open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kálmán Kandó

eta|dekstra|200px|Kálmán Kandó
**Kálmán KANDÓ** (naskiĝis la  en Peŝto, mortis la  en Budapeŝto) estis hungara inĝeniero, kiu dediĉis sian tutan vivon al la evoluigo de la fervoja trafiko. Lia nomo fariĝis famkonata malproksime trans la hungaraj landlimoj.

Jam kiel juna maŝin-inĝeniero li strebis vaste enkonduki la elektran trakcion ĉe la hungaraj fervojoj, anstataŭ la vapora. La unuajn spertojn praktikajn li akiris en la fabriko Five-Lille de Francio; tie li ellaboris la principon de la trifazaj motoroj kaj poste ilian fabrikadon.

En 1894 oni konfidis al li la gvidon de la elektra sekcio en la maŝinfabriko Ganz en Budapeŝto. Danke al lia eksterordinara talento kaj belaj rezultoj, la fabriko Ganz povis entrepreni en 1898 la elektrizon de ĉ. 100&nbsp;km. longa fervojlinio en Italio (Valtellina). Tiam K. Kandó kreis la unuan elektran lokomotivon; tie, ĉe la itala elektra fervojo Val Tellina, li pruvis unuafoje la superecon de la elektra trakcio kontraŭ la vapora. Inter la jaroj 1905 kaj 1915 li partoprenis la elektrizon de la italaj fervojoj kiel teknika ĉefo de la fabriko Società Italiana Westinghouse.
En 1917 li fariĝis ĉefdirektoro de la fabriko Ganz kaj komencis ellabori la t. n. fazoŝanĝan elektran lokomotivon. Surbaze de la konvenaj rezultoj okazis la elektrizo de la unua hungara fervoj-linio, nome la ĉeflinio Budapeŝto–Hegyeshalom (1929–32).

La nomo de Kálmán Kandó nedisigeble kunfandiĝis kun la evoluohistorio de la elektra trakcio. Oni aprecis liajn rezultojn per multaj en- kaj eksterlandaj distingaĵoj. Tamen li ne povis ĝisvivi la veran disvolviĝon de sia krea laboro, ĉar en 1931 la morto lin forrabis. Lian nomon surprenis en 1943 la Supera TeknikLernejo kaj estimplene gardante flegas lian memoron.

## Bildgalerio 

|Honora plako en Budapeŝto
Dosiero:Székesfehérvár, Kandó Kálmán-mellszobor.jpg|Busto de Kandó en Székesfehérvár

## Aliaj projektoj 
Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Fongafale

**Fongafale** estas insulo kaj la sola vilaĝo sur la atolo Funafutio. Ĝi estas la plej granda kaj loĝata vilaĝo de Tuvalo. Ĝi situas ĉe koordinatoj .

En ĝi estas kvar najbaraĵoj:

* Alapi
* Fakaifou
* Senala
* Vaiaku

Vaiaku, kiu estas la plej grava, estas ankaŭ la plej suda kaj orienta. Tie ĉi kuŝas la sidejo de la registaro de Tuvalo.

La sola (internacia) flughaveno de la ŝtato estas en Fongafale. Sur tiu ĉi insulo estas la registaraj konstruaĵoj, la sola hotelo de la tuta lando (ankaŭ ekzistas aliaj gastejoj tra la lando), la komunikadcentro, prizono, meteorologia stacio, fajrobrigadejo, hospitalo, benzinstacio, la domo de la guberniestro ĝenerala, la nacia parlamento (*Tuvalu House*), filatelia oficejo, kelkaj butikoj, banko, poŝtoficejo, kirko, la urbodomo (*Tausoa Maneapa*) kaj bazlernejo. Ankaŭ estas restaĵo de usona aviadilo kraŝinta dum la Dua mondmilito.

Estas kvar taksioj, sed oni ankaŭ povas lui motorciklojn. La surfaco de la insulo estas pli ol 0,65 kv.km kaj en ĝi vivas 4000 homoj. Estas sep etaj lagoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html 

Kategorio:Tuvalo
Kategorio:Insuloj en Tuvalo
Fiŝkaptado

[eta|250ra|[Fiŝistoj en Bangladeŝo]]
eta|*John George Brown: Waiting for a Bite, Central Park*, pentraĵo de John George Brown

**Fiŝkaptado** temas pri klopodo ĉasi fiŝojn kiel sporto aŭ kiel negoco, aŭ simple pro bezono manĝi. La vorton ankaŭ uzas por priparoli marbestkaptado kiam oni ĉasas aliajn marbestojn kiel marfruktoj, kapopieduloj kaj polpoj, testudoj, ranoj, kaj senvertebruloj. Por priparoli grandajn mamulojn kiel balenojn, oni ofte diras balenkapti.

Tiu, kiu kaptas fiŝojn nomatas fiŝkaptisto.

## Kiel sporto 
Kiel sporto oni povas trovi multajn manierojn fiŝkapti kiel fiŝhokado kun kano kaj submara ĉasado.

Glacifiŝkaptado estas la praktiko por kapti fiŝojn per fiŝfadenoj kaj fiŝhokoj aŭ harpunoj tra malfermita truo en la glacio de frostita korpo de akvo. Glaci-fiŝkaptistoj povas fiŝkapti ĉu subĉiele aŭ en varma kaŝejo, el kiuj kelkaj disponas el literetoj kaj komfortaĵoj.

## Kiel negoco 
Kiel negoco la fiŝado estas pli antikva ol agrikulturo kaj nun iĝis kelkfoje vera industrio, de unu sola homo kun sia boato kaj reto ĝis dekoj da fabrikŝipoj kun moderna aparataro, fiŝkaptantaj kune, fiŝado estas la ĉefa okupo de miloj da homoj kaj fiŝoj reprezentas ĉirkaŭ 16% de la proteinoj manĝataj en la tuta mondo.

dekstra|eta|Birdoj ĉe fiŝoŝipo

### Metodoj 
Gravaj metodoj estas:

* Trenanta fiŝado
** Trenante reton, sendube la plej uzata, tre danĝera ĉar kutime nocas la maran fundon, kaj ĉar oni ne povas elekti kian fiŝon kapti.
* Multhoka ŝnuro aŭ Multhokado
** Trenante ne reton sed ŝnuron kun pluraj hokoj.
* Retlabirinto
** Tre uzata en Kadizo kie oni nomas *Almadraba* por kaptado de tinusoj, temas pri veraj labirintoj fiksitaj sur la mara fundo de kie fiŝoj ne povas eliri.

### Industrio 
Laŭ FAO la ĉefaj industrioj en jaro 2000 estis Ĉinio, Peruo, Japanio, Usono, Ĉilio, Indonezio, Rusio, Barato, Tajlando, Norvegio kaj Islando. Ĉi tiuj landoj kaptis pli ol duono el tuta monda fiŝado, 90% estis mar-devena. Fiŝkapta ŝiparo aŭ **Fiŝkaptŝiparo** estas agregaĵo de komercaj fiŝkaptŝipoj. La esprimo povas esti uzita de ĉiuj ŝipoj funkciigantaj for el preciza haveno, ĉiuj ŝipoj okupiĝintaj pri speciala speco de fiŝkaptado (kiel en la "tinuskaptista floto"), aŭ ĉiuj fiŝistŝipoj de lando aŭ regiono.

Malgraŭ la grandega nombro de fiŝaj specioj nur kelkdeko estas industrie kaptitaj, inter ili la plej gravaj estas haringo, merluĉo, sardino kaj tinuso.

## Alternativo 
Fiŝkaptado severe malplenigas la oceanojn, moderna alternativo kaj tre profitdona industrio estas fiŝkulturo, iom post iom pli grava, ĉefe bredado de specioj kiel salmo kaj truto.

## Vidu ankaŭ 
* Aldona kaptado
* Blankfiŝetoj
* Fantoma fiŝkaptilo
* Fiŝhokado
* Fiŝhoko
* Fiŝkapta scienco
* Fiŝkapta ŝipo
* Glacifiŝkaptado
* Vivtena fiŝkaptado


Kategorio:Fiŝoj
Kategorio:Ĉasado
Kategorio:Fiŝoj kaj homoj
UFO

**UFO** havas plurajn signifojn:

* **UFo** estas kutima prononco de literkombino **UF**.
* **UFO** estas fama anglalingva mallongigo kies esperanta traduko estas **Nifo**
* **UFO (muzikgrupo)** estas metalroka muzikgrupo.
Valdemaro

**Valdemaro** estas esperantigo de vira persona nomo, i.a. de pluraj danaj kaj svedaj reĝoj.

Variaĵoj de la nomo estas *Waldemar, Valdemar, Woldemar, Woldemord, Waldimord, ...*.

Estas neklare, ĉu **Valdemaro** estas parenca al la simila slava nomo **Vladimiro** aŭ ne.

## Famaj Valdemaroj 
### Regantoj 
* &nbsp;1239-1302 Valdemaro la 1-a (Svedio)

* &nbsp;1131-1182 Valdemaro la 1-a (Danio)
* &nbsp;1170-1241 Valdemaro la 2-a (Danio)
* &nbsp;1314-1364 Valdemaro la 3-a (Danio)
* ĉ.1320-1375 Valdemaro la 4-a (Danio) *Atterdag*

### Aliaj 
* Valdemar Langlet

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Kategorio:Listoj de regantoj laŭ nomo
Kategorio:Danaj reĝoj
Kategorio:Svedaj reĝoj
Supino

**Supino** estas speciala formo de verbo de kelkaj lingvoj por indiki celecon. En la latina lingvo, ĝi ĝenerale finiĝas per *-tum*: amatum (amenda), deletum (viŝenda), auditum (aŭdenda). Oni povas rigardi la formojn en *-end* de Esperanto kiel formo de supino.

Kategorio:Gramatiko
Valento

La vorto **valento** havas plurajn signifojn:
* Valento (kemio)
* Valento (lingvistiko): la nombro de ligoj, kiujn verbo povas havi kun siaj komplementoj (inkl. subjekton).
* Valento (matematiko): la nombro de argumentoj, kiujn havas operacio aŭ rilato.
* Valento (imperiestro)
* Valento estas propraĵo de tensoro

## Vidu ankaŭ 
* Valence
Valentiniano

**Valentiniano** estas vira persona nomo, kaj la nomo de pluraj romiaj imperiestroj:

* Valentiniano la 1-a
* Valentiniano la 2-a
* Valentiniano la 3-a
Tridento

eta|dekstra|Flago de Barbado

**Tridento** estas speco de lanco kun tri pintoj kiel forko. La vorto devenas el la latina *tridens*, kies genitivo estas *tridentis*; el *tri-* (tri) *dens/dentis* (dento).

Uzata de fiŝantoj por kapti fiŝojn kaj de gladiatoroj en antikva Romio kune kun reto por batali kontraŭ konkurantoj.

Simbole ĝi estas la ĉefa figuro en blazono de Ukrainio, flago de Barbado, armilo de la greka dio Posejdono kaj la romia Neptuno, de Ŝivo en Hinduismo, de Britannia en personigo kaj de la diablo en kristana tradicio.

Kategorio:Armiloj
Kategorio:Naciaj simboloj de Barbado
Kategorio:Fiŝkaptado
Kategorio:Flagoj
Lakehurst (Nov-Ĵerzejo)

**Lakehurst** estas loĝdistrikto (novĵerzej-angle: *borough*) situanta en Kantono Oceana, Nov-Ĵerzejo. Laŭ la stato de la censo  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Geografio 
Lakehurst situas ĉe koordinatoj .

Laŭ la censa instanco, la distrikto ampleksas areon de 2,6 km², el kio 0,2 km² (8,91%) estas akva surfaco. La loka lago, Lake Horicon, estas artefarita lago.

## Historio 
Lakehurst unue famiĝis ĉirkaŭ la komenciĝo de la 20a jarcento, kiam la hotelo *Pine Street Inn*, malfermita en 1898, faris ĝin populara ripozejo. En 1911, la fabriko (ŝnurprodukta) forbrulis en incendio.

Lakehurst estis la situo de la mondfama katastrofo, kiam je la 6-a de majo, 1937 la germana zepelino *Hindenburg* ekbrulegis provante alteriĝi ĉe la regiona mararmea aviada stacio. Entute 97 homoj estis en la zepelino, el kiuj 36 pereis en la katastrofo.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Nov-Ĵerzejo
Valerianelo

**Valerianelo** (*Valerianella*) estas genro el hodiaŭa plantfamilio Kaprifoliacoj de ĝenerale unujaraj herboj, uzataj por salatoj; ĉirkaŭ 50 specioj, nord-hemisferaj, i.a. *Valerianella eriocarpa* kaj *Valerianella locusta* kultivataj kiel salatplantoj.

La specio *Valerianella locusta* nomiĝas *Rapunzel* en la germana, kaj tiu vorto diskoniĝis en kelkaj aliaj lingvoj kiel la nomo de la heroino de fabelo ("Valerianelo") de Fratoj Grimm. Sed la germana vorto *Rapunzel* povas signifi ankaŭ rapunkolon; ne estas klare, kiun specion la fabelo aludas.

## Specioj 
* *Valerianella carinata* - 
* *Valerianella coronata* - 
* *Valerianella cupulifera* - 
* *Valerianella dentata* - 
* *Valerianella discoidea* 
* *Valerianella echinata* -
* *Valerianella eriocarpa* - 
* *Valerianella fusiformis* -
* *Valerianella locusta* -  Ĝardena valerianelo
* *Valerianella microcarpa* 
* *Valerianella muricata* 
* *Valerianella pumila* 
* *Valerianella rimosa*
* *Valerianella vesicaria*

Kategorio:Botaniko
Arcade Fire

**Arcade Fire** () estas Kanada rokbando el Montrealo. La membroj de la bando estas Win Butler, Régine Chassagne, Richard Reed Parry, William Butler, Tim Kingsbury, Sarah Neufeld kaj Jeremy Gara. Ekzistas aliaj membroj, sed ne oficiale nuntempe. Ili uzas multe da instrumentoj: gitaron, tamburojn, kaj basgitaron, sed ankaŭ pianon, violonon, vjolon, violonĉelon, akordionon, harpon kaj tiel plu. Ilia unua granda albumo estis *Funeral* (angle *Entombigo*). La bando estas tre populara en interreto.

Kategorio:Anglaj kebekianoj
Arcade Fire
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 2001
Splisado

En genetiko, **spliso** estas ŝanĝo de geninformoj per eltranĉo kaj rekonekto de sinsekvaj genpartoj.
Ĉe la superaj organismoj (eŭkariotoj), la genoj kiuj kodas proteinojn konsistas el sinsekvo de alternataj ekzonoj kaj intronoj. Ekz: Ekzono1-Introno1-Ekzono 2-Introno2-Ekzono3.

Dum la transskribado, antaŭ-RNA estas sintezata kaj splisota por estigi maturan mRNAn. La splisado konsistas el eltranĉado de la ekzonoj kaj el kunigado de ekstremaĵoj de ekzonoj. La tiel havigitaj ekzonoj ebligos al matura mRNA esti tradukata en proteinon.

## Alternativa splisado 
Kelkfoje, povas okazi, ke la splisosomo konsideras, ke unu ekzono estu eltranĉata kune kun introno. Fakte, la splisosomo rikonas la splisosignalojn, kiuj estas pli aŭ malpli fortaj. Tio implicas, ke la splisosomo ilin rikonas pli-malpli bone. La malfortaj signaloj estas nomataj « splisigaj signaloj » (alternativaj splisosignaloj). Ili ebligas la splisadon de antaŭ-RNA al pluraj maturaj mRNA. Male, la fortaj signaloj estas nomataj « konsistigaj signaloj », ĉar ili ordonas ke ekzono konsistigu la post-splisadan RNA.

eta|500ra|Alternativa spliso de geno
Tiel, unu geno povas kodi plurajn proteinojn. La alternativa splisado ludas tre gravan rolon en ĉel-disvolviĝo, hist-organizado kaj eĉ individuo-disvolviĝo. Hodiaŭ, estas agnoskate ke 60% de la genoj de homoj suferas alternativan splisadon. Tiu fenomeno klarigas la surprizon de esploristoj, kiuj post la analizado de la homa genomo kalkulis, ke tiu ĉi nur enhavas inter 25 000 kaj 30 000 genojn. La dogmo « al 1 geno, 1 proteino » ja ne plu validas.

En ekstremaj kazoj, la alternativa splisado ebligas al ununura geno kodi pli da proteinoj ol la tuto de la proteinoj de la organismo. Ekzemple, la drozofila geno *Dscam* kiu kodas teorie ĝis 96 000 malsamajn proteinojn.
Funafutio

La atolo **Funafutio** (tuvale *Funafuti*) estas insuletaro (kaj ĉefurbo) en la oceania ŝtato Tuvalo. Ĝi havas ĉirkaŭ 4.000 loĝantojn kaj estas la plej loĝata atolo en Tuvalo. La atolo konsistas el 33 insuloj ĉirkaŭ la laguno Te Namo (*La Laguno*), el kiuj almenaŭ tri estas loĝataj.

La plej granda insulo estas Fongafale, en kies vilaĝo Vaiaku estas la registara sidejo. Kelkfoje oni nomas Vaikau aŭ Fongafale kiel ĉefurbon, sed la oficiala ĉefurbo estas la kompleta atolo Funafutio.

En ĝi ekzistas flughaveno, hotelo (Vaiaku Lagi Hotel), registaraj konstruaĵoj kaj ankaŭ domoj, konstruitaj laŭ la tradicia maniero, tio estas per palmo-folioj, sed lastatempe ankaŭ per cemento, pro la minaco de uraganoj. La plej elstara konstruaĵo estas la Kirko de Tuvalo. Alia interesa loko estas la restaĵejo de la usona aviadilo, kiu kraŝis sur Funafution dum la Dua mondmilito, kiam la dromo estis uzata de la usona armeo por defendi la tiamajn Insulojn Gilbert (nuna Kiribato).

## Insuloj en Funafutio 
eta|300ra|La lernejo en Funafutio
Ekzistas almenaŭ 33 insuloj en la atolo. La plej grandaj estas Fongafale kaj Funafala. Almenaŭ tri insuloj estas loĝataj, kiuj estas Fongafale, Funafala kaj Motuloa.

* Amatuku
* Avalau
* Falaoigo
* Fale Fatu (or *Falefatu*)
* Fatato
* Fongafale
* Fuafatu
* Fuagea
* Fualefeke (aŭ *Fualifeke*)
* Fualopa
* Funafala
* Funamanu
* Luamotu
* Mateika
* Motugie
* Motuloa
* Mulitefala
* Nukusavalevale
* Papa Elise (aŭ *Funangongo*)
* Pukasavilivili
* Te Afuafou
* Te Afualiku
* Tefala
* Telele
* Tengako (duoninsulo en la insulo Fongafale)
* Tengasu
* Tepuka
* Tepuka Vili Vili
* Tutanga
* Vasafua
* Kaj almenaŭ aliaj 5 insuloj

Kategorio:Tuvalo
Kategorio:Ĉefurboj de Oceanio
Kategorio:Insuloj en Tuvalo
Valeriano (planto)

**Valeriano** () estas genro el la subfamilio valerianoideoj de plantoj.

## Priskribo 
La genro konsistas plejparte el plurjaraj herboj, kaj kelkaj arbustetoj kaj tufarbustoj - kun malgrandaj, rozaj aŭ blankaj floroj en cumoj ariĝintaj en apeksajn paniklojn aŭ korimbojn.

## Specioj 
Ekzistas ĉirkaŭ 200 specioj de valeriano en la norda hemisfero, Andoj kaj suda Afriko.

## Homaj uzoj 
Kelkaj specioj de valerianoj estas pororname kultivataj. La odoro de ilia rizomo allogas la katojn; tial ĝia sinonimo estas **katherbo**.

Kategorio:Kaprifoliacoj
Hendrikje van Andel-Schipper

**Hendrikje** "**Henny**" **VAN ANDEL-SCHIPPER** [van ANdel SĤIPer] (naskiĝis la  en Smilde, mortis la  en Hoogeveen) estis nederlanda virino. Ŝi estis la plej maljuna vivanta homo iam vivinta en Nederlando kaj estis supozita ankaŭ la plej maljuna en la mondo Inter la 29-a de majo 2004 kaj la 30-a de aŭgusto 2005 ĝis oni enklakulis la kazon de María Capovilla naskiĝinta la 14-a de septembro 1889, mortinta la 27-a de aŭgusto 2006.

Hendrikje mortis je la aĝo de 115 jaroj kaj 62 tagoj. Ŝi donacis sian korpon al la medicina mondo. Unu horon post ŝia morto ĝi jam estis portita al la universitato de Groningen. Por eviti malfluidiĝon, la sango en ŝia korpo estis anstataŭgita per speciala konserva fluidaĵo. Dum la sekvantaj monatoj sciencistoj esploris la organojn, i.a. serĉante en la cerbo spurojn de la malsanoj Alchajmero aŭ Parkinsono. Tio estis unika ŝanco demonstri, ke tiuj du malsanoj vere estas malsanoj kaj ne aperaĵoj pro maljuniĝo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://drentsarchief.nl/content/blogcategory/74/130  
* http://www.hoogeveen.nl/vrijepagina_english.aspx?menuID=395&pageID=588  
* http://www.tempointeraktif.com/hg/luarnegeri/2005/08/30/brk,20050830-65949,id.html 
* Informoj pri Hendrikje je la retpaĝo de la komunumo Hoogeveen 

Kategorio:Nederlandaj centjaruloj
Kategorio:Centdekjaruloj
Spokane (apartigilo)

**Spokane** povas nomi

***urbon**: Spokane en Vaŝingtonio
** pli etajn loĝlokojn: Spokane en Luiziano, laŭ la censo de 2020 378 loĝantoj, kaj Spokane en Misurio, laŭ la sama censo 491 loĝantoj, do kompare miniaturaj urbetoj
***tribon**: spokenoj (en vikidatumoj)
***lingvon**: spokena lingvo, formale parto de la saliŝa-spokena-kalispela lingvo (en vikidatumoj)
***riveron**: rivero *Spokane*, tre aŭdaca esperantigo *spokena rivero*, alfluanto de 179 kilometroj al la Rivero Kolumbio
***kantonon**: kantono Spokane (eventuale iam estonte kantono *spokena*)

## Vidu ankaŭ 
* Spoko
Dinastio de Valois

La '*dinastio de *Valois*** , en Esperanto **Valezianoj*', estas reĝa familio, branĉo de la Kapetidoj, kiu regis en Francio de 1328 ĝis 1589 (kiel reĝoj) kaj en Burgonjo de 1364 ĝis 1477 (kiel dukoj). Ili ricevis sian nomon laŭ la regiono Valezio,  , situanta norde de Parizo.

En la duklando Burgonjo, kiu oficiale plu estis parto de Francio, regis ekde 1364 familia branĉo – la Valezianoj de Burgonjo. Ili sukcesis fortigi la duklandon al preskaŭ sendependa regno lime inter Francio kaj Germanio (proksimume sur la tereno de hodiaŭaj Loreno kaj Benelukso), kiu faris sian propran politikon inter la eŭropaj grandpotencoj. Tamen post kvar generacioj tiu regno kolapsis sub duko Karlo la Brava, kaj la postrestaĵoj falis parte reen al Francio,  parte al la Sankta Romia Imperio sub la Habsburgoj.

Dum la regado de la Valezianoj en Francio (1328–1589) okazis interalie:
* 1337–1453 Centjara milito
* 1364–1477 Prospero kaj falo de la kvazaŭ-sendependa Duklando Burgonjo
* 1407–1435 Enlanda milito inter armanjakanoj kaj burgonjanoj
* 1407 Murdo de duko Ludoviko de Orleano fare de lia kuzo duko Johano Sentima
* 1419 Murdo de tiu lasta fare de la estonta reĝo Karlo la 7-a
* 1431 Bruligo de Johana de Arko sur brulŝtiparo
* 1562–1598 Francaj militoj pri religio
* 1572 Masakro de la Sankta Bartolomeo fare de reĝino Katerino de Mediĉo
* 1589 Murdo de reĝo Henriko la 3-a, la lasta Valeziano, kio signifis la finon de tiu dinastio

## Kelkaj gravaj dinastianoj 
* Johano la 2-a ()
* Karolo la 5-a (*Charles V*)
* Ludoviko la 11-a (*Louis XI*)
* Francisko la 1-a (*François Ier*)
* Henriko la 2-a (*Henri II*)
* Henriko la 3-a (*Henri III*)

## Referencoj 

Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Franca monarkio
Valois
*Valois
*Valois
Aprobobalotado

**Aprobobalotado** estas balotsistemo, en kiu ĉiu balotanto voĉdonas por ajna nombro da kandidatoj laŭplaĉe. Ekvivalente, ĉiu balotanto 'aprobas' aŭ 'malaprobas' ĉiun kandidaton, voĉdonante aŭ ne voĉdonante por ĝi. Por trovi la venkinton oni sumigas la voĉojn por ĉiu kandidato; venkas tiu kun la plej multaj voĉoj.

Eblas uzi aprobobalotadon ankaŭ por elekti pli ol unu kandidaton. Ekzemple, se necesas elekti tri homojn por plenigi tri postenojn, oni voĉdonas en la sama maniero, sumigas la voĉojn kaj prenas la tri kandidatojn, kiuj ricevis pli da voĉoj ol la aliaj.

Aprobobalotado estis unuafoje studita, nomita kaj proponita en la 20-a jarcento, sed la sistemo estis jam uzita en Venecio en la 13-a jarcento kaj en Anglio en la 19-a jarcento.

Dosiero:Approval ballot.svg|
Dosiero:Approvalballotname.png|
Dosiero:Approvalballotword.png|
Dosiero:Approvalballotmark.png|

## Vidu ankaŭ 
* Kondorcet-balotado

Kategorio:Balotsistemoj
Mercurius Hungaricus

dekstra|180px
**Mercurius Hungaricus** estis la unua (latinlingva) gazeto en Hungario, aperinta unuafoje la 30-an de majo 1705 kaj poste dum ĉ. 5 jaroj. Ĝin verkis kaj redaktis Pál Ráday, la periodaĵon financis Rákóczi Ferencz la 2-a por diskonigi pri la liberecbatalo, gvidata de li.

En 1704 aperis la latinlingva *Manifestum*, kiu entenis 21 punktojn pri la kaŭzoj de la hungara batalo. Oni tradukis ĝin nederlanden, francen, germanen eĉ turken. Tiam aperis la penso pri regula sciigo en formo de periodaĵo, kiun proponis grafo, generalo Eszterházy Antal al Rákóczi. Tiam oni pensis la nomon *Mercurius*. Rákóczi elektis RÁDAY Pál-n kiel redaktoron. Kiu jam pruvis sian bonan verkkapablon.

La apero de la periodaĵo ebligis prezenti la batalon por la mondo el alia vidpunkto. Ĝis tiam oni sciiĝis pri la hungaraj bataloj nur el la viena *Wienerisches Diarium*, kiu estis la gazeto de la viena registaro (Aŭstra Imperio).

La unua numero – aperinta la 30-an de majo en 1705- konsistis el 5 presitaj folioj kaj montris la sciigojn de la hungaraj armeaj gvidantoj.

La dua numero aperis nur la 23-an de aŭgusto de 1705 kaj entenis verajn informojn pri la hungaraj malvenkoj. Oni ŝanĝis la nomon de la periodaĵo al *Mercurius Veridicus* (verdira) ex Hungaria. Post tio ekzistas spuroj pri apero en 1706, sed pli poste aperis nur en aŭgusto de 1708 (post malvenko de Trenĉenj) kaj en 1710 (3 numeroj). Tiun lastan tri numerojn oni redaktis en la kancelario de Berĉenji (Bercsényi).

La Mercurius Veridicus aperis en ĉ. 100 ekzempleroj (kompare: germanaj gazetoj en 800-900). Oni trovis ĝis 2005 nur 6 numerojn en 13 presitaj kaj manskribitaj ekzempleroj.

;Pliaj fruaj hungaraj gazetoj

* Hungarlingva gazeto aperis unuafoje la 1-an de januaro en 1780 kun nomo Magyar Hírmondóhttp://mek.oszk.hu/06400/06492
* Posoniensia (marto de 1721-septembro de 1722) gazeto de la protestantoj, post kiam la jazuitoj akiris ĝin, post tri monatoj ĉesis (aperis unuafoje en Bratislavo)
* Pressburger Zeitung (1764-1929)

## Referencoj 
* Laŭ artikolo de Élet és Tudomány, 2005/33
* foto pri la unua numero kaj ioma hungara teksto

Kategorio:Hungaraj gazetoj
Kategorio:Latinlingvaj gazetoj
Eponimo

**Eponimo** estas persono, aŭ reala aŭ fikcia, kies nomo estigis (aŭ oni opinias ke ĝi estigis) la nomon de iu loko, asteroido, tribo, malkovro aŭ alia afero. **Eponima** persono estas la samo kiel **eponimo**. Krome, la vorto *eponimo* povas esti uzata ankaŭ por nomi la titolitan objekton. En iuj lingvoj, ekzemple la nuntempa angla, la termino **eponima** estas ofte uzata pro signifi "mem-titolita".

Ekzemplo de eponimoj:
* Robinsono Kruso - la nomo de heroo, kiu poste donis nomon ankaŭ al la koncernita libro.
* aĥila tendeno - pro Aĥilo en la greka mitologio.

En klasika antikvo estis nomataj **eponimaj oficistoj** tiuj personoj, kiuj posedis iun gravan ŝtatan oficon kaj donis la nomon al la konkreta jaro ("En la jaro de la konsuleco de XXXX").

Kategorio:Eponimoj
Spokane (Vaŝingtonio)

eta|dekstra|300 px|Vaŝingtonio: la ruĝa punkto estas Spokeno
eta|maldekstra
**Spokane** (*elparole* spo-KÆN; eventuale esperantigebla ***Spokeno**) estas la dua urbo (post Seatlo), laŭ popolnombro, en la ŝtato Vaŝingtonio, Usono. Ĝi estas la plej granda urbo en la parto de la ŝtato oriente de la Kaskada Kresto; Spokeno fiere sin nomas "la Reĝina Urbo de la Enlanda Imperio". Ĝi estas la administra ĉefurbo de Kantono Spokena, kaj situas ambaŭflanke de la Rivero Spokena.

La urbo prenis sian nomon de la loka indiĝena popolo, la Spokena Tribo, aŭ eble de la rivero.

En la urbo troviĝas katolika Universitato Gonzaga kaj protestanta Kolegio Whitworth, kaj filiaj terenoj de du ŝtataj universitatoj.

## Historio 
[eta|550ra|[Cintro en la centra arko de la Ponto de la Strato Monroe en Spokane, 1911.]]
Laŭ la usona censo de 2000 Spokane havis  loĝantojn. Ĝi fondiĝis en 1881, kiel fina konstrupunkto de la transkontinenta fervojo *Northern Pacific*.

En 1974 Spokeno fariĝis la plej malgranda (ĝis tiam) gastiganta urbo de Monda Foiro, nome *'Expo '74'''. En 1975 la urbo gastigis ankaŭ jarkongreson de ELNA.

En 2005 la urbestro, James E. West, fariĝis skandala figuro pro akuzoj, ke li sekse atencis junulojn antaŭ pli ol 15 jaroj, kaj ke dum la pli proksima pasinteco li ofertis postenojn en la urba administracio al viroj, kiujn li ekkonis per gejaj retejoj. Li konfesis pri iuj el la akuzaĵoj kaj malkonfesis pri aliaj, sed malgraŭ rezolucio de sia partio ke li nepre demisiu, li diris ke li ne intencas forlasi la urbestrecon pro la skandaloj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Retejo (anglalingva)


Kategorio:Urboj en Vaŝingtonio
Valaĥio (Moravio)

**Valaĥio** (ĉeĥe *Valašsko*) estas regiono en Ĉeĥio, nome parto de Moravio. La historiistoj supozas, ke la moraviaj valaĥoj alvenis inter la 15-a jarcento kaj la 17-a jarcento el rumanaj Karpatoj, kaj do estas parencaj kun la rumanaj valaĥoj, kvankam ili parolas ĉeĥe. Tamen ilia ĉeĥa dialekto estas tre originala, same kiel la valaĥia kulturo, folkloraj kostumoj, kantoj k.s.

## Vidu ankaŭ 
* Valaĥia muzeo en naturo


Kategorio:Etnografiaj regionoj de Ĉeĥio
Kategorio:Geografio de distrikto Vsetín
Kategorio:Geografio de distrikto Zlín
Aŭro

eta|Arta vido de aŭro
**Aŭro**, laŭ Spiritismo, estas perispirita fenomeno. La Aŭro estas energia radiado kiu aperas de kunigo de fiziko-kemiaj fortoj de l' korpo kun la perispirito kaj mensaj radiadoj de Spirito. Pro tio, ĝi havas individuajn karakterojn kaj montras la evolua stato morale kaj intelekte de Spirito.
Tiuj radiadoj pleneniĝis la tutan estulon, ekspansias kaj formas aŭreolon kun karakteroj kaj koloroj propraj al ĉiu estulo, kiun kelkaj individuoj povus vidi.
Rozkrucanoj kaj teozofoj havas tre similajn, kvankam terminologie malsametajn, konceptojn.

## Vidu ankaŭ 
* ĉi (koncepto)
* esoterismo
* klarvideco
* klasikaj elementoj
* nimbo
* parapsikologio
* radiestezo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nature.com/news/2004/041018/full/041018-6.html 
* http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=0003014B-9D06-1E8F-8EA5809EC5880000 
* «Aŭro», kritika analizo  ()

Kategorio:Esoterismo
Kategorio:Parapsikologio
Kategorio:Spiritismo
Valaĥio (Rumanio)

eta|dekstra|300ra|
**Valaĥio** (en la rumana:  prononcita [ˈt͡sara romɨˈne̯askə]; arkaike: , en la rumana cirila alfabeto: Цара Рꙋмѫнѣскъ) estas historia kaj geografia regiono de Rumanio. Ĝi situas norde de la Malsupra Danubo kaj sude de la Sudaj Karpatoj. Valaĥio estis tradicie dividita en du partoj, nome Muntenio (aŭ Granda Valaĥio, oriente, 10 distriktoj) kaj Oltenio (aŭ Malgranda Valaĥio, okcidente, 5 distriktoj). Valaĥio kiel tuto estas foje referencata simple kiel Muntenio pro identigo kun la plej granda el la du tradiciaj partoj.

## Princlando Valaĥio 
En Valaĥio estis fondita la Princlando Valaĥio komence de la 14-a jarcento fare de Basarab la 1-a, post ribelo kontraŭ Karolo la 1-a de Hungario. En 1859, Valaĥio unuiĝis kun Moldavio por formi la regnon de la Unuiĝintaj Princlandoj, kiu adoptis la nomon Rumanio en 1866 kaj oficiale iĝis la Reĝlando de Rumanio en 1881.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Giurescu, Constantin. *Istoria Bucureștilor. Din cele mai vechi timpuri pînă în zilele noastre*, Ed. Pentru Literatură, Bucharest, 1966


Kategorio:Historio de Rumanio
Kategorio:Geografio de Rumanio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1330-1339
Kategorio:Aperis en 1330
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1859
Valeto

eta|232ra|17a-jarcenta *valet de chambre*.
**Valeto** laŭ la plej kompletaj vortaro de Esperanto estas evitinda vorto por ĉambristo, en pli larĝa senco servisto: *Valeto* (de la franca forto *valet* aŭ *varlet*, de *vassellittus* en la vulgara latino, "juna nobelulo, paĝio", diminutivo de *vasallus* en la mezepoka latino, "servanto", komparu la Esperantan vorton vasalo) estas termino por masklaj servistoj kiuj servas kiel personaj helpantoj al ties dungantoj. En la Mezepoko kaj Antikva Reĝimo, la franclingva esprimo *valet de chambre* utilis por aludi al la rolo por junaj korteganoj kaj specialistoj kiaj artistoj en reĝa kortego, sed la termino *valet* per si mem plej ofte referencas al normala servisto responsa pri la vestoj kaj personaj propraĵoj de dungistoj, kaj kiu faras minorajn aranĝojn. La esperanta neologismo spegulas la francan signifon.

## Aliaj signifoj 
* **Valeto** estas ankaŭ malgranda valo.
* La Valeto (La Valletta) estas ĉefurbo de Malto.
* Valeta parkado

## Referencoj 
Kategorio:Historio
Kategorio:Geografio
The Decemberists

**The Decemberists** estas usona bando de sendependa roko el Portland, Oregono. La nomo "Decemberists" venas de la malsukcesa Ribelo de Decembranoj kontraŭ la caro Nikolao la 1-a. La tekstoj de iliaj kantoj ofte estas kiel rakontoj. Ekzemple, la teksto de "The Mariner's Revenge Song" (angle *La Kanto de Venĝo de la Maristo*) de la albumo *Picaresque*: "Ni estas du maristoj / La solaj travivuloj de niaj ŝipoj / ĉi tie en tio ventro de baleno. / ĝiaj vergetoj estas traboj plafondaj / ĝiaj organoj estas tapiŝo / mi supozas ke ni havas iom da tempon por mortigi." Iliaj kantoj parolas pri rakontoj ĉu kapricaj aŭ epopeajn aŭ vere mallumaj.

Ilia sono estas tre originala kaj sendependa, kvankam oni ofte ilin komparas al la bando Neutral Milk Hotel.

La membroj estas:
* Colin MELOY (komponisto de kantoj, gitaristo, kaj ĉefkantisto)
* Chris FUNK (gitaristo, kaj ludisto de aliaj instrumentoj)
* Jenny CONLEE (klavaristo, akordionisto)
* Nate QUERY (basgitaristo)
* Petra HADEN (violonisto, kantisto)
* John MOEN (tamburisto)

Ekzistas ankaŭ kelkaj eksmembroj:
* Jesse EMERSON (basgitaristo)
* Ezra HOLBROOK (tamburisto)
* Rachel BLUMBURG (tamburisto, kantisto)

Jen iliaj albumoj kaj soloj:
* 5 Songs EP
* Castaways and Cutouts LP
* Her Majesty The Decemberists LP
* The Tain EP
* Billy Liar CD Single
* Picaresque LP

Kategorio:Sendependa roko
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 2000
Valencio (Venezuelo)

eta|maldekstra|250ra|Valencio nokte
eta|maldekstra|250ra|Valencio
eta|maldekstra|250ra|Biblioteko de Valencio
eta|maldekstra|250ra|Centra strato en Valencio
**Valencio** (*Valencia*) estas milionurbo de Venezuelo. Ĝi estas la tria plej granda urbo de la lando kaj estas la ĉefurbo de la ŝtato Karabobo (*Carabobo*).

## Geografio 
Valencio troviĝas en norda parto de la lando en montaro en valo. Okcidente de la urbo troviĝas la Lago Valencio, dua plej granda lago de Venezuelo, laŭ surfaco. Karakaso troviĝas je 180 km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam antaŭ Kristo. Valencio estis fondita en 1555 kun la nomo *Nueva Valencia del Rey* fare de la hispana konkeranto Alonso Díaz Moreno. La fifama konkerinto Lope de Aguirre sieĝis la urbon en 1561, poste francaj piratoj en 1677 fajrodetruis la urbodomon. En 1821 batalo okazis apud la urbo. En 1830 Valencio iĝis la unua ĉefurbo de Venezuelo. En 1892 oni fondis universitaton.

## Klimato 
En Valencio la ĉiujara averaĝa temperaturo estas .

## Ekonomio 
Valencio estas la plej industria urbo de Venezuelo.

## Vidindaĵoj 
* kultura centro
* municipa teatro de 1895
* biblioteko
* muzeo pri artoj kaj historio de 1765
* muzeo pri historio kaj antropologio
* urba kaj kultura muzeoj
* bestoĝardeno precipe pri fiŝoj kaj serpentoj

## Servoj 
* Universitato de Karabobo

## Trafiko 
En Valencio metroo kaj diversaj aŭtobusoj trafikas. La internacia flughaveno estas proksime.

## Ĝemelurboj 
*  Napolo, Italio
*  Valencio (Hispanio), Hispanio
*  Sibiu, Rumanio
*  Nagŭanagŭo, Venezuelo

### Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Venezuelo
Kategorio:Milionurboj
Astaksantino

**Astaksantino** estas kemiaĵo, kiu donas la ruĝan koloron al kriloj, langusto, salikoketo, kaj kelkaj krustuloj, se ili estas kuiritaj. Ĝi estas antioksidanto.

La kunligo de astaksantino kaj pigmenta molekulo donas krustacianinon, kio donas bluan koloron por la homaro. Tio okazas tre rare, nur 1 homo en miliono bluiĝas.

## Astaksantino en salmoj 
Salmo estas blanka-karna fiŝo, havante karakterizan salman koloron. La breditaj salmoj estas ĝenerale nutritaj per astataksino aŭ kantaksantino por igi la koloron pli agrabla.

Dosiero:Astaxanthin.svg|
Dosiero:Salmon roe.jpg|

## Referencoj 
Kategorio:Pigmentoj
Kategorio:Kolorigiloj
Vi

La literkombino **Vi** aŭ **VI** havas plurajn signifojn:
* **Vi** estas pronomo en Esperanto.
* **vi** estas laŭ normo ISO 639 lingva kodo de la Vjetnama lingvo.
* **VI** estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Usonaj Virgulininsuloj.
* **.vi** estas nacia domajno de la alta nivelo de Usonaj Virgulininsuloj.
* **VI** estas Usonaj Virgulininsuloj - dependa teritorio de Usono.
* **VI** estas skribita per romiaj ciferoj nombro 6.
* **vi** estas tekstredaktilo.
* **VI** estas kodo de provinco Vicenza de Italio.
* **vi (komando)** estas Uniksa komandlinia programo.

## Vidu ankaŭ 
* Vy (apartigilo)
Ŝi (romano)

***Ŝi*** estas originale anglalingva romano verkita de Henry Rider Haggard. La libro estas tradukita fare de G. J. Degenkamp kaj aperis 278-paĝa en la jaro 1934 ĉe *The Esperanto Publishing Company Limited* en Londono.

## Recenzoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La traduko legebla pdf-versie
* *Enciklopedio de Esperanto*/Ŝ en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo de Universitato de Amsterdamo

Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo
Kategorio:Esperantlingvaj romanoj
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de la FEL-biblioteko
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo
Kategorio:Fikciaj senmortuloj
Kategorio:Afriko en fikcio
Ni

**Ni** povas signifi
***Ni** estas simbolo por nikelo je kemio.
***Ni** estas pronomo en Esperanto;
***Ni** estas rusa romano: Ni (romano); ruslingva titolo: *Мы*;
***Ni** estas originala publikigaĵo en Esperanto;
***NI** estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Nikaragvo.
***.ni** estas nacia domajno de la alta nivelo de Nikaragvo.
Ili (novelaro)

***Ili*** estas la titolo de novelaro de Léon Bergiers, kiun eldonis SAT en 1930. Ĝi estas rete eldonita en 2004.

Tiu 86-paĝa libro kunigas rakontojn pri sociaj temoj, kiuj foje antaŭe aperis en *Sennacieca Revuo* sub iom malsama formo.
La libro ricevis antaŭparolon de Dimitrij Sneĵko, kaj estas originale ilustrita de Lucien Gilles. 

## Recenzoj 
Pri ĝi Nikolao Nekrasov skribis en 1931 en *La Nova Etapo*, ke *Ili* estas unu el la kvin ĝis tiam eldonitaj verkoj, kiuj meritas esti konsiderataj kiel eroj de revolucia esperanta literaturo. 

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience : entajpu la vorton "ili".

Kategorio:Noveloj
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Nanumea

**Nanumea** estas la plej nordokcidenta insulo en la lando Tuvalo. Ĝi estas atolo ĉirkaŭ laguno. Laŭ legendoj la unuaj envenintoj sur ĉi tiun atolon estis du virinoj nomitaj Pai kaj Vau, sed viro nomita Tefolaha estis la insulestro. La nunaj loĝantoj de Nanumea celebras kristanan tagon nomitan Pati, kio estas referenco al la literoj en frazo, kiu signifas "la tago de Tefolaha kaj Jesuo". La atolo konsistas el almenaŭ ses insuloj:

* Lakena
* Lefogaki
* Nanumea mem (la plej granda insulo)
* Teatua a Taepoa
* Temotufoliki
* kaj almenaŭ alia insuleto

Sur la insulo Nanumea estas vilaĝo, kaj almenaŭ Lakena ankaŭ estas loĝata. La longeco de la insulo estas 3 kilometroj.

Kategorio:Insuloj en Tuvalo
Niulakita

**Niulakita** estas la plej suda insulo de Tuvalo. Ĝi estis aĉetita de Britio ĉirkaŭ 1950 por malaltigi la loĝantara denseco en aliaj insuloj. En ĝi estas kvar lagetoj kaj ĉe la marbordo estas la insuldomo (*maneapa*), kiu funkcias kiel kunsidejo kaj distrejo por la insulanoj. La insulo havas ovan formon kaj ties longeco estas unu kilometro.

Kategorio:Tuvalo
Kategorio:Insuloj en Tuvalo
Pilar (Argentino)

**Pilar** estas urbo en la provinco de Kordobo, en Argentino 

Pilar estas malgranda kunurbo kun Río Segundo, kaj situas trans la rivero Segundo. En ĝi estas areoj por piknikoj kaj tendumadoj, sufiĉa ombro, ekipaĵo, provizejoj, ktp.

Je 1 km suden estas raporto pri Kapelo Del Pilar, konstruita je la 17ª jarcento de Jose de Sobradiel, naskita en Zaragoza, Hispanio, de tiam lia pieco je la virgulino del Pilar, kies figuraĵo estis ŝtofita ligno kun arĝenta krono, kaj prezentita al la publiko en la jaro 1714, kies nomo estas ankaŭ ties nuntempa urbeto. La kapelo kaj la tereno apartenis al multaj mastroj, ĝis la jaro 1976 kiam, la familio Lassen donacis ilin al la provinco por rekonstruigi la kapelon. En 1978 denove estas malfermita al la publiko kaj en 1979, la zaragozaj aŭtoritatoj surtronigis novan figuron de la Virgulino Del Pilar. En ĝi estas Belgrana Instituto kun biblioteko pri diversaj fakoj. 

Proksime de la kapelo Del Pilar estas la Geofizika Observatorio, depende de la Nacia Meteologia Servo, kie oni studas meteologiajn observadojn, sismografiajn mezuradojn kaj magnetismon.

Kategorio:Urboj de Argentino
Balotsistemo

eta|500x500ra
**Balotsistemo** estas metodo por kolekti la preferojn de unuopaj homoj (balotantoj) kaj kombini ilin per algoritmo por fari finan decidon.

Balotsistemoj estas studitaj de matematikistoj kaj politiksciencistoj. Montriĝas, ke la elekto de taŭga algoritmo ne estas evidenta.

## Listo de balotsistemoj 
* Aprobobalotado
* Kondorcet-balotado (ekzemple Paroranga metodo)
* Majoritata balotsistemo
* Proporcia balotsistemo
* Unuopa transdonebla voĉdono

## Bildaro 

Dosiero:ElezioneBrunate.jpg|
Dosiero:Approval ballot.svg|
Dosiero:Marquis de Condorcet.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Politiko
* Demokratio
* Sekreta voĉdonado

## Eksteraj ligiloj 
* https://electowiki.org/wiki/Election-methods_mailing_list 
* http://dmoz.org/Society/Politics/Campaigns_and_Elections/Voting_Systems  
* http://xaravve.trentu.ca/pivato/Teaching/voting.pdf  
* http://fc.antioch.edu/~james_green-armytage/voting.htm  


Kategorio:Politiko
Vaiaku

**Vaiaku** estas la sidejo de la registaro de Tuvalo, kaj estas en la atolo Funafutio. Vaiaku estas unu el la kvar najbaraĵoj de la insulo Fongafale, la plej granda en la atolo Funafutio. Ĉi tie estas la registaraj oficejoj, la sola banko, poŝtoficejo kaj la konstruaĵo de la tuvala telefonkompanio.

Vaiaku estas la plej granda domaro de Tuvalo kaj ties suma loĝantaro estas 4.492 homoj (en 2002). Vaiaku ofte estas nomita la ĉefurbo de Tuvalo, tamen la oficiala tuvala ĉefurbo estas la kompleta atolo Funafutio.

Kategorio:Tuvalo
Juan Manuel Fangio

eta|Juan Manuel Fangio.

**Juan Manuel FANGIO** (naskiĝis la 24-an de junio, 1911 en Balcarce, mortis la 17-an de julio, 1995 en Bonaero) estis unu el la plej grandaj F1-aj pilotoj.

Ĉampiono de F1 en 1951, 1954, 1955, 1956 kaj 1957.

Kategorio:Argentinanoj
Kategorio:Pilotoj de F1
Niutao

**Niutao** estas insulo en la pacifika ŝtato Tuvalo. Ĝi estas unu el la naŭ distriktoj (atoloj) de Tuvalo, kaj unu el la tri, kiuj konsistas nur el unu insulo. 

Estas du lagetoj, el kiuj la plej granda havas tri insulojn kaj digon. Plie, estas tri putoj. En la sudo estas la sola vilaĝo sur Niutao: Tuapa, kies najbaraĵo nomiĝas Angafoulua. Estas komuna insuldomo (*maneapa*), kirko, poŝtoficejo kaj puto. Sur la insulo ankaŭ ekzistas tombejo, kaj la hospitalo estas en la nordo.

Kategorio:Tuvalo
Kategorio:Insuloj en Tuvalo
Valhalo

[dekstra|eta|130ra|En tiu ĉi ilustraĵo de islanda manskribaĵo de la 17-a jarcento videblas [Heimdall kovranta la Valhalpordon.]]
**Valhalo** (*Walhalla*, pranord-lingve *Valhöll*) estas restejo de la herooj mortintaj en bataloj, eterne servataj de Valkirioj, en la ĝermana mitologio.

Laŭ la mitologio, la militbravuloj vivas sub gvido de Odino, en pompa, kiras-kovrita loko, kie ili fest-manĝas el viando de freŝe buĉita apro (kiu reviviĝas ĉiuvespere) kaj trinkas mielbieron, kiu senfine fluas el mamo de kaprino. Ili plenumas la tempon per batalludoj.

Ili vivas tiel ĝis okazo de la mondofino *Ragnarök*, kiam ili elmarŝas tra 540 pordoj de la palaco, por ekbatali kun Odino kontraŭ la gigantoj.

La gaja postmortejo Valhalo, festejo por tiuj kiuj mortis en batalo, kontrastas kontraŭ la senĝoja Helheim, kie suferas tiuj kiuj mortis pro maljuno aŭ malsano.

## Vidu ankaŭ 
* Valhalo (monumento), kreita en 1842
* Valhalla (komikso)

Kategorio:Ĝermana mitologio
Kategorio:Bataloj
Kategorio:Lokoj de la nord-ĝermana mitologio
Kategorio:Postmortaj lokoj
Valkirio

eta|La "duondormo de valkirio", fare de la angla pentristo *Edward Robert Hughes* (1851-1914). Hughes reduktas la militistan aspekton de la valkirio, pentrante belan junulinon en preskaŭtravidebla vestaĵo. Ŝia kasko bildiĝas, sed flanke, kaj la glavo estas en glavingo, ne batalopreta.
**Valkirioj** estas figuroj de la skandinava mitologio, ĝenerale reprezentitaj kiel belegaj militistinoj sur blankaj ĉevaloj. Plejofte oni priskribas ilin kiel filinojn de Odino. La valkirioj vizitis la batalejojn kaj elektis la plej heroemajn inter la mortintoj (la *einherjar*) por konduki ilin al Valhalo. Odino bezonis la *einherjar*, por ke ili militu kun li en la mondofina batalego de la *ragnarök* (la krepusko de la dioj).

## Etimologio 
La vorto "valkirio" venas de la norena vorto *valkyrja* (plurale *valkyrjar*), el la vorteroj radikoj *valr* "kadavroj sur batalkampo" and *kyrja* "elektanto", do signifis "elektanto de la batalmortantoj. En la anglosaksa lingvo la koncerna vorto estis *"wælcyrige"*. La moderna germana formo *"Walküre"* aperis en la unuaj germanlingvaj tradukoj de la Poezia Edda (*Friedrich Heinrich von der Hagen* 1812, Fratoj Grimm 1815 kaj *Karl Joseph Simrock* 1851; vidu en la vikifontaro la germanlingvan verkon *Die Edda*). Tiuj verkoj provizis parton de la materialo uzita fare de la germanlingva komponisto Richard Wagner en la opera ciklo *La Ringo de la Nibelungo*, kiu senmortigis la vorton en la opero *Die Walküre* ("la valkirio"), kies teksto verkiĝis inter 1852 kaj 1853.
En la antikva islanda lingvo *valkyrja* (la elektantino de la mortigitoj).

## Alfabeta listo de valkirioj 
* Brunhilda
* Göll
* Göndul
* Gudr
* Gunn
* Herfjoturr
* Hildr
* Hladgunnr
* Hlokk
* Hrist
* Mist
* Rota
* Sigrdrifa
* Sigrún
* Skagull
* Skeggjald
* Skuld (unu de la tri nornoj)
* Svafa
* Trud

## Aliaj rilataj mitologioj 
Parcoj en helena mitologio kaj banŝio en irlanda mitologio estis mitulinoj rolantaj ĉirkaŭ morto.


Kategorio:Bataloj
Kategorio:Dioj pri morto
Kategorio:Nord-ĝermanaj dioj
Kategorio:Militaj dioj
Kategorio:Fikciaj militistoj
Kategorio:La ringo de la Nibelungo
Dokumentujo

**Dokumentujo** aŭ **teko** estas malgranda valizo ofte farata el ledo aŭ vinilo kun tenilo de unu flanko. Ofte oni uzas dokumentujojn por porti dokumentojn k.s.

Kategorio:Ujoj
Kofrujo

[dekstra|eta|350px|*Ford Model A* de jaro [1931 kun aparta kofrujo]]
dekstra|eta|350px|Aŭtobuso Drögmöller kun malfermita suba kofrujo
maldekstra|eta|350px|Plymouth Fury el 1956 kun malfermita kofrujo

**Kofrujo** aŭ **valizujo** estas parto de veturilo, aŭtomobilo, destinita ricevi la pakaĵojn kaj provizita per fermebla kovrilo. (PIV)

En pasaĝera malpeza aŭtomobilo la kofrujo kutime estas malantaŭe, ĝi povas esti aparta aŭ en la sama spaco kiel tiu por pasaĝeroj.

Aŭtobusoj, plejparte tiuj por interurba veturado, havas kofrujojn malsupre sub la planko, kun eksteraj flankaj aliroj.

## Vidu ankaŭ
* Surtegmenta kofrujo

Kategorio:Aŭtomobiloj
Kategorio:Veturiloj
Valmikio

[eta|Valmikio verkanta la [Ramajanon]]

**Valmikio** estas aŭtoro de la hinduisma eposo Ramajano (ĉ. la 3-a aŭ 2-a jarcento a.K.). Li mem estas la temo de multaj legendoj.

## Valmikio kaj Esperanto 
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Jen lia apero:

Alian astran korpon li nun ekvidas aperi

samtempe inter nuboj, je homfiguro similan,

brilantan silueton, en longa blanka tuniko.

Sed li rimarkas baldaŭ pri la kontura koloro,

ĉar dum la propra bluas, l'alia flave helecas.

Ĝi estas Valmikio, la mondefama poeto

kantonta pri la gloroj de l'princo Rama, heroo

de l'hindoj, kiu luktos kontraŭ demonoj uzurpaj

kaj ankaŭ kontraŭ si mem, por elmeriti la amon

de la edzino kara kaj de la propra popolo.

Inspire li rakontos pri l'universa naturo,

pri bestoj kaj simioj helpontaj homon amike

dum batalado kontraŭ ribelaj fortoj oponaj.

## Notoj 
Kategorio:Hinduismo
Kategorio:Ramajano
Valizo

dekstra|eta|Ordinara valizo
eta|dekstra|eta|Rulebla valizo

**Valizo** estas vojaĝa pakumo, rigida, proksimume paralelepipeda, malfermiĝanta en du partojn, ŝlosebla, kun anso, mane portebla aŭ rule trenebla de unu homo. Ĝi povas esti leda, plasta, tolkovrita, metala (t.n. *militista*). Tre malpeza valizo estas nomata *aviadila valizo*.

## Historio 
La valizoj aperis meze de la 19ª jc. Antaŭe la ĉefaj vojaĝaj pakumoj
estas sakoj aŭ kofroj. En la jaroj 1850-aj la franco *Louis Vuitton* kreis
sintezon, kiu estis rigida preskaŭ kiel kofro (tenis sian formon, tiel
ke la enpakitaj vestoj ne taŭziĝis, la objektoj rompiĝemaj ne
difektiĝis), kaj aliflanke, estis malpeza kaj malmultekosta kiel
vojaĝa sako. Krome, la plata formo de orta paralelipipedo (kontraste
kun la ofte rondetaj kovriloj de la kofroj) ebligis kompaktan aranĝon
de la pakaĵaro.

Sekve de tio en la dua duono de la 19ª jc la valizoj iom post iom forpuŝis la malnovajn vojaĝajn kofrojn.

## La valizoj en Esperanto 
La Fundamento de Esperanto celis precipe la tiutempajn realaĵojn, tial ĝi jam entenas la vorton *valizo*, kaj ignoras la jam arkaikiĝintan *kofron*. Ankaŭ en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof aperas la proverbo:
: 

## Vidu ankaŭ 
* Dokumentujo
* Kofro
* Pakaĵo
* Sako
* Kofrujo

## Referenco 
Kategorio:Ujoj
Valparaiso

**Valparaiso** (*Valparaíso*) estas la ĉefa haveno de Ĉilio. Ĝi estas la ĉefurbo de la samnoma regiono.

Valparaíso estas la sidejo de la Parlamento (*Congreso Nacional*) de Ĉilio.

La historia urbocentro estas Monda Kulturheredaĵo de UNESKO.

## Servoj 
* Pontifika Universitato Katolika de Valparaiso

## Vidu ankaŭ 
* Trajno Limache-Puerto
* Trolebusa transporto en Valparaiso

## Eksteraj ligiloj 
* Municipa retejo de Valparaíso.


Kategorio:Urboj de Ĉilio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Ĉilio
Kategorio:Marhavenaj urboj