open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĥabab

**Ĥabab ** (arabe خبب, latinliterigo laŭ DMG *Ḫabab*, sirie ܓܒܒ, *Khababb*) estas urbo en Sirio. Laŭ stato de la jaro 2007, la urbo havis sume 10 000 loĝantojn (40 000 pliaj eksurbanoj vivas ekster Sirio). La urbo estas la dua plej granda loĝloko en la siria gubernio Daraa. Ĝi situas en alteco de 608 metroj super la marnivelo.
La urbanoj grandparte estas kristanoj, plej multaj el ili estas anoj de la Katolika Grek-Melkita eklezio - aŭtonoma katolika eklezio laŭ la bizanca rito.
Ĥabab (alinome **kabab** aŭ **khabab**) ( خبب) estas urbeto en sudo de Sirio, situanta en la verdiĝantaj ebenejoj de Hauran. Ĝi situas je 55 km sude Damasko kaj 56 km norde Dara, de kies ĝi dependas administre.

## Loĝantaro 
La urbeto mem enhavas 1,000 loĝantojn. La loĝantaro dependas laŭ la sezono ĉar en somero, la loĝantoj estas kristanoj de la Katolika Grek-Melkita eklezio,  (Bizanca imperio).

Kategorio:Urboj de Sirio
Al-Hasaka

**Hazako** (arabe الحسكة, latinliterigo laŭ DMG *al-Ḥasaka*, sirie ܓܨܪܛܐ, kurde *Hesîçe,* turke *Hasiçi*) estas urbo en Sirio. Laŭ stato de la jaro 2007, la urbo havis sume 81 809 loĝantojn. La urbo estas la administra centro de la samnoma siria gubernio Hasaka, sed laŭ nombro de loĝantoj la urbo nur havas la duan pozicion en la gubernio, post la urbo Kamiŝli.

## Personoj 
* Ignaco Jozefo la 3-a Junan, 1944, patriarko de la Siria katolika eklezio

## Bildoj 

Image:Syriac Orthodox church, Al-Hasakah, Syria.jpg|Kristana preĝejo de la Siria Ortodoksa Eklezio en la urbocentro

## Vidu ankaŭ 
* Supra Mezopotamio

Kategorio:Urboj de Sirio
Al-Kamiŝli

**Kamiŝlo ** aŭ **Kamiŝli** (arabe القامشلي, latinliterigo laŭ DMG *Al Qāmišlī*, kurde Qamişlo, sirie ܩܡܫܠܐ, *Qamishlo* aix ܒܝܬ ܙܠܝܢ, *Beth-Zalin*) estas urbo en Sirio, proksime de la limo al Turkio. Laŭ stato de la jaro 2007, la urbo havis sume 232 258 loĝantojn. La urbo estas la plej granda loĝloko en la siria gubernio Hasaka, kies administra centro tamen estas la samnoma urbo Al-Hasaka, la laŭ nombro de loĝantoj dua plej granda gubernia urbo.

Kategorio:Urboj de Sirio
3198 Valonio

**3198 Valonio** estas marsrenkonta asteroido.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo François Dossin elde la Observatorio de Haute-Provence en Saint-Michel-l'Observatoire (Alpes-de-Haute-Provence, Francio).

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la belga regiono Valonio (latine *Wallonia*), kie naskiĝis la malkovrinto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Valonio
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981
Idlibo

**Idlibo** (arabe ادلب, latinliterigo laŭ DMG *Idlibo*, sed ankaŭ latinliterigata *Idleb* aŭ *Edleb*) estas urbo en nordokcidenta Sirio. Laŭ stato de la jaro 2010, la urbo havis sume 164 983 loĝantojn. La urbo estas la administra centro de la samnoma siria gubernio Idlib. Ĝi situas en alteco de 451 metroj super la marnivelo.

Kategorio:Urboj de Sirio
As-Suŭajda

**As-Suŭajda ** aŭ **Suŭajda** (arabe ‏السويداء, latinliterigo laŭ DMG *as-Suwaidā*) estas urbo en Sirio. Laŭ stato de la jaro 2010, la urbo havis sume 64 730 loĝantojn. La urbo estas la administra centro de la samnoma siria gubernio As-Suŭajda. Ĝi situas en alteco de 1 080 metroj super la marnivelo. Kulture, la urbo estas la centro de la druzoj.

[eta|maldekstra|300ra|la antikva seleŭkida "[agoro de Dionizo" en la urbo]]

## Gravuloj 
* Farid Al-Atraŝ

Kategorio:Urboj de Sirio
Jimmy Harrison

**Jimmy HARRISON** (* 17-an de oktobro 1900 en Louisville (Kentukio) kiel *James Henry Harrison*; † 23-an de julio 1931 en Novjorko) estis usona ĵaz-trombonisto kaj kantisto de svingo.

Jimmy Harrison komencis en 1916 ludi ĵazon en Detrojto kaj koncertvojaĝis dum la sekvaj jaroj kun pli grandaj ensembloj. Li aŭdis en 1922 Luison Armstrong kaj Kingon Oliver en Ĉikago. Post tio li iris al Novjorko kaj ludis kun Fess Williams, June Clark, Elmer Snowden kaj Billy Fowler (en 1926 kune kun Tommy Ladnier kaj Benny Carter).

Harrison muzikis ankaŭ mallongan tempon je Duke Ellington kaj ekde 1926 ĝis 1931 en la orkestro de Fletcher Henderson. Li tamen ne partoprenis la koncertvojaĝojn de la bando, sed laboris anstataŭe en tiaj periodoj en la bando de Charlie Johnson. Fine de 1930 li kunlaboris je la mita kunsido de *Chocolate Dandies* kun Benny Carter kaj Coleman Hawkins. Plurajn montatojn ĝis sia morto en Tode 1931 li estis dungito de Chick Webb. Jimmy Harrison surdiskigis dumpase de sia mallonga kariero kun Benny Carter, Ellington, Fletcher Henderson, Bessie Smith kaj Webb .

## Literaturo 
* Richard Cook & Brian Morton: *The Penguin Guide To Jazz on CD.* 6-a eldono, Londono, Penguin, 2002 ISBN 0-14-017949-6.
* Martin Kunzler: *Jazz-Lexikon.* Rowohlt, Reinbek 1988
* *Bielefelder Katalog Jazz.* 2001

Kategorio:Ĵaztrombonistoj
Kategorio:Ĵazaj kantistoj
Kategorio:Usonaj muzikistoj
Tadeusz Hołówko

**Tadeusz Ludwik Hołówko**, pseŭdonomo *Kirgizo* (naskiĝis la 17-an de septembro 1889 en Semej, Rusa Imperio (nun Kazaĥio), mortis la 29-an de aŭgusto 1931 en Truskavec, Lviva provinco) estis pola politikisto, ŝtata aganto de la Dua Pola Respubliko, publicisto, aktivisto de la prometeisma movado.

## Vivo 
Novembre 1918 estis vicministro de propagando en la registaro de Ignacy Daszyński.

Proksima kunlaboranto de Józef Piłsudski, kunkreinto de Pola Milita Organizaĵo (POW), aktivisto de la Partio de Nacia Sendependo (Stronnictwo Niezawisłości Narodowej) kaj Pola Partio Socialista. Kunfondinto, viceprezidanto kaj ideologo de la Senpartia Bloko de Kunlaboro kun Registaro (BBWR). De 1930 kiel membro de la partio estis deputito al Sejmo. Li postulis pligrandigon de kompetenteco de la prezidento kaj de la plenuma povo malfavore al Parlamento.

Adepto de pola-ukraina interkonsento, pledanto por dialogo kun ukrainaj naciaj fortoj, ligita al prometeisma movado. Pereis en Truskavec murdita de ukrainaj naciistoj (Dmitro Daniliŝin kaj Vasil Bilas) de la Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj. La decidon pri atenco entreprenis trio: Ivan Gabruseviĉ-Roman Ŝuĥeviĉ-Zenon Kossak.

La morto de Tadeusz Hołówko kaŭzis socian ŝokon kaj estis kondamnita de la pola kaj ukraina socioj.

Li estis distingita interalie de la estona Kruc-Ordeno kun Aglo de la 2-a klaso (1931).

Aŭtoro de teoriaj disertaĵoj kaj politikaj libroj, i.a. *O demokracji, polityce i moralności życia publicznego* (Pri demokratio, politiko kaj moraleco de la publika vivo) kaj *Kwestia narodowościowa w Polsce* (Nacia demando en Pollando; 1922), kaj ankaŭ de rememoroj: *Przez kraj czerwonego caratu* (Tra la lando de ruĝa carismo, *Przez dwa fronty* (Trans du frontoj).

Li devenis de pola bienposendanta familio, pro partopreno en la Januara ribelo, ekzilita Siberion. Enterigita en la varsovia evangeliisma-reformista tombejo.

## Bibliografio 
* Iwo Werschler, *Z dziejów obozu belwederskiego. Tadeusz Hołówko – życie i działalność* (El la agado de prezidenta partiaro. Tadeusz Hołówko - vivo kaj agado) , Varsovio 1984, Wyd. Wydawnictwo Naukowe PWN, ISBN 83-01-04528-0
* Lucyna Kulińska, *Działalność terrorystyczna i sabotażowa nacjonalistycznych organizacji ukraińskich w Polsce w latach 1922-1939* (Terorisma kaj sabota agado de ukrainaj naciismaj organizaĵoj en Pollando en la jaroj 1922-1939), Krakovo 2009.
* Grzegorz Motyka, *Ukraińska partyzantka 1942–1960* (Ukraina partizana movado), Warszawa 2006.

Hołówko
Cama

**Cama** estas komunumo de la komunumaro Roveredo kaj la distrikto Moësa en Kantono Grizono, Svislando. Ĝi havis 500 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Cama situas en la Valo de Mesoko ĉe la bordo de la rivero Moësa. La plej granda parto de la komunuma teritorio situas oriente de la rivero. Temas pri la tiel nomita Valo de Cama kun la montarlageto Lago de Cama. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Camo la vilaĝetoj Al Pont kaj Norantola.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Cama limas en nordo al Lostallo, en nordoriento al eksklavo de la komunumo Verdabbio, en oriento al Gordona (Italio), en orientsudoriento al Livo (Italio), en sudoriento al Dosso del Liro (Italio), en sudsudoriento al Grono, en sudo al Leggia, kaj en okcidento al Verdabbio.

## Trafiko 
San-Bernardino-Pasejo estas grava nord-sud-konekto de Svislando, tra kiu kondukas per tunelo la svisa aŭtovojo A13 kaj super la pasejkulmino la kantona ĉefvojo n-ro 13, kiuj ambaŭ pasas tra Lostallo. Ĝis 1972 tra la komunumo pasis ankaŭ la fervojlinio al Belinzono al Mesoko. Nun la konekto al la publikatransportreto funkcias per poŝtaŭtolinio de Disentis trans San-Bernardino-Pasejo al Biasca.

## Lingvoj 
La ĉefa kaj sola oficiala lingvo en Cama estas la itala. Okaze de la popolnombrado de 2000 88,19% de la loĝantaro parolis la italan, 5,06% la germanan, po 2,6% la serbokroatan kaj la portugalan, kaj 0,8% la francan.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Cama datiĝas el la jaro 1219 kiel *Camma*. Dum mezepoko ĝis 1850 Cama apartenis al la meza flago de la Supera Tribunalo de Mesoko. Surbaze de la nova administracia ordo de 1851 Cama fariĝis komunumo de la komunumaro Roveredo en la distrikto Moësa, kiuj ambaŭ tiam kreiĝis. 

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Cama
Nen

eta|250px|situo de la rivero Nen
La rivero **Nen** aŭ **Nenĝjang** (ĉine 嫩江, simpligite 嫩江, pinjine Nèn Jiāng, laŭ la latinliteriga normo Wade-Giles *Nun-Chiang*), respektive **Non** aŭ **Nonni** (manĉure 40px Non ula) estas rivero en la nordorienta Ĉinio. La rivero fluas tra la norda parto de la provinco Hejlongĝjango kaj la nordorienta parto de Interna Mongolio, kaj parte la rivero estas la limo inter ambaŭ provincoj. Per 1370 kilometroj da longo, la rivero estas la plej longa alfluo al la rivero Songhua.

La rivero fluas precipe suden en vasta valo inter du montoĉenoj okcidenta kaj orienta, kaj renkontas la Duan Riveron Songhua proksime de la urbo ''Da'an'' por formi la riveron Songhua.

La rivero Nen estas ripete minacata de fortaj inundoj, kiel okazis ekzemple en la jaroj 1998 kaj 2005.

Kategorio:Riveroj en Ĉinio
QRpedia

dekstra|eta|Ekzemplo de QRpedia-QR-kodo, kiu deĉifras la URL-on http://en.qrwp.org/QRpedia
[dekstra|eta|QRpedia-kodo por la artikolo [Muskovito, apud tradicia, unulingva etikedo en Muzeo de Derby. La artikolo estas, depost aŭgusto 2011, havebla en 30 lingvoj, inkluzive de la Araba, Kataluna, Esperanto, Germana, Greka, Japana, Turka kaj Vjetnama]]
[eta|dekstra|Vizitantoj en Muzeo de Derby, uzantaj [poŝtelefonon por skani QRpedia-QR-kodon]]
**QRpedia** estas sistemo bazita sur portebla interreto kiu uzas QR-kodojn por provizi Vikipediajn artikolojn al uzantoj, en siaj propraj lingvoj.

## Procezo 
Kiam uzanto skanas QRpedia-QR-kodon per sia poŝtelefono, la aparato deĉifras la QR-kodon al URL uzanta la domajnon "qrwp.org" kaj kies fina parto estas la titolo de la vikipedia artikolo, kaj sendas peton por la artikolo specifikita en la URL al la QRpedia-retservilo. Ĝi ankaŭ transsendas la lingvan preferon de la aparato.

La QRpedia-servilo tiam uzas Vikipedian API kaj Terence Eden, dum evento *Backstage Pass* en Muzeo de Derby, parto de la GLAM/Derby kunlaboro inter Muzeo kaj artgalerio de Derby kaj Vikipedio, dum kiu pli ol 500 Vikipediaj artikoloj, en nombro da lingvoj, estis kreitaj. La nomo de la projekto estas kunmetita vorto, kombinanta la komencajn literojn "QR" el "QR (**Q**uick **R**esponse) -kodo" kaj "Wiki**pedia**".

La fonto-kodo de la projekto estas libere reuzebla sub MIT Licenco.

## Instalo 
Ekde aŭgusto 2011, QRpedia estas uzata en:
* The Children's Museum of Indianapolis, inkluzive de migranta ekspozicio en The Tate

## Ekzemplo de QRpedia-URL-oj 
Depende de la lingva prefero de la retumilo, aperos la artikolo en malsama lingvo:
* http://eo.qrwp.org/Vikipedio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* QRpedia - generas QR-kodojn kun QRpedia-URL-oj
* Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby 

Kategorio:Interreto
Kategorio:Vikipedio
Kategorio:Kriptografio
Kategorio:Libera programaro
Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby
3199 Nefertito

**3199 Nefertito** estas tre malgranda, treege hela amora asteroido, terrenkonta kaj marsrenkonta asteroido.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 13-an de septembro 1982 de la usonaj geastronomoj kaj geedzoj Carolyn S. Shoemaker kaj Eugene M. Shoemaker elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la egipta reĝedzino Nefertito, edzino de la faraono Aĥnaton; ankaŭ la asteroido 1068 Nofretete estis nomita en memoro de tiu-ĉi reĝedzino, laŭ ties germana nomo.

## Orbito 
La 16-an de septembro 1905 ĝi pasis al 0,2195 AU (32,836 milionoj da km) de Tero kaj la  ĝi pasos al 0,2156 AU (32,260 milionoj da km) de nia planedo.

Ĝi multe pli proksimiĝas al Marso: la  ĝi pasos al 0,04221 AU (6,3143 milionoj da km) de tiu planedo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Amoraj asteroidoj
Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Carolyn S. Shoemaker
Kategorio:Malkovrita de Eugene M. Shoemaker
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1982
Samuel Brannan

**Samuel Brannan** (naskiĝis la 2-an de marto 1819; mortis la 14-an de majo 1889) estis usona entreprenisto, kiu riĉiĝis danke al la kalifornia orimpetego meze de la 19-a jarcento.

## Biografio 
Samuel Brannan naskiĝis en Saco, Majno. Junaĝe li konvertiĝis al mormonismo. En 1846 post la morto de Joseph Smith, li foriris kun pluraj mormonaj amikoj al Kalifornio. Li ekloĝis en Sanfrancisko kaj eldonis la unuaj gazeton de la urbo, la *California Star* (Stelo de Kalifornio). Li kreis ankaŭ la unuan lernejon de la urbo. En 1847 li malfermis vendejon ĉe ''Sutter's Fort*, en la nuna urbo de Sakramento.

En 1848 li iris al *Sutter's Mill* ĉe Coloma, kie estis trovita oro. Maje de la jaro 1848 Brannan disvastiĝis la novaĵon en la urboj de Sanfrancisko, post kiam li du monatojn antaŭe asertis ke tio malveris - tiel li havis sufiĉe da tempo por prepari siajn vendejojn..
Li malfermis plurajn vendejojn por vendi la necesajn aĵojn al ministoj kaj aĉetis plurajn terenojn en Sanfrancisko.

Li estis nomumita ĉe la unua municipa konsilio de la urbo kaj organizis komitaton, kiu zorgis pri sekureco.
Sekve, en la jaro 1853, li elektiĝis membro de la senato de Kalifornio. Li riĉiĝis pro internacia komerco, bankoj kaj fervojaj kompanioj. En 1859 li fondis Calistoga kaj en 1864 la *Napa Valley Railroad Company* por veturigi turistojn.

Post eksedziĝo kaj pro alkoholismo li ruiniĝis kaj mortis 70-jaraĝa en Escondido (Kalifornio). Li estis entombigita en la tombejo de *Mount Hope'', San-Diego (Kalifornio).

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Bagley, Will. "'Every Thing Is Favorable! And God Is on Our Side': Samuel Brannan and the Conquest of California." *Journal of Mormon History* 23, no. 2 (1997): 185-209.
* Bagley, Will, ed. ''Scoundrel's Tale: The Samuel Brannan Papers*. Spokane, WA: Arthur H. Clark, 1999.
* Dickson, Samuel. *Tales of San Francisco.* Stanford: Stanford University Press, 1957.

## Eksteraj ligiloj 
* PBS - *The West* - Samuel Brannan 
* *California Gold Rush Profile - 1st millionaire dies broke* 
* *California Newspaper Hall of Fame - Sam Brannan'' 
* Sam Brannan Monologue

Kategorio:Kalifornio
Kategorio:Usonaj Sanktuloj de la Lastaj Tagoj
Dinornito

[eta|maldekstra|Komparo de [kivio, struto, kaj dinornito, ĉiu kun sia ovo]]
La **Dinornito** aŭ membroj de la familio de **Dinornitedoj** (**moaoj**) estis 11 specioj (en ses genroj) de neflugantaj birdoj endemiaj de Novzelando. La du plej grandaj specioj, nome *Dinornis robustus* kaj *Dinornis novaezelandiae*, atingis ĉirkaŭ 3.7 m alte kun etendita kolo, kaj pezis ĉirkaŭ 230 kg.

Dinornitoj estis membroj de la ordo de Strutoformaj kvankam kelkaj fontoj agnoskas ilin kiel separata ordo de Dinornitoformaj. La dekunu specioj de **Dinornitoj** aŭ laŭ loka lingvo *Moaoj* estas la ununuraj birdoj senflugilaj, kaj ne havis eĉ la vestiĝiajn flugilojn kiujn ĉiuj aliaj Strutoformaj havas. Ili estis la hegemoniaj herbivoroj en la novzelandaj arbaroj, arbustaroj kaj ĉealpaj ekosistemoj dum miloj de jaroj, kaj ĝis la alveno de Maorioj ili estis ĉasataj nur de la Aglo de Haast. Ĝenerale oni konsideras, ke plej multaj, se ne ĉiuj specioj de Dinornitoj iĝis formortintaj pro ĉasado fare de Maorioj kaj habitata malpliiĝo antaŭ la eŭropa malkovro kaj setlado.

## Notoj 
Kategorio:Formortintaj birdoj
Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando
Birdarigado (kutimo)

[eta|200px|dekstra|Du aroj de [Ordinara gruo.]]
**Birdarigado** aŭ **arigado** estas la kutimo montrata kiam grupo de birdoj, nome birdaro, manĝas aŭ flugas. Estas paraleloj kun la kutimo fiŝariĝi ĉe fiŝoj, la kutimo svarmo ĉe insektoj, kaj la grega kutimo ĉe teraj animaloj.

Komputilaj simuliloj kaj matematikaj modeloj disvolvigitaj por ŝajnigi la arigajn kutimojn ĉe birdoj povas ĝeneralige esti aplikataj ankaŭ al "ariga" kutimaro de aliaj specioj. Kiel rezulto, la termino "arigado" estas foje aplikata, ĉe komputiko, al diversaj specioj kaj ne nur birdaj.

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Etologio
Kategorio:Zoologio
Nestohelpanto

**Nestohelpanto** estas termino uzata en kondutekologio kaj evolua biologio por priskribi socian strukturon kie junuloj kaj maturaj adoleskoj de ĉu unu aŭ ambaŭ seksoj, restas en asocio kun siaj gepatroj kaj helpas ilin zorgi pri sekvaj idaroj, anstataŭ disiĝi kaj ekreproduktiĝi. Tiu fenomeno estis unuafoje studata ĉe birdoj kie ĝi okazas plej ofte, sed ĝi estas ankaŭ konata ĉe animaloj el multaj diversaj grupoj inklude mamulojn kaj insektojn. Ĝi estas simpla formo de kooperativa reproduktado.

Ĝi okazas ĉe malpli da 5 % el birdospecioj tutmonde, sed ĝi estas plej komuna en Aŭstralio. Birdospecioj kie tiu kutimo troviĝas estas la Verdkrura galinolo, la Glanpego, kaj la Apostolbirdo. La Sukerfalangero kaj homoj estas ekzemploj de mamuloj kiuj montras tiun kutimon. Ĝi videblas ankaŭ en nombraj specioj de abeloj kiaj Ĉarpentabeloj (notu ke tio distingas el la kutimo de la eŭropa mielabelo, kie la "laboristoj" estas sterilaj kaj nekapablaj reproduktiĝi).

Kategorio:Etologio
Kategorio:Ornitologio
Tua lingvo

La **tua lingvo** aŭ **mongura lingvo** (ĉine simpligite 土族语, pinjine *Tǔzúyǔ*; ankaŭ latinliterigite *Monguor, Mongour* kaj *Mongor*) estas membro de la mongola lingvaro kaj de ties branĉo de ŝirongolaj lingvoj. Ekzistas pluraj dialektoj, parolataj precipe de la tuoj. Iuj lingvistoj dividas la lingvon en du branĉojn, nome *Mongghul* en la aŭtonoma distrikto *Huĵu Tu* kaj *Mangghuer* en la aŭtonoma distrikto *Minhe Hui* kaj *Tu*. Dum Mongghul historie ricevis fortan influon de la tibeta lingvo, Mangghuer simile forte influiĝis fare de la norma ĉina lingvo. Skriba normo estis rekomendita por la branĉo *Mongghul* fine de la 20-a jarcento, sed ĝis nun tiu normo malmulte uzatas.

## Numeraloj 
Mongolaj numeraloj kiel la sekvaj nur uzatas en la dialekto *Mongghul*, dum parolantoj de *Mangghuer* transprenis numeralojn de la ĉina lingvo.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* informoj en la retejo *ethnologue.com*
* informoj en la retejo *chsource.org* (angle) 

Kategorio:Aglutinaj lingvoj
Kategorio:Mongola lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Ĉinio
Dialekto de Ordos

La **dialekto de Ordos** (aŭ *Urdus* (en sudaj subdialektoj, per mongola skribo ᠣᠷᠳᠣᠰ; per ĉina skribo  鄂尔多斯 ''È'ěrduōsī'') estas variaĵo de la mongola lingvo parolata en la regiono de la urbo Ordos en Interna Mongolio. La dialekto foje estas klasigita lingvo ene de la mongola lingvaro aŭ dialekto de la suda mongola norma lingvo. La evoluo de la dialekto estas dokumentita dum la lastaj 100 jaroj.

Kategorio:Aglutinaj lingvoj
Kategorio:Mongola lingvaro
Cutias

**Cutias** estas municipo de la brazila subŝtato Amapao, kiu taksis 4.696 enloĝantojn en 2010 .

eta|dekstra|300px|Subŝtate

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Amapao

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala paĝo 

Kategorio:Municipoj de Amapao
Poliandrio

[eta|250px|[Draupadi kun siaj kvin edzoj, en la templo Dasavatar, Deogarh, Utar-Pradeŝo, Barato.]]
**Poliandrio** (el la grekaj *poly*- multaj, *andras*- viro) aŭ **pluredzeco** aludas al formo de geedzeco kie ino havas du aŭ pliajn edzojn samtempe. La formo de poliandrio kie virino geedziĝas al du aŭ pliaj fratoj estas konata kiel "frata poliandrio", kaj oni supozas fare de multaj antropologoj, ke ĝi estas la plej ofta formo.

eta|400px
 | 

 
* En Eritreo, Hindio, Filipinoj, Singapuro, kaj Srilanko, poligamio estas nur laŭleĝa por islamanoj.
* En Niĝerio kaj Sud-Afriko, poligamiaj geedziĝoj sub kustima leĝo kaj por islamanoj estas leĝe agnoskataj.
* En Maŭricio, poligamiaj geedziĝoj havas neniun leĝan agnoskon. Islamanaj viroj povas, kvankam, "pluredziĝi" al ĝis kvar virinoj, sed ili ne havas la leĝan edzinan statuson.
## Homa poliandrio
Poliandrio ĉe homa rilataro okazis en landoj tiom diversaj kiom Tibeto; la Kanada Arkto; nordaj partoj de Nepalo; Niĝerio; Butano; partoj de Barato (nome Ladaĥo; Zanskaro); Srilanko kvankam probable nur inter virinoj de plej altaj kastoj ĉe tiu lasta. Ĝi okazis ankaŭ ĉe kelkaj regionoj de Junano kaj Siĉuano de Ĉinio, kaj en kelkaj subsaharaj afrikaj popoloj kiaj ĉe Masajoj en Kenjo kaj norda Tanzanio kaj en amerikindiĝenaj komunumoj.

## Animala poliandrio
Ĉe kutimara ekologio poliandrio estas tipo de reprodukta adaptado kie unu ino pariĝas kun multaj maskloj. Alia mala reprodukta sistemo al tiu estas poliginio kie unu masklo pariĝas kun multaj inoj (ekz., leonoj, cervoj, kelkaj primatoj kaj multaj specioj kie estas alfa masklo).

## Referencoj
## Literaturo
* Levine, Nancy, *The dynamics of polyandry: Kinship, domesticity and population on the Tibetan border*, Ĉikago: *University of Chicago Press* 1988. ISBN 0226475697, ISBN 978-0226475691
* Peter, Prince of Greece, *A Study of Polyandry,* The Hague, Mouton, 1963
* Beall, Cynthia M., and Melvyn C. Goldstein, "Tibetan Fraternal Polyandry: A Test of Sociobiological Theory," [American Anthropologist. 83(1): 898-901, 1981.]
* Crook, J., & Crook, S. 1994. Explaining Tibetan polyandry: Socio-cultural, demographic, and biological perspectives.In J. Crook, & H. Osmaston (Eds.), Himayalan Buddhist villages ( pp.&nbsp;735–786). Bristol, UK: University of Bristol.
* Goldstein, M. C. 1971. Stratification, polyandry, and family structure in Central Tibet. Southwest Journal of Anthropology, 27, 64–74.
* Goldstein, M. C. 1976. Fraternal polyandry and fertility in a high Himalayan valley in northwest Nepal. Human Ecology, 4(2), 223–233.
* Lodé Thierry (2006) *La Guerre des sexes chez les animaux*. Eds O Jacob, Paris. ISBN 2-7381-1901-8
* Smith, E.A. (1998). Is Tibetan polyandry adaptive? Methodological and metatheoretical critiques. *Human Nature 9(3)*:225-261. Full text
* Trevithick, Alan, 1997, "On a Panhuman Preference for Monandry: Is Polyandry an Exception?", Journal of Comparative Family Studies, Volume 28, #3: 154-181.

Kategorio:Biologio
Kategorio:Antropologio
Belá (distrikto Žilina)

**Belá** (hungare *Bella*) estas granda vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Belá situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Žilina troviĝas je 20 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1378 en formo *"Bela"*. En 1598 oni komputis tie 34 domojn. En 1784 1350 vilaĝanoj (270 familioj) loĝis en 265 domoj, en 1828 2229 vilaĝanoj loĝis en 245 domoj. En 1796 la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon unuaklasa (=eminenta). En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Bella 2536 homoj, (2510 slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Žilina, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Belá 3303 homoj, (3265 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Maria Magdalena de 1683, en 1788 rekonstruita
* sonorilostablo el la 19-a jarcento

Kategorio:Municipoj en distrikto Žilina
Fačkov

**Fačkov,** hungare **Facskó** [faĉkO], germane **Fatschenhau** estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Fačkov situas en valo, laŭ ĉefvojo Prievidza-Žilina. La lasta urbo troviĝas je 26, Prievidza je 28 km. Monto Kľak 1353 m alta etendiĝas proksime, ankaŭ Nitra (rivero) fontas en la ĉirkaŭaĵo.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1351 en formo *"Luchka"*. En 1598 oni komputis tie 35 domojn. En 1784 1045 vilaĝanoj (158 familioj) loĝis en 126 domoj, en 1828 1374 vilaĝanoj loĝis en 123 domoj. En 1796 la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon triaklasa (=malbona). En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Facskó 1351 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Zsolna, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 1944 partizanoj bataladis en la ĉirkaŭaĵo. En 2001 vivis en Fačkov 765 homoj, (763 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Episkopo Sankta Nikolao el la 17-a jarcento, en 1792 trakonstruita

## Famuloj 
En la iama Facskó naskiĝis hungara inĝeniero János Sébor.

Kategorio:Municipoj en distrikto Žilina
Máriabesnyő

270px|eta|Baziliko de Máriabesnyő
270px|eta|Aerfoto pri baziliko de Máriabesnyő
**Máriabesnyő** estas ekstera parto de Gödöllő, grava pilgrimejo, pli frue memstara hungara vilaĝo.

## Geografio 
Máriabesnyő etendiĝas apud Gödöllő laŭ fervojo Budapeŝto-Miskolc, kie estas stacidometo.

## Historio 
Oni loĝadis tie jam dum la 9-a jarcento, sed pro la tatara invado la loko senhomiĝis. La samo okazis dum dominado de turkoj, sed poste ĝi rehomiĝis. En 1759 kapelo konstruiĝis, dume laboristo onidire trovis skulptaĵon pri Dipatrino. Sekve la kapelo iĝis pilgrimloko. En 1910 laŭ la popolnombrado 380 vilaĝanoj loĝis tie. En la 20-a jarcento la vilaĝeto iĝis feriejo.

## Vidindaĵoj 
* Pilgrima Baziliko omaĝe al Ĉieliro de Maria en Máriabesnyő
* muzeo pri Maria-kulto

## Famuloj 
En Máriabesnyő mortis aktoro Ilona Berzétey

== Komunumoj pri *besenyő* (= peĉenego) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Eksiĝintaj vilaĝoj de Hungario
Bitarová

**Bitarová** (hungare *Bitérfalva* germane *Bittersdorf*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Bitarová situas laŭ traira flankovojo. Žilina troviĝas je 5 km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. Dum ekzisto de Grandmoravia Regno slvoj vivis tie. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1393 laŭ tiama hungara ortografio *"Bytherfolua"*. En 1594 oni komputis tie 10 domojn. En 1720 12 familioj pagis impostojn. En 1784 225 vilaĝanoj (36 familioj) loĝis en 34 domoj, en 1828 270 vilaĝanoj loĝis en 32 domoj. En 1796 la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon duaklasa. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Bitérfalva 294 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Žilina, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Bitarová 601 homoj, (593 slovakoj).

Kategorio:Municipoj en distrikto Žilina
Yesterdays

**Yesterdays** estas balado de Jerome David Kern kun teksto de Otto Harbach el la jaro 1933.

*Yesterdays* ekestis por la muzikalo *Roberta* (1933, filmversioj de 1935 kaj 1952). La balado, origine en 2/4-takto, staras en minoro kaj efikas „melankolia, sen esti senespera“. La komponaĵo havas 32 taktojn laŭ la kantoformo A-B-A-B, en modere malrapida tempo. La kanto temas pri la memoro je la pasinta tempe de la junaĝo, kiu havas krom la malgajan ankaŭ konsolan flankon: „Sad am I, glad am I.“

## Harmonia strukturo 
La peco staras daŭre en c-minoro. La akordprogresoj estas similaj al tiu de la kanto „Alone Together“ en la unuaj kvar taktoj (i – vi – ii7 – V7) kaj havas kromate falantan baslinion kiel en „My Funny Valentine“ en la duaj kvar (laŭ la tonalo Cm – G7/B – Eb/Bb – Am7(b5). Sekvas kvintfalo-sekvenco en taktoj 9-12, kondukanta al A♭ kaj D♭, kiu surprize iras duontonon supren al ii7 kaj poste kromate malsupren al toniko.

## Efikohistorio 
La unua sonregistraĵo de *Yesterdays* fare de Leo Reisman kaj sia orkestro kun kantisto Frank Luther atingis en 1933 rangon 3 en la usonaj ranglistoj. En la muzikalfilmo el 1935 ĝin kantis Irene Dunne.

La kanto fariĝis post surdiskigo fare de Artie Shaw ĵaza normkanto en svingo kaj poste ankaŭ en moderna ĵazo: Kiel esencaj validas la sonregistraĵoj de Billie Holiday (1939), Bud Powell (1950), Lee Konitz (1951, kun Miles Davis) kaj Coleman Hawkins (1960, kun Oscar Pettiford, same kiel en 1963, kun Sonny Rollins. Tre ofte Stan Getz interpretis la kanton. Unu el la plej atentintaj sonregistraĵoj de *Yesterdays* devenas de Ella Fitzgerald, aperinta en sia albumo *Ella Fitzgerald Sings the Jerome Kern Songbook* (1963). Pli novaj versioj devenas de Fred Hersch/Bill Frisell, Branford Marsalis, Joshua Redman, Lynne Arriale kaj Melissa Walker.

## Literaturo 
* Carlo Bohländer, Karl-Heinz Holler, Christian Pfarr: *Reclams Jazzführer*. 4-a eld. Reclam, Stutgarto 1990, ISBN 3-15-010464-5.
* Hans-Jürgen Schaal (eldonisto) *Jazz-Standards. Das Lexikon*; Bärenreiter, Kassel, 2004 (3-a eldono); ISBN 9783761814147

## Eksteraj ligiloj 
* Portreto de la kanto ĉe jazzstandards.com
* Kantoteksto 

## Referencoj 
Kategorio:Kantoj
Kategorio:Ĵazaj normkantoj
Baziliko de Máriabesnyő

**Pilgrima Baziliko de Ĉieliro de Maria en Máriabesnyő** estas baroka Malgranda baziliko en Hungario, en iama vilaĝo Máriabesnyő. Ĝi estas ankaŭ grava pilgrimloko.
eta|270px|Baziliko de Máriabesnyő

## Historio 
Laŭ la legendo en 1759 dum konstruado de kapelo (kie estis iam la mezepoka templo) laboristo trovis skulptaĵon pri Dipatrino el osto. Poste la loko iĝis pilgrimejo. La bienestro akiris alian skulptaĵon el Loreto kaj metis ambaŭ skulptaĵojn en 1771 en preĝejon, kiu estis jam la pligrandigita kapelo. En 1912 la preĝejo denove pligrandiĝis. En 1933 apude monaĥinejo konstruiĝis. En 2008 Benedikto la 16-a donacis rangon baziliko al la preĝejo.

La plej grava kermeso okazas en la 15-an de aŭgusto. Muzeo pri Maria-relikvoj estas apartenaĵo de la baziliko.

## Fontoj 
* http://www.bucsujaras.hu/mariabesnyo/index.html
* http://www.freeweb.hu/veletek/52T-Templomok.Mo/ORSZAGOS.htm#bazilika 
270px|maldekstra|eta|Aerfoto pri baziliko de Máriabesnyő

Kategorio:Bazilikoj en Hungario
Mariabesnyő
Mariabesnyő
Kobyly

Nomon **Kobyly** havas pluraj municipoj:

;en Ĉeĥio
*Kobyly (distrikto Liberec) - municipo en distrikto Liberec

;en Slovakio
*Kobyly (distrikto Bardejov) - municvipo en distrikto Bardejov
Fazekas

**Fazekas** [fazekaŝ] estas ofta hungara familia nomo kun la signifo potisto (ceramikisto). Ĝia ofta ekvivalento en angla lingvo estas *Potter* (memoru: *Harry Potter*). Ankaŭ nomo Fazekas etendiĝis en la hungara diasporo tutmonde. Ĝi interalie povas rilati al
[eta|dekstre|Ceramikisto formas ceramikaĵon per elektro-movita [potorado.]]
* Anna Fazekas, eldonisto
* Csaba Fazakas, pentristo
* Csaba Bede-Fazekas, aktoro
* Emese Fazekas, lingvisto
* Erzsébet Fazekas, politikisto
* :de:Franz Fazekas, neŭrologo
* Géza Fazakas, aktoro
* György Fazekas, ĵurnalisto
* Gyula Fazekas, pentristo
* Imre Fazekas (aktoro)
* Imre Fazekas (dramisto)
* István Fazekas, aktoro
* István Fazekas (poeto)
* János Fazekas, politikisto
* János Enyedi Fazekas, reformita pastro
* Krisztina Fazekas-Zur, kajakisto
* Lajos Fazekas, reĝisoro
* László Fazekas (futbalisto)
* **Mihály Fazekas**, poeto kaj botanikisto
* Miklós Bogáti Fazekas, reformita pastro kaj poeto
* Patrik Fazekas, fizikisto
* Sándor Fazekas, politikisto
* :en:Stephen Fazekas de St. Groth, mikrobiologo
* Szabolcs Fazekas, politikisto
* Szabolcs Bede-Fazekas, aktoro
* Tamás Fazekas, kuracisto
* Tibor Fazakas (1892)
* Tibor Fazakas (1946)
* Tibor Fazakas (1966)

## Vidu ankaŭ 
* Ceramiko
* Fazekasboda

## Fontoj 
* kompilaĵo el artikoloj de Vikipedio

Kategorio:Hungaraj familiaj nomoj
Ŝerpa lingvo

La **ŝerpa lingvo** (ཤེརཔཱ , Nagario शेर्पा, *Sherpa*; ankaŭ nomata *Sharpa*, *Sharpa Bhotia*, *Xiaerba*, *Serwa*; ISO 639-3: xsr) estas lingvo parolata de grandparto el la laŭ stato de la jaro 2011 tutmonde pli-malpli 180 000 ŝerpoj, kiuj plejparte vivas en la oriento de Nepalo kaj en la limproksimaj regionoj de Ĉinio kaj Barato. La ŝerpoj (en Esperanto proksimume "orienta popolo" aŭ "orientuloj") estas etno de la himalaja regiono, kiu ĉirkaŭ la jaro 1500 enmigris al la centra kaj suda partoj de la himalaja montaro, veninte el Tibeto. La etna nomo devenas el la tibeta lingvo: Tie *shar* ("ŝar") signifas "orienton" kaj la fina silabo "-pa" signifas "popolo", "homo(j)" aŭ "-ulo(j)". Viraj anoj de la etno sialingve nomatas "Sherpa", virinaj anoj "Sherpani".

La indikoj pri la nombro de parolantoj tre varias. La retejo *ethnologue.com* nomas suman nombron de 86 200 parolantoj tutmonde, el ili 50 000 en Nepalo (stato de la jaro 2000),
30 700 en Barato (stato de la jaro 1994) kaj 800 en Ĉinio (stato de la jaro 2000). Censo en Nepalo kontraŭe rezultigis, ke nur en tiu lando en 2001 130 000 homoj indikis paroli la ŝerpan kiel gepatra lingvo. Censo en Barato samjare indikis ke tie proksimume 18 300 homoj indikis la ŝerpan kiel gepatra lingvo, el ili 14 000 en la ŝtato Sikimo kaj 2 900 en la ŝtato Okcident-Bengalo.

La lingvo fontis el dialekto de la tibeta lingvo, kiu en la 15-a jarcento parolatis en la tibeta provinco Ĥam (*Kham*). De tiam ĝi dum 500 jaroj evoluis sendepende. En la 20-a jarcento fortiĝis eksteraj influoj de la nepalia lingvo kaj la angla lingvo - el ambaŭ transpreniĝis kelkaj vortoj.

La ŝerpa estas principe senskriba lingvo. Ĝenerale rekonita konvencio pri ortografio de la lingvo ne ekzistas. Tial ankaŭ ne ekzistas unueca sistemo de latinliterigo de unuopaj vortoj.
Ekzistas streboj evoluigi skriban formon de la ŝerpa lingvo. Unu el la proponoj estas por tio uzi la tibetan skribon, ĉar la lingvo ja fontas el la tibeta lingvo. Tamen nur tre malmultaj ŝerpoj regas tiun skribsistemon. Aparte pli junaj ŝerpoj preferas skribadon per la sistemo Nagario. Kiel la latina alfabeto tiu sistemo tamen havas la malavantaĝon ke ĝi ne povas reprezenti ĉiujn sonojn de la lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la lingvo en la retejo *ethnologue.com*

## Notoj 
Kategorio:Tibeta lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Nepalo
Kategorio:Lingvoj de Barato
Ŝerpoj

eta|ŝerpa familio
eta|ŝerpo kun pakaĵo
La **ŝerpoj**, ŝerpe kaj ankaŭ en multaj aliaj lingvoj nomataj **Sherpa** (en Esperanto proksimume "orienta popolo" aŭ "orientuloj") estas etno de la himalaja regiono, kiu ĉirkaŭ la jaro 1500 enmigris al la centra kaj suda partoj de la himalaja montaro, veninte el Tibeto. La etna nomo devenas el la tibeta lingvo: Tie *shar* ("ŝar") signifas "orienton" kaj la fina silabo *-pa* signifas "popolo", "homo(j)" aŭ "-ulo(j)".

Viraj anoj de la etno sialingve nomatas "Sherpa", virinaj anoj "Sherpani".

Laŭ stato de la jaro 2011 tutmonde ekzistas pli-malpli 180 000 ŝerpoj. Ili plejparte vivas en la oriento de Nepalo kaj en la limproksimaj regionoj de Ĉinio kaj Barato. Religie plejparto de ili estas budhistoj kaj plejparto konserve de sia kulturo parolas propran lingvon, la ŝerpan lingvon.

La ŝerpoj estas konataj pro ties kapableco al montaraj metioj. Ilia rolo estas gvidado de turistoj ĝis la kulmino de la plej altaj monotpintoj de la Himalajo. Ili transportas la materialon kaj la provizadon, kaj malfermas la vojon. Tial la vorto ŝerpo en pluraj mondaj lingvoj iĝis sinonimo de la koncepto de "altmontara portisto", eĉ se ne vere temas pri membro de la ŝerpa etno.

Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Nepalo
Kategorio:Etnoj en Tibeto
Kategorio:Etnoj en Barato
Attila László (aktoro)

**LÁSZLÓ Attila** (pr. la:slo:) estas hungara aktoro naskita en Rupea, (Rumanio) la 1-an de junio 1985.

## Biografio 
La familio de Attila László translokiĝis en Hungarion en 1990. Li finis en la aktoruniversitato de Budapeŝto, kie li studis en klaso de Gábor Zsámbéki kaj Sándor Zsótér.

## Fonto 
* Aŭtobiografio Nemzeti Színház.hu 

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
One O'Clock Jump

**One O’Clock Jump** estas ĵaz-komponaĵo de Count Basie, aranĝita de Eddie Durham kaj Buster Smith.

La svingopecon „One O’Clock Jump“, laŭforme 12-takta bluso, verkis en 1937 Count Basie. Ĝi estis la unua granda sukceso de la *Count Basie Orchestra*; La aranĝaĵo devenis de Eddie Durham kaj Buster Smith. La originala surdiskigo de la titolo okazis la 7-an de julio 1937 en Novjorko por eldonejo Decca. Ĝi aperis kiel ŝelakdisko kun faco B „John’s Idea“. Ĉefsoloistoj estis la du tiamaj saksofonistoj de la *Count Basie Orchestra*, Herschel Evans kaj Lester Young, trombonisto George „Rabbit“ Hunt samkiel trumpetisto Buck Clayton. En la ritmosekcio ludis krom Basie Walter Page ĉe baso kaj Jo Jones ĉe frapinstrumentaro.

## Literaturo 
* Carlo Bohländer (eld.): *Reclams Jazzführer.* Reclam, Stutgarto 2000, ISBN 3-15-010464-5 1977.
* Nat Hentoff, Nat Shapiro: *Jazz erzählt. Hear me talkin’ to ya.* JAS, Frankfurto ĉe Majno 1984, ISBN 3-923396-05-8.
* Stanley Dance: *The World of Count Basie.* Charles Scribner's Sons, Novjorko 1980.
* Henry Daniels Douglas: *Lester Leaps.* In: *The Life and Times of Lester „Pres“ Young.* Beacon Press, Bostono 2002.
* Albert Murray: *Good Morning Blues: The Autobiography of Count Basie.* Random House, Novjorko 1985.
* Gunther Schuller: *The Swing Era.* Oxford University Press, Novjorko 1989.

## Eksteraj ligiloj 
* Recenzo de la titolo fare de David Rickert ĉe allaboutjazz.com
* One O’Clock Jump ĉe *PBS Jack Burns Jazz* 

## Referencoj 
Kategorio:Ĵazaj normkantoj
Oĥvesnika ĵargono

**Oĥvesnika ĵarkono**, (en oĥvesnike: *kmina ochweśnicka*). Estas la sekreta ĵargono kreita en 19- jarcenta centra Pollando. Primitive ĝi estis uzita de komercistoj de sakraj bildoj de Skulsk kiuj vendigis ilin en Częstochowa. Poste la ĵargono estis adaptita de komercistoj kaj falsaj kuracistoj de la proksimaj urboj- ekz. Ślesin- kiuj agis en la orienta Pollando kaj okcidenta Sovetio. Ĝi havis ĉefan influon en la pola ĵargono de malliberejoj en la 20-a jarcento kaj multaj vortoj pasis al la komuna pola lingvo. La oĥvesnika ĵargono estis piĝino komponita de vortoj maloftaj, disformigitaj, plenumantaj ofte kontraktan, metoniman rolon, alian al la semantika uzo. Ĉi tiuj vortoj provenis de multaj slavaj lingvoj kune kun de jida, cigana, novgreka kaj germana lingvoj. Ĝi uzis la gramatikon proksimigitan al la polan.

Kategorio:Piĝinoj
Kategorio:Ĵargonoj
Cerbofuĝo

La **cerbofuĝo** aŭ (**fuĝo de talentuloj** aŭ **cerboelfluo**) estas la elmigrado de edukitaj kaj talentaj unuopuloj (kaj ĝenerale por ne plu reveni) al aliaj nacioj pli riĉaj, motivitaj precipe pro la manko de oportunoj, malbona ekonomia sistemo aŭ politikaj konfliktoj. Kelkfoje ĉi tiu fenomeno same okazas inter evoluintaj nacioj, pro salajraj diferencoj aŭ impost-elspezoj. Analoge oni parolas pri la kapitalfuĝo kiam temas pri la seninvestado de financa kapitalo en certa lando.

La cerbofuĝo igas ke la origina lando perdas la investadon je supera edukado de tiu persono kiu forlasas la landon, kaj samtempe ĝi perdas la socian kapitalon.

La cerbofuĝo damaĝas multe pli la evoluantajn landojn, kiuj havas pli limigitajn rimedojn kaj fine aliaj landoj ĝuos tiun multekostan investadon.

Kategorio:Elmigro
Edit Timkó

**TIMKÓ Edit** estis rumania hungara baletistino, kantistino naskita en Nagyvárad la 25-an de januaro 1925. Ŝi estis edzino de arthistoriisto László Darkó.  

## Kariero
Edit Timkó studis en la 30-aj jaroj en privata baletlernejo de Antalffy. Ŝi ludis komence en Nadjvarado (1942-1946), poste en Arado en la operettrupo de Károly Jódy (1946-1947). En 1948 ŝi dungis sin kiel baletistino al Kolozsvári Állami Magyar Opera, sed ŝi ludis ankaŭ en subretroloj. Ŝi instruigis sian voĉon unu jaron ĉe Ilona Adorján, sian baletkonon ĉe Roman Moravsky. Ŝi pasigis 22 jarojn en la scenejo de operejo de Kluĵo. 

## Fonto
*Világhírnév.net Intervjuo

Timko, E.
Timko, E.
Rekta eksterlanda investado

La **rekta eksterlanda investado** estas la metado de kapitalo je longa limtempo en iu fremda lando, por la kreado de terkultivaj, industriaj kaj servaj entreprenoj, kun la celo internaciiĝi. En la angla ĝi estas konata kiel *Foreign Direct Investment* aŭ *FDI*. 

La plejmulto de la registaroj ofertas allogaĵojn kaj profitojn por tiuj entreprenoj kiuj elektu ilian landon por establi la operaciojn. Ĉi tiuj inkluzivas servojn subtenante la investiston, malmultekostan manlaboron, protektadon de la posedaĵoj kaj eĉ impostaj profitoj. 

## Vidu ankaŭ
* Multflanka Investo-Garantia Agentejo

Kategorio:Internacia ekonomio
Beerlao

**Beerlao** (laose: ເບຍລາວ) estas la nomo de aro da bieroj produktitaj de la Lao Brewery Company de Vjentiano, Laoso.

## Eksteraj ligiloj
* Beerlao  oficiala retejo

Kategorio:Laosa kuirarto
Kategorio:Vjentiano
Kobyly (distrikto Liberec)

eta|maldekstra|Kapelo de sankta Venceslao
Municipo **Kobyly** troviĝas en Ĉeĥio, regiono Liberec, distrikto Liberec.
En  ĉi tie vivis .

## Historio 
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1239.

## Loĝantaro
## Memorindaĵoj 
* Arkeologia trovejo Grupo de Kobyly
* Kapelo de sankta Venceslao

## Partoj de la municipo 
* **Kobyly**
* Havlovice
* Janovice
* Podhora
* Radvanice
* Sedlisko
* Vorklebice


Kategorio:Municipoj en distrikto Liberec
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Liberec
Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro
Kategorio:Municipoj rompantaj konsistigecon de teritoria membrigado de ŝtato
Internacia Flughaveno Wattay

La **Internacia Flughaveno Wattay** (IATA: VTE, OCAI: VLVT) estas unu el la malmultaj internaciaj flughavenoj de Laoso. Ĝi funkcias en la ĉefurbo Vjentiano kaj situas je 3 km de ĝia urbocentro.

La flughaveno konsistas el malgranda terminalo, uzata por enlandaj flugoj, kaj unu pli granda kaj ĵuse renovigita, por internaciaj flugoj. La flughaveno estas uzata kaj estrata de la militistaj fortoj de Laoso. Lao Airlines kaj Lao Air sidejas en ĝi.

## Fluglinioj kaj cellandoj 
Sep fluglinioj regule flugas al kaj el ĉi tiu flughaveno, ses el ili per internaciaj flugoj:

### Internaciaj flugoj 
* AirAsia: Kuala-Lumpuro
* China Eastern Airlines: Kunmingo
* China Southern Airlines: Guangzhou
* Lao Airlines: Bangkoko, Ĉiang Mai, Hanojo, Kunmingo, Siem Reap
* Thai Airways International: Bangkoko, Singapuro
* Vietnam Airlines: Hanojo,Ho-Ĉi-Min-urbo, Pnom-Peno, Singapuro

### Enlandaj flugoj 
* Lao Airlines: Huei Sai, Luang Namtha, Luangprabango, Provinco Udomsai, Pakse, Sieng Ĥuang, Savannaĥet
* Lao Air: Sam Neŭa, Phongsali, Sainjabuli

Kategorio:Flughavenoj en Laoso
Flughaveno Lien Ĥuong

300px|dekstra|eta|Flughaveno Lien Ĥuong
**Flughaveno Lien Ĥuong** en Vietnamio estas negranda flughaveno por priservi lokajn flugojn, 26 kilometrojn oriente de Da Lat. Situanta 300 kilometrojn for de Ho-Ĉi-Min-urbo, ĝi estas la plej ofta aviada ebleco de ties loĝantaro.

Oportuna publik-trafika ligo de la flughaveno kun Ca Mau aŭ al Ca Mau forestas, oni prenas taksion aŭ uzas propran aŭton.

Ĉiutagaj flugoj al Ho-Ĉi-Min-urbo, Hanoi, Da Nang estas malpli oftaj ol al aliaj direktoj.

Kategorio:Flughavenoj en Vjetnamio
Internacia Flughaveno de Pakse

La **Internacia Flughaveno de Pakse** (IATA:PKZ, ICAO:VLPS) estas unu el la malmultaj internaciaj flughavenoj de Laoso. Pakse estas la iama ĉefurbo de la Reĝlando Ĉampasako. La terminalo estas malgranda. Ĝi havas flugojn al Vjetnamio, Tajlando kaj Kamboĝo.

Kategorio:Flughavenoj en Laoso
Lao Airlines

**Lao Airlines** (laose ການບິນລາວ) estas la nacia flugkompanio de Laoso, kun sidejo en Vjentiano. La flugkompanio ofertas 10 enlandajn flugojn kaj internaciajn al Kamboĝo, Ĉinio, Tajlando kaj Vjetnamio. Ĝia ĉefa operaciejo estas la Internacia Flughaveno Wattay, Vjentiano. Ĝi estis fondita en kaj ekfunkciis en 1976 sub la nomo *Lao Aviation*.

## Eksteraj ligiloj 
* Lao Airlines

Kategorio:Entreprenoj de Laoso
Kategorio:Flugkompanioj de Laoso
Bangkok Airways

[dekstra|200px|eta|[Airbus A320 de Bangkok Airways.]]
dekstra|200px|eta|Airbus A319 de Bangkok Airways
**Bangkok Airways Co., Ltd.** estas regiona flugkompanio kun sidejo en Bangkoko, Tajlando. Ĝi okazigas regulajn flugojn al 20 lokoj de Tajlando, Kamboĝo, Ĉinio, Japanio, Laoso, Maldivoj, Mjanmaro, Singapuro kaj Vjetnamio. Ĝia operaciejo estas la Flughaveno Suvarnabhumi, Bangkoko. La flugkompanio estis fondita en 1968 kiel Sahakol Air.

## Eksteraj ligiloj 
Bangkok Airways

Kategorio:Flugkompanioj de Tajlando
10-sekunda limo

[eta|dekstra|[Carl Lewis estis la unua viro, kiu kuris 100 metrojn je malalta marnivelo sub 10 sekundoj.]]
[eta|152x152px|[Christophe Lemaitre estis la unua blankulo, kiu kuris la 10-metran kuron en malpli ol 10 sekundoj.]]
La **10-sekunda limo** estas termino uzata ĉefe en atletiko kaj priskribas la fizikan kaj psikan sojlon por viroj sukcesi la 100-metrajn kuron en malpli ol 10 sekundoj.

Resti sub la 10-sekunda limo estis dum longa tempo taksita signo de eksterordinaraj kuristoj, sed perdis signifon ekde la malfruaj 1990-aj jaroj, ĉar pli kaj pli da kuristoj sukcesis tion.

## Historio 
La unuaj 100-metraj kuroj sub 10 sekundoj estis ankoraŭ mezuritaj permane per klikhorloĝo. La internacia asocio de atletikaj federacioj diras tamen, ke mezuro estas akceptita nur, kiam la tempomezura proceso estas tute aŭtomata, ne ekzistas ventorapido de pli ol 2.0 metroj/sekundo kaj ne estas uzataj povumaltigaj rimedoj.

Sub tiaj kondiĉoj la usonano Jim Hines estis la unua, kiu kuris sub la 10-sekunda limo la 14-an de oktobro 1968. Li gajnis la 100-metran kuron ĉe la olimpikaj ludoj de 1968 en 9.95 sekundoj kaj tiel starigis novan mondorekordon. Nur post preskaŭ naŭ aliaj jaroj la limo estis denove rompita de Silvio Leonard, kiu kuris la 11-an de aŭgusto 1977 en 9.98 sekundoj. 

## Eksteraj ligiloj 
* 100 Metres All Time. IAAF (2-a de junio 2009). Vidite la 3-an de junio 2009.
* "How much faster can humans run?" artikolo de *The Independent*

## Referencoj 
Kategorio:Atletiko
3200 Faetono

**3200 Faetono** estas malgranda, ne tre hela apolona asteroido, kun tre discentra orbito.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la astronomoj John K. Davies kaj Simon F. Green sur bildoj senditaj de la infraruĝa kosma observatorio IRAS. Estas la unua asteroido malkovrita per bildoj elde artefarita satelito.

## Nomo 
Ĝi estas, inter la ĝis nun numerotitaj asteroidoj, tiu kiu plej proksimiĝas al Suno: 20,9 milionoj da kilometroj; pro tio ĝi ricevis la nomon de Faetono, filo de la suna dio Helios en la helena mitologio.

## Orbito 
Ĝi havas tre discentran orbiton.

Ĉar ĝia granda duonakso estas pli granda ol tiu de la tera orbito kaj ĝia perihelio, pli granda ol 1,017 AU, ĝi estas klasifikata apolona asteroido, kaj oni suspektas ĝin esti ano de la palasa familio.

Ĝia perihelio estas ene de la orbito de Merkuro kaj ĝia afelio forkondukas ĝin eksteren de la marsa orbito. Ĝi do estas merkurrenkonta, venusrenkonta, terrenkonta kaj marsrenkonta asteroido. Pasante je perihelio, ĝia temperaturo atingas ĉ. 1025 kelvinoj.

### Proksimaj pasoj 
La  ĝi pasis al 0,03839 AU (5,743 milionoj da km) de Tero kaj la  ĝi pasos al 0,01981 AU (2,964 milionoj da km) de nia planedo.

## Ecoj 
Ĝia orbito similas tiun de kometo, kvankam oni neniam observis kometan hararon nek voston. Malgraŭ tio la usona astronomo Fred Whipple konstatis, nelonge post ĝia malkovro, ke la orbitaj elementoj de Faetono kongruas kun tiu de la Ĝemelidoj, meteorfluo videbla en la mez-decembro.
Alimaniere dirita, Faetono estas la fonto de la meteoroidoj Ĝemelidoj.

Estas opiniita ke Faetono estus "estingita kometo", tie estas kometo kies vaporiĝemaj materialoj de longe forvaporiĝis. Tamen, studoj per la NASA-a satelito *STEREO* montris voston da polvo kaj, en 2010 estis detektita elĵeto da polvo el la asteroido. Verŝajnas, ke la suna varmigo krakigas la asteroidan surfacon, kaj la premo de radiado disblovas la tiel produktitan polvon.

Ĝia spektra tipo F (subtipo de la tipo B) kongruas kun la komponiĝo de kometa kerno.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* Polva trenaĵo el la mortinta kometo Faetono ( )
* Meteorfluo Geminidoj kulminas ĉi vespere: plej bone el 2010; el *National Geographic* ()

Kategorio:Apolonaj asteroidoj
Kategorio:Merkurrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Venusrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1983