open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guadalupa karakaro

La **Guadalupa karakaro**, *Caracara lutosa*, estas formortinta rabobirdo apartenanta al la familio de Falkedoj. Ĝi estis, kun la tre proksimaj parancoj nome Norda kaj Suda karakaro, iam lokigita en la genro *Polyborus*. ĝi estis konata ankaŭ kiel **Quelili** aŭ **Calalie**.

Ĝi estis priskribita kiel "malica" de komencaj observantoj. Ĝi estis formortigita pro ĉasado kaj venenado fare de kapristoj de la insulo Guadalupe. En 1876 la specio estis komuna en la insulo. sed aldonaj membroj de la specio survivis. Decembre de 1900 kolektisto Rollo Beck trovis 11 kaj kaptis 9 kiel sciencaj specimenoj. Eble li pafmortigis la lastan karakaron de insulo Guadalupe, miskredante pro ties sentimo kaj trovofacilo ke ili estis komunaj. Estis unu plia (nekonfirmata) vidaĵo en 1903; la birdospecio estis certe formortigita en 1906.

La Guadalupa karakaro estas unu el la malmultaj specioj kiuj estis intence formortigita fare de homoj. Tio laŭ peto de la kapristoj kiuj plendis ke la birdoj atakis kapridojn (kvankam la rolo de la karakaroj kiel kapropredanto estis ege troigita). Ĉiukaze pro la enorma pliigo de invadaj sovaĝigitaj kaproj ankaŭ la habitato de la insulo ŝanĝis kio estis tialo de formortigo de kelkaj aliaj endemiaj specioj pro preskaŭ totala habitatoperdo.

Pro ŝajna kazo de kun formorto la laŭso *Acutifrons caracarensis* estas konata nur el la Guadalupa karakaro.

Restas ĉirkaŭ 35 specimenoj (haŭtaĵoj, skeletoj kaj 2 ovoj) en publikaj kolektoj nune. Specimenoj montreblas en Ĉikago, Vaŝingtono kaj Londono.

## Notoj 
## Referencoj 
*  1933. Closing history of the Guadalupe Caracara. Condor 35:10-15.
*  (2000): Forty-second supplement to the American Ornithologists' Union Check-list of North American Birds. *Auk* **117**(3): 847–858. Digital Object Identifier: 10.1642/0004-8038(2000)117[0847:FSSTTA]2.0.CO;2
* IUCN2010.4, BirdLife International, 2008, 150588, Caracara lutosa, konsultita la 2011-04-07.
*  (2000): *Extinct Birds* (2a eld.). Oxford University Press, Oxford, New York. ISBN 0-19-850837-9
*  (1967): Guadelupe Island Carcara. *In: Extinct and Vanishing Birds of the World* (2nd ed.): 183-195. Dover Publications, New York.
*  (1905): Birds from the West Coast of Lower California and Adjacent Islands (Part II). *Condor* **7**(4): 134-138. PDF plena teksto 
*  (1981): *Endangered Birds of the World; The ICBP Bird Red Data Book*: Preamble 8. ISBN 0-87474-584-5
*  (2003): On the urgency of conservation on Guadalupe Island, Mexico: is it a lost paradise? *Biodiversity and Conservation* **12**(5): 1073–1082.  (HTML resumo)
*  (1996): *Die ausgestorbenen Vögel der Welt (Die neue Brehm-Bücherei **424**)* (4a eld.). [germane] Westarp-Wissenschaften, Magdeburg; Spektrum, Heidelberg. ISBN 3-89432-213-6
*  (1990): Eine neue ausgestorbene Vogel-Ischnozere von Neuseeland, *Huiacola extinctus* (Insecta, Phthiraptera). *Zoologischer Anzeiger* **224**(1/2): 49-73. [Germane kun angla resumo] PDF plena teksto 
*  (1908): The Present State of the Ornis of Guadaloupe Island. *Condor* **10**(3): 101-106.  PDF plena teksto 

Kategorio:Falkoformaj
Kategorio:Falkedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Zlaté

**Zlaté**, (hungare *Aranypataka* [aranjpataka], germane *Goldbach im Scharosch* [goldbaĥ im ŝaroŝ]) estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Slovakio. Zlaté, arany kaj gold esprimas: oro.

## Geografio 
Zlaté situas fine de sakovojo. Bardejov troviĝas je 9&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1355. En 1796 laŭ la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon triaklasa. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Aranypataka 558 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Bardejov, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Zlaté 735 homoj, (726 slovakoj).

Kategorio:Municipoj en distrikto Bardejov
Suvorov (apartigilo)

La nomon **Suvorov** povas signifi :

* Aleksandr Suvorov : rusa grafo kaj feldmarŝalo, (1729 — 1800),
* Viktor Suvorov : kaŝnomo de  la soveta transfuĝinto *Vladimir Bogdanoviĉ Rezun* (Naskita en 1947)
* Aleksandr Suvorov (ŝipo) : riverŝipo, kiu koliziis ponton en 1983, mortigante neprecizan nombron da homoj,
* Suvorov : urbo en Tula provinco en Rusio,
* 2489 Suvorov : asteroido de la asteroida zono, nomita en honoro de Aleksandr Suvorov.
Azia nanofalko

La **Azia nanofalko** (***Polihierax insignis*** aŭ *Neohierax insignis*) estas birdospecio de la familio de falkedoj kiu loĝas en sudorienta Azio, unu el la plej malgrandaj rabobirdoj de la kontinento.

Ĝi troviĝas en Kamboĝo, Laoso, Birmo, Tajlando, kaj Vjetnamio. Ĝi estis foje lokigita en sia propra monotipa genro ***Neohierax***. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj kaj seka savano. Ĝi estas konsiderata preskaŭ minacata pro habitatoperdo pro lignoproduktado kaj arbarincendioj, kaj eble pro ĉasado.

maldekstra|eta|PoliohieraxInsignisKeulemans|alt=PoliohieraxInsignisKeulemans.jpg
Ĝi estas specio ege simila al sia samgenrano la Afrika nanofalko, tio estas blanka sube kaj en vizaĝo, griza supre (escepte pro blanka pugo), pli malhele ol ĉe la afrika parenco, escepte en krono kaj nuko, kie estas nur nuanco griza. La beko estas tre dika, mallarĝa kaj hokoforma; kolore estas pli nigreca ol tiu de la afrika parenco. Estas ruĝaj ĉirkaŭokula haŭtaĵo kaj brido kune kaj pli etendaj ol tiuj de la afrika parenco. La vosto estas laŭ strioj blankanigra, tio estas nigreca kun blankaj fina bordo kaj tri strioj en eksteraj vostoplumoj, sed ne centre.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Polihierax insignis . 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Falkoformaj
Kategorio:Falkedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
2495 Noviomagum

'*2495 *Noviomagum'''* estas asteroido de la interna asteroida zono, ano de la Hungaria familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la kunlaborado de la usona astronomo Tom Gehrels kaj la nederlandaj geastronomoj kaj geedzoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden.

Tom Gehrels fotis ĝin per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122&nbsp;cm) de la Observatorio de la Monto Palomar (kantono San Diego) kaj sendis la plakojn en Nederlandon, kie la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten ekzamenis ilin.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon "*Noviomagum''", latina nomo de la nederlanda urbo Nijmegen.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Malkovrita de Palomar–Leiden survey
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1960
Bronisław Piłsudski

eta|Bronisław Piotr Piłsudski
**Bronisław Piotr Piłsudski** (naskiĝis la 2-an de novembro [la 21-an de oktobro laŭ julia kalendaro] 1866 en Zułów, Litovio, mortis la 17-an de majo 1918 en Parizo) – pola deportito, etnografiisto, okupiĝanta pri popoloj kaj kulturoj de Fora Oriento, ĉefe pri la popolo de Ajnuoj, kiujn observis sur la insulo Saĥaleno kaj poste sur Hokajdo. Ĝis hodiaŭ Piłsudski estas konsiderata unu el la plej gravaj esploristoj de tieaj terenoj. Li estis frato de Józef Piłsudski, Adam Piłsudski, Jan Piłsudski kaj Kazimierz Piłsudski.

## Eksteraj ligiloj 
* Kelklingva paĝaro pri Bronisław Piłsudski 

Kategorio:Ajnuoj
Kategorio:Polaj etnografoj
Zborov (distrikto Bardejov)

**Zborov,** hungare **Zboró** germane **Sborau im Scharosch** estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.
eta|maldekstra|250ra|Ŝariŝa municipo Zborov
eta|maldekstra|250ra|Burgo super Zborov

## Situo 
Zborov situas en valo de rojo, laŭ ĉefvojo Svidník-Bardejov. La lasta urbo troviĝas je 9&nbsp;km.

## Historio 
### Burgo 
Fortikaĵo nomata *"Makouicha"* konstruiĝis supozeble en 1270. La unua mencio okazis pri la burgo en 1347. En 1548 ĝi estis modernigita. Dum regado de Emeriko Thököly ĝi estis grava centro, tamen en 1684 la Habsburgoj okupis kaj detruis ĝin.

### Vilaĝo 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1355 en latina esprimo *"Villam Zbro et in ipsa capellam et molemdinum"* (=vilaĝo Zbro kun kapelo kaj muelejo). En 1492 la poloj detruis ankaŭ tiu ĉi vilaĝon. Baldaŭe la vilaĝo iĝis kampurbo. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Zboró 2205 homoj, (slovakoj en majoritato, germanoj, poloj kaj ciganoj en minoritato). En 1915 pro la militado la urbeto parte detruiĝis. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Bártfa, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio.

## Vidindaĵoj 
* ruino de la burgo sur montopinto 450 m alta
* romkatolika baroka preĝejo de 1655, en 1901 renovigita
* kapelo nomata Rákóczi
* kastela preĝejo omaĝe al Sankta Sofia de 1640, en 1731 trakonstruita
* tombeja kapelo omaĝe al Kristo el la 18-a jarcento
* kapelo omaĝe al Sankta Anna proksimume en 1700
* kapelo de 1757, en la 19-a jarcento renovigita
* kapelo omaĝe al Sankta Triunuo el la 19-a jarcento
* kapelo de 1875
* skulptaĵo pri Immaculata el la 18-a jarcento
* renesanca kastelo de Serédy [ŝerEdi] el la 16-a jarcento, dum la socialismo bruldetruiĝis, nun ĝi estas ruina
* milita tombejo de 1992 por germanaj falintoj

## Famuloj 
* en la iama Zboró naskiĝis:
** Károly Wagner (jezuito)
** hungara kameraisto Barnabás Hegyi
** hungara kanoniko Barnabás Tost
* en la iama Zboró mortis en 1676 Francisko Rákóczi la 1-a

Kategorio:Municipoj en distrikto Bardejov
Blankafrunta falketo

La **Blankafrunta falketo**, aŭ Bornea falketo (***Microhierax latifrons***) estas specio de rabobirdo de la familio de Falkedoj kaj genro de Falketoj, kiu komponiĝas el tre malgrandaj falkoj de Azio.

Ĝi troviĝas kiel endemio en la nordo de la insulo de Borneo nome en teritorioj de Malajzio kaj Brunejo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj plugebla tero. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.

Tiu specio havas nigrecajn (aŭ ardezkolore malhelgrizajn) suprajn partojn kaj blankajn subajn partojn kaj tiele iom simila al la proksimaj parencoj nome la Indonezia falketo kaj la Filipina falketo, escepte pri la kapo kiu prezentas specifan bildon nome blankaj frunto kaj krono (etenda frunto, kio nomigas la specion laŭ la komuna nomo kaj laŭ la latina scienca nomo), griznigra larĝa traokula strio al nuko kaj flanka kolumo kiu ĉirkaŭas la blankan vangon. La ventro montras iom da sablokolora al helruĝa nuanco, krome flankoj montras nigrajn areojn. La beko kaj kruroj estas nigrecaj al malhelgrizaj. La vosto estas tutnigra supre kaj kun blankaj punktoj sube. Same la flugiloj montras blankajn punktojn sube.

Junuloj krom la suba nuanco montras oranĝecan nuancon en frunto kaj vangoj sed ne en gorĝo aŭ brusto kiuj ĉiam estas blankaj.

Ii manĝas grandajn insektojn.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Microhierax latifrons.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Falkoformaj
Kategorio:Falkedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Nigrablanka falketo

La **Nigrablanka falketo** (***Microhierax melanoleucos***) estas specio de rabobirdo de la familio de Falkedoj kaj genro de Falketoj, kiu komponiĝas el tre malgrandaj falkoj de Azio. Ĝi estas monotipa.

Ĝi troviĝas en Bangladeŝo, Butano, nordorienta Barato (Asamo) orienten tra suda Ĉinio (Zhejiang), kaj suden al norda Laoso, kaj norda kaj centra Vjetnamio. Ties natura habitato estas moderklimataj arbaroj.

Tiu specio havas nigrecajn (aŭ ardezkolore malhelgrizajn) suprajn partojn kaj blankajn subajn partojn kaj tiele ĝi estas iom simila al la plej proksima parenco nome la Filipina falketo, eĉ kun pli pura kontrasto ol ĉe aliaj samgenranoj, kio nomigas la specion kaj laŭ la komuna nomo kaj la latina scienca nomo kie *melanoleucos* estas kunmetaĵo de du radikoj el la antikva greka signife respektive “nigra” kaj “blanka”. La kapo montras nigran traokulan strion. La dika kaj hokoforma beko kaj kruroj estas nigrecaj al malhelgrizaj. La vosto estas tutnigra supre kaj sube. 

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Microhierax melanoleucos.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Falkoformaj
Kategorio:Falkedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Filipina falketo

La **Filipina falketo** (***Microhierax erythrogenys***) estas specio de rabobirdo de la familio de Falkedoj kaj genro de Falketoj, kiu komponiĝas el tre malgrandaj falkoj de Azio.

## Disvastiĝo 
Ĝi estas endemia de Filipinoj, kio nomigas la specion laŭ la komuna nomo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj.

## Aspekto 
maldekstra|eta|Ilustraĵo de *Microhierax erythrogenys*|alt=Microhierax erythrogenys enhanced.jpg
Tiu specio havas nigrecajn (aŭ ardezkolore malhelgrizajn) suprajn partojn kaj blankajn subajn partojn kaj tiele ĝi estas iom simila al la proksimaj parencoj nome la Blankafrunta falketo kaj ĉefe la Nigrablanka falketo, eĉ kun pli pura kontrasto ol ĉe aliaj samgenranoj. Krome ankaŭ la femuroj estas samkolore nigrecaj kaj en suba ventro estas iomete da sablokolora nuanco. La kapo prezentas specifan bildon nome nigraj frunto, krono kaj nuko kun tre klara limo traokule sub kiu foje estas iomete da sablokolora nuanco. La flanka blanka kolumo kuniĝas kun la blanka vango kaj la tuta subaro estas tre neĝofloka areo. La ventro montras iom da sablokolora al helruĝa nuanco. La tre dika kaj hokoforma beko kaj kruroj estas nigrecaj al malhelgrizaj. La vosto estas tutnigra supre kaj sube.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Microhierax erythrogenys. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Falkoformaj
Kategorio:Falkedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
2499 Brunk

'*2499 *Brunk'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usonaj geastronomoj Eleanor Francis Helin kaj Schelte J. Bus elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon *William E. Brunk''.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1978
2500 Alascattalo

'*2500 *Alascattalo'''* estas malgranda, tre hela duopa asteroido de la asteroida zono, iom proksima de la orbita resonanco 7:2 kun Jupitero.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝia nomo aludas al la fabela besto "*Alascattalo''", hibrido de rosmaro kaj alko, temo de ŝercoj en Alasko.

## Satelito 
Ĝia satelito estis malkovrita la  de V. Benishek, P. Pravec, F. Pilcher, A. Marchini, R. Papini, F. Salvaggio, J. Oey, D. Pray, R. Durkee, W. Cooney, J. Gross, D. Terrell, , R. Goncalves, A. Aznar, C. Odden kaj J. Kemp uzinte observojn de  elde diversaj observatorioj, anoncita la 

Tiu satelito havas diametron de 2,72 ± 0,15&nbsp;km, orbitan  de ĉirkaŭ 57&nbsp;km kaj orbitan periodon de 169,1 ± 0,3 horoj (7,046 ± 0,012 tago), ĝia rotacia periodo estas ankoraŭ nekonata.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  (2500) Alascattalo; paĝo de Wm. Robert Johnston

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Kelkopaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1926
2498 Tsesevich

'*2498 *Tsesevich'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la sovetan astronomon Vladimir Platonoviĉ Ceseviĉ (cirile *Владимир Платонович Цесевич'', 1907—1983).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
Sándor Mocsáry

**MOCSÁRY Sándor** (pro. moĉa:ri) estis hungara zoologo, ano korespondanta de MTA (1884) naskita en Nadjvarado la 27-an de septembro 1841 kaj mortinta en Budapeŝto la 26-an de decembro 1915.

## Biografio 
Sándor Mocsáry pristudis juron en Nagyvárad, poste biologion en Vieno. En 1870 oni nomumis lin al bestkolektarejo de la Hungara Nacia Muzeo. En 1901 li iĝis sekcidirektoro ĝis sia pensiuliĝo en 1914. En departemento Bihar li kolektis dum 17 jaroj. Li estis unuavice entomologo.

## Verkoj 
* *Természetrajzi szemelvények* (Ferenc Podhradszky, Nagyvárad, 1868);
* *Európai és másföldi új hártyaröptűek* (Bp.. 1884);
* *Földünk fémdarázsainak magánrajza. Monographia Chrysidarum orbis terrarum universi* (Bp., 1889);
* *A magyar birodalom állatvilága* (Bp., 1897 – 1899).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj zoologoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Burgruino Schauenberg

eta|dekstra|300px|Burgruino Schauenberg
eta|dekstra|300px|Mezepoka loĝoturo sur Schauenberg
La **Burgruino Schauenberg** estas kastela ruino supre de Turbenthal sur la teritorio de la komunumo Elgg en Kantono Zuriko en Svislando.

## Historio 
Surbaze de arkeologia enketo de la 1970-aj jaroj eblas konkludi, ke la Burgo Schauenberg estis loĝata dum diversaj fazoj.

## Bronzepoko 
Dum la bronzepoko ekde la jaro 2200 a.K. ekzistis muro kaj foso sistemo kun palisaro ĉirkaŭ la monteto.

## Romia epoko 
Estas verŝajna, ke la burgo ankaŭ dum la romia epoko de 15 a.K. ĝis proksimume 400 estas uzata, kvankam mankas informoj. En la mezepoka kastelo estis trovita ŝlosilo de la romia epoko.

## Mezepoka lignoburgo 
Proksimume en la jaro 1200 sur la okcidenta flanko de la monteto estis starigita ligna konstruaĵo super kelo en la roko. Aliflanke de la monteto oni trovis spurojn de simplaj lignokonstruaĵoj. La mezepoka kastelo estis protektita de foso kaj muro.

## Loĝoturo 
En la jaro 1250 la burgo estis alikonstruita al masiva ŝtona loĝoturo. En la jaro 1344 la Habsburgoj kun helpo de civitanoj de Zuriko kaj Vinterturo detruis la kastelon por puni Beringer de Hochlandenberg, kiu krimis kontraŭ la landa paco.

## Altobservejo 
En la 17-a jarcento dum la 30-jara milito la registaro de Zuriko instalis sur la monteto Schauenberg altobservejon.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Schauenberg

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo pri la Burgruine Schauenberg

Kategorio:Kasteloj de Kantono Zuriko
2502 Nummela

'*2502 *Nummela''''' estas malgranda, ne tre hela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la finnlanda astronomo Yrjö Väisälä elde la Observatorio de Iso-Heikkilä en Turku.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la finna urbo Nummela, administra centro de la municipo Vihti en la provinco Uusimaa.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Yrjö Väisälä
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1943
Čirč

**Čirč** (hungare *Csércs* [ĉErĉ], rutene *Чірч* [ĉirĉ]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Čirč situas laŭ rojo, fine de mallonga sakovojo. Stará Ľubovňa troviĝas je 27&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1248, poste en 1349 en formo *"Cirk"*. En 1427 27 familioj pagis impostojn. En 1557 la Habsburgoj detruis la vilaĝon. En 16-a jarcento rutenoj alvenis. En 1787 537 vilaĝanoj loĝis en 69 domoj, en 1828 891 vilaĝanoj en 124 domoj. En 1796 laŭ la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon triaklasa. En 1828 loĝis tie 246 vilaĝanoj en 37 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Csércs 821 homoj, (rutenoj en majoritato, germanoj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Lipany, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Čirč 1118 homoj, (713 slovakoj, 373 rutenoj).

## Miraklo 
Foje 2 paŝtistinoj maljunulon renkontis. Li pikis en la teron bastonon, kie fonto estiĝis kaj ordonis, ke tie estu kapelo. La vilaĝanoj ne kredis la historion, sed baldaŭe senfinaj katastrofoj okazis en la vilaĝo. Tial tamen oni konstruis kapelon.

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo de 1843
* grek-katolika pilgrimloka kapelo de 1770

Kategorio:Municipoj en distrikto Stará Ľubovňa
Alan C. Gilmore

**Alan C. GILMORE** estas nov-zelanda astronomo.

Li laboras en la Universitata Observatorio de Monto John de la Universitato de Canterbury. Li estas ano de la Organizanta Komitato de la 6-a Komisiono de I.A.U., tiu, kiu zorgas pri la dissciigo de informoj pri astronomiaj malkovroj, per la ĉiam tiel nomataj "Astronomiaj Telegramoj" (kvankam tiun-ĉi komunikilon oni ne plu uzas ĉe I.A.U.)

Li kun-malkovris 40 asteroidojn, ĉiuj en kunlaboro kun Pamela M. Kilmartin. Ambaŭ estas ankaŭ aktivaj serĉantoj de kometoj.

La asteroido 2537 Gilmore
estas tiel nomita en lia honoro.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Malkovrita de Alan C. Gilmore

## Eksteraj ligiloj 
*  Individua slipo de Alan C. Gilmore en IAU 
*  Slipo de Alan Gilmore en la Universitato de Canterbury) 

Kategorio:Novzelandaj astronomoj
Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Undulato

**Undulatoj ** loĝas en la okcidenta Atlantika oceano kaj la Meksika Golfo. Tiu ĉi fiŝo longas maksimume 55 centimetrojn. Ili kutimas naĝi proksime de sablaj aŭ kotaj marfundoj kie ili manĝas vermojn, krustacojn kaj fiŝojn. Mem ili servas kiel manĝo por homoj.

Undulatoj estas unu el la fiŝoj kiuj produktas sonon. 

## Referencoj 
Kategorio:Aktinopterigoj
Kategorio:Perkoformaj
David Payne (artisto)

**David PAYNE** (n. en 1843 - m. en 1894) estis skotlanda pejzaĝpentristo.[eta|dekstra|250px|*Sweet Summer* - [1876]]

## Biografio 
Payne naskiĝis en Annan, en la malnova graflando Dumfriesshire. Payne pentris tiun okazaĵon, reprezentante centojn da homoj, militistoj kaj ĉevaloj.

Payne estis edziĝinta kaj havis 14 gefilojn. Li mortis en Sheffield en 1894.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  David Payne  (tri pentraĵoj)
*  David Payne  (Dumfries & Galloway)
*  David Payne (1stdibs.com)
*  David Payne  (Haynes Fine Art)
*  Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby 

Kategorio:Skotaj pentristoj
Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby
Forbasy

**Forbasy** (hungare *Poprádfalu* germane *Forbs*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Forbasy situas laŭ maldekstra bordo de Poprad (rivero), laŭ ĉefvojo kaj fervojo Poprad-Stará Ľubovňa. La lasta urbo troviĝas je 6 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1311 en formo *"Fyrbaz"*. Inter 1412-1772 la vilaĝo apartenis al grupo de la 16 hipotekitaj urboj al Pollando. En 1796 laŭ la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon triaklasa. En 1828 451 vilaĝanoj loĝis en 62 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Forbasz*, sed tio estis iomete maldeca vorto, tial poste uziĝis nova hungara nomo. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Poprádfalu 314 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Stará Ľubovňa, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1927 la tuta vilaĝo bruldetruiĝis. En 2001 vivis en Forbasy 370 homoj, (367 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo el la 17-a jarcento
* fontoj havantaj sulfuron

Kategorio:Municipoj en distrikto Stará Ľubovňa
David Payne

**David Payne** estas la nomo de pluraj artikoloj.

* **David Payne** estas angla kriketisto.
* **David Payne** (n. en 1944 estas kanada politikisto.
* **David Payne** (n. en 1982 estas usona atleto.
* **David Payne** estis skotlanda pejzaĝpentristo.
* **David Payne** estas usona televida meteorologo.
Chmeľnica

**Chmeľnica** (hungare *Komlóskert* [komlOŝkert], germane *Hopgarten*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Chmeľnica situas laŭ dekstra bordo de Poprad (rivero), laŭ ĉefvojo kaj fervojo Poprad-Prešov. Stará Ľubovňa troviĝas je 3 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1315 en germana formo *"Hophengart"*. La unuaj loĝantoj estis germanoj. Inter 1412-1772 la vilaĝo apartenis al grupo de la 16 hipotekitaj urboj al Pollando, dume en 1433 la husanoj detruis la vilaĝon. En 1662 inundo okazis, tial la vilaĝo iomete ŝanĝis lokon. En 1828 980 vilaĝanoj loĝis en 135 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Komlóskert 653 homoj, (plejparte germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Stará Ľubovňa, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Post 1945 la germanoj deportiĝis. En 2001 vivis en Chmeľnica 914 homoj, (797 slovakoj, 107 germanoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Andreo de 1770
* laŭvoja baroka kapelo

Kategorio:Municipoj en distrikto Stará Ľubovňa
Nižné Ružbachy

**Nižné Ružbachy** [niĵnE ruĵbaĥi], hungare **Alsózúgó** [alŝOzUgO], germane **Unter-Rauschenbach** estas  vilaĝo kaj municipo en Slovakio. 

## Situo 
Nižné Ružbachy situas laŭ dekstra bordo de Poprad (rivero), laŭ ĉefvojo kaj fervojo Poprad-Stará Ľubovňa. La lasta urbo troviĝas je 10 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1287 en formo *"Rauscenbach"*. Inter 1412-1772 la vilaĝo apartenis al grupo de la 16 hipotekitaj urboj al Pollando. Inter 1755 kaj 19-a jarcento muelejo por paperofarado funkciis. En 1828 oni komputis tie 120 domojn kaj 2 muelojn. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Alsó-Rusbach*, poste ĝi ricevis plenan hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Alsózúgó 714 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Szepes (reĝa departemento), al distrikto de Stará Ľubovňa, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1927 la tuta vilaĝo bruldetruiĝis. En 2001 vivis en Nižné Ružbachy 635 homoj, (633 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika gotika preĝejo omaĝe al Sankta Katerino el la 13-a jarcento, post jarcentoj barokiĝis
* klasikisma kastelo de 1800
* muelejo por paperofarado

Kategorio:Municipoj en distrikto Stará Ľubovňa
Sunhorloĝo

eta|Sunhorloĝo en St. Rémy de Provence. Ofte akompanas ilin filozofaj frazoj: ĉi tie "ĉiam estas horo fari nenion"
eta
**Sunhorloĝo** estas uzita instrumento ekde praaj tempoj por la celo mezuri la paŝon de la horoj, minutoj kaj sekundoj (tempo). Ili uzas la ombron projektitan de gnomono, *montrilo* aŭ *stilo* sur surfaco kun skalo por indiki la pozicion de la Suno en la taga movado. Laŭ la dispozicio de la gnomono kaj de la formo de la skalo oni povas mezuri malsamajn tipojn de tempo, estante la plej kutima la ŝajna suntempo. La scienco dediĉita ellabori teoriojn kaj kunveni konojn pri sunhorloĝoj nomiĝas gnomoniko.

## Historio 
eta|Portebla egipta sunhorloĝo
La egipta kalendaro aperas komence de la tria jarmilo antaŭ Kristo (ĉ. 2800 a.K.) kaj estas la unua suna kalendaro konita de la historio. Ili dividis la jaron en 12 monatoj de po 30 tagoj. Estis en plena uzo en tempoj de egipta faraono Ŝepseskaf.

## Vidu ankaŭ 
* Sunhorloĝo de Whitehurst & Son

## Literaturo 
* Arnold Zenkert: *Faszination Sonnenuhr.* Verlag Technik, Berlin 1984, ISBN 3817113862. Pluaj eldonoj: 1995 kaj 2002, ISBN 3817115792 / ISBN 9783817115792.

## Eksteraj ligiloj 
* Fundamentoj geometriaj kaj dinamikaj de sunhorloĝoj
* Ĉio pri sunhorloĝoj 
* Kiel fari sunhorloĝon
* Sunhorloĝoj de la regiono de Murcio 
* Skotaj sunhorloĝoj 
* Sunhorloĝo
* Gnomoniko
* Sunhorloĝoj de Andaluzio
* Asocio de Amikoj de Sunhorloĝoj
* Societat Catalana de Gnomònica
* Centro Mediterráneo de la sunhorloĝo 
* Sunhorloĝo en la Palaco Merced de Kordovo
* Negativa sunhorloĝo en Querétaro, Meksiko

Kategorio:Horloĝoj
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Kategorio:Ĝardenoj
Chabičov

Nomon **Chabičov** havas pli da sidejoj:
* Chabičov (Šternberk), parto de urbo Šternberk en distrikto Olomouc
* Chabičov (Háj ve Slezsku), parto de municipo Háj ve Slezsku en distrikto Opava

## Vidu ankaŭ
* Chabičovice
Gáspár Miskolczi Csulyak

**MISKOLCZI CSULYAK Gáspár** (pro. miŝkolci ĉujak) estis hungara reformita pastro naskita en Miskolc en 1627 kaj mortinta en Székelyudvarhely en 1699.

## Biografio
Gáspár Miskolczi Csulyak studis en Sárospatak, Utrecht, Franeker. Li estis pastro ĝis 1665 en Ónod, de 1665 ĝis 1622 en Bodrogkeresztúr, poste elpelite de tie li laboris en Szilágysomlyó, pli poste en Nagybánya. En 1689 fuĝis pli ene Transilvanion pro kontraŭreformismo. De 1691 en Magyarigen, de 1695 en Székelyudvarhely li estis dekano. Li tradukis la latinlingvan libron de F. Franzius: *Egy jeles Vad-Kert* (Lőcse, 1702), kiu estis la unua zoologia llibro en hungara lingvo.  

## Verkoj
**Angliai independentismus, avagy az Ecclesiai fenyítékben…minden Reformata Ecclesiactól különböző fejetlen lábság…* (Utrecht, 1654).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Miskolczi Csulyak, G.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
2504 Gaviola

'*2504 *Gaviola*** (aŭ **2504 Gaviolo*') estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la argentina astronomo Carlos Ulrrico Cesco kaj de la usona astronomo Arnold Richard Klemola elde la Observatorio Félix Aguilar, en la provinco de San Juan (Argentino).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la argentinan astrofizikiston Enrique Gaviola (1900—1989).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Carlos Ulrrico Cesco
Kategorio:Malkovrita de Arnold Richard Klemola
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1967
Svisa aerarmea centro

eta|Svisa aerarmea centro *Flieger- und Flabmuseum Duebendorf 04 09*

"**Svisa aerarmea centro**" estas granda muzeo pri svisa aerarmeo kaj svisa defendo kontraŭ aeraj celoj (en germana: *Flieger und Flab - Museum*). Ĝin vivtenas la Asocio de amikoj de svisa aerarmeo.

## Loko
La muzeo estas en Dübendorf, en ĉirkaŭaĵo de Zuriĥo, per trajno (S14 ĝis Dübendorf, buso numero 759, 1 minuto) en ĉirkaŭ 17 minutoj de Zuriĥo.

## Muzeo
La oficiala paĝo montras malgrandan filmon pri muzeo. Ekde 1978 oni montras malnovajn flugilojn, sed hodiaŭ la muzeo estas tre granda. La muzeo havas ankaŭ diversajn flugosimulilojn por "junaj kaj maljunaj turistaj pilotoj". (Ankaŭ en Altenrhein estas flugmuzeo.

## JU-Aero
Oni povas flugi per la malnovaj Junker-aviadiloj (Junkers Ju 52) kaj per la JU-Aero.

## Eksteraj ligiloj
*paĝo pri turistaj flugoj per malnovaj germanaj Junkers JU-52 -aviadiloj kaj pri muzeo
*oficiala paĝo  en germana, angla, japana (kaj ankaŭ pri "*Junkers*"-flugoj" "JU-Aero")

* Flieger-Flab-Museum 
*pri flugoj en Flugmuzeo Altenrhein
*oficiala paĝo de Flugmuzeo Altenrhein

Kategorio:Aviado en Svislando
Kategorio:Aerarmeo
Kategorio:Muzeoj en Svislando
Kategorio:Armitaj fortoj de Svislando
Cazis

**Cazis** (en la romanĉa lingvo **Cazas** respektive **Tgazas**) estas komunumo de la komunumaro Thusis kaj la distrikto Malantaŭa Rejno en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 1499 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Cazis situas ĉe la okcidenta bordo de la Malantaŭa Rejno en la nordo de la distrikto. La komunumo konsistas el la 7 malnovaj frakcioj Luvreu, Oberrealta, Ratitsch, Schauenberg, Summaprada, Unterrealta kaj Valleina, kaj ekde la 1-a de januaro 2010 ankaŭ el la 6 novaj frakcioj Portein, Präz, Dalin, Raschlegnas, Sarn kaj Tartar.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Cazis limas en nordo al Rhäzüns, en nordnordoriento al Rothenbrunnen, en nordoriento al Tomils, en orientnordoriento al Paspels, en oriento al Rodels, en orientosudoriento al Pratval, en sudoriento al Fürstenau, en sudsudoriento al Thusis, en sudo al Masein, en sudsudokcidento al Flerden, en okcidento al Safien, kaj en nordokcidento al Versam.

## Trafiko 
Cazis situas ĉe la kantona ĉefvojo n-ro 13 de Koiro al San Bernardino-Pasejo. Tra la komunuma teritorio pasas ankaŭ la svisa aŭtovojo A13. Al la publika transportreto la komunumo estas konektita per tri stacidomoj ĉe la fama trajnlinio de Retia Fervojo de Ilanz al Thusis kaj Albulopasejo, kiu estas monda heredaĵo de UNESKO. Krome tra la komunumo pasas ankaŭ diversaj poŝtaŭtolinioj, kiuj ebligas la fajnan distribuon al la diversaj komunumaj frakcioj.

## Vidindaĵoj 
Vizitinda en Cazis estas la dominikana virina Monaĥejo Cazis kun la monaĥeja preĝejo Sankt Petro kaj Paŭlo.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Cazis datiĝas el la jaro 926 kiel *Cacias*. En la 1950-aj jaroj sur la Petrus-Monteto estis trovitaj diversaj trovaĵoj el la ŝtonepoko de la 3-a kaj 4-a jarmilo a.K. Ekde la 12-a jarcento la plej grava bienposedanto en Cazis estis la virina Monaĥejo Cazis. La regiono dum mezepoko estis feŭdo de la episkopo de Koiro, de kiu feŭdo la loĝantoj de Cazis sin liberaĉetis en la jaro 1709. Ĝis 1851 Cazis formis tribunalkomunumon kun Thusis. Kun efiko de la 1-a de januaro 2010 la ĝis tiam aŭtonomaj politikaj komunumoj Portein, Präz (inkluzive la frakcioj Dalin kaj Raschlegnas), Sarn kaj Tartar estis integritaj al Cazis. 

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Cazis (stacidomo)
* Rodels-Realta (stacidomo)
* Rothenbrunnen (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Cazis

## Bildoj 

Dosiero:Cazis Kloster.jpg|Virina Monaĥejo Cazis
Dosiero:Cazis Steinkirche.jpg|Ŝtonpreĝeho Cazis
Lockheed P-38 Lightning

La **Lockheed P-38 Lightning** (Fulmo) estis usona ĉasaviadilo kiun oni uzis dum Dua Mondmilito. Lockheed preparis pli ol  P-38 aviadilojn. Oni planis P-38 (XP-38) en la jaro 1937 kaj la provflugo okazis du jarojn poste. Unuaj P-38 aviadiloj estis en batalado en la jaro 1942. P-38 batalis en la Pacifiko kaj en Eŭropo.

P-38 estis malsimila al aliaj ĉasaviadiloj, ĉar ĝi havis du motorojn anstataŭ unu. Ĝi estis dufoje pli granda ol aliaj kaj povis porti 4 maŝinpafilojn kaj kanonojn. Maksimuma rapido estis 636 km/h. Ĝi estis sola usona ĉasaviadilo, kiun oni konstruis de la komenco ĝis fino de dua mondmilito.

## Historio 
En februaro 1937, Lockheed komencis prilaboron de nova ĉasaviadilo, laŭ peto de Armeaj Aerkorpusoj, kiu volis altaltecan interkaptan ĉasaviadilon. Johnson dezajnis dumotoran ĉasaviadilon kun Allison V-1710 motoro. La 23-an de junio 1937, Lockheed venkis en konkurso, kaj la 27-an de januaro 1939, unua XP-38 estis fabrikita. La 11-an de februaro 1939, Generalo de Aerkorpusoj, Henry Arnold permesis la flugon inter Dayton kaj Novjorko. XP-38 sukcese flugis al Novjorko, sed malsukcesis dum la surterigo. Kvankam Aerkorpusoj ordonis por ĝia rendimento.

Kontraste al aliaj ĉasaviadiloj, P-38 unue komenciĝis servon en Britio kaj Francio. En marto 1940, Brita-Franca Aĉeta Komisio ordonis 667 P-38 al Lockheed. Sed pro la Nazia okupado de Francio, Reĝa Aerarmeo ricevis ĉiujn aviadilojn kaj nomigis ĝin kiel **Lightning I**.

Dum la dua mondmilito, Multaj aliancanaj ŝtatoj operaciis P-38 en Eŭropo kaj Pacifiko. En Eŭropo, P-38 ofte eskortis bombaviadilojn B-17 dum la bombado de Nazia Germanio. Post la apero de nova, sukcesa ĉasaviadilo, North American P-51 Mustang en 1944, P-38 flugis skoltflugon en Eŭropo. Germanaj pilotoj ofte nomigis ĝin kiel "Doppelschwanz" (La duvosta) aŭ "Gabelschwanzteufel" (La forkvosta diablo).
En Pacifiko, P-38 estis fama por sukcesa rendimento kontraŭ japanaj ĉasaviadiloj. En 1943, P-38 sukcese interkaptis aviadilon G4M de Japana admiralo, Jamamoto Isoroku, kiu estis komandanto de Japana Mararmeo en Pacifiko.

La famuloj kiel Usona aviadisto Charles Lindbergh kaj Franca flugisto kaj verkisto Antoine de Saint-Exupéry flugis per tiu aviadilo. Saint-Exupéry flugis kiel majoro de libera Franca Aerarmeo. La , Germania ĉasaviadilo Fw-190 interkaptis lian aviadilon kaj li mortis.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Curtiss P-40 Warhawk
* Republic P-47 Thunderbolt
* North American P-51 Mustang

P-38
P-38
2505 Hebejo

**2505 Hebejo** estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  elde la Observatorio de Purpura Monto, apud Nankingo (Ĉinio).

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la norda ĉina provinco Hebejo, norde de la Flava Rivero.

*Ne konfuzu ĝin kun 2547 Hubejo.*

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Hebejo
Kategorio:Malkovrita de Observatorio de Purpura Monto
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1975
2506 Pirogov

'*2506 *Pirogov'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la rusan kirurgon Nikolaj Ivanoviĉ Pirogov (cirile *Николай Иванович Пирогов'', 1810—1881).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1976
Údol

**Údol** (hungare *Sárosújlak* rutene *Удол* [udol]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Údol situas laŭ dekstra bordo de Poprad (rivero), laŭ fervojo Poprad-Prešov, laŭ flankovojo. Stará Ľubovňa troviĝas je 11 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1349, poste en 1427 en formo *"Wyak"*. En la 16-a jarcento rutenoj alvenis. En 1600 oni loĝis en 18 domoj. En 1755 incendio okazis.  En 1787 oni komputis 61, en 1828 88 domojn. En 1867 epidemio pri ĥolero okazis. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Uják*, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Sárosújlak 490 homoj, (plejparte rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Lipany, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Post la 1-a mondmilito multaj migris al Usono kaj Kanado. En 2001 vivis en Údol 431 homoj, (237 slovakoj, 121 rutenoj, 41 ukrainoj).

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Sankta Demetrio de 1866

Kategorio:Municipoj en distrikto Stará Ľubovňa
2508 Alupko

**2508 Alupko** estas tre malgranda, tre hela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  fare de sovetia astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ el la Krimea astrofizika observatorio (Nauĉno, Ukrainio).

## Nomo 
La asteroido ricevis la nomon omaĝe al la urbo Alupko, kiu troviĝas en sudo de Krimeo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
Kinga Baranowska

**Kinga BARANOWSKA** (naskiĝis la 17-an de novembro 1975 en Wejherowo) – pola himalajistino, konkerintino de sep okmil-metrajn pintojn. La unua polino, kiu grimpis al Dhaulagiri, Manaslu kaj Kangchenjunga. Membrino de la nacia teamo de Pola Alpinista Asocio (grimpado altmonta), ankaŭ estraranino de Altmonta Klubo Varsovio. Laŭ edukiteco estas geografo kaj ekonomikistino

Ŝiaj artikoloj kaj fotoj el ekspedicioj estis publikigitaj en multaj revuoj. Ŝi pretigas lekciojn por firmaoj. Loĝas en Varsovio.

## Grimpoj al la okmil-metrajn pintojn 
* 2003 – Ĉo Oju (8201 m)
* 2006 – Broad Peak (8048 m)
* 2007 – Nanga Parbat (8125 m)
* 2008 – Dhaulagiri (8167 m)
* 2008 – Manaslu (8156 m)
* 2009 – Kangchenjunga (8598 m)
* 2010 – Annapurna (8091 m)
* 2012 – Lhotse

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de Kinga Baranowska
* Kinga Baranowska – famous polish climber

Kategorio:Polaj montogrimpistoj
Demanda partiklo

**Demanda partikloj** estas nedeklinacieblaj resp. konjugacieblaj vortoj, kiuj enkondukas aŭ finas demandon aŭ staras ene de la demando, sed mem ne estas demandaj vortoj. En la Germana lingvo ili ekzistas nur en kelkaj dialektoj.

Ekzemploj por germanaj dialektoj:
* Kärntnerisch: * **A** wer kummtn heit?*; * **A** du håst ka Geld?* (oni atentu la mankantan inversion ĉe la decidaj demandoj)
* Oberösterreichisch: *Wås tuast dånn **gę**, wånn i amål stiràb?* (Kio do vi tiam faros, se mi foje mortus; el meza altgermana. *gê*, oni atentu la pozicion de la partiklo)

En la germana ĉiutaga lingvo kelkfoje estas uzata la vorto "ob" kiel demanda partiklo:

* ***Ob** du mir mal hilfst?* : Ĉu vi foje helpas al mi?

**Ekzemploj en aliaj lingvoj:**

* Arabe: هَل
* Biblia Hebrea * **Ha** Ephraimi atta?* (Ĉu vi estas Efraimito?), tiel nomata "He interrogativum".
* Ĉeĥe (altstile, malnoviĝinte): * **Jestlipak** jsi tam byl?* (Ĉu vi estis tie?)
* Ĉine:  (Pinyin *Nǐ xǐhuān wǒ **ma**?*, Ĉu vi ŝatas min?)
* Esperanto: * **&#264;u** vi havas tempon?*
* Gote: *Ga**u**laubjast?* (Ĉu vi kredas?; al infinitivo *glaubjan*)
* Irlande: * **An** dtiocfaidh tú inniú?* (Ĉu vi venos hodiaŭ?)
* Japane:  *Nan-ji desu **ka**?* (Kioma horo estas?)
* Klingona: *choyaj**’a’**?* (Ĉu vi kompreni min?)
* Kroate: *Hoćeš **li** danas doći?* (Ĉu vi venos hodiaŭ?)
* Latine: Dicis**ne** linguam latinam? (Ĉu vi parolas la latinan lingvon?)
* Litove: * **Ar** esi ten buvęs?* (Ĉu vi estis tie?)
* Lojban: *.i **xu** do se bangu la lojban* (Ĉu vi parolas Loĵbanon?)
* Malnovagreke: * **Ἆρα** εἶ Ἀρχίλοχος;* (Ĉu vi estas Archilochos?)
* Pole: * **Czy** tam byłeś?* (Ĉu vi estis tie?)
* Ruse: *Был **ли** ты когда-нибудь в Германии?* (''Bil **li** ti kogda-nibud' v Germanii?*) (Ĉu vi iam estis en Germanujo?)
* Serbe: *Da **li** ćeš danas doći?* (Ĉu vi venos hodiaŭ?)
* Slovene: * **A(li)** boš prišel?* (Ĉu vi venos?)
* Turke: *Orada **mı**ydın?'' (Ĉu vi estis tie?)

En kelkaj lingvoj la uzado de demandaj partikloj estas deviga, ekz. en la Turka, kio do ne konas intonaciajn demandojn nek inversion (interŝanĝo de subjekto kaj predikato por krei demandon).

Kategorio:Vortoj
Porzuna

250px|eta|Loko de la provinco de Ciudad Real en Hispanio 
**Porzuna** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Ciudad Real, regiono de Kastilio-Manĉo. Ĝi havas submunicipojn aŭ domarojn de El Torno, El Trincheto, Las Casas del Río, Las Rabinadas, Los Puentes de Piedralá, El Bonal, El Cepero, Las Tiñosillas, Las Betetas kaj El Citolero.

## Loĝantoj
La loĝantoj nomiĝas *porzuniegos*. La censita populacio en 2010 estis de 4.065 loĝantoj kaj la denseco estas de 19,18 loĝ/km².

## Situo 
Porzuna estas situa en la suda parto de Kastilio-Manĉo en la komarko aŭ distrikto Montoj en la nordokcidenta parto de la provinco de Ciudad Real, je altitudo de 646 m. La areo de ties teritorio estas de 211.90&nbsp;km². La geografiaj koordinatoj estas 39°08′46″ N 4°09′12″ Ok.

## Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Historio
## Notoj
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la Municipo de Porzuna 

## Vidu ankaŭ
* Municipoj de la provinco de Ciudad Real

Kategorio:Municipoj de Ciudad Real
Sejŝela falko

La **Sejŝela falko** aŭ Sejŝela turfalko (*Falco araea*) estas malgranda rabobirdo apartenanta al la genro *Falco* al la falka familio de Falkedoj. Ĝi estas monotipa endemio de la Sejŝeloj kie ĝi estas la ununura reproduktanta rabobirdo. Ĝi estas konata en Sejŝela kreolo kiel **Katiti** laŭ sia laŭta, akra alvoko.

## Aspekto 
Ĝi estas la plej malgranda el la turfalkoj, 18–23&nbsp;cm longa kun enverguro de 40–45&nbsp;cm. La flugiloj estas tre mallongaj kaj rondoformaj. La supraj partoj de maskla plenkreskulo estas ruĝecbrunaj kun nigraj punktoj dum la subaj partoj estas senpunktaj kaj sablokoloraj. La kapo kaj pugo estas malhelblugrizaj. La vosto estas blugriza kun nigraj strioj. La beko estas malhela kaj la piedoj kaj vaksaĵo estas flavaj. Inoj estas similaj al maskloj laŭ aspekto sed estas iom pli grandaj kaj pli palaj. Nematuruloj havas malhelbrunan, striecan kapon, punktojn en brusto kaj sablokoloran pinton en vosto.

## Kutimaro 
Ili estas vidataj en arbaroj, arbustaroj kaj farmoj kaj ĉe rokoj kaj domoj. Ili rare ŝvebas, anstataŭe manĝas per restado sur elstara ripozejo kaj atendo al preterpasantaj predoj, tiam ili saltas suben por kapti ilin. Lacertoj, ĉefe verdaj tagaj gekoj (*Phelsuma*) kaj skinkedoj (*Mabuya*), formas 92 % de sia dieto kaj ili manĝas ankaŭ malgrandajn birdojn, ranojn, ratojn kaj insektojn.

La reproduktaj teritorioj kovras ĝuste 40 hektarojn, la plej malgranda de ĉiu ajn rabobirdo. La reprodukta sezono pluas el aŭgusto al oktobro. La nestoloko estas sur klifo, arbo aŭ konstruaĵo. Ĝi estas simpla skrapaĵo sen nestomaterialo. La ino demetas 2 aŭ 3 ovojn; ili estas blankaj kun brunaj markoj kaj estas kovataj dum 28–31 tagoj. La elnestiĝo okazas post 35–42 tagoj kaj poste la idoj restas kun siaj gepatroj dum aliaj 14 semajnoj.

## Konservado 
Tiu specio havas populacion de ĉirkaŭ 800 birdoj kaj estas klasata kiel Vundebla. La nestoj de malaltaj teroj havas altan indicon de malsukceso de ĉirkaŭ 70-80%. Ili probable reproduktiĝis tra la granitaj centraj Sejŝceloj pasinte sed nune oni scias, ke ili reproduktiĝas nur en Mahé, Silhouette, Norda Insulo, Praslin kaj en kelkaj malgrandaj apudaj insuloj. Ĝi estis reenmetita en Praslin en 1977.

Minacoj estas habitatoperdo pro lignoproduktado, domdisvolvigo kaj incendioj same kiel pro predado kaj konkurenco fare de enmetitaj specioj. Ratoj, katoj kaj turstrigoj malpliigis la lacertajn populaciojn el kiuj la turfalkoj dependas kaj krome ili povas ankaŭ predi ovojn kaj idojn. Turstrigoj kaj la Ordinara minao estis okupintaj multajn taŭgajn nestolokojn.

Persekutado fare de homoj estas nune rara. Pasinte la turfalkoj estis mortigataj pro miskredo ke ili kaptas kokidojn kaj ĉar ili estis konsiderataj omeno de morto.

## Literaturo 
*angle 
* (2007) Species factsheet: *Falco araea* . Elŝutita el http://www.birdlife.org on 30/7/2007.
* (2001) *Raptors of the World*, Christopher Helm, London.
* (1974) *The Birds of Seychelles and the Outlying Islands*, Collins, London.
* (2001) *Birds of Seychelles*, Christopher Helm, London.

## Eksteraj ligiloj 
*Nature Seychelles: Sejŝela falko

Kategorio:Falkoformaj
Kategorio:Falkedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Newport Jazz Festival

La **Newport Jazz Festival** estas ĵazfestivalo, kiu okazas ĉiujare dum somero en Newport en Rod-Insulo. Ekde la 1970-aj jaroj ĝi ankaŭ krome okazas en Novjorko (i.&nbsp;a. sub la nomo *Kool Jazz Festival*).

## Sonregistraĵoj de la Newport Festival (elekto) 
* Duke Ellington: *Ellington at Newport* (Newport 1956, kun Paul Gonsalves sur „Diminuendo and Crescendo in Blue“)
* Muddy Waters *At Newport* 1960 (Newport 1960)
* The International Youth Band: *Newport 1958* (Philips)
* Miles Davis *At Newport* 1958 (Newport 1958)
* Ella Fitzgerald and Billie Holiday at Newport* (el 1958, kun Carmen McRae)
* *Ella Fitzgerald at the Newport Jazz Festival- Live from the Carnegie Hall* (kie okazis la festivalo en 1973)
* Nina Simone *At Newport* 1960 (Newport 1960)
* Count Basie *At Newport* 1956 (Newport 1956, Basie ankaŭ 1962 estis en Newport kaj akompanis tie en 1965 Frank Sinatra)
* Herbie Mann *Live at Newport* 1963, *Standing ovation at Newport* 1965, *New Mann at Newport* 1966
* *Cannonball Adderley Quintett- Live at Newport 1957*
* John Coltrane *My Favorite Things: Coltrane at Newport*, Impulse (1963,1965)
* Miles Davis, Thelonious Monk *Miles and Monk at Newport* 1958
* Thelonious Monk *Live at Newport 1963, 1965*
* *Mahalia Jackson at Newport* (de 1958)
* Coleman Hawkins *All stars at Newport* 1958 (el 1957 kun Roy Eldridge)
* *Dave Brubeck- Newport 1958*
* *Happy Birthday Newport- 50 swinging Years*, 3 CD, Columbia Legacy 2004 (Kompilaĵo de kulminoj, kun la registraĵo el 1955 de *Round midnight* de Miles Davis)

## Literaturo 
* Burt Goldblatt *Newport Jazz Festival - The illustrated history*, Doubleday 1977, ISBN 0385270860
* George Wein mit Nate Chinen: *Myself Among Others: A Life In Music'', da Capo Press 2004, ISBN 0306813521, (Autobiografie)

## Eksteraj ligiloj 
* Historio de Newport Jazz Festival (an.)
* Revuo de la 50-a jubilea lumdiska kompilado
* Meditadoj pri la estonteco de la festivalo (2009)
* Intervjuo kun George Wein 2010 ĉe Jazzwax pri Newport Riots

Kategorio:Ĵazfestivaloj en Usono
Kategorio:Kantono Newport (Rod-Insulo)
Gábor Molcsány

**MOLCSÁNY Gábor** (pro. molĉa:nj) estis hungara inĝeniero pri arbarkulturo naskita en Nagybánya la 4-an de julio 1887 kaj mortinta en Budapeŝto la 17-an de januaro 1965.
## Biografio
Gábor Molcsány diplomitiĝis en 1911 en Selmecbánya. Inter 1935 – 44 li estis ĉefsekciestro de la arbarkulturado de la ministerio. Li verkis en la vojaĝgvidlibro *Magyarország*(Bp., 1963) la parton pri naturdefendo, pri flaŭro kaj faŭno.
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Molcsany, G.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj