open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ladislav Boháč

**Ladislav BOHÁČ** (naskiĝis la ; mortis la ) estis ĉeĥa aktoro.

Li studis aktorecon en konservatorio. La teatro estis lia vivo, li dediĉis sin al ĝi seninterrompe ĝis sia morto. Li trairis tra ĉiuj fakoj, ekde roloj de amantoj tra karakteraj staturoj ĝis staturoj kun aroganteco rigardantaj ĉiuflanken ĉirkaŭ si.

Li brile taŭgis por filmo dank‘ al sia agrabla aspekto kaj la voĉo. Lia unua pli granda filma figuro estis kamparana junulo, kaj kamparanajn karakterulojn, junulojn de duraj karakteroj kaj sincera sento li kreadis poste iom post iom antaŭ filma kamerao ĝis fino de la 40-a jaroj de la 20-a jarcento. El ĉiuj estas karakteriza lia rolo de filo, filo de obstina kamparano, kiu prefere forlasos bienon, antaŭ ol li rezignus pri sia amantino en filmigita transskribo de romano de Jan Drda *Urbeto sur polmo.* Lia kunulino en tiu ĉi filmo estis Marie Glázrová. Li prezentis kun ŝi je kelke da jaroj antaŭe en ekrano aktorkoncerton en dramo *Gardisto n-ro 47*, kie li rolis perfidan kaj sensentan foiriston, kiu, forloginte edzinon de maljuna gardisto, pro malfeliĉa hazardo mem estos fininta tragike.

Sed filmistoj elektis lin en la 30-aj kaj la 40-aj jaroj de la lasta jarcento precipe en rolojn de inteligentaj junaj viroj. Sed Boháč ne estis kreanta tiujn ĉi unuavide simplajn rolojn skeme, sed li estis donanta al ili emociecon kaj verecon. Filma kritiko riproĉis lin pro certa deklamo de lia proklamo, sed ĝi ne estis rajta (ĝi igis sin influi de liaj roloj en teatroj), ĉar Boháč estis siatempe male unu el malmultaj vere naturaj aktoroj. Filmoj, en kiuj li kreis verajn kaj home sincerajn figurojn, estis ekz. *La lernejo, bazo de la vivo*, legiana filmo *Zborov* ka.

Intertempe li kreis deŝirantan fuguron de senĉese ebria kaj senkaraktera metalurgisto en filmo *Sireno*. Lia kunulino ĉi tie estis Marie Vášová, kun kiu li poste ankoraŭ renkontiĝis en filmo *Kariero*.

Post la dua mondmilito malfermiĝis lia galerio de grandstaturaj historiaj staturoj, ekz. rolo de **Jan Rokycana** en la unua kolora ĉeĥa filmo *Jan Roháč el Dubé* kaj **Jakoubek ze Stříbra** en filmoj *Jan Hus* kaj *Jan Žižka*.

Pli malfrue, bedaŭrinde, li kreadis en ĉeĥa filmo nur apudajn staturojn de direktoroj, partiaj funkcionuloj, homoj malgajhumoraj kaj arogantaj. Eble dank‘ al ili juna publiko akiris en la sesdekaj jaroj imagon, ke temas pri aktoro de maljuna tipo, skema kaj monotona. Sed kian surprizon li preparis al siaj spektantoj, sed ne en filmo, sed sur scenejo – ne nur ke li estis arta estro de tiam avantgarda **Teatro Malantaŭ pordego**, sed li kreis ĉi tie neordinarajn staturojn en teatraĵoj *Ŝnuro kun unu finaĵo* laŭ Nestroy kaj en Verda papago verkita de Schnitzler.

Li verkis pri sia laboro kaj kreado libron Mil kaj unu vivo, kiu aperis nur post lia morto en la jaro 1981.

## Vidu ankaŭ
* Zdenka Sulanová

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Unuarespublikaj aktoroj de Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Viroj
Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 14-an de aprilo
Kategorio:Mortintoj la 4-an de julio
Distribuismo

**Distribuismo** estas la usondevena branĉo de lingvoscienca strukturismo. Ĝi disvolviĝis laŭ propra inspiro, kaj viglis de la 1920aj jaroj ĝis proksimume 1950.

## Historio 
Distribuismo havas fortajn rilatojn kun samepokaj antropologio kaj etnoscienco. tiurilate ĝi estis strebo kaj metodo por efike priskribi la indianajn lingvojn, ne trudante al ili la konceptojn de tradicia eŭropa gramatiko.

Distribuismo aplikis al lingvoj la regulojn de pozitivismo, precipe de samepoka kondutismo. Ĝi opinias, ke mensaj aferoj (interalie senco) ne estas science observeblaj, kaj tial ĝi priskribas lingvojn laŭ nura ekstera aspekto de diroj, de tekstoj.

## Principoj 
Distribuisto observas, kiel sama lingvero aperas pli ofte ol hazarde en la tekstaro, kiun li studas. ekzemple el:
*koko krias jam*, *krias la koko*, *mi aŭdis ĝian krion* kaj similaj, li povos distingi la eron *kri* aŭ eble
*krias*. tiu probableca esploro evidentigas la **bazajn erojn**, kiuj plimalpli respondas al tradiciaj vortoj.

Poste la simila **distribuo** de la bazaj eroj, tio estas ilia apero en similaj kuntekstoj, ebligas enklasigon de ili. Ĉi tiu dua parto de la programo malpli facilas. La kuntekstoj de du vortoj neniam ekzakte samas, kaj la kriterioj por distingi aŭ ne distingi la klasojn ne evidentas.

HARRIS enkondukis en distribuismon la nocion de transformoj, kiu ricevos multajn aplikojn en transformaj gramatikoj de generismo kaj de aliaj postaj lingvoteorioj.

## Skolanoj 
* Leonard Bloomfield
* Zellig Harris

Kategorio:Lingvoscienco
Provinco Verbano-Cusio-Ossola

La **provinco Verbano-Cusio-Ossola** estas parto de la regiono Piemonto, en Italio.

Ĝian nordan parton triflanke ĉirkaŭas Svislando; oriente ĝi limas al Lombardio (trans Majora Lago), sude al la provincoj de Novara kaj Vercelli.

La provinco ekestis en 1992 per eligo el la provindo de Novara.
Ĝia nomo devenas de
* *Verbano*, alia nomo de la lago *Lago Maggiore* [LAgo maĜOre],
* *Cusio*, malpli granda lago sude de la provinco, alinome ''Lago d'Orta*,
* *Val d'Ossola*, valo, kiu konsistigas la nordon de la provinco.

La provinco havas areon de 2.255&nbsp;km² kaj loĝantaron de ĉirkaŭ 160.000 en 77 komunumoj.
Ĝia ĉefurbo estas Verbania, en kies parto *Fondotoce* [fondoTOĉe] estas (plejparte) la sidejo de la provinca estraro;
partoj de ĝi rezidas en la komunumoj Baveno, Crevoladossola, Domodossola, Gravellona Toce.

Ĉe la nord-orienta limo (al Svislando) de la provinco troviĝas Monto Leono (3552 m), tra sub kiu kondukas la fervoja tunelo de *Sempione*/*Simplon'', grava ligo inter Italio kaj Svislando, kies alia fino estas en la valo de Rodano.
380ra|Mapo de la provinco

## Vidu ankaŭ 
* Regionoj kaj provincoj de Italio

Kategorio:Piemonto
Kategorio:Provinco Verbano Cusio Ossola
Selando

**Selando** ( — mara lando, la oficiala nomo: **Princlando de Selando**, *Principality of Sealand*) estas memproklamita ŝtato (mikronacio) lokita sur forlasita instalaĵo en la Norda Maro kaj proklamita en 1967 fare de brita emerita majoro Paddy Roy Bates. La areo de la enmara instalaĵo estas ĉ. 550&nbsp; m². Referite en kelkaj publikaĵoj kiel "neagnoskita ŝtato".

## Historio 
eta|maldekstra|358x358px|Mapo de Selando kaj la Unuiĝinta Reĝlando, kun montro de la teritoriaj akvoj je 3 kaj 12 maraj mejloj

Roughs Tower, oficiale nomita HM Fort Roughs, estas instalaĵo konstruita dum la Dua Mondmilito, por gardi la havenon de Harwich. Ĝi situas en 51°53′40″N, 1°28′57″E, je ses mejloj for de Suffolk kaj ok de Essex, Anglio.

La instalaĵo estis okupita de la familio de Paddy Roy Bates el 1967, kiam ili alvenis al Roughs Tower/HM Fort Roughs kiel radiopiratoj. Li deklaris sin kiel princo de Selando.

|-
| align=center colspan=2 | Nacia devizo: *E mare libertas*(latino: El la maro, libereco)
|-
| align=center colspan=2 | 296ra|
|-
| **Nacia Himno**
| *E Mare Libertas*
|-
| **Oficiala lingvo**
| angla
|-
| **Areo**
| 0.00056 km²
|-
| **Horzono**
| UTC
|- valign=top
| **Ŝtatformo**
| konstitucia monarkio
|- valign=top
| **Regnestroj**
| Roy Bates kaj Joan Bates(princa paro)
|-
| **Ĉefministro**
| Michael Bates (regento)
|- valign=top
| **Establiĝo**&nbsp;– deklarita&nbsp;– agnoskita
| &nbsp;2-a de septembro 1967&nbsp;neniam
|- valign=top
| **Valuto**
| selanda dolaro, ligita kun usona dolaro
|}Kvankam Sealand ne estas agnoskita de iu ajn lando en la mondo, ĝi havas konstitucion  kaj la "princlando" situanta en teritoriaj akvoj emisias siajn proprajn poŝtmarkojn, monerojn, pasportojn kaj atestojn pri nobeleco.

Ĝi estas konsiderata parto de la Unuiĝita Reĝlando, kaj specife propraĵo de la Ministerio de Defendo.

## Pasportoj 
En 1997, ampleksa internacia sindikato venis al la atento de Interpol , kiu establis la komercon de falsaj selandaj pasportoj. Pli ol 150 000 falsaj pasportoj, inkluzive de diplomatiaj, stirpermesiloj, universitataj diplomoj kaj aliaj falsaj dokumentoj estis venditaj al civitanoj de Honkongo kaj Orienta Eŭropo. En pluraj eŭropaj landoj, provoj estis faritaj por malfermi bankkontojn kaj akiri armilojn uzante pasportojn de Selando. La ĉefsidejo de la atakantoj estis en Germanio, la amplekso de agadoj kovris Hispanion, Brition, Francion, Slovenio, Rumanion kaj Rusion. Post tio, la Selanda registaro ĉesis emisii pasportojn, anstataŭigante ilin per identeckartoj (ID-kartoj). En 2017, la emisio de pasportoj estis rekomencita.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
Mikronacio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de la Princlando de Selando
* Moneroj de Selando
* La situo de Selando ĉe Google Maps
* (eo) Klariga filmeto pri la diferenco inter mikronacio kaj mikrostato

Kategorio:Geografio de Suffolk
Kategorio:Komputika juro
Kategorio:Artefaritaj insuloj en Britio
Kategorio:Insuloj en la Norda maro
Kategorio:Mikronacioj
Kategorio:Separismo en Britio
Janet Enghardt

**Janet ENGHARDT** (naskiĝis en 1931 - mortis la 14-an de februaro 1981 en Stokholmo) estis esperantistino-kantistino, usonanino vivinta en Svedio.

Ŝi partoprenis kelkajn Universalajn Kongresojn kaj kiel talenta kantistino prezentiĝis en pluraj Esperanto-kunvenoj. Ŝi estis reprezentanto de Universala Medicina Esperanto-Asocio por Svedio.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Svedaj esperantistoj
Kategorio:Stokholmanoj
Listo de landnomoj

**Landonomoj** estas tradicia temo por disputoj en Esperantujo. La suba tabelo donas superrigardon pri la diversaj nomoj uzitaj kaj uzataj pri hodiaŭaj landoj.

La unua kolumno (sen titolo) donas la duliteran koderon laŭ ISO 3166.

La kolumno **Monato** sekvas la poŝkalendaron *La Jaro 2009*, eldonitan de Flandra Esperanto-Ligo, kun ellaso de parentezaj precizigoj. En la TTT-ejo de FEL troviĝas aktualigita versio de la sama listo. Monato dum multaj jaroj plejparte uzis la rekomendojn de la Akademio de Esperanto kun nur manpleno da esceptoj. En multaj el tiuj okazoj la novaj rekomendoj de la Akademio en 2009 kongruas kun la uzo en Monato.

La kolumno **PIV** sekvas paĝojn 1262-1264 de PIV2002 kun la korektoj el NPIV-Korektendoj.pdf (versio de 2004-12-06).

La kolumno **UEA** sekvas paĝojn 278-280 de *Jarlibro 2009* de UEA.

La kolumno **Akademio** prezentas la rekomendojn de la Akademio de Esperanto de 2009. Tiu kolumno enhavas multajn nomojn kiuj povas finiĝi per aŭ *-ujo* aŭ la neoficiala *-io*, ĉar la neoficiala *-io* samsignifas kun la Fundamento *-ujo* ĉe gentobazaj landnomoj. Do eblas *Afganio* anstataŭ *Afganujo*, k.s.

La kolumno **Aliaj nomoj** listigas aliajn nomojn uzitajn aŭ uzatajn sufiĉe vaste por meriti mencion.

En ĉiu kolumno la nomo uzata kiel artikoltitolo en la Esperanta Vikipedio havas ligilon al la artikolo pri la koncerna lando.

## Fontindikoj 
## Vidu ankaŭ 
* Landnomoj
* Listo de sendependaj ŝtatoj

Kategorio:Listoj
Kategorio:Geografio
Kategorio:Landoj
Kategorio:Loknomscienco
Georges Salan

eta|*La Nuda Vero*, 1975.
**Georges Salan** (Roquecourbe, la  - Albi, la 5-an de februaro 1981) estis franca kuracisto kaj esperantisto.

Li estis filo de Louis Salan kaj de Emma Roucayrol, ambaŭ naskiĝintaj en lia regiono, Tarn. Lia pli aĝa frato Raoul fariĝis generalo, kiu en la fino de la kariero estis la plej ordenita militisto en Francio. Raoul Salan poste gvidis la fiaskontan puĉon kontraŭ De Gaulle en 1962, kaj Georges Salan, eksrezistanto, sukcese klopodis por akiri la pardonon pri dumviva enprizonigo de sia frato.

Dum militservo, li en 1923 grave vundis sian vertebraron kaj restis du jarojn senmova en hospitalo de Montpeliero. Li tiam lernis Esperanton kaj aktivis en proletaj Esperanto-rondoj dum jardeko, sed poste forlasis la movadon. Li partoprenis la Francan Rezistadon dum la Dua Mondmilito.

Li revenis al la Esperanto-Movado en 1973. En 1975 li aperigis la Esperanto-version de sia libro el 1946 sub la titolo *La Nuda Vero*, originala raporto pri propraj travivaĵoj en naziaj koncentrejoj 1944-1945. Li ne esperantigis la du unuajn ĉapitrojn pri la persekutado, kiun li suferis kaŭzita de francoj mem.

## Verkoj 
* *Prisons de France et bagnes allemands*, Nîmes, L’Ouvrière, 1946.
* *La nuda vero. Originala raporto pri propraj travivaĵoj en naziaj koncentrejoj, 1944-1945,* Nîmes, Chastanier, 1975.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Matrikulo 33616. Militrakonto, 12/04/2019

Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Osborne 1

eta|300px|Osborne 1
**Osborne 1** estis unua vere portebla PK estis prezentita en 1981. Ĝi estis projektita kaj konstruita de firmao **Osborne Computer Corporation**, fondita de Adam Osborne (fama inĝeniero verkinta dokumentaron al mikroprocesoro Intel 4004). **Osborne 1** havis programaron konsistanta el operacia sistemo **CP/M 2.2**, tekstilo, tabelkalkulilo kaj du versioj de BASIC. La PK havis 4-Mhz procesoron Zilog Z80, 64-Kb RAM, serian kaj paralelan konektilojn. Monokromata 5-cela katodradia ekrano funkciis nur en teksta formo kaj prezentis 24 liniojn po 53 simboloj.

Kategorio:Komputilo
Flankaparato

**Flankaparato** (ankaŭ **periferiaĵo**) estas ajna aparato muntita al komputilo per eksteraj konektiloj. Nun plivastiĝas senkablaj flankaparatoj konektitaj al komputilo per radiaj konektiloj. Ekz. Wi-Fi, Bluetooth, IEEE 1394 k.&nbsp;a.

## Ekzemploj de flankaparatoj 
* Printilo - Lasera printilo
* Muso 
* Ekrano
* Skanilo
* USB-poŝmemorilo
Eksteraj konektiloj

**Eksteraj konektiloj** - estas aro da konektiloj kaj ŝtopiloj uzataj por munti al komputero ajnan flankaparaton.
## Komutiloj uzataj por konekti flankaparataron 
* PS/2
* USB
* LPT
* IEEE 1284
* IEEE 1394
* ka

## Vidu ankaŭ 
* Interfaco

Kategorio:Komputila aparataro
Lída Baarová

**Lída BAAROVÁ** (propranome Ludmila Babková, naskiĝis la 7-an de septembro 1914, mortis la 27-an de oktobro 2000 en Salcburgo) estis ĉeĥa aktorino. Same aktorino estis ankaŭ ŝia fratino Zorka Janů (propranome Zorka Babková).

Ŝi devenis el burĝa familio kaj ŝi studis aktorecon ĉe la plej bonaj instruistoj de konservatorio: ĉe Rudolf Deyl kaj ĉe sinjorino Laudová-Hořicová. Kiam en la jaro 1931 reĝisoro M. J. Krňanský estis preparanta filmon laŭ romano de Ignát Herrmann *Kariero de Paŭlo Ĉamrda*, ŝi enskribiĝis en konkurson – kaj ŝi venkis. Rolo en tiu filmo estis ŝia unua sukceso. Ŝi ĉesis studi, ŝi ŝanĝis sian nomon kaj ĵetiĝis en filman laboron. Ŝi ne povis plendi pro manko de roloj – regule enroligis ŝin reĝisoroj Vladimír Slavínský, Svatopluk Innermann, Miroslav Cikán kaj pluaj. Sed plimulte tio estis tiutempa kutima komerca produktado. Ŝi rolis apud flanko de Vlasta Burian, Hugo Haas.

Baarová estis fotogenia, ŝi havis certan ĉarmon. Ne estas do mirinde, ke baldaŭ rimarkis ŝin filmistoj el berlina kompanio UFA. En la jaroj 1934 – 1938 ŝi rolis en kelkaj rimarkindaj germanaj filmoj, ekz. en *Barkarola*, *Interaktoj* aŭ en *Vesperto*. Sed ŝi ne ĉesis filmi nek hejme – sian aktoran talenton ŝi pruvis ekzemple per rolo de juna kuracistino en adapto de teatraĵo de Vilém Verner *Homoj sur glacimonto* kaj en majstra *Virgulineco*, kie en rolo de simpla junulino ŝi eble prezentis sian plej efikan faron. Tiutempe ŝi estis vera internacia stelo.

Sed jam en duono de la 30-aj jaroj de la 20-a jarcento en ĉeĥa presaro komenciĝis aperi oponoj kontraŭ ŝia kunlaborado kun germana filmo. Kaj kio nur, se montriĝis konata ŝia rilato al Joseph Goebbels! Ŝi fine devis forlasi Germanion, eble al rekta interveno de Hitler, kaj reveninte al laboro en Prago ŝi ludis komence de Protektorato en kvar esceptaj filmoj: *Fajra somero*, *Kamuflitaj geamantoj*, *Filino de Palič* kaj en *Turbino*. Tiutempe ŝi aperis ankaŭ en du sukcesaj komedioj de Oldřich Nový – en filmoj *Junulino en blua* kaj *La vivo estas bela*.

Post la jaro 1941 Lída Baarová havis malpermesite roli en ĉeĥa filmo. Por ia tempo ŝi trovis validigon en italaj filmoj, reveninte Pragon ŝi partoprenis kun ceteraj geaktoroj en totala aktivigo.

Post la milito minacis al ŝi popoljuĝo pro nekonvena konduto en la tempo de la okupacio. Sed ŝi sukcesis fuĝi, unue en Argentinon, de kie ŝi poste forvojaĝis Italion, ŝi vojaĝis tra Eŭropo rolante en filmoj de diversa kvalito – spektantojn logis ŝia nomo, ĉar ĝi havis nuancon de skandalo. Fine ŝi forlasis aktoran laboron kaj por ĉiam ŝi ekloĝis en Salcburgo. Ŝi mortis en Aŭstrio.

Senkonsidere tiujn ĉi personajn turnoj kaj la skandaloj estas bezone diri, ke Lída Baarová estis karakteriza fenomeno en la filma aktoreco de la tridekaj kaj la kvardekaj jaroj. Ŝi estis unu el la ĉeĥaj unuaj grandaj filmaj steloj, kun ĉio, kio apartenas al tio.

## Eksteraj ligiloj
*

Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Kategorio:Unuarespublikaj aktoroj de Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Ĉeĥaj elmigrintoj kaj ekzilintoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Prago
Kategorio:Mortintoj en Aŭstrio
Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de septembro
Kategorio:Mortintoj la 27-an de oktobro
Plebiscito

**Plebiscito** estas demokratia decido de la popolo de ŝtato en rekta voĉdonado, ne per reprezentantoj.

En kelkaj landoj estas leĝoj, kiuj permesas al certa malplimulto de la popolo proponi demandon al plebiscito.

Speciala formo de plebiscito estas referendumo, en kiu la popolo decidas, ĉu akcepti aŭ malakcepti decidon proponitan de parlamento.
Alia diferenco estas, ke plebiscito normale koncernas fundamentan demandon pri suvereneco, referendumo ne nepre.
En la praktiko la distingo inter la du nocioj ne ĉiam estas klara.

La vorto devenas de la latina esprimo *plebis scitum* = "decido de la popolo/plebo".

## Vidu ankaŭ 
* Referendumo

Kategorio:Politiko
Kategorio:Rekta demokratio
Beletristiko

**Beletristiko** aŭ **beletroscienco** studas beletron, tiujn verkojn, kiujn en iu aŭ alia kulturo oni rigardas aparte belaj aŭ signifaj.  Ĝi estas estetiko aplikata al literaturo, kaj efektive multaj historiaj statoj kaj ŝanĝoj paralelas en estetiko pli vaste kaj en beletroscienco pli malvaste.  En ordinara – ĵurnalisma aŭ eseisma – vesto, beletroscienco estas nomata kritiko (lilteratura kritiko).

## Historio 
Antikve kaj moderne beletrosciencon oni organizis laŭ diversaj subfakoj.

En okcidento poetiko pli konstate, parolarto pli praktike zorgis pri la
rimedoj por elegante, taŭge, efike aŭ konvinke verki.  (Antikve *poetiko* ne temis nur
pri versteĥniko, sed pri lingva kreado ĝenerale.)  stiloscienco estas pli
nova nomo por tiu speco de studo pri la forma flanko de beletro.  Pri la enhava flanko
zorgis tekstinterpreto, kies nociojn ofte unue provis kaj provizis
biblioscienco: ĝi celis, ke oni bone komprenu la verkojn.

## Vidpunktoj 
Pli moderne M H. ABRAMS, en 1953, klasike distingis inter kvar kritikaj vidpunktoj pri
beletraĵoj, nome:

# teorioj de imito
# teorioj de efekto
# teorioj de formo
# teorioj de esprimo.

Teorioj de imito studas la rilatojn inter la teksto kaj la mondo, pri kiu ĝi temas.
Teorio de efekto studas, kiel la legantoj aŭ aŭskultantoj komprenas la tekston.  Teorioj
de formo (*objektaj teorioj*) konsideras, ke la strukturo, la konsisto mem de la teksto
estas sufiĉa studaĵo.  Teorioj de esprimo rigardas la tekston kiel esprimon de la
personeco de la verkinto, eventuale de lia medio.

La lasta vidpunkto, ke verko estas esprimaĵo, aperis nur dum la
romantikismo en la 1800-aj jaroj.  Ĝi restas la ordinarula teorio de
belartoj ĝenerale: per verko artisto provas esprimi sian senton.

Konstanta debato de la 1950-aj ĝis la 2000-aj jaroj temas pri la sencoj kaj intencoj de
beletraĵoj. Jam pli frue marksisma kaj psiĥanaliza kritiko
kontraŭis tradician tekstinterpreton, eventuale malatentante la eldiritan intencon de la
verkinto, pliŝate rigardante la tekston simptomo de la verkista socia situo aŭ respektive
de lia nekonscio.  Tielnomataj malkonstruaj teorioj radikaligis tiun kontraŭintencan
perspektivon.  Laŭ ili la senco de verko estas neniel fiksita, ĝuste la aparteco de
beletraĵo estas ĝia senfina interpreteblo.

Beletroscienco ankoraŭ ne trovis tian komunan teorion, ke ĝi povus kohere prezenti
tekstojn kiel forme strukturitajn aĵojn, en kiuj aŭtoro kaj ties kultura medio renkontas
leganton kaj ties kulturan medion por la komuna konstruo de senchava tuto.

## Literaturo 
* ABRAMS M. H. - The Mirror and the Lamp. - Londono, 1953. (en)

Kategorio:Kulturo
Farmako

**Farmako** (aŭ **aktiva substanco**) estas ĉia substanco en kuracilo, kiu havas kuracan efikon. Kuracilo povas enhavi unu farmakon aŭ plurajn farmakojn.

La scienco de farmakoj kaj kuraciloj nomiĝas farmacio. La farmakologio studas la interagon inter farmakoj kaj vivaj organismoj.

La sama aŭ simila substanco, depende de la uzo kaj kvanto (aŭ dozo) povas esti drogo, kuracilo aŭ veneno.

## Vidu ankaŭ 
* Farmacio
Kuratoro

[eta|350x350ra|Kuratoro kaj dizajnisto vestigas  [Montrofenestra pupo|mannequin por elmontraĵo.]]
**Kuratoro** (de la latina *curator* - 'zorgi pri, prizorgi')  estas, en la kunteksto de arto, artprofesiulo, kiu respondecas prizdonado al ekspozicioj kaj aliaj artaj projektoj holisman enhavon per la elekto de artistoj kies verkoj estu ekspoziciotaj, la elekto de ĝenerala temo por la ekspozicio, kaj la produktado de teksta materialo por katalogoj kaj aliaj publikaĵoj. 

La kuratoro desegnas ekspoziciojn aŭ prizorgas kolektojn en institucioj kiel muzeoj.

La profesio de kuratorado akiris la plej grandan signifon en la kampo de nuntempa arto, kie la fenomeno de famulaj kuratoroj ekestis en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj. 

Muzekuratoro kontrolas aŭ administras la kolekton aŭ ekspozician profilon de muzeo aŭ alia institucio.  La titolo "kuratoro" ankaŭ estas uzata por muzeodungitoj, kiuj laboras kun eduka faciligado kaj disvastigo. Kuratoroj ankaŭ ofte estas sendependaj laboristoj kaj laboras projekt-bazita bazo kun ekspozicioj ĉe diversaj ekspoziciejoj kiel galerioj, arthaloj, artaj asocioj kaj arto en publikaj spacoj aldone al muzeoj.

Kun la kreskanta profesiigo de la kampo kun specifaj kuratoraj studoj, la titolo de kuratoro akiris pli vastan uzon en la 1990-aj jaroj kaj kuratora agado estis konsiderata de iuj kiel sendependa esprimo kaj aparta branĉo de arto. Ekzistas pluraj universitatoj nacie kaj internacie, kiuj ofertas edukadon ene de la kuratora profesio.  

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Heredaĵo

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Muzeaj profesioj
Kategorio:Edukaj profesioj
*
Neplenaĝeco

En multaj landoj (Germanio, Hungario) individuo sub aĝo de 18 (do ĝis plenaĝeco), jure estas **neplenaĝa** aŭ **minora**, sen plena agopovo (rajtoj). La neplenaĝuloj havas specifan juran protekton kaj havas limigitajn rajtojn kaj devojn. Se neplenaĝulo fiagas, oni povas puni ĝin nur je readaptejo (sed ofte nur post la 6-a jaro).

Infano ne havas ĝis la 14-a jaro agopovon, poste ĝis 18-a ŝi aŭ li havas nur limigitajn rajtojn (agopovon) diversajn laŭ la landaj leĝoj.

Neplenaĝulo povas akiri jure plenaĝecon (majoritaton) per geedzeco, ligita kun ŝtata permeso antaŭ la 18-a jaro, depende de la landoj kaj mondoregionaj juroj.

## Vidu ankaŭ
* Junula krimeco
* Laŭleĝa kuratoreco
* Plenaĝeco

Kategorio:Juro
Kategorio:Junaĝo
Glaruso

**Glaruso** unuflanke estas
* la svisa Kantono Glaruso kaj aliflanke
* ties samnoma ĉekomunumo Glaruso (komunumo).
** Glarus (stacidomo), fervoja stacio en Glaruso (komunumo).
* la komunumo Glaruso Nordo
* la komunumo Glaruso Sudo
Masivo Beaufortain

La montomasivo **Beaufortain** staras en la franca departemento Savojo en la nordaj Alpoj. La valo Tarentezo sude limigas ĝin, la rivero Arly oriente kaj nordoriente, kaj la Masivo Blanka Monto en la departemento Haute-Savoie norde kaj oriente. Laŭ geologia vidpunkto ĝi apartenas al la alpaj eksteraj masivoj, kiel suda sekvo de la Masivo Blanka Monto. Ĝi estis skulptita de la glaciejoj en plurajn krutdeklivajn valojn ĝis montpasejoj : Tarentezo atingeblas sude per *Cormet de Roseland* (1967 m), ''Cormet d'Arèches* (2109 m) kaj *Col de la Bathie* (1889 m), Haute-Savoie norde per *Col du Joly* (1989 m) kaj *Col du Bonhomme* (2329 m) kaj la valo Arly per *Col des Saisies* (1633 m).

La ĉefa vilaĝo estas Beaufort-sur-Doron, kies nomo donis la masivnomon kaj ankaŭ la nomon de fama fromaĝo Beaufort fabrikita tie, en Tarentezo kaj en Maurienne. La masivo enhavas plurajn baraĵojn por elekltroprodukto (*Roselend*, *Saint-Guérin* kaj *la Girotte*).Menciindas ankaŭ fama norda skiejo *Les Saisies'', kie okazis la olimpikaj konkursoj en 1992. Beaufortain estas sovaĝa, tradicia kaj agrabla feriejo por ĉiuj, kiuj amas naturon kaj familiecan akcepton.

Dosiero:Lac de Roselend F.jpg|
Dosiero:Cormet de Roselend F.jpg|
Dosiero:0509 Peisey-Nancroix.JPG|
Dosiero:Roselend.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lebeaufortain.com 

Kategorio:Rodano-Alpoj
Printilo

[eta|Lasera printilo de [Hewlett-Packard]]
[eta|Inkŝpruciga printilo de [Canon]]
[eta|Nadlara printilo de [Epson]]
**Printilo** aŭ **komputila presilo** estas flankaparato uzata por surpaperigi informojn el komputilo. La historio de komputilaj presiloj komenciĝas kun Charles Babbage, kiu en 1822 inventis la *Difference Engine*. Por aŭtomate eligadi la rezultojn de ĝia komputado li projektis specialan meĥanikan aparaton.

Komputilajn printilojn eblas klasigi, interalie, laŭ sekvantaj grupoj:

* Laŭ principo de laborado: literrada printilo, nadlara printilo (aŭ matrica printilo), lasera printilo, lumdioda printilo, likvokristala printilo, inkŝpruciga printilo (aŭ ŝprucoprintilo, kiu printas per piezoŝpruciga aŭ termoŝpruciga procedo), sublimada printilo, varmoprintilo, Tridimensia printilo (3D-printilo)
* Laŭ koloreco: unukolora presilo, plurkolora presilo
* Laŭ kvanto da uzantoj: persona, reta, interreta presilo
* Laŭ destino: oficeja presilo, fotopresilo, plotter
* Laŭ tipo de kartoĉo: skanila kartoĉo, kuna kartoĉo, apartaj kartoĉoj
* Laŭ kvanto da koloraj kartoĉoj: 2, 3, 4, 6 aŭ 8 kartoĉoj
* Laŭ komuteblo: presilo komutebla al komputilo aŭ al fotilo
* Laŭ porteblo: portebla aŭ neportebla presilo

## Presata surfaco 
* **papero**
* Normaj dimensioj de folioj
* **10*15**
* A4
* **disko**

## Specialaj presiloj 
* UD-M

## Porpresilaj interfacoj 
* **RS-232** (RS-422, RS-423, RS-485) — Seria interfaco por sinkrona kaj asinkrona datumprilaborado. La normo estis oficialigita fare de **EIA** (Electrical Industry Association) en la jaro 1969 (Rekommended Standard #232).
* **IEEE 1284** (**LPT**, **Centronics**, **Bitronics**) — Paralela interfaco. La normo estis oficialigita en la jaro 1994 kaj estas daŭrigo de la paralela interfaco **Centronics**.
* **IrDA** — Sendrata seria interfaco. Normo **IrDA 1.0** estis oficialigita fare de asocio **IrDA** (**Infrared Data Association**) en la jaro 1994.
* **USB** — Universala seria buso (Universal Serial Bus). La buso estis proponita fare de **USB IF** por anstataŭigi malmodernajn interfacojn IEEE 1284 kaj RS-232. Ĝi taŭgas por komuti al komputilo ajnan flankaparataron.
* **IEEE 1394** — Rapida seria buso. Ĝia plena nomo estas: *IEEE 1394 High Performance Serial Bus*. Ĝi estis inventita en la jaro 1986 fare de firmao **Apple** kaj havis la patentitan nomon **FireWire** (Fire on the Wire). Ekde ĝia komenco ĝia ĉefa rolo estis malmultekosta anstataŭigo por interfaco **SCSI**. Danke al firmao **Sony** ĝi havas la kromnomon **iLink**.
* **IEEE-488 / HP-IB /GPIB** — Paralela interfaco de **Hewlett-Packard** uzata por mini-komputiloj, interalie de la tipo HP 3000.

## Referencoj 
Kategorio:Komputila aparataro

Kategorio:Komputila printado
Kategorio:Oficeja aparataro
Difinebla nombro

Ĝenerale, **difinebla nombro** estas nombro, kiun oni povas unike difini per iu matematika deklaro. Formale, reela nombro *a* estas difinebla en la lingvo de aro-teorio ZFC, se kaj nur se ekzistas logika formulo φ(*x*) en la sistemo, kun precize unu variablo *x*, por kiu *a* estas la sola nombro tia, ke validas φ(*a*).

La difineblaj nombroj inkluzivas la plejparton de nombroj, kiujn homoj konas; ekzemple, ĉiun algebran nombron kaj ĉiun gravan matematikan konstanton. La plejparto de reelaj nombroj, tamen, estas nedifineblaj: la difineblaj nombroj estas kalkuleblaj (ĉar la logikaj formuloj mem estas kalkuleblaj), kaj la reelaj nombroj estas nekalkuleblaj (Georg Cantor demonstris tion), do preskaŭ ĉiu reela nombro estas nedifinebla. (Oni povus diri, ke tiaj nombroj estas nedifineblaj, ĉar ili estas tute malinteresaj — ne ekzistas matematika demando, kies respondo estas nedifinebla nombro.)

Estas iuj "unike priskribeblaj" nombroj kiuj ne estas difineblaj. Ekzemple, la plejparto de *fizikaj* konstantoj verŝajne estas matematike nedifineblaj per la plejparto de sistemoj de unuoj, kvankam oni ne povus pruvi tiel. (La gravita konstanto, esprimata per la Sistemo Internacia de Unuoj, estas unu ekzemplo.)

Ĉiu komputebla nombro estas difinebla, sed iuj difineblaj nombroj estas nekomputeblaj, ekz. la konstanto de Chaitin.

Kategorio:Nombroj
Aro (mezurunuo)

**Aro** (simbolo **a**) estas mezurunuo de areo, t.e. surfaca amplekso. Unu aro egalas 100 kvadratajn metrojn. Areon de unu aro havas ekzemple kvadrato, kies lateroj estas 10 metrojn longaj.

*Aro* povas esti nomata metra unuo, ĉar ĝi havas rektan rilaton al la metraj mezuroj, sed ĝi ne apartenas al la kohera Sistemo Internacia de Unuoj (SI), kaj ĝia statuso rilate al Si estas iom neklara. Ĝia centoblo, hektaro, estas unu el la "unuoj akceptitaj por uzo kun SI", kaj estas dirite, ke la "SI-prefiksoj estas uzataj kun kelkaj el tiuj unuoj". Tio eble rajtigas meti *aron* en la saman grupon de unuoj. La vortderiva rilato de *aro* kaj *hektaro* tamen ne estas tute regula, ĉar la SI-prefikso por *centobla* estas *hekto-*, ne *hekt-*. En Esperanto, la vorto *hektaro* estas oficialigita kiel simpla, nekunmetita vorto.

*Aro* estas uzata por mezuri amplekson de relative malgrandaj kampoj kaj aliaj terpecoj. Anstataŭe, oni plej ofte uzas *kvadratan metron*.

**Por transkalkuli unuojn**

1 aro = 100 kvadrataj metroj (m2) = 1 kvadrata dekametro (dam2)

100 aroj = 1 hektaro (ha)

1 aro = 929,03 kvadrataj futoj

1 akreo =40,47 aroj
## Eksteraj ligiloj 
Oficialaj dokumentoj pri SI kaj aliaj akceptitaj unuoj.
* http://www.bipm.org/fr/si/si_brochure/chapter4/4-1.html en la franca
* http://www.bipm.org/en/si/si_brochure/chapter4/4-1.html en la angla

Kategorio:Mezurunuoj de areo
Taiho Koki

**Taiho Koki** (japane 大鵬幸喜) naskiĝis kiel **NAYA Koki** la 29-an de majo 1940 en la tiama japana insulo Sakhalin, de japana patro kaj ukraina patrino.

Li estas taksata kiel la plej forta sumoa luktisto, almenaŭ post la dua mondmilito, gajninta 32 turnirojn. Li ankaŭ estis, ĝis 2006, la nura sumoisto, kiu gajnis ĉiujn la ses turnirojn en unu jaro, kaj li obtenis 80% da venkoj, kio ankaŭ estas rekordo.
Kiam li iĝis jokozuno en 1961, li estis la plej juna sumoisto atinganta tiun rangon.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1940
Kategorio:Luktosportistoj
Kategorio:Japanaj sportistoj
Otto Kayser

**Otto KAYSER** (naskiĝis 1905 - mortis la 28-an de decembro 1981 en Speyer, Germanio) lernis Esperanton antaŭ sesdeko da jaroj, aktivis en la eŭropa movado kaj estis prezidanto de regiona E-organizaĵo, kie li estis ankaŭ UEA-delegito.
Listo de vjetnamaj esperantistoj

Jen **listo de vjetnamaj esperantistoj**:

* Dao Anh Kha
* Huyng Ba Duong
* Nguyen van Kinh
* Nguyên Hái Trùng
* Nguyên Minh Kinh
* Le Nhiem
* Nguyễn Văn Lợi
* Nguyễn Xuân Thu
* Lê Thị Thiên Thu
* Nguyễn Thị Phương Mai
* Lương Ngọc Bảo
* Nguyễn Văn Hà
* Hoàng Ngọc Bội
* Hồng Hạc
* Nguyễn Thị Ngọc Lan
* Lai Thi Hai Ly

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-movado en Vjetnamio

Vjetnamaj
Kategorio:Esperanto-movado en Vjetnamio
Nguyễn Văn Kỉnh

**NGUYEN Van Kinh** (1916 — 1981, Hanojo, Vjetnamio ) estis vjetnama esperantisto kaj prezidanto de Vjetnama Pacdefenda Esperantista Asocio. 

Li estis eminenta politika figuro de sia lando kaj interalie servis kiel vjetnama ambasadoro en Moskvo.

Kategorio: Vjetnamaj esperantistoj
Kategorio: Vjetnamaj ambasadoroj
Kristalsistemo

**Kristalsistemo** ebligas klasifikan skemon pri kristalaj solidaĵoj. Oni klasifikas en kristalografio la priskribendajn kristalojn tridimensie helpe de la kristala strukturo.

La kristala strukturo estas mezurata en koordinata sistemo, en kiu oni komparas la kristalojn. Oni uzas por la pli simplaj kalkuloj kaj prezentoj ne ĉiam la kartezian koordinatan sistemon, sed unu adaptitan al la kristalo. La angulo kaj la bazunuoj de la aksoj estas variitaj. La orientiĝo de la kristalo sekvas surbaze de la randoj kaj ties etendiĝo (longorilato).

La kristala sistemo trovas uzeblecon ĉefe en mineralogio, solidstata kemio kaj solidstata fiziko.

Ekzistas laŭ aŭtoritatoj 6-8 diversaj kristalaj strukturoj, kiujn oni povas dividi plu je 32 kristalklasoj:

* triklina kristalsistemo: havas tri ajnajn laterojn, kiuj ne estas interorbitaj; ĝi havas nek spegulan simetrion, nek rotacian akson, nek saman angulon, nek samlongan lateron.

* monoklina kristalsistemo: rilata al kristalformo kun du interortaj lateroj; ĝi havas du 90°-angulojn kaj nenian samlongan lateron.

* Ortoromba, romba kristalsistemo: ĝi havas tri 90°-angulojn (pro tio *orto*), kaj nenian samlongan lateron.

* heksagona kristalsistemo: ĝi havas du samlongajn laterojn en sama ebeno kun 120°-angulo, la tria latero staras vertikale al tio.

* tetragona kristalsistemo: ĝi havas du samlongajn laterojn, tri 90°-angulojn.

* romboedra kristalsistemo aŭ trigona kristalsistemo: ĝi havas tri samlongajn laterojn kaj tri samajn angulojn malsame ol 90°.

* kuba kristalsistemo: ĝi havas la plej altan simetrion, kun tri samlongaj lateroj kaj 90°-anguloj.

**Tabelo** de la kristalklasoj:

## Eksteraj ligiloj 
* Mineralmapo – kristalsistemo (germane)

Dosiero:Triclinic.svg|Triklina
Dosiero:Monoclinic cell.svg|Monoklina, primitiva
Dosiero:Base-centered monoclinic.svg|Monoklina, bazocentrita
Dosiero:Orthorhombic.svg|Ortoromba, primitiva

* 

## Vidu ankaŭ 
* Kristala strukturo
* Bravais-latiso
* Kristalografia punkta grupo
* Geometria simetria grupo


Kategorio:Materiala scienco
Kategorio:Mineralogio
Kategorio:Kristaloj
Kategorio:Geologio
Kategorio:Kemio
Ernani Dias Correa

**Ernani DIAS CORREA** (naskiĝis 1901 - forpasis la 13-an de marto 1982) estis honora prezidanto de la Esperanto-Societo de Porto Alegre (Brazilo).

Li estis tre konata figuro en la medio de brazilaj arkitektoj, universitata profesoro kaj direktoro de Belarta Instituto en Porto Alegre, li estis FD pri arkitekturo en sia urbo dum pli ol 30 jaroj.

DIAS CORREA, Ernani
DIAS CORREA, Ernani
Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Solidstata kemio

La **solidstata kemio** estas la subfako de kemio, kiu okupiĝas pri sintezo, strukturo, fizikaj atributoj kaj aplikaĵoj de solidaj materialoj.

Ĝi okupiĝas plej ofte pri neorganikaj ligoj en solidoj. Multaj solidoj aperas en kristala formo, kiu estas ekkonebla per la perioda tridimensia aranĝo de la partikloj (atomoj, jonoj, molekuloj). Sed ankaŭ amorfaj materialoj estas objektoj de la solidstata kemio, ekzemple vitroj. Tipaj ekzemploj de neorganikaj solidoj estas mineraloj, saloj, metaloj kaj alojoj.

La ekkono de la mikroskopa strukturo kaj ties rilatoj kun la makroskalaj atributoj donas por la solidstata kemio gravajn taskojn. Akra, klara distingo ne eblas inter solidstata kemio, solidstata fiziko, materiala scienco same kiel mineralogio, metalurgio kaj kristalografio.
Ilmar Tammelo

**Ilmar TAMMELO** (naskiĝis 1917 - forpasis la 7-an de februaro 1982) estis profesoro pri juro en la Universitatoj de Salzburg (Aŭstrio) kaj Strasburgo (Francio). Tammelo estis kompetenta esperantologo, kiu i.a. kunlaboris kelkfoje en la revuo *Esperanto*.

T
T
Tirena maro

La **Tirena Maro** (, ) estas parto de la okcidenta Mediteraneo. Ĝi situas okcidente de la Itala duoninsulo, inter tiu kaj la insuloj Elbo, Korsiko, Sardio kaj Sicilio. Sudoriente la Mesina Markolo aŭ markolo de Mesino ĝin ligas al la Ionia Maro. Norde ĝi transiras al la Ligura Maro - geografoj difinis la linion inter La Spezia norde kaj la norda pinto de Korsiko sude kiel imagitan limon. Kaj okcidente ĝi transiras al la malferma Mediteranea Maro, tie la malvasta markolo de Bonifacio inter Korsiko norde kaj Sardio sude, do krome imagita limo inter la suda pinto de Sardio kaj la nordokcidenta pinto de Sicilio difiniĝas kiel ocidenta limo - tiel ke la Egadaj insuloj nordokcidente de Sicilio ankoraŭ kakluliĝas parto de la Tirena Maro kaj la limo iras iom sude.

Ĝia plej profunda loko profundas pli ol 3.700 metrojn, laŭ iuj eĉ 3.785; ĝi situas proksimume en ĝia centro kaj formas regulan triangulon kun Napolo kaj Romo.
Ĉe ĝia suda rando, antaŭ la bordo de Sicilio, situas ĉeno da vulkanaj insuloj, Liparoj.

Ĝia nomo deriviĝas de la helena nomo de antikva popolo, la "tirenoj", nomataj ankaŭ etruskoj.
Ivan Sarafov

**Ivan Bonev SARAFOV** (naskiĝis 1900 - forpasis la 18-an de februaro 1982) estis eminenta bulgara esperantisto.

Li esperantistiĝis ĉ. 1920 kaj ludis gravan rolon en la historio de la bulgara movado. Sarafov estis i.a. redaktoro de Bulgara esperantisto, estrarano kaj sekretario de la landa asocio, komitatano de UEA kaj sekretario de LKK de la 48-a UK 1963. Li iniciatis kaj redaktis la Esperantan revuon Bulgara filmo (1958-1960). Li estis kunaŭtoro de du grandaj vortaroj. En 1961 publikiĝis la bulgara-esperanta vortaro de Atanas D. Atanasov, Ivan Sarafov, Asen Simeonov kaj Dimitar Simeonov (624&nbsp;p.). Du jarojn poste, en 1963, aperis la alidirekta esperanta-bulgara vortaro de Ivan Sarafov, Dimitar Simeonov, Kiril Georgiev, Simeon Ĥesapĉiev kaj Georgi Dimov (441&nbsp;p.). En 1971 aperis lia verko pri la historio de la bulgara Esperanto-movado.

## Verkoj 
* *Balgarsko-esperantski reĉnik* (1961)
* *Esperanta krestomatio* (Red.: Ivan Sarafov. 1968)
* *Esperanta legolibro* (Red.: Ivan Sarafov. - 1968)
* *Esperanto-bulgara konversacilibro* (1972)
* *Esperantsko-balgarski razgovornik* (1963)
* *Lernolibro de Esperanto* (Jordan Markov; Kunĉo Vâlev; Ivan Sarafov, 1976)
* *Kurs po Esperanto i ĉitanka* (1957)
* *Legolibro : historiaj kaj literaturaj materialoj por superaj kursoj kaj memklerigo* (1946)
* *Metodika na obuĉenieto po Esperanto* (1965)
* *Skizo de la historio de Bulgara Esperanto-Movado* (1971)
* *Svetat ima meĵdunaroden ezik* (1961)
* *Uĉebnik po Esperanto* (1963)

## Tradukoj 
* Botev, Ĥristo: *Elektita verkaro* (1969)
* Engelhardt, V. N.: *Uĉiliŝĉeto, uĉitelstvoto i meĵdunarodnijat ezyk* (1946)
* Ĥesapĉiev, Simeon St.: *Kurs po Esperanto* (1948)
* Martinov, Ivan: *Botelo el Erevan*
* Vâlev, Kunĉo Ivanov: *Kurs po Esperanto za naprednali* (1957)

Sarafov, Ivan
Gladys Walmsley

**Gladys E. WALMSLEY** (naskiĝis 1895 - mortis la 9-an de junio 1982 en Shipley, Britio) estis brita esperantistino. 

Ŝi estis aktiva en la loka E-movado kaj ŝi apartenis al familio kun longa esperantista tradicio (ŝia patro estis J. E. Parker).

Kategorio:Britaj esperantistoj
Jan Th. de Goeij

**Jan Th. de GOEIJ** (naskiĝis 1905 - forpasis la 22-an de marto 1982 en Utrecht, Nederlando) lernis Esperanton jam antaŭ la dua mondmilito kaj ludis tre gravan rolon en la funkciigo de la Centra Oficejo de UEA en Roterdamo. De Goeij fakte laboris por UEA dum dudeko da jaroj, unue en siaj liberaj horoj, kaj post la pensiiĝo (en la aĝo de 55 jaroj) kiel regula oficisto. Li estis Dumviva Patrono de TEJO kaj tre bona lingvouzanto, kiu ofte kontribuis al la programoj de la loka Esperanto-klubo. De Goeij ofte kaj grandanime subtenis ankaŭ finance UEA.

GOEIJ, Jan Th. de
Goeij, J
Goeij, J
Referendumo

**Referendumo** estas rekta voĉdonado de la civitanoj en reprezenta demokratio, en kiu la popolo akceptas aŭ nuligas decidon de la deputitoj.

En kelkaj landoj la parlamento povas libervole submeti gravan decidon al referendumo por havigi al la rezulto pli da signifo.
En kelkaj landoj estas leĝoj, ke certaj decidoj (ekzemple teritoriaj aŭ suverenecaj) devas esti aprobitaj per referendumoj.

Pli ĝenerala ol referendumo estas plebiscito, kiu decidas pri grava demando de lando sen antaŭa parlamenta decido.

La vorto devenas de la latina *referendum*, kiu signifas "estas necese reporti" demandon (al la popolo).

Referendumon preskribas la statuto de Sennacieca Asocio Tutmonda por ratifi la decidojn de la kongreso (kvankam malofte SAT referendumas) kaj specifa leĝo de la Esperanta Civito, kun ne nur ratifa, sed ankaŭ propona celo, eĉ kun la eblo eksigi la konsulon.

## Gravaj referendumoj en la historio
* Britelira referendumo de 2016
* Referendumo pri sendependiĝo de Katalunio en 2017


Kategorio:Politiko
Okajamo

**Okajamo** ( [oka-jama -ŝi]; Hepburn/Kunrei: Okayama-shi) estas urbo situanta en sud-orienta parto de la gubernio Okajamo de Japanio, kaj ĝia administra centro.

* **Koordinatoj:** 

## Sportoj
* Fagiano Okayama

## Esperantistoj 
* Mijake Hisano
* 11a Azia-Oceania Kongreso de Esperanto kaj 112-a Japana Esperanto-Kongreso, planita por septembro 2025 en Okajamo, Ĉugokuo.

## Vidindaĵoj 
* La Kōraku-en ( japane : 後楽園) estas unu el la tri famaj ĝardenoj de Japanio (三名園*Sanmeien*). Tiuj ĝardenoj estas tiuj, kiuj plenumas ĉiujn postulojn de perfekta pejzaĝa ĝardeno laŭ la *Kronikoj de la Famaj Luoyang- Ĝardenoj* , antikva ĉina ĝardenlibro de la poeto Lǐ Géfēi 李格非.
* la historia kastelo de Okajamo (岡山城, *Okayama-jō*)

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tajheja Megalopolo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Dosiero:Okayama-shi Mapa.jpg|Okajamo en la gubernio
Dosiero:Okayama Castle 01.jpg|la historia kastelo
Dosiero:Korakuen.jpg|ĝardeno *Korakuen*
Dosiero:Okayama symphony hall01s3s3300.jpg|urba simfonia halo

Kategorio:Gubernio Okajama
Kategorio:Urboj de Japanio
Okayama

**Okajama** povas esti:
*Gubernio Okajama (岡山県 [Okajama-ken]) — gubernio en regiono Ĉugoku en Japanio
*Okajama (urbo) (岡山市 [Okajama-ŝi]) — ĉefurbo de Gubernio Okajama
Grafo

[eta|dekstra|300px|[Krono de grafoj uzata en Aŭstrio, Belgio, Francio, Germanio, Hispanio, Italio, Pollando kaj Rusio]]
**Grafo** estas persono havanta nobelan titolon, kiu rangas inter markizo kaj vicgrafo. Ĝi devenas de germana vorto *graf*; en Germanio ĝi estis komence titolo de reĝaj oficistoj kiuj prizorgis graflandojn; poste ĝi estis heredata kaj ligita kun nomo de lando. Komence de la 19-a jarcento oni nuligis en Germanio heredatan nomumadon de grafoj kaj la titolo restis nur kiel nobela simbolo.

Papo, kiel reganto de Vatikano, ĝis nun distingas per la titolo de papa grafo.

## Historiaj grafoj 
* Grafo de Flandrio
* Grafoj de Kiburgo

## Kelkaj grafoj 
Jen eta elekto de kelkaj grafoj en la eŭropa historio.
* Arthur de Gobineau
* Otto von Bismarck, grafo de Bismarck-Schönhausen
* Roĝero Guiscardo, grafo de de Sicilio kaj Kalabrio
* Klemens von Metternich, grafo de Metternich-Winneburg
* Raimundo la 4-a; grafo de Tuluzo
* Raimundo la 6-a; grafo de Tuluzo

Por pli da grafoj, vidu: Kategorio:Grafoj.

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Germanio
* Nobelo
* Palatinato

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.worldstatesmen.org/Germany.html#Holy%20Roman%20Empire 
* http://www.protocolo.org/gest_web/proto_Seccion.pl?rfID=282 
* http://www.protocolo.org/gest_web/proto_Seccion.pl?rfID=282&arefid=330 
* http://fr.wikipedia.org/wiki/Marquis 


Kategorio:Nobelaj titoloj
Kategorio:Historio de Eŭropo
Feo

**Feo** estas estaĵo apartenanta al legendoj kaj mitoj de la Eŭropa folkloro. Ĝi kutime estas ia spirito, priskribita kiel supernatura kaj magia. Feoj similas plejparte al homoj aspektorilate, sed ili posedas magiajn potencojn. Ili estas imagataj kiel malgrandaj, kun grando kiu iras de tiu, de insekto, ĝis la grando de homa bebo. Tamen, ekzistas multaj specoj de feoj, do kelkaj estas tiel altaj kiel homoj, ekzemple Banŝioj. La grando de ili ne estas konstanta nek grava, ĉar ili kutime povas ŝanĝi la eksteran aspekton laŭvole. Oni kutime figuras ilin kun insektaj flugiloj kiel tiuj de papilio aŭ libeloj, precipe post la Viktoriana epoko, sed malabundas la mencioj pri flugiloj en la tradiciaj mitoj. eta|Feo

## Feo en literaturo kaj moderna kulturo 
Feoj estas en la verko de Shakespeare, "Somermeznokta sonĝo". En ĉi tiu verko, la reĝino de la feoj estas Titania, kaj la reĝo estas Oberon.

Multaj fabeloj inkluzivas feojn, kiuj helpas (aŭ malhelpas) la ĉefpersonojn. Ekzemple la fe-baptopatrino de Cindrulino (en la versio de Perrault) aŭ la feoj, kiuj benis la Dormantan Belulinon.

En la Oz-libroj (verkis Frank Baum) aperas ankaŭ feoj. La lando Oz situas apud la lando Feejo.

## Feo en vortaroj 
En la Fundamento de Esperanto troviĝas la vorto '''fe'in'o'* kun la tradukoj *fée* (fr), *fairy* (en), *Fee* (de), *фея* (ru), *wieszczka'' (pl).
PIV2 donas por **feo** sufiĉe ĝeneralan difinon: "fabela estaĵo de malsupera rango, dotita per supernaturaj povoj". La zamenhofa esprimo "akvofeo" montras, ke Zamenhof uzis la radikon en sufiĉe vasta senco.

## Vidu ankaŭ 
* Banŝio
* Elfo
* Gnomo
* Koboldo
* Meluzino
* Anstataŭinfano

## Eksteraj ligiloj 
* http://skepdic.com/fairies.html 
* http://fairies.artpassions.net/fairy.html 
* http://littlepeople.net/little_people.html 
* http://www.magic-fairies.com 


Kategorio:Mitologiaj kreitaĵoj
Kategorio:Folkloraj estaĵoj
Commodore SX-64

eta|250px
**Commodore SX-64** prezentita en januaro de 1984 fare de **Commodore Computers** aspektis tre brile en sia tempo: unue ĝi estis unua portebla komputero kun kolora grafika ekrano (5-cola, 320*200 punktoj, 25 linioj de teksto po 40 signoj), krom tio ĝi havis ŝtopilojn S-Video kaj RCA, trikanalan sonan kontrolilon kaj du konektilojn por aldoni ludostirilojn. Unuvorte **Commodore SX-64** estas multimedia portkomputero de 1984. Ĝia pezo estis “nur” 8.6 kg, korpo aspektis kiel valizo.

Kvankam prezo de **Commodore SX-64** estis nealta – ĉ. 1000 $, - ĝi ne havis komercan sukceson, ŝajne pro malgranda ekrano, manko de konvena baterio aŭ pro nekongruo kun arkitekturo IBM, rapide kreskanta tiutempe.

Kategorio:Komputilo
Compaq Portable

La **Compaq Portable** pezis ĉ. 10.5 kg,  havis 5-Mhz-an Intel 8088 centran procesoron, du diskilojn kontraŭ unu ĉe la Commodore SX-64, 9-colan ekranon (monokromata teksta). Plej grava estis ĝia kongrueco kun MS-DOS, kio permesis uzi programojn funkciantajn ĉe la operaciumo. La korpo de la Compaq Portable ankaŭ estis valizforma, ĝia klavaro rolis kiel kovrilo de la antaŭa panelo (la ideo estis prenita de la Osborne 1), la bateria bloko ne estis protektita. Kvankam la prezo de la Compaq Portable estis pli ol 3500 $, ĝi estis tre sukcesa: dum la unua jaro vendiĝis 53 mil ekz. Unu jaron poste estis anoncita la komputilo IBM Portable, tamen, kvankam teknike simila, ĝi estis pli peza kaj pli multekosta ol la Compaq Portable.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.upgradecomputermemory.com/ram.cfm/memory/C/Compaq/  

Kategorio:Komputilo
Tekokomputilo

[dekstra|eta|[IBM ThinkPad R51]]
[dekstra|eta|[Chromebook]]
**Tekokomputilo** aŭ **sinokomputilo** () estas portebla persona komputilo, kies grandeco kutime estas komparebla al la papera formato A4 kaj kiu kutime pezas de unu ĝis tri kilogramoj.

## Historio 
Antaŭ ol porteblaj komputiloj estis teĥnike fareblaj, similaj ideoj estis proponitaj. Plej konate estas la Dynabook-koncepto de Alan Kay, evoluigita ĉe Xerox PARC en 1968.

Verŝajne la unua realigita portebla komputilo estis Xerox NoteTaker. Ankaŭ ĝi estis evoluigita ĉe Xerox PARC en 1976, sed ĝi estis neniam amase produktita kaj nur proksimume dek prototipoj estis konstruitaj. Tamen ĝi havis grandan influon al la evoluo de porteblaj komputiloj.

La unua komerce ricevebla portebla komputilo estis Osborne 1 en 1981, uzante la operaciumon CP/M. Ĝi havis similan grandecon kiel portebla kudromaŝino kaj ĝi estis tre peza kompare kun modernaj tekokomputiloj, havante katodradian ekranon. Sed profesiuloj povis kunporti sian komputilon kaj datumojn, ankaŭ dum vojaĝoj per aviadilo. Ne eblis uzi bateriojn por provizi Osborne 1 je elektro; ĝi devis esti konektita per kablo al ŝtopilingo.

## Partoj 
[eta|[Diskaparato de Dell Latitude]]
La partoj de tekokomputilo estas optimumigitaj por la movebla uzado.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tabulkomputilo
* Smart-aparato

Kategorio:Komputilo