open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marib

**Marib** aŭ '''Ma'rib'* (, loke *Mārib'', ) en la antikva epoko inter la 10-a kaj la 8-a jarcento antaŭ nia erao estis ĉefurbo de la Reĝlando Ŝeba kaj grava komerca urbo. Ĝi situas proksimume 100 kilometrojn oriente de Sanao sur la teritorio de la hodiaŭa ŝtato Jemeno, ĉe latitudo 15° 26' norda kaj longitudo 45° 16' orienta. 

Nuntempe la urbo havas proksimume 17 000 loĝantojn kaj estas la administra centro de samnoma provinco Ma'rib.

La antikva urbo situis en ebenaĵo de la seka delto de *Uedo Adhana*, proksimume 1200 m super la marnivelo. Oni trovis tie ruinojn de konstruaĵoj, inter ili templon de Bilkis kaj ruinojn de urbomuroj el la 500 a.K. Sude de la urbo, troviĝas ruinoj de ŝtona akvobaraĵo el la 8-a jc. a.K. Ĝi longis 550 metrojn.

La areo estis forlasita dum la 20-jarcento, ĝis 1986, kiam oni ekfunkciigis naftoputon kaj naftorafinejon. Tiam ono konstruis novan urbon ĉ. 3,5 km norde de la praa urbocentro. Ekde Marib komenciĝas la - 438 km-ojn longa - naftotubo Marib – Ras Isa, ĝis finstacio ĉela Ruĝa maro. Oni ekfunkciigis en 1986 novan akvobaraĵon 38 m altan kaj 763 m longan en la  Adhanah- (Dhana-) valo, 3 km-ojn fore de la ruinoj de la praa akvobaraĵo. 

[250px|eta|maldekstra|la regnoj de la suda [Araba Duoninsulo ĉirkaŭ la jaro 100 antaŭ nia erao, Marib markita en la reĝlando Ŝeba]]

Kategorio:Urboj de Jemeno
Kategorio:Historio de Jemeno
Rozfrukto

[eta|Rozbero ĉe *[Rosa canina*.]]
**Rozbero** aŭ **rozfrukto** estas ŝajnfrukto aŭ pli precize plurfrukto de la tipo plurnuksa frukto de diversaj rozoj kaj aliaj Rozacoj. Tio signifas, ke la unuopaj fruktoj estas etaj nuksoj.
eta|maldekstre|Jen kelkaj anatomiaj detaloj de la ordinara rozo, la frukto de la flanko (g), semoj (i) kaj rozbero en sekco (h).
eta|Skema sekco tra la floro de la ordinara rozo. La poste ujforma florbazo (malhelverda), kiu poste formas la fruktkarnon, jam estas videbla.

## Kultivaroj kaj specioj 
[eta|mldekstrr|Floroj kaj plej ofte pendantaj fruktoj diversmaturaj de la *[ĉifita rozo*Rosa rugosa ]]
[eta|Fruktoj de la [blanka sorbuso (Sorbus aria)]]
Ĉiuj specioj de la rozoj (*Rosa*) formas rozberojn. Jen kelkaj ekzemploj:
* pendanta rozo (*Rosa pendulina*)
* ordinara rozo (*Rosa canina*); subspecio *R. canina ssp. Lito*, kiu kreskas laŭlonge de la marbordo de Danio kaj Svedio, estas speciale riĉa je galaktolipido
* ĉifita rozo (*Rosa rugosa*)
* rustruĝa rozo (*R. rubiginosa*)
* kulturformoj, ekzemple la vitaminrozoj.

Rozberoj estas kultivataj en Eŭropo kaj Azio, sed ankaŭ en Sudamerika ukaj Nordameriko.

## Uzo 
Oni uzas rozberojn por pretigo de kuracteo, fruktovino, siropo aŭ marmelado. Se oni produktas el rozbero per malvarmaj metodoj (t.e. sen kuirado) trinkaĵojn, ili entenas multe da C-vitamino, tiel la ĉiutaga konsumado de ili fortigas la rezistokapablon de la organo kontraŭ malsanoj. Ĝi uzeblas ankaŭ por pretigo de salatoj, fruktosalatoj aŭ punĉo.

Dum la dua mondmilito, lernantoj en Britio kolektis rozberojn. Oni produktis el ili rozberan siropon por kovri C-vitamin-fonton. Tio necesis, ĉar la germana submarŝipa blokado malhelpis la importon de oranĝoj.
eta|maldekstra

## Referencoj 
Kategorio:Fruktplantoj
Kategorio:Rozacoj
Kategorio:Plurfrukto
Aksumo

eta|dekstra|Steleo de reĝo Ezana en Aksumo
**Aksumo** (Axum) estas praa urbo en nordo de Etiopio kun ĉ. 40.000 loĝantoj, kiu estis iam centro de la Reĝlando de Aksumo. Ĝi estas nuntempe konata kiel turisma centro pro siaj artaĵoj.

Sur la centra placo de la urbo staras (aŭ kuŝas rompite) 126 grandegaj granitaj obeliskoj. Unu kolono el ili - kuŝanta nun — estis iam alta de 34 m, pezas pli ol 150 tunojn kaj estis la plej alta obelisko de la historio. Oni povas vidi glaptajn kaj ankaŭ orname skulptitajn kolonojn.
[eta|maldekstra|Aksuma preĝejo, kie estas adorita la [kesto de interligo]]
Oni elfosis el sub la ruinoj de la praa palaco — kovrita per herbo — 27 skulptitajn ŝtontronojn. Laŭ tradicio, la preĝejo de Sankta Virdulino de Aion el la 17-a jarcento enhavas la originalajn leĝtabulojn de Moseo, kiujn kunportis al Etiopio Meneliko la 1-a, filo de reĝo Salomono kaj Reĝino de Ŝeba. En 1965, Haile Selasie la 1-a konstruigis novan preĝejon apud la malnova.

En la nuna urbo funkcias flughaveno, hospitalo, sancentro ktp..

## Bibliografio 
* Franz Altheim, Ruth Stiehl: *Geschichte des aksūmischen Reiches.* In: Dies., *Christentum am Roten Meer*. Band 1. De Gruyter, Berlino 1971, S. 393-483, ISBN 3-11-003790-4.
* Heinzgerd Brakmann: *Το παρα τοις βαρβαροις εργον θειον. Die Einwurzelung der Kirche im spätantiken Reich von Aksum*. Borengässer, Bonn 1994, ISBN 3-923946-24-4.
* Stuart C. Munro-Hay: *Aksum: An African Civilization of Late Antiquity*. Edinburgo 1991.
* Stuart C. Munro-Hay: *Excavations at Aksum. An account of research at the ancient Ethiopian capital directed in 1972-4 by the late Dr Neville Chittik.* (*Memoirs of the Britisch Institue in Eastern Africa. Number 10*). Britisch Institue in Eastern Africa, Londono 1989, ISBN 0500970084.

## Eksteraj ligiloj 
* La steleoj de Aksumo (angle)
* Historio de Etiopio (angle)

## Vidu ankaŭ 
* Obelisko de Aksumo


Kategorio:Antikvaj urboj
GATS

**ĜKKS** t.e. **Ĝ**enerala **K**onvencio Pri **K**omerco rilate **S**ervojn, ankaŭ nomata **ĜAKS**, Ĝenerala Akordo pri Komerco per Servoj.

La alimondistoj batalas kontraŭ la ĜKKS ĉar laŭ ili ĝi estas kapitalisma plano por privatigi la publikajn servojn en la ekonomia tutmondiĝo.

## Eksteraj ligiloj 
*teksto en e-o pri la temo 

Kategorio:Ekonomio
Katana

**Katana** (刀 aŭ かたな) aŭ **Katano** estis tipo de tradicia japana glavo (*nihonto*) uzita de la klaso de samurajoj de la feŭdisma Japanio.

## Priskribo 
Ĝi estis karakterizita per kurba, unu-randa klingo kun cirkla aŭ kvadrata ŝirmobutono kaj longa tenilo por esti uzata de ambaŭ manoj. La katana estas ĝenerale difinita kiel de normiga grando, modere kurba (male al la pli malnova taĉi kiu estis pli kurba) kun klingo pli longa ol 60.6&nbsp;cm (tio estas 2 japanaj ŝaku).

La *wakizashi* portata kun la *katano* estis la oficiala signo ke la portanto estis *samurajo* aŭ glavisto. Portataj kunaj la paro de glavoj estis nomataj *daishō*, kio tradukeblas laŭvorte al "granda-malgranda". La *katano* estis la *granda* aŭ *longa* glavo dum la ŭakizaŝi estis la "malgranda" aŭ akompana glavo.

## Bildaro 

File:Antique Japanese (samurai) katana met museum.jpg|Antikva japana *katana*, Metropolitan Museum of Art.
File:Antique japanese katana.jpg|Antikva japana *katana*, Metropolitan Museum of Art.
File:Antique Japanese katana.JPG|Antikva japana *katana*, kun *koŝirae* kaj *ŝirasaĝa*, atribuita al *Sukenao*, 1600-aj jaroj.
File:Japanese katana with horimono (blade carving).jpg|Japana katana montranta la *horimono* (klingoĉizaĵo), Metropolitan Museum of Art.

## Ricevo 
Okcidentaj historiistoj foje diris, ke la japana katano estis inter la plej fajnaj tranĉarmiloj en la tutmonda historio de la militistaro.

Ĉiuokaze inter okcidentanoj la katano estas la plej konata kaj aprezata inter la japanaj glavoj.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Perrin, Noel (1980). Giving Up the Gun: Japan's Reversion to the Sword, 1543–1879. Boston: David R. Godine. p.&nbsp;140. ISBN 978-0-87773-184-9.
* Robinson, H. Russell (1969). Japanese Arms and Armor. New York: Crown Publishers Inc.
* S. Alexander Takeuchi (aka T). "Dr. T's 'Nihonto Random Thoughts' Page". Florence, AL: Department of Sociology, University of North Alabama. Arkivita el la originalo la 8an de januaro 2010.
* Yumoto, John M (1958). The Samurai Sword: A Handbook. Boston: Tuttle Publishing. p.&nbsp;204. ISBN 978-0-8048-0509-4.
* Satō, Kanzan (1983). The Japanese Sword. Kodansha International. ISBN 9780870115622.

## Eksteraj ligiloj 
* Gvidilo de Richard Stein pri japanaj glavoj

Kategorio:Glavoj
Kategorio:Kulturo de Japanio
Universitato Ĉulalonkon

**Universitato Ĉulalonkon** () estas nacia esploruniversitato, situanta en la centro de la grandurbo de Bangkoko en Tajlando, kiu estis establita en 1917 (igante ĝin la plej malnova akademia institucio en la lando). Aktuale en 2020, ĉirkaŭ 35,000 studentoj studas en la universitato.

La universitato estas membro de multaj akademiaj organizoj, inkluzive de la Asocio de Pacifika Oceanaj Universitatoj kaj la Asocio de Orientaziaj Esploraj Universitatoj.

## Historio 
Universitato Ĉulalonkon estis fondita kiel loka lernejo en 1899 fare de Rama la 5-a, Reĝo de Tajlando kaj iĝis sendependa kaj moderna universitato en marto 1917. En la unuaj jaroj de la institucio, kvar fakultatoj funkciigis en ĝi : fakultato de Artoj kaj Sciencoj, fakultato de Publika Administrado, fakultato de Inĝenieristiko kaj fakultato de Medicino .

## Organizo 
Universitato Ĉulalonkon konsistas el dek naŭ fakultatoj, lernejo de agrikulturo, tri altlernejoj, dek institutoj kaj du lernejoj.

## Internaciaj taksoj 
* Ŝanhaja rangotabelo - 601–700 (2019)
* Times Higher Education - lokoj 601-800 (2016)
* QS-rangotabelo por universitatoj - 245 (2017)

## Referencoj 
Ĉulalonkon
Kategorio:Edukado en Bankoko
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1917
Kategorio:Konstruaĵoj en Bankoko
Ĉulalonkon
Ŝinigamio

[eta|200ra|Statuo de [Yama ĉe la budatemplo Nariai-ji en la urbo Miyazu, Kioto.]]
**Ŝinigamio** (死神 [ŝinigami] lit. "dio de morto" en la japana) estas termino por enkorpigo de morto kiel mortofalĉisto. Sed poste legantoj de Japanaj fikcioj ekuzis ĝin kiel hiponimo (pli malvaste senca vorto) por unikaj fikciuloj. Ŝinigamio, dio de morto estas konsiderata unu el dioj en ŝintoisma mondo dum en la unudiisma mondo kiu ekzistas nur unu dio, mortofalĉisto estas konsiderata unu el anĝeloj aŭ alirasa fikciulo escepte de dio.

## Fantaziaj fikciuloj en arto 
Diversaj imagaj fikciuloj estis nomataj ŝinigamio en Japana popola kulturo. Ŝinigami ne havas ununuran klaran difinon. Tamen, ili tipe havas laboron forporti animojn en la postvivan mondon.

* Bleach
* Death Note
* Full Moon o Sagashite
* Shinigami no Ballad.

Kategorio:Personigoj
Kategorio:Fabelaj estuloj
Agadir

eta|maldekstra|250px|Bulvardo de Muhamado la 5-a
eta|maldekstra|250px|Agadir
**Agadir** (arabe: أكادير *Aġadīr* aŭ *Agadīr*, berbere (Ŝelha) ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ estas havenurbo en okcidenta Maroko kun 986&nbsp;768 loĝantoj (en 2010).

La  la urbo estis detruita per tertremo kaj 15&nbsp;000 homoj mortis. Oni poste rekonstruis la urbon.

Agadir havis 498,000 enloĝantojn en 2020. Ĝi estas la plej granda ĉefe tamazigtparolanta grandurbo en Maroko.

En 1960, la malnova urbo estis preskaŭ tute detruita de du tertremoj kaj postaj fajroj kaj tajdo. Tio rezultigis 15,000 mortojn.

La ĉefaj ekonomiaj sektoroj estas turismo, industrio, komerco kaj servoj, agrikulturo, fiŝkaptado,

En la nokto de la 29-an de februaro 1960, ene de 15 sekundoj, ĝi estis preskaŭ tute detruita per tertremo. Proksimume 15 000 homoj mortis kaj 20 000 senhejmiĝis. La urbo devis esti praktike tute rekonstruita, tial ĝi ne havas tipe marokan karakteron.

## Klimato 
Agadir havas duonaridan klimaton kun varmaj someroj kaj mildaj vintroj.

Agadir situas ĉe la enfluejo de la rivero Oued Souss en la Atlantikon. Agadis ĝuas tutjare de seka, varma klimato kun temperaturoj averaĝe ĉirkaŭ .

## Etimologio 
La vorto Agadir en la tamazigta (berbera) signifas "muro, masonaĵa muro enfermanta urbon, fortikaĵon, urbon".  Agadir estas fakte speciala formo de la kasbaho. Agadir estas pruntvorto de la fenica.

## Ekonomio 
Pro ĝia klimato kaj loko ĉe la maro, Agadir estas populara feria celo. Estas larĝa sabla strando kaj ekzistas multaj hoteloj, butikoj kaj restoracioj, kiuj estas grava fonto de enspezo por la regiono. Krome, la produktado de Agadir hodiaŭ estas grava fiŝkapta kaj komerca haveno kiu eksportas interalie kobalton, mangano, zinkon kaj citrusajn fruktojn. Ankaŭ arganoleo estas tre vasta eksportprodukto. Agadir ne estas tipa maroka urbo. En la urbo estas loka merkato nomata *Souk Al-Had,* kie oni povas aĉeti elektronikon, meblojn, spicojn, vestaĵojn, suvenirojn kaj multe pli.

Proksimume 25&nbsp;km de la urbocentro situas la Al Massira Internacia Flughaveno.

## Ĝemelurboj 
Miamo, Usono

Oakland, Usono

Olhão, Portugalio

Nantes, Francio

Stavanger, Norvegio

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Maroko
Kategorio:Urboj membraj de la Internacia asocio de franclingvaj urbestroj
Michel Tremblay

**Michel TREMBLAY** (naskiĝis la 25-an de junio 1942) estas grava kebekia verkisto kaj dramaturgo. Li naskiĝis en Monrealo, kaj la kebekia versio de la franca multe influis lin. Li estas la unua verkisto, kiu famiĝis pro verkoj en la kebekia dialekto.

*Les Belles-sœurs* (*La Bofratinoj*) estas duakta drama komedio, unua kreaĵo de Michel Tremblay, verkita en 1965 kaj unuafoje publike legata je la 4-a de Marto 1968. Ĝi estas la unua Kebekia teatraĵo en Kebekia popola lingvo, nomata *joual*.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ratsdebiblio.net/tremblaymichel.html 
* http://www.television.radio-canada.ca/VENGL/02_radio-canada/emissions_aut_2003_hiv_2004/le_coeur_decouvert.asp 
* Oficiala biografio de TREMBLAY  (en)

## Vidu ankaŭ 
* Kanado
* Montrealo

Kategorio:Kanadaj verkistoj
Kategorio:Montrealanoj
Bemolo

[eta|[klefo|G-klefo kaj bemolo antaŭ noto "A"]]
**Bemolo** estas alteraciilo (muzika kromsigno), kun simbolo (\flat) (unikoda signo estas '♭' (U+266D); forme simila al minuskla b), duontone malaltiganta la sekvan noton, tio estas per unu duontono. Du bemoloj egalas malaltigon je unu tono.

* Jen la sono A kaj poste A bemola, kun anglalingva anonco (*A natural*, *A flat*)

## Vidu ankaŭ 
* Dieso (kontraŭa kromsigno)
* Notoj B♭, B kaj H
* Intervalo (muziko)
* Tononomo
* Solfeĝo

eta|maldekstra|150px
eta|dekstra|150px

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mus.ulaval.ca/roberge/gdrm/03-categ.htm  
* https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/aragon_muzika-terminaro.pdf 

Kategorio:Muzika notacio
Dieso

[eta|[klefo|G-klefo kaj dieso antaŭ noto "C"]]

**Dieso** estas alteraciilo (muzika kromsigno), kun simbolo (\sharp) (unikoda signo estas '♯' (U+266F), duontone altigante la noton, tio estas per unu duontono. Du diesoj sume egalas altigon je unu tono.

## Vidu ankaŭ 
* Bemolo (kontraŭa kromsigno)
* Tononomo
* Solfeĝo
* Krado (signo)

Kategorio:Muzika notacio
Annaba

[dekstra|eta|200px|La [fervoja stacio.]]
**Anaba** aŭ **Annaba,** arabe **عنابة** estas grandurbo kaj ankaŭ marhaveno en nordorienta Alĝerio en Provinco Annaba.
dekstra|eta|200px|Romkatolika preĝejo en Anaba

## Geografio 
Annaba havas areon 1412 km ². Ĝi enhavas proksime 383.504 loĝantojn (2005). La urbo situas sur ebenaĵo ĉe enfluejo de rivero laŭ la maro. Landlimo de Tunizio kaj la montoj estas proksime.

## Historio 
La loko estis loĝata jam en la paleolitiko. En la 5-a jarcento la kristanismo ankaŭ tie disvolviĝis. Tiam ĝi apartenis al Romio, kun la nomo Hippo Regius. Poste araboj alvenis. En 1040 la urbo jam havis defendan muron. En 1535 la hispanoj okupis ĝin. Baldaŭe la francoj havis la urbon. Fine ekde 1962 la urbo apartenas al la sendependa Alĝerio.

## Gravuloj 
* Aŭgusteno de Hipono
* Ahmad al-Buni

## Trafiko 
Anaba havas stacidomon kaj flughavenon. Oni uzas ankaŭ pramon kaj aŭtobuson.

## Ĝemelurboj 
*  Tunizo, Tunizio
*  Saint-Étienne, Francio
*  Bizerte, Tunizio
*  Dunkerque, Francio

## Esperanto 
Ekzistas gastiganto de Pasporta Servo en Anaba.

Kategorio:Urboj de Alĝerio
ATTAC

**ATTAC** ( aŭ ) estas movado unue kreita en Francio post alvoko de Ignacio Ramonet en Le Monde diplomatique en junio 1998. Tiu alvoko ricevis mirigan sukceson, kaj rapide kreskis la afero, kiu baldaŭ konstituiĝis sub la nomo ATTAC (t.e. Asocio por Tobin-imposto kaj helpo (france *Aide*) al la Civitanoj). Tuj la celo plivastiĝis al ampleksa kritiko kontraŭ la "merkata diktaturo". ATTAC ne estas politika partio (kaj zorge evitas ĉian "rekuperadon" fare de iu ajn politikista organizo); ĝi difinas sin kiel movadon "por popola edukado, direktita al agado".

Origine, ĝi estis ege ligita al sindikatoj kiuj estas membroj de la federacio "FSU".

Post ties franca naskiĝo la asocio disvastiĝis al dekoj da aliaj landoj, kaj nun fariĝis internacia.

## Eksteraj ligiloj 
* ATTAC hejmpaĝo 
* ATTAC INFO
* "Disarming the Markets", kolumno de Ignacio Ramonet
* ATTAC-Aŭstrio
* ATTAC-Katalunio
* ATTAC-Danujo 
* ATTAC Francio
* ATTAC Germany (Group on Information Society )
* ATTAC Madrido
* ATTAC Mallorca
* ATTAC Norvegio
* ATTAC Pollando 
* ATTAC-Kebekio 
* ATTAC Spania
* ATTAC Usono 

Kategorio:Organizaĵoj
Kategorio:Laborista movado
Codlea

**Codlea** [kodlja] (, ) estas urbo en Rumanio okcident-nordokcidente de Braŝovo.

## Loĝantaroj 
En 1910 ĝi havis 4 542 loĝantojn (germanoj, rumanoj, hungaroj); en 1992 ĝi havis 24 547 (95% rumanoj, ciganoj, hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 1267. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (*Brassó*). Ĝi estis saksa kamparurbo.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Albert Ziegler (9-a de aprilo 1888, Codlea, - Halle, 1946): la unua saksa flugisto en Transilvanujo en decembro 1913.
* Eduard Morres (Braŝovo, 1884 - 1980): pentristo
* Michael Königes, verkisto kaj kamparano
* Petrus Mederus, animzorganto kaj poeto

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Municipoj de Rumanio
Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Urboj de distrikto Brașov
Victoria (Rumanio)

**Victoria (Rumanio)** [viktoria] (hungare: **Viktóriaváros** viktorivaroŝ) estas urbo en Rumanio sur la norda piedo de la Montaro de Făgăraş, sudokcidente de Făgăraş. En 1992 ĝi havis 10 247 loĝantojn. Ĝi estas industria urbo kaj estiĝis post la dua mondmilito.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Urboj de distrikto Brașov
Râșnov

**Râșnov** [rıŝnov] (hungare: **Barcarozsnyó** [barcaroĵnjo], germane: **Rosenau**) estas urbo en distrikto Brașov en Rumanio, sur la sudokcidenta rando de la baseno de Bârsa sudokcidente de Braŝovo.
eta|maldekstra|Panoramo de la urbo

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 4 887 loĝantojn (rumanoj, germanoj); en 1992 ĝi havis 16 384. Ĝia unua mencio skriba estis en 1331.

## Historio 
Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Brassó vármegye*). Ĝi estis fondita de saksaj koloniistoj, sed de la fino de la 14-a jarcento loĝis ankaŭ rumanoj tie.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Erich Bergel (1930-1998): orkestrestro.
* Hans Bergel (1925-2022): verkisto.
* Nicolae Ciocoiu (n. 21-a de julio 1920): komponisto, profesoro.
* Gábor Papp (Barczarozsnyó, 22-a de julio 1918 – Budapest, 3-a de junio 1982): grafikisto, Munkácsy-premiito (1954, 1964), meritartisto (1976).
* Paul Popescu (29-a de aprilo 1929): orkestrestro.
* József Wollanka (Barcarozsnyó, 19-a de aŭgusto 1874 – Budapest, 1946): arkeologo, arthistoriisto.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Brașov
El siglo de las luces

***El siglo de las luces*** (la lumiga jarcento) estas romano de Alejo Carpentier.

Tiu ĉi romano ekas kaj pluas per senfinaj priskriboj de ĉio: nombradoj, ripetado de gerundioj, koloroj, odoroj, ktp. Oni bezonas detale montri la ĉirkaŭon kaj oni aŭdas ties muzikon. Super tiu fono oni rakontas kiel alvenas la **revoluciajn ideojn al la francaj Antiloj** inter la 18a kaj la 19a jarcentoj.

En domo de riĉa vendisto loĝas siaj du kreolaj orfaj gefiloj Carlos kaj Sofía kaj la nevo Esteban. Ili ĝuas la abundon kaj solecon kiam alvenas ĉe ili la revoluciulo Victor Hugues kiu alportas la revolucian idearon. Sofía kaj Esteban foriras kun li, sed ŝi revenos dum Esteban restos por vidi kiel disvolviĝas revolucio.

Victor Hugues alportas de insulo en insulon kune la liberigan leĝaron kun gilotino. Esteban vidas ke revolucio alportas ankaŭ teroron. Kiam li povos, forlasos tian vivon kaj revenos kun Sofía kaj poste ambaŭ iras al Madrido, kie ili mortiĝas ĉe stratbatalo kontraŭ la franca armeo, kiel en pentraĵo de Goya, nomata La tria de majo en Madrido. Fakte la titoloj de tiaj pentraĵoj utiliĝis por ĉapitrigo de la romanon. Je la fino ŝajnas, ke la vivo eniras en la arto.

La rakonto traktas la ciklan naturon de kontrolo, detruo kaj evoluo dum revolucio. Stile, ĝi enhavas elementojn de ekzistadismo kaj magia realismo, kaj ĝi spegulas la streĉitecon inter Eŭropo kaj Latin-Ameriko trovita en multaj el la aliaj verkoj de Carpentier.

Kategorio:Romanoj
Kategorio:Verkoj el la hispanlingva literaturo
Alejo Carpentier

**Alejo Carpentier** [aleĥo karpentjer’] (naskiĝis la 26-an de decembro 1904 en Havano, mortis la 24-an de aprilo 1980 en Parizo) estis romanisto, eseisto kaj muzikologo kuba; li influis elstare la latinoamerikan literaturon dum la 1970-aj jaroj.

## Vivo 
Carpentier estis filo de rusa instruistino pri lingvoj kaj franca arkitekto. Je sia 12-a vivjaro li translokiĝis kun sia familio al Parizo, kie li ekstudis muzikan teorion. Je sia reveno al Kubo li ekstudis arkitekturon, kion li neniam finis. Li eklaboris kiel ĵurnalisto - tiel li perlaboris por vivteni sin dum almenaŭ 30 jaroj - kaj kunlaboris kun maldekstraj movadoj en la 1920-aj jaroj, estis malliberigita en 1927 kaj kiam li eliris la karceron, li ekziliiĝis en Francion (1928-1939). Tie li konis la surealistojn, André Breton, Paul Éluard, Louis Aragon, Jacques Prévert kaj Antonin Artaud. Dum li loĝis en Francio, li vizitis foje Hispanion, kie li ekadoris la barokan stilon.

Li revenis al Kubo kaj plu laboris kiel ĵurnalisto. Iam li ĉeestis vuduan ceremonion, kio ekvekis plian intereson pri la afrikakubanismo. En 1943 li faris vojaĝon, gravan por li, al Haitio, kie li vizitis la fortikaĵon de La Ferriere kaj la Palacon de Sans-Souci (Sen peno), ambaŭ konstruitaj de la nigra reĝo Henri Christophe.

Carpentier, fame konata pro sia baroka stilo kaj teorio pri “mirinda realo” havas inter siaj verkoj *Ecue-yamba-o!* (Laŭdata estu Dio) (1933, en antaŭmilita Hispanio) pri la afrikakubaj folkloro kaj mitologio. *El reino de este mundo* (La regno de tiu ĉi mondo) (1949) temas pi haitia revolucio; en ties enkonduko Carpentier klarigis sian ideon pri *“mirinda realo”*, kion kelkaj kritikistoj konsideras kiel sinonima de “magia realismo”.

Ekde 1945 ĝis 1959 li loĝis kaj laboris kiel ĵurnalisto en Venezuelo, loko kiu tutcerte inspiris lin pri sia sennoma sudamerika lando, kie okazas la plej granda parto de *Los pasos perdidos* (La perditaj paŝoj) (1953). Li revenis al Kubo post la revolucio de 1959 kaj laboris en kuba ambasadejo en Francio. En 1977 ricevas la gravan hispanan premion Cervantes kaj en 1979 la francan premion Médicis. Li mortis en Parizo en 1980.

## Ĉefaj verkoj 
* *El acoso* (1956)
* *La guerra del tiempo* (1956)
* *El siglo de las luces* (La lumiga jarcento) (1962)
* *La ciudad de las columnas* (1970)
* *El recurso del método* (1974)
* *Concierto barroco* (1974)
* *La consagración de la primavera* (1978)
* *El arpa y la sombra* (1979)

Kategorio:Kubaj verkistoj
Kategorio:Kubaj eseistoj‎
Kategorio:Kubaj libretistoj
Kategorio:Kubaj muziksciencistoj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Magia realismo
Kategorio:Havananoj
Kategorio:Premio Cervantes premiitoj
Predeal

**Predeal** [predjal] (hungare **Predeál**) estas urbo en Rumanio ĉe la montpasejo Predeal. En 1992 ĝi havis 8 000 loĝantojn. Ĝi estas la plej alte situanta urbo de Rumanujo (1 032 m super marnivelo). Konstantajn loĝantojn ĝi havas de post 1830. Ĝi estas tre favorata ekskursejo, tre taŭga por vintraj sportoj. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Pârâul Rece, Timișu de Jos kaj Timișu de Sus.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
eta|Predeal kaj monto Postăvaru

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo en la retejo *Facebook* ()

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Brașov
Rupea

**Rupea** [rupja] (hungare: **Kőhalom** [koehalom]), germane: **Reps**) estas urbo en Rumanio nordokcidente de Brașov. Administre apartenas al ĝi la vilaĝo Fișer.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 941 loĝantojn; en 1992 5 098 (79 % da rumanoj).

## Historio 
Ĝi estis libera saksa vilaĝo, kamparurbo de 1433, sed perdis tiun statuson kaj nur en 1952 fariĝis denove urbo. Ĝis 1919 Kőhalom apartenis al Hungario (*Nagy-Küküllő*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Zoltán Bartha (n. 4-an de novembro 1930): ĵurnalisto, eldonisto
* Wilhelm Georg Berger (n. la 4-an de decembro 1929 - m. la 8-an de marto 1993, Bukareŝto): komponisto, violonisto, orkestrestro kaj muzikologo.
* Béla Issekutz (n. la 31-an de januaro 1886 – m. la 31-an de julio 1979 en Budapeŝto): kuracisto, kuracilesploristo, akademiano, kaj laŭreato de Kossuth-premio
* Attila László (n. en 1985): aktoro
* Cristian Mandel (n. la 18-an de aprilo 1946): pianisto kaj dirigento
* Claudiu M. Florian (n. en 1969): germanlingva verkisto 
* Frigyes Mojszesz (n. la 15-an de januaro 1931 en Aita Mare/Nagyajta, m. la 15-an de junio 1987 en Rupea), sporthistoriisto 
* Gyula László (n. la 14-a de marto 1910 - m. la 17-an de junio 1998 Oradea): arkeologo, pentristo kaj grafikisto
* Róbert Tomas (n. la 15-an de aŭgusto 1979): fakverkisto pri geologio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Urboj de distrikto Brașov
Los pasos perdidos

**Los pasos perdidos** (*La perditaj paŝoj*) estas romano de Alejo Carpentier.

Tiu ĉi estas romano ne tiom teknika kiom *El siglo de las luces*. Dek jarojn antaŭe Carpentier ankoraŭ ne pretis enmeti en sian literaturon tiajn amasegojn da ideoj, impresoj, ktp.

Tamen tiu ĉi romano ja montras interesegan idean mondon. La aŭtoro, sendube impresita de la senmezura sudamerika pejzaĝo spertita en Venezuelo revis pri **pli natura vivo**. Tiel li imagis ĉefrolulon kiu vivas neinteresan vivon en usona urbego. Eventuale li vojaĝas al amazonia regiono kie ekkonas naturan vivon de iu indiĝena popolo. Li ravegas pri tia vivo kaj pli kaj pli integriĝas en ĝi. Li formas familion kaj tute decidas jam **resti tie porĉiame**. Li faras la lastan vojaĝon al Usono por fermi ĉiun prokrastitajn aferojn kaj je sia reveno li ne kapablas trovi la indikilojn de si mem lasitajn por trovi enirejon al sia nova familio, vilaĝo kaj popolo ĉar rivera nivelo konstante supreniras kaj malsupreniras laŭ falita pluvo kaj tute ne eblas scii la nivelon de la momento de lia foriro. **Li perdis sian paradizon**.

En tiu ĉi romano aperas la intereso pri amerika natura realo, pri ties ecoj kaj valoraĵoj kaj la malkonekto kun la moderna vivo. La nuntempa homo ne kapablas atingi tian paradizon, estis senigita je.

Kategorio:Romanoj
Lexington (Masaĉuseco)

**Lexington** (prononcita /ˈlɛksiŋtn̩/) estas urbeto en la kantono  Middlesex, en Masaĉuseco en Usono. Laŭ la stato de  en la urbeto vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La urbeto famas ĉar tie okazis la unuaj pafoj de la Batalo de Lexington kaj Concord (fonetike *Kon-kard*), la unua batalo de la Usona Revolucio.

La unuaj loĝantoj ekloĝis (setlis) en Lexington je 1642. La urbeto korporaciiĝis oficiale je 1713. 

Ĉiujare, je la tria lundo de aprilo, la urbeto festas Patriotan Tagon, Masaĉuseca ŝtata festo. Je la sesa horo posttagmeze, oni reludas la bataleton je Lexington Green.

## Partneraj urboj 
Inter la partnerurboj estas:
* border|18px **Antony**, Francio
* border|18px **Dolores Hidalgo**, Guanajuato, Meksiko
* border|18px **Dnipro** en Ukrainio
* border|18px **Haifa**, Israelo
* border|18px **Waspam**, Nikaragvo
* border|18px **Pavlovsk**, Rusio
* border|18px **Gatĉina**, Rusio

## La kantonoj de Masaĉuseco sur mapo 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Masaĉuseco
Péter Jecza

**JECZA Péter** [jeca] estis rumania hungara skulptisto naskita la 16-an de oktobro 1939 en Sfântu Gheorghe kaj mortinta la 24-an de marto 2009 en Temeŝvaro. Li estis la pli juna frato de redaktoro Tibor Jecza.
eta|Niké fare de Jecza

## Kariero 
Péter Jecza pristudis skulptoarton en Kluĵo inter 1957 kaj 1963 en la Arta Altlernejo Ion Andreescu sub la direktado de András Kós kaj Romulus Ladea.Poste li instruis en Timişoara ĝis 1989 en altlernejoj. De 2005 li estas ano de la Hungara Artakademio. Li ricevis la *Internacian Artpremion Dr-ro Ludwig Linder* en 1975, ormedalon de la Internacia Skulptobienalo de Ravenna.

## Individuaj ekspozicioj 
Wuppertal (1972), Bukareŝto, Hofgeismar (1973), Wuppertal, Hofgeismar (1977), Aeugsterhal (1978), Wuppertal (1981), Cluj-Napoca, Wuppertal (1982), Düsseldorf (1983), Köln (1984), Basel, Wuppertal, Lugoj (1986), Basel (1987), Essen (1990)

## Fonto 
* Artportal.hu 

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de artisto http://www.jecza.ro/ 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj
Lamborghini

eta|260px|Lamborghini Diablo VT, la modelo produktita en 1990-aj jaroj
eta|Lamborghini Murciélago LP640

**Automobili Lamborghini S.p.A** /lamborgini/ [ˌlamborˈgiːni] (do NE lamborĝini) estas itala aŭtomobila firmao, kiu ekde 1964 fabrikas sportaŭtojn. La sidejo de la firmao estas Sant'Agata inter Bologna kaj Modena. La firmemblemo estas bataltaŭro. Depost 1998 la firmao estas parto de grupo Audi.

## Historio 
1948 Lamborghini fondiĝis en Centro en Italio de Ferruccio Lamborghini (1916 ĝis 1993) kiel traktorfabrika firmao.

En 1959 ankaŭ bruliloj kaj klimatiziloj fabrikiĝis.

En 1963 la firmao komencis fabriki sportaŭtojn.

En 1964 estis produktitaj la unuaj ekzempleroj de la legenda modelo 350 GTV kun dek du cilindroj.

Depost 1971 Lamborghini produktas motorojn por vetkurboatoj potencaj je ĉirkaŭ 1000 ĉevalpovoj.

En 1972 la firmao ekhavis monajn problemegojn kaj Ferruccio Lamborghini vendis la traktoran parton de sia firmao al la Same Group, kaj la sportaŭta parto ŝanĝadis la posedantojn jene:
* Ferruccio Lamborghini (1963 ĝis 1972)
* Georges-Henri Rossetti kaj René Leimer (1972 ĝis 1977)
* Bankrota (1977 ĝis 1984)
* Patrick Mimran (1984 ĝis 1987)
* Chrysler (1987 ĝis 1994)
* Megatech (1994 ĝis 1998)
* Grupo Audi ene de la konzerno Volkswagen (de 1998)

## Modeloj 
### Aktualaj modeloj 
* Lamborghini Murciélago (2002-2009)
* Lamborghini Gallardo (2003- )
* Lamborghini Reventon (2008- )
* Lamborghini Sesto Elemento (2010- )
* Lamborghini Estoque (2010- )
* Lamborghini Aventador (2011- )

### Historiaj modeloj 
eta|400 px|Lamborghini
* Lamborghini 350 GT/400 GT (1964-68)
* Lamborghini Miura (1966-73)
* Lamborghini Islero (1968-70)
* Lamborghini Espada (1968-78)
* Lamborghini Jarama (1970-76)
* Lamborghini Urraco (1973-77)
* Lamborghini Countach (1973-88)
* Lamborghini Silhouette (1976-77)
* Lamborghini Jalpa (1981-91)
* Lamborghini LM002 (1985-92)
* Lamborghini Diablo (1990-2002)

## Eksteraj ligiloj 
* Lamborghini by KLD Concept (en)

Kategorio:Aŭtomobilaj firmaoj
Kategorio:Italaj firmaoj
Konstantin Biebl

**Konstantin BIEBL** [bíbl] (naskiĝis la 26-an de februaro 1898 en Slavětín, mortis la 12-an de novembro 1951 en Prago – sinmortigo) estis ĉeĥa poeto.

Li naskiĝis en Slavětín ĉe Louny. Li studis realan gimnazion en Louny, li ne finstudis ĝin kaj foriris Pragon.

Biebl devis soldatiĝi en batalfronton en la unuan mondmiliton. En januaro de 1918 li estis en balkana batalfronto vundita, militkaptita kaj kondamnita je morto, fakte li savis sin per fuĝo el la militkaptiteco.

Post la jaro 1918 li studis en kuracista fakultato, sed profesion de kuracisto li ne praktikis.

Post la jaro 1934 li estis membro de grupo de surrealistoj en Ĉeĥoslovakio.

## En Esperanto aperis 
* **For la timon!** (tr. Miloš Lukáš, Esperanto Servo 1951)

**FOR LA TIMON!**

Min antaŭ nelonge altiris
volumo sensacia:
"La Nordo kontraŭ la Sudo“
ne estis titolo ĝia.

Verkis ĝin H. G. Wells.
Ĉu eble pravon li havas?
Ne, li malpravas!

Ne volas li fari panikon,
sed diras li tra konvinkite,
ke baldaŭ la tuta homaro
pereos subite.

Plej baldaŭ nepre devas perei la socio -
li skribas en la verk' Bankroto de Prudento.
Postrestos sole signoj de la lapona gento,
paŝsignoj de la neĝo; kaj eble eĉ ne tio ...

Ĝis tiu temp' ne mankas multe,
ke de l' poluso al poluso
hom' homon serĉos
senrezulte.

Ekzistas iometa ŝanco sava
(la sanktularo estu atestantoj!)
por papuana tribo perukhava
aŭ la Krani-ĉasantoj.

Postrestos sole Buŝmanoj subarbedare.
Eĉ tion oni ne scias
ankoraŭ klare.

Jen kion diras H. G. Wells.
Ĉu do pravon li havas?
Ne, li malpravas!

Kiel ja estus kredebla
baldaŭa pereo homara?
Male: sub via gvidado
vivos la mondo feliĉe,
Stalin, vi nia plej kara!
Malfidon pri la homaro
rifuzas ja ĉiu el ni.
Ĉiu, kun vi kiu kune
kredas je l' klaso proleta
kaj je ties grandegaj
kreemo kaj energi'.
Ĉiu amik' de Soveta Uni'!

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 26-an de februaro
Kategorio:Mortintoj la 12-an de novembro
František Chládek

**František Chládek** (naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1829 - mortis la 20-an de septembro 1861) estis ĉeĥa poeto.

Li lernis metion de teksisto, vagis tra Eŭropo kaj vivtenis sin kiel lignoskulptisto. Mortis juna je tuberkulozo.

Li verkis lirikon kaj politikan satiron, kiu aperadis en gazetoj. Libroforme ili aperis en 1884 kaj 1952.

Kategorio:Ĉeĥlingvaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Rudolf Pokorný

**Rudolf POKORNÝ** (naskiĝis la 18-an de aprilo 1853 - mortis la 19-an de septembro 1887) estis ĉeĥa verkisto.

Li studis komercan lernejon, sed fariĝis redaktoro de bonhumora kaj satira gazeto kaj kontribuis al poezia almanako Ruch. Plurfoje li vizitis Slovakion kaj propagandis ĉeĥajn-slovakajn kulturajn rilatojn. En 1881 li fondis libroserion *Knihovna československá* (Biblioteko ĉeĥoslovaka) kaj en 1887 li komencis eldonadi ĉeĥlingvan antologion de la rusa liriko.

Li mem verkis poezion kaj polemikojn. Ofte li uzis pseŭdonomojn **Ranko Petar** kaj **Heřman Městecký**. Lia plej grava verko estas **El vagadoj tra Slovakio**, kie li priskribis folkloron de pluraj slovakaj regionoj.

## Verkoj 
* **Z jarních luhův** (El la printempaj herbejoj, 1874)
* **Básně** (Poetoj, 1877)
* **Pod českým nebem** (Sub la ĉeĥa ĉielo, 1879)
* **Nemilostné písně** (Sen-amaj kantoj, 1879)
* **Povídky, arabesky a drobné kresby** (Rakontoj, arabeskoj kaj etaj desegnoj, 1879)
* **Kopřivy** (Urtikoj, 1880)
* **Literární shoda československá** (Literatura akordo ĉeĥoslovaka, 1880)
* **Z hor** (El la montaro, 1881)
* **Vlastenecké šlehy** (Patriotismaj vipadoj, 1882)
* **Vlasti a svobodě** (Al la patrujo kaj al la libereco, 1883)
* **S procitlým jarem** (Kun vekiĝinta printempo, 1883)
* **Z potulek po Slovensku** (El vagadoj tra Slovakio, 1883-1885)
* **Mrtvá země** (Morta lando, 1885)
* **Opět na horách** (Denove en la montaro, 1887)
* **O cigáňoch** (Pri ciganoj, 1921)

Li enĉeĥigis ankaŭ kantojn de moskvaj ciganoj.

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Marianne Timmer

eta|2009 WSD Rapidsketadaj ĉampionecoj
**Maria Aaltje (Marianne) Timmer** (n. 3-a de oktobro 1974, Sappemeer) estis nederlanda sketistino kun kiel karesnomo *Timmertje* (Ĉarpentinjo). Ŝi estas specialigita por la 1000 kaj 1500 metroj.

Timmer gajnis en 1998 la oran medalon por la 1000 kaj 1500 metroj dum la Vintraj Olimpikoj en Nagano sur klapsketiloj.
En 2002 dum la Vintraj Olimpikoj en Salt Lake City, Timmer atingis okan lokon por la 500, kaj kvaran lokon por la 1000 kaj 21-an lokon por la 1500 metroj.

Ŝi estis edziĝinta al la eks-futbalgolulo Henk Timmer, ekde la 4-a de oktobro 2012. En oktobro 2019 ili decidis ĉesi la rilaton.

## Medaloj 
Malplena listo de medaloj.

Timmer fariĝis nederlanda sprintĉampiono en:
* 1997–1999 (Groningen)
* 2001, 2003–2008 (Heerenveen)

### 2003 
* oro por la 500 metroj dum la NK Afstanden en Heerenveen.
* oro por la 1000 metroj dum la NK Afstanden en Heerenveen.
* bronzo por la 1500 metroj dum la NK Afstanden en Heerenveen.

### 2004 
* mondĉampiono sprinto je la 18-a de januaro 2004 en Nagano; Per tio Timmer estas la unua nederlanda virino en la historio kiu fariĝis mondĉampiono.
* arĝento por la 1000 metroj dum la Mondĉampioneco distancoj en Seulo.

### 2006 
* Olimpika ĉampiono por la 1000 metroj dum la Vintraj Olimpikoj (VO) en Torino
* elkonkursigo por la 500 metroj pro dufoja malkorekta starto dum la VO.

## Vidu ankaŭ 
* Achterdiep

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de Marianne Timmer ĉe ''DESGphoto'
* Marianne Timmer je la retejo de Team Liga

Kategorio:Olimpikaj atletoj
Kategorio:Nederlandaj rapidsketistoj
Ladislav Quis

**Ladislav QUIS** (naskiĝis la 7-an de februaro 1846 en Čáslav - mortis la 1-an de septembro 1913 en Černošice) estis ĉeĥa poeto.

Li doktoriĝis pri juro en 1872, laboris kiel advokato, sed jam kiel studento li partoprenis literaturan vivon. En la literaturon li eniris en la almanako Ruch, sed li kontribuis ankaŭ al Lumír kaj aliaj gazetoj kiel poeto kaj tradukisto. Lia plej sukcesa verko estas **Stulta Joĉjo**, verkita kun afabla humuro.

## Verkoj 
* **Z ruchu** (El la bruo, 1872)
* **Hloupý Honza** (Stulta Joĉjo, 1880)
* **Balady** (Baladoj, 1883)
* **Třešně** (Ĉerizoj, 1884)
* **Písničky** (Kantoj, 1887)
* **Epigramy** (Epigramoj, 1897)
* **Kniha vzpomínek** (Libro de rememoroj, 1902)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Josef Boleslav Pecka

**Josef Boleslav PECKA** (naskiĝis la 19-an de septembro 1849 en Praha - mortis la 25-an de julio 1897 en Chicago, Usono) estis ĉeĥa laborista poeto.

Teksisto, veldisto, aŭtodidakte li lernis france kaj germane, studis socialismon kaj marksismon, kunforndis unuan ĉeĥan laboristan gazeton **Budoucnost** (Estonteco), prizorgis Laboristan bibliotekon. Pro siaj opinioj li estis enkarcerigita, post liberiĝo li elmigris al Usono.

Li verkis artikolojn kaj broŝurojn pri laborista movado kaj kritikajn eseojn pri arto (*Arto kaj socialismo*). Eldonis plurajn laboristajn kantarojn.

## Verkoj 
* **73 dní revoluční strany pařížské** (73 tagoj de revolucia partio Pariza, 1873)
* **Normální doba pracovní** (Normala labortempo, 1874)
* **Červánky lipanské** (Ĉielruĝoj de Lipany, 1884)
* **Sebrané básně** (Kolektitaj poemoj, 1899)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Bohdan Jelínek

**Bohdan JELÍNEK** (naskiĝis la 21-an de junio 1851 - mortis la 19-an de majo 1874) estis ĉeĥa poeto.

Gimnazia kunlernanto de Alois Jirásek kaj amiko de Jaroslav Vrchlický, kiu post lia frua morto eldonis lian poezion. Li studis medicinon, sed pro tuberkulozo li rompis studadon kaj laboris kiel poŝtisto.

Lia poezio dissemita tra gazetaro atestas pri granda talento, kiun li ne povis disvolvi. Li verkis precipe lirikon, sed ankaŭ kelkajn epikajn poemojn kaj prozon. En siaj rakontoj uzis principon de rememoroj.

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Bohdan Kaminský

**Bohdan KAMINSKÝ**, propranome **Karel Bušek** (naskiĝis la 24-an de februaro 1859 en Husa - mortis la 13-an de julio 1929 en Poděbrady) estis ĉeĥa verkisto kaj poeto.

Li studis skulpt-arton, sed poste dediĉis sin al ĵurnalistiko kaj literaturo. Lia poezio estas sentimentala kaj retorika, lia liriko estis influita de personaj tragedioj (morto de la gepatroj kaj de la gefratoj). Liaj noveloj priskribis vivon de Pragaj malriĉaj boemoj. Malpli gravaj estas liaj bonhumoraj-satiraj felietonoj.

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Galileo (regiono)

**Galileo** (hebree הַגָּלִיל */haʔgalil/*, arabe الجليل */alĝalīl/*, latine ''Galilaea /gali'lea/*, greke Γαλιλαία */gali'laja/'') estas historia regiono en la nordo de Israelo kaj Palestinio, inter Mediteraneo kaj la rivero Jordano. Ĝi situas ĉe la Tiberiada lago (lago Kineret) kaj dividiĝas en tri partojn: supra, malsupra kaj okcidenta Galileo. Ĝi nun dividiĝas inter Israelo kaj Cisjordanio.

## Geografio 
Galileo komenciĝas norde ĉe la piedoj de Monto Hermono (2.814 m), kaj sude atingas Montojn Gilboa kaj Karmel. Oriente limon de Galileo difinas Golanaj Altaĵoj kaj Rifta Valo de Jordan, kaj okcidente marbordo de Mediteraneo kaj Valo de Jizre'el.

Pli granda parto de Galileo estas roka teritorio alta je ĉirkaŭ 500-700 m. Kelkaj montoj apartiĝas, kiel Monto Meron (1208 m). En Malsupra Galileo karakteriza pinto estas Monto Tabor (575 m).

Galileon karakteriĝas sufiĉe malalta meza temperaturo de la jaro kun granda nivelo de atmosfera akvaĵo, kio igas ĝin centro de faŭno kaj flaŭro. Ampleksaj areoj de arbaroj kaj koloraj floroj estas turisma allogo.

## Nuntempo 
La nuntempa Galileo estas unu el la plej gravaj regionoj de Israelo, kun granda populacio de araboj kaj druzoj (entute 50%).

"Koro de Galileo" estas regiono de urboj Karmiel, Nazareto, Ma'alot-Tarshiha, Migdal HaEmeq kaj Afula. Aliaj gravaj urboj de Galileo estas: Akko, Safed, Tiberiado kaj Kiryat Shmona. Havena urbo Hajfo, malgraŭ tio, ke ĝi troviĝas ekster Galileo, estas administra kaj komerca centro de la regiono.

Montara regiono kaŭzis, ke setlado en Galileo baziĝas je malgrandaj vilaĝoj situantaj en valoj apud la ĉefaj vojoj. La Israela Fervojo trapasanta marbordon atingas ĉi tie Naharija. Plimulto de la kibucoj ofertas hotelojn kaj ĉambrojn por luo.

Kategorio:Israelo
Kategorio:Cisjordanio
Kategorio:Regionoj
Vișeu de Sus

**Vișeu de Sus** [viŝeu de sus] (hungare: **Felsővisó** [felŝoviŝo], germane: **Oberwischau**) estas urbo en la distrikto Maramureș en Rumanio, sur la sudokcidenta parto de la Montaro de Maramureș en la valo de Vișeu, sudokcidente de Sighetu Marmației. Administre apartenas al ĝi la vilaĝo Vișeu de Mijloc.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 9.249 loĝantojn (germanoj, hungaroj, rumanoj, rusinoj); en 1992 15.944 (rumanoj, 10 % da germanoj, 4 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1365. Ĝi estis rumana vilaĝo. La germanoj kaj judoj koloniis je la dua parto de la 18-a jarcento. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Máramaros*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Gravaj personoj 
* Vasile Ciolpan (n. 17-a de majo 1928): ceramikisto.
* Dezső Péter (29-a de junio 1922): meblodezajnisto
* Dezső Péter (22-a de junio 1929 – ): arkitekto, etnografia kolektanto, muzeologo en Maramureș.
* György Murvai (n. 23-a de novembro 1940): fotoartisto, entreprenisto.
* Maximilian Schulmann (n. 10-a de decembro 1912 – ): skulptisto.
* Walter Levente Zavaczki (n. 1975): skulptisto

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo pri Viseu de Sus 
* Mapo de la distrikto 
* Viseu de Sus ...online , komerca retejo, 

Dosiero: Viseu de Sus jud Maramures.jpg|Situo en la distrikto
Dosiero: Central_Viseu_de_Sus.jpg|La urbocentro

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Baia Sprie

**Baia Sprie** [baja sprie] ( [felŝobanja], ) estas urbo en Rumanio ĉe la okcidenta piedo de Montaro de Gutin, oriente de Baia Mare. Nun administre apartenas al ĝi Chiuzbaia, Satu Nou de Sus kaj Tăuții de Sus.

## Situo 
Baia Sprie situas ambaŭflanke de la rivero Săsar. Ĝin trapasas la nacia vojo DN18 inter Baia Mare (okcidente) kaj Sighetu Marmației (norde).

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 4422 loĝantojn (hungaroj); en 1992 11735 (rumanoj, 29&nbsp;% da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1329. En la mezepoko ĝi estis grava minejurbo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szatmár vármegye*). Inter 1922 kaj 1924 je la iniciato de la pentristo Endre Litteczky funkciis tie la Artistkolonio de Baia Sprie.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Győző Balázs (14-a de aprilo 1893 – Miskolc, 13-a de marto 1973): poeto, verkisto.
* József Boczor (n. 15-a de septembro 1937): instruisto pri la hungara lingvo kaj literaturo, ĵurnalisto, tradukisto.
* Vera Barkóczi (9-a de aprilo 1947): skulptistino.
* Márton Csausz, kuracisto, universitata profesoro.
* József Gábor (1830 – samloke, 26-a de julio 1900): vinber-kaj fruktokulturisto.
* Károly Ember (16-a de septembro 1863 – Pomáz, 9-a de junio 1938): pedagogo, redaktoro.
* Ferenc Hitter (n. 19-a de januaro 1945): ĵurnalisto
* Mircea Alexandru Hrișcă (n. 18-a de marto 1931): pentristo.
* Dezső Hültl (6-a de aprilo 1870 – Budapest, 11-a de julio 1946): arkitekto, teknikuniversitata profesoro, ano korespondanta de la Hungara Scienca Akademio (1931).
* Hümér Hültl (14-a de julio 1868 – Budapest, 18-a de januaro 1940): kirurgo.
* Jakab Kandra, *Kabos* (29-a de aprilo 1843 – Eger, 1-a de junio 1905): historia kaj etnografia esploristo.
* József Lugossy (3-a de decembro 1812 – Debrecen, 7-a de marto 1884): lingvisto, orientalisto.
* József Máriás (n. 30-a de januaro 1940): literaturhistoriisto.
* József Alfréd Mazalik (n. 8-a de novembro 1927): redaktoro, politikisto.
* Károly Sasku (1806 – Pest, 22-a de julio 1869): advokato, inĝeniero, instruisto, politikisto, kunlaboranto de István Széchenyi.
* Sándor Schmidt (12-a de marto 1882 – Budapest, 12-a de junio 1953): inĝeniero pri minejoj.
* Endre Szabó (Budapest, 25-a de julio 1882 – Baia Sprie, 17-a de januaro 1964): inĝeniero pri arbaroj, fakverkisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Urba retejo
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 

Dosiero: Baia Sprie jud Maramures.jpg|Situo en la distrikto
Dosiero: ROU_MM_Baia_Sprie_CoA.jpg|La urba blazono
Dosiero: Baia_Sprie.jpg|Superrigarda vido

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Târgu Lăpuș

**Târgu Lăpuș** [tırgu ləpuŝ] (hungare: **Magyarlápos** [madjarla:poŝ], germane: **Laposch**) estas urbo en distrikto Maramureș en Rumanio, ĉe la supra fluejo de la Lăpuș-rivero sudoriente de Baia Mare. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Boiereni, Borcut, Cătun, Cufoaia, Dămăcușeni, Dobricu Lăpușului, Dumbrava, Fântânele, Groape, Inău, Răzoare, Rogoz, Rohia kaj Stoiceni.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1291. La rumanoj koloniis en la dua parto de 18-a jarcento. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 la urbo apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka*).

## Loĝantaro 
En 1910 Târgu Lăpuș havis 2 671 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 6 412 (rumanoj, 14 % da hungaroj).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Ferenc Benkő (4-a de januaro 1745 – Nagyenyed, 16-a de decembro 1816): reformit-eklezia verkisto, natursciencisto (mineralogo).
* Zoltán Csizér: kuracisto
* Boldizsár Deák (n. 1980): pentristo, lignoskulptisto
* Annamária Ferenczy (n. 13-a de majo 1926: aktorino.
* Károly Gyulay (n. 30-a de decembro 1934): aktoro, reĝisoro.
* Dezső Kovács (29-a de decembro 1866 – Cluj, 17-a de julio 1935): verkisto, kritikisto, redaktoro.
* Árpád Márton (n. 1955): aktoro, politikisto.
* László Valovits (Târgu Lăpuș, 1945) pentristo, grafikisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Urba retejo

## Vidu ankaŭ 
* Artisttendaro de Baia Mare-Târgu Lăpuș

Dosiero: Targu Lapus jud Maramures.jpg|Situo en la distrikto
Dosiero: ROU_MM_Targu_Lapus_CoA.jpg|La urba blazono

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Borșa

**Borșa** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Borșa (Bihor) estas vilaĝo en Distrikto Bihor.
*Borșa (Cluj) estas vilaĝo en Distrikto Cluj.
*Borșa (Maramureș) estas urbo en Distrikto Maramureş.

Kategorio:Urboj de Rumanio
Cavnic

**Cavnic** [kavnik] (hungare: **Kapnikbánya** [kapnikba:nja]) estas urbo en Rumanio ĉe la sudokcidenta parto de Gutin-montaro oriente de Baia Mare. Ĝi estas valormetalmineja centro.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 3517 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 5778 (rumanoj, 19&nbsp;% da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1336. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szatmár (reĝa departemento) vármegye*).

## Gravaj personoj 
* Alexandru Gafton (n. 1966), lingvisto, filologo.
* Ignaz Edler von Born (Alba Iulia aŭ Cavnic, 1742 – Vieno, 1791), monde fama geologo; lia familio estis de Cavnic.
* Krupiczer Antal (naskiĝis 1944 al 2009, Nyíregyháza, Hungario), fama skulptisto nomata "Ekspresionisma Eŭropo".
* Petro Moldavan (n. 1942, profesoro emerita membro de la Akademio de Teknikaj Sciencoj de Rumanio.
* Jenő Jendrassik (18-a de novembro 1924 – Budapest, 3-a de marto 1891): kirurgo, fiziologo, akademiano.
* György Komoróczy (14-a de aprilo 1909 – Debrecen, 23-a de marto 1981): historiisto, arkivisto, kandidato de historiaj sciencoj (1963).
* János Krizsán (1886–1948): pentristo.
* Antal Krupiczer (n. 1944): skulptisto, ekspozici-organizanto.
* Simon Papp (14-a de februaro 1886 – Budapest, 27-a de junio 1970): geologo, universitata profesoro, ano de la Hungara Scienca Akademio (1946–1949).
* János Raisz (1-a de oktobro 1830 – Budapest, 11-a de septembro 1882): aktoro.
* Emil Schöber (1860 – Debreceno, 1938): fakverkisto pri naturscienco
* Anna Székelyné Ungár, *Székely Józsefné* (10-a de aprilo 1790 – Kolozsvár, 25-a de decembro 1862): aktorino.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Urba retejo 
* Mapo de la distrikto 

Dosiero: Cavnic jud Maramures.jpg|Situo en la distrikto

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș