open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Spišská Sobota

**Spišská Sobota,** hungare **Szepesszombat** [sepeŝsombat], germane **Georgenburg** estas eksurbo, nun urboparto de Poprad en Regiono Prešov, en Distrikto Poprad.

## Historio 
Béla la 4-a (Hungario) setligis tie germanojn. La unua mencio devenis el 1256 en formo *Forum Sabbathe*. Ekde 1380 oni aranĝis semajnan, ekde 1567 tutlandan foirojn. En 1412 Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio) hipotekis 16 urbojn al Pollando ĝis 1772.
La 16 hipotekitaj urboj hungare, poste slovake (la nuntempaj slovakaj loknomoj jam ne ĉiuj estas urboj):

Okazis incendioj en 1545, en 1682 kaj en 1775. En la 17-a j.c. 4 urbopordoj konstruiĝis. Tiu urbo estis la plej riĉa en la regiono. En 1910 en la urbo loĝis 977 da homoj (422 slovakoj, 319 germanoj, 228 hungaroj). Ĝis 1919 la urbo estis distriktejo en Szepes (reĝa departemento). En 1945 la urbo aliĝis al Poprad kaj la germanoj estis deportitaj.
eta|Ĉefplaco kaj preĝejo de Spiŝka Sobota
eta|Placo en Spišská Sobota
## Vidindaĵoj
*katolika gotika preĝejo omaĝe al Sankta Georgo el la 13-a j.c.
*luterana preĝejo el 1777
*urbodomo el la 18-a j.c.

## Famuloj
En la iama Szepesszombat naskiĝis:
* hungara kuracisto János Dercsényi
* hungara sportisto Béla Kehrling.

## Esperanto 
La fama esperantista vojaĝanto Tibor Sekelj naskiĝis en Spišská Sobota en 1912, sed la familio translokiĝis jam tri monatojn poste.

## Sabataj komunumoj en Hungara reĝlando 
Kategorio:Poprad
Kursk (submarŝipo)

eta
eta|Monument Kursk.
La **K–141 Kursk** estis rusia Antej-klasa (NATO-kodo: *Oscar–II*) nuklea submarŝipo, kiu sinkis - post interna eksplodo - kun tuta marsoldataro en la Barenca Maro, la 12-an de aŭgusto 2000. Tiujare, tiu katastrofo estis internacia media evento.

La nomo de la ŝipo venas de fama rusia urbo Kursk, kie okazis la plej granda tanka batalo de la dua mondmilito, en 1943.

La submarŝipo estis konstruita en 1992-1994, havis duoblan trunkoŝelon, tiel oni trovis ĝin nesinkebla. Ĝia akvoelpremo estis 13.400 t; akvosurface, 16.400 t sinkante. La ŝipo longis 154,0 m, larĝis 18,2 m, altis 9,0 m. La submarŝipo povis merĝi ĝis 300-600 m kaj rapidi per 59 km/h (merĝante) aŭ 30 km/h (surface). La peladon ebligis du atomreaktoroj (OK–650b&nbsp;), 2 vaporturbinoj kaj 2 seppadelaj helicoj.

La ekstera trunkoŝelo (8,5 mm) estis produktita el ŝtala alojo kun nikelo kaj kromo. La interna ŝelo dikis 51 mm.

La 12-an de aŭgusto 2000 - dum ekzercado - eksplodis fuelo de torpedo, kiu eksplodigis pluajn torpedojn kaj estigis truon en la ŝipo. Okazis du eksplodoj. La unuan kaŭzis la elfiltriĝo de fuelo (hidrogenperoksido) el torpedo, kiu kontaktiĝis kun kupro aŭ alia materialo kaj okazigis eksplodon. La dua eksplodo okazis du minutojn poste pro la kreskanta temperaturo. Estiĝis 2-metra truo, akvo penetris kaj tra aeruma kanalo disvastiĝis fumo.

La ŝipo sinkis, neniu povis saviĝi, la homoj dronis aŭ mortis pro la estiĝinta fumo, manko de oksigeno.

Oni elmerĝis la submarŝipon la 18-an de oktobro 2001 kaj komencis esplori la restaĵojn. La rusia esplorkomisiono pri la katastrofo finis la analizon en 2002 kaj konstatis, ke erara torpedo kaŭzis la eksplodojn, sinkon de la ŝipo kaj mortojn de la soldatoj (118). Oni ankaŭ konstatis respondecon de la ŝipaj gvidantoj.

Enketo de la vrako post ĝia elmarigo pruvis, ke 23 personoj travivis. Ili, atendante savon, kaŝiĝis en la lasta segmento - pobo. Pro prokrastiĝanta savohelpo – sekve de rusia rifuzo de internacia helpo - ĉiuj mortis.

## Bibliografio 
* Ryszard Jędrusik, *Tragedia Kurska po latach. Wyniki niezależnego śledztwa* (Tregedio de Kursk post jaroj. Rezultoj de sendependa enketado). „Morze, Statki i Okręty”. Nr 7-8/2017. XXI (181), 2017. ISSN 1426-529X.

Kategorio:Submarŝipoj
Kategorio:Armitaj fortoj de Rusio
Kategorio:Akcidentoj en Rusio
Kategorio:Katastrofoj en 2000
Kategorio:2000 en Rusio
Asocio por Amikeco kun Nord-Koreio

La **Asocio por Amikeco kun Nord-Koreio** (, konata per ĝia akronimo **KFA**) estas kultura organizaĵo por la kultura diplomatio de la Nordkoreia registaro. Ĝia prezidanto estas la hispano Alejandro Cao de Benós.

Politike ĝi subtenas la linion de la reĝimo de la Korea Demokratia Popola Respubliko (KDPR) kontraŭ la vidpunktoj, kiujn ĝi opinias *usonaj* aŭ *usonecaj*.

Fondite en Hispanujo en 2000, KFA laboras kun la Komitato por Kulturaj Rilatoj kun Eksterlando de KDPR, la oficiala registara agentejo por kulturaj rilatoj de Nord-Koreujo, kun rolo simila al tiu de British Council aŭ Alliance Française, kvankam je multe pli malgranda skalo.

KFA ankaŭ subtenas kaj disvastigas ĉuĉean ideologion.

En 2004, anoj de KFA organizis en Nord-Koreujo Internacian Marŝon por la Paco kaj Reunuiĝo de Koreujo, apogante la reunuiĝon (aŭ reunuigon?) de ambaŭ Koreujoj, samkiel la politikon de la nordkorea reĝimo. La marŝon prezentas la dokumenta filmo *Friends of Kim* (*Amikoj de Kim*), de la nederlandaj reĝisoroj Raphael Wilking kaj Hans Van Dijk. Laŭ la recenzoj, la filmo last-instance prezentas realan bildon de Nord-Koreujo tre malsimilan de la optimismaj vidpunktoj de KFA.

## Eksteraj ligiloj 
* Malnova retejo de KFA en Esperanto
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2000
Kategorio:Kulturaj organizaĵoj
Kategorio:Korea lingvo
Kategorio:Kulturo de Nord-Koreio
Kategorio:Ekstera politiko de Nord-Koreio
Matejovce

**Matejovce,** hungare **Mateóc,** germane **Matzdorf** estas eksurbo en Slovakio, nun urboparto de Poprad. La nomo devenas de iama bienulo Mateo.

La eksurbo situas en valo de Poprad (rivero), ĝi estas norda urboparto de Poprad.

## Historio 
La urbo estis loĝata dum la bronzepoko. La unua mencio devenis el 1251. Béla la 4-a (Hungario) setligis tie germanojn. La unua mencio devenis el 1251. En 1412 Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio) hipotekis 16 urbojn al Pollando ĝis 1772. En la urbo estis famaj la diversaj metiistoj, precipe la peltistoj. En 1718 okazis granda incendio. La 16 hipotekitaj urboj hungare, poste slovake (la nuntempaj slovakaj loknomoj jam ne ĉiuj estas urboj):

En 1910 en la urbo loĝis 1609 da homoj, precipe germanoj, krome slovakoj kaj hungaroj. Ĝis 1919 la urbo apartenis al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Szepesszombat. En 1945 la urbo aliĝis al Poprad, poste la germanoj estis deportitaj.

## Vidindaĵoj 
* gotika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario)
* luterana templo el 1785

Kategorio:Poprad
Kiruna

**Kiruna** (nord-samee *Giron,* finne *Kiiruna,* tornival-finne *Kieruna*) estas urbo en regiono Norrbottens län, norda Svedio, kaj la plej granda urbo en la historia provinco Lappland. Ĝi situas norde de la norda polusa cirklo, ĉe bordo de la lago Luossajärvi, inter la fererco-riĉaj montoj Kiirunavaara kaj Luossavaara. Ĝi estas administra centro de samnoma komunumo Kiruna.

La setlejo estis fondita en 1900, kaj oni konsideras Hjalmar Lundbohm, delegito de la min-firmao LKAB, kiel fondinto. La urbo havis ĉirkaŭ  loĝantojn en 2020, kaj en 2004 ĉirkaŭ  loĝantojn. La plej granda ekonomia branĉo estas la minado.

Pro risko de disfalo kaŭze de la mineo en Kiirunavaara, oni post debatado decidis en 2007 translokiĝi la centro de la urbo. Laŭ la sveda mino-leĝo, la mino-firmao LKAB devas paĝi la kostojn, kiu la firmao en 2008 kalkulis al 12,5 miliardoj kronoj. Oni translokiĝas plurajn domojn, malkonstruas multaj, kaj konstruos novajn.

La ligna preĝejo de Kiruna, desegnita de Gustaf Wickman, estis konstruita inter 1907 kaj 1912, kaj inspirita de la lignaj norvegaj bastonpreĝejoj, kaj situas en natura parko proksime al Kiruna centro.

1907–1958 Kiruna havis tramo-liniojn. Je 45 km oriente de la urbo troviĝas Esrange, sola civila kosmodromo de Eŭropo.

LocationKiruna.png|
Kiruna kyrka .jpg|
Kiruna.jpg|
Nya_Kiruna.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Höstorkestern, progresmuzika grupo de Kiruna

Kategorio:Urboj de Svedio
Kategorio: Komunumoj de la provinco Norrbottens län
Kategorio:Sameio
Leo Löwenstein

Dr. **Leo Löwenstein** (8-a de februaro 1879 en Aachen – 13-a de novembro 1956) estis germana fizikisto kaj kemiisto. Li soldatservis en la unua mondmilito kiel oficiro, estis prezidanto de la *Reichsbund jüdischer Frontsoldaten* (Imperia Asocio de Judaj Fronstsoldatoj) - fondita en februaro de 1919. Li estis transportita en 1943 al  Theresienstadt, elmigris post la dua mondmilito en Svedion kaj poste en Svislandon.  

Kategorio:Germanaj fizikistoj
Kategorio:Germanaj kemiistoj
Krumorno

[eta|300px|Krumornoj, ilustraĵo en la *[Syntagma musicum*, volumo 2 (1619)]]
eta|300px|moderna krumornos (baso & aldo) en f kun klapoj
[eta|300px|duobla [anĉo de aldkrumorno en f]]
La **krumorno** (germane Krumhorn aŭ Krumphorn, angle Crumhorn, france Cromorne, itale/hispane: Cromorna) estas ligna blovinstrumento kun duobla anĉo, cilindre borita tubo kaj ventkapsulo. Ĝi havas sep suprajn tontruojn kaj unu suban truon por la maldekstra dikfingro. La tonamplekso estas granda nono. Je la moderna krumorno la tonamplekso estas pli larĝa danke al du klapoj kaj estas undecimo. Unue oni ne planis la preterblovadon, kiu tamen eblas je la moderna krumorno helpe de la klapoj, kaj la instrumento atingas pro la cilindra boraĵo la duodecimon. La preterblovaj tonoj tamen ege distingiĝas laŭsone de la aliaj tonoj.

Ekzistas la voĉpozicioj soprano, aldo, tenoro, baso kaj grandbaso. Oni eksperimente konstruis pli grandajn kaj pli malgrandajn instrumentojn, kiuj tamen ne povis venki. Samkiel ĉe la plejmultaj instrumentoj de la renesanco kutimas la c/f-agordo:

Aldo kaj baso foje estas konstruitaj plentonon pli altaj, do kun la pli malalta tono g0 resp. G,. Krumornoj estas ludeblaj kromatike per forkprenoj kun escepto de la eta sekundo al la plej malalta tono.

La krumorno estis evoluigita en la 15-a jarcento kaj devenas de mezepoka instrumento kun rekta tubo kaj bestokorno (de bovo aŭ kapro) je la malsupra finaĵo. En la 16-a jarcento la instrumento estis ege disvastigita. Kun la muzika transiro de la renesanco al baroko en la 17-a jarcento ĝi ekstermodiĝis. Ekde meze de la 20-a jarcento oni denove konstruas kaj ludas krumornojn. Krom dum la revivigo de muziko el mezepoko kaj renesanco oni foje uzas la krumornon ankaŭ ĉe popola kaj moderna muziko.

Ekzistas samnoman, simile sona orgenregistro, plejparte je 16' aŭ 8'. Tiu ĉi lamenregistro havis cilindrajn kalikojn de plejparte natura longeco.

## Eksteraj ligiloj 
* Crumhorn Home Page (anglalingva) 
* Priskribo de krumorno kun sonekzemplo de moerna aldkrumorno

Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Kategorio:Anĉinstrumentoj
Smiltene

180ra|dekstra
**Smiltene** estas urbo en Latvio. Ĝi situas en historia regiono Livonio, distrikto Valka, ĉ. 150km nordokcidente de la ĉefurbo Riga.
Urba statuso ekde 1920, 5996 loĝantoj (*2005*).

La urbo estiĝis ĉirkaŭ mezepoka burgo (nuntempe ruino), loĝigita ekde 1224 de la Ordeno de germanaj kavaliroj.

## Vidindaĵoj 
* malnova parko (44 hektaroj) kaj nova parko
* parko sur la monto Kalnamuiza
* evangelia-luterana preĝejo
* sinagogo el 1939

## Ĝemelurboj 
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala urba retpaĝo 
* urba fotogalerio

Kategorio:Urboj de Latvio
Armistico de Mudros

La **armistico de Mudros** finis la batalojn inter la Osmana imperio kaj la aliancanoj (reprezentita de Britio, Francio, Italio kaj Japanio) fine de la unua mondmilito. Ĝin subskribis la 30-an de oktobro 1918 la turka mararmea ministro Rauf Orbay kaj brita admiralo Somerset Gough-Calthorpe sur ferdeko de ŝipo HMS *Agamemnon* en haveno de Mudros sur la greka insulo Lemnos.

## Enhavo 
La osmanoj devis abdiki pri militistaj postoj ekster Anatolio, devis transdoni rajton, ke la aliancanoj transprenu fortikaĵojn por kontroli la Dardanelojn kaj la Bosporon. La aliancanoj rajtis eĉ okupi „okaze de maltrankviloj“ la ses armenajn provincojn en Anatolio kaj eĉ – okaze de minacado de sekureco de la aliancanoj – okupi „ĉiun strategian punkton“. La osmana armeo estis malarmilizita, la turkaj havenoj, fervojo kaj aliaj strategiaj punktoj estis okupitaj.

## Sekvoj 
La Osmana imperio devis abdiki pri ĉiuj teritorioj krom Anatolio tiel pri Jemeno, Sirio kaj pliaj arabaj teritorioj. 

La Traktato de Sèvres (1920) entenis ankaŭ la kondiĉojn por establo de sendependa Kurdistano kaj pligrandigita Armenio, tiel la turk-kontrolita areo devis plu ŝrumpiĝi. La kruelaj diktatoj pri armistico, paco kondukis al fortiĝo de la naciaj fortoj kaj al komenciĝo de la turka liberiga milito, sub gvido de Mustafa Kemal Atatürk.

Kategorio:Historio de Turkio
Birmensdorf

**Birmensdorf ZH** estas komunumo en la distrikto Dietikon, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 5540 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. ***(Ne miksu Birmendorf en Kantono Zuriko kun Birmenstorf en Kantono Argovio!)***

## Geografio 
Birmensdorf situas en la Reppisch-Valo en larĝa valkaldrono. Pluraj riveretoj inter kiuj *Lunnerenbach* kaj *Wüeribach* trafluas la valon kaj alfluas la rivereton Reppisch, kiu siavice en Dietikon alfluas la riveron Limato. Okcidente de Birmensdorf troviĝas la monto Uetliberg.

## Trafiko 
Tra Birmensdorf pasas la trajnlinio Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko tra Affoltern ĉe Albis al Zugo. Per ĝi kaj diversaj poŝtaŭtobuslinioj Birmensdorf estas bone konektita al la reto de la Zurika Trafik-Unio.

Ek de somero 2009 Birmensdorf disponas pri propra alveturejo al la svisa aŭtovojo A3, kaj tra la nova Uetliberg-Tunelo la centro de la urbo Zuriko atingeblas en malpli ol 10 minutoj.

## Historio 
En *Fildern* oni malkovris spurojn de setlejoj el la ŝtonepoko kaj en *Landikon* kaj *Risten* estis trovitaj romiaj restaĵoj. Unua dokumenta mencio de Birmensdorf datiĝas de la jaro 876 kiel *Piripoumesdorf* kiam iu sinjoro *Adalpern* donacis parton de siaj havaĵoj al la Virina Monaĥejo de Zuriko. Grandaj partoj de Birmensdorf apartenis ĝis ties malfondo en la jaro 1808 al la Monaĥejo Sankta Blazio. En la jaro 1803 Biremensdorf estis atribuita al la distrikto Horgen ek de 1815 al la distrikto Zuriko kaj ekde la 1-a de julio al la nove fondita distrikto Dietikon. Kiel aŭtonoma politika komunumo Birmensdorf ekzistas ekde la jaro 1834.

## Esperanto-Movado 
En Birmensdorf loĝis en la jaro 1991 la nuna kunprezidanto de Svisa Esperanto-Societo Dietrich Michael Weidmann kun sia edzino Nelida Weidmann-González Fonseca.

## Vidu ankaŭ 
* Birmensdorf ZH (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Birmensdorf
* Birmensdorf en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Esperanto-movado en Svislando laŭ lokoj
13-a Internacia festivalo de junularo kaj studentoj

eta|dekstra|250px|*Stadiono Rungrado unuamaja* konstruita por la 13-a Internacia festivalo de junularo kaj studentoj.
La **13-a Internacia Festivalo de Junularo kaj Studentoj**（제13차 세계청년학생축전) okazis de la 1-a ĝis la 8-a de julio 1989 en Pjongjango, Nord-Koreio. La Internacia Festivalo de Junularo kaj Studentoj estas festivalo por junuloj kaj studentoj, kiu ofte okazis en socialismaj landoj. La 13-a festivalo estis la unua, kiu okazis en Azio. Partoprenis 180 landoj kun 30 000 eksterlandaj partoprenantoj. Dum la festivalo okazis diversaj konkursoj, inkluzive de maratono, artaj skeĉoj, festivalo kaj aliaj eventoj. Krome, estis politikaj programoj.

Kategorio:Pjongjango
Kategorio:Nord-Koreio
Sándor Plugor

**PLUGOR Sándor** rumanuja hungara grafikisto naskiĝinta en Chichiș la 4-an de marto 1940 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe la 20-an de februaro 1999. Li estis la edzo de pentristino Mária Miklóssy kaj la patro de poeto Magor Plugor.

## Biografio 
Sándor Plugor post la fino de artliceo de Târgu Mureș (1954–58) inter 1958–1964 studis en Belarta Altlernejo de Ion Andreescu en Kluĵo, kie lia majstro estis Gábor Miklóssy. Inter 1964–1970 li instruis desegnon en Braŝovo, li estis grafika redaktoro de la rumana kultura revuo *Astra*. En 1970 li translokiĝis al Sfântu Gheorghe kaj li iĝis kunlaboranto de la Székely Nemzeti Múzeum. Kiel ĉefmuzeologo li direktis la laboron de la Memordomo de Jenő Gyárfás.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1965 • Csíkszeredai Múzeum,
* 1966, 1970 • Sepsiszentgyörgyi Múzeum,
* 1970 • Petőfi Sándor Művelődési Ház, Bukareŝto
* 1972 • Kis Galéria, Kluĵo • Csíkszeredai Galéria,
* 1977 • Korunk Galéria, Kolozsvár
* 1985 • Nádasdy-vár, Sárvár
* 1989 • Debrecen
* 2001 • Budapest Galéria, Budapeŝto

## Libro 
* Ilustraĵoj de poemo Öregek könyve de Domokos Szilágyi

## Fonto 
* Artportal.hu 

## Eksteraj ligiloj 
* Kariertabelo
* Pentraĵoj
* Ekspozicio
* Filmo
* Öregek könyve 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Imre Baász

**BAÁSZ Imre** (ba:s) estis rumania hungara grafikisto naskita en Arad la 22-an de februaro 1941 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe la 16-an de julio 1991. Li estis la patro de grafikistino Orsolya Baász, la edzo de artistino Pálma Baász Szigeti.

## Biografio
Imre Baász finis inter 1965-1972 la Artan Altlernejon Ion Andreescu de Kluĵo. Inter 1976-1982 li estis la konservisto de Bildarejo de Sfântu Gheorghe, ekde 1990 la scenejdekoraciisto de la Kolozsvári Állami Magyar Színház. En 1990-1991 li estis profesoro de Arta Altlernejo de Bukareŝto. 

### Libroilustracioj
*Dumas: A fekete tulipán, Bukarest, 1973 
*Kalevala, Bukareŝto, 1972, Budapeŝto, 1975.
*Hervai G.: Zuhanások, Bukarest, 1985. 

### Individuaj ekspozicioj
Imre Baász
*1970, 1971, 1973 • Arad 
*1974 • Korunk Galéria, Kluĵo • Miercurea Ciuc • Oradea 
*1976 • Târgu Secuiesc • Sfântu Gheorghe 
*1994 • Budapest Galéria, Budapest

### Elektitaj grupaj ekspozicioj
*1978 • Lugano 
*1985 • Helsinki 
*1989 • Szentendre. 

*Chikán B.: ~, Budapest, 1994.

## Fonto
*Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Quentin Mosimann

**Quentin MOSIMANN**, (naskiĝis  en Ĝenevo) estas svisa-franca kantisto, gajninto de "Star Academy 7".

## Biografio 
**Quentin Mosimann** naskiĝis la  en Ĝenevo de svisa patro (el Berno en germanlingva Svislando) kaj franca patrino.

**Quentin** vivis tri jarojn en Ĝenevo, poste transloĝiĝis en Bogève (Haute-Savoie) kun sia patrino post la apartiĝo de la gepatroj.

Li nun vivas en Hyères (Var) ekde 2005, kie li produktiĝas interalie kiel diskĵokeo sub la pseŭdonomo *John Louly*.

Quentin Mosimann estis akceptita al "Star Academy 7" kiam li estis 19-jara. Li gajnis la finalon la  rekompencita per kontrakto de unu miliono da eŭroj.

## Diskaro 
### Albumoj 
* 2008: *Duel*
* 2010: * Exhibition*

### Unuopaĵoj 
* 2008: *Cherchez le garçon*
* 2008: ''C'est la ouate''

## Vidu ankaŭ 
* Jenifer, gajninto de "Star Academy 1"
* Nolwenn Leroy, gajninto de "Star Academy 2"
* Élodie Frégé, gajninto de "Star Academy 3"
* Grégory Lemarchal, gajninto de "Star Academy 4"
* Magalie Vaé, gajninto de "Star Academy 5"
* Cyril Cinélu, gajninto de "Star Academy 6"

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo de Quentin Mosimann

Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Svisaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Svislando
László Paulovics

**PAULOVICS László** (pauloviĉ) rumanuja hungara pentristo, grafikisto. Li naskiĝis en Satu Mare la 15-an de aŭgusto 1937.

## Biografio 
Inter 1955-1961 László Paulovics studis en Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo, kie liaj majstroj estis Zoltán Andrásy, Tibor Cs. Erdős, Tibor Kádár. Ekde 1961 li estis kunlaboranto de muzeo Baia Mare. Inter 1962-64 li estis scenejdekoraciisto de Dramteatro en la sama urbo. Ekde 1964 li estis ĉe la Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat scenejdekoraciisto. Ekde 1987 li vivis en Germanujo, poste en Szentendre.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kastelo de Saché

eta|250px|dekstra|La kastelo de Saché.
La **kastelo de Saché** (franclingve *Château de Saché*) estas kastela loĝejo, kiu datiĝas de la franca Renesanco kaj estis konstruita sur la fondaĵoj de antaŭa fortikaĵo de la 12-a jarcento. Ĝi situas en la komunumo Saché, en la regiono lokita okcidente de Tours.

La kastelo de Saché famiĝas, ĉar li dum multaj jaroj gastigis la verkiston Honoré de Balzac, kiu restadis tie multfoje inter 1824 kaj 1837 por redakti siajn romanojn en kvieta medio, sed ankaŭ por fuĝi siajn parizajn eldonistojn kaj kreditorojn. La kastelo gastigas ekde 1951 muzeon pri Balzac.

Saché
Kategorio:Indre-et-Loire
Uummannaq

eta|280ra|Urbo Uummannaq (maldekstre) kaj monto Uummannaq (1100 m), de kiu la urbo ricevis sian nomon
eta|280ra|
eta|180x180px|Loko de distrikto Uummannaq sur mapo de Gronlando

**Uummannaq** estas komunumo en norda Gronlando kun 2.800 loĝantoj (2005), sur insulo de 12&nbsp;km² en la samnoma fjrodo, 590&nbsp;km norde de la polusa cirklo. La ĉirkaŭo riĉas je cetacoj, hipogloso.

La setlejon fondis en 1763 la dana kolonia administranto J. H. Bruun. Ekde 1778 okazis en la regiono Qaarsut karbominado, inter 1933 kaj 1971 estis ekpluatata marmoro, same ĝis 1990 ankaŭ plumbo kaj zinko.

En la urbo restis konstruaĵoj el la kolonia epoko, trofo-ŝtona domo, kiu prezentas la tradician vivon de la inuitoj.

## Vidu ankaŭ 
* Uummannaq (dane Thule)

## Eksteraj ligiloj 
* retpaĝo de Uummannaq 

Kategorio:Loko en Groenlando
Kategorio:Gronlando
Grindelwald

[eta|300ra|dekstra|Rigardo de la [Suba Grindelwald-Glaĉero al la valo]]

## La komunumo 
**Grindelwald** [grindelvald] estas politika komunumo de Kantono Bern en Svislando. Ĝis la 31-a de decembro 2009 ĝi apartenis al la distrikto Interlaken. Ekde la 1-a de januaro 2010 ĝi estas parto de la nove kreita administra distrikto Interlaken-Oberhasli. La komunumo havis 3817 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Grindelwald situas sube de la fama Eigernordwand en la regiono de Jungfrau. Sur la areo de Grindelwald troviĝas la konataj Supra kaj Suba Grindelwald-glaĉeroj, kiuj inter 1590 kaj 1880 etendiĝis ĝis la tiama vilaĝo. Ekde tiam la glaĉeroj kun eta interrompo inter 1959 kaj 1883 retiriĝas.

## Ekonomio kaj trafiko 
La lokaj loĝantoj vivtenas sin ĉefe el turismo, vintre alvenas skiantoj, somere montogrimpantoj, naturŝatantoj. De Grindelwald ekveturas unu el la du trajnlinioj de la Jungfrau-Fervojo al la jugo de la Jungfrau. Grindelwald per la Bernaj Oberlandaj Fervojoj ligita kun Interlaken. Krom la Jungfrau-Fervojoj ankaŭ diversaj aliaj telferoj kaj montofervojoj havas sian elirpunkton en Grindelwald. Belega poŝtaŭtobuslinio konektas tra la montpasejo Granda Scheidegg kaj Rosenlaui-Valo Grindelwald kun Meiringen.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Grindelwald datiĝas el la jaro 1146.
En la 13-a jarcento la regiono de Grindelwald falis sub servuto de la Monaĥejo Interlaken. En la jaro 1349 ribelo kontraŭ la monaĥejo estis sufokita de la armeo de Berno. Fine de la 16-a jarcento la vilaĝo devis esti translokigita orienten, ĉar la Suba Grindelwald-Glaĉero, kiu kreskegis kun la tiama Eta Glaciepoko forglutis domon post domo. En la jaro 1669 la pesto mortigis 788 homojn, kio estis la plej granda parto de la tiama loĝantaro. En la jaro 1779 Johann Wolfgang Goethe restadis en Grindelwald. En la jaro 1828 okazis la unua surgrimpo de Jungfraŭ kaj en la jaro 1958 de Eiger. En la jaro 1890 estis inaŭguritaj la Bernaj Oberlandaj Fervojoj kaj en la jaro 1891 la unuaj skiantoj alvenis al Grindelwald, kio fariĝis la komenco de la vintra turismo.

## Vidu ankaŭ 
* Grindelwald (stacidomo)
* Grindelwald Grund (stacidomo)
* Grindelwald Terminal (stacidomo)
* Alpiglen (stacidomo)
* Brandegg (stacidomo)
* Burglauenen (stacidomo)
* Eigerwand (stacidomo)
* Eismeer (stacidomo)
* Rohr (Grindelwald) (stacidomo)
* Salzegg (stacidomo)
* Strättli (stacidomo)
* Schwendi bei Grindelwald (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Grindelwald

Kategorio:Berna Oberlando
Arirang-Festivalo

**Arirang-Festivalo** estas Festivalo de Nord-Koreio. Ĝi unue okazis en 2002 en Pjongjango. De 2005 ĝi okazas ĉiu-jare (sed ne okazis kelk-foje pro inundo kaj aliaj akcidentoj).[eta|250px|Arirang-Festivalo en [Stadiono Rungrado unuamaja.]]Guinness-libro de rekordoj enskribis ĝin en 2007 kiel plej grandan grupan gimnastikan kaj artan prezentadon en la mondo.

Image:Arirang1.jpg|
Image:Arirang3.jpg|
Image:Arirang4.jpg|

Kategorio:Pjongjango
Kategorio:Nord-Koreio
Karl Jost

**Karl Jost** estis unu el la plej gravaj Esperanto-pinoniroj en Zuriko, Svislando. Li naskiĝis en la jaro 1876 kaj mortis la 29-an de oktobro 1952.[eta|170px|dekstra|Esperanto-kabano de Karl Jost sur [Zürichberg]]Karl Jost estis profesie tipografo kaj komponisto. Li estis tre multflanka personeco, kiu okupiĝis pri astronomio, mekaniko kaj politiko. Li devenas el laborista familio kaj dum sia tuta vivo estis aktiva socialdemokrato.

Karl Jost eklernis Esperanton en la jaro 1903 kaj estis 1905 unu el la fondintoj de Esperanto-Societo Zuriko. Dum la ido-krizo li forte kontraŭ-staris al Albert Nötzli, kiu transiris al Ido. La disblovon de la ido-movado, por kiu Zuriko dum longa tempo estis unu el la ĉefaj centroj, oni plejparte dankas al la nelaca persistemo de Karl Jost. En 1911 Karl Jost fondis ankaŭ *Laboristan Esperanto-Grupon* kiel sekcio de Esperanto-Societo Zuriko.

Ankaŭ en la ĉirkaŭaĵo de Zuriko Karl Jost subtenis diversajn Esperanto-Grupojn. Ekzemple li gvidis 1907 kursojn en Baden por helpi la tie freŝe fonditan Esperanto-Grupon Baden.

## Publikaĵoj 
Karl Jost estis senlaca verkisto, varbanto kaj tradukisto por Esperanto. Jen kelkaj el liaj publikaĵoj:
* Esperantista Kantaro (Zuriko, 1907, 2-a eldono 1911)
* Legolibro por kursanoj (Zuriko, 1908)
* Volkslehrbuch der internationalen Hilfssprache (en Esperanto: Popola lernolibro de la internacia helplingvo; Zuriko, 1915)
* Modesta bukedo ( Internacia Esperanto Instituto, Hago, 1952)

Karl Jost tradukis germanajn klasikulojn kiel Johann Wolfgang Goethe, Heinrich Heine kaj Gottfried Keller kaj estis majstro de la poezia esperanta lingvo. Multnombris liaj propagando-tekstoj, flugfolioj kaj gazetartikoloj pri Esperanto. Sian riĉan privatan Esperanto-bibliotekon li testamentis post sia morto la Centra Biblioteko Zuriko.
### Recenzoj
Pri *Modesta bukedo*

## Fontoj 
Jost, Karl
Jost, Karl
Jost, Karl
Jost, Karl
Jost, Karl
Vera Tautorat

**Vera TAUTORAT** (naskiĝis , do nun -jara) estas denaska germana esperantisto. Ŝi estas la filino de Ina Tautorat kaj Hermann D. Tautorat. Vera studis germanistikon kaj en la studentaj jaroj plurajn jarojn aktivis en la berlina oficejo de la Germana Esperanto-Junularo. En novembro 1993 ŝi organizis kune kun Sabine Trenner informstandon ĉe la tiama prilingva forio "Expolingua".

*Vera* Tautorat de 1992 ĝis 2001 prizorgis Esperanto-libroservon en Berlino.

Ŝi kaj la esperantisto *Holger Netzel* (post edziĝo *Holger Tautorat*) geedziĝis. Ilia filino *Lara* naskiĝis la 17-an de decembro 2001 kaj edukiĝis denaske en Esperanto.

Ŝi eldonis memorlibron pri sia patro (gastiganto de Ĵaŭda Rondo) kun kontribuoj de amikoj el la tuta mondo.

## Verkaro 
* Vera Tautorat (eld.): Hermann – Fragmente / Fragmentoj. Erinnerungen an Hermann D. Tautorat / Memoroj pri Hermann D. Tautorat. Sammlung deutsch- und esperantosprachiger Texte verschiedener Autoren – ohne Übersetzung / kolekto de german- kaj esperantlingvaj tekstoj diversaj – sen traduko, Berlin 2000
*Vera Tautorat: Hermann D. Tautorat kaj la Ĵaŭda Rondo, en: Fritz Wollenberg (Red.): Esperanto. Lingvo kaj Kulturo en Berlino. Jubilea LIbro 1903-2003, Mondial, Novjorko – Berlino 2006, p 284-287

## Literaturo 
* Fritz Wollenberg (red.), Esperanto-Ligo Berlino: Jubilea libro, 1903 - 2003, Esperanto Lingvo kaj Kulturo en Berlino, ISBN 1-59569-043-3, paĝoj 284-287, 310

## Referencoj 
Kategorio:Esperanto en Berlino
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Denaskaj esperantistoj
Polaris

**Polaris** povas esti:

## Astronomio 
* Norda Stelo (ankaŭ konata kiel Polusa Stelo aŭ latine: *Polaris*; science nomata: α UMi / α Ursae Minoris / Alpha Ursae Minoris) – stelo en la konstelacio Malgranda Ursino

## Muziko 
* Polaris – usona muzikgrupo
* Polaris – itala firmao
* *Polaris* – muzikalbumo de Kangta en 2001
* *Polaris* – unuopaĵo de Ash en 2007
* *Polaris* – muzikalbumo de Stratovarius en 2009

## Alia 
* *Polaris* – videoludilo de Taito
* UGM-27 Polaris – balista misilo
Johann Pachter

eta|300px|Johann Pachter
**Johann PACHTER** (naskiĝis la 3-an de decembro 1949 en Stolarzowice / germane Stillersfeld, nun urboparto de Bytom, Supra Silezio) estas germana esperantisto. Li aĉetis kune kun Peter Kühnel domon en Lichtenberg, kiu dum kelkaj jaroj ĝis 2014 funkciis kiel Germana Esperanta Kultura Centro (sidejo kaj oficejo de GEA kaj GEJ, kunvenejo de la tradicia Ĵaŭda Rondo).

Kialo por aĉeti la domon estis interalie trovi decan ejon por la *Germana Esperanto-Arkivo*, kiu ekestis en Munkeno kaj kiun li kunportis de suda Germanio.

## Domo en Heimburg 
El la Berlina informilo (eldono de septembro 2001):

:Dimanĉe, la 19-an de aŭgusto 2001 Johano Pachter inaŭguris la por si novan domon en harc-montaro kiel Esperanto-domon per malkovro de ĉemura ŝildo. Temas pri granda iama forstista domo el la 18a jarcento en la vilaĝo Heimburg inter la urboj Blankenburg kaj Wernigerode. Ĝi havas kvar grandajn loĝejojn, el kiuj unu estas luita. Al la objekto apartenas du ĉirkaŭkortaj deponejoj, luita metiejo kaj ĝardeno kun ĉerizarboj, herbejo kaj legomplantoj. Dum la semajnfino ĝuis la domon ĉ. dudek homoj, invititaj de *Werner Breitung*.

## Eksteraj ligiloj 
* germanlingva eseo "Probleme der Katalogisierung in Esperanto-Bibliotheken" ("problemoj de katalogigo/kategoriigo en Esperanto-bibliotekoj") de Johann Pachter el la materialoj de konferenco de 1995 

## Referencoj 
Kategorio:Esperanto en Berlino
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Gorgonzolo

**Gorgonzolo** () estas bluŝima fromaĝo el plengrasa bovina lakto el la nordo de Italio kiu jam dum jarcentoj estas farata. La nomo originas de la eponima urbo Gorgonzola.

Produktado okazas en la provincoj Bergamo, Brescia, Biella, Como, Cremona, Cuneo, Lecco, Lodi, Milano, Novara, Pavia, Varese, Verbano Cusio Ossola, Vercelli kaj la regiono ĉirkaŭ Casale Monferrato.

Gorgonzolo taŭgas kiel deserto, sed estas uzata ankaŭ kiel ingredienco de spagetoj-saŭco kaj kelkaj picoj. Komparebla fromaĝo estas la angla Blue Stilton.

Imitado de la fromaĝo en la EU estas malpermesata pro la leĝo Protektita Nomo de Origino.

## Nutra valoro 
(averaĝe por 100 gramoj.)

* 330 Kkal/1375 KĴ
* Proteino: 19 g.
* Graso: 26 g.
* Fosforo: 360&nbsp;mg.
* Kalcio: 420&nbsp;mg.
* Vitaminoj: A, B1, B2, B6, B12, PP.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Konsorcio por la Protekto de Gorgonzola Fromaĝo (angle/itale/france/germane/hispane) 

Kategorio:Fromaĝoj
Kategorio:Desertoj
Kategorio:Itala kuirarto
Caracal

**Caracal** povas esti:
* Caracal (genro) – genro de felisedoj.
* urbo en Rumanio

Vidu ankaŭ:
* Karakalo
Bach

'*Bach* en la alemana kaj germana lingvoj signifas *rojo* aŭ *rivereto*.

## Geografia nomo 
**Bach** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* Bach an der Donau, komunumo en distrikto Regensburg en Bavario en Germanio.

* Bach (Fahrni) estas vilaĝo de la komunumo Fahrni de la administra distrikto Thun en Kantono Berno en Svislando.

## Familia nomo 
**Bach** estas la nomo de la sekvantaj personoj:

### Germana komponista dinastio 
* Johann Sebastian Bach
* Carl Philipp Emanuel Bach
* Gottfried Heinrich Bach
* Johann Christian Bach
* Johann Christoph Friedrich Bach
* Wilhelm Friedemann Bach

### Aliaj personoj kun la nomo Bach 
* Sebastian Bach, kanada rokmuzikisto
* Richard Bach, usona verkisto
* Barbara Bach, usona modelulino kaj aktorino
* Imre Bach, hungara kuracisto
* Iván Bach, hungara informadikisto

## Aliaj signifoj 
* 1814 Bach estas asteroido nomita honore al la komponisto Johann Sebastian Bach.
* Bach-Compendium estas sistema registro de la verkaro de Bach.
* Bach-Societo estas societo en Lespiko, Germanio, kies celo estas la eldonado de la verkaro de Bach.
Pilgrimado al Sanktaj Lokoj

**Pilgrimado al Sanktaj Lokoj**, konata latine kiel *Itinerarium Egeriae*, *Peregrinatio Aetheriae* aŭ *Peregrinatio ad Loca Sancta*, estas raporto el ĉ 385 pri vojaĝo al la Sankta Lando, verkita de Egeria (ankaŭ konata kiel *Aetheria* aŭ *Etheria*). 
maldekstre|318x318px|Infografio de la vojaĝo de Egerialaŭ *Itinerarium ad Loca Sancta*
En 381-384 ŝi pilgrimis el Gallaecia (tiam nordokcidenta parto de la Iberia duoninsulo) tra Palestino kaj ĉirkaŭo kaj verkis pri tio ĉi tiun itineran Libron. La manuskripton en 1884 oni retrovis en monaĥeja biblioteko en Arezzo en Italujo: la t.n. *Codex Aretinus*. 

Tiu ĉi verko estas unu el la plej famaj ekzempleroj de la Vulgara Latina lingvaĵo.

Kategorio:Romia literaturo
Kategorio:Vojaĝlibroj
Kategorio:Pilgrimado
Aerbazo Thule

La plej proksima pli granda loko situas norde je 90 km (Qaanaaq), kien la iamaj loĝantoj estis trud-translokigitaj en 1953. Ili ricevis kompension fare de la dana registaro en 1999.

La aerbazo estas grava por la flugoj trans la oceano. La aerbazo havas plurajn radarojn por frua atentigo. La raketo-defenda programo de George W. Bush (National Missile Defense (NMD)) estos - laŭ planoj - parte tie establata.

La 21-an de januaro 1968, subfalis 11 km sude de la Thule Air Base la aviadilo B-52, kiu kunportis tri hidrogenajn bombojn. Oni trovis 3 bombojn en la glacion, dum la 4-a bombo estis trovita nur en 1979 en la Baffin Bay.

Al la *Thule Air Base* apartenas anteno kun alto de 407 m.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝaro 

centre|eta|775px|Thule Air Base

Thule
Thule
Thule
Veľká

**Veľká,** hungare **Felka** estas eksurbo en Slovakio, nun urboparto de Poprad. La loknomo signifas slovake granda, ĉar eksteraj partoj de la urbo etendiĝis eĉ en Altaj Tatroj.
eta|maldekstre|Preĝejo de Veľká

## Historio 
Béla la 4-a (Hungario) invitis tien germanojn. La unua mencio devenis el 1268. En 1412 Sigismondo la 1-a (Sankta Romia Imperio) hipotekis 16 urbojn al Pollando ĝis 1772. En la urbo estis famaj la diversaj metiistoj, precipe la juvelistoj.
La 16 hipotekitaj urboj hungare, poste slovake (la nuntempaj slovakaj loknomoj jam ne ĉiuj estas urboj):

En 1910 en la urbo loĝis 1268 da homoj, precipe slovakoj, krome germanoj kaj hungaroj. Ĝis Traktato de Trianon la urbo apartenis al Szepes (reĝa departemento), poste al Ĉeĥoslovakio, fine al Slovakio kiel Veľká. En 1945 la urbo aliĝis al Poprad.
eta|Rojo en Velká

## Vidindaĵoj 
* katolika mezepoka preĝejo omaĝe al Sankta Johano
* luterana preĝejo el 1817
* loĝdomoj el la 15-a j.c.

## Famuloj 
* En la tiama Felka naskiĝis kaj mortis:
** hungara apotekisto Vilmos Aurél Scherffel.
* En la tiama Felka naskiĝis:
** hungara teologo Jonatán Haberern.
* En la tiam nomata Poprádfelka naskiĝis:
** hungara biologo Ödön Husz
** hungaria germana botanikisto Béla Husz
** hungara inĝeniero Róbert Schelle
** hungara kameraisto Rudolf Icsey.

Kategorio:Poprad
Somermeza festo

[eta|Ĝojfajro en [Mäntsälä, Finnlando.]]
[eta|Somermeza festo, [Årsnäs, Svedio.]]
[eta|Pentraĵo el 1897 de [Anders Zorn titolita *Somermeza danco*.]]
eta|*Midsommarkrans*.
La **Somermeza festo** referencas al festoj kiujn oni celebras ĉefe en Nord-Eŭropo, kiu havas antaŭ-kristanaj originoj. La nuntempa celebrado okazas centrite sur la somera solstico (ofte la 21-a de junio), aŭ alie proksime en tago inter la 19-a kaj 25-a junio. Pro kristana influo, en kelkaj landoj oni ankaŭ celebras la nomtago de Sankta Johano (la baptisto) en la 24-a de junio, kaj havas la somermeza festo dum tiu tago.

Tiel, ekzemple en Finnlando, la festo nomiĝas *Juhannus*, en Islando *Jónsmessa*, kaj la tago de Sankta Johano en Danio, Norvegio (*Sankthans*) kaj en kelkaj anglalingvaj areoj (''S:t John's Day*). En Svedio kaj Finnlando la festotagoj ĉiam estas dum la vendredo kaj sabato inter tiuj datumoj, ekde la 1950-jaroj. En Svedio la festo nomiĝas *midsommar* (“mezsomero“), kaj tipa por la nordiaj landoj aŭ Nord-Eŭropo, oni ĉefe celebras la vesperon antaŭ la ĉefa tago – do, la somermeza aŭ mezsomera vespero (*midsommarafton*) en la vendredo (kiel oni ankaŭ ĉefe celebras la kristnaska vespero). La sama okazas en Danio kaj Norvegio kun *Sankthansaften*, la Sankthans-vespero. 

Eŭropaj somermezaj tradicioj kaj celebradoj ĉefe gravas en Nord-Eŭropo – Nordio kaj Balto – sed ankaŭ estas celebrata en pluraj aliaj partoj de Eŭropo, kaj ankaŭ alialoke.

## Historio 
Tradicie en Nordio, homoj kredis ke la plantoj tiam estis pli sanigaj kaj havis magiajn fortojn. Pro tio oni plukis ilin dum tiu nokto. Oni ekbruligis ĝojfajrojn por protekti sin kontraŭ obskuraj fortoj pri kiuj oni kredis ke ili libere ludis ekde la momento kiam la hornombro da taglumo malpliiĝis.  

## Novpaganismo 
Kiel ĉio kiu rilatas al novpaganismo, la maniero festi la priskribitajn festojn estas malsama de unu koveno al la alia.  Ĉi tiuj estas nur generalaj priskriboj.

### Vikanoj 
Lijtho estas fajra festivalo de transiro, festata la 22-an de junio.  Ĝi estas ĝojiga tempo kaj okazas bruligoj de fajretoj kaj multaj dancoj, sed ankaŭ estas ĝi tempo dum kiu pensu pri multaj aferoj kiuj temas pri plibonigado de la vivo. Planoj kaj forigado de malbonaj emoj (ĉar fajraj festivaloj estas purigaj) estas la ĉefaj farendaĵoj. 

Lijtho festas la plenkreskulecon kaj la fortecon de la Lumdio.  Li estas la plej forta dum ĉi tiu festivalo, sed poste maljuniĝas kaj la lumo malkreskas.

## En diversaj landoj 
* Danio: *Sankt Hans*
* Estonio: *Jaanipäev*
* Finnlando: *Juhannus*
* Galegio: *San Xoán / Sam Joám*
* Italio: *San Giovanni*
* Latvio: *Jāņi*
* Litovio: *Rasos*, kristanigita al nomo *Joninės* 
:: Vidu la artikolon *Rasos*, kaj pri la novpaganisma festado aparte ankaŭ la artikolon Romuva.
* Norvegio: *Sankthans*
* Rusio, Belorusio, Pollando, Ukrainio: Ivan-Kupola-tago (ruse *Иван-Купала*; beloruse *Купалле*; ukraine *Івана Купала*; pole *Noc Kupały* aŭ *Noc Iwana Kupały*)
* Svedio: *Midsommar''

Rigardu ankaŭ junia festo (festo de Sankta Johano), kiun oni festas en Brazilo. 

Kategorio:Kristanismo 
Kategorio:Festoj
Bengt Olof Åradsson

**Bengt Olof ÅRADSSON,** naskiĝis en 1951, estas sveda esperantisto. Li redaktas la revuon Dia Regno de Kristana Esperantista Ligo Internacia (KELI) kaj redaktis la revuon de la Sveda Esperanto-Federacio (SEF), La Espero, kaj estas estrarano de la internacia KELI-movado. Inter 2005 kaj 2011, li estis prezidanto de SEF.

Leginte artikolon en la ĉiu-taga gazeto Helsingborgs Dagblad pri la "plej facila lingvo en la mondo" li ekinteresiĝis pri Esperanto jam dum la lastaj bazlernejaj jaroj. Tamen daŭris ĝis la komenco de la 70aj jaroj antaŭ ol li eklernis la lingvon en Lund sub la gvidado de Olle Olsson. Post aktiva periodo en la sveda sekcio de KELI, eĉ estante ĝia prezidanto dum mallonga tempo, li restis pasiva membro dum pluraj jaroj. Je la ŝanĝo al la nova jarcento li denove aktiviĝis kaj nun kiel estrarano en la internacia KELI-movado.

Ekde 2005 li redaktas la revuojn *Dia Regno* kaj ekde 2012 *La Espero*, la revuon de la SEF. Li estis prezidanto de SEF inter la jaroj 2005 kaj 2011.

Åradsson naskiĝis en 1951 en la vilaĝo Mörarp en la komunumo de Helsingborg, en sudsveda Skanio.

Aradsson, Bengt Olof
Norda Stelo

**Norda Stelo** (ankaŭ konata kiel **Polusa Stelo** aŭ ; science nomata: **α UMi** / **α Ursae Minoris** / **Alpha Ursae Minoris**) estas la plej hela stelo en la konstelacio Malgranda Ursino. Ĝi estas tre apuda al la norda ĉiela poluso (42' fore en 2006) tial ĝi estas la nuna polusa stelo.

La Norda Stelo estas 431 lumjaroj for de Tero, laŭ la astronomiaj mezuradoj de la satelito *Hipparcos*. Ĝi estas klasifikita kiel spektroklaso F7, aŭ hela giganto (II) aŭ supergiganto (Ib). Du pli malgrandaj steloj rondiras Nordan Stelon: α UMi B kaj α UMi Ab. Lastatempaj esploradoj sugestas ke ili eble estas parto de malstrikta stelamaso.

## Norda stelo en pasinteco kaj estonteco 
La terakso en spaco ne estas stabila kaj moviĝas malrapide rotacie.
Kun periodo de ĉ. 25 700 jaroj, la *platona jaro*, ĝi precesias ĉirkaŭ la ekliptikan poluson, kiu situas en la konstelacio de la Drako. Pro tio la situo de la ĉielaj polusoj moviĝas. Pro la precesio arabaj astronomoj uzis Kochab kaj turkaj Yildun kiel polusan stelon.

Pro tia moviĝo de la ĉielaj koordinatoj la Norda Stelo daŭre moviĝetas al la poluso kaj atingos ĝin en la jaro 2012 en distanco de nur 0°&nbsp;28'&nbsp;31". Post tiam ĝi iom post iom malproksimiĝos de la ĉiela poluso. Post ĉirkaŭ 13 000 jaroj Vego en la konstelacio de la Liro estos la nova polusa stelo. Tiu stelo jam estis polusa stelo dum neolitiko, antaŭ ĉirkaŭ 13.000 jaroj. Pro la pozicio de kelkaj megalitoj ebligas parte pruvi iajn efikojn.

Polaris estas duopa stelo kun akompananto de ŝajna heleco je 9m, for je 18,4", kiu estis malkovrita de Wilhelm Herschel en la jaro 1780. Ankaŭ la ĉefa stelo mem estas duobla, kio tamen videblas nur per spektroskopio.

Ĝis kiam oni malkovris, ke la norda stelo estas ŝanĝema stelo, ĝi utilis kiel rilatstelo (nulpunkto) por la skalo de heleco.

## En la ĉielo 
La stelaro *Granda Ursino* estas tre facile trovebla kaj en nordaj latitudoj tutjare videbla en la ĉielo. Se oni plilongigas imagan ligan linion inter la du plej brilaj malantaŭaj steloj d la granda ursino, ĉirkaŭ kvinoble, oni atingas preskaŭ precize la nordan stelon (la vera distanco inter tiu linio kaj la norda stelo estas ĉirkaŭ 1,5 lundiametrojn granda).

Alia maniero estas tiri imagan linion inter la unua timonstelo de la Granda Ursino kaj la meza stelo de Kasiopeo. La norda stelo troviĝas ĉirkaŭ en la mezo de tiu linio.

La situo de la Granda Ursino kaj de Kasiopeo dependas de la sezono, de la horo kaj de la latitudo de la spektanto.

## Vidu ankaŭ 
* Norda Stelo (firmao)
* Suda Kruco (konstelacio)
* Klasigo de steloj
* Stelo
* Astro
* Kelkopa stelo

## Eksteraj ligiloj 
*  extrasolar-planets.com - Polaris 
* Demonstrado de precesio (necesas javao)
* www.wissenschaft.de: Astronomoj fotas
* Fotoj de la akompananto de la Norda Stelo

Kategorio:Malgranda Ursino (konstelacio)
Kategorio:Navigado
Kategorio:Flavaj supergigantoj
Geroldswil

**Geroldswil** estas komunumo en la distrikto Dietikon, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 4470 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Geroldswil situas en la Limatvalo nordoriente de la Limato. Sude de la komunumo troviĝas la monto Altberg. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 1,91 km², de kiuj 23,6% estas kovritaj de arbaro, 26,7% servas por agrikulturo, 36,1% por setlado kaj 7,9% por trafikspaco. 3,1% estas akvejoj.

## Najbaraj komunumoj 
La rivero disigas la komunumon en sudokcidento de la distrikta ĉefurbo Dietikon, norde ĝi limas al Oetwil ĉe Limato kaj sude al Weiningen ZH.

## Trafiko 
Geroldswil estas kun aŭtobusoj de la Zurika Trafik-Unio bone konektita kun Dietikon kaj Zuriko, kaj ankaŭ la svisa aŭtovojo A1 de Zuriko al Berno respektive Bazelo facile atingeblas. Sude de la komunumo situas la aŭtovojkruco Urdorf de la svisa aŭtovojo A1, A3 kaj la A4.

## Historio 
Unua dokumenta mencio de Geroldswil datiĝas el la jaro 1255, kiam la Monaĥejo Wettingen akiris la bienon *Hub* en *Geroltzwil* de la kavliro *Rudolfo de Turn* kaj ties edzino *Emma*. La bieno formis ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 integran parton de la bienposedaĵo de la Monaĥejo Fahr kaj de la voktdistrikto Weiningen ZH.

Per la revolucio de 1798 la malnovaj servitutoj de la eklezio estingiĝis kaj Geroldswil kune kun Weiningen, Oberengstringen, Unterengstringen kaj Oberoetwil integriĝis al la Kantono Zuriko. Dum la tempo de la Helveta Respubliko ĝis 1803 ĝi unue apartenis al la distrikto Regensdorf, poste ĝis 1814 al la nova distrikto Bülach. De 1814 ĝi estis parto de la distrikto Zuriko, ĝis ĝi je la 1-a de julio 1989 aliĝis al la nove kreita distrikto Dietikon.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Geroldswil
Oberengstringen

**Oberengstringen** estas komunumo en la distrikto Dietikon, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 6169 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
La komunumo Oberengstringen sudoriente limas rekte al la urbo Zuriko. Ĝian sudan limon formas la rivero Limato.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Oberengstringen limas en nordo al Regensdorf, en oriento kaj sudoriento al Zuriko, en sudokcidento al Schlieren, kaj en nordokcidento al Unterengstringen.

## Trafiko 
Tuj oriente de la komunumlimo troviĝas sur surika teritorio la finhaltejo *Frankental* de la urba tramlinio 13. La komunumo estas ankaŭ kun lokaj busoj de la Zurika Trafik-Unio bone ligita kun Zuriko kaj la aliaj najbaraj komunumoj.

## Historio 
Unuan fojon la nomo *Enstelingen* aperis en la jaro 870 en donacdokumento, per kiu alemana nobelo donacis siajn bienojn al la Monaĥejo Sankt-Galo por poste ricevi ilin en formo de feŭdo kun pliaj havaĵoj por dumviva utiligado. En malfrua mezepoko la plej granda parto de la hodiaŭa komunumteritorio apartenis la riĉaj regensberganoj. Kiam ili malriĉiĝis, la teritorio iom post iom estis vendita la la Monahejo Wettingen respektive Fahr. El la 15-a jarcento datas la divido inter Oberengstringen kaj Unterengstringen. En la jaro 1435 la voktrajtojn pri Oberengstringen kaj la cetere voktdistrikto Weiningen ZH akiris la familio Meyer el Knonau. Per la revolucio de 1798 la malnovaj servitutoj de la eklezio kaj la konaŭanoj estingiĝis kaj Oberengstringen kune kun Weinigen, Geroldswil, Unterengstringen kaj Oberoetwil integriĝis al la Kantono Zuriko. Dum la tempo de la Helveta Respubliko ĝis 1803 ĝi unue apartenis al la distrikto Regensdorf, poste ĝis 1814 al la nova distrikto Bülach. De 1814 ĝi estis parto de la distrikto Zuriko, ĝis ĝi je la 1-a de julio 1989 aliĝis al la nove kreita distrikto Dietikon.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Oberengstringen
Kazys Grinius

**Kazys GRINIUS** (* la 17-an de decembro 1866 en *Selima* proksime de Marijampolė; † la 4-an de junio 1950 en Ĉikago, Usono) estis litova politikisto.

Grinius estis membro de la "Litovia Konferenco de Vilno" de 1917, kaj poste ekde 1918 de la "Litovia Konsilio" (la pli postas ŝtata konsilio de la sendependiĝinta Litovio) - nome de la kamparana popola partio. Inter la jaroj 1920 kaj 1922 li estis ĉefministro de Litovio kaj interkonsentis traktaton inter la demokratia Litovio kaj bolŝevisma Sovetunio, kiu subskribiĝis dum 1922.
Dum 1926 li elektiĝis prezidento de Litovio, sed jam post ses monatoj estis forigita el sia posteno pro armea puĉo de Antanas Smetona.

Post la okupiĝo de Litovio fare de la armeo de Nazia Germanio dum la Dua Mondmilito li ne kunlaboris kun la konkerintoj. Antaŭ la sovetunia okupiĝo de Litovo dum 1944 li fuĝis al okcidenta Eŭropo kaj dum 1947 rajtis elmigri al Usono.

## Eksteraj ligiloj 
* biografio de Kazys Grinius en la litova , angla , franca  kaj rusa lingvoj 

Kategorio:Litovaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Litovio
Kategorio:Prezidantoj de Litovio
Kategorio:20-a jarcento en Litovio
Nacia teatro

La Nacia Teatro estas plej ofte ŝtata teatro aŭ teatro kun specifa graveco, kiun li alportas en la kultura vivo de iu nacio aŭ lingva komunumo.

Gravaj naciaj teatroj dismonde:
*Nacia Teatro (Prago)
*Nacia Teatro (Budapeŝto)

Kategorio:Teatroj
Árpád Feszty

dekstra
**FESZTY Árpád** [festi] (naskiĝis kiel Rehrenbeck la 24-an de decembro 1856 en Ógyalla [nun Hurbanovo, Slovakio] – 1-an de junio 1914, [nun Lovran, Kroatio]) estis pentristo, elstara reprezentanto de la hungara akademia pentroarto. Lia frato estis Adolf Feszty. Li pentris grandegan pentraĵon pri la enpatrujiĝo de la hungaroj „landokupo de la madjaroj (rundpentraĵo)" („Feszty-dioramo") – kun aliaj pentristoj -, kiu nun estas videbla en Ópusztaszer.

Li ekagadis en aĝo de 16 jaroj kiel migra aktoro, sed lia atento baldaŭ turniĝis al la pentroarto. Li studis en Munkeno, laŭ unu skizo, la hungara registaro donis al li dujaran stipendion.

Li partoprenis en 1878 en la Pariza Monda Ekspozicio kaj atingis grandan atenton per la pentraĵo „Delelő" (Tagmezumo). Li akiris novan trijaran stipendion per la pentraĵo „Pusztai találkozás télen" (renkontiĝo sur la pusto dum vintro). Li poste studis pentroarton en Vieno, tie li pentris la pentraĵon „Golgota" (1880).

Li ornamis lobion de la hungara Nacia Teatro (1885) kaj pretigis murpentraĵojn por la Operejo. Li ofte pentris historiajn, bibliajn temojn.

La dioramo „landokupo de la madjaroj" estis pentrita en 1892–94 kaj havas la surfacon de 1800 m². Poste li laboris ĝis 1902 en Firenze. Pluraj el liaj verkaĵoj estas hodiaŭ en posedo de la hungara Nacia Galerio.

Oni distingis lin en 1889 per ŝtata ora medalo.

Li geedziĝis kun Róza Jókai, adoptita filino de la fama hungara verkisto Mór Jókai.

Kategorio:Hungaraj pentristoj