open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oraj Kantoj

***Oraj Kantoj*** estas kolekto da kanzonoj plejparte verkitaj originale en Esperanto kaj produktitaj de Mikaelo Bronŝtejn kaj Garik Kokolija. 

La kantoj havas malsamajn signifojn por diversaj esperantistoj. Estas tiuj, kiuj aŭdis la kantojn nur 1-2-3-foje, eble eĉ neniam, des pli neniam kantis. Plejparte tio validas por komencantoj (ne tre spertaj) aŭ alilandaj esperantistoj. Por ili tio estas nur kantoj — gajaj kaj malgajaj. Sed estas multaj homoj en Rusio kaj en aliaj ŝtatoj de eksa Sovetunio, por kiuj tiuj ĉi vortoj kaj melodioj estas pli ol kantoj — ili estas rememoro pri parto de la vivo, pasigita en la junulara Esperanto-movado. Ĝuste la kantoj estis unu el la plej mirindaj partoj de Esperanto-vivo en Sovetunio. Tiuj ĉi kantoj estis kantataj jam dum 10, 20, 30, kelkaj eĉ dum 40 jaroj en sovetaj kaj rusaj Esperantaj renkontiĝoj.

## Eksteraj ligiloj 
* listoj de la kantoj: parto 1, 2, 3, 4, 5, origine en la retejo *ikso.net/kantaro*, arkivigite per la interreta arkivo en oktobro 2008, sed la ligitaj kanto**tekstoj** nur en unuopaj kazoj kunsaviĝis
** Kantotekstoj ĉe kantaro.ikso.net (2026): 
*** https://kantaro.ikso.net/oraj_kantoj-1, 
*** https://kantaro.ikso.net/oraj_kantoj-2, 
*** https://kantaro.ikso.net/oraj_kantoj-3, 
*** https://kantaro.ikso.net/oraj_kantoj-4, 
*** https://kantaro.ikso.net/oraj_kantoj-5
* Esperanto-muziko datumbazo: https://db.eomuziko.com/eo/artist/oraj-kantoj/

Kategorio:Esperantlingvaj kantoj
Pola landvojo n-ro 19

La **pola landvojo n-ro 19** (**DK19**) estas landvojo en orienta parto de Pollando, je longeco 460 km. Ĝi kunigas tri plej gravajn urbarojn en orienta Pollando: bjelostoka, lublina kaj rzeszówa (prononco: ĵeŝuva)

## Pli gravaj urboj laŭ landvojo DK19 
*Kuźnica Białostocka - landlima trairejo kun Belorusio
*Sokółka
*Czarna Białostocka - pretervojo
*Wasilków
*Białystok - planata pretervojo
*Zabłudów
*Bielsk Podlaski
*Siemiatycze
*Sarnaki
*Łosice
*Międzyrzec Podlaski - pretervojo de oraz wiadukt super fervojo kolejową Warszawa - Terespol
*Radzyń Podlaski - pretervojo
*Kock - planata pretervojo
*Lubartów - pretervojo
*Lublin - planata pretervojo
*Kraśnik - planata pretervojo
*Janów Lubelski - planata pretervojo
*Zarzecze
*Nisko
*Nisko - viadukto super fervojo Stalowa Wola-Rozwadów - Przeworsk
*Sokołów Małopolski
*Rzeszów
Sirino

**Sirino** estas mita kreito de rusaj legendoj, kun kapo kaj brusto de belo virino kaj korpo de birdo (kutime de strigo). Laŭ la mito, sirinoj vivis "en hindaj landoj" proksime de Eden aŭ laŭ la rivero Eŭfrato.

Ĉi tiuj duon-virinoj duon-birdoj estas malstrikte bazitaj en la grekaj rakontoj pri la sirenoj. Ili kantis belegajn kantojn al la sanktuloj, antaŭdirante estontajn ĝojojn. Por la mortemaj, tamen, la birdoj estis danĝeraj. Viroj, kiuj aŭdis ilin, forgesis ĉion sur la tero, postiris ilin, kaj fine mortis. Homoj penis savi sin de la sirinoj per pafi kanonoj, sonori sonorilojn, kaj alie brui fortimigi la birdojn.[eta|dekstra|300ra|Sirino sur vinberarbo. ([1710)]]Kelkfore la sirinoj estas komprenitaj kiel metaforo de tio, kiel la herezuloj tentas la malfortajn. Kelkfoje la sirinoj estas komprenitaj kiel ekvivalento al la sirenoj aŭ al la pola Wila.

Laŭ la rusa folkloro, la sirinoj estis miksita kun la fama religia skribisto Sanktulo Ephrem la Siriano. Tiel, la kamparanaj lirikistoj kiel Nokolaj Kljuev ofte uzis sirinon kiel alia vorto por "poeto".

La fama verkisto Vladimir Nabokov skribis kelke da siaj unuaj romanoj sub la pseŭdonimo Vladimir Sirin.

Kategorio:Slava mitologio
Kategorio:Mitologiaj kreitaĵoj
Kategorio:Mitaj hibridoj
Kategorio:Legendaj birdoj
Polaj landlimaj trairejoj

**Polaj landlimaj trairejoj** estas lokoj laŭlonge la pola landlimo, en kiu oni povas trairi aŭ traveturi al alia lando. En Pollando estas interŝtataj trairejoj kaj interlandaj trairejoj. Unua el ili estas por civitanoj de Pollando kaj civitanoj de ŝtato kun kiu Pollando havas limon. Dua estas por ĉiuj civitanoj.

## Pollando-Ukrainio 
### Voja 
* Dorohusk - Jagodzin
* Hrebenne - Rawa Ruska
* Korczowa - Krakowiec
* Krościenko - Stariawa
* Medyka - Szeginie
* Zosin - Uściług (interlandaj, ĝis 3,5 t)

### Fervoja 
* Dorohusk - Jagodzin
* Hrebenne - Rawa Ruska
* Hrubieszów - Włodzimierz Wołyński
* Krościenko - Chyrów
* Przemyśl - Mościska
* Werchrata - Rawa Ruska

### Planata 
* Budomierz - Hruszew (dum konstruado)
* Dołhobyczów - Uhrynów (komenco de konstruado je 2008)
* Malhowice - Niżankowice (komenco de konstruado je 2009)
* Smolnik - Boberka (komenco de konstruado je 2010)

## Pollando-Belorusio 
### Voja 
* Białowieża - Piererow
* Bobrowniki - Brzestowica
* Kukuryki - Kozłowicze
* Kuźnica - Bruzgi
* Połowce - Pieszczatka
* Sławatycze - Domaczewo
* Terespol - Brześć

### Fervoja 
* Czeremcha - Wysokolitowsk
* Kuźnica - Grodno
* Siemianówka - Swisłocz
* Terespol - Brześć
* Zubki - Bierestowica

### Rivera 
* Rudawka - Lesnaja (sezona, turisma)

### Planata 
* Lipszczany - Sofijewo (voja)
* Chworościany - Dubnica voja)
* Włodawa - Tomaszówka (interŝtata)

## Pollando-Rusio 
### Voja 
* Bezledy-Bagrationowsk
* Gołdap-Gusiew
* Gronowo-Mamonowo

### Fervoja 
* Braniewo-Mamonowo
* Głomno-Bagrationowsk
* Skandawa-Żeleznodorożnyj

### Planata 
* Grzechotki-Mamonowo
* Perły-Kryłowo
* Piaski-Bałtisjk
* Rapa-Oziorsk

## Mara trairejoj 
* Świnoujście
* Międzyzdroje
* Trzebież
* Nowe Warpno
* Szczecin
* Dziwnów
* Mrzeżyno
* Kołobrzeg
* Darłowo
* Ustka
* Łeba
* Władysławowo
* Jastarnia
* Hel
* Gdynia
* Gdańsk
* Górki Zachodnie
* Elbląg
* Frombork

## Aviadilaj trairejoj 
* Wrocław-Strachowice
* Bydgoszcz-Szwederowo
* Biała Podlaska
* Zielona Góra-Babimost
* Łódź-Lublinek
* Kraków-Balice
* Warszawa-Okęcie
* Rzeszów-Jasionka
* Gdańsk-Rębiechowo
* Katowice-Pyrzowice
* Kielce-Masłów
* Szczytno-Szymany
* Poznań-Ławica
* Szczecin-Goleniów

Kategorio:Landlimaj trairejoj
Avido

**Avido** (latine *avidus* en adjektiva formo, do "avida") estas forta deziro ekposedi ion. Temas pri la anima impulso fordifekti sperton de foresto. Ĝi signifas la deziregon de akiro de ia objekto aŭ statuso. Mentalaj faktoroj povas esti emocioj, fantazio, deziroj. Instinktoj, doloro, malsato aŭ soifo povas formi la korpajn faktorojn por la motivo.

## Vidu ankaŭ 
* Nirvano
* Avareco
* Bezono
* Droga dependeco

## Fontoj 
* 

Kategorio:Motivado
Kategorio:Psikoanalizo
Falkušovce

eta|dekstra|330ra|Falkušovce situas en la plej griza distrikto

**Falkušovce,** hungare **Falkus** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce.

## Bazaj informoj 
* Areo: 10&nbsp;km²
* Supermara alteco: 103 m
* Loĝantaro: 660
* Poŝtkodo: 072 05
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso:

## Situo 
Falkušovce situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Michalovce troviĝas 17&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1290. En 1831 la loĝantoj partoprenis en ribelo ĥolero. En 1910 loĝis en Falkus 673 da homoj, (621 slovakoj, po 25 hungaroj kaj germanoj, 1 ruteno). Ĝis Traktato de Trianon Falkus apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Nagymihályi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Falkušovce 635 da homoj, (596 slovakoj, 18 ciganoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* greko-katolika preĝejo de 1779
* moderna ortodoksa preĝejo de 1994

## Eksteraj ligiloj 
* Falkušovce en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Čierne Pole

eta|dekstra|330ra|Čierne Pole situas en la plej griza distrikto
**Čierne Pole,** hungare **Feketemező** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce. En ambaŭ lingvoj la vilaĝonomo signifas: "nigra kampo".

## Bazaj informoj 
* Areo: 4 km²
* Supermara alteco: 105 m
* Loĝantaro: 280
* Poŝtkodo: 079 01
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso: 56

## Geografio 
Čierne Pole situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Veľké Kapušany troviĝas 3 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1422. En 1910 loĝis en Feketemező 261 da homoj, (248 slovakoj, 13 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Feketemező apartenis al Hungara Reĝlando, al Ung, al distrikto de Nagykapos, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Inter 1938-1944 la nova landlimo situis inter Čierne Pole kaj Nagykapos. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Čierne Pole 329 da homoj, (310 slovakoj, 14 hungaroj, 3 ukrainoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo de 1945

## Eksteraj ligiloj 
* Községinfó
* Čierne Pole en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Nacia Botanika Ĝardeno de Kimrio

eta|250px|dekstra|Nacia Botanika Ĝardeno de Kimrio; la Granda Forcejo estas parte videbla ĉe la horizonto

La **Nacia Botanika Ĝardeno de Kimrio** (, kimre *Gardd Fotaneg Genedlaethol Cymru*) estas centro pri botanika esplorado kaj konservado. Ĝi lokiĝas apud Llanarthney, en Carmarthenshire, Okcidenta Kimrio.

eta|250px|dekstra|La Granda Forcejo

La ĝardenon malfermigis la 24-an de Majo 2000 la Princo de Kimrujo, kaj ampleksas je 230 hektaroj, kun multe da lagoj, lagetoj kaj rojoj. Ĝia ĉefa fokuso estas la Granda Forcejo, kiun desegnis la brita arkitekto Norman Foster; ĝi estas 95 m longa, 55 m larĝa kaj parte subgrunda. Parte varmigita per biomaso, ĝi enhavas kolekton de multaj plantoj el mediteranea klimato-zonoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Retejo 

Kategorio:Ĝardenoj
Kimrio
Kategorio:Kimrio
Sliepkovce

eta|dekstra|330ra|Sliepkovce situas en la plej griza distrikto
**Sliepkovce,** hungare **Dénesújfalu** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce. Ĝis 1899 la oficiala hungara nomo estis **Szelepka**. Grafo Dénes Andrássy (dEneŝ andrAŝi) estis refondinto de la vilaĝo, tial oni nomis la vilaĝon *Dénesújfalu*.

## Bazaj informoj 
* Areo: 7&nbsp;km²
* Supermara alteco: 105 m
* Loĝantaro: 700
* Poŝtkodo: 072 37
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso: 56

## Situo 
Sliepkovce situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra Laborec, laŭ traira flankovojo. Michalovce troviĝas 11&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis de 1314. Post la mezepoko la setlejo senhomiĝis. En 1831 ĥolero okazis. En 1895 *Szelepka* iomete translokiĝis. En 1910 loĝis en Dénesújfalu 600 da homoj, (546 slovakoj, 10 germanoj, 9 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Dénesújfalu apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Nagymihályi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Sliepkovce 704 da homoj, (601 slovakoj, 74 ciganoj, 8 ĉeĥoj, 4 ukrainoj).

## Eksteraj ligiloj 
* Sliepkovce en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Kasuleto

La **kasuleto** (el la okcitana *caçolet* kaj la franca *cassoulet*) estas regiona manĝ-specialaĵo el la franca regiono Langvedoko, surbaze de sekaj fazeoloj kaj viando. Origine, ĝi konsistis el faboj.
eta|Plado de kasuleto

## Historio 
Eblas, ke la nomo kasuleto venas de la "cassole" (ujo el terakoto interne emajlita kun formo de senpinta konuso) fabrikita en Issel. Tio estas malnova kverela temo inter tri urboj : Castelnaudary, Carcassonne kaj Toulouse. La kverelaĵoj temas pri la origino de la kasuleto, pri ties konsisto kaj pri la gustaj kvalitoj de la kasuletoj preparitaj en tiuj urboj.

Por findecidi pri la demando, Prosper Montagné (Carcassonne, 1865 - Sèvres, 1948), langvedoka gastronomo iĝinta kuiristo en Toulouse uzis komparon : « *La kasuleto estas la Dio de la okcitana kuirarto ; Dio la Patro estas la kasuleto de Castelnaudary, Dio la Filo tiu de Carcassonne kaj la Sankta-Spirito tiu de Toulouse.* ». Tiele fonditis kunfrataroj pri kasuleto: la "Granda kunfrataro de kasuleto de Castelnaudary" en 1970, la "Universala akademio de kasuleto de Carcassonne" en 1998 kaj la "Kunfrataro de kasuleto de Tuluzo" en 2022. 

## Konsisto 
Laŭ PIV, "kasuleto estas raguo el semoj de fazeoloj, kun fileoj anseraj, pecoj el ŝafaĵo kaj porkaĵo, longe stufitaj."

Sed povas enesti, laŭ la lokoj kaj receptoj, ankaŭ viando de ansero, de anaso kaj aliaj viandoj aŭ legomoj.

Ankaŭ ekzistas vegetaĵa varianto.

## Eksteraj ligiloj 
* recepto el Vikilibro (vegetara)
* cassoulet.net  (en la franca)
* paĝo el la retejo de Castelnaudary  (en la franca)
* *Le cassoulet* eltiraĵoj el libro de Sylvie Girard-Lagorce, *Grandes et petites histoires de la gourmandise française : traditions et recettes* (grandaj kaj malgrandaj rakontoj pri la franca frandemo : tradicioj kaj receptoj), Paris : Plon, 2003. (ISBN 9782259198325)

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Franca kuirarto
Kategorio:Carcassonne
Kategorio:Castelnaudary
Kategorio:Tuluzo
Monteto Kalvario (Tata)

La **monteto Kalvario** estis la plej frua loĝtereno de Tata (Hungario). Oni povas ĉi tie viziti la naturprotektan teritorion, kiun la Landa Naturprotekta Ofico elformis sur la tereno de la malnova ŝtonminejo.
eta|dekstra|300px|La monteto Kalvario, maldekstre elvidejo, meze kapelo, dekstre akvoturo

## Geologio 
La superaj tavoloj de la tersupraĵo tiel kuŝas unu sur la alia, kiel la paĝoj de giganta historilibro. Ĉiu paĝo enhavas la *vestaĵojn* de unu el la fazoj de la terhistorio.
Sur tiu ĉi tereno staras apika „atestanta muro”, kiu estas regula sekco de la tavoloj demetiĝintaj unu super la alian. Ĉi tie eĉ la laika okulo klare povas ekvidi la limliniojn de la unuopaj geologiaj epokoj. Ekzemple: sur la preskaŭ blanka, tute milde grizblueta triasa tavolo kuŝas la pli-malpli dikaj tavoloj de la sekvaj eraoj: tiu de la ĵurasio, poste tiu de la kretaceo ktp.

Ĉi tie oni sukcesis malkovri groton longan je 20 kaj larĝan je 2 metroj nur en profundo je 5-6 metroj sub la surfaco, en kiu ankaŭ hodiaŭ ĉeestas la postsignoj de la fajrejo de la prahomo.
eta|maldekstre|La monteto Kalvario

## La Kapelo 
Sur la kalvaj rokoj de la malnova ŝtonminejo staras eta kapelo. Ĝi konstruiĝis sur la loko de iama preĝejo (1350), kiu kuŝis en ruinoj jam en la mezo de la 18-a jarcento. El ĉi tiuj ruinoj elformis Jakab Fellner la kapelon tiel, ke li restigis la sanktejon de la malnova preĝejo, kiu fermiĝas per tri flankoj de okangulo kun tri ogivaj (pintarkaj, gotikaj) fenestroj. La gotikajn fenestrojn de la sanktejo oni enmasonis en 1908, kiam la kapelo estis renovigata.

Sur la fasado de la kapelo oni vidas rokokajn vazojn. La nobla aspekto de la fasado kaj la firstotureto laŭdas la laboron de Fellner. La enirejon de la kapelo formas baroka pordegkadro. La bildo de la ĉefaltaro originas el la 18-a jarcento, la plafona fresko estas verko de Beder. La bazmuroj de la malnova preĝejo estis malkovritaj antaŭ kelkaj jaroj, kaj permesas konkludi, ke la preĝejo apartenis al la tipo de la tiel nomataj fortikaĵpreĝejoj.
eta|Golgoto en Tata

## La Golgoto 
Sur la monto en proksimeco de la kapelo situas impona golgoto. Ĝi estis farita ĉirkaŭ 1770 fare de Antal Schweiger. Ĉe piedo de kruco de Jesuo estas videbla Mario Magdaleno, flanke Sankta Maria kaj Sankta Johano la Evangeliisto.

Aliaj vidindaĵoj estas la elvidejo kaj iama akvoturo.

Kategorio:Montoj en Hungario
Dom Casmurro

***Dom Casmurro*** estas unu el ĉefverkoj (eble la ĉefverko) de brazila literaturo verkita de Machado de Assis 1899. **Dom Casmurro** nepre elstaras kiel pinta verko en la brazila literaturo. Tradukis al Esperanto Paulo Sergio Viana 2007.

## Rakonto 
Bentinho kaj Capitu amas sin reciproke ekde junaĝo. Tiel rozkolora komenciĝas la rakonto. Iom post iom, en la senteman menson de la viro, inside enŝoviĝas ĵaluzo kaj suspektemo. Siavice, la ino estas mistere simulema. Escobar, amiko de Bentinho, starigas la trian punkton de la dolora triangulo.

Pro ĉi tiu majstra, ŝajne simpla rakonto, Machado de Assis enplantis en siajn legantojn la senfina demando: ĉu Capitu perfidis? Fakte, la skeptika aŭtoro prezentas alian demandon: ĉu eblas sanmense kunvivi kun Dubo?

Kategorio:Literaturo de Brazilo
Kategorio:Verkoj el la esperantigita portugallingva literaturo
Fellner

**Fellner** estas familia nomo:

* Ferdinand Fellner, aŭstra arkitekto
* Jakab Fellner, hungara arkitekto
Jugo

**Jugo** (latine *iugum*) povas esti

* Transversa lignaĵo, kiun oni ligas ĉe la kornoj aŭ sur la kolo de bovoj, por ilin jungi - vidu jungilaro.
* Transversa lanco, ligita al du aliaj fiksitaj en la tero, sub kiu la Romianoj devigis la venkitojn trapasi.
* En figura senco: Sklaveco, subigo.
* en arĥitekturo la spaco inter du kolonaj aŭ pilastraj paroj, vd. jugo (arĥitekturo)
## Fontoj 
* 
* "Etimologia Vortaro de Esperanto" fare de Ebbe Vilborg
Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana

**Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana** estas la moto de Madagaskaro. Do ĝi estas en la malagasa lingvo. 

Ĝi prononciĝas jene [/ta.nin.'dɾa.za.na/] ; [/fa.ha.'fa.ʔa.na/] ; [fan.dɾu.'su.na/]
Tio signifas * Patrujo, Libereco, Progreso *

Ĝi estas la moto de Madagaskaro ekde 1972 : la moto ŝanĝiĝis trifoje ekde 1960 :

* *Fahafahana Tanindrazana Fandrosoana* (*Libereco, Patrujo, Progreso*) en 1959 ĝis 1975 (*Philibert Tsiranana*)
* *Tanindrazana Tolompiavotana Fahafahana* (*Patrujo, Revolucio, Libereco*) en 1975 ĝis 1993 (Didier Ratsiraka)
* *Tanindrazana Fahafahana Fahamarinana* (*Patrujo, Libereco, Justico*) en 1993 ĝis 1995 (*Albert Zafy*)

* de 1995 ĝis nun la moto estas *Tanindrazana, Fahafahana, Fandrosoana* (*Patrolando, Libereco, Progreso*).

## Vidu same 
* Madagaskaro

## Eksteraj ligiloj 
* Jen anglalingva paĝo, kiu ankaŭ enhavas informojn pri la moto.html)

Kategorio:Motoj
Kategorio:Madagaskaro
Jakab Fellner

**Jakab FELLNER**, laŭ la hungara vortordo **Fellner Jakab**, (n. en 1722 - m. en Tata en 1780) estis la plej grava hungara arkitekto siageneracia de la baroko.

## Vivo 
Lia unua kreitaĵo estis la franceca baroka portalo, kiun li preparis por la kapela enirejo de la piarista ordenejo (kiu dum iu tempo estis hakminista lernejo). La unua el lia signifaj konstruaĵoj estas la kasteleto de Balogh, kiu estas unu el la plej belaj artobjektoj de la urbo. Fellner akiris famon ne nur landan, sed ankaŭ eksterlandan, kaj per siaj grandiozaj planoj li superis multajn, eŭrope famajn arkitektojn. La hungaraj grandsinjoroj superŝutis la arkitekton de Tata per siaj komisioj, kiuj ofte vokis lin malproksimen de la urbo. Li veturis per siaj fame konataj ĉevaloj, kaj ĉiam returnis en la urbon Tata. Sed Csákvár, Eger, Mór, Pápa, Veszprém kaj aliaj lokoj signifas la unuopajn staciojn de la triumf-vojo de Fellner, kaj liaj tieaj, ankaŭ hodiaŭ ekzistantaj kreitaĵoj laŭdas la eminentan scion de la majstro.
eta|maldekstra|Statuo de Jakab Fellner en Tata
Lia famo, kaj la projekto-kontoro fondita fare de li altiris al Tata: Anton Schweiger el Holics, Jozefon Grossmann el Vieno - ĉi lasta direktis la projekto-kontoron post la morto de Fellner - kaj la alian aŭstrian arkitekton: Antonon Gött. Ili daŭrigis la verkojn de Fellner, kaj ankaŭ la postsignoj de iliaj manoj estas troveblaj sur la artobjektoj de la urbo. En 1762 Fellner venkis la francan arkitekton Cenevale en arta konkuro.

Eĉ la eksterlanda rekono ne povis inklinigi la fremd-devenan, sed en koro hungaran arkitekton, ke li forlasu la landon. Lin, la unikan patrolandan reprezentanton de la franca baroko klasika ligis al Tata lia familio, lia hejmo, kaj ĉi tie li mortis en 1780. Okaze de la 160 jara datreveno de lia morto, en 1940, oni starigis al li statuon apud la paroĥa preĝejo, unu el liaj grandiozaj kreitaĵoj: oni akceptis lian projekton pri la akvokastelo de Tata, sed tiun li ne povis realigi. Tio estas granda perdo kaj por la hungara arkitekturo, kaj por Tata.

## El liaj verkoj 
* Preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Tata)
* Preĝejo Marteno de Tours (Ajka)
* Preĝejo Sankta Stefano (Pápa)
* Preĝejo Senmakula Koncipiĝo (Tatabánya) (fakte en Alsógalla)
* Kastelo de Tata
* Kastelo de Csákvár
* Kastelo de Mór

Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Dúbravka (distrikto Michalovce)

eta|dekstra|330ra|Dúbravka situas en la plej griza distrikto

**Dúbravka,** hungare **Dobróka** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce. Ĝis 1899 la oficiala hungara nomo estis **Dubróka**.

## Bazaj informoj 
* Areo: 10 km²
* Supermara alteco: 105 m
* Loĝantaro: 670
* Poŝtkodo: 072 15
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso:

## Situo 
Dúbravka situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojo, laŭ fervojo Veľké Kapušany-Trebišov. Michalovce troviĝas 16 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1409. En 1910 loĝis en Dobróka 722 da homoj, (644 slovakoj, po 36 hungaroj kaj germanoj, 4 rutenoj). Ĝis Traktato de Trianon Dobróka apartenis al Hungara reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Nagymihályi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Dúbravka 670 da homoj, (653 slovakoj, 3 hungaroj, 2 rutenoj, 1 ĉeĥo).

## Vidindaĵoj 
* greko-katolika preĝejo de 1927
* katolika preĝejo de 1993

## Eksteraj ligiloj 
* Dúbravka en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Hipotensio

**Hipotensio** referas al nenormala malalta sangopremo. Hipotensio povas esti komprenata pli bone kiel fiziologia stato ol kiel afekcio. Kiam la sangotensio tro multe malleviĝas (suba premo malpli ol 50 mmHg) oni parolas pri hipotensio. Neformale oni konsideras "malaltan sangotension" kiel afekcio ĉe kiu la malleviĝinta sangotensio kaŭzas la riskon je sveno.

## Vidu ankaŭ 
* Kardiovaskula sistemo
* Hipertensio

Kategorio:Sindromoj en interna medicino
Kategorio:Sindromoj en urĝeca medicino
Hallau

**Hallau** (en Esperanto ankaŭ **Halaŭo**) estas komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando. Ĝi havis 2000 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
[eta|maldekstra|150ra|Rigardo al la vilaĝoj [Siblingen, Gächlingen kaj Hallau]]
Hallau situas en Kletgau en oriento de Kantono Ŝafhaŭzo.

## Najbaraj komunumoj 
Najbaraj komunumoj de Hallau estas en okcidento Eggingen kaj en nordokcidento Eggingen (ambau en Germanio en Baden-Virtembergo), en nordoriento Oberhallau, en sudoriento Neunkirch, en sudo Wilchingen kaj en sudoriento nur en unu pinto Trasadingen.

## Vidindaĵoj 
En Hallau troviĝas la Ŝafhaŭza Vinkultivigmuzeo (germane *Schaffhauser Weinbaumuseum). Sur jugo de la Monto de Hallau troviĝas la monta preĝejo Sankta-Maŭricio, kiu estis konstruita en la jaro 1491.

## Trafiko 
Hallau posedas stacidomon de la tiel nomita *Hochrheinbahn* de Deutsche Bahn inter Ŝafhaŭzo kaj Bazelo.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Hallau datiĝas el la jaro 1095 kiel *Hallaugia superiori et inferiori* [Halaŭo supra kaj malsupra]. Ĝis la jaro 1531 ĝi formis unu komunumon kune kun Oberhallau. Post la disiĝo ĝis 1934 la komunumo nomiĝis *Unterhallau''. Dum mezepoko la plej granda parto de la bienoj en Hallau apartenis al la Monaĥejo Allerheiligen en Ŝafhaŭzo.

## Vidu ankaŭ 
* Wilchingen-Hallau (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Hallau
* Hallau en la Historia Leksikono de Svislando
Grand Union Canal

[eta|dekstra|La kanalo apud [Braunston, Northamptonshire|Braunston]]
La **Grand-Union-Canal** (Granda Unia Kanalo) en Anglio estas parto de la brita kanala sistemo. Ĝi ligas la ekonomiajn kaj industriajn centrojn Londono kaj Birmingham. La kanalo havas longon de 220&nbsp;km (137 mejlojn) kaj 166 kluzojn. Pluraj disbranĉiĝoj de la ĉefa kanalo ligas al ĝi i.a. la urbojn Leicester, Slough, Aylesbury, Wendover kaj Northampton.

La nomo *Grand-Union*-Kanalo iam estis nomo de kanalo ankoraŭ ekzistanta kiel parto de la disbranĉa kanalo al Leicester. Por eviti konfuzojn oni hodiaŭ nomas tiun *Old-Grand-Union*-Kanalo.

## Historio 
eta|dekstra|La Grand-Union-Kanalo apud Westbourne Park, Londono
eta|dekstra|La Grand-Union-Kanalo apud Westbourne Park, Londono
eta|dekstra|Kluzo apud Apsley
Meze de la 19-a jarcento la privataj kanal-societoj eksentis la konkurencon de la pli rapida fervojo. Ili kuniĝis kaj decidis modernigi, t.e. pligrandigi kaj pliprofundigi, siajn kanalojn, tiel ke pli grandaj ŝipoj povus uzi ĝin kaj transporti pli da varoj.

La Grand-Union-Kanalo en ĝia hodiaŭa formo ekestis pro kuniĝo de pluraj kanaloj je la 1-a de januaro 1929. La ambicia modernigo-programo tamen neniam realiĝis komplete. Ĝis hodiaŭ nur relative malgrandaj ŝipoj povas traveturi de Londono ĝis Birmingham, ĉar ne ĉie kanalo kaj kluzoj estas sufiĉe larĝaj kaj profunda por modernaj transport-ŝipoj.

Kiel plej multaj kanaloj en Anglio ankaŭ la Grand-Union-Kanalo estis ŝtatigita en 1948 kaj hodiaŭ estas ŝtate administrita (nuntempe per British Waterways). De la 1970-aj ĝi ne plu estas uzata de komercaj transport-entreprenoj.

Hodiaŭ la kanalo ĉefe servas por turismo, akvo-sporto kaj libertempa boatado tiomgrade, ke ĝi estas pli vigla ol iam antaŭe en ĝia historio.

## Literaturo 
* Hugh McKnight. The Shell Book of Inland Waterways. 2-a eld. 1981, p.&nbsp;283-304 (David & Charles PLC) ISBN 978-0715382394 (en la angla)

Kategorio:Kanaloj
Kantono de Villebois-Lavalette

**Villebois-Lavalette** estas kantono en la franca departemento Charente. Kantono Villebois-Lavalette estas parto de la Arondismento Angoulême. Ĝi havis 7 177 loĝantojn (1999).

eta|300px|maldekstra|Villebois lavalette kun ĝia kastelo

* Blanzaguet-Saint-Cybard

* Charmant

* Chavenat

* Combiers

* Dignac

* Édon

* Fouquebrune

* Gardes-le-Pontaroux

* Gurat

* Juillaguet

* Magnac-Lavalette-Villars

* Ronsenac

* Rougnac

* Sers

* Torsac

* Vaux-Lavalette

* Villebois-Lavalette

Villebois-Lavalette
Ventoturbino de Savonius

eta|skema desegno de la dupadela ventoturbino de Savonius
eta|250ra|Funkcia principo
**La ventoturbino de Savonius** estas tipo de la vertikal-aksaj ventoturbinoj. Ĝin inventis la finna inĝeniero Sigurd Savonius en 1922.

Aerodinamike, ĝi estas puŝpadela konstruaĵo, kun du aŭ tri padeloj. Ĝia kversekco montras S-formon (okze de la dupadela versio). Danke al la kurbiĝo, la padelojn puŝas pli malforta forto kontraŭ la vento ol kun la vento. Tiu fortodiferenco donas moviĝon de la turbino.

La ventoturbino de Savonius povas eluzi la grund-proksimajn ventojn. Ĝi estas utila tie, kie pli gravas la produkta kosto kaj daŭreco ol la povumo. Ĉar ĝi funkcias sendepende de la ventodirekto, ĝia konstruo estas simpla.

La plej ofta praktika uzo de la ventorurbino de Savonius estas la Flettner-helico, kiun ellaboris germana aviadila inĝeniero Anton Flettner en la 1920-aj jaroj. Oni uzas la Flettner-helicon eĉ hodiaŭ en pelado de la malvarmiga sistemo de aŭtobusoj kaj ŝarĝaŭtoj.

## Avantaĝoj 
* Simpla konstruaĵo kaj muntado.
* Granda momanto de forto ĉe relative malgranda nombro de rivoluoj.
* Sendependa de la ventodirekto, ne necesas ventodirektigo.
* Uzebla ĉe ekstreme malgrandaj ventorapidoj (2–3&nbsp;m/s).
* Kuplado de pluraj ventoturbinoj al pli granda instalaĵo eblas, same en horizontala kaj en vertikala ligo.
* Ŝtormrezista pro memstara povumlimigo.
* Apenaŭ rimarkebla funkcia bruo.
* Granda tolero de ĉiuj turbulentoj, kiuj povas okazi - lokdepende - en la vento. La abrupta ŝanĝiĝo de la alflua direkto apenaŭ kaŭzas perdon de la efikeco, povumo.

## Malavantaĝoj 
* Ĝi havas maksimuman povumon de 28 %, malpli ol tiu de la ventoturbino de Darrieus aŭ alia, horizontal-aksa ventoturbino.
* La materialo de la padeloj (ŝoveliloj) estas forte eluzataj pro la daŭra ŝanĝiĝo de la alflua angulo. Tiu trouzeco povas malgrandiĝi per apliko de pli granda nombro de padeloj (plej ofte tri).
* La ventoturbino estas konstruebla relative malgranda kaj simile al aliaj ventorturbinoj.
* La horizontale konstruitan ventorurbinon de Savonius ŝarĝas la gravita forto. Tio estas malpli grava, kaj tia turbino uzeblas plene en fluakvo.

## Eksteraj ligiloj, angle 
* Build your own model Savonius wind turbine 
* Windside Savonius Type Wind Turbines for use in Extreme Environments
* Forgen low power Savonius Type Wind Turbines for Marine Applications
* HelixWind Savonius Type Wind Turbine 

Kategorio:Turbinoj
Kategorio:Ventoj
Kategorio:Ventoenergio
Nabla simbolo

[dekstra|eta|256px|La [harpo, la instrumento laŭ kiu la nabla simbolo estas nomita]]
**Nabla** estas la simbolo \nabla (∇). La nomo venas de la greka vorto por hebrea harpo, kiu havas similan formon. Parencaj vortoj ankaŭ ekzistas en aramea lingvo kaj hebrea lingvo. Alia, malpli-komuna nomo por la simbolo estas **atled** - *delta* literumita malantaŭen, ĉar la nabla simbolo estas inversigita majuskla greka litero delto. En la greka lingvo, la simbolo estas nomata kiel ανάδελτα, *anádelta*, kun signifo "delto kun supra parto suben".

La nabla simbolo estas havebla en normo HTML kiel *&amp;nabla;* kaj en LaTeX kiel *\nabla*. En Unikodo, ĝi havas kodon U+2207, aŭ 8711 en dekuma.

## Uzo en matematiko 
Nabla simbolo estas uzata en matematiko por la nabla operatoro, kaj ankaŭ por ligo en diferenciala geometrio, kaj ankaŭ la rilato *ĉiuj* (plej kutime en krada teorio).

## Historio 
La simbolo estis unue uzata de William Rowan Hamilton en 1837 en la formo de flanken montranta kojno: ⊳.

William Thomson skribis en 1884: "Mi prenis liberecon demandi de profesoro Bell ĉu li havas nomon por ĉi tiu simbolo \nabla kaj li menciis al mi *nabla*, komika propono de James Clerk Maxwell. Ĝi estas la nomo de egipta harpo, kiu estis de ĉi tiu formo".

Ankaŭ vorto "del" estas uzata en iuj lingvoj por la simbolo kaj priskribataj per ĝi matematikaj nocioj. En 1901, Josiah Willard Gibbs kaj Edwin Bidwell Wilson skribis: "Ĉi tiu signa operatoro \nabla estas prezentita per sinjoro W. R. Hamilton kaj estas nun en universala dungo. Aspektas, tamen, ke ne estas universe agnoskita nomo por ĝi, kvankam pro la ofta apero de la simbolo iu nomo estas de praktika neceseco. Estas trovite per sperto ke la unusilaba vorto "del" estas tiel mallonga kaj facila por, prononci ke eĉ en komplikaj formuloj en kiu \nabla okazas multfoje ĝi ne ĝenas al la parolanto aŭ aŭskultanto per sia ripetado. \nabla*V* estas legi simple kiel 'del *V*'."

## Vidu ankaŭ 
* Nabla operatoro, la vektora diferenciala operatoro
* Nabla operatoro en cilindraj kaj sferaj koordinatoj
* Gradiento (matematiko), diverĝenco, kirlo (matematiko) - diferencialaj operatoroj ofte skribataj per la nabla simbolo
* Majuskla delto (litero) - aspektas kiel renversita nabla simbolo

## Eksteraj ligiloj 
* Historio de nabla 
* http://hdl.handle.net/2027.42/7869 Katastro de la netaŭga uzo de \nabla en vektora analitiko. Chen Tai, 1994.

Kategorio:Matematikaj simboloj
Georg Olms Verlag

**Georg Olms Verlag** estas eldonejo en Hildesheim (Germanio) kun publikigaĵoj el fakoj de homa scienco: represoj, mikrofiĉoj kaj nove aperintaj libroj el la fakoj arkeologio, arabistiko, historio, historio de la medicino kaj de la natur-sciencoj, judaj studoj, kultur- kaj literatur-scienco, art-historio, muzik-scienco, novaj filologioj, orientalistiko, filozofio, teologio kaj religi-scienco. En Esperantujo la eldonejo Georg Olms estas konata pro ĝiaj represoj de gravaj interlingvistikaj kaj esperantologiaj verkoj, ekzemple de la Bibliografio de Internacia Lingvo (BIL 1929), de la periodaĵo "La Esperantisto", de la volapuka periodaĵo "Rund um die Welt" k.a.

## Historio 
En 1886 Hermann Olms malfermis en Hildesheim libro-vendejon, kiu jam antaŭ 1900 estis plilarĝigita al eldonejo. Tiuepoke ĝi fokusiĝis pri lernolibroj, agrikulturaj fakverkoj kaj priregionaj publikigaĵoj.

La filo Georg Olms, al kiu pro politikaj kialoj estis malpermesita librovendeja kaj eldoneja agado dum la nazia regno, fondis la 1-an de novembro 1945 plian librovendejon, kiun li transdonis al sia filo Walter Georg en 1953. Tiu evoluigis el ĝi sciencan brokantejon kaj en 1958 kreis la *Georg Olms Verlagsbuchhandlung*, kies fokuso estis reprografiaj represoj de bazaj sciencaj verkoj.

En 2007, la ret-prezento OLMS ONLINE estis prezentita al la publiko. Ĝi i.a. ofertas  volumojn de la represa programo en elektronika formo, i.a. la kompletajn verkarojn de la fratoj Grimm, de Johann Gottfried Herder kaj Christian Wolff.

## Literaturo 
* Olms, Georg W.: *Zur Geschichte des Georg Olms Verlages.* En: Menade bal püki bal (festlibro por la 50a naskiĝ-tago de Reinhard Haupenthal). Saarbrücken 1998, p.&nbsp;457–461 (en la germana)
* *60 Jahre Georg Olms – 325 Jahre Weidmann.* 2006. ISBN 978-3-487-13111-5 (en la germana)
* *Festschrift 100 Jahre Olms* – Herausgegeben von W. Joachim Freyburg. 1987. ISBN 978-3-487-07920-2 (en la germana)

## Eksteraj ligiloj 
*  , 

Kategorio:Esperanto-eldonejoj
Siblingen

**Siblingen** estas komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando. Ĝi havis 750 loĝantojn je la 9-a de februaro 2009.

## Geografio 
Siblingen situas en la regiono Klettgau ĉe la piedo de la montoĉeno Randen. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 900 m s.m. la plej malalta punkto je 475 m. Kiel en la tuta regiono de Klettgau ankaŭ en Siblingen la tradicia ekonomio estas la vinkultivado.

## Najbaraj komunumoj 
Siblingen limas en nordo al la komunumo Schleitheim, en nordoriento al Hemmental, en oriento al Beringen, en sudoriento al Löhningen, en sudo al Neunkirch kaj en okcidento kaj nordokcidento al Gächlingen.

## Trafiko 
Tra Siblingen pasas la ĉefstrato n-ro 14 de Ŝafhaŭzo al Friburgo en Germanio. La komunumo estas konektita al la publika trafikreto per linibusoj, kiuj cirkulas inter Schleitheim kaj Ŝafhaŭzo en duonhora kadenco.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Siblingen datiĝas el la jaro 870. Homoj tamen jam setlis en Siblingen en la bronzepoko kiel diversaj arkeologiaj trovoj de argilsplitoj kaj laboriloj pruvas. Sur la monteto *Schlossbuck* staris en romia epoko kastelo, kiun la alemanoj detruis en la 5-a aŭ 6-a jarcento.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Siblingen
Birma ŝako

**Birma ŝako** estas alternativoregula ŝako, kiu kredatas esti rekta ĉaturangido.

## Reguloj 
Nur peonoj estas en la eka pozicio. Kiam la ludo komencas, ludantoj arbitre metas iliajn pecojn sur la tabulo. La pecoj normale movas, krom la kuriero, kiu movas al unu diagonala fako aŭ unu antaŭa fako, kaj la reĝino, kiu movas al unu diagonala fako. Peono povas ŝanĝiĝi al reĝino kiam ĝi movas al la faka tabuldiagonalo (a1, b2, c3, d4, e5, f6, g7, h8, a8, b7, c6, d5, e4, f3, g2, kaj h1) je la kontraŭa flanko, sed nur se ties reĝino kaptitas. Ĉi tiu egalas unu alterno. Post kiam peono movas al faka tabuldiagonalo, ĝi ne povas ŝanĝiĝi al reĝino.

Kategorio:Ŝako
Provinco Cibitoke

eta|situo de la provinco Cibitoke en Burundo
**Cibitoke** estas nordokcidenta provinco de Burundo. La ĉefurbo nomiĝas same Cibitoke. La provinco limas al Ruando en la nordo kaj al la Demokrata Respubliko Kongo en la okcidento. La provinco havis en 2007 ĉirkaŭ 523.000 loĝantojn (takso) sur ĉirkaŭ 1636 km².

En la okcidento dominas tropika montara arbaro. En la nordo kaj okcidento troviĝas savano kun iom da arbaro. Cibitoke estas provinco kun multe da agronomio. Oni plantas kotonon, kafon, bananojn kaj arakidojn.

Ekzistas ses diversaj distriktoj: Buganda, Bukinanyana, Mabayi, Mugina, Murwi kaj Rugombo

## Eksteraj ligiloj 
Mapo de Cibitoke

Cibitoke
Hargejso

**Hargejso** (somale: *Hargeysa*, arabe: هرجيسا) estas metropolo kaj universitata urbo en Somalio, la plej granda urbo kaj ĉefurbo de la memproklamita ŝtato Somalilando. Ĝi estas la dua plej granda grandurbo en Somalio post Mogadiŝo.

La urbo estis inter 1941-1960 kolonia ĉefurbo de Brita Somalio, sed perdis sian apartan gravecon dum kuniĝo de la lando.

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Areo: 637 km2
* Loĝantaro: proksimume 1,1 miliono
* Supermara alteco: 1326 m

## Geografio 
Hargejso situas sur altebenaĵo en valo, en monta areo en la okcidenta sekcio de la lando.

## Historio 
La prahomoj postlasis ĉi tie pentraĵojn malkovritajn de 2002 el la neolitiko. Antaŭ la britoj diversaj sultanoj regis en la ĉirkaŭaĵo. En 1888 la britoj establis protektoraton en la regiono, kiel Brita Somalio. En 1940 la italoj okupis la urbon, sed post unu jaro la britoj reokupis ĝin. Tiam oni nomumis Hargejson nova kolonia ĉefurbo. Ekde 1960 la nova unuigita sendependa Somalio elektis Mogadiŝon, kiel ĉefurbon. Ekde 1991 la praktike sendependa landparto Somalilando denove remetis la urbon, kiel ĉefurbo. Pli frue pro la bataladoj Hargejso estis bombardita. Poste la detruitaj domoj rekonstruiĝis.

Male al Somalio, Somalilando estas libera kaj sufiĉe paca lando kie la terorisma grupo Al Ŝabab estas forte kontraŭbatalata.

## Klimato 
La klimato de Hargeisa estas semi-arida. La temperaturo varias inter 13 kaj 32 C kaj ankaŭ la pluvo estas plu, ol en la aliaj landopartoj. Ekde 2023 pli kaj pli da teroj suferegas pro sekeco sekve de klimata ŝanĝo.

## Trafiko 
Hargejso havas internacian flughavenon. En la urbo aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.

## Vidindaĵoj 
* centra moskeo
* bestoĝardeno
* monumento (aviadilo)
La urbo estas ĉirkaŭita de savanoj, kie vi povas renkonti diversajn sovaĝajn bestojn, inkluzive de leonoj, leopardoj, somalaj sovaĝaj azenoj, ktp.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
Somalilando

Somalio

Kategorio:Urboj de Somalio
Kategorio:Somalilando
Tepetzintla (Komunumo en Veracruz)

**Tepetzintla** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo estas Tepetzintla. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 30 167. 

## Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 13672  loĝantojn. El tiuj estis 6747 viroj kaj 6925 virinoj. La komunumo havas surfacon de 245.6 kvadratkilometroj.  La komunumo situas je 21 gradoj kaj 10 minutoj norda latitudo kaj 97 gradoj kaj 2 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 260 metroj super la marnivelo.

## Sociogeografio
En la jaro 1995 en la komunumo vivis 13278 personoj. En la jaro 2000 temis pri 13754, do temis pri kresko / malkresko je 0.71 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 12051 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 2369 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al  % de la loĝantoj. 

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

## Eksteraj ligiloj 
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/veracruz/municipios/30167a.htm

Kategorio: Komunumoj de Meksiko
Kategorio: Komunumoj de Veracruz
Sigurd Savonius

**Sigurd Johannes SAVONIUS** (2-an de novembro 1884 en Hämeenlinna, Finnlando - 1931) estis finna arĥitekto kaj inventisto. Li malkovris en 1924 la t.n. ventoturbinon de Savonius.

## Biografio 
Savonius studis en Helsinko kaj iĝis diplomita arĥitekto en 1906 en la Helsinka Politeknika Altlernejo. Li okupiĝis en la fruaj 1920-aj jaroj pri kontrolado de la aerfluoj kaj eluzo de la ventoenergio. Li atentis en 1923 pri rotorŝipo de germana Anton Flettner. La ŝipon pelis du fermitaj, rotaciantaj cilindroj, kiujn pelis motoro. La ŝipo moviĝis per la Magnus-efiko. Savonius spekulis, ĉu la ŝipo povus moviĝi nur per helpo de nura ventoenergio, produktita per simila efiko en rotacianta konstruaĵo, sed sen motora helpo.

Li evoluigis en 1924 rotoron, en kiu la cilindro estis malfermita por la fluo. La du kontraŭe starantaj padeloj kaŭzis memrotacion kun granda turnomomanto, uzebla por energia produktado. Simila uzo estis aplikebla kiel ĉe Flettner, sed tie ne gravis la Magnus-efiko.

Tiu inventaĵo estis patentigita en Finnlando (1926) kaj en diversaj aliaj landoj.

Savonius malsaniĝis en majo de 1931 en la ventotunelo, kiun li establis en ejoj de sia entrepreno *Savonius & Company* en Helsinko. Li mortis pro la tiel estiĝinta pulmito.

## Verko 
* *The wing-rotor in theory and practice*

## Eksteraj ligiloj 
* mallonga biografio en la finna 

Kategorio:Finnaj arkitektoj
Josef Allram

**Josef ALLRAM** (naskiĝinta la 22-an de novembro 1860 en Schrems, mortinta la 29-an de decembro 1941 en Mödling) estis aŭstra verkisto kaj poeto.

## Vivo 
Li frekventis la gimnazion en Waidhofen kaj studis agrikulturon ĉe la altlernejo *Francisco-Josephinum* en Mödling. Poste li estis trejnita ĉe la faklernejo por instruistoj en Krems kaj retiriĝis kiel lernejestro post 40 jaroj de instruado.
Li estis longjara kantisto en korusoj kaj honoriĝis fare de la *Schubertbund* por tio.

## La verkisto 
Lia kromnomo estis *Waldviertler Sepp*, ĉar li ege okupiĝis pri la Waldviertel, regiono en norda Malsupra Aŭstrio. Krom regionhistoriaj libroj li skribis poemojn, teatraĵojn kaj verkis vojaĝpriskribojn.

Li iniciatis ankaŭ la starigon de pluraj monumentoj je la honoro de Robert Hamerling.

## Verkoj 
* *Waldviertler Geschichten*, 1900
* *Der 1000. Patient*, 1903
* *Hamerling und seine Heimat*, 1905
* *Der letzte Trieb*, 1911

## Eksteraj ligiloj 
* Pri la verkisto ĉe la surreta leksiko *AEIOU* kun foto.
* Historio surreta. 
* Nekrologo.

Kategorio:Aŭstraj verkistoj
Kategorio:Aŭstraj poetoj
Závadka (distrikto Michalovce)

eta|dekstra|330ra|Závadka situas en la plej griza distrikto

**Závadka,** hungare **Fogas** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce. Ĝis 1899 la oficiala hungara nomo estis **Závatka**.

* Areo: 5&nbsp;km²
* Supermara alteco: 108 m
* Loĝantaro: 430
* Poŝtkodo: 072 33
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso:

## Situo 
Závadka situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Košice-Sobrance, aŭtoŝoseo en la sama direkto preteriras. Michalovce troviĝas 12&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1405 en formo *"Zavada"*. En 1910 loĝis en Fogas 461 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon Fogas apartenis al Hungara Reĝlando, al Ung, al distrikto de Szobránc, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Závadka 401 da homoj, (389 slovakoj).

## Eksteraj ligiloj 
* Závadka en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Schrems

eta|eta|maldekstra|250ra|
**Schrems** estas urba komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj al la distrikto Gmünd. La komunumo situas en la nordokcidenta parto de la federacia lando kaj estas parto de la historia regiono *Waldviertel*  (arbara regiono). Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. 

## Geografio 
Schrems situas en la arbara regiono de tiu parto de Aŭstrio. Entute la komunumo havas areon de 60,82 kvadrataj kilometroj. El tiuj 49,16 procentoj estas arbaro. Schrems situas ĉe la federacia strato B2.

## Najbaraj komunumoj 
:::::::

## Demografio 
Laŭ la popolnombrado de 2001 la urbo havis 5830 loĝantojn. En 1991 estis 5925 loĝantoj, en 1981 estis 5994 kaj en la jaro 1971 6033 loĝantoj.

## Politiko 
Urbestro de la komunumo ekde la jaro 2015 estas *Karl Harrer*. En la urba konsilantaro laŭ la elektoperiodo 2015-2020 estas jena divido de la entute 29 mandatoj:
* SPÖ 16
* ÖVP 9
* FPÖ 2
* Grüne 1
* BZÖ 1

## Vidu ankaŭ 
* Halámky

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio
Kategorio:Distrikto Gmünd
Vrbnica

eta|dekstra|330ra|Vrbnica situas en la plej griza distrikto

**Vrbnica,** hungare **Füzesér** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce. La historia slovaka nomo estis **Fišarovce**.

## Bazaj informoj 
* Areo: 5 km²
* Supermara alteco: 105 m
* Loĝantaro: 850
* Poŝtkodo: 072 16
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso: 56

## Situo 
Vrbnica situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, kontaktiĝanta kun Žbince. Michalovce troviĝas 9 km-ojn. La plej proksima fervojo estas en Hatalov 6 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1330 en formo . En 1910 loĝis en Füzesér 344 da homoj, (304 slovakoj, 28 germanoj, 11 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Füzesér apartenis al Hungara Reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Nagymihályi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Vrbnica 738 da homoj, (673 slovakoj, 47 ciganoj, 2 ĉeĥoj, 1 hungaro).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1800

## Eksteraj ligiloj 
* Vrbnica en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Žbince

eta|dekstra|330ra|Žbince situas en la plej griza distrikto

**Žbince** (ĵbince), hungare **Nagycseb** (nadjĉeb) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce.

## Bazaj informoj 
* Areo: 15&nbsp;km²
* Supermara alteco: 104 m
* Loĝantaro: 960
* Poŝtkodo: 072 16
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso: 56

## Situo 
Žbince situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Michalovce troviĝas 10&nbsp;km-ojn. Žbince norde kontaktiĝas kun Vrbnica, sude kun Hatalov, kie estas la plej proksima fervoja stacidomo.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1221 en formo *"Cheb"*. Ekde la 16-a jarcento la vilaĝo disiĝis al Granda kaj Malgranda Cseb, kiuj unuiĝis en 1899. En 1910 loĝis en Nagycseb 831 da homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon Nagycseb apartenis al Hungara Reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Nagymihályi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Žbince 943 da homoj, (835 slovakoj, 63 ciganoj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1843
* kapelo omaĝe al Johano Nepomuka de 1804

## Eksteraj ligiloj 
* Žbince en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Hatalov

eta|dekstra|330ra|Hatalov situas en la plej griza distrikto

**Hatalov,** hungare **Gatály** (gatAj) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce.

## Bazaj informoj 
* Areo: 9 km²
* Supermara alteco: 104 m
* Loĝantaro: 750
* Poŝtkodo: 072 16
* Aŭtokodo: MI
* Telefonprefikso: 56

## Situo 
Hatalov situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Veľké Kapušany-Michalovce. La lasta troviĝas 11 km-ojn. Hatalov norde kontaktiĝas kun Žbince.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis de 1278 en formo *"Gothala"*. En 1910 loĝis en Gatály 751 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon Gatály apartenis al Hungara Reĝlando, al Zemplén (reĝa departemento), al distrikto de Nagymihályi, poste al Ĉeĥoslovakio, fine dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Hatalov 769 da homoj, (745 slovakoj). Apud la vilaĝo malgranda flughaveno funkcias.

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (Senmakula Virgulino) de 1971

## Eksteraj ligiloj 
* Hatalov en la mapo

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Granda Frederikurbo

**Granda Frederikurbo** () estis kolonio de Brandenburgio-Prusio, kiu ekzistis de 1683 ĝis 1717 en okcidenta Afriko, en la regiono Ora Marbordo, kiu nun estas parto de Ganao. Granda Frederikurbo konsistis el pluraj fortikigitaj setlejoj sur marborda strio de ĉ. 30&nbsp;km ĉe la *Kabo de Tri Pintoj* (*Cabo tris Puntas, Cape Three Points*, *Kap der drei Spitzen*) en la nuntempa Ganao, okcidente de Sekondi-Takoradi.

**Granda Frederikurbo** ankaŭ estis la nomo de samnoma fortreso, kiu apartenis al la kolonio.

## Geostrategia situacio de okcidenta Afriko 
Jam fine de la 15-a jarcento portugaloj komencis fondi setlejojn en okcidenta Afriko. Ĉirkaŭ la jaro 1680 tie ekzistis krom la portugalaj ankaŭ nederlandaj, britaj, svedaj kaj danaj bazoj. Armitaj konfliktoj inter la eŭropanoj estis oftaj kaj la posedo de la setlejoj plurfoje ŝanĝiĝis.

Precipa celo de la eŭropanoj en okcidenta Afriko estis la akiro de oro, eburo, pipro kaj de sklavoj. Pro tiuj produktoj la okcidentafrikaj apudmaraj regionoj ekhavis ĝiajn historiajn nomojn, kiel ekzemple la ŝtato Ebura Bordo.

## Listo de la „guberniestroj“ respektive komandantaj de Groß Friedrichsburg 
La guberniestroj de Groß-Friedrichsburg estis:
* 1682 - 1683 *Philip Peterson Blonck*
* 1683 - 1684 *Nathaniel Dillinger*
* 1684 - 1686 *Karl Konstantin von Schnitter*
* 1686 - 1691 *Johann Niemann*
* 1691 - 1693 *Johann Tenhoof*
* 1693 - 1695 *Jakob Tenhoof*
* 1695 - 1697 *Gijsbrecht van Hoogveldt*
* 1697 - 1699 *Jan van Laar*
* 1699 - 1701 *Visser|Jan de Visser*
* 1701 - 1704 *Adriaan Grobbe*
* 1704 - 1706 *Johann Münz*
* 1706 - 1709 *Heinrich Lamy*
* 1709 - 1710 *Frans de Lange*
* 1710 - 1716 *Nicholas Dubois*
* 1716 - 1717 *Anton Günther van der Menden*
* 1717 - 1724 *Jan Conny* aŭ *Johannes Conrad*

## Literaturo 
* Ernst Lewalter: *Der Große Kurfürst*, Keil Verlag Scherl, Berlin 1935
* Josef Günther Lettenmair: *Roter Adler auf weißem Feld. Roman der ersten deutschen Kolonie 1688-1717*, Zeitgeschichte Verlag, Berlin 1938
* Albert van Dantzig: *Forts and Castles of Ghana*, Sedco Publishing Ltd., Akrao 1980, ISBN 9964-72-010-6
* Ulrich van der Heyden: *Rote Adler an Afrikas Küste. Die brandenburgisch-preußische Kolonie Großfriedrichsburg in Westafrika*, Selignow-Verlag, Berlin, 2001, ISBN 3-933889-04-9

## Eksteraj ligiloj 
* Großfriedrichsburg
* Gondvana – Impresoj el Großfriedrichsburg / Ganao 
* Dr. Ernst Lewalter: *Unter kurbrandenburgischer Flagge – Ein deutscher Kolonisator: Der große Kurfürst.* 

Frederikurbo
Frederikurbo