Isla Cristina

250px|eta|Loko de la provinco de Onubo en Hispanio
**Isla Cristina** [kristIna] (Insulo Kristino) estas urbo, insulo kaj municipo de Hispanio, en la provinco Onubo, regiono Andaluzio.

## Loĝantoj 
La loĝantoj nomiĝas *isleños* aŭ *higuereteros*. La censita populacio en 2009 estis  loĝantoj kaj la denseco estas 432,01 loĝ/km².

eta|350px|Marbordo

## Situo 
Isla Cristina situas en la okcidenta parto de Andaluzio en la suda centro de la komarko aŭ distrikto Okcidenta Marbordo en la sudokcidenta parto de la provinco de Onubo, je altitudo de 3 m; je 42&nbsp;km el Onubo, provinca ĉefurbo, je 130&nbsp;km el Sevilo, regiona ĉefurbo kaj je 625&nbsp;km el Madrido, ŝtata ĉefurbo kaj nur je 7&nbsp;km de la landlimo kun Portugalio. La areo de ties teritorio estas de 49.36&nbsp;km². La geografiaj koordinatoj estas 37°12′N 7°19′Ok.

## Toponimio 
La aktuala nomo de Isla Cristina estis ricevita la 12-a de aprilo de 1834 pro populara peto honore de la reĝino Maria Kristina Burbono, pro ŝiaj favoroj al la insulo dum epidemio de ĥolero de 1833-34 kiu suferigis grandajn etendojn de Andaluzio kaj Ekstremaduro. Antaŭe la nomo estis Real Isla de La Higuerita (Reĝa Insulo de la Figarbeto), aŭ ĝis 1833, *La Higuerita*, *La Figarilla* aŭ *La Figuereta*, laŭ la diversa regiona deveno de la parolanto. La nomo de La Higuerita devenas de la loko kie oni kolektis akvon dum la unua epoko de la setlejo, la konata kiel **puto de la figarbo**, kie iu Faneca, la unua setlanto de La Higuerita, konstruis sian domon, ĉe la puto kaj la figarbo, kiu aktuale estas simboloj kiuj aperas en la blazono de la urbo.

Ĝi apartenas al la baseno de la rivero Gvadiano kaj la geografiaj elementoj plej elstaraj de la municipo aperas indikitaj en la apuda tabelo.

|}

### Urba medio 
;urbaj kernoj

Estas 8 ĉefaj domaroj, unu el kiuj estas la municipa kerno (Isla Cristina) kaj alia estas submunicipo (La Redondela) pro historia antaŭaĵo, ĉar estis municipo ĝis 1887. Estas naŭa kerno, tiu de Monterreina, kiu konsideriĝas suburbanizita pro urbanizaĵo kiu ne prosperis en la 1970-aj jaroj kaj aktuale estas kvalifikita kiel rura tereno.

### Natura medio: hegemoniaj ekosistemoj 
eta|300px|Mevoj en Isla Cristina
La flaŭra medio de Isla Cristina, sen enkalkuli la homajn kultivojn, enhavas habitatojn de marmarĉoj, makiso (cisto kiel hegemonia specio), kaj specioj kiaj astragalo kaj la centaŭreo). La arbaroj estas de mediteraneaj pinoj (pinio kaj pinastro), kiuj miksiĝas al makiso, kaj ankaŭ *Suaeda vera* estas alia tipa specio en la zono.

Pri faŭno elstaras specioj preskaŭ endemiaj kaj ege malpliiĝantaj kia la komuna kameleono, *Chamaeleo chamaeleon*, pro fragmentado de la habitato. Aliaj tipaj specioj de la zono estas la leporo, *Lepus granatensis*, la cikonio, *Ciconia ciconia*, kaj la specioj de la Natura Loko de la marmarĉoj de Isla Cristina kiaj la ŝterno, la plataleo aŭ la fenikoptero, *Phoenicopterus ruber*.
eta|200px|Natura Loko de la Marmarĉoj de Isla Cristina kun Islantilla fone.

### Klimato 
La klimato de isla prezentas, pro la influo de la maro kiu agas kiel skusorbilo de la temperaturo, malabundan termikan amplekson dum la tuta jaro. La temperaturoj estas mildaj en vintro kaj ne tre sufokigaj en somero.

La humido estas la karaktero meteorologia pli tipa de la komunumo, atingante kutime en vintro gradojn de humideco superajn al la 100%, kio signifas, ke la humido de la devena aero de la marbordo kaj de la marmarĉoj kondensiĝas en la aero okazigante tipan fenomenon de la zono en kiu la ne poraj muroj elpelas akvon, same kiel vitroj kaj metaloj, la planko aperas flokeca malgraŭ la ĉielo sennuba kaj oni produktas vaporon per la spirado facilege pro la alta saturado de akvovaporo en la atmosfero.

Pro la geografia situo la ŝtormoj dum la plej akraj vintraj monatoj kutime faligas grandajn kvantojn de akvo dum mallonga tempo, kio kaŭzas foje danĝerajn inundojn (ĉefe en la jaroj 1989-90 kaj 1995-96) kaj ankaŭ ventoŝtormoj kutime gravas. Tamen tiaj okazaĵoj malabundas dum la jaro kaj komencas tiom rapide kaj subite kiom finiĝas.

*Informo de la meteorologia stacio de Isla Cristina por la averaĝaj precipitaĵoj de la jaroj 1986-1999 kaj de la urbo de Onubo por la temperaturoj de 2000*

## Historio 
La deveno iras al la fondo de fiŝkaptista kolonio fare de katalunoj kaj valencianoj post la Lisbona tertremo en 1755, kiu kreskis ĝis atingi propran municipon en 1833 kaj alpreni poste la eksan municipon de La Redondela en 1887, kvankam la preciza dato de tiu okazaĵo estas konflikta kaj polemika pro misteraj malaperoj de la koncernaj dokumentoj.

### Fondo, 18a jarcento 
[eta|250px|La [Markizo de Pombal senvole kontribuis grave al komenca kresko de La Higuerita. Pentraĵo de Louis-Michel van Loo, 1766.]]
La fondo de Isla Cristina okaziĝis danke al la ĉeesto de valenciaj komercistoj de fiŝsalaĵoj kiuj el 1715 ekekspluatis la zonon ĉe la marenfluo de la rivero Gvadiano. La celo de tiu aktiveco estis la prilaborado de fiŝsalaĵoj kaj ties sendo al la devenlokoj. Tiuj komercistoj de salaĵoj, alvenis ĉiun someron kaj post akiri la fiŝojn al la lokanoj kaj al aliaj fiŝkaptistoj kiuj venis el Portugalio kaj el Orienta Andaluzio, aplikis al ili ilian knnservometodon. Novembre eliris al Katalunio la lastaj vararoj de la kampanjo kaj venontjare revenis por setliĝi inter Monte Gordo (Portugalio) kaj la zono de la Tuta kaj de la Mojarra, centra zono de la aktualaj marmarĉoj de Isla Cristina.

Dum la unuaj jaroj de setlado, kaj la senjorlando de Ayamonte kiom la vilaĝo de La Redondela forte premis per impostoj la insulanojn. Ĉar tio malfaciligis la normalan aktivadon de la vilaĝo, la Higuerita formale petis sian sendependon administre.
Post tiu peto de sendependo, oni akiris ke Karlo la 3-a donu per reĝa ordono de aprilo de 1788 ties dependon rekte de la Hispana Mararmeo, ĉar:

### 19a jarcento 
eta|Dokumento per kiu oni aprobas la ŝanĝon de nomo al Isla Cristina.
[eta|[Maria Kristina Burbono|Reĝino Maria Kristina, de kies nomo devenas tiu de Isla Cristina.]]
Kaj la estraroj de Ayamonte kaj de La Redondela pluimpostigis troe la loĝantojn kaj tiele finfine en 1802 oni akiris la administran sendependon por la setlejo de *Real Isla de la Higuerita* (Reĝa Insulo de la Figarbeto).

### 20a jarcento 
Floris la tinusretoj kaj fine de la 1920-aj jaroj malgraviĝis pro ŝanĝoj en la fiŝkutimoj. Ĝis tiam oni ekspluatis preskaŭ 16.000 tunojn el fiŝo en unusola jaro, kiam ĉirkaŭ 43.000&nbsp;kg de fiŝdo eniris en la fiŝaŭkciejo ĉiutage. Oni kreis koncernan oficialan *Consorcio Nacional Almadrabero* (Nacia Tinuskaptistaro), kun sidejo en Isla Cristina ĝis ties malfondo en 1973.

Komence de jarcento oni kreis *Isleña de Electricidad*, entrepreno dediĉita al produktado de elektro el guano. Oni konstruis teatrojn kaj la riĉularo, danke al rilatoj kun Katalunio, alportis novaĵojn kiaj la tenison komence de la 20a jarcento aŭ la kino en 1907. En 1910 oni fondis la unuan ĵurnalon, La Higuerita, fondita en 1915, plej aĝa de la provinco kaj la tria plej antikva de Andaluzio.

La ŝipkonstruejoj de la zono estis konstruitaj en la norda bordo de la rio Carreras en terenoj de Ayamonte. Tiu zono konata kiel Puente Carreras, ligata al Isla Cristina, kreskis, sed administre apartenis al alia municipo kaj post jaroj de municipa negocado, la 18-a de julio de 1922, la kvartalo de Puente Carreras ekformis parton de la municipo.

Fiŝkaptado plue gravis kaj oni eksportis konservojn ĉefe al Italio, sed ankaŭ al Norvegio, Svedio, Francio, kaj al la tuta hispana Mediteraneo kaj venis neceso kaj eblo renovigi la ŝiparon. Oni aĉetis vaporŝipojn, kiuj anstataŭis iom post tiom al la malnova velŝipanaro.

En la 1940-aj jaroj, la vaporŝipanaro eksmodiĝis kaj oni decidis serĉi sardinojn ĉe la okcidenta marbordo de Afriko, kaj oni kreis pli modernan ŝipanaron de ŝipoj kun brulmotoro, kiuj superis 250 tunojn. Ĝis fino de la 20a jarcento ekzistis tiuj ŝipoj. Fine de la 20a jarcento la ŝipaŭkciejo de Isla Cristina restas la unua pri freŝa fiŝo de Andaluzio. La denove renovigita ŝipanaro de la 1990-aj jaroj, kun poliestera korpo, superas la plej grandaj mil vaporĉevalojn.

### 21a jarcento 
Ĉefa novaĵo estas ke oni organizas gravajn eventojn por profiti la interesajn situon, kondiĉojn kaj infrastrukturojn de la urbo.

En 2008 okazis la dua kunsido de fiŝkaptaj entreprenoj kun pli ol 30 ministroj aŭ reprezentantoj de la fiŝkapta sektoro de aliaj landoj. Oni konstruis novajn infrastrukturojn komunikajn kaj havenajn. Oni inaŭguris jam en 2010 la novan zonon de foiroj kaj ekspozicioj.

## Demografio kaj populacio 
En 2009 estis censo de 21.324 loĝantoj, el kiuj 10.883 estis viroj kaj 10.899 virinoj, kio montras proporcion de viroj de 0'998, iom supera al la nacia averaĝo pro enmigrado vira serĉe de laborpostenoj.

;Evoluo de la populacio
La unua veno de enmigrantoj estis la fondintoj valenciaj kaj katalunaj en la 18a jarcento. Poste pro aplikado de impostoj de portugalaj doganoj en Algarvo, alvenis enmigrado de portugalaj fiŝkaptistoj komence de la 19a jarcento, kvankam aktuale portugaloj ne estas jam la plej abunda minoritato. Oni superis en 1924 la nombron de la 10.000 loĝantoj.
eta|282px|Plaza de las Flores (Florplaco), la plej promencentra en la urbo.
Post la enlanda milito la populacio descendas kiel sekvo de elmigrado kaj malpliiĝo de fiŝkaptejoj. Poste, en la 1980-aj jaroj okazas nova krizo de fiŝkaptado kaj de la demografia kresko. La industrio rekonvertiĝis, asocia al fiŝkapta sektoro, kaj oni kreis fixsbredejojn kiuj rekreskis la aktivadon kaj la demografion el la 1990-aj jaroj, danke ankaŭ al enmigrado pro agra neceso por etendaj kultivoj de fragoj kaj oranĝoj. Tiele aliaj naciecoj kiaj poloj (majoritate virinoj) kaj marokanoj ampleksigis la etnan riĉon, kvankam la etna mikso apenaŭ gravas.

Totale en 2008 estis 1.790 eksterlandanoj censitaj, ĉefe marokanoj, kun 476 censitaj, kaj rumanoj, 337, poloj, 269 kaj portugaloj, 255.

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado preskaŭ sensignife. Tradicie fiŝkaptado. La fiŝaukciejo estas la unua en Andaluzio pri freŝa fiŝo kaj la dua laŭ tunoj post Kadizo.

Turismo al naturaj vidindaĵoj, ekzemple marmarĉoj kaj ĉebordaj pinaraj dunoj, kaj marborda vizitado al strandoj. Organizado de eventoj.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Servicio Geográfico del Ejército, *Cartografía Militar de España serie L*, 1980, ICE, paĝo 8-41 (998).
* Instituto Geográfico Nacional, *Mapa Topográfico Nacional, MTNM50*, 2003, IGN, paĝo 998 (08-41).
* Equipo de ingenieros de caminos del plan,* REVISIÓN ADAPTACIÓN DEL PLAN GENERAL DE ORDENACIÓN URBANÍSTICA DE ISLA CRISTINA. Estudio de Impacto Ambiental*, oktobro de 2007, Ayuntamiento de Isla Cristina.
* Sosa Rodríguez, José, *Historia de Isla Cristina (Biografía sentimental)*, 1970, Sevilla: Esc. Gráfica Salesiana, SE-356-1970.
* García de Cortázar, Fernando, *Atlas de Historia de España*, 2005, ISBN 84-08-05752-9.
* Kelkaj aŭtoroj, Diputación provincial de Huelva, *Anuario Estadístico de Huelva*, 1990, Diputación Provincial de Huelva.
* Bogarín Díaz, Jesús, *150 Linajes Isleños*, 2007, Universidad de Huelva, ISBN 978-84-96826-09-0.
* López Márquez, Vicente, *Isla Cristina. Por los caminos de la historia.*, 2006, Dip. de Huelva, ISBN 978-84-8163-397-9.
* López Márquez, Vicente, *Regreso a Isla Cristina- Biografía breve de D. Román Pérez Romeu*, 2008, Asociación El Laúd, ISBN 978-84-691-1025-6.

## Eksteraj ligiloj 

* PGOU de Isla Cristina.
* Vizitanto de la Naturaj Lokoj Protektitaj de Andaluzio - Natura Loko Marismas de Isla Cristina.
* Sistemo de Informaro de Andaluzio. Isla Cristina 
* *La Higuerita*, ĵurnalo fondita en 1915, plej aĝa de Huelva kaj ties provinco.