open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Moric Benjovski

eta|180px
[eta|dekstra|Familia domo de Benjovski en [Vrbové]]
**Moric Benjovski** (Maŭrico Benjovski, aŭ Benyovszky Móricz en hungara) (naskiĝis 20-an de septembro 1746 en Verbó en Hungara reĝlando kiel Móritz Benyovszky, mortis la 23-an de majo 1786 en Maroantsetra, Madagaskaro) estis hungarlandana aventurulo, vojaĝisto, malkovrinto, koloniisto, verkisto, reĝo de Madagaskaro, kolonelo de franca armeo, komandanto de pola armeo kaj aŭstra soldato. Li estis la unua eŭropano, kiu navigaciis en norda Pacifiko (longe antaŭ James Cook kaj Jean-François de La Pérouse). Aŭtoro de memorara verko *Pamäti a cesty* (*Memoroj kaj vojaĝoj*).

Li kverelis kun imperiistino Maria Tereza de Aŭstrio pri la patra heredaĵo, pro kio Maria Tereza prenis liajn bienojn. Poste li setlis en Pollando kaj kiel bienposedanto defendis la novan patrujon kontraŭ la rusaj trupoj dum dispartigo de Pollando. En 1769 li militkaptiĝis, oni ekzilis lin al Kamĉatko, kie li konatiĝis kun la loka guberniestro. Dumtempe li faris la unuan geologian, etnografian, zoologian priskribon de Kamĉatko. En 1771 li organizis ribelon kaj deklaris manifeston, kiu donis ekzemplon por la manifestoj de postaj rusaj ribeloj.

Li forveturis per la ŝipo ’’Petro kaj Paŭlo” kaj atingis la aleutajn insulojn, kurilajn insulojn kaj albordiĝis sur Tajvano.

Sur la insulo Madagaskaro li fondis la urbon Luisbourg, kaj akceptis la proponon de tribestroj iĝi guberniestro. Li vane varbis soldatojn el la indiĝenoj, kaj fine mortis batalante por la malagasoj.

## Variaĵoj de lia nomo 
Ĉar la nacieco ne gravis en la 18-a jarcento min. 3 popoloj diras, ke Benjovski apartenis al ili. Lia nomo tre varias pro tio.

Hungare: **Benyovszky Móric (propra nomo)**
Pole: **Maurycy August Beniowski**
France: **Maurice Auguste de Benyowsky/-ski**
Angle: (Matthew) **Maurice Benyowsky/Benovsky**
Germane: **Moritz Benjowski**
Latine: **Mauritius Auguste de Benovensis**
Slovake: (Matúš) **Móric Beňovský/Beňowský**

## Memorigiloj 
* placo kaj busto en Budapeŝto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj vojaĝistoj
Kategorio:Historio de Madagaskaro
Mondmilito

**Mondmilito** estas termino ĝenerale difinita kiel milito inter multaj ŝtatoj, precipe inter grandaj, potencaj landoj. La vorto estis unuafoje uzita en 1814 de Friedrich Ludwig Jahn, rilate al la liberecaj bataloj. Sed oni ekuzis vere la nocion nur en 1914-1919 pro la amplekso de la milito. Hodiaŭ oni uzas tiun ĉi nocion por la unua kaj Dua Mondmilito. Ambaŭ militoj kategoriiĝas kiel totalaj militoj.

Sed oni devas rimarki por la analizo de la nombroj, ke la Dua Mondmilito pli forte teruris, mizerigis la pacamajn civitanojn.

La donitaj datoj povas la legantojn trompi, tiel rimarkindas la sekvaj:
- Multaj ŝtatoj alpaŝis la militon nur en la lastaj tagoj de la milito. Tial montras la nombro de la koncernataj landoj pli grandan nombron ol en 1918 (kaj la dispeciĝo de la Aŭstra-Hungara Monarĥio aŭ la komenciĝanta dekoloniigo kreskigis la nombron).
- La amasa uzado de flugmaŝinoj, tankoj kaj motorizita infanterio ebligis pli grandan moviĝon, murdadon (la unua mondmilito estis ĉefe t.n. starmilito).

Multaj historiistoj opinias, ke la sepjara milito en (1756-63) estis jam vere la unua mondmilito. Tio koncernis grandpotencajn landojn kaj okazis jam en Ameriko, Eŭropo kaj Azio.

eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Listo de militoj
* Sepjara milito

## Eksteraj ligiloj 
Esplorprojekto *Militrakonto* kun transnacia rigardo al la Dua Mondmilito: https://mondmilito.hypotheses.org/
Kategorio:Militoj
Fénelon

**François DE SALIGNAC DE LA MOTHE-FÉNELON** (1651-1715) (naskiĝis la 6-an de aŭgusto 1651 en Kastelo de Fénelon, Sainte-Mondane, Périgord, mortis la 7-an de januaro 1715 en Cambrai) estis franca teologo, poeto kaj verkisto.

Fénelon naskiĝis en la familia kastelo de Fénelon en Périgord, kaj mortis je la 7-a de januaro 1715 en Cambrai, kie li estis ĉefepiskopo kvazaŭ ekzilita pro teologiaj malkonsentoj (vidu Kvietismo) kaj malŝato de la reĝo Ludoviko la 14-a (pro lia eposo *Télémaque* kun vualita kritiko pri tiu ĉi).

Longtempe tiu lia proza eposo, imite de la antikvaj modeloj sed kun propra flua stilo, kaj esprimilo de siaj propraj ideoj pri devoj de reĝoj, amo al paco, egaleco, kaj memvola malriĉeco, estis du jarcentojn inter la bazaj legaĵoj kaj instrumaterialoj de la francaj lernejanoj, nun ĝi emas forgesiti.

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo en "Namen, Titel und Daten der franz. Literatur"

eta|maldekstra|300px|Kastelo de Fénelon, en Sainte-Mondane.

Kategorio:Episkopoj de Cambrai
Kategorio:Francaj teologoj
Kategorio:Francaj poetoj
Kategorio:Membroj de la Franca Akademio
Ĉuhujivo

**Ĉuhujivo** () estas urbo en Ukrainio, preskaŭ ŝtatlime de Rusio. La urbon trafluas rivero Donec. Konata de la nutraĵa industrio de majonezo.

## Militista historio
Unua mencio pri la urbo devenas de 1627 kiel fortikigita setlejo lime de Rusia Imperio. De la duono de la 17-a jarcento ĝis 1765 estis bazo de la regimento de kavalerio, formita la 5-an de septembro 1651 dum regado de Aleksej Miĥajloviĉ.
Iama sidejo de Sovetaj Aerfortoj kaj Akademio de armeaj pilotoj. Nun apud la urbo estas Ukraina Aer-Armeo.

## Notindaj loĝantoj 
* Urbo en kiu Mikaelo Gabrielo estis ortodoksa episkopo, esperantisto
* Naskiĝloko de pentristo Ilja Jefimoviĉ Repin

## Partnera urbo
* Kozienice, Pollando

## Vidu ankaŭ 
* Ĉuhujiv (stacidomo)
* Ĥarkiva provinco
* Listo de urboj en Ukrainio

## Eksteraj ligiloj 
* Urba retejo


Kategorio:Urboj en Ĥarkiva provinco
Kariljono

eta|200ra|
eta|200ra|
eta|200ra|
**Kariljono** estas granda muzikilo, konsistanta el pluraj sonoriloj kaj troviĝanta kutime en turo aŭ simila konstruaĵo. Ĝi estas sonorilaro, kiun oni ludas per klavaro, nun plejofte elektra.

## Historio 
La deveno de kariljonoj troviĝas en la mezepoka komunuma movado, kiam urbo fariĝis memstara, kun privilegiaj liberecoj, protekta murego, propra regantaro, urbodomo, al la urbodomo oni aldonis turon, kaj en la turo estis sonorilo por eventuale averti la loĝantojn antaŭ danĝeroj, kaj ankaŭ por indiki horon per sonorilado. La urban socion konsistigis por ĉiu aparta metio aŭ negoco (foje eĉ la ĉiesulinoj) metia korporacio, do kiam temis pri meto de sonorilo en la urboturon, ĉiu korporacio konkuris por pagi sian sonorilon kvote je la komuna bono. Tial estis multaj sonoriloj. Oni do kutimiĝis fari el ĉiuj harmoniitan aron, per kiu oni povis ludi muzikon.

En modernaj tempoj, pro disvastiĝo en aliaj kontinentoj de gentoj el eŭropa kulturo kaj tradicioj, la ŝato al kariljonoj disvastiĝis kaj nun troviĝas ankaŭ en landoj, kiuj historie neniam konis tiun epokon, ekzemple Usono, Aŭstralio ktp.

## Kelkaj famaj kariljonoj 
eta|dekstre|180ra|

* en Aŭstralio
** Kanbero 
* en Belgio:
** Aalst
** Antverpeno
** Bruĝo
** Dendermonde
** Meĥleno
* en Francio:
** Ĉamberio
** Saint-Amand-les-Eaux
** Douai
** Bailleul
** Dunkirko
** Katedralo de Rueno
* en Germanio:
** Essen
** Preĝejo de Sankta Bartolomeo (Erfurt)
* en Novzelando
** Velingtono
* en Rusio
** Sankt-Peterburgo (tie aŭdiĝas regule la Esperanto-himno *La Espero*)
* en Sudkoreo
** Deĝon
* en Usono
** Ĉikago
** Princeton

## Bildaro 

Bellcontrols.jpg|Kariljona klavaro
Carillon_drum,_Musée_de_la_cloche_et_du_carillon,_Tellin.jpg|Memortamburo de aŭtomata kariljono

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Belfrido
* Jo Haazen
* Sonorhorloĝo
* Sonorilisto

## Eksteraj ligiloj 
* Pri kariljonoj en Flandrio, arkivigita en septembro 2004 ()
* artikolo "Unika muziklernejo en Belgio" pri la kariljonista konservatorio en Meĥleno, Flandrio, el *Monato*, jarkolekto 1997  ()
* Kariljonista gildo de Norda Ameriko ()
* unua el origine pluraj fotoj de kariljonoj el la kolekto de Petro De Smedt (el retejo *ipernity*, intertempe ne plu aktiva, arkivigita en junio 2016) ()

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Klavarinstrumentoj
Kategorio:Frapinstrumentoj
Lernejo

eta|Klasĉambro en Germanio, kiel aspektis dum la jaro 1930
[eta|"[Madrasa" en Gambio]]
eta|Albert Anker (1896)

**Lernejo** estas loko por lernado. Oni distingas laŭ aĝo de la lernantoj, la lerna celo diversajn lernejajn tipojn. Oni povas grupigi la diversajn tipojn al tri ĉefaj grupoj:
* bazlernejo (elementa lernejo), eventuale kompleta aŭ ne
* mezlernejo (mezgrada lernejo) aŭ duagrada lernejo: baza mezlernejo kaj metilernejo, teknikumo, gimnazio respektive kompleta mezlernejo
* altlernejo (supera lernejo, studejo): universitato, altlernejo, politekniko, faka altlernejo

Oni povas viziti ankaŭ teĥnikan, komercan, politeĥnikan kursojn en mez- aŭ altlernejoj. Tiam ili povas esti specifaj lernejoj kiaj la komercaj lernejoj. Oni povas studi en dumtaga, vespera, aŭ perkoresponda kurso.

Specialaj lernejoj estas la religiaj lernejoj, kie oni instruas ankaŭ la sanktajn tekstojn, religiajn morojn, instruojn (vidu koranlernejo). Laŭ moderna kompreno la ŝtataj lernejoj estu religie kaj politike neŭtralaj.

Iuj lernejoj baziĝas je specialaj pedagogiaj principoj kaj lernometodoj. Aparte konataj inter tiuj estas la lernejoj laŭ Valdorfa pedagogio.

Personon, kiu lernas sen lernejo kaj instruisto, oni nomas aŭtodidakto.

Lernojaro aŭ lerneja jaro estas la periodo de la jaro en kiu lernantoj ĉeestas en lernejoj. Ĝenerale ĝi daŭras 8, 9 al 10 monatojn kaj tio divideblas ĉu en duonjaroj, trimonatoj aŭ kvarmonatoj depende de la lando aŭ institucio. Depende de la lando, la lernojaro aŭ akademia jaro ekas kaj finas en malsamaj datoj. En la plej parto de la landoj de Sudameriko, por ekzemplo, la jaro ekas en marto kaj finas en decembro. En Eŭropo, kontraste, ĝi ekas en septembro kaj finas en junio.

## Diversaj tipoj 
Paroĥa lernejo estas privata baz- aŭ mezlernejo filiigita kun religia organizo kaj kies instruplano inkluzivas ĝeneralan religian edukadon krom laikaj temoj, kiel scienco, matematiko kaj lingvaj artoj. La vorto "paroĥa" venas de la sama radiko kiel "paroko" kaj  lernejoj estis originale la eduka alo de la loka paroka preĝejo. Kristanaj paroĥaj lernejoj estas ofte nomitaj "preĝejaj lernejoj" aŭ "kristanaj lernejoj". Krom lernejoj administrataj de kristanaj organizoj, estas ankaŭ religiaj lernejoj filiigitaj kun judaj, islamaj kaj aliaj grupoj. Ĉi tiuj, tamen, ne estas tiom ofte nomitaj "paroĥaj" pro historia asocio de la termino kun kristanaj parokoj.

## Vidu ankaŭ 
* Eduko
* Infanĝardeno
* Instruado
* Lerno
* Lingvolernejo
* Palaca lernejo
* Pedagogio
* lernejestro
* lernejmajstro (Q1459149)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kindersite.org 
* http://www.eurydice.org 
* http://www.schoolnavi-jp.com 

Kategorio:Edukado

Kategorio:Legoscio
Ĉeĉenoj

alternative=Chechen Delegates 1923.jpg|eta|Ĉeĉena delegacio 1923
**La ĉeĉenoj** aŭ noĥĉoj (memnomo - *нохчий*) estas kaŭkaza nacio, ĉefe loĝanta en Ĉeĉenio (Rusia Federacio). 150ra|eta|bildigo de historia ĉeĉena batalanto en libro de 1892En septembro 1991 la tutnacia kongreso de la ĉeĉena popolo deklaris la ŝtatan suverenecon de la Ĉeĉena Respubliko, kiu ne estis agnoskita de iu ŝtato. La kontraŭstaro de la federacia centro kaj separatisma regiono kaŭzis la Unuan Ĉeĉenian militon en 1994-1996 kaj la Duan Ĉeĉenian militon ekde 1999, pro kiuj dekmiloj da ĉeĉenoj pereis aŭ fuĝis en aliajn regionojn de Rusio kaj eksterlanden. Multaj ĉeĉenoj loĝas en Dagestano, Moskvo kaj eksterlande (Jordanio, Eŭropa Unio kaj alie).

## Lingvo 
La ĉefa lingvo de la ĉeĉenoj estas la ĉeĉena lingvo, sed en la respubliko oni parolas krom tio la rusan lingvon.

## Religio 
La dominanta religio de la ĉeĉenoj estas la sunaisma islamo.

## Personoj 
* Ĝoĥar Dudajev
* Zelimĥan Jandarbijev
* Abdul Halim Sadulajev
* Timur Mucurajev
* Aĥmed Kadirov
* Aslan Masĥadov
* Liza Umarova
* Zulejĥan Bagalova
* Roza Talĥigova

* Ramzan Sebiev
* Zulaj Sardalova
* Ŝima Okuev
* Salman Ĥasimikov
* Buvajsar Sajtijev
* Mamed Ĥalidov

## Vidu ankaŭ 
* Imamo Ŝamil;
* kistoj;
* naĥoj;
* huritoj;
* Deporto de ĉeĉenoj kaj inguŝoj.


Kategorio:Etnoj en Jordanio
Kategorio:Etnoj en Sirio
Kategorio:Etnoj en Kartvelio
Kategorio:Etnoj en Turkio
Kategorio:Etnoj en Kazaĥio
Kategorio:Etnoj en Mezoriento
Kategorio:Etnoj en Rusio
Veliko Tarnovo

**Veliko Tarnovo** - ''*, foje ankaŭ latinliterigata *Veliko Trnovo* - estas urbo en la meznorda Bulgario kaj la administra centro de la Provinco Veliko Tarnovo. Ĝi situas laŭ la rivero Jantra, kaj famas kiel la centro de la Dua Bulgara Imperio (1018 al 1185). Ĝi havas proksimume 73.115 loĝantojn (2005).

## Esperanto
Ĝi estas la naskiĝurbo de Georgi Aktarĝiev kaj Ĥristo Ĥaralambev.

Tie la Esperanta gazeto *Trumpetisto'' estis redaktita de Ĥristo Rjaĥovski. Dum 1907- 1908 sidejo de Bulgara Esperanto-Ligo troviĝis en Veliko Tarnovo.

En 1978 tie okazis kongreso de TEJO.
### Lokaj esperantistoj
*Georgi Aktarĝiev;
*Ĥristo Ĥaralambev;
*Petr Jordanov (naskiĝis 1884);
*Georgi Penĉev (mortis 1921);

## Galerio 

Bulgaria Veliko Turnovo 01.jpg
Bulgaria Veliko Turnovo 02.jpg
Bulgaria Veliko Turnovo 03.jpg
Varusha quarter east Veliko Tarnovo.jpg

## Panoramoj 
420ra
420ra
420ra

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Bulgario
Kategorio:Provinco Veliko Tarnovo
Kvietismo

**Kvietismo** estas mistika doktrino laŭ kiu la kristana perfekteco konsistas en animostato de tuta pasivo trankvila (latine *quietus*) kaj plenkonfida, kaj ĉio cetera ne gravas, ĝis eĉ la demando pri ĉu oni estos savita aŭ ne. Ĝi estis lanĉita de Jeanne Marie Bouvier de la Motte Guyon, plej fama reprezentanto estis Fénelon; ĝi estis forte kritikita de la ĉefaj ekleziaj instancoj (vidu Bossuet), kaj fine kondamnitaj de la papo ĉefe pro la tezo laŭ kiu ne necesas deziri Paradizon por esti kristana.

## Vidu ankaŭ
* Luis de Molina
* Miguel de Molinos

Kategorio:Ismoj
Konstrufako

La **konstrufako** estas:

 la fako, kiu okupiĝas pri konstruado kaj konstruaĵoj.

 la branĉo de la ekonomio, kiu plenumas ĉiajn ajn plan- kaj konstrutaskojn.

Dum arkitekturo pritraktas precipe formajn, soci-kulturajn kaj funkciajn aspektojn de la konstruado, la **konstrufako** koncentriĝas tute pri la konkreta realigo de konstruprojektoj.

En la konstrufako ekzistas ĉefa disdivido je surterkonstruado kaj subterkonstruado.

Legu ankaŭ sub: arkitekturo, konstruarto, konstrutekniko, konstruindustrio, konstruado, rekonstruado , konstrumetio , konstruprojekto , konstrumaterialo , konstrumetodo , konstrumaniero

Dosiero:FalkirkWheelSide 2004 SeanMcClean.jpg|
Dosiero:Trickling filter bed 2 w.JPG|
Dosiero:Instituion of Civil Engineers.jpg|

Kategorio:Konstrufako
Kategorio:Inĝenierarto
Kategorio:Komerco
Kategorio:Mekanika inĝenierarto
Kategorio:Struktura inĝenierarto
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Teknologio
Teluro

**Teluro** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Te** kaj la atomnumeron 52. Ĝi estas arĝent-kolora metaloido, kiu estas utila en alojoj kaj ceramikoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kalia telurato
* Kalia telurido
* Kalia telurito
* Natria telurato
* Natria telurido
Jodo

**Jodo** (el la greka lingvo *ἰώδης / iṓdēs*, esperante «viola») estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **I** kaj la atomnumeron 53. Ĝi estas malsolvema elemento bezonata por vivantaj organismoj. Kemie, jodo estas la malplej reakciema de la halogenoj.

En multaj aliaj lingvoj la termino jodo kongruas al **iodo**, pro tio la ĥemia simbolo de jodo estas **I**.

Ĝi fandiĝas je  fariĝanta intensa viola likvaĵo, kaj vaporiĝas je  .

La ĉefa jono de jodo (**I-**) estas **jodido**. Saloj kun tiu jono (kiel KI) estas ankaŭ nomataj jodido.

Simile al la aliaj halogenoj, ĝi troviĝas ĉefe en la diatoma formo **I2**, kiu respondas al dijodo, metale griza solido kun purpuraj vaporoj.

Jodo estas ĉefe uzata en medicino (antisepsilo), fotografio (angiografio), tomografio), lumilo (gas-ŝargiga lampo, inkandeska ampolo) kaj tinkturoj.

## Ecoj 
* **Atompezo:** 126,9 amu
* **Kemia serio : ** halogeno, (nemetalo)
* **Normala stato:** solido ĉe 298 K
* **Specifa pezo** : 4,944
* **Koloroj** : metala grizo (solido), viola (gaso)
* **Fandpunkto:** 
* **Bolpunkto:** 
* **Malkovrinto:** Bernard Courtois

## Izotopoj 
Jodo havas 37 konatajn izotopojn, kun masnombroj intervalantaj de 108 ĝis 144, kaj 16 nukleajn izomerojn. De tiuj izotopoj, nur 127I estas stabila, kaj prezentas ĉiun jodon en la naturo, pro tio jodo estas nomata *monoizotopa elemento*. La norma atommaso de tiu izotopo 127I (kun 53 protonoj kaj 74 neŭtronon) estas 126,904 47(3) u. 

## Kombinaĵoj 
* Alila jodido
* Cianogena jodido
* Dijodo
* Fosfora trijodido
* Jodata acido
* Jodida acido
* Jodita acido
* Jodoacetono
* Jodoformo
* Natria perjodato
* Nitrogena trijodido
* Perjodata acido
* Sulfurila jodido
* Tiofosforila jodido
* Tionila jodido

## Bildaro 

Dosiero:I-TableImage.svg|Perioda tabelo
Dosiero:Iod kristall.jpg|Solida jodo
Dosiero:IodoAtomico.JPG|Diatoma gasa jodo

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero


Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Halogenoj
Marianne Sägebrecht

**Marianne SÄGEBRECHT** [mariane Segebreĥt] (naskiĝis la 27-an de aŭgusto, 1945 en Starnberg, Bavario) estas germana aktorino.

Antaŭ ol ŝi aŭtodidakte lernis la aktoradon, ŝi laboris kiel helpantino de kuracisto kaj kiel fotistino en sia hejmurbo. Kiel juna virino ŝi ekloĝis en Munkeno, kie ŝi elprovis sin en diversaj teatraj ensembloj.

En la jaro 1979 la reĝisoro Percy Adlon malkovris ŝian talenton kaj invitis ŝin al televida produktaĵo. Vastan popularecon ŝi gajnis en la jaro 1984, kiam Percy Adlon ŝin okupis por la ĉefrolo en la filmo *Zuckerbaby*. Marianne Sägebrecht, kiu mem cetere ne vere kongruas al la modernaj malserenaj belecnormoj sed fakte vere kaj ege belas kaj radias vivĝuon kaj homecon, en tiu filmo prezentis dikan virinon, kiu vivis tristan vivon. Amante viron tiu virino gajnis memfidon kaj optimismon, kiu restis en ŝi eĉ post la fino de la amrilato.

En 1987 ŝi en la filmo *Out of Rosenheim* unuafoje prezentis sin en Usono. El pliaj filmoj menciindas *The War of the Roses*, en kiu ŝi aperas apud Michael Douglas kaj Kathleen Turner.

En la jaro 1994 ŝi publikigis sian membiografion ''Ich trau' der Zukunft*.

## Listo de filmoj 
* *Zuckerbaby* (Germanio, 1984)
* *Out of Rosenheim* (Usono, 1987)
* *The War of Roses* (Usono, 1989)
* *Martha und ich* (Germanio/Francio, 1989)
* *Rosalie goes shopping* (Rozalio butikumas) 1991
* *Der Unhold* (1996)
* *Eine Frau nach Maß* (Germanio/Francio, 1996)
* *Die Sekretärin des Weihnachtsmanns* (Germanio/Francio, 1999)
* *Scheidung auf Amerikanisch* (Germanio, 2000)
* *Marga Engel kocht vor Wut'' (Germanio, 2002)

Sägebrecht, Marianne
Banyoles

**Banyoles** (**Bañolas** en la hispana lingvo) estas kataluna urbo en la provinco de Ĝirono.

Loĝantaro: 15.000.

Naskiĝloko de Esperanto-pioniro Jacint Bremon Masgrau.

Ekstera ligilo: http://www.banyoles.org 
## Lokaj esperantistoj
*Juan Aulina Saurina;

## Partneraj urboj 
* 
eta|maldekstra|180px

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=1701570005  
* http://www.idescat.es/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=17015 
* http://www.actiu.info/banyoles  

Kategorio:Municipoj de la Provinco Ĝirono
Kategorio:Urboj de Katalunio
Hanna Schygulla

eta|Hanna Schygulla, 2005
eta|maldekstra|Hanna Schygulla, 1982
[eta|hochkant|La naskiĝdomo de Hanna Schygulla en [Königshütte, Supra Silezio]]
**Hanna SCHYGULLA** [hana ŝigula] (naskiĝis la 25-an de decembro 1943 en Königshütte, Supra Silezio) estas germana aktorino.

En la jaro 1945 ŝia familio ekloĝis en Munkeno, Bavario. Post la abiturienta ekzameno ŝi laboris dum unu jaro en Parizo, poste ŝi studis germanistikon kaj romanistikon en Munkeno, kaj lernis samtempe la aktoradon.

En la 1960-aj jaroj ŝi konatiĝis kun la reĝisoro Rainer Werner Fassbinder. Kun li (kaj kelkaj aliaj personoj) ŝi en la jaro 1968 fondis la ensemblon *Antitheater*, poste ŝi aperis en aro da teatraĵoj, filmoj kaj du televidserioj sub lia reĝisorado.

Ekde la 1980-aj jaroj ŝi ankaŭ sukcese prezentas sin internaci-nivele, ekz. en *Passion* (de Jean-Luc Godard) kaj *Dead Again* de Kenneth Branagh.

Hanna Schygulla nuntempe vivas en Parizo.

En 2010 ŝi kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo *Berlinale* en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

## Listo de filmoj 
* *Liebe ist kälter als der Tod* (Germanio, 1969)
* *Katzelmacher* (Germanio, 1969)
* *Jagdszenen aus Niederbayern* (Germanio, 1969)
* *Warum läuft Herr R. Amok?* (Germanio, 1970)
* *Händler der vier Jahreszeiten* (Germanio, 1972)
* *Die bitteren Tränen der Petra von Kant* (Germanio, 1972)
* *Acht Stunden sind ein Tag* (germana televidserio, 1972)
* *Fontane Effi Briest* (Germanio, 1974)
* *Falsche Bewegung* (Germanio, 1975)
* *Die Ehe der Maria Braun* (Germanio, 1978)
* *Lili Marleen* (Germanio, 1980)
* *Die Fälschung* (Germanio/Francio, 1981)
* *Passion* (Francio, 1982)
* *Antonieta* (Hispanio, 1982)
* *Dead Again* (Usono, 1991)
* *Les cent et une nuits de Simon Cinéma* (Francio/Britio, 1995)
* *La niña de tus ojos* (1998)

## Eksteraj ligiloj 
* Hanna Schygulla en Interreta Film-Datenbazo 
* Hanna Schygulla en Filmportalo 
* Hanna Schygulla kantas kanzonojn  

Kategorio:Germanaj aktoroj
Saturno (poemaro)

***Saturno*** estas poemaro de Jorge Camacho, unue publikigita de la eldonejo Bero en 2004. Ĝi enhavas, en kronologia ordo, la poemojn verkitajn de Jorge Camacho en du lingvaj versioj samtempaj kaj paralelaj (hispane kaj esperante), ekde la poemo *Praformikoj* el la fino de 1995, kaj aldone kelkajn poemojn unulingvajn kun la responda traduko.

## Recenzoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La plena teksto de *Saturno* 
* La plena teksto de la postparolo *La saturna skorpio* de Gonçalo Neves 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience : entajpu la vorton "saturno".
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Kategorio:Esperanto-poeziolibroj
Kategorio:Verkoj el la hispanlingva literaturo
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2004
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Formo

**Formo** povas esti: 

* la sensebla aspekto, kiun objekto, ago aŭ imago prezentas,
** kiam temas pri la] videbla aspekto, oni ankaŭ parolas pri figuroj, ekz. geometriaj figuroj;[
* (pri botaniko) sistematika unuo (*forma, forma specialis*), subdivido de vario, diferenca de la tipa vario pro tre malgravaj, tamen heredaj karakteroj; 
* (pri morfologio) la preciza ĉeno de literoj/sonoj, kiu faras vorton aŭ morfemon en iu certa okazo;
* ujo uzata por doni formon, ekzemple al fandita metalo aŭ bakaĵo.

Nomo:
*Ivar Formo, skiisto, olimpika ĉampiono.
Joxemari Sarasua

**Joxemari SARASUA** [ĥoŝEmarI sarAsuA] (naskita en 1970, en Bilbao, Eŭskio) estas eŭska tradukisto kaj membro de la Ibera Skolo. Doktoro pri matematiko kaj ĝia didaktiko. Esperantisto ekde 1987. En sia jun-aĝo li redaktoris la eŭskisman kaj skandal(et)an esperanto-gazeton *Eŭska Kverko*. Li ankaŭ movadumis en Eŭska Esperanto-Asocio. De tempo al tempo li publikigas en diversaj revuoj, krom tradukoj, ankaŭ libro-recenzojn.

Li loĝas en Bilbao. Profesie li estas docento pri matematiko en la Eŭska Universitato. Lia esplor-kampo estas matematiko kaj ĝia didaktiko.

## Libro-formaj tradukoj 
**El la eŭska lingvo:**

*La baptofilino* (eŭske *Haur besoetakoa*). Eld. Fonto, 2002. http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=6681

**El la hispana lingvo:**

*Suzana kaj la ĉasistoj de muŝoj*  (hispane *Susana y los cazadores de moscas*). Eld. Fundación Esperanto kaj Eŭska Esperanto-Asocio, 2004. http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=4252

**El la angla lingvo:**
 
*Mil naŭcent okdek kvar*  (angle *Nineteen Eighty-Four*), fama politika romano de George Orwell (1903 - 1950). Baldaŭ publikigota.

## Recenzoj 
*Recenzoj en OLE
*Recenzo en La Ondo de Esperanto 

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Kategorio:Eŭskaj esperantistoj
Linde

**Linde** en la germana lingvo kaj en la nederlanda signifas tilio (en la dana, sveda kaj norvega estas tute simile *lind*).

**Linde** estas la nomo de geografiaj objektoj:
Fluantaj akvejoj:
* Linde (IJsselmeer), nerekta alfluejo al la IJsselmeer, provinco Frislando, Nederlando
* Linde (Lena), maldekstra alfluejo de la Lena, apud la loĝloko Ĵigansko, en Saĥa (Jakutio), Siberio, Rusio
* Linde (Tollense), dekstra alfluanto de la rivereto Tollense en la urbo Neubrandenburg, distrikto Meklenburga Lagaro, Meklenburgo-Antaŭpomerio, Germanio

Lokaj nomoj en :
* en Brandenburgio:
** Linde (Angermünde), loĝloketo de la urbo Angermünde, distrikto Uckermark
** Linde (Löwenberger Land), komunuma parto de la komunumo Löwenberger Land, distrikto Oberhavel
** Linde (Märkisch Luch), loĝloketo de la komunumoparto *Barnewitz* de la komunumo Märkisch Luch, distrikto Havelland

* en Nordrejn-Vestfalio:
** Linde (Hückeswagen), vilaĝo en Hückeswagen, distrikto Oberbergisch
** Linde (Lindlar), vilaĝparto de Lindlar, distrikto Oberbergisch
** Linde (Marialinden), parto de la urboparto Marialinden,komunumo Overath, distrikto Rheinisch-Bergisch
** Linde (Heiligenhaus), loko de la urboparto Heiligenhaus, komunumo Overath, distrikto Rheinisch-Bergisch
** Linde (Kürten), parto de Kürten, distrikto Rheinisch-Bergisch
** Linde (Nümbrecht), parto de Nümbrecht, distrikto Oberbergisch
** Linde (Radevormwald), parto en Radevormwald, distrikto Oberbergisch
** Linde (Remscheid), parto de Lüttringhausen de la sendistrikta urbo Remscheid
** Linde (Schwalmtal), parto de la komunumo Schwalmtal, distrikto Viersen
** Linde (Wermelskirchen), parto de Wermelskirchen, distrikto Rheinisch-Bergisch
** Linde (Wuppertal), parto de urboparto Ronsdorf de la sendistrikta urbo Wuppertal

Loka nomo en :
* Linde (Drenthe), vilaĝo de la komunumo De Wolden, provinco Drenthe
* Linde (Bronckhorst), vilaĝo de la komunumo Bronckhorst, provinco Gelderland
* Linde (Twenterand), vilaĝo de la komunumo Twenterand, provinco Overijssel
* Linde (Deventer), vilaĝo de la komunumo Deventer, provinco Overijssel

**Linde** estas familia nomo, nomo de nobela gento kaj la nomo de pluraj firmaoj.

**Vidu ankaŭ:**
* Linden
* Lynde
Fenestro

200px|dekstra|eta|Grandega ornama fenestro; la vera fenestro estas malfermita en malgranda sekcio de malsupra parto.
**Fenestro** estas regulforma aperturo por enlasi lumon kaj eventuale aeron (en domon, aŭton, ŝipon ktp.). Ordinare oni rigardas la kadron kaj la fermaĵon kiel partojn de la fenestro.

Laŭ Francisko Azorín **fenestro** estas *Regula aperturo en muro de edifico, pli malpli alta ol la etaĝa planko, por enlasi lumon k. aeron. Kadro garnita per vitraĵo por fermi tian aperturon.* Li indikas etimologion el la latina *fenestra*. Kaj li aldonas teknikan priskribon jene:

.

## Historio 
[eta|230px|Arta *manuelina* fenestro en la [Monaĥejo de Kristo de Tomar, (Portugalio).]]
La plej fruaj fenestroj estis simple truoj en muro. Poste, oni kovris fenestrojn per besta felo, ŝtofo aŭ ligno. Sekvis ŝutroj malfermeblaj kaj fermeblaj. Poste oni konstruis fenestrojn kiuj kaj protektis la loĝantojn kontraŭ la vetero kaj enlasis lumon: fabrikitaj el vitro, platigita besta korno, aŭ maldike tranĉita marmoro. En Azio oni uzis paperon por kovri la truon.

La Romianoj estis la unuaj uzi vitron por fenestroj. En Aleksandrio ĉ 100 KE, ekaperis fenestroj el muldita vitro, kvankam kun malbonaj optikaj ecoj. Fenestroj el kunmetitaj vitropecoj ligitaj per plumbo estis preferataj de riĉaj eŭropanoj, dum paperaj fenestroj estis preferataj en Ĉinio, Japanio kaj Koreio. En Anglio, vitro fariĝis ofte uzata en la fenestroj de ordinaruloj nur en la 17-a jarcento, anstataŭ platigita korno, kiun oni uzis ekde la 14-a jarcento.

Modernaj grandaj fenestroj fariĝis eblaj nur post la plibonigo de vitrofarado. Modernaj fenestroj plejofte estas kovritaj per vitro; malmultaj per travidebla plasto.:
* 
* 
* 

## En Esperanto
En la revuo Kontakto aperis indiko de interesa retejo kie oni povas rigardi tion kion kontribuintoj vidas tra siaj fenestroj kaj oni rajtas alŝuti same, bildigite de tieaj pluraj fotoj.

## Vidu ankaŭ 
* Vitraĵisto

## Referencoj
Suizei

Imperiestro **Suizei** (綏靖天皇) (naskiĝis -632, mortis je -549) estis dua imperiestro de Japanio de tradicia listo de imperiestroj. Li regis ekde -581 ĝis -549. Li estis Antaŭ-Yamato-Period imperiestro. La historio pri Antaŭ-Yamato imperiestroj estas verkita je japana plej antikvaj libroj, kojiki kaj nihonŝoki ĉar nuntem oni ne scias se Antaŭ-yamato imperiestroj vere ekzistis. Nomo signifas "ĝojige sana paco".

Kategorio:Japanaj imperiestroj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 7-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 6-a jarcento a.K.
Kotka

290ra|eta|maldekstra|
290ra|eta|maldekstra|
240px|eta|maldekstra|la ortodoksa "Nikolao"-preĝejo en Kotka
**Kotka** ("aglo") estas havenurbo en suda Finnlando, parto de la provinco Kymenlaakso de Finnlando. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . La nomo signifas en la finna *aglo* kaj aglo aperas ankaŭ en la urba blazono. Kotka estas la naskiĝloko de Hilma Agatha Fredrika Hall.

Karhula estas eksa kampurbo ligita al Kotka en 1977.

## Loĝantaro 
## Konataj lokuloj 
* Terttu Tyynelä (1930-2023), instruistino kaj esperantistino, naskiĝis tie

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas:
*  distrikto Brașov (germane Kronstadt, transilvani-sakse Kruhnen, hungare Brassó) en Rumanio 
*  Fredrikstad en Norvegio
*  Gdinio / Gdynia (germane Gdingen) en nuna Pollando
*  Glostrup en Danio
*  Greifswald en Germanio
*  Klaipėda (germane Memel, ĵemajtie Klaipieda) en nuna Litovio
*  Landskrona en Svedio
*  Lubeko (germane Lübeck) en Germanio
*  Sankt-Peterburgo en Danio
*  Sillamäe (germane Sillamäggi) en Estonio
*  Tajĝou en Ĉinio
*  Talino (germane kaj svede Reval) en Estonio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Kymenlaakso
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Suda Finnlando
Kategorio:Urboj de Finnlando
Ĉuvaŝa Ŝtata Universitato

**Ĉuvaŝa Ŝtata Universitato** (nomita laŭ I. Uljanov) estas la plej granda altlernejo de la Ĉuvaŝa Respubliko (Rusio), situanta en la urbo Ĉeboksaro.

La Universitato estis fondita en 1967 surbaze de la Volgia filio de la Moskva Energetika Instituto kaj komence havis 5 fakultatojn: histori-filologian, ekonomian, medicinan, kemian, elektroteknikan.

Nuntempe la universitato havas 22 fakultatojn, kiuj estas disgrupitaj je 7 institutoj:
* ĉuvaŝa filologio kaj kulturo; 
* socia; 
* ekonomio, financoj kaj juro; 
* naturaj sciencoj; 
* medicina; 
* internacia instituto de entreprenado kaj administrado; 
* teknika.

La Universitato havas 118 katedrojn, kie studas preskaŭ 13 mil studentoj. Ekde 1991 en Universitato studas , ĉefe el Azio kaj Afriko

Ekde 1968 ĉiusemajne aperas universitata ĵurnalo "Uljanovec".

La rektoro de la universitato estas Lev KURAKOV.

## Adreso de la Universitato 
Moskovskij pr. 15,
Ĉeboksaro,
428015, Rusio.

Ĉeboksaro
Kategorio:Ĉeboksari
Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1967
Kategorio:1967 en Rusio
Konstruarto

**Konstruarto** ampleksas arkitekturon, konstrufakon kaj urboplanadon. La diferencigo de la konstruarto je tiuj fakoj estas relative juna kaj disvolviĝis nur dum la dua duono de la 18-a kaj dum la 19-a jarcentoj. Konstruarto (proprasence) komencas kiam la konstruintenco konsideras pli ol nuran utilecon.

## Evoluo 
Jam dum prahistoria tempo al la masonaĵo-konstruado aldoniĝas la kolono- aŭ pilastro-konstruado, kiu okazas en du laboretapoj; la produktado de la portanta konstrukcio kaj la realigo de la spacofermanta konstrukcio.
Empiriaj scioj, kiujn oni gajnis ekkonante la ecojn de la konstrumaterialoj, determinis la konstrumetodojn ekde la greka antikvo ĝis la itala renesanco. Ekde la renesanco la arkitekturteorio havas kreskantan influon al la kreado de konstruaĵoj. Pri konstrustatiko laŭ moderna kompreno eblas paroli nur ekde la mezo de la 18-a jarcento. Nur tiam ankaŭ ekdisvolviĝis la apartiĝo de la arte projektanta arkitekto disde la kalkulante konstrukcianta inĝeniero. Antaŭe laboris ambaŭ en persona unio. Dum la dua duono de la 19-a jarcento la konstruinĝeniero fariĝis kreiva formdonanto de la konstruarto; ne la historieske konstruanta arkitekto. 
En la tempo de la renesanco ankaŭ la teorio de la urboplanado komencas sian evoluon. Precipe la baroko kreas placojn, kiuj funkcias kiel akcentopunktoj de la urbostrukturo.
En ĉiuj epokoj konstruaĵoj kaj ties ensembloj estis esprimilo de la sociaj kondiĉoj kaj rilatoj kaj do ankaŭ de la ideologioj.
La konstruarto tradicie estas nomata "*patrino de ĉiuj artoj*". Ĝia interplektiĝo kun la aliaj figuraj artoj kaj kun la artmetioj ekzistas en ĉiuj tempoj. En la historio de la konstruarto okazis la apliko de konstruceramiko, kolora farbo, muro- kaj volbopentraĵoj, konstruplastiko, ornamaĵoj kaj stukaĵoj.

Legu ankaŭ sub: arkitekturo, konstrufako, urboplanado , konstrutekniko, konstruindustrio, konstruado, rekonstruado , konstrumetio , konstruprojekto , konstrumaterialo , konstrumetodo , konstrumaniero !

Dosiero:T-mobil center wien.jpg|
Image:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|
Dosiero:Looshaus.jpg|
Dosiero:Via della Vigna Nuova 18, palazzo rucellai, 02,0.jpg|
Dosiero:100521 Oliemuldersweg 47 (Siebe Jan Boumaschool) Groningen NL.jpg

Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Kulturo
Horizontalo

[eta|[Nivelilo montras ĉu surfaco estas tute hoizontala.]]
**Horizontalo** estas linio kiu estas paralela al la surfaco de la senmova akvo, Ĝi troviĝas en orta aŭ rekta (= 90-grada) angulo kun la vertikalo.

## Vidu ankaŭ 
* Horizontala koordinatsistemo

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Geometrio
Kategorio:Orientiĝo
Kategorio:Astronomio
Vertikalo

eta|Ŝnuro helpas krei vertikalajn murojn
**Vertikalo** estas linio, kiu estas paralela al la image plilongigita teroradiuso en la koncerna loko. Ĝi troviĝas en orta aŭ rekta (= 90-grada) angulo kun la horizontalo.

Kategorio:Geodezio
Kategorio:Geofiziko
Kategorio:Orientiĝo
Kategorio:Fiziko
Konstrumaterialo

La nocio **konstrumaterialo** ampleksas ĉiujn materialojn , kiujn oni aplikas en konstruado.
La konstrumaterialojn oni dividas en naturajn kaj artefaritajn.
Tradiciaj materialoj, kiujn oni uzis en konstrutekniko, estis: ligno, lomo, ŝtono, briko, en monumenta arkitekturo - marmoro, granito, betono, ankaŭ metalo. Al sekva evoluo de konstruarto, forte influis ferbetono, invento de franca ĝardenisto Joseph Monier en 1849, respektive pli poste ŝtalbetono.

Legu ankaŭ sub: arkitekturo, konstruarto , konstrufako, urboplanado , konstrutekniko, konstruindustrio, konstruado, rekonstruado , konstrumetio , konstruprojekto , konstrumetodo , konstrumaniero!

adobo

Kategorio:Konstruaĵa inĝenierado
Kategorio:Komerco
Kategorio:Konstrufako
Kategorio:Mekanika inĝenierado
Kategorio:Struktura inĝenierado
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Materialoj
Paralelo

eta|dekstra|300px|La paralelaj linioj *a* kaj *b*
**Paralelo** estas linio, kies ĉiuj punktoj estas egaldistancaj de alia linio. Tiaj linioj ege abundas en la ĉiutaga vivo: anguloj de konstruaĵoj, bordoj de libroj, mebloj, reloj ktp.

**Paralelebeno** difiniĝas analoge: estas ebeno, kies ĉiuj punktoj estas egaldistancaj de alia ebeno.

## Vidu ankaŭ
Kategorio:Geometrio
Navokruciĝo

eta|250ra|Navokruciĝo
**Navokruciĝo** estas en historia krucforma kristana preĝejo la rektangula spaco, kie kongruas la ĉefa navo kaj la transversa navo aŭ transepto. Ĝia grandeco estas la baza mezurunuo de romanikaj preĝejoj. Ekzemple la flankaj navoj, kiuj sude kaj norde kadras la ĉefan navon mezuras ĝian duonan larĝon.

## Vidu ankaŭ 
* Arkitekturo
* Romaniko
* Baziliko
* Katedralo

Kategorio:Arkitekturo
Ilja Uljanov

**Ilja Nikolajeviĉ Uljanov** (; (1831-1886) estas rusia pedagogo, klerigisto, patro de Lenin

En 1855-69 Ilja Uljanov instruis matematikon en Penza nobelula instituto, en Niĵegoroda gimnazio kaj fraŭlina lernejo. Ekde 1869 li estas inspektoro kaj de 1874 ĝis sia morto li estas direktoro de popolaj lernejoj de Simbirska gubernio.

Entute dum la kleriga agado de Ilja Uljanov estis malfermitaj 450 lernejoj por rusoj kaj 89 por nerusaj infanoj (tataraj, mordvaj, ĉuvaŝaj), pli ol 400 bibliotekoj, estis konstruitaj pli ol 200 lernejaj konstruaĵoj.

La pedagogia koncepto de Ilja Uljanov formiĝis sub la influo de vidpunktoj de rusiaj verkistoj-demokratoj kaj sub tiu de la elstara rusa pedagogo Konstantin Uŝinskij. Li estis subtenanto de plurflanka klerigado, egala por ambaŭ seksoj, por rusoj kaj aliaj popoloj. Li opiniis ke la lernado devas okazi en gepatra lingvo.

Kategorio:Rusiaj pedagogoj
Kategorio:Lenin-familio
Projekcio

**Projekcio** estas

* En kemio ...
** Projekcio de Fischer
** Projekcio de Newman
** Projekcio de Haworth
** Projekcio de Natta

* En matematiko ...
** Paralela projekcio
** Orta projekcio
** Perspektiva projekcio
** Rektlinia sfera projekcio

* En psikologio ...
** Projekcio (psikologio) estas defendmekanismo, dum kiu propraj sentoj kaj deziroj estas atribuataj al alia persono.

* En geografio ...

* En konstruarto kaj tekniko geometrio|geometria figuro de objekto , konstruo aŭ maŝino farita sur ebeno laŭ difino|difinitaj konvencioj. Oni diferencigas je **horizontala**, **vertikala** kaj **profila** projekcio. Laŭ Francisko Azorín **projekcio** estas *Reprezento de punkto, linioj, objekto, sur ebeno laŭ difinitaj reguloj. Luma bildo sendita sur ekranon per speciala lanterno.* Li indikas etimologion el la latina *proiectio*. Kaj li aldonas la terminon *projekcii* por fari projekcion; kaj liston de projekcitipoj: aksonometra, isometra, paralela, horizontala, vertikala, merkatora, cilindra, lumbilda, kinematografa.

* En kino luma bildo, sendata sur pli-malpli proksiman ekranon per speciala lanterno

## Notoj
Niĉo

**Niĉo** estas

# en konstruado regulforma kavaĵo en muro aŭ konstruo
# en figura signifo spaco por retiriĝi, donanta eblon por plua ekzisto ene de modestaj limoj; ekzemple oni parolas pri ekologia niĉo aŭ merkata niĉo.

La vorto devenas de la franca: "*niche*".

Laŭ Francisko Azorín **niĉo** estas *Regula kavaĵo en muro por enmeti k. elmontri statuon, vazon, k.c.* Li indikas etimologion el la greka *mis* (konko).

## Bildaro 

Dosiero:Madonna michelangelo.jpg|Madono kun infano en niĉo de la Katedralo de Bruĝo, Belgio.
Dosiero:Madonna and Child (Filippo Lippi).jpg|Madono kun infano de la pentristo de la Florenca Renesanco nome Filippo Lippi de la 1440-aj jaroj en simulita niĉo.
Dosiero:Fasada kosciol bernardynow.jpg|Niĉoj en fasado de Poznano, Pollando.

## Vidu ankaŭ 
* Hipogeo
* Tombejo
* Niĉomerkato
* skulptaĵniĉo
* sanktaĵniĉo 

## Notoj 
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Arkitekturo
Ekovilaĝo

**Ekovilaĝo** estas tia vilaĝo, kiu estas organizita sur ekologiaj, naturamikaj principoj kaj estas loĝata de 10-50 ĝis 150 homoj.

La ekovilaĝo estas eta komunumo unuiĝinta sur ekologiaj, sociaj aŭ spiritaj valoroj (ekz. kredantoj de Hare-Kriŝna). Ĝi konsistas el homoj, kiuj intence elektis la alternativan vivstilon. La loĝantoj trarompas la tradiciajn formojn de la komunuma kutimo, la larĝskalan konsumismon, la detruon de la natura loĝloko, urban disetendiĝon, industrian agrikulturon, kaj anstataŭ la elĉerpeblaj energifontoj provas uzi lokajn fontojn. Tiu modelo de la kolektiva agado similas al tiu de Ten Thousand Villages, kiu apogas la samrajtan komercon de la varoj dismonde.

La principoj de ekovilaĝo aplikeblas ankaŭ por urbaj kaj provincaj komunumoj, samkiel en la evoluintaj kaj evoluantaj landoj. Porparolantoj vidas la infrastrukturan sendependecon kaj la elteneblan vivformon (ekzemple, la volan simplecon) de la loĝantoj kun la minimuma komerco kun la ekstera mondo, ekoregiono. Provincaj ekovilaĝoj bazatas sur organika kultivado, permakulturo kaj aliaj agmanieroj, kiuj antaŭhelpas la funkciadon de la ekosistemo kaj biodiverseco.

Ekovilaĝo ĝenerale laboras krom la supre menciitaj per:
* "verda" infrastruktura kapitalo;
* aŭtonoma konstruado aŭ kundomoj (angle *Clustered Housing*), por minimumigi la ekologian piedspuron;

## Aktualaj ekovilaĝoj 
* En Hungario entute vivas 100 familioj en 7 ekovilaĝoj. Ili aĉetis, okupis forlasitajn vilaĝetojn.:
** Galgahévíz (planita); ĉiu domo estos konstruita el pajla adobo, ligno. La vilaĝo havas propran akvopurigilon. La doma puloakvo puriĝos biologie. http://www.gaiaalapitvany.hu/falu_enter.html 
** Gömörszöllős
** Agastyán
** Krisnavölgy (vilaĝo de la Hare-Kriŝna kredantoj )
** Visnyeszéplak
** Gyűrűfű
** Máriahalom
** Angsbaka
** Damanhur
** Findhorn

En Germanio (inter aliaj):
** Sieben Linden (de, retejo) proksime de la vilaĝo Poppau (Saksio-Anhalto) ekde 1997 kun 42 hektaroj da grundo; 25 ha da arbaro, 6 ha konstruareo, 11 ha da agro, ĝardeno kaj herbejo. La ekovilaĝo estas subdividita je najbararoj. Ĉiu el ili
** Lebensgarten Steyerberg
** Almende Wulfstorf
** Wulfshagener Hütten
** Schloss Tempelhof
** Jahnishausen
** Schloss Tonndorf
** Schloss Tempelhof
** Nature Community
** Wir bauen Zukunft
** Harzgerode, Freie Feldlage
sekvas specifan idearon kaj vivomodelon.

* ekovilaĝo ĉe Ithaca/angle 

## Eksteraj ligiloj 
* Tutmonda Ekovilaĝa Reto  (en 7 lingvoj)
* ekovilaĝa reto en Nord-Ameriko
Portalo

eta|La portalo
**Portalo** estas art(ism)e formita enirejo. Modelo por la okcidenteŭropaj portaloj estas la romiaj triumfaj pordegoj. 

La termino *portalo* etendiĝis en komputiko por aludi al enirejo al aparta paĝaro.

Laŭ Francisko Azorín **portalo** estas *Enirejo monumenta. Fasado kies ĉefaĵo estas la pordo k. ĝiaj ĉirkaŭornamoj.* Li indikas etimologion el la latina *porta* (pordo).

## Notoj 
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Arkitekturo
Lars Ahlin

Literaturo > Svedlingva literaturo
----
**Lars AHLIN** (naskiĝis la  en Sundsvall; mortis en 1997) estis multinflua sveda romanisto ĉirkaŭ la mezo de la 20-a jarcento.

La frua romano *Tåbb med manifestet* prezentas multajn el la centraj ideoj de la verkado de Ahlin: Juna proleto trovas la komunisman ideologion nekontentiga, rifuzas rigardi la socion pli valora ol la individuon, kaj atingas pli bonan mem- kaj mondokomprenon pere de sekularigita luterana teologio, kiu la homon perceptas sen antaŭpretigitaj opinioj kaj juĝas lin laŭ liaj agoj.

La serĉadon de graco per amo, kutime spertata kun humiliĝo kaj suferado, li spuras en kelkaj sekvantaj romanoj. La plej konataj el ili estas *Min död är min* (1945; *Mia morto apartenas al mi*), *Kanelbiten* (1953; *La cinamona knabino*), kaj *Natt i marknadstältet* (1957; *Nokto en foira tendo*).

Lia plej eksperimenta verko estas *Om* (1946; *Se/Pri/Ĉirkaŭ*). Ahlin publikigis kelkajn librojn ankaŭ en la okdekaj jaroj, inter ili la aŭtobiografian romanon *Sjätte munnen* (1985; *La ses buŝoj*).

Ahlin ricevis kelkajn literaturajn premiojn, interalie la premion de la naŭ en 1960, la premion *Litteraturfrämjandets stora romanpris* en la jaro 1962 kaj en 1966 la premion *Litteraturfrämjandets stora pris*.

## En Esperanto aperis 
*Alveno per paraŝuto,* novelo, tradukis Ferenc Szilágyi, en Vespera ruĝo anoncas ventegon.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sundsvall.se/net/Sundsvall/Kommunen/Kultur+och+fritid/Bibliotek/Sundsvalls+stadsbibliotek/Lars+Ahlin-stipendium  
* http://www.sundsvall.se/net/Sundsvall/Kommunen/Kultur+och+fritid/Bibliotek/Sundsvalls+stadsbibliotek/Lars+Ahlin-stipendium/Om+Lars+Ahlin  

Kategorio:Svedlingvaj verkistoj
Kapitelo

eta|300px|kapiteloj de la kvin klasikaj kolonaj ordoj (kaj aldone la "moderna ionika ordo") en superrigardo
**Kapitelo** (latine *capitellum*  signifas "kapeto") estas skulptita elstaranta supro de kolono aŭ pilastro. Tradicie laŭ la arkitekturo de antikva Grekio okazas diferencigo laŭ tri klasikaj kolonaj ordoj: la formo je dorika, ionika kaj korinta ordo. Al ili aldoniĝis la toskana ordo, tiel nomata "kompozita ordo" kaj en la renesanca epoko aldoniĝis tiel nomata "moderna ionika ordo", tiel ke sume ekzistas ses "klasikaj" kolonaj ordoj.

Laŭ Francisko Azorín **Kapitelo** estas *Plivastigita supro de kolono, ofte bele skulptita.* Li indikas etimologion el greka *kepale* kaj de tie la latina *capitellum*, el *caput* (kapo). Kaj li aldonas terminojn: kuba kapitelo, konoida kapitelo, sferoida kapitelo, piramida kapitelo, lotusa kapitelo, dorika kapitelo, jonika kapitelo, korinta kapitelo, komposita kapitelo, romanika kapitelo, gotika kapitelo, araba kapitelo, bizanca kapitelo.

## Bildaro

Dosiero:Bull capital Apadana Louvre AOD1 (1).jpg|Impona kapitelo de la palaco de Dario la 1-a en Suzo (videbla en Luvro)
Dosiero:Corinthian capital (26339543).jpg|Korinta kapitelo kun kaŭlikloj ambaŭpinte
Dosiero:Venedig_Kapitell_Fischmarkt1.jpg|Venecia kapitelo

## Vidu ankaŭ 
* Leona kapitelo de Aŝoko

## Notoj 
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Gubernio Shimane

La **gubernio Shimane** ( ; en Kunrei: *Simane*), ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo** Shimane, estas gubernio de Japanio. Ĝi situas en la regiono Ĉugokuo, la okcidenta parto de la insulo Honŝuo.

Laŭ la stato de  en la gubernio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administra centro de la gubernio estas la urbo Macuo.

## Geografio 
### Urboj 
Necesos adapti la nomojn al transliterigo Hepburn, krome se pri transliterigo al esperantaj literoj en la paĝo notiĝis almenaŭ du ekstervikipediaj esperantlingvaj referencoj.

* Gocu
* Hamada
* Izumo
* Jasugi
* Masuda
* Macuo (gubernia ĉefurbo)
* Oda
* Unnan

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Gubernioj de Japanio
Alfred Schauhuber

**Alfred Michael SCHAUHUBER** [ŜAŬhuber] (naskiĝis la  en Vieno) estis aŭstra esperantisto kaj industria oficisto. Krom per kursoj, artikoloj, kelkaj tradukaĵoj, li kontribuis al la esperantlingva poemantologio *Dekdu Poetoj* aperinta en 1934 ĉe la eldonejo Literatura Mondo sub redakto de Kálmán Kalocsay, kiu komentas la poezion de Schauhuber tiel:

: ''Sunajn pejzaĝojn apenaŭ havas la regno de poeto Schauhuber. Vespero, krepusko, arĝenta lumo de l' milda Luno - jen ĝiaj ĉefaj elementoj. Malĝojo estas la elsonora kordo de lia liro, sed tiu ĉi malĝojo estas tiel serene trankvila, ke ĝi estas preskaŭ gajo. Ne pseŭdoromantika trubaduro, sed viro parolas en tiuj ĉi versoj, viro kun klasike ekvilibrita, preskaŭ pagana kvieto. Liaj odoj pri la "Arĝenta Luno" plej klare montras sian kapablon ensorĉi la leganton en la trankvilan serenon de sia imperio. La luna Nokto. Kaj kiel certmane pentrita, monumentala bildo estas la "Ruino en la arbaro", kiel li povas en ĝi sentigi centoble pli ol kiom li diras! Oni devas por si konkeri tiun ĉi unukordan lirikon, sed konkerite ĝi restos daŭra rememoro.*

## Eksteraj ligiloj 
* Poemoj de Alfred SCHAUHUBER en *Dekdu Poetoj'' 

SCHAUHUBER, Alfred
Ksenono

**Ksenono** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Xe** kaj la atomnumeron 54. Ĝi estas senkolora, senodora, peza nobla gaso. Ĝi okazas malabunde en la atmosfero de Tero.

## Vidu ankaŭ 
* Izotopoj de ksenono

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Gasoj