open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Serpenta Rivero

eta|Serpenta Rivero en montaro Tetons
**Serpenta Rivero** () estas rivero en la okcidento de Usono. Ĝi longas 1.670 km kaj estas la plej grava flanka rivero de Kolumbio.

Iam ĝi nomiĝis *Lewis river*, laŭ Meriwether Lewis, armea esploristo, kies ekspedicio (1803–1806) esploris la riveron.

Serpenta Rivero fontas proksime al la kontinenta akvodislimo en Nacia Parko Yellowstone. Ĝi fluas suden al lago Jackson en Nacia Parko Grand Teton kaj preter urbo Jackson en Vajomingo. Ĝi tiam trafluas la serpent-riveran kanjonon de Vajomingo kaj ĉe Rigby kuniĝas kun rivero *Henrys Fork*.

Serpenta Rivero tiam arkas tra suda Idaho, pasante la urbon Idaho Falls. Ĉe Twin Falls ĝi enfluas la serpent-riveran kanjonon de Idaho, trapasas la akvofalon *Shoshone Falls* kaj sub ponto *Perrine*. Ĝi pluiras al Boise kaj la limo inter Idaho kaj Oregono kaj fluas norden tra kanjono *Hells*, preter urboj Lewiston kaj Clarkston. Enirinte Vaŝingtonion ĝi pasas tra pluraj elektrocentraloj kaj fine enfluas en Kolumbion, ĉe Pasco.

Laŭ legendo la nomo de la rivero devenas de serpentformo signo, kiun ŝoŝonoj mane montris al blankuloj por indiki al salmoj vivantaj en la rivero.

eta|Ponto Perrine super Serpenta Rivero
Serpenta Rivero iras tra jenaj kantonoj:
* Kantono Franklin (Vaŝingtonio)
* Kantono Walla Walla (Vaŝingtonio)
* Kantono Columbia (Vaŝingtonio)
* Kantono Whitman (Vaŝingtonio)
* Kantono Garfield (Vaŝingtonio)
* Kantono Asotin (Vaŝingtonio)
* Kantono Nez Perce (Idaho)
* Kantono Wallowa (Oregono)
* Kantono Idaho (Idaho)
* Kantono Adams (Idaho)
* Kantono Baker (Oregono)
* Kantono Washington (Idaho)
* Kantono Malheur (Oregono)
* Kantono Payette (Idaho)
* Kantono Canyon (Idaho)
* Kantono Owyhee (Idaho)
* Kantono Ada (Idaho)
* Kantono Elmore (Idaho)
* Kantono Gooding (Idaho)
* Kantono Twin Falls (Idaho)
* Kantono Jerome (Idaho)
* Kantono Cassia (Idaho)
* Kantono Minidoka (Idaho)
* Kantono Blaine (Idaho)
* Kantono Power (Idaho)
* Kantono Bingham (Idaho)
* Kantono Bannock (Idaho)
* Kantono Bonneville (Idaho)
* Kantono Jefferson (Idaho)
* Kantono Lincoln (Vajomingo)
* Kantono Teton (Vajomingo)

## Vidu ankaŭ 
* Rabobirda Konservejo de Rivero Serpento

Kategorio:Riveroj en Usono
Kategorio:Riveroj en Idaho
Kategorio:Riveroj en Oregono
Kategorio:Riveroj en Vajomingo
Kategorio:Riveroj en Vaŝingtonio
Rozkolora bruo

eta|300ra|dekstra|Ekzemplo de spektro de rozkolora bruo
[eta|300ra|Rozkolora bruo (maldekstre) kaj [blanka bruo (dekstre) post spektra analizo. Horizontale estas tempo, vertikale - frekvenco, heleco de la bildo estas spektra denseco. Rozkolora bruo havas pli grandan spektran densecon je malgrandaj frekvencoj. Blanka bruo havas egelajn spektrajn densecojn je ĉiuj frekvencoj.]]
**Rozkolora bruo** estas hazarda signalo (aŭ procezo) kun povuma spektra denseco priskribata kiel
:S(f) \propto 1/f^\alpha
kie f estas frekvenco kaj 0 < *α* < 2. Kutime *α* estas proksima al 1, pro tio por ĉi tiuj signaloj estas uzata ankaŭ nomo **1/f bruo**.

Ĝia energio po frekvenco malpliigas 3 dB/okto. Tio signifas ke ĉiuj frekvencaj intervaloj (samgrandaj) havas saman kvanton da energio. Male, la Blanka bruo, kiu enhavas saman intensecon, portas pli energio po okto kiam la okto estas pli alta.

## Sona ekzemplo 
Rozkolora bruo http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ec/Ruido_rosa.ogg

Kategorio:Stokastikaj procezoj
Kategorio:Bruo
Hornera algoritmo

**Hornera algoritmo** estas matematika metodo uzata en cifereca analitiko, precize en polinoma kalkulo, aŭ por efike komputi la valoron de polinoma funkcio en iu punkto, aŭ por kalkuli kvocienton de polinomo per monomo X-a.

## Komputado de valoro de polinoma funkcio en iu punkto 
Estu P = \lambda_nX^n + \lambda_{n-1}X^{n-1} + ... + \lambda_0 polinomo super komuta ringo A kaj estu a iu elemento de A.

Pri komputo P(a) = \lambda_na^n + \lambda_{n-1}a^{n-1} + ... + \lambda_0 eblas opinii, ke necesas unue komputi ĉiujn potencojn de a, multipliki poste tiujn per siaj koeficientoj \lambda_k, kaj fine sumi la tial ricevitajn kvantojn. Se oni ankaŭ komputas a^n multiplikante a per si mem n fojoj, do por la komputado de P(a) necesas n + (n-1) + ... + 2 + 1= n(n+1)/2 multiplikojn. Tiu kvanto kreskas kvadrate de la grado n de la polinomo. Rapida potencado ebligas pliefikigi la komputadon de a^n kaj do por P(a) la kvanto de necesaj multiplikoj tiam kreskas kiel n \ln(n). Sed tiu ankoraŭ ne estas tiel rapida kiel la Hornera metodo.

Por komputi P(a) per la Hornera metodo, unue oni rearanĝu P(a) per jena maniero:

P(a) = ((...((\lambda_na + \lambda_{n-1})a + \lambda_{n-2})a + ... ) + \lambda_1)a + \lambda_0

Tiam sufiĉas komputi sekvante la ordon de la parentezoj. Tiu metodo necesas sole n multiplikojn. La komputtempo estas tiumaniere proksimume proporcia al grado de la polinomo (adicio estas multe pli rapida ol multipliko).

## Komputado de kvociento de polinomo per monomo X-a 
Oni serĉu la kvocienton Q de la polinomo P = \lambda_nX^n + \lambda_{n-1}X^{n-1} + ... + \lambda_0 en sia eŭklida divido per X-a. Oni havas la jenon:
P = (X-a)Q + P(a)

Estu Q = q_{n-1}X^{n - 1} + q_{n-2}X^{n-2}+ ...+ q_1X + q_0 . Se identigi la samgradajn koeficientojn el la du membroj, tiam montriĝas ke:
::q_{n-1} = \lambda_n
::q_{k-1} = \lambda_k + aq_k je ĉiuj *k* kiel 0 0 + *aq*0.

La tie komputataj *n* valoroj el la vico *q* precize estas la *n* sinsekvaj kvantoj komputitaj al la antaŭa ĉapitro dum la komputado de *P*(*a*). Tial sufiĉas memori tiujn sinsekvajn valorojn por povi skribi la kvocientan polinomon. La lasta valoro estas la resto.

## Tabela ilustraĵo 
Tabela prezentado de la Hornera metodo montras ĝian simplecon: ĉiu koeficiento de *Q* estas kalkulata multiplikante la koeficienton de la malsupra linio per *a* kaj adiciante al tiu produto la koeficienton de la supra linia.

Cifereca ekzemplo: divido de 4X^3 - 7X^2 + 3X - 5 per X - 2

El ĉi tio rezultiĝas: 4X^3 - 7X^2 + 3X - 5 = (X - 2)(4X^2 + X + 5)  + 5 .

Kategorio:Algoritmoj
Kategorio:Polinomoj
Kategorio:Cifereca analitiko
Komunumaro Ruwer

La **komunumaro Ruwer** - germane *Verbandsgemeinde Ruwer*, mallonge *VG Ruwer* - estas komunumaro en Germanio, do administra ligo de pluraj najbaraj komunumoj. Ĝi troviĝas en la distrikto Trier-Saarburg de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro [[]] la komunumaro havis  loĝantojn. La administrejo de la komunumaro centre plenumas iujn oficejajn servojn por la loĝantoj de ĉiuj membraj komunumoj, kiuj parte en komparo kun aliaj partoj de Germanio havas relative malmultajn loĝantojn, tial ke vivteno de administrejo kun ĉiuj servoj en ĉiu unuopa komunumo estus malekonomia.

La komunumaro Ruwer apartenas al la mezalta montaro kaj pejzaĝa regiono Hunsrück [prononco *"**Huns**ryk"*] kaj nomiĝas laŭ la rivereto Ruwer, je kies bordoj estas multaj vitejoj.

## Komunumoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Trier-Saarburg
Kategorio:Urboj de Rejnlando-Palatinato
Golfo de Rigo

eta|300px|
eta|300px|
La **Golfo de Rigo** estas granda golfo de la Balta Maro inter la ŝtatoj Latvio kaj Estonio. La estona insulo Saaremaa nekomplete dividas ĝin de la cetera Balta Maro. La plej grandaj urboj ĉe la Golfo de Rigo estas Rigo kaj Pärnu.

## Dimensioj 
* kompleta areo: 
* maksimuma longeco: 
* maksimuma larĝeco: 
* maksimuma profundeco: 

## Alfluantaj riveroj 
* Lielupe
* Daugava
* Gauja
* Salaca
* Pärnu

## Nacilingcaj nomoj de la golfo 
* estone: *Liivi laht*
* latve: *Rīgas jūras līcis*
* litove: *Rygos įlanka*
* germane: *Rigaer Bucht, Rigaischer Meerbusen*
* ruse: *Рижский залив*
* latine: *Sinus magnus Livoniae*

Kategorio:Golfoj
Kategorio:Balta maro
Kategorio:Geografio de Latvio
Kategorio:Geografio de Estonio
Lielupe

eta|dekstra|250px|la rivero Lielupe
**Lielupe** (latve, laŭvorte "granda rivero", historie germane ankaŭ *Kurländische Aa*) estas rivero en la historiaj regionoj Kuronio (latve *Kurzeme*) kaj Zemgalio (latve *Zemgale*) de Latvio. La rivero de la urbo Bauska fluas norden, kaj ĉe la urboj Rigo kaj Jūrmala enfluas la Golfon de Rigo, do la Baltan Maron.

La Lielupe ekestas per kunfluo de du riveroj, kiuj ambaŭ fontas en Litovio: la *Mēmele* (litove *Nemunėlis*) en la nordoriento de Litovio kaj la *Mūsa* (litove *Mūša*) en la nordokcidento. Ekde la kunfluo de la du riveroj ĝis la Golfo de Rigo, la *Lielupe* havas longon de 119 kilometroj, sed de la fontoloko de la *Mūsa* respektive *Mūša* ĝis la Golfo de Rigo temas entute pri 310 kilometroj.

## Dimensioj 
* kompleta longeco: 119 km
* altecodiferenco: 10,8 m (0,1 m/km)
* averaĝa akvokvanto ĉe la enfluo en la Golfon de Rigo: 106 m³/s

## Urboj trafluataj 
La sekvaj urboj de Latvio troviĝas borde de la rivero:
* Bauska
* Mežotne
* Jelgava
* Rigo
* Jūrmala

Kategorio:Riveroj en Eŭropo
Kategorio:Riveroj en Latvio
Steven Seagal

**Steven Frederic SEAGAL** (n. 10-an de aprilo 1951) estas usondevena aktoro, produktisto, reĝisoro kaj spertulo pri aikido. Ekde 2016 li estas rusia civitano; ekde 2018 li estas speciala sendito al Usono por plibonigi rilatojn inter la landoj. Li konsideras Vladimir Putin "inter la plej grandaj vivaj gvidantoj."

Steven Seagal naskiĝis en Lansing en Michigan. Li unuafoje interkonatiĝis kun la batalarto kiel malgranda knabo, kiam li estis kun la patro en futbalmatĉo kaj dum paŭzo prezentis sin majstro de batalartoj, kiu luktis kontraŭ multobla superforto. La faro de la maljuna majstro, kiu facile superis kun la superforton, ravegis Stevenon. Kiam li estis sesjara, li komune kun la familio transloĝiĝis ĝis Kalifornio, kie li aliĝis en lernejon de karateo. Je kelke da jaroj pli poste li komencis viziti lernejon de aikido.

La batalartoj tiom ekplaĉis al li, ke li decidiĝis en sia deksepa jaro forvojaĝi Japanion, por ke li povu lerni de la plej grandaj majstroj. Li akiris nigran strion (la unua dano) en la jaro 1974 (krom aikido li akiris nigran strion en karateo, ĵudo kaj kendo). Je unu jaro pli poste li malfermas kiel unua usonano en Japanio lernejon de aikido kaj edziĝas kun sia unua edzino Miyako (filino de japana instruisto de batalartoj). Spite al tio, ke li ne estis japano, do kaj li kaj lia lernejo akiris ĝeneralan agnoskon.

Steven laboris kiel gardisto de potencaj homoj kaj laŭ neverkontrolitaj fontoj ankaŭ por CIA. Post dek kvin jaroj de la restado en Japanio li revenis reen ĝis Usono, kie en Los Angeles li fondis lernejon de batalartoj. La lernejo baldaŭ akiris brilan reputacion. Inter lernantoj de Steven apartenis ankaŭ multe da aktoraj steluloj kaj ankaŭ posedanto de aktora agentejo Michael Ovitz, kiu helpis lin venigi en filmon.

Steven havas kun sia unua edzino Miyako filinon Ayako kaj filon Kentar. Lia dua edzino fariĝis Kelly LeBrock kaj ili havas komune tri filinojn. Steven havas nuntempe la sepan danon en aikido kaj apartenas tutmonde al la plej signifaj majstroj.

Kategorio:Rusiaj aktoroj
Kategorio:Serbaj aktoroj
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 10-an de aprilo
Kategorio:Ajkidistoj
Musa

**Musa** estas nomo de jenaj personoj:

* Abdal Musa, alevito
* Abu Musa
* Ahmed Musa (* 1992), nigeria piedpilkisto
* Anton Musa (1485–1547), evangelia teologo kaj reformisto
* Antonius Musa, romia kuracisto
* Izzedine Umar Musa (* 1936), sudana profesoro en Saud-Arabio
* Mansa Musa († 1337), reĝo de Malio
* Musa Khan Akbarzada (* 1950), afgana politikisto
* Musa (Königin), parta reginxo
* Said Musa (* 1944), ĉefministro de Belizo
* Solomon Musa (1966–1999), sieraleona politikisto
* Mūsā ibn Nusair (640–715), araba armeestro
* Musa Cälil (1906–1944), tatara poeto
* Musa (Ilchane), sultao de la ilĥanoj de 1336 ĝis 1337
* Željko Musa (* 1986), kroata profesoro

## Geografiaj objektoj 
* monto en Turkio, vidu Musa Dağı
* monto en Sudano, vidu Musa (monto)
* Mūša, rivero en Litovia kaj latvio
* Musa, (Azerbajĝano), vilaĝo en la distrikto Yardymli, Azerbajĝano
* Musa (Irano), vilaĝo en la provinco Ilam, Irano
* Musa (Chaharmahal kaj Bakhtiari),vilaĝo en Irano
* Musa (Kerman), Irano
* Musa (Bukan), vilaĝo en la provinco Azerbajano, Irano
* Musa (Maku), vilaĝo en la orientazerbajĝane provinco, Irano
* Musa (Pakistano),vilaĝo en la provinco Chhachh, Attock, Punjab, Pakistano
* Abu Musa, insulo en la Persa golfo
* Jebel Musa (Morokoo), monto en Maroko, unu el la kolonoj de Herkulo
* Musa (Shiga), al la urbo Ōmihachiman apartenanta japana vilaĝo

**Musa** staras por:
* banano, scienca nomo de la plantgenro bananoj
* laŭ la musoj nomata asteroido (600) Musa

## Vidu ankaŭ 
* Mussa
* Moussa
Mechinagar

**Mechinagar** estas malgranda urbo en Nepalo. Ĝi havis, dum la censoj de 2001, 49 060 loĝantojn.

## Geografio
Mechinagar situas en la ekstrema oriento de Nepalo apud la limoj de la hindaj federaciaj ŝtatoj Okcidenta Bengalio kaj Bihar. La urbo estas parto de la administracia zono (*"Anchal"*) Mechi. Nature Mechinagar apartenas al la pejzaĝo de Terai, la plej malalta parto, al la Gango-ebenaĵo apartenanta parto de la Himalajo-ŝtato.

## Vidu ankaŭ
Listo de urboj de Nepalo

Kategorio:Nepalo
Kategorio:Geografio
Internacia Flughaveno Narita

La **Internacia Flughaveno Narita** () servas al la urbo Tokio kaj situas en gubernio Ĉiba ĉe urbo Narita, ĉ. 60&nbsp;km nord-oriente de Tokio.

Ĝis la 1-a de aprilo 2004 la flughaveno havis la nomon "Nova Internacia Flughaveno Tokio". Je tiu dato la ŝtata flughaveno estis transformita al akcia societo, kies posedanto tamen ĝis nun restis la ŝtato Japanio.

La konsiderinda distanco al Tokio, kaj eĉ pli al Jokohamo, estas problemo por multaj vojaĝantoj. En 2010 estos malfermita nova rapidtrajna sistemo, kiu mallongigos la veturtempon inter Tokio kaj la flughaveno de 51 al 36 minutoj.

Narita
Kategorio:Gubernio Ĉiba
Nöpke

**Nöpke** estas komunumo en Germanio. Ĝi apartenas al Distrikto regiono Hanovro, Malsupra Saksio. En la 30-a de julio 2003 la komunumo havis 674 loĝantojn.
Dukto (transporto)

dekstra|frame|Plialtigita parto de la Trans-Alaska Nafto-Dukto

**Dukto** estas tubo kiu gvidas movon de likvaĵo, gaso, ŝutaĵo aŭ io alia.

Duktoj uziĝas por la transporto aparte de nafto kaj gaso tra grandaj distancoj, ĉar transportado per ili malgraŭ grandaj konstruokostoj estas pli malmulte kostas ol per ŝipegoj. Iuj duktoj longas plurajn milojn da kilometroj, ekzemple tiuj el Siberio al Centra Eŭropo aŭ de Alasko al la resto de Usono.

Gasa dukto de *Fahud* al *Sohar* (Omano) ekzemple havas tuban diametron de 81 centimetroj kaj ĉiutage transportas 22,8 milionojn da kubaj metroj da gaso tra distanco de 305 kilometroj. La dukto inter *Saih Nihajda* kaj *Salalah*, same en Omano, kiu longas 700 kilometrojn, havas diametron de 61 centimetroj kaj ĉiutage transportas 5 milionojn da kubaj metroj da gaso. La germania dukto de Wilhelmshaven ĉe la Norda Maro al Wesseling apud Kolonjo havas diametron de 71 centimetroj kaj ĉiutage transportas 15,5 milionojn da kubaj metroj da nafto.

## Ekzemploj
* Turkmen-Afgan-Pakistan-Barata dukto

## Vidu ankaŭ 
* tubo
* Konvencio pri la Kontinentbreto
* Gasodukto
* Granda Homfarita Rivero pri grandega projekto de akvoduktoj en la Saharo

Kategorio:Transporto

Kategorio:Nafto
Juan García de Zéspedes

**Juan García de Zéspedes** (naskiĝinta ĉirkaŭ 1619 en Puebla?, Meksiko – mortis je la 5-a de aŭgusto 1678 en Puebla), estis meksikia komponisto, kantisto kaj vjolisto kaj instruisto. Kiel knabo li estis soprano en la ĥoro de la katedralo de Puebla en 1630 sub la direktado de Juan Gutiérrez de Padilla. En 1664 li provizore sukcedis la majstron Gutiérrez de Padilla en ties pozicion. La titolon majstro li daŭre portis ekde 1670. Kvankam la katedrala kapitulo pli ol unu fojon riproĉis lin pro malkonsentoj pri liaj devoj, li havis longan karieron, kiu malfrue en lia vivo finiĝis pro sia paralizo.

Liaj muzikaj verkoj etendiĝas ekde sakralaj komponaĵoj al profanaj inspiritaj de popola muziko.

## Verkoj
**Convidando está la noche*
**A la mar va mi Niña* 
**Plange quasi virgo plebs mea* 
**Salve regina*
**Guaracha: Ay Que Me Abraso*

## Bibliografio
* Renaissance and baroque musical sources in the Americas, R. Stevenson, 1970
* Christmas Music from Baroque Mexico, R. Stevenson, 1974
* Tesoro de la Música Polifónica en México, F. Ramírez, 1981

Kategorio:Gambovjolistoj
Kategorio:Meksikiaj barokaj komponistoj
Kategorio:Komponistoj de la 17-a jarcento
Kategorio:Meksikiaj klasikaj komponistoj
Juan Gutiérrez de Padilla

**Juan Gutiérrez de Padilla** (ĉ. 1590 ĝis 1664) estis komponisto en Nova Hispanio (nun nomata Meksiko). 

## Vivo
Li naskiĝis en Málaga, Hispanio, kie li ricevis siaj muzikan edukadon en la katedralo. Ĝis 1621 li estis la kapelestro de la katedralo de Cádiz. Tiam li elmigris al la hodiaŭa Meksiko, kie li iĝis vickapelestro kaj en 1629 kapelestro de la katedralo de  Puebla. Padilla estas unu el la plej elstaraj komponistoj reprezentataj en la manuskriptoj de Puebla, Meksiko, kaj en la Kolekto Hackenberry en Chicago, Illinois. Li laboris en Puebla de Los Angeles, Meksiko, kiu en la baroka epoko estis pli granda religia centro ol Meksikurbo mem. Li estis nomumita *maestro de capilla* de la Katedralo en Puebla en 1629.

## Verkoj
Lia verkaro konsistas ĉefe el motetoj, ofte por duobla ĥoro, en la stilo de la renesanco. Ĝi ofte inkluzivas akompanaĵon por orgeno aŭ variaj arĉinstrumentoj.
Li komponis *Mateo-Pasionon*, mesojn, motetojn, lamentaciojn, litaniojn, psalmojn kaj variajn plurvoĉajn *Villancicos* (sakralaj popolkantoj, plej ofte kristnaskokantoj) .

## Bibliografio
La muziko de Padilla, spite de sia alta kvalito, estas malfacile akirebla:

*Mapa Mundi*, publikas kantopartiturojn de kelkaj el tiu ĉi muziko inklude la fabelan duobloĥoron *Deus in Adiutorium Meum Intende*.
Alfredston Music  – povas havigi instrumentajn voĉnotojn por la pli malgrandaj pecoj en ilia kolekto.

Ekzistas finfine 2 PhD tiuj ĉi kun la muziko de Padilla en la apendicoj:
S. Barwick, *Sacred Vocal Polyphony in Early Colonial Mexico*, (diss., Harvard Univ.,1949), inkludas la 2-an *Mateo-Pasionon*; kaj A. Ray / A. R. Catalyne, *The Double-choir Music of Juan de Padilla*, (diss., Univ. of Southern California,1953).

Padilla
Padilla
Padilla
Padilla
Carl Robert Mannerheim

**Carl Robert MANNERHEIM**, naskita la  en Viborg, mortinta la  en Helsinko, estis finna grafo kaj ĉambelano.

Li estis edzo de Hedvig Charlotta Helena (von) Julin kaj patro de ok gefiloj, inter ili Carl Gustaf Emil Mannerheim.

Mannerheim havis postenon en la rusia administracio. Krome li investis monon de sia edzino en industria entrepreno, sed bankrotis en 1880. Post tio li, havante ankaŭ ŝuldojn pro hazardludo, vendis sian bienon *Louhisaari* al sia fratino Eva Carolina (laŭ iuj Eva Vilhelmina) kaj iris vivi kiel poeto en Parizo, lasante sian edzinon en Finnlando.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio de lia filo  (fr)
* Dinastiaj informoj (sv)

Carl Robert
Kategorio:Finnaj nobeloj
Andranik Markarjan

**Andranik MARKARJAN** (armene:Անդրանիկ Մարգարյան; alternativaj famili-nomaj literumoj: Margarjan, Markarian, Margarian) (12-an de junio, 1951 – 25-an de marto, 2007) servis kiel la 14-a ĉefministro de Armenio de la 12-a de majo, 2000, kiam la prezidento enpostenigis lin, ĝis subita morto (pro miokardia infarkto) je la 25-a de marto, 2007. Li estis membro de la Armenia Respublika Partio. Kiel ĉefministro li sekvis la fratojn Sarksjan: Vazgen Sarksjan, murdita dum pafatako en la Armena Parlamento (la 27-a de oktobro, 1999), kaj Aram Sarksjan, kiun la prezidento enpostenigis en novembro, 1999, sed maldungis la 2-a de majo 2000.

Andranik Markarjan naskiĝis en Erevano. Li studis kibernetikon kaj diplomiĝis kiel komputila inĝeniero.

En la 1970-aj jaroj li aliĝis al kontraŭleĝa politika partio, la Partio de Nacia Unueco, kaj oni arestis lin kaj enprizonigis en 1974.

En 1992, post la liberiĝo de Armenio, Markarjan registriĝis kiel membro de la Armenia Respublika Partio (HHK). Li servis kiel ĉefo de la estrarano de HHK de 1993 ĝis la morto. Li aktivis ankaŭ en la Volontula Unuiĝo "Jerkrapah" ekde 1996, kaj estis membro de ĝia estraro.

Markarjan jam spertis gravajn korajn malsanproblemojn, kaj dufoje oni operaciis al li, unuafoje en Armenio (1999) kaj poste en Francio. Li ricevadis medicinajn traktojn ĉe franciaj kaj rusiaj klinikoj. En la 25-a de marto, 2007, post preskaŭ 7 jarojn en la ĉefministra posteno (kiun li intencis forlasi post la okazontaj en majo balotoj en Armenio), li suferis miokardian infarkton (t.n. koratako) en la apartamento, kaj jam estis mortanta kiam alvenis la krizmedicinistoj. Oni provis revivigi lin sen sukceso.

Lin postvivas vidvino, du filinoj, unu filo, kaj kvin genepoj.

## Fontoj 
Verkita 2007.03.25 surbaze de la artikolo en anglalingva Vikipedio.

## Eksteraj ligiloj 
* Official Website
* Death report

Kategorio:Armenaj politikistoj
Kategorio:Armenoj
Guimarânia

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Triângulo Mineiro e Alto Paranaíba* (do "Triangulo Minas-Ĝerajsa kaj Alta Paranaibo") kaj en la mikroregiono *Patos de Minas* (kiu signifas *Anasoj de Minas-Ĝerajso''). Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Heliodora

**Heliodora** estas urbo kaj municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Sul e Sudoeste de Minas* kaj en la mikroregiono *Santa Rita do Sapucaí*. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun .

La urbo estas en strategia loko proksima de la Nacia Ŝoseo *Fernão Dias* (BR 381) (San Paŭlo/Belo Horizonte). Tie estas turisma loko, belaj akvo-faloj, kavernoj kaj belaj montoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Pál Vasvári

**VASVÁRI Pál** (originala familia nomo estis FEJÉR) (n. 14-an de julio 1826, Tiszabüd, departemento Szabolcs – m. 6-an de julio 1849, Marisel, departemento [hodiaŭ Rumanio]) estis hungara historiisto, unu gvidanto de la marta junularo. Li partoprenis en la hungara revolucio de 1848 kiel komandanto de la Rákóczi-taĉmento.

Lia patro estis grekkatolika pastro en Tiszavasvári. Li lernis en la piarista gimnazio de Nagykároly, poste ekde 1843 en la Peŝta Universitato. Li estis instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo, historio, en junulin-edukejo Blanka Teleki kiel *ntézet magyar–történelem tanára volt*. Lia sola historiscienca verko estis la unua kajero de Történeti névtár (Pest, 1848), pluaj restis en manuskripto. Li ankaŭ skribis noveletojn en diversajn gazetojn kiel Sali Bánk (pseŭdonomo).

Li estis unu organizanto de la hungara revolucio de 1848. Ekde la 16-a de marto, li estis membro de la komisio prizorganta la publikan ordon de la urbo. Li laboris poste kiel sekretario de la Financa ministerio. Li fondis kun Petőfi (2-an de julio) la Demokratan Klubon, li estis nomumita en septembro al revolucia komisaro. Ekde januaro de 1849, li organizis libertaĉmentojn en departementoj de Bihar, Békés kaj Szabolcs. Ekde marto, li estis kampaniestro de la Rákóczi-libertaĉmento. Ili alvenis en Transilvanio en aprilo kaj ekde majo batalis kontraŭ la rumanaj ribelantoj. La hungara armea gvidantaro planis fokusitan atakon kontraŭ la rumanaj ribelantoj de la Erc-montaro, sed tio ne okazis pro la rusa atako. Bem tiam prokrastis la atakon kaj retiris la taĉmentojn.

La taĉmento de Vasvári ne estis informita pri la retiriĝo, tiel ilin ĉirkaŭbrakumis la ribelantoj. Li mortis heroe en la neekvilibra batalo.

## Eksteraj ligiloj 
* Vasvári Pál: *Irányeszmék*http://mek.oszk.hu/06100/06113/

Vasvári
David Price (usona politikisto)

**David Price** estas usona demokrata politikisto, kongresano reprezentanta la kvaran elektadan distrikton de Norda Karolino 1987-1995 kaj 1997-nun. Li naskiĝis la 17-a de aŭgusto, 1940. Li diplomiĝis en la Universitato de Norda Karolino ĉe Chapel Hill, kaj poste ricevis alt-gradajn diplomojn de Universitato Yale. Antaŭ ol enparlamentiĝi, li profesoris pri la politika scienco en Universitato Duke. Li skribis la libron *The Congressional Experience* (La Kongresa Sperto), kiu rakontas pri sekvi kongresan oficon de la vidpunkto de elektita kongresano.

Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Norda Karolino
David Price

**David Price** [dejvid prajs] estas la nomo de pluraj iom gravaj personoj, interalie:

* Sir David Price (brita politikisto) (n. 1924), parlamentano 1970-aj kaj 1980-aj jaroj
* David Price (kanada politikisto) (n. 1945), parlamentano el Kebekio.
* David Price (usona politikisto) (n. 1940), kongresano el Norda Karolino.
* David Price (muzikisto), ĉefgitaristo de la draŝmetala bando *Autobomb*.
* David Price (futbalisto) (n. 1955), ano de la teamo *Arsenal*.
* David Edward Price (1826-1883), kanada komercisto kaj senatano.
* David Price (basbalisto) (n. 1985).
Jo Blythe

**Jo BLYTHE** estas televida veter-anoncistino en Britio. Ŝi estas bazita ĉe la jorkŝira filio de ITV, kaj prezentas la veteranoncojn ankaŭ pri kelkaj aliaj regionoj. Kelkfoje ŝi laboris ankaŭ naciskale, kaj ŝi ankaŭ plurfoje prezentis programerojn pri aliaj regionaj temoj, kaj eĉ stelulinis en loka reklamfilmeto.
Universitato de Norda Karolino

La **Universitato de Norda Karolino** (mll: **UNC**; ) estas la nomo de altlerneja sistemo ampleksanta ĉiujn 16 ŝtate posedatajn altlernejojn en la usona ŝtato Norda Karolino. El tiuj 15 konsistigaj lernejoj, sesopo nomiĝas "UNC-x" kie x=urbnomo. La plej malnova kaj prestiĝa, University of North Carolina-Chapel Hill, fondiĝis en 1789, kaj estas la plej malnova ŝtata universitato en Usono. La aliaj lernejoj estas:
* universitato de Norda Karolino UNC-Asheville
* universitato de Norda Karolino UNC-Charlotte
* universitato de Norda Karolino UNC-Greensboro
* universitato de Norda Karolino UNC-Pembroke
* universitato de Norda Karolino UNC-Wilmington
kaj la konsistigaj lernejoj, kies propraj nomoj ne enhavas la tegmentan universitatan nomon estas
* Appalachian State University, en Boone
* *East Carolina University* en Greenville
* *Elizabeth City State University* en Elizabeth City
* Fayetteville State University en Fayetteville
* *North Carolina Agricultural and Technical State University* en Greensboro
* *North Carolina Central University* en Durham
* *North Carolina School of the Arts* en Winston-Salem
* North Carolina State University en Raleigh
* Western Carolina University en Cullowhee
* *Winston-Salem State University* en Winston-Salem

La prezidanto de la universitato ekde aŭgusto 2020 estas Peter Hans. La tuta sistemo nombras ĉirkaŭ 150 000 studentojn nediplomitajn, ĉirkaŭ 40 000 studentojn postdiplomajn, kaj pli ol 9 400 instruistojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  (anglalingva)

Norda Karolino, Universitato de
Kategorio:Norda Karolino
Kivao

[eta|kivao de la [Prapuebla kulturo en Nov-Meksiko]]
**Kivao** (**Kiva** en hopia lingvo) estas subtera kamero en la vilaĝoj de la Prapuebla kulturo, en sudokcidenta Usono. Ĝi estis uzata dum festoj kaj komunaj ceremonioj; ĝia muro estis pentrita.

Ĉar la kivao ligiĝas al origino de unu familio en la tribo kaj la pueblo-komunumo konsistas ĉiam el du aŭ pli da gentoj, tiel en unu vilaĝo estis ĉiam du aŭ pli da kivaoj.

En la grundo de la kivao oni elformis kaveton (**sipapu**), kiu estas simbola devenejo de la tribo. Kvankam kivao gravis ĉefe en ritaj ceremonioj (tiun celon servis la altaroj), la vilaĝaj viroj uzis ĝin kiel okazan renkontiĝejon por politikumado. La virinoj estis preskaŭ ĉiam for-malpermesitaj de la kivao.

La plej fruaj kivaoj tradicie estis rondaj, deklivaj, kontraste al la kvadrataj kaj longkvadrataj pueblo-konstruaĵoj. La kivao elformiĝis el la praaj kavdomoj de la Prapuebla kulturo. La pueblo-indianoj, ĉefe la hopioj kaj zunjioj estas posteuloj, heredantoj de tiu kulturo.

La kivao-murpentraĵoj formas sanktulojn kaj ĉiutagaĵojn de la tribo. La bildoj estas geometriaj, dominas la rektaj linioj kaj formas rond-pentraĵon. Oni ofte surkovris la pentraĵojn per aliaj murtavoloj kaj pentris novajn pentraĵojn per mineralaj farboj.

Kategorio:Indiana religio
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj
Ĉakono

**Ĉakono** (, ) estas arda kaj origine erotika danco, aperanta ĉirkaŭ 1600 en Hispanio. Ĝi estas nomdonanto de muzika formo.

Miguel de Cervantes, Francisco, Gómez de Quevedo kaj aliaj samepokanoj mencias meksikan devenon de la danco. La danco poste disvastiĝis – kun kastanjeto, en paro aŭ kile virina soldanco – en Italio, kie oni rigardis ĝin nedeca danco. La danco poste mildiĝis kaj en la 17-a jarcento penetris la francan kortegon. Tie dancis ĝin grupo de virinoj aŭ duopa vico de paroj, grupe aŭ pare dancante la figurojn.

## Vidu ankaŭ 
*Pasakaljo

Kategorio:Danco
Nacia Historia Parko de la Ĉako-kulturo

La **Nacia Historia Parko de la Ĉako-kulturo** (; pli frue *Nacia Memorejo Chaco Canyon*) estas historia nacia parko en Usono, en la sudokcidenta parto de Nov-Meksiko, proksime de la urbo *Farmington*. Oni fondis tie en 1907 nacian memorejon kaj en 1980 nacian historian parkon.

La parko havas la areon de 137 km² kaj plenigas kanjonon, kiun dividas la akvosulko de Chaco kaj Gallo. La parko entenas 13 antaŭ-kolombajn indianajn ruinojn kaj pli ol 300 pli malgrandajn arkeologiajn trovejojn, kiuj venas el la flora epoko de la pueblo-epoko.

La plej granda kaj plej bone esplorita pueblo-trovejo estas Pueblo Bonito, kiun oni konstruis en la 10-a jarcento. Ĝi entenas 800 ĉambrojn kaj 32 kivaojn (subtera ceremonia kamero). La elfosadoj pruvas, ke la iamaj loĝantoj spertis en ilo-pretigo, teksado, agrikulturado kaj masonado. La trovitaj artobjektoj estas rigardeblaj en centra ekspoziciejo.

## Vidu ankaŭ 
* Prapuebla kulturo

Ĉako-kulturo
Kategorio:Nov-Meksiko
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Usono
Granda Ĉako

La **Granĉako** aŭ **Granda Ĉako** () estas aluvia ebenaĵo en meza parto de Sud-Ameriko. Ĝi estas grandarea, sek-klimata ebenaĵo, limata: okcidente de la Andoj, oriente de riveroj Paragvajo kaj Parano, norde de la marĉa regiono de la bolivia Chiquitos kaj Bañados de Izozog, sude de la argentina Río Salado. Ĝi havas areon de ĉirkaŭ . En la provinco vivas indianaj popolgrupoj kiel guaikuruoj, *lengua*, *mataco*, *vilela*, zamukoj kaj tupioj. La nomo Granda Ĉako origine venas el la keĉua lingvaro.

La Granda Ĉako konsistas el ekstreme profundaj (kelkfoje ), lozaj, sablaj kaj ŝlimaj sedimentoj. La malmultan akvon de la regiono forkondukas dekstrabordaj alfluantoj de riveroj Paragvajo kaj Parano (krom la nordokcidenta parto).

La klimato de Granda Ĉako estas norde tropika, sude modera kontinenta. La jara averaĝa temperaturo estas inter 18 kaj , la jara averaĝa precipitaĵo estas la plej granda en oriento ().

La precipa mastruma metodo de la regiono estas la paŝtado kaj la planteja kotonkultivado. Oni konstruis en la orienta parto grandajn tanacido-uzinojn. Gravas ankaŭ la arbohakado.

En tiu regiono okazis inter 1932 kaj 1935 tre sanga milito inter Bolivio kaj Paragvajo. la t.n. Ĉaka milito.

## Biogeografio 
La orientan parton de la regiono kovras altherba savano kun arbogrupoj (palmo, kebraĉo), arbedoj. Okcidenten, tiu flaŭro trairas al dornaj arbedoj, arbetoj.

La regiono havas riĉan faŭnon (jaguaro, pumo, tapiro, granda dazipo, kapibaro, ruĝa lupo kaj gvanako). Tie vivas multaj reptilioj, lacertoj, ĉirkaŭ 60 serpentospecioj.

Laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF), temas pri tri ekoregionoj de la neotropisa ekozono : la Ĉako, la Arida Ĉako kaj la Humida Ĉako.

### Endemiaj specioj 
* Ĉakoa ortalo
* Ĉaka noturo

## Politiko kaj administrado 
En Argentino oni konsideras partan geografian regionon nome Ĉaka Regiono aŭ Argentina Ĉako kaj krome provincon Ĉako.

## Demografio 
La sanapanaoj (hispane *Sanapaná*) estas unu el multaj nomadaj triboj loĝantaj en la malsupra Granda Ĉako.

## Eksteraj ligiloj 
*  The National Museum of Natural History's description of Gran Chaco 
*  Ĉako (WWF)
*  Humida Ĉako (WWF)
*  Food and Agriculture Organization of the United Nations' description of the Gran Chaco  - focuses mainly on agriculture.
*  Some stamps showing the dispute over the Gran Chaco before the war - some people claim this was the spark that ignited the war
*  fotoj de Paragvaja Ĉako

## Referencoj 

Kategorio:Dividitaj regionoj
Kategorio:Neotropisaj ekoregionoj
Kategorio:Pruntaĵoj el la keĉua lingvaro
Kategorio:Ekoregionoj de Sudameriko
Konferenco de Badasht

La **Konferenco de Badasht** okazis de la 26-a de junio ĝis la 17-a de julio 1848 kaj oficialigis la disiĝon de Babismo disde Islamo.

81 babanoj kunvenis en la persa vilaĝeto de *Badasht* ĉe la Kaspia Maro por plani la liberigon de sia Profeto nomita la *Báb* el la fortikaĵo de *Chihríq* kaj spertis kiel efektiviĝis disiĝo abrupta, kompleta kaj drama disde la islama tradicio kiel ĝin entenas la de *Báb* revelaciita sankta libro *Bayán*.

Tiun konferencon organizis babanestro nomita ''Mírzá H&#803;usayn 'Alíy-i-Núrí*, kiu ekde tiam titoliĝis *Jináb-i-Bahá* aŭ *Bahá'u'lláh* ("la Gloro de Dio"), kaj ĝin partoprenis du el la 18 unuaj disĉiploj de la *Bab* titolitaj Literoj de la Vivanto : *Mullá Muḥammad ‘Alí-i-Bárfurúsh*, titolita *Quddús* ("la plej Sankta"), kaj *Fátimih Baraghání*, titolita *T&#803;áhirih* ("la Pura").

Dum tiu kunveno ĉiutage estis iu islama leĝo abolita kaj anstataŭata per nova leĝo baba. Kulmina krizo okazis kiam *T&#803;áhirih* aperis publike senvualigita kaj ekvokis : "Mi estas tiu Vorto, kiun la *Qá’im* (la Promesito de Ŝijaismo) eldiros, tiu Vorto, kiu forpelos la regantojn kaj nobelojn de la Tero." . Tiu "netolerebla" ago "maldeca" stuporigis la ĉeestantaron : iu babano tranĉis al si la gorĝon, aliaj forfuĝis kaj forlasis la Kredon. Kaj *Quddús* estis ŝajne tuj mortigonta ŝin, kiam *Bahá'u'lláh* repacigis ĉiujn per la legado de la 56-a korana surao titolita "la Okazontaĵo", komprenigante al ili la sencojn kaj la aludojn de tiuj versoj : ke ili estus travivantaj la "Tagon de la Releviĝo"!

Kiam disiĝis la babanoj post 22 tagoj, nenio estis planita por la liberigo de la *Báb* sed estis ĵus naskita nova religio sendependa de islamo.

&nbsp;
Dosiero:Konferenco_de_Badasht.jpg
&nbsp;
pentraĵo de la bahaa artisto *Ivan Lloyd* pri la konferenco de *Badasht''

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Kroniko de Nabil en esperanto.
* "God passes by" (Dio preterpasas) de Shoghi Effendi, ĉapitro 2-a  (angle).
* "Dans la Gloire du Père" ("King of Glory" / Reĝo de Gloro) de Hasan M. Balyuzi, ĉapitro 8-a (france).

Kategorio:Bahaismo
Kategorio:Historio Bahaa
Stupao

[eta|300ra|dekstra|La 'Granda Stupao' en [Sanĉio, Hindio]]
[eta|dekstra|Stupao en [Borobudur, Indonezio]]

**Stupao** venas el Sanskrito *स्तूप (stūpa),* kiu signifas *staplo*, kaj priskribas buddisman konstruaĵon, kiu troviĝas en diversaj landoj de Azio.

De origino stupaoj estis staploj da ŝtonoj aŭ tero en kiuj troviĝis relikvoj de la Buddo. Pli poste ili evoluis al grandaj, duonrondaj konstruaĵoj kun i.a. pordego, kvadrato, ĉirkaŭbarita platformo sur la stupao kaj rondiro ĉirkaŭ la stupao. En la granda centro troviĝas relikvo de la Buddo, ekzemple haro aŭ klaviklo, kiuj laŭ tradicio havus miraklajn fortojn. En Tibeto estas kutimo por kreduloj iri sepfoje ĉirkaŭ la stupao, dume oni turnas preĝradojn kaj preĝadas. En Sudorienta-Azio oni trifoje dekstrume rondiras la stupaon kiel formo de devoteco.

La plej konata stupao situas en Sanĉio, Hindio, sed Phra Pathom Chedi en Tajlando estas la plej alta stupao (127 m). Ankaŭ la tri grandaj stupaoj en la valo de Katmanduo estas famaj.

Poste el la stupao evoluis la pagodo, kiam buddismo disvastiĝis en Azio. Hodiaŭ oni malfacile povas distingi inter stupao kaj pagodo, kvankam la lasta pli referencas al la konstruaĵoj en Orienta Azio.

## Tipoj de Stupaoj 
eta|Ok grandaj stupaoj.
Konstruitaj pro variaj kialoj, buddistaj stupaoj estas klasitaj laŭ formo kaj funkcio en kvin tipojn:
* **Relikvujoj**: en kiuj estas enterigitaj relikvoj de la Buddo, disĉiploj kaj sanktuloj.

* **Objektujoj**: en kiuj troviĝas enterigitaj objektoj kiuj apartenis al la Buddo aŭ al liaj disĉiploj, kiel almozbovloj, roboj aŭ gravaj buddismaj tekstoj.

* **Rememoraj Stupaoj**: konstruitaj por rememori eventojn de la vivo de la Buddo aŭ liaj disĉiploj.

* **Simbolaj Stupaoj**: kiuj simbolas aspektojn de buddismo, kiel la stupaoj ĉe Borobuduro.

* **Preĝstupaoj**: konstruitaj por rememori vizitojn kaj ricevi spiritajn beneficojn.

## Regionaj nomoj por stupaoj 
* Candi – Indonezio
* Chedi – Tajlando
* Chorten – Tibeto kaj Butano
* Dagoba – Srilanko
* Chedey – Kamboĝo
* Tap – Koreio
* That – Laoso
* Ta ("turo") – Ĉinio

## Eksteraj ligiloj 
* La informejo pri stupaoj


Kategorio:Terminaro de Budhismo
Kategorio:Bikŝuejoj
Suda Insulo (Nov-Zelando)

dekstra|kadro|La Suda Insulo
La **Suda Insulo** estas la pli granda el la du grandaj insuloj, kiuj konsistigas Nov-Zelandon (la alia estas la Norda Insulo). Ĝia nomo en la maoria lingvo estas *Te Wai Pounamu*; ĝi signifas "la akvo de la verda ŝtono", la verda ŝtono estas jado. Eble la nomo evoluis el *Te Wāhi Pounamu* (= la palaco el verda ŝtono).

En la 19-a jarcento iuj mapoj nomis la insulon angle *Middle Island* (meza insulo) aŭ *New Ulster*; la nomon "Suda Insulo" (aŭ *New Leinster*) portis la nuna Rakiura Insulo (angle *Stewart Island*).

La Suda Insulo havas areon de  (laŭ aliaj ) km² kaj pro tio ĝi estas la 12a plej granda insulo en la mondo. Laŭ ĝia okcidenta bordo etendiĝas la montoĉeno de la Sudaj Alpoj, kie situas monto Cook, alta  super marnivelo. De la Norda Insulo disigas ĝis la Markolo de Cook, la plej mallonga distanco inter la insuloj estas .

Laŭ la mitologio de la maorioj la Suda Insulo ekzistis antaŭ kiam la Norda Insulo leviĝis el la ondoj de la maro. Vivas tie ĉirkaŭ kvarono de la nov-zelanda loĝantaro. Historie, sed ankaŭ aktuale aktivas movado por la sendependeco de la Suda Insulo, kiu postulas specon de financa kaj administra mem-regado de la insulo.

Geografie aparte elstara parto de la insulo estas la montaro Sudaj Alpoj, al kiuj interalie apartenas la monto Aoraki, la plej alta punkto de Novzelando, kaj multaj lagoj kaj lagetoj, inter ili ekzemple la Abela Lago.

## Regionoj de la Suda Insulo 
## Urboj de la Suda Insulo 
La plej grandaj novzelandaj urboj sur la Suda Insulo estas:

## Notoj 

## Vidu ankaŭ 
* Aoraki
* Duoninsulo Banks
* Insuloj Snares / Tini Heke
* Alabastra Lago

Kategorio:Insuloj en Nov-Zelando
Kategorio:Insuloj en Oceanio
La lerta blato

**La lerta blato** (hispane: “La cucaracha”) estas amuza kanto tradicia konata en Meksiko ekde 1818, tre malnova; laŭ la historiistoj ĝi devenas de hispana tradicio. La verkisto Francisco Rodríguez Marín, en sia libro “Popolaj hispanaj kantoj”, publikigita en 1883, prezentas version de tiu ĉi kanto, verkita dum la maŭra militepoko.

La tre konata meksika verkisto José Joaquín Fernández de Lizardi, en la libro “El Quijotito y su prima”, publikigita en 1818, mencias la kanton kaj diras en la verko, kiu enmetis al Meksiko tiun kanton:

: “Ŝipestro, kiu envenis,
: Inter pluraj kantetoj,
: Alportis “la lerta blato” (La cucaracha).

Dum Meksiko maturiĝadis politike kaj muzike, Hispanio ankaŭ transformiĝadis laŭ siaj propraj socibezonoj kaj ekonomiaj; dum la Karlisma milito, la Asturia gento aldonis al la “Lerta blato” strofon “tiuj ĉi kruretoj, por ke ĝi pli bone povu promeni tra la batalmontoj” (1871 – 1873).

Dum tio, en Meksiko, kiam Napoleono la 3-a (la Stulta) organizis la francan batalon kontraŭ Meksiko por altrudi aŭstrian imperiestron al la lando (Maksimiliano), la naciaj trupoj estrataj de la generalo Porfirio Díaz aldonis plian strofon al “La lerta blato”.

En 1913 estis vera revolucio pri “La lerta blato”, tre natura, ĉar okazis dum la meksika revolucio. Oni aldonis al la kanto plurajn versojn novajn kaj amuzajn por stultigi la generalon Victoriano Huerta, olda hontindulo, malhonesta politikisto kaj mensogisto, haŝiŝfumisto, tiel ke la sola bona afero rekonebla de li estis la bona kvalito de la fumebla haŝiŝo, kiun li fumadis tage kaj nokte.

Li ĉiam surhavis sian tre malpuran militvestaĵon, makulitan je vino kaj graso, tre malbonodoran, liaj lipharoj kun manĝaĵeretoj kun tabak- kaj haŝiŝodoro kaj tiel plu…
Oni povas imagi, kial la popolo aldonis al li la kromnomon “La blato”. Huerta ofte hezitigis siajn paŝojn dank´ al la kutima ebrieco.

Vicente Valdés Bejarano tradukis de tiu ĉi kanto en Esperanton kelkajn interesajn strofojn; la kanto amuziĝas pri Huerta kaj aspektigas lin ne nur kiel blaton, sed ankaŭ kiel ineculon. Francisco Villa, alia meksika heroo dum la meksika revolucio, konata pro sia tre vireca aspekto, aperas kiel la vira parto de la kanto.

## Kuriozaĵo 
Menciindas, ke laŭ la stato de marto 2007 Vikipedio priskribis tiun ĉi kanton en naŭ lingvoj, sed ne en la hispana, kiu eble konsideras ĝin tro konata. La hispana vikipedia teksto nur aldoniĝis en oktobro 2011.

## Vidu ankaŭ 
Dulingva teksto en Vikilibro

## Kelkaj interpretistoj de la kanto 
* Louis Armstrong (1935)
* Bill Haley (1966) - kiel "La Cucaracha a Go-Go"
* Doug Sahm
* James Last (1999)
* Les Negresses Vertes
* Zebda
* Charlie Parker
* Speedy Gonzales
* Los Lobos
* Les Motivés

Blato
Speciala urbo

**Speciala urbo** mencias pri:
*Specialaj urboj de Japanio
*Specialaj urboj de Koreio
*Specialaj urboj de Ĉinio estas konata kiel Rekte-regata municipo
Adam Małysz

**Adam Henryk MAŁYSZ** (naskiĝis la 3-an de decembro 1977 en Wisła, do nun -jaraĝa) estas pola skisaltisto kaj kvarfoja individua mondĉampiono.

Filo de Jan Małysz kaj Ewa Szturc, en la aĝo de 6 jaroj li faris la unuan skisalton. En Ustroń li akiris en 1995 sian profesion kun fako tegmentisto. Estante 32-jara, li en 2010 abiturientiĝis finante la mezlernejon. La konas la germanan lingvon kaj loĝas en sia naskiĝloko.

Adam Małysz gajnis 38 mondpokalajn konkursojn. Sole la finno Matti Nykänen gajnis pli multajn en la historio de la skisaltado (46). Małysz estis la unua skisaltisto, kiu gajnis 3 foje la mondpokalon sinsekve. Li estas olimpika arĝent- kaj bronzmedalposedanto, kvarfoja individua mondĉampiono, kvarfoja kompleksa Mondpokal-gajninto. En sia patrolando li estis trifoje elektita sportisto de la jaro. Multaj poloj konsideras lin nacia heroo. La 26-an de marto 2011 li en Zakopane faris la lastan skisalton en sia sporta kariero. Honora civitano de la urbo Zakopane.

Nuntempe li estras sian fondaĵon kune kun la edzino - Izabela.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Malysz
Malysz
Mah-Ku

**Máh-Kú** (perse ماکو); kurde Makû) estas montara urbo en la nordokcidenta parto de la irana provinco Okcidenta Azerbajĝano. Ĝi situas 22 kilometrojn for de la turka landlimo kaj 1634 metrojn alte ĉe la rivero Zangmar. Ĝia nomo eble devenas de la persaj vortoj *Máh* por Medoj, kiuj estas antikva tribo irana, kaj *Kuh* por montaro.  Tiu urbo estas bone konata en la historio de la Bahaa Kredo ĉar en ĝia kastelo estis enprizonigita la *Báb* dum 9 monatoj, de la somero 1847 ĝis la printempo 1848.
 
Post la morto en marto 1847 de la guberniestro de Esfahano *Manúchihr Khán*, kiu estis protektanta lin, la *Báb* estis arestita kaj eskortita al Teherano, poste al Tabrizo kaj fine dum la somero 1847 al la montara kastelo de *Máh-Kú*, kiun li kromnomis "la malferma montaro" (*Jabal-i-Básit&#803;*).

eta|140ra|
Izolita meze de fremda lando montara kaj de kurda popolo sunaista, li spertis vivkondiĉojn komence tre severajn kaj malfacilajn : neniu krom lia sekretario povis vidi lin dum la unuaj semajnoj, la loĝantaro de la fortikaĵo konsistis el du gardistoj kaj kvar hundoj, lia ĉambro el krudaj brikoj kaj ne havis pordon, kaj li ne rajtis havi lumon dum nokto . Tamen lia radianta karismo konkeris la korojn de ĉiuj, eĉ de la landlima oficirestro '' 'Alí Khán*, kies indulgemo pli kaj pli malseverigis liajn vivkondiĉojn malgraŭ la striktaj ordonoj de la Granda Veziro *H&#803;ájí Mírzá Áqásí* : tiam alfluis la pilgrimantoj kaj lia unua disĉiplo *Mullá H&#803;usayn-i-Bushrú'í* tamen sukcesis vojaĝi de Maŝhado tra Persio al *Máh-Kú* por soleni kun li la novjaran feston (*Náw-Rúz*) de la jaro 1848.

Dum tiuj naŭ monatoj, li havis multan tempon por skribe proklami sian mision kaj li interalie verkis :
* Dua Epistolo al *Muh&#803;ammad Sháh Qájár*
* Epistolo al la * 'ulamá* (religiaj erudiciuloj islamaj) de *Qazvín* kaj al *H&#803;ájí Mírzá Áqásí*
* Persa *Bayán* estas Lia plej grava verko, kiu entenas la kernon de liaj instruoj kaj anoncas la alvenon de "Tiu, kiun Dio Manifestos" por finverki tiun libron.
* Araba *Bayán* (la plej mallonga kaj malpli eminenta el la du Bajanoj)
* *Dalá’il-i-Sab’ih* (la Sep Pruvoj)
* 9 Komentarioj pri la tuta Korano (ĉiuj perditaj)
* Tria Epistolo al *Muh&#803;ammad Sháh Qájár*

Sed spionoj avertis la Grandan Veziron pri la okazantaĵoj, kaj tiu decidis ekzili la *Báb*-on al la montara fortikaĵo de *Chihríq'' ĉirkaŭ la 10-an de aprilo 1848.

Dosiero:Muhammad-Shah 1850.jpg|
Dosiero:Haji-Mirza-Aqasi.jpg|
Dosiero:Mahku2008.jpg|eta|

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Kroniko de Nabil, ĉapitro 13-a en .
* "God passes by" (Dio preterpasas) de Shoghi Effendi, ĉapitro 2-a  (angle).

eta|maldekstra|700x700ra|

Kategorio:Bahaismo
Kategorio:Historio Bahaa
Kategorio:Gravaj Lokoj Bahaaj
Kategorio:Urboj de Irano
Specialaj urboj de Japanio

**Specialaj urboj** ( [tokurei ŝi] ) estis urbo de Japanio kiu havas loĝantaron de pli ol 200,000 kaj akiris kvalifikon per enketo de kabineto laŭ la unua linio de la 26-3-a Sekcio de 252-a Artikolo de Loka Aŭtonomia Juro tra decido de urba konsilio kaj prefektuja deputitaro.

Ekde 2015 tiu ĉi kategorio ne plu ekzistas.

*
Noto (apartigilo)

**Noto** havas plurajn signifojn:
***Noto** estas mallonga memoriga enskribo en notlibron aŭ mallonga klariga rimarko ĉe ies verko (vidu memorando , d:Q660651).
***Noto** estas lerneja grado, kiel oficiale uzata signo por indiki taksadon de scioj, scipovo aŭ konduto de lernanto per poentoj en pedagogio.
*Noto (Italio): komunumo en Italio.
*Noto en Japanujo
**Noto-Provinco (nun parto de Iŝikaŭa)
**Noto-Duoninsulo
**Noto (urbeto)
***Noto (Hosu)
***Noto (Fugeŝi)
**Noto-Flughaveno
**Noto (trajno)
**Notogaŭa estas fervoja stacio
**Noto estas familia nomo de japanoj
*Noto en muziko
*«Noto» estas nomo de tipara superfamilio ellaborita ĉe Guglo.
*Notoso estas la dio de la suda vento en mitologio.

* diplomatia noto, oficiala dokumento
* monbileto, kambio
* *Nissan Note*, aŭtomodelo
* *The Note*, usona ĵaza revuo (ekde 1990)

## Teknologio kaj scienco 
* IBM Notes (antaŭe Lotus Notes), klient-servila, kunlabora aplikaĵo posedata de IBM Software Group
* Microsoft OneNote, notprena aplikaĵo inkludita en Office
* Natura orificia translumina endoskopa kirurgio (NOTES), speco de minimume invasiva kirurgio
* kodkomento (foje nomata noto), etikedo uzata en komputila programado
* Notoj (Apple), aplikaĵo por notoj, kiu estas inkludita en macOS kaj iOS
* OneNote – programaro de Mikrosofto, unu el la programoj "Microsoft Office"
* Redmi Note, serio de poŝtelefonoj
* Samsung Galaxy Note serio, Androida phablet
* Kajero de Morto (デスノート [Desu Nōto], angle: *Death Note*)
* , alia nomo por la japana videoludfirmao TYPE-MOON

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Notacio (malambiguigo)
* Noto 2 (malambiguigo)
* La Noto (malambiguigo)
*
-2697

-2702 | -2701 | -2700 | -2699 | -2698 | ** -2697 ** | -2696 | -2695 | -2694 | -2693 | -2692 

En la jaro 2697 antaŭ Kristo okazis, interalie:

## Eventoj
*Laŭ unu el la versioj, eko de la ĉina kalendaro.

## Naskiĝoj
## Mortoj