open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Henri de la Tour d'Auvergne de Turenne

'''Henri DE LA TOUR D'AUVERGNE-BOUILLON**, vicgrafo de Turenne, pli konata kiel **Henri DE TURENNE''' (naskiĝis la 11-an de septembro 1611 en Sedan kaj mortis la 27-an de julio 1675 ĉe Salzbach) estis grava franca militestro de la mezo de la 17-a jarcento. Li fariĝis marŝalo en 1643.

Henri naskiĝis en la kastelo de Sedan, en grava nobela familio. Li fariĝis unu el la plej bonaj generaloj dum la reĝadoj de Ludoviko la 13-a kaj Ludoviko la 14-a. Li estis unue protestanto, sed fine konvertiĝis al katolikismo pro la premo de Bossuet kaj de la reĝo.

Dum la Tridekjara milito, li partoprenis la batalojn de Friburgo (1644) kaj Nördlingen, kune kun la princo de Condé. Okaze de la Frondo, li estis unue iom favora al la ribeluloj, sed fine kunigis la kardinalon Mazarin kaj fariĝis la estro de la reĝa armeo.

Dum la Franca-Nederlanda milito, li estis venkita de la Sankta Romia Imperio ĉe Montecuccoli, kaj devis retirigi la francan armeon antaŭ la Rejno en 1673. Li tamen obtenis venĝon en 1674 okaze de la batalo de Sinzheim, kie li sukcese malebligis la kunigon de du malamikaj armeoj kaj do povis rabi la tutan Palatinaton.

Turenne, Henri de La Tour d'Auvergne-Bouillon
Ludoviko de Francio (1661-1711)

**Ludoviko de Francio** (1661-1711), alinomita la **Granda Dauphin** (franclingve *Louis de France* / *Grand Dauphin*) estis la plej maljuna filo de la franca reĝo Ludoviko la 14-a kaj de Maria Teresa de Hispanio. Li estis do rigardata kiel la oficiala heredanto de la trono, sed mortis antaŭ la fino de la longedaŭra reĝado de sia patro.

Li naskiĝis en Fontainebleau je la 1-a de novembro 1661, kaj lia edukado, organizita de Bossuet, estis tre delikata. Ludoviko estis bona lernanto, sed oni precipe lernigis al li obei al lia patro, kaj ne zorgi pri la ŝtataj aferoj.

Ludoviko de Francio edziĝis kun Maria Anno de Bavario la 7-an de marto 1680 kaj amis ŝin tenere, kvankam ŝi havis iom disputeman personecon. La geedzoj havis tri filojn :

* Ludoviko de Francio (1682-1712), duko de Burgonjo.
* Filipo la 5-a (1683-1746), reĝo de Hispanio.
* Karlo, duko de Berry.

Kategorio:Francaj nobeloj
Kategorio:Burbonoj
Kategorio:Tronheredontoj
DARPA Grand Challenge

**DARPA Grand Challenge** estas konkuro de semhomaj veturiloj, kion sponsoris DARPA.

## La unua konkuro, 2004 
La unua konkuro okazis la 13-an de marto 2004 en la Mojave-dezerto de la usona federacia ŝtato Nevada. DARPA ofertis unu milionon da usona dolaro kiel premion por tiu veturilo, kiu 150 mejlojn (241,4&nbsp;km) ene de 10 horoj plenumas. Kvanak registris sin pli ol 100 teamoj, neniu venkis. La plej sukcesa teamo povis veturi nur 7,4 mejlojn (11,9&nbsp;km) – tio estas malpli ol 5&nbsp;% de la tuta vojo.

## La dua konkuro, 2005 
La dua *Grand Challenge* okazis ekde la 8-a ĝis la 9-a de oktobro 2005 same en la Mojave-dezerto. La premio nun estis duobla, 2 milionoj da USD. Por la konkuro registris sin 195 teamoj el 36 usonaj federaciaj ŝtatoj kaj 4 aliaj landoj. La tutan vojon sukcesis plenumi nur 5 teamoj, ilia veturilo postlasis 132,2 mejlojn (212,76&nbsp;km), el ili 4 teamoj ene de 10 horoj. Venkinto estis la teamo de Universitato de Stanford per modifita VW Touareg nome **Stanley**, kiu plenumis la vojon dum 6 horoj, 53 minutoj kaj 58 sekundoj.

## 2007: Urban Challenge 
En 2007 la konkuro okazis en urba kunteksto. La aŭtomobiloj devis respekti la strat-regulojn kaj interagi kun aliaj aŭtomobiloj.

Esperantisto Francesco Maurelli partoprenis en la konkuro kun la teamo Team Berlin .

## Reguloj 
* La veturilo devas esti tute aŭtonoma, surtere veturanta kaj la konkuron devas plenumi ene de 10 horoj.
* La veturilo ne povas forlasi la fare de DARPA difinitan areon.
* La veturilo povas uzi ekz. je GPS.
* Oni ne rajtas sendi stirkomandojn al la veturilo.
* La veturilo ne povas tuŝi alian veturilon.

## Eksteraj ligiloj 
* The home page of the DARPA Grand Challenge 

### Team-paĝoj 
* Autonomous Vehicle Engineers (Team AVE)
* Autonomous Vehicle Systems
* Team RAV 
* A.I. Motorvators 
* Armani 
* Axion Racing
* Blue Team
* Cornell DARPA Team
* CyberRider
* Desert Buckeyes 
* FutureNova 
* Grand Challenge Autonomous Race Team 
* Gray Team 
* The Golem Group 
* Highlander Racing 
* Maximum Exposure 
* Mech I.Q.
* MITRE Meteorites 
* Oregon WAVE 
* The Palos Verdes High School Road Warriors home page
* The Prodigies
* Red Team 
* Red Team Too
* ROVER SYSTEMS
* Stanford Racing Team 
* SciAutonics
* SciAutonics II
* Team 1010Delta 
* Universitato de Kalifornio ĉe Davis: Team Aggie Spirit - UC Davis
* Team Arctic Tortoise 
* Team AV Andrea Morgan
* Team AV Sydney Bristow
* Team AV Wendy Darling
* Team CajunBot 
* Team Tormenta
* Team Cal Poly 
* Team Caltech 
* Team CIMAR 
* Team ENSCO
* Team Go It Alone 
* Team LoGHIQ 
* Team Overbot
* Team Rambo 
* Team Remote-I 
* Team South Carolina 
* Team Terramax 
* Team Thunderbird - UBC
* Team Visionary Endeavor -- Fox Valley Technical College 
* Team XAR 
* Viva Las Vegas 
* Virginia Tech Grand Challenge Team Rocky 
* Virginia Tech Grand Challenge Team Cliff 

Kategorio:Robotoj
José de Elola y Gutiérrez

**José de ELOLA Y GUTIÉRREZ** (kromnomo "**El Coronel Ignotus**") (naskiĝis la  en Alcalá de Henares, Kastilio kaj mortis en 1933) estis hispana verkisto.

Li verkis librojn pri matematiko, topografio kaj ĝeneralaj sciencaj temoj. Li verkis ankaŭ moralajn, sociajn kaj ekonomiajn librojn. Lia plej grava verko eble estas *El Credo y la Razón* (*La Kredo kaj la Racio*).

La libron *El Amor en el Siglo Cien* (*La Amo en la Jaro Dekmil*) tradukis en Esperanton José Fernando Berenguer; ĝi eldoniĝis en 1932 ĉe *Heroldo de Esperanto* en Kolonjo (Germanio).

Kategorio:Hispanaj verkistoj
Kategorio:Hispanaj militistoj
Distrikto Roth

La **distrikto Roth** situas en la distriktaro Meza Frankonio *(Mittelfranken)* de la germana federacia lando Bavario. Ĝia administra sidejo estas la samnoma urbo Roth. Sur la distrikta areo de 895 km² fine de  vivis  loĝantoj.

Najbaras norde la distrikto Fürth, la eksterdistriktaj urboj Schwabach kaj Nürnberg kaj la distrikto Nürnberger Land, oriente la distrikto Neumarkt, sude la distriktoj Eichstätt kaj Weißenburg-Gunzenhausen kaj okcidente la distrikto Ansbach.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la distrikto (germanlingvaj)


R
R
Distrikto Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim

La **distrikto Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim** estas parto de la distriktaro Meza Frankonio *(Mittelfranken)* kaj situas en la federacia lando Bavario de Germanio. Administra centro estas la urbo Neustadt an der Aisch. Granda parto de la distrikta areo apartenas al la arbara regiono Steigerwald.

450px|maldekstre

## Urbaj kaj neurbaj komunumoj 
(nombroj de loĝantoj laŭ la stato fine de )


N
N
Distrikto Weißenburg-Gunzenhausen

La **distrikto Weißenburg-Gunzenhausen** situas en la distriktaro Meza Frankonio *(Mittelfranken)* de la federacia lando Bavario de Germanio. Administra centro de la distrikto estas la urbo Weißenburg (Bavario). La distrikto havas areon de 970 km², kaj fine de  ĝi havis  loĝantojn.

Najbaras nordokcidente la distrikto Ansbach, norde la distrikto Roth, oriente la distrikto Eichstätt kaj sude la distrikto Danubo-Ries.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la distrikto (germanlingvaj)


W
W
Minimuma salajro

**Minimuma salajro** estas tiu plej malgranda minimuma salajro je difinita tempo (plej ofte je monato; sed en Usono, Britio je horo). Ĝi estiĝas per ŝtata decido, leĝa enkonduko aŭ kolektiva interkonsento en laborejo.

## Historio 
La moderna minimuma salajro aperis en Aŭstralio kaj Nov-Zelando fine de la 19-a jarcento. La sekvan paŝojn faris Grand-Britio, kiam en kelkaj profesioj kaj industriaj branĉcoj ĝi ordonis antaŭskribis en 1909 establon de interesreprezenta komitato. En Britio ĝis nun ne ekzistas ĝenerala minimuma salajro. La unuan leĝon pri la minimuma salajro (nur pri virinoj) en Usono enkondukis en 1912 la federacia ŝtato Massachusetts. La ĝenerala enkonduko okazis en 1938 kun tiam 0,25 USD/horo.

## Celo 
Celo de la leĝoj estis la mallongigo de la laborhoro kaj kresko de la salajro. La minimuma salajro aperas en plimulto de la demokratiaj landoj kaj ties sumo dependas pro politikaj, ekonomiaj decidoj, sed plej ofte iom ligita al la ekzista minimumo.

## Komparo 
Kategorio:Ekonomio
Walther von der Vogelweide

La tirolano **Walther von der Vogelweide** [Valter fon der Fógelvajde], * ĉirkaŭ 1170 norde de Bolzano-Bozen (?), † ĉirkaŭ 1230 proksime de Würzburg (?); la plej granda germanlingva poeto kaj trobadoro de la mezepoko. Pri lia biografio oni ne scias multon. Li eĉ citis nur, ke li lernis “*singen und sagen*” (germ. *kanti kaj rakonti*) en la kortego de Vieno. En 1198 li abandonis Vienon kaj vagis kiel vaganta bardo tra la germanlingvaj landoj. En 1203 reiris Vienon. En maljuneco li ekhavis feŭdon apud Würzburg. Lia instruisto estis Reinmar la maljuna.

## L'amkanto 
Walther orientiĝis al la samtempa amkanto, tamen li kreis baldaŭ sian propran stilon, nome amkantojn kun elegika emo (“*das trûren*”, aĝa altgermane *la malgajeco*). Multloke oni konsideris perfide al la tradicia poetiko, precipe ĉar li ne kantis de "*hôhe minne*" (aĝa altgermane *nobla amo* = la malredira amo por aristokratinon), sed de l’amo por burĝaj knabinoj.

## La politika kaj didaktika liriko 
La politika liriko de Walther (germ. *Spruchdichtung* = *diraĵo-liriko*) enhavas temojn pri la reĝolando kaj nobela disciplino. Tial ke li vagis tra la landoj, li vidis ofte malkonvenaĵojn kia li ellaboris lirike. La diraĵoj (germ. *Sprüche*) rimiĝas pare, enhavas parte apologojn de animaloj, estas instruaj kaj senstrofaj.

### Ekzempla poemo 
## Eksteraj ligiloj 
* Bibliotheca Augustana
* Kommentierte Linksammlung 
* Kurzreferat (Uni) zu Walthers Spruchdichtung  (PDF)
* Frauenschönheit im Minnesang 7 Minnelieder von WvdV innerhalb einer Studie zur Frauenbeschreibung im Minnesang des 12. und 13. Jahrhunderts
* Walther von der Vogelweide - eine wissenschaftliche Untersuchung  (PDF)
* Grabstelle des Walthers von der Vogelweide
* Tandaradei.com - eine witzige Seite zu Walthers "Under der linden"
* Herkunft - Walther von der Vogelweide

## Por aŭskultemuloj 
luditaj de la Salzburger Ensemble für Alte Musik Dulamans Vröudenton
* "Under der linden" 
* "Palästinalied" 

Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Mortintoj en 1230
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Aŭstraj verkistoj
Kategorio:Mezepokaj poetoj
Kajen

**Kajen** estas popolkanto kies titolo venas el la punlaborejo en la urbo Cayenne, en Franca Gujano.

La kanzono rakontas la historion de iu viro kies edzino estas putino.

Ĉi tiu kanzono estas tre fama, kaj ofte kantita dum la manifestacioj, kiel kontraŭpolicista kanto.

Kategorio:Anarkiismaj himnoj
Jóhannes úr Kötlum

eta|dekstra|Jóhannes úr Kötlum
**Jóhannes úr Kötlum** (1899-1972) estis unu el la plej produktivaj islandaj poetoj en la 20-a jarcento. Liaj multaj poemlibroj enhavas poemojn de multaj ĝenroj: lirikajn, rakontajn, kaj sociajn. Dum granda parto de sia longa kariero kiel poeto Jóhannes estis intime ligita al la islanda poezia tradicio, tamen li forlasis la tradiciajn regulojn de regulaj rimo kaj aliteracio en la poemaro Sjödægra 1955 kaj en du postaj poemlibroj. En tiuj libroj Jóhannes renovigis sian poezian stilon kaj kreis novan dimension en sia verkado, tamen ĉiam fidela al la sociaj kaj la popolpoeziaj temoj de siaj antaŭaj libroj.

## En esperanto aperis 
* *Tereco (Jarðerni)*, poemo, en La Tradukisto, dudeksepa numero, 12. novembro 1997, en traduko de Baldur Ragnarsson.

Kategorio:Islandaj verkistoj
Kategorio:Islandaj poetoj
Lampiono

eta|200px|Japana lampiono
[eta|200px|Festivalo de lampionoj en [Nagasako]]
**Lampiono**, el la itala *lampione*, estas lampeto por iluminado. En origina itala signifo *lampione* (laŭlitere "granda lampo") estas publika fosta lampo, sed en la germana, *lampion* estas dekoracia lampeto, sekve la ekzakta koncepto pri lampiono ne estas klara, ĉar ŝajne ĝi arias laŭ la regiono, epoko kaj aŭtoro. Al kelkaj homoj ili estas paperlanterno, al aliaj, estas sinonimo de eta petrollampo, al aliaj estas lampoj kun koloraj vitroj. Eble pro tio estas moko: *Kiom da esperantistoj oni bezonas por substitui UNU lampon?* Respondo: *41 por korekti la ortografion de la retmesaĝoj kiuj atakis tiujn kiuj korektis la ortografion por citi PIVon kaj por informi la diferencojn inter lampo, lampiro kaj lampiono*.

Ĝenerale oni akceptas ke lampiono estas eta lampo, movebla, sed ne portebla (male al lanterno) kaj ke lampiono estas fajra lampo (kandela, olea, petrola, ne elektra):

## Citaĵo el la klasika Esperanto-literaturo 
## Notoj 
Kategorio:Lumfontoj
Sukoto

250ra|maldekstre|eta|festa kabano de ene

**Sukot**, **Tendofesto** aŭ la *festo de laŭboj* estas juda pilgrima festo. Ĝi festiĝas dum aŭtuno kaj komenciĝas la 15an de tiŝrej laŭ la Juda kalendaro. En la Tria Libro de Moseo *(Levidoj)*, ĉapitro 23, de la Biblio ĝi detale priskribiĝas.

## Pri la vorto en Esperanto 
Fakte la hebrea vorto "sukot", laŭboj, estas pluralo de la vorto "suka", laŭbo.

## La deveno de la festo 
Sukot estas la plej grava festo de ĝojo de la juda jaro. La nomo devenas de la sekva kutimo: memore al la biblia longa migrado tra la dezerto inter Egiptio kaj Israelo, dum kiuj la judaj serĉantoj de la "Promesita Lando" Israelo devis tranokti en tendoj aŭ provizoraj kabanetoj el branĉoj kaj ŝtofoj, ankoraŭ nuntempe la religiemaj judoj ĉie en la mondo aŭtune konstruas laŭbon el branĉoj, folioj kaj ŝtofopecoj - en la ĝardeno, korto aŭ la balkono de la domo. En tiu provizora laŭbo dum la festa semajno oni manĝas, festas kaj legas judajn tekstojn. Se la klimato ne tro malvarmas, ankaŭ eblas tranokti en la laŭbo.

250ra|maldekstre|eta|festaj kabanoj de ekstere, en Jerusalemo

La dumtempa vivado en tiom provizora kabano memorigu pri tio, ke ne eblas tre fidi siajn materiajn havaĵojn, ĉar baldaŭ eblas perdi tion kaj eble troviĝi ie survoje al ne tre konata nova vivocelo. Al la religia kredo tamen eblas fidi, ĝi vivas en la homoj mem kaj ne estas forprenebla.

Al la festaj diservoj en la sinagogo la homoj portas plantajn bukedojn el kvar difinitaj plantoj, kiujn ili svingas dum la ceremonio kiel signo de ĝojo.

Je la lasta tago de la festa semajno okazas la "festo de ĝojo pri la torao" *(Simĥat Tora)*.

Kategorio:Festoj
Kategorio:Judismo
Kategorio:Juda terminaro
Snorri Hjartarson

**Snorri Hjartarson** (1906-1986) estis unu el la plej artismaj islandaj poetoj en la 20-a jarcento. Liaj poemoj ĝenerale konservas la tradiciajn regulojn de rimo, ritmo kaj aliteracio, sed ofte li aplikas ĉi tiujn en elpensita, sentruda maniero. Liaj du lastaj poemaroj, Lauf og stjörnur (Folioj kaj steloj) 1966 kaj Hauströkkrið yfir mér (La aŭtuna krepusko supre de mi), enhavas poemojn forme pli simplajn ol la antaŭaj.

## En Esperanto aperis 
**Mi restis tro longe*, poemo, en La Tradukisto, dudeksepa numero, 12. novembro 1997, en traduko de Baldur Ragnarsson.

Kategorio:Islandaj verkistoj
Kategorio:Islandaj poetoj
Tunĥo

**Tunĥo** (hispane *tunjo*) estas oraĵo, kutime de formo plata kaj iom homaspekta, kiun indiĝenoj metis en tombejon kune kun siaj mortintoj, kiel oferaĵo kaj mesaĝo por siaj dioj. Ili estis uzitaj ekzemple en Kolombio antaŭ la alveno de la hispanaj konkeristoj.
 
## Vidu ankaŭ 
* Indiĝena Or-kulturo en Kolombio

Kategorio:Kolombio
Kategorio:Arkeologio
Fürth

La eksterdistrikta urbo **Fürth**  situas en la distriktaro Meza Frankonio *(Mittelfranken)* de la germana federacia lando Bavario.

eta|200ra|maldekstra|urbodomo
Oriente ĝi kunkreskis kun Nürnberg; inter la centroj de ambaŭ urboj estas apenaŭ 7 kilometroj. Fine de  la urbo havis  loĝantojn. Simile proksimas la urbo Erlangen; ĉiuj tri komunumoj formas urban triangulon kaj estas la kerno de la Metropola regiono Nurenbergo, unu el 11 "metropolaj regionoj" de Germanio.

La urbodomo, konstruita en italeca stilo inter 1840 kaj 1850, tre memorigas pri la *Palazzo Vecchio* en Florenco kaj estas la simbolo de la urbo.

eta|300ra|maldekstra|urba teatro
Ĉar dum la mezepoko Fürth libere donis rifuĝon al judoj el najbaraj urboj, precipe al tiuj forpelitaj el Nürnberg, la urbo dum multaj jarcentoj havis la kromnomon "Frankona Jerusalemo". Pri tiu pasinteco memorigas interalie la "Juda Muzeo Frankona en Fürth" (Königstraße 89), malfermita dum 1999. La domo originas de la 17-a jarcento kaj estis enloĝita de judaj familioj ĝis fino de la 19-a jarcento. Plafonaj ornamaĵoj, historia Sukoto (juda simbola kabano el branĉoj kaj folioj) kaj Mikveo (juda religia banejo) en la kelo memorigas pri tiu tempo. En la domo, koncipita kiel renkontejo, ankaŭ troviĝas librejo kaj kafejo.


Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Bavario
Kategorio:Urboj de Bavario
Insulo Ormuzo

eta|maldekstra|
**Ormuzo** (perse *ĝazireh je hormoz* aŭ *ormuz*) estas grandparte kava, ŝtona insulo en Irano, en la Ormuza markolo, je 8 km de la marbordo. Somere ofte malpliiĝas la loĝantaro je duono pro provizora formigrado. La sola konstanta komunumo de la insulo estas la vilaĝo Ormuz. Oni minas tie ruĝan okergrundon por eksporto.

Post la araba okupo, Ormuzo iĝis ĉefa merkatejo de la provinco Kerman. Oni kultivis en la oazoj indigo-arbuston, grenon kaj spicplantojn. Ĉ. la jaro 1200 Ormuzo jam monopolis la komercon kun Hindio kaj Ĉinio. La veneciano Marco Polo dufoje vizitis la insulon. Ĉ. la jaro 1300 la araba reganto de Ormuzo forlasis la teron pro ĉikanado de la rabistoj kaj fondis sur la insulo Nov-Ormuzon. La urbo konkeris merkatan pozicion de insulo Keŝmo. Ĝia regado disvastiĝis je pliaj insuloj de la golfo kaj dumtempe eĉ je Omano.

La portugaloj okupis Ormuzon en 1514 kaj konstruis tie fortikaĵon. La insulo restis dum pli ol unu jarcento sub portugala rego, sed la kreskanta brita influo kaj la malamikeco de la persaj ŝahoj kondukis al tio, ke la unuiĝintaj persaj-britaj taĉmentoj okupis Ormuzon en 1622. La regantoj de Maskat kaj Oman luis la insulon inter la jaroj 1798 kaj 1868 kun insulo Jesun kaj haveno Bandar Abbas.

Postrestis nur ruinoj de la portugala fortikaĵo.

Kategorio:Insuloj en Irano
Ormuzo, Insulo
Eŭterpo

[eta|La muzo Eŭterpo, la [patronsanktulo de muziko, ludas la fluton.]]
[eta|Statuo de Eŭterpo en [somera ĝardeno]]
**Eŭterpo** (Ευτέρπη) estas muzo, filino de Zeŭso kaj Mnemozina. Komence ŝi estis diino pri ludoj kaj plezuroj, sed poste klasikaj poetoj faris ŝin muzo pri muziko kaj lirika poezio. La rivero Strimono gravedigis Eŭterpon, ilia filo Reso el Trakio estis mortigita de Diomedo apud Trojo, laŭ Homero.

Kelkaj diras ke ŝi inventis aŭlon, fluton kun du tuboj, pro tio, oni reprezentas ŝin portante ĝin.

En la asteroida zono ankaŭ troviĝas asteroido nomata *27 Eŭterpo*.

Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Muzoj
Kategorio:Poezio
Erato

**Erato** (helene Ἐρατώ, latine *Erato*)) estas filino de la plej alta dio Zeŭso kaj diino de memoro Mnemozino. Ŝi estas unu el naŭ muzoj, muzo pri ampoezio kaj amkantoj. Ŝi estis konsiderata malkovrintino de la erota poezio kaj danco kaj inventintino de liro. Antaŭ klasika erao, ŝi estis muzo pri lirika poezio, sed tiun "rangon" ŝi "perdis" favore al Eŭterpo. Oni prezentas ŝin belulino portanta liron, en libera vesto kaj kun krono sur la kapo. Kun Arkaso ŝi havis filon Azanon.[eta|300 px|Erato ([Florĝardeno de Kroměříž)]]

Unu el la plej konataj skulptaĵoj de Erato, la roma kopio de la helena originalo, proksimume el la 3-a jarcento a.K. estas en la Vatikana Muzeo.

[400px|eta|Εrato - [Simon Vouet]]

## Sugestigo 
Nomiĝas asteroidon 62 Erato.

## Eksteraj ligiloj 
Bildigoj pri Erato  

Kategorio:Amo
Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Muzoj
Kategorio:Poezio
Kaliopo

**Kaliopo** (helene *Καλλιόπη*, latine *Calliope*) estis en la helena mitologio filino de la plej alta dio Zeŭso kaj diino de la memoro Mnemozino. Kaliopo estis unu el naŭ Muzoj nome muzo de rakonta poezio kaj de elokvento. [eta|Kaliopo, detalo de bildo *La Muzoj Uranio kaj Kaliopo* de [Simon Vouet]]
[eta|dekstra|Statuo de Kaliopo en urba parko en ĉeĥa urbo [Chrudim.]]

Kaliopo havis filon Orfeon, kies patro estis traka reĝo Oiagro (aŭ dio Apolono), plia Apolona filo estis Ialemo, kantisto de funebraj kantoj, mortis juna. Lia frato Lino estis fama kantisto, kiu ne havis konkurencon. Li estis ankaŭ instruisto de muziko, nome de Heraklo, kiu lin okaze de la instruado de lyra ludado mortigis pro ofta riproĉo de la mankoj. Sed alie oni asertas, ke mortigis lin dio Apolono mem, kiun la filo en muziko kaj kantado superis. Plie oni sciigas, ke Kaliopo estis ankaŭ patrino de Sirenoj, sed estas nomataj ankaŭ aliaj Muzoj.

## Reflekto en artoj 
* Unu el la plej bonaj statuoj de Kaliopo estas en Vatikana muzeo (romia kopio el la 3-a ĝis 2-a jc a.K.)
* multaj pliaj statuoj estas en Nacia muzeo en Napolo, en pariza Luvro kaj en munkena Gliptoteko.

## Tradukfonto 
Kategorio:Roluloj de la helena mitologio
Kategorio:Dioj de la helena mitologio
Melpomeno

eta|Melpomeno antaŭ la Teatro Alexandrinskij en Sankt-Peterburgo.
[eta|La muzo Melpomeno, la [patronsanktulo de tragedio, tenas teatran maskon en ŝia mano.]]
eta|Musas
**Melpomeno** (Μελπομένη), laŭ helena mitologio, estas la muzo de tragedio, malgraŭ ŝia ĝoja kanto, pro tio oni reprezentas ŝin apud tragika masko kaj uzante kotornon, foje ŝi portas tranĉilon aŭ bastonon kaj uzas kronon el cipreso. En kelkaj legendoj, Melpomeno estus patrino de sirenoj, kies patro estus Aĥeloo aŭ Forciso (de ŝi venus la virina parto, de patro la fiŝa), kelkaj diris ke ŝi estus patrino de Tamiro. Komence, Melpomeno estis muzo de kanto, nur post ŝi iĝis muzo de tragedio.

Kategorio:Muziko en helena mitologio
Kategorio:Muzoj
Kategorio:Teatro
Arĝenta jodido

**Arĝenta jodido** (AgI) estas helflava, solida kemia kombinaĵo, uzata en fotografio, kiel antiseptikaĵo en medicino, pluvigaĵo, nubosemigaĵo. Ĝi havas la denson de 5,71 g/cm³, la fandopunkton de , la bolpunkton de . Ĝi estas solvebla en akvo.

## Produkto 
Arĝenta jodido estas estiĝas per solvaĵo de arĝenta nitrato kaj kalia jodido.

## Referencoj 
Kategorio:Fotado
Kategorio:Damaĝaj substancoj
Kategorio:Jodidoj
Kategorio:Arĝentaj kombinaĵoj
Malplimulto

**Malplimulto** aŭ **minoritato** estas homgrupo sur terpeco (ŝtato, regiono), kiu distingiĝas de la plimulto per diversaj ecoj de la tiea loĝantaro. Tiaj ecoj povas esti lingvo, raso, religio, seksa prefero k.a. Ofte la rajtoj de malplimultoj estas limigitaj, okazas subpremado, parte eĉ ŝtate farita, kaj izolado pro nescio kaj antaŭjuĝoj.

UN establis rajtojn de malplimultoj, kiujn la ŝtatoj-membroj tamen tre malsamgrade atentas.

En Tokio je 1988 estis fondita la organizaĵo IMADR (*International Movement Against All Forms of Discrimination and Racism* = Internacia movado kontraŭ ĉiuforma diskriminado kaj rasismo), kiu penas atentigi pri problemoj kaj diskriminado de malplimultoj kaj subtenas la rajtojn de malavantaĝigitaj homgrupoj.

## Estiĝo de malplimultoj 
# **Invado**: La origina loĝantaro de teritorio per amasa enmigrado de alia popolo estas forpelita, parte neniigita, ekz. la indiĝenoj aŭ indianaj popoloj en nuna Usono.
# **Deviga elmigrado per translokigo**: Ekzemplo por tio estas la historio de la nigruloj en Usono. Vd. ankaŭ: transigo de loĝantaroj.
# **Deviga migrado per forpelado**: Ekzemploj estas la forpelo de germanoj, poloj k.a. kiel sekvo de la Dua Mondmilito.
# **Libervola migrado**: Anoj de sociokulturaj grupoj libervole forlasas sian originan teritorion kaj enmigras en lokon, kie jam troviĝas anoj de la sama lingvo, kulturo ktp. Tiel sub iuj kondiĉoj povas estiĝi eĉ nova kultura memeco. Ekzemplo estas la franclingvaj kanadanoj en Kebekio.
Ofte la ĉefa kaŭzo por libervola enmigrado estas la espero je pli bona vivo ol en la propra lando. Ekzemplo estas la Turkoj en Germanio.

## Klasoj de malplimultoj 
# Naciaj malplimultoj estas malplimultoj, kiuj en alia teritorio estas la plimulto, ekz. danoj en Germanio aŭ hungaroj en Rumanio.
# Etnaj malplimultoj estas malplimultoj, kiuj ne disponas propran "patrolandon", ekz. Bretonoj aŭ soraboj.
# Lingvaj malplimultoj ne estas etnaj/naciaj malplimultoj, sed parolas alian lingvon ol la loĝanta plimulto en la koncerna ŝtato, ekz. la francparolanta loĝantaro de Svislando.
# Seksaj malplimultoj (cetere: GLAT) estas gejoj, lesbaninoj, ambaŭseksamantoj, transgenruloj, transseksuloj.
# Religia malplimulto

Kategorio:Loĝantaro
Fumnebulo

[eta|300ra|dekstra|[Fumo|Fumnebulo super Santiago, Ĉilio]]
**Fumnebulo** () estas miksaĵo de fumoj, nebulo kaj diversspecaj poluaĵoj, formiĝanta dum iaj klimataj kondiĉoj en la atmosfero de grandaj, precipe industriaj urboj.

Fumnebulo estas plej ofte kaŭzita de industrio kaj trafiko, sed foje ĝi havas naturan kaŭzon, kiel sabloŝtormo aŭ vulkana erupcio, kiuj blovas polvon kaj sablon en la aeron.

La esprimon uzis unuafoje plej verŝajne H. A. Des Voeux en 1905 por priskribi la atmosferon super britaj urboj. La angla vorto *smog* disvastiĝis en 1911, post kiam Des Voeux pretigis fakopinion por Manchester-a konferenco de la Brita Fumolimiga Ligo, pri la *smoke-fog* (fumo-nebulo) de aŭtuno 1909 en Glasgow kaj Edinburgh. Tiuj fumnebuloj mortigis pli ol 1000 homojn.

## Tipoj 
La fumnebulo havas du bazajn tipojn: la sulfura kaj la fotokemia fumnebulo.

### Sulfura fumnebulo 
La sulfuran fumnebulon kaŭzas sulfur-oksidoj de hejtiloj. La alta vaporenhavo kaj la en la aero ŝvebantaj korpuskloj igas tiun formon danĝera.

### Fotokemia fumnebulo 
La fotokemian fumnebulon kaŭzas la trafiko.

## Vidu ankaŭ 
* elektrosmogo
* Brumo
* Nebulo
* Suna nebulo
* Fumo
* Haladzo


Kategorio:Poluado
Kategorio:Meteologio
Polimnio (muzo)

**Polimnio** (Πολυμνία), filino de Zeŭso kaj Mnemozina, laŭ helena mitologio estas la muzo de religia poezio, aŭ pli bone, de solemna poezio, ĉar la himnoj al herooj ankaŭ apartenus al ŝi. Kelkaj diras ŝin muzo de retoriko, geometrio kaj gestoteatro. Foje oni reprezentas ŝin kun vualon, alie, pensante, alie oni reprezentas ŝin kun krono el floroj. Oni diras ankaŭ ke tiu muzo instruis la terkulturadon al homoj. Alia tradicio diras ke ŝi helpas memoron per memorhelpiloj.[eta|Polimnio de [Francesco del Cossa, 1455-1460.]]

## Referencoj 
Kategorio:Muziko en helena mitologio
Kategorio:Muzoj
Kategorio:Teatro
Terpsiĥoro

**Terpsiĥoro** aŭ **Terpsikoro** (, ), laŭ helena mitologio, estis muzo de danco, de teatra ĥoro kaj, laŭ aliaj, ankaŭ de muziko kaj tekstoj de kanzonoj. Oni reprezentas ŝin kun kronoj el floroj kaj liro en la manoj.

Ŝi estis filino de Zeŭso kaj Mnemozina kaj kelkaj diras ke ŝi estus patrino de sirenoj kies patro estus Aĥeloo.[eta|Terpsikoro de [Jean-Marc Nattier, 1739]]Terpsiĥoro estis rolita de Rita Hayworth 1947 en la filmo *Down to Earth* kaj de Olivia Newton-John 1980 en la filmo *Xanadu*.

## Vidu ankaŭ 
* 81 Terpsiĥoro

## Referencoj 
Kategorio:Danco en helena mitologio
Kategorio:Muzoj
Jaroslav Hilbert

**Jaroslav Hilbert** (naskiĝis la 19-an de januaro 1871 en Louny - mortis la 10-an de majo 1936 en Praha) estis ĉeĥa verkisto, precipe de dramoj, frato de arkitekto Kamil Hilbert.

## Dramoj 
* **Hodinu manželi** (Geedzoj dum unu horo, 1891)
* **Vina** (Kulpo, 1896)
* **O Boha** (Pri Dio, 1898)
* **Psanci** (Proskribitoj, 1900)
* **Falkenštejn** (Falkenstein, 1903)
* **Česká komedie** (Ĉeĥa komedio, 1907)
* **Rytíř Kura** (Kavaliro Kura, 1910)
* **Patria** (Patrio, 1911)
* **Kolumbus** (Kolumbo, 1915)
* **Jejich štěstí** (Ilia feliĉo, 1916)
* **Hnízdo v bouři** (Nesto en ŝtormo, 1919)
* **Podzim doktora Marka** (Aŭtuno de doktoro Marek, 1922)
* **Druhý břeh** (La transa bordo, 1924)
* **Prapor lidstva** (Standardo de la homaro, 1926)
* **Domů** (Hejmen, 1927)
* **Irena** (Irena, 1929)
* **Třidič štěrku** (Kribranto de gruzo, 1930)
* **Blíženci** (Ĝemeloj, 1931)
* **Let královny** (Flugo de reĝino, 1932)
* **Sestra** (Fratino, 1933)
* **Michael** (Mikaelo, 1935)

## Prozo 
* **Lili a jiné povídky** (Lili kaj aliaj rakontoj, 1900)
* **Léto v Itálii** (Somero en Italio, 1914)
* **O dramatu** (Pri dram-arto, 1914)
* **Dům na náměstí** (Domo sur placo, 1922)
* **Duch dramatiky** (La spirito de dram-arto, 1941, postmorte)
* **Spisovatelé a vlast** (Verkistoj kaj patrujo, 1941)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj dramistoj
Uranio (muzo)

**Uranio** (), laŭ helena mitologio, estis muzo de astronomio, aŭ pli bone de astrologio, ĉar en antikvo ne estas malsamo inter ili. Foje oni nomas ŝin ankaŭ muzo de filozofio kaj matematiko.

Ĝenerale oni montras ŝin kun ĉiela globuso kaj cirkelo en la manoj kaj oni diras ŝin la plej juna el la muzoj.[dekstra|eta|Uranio, statuo ĉ. 2-a jarcento a. K. el [Churriana (Málaga, Hispanio). Nacia Arkeologia Muzeo de Hispanio (Madrido).]] Ŝi estis filino de Zeŭso kaj Mnemozina. Oni diras ŝin patrino de Lino, kies patro estus Apolono aŭ Amfimaro. Laŭ Katulo, ŝi estis patrino de Himeno, kies patro estus Dionizo. Heziodo diris, ke ŝi estis patrino de Lino kaj Orfeo kun Apolono.

## Vidu ankaŭ 
* Urano

Kategorio:Historio de astronomio
Kategorio:Muzoj
Sojla maso

En nuklea fiziko, **sojla maso** (aŭ **kriza maso**, **krita maso**) signifas la plej malgrandan kvanton de iu fisiebla materialo, kiu necesas inter difinitaj kondiĉoj por memtena fisia reakcio. La sojla maso dependas de multaj faktoroj, kiel de tipo, koncentriteco kaj pureco de la materialo. Gravas ankaŭ la geometrio kaj konstruo de ĉirkaŭa medio.

[eta|Globo el [plutonio, parte ĉirkaŭita de neŭtron-reflekta volframkarbido.]]

## Referencoj 
Kategorio:Nuklea fiziko
Lino (mitologio)

**Lino** (helene Λινος [Linos]) estas en la helena mitologio la nomo de pluraj viroj, kiuj estis filoj de muzoj. La mitologio mencias plurajn tiunomajn filojn de Uranio kaj indikas diversajn patrojn (Hermeso, Apolono, Amfimaro); tial ne estas klare, ĉu temu pri pluraj duonfratoj aŭ pri unu, kies patro estas necerta. Aliaj patrinoj indikitaj estas Terpsiĥoro kaj Kaliopo.
eta|dekstra|Lino
Lino filo de Hermeso kaj Urania laŭdire verkis libron pri la ekesto de la mondo, de la bestoj kaj plantoj, en kiu li prezentis la orbitojn de Suno kaj Luno. Sur tiu verko baziĝis la laboro de Anaksagoro. Laŭ legendo vivis en Tebo kaj mortis en Eŭbeo pro sago pafita de Apolono, kiun li aroge defiis pri muziko.

Lino filo de Apolono kaj Urania estas la legenda inventinto de muziko kaj liriko. Li instruis Orfeon kaj Heraklon pri la citro, kaj Heraklo mortigis lin per tiu instrumento.

Kategorio:Roluloj de la helena mitologio
Marioneta ŝtato

**Marioneta** aŭ **pupa ŝtato** signifas, ĝenerale ŝtato regata de registaron, kiun enpotencigis fremda lando, kiu regas, direktas tra tiu marioneta registaro, samkiel marioneton per fadenoj direktas homo. 

Marioneta ŝtato estis ekz. Nubio (ĝis ĉirkaŭ 1000 a. K.), la romia provinco judeo kaj la Batava Respubliko. 

Plimulton de la marionetaj ŝtatoj kreis la centraj potencoj dum la Dua Mondmilito:
* Slovakio sub Slovaka Popolpartio (1939–1944) (Jozef Tiso).
* Francio de (Henri Philippe Pétain) (1940–1944)
* la *Sendependa Ŝtato Kroatio*  (1941–1945)
* Norvegio sub Vidkun Quisling
* "Respubliko de Salò" 1943–1945,
* Sagokrucul-reĝimo en Hungario 1944–1945.
* Imperio de Vjetnamio en 1945

Aliaj menciindaj laŭlonge de la historio povas esti:
* Popola Respubliko Kamboĝa 1979-1991

## vidu ankaŭ 
* Bantustanoj
*Klienta ŝtato
*satelita ŝtato
*imperiismo

Kategorio:Politikaj esprimoj
Kategorio:Ŝtato
Produktad-divida interkonsento

**Production sharing agreements** aŭ *PSA* signifas **Produktad-divida interkonsento.**
La PSA-ojn inventis la usona Departemento de Energio en la 1960-aj 1970-aj jaroj por akiri influon pri naftokampoj en Mez-Oriento kaj Centra Azio. Tiel oni volis tiutempe eviti atakon de la naciistoj - pro vendo de naftokampoj -  sed fakte okazis/okazas privatigo de la naftofontoj.

## Esenco de la Produktad-divida interkonsento
La naftokampoj restas en posedo de la loka ŝtato, sed la inventintaj eksterlandaj firmaoj ricevas iom da ekspluatita nafto. Ĝis reakiro de la investita mono, je ĉiu ekspluatita nafto havas rajton nur la inventisto. 

Se la inventisto reakiris la monon, tiam laŭ la kontrakto, la konzerno kaj la ŝtato dividas la ekspluatitan nafton, la konzerno pagas imposton post sia proporcio. La triko estas, ke oni kontraktas je 25-30 jaroj, tiel la loka ŝtato perdas multan monon dum longaj jaroj. (Tio validas nur je tiuj kampoj, kiuj apenaŭ bezonas investon por la ekspluato.)

En 2005, 12 % de la naftoekspluato okazas per tiu sistemo. 

Post okupo de Irako, multaj landoj (ĉefe Usono, Britio) kontraktis laŭ Produktad-divida interkonsento, eluzante la mizeran situon en Irako.

Kategorio:Ekonomio
Nicolas Fouquet

**Nicolas FOUQUET**, en esperanto **Nikolao Fuketo**, (naskiĝis la 27-an de januaro 1615 - mortis la 23-an de marto 1680) estis vicgrafo de Melun kaj de Vaux, markizo de Belle-Isle kaj ministro pri financoj de Francio komence de la reĝado de Ludoviko la 14-a. Li devenis de granda franca nobela familio.

Post la Frondo kaj la reveno de la kardinalo Mazarin, Fouquet petis kaj ricevis en 1653 oficon titolitan "superintendanto de la financoj", tio estas ministro pri financoj. Danke al tio kaj danke al bona edziĝo, li progrese fariĝis tre riĉa kaj estis rigardita kiel unu el la plej potencaj personoj tra la reĝlando. Li ekzemple elspezis multe da mono por starigi belegan palacon sur siaj privataj landoj, la kastelo de Vaux-le-Vicomte, kie li organizis grandajn festojn kun la plej gloraj intelektuloj de tiu epoko (Jean de La Fontaine, Pierre Corneille, Scarron...).

La juna Ludoviko la 14-a, kiu volis starigi veran absolutan monarkion, ĵaluzis pri tiu tro prospera kortegano, kaj decidis arestigi lin pro falsaj akuzoj en 1661, nur iomete post festo en Vaux-le-Vicomte. La proceso daŭris preskaŭ tri jarojn, kaj Fouquet estis fine enkarcerigita dum sia tuta vivo. Li verŝajne mortis en 1680 en sia prizono.

Fouquet, Nicolas
Doxa

**Doxa S.A.** estas mondkonata svisa kompanio pro siaj poŝhorloĝoj, subakviĝaj horloĝoj.

eta|dekstra|300px|Sub600 T-Graph.
La entreprenon Doxa fondis en 1889 George Ducommun (1868-1936) . Ducommun evoluis (kaj patentis) horloĝon kun 8-taga funkcikapablo. Tiun tipon uzis siatempe la fervojaj oficistoj.

Inter la du mondmilitoj, tre famis la poŝhorloĝoj de Doxa. La entrepreno evoluis ekde la 1960-aj jaroj subakviĝajn horloĝojn.

## Vidu ankaŭ 
* OMEGA (horloĝo)

## Eksteraj ligiloj 
* Doxa S.A. web site Doxa S.A. oficiala paĝo
* Doxa300t.com fanpaĝo de Doxa

Kategorio:Horloĝoj
Kategorio:Svisaj firmaoj
Mary McCarthy

'''Mary O'Neil McCarthy''' (naskiĝis en 1945) estis kunlaboristo de CIA kaj kiu lastfoje laboris ĉe Ofico de Ĝenerala Inspektado. Ŝi estis maldungita la 21-an de aprilo 2006 (kelkajn tagojn antaŭ la emeritiĝo), kiam poligrafo montris sian pekon eldoni sekretajn informojn al la gazetoj. Ŝi informis gazetojn pri sekretaj prizonoj de Usono. Ŝi laboris ĉe CIA ekde 1984, komence kiel analizisto pri Afriko.

Li apogis per 2.000 dolaroj kampanjon de John Kerry en 2004, donis 5.000 dolarojn por Demokrata Partio de Ohio.

Kategorio:Usonanoj
Mez-Tero

**Mez-Tero** (angle: Middle-earth) estas fikcia fantazia mondo kreita de John Ronald Reuel Tolkien. Ĝi estas la okazejo de kelkaj liaj libroj, inkluzive *La Mastro de la Ringoj*, *La Hobito* kaj *Silmariliono*. Ĝi estas intencita esti imaginara mitologia praepoko de nia mondo.
Český Esperantista

**Bohema esperantisto – Český esperantista** estis ĉeĥia Esperanto-revuo en la komenco de la 20-a jarcento. Ĝi aperis de 1902 ĝis 1912.

Ĝiaj redaktistoj estis:
* Josef Krumpholc, Theodor Čejka (1902–1904)
* Dr. Stanislav  Kamaryt (1908–1910)
* Hynek Karel Bouška (1910–1912)

Inter la aŭtoroj estis L. L. Zamenhof.

## Eksteraj ligiloj 
* kompleta enhavotabelo 

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Bildo-Televido

eta|200px|Bildo-Televido
**Bildo-Televido** estas ne aktiva vidblogo, lanĉita en 2006 de Alekĉjo, sed pro manko de tempo kaj akordo kun Farbskatol', la projekto ne estis finita.

Post la malapero de Internacia Televido, ekaperis 2 paralelaj projektoj por nova televido en esperanto. Stariĝis la retpaĝoj de Bildo-Televido kaj de Farbskatol'. Fine, neniu el ili funkcias plu.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la stacio

Kategorio:Televido
Kategorio:Vidblogo
Ĉuĉeo

**Ĉuĉeo** (koree 주체, ifa-e [tɕutɕʰe], ĉinsigne 主體) estas la oficiala gvida ideologio en Nord-Koreio, kiu diras, ke alfrontante problemojn, oni kalkulu plej unue je la propraj fortoj.

Norda Koreio ne nur proklamis tiujn ĉi ideojn, sed ankaŭ sekvis ilin delonge: en la 1950-aj jaroj okazis malvarmiĝo de la rilatoj kun Sovetio, en la 1960-aj kun Ĉinio. Ambaŭokaze la kialo estis, ke Norda Koreio ne volis iĝi satelita ŝtato superregebla de ekstere.

Post la disfalo de la socialisma ŝtataro ĉuĉeo perdis multon el sia iama marksisma enhavo. Post la morto de prezidento Kim Il Sen la ideologio ekhavis elementojn preskaŭ religiajn (ekzemple oni ne diras, ke Kim Il Sen *mortis*, sed ke li "estas en aspekto de senmorteco"). Ĉuĉea ideologio estas studata kelkloke en la mondo, ankaŭ ekster Koreio, en neregistaraj societoj.

Ekde la 8-a de julio 1997 Norda Koreio uzas sian apartan "ĉuĉean" jarkalkulon, kies starta jaro estas 1912 (kiam Kim Il Sen naskiĝis). Tiel la jaro 2020 estas la 109-a jaro laŭ la ĉuĉea jarkalkulo.

## Internaj ligiloj 
* Ĉuĉeo-turo
* KFA, t.e. Asocio por Amikeco kun Nord-Koreio

Kategorio:Politiko
Kategorio:Nord-Koreio
Baden (Malsupra Aŭstrio)

eta|Contemporary illustration of Baden from the year 1482
**Baden** estas urba komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj estas la ĉefurbo de samnoma distrikto Baden. Krome ĝi apartenas al la historia regiono *Industrieviertel*  (industria regiono). Ĝi situas 26&nbsp;km sude de Vieno. Ofte uzata neformala nomo estas *Baden bei Wien* [badn baj vin] = "Baden ĉe Vieno".

Baden estas ligita al Vieno kaj per la aŭstria suda fervojo kaj per la antaŭurba Loka Fervojo de Vieno al Baden, kies finstacioj estas la viena operejo kaj la baden-a placo *Josefsplatz*. Kuriozaĵo estas, ke tiu fervojo estas dureĝima: ene de Vieno ĝi uzas tramajn trakojn kaj veturas ne laŭ signaloj, sed laŭ vido.

## Komunumoj de la distrikto 
* Hirtenberg

## Famuloj 
* En Baden naskiĝis:
** Marianne Hainisch, aktivulino por virina egaleco
** hungara operkantisto Béla Mavrák
** aŭstrohungara komponisto Jakob Pazeller.
* En Baden mortis:
** aŭstrohungara arkitekto Alois Bohn
** aŭstrohungara komponisto Franz Doppler
** aŭstrohungara pograndisto Fülöp Schey
** aŭstrohungara teatrestro Vilmos Karczag
** hungara aktoro Béla Fáy
** hungara bankisto Pál Elek
** hungara magnato grafo István Illésházy (politikisto)
** hungara ministro Vilmos Vázsonyi
** hungara pentristo Gyula Basch.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Baden

eta|dekstra|Kazino de Baden

Kategorio:Distrikto Baden (Aŭstrio)
Kategorio:Kuraclokoj de Aŭstrio
Andrid

**Andrid** ( hungare: **Érendréd**) estas komunumo en Rumanio sud-sudokcidente de Carei. Administre apartenas al ĝi Dindești kaj Irina.

La distrikta vojo DJ108M ligas la partojn de la komunumo. 

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 765 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 1 351 (rumanoj, 39&nbsp;% da hungaroj).

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas el 1332. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szatmár*).

En 1997 Andrid estis distingita kiel "Eŭropa Cikonia Vilaĝo", ĉar tie nestis 37 paroj da cikonioj.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

Dosiero: Andrid jud Satu Mare.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Apa

**Apa** () estas komunumo de Rumanio, situanta nordokcidente de Baia Mare. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Lunca Apei kaj Someșeni.

Apa havas fervojan stacion kun ligoj al Satu Mare kaj Baia Mare. Ĝi limas oriente al la distrikto Maramureș; sude de ĝi preterfluas la rivero Someș.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 532 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 2 769 (rumanoj, 17&nbsp;% da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1215. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szatmár vármegye*). En 1912 disiĝis el ĝi Viile Apei (Apahegy), kiu nun apartenas al la najbara distrikto Maramureș.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Famaj loĝintoj 
* Antónia Kölcsey (naskiĝis en 1821 en Szatmárcseke, mortis en 1876), taglibroverkistino, nevino de Ferenc Kölcsey
* Ábrányiné Katona Klementin (naskiĝis la , mortis la  en Budapeŝto), verkistino, publicisto
* Vasile Lucaciu (naskiĝis la , mortis la  en Satu Mare), greka-katolika pastro, militisto por la rajtoj de rumanoj en Transilvanio
* Károly Sallay (n. 1-a de marto 1947) biologo.

Dosiero: Apa jud Satu Mare.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Bătarci

**Bătarci** [bətarĉj] (hungare: **Batarcs**, germane: **Batarsch**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Satu Mare. En 1910 ĝi havis 1 612 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj), en 1992 estis 2 697 (rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis . Ĝia unua skriba mencio estas el 1378. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Ugocsa vármegye). Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Comlăușa kaj Tămășeni. La vilaĝo Șirlău estiĝis en la fino de la 19-a jarcento kaj unuiĝis kun ĝi.

Bătarci nord-okcidente limas al Ukrainio, sed la plej proksima limtransirejo estas 15 km for, en Halmeu. Tie estas ankaŭ la plej proksima fervoja stacio.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapessto.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto
* Administra mapo de la distrikto 

Dosiero: Batarci jud Satu Mare.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Usonjuda Komitato

La **Usonjuda Komitato** ( (**AJC**)) estas juda organizo en Usono, fondita en 1906 fare de german-devenaj judoj je efiko de la rusaj pogromoj. Ĝi estas unu el la plej gravaj judaj organizoj, kiuj lobias por protekto de la judoj dise en la mondo, sed ĉefe en Usono kaj Israelo. En la 100-jara memorkunveno en 2006, partoprenis eĉ la germana kancelierino Angela Merkel. La angla akronimo de la organizo estas AJC kaj ne estas konfuzebla kun tiu de la American Jewish Congress. La AJC publikigas je *Commentary Magazine*.

## Gvidantaro 
* E. Robert Goodkind, prezidanto
* David A. Harris, afergvidanto

## Vidu ankaŭ 
* Louis B. Marshall, unu el la german-judaj fondintoj, prezidanto de 1912 ĝis sia morto en 1929
* Harold Tanner, lasta prezidanto 

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Judaj organizaĵoj
Supermax

eta|180ra|

**Supermax** (Supermakso) estas mallongigo por **Super Maximum Security prison** (Supermaksimume Sekura prizono), prizontipo en Usono. La usona justica sistemo distingas inter *Minimum-, Medium-, Close-, Maximum-* kaj *Supermaximum Security Prisons*. Ĉe la lasta temas pri alte sekura gardado de krimeguloj.

## Historio 
La penso pri supermaksaj prizonoj aperis, post kiam en 1983 en la maksimume sekura ejo de la ŝtata prizono de Illinois (Marion), du prizonobservistoj estis murdita - sendepende unu de la alia - fare de ensidantoj. La unua prizono, konstruita laŭ la novaj supermaksaj antaŭskriboj estis la ADMAX Florence (Koloradio). Tiutempe ĝi estis la plej sekura en la mondo. Oni enloĝigis tie Zacarias Moussaoui-n en 2006.

## Standardo 
* tuta izolado en apartaj ĉeloj
* ĉiu ensidanto restas 22-23 horojn ĉiutage en la ĉelo
* ĉeloj grandas 3,5x2 m kaj havas specifan sonprotektan pordon
* fenestroj estas malgrandaj kaj oni povas rigardi tra ili nur la ĉielon
* la ensidantoj estas observitaj per videoo dum 24 horoj eĉ dum duŝado, promenado
* la pordoj estas teledirektitaj, la bariloj elektrizitaj

## Ekzemploj 
### Usono 
* Ionia Correctional Facility (Ionia, Michigan)
* Maryland Correctional Adjustment Center (Baltimore, Marilando)
* Ohio State Penitentiary (Youngstown, Ohio)
* Pelican Bay State Prison (Crescent City, Kalifornio)
* Red Onion State Prison (Pound, Virginio)
* Sing Sing Correctional Facility (Ossining, Novjorkio)
* Souza-Baranowski Correctional Facility (Shirley, Massachusetts)
* U.S. Penitentiary Florence ADMAX (*Administrative Maximum) Facility* (Florence Koloradio)
* U.S. Penitentiary Marion (Marion, Illinois)
* Wallens Ridge State Prison (Big Stone Gap, Virginio)
* Wisconsin Secure Program Facility (Boscobel, Viskonsino)
* USP Allenwood
* USP Atlanta
* USP Atwater
* USP Beaumont
* USP Coleman
* USP Lewisburg
* USP Leavenworth
* USP Terre Haute

### Aŭstralio 
* Goulburn Correctional Centre

## Eksteraj ligiloj 
* Supermaxed.com, privata angla paĝo

Kategorio:Malliberejoj
Kategorio:Usono
Kategorio:Mallongigoj
American Jewish Congress

La **American Jewish Congress** (Usona Juda Kongreso) estis fondita en decembro de 1918 de cionistoj kaj judaj enmigraj organizaĵoj. Fono de la fondo estis la interesreprezentanto rilate al la Versajlaj packontraktoj. La organizaĵo akiris gravan influon sub gvido de rabeno **Stephen. S. Wise**.

La organizaĵo baldaŭ post la fondo kunlaboris kaj dividis la temajn branĉojn kun Cionista Organizaĵo de Usono (Zionist Organization of America, akronime ZOA).

## Vidu ankaŭ
* Szmul Zygielbojm

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Judaj organizaĵoj
Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1918
Pravĉica pordego

**Pravĉica pordego** (ĉeĥe *Pravčická brána*) estas natura arko, la plej konata kaj la plej admirata rokformacio de Ĉeĥa Svislando, la plej granda rokpordego en Eŭropo. Ĝi situas en Muroj de Jetřichovice en Ĉeĥio proksime de ŝtatlimo kun Germanio sur mallarĝigita sudokcidenta fino de rokdorso. Ĝi estiĝis en turonaj kvadraj kalkoŝtonoj pro milionoj da jaroj daŭranta eroziado de sabloŝtonaj eroj en malmulte rezistema parto de la masivo. La fundo de Pravĉica pordego situas en supermara alteco 415 m, ties larĝeco ĉe la fundo estas 26,5 m, la alteco de aperturo 16 m, la supra parto de arko estas 21 m super la fundo, la larĝeco de la arko estas 7 – 8 m kaj la minimuma dikeco 3 m. Supreniro sur la propran Pravĉican pordegon estas ekde la jaro 1980 fermita, ĉar la rokponto estis endanĝerigita pro la granda viziteco. Por ke ne okazu plua damaĝigo de tiu ĉi unika naturmemorigaĵo, la sablobloko estis firmigita per speciala miksaĵo kun ingredienco de rezino. Sed alireblaj estas rokobservejoj en la senpera ĉirkaŭaĵo de la pordego, de kie estas bela elrigardo al kelkaj dominaĵoj en la ĉeĥa kaj la saksa partoj de la sabloregiono. En iu el rokokavaĵoj proksime de Pravčická pordego onidire restadis legenda ermito Prebisch, laŭ kiu germanoj nomigas tiun ĉi lokon Prebischtor. En la komencoj de turismo eblis por ekskurso sur Pravčická pordego lui mulojn aŭ grupon de portistoj. Jam en la jaro 1826 ĉi tie estis konstruita elkranejo, kiu en la jaro 1881 anstataŭis kuraĝe lokigita hotelo nomata *Skalní hnízdo* (*Roknesto*), laŭvorte algluita al la sabloŝtona roko. La eniro en la rokareon estas pagata.

## Rilataj artikoloj
* Růžovský vrch - monto en najbareco

## Pluaj fotoj 

Brama Pravcicka.jpg|Pravĉica pordego
Pravcicka brana 001.jpg|Pravĉica pordego

### Panoramo 
Kategorio:Hřensko
Kategorio:Rokformacioj en distrikto Děčín
Kategorio:Rokaroj
Kategorio:Naturaj arkoj
Kategorio:Rokformacioj en Elba Grejsmontaro
Kategorio:Rokpordegoj en Ĉeĥio
Monor

**Monor** estas urbo kun la titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Monor, kies centro ĝi estas.
eta|maldekstre|Bazlernejo en Monor

## Bazaj informoj
* Areo: 
* Loĝantaro: 17,800 (2015)
* Poŝtkodo: 2200
* Telefonprefikso: 29

## Situo
Monor situas laŭ fervojo kaj ĉefvojo inter Budapeŝto–Cegléd situanta 20&nbsp;km sudoriente de la ĉefurbo Budapeŝto.

## Historio
Monor estis loĝata jam dum la kuprepoko kaj bronzepoko, poste sarmatoj alvenis. Dum la longa turka epoko Monor senhomiĝis. Hungaroj refondis la komunumon, poste en 1753 germanoj alvenis. Ĝis fino de la 19-a jarcento Monor estis kampurbo, poste en 1970 ĝi iĝis grandvilaĝo, ĝis 1984 loka administra centro de kelkaj vilaĝoj. Ĝi ricevis la urban rajton en 1989.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Monor)
* Kalvinana preĝejo (Monor)
* Luterana preĝejo (Monor)

## Famuloj 
En Monor naskiĝis:
* agronomo Ambrus Burján
* filologo István Borzsák
* fizikisto János Gálfi
* kemiisto Károly Abaffy
* pentristoj Ferenc Paczka kaj Mara Oláh
* radiologo Károly Garay
* skulptisto József Kampfl.
En Monor mortis:
* librotenisto Miklós Kőtörő.
eta|

## Famaj nomportantoj 
* Sándor Monori
* Lili Monori

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo 
* [http://www.vendegvaro.hu/5-1745 ] 

Kategorio:Monor
Kategorio:Vinvilaĝoj