Ŝternenoj

**Ŝternenoj** estas marbirdoj iam konsideritaj familio **Ŝternedoj**, nun konsiderata subfamilio (*Sterninae*) de la familio de mevoj, nome Laredoj (van Tuinen *et al.*, 2004). Ili formas ampleksan grupon kun la mevoj kaj tondilbekuloj, kiu siavice estas rilata al rabmevoj kaj aŭkoj.

## Taksonomio 
Plej granda parto de la ŝternoj estis antaŭe traktitaj kiel apartenantoj al ununura ampleksa genro nome *Sterna*, kun aliaj etaj genroj, sed analizoj per la sekvaĵo DNA apogis la ideon de disigo de *Sterna* ĉe kelkaj etaj genroj (vidu suban liston) (del Hoyo *et al.*, 1996; Bridge *et al*. 2005; Collinson 2006).

## Disvastiĝo 
Ŝternoj havas tutmondan distribuadon. Multaj ŝternoj kiuj reproduktiĝas en mezvarmaj zonoj estas longdistance migrantoj kaj la Arkta ŝterno probable ĝuas pli da tagolumo ol iu ajn besto ĉar ĝi migras el sia norda reprodukta teritorio al akvoj de Antarkto, por profiti pli longajn tagojn kaj plibonigi siajn manĝeblecojn. Ekzemple ringomarkita ankoraŭ nefluganta junulo de Arkta ŝterno flugis el insuloj Farneoj de marbordo de Northumberland en orienta Britio somere 1982 kaj atingis Melburnon, Aŭstralio oktobre 1982, marveturado de ĉirkaŭ 22 000 km dum nur tri monatoj post ekflugo, tio estas averaĝo de ĉirkaŭ 240 km tage, kaj unu el la plej longaj veturadoj pristuditaj ĉe birdoj.

## Aspekto 
Ili estas ĝenerale mezgrandaj aŭ grandaj birdoj, tipe de griza aŭ blanka plumaro, ofte kun nigraj markoj ĉekape. Ili havas longecajn bekojn kaj retajn piedojn. Ili estas sveltaj kaj pliaerodinamikaj ol mevoj, kiuj estas multe pli fortikaj, kaj ŝajnas elegantaj dumfluge kun siaj longaj vostoj kaj longaj mallarĝaj flugiloj. Ŝternoj de la genro *Sterna* havas tre forkoformajn vostojn, dum tiuj de la genroj *Chlidonias* kaj *Larosterna* ne tre forkoformajn vostojn, dum tiuj de la genroj *Anous*, *Procelsterna*, kaj *Gygis* havas nekutimajn noĉoformajn vostojn kaj la plej longaj vostoplumoj estas nek la mezaj nek la bordaj sed la intermezaj. Grando de ŝternoj estas el la Nana ŝterno, de 42 g kaj 23 cm, ĝis la Kaspia ŝterno, de 630 g kaj 53 cm.

Image:Captiva terns2.jpg|Aro de Pleja krestoŝterno dumfluge en Florido, Usono.
Image:Tern-KayEss-2.jpeg|Hirunda ŝterno ĉe rivero Tamizo

## Kutimoj 
Plej granda parto de ŝternoj ĉasas fiŝojn per plonĝado, ofte post fluggvatado, sed la marĉaj ŝternoj (*Chlidonias*) plukas insektojn el la akvosurfaco. Ŝternoj ŝvebas nur malofte; kelkaj specioj, ĉefe la Fulga ŝterno, flugas alte super la maro. Escepte pro banado, ili malofte naĝas, spite havi retajn piedojn.

Ŝternoj estas ĝenerale longvivuloj, kun kelkaj specioj pri kio oni scias lastatempe, ke vivas ĝis 25-30 jaroj.

## Klasado kaj listo de specioj 
Lastatempaj pristudoj (Thomas *et al.*, 2004) pri parto de la sekvenco DNA trovis parencan rilaton inter ŝternoj kaj la *Thinocorus*, kelkaj specioj de mutaciintaj vadbirdoj. Tio kontraŭas aliajn molekulajn kaj morfologiajn studadojn (vidu Paton kaj Baker, 2006) kaj plej bone oni interpretu ilin kiel pruvon de eksterordinara kvanto de molekula konverĝa evoluado inter ŝternoj kaj tiuj vadbirdoj aŭ kiel retenon de malnova genotipo.

Laŭ la pristudoj de mitokondria DNA kaj lastaj revizioj, la genroj kaj specioj de ŝternoj estas la jenaj (laŭ alfabeta ordo):

[eta|dekstra|250ra|[Inkaa ŝterno|Inkaaj ŝternoj fotitaj de juna esperantisto Isaak en la *Oceanario* de Lisbono]]

* Genro *Anous* - Noĉoŝternoj. Tropika grupo, karaktera pro noĉobordaj (kaj ne forkoformaj) vostoj; marbordaj kaj pelagaj ĉe oceanoj.
** Bruna ŝterno *Anous stolidus*
** Malhelbruna ŝterno *Anous minutus*
** Bruna noĉoŝterno *Anous tenuirostris*
** Blua ŝterno *Anous cerulea*
** Griza ŝterno *Anous albivitta*

* Genro *Chlidonias* - marĉaj ŝternoj
** Nigra ŝterno *Chlidonias niger*
** Blankflugila ŝterno aŭ Blankflugila nigra ŝterno *Chlidonias leucopterus*
** Blankvanga ŝterno *Chlidonias hybridus* aŭ *Chlidonias hybrida* 
** Nigrafrunta ŝterno *Chlidonias albostriatus* (iam*Sterna albostriata*)

* Genro *Gelochelidon*
** Mevbeka ŝterno *Gelochelidon nilotica*
** Tarsega ŝterno *Gelochelidon macrotarsa*

* Genro *Gygis* - Noĉoŝternoj. Tropika grupo, karaktera pro noĉobordaj (kaj ne forkoformaj) vostoj; marbordaj kaj pelagaj ĉe oceanoj.
** Nigrokula blanka ŝterno *Gygis alba*
** Eta blanka ŝterno *Gygis microrhyncha*

* Genro *Hydroprogne* - Kaspia ŝterno
** Kaspia ŝterno *Hydroprogne caspia*

* Genro *Larosterna* - Inkaa ŝterno
** Inkaa ŝterno *Larosterna inca*

* Genro *Onychoprion* - "brundorsaj" ŝternoj
** Grizdorsa ŝterno *Onychoprion lunatus*
** Bridŝterno *Onychoprion anaethetus*
** Fulga ŝterno *Onychoprion fuscatus*
** Aleŭta ŝterno *Onychoprion aleuticus*

* Genro *Phaetusa* - Grandbeka ŝterno
** Grandbeka ŝterno * Phaetusa simplex*

* Genro *Sterna* - grandaj blankaj ŝternoj
** Forstera ŝterno *Sterna forsteri*
** Trudoa ŝterno *Sterna trudeaui*
** Hirunda ŝterno *Sterna hirundo*
** Roza ŝterno *Sterna dougallii*
** Blankafrunta ŝterno *Sterna striata*
** Nigranuka ŝterno *Sterna sumatrana*
** Sudamerika ŝterno *Sterna hirundinacea*
** Antarkta ŝterno *Sterna vittata*
** Kergelena ŝterno *Sterna virgata*
** Arkta ŝterno *Sterna paradisaea*
** Rivera ŝterno *Sterna aurantia*
** Nigraventra ŝterno *Sterna acuticauda* (eble *Chlidonias*)
** Blankvizaĝa ŝterno *Sterna repressa* (eble *Chlidonias*)

* Genro *Sternula* - etaj blankaj ŝternoj
** Malgranda ŝterno *Sternula albifrons*
** Saŭndersa ŝterno *Sternula saundersi*
** Nana ŝterno *Sternula antillarum*
** Flavbeka ŝterno *Sternula superciliaris*
** Perua ŝterno *Sternula lorata*
** Feina ŝterno *Sternula nereis*
** Damara ŝterno *Sternula balaenarum*

* Genro *Thalasseus* - krestaj ŝternoj
** Bengala krestoŝterno *Thalasseus bengalensis*
** Pleja krestoŝterno *Thalasseus maximus*
** Granda krestoŝterno, *Thalasseus bergii*
** Ĉina krestoŝterno *Thalasseus bernsteini*
** Eleganta ŝterno *Thalasseus elegans*
** Sandviĉa ŝterno, Blanka ŝterno aŭ Nigrakrura ŝterno *Thalasseus sandvicensis*

## Referencoj 
* **Bridge**, E. S.; Jones, A. W. & Baker, A. J. (2005): A phylogenetic framework for the terns (Sternini) inferred from mtDNA sequences: implications for taxonomy and plumage evolution. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **35**: 459–469. PDF plena teksto

* **Collinson**, M. (2006). Splitting headaches? Recent taxonomic changes affecting the British and Western Palaearctic lists. *British Birds* 99 (6): 306-323.

* **del Hoyo**, J.; Elliott, A. & Sargatal, J. (editors) (1996): *Handbook of Birds of the World, Volume 3: Hoatzin to Auks*. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-22-9

* **Paton**, Tara A. & **Baker**, Allan J. (2006): Sequences from 14 mitochondrial genes provide a well-supported phylogeny of the Charadriiform birds congruent with the nuclear RAG-1 tree. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **39**(3): 657–667.  (HTML resumo)

* **Thomas**, Gavin H.; Wills, Matthew A. & Székely, Tamás (2004a): Phylogeny of shorebirds, gulls, and alcids (Aves: Charadrii) from the cytochrome-*b* gene: parsimony, Bayesian inference, minimum evolution, and quartet puzzling. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **30**(3): 516-526.  (HTML abstract)

* **van Tuinen, Marcel**; Waterhouse, David & Dyke, Gareth J. (2004): Avian molecular systematics on the rebound: a fresh look at modern shorebird phylogenetic relationships. *Journal of Avian Biology* **35**(3): 191-194. PDF plena teksto

## Eksteraj ligiloj 
* Filmoj de ŝternoj ĉe Interreta Birdo Kolekto
* "Tern! Tern! Tern!" Parodia kanto

Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kategorio:Ŝternedoj