Strato Lenin (Tjumeno)

eta|Strato Spasskaja komence de la 20-a jarcento
[eta|[Historia placo (Tjumeno)|Historia placo]]
[eta|Muzeo en la [Malnova Urbodomo (Tjumeno)|Malnova Urbodomo]]
[eta|[Historia skvaro (Tjumeno)|Historia skvaro kaj Gastokorto]]
eta|La komerca centro “Panorama”
eta|Domo N 4a
[eta|[Ronda banejo (Tjumeno)|Ronda banejo]]
eta|Domo N 5
eta|Domo N 8
eta|Domo N 10
[eta|[Preĝejo de Sankta Jozefo (Tjumeno)|Preĝejo de Sankta Jozefo]]
[eta|Instituto pri Financo, Ekonomiko kaj Komerco de la [Tjumena Ŝtata Universitato]]
eta|Domo N 24
eta|Banko de Rusio
eta|Domo de Prokopij Podarujev
eta|Polikliniko N 3
eta|Domo N 31
eta|Ruinoj de la domo N 32/1
eta|Strato Lenin: vido de kruciĝo kun strato Kirov
eta|Domo N 37
eta|Domo N 41
eta|Domo de infana kreemo "Pioner"
[eta|[Preĝejo de la Savinto (Tjumeno)| Preĝejo de la Savinto]]
eta|Jura instituto de la Tjumena Ŝtata Universitato
eta|Monumento al studento
eta|Domo N 45
eta|Domo N 46
eta|Domo N 47
eta|Domo N 49
eta|Domo N 61
[eta|[Kolora bulvardo (Tjumeno)|Kolora bulvardo]]
[eta|[Kolora bulvardo (Tjumeno)|Kolora bulvardo]]
[eta|Skulptaĵo *Tenero* en [Kolora bulvardo (Tjumeno)|Kolora bulvardo]]
eta|La sportejo La Centra
[eta|Arkado en [Kolora bulvardo (Tjumeno)|Kolora bulvardo]]
eta|Kruciĝo kun strato Orĝonikidze
eta|Apartaj veturejoj por publika kaj alia transporto
eta|Parkumejo ĉe la provinca scienca biblioteko
[eta|[Skvaro de Nemcov (Tjumeno)|Skvaro de Nemcov]]
[eta|[Placo de Unueco kaj Konsento]]
eta|Domo N 79
eta|Federacia komerca juĝejo
eta|Juvela butiko
eta|Juvela butiko "Lazurit"
eta|Publika necesejo fine de la strato
eta|Fino de la strato
[eta|Nova dezajno de la strato prezentata sur [placo de la 400-a datreveno de Tjumeno]]
La **strato Lenin** () en la urbo Tjumeno (Tjumena provinco, Rusio) troviĝas en la Centra kaj Kalinina administraj distriktoj kaj longas . Ĝi etendiĝas tra plejparto de la historia urbocentro kaj estas inter la plej malnovaj stratoj de la urbo.

## Situo 
La strato ekas ĉe la fondoloko de la urbo, kie ĝi kuniĝas kun strato Respubliko apud la Ponto de Geamantoj. Poste ĝi preskaŭ tute rekte sekvas sud-orienten kaj haltas barita de strato Maurice Thorez. Ĝi dublas straton Respubliko, kiu iras paralele al ĝi 160 metrojn norde kaj tiuparte havas unudirektan trafikon en la nord-okcidenta direkto dum strato Lenin havas unudirektan trafikon en sud-orienta direkto.

## Ĝenerala karakterizo 
La strato spegulas la pli ol kvarjarcentan historion de la urbo. Ĝia komenca parto — ĝis strato Pervomajskaja — troviĝas en la historia zono, kie estas malpermesita konstruado de pli ol kvaretaĝaj domoj. Tiu malpermeso, kvankam kelkfoje neglektita, ebligis konservi malnovan etoson de la strato, kiu tiuloke grandparte konsistas el duetaĝaj domoj de negocistoj, konstruitaj fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj. La maldekstra parto de la kvartalo inter stratoj Pervomajskaja kaj Orĝonikidze formiĝis en la 1940-aj — 1950-aj jaroj, kiam la novestablita Tjumena provinco bezonis decan administran centron kun oficejoj kaj loĝejoj por ŝtatoficistoj. Tio estas tipa ekzemplo de la Stalin-klasikismo. Ĝia dekstra parto estas okupita de Kolora bulvardo, fondita en 1931 kiel urboparko kaj komplete rekonstruita en 2003–2004. Post strato Orĝonikidze la bulvardo transiras je placo de Unueco kaj Konsento dum la maldekstra parto estas okupita de sovetiaj konstruaĵoj kaj skvaro Nemcov. Post strato Profsojuznaja iuj ajn konstruaĵoj tute malaperas kaj la strato haltas barita de strato Maurice Thorez.

Unika trajto de la strato estas, ke tie dum jarcentoj najbaris temploj de la kvar religioj — ortodoksismo, katolikismo, islamo kaj judismo.

## Historio 
La strato komenciĝas ĉe la fondoloko de Tjumeno, kio ligas ĝin al la unuaj paĝoj de la urba historio.

La strato ŝuldas sian nomon al la Savinta preĝejo (), situanta ĉe kruciĝo kun strato Ĉeljuskincev ekde 1794.

Dum longa tempo malgraŭ sia grava signifo ĝi restis nepavimita kaj post pluvoj transformiĝis je kaĉo preskaŭ netrairebla, nek veturebla. Lokano rememoris ke en 1919 post grandaj pluvoj li vidis kamparanon kies ĉevalo dronis apud la preĝejo de Savinto en koto, do li devis maljungi ĝin kaj eltiri ĉe la vosto.

Fine de la 18-a jarcento la strato atingis la nunan straton Pervomajskaja, post kiu jam troviĝis malplena tereno, kie la urbanoj paŝtis brutojn. En 1861 tiun areon okupis Bazarplaco, kiu etendiĝis ĝis la nuntempa strato Orĝonikidze, post kiu estis jam fabrikoj kaj metiejoj, kun domaĉoj de proletoj kaj marĝenuloj. La urbo fakte finiĝis tie, ĉar strato Orĝonikidze tiutempe estis parto de Moskva landvojo, kiu de strato Respubliko (tiam — *Cara*) iris suden preter malliberejo kaj poste ekster la urbon.

Ekde la nuna strato Maurice Thorez etendiĝis kvartaloj de unuetaĝaj domaĉoj, kie loĝis proletoj de apudaj fabrikoj kaj marĝenuloj. La maldekstra parto nomiĝis Kuznici (Forĝejoj), la dekstra — Sarai (Tenejoj). Tio estis la plej malkomfortaj kaj krimecaj urbopartoj.

La  okaze de la 5-a datreveno de la Oktobra revolucio la strato estis alinomita, same kiel dekoj de aliaj urbaj stratoj, kaj iĝis strato Lenin.

En la 1930-aj jaroj oni daŭrigis la straton ĝis la nuna strato Profsojuznaja, kie ĝi finiĝis barita de fervoja linio, kiu ligis la Transsiberian fervojon kaj riverhavenon Tura. En 1988 la fervojo estis malmuntita. Printempe 1998 strato Lenin estis longigita ĝis strato Maurice Thorez.

## Kvartaloj 
### De komenco ĝis strato Perekopskaja 
#### Maldekstra flanko 
La strato komenciĝas ĉe la triangula Historia skvaro, limigita de stratoj Respubliko kaj Lenin, kaj de la gastokorto.

En 1952 tie estis starigita monumento al Lenin, forigita en la 1990-aj jaroj.

Nun sur ĝia loko staras fera vojranda kruco kiel simbola donaco de la siberiaj kozakoj al la kozaka atamano Jermak. La krucon la kozakoj starigis la  okaze de la 410-a datreveno de la Siberia Kozaka Armeo surloke de la supozebla kampado de Jermak kaj lia taĉmento en 1582. En junio 1994 la lokon vizitis patriarko de la Rusa Ortodoksa Eklezio Aleksio la 2-a, kiu faris antaŭ ĝi preĝon "Al la atamano Jermak kaj liaj kamaradoj" — unuafoje en la postrevolucia historio de Rusio. Por la ceremonio oni aldonis pliajn granitajn rokaĵojn al la monumento.

Kelkfoje la urbaj aŭtoritatoj provis forigi la krucon, starigitan sen oficiala permeso, sed ĉiam haltis pro protestoj de la kozakoj kaj ortodoksuloj. Same malsukcesaj estis provoj de tiuj lastaj starigi en la skvaro monumenton al Jermak, kontraŭ kio akre protestis la tatara komunumo. Ankaŭ la aŭtoritatoj dubis pri la politika ĝusteco de tiu ago, proponante interalie kiel alternativon starigi tie la monumenton al la urbofondintoj. Post longaj diskutoj en la urba kaj provinca parlamentoj ĉio restis sen ŝanĝoj.

En marto 2010 la aŭtoritatoj planis instali tie novan monumenton, dediĉitan al la Laborantoj de la Ariergardo dum la Dua Mondmilito. La kruco estis forigota aŭ almenaŭ ŝovota flanken, kaj jam malmuntita kun aprobo de kozaka organizaĵo. Post enmiksiĝo de aliaj kozakaj organizaĵoj, oni restarigis la krucon. La urba administracio anoncis konkurson pri dezajno de la skvaro dum la monumenton al la Laborantoj de la Ariergardo oni decidis instali en skvaro de Nikolao Maŝarov ĉe strato Respubliko. Venis pluraj proponoj, kaj okazis la reta voĉdono, tamen finfine neniu projekto estis realigita kaj la kruco restis surloke.

La skvaro longan tempon restis sennoma. En 2004 ĝi ricevis pli neŭtralan kaj la unuan oficialan nomon — la Historia skvaro.

Ĝis komenco de la 2000-aj jaroj tie kreskis multaj arboj kaj arbustoj, plejparte forhakitaj dum la rekonstruo.

La placon sekvas longa duetaĝa gastokorto forme de duono de nefermita kvadrato, kies centra parto etendiĝas laŭlonge de la strato. Ĝi estis konstruita en 1848 por *gastoj*, kiel oni nomis aliurbajn negocistojn, venintajn por vendi siajn varojn. Tie okazis foiroj kaj ĉiutaga vendado. Origine oni planis fari ĝin duoble pli granda, do devis aperi la dua parto, simetrie turnita al strato Lenin, sed tiuj planoj neniam plenumiĝis. Komence de la 20-a jarcento komercaj aktivaĵoj translokiĝis al la oble pli granda Bazarplaco, sekvinte la ĝeneralan progreson de la urbo orienten. La gastokorto perdis sian iaman gravecon kaj en 1905 laŭ iniciato de la urbestro Andreo Tekutjev estis transformita je kazernoj de la Tobolska infanteria regimento. Dum la rilata rekonstruo oni interalie masonis mezan parton de la arkoj, kiuj origine etendiĝis tra ambaŭ etaĝoj. En 1939–1946 tie troviĝis la Tjumena Milit-Infanteria lernejo. Nun en la konstruaĵo sidas la Tjumena provinca militkomisarejo kaj la Tjumena instituto pri kulturo. Al strato Lenin estas direktitaj enirejoj de la militkomisarejo dum la gastokorto apenaŭ videblas malantaŭ alta brika barilo, ornamita de propagandaj militistaj afiŝoj.

Sekvas la fama Lenin-banejo ) ankaŭ konata kiel *La Ronda banejo* () pro sia ideale ronda formo. Ĝi estis konstruita en 1929–1932 laŭ dezajno de la petrograda arkitekto Aleksandro Nikolskij kiel la publika banejo. La trietaĝa konstruaĵo estas la sola en la urbo ekzemplo de konstruktivismo. La aŭtoro elektis la rondan formon kiel la plej oportunan por konservi varmon. La ejoj estis disponitaj laŭ koncentra maniero: en la ekstera cirklo troviĝis vestejoj, en la meza — sapejoj kaj en la centra, interna cirklo situis vaporejoj. Tio estas malgranda kopio de la banejoj, konstruitaj de la sama arkitekto en 1927–1930 en Leningrado. Unu banejo, same nomata *La Ronda*, ĝis nun funkcias en Placo de Kuraĝo, dum alia nomata *Giganto* estas fermita. Laŭ legendo la ronda banejo estis konstruita el brikoj de la eksplodigita Anunciacia katedralo, kiu staris proksime en strato Respubliko. Sed efektive la katedralo estis detruita en junio 1932, kiam la banejo jam estis preta.

Dum la sovetia periodo tio estis la banejo. Dum la Dua Mondmilito ĝi estis vizitata interalie de la militistoj, lernantoj de la militlernejoj kaj krome servis kiel desinfektejo por la evakuitoj. Poste ĝi servis kiel ordinara publika banejo.

Fine de la 1990-aj jaroj en la banejo aperis apartaj saŭnoj, frizejo kaj manĝejo, manifestaciis, eldonis libron pri la banejo kaj eĉ aranĝis fulmobandon forme de nuda fotoserio kun protestaj afiŝoj. Finfine la planoj pri ĝia detruado estis nuligitaj kaj la konstruaĵo eniris la liston de la historio-kulturaj heredaĵoj. Ekde tiu tempo oni proponis transformi ĝin je junulara centro, aktivejo de kreema junularo, ekspoziciejo, planetario.

Nun okazas rekonstruaj laboroj. La apuda tereno estas uzata kiel parkumejo.

Finas la kvartalon la Nikolajeva lernejo, fondita de la municipo en 1896. Tio estas tipa por tiu tempo ligna domo sur brika duonkelo. La konstruaĵo estas bela specimeno de novklasikismo, ĝiaj lignaj elstaraĵoj imitas ŝtonan konstruaĵon. Rimarkindas la fajna meandra ornamaĵo, ĉizita laŭ ligno. Nun ĝin okupas militista fako.

#### Dekstra flanko 
La strato komenciĝas de la Historia placo, kiu pravigas sian nomon, ĉar ĝi situas en la fondoloko de la urbo, ĉe kunfluejo de riveroj Tjumenko kaj Turo. Sur tiu ĉi loko la  estis fondita Tjumeno, pri kio informas la memorŝtono en ĝia nord-okcidenta parto. Ĉi tie aperis la unuaj administraj konstruaĵoj, inkluzive de la urbodomo, kiu ĝis nun staras ĉe la sud-orienta limo de la placo, transformita je muzeo.

La  sur la placo estis solene malfermita la unua en la urbo Monumento de la Venko en la Dua Mondmilito kun eterna flamo. Ĝi konsistis el obelisko 28 metrojn alta kaj betona bareliefo bildiginta simbole la venkon.

La  estis solene malfermita nova bareliefo, kiu anstataŭis la kadukiĝintan malnovan. Ĝi havas areon 72 m kaj estas farita el bronzo. La bareliefo bildigas la ŝlosilajn eventojn de la milito: la nazia invado, batalo ĉe Moskvo, batalo ĉe Kursko, Stalingrada batalo, sieĝo de Leningrado, laboro de ariergardo, Venkoparado de 1945 sur la Ruĝa placo.

Ĉe la suda parto de la placo situas la malnova urbodomo (domo N 2) konata kiel la *Urba Dumao* (), ĉar origine tio estis la sidejo de la urba administracio, poste transformita je muzeo. Ĝi estis konstruita en 1828–1834 en la novklasika stilo. Krom la urba dumao en la domo sidis arkivo, juĝejoj, urbestro, metiista organizaĵo, urba banko. Sur ĝia frontono videblas horloĝo, farita en 1857 laŭ modelo de la horloĝo en la Moskva Kremlo. En 1922 la ejo estis transdonita al la muzeo, kiu ekde tiam okupas ĝin. Tie funkcias provizoraj kaj daŭraj ekspozicioj, dediĉitaj al la historio, kulturo kaj naturo de Tjumena provinco.

Post la muzeo troviĝas piedirejo kun semaforo, funkcianta laŭpete kaj instalita en 2023 sub gvido de la arkitekto Olga Ivleva (entute la dezajnon faris kvin moskvaj arkitektoj). Origine oni planis dediĉi ĝin al la fama rusia kaj sovetia inĝeniero Vladimir Ŝuĥov, sed poste oni ekpensis ke tiukaze ĝi similos al la jama loka hotelo “Remezov”, dediĉita al la fama kartografo, do oni decidis dezajni ĝin en la stilo de la Arĝenta epoko de la rusa kulturo. Pro tio la restoracio de la rusa kaj eŭropa kuirartoj nomiĝas Djagilev, la konferencejo ricevis la nomon Maleviĉ, la kunvenejo nomiĝas Benois, la baro estas baptita Lev Bakst, sur muroj pendas kopioj de pentraĵoj de tiu epoko kaj la ĉambroj estas dezajnitaj en la regenta stilo.

La hotelo malfermiĝis la , enhavas 84 ĉambrojn kaj membras en la internacia reto Best Western en la kategorio Best Western+.

Antaŭ "Panorama" situas haltejo *Muzej* (Muzeo).

Ĝin sekvas la duetaĝa domo N 4a, konstruita en la 1880-aj jaroj. Ĝia posedanto estis la negocisto de la 2-a rango Vasilij Kopilov (1848–1921), kiu okupiĝis pri vendado kaj fabrikado de brikoj. Li posedis brikan fabrikon en la sud-orienta urboparto, kaj pro tio la tuta areo inter strato Kuzneĉnaja (nun – Maligin), la Transsiberia fervojo, fervoja branĉo al la riverhaveno Turo kaj la Tekutjev-tombejo, nomiĝis  (Kopilov-stokejoj). Li estis deputito de la urba dumao en 1889–1893 kaj en 1899–1906, ekde 1907 servis kiel vic-urbestro, agadis kiel paroĥestro de la preĝejo de Savinto. Sed fine lia entrepreno bankrotis, li perdis la negocistan statuson kaj mortis en ekstrema mizero. En la 1990-aj jaroj la konstruaĵo estis grave rekonstruita, fakte de la origina domo restis nur fasado. Ene sidas restoracioj, drinkejoj kaj noktokluboj.

Malantaŭ ĝi, rande de raveno en 1903 aperis la trietaĝa loĝdomo kun alkonstruaĵo supre (do fakte kvaretaĝa). Tio estis la plej alta domo de la urbo. Dum tri jaroj la aŭtoritatoj rifuzis permesi ĝian ekspluatadon, ĉar ĝi troviĝis tro proksime al la raveno kaj ili konsideris ĝian konstrukcion nesufiĉe fortika. En 1906 Kopilov finfine ricevis la permesilon. Tamen post kelkdek jaroj la domo malaperis pro la menciita problemo.

Sekvas la simpla duetaĝa fera konstruaĵo (domo N 6) de la Sporta-Saniga Komplekso (, mallonge: ) de la Tjumena Ŝtata Universitato. Ĝi estis konstruita en 1990 kaj enhavas du sporthalojn, vestejojn kaj du saŭnojn. Tie ekzercas studentoj kaj ankaŭ eksteruloj.

La kvartalon finas la unuetaĝa domo, kiu staras ĉe angulo de stratoj Lenin N 8 kaj Perekopskaja N 6. Tio estas restaĵo de la bieno, konstruita fine de la 19-a jarcento. Ĝia origina posedantino estis la burĝo A. I. Kostina. Komence de la 20-a jarcento ĝi transiris al la burĝo kaj ŝtatoficisto S. N. Ivanov kaj lia edzino E. S. Ivanova. En la domo funkciis vendejo de la kompanio de Ĉinjajev kaj Korovin. En la sovetia kaj sekvinta periodo tie troviĝis vendejo de fruktoj kaj legomoj. Nun tie sidas urbaj aŭtoritatoj kaj la artlernejo de Znamenskij.

### De strato Perekopskaja ĝis strato Krasin 
#### Maldekstra flanko 
La strato komenciĝas de la domo N 7 ĉe angulo kun strato Perekopskaja. Tio estas la preĝejo de Sankta Jozefo, konstruita de la pola komunumo en 1903–1906 kaj nun funkcianta. En la sovetia periodo la ejo estis uzita por nereligiaj celoj, en 1998 la preĝejo estis redonita al la katolika komunumo kaj nun funkcias.

Post ĝi etendiĝas la kvinetaĝa loĝdomo, konstruita en 1968, en kies unua etaĝo funkcias la municipa stomatologia kliniko N 1.

Finas la kvartalon subĉiela parkumejo, aperinta en 2003 post detruo de tri konstruaĵoj, kiuj formis islaman religian komplekson. Unu domo troviĝis sur loko de la parkumejo, du aliaj situis trans strato Krasin.

Fine de la kvartalo, antaŭ strato Krasin troviĝas piedirejo kun semaforo, funkcianta laŭpete kaj instalita la .

#### Dekstra flanko 
La kvartalon malfermas la duetaĝa domo N 10, konsiderata inter la plej belaj en la urbo. Ĝi imitas palacon kaj estas konstruita en la eklektika stilo en 1887. Laŭ iuj datumoj ĝia kreinto povis esti la fama urala arkitekto, akademiano de la Rusia Akademio de Belartoj Julius Friedrich Johann Dutel.

Origine en la unua etaĝo funkciis vendejo de drinkaĵoj de la fratoj Dmitrijev, en la dua etaĝo troviĝis apartamentoj de la mastroj, kiuj komence de la 20-a jarcento luigis la ejojn. De la  ĝis 1911 ĝian parton (evidente en la dua etaĝo) luis la juda komunumo por siaj religiaj ceremonioj.

En la domo pasis junaĝo de la fama proleta poeto Vasilij Knjazev (1887–1938), filo de Maria Wysocki, kiu estis filino de Konstantin Wysocki (?–1887) – grava tjumena eldonisto, fotisto, entreprenisto kaj socia aganto. Tiujn jarojn la poeto priskribis en la romano “Avoj” (1934), kiun li publikigis sub plumnomo K. Sediĥ. Alia filo de la entreprenisto, Nikolaj Wysocki (1864–1932) iĝis geologo kaj honore al li estis nomita mineralo visockito. En 1976 oni metis sur la domon la marmoran memorŝtonon pri Vasilij Knjazev.

Ekde 1973 ĝis 2007 tie funkciis la traŭmatologia kliniko, poste translokita al la 2-a provinca hospitalo en strato Melnikaite. En 2015 nova, jam privata posedanto komencis restaŭradon kaj anoncis planojn malfermi en la domo hotelon kun restoracio kaj muzeo en unu el ĉambroj, dediĉitan al la iamaj posedantoj.

Sekvas la sesetaĝa loĝdomo N 12 de la Tjumena Ŝtata Universitato, konstruita en 2005. Ĝian unuan etaĝon okupas universitataj organizaĵoj dum en aliaj estas apartamentoj de la universitataj kunlaborantoj. Origine sur tiu ĉi loko staris unuetaĝa ligna domo de Israil Altŝuller, estro de la sinagogo, unu el gvidantoj de la juda komunumo.

Antaŭ la domo situas haltejo *Universitetskaja* (Universitata). Malantaŭ la domo troviĝas la trietaĝa konstruaĵo de la sama universitato, sed jam ligita al alia strato — Perekopskaja N 15a. Tie sidas la Instituto pri Matematiko kaj Komputiko.

### De strato Krasin ĝis strato Turgenev 
#### Maldekstra flanko 
La tutan kvartalon tiuflanke okupas la deketaĝa loĝdomo je strato Respubliko N 14/1, konstruita komence de la 2000-aj jaroj. Origine la unuan duonon de la kvartalo, nun transformitan en subĉiela parkumejo, okupis du konstruaĵoj, kiuj estis parto de la islama religia komplekso, formiĝinta en 1905–1908. Ĝia kerno estis moskeo, detruita en junio 2003. Ĝia detruado kaŭzis grandan indignon de la tatara kaj islama komunumoj, kiuj postulis redoni la konstruaĵojn.

Fine de la kvartalo videblas fasado de eta ruĝbrika domo, ankaŭ detruita dum la konstruado de la menciita loĝdomo tiel ke nur ĝia fasado estis enkorpigita en la nova konstruaĵo. En la unuaj etaĝoj de la domego funkcias oficejoj kaj granda komputila vendejo.

Fine de la kvartalo, antaŭ strato Turgenev troviĝas sensemafora piedirejo.

#### Dekstra flanko 
La kvartalo komenciĝas de gisfera pordego, fermanta la vojon al veturejo inter la menciitaj konstruaĵoj de la Tjumena Ŝtata Universitato kaj sekvanta ilin la trietaĝa Financa-Ekonomika Instituto de la sama universitato (domo N 16), malfermita en 1997. La instituto ekfunkciis la  1997, la oficiala malfermo okazis en februaro 1998.

En la menciita veturejo, malantaŭ la barilo, videblas statuo de Sankta Tatiana, kiu en Rusio estas konsiderata aŭspiciantino de la Moskva Ŝtata Universitato kaj la studentaro ĝenerale. Ĝi estis malfermita la , en la Tago de Tatiana, festata kiel la tago de la rusia studentaro, kaj bildigas junan virinon en tuko, starantan sur tri libroj. Ĝin kreis la tjumena skulptisto Pavel Rosljakov laŭ iniciato de Tatjana Kokareva. Jam post kelkaj tagoj la fingroj de ŝia maldekstra mano estis rompitaj — ĉu pro celkonscia vandalismo aŭ pro tio, ke homoj manpremis ŝin dum fotado. Post restaŭrado oni iom ŝanĝis ilian formon por ke ili estu pli fortikaj. Oni asertis, ke samjare en tiu ĉi loko estos kreita studenta skvaro, sed estis farita nenio.

La skulptaĵo elvokis akran kritikon de la urbanoj, malkontentaj pri ĝia amatora plenumo kaj arbitra starigo fare de la estro de la Centra administracia distrikto Valerij Borisov, kiu jam starigis tra la urbo aron da tiaj amatoraĵoj sen aranĝi iujn paperojn aŭ konsulti la urbanojn. Origine li planis instali ĝin en la Placo de Batalantoj de la Revolucio ĉe strato Respubliko, post publika indigno li nuligis la aranĝon, tamen lastmomente malfermis la statuon en la apuda strato Lenin. Interalie oni kritikis la artaĵon pro tio, ke la sanktulino tretas la librojn, sed la aŭtoro respondis ke tio estas nura simbolo de la malfacila lerna procezo. La iniciatintoj (ĉiuj kun la sama nomo Tatiana) asertis, ke en Rusio ekzistas nur tri monumentoj al tiu sanktulino.

Sekvas la menciita instituto. Poste la kvartalon finas la preĝejo de Mikaelo la Ĉefanĝelo, konstruita en 1781–1824. Ĝi situas ĉe angulo de stratoj Lenin kaj Turgenev. Unuafoje preĝejo kun tiu nomo estas menciata en 1616. En 1697 ligna preĝejo de Mikaelo la Ĉefanĝelo forbrulis. Oni konstruis la novan sur la sama loko, sed en 1766 ankaŭ ĝi forbrulis dum la granda incendio, detruinta la tutan urbon (krom urbopartoj situantaj trans la riveroj Turo kaj Tjumenko). Unue oni planis ĝin unuetaĝa kun alkonstruaĵo honore al Johano Baptisto, sed dum la konstruado oni decidis krei la duetaĝan templon, kies unuan etaĝon okupos la hejtata preĝejo de Mikaelo la Ĉefanĝelo (konsekrita la  de Treadij, la estro de la Tjumena monaĥejo de la Sankta Triunio) kaj la duan — nehejtata preĝejo de la Senkapigo de Johano Baptisto (konsekrita la  de Ambrosio, la arkimandrito de la Tjumena monaĥejo de la Sankta Triunio). Longa historio de la konstruado speguliĝas en aspekto de la templo. Ĝia unua etaĝo montras stilon de la frua baroko dum en la supra parto jam senteblas klasikismo. En 1995 komenciĝis la rekonstruado kaj la  en la tago de kermeso, en la alkonstruaĵo de Mikaelo la Ĉefanĝelo okazis la unua post longaj jardekoj diservo. Ekde 2003 funkcias la dimanĉa lernejo.

### De strato Turgenev ĝis strato Semakov 
#### Maldekstra flanko 
Ĉe angulo kun strato Turgenev staras domoj N 23 kaj 25, okupitaj de fakoj de la Tjumena Ŝtata Universitato. En la sesetaĝa domo N 23, konstruita en 2003 laŭ dezajno de la tjumena arkitekto Irina Iljina, sidas la Instituto pri Socia-Humanitaraj Sciencoj, kreita en septembro 2017 surbaze de la Instituto pri Filologio kaj Ĵurnalismo kaj la Instituto pri Historio kaj Politikaj Sciencoj. Ĝi estas konektita per supertera fermita pasejo al la universitata librejo en strato Respubliko. En la domo N 25 funkcias laboratorioj kaj oficejoj de la universitato.

La kvartalon finas la kvaretaĝa domo N 23 (la sama numero!), aperinta ĉi tie fine de la 1940-aj — komence de la 1950-aj jaroj, al kiu en la 1960-aj jaroj estis alkonstruita la domo N 25, nun okupita de la universitato. Origine tie sidis la urba hospitalo N 1, specialiĝinta pri brulvundoj. Kadre de strukturaj ŝanĝoj en la loka sanservo ĝi estis likvidita kaj en 2004 la konstruaĵon okupis la polikliniko N 3, kiu antaŭe sidis en strato Respubliko en la domo N 44. En 2006 ĝi estis grave rekonstruita.

#### Dekstra flanko 
La kvartalo komenciĝas de la domo N 24, konstruita en la 1870-aj jaroj por la urbestro kaj negocisto Prokopij Podarujev. En marto 1900 ĝi transiris al la entreprenisto Nikolao Maŝarov, kiu grave ĝin rekonstruis. En la sovetia periodo tie funkciis infana medicina konsultejo. En 1991 la domo estis transdonita al la Tjumena muzeo kaj en 1994 en ĝi malfermiĝis ĝia filio “Domo de Maŝarov” () kun ekspozicio “La familia albumo”, dediĉita al la familia vivo de la tjumenanoj fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj kaj al la posedantoj de tiu ĉi domo. La konstruaĵo estis restaŭrita, interalie oni restarigis la malaperintan en la sovetia periodo terason, kiu tamen estas ligna dum tiu origina staris sur ŝtonaj kolonoj. En la korto troviĝas kaleŝejo, en kiu nun sidas muzeaj fakoj.

Nikolao Maŝarov naskiĝis en 1865, devenis el kamparana familio de Perma gubernio kaj al Tjumeno translokiĝis kun la gepatroj kiam li havis 18 jarojn. Post fini popolan lernejon li servis kiel ŝipknabo en ŝipo de la tjumenaj negocistoj fratoj Kuĥterin, kaj promociiĝis ĝis kapitano. En 1897 li edziĝis al ilia fratino Ekaterina kaj ricevis grandan doton, kiun li uzis por lanĉi propran komercon. En 1899 li aĉetis ĉe negocisto A. G. Zakoljapin malgrandan gisferan fandejon kaj poste kune kun partneroj fondis la kompanion “Maŝarov kaj Partneroj”, kiu transformis la fandejon en gisferan fabrikon. Krome li estis la unua en la urbo vendisto de la “turka pizo” kiel oni nomis kafon.

En julio 1920 lia familio, kiu jam havis ok infanojn, evakuiĝis el Tjumeno kune kun la retiriĝanta armeo de Aleksandr Kolĉak kaj venis al Tomsko, kien jam fuĝis la fratoj Kuĥterin. Sed baldaŭ li estis arestita, juĝita kaj mortpafita kiel kontraŭrevoluciulo. Lian nomon la  ricevis la skvaro en strato Respubliko, apud loko kie iam troviĝis lia fabriko.

Antaŭ la muzeo situas haltejo *Gosbank* (Ŝtata Banko).

Reston de la kvartalo okupas la domo N 26, fakte du domoj — la trietaĝa unue kaj duetaĝa fine. La plej malnova estas la duetaĝa domo ĉe angulo de stratoj Lenin kaj Semakov. Ĝi estis konstruigita fine de la 19-a jarcento de la negocisto kaj urbestro Prokopij Podarujev. Sed poste la negocisto bankrotis kaj en 1902 liaj posedaĵoj estis aĉetitaj de la banko, kiu setligis ĉi tie siajn fakojn dum la iama posedanto mortis en eta malantaŭa ĉambro, mizera kaj forgesita de ĉiuj, inkluzive la urbon al kies plibonigo li multe kontribuis kiel mecenato, interalie investinte 200 mil rublojn en konstruado de la Aleksandra Reala Lernejo (la urbestra salajro ekzemple estis 3 mil rublojn jare). Rimarkindas ke la domo staras ĉe angulo kun strato Semakov, kiu tiutempe nomiĝis *Podarujevskaja* (Podarujev) omaĝe al la senavara mecenato.
Ekde 1922 tie denove sidis la banko kaj en 1960 aperis la apuda trietaĝa konstruaĵo, kiu nun staras inter ĝi kaj la muzeo “Domo de Maŝarov”.

### De strato Semakov ĝis strato Kirov 
#### Maldekstra flanko 
La kvartalo komenciĝas de la kvaretaĝa loĝdomo N 29 konstruita en 1966. Ĝian unuan etaĝon nun okupas manĝejo, dentokuracejo kaj vendejoj.

Sekvas la unuetaĝa domo N 31, ricevinta en 2016 statuson de la kultura heredaĵo. En 1893 tiu ĉi tereno kun duetaĝa ligna domo kaj unuetaĝa flanka konstruaĵo estis vendita de la negocisto Alasin kaj la burĝo Jurasov al la kompanio “Heredantoj de A. F. Poklewski-Koziełł” por bezonoj de ĝia vinfabriko. En 1895 ambaŭ konstruaĵoj estis rekonstruitaj kaj samtempe aperis la unuetaĝa brika domo, kiu konserviĝis ĝis nun. Ĝi estis uzata kiel stokejo por maturiĝo de biero kaj vendejo. En kvar ĉambroj de la ligna domo loĝis oficistoj de la firmao, en la flanka konstruaĵo lokiĝis barelistoj.

Alfons Koziełł-Poklewski (1810–1890), la fondinto de la firmao, devenis el la pola nobela familio el Vitebska gubernio kaj estis kromnomata la “vodka reĝo de Uralo kaj Siberio”. Ĝis 1852 li servis kiel ŝtatoficisto kaj eksiĝis kiel kortega konsilisto, kio estis altranga titolo. Li estis inter la unuaj siberiaj posedantoj de vaporŝipoj, havis en Perma kaj Tobolska gubernioj plurajn fabrikojn, kiuj produktis giston, bieron, vodkon, botelojn, feraĵojn, kemiaĵojn, bredis ĉevalojn, posedis minejojn de oro, arĝento, kupro kaj asbesto, havis bienojn en 17 urboj kaj 18 vilaĝoj, posedis 58 domojn kaj terenojn en 10 gubernioj. Li kontribuis al konstruado de la fervojo Jekaterinburgo — Tjumeno kaj fondis la fervojan stacion Poklevskaja (Poklewski) en la nuna Sverdlovska provinco (en la sovetia periodo la vilaĝo estis alinomita al Troickij kaj la stacio en 1963 iĝis Talica).

Li estis grava mecenato, interalie helpis al la pola komunumo kaj grandparte danke al liaj monoferoj estis konstruita la preĝejo de Sankta Jozefo. Post lia morto en 1890 la komercon daŭrigis liaj filoj, kiuj fondis en Jekaterinburgo kaj Tjumeno du kompaniojn kun la samaj nomoj: “Heredantoj de A. F. Poklewski-Koziełł: Wikientij, Ivan kaj Stanisław”.

Origine la okcidenta parto de la domo kun la ĉefa enirejo de surstrate funkciis kiel vendejo dum aliaj ejoj estis uzataj kiel stokejo kaj servofakoj. En la sovetia periodo la konstruaĵoj estis uzataj kiel loĝejoj kaj produktejo de la ŝtrumpa fabriko. Ambaŭ lignaj konstruaĵoj malaperis, restis nur tiu brika, en kiu funkciis la psikiatria dispanserio. La strataj enirejoj estis transformitaj je fenestroj, la interna spaco disigita per vandoj je pluraj ĉambroj. De pluraj jaroj ĝi staras vaka.

Finas la kvartalon la sesetaĝa domo N 33 (strato Kirov 40), konstruita en la 2000-aj jaroj. En ĝi sidas manĝejoj, vendejoj kaj oficejoj.

#### Dekstra flanko 
La tutan kvartalon ankoraŭ ĝis julio 2019 okupis la nefinita loĝdomo 32/1, kiu iĝis la plej granda nefinita loĝdomo en la urbo kaj la unua detruita laŭ decido de la aŭtoritatoj. Antaŭe tie staris longa duetaĝa domo, konstruita en la 1950-aj jaroj. Konstruado de la nova domo komenciĝis en 1998 kaj devis finiĝi en 2002. Laŭ oficiale aprobita dezajno la tjumena firmao “SAiD-Kompanio” devis konstrui la domon el tri sekcioj respektive kun 3, 4 kaj 5 etaĝoj. Sed en 2002–2003 la firmao ŝanĝis la dezajnon kaj aldonis pliajn etaĝojn, do finfine aperis la domo kun tri sekcioj po 8, 10 kaj 12 etaĝoj.

En 2008 la kompanio ŝanĝis la nomon al “PSK Kontinent”. La aldonado de pliaj etaĝoj estis kelkfoje aprobita de la aŭtoritatoj en 2009–2011. En 2012 al Tjumeno venis la eksa deputito de la Ŝtata Dumao kaj fama ĵurnalisto Aleksandr Ĥinŝtejn. En januaro 2015 oni ekis la krimenketadon kontraŭ du eks-direktoroj de la firmao. En septembro 2017 la kompanio bankrotis. La aĉetintoj de apartamentoj ricevis en 2015 rekompencon forme de apartamentoj en aliaj domoj, aĉetitaj de la municipo, sed la aĉetintoj de komercaj ejoj ricevis nenion. Sur ĝia loko oni decidis krei skvaron. En novembro 2018 kompanio, gajninta la municipan kontrakton, komencis detruadon de la domo. La municipo pagis por tio 54 milionojn da rubloj (855 mil dolaroj). En septembro 2019 la detruado finiĝis. Komenciĝis publika diskuto pri la sorto de la malpleniĝinta tereno. Loĝantoj de apudaj domoj petis simple planti tie arbojn. Iuj aktivuloj proponis rekonstrui la unuan en la urbo elektrostacion, kiu iam staris tiuloke. Dume tie formiĝis senorda parkumejo. La  okazis publika konsultado en la urba administracio, en kiu estis prezentita dezajno de la dunivela parko. Tamen loĝantoj de apudaj domoj plendis ke tio malfermos iliajn kortojn al la strato kaj malkomfortigos ilin.

La  la aŭtoritatoj decidis ke la skvaro nomiĝos omaĝe al Vladislav Krapivin, porinfana verkisto, kiu loĝis apude kaj plurfoje menciis Tjumenon en siaj verkoj. La skvaro malfermiĝis la . Sur apuda domo pentristino Svetlana Liĥoŝjorstova kreis murpentraĵon, kiu bildigas velon, knabon kaj rekoneblajn vidaĵojn de Tjumeno. La verko estis farita en julio 2021 dum 26 tagoj surbaze de ilustraĵoj de Jevgenija Sterligova, kiuj plaĉis al la verkisto mem. Sur metalaj arkoj estas skribitaj citaĵoj el verkoj de Krapivin, lumigataj vespere. Ŝipsonorilo en la skvaro apartenis al la verkisto mem — oni donacis ĝin al Krapivin en Sebastopolo kaj li poste donacis ĝin al la urbo. Oni plantis pli ol 150 arbojn (salikojn, poplojn, pomarbojn, abiojn), multe da arbustoj.

### De strato Kirov ĝis strato Ĉeljuskincev 
La kvartalo komenciĝas je piedirejo kun semaforo, funkcianta laŭpete kaj instalita en 2024.

#### Maldekstra flanko 
La kvartalo komenciĝas de la duetaĝa domo N 37 ĉe angulo kun strato Kirov (ankaŭ N 37), kies unua etaĝo estas brika kaj la dua ligna. Origine ĝi estis konstruita fine de la 19-a jarcento kaj apartenis al A. Ja. Kapitonova. Komence de la 20-a jarcento ĝia posedanto iĝis la negocisto Aleksandr Miĥalov, kiun oni nomis “fiŝa reĝo” pro lia sukcesa komerco en tiu ĉi fako. En 1903 aperis alkonstruaĵo, pro kio la domo iĝis Г-forma kaj ricevis preskaŭ la samajn fasadojn ĉe ambaŭ stratoj. En la sovetia periodo ĝi estis uzata kiel loĝejo kaj grave kadukiĝis. En 2005 ĝi estis detruita kaj restarigita laŭ dezajno de la tjumena arkitekto Gennadij Bordakov kaj transformita je manĝejo. La konstruaĵo estas konsiderata arkitektura monumento.

Sekvas la duetaĝa brika domo N 41, konstruita laŭ testamento de la negocisto Gavriil Molodiĥ kaj parte pagita de la paroĥanoj. La  tien translokiĝis la Savinta vira lernejo (ekde 1893 ĝi funkciis en la urboparto Malgranda Gorodiŝĉe kadre de la Savinta-Ĉefanĝela lernejo, kie lernis infanoj de la paroĥanoj de la du preĝejoj — la Savinta kaj la Ĉefanĝela). Ĝi aperis laŭ iniciato de la pastro Aleksandr Fokin, la konstruadon gvidis la prezidanto de la paroĥa aŭspicia konsilio Vasilij Kopilov. La konstruaĵo havis la viran kaj inan fakojn, dividitajn per vando. En 1899 estis fondita la aparta virina paroĥa lernejo.

En la 2000-aj jaroj la eparĥio postulis redoni al ĝi la konstruaĵon, kie tiutempe funkciis municipaj fakoj. La eklezio insistis, ke ĝi estas parto de la triopa komplekso, konsistanta el la preĝejo de la Savinto, ĝia paroĥa lernejo kaj la duetaĝa ligna domo N 42 en strato Ĉeljuskincev, kie iam loĝis la preĝejaj pastroj.

Finas la kvartalon la preĝejo de la Savinto (), konsiderata unu el plej malnovaj kaj belaj preĝejoj de la urbo. Ĝi situas ĉe angulo kun strato Ĉeljuskincev kaj havas N 43. Ĝia arkitekturo kombinas la siberian barokon de la fino de la 18-a jarcento kaj la kvazaŭrusan stilon de la komenco de la 20-a jarcento. La konstruado daŭris de 1796 ĝis 1819, sed pliaj alkonstruaĵoj aperadis ĝis komenco de la 20-a jarcento. En la preĝejo troviĝis la miraklofara ikono de la Tuko de Edessa, kiun oni ĉiujare portadis dum krucomarŝo al la vilaĝo Kamenko, kie ĉe tiu ikono okazis miraklaj resaniĝoj. Oni asertis ke en la 17-a jarcento ĝi ĉesigis en tiu vilaĝo epidemion.

La  la preĝejo estis konfiskita sub preteksto de “nepago de ŝuldoj kaj neplenumo de sindevigoj”. La  1930 la paroĥanoj petis redoni ĝin, sed la urba konsilio rifuzis, argumentante ke “la preĝejo estas fermita surbaze de postuloj de la laboristaj amasoj kaj pro krimo fare de la preĝejaj servistoj”. Pro tio oni sukcesis detrui nur la aparte situintan sonorilturon.

Ĝis 1960 la preĝejo estis uzata por bezonoj de la urba arĥivo kaj la urba biblioteko. Komence de 2018 ĉiuj muzeaj kolektoj kaj la muzea biblioteko estis translokitaj al la nova muzeo, komenciĝis dezajnado de la restaŭrado de la internaj ejoj. Oni decidis ke la preĝejo estos transdonita al la eklezio post la fino de la restaŭrado.

#### Dekstra flanko 
La tutan kvartalon tiuflanke okupas la granda domo N 46 (strato Ĉeljuskincev) kaj ĝia korto. Origine tio estis la Domo de Junpioniroj, sed ekde 2007 ĝi nomiĝas la Palaco de Kreemo kaj Sporto “Pioniro” ().

Fine de la 19-a jarcento tiu areo estis la sola bulvardo de la urbo, kiu nomiĝis laŭe al la strato, do la Savinta (Spasskij) bulvardo. Ĝi estis kreita en 1858 memore al vizito de la grandprinco Aleksandro Nikolajeviĉ (estonta imperiestro Aleksandro la 2-a al la apuda preĝejo de la Savinto en 1837. La bulvardo konsistis el du aleoj, formitaj de kvar vicoj da betuloj, estis longa je 170 m kaj larĝa je 42 m. En 1897 loka ĵurnalo plendis pri ĝia malbona stato, kaŭzita de daŭra neglekto, do somere 1898 la bulvardo estis luigita al la urba societo de sobreco, kiu ordigis ĝin kaj faris unu ĝis du fojojn semajne porinfanajn aranĝojn. La enirpago por plenkreskuloj estis 5 kopekoj, la infanoj eniris senpage. La ĵurnaloj raportis, ke la bulvardo estis en tiuj tagoj superplena, ĉar tio estis la sola verda promenejo kun orkestra muziko kaj benkoj. Oni foje nomis ĝin Tekutejv-ĝardeno (), ĉar kontraŭ la nuna domo “Pioniro” staris la domo de la negocisto kaj urbestro Andreo Tekutjev. En 1924 ĝi estis alinomita je la Lenin-ĝardeno (), poste tie aperis statuo de Lenin.

Oni decidis establi la Domon de Junpioniroj la  kaj en junio 1937 ĝi ekfunkciis en la eksa Klubo de Komizoj (nun — filharmonio en strato Respubliko). Ĝin frekventis ĝis 300 infanoj. En 1942–1944 la ejon okupis la Kubana Medicina Instituto, evakuita el Krasnodaro. En 1950 la Domo de Junpioniroj ekfunkciis denove, jam en malnova ligna domo ĉe angulo de stratoj Pervomajskaja kaj Urickij (), ĝin frekventis 475 infanoj. En 1955 la organizaĵo translokiĝis al la pli granda domo N 20 en strato Pervomajskaja, kiun frekventis 534 infanoj.

En 1955 komenciĝis konstruado de la nuntempa ejo, kiu okupis areon de la Lenin-ĝardeno kaj de strato Bulvarda sakstrato (), pro tio malaperinta. La  ĝi solene malfermiĝis per novjara balo. Totala areo de la konstruaĵo estas . Ĝi enhavis 20 ĉambrojn, halon por 550 sidlokoj, sportejon, bibliotekon ktp. Ĝin frekventis  infanoj. La  ĝi estis transformita je la Palaco de Kreemo kaj Sporto “Pioniro”, kuniginta kelkajn similajn porinfanajn organizaĵojn. En 1910 ĝi transiris al Ĥ. A. Vagapova. En la 1990-aj jaroj ĝi iĝis la unua sidejo de la novestablita tjumena doganejo. Poste tie gastis la milittrupo N 64822, kiu forlasis la ejon en 2014. Ekde 1990 la domo havas statuson de la kultura heredaĵo. Fine de 2023 komenciĝis restaŭrado kaj fine de 2025 ĝi estis finita. La posedanto Vladimir Ŝevĉik, kies kompanio posedas ankaŭ apudan domon N 47–49, anoncis malfermon tie de la drinkejo "Lime" (), argumentinte ke la domon plurfoje vizitis Grigorij Rasputin, kies tuta vivo estis roiskoplena, do ĉiam *lime*.

Sekvas la duetaĝa brika domo N 47–49, fakte du domoj, kunigitaj per arko. Tio estas unu el la plej famaj kaj belaj domoj de la urbo, konata kiel "domo de Jaŝa Ŝajĉik" () pro la surskribo sur la fera pordego en la arko, kiu tekstas  (la domo de Ja. Ŝ. Ŝajĉik). La urbanoj neglektis punktojn post la inicaj nomliteroj, do konsideris Ja. Ŝ. kvazaŭ “Jaŝa” kio estas karese minuskla formo de la juda nomo “Jankel”.

Efektive la posedanto de la domo nomiĝis Jankel Ŝajeviĉ Ŝajĉik (1875–1942) kaj apenaŭ iu krom la plejaj proksimuloj povis nomi lin minuskle, ĉar plej ofte oni nomis lin “pelta reĝo” pro lia grava rolo en loka pelta komerco. Evidente li naskiĝis en Tobolsko en 1872, sed poste translokiĝis al Tjumeno, kie okupiĝis pri vendado de vestoj en eta budo en bazaro. Dum la Rusa-japana milito (1904–1905) la familio Ŝajĉik forveturis orienten kaj poste revenis kun grandaj riĉaĵoj, laŭdire akiritaj dum la milito.

Oni scias ke jam en 1898 Jankel Ŝajĉik posedis tiun ĉi terenon. En 1907 tie jam staris duetaĝa brika domo (evidente la nuna domo N 49), al kiu en 1914 estis alkonstruita la domo N 47. La tjumena regionografo Viktor Kopilov asertas, ke ĝin dezajnis la tjumena urba arkitekto Konstantin Ĉakin. Malantaŭ la ĉefa domo (N 47) staras la duetaĝa ligna flankokonstruaĵo. Evidente en 1919 la familio fuĝis kun la retiriĝanta armeo de Aleksandro Kolĉak. Tiujare ili estis en Kobeo (Japanio), sekvan jaron translokiĝis al Harbino (Ĉinio). Nun posteuloj de Ŝajĉik loĝas en Kanado.

En 1921 la domon okupis la akuŝigista lernejo, translokita el Tobolsko. Dum la Dua Mondmilito ĉe la lernejo funkciis mallongaj kursoj de la Ruĝa Kruco, kiuj instruis flegistinojn, sendotajn al la fronto kaj hospitaloj (pri tio atestas memortabulo). En 1954 surbaze de la lernejo estis establita medicina lernejo. Ekde la 1990-aj jaroj en la domo N 47 funkcias oficejoj, en la domo N 49 sidas la municipa dentoproteza kliniko.

Ekde 1986 la konstruaĵo havas statuson de la kultura heredaĵo.

La lasta historia konstruaĵo de la kvartalo estas la duetaĝa ligna domo N 49/1, konstruita fine de la 19-a jarcento. Origine ĝia posedanto estis la burĝo G. I. Maŝkov. Ĉirkaŭ 1910 la domo transiris al la dirigento de la urba orkestro Isaj Bejn. Lia orkestro el 18 muzikistoj ludis en urbaj parkoj kaj dum festoj. Ekde 1990 la konstruaĵo havas statuson de la kultura heredaĵo. Nun tie funkcias la municipa dentokliniko N 1.

Sekvas kruciĝo kun strato Dzerĵinskij, tamen apenaŭ rimarkebla ĉar tiuflanke ĝi estas komplete blokita de la deketaĝa loĝdomo N 57, aperinta en 1984. La menciita domo etendiĝas ĝis kruciĝo kun strato Pervomajskaja, do finas la kvartalon. Tie loĝis la Heroo de Sovetunio Jakov Neumojev, la tjumena kavaleriisto, kiu kuraĝe batalis dum la Dua Mondmilito kaj post reveni estris la hipodromon. Pri tio informas la marmora memortabulo, renovigita en 2006.

#### Dekstra flanko 
La kvartalo komenciĝas de la kvinetaĝa domo N 38, kie sidas la Instituto pri Ŝtato kaj Juro de la Tjumena Ŝtata Universitato. Origine ĝi estis konstruita por sidejo de la tjumena firmao “Ĵanetta” (), kiu estis tre sukcesa en 1990-aj jaroj (interalie ĝi konstruigis la Centron pri Internacia Komerco ĉe kruciĝo de stratoj Respubliko kaj Dzerĵinskij). Sed fine de la 1990-aj jaroj ĝi kolapsis, atakita de konkurantoj, kaj dum kelkaj jaroj la konstruaĵo staris nefinita. Fine ĝin elaĉetis la universitato kaj en 1999 tie malfermiĝis la menciita instituto. Oni klopodis adapti la dezajnon por la edukejo kaj samtempe plibonigi ĝin, ĉar temis pri la historia urbocentro. Finfine oni decidis kovri la fasadon per granda vitro, spegulanta ĉirkaŭajn historiajn monumentojn.

Antaŭ ĝi staras la monumento al studento fare de la tjumena skulptisto Pavel Rosljakov (la sama, kiu faris ankaŭ la monumenton al Sankta Tatjana). Ĝi estis solene malfermita la  okaze de la 30-a datreveno de la jura fakultato de la universitato.

Sekvas la oketaĝa loĝdomo N 38/1, 2, grandparte okupita de vendejoj kaj oficejoj. Ĝi estis konstruigita en la 1990-aj jaroj de la fama tiutempe loka komercisto Pjotr Ĵuravkov, kies familinomo signifas gruo. Li estis konata kiel ekscentra persono, ĉiam portis ĉapelojn kaj ŝatis uzi en dezajno de siaj konstruaĵoj tiujn ĉi birdojn. En la unua bloko (domo N 38/1) la unuajn du etaĝojn origine okupis la aĉetcentro “Korona” (Krono), kies ŝtuparejojn ornamas bildoj de gruoj kaj imitaĵoj de renesancaj pentraĵoj, en kiuj foje rekoneblas la komercisto mem. Post malfermo de la modernaj aĉetcentroj kiel Premier kaj Goodwin nombro de vizitantoj draste malpliiĝis, luantoj komencis forlasi la ejon kaj post kelkaj jaroj da vegetado ĝi estis vendita kaj nun transformiĝis je la oficejaro.

Post strato Dzerĵinskij, kiu reaperas ĉi-loke, situas la unuetaĝa ligna domo N 46. En 1888 tie loĝis la geedzoj Illarion kaj Maria Ignatjev. Poste ĝi transiris al la farmaciisto Jozefo Zieniewicz, kiu uzis ĝin kiel loĝejon kaj apotekon. Li estis filo de Adolf kaj Veronica Zieniewicz. Adolf estis ekzilita kun sia edzino al Tobolsko kiel partopreninto de la Januara Ribelo (1863). Jozefo Zieniewicz, la tobolska negocisto de la 2-a rango, edziĝis al Józefina Szyszkowski, kiu naskis al li tri infanojn. Post ŝia morto li denove edziĝis en 1895 al Malwina Worotyńska.

En 1906 li translokiĝis kun sia familio al Tjumeno, kie li mortis supozeble en 1908–1909. Liaj gefiloj Eleonora kaj Zygmunt heredis lian aferon kaj iĝis farmaciistoj. En 1916 Zygmunt rekonstruis la terason de la gepatra domo. En 1918 la apoteko (do ankaŭ la domo) estis ŝtatigita. En 1926 Malwina Worotyńska elmigris al Pollando, kie jam loĝis ŝia filino Eleonora Głomska, kies edzo laboris tie kiel farmaciisto. En 1933 Malwina mortis. Ĝi fermiĝis foje, sed la  malfermiĝis denove kiel "Ĉe Ranevskaja 2.0".

Ĝin sekvas la unuetaĝa leĝera domo N 46a. La  (origine oni planis fari tion en majo 2017) tie malfermiĝis la burgerejo Black Star Burger. Ĝi estis parto de la rusia ĉeno de rapidmanĝejoj, establita la . Por la malfermo de la burgerejo al Tjumeno venis la fama rusia repisto Timati, kunfondito de la firmao. Parto de Kolora bulvardo apud la cirko estis blokita, sur scenejo amuzis la publikon muzikistoj kaj dancistoj, kaj fine Timati disdonis mil ĵus kuiritajn burgerojn. Tio kaŭzis grandan hompremiĝon, sekve de kio du junulinoj estis venigitaj al ambulanco pro ŝoko kaj sufokiĝo. La burgerejo ne havis komercan sukceson kaj fermiĝis en marto 2023.

Post ĝi etendiĝas granda pagenda parkumejo, antaŭ kies enirejo videblas ekrano, montranta nombron de vakaj lokoj. La elektroŝarĝejo, tegita je poluritaj ŝtalaj platoj, ebligas ŝarĝi elektrajn aŭtojn, kiuj estas parkumeblaj senpage.

La parkumejo aperis en la 2000-aj jaroj surloke de la ŝufabriko, establita la  kiel bota metiejo. En 1955 ĝi estis transformita je la Tjumena Fabriko de Modaj Ŝuoj (). En 1993 ĝi estis privatigita kaj degeneris. La produktado reduktiĝis ĝis fabrikado de galoŝoj, la ejoj estis plejparte luigataj. Fine de la 2000-aj jaroj ĝia kaduka duetaĝa konstruaĵo estis detruita en novjara nokto. Antaŭ ĝi situas la haltejo *Administracija goroda Tjumeni* (La administracio de la urbo Tjumeno). Iam ĝi nomiĝis *Fabrika Modelnoj Obuvi* (Fabriko de Modaj Ŝuoj), sed post la malapero de la fabriko estis alinomita. En decembro 2020 ĝi iĝis unu el tri unuaj inteligentaj haltejoj, kie oni povas konsulti interagajn ekranojn pri busaj itineroj, ŝarĝi elektronikaĵojn per USB, uzi Wi-Fi.

La kvartalon finas la duetaĝa brika domo N 18 (strato Pervomajskaja). Ĝi estis konstruita en la dua duono de la 19-a jarcento kaj apartenis al la tjumena negocisto Gavriil Molodiĥ. En la unua etaĝo funkciis tea vendejo, en la dua troviĝis apartamentoj. En 1885 estis alkonstruita duetaĝa ŝtala ŝtuparejo. Iuj asertas ke tie funkciis bordelo. En la sovetia periodo la domon okupis kudra ateliero “Ljudmila”. Nun tie funkcias drinkejoj kaj manĝejoj, interalie ĝis la mezo de la 2000-aj jaroj la gastojn bonvenigis la restoracio *Berlusconi*, poste cedinta lokon al la drinkejo *Malina* (Frambo).

### De strato Pervomajskaja ĝis strato Orĝonikidze 
#### Maldekstra flanko 
La kvartalo komenciĝas je la Skvaro de Siberiaj Katoj, kiu etendiĝas laŭlonge de la strato Pervomajskaja, direkte al la strato Respubliko.

Sekvas la duetaĝa brika domo N 61, konstruigita en 1909 de la tjumena negocisto Vasilij Ĵernakov laŭ dezajno de la urba arkitekto Konstantin Ĉakin. En la unua etaĝo funkciis vendejo de faruno kaj manĝaĵoj de la negocisto, dum la dua etaĝo estis luigata.

Vasilij Ĵernakov naskiĝis en kamparana familio en Vjatka gubernio. En 1881 li havis 16 jarojn, sed jam devis forlasi lernejon kaj translokiĝi al pli aĝa frato Aleksej en Tjumeno por serĉi laboron. Komence de la 20-a jarcento li jam posedis grandan komercon pri faruno, havis vaporŝipojn kaj barĝojn, okupis plurajn postenojn, plurfoje estis deputito de la Urba Dumao kaj estis unu el plej riĉaj kaj influaj lokaj komercistoj.

En 1918 li estis inter 50 riĉaj urbanoj, ostaĝigitaj de la revolucia taĉmento subestre de Zapkus, okupinta Tjumenon. En 1919 li foriris kun la retiriĝanta armeo de Aleksandr Kolĉak kaj fine setliĝis en Harbino. La  li mortis en Dalian kaj estis sepultita en Harbino.

En la ŝtata arkivo de Tjumena provinco troviĝas kolekto el 89 leteroj de Vasilij Ĵernakov kaj liaj familianoj el Vjatka gubernio, verkitaj inter 1881 kaj 1896. Ili rakontis unu al alia pri sia vivo kaj la familianoj senĉese petis lin helpi — sendi monon, vestojn, aranĝi postenojn por parencoj ktp. Tiuj leteroj estis esploritaj kaj publikigitaj de Olga Yokoyama (n. 1942), nepino de la negocisto. Ŝi estas usona filologo, profesoro pri aplika lingvistiko en la Universitato de Kalifornio ĉe Los-Anĝeleso, specialiĝanta pri la slava filologio. Ŝi plurfoje vizitis Tjumenon kaj donacis al lokaj muzeo kaj arkivo plurajn familiajn memorindaĵojn. Surbaze de la menciita letera kolekto ŝi verkis duvoluman studaĵon “Rusaj kamparanaj leteroj: Teksto kaj kunteksto”.

Nun la konstruaĵo estas okupita de manĝejoj, vendejoj kaj oficejoj kaj havas statuson de la kultura monumento.

Sekvas la kvinetaĝa loĝdomo N 63, konstruita en 1960. Post ĝi staras la kvaretaĝa loĝdomo N 65, konstruita en 1964. Origine ĝi, same kiel N 63, estis destinita por la partiaj kaj sovetiaj kadruloj. En tiu ĉi domo de 1964 ĝis 1971 loĝis la fama sovetia geologo, malkovrinto de Okcidentsiberia naftogasa provinco Nikolao Rostovcev (1907–1981), kion atestas la marmora memortabulo starigita en 1998. En la sama domo en 1970–1987 loĝis fama geologo kaj malkovrinto de gigantaj naftominejoj en la menciita provinco Farman Salmanov, pri kio memorigas la bronza memortabulo, metita la . Samloke en 1965–1977 loĝis la legendeca naftisto Viktor Muravlenko, estro de Glavtjumenneftegaz (Ĉeftjumennaftogaso), kiu gvidis naftominadon en Tjumena kaj Tomska provincoj. La respektiva marmora memortabulo estis instalita en 1998. Iom aparte staras la marmora memortabulo, kiu ekde la  2010 informas ke en tiu ĉi domo loĝis la generalo-leŭtenanto Arkadij Guŝĉin (1922–1994), estro de la Tjumena Supera Milit-Inĝeniera Komandestra Lernejo kaj de la tjumena garnizono en 1966–1974. Li partoprenis la Duan Mondmiliton, estis vundita kaj premiita. Krome li partoprenis la likvidadon de la sekvoj de la Ĉernobila katastrofo.

Sekvas T-forma kruciĝo kun strato Vodoprovodnaja, antaŭ kiu, kontraŭ rapidmanĝejo Vkusno i Toĉka, troviĝas piedirejo kun semaforo, funkcianta laŭpete.

Sekvas la kvinetaĝa domo N 67, kiu formas kvadraton kune kun la provinca dumao (domo N 52 en strato Respubliko). Ĝi estis konstruita por Glavtjumenneftegaz (Ĉeftjumennaftogaso) — la giganta konzerno, kiu sidis tie de 1965 ĝis 1977 kaj plenumis naftominadon en Tjumena kaj Tomska provincoj. En ĝi laboris ĝis 400 mil homoj. Lia plej fama estro estis Viktor Muravlenko, en kies ĉambro nun funkcias muzeo. En 1998 sur ĝi aperis memortabulo, dediĉita al Viktor Muravlenko kaj la  estis instalita memortabulo dediĉita al la konzerno mem.

Sekvas la kvaretaĝa loĝdomo N 69a, konstruita en 1960. En ĝia unua etaĝo sidas la muzeo de tjumena polico, vizitebla laŭ anticipa interkonsento.

Sekvas la trietaĝa domo N 69, konstruita en la sama klasika stilo en la 1960-aj jaroj. Origine tio estis la provinca infana hospitalo kaj nun ĝi estas reorganizita je la infana fako de la provinca hospitalo N 1. La memortabulo informas ke la hospitalo venkis en julio 1986 en la socialisma konkurso, dediĉita al la 400-a datreveno de Tjumeno.

La kvartalon finas la kvaretaĝa loĝdomo N 71 (strato Orĝonikidze N 58), konstruita en 1953. Ĝia unua etaĝo estas okupita je vendejoj kaj manĝejoj. En la sovetia periodo ĉe angulo troviĝis la brokanta librovendejo “Evrika” (nun tie sidas juvelvendejo).

#### Dekstra flanko 
La tutan kvartalon inter stratoj Lenin, Pervomajskaja, Herzen kaj Orĝonikidze okupas Kolora bulvardo — la plej granda bulvardo de la urbo, konstruita en 2004 surloke de la Parko de Kulturo. Ĝi enhavas plurajn manĝejojn, atrakciojn, fontanon (la plej grandan en la urbo). Ĉe anguloj de la bulvardo situas la Tjumena Ŝtata Cirko, sportejo la Centra kaj eventejo "La Ora pordego de Siberio".

### De strato Orĝonikidze ĝis strato Profsojuznaja 
#### Maldekstra flanko 
La kvartalo komenciĝas de la duetaĝa pagenda parkumejo (strato Orĝonikidze N 59/1) de la apuda Tjumena Provinca Scienca Librejo, kiu tamen estas alirebla al ĉiuj kaj enveturebla sole de sur strato Lenin. Ĝi estis malfermita en 2012 kune kun la rekonstruita librejo kaj proponas rabaton al la bibliotekaj vizitantoj.

Sekvas skvaro de Nemcov, kiu etendiĝas ĝis strato Respubliko. Komence de la 20-a jarcento ĝi servis kiel ĝardeno kaj promenejo por la orfoj de apuda orfejo. En la sovetia periodo ĝi plurfoje estis alinomata kaj fine en 1985 ricevis la nomon de loka bolŝevisto Nikolao Nemcov. En 2002–2003 la skvaro estis grave rekonstruita, en 2004 aperis fontano kaj la busto de Boris Ŝĉerbina, la partiestro de Tjumena provinco en 1961–1973, kiu grave kontribuis al evoluigo de la regiono kaj kreado de la Okcidentsiberia naftogasa komplekso.

Sekvas la kvaretaĝa loĝdomo N 77, konstruita en 1962. En ĝi sidas horloĝa butiko, ŝuvendejo kaj kafejo, antaŭ kiu staras kelkaj amuzaj feraj skulptaĵoj, bildigantaj bolkruĉon kaj virinon kun bolkruĉo kaj taso. Post ĝi staras la identa domo, konstruita samjare. Ĝian unuan etaĝon okupas vendejoj kaj servosalonoj. Sekvas la naŭetaĝaj loĝdomoj N 81 kaj 83, aperintaj en 1975. Ili rimarkindas per sia unua etaĝo, komplete okupita de juvelvendejoj. Tiu “juvela kvartalo” formiĝis en la 1990-aj — 2000-aj jaroj ĉirkaŭ la vendejo “Lazurit” (Lazurito), kiu en la sovetia tempo estis la plej granda juvelvendejo de la urbo. Nun ĝi perdis sian unuarangecon, tamen plu funkcias kaj prosperas. La tereno ĉe tiu loko, markanta finon de la kvartalo, estas rekonstruita, kun piedirejoj, lanternoj kaj benkoj.

Ĉe la stratangulo staras senpaga publika necesejo. Kontraŭ ĝi troviĝas semafora piedirejo.

#### Dekstra flanko 
Laŭlonge de la strato etendiĝas haltejoj *Centralnij Rinok* (Centra merkato) kaj *Centralnij Rinok — 2*. Malantaŭ ili situas placo de Unueco kaj Konsento, borderita de tri ĉefaj konstruaĵoj: la arbitraciaj juĝejoj, la Centra merkato kaj la historia monumento — domo de la negocisto Aleksandr Miĥalov.

Post la placo staras la 11-etaĝa sidejo de la Okcidentsiberia Federacia Arbitracia Juĝejo, malfermita en 2003. Ekde la  tie sidas la Tjumena Provinca Arbitracia Juĝejo, ĉar la federacia juĝejo transloĝiĝis al nova 14-etaĝa ejo, alkonstruita al ĝi. Ili estas plenaj je ege multekostaj mebloj, kies prezoj kaj lukseco ŝokis aktivulojn kaj estis priparolataj en lokaj amaskomunikiloj. La  sur la sidejo de la provinca juĝejo (Lenin 74) estis solene inaŭgurita memortabulo omaĝe al Nikolaj Vasiljeviĉ Tolmaĉov (1947–2021), la unua prezidanto de la Okcidentsiberia Federacia Arbitracia Juĝejo, estrinta ĝin 14 jarojn.

Ĝin sekvas la sesetaĝa domo N 76, kie sidas la Ŝtata Statistika Servo. Ĝi estis konstruita en 1964 (laŭ aliaj informoj, en 1969) kaj en la 2000-aj jaroj ricevis novan fasadon. Antaŭ ĝi situas la haltejo *Centralnij Rinok — 3*. Malantaŭ ĝi, en la korto staras la duetaĝa domo N 76/1, kie sidas oficejoj.

Finas la kvartalon la unuetaĝa ŝtala budo de vendejo (N 78a), transverse al kiu (do fakte jam en strato Profsojuznaja) staras la kvinetaĝa domo N 78, en kiu ĉiam sidis oficejoj. La  en la komplete rekonstruita ejo malfermiĝis oficejaro "Fjodor Puŝkin" alude al la vojevodo kiu regis Tjumenon en 1620–1623.

### De strato Profsojuznaja ĝis strato Maurice Thorez 
#### Maldekstra flanko 
Tuj post la kruciĝo kun strato Profsojuznaja situas la relative granda skvaro Sibirskij (Siberia). Ĝi estas ankoraŭ ne rekonstruita, nura aro da verdaĵoj kaj padoj. Rimarkindas ke inter aliaj arboj tie kreskas kverkoj — maloftaj gastoj en la severa siberia klimato. La skvaro okupas la tutan areon inter stratoj Respubliko, Profsojuznaja, Lenin kaj Maurice Thorez.

Post ĝi antaŭe iris fervojo, kiu ligis la Transsiberian fervojon kun la fabriko "Meĥanik", situanta norde de strato Respubliko kaj plu kun riverhaveno Tura. Laŭ tiu fervojo interalie la  sekvis al la riverhaveno la eksa imperiestro Nikolao Romanov kun siaj familianoj kaj servistaro. En la haveno ili enŝipiĝis kaj navigis al sia ekzilejo en Tobolsko. Antaŭ la 400-a jubileo de Tjumeno, festita en 1986, oni fermis la fervojon, kiu foje blokis la trafikon sur la ĉefa strato de la urbo. En 1988 ĝi estis komplete malmuntita, lignaj domoj inter stratoj Profsojuznaja kaj Maurice Thorez detruitaj, kaj sur ilia loko aperis la menciita skvaro.

Jen kiel priskribis tiun urboparton en 1966 la fama geologo Raul-Jurij Ervier:

#### Dekstra flanko 
La tutan kvartalon okupas subĉiela parkumejo, kiu etendiĝas ĝis strato Herzen.

## Rekonstruado 
Somere de 2019 estis anoncita plano pri kompleta rekonstruado de la strato. La dezajno, kreita de la tjumenaj arkitektoj kaj dezajnistoj, estis prezentita por publika diskutado kaj jam estis korektita laŭe al reagoj. La strato devos ricevi pli unuecan kaj modernan dezajnon, sed samtempe konservi siajn historiajn trajtojn. Aperos pluraj piedirejoj, biciklejoj, skvaroj, ĉiuj bariloj estos forigitaj, aperos novaj monumentoj, multaj konstruaĵoj estos restaŭritaj aŭ rekonstruitaj, ĉiuj placoj grave ŝanĝitaj. La plej dekstra el tri vojstrioj estis transformita je buskoridoro. Sed pro la kronvirusa pandemio la laboroj estis prokrastitaj kaj nur en 2023 estis rekonstruita la unua parto de la strato — de ĝia komenco ĝis strato Krasin. Oni forigis la barilojn, anstataŭigis asfalton de trotuaroj per blanka granito, faris en unueca stilo ĉiujn arkitekturajn akcesoraĵojn ktp. En majo — septembro 2024 okazis rekonstruado de sekva parto — de strato Krasin ĝis strato Ĉeluskincev. Dum foslaboroj arkeologoj trovis plurajn artefaktojn. Interalie ĉe kruciĝo kun strato Turgenev oni trovis restaĵojn de urba remparo, konstruita en 1624–1628.

## Transporto 
La strato tradicie funkciis kiel la dua (post strato Respubliko) veturejo de la urbo kaj plu havas grandan transportan signifon.

Trafiko estas unudirekta (de okcidento al oriento, do laŭ kresko de la strato), laŭ tri strioj. Post rekonstruo de la unua parto (de komenco ĝis strato Krasin) la plej dekstra strio iĝis buskoridoro. Post kruciĝo kun strato Orĝonikidze, la trafiko disiĝas je du partoj, dividitaj per piedira strio: busoj kaj itineraj taksioj veturas laŭ dekstra dustria veturejo dum ĉiuj aliaj plu veturas laŭ maldekstra, tristria veturejo.

En ĉiuj kruciĝoj la strato Respubliko estas la ĉefa, do havas prioritaton. Buskoridoro mankas. Trafikado de kamionoj estas malpermesita. Gvatkameraoj abundas, sensemaforaj pasejoj malmultas. La strato estas ĉiujare riparata kaj plejparte en perfekta stato. Funkcias pluraj subĉielaj parkumejoj (la plej granda antaŭ strato Pervomajskaja)) kaj unu duetaĝa (post strato Orĝonikidze). Benzinstacioj mankas, ĉe la parkumejo antaŭ strato Pervomajskaja haveblas ŝarĝejo por elektraj aŭtoj.

## Vidu ankaŭ 
* Strato Respubliko
* Kolora bulvardo

## Referencoj