open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Filumo

**Filumo** estas taksonomia rango inter regno kaj klaso. Tiu vorto ĝenerale ne estas uzata en plantoscienco. Kvankam la Internacia kodekso de planta nomsistemo (vidu dunoma nomsistemo) permesas uzi la terminon "filumo", la termino "divizio" estas preskaŭ ĉiam uzata de plantistoj. Ambaŭ vortoj estas samsignifaj. La vorto devenas el la greka *filai*, kiu signifas la klanaj voĉdon-grupoj de urboŝtatoj. 

Filumoj reprezentas la plej granda ĝenerale akceptata klasigo de estaĵoj kun certaj evoluaj trajtoj, kvankam la filumoj mem povas kelkfoje apartiĝi en *subfilumoj* aŭ kuniĝi en *superfilumoj* (ekz. novbuŝuloj kun ĥorduloj kaj ekinodermoj).

La filumnomoj finiĝas per *-phyta* ĉe la plantoj kaj la algoj, kaj *-mycota* ĉe la fungoj. Ili varias ĉe la bestoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  Arbre de la vie 
*  Treebase
*  Projet Tree of Life


Kategorio:Taksonomiaj rangoj
Klaso (biologio)

**Klaso** estas ŝtupo de la planta kaj besta klasigoj (latine *classis*). 

## Klasnomoj 
La klasnomoj finiĝas per *-opsida* ĉe la plantoj, *-phyceae* ĉe la algoj kaj *-mycetes* ĉe la fungoj. Ili varias ĉe la bestoj.

## Vidu ankaŭ 
* Biologia klasado
* Domanio
* Regno
* Filumo
* Ordo
* Familio
* Genro
* Specio

### Eksteraj ligiloj 
* (fr)Arbre de la vie 
* (fr)Treebase 
* (fr)Projet Tree of Life
* (fr)Méthodes de Classification Phylogénétique
* TermExtractor  (en) A FREE tool for Terminology Extraction - a very useful starting point for Taxonomy/Ontology_(computer_science)|Ontology construnction.

Kategorio:Taksonomiaj rangoj
Familio (biologio)

**Familio** (en biologio) estas taksonomia rango uzanta en la plantoscienca kaj bestoscienca klasifikoj. Familio grupigas generojn. Ordo grupigas familiojn.

La nomo de familio estas derivata de unu el siaj genroj per la sufiksoj -ac (plantoj) kaj -ed- (bestoj). La latinaj nomoj finiĝas per *-aceae* ĉe la plantoj kaj fungoj, kaj *-idae* ĉe la bestoj. La familio enhavas genrojn. La ordo enhavas familiojn.

Foje ene de familio estas grupo de genroj kiuj kunhavas karakteron malsame de aliaj genroj aŭ ĉefe de aliaj subfamilioj ene de la sama familio, tio estas **subfamilio**. Vidu ekzemple Kardelenoj. En la latina scienca nomo la nomo de subfamilio ĉe animaloj finas per *-inae* dum en Esperanto tiu finaĵo iĝas *-enoj*, ĉar *-inoj* konfuziĝus kun la rilato al inoj. En la planta regno la subfamilio en la latina finas per *oideae* kaj en Esperanto per *-oideoj*.

## Eksteraj ligiloj 
* (fr) Treebase
* (en) Projet Tree of Life
* TermExtractor (en) A FREE tool for Terminology Extraction - a very useful starting point for Taxonomy/Ontology_(computer_science) Ontology construnction.
Ordo (biologio)

**Ordo** estas ŝtupo en la planta kaj besta klasigoj. Biologia ordo staras inter klaso kaj familio. La ordonomoj de la zoologia klasifiko estas plej ofte formitaj per tipa kvalito kaj la sufikso -ul: parhufuloj, skvamuloj; aŭ per tipa genro kaj la elemento -formaj: paseroformaj, strigoformaj. La internacia nomado tendencas al la dua formo. por la plantoj ofte je *"-ales"* latine kaj -aloj esperante.  Ekzemple, *Homo* apartenas al la ordo de la primatoj.

## Aldona hierarĥio 
En zoologio oni uzas aldonan hierarĥion de pli grandaj kaj pli malgrandaj subrangoj de ordo, markitaj per netradukataj latinaj prefiksoj. En ĉi-suba tabulo oni povas vidi la rangojn en ordo de plej grandaj ĝis plej malgrandaj, kune kun certaj ekzemploj.

En botaniko kaj aliaj branĉoj de biologio, kiuj ne temas pri bestoj, tiaj aldonaj rangoj ne uzatas.

### Vidu ankaŭ 
* Biologia klasado
* Domanio
* Regno
* Filumo
* Klaso
* Familio
* Genro
* Specio

### Eksteraj ligiloj 
* (fr)Arbre de la vie 
* (fr)Treebase 
* (fr)Projet Tree of Life
* (fr)Méthodes de Classification Phylogénétique
* TermExtractor  (en) A FREE tool for Terminology Extraction - a very useful starting point for Taxonomy/Ontology_(computer_science)|Ontology construnction.

Kategorio:Taksonomio
Regno (biologio)

[250ra|dekstra|eta|Desegnaĵo de [Ernst Haeckel montranta lian tri-regnan sistemon]]
**Regno** estas taksonomia rango inter domanio kaj filumo (laŭ zoologio) aŭ divizio (laŭ zoologio).

## Historio 
En *Systema Naturae*, unue publikigita en 1735, Carolus Linnaeus distingis du regnojn: animaloj (*Animalia*) kaj vegetaloj (*Vegetabilia*).

Post la eltrovo de unuĉelaj vivaĵoj, Ernst Haeckel sugestis en 1866 la kreon de la regno protistoj (*Protista*, krom *Animalia* kaj *Plantae*, antaŭe *Vegetabilia*).

La ekscio de tio, ke bakterioj havas ĉelstrukturon ege malsaman ol tiu de aliaj organoj, kaŭzis, ke Chatton proponis du imperiojn: prokariotoj (*Prokaryota*, organoj sen ĉelkernoj) kaj eŭkariotoj (*Eukaryota*, organoj kun ĉelkernoj).

Tiu propono tamen ne tuj ĝenerale akceptiĝis; pli kutime uzata sistemo estis tiu de Herbert Copeland, kiu kreis por prokariotoj apartan regnon, kiu unue estis nomata *Mychota*, sed poste nomiĝis *Monera*. Tiu sistemo klasis ĉiujn eŭkariotojn, krom vegetalojn kaj animalojn, protistoj (*Protoctista*).

Iom post iom la distingo inter prokariotoj kaj eŭkariotoj montriĝis pli grava, kaj la sistemon de Chatton popularigis Stanier kaj van Niel en la 1960aj jaroj.

En 1969, Robert Whittaker proponis apartan regnon por fungoj (*Fungi*), sekve kvin-regnan sistemon, kiu fariĝis tre populara.

Ĉirkaŭ 1980, Carl Woese apartigis la prokariotojn en du regnojn: bakterioj (*Eubacteria*) kaj arĥeoj (*Archaebacteria*), do ekestis ses-regna sistemo. Ĝi fariĝis modela en multaj verkoj. Poste, en 1990, Woese proponis, ke bakterioj kaj arĥeoj, kune kun eŭkariotoj, estu konsiderataj domanioj, anstataŭe al la du-imperia apartigo.

## Klariga tabelo 
## Nuna arbo 
eta|maldekstra|Supergrupoj
En la nuna arbo tri domanioj estas sed sed ne estas regnoj.

## Vidu ankaŭ 
## Eksteraj ligiloj 
*  Arbre de la vie 
*  Treebase 
*  Projet Tree of Life
*  Méthodes de Classification Phylogénétique

Kategorio:Taksonomiaj rangoj
Divizio

**Divizio** etimologie, signifas "dividiteco", kaj ĝi ĝenerale portas la nocion de "parto" aŭ "disiĝo". Ĝia preciza signifo dependas de la fako, en kiu ĝi terminas.

* Divizio en biologio
* Divizio en militistiko

## Vidu ankaŭ 
* Divizio 1A estas la plej alta ligo de futbalo en Belgio
Naŭtilo

**Naŭtilo** estas cefalopodo de la ordo de naŭtiledoj, kun spirala ŝelo plurĉambra, kies plej granda entenas la molan korpon; ĝi vivas en varmaj maroj. En specifa senco ĝi estas membro de la genro *Nautilus*.

Dosiero:NautilusCutawayLogarithmicSpiral.jpg|
Dosiero:NautilusTop.jpg|
Dosiero:NautilusBottom.jpg|
Dosiero:Nautilus shell.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Amonito
Krokodiluloj

**Krokodiluloj** (*Crocodilia*) estas ordo de reptilioj, kvarpiedaj arkosaŭroj, vivantaj en riveroj, kie ili funkcias kiel purigistoj, ĉar ili formanĝas ĉiujn kadavrojn en la akvo. Samtempe ili estas teruraj rabobestoj kun longaj makzeloj plenaj de danĝeraj dentoj. **Krokodilhaŭto** karakterizata per korniĝintaj ŝildetoj kaj platetoj, sub kiuj situas ostaj platoj, estas tre ŝatata en ledindustrio.

## Sistematiko 
Familioj de krokodiluloj:
* aligatoredoj (*Alligatoridae*)
* *Crocodylidae*
* *Gavialidae*

[eta|none|De la supro: Kapo de [Ameriko|amerika aligatoro (*Alligator mississippiensis*), nila krokodilo (*Crocodylus niloticus*), kaj hinda gavialo (*Gavialis gangeticus*).]]

## Kelkaj specioj 
* Nana krokodilo (*Osteolaemus tetraspis*)

## Referencoj
Pumo

La **pumo**  (*Puma concolor*) estas specio el la familio de la Felisedoj. Ĝi vivas en tuta Sudameriko. Kaŭze de la homo, ĝi estas ekstermita en la orienta kaj centra partoj de Nordameriko. La vorto "pumo" origine venas el la keĉua lingvo. En multaj eŭropdevenaj lingvoj ankaŭ kutimas poezia nomigo "**montoleono**" (ekz. , , , , ,  aŭ ).

## Disvastiĝo 
Tiu nearktisa kaj neotropisa] specio troviĝas i.a. en jenaj ekoregionoj : la arbaroj de norda-centra Rokmontaro, la Arida Ĉako, Cerado, la Humida Ĉako, la kaskad-montaraj leaj arbaroj, la koloradiaj rokmontaraj arbaroj, la Monte-Arbedaro, la napaj humidaj arbaroj, la paranaj-paraibaaj landinternaj arbaroj, la Patagona Stepo, la sud-andaj jungaoj kaj la talamankaj montaraj arbaroj.

## Subspecioj 
Ĝis la malfruaj 1990-aj jaroj, 32 subspecioj de la pumo estis konataj. Sekvante ampleksan sciencan kaj genetikan esploradon, pumoj estis rekategoriitaj en nur 6 subspeciojn :

* **Argentina pumo** ( Puma concolor cabrerae)
* **Kostarika pumo** ( Puma concolor costaricensis)
* **Orienta sudamerika pumo** ( Puma concolor anthonyi)
* **Nordamerika pumo** ( Puma concolor couguar)
* **Norda sudamerika pumo** ( Puma concolor concolor)
* **Sudamerika pumo** ( Puma concolor puma)
* **Florida pumo** (Puma concolor coryi) - laŭ kelkaj klasifikoj apartenas al la nordamerika subspecio .

## Vidu ankaŭ 
* Orienta pumo
* Florida pumo
* Pumo (rilato)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
IUCN 

Kategorio:Felisedoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Faŭno de Kanado
Kategorio:Faŭno de Usono
Kategorio:Faŭno de Nov-Meksiko
Kategorio:Faŭno de Teksaso
Kategorio:Faŭno de Arizono
Kategorio:Faŭno de Nevado
Kategorio:Faŭno de Kalifornio
Kategorio:Faŭno de Vaŝingtonio
Kategorio:Faŭno de Oregono
Kategorio:Faŭno de Kolorado
Kategorio:Faŭno de Idaho
Kategorio:Faŭno de Montano
Kategorio:Faŭno de Vajomingo
Kategorio:Faŭno de Sudameriko
Kategorio:Faŭno de Brita Kolumbio
Kategorio:Faŭno de Alberto
Kategorio:Pruntaĵoj el la keĉua lingvaro
Argonaŭto (biologio)

**Argonaŭto** (*Argonaŭta argo*) - genro de pelagaj polpoj de la familio *Amphitretidae*, loĝanta en supraĵaj akvoj de varmaj maroj. La inoj havas tre maldikajn konkojn per kiuj ili kvazaŭ glitas sur akvo. Virseksuloj estas multfoje malpli grandaj, ol la inoj (plej grandaj virseksuloj havas longecon ĝis 1-2 centimetroj, dum plej grandaj inoj estas ĝis 45-centimetrojn longaj).

Plej karakteriza trajto de argonaŭtoj estas observebla dum reproduktiĝo. En tiu periodo unu el la brakoj de virseksulo modifiĝas (dum nereproduktiĝa periodo ĝi troviĝas en speciala sako sur la kapo, do la nematura virseksulo ŝajnas havi nur 7 brakojn) al la speciala reprodukt-organo, nomata hektokotilo. La matura hektokotilo per iu ankoraŭ ne pristudita maniero pleniĝas je spermo el la sola spermatoforo (spermujo), disiĝas de la korpo kaj serpentumante enrampas en la mantel-kavon de la ino. Tie ĝi konserviĝas dum sufiĉe longa tempo, ĝis la ino elĵetos la ovojn. Tiutempe la hektokotilo krevas kaj la spermo fekundigas la ovojn.

Pro la fakto, ke la hektokotilo de argonaŭto similas al vermo, esploristoj dum longa tempo opiniis ĝin vermo-parazito.

Kategorio:Kapopieduloj
Heliko (apartigilo)

La gloso **Heliko** povas signifi la jenajn:
* **Heliko**, gastropodeto kun konko
* **Helikoj (genro)**, genro de kunkonkaj gastropodetoj (*Helix*).
* **Heliko** estas ankaŭ nomo de la signo @ por "ĉe", uzata en retpoŝto.
Pulpo

eta|dekstra|256ra
**Pulpo** aŭ **fruktkarno** estas la mola fibreca substanco, lokita sub la ŝelo de fruktoj, por helpi al pli bona disvastigado de plantosemoj.

La kerno kaj la ĝin ĉirkaŭinta pulpo formas la frukton.

Por ke plantosemoj estu pli vaste disvastigataj, ofte necesas bestoj. La ofte nedigesteblajn semojn ĉirkaŭas bongusta kaj nutraĵriĉa pulpo. La bestoj manĝas fruktojn kun la semoj kaj eligas tiujn en iu fora loko. Tiel tiuj plantoj disvastiĝas pli rapide.

Kontraŭe al la nukso, kies semoj estas la nutraĵoj por bestoj, la manĝado per bestoj estas la celo. Tiel sufiĉas, ke la planto produktu malpli da semoj, ĉar ne nur la semoj forgesitaj ĝermos. Ankaŭ ne ekzistas malmola ŝelo kiu protektas la semon, kio allogas multajn bestojn kiuj tiel helpos al la disvastigo. Kiam la semo estas eligita kun la fekaĵo, ĝi havas bonan sterkaĵon proksime. Kernofruktojn ofte manĝas birdoj, kiuj nur formanĝas la pulpon de la kerno kaj terfaligas tiun.

## Aliaj signifoj 
Pulpo ankaŭ  estas (1) la kunteniĝanta maso de mola, nesolvita planta materio, precipe tia materio post elpremado de la akvo, ekzemple *sukerbeta pulpo*; (2) la mola aŭ duonmola histo, el kiu konsistas kelkaj organpartoj, ekzemple : *la interno de la spleno kaj de la dentradikoj estas el pulpo*.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* beroj

Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Histoj
Limako

[eta|dekstra|250px|La limako *[Arion rufus*.]]
eta|Limakoj, ilustraĵo el 1896.
**Limako** estas gastropodo, genro el la familio limakedoj (*Limax*). Ĝi estas (laŭ la PIV, 1970) "surtera molusko el la klaso de gastropodoj, relative granda besto sen konko, manĝanta precipe vegetaĵojn." Arkaisme, en larĝa senco, limako povas signifi mem gastropodon.

## Specioj 
* *Glossodoris aeruginosa*

Kategorio:Prabuŝuloj
Kategorio:Gastropodoj
Jeanne Moreau

eta|maldekstra|Jeanne Moreau en 2006
**Jeanne MOREAU** [ĵan morO] (naskiĝis la 23-an de januaro, 1928 en Parizo, mortis la 31-an de julio, 2017 samloke) estis franca aktorino, kantistino kaj reĝisorino.

## Kariero
Kiam ŝi komencis sian kinokarieron, ŝi jam estis konata aktorino en la plej renomaj francaj teatroj. Ŝi internacie famiĝis pro la filmo *L’ascenseur pour l’echafaud* (La lifto al la eŝafodo) kaj fariĝis grava reprezentantino de la Franca Nova Ondo.

En 2000 ŝi kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

## Listo de filmoj 
* 1954: *Touchez pas au Grisbi* (Francio)
* 1957: ''Ascenseur pour l'échafaud* (Francio)
* 1958: *Les amants* (Francio)
* 1958: *Les dos au mur* (Francio)
* 1959: *Les quatre cents coups* (Francio)
* 1961: *La notte* (Italio/Francio)
* 1962: *Jules et Jim* (Francio)
* 1962: *Der Prozess* (Germanio/Francio/Italio)
* 1964: *Le journal d’une femme de chambre* (Francio/Italio)
* 1964: *Mata-Hari* (Francio/Italio)
* 1965: *Viva Maria!* (Francio/Italio)
* 1968: *La mariée était en noir* (Francio/Italio)
* 1975: *Souvenirs d'en France* (Francio)
* 1974: *Les valseuses* (Francio)
* 1976: *Mr. Klein* (Francio)
* 1982: *Querelle* (Germanio/Francio)
* 1986: *Le Paltoquet* (Francio)
* 1990: *Nikita* (Francio/Italio)
* 1991: *Bis ans Ende der Welt* (Germanio/Francio/Aŭstralio)
* 1995: *Les cent et une nuits de Simon Cinéma'' (Francio/Britio)

Kategorio:Francaj aktoroj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Belartoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de januaro
Kategorio:Mortintoj la 31-an de julio
Afrika ora kato

La **afrika ora kato** (*Caracal aurata*) estas afrotropisa specio el la familio de la felisedoj. Senvoste ĝi longas 74&nbsp;cm. Ĝia pezo sumiĝas je 14–18&nbsp;kg. La vosto-longo estas 31&nbsp;cm.

Ĝia scienca nomo estis antaŭe *Profelis aurata,* sed pro genetika esplorado en 2006 evidentiĝis, ke ĝi estas proksime parenca al karakaloj (*Caracal caracal*), havanta  antaŭ proksimume 5,4 milionoj da jaroj. Pro tio oni metis la afrikan oran katon en la genron *Caracal*.

## Vidu ankaŭ 
* Azia ora kato
* Orient-gvineaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.redlist.org/search/details.php?species=18306 
* http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=621874  
* http://www.biolib.cz/cz/taxonimage/id10422/?taxonid=1993 

## Referencoj 
Kategorio:Katoj
Kategorio:Felisedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
D. H. Lawrence

**D(avid) H(erbert) LAWRENCE** (naskiĝis la 11-an de septembro 1885 en Eastwood, Nottinghamshire, mortis la 2-an de marto 1930 en Vence apud Nico, Francio) estis angla verkisto.

La filo de instruistino kaj ministo laboris dum tri jaroj kiel instruisto, ĝis kiam en la jaro 1911 lia unua romano aperis kaj li decidis dediĉi sin plene al la verkado. Dum du jaroj li vivis en Germanio, kie li edziĝis, poste li vojaĝis i.a. al Italio, Aŭstralio, Usono kaj Francio.

Influite de Sigmund Freud D. H. Lawrence en siaj verkoj kritikis la civilizacion, kiu detruas ĉian naturan sensualecon de la homoj. Lia malferma priskribo de seksaj interrilatoj elvokis ĉe kritikistoj riproĉojn pri pornografio. La romano *Lady Chatterley’s Lover*, verkita en la jaro 1928, nur 30 jarojn poste povis aperi plentekste.

## Listo de verkoj 
* *The White Peacock* (romano, 1911)
* *Sons and Lovers* (romano, 1913)
* *Love Poems* (poemoj, 1913)
* *The Rainbow* (romano, 1915)
* *Women in Love* (romano, 1920)
* *Sea and Sardinia* (vojaĝpriskribo, 1921)
* *Psychoanalysis and the Unconscious* (eseo, 1921)
* *Phantasia of the Unconscious* (eseo, 1922)
* *The Plumed Serpent* (romano, 1926)
* *Lady Chatterley’s Lover* (romano verk. 1928, plentekste eld. 1959 en Usono, 1960 en Britio)

## En Esperanto aperis 
* *Testuda krio*. – En: Omaĝoj: poemtradukoj plejparte el la angla. – p. 66-70
* *Testuda krio ; Tero nekonata*. – En: Angla antologio. - vol. 2. – p. 154-157
* *Suno*. – En: Angla antologio. – vol. 2. – p. 410-426

## Rete legebla 
* *Testuda krio*  / trad.: William Auld

Kategorio:Anglaj verkistoj
Ann Radcliffe

**Ann RADCLIFFE**, fraŭline **Ann WARD** (naskiĝis la 9-an de julio, 1764 en Londono, mortis tie la 7-an de februaro, 1823) estis angla verkistino. Ŝi estas grava reprezentantino de anglalingva horora literaturo, de t. n. gotika romano.

Ŝi naskiĝis en londona kvartalo Holborn. Ŝia edzo estis juristo William Radcliffe, eldonisto de Angla kroniko (1788). Ĉar ŝi ne partoprenis la societan vivon, ŝi komencis amuzi sin mem per verkado de pseŭdohistoriaj romanoj pri junaj virinoj, kiuj devas fronti krimajn intencojn de potencaj parencoj. Kutime la agado okazas en antikvaj kasteloj, plenaj de hororaj misteroj, ŝajne supernaturaj, kiuj fine trovas naturan klarigon. Ŝia verkaro influis evoluon de historia romano (Walter Scott).

## Listo de verkoj 
* * The Castles of Athlin and Dunbayne* (Kastelo de Athilin kaj Dunbayne, 1789)
* *A Sicilian Romance* (Sicilia romano, 1790)
* *Tho Romance of the Forrest* (Romano de Forsto, 1791)
* *The Mysteries of Udolpho* (La misteroj de Udolfo, 1794)
* *The Italian, or The confessional of the Black Penitents* (Italo aŭ konfeso de Nigraj Pentantoj, 1797)

## Eksteraj ligiloj 
* http://encyclopedia.jrank.org/PYR_RAY/RADCLIFFE_ANN_1764_1823_.html  
* http://www.gutenberg.org/etext/7371 
* http://digital.library.upenn.edu/webbin/gutbook/lookup?num=3268 
* http://academic.brooklyn.cuny.edu/english/melani/novel_18c/radcliffe 

Kategorio:Britaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
1764

**1764** estis superjaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1764 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 21-a de junio: Brazilo: Fondita Krato.
* Rusio: Fondita Belaja Ĥolunica (urbo)
* Stanislavo Aŭgusto Poniatowski iĝis reĝo de Pollando.
* Akadianoj ricevis permeson reveni al Nova-Skotio.

## Naskiĝoj 
* 28-a de marto: Nikolaj Rezanov, rusia politikisto (m. 1807)
* 9-a de julio: Ann Radcliffe, angla verkistino (m. 1823)

## Mortoj 
* 17-a de aprilo: Johann Mattheson, germana komponisto (n. 1681)
* 30-a de marto: Pietro Locatelli, itala komponisto (n. 1695)
* 12-a de septembro: Jean-Philippe Rameau, franca komponisto (n. 1683)
* Wilhelm Hieronymus Pachelbel, germana komponisto (n. 1684)
Johann Wilhelm Ludwig Gleim

dekstra|180px
La germana poeto **Johann Wilhelm Ludwig GLEIM** [johan vilhelm ludvig glajm] naskiĝis la 2-an de aprilo 1719 en Ermsleben. Li mortis la 18-an de februaro 1803 en Halberstadt.

Li studis juron kaj filozofion en Halle (Saale), poste laboris kiel instruisto kaj kiel sekretario por diversaj nobeluloj. Ekde la jaro 1747 li plene dediĉis sin al la verkado.
La verkaro de Gleim ĉefe konsistas el anakreoneska liriko, gloranta ekz. la vinon, la amon, la amikecon, la naturon kaj la poezion mem.

## Famaj verkoj 
* Versuch in scherzhaften Liedern (3 partoj, 1744-1749)
* Romanzen (1756)
* Fabeln (fabloj, 2 vol., 1756-1757)
* Preußische Kriegslieder … von einem Grenadier (1758)
* Lieder nach dem Anakreon (1766)
* Gedichte nach den Minnesingern (1773)

Gleim, Johann Wilhelm Ludwig
Michel Piccoli

La franca aktoro **Michel PICCOLI** naskiĝis la  en Parizo, mortis la  en Saint-Philbert-sur-Risle. Li komencis sian karieron en diversaj Parizaj teatroj kaj la jaro 1945 li unuafoje aperis en filmo. Dum longa tempo li ricevis nur epizodajn rolojn, sed lia unua ĉefrolo en la filmo *Le mépris* (1963) tuj famigis lin kaj finfine li fariĝis specialisto por komplikaj karakteraj roloj.

## Famaj filmoj 
* Le Doulos (Francio/Italio, 1962)
* Le mépris (Francio/Italio, 1963)
* Le journal d’une femme de chambre (Francio/Italio, 1964)
* La guerre est finie (Francio/Svedio, 1966)
* Paris brûle-t-il ? (Francio/Usono, 1966)
* Belle de Jour (Francio/Italio, 1967)
* Les demoiselles de Rochefort, 1967
* Benjamin ou les mémoires d’un puceau (Francio, 1968)
* Les choses de la vie (Francio/Italio, 1969, 1970)
* Topaz (Usono, 1969)
* Les noces rouges (Francio/Italio, 1972)
* L’attentat (Francio/Italio/Germanio, 1972)
* Le charme discret de la bourgeoisie, 1972
* La grande bouffe (Francio/Italio, 1973)
* Vincent, François, Paul et les autres (Francio/Italio, 1974)
* Sept morts sur ordonnance (Francio, 1975)
* Atlantic City (Kanado/Francio, 1979)
* La fille prodigue (Francio, 1981)
* Que les gros salaires lèvent le doigt! (Francio, 1982)
* La passante du Sans-Souci (Francio/Germanio, 1982)
* Mauvais sang, 1986
* Le Paltoquet, 1986
* Mon beau-frère a tué ma sœur, 1986
* Milou en mai (Francio/Italio, 1990)
* La belle noiseuse (Francio, 1991)
* Les cent et une nuits de Simon Cinéma (Francio/Britio, 1995)
* París-Tombuctú (Hispanio, 1999)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.imdb.com/name/nm0681566 
* http://italian.imdb.com/name/nm0681566 
*  *(recenzo pri la filmo, kie li ludis)*

Kategorio:Francaj aktoroj
Pieter Corneliszoon Hooft

eta|Pieter Corneliszoon Hooft
**Pieter Corneliszoon HOOFT** (naskiĝis la 16a de marto, 1581, mortis la 21an de majo, 1647) estis nederlanda politikisto, poeto, dramisto, kaj historiisto.

## Vivo kaj laboro 
Hooft naskiĝis en Amsterdamo. Post vojaĝo tra parto de Eŭropo, kie la renesancan poezion li ekkonis en pluraj lingvoj, li studis juron en Leiden. Influite de la klasika literaturo kaj de aŭtoroj kiaj Francesco Petrarca, li verkis poemojn, dramojn kaj ankaŭ historiajn verkojn. Li estas unu el la plej gravaj reprezentantoj de la nederlanda renesanco. Li mortis en Hago en 1647.

Li laboris kiel juĝisto kaj regiona reganto kun la titolo *drost*; tio indikis reganton super regiono sen urba organiziteco. El Amsterdam, grava kaj influa urbo de Holando, li estis instalita kiel *drost* de Muiden. Li loĝis en la tiea samnoma kastelo. Estis funkcio, kiu lasis multege da libera tempo, kiun Hooft uzis por sia literatura verkado kaj por kontaktoj kun influhava grupo da geamikoj, konata kiel "la rondo de Muiden".

## Rondo de Muiden 
Al tiu rondo de Muiden, kie superregis la renesancaj idealoj, apartenis pluraj verkistoj kaj aliaj gravuloj, ekzemple:

* Constantijn Huygens
* Bredero
* Anna Roemersdochter Visscher
* Jan Pieterszoon Sweelinck
* Maria Tesselschade Visscher
* Gerardus Vossius
* Barlaeus
* Roemer Visscher
* Joost van den Vondel

## Listo de verkoj 
### Dramoj 
* *Achilles en Polyxena* (verkita 1598, presita 1614)
* *Theseus en Ariane* (verkita 1602, presita 1614)
* *Granida* (verkita 1605, presita 1615)
* *Warenar* (verkita 1616, eld. 1670) - laŭ temo de *Aulularia* de Plaŭto.
* *Baeto, oft oorsprong der Holanderen* (verkita 1616, presita 1626) - kio grave influis la bildon pri la Batavoj en Nederlando.

### Historioj 
* *Nederlandse histooriën* (1642-1656) - pri la historio de la Nederlandoj ekde la libervola detroniĝo en 1555 de Karlo la 5-a, imperiestro de la "Sankta Romana Regno de Germana Nacio" (Germana Imperio), reĝo de Hispanujo, princo, grafo, ktp de la diversaj Nederlandoj - ĝis la murdo je Vilhelmo de Oranĝo en 1584. Lia stilo estas planata imitado de tiu de la Latina aŭtoro Tacito, kies verkojn li tradukis kvazaŭ lernocele pri la stilo.

### Poemoj 
Multaj sonetoj
* *Emblemata amatoria: afbeeldingen van minne* (1611)

## En Esperanto aperis 
* *Amoro kaj Amo* : el la ampoezio / de P. C. Hooft. W. F. Pilger. - Lelystad: Vulpo-Libroj, 1974. - 14 p. : ilustr.
* ''Kiam la Reĝ' de l' Lumo*
* *Bela Nimfin'*
* *Galatea, jam tagiĝas nun*
* *Adiaŭa Kanto* - ĉiuj ĉi kvar tradukitaj de Wouter Pilger en *Nederlanda Antologio'', NEA, Hago 1987.

Kategorio:Nederlandaj poetoj
Kategorio:Nederlandaj verkistoj
1581

En la jaro **1581** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Sigismundo Báthory iĝis princo de Transilvanio

## Naskiĝoj 
* 3-a de aprilo: Johannes Rudbeckius, sveda episkopo (m. 1646)
* 16-a de marto: Pieter Corneliszoon Hooft, nederlanda poeto kaj historiisto (m. 1647)

## Mortoj 
* 27-a de majo: Kristofo Báthori, reganto de Transilvanio (n. 1530)
* 30-a de septembro: Hubert Languet, franca diplomato (n. 1518)
Françoise Sagan

**Françoise SAGAN** [fransŭAZ saGA], aŭ realnome: Françoise QUOIREZ (naskiĝis la 21-an de junio 1935 en Cajarc, Lot, mortis la 24-a de septembro 2004 en Honfleur, Calvados) estis franca verkistino.

Sian unuan romanon *Bonjour tristesse* ŝi verkis en la aĝo de 18 jaroj dum nur tri semajnoj. Ĝi vendiĝis ege bone, same kiel ŝiaj sekvaj verkoj, kiuj grandparte ankaŭ estas filmigitaj. Centra temo estas la soleco kaj la enuo de virinoj el la superaj tavoloj de la socio.

## Listo de verkoj 
### Romanoj 
* *Bonjour tristesse* (1954) Éditions Julliard
* *Un certain sourire* (1955) Éditions Julliard
* *Dans un mois, dans un an* (1957) Éditions Julliard
* *Aimez-vous Brahms...* (1959) Éditions Julliard

* *Les Merveilleux Nuages* (1961)
* *Toxique* (1964)
* *La Chamade* (1965)
* *Le Garde du cœur* (1955)
* ''Un peu de soleil dans l'eau froide* (1969)

* *Des bleus à l'âme* (1972)
* *Un profil perdu* (1974)
* *Réponses* (1975, intervjuoj)
* *Des yeux de soie* (noveloj 1975)
* *Brigitte Bardot* (1975)
* *Le Lit défait* (1977)
* *Le Chien couchant* (1980)
* *Musiques de scène* (noveloj, 1981)
* *La Femme fardée* (1981)
* *Un orage immobile* (1983)
* *Avec mon meilleur souvenir* (1984)
* *De guerre lasse* (1985)
* *La Maison de Raquel Vega* (1985)
* *Sarah Bernhardt, ou le rire incassable* (1987)
* *Un sang d'aquarelle* (1987)
* *La Laisse* (1989)
* *Les Faux-Fuyants* (1991)
* *Répliques* (1992, intervjuoj)
* *...Et toute ma sympathie* (1993)
* *Chagrin de passage* (1994)
* *Le Miroir égaré* (1996)
* *Derrière l'épaule* (1998, biografio)

### Teatraĵoj 
* 1960 - *Château en Suède*
* 1961 - *Violons parfois*
* 1963 - *La Robe mauve de Valentine*
* 1964 - *Bonheur Impair et Passe*
* 1966 - *L'Echarde*
* 1966 - *Le Cheval Evanoui*
* 1970 - *Un piano dans l'herbe*
* 1978 - *Il fait beau jour et nuit*
* 1987 - *L'Excès contraire*

## Vidu ankaŭ 
* Sagan (filmo), biografia filmo de Diane Kurys pri la vivo de Françoise Sagan.
* Sylvie Testud, aktorino kiu interpretis la rolon de Françoise Sagan en la filmo *Sagan'', aperinta en 2008.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.biblioweb.org/-SAGAN-Francoise-.html  
* http://txt.knihi.com/zamlitra/sahan/nieba.html  
* http://www.dieterwunderlich.de/Sagan_tristesse.htm 
* http://www.dradio.de/dlf/sendungen/buechermarkt/164722 

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 21-an de junio
Kategorio:Mortintoj la 24-an de septembro
Kategorio:Verkistinoj
1647

**1647** estis normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1647 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 8-a de februaro: Britio atakis insulon Itaparica en Bahio, Brazilo
* En 1647, la brita parlamento malpermesis kristnaskon, ĉar ĝi estis konsiderata sen biblia fundamento. 

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Mont-Tramelan kiel *la Montagne* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

## Naskiĝoj 
* 1-a de aprilo: John Wilmot (2-a grafo de Rochester), angla poeto kaj libertino (m. 1680)
* 2-a de aprilo: Maria Sibylla Merian, germana pentristino (m. 1717)
* 22-a de aŭgusto: Denis Papin, francdevena brita fizikisto (mortis ĉirkaŭ 1712)
* 18-a de novembro: Pierre Bayle, franca filozofo kaj verkisto (m. 1706)
* Jacob Spon, franca kuracisto kaj arkeologo (m. 1685)

## Mortoj 
* 21-a de majo: Pieter Corneliszoon Hooft, nederlanda verkisto (n. 1581)
* 4-a de junio: Canonicus, tribestro de Naragansetaj Indianoj (naskiĝis ĉirkaŭ 1565)
* 25-a de oktobro: Evangelista Torricelli, itala fizikisto kaj matematikisto (n. 1608)
* Kasian Sakoviĉ, ukraina monaĥo kaj verkisto (n. 1576)

## Referencoj
Adam Ries

**Adam RIES** (27-a de marto 1492 en Bad Staffelstein – 30-a de marto 1559) estis germana minoficisto kaj majstro pri kalkulado. En Erfurt kaj Annaberg li fondis lernejojn pri kalkulado, krome li verkis plurajn librojn pri tiu ĉi temo. Menciindas, ke li ne verkis en la latina lingvo, kiu tiutempe estis la universala lingvo de la scienco, sed germanlingve, por ke la vasta popolo komprenu lin.

Lia nomo ĝis nun estas simbolo por bona kaj ĝusta kalkulado. Se germanoj diras *nach Adam Ries* (=*laŭ Adam RIES*), ili emfazas per tio la ĝustecon de matematika rezulto.

Okaze de la 500-datreveno naskiĝa oni aranĝis de la 7-a ĝis la 10-a de aprilo 1992 en Erfurto solenajn Ries-festotagojn.

## Lia nova matematiko 
Ĝis Ries oni uzis la romiajn ciferojn. Kun tiuj ciferoj kalkulado estis tre malfacila. Per siaj libroj kaj en sia lernejo li propagadis la uzon de la arabaj ciferoj kaj la decimala sistemo.
Liaj lernolibroj estis presitaj en larĝaj kvantoj kaj baldaŭ sukcesigis lian novan matematikon.

## Vidu ankaŭ 
* Domo de la nigra korno (Erfurt)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.rz.tu-clausthal.de/Calvoersche_Bibliothek/on-line/Ries.php  
* http://www.adam-ries-bund.de
* http://www.adam-ries.de
* http://www.simeoni.de/links/adam-riese.php  
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Germanaj matematikistoj
Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto
1559

En la jaro **1559** post Kristo okazis, interalie:
## Eventoj 
* Pio la 4-a iĝis papo;
* Francisko la 2-a (Francio) surtroniĝis;
* Frederiko la 2-a iĝis reĝo de Danio kaj Norvegio;
* Johano la 2-a Sigismundo Zápolya iĝis nura princo de Transilvanio;
* Madrido iĝis ĉefurbo de Hispanio anstataŭ Valadolido;

## Naskiĝoj 
* Jacobus Arminius, nederlanda teologo (m. 1609)

## Mortoj 
* 13-a de marto: Johannes Gropper, germana humanisto, juristo, teologo kaj kardinalo (n. 1503)
* 30-a de marto: Adam Ries, germana minoficisto (n. 1492)
* 10-a de julio: Henriko la 2-a, reĝo de Francio (n. 1519)
* 18-a de aŭgusto: Papo Paŭlo la 4-a (n. 1476)
* 10-a de septembro: Anthony Denny, konsilinto de reĝo Henriko la 8-a de Anglio (n. 1501)
* 3-a de oktobro: Herkulo la 2-a, 4-a Duko de Ferrara (n. 1508)
* 10-a de novembro: Jakob Milich, germana matematikisto kaj kuracisto (n. 1501)
* Jang Ŝen, ĉina poeto (n. 1488)
Christopher Marlowe

**Christopher MARLOWE** [kristofer marloŭ] (naskiĝis la 6an de februaro, 1564, mortis la 30an de majo, 1593) estis angla verkisto de dramoj kaj poezio de Elizabeta epoko.

Li naskiĝis en Canterbury kaj estis la filo de ŝufaristo. Li studis teologion en Cambridge. Ekde 1587 li loĝis en Londono. En la jaro 1593 oni akuzis lin pri ateisma konduto, kaj mallonge poste li estis pikmortigita dum kverelo en drinkejo en Deptford apud Londono.

Nuntempe multaj kritikoj pensas Christopher Marlowe la plej fama angla dramisto krom Ŝekspiro. Krom dramojn li verkis poemojn kaj tradukis el la latina al la angla lingvo.

## Listo de verkoj 
### Dramoj 
* *The Tragedy of Dido, Queen of Carthage* (verkita 1586, presita 1594)
* *Tamburlaine the Great* (verkita 1587, presita 1590)
* *The Passionate Shepherd to His Love* (1588)
* *The Tragical History of Doctor Faustus* (verkita 1588 aŭ 1592, presita 1604)
* *Hero and Leander* (1593)
* *The Jew of Malta* (verkita ĉirkaŭ 1589, presita 1603)
* *Edward II* (fragmento verkita 1593, presita 1594)

## Eksteraj ligiloj 
* Verkoj de Christopher Marlowe ĉe la angla versio de Vikifontaro.

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Anglaj dramistoj
Kategorio:GLAT-verkistoj
Kategorio:Murditoj
Sigourney Weaver

**Sigourney WEAVER**, vera nomo: *Susan Alexandra WEAVER* (naskiĝis la 8an de oktobro 1949 en Novjorko) estas Usona aktorino. Post teatra kariero ŝi de 1976 ankaŭ tre sukcese aperas en filmoj. Internacian famon ŝi gajnis ĉefe pro la sciencfikcia filmciklo Alien. Sian nekutiman antaŭnomon ŝi elektis laŭ persono el la romano *The Great Gatsby* de F. Scott Fitzgerald.

## Listo de filmoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* http://www.uni-c.dtu.dk/~unikcm/Sigourney
* http://www.askmen.com/women/actress_100/125_sigourney_weaver.html 
* http://french.imdb.com/name/nm0000244

Kategorio:Naskiĝintoj en 1949
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo
Kategorio:Naskiĝintoj la 8-an de oktobro
1719

**1719** estis normala jaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1719 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Clam-Gallas-palaco inaŭgurita;

## Naskiĝoj 
*2-a de aprilo: Johann Wilhelm Ludwig Gleim, germana poeto (m. 1803)
*30-a de majo: Gelasius Dobner, ĉeĥa historiisto (m. 1790)

## Mortoj 
* 15-a de aprilo: Françoise d'Aubigné, sekreta edzino de franca reĝo Ludoviko la 14-a (n. 1635)
* 21-a de julio: Robert Clicquot, franca orgenfaristo (naskiĝis ĉirkaŭ 1645)
* 28-a de julio: Arp Schnitger, germana orgenkonstruisto (n. 1648)
* Johann Valentin Meder, germana komponisto (n. 1649)
Songazeto

**Songazeto** estas gazeto, kiu aperas sub formo de aŭskultebla dokumento (kasedo, kodo, ...).
*Esperanta Songazeto
*Najtingalo

## Vidu ankaŭ 
* Sonlibro

Kategorio:Gazetspecoj
Esperanta Songazeto

***Esperanta Songazeto*** estas la unua kaj daŭre aperanta songazeto en Esperanto. Ĝi estis lanĉita de LF-koop en 1983,  kaj ĝis 2002 aperis en dek du apartaj numeroj, en formo de 60-minutaj kasedoj, po 500 ekzempleroj profesie enpakitaj.

Inter la celoj de Esperanta Songazeto estas: savi rarajn sondokumentojn (ekz. la voĉojn de Kalocsay, Baghy, Privat, Schwartz ktp, prelege aŭ intervjue), enkonduki muzikajn gastojn (ofte kantistojn aŭ ensemblojn ankoraŭ ne sufiĉe famajn en Esperantio), evoluigi radiofonian teatron, proponi rimedon ankaŭ didaktike uzeblan (pro la modela elparolo).

La dek du numerojn realigis Giorgio Silfer kaj Perla Martinelli, kunlabore kun Tarcisio BISI (n-roj 1-4), Gianfranco Molle (n-ro 5), Jacques Lapaire (n-roj 6-12). Helpis diversaj membroj de LF-koop, interalie Georges Lagrange kaj Jaqueline Vasserot.

* Enhava resumo de la aperintaj numeroj
** Unua: Muzika gasto Johán Valano / La arto de Mihály Sárossy (1938)/ Radiodramo "Babelo" de Luigi Malerba (1965)
** Dua: Survoje al TEAM, fama rokmuzika grupo (1982) / Parolas Edmond Privat (1927) / Satira dramo "Budapesta ekzameno" de Sándor Szathmári (1966)
** Tria: Muzika gasto Max Roy Carrouges / Julian Modest parolas pri la hungara verkisto Endre Toth / kies rakonto "Groto" sekvas en radiofonia teatra adapto de Giorgio Silfer (1981)
** Kvara: Barbara Kohl kaj Ludwig Fluck operas / Intervjuo al TESPA / Julio Baghy festparolas en UK (1966) / Skeĉo "Lingva evoluo" de Julio Baghy
** Kvina: Muzika gasto Gianfranco Molle / Kálmán Kalocsay intervjuita de Giorgio Silfer (1975) / "Trompo", teatraĵo de Emilija Lapenna
** Sesa: La tuta kasedo estas unika antologio, dediĉita al la Esperanto-kanzono 1938-1988
** Sepa: Muzika gasto Jan Stanislaw Skorupski / La lasta prelego de Edmond Privat (1962) / Händel en Esperanto / Omaĝo al La Patrolo / Omaĝo al Nikolin' 
** Oka: Muzika gasto Persone / Gaston Waringhien intervjuita de Giorgio Silfer (1987) / Novaĵo de Jan Stanislaw Skorupski / Omaĝo al Marga Rineto kaj la kabaretoj de Raymond Schwartz (1956) / Omaĝo al Andrzej Tomecki (1972)
** Naŭa: Muzika gasto Kajto / Teatraĵo "La paneo" de Serĝo Elgo / Lulkanto de Attila Jozséf, per la voĉo de Klára Mikola
** Deka: Fragmentoj el la unuaj KD dediĉitaj al Esperanto: Lou Harrison kaj Ryuichi Sakamoto / Rara sondokumento (1954) / "Triptiko", teatraĵo de Giorgio Silfer (1993)
** Dekunua: Muzika gasto Seàn Osborne / Nikolin' kaj Georges Moustaki kantas / Raymond Schwartz zamenhofeskas (1962) / "La ĉampionegoj" de Dino BUZZATI, per la traduko kaj radiofonia teatra adapto de Giorgio Silfer / István Szerdahelyi intervjuita de Perla Martinelli
** Dekdua: William Auld deklamas el "La infana raso" (1976) / Valerio Mottola prezentas la napolan kanzonon (1997) / "La vorta klaso", teatraĵo de Giorgio Silfer, per la profesia prezento de la geaktoroj el BET kaj TEV (1997)

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Esperanto-muziko
National Trust

**The National Trust** (La Nacia Fondaĵo) estas organizaĵo kiu celas gardi kaj protekti la kamparon, marbordon kaj historiajn konstruaĵojn en Anglio, Kimrio kaj Norda Irlando.

Skotlando havas apartan organizaĵon – La Nacia Fondaĵo de Skotlando.

La Fondaĵo estis starigita en 1895 kaj estas sendependa organizaĵo. Ĝi havas pli ol 3 milionoj da subtenantoj.

En 2003 ĝi prizorgas pli ol 248000 hektarojn de bela kamparo, 1000 kilometrojn de marbordo kaj pli ol 200 elstarajn konstruaĵojn kaj ĝardenojn.

## Propraĵoj 
* Wasdale, Eskdale kaj Duddon

## Eksteraj ligiloj 
** National Trust

Kategorio:Britio
Ret-Info

**Ret-Info** estis esperanta retpoŝta novaĵservo.

RET-INFO sin prezentas jene:

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de Ret-Info

Kategorio:Novaĵagentejoj
Eventoj

***Eventoj*** estis fama, 2-semajna - en sia epoko *"la plej ofta"* - Esperanto-gazeto, aperinta inter 1992 kaj 2002. Ĉefredaktoro estis SZILVÁSI László, sed la redakta kaj eldona teamo konsistis el pluraj personoj. Post decembro de 2002 la gazeto en papera formo ne plu aperas *(t.e. paŭzas)*, sed la Esperanto-Centro "Eventoj" en Budapeŝto daŭre funkciigas diversajn informajn servojn en la reto.

## Eksteraj ligiloj 
* www.eventoj.hu

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Internaciaj gazetoj
Ĝisdatigo (retgazeto)

**Ĝisdatigo** estas la titolo de esperanta retgazeto anarkiista el kiuj aperis pluraj numeroj. 
Ankoraŭ videblaj estas : 
*Ĝisdatigo nro 9 07/99
*Ĝisdatigo nro 6
*Ĝisdatigo nro 5
*i2002 - Internacia Konferenco pri Solidareco  pri konferenco okazinta en la urbo Essen (Germanujo) inter la 29a de aŭgusto kaj la 1a de septembro 2002. La paĝoj estas en la lingvoj angla, hispana, franca, germana kaj Esperanto. 

La gazeto devus esti videbla je http://www.free.de/FAU/Esperanto/gxisdatigo4.html  en la paĝaro de FAU  : *Freie ArbeiterInnen Union*, Libera Unio de geLaboristoj (FAU-IAA),kiu estas anarkosindikalista Memorganizaĵo de geLaboristoj *(ArbeiterInnen)*. La ĉefpaĝo estas germanlingva.

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Anarkiismaj periodaĵoj
Praha

**Praha** estas nomo por ĉefurbo de Ĉeĥio kaj por vilaĝo en Slovakio.

* Prago - ĉefurbo de Ĉeĥio (ĉeĥe **Praha**)
* Praha (distrikto Lučenec) - slovaka vilaĝo situanta en distrikto Lučenec
* Praha (Teksaso) - urbeto en Teksaso en Usono
* Praha (trajno)
* Praha (Brda montetaro) (862 m.s.m.) monto en Brda montetaro
Genro (biologio)

**Genro**, aŭ *speciaro*, estas grado de la biologia klasado, kiu arigas similajn speciojn. Ĝi estas la unua vorto de la scienca nomo. Ekzemple, la du specioj *Falco tinunculus* kaj *Falco peregrinus* estas ambaŭ el la genro *Falco*.

## Duvortaj nomoj 
En dunoma nomsistemo de biologio, la nomo de vivuloj estas komponata de du partoj: la **genra** nomo (ĉiam kun grandletero) kaj la specia nomo (ĉiam un malgrandletero). Ekzemplo estas *Homo sapiens*, (esperante "homo saĝa"), la nomo por la homa specio kiu estas parto de la genro *Homo*.

## Tipo 
Tipa genro estas la genro uzata por difini taksonomian grupon pli altrangan, kiel familio aŭ ordo. El tiu genro oni difinas la tipan specion kaj oni faras la priskribon kaj karakterizadon de la grupo.

## Vidu ankaŭ 
* Biologia klasado
* Domanio
* Regno
* Filumo
* Klaso
* Ordo
* Familio
* Specio

## Eksteraj ligiloj 
* (fr)Arbre de la vie 
* (fr)Treebase 
* (fr)Projet Tree of Life
* (fr)Méthodes de Classification Phylogénétique
* TermExtractor  (en) A FREE tool for Terminology Extraction - a very useful starting point for Taxonomy/Ontology_(computer_science)|Ontology construnction.

Kategorio:Taksonomiaj rangoj
Foino

eta|Skeleto

**Foino** (*Martes foina*) estas specio de marteso kiu havas brilan blugrizan ĝis blubrunan hararon, iom malpli delikatan ol tiu de la arbara marteso; duobla makulo sur la gorĝo estas blanka. Ĝi havas po 5 fingrojn sur ĉiuj kruroj. Ĝi seksardas de fino de junio ĝis aŭgusto, sed evoluo de la embrioj restas en vezikformo kaj plu evoluas nur fine de la vintro. La 3-6 idoj naskiĝas printempe kaj iĝas memstaraj post 3 monatoj. Ili maturiĝas sekse en la aĝo de 2-3 jaroj. Ili vivas 8-10 jarojn. Ĝia felo estis tre valora en la 14-17aj jc, oni povis pagi eĉ imposton per ĝi.

## Subspecioj 
* *Martes foina foina*
* *Martes foina bosniaca*
* *Martes foina bunites*
* *Martes foina kozlovi*
* *Martes foina intermedia*
* *Martes foina mediterranea*
* *Martes foina milleri*
* *Martes foina nehringi*
* *Martes foina rosanowi*
* *Martes foina syriaca*
* *Martes foina toufoeus*

## Bildaro 

Beech marten Martin.JPG
Beech Marten.jpg|
Steinmarder (cropped).jpg
Stamps of Azerbaijan, 2013-1122-1125.jpg|Poŝtmarkoj montrantaj bestospecioj inkluzive de Foino (malsupra dekstre)

## Vidu ankaŭ 
* Apeninaj deciduaj montarbaroj
* Elborz-montara arbarstepo
* Kopetdagaj duonarbaroj kaj arbarstepo
* Zagros-montara arbarstepo

Kategorio:Musteledoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Pollando
Zibelo

**Zibelo** (*Martes zibellina*) estas specio de marteso, rabobesto kun konusforma kapo kaj grandaj oreloj; ĝi havas densan, delikatan, silksimilan, brilan flavbrunan ĝis nigrabrunan hararon; brustmakulo estas blanka ĝis oranĝa.

La zibelo sin trovas en la Malgranda Ŝing'an- kaj Ĉangbaj-montaroj de nordorienta Ĉinio kaj ankaŭ en Mongolio, Koreio kaj Rusio. Ĝi estas mezgranda kun svelta kaj mola korpo, kaj ĝi havas mallongajn kaj dikajn krurojn. Vintre ĝia hararo estas longa, densa, mola kaj brila, sed ĝia hararo en somero estas multe malpli longa ol tiu en vintro. Ĝia korpo longas 35-53 centimetrojn kaj ĝia vosto 1119 centimetrojn kaj ĝi pezas 740-1.810 gramojn en vintro.

La zibeloj loĝas en densaj pinglo-foliaj arbaroj kaj en tiuj de pinglo-foliaj kaj fal-foliaj arboj en mikso sur ebenaĵoj kaj en montaraj regionoj. Anstataŭ fosi truon, ili nestas en arbotruo, sub radikoj aŭ inter gruzoj. La arbotruo okupita de la zibelino kun ties idoj ordinare estas 3,5 metrojn for de la tersurfaco. Ĝenerale ili aktivadas en nokto. Sed kiam mankas al ili nutraĵoj, ili iras serĉi manĝaĵojn ankaŭ en tago. En frosta kaj neĝa tago ili malofte forlasas sian neston. La zibelo estas facilmova kaj lerta en arbogrimpado. Ĝi vivas surtere en ordinara tempo kaj grimpas sur arbon nur kiam ĝi ĉaskaptas sciuron aŭ fuĝas de sia malamiko. Ili manĝas ĉefe diversajn musojn kaj aliajn malgrandajn ronĝulojn, kelkfoje leporojn, tetraojn kaj birdetojn; somere ili manĝas ankaŭ insektojn. Krom la supre menciitaj nutraĵoj, ili manĝas ankaŭ pinosemojn kaj berojn. Zibeloj pariĝas inter junio kaj aŭgusto. Post kiam la bestino gravedas 253-297 tagojn, ĝi naskas 1-5 idojn. La ĵus naskita zibelido kun vosto tri centimetrojn longa pezas 30-35 gramojn kaj longas 11-12 centimetrojn. La zibelino-patrino mamnutras siajn idojn unu kaj duonan monatojn. La felo de zibelo estas tre valora pro la densa, mola kaj brila hararo.
neniu|300ra

## Vidu ankaŭ 
* Amerika zibelo

Kategorio:Musteledoj
Kategorio:Mamuloj de Pollando
1728

**1728** estis superjaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1728 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*
## Naskiĝoj 
*28-a de majo: Ivan Polzunov, rusia inventisto de la unua vapormaŝino (m. 1766)
*27-a de oktobro: James Cook, brita esploristo (m. 1779)
*10-a de novembro:  Oliver Goldsmith, irlanda verkisto (m. 1774)

## Mortoj 
*12-a de februaro: Agostino Steffani, itala komponisto kaj ordinadepiskopo (n. 1654)
*13-a de februaro: Cotton Mather, nov-anglia puritana teologo (n. 1663)

## Vidu ankaŭ 
* Maso (nombro) - la nombro 1728
1779

**1779** estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1779 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Bavara hered-vica milito finis.
* Lukojanov akiris statuson de urbo.

## Naskiĝoj 
* 15-a de julio: Clement Clark Moore, usona verkisto
* 20-a de aŭgusto: Jöns Jacob Berzelius, sveda mineralogo, kuracisto, kemiisto kaj fondinto de la moderna kemio (m. 1848)
* 14-a de novembro: Adam Oehlenschläger

## Mortoj 
* 20-a de januaro: David Garrick, angla aktoro
* 14-a de februaro: James Cook, brita esploristo
* 16-a de decembro: Go-Momozono, imperiestro de Japanio
* 16-a de novembro: Pehr Kalm, sveda botanikisto, eksploristo, naturalisto kaj agrikultura ekonomikisto (n. 1716)
Marteso

La **marteso** (*Martes*) estas genro de rabobestoj el familio de musteledoj, al kiu apartenas foino kaj zibelo. Ĝi prenas sian nomon de la arbara marteso (*Martes martes*, laŭ PIV simple "marteso"), kiu havas brilan flavbrunan ĝis malhelbrunan hararon; sur la gorĝo ĝi havas flavan ĝis oranĝan makulon.

Dosiero:Zobel (Martes zibellina).png|
Dosiero:Martes pennanti.jpg|
Dosiero:Fisher (animal).jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* informoj anglalingvaj 

Kategorio:Musteledoj
Kategorio:Genroj de mamuloj
Simon Aarse

**Simon AARSE** (naskiĝis la ; mortis la  en Amsterdamo) estis nederlanda esperantisto, aktiva en Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT). 

Aarse lernis Esperanton en 1930 kaj aranĝis multajn kursojn kaj paroladojn ne nur en Nederlando, sed ankaŭ en Svedujo. En la *Komuna Esperanto-Gazeto* de la nordiaj landoj li prizorgis lingvan rubrikon "La spegulo de Esperanto" en la 1970-aj, traktante gramatikajn, etimologiajn kaj terminarajn demandojn. Al la SAT-periodaĵoj *Sennaciulo* kaj *Sennacieca Revuo* li kontribuis per tradukoj kaj artikoloj, ekzemple pri "La filozofo de la homa feliĉo", Spinoza, "La socia spegulo de William Shakespeare"  kaj similaj temoj.

## Verkoj
eta|*Naciismo kaj Esperantismo*, 1981.
* **1981**/**2005**: *Naciismo kaj Esperantismo* (Broŝurservo de SAT, 1981, 2-a eld. 2005)

## Rete legeblaj artikoloj
* Spinoza, la filozofo de la homa feliĉo , Sennacieca Revuo, 1970

## Eksteraj ligiloj 
*Libroj de kaj pri Simon Aarse en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo
* Artikoloj  de kaj pri Simon Aarse en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Jouke Alberda

**Jouke Alberda** (naskiĝis la 11-an de julio 1885 en Rauwerderhem, Frislando) estis nederlanda esperantisto. Li estis aktiva en la kristanaj Esperanto-rondoj de Nederlando. Kiel profesia policisto Alberda estis landa delegito de Internacia Polica Ligo. Li aktivis kiel prezidanto de esperantista grupo Verda Stelo en Nĳmegen kun ampleksa socia kaj faka agado.

## Verkoj 
* Jouke Alberda, "Nederlandsche Vereeniging van Christen-Esperantisten 'Nederlanda Protestanto' " en: *Jubileumboek 1926-1931: opgedragen aan de 22500 cursisten*, p. 99-107.

## Listo de referencoj 
ALBERDA
A
Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Flavio Rebelo

**Flavio REBELO** (naskiĝis la 18-an de septembro 1972) estas brazilano, kiu funkciigis la Esperantajn retprojektojn Ĝangalo.com kaj Internacia Televido de 2003 ĝis 2006. Malgraŭ tio, ke li laŭdire ne plu aktivas en la Esperanto-movado, li ankoraŭ certan tempon post tio restadis membro de la Akademio de Esperanto.

Rebelo lernis Esperanton pro vojaĝo al Eŭropo en 1993. Tie, konstatante la plenan funkciadon de la lingvo, entreprenis, okaze de sia reveno al Brazilo, multjaran kaj seriozan studadon de la internacia lingvo. Post kelkaj projektoj ne plene realigitaj pro manko de apogo, li decidis, fine de 2000, havigi al la tutmonda esperantistaro veran retportalon en Esperanto, kiu tre mankis ĝis tiam.

Multajn monatojn poste, je la 18-a de januaro 2003, la Ĝangalo E-Portalo, ido de la senlaca persvado de Flavio, lanĉiĝis plensukcese. De tiam, Ĝangalo fariĝis la plej ampleksa, enhavoriĉa kaj aktuala portalo en Esperanto. En la fino de 2003, li komencis kampanjon por la starigo de Internacia Televido, kiu efektiviĝis en 2005, sed ĉesis jam en 2006. Tiam ĉesis ankaŭ lia alia projekto la Ĝangalo kaj li ĉesigis eĉ sian retan hejmpaĝon.

Komence de 2008 evidentiĝis (laŭ lernu!-forumo), ke li disvendas sian privatan Esperanto-bibliotekon kaj volas ne plu rekte partopreni en la movado. Tiutempe li verkis sciencfikcian libron en la portugala. Lia retiriĝo el la movado tamen ne signifas lian kabeiĝon - laŭ atestanto, kiu parolis kun li en Orkut.

En februaro de 2012 Flavio Rebelo provis reveni al la esperanto-scenejo per inaŭguro de nova retejo Nunonia, kiun li kreis kunlabore kun esperantisto Cândido Ruiz. La retejo, kiu celis fariĝi anstataŭanto de Ĝangalo, tamen fermiĝis nur post dumonata funkciado la 23-an de aprilo 2012, laŭdire pro malapero de la redaktisto. Flavio Rebelo deklaris ke li seniluziiĝis pri la esperanto-movado kaj deklaris anoncis tiuokaze sian "oficialan" kabeon.

Flavio estas edzo de Lucia Mara, kaj patro de la E-denaskulinoj Leticja kaj Fernanda. Li loĝas en San-Paŭlo, Brazilo.

## Aliaj 
La punko-bando La Nigra Flago verkis kanton pri li, pri la tuta agado http://www.ikso.net/kantaro/rebelo_ribelo, kun titolo **Rebelo Ribelo**.

## Referencoj 
Kategorio:Brazilaj esperantistoj