Monaĥejo Zlatá Koruna

**Monaĥejo Zlatá Koruna** troviĝas proksimume 8&nbsp;km de Český Krumlov en la katastro de municipo Zlatá Koruna. La konstruaĵoj de monaĥejo estas grandparte mezepokaj (preĝejo, ambito, kapitula ĉambrego, kapelo de Anĝeloj gardantoj, abatejo), parte baroke reguligitaj. En la historia parto de la municipo estas konservitaj pluaj gotikaj konstruaĵoj inkluzive de laika preĝejo de sankta Margareta kaj restaĵoj de fortikaĵoj. La monaĥejo administrata de Nacia memorinda instituto estas alirebla por publiko. Ĝi estas protektata kiel nacia kultura memorindaĵo de Ĉeĥio.

## Historio de la monaĥejo 
### Fondo de la monaĥejo 
left|thumb|Historia bildo de la monaĥejo el la dua duono de la 18-a jarcento
left|thumb|Paradiza korto
La cisterciana monaĥejo estis fondita en la jaro 1263 de la ĉeĥa reĝo Přemysl Otakar la 2-a Devene la monaĥejo nomiĝis *Svatá Koruna* (lat. *Sancta Corona*, germane *Heiligenkron*) laŭ relikvo de dorno el krono de Kristo, kiun Přemysl Otakar la 2-a ricevis nerekte de&nbsp;franca reĝo Ludoviko la 9-a Sankta. La informon pri la donaco havas cisterciana kronikisto Jan z Viktringu. La dornokronon de Kristo akiris Ludoviko la 9-a de konstantinopola imperiestro Balduino la 2-a (1239). Li konstruis por ĝi kapelon Sainte-Chapelle (1248). La krono fariĝis simbolo de lia regado kaj ankaŭ "donaco" por signifaj personoj kaj institutoj. Restas demando, kiel la relikvo venis al la ĉeĥa reĝo. Konsiderindaj estas du eblecoj: aŭ tra Rikardo Kornvala – romia reĝo, kiu estis bofrato de Ludoviko la 9-a Sankta kaj ekde la jaro 1262 en kunigo kun la ĉeĥa reĝo, aŭ tra ĝenerala kapitulo de la cisterciana ordeno.

Zlatá Koruna estis la dua landsenjora fondaĵo de la cisterciana monaĥejo (la unua Plasy en la jaro 1144). Jam en la jaro 1259 estis sendita peto al la ĝenerala kapitulo de la cisterciana ordeno kun peto pri fondo de la ordena domo. El Baumgartenberg kaj Wilhering estis senditaj abatoj, por ke ili prikonsideru situacion kaj esprimu eventualan konsenton aŭ malkonsenton kun la intenco de la ĉeĥa reĝo. La fondo okazis nur en la jaro 1263 verŝajne pro kaŭzo de milito kun Hungara reĝlando (1260 – batalo ĉe&nbsp;Kressenbrunn). La venko en la hungara milito povis esti unu el motivoj por fondi la monaĥejon. Plua grava, se ne la plej grava motivo, estis plifortigo de la reĝa influo en suda Bohemio kaj plifirmigo ligiloj enkadre de ĉeĥa-hungara unio. Přemysl Otakar la 2-a volis malebligi, por ke la reĝa posedaĵo estis tute diserigita de Vítkovcoj, kaj tial li transdonis al la monaĥejo Boleticion kaj&nbsp;Netolicion (sole parto kun kastelanio) kun 880 km2 de arbaro. Přemysl Otakar la 2-a konsideris sin esti heredanto de babenbergaj rajtoj al la aŭstraj landoj, tial kiel la patrinan monaĥejon de nova fondaĵo li elektis monaĥejon en Heiligenkreuz.

### Alveno de la unuaj monaĥoj 
[thumb|left|[Kapde de Anĝeloj gardantoj (Zlatá Koruna)|Kapelo de Anĝeloj gardantoj]]
La 6-an de aprilo 1263 forlasis monaĥejon Heiligenkreuz monaĥoj kun la eksa (ĝis la jaro 1259) abato Henriko. Ili venis al Zlatá Koruna en duono de aprilo. Kiel aspektis la loko dum ilia alveno, ne estas konate. La plej malnova konservita konstruaĵo estas verŝajne duetaĝa kapelo de Anĝeloj gardantoj (1270), ĉe kiu oni konsideras pri la sama funkcio kiel havis Sainte-Chapelle en Parizo, do ke ĝi povis servi por la konsrvo de la dorno el la Dornokrono de Kristo, kiun Přemysl Otakar 2-a dediĉis al la monaĥejo. Ĝi ankaŭ estadas komparata kun Reĝa kapelo en Plasy, same ĝi povis servi kiel hospitala kapelo.

### Plua historio de la monaĥejo 
thumb|Kruckoridoro falanta maldekstren
Post la jaro 1276 la monaĥeja areo estis neniigita de Vítkovcoj. La statutoj de la ĝenerala kapitulo parolas pri la neniigita loko (*locum destructum*). La reganto volis transpreni la instituton en pli sekuran lokon, sed li mortis pli baldaŭ, ol li efektivigi la intencon. La monaĥejo estis renovigita (1291) nur dum regado de Venceslao la 2-a, kiam venis monaĥoj el Plasy, por ke ili renovigu la pastran vivon. La renovigita konvento ricevis donacitajn bienojn de senjoroj el Bavorov kaj el Michalovice. Pli poste la monaĥejo komencis evoligi koloniigan aktivecon (ekz. 50 novaj vilaĝoj en Boleticio), kiu en la ĉeĥa cisterciana medio ne havas apologion.

En la jaro 1354 la monaĥejo forbrulis. Laboris ĉi tie ŝtonisto Michael Parler. En la 14-a jarcento superis disputoj pri la limoj de la cisterciana senjorujo kun posedantoj de vitějovica senjorujo (Verner, Racek, Přibík), kun monaĥejo Vyšší Brod kaj precipe kun vyšehrada kapitulo (en la jaroj 1360 ĝis 1396 je regiono de Praĥaticio). Plimulto de la disputoj estis prijuĝitaj utile al cistercianoj el Zlatá Koruna. En jarcentŝanĝo de la 14-a kaj la 15-a jarcento okazis abrupta malbonigo de ekonomia situacio. La valoraj aĵoj estis senditaj en premonstratan monaĥejon en Aŭstrio (Schlägl, ĉeĥe *Drkolná*). Parto de la trezoro kun la arkivo estis tiam metita en Český Krumlov.

En la jaro 1420 la monaĥejo estis dufoje atakita kaj forbruligita husanaj soldataroj (unufoje subgvide de Jan Žižka), inter kiuj estis servutuloj de la monaĥejo. Pli poste la monaĥejan varon konkeris Oldřich II. z Rožmberka kiel lombardon de reĝo Sigismondo. Rožmberk poste ne rezignis pri tiu ĉi posedaĵo, sed li alligis ĝin al la senjorujon de Krumlov. Solvis tion ankoraŭ Vladislao la 2-a Jogajlido en la jaro 1493. En la jaro 1601 Petr Vok z Rožmberka vendis la krumlovajn bienojn (komune kun la zlatokoruna) al imperiestro Rudolfo la 2-a kaj en la jaro 1622 Ferdinando la 2-a Stiria dediĉis la varon al Hans Ulrich von Eggenberg. Eĉ dum la regado de familio Schwarzenberg] (ekde la jaro 1719) la posedaĵoj ne revenis al la monaĥejo.
thumb|left|Libroŝrankoj
En la dua duono de la 16-a jarcento estis konstruita malgranda konvento kun refektorio kaj riparita abatejo. En la jaro 1665 estis finita barokigo de la areo. La monaĥejo estis nuligita de Jozefo la 2-a en la jaro 1785 dum lasta abato Bohumír Bylanský, dum kies agado estiĝis riĉa ornamado de surmuraj pentraĵoj kaj la altaro estis enhavgita per detaloj el laborejo de skulptisto Jakub Eberle. Post la nuligo la konstruaĵoj de la monaĥejo estis uzataj por diversaj industriaj uzinoj (ekz. gisejo kaj maŝinindustrio de Peter Steffens). La industriaj aktivecoj, kiuj damaĝigis vicon de konstruaĵoj, silentiĝis en la jaro 1909 kaj oni komencis rekonstrui la konstruaĵojn de la monaĥejo.

En la jaro 1940 dum Protektorato Bohemio kaj Moravio la monaĥejo estis perforte prenita de gestapo kaj post la milito poste konfiskita de ofico Lex Schwarzenberg. En la jaro 1944 ĉi tie estis pro ordono de ministerio de lernejaferoj lokigitaj fondusoj de vico de sciencistaj bibliotekoj, inter ili eĉ de Reĝa ĉeĥa kompanio de sciencoj kaj Ĉeĥa akademio de sciencoj kaj artoj. Ekde la jaro 1945 la monaĥejo estas alirebla al publiko. Estas ĉi tie instalita ekspozicio pri la vivo de monaĥoj kaj ilia agado en la suda Bohemio. La hodiaŭa aspekto de konstruaĵo de la monaĥejo  estas rezulto de alikonstruoj en kelke da epokoj, kaj do ankaŭ en diversaj arkitekturaj stiloj.

## Rilataj artikoloj
* Hirzo z Klingenbergu

## Pluaj fotoj 

File:Klášter_Zlatá_Koruna_(1).jpg|Abata domo en la kortego de la monaĥejo
File:Klášter_Zlatá_Koruna_(2).jpg|La monaĥeja preĝejo de Ĉielpreno de Virgulino Maria
File:Klášter_Zlatá_Koruna_(3).jpg|Kapelo de Anĝeloj gardantoj
File:Klášter_Zlatá_Koruna_(5).jpg|Mastrumaj konstruaĵoj de la monaĥejo
File:Klášter_Zlatá_Koruna_(4).jpg|Pordego al la kortego de la monaĥejo antaŭ la abata domo

## Referencoj

Zlatá koruna
Zlatá koruna
Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en distrikto Český Krumlov
Zlatá Koruna
Zlatá Koruna
Kategorio:Setlejoj en PPR Blanska arbaro