Rozo

**Rozo** estas floro de arbedo el familio de rozacoj (genro *Rosa* L.). Estas pli ol 100 specioj da rozoj, miloj da kulturvarioj vaste kulturataj ĝardene pro la ornamaj, delikatpetalaj, brilkoloraj, ofte bonodoraj floroj.
(citaĵo el L. L. Zamenhof en la unuaj paĝoj de Ekzercaro).
[eta|maldekstra|[Sulka rozo (*Rosa rugosa*)]]
[eta|maldekstra|[Ĉina rozo *Rosa chinensis*]]
[eta|maldekstra|[Damaska rozo (*Rosa damascena*)]]
[eta|dekstra|[Cinamo-rozo aŭ Maja rozo (*Rosa majalis*)]]
En hortikulturo oni distingas inter sovaĝaj rozoj kaj kulturrozoj. La rozo havas ekde la greka antikveco la kromnomon „reĝino de la floroj“. Rozoj estis dum pli ol 2000 jaroj bredataj kiel Ornamplantoj. La el la rozpetaloj ekstraktita rozoleo estas grava resurso por la parfumindustrio.

## Priskribo 
La rozo estas arbedo aŭ grimpoplanto, ordinare dorna kun pinataj folioj havantaj sep, ĉe multaj greftataj varioj kvin, folierojn dentorandajn.

La floroj, ĉe la sovaĝaj formoj, estas kvinpetalaj kaj kvinsepalaj; ĉe la kulturformoj ili povas havi ankaŭ dek, dekkvin aŭ dudek petalojn. La floroj estas multestamenaj kaj enhavas ovolujon kune kun la stamenoj.

Kiel aliaj anoj de la familio (pomo, frago ktp), la rozo produktas ŝajnfruktojn (nomatajn rozfruktoj).
[eta|maldekstre|ilustraĵo de *[Rosa bracteata*]]

[eta|hochkant|maldekstr|[pikaĵo (planto)|pikaĵoj de rozo, la antaŭa pikilo estas forigita por pli bone vidi]]

### Pikiloj 
Trunko, branĉoj kaj branĉetoj estas kovrataj de pikiloj, kiuj ofte estas nomataj de nefakulo dornoj. La pikiloj servas por la protekto de la planto kontraŭ bestmanĝado kaj estas helpiloj por grimpi. Kelkaj rozoj ja estas grimplantoj, aŭ precize „disetenda grimpplanto“.
eta|La kvinnombra pluma folio

### Folioj 
La alternessidantaj folioj estas diverslongaj. La nepara foliplato konsistas el kvin ĝis naŭ folietoj, povas esti tri ĝis 19. Nur ĉe *Rosa persica* la folioj estas simplak kaj stipuloj mankas. Ankaŭ la folioj povas havi harojn kaj glandojn. Ĉe la meza ripoj kelkfoje estas etaj pikiloj aŭ rigidharoj. La plumfolietoj havas diversajn formojn, plej ofte ili estas eliptaj ĝi ovformaj, renverse ovformaj aŭ rondaj. La randoj de la folietoj estas segilformaj, duoble segildentaj, malofte noĉitaj aŭ preskaŭ glataj. Stipuloj ekzistas.

### Floraroj kaj floroj 
La floroj staras terminale aŭ flanke en grapolaj, paniklaj, kelkfoje umbelaj infloreskoj. La infloresko povas esti ankaŭ reduktita je unu sola floro. Brakteoj ekzistas plej ofte. Ekstera kaliko ne ekzistas.

[eta|maldekstre|hochkant|La [flordiagramo de *Rosa tomentosa*]]
La floroj ofte havas petioloj kaj plej ofte estas belaspektaj kaj odorantaj. La duseksaj floroj estas radiosimetriaj kaj estas plej ofte kvinnombraj kan duobla involukro.

Ekzistas kvin sepaloj, nur ĉe *Rosa sericea*:
* 

La rozo ankaŭ estas la simbolo de du anglaj reĝaj dinastioj: Lankastroj (*House of Lancaster*) (ruĝa rozo) kaj Jorkoj (*House of York*) (blanka rozo), kiu estis alfrontitaj en la nomata Milito de rozoj.

Ĝi ankaŭ estas la emblemo de la rugbea teamo de Anglio, kiu estas nomata «la 15-a de la rozo».

La ruĝa rozo (kutime tenita kun la maldekstra pugno) estas la simbolo de demokrata socialismo.

### Referencoj 
## Literaturo 
* Heinz Henker: *Rosa*. In: Hans. J. Conert u. a. (Hrsg.): Gustav Hegi. *Illustrierte Flora von Mitteleuropa*. Band IV, Teil 2C. Spermatophyta: Angiospermae: Dicotyledones 2 (4). Rosaceae (Rosengewächse).* 2. Auflage, Parey, Berlin 2003, p. 1–109. ISBN 3-8263-3065-X*
* Gu Cuizhi & Kenneth R. Robertson: *Rosa*, S. 339 – textgleich online wie gedrucktes Werk, PDF 4,6&nbsp;MB, In: Wu Zheng-yi & Peter H. Raven (Hrsg.): *Flora of China*, Volume 9 – *Pittosporaceae through Connaraceae*, Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2003. ISBN 1-930723-14-8. (Abschnitte Beschreibung und Systematik)
* Hella Brumme, Thomas Gladis: *Vorarbeiten zur Inventarisierung pflanzengenetischer Ressourcen in Deutschland - Die Wildrosen (Gattung Rosa L.) im Europa-Rosarium Sangerhausen, nach ihrer Verwandtschaft geordnet.* Volltext-PDF.

## Vidu ankaŭ 
* Hundorozo
* Kulturrozo
* Noisette-rozo
* Rozario (ĝardeno)
* Roza klaso
* Rozoĝardeno de Eŭropo

## Eksteraj ligiloj 
* Tipps zur Rosenpflege
* Datenblatt in *Den virtuella floran* mit den Verbreitungskarten auf der Nordhalbkugel, von den Arten, die in Schweden vorkommen. Datenoj ()


Kategorio:Ĝardenplantoj
Kategorio:Ornamaj plantoj
Kategorio:Parfumoj