open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1608 Muñoz

'*1608 *Muñoz'''* estas asteroido de la asteroida zono, ano de la Aŭgusta familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita de la argentina astronomo Miguel Itzigsohn, la , elde la Observatorio de La Plata.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *F. A. Muñoz'', helpanto kaj kalkulisto en la observatorio de La Plata.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Miguel Itzigsohn
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1951
ESF

**ESF** havas plurajn signifojn. Bv. elekti:

# Esperantic Studies Foundation (*Fondaĵo pri Esperantaj Studoj*) estas interlingvistika instanco.
# Eŭropa Scienca Fondumo estas sendependa, senprofitcela ne-registara organizaĵo fondita en 1974.
# Esperanto-Societo Frankfurto ĉe Majno.
# Eŭropa Socia Forumo estas manifestacio ligita al la Eŭropa Socia Forumo.
# Eŭropa Socia Fonduso estas unu el la strukturaj fondoj de la Eŭropa Unio.
# Esperanto sen fleksio (EsF)
Farhad Aiŝ

**Farhad AIŜ** (n. 1952) Irana teatra aktoro, dramisto kaj direktoro, kaj kina kaj televida aktoro naskiĝis en Ŝemirano, Teherano, Irano.

## Biografio 
Aiŝ pasigis lernejajn kaj gimnaziajn jarojn en Teherano. Post kelkaj jaroj li iris al Anglio kaj de tie al Usono por studi filmfaradon kaj fotadon. Post iom da tempo de fotado, li komencis aktivi por teatro.

Li aktoris kaj reĝisoris pli ol 30 teatraĵojn en la persa kaj la angla en urboj Sanfrancisko, Vaŝingtono, Bostono kaj Berlino kaj post 27 jaroj reiris al sia naskiĝlando Irano en 1997.

## Verkoj 
Aiŝ kiel verkinto, aktoro kaj/aŭ reĝisoro partoprenis en pli ol 50 teatraĵoj, televidaj filmoj/filmserioj kaj kinfilmoj, i.a.:
* Pupak kaj Maŝ-Maŝalla, kinfilmo/reĝisoro: Farzad Motamen/aktoro/1999
* Ŝams-ol-Emare, televida filmserio
* Estimata Svatanto (*Ĥastegare Mohtaram*), kinfilmo/reĝisoro: Davud Movassegi/Aktoro/2005
* La Fenestroj (*Panĝereha*), teatro/verkinto, aktoro kaj reĝisoro/2005

Kategorio:Iranaj aktoroj
Kategorio:Iranaj dramistoj
Sankta Elifio

**SANKTA ELIFIO** estis la iomete obskura francdevena sanktulo (latine: *Sanctus Eliphius*), kiu eble mortis kiel martiro dum la regado de imperiestro Juliano la Apostato en 362. 

eta|maldekstra|Statuo apud la kirko de Soulosse-sous-Saint-Élophe en Franclando
La kolonja ĉefepiskopo Bruno transportigis lian korpon Kolonjon en la 10-a jc. La relikvokesto malfermiĝis sub ĉefepiskopo Hermano de Heslando en la 15-a jc. En la 1863-a jaro oni malfermis la sarkofagon denove por sendi parton de la kruro de la mortinta en Lorenon.
Ankoraŭ nun la ostoj kuŝas en la preĝejo de Sankta Martino en Kolonjo. La memortago de la sanktulo soleniĝas la 16-an de oktobro.

## Literaturo 
* Société des Bollandistes: Acta Sanctorum Octobris. Tomus Septimus. 1765-1883, S. 799-816 *(Biografio - en la latina sole, kiel PDF-datumo ĉe Gallica)* 
* Anton Ditges: Die Reliquien des h. Eliphius in St. Martin. In: Groß St. Martin in Köln. Eine Festschrift zur siebenten Säcularfeier der Kirchweihe am 1. Mai 1872, S. 57-65, L. Schwann'sche Verlagshandlung, Köln

## Ligiloj 
* Kongregacio de Jeruzalemo en Kolonjo 
* La kolonja preĝejo de Sankta Martino en interreta panoramo

Kategorio:Katolikaj sanktuloj
Kategorio:Francaj sanktuloj
Wilford Woodruff

**Wilford WOODRUFF** (n. la 1-an de marto de 1807 en Farmington, Konektikuto, Usono - m. la 2-an de septembro de 1898 en San Francisko, Kalifornio, Usono), **restaŭrista** kaj kvara Prezidento de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj de 1889 post kiam mortis lia antaŭulo John Taylor en 1887 ĝis lia morto en 1898. Estis Woodruff kiu dediĉis la templon de Sallagurbo, malmulte post la morto de Taylor.

Kategorio:Usonaj Sanktuloj de la Lastaj Tagoj
Kategorio:Prezidentoj de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj
Kategorio:Usonaj taglibristoj
Ĥajda lingvo

La **ĥajda lingvo** estas senparenca lingvo parolata en Brita Kolumbio, Kanado, kaj en Alasko, Usono. Ĝi havas 8 vokalojn kaj ĉirkaŭ 30 konsonantojn. Temas pri malpliiĝanta lingvo kun nur 45 denaskaj parolantoj (ĉiuj maljunaj) kaj ĉirkaŭ 275 dualingvaj parolantoj.

Kategorio:Indiana lingvaro de Nordameriko
Kategorio:Senparencaj lingvoj
Kategorio:Indianaj lingvoj de Kanado
Kategorio:Indianaj lingvoj de Usono
Macho Man (albumo)

**Macho Man** estas la dua albumo de la usona muzikgrupo Village People, eldonita la . La albumo trafis sukceson dank'al la unuopaĵoj  "Macho Man" kaj " Key West. "

Tiu albumo estis reeldonita en K.D. en 1999.

## Enteno
#"Macho Man" (Henri Belolo, Jacques Morali, Peter Whitehead, Victor Willis) – 5:14
#"I Am What I Am (Village People)|I Am What I Am" (Morali) – 5:38
#"Key West" – 5:46
#"Medley: Just a Gigolo/I Ain't Got Nobody" – 4:36
#"Sodom and Gomorrah" – 6:17

Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 1978
Kategorio:Village People
1610 Mirnaya

'*1610 *Mirnaya'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 11-an de septembro 1928 de la rusa astronomino Pelageja Fjodorovna Ŝajn elde la Simeiza observatorio.

## Nomo 
Ĝia nomo, "*Mirnaya*", derivas de la vorto *pacema'' en rusa lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Pelageja Fjodorovna Ŝajn
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1928
Naomi Watts

**Naomi Ellen WATTS** (naskiĝis  en Shoreham) estas aktoro aŭstralia, kiu havas kaj la aŭstralian kaj la usonan naciecojn. Ŝi komencis sian karieron en la aŭstralia televido por reklamado, serioj ktp. Poste en kino triumfis per filmoj kiaj Mulholland Drive (2001), The Ring (2002), 21 Gramoj (2003), King Kong (2005), kie ŝi aktoris kun Jack Black kaj Adrien Brody, kaj pli ĵuse en The International (2009).

## Filmaro 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Aŭstraliaj aktoroj
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Anglaj televidaktoroj
Kategorio:Anglaj voĉaktoroj
Kategorio:Anglaj teatruloj
Kategorio:Anglaj kinproduktoroj
Kategorio:Anglodevenaj aŭstralianoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 28-an de septembro
1611 Beyer

'*1611 *Beyer''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la germanan instruiston kaj  Max Beyer.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1950
1613 Smiley

'*1613 *Smiley''''' estas malgranda, malhela, malrapide rotacianta asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Sylvain Arend elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon Charles Hugh Smiley.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Sylvain Arend
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1950
Bergün (komunumaro)

La **komunumaro Bergün** (germane **Kreis Bergün**, romanĉe **Circul Bravuogn**) estas administra unuo de Kantono Grizono kaj parto de la distrikto Albulo. Ĝi havis 030 loĝantojn la 31-an de decembro 2009. Ĝia ĉefloko estas Bergün/Bravuogn.

## Geografio 
La komunumaro Bergün konsistas el la supra Albulovalo kaj etendiĝas en oriento ĝis la kulmino de Albulopasejo.

## Najbaraj komunumaroj 
En nordo la komunumaro Bergün limas al la komunumaro Davos, en oriento kaj sudo al la komunumaro Supra Engadino, en sudokcidento al la komunumaro Surses, en okcidento al la komunumaro Alvaschein, kaj en nordokcidento al la komunumaro Belfort.

## Trafiko 
Tra la komunumaro pasas la vojo n-ro 749, kiu kondukas de Tiefencastel tra la Albulopasejo al Engadino kaj paralele al ĝi la Albulolinio de Retia Fervojo, kiu ek de 2008 estas Monda Heredaĵo de UNESKO.

## Komunumoj de la komunumaro Bergün 
La komunumaro Bergün konsistas el 2 komunumoj (ciferoj de decembro 2009). Jen la listo:

## Historio 
La komunumaro Bergün estis kreita en la jaro 1854 el la malnova tribunalkomunumo. Ĝis la 31-a de decembro 2008 ankaŭ la iama komunumo Wiesen apartenis al la komunumaro Bergün. Kun efiko de la 1-a de januaro 2009 Wiesen estis integrita al la urbo Davos kaj tiel fariĝis parto de la komunumaro Davos.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 

!
1614 Goldschmidt

'*1614 *Goldschmidt''''' estas mezgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la franca astronomo Alfred Schmitt elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la germanan pentriston kaj amatoran astronomon Hermann Mayer Salomon Goldschmidt.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1952
Monta pavofazano

La **monta pavofazano**, *Polyplectron inopinatum* estas mezgranda, ĝis 65 cm longa, nigrecbruna fazano kun malgrandaj okulformaj makuloj *ocelli* kaj longaj gradecaj vostoplumoj. Ambaŭ seksoj estas similaj. La masklo havas metalecajn bluajn *ocelli* en supraj partoj, verdaj *ocelli* en vosto de 20 plumoj kaj du spronojn en kruroj. La ino havas nigrajn *ocelli* en supraj partoj, senspronajn krurojn kaj voston de 18 plumoj. La ino estas pli malgranda kaj senkolora ol la masklo. Temas pri specio kun seksa duformismo.

Timida kaj kaŝema birdo, la Monta pavofazano estas distribuata kaj endemia en montaj arbaroj de centra Malaja Duoninsulo. Ties dieto konsistas ĉefe el beroj, skaraboj kaj formikoj.

Analizoj pri DNA konfirmas, ke tiu specio apartenas al klado kun la bronzvosta pavofazano, sed ankaŭ kun la kontinentaj specioj la germajna pavofazano kaj la griza pavofazano (Kimball *et al.* 2001).

Tiu molekula informo sugestas – kvankam ne tre fidinde – ke tiu specio diverĝis el kontinenta birdaro pli frue ol la bronzvosta pavofazano. Tio estas tre riska, ĉar ties biogeografio kaj devena plumaro, kaj la fakto ke temas pri duoninsula monta endemio indikas ke ĝi devenas el malgranda fondopopulacio; tio povus konfuzi molekulajn analizojn. Kio ŝajnas klara estas ke la nuna specio evoluis el kontinenta birdaro de sudorienta Azio, probable dum fina plioceno al komenca pleistoceno (antaŭ 3.6-1 mj). La unika bildo de flugiloj kaj vosto estas, male al delonga supozo fakte mempomorfo, kaj la suda specio de tiu klado - iam separata en la genron *Chalcurus* - estas probable ne la plej proksima parenco.

Pro pliiĝanta habitatoperdo, malgranda populacio kaj limigita teritorio, la monta pavofazano estas pritaksata kiel vundebla fare de la IUCN Ruĝa Listo de minacataj specioj. Ĝi estas listita en apendico III de CITES en Malajzio.

## Referencoj 
*  Vundebla.
* **Kimball**, Rebecca T.; Braun, Edward L.; Ligon, J. David; Lucchini, Vittorio & Randi, Ettore (2001): A molecular phylogeny of the peacock-pheasants (Galliformes: *Polyplectron* spp.) indicates loss and reduction of ornamental traits and display behaviours. *Biological Journal of the Linnean Society* **73**(2): 187–198. HTML resumo 

### Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* ARKive - Bildoj kaj filmetoj de la Monta pavofazano *(Polyplectron inopinatum)* 
* BirdLife Species Factsheet 
* Red Data Book 

Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Fazanedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Germajna pavofazano

alternative=Eperonnier de germain dage 0g.jpg|eta|Eperonnier de germain dage 0g
La **Germajna pavofazano**, *Polyplectron germaini* estas mezgranda, proksimume 60 cm longa, bruneca malhela fazano kun fajna punkteca sablokolora, mallonga kresto, nuda ruĝa vizaĝa haŭtaĵo, bruna iriso kaj purpurbluaj ocelli (okulformaj makuloj) en supra korpo kaj duono de ties vosto de 20 plumoj, belege rimarkindaj en flugiloj ripoze. Ambaŭ seksoj estas similaj. La ino havas 18 vostoplumojn kaj estas pli malgranda ol la masklo.

La Germajna pavofazano estas endemia de suda Hindoĉinio. Ĝi troviĝas en duonĉiamverdaj sekaj arbaroj de suda Vjetnamio kaj orienta Kamboĝo. La ino kutime demetas 2 kremoblankajn ovojn.

La filogenetiko de tiu orientalisa specio estas iome enigma. Analizoj de DNA konfirmas ke ĝi apartenas al klado kun la Griza pavofazano, sed ankaŭ kun la "bruna" plej sudaj specioj nome la Bronzvosta pavofazano kaj la Monta pavofazano. Biogeografio sugestas, ke ĝi povus esti la plej antikva formo en sia klado, speciige parapatria aŭ peripatria en Koĉinĉino (Kimball *et al.* 2001). Tio probable okazis en fina Plioceno, antaŭ 4-3 mj.).

Ambaŭ nomoj kaj la komuna nomo kaj la latina scienca nomo rememoras la francan koloniarmean veterinaron Louis Rodolphe Germain.

Pro pliiĝanta habitatoperdo, malgranda populacio kaj limigita teritorio, la Germajna pavofazano estas pritaksata kiel Preskaŭ Minacata fare de la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Ĝi estas listita en Apendico II de CITES.

## Referencoj 
*  Preskaŭ Minacata.
* **Kimball**, Rebecca T.; Braun, Edward L.; Ligon, J. David; Lucchini, Vittorio & Randi, Ettore (2001): A molecular phylogeny of the peacock-pheasants (Galliformes: *Polyplectron* spp.) indicates loss and reduction of ornamental traits and display behaviours. *Biological Journal of the Linnean Society* **73**(2): 187–198. HTML resumo

### Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* ARKive - Bildoj kaj filmetoj de la Germajna pavofazano *(Polyplectron germaini)* 
* BirdLife Species Factsheet 
* Red Data Book 

Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Fazanedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Lila Downs

**Ana Lila Downs Sánchez** ĝenerale konata kiel **Lila Downs**, (naskiĝinta la 9-an de septembro, 1968 en Oaxaca, Meksiko), estas meksika kantistino de miŝteka deveno.

## Diskaro 
* *Ofrenda* (1994)
* *Azulāo: En Vivo* (1996)
* *Trazos* (1999)
* *La Sandunga* (Narada, EMI, 1999)
* *Árbol de La Vida* (Narada, EMI, 2000)
* *La Línea* (EMI/Virgin Records, 2001)
* *One Blood* (EMI, 2004)
* *La Cantina* (EMI, Narada, 2006)
* *El Alma de Lila Downs* (EMI, Manhattan Records 2007)
* *Ojo de Culebra* (EMI, 2008)
* *En París* (EMI, World Village Music 2010)

## Filmaro 
* *Frida* (2002)
* *Fados* (2004)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Lila Downs Myspace Myspace.

Kategorio:Meksikaj kantistoj
Kategorio:Meksikaj kantverkistoj
Kategorio:Anglalingvaj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Angladevenaj meksikanoj
Kategorio:Usondevenaj meksikanoj
Kategorio:Skotdevenaj meksikanoj
Katedralo Sankta Sarkis

eta|250px|Katedralo Sankta Sarkis, dioceza katedralo.
**Katedralo Sankta Sarkis** (armene: Սուրբ Սարգիս Եկեղեցի) estas armena katedralo en Erevano, Armenio. Ĝi estas la sidloko de la Ararata Pontifika Diocezo de la Armena Apostola Eklezio. Ĝi situas sur la maldekstra flanko de la Rivero Hrazdan en Kentrono.

## Historio 
Starante ĉe la supra vilaĝo Dzoragjugh kaj alfrontante la antikvan fortikaĵon Erebuno ĉe la maldekstra flanko de la rivero Hrazdan, ermitejo-monaĥejo funkciis ekde la plej frua kristana epoko. Tiu vasta komplekso, ĉirkaŭita de alta, fortikigita muro, konsistis el la preĝejoj Sankta Sarkis, Sankta Gevork kaj Sankta Hakob, konstruaĵoj de la patriarkaj oficoj kaj lernejo, de fruktoplantejo kaj de aliaj konstruaĵoj. La preĝejo Sankta Sarkis estis la oficiala sidloko de la patriarko, dum la monaĥejo estis la patriarka gastejo por la gastoj.

La preĝejo Sankta Sarkis kune kun la ermitejo-monaĥejo, estis detruita pro granda tertremo en 1679. Ĝi estis, aliflanke, rekonstruita samloke dum la regado de la Katolikoso Edesaci Nahabet (1691-1705). La nuna preĝejo Sankta Sarkis estis rekonstruita denove dum la periodo 1835-1842.

Kun ĝia interno kaj eksteraj arkitekturaj ecoj tiu preĝejo estis la malplej belaspekta inter ĉiuj preĝejoj de la malnova urboparto de Erevano. Ĝia malbelega aspekto ne proporciis al ĝia signifo kiel la sidloko de la tiu de Ararata Patriarka Diocezo. Dum la regado de la katolikoso Vazgen la 1-a, la preĝejo ricevis bazajn renovigadojn kaj plibonigojn. Surbaze de plano desegnita de la arkitekto Rafajel Israjeljan en 1972, la rekonstruado de Sankta Sarkis komenciĝis kaj la kvalito de la malnova konstruaĵo estis baze konservita. La vizaĝo estis kovrita per oranĝkoloraj tofoŝtonoj el Anio kaj gravurita kun triangulaj niĉoj. Post la morto de Israjeljan, la konstrulaboroj estis transprenitaj kaj daŭrigitaj de la kunaŭtoro, arkitekto Ardzrun Galikjan. Dum la jaroj 1971-1976, la interna aspekto de la preĝejo estis signife plibonigita. Sur la orienta parto de la preĝejo, galerio estis aldonita por la preĝeja koruso. Kiel rezulto de tiaj aldonoj, estis decidite forigi la malnovan kupolon kaj la malnovan tamburon kaj anstataŭigi ilin per multe pli alta kupolo kun ventumilforma spajro. La konstruado de la sonorilturo estis kompletigita en 2000.

La rekonstruado de la katedralo Sankta Sarkis estis ebla per la donaco de la bonfarantoj Sarkis Kurkĵjan kaj liaj infanoj, loĝantaj en Londono.

## Galerio 

Image:St. Sarkis, Yerevan.jpg|Enirejo
 

## Eksteraj ligiloj 
* Ararata Patriarka Diocezo
* Erevana Urbodomo: Erevanaj preĝejoj

Sankta Sarkis
Sankta Sarkis
Kategorio:Konstruaĵoj en Erevano
Santana do Paraíso

''''* (prononco: *santana doparaiizo*, oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Vale do Rio Doce* (do "Valo de Rivero Dolĉa") kaj en la mikroregiono *Ipatinga''. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun Mesquita, Belo Oriente, Ipaba, Caratinga kaj Ipatinga.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 
eta|maldekstra|260ra|

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Okulmakulo

[eta|[Papilio (*Mycalesis patnia*) montranta okulmakulojn en siaj flugiloj.]]
**Okulmakulo** aŭ **ocelo** (foje nomata science per la latinaj terminoj **ocellus** aŭ **ocelli**) estas marko kun ronda formo de okulo. Ĝi troviĝas ĉe papilioj, reptilioj kaj birdoj. Ĉe membroj de la familio de Felisedoj (kiaj la Leopardo kaj la Leopardkato), ankaŭ la blankaj cirklaj markoj de la dorso de la oreloj estas nomataj *ocelli*, kaj ili funkcias simile al la okulmakuloj ĉe aliaj animaloj. Ĝi troviĝas ankaŭ ĉe iuj fiŝidoj, ekz. tinko.

La celoj de tiuj markoj estas ĉu kamuflo ĉu ŝajnigi danĝeron al eventualaj predantoj ke temas pri pli granda besto ol en la realo kies okuloj estas tiaj makuloj.

Kategorio:Besta anatomio
Kategorio:Adaptado
Kategorio:Kamuflo
České Brezovo

**České Brezovo,** hungare **Csehberek** [ĉeberek] estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Slovakio. České kaj cseh signifas: ĉeĥa.

## Geografio 
České Brezovo situas laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Poltár-Kokava nad Rimavicou. Lučenec troviĝas je 26&nbsp;km-oj.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1435 en formo *"Brezow"*. En 1715 oni komputis tie 16 slovakajn familiojn, post 5 jaroj 12 slovakajn kaj 4 hungarajn familiojn. En 1796 la tutlanda geografia libro taksis la lokon unuaklasa. En 1828 loĝis tie 560 vilaĝanoj en 78 domoj. En 1836 vitrofarejo ekfunkciis, kiu disiĝis de České Brezovo en 1998. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Cseh-Brézó,* poste ĝi ricevis plenan hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Csehberek 1403 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Nógrád (reĝa departemento), al distrikto de Losonc, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en České Brezovo 478 homoj, (475 slovakoj).     

## Vidindaĵoj 
* luterana preĝejo de 1922
* klasikisma nobeldomo de 1837

## Famuloj 
En la iama Cseh-Brézó naskiĝis hungara luterana episkopo Pál Zelenka.
 
## Eksteraj ligiloj 
* České Brezovo sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Municipoj en distrikto Poltár
Bergün/Bravuogn

**Bergün/Bravuogn** (germana nomo **Bergün**, romanĉa nomo **Bravuogn**, por emfazi la dulingvecon oficiale skribata per la duobla nomo) estas ĉefloko de la komunumaro Bergün kaj komunumo de la distrikto Albulo en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 474 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio
Bergün situas en la supra parto de Albulovalo. La komunuma teritorio etendiĝas ĝis la kulmino de Albulopasejo. Sub la pasejo komenciĝas per diversaj fontoj la rivero Albulo. Sur la komunuma teritorio situas la Lago de Palpuogna, kiun nutras kaj de kiu denove elfluas la rivero Albulo. Al la komunumo apartenas krom la ĉefvilaĝo Bergün/Bravuogn ankaŭ la vilaĝetoj Preda ĉe la pasejo, Latsch kaj Stugl/Stuls.

## Najbaraj komunumoj
La komunumo Bergün/Bravuogn limas al Bever, Davos, Filisur, La Punt Chamues-ch, Samedan, S-chanf, Tinizong-Rona, kaj Zuoz.

## Trafiko
Tra Bergün pasas la vojo n-ro 749 de Tiefencastel tra Albulopasejo al Engadino. Tra la pasejo pasas ankaŭ la fama Albulolinio de Retia Fervojo, kiu disponas pri pluraj stacidomoj sur la teritorio de Bergün/Bravuogn. Ekde la jaro 2008 tiu fervojlinio estas Monda Heredaĵo de UNESKO.

## Historio
La unua dokumenta mencio de Bergün/Bravuogn datiĝas el la jaro 1209 kiel *Bregonio*. Dum mezepoko en Bergün/Bravuogn regis la episkopo de Koiro. En la jaro 1537 la civitanoj de Bergün/Bravuogn sin liberaĉetis de la episkopa servuteco. Ĝis 1853 Bergün/Bravuogn estis tiam ĉefloko de la samnoma tribunalkomunumo. En la jaro 1854 estis kreita la komunumaro Bergün, al kiu ankaŭ apartenis Filisur, Wiesen, Latsch kaj Stuls. En la jaro 1912 Latsch kaj en 1920 Stugl/Stuls estis integritaj al la komunumo Bergün/Bravuogn.

Per la traboro de Bergünerstein en 1696 kaj konstruo de veturebla vojo en la jaro 1865 la trafiko trans la Albulopasejo akiris gravecon. La malfermo de la Albulolinio de Retia Fervojo malfermis la regionon al la turismo.

## Vidu ankaŭ
* Bergün (komunumaro)
* Bergün-Bravuogn (stacidomo)
* Filisur (stacidomo)
* Preda (stacidomo)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj
*Oficiala retejo de la komunumo Bergün/Bravougn

## Bildoj

Dosiero:Bergün 2004-09-07.jpg|Viadukto de la Albulolinio de Retia Fervojo
Konestablo

**Konestablo** estas persono plenumante oficon, plej ofte en polico. La ofico de konestablo povas varii signife en malsamaj jurisdikcioj.

Historie, la titolo venas de  ("stalestro", "grafo de la staloj") kaj devenis de la Orient-Romia Imperio. Originale, la konestablo estis la oficiro respondeca por konservado de la ĉevaloj de senjoro aŭ monarko. La titolo estis importita al la monarkioj de mezepoka Eŭropo, kaj en multaj landoj evoluis al alta armea rango kaj granda oficiro de Ŝtato, ekzemple la **Konestablo de Francio**, , kiu estis la plej alta komandanto de la reĝaj armitaj fortoj (subigita sole al la reĝo), ĝis kiam ĉefministro Richelieu abolis la postenon en 1627.

La plej multaj konestabloj en modernaj jurisdikcioj estas policanoj; en Britio, Komunumo de Nacioj kaj kelkaj eŭropaj landoj, konestablo () estas la plej malsupra rango de policisto, dum en Usono konestablo estas ĝenerale elektita paco-oficiro kun pli malgranda jurisdikcio ol ŝerifo. Tamen, en la Manikinsuloj konestablo estas elektita oficisto je paroĥa nivelo.

Historie, konestablo ankaŭ povis esti iu kun la tasko de la defendo de kastelo. Eĉ hodiaŭ, ekzistas la Konestablo de la Turo de Londono.

Ekvivalenta pozicio estas tiu de marŝalo, kiu venas de malnovaltgermanaj vortoj *marah* "ĉevalo" kaj *schalh* "servisto", kaj originale signifis "stala gardanto", kiu havas similan etimologion.

Kategorio:Soldataj rangoj
Kategorio:Polico
Johannes Honterus

**Johano HONTERO**, Honter, familinomo Grass, (naskiĝis 1498 en Braŝovo / Kronstadt, mortis la 23-an de januaro 1549 samloke) estis saksa verkisto, presisto, humanista sciencisto, evangelia predikisto en Transilvanio.

## Biografio 
Johannes Honterus post studoj en Braŝovo daŭrigis siajn studojn ĝis 1525 en Vieno, poste en Krakovo, en 1532 en Bazelo, kie li akiris ĉe Sebastian Henriepetri la presadmetion, la mapfaradon kaj lignogravuradon. Li revenis en Braŝovon en 1534 kaj en 1539 li malfermis sian presejon, en kiu dum 24 jaroj li presis 31 librojn, grandparte siajn proprajn verkojn. Oni elektis lin urbkonsilanto, en 1544 pastro primara de Braŝovo. Jam en tiu jaro li organizis lernejon kaj publikan bibliotekon. Li fondis en urbo paperfabrikon. Li verkis kvazaŭ 30 verkojn (grandparte tradukite el greka lingvo).

Johannes Honterus aparte gravas kiel decida kontribuanto al la protestanta Reformacio en Transilvanio kaj la estigo de la posta Evangelia eklezio de Aŭgsburga konfeso en Rumanio.

Li reorganizis la edukadon en Braŝovo: la de li kreita humanisma gimnazio,longtempe la ununura siaspece en Eosta Eŭropo, nomiĝas ĝis hodiaŭ Honterus-gimnazio.

## Verkoj 
* *De grammatica* (Cracoviae, 1530);
* *Rudimenta Cosmographiae* (Cracoviae, 1530);
* *Chorographia Transylvaniae* (Magyarország és Erdély térképe, Basiliae, 1532);
* *Formula reformationis ecclesiae Coronensis* (1542);
* *Compendium juris civilis in usum civitatum ac sedium Saxonicarum* (Coronae, 1544)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Transilvaniaj saksoj
Kategorio:Transilvaniaj saksaj verkistoj
Kategorio:Transilvaniaj saksaj presistoj
Kategorio:Transilvaniaj saksaj sciencistoj
Kategorio:Transilvaniaj saksaj pastroj
Kategorio:Reformacio
Mór Hoór Tempis

**HOÓR TEMPIS Mór**, Hoór estis hungara inĝeniero pri elektro, ano de MTA naskiĝinta en Sibio la 6-an de majo 1867 kaj mortinta en Budapeŝto la 29-an de januaro 1944. Lia filino estis Erzsébet Hoór Tempis.

## Biografio
Mór Hoór Tempis doktoriĝis en Vieno en 1889 pri teoria kaj eksperimenta fiziko. Li laboris en fabriko Ganz és Tsa Rt. De 1908 li estis privatinĝeniero kiel fakkonsilanto. De 1894 li estis privatprofesoro de la teknikuniversitato, de 1900 titulara publika eksterordinara profesoro.
 
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj elektroinĝenieroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Hrnčiarske Zalužany

**Hrnčiarske Zalužany** [hrnĉiarske zaluĵani], hungare **Fazekaszsaluzsány** [fazekaŝĵaluĵAnj] estas malgranda vilaĝeto, banloko kaj municipo en Slovakio.
300px|eta|Hrnčiarske Zalužany situas en la plej griza parto

## Geografio 
Hrnčiarske Zalužany situas laŭ rojo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Poltár-Rimavská Sobota. La lasta urbo troviĝas je 11&nbsp;km-oj.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1362 en formo *"Zalusan"*. En 1828 loĝis tie 605 vilaĝanoj en 80 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Fazekaszsaluzsány 864 homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Rimaszombat, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo de 1882
* romkatolika klasikisma kapelo de 1825
* termala banejo

## Eksteraj ligiloj 
* Hrnčiarske Zalužany sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Municipoj en distrikto Poltár
Kategorio:Banlokoj en Slovakio
Lajos Homoródi

**HOMORÓDI Lajos**, Habereger estis hungara inĝeniero pri geodezio, ano de MTA, universitata profesoro naskita en Arado la 2-an de majo 1911 kaj mortinta en Budapeŝto la 22-an de januaro 1982.

## Distingoj 
* Lázár Deák-memormedalo (1965), a BME memorplako (1975); az MTA-honorplako (1975); a Fashing Antal-memormedalo (1978).

## Kariero 
Lajos Homoródi diplomiĝis en la Teknikuniversitato József. De 1934 li instruis en la katedro pri geodezio, dum 25 jaroj estis inĝeniero, ĉefinĝeniero grupestro, sekciestro en ĉefurbo pri geodezio. Alia fakkampo lia estis la fotogrammetrio. Li estis fondintano kaj ĝia prezidanto inter 1962-1980 de la Geodéziai és Kartográfia Egyesület (Unuiĝo pri geodezio kaj kartografio).

## Verkoj 
* *Felsőgeodézia* (Bp., 1966);
* *Geofizika* (Bp., 1960);
* *A geodézia korszerű irányai* (kun Péter Biró, Bp., 1966);
* *Fotogrammetria* (Bp., 1966);
* *Felsőgeodézia* (Bp., 1966).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj geofizikistoj
Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri geodezio
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kulto al la Supera Estaĵo

eta
La **Kulto al la Supera Estaĵo** (franca lingvo: ''Culte de l'Être suprême'') estis formo de deismo de la Kulto al la racio elpensita de Maximilien Robespierre, kiu intencis fariĝi la ŝtata religio post la Franca Revolucio. Temis pri aro de civilaj duonreligiaj festoj celebritaj dum la epoko konata kiel la Teroro, la fazo de la Franca Revolucio regata de la radikala jakobinismo (jaroj 2 kaj 3 de la Unua Respubliko, 1793-1794). Ideologie estis sinkretisma deriviĝo de diversaj influoj de la francaj kleruloj de la Klerismo. Filozofoj kaj enciklopediistoj, speciale Voltaire kaj Rousseau), en la framasonaj loĝioj kaj en la politikaj kluboj; kune al la ikonografio donita de la estetika modo de la novklasikismo kaj Antikva Egiptio.

## Referencoj 
Kategorio:Kultoj
Kategorio:Diismo
Kategorio:Dioj, spiritoj kaj mitaj estaĵoj
Kategorio:Religio en Francio
Kategorio:Franca Revolucio
Supera Estaĵo

La termino **Supera Estaĵo** estas ofte difinita simple kiel "Dio", kaj estas uzita kun ĉi tiu signifo de teologiistoj de multaj religiaj fidoj, inter ili, sed ne nur, Kristanismo, Islamo, Hinduismo, kaj Diismo. Tamen, la termino ankaŭ povas temi pri pli kompleksaj aŭ filozofiaj interpretoj de la dia estaĵo.

## Referencoj 
Kategorio:Dio
Kategorio:Diismo
Kategorio:Teologio
András Hóry

**HÓRY András** (ho:ri andra:ŝ) estis hungara diplomato, politika verkisto naskita en Koloĵvaro la 5-an de januaro 1883 kaj mortinta en Vieno la 2-an de aprilo 1971.

## Biografio 
András Hóry studis en la Universitato de Koloĵvaro kaj en Parizo, poste li enpaŝis la servon de eksteraj aferoj. Li estis sekretario de ambasado de Bukareŝto, en januaro- februaro de 1918 li partoprenis la pactraktadon de Bukareŝto, en 1919 li estis ambasada konsilanto, en jaroj 1927–34 komisiita ambasadoro en Romo kun reprezentado ankaŭ de Albanio, en jaroj 1934–36 li estis konstatanta anstataŭanto de ministro por eksteraj aferoj, en jaroj 1936–39 ambasadoro en Varsovio, poste senpera subulo de ministro por eksteraj aferoj. En 1940 li estis la komisiulo de registaro en la traktatoj hungaraj-rumanoj en Drobeta Turnu Severin. En 1945 li loksidiĝis en Vieno, poste li elmigris Usonon.

## Verkoj 
* *Románia termelési viszonyai* (Kolozsvár, 1913);
* *Romániai jegyzetek* (Bp., 1914);
* *A kulisszák mögött* (Wien, 1965);
* *A diplomáciai szolgálat* (Wien, 1965);
* *A kulisszák mögött. A második világháború előzményei, ami és ahogyan a valóságban történt* (Wien, 1965);
* *A turnu-severini m.–román tárgyalások története* (München, 1967).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj diplomatoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Verdukotiledonaj

**Verdukotiledonaj plantoj** (**Eudicotyledoneae**) estas grava klado en la filogenetika klasigo APG III pri florplantoj. La klasika aro de dukotiledonaj plantoj ne estas klado ĉar ĝi estas parafiletika. Tiu aro estas ankaŭ nomata Triĝermkava (latine *Tricolpatae*) ĉar ties poleneroj havas tri ĝermkavojn (*colpus*). Kladeco de tiu ĉi aro estas bazita sur tiu karaktero. Male, la unukotiledonaj kaj la bazaj dukotiledonaj havas nur unu ĝermkavon. La aro enhavas plejparton el la tradiciaj dukotiledonaj plantoj:

* **klado** "**Verdukotiledonaj**" (angle "eudicots")
* ::: familio Sabiaceae (sen ordo)
* :: ordo Chloranthales
* :: ordo Buksaloj *Buxales*
* :: ordo Protealoj *Proteales*
* :: ordo Ranunculales
* :: ordo Trochodendrales
* : **klado** "**Kerno el la Verdukotiledonaj**" (angle "core eudicots" aŭ "core eudicotyledons")
* :::: familio Dilleniaceae (sen ordo)
* ::: ordo Gunnerales
* ::: ordo Saxifragales
* :: **klado** **Rozedoj** (angle "rosids")
* :::: ordo Vitales
* ::: **klado** **Fabedoj** aŭ **Verrozedoj I** (angle "eurosids I" aŭ "fabids")
* ::::: ordo Celastrales
* ::::: ordo Cucurbitales
* ::::: ordo Fabaloj *Fabales*
* ::::: ordo Fagaloj *Fagales*
* ::::: ordo Malpigialoj *Malpighiales*
* ::::: ordo Oksalidaloj *Oxalidales*
* ::::: ordo Rozaloj *Rosales*
* ::::: ordo Zygophyllales
* ::: **klado** **Malvedoj** aŭ **Verrozedoj II** (angle "eurosids II" aŭ "malvids")
* ::::: ordo Brassicales
* ::::: ordo Crossosomatales
* ::::: ordo Geranialoj *Geraniales*
* ::::: ordo Huerteales
* ::::: ordo Malvaloj *Malvales*
* ::::: ordo Mirtaloj *Myrtales*
* ::::: ordo Picramniales
* ::::: ordo Sapindaloj *Sapindales*
* : (reiro al Kerno el la Verdukotiledonaj)
* ::: ordo Berberidopsidales
* ::: ordo Kariofilaloj *Caryophyllales*
* ::: ordo Santalales
* :: **klado** **Asteredoj** (angle "asterids")
* ::::: ordo Cornales
* ::::: ordo Erikaloj *Ericales*
* ::: **klado** **Lamiedoj** aŭ **Verasteredoj I** (angle "euasterids I" aŭ "lamiids")
* ::::::: familio Boraginaceae (sen ordo)
* :::::: ordo Garryales
* :::::: ordo Gencianaloj *Gentianales*
* :::::: ordo Lamialoj *Lamiales*
* :::::: ordo Solanaloj *Solanales*
* ::: **klado** **Kampanuledoj** aŭ **Verasteredoj II** (angle "euasterids II" aŭ "campanulids")
* :::::: ordo Apialoj *Apiales*
* :::::: ordo Aquifoliales
* :::::: ordo Asteraloj *Asterales*
* :::::: ordo Bruniales
* :::::: ordo Dipsacales
* :::::: ordo Escalloniales
* :::::: ordo Paracryphiales

Kategorio:Planta taksonomio
Demna de Kartvelio

**Demna de Kartvelio** (kartvele: დემნა , hipokorismo por Demetre დემეტრე)) (n. antaŭ 1155 - mortis ĉ. 1178) estis kartvela princo kaj tronpostulanto al la trono proklamita kiel reĝo dum la malsukcesaj nobelaj ribeloj de 1177/8.

Li estis la nura filo kaj heredanto de reĝo Davido la 5-a (Kartvelio) kiu senpovigis sian patron, Demetro la 1-a, en palacpuĉo en 1155. Baldaŭ post la morto de Davido (1155), Demetro deklaris sian pli junan filon, la estonta reĝo Georgo la 3-a (Kartvelio), heredanton kaj senigis Demnan je liaj rajtoj al la trono.

Kategorio:Dinastio Bagration
Kategorio:Kartveloj
Farkas Hóry

**HORY Farkas** (ho:ri) estis hungara reformita pastro, poeto naskita en Kótaj la 13-an de oktobro 1813 kaj mortinta en  la 25-an de oktobro 1872 en Magyargyerőmonostor. Li estis la patro de verkisto Béla Hóry.
## Biografio
Hory pristudis teologion en Koloĵvaro. Li estis de 1844 ĝis sia morto reformita pastro de Magyargyerőmonostor. Li gajnis premiojn per siaj poemoj. Lia teatraĵo *Házi barát* (Domamiko) restis en manuskripto. La skulptaĵo titolita *La heroo de popolkanto* de Miklós Izsó naskiĝis laŭ inspiro de lia poemo.

## Fonto
*Magyar életrajzi lexikon.
Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj kalvinanaj pastroj
Nanda dinastio

eta|dekstra|250px
La **Nanda Imperio** originis de regno de Magadho, en Antikva Barato dum la 5-a kaj 4-a jarcentoj a.K. Ĉe ĝia plej granda amplekso, la nanda dinastio regis ekde Bengalio en la oriento, Panĝabo en la okcidento kaj en la sudo ĉe la Vindhya-montaro. La Nanda Imperio poste estis konkerita de Ĉandragupto Maŭrjo, kiu fondis la Maŭrjan Imperion.

La Nandoj foje estas konsideritaj kiel la unuaj imperioj konstruitaj en la registrita historio de Hindio. Ili heredis grandan regnon de Magadho kaj deziris etendi ĝin al ankoraŭ pli foraj limoj. Laŭ tiu celo ili konstruis vastan armeon konsistanta el 200,000 personoj en infanterio, 20,000 en kavalerio, 2,000 militaj armeaj ĉaroj kaj 3,000 militaj elefantoj. Laŭ Plutarko tamen, la grandeco de la Nanda armeo estis eĉ pli granda, nombrante 200,000 infanterion, 80,000 kavalerion, 8,000 militajn armeajn ĉarojn, kaj 6,000 militajn elefantojn. Tamen, la Nandoj neniam havis la eblecon vidi ilian armeon kontraŭ Aleksandro la Granda, kiu invadis Hindion en tempo de Dhana Nando, ekde Aleksandro devis limigi sian kampanjon al la ebenaĵoj de Panĝabo, pro liaj fortoj, timigitaj de la perspektivo je konfrontado kontraŭ grandega malamiko, ili ribeliĝis ĉe la nuna rivero Beas rifuzante marŝi plu. Tiu rivero tiel markas la plej orientan amplekson de la konkeroj de Aleksandro.

La lasta nando estis Dhana Nando (nomita Xandrames aŭ Aggrammes en malnovgrekaj kaj latinaj fontoj). Dhana Nando estis eltronigita post kiam li estis venkita de Ĉandragupto Maŭrjo, juna aventuristo naskita de nanda princo kaj domservistino nomita "Muron". Dhana Nando estis murdita kaj tio finfine signalis la aperon de la Maŭrja Imperio en 321 a.K.

Plutarko registras ke Ĉandragupto Maŭrjo deklaris ke li povis faligi Dhanan Nandon ĉar li estis malamita kaj malestimita de liaj subuloj pro lia malboneco.

## Listo de nandaj regantoj 
* Mahapadma Nando (c. 424 a.K – ?)
* Pandhuka
* Panghupati
* Bhutapala
* Raŝtrapala
* Goviŝanaka
* Daŝasidĥaka
* Kaivarta
* Mahendra
* Dhana Nando (Argames) (? – c. 321 a.K)

Kategorio:Eksaj landoj de Azio
Kategorio:Dinastioj de Barato
Kategorio:Historio de Bengalio
Kategorio:Historio de Barato
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 4-a jarcento a.K.
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 4-a jarcento a.K.
Béla Horlay

**HORLAY Béla** (horlai) estis hungara kuracisto, internisto, ftizologo naskita en Arado la 9-an de marto 1914 kaj mortinta en Budapeŝto la 12-an de junio 1978. 

## Biografio
Béla Horlay havigis diplomon en Szeged (1938). Kiel studento li laboris en instituto de Albert Szent-Györgyi. De 1938 li estis kuracisto de la kliniko pri internaj malsanoj de la Scienca Universitato de Szeged. En jaroj 1941–45 li gvidis la internan sekcion de la soldatmalsanulejo kiel militkuracisto. En jaroj 1945–52 li estis adjunkto de la ftizilogia kliniko de universitato de Budapeŝto, de 1952 ĝis 1978 ĉefkuracisto de la sekcio bronkologia de malsanujejo Szent János Kórház, poste anstataŭanto de ĉefdirektoro.

## Verkoj
**A bronchoscopia szerepe a tüdőmegbetegedések kórisméjében és gyógykezelésében* (Budapeŝto, 1950); 
**A bronchológiai gyakorlat néhány időszerű kérdéséről* (Budapeŝto, 1957); 
**A hörgőrákról* (onkológiai továbbképző jegyzet, Budapeŝto, 1957).  

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj internistoj
Sunga imperio

eta|160ra|Sunga viro (de la 2-a jc a.K al la 1-a jc. p.K.
La **Sunga Imperio** estas dinastio de Magadho kiu kontrolis nord-centran kaj orientan Baraton same kiel partojn de la nordokcidento (nun Pakistano) de proksimume 185 a.K al 73 p.K. Ĝi estis establita post la falo de la Maŭrja Imperio. La ĉefurbo de la sungoj estis Pataliputra. Pli postaj reĝoj kiel ekzemple Bhagabhadra ankaŭ aranĝis kortegon ĉe Vidiŝa, moderna Besnagar en Orienta Malvao. La Sunga Imperio estas konata pro ĝiaj multaj militoj kontraŭ fremdaj kaj lokaj potencoj. Kvankam tre multe ne estas konata, la Mathura lernejo de arto kaj pentrado de Patanjali ekzistis dum la regado de tiu imperio.

Kategorio:Historio de Barato
Kategorio:Dinastioj de Barato
Kategorio:Eksaj landoj de Azio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 2-a jarcento a.K.
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 1-a jarcento a.K.
Kategorio:8-a jardeko a.K.
1615 Bardwell

'*1615 *Bardwell'''* estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, ano de la Temisa familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  en Usono okaze de la Indianaa Programo pri la Asteroidoj elde la Observatorio Goethe Link, apud Broklino (Indianao).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro al la usona astronomo *Conrad Bardwell''.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Indiana Asteroid Program
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1950
1616 Filipoff

'*1616 *Filipoff'''* estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la franca astronomo Louis Boyer elde la observatorio de Alĝero.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro al la franca astronomo *Lionel Filipoff'' (1893 - 1940).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Louis Boyer
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1950
Skoltado

**Skoltado** estas esplora irado de homo, homaro (patrolo), veturilo, ŝipo (ekz. per patrolŝipo) aŭ aviadilo (ekz. per senpilota aviadilo).
Tiu termino estas aparte uzata en armeo.

## Lingva noto 
La vorto **skolto** venas el la angla vorto *scout*, kiu signifas "esploriston"; sekvas, ke skoltado foje estas konfuzita kun skoltismo, tial "skolto" povas havi la jenajn signifojn:
* soldato, elsendita por kolekti informojn pri la irota vojo, la eventuala ĉeesto de malamikoj ktp;
* rapida ŝipo aŭ aviadilo, plenumanta tiun saman rolon;
* ano de la civila movado, kiun regas la principoj de skoltismo.

## Referencoj 
Kategorio:Operacoj
Kategorio:Spionado
Ĉagataj-Ĥano

eta|350ra|dekstra|Ĉagataj-Ĥanato, 13-a jarcento.
**Ĉagataj-Ĥano** (mongole: Цагадай Cagadaj; ĉ. 1185-1241 aŭ 1242) estis la dua filo de Ĝingis-Ĥano kaj unua ĥano kaj origino de la nomoj de la Ĉagataj-Ĥanato, ĉagataja lingvo kaj ĉagatajaj tjurkoj.

Li heredis la plej grandan parton el kio nun estas la kvin ŝtatoj de Centra Azio post la morto de lia patro kaj regis ĝis sia morto en 1241. Li ankaŭ estis nomumita de Ĝingis-Ĥano por kontroli la plenumigon de Jasao, la skriba leĝkodo kreita de Ĝingis-Ĥano, kvankam tio daŭris nur ĝis kiam Ĝingis-Ĥano estis kronita ĥano de la Mongola Imperio. La Imperio poste venis konata kiel la Ĉagataj-Ĥanato, posteula imperio de la Mongola Imperio.

La vera fondinto de la ŝtato estis la nepo de Ĉagataj, Alghu. La ŝtato estis ege malpli influita de Islamo ol la Ilĥanato en la sudokcidento, sed ekzistis islamanoj ene de la ŝtato kaj kelkaj konvertiĝis. Tamen, ili konservis al antikvajn nomadajn trajtojn multe pli longaj. Kelkaj historiistoj diris ke tiu estis grava kialo por la malkresko en urbismo kaj agrikulturo en tiu areo. La unua reganto kiu fakte islamaniĝis estis Mubarak-Ŝaho. Lia konvertiĝo okazis en 1256, aliflanke tio estis tre problema ĉar en malpli ol 30 jaroj aliaj regantoj malapogis Islamon kaj revenis al siaj malnovaj kredoj, aliflanke, Tarmarŝirin transformiĝis al Islamo kaj provis turni la dinastion reen al Islamo. Lia konvertiĝo provokis grandegan kontraŭreagon de nomadaj grupoj en la orienta parto de la sfero kiu poste mortigis lin en 1334. Post lia morto la Ĉagataj ŝtato perdis la statuson kaj diseriĝis. Tamerlano poste geedziĝus en sia familio. Antaŭ la frua 1500 ili plifirmiĝis en nuntempa Uzbekio kaj daŭrigis sian influon ĝis la 1700-aj jaroj kiel ŝajbanidoj, regante domon de la uzbekoj.

Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
Kategorio:Mortintoj en 1241
Kategorio:Ĥanoj
Gur-Emir

eta|dekstra|350px|Gur-Emir 2015.
eta|dekstra|200px|Gur-Emir.
[eta|maldekstre|Timura sarkofago en [Gur-Emir en Samarkando, Uzbekio]]
eta|dekstra|200px|Gur-Emir.
eta|dekstra|200px|Gur-e Amir nokte
**Gūr-e Amīr ** aŭ Guri Amir (perse: گورِ امیر) estas maŭzoleo de la azia konkerinto Tamerlano (ankaŭ konata kiel Timuro) en Samarkando, Uzbekio. Ĝi okupas gravan lokon en la historio de persa arkitekturo kiel la antaŭulo kaj modelo por poste grandaj tomboj laŭ mogola arkitekturo, inkluzive de tombo de Humajun en Delhio kaj la Taĝ-Mahalo en Agra, konstruita de la posteuloj de Timuro, la verdikta mogola dinastio de Norda Hindio.

Gur-Emir estas persa por "Tombo de la Reĝo". Tiu arkitektura komplekso kun sia lazura kupolo enhavas la tombojn de Tamerlano, liajn filojn Ŝah Ruĥ kaj Miran Ŝah kaj nepo Ulugh Beg kaj Muhammad Sultan. Ankaŭ honorita kun loko en la tombo estas la instruisto de Timuro, Mir Sajid Baraka.

La plej frua parto de la komplekso estis konstruita ĉe la fino de la 14-a jarcento sub ordonoj de Muhammad Sultan. Nun nur la fundamentoj de la Madrasa kaj ĥanaka, la enirejoportalo kaj parto de unu el kvar minaretoj restas.

La konstruado de la maŭzoleo mem komenciĝis en 1403 post la subita morto de Muhammad Sultan, la heredanto de Tamerlano. Timuro konstruigis por si mem pli malgrandan tombon en Ŝahrisabz proksime de sia palaco Ak-Saraj. Tamen, kiam Timuro mortis en 1405 post militkampanjo en armea ekspedicio al Ĉinio. Ulugh Beg, alia nepo de Tamerlano, kompletigis la laboron. Dum lia regado la maŭzoleo iĝis la familia kripto de la timurida dinastio.

Kategorio:Uzbekio
Kategorio:Maŭzoleoj
1618 Dawn

'*1618 *Dawn'''* estas malgranda, ne tre hela kaj ne tre rapide rotacianta asteroido de la asteroida zono, ano de la Koronisa familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la sud-afrika astronomo Ernest Leonard Johnson, elde la Observatorio de la Unio en Johanesburgo.

## Nomo 
Ĝi ricevis la inan antaŭnomon "*Dawn''", tiu de la avino de la malkovrinto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ernest Leonard Johnson
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1948
Tombo de Humajun

La **tombo de Humayun** (hindie हुमायूँ का मक़बरा, urdue ہمایون کا مقبره Humayun-Ka Maqbara ) estas komplekso de konstruaĵoj konstruitaj kiel la tombo de mogola imperiestro Humajun, komisiita de la edzino de Humajun Hamida Banu Begum en 1562, kaj dizajnita de Mirak Mirza Ghijath, persa arkitekto. Ĝi estis la unua ĝardeno-tombo sur la hinda subkontinento, kaj situas en Orienta Nizamuddin, Delhio, Hindio, proksime al la citadelo Dina-panah ankaŭ konata kiel Purana Qila , kiun Humajun fondis en 1533. Estis ankaŭ la unua strukturo uzanta ruĝan grejson ĉe tia skalo. La komplekso estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko en 1993, kaj ekde tiam havas ampleksan riparlaboron, kiu daŭre estas survoje.

La komplekso ampleksas ĉeftombon de la imperiestro Humajun, kiu gastigas la tombojn de lia edzino, Hamida Begum, kaj ankaŭ Dara Ŝikoh, filon de la pli posta imperiestro Ŝaho Jahan, same kiel multaj aliaj postaj mogoloj, inkluzive de imperiestro Jahandar Ŝaho, Faruĥsijar, Rafi Ul-Darjat, Rafi Ud-Daulat kaj Alamgir la 2-a. Ĝi reprezentis salton en mogola arkitekturo, kaj kune kun ĝia Ĉarbagh-ĝardeno, tipa de persaj ĝardenoj, sed neniam vidita antaŭe en Hindio, ĝi metis precedencon por posta mogola arkitekturo. Ĝi estas vidita kiel klara foriro de la sufiĉe modesta maŭzoleo de lia patro, la unua mogola imperiestro, Babur, nomita Bagh-e Babur (Ĝardenoj de Babur) en Kabulo (Afganio). Kvankam la lasta estis la unua imperiestro kiu ekigis la tradicion entombigi en paradizo-ĝardeno. Formita laŭ Gur-Emir, la tombo de lia prapatro kaj la konkerinto de Azio, Timuro, en Samarkando, ĝi kreis precedencon por estonta mogola arkitekturo de reĝa maŭzoleo, kiu atingis ĝian zeniton kun la Taĝ-Mahalo, ĉe Agra.

La ejo estis elektita sur la bordoj de rivero Jamuno, pro ĝia proksimeco al Nizamuddin Dargah, la maŭzoleo de la famkonata sufia sanktulo de Delhio, Nizamuddin Auliya, kiuj estis multe honorita de la regantoj de Delhio, kaj kies loĝejo, Chilla Nizamuddin Auliya troviĝas tuj nordoriente de la tombo. En pli posta mogola historio, la lasta mogola imperiestro, Bahadur Ŝah Zafar prenis rifuĝon ĉi tie, dum la Hinda Ribelo de 1857, kun tri princoj, kaj estis kaptitaj de kapitano Hodson antaŭ esti ekzilita al Ranguno.

## Vidu ankaŭ 
* Hinda arkitekturo

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Barato
Kategorio:Maŭzoleoj
Kategorio:Mogola arkitekturo
Kategorio:Delhio
1619 Ueta

'*1619 *Ueta'''* estas malgranda asteroido de la asteroida zono, ano de la Flora familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japana astronomo Tetsuyasu Mitani (japane: 三谷 哲康, *Mitani Tetsuyasu*) elde la Observatorio Kwasan de la universitato de Kioto.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la japanan astronomon *Jo Ueta'' (japane: 上田穣).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1953
Walchsee

**Walchsee** estas komunumo en la distrikto Kufstein en Tirolo (Aŭstrio).

Ĝi havis 1798 loĝantojn je la 1-a de januaro 2010.

La areo estas 39,24 km² kaj la popoldenso 46 loĝ./km².

En la komunumo estas lago (ankaŭ nomata Walchsee) de 0,98km² kun profundo de maksimume 21,2m.

eta|maldekstra|400ra|Panoramo
[eta|maldekstra|400ra|Kirko de [Johano la Baptisto]]

## Eksteraj ligiloj 
Panoramo

Kategorio:Komunumoj de Tirolo