto Andrej Boĉkanov

### Kino 
Nun 2025 estas konata nur unu plenlonga filmo en erzja lingvo: historia dramo *"Azor"* ("Mastro"), kiu premieris en 2018. La filmo estas kreita far erzjaj naciaj kulturaj aktivistoj. Ĝia reĝisoro estas erzja performisto kaj muzikisto Viktor Ĉiĉajkin (Bakiĉ Vidjaj), kaj la scenaron verkis performisto el grupo *Torama* Aleksandr Uĉevatkin. Krom la ĉefrolulo, kiun ludas profesia aktoro Pavel Miĥajlov, ĉiuj aliaj aktoroj en la filmo estas amatoroj.

### Kuirarto 
Mordva kuirarto estas plejparte komuna inter ezjoj, mokŝoj, ŝokŝoj kaj aliaj mordvaj subetnoj. Tradicie plejparto de ĝi konsistis je agrokultruaj produktoj, plejparte plantaĵoj: likvaj kaĉoj el panico, lentoj aŭ pizoj kun kanaba oleo, tre dikaj tritikaj flanoj, pano bakita sur folioj de brasiko, pirogoj kun diversaj enhavoj ktp. Terpomoj eniris Mordvion en la dua duono de la 19-a jarcento kaj ekde tiam iĝis granda parto de nacia kuirarto sub la nomo *модамарь* (laŭlitere "tera pomo"). Ankaŭ popularas laktaĵoj: kazeo, acida lakto, kajmako ktp. Viando tradicie estis konsiderata multekosta por mordvoj kaj manĝata malofte, kaj plejparte en boligita formo. Pelmenoj estis farataj kaj manĝataj plej ofte nur dum festoj. Nun, tamen, erzjoj kaj mokŝoj volonte manĝas viandaĵojn. 

Kiel plimulto de popoloj de moderaj kaj malvarmaj klimatoj, mordvoj faris konservaĵojn por vintro: sekigitajn fungojn kaj legomojn, fermentitajn pomojn kaj brasikon, fumigitan saloon kaj ŝinkon ktp.

Tradiciaj mordvaj trinkaĵoj estas kvaso simila al la rusa, betula sevo, lakto kaj acidlaktaj produktoj. Tradiciaj alkoholaj drinkaĵoj estas medo el mielo () kaj unika fermentita drinkaĵo *poza* () farata el sukerbetoj kaj sekala faruno. 

### Religio kaj mitologio 
## Referencoj
Kategorio:Etnoj en Rusio