open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ronald Lötzsch

Prof-o d-ro **Ronald LÖTZSCH** (naskiĝis la 1-an de oktobro 1931 - mortis la ) estis germana lingvisto kaj esperantisto. Li estis edzo de d-rino Gesine Lötzsch kaj patro de kvar infanoj.

Kiel infano Lötzsch vivis en la Ercmontaro kaj parolis la tiean dialekton. Kiam li lernis en la lernejo la altgermanan kaj la anglan, vekiĝis lia intereso por lingvoj kaj dialektoj.

Li komencis en 1951 studon de etnografio en la Universitato de Lepsiko, sed baldaŭ decidis, studi rusologion en la Universitato de Leningrado (1951–1955). Li tie ankaŭ okupiĝis pri aliaj slavaj llngovoj, pri la litova kaj franca lingvoj, aldone pri Sanskrito. Poste li laboris kiel scienca asistanto en la Universitato de Lepsiko. En 1962 li doktoriĝis en la Humboldt-Universitato en Berlino al d-ro phil.

Ronald Lötzsch estis kunlaboranto de Akademio de Sciencoj de GDR (ĝis ties malfondo en 1991), unue  ekde 1961 ĉe la Instituto pri Slavistiko, poste ekde 1969 ĉe la Zentralinstitut für Sprachwissenschaft (Ĉefa Instituto pri Lingvistiko). De 1993 ĝis 1995 li estris la katedron pri sorabistiko en la Universitato de Lepsiko kaj estis la direktoro de la instituto pri sorabistiko tie.

Ronald Lötzsch science publikigis pri slavaj, jida, germana  lingvoj kaj Esperanto, ankaŭ pri kontaktlingvistiko, leksikografio, leksikologio, interlingvistiko, lingvopolitiko, politiko pri minoritatoj, historio de la lingvistiko kaj germana ortografio. Krome li (kun)verkis vortarojn.

Li engaĝiĝis en la Esperanto-Asocio de GDR kaj gvidis kiel ĝia lasta prezidanto (1989–1991) flanke de GDREA la alproksimiĝon al la Germana Esperanto-Ascocio . Dum la 69-a Germana Esperanto-Kongreso en la jaro 1991 en Munkeno li kune kun la GEA-prezidanto Wolfgang Schwanzer subskribis la unuiĝan kontrakton. Post la unuiĝo li estis vicprezidanto de GEA. De 1987 ĝis 1991 Ronald Lötzsch post Viktor Falkenhahn kaj Georg F. Meier estis prezidanto de la Fakgrupo Interlingvistiko/Esperanto en la Kulturligo de GDR. El ĝi estiĝis en 1991 la  *Gesellschaft für Interlinguistik* (GIL), kies membro li estis. 

Inter la jaroj 1962 kaj 1990 li estis sekreta kunlaboranto de la *Ministerium für Staatssicherheit*, sekureca servo de GDR.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*Gesellschaft für Interlinguistik (GIL) *(germane, angle)*
*Nekrologo Leibniz-Societo (germnane)

Kategorio:Germanaj lingvistoj
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto en Berlino
Claudia Schiffer

**Claudia Schiffer** (naskiĝis la  en Düsseldorf, plenkreskis en Rheinberg) estas germana fotomodelo, unu el la plej konataj manekenoj de la mondo. Ŝi aktoris en kelkaj filmoj kiel Love Actually en 2003.

Oni malkovris Schiffer fine de la 1980-aj jaroj en diskoteko. Ŝi mondfamiĝis kiel manekeno de la firmao Chanel.

Claudia Schiffer havas tri pli junajn gefratojn. Kiam infano ŝi deziris iĝi advokatino en la kancelario de sia patro, Heinz Schiffer

## Vivo 
En 1987 ŝiaj studplanoj estis forĵetitaj, kiam ŝi estis malkovrita en noktoklubo fare de Michel Levaton, la plenuma direktoro de la metropola modelagentejo.

Ŝi tiam estis invitita al Parizo fari kelkajn provfotojn, kiujn sekvis serio da fotoj en la revuo *Elle*. Ŝi unue altiris atenton per foto-serio por la jeans-marko Guess Jeans. Ŝi piediris la piediran ponton por la unua fojo 1988 kun la helpo de la modokreanto Karl Lagerfeld (por Chanel) kaj studentiĝis ĉe mezlernejo en la sama jaro. En 1990 ŝi estis sur Vogue-kovrilo por la unua fojo kaj estis dum dek jaroj apud Nadja Auermann la plej konata supermodelo el Germanio.

Eĉ kun pli ol 30 jaroj, Claudia Schiffer estas konsiderata unu el la plej belaj virinoj en la mondo. Kiel internacia Top Model, ŝia vizaĝo jam aperis sur pli ol 500 kovriloj (*Elle*, ''Harper's Bazaar*, *Vogue*, *Cosmopolitan*, *Vanity Fair*, *Time Magazine*...).

Ŝi estis sur la pontetoj en Parizo, Milano kaj Novjorko por ĉiuj ĉefaj modaj domoj: Versace, Ralph Lauren, Yves Saint-Laurent...

Kune kun aliaj pintaj modeloj de sia generacio Cindy Crawford, Kate Moss, Naomi Campbell, Elle MacPherson kaj Christy Turlington) ŝi fondis la kafejon de modo. Schiffer iĝis konata ankaŭ pro sia rifuzo esti fotita nudmama.

En 1997 Claudia Schiffer unue aperis antaŭ la kamerao kiel aktorino. Ŝi ludis rolon en la filmo *Black Out'' de Abel Ferrara. Poste ŝi ludis ankoraŭ pliajn malgrandajn rolojn, sed tamen ne volis ludi grandan rolon, antaŭ fini sian intertempe komencitan trejnadon kiel aktorino.

Krome Schiffer daŭre filmas reklamvideojn. En 2003 ŝi havis ekskluzivajn kontraktojn kun L'Oréal kaj Citroën.

Private ŝi fianĉiniĝis kun la usona magiisto David Copperfield dum kelka tempo. Laŭ konstantaj onidiroj, tamen ĉi tio devis esti pli rimedo por ambaŭ resti en amaskomunikilaro ol vera amrilato.

Ŝi edziniĝis en majo de 2002 kun la angla Matthew Vaughn (nask. Drummond). Ili havas filon Caspar Matthew (2003) kaj filinon Clementine (2004).

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 
* 

Kategorio:Germanaj fotomodeloj
Kategorio:Germanaj manekenoj
Kategorio:Germanaj aktoroj
Gesine Lötzsch

D-rino **Gesine LÖTZSCH** (ŝi naskiĝis je la 7-a de aŭgusto 1961 en Berlino) estas germana politikistino. Ŝi estas doktoro de filologio, esperantistomo, edzino de prof. d-ro Ronald Lötzsch kaj patrino de du infanoj.

## Biografio 
Post abiturienta ekzameno Gesine Lötzsch studis de 1980 ĝis 1985 pedagogion en Humboldt-Universitato en Berlino. En 1985 ŝi diplomiĝis kiel pedagogo de la fakoj angla kaj germana. Poste ĝis 1988 ŝi plenumis esplorstudon en la sama universitato. Ekde 1987 ŝi aldone studis en Nederlando. En la jaro 1988 ŝi akiris la titolon doktoro de la filologio (*dr. phil.*). La disertacio traktis tradukon de la biblio.

Gesine LÖTZSCH estas scienca kunlaboranto en la berlina Humboldt-Universitato, kvankam kiel parlamentano ekde januaro 1991 en forpermeso.

De 1989 ĝis 1990 Lötzsch estis membro de la parlamento de la urbodistrikto (germane: *Bezirksverordnetenversammlung*) Berlin-Lichtenberg, de majo ĝis decembro 1990 de la parlamento de la orienta parto de Berlino (*Stadtverordnetenversammlung*).

De 1991 ĝis 1993 ŝi estis estrarano de PDS (Partio de Demokrata Socialismo) en la urbo Berlino kaj prezidis la distriktan asocion Berlin-Lichtenberg.

Inter la jaroj 1991 kaj 2002 Gesine Lötzsch kiel ano de PDS estis membro de la (freŝe unuigita) berlina parlamento (*Abgeordnetenhaus*), kie ŝi ankaŭ prezidis la PDS-frakcion (de 1991 ĝis 1993) kaj la komisionon pri eŭropaj kaj federaciaj aferoj kaj amaskomunikiloj (de 1996 ĝis 2002).

Ekde oktobro 2002 Gesine Lötzsch estas membro de la germana parlamento (*Bundestag*). Kiel kandidato de PDS ŝi gajnis rektan mandaton, ricevinte 39,6 procentojn de la voĉoj en la balotdistrikto 87 (Berlin-Lichtenberg).

Ekde novembro 2005 ŝi estas vicprezidanto de la frakcio de *Linkspartei*, poste *Die Linke*, kaj gvidas la frakcian laboro-rondon pri regiona-, struktura politikoj, Orienta Germanio, buĝeto kaj natura medio. Krome ŝi estas frakcia komisiito en la buĝeta komisiono de la federacia parlamento (*Bundestag*) Ekde septembro ŝi estas ankaŭ membro en la defenda komisiono. Gesine Lötzsch estis ĉiam elektita rekte de la elekto-distrikto Berlin-Lichtenberg. En la federaciaj elektoj de la jaro 2005 ŝi atingis 42,9 % de la voĉoj (porpersonaj, la tiel nomataj unuaj voĉoj), en la elektoj de la jaro 2009 eĉ 47,5 %.

Je la 15-a de majo 2010 post la prezidanto de la partio *Die Linke* Lothar Bisky ŝi elektiĝis kun 92,8 % de la voĉoj kiel unu de la du prezidantoj de la partio *Die Linke* (apud Klaus Ernst). Ŝi retiriĝis de tiu posteno je la 10-a de aprilo 2012 pro malsano de sia edzo.

D-rino Gesine Lötzsch estas membro de Gesellschaft für Interlinguistik (GIL).

## Eksteraj ligiloj 
* persona retejo kun politikaj kaj berlinaj novaĵoj  *(germane)*
* Gesellschaft für Interlinguistik (GIL) *(germane, angle)*

Kategorio:Germanaj politikistoj
Kvartalo Kohoku

**Kvartalo Kohoku** aŭ **Kohoku-ku** (港北区 [kō-hoku-ku]) estas kvartalo de Jokohamo. "ko + hoku" signifas "haveno + nordo"-n.
eta|maldekstra|180px|Mapo de Kohoku

Kohoku
Kohoku
Amonio

[eta|Produkto de [amonia klorido per neŭtraligo de akva amoniaka solvaĵo kun hidrogena klorido]]
[eta|La **amonia** molekulo estas [kvaredro|kvaredra]]
**Amonio** NH4+ estas pluratoma jono, kiu formiĝas el nitrogeno kaj hidrogeno. Amonio reakcias (kemie reagas) alkale.

## Kombinaĵoj 
* Amonia heksafluoro-arsenato
* Amonia heksafluoro-platenato
* Amonia heksa-vanadato
* Amonia kvarfluoro-aluminiato
* Amonia kvarfluoro-antimonato

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kombinaĵoj de hidrogeno

Kategorio:Katjonoj
Andrej Grigorjevskij

**Andrej GRIGORJEVSKIJ** (; naskita **Andrej ANANJIN**, *Андрей Ананьин*, la  en la vilaĝo Kapustin Jar (d), Astraĥana provinco) estas rusia esperantisto.

Laŭ la universitata eduko li estas instruisto kaj tradukisto de la angla lingvo.

Li lernis Esperanton en 1979 en Volgogrado kaj preskaŭ tuj iĝis aktivulo. Mem instruis en pluraj E-kursoj, komence en Volgogrado, poste en kelkaj aliaj rusiaj urboj, inter ili Volĵskij, Taŝtagol, Novokuzneck, Moskvo, Ivanovo kaj Kostroma.

En 1988 li organizis la unuan festivalon EoLA kaj iniciatis refondiĝon de Sovetia Esperantista Junulara Movado (famiĝinta kiel SEJM-2), kiu post 1990 iĝis landa sekcio de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) por Sovetunio. Estis organizanto de Lingva Festivalo en Ivanovo kaj de Festivalo de Interesoj, kiu unuafoje okazis en 1999 en Ivanovo.

En la jaroj 1991-1993 Andrej Grigorjevskij estis estrarano de TEJO. En la estraro de Universala Esperanto-Asocio (UEA) li membris inter 2001-2004, respondecante pri informado, retaj aferoj kaj rilatoj kun TEJO.

Trifoje — en 1994-1995, 2000-2001 kaj 2005-2009 (dum du elektoperiodoj) — li estis prezidanto de Rusia Esperantista Unio (REU).

En diversaj etapoj de sia vivo li loĝis en kelkaj urboj de Rusio: ĝis 1977 - en Kapustin Jar, 1977-1988 - Volgogrado, 1988-1990 - Taŝtagol (Siberio), 1990-1997 - Moskvo, 1997-2002 - Ivanovo, ekde 2002 - Ŝumerlja (Ĉuvaŝio).

En la jaroj 1994-1997 li estis edziĝinta al Jelena Lebedeva (1965-1997), ekde 2000 - al Natalija Grigorjevskaja. Li kaj Natalija havas filon Aleksandr (naskiĝis en 2002).

## Vidu ankaŭ 
* Portretoj de profetoj

## Notoj 
Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Prezidantoj de Rusia Esperantista Unio
Kategorio:Volontuloj de TEJO
Kategorio:Estraranoj de TEJO
Kategorio:Estraranoj de UEA

Kategorio:Naskiĝintoj en Astraĥana provinco
Lingva Festivalo en Ivanovo

La unua **Lingva Festivalo en Ivanovo** estis organizita en oktobro 1999. La dua LF okazis en 2000, la tria kaj momente la lasta - en 2001. En 2001 en Ivanovo okazis ankaŭ alia simila aranĝo: Lingva Foiro. Kadre de la Foiro estis prezentantaj nur malgrandaj kursoj de lingvoj, sen ordinaraj por Lingva Festivalo kultur-historiaj enkondukoj pri la lingvo de la prezento.

La LF en Ivanovo neniam estis aparte granda, kutime kolektante de 200 ĝis 300 vizitantojn.

La 1-a kaj la 2-a LF-oj kaj la Lingva Foiro en Ivanovo estis organizitaj de junulara Esperanto-grupo "Teamo", la 3-a LF - de Ivanova Esperanto-klubo.

Kategorio:Lingva festivalo
Kategorio:Ivanovo
Poligonacoj

eta|*Persicaria*
alternative=Illustration Fallopia dumetorum.jpg|eta|Fallopia dumetorum
alternative=Ilustracja|eta|Rumex acetosa
La **poligonacoj**.

## Taksonomio 
La sistemo de Cronquist donis al ili apartan familion (poligonaloj *Polygonales*), sed pli novaj taksonomiaj sistemoj metas ilin inter la kariofilaloj.

Estas du subfamilioj:
* *Polygonoideae* kun 800 specioj en 28 genroj
* *Eriogonoideae* kun 300 specioj troviĝas nur en la Amerikoj.

Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (13 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

### Plej konataj genroj 
* poligono (*Polygonum*) estas genro kun unu aŭ plurjaraj herboj (200 specioj) kaj grimpaj arbedoj kun rondformaj tigoj oftehavantajn nodojn, super kiuj estas membraneca foliingo, la karakteriza stipulformiĝo de tiu. Ĝi havas kvinnombrajn florojn kaj triangulecajn aŭ platajn nuksojn.
** *Polygonum fagopyrum*: unujara herbo kun kor aŭ sagformaj folioj, blankaj aŭ helruĝaj floroj kaj akute triangulaj nuksoj utiligeblaj por fari grizan farunon kaj grion.
* fagopiro (*Fagopyrum*): unujaraj, rapide kreskantaj herboj kun triangulaj-korformaj folioj kaj kun triangulaj nuksoj, kiuj estas prilaborataj por elfarado de grio, kaj kultivata en plej malriĉaj kaj acidaj grundoj, ekzemple en Bretonio.
* kokolobo (*Coccoloba*): tropikamerikaj arboj, el kiuj la konata specio (*C. uvifera*)  havas manĝeblajn ŝajnfruktojn, kiuj konsistas el triangulecaj nuksoj ĉirkaŭitaj de ŝvelintaj, sukoplenaj receptaklo kaj kaliko kaj kiuj havas agrablan acidetan guston.
* rumekso (*Rumex*): plejparte plurjaraj herboj kun multaj verticilioj de floroj kaj kun triflanka nuksoenfermnita en la tri internaj periantaj folioj, kiuj kreskas dum la maturiĝo de la frukto.
** okzalo (*Rumex acetosa*): plurjara dioika herbo (Rumex acetosa), kies folioj estas freŝe acidetaj pro relativa granda enhavo de okzalatoj.
** patienco (*Rumex patientia*): plurjara herbo kun grandaj folioj, kiuj precipe en Sud-Eŭropo estas uzataj kiel spinaco.
* rabarbo (*Rheum*)

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj

Kategorio:Plantofamilioj
Tropikoj

eta
**Tropikoj** (aŭ **la intertropika zono**) estas geografia regiono de la Tero centrumita ĉirkaŭ la ekvatoro kaj limigita per latitudo de la du *tropikoj*: tropiko de Kankro en la norda kaj tropiko de Kaprikorno en la suda hemisfero. (Tiu areo etendiĝas inter ĉirkaŭ 23,5° N latitudo kaj 23,5° S latitudo). Ĉirkaŭ la tropikoj estas la subtropikoj.

Ĉi tiu regiono inkluzivas ĉiujn partojn de la mondo kie la suno estas rekte supre iam dum jaro. Norden de la Tropiko de Kankro kaj suden de la Tropiko de Kaprikorno la suno neniam levas al 90° azimuto. Tamen, iuj montaj areoj inter la tropikoj povas esti malvarmaj kaj neĝaj.

Tropikaj plantoj kaj animaloj estas specifaj indiĝenaj specioj de la specioj. Oni diras *tropika* en ĝenerala senco la varmegajn regionojn, kiujn kovras tutjare abunda vegetaĵo. Sed ekzistas do partoj de tropikoj, kiuj ne respondas al tiuj kriterioj, kiel la altmontara tundro aŭ neĝokovritaj pintoj! (ekz. Mauna Kea).

En la Klimata klasifiko de Köppen, **tropika** areo estas iu regiono kiu ne estas seka kaj havas 12-monatan meztemperaturon de pli ol . Vidu artikolon **tropika klimato**.

## Kelkaj tropikaj urboj 
* Mumbajo, Barato (19,1º N)
* Honkongo, Ĉinio (22,3º N)
* Najrobio, Kenjo (1,3º S)
* Rio de Janeiro, Brazilo (22,9º S)
* Singapuro, Singapuro (1,4º N)

## Bildaro 

Flutuando com a Vida Marinha.jpg|Fiŝoj en marĉo en Brazilo
Kukenantepuyvenezuela.jpg|Tepui en Venezuelo
Serengeti - plains.jpg|malaltebenaĵoj en Serengeti
Amazonia.jpg|Arbaro ĉe Amazonio

## Vidu ankaŭ 
* Musono
* Duonsekaj tropikoj
* Ekvatora klimato
* Subtropika klimato
* Klimato
* Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj
* Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj
Francisco I. Madero

**Francisco Ygnacio MADERO GONZÁLEZ** (Parras de la Fuente, Coahuila, 30-a de oktobro 1873 – 22-a de februaro 1913) estis prezidanto de Meksiko inter 1911 kaj 1913.

Francisco Madero oponis la reĝimon de Porfirio Díaz, kaj en 1909 fondis partion kontraŭ la daŭra reelektado, kaj kandidatis por la prezidenteco. Díaz lin enkarcerigis, kaj el la malliberejo Madero lanĉis la **Alvokon de San Luis**, pro la urbo kie li estis mallibera, San Luis Potosí. Prezidento Díaz rezignis en 1911.

Madero gvidis registaron demokratan, sed ne speciale favoran al la popolaj klasoj. Dum lia rega tempo, eksplodis ribeloj kamparanoj, inter kiuj la ĉefan gvidis Emiliano Zapata. Madero ŝarĝis ĝian subpremon al generalo Victoriano Huerta, kiu en 1913 konspiris kun la ambasadoro de Usono Henry Lane Wilson por renversi la prezidenton. Je la 22-a de februaro de 1913, malgraŭ antaŭaj promesoj, Madero estis ekzekutita.

Madero verŝajne alprenis la kutimon, mallongigi sian duan antaŭnomon, dum studado en Berkeley; tamen estas eble, ke plaĉis al li la litero "I",
ĉar ĝi aspektas kiel romia cifero "unu" ("Francisko la unua"). Alia ebleco estas ke li preferis lasi dubojn pri la nomo, kiun kelkaj supozas esti *Ignaco*.

Kategorio:Prezidantoj de Meksiko
Kategorio:Revoluciuloj
Kategorio:Historio de Meksiko
Kategorio:Lernintoj de HEC (Parizo)
Artisto

[eta|Artisto en [Kimrio, 2021]]
**Artisto** estas persono kiu per kreaj talentoj kreas arton. Oni povas uzi la vorton rilate al iu branĉo de la artoj—ekzemple: muziko, literaturo, kaj teatro—tamen pliofte ĝi estas konektita de belartoj.

## Artaj medioj de artistoj 
Artisto ofte specialiĝas en specifa arta medio.
* Ceramiko
* Ilustrado
* Kantado
* Pentrado
* Skulptado
* Teatro
* Verkado

## Vidu ankaŭ 
* Falsado de arto
* Listo de artistoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kuvataiteilijamatrikkeli.fi 
* http://www.ouka.fi/100kuvaa 
* http://www.skagensmuseum.dk/uk/museet/museetshistorie/Haven
Julia Roberts

**Julia Fiona ROBERTS** (naskiĝis la 28-an de oktobro 1967) estas usona aktorino.

Kiel aktorino ŝi gajnis unuan atenton per rolo de Shelby Eatenton Latcherie en la filmo *Steel Magnolias* (1989); mondfamon ŝi akiris en la jaro 1990 per la filmo *Pretty Woman*. Por ambaŭ roloj ŝi ricevis la premion *Ora globo*. Pro sia rolo en la filmo *Erin Brockovich* ŝi ricevis entute kvin premiojn, inter kiuj la multe deziratan Oskar-premion (vidu sube).

Ekde 2002 Julia Roberts estas edziniĝinta kun la kameraisto Daniel Moder. La 28-an de novembro 2004 al la paro naskiĝis geĝemeloj: la filino *Hazel Patricia* kaj la filo *Phinnaeus Walter*.

La aktoro Eric Roberts estas la frato de Julia Roberts.

## Listo de filmoj 
### Televido 
## Listo de premioj 
### Plej bona asista aktorino 
* 1990: *Ora globo* (Golden Globe) por *Steel Magnolias*

### Plej bona aktorino 
* 1991: *Ora globo* (Golden Globe) por *Pretty Woman*
* 2000: *Oskar-premio* (Academy Award) por *Erin Brockovich*
* 2000: *Brita akademia premio* por *Erin Brockovich*
* 2000: *Ora globo* (Golden Globe) por *Erin Brockovich*
* 2000: *Premio de la tutlandaj recenzantoj* (National Board of Review of Motion Pictures) por *Erin Brockovich*
* 2000: *Gildo de ekran-aktoroj* (Screen Actors Guild) por *Erin Brockovich*

## Nomumoj 
### Plej bona asista aktorino 
* 1989: *Oskar-premio* (Academy Award) por  *Steel Magnolias*

### Plej bona aktorino 
* 1990: *Oskar-premio* (Academy Award) por  *Pretty Woman*
* 1990: *Brita akademia premio* por *Pretty Woman*
* 1997: *Ora globo* (Golden Globe) por ''My Best Friend's Wedding*
* 1999: *Ora globo* (Golden Globe) por *Notting Hill''

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj teatruloj‎
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Perkorpa modelado
Kategorio:Eksaj katolikoj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktorino
Benito Juárez

**Benito Pablo JUÁREZ GARCÍA**  (naskiĝis la 21-an de marto 1806 en San Pablo Guelatao (Oaxaca), mortis la 18-an de julio 1872 en la nacia palaco en Meksikurbo) estis prezidanto de Meksiko inter 1858 kaj 1872.

Juárez estis indiĝena meksikano deveninta de la zapotekoj kaj lernis la hispanan lingvon nur en la aĝo de 12 jaroj. Kiel guberniestro de la provinco Oaxaca li distingis sin per progresema agado. Sub la prezidanteco de Santa Anna li estis arestita kaj deportita al Havano; li sukcesis fuĝi al Nov-Orleano, kie li vivis ĝis 1855.

Dum la regado de Juan Álvarez li estis ministro pri justico kaj publika klerigo. Li instigis progresemajn leĝojn, kiuj preparis la konstitucion de 1857, kiam li estis nomumita prezidanto de la Plej Supera Tribunalo.

Konservativula ribelo ekigis la reforman militon, dum kiu Juárez en 1858 senbalote alprenis la prezidantecon de la respubliko kaj unu jaron poste proklamis reforman leĝaron. Tiu leĝaro konsistigas la bazon de la moderna meksika ŝtato; ĝi konfiskis la bienojn de la klerikaro, ŝtatigis la terenon kaj deklaris la disecon de eklezio kaj ŝtato.

Post iro en Meksikurbon en 1860 li estis en 1861 konfirmita kiel prezidanto. Pro la malfacila fiska situacio li suspendis la pagon de eksterlandaj ŝuldoj, kontraŭ kio protestis Francio, Hispanio kaj Britio. Sekvis invado de francaj trupoj, kun la konsento de la malvenkintoj de la reforma milito
kaj la proklamado de Maksimiliano de Habsburgo kiel imperiestro de Meksiko, kiu formale regis de 1864 ĝis 1867.

Apogate de la burĝaro kaj granda parto de la kamparanaro Juárez sukcesis organizi reziston al la invadintoj.
Kvankam li devis retiriĝi ĝis la ekstrema nordo de la lando, li fine ricevis helpon de Usono, kiu esperis tiel malgrandigi la influon de la eŭropaj ŝtatoj.
Tiel Juárez sukcesis rekonkeri la ĉefurbon kaj iĝis reelektita kiel prezidanto en 1867. Li regis en tiu periodo tre aŭtoritatece kaj frontis pli kaj pli grandajn financajn problemojn.

En 1871 li estis reelektita, sed lia sano jam estis malforta. En 1872 li mortis, laŭ iuj pro angino, laŭ aliaj pro apopleksio aŭ koratako.

Benito Juárez estas konsiderata nacia heroo de Meksiko. La germana verkisto Karl May priskribas lian agadon en sia romano *Das Waldröschen* (la arbara rozeto), en kiu li tamen iom unuflanke prezentas la historiajn detalojn.

## Citaĵo 
## Vidu ankaŭ 
* Historio de Meksiko
* meksik-usona milito
* Benito Juárez (Komunumo en Veracruz)

Kategorio:Prezidantoj de Meksiko
Kategorio:Meksikaj revoluciuloj
Kategorio:Naciaj herooj
Rafael del Riego

**Rafael del RIEGO** (komplete: *Rafael del Riego y Flórez*) (9-a de aprilo 1784 - 7-a de novembro 1823) estis hispana generalo kaj liberala politikisto.

Riego estis naskita je la 9-a de aprilo 1784 (laŭ alia fonto je la 24-a de novembro 1785) en Santa María de Tuñas en Asturio. Post ĉeesto en la Universitato de Oviedo en 1807, li iris al Madrido, kie li rekrutiĝis en la armeo. Je 1808, dum la Milito de Hispana Sendependiĝo, li estis kaptita de la francoj kaj enkarcerigita en Eskorialo, el kie li finfine eskapis.

Je la 1-a de novembro 1808 li partoprenis en la Batalo ĉe Espinosa de los Monteros, dum kiu li denove iĝis prizonulo. Post tri tagoj li estis sendita al Francio kaj fine liberigita. Li vojaĝadis tra Anglio kaj Germanio, revenis 1814 al Hispanio kaj re-eniris la armeon en la rango de ĉef-leŭtenanto.

Dum 6 jaroj de absolutismo dum la regado de la reĝo Ferdinando la 7-a, li partoprenis en konspiro de la framasonoj kaj liberalistoj kontraŭ la reĝo. En la jaro 1819 la reĝo formis 10 batalionojn por batalo kontraŭ la ribeloj en Sudameriko. Riego iĝis komandanto de la asturia bataliono. Tamen, post la alveno al Kadizo, li komencis ribelon je la 1-a de januaro de 1820, kaj petis la restarigon de la Konstitucio de la jaro 1812, la unua demokrata konstitucio en Hispanio, kiu estis forigita de la reĝo. Post pozitivaj aliĝoj de aliaj generaloj, la reĝo cedis kaj tiam komenciĝis la liberala regado.

La nova *progresista* registaro nomumis Riegon kampomarŝalo kaj kapitanĝeneralo de Galegio. En 1821 oni lin translokigis al Aragono. La 18-an de junio li edzinigis sian kuzinon Teresa del Riego y Bustillos. Je la 4-a de septembro samjara, okaze de respublikana ribelo, li estis akuzita je respublikanismo, kaj enkarcerigita. Tamen, lia populareco kreskis, kaj en 1822 li estis elektita en la Kortumoj (*Parlamento*), kaj liberigita.

En decembro 1822, en la Kongreso de Verona, la landoj de la Sankta Alianco decidis ke respublikana reĝimo en Hispanio estus risko por la stabileco en Eŭropo, kaj decidis revenigi la absolutisman monarĥion. Je la 7-a de aprilo de 1823 franca armeo trairis la Pireneojn. Riego ekkomandis la 3-an Armeon, kaj rezistis la invadantojn. Tamen, en septembro li estis perfidita, kaj malliberigita en la urbo Arquillos (Provinco Ĥaeno). Li estis juĝita en Madrido, akuzita je perfido, kaj kulpigita. La 7-an de novembro de 1823 Rafael del Riego estis pendumita en la madrida placo Cebada.

Riego fariĝis la simbolo de la liberalismo kaj de la respublikistoj en Hispanio. *Himno de Riego*, kantaĵo honore al Riego estis la himno de la Dua Hispana Respubliko (1931-1939). Nun lia portreto estas montrata en la sidejo de la hispana parlamento.

RIEGO, Rafael del
RIEGO, Rafael del
R
Kategorio:Ekzekutitaj personoj de Hispanio
Aalen

**Aalen**  (esperante **Aleno**) estas urba komunumo en Germanujo. Ĝi troviĝas en la distrikto Ostalb kaj en la distriktaro Stutgarto de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn. Aalen estas la administra centro de la distrikto Ostalb.

La urbo havas famon en arkeologio pro sia granda romia garnizono, la plej granda kavaleri-kastelo norde de la Alpoj.

En la Esperanto-movado Aalen estas monde konata kiel sidejo de la Germana Esperanto-Biblioteko.

## Geografio 
Aalen situas  oriente de Stuttgart kaj  norde de Ulm, ĉe la rando de la Ŝvaba Ĵuraso,  okcidente de Nördlingen kaj Nördlinger Ries.

### Najbaraj komunumoj 
Aalen najbaras al jenaj urboj kaj komunumoj:
Oberkochen, Essingen, Heuchlingen, Abtsgmünd, Neuler, Hüttlingen, Rainau, Westhausen, Lauchheim, Bopfingen kaj Neresheim (ĉiuj en distrikto Ostalb), krome Heidenheim an der Brenz kaj Königsbronn (ambaŭ distrikto Heidenheim).

## Historio 
### Romia epoko 
eta|300px|dekstra|La elfosita kastelo
En ĉirkaŭ 150/160 p.K. la Romianoj konstruis grandan fortikaĵon (*castellum*) kiel garnizonon de kavaleri-kohorto *Ala II Flavia milliaria*.

Estis sugestite, ke la nomo *Aalen* devenas de la latina *Ala*, sed tio ĉi estis refutita de pli malfrua esploro.

La situo de la fortikaĵo estis strategie oportuna pro sia rekta proksimeco al *Limeso*, la limo al la neokupita *Germania*. La kavalerigarnizono estis 1.000 soldatojn forta, la plej granda fortikaĵo de helptrupoj ĉe Limeso. Sude kaj oriente la fortikaĵo estis akompanata de civila kolonio (komercistoj, metiistoj, familianoj, prostituitinoj ...). Verŝajne en 260 (aŭ pli frue) la Romianoj forlasis la fortikaĵon, ĉar ili retiris sian landlimon ĝis la riveroj Rejno kaj Danubo, kaj la alemanoj transprenis la regionon.

En 2005 UNESKO agnoskis Limeson kiel mondan heredaĵon, la kastelo de Aalen estas registrita kiel ORL 66 (RLK).

## Personoj forte ligitaj al Aalen 
eta|300px|Historia urbodomo kaj bazareja puto
* Christian Friedrich Daniel Schubart (1739–1791), poeto, orgenisto, komponisto kaj ĵurnalisto; pasigis infan- kaj junulaĝon en Aalen.
* Sieger Köder, pastro kaj pentristo

## Esperanto 
Rimarkinda estas la Germana Esperanto-Biblioteko, kies kolekto ampleksas en 2018 pli ol 54.000 erojn. Ĉiun duan jaron la urbo kune kun la FAME-fondaĵo solene disdonas la Esperanto-kulturpremion (oficiale/germane: *Aalener Esperanto-Kulturpreis*). Unu el la pli konataj asocioj en la urbo estas la Esperanto-Grupo Alena.

En Aalen loĝas delegito de UEA Karl Heinz Schaeffer kaj 2 fakdelegitoj de UEA Franz Zeller kaj Karl Heinz Schaeffer pri radioamatorismo, Karl Heinz Schaeffer ankaŭ pri apotekaj aferoj.

## Partneraj urboj 
*  Saint-Lô, Francio (1978)
*  Christchurch (Kristkirko), Britio (1981) 
*  Tatabánya, Hungario (1987)
*  Antakya, Turkio (1995)
*  Cervia, Italio (2011)

## Notoj, referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* la oficiala retejo de la urbo
* retejo de Germana Esperanto-Biblioteko Aalen 
* retejo de EGA la Esperanto-Grupo Alena 
* la germana Esperanto-Biblioteko
* la E-grupo de Aalen 

Kategorio:Distrikto Ostalb
Germanio, Limes
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Germanio
Vítkov

**Vítkov** estas urbo en Ĉeĥio, kiu havas  () kaj kiu situas en norda Moravio, en orienta parto de montaro Jeseníky en spaco, kie riveroj Odro kaj Moravice reciproke plej multe proksimiĝas. La urbo estas proksima 30&nbsp;km de urbo Opava.

## Historio
Komencoj de la urbo verŝajne tuŝiĝas la 2-an duonon de la 13-a jarcento, unue oni mencias pri la urbo en la jaro 1301. En la ĉirkaŭaĵo de la urbo oni minis oron kaj arĝenton. Signifa memorigaĵo estas tombejpreĝejo el la jaro 1625 kun ŝtonkruco ĉe ĉefportalo de la tombejo el la jaro 1827 kaj kun baroka kapelo el la jaro 1794. Novgotika paroĥ-preĝejo el la jaroj 1910–1914 dominas al la urbo, en placo staras novgotika urbodomo el la jaro 1884. En la 18-a jarcento ĉi tie agadis la svisa pedagogo Johann Heinrich Pestalozzi. En la loka tombejo estas tombmonumento al ĉi tie loĝinta Jan Zajíc, kiu protestante kontraŭ la eniro de „aliancanaj“ armeoj en Ĉeĥoslovakion en la jaro 1969 brulmortigis sin.

Proksimume de la urbo situas burgoruinoj de burgo Vikštejn. En proksima vilaĝo Klokočov estas konata ĉevala rasbredstacio.

Vítkov situas en turisme atrakcia pejzaĝo sur suda rando de Nacia parko Moravice kaj proksime de montaro Oderské vrchy. En la ĉirkaŭaĵo de la urbo troviĝas minejoj por ardezo.

### Jan Zajíc 
La 3-an de julio 1950 ĉi tie naskiĝis Jan Zajíc, kiu la 25.an de februaro 1969 por protesto kontraŭ invado de soldataroj de Varsovia Traktato mortbruligis sin ĉe domo n-ro 39 en Venceslaa Placo. Laŭ Jan Zajíc estas nomita la placo en Vítkov. La eventon kaptas filmo *Ve jménu života Vašeho, hořím!* (*En la nomo de vivo Via, mi brulas!*).

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
Vítkov havas sume ok partojn: Jelenice, Klokočov, Lhotka, Nové Těchanovice, Podhradí, Prostřední Dvůr, Vítkov kaj Zálužné, dum kio Jelenice estas de la teritorio de la urbo apartigita (ĝi kreas ĝian eksklavon).

## Memorindaĵoj
* Tombeja preĝejo de Ĉielpreno de Virgulino Maria
* Paroĥa preĝejo de Ĉielpreno de Virgulino Maria

## Pluaj fotoj

Vítkov, kino Panorama 01.jpg|Vítkov
Vítkov, Lidická 615.JPG|Vítkov
Vítkov, roh Opavské a Husovy.JPG|Vítkov


Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Urboj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník
Kategorio:Urboj en dislimejo de Moravio kaj Silezio
Listo de urboj de Urugvajo

dekstra|250px
Laŭ loĝantarnombro la unua 10:
* Montevideo
* Salto (urbo)
* Marbordurbo
* Paysandú
* Las Piedras
* Rivera
* Maldonado
* Tacuarembó
* Melo (Urugvajo)
* Mercedes (Urugvajo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ine.gub.uy 
* http://www.citypopulation.de/Uruguay.html 
* https://web.archive.org/web/20071001090906/http://www.world-gazetteer.com/s/p_uy.htm 

Kategorio:Urboj de Urugvajo
Listo de urboj de Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj

eta|Mapo de la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
**Listo de urboj de Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj**

* Abu-Dabio
* Aĝman
* Dubajo
* Ŝarĵo
* Sila
* El-Ajn

## Eksteraj ligiloj 
* http://gazetteer.de 
* http://www.citypopulation.de/UAE_d.html 

Kategorio:Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
Sofo

dekstra|eta|Sofo por sidado
[eta|Sofo en [rokoko-stilo]]
dekstra|eta|Sofolito eltirita kaj elfaldita por dormado
**Sofo** (de la araba *suffa*, ripoz-benko) estas meblo, kiu permesas komfortan sidadon de pli ol unu persono. plejmofte kun dikaj kusenoj.

Sofo kutime troveblas en salono aŭ ripozejo en hejmo. Sofoj estas faritaj el plej diversaj teksaĵoj kaj ledoj super ligna kadro. Tipa sofo ofertas du ĝis tri sidlokojn kaj havas dorso-apogilon kaj brak-apogilojn ĉe ambaŭ flankoj.

Laŭ Francisko Azorín **sofo** estas *Benko drapigita kun apogdorso k. apogbrakoj.* Li indikas etimologion el la araba *soffa* (benko).

## Variaĵoj 
Sofoj multe varias laŭ stilo, formo kaj funkcio kaj havas diversajn nomojn laŭ lingvoj kaj kulturoj. Internacie unueca terminaro ne ekzistas. Plej popularaj variaĵoj estas:

* **Kanapo** (de franca *canapé* < latina conopeum < malnovgreka κωνωπεῖον) estas salonmeblo, longa seĝo por pluraj personoj, kun dorsoapogilo kaj remburita sidloko Laŭ Francisko Azorín **Kanapo** estas *Apogseĝo por pluraj personoj.* Li indikas etimologion el greka *konopeion* (lito) kaj de tie la latina *canopeum*.
* **Divano** (de araba *dawwana* – "skribi", "noti" tra *diwan* "oficeja ĉambro") estas sofo sen dorsa kaj braka apogiloj kaj sen suba malplena spaco Laŭ Francisko Azorín **divano** estas *Ampleksa, apudmura benko, sen apogdorso, sed kusenkovrita ofte. Litseĝo.* Kaj li indikas etimologion el araba *divan* (kunsido, kunsidejo).
* **Sofolito** estas sofo kun eltirebla kesto sub la sidlokoj, kiu enhavas nedaŭran, elfaldeblan liton. Kiel plurfunkcia meblo ĝi dumtage servas al sidado, dumnokte al dormado. Sofolitoj tiel ŝparas spacon kaj estas uzata precipe en malgrandaj apartamentoj.

Sofo origine estis la trono de araba estro kaj ekzistas de la antikva epoko. Dum longa tempo ĝi estis distingita meblo, sed post la industriigo sofo iĝis komunuza meblo de la meza kaj malalta klasoj.

Sofo estas ofte ligita kun la freŭda psikanalizo. Freud origine uzis sofon kiel kuŝejon de la paciento dum hipnoto kaj analizo.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Seĝo
* Kuseno
* *Chaise longue*

Kategorio:Mebloj
Richard Gere

**Richard GERE** (naskiĝis la ) estas usona aktoro.

Li estas konata tibeta budhisto kaj aktiva apoganto de la Dalai-lamao-14, Tenzin Gyatso.

Gere naskiĝis en Philadelphia. Li eminentis en la altlernejo pri gimnastiko kaj muziko (li ludis trumpeton). Li diplomitiĝis en 1967 en North Syracuse Central High School. Gere vizitis la Universitato de Masaĉuseco ĉe Amherst, sed post du jaroj finis tion. Li klopodis por profesia trumpeta kariero. Li aperis en televido, kino kaj teatro en la 1970-aj jaroj. Lia kariero ekis en 1980 per la filmo Usona ĝigolo (American Gigolo).

Li estis iam edzo de la supermodelo Cindy Crawford kaj de la aktorino kaj modelino Carey Lowell, kun kiu li havas filon, Homer James Jigme Gere. Lia nuna edzino estas Alejandra Silva. 

Li ankaŭ havas duonfraton, la germanon Henry Januszewski. 

## Filmaro 
### Televido 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* http://www.newenglandancestors.org/education/articles/research/special_guests/gary_boyd_roberts/74_659_474.asp 
* http://www.shambhalasun.com/Archives/Features/1999/May99/gere.htm  
* http://www.canoe.ca/JamMoviesArtistsG/gere_richard.html
*  *(recenzo pri la filmo kie li rolludas)*

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1949
Kategorio:Naskiĝintoj la 31-an de aŭgusto
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Usonaj homrajtaj aktivuloj‎
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj teatruloj‎
Kategorio:Usonaj fotistoj
Heinrich Friess

eta|dekstra|200 px|Heinrich Frieß
**Heinrich FRIEß** (latinigita al *Friess*)  (naskiĝis la , mortis la ) estis instruisto kaj germana esperantisto. Li partoprenis en la diskuto pri ata kaj ita kaj korespondis kun dekoj da esperantistoj en la tuta mondo pri tiu temo. Rezultas el tio riĉa leterkolekto kaj eseo (*Ĉiuj formoj de la pasivo*), kiun Heinrich Frieß redaktis.

Devene el la monteta kaj arbara regiono Taunus nordokcidente de Frankfurto ĉe Majno, li kun la edzino *Margret Kraft* translokiĝis al Schlitz, distrikto Vogelsberg, kie li laboris kiel instruisto por infanoj en kampara lernejo, kaj kie naskiĝis la unua filino Erika. Sekvis kvin pliaj infanoj. Li pli malpli ĉiun trian jaron ricevis postenon en alia vilaĝo de Hesio, kaj la tuta familio devis translokiĝi, interalie al Lauterbach-Sickendorf, Ranstadt-Dauernheim, Rodgau-Dudenhofen kaj al Bensheim. Dum li mem de postaj familianoj priskribiĝis esti "kabineta esperantisto", kiu multe legis kaj korespondis en la internacia lingvo, la plej aĝa filino Erika iĝis "praktika" esperantisto, edziĝis al la franca movada aktivulo Georges Lagrange kaj edukis siajn tri filojn (Patrick, Bernard kaj Arno) kiel denaskaj esperantistoj.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉiuj formoj de la pasivo, Analiza provo pri ATA - ITA el propra vidpunkto, 1967, propra eldono de la aŭtoro

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Ata-ita-diskuto
Rabarbo

La **rabarbo** aŭ **reumo** (*Rheum*) estas genro el familio de poligonacoj, kun tre ampleksaj folioj, kies trunkoj estas uzataj por fari kompoton aŭ konfitaĵon kaj kies pulvorigitaj radikoj servas kiel laksigilo. La folioj estas venenaj.

250ra|eta|neniu|Rabarbo
250ra|eta|neniu|Floroj de rabarbo
## Specioj 
* Rabarbo-reumo

## Referencoj 
Kategorio:Legomoj
Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Poligonacoj
Kokolobo

**Kokolobo**  (*Coccoloba* el poligonacoj) estas genro de tropikamerikaj arboj el la planta familio poligonacoj, el kiuj la konata specio (C. uvifera) havas manĝeblajn ŝajnfruktojn, kiuj konsistas el triangulecaj nuksoj ĉirkaŭitaj de ŝvelintaj, sukoplenaj receptaklo kaj kaliko kaj kiuj havas agrablan acidetan guston.

## Referencoj
Kategorio:Poligonacoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Plantago

La **plantago** (science: *Plantago*) estas genro enhavanta speciojn unujarajn aŭ staŭdojn, kiuj parte kreskas en Eŭropo.

## Manĝado 
Plantago estas bongusta legomo, plena je vitaminoj kaj mineraloj, preparebla kiel spinaco kaj bone kombinebla kun aliaj legomoj. Eblas ankaŭ sekigi la foliojn kaj mueli ilin per pistujo. La folioj estas tre fortikaj, do foje oni uzas ilin por paki aliajn manĝaĵojn. Ekzemple oni povas kuiri rizon, fari bulojn kaj paki ilin per plantago-folioj. La foliojn oni povas nodi aŭ teni per dentopikilo.

## Kuraca efiko 
La suko de la folioj mildigas doloron pro insektoj kaj urtika brulo, sed ankaŭ dentodoloron kaj gorĝodoloron (maĉu foliojn aŭ radikon). Helpas vundojn resaniĝi. Purigas la sangon kaj tiel helpas kontraŭ ekzemo; ĝi fortigas la imunsistemon. Teo helpas kontraŭ hemoroido, renŝtonetoj kaj kramfoj en la stomako.

## Specioj 
## Referencoj 
Kategorio:Plantagacoj
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj
Okzalo

**Okzalo** (*Rumex acetosa*) estas plurjara dioika herbo, kies folioj estas freŝe acidetaj pro relativa granda enhavo de okzalatoj.

## Manĝado 
La okzalo estas manĝebla krude en salato aŭ preparite kiel spinaco. Okzalosupo estas parto de tradiciaj kuirartoj en orienta Eŭropo, ĉefe en slavaj landoj (Pollando, Rusio, Ukrainio) kaj en juda kuirarto.

## Trinkado 
Faru teon el freŝaj aŭ sekigitaj folioj.

## Kuraca efiko 
La okzalo purigas la sangon kaj korpon. Ĝi ankaŭ bone sensoifigas kaj helpas kontraŭ febro. Somere la freŝa acida gusto malvarmigas la stomakon.

## Atentu! 
La acido de la okzalo povas kaŭzi renŝtonojn kaj/aŭ diareon, do manĝu ne tro ofte kaj evitu se vi jam havis renŝtonojn.

Dosiero:Rumex acetosa - Hapu oblikas.jpg|
Dosiero:Nordens flora Rumex acetosa.jpg|
Dosiero:Rumexacetosa.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Listo de legomoj

Kategorio:Poligonacoj
Kategorio:Legomoj
Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj
Fagopiro

La **fagopiro** (***Fagopyrum***) estas genro de unujaraj, rapide kreskantaj herboj kun triangule korformaj folioj kaj kun triangulaj nuksoj, kiuj estas prilaborataj por elfarado de grio. Tiu greno kultivatas sur plej malriĉaj kaj acidaj grundoj, ekzemple en Bretonio.

La ordinara fagopiro (*F. esculentum*) estas specio el Azio, unujara herbo kun blankaj aŭ rozetaj floroj k kun glatsupraĵaj fruktoj uzataj por fari interalie grizan farunon kaj flokojn; kvazaŭhejma en kelkaj lokoj de Eŭropo, plej kultivata speciode fagopiro.

La tatara fagopiro (F. tataricum) estas specio el Hindio, tre parenca al la ordinara fagopiro sed kun blankete aŭ flavete blankaj floroj kaj kun malglatsupraĵaj, amargustaj fruktoj; malpli kultivata ol la antaŭa.

## Uzado 
En Japanio oni farunigas fagopiran nukson, kaj faras vermiĉelon. La vermiĉelo estas fagopiraĵo, nomata *soba*: pri tio vidu artikolon sobao. Fagopira grio estas grio produktata el fagopiraj grenoj. Ĝi estas populara en la orientslavaj kaj pola kuirartoj kaj tie estas servata sola, ofte kun salo kaj butero, aŭ kiel almanĝaĵo.

Dosiero:Illustration Fagopyrum esculentum0 clean.jpg|
Dosiero:Fagopyrum esculentum seeds (boekweit).jpg|Semoj de fagopiro

## Vidu ankaŭ 
* Kvinoo
* Salvia hispanica
* Ordinara fagopiro

Kategorio:Poligonacoj
Kategorio:Afrotropisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Cindy Crawford

**Cynthia Ann Crawford** (* 20-a de februaro en 1966 en DeKalb, Illinois, Usono) estas usona fotomodelo kaj aktorino.

Ŝi fondis kun aliaj pintaj modeloj de sia generacio (Claudia Schiffer, Kate Moss, Naomi Campbell, Elle Macpherson kaj Christy Turlington) la Fashion-Café-n.

En 1998 ŝi edziniĝis al Rande Gerber, antaŭe ekde 1991 ĝis 1995 ŝi estis edzino de la aktoro Richard Gere.

En 1995 ŝi estis la plej bone pagata modelo en la mondo kun lukro de 6,9 milionoj da dolaroj.

La varmarko de Crawford estas haŭtmakulo (aŭ "beleca signo") maldekstre super ŝia supra lipo.

## Filmografio 
* The Simian Line (2000)
* 54 (1998)
* Unzipped (1995)
* Catwalk (1995)
* Fair Game (1995)
* Cindy Crawford: The Next Challenge (1993)
* Beautopia (1998)
* The Secret of my success (1987)

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj fotomodeloj
Manĝo

center|775px
[eta|250px|Manĝo komence de la [17-a jarcento: sidas la gepatroj, staras la gefiloj]]
[eta|250px|[Ŝabato|Ŝabatmanĝo]]
**Manĝo** estas aparta momento dum la tagaj agadoj destinata al nutrado. En homaj socioj, manĝo estas ofte rita.

## Strukturo 
La plej multaj kulturoj distingas plurajn manĝojn laŭ la horo de la tago kaj la kvanto de manĝaĵoj kiujn ili enhavas. La plej gravaj, kiuj proponas la plej multajn manĝaĵojn korespondas al renkontiĝoj kaj ofte havas simbolan aŭ religian signifon.

### Mateno 
La unua manĝo de la tago okazas kutime iom post la vekiĝo. Oni nomas ĝin matenmanĝo.

## Vidu ankaŭ
* Manĝado
* Manĝaĵo
* Manĝorajto
* Matenmanĝo
* Strata manĝo
* Tagmanĝo
* Vespermanĝo

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (45, kaj 3 pri supo) proverboj pri manĝo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  
* 

## Referencoj
Tivadar Puskás

eta|dekstra
**PUSKÁS Tivadar** [puŝka'ŝ] estis hungara inĝeniero, inventisto naskita la 17-an de septembro 1844 en Pest (urbo) kaj mortinta la 16-an de marto 1893 en Budapeŝto. Lia filino estis Marianna Török (artisto).

Tivadar Puskás studis en Vieno, poste en la hungara Joseph Politechnicum. En 1866 li elmigris al Londono, ekde 1873 li laboris en Usono, kie li estis kunlaboranto de Edisono. En 1879 li revenis Hungarion kaj kunlaborante kun sia frato (*Ferenc*) ekkonstruis telefoncentralojn en la teritorio de la monarĥio, kiel posedanto de licenco de Edison. En 1886, la hungara ministro Gábor Baross ŝtatposedigis la telefonreton kaj tiun luis por Puskás. Tivadar Puskás en 1892 patentis la telefonheroldon, lian plej gravan inventaĵon, kiu estis komparebla al la nuna radio. Tiu aparato sciigis informojn laŭregule tra la telefondrato; ĝi unue eksonis la 15-an de februaro en 1893. http://mek.oszk.hu/02100/02185/html/496.html

Li mortis pro koratako en 1893.

Laŭdire:
La internacie en telefonaparato uzata vokvorto "allo!" (aŭ "ha-lo!") devenas el la hungara, ĉar la telefonpioniro Puskás Tivadar, kiam li faris sian unuan provon, respondis: "Mi aŭdas vin", kio sonas hungare: *hallom*, kaj la nehungaraj ĉeestantoj reprenis la vorton kiel onomatopeo, kiu fariĝis internacia! Krom italoj, kiuj diras 'pronto!*

## Memoro pri li 
* Honore je li, la hungara *Híradástechnikai Tudományos Egyesület* fondis en 1957 la *Puskás Tivadar*-premion, kiun oni transdonas ĉiujare.
* Oni trovas lian memortabulon sur la muro de *József Távbeszélő Üzem'' (Budapeŝto, VIII. (8-a distrikto) József u. 13.).
* En la 11-a distrikto de Budapeŝto, strato portas lian nomon.

Kategorio:Hungaraj fizikistoj
Kategorio:Hungaraj elektroinĝenieroj
Kategorio:Hungaraj inventistoj
Ari Behn

**Ari Mikael BEHN**  (naskiĝis la  kiel Bjørshol, poste prenis familinomon de sia avino; mortis la ) estis norvega aŭtoro. Li verkis du librojn: unu novelaron (*Trist som faen* "Diable trista") kaj unu romanon (*Bakgård* "Malantaŭa korto"). Krome, li redaktis nuptan libron kune kun sia edzino, pri ilia amo; laboris kiel raportisto en Suda Okcidenta Azio, kaj fasonis modajn vestojn. Post sia edziĝo kun Norvega princino Märtha Louise (24-a de majo 2002) li famiĝis en Norvegio.

Ari Behn kaj princino Märtha Louise havas du filinojn:
* 2003 Maud Angelica Behn
* 2005 Leah Isadora Behn
* 2008 Emma Tallulah Behn

En 2017 la paro eksedziĝis. La  li finis sian vivon.

## Referencoj 
Kategorio:Norvegaj verkistoj
Kategorio:Norvega reĝa familio
Kategorio:Sinmortigintoj
Maud Angelica Behn

**Maud Angelica BEHN**  (naskiĝis 29-an de aprilo 2003) estas filino de Ari Behn kaj Norvegia princino Märtha Louise.

Maud Angelica Behn havas rajton heredi la Norvegian tronon, post sia patrino. Hodiaŭ ŝi estas la kvina en la hereda listo. (Ŝi ankaŭ havas la (nuntempe) 65-an lokon en la vico por heredi la britan tronon.)

Ŝi ricevis bapton la 2-an de julio 2003 en la Kastela Kapelo de Oslo, ĝuste 100 jarojn post la naskiĝo de sia praavo, reĝo Olavo la 5-a. La bapto-gardantoj estis reĝprinco Haakon Magnus, princino Alexandra zu Sayn-Wittgenstein-Berleburg, Marianne Ulrichsen, Kåre Conradi, Anja Sabrina Bjørshol kaj Trond Giske.

Maud Angelica Behn loĝis sian unuan jaron en Lommedalen, kaj poste translokiĝis al Nov-Jorko kun siaj gepatroj aŭtune 2004.

Ekde 2005 ŝi havas pli junan fratinon, Leah Isadora Behn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://en.wikipedia.org/wiki/Line_of_Succession_to_the_British_throne Vico de eblaj heredontoj de la brita trono

Kategorio:Norvega reĝa familio
Kategorio:Princinoj
Frislingva literaturo

Literaturo > **Frislingva literaturo** < Frisa lingvo
----
La **frislingvan literaturon** oni dividas je Malnovfrisa literaturo, Mezfrisa literaturo kaj Novfrisa literaturo. Inter la Mezfrisaj aŭtoroj precipe menciindas Gysbert Japiks, kiu skribis poemojn en la 17-a jarcento, kiam oni ne plu plene uzadis la Frisan kiel skriban lingvon. Kun li venis florepoko de la Frisa literaturo.

## Frisaj verkistoj
(Se aŭtoro uzas pseŭdonimon la vera nomo aperas parenteze.)
* Joop Boosma
* Pier Boorsma
* Tsead Bruinja
* Anne Feddema
* Ruurdsje DE HAAN
* Nienke Fan Hichtum (Sjoukje Bokma DE BOER)
* Eric Hoekstra
* Sytse Jansma
* Alpita DE JONG
* Germ Poortinga
* Trinus Riemersma
* Albertina Soepboer
* Meindert TALMA
* Willem Tjerkstra
* Abe De Vries
* Jonke D. De Vries
* Theun De Vries
* Cornelis VAN DER WAL
* Atze Van Wieren
* Minderd DE WIT

## Frisaj poetoj
* Tsjêbbe Hettinga
* Gysbert Japiks 
* Obe Postma
* Pieter Jelles Troelstra

## Frisaj literaturpremioj
* Gysbert Japiĉpriis
* Dr. Obe Postmapriis
* Fedde Schurerpriis
* Junior Rely
* Rely Jorritsmapriis
* Rink van der Veldepriis
* Simke Kloostermanpriis
* Piter Jellespriis
* Fedde Schurerpublykspriis

## Frisaj literaturaj revuoj
* De Golle
* De Moanne
* De Tsjerne
* Doar
* Farsk
* Frisica nova
* Hjir
* Iduna
* Kistwurk
* Lyts Frisia
* Noost
* Sonde
* Trotwaer
* Quatrebras

## Telefonado
* Operaesje Fers (poezio pertelefone)

Kategorio:Literaturo laŭ lingvoj
Kategorio:Frisa lingvaro
Papajo

alternative=Carica papaya - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-029.jpg|eta|Carica papaya - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-029
**Papajo** (*Carica papaya*, ankaŭ melonarbo) estas molatrunka arbedo, kiu apartenas al la planta familio de melonarbacoj. La arbedo originas el malaltebenaĵo kaj marbordaj regionoj de tropika Ameriko. La hispanoj provis jam en la 16-a jarcento transplanti tiun neotropisan vegetaĵon al la Antiloj kaj la  Filipinoj. Hodiaŭ ĝi estas kultivata dise en la  tropikoj kaj subtropikoj.

## Frukto 
[eta|maldekstra|La maturaj [papajfruktoj]]
La papaja frukto estas long-ovala aŭ ronda, ĉirkaŭ 25 cm granda kaj povas pezi 3 ĝis 6 kg. En Eŭropo aperas surmarkete nur la  selektita variaĵo nomata havaja papajo, kies ekzempleroj pezas  pli malpli 0,5 kg.

## Filmo 
* la odoro de la verda papajo, Vjetnamo/Francio 1993, Reĝisoro: Tran Anh Hung

Papaya.jpg

Koeh-029.jpg

Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Arbedoj
Kategorio:Fruktoj
Oazo

eta|Oazo en Libio.
**Oazo** (komparu greke: *óasis* loĝata loko; el ŝemida, altegiptie *waset* = "kaserolo") estas plantoriĉa loko en la dezerto, lokita ĉe akvofonto. La oazoj diferenciĝas je grando, ekzistas flakoj ĉirkaŭstarante de daktilpalmoj, sed ankaŭ eĉ urboj kun loka industrio kaj agrikulturo.

## Kelkaj oazoj 
* en Egiptio:
** Fajum, Dachla, Farafra, Siwa, Charga
* Mzab, Ĝanet en Alĝerio
* Al-'Ula en Saudarabio
* Timbuktuo en Malio
* En-Gedi en Israelo
* Huacachina en Peruo

## Bildaro 

Dosiero:Libyen-oase1.jpg|
Dosiero:Chebika.jpg|
Dosiero:Libyen-oase2.jpg|
Dosiero:Huacachina in Peru, as seen from one of the sand mountains.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Oazameriko

Kategorio:Oazoj
Kategorio:Geografio
Hejmo

La vorto **hejmo** povas signifi la sekvajn:

#Hejmo estas fizika konstruaĵo, kie oni loĝas;
#Hejmo estas lando aŭ regiono, kie oni loĝas.
#*Hejmo* estas filmo, kiu montras aerajn bildojn de la Tero.

## Vidu ankaŭ 
* La ĉefpaĝo de retejo kelkfoje ankaŭ nomiĝas **hejmpaĝo**
* Dorlotbestoj ankaŭ nomiĝas **hejmbestoj**