Rejno

**Rejno** ( , ,  ) estas riverego, kiu fluas de la Kantono Grizono ĉe la Svisaj Alpoj en Svislando, laŭlonge de la landlimo kun Liĥtenŝtejno kaj Aŭstrio al Bodenlago, tiam laŭlonge de la svisa kaj germana limoj ĝis Bazelo kaj de tie tra Germanio precize tra la regiono nomita Rejnlando tuŝante Francion ĝis Nederlando, kie ĝi enfluas en la Nordan Maron. Ĝi formas parton de la landlimo inter Germanio kaj Francio.

Rejno entute havas longecon de ĉirkaŭ 1239&nbsp;km, 883 el tio estas uzeblaj por la grandŝipirado. La averaĝa forflua kvanto tuj antaŭ la river-delto estas 2300&nbsp;m³/s. Tiele ĝi estas la dua plej longa rivero en Centra kaj Okcidenta Eŭropo (post Danubo) pro ties ĉirkaŭ 1230&nbsp;km, kun averaĝa forflukvanto de ĉirkaŭ 2900 m³.

La plej granda iam-mezurita forflukvanto estas 12000&nbsp;m³/s (inundo 1926), la malplej granda 600&nbsp;m³/s (somero 1947).

La menciitaj etnolingvaj nomoj de Rejno ĉiuj havas sian komunan originon en hindeŭropa radiko signifanta «flui» (komparu la grekan ῥεῖν *rheĩn* «flui», hispanan *río* «rivero»), kaj eble devenas rekte de la rivernomo unue uzata de keltaj triboj. La romianoj nomis la fluon *Rhenus*.

La longeco de la rivero dum jardekoj estis erare indikata je 1320&nbsp;km pro simpla interŝanĝo de ciferoj en la 1920-aj jaroj, informo, kiu poste estis ĉiam kopiita. La eraron malkovris germana geografia instituto en marto 2010.

Rejno kaj Danubo formis plej el la norda interna limo de la Romia Imperio kaj, ekde tiam, Rejno estis ŝlosila kaj navigebla akvojoj kiu transportis komercon kaj varojn tre interne en la eŭropa kontinento. Multaj kasteloj kaj fortifikaĵoj laŭlonge de Rejno atestas pri ties gravo kiel akvovojo en la Sankta Romia Imperio. En moderna epoko, ĝi iĝis simbolo de germana romantika naciismo. En 2002 la kulturpejzaĝo de la Rejn-valo inter Koblenz kaj Bingen estis registrita en la Monda Heredaĵo de UNESKO.

## Gravaj urboj laŭlonge de Rejno 
Rejno trafluas multajn gravajn urbojn, kaj ligis ilin en ĉiuj epokoj kiel unu el la plej gravaj akvovojoj de Eŭropo. La plej gravaj urboj (en la fludirekto) estas: Koiro, Buchs SG, Konstanco, Ŝafhaŭzo, Rheinfelden, Bazelo, Frajburgo, Karlsruhe, Mannheim, Ludwigshafen apud Rejno, Majenco, Wiesbaden, Bonn, Kolonjo, Düsseldorf, Duisburg, Arnhem kaj fine Roterdamo.

## La riverpartoj de Rejno 
Oni povas Rejnon subdividi en naŭ riverpartojn:
eta|200ra|maldekstra|Kunfluejo de Antaŭa kaj Malantaŭa Rejnoj ĉe Tamins.

### Fontriveroj 
Ekde la sudo de la Oberalppasejo, supre de la kuniĝo de Antaŭa kaj Malantaŭa Rejnoj al Alpa Rejno ĉe Tamins troviĝas la vasta regiono de la nutroregiono de la fontriveroj de Rejno. Tiu-ĉi nutroregiono troviĝas ĉefe en la svisa Kantono Grizono inter la Gotardo-masivo en la okcidento, la itala Valle di Lei en la sudo ĝis Davos en la oriento. La kvin plej gravaj fontriveroj nomiĝas Antaŭa Rejno (germane *Vorderrhein*), Malantaŭa Rejno (germane *Hinterrhein*), Albulo (germane kaj romanĉe *Albula*), Landwasser kaj Julio (itale *Geglia*, germane *Julia*).

La rivero Rejno estas unu el la kvar ĉefaj riveroj kiuj havas siajn fontojn en la Gotarda regiono, kun Tiĉino, Rodano kaj Reuss. Tradicie la Lago Toma ĉe la Montopasejo Oberalp en la Gotarda regiono estas konsiderata la fonto de Antaŭa Rejno kaj de Rejno kiel tuto. La Malantaŭa Rejno ekfluas en la valo Rheinwald ĉe la monto Rheinwaldhorn.

### Alpa Rejno 
eta|200ra|dekstra|Delto de Alpa Rejno.
Inter Tamins kaj la alfluo al Bodenlago Rejno nomiĝas **Alpa Rejno**. Sur ĝia longeco de proksimume 100&nbsp;km (pli precize 86&nbsp;km) la marnivela alteco de Alpa Rejno falas de 599 m ĝis 396 m kaj la ĉefa fludirekto estas norden. Unue Alpa Rejno fluas tra grizona teritorio ĝis ĝi atingas la landlimon de Svislando. Ĉe Sargans nur malalta akvobaraĵo malhelpas, ke la rivero fluas tra la Valenlago kaj la Lago de Zuriko al Aro. Alpa Rejno fluas tra larĝa valo, kiun fosis glaciepokaj glaĉeroj kaj nomiĝas Rejnvalo. Alpa Rejno formas en Rejnvalon la limon inter la Princlando Liĥtenŝtejno kaj la svisa Kantono Sankt-Galo kaj fine alfluas post Sankt-Margreto al Bodenlago.

La Alpa Rejno ekfluas en la plej okcidenta parto de la svisa kantono Graubünden, kaj poste formas la limon inter Svisio okcidente kaj Liĥtenŝtejno kaj poste kun Aŭstrio oriente. Kiel efiko de homa agado, ĝi alfluas en la Bodenlago en Aŭstrian teritorion kaj ne sur la limon kiu sekvas ties malnovan naturan riverfluejon.

La alfluejo de Rejno en la Bodenlagon formas internan delton. Tiu delto estas limigita okcidente de la *Alter Rhein* ("Malnova Rejno") kaj oriente de moderna kanaligita sekcio. Plej el la delto estas natura rezervejo kaj birdorifuĝejo. Ĝi inkludas la aŭstriajn urbojn Gaißau, Höchst, kaj Fußach. La natura Rejno origine branĉiĝis en almenaŭ du brakoj kaj formis malgrandajn insulojn per precipitaĵo de sedimentoj. En la loka alemana dialekto, la singularo estas prononcita "Isel" kaj tio estas ankaŭ la loka prononco de *Esel* ("azeno"). Multaj lokaj bienoj havas oficialan nomon enhavanta tiun elementon.

[eta|dekstra|Elaera foto de la elfluejo de Rejno en [Bodenlagon.]]
Oni proponos reguladon de la rivero Rejno, pere de supra kanalo ĉe Diepoldsau kaj pli malsupra kanalo ĉe Fußach, por kontraŭgadi la konstantan inundon kaj fortan sedimentadon en la okcidento de la Rejna Delto. Ankaŭ la fluejo de la rivero Dornbirner Ach devis esti ŝanĝita, kaj ĝi nuntempe fluas paralele al la kanaligita Rejno en la lagon. Ties akvo havas pli malhelan koloron ol Rejno; la pli hela suspendita ŝarĝo de tiu lasta venas el pli alte en la montoj. Oni supozas, ke la kontinua alporto de sedimento en la lago plenplenigos la lagon. Tio jam okazis ĉe la iama lago Tuggenersee.

La eltranĉita Malnova Rejno dekomence formis pejzaĝon de marĉoj. Poste artefarita kanaleto de ĉirkaŭ du km estis elfosita. Ĝi estis farita navigebla ĝis la svisa urbo Rheineck.

### Bodenlago (supra lago) 
[eta|maldekstre|altdekstre=1.5|Satelita bildo. En la centro kaj en la dekstro (t.e. oriente) la pli granda parto de la Bodenlago, nomita la *[Obersee (Bodenlago)|Obersee*, estas videbla, kaj ĝi inkludas, en la malsupra dekstro, la delton de la Alpa Rejno. La plej nordokcidenta "fingro" (en la supra maldekstro) estas la lago *Überlingen*, kiu enhavas la insulon Mainau. Sub la lago Überlingen (ankaŭ okcidente) estas la pli malgranda *Untersee*, kiu enhavas la insulon Reichenau. Obersee kaj Untersee estas konektita pere de kvarkilometre longa Seerhein. Maldekstre la Alta Rejno videblas.]]
La fluo de la malvarma grizkolora montara akvo post la delto de Alpa Rejno ankoraŭ iom pludaŭras. Nur iom post iom ĝi miksiĝas kun la pli verda kaj varma akvo de la lago. Rejno portas multajn sedimentojn en la Bodenlagon, pro kio oni devas nuntempe konstante ekspluati ŝtonerojn en la deltoregiono.

La Bodenlago konsistas el tri akvejoj: nome Obersee ("supra lago"), Untersee ("malsupra lago"), kaj konektanta riverlango de Rejno, nomita *Seerhein* ("Lago Rejno" aŭ "Lagorejno"). La lago estas en Germanio, Svisio kaj Aŭstrio ĉe Alpoj. Rejno transportas ĉiujare ĝis 3 milionojn m³ de solidaĵoj en la lago. Ĉe la elflueja regiono, ĝi estas tial necese permanente forigi gruzon per dragado. La grandaj amasoj de sedimentoj devenas parte pro la etenda termovado supre en la rivervalo. Tri landoj bordas ĉe Obersee, nome Svisio sude, Aŭstrio sudoriente kaj la germanaj subŝtatoj Bavario nordoriente kaj Baden-Virtembergo norde kaj nordokcidente.

#### Lagorejno 
eta|dekstre|Distancmarkiloj laŭlonge de Rejno indikas distancojn el tiu ponto en Konstanco.
Ĉe Konstanco la proksimume 4 kilometrojn longa Lagorejno (Seerhein) ligas la Supran Lagon kun la Malsupra Lago, kiu situas je nivelo proksimume 30 centimetrojn malpli alta super la marnivelo ol la Supra. Ekde la mezo de la malnova rejnponto de Konstanco oni eknombras la kilometrumadon de Rejno, kiu finiĝas per kilometro 1036,20 okcidente de Hoek van Holland kie Rejno alfluas al la Norda Maro. Dum plej el ties longo, Seerhein formas la limon inter Germanio kaj Svisio.

La Alta Rejno estas karakterizita per nombraj akvobaraĵoj. En kelkaj malmultaj restantaj naturaj sekcioj, estas ankoraŭ kelkaj rapidfluejoj. Ĉe la svisa Koblenco en la Kantono Argovio, la rivero Aro aliĝas al la rivero Rejno. Kun averaĝa elfluo de 557&nbsp;m³/s, Aro estas pli volumenhava ol la rivero Rejno, kiu havas averaĝan elfluadon de 439&nbsp;m³/s. Tamen, la Alpa Rejno estas konsiderata ĉefa brako, ĉar ĝi estas pli longa.

### Supra Rejno 
[eta|maldekstre|Rejno ĉe [Bazelo estas la svisa elirejo al la maro.]]
La riverparton inter la Rejnkurbiĝo en Bazelo kaj Bingen oni nomas la Supra Rejno. Dum proksimume 300&nbsp;km Rejno fluas nun majeste tra la Malaltebenaĵo de Supra Rejno, kiu estas ĉirkaŭ 300&nbsp;km longa kaj ĝis 40&nbsp;km larĝa. En tiu-ĉi riverparto alfluas la riveroj Neckar kaj Majno al Rejno. En la urbocentro de Bazelo, nome la unua grava urbo ĉe la fluejo de la akvovojo, estas la "Rejnkurbiĝo"; tiu estas ĉefa rejnkurbiĝo, kie la ĝenerala direkto de Rejno ŝanĝiĝas el okcidentena norden. Tie finiĝas la Alta Rejno. Laŭjure, la Centra Ponto estas la limo inter la Alta kaj Supra Rejnoj. La plej gravaj alfluantoj en tiu areo estas Ill (Francio) malsupre de Strasburgo, Neckar en Mannheim kaj Majno ĉe Majenco. En Mainz, la rivero Rejno lasas la valon de la Supra Rejno kaj fluas tra la Majenca Baseno.

La suda duono de la Supra Rejno formas la limon inter Francio (Alzaco) kaj Germanio (Baden-Virtembergo). Oni konsideris, ke Tulla estis kiu "aldomigis" la Supran Rejnon, aldomigo kiu servis al celoj kiel redukti malsekajn torfejojn kiuj estis kaŭzo de akvomediaj malsanoj, celoj kiuj faris regionojn pli loĝeblaj por homara setlado, kaj redukti altan frekvencon de inundoj. Iomete antaŭ la vorkoj de Tulla por plilarĝigi kaj plirektigi la riveron, fortaj inundoj okazigis gravan perdon de vivoj. Oni subskribis kvar diplomatiajn traktatojn inter germanŝtataj registaroj kaj francaj regionoj kiuj temis pri la ŝanĝoj proponitaj laŭlonge de Rejno, unu el kiuj estis "la Traktato por la Korektado de Rejno-fluo el Neuberg ĝis Dettenheim"(1817), kiu tuŝis ŝtatojn kiel la Burbona Francio kaj la Bavaria Palatinato.

Meandreroj, meandraj lagoj, brakoj kaj insuloj estis forigitaj laŭlonge de la Supra Rejno por ke estu uniformeco en la rivero. La inĝenieradon de Rejno oni ne faris sen protestoj: agrikulturistoj kaj fiŝkaptistoj havis gravajn tialojn kontraŭ la perdo de valoraj fiŝkaptaj areoj kaj farmeblaj areoj. Kvankam kelkaj areoj perdis grundon, en aliaj areas marĉoj kaj torfejoj estis drenitaj kaj ŝanĝitaj en plugebla tero. Johann Tulla havis la celon mallongigi kaj rektigi la Supran Rejnon. Ankaŭ fruaj inĝenieraj projektoj jam rezultis en ŝanĝoj en la Supra Rejno, dum la projekto de Tulla en parto de la rivero kreis flurapidejojn, post Rejno eroziis la grundon ĝis pura roko. Inĝenierado laŭlonge de Rejno reduktis inundadon kaj faris la transportadon laŭlonge de la rivero malpli malkomforta kaj malpli komplika. Tiuj ŝtataj projektoj estis parto de antaŭenira kaj teknika progreso pliiĝanta en la lando laŭlonge de la industria revolucio. Pri Germanio, fari la riveron pli antaŭvidebla rezultis en la sekurigo de disvolvigaj projektoj kiuj povu pli facile starti.

La sekcio de la Supra Rejno malsupren el Majenco estas konata ankaŭ kiel "Insulo Rejno". Tie estas nombraj riverinsuloj, surloke konataj kiel "Rheinauen".

[eta|200ra|maldekstra|[Loreley.]]

### Meza Rejno 
Post Bingen Rejno elfluas el la Malaltebenaĵo de Supra Rejno kaj trafluas la Rejnlandan Ardezan Montaron (germane: *Rheinisches Schiefergebirge*). Oni nun parolas pri la Meza Rejno. Mozelo kaj Lahn alfluas en tiu-ĉi riverparto. La rivero tie pasas la faman rokon de Loreley. Rejno estas la plej longa rivero en Germanio. La nederlandanoj multe korektis kaj modifis la riverbrakojn en sia luktado kontraŭ la akvoamasoj unuflanke kaj en sia penado gajni novan terenon aliflanke.

La nederlanda nomo por Rejno estas "Rijn". Rejno turniĝas okcidenten kaj eniras en Nederlandon, kie, kune kun la riveroj Mozo kaj Skeldo, ĝi formas la etendan Rejn-Moz-Skeldan delton, kun 25 347&nbsp;km², la plej granda riverdelto en Eŭropo. Trapasinte la limon en Nederlandon ĉe Spijk, proksime al Nijmegen kaj Arnhem, Rejno estas je sia plej granda larĝeco, kvankam tiam la rivero disiĝas en tri ĉefaj elfluantoj: nome Waal, Nederrijn ("Malsupra Rejno") kaj IJssel.​ En 2018, ĉirkaŭ 80% de la 220 milionoj de ŝarĝotunoj transportitaj en Germanio pasis laŭ Rejno.

*Trajekt Ruhrort–Homberg*, eo: Vagonarpramo Ruhrort–Homberg, estis fervojopramo trans Rejno inter la nunaj kvartaloj de Duisburg Ruhrort kaj Homberg.

## Geografiaj elementoj 
### Urboj ĉe Rejno 
Grandaj urboj kiuj estas ĉe la rivero Rejno:

**Svisio:**
* Bazelo
**Francio:**
* Strasburgo
**Germanio:**
* Karlsruhe
* Mannheim
* Ludwigshafen
* Wiesbaden
* Majenco
* Koblenco
* Bonn
* Kolonjo
* Leverkusen
* Neuss
* Duseldorfo
* Krefeld (Uerdingen)
* Duisburg
**Nederlando:**
* Arnhem (Nederrijn)
* Nimego (Waal)
* Utreĥto (Kromme Rijn)
* Roterdamo (Nieuwe Maas)

Pli malgrandaj urboj kiuj estas ĉe la rivero Rejno:

**Svisio:**
* Chur
* Kreuzlingen
* Schaffhausen
**Liĥtenstejno:**
* Vaduz
**Germanio:**
* Konstanz
* Breisach
* Speyer
* Worms
* Bingen am Rhein
* Rüdesheim am Rhein
* Neuwied
* Andernach
* Bad Honnef
* Königswinter
* Niederkassel
* Wesseling
* Dormagen
* Zons
* Monheim am Rhein
* Wesel
* Xanten
* Emmerich am Rhein
**Nederlando:**
* Zutphen (IJssel)
* Deventer (IJssel)
* Zwolle (IJssel)
* Kampen (IJssel)
* Leiden (Oude Rijn)
* Dordrecht (Merwede)
* Wageningen (Nederrijn)
* Woerden (Oude Rijn)
* Wijk bij Duurstede (Neder Rijn / Kromme Rijn / Lek)
* Alphen aan den Rijn (Oude Rijn)

### Landoj kaj limoj 
Dum sia fluado el Alpoj ĝis la Norda Maro, la rivero Rejno pasas tra kvar landoj kaj konstituas ses landlimojn. En la variaj partoj:
* la Antaŭa Rejno kuŝas tute ene de Svisio, dum almenaŭ unu alfluanto al Malantaŭa Rejno, *Reno di Lei* originiĝas en Italio, sed ĝi ne estas konsiderata parto de Rejno mem.
* la Alpa Rejno fluas en Svision ĝis Sargans, ekde kie ĝi iĝas la limo inter Svisio (okcidente) kaj Liĥtenstajno (oriente) ĝis Oberriet, kaj la rivero neniam fluas ene de Liĥtenstajno. Ĝi tiam iĝas la limo inter Svisio (okcidente) kaj Aŭstrio (oriente) ĝis Diepoldsau kie la nuntempa kaj rekta fluejo eniras en Svisio, dum la origina fluejo *Malnova Rejno* faras kurbon orienten kaj pluas kiel svis-aŭstria limo ĝis la kunfluejo ĉe Widnau. El tie la rivero pluas kiel limo ĝis Lustenau, kie la nuntempa kaj rekta fluejo eniras en Aŭstrio (la nura parto de la rivero kiu fluas ene de Aŭstrio), dum la origina fluejo faras kurbon okcidenten kaj pluas kiel limo, ĝis ambaŭ fluejoj eniras en la Bodenlago.
* la unua duono de *Seerhein*, inter la supra kaj la malsupra parto de la Bodenlago, fluas ene de Germanio (kaj la urbo Konstanz), dum la dua estas la germana (norde) – svisa (sude) landlimo.
* la unuaj partoj de Supra Rejno, el Bodenlago ĝis Altholz, la rivero alternas fluadon ene de Svisio kaj formadon de german-svisa limo (trifoje). El Altholz la rivero estas la german-svisa limo ĝis Bazelo, kie ĝi eniras en Svisio por la lasta fojo.
* la Supra Rejno estas la limo inter Francio (okcidente) kaj Svisio (oriente) por mallonga distanco, el Bazelo ĝis Hunningue. Tie ĝi iĝas limo inter Francio (okcidente) kaj Germanio (oriente) ĝis Au am Rhein. De tie, la ĉefa fluejo de Rejno neniam fluas ene de Francio, kvankam kelkaj riverkanaloj ja faras tion. El Au am Rhein la rivero fluas ene de Germanio.
* la Meza Rejno fluas entute ene de Germanio.
* la Malsupra Rejno fluas ene de Germanio ĝis Emmerich am Rhein, kie ĝi iĝas la limo inter Nederlando (norde) kaj Germanio (ĝis sude). Je Millingen aan de Rijn la rivero eniras en Nederlando.
* ĉiuj partoj de la Delta Rejno fluas ene de Nederlando ĝis ili eniras en la Norda Maro, IJsselmeer (IJssel) aŭ Haringvliet (ĉe la rivero Waal) en la marbordo de Nederlando.

### Famaj pontoj 
eta|dekstre|250ra|Ponto super la rivero Rejno kaj katedralo de Kolonjo.
* Inter Strasburgo (Francio) kaj Kehl (Germanio).
* Du pontoj en Kolonjo, nome Suda kaj Hohenzollern
* Ponto super Nova Mozo en Roterdamo

### Kanaloj 
*Ordo: supre malsupren*:
* Majno-Danubo-Kanalo – sudorienta Germanio
* Granda Kanalo de Elzaco – orienta Francio
* Rejn-Herne-Kanalo – nordokcidenta Germanio
* Maas-Waal Kanalo – orientcentra Nederlando
* Kanalo Amsterdamo–Rejno – centra Nederlando
* Scheldt-Rejno Kanalo – sudokcidenta Nederlando
* Kanalo de Drusus

## Historio 
[eta|maldekstre||[Lorelei, sireno de la ĝermana mitologio, bela kaj de belsona kanto, kiu sidiĝis sur roko ĉe la rivero Rejno kaj perkante seksallogis navigantojn.]]
Dum prahistorio estis la samaj kulturaj popoloj ambaŭflanke de la rivero. La karaktero de nacia limo de Rejno estas relative ĵusa, kun la escepto de la epoko dum kiu la Romia Imperio faris ĝin sia norda limo kontraŭ ĝermanoj, kiel "limes" plena je fortikaĵoj, kiel Kolonjo. Inter la falo de la Romia Imperio kaj la konkero de Alzacio fare de Ludoviko la 14-a, la rivero Rejno formis parton fundamente de la ĝermana influsfero.​ Komerco jam floris laŭlonge de Rejno en la romia epoko, dum Kolonjo, pere ĉefe de la baza juro, iĝis metropolo.

En 1806, dum la Unua Franca Imperio, oni establis la enton Rejna Federacio, trudita de Napoleono Bonaparte malprofite al la Sankta Romi-Ĝermana Imperio. Rejno estis historie fonto de limaj problemoj inter Francio kaj Germanio. Por ekzemplo, en 1840 la *Rejna krizo* evoluis kiam la franca ĉefministro Adolphe Thiers ekparolis pri la limo de Rejno. La germana naciisma kanto «La gvardio ĉe Rejno» («Die Wacht am Rhein») estis tiam komponita kaj dum la Francia-Prusia Milito de 1870 plialtiĝis al la kategorio de nacia himno de Germanio. La kanto alvokas al la defendo de Rejno kontraŭ Francio kaj plue estis populara dum la Unua Mondmilito.

Post la militfino, la Traktato de Versajlo de 1919 specifigis la senmilitistigon senfine de Rejnlando, nome la teritorioj inter la franca limo kaj Rejno, plus 50&nbsp;km areo oriente de Rejno. Rejnlando restos krome okupaciita de aliancaj trupoj dum 15 jaroj, ĝis 1935 (post la Traktatoj de Locarno, la aliancaj trupoj retirigis el Rejnlando en 1930). Tiu klaŭzo okazigis malkonsenton en Germanio kaj estas konsiderata unu de la duarangaj tialoj de la Dua Mondmilito.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Beller, Manfred (2017). Brill, eld. The Rhine: National Tensions, Romantic Visions (en angla). ISBN 9004344063.
* Berndsen, Henk J.A.; Stouthamer, Esther (2001). Palaeogeographic Development of the Rhine-Meuse Delta, The Netherlands. Assen: Koninklijke Van Gorcum. ISBN 90-232-3695-5. OCLC 495447524. http://www.geo.uu.nl/fg/palaeogeography/books/palaeogeographic-development 
* Blackbourn, David (2006). The Conquest of Nature: Water, Landscape, and the Making of Modern Germany. London: Jonathan Cape. ISBN 0-224-06071-6. OCLC 224244112.
* Cohen, K.M.; Stouthamer, E.; Berendsen, H.J.A. (Februaro 2002). "Fluvial Deposits As a Record for Late Quaternary Neotectonic Activity in the Rhine-Meuse Delta, The Netherlands". Netherlands Journal of Geosciences – Geologie en Mijnbouw 81 (3–4): 389–405. ISSN 0016-7746. http://www.njgonline.nl/publish/articles/000210/article.pdf 
* Frijters, Ine D.; Leentvaar, Jan (2003). Rhine Case Study. Technical documents in hydrology, no. 17. Paris: UNESCO International Hydrological Programme, (Rep. No. SC/2003/WS/54). OCLC 55974122. http://unesdoc.unesco.org/images/0013/001333/133303e.pdf
* Gouw, M.J.P.; Erkens, G. (Marto 2007). "Architecture of the Holocene Rhine-Meuse delta (the Netherlands) – A result of changing external controls". Netherlands Journal of Geosciences – Geologie en Mijnbouw 86 (1): 23–54. ISSN 0016-7746. http://www.njgonline.nl/publish/articles/000306/english.html 
* Hoffmann, T.; Erkens, G.; Cohen, K.; Houben, P.; Seidel, J.; Dikau, R. (2007). "Holocene Floodplain Sediment Storage and Hillslope Erosion Within the Rhine Catchment". The Holocene 17 (1): 105–118. doi:10.1177/0959683607073287.
* Ménot, Guillemette; Bard, Edouard; Rostek, Frauke; Weijers, Johan W.H.; Hopmans, Ellen C.; Schouten, Stefan; Sinninghe Damsté, Jaap S. (15 September 2006). "Early Reactivation of European Rivers During the Last Deglaciation". Science 313 (5793): 1623–1625. doi:10.1126/science.1130511. PMID 16973877.
* "Rhine River History". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica rete. 2010. Konsultita la 29an de Marto 2010. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/501316/Rhine-River/34453/History
* Roll, Mitch (2009). "Rhine River History and Maps". The ROLL "FAME" Family. Konsultita la 29an de Marto 2010. http://www.rollintl.com/roll/rhine.htm 

## Vidu ankaŭ 
* Rejnlando
* Listo de riveroj en Germanio
* Listo de la malnovrejnaj akvejoj
* Regiono Malsupra Rejno
* Euregio Rejno-Waal
* RegioTriRhena

## Eksteraj ligiloj 
* Hidrografa agentejo Rejno-Mozo, en franca lingvo 
* Hidrologiaj datumoj en la franca 
* http://www.iksr.org 
* Retejo de la Internacia Komisio por la Hidrologio de la Rejnregiono (KHR)

## Fonto 
* 
* 

-
Kategorio:Riveroj en Eŭropo
Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Riveroj en Germanio
Kategorio:Riveroj en Baden-Virtembergo
Kategorio:Riveroj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Riveroj en Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Riveroj en Francio
Kategorio:Riveroj en Nederlando
Kategorio:Kantono Zuriko
Kategorio:Kantono Argovio
Kategorio:Kantono Bazelo Kampara
Kategorio:Kantono Grizono
Kategorio:Kantono Ŝafhaŭzo
Kategorio:Kantono Turgovio
Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Kantono Bazelo Urba
Kategorio:Riveroj de la Alpoj
Kategorio:Riveroj en Hesio
Kategorio:Internaciaj riveroj en Eŭropo

Kategorio:Landlimaj riveroj