Lapurdo

150px|dekstra|eta|Blazono de Ustaritz kaj Lapurdo
**Lapurdo** (, , ) estas la plej okcidenta provinco de Nord-Eŭskio. Ĝi apartenas al la arondismento de Bajono, departemento de Pyrénées-Atlantiques.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Geografio 
### Limoj de Lapurdo 
Lapurdo estas limigita de:
* Adour kaj Gaskonio en la nordo, franca departemento de Landes.
* Golfo de Gaskonio okcidente
* Malsupra Navaro en la oriento
* Gipusko (Malalta Bidasoa) kaj forua komunumo de Navaro (Baztán), Cinco Villas en la sudo.

### Klimato kaj reliefo 
Lapurdo havas mildan oceanan klimaton (averaĝaj temperaturoj: 4 al 12 C. vintre, 16 al 24 C. somere). Ĝia reliefo konsistas el montetoj kies alteco kreskas de oriento al sudo (elstaraĵoj de Pireneoj). Regiono de malalta-Adour siaflanke estas ebena (arbaroj de Gaskonio).

La 4 ĉefaj riveroj kiuj trafluas ĝin estas:
* Adour (*Aturri* en la eŭska)
* Nive (*Errobi* en la eŭska)
* Nivelle (*Urdazuri* aŭ *Ur Ertsi* en la eŭska)
* Bidasoa (*Bidassoa* en la franca)

### Areo kaj populacio 
Inkluzivante Bajonon kaj Boucau, ties areo estas de 858&nbsp;km², t.e. ĉ. 4&nbsp;% de la tuta areo de Eŭskio (norda kaj suda), kaj ties populacio estas de 205,000 loĝantoj, kio faras el ĝi la plej loĝatan el la tri provincoj de Nord-Eŭskio. Ekskludante tiujn du urbojn el Lapurdo, la populacio estas de ĉ. 152,000 loĝantoj.

### Urboj kaj urbetoj 
Lapurdo havas kvardekon da komunumoj. Urbonomoj en la sekvanta listo aperas en la franca kaj eŭska lingvoj:

* Ahetze; Ahetze
* Ainhoa; Ainhoa
* Anglet; Angelu
* Arbonne; Arbona
* Arcangues; Arrangoitze
* Ascain; Azkaine
* Bardos; Bardoze
* Bassussarry; Basusarri
* Bayonne; Baiona
* Biarritz; Miarritze
* Bidart; Bidarte
* Biriatou; Biriatu
* Bonloc; Lekuine
* Boucau; Bokale
* Briscous; Beskoitze
* Cambo-les-Bains; Kanbo
* Ciboure; Ziburu
* Espelette; Ezpeleta
* Guéthary; Getaria
* Guiche; Gixune
* Halsou; Haltsu
* Hasparren; Hazparne
* Hendaye; Hendaia
* Itxassou; Itsasu
* Jatxou; Jatsu
* Lahonce; Lehuntze
* Larressore; Larresoro
* Louhossoa; Luhuso
* Macaye; Makea
* Mendionde; Lekorne
* Mouguerre; Mugerre
* Saint-Jean-de-Luz; Donibane Lohizune
* Saint-Pée-sur-Nivelle; Senpere
* Saint-Pierre-d'Irube; Hiriburu
* Sare; Sarako Herria
* Souraïde; Zuraide
* Urcuit; Urketa
* Urrugne; Urruña
* Urt; Ahurti
* Ustaritz; Uztaritze
* Villefranque; Milafranga

## Historio 
La teroj de Lapurdo, limigitaj en la nordo de rivero Adour, estas geografie kaj historie ligitaj al maro. Ili parte estas teritorio forprenita el oceano per akumuliĝo de grandaj kvaternaraj deponaĵoj, kie instaliĝis la Gaskonoj. Post supraĵa epoko de Romia okupacio, ili sukcesis konsistigi duklandon de Gaskonio, kiu estis praktike sendependa, kaj de kiuj unu el la lastaj titol-havantoj, Eudes, luktis kontraŭ la Saracenoj, dum la fama Batalo de Poitiers.

Maro ludis gravan rolon en la historia evoluo de tiu regiono. Oni atribuas al Bajono rolon de ĉefurbo de Lapurdo. Tio estis vera ĝis la 12-a jarcento, dato kiam Bajono estis administracie disigita de sia provinco. La historia ĉefurbo de Lapurdo tiam fariĝis Ustaritz, kie oni organizis la kunvenon (Biltzar) de Lapurdo, t.e. ĝenerala asembleo de ĉiuj urbestroj de Lapurdo.

Post la geedziĝo de Eleonora de Akvitanio kun Henriko la 2-a Plantagenêt, en 1152, la teroj de Lapurdo tansiris sub la dependecon de la angla krono, kaj estis la objekto de multaj intrigoj, el kiuj unu el la ĉefaj protagonistoj estis la fama Rikardo Leonkora, respondeca pri la komerca kaj ekonomia disvolviĝo de Bajono.

Tiu angla influo daŭris ĝis 1450, kiam Lapurdo revenis al la franca krono, post la subskribo de pactraktato en la kastelo de Ayherre.

En 1609, proceso de sorĉistinoj estis farita de Jean d'Espagnet, konsilisto en la ŝtat-konsilantaro, kaj Pierre de Lancre, konsilisto en parlamento, por «&nbsp;senigi la landon de ĉiuj sorĉistoj kaj sorĉistinoj sub la dominado de demonoj.»

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Eŭskio
* Nord-Eŭskio
* Zazpiak Bat

## Eksteraj ligiloj 
* Lapurdi (Auñamendi Eusko Entziklopedia)


Kategorio:Eŭskaj provincoj