open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Voivodeni (Bârsa)

**Voivodeni (Bârsa)** [vojvodenj] (hungare: **Körösvajda**) estas vilaĝo en Rumanio nord-nordokcidente de Arad. En 1910 ĝi havis 331 loĝantojn (rumanoj), en 1992 168. Ĝia unua mencio estas en 1553. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye). Administre ĝi apartenas al Bârsa.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Hilary Swank

**Hilary Ann SWANK** (30-an de julio 1974 en Lincoln/Nebraska) estas usona aktorino.eta|dekstra|Hilary SwankŜi estis kapabla naĝisto en Vaŝingtonio kiel dekjaraĝulo kaj ankaŭ partoprenis eĉ junularan Olimpian ludon. Ŝi agadis ankaŭ en la loka teatra rondo, en aĝo de 16 jaroj translokiĝis al Hollywood, kie ŝi aperis en televidaj serioj, interalie en *Buffy, la vampirmurdisto*.

Ŝi komencis la karieron en la filmo *Karate Kid IV* (1994). Tri jarojn poste ŝi ludis en *Beverly Hills 90210* dum 16 partoj de la serio.

La ĝisnune plej grandan sukceson ŝi atingis per ludo en la sendependa filmo de Kimberley Pierce, *La knaboj ne ploras*. En tiu filmo ŝi ludis virinon, kiu luktas kontraŭ sia seksa identeco kaj vivas en viraj vestoj. Por fidele ludi la rolon, ŝi vivis antaŭ la surfilmigo kiel viro: ŝanĝis la frizuron al mallonga, voĉon kaj korpoformon al pli viraj. Tio alportis por ŝi Oscar-premion.

Novan sukceson portis al ŝi la filmo *Miliondolara bebi*' kun Clint Eastwood.

## Filmaro 
## Premioj 
* Premio de filmkritikistoj de New York (1999)
* Premio Ora Globuso (2000, 2005)
* Oscar-premio (2000, 2005)

## Eksteraj ligiloj 
* Fanpaĝo  ()
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Lunga (Târgu Secuiesc)

**Lunga (Târgu Secuiesc)** (hungare: **Nyujtód** njujto:d) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Târgu Secuiesc. Oni aligis al ĝi Tinoasa kaj Săsăuş.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 095 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1 608.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1332, kaj ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* András Antal (20-a de oktobro 1927): agronomo, universitata instruisto
* Árpád Antal (24-a de julio 1925- Kluĵo, 6-a de julio 2010): literaturhistoriisto, universitata profesoro.
* Imola Gáspár (*12-a de julio 1955): aktorino.
* Gyula Incze (15-a de januaro 1903 – Budapest, 30-a de januaro 1955): justicafera medicinesploristo, univ. prof., kandidato de medicinaj sciencoj (1952).
* Ödön Jakabos (25-a de januaro 1940 – Braŝovo, 22-a de oktobro 1979): vojaĝisto, verkisto.
* András Nyújtódi (15-a kaj 16-a jarcento): kodeksverkisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Lunga (Comloșu Mare)

**Lunga** (hungare: **Kunszőlős** [kunsoe:loe:ŝ]) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Timișoara. En 1910 ĝi havis  1071 loĝantojn (germanoj, rumanoj), en 1992 506 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas el 1743. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torontál vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Comloșu Mare.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Porta Alpina

**Porta Alpina** estas labortitolo de projekto pri subtera fervojstacio, meze de svisa Gotarda Baza Tunelo kaj kun ligo al loko Sedrun kaj al eŭropa rapidega fervoja linio.

Laŭ la planoj, ĝi situos profunde 800 m (vertikale) de iu alira tunelo, kiu longas pli ol unu kilometron horizontale. Al la fervoja stacio estas planataj du ŝaktoj.

Kuraĝo forlasis la grizonan registaron en aŭtuno 2007 kaj oni decidis rezigni pri la granda kaj vizia projekto pro la timo pri la eventualaj financaj konsekvencoj.

Intertempe fondiĝis asocio por la realigo de Porta Alpina, kiu strebas sur privata bazo helpe de privataj mondonantoj realigi la projekton.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de fervojaj stacioj en Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la asocio por la realigo de Porta Alpina 

Kategorio:Fervojaj stacioj en Svislando
Kategorio:Kantono Grizono
Urba vojimposto

[eta|dekstra|Pagpordego (*Electronic Road Pricing*) ĉe *North Bridge Road*, [Singapuro]]
[eta|dekstra|Stratmarkoj indikantaj pagareon, *Old Street*, [Londono.]]
[eta|Kontrolejo ĉe Liljeholmen, [Stokholmo.]]
La **urba vojimposto** estas kontraŭ-ŝtopiĝa ŝarĝo en urbegoj aŭ ĉefurboj kontraŭ la jam neeltenebla dumtaga intern-urba trafiko. Ĝi celas rapidigon de la trafiko kaj pli sanan medion per pli pura aero.

La urba vojimposto estis unuafoje enkondukita en Singapuro en 1975. Ekde tiam ĝi aperis en Bergen, Trondheim, Oslo, Londono kaj Stokholmo. Pripensas ĝian enkondukon urboj kiel Milano, Torino, Helsinko, Göteborg, Pécs kaj Prago.

La spertoj estas bonaj: malpliiĝis, rapidis la trafiko, malpliiĝis la aera, brua poluo, dum la internurbaj vendejoj ne rimarkis gravan malpliiĝon de la aĉetantoj.

## Tekniko 
La teknikan sistemon planis kaj evoluigis IBM. La sistemo registras la aŭtomobilojn ĉe eniro kaj foriro laŭ la licencplato. La pago okazas tra banko, aŭ el aparta "vojimposta konto" aŭ per antaŭaĉetita bileto.

La sistemo misrekonas nur 1 % de la aŭtomobiloj.

Kategorio:Impostoj
Kategorio:Trafiko
Leheceni

**Leheceni** [leheĉenj] (hungare: **Lehecsény**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Beiuş. En 1910 ĝi nombris 565 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 513. Ĝi estis unue menciita skribe en 1588. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Cărpinet.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Aviadila ŝipo

eta|399x399ra|Modeloj de aviadilŝipoj
**Aviadila ŝipo** aŭ **aviadilporta**, **aviporta ŝipo**, **aviadilŝipo**  estas militŝipo, nome surfaca ŝipo, servante kiel movanta apogpunkto. Oni formis sur ties ferdeko al- kaj de-teriĝejon por aviadiloj kaj helikopteroj.

La deteriĝon (ekflugon) helpas:
* ventodirektigo de la ŝipo
* rapidigaj katapultoj

La alteriĝon (surferdekiĝon) helpas:
* krucoj sur la aviadiloj, kiuj kaptas la brid-retojn
* radioaparatoj, radaroj, ferdekaj signoj
La landoj nuntempe (2022) funkciigantaj aviadilŝipojn estas Usono, Italio, Britio, Francio, Hispanio, Rusio, Ĉinio kaj Barato.

## Historio 
eta|Diagramo de aviadilŝipo-modeloj de la plej longa ĝis la plej mallonga
[eta|Aviadilŝipo USS *Gerald R. Ford* (CVN-78) por anstataŭigi la antaŭan
USS *Enterprise* (CVN-65) post [2020.]]Eugene Ely, usona burĝa civila piloto deteriĝis la 18-an de januaro 1911, en la golfo de San Francisco, de la specife transformita ferdeko de usona krozŝipo *Birmingham* kaj poste alteriĝis sur elkonstruita platformo de batalŝipo *Pennsylvania*. En tio helpis lin brida meĥanismo, elkonstruita el bridŝnuroj, ligitaj al sabloplenaj sakoj.

La brita aerarmeo konstruigis dum la unua mondmilito la unuan aviadilŝipon **Argus**, la de- kaj alteriĝejo estis elformita sur trunko de komerca ŝipo. Ĝi ne estis elprovita en la mondmilito, ĉar tiam ĝi jam finiĝis.

La unua usona aviadila ŝipo estis konstruita el brikolivera ŝipo, nove baptita al Langley kaj ekuzita ekde marto de 1922. La japana *Hosyo* estis ekuzita en decembro de 1922 kaj la unua ŝipo, kiun oni planis tiucele.

La aviadilŝipon uzis en batalo unuafoje la japana mararmeo ĉe Pearl Harbor, komence de la Dua Mondmilito. Per tio la aviadilŝipoj iĝis la plej gravaj militŝipoj dum la Dua Mondmilito.

La postmilitaj aviadilŝipoj estis pli grandaj kaj havis kirasitan ferdekon. La jetmotoraj aviadiloj pezis, konsumis pli kaj rapidiĝis malpli, havis pli grandan alteriĝan rapidon ol la tradiciaj aviadiloj, tiel tio kaŭzis gravajn problemojn komence. La problemon solvis tri inventaĵoj: la vaporkatapulto, la angula (dekliva) deteriĝejo kaj la spegula alteriga kaj lumteknika sistemo.

La unua nuklea aviadila ŝipo (USS *Enterprise*) surakviĝis la 24-an de septembro 1960, en Usono.

## Eksteraj ligiloj 
*  *(vizito al amuzeja parko dediĉita al aviadila ŝipo "Kievo" en 2018)*

## Referencoj 

Kategorio:Ŝipspecoj
Livezeni (Mureș)

**Livezeni** [livezenj] (hungare: **Jedd**) estas komunumo en Rumanio oriente de Târgu Mureș. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Ivănești, Poienița kaj Sânișor.

Ĝis la  al ĝi apartenis ankaŭ Corunca kaj Bozeni, kiuj nun konsistigas la novan komunumon Corunca.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 705 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1.090 (74&nbsp;% da hungaroj).

En la censo de 2002 la 1.219 loĝantoj de la vilaĝo Livezeni deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio
Ĝia unua mencio estas el 1505. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda*).

## Gravaj personoj 
*József Ady (n. 4-a de aprilo 1950 – Budapest, 19-a de septembro 1991): grafikisto.
*Gergely Magyari (n. 17-a de februaro 1936): aktoro.
*Ákos Máthé: kuracisto pri nervokirurgio
*László Mikó juristo, politikisto, agrikultura verkisto
*Farkas Szőts (23-a de novembro 1851 – Budapest, 12-a de majo 1918): reformita eklezia verkisto, profesoro.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj
* Komunuma retejo 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș

Dosiero: Livezeni jud Mures.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Livezeni (Petroșani)

**Livezeni** (hungare: **Livazény**) estis vilaĝo en Rumanio aligita al la urbo Petroșani en 1968.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 4 158 loĝantojn (rumanoj, 25&nbsp;% hungaroj).

## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1733. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Hunyad*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
*Margit Miklós-Timár (n. 9-a de marto 1923): skulptistino.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Irakli Okruaŝvili

frame|dekstra|Irakli Okruaŝvili
**Irakli Okruaŝvili** (kartvele ირაკლი ოქრუაშვილი; naskiĝis en 1973 en Cĥinvalo) estas kartvela juristo kaj politikisto. Ekde majo 2004 ĝis novembro 2006 li estis ministro de defendo.

Dum sia laboro en la posteno de ministro, Okruaŝvili famiĝis kiel akra komentanto kaj subtenanto de la ideo perforte aligi al Kartvelio la fakte sendependajn Abĥazion kaj Sud-Osetion. Interalie, en 2006 li promesis „renkonti la novan jaron en Cĥinvalo“. Nelaste pro tiaj komentoj, kiuj damaĝis la imagon pri Kartvelio en la internacia nivelo, Okruaŝvili estis eksigita — tiel opinias politologoj.

El Ministerio de defendo Okruaŝvili transiras al Ministerio de ekonomia evoluo, ankaŭ tie li estis ministro, sed nur dum sep tagoj, post kiuj li eksiĝis laŭ sia iniciato.

En septembro 2007 Okruaŝvili elpaŝis kun forta kritiko de la prezidento Saakaŝvili kaj de la Nacia Partio de Kartvelio. Du tagojn poste li estis akuzita pri korupteco kaj devis forlasi Kartvelion por eviti enkarcerigon. Li establiĝis en Parizo, kie li ricevis oficialan statuson de politika ekzilito la 22-an de aprilo 2008. La 10-an de septembro samjare, franca juĝejo rifuzis fordoni la politikan ekziliton Irakli Okruaŝvili al Kartvelio.

En 2012 li revenis en Kartvelion kaj fondis propran partion, kiu tamen ne sukcesis gajni lokojn en la parlamento. En 2022 48-jara Okruaŝvili aliĝis grupon de kartvelaj volontuloj, kiuj militas en Ukrainio.

## Referencoj 
Kategorio:Kartvelaj politikistoj
Kategorio:Ministroj pri defendo
Crasna-Pătălușa

**Crașna-Păţăluşa** [krasna pəcəluŝa) () estas vilaĝparto en Rumanio nordoriente de Marghita. En 1910 ĝi nombris 162 loĝantojn (hungaroj, rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1850. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Oni aligis ĝin en 1925 al Izvoarele. Administre ĝi apartenas al Viișoara.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Cluj-Mănăștur

eta|220px|dekstra|Kalvaria preĝejo
**Cluj-Mănăștur** [kluĵ-manaŝtur], hungare: **Kolozsmonostor** [koloĵmonoŝtor], germane: **Abtsdorf**, estas vilaĝo aligita al Kluĵo.

## Situo 
Cluj-Mănăștur situas ĉirkaŭ 4 km okcidente de la centro de Kluĵo kaj estas nomebla ankaŭ kvartalo. Ĝi estas ligita al la urbocentro per la tramaj linioj 101 kaj 102 kaj per pluraj busaj kaj trolebusaj linioj. Ĝin trapasas la nacia vojo DN1 (tie *Calea Florești*).

## Loĝantaro 
En 1890: 3099 (50,6 % da hungaroj, 48 % da rumanoj, 0,5 % da germanoj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1214. En la 11-a jarcento oni fondis abatejon. En 1460 ĝi estis kamparurbo kun hungara kaj germana loĝantaro. En la 18-a jarcento ĝia loĝantaro fariĝis pliparte rumana. En 1894 ĝi estis aligita al Kluĵo.

En Cluj-Mănăștur troviĝas la plej malnova preĝejo de Kluĵo, la Kalvaria Preĝejo.

En 1946 tie estis la centro de la "studenta striko de Kluĵo", kiu direktiĝis kontraŭ instalado de komunismo. Dum iom da tempo enire de Mănăștur troviĝis afiŝo diranta "ĝis tien ĉi demokratio, ekde tie ĉi Mănăștur" ("demokratio" en la senco de komunisma popol-demokratio). La iama vilaĝo estas romkatolika pilgrimloko.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Silviu Băiaș (n. je la 17-a de decembro 1931): pentristo.
* Béla Kertész (24-a de decembro 1882 – Budapest, 5-a de oktobro 1970): inĝeniero pri mekaniko, lokomotivkonstruisto.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Gilotino

eta|210ra|Rekonstruita gilotino konservata en germana muzeo
**Gilotino** () estas simpla mortiga maŝino por senkapigo de kondamnitoj al mortpuno. La maŝino konsistas el alta vertikala kadro, en kiu estas peza akra klingo. La klingo estas levata per ŝnuro kaj poste lasata fali sur la kolon de la kondamnito, fortranĉante la kapon disde la korpo. La maŝino estis longe uzata por efektivigo de mortpunoj en Francio, speciale dum la Franca revolucio de 1789.

Gilotino estis inventita de Joseph-Ignace Guillotin por esti *pli humana mortigilo* (transira ŝtupo al plena abolo de mortpuno, laŭ ideo de Guillotin). Tial aparte tiklaj estis la diskutoj pri tio, ĉu vere ĝi kaŭzas sendoloran kaj tujan morton. Ekzistas atestoj pri eksperimentoj kun fortranĉitaj kapoj, kiam la disigita de la korpo kapo dum kelkaj minutoj plu ŝajnis viva (eĉe reagis al sonoj) ktphttp://www.metaphor.dk/guillotine/Pages/30sec.html .

Lasta uzo ekster Francio okazis Germanuje. En GDR oni mortpunis eksan nazion.

## Vidu ankaŭ 
* Ekzekutisto

Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Kulturo
Kategorio:Mortpuno
Loman

**Loman** (hungare: **Lomány**) estas komunumo en Rumanio sude de Sebeş (Alba). En 1910 ĝi havis 1 345 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 084. Ĝia unua mencio estas en 1733. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Szeben vármegye). Administre ĝi apartenas al Săsciori.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Cemex

**Cemex SA de CV** estas la tria plej granda cementproduktanto de la mondo (jara vendo ĉ. 12 md. €), posta la franca Lafarge-konzerno kaj la svisa Holcim.

La entrepreno estis fondita en 1906 en Meksiko, la ĉefsidejo estas Monterrey en Meksiko. La firmao agadis ĝis komence de la 1990-aj jaroj en Meksiko, poste internaciiĝis. Post aĉeto de RMC-grupo en 2004, Cemex iĝis la tria plej granda cementproduktanto de la mondo.

## Eksteraj ligiloj 
* hejma paĝo de Cemex

Kategorio:Firmaoj
Kategorio:Meksiko
Weihenstephan

centre|eta|755ra|La "instrua monto"

**Weihenstephan**  estas urboparto de Freising. Ĝi situas sur samnoma monteto, okcidente de la urbo.

Weihenstephan estis benediktana abatejo kun kirko dediĉita al Sankta Stefano. Pro sekularigo, la monaĥejo estis malfondita en 1803 kaj la ĉirkaŭanta bierfarejo iris al ŝtata posedo.

Nun funkcias tie sekcio de Teknologia Universitato Munkeno, interalie kun bierproduktada esplorejo.

## Eksteraj ligiloj 
* Wissenschaftszentrum Weihenstephan
* Staatliche Molkerei Weihenstephan
* Staatsbrauerei Weihenstephan

Kategorio:Freising
Kategorio:Bierfarejoj en Germanio
Medicare

[eta|180px|Prezidento Johnson signumanta la amendon Medicare. [Harry S. Truman kaj lia edzino, Bess Truman, estas dekstre]]

**Medicare** estas publika asekuro pri malsano en Usono, por la pli aĝaj (ekde 65 jaroj) aŭ handikapulaj ŝtatanoj (ekde 1972). Medicare estis enkondukita en 1965.

Medicare estas parte financita el ĝenerala sociasekura imposto (enspezo de la ŝtato) parte el memkotizo (okaze de pli longa flegado en hospitalo).

La reformado de la projekto estas ĉiam diskuta temo inter la demokrata kaj konservativa partioj de Usono.

## Vidu ankaŭ 
* Medicaid, sanasekuro por tiuj malsanuloj, kiuj havas modestan enspezon.

Kategorio:Asekuro
Kategorio:Sano
Medicaid

**Medicaid** estas sanasekura programo por tiuj, kiuj aĝas sub 65 kaj havas modestajn enspezojn aŭ estas super 65, sed jam eluzis eblecojn de Medicare.

La programon apogas la federacia registaro kaj la unuopaj federaciaj ŝtatoj kune, sed la federaciaj ŝtatoj mem limigas tion, kiuj rajtas uzi la programon. Oni proponas la programon al tiuj, kiuj havas posedon kaj enspezon sub iu limo. 

Simile al Medicare, la uzo de Medicaid rapide kreskis kaj ŝarĝis la buĝeton, tiel la federacia ergistaro enkondukis en 1972 la unuajn limigajn traktojn.

Kategorio:Sano
Kategorio:Usono
Pieter Willem Botha

**Pieter Willem BOTHA** (naskiĝis la 12-an de januaro 1916 en Paul Roux, Sud-Afriko, mortis la 31-an de oktobro 2006 en Wildernis) estis ĉefministro de Sud-Afriko (1978–1984) kaj la unua prezidanto de la respubliko (1984–1989).

Li studis juron 1932-1935 en Bloemfontein, Universitato de la provinco Liberŝtato Oranĝio, sed rompis la studadon antaŭ diplomitiĝo.

Li politikumis jam fruaĝe kaj en aĝo de 20 jaroj, li iĝis organizisto de la Nacia Partio en Kablando (membro ekde 1936). Li iĝis parlamentano en 1948 kun venko de la Nacia Partio. Li estis ekde 1958 vicministro pri internaj aferoj, pli poste ministro (1961–1980) pri komercoevoluigo, aferoj de kolorhaŭtuloj, publiklaboro kaj defendo. Kiam B. J. Vorster abdikis, oni nomumis lin en 1978 ĉefministro.

Dum lia regado Sud-Afriko akceptis novan konstitucion, sekvis ambician eksterlandan politikon (nuklea programo kun Israelo, okupado de parto de najbara lando Namibio, apogo de opoziciaj fortoj en la najbaraj landoj). En la okcidentaj landoj oni rigardis lin rasisma diktatoro, kiu brutale subpremas la nigrulojn. Multaj landoj eĉ enkondukis komercan blokadon pro la rasapartigo en Sud-Afriko.

La senkompromisa politiko de Botha kaŭzis splitiĝon de la partio. Li retiriĝis en februaro de 1989 favore al nova prezidanto Frederik Willem de Klerk.

Kategorio:Sudafrikaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Sud-Afriko
Kategorio:Apartismo
Kategorio:Afrikaneroj
Kim Clijsters

dekstra|250px
**Kim CLIJSTERS** (Bilzen, 8-an de junio 1983) estas fama belga tenisistino.

Ŝi interalie gajnis premiojn en Roland Garros.

En la jaroj 1999, 2000, 2001, 2002 kaj 2005 ŝi en Belgio estis elektita kiel *Sportulino de la jaro*. En 1998 ŝi atingis la pinton de la ina tenisado. Ŝi partoprenis en la reprezentantaro de Belgio, kiu en 2001 gajnis en Fed Cup.

En aŭgusto 2005 ŝi anoncis ke ŝi post la Proximus Diamond Games en 2008 en Antverpeno) ĉesos tenisadon.

Je la 10-a de septembro 2005) ŝi gajnis unuafoje turniron el la serio Granda Ŝlemo venkinte Mary Pierce en la finalo de la US Open. Jam kvarfoje antaŭe Clijsters atingis la finalon, sed ŝi ĝis tiam neniam gajnis ĝin.

## Partnerino 
* Chanda Rubin
* Jelena Dokić
kaj aliaj

## Eksteraj ligiloj 
* http://sport.be.msn.com/kimclijsters/eng  Oficiala paĝo
* http://www.youtube.com/user/ClijstersTube#p/a/u/2/d_K2vTPjrrY Kanalo en Youtube

Kategorio:Belgaj sportistoj
Kategorio:Belgaj tenisistoj
Dido (kantistino)

**Dido** (**Dido Florian Cloude De Bounevial Armstrong**) estas brita kantistino, komponistino kaj produktistino. Ŝi naskiĝis la 25-an de decembro 1971 en Londono.

## Biografio 
**Dido** estas naskiĝinta la 25-an de decembro 1971 en Londono. Ŝia patrino, Clair, estas franca poeto kaj ŝia patro estas irlanda eldonisto. Kiam ŝi havis 6 jarojn frekventis la Guildhall School of Music, Londono. Kiam ŝi havis 10 jarojn, Dido lernis ludi pianon kaj violonon. Kiel adoleskanto ŝi lernis ludi gitaron.

En 1995, Dido rekordis *demo tracks* de ŝia kantoj kaj sendis iliojn en Network Mannagment. Tiuj ĉi kantoj ellasiti ĉar demo album "Odds & Ends". Ankaŭ en 1995, Dido ekis kunlabori kun britia bando Faithless en ilian unuan albumon "Reverence". Dido estis unuo de aŭtoroj kaj kantistino en kanton "Flowerstand Man". En 1997 Dido renkontis produktisto de usona muzika eldonejo "Artista" kaj ekis laboron en ŝian unuan albumon. En 1997, Dido kunlaboris kun Faithless denove en ilia duan albumon "Sunday 8PM" en kantojn "Postcards" kaj "Hem of His Garment". En 1999, en Usono publikigita unuan albumon de Dido nomita "No Angel". Unue, album ne estis multe sukcese, sed en 2000 ŝi kunlaboris kun Eminem en lian kanton "Stan" kaj "No Angel" aspektigis unu de plej sukcesajn albumojn de la monda historio.

## Diskografio 
**Albumoj**

Odds & Ends - 1995
No Angel - 1999/2001
Life for Rent - 2003

**Singloj**

Here With Me - 2000
Thankyou - 2001
Hunter - 2001
All You Want - 2001
Don't Think of Me (Usona promo CD) - 2002
One Step Too Far (kun Faithless)
White Flag - 2003
Life for Rent - 2003
Don't Leave Home - 2004
Stoned (Promo CD) - 2004
Sand in My Shoes - 2004

**DVD**

Live at Brixton Academy - 2005

Kategorio:Britaj kantistoj
Schwedt

**Schwedt**  estas urbo ĉe la orienta limo de nuntempa Germanio, en la federacia lando Brandenburgio, nordoriente de Berlin. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

Historiaj fontoj mencias la urbon en 1265, ĝi estis centro de la ĉirkaŭa areo. Inter 1689-1788, ĝi estis sidejo de Hohenzollern-branĉo de Brandenburgoj. Dum la Dua Mondmilito, la urbo estis grave damaĝita, kaj la ruinoj de la urba kastelo estis eksplode neniigitaj en 1962.

La urbo estis centro de la tabakkultiva provinco, kiu rapide evoluis post la Dua Mondmilito. Ĝia naftorafinejo ekfunkciis en 1964, estas ligita kun kemia kombinato de Leuna.

La 19-an de aprilo 2022 la antaŭe ĉirkaŭaj komunumoj Berkholz-Meyenburg, Mark Landin, Passow (Uckermark) kaj Pinnow (Uckermark) aliĝis al la urbo.

## Elstaruloj
*Albert Schulz, literaturhistoriisto kaj juristo
## Partneraj urboj 
* 

## Eksteraj ligiloj 
*  de la urbo *Schwedt* (,  kaj )

[eta|maldekstra|300ra|statuo "Flaŭro" en la eŭropa [hugenotoj|hugenota parko de la urbo]]

Kategorio:Urboj de Brandenburgio
Kategorio:Distrikto Uckermark
Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Germanio
Provinca rekonstrua teamo

La **Provinca rekonstrua teamo** (angle *Provincial reconstruction team* - **PRT**) estas projekto de Usono kaj la okupaj nacioj en Afganujo por akiri konfidon de la loĝantoj, helpi konstruon de Afganujo.

En unu PRT laboras 3-5 civiloj kaj multaj soldatoj de ISAF aŭ CFC-A.

## Eksteraj ligiloj 
* Provincial Reconstruction Teams - Global Security

Kategorio:Politiko
Ivan Gubkin

**Ivan GUBKIN** (; 9-a de septembro 1871 — 21-a de aprilo 1939) estis soveta geologo, fondinto de la soveta nafta geologio, membro de la Soveta akademio de sciencoj (1929). Li estis membro de la KPSU ekde 1921. 

Oni nomumis honore al li la urbojn Gubkin (Belgoroda provinco) kaj Gubkinskij (Jamala-Neneca aŭtonoma distrikto), distrikton en Belgoroda provinco, naftokampon, la fonditan de li universitaton (Rusia Ŝtata Universitato de Gaso kaj Nafto Gubkin), premion.   

## Verko
*«Учение о нефти» (1932) (Studoj pri nafto)

Kategorio:Rusiaj geologoj
Kategorio:Sovetiaj geologoj
Rusia Ŝtata Universitato de Gaso kaj Nafto Gubkin

**Rusia Ŝtata Universitato de Gaso kaj Nafto Gubkin** (ruse *Российский государственный университет нефти и газа имени И. М. Губкина*) estas speciala universitato por eduko de fakuloj por nafto-gasa industrio, lokita en Moskvo. La universitaton fondis en 1930 elstara sovetia geologo Ivan Gubkin.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro 

Kategorio:Universitatoj en Moskvo
Kategorio:Distrikto Gagarinskij (Moskvo)
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1930
Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1930-1939
Kategorio:1930 en Rusio
Messel

eta|maldekstra|130ra|
**Messel** estas komunumo en centra Germanio. Ĝi situas en la distrikto Darmstadt-Dieburg de la distriktaro Darmstadt, la suda parto de la federacia lando Hesio, relative malurbe, kvankam ĝi limas al la teritorio de la urbo Darmstadt, kaj estas ĉirkaŭata de vastaj arbaroj. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

La komunumo konatas aparte pro la eksminejo Messel ("Grube Messel"), kie arkeologoj trovis multajn fosiliojn de prahistoriaj bestoj. La eksminejo ekde la jaro 1995 apartenas al la listo de mondaj heredaĵoj de Unesko.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la komunumo, germanlingvaj

## Fotoj 

Dosiero:Messel (1).JPG|
Dosiero:Messel (2).JPG|
Dosiero:2020 08 Messeler Falltorhaus.jpg|

Kategorio:Komunumoj de Germanio
Kategorio:Distrikto Darmstadt-Dieburg
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Germanio
Mikimoto Kokichi

**Mikimoto Kokichi** (御木本 幸吉 , n. 10-an de marto 1858; mortis la 21-an de septembro 1954) estis japana malkovrinto de la perlobredado.

Mikimoto estis filo de restoranta posedanto en Tobe, prefektujo Mie. Li rompis la lernadon por helpi al la familio jam en aĝo de 13 jaroj kiel legoma vendisto. Lia observado de la perlokolektistoj de Ise vekis lian entuziasmon je la perloj. En 1888 ricevas li prunton por malfermi perloproduktan ejon kun la edzino.

La 11-an de julio 1893 – post multaj malsukcesoj kaj preskaŭa bankroto – aperis la unua bredita perlo. Mikimoto bezonis ankoraŭ 12 jarojn por produkti rondajn perlojn, kiuj estis jam ne distingeblaj de la naturaj perloj.

En 1899, Mikimoto malfermis sian unuan perlomagazenon en Ginza, Tokio, de kie kreskis lia entrepreno eĉ en eksterlandon.

## Eksteraj ligiloj 
* Perlen - Kokichi Mikimoto
* Mikimoto and Pearls 
* History of Mikimoto 
* Perlen und Mikimoto

Kategorio:Japanaj entreprenistoj
Ĵipo

eta|Ĵipo
**Ĵipo** (Jeep [ʤi:p]) estas malgranda ajngrunda aŭtomobilo (origine milita), destinita por veturi sur plej malebenaj grundoj. En ĉiutaga parolo, oni aludas per la formo ĵipo ankaŭ aliajn aŭtotipojn el terenaj aŭtomobiloj, kiuj similas iugrade al la unua terena aŭtomobilo de la dua mondmilito. La angla formo estas Jeep, kiu estas registrita varomarko por aŭtomobiloj de DaimlerChrysler.

La dummilita ĵipo estis elstara, malpeza livera veturilo de la dua mondmilito. Ĝin evoluigis la usona armeo kaj gravis inter la liveritaj varoj en *lend-lease*

Ĝi pezis 1,25 tunojn kaj havis kvarcilindran motoron. La ĵipo havis fortan, altan ĉasion kaj ĉiu-radmovon. Ĝi venkis deklivojn de 60% kaj malprofundajn akvojn.

Sur konstruita vojo, ĝi povis veturi per maksimuma rapido de 105 km/h. Oni konstruis el ĝi diversajn tipojn.

La nomo venas el la angla militistara nomumo: *vehicle, G. P.* (mallongigo de G. P. [ĝí pí] *general purpose*; ĝeneralcela veturilo).

Kategorio:Ajnagrundaj aŭtomobiloj
Kategorio:Aŭtomobiloj
Kategorio:Varmarkoj
Kanjono Verdon

eta|Kanjono VerdonLa **Verdon-kanjono** (france *Gorges du Verdon*) estas kanjono en franca departemento Alpes-de-Haute-Provence. La kanjonon trafluas en profundo de ĝis 700 m la rivero Verdon.

La kanjono komenciĝas post la urbo Castellane kaj longas 21 km. Ĝi estiĝis per longtempa laboro de la akvo tra la kalkŝtona montaro.

## Eksteraj ligiloj 
* Les Gorges du Verdon (france) 
* Reiseangebot an die Schlucht von Verdon (germane)
* Une autre maniere de decouvrir les gorges du Verdon(France)

Kategorio:Geografio de Francio
Verdon
Brusvily

**Brusvily** (jen france, bretone *Bruzivili*) estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento ''Côtes-d'Armor'' (jen france, ), “marbordoj de la lando ĉe la maro”, en la regiono Bretonio (, ). Fine de  en la komunumo vivis . 

## Geografio 
La urbo situas sude de Dinan. Ĝi estas malgranda urbo.

## Konstruaĵoj 
* Preĝejo Saint-Malo (1868)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Komunumaro de Dinan
Kategorio:Komunumoj de Côtes-d'Armor
Zăvoi (Sălașu de Sus)

**Zăvoi** [zəvoj] (hungare: **Macesd**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Hațeg. En 1910 ĝi havis 279 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 156. Ĝia unua skriba mencio estas en 1447. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Sălașu de Sus.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Răzoare (Târgu Lăpuș)

**Răzoare** [rəzŭare] (hungare: **Macskamező** [maĉkamezOE], germane: **Katzenfeld** [Katsenfeld]) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Baia Mare. Administre ĝi apartenas al la urbo Târgu Lăpuș.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 784 loĝantojn (rumanoj); en 1992 1 131.

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas el 1500. En mezepoko ĝi estis rumana vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Zăvoi (Caraș-Severin)

**Zăvoi** [zəvoj] (hungare: **Závoly**) estas komunumo en Rumanio oriente de Oțelu Roșu. En 1910 ĝi havis 499 loĝantojn [rumanoj); en 1992 1 462 (rumanoj, 2 % da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1430. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre apartenas al ĝi 23 August, Măgura, Măru, Poiana Mărului, Valea Bistrei, Voislova.

La komunumo etendiĝas pli-malpli laŭ la distrikta vojo 683, kiu de Zăvoi iras sud-orienten al Poiana Mărului, preterpasante la lagon Poiana Mărului. Nur Valea Bistrei kaj Voislova troviĝas oriente de Zăvoi, ĉe la nacia vojo 68.

En 2009 oni en Zăvoi trovis restaĵojn de palaco, kredeble konstruita en 101 por la romia imperiestro Trajano.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Kategorio:Komunumoj de distrikto Caraș-Severin
Măgura (Moieciu)

**Măgura** [məgura] (hungare: **Magura**, germane: **Magure**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Braŝovo. En 1910 ĝi havis 594 loĝantojn (rumanoj); en 1992 691. Ĝia unua skriba mencio estas el 1805 (laŭ aliaj en 1713). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Fogaras vármegye). Apartenas ĝi al la komunumo Moieciu.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
Măgura situas plej sudoriente en Transilvanio, en alto de 1.000 metroj ĉe la orienta flanko de la montaro Piatra Craiului.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

## Notoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Brașov
Malneta enlanda feliĉo

La **Malneta Enlanda Feliĉo** (MEF) estas provo difini la vivkondiĉojn per pli unueca, humanisma kaj psiĥa metodo ol la kutima Malneta Enlanda Produkto, kiu lasta mezuras nur la monfluon en la ekonomio.

400px|eta|Anglalingva filmeta klarigo pri la koncepto de Malneta enlanda feliĉo.

La esprimon uzis reĝo de Butano Jigme Singye Wangchuck en 1972, respondante al komentario de la gazeto Financial Times, kiu kritikis la evoluon de la butana ekonomio kiel tro malrapidan. La reĝo volis esprimi, ke li estas respondeca al tiu ekonomia evoluo, kiu kalkulas la unikan kulturon kaj budaismon de Butano.

La kvar kolonoj de la Malneta Enlanda Feliĉo estas la socie justa entreprena kaj ekonomia evoluo, rezervo kaj subteno de kulturaj valoroj, protekto de la medio kaj konstruo de bona registara kaj administrada strukturoj.

Ĉar ĝi ne estas sufiĉe objektiva mezurmetodo, oni apenaŭ povas uzi ĝin en ekonomiaj komparoj.

## Bibliografio 
Dieter Brauer: Gross national happiness as development goal. En: *Development and cooperation* 30. 2003, 7, S. 288-292

## Vidu ankaŭ 
* Indico de homa disvolviĝo
* Indico de feliĉa planedo
* Internacia Tago de Feliĉo

## Eksteraj ligiloj 
* Grossinternationalhappiness.org  
* Bhutan Studies  

Kategorio:Butano
Kategorio:Ekonomiko
Unguraș (Dumbrăvița)

**Unguraș** [unguraŝ] (hungare: **Magyarkékes**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 402 loĝantojn (rumanoj), en 1992 489. Ĝia unua mencio estas en 1463. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Dumbrăvița.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Maia (Măgherani)

**Maia (Măgherani)** [maja] (hungare: **Mája**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al Măgherani. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 478 loĝantojn (hungaroj), en 1992 205 (99% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1496. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto Mureş

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Maia (Bobâlna)

**Maia (Bobâlna)** [maja] (hungare: **Mánya**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Dej. Administre ĝi apartenas al Bobâlna (Cluj).
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 426 loĝantojn (rumanoj, hungaroj) en 1992 201 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1315. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Suseni (Harghita)

**Suseni**  (hungare: **Gyergyóújfalu** [djerdjoujfalu]) estas komunumo en Rumanio en unu el la flankvaloj de rivero Mureş, sudokcidente de Gheorgheni. Apartenas al ĝi la vilaĝoj Valea Strâmbă kaj Chileni.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 4 225 loĝantojn (hungaroj); en 1992 3 232.

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1567. Ĝi estis ĉik-seĝa sikula vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Csík vármegye*). Ĝia katolika preĝejo estis konstruita inter 1766 kaj 1776. En 1907 Béla Bartók kolektis tie 47 popolmelodiojn.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Judit Csató (n. 22-a de julio 1963): instruistino, ĵurnalistino.
* András Zsolt Bandi (n. 5-a de marto 1970): aktoro.
* Árpád Bardócz (maŝininĝeniero)
* Janka Boga, *Dénesné* (? 1889 – Kecskemét, 4-a de oktobro 1963): verkistino, pedagogino.
* Vencel Elekes (1917–1981): belartaĵkolektisto.
* Sándor Gál (1868 – Reghin, 4-an de septembro 1937): advokato, deputito, prezidanto de landkunvena (1909/10).
* Géza Molnár (n. 25-a de februaro 1949): trombonisto.
* Vilmos Páll (21-a de januaro 1919 – Gheorgheni, oktobro 2003): mezlerneja instruisto pri historio, lokhistoriisto.
* Ilona Sajgó (n. 17-a de aprilo 1950): instruistino pri desegno, tekstilartistino
* Árpád Szántó (20-a de februaro 1913 – Kluĵo 1-a de marto 1978): fizikisto.
* Károly Székely (4-a de septembro 1913 – Târgu Mureș, 5-a de oktobro 1996): kuracisto
* Katalin Szőcs (2-a de januaro 1946): prikemia fakverkistino
* Béla Vogel (n. 4-a de aŭgusto 1925): juristo, aŭtobiografia verkisto.

## Bibliografio 
* Garda Dezső:* A falutörvénytől a közbirtokosságig*: Gyergyóújfalu monográfiája. Státus kiadó, Csíkszereda, 1998.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: suseni jud Harghita.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Mărțihaz

**Mărțihaz** [mərcihaz] (hungare: **Marciháza**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Salonta. En 1910 ĝi nombris 655 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 204 (rumanoj, 14 % da hungaroj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1291. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Mădăraș.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
* Listo de rumanaj poŝtkodoj 

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Urboj de Japanio

**Urbo** (市 [ŝi]) estas loka administra unuo en Japanio. Ili estas lokaj registaroj fonditaj laŭ Loka Aŭtonoma Juro, kaj rangas saman nivelon kiel urbeto(町 [maĉi]), vilaĝo (村 [mura]), sed urboj estas ne parto de distrikto (郡 [gun]).

Ĝenerale vilaĝo aŭ urbeto povas iĝi urbo kiam ĝia loĝantaro estas super kvindek mil, nombro de familioj en urbocentro estas super ses dekonoj de tutaj familioj, nombro de laborantoj okupiĝantaj komercon aŭ industrion estas super ses dekonoj de tutaj familioj kaj plenumas kondiĉojn difinitajn de prefektujo.

Aliflanke urbo povas iĝi urbeto aŭ vilaĝo kiam ĝi ne povas plenumi la kondiĉojn, tamen tio ne bezonas.

Grandaj urboj povas specialajn statusojn, speciala urbo, kerna urbo aŭ aldifinita urbo, akirante kvalifikon per enketo de kabineto.

Tokio estas neformale konsiderata "urbo" en la okcidenta mondo, sed ĝi estas ne urbo laŭ Loka Aŭtonoma Juro. (tamen ĝis 1943 Tokia Urbo ekzistis) La Tokia Metropola Registaro havas prefektujan potencon. 

## Ankaŭ vidu
*Urbetoj de Japanio
*Vilaĝoj de Japanio
*Distriktoj de Japanio
*Prefektujoj de Japanio
*Listo de urboj de Japanio

## Eksteraj ligiloj 
*Loka Aŭtonoma Juro 


*
Preludo

**Preludo** estas ekde la 17-a jarcento antaŭludaĵo antaŭ orgenfugoj aŭ enkoduko en suiton. Ĝi povas konsisti el arpeĝoj aŭ figuraĵoj de voĉlinioj (ekz. ĉe Bach).
Ĝi evoluis el la preamblo de la liutomuziko de la 16-a jarcento. La barokan preludon sekvis en la 19a kaj 20a jarcentoj preludoj por piano, kiuj povas esti karakterpecoj (ekz. Chopin), ludoteknikaj resp. komponaj studoj (ekz. Ŝostakoviĉ) aŭ sonpentraĵoj (ekz. Debussy).

## Vidu ankaŭ 
* Uverturo
* Enkonduko (muziko)

Kategorio:Muzikaj formoj
Pelișor (Bârghiș)

**Pelișor** [peliŝor] (hungare: **Magaré**, germane: **Magarey**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Mediaș. Administre ĝi apartenas al Bârghiș.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 033 loĝantojn (rumanoj, germanoj, ciganoj); en 1992 479 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1357. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Unguraș (Cluj)

**Unguraș** [unguraŝ] (hungare: **Bálványosváralja** [balva:njoŝva:ralja]) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Cluj-Napoca. En 1910 ĝi havis 1672 loĝantojn (hungaroj), en 1992 2117 (rumanoj, 92 % da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1291 (laŭ iuj: 1269). De 1333 ĝi estis ekleziejo kun hungara loĝantaro. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka vármegye*). Administre apartenas al ĝi Batin, Daroț, Sicfa kaj Valea Ungurașului.

En la censo de 2002 la 1.937 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio 
La fortikaĵo de Unguraș estis dokumente menciita jam en 1269 kiel *Castrum Balwanius*. Poste la loko alprenis jenajn nomojn:
* 1291 Balvanius
* 1325 Castellanus de Balvanus
* 1332–1337 Warala, Balvanus
* 1370 Villa Varallya
* 1456 Waralya
* 1492 Waralya kaj Marnya
* 1593 Varallia
* 1612 Bálványos-Váralya
* 1639 Bálványosvárallya
* 1643 Bálványosvárallia aŭ Mariafalva
* 1662 Varalja
* 1808 Unguraș

De 2010 la fortikaĵo estas registrita kultura heredaĵo.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* István Bartalus (23-a de novembro 1821 – Budapest, 8-a de februaro 1899): muzikhistoriisto, popolkantkolektanto, ano korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1875).
* Mihály Fekete (1820 – Kolozsvár, 3-a de julio 1871): poeto, verkisto.
* Ferenc Lőrincz (15-a de oktobro 1898 – Budapest, 15-a de majo 1986): kuracisto, mikrobiologo, parazitologo, universitata profesoro.
* Sándor Máté, solist-instrumentisto de *Duna Művészetegyüttes* de Budapeŝto

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de vilaĝo http://www.balvanyosvaralja.extra.hu/galeria.htm
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Unguras jud Cluj.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Logig

**Logig** [loĝig] (hungare: **Ludvég**, germane: **Ludwigsdorf**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Reghin. Ĝi apartenas administre al Lunca.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 971 loĝantojn (rumanoj, hungaroj) kaj en 1992 537 (rumanoj, 16% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1228. En mezepoko ĝi estis saksa servutulvilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Kolozs*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj homoj 
* Michael Lassel (n. 19-a de decembro 1948): pentristohttp://www.eagallery.ro/expozitii/michael-lassel 

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Mureş
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Elna Matland

**Elna MATLAND** [mAtlan] (naskiĝis la  en Bergen, Norvegio, mortis la  en Bergen) estis norvega esperantistino, prezidanto de Norvega Esperantista Ligo inter la jaroj 1985 kaj 1991, kaj honora membro de UEA.

## Eksteraj ligiloj
* Youtube : Elna Matland rakontas pri la Esperanto-movado en Norvegio.
* Libera Folio : Elna Matland forpasis.

Kategorio:Norvegaj esperantistoj
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Kategorio:Prezidantoj de Norvega Esperantista Ligo
Corbești (Petriș)

**Corbești** [korbeŝt] (hungare **Maroshollód**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Deva. En 1910 ĝi havis 711 loĝantojn (rumanoj), en 1992 estis nur 248. Ĝia unua dokumenta mencio estis en 1743. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (departemento Arad). Administre ĝi apartenas al Petriș.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Ekliptiko

[eta|300px|Skizo de la **ekliptiko**, la [angulo inter la ekliptiko kaj la **ĉiela ekvatoro** estas \varepsilon \simeq 23° 26'. ]]
La **ekliptiko** estas la (imaga) ebeno en kosmo, en kiu orbitas la Tero ĉirkaŭ la Suno.

La orbitoj de la aliaj planedoj de Suno ne estas ekzakte en la ekliptiko, sed ankaŭ ne tro malproksimaj de ĝi.

La rotacia akso de Tero ne estas orta al la ekliptiko, sed havas al ĝia ortanto angulon de ĉirkaŭ 23° 26'. Tiu angulo kaŭzas la fenomenon de ŝanĝiĝantaj sezonoj. Ĝi ne estas konstanta, sed varias (kun periodo de ĉirkaŭ 40.000 jaroj) inter 21° 55' kaj 24° 18', influante la klimaton de Tero. Ĝi nun estas malkreskanta; ĉirkaŭ 4 300 ĝi atingos mezan valoron de 23°06' kaj ĉirkaŭ la jaro 25 000 minimuman valoron.

## Vidu ankaŭ 
* Ekliptika latitudo
* Ekliptika koordinata sistemo

Kategorio:Astronomio
Kategorio:Ĉiela mekaniko
Apotekisto

**Apotekisto** estas persono, kiu studis la fakon farmacio, ofte en universitato, kaj post sukcesa ekzameno ricevis ŝtatan aprobon por praktikado de sia profesio. Poste li estas gvida persono en apoteko aŭ en la farmacia industrio. Apotekistoj estas fakuloj pri medikamentoj kaj ties preparadoj. En multaj landoj, por posedi propran apotekon, oni devas esti aprobita apotekisto.

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Farmacia Federacio

Kategorio:Apoteko
Kategorio:Profesioj
Lima-Liturgio

La **Lima-Liturgio** estas modelo por celebri ekumenan diservon kun eŭkaristio (sankta manĝo). La unua celebrado estis en Lima, Peruo, la 15an de januaro 1982. La plena teksto estas trovebla en ADORU ek de numero 023.

Kategorio:Liturgio
Kategorio:Ekumenismo
Columbus Marion Joiner

**Columbus Marion (Dad) JOINER** (naskita la  proksime de *Center Star* en Alabamo, mortinta la ) estis usona naftisto (naftulo). Li malkovris – kun Doc Lloyd, memedukita, memproklamita geologo – la plej grandan naftokampon de tiu tempo, la *Orientan teksasan naftokampon*: Je la  li malŝtopis la sukcesan naftoputon *Daisy Bradford 3*.

Urbeto *Joinerville* en konteo Rusk en Teksaso estis nomita honore al li.

## Eksteraj ligiloj 
* Columbus Marion Joiner ĉe Find-A-Grave

Kategorio:Usonaj esploristoj
Kantono Rusk (Teksaso)

La **kantono Rusk** situas en la subŝtato Teksaso de Usono. Laŭ censa takso de  ĝi havis  loĝantojn. Ĝia ĉefloko kaj administra centro  Henderson.

Ĝi estas sub alkohola prohibicio; oni ne rajtas vendi alkoholajn trinkaĵojn. Ĝi havas 47.971 loĝantojn (2005) sur areo de 2431 km². La kantono estis formita en 1843 el la nordaj partoj de kantono Nacogdoches. Sian nomon ĝi ricevis laŭ *Thomas Jefferson Rusk*, generalo de la teksasa ribelo.

Najbaraj kantonoj estas (de nordo, horloĝdirekte):
* kantono Gregg
* kantono Harrison
* kantono Panola
* kantono Shelby
* kantono Nacogdoches
* kantono Cherokee
* kantono Smith.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de kantonoj de Teksaso.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Rusk