open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haniĉi

**Haniĉi** (, ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Tjaĉiv.

* 
* Areo: 560&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 344 m
* Loĝantaro: 3980
* Poŝtkodo: 90 535
* Telefonprefikso: 03134

## Situo 
Haniĉi situas laŭ rojo.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1402 laŭ tiama hungara ortografio *"Ganyafalva"*. En 1910 vivis en Gánya 2470 loĝantoj (1767 rutenoj, 626 germanoj, 77 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Taracköz, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Haniĉi. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Landru (1963)

***Landru*** estas franca filmo de Claude Chabrol, aperinta en 1963.

## Temo 
Tiu filmo rakontas la vivon de seria murdisto Henri Désiré Landru. Dum la Unua mondmilito, li amindumis riĉajn kaj solecajn virinojn. Sukcesinte ke ili subskribu prokuron al li, li murdis ilin en sia kampara domo kaj malaperigis la korpojn bruligante ilin en forno.

## Teĥnikaĵoj 
* Titolo: *Landru*
* Reĝisoro: Claude Chabrol
* Scenaro: Françoise Sagan
* Muziko: Pierre Jansen
* Soprana voĉo: Françoise Perret
* Aperdato: 
* Formato: Kolora - 35&nbsp;mm - monofonia
* Ĝenro: Dramo
* Daŭro: 102 minutoj

## Rolularo 
* Charles Denner: Henri Désiré Landru
* Stéphane Audran: Fernande Segret
* Francoise Lugagne: Marie-Catherine Landru
* Michèle Morgan: Célestine Buisson
* Danielle Darrieux: Berthe Héon
* Juliette Mayniel: Anna Colomb
* Hildegard Knef: Sinjorino X
* Jean-Louis Maury: Komisaro Belin
* Denise Provence: Zénaïde Lacoste
* Catherine Rouvel: Andrée Babeley
* Mary Marquet: Marie-Angélique Guillain
* Claude Mansard: Sinjoro de Moro Giafferi
* Serge Bento: Maurice Landru
* Robert Burnier: Prezidanto de tribunal
* Mario David: Ĝenerala prokuroro
* Pierre Lafont: Brigadisto Riboulet
* Huguette Forge: S-ino Vidal
* Diane Lepvrier: Marie Landru
* Gisèle Sandré: Georgette
* Sacha Briquet: Vicprokuroro
* Louis Lyonnet: Inspektoro
* Philippe Castelli: Inspektoro
* Pierre Vernier: Advokato de civila parto
* Alain Quercy: Advokato de civila parto
* Jean-Pierre Melville: Georges Mandel
* Raymond Queneau: Georges Clemenceau
* André Fouché: Doktoro Paul
* Jacques Robiolles: Ĵuriano
* Dominique Zardi: Ĝendarmo
* Henri Attal: Ĝendarmo
* Jean-Marie Arnoux: Spektanto dum proceso
* Robert Barre
* André Dino
* Joseph Hindley
* Eric Muller
* Jacques Munier
* René Pannetrat
* Bernard Papineau.
* Franck Maurice: Viro dum proceso
* Louis Saintève: Dormema asesoro
* Charles Bayard: Ĵuriano
* Reine Bartève: Spektantino dum proceso
* André Badin: Pacgardisto en skvaro
* Michel Charrel
* Véronique Vendell
* Christian Lude: (konfirmota)

## Vidu ankaŭ 
* Henri Désiré Landru
* Désiré Landru (2005)
* Monsieur Verdoux (filmo)

## Eksteraj ligiloj 
* Landru en IMDb 

Kategorio:Francaj dramaj filmoj
Kategorio:Italaj dramaj filmoj
Kategorio:Francalingvaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1963
Kategorio:Biografiaj filmoj
Kategorio:Filmoj de Claude Chabrol
Val-Saint-Lambert

**Val-Saint-Lambert** estas kristal- kaj vitrofabriko en Seraing apud Lieĝo, kiu produktas luksajn vitraĵojn, glasojn, kristalajn art- kaj uzobjektojn. La fabriko troviĝas en iama cistercia abatejo de Sankta Lamberto (patrono de Lieĝo), kiu fondiĝis en 1202. La romanika kapitula salono kaj la skribejo restaŭriĝis kaj estas ankoraŭ uzataj. Pro la franca revolucio, la monaĥa vivo haltis tie. En 1826 la fondintoj de la kristalfabriko ekuzis la ejon pro ĝiaj abunda spaco, apudeco de karbominejoj kaj transporteblecoj (Mozo).

## Aktivaĵoj 
eta|Kristala vazo de Val-Saint-Lambert
Hodiaŭ Val-Saint-Lambert estas trovebla en pli ol kvardek landoj, de Usono ĝis Sauda Arabio, de Hispanio ĝis Japanio. Ĝi fariĝis la prestiĝaĵon de Valonio. Kiam minacis bankroto de la entrepreno en la 80-aj jaroj, la instancoj transprenis parton de la akcioj. Vazo de Val-Saint-Lambert, fama pro ĝia brila “duoble kolora ŝlifita kristalo” estis ŝatata kolektaĵo aŭ rilato-donaco, eĉ por princoj aŭ diplomatiaj reprezentantoj. La entrepreno i.a. liveris la vitrajn seĝetojn (pro la malvarmeco de la materialo) por la mondekspozicio de Sevilo. Nuntempe la varogamo multe kreskis kaj moderniĝis, sed la produktometodo por la unikaĵoj restis tradicia.
Eblas viziti la fabrikon kaj vidi laborantajn vitraĵistojn.

## Eksteraj ligiloj 
retejo de Val-Saint-Lambert (en, nl, fr)

Kategorio:Kortega liveranto
Kategorio:Vitrofabrikoj
Kategorio:Ekonomio de Belgio
Kategorio:Varomarkoj
Oberurnen

**Oberurnen** estis ĝis la 31-a de decembro 2010 politika komunumo en Kantono Glaruso, en Centra Svislando. Ĝi havis 1932 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. Kun efiko de la 1-a de januaro 2011 Oberurnen estis integrita al la nova komunumo Glaruso Nordo.

## Geografio 
Oberurnen situas en la nordo de la kantono ĉe la transiro de la Linth-Ebenaĵo al la valo de Glaruso. Tute en la oriento la iama komunuma teritorio tuŝas la riveron Linth.

La kantona ĉefvojo de Pfäffikon tra Glaruso GL kaj Klausen-Pasejo al Altdorf pasas tra Oberurnen, sed ĉirkaŭvojo ĉirkaŭkondukas la transirtrafikon ĉirkaŭ la vilaĝocentron. En distanco de 1 km norde en Niederurnen troviĝas la plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A3.

## Najbaraj komunumoj antaŭ la komunuma reformo 
La iama komunumo Oberurnen limis en nordo al Niederurnen, en oriento al Mollis, en sudo al Näfels, en sudokcidento al Innerthal (SZ), kaj en nordokcidento al Schübelbach (SZ).

## Trafiko 
Oberurnen disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Rapperswil tra Uznach kaj Glaruso al Linthal. Krome ekzistas ankaŭ buslinio al la stacidomo de Ziegelbrücke.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Oberurnen datiĝas el la jaro 1340 *Obern Urannen*.

Kadre de la Glarusa Komunumreformo la komunumo Oberurnen estis kun efiko de la 1-a de januaro 2011 kunigita kun la komunumoj Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen kaj Obstalden al la nova komunumo Glaruso Nordo.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Nieder- und Oberurnen (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Oberurnen
* Oberurnen en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:Oberurnen vilagheniro 029.jpg|Vilaĝeniro venante de Niederurnen
Dosiero:Oberurnen restoracio Engel 032.jpg|Restoracio Engel

Kategorio:Glaruso Nordo
Vaganteco (biologio)

**Vaganteco** estas fenomeno kiu okazas en biologio kiam individuaj animaloj aperas tre for de sia normala teritorio; individuaj animaloj kiuj montras tian vagantecon estas konataj kiel **vagantoj**. Oni uzas foje ankaŭ la terminon **akcidenta**, kiu ĉiukaze povas nuanciĝi al akcidenta kaŭzo de la vaganteco kia ŝtormo, incendio ktp. Estas nombro de faktoroj kiuj povus kaŭzi ke individuo iĝas vaganto — genetikaj faktoroj aŭ veterkondiĉoj estas du kutimaj — sed povas esti multaj kaj ne ĉiam konataj aŭ antaŭvideblaj. Vaganteco povas esti antaŭanto de koloniigo se la individuoj survivas kaj emas reproduktiĝi.

Vaganteco okazas ĉe birdoj, insektoj, mamuloj kaj testudoj.

## Ĉe birdoj 
En la norda hemisfero plenkreskaj birdoj (eble mallertaj nespertaj junaj maturuloj) de multaj specioj preterpasas siajn normalajn reproduktajn teritoriojn dum la printempa migrado kaj atingas ĝis areojn pli nordajn (tiaj birdoj estas nomataj **printempaj preterpasantoj**.)

Aŭtune kelkaj junuloj anstataŭ direktiĝi al kutimaj vintrejoj, prenas "neĝustan" direkton kaj migras tra areoj kiuj ne estas ilia normala migrovojo. Ekzemple siberiaj paserinoj kiuj normale vintras en Sudorienta Azio estas komune trovataj en Nordokcidenta Eŭropo. Tio estas inversa migrado, kiam la birdoj migrats en la mala direkto (ekzemple nordokcidenten anstataŭ sudoriente). La kaŭzoj de tio estas nekonataj, sed oni sugestas genetikajn mutaciojn aŭ aliaj nenormalaĵoj rilate al la magneta sensiveco de la birdoj.

Aliaj birdoj estas elpelitaj fare de ŝtormoj, kiaj la birdoj de Nordameriko, pelitaj tra la Atlantika Oceano al Okcidenta Eŭropo.

## Referencoj
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Ornitologio
Java (apartigilo)

La vorto **Java** aŭ **Javo** havas diversajn signifojn.

## Insulo en Indonezio 
* Javo (Java, Jawa) estas granda insulo en Indonezio
* Java maro
* Java lingvo
* Javanoj
* Listo de javaj esperantistoj

## Bestoj 
* Java tigro
* Java rinocero
* Helbrova ĉetio (Java ĉetio) birdo *Tesia superciliaris*
* Java akridotero

## Programado 
* Java (programlingvo)
** Java-multlingva projekto rilata al la lingvo "Java"
* JavaScript
** JavaScript-interpretilo

## Ceteraĵoj 
Java (muzikgrupo) franca muzikgrupo de rokmuziko
Koloniigo (biologio)

**Koloniigo** estas la procezo en biologio, per kio specio disvastiĝas al novajn areojn. La termino povas esti uzata por priskribi Koloniigon je malgranda nivelo (ekz. kiam specio moviĝas la novaj areoj en preciza loko, eble kiel rezulto de ŝanĝo de kondiĉoj) aŭ je granda nivelo (ekz. kiam specio etendas sian teritorion por aldoni novajn areojn; tie, la termino **etendo de teritorio** estas ofte uzata). La termino estas ĝenerale uata nur por aludi al disvastiĝo en novaj areoj pere de *naturaj* rimedoj male al enmeto fare de homa agado.

Koloniigo kaj formorto estas gravaj temoj de insula biogeografio, teorio kiu havas multajn aplikaĵojn ĉe ekologio ĉar estas aplikebla teorio al analizo de metapopulacioj.

## Ĉe diversaj specioj 
Kelkaj gravaj koloniigoj okazintaj dum la 20a jarcento estas listataj sube. 

### Birdoj 
* Koloniigo de Ameriko fare de la Bovardeo
* Disvastiĝo okcidenten de la Turka turto tra Eŭropo
* Koloniigo de Britio fare de la Malgranda egretardeo
* Koloniigo de la orienta marbordo de Nordameriko fare de la Blukapa eŭfago

### Libeloj 
* Koloniigo de Britio fare de la Ruĝokula eritromo

### Tineoj 
* Koloniigo de Britio fare de la Lithophane leautieri

## Vidu ankaŭ 
*Ekozono
*Invadaj specioj
*Kolonio (biologio)
*Pacifika ekozono

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Ekologia terminologio
Kategorio:Biogeografio
Nordokcidenta Eŭropo

**Nordokcidenta Eŭropo** estas termino kiu aludas al la norda areo de Okcidenta Eŭropo, kvankam la preciza areo aŭ landoj kiujn ĝi enhavus varias laŭ difinoj.

## Difinoj 
### Geografia difino 
Geografie ĝi estas preskaŭ ĉiam uzata por inkludi Brition kaj Irlandon; la nordajn kaj okcidentajn partojn de Francio kaj Germanio; Benelukso; kaj Nordioj (sen Finnlando). Ne estas enhavataj Iberio, Italio; Svisio, sudaj kaj orientaj partoj de Francio kaj Germanio kaj Aŭstrio. Tiu uzo helpas kiam oni studas temojn pri klimato aŭ biologio. Larĝe parolante, ĝi reprezentus la areon kies klimato kaj biogeografio estas grave modifita de la Golfa Marfluo.

### Kultura difino 
## Vidu ankaŭ 
* Norda Eŭropo
* Okcidenta Eŭropo

Kategorio:Regionoj en Eŭropo
Okcidenta
Kategorio:Okcidenta Eŭropo
Yoani Sánchez

[eta|200ra|Foto de Yoani maskita kun peruko kaj okulvitroj, por ne esti rekonata, iom antaŭ debato pri la interret-aliro organizita de la kuba revuo *[Temoj (revuo)|Temoj*.]]
**Yoani SÁNCHEZ** (n. en Havano la 4-an de septembro 1975) estas kuba filologino kaj ĵurnalisto, loĝante en Havano, ŝi famiĝis tutmonde per diversaj gravaj amaskomunikiloj pro ŝia blogo *Generacio Y* (hispane *Generación Y*), ekde kie ŝi kritike priskribas la realecon de Kubo, malgraŭ la persekutoj kiujn ŝi denuncas (kaj kiuj eĥiĝas en tutmondaj amaskomunikiloj) flanke de la registaro de Raúl Castro. *Generacio Y*, kies aliro estis blokita en Kubo, estas la kuba blogo kun pli da sekvantoj kun tradukoj en 17 lingvoj, ĝi registras ĉ. 14 milionojn da vizitoj monate kun miloj da komentoj de la legantoj.

Ŝi kaj sia persona retpaĝaro estis premiitaj per multnombraj premioj kaj distingaĵoj: la hispana tagĵurnalo *El País* ŝin koncedis en 2008 la "Premion Ortega y Gasset" pri ĵurnalismo konsistanta el 15.000 eŭroj, en la branĉo pri cifereca ĵurnalismo; la revuo *Time* selektis ŝin en 2008 inter la 100 plej influaj personoj de la mondo; *Generacio Y* estis elektita de *Time* kaj la usona televidĉeno *CNN* inter la 25 plej bonaj blogoj de la mondo kaj *Generacio Y* ricevis la premion de la juĝantaro kiel la plej bona blogo en la konkurso The BOBs de la *Deutsche Welle*; cetere, ŝi estis la unua blogantino kiu gajnis unu el la prestiĝaj premioj pri ĵurnalismo Maria Moors Cabot, en 2009.

Yoani defendas la reformojn kaj ŝanĝojn (ekonomiajn kaj politikajn) en Kubo por ke ĝiaj civitanoj povu atingi materian bonstaton kaj personan realiĝon. Ŝi ankaŭ elstaras pri ŝia aktivado en la promociado de la kuba alternativa blogaro kaj pro ŝia denunco kontraŭ la perfortado de la homaj rajtoj en Kubo. La usona prezidento Barack Obama diris pri ŝia blogo: 

Krom ŝia agado en la blogo Generacio Y, Yoani kunlaboras en *The Huffington Post*, enretan ĵurnalon kaj aldoninto de blogoj klasifikita kiel la plej ligita blogo en interreto.

## Eksteraj ligiloj 
* Desdecuba.com - Generacio Y, blogo de Yoani Sánchez 
* Kubaj Voĉoj - Generacio Y, blogo de Yoani Sánchez
* Blogo de Yoani Sánchez en *The Huffington Post*.

## Piednotoj 
Kategorio:Kubaj disidentoj
Kategorio:Kubaj blogistoj
Kategorio:Kubaj ĵurnalistoj
Adán Hrynkiewicz

**Adán HRYNKIEWICZ** (naskiĝis la  en Bonaero, mortis la ) (Pseŭd. ***Ergoto de Bonaero***, *Diego Selso*, *A. Rink* kaj *Adam Rink*) estis argentina Esperantisto.

Li eklernis Esperanton aŭtodidakte en 1959, kaj de tiam multe verkis kaj aktivis.
## Esperantista agado 
Li estis unue instruisto de la angla, kaj sufiĉe mastris la francan kaj la rusan lingvojn. Tamen leginte artikolon pri Esperanto, verkita de Prof. Enrique Balech, li tuj aĉetis manlibron de Jorge Hess *Sabe Ud. Esperanto*, kaj rapide lernis la lingvon kaj tre entuziasmiĝis pri la afero. Tuj eniris en la “Bonaera Asocio de Esperanto”, fariĝis instruisto, membro de Argentina Esperanto-Ligo, poste dumviva membro de UEA, SAT, ktp.

Unue sub la plumnomo de “Diego Selso”, Hrynkiexicz komencis tre aktive verki, traduki kaj publikigi.

En la jaro 1967 li vojaĝis al Eŭropo kaj restis en Londono dum unu jaro kaj fariĝis helpsekretario en la sidejo de Brita Esperanto-Asocio. Li komencis multe publikigi en esperantaj revuoj kiel verkisto kaj grava polemikisto sub la plumnomo de *Adam Rink*.

Reveninte hejmen li plie reaktiviĝis kaj daŭrigis publikigadon en revuoj. En 1970 li gajnis la premion 'NovaTalento' en la Belartaj Konkursoj de UEA.

Poste por pli libera agado, li iom sendependiĝis kaj kun grupeto de kunlaborantoj fondis propran “Instituto de Esperanto”, kiu dum dudek kvin jaroj eldonis kvindekon da verkoj en Esperanto kaj multajn revuojn. Tiam li prenis novan plumnomon: **Ergoto de Bonaero**, kaj strebe laboradis pro la disvastigo de la internacia lingvo.

Jam en 1974 aperis “Ekflorado ĉe Plata Rivero" kun iom da historio pri la Movado en Argentino kaj ĝiaj ĉefaj verkistoj.
  
Tre kunlaboris en la “Argentina E-Lernejo” de Prof. Hugo Lingua (en Rosario) kaj kune al Horacio Re kaj Anastasio López Luna kaj aliaj kunlaborantoj eldonis grandan kvanton da verkoj.

En 1994, kiam li emeritiĝis, ne trovante pli da kunlaborantoj por daŭrigi agadón de la Instituto, li fermis ĝin kaj ĉesis aktivadon en la Movado.

Daŭrigis tamen ĝis lastatempe, kiel kritika komentaristo de la argentina literaturo kaj ĵurnalaro eldoninte monatajn bultenon kun liaj “pantunetoj” (speco de sonetoj) kaj famaj aliaj “ergotaĵoj”.

## Verkoj 
* *Bonhumora injektilo*, 1973
* *Bonhumoraj piloloj*, 1988
* *Dua kanzonaro*, 1965
* ''En la flamoj voluptaj de l'amo*, 1966
* *La friponeto de Tormes*, 1973
* *¿Habla usted en Esperanto?*, 1972
* *Kalejdoskopa varieteto*, 1974
* *Kelkaj strofoj*, 1963
* *Laŭtema vortaro Esperanto - angla - franca - hispana*, 1972
* *La lomo por vidi Dion*, 1991
* *Mi avertas*, 1986
* *Mirinda lando*, 1965
* *Niaj plej grandaj verkistoj*, 1966
* *Originala romanaro en Esperanto*, 1982
* *Picaresca mundial: del lazarillo al periquillo*, 1976
* *Unua kanzonaro*, 1965
### Recenzoj
Pri *Laŭtema vortaro Esperanto - angla - franca - hispana*

----
Pri *¿Habla usted en Esperanto?''

## Eksteraj ligiloj 
* Verkoj de kaj pri Adán Hrynkiewicz en la Kolekto por Planlingvo kaj Esperantomuzeo 
* Nekrologo

## Referencoj 
Kategorio:Argentinaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Esperantlingvaj poetoj
Inversa migrado

**Inversa migrado** estas fenomenono en birdomigrado. Kvankam kelkaj grandaj birdoj kiaj cignoj lernas migrovojojn el siaj gepatroj, ĉe plej parto de malgrandaj specioj, kiaj paserinoj, la vojo estas genetike programita, kaj junaj birdoj povas elnaske navigi al siaj vintrejoj.

eta|350px|dekstra|Inversa migrado

Foje tiu programado eraras, kaj la juna birdo, en sia unua aŭtuno, migras laŭ vojo 180o for el la ĝusta direkto. Tion montras la bildo, kie la reprodukta teritorio de hipoteza azia specio estas markata flave. La ĝusta migrovojo al vintrejoj en Sudorienta Azio estas indikata ruĝe.

Se birdo eliras laŭ mala direkto, montrata de la oranĝa sago, ĝi venos al Okcidenta Eŭropo anstataŭ Sudorienta Azio. Tio estas mekanismo kiu permesas al birdoj kiaj la Regolfiloskopo elvojiĝi milojn da kilometroj for de kie ili devus esti. Keith Vinicombe sugestis ke birdoj el oriento de Lago Bajkalo en Siberio (cirkle) ne estus en Okcidenta Eŭropo ĉar la migrovojoj estas tro norde-sude.

Plej parto de tiuj perditaj junaj birdoj mortiĝas en netaŭgaj vintrejoj, sed estas pruvoj ke kelkaj survivas, kaj ĉu re-orientiĝas en postaj vintroj, aŭ eĉ revenas al la sama areo.

Artikolo en *British Birds* de James Gilroy kaj Alexander Lees en septembro 2003 sugestis, ke tiu misorientado okazas laŭ hazaraj direktoj, sed diferencaj survivadoj en diferencaj direktoj kombine kun nesimetria observado kondukas al la observita distribuado de vagantoj. Kvankam "Inversa migrado" certe okazas, kaj estis dokumentata bone en nombraj instancoj, ne klarigas ekzemple la estadon en Eŭropo aŭtune de aziaj vagantoj kiuj vintras en Orienta Afriko, aŭ la rarecon de multaj sudeŭropaj specioj en Britio kiuj vintras en Okcidenta Afriko.

## Referencoj 
* Migrado 

Kategorio:Birdomigrado
Kategorio:Ornitologio
Křičeň

Municipo **Křičeň** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Pardubice, 5&nbsp;km nordoriente de urbo Lázně Bohdaneč, 4&nbsp;km de elveturejo n-ro 76 el aŭtostrado D11 (E67). Vivas ĉi tie  ().

## Loĝantaro 
## Vidindaĵoj 
* statuo de Sankta Johano Nepomuka kun metala kruco,
* monumento al falintaj fratoj 1914 - 1918,
* monumento al viktimoj de la nazia okupado 1939 - 1945.

## Literaturo 
* Marek Podhorský: *Pardubický kraj*. Eldonis freytag & berndt, eldonejo en Prago en j. 2004.

## Pluaj fotoj 

 Křičeň křižovatka na Pravy.JPG| Vilaĝplaco
 Křičeň obecní úřad.JPG| Municipa ofico
 Křičeň, forest.jpg| Arbaro ĉe la vilaĝo

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝoj de mikroregiono Bohdaneč  

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Municipoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo
Kostěnice

Municipo **Kostěnice** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Pardubice, en ebenaĵo de rivero Loučná, ĉe ŝoseo inter Dašice kaj Hrochův Týnec, 2&nbsp;km sude de urbo Dašice, 11&nbsp;km oriente de urbo Pardubice. Vivas ĉi tie  ().

	
## Historio 
Kostěnice ekestis kiel **vilaĝo huba** sur strata plano. En ĉi tiu tipo de vilaĝo bienoj situis sur ambaŭ flankoj de la rivereto kaj ĉe apuda vojo ofte kun vilaĝplaco. Ĉiu bieno havis malantaŭe siajn kampojn. Tia estis ankaŭ Kostěnice. Tero ĉi tie estis sableca, suferis per sekeco kaj produktado estis malabunda. Pro tio Kostěnice estis relative malriĉa vilaĝo.
Historio de Kostěnice estis ĉiam kunigita kun proksima Dašice, ĉar ĝi apartenis al **senjorejo Dašice**.

La unua mencio pri vilaĝo Kostěnice estas el la jaro 1398, kiam Budiš el Dašice vendis sian havaĵon en Dašice kaj Kostěnice al Boček el Kunštát. Komence de la 16-a jarcento aĉetis Dašice kaj Kostěnice Vilém el Pernštejn kaj alligis ĝin al la senjorejo Pardubice. Proksime de Kostěnice estis fonditaj kelkaj **fiŝlagoj**, nome Bahenec, Kozlovec, Bělečko kaj Moravanský (tiutempe nomata Husojedský). Ĉiuj kvar fiŝlagoj estis en la 18-a kaj 19-a jarcentoj resekigitaj.

Tridekjara milito kruele influis ankaŭ la vivon en Kostěnice. Katastrofo okazigis ĉefe militiro de sveda armeo de Vysoké Mýto al Pardubice en oktobro de la jaro 1645. Loĝantaro suferis ankaŭ post la milito, ĉefe per religia premo, rekatoligado, germanigo kaj alta impostado.

De mezepoko Kostěnice apartenis al paroĥejo Dašice kaj infanoj vizitis tie paroĥejan **lernejon**, poste vizitis lernejon en Hostovice. De la jaro 1842 instruado estis en la vilaĝo, komence en privataj domoj. En la jaro 1853 oni konstruis novan lernejon.

## Loĝantaro 
## Literaturo 
* Marek Podhorský: *Pardubický kraj*. Eldonis freytag & berndt, eldonejo en Prago en j. 2004.

## Pluaj fotoj

Kostěnice čp. 2.jpg|Kostěnice
Kostěnice čp. 75.jpg|Kostěnice
Kostěnice č. 55.jpg|Kostěnice

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝaro de mikroregiono Loučná  

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Municipoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo
Labské Chrčice

Municipo **Labské Chrčice** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Pardubice, 15&nbsp;km okcidente de urbo Přelouč. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
Kie situas nun vilaĝo Labské Chrčice iam estis korto apartenanta al princo Soběslav la 1-a (1125-1140). Oni bredis tie **leporhundojn** por ĉasoj (ĉeĥe leporhundo estas *chrt* - de tio nomo Chrčice).
La unua skriba mencio pri la vilaĝo estas el jaro 1436, kiam imperiestro Sigismondo alskribis ĝin al monaĥejo Sedlec.
En la vilaĝo apud puto ĉe la domo n-ro 15 oni trovis kruĉon kun **trezoro** de 144 moneroj el la jaro 1667.

## Loĝantaro 
## Vidindaĵoj 
Sur vilaĝplaco estas konservita malnova forĝejo.

## Literaturo 
* Marek Podhorský: *Pardubický kraj*. Eldonis freytag & berndt, eldonejo en Prago en j. 2004.

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Municipoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo
Kategorio:Setlejoj sur Elbo
Libišany

Municipo **Libišany** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Pardubice, en ebenaĵo de la rivero Elbo, 5&nbsp;km sudokcidente de la urbo Hradec Králové proksime de elveturejo el aŭtostrado n-ro D11 (E67). Vivas ĉi tie  ().

200px|eta|maldekstra|Kampanileto en Libišany
200px|eta|maldekstra|Monumento al viktimoj de la unua mondmilito en Libišany

## Historio 
Nordoriente de la vilaĝo en loko nomata Na bahnách estis malkovritaj restoj de palisaj konstruaĵoj kaj **neolitika setlejo**.

## Loĝantaro 
## Vidindaĵoj 
* Meze de la vilaĝo estas monteto kun restoj de fosaĵo post iama **fortikaĵeto**.
* **Popola domo** n-ro 32 el la 1-a duono de 19-a jarcento kun ligna gablo.
* **Kampanileto** el la jaro 1834, kiu estas simbolo de Libišany.

## Naturo 
Oriente de la vilaĝo troviĝas de botanikistoj kaj ornitologoj gardata teritorio kun areo de 11,94 ha, torfejo kaj kanejoj "Libišanské louky", kie oni en pasinteco ekspluatis torfon por banejo en Lázně Bohdaneč.
Apud la vilaĝo en direkto al Opatovice nad Labem troviĝas fiŝlago.

## Bibliografio 
* Marek Podhorský: *Pardubický kraj*. Eldonis freytag & berndt, eldonejo en Prago en j. 2004.
* Dr. E. Poche, DrSc. a kol. – *Umělecké památky Čech*. Eldonis Akademia en Prago en j. 1978.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficialaj paĝoj de la vilaĝo  
* Paĝaro de Komunumasocio  
* Mapo

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Municipoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo
Lány u Dašic

Municipo **Lány u Dašic** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Pardubice, apud rivero Loučná, 3&nbsp;km nordokcidente de urbo Dašice. Vivas ĉi tie  ().

## Loĝantaro 
## Vidindaĵoj 
* **Popola domo** n-ro 15 el la komenco de 19-a jarcento kun stuka ornamaĵo de fasado,
* **Rikolttenejoj** ĉe bieno n-ro 8 kaj n-ro 12, duetaĝaj, masonitaj, datitaj j. 1831.

## Literaturo 
* Marek Podhorský: *Pardubický kraj*. Eldonis freytag & berndt, eldonejo en Prago en j. 2004.
* Dr. E. Poche, DrSc. a kol. – *Umělecké památky Čech*. Eldonis Akademia en Prago en j. 1978.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝaro de mikroregiono Loučná  

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Municipoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo
Rosal de la Frontera

250ra|eta|Loko de la provinco de Onubo en Hispanio
**Rosal de la Frontera** (Rozujo de la Landlimo) estas municipo de Hispanio, en la provinco Onubo, regiono Andaluzio. En la blazono de la vilaĝo aperas supre tri rozoj kiel simbolo de la Rozujo en la nomo kaj sube murego kiel simbolo de la Landlimo en la nomo.

## Loĝantoj 
La loĝantoj nomiĝas *Rosaleños*. La censita populacio en 2009 estis 1879 loĝantoj kaj la denseco estas 8,95 loĝ/km².

## Situo 
Rosal de la Frontera estas situa en la okcidenta parto de Andaluzio en la komarko aŭ distrikto Sierra de Aracena en la okcidenta parto de Sierra Morena kaj nordo de la provinco de Onubo, je altitudo de 216 m; je 105 km el Onubo, provinca ĉefurbo, kaj je nur 2 km de la landlimo kun Portugalio de kio devenas la dua parto de la nomo de la vilaĝi. La areo de ties teritorio estas de 210 km². La geografiaj koordinatoj estas 37º 58' N, 7º 12' Ok. Ĝi limas sude kun Santa Bárbara de Casa kaj oriente kun Aroche.

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Historio 
La deveno de tiu setlejo estas malnova domaro *Aldea gallego* (domaro de galegoj). Tiu ne prosperis ĉefe pro la konstanta situacio de militoj kontraŭ Portugalio kaj ĉefe dum la Milito de hispana sukcedo. Poste okazos kelkaj setliĝoj kiuj finfine formos la aktualan teritorion de Rosal de la Frontera, kiu estas relative moderna, proksimume de antaŭ nur ĉirkaŭ 157 jaroj, kaj dekomence ricevis la nomon de Rosal de Cristina, kiel danko al la Regentino María Cristina, vidvino de la reĝo Alfonso la 12-a. Jam en 1896 ricevis la nomon de Rosal de la Frontera.

En tiu municipo estis enkarcerigita Miguel Hernández, kiam li estis trapasanta la landlimon en 1939. La prizono kie li ĉeestis nun fariĝis la Kulturdomo "Miguel Hernández", kie estas rekreata la ĉambro kie la poeto estis enkarcerigita. Oni instalis ankaŭ centro de interpretado pri lia vivo kaj verko.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Rosal de la Frontera  - Sistemo de Informaro de Andaluzio

Kategorio:Municipoj de la provinco de Huelva
Santa Olalla del Cala

250ra|eta|Loko de la provinco de Onubo en Hispanio
**Santa Olalla del Cala** [santaolAja del kAla] (Sankta Eŭlalio de Cala) estas municipo de Hispanio, en la provinco Onubo, regiono Andaluzio.

## Loĝantoj 
La loĝantoj nomiĝas *Santaolalleros*. La censita populacio en 2009 estis 2187 loĝantoj kaj la denseco estas 10,72 loĝ/km².

## Situo 
Santa Olalla del Cala estas situa en la okcidenta parto de Andaluzio en la komarko aŭ distrikto Sierra de Aracena en la okcidenta parto de Sierra Morena kaj nordorienta pinto de la provinco de Onubo, je altitudo de 535 m; je 149 km el Onubo, provinca ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 204 km². La geografiaj koordinatoj estas 37º 54' N, 6º 14' Ok. Ĝi estas la ununura vilaĝo de tiu sudokcidenta provinco kiu trapasas la Vía de la Plata kiu trapasas la tutan okcidenton de Hispanio el nordo al sudo antaŭ eniri el la Provinco de Badajoz en la Provinco de Sevilo kun kiuj ĝi limas.

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Historio 
La strategia situo de Santa Olalla en la vojo de la komerco de metaloj elfositaj en la gravaj minaj kuŝejoj de Almadén de la Plata, Minas de Riotinto, aŭ "La Papúa" kaj "El Tratejón" en Zufre, supozigas la devenon de homa setlejo en tiu loko, en la Bronzepolo, en la 3-a jarmilo a.K. Tiu komercado plifortigus la bazon de la konata *Ruta de la Plata*, kiu atingus sian plejan gravon dum la romia epoko.

La vilaĝo nomiĝus *Ponciana* en tempoj de romianoj, kaj laŭ legendo la aktuala nomo devenus el la nomo de la patronino de la vilaĝo, Sankta Eŭlalio de Merido, kiu estis naskiĝinta ĉi tie kaj de tie irus al sia martireco en Merido en la 2-a jarcento de nia erao. Poste la vilaĝo nomiĝus Santa Olalla de la Sierra, kaj Santa Olalla del Carril, ĝis la aktuala nomo de Santa Olalla del Cala (1920) honore al rivero Cala, alfluanto de la rivero Huelva, kiu trapasas ties teritorion.

Dum la 13-a jarcento koliziis en la areo la reĝoj de Kastilio kaj Portugalio kaj finfine la disputo kliniĝis favore al kastilianoj, ili devis konstrui defendolinion en la zono, kiu estis reloĝata de enmigrintoj el la nordo nome de Asturio, Galegio kaj Leono. Pro tio en tiu vilaĝo ekzistas kastelo.

En 1594 **Santa Olalla del Cala** formis parton de la Regno de Sevilo en la *Sierra de Arroche* kaj havis 366 impostopagantojn.

Dum la Milito de Hispana Sendependiĝo koncentriĝis en tiu vilaĝo korpuso de marinfanterio kaj pro tio nun videblas kiel monumento granda ankro, kiu surprizas tiujn kiuj ne komprenas rilaton de la vilaĝo al tiom fora maro.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo katolika kaj restoj de juda sinagogo. Kastelo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Santa Olalla del Cala  - Sistemo de Informaro de Andaluzio

Kategorio:Municipoj de la provinco de Huelva
Orlando Zapata Tamayo

**Orlando Zapata Tamayo** (n. en Santiago de Cuba, la 15-an de majo 1967 - m. en Havano, la 23-an de februaro 2010) estis kuba masonisto kaj plumbisto kiu apartenis al la politika opozicio kontraŭ la kastrisma reĝimo.

Li estis konata ĉe la amaskomunikiloj pro 86-taga fastostriko dum li troviĝis en karcero, kiu mortigis lin. Amnestio Internacia konsideras lin kiel malliberigiton pro liberesprimo. Tamen, la oficialaj kubaj amaskomunikiloj diris ke Zapata havas longan historion pri civilaj deliktoj antaŭ lia politika aktiveco, kvankam la internaciaj amaskomunikiloj raportis ke en Kubo oni devas vivteni sin per neleĝaj vojoj, kio povus krimigi multajn personojn.

Laŭ la patrino de Zapata, li okazigis sian malsatstrikon proteste al la karceraj kondiĉoj, kio estis poste raportita de multaj eksterlandaj amaskomunikiloj. Por la kuba kanceliero, la morto de Zapata estis respondeco de Usono. Lia forpaso amaskomunikile eĥiĝis, inter aliaj kialoj, ĉar li estis la unua kuba opozicianto forpasinta en kuba karcero ekde 1972, kiam forpasis Pedro Luis Boitel ankaŭ pro fastostriko. La partianoj de la kuba registaro konsideras lin deliktulon konvertita en martiro, dum la disidentoj kaj la kontraŭuloj de la kastrisma reĝimo igis lin simbolo por la kuba disidenteco, akirante elstaran gravecon inter ili. La Eŭropa Komisiono kondamnis tiun okazintaĵon kaj petis al la kuba registaro plibonigi la situacion de la homaj rajtoj.

Li estis arestita la 6-an de decembro 2002 fare de agentoj de la Departemento de Ŝtata Sekureco, akuzita je malobeo, pro kio li estis enkarcerigita dum pli ol tri monatoj. La 20-an de marto 2003, 13 tagojn post lia liberigo, li estis duafoje arestita dum la subpremado konata kiel "Nigra Printempo", per kiu la kuba registaro enkarcerigis 75 disidentojn, kaj sendita al la malliberejo Kilo 8 de Camagüey.

## Vidu ankaŭ 
* Nigra Printempo
* Homaj rajtoj en Kubo
* Yoani Sánchez

Kategorio:Kubaj disidentoj
Tampa Bay Mutiny

**Tampa Bay Mutiny** estis futbalklubo en Tampa, Usono. La teamo ludis en Granda Ligo Futbala, la plejbona nivelo de futbalo en Usono kaj Kanado, el 1996 ĝis 2001. La koloroj de la klubo estis blua kaj blanka.

Kategorio:Usonaj futbalteamoj
Kategorio:Florido
Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1995
Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 2002
Kriĉovo

**Kriĉovo** (,  [kriĉfalu]) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Tjaĉiv.
eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|180px|Distrikto de Tjaĉiv en Transkarpatio

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 12&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 330 m
* Loĝantaro: 2720
* Poŝtkodo: 90 511
* Telefonprefikso: 03134

## Situo 
Kriĉovo situas laŭ rojo. Buŝtino troviĝas je 18, Tjaĉiv je 28 km-oj.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1375. En 1817 la lernejo ekfunkciis. En 1910 vivis en Kricsfalu 1384 loĝantoj (1209 rutenoj, 144 germanoj, 31 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Máramaros, al distrikto de Técső, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon Karpata Ukrainio. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Kriĉovo. Ekde 1945 ĝi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Varaja lingvo

La **varaja lingvo** - varaje nomata *Wáray-Wáray, Winaray* aŭ *L(in)eyte-Samarnon*, en Esperanto foje ankaŭ nomata "varaj-varaja lingvo" - estas membro de la aŭstronezia lingvaro kaj unu el la indiĝenaj lingvoj de Filipinoj. Ĝi parolatas aparte sur la insuloj Samaro, Lejteo (aparte ties orienta parto) kaj Bilirano de la filipina insularo Bisajoj.

La lingvo apartenas al la familio de bisajaj lingvoj kaj distance parencas al la cebua lingvo.

## Ekzemploj 
### Nombroj 
La nombroj de 1 ĝis 10 estas uzataj en la varaja lingvo. Ekde 11 nuntempe preskaŭ ekskluzive uziĝas la nombroj de la hispana lingvo, ĉar la plejparto de la denaskaj varajlingvanoj pro manko de praktika uzo apenaŭ plu konas la korespondajn varajajn vortojn.

### Iuj tipaj vortoj kaj frazoj 
Jen iuj tipaj vortoj kaj frazoj uzataj en la varaja lingvo:
* Bonan matenon (tagmezon/posttagmezon/vesperon) – *Maupay nga aga (udto/kulop/gab-i)*
* Ĉu vi komprenas la varajan? – *Nakakaintindi ka hit Winaray?*
* Saluton. – *Kumusta.*
* Dankon. – *Salamat.*
* Mi amas vin. – *Hinihigugma ko ikaw.* aŭ *Ginhihigugma ko ikaw.*
* De kie vi venas? – *Taga diin ka?*
* Kiom estas tio? – *Tag pira ini?*
* Mi ne komprenas (vin). – *Diri ako nakakaintindi.*
* kio – *ano*
* kiu – *hin-o*
* kie – *hain*
* kiam (estonto) – *san-o*
* kiam (pasinto) – *kakan-o*
* kial – *kay-ano*
* jes – *oo*
* ne – *dire*
* tie – *adto*
* nokto – *gab-i*
* tago – *adlaw*
* Ĉu mi povas helpi? – *Pwedi bumulig?*

## Ortografio 
Kvankam la nuntempe ne plu ekzistanta "Akademio de bisajaj lingvoj de Samaro kaj Lejtero" (*Sanghiran san Binisaya ha Samar ug Leyte*) kreis standardan ortografion por la varaja lingvo, tiu regularo ne tre disvastiĝis kaj uziĝis. Praktike ankoraŭ nuntempe ne ekzistas ĝenerale akceptita ortografio. Sekve povas ekzistis du skribformoj de sama vorto, kvankam la diferencoj kutime limiĝas je vokaloj. Ekzemploj estas

* *diri* aŭ *dire* („ne“)
* *hira* aŭ *hera* („al ili“)
* *pira* aŭ *pera* („mono“ - ankaŭ povas signifi "kiom da?"')
* *maopay* aŭ *maupay* („bone“)
* *guinhatag* aŭ *ginhatag* („donis“)
* *direcho* aŭ *diritso* („antaŭen“; el la hispana lingvo)

## Eksteraj ligiloj 
* ekzemple: la artikolo pri Esperanto en la varaja branĉo de vikipedio
* informo pri la varaja lingvo en la retejo *ethnologue.com* (angle)

Kategorio:Varaja lingvo
Kategorio:Filipina lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de la Filipinoj
Bisajoj

eta|200px|

**
**
**
**
**

**

**
**
**
**
**
**

**
**
**
**

**
**
**
**
**
**

La **Bisajoj** (, ,  kaj ŭaraje: *Kabisay-an*, tagaloge similforme *Kabisayaan*) estas la nomo de unu el tri grandaj grupoj de insuloj de la Filipinoj, centre, dum la aliaj du insularoj estas Luzono norde kaj Mindanao sude.

Al la insularo apartenas interalie la sekvaj plej grandaj insuloj:
* Boholo
* Cebuo
* Lejteo
* Negroso
* Palavano
* Panajo
* Samaro

## Regionoj kaj provincoj 
La insularo politike-administre dividatas en tri regionojn, kiu dividiĝas en sume 16 provincojn.

Temas pri la jenaj:

### Okcidentaj Bisajoj (Regiono 6) 
La regiono *Okcidentaj Bisajoj* plejparte konsistas el la insulo Panajo kaj el la okcidenta duono de la insulo Negroso. La provincoj de la regiono estas:

* Aklano
* Antiko
* Kapiso
* Gimaroj (*Guimaras*)
* Iloilo
* Okcidenta Negroso
* Palavano

### Centraj Bisajoj (Regiono 7) 
La regiono *Centraj Bisajoj* ampleksas la ĉefajn insulojn Cebuo kaj Boholo, la orientan duonon de la insulo Negroso kaj iujn pliajn insuletojn. La provincoj de la regiono estas:

* Boholo
* Cebuo
* Orienta Negroso
* Sikijoro (*Siquijor*)

### Orientaj Bisajoj (Regiono 8) 
La regiono *Orientaj Bisajoj* plejparte konsistas el la insuloj Lejteo kaj Samaro. La provincoj de la regiono estas:
* Bilirano
* Lejteo
* Suda Lejteo
* Orienta Samaro
* Norda Samaro
* Samaro


Kategorio:Insuloj en la Filipinoj
Ŝargkuplita aparato

eta|200ra|Ŝargkuplita aparato de tipo "CCD" por ultraviola bildigo

**Ŝargkuplita aparato** (angle CCD, pri *Charge Coupled Device*) estas unu el du gravaj specoj de bilda sensilo do elektronika komponanto sensiva al la lumo, kiu konvertas  (ultraviolan, videblan aŭ infraruĝan) al analoga elektra signalo. La alia (pli malmultekosta) speco estas komplementa maloketsida duonkonduktilo (APS-sensilo, CMOS-sensilo), ambaŭ estas duonkonduktaĵaj aparatoj. La ricevita signalo estas poste amplifita, poste kutime ciferecigita per ciferecigilo kaj plutraktata por ricevi ciferecan bildon.

La ŝargkuplita aparato estas do la baza komponanto de la ciferecaj fotiloj, ekvivalento de la fotografa filmo por kemia fotado (arĝenta fotado), tamen la ŝargkuplita aparato ne foruziĝas.

La nunaj ŝargkuplita aparato estas pli efikaj ol la fotografa filmo, teorie, 99 % el la fotonoj (praktike, 50 %) estas kaptitaj kaj estigas signalon, dum ke nur 5 % el la fotonoj estigas la kemian reakcion, kiu nigrigas la lumsensivan grajnon. Pro tio, la ŝargkuplitaj aparatoj komence estis uzitaj en astrofotografio.

La ŝargkuplitaj aparatoj estas nepraj komponantoj de la kameraoj de kosmosondiloj kaj kosma observatorioj.

## Vidu ankaŭ 
* George E. Smith (kuninventisto)
* Fotoĉelo
* Fotodiodo
* Sunĉelo (produktas energion, ne bildon)

## Eksteraj ligiloj 
*  La cifereca fotado

Kategorio:Elektroniko
Kategorio:Fotado
Situa vektoro

eta|La movado de punkto *P* povas esti priskribita per vektoro-valora funkcio * **r**(t)*, donanta la pozicion

En fiziko, **situa vektoro** aŭ **pozicia vektoro** aŭ **radiusa vektoro** estas vektoro kiu prezentas la pozicion de punkto *P* en spaco rilate al ajna referenca fonto *O*. Ĝi estas ekvivalento al imagata delokigo de *O* al *P*.

La movado de punkta maso povas esti priskribita per vektoro-valora funkcio donanta la pozicion * **r**(t)* kiel funkcion de la skalara tempa parametro *t*. Ĉi tio estas uzata por priskribi la trakon de la pozicioj de partikloj, punktaj masoj, aŭ centroj de maso aŭ iuj punktoj de rigidaj objektoj.

Se la objekto moviĝas el punkto *P* en punkton *Q*, ĝia delokiga vektoro ***s*** de la moviĝo egalas al subtraho de la fina kaj komenca situaj vektoroj, * **s**=**r**Q-**r**P *.

Vektora rapido estas derivaĵo de la situa vektoro je tempo. Vektora akcelo estas derivaĵo de la vektora rapido je tempo kaj do estas dua derivaĵo de la situa vektoro je tempo.

## En geometrio 
En diferenciala geometrio, radiusovektoro kiel funkcio de unu reela variablo estas uzata por priskribi kurbon. En ĉi tiu okazo la sendependa parametro ne nepre estas tempo. Unu el specifaj elektoj de la sendependa parametro estas arka longo de la kurbo stratante de certa punkto.

Simile, radiusovektoro kiel funkcio de du reelaj variabloj estas uzata por priskribi surfacon. Radiusovektoro kiel funkcio de *n* reelaj variabloj estas uzata por priskribi *n*-dimensian hipersurfacon.

## Vidu ankaŭ 
* Delokiga vektoro
* Vektora rapido
* Kurbo
* Surfaco
* Hipersurfaco
* Sternaĵo

## Eksteraj ligiloj 
* Alexander Heigl: *Mathematische Einführung in die Elektrizitätslehre*. Lehrstuhl für Technische Elektrophysik, Technische Universität München. 18. Oktober 2006.
* Klaus Desch: *Mathematische Ergaenzungen zur Physik II, Kapitel 11: Vektoranalysis*. Institut für Experimentalphysik, Hamburg.

Kategorio:Kinematiko
Kategorio:Koordinatsistemoj
David L. Rabinowitz

Li estas scienca esploristo en la Universitato Yale.

Li konstruis filmilojn kun lumkaptilo kaj programarojn por la malkovro de
terrenkontaj asteroidoj kaj kujper-zonaj objektoj;
liaj esploroj permesis duonigi la nombron da asteroidoj proksimiĝantaj de Tero, de
1000 - 2000 al 500 - 1000

Li ankaŭ helpis al la malkovro de malproksimaj sunsistemaj objektoj, supernovaoj kaj
kvazaroj, kunlaborante al la kompreno de la deveno de la sunsistemo, kaj kiel la
malluma energio estigas plirapidiĝon de la ekspansio de Universo

Kunlaborante kun Michael E. Brown kaj Chad Trujillo, li malkovris plurajn
transneptunajn objektojn, el kiuj:
* 90377 Sedno, verŝajne la unua konata objekto de la interna oorta nubo,
* 90482 Orko,
* 136199 Eriso, nanoplanedo pli granda ol Plutono,
* 136108 Haŭmeo (kvankam li ne estis kreditigita de tiu malkovro),
* 136472 Makemako.

Kun Tom Gehrels kaj la teamo de Spacewatch, de la Universitato de Arizono, li
malkovris aŭ kunmalkovris plurajn objektojn, inter kiuj:
* 5145 Pholus
* 1991 BA

## Noto kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* 5040 Rabinowitz
* :Kategorio:Malkovrita de David L. Rabinowitz

## Eksteraj ligiloj 
*  Persona paĝo de David L. Rabinowitz 

Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Hidrido

eta|300px|Kristala strukturo de la litia hidrido
**Hidrido** estas kemiaj kombinaĵoj, kiuj entenas negative ŝargitajn hidrogen-jonojn, H–. Originale oni uzis tiun esprimon nur je tiuj kombinaĵoj, en kiuj la hidrogeno posedis la oksidan numeron –1. Okaze de hidrido, temas plej ofte pri kombinaĵoj de hidrogeno kun forte elektropozitivaj metaloj de la 1-a kaj 2-a ĉefgrupoj.

Ebla divido de la hidridoj povas esti:

* Kovalentaj hidridoj, ekz. akvo, amonio, hidrogenklorido, borano, hidrogenkarbono
* Salecaj hidridoj, ekz. natria hidrido (NaH), kalcia hidrido (CaH2).
* Metalaj hidridoj, ekz. MnH, CrH, TiH2, VH2, CrH2 und CeH2
* Kompleksaj hidridoj, ekz. litia aluminia hidrido (LiAlH4, natria borhidrido (NaBH4)
* Kompleksaj transir-metalaj hidridoj havas la ĝeneralan formulon de AxMyHz
Obstalden

**Obstalden** estis ĝis la 31-a de decembro 2010 politika komunumo en Kantono Glaruso, en Centra Svislando. Ĝi havis 460 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. Kun efiko de la 1-a de januaro 2011 Obstalden estis integrita al la nova komunumo Glaruso Nordo.

## Geografio 
Obstalden situas ĉe la suda bordo de Valenlago. La efektiva vilaĝo troviĝas sur teraso de *Kerenzerberg* sur alteco de 685 m s.m. Al la iama komunumo apartenas krom la ĉefvilaĝo la vilaĝetoj Hüttenberge, Walenguflen, Nidstalden, Voglingen kaj Mühletal. Kune kun Filzbach kaj Mühlehorn Obstalden formas la regionon Kerenzerberg. Sur la iama komunuma teritorio situas la montmasivo Mürtschenstock.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Obstalden limas en nordo aliflanke de Valenlago al Amden (SG), en oriento al Mühlehorn, en sudo al Quarten (SG),
en sudsudokcidento al Sool, en sudokcidento al Ennenda, kaj en okcidento al Filzbach.

## Monda naturheredaĵo 
Obstalden apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.

## Trafiko 
Obstalden estas konektita al la publika transportreto per poŝtaŭtolinio de Mühlehorn al Mollis. Sub la vilaĝo pasas en tunelo la sudaj ŝpuroj de la svisa aŭtovojo A3 direkte al Zuriko, dum la nordaj ŝpuroj pasas laŭlonge de lagobordo al la direkto de Koiro. La plej proksima alveturejo al la aŭtovojo situas 2 kilometrojn nordoriente en Mühlehorn.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Obstalden datiĝas el la jaro 1340 en la urbaro de la Monaĥejo Säkingen.

Kadre de la glarusa komunumreformo la komunumo Obstalden estis kun efiko de la 1-a de januaro 2011 kunigita kun la komunumoj Bilten, Filzbach, Mollis, Mühlehorn, Näfels, Niederurnen kaj Oberurnen al la nova komunumo Glaruso Nordo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Obstalden
* Obstalden en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:Obstalden preghejo 244.jpg|Preĝejo de Obstalden
Dosiero:Obstalden rigardo al Amden kaj Churfirsten 245.jpg|Rigardo de Obstalden al Amden kaj Leistchamm
Dosiero:Obstalden vilagha vendejo kaj poshtoficejo 247.jpg|Vilaĝa vendejo kaj poŝtoficejo
Dosiero:Obstalden vilagheniro 235.jpg|Vilaĝeniro de Obstalden, rigardo al Valenlago kaj Churfirsten

Kategorio:Glaruso Nordo
Fizika korpo

En fiziko, **fizika korpo** aŭ **fizika objekto** (eĉ simple **korpo** aŭ **objekto**) estas kolekto da masoj, konsiderataj kiel unuo. Ekzemple, pilko povas esti konsiderata kiel objekto sed la pilko ankaŭ konsistas el multaj partikloj (pecoj de materio).

La komuna komprenaĵo de fizikaj objektoj inkluzivas, ke ili havu vastigaĵo en la universo (fizika mondo), kvankam ekzistas teorioj de kvantuma fiziko kaj kosmoscienco kiu povas defii ĉi tion.

## En fiziko 
Fizika korpo estas objekto, kiu povas esti priskribita per la teorioj de klasika mekaniko, aŭ kvantummekaniko. En eksperimentoj sur ĝi estas farataj fizikaj mezuroj. Ĉi tiu inkluzivas la konstato de trajektorio de pozicioj tra spaco, kaj en iuj okazoj de orientiĝo en spaco, tra daŭro de tempo, kaj ankaŭ  tra ŝanĝoj de ĉi tiu, per praktikantaj fortoj.

En klasika fiziko, fizika korpo estas korpo kun maso, ne nur energio, estas tri dimensia (etendita en 3-dimensioj de spaco), havas trajektorion de pozicio kaj orientiĝon en spaco, kaj estas por iu daŭro de tempo. Ĝi estas la studobjekto en eksperimentoj kaj estas la objekto pri kiu temas la leĝoj de fiziko, aŭ fizika teorio. Ĝi povas esti konsiderata entute, sed povas esti komponita de kolekto de pli malgrandaj fizikaj korpoj.

Sed en kvantuma fiziko kaj kosmoscienco, estas debato pri tio ĉu iuj rudimentaj partikloj estas ne korpoj, sed estas nur punktoj sen vastigaĵo en fizika spaco en spaco-tempo, aŭ estas ĉiam etenditaj en almenaŭ unu dimensio de spaco kiel en teorio de kordoj aŭ M teorio.

Korpoj konsiderataj en mekaniko povas esti de malsamaj specoj. Inter ili:

* Materia punkto;
* Kordo aŭ ŝnuro, 1-dimensia objekto;
* Membrano aŭ ŝelo, 2-dimensia objekto;
* Rigida korpo, kiu ne estas misformigelba;
* Misformigelba korpo;
* Fluaĵo.

## En filozofio 
En filozofio, aparte la branĉo de metafiziko ontologio, kiu estas la studo de ekzisto, fizika objekto estas objekto kiu ekzistas tra trajektorio en spaco dum aparta daŭro de tempo, kiel kontrasto al abstrakta objekto kiel matematika objekto aŭ mensa objekto kiu ne ekzistas je iu aparta tempo aŭ loko.

Aliaj ekzemploj de objektoj kiuj estas ne fizikaj korpoj estas eksentoj, ekzemple la koncepto de justeco, sento de malamo, aŭ la nombro "3". En iuj filozofioj, similaj al la ideismo, fizika korpo estas mensa objekto, sed ankaŭ havas vastigaĵon en la spaco de vida kampo.

## En psikologio 
En iuj branĉoj de psikologio, fizika korpo estas fizika objekto kun fizikaj proprecoj, en kontrasto al mensa objekto.

## Vidu ankaŭ 
* Misformigelba korpo
* Rigida objekto
* Solido
* Materio
* Materistato
* Objekto (filozofio)
* Organismo
* Maso
* Volumeno

## Eksteraj ligiloj 
* Korpo en Enciklopedio PWN
* Nur objekto, esperantlingva desegnita filmeto


Kategorio:Mekaniko
Kategorio:Fundamentaj fizikaj konceptoj
Tabakmozaikviruso

La **tabakmozaikviruso** aŭ **tabaka mozaika viruso** (TMV) estas ĉirkaŭ 300 nm longa kaj 18 nm dika stangoforma viruso, kiu konsistas el unuĉena ribonuklea acido de ĉirkaŭ 6400 bazoj kaj el ĉirkaŭ 2100 identaj kovraj proteinoj. Ĝi infektas senescepte plantojn, precipe tabakplanton, sed ankaŭ paprikon, tomaton. Ĝi ne infektas bestojn aŭ mikroorganismojn. La TMV atingis historian signifon, ĉar oni unuafoje pruvis per ĝi transdonon de malsano sen partopreno de bakterio.

## Historio 
Oni donas kiel plej malnova fonto la germanan Adolf Mayer (1882) en Nederlando kaj Dmitrij Ivanovskij (1892) en Rusio. Majer kaj Ivanovski pruvis, ke la mozaika malsano de la tabakplantoj estas transdonebla per senbakteria ekstrakto al sana planto (horizontala transdono). Ses jarojn poste la malkovron konfirmis la nederlanda Martinus Willem Beijerinck. Oni izolis kaj kristaligis la viruson unuafoje en 1935.

## Damaĝo kaj disvastiĝo 
[eta|maldekstra|[klorozo pro TMV ĉe *Euphorbia viguieri*]]
La tabakmozaikviruso kaŭzas la ekonomie gravan mozaik-malsanon de la tabako. Ĝi infektas ankaŭ grandan sortimenton de kultivplantoj kaj ornamplantoj el pli ol 9 plantaj familioj. Ĝi facile transdoniĝas, ekz. per rekta kontakto inter la plantoj, per plantosuko, ĉe kelkaj plantoj per semgrajno kaj ĉefe per la agrikultura kultivado, traktado de la infektitaj plantoj. Ĝi estas varmorezista - male al aliaj plantaj virusoj - kaj tre bone kontraŭstaras la varmegon. Pro ties propreco, ĝi estas verŝajne la plej disvastiĝanta viruso sur la mondo kaj ne hazarde la unua priskribita viruso.

## Literaturo 
* Dimitrij Ivanovskij (1892). In: *Izvestija imperatorskoj Akademii Nauk.* 35, 67.
* Mayer, A. (1886): *Ueber die Mosaikkrankheit des Tabaks.* In: *Die landwirtschaftlichen Versuchs-Stationen.* 32, 451–467.

Kategorio:Plantaj virusoj
Kategorio:Tabako
Kategorio:Plantaj malsanoj
Kategorio:Model-organismoj
Kategorio:Virusoj