Nikeforo la 2-a

**Nikeforo la 2-a** aŭ **Νικηφόρος Β´ Φωκάς** estis bizanca imperiestro de 16-a de aŭgusto 963 ĝis 11-a de decembro 969. Li apartenis al kapadocia familio, kiu produktis kelkajn famajn generalojn.

## Originoj kaj frua kariero
Lia avo, Nikeforo Fokas la Maljuna (855-896), estis grava milita komandanto en la dua duono de la 9-a jarcento sub la imperiestroj Bazilo la 1-a kaj Leono la 6-a (886–912). La familio devenis de la bizanca magnata familio de la Fokadiidoj, kiuj estis inter la plej eminentaj membroj de la bizanca milita aristokrataro kaj posedis vastajn terposedojn en Anatolio.

[eta|maldekstre|300px|[:en:Siege of Chandax|Sieĝo de Herakliono fare de Nikeforo Fokas (960-961).]]

[eta|maldekstre|300px|La eniro de Nikeforo en Konstantinopolon kiel imperiestro tra la [:en:Walls_of_Constantinople#Golden_Gate|Ora Pordego en somero 963.]]

eta|maldekstre|300px|Tarso kapitulacas al Nikeforo Fokas (sidanta).

[eta|maldekstre|300px|La armeo de Nikeforo uzante ĵetmaŝinon por sieĝi [Hamdanidoj|Hamdanidan fortikaĵon.]]

[eta|maldekstre|300px|La armeo sub [:en:Michael Bourtzes|Mikaelo Burces sieĝas Antioĥion.]]

eta|dekstre|300px|La bizanca armeo ribelas kontraŭ Nikeforo.

eta|dekstre|250px|Géza la 1-a "la Granda", reĝo de Hungario, per kies geedziĝo eŭropaj dinastioj devenis de imperiestro Nikeforo la 2-a.

eta|maldekstre|300px|Malgrandazio en antikveco.

Lia patro, Bardas Fokas la Maljuna (878-968), komence vivis sub la ombro de sia pli aĝa frato, Leono Fokas la Maljuna (875-917), kaj inter 944 kaj 953 servis kiel "Domesticus" (administranto) en la nomo de Konstanteno la 7-a, kondukante la imperian politikon.

Kiam junulo, Nikeforo Fokas aliĝis al la armeo kaj fariĝis komandanto ĉe la orienta limo sub Konstanteno la 7-a. La milito kontraŭ la arabaj Hamdanidoj rezultigis grandajn malvenkojn, kiuj estis kompensitaj en la sekvaj jaroj per venkoj en Sirio. Saif ad-Daula (916-967), emiro de Alepo ekde 945, lanĉis atakojn en la bizancan teritorion kaj konservis militan superecon ĝis 955.

Plifortikigoj al la Bizanca Orienta Armeo, sub la komando de lia onklo Bardas Fokas, ebligis la bizancan kontraŭofensivon. Kune kun sia frato Leono Fokas kaj la armena generalo Johano la 1-a Cimiskes (925-976), Nikeforo komandis la armeajn kontingentojn ĉe la orienta limo.

En 959, la trupoj de Komandanto Leono Fokas lanĉis kampanjon kontraŭ Ciho, konkerante plurajn fortikaĵojn laŭvoje. Kune kun Bazilo Lekapeno (925-985), Generalo Cimiskes sturmis la urbon Samozato, kaŭzante alian pezan malvenkon al la malamiko.

En la somero de 960, Nikeforo gvidis la bizancan ekspedicion al Kreto, konkeris Kandion la 7-an de marto 961, post dek-monata sieĝo, kaj rekaptis la insulon de la araboj. Dume, Saif ad-Daula nelonge reakiris rektan kontrolon de Kilikio kaj komencis rekonstrui la detruitajn fortikaĵojn de Anazarbo. Tamen, tiu entrepreno restis nefinita, ĉar antaŭenirantaj trupoj sub Leono Fokas devigis Saif-on forlasi la regionon. En la sekva jaro, 961, bizanca floto liberigis la insulon Tason.

Post ricevo de la nekutima honoro de triumfa parado en Konstantinopolo, Nikeforo revenis orienten kun granda kaj bone ekipita armeo. En la kampanjoj de 962 kaj 963, li uzis brilan strategion por perforte trairi Kilikion ĝis Sirio kaj Jazira. Meze de decembro 962, li subite aperis antaŭ Alepo.

Post venko de improvizita armeo ekster la urbomuroj, la bizancanoj sturmis la urbon en marto 962, escepte de la citadelo. Ĉirkaŭ 10 mil loĝantoj, plejparte junaj viroj, estis kaptitaj. Kvankam la prirabo de Alepo malfortigis la pozicion de la regantaj Hamdanidoj, ĝi ankaŭ ne estis decida venko por la bizancanoj.

## Altigo al imperiestreco
Post la morto de imperiestro Romano la 2-a, la membroj de la fokasida dinastio devis defendi sin kontraŭ la intrigoj de la ministro Jozefo Bringas (917-965). Kun la helpo de la imperiestrino vidvino kaj regentino Teofana la Maljuna kaj la patriarko, tamen, li akiris la superan komandon de la orienta armeo. Danke al sia populareco ene de la armeo, Nikeforo estis proklamita imperiestro.

Li revenis al Konstantinopolo en julio 963, kie, dume, la eŭnuko Bringas estis renversita de siaj propraj subtenantoj. La 14-an de aŭgusto 963, lia patro, Bardas Fokas, havis la kontenton ĉeesti kiam lia filo faris sian ceremonian eniron en Konstantinopolon kaj, la 16-an de aŭgusto, li estis kronita imperiestro Nikeforo la 2-a de la Bizanca Imperio fare de Patriarko Polieŭkto en Hagia Sofia.

La 20-an de septembro, la solena geedziĝo kun la vidvina imperiestrino Teofana okazis en la Kortega Kapelo de la Nova Palaco. La maljuna Bardas Fokas estis proklamita Cezaro, kaj Bringas estis ekzilita al sia denaska Paflagonio. La frato de la nova imperiestro, Leono, estis nomumita Kuropalato (kortega marŝalo), kaj generalo Cimiskes estis konfirmita kiel "Domesticus" kaj ricevis superan komandon de la trupoj en Anatolio.

Dum sia regado, Nikeforo daŭrigis siajn militemajn politikojn. En 963, malgraŭ malsatego en la regiono, Saif ad-Daula organizis tri samtempajn sturmojn en Malgranda Azio, el kiuj la plej profunda eĉ atingis Ikonion. Cimiskes respondis vintre per samtempa invado de Kilikio.

La bizancanoj ekstermis araban armeon proksime de Adana kaj poste malsukcese sieĝis Mamista. Aŭtune de 964, Mopsuestja estis denove sieĝita sed rezistis denove. Malsatego, kiu turmentis la provincon, devigis la bizancanojn retiriĝi denove. Imperiestro Nikeforo persone aperis sur la batalkampo en 964 kaj fine certigis la kapitulacon de Mamista, deportante ĝiajn loĝantojn.

La 16-an de aŭgusto 965, Tarso, kies defendantoj estis garantiitaj sekuran trairon al Antioĥio, estis rekonkerita de la bizancanoj. Kilikio denove fariĝis bizanca provinco, kaj Nikeforo komencis sian rekristanigon. En 965, la floto sub Patricio Niketo Kalkuces konkeris Kipron, malobservante traktaton kun la araboj. La rekonkero de la insulo provizis la terarmeon per la necesa flankoprotekto por daŭrigi sian ofensivon laŭlonge de la norda siria marbordo.

Nikeforo estis malpli sukcesa en siaj militoj en la okcidento. Post haltigo de tributpagoj al la Fatimida Kalifo, li sendis ekspedicion al Sicilio sub sia nevo Manuel Fokas kaj Admiralo Niketo Abalantes (f. 964–965), sed post batalado ĉe Mesino kaj la sieĝo de Rometta, li estis devigita forlasi la insulon.

Ĉe la norda limo, li lanĉis kampanjon kontraŭ la bulgaroj en 967, ĉar ili ŝuldis tributon al la bizancanoj. Li antaŭe atingis interkonsenton kun Svjatoslav la 1-a, la reganto de Kieva Rus, por samtempa atako. En la somero de 967, la diplomato Kalokires estis sendita al Kievo kun 15 kentenario da oro por persvadi Svjatoslav formi militan aliancon kontraŭ la bulgaroj.

La rusa antaŭeniro rapide sukcesis. La bulgara ĉefurbo, Preslavo, falis en iliajn manojn. Zorgema pri sekurigado de sia norda limo, imperiestro Nikeforo faris armisticon kun la bulgaroj kaj alianciĝis kun sia iama malamiko kontraŭ la pli granda minaco prezentita de la rusoj.

La hamdanido Saif ad-Daula, suferanta pro paralizo, mortis komence de 967, lasante grave malfortigitan imperion post pluraj ribeloj de siaj magnatoj. Profitante ĉi tiun situacion, la plej multaj el la fortikaĵoj ĉe la siria limo falis antaŭ 968, kaj la bizancanoj jam atingis Edeson. Dum ĉi tiu kampanjo, ili kaptis la glavon de la Profeto, por kies redono Nikeforo akiris la elaĉetmonon por Patricio Niketo, kiu estis malliberigita en Sicilio fare de la Fatimidoj.

Nikeforo la 2-a faris pacon kun la fatimidaj regantoj de Kajruano kaj komencis preni antaŭzorgojn kontraŭ la kreskanta influo de Oto la 1-a en suda Italio. En februaro 967, la germana imperiestro ricevis omaĝon de la dukoj de Benevento kaj Kapuo dum sia kampanjo tie.

Tamen, ĉar Bizanco postulis suverenecon super ĉi tiuj teritorioj, la konflikto intensiĝis, precipe kiam Oto eniris aliancajn intertraktadojn kun Duko Pandulfo la 1-a de Kapuo. Post invadoj al bizancaj posedaĵoj, milito ankaŭ eksplodis tie. Post komencaj sukcesoj, liaj generaloj estis venkitaj kaj forpelitaj al la suda marbordo de Kalabrio.

En la somero de 968, rusa armeo de 60 mil viroj sub Granda Princo Svjatoslav transiris la Danubon kaj konkeris la plejparton de la Bulgara Imperio antaŭ la fino de 969. Post la reveno de la imperiestro al la mortlito de sia patro, la komandantoj Petros Fokas kaj Mikaelo Bources, starantaj ĉe la suda orienta limo, sukcesis rekonkeri la antikvan sirian patriarkan urbon de Antioĥio la 28-an de oktobro 969.

Pro la altaj elspezoj por la armeo kaj ĝia ekipaĵo, imperiestro Nikeforo devis efektivigi rigorajn ŝparmezurojn en aliaj areoj. Li limigis la malavarecon de la kortego, tranĉis la salajrojn de la sacerdotaro, kaj - malgraŭ sia propra pia kaj asketa naturo - malpermesis la fondon de novaj monaĥejoj. Altaj impostoj kaj la malplivalorigo de bizancaj moneroj damaĝis lian popularecon, kio kondukis al ribeloj.

## Murdo
Imperiestrino Teofana, sentante la ŝanĝon en la publika opinio, komencis amaferon kun la armena generalo Johano Cimiskes, kiu estis populara ĉe la armeo, por certigi sian pozicion. En la nokto de la 11-a de decembro 969, la imperiestro estis brutale murdita en la Bukoleona Palaco fare de Cimiskes kaj liaj dungosoldatoj, kun la helpo de Teofana.

La sekvan jaron, Johano Cimiskes, kiu levis sin al la pozicio de imperiestro, haltigis la rusan antaŭenmarŝon al Konstantinopolo ĉe la Batalo de Arkadiopoliso kun la helpo de sia generalo, Bardas Skleros (m. 991), kaj fine venkis ilin la 24-an de julio 972, ĉe la :en:Batalo de Dorostolo apud la Danubo.

Sub la pseŭdonimo "La Pala Morto de la Saracenoj", Nikeforo ankaŭ atingis grandan famon inter siaj militaj kontraŭuloj. Li estis la aŭtoro de pluviva traktaĵo pri militaj taktikoj enhavanta valorajn informojn pri militado dum tiu periodo.

## Geedziĝoj kaj Idoj
Nikeforo Fokas unue edziĝis al virino kun nekonata origino. En siaj pli postaj jaroj, kiel la nove kronita imperiestro, Nikeforo la 2-a edziĝis, por plifortigi sian legitimecon, al la regantino de la Bizanca Imperio, Teofana (941-976). Ŝi estis la vidvino de imperiestro Romano la 2-a (959–963) de la makedona dinastio kaj regis por siaj pli malgrandaj filoj, Bazilo la 2-a (958-1025) kaj Konstanteno la 8-a (963-1028).

La origino de la vidvinigita imperiestrino estis nekonata. Ŝi estis la filino de gastejestro nomita Krateros. Ŝia nomo estis ŝanĝita de Anastazia al Teofana post ŝia edziniĝo. Ŝia reputacio estas dubinda, ĉar cirkulis onidiroj, ke ŝi iniciatis ne nur la murdon de sia bopatro, imperiestro Konstanteno la 7-a Porfirogenido, kiu regis de 913 ĝis 959, sed ankaŭ kontraŭ sia unua edzo, imperiestro Romano la 2-a, kiu mortis subite en 963 kun la juna aĝo de 26 jaroj.

Estas certe, ke dum sia dua edziniĝo kun imperiestro Nikeforo la 2-a, ŝi fariĝis la amantino de Johano Cimiskes (925-976), kiu estis ne nur grava bizanca generalo, sed ankaŭ nevo de ŝia dua edzo. La 11-an de decembro 969, Cimiskes kaj lia akompanantaro eniris la dormoĉambron de Nikeforo, tra pordo kiun Teofana lasis malŝlosita, kaj asasinis lin.

Kelkajn tagojn poste, li supreniris la bizancan tronon kiel Johano la 1-a Cimiskes. La planita edziniĝo de Teofana kun Johano la 1-a — ŝia tria imperia edzo — tamen ne realiĝis, ĉar la Patriarko de Konstantinopolo, Polieŭkto (956–970), protestis kaj postulis ŝian ekzilon. Ŝi finfine mortis sur la insulo Prinkipo.

Imperiestro Nikeforo Fokas ne lasis posteulojn de sia dua geedziĝo, sed li ja lasis de sia unua. Posteuloj inkluzivis (parte):

* Sofia Fokajna (945-1017), filino de Michaël Botaneiates (n. 940)
*   Teofilakto Botaneiates (960-1014), generalo, Dukso (guberniestro) de Tesaloniko (bizanca temo)
*    Mikaelo Botaneiates (990-1014), oficiro
*  Nikeforo Botaneiates (n. 965)
*   Mikaelo Botaneiates (n. 985)
*    Nikeforo la 3-a. Botaneiates (1010-1081) Imperiestro de la Bizanca Imperio (1078-1081)

*    Botaneiatissa (* ĉ. 1025) & Theodulos Synadenos, Vestarko, Protonobilis.

*     Synadene de Bizanco (* 12-a de majo 1058, † 20-a de decembro 1082), Reĝino de Hungario (1074–1077), & ĉ. 1065 Géza la 1-a, Reĝo de Hungario (1074–1077) Synadene estas listigita tie kiel la nevino de Imperiestro Nikeforo la 3-a. Botaneiates nomas ŝin sia filo, kaj Álmos ŝia filo.

*  Almoŝo (1068-1129) (Kroatio) Princo de Hungario, Duko, poste Reĝo de Kroatio (1091–1095), poste Duko de Nitra, praulo de la Reĝoj de Hungario) el la dinastio Árpád (de 1131 ĝis 1301).

## Omaĝoj
En 1997, la kreta municipo Nikiforos Fokas estis nomita laŭ Nikeforo; ekde 2011, ĝi estas municipa distrikto de la urbo Retimno. Simile, post la Unua Mondmilito, la vilaĝo Nikiforo en la Drama regiona unuo de Orienta Makedonio kaj Trakio estis nomita laŭ li.

## Fontoj
La du plej gravaj rakontaj fontoj pri lia regado estas la Historio de Leono la Diakono kaj la historia verko de Johano Skylitzes. Dum Leono portretas Nikiforo pozitive, la rakonto de Skylitzes estas pli indiferenta.

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 11-an de decembro
Kategorio:Naskiĝintoj en 912
Kategorio:Mortintoj en 969
Kategorio:Naskiĝintoj en la 10-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 10-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Turkio
Kategorio:Mortintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo