open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sakro

[eta|Desegnaĵo de viro diranta sakrojn. La perbilda cenzuro (ofte [Krado (signo)|#, &, $, ! kaj aliaj) estas uzata ĉefe en porinfanaj komiksoj.|366x366ra]]
**Sakro** aŭ **fivorto** estas vorto aŭ frazo, konsiderata nedeca kaj/aŭ malĝentila, uzata por esprimi indignon, koleron aŭ similan senton, ne alparolante rekte difinitan homon. Vortoj en sakroj ofte perdas plene aŭ parte sian kutiman sencon, esprimante nur bolantan, furiozan senton.

Estas kutime por sakroj aludi personaĵojn aŭ sakralaĵojn (religio, raso, nacia deveno), tabuojn (ekskrementoj, specifaj partoj de la homa korpo, seksumo) kaj ankaŭ fari hiperbolojn per vortumo pli ŝoka aŭ energia ol tio, kion oni vere celas diri (blasfemo, malbeno, forneo, ĵuro). Ekzistas ankaŭ fia senvorta komunikado (figestoj, kiel ekzemple la mezfingra gesto aŭ la brakgesto) kiu povas foje akompani sakrojn por plidrastigi ilin.

## Sakroj en Esperanto 
### Ordinaraj sakroj 
* Fek!
* Al cent (mil, ĉiuj) diabloj!
* Mil diabloj!
* Je dudek du diabloj!
* Sep diabloj kaj unu diablino!
* Diable!
* Diablo prenu!
* Diablo manĝu!
* Kia diablaĵo!
* Ho Dio!
* Dio mia!
* Didiable!
* Damne!
* Ĉielo!
* Tondro!
* Fulmotondro!
* Korpo de porko!
* Ho fuŝ!
* Vom-vom-vom!
* Skorzonero!

### Ŝercaj sakroj 
* Mil mielaj makaronioj!
* Je la barbo de l' profeto!
* Rabato por rabito!
* Palavro de kadavro!
* Pluralo de singularo!
* Mil mielaj makaronioj!

### Pure Esperantaj sakroj 
* Sankta Ludoviko!
* Ho Zamenhofo!
* Mia Zamĉjo!
* Ma Di! (popide "Dio mia!")
* Noktaj fantomoj! (aludo pri la versaĵo de Zamenhof "*La vojo*")
* Fundamenta Krestomatio! (aludo pri la samtitola libro, en kiun Ludoviko Zamenhof kolektis siatempe imitindajn bonstilajn verkojn)
* Aktoj de la Akademio! (aludo pri la samtitolaj libroj de la Akademio de Esperanto)
* Ata-Ita! (aludo pri la multjara diskuto de gramatikistoj pri uzado de la sufiksoj -at- kaj -it- en kompleksaj verboformoj).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Blasfemo
* Latina obscaena
* Ĵuro
* Insulto

## Eksteraj ligiloj 
* Sakraĵkonkurso de NJE 
* Aŭtomata insultilo 

Kategorio:Vortoj
Montara biciklo

eta|250px|Montbiciklo

**Montara biciklo** estas biciklo konstruita por rajdi sur malbonkvalitaj vojoj, sur kotovojoj aŭ sur nepavimitaj vojoj, tio estas por montara biciklado; en kontrasto kun normalaj bicikloj, kiuj ne estas sufiĉe fortikaj por tiaj terenoj.

Montaraj bicikloj havas dikajn pneŭojn kun butonoj por pli da adhero al la vojo. En la jaroj post 2000 antaŭaj kaj malantaŭaj risortoj iĝis tre popularaj. Modernaj montaraj bicikloj havas 24 aŭ 27 rapidumojn. La stirilo povas esti plata aŭ kurba.

La plejmulto de la bicikloj havas radojn 26", sed lastatempe aperas montbicikloj kun radoj 28" (kiel "Gary Fischer" kaj "Nishiki"). Montaran biciklon kun radoj 28" oni nomas "niner" pro angla nomo de la nombro 9 "nine" (radoj 28" kun dikaj pneŭoj havas la diametron 29 coloj)

## Vidu ankaŭ 
* Montbiciklado

## Literaturo 
eta|maldekstra|400px|
* Florian Haymann, Ulrich Stanciu: ''Alles übers Mountainbike' (ĉio pri la montbiciko). 2-a eldono, eldonejo *Delius Klasing*, Bielefeld, 2007, ISBN 978-3-7688-1652-6.
* Thomas Rögner: *Der ultimative Bike-Workshop* (la nesuperebla kurso pri bicikloj). 13-a eldono, eldonejo *Delius Klasing*, Bielefeld, 2011, ISBN 978-3-7688-1639-7.
* Guy Andrews: *Mountainbike. Wartung und Reparatur* (montbiciklaj prizorgo kaj riparo). 1-a eldono, eldonejo *Delius Klasing*, Bielefeld, 2010, ISBN 978-3-7688-5295-1.
* Florian Haymann: *Freeride. Moves, Bikes und Parks* (liberstila montbiciklado: movoj, bicikloj kaj parkoj). 2-a eldono, eldonejo *Delius Klasing*, Bielefeld, 2011, ISBN 978-3-7688-3159-8.
* Karen Eller, Christoph Listmann: *Mountainbiken für Frauen* (montbiciklado por virinoj). 1-a eldono, eldonejo *Delius Klasing*, Bielefeld, 2010, ISBN 978-3-7688-3161-1.
* Rob van der Plas: *Mountainbike Wartung - Pflege und Instandhaltung.* übertragen und bearbeitet von Udo Stünkel. 6-a eldono, eldonejo *Delius Klasing*, Bielefeld 2012, ISBN 978-3-7688-5338-5.

Kategorio:Bicikloj

Kategorio:Biciklado
Kategorio:Libera tempo
Karlshuld

**Karlshuld** estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Neuburg-Schrobenhausen kaj en la distriktaro Supra Bavario de la federacia lando Bavario. Fine de  Karlshuld havis  loĝantojn. La komunumo konsistas el ses partoj: Karlshuld, Grasheim, Kleinhohenried, Kochheim, Nazibühl kaj Neuschwetzingen.

## Historio 
La loko estis fondita en 1794 kiel sub-setlejo, kadre de la sekigo de la Danuba Muskejo *(Donaumoos)*, komencita en 1790. En 1804 ĝi havis jam pli ol 300 loĝantojn, kvinoblon de la plano, kio portis multajn negativajn sekvojn de troloĝateco (135 familioj de kolonizantoj de la marĉo devis dividi la areon, kiu estis planita por 25). Tial la koloniigo de la marĉo estis neglektita, kaj la sekigitaj partoj kadukiĝis. Nur ek de 1817 oni sisteme konstruis dren-fosaĵojn kaj pontojn. En 1888 jam estis 1 227 loĝantoj.

Inter la jaroj 1970 kaj 1985 estis aligitaj la partoj Grasheim, Kleinhohenried, Kochheim, Nazibühl kaj Neuschwetzingen.

En Karlshuld naskiĝis la esperantisto Michael Scherm.

300px|eta|maldekstra|la loka kirko Sankta Ludoviko
300px|eta|maldekstra|la loka kirko Sankta Ludoviko interne

Kategorio:Distrikto Neuburg-Schrobenhausen
Kategorio:Urboj de Bavario
Guantanamo

**Guantanamo** aŭ *Gvantanamo* (en la hispana lingvo **Guantánamo**, elparolata kaj en E-o ankaŭ **Gŭantanamo**) estas la nomo de la provinco kaj de ĝia ĉefurbo en la oriento de Kubo:

## Provinco 
dekstre|eta|Mapo de la provinco de Guantanamo en Kubo
Guantanamo estas la plej orienta provinco de Kubo.
* Surfaco: 6.178&nbsp;km²
* Loĝantaro: 507.300 homoj
* Loĝdenseco: 82 homoj en km²

La arkitekturo kaj la kulturo estas iom diferencaj de tiu de la cetero de Kubo, pro la influo de aliaj karibaj landoj.

## Urbo 
Guantanamo estas la ĉefurbo de la provinco. La loĝantaro estas de ĉ. 208.000 homoj.
* **Koordinatoj:** 

## Golfo 
En la provinco troviĝas golfeto nomata Guantanamo.

## Militbazo 
En la Golfo de Guantanamo, 15&nbsp;km for de la urbo, ekzistas militbazo de la usona armeo. Ĝi estis muntita en 1898, post la fino de la milito de sendependiĝo de Kubo, dum kiu la usona registaro invadis la insulon pretekstante helpon al la sendependistoj. La bazon oficiale cedis la unua prezidento de Kubo (kaj usona civitano) Tomás Estrada Palma, surbaze de la Amendo Platt, artikolo en la kuba konstitucio kiu permesis la intervenon de la usona registaro en kubaj decidoj.

Poste oni decidis la pagon de luo pro la uzo de la bazo.
La nuna kuba registaro de Fidel Castro ne akceptas la oficialan validecon de la traktato kaj plurfoje rifuzis la enspezon de la luo pro tiu uzo.

## Malliberejo 
Post la teroristaj atakoj de Alkaido en Usono la  2001 kaj la milito en Afganujo, la usona registaro organizis malliberejon en la militbazo por enprizonigi diversajn honojn suspektatajn pro terorismo.
La leĝa situacio estas kontestata eĉ ene de Usono, pro la konsidero de *eksterteritorieco* kiun oni donas al la prizonuloj, kio malhelpas la aplikon de la rajtoj agnoskataj de la usona leĝaro. Ankaŭ ekzistas akuzoj de torturo.

## *Guantanamera* 
*Guantanamera* (*ino el Guantanamo*) estas nomo de poemo de José Martí, kiu fariĝis kanto, eble la plej konata de Kubo.

*Guantanamera* estas ankaŭ filmo de Tomás Gutiérrez Alea kaj Juan Carlos Tabío.

## Vidu ankaŭ 
* Malliberejo de Guantanamo

eta|maldekstre|180ra|
eta|maldekstre|180ra|

## Eksteraj ligiloj 
* [Guantanamo - Wikivoyage (en)](http://en.wikivoyage.org/wiki/Guantánamo_(province))
* http://hnn.us/articles/11000.html 
* http://www.anarchitektur.com/Territories/katalog%20deu.html
* http://www.zone-interdite.net/P/area_-4512_1194.html 
*  *(raporto pri vizito en 2016)*
*  *(raporto pri vizito en 2016)*
* Artikoloj pri Guantanamo 

Kategorio:Urboj de Kubo
Kategorio:Provinco Guantanamo
Kano (urbo)

**Kano** estas urbo en Niĝerio. Ĝi estas ĉefurbo de la samnoma federacia ŝtato kaj kun  loĝantoj (stato 1-a de januaro 2005) la dua plej granda de Niĝerio post la iama ĉefurbo Lagos.

## Geografio 
Kano situas norde en la lando, nordoriente de urbo Kaduno. Savanoj kaj stepo regas la ĉirkaŭaĵon. La averaĝa temperaturo varias inter 21 gradoj celsiaj en januaro kaj 31 celsiaj gradoj en aprilo. La precipitaĵoj okazas ĉefe jarmeze.

## Historio 
Kano estis fondita en la 9-a jarcento kaj evoluis dum jarcentoj al riĉa urbo. En la 19-a jarcento verŝajne duono de la loĝantaro estis sklavoj. En 1926 oni malpermesis la sklavecon.

La federacia ŝtato kaj urbo Kano staras ekde 2000 sub leĝoj de ŝario. La urbo estas ekde tio centro de islamismo. La ne-islamanoj, kiel ekz. kristanoj, estas daŭre subpremataj kaj ofte murditaj, forpelitaj.

## Klimato 
 situas en tropika klimato. La temperaturo varias inter 12 kaj . Jare pluvas po 810mm. Nur inter majo-septembro pluvas.

## Vidindaĵoj 
Rimarkebla estas la argilaj restaĵoj de la iama urbomuro kaj la emira palaco.

## Ekonomio 
Kano estas la ekonomia centro de norda Niĝerio.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la suvŝtato ()

Kategorio:Urboj de Niĝerio
Kategorio:Milionurboj
Internacia komunika lingvo

**Internacia komunika lingvo** (germane *Völkerverkehrssprache*) estas apriora lingvo proponita de Carl Dietrich en 1902. La aŭtoro kritikis la Volapukon kaj imagis ke ĝi ne havis sukceson ĉar ĝi uzis naturajn elementojn. Laŭ li, la naturaj vortradikoj iĝis ĉiuj aposteriorajn lingvojn neneŭtralaj. La celo de Dietrich estis krei "komercan lingvon" absolute neŭtralan.

La lingvo estas bazita sur arbitraraj vortradikoj kaj arbitraraj gramatikaj reguloj, kvankam la gramatiko ŝajnas iom influita de Volapuko, ĉefe laŭ deklinacio kaj konjugacio.

La alfabeto de la projekto, kvankam bazita sur latina alfabeto, havas multajn propran literojn kaj estas iom malsimpla. Estas du tipoj de M, de N, de L kaj de R, kio malfaciligas la prononcon.  

Ekzemploj:
* Nombroj (1-10): tiz tez taz toz tuz tij tej taj toj mituj.
* Pronomoj: im = mi, em = vi.

La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 419.4 “1902” de Biblioteko Butler.

## Literaturo 
Carl Dietrich: *Grundlagen der Völkerverkehrssprache.*' Dresden: Kühtmann, 1902. 70 paĝoj.

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Duongrupo (algebro)

En algebro, **duongrupo** aŭ **semigrupo** estas algebra strukturo kun asocia interna duvalenta operacio, t.e. aro A kun tia operacio A \times A \rightarrow A, ke
: \forall a, b, c \in A: \ ( a * b ) * c = a * ( b  * c )
Alivorte, semigrupo estas laŭdifine asocia magmo.
Por duongrupo sur aro A kun operacio * oni kutime uzas notacion (A, *).

Ekzemploj de duongrupo estas (N, ·), (Z, ·), (Q, ·), (R, ·), (C, ·), (N, +), (Z, +), (Q, +), (R, +) kaj (C, +).

En duongrupo ne ĉiam ekzistas neŭtrala elemento kaj ne nepre ekzistas inverso por ĉiu elemento. Tio, interalie, signifas, ke ne ĉiu duongrupo estas monoido kaj ne ĉiu duongrupo estas grupo.

Ekzemplo de semigrupo sen neŭtrala elemento kaj sen inversigeblo de ĉiuj elementoj: (nZ, ·) por ĉiu pozitiva entjero n.

## Vidu ankaŭ
*Grupo
*Monoido
*Magmo

## Lingva atentigo 
Ekzistas kuntekstoj, en kiuj la kunmetaĵo "duon-grup-o" iĝas ĝene misgvida. Ekzemple, en la frazo

:*La teorio de semigrupoj baziĝas sur esplor-metodaro duongrupa kaj duonringa.*

la apero de la literkombino "duongrup" kaj "duonring" ne rilatas al la fakaj nocioj *duongrupo* (=*semigrupo)* kaj *duonringo* (=*semiringo*), sed estas libera kunmetaĵo de la radikoj "duon-" kaj "grup-" (respektive, "ring-"), kaj signifas, ke la teorio de semigrupoj duone baziĝas sur metodaro de grupo-teorio kaj duone sur tiuj de ringo-teorio.

Tio estas kialo por preferi senambiguan kaj la internacie pli rekoneblan formon "semigrupo" uzatan laŭ la 15-a regulo de la Fundamenta Gramatiko, kiu traktas esperantigon de la t.n. "vortoj fremdaj" (t.e. internaciaj).

Memkompreneble, eblas eviti tian ambiguecon ankaŭ per alivortumo – ekzemple, jena:

:*La teorio de semigrupoj baziĝas sur esplor-metodaro duone grupa kaj duone ringa.*

Tamen, uzante la kunmetitajn terminojn "duongrupo" kaj "duonringo", oni devas ĉiam atenti pri eblaj miskomprenoj, dum malpli "radikŝpara" elekto de la formoj "semigrupo" kaj "semiringo" ne havas tian problemon kaj do ne postulas tian kroman zorgon kaj artifikajn solvojn.

Kategorio:Algebraj strukturoj
Abatiso

**Abatiso** estas aro de hakitaj, rompitaj aŭ rompiĝintaj arboj kaj branĉoj, kiuj kuŝas kiel amaso. En milito tia aranĝo servas kiel kruda muro aŭ fortikaĵo por malhelpi la rapidan trairon de malamiko.

Kvankam abatiso kutime ne povas tute malhelpi la trairon de malamikaj trupoj, ĝi ja povas tiom malrapidigi ĝin, ke la trupoj devas elmeti sin al la bataliloj de defendantoj.

La vorto aspekte similas al "abato", sed etimologia parenceco estas malprobabla. Ĝi deriviĝas de la samsignifa franca vorto "abattis", kiu probable estas parenca al "abattre" (= faligi). La vorto abato reiras al la aramea "abbas" = "patro".

eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Arboj
Muzeo pri moderna kaj nuntempa arto (Saint-Étienne)

La **Muzeo pri moderna kaj nuntempa arto de Saint-Étienne** estas internacie konata.

Ĝi posedas ampleksan kolekton, kun pli ol  de la 19-a, 20-a, kaj 21-a jarcentoj.

La plej famaj modernaj artistoj estas videblaj en la muzeo: Art & Language, Claude Monet, Pablo Picasso, Salvatore Garau, Vasilij Kandinskij, Victor Brauner, Joan Miró, Max Ernst, Fernand Léger, Andy Warhol, Claes Oldenburg, Jean Dubuffet, Pierre Soulages, Frank Stella, Claude Viallat, Robert Filliou, Ben (Benjamin Vautier), Arman, Daniel Buren, Gerhard Richter, Sigmar Polke...

Ĝi ankaŭ entenas kolekton pri industria dezajnado (600 pecoj) kaj pri fotografio ().

Kategorio:Saint-Étienne
Saint-Étienne
Abismo

[eta|Abismo apud Navés ([Katalunio)]] 
**Abismo** estas speco de reliefo, en kiu parto de tera aŭ mara grundo estas multe pli malalta ol ĉirkaŭaj partoj, almenaŭ de unu flanko. Tiele ĝi ŝajnas kvazaŭ senfunda.

En biblioj terminoj rilatas al konceptoj pri la praĥaoso kiu ekzistis antaŭ la Kreado de la Mondo.

## Vidu ankaŭ 
* Abismo Macoĥa
* Abismo ĉe Hranice
* Gorĝo 
* Kaverno
* Profunda maro
* Profundmara zono
* Profunda submara fosego


Kategorio:Terformoj
Abrazio

**Abrazio** estas detruado de faco de materialoj pro moviĝantaj kontraŭ la faco solidaj eroj aŭ likvaĵo. Pri besta haŭto, tio kreas supraĵajn vundojn.

Dum geologiaj periodoj da tempo, abrazio havas grandan rolon en formado de reliefo, oni tiam uzas la terminon erozio.

En teĥniko, abrazio estas ankaŭ ofte uzata en farado de diversaj aparatoj kaj iliaj detaloj por doni al ili necesan formon kaj glatan facon, oni tiam uzas la terminon erodo.

## Vidu ankaŭ 
* erozio (laŭ la nuna teksto klarigata precipe geologie, sed same uzata en medicino)
* vundo
* grato
* memvundanta konduto, psikiatria perturbo

eta|maldekstre|180px|
eta|maldekstre|180px|

Kategorio:Sindromoj en kirurgio
Kategorio:Dermatologio
Kategorio:Mekanika inĝenierado
Kategorio:Geologio
Abrikotarbo

alternative=Turkey apricot RHS.jpeg|eta|Turkey apricot RHS
**Abrikotarbo** aŭ **abrikotujo** (*Prunus armeniaca*) estas specio de arbo en la genro Prunuso kun flavaj manĝeblaj fruktoj: abrikotoj. La indiĝena loko estas iomete necerta pro vasta prahistoria kultivado, sed verŝajne ĝi devenas el norda kaj okcidenta Ĉinio kaj Centra Azio, kaj eble ankaŭ Koreio kaj Japanio.

## Vidu ankaŭ 
* Kaŭkaza biodiverseco-varmpunkto

Kategorio:Prunusoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Abutmento

eta|Ponta abutmento subtenanta ne plu uzata tramvojon super la rivero Yass en Aŭstralio.
**Abutmento** - parto de aparato, konstruaĵo, ponto, kiu subtenas aliajn ĝiajn partojn. Ankaŭ lagro, kiu estas speciale farita por kontraŭi fortojn kun unu direkto, kies direkto estas paralela al la akso de turnado.

## Vidu ankaŭ 
* Apogarko
* Apogilo (konstruelemento)
* Pinaklo
* Strebo (arkitekturo)

Kategorio:Mekanika inĝenierado
Kategorio:Arkitekturo
Elektra cirkvito

**Elektra cirkvito** estas la vojo, laŭ kiu la kurento povas cirkuli (PIV). Ĝi konsistas el fonto(j) de elektra kurento kaj unu aŭ pluraj konsumantoj, elektronikaj komponantoj, kunigitaj per konduktiloj.

La plej simpla elektra cirkvito konsistas el du eroj (ekzemple, akumulatoro kaj inkandeska ampolo), sed ne estas supera limo por la nombro de eroj en cirkvito: la plej malsimplaj povas enhavi milojn.

Se bornoj de fonto de elektra kurento rekte kuniĝas (do, sen konsumanto) okazas kurta cirkvito.
[eta|maldekstre|[Skemo de seria RLC-cirkvito]]

## Aleksteraj ligiloj 
* De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro  kompilita de Kristály Tibor.
* amplifier

Kategorio:Elektro
Kategorio:Elektronikaj cirkvitoj
Kategorio:8-a oficiala aldono
Etino

**Etino**, aŭ pli malmoderne **acetileno**, estas kemia kombinaĵo H-C&#x2261;C-H, kiu estas en normalaj kondiĉoj gaso. Ĝi havas pli altan temperaturon de brulado (ĝis 3.000 ºC) ol plejmulto da aliaj substancoj kaj pro tio estas uzata en teĥniko por veldi kaj tranĉi materialojn.

## Referencoj 
Kategorio:Alkinoj
Motorciklo

**Motorciklo** estas durada veturilo pelata de motoro.

eta|Triumph Thruxton 900

La juro de multaj landoj distingas inter malpezaj motorcikloj, moveblaj ankaŭ per pedaloj, kaj pezaj motorcikloj moveblaj nur per motoro. Kelkloke oni eĉ distingas mopedojn kaj motorajn biciklojn (nomatajn "zum-bicikloj"). La diferenco koncernas la permesilojn kaj aĝojn necesajn por stiri tian motorciklon. Skotero estas ne tre peza motorciklo, kies seĝo estas ne selo, sed horizontala kuseno; ĝiaj radoj ordinare estas malgrandaj, kun malforta influo de turbaj fortoj.

En multaj kuntekstoj la esprimo "motorciklo" estas rezervita al "veraj" motorcikloj, senpedalaj, ne-skoteraj.

Trirada kamioneto estas trirada vehiklo kies antaŭa parto deriviĝas de la mekanika parto de motorciklo dum la malantaŭa parto estas ŝarĝejo kiel ĉe varvehiklo.

## Komenco de motorcikloj
Du germanaj inventistoj Gottlieb Daimler kaj Wilhelm Maybach inventis motorciklon en 1885. La unuaj motorcikloj estis bicikloj kun instalita brulmotoro, kiu movigis la malantaŭan radon.

## Motorciklaj firmaoj
* BMW
* Ducati
* Honda
* Husqvarna
* KTM
* Peugeot
* Yamaha

Honda logo.svg | Honda
Yamaha Motor 2025.svg | Yamaha
BMW logo (gray).svg | BMW
Logo Triumph.svg | Triumph
Harley-Davidson logo.svg | Harley-Davidson

## Sekureco
* Aersakojako
## Bildaro

Daimler-1-motorcycle-1.jpg | repliko de _Daimler_-_Maybach_ _Reitwagen_
Imme R 100.jpg | _Imme_ R 100, Germanio, 1948/1949
XJR1300 RP03J.jpg | Yamaha 1300 _cc_ motorciklo
Suzuki_Burgman_Fuel_Cell_cutaway_model_2011_Tokyo_Motor_Show.jpg | elektra motorciklo

## Vidu ankaŭ 
* Aŭtomobilo
* Ĉopero
* Flankveturilo
* Kasko
* Kvado
* Mopedo
* Motorcikla akrobataĵo
* Motorciklado
* Skotero
* TT-Assen

## Eksteraj ligiloj
* greziljona_motorciklo.jpg Bildvortaro -- partoj de motorciklo kun brulmotoro
* US3340947A - Front wheel drive motorcycle

Kategorio:Transportaj rimedoj
*
Kapacitanco

**Kapacitanco** estas atributo de duo de konduktiloj aŭ de unu konduktilo, kiu priskribas ilian povecon kapaciti ŝargon. Por ĝi kutime estas uzata litero "C". Ĝi estas mezurata en faradoj (simbolo **F**).

La elektroteknikaj elementoj, kiuj posedas kapacitancon nomiĝas **kondensatoroj**  kaj ankaŭ **kapacitiloj**
. Kutime tiaj elementoj estas sistemoj de platduoj disigitaj unu de la alia sur la tuta amplekso de ilia surfaco per izolanta medio maldika.

-**Por duo de konduktiloj** kapacitanco estas:

: C = \frac Q V,

kie *Q* estas ŝargo,
*V* estas tensio inter la konduktiloj ;

kiam inter la konduktiloj estas tensio V en unu konduktilo estas ŝargo Q, en la alia estas ŝargo minus Q.

Konsideru konduktilojn kiuj estas samaj, ebenaj, paralelaj kaj proksimaj unu al la alia, kun dielektriko inter ili,

kie
:*S* - areo de ĉiu el la konduktiloj;
:*d* - distanco inter la konduktiloj;
:*ε* - (relativa) dielektra permeableco de medio inter la konduktiloj;
:*ε0* - elektra konstanto.

Laŭ la difino de elektra tensio kiu kreas elektran kampon **E**:

:V = - \int_d \vec{\mathbf{E}} . \vec{\mathrm d\mathbf{l}} = E . d  \; ,

kaj laŭ la gaŭsa leĝo:

:Q = \iint_S \vec{\mathbf{D}} . \vec{\mathrm d\mathbf{S}} = \varepsilon_0 \varepsilon E . S  \; ;

do konduktanco inter ili estas:

:C = \varepsilon_0 \varepsilon \frac S d \; .

-**Por unu konduktilo** kapacitanco estas

: C = \frac Q V,

kie *Q* estas ŝargo en la konduktilo,
*V* estas elektra potencialo de la konduktilo.

Se la konduktilo estas globo, do konduktanco de ĝi estas

:C = 4 \pi \varepsilon_0 \varepsilon R.

kie *R* - radiuso de la konduktilo.

Simpla demonstro estas konsideri ke la surfaco estas la surfaco de la sfero

: (S = 4 \pi R^2 \, ), kaj la distanco estas la radiuso ( d\, = R\, \; ) .

## Kapacitanco de konduktiloj kun simplaj formoj  
Kalkulante la kapacitancon de sistemo per solvado de la Laplaca ekvacio \nabla^2\varphi=0 kun konstanta potencialo \varphi pri  dudimensia surfaco de konduktiloj ene de tri-dimensia spaco. 

## Notoj kaj referencoj 

## Vidu ankaŭ 
* Kondensatoro
* Elektromagnetismo
* Elektro
* Elektrotekniko kaj Elektroniko
* Elektrostatiko
* RLC-cirkvito
* RC-cirkvito


Kategorio:Fiziko
Kategorio:Elektro
Kategorio:Elektrotekniko
Kategorio:Elektroniko
Konduktilo

[eta|[Kupro estas bonega konduktilo]]
**Konduktilo** estas elemento de elektraj cirkvitoj el konduktanta substanco, kies funkcio estas nur elektre kunigi la diversajn komponantojn de la cirkvito.

Plej kutime ili estas dratoj, vojstrekoj de presitaj cirkvitoj kaj eĉ foje, mekanika parto de la aparato mem (ekz.: maso).

## Vidu ankaŭ 
* Drato
* Kondukilo (pri hidraŭliko)
* Konduktanto
* Izolaĵo
* Ondokonduktilo

## Eksteraj ligiloj 
* De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro  kompilita de Kristály Tibor.
Kurta cirkvito

[eta|dekstra|300px| Branĉoj de arboj kreas kurtan cirkviton dum [ŝtormo.]]
**Kurta cirkvito** estas elektra kunigo de du partoj de elektra cirkvito kun malsamaj tensioj (relative al maso aŭ tero) ne laŭ celo de la aparato (aŭ sistemo). Ĝi povas igi la aparaton ne funkcipova, aŭ damaĝi ĝin.
Kurta cirkvito povas okazi pro difektiĝo de izolaĵo de konduktiloj aŭ pro misintertuŝado de neizolitaj konduktilaj partoj de la aparato.

Kurta cirkvito povas okazi inter du konduktiloj de elektra cirkvito, aŭ inter konduktilo kaj korpo de la aparato, ĉar la korpo kutime estas kunigita kun certa parto de la cirkvito.

Pri stokado de povumaj kondensiloj, volonta rekte-konekto de iliaj du elektrodoj farendas pro sekureca kialo, ĉar se ili restus sen tiu antaŭzorgo, ili povus krei neantaŭviditajn kaj danĝerajn tensiojn inter siaj konduktiloj, pro *elektra polarizado* de dielektriko.

En trifaza reto povas esti tiaj tipoj de kurtaj cirkvitoj:
* Unufaza - de unu fazo al tero;
* Dufaza - de unu fazo al la alia;
* Dufaza al tero - du fazoj kune al tero;
* Trifaza - tri fazoj kune;

En elektraj maŝinoj pli ofte okazas tiaj kurtaj cirkvitoj:
* Intervolva - de unu volvo de iu volvaĵo al la alia volvo de la sama volvaĵo;
* Intervolvaĵa - de volvo de unu volvaĵo al volvo de la alia volvaĵo;
* Masa - de volvo(j) al ferkerno.

## Konsekvenco de kurta cirkvito 
Post kurta cirkvito pligrandiĝas kurento en cirkvito kaj povas okazi elektra arko. Kurta cirkvito povas igi varmecan aŭ meĥanikan damaĝon al la aparato. Ankaŭ povas esti damaĝo pro disiĝantaj eroj de fandeblaj metaloj.

## Ŝirm-metodoj 
Kontraŭ kurtaj cirkvitoj, oni kutime faras specialajn ŝirmilojn:
* Kurentolimigantajn rezistilojn aŭ reaktancojn (tia reaktanco estas induktilo);
* Fandogardilojn;
* Meĥanikajn cirkvitrompilojn;
* Specialajn elektronikajn cirkvitoj.

En retoj de disvastigado de elektro, ĉi tiu ŝirmilo nomiĝas Relajsa defendo kaj aŭtomateco; tiam por malŝalti la kurenton, oni uzas alttensian ŝaltilon.

Kategorio:Elektro
Kategorio:Elektrotekniko
Kategorio:Sekureco
Treonino

**Treonino** (simbolo **Thr** aŭ **T**) estas aminoacido kun alifata hidroksila grupo. Treonino estas hidroksiliziza valino sed pro la hidroksila grupo ĝi estas fakte pli polusita kaj reakciema ol valino. Treonino apartenas al la esencaj aminoacidoj.

## Referencoj 
Kategorio:Aminoacidoj
Kategorio:Receptoraj agonistoj
Zahlensprache

**Zahlensprache** (nombralingvo en la germana), probable identa al planlingvo de li nomata **Numerlingue**, estas miksita planlingvo proponita de Ferdinand Hilbe en 1901. En la projekto la aŭtoro uzas la esprimon "die sprachliche Rechnungswissenschaft" (la scienco de lingvistika kalkulado), tamen lia esprimo koncernas nur la detalan ellaboron de vortaro de projekto, ne al reguloj de organizo de frazoj.

La aŭtoro deziris krei sciencan lingvon, sed ĉar la nura neŝanĝebla scienco, laŭ li, estas la matematiko, li kredis, ke universala lingvo baziĝu sur nombroj. La lingvo havas 10 vokalojn, kiuj reprezentas la nombrojn de 0 ĝis 9; 10 konsonantojn, kiuj reprezentas la dekojn, kaj 10 konsonantojn, kiuj reprezentas la centojn. Per kalkulado oni povas fari milojn kaj milojn da vortradikoj. Sekve, oni havas, hazarde, radikojn, kiu similas al naturaj lingvoj, ekzemple, "sinyor" (sinjoro). Por fari la neŭtran substantivon oni metas la sufikson *-e*, por vira, *-o* kaj por ina substantivo la sufikson *-a*: "sinyore" (sinjor(in)o), "sinyoro" (sinjoro), "sinyora" (sinjorino). La elekto de vortradikoj montras iom da influo de Esperanto (fily', sinyor', kutur', lingv').

La substantivo havas deklinacion de 4 kazoj faritaj per prefiksoj: 0 (neniu)= nominativo, *e-* = genitivo, *i-*= dativo, *o-* = akuzativo. Se estas artikolo antaŭ la substantivo, oni deklinacias la artikolon, sed la substantivo restas senŝanĝa. La pluralo estas formita de sufikso *-n* aldonita al sola substantivo, aŭ al artikolo. 

La difina artikolo estas "le" (neŭtra), "la" (ina), "lo" (maskla), la nedifina artikolo estas "lune", "luna", "luno".

La adjektivo estas formita el substantivo per sufikso *-d*.

La radikojn prenitajn el naturaj lingvoj oni devas rigardi kiel peran etapon por logika klasifiko. Sekve oni prenas la vorton "norde" por nordo el naturaj lingvoj, sed oni devas *logike* krei "nurde", "närde" kaj "nërde" por "oriento", "okcidento" kaj "sudo". La aŭtoro esperis, ke en estonteco preskaŭ ĉiuj naturaj radikoj estos anstataŭigitaj per logikaj radikoj.

La moto de la lingvo estas: "**Nulla kulture sine nummerlingve**" (neniu kulturo sen numeralingvo).

## Bibliografio 
* Hilbe, *Die Zahlensprache, neue Weltsprache auf Grund des Zahlensystems,* Feldkirch: Sausgruber, 1898, 96+ p.
* Ferdinand Hilbe, *Die Zahlensprache. Neue Weltsprache auf Grund des Zahlensystems, mit einem unbehängigen Wortschatze von Millionen unveränderlicher Grundwörter.* Feldkirch, 1901, in-8°, 32 P. (Verko citita en "Langues universelles, langues philosophiques, langues auxiliaires au XIXe. Essai de bibliographie", Charles Porset , In: Romantisme, 1979, n°25-26. Conscience de la langue. pp. 209-215.
* Sylvain Auroux, *La  langue  des nombres  de Ferdinand  Hilbe *, en Histoire des idées linguistiques: L'hégémonie du comparatisme, Editions Mardaga, 2000 - 594p, p383
Filipina lingvo

La **filipina lingvo** (, antaŭlonge *Pilipino*) estas normhava vario de la tagaloga, kaj estas la nacia kaj oficiala lingvo (kune kun la angla) de Filipinoj. Ĝi estas ano de la Aŭstronezia lingvofamilio.

La  estis fondita la unua nacia ensemblo de Filipinoj, la Instituto por la Nacia Lingvo (), kiu difinis por tio la tagalogan lingvon kiel bazon de la nova nacia lingvo. Post kvereloj kun reprezentantoj de la aliaj regionaj lingvoj en la 1950-aj jaroj, oni alinomis la lingvon en 1961 (laŭ aliaj fontoj en 1956) al . En 1978 ricevas la lingvo sian hodiaŭan nomon  (filipina lingvo) kaj ĝi estis difinita kiel lingvo de la instruado en ĉiu publika lernejo. Kompreneble hodiaŭ ekzistas ankoraŭ grupoj, kiuj ne akceptis la decidon kaj rifuzas uzi la filipinan lingvon, ekzemple en la ĉirkaŭaĵo de Legazpi, kie oni parolas en la tradicia bikola lingvo.

Dum evoluigo de la nacia lingvo, verkis Lope K. Santos la Balarila ng Wikang Pambansa-on kaj enkondukis la abocon kun 20 literoj, en kiu ĉiu litero reprezentas nur unu elparolon. La 20 literoj de la aboco (filipine ) estas . La Instituto por la Nacia Lingvo de Filipinoj prezentis la novan lingvon en 1973. Kiam la lingvo evoluis al komuna lingvo de la lando, ĝi transprenis multajn vortojn el la diversaj filipinaj regionaj lingvoj. En 1976 konsistis la aboco el 31 literoj – inkluzive la 26 literojn de la angla lingvo plus la hispanajn literojn , ,  kaj  kaj la tagalogan . En 1987 la aboco estis denove tralaborita; oni forigis la hispanaĵojn ,  kaj  kaj tiel restis 28 literoj: a b c d e f g h i j k l m n ñ ng o p q r s t u v w x y z.  Ĝis nun bazlernejoj instruas pri ĉi tiu 28-litera aboco.

## Vidu ankaŭ 
* Sentro Rizal

## Eksteraj ligiloj 
* «Lingvoj en Filipinoj» de Viktor Medrano

Kategorio:Tagaloga lingvo
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Statoro

eta|Rotoro (maldekstre) kaj statoro (dekstre) de elektromotoro.
**Statoro** estas nemoviĝanta parto de elektra maŝino, kies la rotacianta parto nomatas rotoro . Statoro troviĝas en generatoroj, elektromotoroj, sirenoj kaj eĉ en flageloj. La statoro povas esti farita per daŭraj magnetoj aŭ elektromagnetoj. La ĉefa uzo de statoroj estas por daŭre rektliniigi la kampon.

Kategorio:Elektrotekniko
Kategorio:Elektraj maŝinoj
Elektrotekniko

**Elektroteĥniko** estas la fako de elektra inĝenierarto, kiu okupiĝas pri la fenomenoj kaj la utiligo de elektro, pri ricevado, distribuado, aliformigado kaj uzado de elektra energio. Ĝi studas kaj aplikas konceptojn de elektromagnetismo, precipe tiuj pri elektraj cirkvitoj.

## Branĉoj de elektrotekniko 
* Elektra maŝino
* Elektra povuma sistemo
* Elektromagneto
* Kurentofonto
* Povuma elektroniko
* Relajso
* Transformatoro

## Vidu ankaŭ 
* Usona Instituto de Elektraj Inĝenieroj (nun IEEE)
* Maso (elektro)
### Gravuloj 
* William Gilbert
* Galileo Ferraris
* Nikola Tesla
* Thomas Alva Edison
* Werner von Siemens
* George Westinghouse

Kategorio:Elektromagnetismo
Kategorio:Elektro
Kategorio:Elektrotekniko
Kategorio:Elektra inĝenierarto
Histidino

## Nomo 
**Histidino** (imidazolalanino) (simbolo **His** aŭ **H**) apartenas al la 20 proteinogenaj (proteinformantaj) aminoacidoj, kiuj estas koditaj por uzado ĉe la proteina biosintezo en la bazmateriala cirkulo de la organismoj, per baza triopo (CAU, CAC) de RNA.

Ĝi apartenas kun arginino kaj lizino al la grupo de "bazaj" aminoacidoj aŭ heksonbazo.

## Funkciado 
Histidino povas estis en enzimoj – surbaze de sia pK-valoro – aŭ protondonanto aŭ akceptanto; ekzemplo por tiu rolo estas en la "katalitika triado" (Asp-His-Ser) de Serin-proteazo. Funkcian signifon havas ankaŭ la "distala" kaj "proksimala" histidino (parto de la fer-liglokoj) en sangofarbaĵo hemoglobino kaj farbaĵo mioglobino).

Ĉe malkonstruo de histidino estiĝas biogena amino, la histamino.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Serin-proteazo
* Imidazolo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.chem.qmul.ac.uk/iubmb/enzyme/reaction/AminoAcid/His1.html 
* http://www.chem.qmul.ac.uk/iubmb/enzyme/reaction/AminoAcid/His2.html 
* http://www.chem.qmul.ac.uk/iubmb/enzyme/reaction/AminoAcid/His3.html 
* http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Histidine  

Kategorio:Aminoacidoj
Annecy

**Annecy**, en esperanto **Anecio** (uzatas ankaŭ **Anci**'), estas sudorient-francia komunumo kaj urbo, kuŝanta ĉe la norda pinto de lago 27 km² granda : la Anecia Lago. Ĝi situas en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj kaj estas la prefektejo de la departemento Haute-Savoie. Fine de  en la urbo vivis , pro la disvastiĝo de Annecy inkludante la kvin ĉirkaŭajn komunumojn: Annecy-le-Vieux, Cran-Gevrier, Meythet, Pringy kaj Seynod. En 2012 la komunumo honoriĝis per la titolo Alpa urbo de la jaro.

## Heraldiko 
La urba blazono, videbla dekstre en la informkesto, heraldike priskribiĝas per la vortoj "*El gorĝo kun truto el arĝento bende metita.*" En tio la "heraldika koloro" nomata 'gorĝo' fakte estas malhela ruĝo, la "heraldika koloro" 'arĝento' reprezentiĝas per blanka koloro, kaj 'bende metita' signifas diagonale metita.

## Vidindaĵoj 
|eta|maldekstra|250ra|la urbodomo
|eta|maldekstra|250ra|urbocentre
En la urbo troviĝas malfrugotika katedralo Saint-Pierre el la 16-a jarcento, kiu estas kun la kastelo de Annecy klasifikita Historia Monumento de Francio.

## Servoj 
* Katolika Universitato de Liono
* Internacia Festivalo de Animacia Filmo de Annecy

## Ekonomio 
Gravas en la ekonomia vivo la metal-, teksaĵ-, ledo-, nutraĵ-, kaj lignoindustrio. La urbon superas mezepoka kastelo sur monteto en la urba centro.

Krom tio la urbo estas aera kuracejo kiel la partnerkomunumoj de Bayreuth kaj la angla Cheltenham.

## Sporto / Kulturo 
En 1997 okazis tie la junulara mondĉampioneco en malpeza atletiko. La urbo kandidatis por la Vintraj Olimpiaj Ludoj de 2014.

En la urbo okazas la Internacia Festivalo de Animacia Filmo de Annecy, kiun gajnis en 2005 la hungara animacia filmo Nyócker.

## Esperanto 
*Ĉe la lago* estas originala esperantlingva bildstrio de Serĝo Sir' kiu humure kaj ironie kronikas la ĉiutagan vivon de du Ancianinoj esperantistaj (patrino kaj filino). Ĝi estas kompilo de ĉirkaŭ 70 duonpaĝaj epizodoj, kiuj felietone aperadis en la revuo de SAT-Amikaro, *La Sago*, inter ĝiaj numeroj 2 kaj 94.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Haute-Savoie
* Listo de urboj de Francio
* Annecy (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo 
* retejo de la urba Internacia Festivalo de Animaciaj Filmoj
* Turismo: Annecy turismo
* Franclingve: Annecy, fotoj de Stéphane MUGNIER

## Notoj 

Kategorio:Urboj de Rodano-Alpoj
Jojo

[eta|maldekstra|Knabo ludanta per **jojo** ([Atiko|atika trinkujo, ĉ. 440 a.K., Antikvepoka kolekto, Berlin)]]
eta|

**Jojo** aŭ *jo(-)joo* (en multaj nacilingvoj *yo-yo*) estas ludilo konsistanta el du diskoj ligitaj kaj kunigitaj per akso, ĉirkaŭ kiu volviĝas ŝnuro. Volvinte la ŝnuron, oni ĵetante kaj faligante la diskojn amuzas per la ludilo, kiun la revolviĝanta ŝnuro revenigas en la manon.

## Antaŭe
Dum la historio de homaro la jojo trairis multajn periodojn de populareco. Ŝajnas, ke tio estas – post pupo – la dua plej populara ludilo en la mondo.

Terakotajn jojojn el antikva Grekio ni povas vidi en muzeo en Atenoj. Tiuj ĉi ludiloj estas ankaŭ bildigitaj sur muroj en egiptaj temploj. Estas konate, ke ankaŭ Napoléon Bonaparte ŝatis joji.

## Nun
Moderna epoko de jojado komenciĝas post la jaro 1920. Tiam juna filipinano – lia nomo estis Pedro Flores – transloĝiĝis en Usonon, kie li en hotelo *Santa Monica* fariĝis mesaĝisto kaj portanto de valizoj. Skulptado kaj ludado kun ligna jojo estis en Filipinoj tradicia amuzo. Kiam Pedro en la hotelo dum tagmezaj paŭzoj mallongigis enuojn per ludado kun jojo, li vidis, ke oni amasiĝas ĉirkaŭ li kreante grandajn homamasojn: kvazaŭ devena signifo de la vortoj *yo-yo* – „venu, venu“ havus ankaŭ magian signifon. Tio instigis lin al tio, ke li fondis fabrikon por produktado de ludiloj, kiun li nomis ***Flores Yo-Yo Company***.

Ankaŭ entreprenisto Donald F. Duncan dum sia komercvojaĝo tra Kalifornio interkonatiĝis kun la jojo. Tuj venontjare en la jaro 1929 li aĉetis de Flores la kompanion. Tiel li akiris ne nur rajtojn por la ludilo, sed eĉ por ĝia magia nomo.

En la 50-aj jaroj de la 20-a jarcento Duncan prezentis unuajn plastajn jojojn reguliginte ties formon tiel, ke ili pli bone taŭgu al diversaj trukoj, kiujn oni faris per jojo. Ĝis tiu tempo la plej granda populareco kaj disvastiĝo de jojo venis en la jaro 1962, kiam surbaze de televidreklamo ĝi fariĝis furoraĵo.

Financaj problemoj fine de la 1960-aj jaroj elvicigis Duncan el la komerca agado. ***Flambeau Produkts***, kiuj produktis la plastajn modelojn de Duncan, aĉetis lian kompanion kaj ili proprumas ĝin ĝis hodiaŭ.

Entute la plej grandan sukceson jojo notis en la jaro 1995.

Kategorio:Ludiloj
Kategorio:Inventaĵoj kaj malkovroj
Kategorio:Folkloro
Goulburn

maldekstra|eta|250ra|Hospitalo en Goulburn
[eta|250ra|maldekstra|La plej fama mejloŝtono en Goulburn, la [Granda Merina Ŝafo]]
eta|maldekstra|250ra|Katedralo de Sankta Sovero en Goulburn
**Goulburn** estas kampara urbo en Novsudkimrio en Aŭstralio, sud-okcidente de Sidnejo. Ĝi famiĝis en 2005, kiel far trosekeco plej forte danĝerigita urbo en Aŭstralio.

La plej granda akvorezervejo estas *Pejar*, kiu nun (meze de 2005) havas nur 10 % el la ebla unumiliona kubmetra kapacito da akvo.

Oni volas purigi la malpurakvon kaj sensaligi marakvon por solvi la problemon.

## Vidindaĵoj
* Big Merino

## Vidu ankaŭ 
* Granda Disiganta Montaro

Kategorio:Urboj de Aŭstralio
Kategorio:Komunumoj de Novsudkimrio
Acidkremo

[eta|[Kapsiketa viandaĵo kun fromaĝo kaj acidkremo]]
**Acidkremo** estas lakta manĝaĵo, kiu fariĝas de kremo per certaj laktobacilaj bakterioj kaj tiam iĝas malmulte acida. La bakterioj (metitaj intence aŭ okazantaj nature) produktas laktatan acidon, kiu acidigas kaj densigas ĝin.

## Vidu ankaŭ 
* Kefiro
* Jogurto

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.answers.com/topic/sour-cream 

Kategorio:Laktaĵoj
Kremo

[eta|dekstra|[Taso da ĉokolado kun batita kremo.]]
**Kremo** estas tiu pli grasa parto de lakto, kiu post kelktempa senmovo leviĝas al la supro kaj kiun oni buterigas per kirlado, batado. Kutime ĝi enhavas de 10% ĝis 30% da graso.

Oni parolas pri acida, dolĉa, batita kremo.

Kremo estas ankaŭ oleeca ŝmiraĵo , uzata kiel kuracilo aŭ kosmetikaĵo : belecokremo, razkremo; laŭ tiu difino, ĝi estas sinonimo de **pomado**.

## Referencoj 
Kategorio:Laktaĵoj
Kategorio:Haŭta prizorgado
Kategorio:Ingrediencoj
Mordado

[eta|Mordado de [printita cirkvito en fera klorido FeCl3]]
[eta|Mordita [kupro|kupra faco]]

**Mordado** estas maniero de prilaboro de materialoj, en kiu oni uzas kemian aŭ elektrokemian procezon en likvaĵo (solvaĵo) por forigi materialon de faco de la detalo.

**Acidmordado** estas maniero de prilaboro de materialoj, en kiu oni uzas acidon por forigi materialon de faco de la detalo.

Kategorio:Teknologio
Acidorezistado

**Acidorezistado** estas la kapableco de materialo ne detruiĝi, kiam kun ĝi kontaktiĝas acido. Kutime ju pli forta estas la acido des pli malmultaj materialoj estas acidrezistaj kontraŭ la acido.

Kategorio:Acido-baza kemio
Kategorio:Materialoj
Nyócker!

***Nyócker!***  (*Nyócker* estas neformala mallongigo de , "oka distrikto" de Budapeŝto, alinome Józsefváros, en kiu okazas la intrigo de la filmo) estas hungara animacia filmo, gajninta en Annecy (Francio) la premion de la 29-a Internacia Festivalo de Animaciaj Filmoj en 2005.

La premion aljuĝis 5-ana internacia ĵurio. La ĵurio decidis, ĉar ili vidis nekutiman mikson de ĝenroj kaj la verkaĵo tuŝis aktualajn problemojn. Ili kritikis la tro multajn dialogojn kaj oni estus atendinta pli multe da agadoj.   

**Unikeco (unuaeco)** de la filmo estis: la miksado de la du- kaj tridemensia animacia kaj la papereltonda teknikoj. Oni movis la tridimensiajn figurojn - kiuj evoluis al agadoj en 3D - antaŭ tridemensia fono. Same estas novaĵo, ke oni faris plurcent fotojn ĉe la ellaboro de la karakteroj pri la vangopruntaj  "aktoroj", kaj oni desegnis ili reen unuope. Multaj partoprenantoj ne komprenis, kiel oni faris la filmon.

La filmo entenas sociokritikon, temas pri rasisma segregado, perforto, malarmeco kaj policista koruptado. En la filmo luktas hungaraj kaj ciganaj klanoj kun muzika fono de hiphopo. Ĝi skizas amromanon inter cigana junulo kaj hungara junulino. La franca gazeto Libération nomis ĝin hungara *South Park*.

La premio helpas la filman aperon en Usono.

*producero: GAUDER Áron
*kosto: 105 milionoj da hungaraj forintoj (~400.000 eŭroj) 

## Elektitaj voĉoj 
* András Faragó (operetkantisto) - Kolompár
* Andrea Fullajtár - Irina
* Károly Gesztesi - Lóri Lakatos
* Dorka Gryllus - Mari
* Csaba Pindroch - Béluska
* László Szacsvay - onklo Guszti Lakatos

## Esteraj ligiloj 
* laŭdo de Liberation hungare kaj ligoj al la franca gazeto

Kategorio:Hungaraj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2004
Kategorio:Animaciaj filmoj
Aĉetado

**Aĉetado** estas operacio, en kiu la subjekto (de vidpunkto de kiu oni rigardas la operacion) prenas iun valoran aĵon kaj kontraŭ ĝi fordonas monon. De flanko de vido de la alia subjekto la sama operacio estas vendado.

Marĉandado estas la procezo de akirado de interkonsento pri prezredukto por persona varo aŭ simpla servo en simpla intertraktado, kutime parole inter du individuoj, respektive vendisto kaj aĉetanto. 

## Vidu ankaŭ 
* Aĉetkorbo
* Kontrakto

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (7, kaj 10 pri vendo) proverboj pri aĉet(ad)o en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://recht.jurbib.de/bgb/480 
* http://recht.jurbib.de/bgb/90a 
* http://recht.jurbib.de/bgb/311b 
* http://recht.jurbib.de/gmbhg/15 

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Vendado
Aĉetebla ĵurnalisto

**Aĉetebla ĵurnalisto** - ĵurnalisto, kiu skribas tiajn artikolojn, kiujn al li aŭ ŝi mendas tiuj, kiuj pagas al li aŭ ŝi monon. Kutime ĉi tiaj artikoloj havas grandan kvanton da malvero.

Kategorio:Ĵurnalismo
Aĉetĉareto

eta|211px|Aĉetantino portante ankaŭfilineton en aĉetĉareto
**Aĉetĉareto** (foje alinome **rulkorbo**) estas malgranda ĉaro, grandan kvanton da kiuj disponas vendejoj por ke aĉetantoj pli oportune veturigu aĉetatajn aĵojn en vendejo kaj de vendejo al siaj aŭtomobiloj.
Por preventi ke oni ne reportas la ĉareton al la destinata loko ofte oni devas pagi garantiaĵon. 
Simila aĵo sed pli malgranda kaj ofte sen radoj estas la aĉetkorbo.

eta|maldekstra|300px|Aĉetĉareto

## Vidu ankaŭ
* Faldkesto
* Aĉetkorbo
* Rulsako

Kategorio:Veturiloj
Kategorio:Komerco
Aĉetkontrakto

**Aĉetkontrakto** estas dokumento pri tio, ke unu subjekto aĉetis de alia subjekto ion.

Aĉetkontrakto estas la plej grava tiam, kiam la aĉetita objekto ne povas esti movita (konstruaĵo, tereno). Tiam proprieteco de la aĉetita aĵo ne povas esti videbla laŭ posedo, kaj aĉetkontrakto estas la ĉefa atestilo de la proprieteco.

Kategorio:Dokumentoj
Kategorio:Komerco
Aĉetpovo

La **aĉetpovo** rilatas al la kvanto de varoj kaj servoj, kiujn oni povas aĉeti per difinita kvanto de mono.

La aĉetpovo gravas por kompari la valoron de mono unuflanke rilate al la tempa evoluo, aliflanke rilate al diversaj regionoj. Se okazas inflacio, la aĉetpovo de la mono malkreskas. Komparante diversajn regionojn de unu lando oni povas konstati, ke per cent monunuoj oni povas (kutime) aĉeti pli da varoj en la kamparo ol en grandaj urboj; la aĉetpovo de difinita monkvanto do estas pli granda en la kamparo. Aliflanke ofte la aĉetpovo de la tuta monata salajro estas ofte pli granda ĉe la urbanoj ol ĉe la kamparanoj.

La aĉetpovo helpas ankaŭ por kompari la malnetan enlandan produkton de diversaj landoj. Kutime la kurzoj de la valutoj estas tiaj, ke la aĉetpovo de difinita monkvanto estas pli granda en malpli evoluinta lando ol en forte industriigita lando.

## Vidu ankaŭ
* Aĉetpova egaleco

Kategorio:Ekonomio
Ekzorco

[eta|180px|[Sankta Francisko el Asizo ekzorcis demonojn en Areco, fresko de Giotto]]
eta|180px|
eta|180px|

**Ekzorco** aŭ **Ekzorcismo** (el la latina *exorcismus* el la greka ἐξορκισμός / *exorkismós*) signifas, ĉe religioj, la forpelon de demono aŭ diablo el homo, besto, loko, aŭ objekto. Se la homo aŭ besto estas rigardata kiel regata de tiaj supernaturaj estuloj, la ekzorcisto provas komuniki la supernaturulon kaj forlasigi ĝin el la homo aŭ besto.

La ekzorco ĝenerale sekvas la sekvan skemon:

# minaco
# nomodemando
# forpela vorto
# malpermeso de reveno (blasfemo)

La ekzorco estas nun parto de la katolikaj instruo kaj liturgio. La rito estas regulata de la dokumento *Rituale Romanum De exorcismis et supplicationibus quibusdam* de 1999. Ekzorcisto povas procedi al ekzorco laŭforme nur se li estas morale certa ke demono fakte posedas la ekzorcoton. Krome, laŭeble, la ekzorcisto devas procedi kun la konsento de la ekzorcoto. Ĉiukaze, la ekzorcisto devas esti aprobita de sia episkopo (Vidu sube: *Che diavolo sei?* de Sini kaj Stanzione).

Ankaŭ la Ortodoksa Eklezio faras ekzorcon, kiu kaŭzis en 2005 al morton de monaĥino.

La filmo "La Ekzorcisto" (1973) popularigis ekzorcon en anglalingvaj kaj aliaj landoj.

## Vidu ankaŭ 
* Sufero
* Ekzorcejo

## Bibliografio 
Piero Cantoni, *Demonologia e prassi dell’esorcismo e delle preghiere di liberazione*, en Fides Catholica 1 (2006,. http://www.scribd.com/doc/5555670/Pietro-CantoniTeologia-dell-esorcismo

Catechismo della Chiesa Cattolica, nn. 391-395; 407.409.414

Don Gino Oliosi, *Il demonio come essere personale.* Una verità di fede, Fede & Cultura, 2008

Gianni Sini e Marcello Stanzione, *Che diavolo sei? Un esorcista e un demonologo a confronto*, Sugarco, 2013.

Kategorio:Ekzorcismo
Kategorio:Religio
Hiromu Arakawa

**ARAKAWA Hiromu** (荒川 弘 [arakaŭa hiromu], 8-a de majo 1973 — ) estas japana manga-verkistino. Ŝi naskiĝis en Japanio, en Hokajdo, en distrikto Hiroo, en vilaĝo Ĉurui.

Nun ŝi laboras en kompanio *Square Enix*, verkas mangaon Ŝtala Alkemiisto.

## Verkoj 
* 1999: ***STRAY DOG*** (akiris unuan premion de mangakonkurso de la 21-a jarcento de *Enix*)
* 2000: **Tocugeki Tonari no Enikkusu** (突撃となりのエニックス)
* 2000: **Ŝanhaj Jomakikai** (上海妖魔鬼怪)
* 2001: **Ŝtala Alkemiisto** (鋼の錬金術師) — la plej populara mangao en *Shonen Gangan*

Arakauza
Acipensero

**Acipensero** (latine *Acipenser*) aŭ **sturgo** estas genro de fiŝoj el la ordo acipenseroformaj.

Ekzistas ĉirkaŭ 20 diversaj specioj de acipenseroj. Ili plejparte vivas en maro, sed ankaŭ ennaĝadas en riverojn de Eŭropo, Azio kaj Nordameriko. Parto el ili ennaĝadas en riverojn dum printempo por meti frajon, la aliaj faras ĉi tion por nekonata celo. Iuj specoj de acipenseroj ĉiam loĝas en nesala akvo.

Acipenseroj povas vivi dum 100 jaroj kaj havi longon ĝis 3,5 metroj.

## Specioj
* *Acipenser dabryanus*, Jangzia acipensero
* *Acipenser gueldenstaedtii*, Rusa acipensero
* *Acipenser ruthenus*, Sterledo
* *Acipenser sinensis*, Ĉina acipensero

## Manĝado 
Acipensero estas alte taksata kiel delikataĵo. En Siberio (Rusio) oni preparas el ĝi fiŝrabotaĵon.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉina acipensero
* Kaŭkaza biodiverseco-varmpunkto
* Poliodono

Kategorio:Acipenseredoj
Kategorio:Aktinopterigoj
Adepto

**Adepto** estas sperta lernito de fako de (ofte esotera) scio. Oni povas esti adepto en jogo aŭ ia mistikaj aŭ religiaj aferoj. Pli ĝenerale, ĝi povas signifi homo kiu havas grandan iom da scio de specifa temo, kiel "adepto de Esperanto".

## Vidu ankaŭ 
* Inicado, Inico
* Rozkrucismo, Antiquus Mysticusque Ordo Rosae Crucis

Kategorio:Magio
Kategorio:Teozofio
Adhero

**Adherado** estas stato de kelkaj aĵoj aŭ partoj de la sama aĵo, kiam ili intertuŝas tiel, ke inter ili ne estas truoj aŭ kiam ili eĉ algluas unu al la aliaj.

eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra|
eta|180ra

Kategorio:Materiala scienco
Kategorio:Mekaniko
Abelo (apartigilo)

**Abelo**, **Abela**, **Abel** havas plurajn sencojn:

* Abelo estas insekto de la ordo "himenopteroj", kiu kolektas polenon.
** Mielabelo (*Apis*) estas genro de abeloj kiuj produktas mielon.
* Niels Henrik Abel (nomata ankaŭ "Abelo") estis norvega matematikisto de la 19-a jarcento.
** Komuta grupo aŭ abela grupo
** Abel-Premio
* Abel Montagut estas kataluna esperantisto kaj poeto.
* Habelo laŭ abrahamaj religioj, la dua filo de Adamo kaj Eva.
Distrikto Hiroo

[eta|200px|Distrikto Hiroo en [Subgubernio Tokaĉi.]]
**Distrikto Hiroo** (広尾郡 [hiro-o gun]) estas distrikto en Hokajdo, enhavas 2 urbetojn kaj 1 vilaĝon:

* Ĉurui
* Hiroo
* Taiki

## Historio 
* 1869: La distrikto estis fondata.

Kategorio:Hokajdo
Hiroo
Adiabato

**Adiabato** estas aro de statoj de iu certa kvanto de gaso aŭ likvaĵo, tia ke tiuj statoj trairas unu en la aliajn, se volumeno, en kiu estas la gaso aŭ likvaĵo, ŝanĝiĝas, kaj varmeco ne aliras kaj ne eliras de la gaso aŭ la likvaĵo.

Adiabato ankaŭ estas malrekta linio en koordinatoj P (premo) kaj V (volumeno), kiu montras kiel ĝi trapasas de unu kurbo P.V = konst. al alia.

## Vidu ankaŭ 
* Adiabata procezo

## Referenco 
Kategorio:Termodinamiko
Ĉurui

**Ĉurui** (忠類村 [ĈU-rui mura], Hepburn: *Churui*, Kunrej: *Tyurui*) estas vilaĝo en Hokkajdo, Japanio.

**Ĉurui** devenas el *Ĉuruibecu* (rapidfluo) en Ajnua lingvo.

## Famuloj
*Arakaŭa Hiromu (mangaverkisto, aŭtoro de mangao "Ŝtala Alkemiisto")

Kategorio:Municipoj de Japanio
Beauvechain

'''''' (france: [bo:v'ŜEJN] aŭ  aŭ ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn.

Ekde 1977 la municipoj Tourinnes-la-Grosse (nl: Deurne), Hamme-Mille, Nodebais kaj L'Ecluse (nl: Sluizen) apartenas al Beauvechain, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (france)