Monaĥinpetrelo

La **Petrelo de Zino**, **Monaĥinpetrelo** aŭ en la portugala **Freira** signife *monaĥino* (*Pterodroma madeira*) estas malgranda marbirdo de la genro de pterodromoj aŭ burdopetreloj, kiu estas endemia de la insulo de Madejro.

Tiu longflugila petrelo havas grizan dorson kaj flugilojn, kun malhela marko kun formo de "W" tra la flugiloj kaj grizan supran voston. La subflugiloj estas nigrecaj krom blanka triangulo ĉe la antaŭ bordo ĉe la korpo kaj la ventro estas blanka kun grizaj flankoj. Ĝi estas tre simila laŭ aspekto al la iomete pli granda Feaa petrelo, kaj separi tiujn du speciojn de Makaronezio en maro estas ege defia. La Monaĥinpetrelo estis iam konsiderata subspecio de la Molpetrelo, *P. mollis*, sed ili ne estas proksime rilataj, kaj la Monaĥinpetrelo leviĝis al specistatuso pro diferencoj en morfologio, voĉo, reprodukta kutimaro kaj analizo de mitokondria DNA. Ĝi estas la plej endanĝerita marbirdo de Eŭropo, kun reproduktaj areoj limigitaj al kelkaj altaj kornicoj de centraj montoj de Madejro.

La Monaĥinpetrelo nestumas en nestotruoj kiuj estas vizitataj nur nokte, danke al helpo de rimarkinda alvoko. La ununura blanka ovo estas kovata de ambaŭ plenkreskuloj, el kiuj unu sidas dumtage dum la alia manĝas fiŝojn kaj kalmarojn mare. Ovoj, idoj kaj eĉ plenkreskuloj suferis predadon fare de enmetitaj katoj kaj ratoj, kaj iam ili estis manĝitaj de lokaj paŝtistoj. Predokontrolo, kaj aliaj agoj kiaj forigo de paŝtantaj animaloj kiuj ĝenas la nestotruojn, permesis ke la populacio rekuperiĝu ĝis 65–80 reproduktaj paroj; la specio restas Endanĝerita ĉe la IUCN Ruĝa Listo. Tamen, konservoklopodoj suferis teruran kontraŭon kiam aŭguste de 2010 incendioj mortigis tri plenkreskulojn kaj 65% el idoj.

## Taksonomio 
La burdopetreloj de la genro *Pterodroma* estas marbirdoj de moderklimataj kaj tropikaj oceanoj. Multaj estas malmulte konataj, kaj ties ofte simila aspekto kondukis al la fakto ke la taksonomio de la grupo iĝis tre flua. La formoj reproduktantaj en Makaronezio nome en Madejro, Bugio en la Insuloj Desertas, kaj en la insularo Kaboverdo estis delonge konsiderataj subspecioj de la sudhemisfera Molpetrelo *P. mollis*, sed diferencoj en grando, voĉo, reprodukta kutimaro kaj analizoj de mitokondria DNA montris ke la nordaj birdoj estas ne proksime rilataj al *P. mollis*, kaj tiu specidisiĝo estis akceptata de la Asocio de Komitatoj de Eŭropaj Raraĵoj (AERC) en 2003. Pli ĵuse, kelkaj fakuloj estis plie disigintaj la Feaan petrelon, separante la reproduktajn birdojn el la Insuloj Desertas el tiuj de la insularo Kaboverdo.

Nunn kaj Zino ĉirkaŭkalkulis ke la du makaroneziaj specioj diverĝis fine de la komenca Pleistoceno, antaŭ 850,000 jaroj. Kvankam ties reprodukta izoleco permesis la separatan evoluon de la du specioj, genetika pruvaro montris, ke la tri petreloj de Makaronezio estas la plej proksimaj parencoj unu de la aliaj.

eta|dekstre|250px|La reproduktejoj flave, vintre ĉemare.
La petreloj kiuj reproduktiĝas en la altaj centraj montoj de Madejro estis unue registritaj en 1903 fare de germana naturalisto kaj pastro Ernst Johann Schmitz, kiu malsukcesis kompreni, ke ili estas diferencaj el la Feaaj petreloj kiujn li estis vidanta en la insuloj Desertas. La specio estis formale priskribita kiel raso de la Molpetrelo fare de la aŭstralia amatora ornitologo Gregory Mathews en 1934. Sekve de la agnosko de la madejraj birdoj kiel plena specio, ili ricevis alternativan nomon el la portugala ornitologo, Paul Alexander Zino, kiu ludis gravan rolon en ties konservado dum la lasta duono de la 20a jarcento.

La genronomo *Pterodroma* devenas el la greka *πτερον*, *pteron*, "flugilo", kaj *δρομος*, *dromos*, "kuro", alude al la birda rapida vaganta flugmaniero. La specifa nomo *madeira* aludas al la insulo kie ili reproduktiĝas. La portugallingva nomo *Freira* signifas "monaĥino"; ĉar laŭlegende la loĝantoj de Curral das Freiras (valo aŭ orto de la monaĥinoj) ĉe la reprodukta areo asertis, ke la nokta ĝemoj de la petreloj en la reprodukta sezono estis la alvokoj de la suferantaj animoj de la monaĥinoj. Tiuj monaĥinoj rifuĝiĝis en tiu aparta areo el atakoj al la insulo fare de francaj piratoj en 1566 kiuj daŭris ĝis 15 tagoj.

Petreloj de la genro *Pterodroma* dataj el antaŭ inter 60,000 kaj 25,000 jaroj estis trovitaj en du kavoj de Ĝibraltaro. Ili konsistas el pli abunda formo simila laŭgrande al la Monaĥinpetrelo, kaj pli granda, malpli komuna tipo. Necertas ĉu ili indikas la lokon de iama reprodukta kolonio, aŭ estas rezulto de marbirda rifuĝejo kien la ŝtormoj pelis la birdojn interne. Ili ja sugestas, tamen,ke la membroj de tiu genro estis iam pli disvastigataj.

## Aspekto 
alternative=Monaĥinpetrelo|eta|Ilustraĵo de Monaĥinpetrelo
Tiu longflugila petrelo estas 32–34&nbsp;cm longa kun enverguro de 80–86&nbsp;cm, Ili aspektas laŭ ĝenerala impreso kiel malgrandaj Flavbekaj pufinoj aŭ Grandaj pufinoj, kun rapida flugmaniero; dum forta vento ĝi ŝvebas alte super la surfaco tenante angule la flugilojn.

Tiu specio ĉe siaj reproduktejoj elsendas longan ĝemecan alvokon kiel la ululo de la Arbarstrigo, kaj ankaŭ multe malpli oftan sonon kiel ploreto de hundeto. Ĝi estas silentema mare.

### "Neĝoflugila petrelo" 
La ekspedicioj de la israela ornitologo Hadoram Ŝirihai al insularo Madejro en 2008, 2009 kaj 2010 ĉiuj havis po vidaĵon el petrelo de la genro *Pterodroma* (eble de la sama birdo) kun tre blankaj subflugiloj, sed kun supraflugiloj kiaj tiuj de la Monaĥinpetrelo aŭ de la Feaa. Tiu plumaro ne korespondas al iu ajn konata specio de *Pterodroma*. Povus temi pri malkutima varianto de Monaĥinpetrelo sed tio malverŝajnas ĉar neniam oni vidis similan birdon inter la pli ol 100 kaptitaj ĉeneste. Ĝi povus alternative esti unusola aberacia individuo, hibrido aŭ eĉ nekonata taksono el Madejro aŭ el aliloke. Ne eblas konkludo el la nuna kono. Ili nestumas je altoj super 1650&nbsp;m. Ili estis iam pli disvastigataj, ĉar oni trovis restojn el subfosilioj en kavo en orienta Madejro, kaj ĉe la najbara insulo Porto Santo. La reproduktaj kornicoj devas esti neatingeblaj al enmetitaj kaproj por ke ili restu riĉaj en endemia flaŭro. La vegetaĵaro sekurigas, ke estas sufiĉa tero sur la kornicoj por permesi la birdoj elfosi nestotruojn kaj fari siajn nestojn, kaj piedpremado fare de paŝtantaj animaloj malpliigas la grundotavolon. Birdoj identigitaj kiel ĉu Monaĥinpetrelo aŭ Feaa estis registritaj ĉe ambaŭ flankoj de la Norda Atlantiko, kaj en Irlando kaj Britio estis granda pliiĝo en la nombro de registroj, eble ĉar la tutmonda varmiĝo alportas pliiĝantajn nombrojn de tropikaj specioj al moderklimataj akvoj. La tempo de la registroj, ĉefe fine de printempo kaj somero en okcidenta Norda Atlantiko, kaj fine de somero kaj komenca aŭtuno oriente, sugestis, ke la birdoj sekvas laŭhorloĝan itineron ĉirkaŭ Norda Atlantiko post forlasi siajn reproduktejojn. Tamen la malmultaj birdoj kiuj estis identigitaj certe estis ĉiuj Feaaj.

### Manĝo 
La Monaĥinpetrelo, kiel ties parencoj, manĝas malgrandajn kalmarojn aŭ fiŝojn. Regurgigita stomakenhavo de unu birdo enhavis cefalopodojn, la biolumineskan fiŝon *Electrona risso* kaj malgrandajn krustulojn.

### Predantoj kaj parazitoj 
Ties noktula alproksimiĝo al la reproduktejoj signifas ke la Monaĥinpetrelo evitas la atenton de mevoj aŭ aliaj dumtagaj rabobirdoj, kaj la unura strigo en la insulo nome la Turstrigo, estas ĉasisto de roduloj. Krom vespertoj ne estas indiĝenaj termamuloj en Madejro, kvankam estas nombraj enmetitaj specioj, du el kiuj predas birdojn aŭ birdidojn. Tiuj estas la Bruna rato kaj sovaĝiĝintaj hejmkatoj. Eĉ la altaj montaj nestolokoj de la Monaĥinpetrelo ne estas sekuraj el tiuj adapteblaj predantoj, kaj tiele dek plenkreskuloj estis mortigitaj de katoj en 1990. Plumolaŭsoj troviĝintaj sur la Monaĥinpetrelo estas la *Trabeculus schillingi*, specioj de la genro *Saemundssonia* kaj nenomita specio de la genro *Halipeurus*. La birdoj, jam limigitaj al malgranda areo kiam ili estis malkovritaj, estis supozeble formortintaj meze de la 20a jarcento. Ties populacio ŝajnis stabila aŭ pliiĝanta iomete almenaŭ ĝis la somero de 2010.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Madeira Birds: Monaĥinpetrelo

Kategorio:Petreloj
Kategorio:Procelarioformaj
Kategorio:Madejro
Kategorio:Faŭno de Portugalio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Atlantiko
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Endanĝeritaj specioj