open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ehm Welk

**Ehm WELK** [em velk] (naskiĝis la 29-an de aŭgusto, 1884, mortis la 19-an de decembro, 1966) estis germana verkisto. Ehm Welk naskiĝis en Biesenbrow, apud Angermünde en Norda Germanio. Post lernado en la lernejo de sia vilaĝo, li lernis komercan fakon, fariĝis maristo kaj eklaboris kiel ĵurnalisto por diversaj gazetoj.

En 1922 li vojaĝis al Usono kaj Suda Ameriko; unu jaron poste li revenis al Germanio kaj laboris kiel ĵurnalisto kaj verkisto en kaj apud Berlino.

Li verkis du revoluciajn dramojn *Gewitter über Gottland* (1926) kaj *Kreuzabnahme* (1927), kiuj malgraŭ sukceso ĉe la publiko kaŭzis skandalojn kaj post mallonga tempo devis malaperi el la teatroj.

En 1934 Ehm Welk devis pasigi mallongan tempon en faŝisma koncentrejo. Kialo estis kritika artikolo direktita al la nazia politikisto Joseph Goebbels *Herr Reichsminister, ein Wort, bitte!* Dum la tempo post la aresto la nazioj malpermesis al li la verkadon.

Post 1935 Ehm Welk ja rajtis reveni al la verkado, sed la kondiĉo estis, koncentriĝis al ne-politikaj temoj. Dum tiu tempo estiĝis kelkaj el liaj plej popularaj romanoj, kiuj kun ilustra humuro priskribis la vivon de la kampara popolo en norda Germanio.

Post la Dua mondmilito li dum kelkaj jaroj forlasis sian literaturan karieron. Li restis en GDR kaj fondis en Meklenburgo ses *popolajn altlernejojn*; en 1946 li fariĝis direktoro de tia institucio en Schwerin.

En 1950 li ekloĝis en Bad Doberan. Ekde tiam li plene dediĉis sin al la verkado. Li gajnis diversajn altrangajn premiojn, fariĝis honora civitano de la urboj Bad Doberan kaj Angermünde, honora doktoro kaj profesoro en la Universitato de Greifswald.

Ehm Welk mortis en Bad Doberan.

## Listo de verkoj 
* *Gewitter über Gottland* (dramo, 1926)
* *Kreuzabnahme* (dramo, 1927)
* *Die Heiden von Kummerow* (romano, 1937)
* *Die Lebensuhr des Gottlieb Grambauer* (romano, 1938)
* *Die Gerechten von Kummerow* (romano, 1943)
* *Mein Land, das ferne leuchtet* (romano, 1952)
* *Im Morgennebel* (romano, 1953)
* *Der Hammer will gehandhabt sein* (rakontoj, 1958)
* *Der wackere Kühnemann aus Puttelfingen* (romano, 1959)

## Eksteraj ligiloj 
* Literaturmuzeo pri Ehm Welk en Angermünde, germanlingva 

Kategorio:Germanaj verkistoj
Doktoro Wötzel

**Doktoro Wötzel** estis kuracisto en la urbo Chemnitz, kiu famiĝis en jaro 1804 post publikado de lia libro "Realaj aperadoj de mia edzino post ŝia morto", per kiu li opiniis esti definitive pruvinta postmortan transvivon.

La faktoj raportitaj en la libro: 
Kelkajn semajnojn post morto de sia edzino, Doktoro Karl WÖTZEL (prononcu: vöcel) sensis fortan venton, kirliĝantan ĉirkaŭ li, kvankam ĉiuj pordoj kaj fenestroj estis fermitaj. La lumigilo malflamiĝis mem, kaj li ekvidis sian edzinon ridetanta je li dirante: "Karl  ... mi estas senmorta .... ni revidos nin". Kaj la aperaĵo forfandiĝis. 
La doktoro estis samtempe ĝojega kaj dubema, pensante "eble mi faras el miaj deziroj realaĵojn, tio estis halucino". Sed alian tagon la aperaĵo denove revenis, sed  tiufoje lia hundo Baldur ĉeestis, kaj jen ĝi iris al la revenantino kaj ekturniĝadis kaj saltadis ĉirkaŭ ŝi eligante ĝojbleketojn. Pro tio Doktoro WÖTZEL konkludis, ke la apero estis ne subjektiva sed objektiva, do reala.

Li estis atakita de pluraj, kaj mokita de Wieland en "Enthauesia".
En 1805 li publikigis en Leipzig duan libron pri tiu temo.

Kategorio:Postmorto
Kategorio:Germanaj kuracistoj
Kategorio:Germanaj spiritistoj
Federacio

[eta|dekstra|300px|Mapo de la [mondo kun federacioj kiel verdaj teritorioj.]]

**Federacio** nomiĝas ŝtato/lando konsistanta el aŭtonomaj partoj kun propraj registaroj, ĝenerale konataj kiel "ŝtatoj" (kelkfoje sencodistinge nomataj "subŝtatoj") aŭ "provincoj". Ĝeneralregule, la ŝtatoj (federaciataj ŝtatoj), kiuj unuiĝas por konstitui federacion (federacian ŝtaton), estas aŭtonomaj. Ili havas aron da rajtoj garantiitaj de la konstitucio, kiuj ne povas esti abolitaj aŭ ŝanĝitaj de la centra registaro sen ilia konsento. Tamen nur la federacia ŝtato estas konsiderata suverena, inkluzive por la internacia juro. La federaciataj ŝtatoj estas agnoskataj de la internacia juro nur kiam la federacia ŝtato permesas.

La politika sistemo, en kiu diversaj ŝtatoj unuiĝas aŭtonome por formi federacian ŝtaton, nomiĝas federaciismo.

Federaciaj estas, interalie, jenaj ŝtatoj: Argentino, Aŭstralio, Barato, Brazilo, Belgio, Kanado, Germanio, Malajzio, Meksiko, Niĝerio, Rusio, Svislando kaj Usono.

## Aliaj difinoj por federacio 
Tegmenta asocio, kiu ligas aliajn asociojn. Vidu ekzemple Hispana Esperanto-Federacio aŭ Meksika Esperanto-Federacio.

## Vidu ankaŭ 
* Unueca ŝtato
Llardecans

**Llardecans** estas katalunia vilaĝo en la provinco Ilerdo, en nord-okcidenta Hispanio. Ĝi enhavas proksime 614 loĝantojn.

## Esperante 
Esperante, ĝi estas konata pro tio, ke Abel Montagut naskiĝis ĉi tie.

## Eksteraj ligiloj 
* http://llardecans.ddl.net 
* http://www.municat.net:8000/omunicat/owa/mun_p01.dad_ens?via=1&cod=2512530008  
* http://www.idescat.es/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=25125 

Kategorio:Vilaĝoj de Hispanio
Ĉefministroj de Brazilo

La registrestro de Brazilo estis Ĉefministro en du malsamaj periodoj: dum Imperio (de 1847 ĝis 1889) kaj dum Respubliko (de septembro 1961 ĝis januaro 1963).

Listo de Brazilaj Ĉefministroj:

## Monarkio 
* 1- Antônio Carlos: 1840 - 1841;
* 2- Markizo de Sapucaí: 1841 - 1842;
* 3- Carneiro Leão: 1843;
* 4- Almeida Torres: 1844 - 1846;
* 5- Marcelino de BRITO: 1846;
* 6- Vicgrafo de Caravelas: 1847;
* 7- Vicgrafo de Macaé: 1848;
* 8- Francisco de Paula Souza e Melo: 1848
* 9- Markizo de Olinda: 1848 - 1849;
* 10- Markizo de Monte Alegre: 1849-1852;
* 11- Vicgrafo de Itaboraí: 1852;
* 12- Carneiro Leão: 1853-1856;
* 13- Duko de Caxias: 1856;
* 14- Markizo de Olinda: 1857;
* 15- Vicgrafo de Abaeté: 1858;
* 16- Barono de Uruguaiana: 1859-1861;
* 17- Duko de Caxias: 1861-1862;
* 18- Zacarias de Goes e Vasconcelos: 1862 (nur du tagoj);
* 19- Markizo de Olinda: 1862-1864;
* 20- Zacarias de Goes e Vasconcelos: 1864;
* 21- Markizo de Olinda: 1864;
* 22- Francisco José Furtado: 1864-1865;
* 23- Markizo de Olinda: 1865;
* 24- Zacarias de Goes e Vasconcelos: 1865-1868;
* 25- Vicgrafo de Itaboraí: 1868-1870;
* 26- Vicgrafo de San-Vicento: 1870-1871;
* 27- Vicgrafo de Rio-Branco: 1871-1875;
* 28- Duko de Caxias: 1875-1878;
* 29- Vicgrafo de Sinimbu: 1878-1880;
* 30- José Antônio Saraiva: 1880-1882;
* 31- Martinho Alvares Silva Campos: 1882;
* 32- Markizo de Paranaguá: 1883;
* 33- Lafayette Rodrigues Pereira: 1883;
* 34- Manoel Pinto de Souza Dantas: 1884;
* 35- José Antônio Saraiva: 1885;
* 36- Barono de Cotejipe: 1886;
* 37- João Alfredo Correia de Oliveira: 1888;
* 38- Vicgrafo de Ouro Preto: 1889.

## Respubliko 
* 1- Tancredo Neves: 1961- 1962;
* 2- Brochado da Rocha: 1962 (nur du monatoj);
* 3- Hermes LIMA: 1962-1963].

Kategorio:Brazilaj politikistoj
Distrikto Sächsische Schweiz

La **distrikto Saksa Svislando** (germane *Landkreis Sächsische Schweiz*) estis parto de la Respubliko Saksio, kiu estas federacia lando de Germanio, kaj ekzistis ĝis la 31-a de julio 2008. La 1-an de aŭgusto 2008 ĝi kunfandiĝis kun la iama distrikto Weißeritz (*Weißeritzkreis*) al la distrikto Distrikto Saksa Svislando-Orienta Ercmontaro (*Landkreis Sächsische Schweiz-Osterzgebirge*). La distrikto apartenis al la administra distriktaro Dresden, kaj ĝis la 1-a de marto 2012 ankaŭ la nova distrikto Saksa Svislando-Orienta Ercmontaro apartenis al ĝi - ekde tiu dato en Saksio ne plu ekzistas la antaŭaj tri distriktaroj Chemnitz, Dresden kaj Leipzig.

## Geografio 
La distrikto Saksa Svislando situas sudoriente de Dresdeno. Najbaras la ĉeĥa distrikto Děčín oriente kaj sude, la distrikto Weißeritz en okcidento, la urbo Dresdeno nordokcidente kaj norde la distriktoj Kamenz kaj Bautzen. En la kerno de la regiono troviĝas Saksa Svislando. Nordoriente respektive okcidente situas la antaŭmontoj de Luzacia Montaro kaj Ercmontaro. Tra la mezo de la distrikto fluas la rivero Elbo. La plej malalta loko de la distrikto estas la elba bordo ĉe la urbolimo de Dresdeno, la plej alta *Oelsener Höhe* (altaĵo ĉe Oelsen) troviĝas 644 metrojn super marnivelo. Ĝi leviĝas en la sudokcidento de la distrikto kaj apartenas al Orienta Ercmontaro.

## Historio 
La distrikto estiĝis per kuniĝo de la iamaj distriktoj *Sebnitz * kaj *Pirna*. La plej granda inundo dum tuta jarcento kiel serioza bato trafis multajn urbojn kaj vilaĝojn.

## Blazono 
S
Kategorio:Elba Grejsmontaro
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 2008
Martti Talvela

**Martti Olavi Talvela** (4-a de februaro 1935 en Hiitola, Finnlando – 22-a de julio 1989 Juva) estis basa operkantisto. Li lernis en la muzika akademio de Lahti de 1958 ĝis 1960 kaj kun instruisto Carl Martin Ohmann en Stokholmo.

Lia unua opera rolo estis *Sparafucile* in Rigoletto in 1961. Li estis dungita de la *Deutsche Oper* en Berlino en 1962, kie li kantis la ĉefajn basajn rolojn. En 1968 li daŭrigis sian karieron en usono en la novjorka *Metropolitan Opera* 
De 1972 to 1980 Martti Talvela estis arta direktoro de la Savonlinna Festival. Li mortis la 22-an de julio 1989.

Li impresige majstris ĉiujn la ĉefajn basajn rolojn kaj lia kantludo de *Boris Godunov* estas memorinda.

Kategorio:Operkantistoj
Kategorio:Finnoj
Holešov

**Holešov** estas urbo kiu situas de distrikto Kroměříž en orienta Ĉeĥio. Ĝi enhavas  ().

## Historio 
Holešov fariĝis ankaŭ rifuĝejo de ultraortodoksaj judoj inkluzive de kelkaj famaj kabalistaj sciencistoj, kio en sekvantaj jarcentoj farigis el ĝi pilgriman lokon de ortodoksa judismo, en alia flanko ĝi negative subskribis en kunvivo de minoritato kun majoritato. Krom alia ankaŭ dank' al tiu ĉi minoritato profesoro Tomáš Garrigue Masaryk sukcese kandidatis en regnan asembleon por balotejo Valaĥio. Laŭ modelo de industria revolucio en Prago ankaŭ en Holešov okazis ekspozicio, kiu fariĝis la plej signifa ekonomia-kultura entrepreno en la orienta Moravio antaŭ la unua mondmilito. Senpere post fino de la milito en Holešov okazis lasta kontraŭjuda pogromo en la ĉeĥaj landoj antaŭ la Dua Mondmilito. Komence de la 20-aj jaroj estiĝis en Holešov la plej progresiva ĉeĥa faŝisma movado, el kiu pli poste fariĝis per ŝanĝo de la nomo Nacia komunumo faŝisma.

## Loĝantaro 
## Esperanto 
Holešov estas loko, kie naskiĝis Antonie Janalíková, Alena Růžičková-Pavlínová kaj Theodor Čejka.

## Partneraj urboj 
Inter alie
* 20px Pszczyna/Pless (Pollando)


Kategorio:Municipoj en distrikto Kroměříž
Kategorio:Urboj en distrikto Kroměříž
Kategorio:Hanakio
Kategorio:Valaĥio (Moravio)
Kategorio:Urboj en Moravio
Kategorio:Setlejoj en Supramoravia valego
Karpata baseno

**Karpata baseno** (la limojn de la baseno donas ĉefe la montaro Karpatoj, el tio venas la nomo) aŭ la **Panonia ebenaĵo** estas la larĝa areo en mez-sud-orienta Eŭropo, kiu nomiĝis dum la plioceno **Panonia maro**, ĉar ĝi estis parte subakva. La rivero Danubo dividas la basenon preskaŭ duone.

La basenon ĉirkaŭas la Karpatoj, Alpoj, la Dinara Montaro kaj la Balkana Montaro.

La baseno dividiĝas inter Kroatio, Hungario, Slovakio, Aŭstrio, Rumanio, Serbio kaj Ukrainio. Tiu areo estis grandparte la historia teritorio de la Hungara Reĝlando.

## Loĝantaro 
Laŭ la recenzoj en jaroj ĉirkaŭ 2001 estis 30 milionoj dividite jene:http://epa.oszk.hu/00400/00462/00020/pdf/04demo01.pdf
* hungaroj 11,7 milionoj, 39,7%,
* rumanoj 5,5 milionoj, 18,5%
* slovakoj 4,7 milionoj, 16%
* kroatoj 2,8 milionoj, 9,6%
* serboj 1,5 milionoj, 5,1%
* ukrainoj, rusinoj 1,1 miliono, 3,8%
* ciganoj 0,6 miliono, 2%

Multaj areoj de la baseno apartenas al najbaraj landoj:

* Baranya, Baranja (Kroatio, Hungario)
* Ba&#269;ka, Bacska (Hungario, Serbio)
* Banat (Hungario, Rumanio, Serbio)
* Ma&#269;va (Serbio)
* Moslavina (Kroatio)
* Podravina (Kroatio, ĉirkaŭ la rivero Drava)
* Pokuplje (Kroatio, ĉirkaŭ la rivero Kupa)
* Posavina (Kroatio, Serbio, ĉirkaŭ la rivero Sava)
* Semberija (Bosnio kaj Hercegovino)
* Slavonio (Kroatio)
* Srem, Srijem (Serbio, Kroatio)
* Transkarpata provinco (Ukraino)
* Transilvanio Rumanio)
* Vojvodino (Serbio)

## Panonia Maro 
La antaŭaĵo de la nuna baseno estis la malprofunda maro, kiu atingis la plej grandan ampleksiĝon dum la plioceno. 

## Vidu ankaŭ 
* Panonio

## Eksteraj ligiloj 
* Interreta popolmuzikradio
* Demografio de Basenohungare
maldekstra|250px

Kategorio:Karpata baseno
71 (nombro)

**Sepdek unu** estas la natura nombro kiu sekvas 70 kaj antaŭas 72.

La nombro 71 en la dekuma sistemo havas alternativajn formojn:
* en duuma sistemo : 1000111
* en okuma sistemo : 107
* en deksesuma sistemo : 47

## en matematiko 
71 estas primo.

## pri la nombro 71 
La atomnumero de Lutecio.

Nombro kiu rilatas al Porko laŭ Brazila folkloro

## Vidu ankaŭ 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ngcic.org 
* https://web.archive.org/web/20020808074622/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/SEsaros/SEsaros1-175.html 
* https://web.archive.org/web/20040405060525/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/LEsaros/LEsaros1-175.html 

Kategorio:Naturaj nombroj
Dachau

**Dachau** [DAĥaŭ], esperantigita **Daĥaŭo**, estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Dachau kaj en la distriktaro Supra Bavario de la federacia lando Bavario, kaj estas la administra centro de la distrikto. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

Aparte ekde la jaro 1875 pluraj signifaj germanaj pentristoj kolektiĝis vivi en la pitoreska urbeto, por inspiriĝi per la pejzaĝo de multaj lagoj kaj malsekejoj kaj per la lokaj vivantoj - parte la artistoj nur restis kelkajn monatojn, parte plurajn jarojn: ekestis la artista kolonio Dachau, kiu kun mallonga interrompo de la unua mondmilito kontinue pluvivis ĝis la ekrego de la nazioj en 1933.

Dum la sekvaj 12 jaroj la urbo krime misfamiĝis: En 1933 la germanaj nazioj fondis en Daĥaŭo la Koncentrejon Dachau, kie inter multaj aliaj senkulpaj murditoj en 1944 mortis la pola esperantisto, mariavita episkopo el Płock Johano Mario Miĥaelo Kowalski, hungara esperantisto Gyula Kulich, hungara kuracisto Ferenc Jahn kaj hungara skulptisto György Goldmann, hungara ĵurnalisto Jenő Benda.

eta|maldekstra|300px|kastelo de Daĥaŭo

## Eksteraj ligiloj 
* www.dachau.de Urba retpaĝejo, ne esperantlingve
* Startpaĝo pri la iama koncentrejo Dachau esperantlingve
* Paĝaro pri la iama pafekzercejo Herbertshausen apud Dachau esperantlingve
* De Dachau ĝis Placo Fontano Teksto de Militrakonto pri itala travivinto

## Notoj 

StadtpfarrkircheStJakob.JPG|urba paroĥa kirko Sankta Jakobo
Filialkirche St. Johann (Dachau) 1933.jpg|filia kirko Sankta Johano
Evangelische Friedenskirche in Dachau.JPG|luterana pac-kirko de 1953
Dachauer_Volksfest.jpg|loka festo

Kategorio:Distrikto Dachau
Kategorio:Urboj de Bavario
Le Géant

"Le Géant" (la giganto) estis la nomo de balono, kiun konstrukciis kaj uzis Félix Tournachon Nadar.

dekstra|
La aerbalono estis konstruita en 1863 kaj havis volumenon de 6000 m3.
En la sama jaro NADAR ripete leviĝis per la balonego "Le Géant". Per ĝi li entreprenis vojaĝon de Parizo al Hanovro. Tiujn veturojn li priskribis en la libro ''"Mémoires du Géant; à terre et en l'air"* (*Memoroj pri Géant; surtere kaj enaere*) 1864) kaj *"Le droit au vol"* (*La rajto flugi*) (1865).

NADAR kaj ties balono inspiris al Jules Verne la ideon de la romano *"Cing semaines en ballon*"  (*Ses semajnoj en balono*).

Finfine la nadara balono montriĝis nesukcesa kaj konvinkis la konstrukciinton, ke la estonteco apartenos al aparatoj pli pezaj ol aero. 
Fondiĝis *Societo por la stimulado de enaera moviĝo per iloj pli pezaj ol aero'' kun NADAR kiel prezidento kaj Jules Verne kiel sekretario.

Kategorio:Aviado
Portreto

Portreto estas desegnaĵo, pentraĵo, foto, aŭ literatura priskribo prezentanta personon. Se la persono identas kun la aŭtoro oni parolas pri memportreto.
dekstra|eta|220px|Romi-egipta funebra portreto de knabo.
eta|maldekstre|230px|Fota portreto de familio.
Laŭ Francisko Azorín **portreto** estas *Bildo prezentanta iun personon.* Li indikas etimologion el la latina *pro tractus* (antaŭen tirata). Kaj li aldonas la terminon *portreti* por fari portreton, krom terminojn por portretotipoj, nome perkrajona, fotografa, kaj olepentrita.

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri portreto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Vidu ankaŭ 
* Portretpentrarto

## Referencoj
Memportreto

[dekstra|eta|220px|Memporteto de [Vincent van Gogh.]]
**Memportreto** estas portreto kies aŭtoro identas kun la prezentata (portretita) persono.

Por atingi tion tradicie oni pozas antaŭ spegulo sed hodiaŭ, kun malklariĝo de la limoj inter la artstudfakoj, tio ankaŭ povas ekzemple esti filmkamerao.

Memportreto povas havi tri celojn. Unue la nuran bildigon de la artisto, ekzemple kiel statusa simbolo por mecenato, due la bildigon de la artisto en pli granda sceno, figurante kiel komentario aŭ ŝerco, trie la psikologian esploradon de la propra persono.

Aŭtofoto estas moderna formo de memportreto.
Asparagino

**Asparagino** (simbolo **Asn** aŭ **N**; **Asx** aŭ **B** por asparagino aŭ asparta acido) estas unu el la plej oftaj aminoacidoj en vivaĵoj de la Tero. Ĝi estis unue trovita en la suko de asparago, kaj ricevis sina nomon tial.

## Proprecoj 
Ĝi estas derivaĵo de la aminoacido aspartata acido. Ĝi portas anstataŭ la finstaranta karboksil-grupo amidgrupon.

## Estiĝo 
Se en la manĝaĵo ĉeestas samtempe asparagino kaj reduktinda sukero (fruktosukero, vinbersukero), povas estiĝi akrilamido. Tio okazas antaŭ ĉio ĉe terpomo kaj grenoj. Ĉe alta temperaturo kaj malalta akvoenhavo povas asparagino kaj ĉeestanta sukero reakcii al akrilamido.

## Funkcio 
Ĝi necesas por la malkonstruo de alkoholo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Asparagine  
* http://www.chemie.fu-berlin.de/chemistry/bio/aminoacid/asparagin_en.html 

Kategorio:Aminoacidoj
Arginino

**Arginino** (simbolo **Arg** aŭ **R**) estas unu el 20 plej kutimaj naturaj aminoacidoj. Ĝi havas flankĉenon guanidino kiel funkcia grupo. En la ne-hepataj histoj, arginino povas sinteziĝi en la ornitina ciklo (aŭ karbamida ciklo). Arginino estas ofte klasifikita kiel unu el la 10 esencaj aminoacidoj.

Oni povas produkti el arginino per *senkarboksiligo* de la *agmatino*.

## Referencoj 
Kategorio:Aminoacidoj
Metaloido

eta|En la perioda tabelo, la metaloidoj troviĝas diagonale de boro al polonio.La **metaloidoj** estas kemiaj elementoj de la perioda tabelo, kiuj havas trajtojn de ambaŭ metaloj kaj nemetaloj. La vorto devenas de la latina *metallum* ("metalo") kaj la greka *oeides* ("ŝajna laŭ formo aŭ aspekto").

La proprecoj de  metaloidoj estas pli proksimaj al tiuj de semikonduktaĵoj ol tiujn de konduktaĵoj.

La konataj metaloidoj estas:
* Boro (B)
* Silicio (Si)
* Germaniumo (Ge)
* Arseno (As)
* Antimono (Sb)
* Teluro (Te)
* Polonio (Po)

Novaj elementoj kiuj estu metaloidoj:
* Astato (At)
* Livermorio (Lv)
* Teneso (Ts)
Cisteino

**Cisteino** (simbolo **Cys** or **C**) estas natura, hidrofila ("akvoŝatanta") aminoacido, kun sulfhidrila (SH) grupo. Ĝi troviĝas en plimulto de la proteinoj. Se ĝi kontaktiĝas kun aero, ĝi oksidiĝas al cistino, kiu estas du cisteinaj molekuloj interligitaj per dusulfida ligo. Je tiu procezo estiĝas unu molekulo de akvo (H2O) kiel kromprodukto.

## Referencoj 
Kategorio:Aminoacidoj
Félix Tournachon Nadar

**Félix Tournachon NADAR** (naskiĝis la 5-an de aprilo 1820, mortis la 10-an de marto 1910) estis fotisto, literaturisto, desegnisto kaj aerŝipisto.

## Vivo 
Nadar ekstudis medicinon en Lyon, sed baldaŭ forlasis la studadon kaj dediĉis sin al ĵurnalista okupiĝo, unue en Lyon, poste ekde 1842 en sia naskiĝurbo Parizo. Pli poste li aldone desegnis, teatrumis, eĉ laboris iom en la industrio. En la jaro 1849 li fondis la revuon *Revue comique* kaj instalis fotatelieron. Baldaŭ li gajnis renomon per siaj desegnoj.
Sian unuan foton li faris en 1853.
Ekde 1854 li publikigis serion de fotoportretoj de famaj samtempuloj; inter ili Franz Liszt, Charles Baudelaire kaj Jules Verne. En la jaro 1858 kiel unua li faris elaerajn fotojn.

Kun granda fido je la aerŝipado li mem konstruis helican aerŝipon. En 1863 li ripete leviĝis per la balonego "Le Géant" (= la giganto). Per ĝi li entreprenis vojaĝon de Parizo al Hanovro. Tiujn veturojn li priskribis en la libro ''"Mémoires du Géant; à terre et en l'air"* (*Memoroj pri Géant; surtere kaj enaere*) (1864) kaj *"Le droit au vol"* (*La rajto flugi*) (1865).

[eta|200ra|[memportreto en balono]]
En lia fotateliero, kiun li pruntadis al grupo de pentristoj, okazis en aprilo de la jaro 1874 la unua ekspozicio de la impresionistoj.

1885 Nadar fotis Victor Hugo sur ties mortolito. En la sekva jaro li publikigis la unuan fotointervjuon. Li ankaŭ faris erotikajn fotojn.

Post la morto en 1910 li estis enterigita en la pariza tombejo *Père Lachaise* (= *Cimetière de l'Est'', orienta tombejo).

## Publikigaĵoj 
Inter liaj skribaĵoj rimarkindaj:
* "Quand j'étais étudiant" (1856);
* "Le miroir aŭ alouettes" (1858);
* "La robe de Déjanire" (1862);
* "Histoire buissonnière" (1877);
* "Sous l'incendie" (1882);
* "Le monde où l'on patauge" (1883)
eta|maldekstra|180ra
eta|maldekstra|180ra

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20020312122208/http://www.eff.org/Misc/Publications/Bruce_Sterling/Catscan_columns/catscan.12
* http://usuarios.lycos.es/luniorni/newpage2.html 
* http://digilander.libero.it/davis2/lezioni/r.capa/nadar/nadar.htm

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Francaj fotistoj
Malnovnordlanda literaturo

**Malnovnordlanda literaturo** estas literaturo en la malnovnordlanda lingvo ĝis ĉirkaŭ la jaro 1350 kaj ĉefe konsistas el verkoj el Islando.

## Ĝenroj 
Sagao 
:Islanda sagao
:Pratempa sagao
:Reĝa sagao
:Sinkrona sagao
Barda poezio

## Verkistoj 
* Snorri Sturluson

## Verkoj 
* Völuspá

## Vidu ankaŭ 
* Islandanaj sagaoj
* *Poezia Edda*
* Norda mezepoka literaturo

Kategorio:Literaturo laŭ lingvoj
Kategorio:Ĝermana mitologio
Sekretario

**Sekretario** estas homo, kiu tenas la korespondadon, zorgas pri kurantaj aferoj, organizas kaj protokolas kunsidojn de firmao aŭ organizaĵo. Ĝi povas esti dungita aŭ elektita.
En grandaj organizaĵoj aŭ firmaoj ofte komitato aŭ ĝenerala asembleo elektas **Ĝeneralan Sekretarion**, kiu aplikas la decidojn de tiuj organoj inter du kunsidoj kaj entreprenas iniciatojn en okazoj de urĝa neceso. En la usona registaro, kaj en la registaroj de ĝiaj subŝtatoj, *Secretary* estas la kutima termino por "Ministro".
Tiel nomata **privata sekretario** estas dungito, kiu helpas al privata persono en la korespondado, literatura verkado, informserĉado kaj aliaj konfidencaj taskoj.

En historiaj tempoj sekretario estis konsilisto, al kiu estis konfiditaj la sekretaj aferoj de la ŝtato.

En grandaj organizaĵoj, ekz. UN, Unesko ks, **sekretariato** estas stabo el superaj funkciuloj, kiuj devas kunordigi la funkciadon kaj la servojn de la organizaĵo.

Kategorio:Profesioj
Kategorio:Skribo
Craiova

**Craiova** [krajova] estas post Bukareŝto la ĉefa urbo de la sud-rumania provinco Valaĥio, universitata urbo kaj la ĉefurbo de la distrikto (*județ*) Dolj. Ĝi situas ĉe la rivero Jiu, 134&nbsp;km okcidente de Bukareŝto. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi havas grandan universitaton samnoman.

## Servoj 
Universitato de Craiova

## Vidindaĵoj 
Parko Nicolae Romanescu

## Famuloj 
* Jean Negulesco
* Maria Iliescu, filologino

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Craiova
* Trolebusa transporto en Craiova


Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Urboj de distrikto Dolj
Craiova
Osmio

**Osmio** (el , *osme*, 'odoro') estas kemia elemento kun la simbolo **Os** kaj atomnumero 76. Ĝi estas malmola, fragila, bluetblanka transirmetalo en la platena grupo kiu troviĝas kiel spurelemento (vidu ankaŭ Abundeco de elementoj en la terkrusto) en alojoj, plejparte en platenaj ercoj. Osmio estas la plej densa nature okazanta elemento. Kiam eksperimente mezurite uzante Rentgenfotan kristalografion, ĝi havas densecon de 22.59 g/cm3. Fabrikistoj uzas ĝiajn alojojn kun plateno, iridio kaj aliaj metaloj de la platena grupo por fari pintkovradon de fontoplumo, elektrajn kontaktojn, kaj en aliaj aplikoj kiuj postulas ekstreman fortikecon kaj malmolecon.

Pulvoro de osmio estas facile obtenebla, sed pro oksigeno de aero, ĝi transformiĝas en vaporiĝeman kaj odoreman tetroksidon OsO4, kiu estas toksa.

## Karakterizaĵoj 
Osmio havas blu-grizan nuancon kaj estas la plej densa stabila elemento; ĝi estas proksimume duoble pli densa ol plumbo kaj mallarĝe pli densa ol iridio. Kalkuloj de denseco el la datenoj de difrakto de X-radioj povas produkti la plej fidindajn datenojn por tiuj elementoj, donante valoron de 22.587 ± 0.009 g/cm3 por osmio, iomete pli densa ol la 22.562 ± 0.009 g/cm3 de iridio; ambaŭ metaloj estas preskaŭ 23 fojojn pli densaj kiel akvo, kaj  fojojn pli densaj kiel oro.

## Referencoj 

Dosiero:Os-TableImage.svg|
Dosiero:Os,76.jpg|
Dosiero:Osmium 1.jpg|
Dosiero:Osmium_crystals.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
* Carl Auer von Welsbach (1858-1929)

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj
Konstanco (Rumanio)

**Konstanco**, rumanlingve *Constanța* [konstanca], estas kaj la ĉefa urbo de la distrikto Constanța en la historia rumana provinco Dobroĝo (ĉe la Nigra Maro) kaj la ĉefurbo de la samnoma distrikto (*județ*) Constanța. Ĝi situas 266&nbsp;km oriente de Bukareŝto. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 
eta|maldekstra|250px|La malnova kazino fine de Mara stacidomo, simbolo de la urbo
La nomon ĝi ricevis en la epoko de la Romia Imperio honore al Konstantino la Granda.

## Vidindaĵoj
Konstanco havas la ĉefan havenon de Rumanio. Ĝi okupas areon de 39,26&nbsp;km² kaj longas preskaŭ 30&nbsp;km. Tiel ĝi estas la plej granda haveno de la Nigra Maro kaj la kvara plej granda de Eŭropo.

## Servoj
* Universitato Ovidio

## Ĝemelaj urboj 
* Santos (Brazilo)
* Dobriĉ (Bulgario)
* Ŝanhajo (Ĉinio)
* Havano (Kubo)
* Aleksandrio (Egiptio)
* Turku (Finnlando)
* Boulogne-sur-Mer (Francio)
* Brest (Francio)
* Tesaloniko (Grekio)
* Perugia (Italio)
* Trapani (Italio)
* Jokohamo (Japanio)
* Saida (Libano)
* Roterdamo (Nederlando)
* Novorossijsk (Rusio)
* Latakia (Sirio)
* Mobile (Usono)
* Istanbulo (Turkio)
* Izmir (Turkio)
* Odeso (Ukrainio)

Rimarkigo: La Konstanca Lago situas ne en Rumanio, sed inter Germanio, Aŭstrio kaj Svislando, ĉe la norda rando de la Alpoj. Ĝi havas sian nomon laŭ historia urbo same nomata Konstanco, ĉe la okcidenta bordo de la lago.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj de Rumanio
* Tramtransporto en Constanța
* Trolebusa transporto en Constanța

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

lang=eo|eta|500ra|maldekstra|


Kategorio:Urboj de distrikto Constanța
Kategorio:Urboj de Rumanio
Konstanco
Kategorio:Urboj sur marbordo de Nigra maro
Arad (apartigilo)

**Arad** estas nomo por pluraj lokoj:

* distrikto Arad situas en okcidenta Transilvanio, Rumanio.
* Arad estas historia departemento de la Hungara reĝlando, en Transilvanio.
* Arad, urbo, administra centro de la historia departemento kaj la nuna distrikto Arad
* Arad (Israelo) estas urbo en Israelo, en la Negev-dezerto.
Liselotte Welskopf-Henrich

**Liselotte WELSKOPF-HENRICH** [liselotte velskopf-henriĥ], origine: **Elisabeth Charlotte HENRICH**, post edziniĝo: **Elisabeth Charlotte WELSKOPF** (naskiĝis la 15-an de septembro, 1901, mortis la 16-an de junio, 1979) estis germana verkistino kaj historiistino.

## Vivo 
Kiel filino de advokato ŝi naskiĝis en Munkeno. En Berlino ŝi faris la abiturientan ekzamenon; poste ŝi studis ekonomion, historion kaj filozofion en la Berlina universitato "Humboldt-Universität". En la jaro 1925 ŝi tie doktoriĝis.

De 1928 ĝis 1945 ŝi laboris en statistika oficejo ("Statistisches Reichsamt") en Berlino.

Ekde 1938 ŝi aktive luktis kontraŭ la naziaj regantoj. Sian ontan edzon, la komuniston Rudolf WELSKOPF, ŝi de 1944 ĝis 1945 kaŝis de la nazioj.

Post la Dua mondmilito ŝi restis en Orienta Berlino. En 1946 ŝi edziniĝis al Rudolf Welskopf, en 1948 naskiĝis filo.

De 1952 ĝis 1959 ŝi laboris kiel sciencisto en la Humboldt-Universität. Post habilitiĝo en 1960 ŝi fariĝis profesoro pri Antikva Historio.

De 1963 ĝis 1974 ŝi vojaĝis al Usono kaj Kanado, por esplori la vivon kaj la tradiciojn de la indianoj. Pro ŝia objektiva, tamen simpatia raportado la indianoj donis al ŝi la titolon de "honora ĉefo".

Liselotte Welskopf-Henrich mortis dum restado en Garmisch-Partenkirchen.

## Verkaro 
Renomon Liselotte Welskopf-Henrich gajnis ĉefe pro siaj verkoj pri nordamerikaj indianoj. Ili estis destinitaj ĉefe al junaj legantoj kaj sukcese miksis profunde esploritajn faktojn kaj fikcian fantazion.

Ankaŭ la germana historio estis temo en ŝia verkaro. En la romano *Jan kaj Jutta* la aŭtorino rakontis la vivhistorion de sia edzo ĝis al la fino de la Dua mondmilito.

Historiajn fakverkojn ŝi publikigis/eldonis uzante sian oficialan nomon Elisabeth Charlotte WELSKOPF.

### Sciencaj publikaĵoj 
* *Die Produktionsverhältnisse im Alten Orient und in der griechisch-römischen Antike* (1957)
* *Probleme der Muße im alten Hellas* (1962)
* *Hellenische Poleis* (kiel ĉefeldonisto, 1973)

### Beletro 
* *Die Söhne der großen Bärin* (romanciklo, 1951-67)
* *Der Steinknabe* (1952, libere rakontita laŭ indiana fabelo)
* *Jan und Jutta* (romano, 1953)
* *Drei Wassertropfen* (infanlibro, 1954)
* *Hans und Anna* (infanlibro, 1954)
* *Zwei Freunde* (romantrilogio, 1955)
* *Frau Lustigkeit und ihre fünf Schelme* (infanlibro, 1958)
* *Das Blut des Adlers* (pentalogio, 1966-1980)
* *Nacht über der Prärie* (romano, 1966)
* *Licht über weißen Felsen* (romano, 1967)
* *Stein mit Hörnern* (romano, 1968)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.stade.vvn-bda.de/welskopf.htm 

* germanlingva retejo 

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj historiistoj
Brașov

**Brașov** [braŝov'] ( [braŝo]; , , esperante: **Braŝovo**) estas urbo en Rumanio, kiu situas en la suda Transilvanio, 168 km norde de Bukareŝto, ĉe . Ĝi estas la ĉefurbo de la samnoma distrikto (*județ*) kaj unu el la ĉefaj industriaj urboj de Rumanio.
maldekstra|eta|Urbo-centro

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 41 056 loĝantojn (hungaroj, rumanoj, germanoj, ĉeĥoj, slovakoj, ciganoj), en 1992 323 736 (rumanoj, 10 % da hungaroj) kaj laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Historio 
Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Brassó vármegye*). En la jaro 1749 en tiu urbo fondiĝis la unuaj du loĝioj de framasonismo en la tiama reĝlando Hungario. Gravas por la tuta historio de tiu ĉi urbo Honterus-gimnazio. Inter 1924 kaj 1939 aperis en Brașov la grava germanlingva kulturgazeto *Klingsor*.

## Geografio 
* Tomoŝ-kanalo

## Gefiloj 
* Adolf Meschendörfer, verkisto kaj gimnaziestro
* Georg Scherg, verkisto
* Hermann Fabini, arĥitekto, eldonisto kaj politikisto
* Johannes Honterus, reformanto kaj teologo
* Ferenc Kalmár, hungara elektrinĝeniero
* Joseph Trausch, historiisto
* Paul Philippi, teologo

Jam la nomoj montras, ke historie en la urbo vivis multaj lokaj germanlingvanoj.
eta|Placo
eta|Fortikaĵo

## Vidindaĵoj 
* Draka domo
* Preĝejo de Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Brașov)
* Preĝejo de Marteno de Tours (Brașovechi)
* Preĝejo de apostolo Bartolomeo (Brașov)
* Preĝejo de Johano Baptisto (Brașov) (franciskana)
* Luterana preĝejo (Brașov)
* Luterana hungara preĝejo (Brașov)
* Sinagogo (Brașov)
* Ortodoksa sinagogo (Brașov)

## Esperanto-movado 
Komence de la naŭdekaj jaroj (post la falo de Ĉaŭŝesku) fondiĝis la loka klubo "Amikeco Braŝovo".
En 2005 la urbestraro inaŭguris la "Skvaron Esperanto" laŭ iniciato de ĉi-klubo.

En Braŝovo okazis la 83-a kongreso de SAT inter la 1-a kaj la 6-a de aŭgusto 2010. La kongreson organizis "Amikeco Braŝovo".

## Vidu ankaŭ 
* Kastelo Bran
* Tramtransporto en Brașov
* Trolebusa transporto en Brașov

## Fontoj 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Esperantlingva turisma priskribo de la urbaj vidindaĵoj 
* Portalo hungare
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto
* Urbomapo

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Brașov

1Brasov
Roza Vogt

**Roza VOGT** estis svisa esperantistino. Kun Théophile Cart, Helena Gal kaj kun Harald Thilander ŝi fiksis la brajloalfabeton por Esperanto donante por la kvin konsonantoj supersignitaj tute logikan brajloformon, almetante al la signoj de la pura litero ĉiam la saman punkton.

Dosiero:brajla alfabeto.gif

Kategorio:Svisaj esperantistoj
Kategorio:Esperantistaj blinduloj
Harald Thilander

**Harald Josias Eusebius THILANDER** (naskiĝis la 25-an de oktobro 1877 en Breared, mortis la 13-an de decembro 1958) estis sveda presisto, redaktoro kaj esperantisto. Li blindiĝis 13-jara. Harald Thilander lernis la presadon de porblindulaj libroj. En 1908 li iĝis redaktanto de sveda blindula ĉiusemajna gazeto kaj en 1912 redaktoro de la gazeto porblindula „Esperanta Ligilo“. Tiujn gazetojn kune kun aliaj gazetoj kaj libroj li pretigis en sia presejo. Esperantisto ekde la jaro 1900, do ekde la 23-a vivjaro, li estis fervora aganto, publikigis multajn artikolojn kaj havis vastan korespondadon por kaj pri Esperanto. Oni nomis lin profeto en la popolo blindulara.

Ekde 1912 kun permeso de Théophile Cart li eldonis du numerojn la surda kaj blinda sveda brajlopresisto. Liaj numeroj svarmis de interesaj, ĉefe blindulaferaj artikoloj. La legantoj aprobis la novan enhavon entuziasme, tiel, ke Théophile Cart tuj petis Thilander transpreni la redaktadon kaj eldonadon de Esperanta Ligilo. Li estis kunfondinto de
la Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj (antaŭaĵo de la posta asocio Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj fondita nur en 1950). En la presejo de Thilander, en Svedio oni presis interesan kajeron de "Naciaj Literaroj", kiuj montras reliefe la literojn de diversaj nacioj, kolektatajn per Esperanto kaj eldonatajn kun Esperantaj klarigoj.

En 1919 li edziĝis kun la sveda blindulo Karin Höjer, post 20 jaroj de komuna kunlaborado favore al Esperanto. Ŝi forpasis en 1927 kaj li edziĝis al la finno Varma Jäärvenpä en 1928. Korespondaĵoj de li kaj ŝi al Helen Keller, almenaŭ inter 1933 kaj 1959, troviĝas en la Arkivejo Helen Keller de la Usona Fondaĵo por Blinduloj.

## Referencoj 
Kategorio:Svedaj esperantistoj
Kategorio:Esperantistaj blinduloj
Islanda ŝafhundo

La **islanda ŝafhundo** estas bredata hundoraso origine enportita de la vikingoj al Islando. Poste la hundoj estis kunportitaj al la britaj insuloj kaj tie ili iĝis la bazo por la hundorasoj landlima ŝafhundo kaj kimra ŝafhundo. Sur la Ŝetlandaj Insuloj, ĝi estis krucita kun la Norvega Buhund kaj el tio rezultis la Ŝetlanda ŝafhundo.

La **islanda ŝafhundo** estas la sola hundoraso kun islanda origino.

## FCI Nomenklaturo 
* Grupo 5 praaj hundoj
* Sekcio 3 nordaj gardaj kaj ŝafhundoj
* Íslenskur Fjárhundur (289) (Islanda ŝafhundo)

Rimarko: La varianto "Islenskur fjárhundur" (kun mallonga I) uzata de **FCI** estas erara.

## Mallonga priskribo 
Ĝi estas muskoloza hundo kun iom konveksa kranio. La okuloj estas malhele brunaj, la oreloj suprestarantaj, mezgrandaj, en formo de triangulo kun fortaj randoj . Trunko estas longa, forta; kruroj paralelaj kun fortaj ostoj. Ĝia vosto formas ringon, tuŝante la dorson.

Hararo estas diversa, ekzistas longharaj kaj kurtharaj variantoj kun suba mola hararo. La hararo pli mallonga sur la kapo, antaŭa parto de la kruroj. La voston kovras abunda hararo. La koloro estas diversa, sed unu koloro ĉiam dominas (helruĝa, blanka, griza malofte nigra)

Karakterizaĵoj: nepretendema, vigla, aktiva, nefida je fremduloj. Ĝi manĝas relative malmulte, sed amegas la fiŝkarnon.

Uzebleco: multflanka laborhundo; konvena por gregogardado, domgardado, garda-defenda laboro.

* postkola alto ĉe virhundo: ~ 33-41 cm, ĉe hundino: 30-38 cm
* korpopezo: 9-14 kg
* nutrobezono: 850 g/tago
* naskonombro: 4-7 idoj
* verŝajna vivdaŭro: 12-14 jaroj

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kanisedoj

## Eksteraj ligiloj 
*
* ODP - Icelandic Sheepdog
* ISIC - Icelandic Sheepdog - the official homepage 
*Islanda paŝtisto en rusio 
testxxx discussedxxx witĥx Brionxxx VIBBERxxx Islandhundxxx Íslenskixxx fjárhundurinnxxx Íslenskurxxx fjárhundurxxx doxxx notxxx removexxx

Kategorio:Hundorasoj
Kategorio:Islando
Kategorio:Ŝafhundoj
Abeledoj

**Abeledoj** (*Apidae*) estas granda familio de abeloj, inkluzive la mielabelojn kaj la burdojn.

## Genroj de Abeledoj 
* *Apis* aŭ Mielabeloj
** *Apis dorsata*
* Meliponinoj

## Bildaro 

Dosiero:Bee1web.jpg|Laboristino
Dosiero:Osmia ribifloris bee.jpg|Abelo (*Osmia ribifloris*)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.abc.net.au/science/scribblygum/may2003/default.htm

Kategorio:Abeledoj
Monolito

[eta|dekstra|180px|Monto Aŭgusto, en la samnoma [Nacia Parko Monto Aŭgusto|nacia parko (d), estas la plej granda monolito en la mondo.]]
eta|dekstra|180px|Monolito en la Expo.02, Svislando.
La vorto **monolito** devenas de la grekaj *mono* kaj *lithos* kaj do signifas **unuŝtono**. Oni nomas tiel rokojn, ŝtonegojn, kolonojn, monumentojn aŭ skulptaĵojn el nur unu kompakta bloko. En figura signifo ankaŭ unuanimaj homgrupoj - ekzemple partioj - povas esti "monolitaj". Kelkaj kulturoj ligas al monolitaj ŝtonoj signifon religian aŭ kultan.

Laŭ Francisko Azorín **monolito** estas *Unupeca ŝtona konstruaĵo.*

## Vidu ankaŭ 
* Uluru
* Ben Amera

## Notoj
Manksa kato

La **manksa kato** (angle: *Manx*) estas raso de kato, kiu origine vivis en Manksinsulo, insulo en la Irlanda maro, de kie ĝi ricevis sian nomon. La loĝantoj de la insulo estas tre fieraj pri sia senvosta kato, ke ili elektis tion por simbolo de la insulo. Ĝi estas tre lerta, moviĝema, saĝa, senbezona, tenaca besto.

La manksa kato estas tute senvosta besto, per stranga iro, kun granda kaj globforma kapo, mallonga, denshararo. La koloro de ĝia okulo havas saman farbon ol la felo. La senvoste naskiĝintaj katidoj ofte formortas.

La senvosteco estas rezulto de genetika mutacio: la korpokonstruo de la besto ŝanĝiĝis, la postkola areo estas rondiĝinta, la dorso mallonga, la postaj kruroj de la kato estas pli longaj, fortaj ol la antaŭaj. Pro la menciitaj la moviĝo de la kato ne estas tiu leĝera paŝado ol kutima, sed iom simila al saltadeto. Ĝi mallerte grimpas kaj ne povas desalti el alto.

Ekzistas mitoj pri ties originoj.
# Kiam la arkeo de Noa pretis, li fermis la pordon al la vosto de la kato.
# Kiam la keltoj okupis la insulon, la soldatoj detranĉis la voston de indiĝenaj katoj kaj alpikis kasken kiel ornamaĵon. Poste la vostokurtigo iĝis kutima.
# Kelkaj pensas, ke la kato estas ŝippereulo de la hispana *Armada*, kiu plimultiĝis en la insuloj.

## Galerio 

Dosiero:Female Manx cat.jpg|
Dosiero:Manx Beatrice.jpg|
Dosiero:Japanese Bobtail looking like Manx.jpg|
Dosiero:Manx Beatrice very young.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Felisedoj
* Kimra kato (Cymric)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cfainc.org/breeds/standards/manx.html  
* http://www.acfacat.com/manx_standard.htm  
* http://www.tica.org/mxgrpstd03.pdf  
* http://cca-afc.com/standardsManx.html  

Kategorio:Kataj rasoj
Kategorio:Manksinsulo
Federacia lando (Germanio)

"**Federacia lando**" () nomiĝas ĉiu membro-ŝtato de Federacia Respubliko Germanio (kaj simile ankaŭ de Aŭstrio). Tio estas la nuntempa lingvo-uzo. Laŭ la konstitucio la membro-ŝtatoj nomiĝas simple "landoj" (, plurale ) .

La federaciaj landoj en Germanio estas politikaj unuoj, kiuj teorie havas ŝtatan karakteron. Ano de federacia lando estas ĉiu germano, kiu havas tie sian oficialan loĝejon minimume ekde tri monatoj. La limoj de tiuj regionaj ŝtatoj estas ŝanĝeblaj nur per plebiscito de la koncernaj loĝantoj. Ĝis nun nur unu ŝanĝo sukcesis, nome tiu el kiu kreiĝis Baden-Virtembergo en 1952. La planita kunfandiĝo de Berlino kaj Brandenburgio ne ricevis la necesan plimulton en plebiscito (1995).

Inter la federacio kaj la regionaj ŝtatoj ekzistas divido de la taskoj. Ekzemple, nur la federacio okupiĝas pri eksteraj rilatoj, defendo, valuto kaj mezuroj, kaj nur la federaciaj landoj okupiĝas pri lernejoj. Multaj taskoj tamen estas komuna agokampo de ambaŭ. La federaciaj landoj estas reprezentataj en speciala germana organo, la Federacia Konsilio ('Bundesrat'), kiu havas certajn veto-rajtojn pri federaciaj leĝoj. Ĉar laŭ la germana konstitucio ĉiuj germanoj devas havi proksimume samajn vivkondiĉojn en la tuta lando, Germanio estas tre unueca federacia ŝtato (kompare ekzemple al Usono).

Federacia lando havas proprajn ĉefministron, registaron kaj parlamenton, sed ankaŭ konstitucion, flagon kaj ofte ankaŭ himnon.
----

----

## Vidu ankaŭ 
* Novaj Federaciaj Landoj de Germanio
* Landoj de la Vajmara Respubliko
Filmomuziko

**Filmomuziko** aŭ **filma muziko** estas speco de muziko, kiu estas speciale komponata por filmoj.

## Komponistoj 
* Angelo Badalamenti
* Laurent Boutonnat
* Danny Elfman
* Károly Hajós (komponisto)
* Bernard Herrmann
* James Horner
* Pierre Jansen
* Maurice Jarre
* Hisaishi Jo
* Erich Wolfgang Korngold
* Ennio Morricone
* Wojciech Kilar
* Zbigniew Preisner
* Nino Rota
* Miklós Rózsa
* Alan Silvestri
* Jiří Srnka
* Robert Stolz
* Franz Waxman
* John Williams

## Sonbendoj 
* Arthur et les Minimoys
* Giorgino
* Jacquou le Croquant
* Mulholland Drive
* Un long dimanche de fiançailles

## Rilataj temoj 
* Filmfestivalo de Gento
* Oliver Onions
* Teatromuziko

Kategorio:Filmmuziko
Manksa lingvo

La **manksa lingvo** (mankse: *Gaelg Vanninagh*) estis formortanta en la 20-a jarcento kiel unua lingvo, sed revivigita danke al lingvoaktivistoj. Ĝi estis gaela lingvo sur la Manksinsulo (Britio). Ties plej proksima parenco estas la skotgaela lingvo. La lingvon tre influis la skandinavaj lingvoj.

## Historio 
La manksa lingvo estis ankoraŭ en la 18-a jarcento viva lingvo kun ĉirkaŭ 20.000 parolantoj – preskaŭ la tuta tiama loĝantaro de manksinsulo. Tio ŝanĝiĝis ekde 1765, kiam la Brita Reĝlando aneksis kaj dum pli ol 100 jaroj la lingvon subpremis. En 1899 fondiĝis por konservo de la lingvo *Yn Cheshaght Ghailckagh* (la manks-gaela asocio). La lingvon parolis kiel gepatran lingvon nur kelkaj homoj en la 1930-aj jaroj. Ili klopodis trovi ankoraŭ homojn, kiuj parolas la lingvon, sed ties nombro estis en 1946 nur 20 personoj. En la 1950-aj jaroj komencis surbendigi la asocio la originan elparolon, lingvon. La lasta gepatra parolanto de la lingvo Ned Maddrel mortis en 1974.

## Parolantoj 
Dumtempe la nombro de parolantoj kreskis ĝis kelkaj centoj. La personoj, kiuj parolis la lingvon kiel duan lingvon, estis en 1991 jam 634 el ĉirkaŭ 80.000 loĝantoj.

Ekzistas provoj revivigi la lingvon, tiel ekzistas la eblo ekde 1992 por ĉiu lernanto, lerni la manksan lingvon kiel duan lingvon. Jam en la unua jaro vizitis la kursojn 1.400 lernantoj.

Nun ekzistas eĉ personoj, kiuj parolas la manksan, kiel la anglan, denaske. La plej aĝa el ili estis en la jaro 2005 14-jara.

[eta|250px|[Brian Stowell, unu el la plej gravaj korifeoj en la moderna movado por la revivigo de la manksa lingvo]]

eta|200px|Multaj lokoj prezentas dulingvajn ŝildojn. Notu la konsonantan ŝanĝon de *Doolish* (Douglas) al *Ghoolish*.

## La manksa kiel skribita lingvo 
La plej malnovaj skribatestaĵoj de la lingvo venas el la 17-a jarcento. Literaturo apenaŭ ekzistas, karakterizaj estas la baladoj kaj la Christmas Carol; kristnask-nokta kanto.

## Vort-trezoro 
**Ŝlosilo**:
* *Skot* – Skotgaela lingvo
* *Irl* – Irlanda lingvo

## Nombroj 
## Vidu ankaŭ 
* Lingvistiko
* Listo de lingvoj
* Lingva familio
* Mankslingva Konsilio
* Brian Stowell

## Eksteraj ligiloj 
* MacAoidh, Garbhan. "Reviviĝo de mortinta lingvo". *Monato*, februaro 2006, p.&nbsp;22. (la tuta magazina numero jen en formato pdf )
* Makaj, Garvan. "Brian Stowell reviviganto de mortinta lingvo". Monato (gazeto) (2008/04 p.&nbsp;14)
* http://homepages.enterprise.net/kelly/FRONT/INFO/info.html  
* http://gv.wikipedia.org Vikipedio en la Manksa lingvo
* http://www.gaelg.iofm.net/EMENU.html  
* http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/history/manks 

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Britio
Kategorio:Manksinsulo
Petro

**Petro** (de πέτρος /petros/ = ŝtono, aŭ πέτρα = roko en la greka) signifas (laŭ NPIV):

* en geologio, konsistigan materialon de la terkrusto (NPIVa termino «petro» anstataŭ la esperante pli kutima termino rokaĵo), kaj

* en anatomio, la malmolan oston de la temporalo, entenanta la orelajn kavojn.

Tiu termino estas ankaŭ esperantigo de populara vira persona nomo. Eblaj diverslingvaj variaĵoj estas "Peter", "Petr", "Pete", "Pjotr," kaj aliaj.

## Famaj nomportantoj 
* Sankta Petro, apostolo de Jesuo
* Petro la Granda, rusia imperiestro (1672-1725)
* Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij, rusia komponisto (1840-1893)
* Petro Kropotkin, rusia anarkiisto (1842-1921)
* Peter Fonda, usona aktoro (n. 1940)
* Peter Hacks, germana verkisto (1928-2003)
* Péter Bod, hungara eklezia verkisto (1712-1769)

## Esperantistoj 
* Petro Levi, franca esperantisto (n. 1926)
* Petr Tomašovský, ĉeĥa esperantisto (n. 1964)

## Aliaj uzoj 
* Petro, libro de la Biblio
* Petra, antikva urbo en moderna Jordanio
* St. Peter estas komunumo en Baden-Virtembergo, Germanio.
* Petro, lernolibro eldonita de SAT.

## Vidu ankaŭ 
* Petro (persona nomo)
Hufo

**Hufo** (*ungula*) estas ungoderivaĵo, keratoestaĵo de diversaj mamuloj, formita kiel larĝa piedbazo (ĉevalo, bovo, porko, kapro:hufuloj). La lastan falangon de la kruro kovras forte evoluinta korna tavolo. Ĝi havas du surfacojn: la antaŭan, konveksan kornomuron kaj la apogantan, konkavan plandan surfacon la t.n. kornoplandon.

Jam la biblio distingis la bestojn laŭ ties hufo „ĉiun bruton, kiu havas disfenditajn hufojn kaj distranĉan sulkon sur la hufoj, vi povas manĝi.”

Oni uzas hufferon jam ekde la 6-a jarcento por protekti la hufon de ĉevaloj pro la forfrotiĝo kaj fortigi la irkapablon. Oni devis ripeti la hufferumon 6-8-semajne pro la kresko de la hufo.

**Krono** (*coronale*) estas supra rando de la ĉevala hufo sub la fanono (fanono (*compedale*?) estas tiu parto de la ĉevakruro, kie hartufo kreskas malantaŭ la pasternartiko

**Pasterno** estas parto de la ĉevalkruro inter la tibio kaj hufo, responde al la 2 unuaj falangoj. La pasternartiko estas la artiko de la ĉevalruro super la pasterno.

parhufuloj, neparhufuloj, rostruloj

## Bildogalerio 

Dosiero:Noe klauenstand.jpg|
Dosiero:Pferdehuf querschnitt2.jpg|
Dosiero:Pferdehuf hufbeintraeger.jpg|
Dosiero:Pferdehuf huf unten.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Ekvedoj
* Kamelhufo

## Eksteraj ligiloj 
* http://ultimatehorsesite.com/info/hoof.html  
* http://www.ratbehavior.org/claws.htm 

Kategorio:Zoologio