open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bartolomeu de Gusmão

**Bartolomeu Lourenço de GUSMÃO**, "La Fluganta Pastro" estis portugala pastro kaj inventisto, naskiĝinta en Santos, en la tiama portugalia kolonio Brazilo. Li kreis la unuan flugbalonon. Li estis unu el pioniroj de monda aeronaŭtiko.

## Biografio
Bartolomeu estis filo de "granda-kirugiisto" Francisco Lourenço kaj de Maria Álvares, kaj naskiĝis en Santos en decembro 1685. Ankoraŭ estante infano, li studis en jezuita seminario de Belém da Cachoeira, Bahio, kie li iĝis novico, kune lia frato Alexandre de Gusmão. En Salvador (Brazilo), li konstruis akvopumpilon por provizo de pastra lernejo per akvo de rivero Paraguaçu, tio estis lia unua invento. En 1707 inventis aŭtomatan pumpilon por eliri akvon de ŝipoj.

Kiam li estis 15-jaraĝa, iris al Portugalio, kie diplomiĝis pri eklezia juro en Coimbra. Iĝis pastro de Kompanio de Jesuo en 1708, kie studis ankaŭ matematikon kaj "meĥanikan" fizikon. Post la paŝtriĝo, li iris al Lisbono kaj Johano la 5-a (Portugalio) igis lin Pastro de Reĝa Domo.

eta|200px|maldekstra|La unua flugbalono, kiu nomiĝis Birdego (PT Passarola) laŭ tiama desegno.

En 1708 komencis labori je aerostatoj (flug-aparatoj malpli pezaj ol aero), kaj petis al Johano la 5-a (Portugalio) la patento pri la projekto, kiun li ricevis la 19-an de aprilo 1709. La reĝo ankaŭ donis al pastro monon por konstrui la "ilon por marŝi tra la aero". En 5-a de aŭgusto 1709 la pastro prezentis al portugala kortego la unua version de lia "Passarola" (*Birdaĵo*), varm-aer-balono. La areostato ekbrulis sen eliris la plankon, sed kelkaj tagoj post, la balono ekflugis je 4 metroj alte. Laŭ Salvador Antônio Ferreira, kiu atestis la fakton, la aerostato estis malgranda balono el maldika papero, plenumita per varma aero. La sevistoj detruis la modelon por ke ĝi ne ekbruligu la kortenojn. La futura papo Inocento la 13-a, tiam kardinalo de Lisbono ankaŭ atestis la flugon de la dua modelo.

En tria provo, la "Passarola", flugis antaŭ la reĝo kaj la reĝino la 8-an de aŭgusto 1709, de tiam Bartolomeu de Gusmão estis kromnomata "la Fluganta Pastro".

Certe la pastro konstruis la modelon, sed ne flugis en ĝi. La unua aervojaĝo faris francoj Jacques Montgolfier kaj Joseph Montgolfier em 1783.

De 1713 ĝis 1716 li vojaĝis tra la Eŭropo kaj patentigis en Nederlando iun "sistemon de lensoj por rosti viandon per suno". Li vivis en Parizo, kie li estis herboristo kaj post estis sekretario de sia frato Alexandre de Gusmão kiam li estis ambasadoro de Portugalio en Francio.

Reen al Portugalio, la Inkvizicio akuzis lin je simpatio al judoj, kaj li devis ekziliĝi. Dum lia fuĝo, li malsaniĝis en urbo Toledo kaj tie mortis la 13-an de januaro 1724.

## Vidu ankaŭ
* *Memorial do convento* de José Saramago.

## Eksteraj ligiloj 
* Ciência em Portugal 
* Padre ensina Europa a voar em balão

Kategorio:Historio de Brazilo
Kategorio:Aeronaŭtiko
Călușeri

**Călușeri** [kəluŝerj] (hungare: **Székelykál** [sekejkal]) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al la komunumo Ernei.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 990 loĝantojn (hungaroj), en 1992 665 (90&nbsp;% da hungaroj).

## Historio
Ĝia unua mencio estas el 1332, kiam ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda vármegye*).

Ĝia hungara nomo *Székelykál* apartenas al la loknomoj pri sikuloj.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
*Albert Ágoston (n. 28-a de marto 1921): ekonomisto, publicisto.
*Sándor Aranyosrákosi Székely (13-a de septembro 1797 – Marosszentkirály, 27-a de januaro 1854): poeto.
*József Márton (n. 15-a de aprilo 1950): rom-katolika teologo, docento.

## Eksteraj ligiloj
* Administracia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Alfredo Kohn Loncarica

D-ro **Alfredo Guillermo KOHN LONCARICA** (1945 - 25-a de januaro, 2005 en Bonaero, Argentino) estis argentina esperantisto, kuracisto kaj docento en la Universitato de Bonaero. Li specialigis pri bioetiko.

Li lernis esperanton junaĝe kun Argentina Scienca kaj Teknika Rondo.

## Medicina kariero
D-ro Kohn Loncarica estis membro de Latinamerika Societo por la Historio de scienco kaj teknologio kaj prezidento de Scienca Societo Argentina.

## Eksteraj ligiloj
*Artikolo kun bildo 

Kategorio:Argentinaj esperantistoj
Icland

**Icland** [ikland] (hungare: **Ikland**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Târgu Mureș, administracie apartenanta al la komunumo Ernei. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 3 377 loĝantojn (hungaroj), en 1992 318 (81% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1372. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda vármegye*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto Mureş

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
John Milton

**John MILTON** (9-a de decembro 1608 – 8-a de novembro 1674) estis angla poeto, kiu verkis prozon kaj poezion en latina kaj angla lingvoj. Lia plej konata verko estas la eposo *Perdita Paradizo* (originale *Paradise Lost*). La *Rekonkerita Paradizo* estas epopea poemo, publikigita en 1671. La titolo reirigas al la antaŭa kaj pli fama epopea poemo *Perdita Paradizo*, kun kiu ĝi dividas la samajn religian kaj teologiajn temojn: ĝi fakte pritraktas la tenton de Kristo.

Li estis tre aktiva en kultura politiko dum la Kromvela periodo, ĉiam subtenante parolan kaj presan liberon el radikala-puritana starpunkto. Lia eseo *Areopagitica* estis forta argumentaro por la rajto presi sen ŝtata permeso.
[eta|300px|maldekstra|Pentraĵo de [Soma Orlai Petrich: John Milton diktas inter siaj 3 filinoj]]

## Eksteraj ligiloj 
* ''L'Allegro*, *Il Penseroso*, *Lycidas'' kaj plian verkoj de John Milton  (pri angla lingvo)

Kategorio:Anglaj poetoj
Kategorio:Blindaj poetoj
Sângeru de Pădure

**Sângeru de Pădure** [sınĝeru de pədure] (hungare: **Erdőszengyel** erdosendjel) estas vilaĝo en Rumanio nord-nordoriente de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al la komunumo Ernei.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 456 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, ciganoj), en 1992 353 (33% rumanoj, 35% hungaroj, 32% ciganoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1409. Antaŭ 1600 ĝi havis hungarajn loĝantojn. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda vármegye*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Gravaj personoj 
*Árpád Nagy, Pika (19-a de julio 1950): scenejdekoraciisto, pentristo.
*Gyula Pungur (Erdőszengyel, 24-a de majo 1843 – Zelenika, Dalmatio, 1-a de majo 1907): ornitologo, entomologo.

## Eksteraj ligiloj
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto Mureş
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Alfred Christensen

**Alfred CHRISTENSEN** ( en Nyborg – ) estis dana esperantisto kaj kompostisto. Li vigle propagandis ĉefe pergazete. Li estis prezidanto de Centra Dana Esperantista Ligo (CDEL) de 1927 ĝis 1932.

## Tradukoj 
* La kalendaroj, de Henri Dayan. Aperinta en La Laboro, 1-an de majo 1921.

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-movado (Danio)

Kategorio:Danaj esperantistoj
Alfredo Stromboli

**Alfredo STROMBOLI** (naskiĝis en 1875 en Borgo Sansepolcro, mortis en 1949 en Volterra) estis doktoriĝita kemiisto kun speciala fako de metalurgio, itala esperantisto kaj verkisto de lernolibro.

Stromboli fariĝis Esperantisto en 1909 kaj ekaktivis en Ĝenovo, poste en Romo kaj Pizo. Li estis prezidanto de la Ĝenova esperanto-grupo kaj de Itala Esperanto-Asocio (IEA), redaktisto de *Itala Esperantisto* kaj ano de Internacia Centra Komitato (ICK). Li verkis propagandilojn, lernolibron (1911) kaj kunlaboris je Esperanto-gazetoj.

## Verkoj 
* *Manuale completo per lo studio della lingua internazionale ausiliaria Esperanto.*
** 1-a eldono. 1911.
** 2-a eldono. Ĝenovo: Cooperativa Esperantista Italiana, 1912. 137 paĝoj.
** 3-a eldono. San Vito al Tagliamento: Paolet, 1924. 248 paĝoj.

## Literaturo 
* **1982**: Migliorini, Elio. Pionieri dell’Esperanto in Italia [Esperanto-Pioniroj en Italio]. Roma 1982 (en la itala)

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj de kaj pri Alfredo Stromboli en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo
* Artikoloj  de kaj pri Alfredo Stromboli en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

Kategorio:Italaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de UEA
Alcibiades González Meana

**Alcibiades GONZÁLEZ MEANA** (naskiĝis je la 10-a de januaro 1917 - mortis la 10-an de decembro 2000 en Oviedo) estis hispana aktivulo de la Esperanto-movado en Asturio ekde la jaroj 50-aj.

Komence de 1953, Alcibiades kun lia frato Adonis fondis en El Entrego (Langreo, Asturio) E-rondon nomatan La Verda kolombejo, kiu fariĝis la lulilo de la asturia movado, precipe post ilia translokiĝo al Ĥiĥono.

Li estis iama delegito de UEA, sekretario de la 16-a Hispana Esperanto-Kongreso en Ĥiĥono (1955), kaj diversloke verkis pri literaturaj temoj.

GONZÁLEZ MEANA, Alcibiades
Adolf Reinking

**Adolf REINKING** (naskita la ; mortinta en 1946) estis germana esperantisto kaj juristo. Li estis juĝisto en Ottenstein kaj poste en Brunsvigo. De 1912 ĝis 1920 li estis prezidanto de Germana Esperanto-Asocio. Li geedziĝis kun Elisabeth Dankworth en 1895; ili havis kvar gefilojn.

## Tradukaĵo 
* Gotthold Ephraim Lessing: *Minna de Barnhelm (Minna von Barnhelm),* komedio en kvin aktoj. – eldonejo Heckner, Wolfenbüttel, 1910. 84 paĝoj.

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Germanaj tradukistoj
Aleksandro Waldenberg

**Aleksandro WALDENBERG** estis la plej unua esperantisto en la tuta mondo, laŭ atesto de Zamenhof („Universo“, 1910/11, II. volumo). Je la 5-a de decembro 1878 kiel gimnazia kolego de Zamenhof li ĉeestis la feston de naskiĝo de „Lingwe Uniwersala“ (planlingva projekto, el kiu elkreskis Esperanto), do li estas la unua „pra-esperantisto“.

Li estis polo kaj doktoro.

Li loĝis ĉe str. Grzyboswka N: 15, Varsovio.

## Homaranismo 
Li estis sekretario de la Unua Grupo Homarano.

## Notoj 
Kategorio:Polaj esperantistoj
Adolf Malík

eta|dekstra|250px|Adolf Malík antaŭ mikrofono

**Adolf MALÍK** (naskita la 16-an de oktobro 1900 en Přerov; mortodato ne estas konata) estis ĉeĥa esperantisto, prezidanto de la Ĉeĥoslovaka Esperantista Asocio antaŭ ĝia likvido en 1952.

Li naskiĝis en fervojista familio kaj ekde sia 17-a jaro estis fervora esperantisto. Li meritis pri renovigo de Verda Stacio post la dua mondmilito en Prago, kie li estis unu el ĉefaj parolistoj kaj prelegantoj. Li estis ankaŭ la ĉefa kunlaboranto de la gazeto *Esperanto-Servo,* kiu ĝis 1951 propagandis la komunisman politikon de Ĉeĥoslovakio pere de Esperanto. La 20-an de januaro 1946 li estis elektita kiel prezidanto de Esperanto-Asocio en Ĉeĥoslovaka respubliko (EAĈSR).

En 1951 la komunista registaro deklaris, ke Esperanto povas esti misuzita por kontraŭsocialisma propagando, pro tio la ĉeĥoslovaka esperantista asocio devas likvidiĝi. A. Malík klopodis savi la movadon per fondo de Internacia Ligo de Progresemaj Esperantistoj (ILPE), sed ankaŭ tio ne estis permesita. Post likvido de la asocio li forlasis la movadon, tial ne estas konate, kiam li mortis.

## El liaj artikoloj 
* *Ĉiam antaŭen!* (*Esperantista* 1946, p. 13)
* *Nia interna ekzekutivo* (*Esperantista* 1946, p. 61)
* *Rosteme!* (Ni kreskas!, *Esperantista* 1947, p. 1)
* *Ĉu esti aŭ ne esti espeerantisto* (*Esperantista* 1949, p. 17)
* *Nia kvinjara plano* (*Esperantista* 1949, p. 10)
* *Niaj regionoj* (*Esperantista* 1949, p. 9)
* *Rememoro pri mia mortinta edzino* (*Esperantista* 1949, p. 15)
* *Por tagoj hodiaŭaj* (*Esperantista* 1950, 33)
* *La porpaca movado en la mondo* (*Esperantista* 1950, p. 25)
* *Sur novan vojon!* (*Esperantista* 1951, p. 1)
* *Du mondoj* (*Esperantista* 1951, p. 9)
* *Ni finas* (*Esperantista* 1951, p. 133)

## El liaj radioprelegoj 
* *La nova registaro ĉeĥoslovaka*
* *La dujara rekonstrua plano*
* *Somera kursaro en Doksy*
* *Datreveno de la slovaka revolucio*
* *Ekspozicio de ĉs. pentristoj en Svislando*
* *Unu jaro de nia radio-laboro*
* *Smetana en Svedio antaŭ 90 jaroj*
* *Jubileaj koncertoj de la ĉs. radio*
* *La signifo de la nunjara 28. X.*
* *Mikrofotografio*
* *Pri la ĉefministro Klement Gottwald*
* *Semajno en Ĉeĥoslovakio*
* *Respondo al Radio Budapest*

## Tradukoj 
* Jiří Marek: Parolas patrino (Internacia Kulturo 1-2/1950, p. 8-9)

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Mortojaro nekonata
Granda Fatro

**Veľká Fatra** (Granda Fatro) estas montaro troviĝanta en la nord-suda direkto inter Turčianska kotlina kaj Malaltaj Tatroj. La ĉefa montodorso estas 45 km longa. En la regiono estas rara flaŭro kaj faŭno. Ĝi ofertas riĉajn eblojn por diversaj turismaj vojetoj. Elstara estas ankaŭ la rezervejo de la popola arkitekturo enskribita en la listo de Monda natura kaj kultura heredaĵo ĉe Unesko – la vilaĝo Vlkolínec.

## Montoj 
* Šíp

## Vidu ankaŭ 
* Nacia parko Granda Fatro
* Malgranda Fatro

*
Kategorio:Geografio de Regiono Žilina
Kategorio:Geografio de Regiono Banská Bystrica
Spencer Tunick

eta|dekstra|280ra|Spencer Tunick
**Spencer TUNICK** (n. 1967 en Middletown, New York) estas usona fotisto. Tunick estas konata pro siaj fotoj pri nudaj homoj, kiuj pozas amase unu apud/sur la alia.

Tunick studis ĝis 1988 en Emerson College, en 1992 komencis li foti nudulojn sur stratoj de Novjorko. Li iĝis rapide konata pro siaj atentokaptaj fotoj tra tuta Usono.

Lia plej granda amasnuda fotado okazis en junio de 2003 en Barcelono, kie 7000 hispanoj formis bildon antaŭ la hispana Kultura Instituto.

La fotitaj nuduloj de Tunick aliĝas al la fotado memvole. Ili ricevas kiel kompenson nur subskribitan foton.

## Eksteraj ligiloj 
* persona retejo (angle)

Kategorio:Usonaj fotistoj
Middletown (Nov-Jorkio)

**Middletown** estas nomo de du diversaj lokon en Usono, federacia ŝtato Nov-Jorkio:

*Middletown (Delaware County) (Nov-Jorkio), komunumo
*Middletown (Orange County) (Nov-Jorkio), urbo

Kategorio:Nov-Jorkio
Middletown

**Middletown** estas nomo de multaj lokoj en Usono. Most notably, it refers to the Middletown studies, a study of a commonplace American town. Other locations include:

* Middletown (Kalifornio)
* Middletown (Connecticut)
* Middletown (Delaware)
* Middletown (Illinois)
* Middletown (Indiana)
* Middletown (Iowa)
* Middletown (Kentucky)
* Middletown (Maryland)
* Middletown (Michigan)
* Middletown (Missouri)
* Middletown (New Jersey)
* Middletown (Nov-Jorkio)
** Middletown (Delaware County) (Nov-Jorkio)
** Middletown (Orange County) (Nov-Jorkio)
* Middletown (Ohio)
* Middletown (Pennsylvania)
** Middletown (Dauphin County) (Pensilvanio)
** Middletown (Northampton County) (Pensilvanio
* Middletown (Rhode Island)
* Middletown (Virĝinio)
* Middletown Township (Pensilvanio)

En aliaj landoj:

* Middletown (County Armagh), Nord-Irlando

La loko ne estu konfuzata kun lokoj, kun nomo Middleton.

Kategorio:Usono
Alice Roux

**Alice ROUX** (alis' ru), naskiĝis la 24-an de aprilo 1868 en Monestier-Clermont (apud Grenoble), estis franca instruistino kun la titolo "instruistino de germana lingvo" en liceoj por junulinoj kaj la unua franca Esperantistino.

Roux esperantistiĝis en 1895, leginte en revuo artikolojn de Émile Lombard. En majo 1897, ŝi aliĝis al la Esperanto-klubo de Louhans (v. Chavet), kaj dum multaj jaroj propagandis. En Francujo ŝi estis la unua Esperantistino kaj la unua instruistino.
Roŭ, Alice
Câmpu Cetății

**Câmpu Cetății** [kımpu ĉetəcij] (hungare: **Vármező (Nyárádremete**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al la komunumo Eremitu.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi ne havis loĝantojn, en 1992 470 (hungaroj).

En la censo de 2002 la 376 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio 
Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda*).

## Fonto 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Brian Laustsen

**Brian LAUSTSEN** estas dana esperantisto. Li eklernis esperanton de Jacob Nordfalk en 1998.

Li estas basisto en Esperanto Desperado ekde somero 2000, kiam li revenis hejmen post unujara mondvojaĝo kaj al Esperanto Desperado mankis basgitaristo. Li jam kunkoncertis dum KAFE en Tuluzo kaj KEF en Helsinko la sama somero.

Dum la Internacia Seminario 2000/2001 li renkontis la italinon Paola Grippa. Ili geedziĝis en julio 2005 en Italio.

En aŭtuno 2005 li kunfondis la bandon Hotel Desperado.

Kategorio:Danaj esperantistoj
Kategorio:Danaj muzikistoj
Kategorio:Esperantlingvaj muzikistoj
Ágoston Benárd

D-ro **Ágost** aŭ **Ágoston** **BENÁRD** [Agoŝt(on)], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Benárd Ágost** estis hungara esperantisto, ministro, kuracisto, kirurgo, politikisto, parlamentano.

Ágoston Benárd http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC00523/01468.htm naskiĝis la  1880 en Budapeŝto. Li mortis la  1968.

## Biografio 
Ágoston Benárd lernis en Universitato de Budapeŝto, kie li ricevis kuracistan diplomon en 1905. Post jaroj li kirurgiĝis. En 1873 li atingis la rangon ĉefkuracisto. Li kuracadis ankaŭ la malriĉulojn senpage. Dum la 1-a mondmilito li estis armea kuracisto. Dum la Kalistefa revolucio li aliĝis al kontraŭuloj de ĉefministro Mihály Károlyi. Komence de Hungara Sovetrespubliko li estis kondamnita je morto, sed li sukcese rifuĝis al Vieno. En Kabineto Huszár li estis subministro, poste ministro pri sano kaj laboro. Li estis elektita parlamenta deputito en 1920. En la sama jaro kiel kristansocialista ministro, en la nomo de Hungario subskribis staranta la Pactraktaton de Trianon. Post jaroj li redaktis gazeton kaj li jam politikadis ekster la parlamento. Li denove estis parlamentano inter 1935–1939, poste li plene forlasis la politikon.

Li estis prezidanto de la Hungara Esperanta Ekzamena Komitato.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj ministroj
Kategorio:Hungaraj kirurgoj
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kujavia-Pomeria provinco

[340px|dekstra|eta|Internacia Aerohaveno Bydgoszcz de [Ignacy Jan Paderewski]]
**Kujavio-Pomerio** () estas unu de 16 vojevodioj (provincoj) de Pollando, situanta en la norda centro de la lando. La vojevodio estis kreita komence de 1999 el tri pasintaj vojevodioj: bydgoskie, toruńskie kaj włocławskie. Kiel la nomo indikas, la provinco konsistas el la historia regiono Kujavio, kaj aldone el parto de la historia regiono Pomerio, kiu kovras la tutan nordorienton de Pollando kaj - sub la nomo Antaŭpomerio - la plejan nordorienton de Germanio. En 2007 la teritorio de Kujavio-Pomerio havis 2 065 500 loĝantojn.

Kujavio-Pomerio konsistas de 25 poviatoj, kiuj dividas en 144 komunumojn.

Ĝi havas du ĉefurbojn: Bydgoszcz (sidejo de la provincestro) kaj Torunio (sidejo de Provinca Sejmeto).

## Administra divido 
### Urboj 
La plej grandaj urboj de provinco (kaj nombro de loĝantoj):
* 24px Bydgoszcz - 366 000
* 24px Toruń - 208 000
* 24px Włocławek - 120 000
* 24px Grudziądz - 100 000

Tiuj urboj havas la statuson de eksterdistriktaj urboj. Ili poe situas lime de distriktoj kiuj portas la nomon de la koncerna urbo, sed la urba teritorio malgraŭ la nomo ne apartenas al la samnoma distrikto.

### Distriktoj 
Kujavio-Pomerio konsistas el 19 sekvantaj distriktoj (post la komo la respektiva ĉefurbo):
* 24px Distrikto Aleksandrów, Aleksandrów Kujawski
* 24px Distrikto Brodnica, Brodnica
* 24px Distrikto Bydgoszcz, Bydgoszcz
* 24px Distrikto Chełmno, Chełmno
* 24px Distrikto Golub-Dobrzyń, Golub-Dobrzyń
* 24px Distrikto Grudziądz, Grudziądz
* 24px Distrikto Inowrocław, Inowrocław
* 24px Distrikto Lipno, Lipno
* 24px Distrikto Mogilno, Mogilno
* 24px Distrikto Nakło, Nakło nad Notecią
* 24px Distrikto Radziejów, Radziejów
* 24px Distrikto Rypin, Rypin
* 24px Distrikto Sępólno, Sępólno Krajeńskie
* 24px Distrikto Świecie, Świecie
* 24px Distrikto Toruń, Toruń
* 24px Distrikto Tuchola, Tuchola
* 24px Distrikto Wąbrzeźno, Wąbrzeźno
* 24px Distrikto Włocławek, Włocławek
* 24px Distrikto Żnin, Żnin

Kategorio:Provincoj de Pollando

Kategorio:Pomerio
Pedro Nunes

La nomo **Pedro Nunes (pentristo)** povas signifi la jenajn:

***Pedro Nunes (geografo)**
***Pedro Nunes (pentristo)**
Lesken

[eta|300px|Loko de Lesken en Nord-Osetio. Flave kolorigita estas la Irafa distrikto. Malhele ruĝa makulo en oriento estas [Vladikavkaz]]
**Lesken** (prononcata ankaŭ [LEŜken]) estas granda vilaĝo en Irafa distrikto de Nord-Osetio, staranta borde de samnoma rivero. Ĝi situas tre proksime al la limo de Nord-Osetio kaj Kabard-Balkario. Preskaŭ tutan loĝantaron de la vilaĝo konsistigas osetoj, parolantaj en la digora dialekto de la oseta lingvo. 

Lesken estas tre grava por digore parolantaj osetoj, ĝin prikantas kelkaj popularaj kantoj, ĝi ofte estas menciata en parolo.

Kategorio:Vilaĝoj de Nord-Osetio
Ihod

**Ihod** (hungare: **Ehed**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al Hodoşa.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 420 loĝantojn (hungaroj), en 1992 141 (hungaroj). Ĝia unua mencio estas en 1519. 
## Historio
Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda*). En 1914 Béla Bartók kolektis tie 19 tekstajn kaj instrumentajn popolmelodiojn.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto Mureş

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Jakub Deml

**Jakub DEML** (naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1878 en Tasov - mortis la 10-an de februaro 1961 en Třebíč) estis ĉeĥa verkisto kaj poeto, katolika pastro.

Li estis influita de mezepoka mistika literaturo. Franciskana humilo kaj amo al naturo en li kuniĝas kun egocentrisma polemikado. Li partoprenis multajn movadojn, kun kiuj li kolere disiris. En kolekto **Piedsignoj** (Šlépěje) li kunmetis korespondaĵojn, poemojn kaj batalajn polemikojn. Plej grava verko estas prozaj poemoj **Miaj amikoj** (Moji přátelé) pri plantoj kaj arboj.

## Vidu ankaŭ 
Renouveau catholique

## Literaturo 
* Alexander Wöll: *Jakub Deml. Leben und Werk (1878-1961). Eine Studie zur mitteleuropäischen Literatur*. Köln/Weimar/Wien: Böhlau, 2006; ISBN 3-412-30005-5, ISBN 978-3-412-30005-0

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Sâmbriaș

**Sâmbriaș** [sımbriaŝ] (hungare: **Jobbágytelke** [joba:djtelke]) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al la komunumo Hodoșa.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 049 loĝantojn (hungaroj), en 1992 861 (98&nbsp;% da hungaroj).

En la censo de 2002, 705 el la 722 loĝantoj (97,6&nbsp;%) deklaris sin etnaj hungaroj.

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda*). En 1914 Béla Bartók kolektis tie 40 tekstajn kaj instrumentajn popolmelodiojn.

## Gravaj personoj 
* Antal Balla (15-a de junio 1926 – samloke, 30-a de marto 2008): kulturorganizinto.
* Emőke Mosoni (n. 28-a de majo 1978): ĵurnalistino, kunlaborantino de la hungaralingva elsendo de Rumana Televido.
* Kálmán Petres (4-a de aŭgusto 1887 – 28-a de majo 1927, Parizo): poeto, publicisto, redaktoro

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Emerson College

**Emerson College** (Kolegio Emerson) estis fondita en 1880 fare de Charles Wesley Emerson kiel *"school of oratory* (lernejo de oratoreco) en Boston, Massachusetts. La ĉefa kampuso de Emerson estas lokata proksime al Boston Common, aliaj en Los Angeles kaj Nederlando.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Universitatoj en Usono
Vsevolod Garŝin

**Vsevolod Miĥailoviĉ GARŜIN** (; naskiĝis la  en Prijatnaja Dolina; mortis la  en Peterburgo) estis rusa verkisto.

Lia prozaĵo *Красный цветок* estis tradukenda al Esperanto en la literatura konkurso Liro de *La Ondo de Esperanto* en 2005.

## En Esperanto aperis 
* *Kvar tagoj* kaj *Attalea princeps,* tradukis Nikolaj Kazi-Girej. Nürnberg: Tümmel, 1896. 24 paĝoj.
* *Ruĝa floro,* tradukis K. Boguŝeviĉ. Paris: Presa Esperantista Societo, 1905. 23 paĝoj.
* *Kvar tagojn sur kampo de batalo,* tradukis Nikolaj Kabanov. Moskva: "Posrednik", 1915.
* *La kvar tagoj,* tradukis Nikolao Griŝin. 1981.
* *[Attalea princeps,* tradukis Nikolao Griŝin(https://eo.wikipedia.org/wiki/Nikolao_Gri%C5%9Din). 1981]
* *La rano-vojaĝanto,* tradukis Barbulo. 2005.

Kategorio:Mortintoj en 1888
Kategorio:Naskiĝintoj en 1855
Kategorio:Rusiaj verkistoj
Branislav Nuŝiĉ

**Branislav NUŜIĈ** (serbe *Бранислав Нушић*; naskiĝis la  en Beogrado; mortis la ) estis arumandevena serba verkisto, ĵurnalisto kaj oficisto.

Lia patro estis konata grenokomercisto, sed malriĉiĝis post la naskiĝo de Branislav. La familio transloĝiĝis al Smederevo. Tie Nuŝiĉ pasigis sian infanecon, bazlernejon kaj la unuajn du jarojn de mezlernejo. Li finis mezlernejon kiel internulo en Beogrado. Poste li studis juron en Beogrado kaj Graz (Aŭstrio).

Nuŝiĉ estis soldato en milito inter Serbio kaj Bulgario en 1885. Post la milito li publikigis poemon *Dva Raba* en *Dnevni List.* Ĉar ĝi ridindigis la serban monarkion ĝenerale kaj la tiaman reĝon specife, li estis kondamnita al dujara malliberigo. Kvankam la vivkondiĉoj en malliberejo estis malbonaj, li tie verkis komedion *Protekcija (Protekto).*

En 1889 Nuŝiĉ fariĝis oficisto. Li laboris en serba konsulejo en Bitola (Makedonio). En 1893 li edziĝis tie. Dum dek jaroj li vivis en suda Serbio kaj Makedonio. Laste li estis vickonsulo en Priŝtino.

En 1900 li ricevis postenon en Ministerio pri Edukado. Post mallonge li fariĝis dramaturgo de Nacia Teatro en Beogrado. Ekde 1904 li estis estro de Serba Nacia Teatro en Novi Sad. En 1905 li reiris al Belgrado kaj eklaboris kiel ĵurnalisto.

En 1912 Nuŝiĉ denove iris al Bitola kiel oficisto. En 1913 li fondis teatron en Skopjo kaj loĝis tie ĝis 1915. Dum la Unua mondmilito Nuŝiĉ vivis en Italio, Svisio kaj Francio.

Post la milito li fariĝis estro de la arta departemento de la Ministerio pri Edukado. De 1923 ĝis 1927 li estis estro de Nacia Teatro en Sarajevo. En 1927 li denove revenis al Belgrado.

## En Esperanto aperis 
* *Analfabeto. Butono.* Unuaktaj komedietoj. Tradukis Boĵidar Trudiĉ. Beograd: Serbia Esperanto-Ligo, 1955. 31 paĝoj. (*Nova Libro* 3. *Nova Libro, Serio Flava*&nbsp;1.)
* *Suspektinda Persono* Duakta komedio. Tradukis Antonije Sekelj. Beograd: Serbia Esperanto-Ligo, 1956. 56 paĝoj. (*Nova Libro* 4. *Nova Libro, Serio Flava* 2.)

## Esperante sur scenejo 
* *Analfabeto* (Internacia Arta Teatro), 43-a UK 1958
* *Analfabeto* (Drama grupo de Studenta Esperanto-Klubo), 1963 (interalie en la 19-a IJK)
* *La du ŝtelistoj* (Anani Anev), 51-a UK 1966
* *Analfabeto* (Internacia Arta Teatro), 53-a UK 1968
* *Aŭtobiografio* (Drama grupo de Studenta Esperanto-Klubo), 58-a UK 1973

Kategorio:Serbaj verkistoj
Kategorio:Serbaj dramistoj
Kategorio:Arumanoj
Kriváň

**Kriváň** povas esti:

;montaroj kaj montoj
* Kriváň – slovaka monto en Altaj Tatroj
* Malý Kriváň – slovaka monto en Malgranda Fatro
* Veľký Kriváň – slovaka monto en Malgranda Fatro

;lokoj
* Kriváň (distrikto Detva) - municipo en distrikto Detva

;akvaj fluantoj
* Zadný Kriváň – rojo sur supra Orava

;personoj
* Juraj Kriváň - slovaka paraŝutisto

;aliaj signifoj
* Kriváň (ŝipo) - marŝipo de Ĉeĥoslovakio
* Kriváň (brigado) - slovaka milit-partizana brigado en jaro 1944
* Kriváň (rapidtrajno) - slovaka rapidtrajno
* 24260 Kriváň - asteroido
La Belga Sonorilo

***La Belga Sonorilo*** estis la unua esperantlingva gazeto en Belgujo. Ĝia unua numero aperis en septembro 1902, eldonita proprakoste de Charles Lemaire, kaj administrata de Antoon Jozef Witteryck en Bruĝo. En 1906 ĝi iĝis la oficiala organo de Belga Ligo Esperantista. 
En 1908 ĝi iĝis gazeto en la lingvo Ido. Pro tio iuj aktivuloj en Antverpeno kaj Bruĝo kreis novan revuon: *Belga Esperantisto*.

## Vidu ankaŭ 
* *Sonorilo* (revuo)
* Eldonejo-librejo Sonorilo

## Eksteraj ligiloj 
* 
* *La Belga Sonorilo* en la katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* *La Belga Sonorilo* en la katalogo de  Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* *La Belga Sonorilo* en katalogo "Erfgoedbib" (*LibraryThing*)
* *La Belga Sonorilo* en la katalogo de Universitato de Amsterdamo

Kategorio:Belgaj gazetoj
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)
Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo
Lindenstraße

**Lindenstraße** estas germana televida serio de ARD kiu ekzistis inter 1985 kaj marto 2020.

Aktoroj:
* Marie-Luise Marjan (Helga Beimer)
* Joachim Hermann Luger (Hans Beimer)
* Moritz A. Sachs (Klaus Beimer)
* Sybille Waury (Tanja Schildknecht)
* Georg Uecker (Carsten Flöter)
* Ludwig Haas (Ludwig Dressler)
* Andrea Spatzek (Gabi Zenker)
* Irene Fischer (Anna Ziegler)

Eksaj aktoroj:
* Annemarie Wendl (Else Kling)
* Til Schweiger (Jo Zenker)

## Vidu ankaŭ
* Linden-strato (Ilmenau)

## Eksteraj ligiloj 
* Intrigmalkaŝilo  
*Hejmpaĝo

Kategorio:Germanaj televidaj serioj
Kategorio:Germanio en fikcio
Provinco Limpopo

[eta|300ra|Mapo de [Sud-Afriko vidigas la 5 distriktojn de Limpopo]]
La **Limpopo provinco** estas la plej norda provinco de Sud-Afriko kaj havas ĉirkaŭ 5,3 milionojn da loĝantoj (2001). Ĉefurbo de Limpopo estas la urbo Polokwane (Pietersburg).

Antaŭe ĝi ordinare nomiĝis *Norda Provinco*, sed oni ŝanĝis la nomon en februaro 2002 post elektadoj okazigitaj de la provinca registaro.

Rimarkindaĵo estas Mapungubwe, la areo kie la plej malnova, oron uzanta civilizo de la provinco estis malkovrita, kelkajn jarojn pli frue. La tribo ŝajne havis fortajn ligojn kun la ruinoj kaj civilizo de Granda Zimbabvo.

La popolo de Limpopo estas relative homogena: 97% estas nigruloj, 2% blankuloj, 0,2% kolorhaŭtuloj kaj 0,2% aziandevenuloj. La plej gravaj lingvoj estas norda sota (52%), conga (22%), vendaa (16%) kaj afrikansa (2%).

La nomo Limpopo kelkfoje referencas al la rivero Limpopo. Ankaŭ la rivero Blyde estas grava geografia elemento.

## Servoj
* Universitato de Limpopo
* Universitato de Venda

## Vidu ankaŭ 
* Nacia Parko Kruger
* Nacia Parko Limpopo

Limpopo
Simbiogenezo

**Simbiogenezo** estas la komuna ekesto de novaj vivoformoj dum la evoluo. Ĉar la biosfero estas kompleksa teksaĵdesino el bezonoj kaj dependoj kaj en ekosistemo ĉio interdependas cirkle, la evoluo estas influata ne nur de konkurenco, sed ankaŭ de interdependo. Laŭ opinio de la usona biologo Lynn Margulis en la evoluo la interdependo eĉ ludas pli gravan rolon ol la konkurenco.

Kategorio:Evolua biologio
Kategorio:Evoluismo
Mudo

[eta|[Libelo en sia fina stato, suferante metamorfozon el nimfa formo al plenkreska.]]
**Mudo** estas parta aŭ kompleta ŝanĝo, apartiĝo de la (malnova) korpa surfaco, epidermo ĉe kelkaj bestoj. Tiu procezo povas ripetiĝi kelkfoje ĉe bestoj de iuj specioj.

## Artropodoj 
[eta|100px|Mudo de [cikado, rapidigita.]]
Ĉe la artropodoj (insektoj, krustuloj, araneoj ktp), la pli-malpli vastiĝema ĥitino ne povas sekvi la kreskon de la besto dum la plena evoluo ĝis plenbesto, tial la besto deiĝas de ĝi. La procezo estas reguligata neŭrohumorale, ĝi ekas laŭ efiko de la hormonoj de la neŭrosekreciaj glandaj ĉeloj. La hipodermo disiĝas de la kutiklo kaj sekrecias maldikan membranon, el kiu evoluas la ĥitina kovraĵo. La specialaj glandoj de la hipodermo estas la t.n. mudaj glandoj (eksuvialaj glandoj), kiuj produktas sekreciaĵon (eksuviala sekreciaĵo), kiu daŭre levas la malnovan ĥitinkovraĵon. La malnova ĥitina kutiklo krevas kaj la besto *elkoviĝas*. La malnova, mudita kovraĵo estas la mudaĵo (*exuvium*).

## Malakostrakoj (krustuloj) 
La malakostrakoj (plej grandaj krustuloj, *Malacostraca*) mudas eĉ post la seksa maturiĝo, dum la tuta vivo. La mudon antaŭsignas la apero de la t.n. krustul-okuloj (CaCO3-diskoj ĉe ambaŭ flanko de la antaŭintesto), kiujn uzas la besto dum estiĝo de la nova karapaco.

## Vertebruloj 
### amfibioj 
La keratiĝinta epidermo apartiĝas en pli-malpli grandaj eroj (ranoj) aŭ komplete de sur la tuta korpo (vostaj amfibioj).

### reptilioj 
La epidermo grandparte keratiniĝas (korniĝas) kaj la lacertoj mudas en malgrandaj partoj, la serpentoj komplete. Krokodiloj kaj testudoj ne mudas.

### birdoj 
La birdoj mudas ĝenerale dufoje en jaro, parte aŭ komplete. Ĝi rilatas al aĝo, seksa matureco, sezonoj. La printempa (nupta) plumaro estas pli ornama ol la vintra. Ĉe birdoj, mudo estas la regula anstataŭigo de plumoj per forigo de malnovaj plumoj dum produktado de novaj. Plumoj estas mortaj strukturoj en matura aĝo; tial ili iĝas laŭgrade eluzitaj kaj devas esti anstataŭigitaj. Plenkreskaj birdoj mudas almenaŭ unufoje jare, kvankam multaj mudas dufoje kaj kelkaj trifoje. Ĉar plumoj formas 4-12 % de la birda korpopezo, necesas granda kvanto de energio por anstataŭigi ilin. Pro tiu kialo mudoj okazas tuj post la reprodukta sezono, sed dum manĝodisponeblo ankoraŭ abundas. La plumaro produktita dum tiu tempo estas nomita postnupta plumaro.

### mamuloj 
La mudo de mamuloj rilatas al seksa maturiĝo, sezonoj kaj ofte okazas ankaŭ ŝanĝo de la koloro. (vidu vilo, felo, haro)

## Lingva rimarko 
*Mudo* estas neologisma vorto (aperis oficiale unuafoje en PIV2).

## Vidu ankaŭ 
* Kutiklo
* Metamorfozo
* Terminologio de Humphrey-Parkes

## Eksteraj ligiloj 
* Mudo pli precize ĉe SAT-kongreso 2004

## Notoj 
Kategorio:Animala fiziologio
Kategorio:Disvolviĝ-biologio
Kategorio:Surfacoj
Anna Marie Tilschová

**Anna Maria TILSCHOVÁ** (naskiĝis la 11-an de novembro 1873 en Praha - mortis la 18-an de junio 1957 en Dobříš) estis ĉeĥa verkistino.

Ŝi edziĝis al sia kuzo Emanuel Tilsch, profesoro de jura fakultato de Karola Universitato. Dank‘ al li ŝi konatiĝis kun artistoj kaj sciencistoj de tiu tempo.

Ŝi verkis rakontojn, novelojn, romanojn kaj roman-ciklojn. Kelkaj estas dediĉis al la vivo de pentristoj kaj aliaj artistoj.

## Verkoj 
* **Sedmnáct povídek** (Dek sep rakontoj, 1904)
* **Na horách** (En montaro, 1905)
* **Fany** (Fany, 1915)
* **Stará rodina** (Antikva familio, 1916)
* **Hříšnice a jiná próza** (Pekulino kaj aliaj prozaĵoj, 1918)
* **Ze staré Indie** (El la antikva Hindio, 1918)
* **Město** (Urbo, 1919)
* **Hoře z lásky** (Aflikto pro amo, 1921)
* **Vykoupení** (Elaĉeto, 1923)
* **Černá dáma a tři povídky** (Nigra damo kaj tri rakontoj, 1924)
* **Dědicové** (Heredintoj, 1924)
* **Haldy** (Minejaj ŝutamasoj, 1927)
* **Zlá tma** (Malica tenebro, 1928)
* **Čert a láska** (Diablo kaj amo, 1929)
* **Gita Turaja** (Gita Turaja, 1931)
* **Alma mater** (Alma mater, 1933)
* **Matky a dcery** (Patrinoj kaj filinoj, 1935)
* **U modrého kohouta** (Ĉe la blua virkoko, 1937)
* **Tři kříže** (Tri krucoj, 1940)
* **Orlí hnízdo** (Agla nesto, 1942)
* **Návrat** (Reveno, 1945)
* **Božena Němcová** (Božena Němcová, 1948)

## En Esperanto aperis 
* **Vento** (tr. Vuk Echtner, Ĉeĥoslovaka antologio, 1935)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
František Xaver Svoboda

**František Xaver SVOBODA** (naskiĝis la 25-an de oktobro 1860 en Mníšek pod Brdy - mortis la 25-an de majo 1943 en Praha) estis ĉeĥa verkisto.

[eta|František Xaver Svoboda kaj [Růžena Svobodová|Růžena Čápová, 1890]]Edzo de la verkistino Růžena Svobodová. Li verkis poemojn, rakontojn, romanojn, sed plej grandan sukceson li atingis per siaj dramoj. Lia komedio **La lasta viro** estis dufoje eminente filmita.

## Dramoj 
* **Márinka Válková** (Marinjo Válková, 1889)
* **Rozklad** (Malkomponiĝo, 1893)
* **Útok zisku** (Atako de profito, 1894)
* **Faza** (Faza, 1896)
* **Dědečku, dědečku** (Avo, avo, 1897)
* **Odpoutané zlo** (Dekatenita malbono, 1898)
* **Podvrácený dub** (Subfaligita kverko, 1900)
* **Lapený Samsónek. Mlsáníčko** (Kaptita Samsonĉjo, Frandaĵo, 1902)
* **Olga Rubešová** (1902)
* **Poupě, Boháč a smrt, Rozveselená rodina (Burĝono, Riĉulo kaj morto, Gajiĝinta familio, 1902)
* **Démon** (Demono, 1906)
* **Fialka** (Violo, 1907)
* **Přes tři vrchy** (Trans tri suproj, 1912)
* **Poslední muž** (La lasta viro, 1920)
* **Ořechy** (Nuksoj, 1922)
* **Ubitý drak** (Mortigita drako, 1923)
* **Zahozený nůž** (Forĵetita tranĉilo, 1923)
* **Milionářky** (Milionulinoj, 1928)
* **Jeho nevinné oči** (Liaj senkulptaj okuloj, 1929)
* **Maminčiny starosti** (Zorgoj de panjo, 1931)

## Romanoj 
* **Rozkvět** (Disfloriĝo, 1898)
* **Řeka** (Rivero, 1908)
* **Čarovná kořist** (Magia predo, 1918)
* **Kašpárek** (Gaspareto, 1927)
* **Skok do tmy** (Salto en tenebron, 1929)
* **Černý plamen** (Nigra flamo, 1932)
* **Pokušení''' (Tento, 1936)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj dramistoj
Ĉande

**Ĉande,**  per simpligita ĉina skribo **常德,** per tradicia ĉina skribo **常德區,** per pinjino *Chángdé* estas prefektujnivela milionurbo en provinco Hunano en Ĉina Popola Respubliko.
eta|maldekstre|

## Demografio 
En 2024 en la prefektujnivela urbo vivis ĉirkaŭ  homoj.

## Geografio 
Ĉande estas historie konata kiel "la gorĝo de Siĉuano kaj Gujĝoŭo, la enirejo al Junano kaj Gujĝoŭo". Ĝi situas ĉe la piedo de monto laŭ rivero kaj administras distriktnivelan urbon kaj 8 distriktojn (inkluzive de Taojuan (Ĉande)). Provinca sidejo Ĉangŝa troviĝas 156, Jiĉang 190, Ŝanhajo 968, ĉefurbo Pekino 1286 km aere laŭ https://www.distancefromto.net/.

## Areo 
18.200 kvadrataj kilometroj
eta|maldekstre|

## Historio 
La areo estis loĝata de homoj ekde antaŭ ĉirkaŭ 8 000 jaroj. Longe la loknomo estis "Vuling" en la antikvaj tempoj, fine Ĉande ekde la 12-a jarcento. Ĝi estas bone konata pro la Batalo de Ĉande dum la Dua Ĉin-Japana Milito (1937-45). En la pasinta jardeko, la urbo spertis grandegan konstruadon. Novaj nubskrapuloj ekestis, vojoj estis rekonstruitaj kaj novaj lernejoj, parkoj kaj muzeoj malfermiĝis. Lokuloj kaj turistoj ofte vizitas la Poezian Muron de Changde, kovritan per diversaj poemoj plejparte el antikva Ĉinio. La muro etendiĝas 3 kilometrojn kaj funkcias kiel inundmuro. Ĝi estas listigita en la Guinness-libro de mondaj rekordoj kiel la plej longa muro kun gravuritaj artaĵoj en la mondo.

## Ekonomio 
La tabakprilaborado estas la plej grava industrio loke, krome la prefekturnivela urbo estas ankaŭ centro por lignoj, grenoj, kotonoj kaj kuracherboj. Fabrikaĵoj inkluzivas ceramikaĵojn, maŝinilojn, tekstilojn, ledojn kaj prilaboritajn manĝaĵojn. La lignoj estas flosigitaj sur la rivero.
eta|maldekstre|

## Edukado 
En Ĉande pluraj universitatoj kaj altlernejoj prezentas la altan edukon.

## Trafiko 
La prefektujnivela urbo havas bonajn fervojajn kaj ĉefvojajn liniojn. Loke estas ampleksa busreto, se ne paroli pri la publika bicikloservo. La enlanda flughaveno estis konstruita en 1958.

## Klimato 
La klimato estas humida subtropika klimato kun musona influo laŭ klimata klasifiko de Köppen: Cfa. La jara averaĝa temperaturo estas  kaj varias inter . Jare averaĝe pluvas 1368 mm, en ĉiuj monatoj pluvas. La plej granda danĝero estas la inundoj, kiuj okazas ĉirkaŭ unufoje ĉiujn du jarojn, kaj gravaj inundoj okazas ĉirkaŭ unufoje ĉiujn kvar jarojn. Inundoj estas pli oftaj ol sekecoj. 

## Vidindaĵoj 
* Pagodo Liaodi
* persikflora fonto
* pluraj preĝejoj
* muzeo
* salikfolia lago...

## Ĝemelurboj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Fontoj 
* WikiTrans

## Eksteraj ligiloj 
skizo de Changde en ĉinlingvo 

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
Bonțida

[eta|dekstra|300px|Katolika [preĝejo en Bonţida]]
eta|dekstra|300px|Ortodoksa preĝejo en Bonţida
**Bonțida** [boncida] (hungare: **Bonchida**, germane: **Bruck**) estas komunumo en Rumanio sur la dekstra bordo de Someșul Mic nordoriente de Cluj-Napoca. Administre al ĝi apartenas Coasta, Luna de Jos, Băgaciu, Tăușeni, Sava, Răscruci.

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1263. La preĝejo konstruiĝis en la 13-a j.c. La familio **Bánffy** [ba:nfi] konstruigis burgon en la 15-a j.c. Freŝa armeo de Francisko Rákóczi la 2-a tie venkis la Habsburgojn en 1703. La burgo estis forbruligita en 1944 fare de germanoj. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Bonchida apartenis al Hungario, Kolozs. Miklós Bánffy, verkisto, politikisto inter 1926 kaj 1949 ofte loĝis kaj verkis tie en la kastelo de sia familio.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 357 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 2 573 (rumanoj, 22% hungaroj).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## De Hencida ĝis **Boncida** 
Tiu esprimo enradikiĝis en la hungara, tamen oni ne scias, ke temas pri hungara vilaĝo kaj pri Bonchida. Ambaŭ vilaĝoj estas reciproke ĝemelurboj.

## Renomaj personoj 
* József Bálint-Pataki (n. 1953): instruisto pri historio, ĉefoficisto en registaro de Hungario.
* Lajos Farkas (novembro 1841 – Cluj, 24-a de junio 1921): juristo, universitata profesoro, ano korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1893).
* Ferenc Müller (n. 25-a de januaro 1941): ĵurnalisto.
* Erzsébet Zsombori: pentristino.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Antisteno

**Antisteno** - n. en ĉ. 445 a. K. en la havenurbo Pireo, Antikva Ateno, Grekio, m. en ĉ. 365 a. K. en Ateno - estis unu el la minoraj sokratanoj, eble la plej eminenta el ili. Oni ne konas la daton de lia naskiĝo aŭ de lia morto. Li fariĝis disĉiplo de Sokrato je maljuna aĝo kaj fondis, post la morto de sia majstro, la cinikan skolon aŭ cinikismon, karakterizita de la sokrataj trajtoj de "memregado", "memsufiĉeco", "libereco" kaj "aŭtarkio". La termino "cinika" venis de la greka "κύων" "hundo", ĉar la filozofo emis prediki ĉe la gimnazio "κύνόσαργες" "Kinoargo" "Lerta Hundo", proksima de la pordoj de Ateno. Poste li estis alnomita "la pura hundo". Lia plej eminenta disĉiplo estis Diogeno la Cinika el Sinopo, alnomita "la hundo".

## Referencoj 
Kategorio:Helenaj filozofoj
Obi-Van Kenobi

**Obi-Vano "Beno" Kenobio** [obi-ŭan-kenobi] (Stel-Militaj datoj: de 57 abJ ĝis O abJ) estas rolulo ludata de Ewan McGregor (epizodoj 1-3) kaj Alec Guinness (epizodoj 4-6) en la film-serio *Star Wars*. Li estas Ĵedaj-majstro, kiu havas gravan rolon pri la destino de la stelaro.

Naskiĝinta je 57 abJ (antaŭ la batalo de Javino IV), li iĝis lernanto ("*padawan*") de Kvaj-Gon Ĝin, kiam li estis 13-jara. Kiel la aliaj Ĵedajoj, li batalas per sia blua lumsabro kaj per la "Forto".

Li estas unu el la kvar roluloj (kun Anakin Skajvalker, R2-D2 kaj C-3PO), kiuj aperas en ĉiuj ses epizodoj de la filmserio.

Kategorio:Roluloj de Star Wars
Kategorio:Fikciaj kosmoveturantoj
Brâncovenești

**Brâncovenești** [brınkoveneŝtj] ( [maroŝve:ĉ]) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Reghin. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Idicel, Idicel-Pădure, Săcalu de Pădure kaj Vălenii de Mureș.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 190 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 1 735 (rumanoj, 59&nbsp;% da hungaroj). Ĝia unua mencio estas el 1228. Ekde 1332 ĝi estis ekleziejo.

## Historio 
Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Marosvécs apartenis al Hungario (*Maros-Torda*). Ĝia fortikaĵkastelo ekde 1668 apartenis al familio Kemény ĝis la ŝtatigo en 1948.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Kulturaj eventoj 
* János Kemény, barono (Pittsburgh, Usono, 1-a de septembro 1903 – Târgu Mureș, 13-a de oktobro 1971), verkisto, la lasta posedinto de la kastelo tie organizis ĉiujare inter 1926 kaj 1944 la renkontiĝojn de la hungaraj verkistoj de Transilvanio grupiĝintaj en la Verkista laborkomunumo Helikon. Li kaj Albert Wass (1908–1998), verkisto, estas entombigitaj en la parko de la kastelo.

## Renomaj personoj 
* István Bartha, instruisto, verkisto.
* Béla Fráter (Érsemjén, 27-a de januaro 1870 – Marosvécs, 4-a de marto 1935): advokato, kanzonkomponisto.
* János Varró (21-a de novembro 1927 – Kecskemét, 1-a de aŭgusto 2004): literaturhistoriisto, verkisto.
* Csaba Németh (n. 21-a de majo 1951): publicisto, politikisto.
* Sándor Szacsvai, *Szatsvay* (1752 – Kolozsvár, 15-a de majo 1815): ĵurnalisto, redaktoro, la unua grava hungara publicisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de familio Kemény.
* Interaga mapo de la distrikto Mureș.
* Popolnombrado 2002 .

Dosiero: Brancovenesti jud Mures.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Marosvécs_kastély.jpg|Kastelo Kemeny

Kategorio:Komunumoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Uŝguli

eta|300ra|Uŝguli
**Uŝguli** [uŝGUli] estas montara vilaĝo en Svanetio (Kartvelio). Situanta je nivelo 2200 metroj super la marnivelo, Uŝguli estas konsiderata la plej alta vilaĝo en Eŭropo. Tamen eblas alia trakto: situanta sur la suda deklivo de la monto Ŝĥara, Uŝguli troviĝas laŭ tradicia disdivido de Eŭrazio en Azio.

En la vilaĝo ankaŭ nun konstante loĝas ĉ. 70 familioj. Dum vintroj la ĉirkaŭaĵo estas kovrita per dika tavolo de neĝo, kio ofte iĝas Uŝguli blokita de la distrikta ĉefurbo Mestia.

En Uŝguli konserviĝis multaj vidindaĵoj: la tradiciaj svanaj loĝ-turoj kaj preĝejo de Dipatrino (konstruita en 11-a jarcento). Nelaste danke al arkitekturaj vidindaĵoj de Uŝguli la tuta Supra Svanetio estis enlistigita kiel Monda heredaĵo fare de UNESCO.

Geografia pozicio:
()

## Eksteraj ligiloj 
* Ushguli – Svanetio 

Kategorio:Kartvelio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Kartvelio
Federacia Konsilio (Germanio)

[eta|250px|sidejo de la Federacia Konsilio de Germanio en [Berlino]]
La **Federacia Konsilio** () estas institucio, pere de kiu, laŭ la germana konstitucio, la federaciaj landoj partoprenas en la leĝdonado kaj administrado de la germana ŝtato kaj en aferoj de la Eŭropa Unio.

Ĉiu el la 16 germanaj federaciaj landoj havas (depende de la nombro de siaj civitanoj) 3 ĝis 6 voĉojn en la *Bundesrat*. Entute ĝi konsistas nuntempe el 69 reprezentantoj de tiuj partioj, kiuj regas en la unuopaj federaciaj landoj. Ĉar la balotoj en la 16 federaciaj landoj ne okazas samtempe, la konsisto de la Bundesrat kutime ŝanĝiĝas plurfoje jare.

En la praktiko iom pli ol 50 % de la germanaj ŝtataj leĝoj bezonas aprobon de la Bundesrat por validiĝi, ekzemple ĉiuj leĝoj, kiuj grave tuŝas la financojn de la federaciaj landoj. La ceterajn ŝtatajn leĝojn la germana parlamento *Bundestag* povas decidi sola.

Ekster Germanio oni foje parolas pri „duĉambra parlamento“ en Germanio (*Bundestag* kaj *Bundesrat*). Tamen germanoj rigardas la *Bundesrat* ne kiel parton de sia parlamento, sed kiel aldonan institucion.

## Historio 
Federacia Konsilio jam ekzistis en la antaŭaj formoj de la nuna germana ŝtato, la Germana Federacio, la Nordgermana Federacio kaj la Germana Imperiestra Regno. Ĉiuj tiuj ŝtataj formoj estis, kiel la nuna Germanio, federaciaj, kaj la Federacia Konsilio reprezentis, kiel hodiaŭ, la membro-ŝtatojn de la federacio.

La origino de tiu-ĉi federacia tradicio devenis de la plurŝtata konsisto de Germanio en la tempo antaŭ la 20-a jarcento. Tiuj pluraj ŝtatoj, ekz-e la reĝlandoj Prusio kaj Saksio aŭ la grandduklando Hesio-Darmstadt, estis plene suverenaj sed relative malfortaj. Dum la Napoleonaj militoj la Sankta Romia Imperio, kiu enhavis ĉiujn tiujn ŝtatojn kvazaŭ en alianco, disfalis kaj formiĝis nova federacio. En la posta tempo la popola emo unuigi Germanion ankaŭ ne povis realiĝi pro la deziro de la estroj de tiuj multaj germanaj ŝtatoj ne perdi sian potencon favore al centra registaro. Kiam Otto von Bismarck, ŝtatestro de Prusio, unuigis la germanajn ŝtatojn en la Imperiestra Regno, li respektis tiun deziron per la laso de kelkaj rajtoj al la unuopaj ŝtatestroj. Tamen, la unuiĝinta Regno pli kaj pli evoluis al centra ŝtato, i.a. pro la aktiva leĝdonado de la nova regna ĉefurbo Berlino. Tie, la regno donis al si mem la rajton tute sole decidi pri leĝoj en civilaj aferoj sen la akcepto de la federaciaj landoj.

## Prezidantaro 
La sekva navigilo pri la nunaj ministroprezidantoj de la federaciaj landoj de Germanio, kiuj kutime plenumas unu el la voĉoj de sia lando en la Federacia Konsilio, ankaŭ listigas la trihoman prezidantaron de la konsilio:

## Referencoj 
Kategorio:Politiko de Germanio
Kategorio:Parlamento