Amakusa (urbo)

estas urbo en Gubernio Kumamoto, Japanujo.

Laŭ takso por marto 2024, la loĝantaro de Amakusa estis proksimume 72,623 en totala areo de 683.82 km2, kun loĝdenso de 110 homoj en km2.

File:Ushibukahaiya.bridge.jpg|Nokta perspektivo de Ponto Ushibuka Haiya
File:崎津教会堂 - panoramio.jpg|Katolika Preĝejo Sakitsu

Amakusa kovras la plejparton de du grandaj insuloj, Kamishima (上島, "Supra Insulo") kaj Shimoshima (下島, "Malsupra Insulo") (天草諸島), kaj ses malgrandajn insulojn kaj insuletojn. La aktuala urbo Amakusa akiris tiun statuson la 27-an de marto 2006 en kunigo de la tiamaj urboj Hondo kaj Ushibuka kun la urbetoj Amakusa, Ariake, Goshoura, Itsuwa, Kawaura, Kuratake, Shinwa kaj Sumoto en Distrikto Amakusa.

La ĉefoficejo de Flugkompanio Amakusa situas en Amakusa.

## Nomo
La norma ortografio de *Amakusa* estas 天草, kun 天 *ama* "ĉielo" kaj 草 *kusa* "herbo". Tamen la ortografio verŝajne ne spegulas la etimologion. Laŭ diversaj teorioj, la nomo eble deriviĝas de *ama* "mara gento" kaj *kusa* "tribo", *ama* "dolĉa" kaj *kusa* "herbo" (en tiu senco *amakusa* estas alternativa prononco de *kanzō* "glicirizo"), aŭ *(u)ma* "ĉevalo" kaj *kusa* "herbo" (pro ĉevalpaŝtejoj).

## Geografio
Amakusa situas sur la du plej grandaj insuloj de la Insularo Amakusa, Kamishima kaj Shimoshima, kaj proksimaj insuletoj. Kamishima estas malpli granda ol Shimoshima kaj situas tuj apud ĝia nordorienta bordo. La insularo situas en la suda parto de Gubernio Kumamoto sur la okcidenta marbordo de Kjuŝuo. Kamishima kaj Shimoshima dividas la Maron Yatsushiro (sudorienta bordo) de la Maro Ariake (norda bordo), dum la okcidenta bordo frontas la ĉefan basenon de la Orientĉina Maro.

Amakusa havas surteran limon kun la vilaĝo Reihoku, kiu okupas la nordokcidentan angulon de Shimoshima, kaj Kami-Amakusa, kiu regas la orientan parton de Kamishima. Norde, trans la Maro Ariake, estas Gubernio Nagasako, kaj sude, trans markolo de la Maro Yatsushiro, estas la urbeto Nagashima en Gubernio Kagoŝimo.

Nur malgranda parto de la teritorio regata de la urbo fakte estas urba. La precipa urba centro estas Hondo, en la nordorienta marbordo de Shimoshima apud la markolo inter la du insuloj. Alia dense loĝata loko estas Ushibuka en la suda angulo de Shimoshima. Partoj de la teritorio estas protektataj en Nacia Parko Unzen-Amakusa.

### Geologio
La rokoj de Amakusa estas plejparte eocenaj sedimentoj, kun zono de sedimentoj el la Supra Kretaceo en la okcidento kaj sudo de Shimoshima. Ili enhavas abundajn fosiliojn de maraj organismoj kaj en la insuleto Goshoura ankaŭ dinosaŭroj. Goshoura havas "Dinosaŭr-insulan Muzeon", kiu prezentas paleontologion al la publiko.

Karbo troviĝas en la eocenaj rokoj de okcidenta Shimoshima kaj estis minata ĝis la jardeko de 1970. Proksime al la okcidenta marbordo de Shimoshima oni elfosas 80% de la kaolino produktata en Japanujo. La kaolino estas fama pro sia alta kvalito kaj deriviĝis de entrudoj de riolito dum la Mioceno.

### Klimato
Amakusa havas malsekan subtropikan klimaton (*Cfa* en la klimata klasifiko de Köppen) kun varmaj someroj kaj malvarmetaj vintroj. La kvanto da precipitaĵo estas signifa tra la tuta jaro, kaj plej granda de majo ĝis aŭgusto. La averaĝa temperaturo en Amakusa estas 18.2 °C. La averaĝa jara precipitaĵo estas 2109.8 mm, kaj junio estas la plej malseka monato. La temperaturo estas plej alta en aŭgusto (averaĝe 28.3 °C) kaj plej malaltaj en januaro (averaĝe 8.6 °C). La malkresko okazas parte pro malalta nasknombro kaj parte pro elmigrado de junuloj.

## Transporto
### Aera
Amakusa havas flughavenon uzatan de Flugkompanio Amakusa. La flugkompanio posedas unu aviadilon kaj faras flugojn inter Amakusa kaj Kumamoto, Fukuoka, kaj Osako. Ĝi estas posedata plejparte de la gubernia registaro, kaj parte ankaŭ de la urba registaro.

### Tera
Eblas veturi inter la du ĉefaj insuloj sur la ponto Amakusa Seto Ohashi, konstruita en 1974. La ponto Haiya Ohashi konektas Ushibuka kun la apuda insuleto Gesujima. La plej gravaj vojoj iras ĉirkaŭ la bordo de Kamishima, la norda bordo de Shimoshima, kaj tra la mezo de Shimoshima inter Hondo kaj Ushibuka.

## Historio
Ĝis la 18-a jarcento, la insularo Amakusa estis izolita kampara zono. Dum la Epoko Muromachi la regantoj de Kamishima subtenis la familion Sagara, dum Shimoshima subtenis la familion Arima. Kiam la intermilitado finiĝis, la loka potenco en la insularo apartenis al la "kvin sinjoroj" (*goninshu*). La familio Amakusa posedis kastelojn en Hondo kaj Sakitsu en Shimoshima, dum la familio Kotsuura havis la kastelon Tanasoko en Kamishima.

Amakusa estis grava en la frua historio de japana kristanismo. Kristanaj misiistoj atingis teritorion de la familio Amakusa ekde 1569 tra la haveno Shiki (nuntempe Reihoku). La regantaj fratoj Amakusa kristaniĝis kaj la nova religio havis grandan sukceson en ilia feŭdo. Amakusa partoprenis en du sensukcesaj kristanaj ribeloj, la ribelo de Amakusa en 1589-1590 kaj la granda Ribelo Amakusa-Shimabara de 1637-1638. Post la unua ribelo la regantaj familioj estis eksigitaj kaj la kastelo de Hondo estis detruita. Post la dua, la ribelinto estis masakritaj kaj kristanismo estis severe persekutata. Amakusa tamen restis unu el la centroj de japana kaŝ-kristanismo. Kvankam la oficiala politiko restis strikte kontraŭkristana, la praktiko ŝajne fariĝis malpli severa. En 1805, 5200 mil kristanoj estis malkovritaj en la vilaĝo Sakitsu - verŝajne tro por supozi, ke ili estis tute sekretaj antaŭ tiu momento - kaj la aŭtoritatoj nur postulis ke ili transdonu siajn religiajn objektojn sen plia puno.

Post la ribelo, Amakusa estis administrata de Kastelo Tomioka (nuntempe en Reihoku) de Ieharu Yamazaki (1638-1641), la familio Suzuki (1641-1664), kaj Toda Tadamasa (1664-1671). Post ĉi-lasta ĝi estis administrata senpere de la centra registaro de la ŝoguno. Kvankam la loĝantaro de la insularo duoniĝis pro la masakroj de 1638, administraj politikoj baldaŭ kaŭzis eksplodon de la loĝnombro kaj troloĝadon. Dum proksimume 50 jaroj la registaro devigis homojn transloĝiĝi al Amakusa por rekreskigi la loĝnombron, kaj poste daŭre sendis politikajn ekzilitojn tien, dum ankaŭ volonta almigrado daŭris, kaj elmigrado estis malfacila pro registara kontrolo al suspektataj kristanoj.

Kiam registaraj kontroloj fariĝis malpli rigoraj post la Meiji-reformo, multaj virinoj de Amakusa elmigris eksterlanden kiel amoristinoj nomataj *karayuki-san* ("fraŭlinoj iris-al-Ĉinujo") aŭ *Amakusa onna* ("virinoj de Amakusa"). La takso de la fenomeno de *karayuki-san* estas debatata; la postmilitaj esploroj de Mori Katsumi, Yamazaka Tomoko, kaj aliaj prezentis ĝin kiel tute negativan rezulton de ekstrema malriĉeco, dum Bill Mihalopoulos argumentas, ke laŭ lokaj normoj en Amakusa seksa laboro ne nepre estis vidata kiel malnormala aŭ malhonora.  Post la Dua Mondmilito, elmigrado de junuloj al japanaj urboj fariĝis tiel universala ke "mezlernejaj instruistoj . . . adiaŭis adoleskantojn destinitajn por labori en la urbegoj kvazaŭ ili forsendus ilin en militon" kaj la loĝnombro komencis la malkreskan tendencon kiu daŭras ĝis nun.

## Turismo
### Vidindaĵoj
*Ĝardenoj Alegria
*Kristana Muzeo de Amakusa
*Vizitebla sovaĝa delfenaro
*Katolika Preĝejo Ōe
*Preĝejo Sakitsu; la vilaĝo Sakitsu deklariĝis Monda Heredaĵo de Unesko en 2018 kiel parto de la ero "Kaŝkristanaj lokoj en la nagasaka regiono"
*Varma fonto Shimoda Onsen

File:Amakusa Christian Museum.jpg|Kristana Muzeo de Amakusa
File:OeCatholicChurch.jpg|Katolika Preĝejo Ōe
File:SakitsuCatholicChurch.jpg|Katolika Preĝejo Sakitsu
File:下田温泉街 20140901.jpg|Varma fonto Shimoda Onsen

## Ĝemelurboj
*Encinitas (Kalifornio), Usono

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
*  

Kategorio:Kjuŝuo
Kategorio:Urboj de Japanio