open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Antal Abt

**ABT Antal** estis hungara terfizikisto, universitata profesoro, esploristo de termagnetismo naskiĝinta en Rézbánya la 4-an aŭ 6-an de novembro 1828 kaj mortinta en Kolozsvár la 2-an de aprilo 1902.

## Biografio 
Li havigis diplomon de inĝeniero inter 1850–56, poste fizikon en Vieno. Inter 1871–72 li instruis en la gimnazio de Ungvár, resp. en la ĉefgimnazio de Buda. En 1871–72 li estis privatprofesoro en la eksperimenta fizika katedro de la Universitato de Pest, de 1872 en Universitato de Koloĵvaro li estis la unua profesoro pri la eksperimenta fiziko. En 1883–84 li estis la rektoro de la universitato. Li verkis plurajn eksperimentfizikajn lernolibrojn. Liaj artikoloj aperis en *Annalen der Physik* (1900).

## Verkoj ĉefaj 
* *Kísérleti természettan* (Laŭ Kunzek, Pest, 1863);
* *A föld delejességének meghatározása* (Bp., 1878).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj geofizikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Maŝinkodo

[dekstra|eta|150px|La vorto "Wikipedia" en kodo [Askio]]
**Maŝinkodo** estas la maniero, laŭ kiu komputilo interne reprezentas datenojn aŭ instrukciojn. En strikta senco la vorto kutime distingas la fonto-kodon de programo aŭ ties pseŭdo-kodon de tiu interna reprezentaĵo. En preskaŭ ĉiuj nuntempaj komputiloj la maŝinkodo estas duuma.

La cirkvitoj estas duumaj sistemoj, t.e. ili laboras kun nur du tensiaj niveloj. Tiuj niveloj estas nomitaj 0 kaj 1, kaj la maŝinolingvo uzas nur tiujn du signojn. Tiel uzeblas la bulea algebro kaj la duuma sistemo por la dezajno de cirkvitoj kaj en ilia programado. 

## Vidu ankaŭ 
* Duuma logiko 
* Asembla lingvo

Kategorio:Programado
Peter Pan

**Peter Pan** estas fikciulo elverkita far Skota aŭtoro kaj teatroverkisto James Matthew Barrie (1860–1937). Li verkis de infanamikecoj kaj la propra vivo. Post la morto de lia pli aĝa frato David - la plej ŝatata de la patrino - ŝi ade rememorigis la morton de infano, kiu suferis pro infana propsika nekresko kaj eventuale naneco malgraŭ manko de nek malnutro nek infektoj. Li altiĝis ĝis nur 147 cm kaj montriĝis en postmorta ekzameno post 60a jarvivo ke li neniam adoleskiĝis .

eta|maldekstra|400ra|
Bubo kiu flugas kaj magie malkonsentas plenkreskiĝi, Peter Pan pasas sian ĉiaminfanecon aventurante sur la malgranda insulo de Neniamlando kiel la ĉefo de la knabaro aŭ la Perditaj Knaboj, foje renkontante feojn kaj piratojn, kiel la Kapitano Hoko kaj malofte kun normalaj knaboj de la ekstera mondo.

[300px|eta|Desegno de Peter Pan ludante [fluton, de la romano *Peter and Wendy* publikita en 1911]]
Krom la du verkoj fare de Barrie, la fikciularo aperis oftege en amaskomunikiloj kaj aĉetaĵoj.

## Historio 
Peter Pan unue aperis en *The Little White Bird (Blanka Birdeto)*, 1902 romano por plenaĝuloj. Post la sukcesega teatraĵo kiu aperis en 1904, la publikistoj, prenis ĉapitrojn 13-18 de *Blanka Birdeto* kaj republikis ilin en 1906 titolante *Peter Pan en Kensington Gardens*, kun la aldono de desegnoj de Arthur Rackham.

La teatraĵo ''Peter Pan, or The Boy Who Wouldn't Grow Up (Petro Pajno, aŭ la Knabo kiu neniam plenkreskiĝis*, pligrandigita en romano, publikiĝis en 1911 kiel *Peter kaj Wendy*, kaj poste kiel *Peter Pan kaj Wendy*.

Peter Pan poste aperis en multaj versioj, postversioj, kaj antaŭversioj, filmoj kiel la de 1953 bildstrifilmo de Walt Disney, muzikteatraĵoj, aktorfilmoj kiel *Hook* (1991), *Peter Pan* (2003 kun *Jeremy Sumpter*) kaj *Pan* (2015), kaj romano *Peter Pan in Scarlet'' (2006). Li ankaŭ aperas en multaj aliaj verkoj, pro tio ke la kopirajto jam ĝisfiniĝis en plejparto de mondaj landoj.

## Bildgalerio 

PeterPan Statue Londres.jpg|
Peter Pan statue in Kirriemuir by Nick 3 fokuso.jpg|
Public art - Peter Pan, Queens Gardens, Perth detail.jpg|
Statue of Peter Pan and Tinkerbell in Dunedin Botanic Gardens, Dunedin, New Zealand.jpg|
Peter Pan Great Ormond Street Hospital.jpg|
Levi Miller by Gage Skidmore.jpg|

## Filmoj 
* Peter Pan (1953)
* Pan (filmo de 2015)

## Referencoj 

Kategorio:Literaturaj roluloj
Kategorio:Fikciaj infanoj
Kategorio:Mistifikuloj
Sela punkto

eta|dekstra|200ra|Sela punkto sur grafikaĵo de *z=x2-y2* (ruĝa)
eta|150ra|dekstra|Sela punkto inter du montetoj (la komunaĵo de la cifero-ok *z*-konturo).
eta|180ra|Grafikaĵo de *y = x3* kun sela punkto je 0.

En matematiko, **sela punkto** estas punkto en la argumentaro de funkcio de du variabloj kiu estas senmova punkto sed ne loka ekstremumo. Je tia punkto, ĝenerale, la surfaco similas al selo kiu estas *kurboj supren* en unu direkto, kaj *kurboj suben* en alia direkto, simile al montpasejo. En terminoj de konturaj linioj, sela punkto povas esti agnoskita, ĝenerale, per konturo kiu sekcas sin. Ekzemple, du montetoj apartigita per alta pasejo enhavas selan punkton, je la supro de la pasejo, simile al cifero-ok (lemniskata) kontura linio.

Simpla kriterio por kontrolanta ĉu donita senmova punkto de reelo-valora funkcio *F(x, y)* de du reelaj variabloj estas sela punkto estas per la matrico de Hessian je tiu punkto: se la matrico de Hessian *H* estas maldifinita matrico, do ĉi tiu punkto estas sela punkto.

Maldifinita matrico *A* estas tia matrico ke *xTAx* povas havi ambaŭ signojn por taŭge elektitaj vektoroj *x*. Nepra sed ne sufiĉa kondiĉo estas ke matrico estas nek pozitive difinita matrico nek negative difinita matrico.

Ekzemple, matrico de Hessian de la funkcio *z=x2-y2* je la senmova punkto *(0, 0)* estas matrico

: H = \begin{bmatrix}
2 & 0\\
0 & -2 \\
\end{bmatrix} 

kiu estas nedifinita. Pro tio, ĉi tiu punkto estas sela punkto. Ĉi tiu kriterio donas nur sufiĉan kondiĉon. Ekzemple, por funkcio *z=x4-y4* punkto *(0, 0)* estas sela punkto sed la matrico de Hessian de ĉi tiu funkcio je ĉi tiu punkto estas la nula matrico, kiu estas ne nedifinita.

En la plej ĝeneralaj terminoj, **sela punkto** por glata funkcio (kies grafikaĵo estas kurbo, surfaco aŭ hipersurfaco) estas senmova punkto tia ke la grafikaĵo en la najbaraĵo de tiu punkto estas ne tute en unu flanko de la tanĝanta spaco je tiu punkto.

En unu dimensio, sela punkto estas punkto kiu estas ambaŭ senmova punkto kaj trafleksa punkto. Pro tio ke ĝi estas trafleksa punkto ĝi estas ne loka ekstremumo.

Sur surfaco en 3-dimensia spaco sela punkto estas **hiperbola punkto** kio estas punkto kun negativa gaŭsa kurbeco.

## Aliaj uzoj 
Por dua-orda lineara aŭtonoma sistemo, krita punkto estas sela punkto se la karakteriza ekvacio havas unu pozitivan kaj unu negativan reelajn ajgenojn .

En du-ludanta nulo-suma ludo difinita sur kontinua spaco, la egalpeza punkto estas sela punkto.

Sela punkto de matrico estas ero de la matrico kiu estas ambaŭ la plej malgranda ero en ĝia kolumno kaj la plej granda ero en ĝia linio.

## Vidu ankaŭ 
* Senmova punkto
* Trafleksa punkto
* Ekstremumo
* Maksimumo kaj minimumo
* Unua derivaĵa provo
* Dua derivaĵa provo
* Matrico de Hessian
* Pli alte orda derivaĵa provo
* Sela surfaco
* Hiperbola egalpeza punkto
* Sinsekco (kurbo)

## Referencoj 
Kategorio:Kalkulo
Kategorio:Optimumigo
Kategorio:Dinamikaj sistemoj
Comino

eta|250ra|Aerbildo de Comino
eta|250ra|Blua Laguno inter la insuloj Comino kaj Cominotto
eta|250ra|Kavernoj de Comino
**Comino** (; ) estas la plej malgranda de la tri ĉefaj insuloj de la malta insularo. Ĝi havas kvar konstantajn loĝantojn kaj politike apartenas al la komunumo de Għajnsielem de la aŭtonoma distrikto kaj ministerio Gozo.

## Geografio 
La insulo Comino situas inter la ĉefinsulo Malto en la sudo kaj Gozo en la nordo en Mediteraneo sude de Sicilio. Ĝia areo estas 2,7 km². Ĝia nomo devenas de la kumino, unu el la plantoj kiuj povas kreski sur ĝia arida grundo. La insulo nuntempe estas naturrezervejo. La sudokcidenta bordo de la insulo estas subfosita de multnombraj impresaj kavernoj. En la okcidento de Comino situas la malgranda insuleto Cominotto, kaj inter Comino kaj Cominotto troviĝas la tiel nomita Blua Laguno, kiu havas sian nomon de la mirinda blua koloro, en kiu ĝi brilas.

## Konstruaĵoj sur Comino 
La ĉefa konstruaĵo estas la Hotelo Comino en nordo de la insulo kun 95 hotelĉambroj en la *Golfo San Niklaw*, krome ekzistas ferikabansetlejo kun 46 feriloĝejoj kaj la malgranda preĝejo Annunciation en la Golfo Santa Marija en la nordoriento de la insulo, policejo, la turo Santa Marija kaj iama kvarantenejo, kie vivas la fiksaj loĝantoj de la insulo. Apud la blua laguno krome situas du budoj, kie aĉeteblas manĝaĵoj kaj trinkaĵoj.

## Transporto 
La hotelo Comino organizas pramoservon al la havenoj de Mġarr sur la insulo Gozo kaj Ċirkewwa sur la insulo Malta. Dum la turismaj sezonoj ankaŭ okazas ŝipekskuroj al la insulo, kiuj ekas en Sliema.

## Historio 
En la greka tempo la insulo nomiĝis *Ephaestia*. Sur Comino jam setlis homoj dum la bronzepoko. Ĉe la okcidenta bordo estis trovitaj tomboj el la fenicia epoko. Dum la mezepoko dumtempe ĝis 200 homoj vivis sur Comino kaj kultivis kumenon, de kiu la insulo ricevis sian nomon. Dum tiu epoko Comino estis sidejo de piratoj, kiuj trovis en la multnombraj kavernoj de la insula marbordo bonajn kaŝejojn. Komence de la 17-a jarcento la piratoj estis forpelitaj de la johanitoj. La johnaita grandmastro Alof de Wignacourt en la jaro 1618 la fortikaĵokonstruisto Vittorio Cassar konstruis gardoturon, kiu nuntempe nomiĝas Santa-Marija-Turo. Dum la militoj kontraŭ la turkoj en ĝi servis 130 soldatoj, kaj ĝi disponis pri 18 kanonoj. En la 16-a kaj 17-a jarcentoj Comino estis karcerinsulo. Ekde 1814 la britoj regis sur la insularo. Ili instalis sur Comino kvarantenejon por maristoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo pri Comino en la retejo de la komunumo Għajnsielem

Kategorio:Mediteraneaj insuloj
Kategorio:Malto
Kategorio:Gozo
Malnovfrisa lingvo

La **malnovfrisa lingvo** estas la antaŭŝtupo de la moderna frisa lingvaro. La lingvo estas dokumentita aparte pere de juraj libroj kaj atestaĵoj el la 13-a kaj 16-a jarcento kaj uziĝis en la regiono inter la rivero Weser oriente kaj la golfo IJsselmeer (Zuiderzee) okcidente.

La malnovfrisa lingvo havas relative arkaikan formon kaj tial konsideriĝas sur la sama evolua ŝtupo kiel la malnovangla, malnovsaksa kaj malnovaltgermana lingvoj, kvankam ĝi skribe uziĝis en epoko, en kiu tiuj aliaj tri lingvoj jam estis historiaj kaj uziĝis la mezangla, mezmalaltgermana kaj mezaltgermana lingvoj.

## Komparo kun aliaj okcidentĝermanaj lingvoj 
Sekve kompariĝas iuj malnovfrisaj vortoj kun parencaj ekvivalentoj el aliaj okcidentĝermanaj lingvoj.

### Komunaĵoj kun la malnovangla lingvo 
La malnovfrisa lingvo havas plurajn komunajn fonologiajn evoluojn kun la malnovangla lingvo, dum la malnovsaksa lingvo staras inter la moderna germana lingvo unuflanke kaj la malnovfrisa kaj malnovangla lingvoj .

## Variaĵoj de la malnovfrisa 
Kadre de la lingvo diferencatas malnova ("klasika") kaj juna ("postklasika") formo de la malnovfrisa – la limdato estas proksimume la jaro 1450. Antaŭe oni supozis, ke ekzistas okcidenta kaj orienta dialekta variaĵoj. Intertempe klaras, ke simple pro la fakto ke ĉirkaŭ la jaro 1450 la malnovfrisa lingvo en la nederlanda provinco Groningerland kaj la intertempe germania regiono Orientfrislando estis anstataŭigita pere de la platgermana lingvo, kaŭzas ke ekde la jaro 1450 ne plu estas malnovfrisaj manuskriptoj el tiuj regionoj, kaj do la malsamaj variaĵoj nur diferencas pro la tempo. Manuskriptoj de post 1450 do devenas el la nuna nederlanda provinco Frislando.

## Referencoj 
Kategorio:Frisa lingvaro
Malnovaltgermana lingvo

La termino **malnovaltgermana lingvo** – germane *Althochdeutsch* (Ahd.) – signas la plej malnovan skribe dokumentitan formon de la altgermana lingvo, kiu estis parolata inter la jaroj 750 kaj 1050.

]]
La vorto „deutsch“ (germana) unuafoje aperas en dokumento el la jaro 786 en la mezepoke latina formo *theodiscus*. La malnovaltgermana formo de la vorto nur pruveblas multe poste. En manskriba kopio de antikva lingvolerna libro de la latina, probable farita en la dua kvarono de la 9-a jarcento, estas noto de monaĥo, kiu ŝajne ne komprenis la latinan vorton "galeola" ("manĝilujo en helmoformo"). Li ŝajne demandis iun alian pri la signifo kaj apud la vorto aldonis la germanan signifon. Por tiu noto li uzis la malnovaltgermanan lingvonomon "**diutisce**: gellit", do "**germane**: bovleto".

## Teritorio kaj divido 
eta|La kontinent-okcidentĝermanaj lingvoregionoj (sen la langobarda lingvo) antaŭ la jaro 1000
La malnovaltgermana ne estas unueca lingvo, kiel supozigas la vorto, sed grupigo de pluraj okcidentĝermanaj lingvo, kiuj parolatis sude de la "linio de Benrath", kiu tra Ĝermanio kondukis pli-malpli de okcidento al oriento kaj tuŝis la lokon *Benrath*, kiu nuntempe estas urbokvartalo de Duseldorfo. Tiuj dialektoj diferencas de la pli nordaj okcidentĝermanaj lingvoj pro tio, ke ili trairis certajn fonologiajn ŝanĝojn, kiuj karakterizas interalie la modernan germanan lingvon. Tio koncernas ekzemple la konsonantojn *p*, *t* kaj *k*. La fonologiaj ŝanĝoj inter la 6-a kaj 8-a jarcentoj inter la ĝermanlingvanoj iom post iom disvastiĝis de la Alpa regiono norden kaj ne progresis plu norden preter la lingvolimo inter la malnovaltgermana lingvo sude kaj la (same malunueca) malnovsaksa lingvo norde.

El la malnovsaksa lingvo pli poste iĝis la mezepoka kaj moderna platgermana lingvo. Krome ankaŭ la malnovmalaltfranka lingvo, el kiu poste ekestis la nederlanda lingvo, ne trairis tiujn fonologiajn ŝanĝojn kaj do same ne konsidereblas parto de la malnovaltgermana lingvo.

Ĉar la malnovaltgermana do estis grupo de lingve proksimaj dialektoj kaj en la frua mezepoko ne ekzistis norma ortografio, la konservitaj tekstoj atribueblas al la unuopaj malnovaltgermanaj lingvoj, tial ke oni ofte pli precize parolas pri malnovsudrejnfranka, malnovbavara kaj malnovalemana lingvoj.

## Dokumentoj 
* Preĝo de Wessobrunn

## Eksteraj ligiloj 
* vikipedia tekstokolekto en la malnovaltgermana lingvo
* vortaro inter la moderna altgermana kaj la malnovaltgermana lingvoj (PDF-datumaro de 2,75 megabajtoj)

Kategorio:Germana lingvo
La Nuksrompilo

***La Nuksrompilo*** (*Щелкунчик* — *Ŝĉelkunĉik* en la rusa) estas baleto kun du aktoj, tri bildoj kaj 15 scenoj, unuafoje prezentita de la 6-a ĝis la 18-a de decembro 1892 en la Mariinskij-Teatro de Sankt-Peterburgo, sub la gvido de Riccardo Drigo kaj kun koregrafio de Lev Ivanov.[200px|eta|dekstra|La Valso de la Neĝeroj (fino de la [Akto Unua)]]La libreto de Ivan Vsevoloĵski kaj Marius Petipa inspiriĝas per la versio de Alexandre Dumas (patro) de mirfabelo de Hoffmann : *Nußknacker und Mausekönig* (*La Nuksrompilo kaj la reĝo de la musoj* en la germana). La muziko, konfidita al Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij kaj komponita de februaro 1891 ĝis marto 1892, estas sendube unu el la hodiaŭ plej popularaj baletmuzikoj kaj unu el la plej ŝatataj verkoj de Ĉajkovskij, eĉ se tiu, tro modesta, ne volis kredi ke *La Nuksrompilo* iam ajn fariĝos sukcesoplena.

## Intriga Resumo 
La baleto rakontas la magian, romantikan  historion pri *Klara* kaj ŝia pupo Nuksorompilo, donacita de ŝia onklo-magiisto, okaze de kristnaska familia festo. Ŝia frato ekĵaluzas, prenas ĝin de la fratino kaj jen rompas ĝin. Ŝi prenas sian difektitan pupon kaj dormigas ĝin ĉe sia brusto — kaj ankaŭ ŝi endormiĝas. Klara do eksonĝas. Unue  ŝi trovas grandajn ratojn en la ĉambro, grandaj arboj anstataŭis la meblojn, ekfuriozas batalo inter soldatoj kaj ratoj. La Nuksorompilo transformiĝas en belan princon, kiu kondukas la knabinon al la Regno de Neĝo.

La dua akto komenciĝas per belegaj dancoj, interalie la famega, kortuŝa Valso de Floroj. Malfermiĝas la Regno de Dolĉaĵoj, kaj sin prezentas homoj el pluraj landoj, kun siaj apartaj trajtoj: hispanoj, araboj, ĉinoj, rusoj. Alvenas la flutistoj. La spektaklo entuziasme viglas! Ripetiĝas la Valso de Floroj. La kulmino okazas per dancado de paro — La Suker-Feino kaj la Princo. Sorĉe fermiĝas la mirinda promenado en magia regno. Subite, Klara “vekiĝas”, kaj ekkonscias, ke ĉio estis nenio alia ol sonĝo... Ĉu fakte nur sonĝo?

## Akcepto kaj tradicio 
Piotr Ilich Tchaikovsky verkis tri baletojn, kiuj faras ĝis nun grandan sukceson. “La Nuksorompilo” fariĝis la kristnaska tradicio. Ĉiuj grandaj dancgrupoj tra la mondo prezentas ĝin ĉiujare, kaj la publiko ĉiam varme aplaŭdas.

“La Nuksorompilo” estas grandioza himno al la fantazio, perfekte taŭga por la Kristnasko. Ĝi estas konkreta pruvo, ke fantazio kaj imagemo ne estas propra nur al la infana menso. Ĉiu homo povas trovi en ĝi nutron al siaj sentoj. La ideala beleco, eĉ se ne atingebla, signifas aspiron al Belo kaj Bono. Tchaikovsky estis eble unu el la plej talentaj verkistoj de baletoj kaj aliaj romantikaj muzikaĵoj. Alia rava verko lia, La “Lago de Cignoj”, estas eble la plej konata baleto en la tuta historio de muziko. Oni konsideras lin la plej populara rusa komponisto ĝis nun.

## Eksteraj ligiloj 
* Sovetia animacia filmo *La Nuksrompilo* (1973) laŭ la baleto de Ĉajkovskij 

Kategorio:Baletoj
Kategorio:Baletoj de Petipa
Kategorio:Komponaĵoj de Ĉajkovskij
Kategorio:Klasika danco
Kálmán Csákabonyi

**CSÁKABONYI Kálmán** (ĉa:kabonji) estis hungara arkivisto naskita en Belényes la 15-an de aŭgusto 1902 kaj mortinta en Pécs la 27-an de majo 1970.

## Biografio 
Kálmán Csákabonyi havigis en 1924 en la Universitato de Pécs jur- kaj ŝtatsciencan doktoradon. Pli poste li akiris kvalifikon de arkivisto en la Hungara Landa Arkivejo. De 1938 li estis la ĉefarkisvisto de departemento Békés. Li pensiuliĝis en 1964.

## Verko
**Békés megyei boszorkányperek a XVIII. században* (Gyula, 1960). 

## Fonto 
*Magyar Életrazi Lexikon

Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Wasabi (filmo)

***Wasabi*** (*Vasabio*) estas franca-japana filmo de Gérard Krawczyk aperinta en 2001.

## Temo
Hubert Fiorentini estas kvardek-jara franca policisto kun forta karaktero, kiu spertas malfacilajn rilatojn kun virinoj. Li neniam sukcesis forgesi sian amon al juna Miko, ties japana kunulino, foririnta antaŭ dek naŭ jaroj sen doni klarigon. Iun tagon, lia forta temperamento igas lin senscie frapi la filon de prefekto. Sankcio estas tuja kaj lia superulo devigas lin momente mallabori. Tiam, la perturbema policisto ekscias, ke li devas forflugi al Japanio: Miko subite mortis kaj nomis lin kiel sian ununuran heredanton de enigma postlasaĵo...

## Teĥnikaĵoj
* Titolo: Wasabi
* reĝisoro: Gérard Krawczyk
* Scenaro: Luc Besson
* Produktoro: Luc Besson
* Ekzekutiva produktoro: Shōhei Kotaki kaj Kanjirō Sakura
* Produkta societo:
** Francio: EuropaCorp, Samitose Productions, TF1 Films Production, StudioCanal
** Japanio: Victor Company of Japan, Destiny
* Formato: Kolora - Cinemascope (1:2,35)
* Foto: Gérard Sterin
* Dekoroj: Jacques Bufnoir kaj Jean-Jacques Gernolle
* Loko de filmado: Tokio en Japanio
* Kostumoj; Emma Lebail
* Muziko: Julien Schultheis kaj Éric Serra
* Muntado: Yann Hervé
* Ĝenro: Komedio, agfilmo
* Akrobataĵoj: Cyril Raffaelli
* Daŭro: 95 minutoj (1h35)
* Aperdatoj:
** Francio, Belgio: 
** Japanio: 
* Buĝeto= 15,300,000 €

## Rolularo
* Jean Reno: Hubert Fiorentini
* Michel Muller: Maurice, "Momo"
* Hirosue Ryōko: Yumi Yoshimido
* Carole Bouquet: Sofia
* Ludovic Berthillot: Jean Baptiste (1)
* Yann Epstein: Jean Baptiste (2)
* Michel Scourneau: Van Eyck
* Christian Sinniger: Skvalo
* Véronique Balme: Betty

## Internaj ligiloj
* Japana kinematografio
* Vasabio

## Eksteraj ligiloj
* Wasabi en IMDB

Kategorio:Filmoj de Gérard Krawczyk
Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Japanaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2001
Vandala lingvo

La **vandala lingvo** estas formortinta orientĝermana lingvo, kiun parolis la vandaloj en Iberio kaj Norda Afriko ĝis la 6-a jarcento.

La vandaloj dum la eŭropa popolmigrado de la 4-a kaj 5-a jarcento setlis en norda Portugalio plus Galegio kaj en suda Hispanio, sekvante aliajn ĝermanajn kaj neĝermanajn popolojn (visigotojn, alanojn kaj suebojn), antaŭ ol plumoviĝi al norda Afriko dum la jaro 429.

Oni scias tre malmulte pri la lingvo krom ke ĝi apartenis al la orientĝermana lingvaro kaj estis proksime parenca al la gota lingvo. Malgranda nombro de personaj nomoj el vandala origino transiris al la hispana lingvo.

Frazo en vandala lingvo estas *Froia arme*, kiu signifas « Sinjoro, kompatu » kiel la malnova greka « Κύριε ἐλέησον » (Kýrie e̍léêson).

Kategorio: Orientĝermana lingvaro
M. Attila Demeter

**M. Attila DEMETER** *Demeter Márton-Attila* rumania hungara prifilozofia verkisto, universitata instruisto. Li estis naskita en Vlăhița la 9-an de aŭgusto 1972.

## Biografio 
Márton-Attila Demeter la mezlernejon  finis inter 1986-1990 en Miercurea Ciuc kaj li studis la en primekanika fako du jarojn en Kluĵo en 1990-1992. Inter 1992-1996 li studis filozofion en la Universitato Babeş-Bolyai kaj kulturfilozofion en la sama universitato en 1996-1997. Li estis praktikanto (1996-1998) en la sama universitato, asistanto (1998-2001), adjunkto de 2001, scienca esploristo (1996-1997) de la Erdélyi Múzeum-Egyesület, preleganto en la Universitato Kristana de Partium (1998-2005). Lia esplorkampo estas la politika filozofio, politika idehistorio.

## Libroj 
**Ethnos és demos, Editura Egyetemi Műhely, Editura ProPhilosophia, Cluj-Napoca, 2013.
**Szabadság, egyenlőség, nemzetiség. A nemzeti kisebbségek problémája az angolszász politikai filozófiában*. Pro Philosophia Kiadó, Kolozsvár, 2009.
**Republikanizmus, nacionalizmus, nemzeti kisebbségek*, Pro Philosophia, Kolozsvár, 2005, 224 p. 
**Írástudók forradalma*, Pro-Print, Csíkszereda, 2004, 168 p.  
**A jó államtól a demokratikus államig*, Korunk, Komp-Press, Kolozsvár, 2001, 164 p.
**A kisebbség vagy nemzeti kérdés*, red., Pro Philosophia, 2008.
**Politikai doktrínák* (krestomatio), Partiumi Egyetemi Kiadó, Nagyvárad, 2004, 309 o.
**Bevezetés a politikai filozófiába'', Pro Philosophia, Kolozsvár, 2003, 94. o.

## Fonto 
*Kariertabelo
Sonta

eta|dekstra|Sonta situas en la mapo en la verda municipo
eta|300ra|dekstra|Katolika preĝejo de Sonta

**Sonta,** (serbe *Сонта,* kroate *Sonta*, hungare *Szond,* germane *Waldau*) estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Apatin.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 4990
* Poŝtkodo: 25264
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Sonta situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo al Apatin.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. Post la 2-a mondmilito la germanoj (= unu kvarono de la loĝantoj) estis deportitaj. En 2002 loĝis en Sonta 4992 da homoj, (kroatoj 2966 (59 %), serboj 975 (20 %), hungaroj 267 (5 %), rumanoj 211 kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Laŭrenco
* nova ortodoksa preĝejo
eta|260ra|maldekstra|Ortodoksa preĝejo de Sonta

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Emese Egyed

**EGYED Emese** (edjed) estas hungara poetino, literaturhistoriistino naskita en Kluĵo la 5-an de julio 1957.

## Biografio 
Emese Egyed estas filino de historiisto Ákos Egyed kaj fratino de poeto, filozofo Péter Egyed. Ŝi abiturientiĝis en sia naskiĝurbo en 1976 kaj ŝi finis en 1980 la fakon pri franca-hungara lingvoj en Universitato Babeş-Bolyai. Inter 1980 kaj 1988 ŝi instruis en la *Liceo Brassai Sámuel*. Ekde 1990 ŝi laboras en katedro de Hungara Literaturhistorio de la sama universitato, doktoro, universitata profesoro, katedrestrino.

## Volumoj 
* *Délvidék*, poemoj, 1988; http://mek.oszk.hu/02000/02075
* *Himnusz csipkefával*, poemoj 1993;
* *Csönd* poemoj http://mek.oszk.hu/02000/02076
* *Élővizek* poemoj http://mek.oszk.hu/02000/02079
* *Hajnalének* poemoj http://mek.oszk.hu/02000/02080
* *Három dió http://mek.oszk.hu/02000/02078
* *Levevék fejemről Múzsák sisakomat*, Barcsay Ábrahám költészete http://mek.oszk.hu/02800/02816
* *Madárcsontú versek'' poemoj http://mek.oszk.hu/02000/02077

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj literaturhistoriistoj
Financa piramido

325x325px|dekstra|eta|Piramida skemo.
**Financa piramido** aŭ ***piramida ludo, skemo, sistemo, vendado ks.*** estas financa modelo kiu bezonas kreskantan nombron de partoprenantoj.

Ekzistas profitoj por la partoprenantoj se ili varbas novajn membrojn, membrigas novajn partoprenantojn kaj investas monon en la sistemo. Tiu modelo certigas grandan profiton por malgranda malplimulto, dum la poste aliĝanta plimulto perdas siajn investojn, ĉar ili ne povas membrigi novajn membrojn. En plimulto de landoj tiu financa modelo estas malpermesata. La formo de la financaj piramidoj diferencas en kiel la partoprenantoj devas pagi la monon kaj en kio estas la varo kaj la donita servo. Karakterizo de la financaj piramidoj estas la promesoj atingi profitojn ĝenerale pli altajn ol la pruntoj de la financa merkato. La spertuloj konsentas ke tio ne estas daŭrigebla financa modelo.

## Vidu ankaŭ 
* Multnivela merkatado
* Skemo Ponzi

Kategorio:Fraŭdo
Kategorio:Krimoj kontraŭ proprieto
Kategorio:Kriminaleco
Kategorio:Financoj
Svilojevo

eta|dekstra|Svilojevo situas en la mapo en la verda municipo
eta|300ra|dekstra|Preĝejo de Svilojevo

**Svilojevo,** serbe **Свилојево,** hungare **Szilágyi** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Apatin.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1360
* Poŝtkodo: 25265
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Svilojevo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Sonta-Apatin. La lasta troviĝas 6 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo fondiĝis en 1899 laŭ inĝeniera plano. La iniciatinto estis Dezső Szilágyi, kiu donis sian nomon al la moderna nova vilaĝo. Ĝis fine de la 1-a mondmilito Szilágyi apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. Dum disfalo de Jugoslavio alvenis serbaj rifuĝintoj. En 2002 loĝis en Svilojevo 1364 da homoj, (hungaroj 792 (58 %), serboj 403 (30 %), kroatoj 47 kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 1906

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Potjomkina vilaĝo

La **Potjomkinaj vilaĝoj** (ankaŭ *potjemkinaj, potemkinaj*) estis onidiraj „ŝajn-vilaĝoj”, kiujn la ministro Grigorij Aleksandroviĉ Potjomkin konstruigis antaŭ vizito de la rusa carino Katerino la 2-a (1787) sur riverbordo de la Dnepro, por trompi la carinon. Onidire,  Potjomkin - kiu gvidis militiron al la Krimeo - starigis fasadon de vilaĝaj domoj por admirigi la carinon pro riĉeco de la novkonkerita teritorio.

Laŭ modernaj historiistoj, la historio estas plej verŝajne fiklaĉo de politikaj malamikoj de Potjomkin. Potjomkin fakte faris grandajn streĉojn pro evoluigo de la krimeaj teritorioj kaj verŝajne sendis kamparanojn por ordigi la areojn, kiujn vizitos la carino. La legendo de la ŝajn-vilaĝoj estas grandparte elpensaĵo, Potjomkin fakte fondis verajn komunumojn kaj konstruigis fortikaĵojn. La vizito kun la carino kaj prezento de la atingitaĵoj por ŝi konfirmis sian politikan pozicion. 

La esprimo "Potjomkin-vilaĝo" disvastiĝis en la politiko kiel sinonimo por vualigo de neagrablaj faktoj per falsaj rezultoj, dum la Potjomkinaj vilaĝoj fakte ne ekzistis.

## Eksteraj ligiloj 
* The Straight Dope: Did "Potemkin villages" really exist?

Kategorio:1787
Kategorio:Idiomaĵoj
Kategorio:Katerina la 2-a (Rusio)
Kategorio:Propagandaj teknikoj
Kategorio:Trompoj en Rusio
György Bánffy (guberniestro)

**Georgo BÁNFFY**, hungare **BÁNFFY György** , grafo de Losoncz estis hungara guberniestro de Transilvanio, ĉambelano naskita en Piski la 24-an de decembro 1746 kaj mortinta en Kolozsvár la 5-an de julio 1822.

## Biografio 
Bánffy studis en Vieno (Theresianum). En 1776 li iĝis imperiestra kaj reĝa konsilanto, poste prefekto de departemento Kolozs. En 1777 li iĝis konsilanto de gubernatoraro, en 1782 fiskisto, en 1783 vickanceliero, de 1787 gubernistro ĝis sia morto. En tiu posteno konfirmis lin ankaŭ la landkunveno de 1790-a. En sia kastelo de Bonchida li havis luksan barokan kortegon.

## Literaturo 
* Helmut Klima: Guvernatores Transilvaniei 1774–1867 (Nagyszeben, 1943).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Vidu ankaŭ 
Samnoma Georgo Bánffy estis de 1690 ĝis 1708 la unua guberniestro de Transilvanio.

Kategorio:Guberniestroj de Transilvanio
Kategorio:Hungaraj nobeloj
Kategorio:Hungaraj grafoj
Kategorio:Hungaraj ĉambelanoj
Kategorio:Historio de Transilvanio
Apleto

En komputado, **apleto** estas ajna malgranda aplikaĵo ("aplikaĵeto" mallongigata al "apl'eto") kiu plenumas unu specifan taskon kiu funkcias ene de la pli granda programo, ofte kiel aldonaĵo. Ofte temas pri reta programeto, plejofte skribita en Javo, kiu ruliĝas en la retumilo kaj plej ofte montriĝas en la retpaĝo mem (same kiel Flaŝ-programetoj). Apletoj estas tipaj ekzemploj de helpaj programetoj kiuj ne monopoligas la atenton de la uzanto. Apletoj ne estas plenfunkciaj aplikaĵprogramoj, kaj estas celitaj esti facile alireblaj.

## Vidu ankaŭ 
* poŝtelefona aplikaĵo, ofte mallongigata *apo*

Kategorio: Interreto
Portepeo

eta|spado kun portepeo
**Portepeo** estas ĉirkaŭtalia rimeno, por subporti spadon.

Internacie, en aliaj lingvoj temas pri tenrimeno, port-rimeno, kiu servas por teni, porti la aĵon, por ke ĝi ne perdiĝu. Ĝi estas vovelbla okaza ekz. de spado ĉirkaŭ la manartiko.

## Piednotoj 
Kategorio:Milita ekipaĵo
Ridjica

**Ridjica,** slave **Riđica,** serbe **Риђица,** hungare **Regőce,** germane **Legin** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojevodio, en distrikto **Okcidenta Bačka**, en municipo de Sombor. La oficiala hungara nomo ĝis 1904 estis **Rigyicza**, krome uziĝis ankaŭ la germana Riedau, Deutsch-Baja, Rigitza; serba Ridjica.

## Bazaj informoj 
eta|dekstra|Ridjica situas en la mapo en la verda municipo
eta|dekstra|300ra|Ortodoksa preĝejo en Ridjica
eta|dekstra|300ra|Katolika preĝejo de Ridjica
* Supermara alteco: 95-102 m
* Areo 57 km2
* Loĝantaro: 2590
* Poŝtkodo: 25280
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Ridjica situas sur ebenaĵo, laŭ hungara landlimo, laŭ rojo (havanta 11 etajn pontojn). Sombor troviĝas 27, tra la limo Gara 7 km-ojn for.

## Historio 
La plej frue keltoj loĝis tie. Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el 1346 en formo *Rég*. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj. En 1910 loĝis en Regőce 3591 da homoj, (2440 germanoj (68 %), 804 hungaroj (22 %), 334 serboj (9 %) kaj aliaj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 1944 la judoj, en 1945 la germanoj estis deportitaj. En 2002 loĝis en Ridjica 2590 da homoj, (serboj 2165 (84 %), hungaroj 217 (8 %) kaj aliaj).

Vilaĝservoj estas lernejo, biblioteko, kuracejo, poŝto, kooperativo, ejo por gemaljunuloj.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Ĉieliro de Jesuo de 1817
* ortodoksa preĝejo omaĝe al Sankta Nikolao de 1844
* kapelo omaĝe a Sepdolora Dipatrino de 1861
* golgoto
* 3 malgrandaj lagoj
* kastelo de Kovách (kovAĉ) de 1806

## Famuloj 
En la iama Regőce naskiĝis:
* hungara kuracisto Tamás Rávnay
* hungara pentristo Ervin Bossányi.

## Ĝemelkomunumo 
*  Gara, Hungario

## Stratoj en Ridjica 
* Arsenija Čarnojevića
* Bukovačka
* Cara Lazara
* Dalmatinska
* Devet Jugovića
* Dobrovoljačka
* Kninska
* Marka Oreškovića
* Masarikova
* Miloša Obilića
* Moše Pijade
* Nikole Tesle (Nikola Tesla)
* Petefi Šandora (Petőfi)
* Riđička
* Salaš
* Stevana Sinđelića
* Svetog Save (Sava)
* Tanaska Rajića
* Velebitska
* Vinogradska (Vinbero)
* Vojvođanska (Vojevodio)
* Vojvode Vuka
* Vuka Karadžić
* Željeznički Stanovi (Fervojo)

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Rigardismo

eta|Knabaĉo rigardismanta tra fenestro, pentraĵo el la dua jardeko de la 20-a jarcento.
**Rigardismo** estas formo de sekseco, ĉe kiu rigardulo sekse ekscitiĝas pro observado de senvestiĝanto aŭ nudaj homoj aŭ pro spektado de seksumado aŭ aliaj seksrilataj aferoj (ekz. urinado). Oni nomas rigardismo en pli strikta senco la sekretan observadon de pri tio nekonscia persono por ĉiu ŝato (krom ekscitiĝo ankaŭ plezuro). Tion oni povas nomi *kaŝ-rigardismo*.

La malo de rigardismo estas ekshibicio.

## Formoj 
* En striptizo senvestiĝas virinoj aŭ viroj; kelkfoje sursceneje montriĝas ankaŭ seksumado.
* En seksgapejo oni povas tra truo spekti senvestiĝon, elmontron de nudeco aŭ seksumadon.
* Alia, sekreta, akceptita aŭ interkonsentita observado rekte, sin kaŝinte, per lorno, binoklo aŭ kamerao, tra truoj kaj alimetode.

## Leĝa situacio 
En multaj landoj la rigardado, ĉu senkaŝe, ĉu sekrete, ne estas malpermesita. Kontraste ekzemple en Germanio sekrete foti personon en loĝejo aŭ en loko "aparte protektita kontraŭ enrigardado" povas esti punata laŭ § 201a de la krima leĝaro; tio validas ankaŭ pri neseksrilataj fotoj. Malpermesita estas ankaŭ interalie la transdono kaj publikigo de tiel estiĝintaj fotoj.

Aldone la publikigo de fotoj povas damaĝi personecajn rajtojn - eĉ se ili estiĝis en publika loko, kie ne ekzistas malpermeso pro krima leĝo.

## Fontoj 
Kategorio:Homa seksumado
Márton Diósy

**DIÓSY Márton** (dio:ŝi) estis hungara ĵurnalisto naskita en Szilágynagyfalu en 1818 kaj mortinta en Londono la 21-an de majo 1892.

## Biografio 
Márton Diósy estis instruisto en Veszprém, pli poste li translokiĝis al Peŝto. En 1848–49 li estis sekretario de Lajos Kossuth. Liaj artikoloj antaŭ la revolucio aperis en gazetoj Honderű, Pesti Divatlap. En 1848 li redaktis la unuan judan kalendaron (*Első Magyar Zsidó Naptár*). Post la falo de la liberecbatalo de 1848-1849 li loksidiĝis en Londono. Liaj artikoloj senditaj aperis en *Gazdasági Lapok* en jarkolektoj de 1861–69-jaraj.

## Verkoj 
* *Vén arszlán és fia* komedio prezentita en *Nemzeti Színház* la 18-an de januaro 1844. 

## Tradukaĵoj 
* Dumanoir és D'Ennery: *Don Caesar de Bazan*.
## Fonto
* Magyar Életrajzi Lexikon

Diosy, M.
Baĉka

eta|dekstra|300px|Nomdonanto de la regiono:fortikaĵo Bács (bAĉ)
eta|dekstra|300px|Kanalo Danubo-Tiso-Danubo
**Baĉka** (, slave **Bačka,** ,  [bAĉka]) estas historia regiono en Hungara reĝlando inter riveroj Danubo kaj Tiso. Nun preskaŭ la tuto apartenas al Serbio, la norda rando apartenas al Hungario.

## Historio 
La regiono situis ĉe limoj de la Romia Imperio, tiutempe loĝis tie diversaj nomadaj popoloj. La alvenintaj hungaroj trovis tie bulgarojn en 896. En 1000 hungara ŝtato formiĝis, Baĉka konsistis el 2 departementoj Bács (bAĉ) kaj Bodrog. Fine de la mezepoko (kiam memstareco de Serbio ĉesis) rifuĝantaj serboj alvenis. Iom poste ankaŭ Baĉka apartenis al la Turka Imperio. La administra centro estis en Szeged. Dum la turkoj la vilaĝoj grandparte senhomiĝis, en la urboj la loĝantaro pluvivis. La plej grava urbo estis Szabadka.
Ekde 1686 Baĉka apartenis al la Habsburga Imperio, ene al Hungara reĝlando. Komence vilaĝoj apenaŭ refondiĝis, la loĝantoj kreis apartajn farmojn, kiuj senfine viciĝis. Inter Szeged kaj Szabadka senmanka vico da farmoj troviĝis. El la Habsburga Imperio alvenis diversaj popoloj: germanoj, kroatoj, slovakoj, rutenoj kaj aliaj. En 1848 la aŭstroj kreis apartan landon el Baĉka kaj Banato, kiun Hungario ne akceptis. Post la 1-a mondmilito serboj okupis la regionon, komence aparta respubliko, poste Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj formiĝis, kiu iĝis depost 1928 Jugoslavio. Ĝenerale kanalo Danubo-Tiso estis ankaŭ lingva limo. Norde la hungaroj, sude la serboj estis en majoritato. Por rompi la hungarecon serboj alvenis el la origina lando. Ili okupis kampojn kaj fondis novajn vilaĝojn. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. Tiam okazis razio (vidu: Újvidék, poste la serbaj partizanoj rebatis. En 1944 la judoj, post unu jaro la germanoj estis deportitaj. Dum disfalo de Jugoslavio are alvenis rifuĝintaj serboj el diversaj landopartoj.

## Vidu ankaŭ 
* Bács-Bodrog

Kategorio:Serbio
Kategorio:Hungario
Jacques-Nicolas Lemmens

**Jacques-Nicolas LEMMENS** (* 3-a de januaro 1823 en Zoerle-Parwijs ĉe Westerlo; † 30-a de januaro 1881 en Zemst ĉe Meĥleno) estis belga orgenisto kaj komponisto.

## Vivo 
Lemmens ricevis unuajn lekciojn pri orgenludado de sia patro, vilaĝa orgenisto, kaj de la orgenisto de Diest, van den Broeck. Ekde 1839 li vizitis la konservatorion en Bruselo, kie lin instruis ties unua direktoro, François-Joseph Fétis. Fétis sendis Lemmens ankaŭ al Breslau, por ke li konatiĝu ĉe Adolf Friedrich Hesse kun la bacha orgenmuziko.

Post kiam li gajnintis plurajn premiojn por kompozicio, orgen- kaj pianludado (inter ili la renoma Premio de Romo por sia komponaĵo *Le roi Lear*), Lemmens estis ekde 1849 ĝis 1869 instruisto por orgeno ĉe la Brusela konservatorio. Al siaj lernantoj apartenis la famaj francaj orgenvirtuozoj Alexandre Guilmant kaj Charles-Marie Widor.

En 1852 Lemmens faris koncertvojaĝon al Parizo, kie li ekmirigis la publikon en la preĝejoj Saint-Vincent-de-Paul, La Madeleine kaj Saint-Eustache per siaj virtuozaj orgenkoncertoj. La plej fama orgenkomponaĵo de Lemmens estas la fanfaro D-maĵoro (vd. malsupre).

La muzika sekcio de la belga altlernejo por sciencoj kaj artoj nomiĝas laŭ li „Lemmens-Instituto“ kaj troviĝas en Loveno.

## Verkoj (orgenkomponaĵoj) 
* Dix Improvisations dans le style sévère et chantant (1848)
* École d'Orgue, basée sur le plain-chant romain (orgeninstruilo, 1862), inkl.:
** Prélude je 5 voĉoj (Grave) E-bemola-maĵoro
** Prière (Moderato cantabile) E-maĵoro
** Fanfare (Allegro non troppo) D-maĵoro
** Cantabile (Allegretto) b-minoro
** Finale (Allegro) D-maĵoro
* Trois Sonatas (1874):
** Sonato No 1 "Pontificale" d-minoro
:: 1. Allegro moderato
:: 2. Adagio
:: 3. Marche Pontificale (Maestoso)
:: 4. Fuga (Fanfare)
** Sonato No 2 "O Filii" e-Moll
:: 1. Prélude (Allegro non troppo)
:: 2. Cantabile (Andante)
:: 3. Fuga (Allegro con fuoco)
** Sonato No 3 "Pascale" a-Moll
:: 1. Allegro
:: 2. Adoration (Andante sostenuto)
:: 3. Finale "Alleluia" (Maestoso recitando - Allegro)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Romantikaj komponistoj
Kategorio:Belgaj komponistoj
Kategorio:Orgenistoj
Subhoko

**Subhoko** estas diakrita signo (¸) kun similo al hoketo. La subhoka arketo ĉiam malfermas sin kontraŭe al la legodirekto, samkiel dekstra parentezo. (Krom ĉe minuskla g en la Latva, kie ĝi pro kialo praktika-estetika aperas 180-grade turnita super la litero.) Subhoko originas en subskribo de minuskla Z post C: *cz* al *cz* al *ç;* la nomo "cedilo" venas de la malnov-Hispana *cedilla* aŭ *zedilla* "zo-eto".

La plej vaste uzata litero subhoka estas *Ç*. Subhokoj ankaŭ aperas ĉe la litero *S*, kaj en la Latva ortografio ĉe *G*, *K*, *L*, *N*. La subhoko en latva skribo ofte pli similas al fiksita komo ol ĉe *C* kaj *S*.

En rumanlingvaj tekstoj oni ofte vidas subhokajn *S* kaj *T*. Tio tamen estas eraro, estigita pro mankohava teĥniko. Tiuj *S* kaj *T* devas havi subkomojn.

## Subhokaj literoj 
A̧ a̧ - Ç ç -Ḑ ḑ -Ȩ ȩ -Ɛ̧ ɛ̧ - Ə̧ ə̧ - F̧ f̧ - Ģ ģ - Ḩ ḩ - I̧ i̧ - Ķ ķ - Ļ ļ - M̧ m̧ - Ņ ņ - O̧ o̧ - Ɔ̧ ɔ̧ - Q̧ q̧ - Ŗ ŗ - Ş ş - Ţ ţ - U̧ u̧ - X̧ x̧ - Z̧ z̧

Ne konfuzu kun: subkomo, ogoneko

Kategorio:Diakritaj signoj
Alexandre Guilmant

**Félix Alexandre GUILMANT** (* 12-an de marto 1837 en Bulonjo ĉe maro; † 29-an de marto 1911 en Meudon) estis franca orgenisto kaj komponisto.

## Biografio 
Guilmant komence studis ĉe sia patro, orgenisto Jean-Baptiste Guilmant (1793–1890), sekve ĉe Gustave Carulli (1801–1876), poste ĉe la belga orgenisto Jacques-Nicolas Lemmens (1823–1881) kaj deĵoris ja 16-jara kiel orgenisto, en la aĝo de 20 jaroj kiel kapelmajstro kaj instruisto ĉe la konservatorio de sia naskiĝurbo.

Ĉe la inaŭgurado de la orgenoj de la preĝejoj St. Sulpice kaj Notre Dame en Parizo lia ludado vekis tiom da atento, ke oni dungis lin en 1871 kiel orgenisto de la preĝejo Ste-Trinité.

Eksterordinarajn sukcesojn li atingis per siaj koncertvojaĝoj tra Anglio, Italio kaj Rusio (Riga), krome per siaj koncertoj en la Trocadéro dum la internacia ekspozicio de Parizo de 1878.

Ekde 1896 ĝis 1900 li estris la Schola Cantorum en Parizo.

Per siaj komponaĵoj (*simfonio por orgeno kaj orkestro*, ok sonatoj kaj multaj konĉertaĵoj por orgeno, unu ĥoraĵo: *„Bellazar“*, k. a.) Guilmant kontribuis esence al la formado de memstara franca-romantika-simfonia orgenstilo.

## Verkoj (elekto) 
[eta|maldekstra|300px|[Clarence Eddy kaj Alexandre Guilmant ĉe Steinway Halo. Fotis: Ernest Hergt (1898)]]
**Voĉkanta muziko**
- 4 mesoj, 1856-1859
- motetoj kaj litanioj, 1856-1891
i.a.: Quam dilecta op. 8, 12 Motets op. 14, Christus vincit op. 64, Ecce panis op. 66, Pie Jesu op. 73
- virĥoraĵoj: C'est la grande fête de l'onde (1866), Sainte Geneviève de Paris (1873-1875, ne kompletita)
- kantoj: Ce que dit le silence (1876), Balthazar, scène lyrique für Chor, Soli und Orch. op. 51, Ariane, symphonie-cantate op. 53

**Instrumenta muziko**

- ĉambromuziko: Prière por violonĉelo kaj piano op. 22, 2 romances sans paroles op. 67, berceuse op. 79, Morceau Symphonique op. 88 por trombono kaj piano
* * simfonio d-minoro op.42 por orgeno kaj orkestro (laŭ la orgensonato no 1)
* * simfonio A-Dur op.91 por orgeno kaj orkestro (laŭ la orgensonato no 8)
* * Marche Élégiaque c-minoro op 74/1 por orgeno, 2 hobojoj kaj arĉinstrumentoj
- Orgenmuziko:
* * Sonato no 1 d-minoro
* * Sonato no 2 D-maĵoro
* * Sonato no 3 c-minoro
* * Sonato no 4 d-minoro
* * Sonato no 5 c-minoro
* * Sonato no 6 b-minoro
* * Sonato no 7 F-maĵoro
* * Sonato no 8 A-maĵoro

## Literaturo 
* Hans Uwe Hielscher: *Alexandre Guilmant (1837-1911) - Leben und Werk.'' Dohr, Köln 2002, ISBN 3-925366-67-9

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Francaj klasikaj orgenistoj
Kategorio:Francaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Francaj muzikpedagogoj
Kategorio:Komponistoj (eklezimuziko)
György Verestói (reformita episkopo)

**VERESTÓI György** (vereŝto:i) reformita episkopo de Transilvanio. Li naskiĝis en Bonyha la 25-an de januaro 1698 kaj mortis Koloĵvaro la 6-an de marto 1765.

## Biografio 
György Verestói inter 1718 – 20 György Verestói estis publikinstruisto en Koloĵvaro. Post longa eksterlanda vojaĝo en 1727 li iĝis kortega pastro de Farkas Bánffy, en 1728 akademia instruisto en Koloĵvaro, en 1758 samloke teologia instruisto. Oni elektis lin en 1760 episkopo.

## Verkoj 
* *Magyar versek…* (Hungaraj poemoj) (Kolozsvár, 1772).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm 

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj kalvinanaj episkopoj
Dániel Bánffy

eta|Dániel Bánffy (1941)
**BÁNFFY Dániel** (ba:nfi), barono, estis transilvania hungara grandbienulo, ministro. Li naskiĝis en Nagyenyed la 18-an de septembro 1893 kaj mortis en Budapeŝto la 7-an de aprilo 1955.

## Biografio 
Inter 1917 kaj 1940 Dániel Bánffy mastrumadis en siaj bienoj de Transilvanio. Post la viena arbitracio li estis unu el gvidantoj de la partio hungara en Transilvanio kaj invitita deputito en la parlamento de Hungario. Inter 30-a de decembro 1940 kaj 22-a de marto 1944 li estis ministro pri agrikulturaj aferoj en registaroj de Pál Teleki, László Bárdossy, Miklós Kállay.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

BanffY, D
banffy
Banffy, D
Banffy, D
Georgo Bánffy (la unua guberniestro de Transilvanio)

**Georgo BÁNFFY**, hungare **BÁNFFY György** , grafo de Losoncz, (naskita en 1661; mortinta en Nagyszeben la 1-an de novembro 1708) estis de 1690 ĝis 1708 la unua guberniestro de Transilvanio .

## Biografio 
Georgo Bánffy estis transilvania magnato, filo de Dénes Bánffy, prefekto de departemento Kolozs kaj kapitano de Kolozsvár, de 1690 zorganto kaj konsilanto de Apafi la 2-a. Li estis de 1693 ĝis sia morto guberniestro de Transilvanio. Li fuĝis de antaŭ armeo de Ferenc Rákóczi la 2-a en Sibion. En 1696 li ricevis rangon de grafo de Leopoldo la 1-a.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

## Vidu ankaŭ 
Samnoma Georgo Bánffy estis de 1787 ĝis 1822 guberniestro de Transilvanio.

Kategorio:Guberniestroj de Transilvanio
Kategorio:Hungaraj nobeloj
Kategorio:Historio de Transilvanio
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Toma Macovei

**Toma MACOVEI** (naskiĝinta la  en Ghergeasa, distrikto Buzău; mortinta la ) estis rumana interlingvaisto kaj esperantisto.

Kiel junulo li eniris la armeon de Rumanio. Dum 14 jaroj li estis oficiro. Paralele li studis en universitato. Post la dua mondmilito li instruis filozofion kaj lingvojn. Li loĝis en Mizil, distrikto Prahova.

En 1982 li lernis interlingvaon. Li verkis multajn artikolojn, ĉefe pri literaturo, por interlingvaaj gazetoj *Currero, Heraldo de Interlingua* kaj *Panorama.* Krome li verkis kelkajn librojn (vidu sube), kaj pluraj manuskriptoj ankoraŭ ne estis publikigitaj.

Macovei ankaŭ regis Esperanton; tion pruvas lia reta legebla traduko de anekdoto de Emil Gârleanu.

## Libroj 
* *Le vita anecdotic del homines illustre.* Beekbergen: Union Mundial pro Interlingua, 1988. 92 paĝoj. ISBN 90-71196-11-9.
* *Ab le auro spiritual del scena e del schermo.* Beekbergen: Union Mundial pro Interlingua, 1993. 91 paĝoj. ISBN 90-71196-28-3.
* *Joieles spiritual.* Beekbergen: Union Mundial pro Interlingua, 1994. 95 paĝoj. ISBN 90-71196-35-6.
* *Miscellanea - insolite creationes spiritual.* Beekbergen: Union Mundial pro Interlingua, 1996. 101 paĝoj. ISBN 90-71196-40-2.

## Eksteraj ligiloj 
* *Historia de interlingua - biographias: Toma Macovei (en Interlingvao)*

Kategorio:Interlingvaistoj
Kategorio:Rumanaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1911
Kategorio:Mortintoj en 2003
Garielo Haller

**HALLER Gábor** estis hungara magnato en Transsilvanujo. Li naskiĝis en ? la 1-an de majo 1550 kaj mortis en ? la 12-an de julio 1608.

## Biografio 
Dum regado de Sigmundo Báthori Gabrielo Haller estis plurfoje sendito en eksterlando. Post la morto de Andreo Báthori li transiris al imperiestro kaj li luktis flanke de generalo Basta. En 1604 li aliĝis al Stefano Bocskai, de kiu li donacricevis la bienon de Kapjon. En 1607 li estis kapitano de Fogaras, prefekto de departemento Küküllő kaj regantkonsilanto.
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Haller, G
haller
Haller, G
Haller, G
Petro Haller

**Peter Haller** saksa reĝjuĝisto: Buda, 1500 – Sibio, 12-a de decembro 1570.

## Biografio 
Li transloĝiĝis Transilvanion komisiite de Ferdinando la 1-a. Ekde 1529 li estis urbkonsilanto en Sibio, inter 1543–46, 1550–53 kaj 1554–56 urbestro de Sibio, ekde 1552 ĝis 1570 li estis reĝjuĝisto. Li faris komercon kun Moldavio kaj Valaĥio kaj komisiite de Fuggeroj li gvidis la orminejojn de Transilvanio.

## Literaturo 
*Szádeczky Lajos: *A H. grófok nemzetség-könyve* (Turul, 1886).

Kategorio:Historio de Transilvanio
Baĉki Breg

eta|dekstra|Baĉki Breg situas en la mapo en la verda municipo
eta|300px|dekstra|Preĝejo de Baĉki Breg

**Baĉki Breg,** serbe: **Бачки Брег** , kroate:**Bereg**, hungare **Béreg** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Sombor.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1380
* Poŝtkodo: 25257
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Baĉki Breg situas sur ebenaĵo, laŭ la hungara landolimo kun limotrapaejo (kontraŭe estas Hercegszántó, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Sombor.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el 1319. Dum la turkoj la vilaĝo senhomiĝis, poste kroatoj refondis ĝin. En 1708 ĥolero, en 1737 pesto okazis. Alvenis ankaŭ hungaroj kaj germanoj, dume marĉoj de la proksima Danubo transformiĝis kampoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario.

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe la Sankta Mikaelo

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Károly Soós

**SOÓS Károly** (ŝo:ŝ) hungara infanterigeneralo, ministro pri militaferoj de Hungario. Li naskiĝis en Sibio la 28-an de julio 1869 kaj mortis en Steinford la 24-a de junio 1953.

## Biografio 
Dum la unua mondmilito Károly Soós estis brigadkomandanto en la rusa kaj poste en la itala frontoj. Li estis la unua ĉestaba ĉefulo de la nacia armeo. En decembro de 1919 oni nomumis li militafera ŝtatsekretario. Inter 15-a de marto kaj 19-a de julio 1920 li estis en la registaro Simonyi-Semadam ministro pri militaferoj. En 1921–22 li estis komandanto de militdistrikto de Pécs. Ekde 1922 ĝis 1925 li laboris en honvedĉefkomandantaro. En 1927 oni nomumis lin ano de superĉambro.

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj militestroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo
Kategorio:Hungaraj oficiroj