open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kleinhennersdorfer Stein

La 389 metrojn alta **Kleinhennersdorfer Stein** estas malgranda arbarokovrita tablomonto, kiu situas en Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro, maldekstre de la rivero Elbo, en la mezo inter la vilaĝoj Kleinhennersdorf, Papstdorf kaj Kurort Gohrisch.. La supro de la tablomonto ofertas nur limigitan vidon kaj estas malpli alta kaj malpli ofte vizitata ol la najbaraj tablomontoj Gohrisch kaj Papststein. Interesaĵoj estas la du grandaj kavernoj je ĝia suda flanko.

## Eksteraj ligiloj 
* fotogalerio (en ĉeĥa lingvo)

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Gohrisch (monto)

La 448 metrojn alta tablomonto **Gohrisch** situas proksime al la samnoma ripozloko Kurort Gohrisch maldekstraflanke de la rivero Elbo en Saksa Svislando, la germana parto de Elba Grejsmontaro. La supro de Gohrisch estas atingebla per eskaloj. Je la orienta flanko de la ege disfendita montoplataĵo troviĝas paviloneto kun panorama vido al la najbara tablomonto Papststein, al la rokoj "Große Hunskirche" kaj "Kleine Hunskirche".

Proksima pado kondukas al la kaverno "Schwedenhöhle". En la ĉirkaŭaj rokoravinoj dum la Tridekjara milito antaŭ svedaj trupoj sin kaŝis vilaĝanoj . En la fundo de la kaverno ili kreis sulkon por kolekti la akvon, kiu fluetas de la flankaj muroj de la roka kaverno.

La nordokcidentan angulon de la plataĵo markas ventoflago. al la migranto prezentiĝas vasta panoramo. Videblaj estas (interalie) en norda direkto Kurort Gohrisch kaj malantaŭ ĝi Lilienstein, okcidente Pfaffenstein kaj Königstein, sude Děčínský Sněžník.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj por migrantoj kaj fotoj (en germana lingvo)
* fotogalerio (en ĉeĥa lingvo)

Kategorio:Montoj en Germanio
Nutraĵo

[eta|Bonaj fontoj de [magnezio: cerealoj, legomoj kaj spinako]]
**Nutraĵo** estas iu elemento aŭ kemiaĵo necesa por la metabolo de organismo. Ses grupoj da nutraĵoj ekzistas; tri donas energion al organismo kaj tri subtenas aliajn metabolajn funkciojn de korpo. Iuj nutraĵoj estas esencaj, ĉar ili ne povas esti sintezata en korpo, kaj oni nepre havigu ĝin de manĝaĵoj.

## Substancoj kiuj donas energion 
* Karbonhidratoj: Kombinaĵoj de sukeroj.
* Proteinoj: Organaj kombinaĵoj kiel aminoacidoj necesaj por kresko.
* Lipidoj k/aŭ grasoj: ekz-e kiel grasacidoj esenca por multaj metabolaj procezoj.

## Substancoj kiuj subtenas metabolon 
* Dietaj mineraloj: Iometo da elementoj, saloj, aŭ jono de kupro kaj fero. (oligoelementoj)
* Vitaminoj: Organaj kombinaĵoj esenca al korpa funkcio.
* Akvo: Nepra necesaĵo por ĉiu metabolo kaj kresko.
* Antioksidanto: Protekto kontraŭ liberaj radikaloj

## En Esperanto aperis 
* Unesko-Kuriero, n-ro 2 (Apr-Jun 2025) "Manĝaĵoj: kio kunigas nin"

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (7) proverboj pri nutr(aĵ)o en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Nutraĵoj (planto)
* Supernutraĵo
* Malsufiĉa nutrado

## Referencoj
Stovo

eta|dekstre|220ra|Kuirstovo hejtanta per karbo (19-a jarcento).
**Stovo** estas fermebla aparato el fandfero, fajenco ktp, en kiu la varmo estas produktata per brulado de ligno, karbo, mazuto aŭ gaso, uzata por hejti ĉambron aŭ/kaj kuiri manĝaĵojn. Ĝi povas esti movebla, fiksa, konstante brula stovo. La tipoj servantaj ankaŭ por kuirado, estis malaltaj.

La stovejo estis ĉambro, konstante hejtata per stovo, restoloko de la familio.

## Stovejo 
**Stovejo** estis ĉambro, konstante hejtata per stovo, restoloko de la familio.

En la longaj kamparanaj domoj, la stovejo estis centro de la homa kunekzisto kaj multfoje eĉ la religia centro de la domo. Gravecon de la stovejo montras, ke plimulto de la kulturoj en la antaŭkristanaj epokoj havis diinojn, kiuj respondecis pri la stovejo. La greka Hestia aŭ la romia Vesta estas elstaraj ekzemploj por tio.

## Kuirstovo aŭ fornelo 
Kuirstovo (fornelo) servas por kuirado de manĝaĵoj. Tipoj estas dividitaj laŭ la uzata energio:
* karbostovo
* gasostovo
* elektrostovo (indukcia stovo).

## Tipoj de stovoj 
* Lignobuleta stovo

## Vidu ankaŭ 
* Kameno
* Kuirforno
* Forno

Dosiero:Cast iron stove.jpg|Gisa stovo
Dosiero:Kookplaat.jpg|Gaskuirplato
Dosiero:Sen5 stovemaking.jpg|Stovfabrikado en Senegalo
Dosiero:Noe cooking corner.jpg|Stovo en sud-germana kamparandomo

Kategorio:Konstruaĵa inĝenierado
Kategorio:Kuiriloj
Großer Zschirnstein

**Großer Zschirnstein** estas la plej alta monto en la germana parto de Elba Grejsmontaro. Ĝi atingas altecon de 562 metroj kaj senpere najbaras kun Kleiner Zschirnstein. Ambaŭ troviĝas proksime al la vilaĝo Kleingießhübel je la maldekstra flanko de la rivero Elbo.

Großer Zschirnstein estas tablomonto, kies surfaco plialtiĝas en direkto al la suda ekstremo. Ĝi nomiĝas *Mittagsstein*, kio signifa tagmeza (do suda) roko. Tie la monto elstaras 160 metrojn super la vastarbara ĉirkaŭa altebenaĵo, 80 metrojn la rokomuro falas vertikale. En pluraj punktoj eblas vastampleksa kaj longadistanca vido. Samloke troviĝas rifuĝejo en formo de ligna kabano.

## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj de Großer Zschirnstein

Dosiero:Zschirnsteine.jpg|
Dosiero:Pohled z Grosser Zschirnstein.JPG|
Dosiero:Vrchol Grosser Zschirnstein.JPG|
Dosiero:Západní úbočí Grosser Zschirnstein.JPG|

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Děčínský Sněžník

[eta|240px|Vido de Děčínský Sněžník norden al [Saksa Svislando]]
**Děčínský Sněžník** (721 m) estas la plej alta monto de Elba Grejsmontaro. Panorama turo kun 172 ŝtupoj estis konstruita en la jaro 1864. Ĉirkaŭen eblas rigardo en la valon de Elbo, al Saksa kaj Ĉeĥa Svislando, al Bohemia mezmontaro (České středohoří) kaj al la kresto de Ercmontaro. Děčínský Sněžník estas tablomonto. Ĝian 2 km longan kaj 700 m larĝan montoplataĵon ĉirkaŭiras migrovojo.

## Famuloj 
* Franz Eichert, katolika verkisto

## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj de Děčínský Sněžník

Kategorio:Montoj en distrikto Děčín
Kategorio:Montoj en Elba Grejsmontaro
Kategorio:Belvederoj en Elba Grejsmontaro
Kategorio:Montogrimpistaj lokoj en Regiono Ústí nad Labem
Kategorio:Partoj de geomorfologiaj unuoj en Ĉeĥio
Großer Winterberg

**Großer Winterberg** estas la plej alta monto de Saksa Svislando dekstre de la rivero Elbo kaj situas proksime al la vilaĝo Schmilka kaj al la ĉeĥa-germana limo. La supron de la 552 metrojn alta monto karakterizas bazaltaj blokoj kaj faga arbaro. Tie troviĝas restoracio. Pro la arboj mankas panorama vido.

Kategorio:Montoj en Elba Grejsmontaro
Provinco Granma

:*Por aliaj uzoj de la vorto, vidu la artikolon Granma*

**Granma** estas unu el la provincoj de Kubo.

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La ĉefurbo estas Bayamo. Aliaj urboj estas Manzanillo kaj Pilón. Vizitinda montara municipo estas Buey Arriba.

La provinco portas la nomon de la ŝipo *Granma*, uzita de la revoluciuloj (inter ili Fidel Castro kaj Che Guevara) en 1956 por komenci la gerilan agadon en Kubo.

Kategorio:Provincoj de Kubo
Metropoliteno

Ne konfuzotas kun Metropolito (supera episkopo en ortodoksismo)

La gloso **Metropoliteno** povas signifi la jenajn:

***Metropoliteno** - originala romano de Vladimir Varankin
*Por la urba transportado-sistemo, vidu Metroo
Ikonodulismo

eta|maldekstra|180px|**Ikonodulismo** aŭ **Idolanismo** estas adori idolojn aŭ ikonojn anstataŭ aŭ kvazaŭ Dion (aŭ verajn diojn). Neniu kredas sin idolano, kvankam multaj religioj faras bildojn de sia(j) dio(j). La ideo de adoro al idoloj aŭ ikonoj estas monoteisma akuzo kontraŭ politeismaj religioj kaj propagando kontraŭ ili. Hodiaŭ ĉefe islamanoj kaj kelkaj fundamentismaj kristanaj grupoj uzas la vortojn "Idolanoj" kaj "Idolanismo" rilate al aliaj religiaj grupoj.

Nuntempe la akuzon pri idolanismo ofte uzas fundamentismaj islamanoj kiel argumento eĉ kontraŭ nereligiaj agoj. Ekzemple, Sayyid Qutb komparis Nasseron al la idolanoj de Mekao en la tempo de Mohameto.

## Komparu kun 
Paganismo ~ Superstiĉo - Idolismo

## Vidu ankaŭ 
* Ikono (religio)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bibel-online.net/buch/02.2-mose/20.html#20,4  
* http://www.bibel-online.net/buch/05.5-mose/5.html#5,6  

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Religio
Kategorio:Ikonoj
Internovas

**Internovas** estas revuo de brazilaj interlingvaanoj fondita en 1990. Ĝi estas eldonita portugallingve de *Union Brasilian pro Interlingua* (Brazila Unuigo pro Interlingvao) en monataj eldonoj de 12-15 paĝoj A5. ISSN: 0103-8648.

Arhxivoj de pasintaj numeroj 

https://interlingua.org.br/internovas.html

https://internovasubi.wordpress.com/internovas/

Kategorio:Interlingvao
Ĉielarko

eta|dekstra|300ra|Duobla ĉielarko
eta|250ra|Skemo pri la estiĝo de ĉielarko

**Ĉielarko** estas sepkolora arko sur la ĉielo, kontraŭflanke de la suno, formiĝanta pro refrakto kaj difrakto de la sunradioj en la pluveroj. Ĝi okazas kiam pluvas kaj la suno radias dorse de la observanto. La koloroj estas (en tiu ĉi sinsekvo): ruĝo, oranĝkoloro, flavo, verdo, bluo, indigo, violkoloro. Nevideblaj najbaraj koloroj estas infraruĝa kaj ultraviola.

Newton origine (1672) nomis nur *kvin* primarajn kolorojn: ruĝo, flavo, verdo, bluo kaj violkoloro. Poste li aldonis oranĝkoloron kaj indigon, donante sep kolorojn analoge al la nombro da muziknotoj.

ruĝa: oranĝa: flava: verda: blua: indiga: viola:

La tiel nomata ĉefa ĉielarko konsistas el ringoj kun la koloroj de la spektro. Malofte aperas ankaŭ sekundara ĉielarko, se la radioj de la suno duoble reflektiĝas, rompiĝas en la pluvero. (Se la radioj nur unufoje reflektiĝas, aperas la ĉefa ĉielarko.)

## Vidu ankaŭ 
* ĉielarka flago
* Irizeco
* Spektro

Kategorio:Meteologio
Delfinio

eta|maldekstra|La delfinio (*Delphinium elatum*)
**Delfinio** (*Delphinium* el ranunkolacoj) estas genro de unujaraj kaj pli ofte plurjaraj herboj kun okulfrapaj nesimetriaj floroj de kvin koloraj, precipe bluaj sepaloj, el kiuj la malantaŭa havas spronon. Multaj specioj kaj varioj estas ĝardene kulturataj. (kavalirsprono)
eta|maldekstra|La delfinio (*Delphinium oxysepalum*)
eta|maldekstra|La delfinio (*Delphinium* 'Magic Fountain')
eta|dekstra|La delfinio (*Delphinium ceratophorum*)
eta|200px|maldekstra|La delfinio (*Delphinium × cultorum*)
eta|200px|maldekstra|La delfinio (*Delphinium × cultorum*)

## Referencoj 
Kategorio:Ranunkolacoj
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Angino

**Angino** estas inflamo de gorĝa istmo kaj de la faringo. Oni povas paroli pri katara, ulcera angino. Brustangino.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lhl.no/portal/page  

Kategorio:Medicina terminologio
Eddie Barclay

**Eddie BARCLAY**, realnome: Édouard RUAULT (naskiĝis la 19-an de majo, 1921 en Parizo, mortis la 13-an de majo, 2005 en Boulogne-Billancourt) estis franca muzikproduktoro.

Li malkovris aron da talentuloj, okupiĝis i.a. pri Dalida, Jacques Brel, Léo Ferré, Charles Aznavour, Mireille Mathieu kaj Eddy Mitchell.

Kategorio:Francaj muzikistoj
Kategorio:Francaj pianistoj
Kategorio:Francaj ĵazmuzikistoj
Kategorio:Francaj sondisko-produktistoj‎
Kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a arondismento de Parizo
Morbilo

**Morbilo** (lat. morbilli) estas infekta febro, karakterizita per haŭtaj ruĝaĵoj kaj atakas precipe infanojn.
[eta|dekstra|180px|Morbilo - la tipaj [Erupcio (medicino)|erupcioj sur la tuta korpo de la infano]]

## Karakterizaĵoj 
* malsaniganto: viruso Paramaxovirus morbilli
* disvastiĝo: guta infektado, infektas plej forte jam dum la inkubacia tempo
* inkubacio: 10-12 tagoj
* eblaj komplikiĝoj: inflamo en la meza orelo (timpanito), pulmito, tre malofte encefalito
* kuracado: apartigo, mallumigo de la ĉambro (pro la konjunktiva kataro), nutrado per sukoriĉaj manĝaĵoj,
* prevento: vakcinado

Post 10-taga inkubacia tempo aperas la kataraj simptomoj: ekas tusado, nazkataro, konjunktiva kataro, febro ĝis 40 Celsiusoj. La duan-trian tagon aperas la t.n. Koplik-makuloj: neforlaveblaj, blanketaj makuloj kun ruĝa ĉirkaŭo sur la buŝa mukozo kontraŭ la mueldentoj. Post la tritaga febro sekvas senfebra periodo kaj je la 14-a tago post la infektado, aperas la tipaj tipaj morbilaj ruĝaĵoj kun nova febro. La erupcioj aperas unuafoje sur la vango, kaj malantaŭ la orelo kaj dum kelkaj tagoj disvastiĝas sur la tuta korpo. La makuloj paliĝas post la 4-5-a tago post la apero.

La febro kaŭzas gravan malviglecon, vomsenton, vomadon. Kvankam la malsano ŝajnas esti tre minaca por la infano, fakte la postrestaĵoj estas tre danĝeraj (tion montras, ke la makuloj ne ekĉesas post 5 tagoj kaj sekvas nova febra fazo).

Ĝenerale la tuŝitaj, malsaniĝintaj infanoj akiras imunecon por la tuta vivo.

Vakcinado kontraŭ morbilo celas ĉefe eviti komplikaĵojn de infekto, kiel encefalito, kiu povas havi signifajn aŭ eĉ mortigajn sekvojn, kaj protekti kontraŭ malfortiĝo de la post-morbila imunsistemo pri aliaj infektoj.

## Vakcinado 
La vakcino kontraŭ morbilo efikas por preventi la malsanon, estas aparte sekura kaj ofte estas liverata en kombinaĵo kun aliaj vakcinoj. Vakcinado rezultigis malpliigon de 80% de mortoj pro morbilo inter 2000 kaj 2017, dum ĉirkaŭ 85% da infanoj en la tuta mondo ricevis sian unuan dozon aktuale en 2017 .  Morbilo tuŝas ĉirkaŭ 20 milionojn da homoj jare, ĉefe en la evoluantaj regionoj de Afriko kaj Azio.. En 1980, 2,6 milionoj da homoj mortis pro ĝi,. Malgraŭ ĉi tiuj tendencoj, proporcioj de malsanoj kaj mortoj pliiĝis de 2017 ĝis 2019 pro malpliigo de imunigo.

La Monda Organizaĵo pri Sano (MOS) rekomendas du dozojn da vakcino por ĉiuj infanoj .  En landoj kun alta risko de malsano la unua dozo devas esti donita en la aĝo je ĉirkaŭ naŭ monatoj.
 
## Referencoj 
## Galerio 

Dosiero:Measles enanthema.jpg|Ruĝa gorĝo pro morbilo
Dosiero:Morbillo.jpg|Ĉeloj infektitaj de morbila viruso
Dosiero:Tomandjerrywithmeasles.JPG|Tom kaj Jerry en kvaranteno pro morbilo

Kategorio:Virusaj malsanoj de homoj
Kategorio:Sindromoj en pediatrio
Tifo

**Tifo** estas genra nomo de diversaj kontaĝaj kaj epidemiaj malsanoj, karakterizitaj per febro, stuporo kaj malvigleco (ekz. ekzantema febro, flava febro, kosmopolita rekuranta febro, tifoida febro, paratifoj kaj aliaj)

## Ekzantema tifo 
Ekzantema tifo estas speco de tifo, karakterizita per ĝenerale erupcio kun tendenco al hemoragioj, kaŭzata de iu rikecio (*Rickettsia provazeki*, vidu artikolon Stanislaus von Prowazek) transdonanta de la pulaj kaj pedifaj fekoj al la homa haŭto, de kie per la sinskrapado kaj tra la haŭtaj difektoj venas en la sangocirkulon. La malsana inkubacio estas 10-15 tagoj. La malsano komenciĝas abrupte kaj daŭras 2-3 semajnojn kun alta febro, kapdoloro, ĝenerale erupcioj sur la tuta korpo.

eta|250ra|bakterioj de la specio "*Salmonella typhi*" invadas homan ĉelon.

## Ventra (abdomena) tifo 
Ventra (abdomena) tifo estas kontaĝa malsano kun apero de daŭra alta febro, erupcioj, grandiĝo de lieno, malvigleco, malpliiĝo de leŭkocitoj, pliiĝo de la limfocitoj. Ĝin kaŭzas plej ofte la *Salmonella typhi* kaj al *Salmonella paratyphi* A kaj B. La malsano disvastiĝas per la feko de la malsanulo aŭ sensimptoma malsanulo. Ĝi plej ofte aperas fine de somero kaj aŭtune. Inkubacio estas 10-14 tagoj. La bakterioj setlas en la folikloj de la maldika intesto kaj tie kaŭzas gravan lokan inflamon, formorton, ulceriĝon kaj tiel sangumon, formorton de la intesta muro malsanigebla per kontraŭbakteria traktado (klora amfinekolo).

## Tifoida febro 
Tifoida (aŭ tifforma) febro estas epidemia malsano, kiu trafas pleje 15- ĝis 30-jarulojn; malpli ofte 1-ĝis 1 5-jarulojn. Post la 30-a jaro ĝi grade maloftiĝas. Post inkubacio aperas invadaj simptomoj: senapetiteco, intensa soifo, muskolaj kaj kapdoloroj, lakso, kelkfoje mallakso, vertiĝoj (kapturnoj), sendormeco, laciĝo ktp. Sekvas kontinua febro (39-), daŭranta 2 aŭ 3 semajnojn. Stuporo, malvigleco, surdeco, kiuj karakterizas la staton de la paciento, dependas pli de la intenseco de la toksiĝo ol de la febro mem. La lakso estas la plej konstanta intesta simptomo, kiu daŭras ofte ĝis la senfebriĝo. Meteorismo (abdomena ŝvelo, kaŭzata de intestaj gasoj), pligrandiĝo de la hepato kaj lieno, bronkito kaj relative malrapida pulso estas aliaj simptomoj de tiu malsano, kiu ordinare evoluas dum 20-30 tagoj. La senfebriĝo ĝenerale okazas grade, kaj la paciento resaniĝas post 3- ĝis 8-semajna konvalesko. La komplikaĵoj ne maloftas, kaj povas trafi iun ajn organon.
Akcidentoj kiel interna sangelfluo kaj intesta perforado kun peritoneito, kiuj povas okazi en la kuro de la tifoida febro, estas tre gravaj kaj ofte kondukas al morto. La prognozo dependas de la antaŭa sanstato de la paciento, de ties reagokapablo kaj speciale de la aplikata kuracado.

## Vidu ankaŭ 
* Stanislaus von Prowazek

Kategorio:Bakteriaj malsanoj de homoj
Affensteine

eta|300px|Monto "rokoformacio *Affensteine*.
eta|300px|Vido al parto de Affensteine
**Affensteine** estas la nomo de fama rokoregiono en Elba Grejsmontaro. Ĝi situas dekstre de la rivero Elbo, inter la valo Kirnitzschtal en la nordo kaj la vilaĝo Schmilka en la sudo. Kune kun la apuda rokoformacio Schrammsteine ĝi okupas areon de proksimume 12 km².

La nomo *Affensteine*, origine *Aufensteine*, ne rilatas al simioj (germane *Affen*), sed al gufoj ("*Auf*" estis malnova germana vorto por "*Uhu*" = gufo). Tiuj birdoj iam vivis tie en abunda kvanto. Affensteine do signifas Gufaj Rokoj.

La areo de tiu rokaro etendiĝas norde de la linio, kiun formas la vojoj *Reitsteig*, *Zurückesteig* kaj *Schrammsteinweg*, inter la ravino "Schwarzes Loch" en la okcidento kaj la monto Kleiner Winterberg en la oriento.

La rokoj staras en ĉeno kaj formas kvazaŭ muron. Horizontala terasoforma ŝtupo ilin dividas je du etaĝoj. Sur tiu ĉi (ofte tre mallarĝa) "teraso" oni povas iri laŭ belega migrovojeto kun pluraj imponaj longadistancaj vidoj al aliaj partoj de la montaro. La menciita teraso, kies nomo estas "Obere Affensteinpromenado", estas atingebla trans multaj aventurecaj suprenvojoj; ekzemple: Großer Dom, Kleiner Dom kaj Wilde Hölle.
La rokofendoj etendiĝas plej ofte en vertikala direkto. Al grimpantoj ili ofertas malmultajn eblecojn por apogo. En tiu rokoregiono koncentriĝas granda parto el la malfacilaj kaj postulemaj grimpovojoj de la montaro. La plej gravaj rokopintoj estas *Bloßstock, Kreuzturm, Domwächter, Rohnspitze, Brosinnadel, Frienstein, Bergfried*. La plej alta roko estas Carolafelsen kun alteco de 458 metroj. Ĝi estas atingebla por migrantoj.

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Kokluŝo

eta|Knabo kun kokluŝo
eta|La infano jam en la spazma fazo (fortega tusado) de kokluŝo
**Kokluŝo** estas kontaĝa malsano, trafanta precipe la infanojn, karakterizita per konvulsia tuso iom similanta kokan krion.
mini|maldekstra|250px|Infano kun kokluŝo
malsaniganto: bakterio *Bordetella pertussis*.

disvastiĝo: guta

inkubacio: 7-21 tagoj

kuracado: antibiotikoj, kontraŭtusaj medikamentoj

prevento: vakcinado en infanaĝo

Post la 7-21-taga inkubacio aperas la katara fazo (milda febro, malofte omado, tusado), pli poste la spasma fazo (fortega tusado).

La malsano plej ofte aperas en la aĝoj inter 2-6, malofte eĉ ĉe plenkreskuloj. La saniĝanto akiras dumvivan preventon.

## Vidu ankaŭ 
* Kokluŝo (filmo)

Kategorio:Bakteriaj malsanoj de homoj
Kategorio:Sindromoj en pediatrio
Difterio

**Difterio** estas kontaĝa malsano, kiu plej ofte montriĝas kiel difteria laringio (krupo), ĉe kiu formiĝas sur la gorĝa mukozo falsaj membranoj, kiuj povas ŝtopi la laringon kaj mortigi per asfiksio.

* kaŭzata de: *Corynebacterium diphtheriae* (bacilo Klebs-Löffler)
* disvastiĝo: gute aŭ kontakte
* inkubacio: 2-4 tagoj
* simptomoj:
** unua semajno: ĝeneralaj simptomoj (febro, paleco, svenemo), mukozaj simptomoj (griza, sanga)
** dua-tria semajno: sangocirkulaj perturboj pro la produktita toksino (malalta sangopremo, rapida korbato, paleco, cianozo), inflamo de la kora muskolo, paralizoj en la gorĝa, laringa, okulaj muskoloj, ktp.
* diagnozo: laŭ klinikaj simptomoj kaj bakteriologia ekzameno
* kuracado: penicilino, eritromicino, difteria antitoksino
* prevento: deviga vakcinado

## Vidu ankaŭ 
* Difteria angino
* Vulvito
* Emil Adolf von Behring

Kategorio:Bakteriaj malsanoj de homoj
Kategorio:Sindromoj en otorinolaringologio
Kategorio:Sindromoj en pediatrio
Kategorio:Laringo
Jean Piaget

eta|dekstra
**Jean PIAGET** [pia**ĵe**] naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1896 en Neŭŝatelo, Svislando, kaj mortis la 16-an de septembro 1980 en Ĝenevo, biologo, psikologo, franclingva sviso, konata pro sia studo de la konada disvolvigo ĉe infanoj.

Li vicigis kvar stadiojn de konada disvolvigo:

# Sentmova;
# Pra-operacia;
# Konkreta operacia;
# Formala operacia;

Tiuj kvar stadioj havas la sekvajn karakterojn:

# Neŝanĝebla vicsekvado;
# universaleco (*ne* kulture influeblaj)
# rilata al konada disvolvigo, *sed*
# ĝeneralebla al aliaj funkcioj
# staĝoj estas logike organizeblaj
# hierarkia naturo de vicsekvoj de staĝoj (ĉiu sinsekva staĝo alprenas elementojn de antaŭaj staĝoj, sed pli malsamige kaj komplete)
# staĝoj reprezentas kvalitan malsamecojn en pensmaniero, ne nur simple kvante

La teorio de Piaget supozas, ke la homo disvolvas *skemojn* (konceptajn modelojn) por asimili aŭ por akomodi novajn informojn. Tiuj konceptoj estas klarigeblaj kiel akomodoj de novaj informoj en antaŭaj skemoj por ebleco de alveno de novaj informoj, sinsekve.

La teorioj de Piaget pri la psikologia disvolvigo forte influas la ideojn de moderna pedagogio. Inter aliaj, Jürgen Habermas adoptis la ideojn de Piaget en sia laboro, speciale en la Teorio de komunika agado.

Piaget ankaŭ havis grandan impakton en la komputiko. Seymour Papert uzis la ideojn de Piaget en la disvolvigo de la komputa lingvaĵo Logo. Alan Kay uzis la teoriojn de Piaget kiel bazon al koncepto de la programa sistemo Dynabook, kiu influis la kreadon de ĉiuj modernaj komputilaj interfacoj.

En 1929, oni nomumis Jean Piaget por direktoro de la organizaĵo Internacia Buroo pri Edukado. Piaget daŭris en la posteno de direktoro ĝis 1967.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Universitato Jean Piaget de Kaboverdo
* Cibernetiko
* Psikologio
Louis Riel

300px|dekstra|Louis Riel
**Louis RIEL** (naskiĝinta la 22-an de oktobro 1844, kaj mortinta la 16-an de novembro 1885) gvidis la provizoran registaron metisan, kiu negociis kun la registaro de Kanado la kreadon de la provinco Manitobo. Post ribelo kontraŭ Kanado en 1885, li estis mort-pendigita pro perfido.

Li naskiĝis en Saint-Boniface, en Rupert-lando, teritorio situanta en la Nord-okcidento de Kanado.
Li estis la unua filo de Louis RIEL kaj Ĵulia LAGIMODIÈRE,
ambaŭ estantaj idoj de la unuaj familioj, kiuj okupis
la regionon depost la komenco de la jarcento. Tiuj ĉi familioj venis de intimeco de la ĉasistoj kun la Indianoj de la Vastega Herbaro, el kiuj tre ofte ili elektis sian edzinon. Tiu komuneco de Francoj posedis fortan identecon kulturan, kiu apogis sin aparte sur la uzado de la franca lingvo kaj sur la katolika kredo.

## La Metisoj 
### Aparta societo 
#### Religio 
La plimulto de la metisoj respektis la dogmojn de la Katolika religio.

#### Lingvo 
La metisoj parolis plejparte la francan, sed ankaŭ indianajn lingvojn kaj proporcie malpli ofte la anglan.

#### Komerco 
La metisoj vivis de pelto-komerco kun «la tiel nomataj interesiĝantoj ». Inter kiuj la Kompanio de la Hudsona Golfo, sed ankaŭ la komercistoj de la ŝtatoj de Nord-Usono Usono kaj de Nord-Kanado samkiel kun Brita Kolumbio, sed malpli larĝ-skale.

#### Establita registaro 
La metisoj havis jam administradan sistemon pri sia naskiĝanta socio.

## La ribelo 
### Originoj de la konflikto 
#### Fino de la kontrakto de la Kompanio de la Hudsona Golfo, komenco de la Kanad-Pacifika konflikto 
#### La naskiĝo de nova provinco 
### Aŭskulto-rifuzo far Kanado 
1873, pluraj peticioj estis senditaj al la Kanada registaro por solvi la multajn malakordojn de la mestiza komunumo kun la Kanada registaro. Ili estos ignoritaj dum dekdu jaroj.

#### La Kanada invado 
Reiro al la Ruĝa Rivero

Batalo de la Ruĝa Rivero

Batalo de Batoche

### La herooj 
* Gabriel DUMONT
* Louis RIEL
* Big Bear

## La politikisto 

Dosiero:ShootingThomasScott.jpg|
Dosiero:LouisRielTombstone.jpg|
Dosiero:LouisRielTortured.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.biographi.ca/EN/ShowBio.asp?BioId=39918 
* http://www.shsb.mb.ca/Riel/indexenglish.htm  
* http://archives.cbc.ca/IDD-1-73-1482/politics_economy/louis_riel 
* http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/riel/revokeconv.html  

Kategorio:Revoluciuloj
Santiago de Kubo

**Santiago de Kubo** aŭ pli ĝuste **Santjago de Kubo** (en la hispana: *Santiago de Cuba* [elparolu: santjAgo de kUba] estas la historie dua plej grava urbo en Kubo. Ĝi estas ĉefurbo de samnoma provinco, en la sudoriento de la insulo.

* Situo: 20,01° N, 75,82° O.
* Loĝantaro: ĉirkaŭ 500.0000

Santiago troviĝas ĉe golfeto en la Kariba Maro. Ĝi estas krome grava haveno.

## Historio 
Santiago de Kubo estis fondita de la hispana konkeranto Diego Velázquez De Cuéllar je la 28-a de junio de 1514. Inter 1522 kaj 1589 Santiago estis la ĉefurbo de la kuba kolonio.

En ĝia golfo okazis la plej grava batalo de la kuba sendependenco, en kiu usonaj kirasŝipoj dronigis la hispanajn navigajn fortojn.

En Santiago troviĝas la kazerno *Moncada*, kiu estis atakita je la 26-a de julio de 1953 de grupo de revoluciuloj, sub la komando de juna Fidel Castro, kio fariĝis la unua agado post kelkaj jaroj kondukanta al la forigo de la diktatora reĝimo de Fulgencio Batista.

## Vidindaĵoj 
Du gravaj lokoj de Santiago, la fortreso de San Pedro de la Roca del Morro kaj la aro de ruinoj de francaj kafplantejoj, donis al ĝi la kategorion de Monda Kulturheredaĵo de UNESKO.

Aliaj lokoj: la Domo de la *Trova* (kanto), la Muzeo de la Rumo, la Tombejo de Sankta Ifigenia kaj la Baziliko de la Kupro (*Santuario de la Virgen de la Caridad del Cobre*) en El Kobre.

## Famuloj 
* La Lupe
* Miguel Matamoros
* Juan París
* Rolando Pérez
* Laureano Fuentes

## Esperanto-movado 
eta|280x280ra|Memortabulo pro la 100 datreveno de Esperanto-asocio en Kubo
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

## Galerio 

Dosiero:Santiagodecuba1.jpg|la katedralo
Dosiero:Catedral de Santiago de Cuba.jpg|el birda perspektivo
Dosiero:Parque Zoologico 294A7896 Santiago de Cuba.jpg|urba zoo
Dosiero:Santiago de Cuba - Parque Cespedes and House of Don Diego Velasquez.jpg|parko Cespedes kaj la domo de Diego Velasquez de 1516

## Eksteraj ligiloj 
* http://santiagodecubacu.ags.myareaguide.com 
* http://perso.wanadoo.fr/cuba.libre 
* Retejo de la urbo
*  *(raporto pri vizito en 2016)*
*  *(raporto pri vizito en 2016)*
*  *(raporto pri vizito al du muzeoj en 2016)*
* Vojaĝraportoj pri Santiago de Kubo
Leŭkemio

**Leŭkemio** aŭ **sangokancero** estas multiĝo de la leŭkocitoj en la sango. Ĝin povas kaŭzi nuklea radiado, genetika heredaĵo.

La leŭkemion karakterizas anemio, febro, sangumoj kaj pligrandiĝo de la limfonodoj.

Ĉe infanoj plej ofte aperas la akuta limfoĉela leŭkemio, kiu estas kuracebla plejparte per medikamentoj.

La akuta mjeloida aŭ granulocita leŭkemio estas pli ofta ĉe plenkreskuloj. La medikamenta kuracado kaŭzas nur provizoran pliboniĝon.

La kronika mjeloida aŭ granulocita leŭkemio plej oftas ĉe plenkreskuloj en aĝo de 40-aj jaroj. Ĝi povas estis longtempe sensimptoma, sed poste aperas korpopeza perdo, korpovarmiĝo, malforteco kaj aliaj simptomoj. Tiukaze oni uzas kemoterapion, kiu nur parte efikas.

La kronika limfoida leŭkemio aperas ĉefe ĉe olduloj kaj restas sensimptoma dum monatoj. La malsanulo estas ektraktita plej ofte malfrue, post apero de la anemio. Ĝi estas malpli morta ol la kronika mjeloida aŭ granulocita leŭkemio, sed antaŭhelpas aliajn malsanojn.

Oni uzas jam ekde 30 jaroj la praĉelojn de la osta medolo por kuraci leŭkemion kaj anstataŭigi limfomojn.

Kategorio:Onkologio
Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj

**TAKE-ESPERANTO** estas la **Tutmonda Asocio de Konstruistaj Esperantistoj** fondita en 1993 en Wintzenheim, urbeto en la regiono Alzaco de Francio, fare de la esperantistoj Michel Basso, Jean-Pierre Cancel, Edmond Ludwig kaj André Grossmann. Daŭre la sidejo de la asocio estas en la urbo Wintzenheim.

La asocio havas komisionon kiu zorgas pri la terminologio en Esperanto pri konstruado. Jan Werner gvidis grupon por la eldono de Terminaro de Betono kaj de Betonistaj laboroj ,kiu aperis en 2002 kaj 2016.
Inter pluraj projektoj menciindas helpo por fondado de esperantista konstru-firmao - Esperantista Investa Societo pri Loĝejoj.

## Eldonoj 
Oficia eldonaĵo estas la trimonata revuo ***La domo***.Ği aperis de 1994 al 2005. De 2005 aperas ĉiu-jaraj teknikaj artikolaroj '**Jarkolekto**'

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala retpaĝo , , 
* EsKu 65 - Pierre Grollemund, la sekretario de TAKE, klarigas pri la diversaj agadoj kaj eldonoj de la asocio. Jutuba filmeto aperinta 2024-11-22 ()

Kategorio:Esperanto-asocioj
Kategorio:Konstruado
Yokohama Landmark Tower

[eta|300ra|dekstra|Yokohama Landmark Tower kaj [Minato Mirai 21 ]]

**Yokohama Landmark Tower** (横浜ランドマークタワー [joko-hama landMA-k taŬA] ***Jokohama Landomarka Turo***) estas la plej alta nubskrapulo en Japanio, en Jokohamo. Ĝi reprezentas Jokohama Minato Mirai 21. Ĝia alteco estas 296m.
La turo havas 70 etaĝojn kaj 3 subteretaĝojn. Ĝi havas placodomon de 5 etaĝo kaj 4 subteretaĝoj.

La rekta lifto ĝis 69-a etaĝo kuras maksimume 750m po minuto. La rapideco estis konstatata en Guinness-libro de rekordoj ĝis Taipei 101 venkis ĝian rapidecon. Granda pendolo regata de komputilo ĉe plej alta etaĝo kvietigas vibron de turo.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de Landmark Tower (Japane kaj Angle)

Kategorio:Jokohamo
Kategorio:Nubskrapuloj en Japanio
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1993
Kategorio:Rekordoj de Guinness
Komuna lingvo (Kürschner)

**Lingua Komun** (Komuna Lingvo) estas projekto de internacia planlingvo publikita de F. R. Kürschner (aŭ **Klirschner**), en 1900. La aŭtoro estis esperantisto, sed pensis ke Esperanto ne estus sufiĉe scienca.

La lingvo estas naturalisma, havas multajn konjugacigrupojn al verboj. Ĝi havas analogiojn al Mundolingue. La partoj de diskursoj ne estas markataj per finaĵo kaj la derivacio estas neregula. 

**Patro nia**: Padre nose kuale tu ese in cielo, santé esa tue nómine ; vena imperio tue ; voluntá tue esa fate sur tera komo in cielo ; dé a nos hodi nose pan kuotidian ; perdone nose kulpas, kual nos perdona nose kulpantes ; ni konduke nos in tentacion, ma libere nos de lu mal.

Kategorio:Planlingvoj
Liturgio

**Liturgio** (Greke: λειτουργία) origine signifis "servo al la popolo". Per ĝi en klasika Ateno oni indikis la servon de riĉa civitano al la komunumo: li ekzemple pagis la kostojn de surscenigo de tragedio, pagis la kantistojn, aŭ en kazo de minacanta milito, li pagis ekipadon de militŝipo.

Pli poste kristanismo transprenis la terminon, same kiel multajn Grekajn terminojn ĝi transprenis en nova senco: apostolo, diakono, eklezio, episkopo, evangelio, profeto, presbitero k.a.

Liturgio en la kristana medio baldaŭ ricevis la signifon de l' kompleta diservo, en kiu oni festis la sakramentojn, ekzemple: la Sankta Liturgio de Johano Ĥrizostomo. Tiu uzado de la vorto kutime samtempe implicas la ekziston de Liturgia Jaro, kune kun fiksitaj legaĵoj el la biblio kaj fiksitaj preĝoj.

En Protestantismo, male, la terminon "liturgio" oni ofte uzas por la nura paperfolio, disdonata por la diservo, sur kiu estas indikite, kiujn psalmojn aŭ kantojn oni kantu en kiu sinsekvo.

En kelkaj konfesioj, la liturgio estas tre grava, sed ne en aliaj.

Kelkfoje la vorton oni ankaŭ uzas metafore: ekzemple Jorge Camacho en sia La liturgio de l' foiro.

## Vidu ankaŭ 
* Katolika liturgio
* ADORU - Ekumena Diserva Libro
* Dia liturgio
* Diservo
* Meso (diservo)

Dosiero:Duccio di Buoninsegna 017.jpg|
Dosiero:Benixhaedje.jpg|
Dosiero:Read slowly to make understand.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.quakerinfo.org/beliefs.html  
* http://www.newadvent.org/cathen/09306a.htm 
* http://www.ortodoksi.net/tietopankki/tietous/liturgia.htm 
* http://www.ortoweb.fi/Sissonen/liturgia.htm  
* Liturgio 


Kategorio:Kristanismo
Fiume Veneto

'''''' estas komunumo en la orienta parto de norda Italio. Ĝi situas en la regiono Friulo-Venecio Julia kaj, ene de ĝi, en la provinco Pordenone, formale ekde oktobro 2017 restrukturita (pri tio vidu la provincan tekston). Fine de  en la komunumo vivis .

## Vilaĝoj en la komunumo 
* Bannia
* Cimpello
* Pescincanna

## Eminentuloj 
* Federico Barbaro, tradukisto.
* Don Giacomo Bianchini, esperantisto,
* Elia Antonio Liut, aviadilisto, unua flugisto trans Andoj
* Fratino Serafina Gregoris, estas en vojo de beatiĝo.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Friulo-Venecio Julia
Kategorio:Komunumoj de Provinco Pordenone
Wintzenheim

**Wintzenheim**  (, prononco , )  estas komunumo de Francio, proksime de Colmar (5 km). Ĝi situas en la departemento Haut-Rhin (Supra Alzaco), kiu apartenas al la historia regiono Alzaco kaj al la en 2016 kreita administra regiono Grand Est. La komunumo etendiĝas sur  kaj havis  laŭ la lasta oficiala nombro de . La loĝloko estas la ĉefurbo de samnoma **kantono Wintzenheim** kiu en marto 2015 signife ampleksiĝis de 10 al 35 membraj komunumoj. Ekde tiam ĝi konsistas el la komunumoj 

* komunumoj, kiuj ankaŭ antaŭ 2015 apartenis al la kantono.

## Vidindaĵoj 
* Plej malnova domo ĉe la adreso 3 Rue des Laboureurs (de la jaro 1602)
* Kastelo Hohlandsbourg/Hohlandsburg, granda kastelo de 1279 renovigita (eniro pagenda).
* Kastelo de Plixbourg/Plixburg konstruita inter 1212 kaj 1220 atingebla per la vojo de la 5 kasteloj.
* Kapelo Herzog en Logelbach (Jaro 1855 - novgotika stilo de arkitekto Johan VAN SOOLEN).
* Urbodomo de la jaro 1597
* Bierkeller = Bierkeloj Malnovaj bierkeloj konstruitaj en 1862 flanke de monteto. 
* Sinagogo de 1752 
* Ruinoj de romana etapa gastigejo 
* Giganta benko de eùropa reto BBCP ĉe loko de "Chapelle des Bois" bigbench Nro 351 unua en Francio. Apude estas ankaù religiaj grotoj, kaj arbara altaro.
* Vinoj

## Festoj 
* 12-a de julio  Festo de la naciatago (14-a de julio) kun piroteknikaĵoj kaj spektakloj.
* Fino de septembro: Festo de la asocioj (GSW)
* Komence de decembro: Bazaro de Kristnasko

## Ĝemeliĝoj 
* En Germanio kun Möhnesee (komunumo)
* la distanco inter la du urbetoj estas de 540 km

## Rilato al Esperanto 
En Wintzenheim, estis fondita kaj troviĝas la sidejo de TAKE Tutmonda Asocio de Konstruistoj Esperantistaj ekde 1993.
Okazis ankaù Zamenhof-Festo de RegioTriRhena en 2016.

## Bildaro 

Dosiero:Hôtel de ville (Wintzenheim).jpg | Urbodomo
Dosiero:Église Saint-Laurent (Wintzenheim).jpg | Preĝejo Saint-Laurent en la centro
Dosiero:Chapelle Notre-Dame-du-Bon-Secours (Wintzenheim).jpg | Preĝejo Notre-Dame du Bon Secours
Dosiero:Wintzenheim, Synagogue.jpg | Sinagogo
Dosiero:

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Haut-Rhin
* Wintzenheim-Kochersberg iom pli norde en Suba Alzaco (departemento **Bas-Rhin**)
* Logelbach (stacidomo)
* Saint-Gilles Lycée Haut-Rhin (stacidomo)
* Walbach-La-Forge (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Mapo de Wintzenheim per Mapquest
* asocio de la komercistoj de Wintzenheim
* Esperanto-asocio en Wintzenheim


Kategorio:Komunumoj de Haut-Rhin
John Napier

**John NAPIER** estis skota matematikisto, naskiĝis en 1550 kaj mortis la 4-an de aprilo 1617. Li inventis la logaritmojn. Lia nomo estas latinigita kiel *Neper*, pro tiu aperis la adjektivo "nepera".

## Vidu ankaŭ 
Jost Buergi, Sviso, Jost Bürgi li inventis samtempe ekde 1588 la unuan konatan logaritmon sistemon.

## Libro 
Maor, Eli, e: la historio de unua nombro ( en angla lingvo: *e: the story of a number / Eli Maor,* eldono: [pbk ed.]; Princeton, New Jersey, Usono: Princeton University Press, (1994)(2009?) 227 paĝoj, alia titolo: *The story of a number* ISBN 978-0-691-14134-3 (pbk.); pri la matematikisto Napier, John, de Skotlando n. 1550 - m. 1617

## Eksteraj ligiloj 
* portalo ETH: John Napier, ĉirkaŭ 32 libroj
* pri Jost Bürgi, en germana lingvo

Kategorio:Skotaj matematikistoj
Livonio

[eta|400px|[Pollando-Litovio kun dependaj teritorioj (1618), kompare kun hodiaŭaj limoj

]]
**Livonio** aŭ **Livlando** () estas historia teritorio en Baltio, oriente de la Golfo de Rigo, hodiaŭ apartenanta al la ŝtatoj Latvio kaj Estonio. La suda parto de Livonio, , estas hodiaŭ unu el la regionoj de Latvio (Kelkfoje la nomo "Livonio" estas uzata en plej malvasta senco nur por tiu parto *Vidzeme*). La norda parto de Livonio estas hodiaŭ parto de Estonio.

## Eta kronologio 
* Ĝis 1561 granda parto de Livonio apartenis al la Livonia Ordeno
* 1558-1583 Livonia Milito, 1-a Nordia Milito: La Grandduklando Moskvo provas konkeri Baltion
* 1561: Livonio submetas sin sub Litovio por protekto kontraŭ Rusio
* 1561-1621: Duklando Livonio, feŭdo (unue de Litovio, poste de Pollando-Litovio komune)
* 1600–1629: Pola-Sveda Milito
* 1621-1772: orienta parto fariĝas "Pola Livonio" (vojevodio Livonio, komuna feŭdo de Pollando-Litovio)
* 1629-1721: okcidenta parto fariĝas "Sveda Livonio" (Duklando Livonio ene de Sveda Regno)
* Dum la 18-a jarcento Livonio estis gubernio de la Rusia Imperio, ekde la Granda Nordia Milito kiu daŭris de 1700 ĝis 1721.
* 1919: Ĉar Livonio ne estis etne unueca sed miksita inter estonoj kaj latvoj, ĝi estis dividita inter Estonio kaj Latvio.

## Geografiaj elementoj
Gaiziņkalns estas la plej alta monteto en Latvio kaj la dua plej alta monteto en Baltio. Supermara alteco de ĝia pinto estas 311,6 m. Gaiziņkalns apartenas al Vidzeme. Apude ĝi situas urbo Madona. 

## Bildaro

Dosiero:Polish-Lithuanian commonwealth 1619 map.png|
Dosiero:Livland (105417975).jpg|historia mapo de Livonio, probable 15-a jarcento

## Vidu ankaŭ 
* Kurlando aŭ Kuronio
* Historio de Litovio
* Hansa Ligo
* Livona lingvo
* Duklando Kuronio kaj Zemgalio


Kategorio:Historiaj teritorioj
Kategorio:Regionoj de Latvio
Kategorio:Historio de Latvio
Kategorio:Historio de Estonio
Kategorio:Geografio de Latvio
Kategorio:Geografio de Estonio
Balakovo

**Balakovo** () estas urbo (ekde 1913 jaro) en Saratova provinco de Rusio. La urbo situas sur la maldekstra bordo de Volgo, 161 kilometrojn nord-orienten de Saratov.

* Loĝantaro:
** 36 mil (1959);
** 205,6 mil (2001).

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 63407. La urbo estis fondita en jaro 1762. La interurba telefona kodo estas 84570, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005). La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 52°00' norde, longitudo 47°48' oriente. En la urbo estas fervoja stacio. La urbo produktas multon da elektroenergio danke al du elektrocentraloj, kiuj situas en ĝi:
* Balakova atomcentralo
* Saratova hidrocentralo

## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Balakovo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bal.ru  
* http://www.balakovo.ru 
* Balakovo.ru: informa paĝaro


Kategorio:Urboj de Saratova provinco
Jelec

**Jelec** () estas urbo en eŭropa parto de Rusio. La urbo apartenas al la Lipecka provinco.

* Loĝantaro:
** 78 mil (1959)
** 116,7 mil (2002)

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 42415.

La urbo estis fondita en jaro 1146.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1778.

La interurba telefona kodo estas 47467, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 52°37' norde, longitudo 38°31' oriente.

La urbo estas sur bordoj de rivero Sosna (Сосна) (kiu dedekstre enenfluas en riveron Don (Дон)).

En la urbo estas fervoja stacio.

## Historio 
Unue menciita en rusaj kronikoj en la jaro 1146, la urbo estas unu el la plej antikvaj en Rusio.

En 1395 Jelec, tiam ĉelima urbeto, estis atakita fare de la armeo de Tamerlan. La batalo ĉe Jelec konvinkis la azian konkeranton rifuzi de milita pluiro al Rusio.

Kelkfoje ruinigita, la fortikaĵo estis restarigita en la jaro 1592 samtempe kun la ceteraj fortikaĵoj de la suda limo.

Dum la Granda Patria Milito Jelec estis okupita de nazioj inter la 4-a kaj la 9-a de decembro 1941 kaj liberigita dum la Jeleca ofensivo (parto de la granda Moskva batalo).

## Esperanto-movado 
En la urbo ekzistas relative aktiva Esperanto-movado, nemalofte okazas tut-rusiaj E-aranĝoj (StRIGO, RET ka.). Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

Kategorio:Urboj de Lipecka provinco
Neftekumsk

**Neftekumsk** () estas urbo en Stavropola regiono de Rusio, 305 kilometrojn orienten de Stavropol.

La urbo estas nova, ĝi aperis en 1961 kiel setlejo ĉe la naftokampo. Urbo ekde 1968.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 07241501.

La interurba telefona kodo estas 86558, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

La urbo estas apud Norda Kaŭkazo, sur dekstra bordo de rivero Kuma (Кума).

En jaro 1959 la urbo havis 1,7 mil loĝantojn.

En jaro 2002 la urbo havis 27,4 mil loĝantojn.

La plej grava laborejo en la urbo estas "Stavropolneftegaz" (tergasa uzino, naftopumpa kaj tergasa stacioj). Estas ankaŭ pana fabriko, lakta fabriko ka.

La elstara vidindaĵo de la urbo estas arkitektura ensemblo "Eŭropo-Azio".

Kategorio:Urboj de Stavropola regiono
Abakan

**Abakan** () urbo en Siberio, ĉefurbo de Ĥakasio en Rusio. Ĝi situas en centro de la Minusinska baseno, ĉe la Krasnojarska Akrorezervujo, sur maldekstra bordo ĉe alfluo de la samnoma rivero Abakan en la Jenisejon.

La urbo estis fondita en jaro 1675, kiam la rusoj konstruis tie fortikaĵon. Sur areo de la urbo, oni trovis restaĵon de ia konstruaĵo el la 5-a jc., oni elfosis ankaŭ tie ruinojn de fortikaĵo el la 8-a jc. Ĉe urborando, arĥeologoj trovis fundojn de huna konstruaĵo (palaco) datita je 99 a.K.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1931.

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Ustj-Abakanskoje (Усть-Абаканское) ĝis 1925;
* Ĥakassk (Хакасск) en 1925 ... 1931.

La interurba telefona kodo estas 39022, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).
Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 95401.
Diferenco de la loka kaj moskva tempoj estas 4 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas: latitudo 53°43' norde, longitudo 91°25' oriente.

La urbo situas sur la maldekstra bordo de rivero Jenisej ĉe enfluo de rivero Abakan.

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro 1959 la urbo havis 56 mil loĝantojn.

En jaro 2001 la urbo havis 169 mil loĝantojn.

La areo de la urbo estas 112 km².

Trionon de la urba areo okupas verdaĵoj: parkoj, bulvardoj ks.

## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Abakan

## Eksteraj ligiloj 
* Urba retejo 
* Flughavena retejo 
* Paĝaro de la urbestraro  
* La vetero en Abakan 
* Beyaz Arif Akbas, "Khakassia: The Lost Land", Portland State Center for Turkish Studies, 2007  


Kategorio:Urboj de Ĥakasio
Novopavlovsk

**Novopavlovsk** () estas urbo en Stavropola regiono de Rusio, 268 kilometrojn sud-oriente de Stavropol. Fondita en 1777 kiel fortikaĵo de rusia armeo, nun ĝi estas centro de grava agrikultura distrikto (Kirova distrikto). Urbo ekde 1981.

La urbo estas apud Norda Kaŭkazo ĉe rivero Kura (*Кура*).

La urbo antaŭe estis nomita kiel:
* Pavlovskaja (Павловская);
* Novopavlovskaja (Новопавловская) ĝis 1981.
La nomo venas de la nomo de Sankta Paŭlo, kiu estas konsiderata ĉiela protektanto de la urbo.

## Loĝantaro 
Loĝantaro: 23,2 mil (2001). Ĉefe etnaj rusoj (kozakoj).

Novopavlovsk signife kreskas, en 1979 ĝia loĝantaro estis nur 13,5 mil.

## Industrio, transportado kaj komunikado 
Industrio estas ĉefe prilaboro de agrikulturaĵoj, ankaŭ plasta kaj glasa fabrikoj.

Grava fervoja stacio (nomiĝas *Apollonskaja* (Аполлонская), ne koincidante kun la nomo de la urbo) sur la linio Rostov-na-Donu — Baku.

La interurba telefona kodo estas 86538, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

## Eksteraj ligiloj 
* Ortodoksa Novopavlovsk (informriĉa paĝaro pri ortodoksa vivo de Novopavlovsk, enhavas ankaŭ aliajn informojn; ruslingva)

Kategorio:Urboj de Stavropola regiono
Modalismo

**Modalismo** estas herezo kiu aperis en la 3-a jarcento kaj kiu atribuas al personoj de Sankta Triunuo malsamajn "modalojn" aŭ manierojn de l' Dia Esto. Pritrakto tipe modalisma estas vidi Dion aktiva en la kreado kiel Patro, en la savo kiel Filo kaj en sanktigado kiel Sankta Spirito.

La unuaj kristanoj, kvankam malriĉaj je lingvaĵo koncernanta la estontan dogman formularon, facile kaj instinkte sentis deviojn el la kredo. En la 3-a jarcento pK, Sabelio, libia pastro, sed loĝanta en Romo, inventis novan herezon. Li instruadis, ke en la Dia Esenco troviĝas unusola persono, tiel ke la Patro, la Filo, kaj la Sankta Spirito nenioalie estas ol la sama persono kiu alprenas malsamajn funkciojn aŭ oficojn aŭ karakterizojn aŭ fizionomiojn: ne do tri personoj en unusola Dio. Per tia difino pri Dio, li intencis plisolidigi la kristanan monoteismon. Nature la plejparto de la eklezio tuj rimarkis kaj rimarkigis ke la Sabelia instruo kontraŭas al la tradicia kredo de la Eklezio: Sabelio estis ekskomunikita ĉar persistis en tia instruo al la popolo. Lia herezo estis difinita Sabelismo aŭ Modalismo aŭ Patripasionismo ĉar por Sabelio sur la kruco mortis la Patro subveste de Jesuo, kiel jam komentis Sankta Ireneo. 

Tiu herezo liveras gravan informon pri la kristana kredo antaŭnicea. La Nicea Kredo (325) proklamis la diecon de Filo. Sed ĝuste tio estis kredata de la kristanaj komunumoj kiel aperas el la kondamno kontraŭ la Modalismo de Sabelio kiu faris el Jesuo Kristo nur aspekto de la Patro.

Hodiaŭ modalismo estas konfesata de la Unuigita Pentekosta Eklezio.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.chiesaapostolicapentecostale.org/modalismo.htm
* http://it.wikipedia.org/wiki/Monarchianismo

Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Herezo
Monty Python

**Monty Python**  estis angla komedia grupo, konsistinta el John Cleese, Terry Jones, Eric Idle, Michael Palin, Graham Chapman (mortis 1989), kaj Terry Gilliam. Ili komencis en televido kun la serio "''Monty Python's Flying Circus*" (La fluganta cirko de Monty Python), unue dissendita fare de la BBC, la , kaj ili pasis poste al kino. Ilia komikeco estis bazita sur senlima bildodetruo kontraŭ ĉiuj, la superrealismo kaj emo al la absurdo.

Ili tre influis la kulturon de la fino de la 20-a jarcento. La vorto spamo devenas de aludo al iu de iliaj televidaj skeĉoj. Post la morto de Chapman, la grupo disiĝis en la 1980-oj.

## Filmoj 
* 1971 — *And Now For Something Completely Different* (Kaj jen io tute malsama)
* 1975 — *Monty Python and the Holy Grail* (Monty Python kaj la Sankta Gralo)
* 1979 — *Life of Brian* (La vivo de Brian)
* 1982 — *Monty Python at the Hollywood Bowl*
* 1983 — *The Meaning of Life* (La signifo de vivo)

## Famkonataj skeĉoj 
* *Dead Parrot* (Mortinta papago)
* *Ministry Of Silly Walks* (Ministerio pri stultaj irmanieroj)
* *The Lumberjack Song'' (La kanto de l' Arbohakisto)
* *Nobody expects the Spanish Inquisition* (Neniu atendas la Hispanan Inkvizicion)
* *Spam* (SPAM™ - enladskatola porkaĵo), donas sian nomon al la nunaj spam-mesaĝoj...

## Bildgalerio 

Dosiero:Terry Gilliam(CannesPhotoCall).jpg|
Dosiero:Monty python collage.jpg

## Vidu ankaŭ 
* 13681 Monty Python

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.pythonline.com 
* http://www.pythonsite.de 
* http://montypython.lap.hu 
* http://www.modrzew.stopklatka.pl  

Kategorio:Britio
Kategorio:Humuro
Kategorio:Kino
Kremastro

[eta|anatomia bildigo de la [reprodukta sistemo de homa masklo - la **kremaskro** ruĝe nur bildiĝas en la por la rigardanto maldekstra parto]]
**Kremastro** (el la novlatina *cremaster*, siavice el la greka) estas stria muskolo de kiu pendas testiko. Ĝi adaptas, sen interveno de la vira volo, la pozicion de la testiko laŭ la temperaturo de la ĉirkaŭaĵo, por ke la sema veziko estu nek tro varma nek tro malvarma. Tamen per vira volo eblas iomete kuntiriĝi kremastrojn.

Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Muskoloj
V-Link

**V-Link** estas buso kunliganta nordan ponton kaj sudan ponton de ĉefĉiparo. La buson prezentis firmao VIA Technologies.

## Teknika priskribo de buso **V-Link** 
* frekvenco: 133 MHz;
* traifiko: 530 MB ds;

Kategorio:Busoj
Kategorio:VIA Technologies
Texas Instruments

[eta|dekstra|250ra|La stabejo en [Dallas (Teksaso)|Dallas (Teksaso).]]

**Texas Instruments** estas usona projektanto kaj produktanto de icoj kaj procesoroj.

## Produktaĵoj de **Texas Instruments** 
* OMAP
* OMAP 2
* TMS 25
* UltraSPARC IV

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* DLP 

Kategorio:Komputiko
Rise Technology

eta|dekstre|Rise mP6 PR266
**Rise Technology** estas firmao projektanta procesorojn. La firmao estis fondita en 1993 kaj planis projekti kaj produkti nemultekostajn procesorojn. Komence temis pri klonoj de procesoroj Sun SPARC, tamen pro komercaj kaŭzoj venis al klonoj de procesoroj Intel x86. Procesoroj de **Rise** havis nomon mP6 kaj estis produktataj ĉe fremdaj fabrikoj (ekz IBM). En 1999 revuo *EDN* nomis **mP6** plej bona produkto (*Innovation award*) inter mikroprocesoroj. Bedaŭrinde la procesoroj ne havis sukceson kaj fin-fine ĉiuj patentoj estis venditaj al firmao SiS.

Kategorio:Usonaj firmaoj
Kategorio:Produktantoj de procesoroj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1993