open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nora Arnezeder

**Nora ARNEZEDER** (naskiĝis en Parizo la 8-an de majo 1989, estas franca aktorino kaj kantistino.  Ŝia patro, aŭstro, kaj ŝia patrino, egiptia judino,, renkontiĝis en Balio. En aĝo de 2 jaroj, ŝi forlasis Parizon kun siaj gepatroj por vivi en Aix-en-Provence. En la aĝo de 15 jaroj ŝi forlasis Francion, por unu jaron vivi en Balio.

Post reveno al Parizo, ŝi prenis kursojn pri dancado kaj kantado en la Akademio Internacia de Dancado kaj Teatro en *Cabriès* en la sudfrancia departemento Bouches-du-Rhône, kun Myrtille Buttner. Post pluraj staĝoj pri komediado en la aktora lernejo *Cours Florent* en Parizo, ŝi aperis en la fantasta filmo *Les Deux mondes* ("la du mondoj") de *Daniel Cohen* (2007) kaj en la televidaj serioj *R.I.S. Police Scientifique* kaj *Commissaire Valence*.

En 2008, ŝi havis sian unuan grandan rolon en la muzika kineja filmo *Faubourg 36* de Christophe Barratier, kie ŝi ankaŭ elstaris kiel soloa kantistino.  En 2009, Nora Arnezeder iĝis la ina personigo de la parfumo * Idylle* de la firmao *Guerlain* kaj en filmeta varbaĵo kantis sian interpreton de la kanzono ''Singin' in the Rain*,. Ŝi krome preparis kanzonan albumon kaj estis la voĉo de Katia en la animacia filmo  *Louis la Chance*.

## Filmoj 
* 2006 : *Commissaire Valence (televida filmo) 
** *Bac +70* (televida filmo) 
* 2007 : *Les Deux mondes* 
* 2008 : *Faubourg 36* de Christophe Barratier
* 2012 : *Ce que le jour doit à la nuit* de Alexandre Arcady

## Notoj
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Francaj aktoroj
Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Francio
Reo (luno)

**Reo** estas unu el la naturaj satelitoj de Saturno, la dua plej granda post Titano.

## Malkovro 
La 23-an de decembro 1655, Reon malkovris la franca-itala astronomo Giovanni Domenico Cassini, kiu ankaŭ malkovris Japeton, Dionon, kaj Tetison. John Herschel en 1847 donis al ĝi la nomon de la titanino Rhea, patrino de Zeŭso.

## Fizikaj ecoj 
Reo estas glacia astro, kies denso, 1 233 kg/m3, indikas ke ĝi konsistas el 25% da ŝtono (denso ĉ. 3 250 kg/m3) kaj 75% da glacio. Ĝia inercimomanto, mezurita de la kosmosondilo Cassini, indikas ke ĝi ne havas rokan kernon.

Reo estas forte koverta de krateroj kaj de helaj markoj. Oni povas dividi ĝin en du malsimiulajn regionojn: la unua regiono entenas kraterojn de pli ol 40 km de diametro, dum la dua regiono havas nur malgrandajn kraterojn. Tio pensigas, ke grava evento, okazinta dum la formiĝo de Reo "glatigis" ĝian surfacon.

## Ringoj 
La 6-an de marto 2008, la kosmosondilo Cassini, pasante apud Reo, malkovris perturbon en la fluo da elektronoj kaptitaj de la magneta kampo de Saturno. Tiu perturbo estus ŝuldata al disko da polvo kaj rompitaĵoj orbitanta ĉirkaŭ Reo. Oni jam malkovris similajn ringojn ĉirkaŭ Eŭropo, Ganimedo, kaj Kalisto.

Dosiero:Rhea Earth Moon Comparison.png|Komparaj grandoj de Tero, de Luno kaj de Reo
Dosiero:Rhea in front of Saturn.jpg|Reo sur la fono de Saturno
Dosiero:Rhea 2006 PIA08343 modest.jpg|Rea mondmapo
Dosiero:Rhean rings PIA10246 Full res.jpg|La ringoj de Reo (arta desegno)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Bildo de rotacianta Reo
*  Reo Saturna satelito (el la paĝaro de Jean-Michel)
*  Reo, el la paĝero de NASA 
*  La plej granda glacia saturna luno

Kategorio:Lunoj de Saturno
Bangor (Gwynedd)

**Bangor** estas malgranda katedrala urbo de regiono Gwynedd en Kimrio. Ĝi situas apud Markolo Menai. En 2001, laŭ la tiujara censo, ĝi enhavis  loĝantojn. Aldone estas ĉirkaŭ dek mil studentoj.

eta|250ra|maldekstra|Ĉefstrato de Bangor, kun la urba horloĝo
La urbo datiĝas de la frua 6-a jarcento, kiam Sankta Deiniol fondis monaĥejon kiu servis kiel lia episkopa bazo. El la monaĥejo evoluis katedralo, kiun Johano de Anglio ege difektis en 1211. En 1282 plia invado de Eduardo la 1-a plidifektis ĝin, kaj la angla reĝo en 1284 kompense donis 60 pundojn. Dum la 14-a jarcento estas iom da rekonstruo. En 1402, dum la ribelo de Owain Glyndŵr, eble la katedralo suferis pro incendio, sed tio ne certas, kvankam dum la malfrua 15-a kaj frua 16-a jarcentoj okazis multe da rekonstruado. Ekde 1868 la arkitekto George Gilbert Scott estris pluan rekonstruadon kaj restaŭron: li planis altan turon, sed tiu fine malaltas, ĉar aperis fendetoj kiuj sugestis riskon de disfalo.

eta|250ra|maldekstra|Katedralo de Bangor
La universitato – fondita en 1884 – okupas multe de la urbo. Antaŭe ĝi estis parto de la federacia Universitato de Kimrio; ekde 2007 ĝi sendependiĝis.

Kategorio:Urboj de Kimrio
San Martino di Castrozza

eta|775ra|

**San Martino di Castrozza** (1.487 metrojn super la marnivelo) estas alpa, turisme fama, vilaĝo en la alta valo de Primiero, provinco de Trento, Italio.
Ĝi situas en du komunumoj. La okcidenta parto havas 428 loĝantojn kaj estas parto de la komunumo Siror, dum la orienta parto havas 135 loĝantojn kaj estas parto de la komunumo Tonadico.

Kategorio:Primiero
Kastelo Beaumaris

250px|eta|dekstra|Kastelo Beaumaris
**Kastelo Beaumaris** estas ruina kastelo en Beaumaris, Môn, Kimrio, kaj situas tuj apud Markolo Menai.

Post sia konkero de Norda Kimrio, Eduardo la 1-a (Anglio) konstruis serion da kasteloj por subpremi la kimrojn. Kastelo Beaumaris estis la lasta. Konstruado komenciĝis en 1295 kaj daŭris ĉirkaŭ 35 jarojn, kvankam post 1298 nur malgravaĵoj aldoniĝis: tiun jaron Eduardo forlasis la plejparton de la konstruado por ŝpari monon kiun li bezonis por militado en Skotlando. Tial turoj, pordegoj kaj enaj fortikaĵoj ne tute kompletiĝis. Malgraŭ tio, ĝi kostis 15 mil pundojn - grandegan sumon tiuepoke.

La ringofosaĵo ankoraŭ restas, kaj la kastelo viziteblas.

Kategorio:Kasteloj en Kimrio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Kimrio
Bagĉeban

**Mirza Ĝabbar Asgarzade**, , naskiĝis la 1-an de januaro 1885 en Erevano, la nuna ĉef-urbo de Armenio, kaj lia praavo estis tabrizano. Unue li en Tabrizo fondis infan-ĝardenon kies nomo estis *Ĝardeneto de Infanoj* kaj tial nomis sin **Bagĉeban** (), kio en la persa lingvo signifas "Ĝardenisto". Li fondis ankaŭ specialan lernejon por mutsurduloj en 1924 malgraŭ kontraŭaĵoj de homoj kiel la estro de la kulturaj aferoj de la tempo, d-ro *Mohseni*. Li mortis la 25-an de novembro 1966 - 80-jara - en Teherano.

Kategorio:Azeraj pedagogoj
Kategorio:Iranaj pedagogoj
Kategorio:Azeraj inventistoj
Kategorio:Iranaj inventistoj
József Benke

**BENKE József ** estis hungara aktoro, dramtradukisto, fakverkisto naskita en Kalnoko la 18-an de julio 1781 kaj mortinta en Diósgyőr la 15-an de aŭgusto 1855. 

## Kariero
József Benke debutis la 24-an de marto 1804 en Koloĵvaro (Sh.–Schröder: Hamlet, Elrich testőr). En 1804–05 li pasigis ok monatojn en Vieno. En 1806 li revenis Transsilvanujon. Inter 1807 kaj 1815 li ludis kun interrompoj en Pest. Inter 1811 kaj 1813 en Komárom kaj Győr li estis ano de malgranda trupo. Ekde 1815 ĝis 1820 li daŭrigis sian karieron en Miskolc, kie poste estis instruisto. En 1833–34 li vivis en Buda, alportis sian filinon, la aktorinon Judit Benke (Róza Laborfalvi, la unua edzino de verkisto Mór Jókai) al Várszínház. Lia lasta apero estis la 17-an de aprilo 1836 en Miskolc. Laŭ la datoj li ludis almenaŭ en 162 dramoj 182 rolojn. Li tradukis proksimume 20 dramojn.

## El liaj roloj
*Kálmán király (Soden–Dugonics A.: Bátori Mária); 
*Gara Miklós (Lakos J.: Hunyadi László); 
*Regulus (Collin); 
*Vitéz János (Szentjóbi Szabó L.: Mátyás király); 
*Kodrusz (Cronegk); 
*Seregély Miklós (Kotzebue: A kisvárosiak); 
*Galotti (Lessing: Emilia Galotti); 
*Hamlet (Shakespeare–Schröder).

## Fakverkoj
**A theatrum tzélja és haszna*, 1809; 
**Játék-Szín* (Schiller-trad.) 1810, 1814; 
**A Pesten felállítandó magyar játékszínről*, 1832)
**Benke József színházelméleti írásai*, (eldonis Ferenc Kerényi), 1976.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Premio Lumière

La **premio Lumière** (, foje ankaŭ  aŭ duon-) estas kinopremio nomata laŭ la fratoj Lumière, kiu ekde la jaro 1996 estas ĉiujare atribuata en Parizo. La premion aljuĝas la *Académie Lumière*; la ĵurio konsistas el pli ol 200 reprezentantoj de ne-franciaj amaskomunikiloj.

La ceremonio, en kiu publike anonciĝas la premiitoj, ĉiujare okazas inter mezo de januaro kaj fino de februaro. Kontraste al la iom pli poste aljuĝata premio César, la premio Lumière nur celas origine franclingvajn filmojn.

La premion en 1995 iniciatis la usona *Edward Behr* kaj la franca filmproduktoro *Daniel Toscan du Plantier*. Modelo estis la usona Premio Ora Globo, kiun ĉiujare reprezentantoj de internaciaj amaskomunikiloj aljuĝas en Los-Anĝeleso.

## Kategorio 
La premio Lumière aljuĝatas en sume 8 kategorioj. Kiel pri la usona Akademia Premio aŭ la franca premio César, en ĉiu kategorio estas anoncataj kvin nomumoj, inter kiuj la ĵurio elektas la gajnanton.

La premio por la "plej bona franclingva filmo" atribuiĝas al filmoj, kiuj ekstere de Francio produktiĝis en la franca lingvo. Tiu kategorio anstataŭis la inter la jaroj 1996 kaj 2002 atribuitan "premion Lumière por plej bona eksterlanda filmo" (*Prix Lumière du meilleur film étranger*).

Ekde la jaro 2006 la francia televida kanalo *TV5 Monde* krome aljuĝas la specialan premion *Prix du public mondial* ("premio de la monda publiko").

## Eksteraj ligiloj 
* premiitoj 2009 en la retejo *allocine.fr* (france) 
* la premio Lumière en la anglalingva prifilma datumbazo *Internet Movie Database* 

Kategorio:Kino-premioj
Kategorio:Franca kino
Haitia Kabo

eta|dekstra|Vidaĵo de Haitia Kabo.
**Haitia Kabo** (france *Cap-Haïtien*, aŭ mallonge *Le Cap*) estas grandurbo kun 111.094 loĝantoj en 2013 en la norda marbordo de Haitio. Ĝi estas la ĉefurbo de la Departemento Nordo. Pro ĝia proksimeco al la plaĝoj de Karibio, kiuj troviĝas nordokcidente, Haitia Kabo estis tradicie la turisma destino plej ŝatata de la altaj klasoj de Haitio. Nuntempe la urbo kaj la departemento troviĝas sub la ĉilia militista protektado, konsistanta el kuniĝo de la Armeo de Ĉilio kaj la Mararmeo de Ĉilio, laŭ la mandato de Unuiĝintaj Nacioj.

La Citadelo Laferrière, ankaŭ konata kiel *La Citadelle*, estas granda fortikaĵo situanta en la nordo de Haitio, pli malpli je 17 mejloj sude de la urbo Haitia Kabo. Temas pri la plej granda fortikaĵo de la okcidenta hemisferio, la plej granda el tuta Ameriko kaj enlistigita kiel Monda heredaĵo de Unesko en 1982. Nuntempe ĝi estas unu el la plej popularaj turismaj vizitindaĵoj de la turistoj en Haitio.

Kategorio:Urboj de Haitio
Ljubov Vondroušková

**Ljubov Vondroušková** (naskiĝinta 1946) estas rusa poetino, loĝanta en Mokrá apud Brno (Ĉeĥio, Moravio), amikino de Esperanto. Ŝi estas ankaŭ prezidantino de Rusia Kultur-kleriga Societo en Moravio.

En Rusio ŝi laboris kiel ĵurnalistino, ekde 1982 en Brno kiel teknikistino en Radio Brno, poste hejme kiel kudristino. Pro okulmalsano ŝi devis ĉesigi tiun laboron, sed komencis legi Biblion kaj tiu legado venigis ŝin al verkado de poezio.

Ŝiaj kajeroj estis tradukataj en aliajn lingvojn, en lastaj jaroj ankaŭ en Esperanton.

## Verkoj 
* **Megagertze serdca** (Megahercoj de la koro, 1993)
* **V gluŝi duŝi** (1996)
* **Skazki iz za laski** (1999)
* **Ustje grusti** (2000)
* '''Zerkal'noje otraženije - Zrcadlení** (Spegulado, tr. Taťána Kŭová, 2003)
* **Zerkal'noje otraženije 2 - Zrcadlení 2** (Spegulado, tr. Taťána Kŭová, 2004)
* **Zerkal'noje otraženije 3 - Zrcadlení 3** (Spegulado, tr. Taťána Kŭová, 2005)
* **Co mám ráda** (Kion mi ŝatas, tr. Zdenka Bergrová, Hana Kupčíková, 2007, il. Věroslav Bergr)
* **Ljubimoje - Mia ŝato** (tr. Jaroslav Krolupper, 2008)
* **Labirint - Labirinto** (tr. Jaroslav Krolupper, 2009)
* **Illjuzija - Iluzio** (tr. Jaroslav Krolupper, 2010)

## Ŝiaj tradukoj el la ĉeĥa en la rusan 
* Jan Skácel: **Nemoj sezon** (2005)
* Jindra Jírová: **Dožď pamjati''' (2006)

Kategorio:Rusiaj poetoj
Valo de Primiero

eta|La pli malalta parto de la valo
La **Valo de Primiero** (plej ofte mallonge nomata *Primiero*, primiere: **Primier**; germane **Primör**) situas en orienta Trentino, Italio. Ĝi konsistas el ses loĝlokoj: Imèr, Mezzano, Tonadiko, Trezakŭa, Fiera di Primiero kaj Siror - la unuaj du estas memstaraj komunumoj, la lastaj kvar ekde 2016 apartenas al komuna komunumo nomata Primiero San Martino di Castrozza. Kelkfoje ankaŭ la komunumoj de Canal San Bovo kaj Sagron Mis estas konsiderataj parto de la valo.

La valo estas ankaŭ konata sub la nomo de **valo de Cismòn** (Ĉis-MON) . En ĝi loĝas ĉirkaŭ 10 000 homoj. La vilaĝo San Martino di Castrozza ankaŭ apartenas al la alta valo. Ĝi dividiĝas inter la komunumoj Siror kaj Tonadico, kaj situas 14 km for de Fiera di Primiero, laŭ la vojo al la Montpasejo Role.

En la valo estas parolata aparta dialekto: la Primiera dialekto.

## Historio 
En la valo homoj loĝas ekde Neolitiko, fakte restaĵoj estis trovataj ĉe lagoj de Colbricon.

En Primieron alvenis lombardoj, kiuj regigis la valon al Feltre. Primiero estis en la reĝolando de la princepiskopo de tiu urbo ĝis 1349, kiam Karolo la 4-a ĝin donis al Tirolo.

Dum la tirola (kaj poste aŭstra) tempo la popolo eksentis sin aŭstra, kaj ankoraŭ hodiaŭ multaj ne sentas sin italaj.

Primiero eniris en la reĝlando Bavario pro Napoleono Bonaparte (1809), sed rapide ĝi revenos aŭstra (1815). Ĝi estis konkerata de Italio per la unua mondmilito en 1919.

## Vidu ankaŭ 
* Primiera dialekto.

## Bibliografio 
* () pluraj aŭtoroj: **Primiero di ieri...e di oggi**, Saturnia, 1957

Kategorio:Primiero
Batmocerkoj

***Bathmocercus*** estas afrotropisa genro de birdoj de la familio de Cistikoledoj.

Ĝi enhavas la jenajn speciojn:
* Nigrakrona batmocerko (*Bathmocercus cerviniventris*)
* Nigravizaĝa batmocerko (*Bathmocercus rufus*)

La Skeptomikto (*Scepomycter winifredae*) estas foje lokita en tiu genro kvankam kelkaj markaj morfologiaj diferencoj estas uzataj por kialigi ties separon.

Temas pri centrafrikaj specioj.

## Referencoj 
***Ryan**, Peter (2006). Family Cisticolidae (Cisticolas and allies). pp.&nbsp;378–492 in del Hoyo J., Elliott A. & Christie D.A. (2006) *Handbook of the Birds of the World*. Volume 11. Old World Flycatchers to Old World Warblers* Lynx Edicions, Barcelona ISBN 978-84-96553-06-4
* **Nguembock B.**; Fjeldsa J.; Tillier A.; Pasquet E. (2007): A phylogeny for the Cisticolidae (Aves: Passeriformes) based on nuclear and mitochondrial DNA sequence data, and a re-interpretation of a unique nest-building specialization. *Molecular Phylogenetics and Evolution'' **42**: 272-286.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Blankamaska jakutingo

La **Blankamaska jakutingo** (*Pipile cumanensis*) estas sudamerika kokoforma birdo de la familio Kracedoj. Ĝi kaj aliaj tri specioj apartenas al la genro Pipilo (latine Pipile).

## Kompono, teritorio kaj vivejo 
Estas du subspecioj de Blankamaska jakutingo, *Pipile cumanensis cumanensis* kaj *Pipile cumanensis grayi*. La unua subspecio *P. c. cumanensis* (Jacquin, 1784) troviĝas en Gujanoj, ĉe la rivero Orinoko en Venezuelo, sudorienta Kolombio, suden al nordokcidenta Amazonio en Brazilo kaj en sudorienta Peruo. Tie kaj eble en norda Bolivio ĝi interreproduktiĝas kun la pli granda *P. c. grayi* (Pelzeln, 1870), nome la alia subspecio kiu loĝas en norda kaj centra Bolivio, norda kaj orienta Paragvajo kaj Mato Grosso de Brazilo. Tiu specio loĝas surloke en arbaroj: en Kolombio kaj Venezuelo, humidaj arbaroj de malaltaj teroj (foje tiom alte kiom ĝis 1000 m) ĉu laŭsezone inundataj aŭ ne, kaj ĉe ĉeriveraj arbaroj. Ĝi preferas la bordojn kie la arbaro kuniĝas al malferma tero aŭ rivero.

## Aspekto 
[dekstra|eta|Ĉe [Parque das Aves, Foz do Iguacu, Brazilo]]
La Blankamaska jakutingo estis priskribita kiel "strange 'prahistoria' (reptilieca)" sed "bela". sed libera interreproduktado inter tiu specio (*grayi*) kaj la Kujubio en orienta Bolivio, kreante "hibridan svarmon", sugestas kunigon.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Pantanalo, Ekoregionoj en Paragvajo

## Eksteraj ligiloj 
* Filmeto kaj alia el Internet Bird Collection. Konsultita la 2007-10-20.

Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Lactobacillus bulgaricus

***Lactobacillus bulgaricus*** [laktobacilus bulgarikus] (nuna scienca nomo: *Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus*) estas Gram-pozitiva bakterio, kiun oni uzas en produktado de la jogurto.

Ĝin identigis unuafoje en 1905 la bulgara kuracisto Stamen Grigorov (1878-1945), kiu baptis ĝin. 

La bakterio formas el lakto laktoacidon, kiu konservas la lakton. Ĝi malkonstruas la laktozon, tiel ĝi helpas la malsanulojn je laktoza maltoleremo, en kies korpo mankas la laktoz-malkombinaj enzimoj.

Dum la fermentado, la *Lactobacillus bulgaricus* produktas acetaldehidon, kiu donas guston de la jogurto. La plej grandaj importistoj de la bakterio estas Japanio, Usono kaj la Eŭropa Unio.

Kategorio:Bakterioj
Auguste Pavie

[eta|Portreto (*Mission Pavie en Indochine*, ekzemplero de la heredkultura biblioteko de [Gray (Haute-Saône)|Gray)]]
**Auguste Pavie**, naskita en Dinan en 1847 kaj mortinta en 1925 en Thourie, en departemento Ille-et-Vilaine, estis esploristo, diplomato kaj franca altranga funkciulo.

Li studis en Guingamp kie liceo havas lian nomon. Komence, telegrafa oficisto en Koĉinĉino, li ligis Bangkokon al Phnom Penh per la telegrafo, li fariĝis esploristo, etnologo, fotisto de la bordoj de la riverego Mekongo, li fariĝis la unua vickonsulo de Francio en Luang Prabang (1886), poste en 1892, rezidento de Francio en Bangkoko. Li distingiĝis traktante kun Siamo (nun Tajlando) kaj akirante la agnoskon de la franca protektorato sur la alta Laoso, en 1893. Li sukcese trudis al Siamo forcedi la maldekstran bordon kaj la insulojn de la riverego Mekongo. Lia ĉefa verko estas en la dek dikaj volumoj da geografiaj, etnologiaj, beletraj kaj sociologiaj notoj de la Misio Pavie. En 1895, li fariĝis plenrajta ministro.

Fine de la 19-a jarcento, li fiksis kun Ĉinio la landlimojn de Laoso.

Li revenis en Parizo kaj edziĝis kvardekokjara kaj poste okupis sian tempon al la publikigo de siaj kolektaĵoj.

Lia lasta verko, "Je la konkero de la koroj" aperis en 1921, kun antaŭparolo de Georges Clemenceau. Li konsistigis bibliotekon kun dek-du mil volumoj, kiu estis aŭkcie vendita en Rennes en 1978 kun liaj arkivoj.

## Verkaro 
* Auguste Pavie : *Mission Pavie en Indochine*, 1879-1895 (11 vols) Paris, Leroŭ, 1898-1919.
* Auguste Pavie : ''A la conquête des coeurs: Le Pays des millions d'Eléphants*, Paris, Presses Universitaires de France, 1942.
* Auguste Pavie : *Contes populaires du Cambodge, du Laos et du Siam*, Paris: Ernest Leroŭ ed., 1903.
* Auguste Pavie : * Passage du Mékong au Tonkin ( Cambodge, Laos, Vietnam ) 1887 / 1888 * , Paris, Editions Transboréal, 2006
* Auguste Pavie : * Au pays du million d'éléphants ( Laos , Tonkin) 1887 / 1895 '' , Paris, Editions Transboréal, 2006
Lia nomo estis donita al kargoŝipo de Maraj transportservoj:
* AUGUSTE PAVIE 

Kategorio:Gravaj francaj personoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Politikistoj de Bretonio
Kategorio:Francaj diplomatoj
Hesabi

**Sejjed Mahmud Hesabi**, irana fizikisto, naskiĝis en 1902 en Teherano kaj mortis en Ĝenevo en 1992.

Liaj gepatroj estis el Tafreŝo. Li pasigis la unuajn kvar jarojn de sia infanaĝo en Tehrano. Poste li kun siaj gepatroj kaj frato iris al Ŝamato. Li komencis elementan lernejon en Bejruto (apartenanta al francaj pastroj) kun malriĉeco kaj malfacilaj kondiĉoj for de sia hejmlando. Samtempe li ĉe sia patrino lernis persan literaturon kaj religiajn instruojn. Li parkeris La Noblan Koranon kaj poemaron de Hafizo. Li bonege konis ankaŭ Bustanon kaj Golestanon de Sadio, Ŝahnameon de Ferdousio kaj Masnavion de Rumio.

Kiam la Unua Mondmilito komenciĝis, li dum du jaroj studis hejme. Poste li studis en Usona Kolegio en Bejruto. Li licenciiĝis pri literaturo 17-jaraĝe, kaj pri biologio 19-jaraĝe. Post tio li licenciiĝis pri civil-inĝenierado. Dum tiu tempo li monhelpis sian familion per sia laborado en kartografio kaj voj-konstruado.

Kategorio:Iranaj fizikistoj
Kategorio:Iranaj ministroj
Araba Demokratia Sahara Respubliko

[eta|130px|dekstra|Areoj de [Okcidenta Saharo sub kontrolo de Maroko (blue) kaj de la ADSR (verda)]]
eta|Situo

[eta|250px|[Flago de Araba Demokratia Sahara Respubliko kaj de la Fronto Polisario]]

La **Araba Demokratia Sahara Respubliko** (***ADSR***; en araba **الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية**, konata ankaŭ kiel **Okcidenta Saharo**, kvankam temas pri malsamaj konceptoj) estas ŝtato sen propra teritorio formita de la antikva hispana provinco kaj kolonio de Hispana Saharo kiu estis okupita en 1976 de Maroko kaj Maŭritanio kaj komplete aneksita de Maroko en aŭgusto de 1979, kiam rezignis Maŭritanio al la okupita de ĝi zono.

La loĝantaro de la okupita teritorio rifuĝigis en rifuĝejoj de najbara Alĝerio kaj tie konstituis ĝermon de estonta ŝtato kun registaro, armeo, edukaj instancoj, sanitara servo ktp. La rifuĝejoj havas nomojn de urboj de Okcidenta Saharo. Tiu sistemo survivis dum la lasta kvarono de la 20a jarcento danke al permeso de Alĝerio kaj al la helpo de eŭropaj ŝtatoj aŭ organizoj, inter ili Hispanio.

La **ADSR** estas agnoskata de 82 ŝtatoj kaj de la Afrika Unio.

El-Uali Mustafa Sajid estis unua Prezidento de la Araba Demokratia Sahara Respubliko.

## Kronologio 
* 1976, Hispanio abandonis la teritorion de Okcidenta Saharo; reklamis ĝin kaj Maroko kaj Maŭritanio, kaj opoziciis la sahara partio Fronto Polisario. Maroko invadis el nordo la teritorion kaj bombardis la lokan loĝantaron dum ties fuĝo al translimaj teritorioj en Alĝerio. Komencas milito de Maroko kontraŭ Polisario kaj inverse.
* 1979, Maŭritanio post anekso de eta havena parto rezignas pri la resto; Maroko okupis ĝin.
* 1988, Maroko kaj Polisario akceptas militpaŭzon fare de Unuiĝintaj Nacioj.
* 1991, Unuiĝintaj Nacioj klopodas organizi referendumon.
* 1992, ne okazas planita referendumo.
* 1994, UN klopodas fari censon por posta referendumo.
* 1999, Maroko kaj Polisario akceptas novan censoproceson.
* 2001, Plano Baker 1 planas integriĝon en Maroko kun aŭtonomio, Polisario malakceptas.
* 2003, Plano Baker 2 planas referendumon por memdetermino, Maroko malakceptas.
* 2010, Finas la periodon de negocado de Unuiĝintaj Nacioj (Minurso).

## Notoj 

Kategorio:Saharo
Kategorio:Eksaj kolonioj de Hispanio
Kategorio:Araba mondo
Kategorio:Registaroj en ekzilo
Nigravizaĝa batmocerko

La **Nigravizaĝa batmocerko** (***Bathmocercus rufus***)  estas specio de birdo de la familio de Cistikoledoj. Tiu specio formas superspecion kun *B. cerviniventris*; ili estis traktataj ankaŭ kiel samspecifaj. Oni agnoskas du subspeciojn, nome la nomiga *rufus*, Reichenow, 1895 – pli okcidenta, en Suda Kameruno suden al Centra kaj SOr Gabono, orienten al SOk Centrafrika Respubliko, norden al PRKongo kaj malproksima NOk DRKongo kaj *vulpinus* Reichenow, 1895 – pli orienta, NOr kaj orienten DRKongo, suda Sudano, Ugando, Ok Kenjo kaj NOk Tanzanio. La totala teritorio povas esti ĉirkaŭ 424,000 km².

Ĝi troviĝas en centra kaj suda Afriko el la angulo de la Golfo de Gvineo (Kameruno, Ekvatora Gvineo kaj Gabono) tra Centrafrika Respubliko al Sudano suden al Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Kenjo, Ruando, Tanzanio kaj Ugando. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj humidaj montararbaroj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Bathmocercus rufus.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

***Ryan**, Peter (2006). Family Cisticolidae (Cisticolas and allies). pp.&nbsp;378-492 in del Hoyo J., Elliott A. & Christie D.A. (2006) *Handbook of the Birds of the World*. Volume 11. Old World Flycatchers to Old World Warblers* Lynx Edicions, Barcelona ISBN 978-84-96553-06-4

* **Nguembock B.**; Fjeldsa J.; Tillier A.; Pasquet E. (2007): A phylogeny for the Cisticolidae (Aves: Passeriformes) based on nuclear and mitochondrial DNA sequence data, and a re-interpretation of a unique nest-building specialization. *Molecular Phylogenetics and Evolution'' **42**: 272-286.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Erzsébet Boros Konrád

**BOROS KONRÁD Erzsébet** [boroŝ konra'd] estas rumanuja hungara muzikinstruistino, operkantistino (soprano) naskita en Oradea la 5-an de aprilo 1953. Ŝi unue laboris kiel muzikinstruisto. Inter 1977 kaj 1990 ŝi laboris kiel muzikinstruistino, ekde tiam ŝi estas anino de operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera.

## Roloj
*Pamina (Mozart: A varázsfuvola);
*Szilágyi Erzsébet (Ferenc Erkel: Hunyadi László);
*Santuzza (Pietro Mascagni: Cavaleria rusticana);
*Fiordiligi (Mozart: Cosi fan tutte);
*Lady Macbeth (Giuseppe Verdi: Macbeth);
*Mimi (Puccini: Bohémélet);
*Judit (Béla Bartók: A kékszakállú herceg vára);
*Nedda (Ruggero Leoncavallo: Bajazzók);
*Primadonna (Richard Strauss: Ariadné Naxos szigetén).

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
András Both

**BOTH András** [bot] estas rumanuja hungara, usona scenejdekoraciisto, kostumdizajnisto naskita en Târgu Mureş la 21-an de februaro 1951.

## Kariero 
Li finis la fakon pri scenejdekoracio en Bukareŝto en la jaro 1976 kaj li laboris al pluraj teatroj de Rumanujo. En 1983 li elmigris kaj laboris en Londono, Stutgarto kaj poste en Usono. Oni invitis lin por konduki la fakultaton pri scenejdekoracio en la Universitato pri Vidartoj de Kalifornio.

## El liaj scenejdekoracioj 
* Gogol: Revizoro (reĝisoro: Lucian Pintilie, Teatro Minneapolis;
* Shakespeare: Julius Caesar, Vintra fabelo (Usono), Sonĝo de someromeza nokto (Kluĵo)
* Umberto Giordano: André Chenier Szeged;
* Mrozek:Tango (Pesti Színház, 1977);

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝohttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=601

## Fonto 
* Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj scenejdekoraciistoj
Kategorio:Usonaj scenejdekoraciistoj
Kategorio:Rumanaj scenejdekoraciistoj
Davao

**Davao** (cebue kaj tagaloge: *Dabaw*; hispane: *Dávao*) estas grava urbo de la Filipinoj. Ĝi okupas la nordan parton de la provinco Suda Davao, sed estas administre memstara.

Davao estas la ĉefurbo de la filipina regiono Davao kaj la fakta ĉefurbo de insulo Mindanao, kvankam tian titolon ĝi jure ne posedas. Panabo apartenas al urbaro de Davao.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun .

Ĝi konsistas el 184 kvartaloj (*baranggay*), 40 el ili ne havas propran nomon sed nur numeron (de 1 ĝis 40).

## Lingvoj 
La lingvo precipe uzata estas la cebua, en kiu la urbo nomiĝas *Dakbayan sa Dabaw*. Oni uzas ankaŭ la tagalogan, la anglan kaj aliajn filipinajn lingvojn. La miksa lingvaĵo foje uzata, kiam parolantoj de la cebua kaj de la tagaloga interkomunikas, estas nomata *bisalog* ("bis" referencas al la familio de la bisajaj aŭ visajaj lingvoj).

## Ĝemelecoj 
Davao oficiale havas ok ĝemelecojn kun aliaj urboj kaj unu urban amikecon. La ĝemelaj urboj estas:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Urba amikeco ekzistas inter Davao kaj Uijeongbu en Suda Koreio.

## Referencoj kaj fontoj 
Kategorio:Urboj de la Filipinoj
Kategorio:Milionurboj
Diego Velázquez de Cuéllar

eta|200px|Domo de Diego Velázquez de Cuéllar en Santiago de Cuba.
**Diego Velázquez de Cuéllar** (n. en Cuéllar, (Segovio) en 1465 – m. en Santiago de Cuba, Kubo en 1524), hispana konkeranto, kaj unua reganto de la insulo Kubo ekde 1511 ĝis lia morto en la jaro 1524.

## Biografio 
Diego Velázquez naskiĝis en Cuéllar (Segovio, Hispanio) en 1465, en la sino de unu el la plej gravaj nobelaj familioj de tiu vilaĝo. Kiel bona hidalgo, li eniris en militistan karieron kaj batalis en Napolo kie li estis nomumita Granda Kapitano, tamen lia gloro venis poste.

Li foriris al la Nova Mondo en 1493, en la dua vojaĝo de Kristoforo Kolumbo. Li kalkulis je la apogo de la episkopo Rodríguez de Fonseca kaj kunlaboris kun la reganto Nicolás de Ovando (1501–1509) en la paciĝo de la insulo Hispanjolo.

La nova reganto Diego Colón (1509–1515) donis al li la respondecon de la ekspedicio por la konkerado kaj loĝigado en Kubo 1511, unue kiel kapitano kaj iom pli malfrue kiel unua reganto de la insulo. Li ankaŭ ricevis de Diego Colón la titolon *Adelantado* de la insulo. En 1512 fondis Baracoan, la unua hispana urbo en Kubo.

Velázquez sponsoris la ekspedicion de Francisco Hernández de Córdoba al Yucatán komence de 1517 kaj, sekvajare, tiun de Juan de Grijalva kaj Pedro de Alvarado al la marbordoj de Meksiko. La reveno de Grijalva kun oro kaj novaĵoj pri la superriĉo de la majaa kaj meksika kulturoj, stimuligis la avidon de Velázquez kaj fine de 1518 formis novan entreprenon kun Hernán Cortés por organizi ekspedicion al *Kuluo*, en kies ekspedicio Velázquez estis la ŝipekipisto kaj Cortés la kapitano generalo, sed baldaŭ ekiĝis malakordoj inter ili.

Post la sekreta foriro de Cortés, Velázquez sendis ekspedicion sub la gvido de Pánfilo de Narváez por haltigi lin, sed Pánfilo malsukcesis pro la venko de Cortés (kiu perfidis al Velázquez) en Zempoalo kaj en la malliberejo de Narváez en 1520.

Velázquez neniam ĉesis sian lukton kontraŭ Cortés, konsiderante lin kiel perfidulo je liaj ordonoj kaj interesoj. Pli malfrue, en 1524, incitis al unu el la leŭtenantoj de Cortés, Cristóbal de Olid, ribeliĝi kontraŭ li en Honduro, afero kiun li atingis sed tio kostis la vivon al Olid.

Diego Velázquez estis edziĝinta kun doña María de Cuéllar, el la sama nobela familio, filino de la librotenisto Cristóbal de Cuéllar. La edziĝo ne multe daŭris ĉar li forpasis unu semajnon post la ceremonio. Velázquez forpasis en la nokto de la 11-a al la 12-a de junio 1524 en sia domego en Santiago de Cuba, kiu ankoraŭ ekzistas.

## Eksteraj ligiloj 
*  *(raporto pri vizito al lia domo-muzeo en Santiago de Kubo en 2016)*

Kategorio:Historio de Kubo
Kategorio:Konkistadoroj
Kategorio:Regantoj de Kubo
Kategorio:Hispanaj esploristoj
Kategorio:Konkero de Meksiko
Mohammad Garib

Doktoro **Mohammad Garib** () irana intelektulo, kuracisto kaj humanisto, naskiĝis en 1909 en Teherano. Lia patro Ali Asgar Garib loĝis en vilaĝo Garakano en Aŝtijano. Li pasigis elementan lernadon en la Lernejo Siruso, kaj la mezan en Dar-ol-fonuno en Teherano.

Li en 1927 estis en unu el unuaj grupoj de iranaj studentoj, kiuj iris al Francio por daŭrigado de studado en medicina fako. Li en fino de unua stud-jaro en franca urbo Reims sukcesis ricevi la Premion pri Medicino el laboratorio de anatomio.

Li en 1935 estis la unua iranano, kiu povis sukcesi en la internula konkurso de malsanulejo en Parizo. D-ro Garib pro siaj servoj ricevis la Medalon de Scienco de Universitato de Teherano, kaj Unua-rangan Medalon de Kulturo el Ministerio pri Edukado kaj la Altan Medalon de Legio de Honoro el la franca registaro.

Li en 1936 edziĝis al filino de majstro Abd-ol-Azim Garib, kaj en 1938 revenis al Irano. En 1940 li verkis libron «Infanaj malsanoj».

Dum sia scienca vivo li partoprenis en multaj internaciaj kongresoj, ekz-e en Usono, Turkio, Kanado, Japanio, Francio kaj Aŭstrio.
Li faris la unuan sango-ŝanĝadon en Irano, kaj estis unu el la kunfondintoj de Irana Nacia Organizaĵo por Sango-transfuzio.

D-ro Garib, krom la scienca kaj socia aktivado, ankaŭ politike aktivis, tiel ke fojojn en siaj klasoj kritikis kontraŭ la agadoj de Pahlavia Reĝimo. Post la Ŝtat-renverso de 1953, per kiu Usono kaj Britio pereigis la ŝtaton de d-ro Mohammad Mosaddeg kaj revenigis Ŝaho Mohammad Reza Pahlavi al Irano, Garib kun aliaj 10 universitatuloj kiel Bazargan, Sahabi, Nemat-ol-lahi, eksiĝis el la universitato laŭ la ordono de Ŝaho Mohammad Reza Pahlavi, kio eĉ pliigis popularecon de Garib inter studentoj kaj aliaj universitatanoj.

Li forpasis, post malsano en 1974 en Teherano en hospitalo, kie li laboris.

Kategorio:Iranaj kuracistoj
Teréz Chereji-Peris

**PERIS Teréz** [periŝ], edzino de *János Chereji* estas rumanuja hungara aktorino, teatrohistoriistino naskita en Kluĵo la 19-an de oktobro 1932.  

## Kariero
Teréz Peris Ekde 1955 por kvar jaroj ŝi estis ano de la Székely Színház, poste unu jaro de tiu de pupteatro. Ekde 1960 ŝi instruis teatrohistorion en aktorakademio. En 1973 ŝi doktoriĝis en Bukareŝto per disertacio titolita *Román–magyar színházi, irodalmi, művészeti kapcsolatok a kulturális közeledésért 1860–1940 között* (Rumanaj-hungaraj rilatoj teatraj, literaturaj kaj artaj por kulturaj proksimiĝoj inter 1860–1940) (en 1977 ĝi aperis en rumana lingvo kaj en 1991 fragmentoj en hungara lingvo en la jarlibro de Pécs (Hungara–Rumana Amika Asocio).

## Fonto
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Teréz Czegő

**CZEGŐ Teréz** [cegoe'] estas rumanuja hungara aktorino naskita en Bordoşiu la 17-an de aprilo 1947.
## Kariero
Ekde 1970 ŝi ludis en la teatro Temesvári Állami Csiky Gergely Színház. Inter 1985 kaj 1988 ŝi iĝis anino de Jókai Színház (Békés megye, Hungarujo), ekde 1988 de Hevesi Sándor Színház (Zalaegerszeg). Ŝi dizajnis ankaŭ scenejdekoraciojn kaj kostumojn. 
## El ŝiaj roloj
*Helena Vietoris (Scarnicci–Tarabusi: Kaviár és lencse); 
*Dora Strang (Shaffer: Equus).
## Eksteraj ligiloj
*Spektakloj pluajhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=506
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
László Czikéli

**László Czikéli** [lAslO cikEli], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Czikéli László** estis rumania hungara aktoro.

László Czikéli naskiĝis la  en Bukareŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
László Czikéli apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Li akiris aktoran diplomon en Teatroarta Instituto en 1961. Post la diplomo li iĝis ano de Székely Színház, ekde 1968 ĝis 1976 de Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat kaj poste ĝis 1987 de la Kolozsvári Állami Magyar Színház. En 1987 li translokiĝis al Hungario kaj daŭrigis sian aktoran karieron en Teatro Petőfi (Veszprém). Li ricevis la titolon eterna membro en Kolozsvári Állami Magyar Színház. Li havis edzinon.
 
## El liaj roloj 
* William Shakespeare:
** La Komedio de Eraroj - Angelo
** *Szeget szeggel* - Angelo
* András Sütő:
** *Egy lócsiszár virágvasárnapja* - Nagelschmidt
** *Pompás Gedeon* - Pista
** *Szúzai menyegző* - filo de Bessos
* Ferenc Molnár: *Liliom* - ĉevala policano
* Mihály Vörösmarty: *Csongor és Tünde* - Kurrah; Kalmár
* Ede Tóth: *A falu rossza* - Feledi
* Henrik Ibsen: Peer Gynt - patro de Solvejg
* Imre Kálmán: *Csárdáskirálynő* - onklo Feri

## Liaj kinaj filmaj roloj (elekto) 
* *Ítélet* (1970)
* *Soha, sehol, senkinek!* (1988) - Vörös
* *Honfoglalás* (1996) - Kér
* *Sacra Corona* (2001) - reĝo András

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* https://szinhaz.hu/2007/06/18/elhunyt_czikeli_laszlo
* https://port.hu/adatlap/szemely/czikeli-laszlo/person-146862

## Referencoj 
Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
József Czintos

**CZINTOS József** [cintoŝ] estis rumanuja hungara aktoro naskita en Târgu Mureş la 30-an de majo 1946 - novembro 2023.

## Kariero
Ekde 1969 li estas ano de Szatmárnémeti Északi Színház Harag György Társulat.  

## El liaj roloj
*Val (Williams: Orpheusz alászáll); 
*Rendőr (Sebastian: A sziget); 
*Hosszúkás (Sándor Kányádi: Ünnepek háza); 
*Gauguin (István Kocsis: Tárlat az utcán); 
*Edek (Mrozek: Tangó); 
*Hyppolit (István Zágon: Hyppolit, a lakáj); 
*Caliban (Shakespeare: A vihar); 
*Fóris (István Örkény: Kulcskeresők).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Flóra Czoppán

**CZOPPÁN Flóra** [copa'n] estas rumanuja hungara aktorino naskita en Koloĵvaro la 24-an de aprilo 1891. Ŝia mortoloko kaj mortodato estas nekonata.
## Kariero
Ŝi debutis en 1907 kaj ŝi ludis ĝis 1934 en Kluĵo. Ŝi festis la 25-an de novembro 1935 sian tridekan jubileon.
## El ŝiaj roloj
*Binderné (Harsányi Zs.: A zenélő óra);
*Königstahl grófnő (Huszka J.: Erzsébet);
*Rózsi néni (Áron Tamási.: Csalóka szivárvány);
*Bese Tamásné (Károly Kós: Budai Nagy Antal)
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Czoppan, F.
Acetaldehido

La **acetaldehido** aŭ **etanalo** (C2H4O aŭ CH3CHO) estas brulema organa kombinaĵo kun karaktera odoro. Ĝi aperas en la naturo en la maturiĝintaj fruktoj, en kafo kaj en la freŝa pano. Tiu materialo kaŭzas la postebriecon post troa konsumo de alkoholaĵoj.

En la kemia industrio, la acetaldehido estas la intermaterialo de produktado de vinagra acido, certaj esteroj kaj aliaj kemiaj kombinaĵoj. Oni produktis el ĝi en 1989 en Usono 336.000 tunojn.

Ĝi estas likvaĵo kun malalta bolpunkto (), tio estas jam en media temperaturo havas gasan fazon. En maldensigita formo, ĝi estas gaso kun pomsimila odoro. Ĝi montras la provon de la arĝenta spegulo kaj Fehling-reagon. Ĝi estas nestabila kombinaĵo, rezervebla en izolita (ekz. per vakso tute izolita), ĉar ĝi tuj vaporiĝus.

## Produktado 
Oni povas produkti ĝin en laboratorio per oksidigo de etil-alkoholo (ekz. per varmega kupro(II)-oksido).

:C2H5OH+CuO → CH3CHO+Cu+H2O

Oni uzas en la industrio la Wacker-proceson. Dum tio, oni oksidigas la etilenon (C2H4) en ŝaŭmreaktoro al acetaldehido, la reagaĵo estas hidroklorida solvaĵo de paladio(II)-klorido (PdCl2) kaj kupro(I,II)-klorido (CuCl kaj CuCl2). La paladia klorido oksidigas la etilenon en ĉeesto de akvo al acetaldehido, ĝi mem reduktiĝas dume al paladio.

:C2H4 + H2O + PdCl2 → CH3CHO + Pd + 2HCl

La kupro(II)-klorido oksidigas la paladion al paladio(II)-klorido, dum ĝi mem reduktiĝas al kupro(I)-klorido.

:Pd + 2CuCl2 → PdCl2 + 2 CuCl.

La oksigeno - enigita kun la etielno - oksidigas la kupro(I)-kloridon al kupro(II)-hidroksi-klorido (Cu(OH)Cl), kiu reagas kun la hidrogenklorido kaj retransformiĝas al kupro(II)-klorido.

:Cu(OH)Cl + HCl → CuCl2 + H2.

Oni produktis la acetaldehidon pli malnove per hidratigo de acetileno (HC≡CH). La hidratigo povas okazi per sulfatacido en ĉeesto de katalizilo hidrargo(II)-sulfato (HgSO4).

:HC≡CH + H2O → CH3-CHO

Dum la acetilena hidratigo kaj dum la Wacker-proceso estiĝas unuafoje vinil-alkoholo
(CH2=CH-OH), kiu - kiel enolo - tuj trastrukturiĝas al konvena oksokombinaĵo, al acetaldehido.

:CH2=CH-OH → CH3-CHO

## Referencoj 
Kategorio:Aldehidoj
Ty Panitz

**Ty PANITZ** (naskiĝis la 19-an de aprilo 1999 en Kalifornio, Usono) estas usona infana aktoro. 

La junulo aktore debutis en 2005 en la rolo de *Ethan Beardsley* en la filmo *Yours, Mine & Ours*. Li estas posteulo de la germandevena usona basbalisto *Babe Ruth*. Ty Panitz havas du pli junajn fratojn, Parris kaj Sawyer, kun kiuj li laŭ propra informo ĝuas bicikli kaj naĝi. En intervjuo li informis esti fervora ŝatanto de la futbala teamo *Philadelphia Eagles*. 

## Filmografio 
* 2005: *Yours, Mine and Ours*
* 2006: *The Angriest Man in Suburbia*
* 2006: *How To Eat Fried Worms*
* 2006: *Bones*, televida serio, rolo: Parker Booth
* 2006: *Emergency Room*, televida serio, epizodo: *Hot Wheels Boy*
* 2007: *Because I Said So*
* 2008: *’Til Death*, televida serio, epizodo: *Snip/Duck*
* 2009: *Santa Buddies*
* 2009: *Stolen Lives*
* 2009: *Navy CIS*, televida serio, epizodo: *Child’s Play*

## Referencoj 
* http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4176/is_/ai_n19117592 
* http://www.tvovermind.com/bones-tv-news/spoiler-guy-bones-5-04-the-beautiful-day-in-the-neighborhood-promo-photos-syopsis/9954#axzz0Xh7xmxVZ  
* http://www.yoursmineandoursmovie.com/indexFlash.html  
* http://www.ultimatedisney.com/santabuddies-1038.html 

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo 
* Ty Panitz en la retejo tv.com
* 
* 

Kategorio:Usonaj infanaj aktoroj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1999
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Paul Maximilian Schüller

**Paul Maximilian Schüller** (naskiĝis la 1999) estas germana infana aktoro.

Ekde la jaro 2004 la knabo publike aktoras en pluraj kinejaj kaj televidaj filmoj. Inter ili aparte menciindas la germanlingva kineja filmo *Das Leben der Anderen* de la filmproduktoro kaj reĝisoro Florian Henckel von Donnersmarck , kiu en 2006 ricevis la Eŭropan Filmpremion kaj en 2007 la usonan Akademian Premion kiel plej bona ne-usona filmo, kaj la en Germanlingvio aparte sukcesa kineja filmo Keinohrhasen de la aktoro, reĝisoro kaj kinproduktoro Til Schweiger.

## Filmografio 
### Kinejaj filmoj 
* 2006: Im Kreis drehen
* 2006: Das Leben der Anderen
* 2007: Keinohrhasen
* 2010: Otto’s Eleven

### Televidaj filmoj 
* 2004: Küss mich, Hexe!
* 2004: Stefanie&nbsp;– Eine Frau startet durch
* 2004: Unser Charly
* 2004: Der Ranger
* 2005: Sperling und der Fall Wachutka (epizodo de krimfilma serio)
* 2005: Polizeiruf 110 (krimfilma serio)
* 2005: LEO&nbsp;– Ein fast perfekter Typ
* 2005: Hinter Gittern&nbsp;– Der Frauenknast
* 2006: Die Gipfelstürmerin
* 2006: Gute Zeiten&nbsp;– Schlechte Zeiten (telenovelo)
* 2006: Großstadtrevier(krimfilma serio)
* 2007: Mein Mörder kommt zurück
* 2007: Küstenwache (krimfilma serio)
* 2007: Aktenzeichen XY … ungelöst
* 2007: Braams
* 2007: Die 25. Stunde&nbsp;– Mayday & Alles Lüge

## Eksteraj ligiloj 
* Paul Maximilian Schüller en retejo de la artista agentejo "adam" (germane) 
* 

Kategorio:Germanaj infanaj aktoroj
Batalo de Villalar

[300px|eta|dekstra|Romantika prezento de la batalo en la [19a jarcento fare de Manuel Picolo López.]]

La **Batalo de Villalar** [bijalAr] estis la decida epizodo de la Milito de la Komunumoj de Kastilio per kio militis la imperiaj armeoj de Karlo la 1-a kaj tiuj de la Komunuma Junto estritaj de Juan de Padilla, Juan Bravo kaj Francisco Maldonado, okazinta la 23an de aprilo de 1521 ĉe la loko de Villalar (nuntempe Villalar de los Comuneros provinco de Valladolid, Hispanio).

La batalon venkis la imperia armeo kaj finigis la Militon de la Komunumoj en la nordo de Kastilio, kaj tuj estis senkapigitaj la 24an de aprilo la tri komunumaj kapitanoj.

Omaĝe al tiu Batalo de Villalar oni elektis la 23an de aprilo por celebri ĉiujare la regionan tagon de la regiono Kastilio-Leono.

## La 23a de aprilo 
La komunuma armeo eliris la 23an de aprilo de 1521 mateniĝe al Toro, kiu estis ribela komunumo. Estis pluva tago, maltaŭga por milita translokiĝo. La soldatoj de la komunuma armeo premis horojn antaŭe na Padilla por ke ĝi realigu ian movoe en la zono. Tiu decidis eliri al Toro serĉe de helpo kaj provizo. Ĉe Vega de Valdetronco la batalo jam estis neevitebla. La pluvo plufalis forte kaj Padilla devis serĉi ŝirmejon por realigi la batalon.

La unua loko elektita estis Vega de Valdetronco, sed la armeo ne obeis ties ordonojn. La sekva loko survoje al Toro, post Vega de Valdetronco, estis Villalar kaj tiu estis la loko kie okazos la batalo.

## La batalo 
300px|eta|dekstra|Ekzekuto de la tri estroj de la komunumanoj
La komunuma armeo, klare malmultnombra kompare al la trupoj de la imperiestro Karlo la 5-a, klopodis ke la batalo okazu ene de la vilaĝo. Por tio ili instalis la kanonojn kaj la reston de artilerio surstrate. Multaj el la luktantoj profitis la komencan konfuzon por fuĝi al siaj loĝlokoj aŭ aliaj najbaraj al Villalar.

La batalo estis masakro, kaj je noktiĝo en la vilaĝo, oni aŭskultis nur la kriadon de vunditaj komunumanoj kiuj kuŝis sur kampoj, dum ili estis mortigitaj. La ĉefaj komunumaj kapitanoj, Padilla, Bravo kaj Maldonado, estis vivantaj kaptitaj, arestitaj kaj je juĝatendo.

## Konsekvencoj 
La soldatoj de la komunuma armeo kiu sukcesis fuĝi, faris ĝin al Toro kaj parto de la venkita armeo pasis al Portugalio tra la landlimo de Fermoselle. La resto unuiĝis kun Acuña en Toledo, plifortigante la reziston de la urbo ĉe la rivero Taĵo kelkajn pliajn monatojn. La batalo kaŭizs finfine la morton de inter 500 al 1.000 komunumaj soldatoj kaj la kapton de pliaj 6.000, kiuj estis enprizonigitaj.

Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Kastilio
Kategorio:Karolo la 5-a
Villalar
Kategorio:1523
Villalar
Paul Passy

**Paul Édouard PASSY** (1859–1940) estis franca lingvisto, kreinto de la Internacia Fonetika Asocio en 1886. Li aniĝis en la prilaborado de la Internacia Fonetika Alfabeto.

## Biografio 
Li naskiĝis en 1859 en Versajlo. Lia familio, en la 19a jarcento, famiĝis pro agado en la sciencaj kaj politikaj kampoj. Lia patro, Frédéric Passy, estis nobelpremiita je paco.

En 1906, li partoprenis la fondiĝon je la Unuiĝo de Kristanaj Socialistoj. Poste, li kreis en 1909, proksime al Fontette (Aube) /fontet (ob)/, la kolonion "Liéfra" (Libereco, Egaleco, Frateco) kiu funkciis laŭ la "Mosea leĝo". Bazita sur la principoj de socialismo kristana kaj de kolektivismo, la tero, posedaĵo kolektiva necedebla, estis ekspluatata komune. Tiu ĉi kolonio malaperis komence de la unua mondmilito.

Li mortis en 1940 en Bourg-la-Reine.

## Verko 
* ''Élémans (sic) d'anglais parlé*, Parizo: Didot, s.d. https://archive.org/details/lmansdanglai00passuoft
* *L'instruction primaire aux États-Unis : rapport présenté au ministre de l'Instruction publique*, Parizo: Delagrave, 1885. https://archive.org/details/linstructionpri00publgoog
* *Sons du français*, Paris : Firmin Didot, 1887.
* *Étude sur les changements phonétiques et leurs caractères généraux*, Parizo: Firmin-Didot, 1891. (Doktoriĝa tezo) https://archive.org/details/tudesurleschang00passgoog
* *Le français parlé ; morceaux choisis a l'usage des étrangers avec la prononciation figurée*, Lepsiko: O.R. Reisland, 1892 (Lire en ligne, réédition 1897)
* kun Franz Beyer : *Elementarbuch des gesprochenen Französisch*, Cöthen: Schulze, 1893. https://archive.org/details/elementarbuchdes00beyeuoft
* *Abrégé de prononciation française, phonétique et orthoépie, avec un glossaire des mots contenus dans le français parlé*, Leipzig: O.R. Reisland, 1897. https://archive.org/details/abrgdepronon00passuoft
* kun Hermann Michaelis : *Dictionnaire phonétique de la langue française, complément nécessaire de tout dictionnaire français*, Hanovero: C. Meyer, 1897. Reeldono 1914. https://archive.org/details/dictionnairephon00michuoft
* kun Henri Laudenbach kaj Georges Delobel: *De la méthode directe dans l'enseignement des langues vivantes*, Parizo: A. Colin, 1899.
* *Choix de lectures françaises phonétiques*, Coethen: O. Schulze, 1900. https://archive.org/details/choixdelecturesf00passuoft
* *Petite phonétique comparée des principales langues européennes*, Lepsiko: B.G. Teubner, 1906. https://archive.org/details/petitephonetique00passiala
* *Lectures françaises phonetiques*, Cambridge: W. Heffer, 1918. https://archive.org/details/lecturesfranai00passuoft
* *Conversations françaises, en transcription phonétique avec traductions anglaises*, Londono: University of London Press, 1920. https://archive.org/details/conversationsfra00passuoft
* *Souvenirs d'un socialiste chrétien'', Issy-les-Moulineaux : Je Sers, 1930. 2 volumeoj. 1930–1932.

Kategorio:Francaj lingvistoj
Kategorio:Fonetikistoj
Kategorio:Viroj
Margit Csernyánszky

**CSERNYÁNSZKY Margit** [ĉernja'nski], (edzino de István Török, patrino de kantistino Erzsébet Török) estis hungara operkantistino (soprano) naskita en Koloĵvaro la 22-an de januaro 1882 kaj mortinta en Budapeŝto la 4-an de aprilo 1981. 

## Kariero
Csernyánszky estis disĉiplino de Ödön Farkas en Koloĵvaro. Inter 1898 kaj 1908 ŝi ofte koncertkantis. Li havis sukcesojn precipe en Mozart-operoj. En 1900-1901 ŝi kantis en Debrecen en trupo de János Komjáthy.

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Willow Smith

**Willow Camille Reign SMITH** (naskiĝis la 31-an de oktobro 2000 en Los-Anĝeleso, Kalifornio) estas usona infana aktorino.
eta|Willow Smith

Ŝi estas la filino de la aktoro Will Smith kaj de ties edzino *Jada Pinkett Smith*, aktorino kaj kantistino. En la filmo *I Am Legend* Willow rolis flanke de sia patro kaj pro sia aktorado ricevias nomumon por la premio *Young Artist Awards 2008* en la kategorio "plej bona televida aktorado - infano 10-jaraĝa aŭ pli juna". Samjare ŝi aktoris en sia dua filmo, *Kit Kittredge: An American Girl*, kaj estis voĉa aktorino en la animacia filmo *Madagascar 2 (- eskapo al Afriko)*. En tiu ĉi filmo ankaŭ ŝia patrino havis voĉan rolon.

Willow Smith havas du pli aĝajn fratojn, Jaden kaj Trey Smith, kiuj ankaŭ havas aktorajn spertojn.

Laŭ la stato de 2023 ŝi vivas en la protektita urbeto Hidden Hills, iom pli ol 40 kilometrojn nordokcidente de la urbocentro de Los-Anĝeleso kaj de Holivudo, kun multaj same socie konataj najbaroj.

## Filmografio 
* 2007: *I Am Legend*
* 2008: *Kit Kittredge: An American Girl*
* 2008: *Madagascar 2* (*voĉo*)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Usonaj infanaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Kategorio:Naskiĝintoj la 31-an de oktobro