open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bulimio

**Bulimio** (latine: *bulimia nervosa* voremo) apartenas kun anoreksio (malsana magreco) (lat. *anorexia nervosa*) al la plej disvastiĝintaj nutraj malsanoj ĉe preskaŭ nur junaj virinoj (98%). La malsanuloj aĝas inter pubero kaj plenkresko, malofte super 30-jara aĝo. Ĝi plej oftas inter modeloj, aktoraj steluloj kaj inter junuloj, kiuj rigardas sin kiel ekzemplojn kaj kiuj volas eviti dikiĝon.

La bulimio montriĝas en tio, ke la trafita persono dum longa tempo manĝas normale kaj havas normalan pezon, kiun tiu provas teni per fasto (do nemanĝo), dieto kaj sporto. Okazas, ke la malsanulo kelkfoje perdas la kontrolon pro la daŭra malsata atako. Tio daŭras neregule de 2 ĝis 20 tagojn, sed ĉe kelkuloj okazas ankaŭ ĉiutage. Dum vorema atako ili manĝas senkontrole la nutraĵojn, sed tio efikas kulp-konscion kaj malbonan senton, pri kio ili vomigas sin. Ili provas uzi ankaŭ aliajn ilojn (medikamentoj, laksiĝaĵoj) por preventi la dikiĝon. Tiuj ŝanĝoj inter malsato kaj manĝego kun vomo, laksigo karakterizas la bulimion. La avido je nutraĵoj kaj voro de tiuj estas travivitaj psiĥe kiel malvenko.

Tiu malsano aperas en aĝo de 17 aŭ 18 kaj ofte estas postmalsano, daŭro de la anoreksio. La malsano estas ĉefe psiĥa, ĉar la trafitaj junulinoj havas plej ofte perturban memdifinon. Kiel la anoreksiuloj, ili trovas sin tro dika, sed ili estas ofte normalpezaj.
Ofte aperas aldonaj malsanoj, kiuj jam antaŭ la bulimio karakterizis la personon:

# drinkado, konsumo de drogaĉoj, medikamentoj, forta fumado.
# Memdestruktiva konduto, memvundigoj, harodeŝiro, ungomaĉo kaj singrato.
# Nekontrolita modo-,konsumkonduto, aĉetegoj kaj ŝteletoj.
# Sociala izoliĝo kaj male: proksimiĝo al familio, (bulimia) grupo; kariera premo (juna, dinamika kaj sukcesa).
# Depresioj, plej ofte pro la malkontenteco pri pezo, seksa vivo

Bulimio povas estis ankaŭ vivdanĝera pro la daŭraj vomoj, kiuj povas kaŭzi inflamon de la ezofago kaj dentodamaĝojn pro la altiĝinta stomaka acida enteno en la buŝkavo. La daŭraj perturboj de la elektrolita trafiko (kalio-, fero-, kalciomanko) povas kaŭzi eĉ morton en malbona okazo.

La bulimiuloj povas sukcese kaŝi sian malsanon dum jaroj. Tio kaŭzas, ke oni povas kuraci ĝin, okupiĝi pri tio nur post jaroj. La terapio de bulimio estas kuracata ĉefe per psiĥoterapio kun sukcesa procento de 30 ĝis 45%. Oni plibonigas la prijuĝon de la malsanulo je propra korpo, nutraĵoj.

## Vidu ankaŭ 
* Nutromalsano
* Trodikiĝo
* Hilde Bruch

Kategorio:Psikaj malsanoj
Nayarit

**Nayarit** [najaRIT] (esperantigite : **Najarito** ) estas federacia subŝtato de Meksiko, ĉe ties okcidenta, pacifika bordo.

Ĝi havas areon de  kaj loĝantaron de  milionoj kaj dividiĝas en 20 komunumojn (municipojn), vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Nayarit.

Ĝia ĉefurbo nomiĝas Tepiko; aliaj grava urboj estas Acaponeta, Tecuala kaj Tuxpan. La provinca kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-NAY".

Al Nayarit apartenas la insularo Islas Marías, kiu situas ĉirkaŭ 90 km de la bordo. Ili estas prizona teritorio ("punkolonio").

Nayarit estis inter la lastaj meksikaj provincoj, kiuj akiris la statuson de subŝtato, je la 1-a de majo 1917. Antaŭe ĝi nomiĝis "Armea Distrikto de Tepic". Ĝia nuna nomo honoras samnoman indianan reganton el la 16-a jarcento, kiu firme rezistis al la kultura konkerado fare de eŭropanoj.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bolanjoso
* Okcidenta Patrinmontaro

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝejo
Nuevo León

**Nuevo León** [NŬEvo leON] (esperantigite **Novleono**) estas federacia subŝtato de Meksiko. Ĝia plena nomo estas "Estado Libre y Soberano de Nuevo León" (libera kaj suverena ŝtato de Nuevo León).

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

Ĝia ĉefurbo nomiĝas Monterrey kaj ĝi dividiĝas en 51 komunumojn (municipojn). Vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Nuevo León. La provinca kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-NLE".

Kvankam granda parto de la provinco situas proksime de la rivero Rio Grande del Norte, ĝi ampleksas nur ĉirkaŭ 15 km longan parton de la rivervordo (landlimo al Usono, ĉar mallarĝa strio de la teritorio de apuda Tamaulipas interŝoviĝas).

La nomo de la provinco reiras al la hispana reĝo Filipo la 2-a, kiu en 1582 permesis al *Luis Carvajal y de la Cueva* fondi en "Nov-Hispanio" (nuna Meksiko) novan setlejon nomotan *Nuevo Reino de León* (nova regno de León).
La nomon verŝajne instigis la malnova "Regno de León", kiu ekzistis ĝis 1230.

## Vidu ankaŭ 
* Granda Monterejo
* Meksikaj loknomoj
Brazila Birdsimfonio

**Brazila Birdsimfonio** estas disko farita de  Ivon Barbosa kaj José Carlos Reis de Magalhães kie Barbosa rakontis pri brazilaj birdoj kaj oni povas aŭskulti la kantojn de la birdojn gravuritaj de Johan Dalgas Frisch. Oni povas aŭdi la enkondukon en 

https://www.webcitation.org/query?id=1256561707688212&url=us.share.geocities.com/lunazzi_kaj_esperanto/36BKE/BrazilaBirdsimfonio.rm

Kategorio:Brazilo
Insuloj Marías

**Insuloj Marías** aŭ **Insuloj Marioj** () estas grupo el kelkaj insuloj antaŭ la okcidenta (pacifika) marbordo de Meksiko.
Ĝi apartenas al la subŝtato Nayarit.

La nomoj de la insuloj estas
* María Madre (140 km²)
* María Magdalena (84 km²)
* María Cleofás (30 km²)
* San Juanito, kompare malgranda
Iliaj nomoj devenas de la personoj, kiuj laŭ la evangelio de Johano, 19, 25, restis kun Jesuo Kristo en lia mortohoro: lia patrino Maria, Maria Magdalena, Maria, edzino de Klopas, kaj disĉiplo, eble Johano mem. Pedro de Guzmán en 1532 donis al la insuloj tiujn nomojn.

La insularo ne estas libere vizitebla, ĉar ĝi servas kiel "pun-kolonio", speco de prizona teritorio.
Komence de la 20-a jarcento Meksiko sendis tien la unuajn prizonulojn, kiuj disigite de homa societo perlaboru sian vivon kaj tiel lernu vivi honestan vivon.
Maksimume tie samtempe vivis ĉ. 5.000 malliberuloj kaj simila kvanto da gardistoj. Nun estas sume ĉ. 1.000.

En 1950 Emilio Fernández faris filmon titolatan "Islas Marías", en kiu li priskribis la vivon de la malliberuloj.
La Meksika Komisiono pri Homaj Rajtoj deklaris, ke inter 1960 kaj 1970 ĉirkaŭ 600 prizonuloj tie senspure malaperis.

Per dekreto de la 27-a de novembro 2000 Meksiko deklaris la insularon naturprotektejo.

## Eksteraj ligiloj 
* Penal Islas Marías: una cárcel con muros de agua  (hispanlingva artikolo)
* Statuto de la insularo (hispanlingva)

Kategorio:Insuloj en Meksiko
Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj
Kategorio:Naturprotektejoj
Kategorio:Protektitaj areoj kreitaj en 2000
Ivon Barbosa

**Ivon BARBOSA** [i'von barh'boza] (naskiĝis en 1927, mortis la ) estis brazila esperantisto kaj biologo. 

Li membriĝis en Esperanto-Asocio de San-Paŭlo en 1956, estis sekretario de la asocio de 1958 ĝis 1960. Li estis UEA-delegito pri aeronaŭtiko, parapsikologio kaj jogo en Bauru (Brazilo). 

Lia elstariga merito estas la kompetenta uzo de Esperanto, kies praktikado li ĉiam rekomendis. Ivon Barbosa faris diskon (Brazila Birdsimfonio), kie li rakontis pri brazilaj birdoj kaj oni povas aŭskulti la kantojn de la birdoj gravuritaj de Johan Dalgas Frisch. Li estis omaĝita dum la 36-a Brazila Kongreso de Esperanto kaj lia nekrologo aperis en Revuo Esperanto oktobro 2000, p. 180. 

## Vidu ankaŭ 
*Jean C. Roché (simila homo en Francio)

## Eksteraj ligiloj
*[Vidu rete filmetojn *realplayer* pri Ivon Barbosa kaj Brazila Birdsimfonio(https://eo.wikipedia.org/wiki/Brazila_Birdsimfonio)]

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Brazilaj biologoj
Jonas Felix de Oliveira

**Jonas FELIX DE OLIVEIRA** estis aktiva membro de Esperanto-Asocio de San-Paulo de 1977 ĝis 1985 kiam en la estraro de tiu asocio, li havis la postenon de 2-a sekretario kaj poste kasisto.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
José Carlos Reis de Magalhães

**José Carlos Reis de MAGALHÃES** estis brazila ornitologo kaj bienulo.
Li mortis je la 21-a de aŭgusto 2002.

Li multe laboris pri la observado kaj enklasigo de la brazila faŭno.
En 1954 li kunfondis la brazilan asocion por la protekto de la vivmedio (*Associação de Defesa do Meio Ambiente*), kiu estas konsiderata kiel la unua brazila ne-registara asocio (NRA).

Kune kun Ivon Barbosa li produktis la sondiskon Brazila Birdsimfonio.

M
M
M
José Dias Pinto

**José DIAS PINTO** estas konstanta, bonfara, fidela partoprenanto de brazila movado de lia alveno de Portugalio en 1951 ĝis nun. Li ne ŝatas oficialajn postenojn sed lia ĉeesto kiel konsilanto de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo kaj prezidanto en asembleoj estas ofta. Lia mona kontribuo ne malofte ŝtopis la financajn truojn de tiu asocio. Li iĝis *merita membro* de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo en 1981 pro 30 jaroj de kunlaborado. De multaj jaroj li zorgas pri perkoresponda kurso de asocio. 

## Ligiloj 
* En la 26-a de decembro 2004 li estis gasto de Radio Polonia (aŭdu en http://www.radioarkivo.org/cgi-bin/ludu.cgi?id=1652).
* Intervjuo kun li en jutubo: https://www.youtube.com/watch?v=9HkcNzW_JNE

Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
José Martins Coelho

**José MARTINS COELHO** (ĵo'ze marh'tins 'kŭeljo) estis brazila esperantisto.

Li membriĝis en 1981 en Esperanto-Asocio de San-Paŭlo kaj post mallonga tempo ekludis gravan rolon en tiu asocio pro sia fervora agado. En 1988 li iĝis prezidanto kaj de 1990 krom sistema deĵorado en ĉiuj sabatoj, li sukcese zorgas pri libroservo kaj pri la kaso. Li ankaŭ estis kasisto de la 29-a Brazila Kongreso de Esperanto. Post longa malsano, li forpasis la 1-an de junio, 2019. 

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
João Masiero

**João MASIERO** fariĝas membro de San-Paŭlo Esperanto-Klubo en 1948 kaj restas fidela aganto ĝis lia morto en la 4-a de septembro 1992. Li aperas en la estraro de tiu klubo kiel sekretario en 1956-57 kaj agadis kiel artisto, partoprenis en teatraĵoj kaj daŭre transdonis bonan humoron al ĉiuj per Esperanto en eventoj.

Estas strato kun lia nomo en urbo Araraquara.
Muskaptilo

eta|180ra|Muskaptilo

eta|Muskaptiloj (Hispanio).
**Muskaptilo** estas eta, mekanike funkcianta aparato, kiu taŭgas por kapti muson aŭ aliajn etajn ronĝulojn.

Oni ofte uzas muskaptilon, sur kiun oni fiksas lardon aŭ fromaĝopeceton aŭ alian allogaĵon. Kiam la muso deprenas la nutraĵon aŭ iel ajn premas aŭ movas ĝin, tuj ekfunkcias la kaptilo kaj forta, metal-drata kadro frapas la beston, rompante la nukon, mortigante ĝin.

Alia tipo allogas la muson en kaĝon kaj post ties enpaŝo fermiĝas, tiel ke la muso viva kaptiĝas.

## Diversaĵoj 
* „Muskaptilo” estas „sceno en sceno”; Shakespeare, Hamlet.
* Samtitola verko de Agatha Christie, „Muskaptilo” (*The Mousetrap*), kiun oni ludis ekde 1952 ĝis hodiaŭ en Londono, West End.
* „Muskaptilo” estas kabareda teatro en Stuttgart.

Kategorio:Kaptiloj
Luis Bolivar Fosca

**Luis Bolivar FOSCA** estis jam fervora esperantisto, radioamatoro je la fondiĝo de San-Paŭla Esperanto-Klubo en 1937. Li estis la unua instruisto de la klubo. De li estis organizata la Rondo de Radiomatoraj Esperantistoj en 1946, kaj, kiel pioniro de San-Paŭla Esperanto-Klubo, simbole ricevis la ŝlosilon de ĝia unua propra sidejo en 1964.

Fosca, Luis Bolivar
Kategorio:Radioamatoraj esperantistoj
Maria Stella Thomazi

**Maria Stella THOMAZI** (ma'rija iŝ'tela to'mazj) estis brazila esperantistino.

Ŝi estis kompetenta sekretariino de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo en 1960 kaj 1964. Ŝi multe monhelpis la asocion. Doktorino pri publikaj rilatoj, profesorino kaj, en 1994, prezidanto de brazila asocio de profesiuloj en publikaj rilatoj. Multe skribis portugallingve pri historio de publikaj rilatoj kaj estas unu el ĉefaj aŭtoritatuloj pri tiu fako en Brazilo.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Brazilaj profesoroj
Laszlo Zinner

**Lazlo ZINNER** estis hungara-brazila skulptisto, kiu naskiĝis la 28-an de septembro 1908 en Dömös, Hungario, kaj mortis la 20-an de julio 1977 en San-Paŭlo. Li origine estis hungara judo kiu post la Holokaŭsto en 1946 alvenis en Brazilo, kaj post iom da tempo petis brazilan civitanecon. Laszlo Zinner fariĝis membro de la Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo en 1949, kiam el Rio-de-Ĵanejro li instaliĝis en San-Paŭlo. Kvankam lia nomo ne aperas en listoj de estraranoj, lia pozitiva agado por la loka Esperanto-movado estas evidenta, konstanta, konvinkiga kaj persone atestita ekzemple de la samlanda esperantisto d-ro Roberto da Silva Ribeiro, ĝis lia morto en somero 1977. Li estis organizanto de kulturkunvenoj ne nur en la Esperanto-klubo, sed ankaŭ en Presbiteriana Universitato Mackenzie kie li laboris kaj en la municipa biblioteko de San-Paŭlo. Li kunhelpis en la oficiala Esperanto-kurso de urbo San-Paŭlo, daŭre klopodis enkonduki Esperanton en la lernejojn kaj restis kiel klarvida konsilanto, kiu ne perdis oportunon instigi la uzon de la lingvo. Kiel artisto li aparte skulptis bustojn kaj plenajn korpojn de homoj, kutime el bronzo, ofte en duopo de plenkreskulo kaj infano. Interalie liaj modeloj estis la infanoj Paulo kaj Silvana, portretitaj de la artisto kiel infanoj, kaj ankaŭ lia edzino Hildegard Frussa Zinner.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* aldone al la fotoj en la cititaj referencoj, jen ankoraŭ portreta foto de li laboranta en la skuptista ateliero, en la usonaj arkivoj *John F. Kennedy*
* kaj foto plus priskribo de lia bronza skulptaĵo de la usona prezidento John F. Kennedy kun knabo, kiun de L. Zinner mendis la guberniestro kaj urbestro de San-Paŭlo *Adhemar De Barros* en oktobro 1963 la donacis la skulptaĵon al la usona prezidento, monaton antaŭ ol tiu estis murdita per atenco en novembro 1963 ()
* artikolo pri postmorta ekzpozicio pri lia verkaro en 2022 ()

Kategorio:Brazilaj skulptistoj
Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Revolucio de la Diantoj

eta|Mura surskribo: Vivu la 25an de aprilo!
La **Revolucio de la Diantoj** (; ĝia oficiala nomo en Portugalio estas la Revolucio de 25 aprilo, en la portugala: ) estis sensanga maldekstra revolucio kiu je la 25-a de aprilo 1974 ŝanĝis la portugalan registaron el diktaturo al liberala demokratio.

Ĝi havis sian komencan punkton en Lisbono, kiam grupo de militistoj komencis movadon, por forigi la tiaman registaron, estritan de Marcello Caetano, posteulo de la salazarista reĝimo. La movado pruviĝis paca, kaj la apogo al la militistoj fare de la civila popolo estis simboligita per la diantoj al ili donacitaj, kiuj donis al la movado ĝian nomon.

Ĝin ankaŭ favoris la movadoj de sendependeco de la tiamaj portugalaj kolonioj Angolo, Mozambiko kaj Gvineo Bisaŭa.

## Interesaĵoj 
La kanto *Grândola, Vila Morena* de portugala komponisto Zeca Afonso estis elsendata en la radio, markante komencon de la puĉo. Estas versio en Esperanto. Pri tiu kaj aliaj kantoj rilataj al la Revolucio oni vidu prian artikolon en Sennacieca Revuo.

La filmo *Capitães de Abril* de Maria de Medeiros estas omaĝo al junaj soldatoj kiuj renversis la diktaturon kaj starigis demokration, elstare Salgueiro Maia.

## Gravuloj 
* Otelo Saraiva de Carvalho
* Américo Tomás

## Vidu ankaŭ 
* Hispana transiro
* Nova Ŝtato

## En Esperanto 
* Prelego de Ŝana Paz  en Jutubo dum reta SAT-kongreso de somero 2021
* Artikolo okaze de la 30-a datreveno de la Revolucio de la Diantoj en aprilo 2004
* Artikolo okaze de la 50-a datreveno de la Revolucio de la Diantoj en aprilo 2024 en la retejo *Global Voices* la 18-an de majo 2024, publikigita ankaŭ en Sennaciulo, Aprilo-Majo-Junio 2024, n-roj 04-06, pp. 4-6.

## Bildgalerio 
## Referencoj 
Diantoj
Kategorio:Kontraŭfaŝismo
Kategorio:Konfliktoj en 1974
Kategorio:Revolucioj en la 20-a jarcento
Kategorio:Puĉoj
Kategorio:1974 en Portugalio
Nelson Silveira

**Nelson SILVEIRA** membriĝis al Esperanto-Asocio de San-Paŭlo en 1946, estis sekretario en 1962. Vicprezidanto de 1970 ĝis 1972. Li tendencis al statutoreformado, sed antaŭ lia morto en la 2-a de aŭgusto 1980, li perceptis la danĝeron lasi ĉiujn decidojn al la estraranoj. Li kutimis stimuli la uzadon de Esperanto.

Kontribuis finance al eldono de Esperanto sen antaŭjuĝoj far Walter Francini en 1978.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Nicola Tallarico

**Nicola TALLARICO** (1927-1995) membriĝas al Esperanto-Asocio de San-Paŭlo en 1946. Ricevis diplomon de instruisto en 1948, iĝas konsilanto, instruas en oficiala kurso de Esperanto de urbo San-Paŭlo, estis elektita prezidanto de tiu asocio en 1960. Kunlaboris en La Lampiro kaj iel lasis la movadon ĝis 1988, kiam li ree agadis kaj refariĝis prezidanto de Esperanto-Asocio de San-Paulo en 1991. Fakdelegito pri kooperativismo en San-Paŭlo. Mortis en 1995

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Oswaldo Leite de Moraes

**Oswaldo LEITE de MORAES** (os**val**dŭ **lej**tj djmo**rajz**) estis advokato kiu naskiĝis en 1919. En 1932 skotisto, partoprenis, 13-jaraĝa, kiel flegisto de Pro-Konstitucia Revolucio en 1932, pro tio, estas oficiale omaĝita kiel heroo kaj en ĉiuj jaroj, ĝis hodiaŭe, partoprenas en publikaj festoj de subŝtato San-Paŭlio. Estis la aŭtentika pioniro de l' movado en urbo San-Paŭlo. Adoleskulo 17-jara en librejo aĉetis la libron "O Rádio en 16 palestras". Tiu libro estas nenio plia ol la traduko el Esperanto de tiam kaj fama verko Fine mi komprenas la radion de Eŭgeno Aisberg. Tio estis la sparko, kiu ekflagris en la menso de skolto kaj radioŝatanto Oswaldo fine de 1936. En la lasta paĝo de tiu libro, konservita en biblioteko de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo, estis la adreso de Brazila Ligo Esperantista. Li tuj petis informoj kaj ricevis amason da prospektoj kaj lernolibroj, kiujn Alberto Couto Fernandes kaj Ismael Gomes Braga sendis kun la rekomendo kontakti Alcindo Brito. Tion Oswaldo faris, jen timida junulo, kvankam popola heroo, fronte al jam matura, grava, altranga oficisto, direktoro de fama asekur-kompanio. Li fondis San-Paŭla Esperanto-Klubo en 1937 kaj gvidis ĝin ĝis 1952, dum 15 jaroj sinsekve. 

En 1945 li estis ano de organiza komitato de 10-a Brazila Kongreso de Esperanto.

Li poste daŭre partoprenis ĝin kaj ree fariĝis ĝia prezidanto en 1986. Li organizis la 11-an Brazilan Esperanto-Kongreson.

LEITE MORAES, Oswaldo de
LEITE MORAES, Oswaldo de
Osvaldo Pires de Holanda

**Osvaldo PIRES de HOLANDA** [os**vaŭ**du **pi**riz djo**lan**da] (naskiĝis en Baturité, Cearao, la  - mortis en San-Paŭlo, la ) estis brazila advokato kaj esperantisto, kiu i.a. rolis kiel prezidanto de Brazila Esperanto-Ligo (1998).

En 1940 Pires de Holanda partoprenis la fondon de Verda Stelo Esperanta Grupo kreita de la armea leŭtenanto João Gurgel de Moura en Baturité.
En 1944, li iris al San-Paŭlo kaj sub instruado de Audisio Lopes de Souza kaj José Francelino de Oliveira, kiujn li ofte menciis, li membriĝis en Esperanto-Asocio de San-Paŭlo en 1949, post kiam li fondis en la kvartalo São Miguel Paulista la Esperanto-Klubon Zamenhof. Li eldonis la (neregule aperintan) "monatan oficialan organon de Esperanta Klubo 'Zamenhof'", "Esperanta bulteno", inter 1958 kaj 1971. 

Li daŭre akompanis la eventojn de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo kaj iĝis ĝia prezidanto en 1994. En 1998 li estis prezidanto de Brazila Esperanto-Ligo (BEL). 

La Kolekto por Planlingvoj en Vieno registras tri tradukojn de Pires de Holanda (vd. malsupre).

## Eksteraj ligiloj 
* Osvaldo Pires de Holanda en la Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,pires%20de%20holanda&tab=onb_sondersammlungen&search_scope=ONB_esperanto&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Brazilaj juristoj
René Ventura Sales

**René VENTURA SALES** estis unu el la 49 kunfondintaj membroj de San-Paula Esperanto-Klubo. Li iĝis ĝia sekretario de 1944 ĝis 1947 kaj en 1948. Li ankaŭ estis sekretario de 11-a Brazila Kongreso de Esperanto. Verkis kelkajn poemojn portugallingve.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
La Lampiro

***La Lampiro*** estas la oficiala organo de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo (EASP). Ĝi estas konsiderata unu el la plej longedaŭraj Esperantaj organoj en Brazilo.

## Historio 
En 1947 ekaperis la gazeto São Paulo Esperantista kiel organo de tiu Asocio, sed ĝi ne preterpasis la n-ron 4, kiu enhavis raporton pri la 11a Brazila Kongreso de Esperanto. En 1949 la Asocio informis, ke ĝi povos aperi nur mimeografe, tamen ĝi ne aperis. En 1959 post la sugesto de Atualidades Esperantistas aperis la unua *La Lampiro* sub zorgo kaj redaktado de Darcy Pedroso Machado Gaia. La n-ro 8 de aprilo 1960 estis dediĉita entute al kolonelo Cândido Bravo, kiu tiam ĵus mortis kaj estis unu el la motoroj de la tiama Esperanto-movado en São Paulo; tiam oni eldonis 1.500 ekzemplerojn. La apero, kiu pretendis esti monata, ekde n-ro 09 (julio 1960) saltis al trimonata. En eksterordinara asembleo en 1961 oni proponis komitaton por *La Lampiro* kaj en 1962 José Dias Pinto estis proponita por zorgi pri la organo. Krom kunlaborado per artikoloj, ne restis spuroj pri tiuj proponoj.

En decembro 1961 aperis la n-ro 12 kaj en majo 1962 la n-ro 13. La n-ro 14 saltis 10 jarojn ĝis aprilo 1972 ankoraŭ sub redaktado de Darcy P. M. Gaia. Intertempe kadre de kunveno en la jaro 1970 oni proponis internan bultenon La Moskito, dum en 1970 la estraro diskutis pri bezono je literatura revuo. La n-ro 15 de *La Lampiro* aperis en oktobro 1972 post klarigo de malfacilaĵoj. En 1972 ankaŭ aperis fare de la asocio Boletim Informativo sub la zorgoj de Elvira Fontes, kiu eldonis 16 numerojn. La n-ro 16 de *La Lampiro* havas la daton de junio 1973, jam sub redaktado de Elvira Fontes. De tiam ĝis n-ro 27 de 1976 ĝi aperis ĉiam post du aŭ tri monatoj, do pli-malpli regule. Tamen en 1974 estis sugesto anstataŭi *La Lampiron* per revuo en kuneldono de Kultura Kooperativo de Esperantistoj, kies nomo estus Dialogo.

## Reapero en la 80aj jaroj 
La n-ro 28 de *La Lampiro* saltis al septembro 1978, kaj n-ro 32 reaperas nur en septembro 1983 kiam Symilde Schenk Ledon prenas sur sin la redaktadon dum 19 jaroj. Ekde tiam, la bulteno estis seninterrompe regule eldonita kvarfoje jare.
En 2002 la redaktan taskon heredis José Roberto Tenório, kiu dum du jaroj aperigis 6 numerojn. Sekvis Genildo Martins Coelho, tiama prezidanto de la Asocio, kiu dum 6 jaroj redaktis 11 numerojn (108 - 125) de la revuo. La n-roj 126, 127 kaj 128 reaperas sub la redakto de José Roberto Tenorio. Ekde 2012 ĝian redaktadon transprenis Francisco Stefano Wechsler, kiu dum 4 jaroj aperigis 8 numerojn (129 - 136).

## Nuntempe 
Nuntempe redaktas ĝin d-ro Paulo Sérgio Viana, kiu estas ankaŭ estrarano de la Asocio. Ekde 2016 aperas en presita formo la jarkolekto de la revuo.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la Asocio. Pluraj numeroj de La Lampiro estas elŝuteblaj.
* N-ro 140, aǔg. 2016 PDF-forma
* 

## Referencoj 
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Esperanto-movado en San-Paŭlo
Kategorio:Esperanto-movado en Brazilo laŭ subŝtato
Analoj

**Analoj** estas rakonto de historiaj faktoj jaro post jaro. Tiu rakontado lasas do certan liberecon de esprimado, eble de interpretado de analisto. La prezentado de tiuj historiaj faktoj miksiĝas al la komplekseco de la homa agado, kie ne povas foresti la intrigoj, la manieroj de unu aŭ de alia, kaj ofte, la kvereloj, tiel ke la rakontado povas iĝi amuza aŭ drama.

## Falsa amiko *anal*
La falsa amiko, medicina vorto *anal* uzata en multaj lingvoj en vortkunmetaĵoj estas anuso en Esperanto (anusa seksumado).

## Vidu ankaŭ
**Annales Fuldenses*
*Analoj de Quedlinburg
*Analoj de EASP
*Kroniko
*Kronologio

Kategorio:Historio
Kategorio:Kronikoj
Analoj de EASP

**Analoj de EASP, Esperanto-Asocio de San-Paŭlo: 1937-1997, 60 jarojn sub steloflagrado** estas verketo (71-paĝa) de Gilbert Ledon pri Esperanto-Asocio de San-Paŭlo. Ĝi ne estas oficiala dokumento de la asocio, sed privata laboro; malgranda, sed grava verko pri la historio de Esperanto-komunumo en San-Paŭlo kaj ĝenerale en Brazilo.
## Recenzoj
Kategorio:Esperanto-movado en Brazilo
Lois McMaster Bujold

**Lois McMaster BUJOLD** (naskiĝis la 2-an de novembro, 1949) estas usona verkisto de sciencfikcio kaj fantasto.

Bujold estas pli fama pro ŝia serio de romanoj pri *Miles Vorkosigan*, proksimume mil jaroj post nun.

## Listo de verkoj 
### La Sagao Vorkosigan 
(*kronologia laŭ eventoj*)

* *Falling Free* (1988) (Premion Nebulozo, 1988)
* *Shards of Honor* (1986)
* *Barrayar* (1991) (Premion Hugo, 1992)
* ''The Warrior's Apprentice* (1986)
* *The Mountains of Mourning* (1989) (Premion Nebulozo, 1989; Premion Hugo, 1990)
* *The Vor Game* (1990) (Premion Hugo, 1991)
* *Cetaganda* (1995)
* *Ethan of Athos* (1986)
* *Labyrinth* (1989)
* *Borders of Infinity* (1989)
* *Brothers in Arms* (1989)
* *Mirror Dance* (1994) (Premion Hugo, 1995)
* *Memory* (1996)
* *Komarr* (1998)
* *A Civil Campaign* (2000)
* *Winterfair Gifts* (2004)
* *Diplomatic Immunity* (2002)

### Fantastaj Romanoj 
* *The Spirit Ring* (1993)
* *The Curse of Chalion* (2001)
* *Paladin of Souls'' (2003) (Premion Hugo, 2004)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dendarii.com
* http://www.baen.com/library
* http://www.dendarii.com/chalion.html
* http://lavka.lib.ru/bujold

Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Rabotilo

**Rabotilo** estas laborilo por ebenigi, glatigi surfacojn el diversaj materialoj (ligno, plasto, metalo), sed ankaŭ por malgrandigi dimension de fabrikata aĵo.

La rabotiloj de la lignaĵisto konsistas el fusto kun tie fiksita klingo, kiu laŭ rekta movo detranĉas mallarĝajn kaj maldikajn striojn (rabotaĵojn, splitojn) el la prilaborata materialo. La dikon de la detranĉata tavolo oni povas fiksi per alistarigo de la klingo. La agado raboti estas nomata rabotado aŭ raboti.

Laŭ Francisko Azorín **raboti** estas *Ebenigi lignon aŭ metalon per tipa, tranĉanta, ilo.* Li indikas etimologion el la antikva germana *ra-bozen* (for puŝi). Kaj li aldonas la terminojn *rabotilo* por ilo por raboti, kaj *rabotaĵo*, por lamenetoj detranĉitaj per rabotilo.

La rabotilo konsistas, krom klingo kaj fusto, el blokadkojno (kiu tenas la klingon) kaj tenilo.

## Tipoj de rabotiloj 
eta|Rabotanta ĉarpentisto.
Oni povas disigi en tri kategorioj:

### Manaj (senmotoraj) rabotiloj 
* glatiga rabotilo (vidu foton) ;
* kruda rabotilo (kun du klingoj)
* dentrabotilo servas por prepari jam rabotitan surfacon al gluizo; ĝi skrapas la surfacon
* rabetrabotilo estas mallarĝa glatiga rabotilo
* fundorabotilo
* dupersona rabotilo kun du preniloj ĉe barelfaristo
* kanelrabotilo (por fari arkformajn kanelojn en la barelfundon)
* ledorabotilo de selisto (dumana tirrabotilo
* korbfarista rabotilo estas simila al rabetrabotilo
* rabotilego, ebeniga rabotilo;

### Manaj kunmotoraj rabotiloj 
* elektra rabotilo por manlaboro
* interna rabotmaŝino de barelfaristo

### Maŝinoj 
* (ebeniga) rabotmaŝino por ebenigi, malkurbigi
* (lign)-rabotatoro por raboti paralele kaj je preciza dikeco (ofte rabotatoro kaj ebeniga rabot-maŝino kombiniĝas en unu nura maŝino).
* metal-rabotatoro, same por raboti paralele kaj je preciza dikeco sed kun sistemo tute alia ol por ligno.

pli detale kun bildoj en Esperanta Bildvortaro

## Proverbo 
En la ĉiutaga parolo – en multaj landoj – iĝis proverbo: *Kie oni rabotas, tie falas ankaŭ la rabotaĵo.* Tiel oni aludas pri tio, ke ĉio eble havas ankaŭ malavantaĝojn, kiujn oni ne povas eviti.

## Notoj 
Kategorio:Materialprilaboraj iloj
Kategorio:Lignoprilaboro
Oaxaca

**Oaxaca**  (esperantigite : **Oaĥako**) estas federacia subŝtato de Meksiko. Ĝia plena nomo estas "Estado Libre y Soberano de Oaxaca" (libera kaj suverena ŝtato Oaĥako).

Ĝi situas sude ĉe la pacifika marbordo kaj okupas la plejparton de la Terkolo de Tehuantepeko, kies atlantika flanko apartenas al Veracruz.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

Ĝia ĉefurbo nomiĝas Oaxaca de Juárez kaj dividiĝas en 570 komunumojn (municipojn), rekorda nombro, ĉar temas pri preskaŭ 25 % de la komunumoj en tuta Meksiko (vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Oaxaca). 

La provinca kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-OAX".

La nomo de la provinco devenas el la navatla lingvo, en kiu *Huāxyacac* signifas "pinte de la *guaje*-arboj". La nomepiteto de la ĉefurbo rilatas al prezidento Benito JUÁREZ, filo de la provinco.

Kvankam Oaĥako havas belajn plaĝojn, ĝia plej grava ekonomia branĉo estas la agrokulturo. Gravas ankaŭ kelkaj artmetioj, ekzemple la produktado de indiĝenaj skulptaĵoj kaj teksaĵoj kaj de oraĵoj.

## Regionoj 
dekstra|eta|Regionoj de Oaĥako
* Centraj valoj de Oaĥako
* Kanjona regiono de Oaĥako
* Marborda regiono de Oaĥako
* Miŝteka regiono de Oaĥako
* Norda montaro de Oaĥako
* Papaloapana regiono
* Suda montaro de Oaĥako
* Terkola regiono de Oaĥako

## Bildaro 

Dosiero:Monte_Albán_archeological_site,_Oaxaca.jpg|
Dosiero:Mexico.Oax.MonteAlban.Panorama.02.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Meksikaj loknomoj
* Balsasaj sekaj arbaroj
* Petenaj-verakrucaj humidaj arbaroj
* Oaĥak-patrinmontaraj pinaroj-kverkaroj
* Sud-patrinmontaraj pinaroj-kverkaroj

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Internacia Sciencista Dokumentaro

**Internacia Sciencista Dokumentaro** (ISD) estas la anaro-listo de la Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS) San-Marino. 

## Amplekso 
ISD listigas:

*La anojn de la **Scienca Sektoro**, escepte de la studentoj, tio estas:
**Ordaj profesoroj (OProf.)
**Asociitaj profesoroj (AProf.)
**Plenrajtaj docentoj (PDoc.)
**Asociitaj docentoj (ADoc.)
**Adjunktoj sciencaj (ASci.)
**liberaj membroj de la Internacia Sciencista Kolegio (ISK)

*La anojn de la **Arta Sektoro**, tio estas
**alvokitaj membroj artistaj
**liberaj membroj de la Internacia Arta Kolegio (ISK)

*La anojn de la **Teknika (Scienc-Aplika) Sektoro**, tio estas
**alvokitaj membroj teknikistaj
**liberaj membroj de la Internacia Teknika (Scienc-aplika) Kolegio (ISK)

*La anojn de la **Subtena Sektoro**, tio estas
**naturaj personoj, kiuj finance subtenas AIS
**asocioj, firmaoj kaj institucioj, kiuj finance subtenas AIS

*La *honorajn membrojn* de AIS

## Publikigo 
ISD estas aktualigata en la Interreto (vidu malsupre) kaj aperas libroforme laŭeble unufoje en ĉiu (kvarjara) senatperiodo.
AIS-anoj havas la rajton kontraŭdiri al la publikigo de unuopaj pripersonaj datenoj.

La eldono de la jaro 2000 aperis kadre de triparta AIS-libro, kiu enhavas jenajn partojn:
*Ekesto kaj celoj, identeco kaj memkompreno de la Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS)
*Statuto kaj aliaj regularoj de AIS
*Internacia Sciencista Dokumentaro de AIS

## Disvastig-permeso 
La AIS-libron de 2000 antaŭiras jena rimarkigo

Donaco al la internacilingva kulturo.
Represado kaj disvastigado (ankaŭ per elektronikaj rimedoj) de la *internacilingvaj* tekstpartoj (aŭ inkluzivante ilin) *kun fontoindiko* estas bonvenaj!
Traduko en fremdajn lingvojn kaj publikigo *kune kun la internacilingva originalteksto kaj fontoindiko* estas permesataj.
Provekzemplero petata.

## Eksteraj ligiloj 
* www.ais-sanmarino.org/isd: reta ISD

Kategorio:AIS
Honoraj membroj de AIS

**Honoraj membroj de AIS** estis grupo de personoj en la Akademio Internacia de la Sciencoj**.** La regularoj de AIS antaŭvidis por homoj, kiuj aparte kontribuis al la progresigo de AIS, la statuson de honora membro aŭ de honora senatano. En 2005 AIS havas kvar honorajn senatanojn, unu el kiuj jam mortis:

*OProf. Chen Juan (mortis en 2004)
*Dr. Fausta Morganti Rossini
*OProf. Reinhard Selten
*Prof. Dumitru Ciocoi-Pop

Honoraj senatanoj havas la rajton partopreni ĉiujn senat-kunsidojn de AIS. Ili aperas en la rubriko "estraro" de la Internacia Sciencista Dokumentaro de AIS.

Meritojn pri scienca publikigo en la internacia lingvo honoras Premio Pirlot, pri kies aljuĝo decidas la senato de AIS.

Kategorio:AIS
Christian Graversen

**Christian GRAVERSEN** (naskiĝis je 1885 - mortis la 21-an de oktobro 1958) estis dana esperantisto, kiu esperantistiĝis nur en sia 52-a jaro, tamen li tradukis plurajn librojn, precipe de Martinus (Martinus Thomsen).

## Originaloj 
Graversen, Christian: Danĝera bubaĵo (En: Novaj Esperanto-historietoj de diversaj aŭtoroj)

## Tradukoj de Christian Graversen 
* Bögh-Högsted, Agnes: ''La mistero de l' vivo* (noveloj, 1950)
* Bögh-Högsted, Agnes: *Pli ol fantazio* (1946, 1967)
* Kobylinski, Hanna: *La revolucio de Ĉinio* (1956)
* Martinus: *Informilo pri la spirita scienco de Martinus* (1953).
* Martinus: *Ĉirkaŭ la naskiĝo de mia misio* (1956)
* Martinus: *Folioj el la bildolibro de Dio* (1958)
* Martinus: *La homaro kaj la mondbildo* (1953)
* Martinus: *La ideala nutraĵo* (1956)
* Martinus: *La idolo plej longe vivanta* (1961)
* Martinus: *Kio estas la vero* (1955)
* Martinus: *Pasko: la mondsavanto kaj la homaro'' (1954)

## Referencoj 
Kategorio:Danaj esperantistoj
One World Trade Center

**Unumonda Komerca Centro** ( (origine planita nomo **Turo de Libereco** () estas la nomo de la planata centra konstruaĵo de la nova Mondkomerca Centro en Novjorko, kies antaŭaĵo (la ĝemelturoj) estis detruita en la atenco de la 11-a de septembro 2001. Post sia kompletiĝo la Unumonda Komerca Centro estas la plej alta konstruaĵo de la okcidenta hemisfero; ĝia pinto atingas simbolan alton de 1776 futoj (541,32 metroj; la nombro 1776 estas la jaro de la deklaro de sendependeco de Usono). La turo havas 70 etaĝojn kaj 240.000 kvadrataj metroj da oficeja areo. Ĝia alto inkluzivas nesimetrian turpinton de 84 m, kiu elvoku la vidon de la etendita brako de la Statuo de Libereco en la novjorka haveno. Sur la turopinto staras anteno, kiu atingas alton de 610 metroj (pli ol 2000 futoj). La *Unumonda Komerca Centro* oficiale malfermiĝis la 3-an de novembro 2014. La formon de la konstruaĵo projektis la arkitekto Daniel Libeskind, kaj la konstrulaborojn planis kaj gvidis la arkitekta entrepreno Skidmore, Owings & Merrill.

Je la 4-a de julio 2004 (la nacia tago de Usono) okazis simbola ekkonstrua ceremonio, dum kiu oni metis granitan fundamentŝtonon de 20 tunoj. La ŝtono, elrompita en la montaro *Adirondack*, portas la gravuritajn vortojn "por honori kaj memorigi tiujn, kiuj perdis sian vivon je la 11-a de septembro 2001, kaj kiel omaĝo al la senlaca spirito de libereco - la 4-an de julio 2004".

Fakta posedanto de la konstruaĵo estas *Larry Silverstein*, luanto de la Mondkomerca Centro je la tempo de ĝia detruiĝo (formale li luprenis la konstruaĵon de 2001 ĝis 2100 de la havena institucio de Novjorko kaj Nov-Ĵerzejo). La kostoj de konstruado estis proksimume 3,9 miliardoj da dolaroj.

En Dubajo (Burĝ Ĥalifa) kaj Ĝakarto samtempe konstruiĝis simile altaj turoj, tiel ke la konkuro pri la pleja alto en la konstrua jardeko restis interesa - post la finkonstruo la Burĝ Ĥalifa havas la titolon de tutmonde plej alta konstruaĵo.

## Vidu ankaŭ 
* Monda Komerca Centro.

Kategorio:Nubskrapuloj en Usono
Kategorio:Konstruaĵoj en Manhatano
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 2014
Gisto

eta|*Saccharomyces cerevisiae* vidita per mikroskopo
**Gisto** aŭ gistofungo estas unuĉelula fungo el la sekcio de askomicetoj (*Ascomycetes*), uzata en la pano- kaj bieroproduktado. La generado okazas aŭ nesekse helpe de ĝermado, dividiĝo aŭ tra seksa generado per askoestigo kun askosporoj.

Gisto estas fakultativa anaerobo: tio signifas, ke ĝi povas sen oksigeno kreski, plimultiĝi kaj fermenti. Se oksigeno alvenas, la fermentado haltas, bakterioj plimultiĝas, okazas putrado.
Dum la fermentado kun malmulta (!) aŭ sen oksigeno estiĝas karbonata acido kaj (normalokaze) etilalkoholo. Ĉe la "malpuraĵoj" de la fermentiginda likvaĵo estiĝas metanolo (morte veneniga). Se okazas putrado pro ĉeesto de oksigeno, la bakterioj helpas estiĝon de vinagroacido.

## Kelkaj specioj 
;*Saccharomyces cerevisiae*: (fornogisto, sinonimo: biergisto, bakista gisto) estis unuafoje izolita en 1888 far Emil Christian Hansen. En la komerco aperas la seka fornogisto.

;*Saccharomyces uvarum* kaj *Saccharomyces carlsbergensis*: tiuj ĉi specioj fermentigas plimulton de la sukertipoj, ankaŭ ĉe malalta temperaturo. Ili uzatas por fermentigo ĉe bieroj.

;*Candida utilis*: ĝi rolas en la produkto de kefiro.

;*Saccharomyces boulardii*: uzatas kontraŭ lakso.

## Vidu ankaŭ 
* Biologio
* gistoproduktado
* *Candida albicans*

## Retpaĝoj 
* http://www.bierundwir.de/brauen/hefe.htm  germane pri ties rolo ĉe biero
* http://www.backhefe.de
* http://www.biohefe.de 

Dosiero:C albicans en.jpg|

Dosiero:Bread rolls.jpg|

Kategorio:Mikrobiologio
Kategorio:Gistofungoj
J. O. Nyström

**J. O. NYSTRÖM** (mortis la 18-an de aprilo 1958 en Nässjö pli ol 84-jara) estis sveda esperantisto.

Li aktive partoprenis la movadon dum pli ol 40 jaroj, estis prezidanto de la loka klubo kaj grave helpis dum la Unua mondmilito kiel peranto inter belgaj militkaptitoj kaj iliaj familioj.

Nystrom, J. O.
Marija Pozder Almada

**Marija POZDER ALMADA**, ankaŭ nomata simple **Maria ALMADA** (naskiĝis la 3-an de majo 1923 en Hungario, mortis la 18-an de septembro 2009 São Paulo, Brazilo), estis hungardevena esperantistino. En sia naskolando ŝi diplomiĝis pri ekonomio kaj tie ankaŭ eklernis Esperanton. En Britio, okaze de Universala Kongreso de Esperanto en Harrogate, ŝi ekkonis brazilan esperantiston Francisco Almada, al kiu ŝi edziniĝis en 1962 kaj de tiam ŝi daŭre loĝis en Brazilo.

Fervora esperantistino kun regula partopreno en aranĝoj, ŝi movadis ĉefe en sia loĝurbo Santos kaj ties regiono, kie agadis aliaj geesperantistoj kiel *Emilio Cid, Márcia Soares* kaj *Felipe Queiroz*. Ŝi prezidis Fondaĵon Almada kiu precipe monhelpis Brazilan Esperanto-Ligon. Pentristino, ŝi fondis en 1978 Universalan Artistan Ligon de Esperantistoj.

En januaro 2009 ŝi sentis sin malbone, pro tio estis tuj enhospitaligita, kaj poste internigita en speciala malsanulejo. Ekde tiam, ŝi ne plu kapablis piediri pro blokigo de iu krur-veno. Je la 18-a de septembro oni noticis ke ŝi forpasis pro cerb-vascula akcidento. 

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Eduard Bedburg Pankalla

**Eduard Bedburg PANKALLA** (mortis la 18-an de novembro 1958 83-jara) estis germana esperantisto, kiu antaŭ la Dua Mondmilito gvidis en Breslau regulajn radio-elsendojn.

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1875
Kategorio:Mortintoj en 1958
Johanna Döring

**Johanna DÖRING** (mortis la 22-an de novembro 1958 kiel 92-jara) estis germana esperantistino.

Ŝi estis pedagogino kaj post la Unua mondmilito instruis Esperanton en klasoj kaj grupoj, gvidis grupon en Berlino, kaj post la Dua Mondmilito fariĝis honora membro de Esperanto-Ligo Berlino kaj de la grupo Verda Nordo, kiujn ŝi subtenis malavare.

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto en Berlino
William Ebenezer Thomson

**William Ebenezer THOMSON** (naskiĝis la 30-an de majo 1871 - mortis la 24-an de decembro 1958) estis brita subtenanto de Esperanto el Bexleyheath, patro de fama esperantisto Avoto.

Kvankam ne mem E-parolanto, li senrezerve donis subtenon al la internacilingva movado dum pli ol 40 jaroj. Jam dum la Unua mondmilito li gvidis la lokan grupon ĝis reveno de sia filo el militservo. Membro de la Sudorient(brit)a Federacio.
P. J. Soeters

**P. J. SOETERS** (mortis la 8-an de decembro 1958 en Zuthpen) estis nederlanda esperantisto, Honora Membro de UEA, aŭtoro de *Mia lernolibro* (1937).

Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Julija Timoŝenko

**Julija TIMOŜENKO** (; naskiĝis la  en Dnipropetrovsko) estas ukraina politikistino kaj ekonomikistino. Ŝi estis ĉefministrino de Ukrainio unuafoje inter la 4a de februaro 2004 kaj la 8a de septembro 2005, kaj duafoje ekde la 18a de decembro 2007 ĝis la 3a de marto 2010.

Komence de 2010 ŝi kandidatis nome de sia partia bloko por la posteno de ŝtata prezidanto kaj dekomence konsideratis unu el la favoritoj. En la unua balota parto, la 17an de januaro 2010 ŝi ricevis 25,05 procentaĵojn de la voĉoj. La 7an de februaro 2010 tamen la konkuranto Viktor Janukoviĉ en dua parto de baloto per 48,4 procentoj da voĉoj venkis kontraŭ ŝi. Julija Timoŝenko deklaris batali cele al malvalidigo de la balota rezulto.

Ŝi finstudis ekonomikon en la aĝo de 24 jaroj.

Kun sia tiama edzo ŝi komence de la 1990-aj jaroj akiris ŝlosilpostenojn en la krudmateriala kaj gasa industrio. De 1995 ĝis 1997 ŝi estis estrino de la energia konzerno EESU (Unuiĝinta Energiosistemo de Ukrainio). La akirita mono helpis ŝin financi sian politikan karieron. Ŝi fondis partion, kiu eniris la parlamenton kaj tiel ŝi ekde 1998 estas ano de la ukraina parlamento.

Ŝi ŝuldas sian politikan karieron al Leonid Kuĉma, en kies registaro ŝi estis ministro, poste vic-ĉefministro. En 2001 ŝi kaj sia tiama edzo estis en provizora aresto pro impostotrompo kaj dokumentofalsigo (tio okazis laŭ ordono de Leonid Kuĉma).

Dum la parlamenta baloto en 2002 ŝi ricevis kun *Bloko Julija Timoŝenko* 7,2 procentojn de la voĉoj kaj poste gvidis la 24-anan frakcion de la bloko. En 2004 ŝi forte apogis dum la balota kampanjo Viktor Juŝĉenko, pro kio oni nomis ŝin la ukrainia “Johana de Arko”. Pro ŝia rolo en la organizado de la protestaj kampanjoj por la denova elekto kaj ŝia kuraĝa elstaro por Viktor Juŝĉenko, kiu iĝis prezidento de Ukrainio, la elektita prezidento ŝin nomumis ĉefministro.

Ŝia politiko volas kuraĝajn reformojn, la redisdonon de la ukrainiaj firmaegoj (pro tio timas ŝin la riĉuloj de la orienta industria parto de Ukrainio).

Ŝi estas unu el la plej riĉaj virinoj en Ukrainio. Pro la disputita deveno de ŝia riĉeco, oni ofte akuzis ŝin pri trompo kaj subaĉeto de rusiaj oficiroj. Pro tio oni iniciatis en Rusio proceson kontraŭ ŝi kaj ŝi estis sur la serĉlisto de Interpol ĝis la komenco de decembro 2004.

Ĝis meze de la 1990-aj jaroj ŝi havis ankoraŭ nigran, rektan hararon; ekde tiam ŝi ŝanĝis sian aspekton kaj portas hararplekton tradician de la ukrainiaj intelektulinoj.
Dum la prezidenteco de Viktor Janukoviĉ oni malliberigis ŝin. Ŝi eliris prizonon la 22an de februaro 2014 danke al Eŭromajdano kie ŝi tuj renkontis la manifestaciantojn (vidu la foton).
[225px|eta|maldekstra|[Julija Timoŝenko parolas la 22an de februaro 2014 en Eŭromajdano en Kievo por manifestaciantoj]]

Ŝi havas unu filinon Evgenija (Євгенія, naskiĝintan en 1980).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Ĉefministroj de Ukrainio
Kategorio:Registarestroj
Belém

**Belém** (*Belejn*), populare *Belém do Pará*, ofte esperantigita **Belemo**, fondita en 1616, estas municipo kaj ĉefurbo de la Brazila subŝtato Parao. La portugala loknomo signifas: Bet-Leĥem.

## Geografio 
Belém situas en nord-orienta parto de la lando iom proksime de Amazonas laŭ rivero Pará. Ĝi troviĝas 10 metrojn super la marnivelo. La municipo havas areon de 1.064,9 Km2 kaj pro tio estas unu el la plej malgrandaj municipoj en Parao). Ĝi havas 1.342.202 loĝantojn.

* **Koordinatoj:** 

## Historio 
Belém fondiĝis en 1616 fare de portugaloj, kiel frua eŭropeca urbo. Nur en 1775 ĝi estis parto de Brazilo. Estas urboparto, kiu gardis la koloniajn konstruaĵojn, en alia parto nubskrapuloj formiĝis.

La tragedio de Brigo Palhaço, ankaŭ nomata masakro de Brigo Palhaço, estis evento de la historio de Parao, okaziĝinta en Belém en 1823, en la kadro de la Brazila sendependigo (1822-1825). Entute pereis 252 sufokitaj kaj senaerigitaj viroj.

## Klimato 
Belém havas tropikan klimaton. Estas unusola sezono, ĉiam konstante estas varmo kun pluvo. Jare pluvas po 2439&nbsp;mm. La temperaturo apenaŭ varias, tage estas ĉirkaŭ 30 'C, nokte 20 'C.

## Vidindaĵoj 
* katedralo

## Famuloj 
* Fafá de Belém
* Hélder Câmara

## Esperanto en Belém 
Nuno Álvares Rodrigues, konata pere de la pseŭdonimo “La Forgesito”, naskiĝis la 25-an de julio 1865 en Pará. Li diplomiĝis pri medicino en Universitato de Rio de Janeiro kaj vivtenis sin kiel kirurgiisto de la Brazila Mararmeo. En Belém li kreis kaj estis la unua prezidanto de du Esperanto-grupoj: “Norda Matena Stelo” (1909) kaj “Energio” (1921). Li forpasis la 11-an de novembro 1922.

Eble, post lia forpaso, malaperis Esperanto en Belém, kaj Carlos B. de Souza estas la dua esperantista pioniro tie, kie li ekloĝis en 1937 (antaŭe li estis vivinta eble en urbo Rio de Janeiro).

Ĉirkaŭ 1945 Francisco Falcão movadis tie.

Post tio, ne estas multaj informoj pri la movado en Belém.

En 2009 Pekim Tenório Vaz estas, eble, la ĉefa aktivulo en Belém.

Dosiero:Belemcatedral.jpg|Katedralo (*Catedral da Sé*) en la malnova urbocentro de Belemo
Dosiero:Belem-Ver-o-pesokl.jpg|Fiŝ-merkato
Dosiero:Klima belem.png|

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* https://www.prefeituradebelem.org
* Satelita bildo per Guglo-Mapoj
* Oficiala retejo de Belemo 
* http://www.bh.org.il/Communities/Synagogue/brazil.asp

Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Ĉefurboj de Brazilo
Sonora

**Sonora** [soNOra] (Esperantigite: **Sonoro**) estas federacia subŝtato de Meksiko. Ĝia nordo limas al la usona subŝtato Arizono, ĝia sud-okcidento al la Kalifornia Golfo. Okcidente ĝi tuŝas la subŝtaton Malsupra Kalifornio, ĉe lima rivero Kolorado.

Ĝi havas areon de  kaj loĝantaron de  milionoj kaj dividiĝas en 72 komunumojn (Vidu ankaŭ la liston de la komunumoj de Sonora). Ĝia ĉefurbo nomiĝas Hermosillo. Aliaj gravaj urboj estas Heroica Guaymas kaj Obregón-urbo,

La provinca kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-SON".

Parto de la ŝtato estas dezerto (Sonora-Dezerto), alia parto utilas por bestobredado. La marbordo estas utiligata turisme.

Ĉefe en tiu ŝtato loĝas Jakioj.

## Vidu ankaŭ 
* Meksikaj loknomoj
* Okcidenta Patrinmontaro

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝejo 

Dosiero:Valle de Sonora.jpg|
Sinaloa

**Sinaloa** (esperantigite: **Sinaloo**) estas federacia subŝtato de Meksiko. Ĝi situas nordokcidente ĉe Pacifiko, parte ĉe ties Kalifornia Golfo.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

Ĝia ĉefurbo nomiĝas Culiacán kaj ĝi dividiĝas en 18 komunumojn (municipojn); vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Sinaloa.

La provinca kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-SIN".

Gravaj ekonomikaj branĉoj de la provinco estas turismo, mara fiŝkaptado kaj agrokulturo; la provinco nomiĝas "grenejo de Meksiko". Agrokulturo koncentriĝas ĉirkaŭ la urbo Los Mochis. Por turismo tre gravas la pacifika banloko Mazatlán.

En tiu ŝtato loĝas Jakioj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.congresosinaloa.gob.mx 
* http://www.ulama.freehomepage.com
* Oficiala retejo  (hispane)

## Vidu ankaŭ 
* Meksikaj loknomoj
* Okcidenta Patrinmontaro

Dosiero:Congreso Sinaloa.JPG|
Tlaxcala

**Tlaxcala** [tlaĥKAla] (Esperantigite **Tlakskalo**) estas federacia subŝtato de Meksiko. Ĝi estas aree tre malgranda, triflanke (norde, oriente kaj sude) ĉirkaŭata de Puebla; nord-okcidente situas Hidalgo kaj okcidente la provinco Meksiko.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

Ĝia ĉefurbo same nomiĝas Tlaxcala. Al Tlaxcala apartenas 60 komunumoj. Vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Tlaxcala. Multaj el ili kreiĝis nur en la jaro 1995.

La provinca kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-TLA".

La nomo de la provinco en la loka indiana lingvo signifas "maiz-panejo". Antaŭ la eŭropa konkero la regiono estis sendependa de la apuda azteka regno, kio grave helpis al Hernán Cortés en la konkero de tiu regno.

## Vidu ankaŭ 
* Flago de Tlaxcala
* Meksikaj loknomoj
* Neĝmontaraj pinaroj-kverkaroj
* Tlakskalanoj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝejo