Fortika kofeo

[eta|240px|[Beroj de *Coffea canephora*]]
**Fortika kofeo** (*Coffea canephora*), estas specio de kofeo indiĝena en centra kaj okcidenta Subsahara Afriko. Ordinare konata kiel *Coffea robusta*, la scienca nomo estas *Coffea canephora*, kio fakte inkludas du ĉefajn subspeciojn, *robusta*, kiu kreskas rekte kaj *nganda*, kun multaj trunkoj formantaj grandan arbuston.
ad
*Coffea canephora* bezonas malpli da prizorgo ol *Coffea arabica* kaj estas do malpli multekoste produkti el ĝi kafon. Fortika kofeo enhavas pli da kafeino ol Arabia kofeo: de 1,7% ĝis 4% anstataŭ 0,8% ĝis 1,4%. En 2013, proksimume 30% el la tutmonda produktado de kafo originis de fortika kofeo.

## Priskribo 
La planto havas malprofundan radiko-sistemon kaj kreskas kiel fortika arbo aŭ arbusto ĝis ĉirkaŭ 10 metroj. Ĝiaj floroj aperas neregule, kaj la fruktoj bezonas ĉirkaŭ 10-11 monatojn por maturiĝi, en formo de ovalaj ruĝaj drupoj (ofte nomataj "beroj") kun du faboj ene. Ĝi estas malpli sentema ol  arabia kofeo je plagoj kaj malsanoj, kaj bezonas multe malpli da herbicidoj kaj pesticidoj.

## Disvastiĝo kaj biotopo 
Origine trovata en altebenaj arbaroj de Etiopio, *Coffea canephora* kreskas indiĝene en okcidenta kaj centra Afriko de Liberio ĝis Tanzanio kaj sude ĝis Angolo. Ĝi iĝis agnoskita kiel specio de *Coffea* maljam en 1897, t.e. pli ol cent jarojn post *Coffea arabica*. Ĝi estas ankaŭ naturalizita en Borneo, Franca Polinezio, Kostariko, Nikaragvo, Jamajko kaj la Malgrandaj Antiloj.

## Kultivado kaj uzoj 
Fortika kofeo kreskas plejparte en Vjetnamio, kie francaj kolonianoj enkondukis ĝin fine de la 19-a jarcento, kvankam ĝi kreskas ankaŭ en Afriko kaj Brazilo, kie ĝi ofte nomatas *conilon*. Komence de la 21-a jarcento, Vjetnamio, kiu plejparte produktas fortikan kofeon, superis Brazilon, Baraton kaj Indonezion, por iĝi la unua el la plej grandaj eksportantoj de la mondo pri fortika kofeo. Tamen Brazilo estas ankoraŭ la plej granda produktanto de kafo en la mondo, produktante trionon de la kafo el la mondo, kvankam 80% de tio estas *Coffea arabica*.

*Robusta* estas pli facile prizorgebla kaj havas pli grandan rikoltadon ol *Coffea arabica*, do pli malmultekosta. Rostitaj *robustaj* faboj produktas fortan, korpan kafon kun distinga grunda gusto, sed kutime kun pli amareco ol *arabica* pro sia piracina enhavo. Pro tio ke *arabicaj* faboj havas pli mildan guston kun malpli da acideco kaj pli riĉa gusto, ili ofte konsideratas superaj, dum la pli severaj *robustaj* faboj estas plejparte uzataj kiel kompletigo en pli malaltgradaj kafo-miksaĵoj. Tamen, la potenca gusto povas esti dezirinda en miksaĵo por doni ĝin perceptita "forto" kaj "finiĝo", rimarkinde pri la itala kafo-kulturo. Bonkvalitaj *robustaj* faboj uzatas en tradiciaj italaj espreso-miksaĵoj, je ĉirkaŭ 10-15%, por provizi plenan guston kaj pli bonan ŝaŭmon.

Ĝi estas krome uzata kiel stimulanto, ureziga, antioksidanto, kontraŭfebraĵo, kaj malseverigas spasman astmon.

## Referencoj 
## Bibliografio 
*  

## Eksteraj ligiloj 
*  Listo de rubiacoj.
*  Kompara tabelo inter Arabia kaj Fortika kofeoj
*  Diferencoj inter Arabia kaj Fortika kofeoj : kresko, kultivado, rikoltado.
--

--

Kategorio:Flaŭro de Afriko
Kategorio:Rubiacoj
Kategorio:Afrotropisa flaŭro
Kategorio:Kafo