open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Okupu Wall Street

eta|Parolanto antaŭ aro en la parko Zuccotti, la 17-a de septembro 2011
**Occupy Wall Street**, en Esperanto "**Okupu Wall Street**", estas kontesta movado kontraŭ la krizo en Usono kaj kontraŭ kapitalismo, kiu havas akademian heredaĵon kiu ampleksas politikan sciencon, ekonomion kaj literaturon, sed kies organizaj principoj ŝuldiĝus al etnografio de Malagasio. Ĝi komencis tuj post la alvoko de la magazino Adbusters kaj de la grupo Anonymous por protesti kontraŭ Wall Street. En Eŭropoj ili nomas sin ankaŭ foje 'indignados', hispana por 'indignuloj', referencante al la verkoIndignez-vous''' (Indignu) de Stephane Hessel.

## Historio 
La 17-an de septembro 2011 okazis la unua tago de okupado de Wall Street. Ĉirkaŭ mil personoj ĉeestis.

La 1-an de oktobro la kontraŭantoj provis transiri tra la Broklina Ponto, sed la polico de Novjorko arestis 700 personojn.

eta|Protesto je la 14-a tago de la okupado

## Famaj subtenantoj 
Famaj subtenantoj estas inter aliaj la verkisto kaj filmisto Michael Moore, la verkisto Salman Rushdie, Margaret Atwood, la lingvisto kaj pensulo Noam Chomsky kaj Radiohead.

*Rimarko* : Kvankam George Soros, filo de la esperantisto Teodoro Ŝvarc, en 2009 diris en gazetara opinio-artikolo, ke aĉetado de venenaj financaj havaĵoj, "provizus artefaritan vivsubtenon al bankoj per konsiderinda kosto por la impostpaganto"; li rifuzis la akuzon, ke li estas implikita en tiu protesta movado.

## Literaturo 
Stéphane Hessel, Indignu (PDF)

Jean-Jacques M'U + esperantista tradukskipo (2012), *Ni, Indignuloj... okupu la mondon ! Nous, indignés...occupons le monde !*, 298 pp, ABC Editions, ISBN **:** 9782919539154 : multlingva kolekto de esprimoj kaj bazaj tekstoj de popularaj asembleoj de la eŭropa indignula movado tradukitaj en la francan kaj Esperanton, pridemandante tra la lingvo Esperanto la karakteron senliman de la komunikado de la "Indignuloj".

## Eksteraj ligiloj 
* Indignula revolucia movado, Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT)(angla) 
* Occupywallstreet.org
* (angla) Oficiala *Facebook*-paĝo
* (angla) Oficiala retejo de la magazino *Adbusters*
* (angla) *Occupy Together* ("okupu komune"), retforumo anglalingva de eventoj en aliaj mondaj urboj 
* (angla, subteksto en esperanto) Filmeto pri "Occupy Wall Street "

## Referencoj 
Kategorio:Novjorko
Kategorio:Politiko de Usono
Kategorio:Manifestacioj
Kategorio:Protestoj en Usono
Jonathan Edwards

**Jonathan EDWARDS** (*Jonathan David Edwards*; 10-an de majo 1966 en London) estas iama brita trisaltisto kaj olimpia venkinto. Li posedas la aktualan mondan rekordon en trisalto ekde 1995 kaj li estis la unua trisaltisto de la mondo, kiu saltis pli ol 18 metrojn.

Edwards naskiĝis kiel filo de vikario. Lia sukcesa serio en internaciaj konkursoj komenciĝis per strangaĵoj. Li komence ne prartoprenis en konkursoj, kiuj okazis en dimanĉo, pro sia forta kristana religieco. Tiel li misis la eblon pri partopreno en la atletika monda ĉampuionado de 1991. Dum la somera olimpiko de 1992 en Barcelona, li elfalis dum la kvalifikigo.

Du jarojn poste kaj post multaj interparoloj kun la patro, li ŝanĝis sian sintenon kaj partoprenis eĉ en dimĉon en la konkursoj. Li konvinkis sin, ke Dio donis al li la talenton por uzi tion en la konkurso. En la atletika monda ĉampionado de 1993, li startis en la kvalifika raŭndo en dimanĉo, fine li atingis bronzan medalon.

Li atingis novan mondan rekordon en trisalto en 1995, atingante 17,98 m. Tri semajnojn poste, Edwards atingis novan mondan rekordon de 18,16 m je la unua salto. Dudek minutojn poste plibonigis tion en la duia salto je 18,29 m. En la sama jaro, BBC elektis lin al sprotisto de la jaro.

Dum la somera olimpiko de 1996 en Atlanto, li atingis arĝentan medalon, post usona Kenny Harrison. Li gajnis ankaŭ en la sekvaj jaroj medalojn. Lia sportista kariero finiĝis en la ateletika monda ĉampionado de 2003 en Paris/Saint-Denis, kie lia maleolo vundiĝis kaj li atingis la 12-an lokumon.

Edwards ŝanĝis al la media branĉo kaj laboris en religia la televida programo de BBC ĝis 2007 (*Songs of Praise*). Dumtempe, li perdis sian kredon je kristaneco.

Edwards vivas kun sia edzino Alison en Cromford, Derbyshire, kaj ili havas du filojn Nathan kaj Sam.

Kategorio:Britaj sportistoj
Havoc in Heaven

***Havoc in Heaven*** (ĉine: 大鬧天宮 aŭ 大闹天宫, pinjine: Dà nào tiān gōng, laŭ Wade-Giles: Ta4 nao4 t'ien1 kung1), konata ankaŭ kiel ***Uproar in Heaven*** (revolto en la ĉielo), estas ĉina filmo direktita de Wan Laiming kaj produktita de la kvar fratoj Wan, bazita sur la rakonto pri Sun Ŭukong. La filmo kreiĝis je la pinto de la ĉina filmindustrio en la 1960-aj jaroj kaj ricevis multajn premiojn.

La stiligita prezentado kaj akompanado de tamburoj kaj frapinstrumentoj uzataj en la filmo influiĝis multe de la tradicioj de la pekina opero.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de animitaj filmoj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Vojaĝo okcidenten - entenas detalajn informojn pri la rakonto.
* Simio - granda saĝulo de la ĉielo  - retejo de ŝatantoj
* La filmo ĉe la ĉina filma datumbazo 
* Ĉinaj retejoj ĉe *Xinhua News* kun fonaj informoj kaj multaj desegnaĵoj. 

Kategorio:Filmoj aperintaj en 1961
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1964
Kategorio:Ĉinaj filmoj
Kategorio:Fikciaj simioj
Kategorio:Pilgrimado al la Okcidento
Prešeren-placo

La **PREŠEREN-PLACO** () estas la ĉefa placo de Labako, la ĉefurbo de Slovenio, en kies centro stariĝis statuo de la nacia poeto France Prešeren.

maldekstre|eta|La famiĝinta aro de la Tri pontoj de Plečnik.
Norde troviĝas la baroka kirko de la franciskanoj. Unu el la plej gravaj ŝoseoj direktas nin ĝis la vendejo NAMA, kiu situas en la nordokcidento. Sude fluas la rivero *Ljubljanica* (germane: *Laibach*, itale: *Lunghezza*), kiun oni transiru sur la plej bela pontaro de la urbo, la *Tromostovje* (=Tri pontoj). Ĝi estis konstruita laŭ la planoj de la fame konata secesia arĥitekto Jozefo PLEČNIK (1872-1957). Oriente admirindas la konstruaĵo de la centra apoteko, okcidente, post laŭlonga promeno de la Wolfola-strato la *Kongresni trg* (=Kongresoplaco) kun la rektorejo de la universitato.

## Literaturo 
* Damjan Prelovšek: *Josef Plečnik, 1872-1957* (Architectura perennis), Eldonejo Residenz, Salcburgo 1992.
* Adolph Stiller: *Josef Plečnik - Architekt in Wien, Prag und Laibach*, Eldonejo Anton Pustet, Salcburgo 2006.

## Eksteraj ligiloj 
* Turisma retpaĝaro pri Labako.
* Artikolo pri Plečnik en la angla.
* Virtuala muzeo de Jozefo Plečnik.
* Plečnik-jubileojaro 2007 en Slovenio.

Kategorio:Ljubljano
Kategorio:Secesio
Kategorio:Pontoj en Slovenio
Kategorio:Placoj en Eŭropo
3444 Stepanian

'*3444 *Stepanian''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la geedzoj kaj geastronomo Natalia Nikolajevna Stepanian kaj Jivan Avetis Stepanian de la Krimea astrofizika observatorio.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1980
3445 Pinson

'*3445 *Pinson''''' estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la astronomo Ewan Barr elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la usona astronomo kaj geologo William Hamet Pinson Jr. (1919–2008).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ewan Barr
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1983
Krona solaglo

La **Krona solaglo** (***Harpyhaliaetus coronatus***), tipe konata simple kiel **Krona aglo** (kio kondukas al eventuala konfuzo kun la afrika Kronaglo, *Stephanoaetus coronatus*) estas endanĝerita rabobirdo el orienta kaj centra Sudameriko.

Temas pri granda rabobirdo 73–79&nbsp;cm longa, kun enverguro de 170–183&nbsp;cm kaj averaĝa pezo de 2.95&nbsp;kg. Plenkreskulo estas preskaŭ entute griza kun granda nuka kresto kaj mallonga, blankanigre bendeca vosto. Junulo estas grizbruna en dorso kaj pala kun grizbrunaj strioj en kapo kaj subaj partoj.

Tiu neotropisa specio loĝas en Argentino, Brazilo, Paragvajo kaj Bolivio. Ĝi kutime loĝas en malfermaj arbaroj kaj marĉoj, malkiel ties plej proksima parenco, nome la Monta solaglo, kiu loĝas nur en densa arbaro de Andoj. Ĝi estas ofte rimarkata pro siaj lantaj movoj dumtage kaj oni supozas, ke ĝi estas tre krepuskula por agado. Ĝi predas ĉefe mamulojn, inklude dazipojn, mefitojn, mustelojn, rodulojn kaj simiojn. Ĝi ĉasas ankaŭ reptiliojn (ĉefe serpentojn), fiŝojn, hejmajn ŝafojn kaj eventuale birdojn, inklude tinamojn kaj kokojn.

Ties nesto estas granda platformo el bastoneteroj ĉirkaŭ 1.2 m granda kaj 30&nbsp;cm profunda. Oni notis neston en la sama arbo super komunuma nesto de Monaĥaj psitakoj. Oni konstatis ovojn en oktobro kaj idojn en majo sed oni scias neniom pli pri ties reprodukta agado. Tiu specio estas konsiderata vundebla fare de BirdLife International, ĉefe ĉar ĝi loĝas je tre malaltaj densecoj kaj ĝi estas trovata malofte en naturo. Ĝi estas ege minacata pro habitatodetruo, ĉar ties habitato estas ege tuŝata pro la etendigo de agrikulturo kaj ranĉado por brutobredado. Krome oni supozas, ke okazas ĉasado de tiuj birdoj ĉefe pro timo al predado de brutobredado.

## Vidu ankaŭ 
*Arida Ĉako
*Cerado
*Ekoregionoj en Paragvajo
*Humida Ĉako
*Monte-Arbedaro

## Referencoj
*  Mapo kaj kriterioj kial tiu specio estas endanĝerata.
*BirdLife Species Factsheet 
*SARASOLA, J.H. kaj J.J. MACEDA. 2006. Past and current evidence of persecution of the endangered Crowned Eagle Harpyhaliaetus coronatus in Argentina. Oryx 40:347-350. 
*SARASOLA, J.H., SANTILLÁN, M.A. kaj M.A. GALMES. 2010. Crowned eagles rarely prey on livestock in central Argentina: persecution is not justified. Endangered Species Research 13: 207-213
*"Raptors of the World" de Ferguson-Lees, Christie, Franklin, Mead & Burton. Houghton Mifflin (2001), ISBN 0-618-12762-3.

Kategorio:Buteoj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko
István Földi

**FÖLDI István** estis rumanihungara verkisto, redaktoro naskita en Kézdivásárhely la 23-an de aprilo 1903 kaj mortinta en Dombóvár la 28-an de junio 1967.

## Kariero 
Földi diplomiĝis en Belarta Altlernejo de Budapeŝto. En 1930 li redaktis la semajngazeton *Délkelet* en Sfântu Gheorghe, de 1931 ĝis 1941 la semajne dufoje aperinta revuon *Székelyföld*. De 1941 ĝis 1944 li estis sekretario pri popolkulturigo -en Sepsiszentgyörgy kaj ĉefkunlaboranto de gazeto *Székely Nép*. De 1945 li vivis en Hungario.

## Verkoj 
* *Századelő az udvartereken* en *Megyei Tükör*, 1971.
* *Nemere-fúvás (romano, Kv. 1937);
* *Gábor Áron* (romano, Sepsiszentgyörgy 1942);
* *Gábor Áron'' (teatraĵo, Sepsiszentgyörgy, 1943.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj redaktoroj
László Gagyi

**GAGYI László** (gadji) estis rumanihungara verkisto naskita en Fintaháza la 22-an de junio 1910 kaj mortinta en Târgu Mureș la 20-an de decembro 1991.

## Kariero 
Gagyi akiris diplomon de instruisto en Aiud en 1929 kaj li instruis en Ilieni, Șieu poste en Târgu Mureș. Li estis ano de KZST, publikigis en Pásztortűz, Erdélyi Helikon, Ifjú Erdély. De 1949 li estis eldoneja lektoro, poste redaktoro de revuo Igaz Szó (1953–59) kaj bibliotekisto.
Kötetei:

## Verkoj 
* *Szomorúságok énekei* (noveloj, Sepsiszentgyörgy 1929);
* *Bánataratók* (romano, Mv. 1934);
* *Szegény kicsi bojtár* (baladludaĵo, kunulaŭtoro Jenő Nagy, Mv. 1937);
* *A kiválasztottak* (romano, Kv. és Bp. 1938);
* *Pillangó Zsuzsika* (romano, Kv. és Bp. 1941);
* *Nehéz órák* (romano, Kv. 1943);
* *Tiszta út* (studaĵo, 1946);
* *Fekete angyal* (romano, Mv. 1947);
* *A korbács* (romaneto, 1949);
* *A hadnagy esküje* (romano, Mv. 1955, 1959);
* *Ilvai pisztrángok* (noveloj, 1955);
* *Tanárok* (romano, Mv. 1956);
* *A belga nyúl* (komedio, prez. Kv. 1956);
* *A két testvér* (rakontoj, 1956);
* *Emlékezetes nap* (noveloj, Mv. 1956);
* *Vadrózsa* (noveloj, Mv. 1957);
* *Vidéki Hamlet* (noveloj, Mv. 1958);
* *Díszvacsora* (komedio, Mv. 1962, ankxu rumane);
* *Holdfényes öböl* (skizoj, 1964);
* *A tábornok* (romano, 1970);
* *A kiválasztottak* – *Pillangó Zsuzsika* (nova eldonos, enkondukite de János Kovács, RMI 1969);
* *A tenger varázsa* (noveloj 1975);
* *Doktor Fürge rendel: alvástól ébredésig* (fabelnovelo, kun ilustraĵo de Margit Soó Zöld, 1975).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Elemér Gál

**GÁL Elemér** (ga:l) estis rumanihungara verkisto, instruisto, ĵurnalisto naskita en Miercurea Ciuc la 28-an de februaro 1929 kaj mortinta en Eger la 31-an de majo 2007. 

## Kariero
Gál diplomiĝis en la Universitato Bolyai pri hungara lingvo kaj literaturo (1952) kaj li instruis en Satmaro. Li publikigis en Tanügyi Újság, Szatmári Hírlap, en Utunk. Li estis kunulaŭtoro de la lernolibro: *V. osztályos olvasókönyv* (1957).

## Verkoj
**Héthavas*, Grafotip Kiadó 2006, Miercurea Ciuc, 2008.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj instruistoj
3446 Combes

'*3446 *Combes''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl (Germanio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la francan astronomon Michel-Alain Combes, fakulon pri la terrenkontaj asteroidoj, apud-teraj objektoj kaj aliaj .

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1942
Ĵomon-sugio

[eta|dekstra|Ĵomon-sugio (Jōmon Sugi), situante sur insulo [Jakuŝimo, estas la plej olda kaj granda specimeno de *Cryptomeria japonica*]]

**Ĵomon-sugio** (**Jōmon Sugi**|縄文杉) estas granda arbo de genro kriptomerio, specio sugio en Japanio, situante sur insulo Jakuŝimo, Japanio, sur monda heredaĵejo de UNESCO. Ĝi estas la plej olda kaj granda kriptomeria arbo sur la insulo. Ĝi aĝas ĉ. 2.170 jarojn, altas 25,3 m, havas perimetron de 16 m kaj volumenon de ĉ. 300 m³. Ĝia nomo rilatas je la ĵomon-periodo de Japanio.

eta|maldekstra|

Ĵomon-sugio situas sur la plej alta pinto de Jakuŝimo, en alto de 1300 m. Oni malkovris la arbon en 1968 kaj instigis la evoluon de protekto de la arbaroj de Jakuŝimo kaj la turisman industrion.

La arbo estas atingebla post 4-5-hora monta piedirado. Post akiro de titolo de monda heredaĵejo por Jakuŝimo en 1993, lokaj oficistoj decidis konstrui observejon en distanco de 15 m fore de la arbo.

En 2005, vandaloj damaĝis la arban kruston.

Kategorio:Famaj arboj
3447 Burckhalter

'*3447 *Burckhalter '''''estas malrapide rotacianta asteroido de la interna asteroida zono, ano de la hungaria familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  en la kadro de la Indianaa Programo pri la Asteroidoj elde la Observatorio Goethe Link, apud Broklino (Indianao, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon Charles Burckhalter (1849–1923).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Indiana Asteroid Program
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1956
Savernake-arbaro

eta|ses famaj arboj en la arbaro.
**Savernake-arbaro** (angle *Savernake Forest*) estas arbaro sur kretacea kreta altaĵo inter Marlborough kaj Great Bedwyn en Wiltshire, Anglio. Ĝi havas areon de ĉ. 18 km2. Ĝi estas privata posedaĵo de Trustees of Savernake Estate, Earlo de Cardigan kaj lia familia solicitoro. Ekde 1939, la traktado de la arbaro okazas fare de Forestry Commission, luante la areon je 999 jaroj. La arbaro estas publike alirebla, laŭ kontrakto de *Forestry Commission* kaj la *Trustees*.

La arbaro enhavas plurcentjarajn kverkojn, fagojn. La arbaro etendiĝis nur sur 1.800 hektaroj (18 km2), dum la reĝa arbaro estiĝis en la 12-a jarcento kaj etendiĝis tiam sur 390 km².

La arbaron meenciis en 934 verkoj de Adelstano, kiel *"Safernoc"*, sed la arbaro iĝis normana posedaĵo post la normana invado en 1066. Ĝia unua normana posedanto estis Richard Estrumy, partopreninto de batalo de Hastings en oktobro de 1066. Liaj posteuloj posedas la areon tra 31 generacioj.

Unu konstruaĵo en la arbaro estas Tottenham House, kie la brita rokmuzikgrupo Radiohead pretigis sian sepan diskon tie (*In Rainbows*). La oka disko (*The King of Limbs*) de la grupo portas la nomon de unu kverko, *King of Limbs*.

Kategorio:Arbaroj
Kategorio:Naturo en Britio
Tatranská Kotlina

eta|maldekstra|250ra|Strato en Tatranská Kotlina
eta|maldekstra|250ra|Preĝejo de Tatranská Kotlina
eta|maldekstra|250ra|Vido en Tatranská Kotlina
**Tatranská Kotlina** (hungare *Barlangliget*) estas feriejo, parto de Vysoké Tatry.

## Situo 
Tatranská Kotlina etendiĝas en valo de Altaj Tatroj. La supermara alteco estas 752 m. Tatranská Lomnica troviĝas 9 km.

## Historio 
Tiu loko dum la hungara dominado longe ne estis loĝata. La vilaĝo fondiĝis en 1882 por turistoj, kiuj volis viziti la proksiman kavernon. En la sekva jaro gastejo, en 1900 jam 31 konstruaĵoj funkciis. Ĝis 1947 ĝi apartenis al Spišská Belá, poste al Tatranská Lomnica, fine ekde 1999 al Vysoké Tatry. La loĝantoj okupiĝas pri turismo, kiuj estas 260.

## Vidindaĵoj 
* sanatorio por pulmomalsanuloj
* kaverno 3200 m longa
Nigra spizaeto

La **Nigra spizaeto** (*Spizaetus tyrannus*), konata ankaŭ kiel **Tirana spizaeto**, estas specio de aglo troviĝanta el centra Meksiko al orienta Peruo, sudo de Brazilo, kaj plej norda Argentino. Ties preferataj habitatoj inkludas humidajn arbarojn ĉe riveroj, kaj inter ili diversajn tipojn de arbaroj. Ĝi estas nekomuna al iom komuna tra plej parto de sia teritorio. Ties plej proksima parenco estas la Ornamita spizaeto, kiu estas simila laŭ grando, aspekto kaj kutimaro sed loĝas je pli malaltaj altaĵoj.

La Nigra spizaeto estas 58–70&nbsp;cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 900-1,300 g; ĝi havas nigran plumaron kun variaj modeloj en siaj flugiloj kaj korpo, kaj blankaj makuletoj  en diversaj lokoj. Ĝi havas striecajn flugilojn, iom elipsajn laŭforme, kaj longan, mallarĝan voston kiu rare ventumilas. La kvar grizaj strioj en vosto estas distingaj de la Nigra spizaeto, same kiel la blanka linio vidata iom supre la birda okulo. La irisoj kaj fingroj estas flavaj, la ungoj malhelaj kaj la beko malhelgriza al nigreca.

Dumfluge la larĝo kaj mallongo de la flugiloj evidentiĝas. Dumfluge la birda vosto estas tipe fermata.

## Dieto 
[maldekstra|eta|165px|Nigra spizaeto ofte manĝas animalojn tiom grandajn kiom ĝis tukanoj (tie [Sulfurbrusta tukano).]]
Kvankam malpeza kaj malgranda kompare al aliaj agloj, tiu birdo estas povega predanto kiu ofte ĉasas relative grandajn predojn. Ili manĝas grandajn rodulojn, didelfojn kaj simiojn, same kiel eventuale vespertojn kaj birdojn. Ties populara nomo en Brazilo estas "Gavião-pega-macaco", kio signifas "aglo kiu kaptas simiojn". La predataj birdoj povas esti tre grandaj, kiaj tukanoj, kaj ĉaĉalakoj. La dieta kutimaro de la Nigra spizaeto tamen restas tre nekonataj, sen konata kompleta listo de predospecioj.

## Reproduktado 
Kiel ĉe ties dieto, la reprodukta kutimaro de la Nigra spizaeto estas malmulte konata krom kelkaj detaloj rilate al ties nesto: komponata el bastoneteroj kaj eble de aliaj materialoj, la nesto estas ĉirkaŭ 1,5 m de totala diametro kaj estas kutime konstruata en altaj arboj, ofte ĉirkaŭ 15 m alte. La vario de arbo elektata probable ege varias, sed ili estis observataj ĉefe en pinoj.

## Notoj 
Kategorio:Agloj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Panamo
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Kostariko
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
Listo de sukcesaj libroj

[200px|eta|la titolpaĝo de la unua eldono de la *King James Bible* el [1611]]
Tiu artikolo prezentas listojn de la plej multnombre publikigitaj libroj kaj libroserioj laŭ eldonkvantoj. Por kelkaj libroj senerara listigo ne estas ebla. Tia libro ne enestas ĉi tie aŭ taksado estas indikita.

La kvanto kutime indikas la kvanton de oficiale venditaj ekzempleroj; nur en malmultaj esceptoj (ekzemple la biblio) temas pri la ekzempleroj entute produktitaj). Komiksoj ne enestas en la listoj.

:Pruvitaj aldonoj kaj ŝanĝoj estas bonvenaj.

## Listo de la plej venditaj libroj 
## Listo de la plej ofte venditaj libroserioj 
### Pli ol 100 milionoj ekzempleroj 
### Malpli ol 100 millionoj venditaj ekzempleroj 
### Avizo 
''La Mastro de l' Ringoj* fare de la verkisto J.R.R. Tolkien kreiĝis kiel sola libro, sed pro la granda kvanto de paĝoj publikiĝis en tri volumoj. Tial ĝi kalkuliĝas sola libro kaj ne libroserio.

## Vidu ankaŭ 
* Literaturo
* Romano

## Rimarkoj 
## Eksteraj ligiloj 
* kompleta listo, farita de la institucio *Online Computer Library Center* OCLC, angle)
* *The Internet Public Library'' (angle)

Kategorio:Listoj de libroj
Alto São Luís

eta|direita|230px|Katolika Preĝejo de Alto São Luís.
**Alto São Luís** estas vilaĝo de la municipo de Conceição de Ipanema, Minas-Ĝerajso, Brazilo.

## Historio 
La popolado de Alto São Luís komenciĝis poste la jaro 1910. En la komenco de la 20-a jarcento la regiono apartenis al la subŝtato de Espírito Santo. En 1920, Maurílio kaj Deustiver aĉetis bienon kaj komenciĝis la kultivadon de paŝtejo.

## Faktoj de la historio 
1920: La unuaj personoj kiuj loĝis en la vilaĝo estis Maurílio kaj Deustiver.

1930: La kafokulturado komenciĝis en Alto São Luís.

1932: Rosalino kaj Margarida komenciĝis kultivadojn de la paŝtejo.

1955: Organizo de la komunumo katolika.

1960: Konstruado de la vojo inter Alto São Luís kaj Chalé.

1964: João Floriano de Assis malfermis la unuan vendejon de nutraĵoj.

1963: La Lernejo José Bonifácio estis kreita.

1990: Komenciĝo de la kultivado de eŭkaliptoj.

## Notoj 
Kategorio:Geografio de Brazilo
São Barnabé

eta|dekstra|230ra|Kapelo de São Barnabé
**São Barnabé** estas vilaĝo de la municipo de Conceição de Ipanema, Minas-Ĝerajso, Brazilo.

## Historio 
La vilaĝo São Barnabé komenciĝis eble en 1890. Maria Benta, terposedanto, elektis la nomon pro iu ŝia laboristo murdita samnoma Barnabaso kaj originiĝis la komunumo São Barnabé..

## Faktoj de la historio 
1890: Barnabé mortiĝis. La nomo de la vilaĝo estas homaĝo al li.

1908: Francisco Bento malfermis la unuan vendejon en la loko.

1910: Francisco Alves da Silva konstruis la unuan preĝejon. Pastro João Batista Cavalcante inaŭguris ĝin kun la unua meso.

1922: Oficia inaŭguro de la vilaĝo São Barnabé.

1924: Júlio Caldeira malfermis la registran oficejon kaj Severiano Abel de Oliveira turniĝis Juĝisto de Paco.

1930: Francisco Bento estis policestro kaj laboris en la telegrafejo.

1935: José Rodrigues Pires konstruis la tombejon en la vilaĝo.

1940: La komunumo kreis la futbalkampon.

1952: La unua aŭtobuso veturigas per la vilaĝo.

1966: Konstruado de la Lernejo Ibrahim Abi-Ackel kaj Carmen Pereira de Moraes turniĝis la unuan instruistinon.

1970: Sebastião Carreiro konstruis la novan katolikan preĝejon.

1979: Pastro Juca fondis la Eklezion Asembleo de Dio en la vilaĝo.

1982: La urbestro José Pereira de Lacerda inaŭguris la unua instalaĵon de elektra energio.

1995: Inaŭguro de la unua infanvartejo.

## Notoj 
Kategorio:Geografio de Brazilo
São Geraldo (vilaĝo)

eta|dekstra|230ra|Kapelo de São Geraldo

**São Geraldo** estas vilaĝo de la municipo de Conceição de Ipanema, Minas-Ĝerajso, Brazilo.

## Historio 
La loĝantoj ne scias la precizan originon de la vilaĝo São Geraldo. La Katolika Eklezio estas en la loko ekde 1942. La katolika komunumo estis oficialigita de pastro Geraldo Mayrink kun la konstruado de la kapelo en 1983.

## Notoj 
Kategorio:Geografio de Brazilo
Folketing

alternative=Current Structure of the Folketing|eta|Kompono de la nuna parlamento, elektita la 1-an de novembro 2022
La **Folketing** []; en la dana lingvo kutime kun sufikso "-et", kiu analogias al la esperantlingva difinita artikolo "la", de **Folketinget**, signifo proksimume "popola kunveno" aŭ "popola asembleo") estas la nacia parlamento de Danio. Ekde la 1953 ĝi konsistas el unu parlamenta ĉambro kaj el 179 deputitoj. Po du el ili elektiĝas en la Ferooj kaj en Gronlando. Partio kandidatiĝanta pri iuj de la 175 daniaj parlamentaj seĝoj devas atingi almenaŭ 2 procentaĵojn de la balotaj voĉoj, aŭ rekte gajni en unu el la balotaj distriktoj. eta|300ra|la plenkunsida salono de la parlamento Folketing kun elektronika voĉdona tabuloParlamenta sidejo estas la kastelo Christiansborg en Kopenhago.

Ĝis la jaro 1953 la Folketing nur estis la dua el du ĉambroj de la dania parlamento, kaj la unua parlamenta ĉambro nomiĝis *Landsting* ("ŝtata kunveno" aŭ "ŝtata asembleo").

La deputitoj de la Folketing elektiĝas por oficperiodo de 4 jaroj. La ĉefministro tamen ĉiumomente rajtas postuli ekstervicajn balotojn. En la kazo de la registaro en grava temo ne atingas plimultan subtenon de la parlamentantoj, la ĉefministro kaj sia registaro devas aŭ demisii aŭ anonci novajn balotojn.

## Partiroj en la parlamento Folketing 
### Parlamentaj seĝoj post la baloto de 2011 
Baloto de la 15-a de septembro 2011 (inter krampoj diferencoj al la antaŭa baloto de la jaro 2007):
* Venstre (dekstre liberala) 47 (+1)
* Socialdemokraterne (socialdemokrata) 44 (-1)
* Dansk Folkeparti (dekstre populisma) 22 (-3)
* Socialistisk Folkeparti (maldekstre ekologia) 16 (-7)
* Det Konservative Folkeparti (konservativa) 8 (-10)
* Det Radikale Venstre (socialliberala) 17 (+8)
* Liberal Alliance (novliberala) 9 (+4)
* Enhedslisten – de rød-grønne (maldekstre ekologia) 12 (+8)

Deputitoj de la Ferooj
* Sambandsflokkurin (konservativa) 1
* Javnaðarflokkurin (socialdemokrata) 1

Deputitoj de Gronlando
* Inuit Ataqatigiit (socialista) 1
* Siumut (socialdemokrata) 1

## Parlamentaj prezidantoj 
La parlamenta prezidantaro konsistas el la prezidanto kaj ties kvar anstataŭantoj. Unuavica tasko de la prezidanto estas gvidi la parlamentajn sesiojn kaj kunordigi la ĉiutagan parlamentan laboron. Ekde la jaro 2007 parlamenta prezidanto estas *Thor Pedersen* (Venstre). Liaj kvar anstataŭantoj estas *Svend Auken* (Socialdemokraterne), *Søren Espersen* (Dansk Folkeparti), *Helge Adam Møller* (Det Konservative Folkeparti) kaj *Holger K. Nielsen* (Socialistisk Folkeparti). Dum en multaj aliaj parlamentoj la plej granda frakcio nomumas la parlamentan prezidanton, la deputitoj de la dania parlamento jam plurfoje interkonsentis pri reprezentanto de pli eta partio. Sume la kvin postenoj de la parlamenta prezidantaro tamen korespondas al la kvin plej grandaj parlamentaj frakcioj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala parlamenta retejo

Kategorio:Parlamento
Kategorio:Politiko de Danio
Rastan

**Rastan** aŭ kun difinita gramatika artikolo *Al-Rastan* respektive *Ar-Rastan* (arabe: الرستن) estas urbo en Sirio. 
Temas pri unu el la plej grandaj urboj de la gubernio Homs. La urbo situas 20 kilometrojn norde de la urbo Homs kaj 22 kilometrojn de la urbo Hama. La urbo havas unu el la plej antikvaj digoj kiu povas teni 225 milionojn m³ de akvo el la rivero Orontes. En la antikva epoko la urbo nomiĝis *Arethusa*.

Kadre de la siria ribelo de 2011, la urbo estis plurajn monatojn intense bombardita fare de registaraj armeaj unuoj, kaj la 1-an de oktobro registaraj armeaj unuoj eniris la urbon.

Kategorio:Urboj de Sirio
8-a Tut-Amerika Kongreso de Esperanto

eta|150px|emblemo de la 8-a TAKE.
La **8-a Tut-Amerika Kongreso de Esperanto** (kune kun la **46-a Brazila Kongreso de Esperanto** kaj la **31-a Brazila Esperantista Junulara Kongreso**), ankaŭ konata kiel **Kongresego**, okazis de la 9-a ĝis la 14-a de julio 2011 ĉe la urbo San-Paŭlo. La temo de la kongreso estis *"Procezo de regiona integriĝo en la Amerika kontinento, la rolo de Esperanto"*. Laŭ la Brazila Esperanto-Ligo, proksimume 400 homoj partoprenis en la kongreso.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Videa raporto pri la kongreso
** Unua parto
** Dua parto
** Laŭ El popola ĉinio

46
08
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 2011
Kategorio:San-Paŭlo (urbo)
Kategorio:2011 en Brazilo
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Brazilo
Metuŝelaĥ-arbo

eta|dekstra|300px|La Metuŝelaĥ-bosko en Kalifornio.
La **Metuŝelaĥ-arbo** estas la hodiaŭ konata plej olda sola organismo de la mondo. Ĝi estas el specio longviva pino (*Pinus longaeva*), kreskas en la orient-kalifornia Blanka Montaro (White Mountains) en alto de 2.900–3.000 m.

Laŭ esploroj, ekzempleroj el la arbo, ĝis aĝas ĉ. 4700 jarojn. Ĝi estas membro de samspecia bosko, la Usona arbara servo (U.S. Forest Service) ne diskonigas ties precizan lokon por protekti la arbon.

La Metuŝelaĥ-arbon superis en aĝo la Prometeo-arbo, kiun oni elhakis en 1964.

La glatpinglaj aristaj pinoj kreskas ĉe proksimo de la "arbolinio", super kiu ne vivas arbo. La malalta temperaturo, la seka grundo, forta vento kaj la eta kreska perido, ties ligno estas tre kompakta, densa, rezina kaj tre kontraŭstaras damaĝojn de insektoj, fungoj kaj malsanoj. Kiel la arbo oldiĝas, la eksteraj partoj formortas kaj la radikojn interligas kun la vivantaj branĉoj nur maldika hista konekto.

La plej proksimaj parencoj de la *Pinus longaeva* estas la rezinpingla arista pino (*Pinus aristata*) kaj la vulpovosta pino (*Pinus balfouriana*). Ili vivas same longe, oni trovis ekzemplerojn pli aĝajn ol 3000 jaroj.

Kategorio:Famaj arboj
Kežmarské Žľaby

eta|maldekstra|250px|Kežmarské Žľaby
eta|maldekstra|250px|Kuracejaj en Kežmarské Žľaby
**Kežmarské Žľaby** [keĵmarskE ĵjabi], (hungare *Késmárkiitató* [kRŝmArkiitatO], germane *Kesmarker Tränke*) estas feriejo, parto de Vysoké Tatry.

## Situo 
Kežmarské Žľaby etendiĝas en valo de Altaj Tatroj. La supermara alteco estas 902 m.

## Historio 
Tiu loko dum la hungara dominado preskaŭ ne estis loĝata. La unua arbara domo konstruiĝis en 1885 por turistoj, kie estis ebleco tranoktadi. Post 3 jaroj jam malgranda hotelo ekfunkciis. En 1933 incendio okazis. Ĝis 1947 ĝi apartenis al Kežmarok, poste al Tatranská Lomnica, fine ekde 1999 al Vysoké Tatry. La loĝantoj okupiĝas pri turismo.

## Vidindaĵoj 
* la montaro en la ĉirkaŭaĵo
Libavá

Nomo **Libavá** povas rilati al: 
* Armea spaco Libavá, nordoriente en distrikto Olomouc en Regiono Olomouc
* Město Libavá, eksa urbo (ĝis fino de septembro de 1946), kies eksa teritorio estis kreita de hodiaŭaj katastraj teritorioj de Dřemovice, Předměstí Libavá kaj Město Libavá sur la teritorio de la armea spaco Libavá 
* Předměstí Libavá, unu el la katastraj teritorioj de la eksa urbo *Město Libavá*, hodiaŭ nur unu el la katastraj teritorioj de la armea spaco Libavá
Tatranské Matliare

eta|maldekstra|250ra|Ĉirkaŭaĵo de Tatranské Matliare
**Tatranské Matliare** (hungare *Matlárháza* germane *Matlarenau*) estas feriejo, parto de Vysoké Tatry.

## Situo 
Tatranské Matliare etendiĝas en Altaj Tatroj. La supermara alteco estas 880 m. Tatranská Lomnica troviĝas 1,5&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis en hungara formo *"Martyrumfalwa"* en 1326, sed la loko apenaŭ estis loĝata. En la 15-a jarcento bienocentro estis tie, kies nomo estis *Maklar*, ĉar el Tirolo (el vilaĝo *Matrei*) alvenis la fondintoj. Baldaŭe la germana nomo estis *Matreier Laren* (=paŝtejoj de M.). En la 19-a jarcento jam ankaŭ arbaristaj domoj konstruiĝis. En 1884 feriejo fondiĝis, ĉar gastejoj ekfunkciis. Post 5 jaroj jam malgranda hotelo funkciis. En 1928 luksa hotelo "Esplanade" konstruiĝis. Ĝis 1947 ĝi apartenis al Huncovce (dum la hungara dominado **Hunfalva**), poste al Tatranská Lomnica, fine ekde 1999 al Vysoké Tatry. La loĝantoj okupiĝas pri turismo.

## Vidindaĵoj 
* la montaro en la ĉirkaŭaĵo
3449 Abell

'*3449 *Abell''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usonaj geastronomoj Eleanor Francis Helin kaj Schelte J. Bus elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la usona astronomo George O. Abell (1927–1983).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1978
Narbut

La ukraina familinomo **Narbut** estas, tiu de :

*La ukraindevenaj fratoj **Narbut** :
** Georgij Ivanoviĉ Narbut, ukraina pentristo (ukraine cirile *Георгій Іванович Нарбут*, 1886 – 1920);
** Vladimir Ivanoviĉ Narbut, rusa ukraindevena poeto (ruse cirile *Владимир Иванович Нарбут*, 1888 – 1938).

* 3448 Narbut (aŭ 3448 Narbuto) : asteroido.
Butastur

***Butastur*** estas genro de rabobirdoj de la familio de Akcipitredoj.

Ĝi enhavas la jenajn speciojn:
* Ruĝecflugila buteo (*Butastur liventer*)
* Akrida buteo (*Butastur rufipennis*)
* Blankokula buteo (*Butastur teesa*)
* Grizvanga buteo (*Butastur indicus*)

La nomo *Butastur* estas uzata por indiki ke ĝi estas inter la buteoj de la genro *Buteo* kaj *Astur*, kiu estas malnova nomo por paserakcipitroj. Studoj laŭ molekula filogenio sugestas, ke la genro estas frata grupo de Buteonenoj.

## Referencoj 

Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Accipitridae
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Azio
Preĝejo Stefano la 1-a (Makó)

**Preĝejo Stefano la 1-a (Hungario)** estas romkatolika preĝejo en Hungario, en urbo Makó.

## Historio 
En la 14-a jarcento Makó havis preĝejon, kiu dum dominado de turkoj malaperis. En 1772 oni konstruis novan preĝejon. La klasikisma ĉefaltaro pretiĝis en 1852.

## Konstruaĵo 
La ĉefaltara bildo pretiĝis en 1854, kiu prezentas, ke reĝo Stefano dediĉas la hungaran kronon al Sankta Maria. Apude 2 marmoraj skulptaĵoj situas: Ladislao la 1-a (Hungario) kaj Emeriko de Hungario. En la flankaltaro estas kopia bildo pri Dipatrino kun Jesuo. La aliaj 2 flankaltaroj estas dediĉitaj al Sankta Jozefo kaj Sankta Anna.

En la korto skulptaĵo pri *Immaculata* (Sankta Maria) estas videbla, kiu estas la plej malnova skulptaĵo de Makó. Kermeso okazas la 20-an de aŭgusto.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* hungare

Makó
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Makó
Akrida buteo

La **Akrida buteo** (*Butastur rufipennis*) estas specio de rabobirdo de la familio de Akcipitredoj kiu loĝas en Afriko. 

Pli precize ĝi troviĝas en Benino, Burkino, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Eritreo, Etiopio, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭa, Kenjo, Liberio, Malio, Maŭritanio, Niĝero, Nigerio, Ruando, Senegalo, Sieraleono, Somalio, Sudano, Tanzanio, Togolando, kaj Ugando.

Tiu specio havas tre malhelan kapon malhelbrunan al nigrecan kun tre kontrasta helbruneca gorĝo. La resto de supraj partoj estas malhelbrunaj dum la subaj partoj estas ruĝecbrunaj (kio estas tialo de la latina scienca nomo *rufipennis*, tio estas ruĝecaj plumoj) striecaj kaj pli ruĝecaj al ventro. La bekopinto estas malhelgriza kun flavaj bekobazo kaj vaksaĵo, dum la irisoj estas oranĝecaj.

## Referencoj
* BirdLife International 2004.  Butastur rufipennis.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minactaj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Buteoj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Lajos György (franciskano)

**GYÖRGY Lajos** (djoerdjj), P. József, estis rumaniahungara franciskano, historiisto naskita en Kézdiszentkereszt la 1-an de junio 1870 kaj mortinta en Kluĵo la 9-an de decembro 1945. 

## Kariero
György Lajos studis en altlernejo de Vajdahunyad, de 1898 li estis ordendomestro en Mikháza, Székelyudvarhely, Vajdahunyad, Dés, Sibio. 

## Verko
**A ferencrendiek élete és működése Erdélyben* (Kv. 1930). 

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Hungaraj franciskanaj monaĥoj
Gyorgy, L.
Gyula Gy. Szabó

**GY. SZABÓ Gyula** (sabo:), Gyergyó, estis rumanihungara ĵurnalisto, raportisto, novelisto naskita en Lăzarea la 24-an de julio 1933. 
## Kariero
Gyula Gy. Szabó  diplomiĝis pri rusa lingvo kaj literaturo en 1956 en la Universitato Bolyai de Kluĵo kaj li instruis en Șimleu Silvaniei, poste en Oradea. De 1960 li estis raportisto de Oradea de gazeto *Előre*, de februaro 1973 interna kunlaboranto de gazeto *Falvak Dolgozó Népe*. En la 70-aj jaroj li publikigis novelojn en revuo Igaz Szó, Utunk kaj Bihari Napló. Liaj plumnomoj estis *Szárhegyi Gyula*, *Tamás Gyula*.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Gy. Szabo, Gy.
Ernst Boris Chain

**Ernst Boris Chain** (naskiĝis la 19-an de junio 1906, en Berlino, mortis la 12-an de aŭgusto 1979, en Castlebar, Graflando Mayo, Irlando) estis brita biokemiisto. Rekompencis lin la Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino en 1945, kun Howard Florey kaj Sir Alexander Fleming, por la ekstrakto de penicilino.

Li en 1930 finis la studadon de kemio en la universitato de Berlino, kaj en 1933 translokiĝis al Britio, pro sia juda deveno kaj sekve de ekrego de la nazioj. Unue li pluesploris en la universitato de Oksfordo, ekde la jaro 1935 en la Universitato de Kembriĝo. Post la Dua Mondmilito li translokiĝis al Romo por tie labori en la Instituto Supera de Sano. En Romo, li daŭrigis labori pri penicilino sed ĉefe klopodis kulturi ergotfungo en fermentejo por produkti ergotoalkaloidojn. Li sukcesis produkti lisergan acidon danke al *Claviceps paspali*. En 1964 kaŭze de akuzoj pri sia administrado de la la Instituto Supera de Sano, li devis reveni al Britio por gvidi la biokemian departementon de la Imperia Kolegio de Londono. Tie li daŭrigis labori pri ergotoalkaloidojn. Li estis nobeligita en 1969.

Post sia emeritiĝo, li translokiĝis al la marborda vilaĝo Mulranny proksime de Castlebar en la okcidento de Irlando. En la lastaj du jardekoj de sia vivo, la juda identeco iĝis pli kaj pli grava al li, kaj li engaĝiĝis en pluraj judaj sociaj projektoj.

## Notoj 
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Kategorio:Germanaj judoj
Kategorio:Germanaj kemiistoj
Kategorio:Beloff-familio
Dendrita ĉelo

eta|dendrita ĉelo
**Dendritaj ĉeloj** estas ĉeloj de la imuna sistemo, kiuj laŭ tipo evoluiĝas el monocitoj aŭ el praformoj de T-limfocitoj. La ĉefa funkcio de la dendritaj ĉeloj estas la antigena (antikorpo-genera) procesigo kaj prezento de strukturoj kiujn la imuna sistemo antaŭe rekonis korpofremdaj - ekzemple mikroorganismoj aŭ ties eroj. Per disfluigo de specifaj citokinoj, do proteinoj reguligantaj la kreskon kaj diferencigon de ĉeloj, kaj la elformigo de specifaj ĉelsurfacaj receptoroj, ili influas T-limfocitojn kaj sekve plifortigas la specifan ĉelan imunan defendon. La ĉeloj unuafoje priskribiĝis en 1973. Koresponde al sia nomo, la ĉeloj havas specifajn citoplasmajn "branĉetojn" (la latina vorto *dendriticus* signifas "disbranĉiĝinta"), kio donas al ili sian tipan stelforman aspekton.

La 3-an de oktobro 2011 la sciencistoj Ralph Marvin Steinman, Bruce Beutler kaj Jules Hoffmann estis honorigitaj per la Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino pro sia esplorado de la dendritaj ĉeloj kaj siaj korpaj funkcioj.

Kategorio:Imuna sistemo
Kategorio:Ĉeloj
Ruĝecflugila buteo

La **Ruĝecflugila buteo** (*Butastur liventer*) estas rabobirdo de Azio kaj de la familio de Akcipitredoj. Ĝi estas specio de loĝantaj birdoj reproduktantaj en suda Ĉinio, Birmo, Tajlando, Kamboĝo, Laoso, Vjetnamo kaj Indonezio. Ĝi estas specio de deciduaj arbaroj kaj duarangaj ĝis 800 m.

maldekstra|eta|Ilustraĵo
Plenkreskulo de Ruĝecflugila buteo estas 38–43 cm longa. Ĝi havas grizajn kapon kaj subajn partojn, kun iome da strieco en krono, kolo kaj brusto. La resto de supraj partoj estas ruĝecgrizaj, kaj la supra vosto estas brilruĝeca. Dumfluge, el supre ĝi montras ruĝecbrunajn flugilplumojn kaj ruĝecan supran voston, kaj el sube ĝi havas grizan korpon, blankajn subflugilajn kovrilojn, kaj grizecajn flugilplumojn kaj subvoston. La junulo estas pli senkolora kaj pli malhelbruna, kun grizbruna kapo kaj blanka superokulo.

Tiu specio estas simila laŭ grando kaj laŭ formo al la migranta Grizvanga buteo, sed tiu specio havas pli malhelbrunajn suprajn partojn kaj voston, blankan gorĝon kaj brunstriecan blankan ventron.

La Ruĝecflugila buteo manĝas lacertojn, malgrandajn mamulojn kaj grandajn insektojn. Ties alvoko estas akra *pit-piu*.

## Referencoj
* **Birdlife International** 
* Robson, Craig, *A Field Guide to the Birds of Thailand* ISBN 1-84330-921-1

Kategorio:Buteoj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Azio
Gerniko-arbo

eta|250px|La arbo kun preĝejo en la fono.
La **Gerniko-arbo** (eŭske *Gernikako Arbola* kaj ankaŭ Arbo de Gerniko) estas kverko en Gerniko, kiu simbolas liberecon de la eŭskoj, Eŭskio, regiono Biskajo. Ĝi situas en ĝardeno de olda eŭska parlamentejo. La gvidantoj de Biskajo ĵuris sub tiu ĉi arbo, ke ili estimas la liberecon. Tie ĵuras ankaŭ la Lehendakari, eŭskiaj guberniestroj same je la libereco.

La hodiaŭa arbo estas posteulo de la originala olda arbo, kies trunkon oni rezervas en la sama parko, konservante ĝin. Oni konstatis en 2004, ke tiu olda arbo estas morta, la ĝardenistoj de la registaro de Biskajo, kreskigas multajn plantidojn el glano de la arbo, kiuj transprenas ties rolon.

## Vidu ankaŭ 
* Malatu zuhaitza (), *Malato*, alia arbo, same grava por la eŭska naciismo.
* Bombardado de Gerniko

Kategorio:Famaj arboj
Kategorio:Eŭskaj simboloj
Echternach

**Echternach** estas urbo de la grandduklando Luksemburgo. Ĝi apartenas al la Kantono Echternach.

## Geografio 
eta|maldekstra|La komunumo oranĝkolora en la kantono ruĝa
Echternach etendiĝas sur 20,49 km² kaj havis  loĝantojn laŭ la lasta oficiala nombro de , tiel ke la loka loĝdenso estas po  homoj je km².

### Najbaraj komunumoj 
Ĝiaj najbaraj komunumoj estas .

## Historio 
La abatejo farita de sankta Willibrord datiĝas de 698.
La 24-an de novembro 1918 la usona armeo eniris en la urbon.
La 10-an de majo 1940 la germana armeo invadis la urbon.
La 16-an de decembro 1944 la germana armeo invadis ankaŭ la urbon.
La preĝejo de la abatejo estis plurfoje detruita. La nuna preĝejo datiĝas de 1953.

## Okazoj 
eta|maldekstra|Dancanta irantaro en 2008
Sankta Willibrord entombiĝis en la kirko de la abatejo. Dancanta irantaro okazas ĉiuj jaroj en la urbo por festi Sankta Willibrord.

Ĉiuj jaroj okazas internacia muzika festivalo.

## Vidu ankaŭ 
* Abatejo de Echternach

## Eksteraj ligiloj 
* Turisma paĝaro   } 

Kategorio:Komunumoj de Luksemburgo
Preĝejo Emeriko de Hungario (Kőszeg)

**Preĝejo de Sankta Emeriko de Hungario** estas romkatolika preĝejo en Hungario, en urbo Kőszeg, kiu troviĝas en la urbocentro. Inter 1697-1894 ĝi estis paroĥa preĝejo.

## Historio 
Protestanta preĝejo konstruiĝis inter 1615-1618. En 1640 la turo plialtiĝis, post 3 jardekoj ĝi barokiĝis. La konstruaĵo parte prezentas ankaŭ gotikan kaj renesancan stilojn. En 1673 la romkatolika eklezio ricevis la preĝejon. En 1670 barokaj kapelo kaj sakristio alkonstruiĝis. Skulptaĵo pri Emeriko de Hungario estas videbla super la enirejo ekde 1722. Longe estis meso en tiu preĝejo nur en vintro, tio en somero okazis en Preĝejo de Sankta Jakobo (Kőszeg). Nuntempe la mesoj okazas nur kroate. En 2007 la preĝejo plene renoviĝis.

## Konstruaĵo 
Apud la preĝejo longe tombejo funkciis. Bildo de la ĉefaltaro prezentas Sanktan Emerikon de Hungario.

Kermeso okazas en la 5-an de novembro.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* hungare

eta|250ra|maldekstra|Enirejo de la preĝejo
180ra|eta|maldekstra|Tombeja ŝtono apud la preĝejo

Kőszeg
Koszeg
Jules Hoffmann

**Jules Hoffmann** (naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1941, en Echternach, Luksemburgio) estas franca el luksemburga deveno biologo. La 3-an de oktobro 2011 li kun la kolega sciencisto Bruce Beutler estis honorigita per duono de la Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino pro sia esplorado de la Toll-similaj ricevantoj, dum la kolego Ralph M. Steinman ricevis la alian duonon pro sia esplorado de la dendritaj ĉeloj kaj siaj korpaj funkcioj.

Jules Hoffmann estas esplora direktoro kaj estrarano de la Nacia Centro de Scienca Esploro (france *Centre national de la recherche scientifique* aŭ mallonge *CNRS*) en Strasburgo, Francio. En 2007, li iĝis prezidanto de la Akademio de Sciencoj de Francio.

## Notoj 
Kategorio:Francaj imunologoj
Kategorio:Francaj biologoj
Kategorio:Luksemburgodevenaj francoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Kategorio:Membroj de Rusia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de Academia Europaea
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina
Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio
Ralph Marvin Steinman

**Ralph Marvin STEINMAN** (naskiĝis la 14-an de januaro 1943 en Montrealo, Kebekio, mortis la 30-an de septembro 2011 en Novjorko) estis kanada biologo. La 3-an de oktobro 2011 li estis honorigita per duono de la Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino pro sia esplorado de la dendritaj ĉeloj kaj siaj korpaj funkcioj, dum la sciencaj kolegoj Bruce Beutler kaj Jules Hoffmann ricevis la alian duonon pro sia esplorado de la Toll-similaj ricevantoj. La nomon "dendrita ĉelo" li mem instigis en 1973 estante juna ĵus doktoriĝinta esploristo en la Rockfeller-Universitato de Novjorko, kie li plulaboris dum la tuta posta profesia kariero.

La komitato de la Nobel-premio la 3-an de oktobro 2011 anoncis ke li ricevas duonon de la tiu-jara Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino. Tamen, ĝis tiam la komitato ne konsciis ke li mortis tri tagojn antaŭe. Principe laŭ la reguloj ne eblus atribui la premion postmorte, sed ĉar la morto antaŭe ne estis konata al la komitato ĝi tamen lasis la atribuon.

## Notoj 
Kategorio:Montrealanoj
Kategorio:Kanadaj judoj
Kategorio:Kanadaj biologoj
Kategorio:Kanadaj imunologoj
Kategorio:Ĉelbiologoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Kanadaj Nobel-premiitoj
Kanadanoj

La **Kanadanoj** estas la loĝantoj de Kanado. Temas pri la popolo kaj homoj kiuj identiĝas kun la lando aŭ ŝtato de Kanado. Tiu konekto povas esti genetika, loĝeja, leĝa, historia, kultura aŭ etnika. Ĉe plej kanadanoj, koincidas kelkaj (ofte ĉiuj) el tiuj tipoj de konektoj kaj ili estas la fonto de ties konsidera kiel kanadanoj.

Ili estas proksimume 34 108 752 da personoj.

Kategorio:Amerikaj popoloj
Kategorio:Kanado
Le Joola

La ŝipo *Le Joola* estis pramo kiu veturadis de 1990 ĝis 2002 inter la senegala ĉefurbo Dakaro kaj la regiona ĉefurbo de Kazamanco, Ziginĉor. La linio havis unu dumvojan haltejon apud la insulo Karabano, ĉe la elfluejo de la rivero Kazamanco. Pro manko de perono, la en- kaj elŝipiĝo en Karabano okazis per pirogoj.

La nokton de la 26a de septembro 2002 la ŝipo vrakis verŝajne pro la sumo de troa ŝarĝo, malekvilibra lokigado de la ŝarĝo, kaj subita moviĝo de popolamaso sur la ekstera ferdeko.
Estas fakto ke la ŝipo estis desegnita por transporti 550 homojn, sed por ĝia lasta vojaĝo oni vendis pli ol 1 000 biletojn. Aldone al tio, oni devas kalkuli ke infanoj rajtis vojaĝi sen bileto. Krome anoj de la Senegala armeo povis vojaĝi kaj vojaĝigi siajn familianojn, au simplajn konatojn, senbilete.

Nur unu el la memenbloveblaj savboatoj apartigis de la ŝipo kaj enblogiĝis. Mortis inter 1836 kaj 2000 personoj. Entute 64 homoj saviĝis. kaj tio estis la plej granda tragedio en la historio de Senegalo.

Kategorio:Senegalo