Bismuto

**Bismuto** estas kemia elemento; ĝi havas simbolon Bi kaj atomnumeron 83. Ĝi estas post-transira metalo kaj unu el la pniktogenoj, kun kemiaj ecoj similaj al siaj pli malpezaj grupo 15 gefratoj arseno kaj antimono. Elementa bismuto troviĝas nature, kaj ĝiaj sulfidaj kaj oksidaj formoj estas gravaj komercaj ercoj. La libera elemento estas 86% tiel densa kiel plumbo. Ĝi estas fragila metalo kun arĝentblanka koloro kiam freŝe produktita. Surfaca oksidiĝo ĝenerale donas al specimenoj de la metalo iom rozkoloran koloron. Plia oksidiĝo sub varmo povas doni al bismuto vigle irizan aspekton pro maldika filminterfero. Bismuto estas kaj la plej diamagneta elemento kaj unu el la malplej termike konduktivaj metaloj konataj.

Bismuto antaŭe estis komprenata kiel la elemento kun la plej alta atommaso, kies nukleoj ne spontanee disfalas. Tamen, en 2003 oni trovis, ke ĝi estas tre iomete radioaktiva. La sola praa izotopo de la metalo, bismuto-209, spertas alfa-disfalon kun duoniĝotempo proksimume miliardon da fojoj pli longa ol la taksita aĝo de la universo.

Bismutaj kombinaĵoj respondecas pri proksimume duono de la tutmonda produktado de bismuto. Ili estas uzataj en kosmetikaĵoj; pigmentoj; kaj kelkaj farmaciaĵoj, precipe bismuta subsalicilato, uzata por trakti diareon. La nekutima emo de bismuto disetendiĝi dum solidiĝo respondecas pri kelkaj el ĝiaj uzoj, kiel en la gisado de presliteroj. Bismuto, kiam en sia elementa formo, havas nekutime malaltan toksecon por peza metalo. Bismuto estas multe malpli toksa ol apudaj elementoj en la perioda tabelo, kiel plumbo kaj antimono.

Neniu alia metalo montriĝis havi pli fortan naturan diamagnetismon ol bismuto. (Superdiamagnetismo estas alia fizika fenomeno.) El ĉiuj metaloj, bismuto havas la plej malaltan varmokonduktecon (post mangano, neptunio kaj plutonio) kaj la plej altan Hall-koeficienton.  Ĝi havas altan rezistecon. Elementa bismuto havas pli altan densecon en la likva stato ol en la solida stato, econ kiun ĝi dividas kun germaniumo, silicio kaj galiumo. Bismuto disetendiĝas je 3.32% post solidiĝo; tial, ĝi delonge estis komponanto de plumbaj alojoj kun malalta fandopunkto por kompensi la ŝrumpiĝon de aliaj alojkomponantoj , tiel formante preskaŭ izostatikajn bismuto-plumbajn eŭtektajn alojojn.

Kvankam malofte vidata en la naturo, altpureca bismuto povas formi unikajn, buntajn funelformajn kristalojn. Ĝi estas relative malalta en tokseco kaj havas fandopunkton iomete super 271 °C (520 °F), do kristaloj povas esti kreskigitaj per hejma forno, kvankam la kvalito de la rezultantaj kristaloj ofte estas pli malalta ol tiu de laboratorie kreskigitaj kristaloj.

Ĉe ĉambra temperaturo kaj premo, bismuto havas la saman tavoligitan strukturon kiel metala arseno kaj metala antimono, kristaliĝante en rombohedran kradon..

### Kemiaj Ecoj 
Bismuto estas stabila en kaj seka kaj humida aero ĉe ĉambra temperaturo. Ĉe sufiĉe altaj temperaturoj, ĝi povas reagi kun akva vaporo por formi bismut(III) oksidon. Ĝi reagas kun fluoro je 500 °C (932 °F) por formi bismutan pentafluoridon, aŭ je pli malaltaj temperaturoj (kutime de bismuta fandado) por formi bismutan trifluoridon; ĝi reagas nur kun aliaj halogenoj por formi bismutajn trihalogenidojn. 185 ｡ Trihalogenidoj estas korodaj kaj facile reagas kun humideco por formi oksihalogenidojn de la ĝenerala formulo BiOX. Bismuto dissolviĝas en koncentrita sulfata acido por formi bismutan(III) sulfaton kaj sulfuran dioksidon. Ĝi reagas kun nitrata acido por formi bismutan(III) nitraton (kiu malkomponiĝas en nitrogenan dioksidon post varmigo). Ĝi ankaŭ dissolviĝas en klorida acido, sed nur sub aerobaj kondiĉoj.

Dosiero:Bi-TableImage.svg|
Dosiero:Bismuth crystal macro.jpg|
Dosiero:Bi,83.jpg|
Dosiero:Bismuth Crystal.jpg|
Dosiero:Bi-crystal.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

## Referencoj 

Kategorio:Kemiaj elementoj