open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Projekto Laramie

**Projekto Laramie** (originale en angla *The Laramie Project*) – usona filma dramo reĝisore Moisés Kaufman farita en 2002 jaro.

Fabelo de filmo temas pri vera historio de murdo per samaĝuloj 22-aĝan studenton Matthew Shepard motive malamo por samseksemuloj.

Scenaro komence estis teatra scenaro skribita per Kaufman por Tectonic Theater Project en Novjorko. Ambaŭ scenaroj bazas pli ol 200 konversaciojn kun loĝantoj de urbo Laramie, kiu fonas tragiaj eventoj el 1998.

## Vidu ankaŭ 
* Matthew Shepard

## Eksteraj ligiloj 
* The Laramie Project ĉe www.imdb.com (en)

Kategorio:Filmoj aperintaj en 2002
Kategorio:GLAT
Samavedo

La **Samavedo** (Sanskrite, सामवेद, sāmaveda, laŭvorte: "Scio pri la kantoj") estas unu de la kvar Vedoj de la sankta skribaĵo de Hinduismo. Plejparte la himnoj konsistas el elektaĵo de la Rigvedo sed konformigitaj al la liturgiaj melodioj de la ceremonioj. La plej malnovaj partoj de la Samavedo datiĝas de ĉirkaŭ 1000 a.K.

Kategorio:Budhismo
Kategorio:Hinduismo
Kategorio:Vedoj
Tiger Woods

**Eldrick T. "Tiger" WOODS** (n. 30-an de decembro 1975) estas usona golfludisto kies atingoj ĝis nun rangigas lin inter la plej bonaj golfludistoj ĉiam. En 2007 li estis la plej alte pagita profesia sportisto.

## Persona vivo 
Li geedziĝis en 2001 kun Elin Nordegren, pli frua sveda modelulino. Ili havas du infanojn (filinon Elin en 2007 kaj filon Charlie Axel en 2009).

Ĉar li kun multaj virinoj (pruvita min. 14, inter ili pornoaktorino, kelnerino) priadultis sian edzinon, ili disiĝis fine de 2009.

Kategorio:Golfludistoj
Kategorio:Usonaj sportistoj
Bánov (distrikto Nové Zámky)

**Bánov,** hungare **Bánkeszi** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. Bán signifas banuso, la hungara keszi estas unu el la 7 hungaraj triboj.
eta|dekstra|300px|Bánov situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Bánov situas en la bluigita distrikto
* Areo: 20 km²
* Supermara alteco: 125 m
* Loĝantaro: 3740
* Poŝtkodo: 941 01
* Telefonprefikso: 35
* Aŭtokodo: NZ

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Nitra (rivero), laŭ fervojo Nitra (urbo)-Nové Zámky, laŭ traira flankovojo.

## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis el 1261. En 1910 loĝis tie 583 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Hont, al la distrikto de Szob. Poste la regiono iĝis parto de Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 parto de Slovakio. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 401 da homoj (366 hungaroj, 24 slovakoj).
[eta|290px|dekstra|Monumento pri 7 hungaraj triboj en [Veľké Kosihy, plej supre estas "Keszi"]]

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
A Love That Will Never Grow Old

***A Love That Will Never Grow Old*** () estas filmkanto el filmo *Brokeback Mountain* kantita per usona kantistino de kontreo Emmylou Harris. La muzikon kreis la argentina komponisto Gustavo Santaolalla kaj la vortojn la brita poeto Bernie Taupin.

Daŭranta 3 minutojn kaj 20 sekundojn, stiligita al lulkanto, la kanto gajnis en 2006 Premion *Ora Globo* kaj premion *Satellite Awards* en kategorio *Plej bona filmkanto*. Samjare ĝi gajnis Premion *Oscar* en sama kategorio.

## Eksteraj ligiloj 
* Teksto de la kanto 

Love That Will Never Grow Old
Love That Will Never Grow Old, A
Metropolo (apartigilo)

La vorto **metropolo** povas signifi la jenajn:
*Metropolo, urbego;
*Metropolo, la tuto de eŭropaj landoj de Francujo;
*Metropolo, la esperanta nomo por la 1927 germana filmo *Metropolis*;
*Metropolaj regionoj, teritorio kun pluraj urbegoj.
Igilo

eta|Igilo
**Igilo** (tuve игил) estas arĉa kordinstrumento parenca al ĉinaj huĉjinoj. Ĝi estas uzata en Mongolio, Tuvio, Altajo kaj aliaj regionoj de orienta Siberio. En multaj aspektoj ĝi similas al huĉjinoj: ĝi ankaŭ havas du kordojn, sonkeston kaj kordojn kiuj ne tuŝas la kolon, do oni regulas la altecon de la sono per fingroj. Same kiel en morinĥuuro, la kolo estas tradicie pintita per ĉevala kapo.

La kolon kaj sonkeston de igilo oni tradicie faras el unu peco de ligno, plej ofte de pino aŭ lariko. Tuta strukturo havas formon de grandega kulero. La antaŭan flankon de sonkesto oni kovras per ledo aŭ maldika ligna tavolo. Tradicie, ambaŭ la kordoj kaj la arĉo estas faritaj el haroj de ĉevala vosto, sed nune oni povas trovi nilonon uzata por kordoj.

Igila muziko tradicie estis tuta aparta ĝenro kaj en Tuvio ekzistis granda aro de kantoj kiuj estas prezentitaj nur per igiloj. Dum sovetaj tempoj oni provis "eŭropigi" igilon kaj igi ĝin pli simila al eŭropaj violonĉeloj je sono. Tamen nun plimulto de Tuviaj muzikistoj uzas originalan formon de igilo.

Famaj tradiciaj igil-ludistoj inkluzivas Ak-ool Kara-sal, Evgenij Sariglar kaj Kajgal-ool Ĥovalig el Huun Huur Tu.

## Eksteraj ligiloj 
* Anglalingva paĝaro pri Igilo
* Igilo en moderna Uesta muziko
* A Single Thread  - paĝaro de muzikisto kiu uzas igilon en tre moderna elektronika muziko

Kategorio:Huĉjinoj
Kategorio:Tuvaj muzikinstrumentoj
Plena grafeo

En grafeoteorio, **plena grafeo** estas simpla grafeo, en kiu ĉiun paron de malsamaj verticoj konektas eĝo.

La plena grafeo de *n* verticoj havas \frac{n(n-1)}{2} eĝojn, kaj signiĝas per *Kn*. Ĝi estas regula grafeo de grado (n-1). Ĉiu plena grafeo estas kliko. Plenaj grafeoj estas maksimume koneksa ĉar la unusola vertica tranĉo kiu povas disigi la grafeon estas la tuta aro de verticoj.

Plena grafeo de *n* verticoj havas n! aŭtomorfiojn kie la signo "!" signifas faktorialon.

Plena grafeo kun *n* verticoj prezentas la verticojn kaj eĝo de *(n-1)*-simplaĵo. Tiel *K3* respektivas al triangulo, *K4* respektivas al kvaredro, *K5* respektivas al kvinĉelo, kaj tiel plu.

*K1* ĝis *K4* estas ebenaj grafeoj. Teoremo de Kuratowski asertas, ke ebena grafeo ne povas enhavi parton *K5* (aŭ la plenan dukoloran grafeon *K3, 3*) kiel minoro. Pro tio, ke *Kn* inkluzivas *Km* por ĉiu *m n* kun *n > 4* ne estas ebena.

## Vidu ankaŭ 
* Ciklo (grafeoteorio)
* Vojo (grafeo)
* Nulgrafeo, speciale, *seneĝa grafeo* estas la malo de plena grafeo
* Kliko (grafeoteorio) estas plena subgrafeo

## Eksteraj ligiloj 
* Mehdi Hassani, Kalkulado de vojoj kaj cikloj en plenaj grafeoj http://www.iasbs.ac.ir/students/mhassani/publication/cycles-and-derangments.pdf  aŭ http://arxiv.org/abs/math/0606613
* 

Kategorio:Grafeteorio
Tupolev ANT-9

**Tupolev ANT-9** () estis soveta pasaĝera aviadilo, uzata en la 1930-aj jaroj.

## Evoluigo 
Ĝi estiĝis je enlanda bezono de oktobro 1927 pri trafika aviadilo. Tiutempoe flugis ĉe Deruluft - unu antaŭulo de Aeroflot - nur eksterlandaj ĉefe germanaj modeloj. La unuaj planoj estiĝis en decembro de tiu jaro, sub gvido de Aleksandr Arĥangelskij.

La unua prototipo nomiĝis **Krilia Sovetov** (*Крылья советов*, esperante: „Flugilo de la sovetoj“) kaj ricevis la francajn motorojn *Gnôme-Rhône Titan*. Ĝi flugis unuafoje en aprilo de 1929, publike estis prezentita la 1-an de majo 1929 sur la Ruĝa Placo en Moskvo. Poste okazis ŝtataj flugprovoj, kiuj finiĝis en junio.

Oni celis munti en la seriajn modelojn la motorojn *M-26*, sed post kelkaj ekzempleroj, oni ŝanĝis al usona *Wright Whirlwind*, ĉar la *M-26* ne estis fidebla. Oni produktis el tiu serio 12 ekzemplerojn, el kiuj du ekservis en Deruluft ekde 1933 sur itinero Berlin-Moskvo.

Miĥail Gromov efektivigis per la aviadilo eŭropan rundflugon tra Moskvo-Travemünde-Berlino-Parizo-Romo-Marsejlo-Londono-Parizo-Berlino-Varsovio-Moskvo, kiu daŭris de la 10-a de julio ĝis 8-a de aŭgusto 1929. Dum tio, ĝi kunportis 8 pasaĝerojn sur flugvojo de 9.037 km, en 53 flughoroj kaj averaĝa rapido de 177 km/h.

En septembro de 1930 oni finis la provojn kaj komenciĝis seria produktado kun du sovet-konstruitaj *M-17*-motoroj, kiuj donis pli grandan rapidon. Oni transprenis la motorujojn de ANT-7, kiu pligrandigis la enverguron per 0,5 m. La oficiala nomumo estis **PS-9** (*пассажирскй самолёт* = pasaĝera aviadilo) kaj oni produktis el ĝi 75. Ĝis komenco de la nazia-soveta milito, la aviadiloj servis ĉefe kiel pasaĝeraj aŭ stabaj aviadiloj en Mez-Azio kaj Kaŭkazo. Oni uzis ilin ĝis 1943 kiel transport- kaj sanitara aviadilo.

Ĝia pluevoluigo estis la kvinmotora '*Tupolew ANT-14 *Pravda''''', kiu estis konstruita en unu ekzemplero kaj kapablis liveri 36 pasaĝerojn. Ĝi servis ĝis 1941.

## Teknikaj informoj 
Kategorio:Civilaj aviadiloj
Kategorio:Aviadiloj de Tupolev
Lajos Szentiványi (pentristo)

**SZENTIVÁNYI Lajos** [sentiva:nji] estis hungara pentristo, altlerneja instruisto.

Lajos Szentiványi naskiĝis en Déva la 6-an de julio 1909 kaj mortis en Budapeŝto la 9-an de septembro 1973.
eta|Memortabulo pri Lajos Szentiványi

## Biografio 
Lajos Szentiványi inter 1930 kaj 1937 studis en Budapeŝto en la Hungara Belarta Altlernejo. Liaj majstroj estis: Ágost Benkhard, Gyula Rudnay, István Csók, István Réti, János Vaszary. En la jaroj 1930, 1934, 1936 kaj 1937 li laboris en la Artistkolonio (Miskolc), en 1932 en artistkolonio de Sopron. Li instruis en la menciita altlernejo, sed pli frue ankaŭ en aliaj 2 altlernejoj.

## Premioj, distingoj 
* 1936: Stipendio Balló Ede;
* 1937: Premio pri pentrado de dr. Légrádi Ottó;
* 1946: Pejzaĝpremio Nemes Marcell ;
* 1948: Premio Szinyei;
* 1950, 1956: Premio Munkácsy;
* 1957: Grandpremio de urbo Miskolc; Kossuth-premio,
* 1969: Meritartisto.

## Elektitaj disĉiploj 
* Júlia Albrecht
* Tibor Bráda
* Eta Erdélyi
* Ernő Fóth
* György Galántai
* András M. Novák
* Berta Mayer
* Károly Ócsai
* Lili Ország
* Árpád Szabados (pentristo)

## Fonto 
* Artportal.hu

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Trávnica

**Trávnica,** hungare **Barsfüss** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. La slovaka historia nomo estis **Fiš**.
eta|dekstra|300ra|Trávnica situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250ra|Trávnica situas en la bluigita distrikto
* Areo: 21 km²
* Supermara alteco: 130 m
* Loĝantaro: 1180
* Poŝtkodo: 941 46
* Telefonprefikso: 35
* Aŭtokodo: NZ

## Situo 
La vilaĝo situas laŭ traira flankovojo. Fervojo funkcias en la proksimeco. Nové Zámky troviĝas 26 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata ekde la neolitiko. La unua mencio pri la loko devenis el 1075 en formo *Fius*. En 1910 loĝis tie 1455 da homoj (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al la distrikto de Verebély. Poste la regiono iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1248 da homoj (1222 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo de 1741
* kapelo de 1714
* kastelo de Balog el la 19-a jarcento

## Famuloj 
En la iama Füss naskiĝis hungara politikisto Lajos Boronkay.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Ferenc Salamon

**SALAMON Ferenc** (ŝalamon) estis hungara publicisto, historiisto, universitata profesoro, ano de la Hungara Scienca Akademio naskita en Déva la 29-an de aŭgusto 1825 kaj mortinta Budapest la 9-an de oktobro 1892.

## Biografio 
Ferenc Salamon studis en Nagyenyed. En 1848 li iĝis soldato, pli poste li instruis surdomutulojn en Nagyvárad, ekde 1854 li estis instruisto en Nagykőrös. En 1856 li translokiĝis Budapeŝton kaj iĝis ĵurnalisto ĉe *Magyar Hírlap*, pli poste *Pesti Napló*. Li estis adepto de la interkonsentiĝo kun Aŭstrujo. Ekde 1867 li redaktis la oficialan bultenon *Budapesti Közlöny*. Ekde 1870 ĝis sia morto li estis profesoro pri historio en la universitato de Pest. En 1860 li iĝis membro de Societo Kisfaludy.

## Verkoj ĉefaj 
* *Magyarország a török hódítás korában* (en 1887 li gajnis per ĝi la grandpremion de MTA, Pest, 1864);
* *Az első Zrínyiek* (Pest, 1865);
* *Két magyar diplomata a XVII. századból* (Pest, 1867);
* *Kisebb történelmi dolgozatai* (Bp., 1875);
* *Buda-Pest története* (I – III., Bp., 1878 – 1885);
* *Irodalmi tanulmányok* (I – II., Bp., 1889);
* *Dramaturgiai dolgozatok* (Bp., 1907).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Salamon, F
Salamon
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj estetikistoj
Kategorio:Hungaraj kritikistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Mozellanda Esperanto-Semajnfino

[eta|350px|La MES-renkontejo: [Marienburg (Mozelo)|Marienburg en buklo de rivero Mozelo]]
**Mozellanda Esperanto-Semajnfino (MES)** estas aranĝo de la Germana Esperanto-Asocio - landa sekcio Rejnlando-Palatinato, kiu okazas je la lasta semajnfino de septembro ĉiujare sur Marienburg apud Zell (Mozelo) en okcidenta Germanio. La 1-a MES okazis en 2005. Ekde la dua MES Luksemburga Esperanto-Asocio estas ties kunorganizanto.

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanto-RLP 

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Germanio
Kategorio:Aperis en 2005
Kategorio:Esperanto en 2005
Akvopistolo

**Akvopistolo** estas ludilo, elpafanta, elŝprucante likvaĵon per aera tropremo. La likvaĵo estas plej ofte la ĉie akirebla akvo, sed povas esti alia likvaĵo, ekzemple kolorita likvaĵo aŭ eĉ farbo. Ĝi estis originale elpensita por infanoj, sed oni uzas ĝin jam en aliaj terenoj.

## Dizajno 
Akvopistolo similas plej ofte al pistolo, aŭ ia pli granda pafilo, sed ĝi povas formi eĉ bestojn aŭ aliajn figurojn. Ĝi estas plej ofte fabrikitaj aŭ produktitaj el plasto.

Ekde la 1990-aj jaroj aperis la grandaj versioj, kiuj havas apartan akvujon kaj povas pafi je pli granda distanco ol tradicia akvopistolo.

## Socia uzado 
Por infanoj temas pri "armilo" sufiĉe paca, ĉar anstataŭ kontribui al militaj ludoj, povas esti uzata por pli humuraj kaj distraj ludoj, kiuj eĉ kontribuu al socia ekzercado, ekzemple anstataŭ unu partio kontraŭ alia, ĉiu kontraŭ ĉiu, ĉar temas nur pri malsekigado, ktp.

Same okazas ĉe agado de junuloj aŭ eĉ plenkreskuloj, ĉar ĉiuj povas necesi infanecan ludon kiel distro aŭ malŝtrecigo.

## Eksteraj ligiloj 
* funkciado 
* akvopistola muzeo

Kategorio:Ludiloj
Listo de mondaj akvofaloj laŭ landoj

**Listo de akvofaloj en la mondo**

## Afriko 
### Ruando/Tanzanio 
* Akvofalo Rusumo

### Zambio/Zimbabvo 
* Viktoria Akvofalo

## Norda Ameriko 
eta|300px|Rigardo je Niagara Akvofalo

### Kanado 
* Akvofaloj Elbow

### Kanado/Usono 
* Niagara Akvofalo

## Suda Ameriko 
[eta|300px|[Igŭacuo en Argentino kaj Brazilio.]]

### Argentino/Brazilio 
* Igŭacuo

### Peruo 
* Akvofalo Gocta

## Azio 
## Eŭropo 
### Francio 
*Kaskado de la Deroc - 32 m
*Kaskado de Glandieu - 60 m

### Italio 
* Marmora akvofalo - 165 m (plej alta artefarita akvofalo en la mondo)

### Pollando 
* Listo de polaj akvofaloj

* Siklawa - Altaj Tatroj
* Siklawica - Orientaj Tatroj

### Slovakio 
* Ĉefa artikolo pri slovakaj akvofaloj
* Listo de slovakaj akvofaloj (nur komencita)
**Jen kelkaj slovakaj akvofaloj:**
* Akvofalo Batizovský - Altaj Tatroj
* Akvofalo de Hviezdoslav (15 m) - Altaj Tatroj
* Akvofalo de Kmeť (80 m) - Altaj Tatroj
* Grandega akvofalo (20 m) - Altaj Tatroj
* Akvofaloj Studenovodské - Altaj Tatroj
* Akvofalo Skok - Altaj Tatroj
* Akvofalo de Vajanský (30 m) - Altaj Tatroj

### Svislando 
* Rejn-Akvofalo

### Ukrainio 
* Uĉansuo - plej alta akvofalo de Ukrainio

## Oceanio 
### Aŭstralio 
Kategorio:Akvofaloj
Deco

**Deco** povas esti

* deci: esti konforma al la sociaj kutimoj, ĝentilaj moroj; vidu plu: 
* Anderson Luiz de Sousa ([DEku],[ˈdɛku]), portugala futbalisto.
József Szász (violonisto)

**SZÁSZ József** (sa:s) estis hungara violonisto, laŭreato de Liszt-premio (1961). Li naskiĝis en Deva la 16-an de novembro 1929 kaj mortis en Budapest la 4-an de marto 1984.

## Biografio
József Szász komencis studi violonludon en Budapeŝto en 1941 ĉe Ede Zathureczky, li daŭrigis ĉe Géza Kresz (violonisto), fine li diplomiĝis en la Muzika Altlernejo Liszt Ferenc ĉe Dezső Rados. Inter 1948-56 li ludis en diversaj orkestroj en Budapeŝto. Inter 1956-62 li estis koncertmajstro de la *MÁV Szimfonikusok*, inter 1952-58 li estis solisto de la *Országos Filharmonikusok*, ekde 1958 la unua violonisto de la Weiner-arĉkvarteto. Ekde 1962 li instruis en la *Bartók Béla Zenei Szakközépiskola*, ekde 1969 li estis docento de la Muzika Altlernejo Liszt Ferenc.

## Konkurspremioj
*1957 - 2-a premio en Moskvo;
*1958 - 2-a premio kun *Weiner-arĉkvarteto* en Liège (la unuan oni ne atribuis); 
*1960 - 1-a premio en München en konkurso de arĉkvartetoj. 

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon 

Szasz, J.
Juda kvartalo (Maribor)

dekstra|eta|350px|Juda kvartalo dekstre Judaturo maldekstre sinagogo
dekstra|eta|350px|Juda kvartalo (malantaŭ) kaj Akvaturo (antaŭ)
La Judan turon, kiu estis konstruita en 1465, siatempe la muro kunligis kun la Akvaturo. Inter la Juda turo kaj la sinagogo ankoraŭ nuntempte ekzistas parto de la iama urbomuro, de kie oni havas belan rigardon al la rivero Dravo. Apud la sinagogo siatempe estis juda tombejo, kelkaj tombplatoj troviĝas nuntempe en la Landmuzeo.  La Juda turo kaj la sinagogo nuntempte servas por la fotografaj kaj aliaj ekspozicioj kaj la Juda strato por someraj kulturaj eventoj.

**Juda kvartalo** estas parto de mezepoka Mariboro. En mezepoko vivis en la sudorienta urboparto de urbo Mariboro judoj. En Mariboro, kie dum longa tempo estis sidejo de la ĉefrabeno por Stirio, la judoj konsistigis ĝis kvarono de la urboloĝantaro. Ili estis konataj kiel komercistoj kaj bankistoj. En la jaro 1497 ili estis laŭ la ordono de la imperiestro forpelitaj el Stirio. La iaman judan geton ankoraŭ hodiaŭ rememorigas la Juda strato, la Juda turo kaj la sinagogo.

## Fonto de Informoj
Laŭ broŝuro por partoprenantoj de Kongreso de Eŭropa Esperanto-Unio en Mariboro 2007, kiu prilaboris Janko Štruc.

Kategorio:Mariboro
Éva Sütő

**SÜTŐ Éva** (suteo:) estas rumanuja hungara grafikistino. Li naskiĝis en Deva la 15-an de januaro 1951.

## Biografio
Inter 1970-75 Éva Sütő studis en Temeŝvaro ĉe Romul Nuţiu, Hildegard Tachner Kremper. Ŝi projektas afiŝojn, poŝtmarkojn. 

## Premioj
*1981: 1-a premio de landa festivalo; 
*1991: 1-a premio de dizajnkonkurso de Japana Poŝtministerio. 

## Individuaj ekspozicioj
*1874 • Temesvár
*1978, 1985 • Déva
*1994 • Debrecen.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj
*1973- jaraj ekspozicioj en Distrikto Hunedoara. 

## Fonto
*Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
József Thewrewk

**THEWREWK József** (teoreok) *Ponori Török* estis hungara verkisto, antikvaĵkolektanto naskita en Déva la 20-an de februaro 1793 kaj mortinta en Pest (urbo) la 4-an de novembro 1870. Liaj filoj estis Árpád Thewrewk, Emil Ponori Thewrewk kaj Aurél Török.

## Biografio
Ekde 1813 József Thewrewk studis en reformita gimnazio de Szászváros. Li faris advokatan ekzamenon en Marosvásárhely kaj poste li translokiĝis al Peŝto. Li diligente kolektis la hungarajn antikvaĵojn.

## Verkoj
**Sajtószabadság és cenzúra* (Pozsony, 1833);
**Beretválkozó tükör az új magyarok számára* (Pozsony, 1833);
**Adalék az 1848 – 49 évi magyar forradalomhoz* (Bécs. 1849);
**Magyar nyelvkincsek* (Pest, 1858);
**Székely koszorú* (Esztergom, 1863).

## Fontoj 
*Magyar Életrajzi Lexikon
*http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/t/t27710.htm
Ravanastro

eta|Ravanastro

**Ravanastro** (en iuj dialektoj nomita *rabanastr*, *ravanastr*, *ravanastron*, *ravanattha* ktp) estas Barata dukorda arĉa kordinstrumento, iomete parenca al Mongola morinĥuuro kaj Ĉiniaj huĉjinoj. El ĉiuj instrumentoj, ravanastro plej similas al gaŭhuo kun sama cilindra sonkesto tra kiu la kolo traas. La antaŭa flanko de sonkesto estas ofte kovrita per serpenta haŭto. La kordoj estas faritaj aŭ el silko, kiel ĉe antikvaj huĉjinoj, aŭ el animalaj tendenoj. La muzikistoj ludas ravanastron sidante kaj tenante la kolon preskaŭ vertikale.

Ekzistas varianto de ravanastro kies sonkesto estas farita el kokosa ŝelo, same kiel ĉe banhuo aŭ jehuo. Estas teorio ke tiu varianto estas plej antikva formo de violono kiu ankoraŭ ekzistas.

Kategorio:Huĉjinoj
Bardoňovo

**Bardoňovo,** hungare **Barsbaracska** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.
eta|dekstra|300px|Bardoňovo situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Bardoňovo situas en la bluigita distrikto
* Areo: 24 km²
* Supermara alteco: 193 m
* Loĝantaro: 870
* Poŝtkodo: 941 49
* Telefonprefikso: 35
* Aŭtokodo: NZ

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Fervojo funkcias en la proksimeco. Nové Zámky troviĝas 28 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis el 1269 en formo *Baracha*. En 1910 loĝis tie 1017 da homoj (hungaroj en majoritato, slovakoj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al la distrikto de Verebély. Poste la regiono iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 886 da homoj (536 slovakoj, 342 hungaroj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Bartolomeo de 1782

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Éva Kiss-Bitay

**KISS-BITAY Éva** (kiŝ-bitai) estis rumanuja hungara biologino. Ŝi naskiĝis en Bistriţa la 20-an de majo 1928 kaj mortis la 21-a de aŭgusto 2017. Ŝi estis la edzo de biologo István Kiss.

## Biografio
Éva Kiss-Bitay la mezlernejon  finis en Aiud (1949), la bilogion en Bolyai Tudományegyetem de Kluĵo en 1953. Ŝi doktoriĝis laŭ la disertacio titolita *Kérgi serkentők és gátlók hatása az ellenanyagképzésre*. Ŝi instruis en Cehu Silvaniei (1954), en Kluĵo (1955-65), ŝi estis viclenejestro de ĝenerala lernejo en sama urbo (1966-83). Sian unuan artikolon ŝi publikis la gazeto Igazság (1962). Ŝi estis redaktoro de rubriko kun titolo "Ég-Föld-Természet" (Ĉielo-Tero-Naturo) de porinfana gazeto Napsugár . Ŝi tradukis lernolibrojn el rumana lingvo. Ŝiaj sciencaj artikoloj aperis en gazetoj Igazság, Dolgozó Nő, România Liberă, Búvár (Bp. 1963), Natura (1964-69).

## Memstaraj volumoj
**Tájékozódás és hírközlés az állatvilágban* (1974); 
**Tévhit és valóság az állatvilágban* (1979); 
**Tarkabarka élővilág* (1984).

## Fonto
*Hungara vikipedio
Margit Szilvássy

**SZILVÁSSY Margit** (silva:ŝi) estis hungara operkantistino (soprano, mezosoprano) naskiĝinta en Beszterce la 16-an de oktobro 1910 kaj mortinta en Budapest la 7-an de februaro 1988.

## Biografio
Margit Szilvássy studis en Hungara Muzikakademio de Budapeŝto. Ŝi debutis en 1934 en Budapeŝta Ŝtata Operejo en rolo *Marta* (D’Albert: :de:Tiefland (Oper)). En 1934–36 ŝi estis stipendiulino de Operejo, inter 1936–1968 ŝi estis privatkantistino. Ŝi kantis sukcese en pluraj landoj de Eŭropo.

## Roloj ĉefaj
*Tosca (Puccini);
*Musette (Puccini: Bohémélet); 
*Carmen (Bizet);
*Santuzza (Mascagni: Parasztbecsület); 
*Nedda (Leoncavallo: Bajazzók).

## Fonto
*MSZL
*Biografiaj indikoj

Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Hari Poter kaj la Ordeno de la Fenikso

dekstra|260ra
***Hari Poter kaj la Ordeno de la Fenikso*** (angle: *Harry Potter and the Order of the Phoenix*) estas la kvina el sep libroj de la serio de porjunulaj libroj verkitaj de la brita aŭtorino, J. K. Rowling. En la serio ĉefrolas Harry Potter, juna magiisto. La unua eldono de la libro aperis la 21-an de junio 2003 ĉe la eldonejo *Bloomsbury Publishing Plc* de Londono. Samnoma filmo inspirita de la libro aperis en 2007.

## Vidu ankaŭ 
* Hari Poter kaj la Ordeno de la Fenikso (filmo)

eta|maldekstra|260ra|

Kategorio:Harry Potter
Kategorio:Romanoj de 2003
Ágnes Kriza

**KRIZA Ágnes** estis rumanuja hungara operkantistino (soprano) naskiĝinta en Bistriţa, 1937 kaj mortinta en Kluĵo, en februaro 1996.

## Biografio 
Ágnes Kriza finis en 1962 en *Muzika Altlernejo Gheorghe Dima* de Kluĵo kaj ŝi kantis komence en la *Rumana Operejo* de Kluĵo. Ekde 1974 ŝi iĝis solistino de la Kolozsvári Állami Magyar Opera. Ŝi organizis ankaŭ koncertojn, ŝi regule kantis ankaŭ eksterlande. En 1980 ŝi estis gastkantistino de la *Szegedi Szabadtéri Játékok*. Al ŝia memoro oni establis fondaĵon por premii junajn gekantistojn.

## El ŝiaj roloj 
* Elvira (Verdi: Ernani);
* Erzsébet (Verdi: Don Carlos);
* Rosalinda (Johann Strauss (filo): La Vesperto).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
Jerubiškiai

**Jerubiškiai** (proksimuma prononco - jerubiŝkej) estas vilaĝo en la subdistrikto Jurbarkas en Litovio.

La nomo de la vilaĝo devenas de la litova vorto *jerubė* (Esperante - bonazio). En la vilaĝo loĝas ĉirkaŭ dek loĝantoj, kaj tra ĝi fluas la riveretoj *Nerys* kaj *Vidauja*. En Jerubiškiai naskiĝis la litova verkisto Vytautas Martinkus.

Kategorio:Vilaĝoj de Litovio
Pigoj

[eta|dekstra|[Eŭropa pigo, *Pica pica*, unu el la plej konataj de la pigoj]]
**Pigoj** estas paseroformaj birdoj de la familio de Korvedoj. La plej konataj specioj estas tiuj de la genro Pica. Sed ankaŭ aliaj genroj estas kutime nomataj kiel *pigoj*.

## Specioj 
**Holarktaj (blankonigraj) pigoj**
* Genro *Pica*
** Eŭropa pigo, *Pica pica*
** Nigrobeka pigo, *Pica hudsonia* (povas esti samspecifa kun *P. pica*)
** Flavbeka pigo, *Pica nuttalli* (povas esti samspecifa kun *P. pica*/*P. hudsonia*)
** Korea pigo, *Pica sericea* (povas esti samspecifa kun *P. pica*)

**Orientaj (bluverdaj) pigoj**
* Genro *Urocissa*
** Formosa blua pigo *Urocissa caerulea*
** Ruĝbeka pigo, *Urocissa erythrorhyncha*
** Orbeka pigo, *Urocissa flavirostris*
** Blankflugila pigo, *Urocissa whiteheadi*
** Srilanka blua pigo, *Urocissa ornata*
* Genro *Cissa*
** Verda pigo, *Cissa chinensis*
** Flavbrusta pigo, *Cissa hypoleuca*
** Mallongvosta pigo, *Cissa thalassina*

**Blua pigo**
* Genro *Cyanopica*
** Blua pigo, *Cyanopica cyana*

## Aliaj pigoj 
La Nigra pigo, *Platysmurus leucopterus*, spite sian nomon, ne estas pigo, sed arbopigo. Arbopigoj estas distinga grupo de korvedoj ekstere similaj al pigoj.

La Aŭstralia pigo aŭ Flutopigo, *Gymnorhina tibicen*, estas rimarkinde senmakula, kun nigroblanka plumaro rememoriga de la Eŭropa pigo, sed ĝi ne estas korvedo.

Kategorio:Korvedoj
Cyanopica

***Cyanopica*** estas genro de birdoj el la familio korvedoj,​ kun nur du specioj distribuitaj en la orienta kaj okcidenta pintoj de Eŭrazio.

## Etimologio
La nomo de tiu genro estas la kombinaĵo de la greka termino "κυανός" («malhelblua») kun la latina "pica" («pigo») kies kunigo signifas «blua pigo».

## Taksonomio 
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Passeriformes - paseroformaj
**Corvidae - korvedoj
****Cyanopica* Bonaparte, CLJL, 1851
*****Cyanopica cooki* Bonaparte, CLJL, 1850 - iberia pigo
*****Cyanopica cyanus* (Pallas, PS, 1776) - blua pigo
******Cyanopica cyanus cyanus (Pallas, PS, 1776)
******Cyanopica cyanus japonica Parrot, CPA, 1905

La genro do enhavas nur du speciojn: la ibera pigo en sudokcidento de Iberio, kaj la blua pigo en Orienta Azio (nordorienta Ĉinio, Koreio, orienta Mongolio, plej ekstrema sudoriento de Rusio kaj Japanio).

[thumb|maldekstre|La [Cyanopica cooki|iberia pigo antaŭe estis konsiderata subspecio de *C. cyanus*.]]
Dumlonge oni konsideris la genron *Cyanopica* monotipa, integrita en unusola specio, nome *Cyanopica cyanus*, kun disaj distribuoj en la du pintoj de Eŭrazio, eble rezulto de la du lastaj glaciepokoj kiuj estus formortigintaj la intermezajn populaciojn, dum restis izolataj nur la birdoj de la malpli malvarmaj marbordaj areoj. Sed la analizoj de DNA montris grandan genetikan diverĝon inter la populacioj de Azio kaj Hispanio, kio pruvas, ke la disiĝo inter ambaŭ estis pli longa ol supozite, eble eĉ je la Plioceno, pro kio oni apartigis la birdojn en du specioj, plialtigante la iaman subspecion de Iberio, *cooki*, al la rango de specio.

## Referencoj
* 

Kategorio:Korvedoj
Henryk Mandelbaum

**Henryk MANDELBAUM** (naskiĝis la 15-an de decembro 1922 en Olkusz, Pollando; mortis la 17-an de junio 2008 en Gliwice) estis travivanto de la Holokaŭsto. Li apartenis al *Sonderkommando* en Aŭŝvico, kiu laboris en la krematorioj. El ĉ. 2000 membroj de la *Sonderkommando* de Aŭsvico travivis nur 110.

## Biografio 
Henryk Mandelbaum estis pola judo, kiu en aĝo de 21 jaroj estis arestita. Li eskapis el la *Geto Sosnowiec*, oni perfidis lin kaj li estis enliverita la 22-an de aprilo 1944 en Birkenau.

Mandelbaum devis labori en la krematorio, oni devigis lin porti kadavrojn en la krematorion aŭ en la forbruligajn kavojn. Li devis ankaŭ traserĉi la korpajn aperturojn de la kadavroj por valoraĵoj, elpreni ordentojn, estiĝintan homan grason kolekti en la bruligejo kaj reverŝi ĝin.

Li partoprenis en ribelo la 7-an de oktobro 1944, kiu estis subpremita. La nazioj murdis 451 kaptitojn.

Li sukcesis en januaro de 1945 eskapi el la mortomarŝo. Li kaŝis sin en civila vesto en kamparana korto dum tri semajnoj. Post liberigo de Aŭŝvico, li anoncis sin kiel okulatestanto ĉe veresplora komitato.

Post la milito, la aktivis kiel komunista torturisto de la distrikta publika sekuroficejo (PUBP) en Będzin en 1945-48.

Mandelbaum vivis ĝis sia morto en Pollando. Li neniam permesis forigi la tatuitan numeron *181 970* de sur lia suba maldekstra brako. Kiel okulatestanto, Mandelbaum veturis al la iamaj koncentrejoj, neniigejoj kaj al Germanio, por sciigi pri siaj travivaĵoj: „Oni devas do scii, kiom longe estis la homoj en la gasĉambroj. Oni devas scii, kiom longe oni brulis en la forno“.

## Literaturo 
* *Eric Friedler, Barbara Siebert, Andreas Kilian: Zeugen aus der Todeszone, eldonejo dtv, Munkeno 2005
* *Nur die Sterne waren wie gestern. Ausstellung über den ehemaligen Sonderkommando-Häftling Henryk Mandelbaum*, el: la magazino *analyse+kritik* Nr. 506 / 19.5.2006
* *Nur die Sterne waren wie gestern* Ausstellungskatalog, erhältlich http://www.bildungswerk-ks.de/showtext.php?type=14 

## Filmo 
* Eric Friedler: *Sklaven der Gaskammer – Das Jüdische Sonderkommando in Auschwitz'', 2000, 44 min

Kategorio:Poloj
Kategorio:Judoj
Sonderkommando

La **Sonderkommando de Aŭŝvico** [Zonderkomando] konsistis el judaj kaptitoj de la koncentreja komplekso Aŭŝvico, kiuj estis truditaj por antaŭprepari murdon de la deportitaj, prirabi kaj forbruligi ties kadavrojn. La kalkulo de la germana gvidantaro estis indulgi la proprajn SS-soldatojn kaj samtempe certigi, ke ne restu okulatestantoj de la amasmurdado, per murdo de la membroj de la Sonderkommando de tempo al tempo.

La memraro de la Sonderkommando variis, pintis en majo de 1944, kiam alvenis 350.000 (ĉefe hungaraj judoj). Tiam ĝi entenis 874 kaptitojn, dum fine de oktobro samjare nur 100. Oni entute kalkulas je ĉ. 2200 kaptitoj, kiuj laboris en la Sonderkommando. El ili vivis ĉe la militfino nur 110.

## Taskoj 
### Antaŭpreparo 
Ili ripozigis la alvenintajn kaptitojn ĉe la gasĉambro kaj helpis la senvestiĝon. Ĉe la murdado, ili ne partoprenis, la venengason Zyklon B alkondukis la SS-personaro.

### Prirabo 
Ili devis elporti la kadavrojn el la gasĉambro kaj traserĉi ilin por valoraĵoj, elpreni la orajn dentojn. Oni derazis hararon de la virinoj.

Komence, oni entombigis la kadavrojn en grandaj elfosaĵoj, poste oni forbruligis ilin en la krematoria forno, por neniigi pruvojn pri la murdado. Tiam oni devis eĉ elfosi la entombigitajn kadavrojn. La cindro estis alŝutita en Sola, flankrivero de Vistulo.

Multaj kaptitoj ne povis elteni la laboron kaj mortigis sin aŭ freneziĝis. Unu kaptito eĉ saltis kun kadavro en la fornon.

## Ribelo kaj eskapo 
La 7-an de oktobro 1944 okazis armila ribelo de la Sonderkommando en krematorio III/IV. Oni kontrabandis eksplodfaĵon, provis fuĝi, sed sensukcese. La nazioj murdis 451 kaptitojn.

La 18-an de januaro 1945 - antaŭ evakuado de germanoj - kelkaj membroj de la Sonderkommando sukcesis eskapi.

## Travivantoj de Sonderkommando 
Konataj sciigoj pri la afero estas de:

Shlomo Dragon, Alter Feinsilber, Henryk Mandelbaum, Filip Müller, Miklós Nyiszli, Dow Paisikovic, Jakow Silberberg, Henryk Tauber, Chaim Wolnerman kaj Jeheszwa Wygodzki.

Taglibroj kaj skribaj sciigoj en jida lingvo fare de Salmen Gradowski, Lejb Langfuß kaj Salmen Lewenthal estis enterigitaj en la neniigejo.

## Vidu ankaŭ 
* Judenrat

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri Henryk Mandelbaum en la germana retejo *shoa.de*

Kategorio:Dua Mondmilito
Japana Meteologia Agentejo

[eta|240px|Ĉefsidejo de JMA en  Ōtemaĉi, [Ĉijoda-kvartalo, Tokio (1964-2020)]]
La **Japana Meteologia Agentejo** aŭ **JMA** (angle: ***Japan Meteorological Agency***, japane: 気象庁, Kishōcho) estas centra japana registara agentejo kiu respondecas pri la kolekto de meteologiaj datumoj kaj veterprognozoj (laŭ la juro pri meteologiaj laboroj). Ĝi eldonas veterprognozojn kaj raportojn. Ankaŭ la anonco de tertremoj, vulkanaj erupcioj, tajfunoj kaj cunamoj estas tasko de la meteologia agentejo.

La agentejo laboras duonlibere sub la japana Ministerio pri Lando, Substrukturo, Transporto kaj Turismo (国土交通省, Hepburn-Transskribo: *Kokudo Kōtsūshō*). Ĝia ĉefa sidejo troviĝas en Toranomon, Minato-kvartalo, Tokia Metropolo kaj kvin aliaj veterstacioj troviĝas en ĉiuj 5 dividitaj areoj de Japanio, kvar aliaj estas marveterstacioj, Okinavo-veterstacio, veterstacioj en ĉiuj gubernioj, flugveterstacioj ĉe internaciaj flughavenoj. Reto de pli malgrandaj meteologiaj observejoj estas la bazo por la kolekto de datumoj.

## Vidu ankaŭ 
* Oishi Wasaburo
* Nakamura Kijoo
* Vetero
* JMA-skalo
* AMeDAS
* Himawari
* tremointenseco-skalo de Japana Meteologia Agentejo
* COSMETS
* Fruaverto pri tertremo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala ttt-ejo (japane kaj angle)

Kategorio:Asocioj (Meteologio)
Kategorio:Meteologio
Kategorio:Tokio
Kategorio:Sciencaj organizaĵoj
Kategorio:Scienco kaj teknologio en Japanio
Hajgao

[dekstra|250ra|eta|Portreto de [Matsuo Basho|Matsuo Bashō, de Yokoi Kinkoku, ĉ. 1820, kombinita kun la plej konata hajko de Bashō: *Furuike ya / kawazu tobikomu / mizu no oto* (Olda lageto/ Malgranda ran' ensaltas/ Plaŭdad' de akvo).]]

**Hajgao** (japana 俳画 *haiga*) estas japandevena formo de la poeziĝenro hajkajo, kiu kombinas pentraĵon kun hajko aŭ hajkaja prozo. Tiu praktiko herediĝis de mezepoka inkpentrado (水墨畫, *suibokuga*). En hajgao, la pentraĵo povas foje ilustri la poemon, aŭ prezenti ĝian scenan aŭ rakontan etendaĵon. Alifoje, la rilato inter poemo kaj pentraĵo estas pli fora, kaj la du partoj ligiĝas nur per partoprenita atmosfero. Yosa Buson (1716 - 1784), unu el la plej grandaj majstroj de hajgao, kredis ke tiu pli fora ligo inter pentraĵo kaj poemo estis la idealo de hajgao.

Nuntempe, kvankam tradicia hajgao daŭradas fariĝi, pluraj modernaj artistoj faras hajgaojn per kombinaĵo de hajko kun fotografaĵo aŭ komputila bildo.

## Referencoj 
 

## Eksteraj ligiloj 
* *Simply Haiku* , reteja gazeto enhavanta sekciojn de hajgaoj, kaj tradiciaj kaj modernaj. (angla)
* *Haiga Online* , reteja gazeto tute pri hajgao. (angla)

[dekstra|250ra|eta|Foto-hajgao farita de [Vikipediisto:Yumegusa|Yumegusa. Kreita 2006]]

Kategorio:Poezio
Kategorio:Japanlingva poezio
Kategorio:Japanlingva literaturo
Kategorio:Japana arto
Kategorio:Kaligrafio
Kategorio:Arto
Kategorio:Pentrado
Pál Madarassy

**MADARASSY Pál** (1828-1903) estis hungara volapukisto. Li estis ano de pariza Akademio de Volapuko 1890-95 post la skismo de tiu akademio.

Li estis rekonata juristo kaj verkis i.a. beletraĵojn, tradukis verkojn de Emile Zola el la franca lingvo, fine li ricevis membrecon en la grandnobela ĉambro de la parlamento. Liaj poem-tradukoj de Sándor Petőfi kaj popolkantoj Volapuken aperis parte en Volapukaj revuoj, parte apartaj kajeroj. La akademianeco estis rezulto de tiuj tradukoj.

## Verkoj 
* 1889. *Flolemil poedotas nugänik. Poedots Macaränik petradutöl fa hiel Madarassy Pál.* Budapest.
* 1890. *Löfamagabs. Poedots fa Petöfy Alexander. Pelovepolöl fa Madarassy Pál.* Budapest.
* 1890. *Zübimabledems de sep de etelke. Fa Petöfy Alexander. Pelovepolöl fa Madarassy Pál.* Budapest.
* 1892. *Lefogs. Tikaspags poedik e filosofik fa Petöfy Alexander. Pelovepolöl fa Madarassy Pál.* München: Heller.

Madarassy Pál
Zoltánné Horváth

**HORVÁTH Zoltánné** (horva:t) *Edit Demjén* estis hungara altlerneja docentino, redaktorino naskita en Déva la 20-an de decembro 1912 kaj mortinta en Budapeŝto la 21-an de aprilo 1978. 

## Biografio
Post la abituriento Zoltánné Horváth estis tajlorlaboristino, pli poste oficistino. Ekde 1928 ŝi aliĝis al laborista movado. Ŝi redaktis la gazeton *Ifjú Proletár* (Juna Proletaro) (1928–34) kaj ŝi agadis en la *Fakasocio de Getajlorlaboristoj de Hungarujo*. Dum la dua mondmilito ŝi faris neleĝan partian laboron. Ekde 1948 ŝi estis kunlaborantino de sekcio agitacia kaj propaganda de *Laborista Partio de Hungarujo*, en 1949–53 ŝi estis redakcia sekretario de *Anyag- és Adatszolgáltatás*. Intertempe ŝi akiris diplomon kaj 1952 kaj ŝi iĝis scienca kunlaborantino de la *Párttörténeti Intézet* (Parthistoria Instituto). Ekde 1960 ĝis 1972 ŝi instruis la historion de laboristmovado kiel adjunktino, pli poste docentino de la *Politika Altlernejo* de la Hungara Socialista Laborista Partio. Li estis kunulredaktorino de pluraj dokumentvolumoj.

## Verkoj
* *A magyar munkásmozgalom történetének válogatott dokumentumai* (V., összeállította, kun Milei György, Gábor Sándor kaj Fehér András, Bp., 1956); 
* *A KMP tömegmunkájának, a legális és az illegális munka kombinálásának néhány kérdése a Horthy-fasizmus idején* (MSZMP KB Politikai Főisk. Évk., Bp., 1969).

## Fonto
* Magyar Életrajzi Lexikon

horvath Zoltanne
Njemodlina dialekto

[eta|dekstra|Mapo el la [19-a jarcento kiu montras la regionon, kie oni uzas njemodlinan dialekton]]

**Njemodlina dialekto** (ŝleza: **djalykt ńymodliński ślůnskij godki**, pronunco: ['dʲalɨkt ɲɨmɔd'liɲski 'ʃlunskʲij 'gɔtki]) estas dialekto de la silezia-pola lingvo kiu estas parolata en la regiono de urbo Niemodlin (Pollando). Ĝiaj atributoj, kiuj diferencas tiun dialekton de normala silezia-pola lingvo estas ĝia fonetiko, ekzemple *mazuřyńy* fenomeno, kiu signifas ke la konsonantojn *č š ž dž* oni legas ĝuste kiel *c s z dz* (IPA: /ʦ/, /s/, /z/, /ʣ/). En njemodlina dialekto iufoje aperas naza vokalo **y**, legata kiel /ɨ̃/).
Njemodlina dialekto estas simila al la prudnika dialekto.

## Ekzemplo de njemodlina dialekto 
Kategorio:Silezia lingvo
Der Bund

eta|200px|dekstra|1-a eldono de "Der Bund"
**Der Bund** estas tradicia svisa taggazeto aperanta ekde la 1-a de oktobro 1850 en Berno la Federacia urbo de Svislando. En la jaro 2004/05 ĝi havas de WEMF certigitan eldonon de 60'399 ekzempleroj kaj estas unu el la plej gravaj gazetoj de Berno.

## Redakcio 
Ĉefredaktoro kaj membro de la dupersona mastrumkomitato (Prezidanteco: Franziska von Weissenfluh) ekde la 1-a de januaro 2007 estas la lucerna ĵurnalisto K. Vogel (* 1953). Liaj anstataŭantoj elsta la iama radioĵurnalisto kaj politiksciencisto Rudolf Burger kaj Patrick Feuz, gvidanto de la enlandabranĉo de „Der Bund“. Serva ĉefo estas Beat Stähli.

## Eldonejo 
„Der Bund“ estas eldonata de Espace Media Groupe, eldonisto estas Charles von Graffenried.

Espace Media Groupe estas ankaŭ eldonisto de Berner Zeitung kaj respondecas pri la eldona komerco: Anoncklientoj povas ekde la enkoduko de la berna modelo samtempe mendi la anoncojn por ambaŭ gazetoj - unu eldonejo por du gazetoj.

La rezigno pri ekonomia sendependeco kun samtempa konservado de publicistika aŭtonomio estas la rezulto de perdoj en alteco de pluraj milionoj da svisaj frankoj, kiujn „Der Bund“ havis dum jaroj. Ĝia antaŭaj posedantoj Ringier kaj NZZ ne plu pretis porti la malprofiton.

En majo 2006 „Der Bund“ rezignis kiel konsekvenco de la ŝparado pri propra sportredakcio. Ĝi nun transprenas la sportraportojn de la loka konkurencgazeto Berner Zeitung.

## Fonto 
Tiu-ĉi artikolo baziĝas sur traduko el la teksto Der Bund de la germanlingva vikipedio.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la gazetoj kaj revuoj de Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de „Der Bund“ 

Bund
Bund
Watzmann

[eta|La Watzmann kaj la urbo [Berchtesgaden]]
eta|plena silueto
La **Watzmann** estas la centra montmasivo de la Alpoj de *Berchtesgaden*. Ĝi troviĝas en suda Germanio, ĉe la limo al Aŭstrio. La plej alta pinto de la masivo estas la *Watzmann-Mittelspitze* (2713 m). Sekvas la *malgranda Watzmann*, kiu nomiĝas ankaŭ *Watzmann-edzino* (2307 m) kaj la kvin infanoj: unua infano (2247 m), dua infano (2230 m), tria infano (2165 m), kvara infano (2270 m), konata kiel *Watzmann-virgulino* kaj la kvina infano (2225 m).
En Germanio la Watzmann-masivo estas la plej alta montmasivo, kiu per sia tuta bazo troviĝas sur germana tereno. *Zugspitze* (2962 m), *Schneefernerkopf* (2875 m) en Zugspitz-montmasivo kaj *Hochwanner* (2746 m) en *Wetterstein*-montmasivo estas pintoj sur la limo al Aŭstrio/Tirolo.

## Alpismo 
eta|La Watzmann-domo
En aŭgusto de 1800 Valentin Stanič la unuan fojon supreniris la *Mittelspitze*.

La plej konata trairo en la orientaj alpoj estas la Watzmann-trairo. Kutime oni supreniras al la montgrimpista kabano *Watzmann-domo* kaj tranoktas tie. La sekvontan tagon komenciĝas la trairo de Watzmanndomo ĝis *Hocheck*, tiam al *Mittelspitze* kaj poste al *Südspitze*. De tie oni malsupreniras sur vojeto tra ŝtonrompitaĵo suben en la *Wimbachgries* valo.
Alia konata loko estas la orienta deklivo de Watzmann. Pro eblaj veterŝanĝiĝoj tie en alteco de 2380 m troviĝas provizora rifuĝejo, la *Biwakschachtel*.

## Legendo 
Laŭ la legendo la kruela *Waze* aŭ *Watzmann* kun sia edzino kaj la infanoj reĝis per terora reĝimo. Kiam li per sia ĉevalo dispistis kamparanan familion, lin malbenis la kamparanedzino, ke Dio transformu Watzmann kaj lian familion al ŝtono. Poste malfermiĝis la tero, kraĉante fajron, kaj ili transformiĝis al ŝtono.

## Muzikalo 
En 1974 la aŭstra muzikisto Wolfgang Ambros komponis la muzikalon "*Der Watzmann ruft*".

Kategorio:Montoj en Eŭropo
Kategorio:Montoj en Germanio
Ĝengiŝ Ĉokusu

**Ĝengiŝ Ĉokusu** ( ; ĝis la jaro 1991  , , ) estas kun siaj 7439 metroj la plej alta monto de Kirgizio kaj la tuta montaro Tjanŝano. Ĝi troviĝas en oriento de la lando sur limo kun Ĉinio, sudoriente de lago Issik-Kul kaj 16 km sudokcidente de la due plej alta monto de montaro Ĥan Tengri.

Kategorio:Montoj en Ĉinio
Kategorio:Montoj en Kirgizio
Kategorio:Montoj kun alteco inter 7000 kaj 7999 m
Lunoj de Kordylewski

eta|dekstra|300px|Lokoj de punkto de Lagrange  L4 kaj L5, en kiuj estas lunoj de Kordylewski
La **Lunoj de  Kordylewski** estas nuboj de polvo, kiuj lokiĝas en punktoj de Lagrange de orbito de Luno. Ili cirkulas ĉirkaŭ Tero en sama tempo kiel Luno. Ekzisto de ili estis sugestita de pola astronomo Kazimierz Kordylewski en la jaro 1961, sed ĝis nun oni ne certas pri ilia ekzisto.

Oni taksas, ke ĉiu el du nuboj havas mason de ĉirkaŭ 10 000&nbsp;kg kaj diametron de 14 000 al 50 000&nbsp;km (por komparo: diametro de Tero estas ĉirkaŭ 12 745&nbsp;km).

Kelkaj pensas ke **polvaj lunoj** estas tempa fenomeno (kiuj daŭras mallonga tempo), ĉar punktoj de Lagrange L4 kaj L5 estas 
nestabilaj. Tio tamen nepre malveras, ĉar L4 kaj L5 estas stabilaj, kaj objektoj tie kolektiĝintaj povus esti forŝiritaj nur de ekstera forto.

## Eksteraj ligiloj 
* Hipotezaj  Planedoj
* Serĉado de objektoj proksime de punktoj de Langrange inter Tero kaj Luno,
* http://www.kordylewski.pl/
* http://www.daedalusal4.utvinternet.co.uk/1%20-%20Location.htm 
* http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19630007579_1963007579.pdf NASA
Ĥan Tengri

**Ĥan Tengri** (ankaŭ nomata *Khan Tangiri Shyngy*, *Kan-Too Chokusu* aŭ *Hantengri Feng*) estas kun siaj 6995 metroj (kun montopinta glaciejo 7010 m) la dua plej alta montopinto de la mezazia montaro Tjanŝano. Ĝi troviĝas ĉe la limo inter Kazaĥio kaj Kirgizio (provinco Isik-Köl), oriente de la lago Isik-Köl. Ĥan Tengri estas la plej alta monto de Kazaĥio kaj la tria plej granda de Kirgizio - post Ĝengiŝ Ĉokusu (7439 m) kaj Pik Lenina (7134 m). Krome ĝi estas konsiderata kiel la plej norda sepmilalta monto.

eta|maldekstra|250ra|
Danke al sia formo de proporcia piramido la monto apartenas inter la plej impresaj mondaj montopintoj kaj kelkaj montogrimpistoj eĉ konsideras ĝin la plej bela monto de la mondo.

## Vidu ankaŭ 
* Tengri
* Pjotr Semjonov-Tjan-Ŝanskij

eta|centra|350ra|

Kategorio:Montoj en Kazaĥio
Kategorio:Montoj en Kirgizio
Kategorio:Provinco Isik-Köl
Mistralo

240px|dekstra|eta|Deveno de la Mistralo
La **mistralo** (okcitan-provence: *mistrau*; okcitan-langvedoke: *mistral*; katalune: *mestral*; korsike: *maestrale*) estas denordokcidenta vento, kiu trablovas la mediteranean marbordon de Francio. Ĝi estas freŝa aŭ malvarma vento, ofte fortega, kiu troveblas en la norda parto de la okcidenta mediteranea baseno. Plej ofte ĝin akompanas seka kaj tre suna vetero. Ĝi estas grava ero de la klimato de la sudfranca regiono Provenco.

Mistralo povas blovi je pli ol 90 km/h, ĉefe en la rodana valo pro la kuvefiko de la Centra Masivo kaj de la Alpoj.

## Vidu ankaŭ 
* Vento
* Nubo
* Akvociklo
* Meteologio

Kategorio:Ventoj
Kuvo

**Kuvo** estas  granda nekovrita ujo, ĝenerale rondforma, el ligno, metalo aŭ ŝtono.

## Diversaj kuvoj laŭ uzo
*Bankuvo
*Lavkuvo
*Baptokuvo

Kategorio:Ujoj
Listo de la gazetoj kaj revuoj de Svislando

eta|250px|dekstra|Le Temps
En rekta demokratio kiel Svislando libera, sendependa kaj multfaceta gazetaro estas esenca piliero de la socio kaj publika vivo. La gazetara libereco estas unu el la ĉefaj atingaĵoj de la Helveta Revolucio de la jaro 1798 kaj ĝi estas garantiita kiel ne tuŝebla rajto en la Federacia Konstitucio de 1848 kaj ĉiuj postaj versioj.

La gazetara pejzaĝo de Svislando en iu senco estas spegulo de la politika strukturo de la lando. Eĉ la plej granda svisa gazeto ne 20 Minuten ne atingas pli ol 10% de la loĝantaro de la lando. Ĉiu regiono, ĉiu kantono ja preskaŭ ĉiu vilaĝo disponas pri almenaŭ unu loka gazeto. Jam sole en la Kantono Zuriko aperas pli ol 10 taggazetoj, kaj la semajnaj gazetoj kaj revuoj estas apenaŭ pretervideblaj.

## Listo de gazetoj kaj revuoj de Svislando 
### En naciaj lingvoj de Svislando 
#### Germana lingvo 
##### Taggazetoj 
* 20 Minuten
* Blick
* Neue Zürcher Zeitung
* Der Bund

##### Semajnaj gazetoj 
* Die Wochenzeitung

##### Revuoj kaj magazinoj 
##### Ne plu aperantaj gazetoj kaj revuoj 
* Eisbrecher
* Brächise

#### Franca lingvo 
##### Taggazetoj 
##### Semajnaj gazetoj 
##### Revuoj kaj magazinoj 
#### Itala lingvo 
##### Taggazetoj 
##### Semajnaj gazetoj 
##### Revuoj kaj magazinoj 
#### Romanĉa lingvo 
##### Taggazetoj 
* La Quotidiana

##### Semajnaj gazetoj 
##### Revuoj kaj magazinoj 
### En aliaj lingvoj 
#### Angla lingvo 
#### Hispana lingvo 
#### Esperanto 
* SES informas

## Eksteraj ligiloj 
WEMF - Varbadmediespolrado kun eldonstatistiko
* Superrigardo pri la svisaj gazetoj 

!
Gazetoj kaj revuoj
La Quotidiana

eta|reight|Gazetkapo de La Quotidiana
**La Quotidiana** estas la ununura taggazeto en romanĉa lingvo. Ĝi aperas de lundo al vendredo. La redaktejo de La Quotidiana troviĝas en la urbo Ilanz (romanĉe *Glion*). La Quotidiana precipe informas pri la okazaĵoj en romanĉa Svislando kaj la grizona politiko. Nacia politiko havas malpli da pezo kaj internaciaj novaĵoj maloftas. Apartaĵo estas, ke artikoloj en La Quotidiana aperas en la kvin romanĉaj idiomoj (*sursilvana*, *valadera*, *surmirana*, *putera* kaj *sutsilvana*). Uzata estas ankaŭ la *grizonromana* (romanĉe: *Rumantsch-grischun*) la oficiala romanĉa skriblingvo kreita de Heinrich Schmid en la jaro 1982.

La Quotidiana aperis la unuan fojon la 6-an de januaro 1997. Ĝi anstataŭis Fögl Ladin (1941-1996, gazeto por Engadino kaj Val Müstair), Gasetta Romontscha (1857-1996, gazeto por Surselva) kaj Casa Paterna/La Punt (1920-1996, gazeto protestanta de Sutselva kaj Surselva). La eldonkvanto atingas 5400 ekzemplerojn (2008). Vendredon la oficiala gazeto de Surselva estas integrita en La Quotidiana kaj tiel la vendreda eldono atingas 14000 ekzemplerojn.

Kvankam La Quotidiana estas la unua superregiona gazeto en la romanĉa lingvo, ĝi ne sukcesis enradikiĝi en Engadino kaj Surmeir. La plej multajn abonantojn ĝi havas en Surselva kaj tial enhavas superproporcian parton da temoj el la regiono de Surselva. Alia malforta punkto estas, ke la sola romanĉlingva gazeto enhavas ekskluzive germanlingvajn anoncojn. (Eĉ la retpaĝo de La Quotidiana estas ĉirkaŭigita de germanlingva navigadsurfaco.)

## Fonto 
Tiu-ĉi artikolo baziĝas sur traduko de la artikolo La Quotidiana de la romanĉlingva vikipedio.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la gazetoj kaj revuoj de Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de "La Quotidiana"

Kategorio:Gazetoj de Svislando
Kategorio:Romanĉa lingvo