open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lingva komunumo

[eta|[Hispana lingvo|Hispana lingva komunumo]]
**Lingva komunumo** estas homa grupo, historie loĝanta en difinita teritorio, agnoskita aŭ ne, kiu identigas sin kiel genton kaj disvolvis komunan lingvon kiel naturan kaj kulture koherigan komunikilon inter siaj anoj.

## Vidu ankaŭ
* Anglalingvio 
* Arablingvio
* Franclingvio
* Germanlingvio
* Hispanlingvio
* Portugallingvio
* Ruslingvio

## Referenco
* Universala Deklaracio de Lingvaj Rajtoj, artikolo 1.1.

Kategorio:Sociolingvistiko
Kategorio:Homaj rajtoj
Kategorio:Lingvogeografio
Kolaziono

**Kolaziono** estas posttagmeza intermanĝeto inter la tagmeza kaj vespera manĝoj.

En Francio tia kolaziono nomiĝas ankaŭ *kvarahora*, donita precipe al infanoj kiam ili hejmenvenas je 16:30 post la lerneja tempo. Tia kolaziono povas esti ekzemple pantranĉo kun butero kaj marmelado aŭ ĉokolado. Plenkreskuloj preferas kuketojn kun teo aŭ kafo, se ili libertempas.

Kategorio:Manĝoj
Paavo Nurmi

**Paavo Johannes NURMI** (naskiĝis la  en Turku, mortis la  en Helsinko) estis finna atleto-kuristo por mezaj kaj longaj distancoj kaj unu el la plej grandaj olimpikaj atletoj iam ajn. Nurmi, konata kiel la "Fluganta Finno", estis unu el la simboloj de la juna finna nacio en la 1920-aj jaroj. Li partoprenis en tri olimpikoj (1920, 1924, 1928) kaj gajnis 12 olimpikajn medalojn (9 orajn kaj 3 arĝentajn), pli ol iu ajn alia atletika konkuranto ekde la renovigo de la Olimpikoj ekde 1896. Li posedis dum ok jaroj (1923–31) la mondan rekordon de la unumejla ebena kurado (1609 m; 4:10,4).

La instiga ekzemplo por Nurmi estis ĉefe la samnaciano Hannes Kolehmainen, kiu venkis trifoje en la olimpiko de 1912. Li kuris per stophorloĝo en la mano dum la trejnadoj por precize dividi la forton. Li venkis en la Olimpiko de Antverpeno de 1920 en 10.000 m-a ebenkuro kaj 10.000 m-a kampokuro. Li venkis en Amsterdamo denove en 1928 en la 10.000 m-a ebenkuro.

Liaj plej gravaj sukcesoj okazis en 1924, en la Pariza Olimpiko. Li atingis la 10-an de julio – en tre varmego – Olimpikan rekordon en la 1500 m-a, poste en la 5000 m-a ebenkuro. Du tagojn poste en same malkonvena vetero, li ripetis la venkon en la kampokuro de 1920. Sekvatage, li atingis la unuan lokumon en la neoficiala 3000 m-a grupokonkuro (Finnlando venkis, sed la sportistoj ne ricevis medalojn).

Li atingis novan mondan rekordon la 23-an de aŭgusto 1923, kiam Nurmi kuris per stophorloĝo. Li kuris en la unumejla ebenkuro kaj la unuan tri kvaronmejlon kuris dum precize 63 sekundoj kaj la lastan dum 61,4 sekundoj. Spite al liaj sukcesoj, oni ne sekvis lian metodon.

Li akiris novan mondan rekordon en 1925 en la unuhora kuro, kiam li postlasis 19.210 m. Oni fortiris de li en 1932 la statuson de amatoro, tiel li ne povis partopreni en la olimpiko de Los Angeles.

Nurmi ricevis statuon jam en lia vivo, apud la helsinka olimpia stadiono.

Kategorio:Finnaj kuristoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 13-an de junio
Kategorio:Mortintoj la 2-an de oktobro
Nori

eta|dekstra|240px|*Nori*-folioj
***Nori*** (japane: 海苔, ĉine: 海苔; pinjine: hǎitāi, koree: 김, *kim* aŭ *gim*) estas diversaj specioj de ruĝaj algoj de la genro *porphyra*, sekigita kaj uzata en la japana kuirarto. Oni uzas *nori* ĉefe por suŝioj kaj *onigiri*.

Rostitaj *nori*, *yakinori* (焼き海苔 [jakinori]), estas uzata en malgrandaj pecoj por *ramen* kaj kiel aldonaĵoj al *shoba*, saŭcoj, ktp.

## Historio 
**Algokulturo** ekzistis en Japanio jam dum la Edo-epoko en la golfo de Tokio.

Komence la esprimo *nori* estas pli vasta kaj inkluzivis diversajn genrojn de algoj, inter ili hijiki. Unu el la plej malnovaj priskriboj pri *nori* estas el la 8-a jarcento. En la Taiho-kodo (大宝律令) verkita en 701, *nori* estas menciita kiel teksaĵo.

En *Utsubo*-historio (宇津保物語 [Ucubo Monogatari]) verkita ĉirkaŭ 987, *nori* estas agnoskita kiel kutima manĝaĵo. La unua *nori* estis pasto, la *nori*-folio estis kreita en Asakusa, Edo (la nuntempa Tokio) en la Edo-epoko per la sama metodo kiel *washi*-papero.

En la japana la vorto *nori* havas la saman elparoladon kiel *nori* (糊, gluo), kaj oni supozas ke tiuj plantoj estis uzitaj por kunglui aĵojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Informoj pri ruĝaj algoj (angle) 
* Preparado de nori por suŝioj 

Kategorio:Japana kuirarto
Kategorio:Algoj
Kategorio:Manĝaĵoj
Diglosio

En lingvistiko, **diglosio** aŭ **duidiomismo** (du-idiom-ism-o, idiomo estas loka lingvo) estas okazo, kiam, en difinita socio, ekzistas du proksime interrilatantaj lingvoj, unu prestiĝa, kiun oni ĝenerale uzas por formalaĵoj, kaj alia malalte taksata, kiu kutime estas la ĉiutaga parola lingvo. La prestiĝa lingvo kutime estas pli normigita kaj ties formoj kaj vortprovizo ofte interferas la malĉefan lingvon, kvankvam ĝenerale ŝanĝiĝinte.

La sociolingvistika situacio formale estas diglosia, kiam la dominata lingvo estas plimulta en la sociaj stratumoj kun malpli da prestiĝo kaj politika potenco, dum la hegemona estas tiu de la dominanta klaso aŭ grupo, same kiel de la administracio.

La anoj de la malsuperaj grupoj povas akcepti, ke la lingvoj havas malsamajn funkciojn, kaj uzi ilin depende de la situacio, aŭ entrepreni procezon de naturalizado al la hegemona lingvo, alprenante ĝin por ĉiuj okazoj kaj uzante la dominatan nur sporade. En tiuj ĉi okazoj, la intergeneracia transdono de la dominata lingvo estas ĉiam malfacila kaj ĝi perdas parolantojn en ĉiu generacio.

Ekstaras lingva konflikto ĉiam, kiam la parolantoj de la dominata lingvo volas transiri la truditajn limojn kaj normaligi ĝin, por ke ĝi okupu la lokon de la hegemona lingvo.

## Duskribismo 
Nikola Raŝiĉ en sia eseo *Digrafio: Speciala kazo de rilato inter lingvo kaj skribo* ekas el la analizo de la rilato inter la parola kaj la skriba lingvoj, nome la skribsistemo. La sinsekvo okazas ĉiam en tiu direkto: unue oni parolas, poste oni skribas. En tiu evoluo iam oni elektas alfabeton kaj tio estas socia, politika kaj tre ofte eĉ religia decido. Tiu elekto povas esti ne ununura, tiele Rasiĉ klarigas la koncepton de duskribismo, kiel "du alfabetoj ene de unu lingva komunumo", kaj ene de ĝi la pli specifa kazo de digrafio nome kiam la uzo de diversaj skribsistemoj estas "socifunkcie determinita". Foje la kunekzisto de la du alfabetoj povas indiki kazon de transiro de unu al la alia, tiele temus pri alfabetŝanĝo por kio ĉiam estas kulturaj, sociaj, politikaj, ekonomiaj auz eĉ religiaj faktoroj kaj tialoj. Foje ne temas pri du alfabetoj, sed pri du ortografioj, kaj denove oni devas analizi kiuj kaj kiaj estas la tialoj de tio. La aŭtoro proponas diversajn konceptojn, terminojn (kiaj *skizoskribio* kaj *skizografio*) same kiel komentas la diversajn kazojn en precizajn lingvajn situaciojn de ĉiuj kontinentoj. Ekzemple oni analizas almenaŭ supraĵe la kunvivadon kaj kelkajn historiajn elektojn aŭ ŝanĝojn de alfabetoj en Balkanio ĝis Moldavio precipe rilate al la cirila kaj al la latina alfabetoj, sed ankaŭ kun historia uzado de la araba. Kiam okazas skismografio, temas pri "konkurenco de du alfabetoj", kiel okazis kaj okazas en Hindio precipe inter arabidaj haj hindidaj normoj. La kazo de Bosnio estas speciale studita. Ĉiuj tiuj kazoj estas diferencaj el la pura diglosio, kie nepre estas diferenco de socia prestiĝo, dum ĉe duskribismo la divido de la taskoj estas ĉefe funkcia.

## Vidu ankaŭ 
* Dulingvismo
* Lingvotavolo
* Literatura lingvo

## Referencoj 

Kategorio:Sociolingvistiko
Dominata lingvo

**Dominata lingvo** estas lingvo en situacio de sociolingvistika malforto en rilato al alia, la dominanta lingvo. La parolantoj de dominata lingvo povas esti plimultaj en difinita teritorio (malkiel foje okazas al parolantoj de minoritataj lingvoj), sed ilia lingvo estas konsiderata malpli prestiĝa, kio kaŭzas diglosian situacion kaj eventuale lingvan anstataŭadon.

## Vidu ankaŭ 
* Minoritata lingvo
* Diglosio

Kategorio:Sociolingvistiko
Dominanta lingvo

**Dominanta lingvo** (aŭ **hegemona lingvo**) estas lingvo en situacio de sociolingvistika hegemonio en rilato al alia, dominata lingvo. La parolantoj de dominanta lingvo povas esti malplimultaj en difinita teritorio, sed ilia lingvo estas konsiderata pli prestiĝa kaj sekve estas uzata en formalaj rilatoj kaj montriĝas grava elemento por socia promocio.

## Vidu ankaŭ 
* Dominata lingvo
* Diglosio
* Lingva imperiismo

Kategorio:Sociolingvistiko
Olivier Dahan

**Olivier DAHAN** (naskiĝis  en La Ciotat), estas franca reĝisoro kaj scenaristo.

## Biografio 
Olivier Dahan, 20-jara en 1987, eniris Artan Lernejon en Marsejlo kie li ricevis nacian superan diplomon de plastika esprimo en 1991. Inter 1988 kaj 1997, li reĝisoris sep kurtfilmojn, muzikvideojn por IAM, MC Solaar, The Cranberries, Zucchero, ktp, kaj partoprenis artajn ekspoziciojn. En 1994, Olivier Dahan reĝisoris por ARTE sian unuan longan filmon, *Frères*, en la kolekto «Tous les garçons et les filles de leur âge». La filmo estis elektita por festivalo Berlinale. Ĝi aperis en kinejoj en 1997 samtempe kun *Déjà mort*, dramo en la senespera mondo de junaj Nico-anoj, riĉaj kaj deprimaj. Inter la rolantoj troviĝis Benoît Magimel.

En 2001, li filmis adapton de fabelo de Charles Perrault, *Le Petit Poucet*, kaj sombran filmon en 2002, *La Vie promise* kun Isabelle Huppert en rolo de prostituitino priserĉanta sian eks-edzon. En 2003, produktoroj Alain Goldman kaj Luc Besson proponis ke li reĝisoru ''Les Rivières pourpres 2 - Les anges de l'apocalypse*, kun Benoît Magimel.

Komence de 2004, li planis filmi biografion de Édith Piaf, kiun li reĝisoris en 2006 kun Marion Cotillard en rolo de la mita kantistino. La filmo *La Môme*, (titolita *La Vie En Rose'' en la angla), malfermis festivalon Berlinale en 2007. Marion Cotillard estis rekompencita per Golden Globe pro sia aktorado, BAFTA por plej bona aktorino; César por plej bona aktorino kaj Oskaro por plej bona aktorino. Oskaro por plej bona ŝminkado estis ankaŭ atribuita al la ŝminkista teamo.

En 2008, Olivier Dahan vojaĝis tra Luiziano kaj Teksaso, por serĉi lokojn por sia venonta filmado en la angla, planita dum somero 2008.

En 2009 kaj 2010, li reĝisoris la spektaklon Mozart, l'opéra rock, produktitan de Dove Attia kaj Albert Cohen.

## Filmaro 
* 1994: *Frères*
* 1998: *Déjà mort* kun Romain Duris, Benoît Magimel, Zoé Félix kaj Coralie Trinh Thi
* 2001: *Le Petit Poucet* kun Élodie Bouchez, Romane Bohringer kaj Catherine Deneuve
* 2002: *La Vie promise* kun Isabelle Huppert kaj Pascal Greggory
* 2004: *Les Rivières pourpres 2* (''Les Anges de l'Apocalypse*) kun Jean Reno, Benoît Magimel kaj Christopher Lee
* 2007: *La Môme* kun Marion Cotillard, Sylvie Testud kaj Clotilde Courau
* 2008: *Love Stories* (kurtfilmo)
* 2009: *My Own Love Song*

## Muzikalo 
* 2009: *Mozart, l'opéra rock'' (septembro 2009, rok-opero en Palais des Sports de Paris) - DVD aperis en novembro 2010

## Muzikvideoj 
* Zenzile, Simple Lesson
* The Cranberries, Animal instinct
* The Cranberries, Salvation
* The Cranberries, Promises
* Silmarils, Cours vite
* Stéphan Eicher, 1000 vies
* Renaud, Docteur Renaud mister Renard
* MC Solaar, Les temps changent
* IAM, Planète Mars
* Princess Erika, Faut qu'j'travaille
* France Gall, La seule chose qui compte
* Raphaël, Le vent de l'hiver
* Eagle-Eye Cherry, Falling in love
* Zucchero, Non eppure ti amo
* Zucchero, Cosi celeste
* Sharleen Spiteri, All the times I cried
* Francis Cabrel, Hors saison
* Cali, Comme j'étais en vie
* Mozart, l'opéra rock, *Vivre à en crever* kaj *Le bien qui fait mal*
* Raphaël, Le bar de l'hotel

Kategorio:Francaj reĝisoroj
Arondismento

**Arondismento** (subdepartemento) estas administra divizio en iuj france aŭ nederlande parolantaj landoj. Ĉi tia subdivizioj estas uzata en la jenaj landoj:
* Francio (ankaŭ subdividanta Parizon, Marsejlon kaj Lionon)
* Belgio
* Nederlando
* Kebekio, Kanado (en la urboj Montrealo, Kebeko, Saguenay, Longueuil, Sherbrooke, kaj Grenville-sur-la-Rouge)
* Haitio
* Niĝero

## Vidu ankaŭ 
* Arondismentoj de Francio
* Listo de arondismentoj de Francio
* Arondismentoj de Parizo
Erdélyi Helikon

**Erdélyi Helikon** [ERdeji HElikon] estis monatrevuo literatura kaj kritika en la hungara lingvo aperinta en Kluĵo, Rumanio. Ĝi estis la plej altranga revuo de la rumania hungara literaturo inter la du mondmilitoj.

## Historio 
La fondadon de la revuo decidis la Verkista laborkomunumo Helikon jam en 1926 je la unua renkontiĝo de transilvaniaj verkistoj en Marosvécs, sed ĝia unua numero aperis nur en majo 1928 kaj la lasta en septembro 1944. La titolo de la revuo en jaroj 1936-1937 estis *Helikon*.

## Redaktoraro 
Ĝia respondecredaktoro originale estis Károly Kós kaj la ĉefredaktoro tuttempte Miklós Kisbán (Miklós Bánffy). Je ekiro redaktis Lajos Áprily, ekde julio 1929 Aladár Kuncz, ekde oktobro 1931 Imre Lakatos, ekde januaro 1932 Károly Kós (apud li vicredaktoro László Kovács). Ekde januaro 1934 sur la interna titolpaĝo figuras László Kovács, sed sur la ekstera titolpaĝo nur ekde aprilo 1942. La eldonisto de la revuo estis la Erdélyi Szépmíves Céh.

## Bibliografio 
**A Helikon és Erdélyi Szépmíves Céh levelesládája* (1924-1944). Publikas Ildikó Marosi. 1-2. 1979.
## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
*Fotoj pri helikonanoj.
*Repretoriumo de la revuo 
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Asakusa

**Asakusa** aŭ **Asaksa** (japane: 浅草 [asakusa]) estas kvartalo en kvartalo Tajto, Tokio, Japanio. Ĝi estas fama pro budhisma templo Senso-ĝi, dediĉita al Kannon. Ekzistas pluraj aliaj temploj en Asakusa, kaj okazas tie diversaj festivaloj.

## Historio 
[maldekstre|eta|250px|Kaminarimon, kun la grandega [lanterno Ĉoĉin, estas la ekstera pordego al la fama templo Senso-ĝi]]
eta|250px|maldekstre|Pordego al la templo Asakusa
[eta|250px|maldekstre|[Festivalo (*macuri*) en Asakusa]]
Dum la plejparto de la 20-a jarcento Asakusa estis la plej grava distreja kvartalo en Tokio. La novelo de Kaŭabata Jasunari *Asakusa Kurenajdan* (1930), bone montras tion. Nuntempe tiu rolo transiris al Ŝinĝuku kaj aliaj kvartaloj de la urbo.

## Geografio 
Asakusa situas je la nord-orienta rando de centra Tokio, je la orienta fino de la Eidan Ginza Linio, apenaŭ du kilometrojn oriente de la granda stacidomo .

Asakusa, ĉe la bordo de la rivero Sumida havas pli tradician japanan etoson ol aliaj kvartaloj de Tokio.

## Vidindaĵoj 
Pro multaj religiaj konstruaĵoj en la kvartalo, *macuri*, ŝintoaj festivaloj estas oftaj en Asakusa, ĉar ĉiu templo aŭ sanktejo okazigas almenaŭ unu *macuri*-on jare (se ne sezone). La plej granda kaj ŝatata festivalo estas Sanĝa macuri je la fino de printempo, dum kiu stratoj estas fermitaj al trafiko de frumatene ĝis nokte.

La Samba Karnavalo de Asakusa (japane 浅草サンバカーニバル, *Asakusa samba kānibaru*, portugale *Carnaval de Asakusa*) estas strata festo, kiu okazas ekde 1981 ĉiun jaron en Asakusa. Je tio dum la lasta sabato en aŭgusto kostumitaj dancistoj kaj festoĉaroj paradas tra Asakusa, je kio simile al karnavalo en Rio-de-Ĵanejro diversaj sambolernejo konkuras en konkurso.

Apud la Senso-ji troviĝas distra komplekso nomita Hanajaŝiki. La kinejoj montras ofte klasikajn japanajn filmojn, ĉar multaj turistoj estas maljunaj japanoj.

Boatoj malsupreniras la riveron Sumida de konstruaĵoj nur kvinminutan piediron for de la templo.

Asakusa estas unu el la gejŝo-kvartaloj de Tokio.

## Eksteraj ligiloj 
* Asakusa - Wikivoyage (en)
* Gvidilo pri Asakusa (angle) 

Kategorio:Geografio de Tokio
Macuri

[eta|300px|dekstra|[Jidai Matsuri]]
***Macuri*** (japane: 祭り, aŭ 祭) estas japana festivalo rilata al ŝintoismo. Ili okazas en ĉiuj regionoj de Japanio, ĉefe dumsomere. Ili estas popolaj festivaloj, kiuj ebligas al la japanoj kuniĝi kun amikoj por gustumi specialaĵojn kaj spekti artfajraĵojn kaj revivigi la lokan folkloron.

*Macuri* estas ankaŭ religia procesio dediĉita al dioj grandaj, kiel ekzemple Amaterasu (sundiino en ŝintoismo) aŭ lokaj.

## Kelkaj *macuri* 
* **Kurama-no-hi Matsuri** (鞍馬の火祭) en Kurama (Kansajo), en oktobro: unu el la plej strangaj festivaloj de la regiono: la loĝantoj de Kurama trairas la vilaĝon portante torĉojn ĝis 5 metrojn altaj.
* **Danjiri Matsuri** (だんじり祭 aŭ 楽車祭) en Kiŝivada (Kansajo), en septembro. Lignaj ĉaroj plurajn tunojn pezaj kaj fajne skulptitaj estas tirataj je alta rapido de cento da homoj tra la urbo. La afero estas tre impresa - kaj danĝera! - en stratkurbiĝoj.

* **Gion Matsuri** (祇園祭) en Kioto (Kansajo), en julio.

* **Jidai Matsuri** (時代祭) en Kioto (Kansajo), la 22-an de oktobro. Miloj da homoj vestiĝas sin per tradiciaj vestoj.

* **Sanno Matsuri** (山王祭り) en Takajama la 14-a kaj 15-a de aprilo (unu el la tri plej belaj en Japanio).

* **Aoi Matsuri** (葵祭) en Kioto (Kansajo), la 15-an de majo.

## Vidu ankaŭ 
* Ferioj en Japanio

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de la matsuri "Super Yosakoi" (27a/28a de aŭgusto 2005, Tokio) 

Kategorio:Festivaloj
Kategorio:Ŝintoismo
Kategorio:Kulturo de Japanio
Leŭkanto

**Leŭkanto** (*Leucanthemum* ) estas genro el la familio asteracoj (*Leucanthemum*), kampa vegetaĵo, kies floraro havas rande blankajn kaj meze flavajn korolojn.

**Lekanto** estas specio el la familio asteracoj (*Leucanthemum vulgare*), kiu komune troviĝas en Eŭropo kaj mezvarma Azio.

**Lekanteto** estas specio el la familio asteracoj (*Bellis perennis*), kies floraro tre similas al tiu de lekanto.

## Referenco 
## Vidu ankaŭ 
* ordinara leŭkanto

Kategorio:Asteracoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Ferioj en Japanio

**Ferioj de Japanio** (;[kokumin no ŝukuĵicu]; lit. ferio(j) de nacianoj) estas leĝaj ferioj en Japanio establitaj en 1948 de la dua regulo de la *leĝo pri ferioj de nacianoj* ( [kokumin no ŝukuĵicu ni kansuru hōricu]; 178-a leĝo de 23-a jaro de Showa, 1948).

Se ferio okazus dimanĉe, la venonta tago (lundo) iĝas ferio ( nomata 振替休日; [furikae kjūĵicu]; translokita ferio).
Se la lundo estus ferio, la translokita ferio estas movata al la mardo.
Aldone, ankaŭ tago inter du publikaj ferioj iĝas ferio ( nomata 国民の休日; [kokumin no kjūĵicu] ; ripoztago de nacianoj ).

Japanio estas do unu el la landoj kiuj havas la plej multajn feritagojn en la mondo (15 feritagoj). La plej multaj el ili rilatas al la du grandaj religioj en Japanio: ŝintoismo kaj budhismo.

La ekde fino de aprilo ĝis komenco de majo okazantaj festtagoj nomiĝas *Golden Week* (ora semajno).

## Nomoj de Ferioj 
* ... no hi* signifas: tago de ...
* ... kinembi* signifas: datreveno de ...

## Tabelo de Ferioj de Japanio 
## Eksteraj ligiloj 
* juro pri ferioj de nacianoj 国民の祝日に関する法律 (Datumservo de la Ministerio pri Internaj Aferoj kaj Komunikadoj) 

Kategorio:Festivaloj
Kategorio:Kulturo de Japanio
Wong Kar-wai

**WONG Kar-Wai** [ŬONG Kar-Ŭaj] (王家衛) (n. ) estas filma reĝisoro el Hongkongo. Li estas konata pro sia vide unikaj kaj ege stiligaj artaj filmoj. Lia verkaro inkludas *2046*, *In the Mood for Love* kaj *Chungking Express*.

Kategorio:Ĉinaj reĝisoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1958
Xavier Margais i Basi

**Xavier MARGAIS i BASI** (naskiĝis la  en Barcelono) estas esperantisto kaj doktoro pri Nuntempa Historio. Li loĝas sur la insulo Majorko ekde 1973. La aŭtoroj de la forkapto sendis deklaron klarigantan la kialojn de tiu ago, kie ili ankaŭ postulis la revenon de la abato de Montserrat Aureli Maria Escarré  el ekzilo; la liberan nomumon fare de la katolika eklezio de katalunaj episkopoj en Katalunio kaj la eksiĝon de Marcelo González, episkopo de Barcelono el Kastilio, kadre de la kampanjo «Ni volas katalunajn episkopojn!». Fine, la ceremonio de kronado de la Virgulino de Núria estis aranĝitaj sur gipsa kopio, kun multe da policanoj, malmulte da simplaj civitanoj kaj kelkaj rimarkindaj forestoj, kiel tiu de la vatikana nuncio. Margais, membro de reto de aktivuloj, estis unu el la du homoj forprenintaj la figuron, sed ne estis identigita ĝis kvindek jaroj poste. La redono de la figuro okazis la 28-an de januaro 1972, okaze de la enoficiĝo de la kataluno Narcís Jubany kiel ĉefepiskopo de Barcelono anstataŭ Marcelo González.

Kiel historiisto, li ĉefe okupiĝas pri la majorka moderna historio. Li doktoriĝis per ĝisfunda studo de la majorka Esperanto-movado ĝis la enlanda milito, eldonita en 2002. En 2020 estis eldonita lia ''Breu història de l'esperantisme als Països Catalans* (Mallonga historio de la Esperanto-movado en la Kataluna Landaro) en kolekto pri la socia kaj kultura historio de la Kataluna Landaro. Kiel Esperanto-aktivulo li i.a. kunorganizis la katalunajn kongresojn de Esperanto okazintajn en Majorko en 1993 kaj 2002. Pluraj liaj artikoloj pri la baleara Esperanto-movado aperis en *Kataluna Esperantisto* kaj en la *Historio de Esperanto en la Kataluna Landaro*.

## Verkoj 
Li estas aŭtoro de pluraj libroj kiel *El moviment esperantista a Mallorca*, *Bunyola, amb la por al cos* o *Breu història de l'Esperantisme als Països Catalans*.
* *El moviment esperantista a Mallorca (1898-1938)*. Edicions Documenta Balear, 2002. ISBN 84-95694-29-8. 376 p.
* *La guerra civil a Bunyola. Amb la por al cos*. Edicions Documenta Balear, 2004. ISBN 84-96376-02-8.
* *Breu història de l’esperantisme als Països Catalans''. Lleida: Pagès Editors. DivÈrsia.cat, 4, 2020. ISBN 978-84-13-03157-6.

## Referencoj 
Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Kategorio:Historiistoj pri Esperanto
Kategorio:Katalunaj historiistoj
Pornóapáti

**Pornóapáti** estas vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Szombathely. Pornó eble slava vorto, apát estas hungare abato, estis ĉi tie iama abatejo. La vilaĝo germane eswtas **Pernau**, kroate **Pornova**.
280px|dekstra|eta|Katolika preĝejo en Pornóapáti

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 9796
* Telefonprefikso: 94
* Areo: 15&nbsp;km²
* Loĝantaro: 380

## Historio 
En Pornóapáti pli frue romianoj loĝadis. La menciita abatejo fondiĝis en 1221. Dum la turka erao la vilaĝo detruiĝis. En 1780 katolika preĝejo konstruiĝis. En la vilaĝo vivas aŭstroj kaj hungaroj. Inter 1921-1922 la komunumo apartenis al Aŭstrio, sed en 1923 Hungario rericevis. Dum la socialismo la vilaĝo trovis sin ĉe la Fera kurteno. Ekde 2008 ambaŭ landoj apartenas al la interna zono de Schengen, sekve la limo estas trairebla ie ajn senkontrole.

En Pornóapáti migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo de Sankta Margareta (Pornóapáti)

== Komunumoj pri *apát* (= abato) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Vas
Henri Delachaux

**Henri DELACHAUX** estis unu el unuaj esperantistoj en Francio. Desegnisto-geografiisto en la librejo Hachette kaj de Auguste Demonget, kiu publikigis en 1889, en la librejo Ghio, sub la titolo "Internacia aŭ Volapuk", la tradukon de broŝuro de Leopold Einstein. 

## Vidu ankaŭ
* Esperanto-movado en Francio (ĝis Ido)

Delachaux, Henri
Tertremo en Italio en 1783

**[eta|300ra|Ilustraĵo pri detruo de la tertremo en [Messina kaj Reggio Calabria.]]
La **tertremo de 1783'* (sismo) estis granda naturkatastrofo en la 18-a jarcento en Italio.

La ĉefa skuo okazis la 5-an de februaro 1783 kaj atingis takse magnitudon 7 (eble 7.1). La epicentro estis en la ebenaĵo de Palmi en suda Kalabrio (norde de Mesino). Preskaŭ mil pluaj skuoj okazis ĝis la 7-a de februaro; gravaj skuoj okazis ankoraŭ dum la postaj du monatoj (la 28-an de marto estis nova skuo kun magnitudo preskaŭ 7).

Oni kalkulas, ke mortis entute 30-50.000 personoj.

## Literaturo 
* Baratta M. *I Terremoti in Italia*. Felice Le Monnier, Firenze, 1936.
* Mercalli G. *I Terremoti della Calabria Meridionale e del Messinese''. Accademia dei Lincei, Roma, 1897.

## Vidu ankaŭ 
* Tertremo
* Tertremo en Italio en 1908

Kategorio:1783
1783
Kategorio:18-a jarcento en Italio
Kategorio:Tertremoj en la 18-a jarcento
Francesc Poblet i Feijoo

**Francesc POBLET i FEIJOO** (Barcelono, 1960) estas historiisto kaj kunredaktoro de la katalunlingva revuo *Lletres*. Magistro pri Historio kaj pri Socia kaj Kultura Antropologio kaj membro de la Konsilio de la Departemento pri Nuntempa Historio de la Universitato de Barcelono. Fakulo pri la nuntempa historio de Katalunio, li publikigis librojn kiel *Els bombardeigs a Barcelona durant la Guerra Civil* (Eld. Ajuntament de Barcelona) kaj *Nacionalistes d’Esquerra* (Eld. Fundació Josep Irla). Li estis membro de la redakcio de la verkoj *La Guerra Civil a Catalunya* kaj *El Franquisme a Catalunya* (12 volumoj, Edicions 62) kaj direktoro de la librokolekto *Quaderns de Barcelona. Memòria històrica*.

Li publikigis diversajn artikolojn pri la historio de la kataluna Esperanto-movado en la revuoj *Esquerra Nacional*, *Catalunya*, *Sàpiens* kaj *Kataluna Esperantisto* kaj en la ĵurnalo *Avui*. En 2004 li publikigis dulingvan libron pri la historio de la kataluna Esperanto-movado ĝis 1908 kaj en 2008 daŭrigon ĝis la unua mondmilito. En 2010 li redaktis kun Hèctor Alòs i Font artikolaron pri la historio de Esperanto en la Katalunaj Landoj ĝis 1940.

## Verkoj pri Esperanto 
* *Els inicis del moviment esperantista a Catalunya – La komenca esperanto-movado en Katalunio*. Kataluna Esperanto-Asocio - O Limaco Edizions, 2004. ISBN 84-933380-5-2. 120 p.
* ''El Congrés Universal d'Esperanto de 1909 a Barcelona – La Universala Kongreso de Esperanto en Barcelono*. Kataluna Esperanto-Asocio, 2008. ISBN 978-84-936728-1-2. 140 p.
* *Història de l'esperanto als Països Catalans. Recull d'articles – Historio de esperanto en la Kataluna Landaro. Artikolkolekto''. Kataluna Esperanto-Asocio, 2010. ISBN 978-84-936728-6-7. 472 p. (redaktoro kun Hèctor Alòs i Font)

Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Kategorio:Historiistoj pri Esperanto
Kategorio:Katalunaj historiistoj
Xavier Rodon i Morera

**Xavier Rodon i Morera** (Mataró, 1961) estas kataluna muzik-instruisto kaj esperantisto. Li estis aktivulo de Kataluna Esperanto-Junularo kaj, de 1995 al 2000, sekretario de Kataluna Esperanto-Asocio. En 1979 li fariĝis konscienc-obĵetanto, malgraŭ la tiama malpermeso, kaj dum jaroj aktivadis en la kontraŭkonskripcia kaj por-paca movado. En 1986 li, duope kun Pep Tordera, kreis *Kordojn*, la ĝermon de la posta muzik-ensemblo Kaj Tiel Plu, en kiu li plu kantas. Ekde 2008 li ankaŭ gvidas la pacisman koruson *Primavera per la Pau* de Mataró.

## Referencoj 
Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Kategorio:Kaj Tiel Plu
Malhelbruna ŝterno

La **Malhelbruna ŝterno**, *Anous minutus* estas marbirdo de la familio de Laredoj kaj subfamilio de Ŝternenoj. Ĝi multe similaspektas kun la Bruna ŝterno, *Anous stolidus*, sed ĝi estas pli malgranda, kun pli malhela plumaro kaj pli blanka krono (pro tio ankaŭ la nomo **Blankkapa ŝterno** taŭgus por tiu ĉi specio), pli longa rekta beko kaj mallonga vosto.

## Aspekto 
Tiu ĉi ŝterno estas preskaŭ entute tre malhelbruna, preskaŭ nigra, kio igus la specion taŭga por la nomo Nigra ŝterno, se ĝi ne estus jam uzata por la Nigra ŝterno, *Chlidonias niger*. La flugilpintoj estas eĉ pli malhelaj, do nigraj de malproksime. Krome estas blanka krono kiel kasko, pli hela ĉefrunte kaj bone limigita inter beko kaj okulo kaj poste nuance miksita ĉe la nuko kaj sen tiom precizaj limoj. La beko estas tre longa (pli ol la kapo), fortika kaj maldika. La blanka frunto ne estas tiom blanka ĉe junuloj. Ankaŭ la kruroj estas malhelbrunaj kaj tutretaj.

## Kutimoj 
La nestoj de tiuj birdoj konsistas en platformo, ofte kreita el arbobranĉoj, sekaj folioj kaj birdorestaĵoj. La ino demetas nur unu ovon ĉiun sezonon kaj nestoj estas reuzotaj venontjare.

## Disvastiĝo 
La **Malhelbruna ŝterno** havas tutmondan distribuadon en tropikaj kaj subtropikaj maroj, en medio de kolonio de marbirdoj tra la tuta Pacifiko, ekzemple en nordorienta Aŭstralio, Novgvineo kaj proksima pacifika regiono, kaj pli disigitaj tra la Karibo (el Florido ĝis Jukatano), centra Atlantiko (inter Brazilo kaj la golfo de Gvineo) kaj en la nordorienta Hinda Oceano (Indonezio). Ili povas malproksimiĝi enmaren el la reprodukta kolonio eĉ ĝis 80 km. Birdoj revenas al siaj kolonioj, aŭ al aliaj insuloj, por ripozi nokte.

## Subspecioj 
Estas sep listitaj subspecioj, nome la jenaj:
* *A. m. worcesteri* (McGregor, 1911)
* *A. m. minutus* (Boie, 1844)
* *A. m. marcusi* (Bryan, 1903)
* *A. m. melanogenys* (Gray, 1846)
* *A. m. diamesus* (Heller kaj Snodgrass, 1901)
* *A. m. americanus* (Mathews, 1912)
* *A. m. atlanticus* (Mathews, 1912)

## Bildaro 

Image:Heron_Island,_Australia_-_Black_Noddys_in_a_tree.JPG
Image:Black noddy and chick.jpg| Malhelbruna ŝterno kun ido
Image:Black Noddy Head.jpg|Kapo de Malhelbruna ŝterno
Image:Common Noddy head.JPG|Kapo de Bruna ŝterno por komparo - pli fortika beko, pli griza krono
Anous minutus MHNT.ZOO.2010.11.131.19.jpg| *Anous minutus* - MHNT

## Referencoj 

*  Ne minacata
* Guager, V.H. (1999) Black Noddy *Anous minutus*, in ''The Birds of North America, No**412** (Poole, A. kaj Gill, F. eld) The Academy of Natural Sciences, Philadelphia, kaj The American Ornithologists’ Union, Washington, D.C.

## Vidu ankaŭ 
* Fiĝiaj tropikaj sekaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Atolo Midway pri Malhelbruna ŝterno .
* Televida ejo pri Malhelbruna ŝterno.
* USDA informaro 

Kategorio:Ŝternedoj
Kategorio:Ŝternoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Bestoj el la Pacifika ekozono
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Sé

280ra|dekstra|eta|Katolika preĝejo en Sé
280ra|dekstra|eta|Novaj domoj en Sé
**Sé** (ŝE) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Okcidenta** Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en subregiono de Szombathely. La nomo de la vilaĝo en la germana lingvo estas **Scheibing**. La nomo signifas hungare: rojo. La vilaĝonomo konsistas nur el du literoj, tio estas unu el la plej mallongaj nomoj.

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 9791
* Telefonprefikso: 94
* Areo: 6 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1150

## Historio 
En Sé oni trovis teran fortikaĵon el la neolitiko, objektojn el la kuprepoko kaj el la ferepoko. La romianoj akvodukton faris al Savaria (Szombathely). La unua mencio okazis en 1404 en formo *See*. La unua bienulo estis familio Sey. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis tie 415 loĝantoj. Sé nuntempe impetas, ĉar ĝi situas apud Szombathely laŭ la vojo al aŭstra limpasejo. Plej parte estas domoj konstruitaj nuntempe.

## Vidindaĵoj 
En 1901 romkatolika preĝejo konstruiĝis.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Vas
Beuningen

Dosiero:Loudspeaker.svg**Beuningen** ()
estas municipo kaj loĝloko en la nederlanda provinco Gelderland. La municipo konsistas, ekde la 13-a de februaro 1980, krom Beuningen el la kirkovilaĝoj (en sinsekvo de grandeco) Ewijk, Winssen kaj Weurt. Beuningen situas en la "Land van Maas en Waal" (Lando de Mozo kaj Vakalo). Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun .

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Kategorio:Municipoj de Gelderlando
Reginald Robinson Lee

**Reginald Robinson Lee** naskiĝis la 19-an de majo 1870, mortis la 6-an de aŭgusto 1913. Li naskiĝis en Bensington, Oxfordshire. Antaŭ ol li venis sur *Titanic*, li laboris sur *Olympic*. Sur *Titanic* li laboris kiel gvatisto en gvatnesto.

Lee
Lee
Lee
Òscar Puig i Cánovas

**Òscar Puig i Cánovas** (Sabadell, 1959) estas kataluna komputisto kaj esperantisto. Li estas la filo de Llibert Puig i Gandia. Li aktivis en Hispana Esperanto-Junulara Societo ekde 1977 kaj fariĝis redaktoro de ties *HEJS-Bulteno*. En 1985 li fariĝis la unua prezidanto de Kataluna Esperanto-Junularo. En 1986 kaj 1987 li estis prezidanto de Centro de Esperanto Sabadell. Li estas kunfondinto de Kataluna Esperanto-Asocio, en kiu li havis diversajn gvidajn postenojn. Li kunfondis ankaŭ la katalunan sekcion de la Internacia Humanitara Organizo Espero kaj aktivadis en ĝi. Inter 2019 kaj 2024 li prezidis Katalunan Esperanto-Asocion.

## Referencoj 
Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Internacia Humanitara Organizo Espero

La **Internacia Humanitara Organizo Espero** estis fondita en januaro 1993 en Sarajevo, dum la agreso kontraŭ Bosnio, pro iniciato de membroj de la Esperanto-Ligo de Bosnio kaj Hercegovino, kiel sekcio pri humanitara helpo de la Ligo. Dum la milito ĉirkaŭ 500 membroj ĝuis ĝian protektadon kaj, el kiuj, pli ol kvindeko partoprenis aktive en la realigado de la projektoj de la asocio. Laŭ la nova Leĝo de Humanitaraj Asocioj de Bosnio kaj Hercegovino, Espero registriĝis la 24-an de marto 1997 kiel neprofitdona kaj sendependa humanitara organizo.

En majo 1998 en Katalunio estis fondita aŭtonoma ne-registara organizo kun la samaj celoj kaj nomo kaj ambaŭ asocioj federiĝis per kontrakto.

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de la katalunia Espero 

Espero, Internacia Humanitara Organizo
Espero, Internacia Humanitara Organizo
Espero, Internacia Humanitara Organizo
Kategorio:Esperanto-Ligo de Bosnio kaj Hercegovino
Kata Luno

**Kata Luno** estis revuo eldonita de Kataluna Esperanto-Junularo, eldonita de 1985 ĝis 1998. Ĝi travivis diversajn periodojn kun malsamaj ĉefredaktoroj, kiuj donis al ĝi iom malsaman karakteron. Ĝi ofte neglektis informojn pri la Esperanto-movado, sed ĉefe enhavis verkaĵojn de la anoj de KEJ, unualoke komiksojn de Arnau Torras.

## Kronologio
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Esperantistaj gazetoj de Katalunio
Optikisto

[eta|dekstra|250px|Filio de optikbutiko *Pearle* en [Boxmeer Nederlando]]
**Optikisto** estas fakulo pri optiko. La optikisto antaŭ ĉio laboras en la okulprizorgado.

La ĉefaj taskoj de optikisto en optikbutiko estas la mezurado de la refraktoeraroj de ies okulo. Refrakteraro povas esti solvita per okulvitroj aŭ kontaktlensoj tiel ke iu denove povas akre vidi. Depende de la optikbutiko la optikisto ankaŭ ŝlifas la vitrojn kaj muntas ilin en, de la kliento elektita, muntumo. Ankaŭ optikaj kromartikloj kiel lupeoj, lornoj, binokloj, teleskopoj, mikroskopoj kaj neoptikaj artikloj kiel barometroj ofte haveblas ĉe la optikisto.

Krom la refraktmezurado la taskoj de la optikisto ankaŭ estas konsilado kaj vendo de muntumoj kaj okulvitroj kaj riparo de damaĝitaj montumoj. Ankaŭ la instruado pri la uzo de kontaktlensoj apartenas al la laboro de la optikisto.

Kategorio:Profesioj
Kategorio:Okulo
Blua ŝterno

La **Blua ŝterno** aŭ **Blugriza ŝterno** (*Anous cerulea*, iam *Procelsterna cerulea*) estas marbirdo de la familio de Laredoj kaj subfamilio de Ŝternenoj.

## Aspekto 
Temas pri eta ŝterno, 25–30&nbsp;cm longa kun enverguro de 46–61&nbsp;cm kaj pezo de 170-285 g. Ambaŭ seksoj estas similaj kaj ne estas plumarŝanĝo laŭ la sezono. Ĝi estas blugriza supre kun tre helgrizaj kapo kaj subaj partoj kaj subflugiloj; la vosto estas mallonga, griza kaj forkoforma. Pli eta ol la Blankofrunta ŝterno, sed kun beko (tre akrapinta), okulo kaj kruroj nigraj kaj la piedoj havas pli helajn retojn (flavecajn). La okuloj estas grandaj kaj aspektas pli grandaj pro la ankaŭ nigraj okulringoj. Junuloj estas similaj sed iom brunaj supre.

## Disvastiĝo 
Ĝi troviĝas en Samoo, la insularo Kuk, Fiĝio, Franca Polinezio, Kiribato, insularo Marŝaloj, Nov-Kaledonio, Tongo, Tuvalo kaj Havajo kun amerika plilongigo de la teritorio ĉe Paskinsulo kaj aliaj insuloj de Ĉilio. Ĝi iam estis kiel vaganto en Aŭstralio kaj Japanio. Ties natura medio estas malfermaj, neprofundaj maroj en tropikaj kaj subtropikaj regionoj de suda Pacifiko, plej ofte ĉe insuloj.

## Kutimoj 
Ili manĝas ĉe klifoj aŭ marbordoj, plukas ekde la nestejoj aŭ plonĝas surfacen por kapti fiŝojn, krustulojn kaj kalamarojn.

La Blua ŝterno konstruas neston el algoj surgrunde inter rokoj kaj plantoj, kie la ino demetas nur unu brunflavan makulecan ovon. Ambaŭ gepatroj kovas dum pli ol unu monato. Reproduktado komencas aŭguste kaj finas decembre antaŭ la komenco de la fino de la sudhemisfera somero.

La Griza ŝterno (*Anous albivitta*) anstataŭas la specion de la Blua ŝterno sude de la teritorio; ambaŭ estis antaŭe konsideritaj kiel ununura specio, sed lastatempe oni konsideras ilin kiel disigitaj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Procelsterna cerulea. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  24a de Julio 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* Anglalingva ejo pri Blua ŝterno; aŭstralia registaro

Kategorio:Ŝternedoj
Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Tertremo en Italio en 1908

eta|Mapo de la tertremo
La **tertremo de 1908** de Mesino estis unu el la plej grandaj naturkatastrofoj de la 20-a jarcento. 

La sismo okazis la 28-an de decembro 1908 je la 5-a horo kaj 21 minutoj kaj skuis dum 37 sekundoj la regionon ĉirkaŭ la Mesina markolo. La urboj Messina kaj Reggio di Calabria estis preskaŭ al grundnivelo detruitaj. La tertremo havis la forton de 7,2 en Richter-skalo.

La tertremon sekvis cunamo, kiu kaŭzis pluajn damaĝojn kaj mortojn. En Messina mortis ĉ. 80.000 el 130.000 loĝantoj, en Reggio di Calabria minimume 15.000 el 45.000.

eta|maldekstra|Travivantoj de la tertremo.

## Impresoj en la internacia esperantista movado 
En la revuo "Pola Esperantisto", n.1, januaro 1909, la redakcio skribis:

"''Al niaj italaj samideanoj. Terura katastrofo trafis la Sudan Italujon. Tertemo, ne konata ankoraŭ en la historio, detruis la belajn kaj florantajn ĉirkaŭaĵojn de Sicilio kaj Kalabrio. Miloj da vivoj falis ofere en la brakoj de l' furia kosma potenco. La doloroj de Italujo eĥe en la koroj de ĉiuj homoj. Polujo sentas tiun doloron pli forte ol multaj aliaj, ĉar Italujo ĉiam partoprenis kore en malfeliĉoj de nia lando. Akceptu do nian koran kondolencon, italaj samideanoj!*"

Tuj la Redakcio de "P. E." *malfermis "liston de oferdonoj por la malfeliĉaj oferoj de la terura katastrofo en Italujo.''" La unua oferto estis de Ludoviko L. Zamenhof, aŭtoro de Esperanto.

Kategorio:Historio de Sicilio
1908
Kategorio:1908 en Italio
Kategorio:Tertremoj en la 20-a jarcento
Kategorio:Katastrofoj en 1900-1909
Dutranĉita 24-ĉelo

{{Hiperpluredro
|nomo=Dutranĉita 24-ĉelo
|bildo=Bitruncated24cell.png
|bildo-priskribo=Orta projekcio en 2 dimensiojn
|bildo1=Bitruncated xylotetron stereographic close-up.png
|bildo1-priskribo=Rektlinia sfera projekcio (proksime)
|speco=Uniforma plurĉelo
|ĉeloj=48 senpintigitaj kuboj (3.8.8) 25px
|edroj=192 trianguloj {3}  144 oklateroj {8}
|lateroj=576
|verticoj=288
|edroj/latero={3} {8} {8}
|vfiguro= Kvarlatera dukojnosimilaĵo (malregula kvaredro)  (4 senpintigitaj kuboj (3.8.8) kuniĝas je vertico)
|Schl=t1,2{3,4,3}
|grupo=[3,4,3], ordo 2304
|propraĵoj=Konveksa, ĉelo-transitiva
}}
En geometrio, la **dutranĉita 24-ĉelo** estas uniforma plurĉelo. Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti farita per dutranĉo de la regula 24-ĉelo, alivorte per senpintigo de la 24-ĉelo duonvoje al la profundo kiu devus liveri la dualan 24-ĉelon.

Ĝi konsistas el 48 senpintigitaj kuboj.

Ĝi estas unu el la du ne-regulaj uniformaj plurĉeloj kiuj estas ĉelo-transitivaj. La alia estas la dutranĉita 5-ĉelo.

Ĝi estas ankaŭ latero-transitiva, kun 3 senpintigitaj kubaj ĉeloj por ĉiu latero kaj kun unu triangulo kaj du oklateroj ĉirkaŭ ĉiu latero.

La 48 ĉeloj de la dutranĉita 24-ĉelo respektivas kun la 24 ĉeloj kaj 24 verticoj de la 24-ĉelo. Kiel tiaj, la centroj de la 48 ĉeloj formas la radikan sistemon de speco F4.

La vertica figuro estas kvarlatera dukojnosimilaĵo, neregula kvaredro kun 2 kontraŭaj lateroj de longo 1 kaj 4 la aliaj lateroj de longo (2+21/2)1/2.

## Strukturo 
La senpintigitaj kuboj estas kunigitaj unu al la alia tra iliaj oklateraj edroj en *kontraŭa* orientiĝo, do, du kunigitaj senpintigitaj kuboj estas turnitaj je 45 gradoj unu relative al la alia tiel ke du triangulaj edroj ne komunigas laterojn. La kunigitaj tra kontraŭaj oklateraj edroj senpintigitaj kuboj formas ciklojn el 8 aĵoj. Ĉiu senpintigita kubo apartenas al 3 ĉi tiaj cikloj.

Samtempe, la senpintigitaj kuboj estas kunigitaj unu al la alia tra kontraŭaj triangulaj edroj formante ciklojn el 6 aĵoj. Ĉiu senpintigita kubo apartenas al 3 ĉi tiaj cikloj.

## Projekcioj 
La perpendikulara ĉelo-unua projekcio de la dutranĉita 24-ĉelo en 2 dimensiojn havas oklateran koverto. Sub ĉi tiu projekcio, la oklateraj edroj projekciiĝas en centran oklateron kaj 8 ĉirkaŭbarantajn oklaterojn (vidu bildon pli supre en la tabelo).

## Vidu ankaŭ 
* 24-ĉelo
* Dutranĉita 5-ĉelo, la alia ĉelo-transitiva, ne-regula uniforma plurĉelo
* Uniforma plurĉelo

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/19981206210449/http://members.aol.com/Polycell/section3.html

Kategorio:Plurĉeloj
Karles Berga i Molina

**Karles Berga i Molina** (nask. en 1960 en Igualada) estas kataluna brokantisto kaj Esperanto-blogisto. 

Lerninte Esperanton en 1982, Berga aktivis en la kataluna Esperanto-movado kaj kunlaboris kun Kataluna Esperanto-Junularo, kies unuan numeron de la revuo *Kata Luno* li kunredaktis, kaj nuntempe kun Kataluna Esperanto-Asocio. Antaue li kunredaktis Heroo de Esperanto. Li tamen ne akceptis gvidajn postenojn kaj multe aktivas memstare, ĉefe kiel propagandanto kaj Esperanto-instruisto. Li estis dum multaj jaroj gastiganto de Pasporta Servo en Barcelono.

Inter aprilo kaj oktobro 2010 li estis la ĉiĉerono de la Hispana Esperanto-muzeo, nun diskonigata kiel Museu d'Esperanto de Subirats.

## Verkoj
Berga estas aŭtoro de la vortareto *Vocabulari Familiar Català-Esperanto / Esperanto-Català* (2010) kaj aktiva blogisto pri i.a. esperantaj temoj. Lia blogo sur Ipernity distingiĝas pro multaj amuzaj kaj bizaraj blogeroj.  

Li esperantigis la tekston de la priŝaka PDF-libreto *Juga i Apren* (Ludu kaj Lernu), kiu troveblas ĉe http://www.educachess.org/.  

En 2016, li kreis la katalunan version de la reta zagrebmetoda kurso alirebla tra http://learn.esperanto.com/. Ĝi estis poste reviziita de Rubén Fernández, lingvoinstruisto.  

Li estis la esperanta tradukinto por la firmao http://www.catbikinis.com/  

## Eksteraj ligiloj
* Intervjuo al Berga fare de barcelona televido.
* Blogo "Muzeo de Esperanto" de Berga sur Wordpress. 
* Blogo "Katalunio" de Berga sur Blogspot. 
* Blogo "e-bulteno" de Berga sur Blogspot.
* Blogo "Karulo Pika Kulo" de Berga sur Ipernity.
* Blogo "Montserrat"  de Berga sur Wordpress. 
* Blogo "Ni Tradukas" de Berga sur Wordpress.

Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Kategorio: Esperanto-vortaristoj
Dutranĉita 5-ĉelo

{{Hiperpluredro
|nomo=Dutranĉita 5-ĉelo
|bildo=Schlegel half-solid bitruncated 5-cell.png
|bildo-priskribo=Figuro de Schlegel kun alternaj ĉeloj latentaj.
|bildo1=Decachoron stereographic (hexagon).png
|bildo1-priskribo=Rektlinia sfera projekcio de sfera plurĉelo
|speco=Uniforma plurĉelo
|ĉeloj=10 senpintigitaj kvaredroj (3.6.6) 25px
|edroj=20 {3}  20 {6}
|lateroj=60
|verticoj=30
|vfiguro=Kvarlatera dukojnosimilaĵo (malregula kvaredro)  (4 (senpintigitaj kvaredroj (3.6.6) kuniĝas je vertico)
|CD=o-(o)-(o)-o
|Schl= t1,2{3,3,3}
|grupo=A4, [3,3,3], ordo 240
|propraĵoj=Konveksa, ĉelo-transitiva
|B=Deca
|retbildo=Bitruncated 5-cell net.png
}}
En geometrio, la **dutranĉita 5-ĉelo** estas uniforma plurĉelo. Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti farita per dutranĉo de la regula 5-ĉelo, alivorte per senpintigo de la 5-ĉelo duonvoje al la profundo kiu devus liveri la dualan 5-ĉelon.

La **dutranĉita 5-ĉelo** estas komponita el 10 ĉeloj ĉiu el kiuj estas senpintigitaj kvaredroj.

La senpintigitaj kvaredroj estas kunigitaj unu al la alia tra iliaj seslateraj edroj en *kontraŭa* orientiĝo, do, du kunigitaj senpintigitaj kvaredroj estas turnitaj je 60 gradoj unu relative al la alia tiel ke du triangulaj edroj ne komunigas laterojn.

Ĉiu latero estas komunigita per du seslateraj edroj kaj unu triangula edro.

La dutranĉita 5-ĉelo estas la komunaĵo de du kvinĉeloj en duala konfiguro.

Ĝi estas unu el la du ne-regulaj uniformaj plurĉeloj kiuj estas ĉelo-transitivaj. La alia estas la dutranĉita 24-ĉelo, kiu estas komponita el 48 senpintigitaj kuboj.

## Vidu ankaŭ 
* Kvinĉelo
* Dutranĉita 24-ĉelo
* Uniforma plurĉelo

## Eksteraj ligiloj 
* 
* - (6) Konveksaj uniformaj plurĉeloj bazitaj sur la kvinĉelo

Kategorio:Plurĉeloj
Cák

**Cák** estas malgranda vilaĝeto en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Kőszeg. La vilaĝonomoj estas germane **Zackenbah** (cakenbah), kroate **Caka**.
300px|dekstra|eta|Ĉefstrato de Cák
300px|dekstra|eta|Strato de keloj en Cák

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 9725
* Telefonprefikso: 94
* Areo: 7 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 260

## Situo 
Cák situas sur mildaj deklivoj, inter Kőszeg kaj Velem laŭ flankovojo.

## Historio 
En Cák loĝis komence romianoj. La turkoj en 1532, kristanoj en 1573 kaj 1606 detruis la vilaĝon. En 1894 preĝejo konstruiĝas.

Dum la socialismo en la ĉirkaŭa arbaro oni kultivis la ordinaran kastaneon (arbospecio kun manĝeblaj kaŝtanoj) (*Castanea sativa*), ja la vilaĝo troviĝis proksime de la **fer-kurteno**, kie longe turistoj ne alvenis.

En Cák migra poŝto servas.
eta|maldekstre|Kirko de Cák
eta|Aerfoto pri Cák

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Vas
Dutranĉita 4-hiperkubo

{{Hiperpluredro
|nomo=Dutranĉita 4-hiperkubo
|nomo1=Dutranĉita 16-ĉelo
|bildo=Schlegel half-solid bitruncated 16-cell.png
|bildo1=Schlegel half-solid bitruncated 8-cell.png 
|bildo-priskribo=Figuro de Schlegel centrita je senpintigita kvaredro.
|bildo1-priskribo=Figuro de Schlegel centrita je senpintigita okedro.
|speco=Uniforma plurĉelo
|ĉeloj=8 senpintigitaj okedroj (4.6.6) 25px  16 senpintigitaj kvaredroj (3.6.6) 25px
|edroj=24 kvadratoj {4}  64 seslateroj {6}  32 trianguloj {3}
|lateroj=192
|verticoj=96
|vfiguro=Dulatera dukojnosimilaĵo (malregula kvaredro)  (2 senpintigitaj okedroj (4.6.6) kaj 2 senpintigitaj kvaredroj (3.6.6) kuniĝas je vertico)
|Schl= t1,2{4,3,3}  t0,1,2{31,1,1}  
|CD=o4(o)3(o)3o  (o)3Image:CD_downbranch-11.png3o
|grupo=B4, [3,3,4]  D4, [31,1,1]
|propraĵoj=Konveksa
}}
300px|eta|Sfera projekcio, kolorigita travideble kun rozkoloraj trianguloj, bluaj kvadratoj, kaj grizaj seslateroj
En geometrio, la **dutranĉita 4-hiperkubo** aŭ **dutranĉita 16-ĉelo** estas uniforma plurĉelo. Kiel la nomoj sugestas, ĝi povas esti farita per dutranĉo de la 4-hiperkubo aŭ per dutranĉo de la regula 16-ĉelo.

## Konstruado 
4-hiperkubo estas dutranĉita per senpintigo de ĝiaj ĉeloj duonvoje al la profundo kiu devus liveri la dualan plurĉelon.
Tio signifas ke la ok kuboj iĝas ok senpintigitajn okedrojn. La fontaj kvadrataj edroj parte konserviĝas kaj iĝas kvadratojn turnitajn je 45 gradoj relative al la fontaj kvadrataj. Per ili senpintigitaj okedroj tuŝas unu la alian. La seslateraj edroj formitaj dum la tranĉo formas senpintigitajn kvaredrojn. La senpintigitaj kvaredroj havas ankaŭ triangulajn edrojn, per kiuj la senpintigitaj kvaredroj tuŝas unu la alian.

## Vidu ankaŭ 
* Uniforma plurĉelo

## Eksteraj ligiloj 
* Konveksaj uniformaj plurĉeloj bazitaj sur la 4-hiperkubo, (16)

Kategorio:Plurĉeloj
Laterotranĉita 5-ĉelo

{{Hiperpluredro
|nomo=Laterotranĉita 5-ĉelo
|bildo=Schlegel half-solid cantellated 5-cell.png
|bildo-priskribo=Figuro de Schlegel kun okedraj ĉeloj montritaj
|speco=Uniforma plurĉelo
|ĉeloj=5 kubokedroj (3.4.3.4) 25px  5 okedroj (3.3.3.3) 25px  10 triangulaj prismoj (3.4.4) 25px
|edroj=80
|lateroj=90
|verticoj=30
|CD=(o)-o-o-(o)
|Schl= t0,2{3,3,3}
|grupo=A4, [3,3,3]
|propraĵoj=Konveksa
|B=Srip
}}
En geometrio, la **laterotranĉita 5-ĉelo** estas uniforma plurĉelo. Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti farita per laterotranĉo de la regula 5-ĉelo.

## Bildoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Konveksaj uniformaj plurĉeloj bazitaj sur la kvinĉelo (5-ĉelo) (4)

Kategorio:Plurĉeloj