Simbolismo (arto)

[eta|300ra|[Viktor Vasnecov, *La kavaliro ĉe la krucvojo*, 1878.]]
[eta|300ra|[John William Waterhouse, *Cecilia*, 1895]]

**Simbolismo** estis arta movado de la fino de la 19a jarcento de franca, rusa kaj belga deveno en poezio kaj aliaj artoj. En literaturo, tiu stilo originiĝis en 1857 kun la publikigo de la verko de Charles Baudelaire nome *Les Fleurs du mal*. La verkoj de Edgar Allan Poe, kiuj Baudelaire ege admiris kaj eĉ tradukis en la francan, estis ŝlosila influo kaj fonto de multaj tropoj kaj metaforaj bildoj. La estetiko estis disvolvigita de Stéphane Mallarmé kaj Paul Verlaine dum la 1860-aj kaj 1870-aj jaroj. En la 1880-aj, la estetiko estis markita per serio de manifestoj kaj allogis generacion de verkistoj. La esprimo "simbolista" mem estis unuafoje aplikita de la kritiko Jean Moréas, kiu inventis la terminon por distingi la simbolistojn el la rilataj dekadencistoj de literaturo kaj de aliaj artoj.

Distinga el, sed rilata al, la stilo de literaturo, simbolismo de arto estas iel rilata al la gotika komponaĵo de Romantismo.

## Etimologio 
La termino "simbolismo" estas derivata el la vorto "simbolo" kiu siavice derivas el la Latina *symbolum*, nome simbolo de fido, kaj *symbolus*, signo de agnosko, siavice el la klasika greka συμβόλον *symbolon*, nome objekto duonigita konstituanta signo de agnosko kiam la portantoj kapablas rekunigi la du duonojn. En antikva Grekio, la *symbolon* estis peco de ceramiko kiu estis surskribita kaj poste rompita en du pecoj kiuj estis donitaj al ambasadoroj el du aliancaj urbo-ŝtatoj kiel registro de la alianco.

## En literaturo 
### Pioniroj 
* William Blake (1757–1827) angla verkisto
* Caspar David Friedrich (1774–1840) germana pentristo (Vaganto super Nebulmaro)
* Aleksandr Puŝkin (1799–1837) rusa poeto kaj verkisto (Eŭgeno Onegin)
* Gérard de Nerval (1808–55) franca poeto
* Jules Amédée Barbey d'Aurevilly (1808–1889) franca verkisto
* Edgar Allan Poe (1809–49) usona poeto kaj verkisto
* Miĥail Lermontov (1814–1841) rusa poeto kaj verkisto
* Charles Baudelaire (1821–67) franca poeto (Les Fleurs du mal)
* Gustave Flaubert (1821–1880) franca verkisto (Madame Bovary)
* Dante Gabriel Rossetti (1828–82) angla poeto kaj pentristo (Beata Beatrix)
* Christina Rossetti (1830–1894) angla poeto

### Aŭtoroj 
Listitaj laŭ naskiĝjaro:

**Francaj**
* Auguste Villiers de l'Isle-Adam (1838–89)
* Stéphane Mallarmé (1842–98)
* Paul Verlaine (1844–96)
* Arthur Rimbaud (1854–91)
* Albert Samain (1858–1900)
* Rémy de Gourmont (1858–1915)
* Gustave Kahn (1859–1936)
* Jules Laforgue (1860–87)
* Marcel Schwob (1867–1905)
* Paul Valéry (1871–1945)
* Alfred Jarry (1873–1907)
* Georges Duhamel (1884–1966)
* Jules Romains (1885–1972)

**Rusaj**
* Fjodor Sologub (1863–1927)
* Dmitrij Mereĵkovskij (1865–1941)
* Konstantin Balmont (1867–1942)
* Zinaida Gippius (1869–1945)
* Valerij Brjusov (1873–1924)
* Maksimilian Voloŝin (1877–1932)
* Aleksandro Blok (1880–1921)
* Andrei Beli (1880–1934)

**Belgaj**
* Emile Verhaeren (1855–1916)
* Georges Rodenbach (1855–98)
* Albert Giraud (1860–1929)
* Maurice Maeterlinck (1862–1949)

**Serbaj**
* Svetozar Ĉoroviĉ (1875–1919)
* Isidora Sekulic (1877–1958)
* Petar Koĉiĉ (1877–1916)

**Aliaj**
* Antoni Lange (1861–1929) polo
* Louis Couperus (1863–1923) nederlanda
* Jean Moréas (1856–1910) greka
* Camilo Pessanha (1867–1926) portugala
* Otokar Březina (1868–1929) ĉeĥa
* Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (1875–1911) litova
* Renée Vivien (1877–1909) angla
* Ady Endre (1877–1919) hungara

### Influo en anglalingva literaturo 
Anglalingvaj aŭtoroj kiuj influis aŭ estis iel influita de simbolismi estas la jenaj:

* George MacDonald (1824–1905)
* Algernon Charles Swinburne (1837–1909)
* Oscar Wilde (1854–1900)
* W. B. Yeats (1865–1939)
* Wallace Stevens (1879–1955)
* Edith Sitwell (1887–1964)
* T. S. Eliot (1888–1965)
* Katherine Mansfield (1888–1923)

## En pentrarto 
**Simbolisma pentrarto** estis stilo de fantasta kaj sonĝa tendenco aperinta kiel reago al la seka naturismo de la realisma pentrarto, kontraŭ kies objektiveco kaj detala priskribemo de la realo oni opoziciis per ekstrema subjektiveco kaj eĉ montro de tio kaŝita kaj neracia; kontraŭ la reprezentemo, oni proponia la elvokivon aŭ la sugestemon. Same kiel en poezio la ritmo de la vortoj utilis por esprimi esencan signifon, en pentrarto oni serĉis la manieron per kiu la koloro kaj la linio esprimu ideojn. Tiucele, ĉiaj artoj estis interrilataj kaj tial foje oni komparis la pentrarton de Odilon Redon kun la poezio de Baudelaire aŭ la muziko de Debussy.​ Tiu stilo speciale emfazis al la mondo de la sonĝoj kaj la mistikismo, same kiel al diversaj aspektoj de la kontraŭkulturo kaj de la marĝenemo, kiel esoterismo, satanismo, teroro, morto, peko, sekso kaj perverseco — rimarkindas tiukadre la fascino de tiuj artistoj por la figuro de la *femme fatale* (fatala virino). Ĉio tio montriĝis kongrue kun la dekadencismo, kultura tendenco de la fino de la jarcento kiu markis la aspektojn plej ekzistadismajn de la vivo kaj en la pesimismo kiel viva sinteno, same kiel klopodis la forestemon kaj la elstarigon de la senkonscio. Alia tendenco ligita al simbolismo estis la stetikismo, nome reago al utilismo hegemonia en la epoko kaj al la malbeleco kaj materiismo de la industria epoko. Kontraŭ tio, oni donis al arto kaj al la beleco aŭtonomecon propran, sintezigita en la formulo de Théophile Gautier «arto por arto» (''L'art pour l'art*).

### Simbolismaj pentristoj kaj aliaj vidartistoj 
[eta|dekstra|250ra|*Vizio de knabo Bartolomeo* de [Mikaelo Nesterov.]]

**Rusaj**
* Viktor Vasnecov (1848–1926)
* Mikaelo Vrubel (1856–1910)
* Mikaelo Nesterov (1862–1942)
* Léon Bakst (1866–1924)
* Wassily Kandinsky (komencaj verkoj) (1866–1944)
* Alexandre Benois (1870–1960)
* Ivan Bilibin (1876–1942)

**Francaj**
* Pierre Puvis de Chavannes (1824–1898)
* Gustave Moreau (1826–1898)
* Henri Fantin-Latour (1836–1904)
* Odilon Redon (1840–1916)
* Paul Gauguin (1848–1903)
* Gaston Bussière (1862–1929)

**Belgaj**
* Félicien Rops (1855–1898)
* Fernand Khnopff (1858–1921)

**Aliaj**
* Arnold Böcklin (1827–1901) svisa
* Jacek Malczewski (1854–1929) pola
* Giovanni Segantini (1858–1899) itala
* Ferdinand Hodler (1853–1918) svisa
* Gustav Klimt (1862–1918) aŭstra
* Edvard Munch (1863–1944) norvega
* Mikalojus Čiurlionis (1875–1911) litova

## En muziko 
### Simbolismaj muzikkomponistoj 
* Richard Wagner (1813–1883) germana
* Gabriel Fauré (1845–1924) franca
* Claude Debussy (1862–1918) franca
* Erik Satie (1866–1925) franca
* Aleksandr Skrjabin (1872–1912) rusa
* Maurice Ravel (1875–1937) franca
* Karol Szymanowski (1882–1937) pola

## Bildaro 

Gustav Klimt - Allegory of Sculpture - 1889.jpg|Gustav Klimt - Alegorio de skulptarto
Dosiero:Toorop, De drie bruiden, 78x98 non bruid helbruid.jpg|Jan Toorop (1858–1928), La tri fianĉinoj
Dosiero:Fernand Khnopff - Incense - Google Art Project.jpg| Fernand Khnopff, *Incenso*
Dosiero:The Death of the Grave Digger.jpg| *La mort du fossoyeur* ("La morto de la tombofosisto") de Carlos Schwabe estas vida kompendio de simbolismaj motivoj. Mortulo kaj anĝeloj, nova neĝo, kaj la dramecaj pozoj de la roluloj esprimas simbolismemo por transfigurado "ie ajn, ekster la mondo."
Dosiero:Stuck Susanna.jpg|Franz von Stuck, *Susanna*.
Dosiero:Bloktheatre.jpg|La kovrilpaĝo de la verko de Aleksander Blok de 1909 nome *Teatro*. Ilustraĵoj de Konstantin Somov por la rusa poeto montrantaj la kontinueco inter simbolismo kaj Art Nouveau ĉe artistoj kiaj Aubrey Beardsley.

## Vidu ankaŭ 
* Simbolismo (literatura skolo)

## Notoj 
## Bibliografio 
* Balakian, Anna, *The Symbolist Movement: a critical appraisal*. New York: Random House, 1967.
* Chilvers, Ian (2007). *Diccionario de arte*. Madrid: Alianza Editorial. ISBN 978-84-206-6170-4.
* Facos, Michelle, *Symbolist Art in Context*. Routledge, 2011.
* Delvaille, Bernard, *La poésie symboliste: anthologie*. Paris: Seghers, 1971. ISBN 2-221-50161-6.
* Houston, John Porter, kaj Mona Tobin Houston, *French Symbolist Poetry: An Anthology*. Bloomington : Indiana University Press, 1980. ISBN 0-253-20250-7.
* Jullian, Philippe, *The Symbolists*. Oxford: Phaidon; New York: E.P. Dutton, 1973. ISBN 0-7148-1739-2.
* Lehmann, A.G., *The Symbolist Aesthetic in France 1885–1895*. Oxford: Basil Blackwell, 1950, 1968.
* *The Oxford Companion to French Literature*, Sir Paul Harvey kaj J. E. Heseltine, eld., Oxford: Oxford University Press, 1959. ISBN 0-19-866104-5
* Praz, Mario, *The Romantic Agony* London: Oxford University Press, 1930. ISBN 0-19-281061-8.
* Symons, Arthur, *The Symbolist Movement in Literature*, 1899, rev. 1919.
* Wilson, Edmond, *Axel's Castle: A Study in the Imaginative Literature of 1870–1930* (Internet Archive). ISBN 978-1-59853-013-1 (Library of America)

## Eksteraj ligiloj 
* Kolekto de germana simbolisma arto
* *Les Poètes maudits* de Paul Verlaine france
* ArtMagick The Symbolist Gallery 
* What is Symbolism in Art Ten Dreams Galleries – etenda artikolo pri Simbolismo
* Simbolismo  Gustave Moreau, Puvis de Chavannes, Odilon Redon
* Literatura Simbolismo Publikigita en *A Companion to Modernist Literature and Culture'' (2006)

Kategorio:Literaturo laŭ skoloj
Kategorio:Moderna arto
Kategorio:Simbolismo
Kategorio:Simbolistoj
Kategorio:Franca poezio
Kategorio:Artaj movadoj
Kategorio:Arto de la 19-a jarcento