open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gulivero (ludo)

**ORIGINALA NOMO:** Gulliver.
**KREINTO:** Juan A. del Castillo.
**UNUA ELDONO:** Ĉi tiu, 26-11-2002. 
**LUDANTOJ:** 2 aŭ pli.

**LUDREGULOJ POR 2 LUDANTOJ**

**MATERIALO**

Tiu de la klasika ŝakludo. Tamen, fakoj estu sufiĉe grandaj por ke kelkaj ludpecoj povu samtempe situi sur la sama fako. Krome, ĉiu ludanto bezonos po unu paperpecon kaj skribilon.

**MALEGALOJ AL KLASIKA ŜAKLUDO**

- Ludvicoj okazas samtempe. Ĉiu ludanto kaŝe notu la ordonojn por siaj ludpecoj. Poste, ambaŭ ludantoj montros siajn ordonojn.

- Iom, ies kaj iaj ajn ludpecoj rajtas situi sur la sama fako.

- Ludvico konsistas, aŭ el movo, aŭ el interŝanĝo.

- Ludpecaj valoroj: Reĝo = infinito, Damo = 4, Turo = 3, Ĉevalo/Kuriero = 2, Peono = 1.

- Poentoj taŭgas por movi, interŝanĝi aŭ por batali.

- MOVO: ĉiu ludanto rajtas movi en la sama ludvico unu aŭ kelkajn pecojn proprajn, kies tuta valoro ne sumu pli ol 5 poentoj. Reĝa movo malhelpas alian movon samludvice.

- INTERŜANĜO: eblas anstataŭigi unu aŭ kelkajn pecojn amikajn situantajn sur la sama fako, per unu aŭ kelkaj pecoj propraj jam kaptitaj. La tuta valoro de la enirantaj ludpecoj ne estu pli grandaj ol tiuj de la elirantaj.

- BATALO: se ĉiuj ludpecoj sur la sama fako estas amikaj, okazos nenio. Sed se ili apartenas al ambaŭ ludantoj, okazos batalo. Ĉiu ludanto sumu la tutan valoron de siaj pecoj tieaj.
Se ambaŭ sumoj egalus, okazus egaliĝo: tiuj pecoj ĵus alvenintaj en la batalan fakon devos retroiri en siajn respektivajn devenajn fakojn. Ĉiu peco rajtas retroiri po unu fojo en ĉiu ludvico. Peco devigata dufoje retroiri dum la sama ludvico, estu kaptita.
Se ne okazas egaliĝo, kiu pli sumis, tiu venkas la batalon. La venkitaj pecoj estu kaptitaj.

- Situacio sur la ludtabulo ne ŝanĝiĝas ĝis ĉiuj ordonoj estas plenumitaj. Tio ĉi signifas, ke ordono sendita al iu ludpeco ne estu influita de la ceteraj propraj samludvicaj ordonoj.

- Eblas ke ambaŭ partoprenantoj matu unu la alian samtempe. Se tio okazus, venkus tiu, kiu malpli da poentoj havas sur la tabulo.

**KELKAJ SPECIALAJ AFEROJ RILATE AL REĜOJ KAJ PEONOJ**

- Reĝo venkas iun ajn malamikan ludpecon kuŝantan kun li sur la sama fako, sendepende kiaj kaj kiom ili estas. Laŭ tio ĉi, amikaj ludpecoj akompanantaj sian Reĝon estas malvenkeblaj tie.

- Reĝo neniel estas defendata de amikaj ludpecoj kuŝantaj sur lia sama fako.

- Peonoj moviĝas kiel Reĝo, tio estas: antaŭen, malantaŭen kaj diagonale.

- Peonoj ne gradaltiĝas atinginte la lastan vicon.

- Peonoj ne kaptas "preterpasante" aliajn peonojn.

**NOTMANIERO**

D4:D5 > Peono sur D4 moviĝas en fakon D5.

D4(pD5,ĉF5) > Peono sur D4 moviĝas en fakon D5. Ĉevalo sur D4 iros en F5.

E5(p+k) = t > Interŝanĝo inter Peono kaj Kuriero sur E5 kaj Turo jam kaptit

Kategorio:Tabulludoj
Hans Werner Richter

La germana verkisto **Hans Werner RICHTER **[hans verner riĥter] naskiĝis je la 12-a de novembro 1908 en Bansin kaj mortis je la 23-a de marto 1993 en Munkeno.

Li estis grava reprezentanto de la germana literaturo post la Dua mondmilito. Lia verkaro konsistas el realismaj, foje satiraj romanoj, rakontoj, vojaĝraportoj kaj radiodramoj, krome li eldonis antologiojn kaj (1946/47) la ĵurnalon *Der Ruf* (= la voko). Li estis la fondinto kaj la estro de la Gruppe 47.

## Famaj verkoj 
* *Die Geschlagenen* (romano, 1949)
* *Sie fielen aus Gottes* Hand (romano, 1951)
* *Spuren im Sand* (romano, 1953)
* *Linus Fleck oder Der Verlust der Würde* (1959)
* *Karl Marx in Samarkand* (vojaĝraporto, 1966)
* *Blinder Alarm* (rakontoj, 1970)
* *Briefe an einen jungen Sozialisten* (membiografio, 1974)
* *Die Flucht nach Abanon* (rakonto, 1980)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.dhm.de/lemo/html/biografien/RichterHansWerner

Richter, Hans Werner
Hiddensee

La Baltamara insulo **Hiddensee**  situas okcidente de la insulo Rügen en Germanio. Administre temas pri komunumo en la distrikto Antaŭpomerio-Rügen de la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio, kiu apartenas al la komunumaro *Amt West-Rügen* de pluraj proksime kunlaborantaj najbaraj komunumoj. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

Ĝia loĝantaro vivas ĉefe de la turismo, sed ankaŭ sciencaj institucioj (ekz. la birdoobservejo apartenanta al la Universitato de Greifswald) troviĝas sur la insulo.

Allogaj turismaj celoj estas la naturo, la plaĝoj kaj la muzeo pri la verkisto Gerhart Hauptmann, kiu pasigis parton de sia vivo sur la insulo kaj kies tombo estas tie. Por gardi la trankvilan etoson, oni klopodas teni Hiddensee sen aŭtoj: Nur tre malmultaj personoj (kuracisto, policisto) rajtas uzi aŭton tie.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala insula retejo ()
eta|maldekstra|300ra|insula kirko en la loĝloko *Kloster*
[eta|maldekstra|300ra|la vilao *Lietzenburg* konstruita en [secesia stilo en 1905]]

Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio
Kategorio:Distrikto Antaŭpomerio-Rügen
Kategorio:Insuloj en Meklenburgo-Antaŭpomerio
Kategorio:Kuraclokoj de Germanio
Kategorio:Insuloj en la Balta maro
Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj
Karoline von Günderrode

La germana verkistino **Karoline von GÜNDERRODE**  naskiĝis je la 11-a de februaro 1780 en Karlsruhe. Je la 26-a de julio 1806 ŝi post malfeliĉa amrilato finis sian vivon per suicido.

La verkaro de Karoline von Günderrode konsistas el melankoliaj poemoj kaj sentoplenaj romantismaj dramoj. Ŝia amikino Bettina von Arnim en la jaro 1840 eldonis kolekton de leteroj titolitan *Die Günderode*.

**Famaj verkoj:**

* *Gedichte und Phantasien* (1804)
* *Poetische Fragmente* (1805)
* *Udohla* (dramo, 1805)
* *Melete von Ion* (1806)

Kategorio:Germanaj verkistoj
Rügen

**Rügen** - jen alt- kaj platgermane, prononco laŭ sistemo IFA [], , , ,  aŭ , , svede kaj ,  - estas baltmara insulo kaj la plej granda insulo de Germanio.

eta|maldekstre|
Ekde 1936 la 2,5 kilometrojn longa ponto *Rügendamm* inter la urbo Stralsund kaj la vilaĝo Altefähr ligas la insulon kun la kontinento. En la jaro 2004 oni en la proksimeco ekkonstruis duan ponton, la tiel nomatan *Rügenbrücke*. Ĝi pretiĝis en oktobro 2007.

Pramŝipoj veturas de Sassnitz (Rügen) al Trelleborg (Svedio) kaj Klaipeda (Litovio).

Famaj banlokoj kaj pitoreskaj pejzaĝoj (ekz. la kretaj rokoj, kiuj jam inspiris la pentriston Caspar David Friedrich) ĉefe dum la someraj monatoj allogas aron da turistoj. Rügen estas po du fojojn jare grava etapo en migrado de gruoj (ekzemple, la 26-an de oktobro 2004 ili estis 40 mil tie).

## Geografiaj elementoj 
* kabo Arkona
* kreta rokformacio Königsstuhl

Dosiero:Binz (2011-05-21) 07.JPG|
Dosiero:Königsstuhl und Viktoria-Sicht.jpg|

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas:
*  Klaipėda, Litovio

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bornholm
* Gotlando
* Saaremaa
* Alando

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ruegen.de

Kategorio:Insuloj en Meklenburgo-Antaŭpomerio
Kategorio:Insuloj en la Balta maro
Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj
Kategorio:Rugeno
1780

**1780** estis superjaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1780 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Samara ricevis urban statuson.
*Batajsk kaj Salair fonditaj.
*Kokaku iĝis imperiestro de Japanio.
*La 12-a de januaro Neue Zürcher Zeitung aperis la unua fojon.

## Naskiĝoj 
*11-a de februaro: Karoline von Günderode, germana verkistino (m. 1806)
*1-a de junio: Carl von Clausewitz, prusa generalo (m. 1831)
*15-a de junio: Theodor Baillet von Latour, aŭstra politikisto (m. 1848)

## Mortoj 
*29-a de novembro: Maria Teresia, imperiestrino de la Sankta Romia Imperio (n. 1717)
Eça de Queirós

**José Maria DE EÇA DE QUEIRÓS** (aŭ **QUEIRÓZ** laŭ la malnova portugala ortografio, naskiĝis en Póvoa de Varzim, en la 25-a de novembro 1845 kaj mortis en Parizo, en la 16-a de aŭgusto 1900), estis portugala verkisto. Li studis juron ĉe la Universitato de Coimbra kaj amikiĝis kun Antero de Quental, inter aliaj. Li partoprenis en la „Diskutoj de Kazino” kaj estis verkisto kiu apartenis al la tiel nomita generacio de la 1870-aj jaroj. Li estis rajtigita kiel diplomato kaj estis en Egiptio, Kubo, Londono (Britio), Parizo ktp.

Li studis juron ĉe la Universitato de Coimbra kaj amikiĝis kun Antero de Quental, inter aliaj. Li partoprenis en la "Diskutoj de Kazino" kaj estis verkisto kiu apartenis al la tiel nomita generacio de la 1870-aj jaroj. Li estis rajtigita kiel diplomato kaj estis en Egiptio, Kubo, Londono (Britio), Parizo ktp.

## Elstaraj verkoj 
[maldekstre|eta|230ra|Statuo de Eça de Queirós en [Porto kun lia muzo.]]
* 1871: *Uma campanha alegre* (*Ĝoja kampanjo*)
* 1875-1876: *O crime do padre Amaro* (*La krimo de la pastro Amaro*, prie estas meksika filmo *El crimen del padre Amaro*)
* 1878: *O primo Basílio* (*La kuzo Basilio*)
* 1887: *A relíquia* (*La reliko*)
* 1888: *Os Maias* (*La [Familio] Maia-oj*)
* 1900: *A correspondência de Fradique Mendes* (*La leteroj de Fradique Mendes*)
* 1901: *A cidade e as serras* (*La urbo kaj la montaroj*), bazita sur rakonto *Civilização*, tradukita en Esperanton (*Civilizacio*)
* 1902: *Contos* (*Noveloj*)
* 1903: *Prosas bárbaras* (*Barbaraj prozoj*)

Li tradukis la romanon de Henry Rider Haggard, *La minoj de reĝo Salomono*. Li estas taksita kiel la plej grava portugala romanisto el ĉiam.

## En Esperanto
* *Familio Maja* (Unua ĉapitro). Trad. Gonçalo Neves. En *Fonto* 20. 2000, n-ro 231, p. 18-22.
* *En la muelejo*. Trad. José Dias Pinto. São Paulo: Associação Paulista, 2013.
* *José Matias*. Trad. José Dias Pinto. São Paulo: Associação Paulista, 2013.

 

Kategorio:Portugalaj verkistoj
Kategorio:Universitato de Koimbro
La Kanto de la Krucmilito

**La Kanto de la Krucmilito**, okcitanlingve "*la Cansó de la Crosada*", estas monumento de la okcitana literaturo. Tiu longa poemo (pli ol 9500 versoj) estis skribita inter 1212 kaj 1219, kaj rakontas la tragedion, kiu okazis en Okcitanio de 1209 ĝis 1219 (fakte la krucmilito daŭris ĝis la 1230-aj jaroj).

Ĝi konsistas el du partoj malsimilaj :

La unua parto entenas 2749 versojn kaj 130 paragrafojn, kaj rakontas la eventojn ekde la komenco de la krucmilito kontraŭ la Kataroj far la francaj armeoj kaj la Papo en 1209 ĝis la grava batalo de Muret en 1213. Guilhèm de Tudèla estas la aŭtoro de tiu unua parto. Li estas kronikisto, kiu strebas al objektiveco kaj preciza priskribo de ĉiuj eventoj, neglektante neniun detalon. Li tamen subtenas la Francojn kaj krucmilitistojn.

La dua parto enhavas 6811 versojn kaj 83 paragrafojn, kaj rakontas la historion de la batalo de Muret (1213) ĝis alia grava batalo en Baziège en la jaro 1219. La aŭtoro de tiu ĉi dua parto, kiu ŝajne mem partoprenis tiun lastan batalon, restas ĝis nun nekonata. La anonima aŭtoro skribas en bela kaj pura okcitana lingvo, kaj faras el tiu poemo veran eposon, kie aperas klare siaj pasiaj sentoj kaj esprimforto.

Tiu "Kanto" estas pasia dolorhimno, lukto de tuta kulturo por siaj moralaj valoroj, penslibereco, toleremo, heredaĵo de la trobadoroj kaj de la Fin'amor.

Kategorio:Verkoj pri la Krucmilitoj
Kategorio:Kantoj
1580

En la jaro **1580** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Sepaj Francaj militoj pri religio finiĝis.
* Politika krizo en Portugalio. Regado de Konsilo de Regentoj de l' Regno de Portugalio. Antonio la 1-a (Portugalio) surtroniĝis, sed Filipo la 2-a (Hispanio) invadis Portugalion kaj iĝis reĝo.
* Gregoria kalendaro adoptita de katolika eklezio.
 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Hideaga (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).
* Surava kiel *Surraguas* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

## Naskiĝoj 
* 9-a de junio: Daniel Heinsius, nederlanda klerulo, poeto, filologo, latinisto, helenisto kaj profesoro pri la greka historio en la Universitato de Lejdeno (m. 1655)
* 2-a de novembro: Marko Aŭrelio Severino, itala kuracisto, kirurgo, anatomo kaj profesoro pri medicino kaj kirurgio (m. 1656)
* Peire Godolin, okcitana verkisto (m. 1649)
* Melchior Franck, germana komponisto (m. 1639)
* ĉirkaŭ 1580: Gabrielo Bethlen reganto de Transilvanio m. 1629
* István Bethlen, duko de Transilvanio (m. 1658)
* Philipp Clüver, germana geografo (m. 1622)

## Mortoj 
* 10-a de junio: Luís Vaz de Camões, portugala poeto (n. 1524)
* 30-a de aŭgusto: Emanuelo-Filiberto de Savojo, duko de Savojo (n. 1528)
* 19-a de novembro: Jiří Melantrich, ĉeĥa libropresisto kaj eldonisto (n. 1511)
* Ruy López de Segura, hispana ŝakludisto.
CX

**CX** povas esti:

* CX estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Kristnaskinsulo.
* .cx estas nacia domajno de la alta nivelo de Kristnaskinsulo.
* CX estas unu el registroj de komputila procezilo 8086 kaj ĝiaj heredantoj.
* CX, antaŭminuskle Cx, minuskle cx, estas litero uzata anstataŭ Ĉ en la X-sistemo kaj en la nomo de Finna muzik-grupo Dolcxamar (nuntempe Dolchamar).
* CX signifas "110" per romanaj numeraloj.
Lourdes

**Lourdes** [lurd], okcitanlingve Lorda [lurdo], esperantlingve **Lurdo**, estas pilgrim-urbeto situanta piede de la montaro Pireneoj en suda Francio, en la departemento Hautes-Pyrénées. Ĝi havas ĉirkaŭ 17 000 loĝantojn.

## Pilgrimado 
eta|maldekstra|250px|Statuo de la Sinjorino en la groto
[eta|maldekstra|250px|[Bernadette Soubirous (ĉirkaŭ 1866)]]
[eta|250px|[Baziliko Senmakula koncipiĝo kaj baziliko de Rozario]]
eta|250px|Memoraĵoj pri Lourdes
Lourdes allogas ĉiujare milionojn da vizitantoj, ĉar ĝi estas unu el la plej gravaj pilgrimceloj por la katolikoj de la tuta mondo, konsiderata kiel sankta loko. Katolikoj kredas ke la Virgulino Maria aperis en 1858 antaŭ juna knabino, Bernadette Soubirous, por deklari al ŝi, ke ŝi estas la Senpeka Koncipiteco. Tiu iom enigma frazo apogis la dogmon ĵus proklamitan de Pio la 9-a en 1854, laŭ kiu la Sankta Virgulino estis per speciala graco liberigita el la Origina Peko en la ventro jam en la momento de sia koncipiĝo. Poste la junulino fariĝis monaĥino kaj estis sanktigita de la katolika Eklezio.

De tiam malsanuloj venas enakviĝi en fonton, kiu situas ĉe la apero-groto, esperante miraklan resaniĝon. Kvankam estas ĉirkaŭ 7 000 asertoj de miraklaj sanigoj, nur 69 estas aprobita de la episkopoj post ekzamenoj de kuracista komitato.

La religia komplekso entenas plurajn preĝejojn, kapelojn, krucvojojn, kaj centojn da hoteloj kaj vendejoj. Krom tiu religia komplekso, la urbo posedas interesan mezepokan fortikigitan kastelon staranta sur alta rokego.

Tute laŭ natura kopiado de la lurdogroto troviĝas en la pilgrimejo Maria Gugging, katastrala komunumo (loko) de la urbo Klostronovburgo (germane *Klosterneuburg*), Urbo de la Interpopola Kompreniĝo, Aŭstrio.

## Partneraj urboj 
* Częstochowa, Pollando
* Fátima, Portugalio

## Vidu ankaŭ 
* Mirakloj de Lurdo
* Rozario
* Pilgrimado
* Lourdes (stacidomo)
* Funikularo de Pic du Jer

## Bibliografio 
* Collectif, *Lourdes de la Préhistoire à nos jours*, Musée Pyrénéen, 1987.
* Laurence Catinot-Crost, *Autrefois Lourdes*, Éditions Atlantica, 2005.
* Sébastien Barrère, *Petite histoire de Lourdes*, Cairn, 2014.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lourdes-france.org 
* http://www.lourdes-france.com
* Panoramoj de la sanktejo de Lourdes 


Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Mariaj aperoj
Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Hautes-Pyrénées
Kategorio:Lokoj de pilgrimado al Sankta Maria
Kategorio:Katolikismo en Francio
Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France
1608

**1608** estis superjaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1608 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Gabrielo Báthori iĝis princo de Transilvanio.

## Naskiĝoj 
* 6-a de februaro: António Vieira, portugala-brazila misiisto
* 8-a de aprilo: Arnold Johan Messenius, sveda historiisto kaj filo de Johannes Messenius (m. 1651)
* 25-a de aprilo: Gaston de Francio, franca princo
* 13-a de julio: Ferdinando la 3-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio
* 15-a de oktobro: Evangelista Torricelli, itala fizikisto kaj matematikisto
* 9-a de decembro: John Milton, angla poeto
* Francisco López Capillas, meksika komponisto

## Mortoj 
*
1697

**1697** estis normala jaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1697 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Palatinata Milito finiĝis.
* Aŭgusto la 2-a (Pollando) surtroniĝis.
* Submonta ribelo en Hungario.

## Naskiĝoj 
* Karolo la 7-a, Sankta Romia Imperio
* 30-a de januaro Johann Joachim Quantz, Germana komponisto

## Mortoj 
* 29-a de marto: Nikolaus Bruhns, germana komponisto
* 18-a de julio: António Vieira, portugala jezuito
* Christian Flor, germana komponisto
Vola Püg'

**Vola Püg**' estas esperanta gazeto, kiu aperis rete ekde 2002. Entute aperis kvin numeroj, la lasta - en marto 2005. En 2004 ankaŭ aperis unua (kaj sola) papera eldono. 
La nomo estas vortludo pri la nomo Volapük (la vorton "püg'" oni celas kiel la vorto "pugo").

La gazeto originas el la franca junulara Esperanto-movado (JEFO), sed ne nur francoj redaktas ĝin. Inter la redaktantoj estas Sébastien Erhard (pseŭdonimoj: *Henrri de Sabates, hodos*), Axel Rousseau (*axel584*), Cyrille Poullet (*platano*), Serge Sire (*H.Elik*), Levina Delnatte kaj Ziko Marcus Sikosek. Kontribuis ankaŭ Vanessa Chede kaj Arnau Torras.  

La enhavo estis diversaj ŝercoj, komiksoj kaj karikaturoj (ofte sufiĉe maldecaj) pri Esperanto-movado kaj pri nuntempa politiko kaj ĉiutaga vivo. La stilo estas "ajnista", proksima al La KancerKliniko. 

Dum kelkaj jaroj ekzistis la retejo www.volapug.net, kie legeblis kaj elŝuteblis ĉiuj numeroj.  Ĝi nun ne plu funkcias, sed la retejo estas atingebla en arĥivo.

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-humuro

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Humuraj gazetoj
Murdoj en la Kastelo

**Murdoj en la Kastelo** estas filmeto kreita dum la esperantista renkontiĝo FESTO en Francio en septembro 2002. Ĝi temas pri homoj, kiuj mortas pro siaj krokodiladoj.

Oni povas spekti la filmon  ĉe Vola Püg' kaj ĉe Farbskatol.

Kategorio:Esperanto-filmoj
Kategorio:Mallongaj filmoj
Akreo

La vorto **Akreo** povas esti:

* **Akreo** estas ofta esperantigo por brazila subŝtato Acre;
* **Akreo** estas ebla esperantigo por israela havenurbo, Akko.
* **Akreo** estas mezurunuo de areo.
## Vidu ankaŭ 
* Akrao estas la ĉefurbo de Ganao
Gilbert Keith Chesterton

**Gilbert Keith CHESTERTON** [ĉestertn] (naskiĝis la 29-an de majo 1874 en Kensington, mortis la 14-an de junio 1936 en Beaconsfield) estis brita ĵurnalisto kaj verkisto. Li verkis librojn de literatura kaj socia kritiko, biografiojn kaj romanojn. Post kiam li konvertiĝis al kristanismo (unue al anglikanismo, poste al katolikismo), li ankaŭ fariĝis kristana apologiisto.

Tiele li estas konsiderata unu el la plej originalaj kaj akraj pensuloj, kiuj venis al la defendo de la kredo. Lia speciala skribkapablo kaj uzo de paradoksoj kaj originalaj bildigoj en la kritiko de ateismo kaj materiismo igis liajn pensigajn skribaĵojn konsideritaj majstraĵoj.

## Socia kritikisto 
Li proponis (kun Hilaire Belloc) disdonan ekonomion, kiel meza vojo inter komunismo kaj kapitalismo. Laŭ Chesterton, la potenco de la ŝtato estis tro granda en Rusio, dum la potenco de kapitalo estis tro granda en Britio kaj Usono. "Unu bovino kaj tri akreoj por ĉiu homo", li diris. Li skribis pri disdona ekonomio en ''What's Wrong with the World* (1910, "Kio estas malĝusta pri la mondo").

Chesterton skribis kontraŭ eŭgeniko, la Bura Milito (milito de Britio kontraŭ la afrikansoj de Sud-Afriko) kaj divorco, inter multaj aliaj.

Li estis amiko de George Bernard Shaw kaj H. G. Wells, kvankam li ofte skribis kontraŭ iliaj opinioj. Li ankaŭ estis amiko de Hilaire Belloc, kiu opiniis plejparte same kiel Chesterton.

## Literatura kritikisto 
Li skribis pri Robert Browning, William Blake, George Bernard Shaw, Charles Dickens, William Cobbett, Robert Louis Stevenson kaj ĝenerale pri anglalingva literaturo de la 19-a jarcento.

## Romanoj 
El lia fikcio, la plej popularaj verŝajne estas *The Man Who Was Thursday* (1908, "La Viro Kiu estis Ĵaŭdo") kaj liaj serio de novelaroj pri la pastro-detektivo, Pastro Brown (angle, *Father Brown*). Aliaj laŭditaj romanoj liaj inkluzivas *Manalive* ("Homo Viva") kaj *The Ball and the Cross* ("La Sfero kaj la Kruco").

## Kristana apologiisto 
Kiel junulo, li ofte pensis pri sinmortigado, sed en kristanismo, li trovis la respondon al siaj demandoj pri la vivo. Kiel kristana apologiisto, liaj ĉefaj verkoj estas *Orthodoxy* (1909, "Ortodokseco") kaj, post lia konvertiĝo al katolikismo en 1922, *The Everlasting Man* (1925, "La Ĉiama Homo"). Li ankaŭ verkis biografiojn pri Sankta Francisko (1923) kaj Sankta Tomaso de Akvino (1933). Aliaj verkoj tiurilataj inkluzivas *The Thing: Why I am a Catholic* ("La Afero: Kial mi estas Katoliko"),*The Well and the Shallows* ("La puto kaj la malprofundaĵoj") kaj *Heretics* ("Herezuloj"). Hilaire Belloc opiniis *The Thing* la plej grava verko de CHESTERTON.

## En Esperanto aperis 
* *La naiveco de pastro Brown  (The Innocence of Father Brown)*, tradukis Cecil Morris Bean, 1937
* *Pri kurado post sia ĉapo  (On Running after One's Hat)* tradukis Jim Henry, 1998

## Vidu ankaŭ 
* *Renouveau catholique*
* kritiko de ateismo
* Antiteismo

## Eksteraj ligiloj 
*  (, retejo de la Usona Chesterton-societo
* *chesterton.ru'', ruslingva retejo

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Kristanaj apologiistoj
Speleologio

dekstra|eta|300ra|Speleologoj
**Speleologio** estas la scienco pri scienca esploro de grotoj. (entenas biologion, hidrologion ktp.)

La Internacia Speleologia Fakgrupo ellaboris en 1990-aj jaroj kaj eldonis malgrandan Esperanto-14-lingvan speleologian bildvortaron, kiu povas helpi la interkompreniĝon al diversnaciaj esperantistoj. La vortaro, redaktita de Peter Vukov (Hungario) enhavas 83 esperantajn terminojn, tradukitajn al la lingvoj germana, ĉeha, angla, hispana, franca, itala, hungara, litova, portugala, rumana, rusa, sveda, slovaka kaj slovena. Kompreni la terminojn helpas 3 informriĉaj ilustraĵoj.

Biospeleologio, konata ankaŭ kiel kavernobiologio, estas branĉo de biologio dediĉita al la studo de organismoj kiuj vivas en kavernoj, kio estas kolektive referencata neologisme kiel troglofaŭno, aŭ kavernobestaro.

## Vidu ankaŭ 
* Arkeologio
* Topografio
* Karsto
* Kaverno
* Stalaktita kaverno

## Bibliografio 
* Ĝivoje, Marinko 1958 : La mistera subtero, *Geografia Revuo*, 3(3), 20-22.
1384

En la jaro **1384** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Jadviga iĝis reĝo de Pollando.
* Doĝo de Genovo iĝis elektenda de popolo.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Langwies kiel *die lang Wise* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 31-a de decembro : John Wyclif
Villers-Cotterêts

**Villers-Cotterêts** [vilerkotre'] estas malgranda urbo en norda parto de Francio en la departemento Aisne. Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi havas grandan kastelon, sed estas aparte fama en Francio, pro tio ke la reĝo Francisko la 1-a tie subskribis gravan ordonon en la jaro 1539 imponante la "reĝan lingvon", do la francan, kiel solan oficialan lingvon en la tuta reĝlando. Tio forigis la latinan lingvon el ĉiuj oficialaj tekstoj, sed samtempe ankaŭ ĉiujn regionajn lingvojn kiel la bretona, okcitana, eŭska, ktp...

La teksto de la reĝa ordono estas konata sub la nomo *Ordonnance de Villers-Cotterêts*, esperante "Regularo de Villers-Cotterêts".

Villers-Cotterêts estas la naskiĝloko de la fama franca verkisto Alexandre Dumas.

## Franclingvio 
La 20-an de marto 2018, la prezidento de la Respubliko, Emmanuel Macron, anoncis ke la estonta "Cité internationale de la Langue française" estos instalita en la kastelo de Villers-Cotterêts. Ĉi tiu projekto interalie per la malfermo de "Muzeo de la franclingvio" estis anoncita por 2022, estas parto de internacia strategio por antaŭenigi la francan lingvon eksterlande.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Villers-Cotterêts (stacidomo)
* loknomoj, kiuj enhavas la franclingvan silabaron *-villers*-


Kategorio:Komunumoj de Aisne
Kategorio:Franclingvio
Kategorio:Francio
Kaverno

[eta|290px|[Kaverno Lechuguilla, Nov-Meksiko, Usono.]]
[eta|dekstre|290px|Lafa kaverno en [Kalifornio.]]
[eta|dekstre|290px|Kaverno Acsibi, [Argentino.]]
**Kavernoj** (foje ankaŭ nomitaj **grotoj**) estas subteraj kavoj, kiuj ligiĝas al la tera surfaco per kelkaj truoj (groto estas artefarita aŭ kurioza kaverno). Ili formiĝas per subfoso de kalkoŝtonoj, dolomitoj, gipsoj kaj kelkaj facile solveblaj mintavoloj. Oni trovas ankaŭ glaciajn kavernojn. Estas multaj manieroj per kiuj kavernoj povas estiĝi, kaj estas kombinaĵoj de kemiaj procezoj, tektonaj fortoj kaj atmosferaj influoj. La plej ofta procezo estas karstigo, t.e. solvo de kalkecaj ŝtonoj fare de pluvakvo. Ilin ofte loĝas animaloj karakterizataj de blindeco, senpigmentiĝo, gigantismo. Post paleolito, multaj kavernoj estis uzataj de homo (loĝejo, kavernurboj, kaverna pentrado). Kavernoj estas objektoj de esploro por speleologio kaj arkeologio.

Laŭ Francisko Azorín **groto** estas *Kaverno en monto; artefarita kaverno.* Li indikas etimologion el greka *kripta* kaj de tie la latina *crupta*.

Laŭ Francisko Azorín **kaverno** estas *Natura, profunda kavaĵo; subtera kavaĵo.* Li indikas etimologion el la latina *caverna*, el *cavus* (kavaĵo)..

## Plej longaj kavernoj 
La ĉi-suba listo donas la longecon de kavernoj, kiu respondas al la sumo de ĉiuj agnoskaj galerioj per kiuj eblas subtere transiri de unu al alia en sama areo.

## Kelkaj kavernoj 
* Aragonitaj kavernoj en Zbraŝov
* Kavernoj en Javoříčko
* Kavernoj en Mladeč
* Muelejŝtona kaverno
* Grotoj de Sloup-Ŝoŝuvka
* Slovakaj grotoj
* Kaverno Ŝipka

## Vidu ankaŭ 
* Biospeleologio
* kaverno-pentraĵoj
* Kaverna urso
* Minado
* Stalaktita kaverno
* Speleologio
* Subterejo
* Troglodita arkitekturo
* Virkaverno

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri kaverno en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Referencoj
John Wyclif

[eta|John Wyclif en sia [ateliero]]
**John WYCLIF** (aŭ *Wycliffe*, *Wycliff*, *Wickliffe*, *Wiclef*) [wik'lif]; esperantigita **Johano Viklifo** (naskiĝis inter 1320 kaj 1330, mortis la 31-an de decembro 1384) estis angla profesoro kaj favorito
de la kortego. Li iniciatis tradukon de la latina
Biblio, la Vulgato, en la anglan, la Biblio de Wyclif
(1395). Lia doktrino estis pra-protestanta: li dubis pri la
transsubstancigo de la pano kaj vino de komunio kaj pri
la aŭtoritato de la papo.

Wyclif estis profesoro de teologio kaj filozofio ĉe la
universitato Oxford. Ekde 1377 li skribis en la latina (ekz., la *Trilogus*) kaj en la angla lingvo kontraŭ la doktrino de la Katolika Eklezio, precipe
kontraŭ transsubstancigo. Wyclif instruis, ke la Biblio, ne la
eklezio, estas la plej supera aŭtoritato kaj la graco de Dio
estas havebla ekster la eklezio.

Wyclif estis kondamnita kiel herezulo en 1380. Kvankam liaj
"malriĉaj pastroj" estis persekutitaj, Wyclif mem ne estis. Lia disĉiplo estis John Ball, kiu partoprenis en la kamparanaj ribeloj, kiuj ekis ĉirkaŭ 1356 kaj daŭris ĝis 1381.

Kromnomo de Wyclif estas "la matenstelo de la Reformacio".
Kvankam Wyclif ne konvertis sian landon al protestantismo, li
influis je Jan Hus, kiu siavice influis Luteron.

Dosiero:Wycliffe bones Foxe.jpg|
Dosiero:Wycliffe John Gospel.jpg|
Dosiero:Wyclif, John.jpeg|

## Verkaro
* *The Last Age of the Church* ("La lasta erao de la eklezio"), (1356) *atribuita*
* *De Logica* ("Pri la logiko") 1360
* *De Universalibus* ("Pri la universo") 1368
* *De Dominio Divino* (Pri la dia regado"), (1373)
* *De Mandatis Divinis* ("Pri la dia mandato"), (1375)
* *De Statu Innocencie* ("Pri la kondiĉo de senkulpeco"), (1376)
* *De Civili Dominio* ("Pri la civila regado"), (1377)
* *Responsio* ("Respondoj"), (1377)
* *De Ecclesia* ("Pri la eklezio") 1379
* *De veritate sacrae scripturae* ("Pri la vereco de la sankta skribaĵo") 1378
* *On the Pastoral Office* ("Pri la pastorala ofico"), 1378
* *De apostasia* ("Pri la apostateco") 1379
* *De Eucharistia* ("Pri la eŭkaristio") 1379
* *Objections to Friars* ("Obĵetoj al la monaĥoj"), (1380)

## Vidu ankaŭ 
* Anabaptismo
* Angla kamparana ribelo
* Lolardismo

Kategorio:Homoj ekskomunikitaj de romkatolika eklezio
Kategorio:Tradukistoj de la Biblio
1313

En la jaro **1313** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Petr Žitavský iĝis abato.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Świętochłowice (hodiaŭ urbo en Pollando).
* Celerina/Schlarigna kiel *Schellarin* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

## Naskiĝoj 
* Giovanni Boccaccio
* Kogon kontraŭ-imperiestro de Japanio

## Mortoj 
* Henriko la 7-a de Luksemburgo
1375

En la jaro **1375** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Olof la 3-a estis elektita reĝo de Danio.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Ilimbav (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).

## Naskiĝoj 
* (proksima dato) Jakoubek ze Stříbra, ĉeĥa verkisto (m. 1429)

## Mortoj 
* 21-a de decembro: Giovanni Boccaccio, itala verkisto (n. 1313)
* Valdemaro la 4-a (Danio) *Atterdag*
Bernat de Ventadorn

Literaturo > Okcitanlingva Literaturo > Bernat de VENTADORN < Okcitana lingvo
----
**Bernat de VENTADORN** [bernát de bentadúr] estas unu el la plej famaj trobadoroj el la 12a jarcento. Li naskiĝis en la kastelo de Ventadorn (situanta en la nuna franca departemento Corrèze), kaj estis la filo de servisto. Li enamiĝis al la edzino de sia mastro, kaj devis fuĝi el la kastelo kaj la regiono. Li trovis rifuĝon ĉe la reĝino Alienòr d'Aquitània kiu tiutempe restadis en Normandio. Protektata de diversaj grandaj nobelaj damoj kaj poste de la grafo de Tuluzo Raimond la Kvina, li finis sian vivon en monaĥejo.

Unu el siaj poemoj restas ege fama, kaj ofte konsiderata kiel ĉefverko de la okcitanlingva literaturo : "Quan vei la lauseta mover" (esperante : kiam mi vidas la alaŭdon ekmoviĝi).
* Esperante legebla : teksto originala kaj esperantigo
* **ties partituro:**

Kategorio:Okcitanlingvaj verkistoj
Ventadorn, Bernat de
Pèire Godolin

**Pèire GODOLIN** [pejre guduli], (1580 - 10-a de septembro 1649) naskiĝis en la urbo Tuluzo. Li estas la plej grava okcitana verkisto de la 17-a jarcento. Eĉ en siaj multnombraj "oficialaj" verkoj li gardas sian unikan skribmanieron, forte influitan de la humanismo de la Renesanco kaj de la epikurismo. Lia mensa vigleco kaj sprito estas karakterizaj kaj aperas ĉie en lia verkaro.eta|Pèire GodolinLi ankaŭ montris fortan volon al defendo de la lingvo, kaj bone ilustris ties riĉecon. La plejparto de sia verkaro estas kompilita en *Lo Ramelet Mondin* [lu ramelet mundi] ("La bukedo tuluza").eta|Lia tombo en la Baziliko de "Notre Dame de la Daurade" en Tuluzo

Godolin, Peire
Godolin, Peire
Normandio

**Normandio** (france: *Normandie* [normãdi]) estas historia provinco de Francio, situanta en la nordokcidenta parto de la lando. Ĝi ŝuldas sian nomon al la Normanoj, skandinavaj popoloj kiuj invadis kaj okupis la regionon en la 9-a kaj 10-a jarcentoj. Laŭ administra koncepto, Normandio estas regiono de Francio. Ĝi estis kreita de teritoria reformo de Francaj Regionoj en 2014 per kunigo de Supra Normandio () kaj Malsupra Normandio (). La nova regiono validis ekde la .

Normandio inkludas la jenajn kvin departementojn: Manche, Calvados, Orne, Eure kaj Seine-Maritime.

## Esperanto en Normandio 
* La unua Esperantisto en Normandio estis Emile Gasse en 1900.

## Bildgalerio 

Normandy map.png|Regiono de praktikantoj de normanda lingvo
Mont-Saint-Michel-2004.jpg|
Rouen_Cathedral_as_seen_from_Gros_Horloge_140215_4.jpg|Katedralo Nia-Damo de Rueno (Seine-Maritime)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* regionoj de Francio
* operaco Overlord
* ĉuanoj, regionaj reĝismaj ribelintoj kontraŭ la Unua Respubliko de Francio inter la jaroj 1792 kaj proksimume 1804
1649

**1649** estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1649 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Eko de Respubliko (*Commonwealth*) en Britio;
*Johano Kazimiro iĝis reĝo de Pollando;

## Naskiĝoj 
*19-a de februaro: Daniel Erich, germana komponisto (m. 1712)
*23-a de aprilo: Andreas Kneller, germana komponisto (m. 1724)
*3-a de majo: Johann Valentin Meder, germana komponisto (m. 1719)

## Mortoj 
* 3-a de Junio : Manuel de Faria e Sousa, estis  portugala hispanlingva historiisto, poeto, filozofo, verkisto, filologo, ambasadoro kaj moralisto (n. 1590).
* 25-a de Aŭgusto: Richard Crashaw, angla poeto (n. ĉirkaŭ 1613)
* 10-a de Septembro: Pèire Godolin, okcitana verkisto (n. 1580)
Cesário Verde

**José Joaquim CESÁRIO VERDE** (naskiĝis en Porto en 1855, mortis en Angolo, en 1886) estis portugala verkisto. Li ekstudis en la beletra kurso de Universitato de Lisbono, sed li rezignis pri ĝi, kaj komencis labori en la vendejo de sia patro ĉe strato Bacalhoeiros.

## Gazetaro 
Li komencis publikigi poezion por la gazetoj *Diário de Notícias*, "Diário da Tarde", "Ocidente"*, kaj aliaj. Li grave malsaniĝis kaj decidis resti en bieno de la familio en Linda-a-Pastora.

## Frua morto 
Pro tuberkulozo li mortis tre juna. Pro la klopodoj de sia amiko Silva Pinto, liaj poeziaĵoj estis postmorte publikigitaj en volumo, kies titolo estas *O Livro de Cesário Verde'' (1887).

## Stilo 
La esploristoj pri la verko de Cesário Verde alinomas lin "Poeto-Pentristo". Fakte li enkondukis la impresionismon en la portugalan literaturon. Influis lin la poezio de Baudelaire pro la subtila priskribo de la realo. Kvankam ne komprenita siatempe, Cesário Verde ricevis rekonon de la modernistaj, ĉefe de Fernando Pessoa, la plej grava poeto de la 20-a jarcento en Portugalio, kiu vidi lin kiel vera majstro.

Kategorio:Portugalaj verkistoj
Manuel Maria Barbosa du Bocage

**Manuel Maria Barbosa du BOCAGE** (1765 - 1805) naskiĝis en Setúbal, Portugalio, filo de advokato kaj francino. Li aliĝis al la Reĝa Akademio de la Mararmeo kiam li havis 14 jarojn kaj enŝipiĝis al Hindio (Barato) en 1786. Li loĝis dum 2 jaroj en Goao kaj revenis al Lisbono 25-jaraĝa. En Lisbono, li vivis diboĉe kaj malstabile. Li iĝis membro de "Nova Arcádia" kie li estis konata kiel Elmano Sadino. Liaj rilatoj kun Arcádia tamen ne estis pacaj kaj kiam li eksiĝis, li feroce atakis ĝin en kelkaj versoj. Lia tro kritikema temperamento fine kondukis lin al malliberejo Limoeiro, sed li sukcesis translokiĝi al la monaĥejo de São Bento, kie li mortis malriĉa kaj malsana.

Manuel Maria Barbosa du Bocage estis kuzo de la zoologo kaj botanikisto José Vicente Barbosa du Bocage.

## Kelkaj verkoj
*Rimas*, parto 1 (Rimoj 1791), *Rimas*, parto 2 (1799) kaj *Rimas*, parto 3 (1804). En 1811 oni publikigis lian "Obras Completas" (Plenan Verkaron) en Rio de Janeiro. Fariĝis famaj liaj sonetoj, epigramoj kaj apologioj.

Kategorio:Barato
Kategorio:Portugalaj poetoj
Kategorio:Mortintoj en Lisbono
Houston

**Hustono**, **Hjustono**, aŭ **Houstono** (angle ***Houston*** [HJUstn]) estas urbo en Teksaso, Usono, fondita de la fratoj Allen kaj nomita honore al Sam Houston, militestro en la milito kontraŭ Meksiko por la usoneco de Teksaso. Houston estis la ĉefurbo de Teksaso ĝis 1830 (Aŭstino nun estas la ĉefurbo).

## Geografio 
* **loko**: .
* **horzono:** GMT-6h (-5h de aprilo ĝis oktobro)

Houston estas la tria plej granda urbo de Usono, kun proksimume 2,5 milionoj da loĝantoj - konkrete, laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Estas pli ol 4,5 milionoj da personoj, kiuj loĝas en la aglomeraĵo, la Metropola Regiono *(Houston Metropolitan Area)*. Houston kovras ĉirkaŭ 1500 km2 kaj ĝi estas la plej granda usona urbo, kiu ne havas terzonajn leĝojn.

## Servoj
* Universitato de Houston
* MD Anderson Kancera Centro de Universitato de Teksaso

## Industrio 
Houston estas mondkonata pro sia nafta industrio kaj sia ŝip-kanalo. Houston estas la tria plej uzata usona marhaveno.

### Entreprenoj
* *Intuitive Machines*

## Pseŭdonomo 
Houston estas ankaŭ konata per la nomo *"Bayou City"*.

## Astronomio 
Troviĝas en Houston ankaŭ la kosmocentro de NASA (*Nasa Johnson Space Center*), la *Reliant Astrodome*, kaj Rice-Universitato.

## Transporto 
La ĉefa flughaveno estas *"George Bush Intercontinental Airport"* (IAH), nomita laŭ George H. W. Bush.

METRORail estas sistemo de malpeza fervojo por la urbo Houston.

## Famuloj 
* Johnny "Guitar" Watson

## Esperanto 
* La urba Esperanto-asocio estas *Esperanto Society of Houston* (retejo jen arkivigita en 2002).

## Galerio 

Dosiero:Large Houston Landsat.jpg|Satelita foto
Dosiero:Houston Texas CBD.jpg|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Houston Rockets

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo *(angle kaj hispane)*

Kategorio:Urboj de Teksaso
Kategorio:Milionurboj
François Rabelais

**Rabelezo**,  (naskiĝis ĉirkaŭ 1494 en *La Devinière* (centra Francio), mortis la 9-an de aprilo 1553) estis franca verkisto de la Renesanco.

Lia patro estis advokato en Chinon.
Antaŭ liaj medicinstudoj, kiujn li komencas en 1530 en Montpellier, li iris en klostro ĉe la Benediktanoj.

Eksterordinara figuro de sia epoko, li estis ne nur benediktana monaĥo, sed ankaŭ kuracisto, profesoro pri anatomio, kaj paroĥestro en *Meudon*.

En 1532 li kreis Gargantuo kaj Pantagruelo, kaj poste skribis la romanojn *Horribles et épouvantables faits et prouesses du très renommé Pantagruel* (1532), *la vie inestimable de Gargantua, père de Pantagruel* (1534), kaj aliaj verkoj *Tiers Livre* (1546), *Quart Livre* (1548), ktp kiuj rakontas la sekvajn aventurojn de tiuj roluloj. La tuta serio estas konata kiel Gargantua kaj Pantagruel.

Sprita kaj klera, li estas perfekta ekzemplo de la renesanca spirito, la humanismo, renoviĝo de la filozofio kaj pensado. Li ŝatas miksi en sia verkaro la epikuran moralon, la gajecon kaj amon de vivo, filozofion pri la naturo. Li parte disvolvis kaj renovigis la francan lingvon de la 16-a jarcento, donante al ĝi pitoreskan kaj sukoplenan "guston".

Universitato Sorbonne tamen malaprobis liajn verkojn, kaj la katolika eklezio malpermesis ilin.  Pro timo de cenzuro fare de la Universitato Sorbono, li publikigas ambaŭ verkojn, *Pantagruel* kaj *Gargantua* , sub kaŝnomo *Alcofribas Nasier*, anagramo de François Rabelais.

## Verkoj 
* *Pantagruel* (1532)
* *Gargantua* (1534)
* *Tiers Livre* (1546)
* *Quart Livre*
* *Cinquième Livre* (postmorte, 1564)

## En Esperanto aperis 
* Kiel iuj registaranoj de la reĝo Pikrokolo lin metis en grandan danĝeron per tro urĝa konsilo (tr. Edmond Privat, Esperanto, 1928, n-ro 5, p.&nbsp;104-105)
* La ŝafoj en maron (ĉapitroj 6-8, el la tria volumo), tr. Edmond Privat, aperis en Esperanto, decembro 1931, paĝoj 165-166

### Rete legebla 
* Paĝo el Rabelais
* La ŝafoj en maron

## Galerio 

Dosiero:Francois Rabelais.jpg|Rabelezo
Dosiero:Rabelais.jpg|
Dosiero:Honoré Daumier - Gargantua.jpg|

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Renesancaj verkistoj
Kategorio:Universitato de Montpellier
1304

En la jaro **1304** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Langendorf kiel *Lengendorf* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).

## Naskiĝoj 
* 20-a de julio: Francesco Petrarca, itala poeto (m. 1374)

## Mortoj 
* 7-a de julio, Papo Benedikto la 11-a (n. 1240)
* 17-a de aŭgusto: Go-Fukakusa, imperiestro de Japanio (n. 1243)
1374

En la jaro **1374** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Cheşa (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).
*Hubersdorf kiel *Huopolstron* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
*Kammersrohr kiel *ze Rore* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
*Schwanden ĉe Brienz kiel *Swanden* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Waldstatt kiel *Ober Walstatt* (hodiaŭ komunumo en Kantono Apencelo Ekstera en Svislando).

## Naskiĝoj 
*

## Mortoj 
*18-a de julio : Francesco Petrarca
*Ko-Gokon kontraŭ-imperiestro de Japanio
Preria Paco-Parko

**Preria Paco-Parko** () estis parko en la prerio de Nebrasko, Usono dediĉita al paco. La parko malfermis ĉirkaŭ 2005 kaj poste la tereno vendiĝis. La konstruaĵo forbrulis en 2020 kaj la skulpturoj malaperis. La parko aktuale estas en ruinigita stato.

La 27-akrean parkon fondis Don TILLEY en 1993 kaj ĝi situas 8 mejlojn okcidente de la Nebraska ŝtat-ĉefurbo Lincoln. La parko malfermiĝis dum la printempaj kaj someraj monatoj.

## Celo 
Per eksponoj de arto kaj naturo, la parko celis montri al la homaro la avantaĝon kaj utilon de amikeco, interna, familia, komunuma, kaj monda paco.

## Esperanto 
Nebraska Internaci-Lingva Asocio konstruis kaj subtenis Esperantan monumenton. Ekzistis ankaŭ kaŝkesto Esperanta en la parko.

Inkluzive de monumento dediĉita al Esperanto kaj Zamenhof, la parko proponis labirintojn kaj multajn allogaĵojn por infanoj. same kiel monumentojn kiuj temis pri naturo, milito, agrikulturo aŭ la kreskado de la monda loĝantaro.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Prerio
* Esperanto-movado en Usono

## Eksteraj ligiloj 
Esperanto en Nebrasko
Kategorio:Parkoj
Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj
Kategorio:Esperanto-asocioj
Sezono

eta|printempo
eta|somero
eta|aŭtuno
eta|vintro
eta|200ra|dekstra|La heleco de la Tero dum la kvar sezonoj
eta|600ra|maldekstra|Animacio de sezonaj diferencoj speciale la neĝkovraĵo dum la jaro
**Sezono** estas subdivido de la kalendara jaro. La plej komunaj manieroj por indiki la sezonojn estas du:
* Laŭ la astronomia maniero, sezono estas tempointervalo inter ekvinokso kaj solstico. Oni povas indiki kvar sezonojn: printempo, somero, aŭtuno kaj vintro;
* La meteologia maniero, ankaŭ konsideras la ŝanĝojn klimatajn kaj mediajn, kiuj okazas dum la jaro.

Ne ĉiuj mondpartoj havas kvar sezonojn; En Hindio oni distingas ses sezonojn (ĉiu du monatojn longa), pri tiuj vidu al Hinda kalendaro. En antikva Egiptio, oni distingis tri sezonojn.

## Bildaro 

Dosiero:ComplutumEstaciones.jpg
Dosiero:Orbita.tierra.Spanish.svg
Dosiero:North season.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Printempo
* Somero
* Aŭtuno
* Vintro
* Noktomeza suno
* Pluvsezono
* Seka sezono
Grão-Vasco

**Grão-Vasco** estis portugala pentristo, kies fakta nomo estis **Vasco Fernandes**, kaj pentris inter 1501 kaj 1540 pri kristanaj religiaj temoj.

Kelkaj verkoj:
* Natividade ("Jesuo Naskita", 1501-1506, 131x81cm);
* Adoração dos Magos ("Adoro de la Tri Saĝaj Reĝoj", 1501-1506, 130,2x79cm);
* Visitação ("Vizito de Maria", 1506-1511, 177x93cm);
* Anunciação ("Anoncado de la anĝelo Gabrielo al Maria", 1506-1511, 173x92cm);
* Assunção da Virgem ("Suprenirado de la Virgulino Maria, 1511-1515, 131,5x103,5cm);
* Cristo em Casa de Marta ("Kristo ĉe Marta", 1535, 198,1x204,8cm);
* Pentecostes ("Pentekosto", 1534-1535, 158,3x161,7cm);
* S. Pedro ("S. Petro", 1530-1535, 213x231,3cm);
* Calvário ("Golgoto", 1535-1540, 242,3x239,3cm);
* Pentecostes II ("Pentekosto (2)", 1535-1540, 237,5x216cm);
* S. Sebastião ("S. Sebastiano", 1535-1540, 220,5x237cm)

Kategorio:Portugalaj renesancaj pentristoj‎
Kategorio:Pentristoj de la 15-a jarcento
1553

En la jaro **1553** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Maria la 1-a (Anglio) la Sanga surtroniĝis.
*Santo André agnoskita kiel portugalia vilaĝo.
*Duarte da Costa iĝis kolonietro de Brazilo.
* Vieno: la Akademisches Gymnasium estas establita de jezuitoj

## Naskiĝoj 
*22-a de januaro: Mori Terumoto, japana daimio (m. 1625)
*13-a de decembro: Henriko la 4-a, reĝo de Francio (m. 1610)
*Leonhard Lechner, germana komponisto (m. 1606)
*Luca Marenzio, itala komponisto (m. 1599)

## Mortoj 
*19-a de marto: Václav Hájek, ĉeĥa kronikisto (n. nekonata)
*5-a de aprilo: Antonius Corvinus Rabe, germana teologo kaj reformisto (n. 1501)
*9-a de aprilo: François Rabelais, franca verkisto de la Renesanco (naskiĝis ĉirkaŭ 1494)
*17-a de aŭgusto: Duko Karlo la 3-a de Savojo (n. 1486)
*7-a de oktobro: Cristóbal de Morales, hispana komponisto (naskiĝis ĉirkaŭ 1500)
*27-a de oktobro: Miguel Servet, hispana-aragona teologo, kuracisto, kartografo kaj humanisto (n. 1511)
*24-a de decembro: Pedro de Valdivia, hispana konkeristo de Ĉilio (n. 1497)
Maria Helena Vieira da Silva

**Maria Helena VIEIRA DA SILVA** (naskiĝis 1908, mortis 1990) estis portugala pentristino.

200px|eta|maldekstra|Fundação Arpad Szenes-Vieira da Silva, Lisboa

## Listo de pentraĵoj 
* *As Bandeiras Vermelhas* ("La Ruĝaj Flagoj", 1939, 80x140cm);
* *História Trágico-Marítima* ("[Portugala] Tragedi-Mara Historio", 1944, 81,5x100cm);
* *O Passeante Invisível* ("La Nevidebla Promenanto", 1949-1951, 132-168cm);
* *O Quarto Cinzento* ("La Griza Ĉambro", 1950, 65x92cm);
* L'Allée Urichante (?, 1955, 81x100cm);
* *Les Grandes Constructions* ("La Grandaj Konstru(aĵ)oj", 1956, 136x156,5cm);
* *Londres* ("Londono", 1959, 162x146cm);
* *Landgrave* (?, 1966, 113,6x161cm);
* *Bibliothéque en Feu* ("Biblioteko Brulanta", 1974, 158x178cm)

## Eksteraj ligiloj 
* As Bandeiras Vermelhas 
* L'Allée Urichante 
* História Trágico-Marítima 
* O Passeante Invisível 
* O Quarto Cinzento 
* Les Grandes Constructions 
* Londres 
* Landgrave 
* Bibliothéque en Feu 

Vieira da Silva
Vieira da Silva
José Malhoa

**José MALHOA** (naskiĝis la  en Caldas da Rainha, mortis la  en Figueiró dos Vinhos) estis portugala pentristo.

## Kelkaj verkoj 
eta|maldekstra|300px|José Malhoa - *O Ateliê do Artista*.
eta|maldekstra|300px|José Malhoa - *O Fado*.
* Clara  (1903, 244x134cm);
* Os Bêbados ou Festejando o S. Martinho  ("La Ebriuloj aŭ Festantaj la S. Martenan [Fest-tagon]", 1907, 150x200cm);
* O Fado  ("Fado [portugala tradicia muzik-stilo]", 1910, 150x183cm);
* Praia das Maçãs  ("Strando de Maçãs", 1918, 69x87cm);
* Outono  ("Aŭtuno", 1919, 46x38cm)

Malhoa
Malhoa, José
Malhoa
José Júlio Sousa Pinto

**José Júlio SOUSA PINTO** (1856-1939) estis portugala pentristo.
Li naskiĝis en Angra do Heroismo (Insulo Terceira en Acoroj), sed sian infanaĝon kaj junecon li pasigis en la urbo Porto, kie estiĝis sia unua kontakto kun pentrarto.

Je 24 aĝjaroj li eniĝis en la Belartakademio de Porto, kie li estis posteulo de João Correia, Tadeu de Almeida Furtado kaj Soares dos Reis.

En 1880, gajnis kiel premio vojaĝeblon kaj fiksis loĝadon en Parizo, kie li perfektigis sian studadon kaj kie li eligis plejmultan parton de sia verkaro.

## Elektitaj verkoj 
*O Barco Desaparecido ("La Malaperita Barko", 1890, 74x92cm);
*Rapaz com um Barco ("Knabo kun Barko", 1920, 40x31cm)

Kategorio:Portugalaj pentristoj
Henrique Pousão

[eta|200px|Henrique Pousão (1881) per [Rodolfo Amoedo]]
**Henrique César de Araújo Pousão** (naskiĝis 1-a de januaro 1859, mortis 20-a de marto 1884) estis portugala pentristo.

## Listo de verkoj 
* *Paisagem-St. Sauves*  ("Pejzaĝo-S. Sauves", 1881, 46x65,5&nbsp;cm);
* Esperando o Sucesso  ("Atendanta Sukceson", 1882, 131,5x83,5&nbsp;cm);
* Cabeça de Rapaz Napolitano  ("Kapo de Napola Knabo, 1882, 44,5x33,5cm);
* Cansada  ("Laca [Knabino]", 1882, 130,5x81,5&nbsp;cm);
* Napolitana  ("Napolanino", 1882, 40,3x32cm);
* Casas Brancas de Caprile  ("Blankaj Domoj el Caprile -Portugalio", 1882, 70x140cm);
* Senhora Vestida de Negro  ("Nigre vestita Damo", 1882, 28,5x18,5&nbsp;cm);
* A Casa de Persianas Azuis  ("La Domo kun Bluaj Fenestro-Kovraĵoj", 1883, 28,5x25,6&nbsp;cm);
* Cecília  (1882, 82x57,5&nbsp;cm);
* Mulher da Água  ("Akvo-portistino", 1883, 144x133,5&nbsp;cm)

Kategorio:Portugalaj pentristoj
Nuno Gonçalves

**Nuno GONÇALVES** estis portugala pentristo, kiu pentris inter 1450 kaj 1490.

Kelkaj verkoj:
* Políptico de S. Vicente ("Pentraĵaro de S. Vicento", 1470-1480);
* S. Francisco ("S. Francisko", 1470-1480, 117x90cm);
* S. Vicente Atado à Coluna ("S. Vicento Bindita al Kolono", 1470-1480, 209x89cm);
* S. Paulo ("S. Paŭlo", 1470-1480, 135x83cm)

Kategorio:Portugalaj pentristoj
Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
Kategorio:Mortojaro nekonata
Pedro Nunes (pentristo)

**Pedro NUNES** (naskiĝis en 1586 aŭ 1590, mortis en 1637) estis portugala pentristo, granda figuro el la portugala malfrua manierismo. Li studis en Romo inter 1613 kaj 1615, kaj laboris en Katalunio en 1615 kaj 1616, kie li pentris i.a. altarpentraĵojn por la *Convento de Nossa Senhora dos Remédios*.

## Listo de verkoj 
*Descida da Cruz ("Malsupreniro el la Kruco", 1620)

## Eksteraj ligiloj 
*Pedro Nunes en answers.com 

Kategorio:Portugalaj pentristoj
António Carneiro

**António CARNEIRO** estis portugala pentristo ( – ).

## Kelkaj verkoj 
* Tríptico-A Vida ("Triopa Pentraĵo-La Vivo: La Espero/La Amo/La Sopiro, 1899-1901);
** La espero 
** La amo 
** La sopiro 
* Sinfonia Azul  ("Blua Simfonio", 1910, 78x63cm);
* Auto-Retrato  ("Memportreto", 1918, 61,7x46,5cm);
* Melgaço  (1921, 26x30cm)

Kategorio:Portugalaj pentristoj