Arlesberg (Geraberg)

**Arlesberg** estas kvartalo de Geraberg en Distrikto Ilm, Turingio, Germanujo. Arlesberg estas ĉe la rando de la Turingia Arbaro kie la rojo Zahme Gera eliras el la montoj. Arlesberg-monto okcidente, 651 metrojn alta, portas la saman nomon kiel la vilaĝo. Sude de Arlesberg, sur la alia flanko de la Gera-valo, estas Hohe Warte (765 metroj). La malnova vilaĝa centro de Arlesberg estas protektita kontraŭ inundo sur la nordokcidenta deklivo de la valo en la areo de la hodiaŭaj stratoj Bergstraße/Dr.-Mohr-Straße. Arlesberg estis ĉe la federacia vojo B 88 ĝis ties alimetiĝo. Porlernanta feria kaj tendara hejmo situas sude de la urbo ĉe Jüchnitzgrund.

## Historio 
Arlesberg unue estis menciita en 1503. La urbo poste ekgravis danke al diversaj minejoj sub Arlesberg-monto, en kiuj - krome mangano - estis elminita fluorspato. La piroluzita muelejo *(Braunsteinmühle)* ĉe la torento *Zahme Gera* estis uzita por materiala pretigo. En la sama tempo, la urbo nun disvastiĝis laŭ la valo ĉe la stratoj Gehlberger kaj Geraer Straße. Aparta tombejo ankaŭ estis aranĝita supre de la vilaĝo dum la paroka preĝejo en Geraberg estis frekventitaj dum diservoj.

La loko en la Administrujo Schwarzwald apartenis al diversaj Ernestidaj duklandoj plej lastatempe de 1826 ĝis 1918 al la Duklando de Saksio-Koburgo kaj Gotao. En 1923 la vilaĝoj Gera malsupre kaj Arlesberg supre estis kunfanditaj por formi la novan municipon de Geraberg. En la 20-a jarcento, industriiĝo en Arlesberg plirapidiĝis kaj en 1886 la ilmenaua firmao *Thüringische Glasinstrumentenfabrik Alt/Eberhardt & Jäger* fondis fabrikon en Arlesberg. Tio estis plue vastigita en GDR-tempoj sub la nomo *Thermometerwerk Geraberg* kaj iĝis la plej granda dunganto en la areo. Sportejoj kaj la Geraberg-naĝejo estis konstruitaj en ilia najbareco. Post Turniĝo, la fabriko estis fermita kaj la plej granda posteulfirmao, Geratherm, translokigitis al la komerca areo norden de la urbo. La malnova fabriko estis malkonstruita.

Geraberg iĝis distrikto de la kampara komunumo Geratal la 1-an de januaro 2019.

### Aliaj signifaj firmaoj 
* 1874: Just & Co. AG, kazo kaj kestfabriko. En 1887 etendaĵo estis konstruita al Jägersche-termometrofabriko kune kun tranĉmuelejo. Kvin jarojn poste, fajro detruis grandajn kvantojn de stokregistro kaj maŝinaro, kvankam fajrobrigadistoj povis savi la termometrofabrikon. En 1895, la komercisto Just el Leipzig aĉetis 844-akrean ejon sur la Arnstadt-Ilmenau-fervojlinio konstruita en 1879 por 250,000 markoj kaj konstruigis trietaĝan loĝkonstruaĵon jaron poste ĉe Elgersburger-strato. La nova fabriko kun 30 dungitoj estis konstruita proksime. En 1906 Just pagis 400 markojn por starigi infanhejmon. En 1911 li donacis 5000 markojn por flegejo. En 1915, dum la Unua mondmilito Just liveris tornistrojn, dorsosakojn kaj municiosakojn ĉiun duan semajnon por 1000-forta militbataliono. Post la milito Just liveris al Anglio kaj Nederlando. Ĉirkaŭ la jaro 1930, labora kuirejo estis starigita en la fabriko. Post kelkaj kompanioŝanĝoj, la firmao estis transformita en la popolproprieta entrepreno *VEB Thüringer Kofferfabriken Geraberg/Geschwenda* en 1972 kaj en 1976 ĝi estis konektita al la sporta ekipaĵkombinaĵo de Schmalkalden. En aŭtuno 1990, produktado estis ĉesigita kaj du malgrandaj firmaoj provis daŭrigi la tradician produktadon. En 1992 la transakcio estis farita fare de la kuratoro.
* 1882: Hugo Eger, porcelanfabrikisto. Ĉirkaŭ 1882, malgranda porcelanfabriko estis fondita fare de la porcelanlaboristoj Kaufmann, Meusinger kaj Siptrot, sed ĝi estis fermita kaj sigelita du jarojn poste pro pagproblemoj. En la kurso de 1885 la fabriko estis vendita dufoje, plej lastatempe al Carl Riemann de *Schierholzsche Porzellanfabrik* (Plaue), kie li laboris kiel pinta tornilfunkciigisto. En 1886 Riemann kaj Günther posedis la fabrikon, en 1890 aliĝis al ili Eduard Wagner. La fabriko dungis proksimume 50 homojn tiutempe. Günther demisiis en 1895 pro kialoj de aĝo, dum Wagner iĝis sola posedanto en 1896 post kiam Riemann foriris. Riemann komencis sian propran fabrikon. Wagner mortis en 1908 kaj lia vidvino vendis la fabrikon kontraŭ la sumo 100.000 markoj al la produktanto Hugo Eger, kiu pligrandigis la fabrikon en 1911 kaj plejparte dungis peclaboristojn. Kun la konstruado de turbino en 1920, elektro estis generita por la unua fojo. Ĝis 1930, la nombro da dungitoj altiĝis al 160. De 1933, eksportoj falis pro la nazioj, tiel ke ĉe la fino de la Dua mondmilito nur 40 laboristoj daŭre estis dungitaj. En 1943, 18 polaj kaj rusaj punlaboristoj estis aldonitaj. Post kiam la firmao estis konvertita en malferma komercsocieto en 1944, kies posedanto estis Hugo Eger jun. kaj Hermann Merkel, la firmao estis transdonita al la proprieto de la stato de Turingio en oktobro 1948. En 1949 la laboristaron konsistigis 136 homoj. En 1950 ĝi estis integrigita je fabriko nr. II de *VEB Porzellanwerk* de Gehren. En 1973 la fabriko estis fermita kaj la produktado de ĉi tie kiel ankaŭ la riemann-a translokigitis al Ilmenau.

* 1896: F. C. Riemann, porcelanfabriko. La fabrikposedanto Carl Riemann, bofilo de Friedrich Wilhelm Günther, kiu antaŭe laboris kune kun Eduard Wagner el Ilmenau, fondis propran novan fabrikon en 1896, kiun li transdonis al siaj du bofiloj en 1909 ĉe tempo kiam komerco estis malfacila. En 1916 - la du posedantoj estis alvokitaj por militservo - la fabriko estis fermita kaj remalfermita post la fino de la milito en 1919. La tiama posedanto, Frankenberg, mortis en 1944 kaj lia bofilo Walter Müller, seruristo, transprenis la fabrikon. En 1945, produktado rekomencis kun la konsento de la sovetia administrado (SMAD) kaj iĝis ŝtatigita poste en 1949. En 1950 la firmao dungis 71 homojn kaj la fabriko estis aligita al *VEB Porzellanwerk Gehren*. En 1973 la tuta produktado estis translokigita al la nova porcelanfabriko Ilmenau *(Henneberg-Porzellan)* kaj la porcelanfabriko en Geraberg estis fermita. La laborantaro estis prenita al Eichicht (12 km for) en busoj plurajn fojojn tage ĉe la komenco de la deĵoro. En 1977 la malnova produktejo kaj en 1991 la iama pordistejo, kiuj lasttempe funkciis kiel bushaltejo, estis malkonstruitaj.

## Vidindaĵoj 
* Tra Arlesberg kaj la ebenaĵo Jüchnitzgrund kondukas bone indikita migradopado*Braunsteinweg*, kie oni informiĝas post diversaj etapoj danke al informtabuloj pri la historio de mangan-ekspluatado en la valo. Ĝi komenciĝas ĉe trafikocirklo inter la stratoj Gehlberger Straße/Geraer Straße/Elgersburger Straße, kie staras sur eta podio malnova grejsodissplitilo. Ĝin oni uzis inter 1935 kaj 1960 por produkti pucon kaj masonadan sablon. La origina situo estis proksime de la bierfarejo *Bergbrauerei*.
* Piroluzita muelejo
* migradopado *Braunstein-Wanderweg* disde la menciita trafikocirklo de ĉe Gehlberger Straße ĝis la Arbargastejo Mönchhof.

Sandsteinbrecher-CTH.JPG|sabloŝtonhakilo
Zahme-Gera-2-CTH.JPG|torento *Zahme Gera* je Arlesberg
Zahme-Gera-3-CTH.JPG|la sama torento tuj antaŭ muelejo *Braunsteinmühle*
Braunsteinmühle-CTH.JPG|akvorado de rivero *Zahme Gera* por la muelejprovizado

## Eksteraj ligiloj 
* Braunsteinmühle sur la paĝoj de Geraberg

Kategorio:Distrikto Ilm