Leon Uris

**Leon Marcus URIS** (naskiĝis la 3-a de aŭgusto 1924 en Baltimoro, Marilando ; mortis la 21-a de junio 2003 en Shelter Island, Longinsulo, Novjorkio) estis usona aŭtoro de historia fikcio, kiu verkis multajn furorlibrojn, inkluzive de *Exodus* (*Eliro*, publikigita en 1958) kaj *Trinity* (Triunuo, publikigita en 1976). 

Uris estis kunfondinto de la Verkistoj kaj Artistoj por Paco en la Proksima Oriento, por-Israela grupo. 

## Verkado 
En 1953, la unua romano de Uris, Battle Cry (Batalkrio), estis publikigita. Ĝi reflektis pri la milittempaj spertoj, kiuj ludis decidan rolon en formado de lia personeco. La libro kombinis vereman priskribon de la malfacilaĵoj de servo kun fiero pri liaj kamaradoj, ilia kuraĝo kaj sindonemo unu al la alia. La romano estis entuziasme akceptita de legantoj kaj kritikistoj kaj estis adaptita en filmon en 1954. La dua romano de Uris, "Koleraj Montetoj" (1955), estis bazita sur la memuaroj de lia onklo, kiu servis en Grekio kun la palestinaj fortoj (vidu Judan Brigadon). La plej multaj el la postaj verkoj de la verkisto, je diversaj gradoj, reflektas la temon de la Holokaŭsto kaj la lukto kontraŭ Naziismo.

Uris atingis internacian famon per sia romano *Exodus* (*Eliro*, 1958), kiu rekreas la historian periodon antaŭ la establo de la Ŝtato Israelo kaj la eventojn de la Milito de Sendependeco. La libro estis tradukita en multajn lingvojn, kun totala cirkulado superanta sep milionojn da ekzempleroj. La filmadapto ankaŭ fariĝis klasikaĵo. *Eliro* ludis specialan rolon en vekado de la nacia konscio de judoj en Sovetunio : kontraŭ la fono de senbrida ŝtata antisemitismo, la libro pri "homoj, kiuj ne petas pardonon pro tio, ke ili naskiĝis judoj kaj pro tio, ke ili volis vivi digne" estis perceptita kiel alvoko al repatriigo.

La sekva romano de Uris, “Darling, 18” (1960), ŝajnas disvolvi unu el la partoj de “Eliro”, dediĉita al la Ribelo en la Varsovia Geto.

En 1964, dum la pinto de la Malvarma Milito, Uris publikigis *Armagedonon*, romanon pri la berlina krizo de 1948–49, kiun li interpretis kiel decidan batalon ("Megiddo") por la estonteco de demokratio. Komprenante, ke homoj estas "la sumo de sia pasinteco" kaj ne forgesante la nazian pasintecon de la germanoj, Uris admiras la rezistecon de okcidentberlinanoj kaj vidas ilin kiel aliancanojn de Usono kaj aliaj demokratiaj landoj, kies komunaj agoj kondukas al la ĉesigo de la sovetia blokado. La temo de rezisto al komunista ekspansio estis daŭrigita en *Topaz* (1967), kiu centriĝas ĉirkaŭ la kuba misila krizo, la lukton inter sekretaj servoj kaj la retiriĝon de Francio el NATO. La romano baziĝis sur dokumentaj pruvoj kaj estis verkita de Uris post siaj konversacioj kun la franca spiono Philippe Thyraud de Vosjoli (1920–2000, kaŝnomo LAMIA, la protagonisto de la romano de André Devereux). La reto de influagentoj ĉirkaŭ Charles de Gaulle (en la romano, li estas portretita kiel Pierre la Croix) fakte nomiĝis ne "Topazo", sed "Safiro". Multaj aliaj roluloj en la romano havis realvivajn prototipojn, ekzemple, la KGB-transfuĝinto Boris Kuznecov estas la transfuĝinto Anatolij Golitsin. Filmo kun la sama nomo (1969, reĝisorita de Alfred Hitchcock) estis farita surbaze de la romano. La verkisto estis komence invitita verki la scenaron, sed la kunlaboro ne sukcesis, kaj li poste memoris, ke Hitchcock provis estrigi lin, traktante lin kiel dungiton.

Ĉar Uris menciis la nomon de la pola kuracisto Władysław Alexander Dering en la romano *Eliro* kaj ligis lin al homaj eksperimentoj en la koncentrejo, Dering jurpersekutis lin en londona tribunalo. Uris adaptis ĉi tiun rakonton en la romanon *QB VII* , kiu ankaŭ estis sukcesa filmo kaj televida serio. En sia romano "QB VII" (1970), Uris rakontas parte aŭtobiografian historion de verkisto, kiu estas jurpersekutita de pola kuracisto, kiu faris medicinajn eksperimentojn sur koncentrejaj malliberuloj pro tio, ke li estis nomita nazia kunlaboranto. En 1974, la libro estis adaptita en televidserion. 

La duopologoj *Trinity* (Triunuo, 1976) kaj *Redemption* (Elsaviĝo, 1995) prezentas Irlandon sub brita regado kaj plurajn generaciojn de irlandanoj serĉantaj sendependecon por ilia patrujo. Malgraŭ la noveco de la temo, multaj eĥoj de la antaŭaj libroj de Uris. La lukto kontraŭ nacia subpremo estas komplika pro brutalaj internaj konfliktoj (inter protestantoj kaj katolikoj), sociaj kaj familiaj konfliktoj.

En siaj romanoj "Hadji" (1984) kaj "The Mitla Pass" (1988), Uris revenas al la israela historio, sed alproksimiĝas al ĝi el nekutima perspektivo: en la unua, la eventoj ĉirkaŭ la fondo de la juda ŝtato estas prezentitaj tra la okuloj de araboj; en la dua, kvankam ĝia intrigo disvolviĝas kontraŭ la fono de la Sinaja kampanjo, la centra rolo estas donita ne al historiaj eventoj sed al la persona vivo de la ĉefrolulo, kiu estas trapenetrita de klare aŭtobiografiaj trajtoj. Ambaŭ romanoj ricevis negativajn recenzojn de kritikistoj pro siaj skemaj kaj unupartiaj portretadoj.

En 1999, la romano de Uris "La Falinta Dio" estis publikigita. Ĝi estis lia unua romano lokita en la estonteco kaj rondiris ĉirkaŭ la usona prezidanta elekto de 2008. Dum la kampanjo, la juda deveno de la ĉefa kandidato O'Connell, kiu estis adoptita kiel infano kaj edukita kiel kristano, estas rivelita. Malgraŭ la tempoperiodo, la libro ne estas konsiderata sciencfikcio; ĝi desegnas multajn paralelojn kun nuntempaj eventoj, kiel ekzemple la sorto de la usona ministro pri eksterlandaj aferoj Madeleine Albright, kaj ŝajnas antaŭsigni la nomumon de senatano Joe Lieberman kiel la vicprezidenta kandidato.

La centra temo de la verkoj de Uris estas la lukto kontraŭ tiraneco kaj malbono, ĉu naziismo, komunismo, brita imperiismo, korupto aŭ antisemitismo. Kvankam liaj libroj ofte mankas profundon kaj al liaj dialogoj mankas vigleco, ĉi tion plejparte kompensas lia kapablo konstrui fascinan intrigon interplektante la destinojn de realaj kaj fikciaj roluloj, kaj lia kapablo kombini dokumentarion kun la dinamiko de krimfikcio, permesante al li rekrei la etoson de historiaj eventoj.

Uris ankaŭ verkis kelkajn filmajn scenarojn kaj teatrajn adaptojn de siaj propraj libroj, same kiel tekstojn por la fotalbumoj *Ireland - A Terrible Beauty* (1975) kaj *Jerusalem - Song of Songs* (1981)..

## Verkaro (elekto) 
* *Battle Cry*, 1953
* *The Angry Hills*, 1955
* *Exodus*, 1958
* *Exodus Revisited*, 1960 (brita titolo: *In the Steps of Exodus*)
* *Mila 18*, 1961
* *Armageddon: A Novel of Berlin*, 1963
* *Topaz*, 1967
* *The Third Temple* (kun *Strike Zion* de William Stevenson), 1967
* *QB VII*, 1970
* *Ireland: A Terrible Beauty*, 1975 (kun Jill Uris)
* *Trinity*, 1976
* *Jerusalem: A Song of Songs*, 1981 (kun Jill Uris)
* *The Haj*, 1984
* *Mitla Pass*, 1988
* *Redemption*, 1995
* *A God in Ruins*, 1999
* ''O'Hara's Choice'', 2003

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Verkaro de Leon Uris: romano kaj scenaraj manuskriptoj kaj aliaj dokumentoj
* Leon Uris paperoj ĉe la Harry Ransom Center
* Jill Uris ĉe LC Aŭtoritatoj

Kategorio:Usonaj verkistoj