open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Levél

**Levél** estas vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Mosonmagyaróvár. La loknomo signifas hungare: letero aŭ folio, sed tie vivis peĉenegoj, kiuj gardis la limon, ili estis sagistoj (**lővér**), fine estis levél. La germana vilaĝonomo estas **Kaltenstein**.
eta|maldekstre|Vendejo en Levél
eta|La ĉefvojo iam en Levél
eta|Ventrocentralo en Levél

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 9221
* Telefonkodo: 96
* Areo: 25 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1811

## Situo 
La komunumo situas sur ebenaĵo preter la fervojo kaj la aŭtoŝoseo M1 inter Budapeŝto kaj Vieno.

## Historio 
Rezulte de la kontraŭturkaj bataloj la vilaĝo senhomiĝis, saksoj refondis la vilaĝon. En 1946 la germanoj estis devige forigitaj al Germanio. Nuntempe estas interesaĵo la ventocentralo.

## Vidindaĵoj 
La komunumo havas romkatolikan preĝejon omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario), luteranan preĝejon el 1789 kaj kalvinanan preĝejon.

## Ĝemelkomunumo 
*  Gols, Aŭstrio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
Rafinejo

[eta|[Nafta rafinejo en Karlsruhe (Germanio)]]
**Rafinejo** estas industria kemia entrepreno, kiu per purigo kaj transformigo el natura materialo produktas home pli bone utiligeblan prilaboritan produkton.

La du plej konataj ekzemploj de rafinejoj estas:

* sukerorafinejo - tie el kaĉo de dolĉaj plantofibroj (el sukerkano aŭ sukerbeto) per purigo kaj transformigo ekestas industria sukero,
* nafta rafinejo - tie el nafto per purigo kaj kemia transformigo produktiĝas interalie benzino.

Kategorio:Kemio
Mosonszentmiklós

**Mosonszentmiklós** [moŝonsentmikloŝ] estas vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Győr. El la loknomo oni rekonas Sankta Nikolao.
eta|100-ra|Blazono de Mosonszentmiklós
eta|Preĝejo de Mosonszentmiklós

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 9154
* Telefonprefikso: 96
* Areo: 31 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2490.

## Situo 
Mosonszentmiklós situas sur ebenaĵo flankovoje inter Győr, Csorna kaj Mosonmagyaróvár. La aŭtoŝoseo M1 kaj fervojo inter Budapeŝto kaj Vieno estas ne tro for.

## Historio 
En 1919 aldoniĝis al Aŭstrio malvasta koridoro, nomata Burgenland el Hungario, kiu estas tie pli vasta. La vilaĝo situis pli proksime al la landlimo.

Vidindaĵo estas sur holmo la romkatolika preĝejo kune kun 2 apudaj kapeloj.

## Famuloj 
En Mosonszentmiklós naskiĝis:
* monaĥoj Ferenc Both, Henrik Benedek Takács kaj Damján György Vargha
* pentristo József Samodai
* redaktoro István Kormos.

## Komunumoj pri Sankta Nikolao en Hungara reĝlando 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
Nafta rafinejo

[eta|Nafta rafinejo en [Karlsruhe (Germanio)]]
**Nafta rafinejo** estas industria kemia entrepreno, kiu per naftorafinado, do per purigo kaj transformigo el la natura materialo nafto produktas interalie benzinon, produkton en la homa industria socio pli bone utiligeblan ol la "kruda" nafto. "Purigo" en la senco de nafta rafinejo signifas aparte destilon kaj sensulfurigon.

## Vidu ankaŭ 
* Petrokemio

Kategorio:Kemio
Patrick Duffy

**Patrick G. DUFFY** (17-a de marto 1949, Townsend, Montana, Usono) estas usona televida aktoro. Al liaj plej konataj roloj apartenas Bobby Ewing en televida serio de stacio CBS Dallas kaj Frank Lambert en serio de stacio ABC en situaciaj komedioj Paŝo post paŝo (Step by Step).

En la jaro 1976 Duffy ricevis rolon de Mark Harris en serio Viro el Atlantido. Kiam la serio estis nuligita li ricevis rolon de Bobby Ewing en Dallas. En la serio li estis ĝis la jaro 1991 escepte la jaroj 1985 - 1986. En 1991 estis proponita al li rolo de patro de familio Frank Lambert en serio Paŝo post paŝo, kie filma edzino estis al li Carol Foster, kiun rolis Suzanne Somers.

Duffy, Patrick G.
Duffy, Patrick G.
Duffy, Patrick G.
Hegyeshalom

**Hegyeshalom** [hedjeŝhalom], germane **Straß-Sommerein** estas grandvilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Mosonmagyaróvár. La loknomo signifas hungare pinta-holmo.
eta|maldekstre|

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 9222
* Areo: 53 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 3520.
* Telefonprefikso: 96

## Geografio 
Hegyeshalom situas sur ebenaĵo preter la fervojo kaj la aŭtoŝoseo M1 inter Budapeŝto kaj Vieno, krome estis samtempe limpasejo al Aŭstrio, fine tie kruciĝas fervojo inter Bratislavo kaj Szombathely. La trapasejo estis la plej grava kaj trafika en Hungario, simbole estas pordo de Okcidento por la hungaroj.

## Historio 
Fervojo Budapeŝto-Vieno estis ĉiam la plej grava por la hungaroj. Komence de la konstruadoj estis 2 planoj. La aŭstroj volis la sudan solvon, tio profitis parte fervojon Vieno-Adriatiko, el tio estis branĉo al Budapeŝto. La hungaroj volis la nordan solvon, kiu tuŝos la tiaman ĉefurbon Pozonon (nun Bratislavo). Fine ambaŭ konstruiĝis.

Laŭ la vilaĝonomo estis iom pli alta loko, kie poste konstruiĝis preĝejo omaĝe al **Virgulina** Maria. Rezulte la kontraŭturkajn batalojn la vilaĝo senhomiĝis, alvenis germanoj refondintaj la vilaĝon.

Dum la historio la limo estis pli fore, antaŭ Bruck, depost Traktato de Trianon la vilaĝo estis limpasejo. Ekde 2008 ĉesis la limo inter Austrio kaj Hungario, ambaŭ landoj apartenas al interna zono de Eŭropa Unio.
eta|

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo de Apostolo Bartolomeo (Hegyeshalom)
* Luterana preĝejo (Hegyeshalom)
* 2 lagoj

## Famuloj 
* En Hegyeshalom naskiĝis:
** inĝeniero pri maŝinoj Zénó Terplán
** pentristo Lajos Cziráki
** presejestro Viktor György Hornyánszky.
* En Hegyeshalom mortis monaĥo Damján György Vargha.

## Famaj nomportantoj 
* Lajos Hegyeshalmi, ministro

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Várbalog

**Várbalog** estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio en departemento Győr-Moson-Sopron, en subregiono de Mosonmagyaróvár. La loknomo signifas hungare: fortikaĵo-maldekstrulo.

* Poŝta kodo: 9243
* Areo: 23 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 460.

La komunumo situas sur ebenaĵo laŭ la aŭstra landlimo. Flankovoje Mosonmagyaróvár, Jánossomorja kaj Hegyeshalom estas proksime.

Post la kontraŭturkaj militoj la vilaĝo senhomiĝis, germanoj refondis ĝin. Parenco de Maria Tereza saksa princo **Albert** Kazimiro fondis en la proksimo elstaran agrokultivan centron. Ekstera parto **Albertkázmérpuszta** gardas ankaŭ nun lian nomon.

En 1919 aldoniĝis al Aŭstrio malvasta koridoro el Hungario, kiu estas tie pli vasta. La vilaĝo trovis sin ĉe la limo, eĉ Albertkázmérpuszta estas ĝuste ĉe la limo. En 1946 la germanoj estis devige deportitaj al Germanio. Konstruiĝis Fera kurteno, la kontrolado estis rigora. En 1989 Fera kurteno nuliĝis, eble la vilaĝo denove prosperos.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
Újrónafő

**Újrónafő** estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Mosonmagyaróvár. La loknomo signifas hungare: nova-parcelo-ĉefo.
eta|300ra|Fora panoramo de Újrónafő

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 9244
* Telefonkodo: 96
* Areo: 49 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 820
* Koordinatoj: 47°29′01″N 17°07'20″E

## Situo 
Újrónafő situas sur ebenaĵo inter Mosonmagyaróvár kaj Jánossomorja. La vilaĝo havas nur sakan flankovojon. La menciitaj du urboj flankovoje estas facile alireblaj. Mosonmagyaróvár troviĝas 10, Hegyeshalom 15, Csorna 27 km-ojn.

## Historio 
Ĝis 1867 la kampoj apartenis al Mosonszolnok. Tiam kelke da domoj konstruiĝis, kies tiama nomo estis **Rónafőpuszta**. La nuna loknomo uziĝas ekde 1952.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo

## Famuloj 
En Újrónafő mortis pentristo István Tallós Prohászka.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
Ekskrecio

[eta|Urinanta [struto]]
**Ekskrecio** estas funkcio, per kiu la neutilaj (sekreciitaj) restaĵoj de la animalo estas eligataj el la korpo.

Ekskrecio temas pri diversaj procedoj de metabolo kaj de la imunsistemo por eligi ekzemple jenajn aĵojn:
* urino
* feko
* ŝvito
* karbona dioksido
* ...

## Vidu ankaŭ 
* Ekskremento
* Farmakokinetiko
* Mangrovo
* Procelarioformaj birdoj
Ĉefa afergvida oficisto

La **Ĉefa afergvida oficisto**,  (**CEO**), por pli simila mallongigo ankaŭ nomebla **ĉefa entreprena oficisto** (ĈEO), estas titolo uzata precipe en la usona areo por iu solrespondeca entreprena afergvidanto aŭ ĝenerala direktoro. En Brita areo la titolo estas kutime "*managing director*". Lige al la globalizado, ankaŭ tiu esprimo disvastiĝas internacie, sed ofte ĝi estas nur titolo en neanglalingvaj landoj kaj mankas iu ajn jura mencio de la esprimo, titolo en la loka leĝaro.

La esprimo aperis ankaŭ en la politiko aŭ publika administrado: la Ĉinia specifa distrikto Honkongo havas guberniestron, kiu havas la ofican titolon *chief executive (officer)*.

## Vidu ankaŭ 
* Plenuma direktoro - simila, ofte sama, pozicio

Kategorio:Regado
Kategorio:Ekonomiko
Burg Hohenstaufen

[eta|plej aĝa bildigo de la fortikaĵo Burg Hohenstaufen el la jaro [1470 (preĝejo *Oberhofen* en Göppingen]]

La ruino de la historia fortikaĵo **Burg Hohenstaufen** situas super la urboparto *Hohenstaufen* de la germana urbo Göppingen. Ĝi situas en la distrikto Göppingen de la federacia lando Baden-Virtembergo de Germanio.

Konstruite sur la monto *Hohenstaufen*, la fortikaĵo estis la hejmo de dinastio Ŝtaŭfoj - germana nobela familio, el kiu eliris pluraj imperiestroj de la germanlingva Sankta Romia Imperio (1138–1254) kaj reĝoj de la Sicilia Regno (1197-1268).

## Historio 
La fortikaĵo konstruiĝis laŭ historiaj dokumentoj dum la dua duono de la 11-a jarcento. Ĝis la 13-a jarcento ĝi estis la familia fortikaĵo de la nobela dinastio Ŝtaŭfoj. Dum 1188 la germana imperiestro Frederiko Barbarosa loĝis en la konstruaĵo, dum 1208 ĉi-tie mortis la reĝino *Irene*, edzino de la germana reĝo Filipo de Ŝvabio. Ŝtaŭfaj kavaliroj, kiuj devis servi ĉe la kortego de la dinastia fortikaĵo, en la ĉirkaŭa regiono konstruigis proprajn rezidejojn, ekzemple la fortikaĵon *Burg Hohenrechberg*.

Post kiam la dinastio de Ŝtaŭfoj perdis sian  kaj ekregis la Habsburga dinastio, la reĝo *Rudolfo de Habsburgo* deklaris la fortikaĵon Burg Hohenstaufen imperia posedo. La strategie kaj simbole grava loko dum la sekvaj generacioj estis daŭra objekto de konfliktoj inter la grafoj de Virtembergo kaj la Sankta Romia Imperio.

Ekde la jaro 1372 la monto kaj fortikaĵo Hohenstaufen estis firma posedo de la grafoj de Virtembergo. Post la forpelo de la duko Ulriko de Virtembergo dum la jaro 1519, kavaliro, kiu deklaris sin posteulo de la ŝtaŭfa dinastio, postulis la fortikaĵon por si kaj ricevis ĝin. Tial la fortikaĵo nur estis loĝata de malgranda nombro de soldatoj, kiam kadre de la germana kamparana milito dum la jaro 1525 ribelantaj kamparanoj konkeris kaj detruis ĝin. Ŝtonoj de la fortikaĵo poste uziĝis por la konstruo de la kastelo de la urbo Göppingen.

Fine de la 19-a jarcento la fortikaĵa monto konsideriĝis nacia monumento, kaj multaj germanlingvanoj vizitis ĝin. Ekzistis planoj por starigo de reprezenta monumento apud la ruino, sed tiuj planoj ne realiĝis.

## Eksteraj ligiloj 
* *Burg Hohenstaufen, el la germanlingva paĝaro historisches-wuerttemberg.de*  *
* *Burg Hohenstaufen, el la samlingva paĝaro *burgenwelt.de*

Kategorio:Fortikaĵoj
Kategorio:Distrikto Göppingen
Kategorio:Burgoruinoj en Germanio
*
Kategorio:Kasteloj de la dinastio Ŝtaŭfoj
Sodomo kaj Gomoro

[eta|300ra|[Peter Paul Rubens, *Sodom*]]

**Sodomo** (, ) **kaj Gomoro** (, ) estis urboj, kiuj laŭ la juda kaj kristana Biblio, konkrete en la Genezo 18-19, kaj laŭ la islama Korano, estis neniigitaj de Dio pro pekoj de iliaj loĝantoj. Ili situis en la Jordana Rift-Valo sude de la Morta Maro, proksime de la fonto de la rivero Jordano. Nun la urbo Sodomo kutime identiĝas kun la arkeologia loko Tall al-Ḥammām () en orienta Jordanio. La neniigon de la urboj hodiaŭaj historiistoj ligas al frapo de bolido, aparte hela kaj granda meteoro, ĉirkaŭ la jaro 1650 antaŭ nia erao, aŭ alternative al samepoka tertremo de la rift-valo.

Sodomo, Gomoro kaj la ĉirkaŭaj urboj laŭ la Biblio estis neniigitaj per « sulfuro kaj fajro ». Ekde tiam la nomoj de la du urboj estas sinonimo de nemora peko, kiu gvidas al katastrofa pereo. Ununuraj savintoj estis Lot, nevo de Abrahamo, kun sia familio.

La okazintaĵo pri Sodomo igis estiĝon por vorto *sodomio*.

Kategorio:Genezo
Kategorio:Abrahama mitologio
Kategorio:Bibliaj esprimoj
Kategorio:Bibliaj urboj
Kategorio:GLAT-aj temoj kaj judismo
Kategorio:GLAT-aj temoj kaj kristanismo
Kategorio:Islamo kaj samseksemeco
Kategorio:Malaperintaj urboj
Ásványráró

**Ásványráró** [aŝvanjraro] estas vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Mosonmagyaróvár. Ásvány estas hungare mineralo, ráró estas falkospeco.
eta|Preĝejo de Ráró
* Poŝtkodo: 9177
* Telefonkodo: 96
* Areo: 39 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1980

## Situo 
Ásványráró situas sur meze de insulo de Danubo **Szigetköz**, kie estas nur flankovojoj. Zsejkepuszta estas ekstera apartenaĵo de Ásványráró.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko, en la bronzepoko de keltoj, poste de romianoj. Dum la historio tie vivis fiŝistoj, ŝipistoj kaj orlavistoj. En 1918 la kontraŭa insulo de Danubo **Csallóköz** (ĉalokoz) iĝis parto de Ĉeĥoslovakio, la komunumo abrupte iĝis ĉe la limo. La kutima ŝipado, kontaktoj kun la hungaroj (slovakoj tie ne vivis) ĉesis.

En 1936 memstaraj vilaĝoj **Mosondarnó** kaj **Zseli** unuiĝis. En 1946 el Csallóköz tra la Danubo are alvenis hungaraj rifuĝintoj, kiuj estis forpelitaj. En 1950 agrara kooperativo (kolĥozo) formiĝis. En 1954 okazis granda detrua inundo. En 1976 formiĝis el la ĉirkaŭaj vilaĝoj granda kolĥozo **Hungara-Ĉeĥoslovaka Amikeco**.

## Vidindaĵoj 
* katolika Preĝejo Sankta Andreo (Ásványráró) en Ásvány
* katolika preĝejo Sankta Roĥ en Ráró

## Famuloj 
En Zsejkepuszta naskiĝis agronomo Jenő Hankóczy.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
Dommastrumado

[eta|Mastrumo, pentrita de [Jan Steen.]]
**Dommastrumado** estas kolekta nocio por ĉiu familia, geedza, infan- kaj domprizorga laboro, kiujn oni (plej ofte la edzino, iu maljuna generinto) faras por certigi la normalan familian vivon. Tio entenas purigon de la domo, vestoj, manĝujoj ks., pretigon de manĝaĵoj, aĉetojn, riparojn ktp. Apartenas ankaŭ al tio la prizorgo, eduko, priatento de la infanoj, antaŭpreparo por festoj, festado ks. kiel endoma familia tasko.    

Dommastrumado ne estas hejma laboro, sed aro de kutimaj normalaj labortaskoj en averaĝaj familioj.

Oni nomis ĝis meze de la 20-a jarcento **hejmedzino** tiujn virinojn, kiuj restis hejme kun la infanoj kaj gvidis la dommastrumadon. 

## Vidu ankaŭ
*Gastvartisto

Kategorio:Familio
Darnózseli

**Darnózseli** (darnoĵeli) estas unuigita vilaĝo en Hungario en regiono **Okcidenta Transdanubio** en departemento Győr-Moson-Sopron, en subregiono Mosonmagyaróvár.
eta|300ra|Preĝejo de Darnózseli

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 9232
* Telefonkodo: 96
* Areo: 20 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1600.

## Situo 
Darnózseli situas sur insulo de Danubo **Szigetköz**, meze de Danubo kaj Mosoni Duna, kie estas nur flankovojoj.

## Historio 
Dum la historio tie vivis hungaroj, la insulo defendis ilin de la mongoloj, turkoj. Ankaŭ tie estis rabadoj, bataloj, tamen la loĝantaro pluvivis, la vilaĝo ne detruiĝis. Krom fiŝistoj, ŝipistoj estis ankaŭ agrokultivistoj. En 1934 memstaraj vilaĝoj **Mosondarnó** kaj **Zseli** unuiĝis. En 1944 la germanoj forigis la judojn. En 1959 en Darnó (kolĥozo) pri **Paco** formiĝis, dume en Zseli pri **Orspiko**. Ili kuniĝis en 1963 . En 1976 formiĝis el la ĉirkaŭaj vilaĝoj granda kolĥozo **Hungara-Ĉeĥoslovaka Amikeco**.

## Vidindaĵoj 
Vidindaĵo estas la romkatolika novgotika Preĝejo de Sankta Jozefo (Darnózseli) el 1930.

## Famuloj 
En Darnó naskiĝis pedagogo-juristo Mihály Karácson.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
Abelardo L. Rodríguez

**Abelardo Luján RODRÍGUEZ** ( – ) estis la provizora Prezidento de Meksiko ekde 1932-1934. Li anstataŭigis prezidenton Pascual Ortiz Rubio post Rubio abdikis la oficon. Li estis membro de la Revolucia Institucia Partio.

Kategorio:Prezidantoj de Meksiko
Dunakiliti

**Dunakiliti** estas vilaĝo en Hungario en regiono okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en subregiono de Mosonmagyaróvár.
eta|320ra|Kastelo de Dunakiliti

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 9225
* Telefonkodo: 96
* Areo: 34 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1884

## Situo 
Dunakiliti situas sur insulo de Danubo **Szigetköz**, inter (olda) Danubo kaj Mosoni Duna, kie estas nur flankovojoj. Tiu vilaĝo estas la plej norda en la insulo kaj havas ponton tra Mosoni Duna al Rajka.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1165. En la 1980-aj jaroj sur la Danubo konstruiĝis akvorezervujo kun kluzo, sed la laboro ne estas finita pro politikaj vidpunktoj.

## Vidindaĵoj 
Vidindaĵo estas kastelo de Batthyány (batjani).

## Famulo 
En Dunakiliti naskiĝis beatulo, kuracisto, duko László Batthyány-Strattmann.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
Herr Mannelig

**Herr Mannelig** (aŭ ankaŭ konata kiel "Herr Mannerlig") estas mezepoka, malnov-sveda balado, kiu temas pri la rakonto de trolino, kiu ŝatus esti homarano (eble denove – ”estus mi liberigita de mia turmentiĝo”). Ŝi estas konvinkita, ke ŝi povas iĝi homo, se ŝi geedziĝos kun sinjoro Mannelig. Ŝi intencas superŝuti lin per donacoj, tamen li rifuzas precipe pro la fakto de ŝi estas ne ”kristana virino”, sed trolino. La kanto ekzistas en multaj variaĵoj kaj ĝis nun ĝin ludis pluraj grupoj en diversaj lingvoj, tamen la baza rakonto ĉiam samas.

Ĉi-kadre la sveda prateksto klare reprezentas anakronismon. Ja temas pri mezepoka balado, sed Garmarna kaj aliaj ne uzas la "fornsvenska"n (t.e. la malnovnorda lingvo) por interpreti ĝin, tamen prefere formon de la pli posta "nysvenska" (novsveda), kiu ĉirkaŭ la tempo de Gustavo Vasa komenciĝis kaj poste pluevoluis al la "nusvenska" (nunsveda). Krome, kelkaj nekonsekvencaĵoj en la lingvostrukturo indikas, ke jenas teksto miksita kun elementoj de novsveda kaj nunsveda. Tial la lingvaĵo verŝajne egalas al tiu parolata en Svedio antaŭ 200–250 jaroj, sed kun kelkaj arkaikaj nuancoj.

## Prezentita de 
Inter la multnombraj artistoj, kiuj ludas tiun ĉi baladon en diversaj lingvoj, troviĝas ankaŭ konataj nomoj kiel
* In Extremo, en la sveda
* Garmarna, en la sveda
* Haggard, en la itala
* Psalteria, en la ĉeĥa
* Wolfenmond, en la sveda
* Dudekses, en Esperanto

## Teksto 
## Melodio
Tonsilabe la balado estas: 

(#: /mifa mire /dodo LaTi /dolre doTi /La; LaTi /do dodo /re dore /mi i /do; h /mifa mire /dodo LaTi /dore doTi /La; hTi /do dodo /re3re dore /mi i /do o;mi /mifa mire /dodo LaTi /dolre doTi /La a;Ti /do dodo /re dore /mi i /so o;mi /milfa mire /dodo LaTi /dolre doTi /La aa;LaTi /dore eedoTi /La ah)

+

(&: 

'1 Ma/te2no2n frue antaŭ /a2ŭrora sun', ; pre ol /ekis la birdo2j /kanti ; /montogrino svatis sin al /bela fraŭlo juna, ; kaj /falsa estis ŝia /lango.

(×:; Sin/jo2ro2 Mane-lig, fi/a2nĉu al mi ; ĉar o/fertas mi vo2/lonte. ; Vi /po2vas respondi nu2r /je2s a2ŭ ne, ; ĉu vi /volas a2ŭ ne.)

## Notoj kaj fontoj 
* Teksto: Svato de monta ogrino 
* Bidrag till Södermanlands äldre kulturhistoria (1877) 
* Esperanta versio de la kanto en la jutuba Kanalo Dudekses: https://www.youtube.com/watch?v=uLmm08CaQZU

## Referencoj 
Kategorio:Baladoj
Kategorio:Mezepoka literaturo
Kategorio:Svedlingvaj kantoj
Kategorio:Troloj
Rajka

**Rajka** estas vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Mosonmagyaróvár. La germana loknomo estas **Ragendorf**.
eta|maldekstre|Stacidomo de Rajka

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 9224
* Telefonprefikso: 96
* Areo: 53 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2610.

## Situo 
Rajka situas sur ebenaĵo, ĉe trilanda punkto hungara-slovaka-aŭstra, preter la aŭtoŝoseo M15 inter Budapeŝto kaj Bratislavo, krome laŭ la fervojo Szombathely aŭ Budapeŝto-Bratislavo.

## Historio 
Rezulte la kontraŭturkajn batalojn la vilaĝo senhomiĝis, germanoj refondis la vilaĝon. En 1721 la komunumo ricevis la rangon kampurbo, en 1897 grandvilaĝo. En 1946 la germanoj estis deportitaj al Germanio.

## Trilanda punkto Rajka-Bratislavo-Deutsch Jahrndorf 
En 1920 aldoniĝis al Aŭstrio koridoro el Hungario. La vilaĝo situis pli proksime al la limo. En 1945 Ĉeĥoslovakio postulis novajn landopartojn por Bratislavo ne esti ĉe la limo. De Aŭstrio (aŭ tiutempe Germanio) postulis nenion, kvankam Bratislavo najbaras ankaŭ kun Aŭstrio. Fine Ĉeĥoslovakio ricevis 3 hungarajn vilaĝojn, tiel Rajka troviĝis ĉe la landolimo al Ĉeĥoslovakio kaj iĝis trilanda punkto. Ekde 2008 la 3 landoj apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limoj estas ie ajn senkontrole trapaseblaj.

## Vidindaĵoj 
* katolika Preĝejo Marteno de Tours (Rajka), la origina konstruaĵo estis romia sentinela turo
* luterana preĝejo
* kastelo de Hennin-Zichy (ziĉi)

## Famuloj 
En Rajka mortis Ádám Forgách, trezormajstro.

## Famaj nomportantoj 
* kuracisto Ödön Rajka
* tekvondisto Andrea Rajkai
* biologo Kálmán Rajkai
* aktoro Zoltán Rajkai

## Ĝemelkomunumo 
*  Deutsch Jahrndorf, Aŭstrio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
Spiralo

thumb|dekstre|Spirale ordigita ŝipoŝnuro. Spiraloj estas uzataj en ĉiutagaĵoj.
**Spiralo** estas ebena kurba linio, kiu prezentas trajektorion de punktoj moviĝantaj sur rekta linio laŭ donita regulo, dume la rekta linio turniĝas per konstanta angula rapideco ĉirkaŭ la firma punkto.

Temas do pri aro da punktoj, kies distanco \rho de firma punkto O estas funkcio de grandeco de angulo \alpha, kiun konverĝas radiusvektoro de la punkto de spiralo kun firme donita duonrekto kun komenco en la punkto O. Por priskribi la spiralojn estas do konvena esprimo en polusa koordinata sistemo \rho = f(\alpha).

## Spiralo de Arĥimedo 
eta|dekstra|Spiralo de Arĥimedo
Se la punkto moviĝas sur rektlinio egale, poste ties distanco estas proporcia al angulo, tio signifas 
:\rho = k\alpha,
kie k>0 estas koeficiento de egaleco. Tia ĉi spiralo nomiĝas **Arĥimeda spiralo**.

## Hiperbola spiralo 
**Hiperbola spiralo** estas difinita per ekvacio
:\rho = \frac{k}{\alpha}
por k>0.

La hiperbola spiralo havas asimptoton y=k.

## Logaritma spiralo 
**Logaritma spiralo** estas difinita per ekvacio:
:\rho =a\cdot b^{\alpha} \ ,
la logaritmo de la radiuso \rho estas proporcia al la angulo \alpha; en ĉiu punkto de la kurbo, la angulo inter la tanĝanto kaj la radiuso estas konstanta.

## Vidu ankaŭ 
* Helico
* Polusa koordinata sistemo
* Spiralo de perforto
28-a Brazila Kongreso de Esperanto

**28-a Brazila Kongreso de Esperanto** okazis en Anápolis, julie 1992.

Oni decidis starigi monumenton en grava placo de la urbo. Por tio oni konsultis la skulptiston José Rodrigues Loures, kiu post la klarigo pri la lingvo Esperanto simpatiis al la ideo kaj promesis postuli malpli ol la normala prezo de la laboro. Tiel la 12-an de julio 1992 ĝi estis inaŭgurita sur la placo “31 de Julho” kun la ĉeesto de centoj da homoj, inkluzive la prezidanto de la Urbodomo kaj la sekretario pri kulturo. En la okazo la filozofo Evaldo Pauli faris belan kaj entuziasman paroladon.

Inter la eventoj indas mencii la meson en Esperanto celebratan de pastro José Nogueira Machado, helpata de Euclides Carneiro da Silva kaj la prelegon de s-ano Alberto Flores ĉe la spiritisma domo “Vicente de Paulo”. La lasta tago estis destinita al ekskursoj.

En la Arta Vespero, pro manko de Esperanto-kantistoj, nur la koruso de “Empresa de Correios e Telégrafos” kantis, ne esperante, folklorajn kanzonojn.

28
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1992
Kategorio:1992 en Brazilo
Jack Welch

**John Francis „Jack“ WELCH Jr.** (19-an de novembro 1935 en Peabody, Massachusetts, mortis la 1-an de marto 2020) estis ekde aprilo 1981 ĝis septembro 2001 la CEO de General Electric.

Li studvizitis la ŝtatan Universitaton de Meseĉuseco kaj diplomiĝis en Universitato de Illinois kiel kemia inĝeniero. Li laboris ekde 1960 en diversaj pozicioj de General Electric, en 1981 venis en la gvidantaron de la entrepreno. Lia politiko estis la vendo aŭ malfermo de la neprofitdonaj branĉoj kaj aĉeto de esperplenaj teknologioj. Tiu politiko igis la konzernon profitdona kaj kreskanta entrepreno.

Welch kreskigis la spezon de General Electric de 27 miliardoj da USD (1981) al 130 miliardoj da USD (2001), la jara profito sep-obliĝis je 12,7 miliardoj da USD. Li samtempe malpliigis nombron de la dungitoj de 400.000 al 300.000.

Li estas ekde 2001 en tria geedzeco kun Suzy Welch (24 jarojn pli juna ol li), iama ĉefredaktorino de Harvard Business Review.

La privata posedaĵo de Jack Welch valoras 900 milionojn da USD (stato: 2005).

Welch estis nomata en 1999 – fare de la ekonomia gazeto Fortune – al „Manaĝero de la jarcento“. Liaj kritikistoj nomumas lin *Neŭtron*, aludante al neŭtronbombo, kiu neniigas nur la organismojn, dum konstruaĵoj restas. 

## Verkoj 
* Jack Welch, *WAS ZÄHLT, Die Autobiografie des besten Managers der Welt*, ISBN 3-548-36398-9, Ullstein-Verlag
* Jack Welch, *Winning - Das ist Management*, 2005, ISBN 3-593-37767-5, Campus-Verlag

Kategorio:Usonaj entreprenistoj
Kategorio:Usonaj filantropoj
Kategorio:Usonaj inĝenieroj
Kategorio:Usonaj malfikciaj verkistoj
Kategorio:Irlandaj usonanoj
Kategorio:Homoj de General Electric
Sodomio

[eta|*Antikva greko sodomias kapron* de [Édouard-Henri Avril]]
**Sodomio** estas ĝenerale anusa aŭ buŝa seksumado inter homoj aŭ seksumado inter homo kaj besto (zoofilio), sed ĝi ankaŭ povas signifi ajnan nereproduktan seksumadon. Origine la termino *sodomio*, kiu estas derivita de la rakonto de Sodomo kaj Gomoro en la ĉapitroj 18 kaj 19 de Genezo en la Biblio, estis ofte limigita al anusa seksumado. Sodomiaj leĝoj en multaj landoj kontraŭleĝigis tiujn kondutojn, kaj aliaj malfavoris seksajn agojn krome. En la okcidenta mondo, multaj tiuj leĝoj estas nuligitaj aŭ ne estas rutine sekvitaj.

## Historio 
### Hebrea Biblio 
En la hebrea Biblio, Sodomo estis urbo detruita fare de la dio pro la malboneco de ĝiaj loĝantoj. Neniu specifa peko estis donita kiel la kialo pro la kolero de la dio. La rakonto de la detruo de Sodom — kaj la malsukcesinta provo de Abrahamo por propeti al la dio kaj malhelpi tiun detruon — aperas en Genezo 18-19. La ligo inter Sodomo kaj samseksemo estas derivita de la priskribita provo fare de amaso de urbanoj seksperforti la virseksajn gastojn de Lot. Kelkaj personoj sugestas, ke la pekeco pro kiu Sodomo estis detruita povus ĉefe konsisti el la malobservo de devoj pri gastameco, kiuj estis gravaj por la originalaj verkistoj de la biblia rakonto.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Islamo kaj samseksemo
* Kristanismo kaj samseksemo
* Samseksemo kaj religioj
* Sodomiaj procesoj de Utreĥto
* Anusa seksumado
* Penetro

Kategorio:Anuso
Kategorio:GLAT-historio
Kategorio:Homa seksumado
Kategorio:Seksa konduto
Kategorio:Seksaj krimoj
Kategorio:Sekseco kaj religio
Afonso de Albuquerque

**Afonso de Albuquerque** (naskiĝis en 1453 - mortis la 16-an de decembro 1515) estis portugala ŝipisto kaj esploristo. Li estis interalie la unua guberniestro de portugala Hindio, ekde 1509 ĝis 1515.

En 1503, li faris unuan ekspedicion al Hindio, kaj sekve al Madagaskaro en 1505. En la nomo de Portugalio, li akiris en 1506 la insuleton Sokotron (je la enfluejo de la ruĝa maro) kaj la Hormuzan Markolon en 1507 : Portugalio tiel ekkontrolis la tradiciajn marvojojn de la araboj laŭlonge de Afriko.

Afonso de Albuquerque sinsekvis Francisco de Almeida kiel vicreĝon de Hindo en 1508, kaj aktive kontribuis al la kolonia plivastigo de Portugalio en tiu regiono. Li konkeris Goaon kaj igis ĝin la ĉefurbon de la portugala kolonio.

Li konkeris Malakon en 1511, kaj tiel ebligis komercon inter la portugaloj kaj Siamo, Ĉinio kaj la Molukoj. Tio kreis duan, marvojan silkan vojon, kaj alportis al Lisbono multajn orientajn riĉaĵojn.

Albuquerque, Afonso de
Albuquerque, Afonso de
Albuquerque, Afonso de
Dunaremete

**Dunaremete** estas malgranda vilaĝeto en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Mosonmagyaróvár. La loknomo estas hungare: Danubo-ermito. Laŭ la onidiro tie loĝis 2 ermitoj.
eta|Katolika kirko de Dunaremete
* Poŝtkodo: 9235
* Telefonprefikso: 96
* Areo: 4 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 240.

## Situo 
Dunaremete situas sur insulo de Danubo **Szigetköz**, ĉe la (olda) Danubo kaj, kie estas nur flankovojoj. Mosonmagyaróvár troviĝas 13, Győr 26 km-ojn for.

## Historio 
En 1918 la kontraŭa insulo de Danubo **Csallóköz** (ĉalokoz) iĝis parto de Ĉeĥoslovakio, la komunumo abrupte iĝis ĉe la landlimo. La kutima ŝipado, kontaktoj kun la hungaroj (slovakoj tie ne vivis) ĉesis.

La komunumo havas ŝipohavenon apenaŭ uzatan. Tie troviĝas akvonivela indikilo. Inter la haveno kaj vilaĝo estas platanoaleo. En Dunaremete migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo Johano Nepomuka (Dunaremete)
* kapelo
* fiŝkaptista lago

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
Cuiabá

**Cuiabá** [kuja**ba**] estas urbo de Brazilo, ĉefurbo de subŝtato Mato Grosso.
Situo : 

## Esperanto en Cuiabá 
Ĉirkaŭ 1945 tie movadis Keller Farina.

De la 21-a de septembro ĝis la 15-a de decembro 1984 funkciis Esperanto-kursoj en la jenaj institucioj de Cuiabá: Federacia Universitato de Mato Grosso, “Liceu Cuiabano” kaj Sekretariofico pri Edukado de la subŝtato Mato Grosso. La tiama subŝtatestro, s-ro Julio Campos, kaj lia edzino estas simpatiantoj de Esperanto-movado kaj subtenas la dediĉan laboron de samideano Ciro Gomes de Freitas, ĉefa respondeculo pri la disvastigo de la Esperanto.

La 7-a Kongreso de BEJO (Brazila Esperantista Junulara Organizo) en Januaro 1985 okazis en Cuiabá sub la protekto de s-ino Izabel Pinto Campos, edzino de la subŝtatestro, kiu oferis bankedon al la junuloj ĉe “Palácio Alencastro”.

## Referencoj 
Kategorio:Ĉefurboj de Brazilo
Manuelo la 1-a (Portugalio)

'''*Dom* Manuelo la 1-a** (aŭ **Emanuelo la 1-a'*) estis la 14-a reĝo de Portugalio. Li naskiĝis en Alcochete la 31-an de majo 1469 kaj mortis en Lisbono la 13-an de decembro 1521). Li estis la filo de la princo Ferdinando de Portugalio (1433-1470), duko de Viseu, kaj de lia edzino Beatrico de Portugalio (1430-1506). Li estis do la kuzo de la reĝo Johano la 2-a, el kiu li heredis la tronon en 1495.

Oni kromnomis lin aŭ *La Granda*, aŭ *La Fortuna,* ambaŭ pro la cirkonstancoj, kiuj kaŭzis lian kronadon, kaj pro la malkovro de Brazilo kaj la malkovro de la marvojo al Barato, fare de liaj maristoj. Li reĝis ekde 1495 ĝis sia morto en 1521.

Li estis la unua reĝo de Portugalio kiu portis, kun la beno de la Papo, la titolon "Kun la beno de Dio, Reĝo de Portugalio kaj Algarves, la maro ambaŭflanke de Afriko, Lordo Gvineo kaj la konkero, velado kaj komerco en Etiopio, Arabujo, Persujo kaj Barato" (portugale: "*Pela Graça de Deus, Rei de Portugal e dos Algarves, d'Aquém e d'Além-Mar em África, Senhor da Guiné e da Conquista, Navegação e Comércio da Etiópia, Arábia, Pérsia e Índia*").

## Politiko 
eta|*Epistola de victoria contra infideles habita'', 1507
Dum la regado de Manuelo la 1-a, la Portugala Reĝlando ne intervenis en la konfliktoj inter Francujo kaj Hispanujo, do sintenis neŭtrale en la diplomatio, kvankam li havis firmajn kaj bonajn rilatojn al la Hispana krono. Anstataŭ la batalo kontraŭ alia eŭropa nacio, la ibera ŝtato pluigis la koloniigon de Brazilo kaj Barato. En la reĝotempo de Manuelo, Vasco da Gama malkovris la maran vojon de Eŭropo al Barato, kio plifaciligis komercon kun la orientaj landoj, al kiuj Manuelo sendis 13 ŝipojn por eki la komercon kun la hindaj princoj. Koncerne enlandan politikon, Manuelo persekutis judojn kaj maŭrojn. La prosekuto de la judoj estis kondiĉo de la hispana krono, por ke Manuelo rajtu edziĝi kun hispana princino.

## Edzinoj 
Manuelo edziĝis tri fojojn:
* Lia unua edzino estis Izabela de Hispanio, 1470-1498, filino de la Katolikaj Gereĝoj de Hispanio.
* Lia dua edzino estis Maria de Hispanio, 1482-1517, ankaŭ filino de la Katolikaj Gereĝoj, do fratino de Izabela.
* Lia tria edzino estis Eleonora de Aŭstrio, 1498-1558, filino de Filipo la 1-a kaj Johana de Kastilio, do nevino de la du antaŭaj, fratino de imperiestro Karolo la 5-a.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de reĝoj de Portugalio
* Manuelisma stilo
* Vasco da Gama

## Referencoj 
Kategorio:Dinastio Aviso
Kategorio:Portugalaj reĝoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1469
Kategorio:Mortintoj en 1521
Kategorio:Naskiĝintoj en Lisbono
Kategorio:Mortintoj en Lisbono
Sankt Margarethen im Burgenland

**Sankt Margarethen im Burgenland** , hungare **Szentmargitbánya,** kroate **Margareta,** estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto *Eisenstadt-Umgebung* ("Eisenstadt-ĉirkaŭo"). Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. La nomo Margareta devenas de la patrono de la loka katolika preĝejo.

## Geografio 
La komunumo situas sur ebenaĵo, en la norda Burgenlando inter la federaci-landa ĉefurbo Eisenstadt kaj urbo Rust (Aŭstrio), laŭ flankovojoj. *Sankt Margarethen im Burgenland* estas la nura urbeto de la komunumo.

[eta|maldekstra|500ra|Sankt Margarethen im Burgenland, kulisoj de la opero *[Carmen* en la ŝtonminejo]]

## Historio 
La romianoj tie minis ŝtonojn por la konstruadoj. La unua mencio devenis el 1232 en formo de *Mayad*. Iam ne nur ŝtonon, sed ankaŭ feron oni minis. Dum nekonata tempo fortikaĵo konstruiĝis, kiu unue en 1273 detruiĝis, poste la turkoj en 1529, en 1532, en 1683 faris la samon. Ekde 1647 *Sankt Margarethen im Burgenland* estas bazara komunumo. La urbeto, kiel ankaŭ la tuta Burgenlando apartenis al Hungario, al Sopron (reĝa departemento), al distrikto Kismarton ĝis la jaroj 1920/21. Ekde 1898 pro hungariga politiko de la registaro en Budapeŝto oni devis devige uzi la hungaran nomon *Margita*.

## Vidindaĵoj 
* Romkatolika preĝejo el la 15-a jarcento
* Domego *Burghof* el la 13-a jarcento
* Ŝtonminejo, somere oni aranĝas koncertojn

## Vidu ankaŭ 
* Tuteŭropa pikniko

## Komunumoj de Sankta Margareta en Hungara reĝlando 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Romia ŝtonminejo ()

Kategorio:Distrikto Eisenstadt
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Sinjoro

**Sinjoro** (mallongigita **S-ro**) estas titolo de ĝentileco por viroj. Oni povas uzi ĝin kun la plena nomo (*S-ro Lazaro Zamenhof*) aŭ kun nur la familia nomo (*S-ro Zamenhof*).

La titolo ankaŭ estas uzata por la posedanto de sklavoj kaj servutuloj rilate al ili, tiel ĝi estas sinonimo de mastro. Por religiuloj ĝi ankaŭ estas uzata kun la signifo Dio.

## Etimologio 
La latina "senior", t. e. "la pli aĝa", estas origino de la hispana "señor" [se**njor**], la portugala "senhor" [si**njor**] kaj la itala "signore" [si**ɲɲo**re], krom la franca "sieur". La Esperanta vorto venas de la itala formo.

Daniel Moirand en sia listo de proponitaj vortoj por sia traduko de La Libro de la mirindaĵoj de Marko Polo proponas la vorton "sjoro" por siaj tradukaj necesoj jene:

## Vidu ankaŭ 
* Doktoro
* Fraŭlino
* Sinjorino

## Proverboj 
Ekzistas pluraj proverboj pri sinjoro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili :
*  
*  
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Titoloj
Dunasziget

**Dunasziget** [dunasiget] estas vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Mosonmagyaróvár. La loknomo estas hungare: Danubo-insulo.
## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 9226
* Areo: 36 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1460

## Situo 
Dunasziget situas sur insulo de Danubo **Szigetköz**, iom for de ambaŭ Danuboj. En la insulo estas nur flankovojoj.

## Historio 
Pro Traktato de Trianon la kontraŭa insulo de Danubo **Csallóköz** (ĉalokoz) iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Ĉe la hungara bordo tie ne estis vilaĝoj, sed la regiono apartenis al la alia flanko. En 1921 oni fondis 3 vilaĝojn por tiuj, kiuj restis en la hungara flanko: **Cikolasziget**, **Sérfenyősziget** kaj **Doborgazsziget**. Ili unuiĝis en 1969.

## Famuloj 
En Cikolasziget (aŭ Dunasziget) mortis biologo József Becze.

== Komunumoj pri *sziget* (= insulo) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
Niŝio

**Niŝio** () estas urbo () en la gubernio Ajĉi de Japanio. 

La urbo estis fondita la 15-an de decembro 1953. En 2005 la loĝantaro nombris 105.857 kaj la areo estis 75.78 km² vasta.

En 2006 la urbo eniris la Guinness-libron de rekordoj pro la plej vasta samtempa teceremonio iam ajn en la mondo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala ttt-ejo de la urbo Nishio

Kategorio:Urboj de Japanio
Kategorio:Gubernio Ajĉi
Pleto

reklamo]]

**Pleto** estas plata ilo. Ĝi konsistas kutime el plato ĉirkaŭita de pli alta rando. Oni kutime uzas ĝin por alporti telerojn, pladojn, glasojn, tasojn dum manĝo. Pro tio (precipe grandaj) pletoj ofte havas tenilojn ĉe la rando.

La altigita rando malhelpas forgliton de portataj aĵoj kaj forfluon de elverŝitaj likvaĵoj.

Pletoj estas faritaj el ligno, metalo, plasto aŭ ofte el lakita kartono.

Kategorio:Iloj
Kategorio:Manĝaĵoj kaj trinkaĵoj
Plado

**Plado** estas granda telero, kiu servas por alporti sur la tablon la manĝaĵojn, disdonotajn al ĉiu manĝanto.

Plado estas kutime el metalo (ŝtalo), porcelano, ceramiko, foje el ligno aŭ plasto. Altvaloraj pladoj estas faritaj el arĝento aŭ oro.

Plado nomiĝas ankaŭ la manĝaĵo entenata en plado kaj ĉiu el la eroj, kiuj konsistigas menuon.

## Vidu ankaŭ 
* Antaŭplado
* Pleto
* Plato

Kategorio:Iloj
Skatolo

[eta|[kartono|kartona skatolo]]
[eta|Ornama [Japanio|japana yosegi-skatolo]]
**Skatolo** estas malgranda ujo, diversforma, fermebla kaj malfermebla, el solida substanco kiaj ligno, kartono, plasto, metalo, ktp.

Skatoloj estas ortangulaj, rondaj, ovalaj aŭ aliformaj. Ĝis la 19-a jarcento ili estis riĉe ornamitaj luksaĵoj, kiuj ofte estis donacitaj. Oni utiligis ilin foje nur kiel ekspoziciaĵo, sed ĉefe por konservi altvalorajn aĵojn, kiel ekzemple juvelojn, sukeron, bonbonojn, tabakon aŭ monon. Ekzistis ankaŭ skatoloj, kiuj enhavis horloĝojn aŭ aŭtomatajn muzikilojn. Altvaloraj skatoloj estis faritaj el oro aŭ arĝento, alabastro kaj porcelano kaj ornamitaj per eburo, perlamoto, testudaĵo, sukceno aŭ emajlo.

Nuntempe skatolojn enhavas interalie trinkaĵojn kaj konservojn.

## Vidu ankaŭ 
* Betulŝela skatolo
* Kesto
* Skatolo (kemio)
* Ladskatolo

Kategorio:Ujoj
Menuo

**Menuo** havas plurajn signifojn, inter ili:
* Menuo estas vico de manĝaĵoj de bankedo, oficiala aŭ solena manĝo, servitaj unu post la alia
* Menukarto estas manĝokarto, ekz. en restoracio
* Menuo estas listo de komandoj aŭ opcioj aperanta sur komputila ekrano
Presidente Figueiredo

**Presidente Figueiredo** estas municipo kaj urbo de subŝtato Amazonio, Brazilo, kiu havas ĉirkaŭ 22 mil loĝantojn.

## Esperanto en Presidente Figueiredo 
Laŭ determino de la Municipa Sekretario pri Edukado kaj Kulturo de la urbo **Presidente Figueiredo**, de la 5-a ĝis la 8-a lerneja grado estas adoptita la lernado de la lingvo Esperanto. Krom tio, Paulo Loubet, supre menciita sekretario, sukcesis la aprobon de la Municipa Leĝa Domo nomi Esperanto la unuan placon konstruotan en la urbo.

Kun la apogo de la urbestro, Mario Gomes da Costa, kiu akceptis sugeston de Paulo Loubet, estis fondita la 18-an de Decembro 1987 “Nova Esperanto-Asocio”, sub la prezido de Severino Felisberto de Santana.

Omaĝe al Esperanto-Tago estis realigita la disdono de atestoj al la kursfinintoj de la unua Esperanto-kurso en la urbo; inter la lernantoj estis kuracistoj, instruistoj, studentoj, komercistoj, protestanta pastro, dommastrino kaj la sekretario pri edukado.

Kategorio:Urboj de Brazilo
Kategorio:Municipoj de Amazonio
Arnolec

:*Eble vi serĉas Artolec.*

**Arnolec** estas municipo en Moravio, proksime de Jihlava. En  kalkulitaj  kaj la areo estas 11,36&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio estas el la jaro 1407.

## Loĝantaro
## Famaj personoj 
* Josef Toufar (pastro)

Kategorio:Municipoj en distrikto Jihlava
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jihlava
Kategorio:Setlejoj en Křižanova montetaro
Opařany

**Opařany** () estas municipo de Ĉeĥio situanta proksimume 15&nbsp;km okcidente de Tábor en samnomata distrikto apud limo kun distrikto Písek en supermara alteco 464 metroj super maro. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unuaj mencioj pri la vilaĝo devenas jam el la 13-a jarcento. En la 17-a jarcento la opařanan sinjorujon aĉetis jezuita kolegio el Jindřichův Hradec. Tiu konstruis ĉi tie barokan rezidejon, en kiu estis preparitaj por predika kaj misiista agadoj jezuitaj pastroj. Post nuligo de jezuita ordeno en la jaro 1773 ĉi tiean sinjorujon akiris Paaridoj. Pli poste estis en la areo de rezidejo lokigita filio de Reĝa landa frenezulejo. La azilejo por mensmalsanuloj estis devene difinita por plenkreskintaj pacientoj. Ekde la jaro 1923 ĉi tie agadis Landa instituto por imbecilaj infanoj, hodiaŭ estas en la objekto lokigita *Infana psikiatria kuracejo*.

En la senpera najbareco de la eksa rezidejo situas preĝejo de sankta Francisko Ksavero. Ĝi estis ĉi tie konstruita sur loko de pli malnova konstruaĵo far de K. I. Dientzenhofer en la jaroj 1732-1735. La ekipaĵaro de preĝejo devenas el la tempo de la konstruado, ties internaĵo estas unu el la plej interesaj barokaj laboraĵoj de Mez-Eŭropo.

En la jaroj 1744-1745 agadis en Opařany jezuito Antonín Koniáš, unu el simboloj de la ĉeĥa eklezia kontraŭreformacio.

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
* Hodušín
* Nové Dvory
* Olší
* Oltyně
* **Opařany**
* Podboří
* Skrýchov u&nbsp;Opařan

## Pluaj fotoj 

Opařany zámecké budovy 3.jpg|Kastelo
Opařany zámek brána 1.jpg|Baroka pordego en la kastela parko
Opařany-vodárenská věž 2.jpg|Rezervujo
Opařany kostel 2.jpg|Preĝejo de sankta Francisco Xavier 
Opařany zámecké budovy 5.jpg|Malantaŭa arto de la kastelo
Naves v Oparanech (2).JPG|Vilaĝplaco
Opařany okres Tábor (8).JPG|Kruco
World War One memorial in Oparany.JPG|Monumento al viktimoj de la unua mondmilito


Kategorio:Municipoj en distrikto Tábor
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Tábor
Kategorio:Setlejoj en Tabora montetaro
Lipót

**Lipót** estas malgranda vilaĝo kaj banloko en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en subregiono de Mosonmagyaróvár. La loknomo estas hungare: Leopoldo.

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 9233
* Telefonkodo: 9
* Areo: 16 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 680

## Situo 
La komunumo situas sur insulo de Danubo **Szigetköz**, ĉe la (olda) Danubo. En la insulo estas nur flankovojoj. Mosonmagyaróvár troviĝas 15, Győr 24 km-ojn.

## Historio 
Dum la historio tie vivis fiŝistoj, orlavistoj kaj ŝipistoj. En 1920 la kontraŭa insulo de Danubo **Csallóköz** (ĉalokoz) iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Lipót abrupte trovis sin ĉe la landlimo. Menciindaj estas 2 inundoj en 1809 kaj en 1954.

## Vidindaĵoj 
La komunumo havas termalan banejon. Vidindaĵo estas la katolika preĝejo el 1777.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
Brotas de Macaúbas

**Brotas de Macaúbas** [**bro**taz dimaka**u**baz] estas municipo kaj urbo en la brazila subŝtato Bahio, kiu havis 10.717 loĝantojn en 2010 .

## Famuloj
* Milton Santos

## Esperanto en Brotas de Macaúbas 
Manuel Borges dos Santos  propagandis tie kaj estis fondata en Brotas de Macaúbas “Grupo Esperantista Ismael Gomes Braga”, kies unua estraro estis la jena:

Prezidanto, Alziro Ribeiro do Espírito Santo; Vicprezidanto, Sinésio Alves Cardoso; 1-a Sekretario, Marinho M. de Araújo; 2-a Sekretario, Dalvo Barbosa Araújo; Kasisto, Oton Bastos Ribeiro; Oratoro, Tereza de Meira Lima; Bibliotekisto, Joaquim B. Braga; Propaganda Direktoro, Manoel Borges dos Santos.

## Vidu ankaŭ  
* Municipoj de Bahio

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Bahio
Castro Alves (urbo)

**Castro Alves** [kastro**aŭ**vez] estas municipo de la brazila subŝtato Bahio, kiu taksis 25.408 loĝantojn en 2010 .

## Esperanto en Castro Alves 
La unua Esperanto-grupo estis fondita en **Castro Alves** en marto 1912 kaj nomiĝis “Ortologa Universitata Rondo”. La fondinto estis Magnus Sondhal, pioniro kiu multe disvastigis Esperanton interne de la subŝtato Bahia.

## Vidu ankaŭ  
* Municipoj de Bahio

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Bahio
Máriakálnok

**Máriakálnok** estas vilaĝo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Mosonmagyaróvár. La loknomo estas slave Maria-kanejo, germane estas **Gahling**.
eta|maldekstre|Máriakálnok el la supro
eta|Preĝejo de Máriakálnok

## Bazaj informoj 
* Poŝtkodo: 9231
* Areo: 16 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1480
* Telefonprefikso: 96

## Situo 
Máriakálnok situas sur insulo de Danubo **Szigetköz**, ĉe Mosoni Duna preskaŭ kontraŭ Mosonmagyaróvár. En la insulo estas nur flankovojoj.

## Historio 
eta|Fasado de kastelo en Máriakálnok
La unua mencio devenis el 1264. Tiu vilaĝo estas escepta, ĉar en la insulo nur tien alvenis germanoj. Grandaj inundoj okazis en 1829 kaj en 1876. En 1874 novromanika kapelo konstruiĝis, la loka fonto estas sankta omaĝe al Maria. En 1946 la germanoj estis deportitaj al Germanio. En 1951 oni fondis kolĥozon pri **Nova Vivo**.

## Vidindaĵoj 
* pilgrimloka novromanika romkatolika Kapelo Vizito de Maria (Máriakálnok)
* preĝejo Sankta Triunuo
* Kastelo de Máriakálnok

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
Batelov

**Batelov** () estas kampurbo en Ĉeĥio, en okcidenta Moravio, regiono Vysočina. En  kalkulitaj  kaj la areo estas 42,68&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio estas el la jaro 1279.

## Loĝantaro 
## Partoj de kampurbo 
* **Batelov**
* Bezděčín
* Lovětín
* Nová Ves
* Rácov

## Pluaj fotoj 

Batelov - Immaculata a kašna.JPG|Statuo de Immaculata kaj fontano en la placo de Paco
Batelov - Starý zámek.JPG|Malnova kastelo
Batelov - Nový zámek.JPG|Nova kastelo
Batelov-kostel-svaté-Barbory2016.jpg|Tombejo kun preĝejo de sankta Barbara
Batelov, synagoga 01.jpg|Eksa sinagogo
ŽH Batelov (009).jpg|Juda tombejo


Kategorio:Municipoj en distrikto Jihlava
Kategorio:Kampurboj en distrikto Jihlava
Kategorio:Kampurboj en dislimejo de Bohemio kaj Moravio
Kategorio:Setlejoj en Křižanova montetaro
Kategorio:Setlejoj en Montetaro Křemešník
José Siquara da Rocha

**José Siquara da ROCHA** [ĵoze' sikŭara da roŝa] estis brazila kuracisto, kiu naskiĝis en Belmonte, la , kaj mortis en Salvador de Bahio, la . Abituriento pri Scienco kaj Beletro en la Gimnazio Ipiranga, en Salvador. Kuracisto diplomita ĉe la Federacia Universitato de Bahia. 

Instruisto kaj grava propagandisto de Esperanto en Bahio, D-ro Siquara estis aŭtoro de la jenaj verkoj: 

*Mi Estas la Lumo de la Mondo; 
*La Evangelio en Sonetoj; 
*Dankon Mia Amo;
*Lirikaj Poemoj.

Aperis verkoj liaj en pluraj poeziaj antologioj.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Feira de Santana

**Feira de Santana** estas municipo de la brazila subŝtato Bahio, kiu taksis 556.642 enloĝantojn en 2010 .

## Esperanto en Feira de Santana 
En oktobro 1959 oni fondis “Urban Princinan Esperantan Klubon de Feira de Santana”, kies unuaj aktivuloj estis la jenaj:

Prezidanto Benedito Figueiredo Farias, vicprezidanto, Josemita Nery Boaventura; 1-a sekretario Mária José Costa, 2-a sekretario, Ursulina Oliveira, 1-a kasisto Lindaura Costa, 2-a kasisto Hildeth Silva Santos, oratoro Arlindo Reis *(nekutima posteno en Esperanto-klubo...)*, kurso-direktoro Josemita Nery Boaventura, bibliotekisto Lícia Santos, sporta direktoro Clara Santos kaj gvidado de la festa komisiono Cleonice Ramos.

La 18-an de decembro 1959, la urbestro de **Feira de Santana** sankciis ŝanĝi la nomon de la strateto de la koridoro Maria Vitória al Rua Lázaro Ludoviko Zamenhof.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Bahio

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Bahio
Růžená

:*Tiu ĉi artikolo temas pri municipo en distrikto Jihlava. Pri parto de municipo Chyšky temas artikolo Růžená (Chyšky).*

**Růžená** estas municipo en Ĉeĥio, en okcidenta Moravio (regiono Vysočina) en distrikto Jihlava, proksime de Třešť. En  kalkulitaj  kaj la areo estas 5,49&nbsp;km².

## Historio 
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1483.

## Loĝantaro
## Memorindaĵoj 
* Preĝejo de sankta Maria Magdalena
* Dia torturo
* Kruco de Trojan ĉe arbaro apud vojo al Třeštice

## Pluaj fotoj 

Růžená, hlavní ulice.jpg|Ĉefa ŝoseo
Růžená, OÚ.jpg|Municipa ofico
Růžená, fara.jpg|Paroĥestrejo 
Růžená, boží muka.jpg|Dia torturo

Kategorio:Municipoj en distrikto Jihlava
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Jihlava
Kategorio:Setlejoj en Křižanova montetaro