Jeniŝa lingvo

La **jeniŝa lingvo** () estas sociolekto *(kriptolekto)* de la jeniŝoj, nome de certaj marĝenaj grupoj kiuj ekde la 18-a jarcento pasigis vivon nomadan aŭ duonnomadan en Germanujo kaj en najbaraj landoj. Ili mem nomas sian lingvon *Taitch* (tajĉ).

## Lingvistikaĵoj 
Tiu ĉi lingvo estas karakterizita per gramatiko germana kun vortrezoroj kun elementoj el supragermanaj dialektoj, de la hebrea, de la [jida] (okcidenta versio: do sen influo slava) kaj de cigana lingvo kun malmultaj luprenoj el aliaj eŭropaj lingvoj.

Lingvike la jeniŝa, strukture kaj vorttrezore, similegas al malfrua versio de *Rotwelsch*, termino tradicia kaj malnova (ekde 1250) por nomi lingvovariaĵojn praktikatajn de laŭtakse "danĝeraj" socialaj klasoj. Tamen ne malmultaj jeniŝoj malŝatas tiun ĉi terminon pro ebla nocio diskriminacia; cetere, por ili la origino estas eble multe pli nobla, eble eĉ kelta.

## Historio 
[eta|Malriĉaj jeniŝoj en [Svislando/19-a jarcento]]
La vorto *Jenisch* atestitis la unuan fojon en 1714 en Vieno en teksto kun la titolo *Eine gewisse Rendens-Arth, welche sie die jenische Sprach nennen ihre Schelmereien desto besser zu verbergen*. Etimologie la radiko malklaras: eble de la hebrea *jônêh* (fraŭda) aŭ *jedio* (scioj), eble de la cigana *džan-* (scii; do la "parolmaniero de la sciantoj"); similaĵo estas alia nomo por Rotwelsch, nome *Kochemerloschen* (jide *ĥoĥom*/saĝa kaj *loŝon*/lingvo).

Dum la 19-a jarcento oficialuloj uzis en krimaj statistikoj la adjektivon *jenisch* sinonime por *ŝtelada*. Dum la kritika pripensado de persekuto de la jeniŝoj en Nazia Germanio kaj de la aliedukadcela traktado en Svislando ĝis la 1970-aj jaroj naskiĝis nova memkonfido kaj trovo de (nova) kultura identeco inter la jeniŝoj. Ekde 1997 la lingvo estas agnoskita kiel oficiala lingvo de malplimultoj en Svisujo..

## Verkistoj 
La svislandano jeniŝa Peter Paul Moser (1926-2003) verkis membiografion en tri volumoj kun dokumentoj el periodo kiam li estis viktimo de la kampanjo *Kinder der Landstrasse* de Pro Juventute.

Venanz Nobel (*1956) skribas regule en la germana lingvo artikolojn pri la historio kaj la aktuala vivo de la jeniŝoj.. Aliaj junaj aktivuloj estas la germanlandano Manuel Trapp kaj Oliver Kayser el Luksemburgio. Ili muzikas, kantas kaj poemverkadas.

## Frazekzemplo 
## Notoj 
## Literaturo 
* Andrew Rocco Merlino D'Arcangelis: *Die Verfolgung der sozio-linguistischen Gruppe der Jenischen (auch als die deutschen Landfahrer bekannt) im NS-Staat 1934-1944*, Hamburger Universität für Wirtschaft und Politik, 2004
* Edith Nierhaus-Knaus: *Geheimsprache in Franken: das Schillingsfürster Jenisch, Rothenburg ob der Tauber*, Verlag J. P. Peter, 1973
* Hansjörg Roth: *Jenisches Wörterbuch: aus dem Sprachschatz Jenischer in der Schweiz*, Frauenfeld, Huber, 2001 (ISBN 3719312550)
* Robert Schläpfer: *Jenisch: zur Sondersprache des Fahrenden Volkes in der deutschen Schweiz*, Schweizerisches Archiv für Volkskunde, Bd. 67,‎ 1981, p. 13–38
* Heidi Schleich, Das Jenische in Tirol : Sprache und Geschichte der Karrner, Laninger, Dörcher, Landeck, EYE Literaturverlag, coll. « Pro Vita Alpina » (Nr. 63-64), 2001 (ISBN 3-901735-09-7))

## Eksteraj ligiloj 
* Prie ĉe ethnologue.com
* La jeniŝa ligo en Luksemburgio
* Sciindaĵoj bunttemaj pri la jeniŝoj

* Pri la esprimriĉeco de la jeniŝa
* Prie en historia leksikono svisa

Kategorio:Lingvoj de Svislando
Kategorio:Altgermana lingvaro