open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rio-grupo

eta|ŝtatoj de la Rio-Grupo
La **Rio-grupo** (hispane **Grupo de Río**, portugale
**Grupo do Rio**, nomata laŭ la brazila urbo Rio-de-Ĵanejro) estas interkonsulta de pluraj demokratiaj ŝtatoj de Latinameriko, fondita en la jaro 1986. Nun 22 ŝtatoj kaj la Karibia Komunumo (CARICOM) membras en ĝi.

La Rio-grupo ekestis el la Contadora-grupo (Kolombio, Meksiko, Panamo kaj Venezuelo) kaj la tiel nomata "subtena Contadora-grupo" (Argentino, Brazilo, Peruo kaj Urugvajo), kiuj penis stabiligi la pacon en Mezameriko. Krom tiuj fondaj membroŝtatoj, nun ankaŭ Belizo, Bolivio, Ĉilio, Domingo, Ekvadoro, Gvatemalo, Gujano, Haitio, Honduro, Jamajko, Kostariko, Kubo, Nikaragvo, Paragvajo, Salvadoro kaj Surinamo apartenas al la grupo.

Ekde la jaro 1987 ankaŭ okazas regulaj kunvenoj kun reprezentantoj de la Rio-grupo kun la Eŭropa Unio je ministra nivelo. La interkonsultiĝoj en 1990 per la Traktato de Romo estis instituciigitaj.

Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Organizaĵoj en Latinameriko
Kategorio:Ekstera politiko de Argentino
Kategorio:Politiko de Belizo
Kategorio:Politiko de Bolivio
Kategorio:Ekstera politiko de Brazilo
Kategorio:Politiko de Ĉilio
Kategorio:Politiko de Domingo
Kategorio:Politiko de Ekvadoro
Kategorio:Politiko de Gvatemalo
Kategorio:Politiko de Gujano
Kategorio:Politiko de Haitio
Kategorio:Politiko de Honduro
Kategorio:Politiko de Jamajko
Kategorio:Politiko de Kolombio
Kategorio:Politiko de Kostariko
Kategorio:Politiko de Kubo
Kategorio:Politiko de Meksiko
Kategorio:Politiko de Nikaragvo
Kategorio:Politiko de Panamo
Kategorio:Ekstera politiko de Paragvajo
Kategorio:Politiko de Peruo
Kategorio:Politiko de Salvadoro
Kategorio:Politiko de Surinamo
Kategorio:Ekstera politiko de Urugvajo
Kategorio:Politiko de Venezuelo
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1986
Tamnorno

La **Tamnorno** (***Thamnornis chloropetoides***) estas specio de la grupo de Bernieredoj kiu estis iam lokata en la familio de Silviedoj. Ĝi troviĝas nur kiel endemio en Madagaskaro.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj kaj arbustaroj.

Temas pri specio kun supraj grizbrunaj partoj kaj blankecaj subaj partoj, pli blankaj ĉe gorĝo.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Thamnornis chloropetoides .   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

* **Del Hoyo**, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2006). *Handbook of the Birds of the World*. Volume 11: Old World Flycatchers to Old World Warblers. Lynx Edicions. ISBN 84-96553-06-X.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Santa Cruz Tlaxcala

**Santa Cruz Tlaxcala** estas unu el la 60 komunumoj de la meksika subŝtato Tlaxcala, kiu estas meksika subŝtato kiu situas en la centra Meksiko, relative proksime al la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Santa Cruz Tlaxcala. Krom la ĉefurbo 11 aliaj loĝlokoj (statistike: urboj, vilaĝoj vilaĝetoj, domaroj) apartenas al la komunumo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 29026.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 15193 loĝantojn. El tiuj estis 7405 viroj kaj 7788 virinoj. La komunumo havas surfacon de 29,09&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2320 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 789,5&nbsp;mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas .

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 10419 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 319 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 3,06 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Santa Cruz Tlaxcala en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Tlaxcala
Ferenc Delly

**Ferenc Delly** [deli], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Delly Ferenc** estis rumanuja hungara aktoro, reĝisoro naskita en Szeged la 3-an de oktobro 1903 kaj mortinta en Kluĵo la 3-an de februaro 1960.

## Kariero 
Ferenc Delly debutis en Eger kiel ĥoristo kaj helpaktoro, dancist-komikulo. Li aperis en Faun Kabaré kaj en teatro de Újpest, en Szeged kaj Kaposvár. Ekde 1927 ĝis 1937 li ludis en la Teatro Belvárosi kaj Operetoteatro (Budapeŝto). Inter 1937 kaj 1944 li estis ano de la Teatro Andrássy úti, poste de la Andrássy Színház. En 1945 li dungiĝis al Oradea, poste en 1946 al Székely Színház. Ekde 1948 li instruis en Magyar Művészeti Intézet, poste en Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat. Inter 1953 ĝis novembro 1956 li estis ĉefreĝisoro de la Kolozsvári Állami Magyar Színház.

## El liaj roloj 
* titolrolo (József Katona: Bánk bán);
* Macpherson (Szimonov: Az orosz kérdés);
* Báró (Maksim Gorkij: Éjjeli menedékhely);
* Pool felügyelő (Priestley: Váratlan vendég);
* Dorn doktor (Anton Pavloviĉ Ĉeĥov: Sirály);
* Tipătescu (Caragiale: Az elveszett levél);
* Zsellyei Balogh Ábel (Zsigmond Móricz: Úri muri);
* Dőry báró (Kálmán Mikszáth: Különös házasság)

## El liaj reĝisoraĵoj 
* Katona J.: Bánk bán;
* Lovinescu: Romba dőlt fellegvár;
* Csiky G.: Buborékok.

## Fonto 
* *Magyar Színházművészeti Lexikon*

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj reĝisoroj
Abies numidica

***Abies numidica*** estas arbospecio, trovita nur en Alĝerio. Ĝi estas endemia abio de la mediteraneaj koniferaj kaj miksaj arbaroj de Djebel Babor, la dua plej alta monto (2 400 m) de la Tell-Atlaso.

## Priskribo
Tiu palearktisa specio estas mez-granda ĉiamverda arbo, kiu altas ĝis 20–35 m, kun trunka diametro ĝis 1m. La folioj estas pinglecaj, modere platigitaj, 1,5–2,5&nbsp;cm longaj, 2–3&nbsp;mm larĝaj kaj 1&nbsp;mm dikaj, brilante malhel-verdaj kun makulo de verd-blankaj stomoj apud la pinto supre, kaj kun du verd-blankaj zonoj de stomoj sube. La pinto de la folio estas varia, kutime pintigita, sed kelkfoje iomete noĉigita ĉe la pinto, precipe pri malrapide kreskantaj ŝosoj sur maljunaj arboj. La strobiloj estas glaŭk-verdaj kun roza aŭ viola kolornuanco, maturigante brune, 10–20&nbsp;cm longaj kaj 4&nbsp;cm larĝaj, kun proksimume 150–200 skvamoj, ĉiu skvamo kun mallonga brakteo (ne videble sur la fermita strobilo) kaj du flugilhavaj semoj; ili disfalas kiam maturaj, por liberigi la semojn.

Ĝi vegetadas je altaltituda mediteranea klimato de 1 800–2 000 m (malofte sub 1 220 m) kun jara precipitaĵo de 1 500–2 000&nbsp;mm, la plimulto de kiu falas kiel vintra neĝo; la someroj estas varmaj kaj tre sekaj. Ĝi estas tre afina al pinsapo (*Abies pinsapo*), kiu troviĝas pli okcidenten en Rif-Montaro de Maroko kaj en suda Hispanujo.

## Kultivado kaj uzadoj 
eta|maldekstra|220px|Pinglaro
*Abies numidica* foje estas kultivata kiel ornamo arbo en parkoj kaj grandaj ĝardenoj. Ĝi estas aprezita inter abioj por ĝia toleremo kontraŭ sekeco.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Debazac, E.F. 1964 : Manuel des conifères, *École Nationale des Eaux et Forêts*, Nancy, 172 pp., p.&nbsp;33.  

Kategorio:Pinacoj
Kategorio:Endemiismoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Virgulino de la Kandeloj

eta|200ra|dekstra|Virgulino de la Kandeloj (Tenerifo)
La **Virgulino de la Kandeloj** (hispane *Virgen de la Candelaria*) estas unu el la plej antikvaj titoloj de la Virgulino Maria. La liturgia festo estas celebrata en la tuta Katolika Eklezio la 2-an de februaro kaj la pleja festo okazas la 15-an de aŭgusto.

Bildo ŝia estas kultata en la Kanariaj Insuloj, ĉefe en Tenerifo (aperloko), kie ŝi estas populare konata kiel **La Bruneta**. Ŝi estas la Patronino de Kanarioj, kaj unu el la sep Patroninoj de la Aŭtonomaj Regionoj de Hispanio. La bildo troviĝas en la niĉo de la Baziliko de la Virgulino de la Kandeloj, en la municipo Candelaria en Tenerifo.

Krom en Kanarioj la Virgulino de la Kandeloj estas la patronino de pluraj urboj de la Nova Mondo, kiaj: Medellín kaj Cartagena de Indias (Kolombio), Camagüey (Kubo) kaj Mayagüez (Puerto-Riko). La kultado al tiu maria nomo enradikiĝis en Peruo kaj ĝenerale en la anda altebenaĵo kaj aliaj nacioj de Ameriko. Ŝi estas kultata en lokoj kun grava kanaria loĝantaro, kie ofte oni uzas ĝin por reprezenti la Kanarian Arkipelagon.

Kategorio:Kanarioj
Kategorio:Tenerifo
Kategorio:Katolikismo
Kategorio:Kultado de Maria
Megaluredoj

**Megaluredoj** estas ĵuse agnoskata familio de malgrandaj insektovoraj kantobirdoj, iam lokitaj en la rubeja taksono de la familio de Silviedoj. Ĝi enhavas la grilbirdojn, herbobirdojn, kaj la genron *Bradypterus* de "arbustosilvioj". Tiuj birdoj loĝas ĉefe en Eŭrazio, Afriko kaj la mondoregiono de Aŭstralio.

Tiuj specioj estas malgrandecaj birdoj kun vostoj kiuj estas kutime longaj kaj pintecaj; la scienca nomo de la tipa genro *Megalurus* estas kunmetita vorto el du radikoj de la antikva greka kiuj signifas "granda vosto". Ili ne estas tiom trogloditecaj kiom la tipaj ĉetioj de la genro *Cettia*, sed kiel tiuj, ili estas senkoloraj brunecaj aŭ sablokoloraj. Ili kutime estas pli grandaj kaj sveltaj ol la specioj de *Cettia* ĉiukaze, kaj multaj havas rimarkindajn **malhelajn striojn en flugiloj aŭ dorso**. Plejparto el ili loĝas en arbustaro kaj ofte ĉasas predojn grimpante inter densa implikita kreskaĵaro aŭ persekutante ilin surgrunde; ili estas eble la plej surgrundemaj inter silviedoj kaj similaj familioj. Malkutime inter Paseroformaj oni konstatis komencan evoluon al neflugeco en kelkaj taksonoj.

Ĉe la superfamilio Sylvioidea, la Megaluredoj estas pli proksimaj al la Malagasaj silvioj, alia ĵus agnoskata (kaj eĉ sennoma) familio; dum la Nigrakrona donakobio (*Donacobius atricapillus*) estas parenco en Usono devena el la sama prastirpo kaj ne trogloditedo kiel dumlonge oni supozis.)
* *Locustella* – Grilbirdoj (9 specioj)
* *Megalurus* – tipaj herbobirdoj aŭ Megaluroj (5 specioj; probable polifiletika)
* *Schoenicola* – Larĝvostuloj (2 specioj; provizore lokitaj ĉi tie)
* *Cincloramphus* – aŭ Cinkloranfoj (2 specioj; provizore lokitaj ĉi tie)

Oni supozas, ke ankaŭ kelkaj aliaj (kutime malgrandaj aŭ monotipaj) genroj apartenas ĉitie:
* *Bowdleria* – filikobirdo (1 vivanta specio, 1 ĵus formortinta; foje inkludata en *Megalurus*)
* *Buettikoferella* – Timora arbustobirdo
* *Chaetornis* – Brida herbobirdo
* *Dromaeocercus* – emuvostuloj (2 specioj, inkludas *Amphilais*)
* *Eremiornis* – Spinifekso
* *Megalurulus* – makisbirdoj (5 specioj)

## Referencoj 
* Alström, P.; Ericson, P.G.P.; Olsson, U. & Sundberg, P. (2006): Phylogeny and classification of the avian superfamily Sylvioidea. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **38**(2): 381–397.  PDF plena teksto 
* Beresford, P.; Barker, F.K.; Ryan, P.G.; & Crowe, T.M. (2005): African endemics span the tree of songbirds (Passeri): molecular systematics of several evolutionary 'enigmas'. *Proceedings of the Royal Society* 272 (1565): 849–858.  PDF plena teksto  Elektronika aldono
* del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew & Sargatal, Jordi (eldonistoj) (2006): *Handbook of the Birds of the World* (Volume 11: Old World Flycatchers to Old World Warblers). Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-96553-06-X

## Notoj 
Kategorio:Megaluredoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Murego de Lugo

eta|dekstra|250px|Murego de Lugo
La **Romia Murego de Lugo** ĉirkaŭas la historian urboparton de la galega urbo Lugo en Hispanio. La antikva romia urbo *Lucus Augusti*, fondata de Paŭlo Fabio Maksimo nome de la imperiestro Aŭgusto en la jaro 13 a.K. Kun la celo definitive aneksiĝi la nordorienton de la Iberia duoninsulo al la Romia Imperio en la urbo estis konstruata la defendmurego kiu ekzistas, kun malmultaj reformoj, ĝis la nuntempo.

La murego, kun pli ol 2 km longe, kreas la limojn de la historia urboparto de tiu ĉi galega urbo kaj ĝi transiras de obstaklo por ĝia evoluo kaj kreskado al elstara monumento en la urba strukturo kaj turisma allogaĵo.

Konstruita kiel divido kaj defendado de la urbo ĝi transformiĝis en grava elemento inter la antikva *Lucus* (nuna Lugo) kaj tiu kiu disvolviĝis ĉirkaŭe. Ĝiaj dek pordoj realigas la funkcion kunigi parton de la urbo kun alia kaj ĝia promenejo fariĝis plia strato trairata kaj de la luganoj kaj de la allogataj turistoj kiuj vizitas ĝin.

La **Romia Murego de Lugo** estis deklarata Monda heredaĵo de UNESKO en 2000.

Lugo
Kategorio:Lugo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Hispanio
Pita

eta|250px|Pita-pano.

[eta|250px|Pita-pano kun [kikerbuloj.]]
**Pita** (greke *πίτα*, de la itala dialekto de Kalabrio *pitta* kaj tio origine de la latina vorto *picta*), arabe kaj hebree (פיתה) same prononcata "pita", turke *pide*, en Irano *nān-e barbarī*, estas malalta, mola pano el gistopasto, tre disvastiĝinta inter Grekio respektive Bosnio okcidenten kaj Mezoriento/Irano oriente, do en sudorienta Eŭropo kaj okcidenta Azio. Ĝi en tiu mondoparto servas, plurfoje tage freŝe bakite, kiel aldonaĵo al la pladoj de preskaŭ ĉiuj manĝoj.

La recepto iom varias laŭ la regionoj; komuna bazo estas simpla, iom saligita gistopasto, kiu povas enhavi iom da planta oleo aŭ butero, kaj kies surfaco ofte antaŭ la bakado estas perfingre dekorita per iom da strioj tiel ke ekestas pluraj romboj. Poste la surfaco estas kovrita per iom da likvaĵo el ovoflavaĵo kaj oleo aŭ el kuirita faruno-akvaĵo, kaj fine sur la pasto antaŭ la bakado metiĝas iom da sezamaj aŭ nigelaj semoj. La pasto sen ujo bakiĝas rekte sur la fundo de ŝtona forno.

En okcidenta Eŭropo kaj norda Ameriko la panoformo konatiĝis dum la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj pro grekaj kaj turkaj enmigrintoj, kaj tre ligiĝas al la viandaj pladoj giros (en la greka kuirarto) respektive kebabo (en la turka), kun iom da salato kaj ajla jogurta saŭco (tsatsiki greke respektive cacık turke) servitaj en tranĉita pita-pano.

Tamen en Grekio kaj la aliaj balkanaj landoj la vorto πίτα, do pita, ankaŭ povas signi similforman panecan pladon el foliigita pasto, kompareblan al la turka plado börek, kun kovraĵo el hakita viando kaj ajle spicigita oleo.

Laŭ etimologio ankaŭ la itala plado pico devenas de la sama latina vorto *picta* (tre maldika, origine sengista pano). Tamen la itala pico multe pli perdis la karakteron esti "pano", kaj ne plu proksime parencas al la greka, turka, araba kaj persa pita- aŭ pide-pano.

## Notoj 
Kategorio:Panoj
Kategorio:Greka kuirarto
Kategorio:Turka kuirarto
Kategorio:Irana kuirarto
Kategorio:Israela kuirarto
Murego de Plasencio

La **Murego de Plasencio** estas militista mezepoka palisaro kiu ĉirkaŭas la historian urboparton de la urbo Plasencio de la aŭtonoma regiono Ekstremaduro, Hispanio.

La defenda sistemo ekkonstruiĝis ekde la momento de ĝia fondiĝo mem, en 1178, tamen, oni pensas ke en la jaro 1196 ankoraŭ ĝi ne estis tute konstruita. En la jaro 1195 kaj kiel konsekvenco de la batalo de Alarko, Abu Yaqub Yusuf al-Mansur antaŭeniris tra la valo de la rivero Taĵo en la nuna Ekstremaduro kaj rekonkerante por la muzulmanoj gravajn lokojn de la urboj Montánchez, Trujillo kaj Santa Cruz, ĝis la "murego de Plasencio" kiu ankaŭ estis okupita. Tamen, unu jaron poste en 1197, la reĝo Alfonso la 8-a rekonkeris la urbon kaj en tiu momento definitive komplete konstruiĝis la plasencia murego, en rekorda tempo je 9 monatoj per 10.000 homoj.

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Muregoj en Hispanio
Tsatsiki

eta|dekstra|Tsatsiki kun tranĉaĵo da pano
eta|Cacık
eta|Cacık
**Tsatsiki** aŭ **Caciki** (greke τζατζίκι []) estas saŭco de la greka kuirarto el jogurto, kukumoj, olivoleo kaj ajlo.

**Cacık** [] estas saŭca preparaĵo de la turka kuirarto el jogurto, kukumoj kaj ajlo.

## Grekio 
Ĝi prepariĝas tiel, ke oni metas relative firman jogurton en tukon, por ke la selakto povas elguti. Poste la senŝeligita kaj senkernigita kukumo estas raspita, saligita, lasita dum iom da tempo kaj elpremita. Sekve jogurto kaj kukumaĵo estas intermiksitaj, spicitaj per salo, nigra pipro kaj erigita ajlo kaj fine aldoniĝas iuj gutoj da olivoleo. Ofte oni dekoras la pretan saŭcon per iom da aneto.

Tsatsiki serviĝas kiel tipa malvarma antaŭmanĝaĵo kun pano kaj estas parto de la antaŭmanĝa plado *Mecedes* (μεζέδες). Ofte ĝi ankaŭ serviĝas kun viandaĵoj kiel Giros aŭ Suvlaki (σουβλάκι).

Similaj receptoj jam konatas el la antikva Mezopotamio. Iom proksimas la turka manĝaĵo *Cacık*, la albana *Taratoi*, la bulgara Таратор, *Tarator* (tiuj du pladoj tamen pli likvas kaj fakte estas supoj), la persa *Mast o ĥiar* kaj la barata *Kheere ka Raita* ("रायता [Raita] kun kukumoj").

Tsatsiki tamen preparatas el pli firma aŭ malpliakvigita jogurto kaj tial havas pli mallikvan konsiston similan al kazeo.

## Turkio 
Ĝi prepariĝas tiel, ke oni metas relative firman, kompare grasan jogurton en tukon, por ke la selakto povas elguti: Ekestas *Süzme Yoğurt*, malpliakvigita jugurto ("süzme" signifas "forfiltrita", "senakvigita"). Poste la senŝeligita kaj senkernigita kukumo estas raspita, saligita, lasita dum iom da tempo kaj elpremita. Sekve jogurto kaj kukumaĵo estas intermiksitaj, spicitaj per erigita ajlo, salo, mento kaj/aŭ aneto, kaj fine aldoniĝas iuj gutoj da vinagro kaj olivoleo. Ofte oni dekoras la pretan saŭcon per iom da anetaj aŭ mentaj folioj.

Cacık serviĝas kiel antaŭmanĝaĵo, kiel saŭco por salatoj, kebabo kaj Lahmacun aŭ kiel aldonaĵo al Pita kaj la plado *Börek* el ruligita gistopasto.

Similaj receptoj jam konatas el la antikva Mezopotamio. Iom proksimas la greka manĝaĵo *Tsatsiki*, la albana *Taratoi*, la bulgara Таратор, *Tarator* (tiuj du pladoj tamen pli likvas kaj fakte estas supoj), la persa *Mast o ĥiar* kaj la barata *Kheere ka Raita* ("रायता [Raita] kun kukumoj").

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Saŭcoj
Kategorio:Turka kuirarto
Kategorio:Greka kuirarto
Lázaro Cárdenas (Tlaxcala)

**Lázaro Cárdenas** estas unu el la 60 komunumoj de la meksika subŝtato Tlaxcala, kiu estas meksika subŝtato kiu situas en la centra Meksiko, relative proksime al la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Lázaro Cárdenas. Krom la ĉefurbo 5 aliaj loĝlokoj (statistike: urboj, vilaĝoj vilaĝetoj, domaroj) apartenas al la komunumo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 29047.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 2548 loĝantojn. El tiuj estis 1257 viroj kaj 1291 virinoj. La komunumo havas surfacon de 25,44&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2520 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 599,2&nbsp;mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas .

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 1838 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 0 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke - % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
* Lázaro Cárdenas  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Tlaxcala
Per Kirkeby

**Per KIRKEBY** (naskiĝis la 1-an de septembro 1938 en Kopenhago, mortis la 9-an de majo 2018 en Kopenhago en aĝo de 79 jaroj) estis dana artisto, verkisto, reĝisoro kaj geologo Pentristo, skulptisto, kaj poeto, li estas la ĉefa reprezentanto de la nuntempa arto en Danio.

## Vivo 
Lia patro estis inĝeniero pri municipa servo de Kopenhago, kaj lia avo,
pentrartisto en Kanado.

Suferinte malakutan disleksion, Per Kirkeby preferis esprimi per desegnoj, li komencis en la pentrado 14-jaraĝa. Li lernis pri natursciencoj en la universitato de Kopenhago kaj de 1958 al 1965, partoprenis, kiel geologo al sciencaj ekspedicioj
en Gronlandon.

En 1971 li estis nacia komisaro, reprezentanto de Danio en la Bienalo de Parizo, kaj iĝis ano de la Dana Akademio en 1982.

En 2000, cerbovaskula akcidento trafis lin. Danke al grava operacio, li retrovas siajn kapablojn kaj, en 2004, povas fini freskojn por la Kopenhaga Muzeo pri Geologio, inspiritaj el siaj ekspedicioj en Gronlando.

## Verko 
Li vivas kaj pentras en Kopenhago, kaj, somere, en insulo Læsø. Li ĉerpas inspiron de siaj pentroj el tero, ŝtonoj, likenoj, arboj, akvo, glacio... kaj estas admiranto de Paul Cézanne, Édouard Manet, Madame de Staël, Eugène Leroy kaj de la Majaa arkitekturo.

Li realigas monumentajn skulptaĵojn-arkitekturaĵojn el brikoj; unu el ili estas videbla en la Furkopasejo.

Dosiero:Kirkeby Frankfurt 01.JPG
Dosiero:Kirkeby Groningen 01.JPG
Dosiero:Kirkeby Raumskulptur documenta IX Kassel 1.JPG
Dosiero:Verkehrsbetriebe Bremen.jpg

## Eksteraj ligiloj 
*  Per Kirkeby, el "Fine Art Directory"
*  kvin minutoj de Per Kirkeby (filmo)
*  Biografio de Per Kirkeby en "LA Louver gallery", arkivigita en julio 2011
*  Biografio de Per Kirkeby (el la paĝaro de Francis Moreeuw)
* Desegnoj de Per Kirkeby (dana lingvo)

Kategorio:Popartistoj
Flugo 409 de Ethiopian Airlines

La **flugo 409 de Ethiopian Airlines** estis komerca flugo kiu elflugis de Bejruto, Libano, kaj ĝi celis alflugi en Adis-Abebon, Etiopio. La 25-an de januaro 2010 okazis akcidento de la aviadilo (Boeing 737-800 de Ethiopian Airlines) iom post la elflugo, falante en la Mediteraneon. La aviadilo transportis 90 personojn, inter ili la edzino de la franca ambasadoro en Libano kaj 8 aviadilanoj. La aviadilo elflugis je la 02:35 loka horo (UTC+2) kaj malaperis el la radarekrano 45 minutojn pli malfrue. Ĝi devis atingi la etiopian ĉefurbon je la 07:50 loka horo (UTC+3).

La aviadilo estis lokigita la tagon de la akcidento mem je 3,5 km de la marbordo de la vilaĝo Na'ameh, 15 km sude de Bejruto.

## Pasaĝeroj 
Kategorio:Aviadilaj akcidentoj en 2010
Kategorio:Historio de Etiopio
Kategorio:Historio de Libano
Konstitucio de la Hispana Respubliko de 1931

[eta|[Flago de la Dua Hispana Respubliko adoptata oficiale en aprilo de 1931]]
[eta|page=7|Konstitucio de la Hispana Respubliko de 1931 ([Portebla dokumentformo|PDF).]]
La **Konstitucio de la Hispana Respubliko de 1931** estis aprobata la 9an de decembro de 1931 fare de la Konstitucia Parlamento post la ĝenerala balotado de 1931 kiuj sekvis la proklamon de la Dua Respubliko kaj validis ĝis la fino de la Hispana Enlanda Milito en 1939. La registaro de la Dua Hispana Respubliko en ekzilo pluagnoskis ties validon ĝis 1977, kiam la demokratiiga politika proceso de la nomita Hispana Transiro permesis la redakton de nova demokratia konstitucio.

La konstitucio organiziĝis en 9 ĉapitroj (125 artikoloj totale) kaj du provizoraj dispozicioj.

Oni agnoskis rajtojn kaj devojn de hispanoj, libereco kaj individuaj rajtoj, kaj sociaj, la religian liberecon, de esprimo, kunsido, asocio kaj peto al la registaro, rajto libere loĝi kaj cirkuli, elekton de profesio, neviolenteco de loĝejo kaj korespondeco, egaleco antaŭ la justico, protektado al la familio, rajto al divorco, rajto al laboro, al la kulturo kaj lernado, ktp. Estis artikoloj pri la rilato inter Katolika Eklezio kaj Ŝtato. Oni nuligis ĉiun klasprivilegion, kio konsistigis en nuligo de la nobelularo kiel jura ento. Oni konsideris la eblo sociigi la posedrajton kaj de la ĉefaj publikaj servoj, kvankam definitive la projektoj de naciigo de la tero, la minoj, la bankoj kaj la fervojoj neniam okazis.

## Bibliografio 
* Alcalá-Zamora, Niceto. *Los defectos de la Constitución de 1931 y tres años de experiencia constitucional*. Patronato 'Niceto Alcalá-Zamora y Torres', Málaga, 2002. ISBN 84-932071-6-0

## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj de la origina faksimilo de 1931 
* La teksto de la Konstitucio de 1931 

Hispana Respubliko de 1931
Kategorio:Dua Hispana Respubliko
Murego de Avilo

eta|775px|Nokta panoramo de la muro. Tiu estas la plej granda monumento lumigebla en la mondo.

La **Murego de Avilo** estas romanika militista murego, kiu ĉirkaŭas la historian urboparton de la urbo Avilo, de la aŭtonoma regiono Kastilio-Leono, en Hispanio.

200px|eta|maldekstre|Fasado de la Palaco de Dávila enmetita en la murego.
En la nuntempo, la historia urboparto, la murego kaj la preĝejoj ekstermuregaj estis deklaritaj kiel Monda heredaĵo de UNESKO.
La murego estas aktiva faktoro tre grava en la urba strukturado de Avilo kaj historie ĝi partoprenis la distribuadon de la urba spaco inter la diversaj sociaj grupoj kiuj loĝis en Avilo. La murego reprezentis la dividon inter la "sovaĝa spaco" kaj la "civilizita". La kamparo, la *plataĵo*, estis la loĝejo de la kamparanoj kiuj estis la plej malalta klaso de la socio kaj kiuj subtenis la urbon. La kamparanoj devis pagi 80% de la kostoj de la urba infrastrukturo, inkluzive de la murego kiu havis la fonduson *la riparo de la murego*. La esplorado de la defenda strukturo de la murego konkludas ke ĝia formo similas al la muregoj konstruitaj en Andaluzio. La celo de la murego estas la defendado de la urbo kaj ĝi restis tiel en la reformoj de la 14-a jarcento kiuj plibonigis ĝin.

eta|maldekstre|250px|Kongresanoj de la 70a Hispana Kongreso de Esperanto okazinta en El Eskorial dum ekskurso ĉe la muregoj de Avilo
La murego estas posedaĵo de la hispana ŝtato kaj administrata de la Urbodomo de Avilo. Kelkaj sekcioj, kiuj koincidas kun kelkaj konstruaĵoj kiel palacoj aŭ preĝejoj (inter ili la katedralo) estas privataj.

Kvankam ekde la romia konkero ekzistis murego aŭ kadro, la nuna murego venas de la dua duono de la 12-a jarcento. Ĉi tiu kronologio baziĝas sur ĝia morfologio kaj en pluraj dokumentoj. La romia murego verŝajne estis el malpli granda perimetro, ĉi tio baziĝas en ke la muregoj de Leono havis perimetron de 1.700 m kaj tiu urbo estis pli grava ol Avilo. Malgraŭ tio oni malkovris ke ankoraŭ ekzistas du originalaj sekcioj de la primitiva romia murego, enmetitaj en la konstruita morego en la Mezepoko.

La Murego de Avilo estas la plej bone konservita murego en Eŭropo kaj la due plej granda post la Ĉina Murego. Ankaŭ ĝi estas la plej granda monumento lumigebla en la mondo.

Kategorio:Avilo
Kategorio:Muregoj en Hispanio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Hispanio
Ekvilibrismo

**Ekvilibrismo** estas holisma koncepto, kiu strebas al ekvilibro inter politikaj, ekonomiaj, ekologiaj, juraj, socialaj kaj kulturaj interesoj. Ĝi atentas pri la interligiteco de la bazaj tutmondaj problemoj, por trovi daŭripovajn solvojn.

La kvar bazaj ideoj de ekvilibrismo estas:

* ekologiaj alternativoj / pli efikaj strukturoj. La ekvilibrismo volas doni prioritaton al alternativaj metodoj kaj produktoj, ekz. efika uzo de energio, uzo de biologie dissolveblaj materialoj.

* natura, cirkula ekonomia sistemo. La ekonomio funkciu laŭ la principo de cirkulado.

* daŭripova ekonomia kaj financa sistemo. Estu malpermesitaj spekuladoj pri terposedaĵoj aŭ mineralaj riĉaĵoj. Mono estu nur perilo por *realaj* ekonomiaj transakcioj.

* mondcivitaneco / reformo de la Unuiĝintaj Nacioj

## Literaturo 
* Volker Freystedt, Eric Bihl: *Equilibrismus*, Signum Verlag, ISBN 3-85436-370-2
* Dirk C. Fleck, *Das Tahiti Projekt*, Pendo Verlag. München und Zürich, 2008, ISBN 978-3-86612-155-3

## Eksteraj ligiloj 
* Equilibrismus e.V.  Germana Ekvilibrisma Asocio

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Politiko
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Ismoj
Mór Ditrói

**DITRÓI Mór**; Himmelstein  estis hungara aktoro, reĝisoro kaj teatrestro naskiĝinta la  en Koloĵvaro kaj mortinta la  en Budapeŝto. Lia edzino estis Mari Eibenschütz.
eta|Memortabulo pri Mór Ditrói

## Kariero 
Mór Ditrói debutis en 1874 en la teatro de Koloĵvaro, ekde 1880 li ludis en la trupo de Ignác Krecsányi en Kassa, kie li ankaŭ reĝisoris. En 1881 li laboris en la Népszínház kaj en la sekvanta sezono en Debrecen, inter 1883–1885 en Szeged, poste en Nagyvárad, Sopron, Székesfehérvár, Szabadka. En 1887 li fondis la Aktorkooperativon Thália. Ekde 1887 ĝis 1896 li estris la teatron de Koloĵvaro, kie li en 1891 aranĝis Magyar Ciklus (Hungara Ciklo), en 1894–95 Shakespeare-ciklon. En 1896 li dungiĝis al Ferenc Beniczky kaj iĝis ĝia artdirektoro. En 1916 li pensiuliĝis, sed en 1917–18 li helpis Artúr Bárdos en la Teatro Belvárosi, en 1921 li reĝisoris, en 1922 li ludis en Teatro Renaissance, poste en Teatro Magyar. Al nomo de Ditrói ligiĝas la fondo de Aktorlernejo de la Gaja Teatro, kiu ekde 1903 (ĝis 1917 estrite de Ditrói) sub nomo de *Országos Színészegyesület Színészképző Iskolája* funkciis. Inter 1902 kaj 1922 li estis afergvidanta prezidanto de *Országos Színészegyesület*, poste ankaŭ kiel vicprezidanto agadis. Li estis framasono.

## Elektitaj aktoroj en teatra kompanio de Ditrói 
* Emma Delli
* Károly Füredi
* Paula Horváth
* János Körmendy
* Klára Küry
* Kálmán Péchy

## Libro 
* *Komédiások* (rememoraĵo, 1929).

## Memorigiloj 
* strato kaj memortabulo en Budapeŝto

## Notoj kaj referencoj 
* *Magyar Színházművészeti Lexikon*

Ditroi
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ditroi
Ditroi
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 5-an de oktobro
Kategorio:Mortintoj la 16-an de februaro
Béla Ditrói Puskás

**DITRÓI PUSKÁS Béla** [ditro'i puŝkaŝ] estis hungara aktoro naskita en Tövis la 22-an de decembro 1908 kaj mortinta en Kluĵo la 1-an de aprilo 1966.

## Kariero 
Li debutis en 1927 en Koloĵvaro kaj li ludis dum jardekoj operetrolojn.

## El liaj roloj 
* Szemjonovics (Ivanov: Páncélvonat);
* Vászonárus (Fazekas M.–Móricz Zs.: Ludas Matyi);
* Kardos (Háy Gy.: Az élet hídja);
* Fabio (Lope de Vega: A kertész kutyája).

## Fonto 
* *Magyar Színházművészeti Lexikon*

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Ildikó Dobos

**DOBOS Ildikó** [doboŝ] estas hungara aktorino naskita en Szatmárnémeti la 24-an de februaro 1942.

## Premioj, distingoj
*1977 - Jászai Mari-premio

## Kariero
Ekde 1964 ŝi estis anino de Miskolca Nemzeti Színház. Inter 1970 kaj 1991 ŝi estis aktorino de la Veszpréma Petőfi Színház. Ŝi pasigis unu sezonon denove en Miskolc. Ekde 1992 ŝi ludis en la Szegeda Nemzeti Színház. 

## El ŝiaj roloj
*Reich Kató (Endre Fejes: Rozsdatemető); 
*Natasa Rosztova (Tolstoj–Piscator: Háború és béke); 
*Natasa (Maksim Gorki: Éjjeli menedékhely); 
*Juli (Ferenc Molnár: Liliom); 
*Irina (Ĉeĥov: Három nővér); 
*Lady Macbeth (Shakespeare: Macbeth); 
*Orbánné (István Örkény: Macskajáték); 
*Mary Tyrone (O’Neill: Utazás az éjszakába).

## Eksteraj ligiloj
*Spektakloj pluaj http://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=4299

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Judit Dobre-Kóthay

**DOBRE-KÓTHAY Judit** [ko'tai] estas rumanuja hungara scenej- kaj kostumdezajnistino naskita en Sibio la 17-an de junio 1952.
## Kariero
Judit Dobre-Kóthay dungiĝis en 1975 al teatro de Sibio, kie ŝi ĝis 1983 laboris por la rumana kaj la germana teatroj. Inter 1983 kaj 1986 ŝi estis moddezajnistino de kooperativo. Inter 1986 kaj 1991 ŝi laboris en la Nacia Teatro de Târgu Mureş, ekde 1991 en la Kolozsvári Állami Magyar Színház (ŝtata hungara teatro de Kluĵo). Ekde aŭtuno de la jaro 1990 ŝi estas profesorino de la Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat.  
## El ŝiaj scenejdekoracioj
*Băiescu: Das Spiel mit...; 
*Brecht: *Mann ist Mann* (hungare: *Egy fő az egy fő*);
*Federico García Lorca: *La casa de Bernarda Alba* (hungare: *Bernarda Alba háza*);
*Ionesco: La Cantatrice Chauve (hungare: *A kopasz énekesnő*).
## Eksteraj ligiloj
*Spektakloj pliaj: http://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=2052
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj scenejdokoraciistoj
Marc Blondel

**Marc BLONDEL**, naskiĝinta la  en Courbevoie (Francio) estis ĝenerala sekretario de la franca sindikato *Force Ouvrière* de la 4-a de februaro 1989 ĝis la 7-a de februaro 2004, kiam Jean-Claude Mailly postvenis lin.

Marc Blondel membriĝis en la sindikato *Force Ouvrière* en 1958. En 1960/61, li iĝis sekretario de la « sindikato de la socialaj establoj de la pariza regiono » kaj sekretario de la « sindikala unuiĝo de la oficistoj de la parizana regiono ».

En 1965 li iĝis sekretario en la FEC ("*Fédération des Employés et Cadres*") kaj en 1974 li estis elektita ĝenerala sekretario de la sama *FEC*.

En 1980 Marc Blondel estis elektita membro de la estraro de la konfederacio Force Ouvrière kaj en 1989 li iĝis ĝenerala sekretario de la sindikato.

Marc Blondel partoprenis kunvenojn de la Internacia Organizaĵo de Laboro. Dum prelegoj, li parolis pri Esperanto kaj li mem subtenis tiun Internacian Lingvon.

Kategorio:Francaj politikistoj
Seč

eta|Digo de valbaraĵo, tunelo, ruino de burgo Vildštejn|250ra|maldekstra
eta|Valbaraĵa lago kaj insuleto|250ra|maldekstra
**Seč** estas pitoreska urbo de Železné hory (Fera montaro) en Regiono Pardubice en Ĉeĥio, grava ripozloko surborde de la lago de valbaraĵo, kiu estis finkonstruita en la jaro 1934. Ekestis "fabela mondo" por turistoj, ĝuantoj de akvo-sportoj, fiŝkaptistoj. En arbaroj, kiuj ĉirkaŭbrakumas la urbeton, oni povas pluki fungojn kaj precipe purigi pulmojn pere de pura aero. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
Unuaj notoj pri la loko devenas el la jaro 1318. El la jaro 1289 devenas notoj pri burgo Vildŝtejn. En la jaro 1350 estis konstruita preĝejo de sankta Stefano.

Ekde la jaro 1853, kiam Seč estis promociita je urbo, ĝi ankaŭ rajtas uzadi blazonon – arĝenta lilio sur ruĝa kampo.

### Oheb 
Nun jam ruino de gotika burgo, Oheb situas en pitoreska roka loko, supre de la akvonivelo de la valbaraĵo. Ĝi estis konstruita en la jaro 1315. Jam en la jaro 1499 ĝi estis forlasita kaj venis ruiniĝo. Hodiaŭ jam videblas nur restaĵoj de la enir-pordego. Sur kontraŭa roko estas ruino de la burgo Vildŝtejn.

### Valbaraĵo Seč 
La ŝtona baraĵo, sur rivero Chrudimka konstruita en la jaroj 1925 ĝis 1934 inter rokaj flankoj de Oheb kaj Vildŝtejn, havas jenajn
dimensiojn: alteco 42 m, 160 m longeco. La baraĵa lago, kun volumeno de 22,1 milionoj da kubometroj da akvo, estas 7 kilometrojn longa.
Ligna tubaro al elektrejo, kun diametro de 2 metroj, mezuras 1.280 metrojn.
Sub la akvonivelo malaperis kvar segejoj, unu bienego kaj dek unu loĝdomoj.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
[eta|Digo de [Akva rezervujo Seč|valbaraĵo, tunelo kaj ruino de burgo Vildštejn]]
* **Seč**
* Hoješín (+ Horní Ves kaj Dolní Ves)
* Javorka
* Kraskov
* Počátky (Horní Počátky kaj Dolní Počátky)
* Proseč
* Prosíčka
* Přemilov
* Ústupky
* Žďárec u Seče
* Leškova Hůrka

## Panoramo 

Kategorio:Municipoj en distrikto Chrudim
Kategorio:Urboj en distrikto Chrudim
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Fera montaro
Kategorio:Setlejoj sur Chrudimka
San Damián Texoloc

**San Damián Texoloc** estas unu el la 60 komunumoj de la meksika subŝtato Tlaxcala, kiu estas meksika subŝtato kiu situas en la centra Meksiko, relative proksime al la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas San Damián Texoloc. Krom la ĉefurbo 3 aliaj loĝlokoj (statistike: urboj, vilaĝoj vilaĝetoj, domaroj) apartenas al la komunumo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 29049.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 4480 loĝantojn. El tiuj estis 2192 viroj kaj 2288 virinoj. La komunumo havas surfacon de 10,46&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2260 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 841,2&nbsp;mm/m2 de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas .

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 en la komunumo vivis 3631 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 10 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,28 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*San Damián Texoloc  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Tlaxcala
Ethiopian Airlines

**Ethiopian Airlines** en la amhara lingvo: የኢትዮጵያ አየር መንገድ (''Yäitəyop'əya 'äyärə mänəgädə*), mallonge: የኢትዮጵያ(*Yäitəyop'əya*) estas flugkompanio kun sidejo en Adis-Abebo, Etiopio. Ĝia ĉefa centro estas la Internacia Flughaveno Bolo. Etiopio Airlines estas la plej granda kaj aktiva el la flugkompanioj en Afriko kun 80 destinoj en la tuta mondo. Ethiopian Airlines flugas al pli ol 30 lokoj de Etiopio (2008).eta|250px|dekstra|Aviadilo de Ethiopian Airlines
## Historio 
Ethiopian Airlines estis fondata la 30-an de decembro 1945, far la imperiestro Haile Selassie, kun la asisto de TWA. Ĝi ekfunkciis la 8-an de aprilo 1946, per semajna flugo inter Adis-Abebo kaj Kajro kun 5 Douglas DC-3.

Ĝi ekiĝis kun la longdistancaj flugoj al Frankfurto en 1958 kaj inaŭguriĝis ĝia unua jeto en januaro 1963 per flugo de Adis-Abebo al Najrobio. En 1965, ĝi sukcesis internacie kaj ŝanĝis sian nomon *Ethiopian Air Lines* al *Ethiopian Airlines''. La Etiopa Registaro estas la posedanto de la tuta kompanio kaj ĝi dungas al 4.700 personoj (marto 2007).

Kvankam en la komenco ĝi baziĝis sur laboristaro (teknikistoj kaj aviadistoj) el Usono, okaze de ĝia 25-a datreveno en 1971, Ethiopian Airlines iom post iom komencis funkcii per etiopaj laboristoj. En 1998, ĝi komencis realigi transatlantikajn flugojn. Ĝi estas unu el la malmultaj profitodonaj flugkompanioj de Afriko. La flugkompanio estis menciita en The Economist kiel ekzemplo fine de 1987. La flugkompanio ĉiam flugis al la ĉefurbo de Eritreo, Asmero, ĝis la milito inter la du landoj en 1998. En 2002, la flugkompanioj transportis al 1.054.687 da pasaĝeroj.

## Aer-floto 
Kategorio:Flugkompanioj
Kategorio:Etiopaj firmaoj
Eurovoc

**Eurovoc** estas plurlingva tezaŭro prizorgata de la Oficejo por Publikigo de la Eŭropa Unio. Ĝi enhavas kontrolitan vortaron por indeksigo de EU-rilataj dokumentoj. Eurovoc estas uzata de la Eŭropa Parlamento, naciaj kaj regionaj parlamentoj, naciaj administracioj kaj de diversaj eŭropaj institucioj.

Ekde la 20-a de Januaro 2010 Eurovoc enhavas 22 lingvojn oficialajn de Eŭropa Unio kaj la kroata. Plue ĝi estas tradukita de naciaj parlamentoservoj al la albana, la rusa kaj la ukraina lingvoj. La registaro de la provinco Biskajo tradukis ĝin en la eŭskan. 

Eurovoc inkluzivas ĉiujn agadkampojn de EU kaj estas klasifikita en 21 fakoj kaj 127 mikrotezaŭroj. Ĝi ampleksas 6645 priskribajn kapvortojn (priskribilojn), kiuj preferendas por indeksoj de EU-dokumentoj. Krome ĝi enhavas sinonimajn kaj aliajn temorilatajn nepriskribilojn, kiuj plugvidas al la prefere uzendaj priskribiloj. La nombroj de tiuj nepriskribiloj varias inter la diversaj lingvoj de 150 (slovena) ĝis 13139 (ĉeĥa).

Jen la fakoj de Eurovoc:

* politika vivo
* internacia rilatoj
* Eŭropaj Komunumoj
* juro
* ekonomio
* ekonomiaj kaj financaj interrilatoj
* financo
* sociaj demandoj
* edukado kaj komunikado
* sciencoj
* entreprenado kaj konkurado
* okupado kaj laboro
* trafiko
* medio
* agrikulturo, forst-administracio kaj fiŝkaptado
* agrikulturo kaj nutrado
* produktado, teknologio kaj esplorado
* energio
* industrio
* geografio
* internaciaj organizaĵoj

Eurovoc estas strukturita du-nivele:
# la fakoj, distingitaj per ducifera nombro kaj signifo, ekz. 10 EŬROPAJ KOMUNUMOJ
# la mikrotezaŭroj, distingitaj per kvarcifera nombro, kies unuaj du ciferoj korespondas kun la fako de la mikrotezaŭro kaj per signifo, ekz. 1011 KOMUNARA JURO.

La Eurovoc-tezaŭro estas libere legebla kaj por propraj projektoj uzebla laŭ senkosta permesilo.

## Fontoj kaj ligilo 
* Eurovoc 

Kategorio:Eŭropa Unio
Kategorio:Referencaj verkoj
Kategorio:Lingvoscienco
Dua jakobita ribelo

eta|dekstra|Charles Edward Stuart
La **dua jakobita ribelo** (1745) celis surtronigi James Francis Edward Stuart en Britio. Tiu estis la filo de la ekzilita Jakobo la 2-a (Anglio), kiu mortis en 1701.

## Fono 
Post la morto en 1714 de Anna de Britio, kiu estis la lasta stuarta reganto de Britio, la hanovra dinastio regis tiun landon. Tamen jakobitismo - la subteno de la ekizilita stuarta dinastio - restis minaco. En 1715 okazis la unua jakobita ribelo, kiu katastrofe malsukcesis.

En 1745 Charles Edward Stuart, filo de la ankoraŭ vivanta James Francis Edward Stuart, decidis lanĉi novan ribelon. Li esperis gajni la aktivan subtenon de Francio, sed komence tio ne okazis, kvankam tiutempe estis militado inter Britio kaj Francio - la milito de aŭstria sukcedo. Ŝajne la francoj kredis ke mankus sufiĉe da subteno en Anglio.

## Lanĉo de ribelo 
Charles Stuart pruntis monon de pariza bankiero por pagi armilojn. La 23-an de julio 1745 li alteriĝis ĉe la skota insulo Eriksay, kaj poste velis al la ĉeflando. Multaj skotaj montaranoj, plejparte romkatolikoj, aliĝis al li, kaj gajnis plurajn malgravajn venkojn.

## Sukcesoj kaj katastrofo 
La 17-an de septembro la ribelantoj eniris Edinburgon. La francoj fine decidis doni iomete da financa kaj milita subteno. Dume la brita registaro deklaris ke la statutoj kontraŭ romkatolikoj pliefektiviĝu, kaj revenigis regimentojn el la kontinenta Eŭropo, sub Vilhelmo (Duko de Cumberland), filo de Georgo la 2-a (Britio).

La 21-an de septembro la jakobitoj venkis la ĉefan hanovran armeon en Skotlando ĉe Prestonpans, urbeto proksime al Edinburgo. La 8-an de novembro Charles Stuart invadis Anglion. Carlisle kaptiĝis la 15-an de novembro; la 23-an de tiu monato hanovra generalo forlasis Manĉestro; la 26-an la ribelantoj ĝoje bonveniĝis en Preston. La 4-an de decembro ili atingis Derby. Tie okazis grava debato, ĉu retiri sin en Skotlandon, ĉu marŝi suden. La 6-an de decembro estiĝis paniko en Londono, el kiu romkatolikaj pastroj forpeliĝis, sed la ribelaj generaloj jam decidis retreti norden: ili ne kuraĝis ataki la batalspertajn regimentojn revenigitajn de Eŭropo. Tiu manko de kuraĝo kondukis ne-eviteble al katastrofo.

La jakobitoj estis persekutataj de la angla armeo. Fine de Decembro la angloj rekaptis Carlisle. La 23-an de decembro la jakobitoj venkis dum bataleto ĉe Inverurie, urbo proksime al Aberdeen. La 17-an de januaro 1746 ili gajnis pli gravan venkon ĉe Falkirk. De la 20-a de marto al la 3-a de aprilo ili malsukcese sieĝis Fort William. La 15-an de aprilo estis malvenko. La sekvan tagon okazis la fina Batalo de Culloden, kiam la duko de Cumberland atingis decidan venkon.

Post tiu batalo la duko de Cumberland brutale pacigis la skotajn montanarojn, tiel akirante la kromnomon "buĉisto". Charles Edward Stuart nur malfacile eskapis. Ties patro translokiĝis al Romo kaj neniam plu klopodis kapti la britan tronon.

## Vidu ankaŭ 
* Jakobitismo

Kategorio:Ribeloj en Britio
Kategorio:Ribeloj en la 18-a jarcento
Kategorio:Konfliktoj en 1740-1749
Kategorio:1745
Kategorio:1746
Ruĝventra turdo

La **Ruĝventra turdo** aŭ **rufaventra turdo** () aŭ ankaŭ simple Sabiao, nomo kiu en portugala lingvo difinas la *Turdus rufiventris* kaj estas ankaŭ bazo de la nomoj de pluraj specioj de turdoj de Brazilo, estas birdo de la paseroformaj kiu loĝas en Sudameriko. 

Ĝia rufa ventro donas al ĝi la nomon (ankaŭ en la latina scienca nomo) kaj ĝia kanto estas tre belsona. Ĝi estas trovebla en centra kaj orienta Brazilo, Bolivio, Paragvajo, Argentino kaj Urugvajo. Ĝi vivas en riverbordoj, ceradoj, bovejoj kaj fruktoĝardenoj. Ĝia dieto enhavas insektojn kaj vermojn kaj karnajn fruktojn.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Passeriformes - paseroformaj
**Turdidae - turdedoj
****Turdus* Linnaeus, C, 1758 - turdo
*****Turdus rufiventris* Vieillot, LJP, 1818 - blankdorsa turdo
******Turdus rufiventris juensis* (Cory, CB, 1916)
******Turdus rufiventris rufiventris* Vieillot, LJP, 1818

240px
## Ruĝventra turdo kiel simbolo de Brazilo 
La Ruĝventra turdo (*Turdus rufiventris*) estas pere de landa dekreto ekde la 3a de oktobro de 2002 simbolo de la birda faŭno de Brazilo kaj laŭ la brazila popolo la nacia birdo de Brazilo. Tiu birdo estas ankaŭ pere de la sama dekreto la birda simbolo en la 5a de oktobro dum la Birda Tago (en portugala Dia da Ave) en Brazilo.

La kanto de la Sabiao estis temo de la poemo de Antônio Gonçalves Dias *Canção do Exílio* (tradukita al esperanto ''Kanto de l' Ekzilo* de Francisko Valdomiro Lorenz):

*'Peco de la Kanto de l' Ekzilo'''

Mia lando havas palmojn, Kie kantas sabia'.  Birdoj tie ĉi kantantaj, Tiel ne belsonas ja.

## Vidu ankaŭ 
* Los Chalchaleros

## Referencoj 
* DALGAS FRISCH, Johan; DALGAS FRISCH, Christian. Aves brasileiras e plantas que as atraem. 3. Edição. São Paulo: Dalgas Ecoltec, 2005
* HÖFLING, Elizabeth; ALMEIDA CAMARGO, Hélio F. Aves no campus. 3. Edição. São Paulo: Edusp, 2002

Kategorio:Turdoj
Kategorio:Turdedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Urugvajo
Ilona Dorián

**DORIÁN Ilona** [doria'n] estis rumanuja hungara aktorino naskita en Kluĵo la 14-an de septembro 1927 - mortis la 26-a de aŭgusto 2001.

## Premioj, distingoj 
* 1964- Meritartisto.

## Kariero 
Ŝi estis la aktorino de la Kolozsvári Állami Magyar Színház ĝis 1984.

## El ŝiaj roloj 
* Abigail (Scribe: Egy pohár víz);
* Dorine (Molière: Tartuffe);
* Rosaura (Goldoni: A furfangos özvegy);
* Ilma (Mihály Vörösmarty: Csongor és Tünde);
* Júlia (Shakespeare: Rómeó és Júlia);
* Irina, Natasa (Ĉeĥov: Három nővér);
* Rozika (Zsigmond Móricz: Úri muri);
* Polly (Brecht–Weill: Koldusopera);
* Stella (Williams: A vágy villamosa)

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Federacia Respublika Demokratia Partio

La **Federacia Respublika Demokratia Partio** (en hispana *Partido Republicano Democrático Federal*, konata ankaŭ kiel **Partido Federal** (Federala Partio), estis politika partio de Hispanio de karaktero federalisma kaj respublikisma kreita post la revolucio de septembro de 1868 kaj kun parlamenta deputitaro ĝis la balotadoj de 1872.

Tiu partio sekvis la teorion de la pakto de Francisco Pi y Margall, kaj tiel ĝi funkciis el diversaj influcentroj, ĉefe el la regionoj orientaj de Hispanio, katalunlingvaj, nome el Barcelono kaj Palma de Mallorca.

La parlamenta reprezentado estis de 85 deputitoj en la Parlamento de 1869, 52 en 1871, 52 en aprilo de 1872 kaj 77 en aŭgusto de 1872.

## Eksteraj ligiloj 
* En la kataluna  de Fèlix Cucurull i Tey.

Kategorio:Politikaj partioj de Hispanio
Anna Dukász

**DUKÁSZ Anna** [duka's] estis rumanuja hungara aktorino naskita en (Oradea) la 30-an de aprilo 1925 kaj mortinta en Debreceno la 12-an de junio 2000. Ŝi estis la patrino de aktoro Péter Dukász, la edzino de pentristo, skulptisto István Vígh.

## Premioj, distingoj
*1962 - Meritartisto.

## Kariero
Anna Dukász estis 18-jara, kiam ŝi debutis en Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat kaj ludis tie ĝis 1961, poste ĝis 1968 ŝi estis anino de la Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat kaj pli poste ĝis 1973 ŝi estis direktorino de la Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház. Ŝi elmigris en 1976 kun sia edzo, belartisto István Vígh Usonon. En 1993 ŝi elpaŝis en Festivalo de la Teatroj Translimaj Hungaraj en Kisvárda en hungara trupo de Toronto. Ŝi festis sian 50-an jubileon en Munkács. En 1996 ŝi loksidiĝis kune kun sia edzo en Debrecen. 

## El ŝiaj roloj
*Tóth Flóra (Bródy S.: A tanítónő); 
*Sylvia (Imre Kálmán: A csárdáskirálynő); 
*Olympia (Ferenc Molnár); 
*Alexandra del Lago (Williams: Az ifjúság édes madara); 
*Királyné (Scribe–Mészöly D.–Fényes Sz.: Sakk-matt); 
*Feleség (László Németh: Papucshős); 
*Orczy Istvánné (Illyés Gy.: Különc).

## Referencoj 
*Magyar Színházművészeti Lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Kategorio:Mortintoj en Hungario