open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kababiŝoj

La **kababiŝoj** estas sunaa muslima nomada etno en la subŝtato Norda Kordofano en Sudano. Ili bredas kamelojn.

La kababiŝoj estas loza konfederacio de arabaj triboj de miksita origino, ĉirkaŭ 70.000 homoj, kiuj vivas en regiono de dezerta arbustlando.

La termino "kababiŝo" kutime estas uzata por priskribi homon duone araban kaj duone nigrulan.

Kababiŝoj
Kababiŝoj
Liskamm

**Liskamm** (en la alemana lingvo: **Lyskamm**, kio signifas *pedikokombilo*) estas pli ol 4000 metrojn alta montkresto sur la limo inter Kantono Valezo kaj Aosta Valo. Ĝi estas kvazaŭ la krono de ĝia impona mil metrojn alta sudvando, kiu imprese videblas ek de Gornergrat. Liskam konsistas el du pintoj, kies orienta estas la pli alta kun , dum la okcidenta pinto havas altecon de  Laŭlonge de la norda piedo de Liskamm fluas la impresa Gorner-Glaĉero, de ĝia suda flanko fluas Lis-Glaĉero.

## Unua grimpo 
La unua grimpon sukcesis la 19-an de aŭgusto 1861 grandekspedicio fare de William Edward Hall, Jean-Pierre Cachat, Peter Perren, Josef-Marie Perren, J.F. Hardy, J.A. Hudson, C.H. Pilkington, A.C. Ramsay, T. Rennison, F. Sibson, R.M. Stephenson, Franz Lochmatter, Karl Herr kaj Stefan Zumtaugwald.

## Eksteraj ligiloj 
* Liskamm sur la retejo "La 4000-metraj pintoj de la Alpoj"

Kategorio:Montoj en Italio
Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Alpaj kvarmiluloj
Anton Praetorius

eta|200px|Lippstadt
**Anton Praetorius ** (n. 1560 en Germanio en Lippstadt, m. la 6-an de decembro 1613 en Laudenbach (Bergstraße)) estis germana pastro, reformita teologo.

## Vivo 
eta|200px| bruligo de sorĉistino
Praetorius estis rektoro de la latinlernejo en Kamen/Vestfalio, kie lia edzino Maria 1586 naskis ilian filon Johannes.

dekstra|eta| la barelego en la kastelo de Heidelberg
Anton Praetorius estiĝis la unua reformita pastro en la urbo Dittelsheim, kie li 1595 verkis latine la plej malnovan priskribon de la unua barelego en la kastelo de Heidelberg. 1596, li estiĝis la princa kortuma predikisto en Birstein (ĉe Frankfurto ĉe Majno).

## Protestis kontraŭ la torturo 
eta|maldekstra| titolpaĝo de la raporto de 1602

1597 la princo nomumis lin membro de la kortumo ĉe sorĉistina proceso. Praetorius protestis kontraŭ la torturado de la akuzitaj virinoj.
eta|dekstra|Birstein sorĉistino proceso 1597

Li atingis la finiĝon de la proceso kaj ke la virino estis liberigita. Tio estas la unusola konata kazo, ke sacerdoto dum la proceso postulis la finon de la terura turmentado – kaj havis sukceson.

Praetorius perdis sian postenon de kortuma predikisto kaj estiĝis 1598 pastro en Laudenbach (Bergstraße). Je pseudonimo de lia filo Johannes Scultetus li publikigis 1598 la libron „Detala raporto pri sorĉado kaj sorĉistoj“ kontraŭ sorĉomanio kaj torturo. 1602 li havis la kuraĝon aperigi la duan eldonon de la „Detala raporto“ je sia propra nomo kiel aŭtoro. 1613 aperis la tria eldono kun persona prologo. 1629 nekonatoj aperigis kvaran eldonon de la “Raporto pri sorĉado kaj sorĉistoj”.
eta|150px|Laudenbach domo de la pastro
La germana pastro Anton Praetorius batalis kontraŭ sorĉistaj procesoj kaj torturo kaj aperigis 1598 libron kontraŭ persekuto de sorĉistinoj.

## Verkoj de Praetorius 
* Vas Heidelbergense, Heidelberg, (pri la barelego en la kastelo de heidelberg) oktobro 1595
* Gründlicher Bericht von Zauberey und Zauberern. Per joannem Scultetum Westphalocamensem [Johannes Scultetus estas pseudonimo de Antor Praetorius], 1598 (libro kontraŭ persekuto de sorĉistinoj kaj kontraŭ torturo
* Gründlicher Bericht von Zauberey und Zauberern: kurtz und ordentlich erkläret durch Antonium Praetorium 1602.
* Novaj eldonoj 1613 kaj 1629
* De Sacrosanctis Sacramentis novi foederis Jesu Christi 1602 (Sakramentenlehre)

## Literaturo 
* Hartmut Hegeler: Anton Praetorius, Kämpfer gegen Hexenprozesse und Folter. Unna 2002, ISBN 3-9808969-4-3 (Historia biografio pri Anton Praetorius, batalanto kontraŭ procesoj kontraŭ sorĉistinoj kaj torturo)

* Hartmut Hegeler und Stefan Wiltschko: Anton Praetorius und das 1. Große Fass von Heidelberg. Unna 2003, ISBN 3-9808969-0-0 (Pri la barelego en Heildeberg)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.anton-praetorius.de Datumoj kaj literaturo pri Anton Praetorius

* http://www.fass-heidelberg.de  Anton Praetorius kaj la unua barelogo en la kastelo de Heidelberg

* http://www.rzuser.uni-heidelberg.de/%7Ecd2/drw/F3/praetor/o02wid.htm Germana origina teksto de la raporto de Praetorius 1613

Kategorio:Germanaj protestantaj reformistoj
John List

**John Emil LIST** (n. la 17-an de septembro 1925 - m. la 21-an de marto 2008) estis usona, kondamnita masmurdisto. La 9-an de novembro 1971, li murdis sian patrinon, edzinon kaj tri infanojn en Westfield (Nov-Ĵerzejo), kaj sekve malaperis. Li planis ĉion tiel zorgeme, ke pasis preskaŭ unu monato, antaŭ ol iu ajn rimarkis la krimon. List fuĝis el polico dum preskaŭ 18 jaroj, kaj estis finfine kaptita la 1-an de junio 1989, dum li estis vivanta sub la pseŭdonimo **Robert Peter "Bob" Clark**. Li estis kaptita danke al dissendo de la televida programo ''America's Most Wanted''.

List mortis en karcero la 21-an de marto 2008, kaj lia korpo restis nepetita dum pluraj tagoj.

Kategorio:Krimuloj
Henriko la 4a (teatraĵo)

***Henriko la 4a*** (itale *Enrico IV*) estas teatraĵo de Luigi Pirandello, jam klasikaĵo en la itala literaturo.eta|page=7|*Enrico IV*
## Enhavo 
Riĉa nobelo falas de ĉevalo kaj, kiam li rekonsciiĝas, li estas konvinkita, ke li estas Henriko la 4-a, la imperiestro kiu iris al Canossa: tial li vestas kaj kondutas imperiestre. Por ne kontraŭstari lin, la servistoj kaj parencaro estas devigataj ludi la saman ludon kaj fariĝas respektive mezepokaj monaĥoj, papo, armeanoj ktp.

## Signifo 
La tuto estas analizo pri kontaĝa frenezeco.

## Vidu ankaŭ 
* *La Majstro kaj Martinelli*

Kategorio:Literaturo de Italio
Kategorio:Dramoj
Kadaruoj

La **kadaruoj** (*Kadaru*, *Kadaro*, *Kadero*, *Kaderu*, *Kodoro*, *Kodhin*, *Kodhinniai*)  estas etno en norda  Sudano. La plej multaj el ili estas muslimoj. La kadaruoj estis en 2000 ĉirkaŭ 12.360 homoj. Ili vivas en la Nuba-montaro, en la Kadaru-montetoj (Kadaru Hills) inter la lokoj Dilling kaj Delami en la subŝtato Suda Kordofano.

La kadarua lingvo apartenas al la montar-nubaj lingvoj kaj estas dividita je pluraj dialektoj.

## Fontoj 
*Ethnologue.com pri la kadarua lingvo

Kadaruoj
Kadaruoj
Megyer

**Megyer** [medjer] estas tre malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Sümeg.

## Bazaj informoj 
* Areo: 4nbsp;km²
* Loĝantaro: 60
* Poŝtkodo: 8348
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Marcal, fine de sakovojo, laŭ fervojo Ukk-Celldömölk.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1332. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Ofte okazis inundoj. En 1959 kolĥozo formiĝis kaj en la sama jaro la vilaĝo ekhavis kurenton. En 1965 anstataŭ ligna ponto betona ponto konstruiĝis. Nuntempe duono de la loĝantoj estas ciganoj.

Vilaĝservoj estas kulturdomo, vendejo, ilaro por fajrobrigado, migra poŝto.

## Vidindaĵo 
* spektaklejo pri la hungara kuirarto

## Komunumoj pri *Megyer* en Hungara reĝlando 
Megyer estis la plej grava hungara gento. En Budapeŝto troviĝas iamaj komunumoj *Békásmegyer* kaj *Káposztásmegyer*.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Washougal (rivero)

La **rivero Washougal** estas malprofunda branĉrivero de la rivero Kolumbio. Ĝia enfluejo situas proksime al la urboj Washougal kaj Camas, en la usona ŝtato Vaŝingtonio. La rivero estas populara loko por fiŝkaptado kaj naĝado. Oni iam sugestis, ke la elaĉetmono de la fama krimulo D. B. Cooper, trovita ĉe la bordoj de la rivero Kolumbio, fakte fluis el la rivero Washougal.

## Notoj 
Kategorio:Riveroj en Vaŝingtonio
Hosztót

**Hosztót** (hostOt) estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Sümeg.
eta|Blazono de Hosztót
## Bazaj informoj
* Areo: 20nbsp;km²
* Loĝantaro: 490
* Poŝtkodo: 8345
* Telefonprefikso: 87

## Situo
Hosztót situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Sümeg troviĝas 15, Veszprém (urbo) 58, Budapeŝto 165 km http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=7250&i2=9566 .

## Historio
La unua mencio devenis el 1269. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Levente Hegyi rifuĝinta de Habsburgoj refondis la vilaĝon en 1754. Li trovis tie forlasitan ĉaskastelon. El rifuĝintoj iĝis vilaĝanoj. La fondinto trovis el ili edzinon Rita Völgyi. Poste venis ankaŭ germanoj. 

Vilaĝservoj estas kulturdomo, biblioteko, migra poŝto.

## Vidindaĵo
* katolika Preĝejo Ĉieliro de Maria (Hosztót) el la 13-a jarcento, en la 18-a jarcento barokiĝis
* skulptaĵo pri Levente Hegyi kaj Rita Völgyi
Kékkút

**Kékkút** [kEkUt] estas tre malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém, en Distrikto Tapolca. La loknomo signifas: blua-puto
eta|maldekstre|Centro kaj preĝejo de Kékkút
eta|dekstra|Karakteraj ŝtonoj apud Kékkút
eta|dekstra|Industriejo de Kékkút

## Bazaj informoj 
* Areo: 4&nbsp;km²
* Loĝantaro: 70
* Poŝtkodo: 8254
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
La vilaĝo situas en iama kratero, nun baseno nomata *Káli*, laŭ flankovojoj. Kővágóörs troviĝas 4 km-ojn for.

## Historio 
Origine la loko nomiĝis **Kőkút** (=ŝtona puto), ŝajnas, ĝi estis fonto. Minerala akvo, samtempe kuracakvo de la vilaĝo estas tutlande fama.

Pli frue romianoj kaj avaroj loĝis tie. La unua mencio devenis el 1338 jam en la misa formo *Kőkút*.

En Kékkút migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* postbaroka katolika preĝejo de 1760
* loĝdomo el la 18-a jarcento

## Mineralakvoj 
Oni profitas mineralakvojn Theodora Kereki kaj Theodora Kékkúti.

== Komunumoj pri *kút* (= puto) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Die Wochenzeitung

***Die Wochenzeitung*** (**WOZ**) [La Semajngazeto] estas kooperativa gazeto superregiona politike maldekstra semajngazeto en Svislando. Ĝi estis fondita la 1-an de oktobro 1981 kun sidejo en Zuriko. Ĝi plenigis la median truon kiun postlasis Brächise kaj Eisbrecher post la ribela jaro 1980.

Eldonisto de la gazeto estas la kooperativo infolink, kiu estas finance subtenita de ProWOZ, subtenasocio de legantoj. Unufoje en la monato WOZ enhavas la germanlingvan eldonon de Le Monde diplomatique.

La redakcio de WOZ ne posedas ĉefredaktoron sed redaktestraron, elektita de la redakcio mem. Por la enhavo de la gazeto tamen ne respondecas la redaktestraro sed la redakta kunsido. La tuta kunlaborantaro de la gazeto laboras por la unueca monata salajro de 4600 frankoj (kaj rezignas ekde la 1-a de septembro 2011 pri la 13-a monata salajro) por plena posteno. Nuntempe proksimume 50 personoj inter si dividas la 30 plentempajn laborlokojn.

La gazeto dum sia historio regule travivis ekzistominacajn financkrizojn, kiuj estis travivitaj per donacoj, monkolektaktivecoj kaj subteno de la legantaro en la subtenasocio ProWOZ.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la gazetoj kaj revuoj de Svislando

Kategorio:Gazetoj de Svislando
Monaĥejo Einsiedeln

eta|300px|dekstra|Monaĥejo Einsiedeln je sankta vendredo 2005
La **Monaĥejo Einsiedeln** estas abatejo de la benediktanoj en la urbo Einsiedeln, Kantono Ŝvico. La monaĥejo estas signifa stacio sur la Jakobpilgrimvojo kaj mem celo de multnombraj pilgrimantoj. La Nigra Virgulino Maria de Einsiedeln en la Grackapelo estas allogejo por pilgrimantoj kaj turistoj. La monaĥa komunumo konsistas el pli ol 80 membroj. La Monaĥejo ne formas parton de diocezo, sed posedas la statuson de teritoriabatejo.

## Fratina Monaĥejo Fahr 
La benediktana Monaĥinejo Fahr apud Dietikon apartenas ankaŭ al la Monaĥejo Einsiedeln, tiel la abato de Einsiedeln ankaŭ estas la abato de la Monaĥinejo Fahr. Tiuj du monaĥejoj estas en la tuta mondo la lasta duobla monaĥejo de la Benediktanoj.

## Historio 
En la jaro 835 la benediktano Meginrado de la insulo Reichenau retiriĝis kiel ermito al la loko, kie hodiaŭ situas la monaĥejo. Al Meginrado sekvis aliaj ermitoj. En la jaro 934 la emeritoj estis kunigitaj per la nobela pastro Eberhard el Strasburgo al benediktana monaĥejo. Oto la 1-a konfirmis la fondon de la monaĥejo en la jaro 947 kaj donacis al ĝi samtempe laŭ la kutimo tiama bienojn kaj terenojn. Samtempe li garantiis la la abatejo la liberan elekton de siaj abatoj kaj imunecon.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumo Einsiedeln
* Baziliko de Máriaremete

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la Monaĥejo Einsiedeln
* Retejo de la Abateja Lernejo Einsiedeln

Kategorio:Kantono Ŝvico
Einsiedeln
Einsiedeln
Kategorio:Historio de Svislando
Einsiedeln
Epidemiologio

**Epidemiologio** estas scienco de epidemio, branĉo de medicino, kiu studas la rolojn sociajn kaj biologiajn faktorojn en disvastiĝo de diversaj malsanoj kaj ellaboras metodojn por sukcese kontraŭstari tiun disvastiĝon. Ĝi estas intime ligita kun aliaj branĉoj de medicino, kiel mikrobiologio kaj higieno.

[eta|180ra|Originala mapo per D-ro John Snow montranta la [akumuliĝa (epidemiologio)|akumuliĝojn de ĥoleraj okazoj en la Londona epidemio de 1854]]

## Vidu ankaŭ 
* Prevento
* Incidenco
* Infekto
* Virusoscienco

## Eksteraj ligiloj 
* Monda Organizaĵo pri Sano (MOS), rilate al epidemiologio; diverslingve.


Kategorio:Demografio
Kategorio:Sanscienco
Kategorio:Statistiko
Blick

[eta|300px|dekstra|Gazetara Domo Ringier en [Zuriko – redaktejo de Blick]]
**Blick** estas svisa taggazeto. Kun eldono de 275 275 ekzempleroj (2004)) ĝi estas la 2-a plej granda taggazeto de Svislando post la senpaga gazeto 20 Minuten.
Blick estas bulvarda gazeto. La labortaga Blick estas dividita en novaĵparton kaj sportparton. En la dimanĉa eldono aldone aperas la *Magazino*, kiu sin komprenas kiel vivstil-magazino. Ek de 2008 la novaĵparto kaj la sportparto ne plu estas disigitaj sed interkonektitaj sen klaraj limoj.

## Historio 
La gazeto estis lanĉita en la jaro 1959 de la eldonejo Ringier kiel unua svisa bulvarda gazeto kun eldono de 50 000 ekzempleroj. En tiu tempo la eldonejo per Blick rikoltis fortan kritikon de la tradicia gazetaro kaj politikistoj pro ĝia fokuso al krimoj, sekso kaj sporto. Malgraŭ ĉiu kritiko la gazeto havis en alemana Svislando grandan sukceson.
En la 1980-aj jaroj la gazeto sub la gvido de la tiama ĉefredaktoro Peter Uebersax situis dekstre populisme. Hodiaŭ la gazeto estas konsiderata maldekstra kaj liberala. Ekde la jaro 1969 dimanĉe aperas la frata gazeto de Blick nome Sonntagsblick (kun eldono de 300&nbsp;300).

## Malkresko de la eldono 
Ek de kelkaj jaroj en Svislando aperas tuta serio da senpagaj gazetoj, kiuj havas pli-malpli bulvardan stilon kaj vivas nur de anoncoj. Tiu-ĉi senpaga konkurenco kaŭzis, ke Blick perdis konsiderindan parton de la merkato, ĉar la nombro de spontaneaj aĉetoj malkreskis, pro la fakto, ke la homoj povas senpage informiĝi en la intertempe 4 senpagaj taggazetoj de Zuriko, kiu estas la hejmurbo de Blick. Aldoniĝas ankaŭ la konkurenco el la interreto, per kiu la grandaj tagogazetoj kanibaligas sin mem, ebligante al la ĝenerala publiko senpage legi la gazeton rete.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la gazetoj kaj revuoj de Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Blick

Kategorio:Gazetoj de Svislando
Kategorio:Germanlingvaj gazetoj
Operaco Bernhard

**Operaco Bernhard** estis monfalsa agado en la nazia Germana Imperio, fare de organizo SD en konstruaĵo RSHA. Ĝi estas la ĝis nun plej granda monfalsa agado en la historio. La agado celis inundi Brition per falsaj monoj, kaŭzante per tio hiperinflacion, perturbi la britan ekonomion. Aliflanke la nazioj celis grandajn enspezojn el tio.

## Eventoj 
La operacon nomis Walter Schellenberg – gvidanto de SD – laŭ sia estro *Sturmbannführer* Bernhard Krüger. Pri la operaco respondecis verŝajne en RSHA la „Amt VI (SD Ausland) F (Technische Hilfsmittel)“.

La falsado okazis en nazia koncentrejo Sachsenhausen, en barakoj 18 kaj 19, kie laboris 144 ĉefe judaj kaptitoj. Ili falsis eksterlandajn monbiletojn, ĉefe anglan pundon en valoro de miliardoj, por malstabiligi la popolekonomion de la aliancanoj. La produktado atingis sian pinton en somero de 1943 kun monate ĉ. 650.000 monbiletoj. La surmerkatigebla proporcio estis 7,5 %.

Oni produktis biletojn de £&nbsp;5, £&nbsp;10, £&nbsp;20 und £&nbsp;50, laŭ kalkuloj 100 milionojn inter 1942 kaj 1945. Oni enmerkatigis nur parton de la pundoj, grandparte oni aĉetis per ili devizojn, kaj apogis diversajn agadojn de SS per tiuj falsaj monoj. Tiel oni elpagis la spionon Cicero (Elyesa Bazna) per falsa mono. Plimulto de la falsa mono alvenis la merkaton en Hispanio, Portugalio, Svislando (62,5 %; 7,5 milionoj), alia parto en Danio, Svedio, Norvegio (25 %; 3 milionoj), pluaj 12 % en Turkio kaj aliaj landoj.

Fine de la milito, la pregplatoj kaj restinta falsa mono estis sinkigita en la aŭstra Toplitz-lago. Oni elakvigis ties parton nur en 1959 kaj en 1984.

La falsoj estis perfektaj, oni ne povis trovi diferencon al la originala. Kelkaj iamaj kaptitoj poste do povis tuj rimarki la falsajn monojn, ĉar ili trapikis dum postlaboro la britan blazonon, kion neniu brita patrioto farintus.

Oni apartigis la biletojn al la klasoj A, B kaj C. La monbiletoj de A-klaso estis la plej altkvalitaj, akcepteblaj eĉ por bankoj. La Banko de Anglio post la Dua Mondmilito reprenis ĉiujn 20- kaj 50-pundajn biletojn kaj anstataŭigis ilin per nova serio, poste la pli malgrandajn 5-10 pundajn.

Okazis ankaŭ falsado de la jugoslavaj monbiletoj (1943), usona dolaro, poŝtmarkoj, diversaj ŝtataj kaj lokaj dokumentoj, atestiloj, identigiloj.

El la iamaj 144 judoj hodiaŭ vivas ankoraŭ Adolf Burger, kiu eĉ verkis libron pri siaj travivaĵoj kaj eĉ nuntempe prelegas por lernejanoj (2008). Alia falsisto estas Abraham Sonnenfeld, kies patro posedis en Transilvanio presejon.

## Filmoj 
* Trezoraĵo de la Toplic-lago (1959), Reĝisoro: Franz Antel, kun Joachim Hansen, Sabina Sesselmann kaj Gert Fröbe
* La falsistoj (2007), reĝisoro: Stefan Ruzowitzky, kun Karl Markovics, August Diehl, Devid Striesow kaj Marie Bäumer

Kategorio:Nazia Germanio
Kategorio:Bataloj kaj operacoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Falsado
Kategorio:Monfalsado
Swisscom

**Swisscom** estas, kune kun Svisa Poŝto, heredanto de la iama ŝtata **PTT**. Swisscom estas la gvida telekomunikaĵentrepreno de Svislando. Ĝia ĉefsidejo troviĝas en Worblaufen apud Berno. La Svisa Konfederacio posedas 52 procentojn de la akcioj de Swisscom.[eta|300ra|dekstra|Telefoncentro Herdern en [Zuriko]]

## Ciferoj de la entreprenoj 
En la jaro 2007 Swisscom atingis vendosumon de 11,089 miliardoj da CHF kun proksimume 19800 gekunlaborantoj.

## Historio 
La iama ŝtata entrepreno PTT (**P**ost, **T**elegrafo, **T**elefono, fondita 1852) ek de 1988 estis dividita kaj paŝo post paŝo privatigita. En oktobro 1997 okazis la transformo al specialleĝa akcisocieto. La Svisa Konfederacio nuntempe posedas 52% de la akcikapitalo. Surbaze de la telekomunikadleĝo partopreno de triuloj estas limigita al 49.9% de la akcikapitalo.
La Federacia Konsilio de Svislando proponis la 5-an de aprilo 2006 al la parlamento privatigi la entreprenon Svisscom komplete kaj vendi al akcipakaĵo de la Konfederacio paŝon post paŝon. La Nacia Koslilio la 10-an de majo 2006 rifuzis trakti la proponon. La pretiga komisiono de la Ŝtata Konsilio proponis la 20-an de majo 2006 trakti la proponon, sed nur por redoni ĝin pro prilaboro al la Federacia Konsilio.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Swisscom

Kategorio:Telefono
Kategorio:Svisaj firmaoj
Alelopatio

**Alelopatio** (planta misakordo) estas propreco de plantoj, sekrecii, produkti organikajn kombinaĵojn, kiuj baras, limigas kreskon aŭ ĝermadon de plantoj. La alelopatio povas esti rigardata kiel specifa formo de la ekologia konkurado inter plantoj.

La kaŭzo de la alelopatio estas la sekreciado de tiuj materialoj, kiuj rekte aŭ nerekte – post transformiĝo – iĝas fitotoksaj. La sekreciado, disdono povas okazi tra la radikoj aŭ post disfalo de folioj. Tipa ekzemplo estas la juglanda arbo, en kies folioj estiĝas netoksa glikozido, kiu tra la radikoj aŭ per tralavado de la falitaj folioj atingas la medion. Tra simplaj kemiaj reakcioj estiĝas la neaktiva materialo juglono, materialo, kiu baras kreskon aŭ ĝermadon de multaj plantoj. La juglono malebligas ekz. ĝermadon de salatplantoj.

Aliaj plantoj kun forta alolopatia efiko estas ailanto (*Ailanthus altissima*), hipokastano (*Aesculus hippocastanum*), agripiro (Agropyron repens) ktp..

Oni povas observi ankaŭ similajn alelopatiajn efikojn okaze de disfalo de la folioj (ekz. pinglofolioj).

Oni esploras la alelopatiajn efikojn por eluzi tiun fenomenon en la plantoprotektado. Oni serĉas por kemiaĵoj (herbicidoj), kiuj efike baras kreskon kaj ĝermadon de fiherboj.

Je iniciato de Barato, oni fondis en 1994 la Internacian Alelopatian Societon (*International Allelopathie Society* aŭ IAS). Ĝi celas apogon kaj disvastiĝon de konoj kaj esploroj pri alelopatio.

## Eksteraj ligiloj 
* IAS 
* Transport-Informations-Service fakinformoj, germane

Kategorio:Plantekologio
Kategorio:Fitopatologio
Csabrendek

eta|dekstra|300px|Csabrendek
eta|dekstra|300px|Ruina preĝejo de Csabrendek
eta|dekstra|300px|Csabrendek
**Csabrendek** (ĉabrendek) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Meza** Transdanubio, en Veszprém (departemento), en subregiono de Sümeg.

## Bazaj informoj 
* Areo: 45nbsp;km²
* Loĝantaro: 3010
* Poŝtkodo: 8474
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, sub monto Rendek 374 m-ojn alta, laŭ traira flankovojo. Sümeg troviĝas 3 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko, baldaŭe keltoj, romianoj kaj slavoj alvenis. La unua mencio devenis el 1314 en formo *Villa Rennek*, sed en la proksimo estis vilaĝoj *Al-Csab* kaj *Fel-Csab* (=Suba kaj Supra Csab). Ĝis 1428 Rendek estis distriktejo. La turkoj faris senhoma la vilaĝojn Csab, sed Rendek restis viva. Post la turkoj alvenis loĝantoj el diversaj landoj. En 1949 kolĥozo formiĝis. Dum la socialismo oni minadis tie baŭksiton, eĉ sub la stratoj. Sekve katastrofo okazis en 2008: difinitaj lokoj abrupte malaltiĝis (kie estis minejo), eĉ homo mortis.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko.

## Vidindaĵoj 
* postbaroka katolika preĝejo omaĝe al Sankta Laŭrenco, en 1797 trakonstruiĝis
* baroka nobeldomo de Bogyay (bodjai) el la 1790-aj jaroj
* baroka kastelo de Fekete de 1775, en 1816 klasikismiĝis
* postbaroka nobeldomo de Osztenhuber el la 18-a jarcento
* ruinaĵo de preĝejo el la 13-a jarcento

## Famuloj 
En Csabrendek naskiĝis:
* aktoro Sándor Dobó
* János Fekete (ĉambelano)
* ministro János Vörös
* vitroartisto Márton Horváth.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Futbala Mondpokalo 1990

La **14-a Vira Futbala Mondpokalo** estis ludata en Italio, inter la 8-a de junio kaj la 8-a de julio 1990. Estis la dua fojo ke Italio gastigis la Futbalan Mondpokalon (la unua estis en 1934).

24 teamoj partoprenis en la turniro. La teamo de Okcidenta Germanio gajnis la pokalon, gajnante 1-0 kontraŭ la argentina en la finalo. Unu el la plej grandaj surprizoj de la turniro estis Kameruno, kiu gajnis 1-0 kontraŭ Argentino en la malferma ludo, kaj poste sukcesis alveni ĝis la kvaron-finaloj, kie ili perdis 3-2 kontraŭ Anglio (sed ili tamen estis gajnantaj ĝis kiam mankis nur ok minutoj al la fino). Estis la unua fojo en la historio ke Afrika teamo alvenis ĝis la kvaron-finalo en la mondpokalo, kaj ĝis nun tiu rezulto neniam estis pli-bonigita.

Ĝenerale, la Mondpokalo de 1990 estas konsiderata unu el la plej tedaj kaj malalt-kvalitaj de la historio. Estis malmultaj amuzaj kaj ekscitaj ludoj, kaj la averaĝa numero da goloj en la matĉoj estis la plej malalta de la historio. Multaj teamoj koncentriĝis ĉefe pri defendado, kaj en la lasta fazo de la turniro multaj matĉoj estis deciditaj pere de serio de penaloj.
Ambaŭ duonfinaloj finiĝis kun serio de penaloj. Maradona, la fama Argentina stelulo, estis unu el la plej atendataj futbalistoj de la turniro, sed lia ludado ne estis tiel impona kiel multaj esperis. Unu el la plej imponaj teamoj de la turniro certe estis la itala, kiu gajnis ĉiujn matĉojn ĝis la duonfinalo sen enlasi eĉ unu golon. Tamen, en la duonfinalo kontraŭ Argentino estis remiso, kaj Argentino gajnis ĉe la penaloj. En la fino, la teamo de Italio alvenis trie kaj Anglio kvare.

La finalo en Romo estis priskribata de multaj komentistoj kiel la plej teda kaj malbon-humora finalo de iu ajn Mondpokalo. Du Argentinaj ludistoj estis forpelitaj, kaj Germanio gajnis nur pro iom dubinda penalo donita al ili naŭ minutojn antaŭ la fino.

Kategorio:Futbala Mondpokalo
Kategorio:Futbalo en Italio
Kategorio:Futbalo en 1990
Migros

**Migros** (prononcu: *migro*) estas mallongigo de Migros-Genossenschaft [Migros-Kooperativo]. Migros estas la plej granda detalkomerca entrepreno de Svislando antaŭ Coop. La entrepreno posedas vendejojn en ĉiuj kantonoj de Svislando kaj ankaŭ en la limaj regionoj de la najbaraj landoj.[eta|300px|dekstra|Ĉefa sidejo de Migros en [Zuriko]]La simbolo de *Migros* estas organĝkolora *M* aŭ la oranĝa surskribo *Migros*, kial oni donas al Migros ofte ankaŭ la nomon *Oranĝa Giganto*. Migros estis fondita 1925 de Gottlieb Duttweiler. La nomon li elektis, ĉar Migros ofertis la produktoj kontraŭ preskaŭ pograndaj prezoj, kiel mezaĵo inter pogrande kaj pomalgrande. Apartaĵo estas, ke Migros laŭ siaj statutoj ne vendas alkoholaĵojn kaj tabakon.

## Historio 
Gottlieb Duttweiler estis pioniro kaj viziulo kun la celo revoluciigi la manĝaĵvendadon. La 25-an de aŭgusto 1925 la unuaj veturantaj vendejoj sur kamionetoj de la marko Ford T servis ek de Zuriko la klientojn. Dank al ĝiaj malaltaj prezoj Migros tuj estis vaste akceptita de la dommastrumantinoj. Ek de 1928 Migros fabrikas ankaŭ proprajn produktojn, la unua estis pomsuko de la akirita firmao *Alkoholfreie Weine AG*.

Tradiciaj detalkomercistoj sentis sin atakitaj de Migros kaj provis kune kun partioj, politikistoj kaj sindikatoj ruinigi la entreprenon. La konsumantoj tamen rekonis la valoron de Migros, kiu pli kaj pli sukcesis. Migros jam post mallonga tempo ekspandiĝis al aliaj kantonoj kaj malfermis krom vendejaŭtobusoj ankaŭ magazenojn.

En kelkaj kantonoj tiam Migros per politikaj decidoj dum jaroj ja eĉ jardekoj estis malpermesita.

Tio tamen ne bremsis la sukceson e Migros. 1935 Migros inaŭguris la vojaĝagentejon Hotelplan (mallonge: *Hopla*) kaj en 1937 monĝirservon. En la jaro 1936 Gottlieb Duttweiler fondis propran politikan partion, kiu nomiĝis Landringo de la Sendependuloj (mallonge LdU, germane *Landesring der Unabhängigen*). La partie de la popolo estis nomita ankaŭ *Migros-Partio*. La partio dum multaj jaroj estis reganta partio en la urbo kaj Kantono Zuriko kaj la urbestroj de Zuriko dum preskaŭ du jardekoj apartenis al LdU.

La origina akcisocieto en la jaro 1941 estis transformita al kooperativo, kaj Duttweiler disdonis la kooperativpartojn senpage al la tuta svisa popolo. En la jaro 1942 estis lanĉita la revuo de Migros sub la nomo *Brückenbauer* [pontfaristoj], ek de 2004 ĝi nomiĝas Migros-Magazin. Ĝi estas unu el la plej grandaj revuoj de Svislando laŭ eldonkvanto. Ĉiu de la pli ol unu miliono da kooperativano de Migros ricevas ĝin senpage. En la jaro 1944 estis fonditaj la Migros-Klublernejoj, kies celo estis, ebligi edukadon de la popolo je favoraj kondiĉoj. La Migros-Klublernejoj ĝis hodiaŭ estas unu el la plej sukcesaj institucioj por edukado de plenkreskuloj. Regule la Migros-Klublernejoj ankaŭ ofertis Esperanto-kursojn.

## Vidu ankaŭ 
* Ferrovia Monte Generoso

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Migros

Kategorio:Svisaj firmaoj
Kategorio:Kooperativoj
Kategorio:Detalkomerco
La mano de Dio

La **mano de Dio** (hispane: *La mano de Dios*) estas esprimo kiu rilatas al la unua golo fare de la fama argentina futbalisto Diego Armando Maradona kontraŭ la angla teamo en la kvaron-finalo de la Mondpokalo, en 1986.

Maradona faris la golon per sia mano, sed la arbitracianto ne rimarkis tion kaj validigis la golon. Post la matĉo, Maradona deklaris ke la golo estis farita "iomete per la kapo de Maradona, kaj iomete per la mano de Dio". Tiu frazo famiĝis, ĉefe la esprimo "la mano de Dio". Argentino finfine gajnis 2-1, kaj la dua golo de Maradona estis unu el la plej famaj en la historio, ĉar li memstare driblis kvin anglajn ludantojn antaŭ ol dribli ankaŭ la pordiston kaj fari la golon. En la fino, Argentino gajnis la pokalon.

## Eksteraj ligiloj 
* Video de la golo rakontita de Maradona

Kategorio:Futbalo
Reno (Nevado)

**Reno** estas urbo kaj ĉefurbo de la kantono Washoe, Nevado, en Usono. Laŭ la usona censo de 2000, la loĝantaro de la urbo tiam estis , tiel ke Reno estas la dua plej multhoma urbo de Nevado. Censaj taksoj en 2006 montris, ke la loĝantaro de Reno ŝajne kreskis ĝis , sed klasifikis la urbon nur kiel la kvaran plej grandan de la ŝtato, post Las Vegas, Henderson kaj North Las Vegas.

Reno situas 42 km norde de la ĉefurbo de la ŝtato, Carson City, kaj 35 km nordoriente de Lake Tahoe. Reno havas orientan landlimon kun la urbo Sparks. Ĝi estas konata kiel "La Plej Granda Malgranda Urbo de la Mondo", kaj famas pro siaj kazinoj. La urbo estas la naskiĝloko de la ludfirmao Harrah's Entertainment.

## Servoj 
* Universitato de Nevado en Reno

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Reno 


Kategorio:Urboj de Nevado
Kaligioj

La **kaligioj** estas etno en Sudano. La plej multaj el ili estas muslimoj. La kaligioj estas pli ol 10.000 homoj. Ili vivas en la regiono Bahr el Ghazal.

Kaligioj
Kaligioj
Joseph Merrick

**Joseph Carey Merrick** (la 5-a de aŭgusto, 1862 – la 11-a de aprilo, 1890), konata kiel "The Elephant Man", iĝis fama en la tiama Britujo pro la ekstrema misformeco de sia korpo. Pro eraro en la libro "La elefantulo kaj aliaj rememoroj" (angle "The Elephant Man and Other Reminiscences" (1923), de Frederick Treves, oni foje nomas lin "John Merrick", ekzemple en la fama filmo The Elephant Man, de David Lynch kie ludis lian rolon la brita aktoro John Hurt.

Kategorio:Britoj
Kategorio:Handikapuloj
Svisa Poŝto

La **Svisa Poŝto** (Marka prezentaĵo **DIE POST**, **LA POSTE**, **LA POSTA**, **SWISS POST**) estas memstara publikjura institucio de la Svisa Konfederacio. Ĝi estas la plej granda poŝtentrepreno de Svislando.

## Ciferoj 
[eta|300ra|dekstra|Sihlpost, ĉefa poŝtoficejo de [Zuriko]]
Nuntempe la Svisa Poŝto disdonas jare proksimume 3 miliardojn da adresigitaj sendaĵo, pli ol 100 milionojn da pakaĵoj, ĝi transportas proksimume 100 milionojn da pasaĝeroj per siaj poŝtaŭtobusoj kaj administras havaĵon en la averaĝa alteco de 43 miliardoj da svisaj frankoj per sia financa branĉo PostFinance. Tiujn-ĉi taskojn la Svisa Poŝto plenumigas kun entute proksimume 58000 kunlaborantoj, de kiuj 52000 laboras en Svislando kaj 6000 eksterlande. La poŝto tiel estas la dua plej granda dunganto de Svislando.

## Historio 
### La historioa PTT 
La federacia poŝto estis kreita la 1-an de januaro 1849 kun la tasko transporti leterojn, pakaĵojn, personojn kaj sendi monon. Ek de 1857 Svisa Poŝto transportis ankaŭ poŝtaĵon per la trajno. Ek de 1866 ĝi utiligis proprajn poŝtajn vagonojn. 58 jarojn post la unua utiligo de motorveturiloj por poŝttransporto en 1903 la lasta ĉevala poŝtservo estis ĉesigit en la jaro 1961 en Avers GR. Ek de 1906 ĉe Svisa Poŝto ekzistas poŝtĝirkonto-servo el kiu estiĝis la hodiaŭa PostFinance. En la jaro 1920 la telefonado estis kunigita kun la poŝtservo kaj la telegrafio de la poŝto. La institucio nun nomiĝis PTT (poŝto, telefono, telegrafio). Ek de 1939 la Svisa Poŝto utiligas la flavan koloron kiel ĝia simbola koloro. Ek de tiam ĉiuj leterkestoj, poŝtmark- kaj monaŭtomatoj de la Svisa Poŝto havas flavan koloron. La unuajn monaŭtomatojn la Svisa Poŝto disponigis en la jaro 1978 kaj samtempe ĝi ofertis la unuajn porteblajn telefonojn.

### Monopolo kaj liberaligo 
Ĝis 1997 PTT posedis ŝtatan monopolon por siaj servoj transporto de poŝtaĵoj, telegrafio kaj telefonado. La 31-a de decembro 1997 la ŝtata koncerno en unua liberaliga paŝo estis dividita en du entreprenojn, nome la Svisa Poŝto, kiu plue posedis la monopolon por poŝtaĵoj kaj Swisscom, kiu okupiĝis pri la telefonado, merkato kiu ek de tiam estis liberigita ankaŭ al privataj entreprenoj. En diversaj paŝoj ankaŭ la poŝta monopolo estis limigita. En la jaro 2004, ĝi limigiĝis al sendaĵoj sub 2&nbsp;kg kaj ekde la 1-a de aprilo tiu limo estas 100 g. Limo kiu malaltiĝos en 2009 pro kontrakto de Svislando kaj Eŭropa Unio al 50 g.

## Vidu ankaŭ 
* Poŝto
* Poŝtaŭto
* PostFinance
* Svisa poŝtmarko
* Universala Poŝta Unio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la Svisa Poŝto (en german, franca, itala kaj angla lingvoj)

Kategorio:Poŝto en Svislando
Poŝto
Kategorio:Komunikado en Svislando
Jeff Dahlgren

**Jeff DAHLGREN** (naskiĝis la  en Los Angeles, Usono), estas usona muzikisto kaj aktoro.

## Mejloŝtonoj 
* 1993: ĥoristo en la punka grupo "Wasted Youth".
* 1994: ĉefrolulo en la filmo Giorgino de Laurent Boutonnat aperinta en 1994.
* 1995: partoprenis la albumon "Anamorphosée" de Mylène Farmer kiel gitaristo.
* 1997: partoprenis la spektaklon "Live à Bercy" de Mylène Farmer kiel gitaristo.
* 1999: partoprenis la albumon "Innamoramento" de Mylène Farmer kiel gitaristo.
* 2000: partoprenis la spektaklon "Mylenium Tour" de Mylène Farmer kiel gitaristo.
* 2001: produktis la unuopaĵon "I'm Not A Boy" de Christia Mantzke en kiu li ludis gitaron.
* 2003: kun-produktis la albumon "The First" de Christia Mantzke en kiu li ludis gitaron.
* 2008: Ano de Teksasa muzik-grupo "KatsüK" en kiu li estas voĉo kaj ludas gitaron.

## Vidu ankaŭ 
* Christia Mantzke
* Laurent Boutonnat
* Mylène Farmer
* Giorgino

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Jeff Dahlgren en IMDb

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj muzikistoj
Eŭropaj balotoj

[eta|dekstre|La Eŭropa sidejo en [Strasburgo]]
En la **eŭropaj balotoj** la civitanoj de Eŭropa Unio elektas la Membrojn de la Eŭropa Parlamento. La balotoj okazas ĉiun 5-an jaron ekde 1979.

La lastaj, 9-aj eŭropaj balotoj okazis inter la 23-a kaj la 26-a de majo 2019 kaj la venontaj okazos en 2024. En la lastaj balotoj pli ol 400 milionoj da homoj rajtis voĉdoni.
Veszprémgalsa

**Veszprémgalsa** [vesprEmgalŝa] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Sümeg.
300ra|dekstra|eta|Fone preĝejo de Veszprémgalsa

## Situo 
Veszprémgalsa situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Sümeg troviĝas 15&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
Veszprémgalsa naskiĝis en 1969 pro kuniĝo de **Zalagalsa** kaj **Veszprémpinkóc**. Rojo (samtempe estis departementolimo) disigis la vilaĝojn.

### Zalagalsa 
La unua mencio devenis el 1268. Dum la turka erao la komunumo senhomiĝis. En 1959 kolĥozo formiĝis.

### Veszprémpinkóc 
La unua mencio devenis el 1764. La vilaĝo ekhavis kurenton ekde 1949.

Komunaj vilaĝservoj estas biblioteko, kuracejo, akvodukto, gasodukto, telefona reto, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* baroka romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo de 1778 en vilaĝparto Galsa
* luterana preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Zalameggyes

**Zalameggyes** [zalamedjeŝ] estas tre malgranda vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Sümeg. La loknomo signifas hungare: Zalagriota.

## Bazaj informoj 
* Areo: 3nbsp;km²
* Loĝantaro: 50
* Poŝtkodo: 8348
* Telefonprefikso: 87

## Geografio 
Zalameggyes situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Marcal, laŭ traira flankovojo. Sümeg troviĝas je 13, Veszprém (urbo) je 60, Budapeŝto je 167 km-oj.

## Historio 
La unua mencio devenis pri la vilaĝo el 1357. Tiam la kampoj apartenis al Johano *Meggyesi*.

En Zalameggyes migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 1938
* luterana preĝejo de 1938

## Vidu ankaŭ 
* Listo de hungaraj loknomoj kun "meggy"

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kangaoj

La **kangaoj** estas minoritata etno en Sudano. Ili estas ĉirkaŭ 10.000 homoj. Ili vivas en norda Sudano en la Nuba-montaro kaj estas unu el la etnoj nomataj "nubaoj". La kangaa lingvo apartenas al la nilo-saharaj lingvoj.

Kangaoj
Kangaoj
Szomolya

**Szomolya** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario.

## Geografio 
Szomolya situas en valo laŭ rivereto Kánya, 12 km-ojn nordokcidente de urbo Mezőkövesd kaj 18 km-ojn sudoriente de urbo Eger sude de Norda Mezmontaro. La plej grava ŝtolaĵotavolo trovebla en la komunumo estas riolittufo.

## Historio 
Longe estis tie du vilaĝoj, kiuj unuiĝis en 1701.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (Eta) de 1898, la turo estas 40 m-ojn alta
http://hu.wikipedia.org/wiki/K%C3%A9p:Szomolya_032.jpg
http://hu.wikipedia.org/wiki/K%C3%A9p:Szomolya_l%C3%A9gifot%C3%B3.jpg
* Nigra ĉerizo de Szomolya
* kaptárkő - Ŝtonabelujo
* grotloĝejoj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Kategorio:Vinvilaĝoj
Katlaoj

La **katlaoj** estas etno apartenanta al la nubaoj kaj loĝanta en la Nuba-montetoj en Sudano. La katlaa lingvo apartenas al la niĝer-kongaj lingvoj. La plej multaj katlaoj estas muslimoj. La katlaoj estas pli ol 10.000 homoj.

Katlaoj
Katlaoj
Kavalaoj

La **kavalaoj** estas etno en orienta Sudano. Ili parolas la sudan-araban lingvon. La kavalaoj estas muslimoj kaj estas pli ol 500.000 homoj. Tradicie ili setlis inter la beĝaoj.

Kavalaoj
Kavalaoj
István Péterfi

**PÉTERFI István** (pe:terfi) estis rumanuja hungara botanikisto naskita en Déva la 8-an de marto 1906 kaj mortinta en Kluĵo la 6-an de majo 1978. Li estis la filo de biologo Márton Péterfi.

## Biografio 
La mezlernejon li finis en piarista gimnazio de Kluĵo (1924); li akiris diplomon pri naturscienco en Universitato Ferdinand la 1-a (1929) kaj doktoriĝis same tie (1933). Li komencis sian sciencan karieron en la *Ĝenerala Botanika Instituto* de la universitato; ekde 1927 li estis praktikanto, ekde 1936 asisto. Ekde 1940 li instruis en la Ferenc József Tudományegyetem. En 1943-44 li estis lektoro, pli poste en la Bolyai Tudományegyetem, post la unuigo de universitatoj en Universitato Babeş-Bolyai li estis profesoro en la katedro de plantfiziologio. Inter 1959-76 li estis vicrektoro. En 1968-78 li estis vicprezidanto de Rumana Ŝtatkonsilantaro. Li estis doktoro de la biologiaj sciencoj, akademiano korespondanta ekde 1955, ordinara ekde 1963, vicprezidanto de la *Rumana Scienca Akademio* inter 1974-78. Li estis ano de la *Skandinavia Plantfiziologia Societo*, de la *Germana Planffiziologia Societo* kaj de la *Internacia Fiziologia Societo*. Li estis redaktoro de la *Acta Bolyai* (1947); respondecredaktoro de la *Studia Universitatis Babeş-Bolyai* (1959-78); redakciano de la redakcikomisiono de Korunk (1957-62).

## Volumoj 
* *A növények növekedésének és fejlődésének élettani alapjai* (1954);
* *A növények táplálkozása* (1956);
* *Manual de fiziologia plantelor* (kunulaŭtoro, I. 1957. II. 1960);
* *A házi galamb és tenyésztése* (1961, plivastigita eldonaĵo 1970, en rumana lingvo 1963, 1970; en pola lingvo Varsó, 1977);
* *A növények életfolyamatai* (kun Edit Brugovitzky, Kv. 1977);
* *Az algák biológiája és gyakorlati jelentősége* (1977).
* *Pomologia R.P.R.* I-III. kunulaŭtoro (1963-64);
* *Tratat de algologie*. I-III., kunulaŭtoro (1976-78);
* *Dicţionar enciclopedic român*. I-IV.. kunulaŭtoro (1963-66);
* *Dicţionar etnobotanic*, kunlaboranto (1968).

## Bibliografio 
* László Béla: Riport az algákról. Utunk 1963/25.
* Veress Zoltán: Élettan és közélet. Utunk 1965/9.
* Mikó Ervin: P. I.-nal tudományról, gyakorlatról, nevelésről. Utunk 1975/10.
* Bernád Ágoston: Biológia és ember (interjú). A Hét 1976/10.
* Nagy-Tóth Ferenc: P. I. emlékezete. A Hét 1978/19; uő és Adriana Barna: In memoriam Acad. St. P. Studia Univ. Babeş-Bolyai 1979/2 (Ser. Biologia).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Peterfi, I
Peterfi, I
Keigaoj

La **keigaoj** estas etno en la Nuba-montetoj en Sudano. La keigaa lingvo apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. La keigaoj estas malpli ol 10.000 homoj.

Keigaoj
Keigaoj
Kinenavioj

La **kinenavioj** estas minoritata etno en Sudano. Ili estas ĉirkaŭ 20.000 homoj. La plej multaj kinenavioj estas muslimoj. Ili estas araboj kaj parolas la sudan-araban lingvon.

Kinenavioj
Kinenavioj
Atmano (budhismo)

**Atmano** (, *ātman*; ) *attā*) estas termino trovita en barata filozofio. Ĝi estas la koncepto de la persona memo de la nedetruebla, eterna esenco de la spirito, kaj estas ofte tradukita per la vorto animo.

En la epoko de la Upaniŝadoj (750-500 a.K) oni komencas kompreni la kosman animon brahmo kaj la individuan animon atmano kiel unuon kiu reprezentas la veran esencon de la mondo.  Tiu unuo en la kosmo nomiĝas brahmo kaj en la individuo ĝi nomiĝas atmano. Estas la celo de la vivo rekoni la unuecon de brahmo kaj atmano. Atmano estas ĉiam ekzistanta kaj neniam separiĝas de la kosma potenco de brahmo, kaj ĝi neniam ŝanĝas. 

## Etimologio
Kognatoj () *ātman*, () *attā*, malnovangle *æthm*, germane *Atem* kaj greke *atmo*-

## Referencoj
Kategorio: Terminaro de Budhismo
Panteno

**Panteno**, eble sicilia: ĝuste tiel nomita de lia disĉiplo Klemento el Aleksandrio kiu lin difinis "Sicilia abelo". Sanktulo, filozofo, teologo kaj apologeto, kiu naskiĝis pagano kaj kultis stoikismon, sed adheris al kristana kredo en Aleksandrio de Egiptujo, kie ekkreis lernejon Didaskaleion por montri ke la katekisma doktrino trovas eĉ pli da pruveco se kribrata je lumo de la greka filozofio. Post lia morto (200 p.Kr) la iniciaton daŭrigis Klemento, Origeno kaj Aleksandro. Kristanaj eklezioj lin metis en la katalogo de la sanktuloj kaj lia memoro estas celebrata la 7n de julio ĉe katolikoj kaj 24n sammonate ĉe koptoj.
Malgraŭ ke verkoj de Panteno ne konserviĝis, lia inspiro faris didaskaleion skolo de legado de la Sanktaj Skriboj komencante la interpreton mistikan, simbolan kaj transliteran, distingiĝante pro tio el alia samtempa kristana skolo: tiu de Antiokio, kiu emis sekvi interpreton pli literan kaj pli hsitoriadheran.

Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Teologoj
Ĉeĥoslovakia nacia teamo de futbalo

La **ĉeĥoslovakia nacia teamo de futbalo** estis la vira futbalista teamo de la futbala asocio de la mezeŭropa ŝtato Ĉeĥoslovakio. Kvankam Ĉeĥoslovakio malfondiĝis fine de la jaro 1992 kaj sekve apartiĝis al la sendependaj ŝatoj Ĉeĥio kaj Slovakio, la ĉeĥoslovaka nacia futbalista teamo ankoraŭ plufunkciis ĝis la fino de 1993. Ĝi estis inter la plej bonaj naciaj teamoj de futbalo tutmonde kaj sukcese progresis en mondaj kaj kontinentaj turniroj. La plej grandaj sukcesoj estis la gajno de la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1976, du duaj lokoj en la Futbala Mondpokalo (1934 kaj 1962) kaj la gajno de la disciplino futbalo en la Somera Olimpiko 1980 en Moskvo.

## Partoprenoj en la Futbala Mondpokalo 
La ĉeĥoslovakia nacia teamo de futbalo okfoje partoprenis en la monda futbala turniro. Dufoje ĝi atingis la finalon kaj la duan lokon.
* 2-a Futbala Mondpokalo 1934 en Italio / finalo
* 3-a Futbala Mondpokalo 1938 en Francio / kvaronfinalo
* 5-a Futbala Mondpokalo 1954 en Svislando / grupaj ludoj
* 6-a Futbala Mondpokalo 1958 en Svedio / grupaj ludoj
* 7-a Futbala Mondpokalo 1962 en Ĉilio / finalo
* 9-a Futbala Mondpokalo 1970 en Meksiko / grupaj ludoj
* 12-a Futbala Mondpokalo 1982 en Hispanio / grupaj ludoj
* 14-a Futbala Mondpokalo 1990 en Italio / kvaronfinalo

## Partoprenoj en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 
La ĉeĥoslovakia nacia teamo de futbalo okfoje partoprenis en la eŭropa futbala turniro de naciaj teamoj. La plej granda sukceso estis la gajno de la ĉampiona titolo dum la jaro 1976 en la finalo kontraŭ la teamo de Germanio.
* 1-a Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1960 en Francio / tria loko
* 5-a Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1976 en Jugoslavio / ĉampiono
* 6-a Eŭropa Futbal-Ĉampionado 1980 en Italio / tria loko

## Vidu ankaŭ 
* la artikolojn pri la ĉeĥa nacia teamo de futbalo kaj la slovaka nacia teamo de futbalo, kiuj kreiĝis komence de 1994 post la malfondo de la ĉeĥoslovaka teamo.

Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Kategorio:Futbalo en Ĉeĥoslovakio
Täschhorn

**Täschhorn** situas en la Valezaj Alpoj kaj havas alecon kun 4491 m s.m.

Täschhorn apartenas al Mischabelgruppe, kiu estas post Monte-Rosa-Masivo la dua plej alta montarmasivo de Svislando. Täschhorn estas tre malfacile grimpebla 4000-metra monto. Pro la malfacila normala vojo (Mischabelkresto) tiu ĉi pinto estas relative malofte grimpata.

## Unua grimpo 
La unua grimpo sukcesis la 30-an de julio 1862 fare de Stefan kaj Johann Zumtaugwald, J. Llewelyn Davies, J.W. Hayward kaj Peter-Josef Summermatter.

## Eksteraj ligiloj 
* Täschhorn sur la retejo "La 4000-metraj pintoj de la Alpoj"

Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Alpaj kvarmiluloj
Lastauto omnibus

**lastauto omnibus** estas la nomo de eŭropa revuo pri kamionoj kaj aŭtobusoj, kiu aperas en tri lingvoj, kutime en monata ritmo. Ĝi publikigas precipe raportojn pri la testado de veturiloj kaj pri novaj teknikaj evoluoj. Ĝia klientaro estas aĉetantoj de veturiloj.

La nomo devenas el la germana lingvo, kie *Lastauto* signifas "ŝarĝ-aŭto" aŭ "kamiono" kaj "Omnibus" signifas "aŭtobuso".

* La ĉeĥa eldono aperas ĉe eldonejo "Motor-Presse Bohemia" en Prago.
* La germana eldono aperas ĉe eldonejo "EuroTransportMedia" en Stuttgart.
* Hungara eldono iam aperis ĉe eldonejo "Motor-Presse Budapest" en Budapeŝto.

Sub la titolo "lastauto omnibus" aperas ankaŭ jara katalogo kun informoj pri la merkate haveblaj veturiloj.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* www.lastauto.de – Retejo de la germana eldono
* www.lastauto.cz  – Retejo de la ĉeĥa eldono

Kategorio:Gazetoj
Kalikooj

La **kalikooj** estas etno en Ugando, Demokratia Respubliko Kongo kaj Sudano. La plej multaj el ili estas muslimoj. La kalikoa lingvo apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. La kalikooj estas pli ol 10.000 homoj.

Kalikooj
Kalikooj
Kalikooj
Kalikooj
Kliko (grafeoteorio)

eta|Grafeo kun 6 verticoj kaj 7 eĝoj. Verticoj 1, 2, 5 formas la solan en la grefeo klikon de amplekso 3.
dekstra|eta|200px|K5, kompleta grafeo. Se subgrafeo aspektas tiel, la verticoj en la subgrafeo formas klikon de amplekso 5.

En grafeoteorio, **kliko** en sendirekta grafeo *G* estas aro de verticoj *V* tia ke por ĉiuj du verticoj en *V* ekzistas eĝo konektanta ilin du. Alternative, kliko estas grafeo en kiu ĉiu vertico estas koneksa al ĉiu la alia vertico de la grafeo. Alternative, kliko estas la subgrafeo konkludita per la aro de verticoj *V* kiu estas kompleta grafeo. La amplekso de kliko estas la nombro de verticoj en ĝi.

Provado ĉu estas kliko de donita amplekso en donita grafeo (la klikproblemo) estas NP-kompleta.

La kontraŭo al kliko estas sendependa aro, en la senco ke ĉiu kliko respektivas al sendependa en la komplemento de la grafeo.

La plej granda kliko en grafeo *G* estas de teoria graveco kaj estas skribata kiel *ω(G)*

## Vidu ankaŭ 
* Maksimuma komuna subgrafea izomorfia problemo
* Maksimuma kliko
* Hipergrafeo
* Hipereĝo

Kategorio:Grafeteorio
Kategorio:Komputa komplikeco
Montarmasivo

[eta|300px|dekstra|[Monte-Rosa-Masivo]]
**Masivo** (france: massif) en geologio estas juna ŝildo - ne-antaŭkambria kontinenta kerno, signifante ke ĝia kreotempo estas malpli ol 542 milionoj da jaroj. La maso estas sekcio de la tera membrano formita en la procezo de orogenezo kaj rolas kiel rigida unuo sen interna deformado. La masivo formas la kontinentan infrastrukturon, kaj emas resti sendifekta kiam tektonaj platoj moviĝas.

La origino de la vorto masivo estas en la franca, **massif**, kaj ĝi estas uzata por priskribi la koncentriĝon de pluraj montoj, formante grandan sendependan parton ene de montaro.

Sub **montarmasivo** respektive **masivo** oni komprenas unuecan blokon konsistanta el roko. Masivoj ne estas simple montoĉenoj aŭ montarlinioj sed havas kompaktan formon kaj estas ĉirkaŭataj kompleto de valoj aŭ pasejoj, montrante sin kiel pli malpli libere starante geologia unuo. Oni distingas stumpojn (vertikala orientiĝo de la roko) kaj platojn (disigitajn per interrompoj).

## Masivmontaroj
Montarojn, kiuj konsistas el unu masivo, oni nomas masivmontarojn. Multaj de tiuj-ĉi pli vastaj masivoj havas relative altan geologian aĝon kaj estas restaĵoj de pli maljunaj altmontaroj, de kiuj postrestas nur ankoraŭ iom pli ol la duono. Per erosio tiaj montaroj ofte malkreskas al veraj stumbmontaroj, kiel ekzemple la Schwäbische Alb.

## Fonto
Ĉi-tiu artikolo baziĝas sur traduko de la artikolo "Massiv" de la germana vikipedio.

!
Kategorio:Geomorfologio
Kategorio:Montaroj
Kategorio:Geologio
Kliko

La vorto **kliko** povas signifi la jenajn:

***Kliko** estas meĥanismo kiu permesas ke sistemo iru nur en ia sencumo (aŭ direkto).

***Kliko** estas grupo, aro da homoj aŭ elementoj:
** En grafeoteorio, **kliko** estas grafeo en kiu ĉiu vertico estas koneksa al ĉiu la alia vertico de la grafeo;
** En muziko **kliko** estas armea muzikistaro;
** En politiko, **kliko**, kun mallaŭda senco, estas grupeto da regantoj aŭ potenculoj.