open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kampokanbirdo

La **Kampokanbirdo**, ***Acrocephalus agricola***, estas birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj. La Manĉura kanbirdo (*A. tangorum*) estis (kaj foje ankoraŭ estas) inkludata en *A. agricola* kiel subspecio.

Ili reproduktiĝas en moderklimata centra Azio. Ĝi estas migranta, kaj vintrumas en Pakistano kaj Barato. Ĝi estas rara vaganto en okcidenta Eŭropo. Tiu paserina birdo estas specio troviĝanta en malalta vegetaĵaro kiaj altaj herboj, kareksoj kaj rizo. La ino demetas 4-5 ovojn en nesto en herbo.

Ĉar estas 12-13.5 cm longa, la Kampokanbirdo estas iom pli malgranda ol la Kanbirdo. Plenkreskulo havas **nestriecan helbrunan dorson** (kun ruĝecbruna nuanco antaŭŝultre) kaj sablokolorajn subajn partojn, kun pli bruna  pugo. Estas pli klara **blankeca superokula strio** kaj la beko estas mallonga kaj pinteca. La **iriso estas malhelbruna** kaj videblas iom da blanka okulringo en suba duono, dum en supra duono miksiĝas kun la hela superokula strio. Ambaŭ seksoj estas identaj, kiel ĉe plej parto de silviedoj, sed junuloj estas pli sablokoloraj sube. Kiel plej parto de kanbirdoj, ankaŭ tiu estas insektovora. 

La kanto estas rapida kaj simila al tiu de la Grenokanbirdo, kun multe da imitado kaj tipaj fajfoj akrocefalaj. Ties kanto estas pli milda kaj ritma ol tiuj de la parencoj.

Image:Paddyfield Warbler (Acrocephalus agricola) in Kolkata W IMG 3259.jpg| ĉe  Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato
Image:Paddyfield Warbler (Acrocephalus agricola) in Kolkata W.jpg| ĉe  Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato
Acrocephalus agricola MHNT.ZOO.2010.11.200.20.jpg |*Acrocephalus agricola* 

## Referencoj
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 52507|, Acrocephalus agricola, 12a Majo 2006. Malplej zorgiga.

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Valdemorales

**Valdemorales** (Valo de morusarboj) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

## Loĝantoj
La loĝantoj nomiĝas *corcheros* (korkoproduktistoj). La censita populacio en 2009 estis de 230 loĝantoj.

## Situo 
Valdemorales estas situa en la centra parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Sierra de Montánchez, je altitudo de 493 m; je 45&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo, survoje de Cáceres al Miajadas, kaj je 60&nbsp;km de Mérida, la regiona ĉefurbo, sed la plej proksima urbo estas Miajadas.

## Geografio
La areo de ties teritorio estas de 9,9&nbsp;km² en subo de valo inter montoj kiuj separs la komarkojn de Vegas Altas kaj Llanos de Cáceres. Ĝi estas inter 39º 12´ de latitudo kaj 6º 03´de longitudo.

El la flaŭro rimarkindas la mediteranea arbaro kun anzinoj kaj korkokverkoj, kun aliaj specioj kiel figarbo kies folioj aperas en la blazono de la vilaĝo, olivarbo kaj arbustaro de cisto, genisto, ulekso, asparago ktp. El la faŭno menciindas specioj kiel la kuniklo, la leporo, la apro, kaj birdoj kiel la perdriko, la koturno, la hirundo, la blanka cikonio, la paseroj, agloj ktp.

## Historio
Ĝi estas en kruciĝo de antikvaj vojoj unu el kiuj iris el Cáceres al la rivero Guadiana kaj alia el Mérida al Kastilio. Tiu kruciĝo apartenis al la Ordeno de Santiago kiu reloĝigis ĝin, kiam la islama loĝantaro estis devigita forlasi la fortikaĵojn.

## Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Vidindaĵoj
* Preĝejo de *San Andrés* de la 17a jarcento kun malgranda retablo de baroko de la 18a jarcento.
* Naturaj piedirejoj.

## Eksteraj ligiloj 
*valdemorales.blogspot.com

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Arbusta kanbirdo

La **Arbusta kanbirdo** (***Acrocephalus concinens***) estas birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj.

Tiu specio estas sufiĉe **senmarka** birdo, **helgrizbruneca supre kaj sablokolora sube** sen diferencoj inter partoj. Hela superokula strio emfazas la malhelbrunan irison. La beko estas pinteca.

Ĝi troviĝas en Afganio, Ĉinio, Barato, Laoso, Birmo, Nepalo, Pakistano, Tajlando kaj Vjetnamio.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Acrocephalus concinens. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

## Bildogalerio 

Image:Blunt-winged Warbler (Acrocephalus concinens) in Kolkata W IMG 4658.jpg| Ĉe Joka en Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato
Image:Blunt-winged Warbler (Acrocephalus concinens) in Kolkata W IMG 4657.jpg| Ĉe Joka en Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato
Image:Blunt-winged Warbler I IMG 7207.jpg|Ĉe Nalban en Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato
Image:Blunt-winged Warbler I3 IMG 0217.jpg‎| Ĉe Nalban en Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato
Image:Blunt-winged Warbler I2.jpg|Ĉe Joka en Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato
Image:Blunt-winged Warbler (Acrocephalus concinens) in Kolkata W IMG 3347.jpg|Ĉe Nalban en Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato
Image:Blunt-winged Warbler (Acrocephalus concinens) in Kolkata W IMG 3262.jpg| Ĉe Nalban en Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato
Image:Blunt-winged Warbler (Acrocephalus concinens) W.jpg|Ĉe Narendrapur ĉe Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Sud-Orienta Azio
Kategorio:Birdoj de Afganio
Kategorio:Birdoj de Barato
Kategorio:Birdoj de Laoso
Kategorio:Birdoj de Birmo
Kategorio:Birdoj de Pakistano
Kategorio:Birdoj de Tajlando
Kategorio:Birdoj de Vjetnamio
Valdeobispo

**Valdeobispo** (Valo de la episkopo) estas municipo de Hispanio, en la provinco Kacereso *(Cáceres)* kaj la regiono Ekstremaduro. La municipan nomon respegulas la blazono, kiu bildigas olivarban branĉon. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝantoj nomiĝas *Valdeobispeños*. 

## Situo 
Valdeobispo estas situa en la nordokcidenta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Valo de Alagón, je altitudo de 351 m; je 100 km de Cáceres, provinca ĉefurbo kaj je 160 km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La areo de ties teritorio estas de 42,1 km².

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Limoj de la municipa teritorio 
Valdeobispo limas kun:
* Aceituna nordokcidente.
* Santibáñez el Bajo kaj Ahigal norde.
* Oliva de Plasencia kaj Plasencia oriente.
* Carcaboso sudoriente.
* Galisteo sude.
* Montehermoso okcidente.

## Demografio 
## Historio 
### Prahistorio 
Estas arkeologiaj restaĵoj de la ŝtonepoko. La teritorio sur kiu kuŝas Valdeobispo estis uzata kiel natura vojo, jam ekde la Neolitiko, de la popoloj kiuj tiam praktikis vagan brutobredadon, kio okazis ĝis fino de la 20a jarcento.

### Romia Imperio 
Dum la Romia Imperio oni konstruis ŝtonŝoseon kiu ankoraŭ ie konservas sian pavimon kaj en aliaj konservas la spurojn de la ĉarradoj. Oni konstruis diversajn romiajn vilaojn en la aktuala teritorio de Valdeobispo.

En la kruciĝo de la aktualaj teritorioj de Plasencia, Valdeobispo kaj Carcaboso, oni konstruis domaron ĉe la *Vía de la Plata* (kie precize en 2006 estis trovata milindikilo 101), vojo kiu konektis la urbojn de Mérida kaj *Asturica* (Astorga). Tiu loko utilis kiel *tabernae* (ripozejo kaj ĉevalŝanĝejo, ĉar de tie komencas suprena deklivego).

## Monumentoj 
eta|300ra|Ermitejo de Kristo *del Amparo*
Valdeobispo havas la jenajn monumentojn:
* '*Malnova preĝejo de *San Pedro Apóstol***, konstruita en la 17-a jarcento kaj aktuale preskaŭ ruinigita.
* **Nova preĝejo*', sen historia intereso, ankaŭ dediĉita al *San Pedro Apóstol*, kun aparta sonorilturo kaj paroĥaj domoj kaj ĝardeno.
* '*Ermitejo de *Nuestra Señora de Valverde***, de 1615 situa en bieno ekster la vilaĝo, havis arthistorian skulptaĵon kiu estis translokigita al la nova preĝejo kaj tie restis kopio.
* **Ermitejo de Kristo *del Amparo***, de la 16-a jarcento. Ene de la domaro kaj ĵus restaŭrata.
* **Ermitejo de Kristo *del Humilladero'''* , situa ĉe vojo, de baroka stilo kaj el ŝtono kun rektangula navo kaj plafono el ligno.

## Festoj 
En Valdeobispo oni celebras la jenajn festojn:

* La *Vaca Pendona* (Cindromerkredo)
* Kamparfesto de *Nuestra Señora de Valverde* (dimanĉe post Pasko)
* *La Maya* (3-a de majo)
* *San Roque el Chico* (16-a de aŭgusto)
* *San Roque el Grande'' (15-a de septembro)

## Eksteraj ligiloj 
* Neoficiala retejo de Valdeobispo
* Blogo de la urbestro Óscar Alcón kun informo kaj novaĵoj de Valdeobispo

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Kategorio:Provinco de Kacereso
Furnario

**Furnarioj** estas la membroj de la genro *Furnarius* de birdoj de la paseroformaj de la familio de furnariedoj. Tiuj birdoj vivas en Sudameriko. Ili estas konataj pro iliaj nestoj, kiuj similas al forno kaj estas faritaj el koto, pajlo kaj sterko. Tiu genro havas 6 speciojn kiuj estas la jenaj:

* Palkrura furnario (*Furnarius leucopus*).
** Pacifika furnario (*Furnarius (leucopus) cinnamomeus*).
** Karibia furnario (*Furnarius (leucopus) longirostris*).
* Palbeka furnario (*Furnarius torridus*).
* Markovosta furnario (*Furnarius figulus*).
* Malgranda furnario (*Furnarius minor*).
* Ruĝa furnario (*Furnarius rufus*).
* Kresta furnario (*Furnarius cristatus*).

Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Furnariedoj
Ruĝa furnario

eta|300ra|Flickr - Dario Sanches - JOÃO-DE-BARRO (Furnarius rufus) (5)
eta|300ra|Ĉeneste
eta|300ra|Arealo
**Furnario** aŭ pli precize **Ruĝa furnario** (*Furnarius rufus*) estas specio de la paseroformaj birdoj de la familio de furnariedoj kaj de ties plej tipa genro nome Furnarioj aŭ *Furnarius*. Tiu birdo vivas en Argentino, Paragvajo, Urugvajo kaj ĉefe en Brazilo. Ĝi estas konata pro sia nesto, kiu similas al forno kaj estas farita el koto, pajlo kaj sterko. En Argentino la furnario estas simbola birdo de la lando kaj nomiĝas "hornero" (fornisto).

## Aspekto 
Spite la nomon tiu birdo estas pli **bruneca** ol ruĝa, kaj tia nomo ŝuldiĝas nur al la ruĝeca nuanco de la brunaj supraj partoj, ĉefe en la vosto.

## Subspecioj 
* *Furnarius rufus albogularis* (Spix, 1824)
* *Furnarius rufus commersoni* Pelzeln, 1868
* *Furnarius rufus paraguayae* Cherrie & Reichenberger, 1921
* *Furnarius rufus rufus* (Gmelin, 1788)
* *Furnarius rufus schuhmacheri* Laubmann, 1933

Kategorio:Furnariedoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Urugvajo
István Barlanghy

**BARLANGHY István** (barlangi) estis hungara pantomiminstruisto kaj fakverkisto naskiĝinta en Temeŝvaro la 2-an de majo 1926. 
## Kariero
Li fondis en 1958 kaj gvidis ĝis 1965 la Hungaran Pantomimstudion. Inter 1957 kaj 1991 li instruis aktorojn, inter 1969 kaj 1987 li estis katedrestro-pantomiminstruisto en Porartista Lernejo. En 1967 la eldonejo The Imperial Society of Teachers of Dancing en Britujo aperigis lian instrulibron *Mime Training and Exercises*, kiu estas la lernolibro de Reĝa Drama Akademio. 
## Libro
**Beszédes mozdulat* (1973).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Barlanghy, I.
Ede Bánáti

**BÁNÁTI Ede** ba:na:ti, *Goldberger* estis hungara aktoro, kiu naskiĝis en Arad en jaro 1859 kaj mortis en Kolozsvár en jaro 1929.
## Trupoj kaj teatroj
Bánáti ekde 1878 ludis en trupoj de Ignác Krecsányi, ekde 1884 en tiu de Károly Mosonyi, en tiu 1889–91 de Lajos Makó, inter 1902–1907 kaj ekde 1922 en tiu de Mihály Szendrey. Inter 1907-1912 li estis atentisto en Magyar Színház (Budapeŝto).
## Roloj pli gravaj
*Tábornok (Ohnet: A vasgyáros); 
*Udvari vadász (Zeller: A madarász).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
Banati, E.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj helporeĝisoroj
Lilla Barabás

**BARABÁS Lilla** (baraba'ŝ) estis hungara aktorino naskiĝinta en Nagybánya la 29-an de marto 1834 kaj mortinta en Szentendre la 12-an de januaro 1909.

## Kariero
Ŝi ludis kiel infanaktorino jam en 1843. Mallongtempe ŝi estis anino de Nacia Teatro de Pest (1846–1847).

## Roloj pli gravaj
*Veronka (Vahot: Farsangi iskola); 
*Paulina (Bayard–Vailly: Falura kell mennie); 
*Otil (Benedix: A bácsi); 
*Zsuzsika (Ede Szigligeti: A rab).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj infanaj aktoroj
Mária Bányai

**BÁNYAI Mária** (ba'njai) estis rumanuja hungara aktorino, kiu naskiĝis en Torda la 17-an de aprilo  1922 kaj ŝi mortis en Târgu Mureş la 6-an de februaro 1988.

## Kariero
En 1951 Mária Bányai debutis en Székely Színház kaj ludis plue en Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat. 

## Roloj pli gravaj
*Kossuthné (Gyula Illyés: Fáklyaláng); 
*Ana Onosenkova (Maksim Gorki: Vassza Zseleznova); 
*Rose (Dürrenmatt: A fizikusok); 
*Kemény Simonné (László Németh.: A két Bolyai); 
*Berwick hercegnő (Wilde: Lady Windermare legyezője); 
*Mina néni (Zsigmond Móricz: Nem élhetek muzsikaszó nélkül).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
László Bánhidi

**BÁNHIDI László** ba'nhi'di, *Bánhidy* estis hungara aktoro, voĉoaktoro, kiu naskiĝis en Szatmárnémeti la 11-an de marto 1906 kaj mortis en Budapeŝto la 12-an de novembro 1984).
## Kariero 
Bánhídi ludis en la sekvantaj trupoj kaj teatroj: 1929–30 Országos Kamara Színház (Budapeŝto), 1930–31 Kassa, 1931- Ungvár kaj Munkács, 1934–1937 Bethlen téri Színház (Budapeŝto), 1938 Magyar Színház (Budapeŝto), 1939–40 Belvárosi Színház (Budapeŝto), 1941–42 Nacia Teatro (Miskolc). Post tiu tempo li ludis nur en Budapeŝto en la jenaj teatroj: 1942–43 Vidám Színház, 1944–45 Nemzeti Színház, 1944 Teatro Madách. En la 1940-jaroj li laboris ankaŭ kun Elemér Muharay kaj en la Független Színpad, inter 1949–51-Belvárosi Színház, inter 1951-1957 Magyar Néphadsereg, inter 1957–1960 Petőfi Színház, inter 1960-1963 Jókai Színház, inter 1963–1966 Teatro Thália (Budapeŝto), en 1965–66 Irodalmi Színpad. En 1966 oni pensiumis lin kaj nur en 1983 li ludis denove en Pesti Színház.

## Roloj pli gravaj 
* Tiborc (Katona J.: Bánk bán);
* János bácsi (Mándi É.: Hétköznapok hősei);
* Fazekas (Földes M.: Mélyszántás);
* Rekedt (Visnyevszkij: Optimista tragédia);
* Apa (Albee: Bessie Smith halála);
* Iván (Babel: Alkony).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Éva Bányai (aktoro)

**BÁNYAI Éva** ba:njai estas rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en Valea Pomilor la 1-an de aprilo 1928.

## Kariero 
Éva Bányai diplomitiĝis en 1951 en Kluĵo kaj ĝis 1-a de julio 1968 ludis en Oradea, poste ŝi translokiĝis Hungarujon, kie inter 1968 kaj 1970 ŝi laboris kiel liberprofesia aktorino.

## Roloj pli gravaj 
* Ljubov (Maksim Gorki: Utolsók);
* Sürge asszony (Shakespeare: Windsori víg nők);
* Borika (György Méhes: 33 névtelen levél);
* Lina (Ferenc Molnár: Olympia);
* Tóthné (Kálmán Mikszáth: A Noszty fiú esete Tóth Marival).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
György Barkó

**BARKÓ György** (barko:) (Purcăreni, 18-an de julio 1931 - 30-an de januaro 2024) estis rumanuja hungara aktoro.

## Kariero 
Ekde 1954 György Barkó ludis en Kolozsvári Állami Magyar Színház ĝis 1989, kiam li translokiĝis Hungarujon kun sia edzino Júlia Bereczky (Pécsi Nemzeti Színház).

## Roloj pli gravaj 
* Duzzog (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde);
* Frici (Szigeti J.–Móricz Zs.: A vén bakancsos és fia, a huszár);
* Vajnonen (Visnyevszkij: Optimista tragédia);
* Bakk Lukács (Tamási Á.: Énekes madár);
* Eugéniusz (Mrozek: Tangó);
* Spirache (Muşatescu: Titanic keringő);
* Bunsa Koreckij (Bulgakov: Iván, a rettentő);
* Fügedes (Sütő A.: Vidám sirató egy bolyongó porszemért).

## Eksteraj ligiloj 
* Spektakloj pluaj *(hungare)*

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Irén Bányai

**BÁNYAI Irén** ba:njai estas rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en Nagyvárad la 31-an de marto 1942.
## Kariero
Ekde 1965 ŝi ludis en Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat, inter 1968–69 en Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színházi, ekde 1969 ĝis 1977 Temesvári Állami Magyar Színház. Ekde 1977 ŝi denove ludis en Oradea.

## Premioj
En 1978 Irén Bányai ricevis la premion por plej bona virina ludo en teatraĵo *Édesanyánk* de Marin Sorescu (reĝisoro: Gusztáv Laczó). 
## Roloj pli gravaj
*Lavinia (O’Neill: Amerikai Elektra); 
*Néger dajka (Faulkner: Rekviem egy apácáért); 
*Gertrudis (Katona J.: Bánk bán); 
*Eleonora (Mrozek: Tangó); 
*Rhédey Eszter (Zsigmond Móricz: Úri muri); 
*Mary Tyrone (O’Neill: Utazás az éjszakába).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Banyai, I.
Bálint Barna

**BARNA Bálint** estis hungara aktoro naskita en jaro 1801 kaj mortis en Déva la 2-an de majo 1872.
## Kariero
Li estis unu el pioniroj de hungara teatra kulturo. Laŭ la onidiroj li debutis en februaro 1832 kaj li ludis laŭ dokumentoj en 1838 en Eperjes. Ekde la mezo de la 1860-aj jaroj li teatrestris en diversaj malgrandaj urboj de Transsilvanujo. En 1871 li devis disigi sian trupon kaj li aniĝis al trupo de László Homokay. Lia edzino, aktorino Katalin Varga, kies nek loko nek dato de naskiĝo estas konata, mortis en Szamosújvár la 20-a de aprilo 1893.

## Elektitaj trupanoj 
* József Szép

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Rákosszentmihály

**Rákosszentmihály** estas iama vilaĝo, nun urboparto de Budapeŝto en la 16-a distrikto. En la loknomo *rákos* signifas: kankra kaj *szentmihály* estas aludo al Sankta Mikaelo.
eta|Preĝejo de Sankta Mikaelo en Rákosszentmihály

## Historio 
Dum la mezepoko estis tie vilaĝo nomata Pusztaszentmihály, kiu estis eklezia bieno. Poste dum la turkoj la komunumo senhomiĝis. Post tiu erao slovakoj refondis la vilaĝon, kiu longe apartenis al Csömör. En 1902 memstara vilaĝo fondiĝis kaj en 1950 aliĝis al Budapeŝto. Longe interurba tramo solvis la trafikon, nuntempe nur aŭtobusoj.

## Vidindaĵoj 
* Kirko Sankta Mikaelo (Rákosszentmihály)

## Famuloj 
En Rákosszentmihály naskiĝis:
* arthistoriisto Klára Garas
* geografo Sándor Láng
* lingvisto Ernő Babos
* József Havasi (monaĥo)
* kemiisto László Urbányi
* pastro Placid Károly Olofsson
* skulptistoj János Nagy kaj Péter Szanyi.
En Rákosszentmihály mortis:
* dekoraciisto Ágoston Spannraft
* filozofo Mátyás Szlávik
* operkantisto Gizella Rotter.

## Komunumoj pri Sankta Mikaelo en Hungara reĝlando 
Pro grandeco de la tabulo la ceterajn en Transilvanio vidu: Almásszentmihály!

Kategorio:Kvartaloj de Budapeŝto
Tetuano (Madrido)

**Tetuano** () estas unu el la 21 distriktoj de la municipo Madrido, Hispanio kaj administre organizata en ses kvartaloj: Belaj Vidoj, Vojkruciĝo, Kastiljeĥo, Almenaro, Valdeacedero kaj Berugeto.

La distrikto Tetuano estas tre diversa, kaj arkitekture kaj socie. En ĝi troveblas ekde modernaj nubskrapuloj, en la komplekso AZCA, financa centro de Madrido, ĝis malgrandaj domoj simile al la kamparanaj, heredo de la kvartalo en ĝiaj originoj, en la okcidenta zono de la distrikto. 

La nomo *Tetuano* rememoras pri la pasinteca koloniismo de Hispanio en norda Maroko kies plej ĉefa urbo estas Tetuano (Vidu sube artikolon prie).

La distrikto Tetuano enhavas la jenajn kvartalojn: Belaj Vidoj, Vojkruciĝo, Kastiljeĥo, Almenaro, Valdeacedero, Berugeto.

## Vidu ankaŭ 
* Tetuán (metroo de Madrido)
* Leopoldo O'Donnell (pri la nomo)

Kategorio:Distriktoj de Madrido
Sorgokanbirdo

La **Sorgokanbirdo** (***Acrocephalus sorghophilus***) estas birdo de la genro *Acrocephalus* aŭ kanbirdoj kiuj estas brunecaj birdoj kiuj loĝas en kareksejoj kaj apartenas al la familio de Akrocefaledoj, sed iam estis inkludataj en la grupo de Silviedoj.

Ĝi troviĝas en Ĉinio kaj Filipinoj. Ties natura habitato estas marĉoj kaj plugebla tero. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo, ĉefe de humidejoj en la vintrejoj.

Ĝi estas birdo **bruna supre kun strieca dorso kaj multe pli malhelaj flugiloj**. La subaj partoj estas helaj kaj en kapo estas **pala superokula strio** inter malhela traokula strio kaj pli malhela superstria strio.

## Fontoj 
* BirdLife International 2004.  Acrocephalus sorghophilus.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* ITES

Kategorio:Silviedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Tripo

**Tripoj** (nur pluralo) estas la manĝeblaj internaj organoj de la bestoj, kiujn oni opinias malpli valoraj ol viando; ekz-e intestoj, stomako, hepato, koro, lango. En kelkaj landoj tripoj estas ofertataj en specialaj viandovendejoj, kiuj estas nomataj *tripovendejoj* aŭ pli simple *tripejoj*. La vendisto kiu vendas trippon, tripaĵojn aŭ laboras en tripejo estas *tripovendisto* (PIV).

„Poste mi iris aĉeti la kolombidojn ... kaj mi rostis ilin, kaj por vi mi pretigis la supon el la kolombaj tripoj“ Karel Čapek, tr. Josef Vondroušek: Marta kaj Maria, Libro de apokrifoj. Fonto Reta Vortaro

Anatomie oni uzas la vorton visceroj.

## Internacia signifo 
La difino en Esperanto estas, kiel ofte, laŭ la franca lingvo kaj la plej eble vasta. En aliaj lingvoj, ekzemple *Tripe* en la angla, la termino sole rilatas al la stomako (rumeno) de bovino, kiel *Kutteln* en germana lingvo. En hispana temas ĉefe pri intestoj kiuj kaze de bestoj estas uzataj por fabriki kolbasojn.

## Vidu ankaŭ 
* Tripaĵo

Kategorio:Anatomio
Kategorio:Kuirarto
Ponto de Valjeko

**Ponto de Valjeko** () estas la nomo de unu el la 21 distriktoj de la municipo Madrido, Hispanio. Ĝi havas  loĝantojn, unu el la plej loĝataj distriktoj de Madrido. Ĝi situas je la komenco de Valjeko ĉe la Aŭtoŝoseo M-30.

**Ponto de Valjeko** havas la jenajn kvartalojn: Entrevio, San-Diego, Palomeras Bajas, Palomeras Sureste, Portazgo, Numanco.

## Vidu ankaŭ 
* Puente de Vallecas (metroo de Madrido)
  
Kategorio:Distriktoj de Madrido
Valjeko

eta|120ra|dekstra|situo de Valjeko en Madrido.
**Valjeko** ( aŭ simple *Vallecas*) estas la nomo de unu el la 21 distriktoj de la municipo Madrido, Hispanio. Ĝi estas administre dividata en 2 kvartaloj, Malnova Urboparto de Valjeko kaj Sankta Eŭgenio.

Ĉi tiu distrikto naskiĝis post la dividiĝo en 1987, ĉar antaŭe ĝi estis kunigita al la distrikto *Posttagmezo*. Ĝi estis sendependa municipo de la provinco Madrido ĝis 1949. Nuntempe ĝi havas 65.162 loĝantojn, la kvarono de ĝia najbara distrikto Ponto de Valjeko.

Valjeko estas tre populara kvartalo kun deveno de laborista kvartalo kaj antaŭe sendependa vilaĝeto. Ĝi estas sidejo de la populara futbalteamo "Rayo Vallecano" kies stadiono apudas la centra strato de la kvartalo.

## Vidu ankaŭ 
* Villa de Vallecas (metroo de Madrido)
* Vallecas (stacidomo)

Kategorio:Distriktoj de Madrido
Linia Urbo (Madrido)

**Linia Urbo**  estas la nomo de unu el la 21 distriktoj de la municipo Madrido, Hispanio kaj administre organizata en 9 kvartaloj. La nomo de la distrikto venas de la ideo pri "linia urbo" modelo pri urborganizado elpensita de la hispana arkitekto kaj urbanizisto Arturo Soria, bazata sur la ideo de la linio. Honore al tiu ĉi urbanisto oni nomis la ĉefan straton de la distrikto, la strato Arturo Soria. La surfaco de la distrikto estas 1.136,6 hektaroj kun 231.029 loĝantoj.220px|eta|La distrikto Linia Urbo

## Vidu ankaŭ 
* Ciudad Lineal (metroo de Madrido)

Kategorio:Distriktoj de Madrido
Ildikó Bartis

**BARTIS Ildikó** (pr. bartiŝ) estas rumanuja hungara aktorino naskita en Târgu Mureş la 20-an de marto 1945.

## Teatroj
Ekde 1967 ĝis 1970 Ildikó Bartis estis anino de la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház, poste ĝis 1991 de la teatro Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat, kiam ŝi trairis al teatro Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat. 

## Roloj pli gravaj
*Magdó (Tamási Á.: Énekes madár); 
*Nyilas Misi (Móricz Zs.: Légy jó mindhalálig); 
*Jászai Mari (Kocsis: A megkoszorúzott – monodráma); 
*Alison (Osborne: Nézz vissza haraggal!). 

## Deklamrecitaloj
**Akiért a harang szól* (1988); 
**A bárány hatalma* (1991).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Monkloo-Aravako

eta|dekstra|250px|Ĉe la *Placo de la Monkloo*. Videblas la Arko de la Venko, la Municipa Konsilejo de Monkloo-Aravako, la Stacidomo, Ĝenerala Militkazerno de la Aer-Armeo kaj la strato Princino

**Monkloo-Aravako** () estas la nomo de unu el la 21 distriktoj de la municipo kaj urbo Madrido, Hispanio. Ĝin konsistigas 8 kvartaloj. *Moncloa-Aravaca* estas la kunigo de du teritorioj de la municipo Madrido. Same kiel Fuenkaralo-Pardo, ĝi estas distrikto kun granda surfaco de verdaj zonoj, elstarante la Parko Kampardomo, konsiderata kiel la ĉefa pulmo de la urbo.

La distrikto Monkloo-Aravako enhavas la jenajn kvartalojn: Kampardomo, Argüelles, Universitata Urbo, Valdezarzo, Valdemarino, Plantio, Aravako.

## Vidu ankaŭ 
* Aravaca (stacidomo)

Kategorio:Distriktoj de Madrido
Ede Bartos

**BARTOS Ede**, *Berger* (pr. bartoŝ) estis rumanuja hungara aktoro naskita en Temeŝvaro la 9-an de decembro 1921.
## Kariero
Ede Bartos estis oficiro, sed forlasis tiun kaj unue en Oradea, poste en li ludis Baia Mare, Satu Mare kaj fine en Târgu Mureş, kie  li ludis kaj hungare kaj rumane. En 1976 li elmigris Germanujon, kie li iĝis instruanto de menaĝejo.

## Roloj pli gravaj
*Don Juan (Molière); 
*Temetkezési vállalkozó (Barta L.: Szerelem); 
*Claudius (Shakespeare: Hamlet).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
Bartos, E.
Waffen-SS

eta|La emblemo kaj flago de SS kaj Waffen-SS
[eta|dekstra|La [muftio de Jerusalemo, Mohamed Amin al-Husajni, kun la Hitler-saluto (Faŝisma saluto) antaŭ la parado de divizio de Waffen-SS *Skanderbeg* kun 1000 da albanoj-muzulmanoj, Kosovo, novembro 1943]]
La **Waffen-SS** (Germana vorto por "Armita SS") estis la milita fako de la organizaĵo *Schutzstaffel* ("Protekta Skadro") aŭ mallonge *SS*, grupo de la naziisma partio NSDAP de Adolf Hitler. Waffen-SS funkciis dum la Dua Mondmilito. Ĝi kreskis de tri regimentoj al pli ol 38 divizioj, kaj servis apud la kutima armeo de Nazia Germanio (*Wehrmacht Heer*), sed neniam estis oficiale parto de ĝi, laŭ la volo de Adolf Hitler. Li volis ke ĝi restu kiel fako de la NSDAP kaj estiĝi supera policaro post la fino de la Dua Mondmilito. Estante parto de la organizaĵo SS, ĝi estis regita de ties gvidanto Heinrich Himmler.
[dekstra|eta|230ra|maldekstra|La 7a Volontula Divizio Montara SS "Princo Eugeno" de [kroatoj kaj bosnianoj en Jugoslavio]]
[eta|[Divizio „Das Reich“ (La Regno) de Waffen-SS, Sovetio 1942]]
[eta|La taĉmento de la 5a Kirasa Divizio "Viking" de la [Waffen-SS (flandra), en Orienta Fronto en Sovetio, 1942]]
[eta|August Dieckmann distingas la flandrajn soldatojn de la 5a Kirasa Divizio "Viking" de [Waffen-SS per la Fera Kruco]]

## La deveno de eksterlandaj (alilandaj) soldatoj de Waffen-SS 
Krome en Waffen-SS milit-servis malgrandnombre: slovenoj, grekoj, ĉeĥoj, litovoj, slovakoj kaj unuopuloj luksemburgianoj kaj poloj.

## Rilataj artikoloj
* Ekzercspaco Waffen-SS ĉirkaŭ Benešov

## Notoj kaj referencoj 

Kategorio:20-a jarcento en Germanio
Kategorio:Naziismo
Kategorio:Dua Mondmilito
Kategorio:SS
Svinčany

250ra|eta|maldekstra|Statuo de Madono
250ra|eta|maldekstra|Preĝejo en Svinčany, rigardo de oriento
250ra|eta|maldekstra| Svinčany, turo de la preĝejo
Municipo **Svinčany** (legu Svinĉany) troviĝas en distrikto Pardubice, regiono Pardubice, Ĉeĥa respubliko, 11 kilometrojn sudoriente de urbo Přelouč. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skriba mencio pri la komunumo devenas el la jaro 1226, kiam la vilaĝo apartenis al Křišťan el Svinčany.

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
Al la municipo apartenas vilaĝoj:
* **Svinčany**
* Dolní Raškovice
* Horní Raškovice

## Memorindaĵoj 
### Preĝejo de Sankta Laŭrenco 
Origina ligna preĝejo estis dokumentita jam en la jaro 1349. Nuntempa preĝejo estas malfrubaroka, konstruita en la jaroj 1764 ĝis 1768 fare de konstruisto Francisko Tomaso Jedlička. Ĝi estas ununava kun trilatere fermita pastrejo, kun sakristio sur dekstra kaj kapelo sur maldekstra flanko. La turo estas sur okcidenta fronto. La fasado estas dispartigita per tri duopoj da pilastroj. Pastrejo estas tegmentita per klostra volbo, la navo havas traban plafonon stukitan sur kano.

Pentraĵoj en interioro, iluzia kolona arĥitekturo, estas laboraĵo de Josef Kramolín. Predikejo estas rokoka. Baptujo estas ornamita per motivoj de fajfiloj kaj pentrita grupo ĉe Bapto de Ĥristo. Ĉirkaŭ la preĝejo estas **tombejo kun baroka kadavrejo**.

### Estinta paroĥejo 
Estinta paroĥejo estas baroka el la jaro 1778, duetaĝa. En salonego de la dua etaĝo estas survandaj pentraĵoj de Josefo Kramolín.

### Pestokolono 
Pestokolono ĉe la preĝejo estas el la jaro 1713.

### Madono 
Statuo de Madono ĉe la preĝejo de F. Kofránek estas el la jaro 1892.

## Legendo 
Foje sur herbejo malantaŭ la vilaĝo granda aprino elfosis sonorilon. La homoj levis la sonorilon el la grundo kaj sur loko post ĝi restis fonteto, kiu neniam elsekiĝas nek frostiĝas. La sonorilo estis pendigita sur la turon de la preĝejo de Sankta Laŭrenco kaj la komunumo estas okaze de tiu aparta okazaĵo nomata **Svinčany** *(porkinvilaĝo)*.

## Literaturo 
* Marek Podhorský: *Pardubický kraj*. Eldonis freytag & berndt, eldonejo en Prago en j. 2004.
* Dr. E. Poche, DrSc. a kol. – *Umělecké památky Čech*. Eldonis Akademia en Prago en j. 1978.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝaro de mikroregiono Heřmanoměstecko 1  
* Paĝaro de mikroregiono Heřmanoměstecko 2  
* Paĝaro de mikroregiono Heřmanoměstecko 2 - biciklovojoj  


Kategorio:Municipoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Pardubice
Kategorio:Setlejoj en Svitava montetaro
Francesco Sabatini

**Francesco SABATINI** (n. en Palermo, 1721 kaj m. en Madrid, 1797), ankaŭ konata per la hispanigo de ĝia nomo **Francisco Sabatini**, estis itala arkitekto kiu plejparte de sia profesia vivo disvolvigis siajn projektojn kaj verkaĵojn en Hispanio, je la servo de la Reĝa Familio, realigante verkaĵojn el baroka klasikisma stilo kaj, kvankam proksime al la Renesanco, oni devos atendi al Juan de Villanueva por pura novklasikismo.

## Notoj 
Kategorio:Arkitektoj de novklasikismo
Kategorio:Italaj arkitektoj de la 18-a jarcento
Kategorio:Palermanoj
Teréz Bárdi

**BÁRDI Teréz**, ba'rdi *Braun Dincsi* estis rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en Kolozsvár la 24-an de junio 1908 kaj mortinta en Kluĵo la 8-an de julio 1987.
## Kariero
En 1927 Teréz Bárdi debutis en Debrecen, poste inter 1930–35 en Kluĵo, resp. Oradea, inter 1935–1937 en Satu Mare, poste ekde aŭtuno de 1937 en Szeged, en 1939–40 en Târgu Mureş. En 1941–42 ŝi estis ano de la Juda Teatro de Koloĵvaro. Ekde 1948 ĝis 1967 ŝi ludis en Oradea.
## Roloj pli gravaj
*Solvejg (Ibsen: Peer Gynt); 
*Ophélia (Shakespeare: Hamlet); 
*Jessica (Shakespeare: The Merchant of Venice); 
*Szalayné (Barta L.: Szerelem); 
*Millerné (Friedrich Schiller: *Kabale und Liebe*);
*Nagymama (Szirmai A.: Mágnás Miska); 
*Mrs. Ann Putnam (Arthur Miller: *The Crucible*). 
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Bardi, T.
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Ŝovelrada skrapegilo

[eta|Skrapegilo en [Ferropolis]]
eta|Komparo de grando en minejo Cottbus Nord
**Ŝovelrada skrapegilo** aŭ **Rotacirada ekskavatoro**, skrapmaŝino estas surgrunda mineja maŝino por deskrapo de krudmaterialoj. La plej grandaj skrapegiloj estas uzataj en brunkarba minado.

## Brunkarba skrapegilo 
La ŝovelradaj skrapegiloj estas uzataj ekde la 1930-aj jaroj kaj ekde 1978 ekzistas skrapegilo kiu kapablas movi ĉiutage 240.000 tunojn da karbo aŭ tiomajn kubikmetrojn da sterila minaĵo. Tiu *240.000-aj* estas nun en 2009 la plej grandaj skrapegiloj de la mondo. La unua tiomgranda skrapegilo estis konstruita en 1978 fare de *Krupp Industrietechnik* kaj estis nomata „288“. Ĝi laboras nuntempe en surgrunda Minejo Garzweiler (RWE Power).

## Konstruaĵo de la ŝovelrada skrapegilo 
eta|Ŝovelrado
La ŝovelrada skrapegilo konsistas el suba movkonstruaĵo, turnebla superkonstruaĵo kaj ŝarĝad-instalaĵo. La movkonstruaĵo povas funkcii kiel bendĉena aŭ paŝa (paŝanta elkavatoro - Krause).

## Teknikaj informoj de skrapegiloj de RWE Power (pli frue Rheinbraun) 
## Vidu ankaŭ
* Sitelfosa skrapegilo

Kategorio:Minado
Kategorio:Veturiloj
Kategorio:Minado de karbo
Gary Powers

**Francis „Frank” Gary Powers** (17-an de aŭgusto 1929 – 1-an de aŭgusto 1977) estis oficiro de la usona aerarmeo. Lia spionaviadilo Lockheed U–2 estis paffaligita en 1960, super Sovetunio. Per tio komenciĝis la incidento de U–2.

## Biografio 
eta|Francis Gary Powers (1960)
Powers ekservis en la usona mararmeo en 1950, li estis trejnita en la 468-a strategia ĉaseskadro (angle *468th Strategic Fighter Squadron*), en la aerbazo de la georgia Turner. Li iĝis piloto de F-84 Thunderjet kaj ekbatalis en la korea milito. Poste li eklaboris por CIA kaj en 1956 forlasis la aerarmeon kiel kapitano, por partopreni en la CIA-programo de U–2.

La U–2-pilotoj devis spionflugi super malamika teritorio, interalie super la Sovetunio kaj tie foti la antaŭe markitajn militistajn kaj aliajn – por la sekretservo - gravajn objektojn. Powers ekflugis el la turkia aerbazo de Incirlik, la 1-an de majo 1960. Super la urbo Sverdlovsk (hodiaŭ Jekaterinburg) trafis lin aerdefenda raketo S-75 Dvina. Oni arestis Powers pro spionado kontraŭ la Sovetunio kaj juĝis lin je trijara prizono kaj sepjara trudlaboro. Li estis ŝanĝita je alia spiono la 10-an de februaro 1962 – kun alia usonano Frederic Pryor – al kolonelo Viljam Fiser (spiona nomo Rudolf Abel), sur la Glienicke-ponto, en Potsdam, Germanio.

eta|Ligna maketo, uzata dum la senata esplordemandado.
Post lia reveno al Usono, oni kritikis lin, ke li ne aktivis la memneniigan eksplodaĵon de la aviadilo. Tiu eksplodaĵo devintus neniigi la fotilon, la filmon kaj aliajn sekretajn instalaĵojn. Aliaj kritikis Powers, ke li ne mortigis sin per la tiucele donita venenigita dorno. Tiu veneniga dorno estis kaŝita en kava arĝenta usona dolaro kaj celis eviton de turmentoj dum la esplordemandoj. Post kiam la CIA, la Lockheed kaj la usona aerarmeo detale esplordemandis Powers, la militista komisio de la usona senato konstatis, ke Powers sekvis la ordonojn kaj donis kritikajn informojn al la sovetoj kaj li „kondutis kiel bravulo en la danĝeraj cirkonstancoj.”

Kiam oni demandis Powers, kiom alte li flugis tiutage, li respondis „ne sufiĉe alte.” (La flugalto de U–2 estis tiutempe ŝtata sekreto.).

Powers laboris inter 1963 kaj 1970 ĉe Lockheed kiel testa piloto. Li kunverkis membiografion en 1970 pri la incidento (angle *Operation Overflight: A Memoir of the U–2 Incident*). Powers mortis la 1-an de aŭgusto 1977 en helikoptera akcidento, dum li laboris kiel raportisto por la KNBC TV-kanalo de Los Angeles. Powers estas entombigita en la arlingtona militista tombejo.

## Postmorte 
Lia familio ricevis en 2000 – 40 jarojn post la paffaligo – la merititajn distingojn: Medalo de Militkaptito (*Prisoner of War Medal*), Kruco de Elstara Flugado (*Distinguised Flying Cross*) kaj Medalo de Nacia Defenda Servo (*National Defense Service Medal*).

Kategorio:Malvarma milito
Reĝa juĝisto (Hungario)

La **reĝa juĝisto** () aŭ landa juĝisto (en Hungario) estis la tria plej grava ofico (post la reĝo kaj la palatino) en la mezepoka Hungara Reĝlando. La reĝa juĝisto servis la palatinon en la landa asembleo. 

La ofico aperas en ĉirkaŭ 1130 kiel **kortega palatino** *(curialis comes),* kiu transprenis parton de taskoj de la palatino. Tiam la reĝa juĝisto direktis la reĝajn bienojn kaj anstataŭis la reĝon – formante **reĝan ĉeeston** – en la juĝa kortumo. Li iĝis landa juĝisto en komenco de la 13-a jarcento, kiam la kortegaj mastrumaj taskoj estis transdonitaj al la kameraisto. Lian laboron helpis la elektitaj **landa vicjuĝisto** kaj **juĝmajstroj**. La ofico malgraviĝis meze de la 19-a jarcento kaj iĝis simbola, precipe post la aŭstra-hungara interkonsento. La ofico ĉesis post deklaro de la Hungara Respubliko en 1945.

Vidu: nobela juĝisto

Kategorio:Historio de Hungario
Usero

eta|150ra|Situo de la distrikto Usero en la mapo.
maldekstra|eta|180ra|Konstruaĵo en San-Fermino (Usero).
**Usero** () estas la nomo de unu el la 21 distriktoj de la municipo kaj urbo Madrido (Hispanio). Ĝi estas organizata en 7 kvartaloj. La distriktoj estis kreitaj dum la municipa restrukturado okazinta je la 28-a de marto 1987. Malgranda parto de tiu ĉi distrikto antaŭe apartenis al la municipoj Karabanĉelo kaj Madrido antaŭ la aneksiĝoj okazigitaj fine de la 1940-aj jaroj kaj komence de la 50-aj jaroj. La plejparto de la distrikto venas de la terenoj apartenintaj al la municipo Vilaverdo antaŭ ĝia integriĝo ene de Madrido la 31-a de julio 1954. La surfaco de Usero estas 770,28 hektaroj.

## Vidu ankaŭ 
* Usera (metroo de Madrido)
* Hospital 12 de Octubre (metroo de Madrido)
* Doce de Octubre (stacidomo)
* Orcasitas (stacidomo)

Kategorio:Distriktoj de Madrido
San-Blazo (Madrido)

**San-Blazo** ( estas unu el la 21 distriktoj de Madrido (en la oriento), Hispanio, administre organizata en 8 kvartaloj. Ĝi havas 157.367 loĝantojn.

La municipo Kaniljeĥo estis unu el la plej antikvaj de la Madrida Regiono, aliĝita al Madrido laŭ dekreto la 24-a de junio 1949. Kiam okazis la administra divido de la urbo en distriktoj oni ne povis rekuperi la nomon Kaniljeĥo; male al aliaj distriktoj de la ĉefurbo, kiuj konservis la nomojn de la municipoj en aliaj epokoj.  

  
Kategorio:Distriktoj de Madrido
Vilaverdo

180ra|dekstra|eta|Situo de Vilaverdo en la mapo de Madrido

**Vilaverdo** ( signife Verda Vilaĝo) estas unu el la 21 distriktoj de la municipo Madrido (suda ekstremo), Hispanio. Antaŭe ĝi estis sendependa municipo, la lasta aliĝita al Madrido, la 31-a de julio de 1954. Tamen, antaŭ la aneksiĝo, la municipo Vilaverdo ampleksiĝis, krom la nuna distrikto, al la plejparto de la nuna distrikto Usero kaj eta parto de Valjeko. Ĝia surfaco estas 2.028,65 ha kun 126.802 loĝantoj laŭ la censo de la jaro 2001. Estas kvartalo de laboristoj, nuntempe inter tiuj multaj enmigrintoj, ĉefe sudamerikaj.

La distrikto **Vilaverdo** enhavas la jenajn kvartalojn: Sankta Andreo, Sankta Kristoforo, Butarko, La Rozarboj, La Anĝelo.

## Vidu ankaŭ 
* Villaverde Alto (metroo de Madrido)
* Villaverde Alto (stacidomo)
* Puente Alcocer (stacidomo)
* San Cristóbal de los Ángeles (stacidomo)
* San Cristóbal Industrial (stacidomo)

Kategorio:Distriktoj de Madrido
Charles Wolf

Li studis en la École normale supérieure en 1848 kaj instruis fizikon en la liceo de Nîmes en 1850, en tiu de Metz en 1852 kaj en la Fakultato pri Sciencoj de Montpellier en 1858.

Sekve al demando de Urbain Le Verrier, li iĝis helpanto en la Observatorio de Parizo en 1862.

Li estis elektita ano de la Akademio de Sciencoj de Francio en 1883 kaj iĝis ties prezidento en 1898. Li estis elektita asociito de la Reĝa Astronomia Societo de Londono en 1874. Li demisiis el sia posteno en la Observatorio de Parizo en 1892 kiam li estis nomumita profesoro pri fizika astronomio en Sorbono.

## Esploroj 
Kun sia amiko Georges Rayet, li malkovris novan tipon de steloj, kies spektro montras grandajn spektrajn liniojn en elsendo, nomitaj Wolf-Rayet steloj.

Li estis unu el la unuaj, kiuj studi la stelamasojn.

Li provis estimi la *personan ekvacion*, tie estas la eraro de tempo, kiun ĉiuj homaj observantoj faras, notante la momenton kiam astro pasas en la reteto de instrumento.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Biografioj de sciencistoj, far de Jean-Claude Pecker
Wolf

La familinomo **Wolf** estas tiu de multenombraj personoj, inter kiuj:

* Charles Wolf, franca astronomo;
* Charles André Wolf, franca artisto
* Christa Wolf, germana verkistino;
* David A. Wolf, usona kosmonaŭto;
* Friedrich Wolf, germana kuracisto kaj verkisto;
* Markus Wolf, lia filo, estro de la sekreta polico de GDR;
* Friedrich August Wolf, germana fakulo pri antikva kulturo;
* Hugo Wolf, aŭstra-slovena komponisto kaj kritikisto pri muziko;
* Marek Wolf, ĉeĥa astronomo;
* Martin Wolf, brita ĵurnalisto;
* Max Wolf, germana astronomo;
* Rudolf Wolf, rumania hungara historiisto.

**Similaj familinomoj :**
* Bernard Wolfe, usona verkisto de sciencfikcio;
* Chris Wolfe, usona astronomo;
* Tom Wolfe usona ĵurnalisto;
* Gene Wolfe, alia usona verkisto de sciencfikcio;

* Charles Wolff, usona astronomo;
* Christian Wolff (filozofo) germana filozofo;
* Christoph Wolff, germana muziksciencisto.

Kategorio:Apartigiloj
Oreste Sindici

**Oreste SINDICI** (naskita en 1828 en Ceccano, mortinta en 1904 en Bogoto) estis itala muzika komponisto. Li naskiĝis en Ceccano en 1828. Li venis al Bogoto kiel ano de opera kompanio, kaj decidis akiri la kolombian ŝtatanecon. Li komponis la muzikon de la kolombia nacia himno.
Li forpasis en Bogoto en 1904.

Kategorio:Italaj komponistoj
Max Wolf

**Maximilian Franz Joseph Cornelius WOLF** (naskiĝis la 21-an de junio 1863 en Hajdelbergo, mortis la 3-an de oktobro 1932 en Hajdelbergo) estis germana astronomo Li estis unu el la iniciatintoj de la astrofotografio.

Jam en sia infanaĝo, li interesiĝis pri astronomio, sia patro konstruis por li observatorion en sia ĝardeno.

Li studis en Strasburgo kaj Hajdelbergo, ricevis sian doktorecon en 1888 en la universitato de Hajdelbergo kaj studis unu jaron plu en Stokholmo.

En 1902 li iĝis direktoro de la Nacia Observatorio de Hajdelbergo - Königstuhl, kaj gardis tiun postenon ĝis sia morto. En 1910 li desegnis la planojn de la unua planetario, kiun la firmao Carl Zeiss Jena konstruis en 1923.

Li iniciatis fotografiajn metodojn por eltrovi asteroidojn, per kiu li eltrovis 248 el ili, inter kiuj 490 Veritas, 588 Aĥilo, 659 Nestoro, 884 Priamo kaj 887 Alinda. Li malkovris ankaŭ plurajn kometojn, kiuj portas lian nomon kiel 14P/Wolf kaj 43P/Wolf-Harrington. Li partoprernis en 1923 je la malkovro de galaksio kiu portas nomon de Galaksio de Wolf-Lundmark-Melotte laŭ ĝia tri kun-eltrovintoj.

Li aplikis la astrofotografion al serĉo de steloj kaj en 1919 publikigis katalogon
de 1053 steloj kies propra movo estas plej granda. Unu el tiuj steloj, ruĝa nano Wolf 359, estas konata por esti unu el la plej proksimaj de Tero.

## Honoroj 
Li ricevis:
* La Oran Medalon de la Royal Astronomical Society en 1914.
* La Bruce Medalon de la Astronomia Societo de la Pacifiko (1930)
Oni donis lian nomon al:
* La alfrapa kratero Wolf sur Luno
* La asteroido 827 Wolfiana
* La asteroido 1217 Maximiliana

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Malkovrita de Max Wolf

## Eksteraj ligiloj 
*  Historio de astronomio en Palatinato 
*  Max Wolf kal la konstruo de la nacia observatorio 

Kategorio:Germanaj astronomoj
Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Kategorio:Malkovrintoj de kometoj
Aŭtoŝoseo M-30

eta|180px|dekstra|La Aŭtoŝoseo M-30 en la mapo
La **Aŭtoŝoseo M-30** pli fame konata nur kiel *M-30* estas periferia aŭtoŝoseo, kun trajtoj de  aŭtovojo (escepte de la sekcioj konataj kiel Avenuo de la Ilustrado) kiu ĉirkaŭas la centron («la migdalo») de la urbo Madrido, ĉefurbo de Hispanio.

Ĝia longo egalas al 32,5 km kaj la  mezuma radiuso estas 5,17 km kun respekto al la  Pordo de la Suno. La mezuma trafiko estas egala al 204.423 aŭtoj ĉiutage kaj pro tio ĝi estas unu el la plej trafikataj vojoj de Hispanio. Ĝi estas la sola aŭtovojo kiu apartenas al iu ajn hispana urbodomo. En tiu ĉi kazo ĝi apartenas al la Madrida Urbodomo.

La M-30 havas sian tutan itineron en la municipo Madrido, ĉirkaŭante ĝiajn centrajn distriktojn kaj ligante la ĉefajn naciajn periferiajn ŝoseojn, kiuj ekiĝas en Madrido, kaj ankaŭ la ligadon al aliaj aŭtoŝoseoj (A-42, M-607, M-11, M-500) kaj multnombrajn enurbaj stratoj.

Ĝi similas al diamanto, kun tri sekcioj klare diferencigitaj, kio ŝuldiĝas al ĝia evoluo.
 
Ĝi preterpasas kelkajn popularajn lokojn de Madrido kiaj la televidturo nomita El Pirulí, la Moskeo de la M-30 aŭ la stadiono Vicente Calderón sub kies sidlokoj trapasas la ŝoseo. Dum la unua jardeko de la 21a jarcento okazis gravaj riparadaj kaj ŝanĝaj taskoj kiuj ege ĝenis la najbarajn loĝantarojn.

Kiam oni desegnis la ringon estis nomata "tria" ĉar estas aliaj supozataj ringoj fare de stratoj interne de Madrido. Iamaniere la madridanoj konsideras ke la interno de tiu ringo estas la vera Madrido kaj la eksteraj kvartaloj ĉirkaŭaĵoj. Je la fino de la 20a jarcento la M-30 iĝis neefika kaj oni devis desegni pli eksteran ringon, kiu estas la Aŭtoŝoseo M-40, sed ankaŭ tiu je la komenco de la 21 jarcento jam iĝis nesufiĉa kaj oni planis M-50.

Kategorio:Transporto en Madrido
Kategorio:Aŭtovojoj en Hispanio
Turo de la Ostoj

La **Turo de la Ostoj** () estas muzulmana gardoturo, kies restaĵoj ekspoziciiĝas en la subtera parkejo de la Placo de Oriento, en Madrido, ĉefurbo de Hispanio. Ĝi estis konstruita en la 11-a jarcento de la muzulmana loĝantaro kiu du jarcentojn antaŭe fondis la fortikaĵon *Mayrit*, kiel parto de la defenda sistemo. 

Ĝi troviĝis ekster la citadelo kaj plenumis la funkciojn pri atentado de la ravino de la rojo  Arenal, en la nordokcidento de la ĉefurbo, kune al la loko kie nuntempe troviĝas la Reĝa Palaco. 

Post la konkero de la urbo Madrido far la reĝo Alfonso la 6-a, en 1083, la turo estis aldonita kiel flanka turo al la kristana murego, kiujn la kastilianoj starigis kiel plilongiĝo de la primitiva fortikaĵo.

La nuna restaĵo estis malkovrita dum la remodeligaj laboradoj en la Placo de Oriento, akcelitaj de la urbestro José María Álvarez del Manzano kaj finiĝintaj en 1996, dum konstruado de subtera parkejo. Nur konserviĝas parto de ĝia bazo. 

Kategorio:Turoj en Hispanio
Kategorio:Konstruaĵoj en Madrido
Flanka turo

[dekstra|eta|250px|[Turo de la Malmuerta, Kordovo (Hispanio)]]

**Flanka turo** estas turo kiu formas parton de fortikaĵo kun kiu ĝi estas komunikata, kvankam ĝenerale ekster la murego kaj komunikata pere de malgranda arko aŭ ponto, kiu povus esti facile detruita kaze de ke la turo estus prenita de la malamiko. Ĝi funkcias kiel gardoturo sed ankaŭ por ataki la malamikon kiu intencas alproksimiĝi aŭ trapasi la muregon. En Hispanio troviĝas multnombraj flankaj turoj kiel rezultoj de la milito inter kristanoj kaj muzulmanoj aŭ inter si mem.

Kategorio:Turoj
Kategorio:Milito
Erzsi Baróti

**BARÓTI Erzsi** baro'ti estis rumanuja hungara aktorino naskita en Arad en februaro de jaro 1900 kaj mortita en Kluĵo en 1972.
## Kariero
Ŝi debutis en Kluĵo en 1921 en trupo de Jenő Janovics. En 1929 ŝi translokiĝis Budapeŝton. Post la dua mondmilito ŝi vivis denove en Koloĵvaro kaj en 1946 estis ŝia lasta ludo kiel gasto en teatraĵo de Romain Rolland titolita *A szerelem és a halál játéka* en Stúdió Színpad reĝisorita de Marcell Benedek.
## Roloj pli gravaj
*Rózsi (Szigligeti E.: A cigány); 
*Déryné ifiasszony (Herczeg F.); 
*Lyon Lea (Bródy S.);
*Jolán (Molnár F.: Az ördög); 
*Júlia (Strindberg: Júlia kisasszony); 
*Eszter (Csiky G.: Cifra nyomorúság); 
*Anna (Shaw: Tanner John házassága); 
*Ágnes (Molière: A nők iskolája).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
Baroti, E.
Half-Life 2

eta|maldekstra|160ra|
***Half-Life 2*** - angle, prononco , “Duonvivo du” - estas mi-perspektika pafa videoludo de 2004, kiu estis programita kaj disdonita de la firmao *Valve*. *Half-Life 2* estas la sekvanto de *Half-Life* (1998). La ludo kombinas pafadon, enigmojn kaj rakontadon, kaj aldonas trajtojn kiel fiziko-bazita ludado.

Ludantoj rolas la "heroon" *Gordon FREEMAN* , kiu batalas kontraŭ eksterteranoj nomataj *Combine* .

La ludo estis kreita uzante la ludmotoron *Source* , kiu estis programita samtempe. La programado daŭris kvin jarojn kaj kostis laŭdire 40 milionojn da usonaj dolaroj. La ĉefa entreprena oficisto (ĈEO) de *Valve*, *Gabe Newell*, donis al sian teamo la celon de redifini la generon de pafa videoludo el mi-perspektiko, fokusanta la atenton je altnivela fizika motoro kaj ne je la ludebla persono. *Valve* anoncis *Half-Life 2* en 2003 kaj disdonis ĝin en sia nova distribua platformo *Steam*.

*Half-Life 2* estis aklamita pro sia altnivela fiziko, animacio, sono, AI, lomputila grafiko, kaj rakonto. Ĝi gajnis 39 Ludo-de-la-Jaro premioj, kaj laŭdiĝis kiel "unu de la plej bonaj videoludoj de ĉiuj tempoj". En 2011 vendiĝis 12 milionoj da kopioj. Sekvis la epizodaj sekvantoj *Episode One* (2006) kaj *Episode Two* (2007), kaj fine de marto 2020 aperis pliaj sekvanto *Half Life: Alyx*.

Iomaj modifoj rekreitaj por la programilo *Source* estas: *Counter-Strike: Source*, *Day of Defeat: Source*, kaj la sekvantoj al *Team Fortress Classic*, *Team Fortress 2*.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Videoludoj aperintaj en 2004
Kategorio:Videoludoj de Valve Corporation