Yandex (retserĉilo)

**Yandex** () estas retserĉilo posedata de la rusia korporacio Yandex.

## Historio 
### 1996 
La  estis prezentitaj programoj el la serio *Яndex*: iloj por plenteksta indicado kaj serĉado en tekstaj datumoj konsiderante morfologion de la rusa lingvo. La  okazis la unua instalado de la sistemo *Яndex.Site*, kio ebligis serĉi informojn kun konsidero de la rusa morfologio en Retservilo de la eldonejo "Malfermitaj Sistemoj" (), kreitan surbaze de programado de Яndex (Яndex.Site, Яndex.CD, Яndex.Dict, Яndex.Lib). Ĝi serĉis informojn en ruslingvaj retejoj, inkluzive ekster la domajnoj .su kaj .ru. La retserĉilo konsideris morfologion de la rusa kaj angla lingvoj kaj estis komplete ellaborita de CompTek. Ĉiusemajne la serĉoroboto vizitadis po  servilojn, indicante po 4 Gb da tekstoj. La roboto kontrolis unikecon de la dokumentoj, do ĉiu dokumento aperis nur po unufoje en la serĉorezultoj. Algoritmoj de morfologia analizado, bazitaj sur gramatika vortaro, sciis eltrovi originajn vortoformojn kaj konstrui hipotezajn vortarajn artikolojn por analizi kaj sintezi nekonatajn vortojn same kiel tiujn konatajn. Informpeta lingvaĵo krom kutimaj logikaj operatoroj *KAJ* kaj *AŬ* inkluzivis operatoron *KAJ NE*, eblis serĉi ene de alinejo, dokumento, titolo kaj aliaj kampoj, indiki distancon inter serĉataj vortoj aŭ serĉi laŭ preciza vortoformo. La serĉataj vortoj estis elstarigataj en la dokumento.

La  kompanio CompTek anoncis novan interfacon de *yandex.ru*, kiu ebligis uzi por serĉado naturan lingvon, reguligante parametrojn de la serĉado.

La  kompanio CompTek sciigis ke *yandex.ru* iĝis defaŭlta serĉilo en la ruslingva versio de retumilo Internet Explorer 4.

### 1998 
La  paĝo kun natura lingvaĵo de informpetoj iĝis defaŭlta dum la antaŭa formo iĝis aldona (). La  aperis ebleco limigi priserĉatan areon, serĉante en la jamaj trovaĵoj.

La  estis anoncita ebleco publikigi reklamon. La kompanio diris ke ĉiutage ĝi montras pli ol  paĝojn kaj ĉiusemajne nombro de la uzantoj kreskas je 10%. Eblis montri reklamon al serĉantoj de respektivaj informoj, spuri statistikon de la montroj, flekse modifi la enhavon kaj oftecon de la montroj.

La  oni anoncis ke Light-versio de la programo *Яndex.Site*, ebliginta serĉadon en servilo, estos diskonigata senpage.

### 1999 
La  ekfunkciis senpaga abono de novaĵoj pri certa temo, sendataj al la petanto retpoŝte. La  ekfunkciis serĉado en kategorioj kaj samtempe unuafoje en la ruslingva Interreto la resursoj estis ordigitaj laŭ cito-indekso. Kiel bazo estis uzita katalogo de List.Ru. La  ekfunkciis *familia* serĉado, kaŝanta pornografion kaj sakraĵojn.

### 2000 
La  estis anoncita plenskala lanĉo de la kunlabora programo *Regiona Яndex*, kadre de kiu la serĉilo kunlaboris kun lokaj katalogoj ebligante al la uzanto limigi serĉadon je certa regiono. En majo ekfunkciis serĉado laŭ WAP-resursoj.

La  estis prezentita nova versio de la retserĉilo. Ĝi ebligis serĉadon ne nur en retejoj, sed ankaŭ ene de specifaj datumbazoj. La serĉobazo tiutempe enhavis 20 milionojn da dokumentoj je pli ol 200 gb, novaj dokumentoj estis aperantaj en serĉorezultoj 15 minutojn post ilia aldono al la datumbazo. Aperis klienta parto de la programo Яndex.Site, ebliginta al posedanto de servilo aŭtomate informi serĉoroboton pri ĉiuj ŝanĝoj en sia servilo. Aperis opcio *Novaĵa Yandex* (), ebliginta serĉadon en novaĵoj kun precizigaj agordoj. Novan dezajnon kreis studio de Artemij Lebedev.

La  aperis ebleco serĉi informojn uzante virtualan klavaron, kio estis speciale aktuala por ruslingvanoj el eksaj respublikoj de Sovetunio.

### 2002 
La  la Arbitracia kaj Mediacia Centro de la Monda Organizaĵo de Intelekta Propraĵo verdiktis ke domajna nomo *yandex.com* devas esti forprenita de malhonesta posedanto kaj transdonita al Yandex. La  la domajno estis transdonita al Yandex. Origine ĝia posedanto estis advokata kompanio *ArbitraĝSudPravo* (), kiu registris centojn da domajnoj, neniel rilataj al ĝi.

### 2003 
Ekde la  Yandex serĉas dokumentojn ne nur en HTML, sed ankaŭ en RTF kaj PDF. Eblas ankaŭ vidi la konservitan version de la dokumento, kio perdigas ĝian formaton, sed ebligas limiĝi je uzado de krozilo, sen aldonaj programoj. La  aldoniĝis serĉado en dokumentoj de Microsoft Word. Ekde la  la serĉilo proponas la serĉorezultojn je formato XML, kio ebligas komplete apartigi la trovitajn datumojn kaj dezajnon.

### 2004 
La  estis ŝanĝita algoritmo de serĉado, kiu ekkonsideris socian strukturon de Interreto, distingante teknikajn, reklamajn, personajn kaj aliajn informojn kaj elektante inter ili plej aŭtoritatajn por altigi ilian rangon en serĉorezultoj. Aperis aldona forigo de duoblaĵoj kaj ebleco limigi la serĉadon je certa regiono. Al la rusa kaj angla lingvoj aldoniĝis la ukraina, belorusa, franca kaj germana, elekteblaj en agordoj. La  ekfunkciis interfaco por poŝkomputiloj kaj katalogo de retejoj adaptitaj por ili. La  aperis interfaco por blinduloj kaj malbonvidantoj laŭa al la postuloj de Web Content Accessibility Guidelines 1.0.

La  Yandex lernis montri koncizan respondon al informpeto pri vetero en la retserĉilo kaj pli ampleksan — en Yandex Vetero. Ekde la  ĝi serĉas en geografiaj mapoj kaj montras rezultojn en Yandex Mapoj.

La  aldoniĝis serĉado en Flash-dokumentoj, la  — en elektronikaj tabeloj Microsoft Excel kaj prezentaĵoj Microsoft PowerPoint. La  aperis ebleco elekti serĉadon je blogoj kaj retforumoj.

### 2006 
La  estis subskribita interkonsento pri strategia partnereco kun retejo Mail.ru, kadre de kiu ĝi uzos retserĉilon de Yandex kaj kuntekstan reklamon de Yandex Direct. Antaŭa partnero de la retejo estis Google.

La  ekfunkciis serĉado de muziko.

La  estis anoncita serĉa kromprogramo, kreita por movtelefonoj Nokia surbaze de platformo S60en.

### 2007 
La  Yandex iĝis defaŭlta retserĉilo en la ruslingva versio de krozilo Opera (ekde versio 9.2).

En novembro 2007 komenciĝis kunlaboro kun produktanto de poŝkomputiloj HTC, kadre de kiu kromprogramo kun retserĉilo Yandex aperis en la aparatoj destinitaj por rusia merkato.

La  Yandex ekserĉis bildojn ekster Runet.

### 2008 
La  Yandex iĝis defaŭlta retserĉilo en la ruslingva versio de krozilo Opera Mini.

En aŭgusto 2008 oni raportis ke somere Yandex lerni serĉi pliajn internaciajn notmojn de datumtransdonado: al XML, RSS kaj Atom aldoniĝis Sitemaps, protokolo Gzip, Media RSS kaj FOAF.

La  en la retserĉilo aperis sugestoj, kiuj proponis fini la nekomplete tajpitajn vortojn aŭ frazojn por rapidigi la serĉadon.

### 2009 
La movtelefona versio de la retserĉilo ekkonsideris situon de la uzanto, ebligante trovi apudajn servojn ks.

La  aperis avertoj ke trovita retejo enhavas danĝeran kodon kaj povos damaĝi la komputilon de la uzanto.

La  Mozilla lanĉis novan version de sia krozilo — Firefox 3.5, kie por la rusiaj uzantoj defaŭlta retserĉilo estis Yandex.

La  alilingvaj retejoj komencis aperi en rezultoj de retserĉado kun aŭtomata traduko al la rusa.

### 2010 
La  aperis ebleco serĉi nur en eksterlandaj retejoj, uzante respektivan filtrilon.

La  aperis ebleco en la tatara lingvo kaj uzi tataran interfacon. Serĉado por la uzantoj en Tatario estis lokalizita, en la regiono instalita servilaro konektita al la Interreto-interŝanĝejo KZN-IX.

La  ekfunkciis teknologio, ebliganta serĉi datumojn realtempe, do tuj post ilia apero en Interreto. La teknologio kaj roboto Orange estis kreitaj de usona oficejo Yandex.Labs (Kalifornio) kunlabore kun kolegoj el Moskvo.

La  internacia versio de la serĉilo *yandex.com* komencis serĉi ne nur tekstojn, sed ankaŭ bildojn kaj videojn.

La  estis lanĉita serĉoteknologio Spektr (), kiu montras rezultojn laŭe al supozeblaj serĉodeziroj de la uzanto, do responde al ekzemple *suŝioj* ĝi montras lokojn kie eblas aĉeti suŝiojn kaj receptojn de ilia kuirado kaj informojn pri ilia apero ks. Surbaze de tiu ĉi teknologio estis kreita serĉilo Krasnodar.

### 2011 
La  estis lanĉita nova serĉoplatformo Rejkjavik (), uzanta lingvajn preferojn de la uzanto tiel ke homoj plej ofte serĉantaj anglalingvajn retejojn vidos en serĉorezultojn ĉefe ligilojn al ili, ne al la rusaj.

### 2012 
La  Yandex komencis serĉadon laŭ sociaj retoj kaj blogoj, trovante profilojn de homoj. La  kompletan aliron al siaj datumoj donis ankaŭ Tvitero.

La  ekfunkciis dialogaj sugestoj, ĝustigantaj la serĉopeton. La  la serĉilo komencis montri respondojn al la demandoj antaŭ ol uzanto komplete tajpis ilin.

La  aplikaĵo por telefonoj surbaze de Android komencis montri respondojn al la serĉopetoj tuj, antaŭ klako. La  aperis aplikaĵo por iPad.

La  ekfunkciis personigita serĉilo surbaze de serĉomaŝino Kaliningrad (), konsideranta personajn preferojn de la uzanto.

### 2013 
La  ekfunkciis serĉilo *Dublin* (), kiu konsideras momentajn preferojn de la uzanto. Ekzemple, se la uzanto serĉis informojn pri urboj de Anglio, do al serĉopeto Manchester venos unue respondo ligita al la urbo kaj nur poste al la futbala teamo.

### 2014 
La  Yandex subskribis kontrakton kun Fejsbuko, ricevinte plenan aliron al la publikaj datumoj de tiu ĉi socia reto, kio ebligis serĉadon en ĝi.

### 2018 
La  ŝanĝiĝis traktado de recenzoj fare de la uzantoj: ili ekapris en serĉorezultoj kaj surbaze de ili formiĝas rangoj de la organizoj kaj retaj ludoj.

### 2019 
La  aperis ebleco mendi loĝadon en hoteloj rekte en la serĉorezultoj per Yandex Vojaĝoj (), sen iri al hotelaj retejoj.

La  estis prezentita serĉilo Vega (), kiu altigis rapidecon de la serĉado kaj plibonigis ĝian kvaliton. Ĝi enhavis  plibonigojn je 4 kampoj. Helpe de artefaritaj neŭroretoj la serĉilo anticipe eltrovas dokumentojn, proksimajn unu al alia laŭ senco, kaj arigas ilin je grupoj, kaj post ricevi respektivan serĉopeton ĝi serĉas ne en la tuta Interreto, sed en la respektiva grupo. Tio akcelis la serĉadon kaj ebligis uzi liberiĝintajn resursojn por trovi paĝojn uzatajn malpli ofte. Alia plibonigo rilatis al enkonduko de teknologio de antaŭmontro de la serĉorezultoj, kiam la serĉilo supozas laŭ unuaj tajpitaj vortoj aperontan serĉopeton kaj tuj montras koncernajn serĉorezultojn, parto de kiuj aperas forme de tekstaj respondoj tuj sub la serĉokampo. Parto de la paĝoj funkciis en turbo-reĝimo, ebliginta prezenti la paĝon trovitan en la serĉilo je unu sekundo. Estis enkondukita rangigo de la paĝoj fare de ekspertoj je diversaj kampoj, kies pritaksoj influas edukadon de algoritmo. Ekfunkciis Yandex Q, proponanta demandojn kaj respondojn verkitajn de la uzantoj mem. La serĉado iĝis pli ligita al situo de la serĉanto, konsiderante ne nur setlejon, sed ankaŭ urboparton. En Yandex Servoj aperis ebleco serĉi fakulojn ankaŭ surmape.

### 2021 
La  estis prezentita serĉilo *Y1* kun pli ol  plibonigoj, plejparte koncerne rapidecon de la respondoj. Video estas prezentata en serĉorezultoj je la momento, kie troviĝas informoj petitaj de la uzanto. Reage al plej oftaj serĉopetoj aperas aro de respondoj, inkluzive al similaj kaj rilataj petoj. Inteligenta kamerao kvinoble pli rapide rekonas la objektojn kaj montras rilatajn informojn. Recenzoj pri organizoj kaj servoj estas analizataj kaj prezentataj forme de rangoskalo. Aperis aŭtomata identigilo de telefonnumeroj, kiu povas bloki aŭ mallaŭtigi nedezirindajn vokojn. Unuafoje estis aplikitaj novaj generaj artefaritaj neŭroretoj *YaLM*.

La  registaro de Rusio listigis la retserĉilon Yandex inter defaŭlte instalendaj el ĉiuj movtelefonoj surbaze de Android kaj iOs kaj en la komputiloj ekde la .

La  responde al ruslingva serĉopeto ekaperis ankaŭ aŭtomataj tradukoj de anglalingvaj retejoj.

La  aperis serĉado inter la varoj kaj prezoj, kiuj aperas en konvena formo kun bazaj informoj rekte sub la serĉokampo.

### 2022 
La  ekfunkciis alidirektado de retejo *yandex.ru* al *dzen.ru* dum la ĉefpaĝo de la retserĉilo iĝis *ya.ru*. Tio okazis samtempe kun definitiva subskribo de la kontrakto, laŭ kiu Yandex transdonis al VK servojn Yandex Dzen kaj Yandex Novaĵoj interŝanĝe al Delivery Club. Inter la kondiĉoj estis ke retejo *yandex.ru* ankaŭ transiras al VK.

La  estis prezentita serĉilo *Y2*. En la ĉefpaĝo ya.ru estis nenio krom serĉokampo, serĉado eblas per teksto, voĉo aŭ bildo. Serĉorezultoj estas prezentataj en strukturita kaj komforte esplorebla formo, ĉar la serĉilo serĉas ne nur retejojn, sed objektojn en ili. Aperis ebleco vidi historion de siaj serĉopetoj, kiuj estas pli aktive uzataj por kompreni intencojn de la serĉanto, klasifikante la temojn surbaze de artefarita neŭroreto YaLM. Eblas tuj traduki videojn. En la serĉilo estas integrita neŭroreto-transformilo CS YATI, kiu helpas al la informadikistoj pli rapide serĉi respondojn al la specifaj demandoj.

### 2023 
La  denove aperis ebleco publikigi sian reklamon sub la serĉokampo.

## Nomo 
Komence de la 1990-aj Arkadij Voloĵ kaj Ilja Segaloviĉ diskutis kiel nomi sian retserĉilon. Ili kombinis la anglajn vortojn *search* kaj *index* tiel ke kreiĝis "yet another indexer" (unu plia indeksilo), mallongigita ĝis Yandex, en kiu Voloĵ proponis anstataŭigi la unuajn du anglajn literojn *Ya* per la rusa litero *Я* tiel ke aperis *Яndex*.

## Ligiloj 
* 
*  *(historio de la ŝanĝoj de la ĉefpaĝo)*

## Referencoj