open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fluginĝeniero

La **Fluginĝeniero** ( Flight Engineer, ankaŭ ofte uzata ĝia mallongigo **F/E**) estas fluga personaro, kiu kontrolas kaj administras la povejojn de aviadilo. Fluginĝeniero ofte posteniĝas en aviadilo, kiu havas pli ol du povejoj (ekzemple komercaviadilo aŭ transportaviadilo.)

La ĉefa misio de fluginĝeniero estas kontroli kaj administri povejojn. La plibonigo de komputiloj malkreskis neceson de fluginĝeniero kaj nuntempe la plimulto de postenoj estas forigita aŭ anstataŭita de komputilo.

## Devoj 
[300px|eta|Fluginĝeniero en la P-3C Orion de [Usona Mararmeo.]]

La devoj de fluginĝenieroj inkluzivas la jenajn misiojn:

* Kontrolo de povejoj
* Monitorado de ĉefaj sistemoj:
** Fuela sistemo
** Kajuta premigo
** Aerkontrolo
** Hidraŭlika sistemo
** Elektra sistemo
** Gasventumila kunpremilo kaj Aerventumila motoro
** Glacia- kaj pluva protektada sistemo
** Aermalvarmiga sistemo
** Protektado de Fajra kaj Supervarmo de ĉiuj sistemoj
* Antaŭfluga inspekto kaj Postfluga inspekto.

## Historio 
Dum la frua etapo de aviada historio, la rendimento de aviadila motoro estas ne stabila kaj ofte farigas misfunkciojn aŭ akcidentojn de aviadilo. Por kontroli povejojn kaj administri ĉefajn agadojn de povejo, la inĝeniero por aviadilaj motoroj en aviadilo. La posteno de fluginĝeniero estas unue kreita en flugboato, kiu estis simila kun ŝipinĝeniero. Poste la militaviadiloj kaj komercaviadiloj adaptis postenon por ĝia advantaĝo.

La fluginĝenieroj estis aktive posteniĝitaj de Reĝa Aerarmeo kiel Short Stirling kaj Avro Lancaster dum la Dua Mondmilito. Post la dua mondmilito, fruaj jetmotoraj komercaviadiloj adaptis la postenon de fluginĝeniero (ekz. Boeing 707, Boeing 727, fruaj modeloj de B747, DC-8, DC-10, MD-11).

Nuntempe la posteno kaj neceso de fluginĝenieroj estas malkreskitaj danke al plibonigo de komputiloj. La elektronikaj instrumentoj kaj komputeroj kiel FADEC ( full authority digital engine (aŭ electronics) control; Tute aŭtoritata digitala motora kontrolo) ebligas konfirmon de pilotoj. La modernaj komercaviadiloj removis la lokon por fluginĝenieroj kaj anstataŭis ilin per plibonigitaj instrumentoj.

## Vidu ankaŭ 
* Piloto

Fluginĝeniero
43935 Danshechtman

'*43935 *Danshechtman''''' estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la itala amatora astronomo Vincenzo Silvano Casulli elde la Observatorio Colleverde di Guidonia en Guidonia Montecelio (Italio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la israela fizikisto Dan Shechtman, kiu gajnis la Nobel-premion pri kemio en 2011.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Vincenzo Silvano Casulli
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
Lisodelfo

**Lisodelfoj** estas cetacoj kiuj apartenas al la genro *Lissodelphis*. Ĝi enhavas la nordan lisodelfon (*Lissodelphis borealis*) kaj la sudan lisodelfon (*Lissodelphis peronii*). Tiuj cetacoj estas ĉefe nigraj, blankaj sube, kaj kelkaj sen dorsa naĝilo aŭ kun nur bordo. Ili estas tre malgrandaj membroj de la familio de Delfenedoj, nome oceanaj delfenoj, kaj tre sveltaj. Spite la fakton ke sciencistoj delonge konis la speciojn (la norda lisodelfo estis identigita de Peale en 1848 kaj la suda lisodelfo de La Cépède en 1804), oni konas malmulte pri ili partikulare pri vivo kaj kutimaro.

## Fizika priskribo
Ambaŭ specioj havas sveltajn korpojn, malgrandajn, pintoformajn naĝilojn kaj malgrandan voston. Rimarkinde, neniu specioj havas dorsan naĝilon. La norda lisodelfo estas la nura delfeno en la Pacifiko kiu montras tiun trajton. Simile, la suda estas la nura sennaĝila delfeno en la Suda Hemisfero. Ambaŭ specioj povas esti facile distingitaj (krom pro la geografia separado en iliaj teritorioj) pere de la etendo de la blanka areo en la korpo. Ambaŭ specioj havas blankajn ventrojn; tamen, la blanka areo de la suda specio kovras multe pli el la korpo — inklude flankojn, naĝilojn, bekon kaj frunton.

Nordaj maskloj estas ĉirkaŭ 220 cm longaj je seksa matureco. Inoj estas ĉirkaŭ 200 cm. Ambaŭ seksoj iĝas maturaj je aĝo de ĉirkaŭ 10 jaroj. ĵus naskitaj Lisodelfoj estas ĉirkaŭ la duono de la longo de siaj gepatroj. La suda specio estas tipe pli granda (ĝis 250 cm) kaj pli fortika (ĝis 100 kg) kompare kun la maksimumo de 80–90 kg de la norda specio. Tiuj delfenoj vivas dum ĉirkaŭ 40 jaroj.

## Bibliografio
* National Audubon Society: Guide to Marine Mammals of the World ISBN 0-375-41141-0
* Encyclopedia of Marine Mammals ISBN 0-12-551340-2
* Whales, Dolphins and Porpoises, Mark Carwardine 1995 ISBN 0-7513-2781-6
* Leatherwood, Stephen; Walker, William A (1979). "The northern right whale dolphin Lissodelphis borealis in the eastern North Pacific". In Winn, Howard Elliott; Olla, Bori L. Behavior of Marine Animals: Cetaceans. 3. Plenum Press. pp. 85–141. ISBN 9780306375736.
* William F. Perrin (ed) (2008), Encyclopedia of Marine Mammals, Academic Press, ISBN 0-12-551340-2
* Mark Carwardine (2010), Whales, Dolphins and Porpoises, Dorling Kindersley, ISBN 0-7513-2781-6

Kategorio:Balenoj
Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Delfenoj
Kategorio:Faŭno de Nov-Zelando
Kategorio:Faŭno de Namibio
Norda lisodelfo

La **Norda lisodelfo** aŭ **lisodelfo nigradorsa** (*Lissodelphis borealis*) estas specio malgranda, svelta kaj sen dorsa naĝilo de mara mamuloj kiuj troviĝas en la Norda Pacifika Oceano. Ili veturas laŭ grupoj de ĝis 2000, ofte kun aliaj cetacoj, en profundaj akvoj de la Norda Pacifiko. Tiu delfeno estas unu de du specioj de Lisodelfoj, la alia troviĝas en pli malvarmaj oceanoj de la Suda Hemisfero.

La specio estis por la unua foje publikigita de Titian Ramsay Peale en 1848. La genro *Lissodelphis*, estas metita en la familio de Delfenedoj, nome oceania delfena familio de cetacoj. La nomo de la genro estas derivita el la greka *lisso*, milda, kaj *delfis*. La specia epiteto *borealis* indikas la nordhemisferan distribuadon. Komunaj nomoj de la specio estas norda balendelfeno, serpenta porkoceto kaj Pacifika balenporkoceto.

Ambaŭ specioj de la genro estas referencataj ankaŭ per la nomo "veraj balendelfenoj", nomo derivita el la veraj balenoj (*Eubalaena*) kiuj same ne havas dorsan naĝilon.

## Notoj 
## Bibliografio 
* National Audubon Society: Guide to Marine Mammals of the World ISBN 0-375-41141-0
* Encyclopedia of Marine Mammals ISBN 0-12-551340-2
* Whales, Dolphins and Porpoises, Mark Carwardine 1995 ISBN 0-7513-2781-6

Kategorio:Balenoj
Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Delfenoj
Kategorio:Faŭno de Usono
Kategorio:Faŭno de Japanio
43889 Osawatakaomi

'*43889 *Osawatakaomi''''' estas tre malgranda sed neordinare hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la japana amatora astronomo Tomimaru Okuni elde la observatorio de Nan'jo (gubernio Jamagata, Japanio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Osawa Takaomi*, apotekiston, amatoran astronomon kaj ĉasiston de kometoj de 1974 elde la urbo Kaŭaĉi (nun kunfandita en Ucunomija, gubernio Toĉigi) ; li sendepende malkovris la kometon C/1996 B2.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tomimaru Okuni
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1995
Nordmara mezoplodo

La **Nordmara mezoplodo**, **Dudenta mezoplodo** aŭ **Bekobaleno de Sowerby** (*Mesoplodon bidens*), konata ankaŭ kiel Nordatlantika aŭ Nordmara bekobaleno, estas specio de dentobaleno. Ĝi estis la unua mezoplodo kiu iĝis priskribita. James Sowerby, angla naturalisto kaj artisto, por la unua fojo priskribis la specion en 1804 el kranio akirita el masklo kiu estis surstrandigita en Moray Firth, Skotlando, en 1800. Li nomis ĝin *bidens*, kiu derivas el la du dentoj de la makzelo, nune konata kiel tre ofta trajto en tiu genro.

## Fizika priskribo 
eta|maldekstra|Profilo de ina plenkreskulo.
La **Nordmara mezoplodo** havas la tipan korpoformon de la genro, kaj estas distingita ĉefe pere de la duobla dento de la masklo situa tre malantaŭe en la buŝo. La beko estas mezlonga, kaj la melono estas iom konveksa. La kolormodelo estas griza kun hela kontraŭluo sube, kaj ofte videblas mordoj de ŝarkoj kaj cikatroj el dentoj (en maslloj). Tiu baleno atingas 5 metrojn ĉe inoj kaj 5.5 metrojn ĉe maskloj, kun pezo de 1000-1300 kilogramoj. La gravedperiodo daŭras 12 monatojn kaj la idoj estas naskitaj kun longo de 2.4 al 2.7 metroj kun pezo de ĉirkaŭ 185 kilogramoj.

## Dieto 
La dieto de la Nordmara mezoplodo konsistas el kalamaroj kaj malgrandaj fiŝoj.

## Notoj 
Kategorio:Mezoplodaj balenoj
Kategorio:Cetacoj
Klimena stenelo

La **Klimena stenelo** aŭ **Klimena delfeno** (*Stenella clymene*), en malnovaj tekstoj konata kiel mallongmuzela delfeno, estas delfeno endemia de la Atlantika Oceano. Ĝi estas la nura konfirmita okazo de hibridospeciiĝo ĉe marmamuloj, descendanta el la longakrania stenelo kaj la tristria stenelo.

## Taksonomio 
La **Klimena stenelo** estis por la unua fojo formale priskribita de John Edward Gray en 1846, kvankam, malkutime, li ne asignis sian nunan nomon ĝis kvar jarojn poste, en 1850. En 1981, Perrin *et al.* fiksigis la ekziston de la Klimena delfeno kiel aparta specio.

La komunaj kaj scienca nomoj estas probable derivitaj el la antikvgreka Oceanidino Klimene, kvankam oni asertis ankaŭ, ke ĝi povus esti anstataŭe el la greka vorto por "elstara".

La baza koloro de la Klimena stenelo estas "cetaca napola" - tio estas tri malhelaj zonoj — la plej suba estas blanka. Poste, areo helgriza el ĝuste sub la beko, je la okulflankoj al la vosto, kie la bendo maldikiĝas. La supra tavolo, el la frunto, laŭlonge de la dorso al la dorsa naĝilo, kaj suben al la pinto de la vostokerno, estas malhelgriza. Ankaŭ la beko, lipoj kaj naĝiloj estas malhelgrizaj. La Klimena stenelo kreskas ĝis ĉirkaŭ 2 m de longo kaj ĝis 75 al 80&nbsp;kg de pezo.

## Notoj 
## Bibliografio 
* National Audubon Society: Guide to Marine Mammals of the World ISBN 0-375-41141-0
* Encyclopedia of Marine Mammals ISBN 0-12-551340-2
* Whales, Dolphins and Porpoises, Mark Carwardine 1995 ISBN 0-7513-2781-6

Kategorio:Balenoj
Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Delfenoj
Kategorio:Faŭno de Karibio
Kategorio:Faŭno de Brazilo
(43940) 1996 XY5

**(43940) 1996 XY5** estas malgranda ne tre hela asteroido de la ekstera asteroida zono, ano de la Hilda grupo.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Hilda grupo
Kategorio:Malkovrita de Takao Kobayashi
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
László Mészáros

**László Mészáros** [lAslO mEsAroŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mészáros László** estis hungara skulptisto. Lia filino estis Márta Mészáros.

László Mészáros  naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Kolima (Sovetunio) (*La datenoj estas dubaj!*).

## Biografio 
László Mészáros frekventis metilernejon kaj li estis oraĵisto en 1924, poste li studis 3 jarojn en Tutlanda Reĝa Industriarta Lernejo. Liaj plej gravaj instruistoj estis Lajos Mátrai kaj Imre Simay, liaj samklasanoj estis Amerigo Tot, Jenő Grantner, Imre Huszár, József Ispánki kaj Tibor Vilt. Mészáros interrompis la lernadon kaj establis atelieron kun *Tibor Vilt*. Mészáros ekspoziciis jam kiel konata skulptisto, sed li aliĝis sekrete al la malpermesita komunisma movado. Tiutempe li edziĝis, filino naskiĝis en 1931. Inter 1932 kaj 1934 li vivis kelkfoje en Romo helpe de stipendio. En 1935 kun la familio li migris al Moskvo, en la sekva jaro al Frunze. En 1937 li establis lernejon por skulptistoj. Li estis arestita en la sekva jaro, lia baldaŭa sorto estas nebula. Li estas viktimo de la stalinismo.

## Elektitaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1928, 1929, 1935, 1980)
* Graz, Berlino
* Venecia Bienalo (1934)

## Elektitaj skulptaĵoj 
* *Séta a természetben (Beethoven)* (jam neniiĝis)
* *Tékozló fiú* (1930)
* *Primavera Italiana* (1932–33)

## Memorigiloj 
* skulptaĵo en Budapeŝto (2005)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio 
* aprezo hungare 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Bunta lagenorinĥo

La **Bunta lagenorinĥo** (*Lagenorhynchus cruciger*) estas malgranda delfeno de la familio Delfenedoj kiu loĝas en akvoj de Antarkto kaj de Ĉeantarkto.

Tiu delfeno estis vidita rare. Ĝi estis identigita kiel nova specio fare de Jean René Constant Quoy kaj Joseph Paul Gaimard en 1824 el desegno farita en la Suda Pacifiko en 1820. Ĝi estas la nura cetaco kiu estis amplekse akceptita kiel specio nur el rakontoj de atestantoj. Ĉirkaŭ 1960, spite jardekojn de balenĉasado en la Suda Oceano, nur tri specimenoj estis rekuperataj. Je 2010 nur 6 kompletaj kaj 14 partaj specimenoj estis ekzamenitaj. Plua informaro estis akirita el 4 surstrandiĝoj kaj de boatoj kiuj serĉis la delfenojn en areoj rare vizitataj de ŝipoj.

Kvankam ĝi estis tradicie metita en la genro *Lagenorhynchus*, ĵusaj molekulaj analizoj indikis, ke tiu specio estas fakte pli proksima al la delfenoj de la genro *Cephalorhynchus*. Ĝi estas nomata anglalingve kiel Sablohorloĝa delfeno pro la blanka bildo en la flankoj.

## Priskriboj 
[eta|maldekstre|Buntaj lagenorinĥoj saltenaĝe en [Drake-pasejo.]]
eta|maldekstre|Rara esplorado de Bunta lagenorinĥo.
La Bunta lagenorinĥo estas blankanigra kaj foje montras variaĵojn de malhelgriza. Pro tio, ĝi estis familiare konata de balenĉasistoj kiel "marbovino" (kvankam ĝi tute ne apartenas al la taksonomia ordo *Sirenia*.) Ĉiu flanko havas blankam makulon antaŭe, sub la beko, okulo kaj naĝilo, kaj duan makulon malantaŭe. Tiuj du makuloj estas konektitaj pere de fajna blanka bendo, kreante, izole parolante, formon de sablohorloĝo; kaj de tie la alternativa komuna nomo de tiu delfeno. La scienca nomo *cruciger* estas Latina por "kruciĝejo". Tio referencas al la areo de nigra koloro, kiu, vidata el malsupre, iom simila al Malta kruco aŭ *pattée*. Ne estis certigitaj vidaĵoj de idoj kaj tiele ties koloro restas nekonata.

En sia kutima teritorio tiu delfeno estas facile identigebla. Nur la Perona delfeno estas de komparebla grando kaj vivas tre for sude. La lisodelfoj ne havas dorsan naĝilon, kaj tiele ambaŭ specioj estas tre facile distingeblaj. La naĝilo konsiderinde varias depende de la individuoj. Ĝi estas ĝenerale alta kaj kurba, kaj la kurbo estas partikulare prononcita en pli aĝaj animaloj.

Plenkreskuloj estas ĉirkaŭ 1.8 metrojn longa kaj pezas 90–120 kilogramojn. Maskloj estas supozeble iom pli malgrandaj kaj pli helaj ol inoj, kvankam la malgranda nombro de specimenoj ne permesas firman konkludon.

Kiel ĉiuj specioj de delfenoj, ili uzas eĥolokigon por trovi manĝon kaj komuniki kun aliaj membroj de sia aro.

## Notoj 
## Bibliografio 
* National Audubon Society: Guide to Marine Mammals of the World ISBN 0-375-41141-0
* Encyclopedia of Marine Mammals ISBN 0-12-551340-2
* Whales, Dolphins and Porpoises, Mark Carwardine 1995 ISBN 0-7513-2781-6

Kategorio:Balenoj
Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Delfenoj
Kategorio:Faŭno de Argentino
Kategorio:Faŭno de Ĉilio
Platfrunta lagenorinĥo

La **Platfrunta lagenorinĥo** (*Lagenorhynchus obliquidens*) estas tre aktiva delfeno kiu troviĝas en malvarmaj al moderaj akvoj de la Norda Pacifika Oceano.

## Taksonomio 
La **Platfrunta lagenorinĥo** estis nomita fare de la mamulogiisto de la Smithsonian Institution nome Theodore Nicholas Gill en 1865. Ĝi estas morfologie simila al la obskura delfeno, kiu troviĝas en la Suda Pacifiko. Genetika analizo fare de Frank Cipriano sugestis, ke ambaŭ specioj diverĝis antaŭ ĉirkaŭ du milionoj da jaroj.

Kvankam ambaŭ specioj estas tradicie metitaj en la genro *Lagenorhynchus*, molekulaj analizoj indikis, ke ili estas pli proksimaj al la delfenoj de la genro *Cephalorhynchus*. La nova genro *Sagmatias* estis proponitaj por tiuj specioj.

## Priskribo 
eta|maldekstre|Platfruntaj lagenorinĥoj.
La **Platfrunta lagenorinĥo** havas tri kolorojn. La mentono, gorĝo kaj ventro estas kremoblankaj. La beko, naĝiloj, dorso, kaj dorsa naĝilo estas malhelgrizaj. Estas helgrizaj makuloj en la flankoj kaj helgriza strio el sub la okulo al sub la dorsa naĝilo, kie ĝi dikiĝas laŭlonge de la vosto. Malhelgriza ringo ĉirkaŭas la okulojn.

La specio estas de averaĝ-grandaj oceanaj delfenoj. Inoj pezas ĝis 150 kg kaj maskloj ĝis 200 kg kaj maskloj atingas 2.5 m dum inoj ĝis 2.3 m de longo. La Platfruntaj lagenorinĥoj tendencas esti pli grandaj ol la obskuraj delfenoj. La inoj atingas maturecon je aĝo de sep jaroj. El 1990 al 1991, studo kondukita de Richard C. Ferrero kaj William A. Walker pruvis, ke la plej vasta majoritato de la Platfruntaj lagenorinĥoj kiuj iĝas viktimoj de la drivaj retoj estis inter la aĝoj de 8.3 al 11 jam sekse maturaj. La graveda periodo kutime daŭras unu jaron. Oni supozas, ke individuoj vivas ĝis 40 jarojn aŭ plie.

## Notoj 
## Bibliografio 
* National Audubon Society: Guide to Marine Mammals of the World ISBN 0-375-41141-0
* Encyclopedia of Marine Mammals ISBN 0-12-551340-2
* Whales, Dolphins and Porpoises, Mark Carwardine 1995 ISBN 0-7513-2781-6

Kategorio:Balenoj
Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Delfenoj
Kategorio:Faŭno de Kanado
Kategorio:Faŭno de Japanio
Aleksandr Oparin

**Aleksandr Ivanovich OPARIN** (; naskiĝis en Ugliĉ la 2-an de marto de 1894 kaj mortis en Moskvo la 21-an de aprilo de 1980) estis sovetia biologo kaj biokemiisto, rimarkinda pro siaj teorioj pri la deveno de vivo sur la planedo Tero kaj pro sia libro *The Origin of Life*.

Oparin sugestis ke la vivo aperis sur la komenca Tero de la laŭgrada evoluo de neorganika materio al organika materio ĝis la formado de la unuaj ĉeloj. Jarojn poste, Stanley Miller pruvis eksperimente, ke eblis la spontanea kreado de organikaj komponaĵoj de neorganika materio, ŝanĝante la mediajn kondiĉojn de la komenca Tero.

Oparin studis en Moskvo, kie li poste fariĝis profesoro pri fiziologio kaj biokemio. En 1935, kune kun Bakh, li fondis la Biokemian Institucion de Rusia Akademio de Sciencoj, kiun li direktis de 1946 ĝis sia morto. En 1974 li estis elektita prezidanto de la *International Society for the Study of the Origin of Life*.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Biologio
* Vivo
*Stanley Miller 
*Harold Urey

Kategorio:Sovetiaj biokemiistoj
Kategorio:Evoluistoj
Kategorio:Membroj de la Akademio pri Sciencoj de Sovetunio
Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina
Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro
Domo Pratdesaba

alternative=Domo Pratdesaba, Vic, Osona, Katalunio|eta|Domo Pratdesaba, Vic, Osona, Katalunio
alternative=Kupolo de la Observatorio Pratdesaba en Vic|eta|Kupolo de la Observatorio Pratdesaba en Vic
**Domo Pratdesaba** estas malnova domo en la urbo Vic. Ĝi estas konstruita en la 19-a jarcento kaj situas en la strato nomita *Escola*. La domo estas konata pro siaj multaj belaj detaloj en la konstruo, kiel ekzemple miksado de diversaj stiloj. Ĝi estas tre grava por la urbo kaj protektata kiel kultura heredo. En tiu domo loĝis la familio de Josep Pratdesaba, kiu estis fama astronomo kaj sciencisto.

## Priskribo 
Estas granda konstruaĵo kun muro en la mezo, kiu faras angulon. La fenestroj ne estas simetriaj sur la tuta muro, sed oni vidas ses vertikalajn liniojn. Estas balkonoj sur la du supraj etaĝoj kaj fenestroj en la mansardo. Ĉiuj estas tre simplaj kaj klasikaj kaj estas ornamitaj per simplaj ornamoj. 

La konstruaĵo havas etaĝojn sub la tero el malnova tempo, etaĝon el la 19-a jarcento, kaj internan ĝardenon kun vido al la granda preĝejo de la urbo. Tiu ĝardeno havas grandajn arbojn kaj parto de ĝi estas limigita de la muro de malnova universitato. En la ĝardeno estas grandaj arboj, kiel ekzemple kaŝtanarbo, platano, kaj cipreso.

## Observatorio de Pratdesaba 
En la Domo Pratdesaba, estas speciala loko: la astronoma observatorio. Ĝi staras sur la tegmento de la konstruaĵo. Ĝi estis malfermita en 1916. La observatorio estis kreita de Josep Pratdesaba kaj konstruita de Lluís Ylla.

La observatorio havas kupolon el fero. Sur la ekstera flanko, estas desegnitaj la signoj de la zodiako. Ĉe la fundamento de la kupolo, Pratdesaba skribis: „Se vi rigardas la belegajn aferojn en la ĉielo, vi vidos la senfinan saĝecon de Dio, kaj via spirito altiĝos proksime al Lia Kreinto”. 

Specifa eco de la observatorio estas la duobla ekvatora teleskopo, kiun Pratdesaba aĉetis en Parizo en 1909. Tiu teleskopo permesas observi la stelojn kaj foti ilin. Estas nur kvar tiaj teleskopoj en Hispanio. Alia el ili estas en la Observatorio Fabra en Barcelono.

Kiam Pratdesaba mortis en 1967, la kupolo de la observatorio komencis ruiniĝi, kaj kelkaj pecoj malkonektiĝis. Tio okazis pro plena renovigo ekde 2022. Oni restaŭris la kupolon, kaj la internon kaj eksteron. Ankaŭ, oni reakiris la teleskopon, kiu estis farita en 1909.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Vic
Kategorio:Osona
Kategorio:Esperanto
Gyula Murányi

**Gyula Murányi** [djula murAnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Murányi Gyula** estis hungara skulptisto, medalisto, platetisto. Lia origina familia nomo estis *Pick,* sed post la naskiĝo ĝi ŝanĝiĝis al Murányi.

Gyula Murányi  naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Gyula Murányi devenis el juda familio. Li studis en Tutlanda Reĝa Industriarta Lernejo en sia naskiĝurbo, poste en Parizo kaj Vieno. Ekde 1906 li kreis plaketojn, pli malofte medalojn kaj skulptaĵetojn.

## Elektitaj plaketoj aŭ medaloj 
* *Diana*
* *Heine*
* *Ármin Vámbéry*
* *Kálmán Mikszáth*
* *Ervin Szabó*
* *Pablo Casals*
* *Beethoven*
* *Károly Hieronymi*

## Elektitaj skulptaĵoj 
* Kupaktanács
* Kleopátra (skulptaĵeto)
* Nuda virino (bronzo)
* Öreg anyóka (marmoro)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Hungaraj medalistoj
Kategorio:Hungaraj platetistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Mounir Fatmi

**Mounir FATMI** (Tanĝero, 1970) estas maroka artisto.

## Biografio 
Mounir Fatmi estas vida artisto, kiu vivas en Francio kaj en Maroko. La laboro de Mounir Fatmi estis elmontrita en nuntempaj arto-foiroj, en muzeoj kaj galerioj en la tuta mondo.

Li partoprenis plurajn Bienalojn de Nuntempa Arto, inkluzive de la 52-a kaj 57-a Venecia Bienalo, la 5-a kaj 7-a Dakar-Bienalo, la 10-a Liona Bienalo kaj la 7-a Biena Arkitekturo en Ŝenĝeno.
Li ricevis plurajn premiojn, inkluzive de la Premio de la Bienalo de Kairo, kaj de la Granda Premio Léopold Sédar Senghor dum la 7-a Dakara Bienalo.
En 2017 unu el liaj skulptaĵoj, Roots 02, iĝis parto de la permanenta kolekto de la Louvre en Abu Dhabi, la plej grava nuntempa muzeo en la araba mondo.

En 2018 estis personaj ekspozicioj en Hispanio, Svedio, Japanujo kaj Svislando.
* This is my body, Art Bartschi&Cie, Switzerland
* The Human Factor, Tokyo Metropolitan Teien Art Museum, Tokyo
* The Day of the Awakening, CDAN Museum - Centro de Arte Y Naturaleza, Huesca, 
* 180° Behind Me, Göteborgs Konsthall, Göteborg

## Premioj 
* 2014, Shortlisted Jameel Prize 3, Victoria & Albert Museum, Londono.
* 2011, Premio de la Bienalo de Kairo, Kairo.
* 2006, Grand prix Léopold Sédar Senghor -Dak'art, 7a bienalo de Dakaro, Dakaro.

## Gazetaraj informoj 
* Blaire Dessent, Mounir Fatmi - Archaeology of Materials, TL Magazine, September 23rd, 2018, https://tlmagazine.com/mounir-fatmi-archaeology-of-materials/
* Tarek Elhaik, Cogitation, Cultural Anthropology, April 3rd, 2018, https://culanth.org/fieldsights/1330-cogitation
* Mounir Fatmi 7 Sep - 21 Oct 2017 at the Jane Lombard Gallery in New York, United States, Wall Street International Art, September 12th, 2017, https://wsimag.com/art/30240-mounir-fatmi 
* Ben East, Mounir Fatmi's art without prejudice, The national, April 30th, 2013, https://www.thenational.ae/arts-culture/art/mounir-fatmi-s-art-without-prejudice-1.459851

## Artgalerioj 
* Ceysson&Benetiere 
* Art Front Gallery
* Goodman Gallery 
* Jane Lombard Gallery
* Shoshana Wayne
* Galerie Conrads 
* Analix Forever
* Officine dell'Immagine 

## Eksteraj ligiloj 
Oficiala retejo
Artsy
Art Net
Echigo Tsumari
Edge of Arabia
Fondazione Fotografia

## Referencoj 
Kategorio:Marokaj artistoj
Gyula Nagy (skulptisto)

**Gyula Nagy** [djula nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Nagy Gyula Zoltán** estis hungara skulptisto.
eta|Ektimiĝanta virino (1931)
Gyula Nagy  naskiĝis la  en Makó, li mortis en 1983 (?).

## Biografio 
Gyula Nagy interrompis la gimnazion en sia naskiĝurbo, poste li laboris en vendejo pri maŝinoj. Li ekstudis en Reĝa Hungara Belarta Altlernejo en 1926 kaj li akiris diplomon en 1931. Lia ĉefinstruisto estis Jenő Bory. Post siaj studoj li hejmenvenis kaj kreis skulptaĵojn, pli malofte pentraĵojn. Iom poste li ofte vivis en Gárdony. En tiu periodo li kreis skulptaĵetojn kaj tombomonumentojn. Post la 2-a mondmilito li revenis al Makó kaj li edziĝis en 1954. Li vivis plu en "ombro" sen sukcesoj.

## Elektitaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1930)
* Makó (1930, 1932)
* Hódmezővásárhely (1931)
* Szeged (1938)

## Elektitaj skulptaĵoj 

Putto statue.JPG|Puttó (1948)
József Attila Relief.jpg|Reliefo pri Attila József (1954)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto kaj bildoj 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
ALMA-premio

La **Literatura premio je memoro pri Astrid Lindgren**, , mallonge **ALMA** laŭ , estas literatura premio pri porinfana literaturo, fondita en 2002 de la registaro de Svedio sub Göran Persson post la morto de Astrid Lindgren.

La ALMA-premio celas al verkistoj, ilustristoj, rakontistoj kaj legad-instigantoj kun alta artista valoro kaj en la humanisma spirito de Astrid Lindgren.
La premia sumo estas 5 milionoj svedaj kronoj, financitaj per svediaj impostoj, kaj estas transdonata en majo de ĉiu jaro. Ĝi estas laŭ monsumo la plej altvalora premio pri infan- kaj junulliteraturo, kaj la due plej alta literaturpremio tutmonde.

## Premiitoj 
* 2003 – Christine Nöstlinger,  kaj Maurice Sendak, 
* 2004 – Lygia Bojunga Nunes, 
* 2005 – Ryōji Arai,  kaj Philip Pullman, 
* 2006 – Katherine Paterson, 
* 2007 – Banco del Libro, 
* 2008 – Sonya Hartnett, 
* 2009 – Tamer-instituto, 
* 2010 – Kitty Crowther, 
* 2011 – Shaun Tan, 
* 2012 – Guus Kuijer, 
* 2013 – Marisol ”Isol” Misenta, 
* 2014 – Barbro Lindgren, 
* 2015 – Project for the Study of Alternative Education in South Africa, Praesa, 
* 2016 – Meg Rosoff, 
* 2017 – Wolf Erlbruch, 
* 2018 – Jacqueline Woodson, 
* 2019 – Bart Moeyaert, 
* 2020 – Baek Hee-na, 
* 2021 – Jean-Claude Mourlevat, 
* 2022 – Eva Lindström, 
* 2023 – Laurie Halse Anderson, 
* 2024 – Indigenous Literacy Foundation, 
* 2025 – Marion Brunet, 

## Vidu ankaŭ 
* H.C. Andersen-medalo

### Aliaj Astrid-Lindgren-premioj 
La premion oni ne konfuzu kun:
* *Astrid Lindgren-priset*, premio fondita en 1967 de eldonejo Rabén & Sjögren.
* *Samfundet De Nios Astrid Lindgren-pris* fondita en 1997.

## Eksteraj ligiloj 
* Alma-premio, oficiala retejo

## Referencoj 

Kategorio:Astrid Lindgren
Kategorio:Aperis en 2003
Kategorio:Listoj
Kategorio:Infanliteraturaj premioj
József Árpád Murmann

**József Árpád Murmann** [jOĵef], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Murmann József Árpád** estis hungara skulptisto, grafikisto (litografo).

József Árpád Murmann  naskiĝis la  en Pozsony (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Bratislavo en Slovakio), li mortis la  en Londono (Anglio, Britio).

## Biografio 
József Árpád Murmann iĝis lignaĵisto en Vienon en 1903. Post 3 jaroj pro akcidento li perdis parton de la dekstra mano. Inter 1908-1912 li studis en Akademio de Belartoj de Vieno, poste li kreis en Parizo. Li ofte vizitis ankaŭ Berlinon. En 1915 kiel malamika ŝtatano, estis deportita en Francio. En la sama jaro li edziĝis, baldaŭ 2 filoj naskiĝis. Iel li povis hejmenveni al Aŭstrio-Hungario, kie li ekspoziciis en Budapeŝto, Vieno, Pozsony. Post jaroj li migris al Usono. Li ricevis aŭstran premion en 1912, ĉeĥoslovakian en 1934.

## Elektitaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1918)
* Berlino (1923)
* Novjorko (1927)
* Vieno (1931)

## Elektitaj skulptaĵoj 

Jozsef-arpad-murmann-stehende.jpg|Nudulino
Jozsef-arpad-murmann-játszadozó-majmok.jpg|Ludantaj simioj

## Elektitaj pentraĵoj 

Murmann józsef arpad-lovers in the park~MN692150~10388 20020419 18 172.jpg|Geamantoj en la parko
Murmann Jozsef, Arpad Trees.jpg|Arboj

## Elektitaj grafikaĵoj 

Our heroic troops retreated Jozsef Arpad Murmann.jpg|Niaj heroaj trupoj
József Árpád Murmann Rajz 1917.jpg|Desegnaĵo en revuo Ma (1917)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio 
* http://www.soga.sk/aukcie-obrazy-diela-umenie-starozitnosti/aukcie/34-jesenna-aukcia-vytvarnych-diel/jozef-arpad-murmann-pohlad-do-krajiny-1762

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Hungaraj grafikistoj
Le Havre (stacidomo)

**Le Havre** estas franca stacidomo sur linio Paris-Saint-Lazare - Le Havre, situanta en komunumo Le Havre, en departemento Seine-Maritime, regiono Normandio.

Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj TGV, Intercités Normandio kaj  Normandio.

Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK)  de linio Paris-St-Lazare - Le Havre (340000).

## Fervojlinioj 
### TGV 
* Le Havre –  – Liono – 

### Intercités 
* Le Havre –  – Parizo

### TER 
*  –  – Le Havre
*  –  – Le Havre

## Interkonektoj 
*  Tramo *Gares*, linioj AB (al La Plage), A (al Grand Hameau), B (al Caucriauville Pré Fleuri)
*  Urbaj busoj 3, 5, 6, 8, 9
*  Aŭtoĉaroj 31, 41, 51, 131
*  navetoj al terminalo transmanche de la Citadelle, situanta je ĉ. , kie albordiĝas ŝipoj de kompanioj Brittany Ferries kaj DFDS Seaways kiuj priservas liniojn inter Havro kaj Portsmouth
*  Interurba reto de Seine-Maritime 20, 23, 24
*  Bus Verts du Calvados 20, 50 , Prestobus

## Bildgalerio 

Gare du havre2.JPG|Le Havre, finstacio de la linio
Gare du havre1.JPG|Trajnoj de TER Supra-Normandio
Rame Citadis devant la gare du Havre.jpg|Tramo antaŭ la stacidomo

## Vidu ankaŭ 
* Havro

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* Gare du Havre  Igares.com

Kategorio:Stacidomoj de Francio
Kategorio:Stacidomoj en Normandio
Kategorio:Fervojaj stacioj en Seine-Maritime
Kategorio:Transporto en Havro
Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1847
Kategorio:1840-1849 en Francio
Vernonia amygdalina

***Vernonia amygdalina***, estas specio de la Asteracoj (*Asteraceae*). Ĝi estas malgranda arbusto, kiu kreskas en tropika Afriko. 

*V. amygdalina* kreskas ĝis alteco de 5 metroj. La folioj estas elipsaj kaj ĝis 20 cm longaj. La arboŝelo estas malfajna. *V. amygdalina* nomiĝas ankaŭ amara folio pro la gusto de la folioj. La kuiritaj folioj estas uzataj en supoj en ekvatora Afriko. La afrikaj nomoj estas anhare “grawa”, jarube “ewuro”, ibibie “etidot”, igbe ”onugbu”, tive “ityuna”, ede “oriwo”, haŭse “ĉusar-doki”, lugande “labwori”, aĥole “olusia” kaj kamerune “ndoleh”. 

Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Flaŭro de Afriko
Christian Heinrich Wolke

**Christian Heinrich WOLKE** (naskiĝinta la  en Jever, mortinta la  en Berlino) estis germana pedagogo kaj adepto de la filantropismo-movado por radika modernigo de edukado.

## Vivo 
Ekde la jaro 1763 Wolke studentis en Göttingen, poste de 1767 en Berlino ĉe la jura fakultato. Krome li ankaŭ studis lingvikon, matematikon kaj fizikon. Sed baldaŭ li interesiĝis plej je pedagogiaj aferoj.

En la jaro 1770-a li fariĝis ano de rondoj ĉirkaŭ Johann Bernhard Basedow kaj helpadis lin en la finfaro de la gravega verko »Elementarwerk«. En 1774 li ekdeĵoris en Dessau en la fama Philanthropinum-instituto. Tiun lernigejon li jam forlasis en 1784 migronte tra Danujo, Svedlando kaj Livonio ĝis Sankt-Peterburgo. Tie li varme akceptitis fare de la rusa carino Katarino la 2-a, sed posteno sekura tamen ne superestis tie por li. Pro tio li revenis en 1802 al Jever, kiu en personpolitika unuiĝo estis kun Ruslando tiutempe. Poste li vivis en Tharandt, Dresdeno kaj - de 1813 - en Berlino. Tiujn ĉiujn jarojn li dediĉis ĉefe je pedagogikaĵoj kaj skribado.

## Verkoj (elekto) 
* »Pädagogische Unterhaltungen« (Dessau 1774–78)
* »Erste Kenntnis für Kinder, von der Buchstabenkenntnis bis zur Weltkunde« (Lepsiko 1763)
* »Méthode naturelle d'instruction« (Lepsiko 1784)
* »Commentarius in tabulas centum elementares, aeri incisas a D. Chodovieckio« (Lepsiko 1784–89)
* »Anweisung, wie Kinder und Stumme zu Sprachkenntnissen zu bringen sind« (Lepsiko 1804)
* »Anweisung für Mütter und Kinderlehrer« (Lepsiko 1805)
* »Kurze Erziehungslehre« (Lepsiko 1805)
* »Sassische ok dudische Gedigte, Sinsproke, Leder etc.« (Lepsiko 1804)

## Fonto 
*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, vol 20. Lepsiko 1909, p. 734, kio relegeblas tie ĉi interrete.

## Eksteraj ligiloj 
* [Hejmpaĝo de la Rochow-muzeo en Kastelo Reckahn pri filantropismo kaj la pedagogo Friedrich Eberhard von Rochow(https://eo.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Eberhard_von_Rochow)]
* Biografio ĉe ADB 

Kategorio:Germanaj pedagogoj
Kategorio:Germanaj juristoj
Kategorio:Germanaj framasonoj
Rolleville

''''* - prononco laŭ sistemo IFA [] - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Seine-Maritime* - jen france, prononco [] , borde de la Manika Markolo - kaj en la regiono Normandio (france *Normandie* []). Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Le Havre kaj al la kantono **. 

La teritorio havas komunan limon kun . Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas *Rollevillais''.

eta|maldekstra|250ra|

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Seine-Maritime
* Rolleville (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  () 


Kategorio:Komunumoj de Seine-Maritime
43955 Fixlmüller

'*43955 *Fixlmüller'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la aŭstraj  Erich Meyer kaj Erwin Obermair elde ties privata observatorio Meyer/Obermair, apud Kirchschlag bei Linz en Aŭstrio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de Placidus Fixlmillner (realnome *Josef Fixlmüller'' ; 1721–1791) direktoro de la observatorio de la Abatejo Kremsmünster en Supra Aŭstrio. Li laboris pri la orbito de Urano kaj kalkulis precizan valoron por la suna paralakso per observoj tutmonde kolektitaj dum la pasado de Venuso en 1769.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Erich Meyer
Kategorio:Malkovrita de Erwin Obermair
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997
43956 Elidoro

**43956 Elidoro** estas tre malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la italaj astronomoj Piero Sicoli kaj Francesco Manca elde la Observatorio de Sormano en Lombardujo (Italio),

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Claudio Elidoro*, diplomigita en astronomio. Aktiva scienca popularigisto, li verkis multenombrajn artikolojn por italaj astronomiaj revuoj pri la malgrandaj korpoj de la sunsistemo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Piero Sicoli
Kategorio:Malkovrita de Francesco Manca
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997
43957 Invernizzi

'*43957 *Invernizzi'''* estas tre malgranda, treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la italaj astronomoj Piero Sicoli kaj Francesco Manca elde la Observatorio de Sormano en Lombardujo (Italio);

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la italan  *Luca Invernizzi*, fondinton de la *Associazione Astrofili Valtellinesi* kaj kun-promociinton de la Observatorio Astronomia Giuseppe Piazzi. Aŭtoro de multenombraj artikoloj pri astronomio por italaj gazetoj kaj revuoj, li estas aktiva membro de *CieloBuio'', asocio kontraŭ la luma poluo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Piero Sicoli
Kategorio:Malkovrita de Francesco Manca
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997
52-herca baleno

eta|Spektrogramo de 52-herca signalo.
La **52-herca baleno** estas individua baleno de neidentigita specio, kiu alvokas je tre malofta frekvenco de 52 hercoj. Tiu alta tono estas de multe pli alta frekvenco ol tiu de aliaj balenspecioj kun migradaj modeloj plej proksime similaj al tiuj de tiu baleno – nome la blua baleno (10–39 Hz) aŭ la rorkvalo (20 Hz). Oni detektis ĝin regule en multaj lokoj ekde la fino de la 1980-aj jaroj kaj ŝajne estas unika individuo kiu elsendas balenvoĉon je tiu frekvenco. Oni priskribis ĝin kiel la "plej soleca baleno de la mondo".

## Notoj 
## Bibliografio 
* Watkins, W. A., M. A. Daher, G. M. Reppucci, J. E. George, D. L. Martin, N. A. DiMarzio, and D. P. Gannon. 2000. "Seasonality and distribution of whale calls in the North Pacific". Oceanography 13:62–66.
* Watkins, W. A., M. A. Daher, J. E. George, and D. Rodriguez. 2004. "Twelve years of tracking 52-Hz whale calls from a unique source in the North Pacific". Deep-Sea Research Part I: Oceanographic Research Papers 51:1889–1901.

Kategorio:Balenoj
Kategorio:Famaj cetacoj
Kategorio:Balenaj sonoj
Kategorio:Pacifiko
Bobelreta manĝado

[dekstra|eta|Grupo de 15 balenoj fiŝkapte uzantaj bobelejojn ĉe [Juneau, Alasko.|alt=Photo of several whales each with only its head visible above the surface]]
eta|Filmeton
**Bobelreta manĝado** estas unika kaj kompleksa manĝokutimo uzata de la ĝiba baleno (*Megaptera novaeangliae*) kaj de la Balenopteroj en la Golfo de Tosa, Japanio. Ĝi estas unu el malmultaj surfacaj manĝokutimoj fare de la ĝiba baleno kiuj estas konataj. Tiu tipo de manĝado okazas ofte farita are. Balenoj povas ankaŭ plenumi similan metodon de surfaca manĝado nomita atakomanĝado sed fare de unusola animalo. Ili tipe pasigas la somerajn monatojn (Majo al Septembro) en manĝareoj de pli malvarmaj akvoj kien ili revenas ĉiujare. Oni dokumentis ilin manĝantaj en areoj kiel Sudorienta Alasko kaj ĉe la marbordo de Antarkto. Dum la alia duono de la jaro la ĝiba baleno pasigas tempon en siaj reproduktejoj kie ili tute ne manĝas. Dum ties manĝosezono ĝibaj balenoj aktive manĝas dum ĝis 22 horojn tage. Ili faras tion por akiri sufiĉajn grasrezervojn stokitajn en siaj korpoj por survivi dum sia reprodukta sezono.

## Notoj 
Kategorio:Balenoj
Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Etologio
Kategorio:Manĝokutimoj
Paul Gervais

**Paul GERVAIS** per kompleta nomo François Louis Paul Gervaise (26a de Septembro 1816 – 10a de Februaro 1879) estis franca paleontologo kaj entomologo. La bekobaleno de Gervais (*Mesoplodon europaeus*) estas nomita laŭ li.

En 1835 li komencis paleontologian esploradon kiel helpanto en la laboratorio de kompara anatomio en la Nacia Muzeo de Natura Historio de Parizo. En 1841 li atingis la katedron de zoologio kaj kompara anatomio en la Fakultato de Sciencoj en Montpellier. En 1848-1852 aperis lia grava verko *Zoologie et paléontologie françaises*, suplementa al la paleontologiaj publikaĵoj de Georges Cuvier kaj de Henri Marie Ducrotay de Blainville. En 1865 li iĝis profesoro de zoologio en la Sorbono.
[eta|maldekstre|Kapo de [Dido|dodo, detalo de ilustraĵo el *Atlas de Zoologie*, Paul Gervais, 1844.]]

## Verkoj 
Krom la menciita verko li verkis ankaŭ jenon:

* kun Charles Athanase Walckenaer *Histoire naturelle des insectes* (4 vols., 1836-1847)
* *Zoologie et paléontologie françaises* (1848-1852)
* *Histoire naturelle des Mammifères* (1853)
* *Zoologie médicale* (1859), kun Pierre-Joseph van Beneden
* ''Recherches sur l'ancienneté de l'homme et la période quaternaire* (1867)
* *Zoologie et Paléontologie générales* (1867)
* *Ostéographie des cétacés vivants et fossiles'' (1869), kun Pierre-Joseph van Beneden

## Notoj 
## Bibliografio 
* Tiu artikolo enhavas tekston el publikaĵo nune en la publika havaĵo: Chisholm, Hugh, eld. (1911). "Gervais, Paul". Encyclopædia Britannica. 11 (11a eld.). Cambridge University Press. p. 907.

Kategorio:Francaj paleontologoj
Kategorio:Francaj sciencistoj
Kategorio:Francaj entomologoj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
43954 Chýnov

'*43954 *Chýnov''''' estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la ĉeĥaj astronomoj Miloš Tichý kaj Z. Moravec elde la Observatorio Kleť, proksime de České Budějovice en Ĉeĥio.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la vilaĝo Chýnov en sudbohemia regiono, unuafoje menciita en la kronikoj de Kosmas en 981. La bone konata tiea kaverno, malkovrita en 1863, montras tavolojn da kalkoŝtono kaj amfibolo de diversaj koloroj kaj formoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Chýnov
Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť
Kategorio:Malkovrita de Miloš Tichý
Kategorio:Malkovrita de Zdeněk Moravec
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997
Henri Marie Ducrotay de Blainville

**Henri Marie Ducrotay de Blainville** (12a de Septembro 1777 – 1a de Majo 1850) estis franca zoologo kaj anatomiisto.

Li estis helpita en sia ekkariero fare de Georges Cuvier. Danke al tiu, li estis helpoprofesoro de anatomio kaj zoologio en la Fakultato de Sciencoj de Parizo. Sed poste ili malamikiĝis.

En 1825 Blainville estis akceptita kiel membro de la Akademio de Sciencoj de Francio; kaj en 1830 li estis nomumita por sukcedi Jean-Baptiste Lamarck en la katedro pri natura historio en la muzeo. Du jarojn poste, post la morto de Cuvier, li atigis la katedron de kompara anatomio. En 1837, li estis elektita eksterlanda membro de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj.

Li studis balenojn kaj ekzemple estis la taksonomia aŭtoritato de nombraj zoologiaj specioj, kaj formortintaj kaj nuntempaj; inklude la samnoma Bekobaleno de Blainville, *Mesoplodon densirostris*.

En la fako de herpetologio, li adoptis la proponon de Pierre André Latreille por separi amfibiojn el reptilioj, kaj poste (1816) disvolvigis unikan aranĝon rilate al la sub-grupigado, uzante gener-organojn kiel primara kriterio. Li priskribis kelkajn novajn speciojn de reptilioj.

Blainville malakceptis evolucion. Li estis kritiko de la evoluismaj ideoj de Jean-Baptiste Lamarck sed simile al Lamarck li proponis grandan ĉenon de estaĵoj.

En 1822 li stampis la termino *paleontologio*.

## Kelkaj verkoj 
* *Sur les ichthyolites, ou, Les poissons fossiles* (1818) -
* ''De l'organisation des animaux, ou Principes d'anatomie comparée* (1822) - pri kompara anatomio.
* *Manuel de malacologie et de conchyliologie* (1825-1827) - pri moluskoj kaj konkoj.
* *Cours de physiologie générale et comparée* (1829) - pri kompara fiziologio.
* *Manuel d'actinologie, ou de zoophytologie* (1834) -
* *Ostéographie ou description iconographique comparée du squelette et du système dentaire des mammifères récents et fossiles'' (1839–64) - pri skeletoj kaj dentoj de mamuloj.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Tiu artikolo enhavas tekston el publikaĵo nune en la publika havaĵo: Chisholm, Hugh, eld. (1911). "Blainville, Henri Marie Ducrotay de". Encyclopædia Britannica. 4 (11a eld.). Cambridge University Press.

Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Francaj zoologoj
Kategorio:Francaj anatomoj
Kategorio:Francaj herpetologoj‎
Kategorio:Francaj taksonomiistoj‎
Kategorio:Naskiĝintoj en la provinco Normandio
Kategorio:Mortintoj en Parizo
Kategorio:Homoj de Seine-Maritime
Kategorio:Francaj romkatolikoj
Yvetot (stacidomo)

**Yvetot** estas franca stacidomo sur linio Paris-Saint-Lazare - , situanta en komunumo Yvetot, en departemento Seine-Maritime, regiono Normandio.

Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF), priservata de trajnoj Intercités kaj  Normandio.

Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK)  de linio Paris-St-Lazare - Le Havre (340000).

## Fervojlinioj 
### Intercités
* Al Paris-Saint-Lazare aŭ 

### TER 
* Trajnoj  –  kaj  – Yvetot

## Interkonektoj 
*  Urba reto Vikibus
*  Departementaj aŭtoĉaroj 10, 25

## Vidu ankaŭ 
* Yvetot

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Stacidomoj de Francio
Kategorio:Stacidomoj en Normandio
Kategorio:Fervojaj stacioj en Seine-Maritime
Kategorio:Yvetot
István Nagy (skulptisto)

**István Nagy** [iŝtvAn nadj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nagy István** estis hungara skulptisto, instruisto.
eta|Muzikanto fare de István Nagy
István Nagy  naskiĝis la  en Irsa, li mortis la  en Dörgicse.

## Biografio 
István Nagy eklaboris kiel simpla laboristo en 1941, poste li estis soldato, iom poste militkaptito. Hejmenveninta en 1946 li denove laboris en fabriko, sed laŭ vespera lernado li abiturientis, fine li akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1956. Liaj plej gravaj instruistoj estis Pál Pátzay, András Beck kaj Iván Szabó (skulptisto). Inter 1957 kaj 1997 li apartenis al Artistkolonio (Szolnok), krome li instruis en la urba gimnazio. En tiu longa periodo li studvojaĝis en Sovetunio, Ĉeĥoslovakio, Bulgario, Italio kaj Francio. Forlasinta la artistkolonion li vivis plu en Dörgicse. Li ricevis premiojn inter 1954-1995.

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Szolnok (1962, 1970, 1977, 1985, 1995)
* Tokaj (1970)
* Túrkeve (1975)
* Budapeŝto (1990)

## Elektitaj kolektivaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1955)
* Arthalo Budapeŝto (1955, 1957, 1960, 1966, 1978)
* Szolnok (1959, 1965, 1985, 1994)
* Hódmezővásárhely (1963)
* Szeged (1970)
* Kiskunfélegyháza (1983)
* Vieno (1991)
* Reutlingen (1994)

## Elektitaj skulptaĵoj 

Nagy István szphinx.JPG|Sfinkso
Girl statue by Istvan Nagy, Szechenyi Square, 2016 Bonyhad.jpg|Filino
Dózsa György domborműves emléktábla, Kossuth Lajos út, 2017 Szolnok.jpg|Reliefa memortabulo pri György Dózsa

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj laboristoj
Laplata pontoporio

La **Laplata pontoporio**, *Laplata delfeno*, *franciscana* [fransisKAna] en la hispana aŭ *toninha* [tonNInja] en la portugala (*Pontoporia blainvillei*) estas specio de delfeno kiu troviĝas en marbordaj Atlantikaj akvoj de sudorienta Sudameriko. Ĝi estas membro de la riverdelfena grupo kaj la nura kiu loĝas en la oceano kaj en salakvaj estuaroj, pli ol loĝi ekskluzive en nesalakvaj sistemoj. Komercigitaj areoj kiuj kreas agrikulturajn produktojn kaj/aŭ industriigitaj zonoj povas tuŝi la bonfarton de la Laplata delfeno, speciale rilate al iliaj kromproduktado de rubo kaj poluado, kio povas konduki al habitata degradado kaj venenita manĝo inter aliaj aferoj.

## Taksonomio 
maldekstra|eta|Laplata kranio.
maldekstra|eta|Formo kaj grando kompare kun averaĝa homo.
La Laplata pontoporio estas la nura specio en sia genro kaj estas ofte metita en sia propra familio, nome *Pontoporiidae* aŭ Pontoporiedoj, nomo konfuzebla kun la familio de amfipodoj nome *Pontoporeiidae*. Ĝi estis unuafoje priskribita de Paul Gervais kaj Alcide d'Orbigny en 1844 (la specia epiteto *blainvillei* rememorigas la francan zoologon Henri Marie Ducrotay de Blainville). La Laplata pontoporio estas amplekse konata ankaŭ kiel *Franciscana* - nomo en Argentino kaj Urugvajo nomo kiu estas adoptita internacie. Aliaj komunaj nomoj estas *toninha* (nomo en Brazilo) kaj *cachimbo* [kaĈIMbo].

## Priskribo 
La Laplata pontoporio havas la plej longan bekon (proporcie al la korpogrando) de ajna cetaco - tiom multe kiom ĝis 15% en plej aĝaj plenkreskuloj. Maskloj kreskas ĝis 1.6 m kaj inoj ĝis 1.8 m. La korpo estas grizecbruna, kun pli helaj subaj partoj. Ankaŭ la naĝiloj estas tre grandaj kompare kun la korpogrando kaj estas tre larĝaj, sed mallarĝaj en la kuniĝo al la korpo, kaj tiele ili estas preskaŭ triangulaj. La spirtruo estas ĝuste antaŭ falto en la kolo, kio havigas la impreson ke ties kapo klinas supren. La dorsa naĝilo havas longan bazon kaj rondoforman pinton. La Laplata pontoporio havas homecan dentaron kun konusformaj dentoj. La nombro de dentoj gamas el 48 al 61 en ĉiu flanko de sia supra kaj malsupra makzelo.

La Laplata pontoporio pezas ĝis 50 kg, kaj vivas ĝis 20 jaroj. Seksa matureco estas atingita inter du al tri jaroj. Inoj havas dujaran reproduktan ciklon. Idoj estas 70 al 75 cm dumnaske post gravedo de 10–11 monatoj. Idoj finigas mamsuĉon jaraĝaj. Inoj povas naski kvinjaraĝaj.

## Notoj 
Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Mamuloj de Sudameriko
Kategorio:Delfenoj
Kategorio:Eĥolokiĝantaj bestoj
43971 Gabzdyl

'*43971 *Gabzdyl'''* estas tre malgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 1:7 kun Venuso.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la ĉeĥaj astronomoj Miloš Tichý kaj Zdeněk Moravec elde la Observatorio Kleť, proksime de České Budějovice en Ĉeĥio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la ĉeĥan planedan astronomon *Pavel Gabzdyl'', kiu fakiĝis en studoj pri Luno. Li estas aŭtoro de serio da popularaj libroj kaj sciencaj artikoloj, kaj donas edukajn seancojn ĉe la Observatorio kaj Planetario Nikolao Koperniko de Brno.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť
Kategorio:Malkovrita de Miloš Tichý
Kategorio:Malkovrita de Zdeněk Moravec
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997