open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Viborga kastelo

eta|250ra|Viborga kastelo somere
**Viborga kastelo** (, , ) estas la plej malnova fortikaĵo en Viborg, fondita en la 13-a jarcento sur malgranda insulo (170 x 122 m) en la Viborga golfo.

La 30-an de junio 1710 post pli ol dumonata sieĝo la kastelo estis okupita fare de la armeo de Petro la Granda, la kastelo estis aktive rekonstruata, sed ĝia milita graveco malgrandiĝis post konstruo de pli modernstilaj fortikaĵoj en Viborg: la Fortikaĵoj de Anna kaj la Horna Fortikaĵo.

Dum la Vintra milito de 1939-1940 la kastelo suferis nemulte kaj en Sovetunio estis transdonita al la Defenda Ministerio. En 1964 la ministerio cedis la kastelon por starigo de muzeo. Post detala esploro kaj restaŭro, faritaj de estona restaŭra grupo, la muzeo ekfunkciis en 1970.

Viborga kastelo daŭre estas muzeo, la ĉefa turista allogaĵo de Viborg. En la korto de la kastelo regule okazas artaj kaj muzikaj festivaloj.

Kategorio:Muzeoj en Leningrada provinco
Viborgo
Kategorio:Viborgo
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en la 13-a jarcento
Amden

**Amden** estas komunumo en la elektodistrikto See-Gaster, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 1594 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Amden situas sur suna teraso 500 metrojn super la Valenlago ja la suda flanko de Leistchamm, kiu apartenas al la montmasivo de Churfirsten. La komunumo Amden konsistas el la municipoj **Dorf** (900 m s.m.) kaj **Arvenbüel** (1250 m s.m.), kiuj situas sur montterasoj, kaj ĉe la bordo de Valenlago **Fli** (430 m s.m.) kaj **Betlis** (430 m s.m.).

## Trafiko 
Amden estas atingebla per poŝtaŭtobuso en de Ziegelbrücke. Fli kaj Betlis ankaŭ atingeblas per ŝipo ek de Weesen aŭ Valenurbo.

## Historio 
La unua skriba mencio de Amden datiĝas el papa buleo el la jaro 1178. Tamen homoj setlis en Amden jam multe pli frue: En kavernoj de Amden estis trovitaj restaĵoj de homa setlado de antaŭ 50000 jaroj. Ĉu romianoj setlis en Amden malcertas kun escepto de la romia Kastelo Strahlegg, kies ruinoj situas en Betlis. En mezepoko la regiono unue apartenis al la Grafoj de Kiburgo kaj poste ekde la 13-a jarcento al la Grafoj de Togenburgo. En la jaro 1438 la regiono estis pandigita al Ŝvico kaj Glaruso, kaj fariĝis ties posedaĵo, ĉar la pando neniam estis reaĉetita. De 1798 ĝis 1803 dum la Helveta Respubliko Amden apartenis al la Kantono Linth, poste ĝi fariĝis parto de la nove fondita Kantono Sankt-Galo.

En 1974 la vojoj al Amden dum pluraj monatoj estis blokitaj sekve de granda rokfalo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Amden
NOTES

**NOTES** estas mallongigo por la angla ***N**atural **O**rifice **T**ranslumenal **E**ndoscopic **S**urgery* (en Eo: Operacio per endoskopo tra naturaj aperturoj). Temas pri endoskopa operacio de la gastroenterologio, kiu estas pluevoluigo de la *laparoskopa kirurgio* kaj la gastroenterologia endoskopio.

Ĉe laparoskopio, oni enkondukas la aparaton tra tranĉetoj de la homa surfaco, tiel oni evitas estiĝon de pli grandaj vundoj kaj cikatroj. La NOTES ŝanĝas la teknikon tiel, ke la instrumentoj estas enkondukitaj tra buŝo, anuso aŭ vagino. Oni tranĉetas en nutraĵkanalo, stomako, intesto kaj povas facile atingi la internajn organojn de la malsanulo. Post la sukcesa operacio, la tranĉeto estas fermita per kudrado aŭ per krampoj.

La tekniko estas nun (2008) ankoraŭ eksperimenta, sed oni jam elprovis tion je homoj. Oni ankoraŭ esploras, analizas danĝeron de la interna sangumo aŭ blovon de la korpoj per karbona dioksido.

La avantaĝoj de la tekniko estas gravaj. La stomako havas malpli da dolorreceptorojn, tiel oni bezonas malpli da narkotaĵoj pro la operacio, dum la ripoza tempo estas pli mallonga. La stomaka acido povas eblajn bakteriojn sendanĝerigi. Internaj organoj estas pli facile atingeblaj kaj eksteraj cikatroj ne estiĝas.

## Literaturo 
*Scar-free surgery through the mouth*. New Scientist Nr. 2602 , S. 12

Kategorio:Gastroenterologio
Kérsemjén

**Kérsemjén** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Fehérgyarmat. Kér estas nomo de unu el la 7 hungaraj triboj, Semjén estas praa familia nomo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 7&nbsp;km²
* Loĝantaro: 330
* Poŝtkodo: 4912
* Telefonprefikso: 44

## Situo 
Kérsemjén situas en dekstra bordo de Somesul, laŭ traira flankovojo. Szamoskér troviĝas 1, Tivadar 10, Fehérgyarmat 11, Mátészalka 13, Nyíregyháza 77 kilometrojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1252 en formo *Semjén*. En 1292 la kampoj kune kun la kontraŭa vilaĝo Szamoskér apartenas al familio Kállai, kiuj havis la kampojn ĝis 1848.

En Kérsemjén migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo

## Komunumoj pri *Kér* en Hungara reĝlando 
Kér estas unu el la 7 hungaraj gentoj.

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Szamoskér

eta|centre|555ra|Domo pri akvoservo en Szamoskér
**Szamoskér** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Mátészalka. Szamos estas hungara nomo de la rivero, Kér estas nomo de unu el la 7 hungaraj triboj.

## Bazaj informoj 
* Areo: 7&nbsp;km²
* Loĝantaro: 330
* Poŝtkodo: 4912
* Telefonprefikso: 44

## Situo 
Szamoskér situas en maldekstra bordo de Somesul, fine de sakovojo el Tunyogmatolcs. Kérsemjén troviĝas 1, Nyíregyháza 78 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1292. Tiam la kampoj kune kun la kontraŭa vilaĝo Kérsemjén apartenas al familio Kállai, kiu konstruis tie fortikaĵon. Ekde la 17-a jarcento la loĝantoj uzis preĝejon kaj lernejon de Kérsemjén. Dum la historio ofte okazis inundoj. En 1983 lernejo estis konstruita. En Szamoskér migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1810, la ligna turo tiutempe estis la plej longa en Eŭropo, en 1914 fulmo detruis ĝin, anstataŭe estas sonorilstablo

## Famuloj 
En Szamoskér naskiĝis kalvinana episkopo Gusztáv Bölcskei.

## Komunumoj pri *Kér* en Hungara reĝlando 
Kér estas unu el la 7 hungaraj gentoj.

Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Sándor Domanovszky

**DOMANOVSZKY Sándor** (domanovski) estis hungara historiisto naskita en Sibio la 27-an de majo 1877 kaj mortinta en Budapeŝto la 30-an de aprilo 1955.

## Biografio 
La universitaton Domanovszky finis en Budapeŝto en 1899. Komence li instruis en la reala altlernejo de Pozsony (1899), pli poste en budapeŝta komerca akademio (1904). Ekde 1909 li estis privatprofesoro, inter 1914- 48 profesoro de la hungara kulturhistorio en la budapŝta universitato. Inter 1913–1943 li estis redaktoro de la revuo *Századok* (Jarcentoj). Li estis ano de la pola kaj aŭstria sciencaj akademioj (1932, resp. 1941), de la *Comité International des Sciences Historiques* (1928). En 1939 li estis delegito de universitato en la supera ĉambro de la landkunsido. Inter 1916 kaj 1946 li estis vicprezidanto de *Magyar Történelmi Társulat* (Hungara Historia Asocio). Li redaktis la verkon *Magyar művelődéstörténet* (Hungara Kulturhistorio) (I–IV. Bp., é. n.). Li estis ano de Hungara Scienca Akademio.

## Verkoj 
* *Dubnici Krónika* (1899);
* *A budai Krónika* (Bp., 1902);
* *Kézai Simon mester krónikája* (Bp., 1906);
* *A harmincadvám eredete* (Ért, a tört, tud. köréből, XXIV. 4., Bp., 1916);
* *A szepesi városok árumegállító joga 1358–1570* (Bp., 1922);
* *Die Geschichte Ungarns* (München-Leipzig, 1923; Helsinki, 1937);
* *József nádor élete és iratai* (I–IV. Bp., 1925–1944);
* *La méthode historique de M. Nicolas Jorga* (Bp., 1938).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Domanovszky, S
Domanovszky, S
Domanovszky, S
domanovszky, s.
Out of Africa

***Out of Africa*** estas 1985-a drama filmo de Sydney Pollack, kun Meryl Streep, Robert Redford kaj Klaus Maria Brandauer. Ĝi bazas sur periodoj el la vivo de la dana verkistino Karen Blixen (pseŭdonimo Isak Dinesen), kiel ŝi priskribis ilin en sia aŭtobiografia romano *Out of Africa* el la jaro 1937, en la novelo *Skygger pa graesset* (ombroj paŝas sur herbo) kaj en siaj *Breve fra Afrika* (leteroj el Afriko). Aliaj fontoj por la scenaro de Kurt Luedtke estis la biografioj *Isak Dinesen. The Life of a Storyteller* (vivo de rakontisto) de Judith Thurman kaj
*Silence will speak. A study of the life of Denys Finch Hatton and his relationship with Karen Blixen* (silento parolos. esploro de la vivo de Denys Finch Hatton kaj ties rilato al Karen Blixen ) de Errol Trzebinski.

## Rolularo 
* Meryl Streep - Karen Blixen
* Robert Redford - Denys Finch Hatton
* Klaus Maria Brandauer - Bror Blixen/Hans Blixen
* Michael Kitchen - Berkeley Cole
* Malick Bowens - Farah
* Joseph Thiaka - Kamante
* Stephen Kinyanjui - Kinanjui
* Michael Gough - Baron Delamere
* Suzanna Hamilton - Felicity
* Rachel Kempson - Lady Belfield
* Graham Crowden - Lord Belfield
* Leslie Phillips - Sir Joseph

Kategorio:Filmoj aperintaj en 1985
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Filmoj de Sydney Pollack
Spontaneeco

**Spontaneeco** (de la franca vorto *spontanéité* kaj la mezepoke latina *spontaneus*) laŭ PIV estas la eco esti

# fariĝanta, okazanta sen ia ekstera, videbla kaŭzo, kaj
# meminiciata, sen ekstera instigo.

En la konduto de homo temas pri karaktera eco, kiu instigas la personon ofte agi subite kaj sen deekstere videbla kaŭzo. La persono en tiaj agoj sekvas proprajn internajn impulsojn en maniero, kiu por la ĉirkaŭaj homoj ŝajnas surprize rapide. La spontanea ago povas esti kaŭzata de
* specife alta kvanto da intuicio,
* bona sperto rilate al la propraj sentoj,
* nekutime rapida pensado aŭ kapablo rapide decidiĝi, respektive
* kvazaŭaŭtomata reago komparebla al reflekso (kaze de eventoj, kiuj postulas korpan reagon).

Spontanea ĉe **ĉiuj homoj** tamen ankaŭ estas
* la ekesto de emocioj (kvankam instigata de aliaj homoj aŭ de situacioj),
* la ekesto de multaj pensoj, inspiroj kaj foje ankaŭ de memoroj.

Spontaneeco en pozitiva senco estas:
* ne tro multe planadi siajn agojn, sed esti tiom memcerta permesi al si improvizi en neantaŭviditaj situacioj,
* konsideri la proprajn sentojn kaj tiujn de aliaj, proksimaj homoj, en siaj decidoj, kaj
* povi rapide adaptiĝi al novaj situacioj.

Spontaneeco en negativa senco estas:
* ĝis la lasta ebla momento ne voli decidiĝi, ĉar sentoj apenaŭ prognozeblas,
* malfrui al antaŭkonsentitaj renkontiĝoj, ĉar oni fidis siajn sentojn, anstataŭ atenti la horloĝon,
* el egoismo nur konsideri la proprajn sentojn kaj ne tiujn de aliaj, proksimaj homoj.

Spontaneeco en negativa senco povas gvidi al miskomprenoj kaj kvereloj en la interrilatoj kun aliaj homoj. Sentoj ne ĉiam bone klarigeblas kaj pravigeblas. La sincera informo pri la propra emocio, kiu gvidis al spontanea decido, ne nepre sufiĉas kiel klarigo al la partnero aŭ alia interrilatanta homo. Tamen aliflanke manka spontaneeco igas antaŭkalkulebla kaj socie malfleksebla, kio povas gvidi al troigita ŝabloneca konduto kaj al nenormalaj sociaj interagoj.

## Vidu ankaŭ 
* Spontanea fisio
* Spontanea eligo
* Pensaĵo
* Sento
* Lerno
* Surprizo

Kategorio:Motivado
Franz Künstler

**Franz KÜNSTLER** (24-an de julio 1900 en Soost, tiam suda Hungario, hodiaŭ Rumanio; 27-an de majo 2008 en Niederstetten) estis la lasta viva veterano de la reĝa kaj imperia armeo, kiu servis en la unua mondmilito. Li estis ĉe sia morto same la plej aĝa germana civitano.

Li estis soldatigita la 6-an de januaro 1918 kaj unu monaton poste ekservis jam en la 1-a rajdanta artileria regimento, en kiu li servis ĉe la itala fronto kiel kanonisto.

Li servis dum la dua mondmilito en 1942 dum ses monatoj en Ukrainio kiel moviĝanta poŝtisto.

Künstler estis ekde 1946 germana civitano (ĝis tiam hungara, perforte ellandigita en 1946) kaj vivis en Niederstetten en Baden-Württemberg. Li laboris ankaŭ kiel oldulo kiel muzea gvidisto en ĉasmuzeo en kastelo Haltenbergstetten, en kies proksimo li loĝis.

## vidu ankaŭ 
* Yakup Satar, lasta turka soldato de la turka sendependiĝa milito

Kategorio:Germanaj soldatoj
Kategorio:Personoj aĝintaj pli ol 100 jarojn
Amerikaj verdaj alcionoj

La **Amerikaj verdaj alcionoj** estas la specioj de la genro ***Chloroceryle*** de birdoj de la superfamilio de alcededoj, kiu enhavas ankaŭ la alcionon kaj la kukabaraojn, kaj de la familio de Ceriledoj. Tiuj estas indiĝenaj de tropika Centra kaj Sudameriko, krom unu specio kiu etendiĝas norden ĝis suda Teksaso.

Tiu genro enhavas la jenajn kvar speciojn:

* Amazona alciono (*Chloroceryle amazona*)
* Verda alciono (*Chloroceryle americana*)
* Ruĝverda alciono (*Chloroceryle inda*)
* Amerika nanalciono (*Chloroceryle aenea*)

La Amerikaj verdaj alcionoj reproduktiĝas ĉe riveroj en arbaroj aŭ mangrovejoj, kie nestoj estas **longaj horizontalaj tuneloj** elfositaj en riverbordo.

Ili havas la **tipan alcionan aspekton**, kun mallonga vosto kaj longa beko. Ĉiuj havas **oleoverdan plumaron supre**, kaj la subaj partoj montras interesan kolorbildon, kaj la plej malgranda kaj la dua plej granda, nome la Amerika nanalciono kaj la Ruĝverda alciono havas **ruĝecajn subajn partojn**, dum la plej granda kaj la dua plej malgranda, nome la Amazona alciono kaj la Verda alciono, havas **blankajn subajn partojn** kun nur la maskloj havantaj ruĝecan brustozonon.

Tiuj birdoj manĝas krustulojn kaj fiŝojn predatajn per la kutima alciona tekniko de plonĝado el ripozejo aŭ mallonga ŝvebado, kvankam la Amerika nanalciono predas insektojn dumfluge.

## Evolua historio 
Tiuj akvalcionoj estas descendaj el komuna praulo kiu ŝajne estis proksime rilata al la praulo de la Blanknigra alciono (kiu tiam ankoraŭ ne estis perdinta la metalkoloran plumartonon), kaj estas similaj laŭ plumaro kaj kutimoj (Moyle, 2006). Ĉiuj el la kvar specioj havas koincidajn teritoriojn, kaj povas fiŝkapti ĉe la samaj akvoj; tamen la pezorilato de *aenea*: *americana*: *inda*: *amazona* estas preskaŭ precize 1:2:4:8, kio malhelpas rektan konkurencon pro la manĝaĵo. La Ruĝventra akvalciono, *Megaceryle torquata*, pli malproksima parenco, ĉeestas ankaŭ la samajn riverojn, sed estas duoble peza kiel la Amazona alciono.

Genetike, la plej granda specio, nome la *C. amazona*, estas la plej malproksima, dum la mezgrandaj (sed diferenckoloraj) *C. americana* kaj *C. inda* estas frataj specioj. La diferenca koloroj ne indikas siajn evoluan historion, sed pli bone ŝajnas, ke ili evoluis sendepende, kaj pro tio estas videbla distingo inter taksonoj, helpante la pluseparigon de la genetika heredaĵo.

## Referencoj 
* 
* Fry, K & Fry, H. C. (2000): *Kingfishers, Bee-eaters and Rollers*. ISBN 0713652063
* 
* Moyle, Robert G. (2006): A Molecular Phylogeny of Kingfishers (Alcedinidae) With Insights into Early Biogeographic History. *Auk* **123**(2): 487–499. HTML plena teksto (sen bildoj)

Kategorio:Alcededoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Bunclody

**Bunclody** (irlanda *Bun Clóidí*) estas urbeto ĉe la limo de la graflandoj Wexford kaj Carlow, en la provinco de Leinster, Irlando. Laŭ la censo de 2006, la loĝantaro estas 1,863. Ĝia plej granda parto situas en graflando Wexford.

Bunclody staras ĉe la kunfluo de la riveroj Clody kaj Slaney, kaj la irlanda nomo signifas "*fino de la Clody*". Ĝi situas ĉe la ĉefa vojo inter la haveno de Rosslare kaj la mezo kaj okcidento de la lando (N80).

## Historio 
En la 17a jarcento la nomo de la urbeto ŝanĝis de Bunclody al Newtownbarry, sed refariĝis Bunclody en la 20a jarcento, post la irlanda sendependenco de Britio. En la 19a jarcento, kanaleto forkondukiĝis el al rivero Clody, por provizi akvon por la loĝantaro. Tiu kanaleto fluas ankoraŭ laŭlonge de la centro de la ĉefa strato.

Dum la Ribelo de 1798 kontraŭ la brita regado, Bunclody estis la okazejo de granda batalo.

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Irlando
András Márkos (grafikisto)

**MÁRKOS András** (ma:rkoŝ) estas rumanuja hungara grafikisto naskita en Miercurea Ciuc la 16-an de junio 1950.

## Biografio 
Inter 1969–73 András Márkos studis en Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. Inter 1973–76 li estis dezajnisto, inter 1976–78 fakulo de mezepoka eklezia arto en la Hargita Megyei Múzeum. Inter 1978–80 li estis scenejdekoraciisto de la Sepsiszentgyörgyi Magyar Állami Színház. Ekde 1981 li vivas en Germanio. Li estis ano de *GRUPPE* (kun Gert Fabritius, Frederick Bunsen, Hans Mendler).

## Premioj 
* 1984: Artpremio de Kiel;
* 1987: Premio Künstlergilde Lovis-Corinth Essenlingen;
* Premio Capanninas Grafikai Biennálé, Brazilo.

## Fonto 
* Artportal.hu

Markos, A
Markos, A
Pokomoj

La **pokomoj** estas etno en Kenjo, kies anoj plejparte estas agrokultivistoj kaj vivas laŭlonge de la rivero Tana en la distrikto Tana River.
La pokoma lingvo apartenas al la niĝer-kongaj lingvoj.

## Kulturo 
La pokomoj havas Konsilantaron de la Pliaĝuloj, nomatan *Gasa*, kies taskoj estas solvi disputojn ekzemple geedzajn, priterenajn, konfliktojn familiajn. La pokomaj dancoj kiel *Kithoko, Mwaribe, Miri* kaj aliaj estas dancataj dum diversaj ceremonioj. La transiro al la stato de plenkreskinto por viroj okazas per inico inkludanta cirkumcidon. La pokomoj ne praktikas virinan seksan mutiladon. El la stilo de la pokoma muziko devenas la Kenja Nacia Himno: *Lullaby song*.

## Subgrupoj 
* Subgrupoj de la pokomoj estas
*Upper Pokomo* (*Wantu wa Julu*): *Milalulu, Zubaki, Ndura, Kinakomba, Gwano, Ndera*;

*Lower Pokomo* (*Malanchini*): *Mwina, Malanchini*.

## Konataj pokomoj 
* *Hyslop Ipu*, State House Controller
* *Danson Mungatana*, parlamentano
* *Phares Kuindwa*, eksestro de Civilservado
* *Shari Martin*, eminenta gospel-muzikisto
* *Tola Kofa*, eksparlamentano
* *Japhet Kase*, eksparlamentano

Kategorio:Etnoj en Kenjo
Géza Xantus

**XANTUS Géza** (pr. sa:ntus) estas rumanuja hungara pentristo, grafikisto. Li naskiĝis en Miercurea Ciuc la 17-an de decembro 1958.

## Biografio
Géza Xantus finis siajn studojn inter 1982–86. Liaj majstroj estis Antal Beczásy, András Márkos. Inter 1990–95 li pristudis teologion en la Universitato Katolika Pázmány Péter en Budapeŝto. Ekde 1991 li estis ano de *Kisgrafika-Barátok Köre*, ekde 1992 de la *Internacia Asocio de Kristanaj Artistoj*. 

## Fonto
*Artportalo.hu
Katalin Hervai

**HERVAI Katalin** estas rumanuja hungara pentristino, grafikistino naskita en Sfântu Gheorghe la 8-an de marto 1957. Ŝi estis la filino de pentristo Zoltán Hervai.

## Biografio
Inter 1978-82 Katalin Hervai studis en Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo, kie ŝia majstro estis László Feszt. Inter 1982-89 ŝi estis desegninstruistino en sia naskiĝurbo, ekde 1990 samloke desegn- kaj grafikinstruistino de *Arta Liceo*. 

## Individuaj ekspozicioj
*1976, 1987 • Târgu Secuiesc
*1979 • Bukareŝto
*1983 • Kluĵo
*1983 • Sfântu Gheorghe
*1984 • Odorheiu Secuiesc
*1987 • Covasna
*1987 • Brassói Lapok Galéria, Braŝovo
*1990, 1991 • Vármegye Galéria, Budapest
*1991 • Eger
*1993 • Veszprém.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj
*1981 • Médium I., Sfântu Gheorghe
*1985 • Kisgrafikai Szalon, Lodzo
*1991 • Médium II., Sfântu Gheorghe
*1994 • Médium III., Sfântu Gheorghe.

## Fonto
*Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Zoltán Hervai

**HERVAI Zoltán** estas rumanuja hungara pentristo naskita en Sepsiszentgyörgy la 10-an de julio 1919 kaj mortinta la 27-an de oktobro 2005 en Sfântu Gheorghe. Li estis la patro de pentristino Katalin Hervai.

## Biografio
Inter 1938-40 Zoltán Hervai studis en Belarta Akademio de Bukareŝto ; inter 1940-46 en la *Hungara Belarta Akademio* de Budapeŝto. Inter 1949-79 li estis desegninstruisto en sia naskiĝurbo. En 1941-42 kiel kunlaboranto de la *Táj- és Népkutató Intézet* li faris etnografian esploron en Baseno Ĉiko kaj Baseno Kaŝino.

## Individuaj ekspozicioj
*1969, 1973, 1976, 1983 • Sfântu Gheorghe
*1973 • Covasna
*1973 • Petőfi Sándor Művelődési Ház, Bukareŝto
*1974, 1988 • Târgu Secuiesc
*1981 • Kayl (LU)
*1984 • Odorheiu Secuiesc
*1990 • Kufstein (AT).

## Elektitaj grupaj ekspozicioj
*1987 • Sint-Niklaas (BE)
*1991 • Országos Portrékiállítás, Hatvan.

## Bibliografio
*M. KISS P.: Erdélyi magyar művészek a XVIII-XX. században, Kóny, 1990.

## Fonto
*Biografio
*Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Bakonyszentkirály

**Bakonyszentkirály** (bakonjsentkirAj) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Meza** Transdanubio, en Veszprém (departemento), en subregiono de Zirc. Szentkirály signifas sankta reĝo.
eta|dekstra|300px|Preĝejo de Bakonyszentkirály

## Bazaj informoj 
* Areo: 28&nbsp;km²
* Loĝantaro: 910
* Poŝtkodo: 8430
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
Bakonyszentkirály situas en montaro Bakony, laŭ ĉefvojo Veszprém-Győr. Zirc troviĝas je 15 km-oj.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj avaroj kaj romianoj loĝis tie. La kampoj longe apartenis al fortikaĵo de Csesznek. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. poste familio Esterházy akiris la kampojn, kiu setligis ankaŭ germanojn en 1769. Tiu iĝis aparta vilaĝo Németszentkirály (=germana sankta reĝo). Por fari diferencon la origina vilaĝo nomiĝis Magyarszentkirály (=hungara sankta reĝo). Ili kuniĝis en 1926.

## Vidindaĵoj 
* memorŝtono pri miljara datreveno
* skulptaĵo pri *Sankta Stefano*
* kalvinana preĝejo

## Famuloj 
En Bakonyszentkirály naskiĝis István Szabó (tradukisto).

## Komunumoj pri Stefano la 1-a (Hungario) en Hungara reĝlando 
Ili manifestis kunlaboradon en 1997 en Szentkirályszabadja.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Fiŝbazarego de Tsukiji

eta|240px|2018
[eta|240px|[Aŭkcio en la Tsuikiji-fiŝbazarego]]
La **fiŝbazarego de Tsukiji** (japane: 築地市場 [cukiĵi ŝiĵō] ), kiu situas en Tsukiji en la Ĉuo-kvartalo de Tokia Metropolo. Ĝi estas la plej granda fiŝbazaro en la tuta mondo. La fiŝbazarego en Tsukiji estas parto de la Centra Porgrandkomerca Bazaro de Tokia Metropolo.

## Signifo 
En la jaro 2003 vendiĝis sur la centra fiŝbazarego (aldonaj fiŝbazaroj troviĝas en Ota kaj Adachi) 615.409 tunoj (t.e. 2.246 tage) da fiŝoj kaj aliaj marbestoj.

## Historio 
La historiaj radikoj de la fiŝbazaro datiĝas el la 16-a jarcento, kiam la ŝoguno Tokugawa Ieyasu venigis fiŝkaptistojn el Osako al Edo por provizi sian kortegon je fiŝoj. Li rajtigis ilin vendi la kromajn fiŝojn proksime al Nihonbashi. Samtempe evoluis la komerco de legomoj kaj fruktoj.

La Nihonbashi bazaro estis grave damaĝita dum la 1923-a Granda Kanto-Tertremo. Post tio ĝi estis translokigita al Tsukiji distrikto. Tri ĉefaj bazaroj estis fonditaj en Tsukiji, Kanda kaj Koto en 1935. Malpli grandaj bazaroj estis establitaj en Ebara, Toŝima, Adaĉi kaj alie. Entute nun estas pli ol dekdu bazaroj.

En la jaro 2012, laŭ decido de la Tokia Metropolo, la bazarego translokiĝos al Toyosu.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala ttt-ejo de la fiŝmerkato de Tsukiji 

Kategorio:Tokio
Kategorio:Komerco
Blanknigra akvalciono

**Blanknigra akvalciono** aŭ pli simple **blanknigra alciono** (*Ceryle rudis*) estas mezgranda, videblega kaj bruema birdo el subfamilio akvalcionoj  de la familio alcededoj, kiu enhavas ankaŭ la  kaj la kukabaraojn inter aliaj konataj birdoj. Laŭ la nuna sistematiko tiu ĉi specio estas la ununura membro de la genro *Ceryle*.

## Disvastiĝo 
Ĝi estas komuna tra subsahara Afriko kaj suda Azio el Turkio ĝis Barato kaj Ĉinio. Ĝi estas loĝanto, kaj plej parto de la birdoj ne migras, krom sezonaj movoj.

## Aspekto 
maldekstra|eta|Blanknigraj alcionoj ĉasas per ŝvebado super akvo.
Oni supozas, ke la Blanknigra alciono estas la **tria plej komuna alciono** en la mondo, kaj estas bruema birdo, ne konfuzebla en sia teritorio, pro ties klara **blankonigra aspekto**. Ĝi havas nigrajn okulojn, krurojn, fortikan kaj longan bekon, kronon (iom krestan), traokulajn makulstriojn kaj brustan zonon, dum blankajn superokulajn striojn, gorĝon kaj ventron. Dumfluge en flugiloj estas nigraj ŝultroj kaj plumopintoj kaj centraj blankaj zonoj.

Ĝi estas el 25 ĝis 28&nbsp;cm longa kun enverguro de 38&nbsp;cm kaj pezo de 68 ĝis 110 g.

## Subspecioj 
* *Ceryle rudis insignis* Hartert, 1910
* *Ceryle rudis leucomelanurus* Reichenbach, 1851
* *Ceryle rudis rudis* (Linnaeus, 1758)
* *Ceryle rudis syriacus* Roselaar, 1995
* *Ceryle rudis travancoreensis* Whistler & Kinnear, 1935

## Kutimoj 
Ĝi estas ĉefe specialista fiŝomanĝanto, kvankam ĝi povas manĝi ankaŭ krustulojn kaj grandajn akvajn insektojn. Ĝi kutime ĉasas ŝvebante super akvo kaj plonĝas suben rekte por kapti fiŝon.

Ĝi evoluigis du unikajn ĉasstrategiojn, kunhavataj de neniu alia alciono. La Blanknigra alciono povas ĉasi kaj en sala kaj en nesala akvo. Kiel ĉe ĉiuj alcionoj, la nesto de Blanknigra alciono tuj iĝas malsaniga, ĉar ili lasas tie la restaĵojn de la manĝo kaj aliaj ekskrementojn.

## Deveno 
eta|* Ceryle rudis *
Tiu specio estis dekomence supozita kiel descenda el praa Amerika verda alciono kiu trapasis la Atlantikan Oceanon antaŭ ĉirkaŭ 1 miliono da jaroj (Fry & Fry, 2000). Tamen, pli ĵuse, Moyle (2006) konsideris pli probable, ke la Blanknigra alciono kaj la Amerikaj verdaj alcionoj devenas el malnovmonda specio, kaj poste la Blanknigra alciono aŭ ties praulo perdis la metalan koloron.
eta|775px|maldekstra|fiŝkaptado

## Notoj kaj referencoj 
*  Ne minacata
* 
* Moyle, Robert G. (2006): A Molecular Phylogeny of Kingfishers (Alcedinidae) With Insights into Early Biogeographic History. *Auk* **123**(2): 487–499. HTML plena teksto (sen bildoj)

Kategorio:Alcededoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Slaney

eta|dekstra|300ra|La Rivero Slaney ĉe Stratford

La Rivero **Slaney** (irlande *An tSláine*) estas rivero en sudorienta Irlando. Ĝi fontas sur la monto Lugnaquilla en la Montaro de Wicklow, kaj fluas suden tra la graflandoj Wicklow, Carlow kaj Wexford. Ĝi elfluas kun larĝa malprofunda estuaro ĉe la urbo Wexford en la Irlandan Maron.

Laŭlonge de ĝia 117&nbsp;km. transiras la riveron 32 vojpontoj kaj unu fervojponto. La plej gravaj urboj tra kiuj fluas la rivero estas:
* Stratford
* Baltinglass
* Tullow
* Bunclody
* Enniscorthy
* Wexford

Troveblas granda varieco de bestoj kaj birdoj en la ĉirkaŭaĵo de la rivero. En graflando Wicklow oni povas vidi cervarojn, kaj en multaj lokoj vidiĝas cignoj, sovaĝaj anasoj, ardeoj kaj alcionoj. Krepuske, videblas vespertoj, strigoj kaj lutroj. En la kota estuaro oni povas trovi ridmevojn, tringojn kaj hematopojn. Laŭ sezono, oni fiŝkaptas salmojn kaj trutojn.

## Referencoj 
Kategorio:Riveroj en Irlando
Tsukiji

[maldekstre|eta|[Fiŝbazarego de Tsukiji]]
[maldekstre|eta|[Tsukiji Honganji]]
**Tsukiji** ( ; laŭlitere *"gajnita lando"*) estas distrikto de *Chūō-ku* en Tokio, Japanio. En tiu kvartalo troviĝas la fiŝbazarego de Tsukiji, la plej granda fiŝbazarego en la mondo. Tsukiji troviĝas ĉe la rivero Sumida sur lando gajnita de la maro en la 1700-aj jaroj dum la Edo-epoko.

Ekzistas ankaŭ distriktoj nomataj *Tsukiji* en Kobeo kaj Amagasaki, urboj en Hjogo, kvankam ili estas malpli bone konataj ol tiu de Tokio.

## Bibliografio 
* Tsukiji: The Fish Market at the Center of the World, Theodore C. Bestor, University of California Press, Berkeley, 2004 (ISBN 0-520-22024-2)

Kategorio:Geografio de Tokio
Raketo-pelaĵo

**Raketo-pelaĵo**j estas tiuj brulaĵoj, fueloj, dum kies brulado estiĝas grandkvanta kaj reguligebla varmega gaso. La klasika raketo-pelaĵo havas du bazajn komponentojn: oksidenzon kaj bruleblan reduktenzon (la veran brulaĵon). Dum brulado de la miksaĵo el oksidenzo/reduktenzo, la energio de la estiĝanta varmega gasmaso transformiĝas en la elblovejo al ŝovforto, kiu movas la raketon (vidu tria leĝo de Njutono). Ekzistas unukomponnetaj pelaĵoj, sed tiuj ne disvastiĝis. Depende de la materia sato, oni povas apartigi ilin en tri ĉefajn kategoriojn:

## Fluidaj raketo-pelaĵoj 
En ili estas aparte lokumita la brulaĵo kaj la oksidenzo, la du materialoj miksiĝas en la brulejo kaj kuniĝas.Ili havas tre grandan specifan impulson.

* Brulaĵoj: hidrogeno, kerozino, hidrazino (monometil- aŭ dimetil-hidrazino), etanolo, amonio, anilino, metanolo.

* Oksidenzoj: fluida oksigeno (LOX), nitrogen-tetrooksido, densa hidrogen-peroksido, azota acido, fluoro, miksaĵo de fluoro/oksigeno (FLOX), dunitrogen-kvaroksido

La raketoj funkciantaj per likvaj pelaĵoj estas tre komplikaj, turbinpumpilo premas la brulaĵon kaj la oksidenzon en la brulejon.

La plej efika oksidenzo estas la fluoro, tiel la plej grandan specifan impulson havas la miksaĵo de fluoro/hidrogeno, sed pro la troa korodemeco de la fluoro, alta brultemperaturo kaj la estiĝanta mediopolua hidrogen-fluorido, oni ne uzas ĝin.

La plej populara estas la pelaĵo el oksigeno/hidrogeno, kies finprodukto estas akvo, dum la specifa impulso estas relative granda.

Kvankam ekzistas unukomponentaj pelaĵoj, oni ne uzas ilin pro ties eksplodemo (hidrogen-preoksido, nitrometano.

### hipergola pelaĵo 
Ĉe hipergola pelaĵo okazas membrulo dum renkonto de la brulaĵo kaj la oksidenzo, ne neceasas ekstera bruligilo. Oni uzas tiun en kosmo por ekfunkciado de la raketo, sondilo. Hipergola pelaĵo estas ekz. la hidrazino (aŭ pli ofte dimetilhidrazino) kaj nitrogen-tetroksido (malpli azota acido).

## Solidaj pelaĵoj 
La unua solida pelaĵo por raketo estis la nigra pulvo, uzita en ĉina pirotekniko.

La modernaj solidaj pelaĵoj estas: amonia perklorato (oksidenzo), fajna aluminia pulvoro (kiel brulaĵo), kiun kuntenas polibutadien-akrilnitril-kopolimero (PBAN) aŭ terminala hidroksi-polibutadieno (HTPB) (gumaj materialoj) kaj servas samtempe kiel brulaĵo.

La specifa impulso de la solidaj raketo-pelaĵoj estas pli malgranda ol tiu de la fluidaj pelaĵoj. Ilia avantaĝo estas, ke la raketa konstruo estas pli simpla.

## Hibridaj raketo-pelaĵoj 
Ili estas ĝenerale dukomponentaj, el solida brulaĵo kaj el likva/gasa oksidenzo. Ebla miksaĵo povas esti pl. HTPB kun nitrogen-oksido.

## Gaso 
La jon-pelilo uzas elektran energion (el sunĉelo) kaj jonizas gason (ekz. ksenonon) kaj la estiĝantaj jonoj estas akceligitaj per elektra kampo. Tiuj peliloj havas treege malgrandan povumon, tiel ili estas uzeblaj nur en la kosmo, sed dum longa tempo. Kompare al kemiaj pelaĵoj, ili uzas tre malgrandan kvanton da materialo por atingi la saman impulson.

La elektra energio povas veni ne nur per sunĉelo sed per eta atomcentralo, atompilo uzata en kosmosondilo.
Meruoj

La **meruoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta en la regiono Meru en Kenjo

## Loĝregiono 
la meruoj loĝas precipe en la agrikultura nordorienta deklivo de la Monto Kenjo en la Orienta Provinco de Kenjo. La nomo *Meru* rilatas kaj al la etno kaj la teritorio, ĉar dum multaj jaroj ekzistis nur unu geopolitika distrikto por la meruoj. Tio ŝanĝiĝis en 1992, kiam la distrikto estis dividita je tri: la distriktoj Meru, Nyambene kaj Tharaka-Nithi.

La meruoj estas dividitaj je sep sekcioj, nome: *Tigania, Igemebe, Imenti, Miutuni, Igoji, Mwimbi* kaj *Muthambi*. La ĉukaoj (*Chuka*) kaj tarakaoj (*Tharaka*) estas nun konsiderataj meruoj sed ili havas malsamajn buŝajn historiojn kaj mitologion.

## Listo de eminentaj meruoj 
* Prof. Leah Marangu, Vice Chancellor, African Nazarene University, unua profesorino en Kenjo
* Hon. Justice (Rtd) Aaron Ringera, direktoro de la Kenya Anti Corruption Commission (KACC)
* Janet Mathiu, estro de la flega servo de la hospitalo de Najrobo, Kenjo.
* Rueben Marambii, estro de la Nacia Banko de Kenjo
* Mary Mukindia, antaŭa estro de la Nacia Nafta Kooperativo
* Dr. Samuel Kobia, antaŭa ĝenerala sekretario de la National Christian Council of Kenya (NCCK)
* Episkopo Lawi Imathui, fondinto de la altlernejo Kenya Methodist University
* Francis Muthaura, estro de publikaj servoj kaj registara sekretario, Kenjo.
* Edward H Ntalami, afergvidanto, Capital Markets Authority, Kenjo.
* David Mwiraria, antaŭa financministro, Kenjo, nuna mediministro.
* Kiraitu Murungi, energiministro, Kenjo.
* Inĝ. Erastus K. Mwongera, antaŭa *permanent secretary* Ministerio por trafiko, akvo kaj grundo, Kenjo.
* Dr.Kilemi Mwiria, vicministro por edukado, Kenjo.
* Prof. Gerishon Ikiara, *Permanent Secretary*, transportministerio.
* Francis Kalung'e Mwenda, ĉefa financoficisto, Oficejo de la prezidento.
* Mathew Kirai Iteere, *commandant General Service Unit*
* Prof. Alfred Mutema, prezidanto de la Kenyatta National Hospital.
* Henry Kinyua, antaŭa manaĝdirektoro, Kenya Planters Co-operative Union, Kenjo
* Isaiah Kabira, direktoro de la *Presidential Press Services*
* Prof. Julius Meme, antaŭa *Permanent Secretary*, Ministerio de Sano, Kenjo
* Gitobu Imanyara, parlamentano kaj advokato de la civitanaj rajtoj

## Eksteraj ligiloj 
* Rakontoj kaj mitoj pri la originoj de la kenjaj etnoj

Amerioj
Amerioj
Bideo

eta|18a-jarcenta bideto en uzo
**Bideo** (turke:Bide) estas malalte instalita parto de la sanitaraĵo aŭ tipo de lavujo por la lavado de la eksteraj generaj organoj aŭ de la anuso. La vorto estas derivita el la franca lingvo.

## Historio 
En la franca lingvo *Bidet* estas vorto por poneo (kaj en la malnovfranca lingvo *bider* signifas *troti*). Ĉi tiu etimologio venas de la fakto ke oni rajde sidas sur bideo, kiel oni rajdas poneon.

Laŭ iuj la *bideo* estis invento de francaj meblofaristoj je la fino de la 17-a jarcento aŭ la komenco de la 18-a jarcento, kvankam ekzakta dato aŭ eltrovinto ne estas konataj. Ekzistas teorioj ke la inventinto estis Christophe Des Rosiers, meblisto de la franca reĝa familio. La plej fruaj skribitaj mencioj de la bideo estas de 1710.

File:Bidet.jpg|Bideo: Ĉi tiu formo ofte troviĝas en Eŭropo
File:SB-BidetIntegrated.jpg|Bideo aldonita al la necesejo mem
File:Bidet Ego Kolo.jpg|Necesejo (maldekstre) kaj bideo (dekstre)

## Notoj 
Kategorio:Ujoj
Kategorio:Higieno
Hajmáskér

**Hajmáskér** [hajmAŝkEr] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Veszprém. Dum la socialismo la vilaĝo sekrete estis nomita "Malgranda Moskvo" ĉar tie funkciis granda bazo de Ruĝa Armeo. Kér estas nomo de unu el la hungaraj triboj.
eta|maldekstra|Kazerno en Hajmáskér

## Bazaj informoj 
* Areo: 38&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3000
* Poŝtkodo: 8192
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
La vilaĝo situas laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Székesfehérvár-Celldömölk, ĉefvojo Budapeŝto-Graz preteriras. Veszprém troviĝas 13, Balatono 12 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1343 en formo *Keer*. La kampoj malkonvenas por agrikulturado, soldatoj uzas ĝin, kiel pafejo. Granda kazerno por pafistoj konstruiĝis en 1911. Tio estis granda bazo de la Ruĝa Armeo.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, kuracejo, dentokuracejo, apoteko, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kazerno de 1911

## Famuloj 
En Hajmáskér naskiĝis: abato, historiisto Remig Békefi kaj piaristo Gábor János Szigly.

## Ĝemelkomunumo 
*  Veľký Kýr, Slovakio

## Komunumoj pri *Kér* en Hungara reĝlando 
Kér estas unu el la 7 hungaraj gentoj.

eta|dekstra|Kazerno en Hajmáskér

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Arialoj

La **arialoj** estas etno de paŝtistoj en norda Kenjo. Ili estas kombino de samburuoj kaj rendileoj kaj bredas kamelojn, bovojn, ŝafojn kaj kaprojn.

Arialoj
Arialoj
Meruleoj

La **meruleoj** estas somala etno en Kenjo, originanta el branĉo de la klano havijoj el la larĝa teritorio de somaloj loĝata. La meruleoj vivas je la pinto de la nordorienta provinco de Kenjo, kiu limas al Etiopio kaj Somalio. Ili ankaŭ vivas en la regionoj Gedo kaj Jubba River en Somalio.

## Fontoj 
* Jack L. Davies, Appendix 4: The Somali Ethnic Group and Clan System , "Reunification of the Somali People" (1994), Civic Webs Virtual Library
* Orville Jenkins, The Somali of Kenya, 1996

Meruleoj
Meruleoj
Meruleoj
Atekeroj

La **atekeroj** (*Ateker* aŭ *Atekerin*) estas komuna nomo de la strete parencaj etnoj ĝioj (*Jie*), karimoĝongoj (Karimojong), turkanaoj (*Turkana*) kaj tesoj (*Teso*) en Ugando kaj Kenjo. Iliaj lingvoj apartenas al la okcidentaj nilotaj lingvoj.

Atekeroj
Atekeroj 
Atekeroj
Lajos Huszár

**HUSZÁR Lajos** (husa:r) estis hungara numismatikisto, arkeologo, arthistoriisto. Li naskiĝis en Nyárádszereda la 29-an de junio 1906 kaj mortis en Budapeŝto la 23-an de decembro 1987.

## Biografio 
Lajos Huszár doktoriĝis en Budapeŝto en 1928. Ekde 1929 ĝis 1968 li laboris en la medalarejo de Hungara Nacia Muzeo. Ekde 1944 li estis ĝia gvidanto. Inter 1945-1949 li estis la ĉefdirektoro de la Hungara Historia Muzeo. Li redaktis la revuon *Numizmatikai Közlöny* ekde 1933 ĝis 1975.

## Verkoj 
* *Medaillen-und Plakettenkunst in Ungarn* (kun Procopius Béla, Bp., 1932);
* *Szent István pénzei* (Bp., 1938);
* *Szent György érmek* (Bp., 1940);
* *Bethlen Gábor pénzei* (Kolozsvár, 1945);
* *Attila dans la numismatique* (Bp., 1947);
* *A budai pénzverés története a középkorban* (Bp., 1958);
* *Art of Coinage in Hungary* (Bp., 1963);
* *Habsburg-házi királyok pénzei* (I. rész 1526-1657, Corpus Nummorum Hungariae. Magyar egyetemes éremtár III. kötet, Bp., 1975);
* *A magyar numizmatika bibliográfiája* (kun Fejér Mária, Bp., 1977);
* *Medicina in nummis* (kun Varannai Gyula, Bp., 1977);
* *Münzkatalog Ungarn von 1000 bis heute* (Bp.-München, 1980);
* *Régi magyar emlékérmek katalógusa* (I-II. és IV.-VI, Bp., 1972-84).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Huszar, L
Kategorio:Hungaraj numismatikistoj
huszar
Bridgman

**Bridgman** estas nomo de

* Frederick Arthur Bridgman (1847–1928), usona pentristo
* Mel Bridgman (* 1995), kanada glacihokeisto
* Percy Williams Bridgman (1882–1961), usona fizikisto (Nobel-premio pri fiziko en 1946)
* Laura Bridgman

Loko en Usono:

* Bridgman (Michigan)

*vidu ankaŭ:* Bridgeman
Primo de Chen

En matematiko, primo *p* nomiĝas **primo de Chen**, se *p+2* estas primo aŭ duonprimo (produto de du primoj). Tiam la para nombro *2p+2* kontentigas la teoremon de Chen.

En 1966, Chen Jingrun pruvis, ke ekzistas nefinie multaj ĉi tiaj primoj. Ĉi tiu rezulto devus ankaŭ sekvi el la vereco de la ĝemela prima konjekto, tamen tiu konjekto estas dume nepruvita.

La unuaj primoj de Chen estas

: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 47, 53, 59, 67, 71, 83, 89, 101

La unuaj primoj, kiuj ne estas primoj de Chen, estas

:43, 61, 73, 79, 97, 103, 151, 163, 173, 193, 223, 229, 241

Ĉiu supersingulara primo estas primo de Chen.

## Plej grandaj primoj de Chen 
En oktobro de 2005 Micha Fleuren kaj grupo PrimeForm trovis la plej grandan konatan primon de Chen
: (1284991359 · 298305 + 1) · (96060285 · 2135170 + 1) - 2
kun 70301 ciferoj.

La suba membro de paro de ĝemelaj primoj estas primo de Chen, laŭ difino. Kiel en la 16-a de januaro de 2007, la plej granda sciataj ĝemelaj primoj estas
: 2003663613 · 2195000 ± 1
kun 58711 ciferoj.

## Pluaj rezultoj 
Chen ankaŭ pruvis jenan ĝeneraligon:
Por ĉiu para entjero *h*, ekzistas nefinie multaj primoj *p* tiaj ke *p+h* estas primo aŭ duonprimo (produto de du primoj).

Terence Tao kaj Ben Green pruvis en 2005 ke estas nefinie multaj tri-membraj aritmetikaj vicoj de primoj de Chen.

## Aliaĵoj 
Rudolf Ondrejka trovis jenan magian kvadraton 3×3 el 9 primoj de Chen:

## Eksteraj ligiloj 
*  - vico de primoj de Chen
*  - vico de primoj kiuj ne estas primoj de Chen
* 
* La Primaj Paĝoj
* Ben Green, Terence Tao, Limiga teorio de la kribrilo de Selberg, kun aplikoj
* Magia kvadrato el 9 primoj de Chen

Kategorio:Primoj
Teoremo de Chen

En matematiko, **teoremo de Chen** estas teoremo kiu statas ke ĉiu sufiĉe granda para nombro povas esti skribita kiel sumo de du primoj, aŭ kiel sumo de primo kaj duonprimo (produto de du primoj). Teoremo de Chen estas grandega paŝo al la konjekto de Goldbach kaj rimarkinda rezulto de la kribrilaj manieroj.

La teoremo estis unue komencita de ĉinia matematikisto Chen Jing Run (aŭ Chen Jingrun) en 1966, kun pluaj detaloj de la pruvo en 1973. Lia originala pruvo estis multe plisimpligita de P. M. Ross.

## Eksteraj ligiloj 
* Jean-Claude Evard, Preskaŭ ĝemelaj primoj kaj teoremo de Chen 
* 

Kategorio:Analitika nombroteorio
Kategorio:Matematikaj teoremoj
Kategorio:Primoj
Prima k-opo

En nombroteorio, '*prima *k*-opo*' estas orda aro de valoroj prezentanta ŝablonon de primoj. La *k*-opo estas prezentata kiel *(a1, a2, ... , ak)*, por prezenti ĉiun aro de valoroj *(n+a1, n+a2, ... , n+ak)* por ĉiuj valoroj de *n*. En praktiko estas kutime *a1=0*. Prima *k*-opo estas tiu, kiu povas esti uzata por prezenti ŝablonon de primoj.

Kelkaj el la plej mallongaj *k*-opoj estas:

Primaj *k*-opoj estas fojfoje nomataj **konsentebla**j *k*-opoj. Por ke *k*-opo estu konsentebla, ĝi devas ne inkluzivi la plenan restaĵon modula (kio estas ĉiuj valorojn ekde 0 ĝis *p-1*) de ĉiu primo *p* malpli ol aŭ egala al *k*. Ekzemple, la plena modula restaĵo de *p=3* estas 0, 1 kaj 2, tiel la nombroj en *k*-opo module 3 devas inkluzivi maksimume duon el ĉi tiuj tri valoroj, por ke la opo estu konsentebla. Alie la rezultantaj nombroj devas ĉiam inkluzivi nombron, kiu dividiĝas je 3 kaj pro tio ne estas primo, krom ke se ĝi ne estas 3 mem. Kvankam (0, 2, 4) estas ne konsentebla, ĝi produktas la solan aron de primoj, (3, 5, 7). Iuj nekonsenteblaj *k*-opoj havas pli ol unu tute priman solvaĵon. La plej malgranda el ĉi tiuj estas (0, 2, 8, 14, 26), kiu havas du solvaĵojn: (3, 5, 11, 17, 29) kaj (5, 7, 13, 19, 31).

## Primaj konstelacioj 
Prima *k*-opo kun la plej malgranda ebla maksimuma valoro *s=maxi=1...k ai* estas **prima konstelacio**. Por ĉiuj *n≥k* ĉi tio ĉiam produktas *k* najbarajn primojn.

La unuaj kelkaj primaj konstelacioj estas:

La unua konjekto de Hardy-Littlewood antaŭdiras ke la asimptota frekvenco de ĉiu prima konstelacio povas esti kalkulita. Dume la konjekto estas nepruvita, sed ĝi estas konsiderata verŝajna.

La dua konjekto de Hardy-Littlewood koncernas la kvanton de primoj en intervaloj kaj tiel aperon de primaj konstelacioj. La du konjektoj estas nekonsekvencaj unu kun la alia (vidu pli detale en artikolo pri la dua konjekto). Tiel la dua konjekto estas konsiderata verŝajne al esti malvera.

## Primaj aritmetikaj vicoj 
Prima *k*-opo de formo *(0, n, 2n, ...)* estas la **prima aritmetika vico**. 

## Eksteraj ligiloj 
* Chris Caldwell, "La Prima Glosaro: k-opo" je La Primaj Paĝoj
* 
* 
* Tony Forbes, Plej malgrandaj primaj k-konstelacioj .

Kategorio:Primoj
Teoremo de Brun

En matematiko, **teoremo de Brun** estas rezulto en nombroteorio pruvita de Viggo Brun en 1919. Ĝi havas historian gravecon en la enkonduko de kribrilaj manieroj.

Estu *P(x)* kvanto de primoj *p ≤ x* tiaj ke ankaŭ *p + 2* estas primo. Alivorte, *P(x)* estas la kvanto de paroj de ĝemelaj primoj. Tiam, por *x ≥ 3*:

: P(x) 

por iu pozitiva konstanto *c*.

Ĉi tiu rezulto montras ke sumo de inversoj de ĉiuj ĝemelaj primoj konverĝas; en aliaj vortoj la *p* koncernataj estas malgranda aro. En eksplicitaj terminoj la sumo

: \sum\limits_{ p \, : \, p + 2 \in \mathbb{P} } {\left( {\frac{1}{p} + \frac{1}} \right)} = \left( {\frac{1}{3} + \frac{1}{5}} \right) + \left( {\frac{1}{5} + \frac{1}{7}} \right) + \left( {\frac{1} + \frac{1}} \right) + \cdots 

konverĝas, kaj ĝia valoro estas sciata kiel konstanto de Brun. Malsimile al la okazo por ĉiuj primoj, oni ne povas konkludi de ĉi tiu rezulto ke estas malfinia kvanto de ĝemelaj primoj kaj tiel pruvi la ĝemelan priman konjekton.

## Vidu ankaŭ 
* Pruvo ke sumo de inversoj de primoj malkonverĝas

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Sebah, Paskal kaj Xavier Gourdon, Enkonduko al ĝemelaj primoj kaj kalkulado de konstanto de Brun, 2002. Moderna detalita priskribo.

Kategorio:Analitika nombroteorio
Kategorio:Matematikaj teoremoj
Kategorio:Primoj
Konstanto de Brun

En 1919 Viggo Brun montris ke sumo de inversoj de la ĝemelaj primoj (paroj de primoj kiuj diferenciĝas je 2) konverĝas al matematika konstanto nun nomata kiel la **konstanto de Brun por ĝemelaj primoj** kaj kutime skribata kiel *B2*

:B_2 = \left(\frac{1}{3} + \frac{1}{5}\right)
+ \left(\frac{1}{5} + \frac{1}{7}\right)
+ \left(\frac{1}{11} + \frac{1}{13}\right)
+ \left(\frac{1}{17} + \frac{1}{19}\right)
+ \left(\frac{1}{29} + \frac{1}{31}\right) + \cdots

en kontrasto al la fakto ke sumo de inversoj de ĉiuj primoj malkonverĝas. Se la sumo de inversoj de ĝemelaj primoj malkonverĝus, ĉi tio estu pruvo de la ĝemela prima konjekto. Sed pro tio ke ĝi konverĝas, oni ankoraŭ ne scias ĉu estas malfinie multaj ĝemelaj primoj. Simile, se ĝi estus pruvite ke konstanto de Brun estas neracionala, la ĝemela prima konjekto devus sekvi tuj, ĉar sumo de finia kvanto de racionalaj nombroj estas racionala.

Kribrilo de Brun estis rafinita de J. B. Rosser, G. Ricci kaj la aliaj.

La plej bona pritakso ĝis nun estas donita de Paskal Sebah kaj Patrick Demichel en 2002 uzante ĉiun ĝemelaj primoj supren ĝis 1016:

: *B2 ≈ 1.902160583104*.

Tio ke *1,9 2* estas montrite, sed ne estas sciata reela nombro N tia ke estas pruvite ke *B2 4*, estas la sumo de la inversoj de ĉiuj primaj kvaropoj:

:B_4 = \left(\frac{1}{5} + \frac{1}{7} + \frac{1}{11} + \frac{1}{13}\right)
+ \left(\frac{1}{11} + \frac{1}{13} + \frac{1}{17} + \frac{1}{19}\right)
+ \left(\frac{1}{101} + \frac{1}{103} + \frac{1}{107} + \frac{1}{109}\right) + \cdots

kun valoro:

:*B*4 = 0.87058 83800 ± 0.00000 00005.

Ĉi tiu konstanto estas malsama de la **konstanto de Brun por kuzaj primoj**, primaj paroj de formo *(p, p+4)*, ankaŭ kiu estas skribata kiel *B4*. Wolf derivis pritakson por la sumoj *Bn ≈ 4/n*. Ĉi tio donas la pritakson por ''B2 je proksimume 5% pli grandan ol la vera valoro.

## Vidu ankaŭ 
* Ĝemela prima konjekto
* Konstanto de Meissel-Mertens
* Teoremo de Brun

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Artikolo de Nicely pri ĝemela numerado kaj konstanto de Brun 
* Kalkulado de konstanto de Brun
* 
* 
* Artikolo de Wolf pri la sumoj 

Kategorio:Analitika nombroteorio
Kategorio:Matematikaj konstantoj
Kategorio:Primoj
Dürnstein

**Dürnstein** [DIRNstejn] situas en la federacia lando Malsupra Aŭstrio. La komunumo situas en la nordokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono *Waldviertel*  (arbara regiono). Krome la komunumo, kiu troveblas rekte norde de la rivero Danubo, ĉe la maldekstra bordo, estas parto de la pejzaĝo *Wachau* . Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. 

La urbeto prezentas neforgeseblan aspekton pro siaj vidindaĵoj. Speciale pro la restoj de la kastelo "Kuenringer", la konstruaĵo de la iama monaĥinejo "Klarissinnen" kaj la preĝejo "Kunigunde", la estinta kastelo "Starhemberg", la iama monaĥejo de aŭgustenanoj kun la ĉarma korto de la fondaĵa domo, la urba pordego kaj la malnova burĝaj domoj, kuŝante inter riverego kaj monto.

 Dürnstein - Burgruine (b).JPG|La ruino
 Stift Duernstein Wachau.jpg|Monaĥejo
 DuernsteinWinter01.JPG|Vintre

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio
Kategorio:Urboj ĉe Danubo
Brigo

**Brigo** havas plurajn signifojn:
* **Brigo** estas dumasta velŝipo kun laŭlarĝaj veloj.
* **Brigo VS** estas urbo kaj municipo en la komunumo **Brig-Glis** en Kantono Valezo, Svislando.
* **Brigo** estas distrikto en Kantono Valezo, Svislando.
Toko

**Toko** estas legenda heroo laŭ Saxo Grammaticus, kiu devas pafi je ordono de reĝo bludenta Haraldo pomon de sur kapo de sia filo (pompafo). Je la demando, kial li antaŭpreparis ankaŭ duan sagon, li diras, ke okaze de mispafo, li volis morti la reĝon. Pro tiu respondo, oni punas lin je vivdanĝera veturo de sur roko, per skio. Li eltenas ankaŭ tiun provon.

Toko estis dana ĉasisto en la 12-a jarcento kaj lia legendo donis eble kernon de la legendo de Vilhelmo Tell. Li devis pafi pro sia fierfanfaronado pri la pafscio.
Királyszentistván

**Királyszentistván** [kirAjsentiŝtvAn] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Veszprém. La loknomo signifas: reĝo-sankta-Stefano.
eta|200px|Blazono de Királyszentistván

## Bazaj informoj 
* Areo: 9&nbsp;km²
* Loĝantaro: 430
* Poŝtkodo: 8195
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
Királyszentistván situas en valo de rojo Séd, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Veszprém-Lepsény. Balatono troviĝas 6, Veszprém (urbo) 11 km.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj romianoj loĝis tie. Laŭ la supozoj Stefano la 1-a (Hungario) tie venkis la ribelantan Koppány (kopAnj) en 997. La unua skriba mencio devenis el 1476 en formo *(Zenth Istwan).* La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Ekde 1650 la kampoj apartenis al familio Zichy (ziĉi). En 1908 okazis granda armea trejnado, kiun rigardis ankaŭ la reĝo, sekve la vilaĝo prenis la prefikson "reĝo".

En Királyszentistván migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* klasikisma kalvinana preĝejo el la 18-a jarcento
* akvomuelejo
* parko pri *Sankta Stefano*

## Komunumoj pri Stefano la 1-a (Hungario) en Hungara reĝlando 
Ili manifestis kunlaboradon en 1997 en Szentkirályszabadja.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém