Ekonomia liberalismo

**Ekonomia liberalismo** estas liberala ekonomia teorio bazita sur la principoj de persona libereco, privata proprieto kaj limigita registara interveno. La teorio celas redukti ŝtatan implikiĝon en ekonomiaj procezoj, supozante ke ekonomiaj sistemoj nature ekvilibriĝos se individuoj rajtas agi laŭ siaj propraj interesoj. La rolo de registaro do limiĝas al protektado de posedrajtoj, devigado de kontraktoj kiuj provizas publikajn varojn, kaj konservado de interna kaj ekstera sekureco. 

La principojn de la teorio establis klasikaj liberalaj pensuloj kiel Adam Smith, John Stuart Mill, kaj la francaj fiziokratoj . Hodiaŭ, la metodon reprezentas ĉefe la laissez-faire -skolo.

La Aŭstria Skolo vidas sin kiel reprezentanto de la liberala koncepto de ekonomiko en ĝia klasika formo, kun unu grava ŝanĝo: la aŭstroj malgravigas la supozon de egoisma agado kaj precipe emfazas celdirektitan agadon laŭ la instruoj de Ludwig von Mises. 

## Bazaj principoj  
* **Individua libereco:** Ekonomia liberalismo forte emfazas individuan liberecon, kiu inkluzivas liberecon de elekto, liberecon de asocio, liberecon de okupado kaj liberecon de proprieto.
* **Libera Merkato:** Ekonomia liberalismo subtenas liberan merkaton, en kiu mendado kaj oferto difinas prezojn, sen registara interveno. 
* **Konkurenco:** Sana konkurenco en la merkato instigas efikecon, novigadon, kvaliton, malaltajn prezojn kaj altajn salajrojn por laboristoj. 
* **Proprietrajtoj:** Protekto de privataj proprietrajtoj estas esenca por ekonomia kresko kaj individua libereco. 
* **Limigita registaro:** La rolo de registaro devus esti limigita al protektado de individuaj rajtoj, aplikado de leĝoj kaj provizado de esencaj publikaj servoj. 

## Avantaĝoj 
* **Ekonomia kresko:** Ekonomia liberalismo kondukas al pli forta ekonomia kresko ol aliaj ekonomiaj modeloj. 
* **Efikeco:** Libera merkato estas pli efika je asignado de rimedoj ol registara interveno. 
* **Novigado:** Merkata konkurenco instigas novigadon kaj la disvolviĝon de novaj teknologioj. 
* **Libereco:** Ekonomia liberalismo protektas individuan liberecon kaj permesas al homoj vivi siajn vivojn kiel ili deziras. 
* **Justeco:** Ekonomia liberalismo baziĝas sur la principo de justeco, laŭ kiu ĉiu persono havas egalan rajton je ŝancoj. 
* **Protekto de la malfortuloj:** Ekonomia liberalismo baziĝas sur konkurenco, kiu supozeble certigas malaltajn prezojn kaj altajn salajrojn por la laboristo

## Kritiko 
* **Malegaleco:** Ekonomia liberalismo povas konduki al signifa ekonomia malegaleco.
* **Malstabileco:** Liberaj merkatoj povas esti malstabilaj kaj kaŭzi ekonomiajn krizojn.
* **Ekspluatado:** Ekonomia liberalismo povas permesi ekspluatadon de laboristoj fare de dungantoj.
* **Neglekto de publikaj bezonoj:** Ekonomia liberalismo povas konduki al la neglekto de publikaj bezonoj kiel edukado, sano kaj infrastrukturo. 

## Klasikaj pensuloj 
Adam Smith: Skota filozofo kaj ekonomikisto, konsiderata la patro de moderna ekonomiko. Smith subtenis liberan merkaton, en kiu mendado kaj oferto difinas prezojn. Li argumentis, ke registara interveno en la merkato kaŭzas pli da malbono ol bono kaj ke "nevidebla mano" direktas la liberan merkaton por la komuna bono . 

John Stuart Mill: Angla filozofo kaj ekonomikisto, kiu subtenis individuan elekton kaj liberan merkaton samtempe protektante sociajn rajtojn. Mill subtenas minimuman registaran intervenon en la ekonomio. Laŭ lia opinio, la registaro devus koncentriĝi pri protektado de individuaj rajtoj, devigado de la leĝo kaj provizado de esencaj publikaj servoj. Mill kontraŭas socialismon kaj ajnan alian formon de ampleksa registara interveno en la ekonomio. Pri la temo de la libera merkato, Mill kredas, ke libera merkato estas la plej bona ekonomia sistemo. Li argumentas, ke libera merkato kondukas al ekonomia kresko, efikeco kaj novigado, kaj li subtenas liberan konkurencon kaj la rajton al privata proprieto.  

Ludwig von Mises: Aŭstra ekonomikisto, unu el la fondintoj de la Aŭstria Skolo, argumentis kontraŭ registara interveno en la ekonomion. 

Laŭ la unuaj subtenantoj de ĉi tiu teorio, ekzistas egoisma elemento en la homo, kiu instigas lin antaŭenigi sian propran memprofiton. Kiam homo rajtas agi libere, asertas subtenantoj de la aliro, okazas kvazaŭ -evolua mekanismo, kiu rezultigas pliboniĝon de la situacio de ĉiuj homoj, tio estas, eĉ se ili ne konscias pri tio, kiam individuoj agas por sia propra profito, ili ankaŭ agas por la profito de la ĝenerala intereso (Smith nomis ĉi tion la principo de la " nevidebla mano "). Kiam ĉiuj aliaj kondiĉoj estas egalaj (stris pribus), tia libera agado nepre produktos la plej bonajn rezultojn.

## Modernaj pensuloj 
Friedrich Hayek: Aŭstra ekonomikisto kaj filozofo, unu el la fondintoj de la Ĉikaga Skolo, emfazis la gravecon de individua libereco kaj la libera merkato. 

Milton Friedman: Usona ekonomikisto, Nobel-premiito pri ekonomiko, subtenis stabilan monpolitikon kaj liberajn merkatojn. 

Robert Nozick:  Usona filozofo, priskribis la liberal-ekonomian koncepton en sia artikolo "La Ekonomia Teorio de Liberalismo". 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Novliberalismo
* kapitalismo
* Laissez-faire
* Libertarianismo
* Novklasika ekonomiko
* Merkata ekonomio
* Novliberalismo

Kategorio:Politikaj ideologioj
Kategorio:Kapitalismo
Kategorio:Liberalismo
Kategorio:Klasika liberalismo
Kategorio:Ekonomia liberalismo
Kategorio:Libera merkato
Kategorio:Ekonomiaj teoremoj
Kategorio:Ekonomiaj ideologioj
Kategorio:Ekonomia tutmondiĝo