Sekstanto

**Sekstanto** estas naŭtika mezurilo por mezuri precipe vertikalajn angulojn, speciale la altangulon de astroj super la horizonto. Ĝi havas lornon, fiksan kaj moveblan spegulojn, alidadon kun verniero, arkon kun gradaro kaj legilon. La morderna sekstanto estis inventita iam inter la jaroj 1730-1740, kaj ĝi permesas kontinue mezuri la pozicion de ŝipo dum navigado.

Ĝia ĉefa funkcio estas mezuri la angulon inter du videblaj objektoj. Plej ofte, oni mezuras la angulan altecon de astro (kiel la Suno, Luno, planedo aŭ stelo) super la horizonto. Ĉi tiu mezuro, konata kiel la **alteco**, estas la unua paŝo por determini pozician linion kaj fine la geografian pozicion de la observanto (latitudo kaj longitudo).

La nomo "sekstanto" devenas de la latina vorto *sextans*, signifanta "sesono", ĉar la arko de la instrumento estas proksimume sesono de plena cirklo (60°). Tamen, pro la optika principo de duobla reflekto, ĝi povas mezuri angulojn ĝis (120°).

## Principoj de funkciado 
La sekstanto funkcias laŭ la principo de duobla reflekto. Lumo de unu objekto (ekz-e, stelo) trafas la **indeksan spegulon**, kiu estas muntita sur movebla brako (la **alidado** aŭ **indeksa brako**). Tiu lumo estas reflektita al la **horizonta spegulo**. La horizonta spegulo estas nur parte arĝentita (aŭ duon-travidebla), permesante al la observanto vidi samtempe du bildojn:

# La reflektitan bildon de la unua objekto (ekz-e, la stelo).
# La rektan bildon de la dua objekto (ekz-e, la horizonto), vidatan tra la ne-arĝentita aŭ travidebla parto de la horizonta spegulo.

Movante la indeksan brakon, la observanto povas ŝovi la reflektitan bildon de la stelo ĝis ĝi tuŝas la rektan bildon de la horizonto. La angulo de la indeksa brako sur la gradigita arko (la **limbo**) tiam indikas la angulon inter la du objektoj. Pro la duobla reflekto, la angulo legita sur la skalo estas duoblo de la reala angulo inter la du speguloj, sed la skalo estas gradigita tiel, ke oni legas rekte la angulon inter la du observataj objektoj (Lumo de la astro kaj lumo de la horizonto) (Fonto: Baza Optiko kaj Navigado).

## Partoj 
Kvankam dezajnoj varias, tipa sekstanto konsistas el jenaj ĉefaj partoj:

* **Kadro (Frame)**: La struktura korpo de la instrumento, ofte triangula.
* **Limbo (Limb)**: La gradigita arko (kutime de 0° ĝis 120°), sur kiu oni legas la ĉefan angulon.
* **Alidado (Alidade)** aŭ **Indeksa Brako (Index Arm)**: Movebla brako kiu pivotas ĉe la centro de la arko kaj portas la indeksan spegulon kaj la legilon (verniero aŭ mikrometro).
* **Indeksa Spegulo (Index Mirror)**: Spegulo fiksita sur la alidado, kiu kaptas lumon de la observata astro.
* **Horizonta Spegulo (Horizon Mirror/Glass)**: Fiksita spegulo, duone arĝentita, kiu permesas vidi samtempe la reflektitan bildon de la astro kaj la rektan bildon de la horizonto.
* **Teleskopo (Telescope)**: Fiksita al la kadro, uzata por pli klare vidi la objektojn kaj precize kunigi la bildojn.
* **Mikrometra Tamburo (Micrometer Drum)** kaj **Verniero (Vernier Scale)**: Por precize legi frakciojn de gradoj (arkminutojn kaj arksekundojn) sur la limbo. La tamburo estas kutime gradigita en 60 arkminutoj.
* **Sunokulvitroj** aŭ **Filtroj (Shades)**: Koloraj vitroj de diversaj opakecoj, uzeblaj por redukti la intensecon de brila lumo (precipe de la Suno) antaŭ ol ĝi atingas la spegulojn aŭ la okulon. Estas du aroj: indeksaj filtroj (por la reflektita bildo) kaj horizontaj filtroj (por la rekta bildo).
* **Tenilo (Handle)**: Por teni la instrumenton stabila dum observado.

## Kiel uzi por mezuri altecon 
[eta|Uzante la sekstanton por mezuri la altecon de la Suno super la [horizonto]]
eta|Sekstanto ankaŭ povas esti uzataj de navigistoj por mezuri horizontalajn angulojn inter diversaj objektoj.
La plej ofta uzo de sekstanto estas mezuri la altecon (angulan distancon super la horizonto) de astro. Jen la bazaj paŝoj:

# **Kontroli kaj noti la Indeksan Eraron (IE)**: Antaŭ ĉiu serio de mezuroj, kontrolu la instrumentan eraron. Metu la indeksan brakon al 0°. Rigardu la horizonton (aŭ tre malproksiman objekton). La rekta kaj reflektita bildoj devus formi kontinuan linion. Se ne, ĝustigu la brakon ĝis ili kongruas kaj legu la angulon sur la mikrometra tamburo. Tiu estas la indeksa eraro, kiu devos esti adiciita aŭ subtrahita de ĉiu mezuro. Se la eraro estas "sur la arko" (valoro > 0°), oni subtrahas ĝin; se ĝi estas "ekster la arko" (valoro 
Dosiero:Sextant.gif|
Dosiero:20000 Nemo sextan.jpg|
Dosiero:Grand Turk(35).jpg|
Dosiero:Sekstant.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Astrolabo
* Goniometro
* Kvadranto
* Latitudo
* Longitudo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nao.rl.ac.uk  
* http://www.nao.rl.ac.uk/nao/history
* http://www.yrvind.com 
* http://www.yachtingmonthly.com 

Kategorio:Astronomiaj instrumentoj
Kategorio:Mezuriloj
Kategorio:Navigado