open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kapsiko

eta|maldekstre|Diverskoloraj mildaj kapsikoj
eta|maldekstre|Maldikaj akraj kapsiketoj

**Kapsiko** (science: *Capsicum*) estas genro de plantoj de la Beladono-familio (Solanacoj). Ankaŭ la frukto de kapsiko nomiĝas kapsiko aŭ kapsikofrukto. Ĝi povas havi mildan aŭ akran guston. Ĝi estas uzata kiel legomo, kiel sekigita pulvorigita spico (nomata papriko) kaj kiel medikamento.

La akreco de la akraj kapsikoj estas kaŭzata de la lipideca kemiaĵo kapsaicino. Origine paprikoj ĉiam enhavis tion por ne esti manĝataj de mamuloj. Birdoj ne sentas la akrecon kaj portas la semojn pli foren ol mamuloj povus fari, kio estis evolua avantaĝo de la kapsiko. Nur post sia ekkultivado fare de homoj certaj specoj de kapsiko perdis sian akrecon, ĉar homoj ne ĉiam ŝatis ĝin.

La milda kapsiko kutime estas granda kaj larĝa, kun sufiĉe multe da aero interne. La akra kapsiko aliflanke kutime estas malgranda aŭ almenaŭ maldika.

Kapsikoj povas esti verdaj, ruĝaj, flavaj aŭ oranĝkoloraj depende de kiam oni rikoltas ilin. La verdaj fruktoj kutime estas nematuraj.

## Lingva noto 
Pro nacilingva influo, multaj homoj (kaj eĉ vortaroj) uzas "papriko" por kaj la seka spico farita el iuj kapsikoj, kaj la plantoj kaj fruktoj. La Akademio de Esperanto oficiale difinas ilin tiel en 9OA:

**kapsik/o**. 1 Kreskaĵo, kiu produktas kapsikon *2*. (*Capsicum.*) 2 Verda, ruĝa aŭ flava longforma frukto de kapsiko *1*, kun multaj semoj pendantaj interne, uzata kiel legomo kaj kiel spico: *akra kapsiko; neakra kapsiko; el kapsiko oni faras paprikon*. **kapsik/et/o**. Malgranda ordinare tre akra kapsiko 2.

**paprik/o**. Spico (ruĝa, bruna aŭ flava) preparata el sekigita kaj pulvorigita frukto de iuj specoj de kapsiko: *hungara papriko; dolĉa papriko; akra papriko.*

## Nutrenhavo 
La kapsikoj de la genro *Capsicum* estas tre riĉaj fontoj de kontraŭoksidantoj kaj vitamino C. La nivelo de karoteno, kaj de likopeno, estas naŭ fojojn pli alta en ruĝaj kapsikoj. Ruĝaj kapsikoj havas dufoje la enhavon de vitamino C de verdaj kapsikoj.

## Tipoj 
* Dolĉa kapsiko
* Ĥalapenjokapsiko

## Bildaro 

Dosiero:Cachi 02.jpg|
Dosiero:Capsicum1.jpg|
Dosiero:Capsicum0.jpg|
Dosiero:Capsicum annuum Bluete.jpg|
Dosiero:Thai_peppers.jpg|
Capsicum ..jpg

## Referencoj 
Kategorio:Spicoj
Kategorio:Legomoj
Kategorio:Hungario
Kategorio:Botaniko
Avalon (mitologio)

eta|dekstre|*La lasta dormo de Arturo en Avalon*, 1881-1898
eta|dekstre
**Avalon** estas mita insulo en la Irlanda maro, kie en la kelta mitologio batalmortintaj reĝoj kaj herooj loĝas kaj kie loĝas druidoj kiuj povas kuraci vundojn.

La insulo, en la mitologio, situas tuj post la horizonto. En la Reĝo Arturo-legendo ĉi tie la vundoj de reĝo Arturo, ricevita dum la batalo de Camlan (kontraŭ lia filo Mordred), estas prizorgataj de la feino Morgen.

La rakonto estas ke tri misteraj virinoj portis la morte vunditan Arturon per nigra ŝipo al Avalon.
Laŭ la legendo Arturo iam revenos el Avalon por komandi la subpremitan keltan popolon kontraŭ la Anglosaksoj.

Laŭ certa versio de la legendo la glavo Excalibur estis forĝita en Avalon. Tradicie Avalon estas egalrajtigita al Glastonbury (en la angla Somerset), kie situus la tombo de Arturo.

Dosiero:Glastonbury Tor 060404.jpg
Dosiero:KingArthurTombsite.jpg
Dosiero:England-Saint-Michaels-Mount-1900-1.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Kameloto

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.isleofavalon.co.uk 
* http://mitologiacelta.idoneos.com/index.php/297445  
* http://www.earlybritishkingdoms.com/arthur/avalon.html 
* http://www.educar-argentina.com.ar/ARTINTER/avalon.htm  

Kategorio:Artura literaturo
Kategorio:Fikciaj urboj
Kategorio:Lokoj de la kelta mitologio
Kategorio:Mitaj insuloj
Tradiciaj vestoj de Uzbekio

eta|250ra|dekstra|virina kaj vira vestoj de Uzbekio

La koloroj de la virina robo estas tiom tipaj, ke ankaŭ tiuj koloroj ofte videblas sur la modernstilaj roboj, nun pli oftaj, longaj roboj okcidente tajlitaj, kun mallongaj manikoj kaj dekoltaĵo, faritaj ĝenerale el .... artefarita fadenaĵo (en lando plej alta produktanto de kotono, sed tio estis unu el la paradoksoj de Sovetio). Por tiuj okcidentigitaj roboj vidu la bildon en la artikolo ombrelo.

La vesto de la viro estas pli tipa de regiono Ĥorezmo, pro la dika ĉapo el ŝafofelo; la uzbekoj propraj surhavas ege tipan nigran ĉapon el ŝtofo fortigita de suba kartono, kun arĝentkoloraj desegnoj.

En la urbo Buĥara, kies loĝantaro estas esence taĝika (perslingvaj), la taĝikaj virinoj rekoneblas je siaj blankaj kaptukoj.

Kategorio:Uzbekio
Uzbekio
Walt Disney World

[eta|Kastelo de [Cindrulino]]
**Walt Disney World** aŭ plennome*Walt Disney World Resort*, kiu povas nomiĝi esperantlingve Dizni-Mondo, estas grandega amuzparko en centra Florido, Usono. Ĝi konsistas el kvar amuzejoj, du akvoparkoj, multaj hoteloj, malgranda vilaĝo de domoj, unurela fervojo, butikejoj, golfludejoj, kaj aliaj servoj por milionoj da vizitantoj. La tuta surfaco estas duoble pli granda ol la landeto San-Marino. Ĝi malfermiĝis en 1971.

## Historio 
Walt Disney malfermis la grandan parkon Diznilendon en 1955, en Anahejmo, Kalifornio. Poste, Disney imagis eĉ pli grandan parkon, kaj lanĉis sian "Floridan Projekton" kiu komencis sekrete aĉeti grandajn terpecojn en centra Florido per fikciaj korporacioj. En 1965, Disney anoncis sian planon konstrui orient-usonan version de Diznilendo, sed en multe pli granda dimensio. Ĉefa inter la planoj estis moderna, futureca urbo nomata "EPCOT", la Eksperimenta Prototipa Urbo de l' Futuro.

Disney mortis en 1966, tamen la laboro daŭriĝis. Anstataŭ konstrui estontec-stilan urbon, la ĉefa koncentriĝo estis la starigo de amuzejo, nome la Magia Regno, kiu malfermis al publiko en 1971. Dua parko malfermis en 1982 sub nomo de EPCOT-Centro, tamen ĝi ne estis futureca urbo, sed similis multe al Internacia ekspozicio. En 1989, malfermiĝis tria parko, la Filmfarejo de Disney-MGM. Kvara parko, Besta Regno, malfermiĝis en 1998.

## Servoj 
### Amuzparkoj 
#### Magia Regno 
La Magia Regno estas multe simila al Diznilendo. Ĉe ĝia centro estas la Kastelo de Cinderelo. La parko dividiĝas en sep regionoj, ĉiu havanta apartan temon:
* **Bulevardo de Usono** estas distrikto simila al ĉefa strato en ordinara usona urbo en la jaro 1900. Eblas tie butikumi, spekti ĉiutagan paradon, kaj surtrajniĝi.
* '''Placo de l' Estonteco** temas pri mondo de la estonteco, kies ĉefa vidindaĵo estas onda fervojo **Kosma Monto**.
* **Placo de Fantazio''' tenas allogaĵoj temante grandparte pri fruaj Disney-filmoj. Famkonata vidindaĵo estas "it's a small world" bazita sur la samnoma kanto.
* '''Foiro de l' Animaĵoj** estas baze ludejo por malgrandaj geinfanoj.
* **Placo de Sovaĝejo''' temas pri 'sovaĝa okcidento' de Usono. Troviĝas ondofervojo Granda Tondromonto, kaj akvo-ondofervojo Spruca Monto, surbaze de l' filmo *Song of the South*.
* **Placo de Sendependeco** temas pri usona urbo je l' epoko de Usona Revolucio. Ĉefa logaĵo estas Domo de Prezidantoj, kie ĉiuj usonaj prezidantoj aperas en robota formo.
* **Placo de Aventuro** temas pri aventuroj el Disney-filmoj, plej fame la Piratoj de l' Karibo.

#### Epcot 
La dua parko, originale EPCOT-Centro, estas nun nomata nur Epcot. Plej fama ero estas Kosmoŝipo Tero, alta arĝenta globo, en mezo de Mondo de l' Futuro. Tie troviĝas ankaŭ ondofervojo Test-Vojo, kaj simulilo Misio al Marso.

La suda duono de la parko konsistas el budo reprezentantaj dek landojn de la mondo, nome (horloĝe) Meksiko, Norvegio, Ĉinio, Germanio, Italio, Usono, Japanio, Maroko, Francio, Britio, kaj Kanado.

#### Filmfarejo Disney-MGM 
#### Besta Regno 
* Disney's Animal Kingdom

### Aliaj Servoj 
#### Disney Urbocentro 
#### Akvoparkoj 
Kategorio:Parkoj en Usono
Kategorio:Disney
Kategorio:Florido
Abatejo Glastonbury

eta|Abatejo Glastonbury
**Glastonbury Abbey** (Abatejo) en Glastonbury, Somerset, Anglio, nun prezentas sin kiel "tradicie la plej malnova supertera kristana kirko de la mondo" situante "en la mistika lando de Avalon" per datumo de la trovo de komuno da monaĥoj el la jaro 63, la legenda vizito de Jozefo de Arimateo, kiu supozeble alportis la Sanktan Gralon kaj plantis la **Glastonbury Thorn-on** (kratago).

La abatejo, kies restaĵoj ankoraŭ videblas, fondiĝis en la 7-a jarcento. Ĉirkaŭ la abatejo evoluis la urbo, kiu multparte dependis de la abatejo por sia prospero.

En la 10-a jarcento Sankta Dunstan enkondukis la benediktanajn regulojn en la abatejon. Du anglosaksaj reĝoj entombiĝis en la abatejo: Edmundo la 1-a (946) kaj Edmundo Ironside (1016). La abatejo riĉegiĝis.

En 1077 sekvantoj de la normanda abato Thurstin mortigis monaĥojn tuj apud la ĉefa altaro. Pro tio, oni senpostenigis Thurstin.

Post la trovo de supozita tombo de Reĝo Arturo kaj Ginevra, la abatejo iĝis eĉ pli riĉa. En la 14-a jarcento nur la Abatejo Westminster pli riĉis. Laŭdire, en la frua 16-a jarcento, se la abatino de Shaftesbury kaj la abato de Glastonbury estus povinta geedziĝi, ili estus estinta pli riĉaj ol la reĝo mem. La reĝo Henriko la 8-a fermis la abatejon en 1539 kaj konfiskis ĝiajn riĉaĵojn. La abaton, kiu forte kontraŭis la fermon de la abatejo, oni pendigis kiel ŝtata perfidulo sur Glastonbury Tor.

Pri legendoj rilate Glastonbury, v. Glastonbury.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.thebookofdays.com/months/dec/25b.htm
* http://www.fordham.edu/halsall/source/h8-glastonbury.html  

* Oficiala retejo de la hodiaŭa Glastonbury Abbey (angle, france, germane, itale, hispane))
* Glastonbury Abbey Historio kaj fotoj  

Kategorio:Somerset
Kategorio:Abatejoj en Britio
Kategorio:Sud-okcidenta Anglio
János Kájoni

**János Kájoni** (ka:joni), (latine: Johannes Caioni, rumane: **Ioan Căianu**) estis franciskano rumandevena, eklezia verkisto, komponisto.

Li naskiĝis la 8-an de marto 1629 en Transilvanio en Jegenye (nuntempa Leghia en Rumanio). Li mortis la 25-an de aprilo 1687 en Transilvanio en Szárhegy (nuntempa Lăzarea en Rumanio).eta|Originala memportreto

## Kariero 
Căianu lernis komence en Kolozsvár kaj Ĉikŝomjo, poste li studis teologion en Nagyszombat. Li estis konsekrita pastro en 1655. De 1663 Căianu Ioan fariĝis domestro en Ĉikŝomjo. Tie li rekonstruigis en 1668 la lernejon, kiun detruis la tataroj. Li fondis presejon en Ĉikŝomjo en 1675, kie oni presis ĉefe lernolibrojn. Li fondis monakejon en Mikháza. Li estis domestro ankaŭ tie kaj pli malfrue en Szárhegy.

## Verkoj 
* *Organo-Missale* (1667),
* *Sacri Concentus* (1669),
* *Cantionale catholikum* kantkolekto sen muziknotoj (1676),
* *Kodekso Caioni/Căianu* (post 1676).

## Literaturo 
* Jénáki Ferenc: *Kájoni János énekeskönyve és forrásai*. Kolozsvár, 1914.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kajoni
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Franciskanoj
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Alba Iulia

**Alba Iulia** [alba julija] ( [djulafehervar], ) estas urbo en Rumanio en la suda parto de Transilvanio ĉe la kunfluo de la rivero Mureș kaj la rivero Ampoiu. Ĝi estas la ĉefurbo de la Distrikto Alba. Administre apartenas al ĝi: Bărăbanț, Micești, Oarda, Pâclișa.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 11 616 loĝantojn, el kiuj 5 226 hungaroj, 5 170 rumanoj, 792 germanoj, 387 romaoj; en 1992 65 091 loĝantojn. En 2002 el entute 66 406 loĝantoj, 94,5 % estis rumanoj kaj 2,8 % hungaroj.

## Historio 
Ĝis 1919 Alba Iulia/Gyulafehérvár apartenis al Hungario (*Alsó-Fehér*). Ĝi estis rezidejo de landestroj de Transilvanio ĝis 1690. Tie rezidas la latina katolika ĉefepiskopejo (nuna ĉefepiskopo: György Jakubinyi). Grava kultura institucio estas la Biblioteko Batthyaneum. En la landestra palaco konstruigita de landestro Gabrielo Bethlen troviĝis ligna baldakeno pentrita ĉirkaŭ 1620 de János Mezőbándi Egerházi. Ĝi pereis. La 1-an de decembro 1918 la rumanoj en granda kunveno proklamis tie la unuigon de Transilvanio kun Rumanio.

## Administrado 
* Partoș (Alba Iulia)

## Renomaj personoj 
* Antal Jakab (* Kilyénfalva la 13-an de marto 1909 – Alba Iulia la 5-an de majo 1993): katolika episkopo.
* Antal Péter (* Kilyénfalva la 2-an de junio 1880 - Alba Iulia la 17-an de oktobro 1964): eklezia verkisto.
* Mihály Salbeck, jezuito
* Károly Tóth (monaĥo) mortis en iama Gyulafehérvár.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
[dekstra|eta|160px|[Katedralo Sankta Mikaelo (Alba Iulia)|Katedralo Sankta Miĥaelo]]

## Ĝemelecoj 
Alba Iulia ĝemeliĝis kun jenaj urboj:
*  (1974)
*  (1994)
*  (1994)
*  (2001)
*  (2002)
*  (2001)
*  (2001)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de renomaj personoj de Alba Iulia

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

* Fotoj de Alba Iulia: katedralo, ĉefepiskopejo, fortikaĵo... 

Kategorio:Urboj de Rumanio
2Alba Iulia
La respondo pri la vivo, la universo kaj ĉio

La **respondo al la Demando pri la vivo, la universo kaj ĉio** estas koncepto devenanta de la sciencfikcia libroserio *La petveturista gvidlibro pri la Galaksio* de Douglas Adams. En la rakonto, la *Fina respondo pri la vivo, la universo kaj ĉio* estas serĉata per superkomputilo nomita Deep Thought (*Profunda Penso*). La respondo donita de Deep Thought kondukas la rolantojn al cerbumado pri tio, kiel elpensi taŭgan demandon kiu konformu al la respondo.

## La Fina respondo 
eta|dekstra|La respondo pri la vivo, la universo kaj ĉio: 42
Laŭ la *Petveturista gvidlibro*, esploristoj de tutdimensia, superinteligenta raso de estuloj konstruis Deep Thought (*Profunda Penso*), la duan plej grandan komputilon de ĉiuj tempoj kaj spacoj, por kalkuli la Finan respondon. Post sep kaj duona milionoj da jaroj da serĉado, Deep Thought donas la respondon: "42."

:*"Kvardek du!" ekkriis Loonquawl. "Ĉu tio estas ĉio kion vi povas montri post laboro de sep kaj duona milionoj da jaroj?"*
:*"Mi kontrolis ĝin tre profunde," diris la komputilo, "kaj tio sufiĉe sendube estas la respondo. Mi pensas ke la problemo, por esti sufiĉe sincera ĉe vi, estas ke vi fakte neniam sciis kio estas la demando."*

### La demando 
Por trovi la demandon, Deep Thought projektis la plej grandan kaj plej potencan komputilon iam ajn en la universo konstruitan kaj konstruotan, kiu sciu elkalkuli la bazan demandon kaj kiu nomiĝu *Tero*. La Tero utiligis por siaj komputoj eĉ la animalojn kiuj vivis sur ĝia surfaco kaj ĝia komputado estis daŭronta 10 milionojn da jaroj. Sed bedaŭrinde ĝi estis detruita dum konstruado de hiperspaca rapidvojo fare de Prostetnik Vogon Jelc momenton antaŭ la finiĝo de la komputo. Ununura postvivinto kiu povis estis utila por trovo de la demando estis Arthur Dent. Kiam Arthur poste elprenadis el saketo literojn skribitajn sur ŝtonetoj kaj vicigadis ilin unu post la alia por ekscii la demandon, la rezulto estis: *Kion vi ricevas se vi obligas ses per naŭ?* La rezulto de tiu ĉi kalkulo en la dekuma sistemo ne estas 42, sed 54. La legantoj de la libro poste malkovris ke la kalkulo donas ĝustan rezulton en la dektriuma sistemo, sed la aŭtoro deklaris tion neintencita, proklamante ke li "povas esti granda mizerulo, sed [li] ja ne faras ŝercojn en la dektriuma sistemo".

Kategorio:Sciencfikcio
Pádraic Ó Conaire

**Pádraic Ó Conaire** (naskiĝis en 1882 en la okcidento de Irlando; mortis en 1928) estis irlanda verkisto. Li laboris en oficejo en Londono ĝis 1914, tiam revenis al Irlando kaj pasigis la ceteron de sia vivo travojaĝante Irlandon sur nigra azeno kaj verkante rakontojn.

## En Esperanto aperis 
''Mia nigra azeneto (M'asal Beag Dubh),* tradukis Liam Ó CUIRC. En: *Elĉerpaĵoj el la irlandlingva literaturo,'' paĝoj 4 kaj 5.

Kategorio:Irlandaj verkistoj
Juana de Ibarbourou

**Juana de Ibarbourou** (1895–1979), ankaŭ konata kiel **Juana de América**, estis urugvaja poetino. Ŝi estis unu el la plej konataj poetoj de Latinameriko.

## Verkoj 
* Aguas de diamante (1919)
* Raza salvaje (1920)
* La rosa de los vientos (1930)
* Oro y tormenta (1956)
* Chico Carlo (1944)
* Obras completas (3d ed. 1968)

## Poemoj rete legeblaj en Esperanto 
* la pinoj 
* la horo 

Kategorio:Urugvajaj poetoj
Kategorio:Urugvajaj verkistoj
Kategorio:Hispanlingvaj poetoj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Feminismaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Baseno Superĉiko

**Baseno de Superĉiko** (rumane **Ciucul de Sus**, hungare: **Felcsík** [felĉik]) estas la plej norda intermonta baseno de la Baseno de Ĉiko el inter la ĉikaj basenoj laŭ la supera fluo de rivero Olt. Okcidente la Nord-harghita kaj oriente la bloko de Hășmasul Mare kaj la montspino de Naŝkalat limas la basenon. Estas dense loĝata valo. La komunumoj denorde-alsude estas la jenaj: urbo Bălan, Sândominic, Tomești, Ineu, Cârța, Dănești, Mădăraș, Siculeni, Satu Nou, Racu, Ciceu. Oriente de tiuj: Frumoasa, Nicolești, Mihăileni, Nădejdea, Văcărești, Livezi.

En somero de la jaro 1907 Béla Bartók kolektis popolmuzikon en ĉi tiuj vilaĝoj.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon

## Literaturo 
* Csomortáni Magdolna: *Felcsík helynevei* (loknomoj). I. Magyar Névtani Dolgozatok 149. Budapest, 1997.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Harghita
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Transilvanio
Kategorio:Basenoj en Rumanio
Nacia renaskiĝo

**Nacia renaskiĝo** estas procezo, kiu okazis plejparte en la 18-a kaj la 19-a jarcento (ie ĝi okazis ankaŭ en aliaj tempoj) kaj ĝi markas renaskiĝon de konkreta nacia kulturo. La nacia renaskiĝo de unuopaj nacioj estas prilaboritaj en memstaraj artikoloj.

* Ĉeĥa nacia renaskiĝo
Stewart Copeland

dekstra|250ra
**Stewart Armstrong COPELAND** (naskiĝis la ) estas usona muzikisto kaj komponisto. Li estas ĉefe konata kiel la drumisto de la muzikgrupo *The Police*.

## Vidu ankaŭ 
* Spyro the Dragon

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de COPELAND

Kategorio:Drumistoj
Kategorio:Usonaj muzikistoj
Premio Zajdel

**Premio Zajdel** - plena nomo: "Premio de Janusz A. Zajdel" (*Nagroda im. Janusza A. Zajdla*), estas pola ĉiujara premio por aŭtoroj de la plej bonaj verkoj fantastaj.

Premio estas atribuata de 1984 jaro. Unua laŭreato de premio estis Janusz A. Zajdel. Post lia morto en 1985, premio ricevis lian nomon.

## Laŭreatoj 
2006
* Romano: Jarosław Grzędowicz , *Popiół i kurz*
* Novelo: Maja Lidia Kossakowska , *Smok tańczy dla Chung Fonga*

2005
* Romano: Jarosław Grzędowicz , *Pan Lodowego Ogrodu*
* Novelo: Jarosław Grzędowicz , *Wilcza zamieć*

2004

* Romano: Jacek Dukaj , *Perfekcyjna niedoskonałość*
* Novelo: Anna Brzezińska , *Wody głębokie jak niebo*

2003

* Romano: Jacek Dukaj , *Inne pieśni*
* Novelo: Andrzej Ziemiański , *Zapach szkła*

2002

* Romano: Andrzej Sapkowski , *Narrenturm*
* Novelo: Andrzej Pilipiuk , *Kuzynki*

2001

* Romano: Jacek Dukaj , *Czarne oceany*
* Novelo: Andrzej Ziemiański , *Autobahn nach Poznań*

2000

* Romano: Anna Brzezińska , *Żmijowa harfa*
* Novelo: Jacek Dukaj , *Katedra*

1999

* Romano: Marek S. Huberath , *Gniazdo światów*
* Novelo: Antonina Liedtke , *CyberJoly Drim*

1998

* Romano: Rafał A. Ziemkiewicz , *Walc Stulecia*
* Novelo: Anna Brzezińska , *A kochał ją, że strach*

1997

* Romano: Marek S. Huberath , *Druga podobizna w alabastrze*
* Novelo: Ewa Białołęcka , *Błękit Maga*

1996

* Romano: Tomasz Kołodziejczak , *Kolory sztandarów*
* Novelo: Rafał A. Ziemkiewicz , *Śpiąca królewna*

1995

* Romano: Rafał A. Ziemkiewicz , *Pieprzony los kataryniarza*
* Novelo: Konrad T. Lewandowski , *Noteka 2015*

1994

* Romano: Andrzej Sapkowski , *Krew elfów*
* Novelo: Ewa Białołęcka , *Tkacz Iluzji*

1993

* Romano: '*premio ne estis atribuita*
* Novelo: Andrzej Sapkowski , *W leju po bombie*

1992

* Romano: Feliks W. KRES , *Król Bezmiarów*
* Novelo: Andrzej Sapkowski , *Miecz przeznaczenia*

1991

* Novelo: Marek S. Huberath , *Kara większa*

1990

* Novelo: Andrzej Sapkowski , *Mniejsze zło*

1989

* '*premio ne estis atribuita*

1988

* Romano: Edmund Wnuk-Lipiński , *Rozpad połowiczny*

1987

* '*premio ne estis atribuita*

1986

* '*premio ne estis atribuita*

1985

* Romano: Marek Baraniecki , *Głowa Kasandry*

1984

* Romano: Janusz A. Zajdel , *Paradyzja*

## Eksterligoj 
Oficiala TTT-ejo de Premio (pl)

Kategorio:Sciencfikcio
Zajdel Premio
Kategorio:Literaturo de Pollando
Miloslav Rybín

**Miloslav RYBÍN** (naskiĝis la 13-an de oktobro 1926 en Partizánska Ľupča - mortis la 11-an de novembro 1995 en Liptovský Mikuláš) estis slovaka esperantisto, kiu instruis per Cseh-metodo kaj aktivadis en Esperanto-movado en Slovakio kaj en Liptov-regiono.

## Gravaj vivodatoj 
* 13. 10. 1926 – naskiĝis en la civito Partizánska (Nemecká) Ľupča
* 1933 – 1939 – vizitadis Popolan lernejon en P. Ľupča
* 1939 – 1942 – vizitadis Urban lernejon en la urbo Liptovský Mikuláš
* 1943 – 1944 – ellernis ĉe sia patro barbistan metion
* 1944 – dum Slovaka nacia ribelo aktive helpis en la partizana malsanulejo
* 1945 – 1948 – laboris kiel barbista helpanto
* 1946 – komencis lerni Esperanton
* 1947 – membro de Slovaka Esperanta Asocio kaj Universala Esperanto-Asocio
* 1948 – 1950 – militservo
* 1950 – 1966 – laboris kiel barbisto kaj poŝtisto en la civito P. Ľupča
* 1950 – 1964 – vizitado de someraj Esperanto-lernejoj
* 1963 – geedziĝo kun Melánia Halahijová
* 1964 – naskiĝo de filo Peter
* 1964 – kunfondinto kaj sekretario de Esperanta rondeto ĉe la Muzeo de Janko Kráľ en urbo Liptovský Mikuláš
* 1964 – lektoro de Esperanto ĉe Distrikta kleriga centro en urbo Liptovský Mikuláš
* 1966 – 1981 – laboro kiel gvidanto de la Poŝtoficejo en la civito Demänovská Dolina
* 1966 – membro de la Regiona konsilantaro por Esperanto ĉe Regiona kleriga centro en urbo Banská Bystrica
* 1969 – kunfondinto kaj funkciulo de Asocio de Esperantistoj en Slovaka socialisma respubliko (AE SSR)
* 1978 – partoprenis 63-an Universalan kongreson en urbo Varna
* 1980 – ricevis Arĝentan insignon de AE SSR
* 1980 – ricevis aprobon por instruado de Esperanto
* 1981 – membro de la Ekzamena komisiono ĉe AE SSR
* 1981 – dumviva membro de AE SSR
* 1981 – apopleksio
* 1982 – ricevis Honoran rekonon de Ĉeĥoslovaka poŝto
* 1987 – ricevis Oran insignon de Slovakia Esperanto-Asocio
* 1989 – ricevis altan honorigon Modela laboranto de kulturo de ministro por kulturo de SSR
* 11. 11. 1995 – mortis en urbo Liptovský Mikuláš

## Fonto 
* Ján Vajs: Enkorpigita toleremo,por LEK eldonis Espero 2006.

## Eksteraj ligiloj 
* Video1: zostrih videozáznamu z odhalenia pamätnej tabule
* Video2: zostrih videozáznamu prezentácie Esperanta

Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Kategorio:Esperantistoj de Liptov-regiono
Ľudovít Izák

**Ľudovít IZÁK** ankaŭ literumita *Ludoviko Izak* (1895-1978), slovako, kuracisto, ofte li uzis pseŭdonomon Miloš Raveň. Aŭtoro de multaj poemoj, prozaj verkoj kaj dramoj. Lia ĉefverko estas originala kvinakta versdramo Reĝo de Petra. 

Plua verko: Bukedeto el Slovakaj Popolkantoj (plurajn kantojn tradukis Ján Valašťan-Dolinský); premiita ĉe la Internacia Belarta Konkurso por poemo Al Altaj Tatroj, eminenta redaktoro de revuo Esperantisto Slovaka, unu el gvidantaj personecoj de Esperanto-movado en Slovakio.

## Referencoj 
I
I
Augustín Čambál

**Augustín ČAMBÁL** (naskiĝis la ; mortis la  en Trnava) estis slovaka esperantisto. Li estis prezidanto de Slovaka Esperanto-Asocio en 1993 kaj 1994.

Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Imre Antal (pentristo)

**ANTAL Imre** estas rumania hungara grafikisto, pentristo en Rumanio naskita en vilaĝo Lunca de Sus la 24-an de februaro 1944.

## Biografio 
Imre Antal pristudis la arton en Muzik- kaj Artliceo en Târgu Mureş. Li loĝas en sia naskiĝvilaĝo. Inter 1968-1986 li estis desegninstruisto en la loka ĝenerala lernejo. Ekde 1887 li subtenas sian vivon el artkrea laboro kaj mastrumado. Liaj disĉiploj gajnis premiojn en la internaciaj infanpentraĵ-ekspozicioj.

## Bibliografio 
* Banner Zoltán: *ANTAL IMRE (A csángó festő)*. 2005.
* Székedi Ferenc: *Antal Imre*, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, Csíkszereda, 2002.

## Ekspozicioj 
Individuaj
* 1969, 1974, 1976, 1985, 1988, 1995 • Csíkszereda
* 1990 • Erdély Művészetéért Alapítvány, Budapest
* 1991, 1992 • Budapest
* 1993 • Veszprém.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

## Eksteraj ligiloj 
* Pentraĵoj 

A|Antal, Imre
Walt Disney Company

La ***Walt Disney Company*** (angle, prononco laŭ sistemo IFA [], ofte konata kiel simple **Disney** aŭ **Disnejo**; borsa mallongigo: **DIS**) estas unu el la plej grandaj amaskomunikilaj firmaoj en la mondo. Ĝi estis fondita  de fratoj Roy kaj Walt Disney. Ĝi komencis nur kiel farejo de animaciaj filmoj, tamen nun la firmao estas grandega kino-farejo kaj enhavas la usonan televidan reton ABC kaj naŭ amuzparkojn.

## En la e-lingva gazetaro 
Ankaŭ en la esperantlingva gazetaro, la filmoj de la firmao plurfoje temiĝis kaj prezentiĝis. Unu ekzemplo inter multaj estas la artikolo "La novaj disney-filmoj", skribita en aparte facila lingvaĵo, de Irina Aleksejeva (Rusio), publikigita en Kontakto 1995:4, paĝo 13.

## Vidu ankaŭ 
* Animacio

## Eksteraj ligiloj 
* Firmaa retejo


Kategorio:Usonaj kinaj firmaoj
Kategorio:Amaskomunikilaj firmaoj
MSN

**MSN** (aŭ **Microsoft Service Network**) estas komputilreta servo (origine kreita por esti paralelo al Interreto) farita de la konzerno Mikrosofto je la , kiam Vindozo 95 estis ekvendita. La nomo MSN estis disvastigita kun la Mikrosoftaj retpoŝta servo Hotmail kaj tujmesaĝilo MSN Messenger, kune kun aliaj Mikrosoftaj servoj kaj retejoj. MSN ŝanĝiĝos al Vindozo Live en 2006, kiam Mikrosoft malfermos siajn retservojn kaj retprogramojn. Proveldono de Vindozo Live estas nun havebla.

Kun 9 milionoj da uzantoj MSN estas la dua Interreta servo en Usono post America Online kun 26,5 milionoj.

Per ĝi, multaj Esperantistoj interbabilas kaj ili eĉ kreas ĉiutagajn konferencojn kun 3 ĝis 20 partoprenantoj. Ankaŭ ekzistas du retadresaj iloj por kunvenigi la Esperantajn babilantojn per MSN:
* tuj@lernu.net
* msn1984@bbqun.com

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* MSN Blogo 
* MSN Kuriero 
* MSN Grupoj 

Kategorio:Retejoj
Kategorio:Mikrosofto
DIS

La tri-litera kombinaĵo **DIS** havas plurajn signifojn, inter aliaj:

***dis** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***DIS** estas la borsa mallongigo de la *Walt Disney Company*
*Diso, komunumo de Italio
***dis-** estas prefikso en Esperanto.
Disney

La vorto **Disney** povas signifi:

*La Walt Disney Company, animacia kaj kina firmao.
**La Disney Channel, subfirmao de la ĉeffirmao por televida kanalo.
*Walt Disney, animaciisto, reĝisoro, kaj aktoro; fondinto de la firmao.
*Roy Disney, animaciisto kaj fondinto de la firmao.
Windows Live Messenger

**Windows Live Messenger** (antaŭe *MSN Messenger*) estas la tujmesaĝila kliento por komputiloj kiu operaciumas per Vindozo. La programo estas senpage elŝutebla kaj uzebla, tamen ĝi montras reklamorubandojn dum uzo.

Versio 7.5 estas la lasta versio de la programo; Mikrosofto lanĉis en 2006 novan similan programon nomatan Vindozo Viva Mesaĝilo (angla *Windows Live Messenger*).

## Vidu ankaŭ 
* aMSN
* emesene

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Tujmesaĝiloj
Kategorio:Mikrosofto
Iglo

eta|300px|Iglo
**Iglo** foje **Igluo** aŭ **neĝdomo** () estas sezona kupolforma neĝdometo de inuitoj.
La vorto simple signifas *domon* en la inuktituta, la lingvo de la Inuitoj.

Arkitekture la iglo estas unika, ĉar la konstrumaterialo estas brikoj el neĝo, kiuj estas tiel formitaj ke konstruskeleto ne estas necesa.

La iglo konsistas el kupolo, la loĝejo mem kaj tunelo, kiu servas kiel enirejo/elirejo kaj samtempe funkcias kiel deponejo. Oni povas fari fenestron el peco da glacio.

Kelkaj eskimotriboj, speciale la triboj kiuj vivas ĉirkaŭ la Davisa Markolo, tapetas la internon de la iglo per bestofeloj, kiuj povas plialtigi la temperaturon en la iglo de 2 al 10 ĝis .

Germana kaj aŭstra nutraĵentreprenoj prenis la nomon iglo kiel sian varmarkon. http://de.wikipedia.org/wiki/Iglo

## Konstruado 
## Galerio 

Dosiero:Igloo.jpg|
Dosiero:Igloo spirale.jpg|
Dosiero:Igloo see-through sideview diagram.png|

## Vidu ankaŭ 
* Inuitoj
* Neĝhomo
* kvinzi
* katenoido

Kategorio:Loĝado
Kategorio:Inuitoj
Ŝtormo

[dekstra|eta|250ra|Disŝarĝoj de [fulmo]]

**Ŝtormo** estas forta perturbo de la atmosfero, ordinare akompanata de pluvego aŭ neĝo, kaj foje kunigata de elektraj, optikaj kaj akustikaj aperaĵoj estiĝantaj inter nuboj reciproke aŭ inter nuboj kaj tero. Ŝtormojn ni plu markas laŭ tempo kaj loko de estiĝo, moviĝado, distanco de loko de observado, intenseco de montroaperoj ktp. Ŝtormoj estas ligitaj al kumulonimbuso. Nubo kumulonimbuso havas kelke da pluaj sinonimaj nomoj – kumulonimbuso, ŝtorma nubo kaj pluvnubo.

## Aperaĵoj ligitaj al kumulonimbuso 
Al kumulonimbuso estas ligitaj kelkaj atmosferaj aperaĵoj, tiuj plej mildaj estas pluvo, neĝo, neĝhajloj, fulmaj disŝarĝoj en nubo kaj tondrado. Multe pli grava estas ŝtorma vento, neniigantaj pluvegoj, hajloj, fulmoj inter nubo kaj tero aŭ eĉ tornadoj (tromboj).

## Dividado de ŝtormoj laŭ loko de apero 
* frontaj ŝtormoj
** ŝtormoj de malvarma fronto
** ŝtormoj de varma fronto
* nefronta – interne de aermaso
** kvazaŭfrontaj
** advekciaj (horizontalaj)
** konvekciaj (vertikalaj)
** orografiaj

## Tondro 
Akustika akompano de fulmo nomiĝas tondro.

## En arto 
*, 1831 ukija bildo de Hokusajo ]]

### Mitologio kaj literaturo 
La ŝipo *Sea Venture* rompiĝis apud Bermudo en 1609, kio kaŭzis la koloniigon de la insulo kaj inspiris la dramon *La Ventego* de Ŝekspiro (1611). La ŝipo estis portanta Sir Thomas Gates, la estontan koloniestron de Virginio, hejmen al Anglujo de Jamestown (Virginio). Ĉirkaŭ la tago de Sankta Jakobo, kiam ĝi troviĝis inter Kubo kaj la Bahamoj, uraganis dum preskaŭ du tagoj. Kvankam unu el la malgrandaj ŝipoj de la ŝiparo alfundiĝis en la Florida Markolo, sep el la restantaj atingis Virginion kelke da tagoj post la ŝtormo. La ĉefŝipo, nomata *Sea Adventure*, malaperis kaj oni supozis ĝin perdita. Tamen ĝi kaj siaj ŝipanoj vere alteriĝis en Bermudo. La ŝipo damaĝiĝis de ĉirkaŭa korala rifo, sed ĉiuj ŝipanoj pluvivis preskaŭ jaron sur la insulo. En majo 1610, ili ekiris denove al Jamestown kaj ĉi-foje atingis ĝin. La koloniistoj estis pretendintaj la insulon nome de Britujo, kaj ĝi baldaŭ setliĝis.

La infanromano *La mirinda sorĉisto de Oz*, verkita de L. Frank Baum kaj ilustrita de W. W. Denslow, rakontas la aventurojn de knabineto nomita Dorothy Gale en la Lando Oz, kien ŝi albloviĝas de tornado el sia kansasa biena domo. La libro eldoniĝis unue de George M. Hill Company en Ĉikago la 17-an de majo 1900 kaj represiĝis multfoje, plej ofte kun titolo *La sorĉisto de Oz'', kaj estis adaptita en aliajn artformojn.  Parte pro la filma adapto en 1939, ĝi estas unu el la plej konataj verkoj en Usona populara kulturo kaj vaste tradukita aliloke. La frua sukceso de la libro kaj de la muzikala adapto en 1902 rezultigis, ke Baum verkis dek tri pliajn librojn pri Oz.

## Vidu ankaŭ 
* Ciklono
* Musono
* Tempesto
* Uragano
* Noktomeza ŝtormo

## Referencoj
Kategorio:Meteologio
Kategorio:Vetero
Kura (rivero en Rusio)

**Kura** (ruse *Кура*) estas malgranda rivero en Norda Kaŭkazio (suda Rusio). Fluanta en varmega stepo, la rivero en kelkaj lokoj estas transpaŝeble mallarĝa, sed ĝin oni kolektas en akvorezervujo proksime al granda vilaĝo Kurskaja (*станица Курская*); la nomo de la vilaĝo devenas de la nomo de la rivero.

Longeco de Kura estas ĉ. 150 km. La rivero ne enfluas alian riveron, lagon aŭ maron, sed perdiĝas en dezerteca Nogaja stepo sud-oriente de Stavropola regiono.

## Eksteraj ligiloj 
* Pri amatora fiŝkaptado en Kura (ruse) 

Kategorio:Riveroj en Stavropola regiono
Kategorio:Riveroj en Kabardio-Balkario
Kurów Wielki

Eŭropo > Eŭropa Unio > Pollando > Dolnośląskie/Malsupra Silezio > Kurów Wielki
----

**Kurów Wielki** (ĝermanlingve *Großkauer*) estas vilaĝo en Pollando.
En Kurów Wielki estas gotika paroka sanktejo el la 13-a jarcento.
Gotika

Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Kitano Takeshi

**KITANO Takeshi** (*Japane* : 北野 武) estas famega japana reĝisoro kaj komika aktoro (kun la pseŭdonimo de Beat Takeshi) kiu naskiĝis la 18-an de januaro 1947 en Tokio.

## Filmaro 
### Reĝisoro 
* 1989 : *Sono otoko kyobo ni tsuki* (その男、凶暴につき, Violenta policisto)
* 1990 : *3-4x10 Gatsu* aŭ *San tai yon ekkusu jugatsu* (３－４Ｘ１０月)
* 1991 : *Ano natsu ichiban shizukana umi* (あの夏、いちばん静かな海, Sceno je la maro)
* 1993 : *Sonachine* (ソナチネ)
* 1994 : *Minnâ-yatteruka!* (みんな~　やってるか！)
* 1996 : *Kidzu ritan* (キッズ・リターン)
* 1997 : *Hana-Bi* (花火)
* 1999 : *Kikujiro no natsu* (菊次郎の夏, La somero de Kikuĵiro)
* 1999 : *Brother* (ブラザー, Frato)
* 2002 : *Dolls* (ドールズ, Pupo)
* 2003 : *Zatoichi* (座頭市)
* 2005 : ''Takeshis'* (タケシズ)

### Aktoro 
* 1981 : *Danpu-Wataridori*, de IKUO Sekimoto.
* 1981 : *Manon*, de Youichi Azuma.
* 1982 : *Natsu no Himitsu*, de KAWAKAMI.
* 1982 : *Suttukari... Sonokide !*, de KOTANI.
* 1983 : *Furyo* de Nagisa Oshima.
* 1983 : *Juttukai no Moshi-To*, de Youishi Sai.
* 1985 : *Kanashii Kimochi De Jo-Ku*, de Masaji Segawa.
* 1985 : *Yasha*, de YASUO Kouhata.
* 1986 : *Komikku Zasshi Nanka Iranai !*, de Youjirou Takida.
* 1988 : *Anego*, de Tatsuichi Takamori.
* 1989 : *Violent Cop* (*Sono otoko kyobo ni tsuki*) (その男、凶暴につき), de Takeshi Kitano.
* 1990 : *Jugatsu* (*3-4x10 Gatsu* ou *San tai yon ekkusu jugatsu*) (３－４Ｘ１０月), de Takeshi Kitano.
* 1990 : *Hoshi-O Tsugumono*, de Kazuo Komizu.
* 1990 : *Zansatsu Seyo Setsunakimono, Sohei Ai*, de Hisashi Sudou.
* 1992 : *Shura na Densetsu*, de Masaharu Izumi.
* 1992 : *Sakana Kara Daiokishin !!*, de Ryuudou Uzaki.
* 1992 : *Erotittuku na Kankei*, de Takaji Wakamatsu.
* 1993 : *Kyoso Tanjo*, de Toshihiro Tenma.
* 1993 : *Sonachine* (ソナチネ), de Takeshi Kitano.
* 1994 : *Minnâ-yatteruka!* (みんな　やってるか！), de Takeshi Kitano.
* 1994 : *Johnny Mnemonic*, de Robert Longo
* 1995 : *Gonin*, de Takashi Ishii.
* 1997 : *Hana-Bi* (花火), de Takeshi Kitano.
* 1998 : *Tokyo Eyes*, de Jean-Pierre Limosin
* 1999 : *Kikujiro no natsu* (菊次郎の夏), de Takeshi Kitano.
* 1999 : *Brother* (ブラザー), de Takeshi Kitano.
* 2000 : *Gohatto* (御法度), de Nagisa Oshima.
* 2000 : *Batoru rowaiaru* (バトル・ロワイヤル), de Kinji Fukasaku.
* 2003 : *Batoru rowaiaru II*(バトル・ロワイヤル II), de Kinji kaj Kenta Fukasaku.
* 2003 : *Zatoichi* (座頭市), de Takeshi Kitano.
* 2004 : *Chi to hone*, de Yoishi Sai.
* 2004 : *Izo*, de Takashi Miike.
* 2005 : *Takeshis'' (タケシズ), de Takeshi Kitano.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (japane)
* JMBD (japane)
* Takeshi Kitano (japane)
* Pri la ulo (france)
* La plej granda retejo pri KITANO (angle) 
* Biografio (germane)

Kategorio:Japanaj reĝisoroj
Kategorio:Japanaj aktoroj
Neosho (Misurio)

**Neosho** estas urbo en la Usona ŝtato de Misurio. La urbo estas la ĉefurbo de Kantono Newton. Ĝi estas en sudokcidenta Misurio en la Ozarks. La loĝantaro en 2000 estis 10,505. En 1861 dum la Usona Enlanda Milito, secesiaj apoganto kunvenas en Neosho kaj voĉdonas kunligi la Konfederacio, sed la demando restas se ĉi tio estis leĝa voĉdono.

Kategorio:Urboj de Misurio
Lunca de Sus

**Lunca de Sus**  ( [djimeŝfelŝoe;lok]) estas komunumo en la regiono Transilvanio de Rumanio, en la terkolo de Djimeŝo nordoriente de Miercurea Ciuc. La partoj de la komunumo: Récepataka, Izvorul Trotușului (Sántatelek), Comiat (Komját aŭ Karácsony), Rajkó- aŭ Farkaspataka, Bothavaspataka, Rána- aŭ Ciherekpataka, Valea Gârbea (Görbepataka), Valea Ugra (Ugrapataka), Szöcsökpataka, Gáborokpataka, Păltiniș-Ciuc (Nyírjesalja) kaj Csiépültinis.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 288, en 1902 3 424 loĝantojn (hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio datiĝas el 1850. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Csík*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* István Kiss *Rugonfalvi Kiss* (24-a de januaro 1881 – Biharkeresztes (Hungario), 19-a de aprilo 1957), historiisto.
* Gyula Tankó (n. 1-a de februaro 1939), instruisto, lernejestro, etnografo.
* Imre Antal (n. 24-an de februaro 1944), pentristo.
* Károly Tímár (n. 1958 - 23-a de julio 2015), grafikisto, pentristo

## Ĝemelaj urboj 
Inter la ĝemelaj urboj de Lunca de Sus estas
*  Csorna kaj Jászberény, Hungario

## Literaturo 
* Magyar Zoltán: *Lüdérc völegény*, popolrakontoj, 2006.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Lunca de Sus jud Harghita.png|Situo en la distrikto
Dosiero:Görbepataka.jpg|la vilaĝoparto *Görbepataka*
Dosiero: Gyimesfelsolok_(Lunca_de_Sus) St._Andrew_Parish_Church.jpg|Preĝejo sankta Andreo

Kategorio:Komunumoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Pixar

**Pixar Animation Studios** estas la unua kompanio kiu faris desegnitan filmon tute per komputilo. Ĝin fondis Steve Jobs, la konata kunfondinto de Apple, kaj ĝi estas konata i.a. pro la filmoj *Toy Story* kaj *Finding Nemo*. Ĝia sidejo estas en Emeryville (Kalifornio).

Je la  Disney kaj Pixar interkonsentis pri transpreno de la kompanio. Steve Jobs havis 50,6% de la akcioj de Pixar, kaj iĝis tiel la plej grava individua akciulo de Disney.

## Filmoj 
* 1995: *Toy Story*
* 1998: ''A Bug's Life*
* 1999: *Toy Story 2*
* 2001: *Monsters, Inc.*
* 2003: *Finding Nemo*
* 2004: *The Incredibles*
* 2006: *Cars*
* 2007: *Ratatouille*
* 2008: *WALL•E*
* 2009: *Up*
* 2010: *Toy Story 3*
* 2011: *Cars 2*
* 2012: *Brave*
* 2013: *Monsters University*
* 2015: *Inside Out*
* 2015: *The Good Dinosaur*
* 2016: *Finding Dory*
* 2017: *Cars 3
* 2017: *Coco*
* 2018: *Incredibles 2*
* 2019: *Toy Story 4*
* 2020: *Onward*
* 2020: *Soul*
* 2021: *Luca*
* 2022: *Turning Red*
* 2022: *Lightyear*
* 2023: *Elemental*
* 2024: *Inside Out 2*
* 2025: *Elio*
* 2026: *Jumpers*
* 2026: *Toy Story 5*
* 2027: *Gatto*

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Animaciaj filmoj
Kategorio:Komputilo
Kategorio:Filmoj
Kategorio:Disney
Toos Goorhuis-Tjalsma

**Toos Goorhuis-Tjalsma** (1915 - 5-a de januaro 2004) estis kune kun sia amikino Bertje JENS la elpensinto de la Pieterpad.

Ili elpensis la padon en 1978 kiam ili promenis de la loĝurbo de Bertje, Groningen al Tilburg, la loĝurbo de Toos. Ili entreprenis ĉi tiun promenon por "ankaŭ iam promeni en Nederlando". Ili estis spertaj promenantoj, kiuj tamen ĉiam promenis en la eksterlando, ĉar tiam en Nederlando ne ekzistis long-distanca-promenpadoj. Ĉar tiuj ne estis ili decidis mem priskribi itineron, "tiel ke la infanoj ankaŭ povos promeni laŭ la itinero".

Dum la promenado ili pripensis la koncepton de la het Pieterpad, por promeni de **Pieter**buren en la ekstremaĵo de la nordo al la Sint **Pieter**sberg en la ekstremaĵo de la sudo. Post tio ili ŝanĝigis iliajn planojn, iris aŭtobuse (ili estis en la sudo de Drenthe) al Pieterburen. Post kiam ili priskribis la etapon de Pieterburen al Groningen, ili revenis al la loko kie ili antaŭe haltis kaj daŭrigis ilian promenadon, ĉifoje al la Sint-Pietersberg.

Ĝenerale oni konsideras Toos kiel la elpensinto de la pado, ĉar ŝi skizis la itineron.

Kategorio:Nederlandanoj
Kategorio:Marŝantoj
Ciudad del Este

**Ciudad del Este** (en la hispana) aŭ **Orienturbo** estas urbo en Paragvajo, ĉefurbo de la departemento Alto Paraná (*Alta Paranao*).

Ĝi situas en 25º 42'S, 54º 63'W, je 330&nbsp;km de la ĉefurbo, Asunciono.

La urbo estis fondita per dekreto en 1957 kun la nomo Puerto Flor de Lis (*Haveno Lilifloro*). Ĝi estis poste renomita al Puerto Presidente Stroessner (*Haveno Prezidento Stroessner*), honore al la diktatoro Alfredo Stroessner, ĝis ties elpelo en 1989. En tiu dato oni ĝin rebaptis Ciudad Jardín (*Ĝardenurbo*) kaj poste ĝi ricevis sian nunan nomon. Ĝi estas parto de triangula teritorio konata kiel Triple Frontera (La Triobla Landlimo), ĉar tie renkontiĝas la limoj de Paragvajo, Argentino kaj Brazilo. Ĝi estas kunigita al Foz do Iguaçu per la *Ponto de Amikeco*.

Ciudad del Este estas la dua plej granda urbo de la lando, kun loĝantaro de ĉ. 240.000, kaj 375.000 en la municipoj de la aglomeraĵo (Hernandarias, Presidente Franco).

Ciudad del Este produktas preskaŭ la 60% de la landa Malneta Interna Produkto. Ĝi dediĉas sin baze al la komerco, tre depende de la rilato kun Brazilo. Ĝi estas la tria plej granda Senimposta Areo en la mondo post Miami kaj Honkongo. Granda parto de la riĉeco devenas el la kontrabando.

Kiel en la aliaj urboj, kutime oni parolas hispanan aŭ gvaranian, eĉ joparan (miksa dialekto el gvarania kaj hispana). krome ene de la urbo, ankaŭ ofte oni parolas portugalan, ĉefe en komercaj etosoj. Danke al forta azia migrado, ankaŭ ekzistas kelkaj afiŝoj tradukitaj al korea kaj ĉina lingvo, precipe en centra areo.

Orienturbo teritorie organiziĝas en tridek kvartaloj. La Vojo N. 7 "Dr. Gaspar Rodríguez de Francia" dividas la urbon en du partojn; nordparton kaj sudparton. Nordparto konsistas el naŭ kvartaloj, kaj sudparto konsistas el dudek unu kvartaloj. Kvartalo nomita Microcentro (prononcita hispane: Mikrosentro) estas la nura kiu troviĝas Inter la Vojo N. 7.
Nuntempe la urbo estas unu el la plej sekuraj urboj en Paragvajo.

La Respublika Lago estas unu el la plej belaj lokoj en la urbo, tiu vizitinda spaco troviĝas ĉirkaŭe de vasta vegetaĵaro. Tiu lago profitas akvon el la rivereto Amambay kaj pere de ĝi, miloj da domoj havas akvon. Krome, apud ĝi situas kelkaj padoj uzataj por sporti, ekz. biciklado, trotado, marŝkurado, kaj tiel plu.

## Servoj 
* *Universidad Nacional del Este*

Kategorio:Urboj de Paragvajo
Kategorio:Setlejoj sur trilanda punkto
Babelfiŝo

La **Babelfiŝo** estas fikcia specio de fiŝo aperanta en *La petveturista gvidlibro pri la Galaksio* de Douglas Adams.

Babelfiŝo estas tre neverŝajna biologia universala tradukilo. Ĝi aspektas kiel "malgranda, flava kaj hirudeca" fiŝo. Kiam Babelfiŝo estas enigita en la orelan kanalon, ĝi ebligas al sia portanto "tuj kompreni ion ajn diritan... en ajna formo de lingvo." Ĉi tio fariĝis kaj utila intriga helpilo por Adams, kiu foje skribis pri tio, ke li ĉiam trovis tre stranga la kapablon de ĉiuj eksterteruloj paroli la anglan; kaj ankaŭ ĝi fariĝis elirpunkto por la jena ŝerco pri la ekzisto de Dio:

Laŭ la *Petveturista gvidlibro*, la Babelfiŝo estis prezentita kiel fideista ekzemplo pri la neekzisto de Dio:

:*"Mi rifuzas pruvi, ke mi ekzistas," diras Dio, "ĉar pruvo neas kredon, kaj sen kredo mi estas nenio."*

:*"Sed," diras Viro, "la Babelfiŝo estas evidenta sinmalkaŝo, ĉu ne? Ĝi ne povus evolui hazarde. Tio pruvas, ke Vi ekzistas, kaj do sekve, laŭ Viaj propraj argumentoj, Vi ne ekzistas. Q.E.D."*

:*"Ho kara," diras Dio, "mi ne pripensis tion antaŭe," kaj senprokraste malaperas en nubeto de logiko.*

:*"Ho, tio estis facila," diras Viro, kaj kiel aldonaĵo daŭrigas pruvante ke nigra estas blanka kaj mortiĝas sur la sekvanta zebra transirejo.*

La fiŝo sin nutras per mensa energio, kiu kreiĝas dum kunmetada de frazo, kaj ŝajne ekskrementas mensan energion en formo kiu povas esti komprenebla de aliuloj. En la lastaj ĉapitroj de la rakonto oni malkaŝis, ke ĝi ankaŭ, same kiel delfenoj, havas la potencon efike teleporti sin kaj sian gastiganton (en plurala zono) for el morto-danĝero.

## Etimologio 
La nomo de la fiŝa aludas al la Babelturo - Biblia rakonto, kiu priparolas eventojn de kristana kaj juda teologioj kiuj konkludis en tio, ke Dio konfuzigis la lingvojn de la Homo, interalie por malhelpi la konstruon de la Turo.

"Babelo" konsistas el du vortoj de la asiria aŭ babilona lingvo: *bab* = "pordego" kaj *el* = "Dio", sekve, "la pordego de Dio". La Biblio atestas diven-etimologion de la hebrea *bilbul* = "konfuzo" aŭ *bilbel* = "konfuzita".

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.infotektur.com/demos/babelfish/it.html  
* https://www.google.com/search?q=babelfish&sourceid=firefox&start=0&start=0&ie=utf-8&oe=utf-8 
* Babelfish - plurlingva interreta maŝintradukilo, nomata laŭ la Babelfiŝo

Kategorio:Fikciaj fiŝoj
Kategorio:Fikciaj komunikiloj
Kategorio:Lingvoscienco
K.E.P.

**K.E.P.** estas mallongigo de la frazo «**K**io **E**stis **P**ruvenda», per kiu multaj matematikistoj signas la finon de matematika pruvo.

La kutimo devenas el la samsignifa tradicia frazo malnovgreka « ὅπερ ἔδει δεῖξαι », kiun uzis, interalie, Eŭklido, Arĥimedo kaj Aristotelo.

En Latino ĝi iĝis *quod erat demonstrandum*, komenclitere  *Q.E.D.*; en tiu formo ĝin ĝis nun uzas la matematikistoj germanaj kaj anglalingvaj.

En multaj aliaj lingvoj oni uzas tradukon hejmlingvan, ekz-e
* Ο.Ε.Δ. novgreke (όπερ έδει δείξαι)
* C.Q.F.D.  (ce qu'il fallait démontrer)
* c.b.d.u.  (co było do udowodnienia)
* ч.т.д.  (что и требовалось доказать)

En Esperanton ĉi tiun mallongigon enkondukis Raoul Bricard en sia *Matematika Terminaro kaj Krestomatio* (1905). Tiam la sence plej konvena sufikso *-end* ankoraŭ ne estis oficialigita, tial li uzis la frazon «kio estis pruv**ot**a» (kaj oni ofte plu klarigas la mallongigon «K.E.P.» per ĉi tiu malnova formo).

En la modernaj tekstoj matematikaj oni nun iom pli ofte uzas la pli okulkroĉan nigran ortogramon ■ (ŝerce nomatan «tomboŝtono»). Unikodo disponigas eĉ specialan signokodon `U+220E` ∎ (HTMLe `&amp;#8718;`).

Simile, por fari la finilan siglon pli rimarkebla, oni kutimas skribi ĝin majuskle: **K.E.P.** (simile al la solenaj majuskloj monumentaj Q.E.D.), prefere ol *k.e.p.*

Inter aliaj, la sekvaj sciencistoj uzis la esprimon *quod erat demonstrandum* en sia verko :

* Bartolomeo Zamberti en 1505 - la plej malnova uzo en presilo;
* Galileo Galilei (*Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo*, *Dialogo pri la du plej grandaj sistemoj en la mondo*) en 1632;
* Benedikto de Spinoza en 1665 - en geometrie pruvita verko de *Etiko*;
* Isaac Barrow;
* Isaac Newton.

## Similaĵoj 
Malpli ofte uzata estis la esprimo *quod erat faciendum* ( *kio devus esti farita* ), mallongigita QEF, kaj tio ĉi traduko el la greka, *ὅπερ ἔδει ποιῆσαι* ( *hoper edei poiēsai* ).

Moderna matematiko uzas specialajn simbolojn por la sama celo, kiel ekzemple ■ (solida kvadrato), □ (malplena kvadrato), aŭ la specialeca Unikoda signo U + 220E ∎, nomita la *Fino de Pruvo*.
Kategorio:Matematika terminologio
Tendo

eta|dekstra|250ra|Tendo
**Tendo** estas movebla loĝejo el ŝtofo. Ankaŭ ĝi plejofte enhavas bastonojn aŭ arkojn por formiĝi.

Laŭ Francisko Azorín **tendo** estas *Portebla loĝilo el tolo, felo.* Li indikas etimologion el la latina '**, el **' (etendi). Kaj li aldonas la terminon *tendaro*, por aro de tendoj en lakamparo por militistoj, sportistoj, k.a.

## Priskribo 
Tendo estadas kun skeleto el rektaj bastonoj aŭ kun skeleto el arkoj.
Rektaj bastonoj estis unue lignaj, poste el fero kaj fone el alumino.
Arkoj estas el karbona fibro aŭ vitra fibro.
Tendoj estas uzataj en armeo, skoltismo, postkatastrofa helpo, vojaĝantaj spektakloj kaj turismo.

Tendoj malsamas laŭ formo kaj nombro da loĝantoj.

Laŭ formo distingeblas:
* kanadaj tendoj: kun triangula fasado.
* domformaj tendoj: pli malpli kuboformaj
* iglaj tendoj: kun almenaŭ du interkruciĝantaj arkoj.
* tunelaj tendoj: kun almenaŭ du paralelaj arkoj.

Laŭ la nombro de loĝantoj:
ekde 1 ĝis kelkdek.

Ankaŭ ekzistas tendoj por aĵoj kaj por spektakloj, ekzemple cirkoj.

Ĉar tendo estas movebla, ĝenerale pli bonas, se ĝi estas malpli peza kaj oni strebas al la malpezeco. Pro progreso en materialoj kutima pezo de tendo por tri homoj malpligrandiĝis de 12 kg en 1940 ĝis 3 kg en 2000.

## Vidu ankaŭ 
;Specoj de tendoj
* Baŝo
* Jurto
* Tipio
;Ĉiujara tendaro
* SEFT

## Notoj 
Kategorio:Armeo
Kategorio:Loĝado
Kategorio:Turismo
Kategorio:Restado en naturo