Nuklea milito

**Atommilito** aŭ **nuklea milito** estas milito en kiu estas uzataj, interalie aŭ ĉefe, nukleaj armiloj ekzemple atombombo. Tia milito komencis la lastajn tagojn de la Dua Mondmilito kiam Usono, kiu jam estis venkonta, lanĉis po unu atombombon sur la japanaj urboj de Hiroŝimo kaj Nagasako. Poste ŝtatoj kiu havis la necesan teknikaron, faris nur provojn, sed ankaŭ kaŭzante polemikon kiel tiuj de Francujo en Oceanio aŭ tiuj de Barato kaj Pakistano. Krom tio la atommilito iĝis konstanta minaco dum la Malvarma Milito kaj ankoraŭ estas ĉe la konstanta militemo inter arabaj ŝtatoj, plus Irano, kaj Israelo.

*Nuclear War Survival Skills* aŭ mallonge NWSS estas anglalingva libro verkita de Cresson Kearny kiel manlibro de civila defendo. Ĝi enhavas informojn kolektitajn el la esploro farita ĉe Oak Ridge National Laboratory dum la malvarma milito kaj el la longa vivado en ĝangalo fare de Kearny kaj el liaj internaciaj vojaĝoj.

## Transvivo 
La prognozoj de la efikoj de granda kontraŭ-valora (angle: *countervalue*) nuklea interŝanĝo inkluzivas milionojn da enloĝantoj de grandaj urboj mortigitaj ene de mallonga tempo. Kelkaj prognozoj el 1980-aj jaroj iris pli for kaj argumentis, ke kompleta nuklea milito povus eventuale kaŭzi formorton de homaro. Tiaj prognozoj foje, sed ne ĉiam, bazitaj sur la totala milito kun arzenaloj de grandeco de la pinto de la malvarma milito, ricevis kritikon en pli posta periodo. Aliflanke, kelkaj registaraj prognozoj el 1980-aj jaroj, kiel ekzemple *CRP-2B* de FEMA kaj *Carte Blanche* de NATO, estis kritikataj fare de la grupoj kiel Federacio de Usonaj Sciencistoj por esti tro optimismaj. Ekzemple *CRP-2B*, malfame prognozis, ke 80 % de usonanoj transvivus nuklean interŝanĝon kun Sovetunio, kio neglektis impaktojn de nuklea milito sur sanprizorga infrastrukturo, provizo de manĝaĵo kaj la ekosistemo kaj antaŭsupozis, ke ĉiuj grandaj urboj povus esti sukcese evakuaciitaj ene de 3–5 tagoj. Nombro da publikaĵoj dum la malvarma milito advokaciis por prepariĝoj, kiuj povus ebligi al grandaj partoj de civiluloj transvivon de eĉ totala nuklea milito. Inter la plej famaj de tiaj publikaĵoj estas *Nuclear War Survival Skills*.

Por eviti vundiĝon kaj morton el la varma kaj prema efiko de nuklea armilo, oni instruis infanojn en lerneja aĝo "kauriĝi kaj ŝirmi sin", angle *duck and cover*, laŭ la fruatempa malvarmmilita samnoma filmo. Tia konsilo estas donata ankaŭ por la kazo de nuklea teroratako.

La brita registaro evoluigis publikan alarman sistemon por uzi dum nuklea atako kun la atendo de kvarminuta averto antaŭ detonacio. Usono atendis avertotempon de duonhoro (por terbazaj misiloj) ĝis malpli ol tri minutoj (por submarŝipe bazitaj armiloj). Multaj landoj havas planojn por daŭreco de registaro post nuklea atako aŭ similaj katastrofoj. Tiuj varias de elektro de pluvivanto kun la celo certigi la supervivon de iu formo de registara gvidado, ĝis la sovetunia "Mortmana" sistemo (angle *Dead Hamd*, ruse *Периметр*), kiu ebligas respondon eĉ se la tuta sovetunia registaro estus detruita. Nukleaj submarŝipoj ricevas leterojn de lasta rimedo (angle *Letters of last resort*): ordonojn pri kion fari en la kazo, ke malamika nuklea atako detruis la registaron.

Pluraj aliaj landoj ĉirkaŭ la mondo faris signifajn penojn por maksimumigi siajn eblojn de travivo en la okazo de grandaj katastrofoj, kaj naturaj kaj homfaritaj. Ekzemple, metrostacioj en Pjongjango, Nord-Koreio, estis konstruitaj 110 metrojn subtere kaj estis dizajnitaj por servi kiel nukleaj ŝirmejoj en la kazo de milito, kun ĉiu stacia enirejo konstruita per dikaj ŝtalaj eksplodopordoj. Ekzemplo de private financitaj radiaktivaj ŝirmejoj estas la *Ark Two Shelter* en Ontario, Kanado, kaj aŭtonomaj ŝirmejoj estis konstruitaj kun emfazo je postmilita homa interkonektado kaj rekonstruado. En Svislando plimulto de la hejmoj havas subteran eksplodan kaj radiaktivan ŝirmejon. La lando havas tiom da ŝirmejoj, ke ili povas loĝigi iomete pli ol la tuta populacio de la lando.

Dum la nukleaj radiaktivaj ŝirmejoj priskribitaj supre estas la idealaj longtempaj protektaj metodoj kontraŭ danĝera radiada ekspono en la okazo de nuklea katastrofo, estas ankaŭ necese havi moveblajn protektajn ilojn por laboristoj en medicino kaj sekureco por sekure kunlabori dum evakuado kaj multaj aliaj necesaj publikaj sekurecaj celoj. Estas multaj bazaj ŝirmaj strategioj uzataj por protekti kontraŭ la deponiĝo de radioaktiva materialo de eksteraj radiadaj medioj. Respiriloj, kiuj protektas kontraŭ interna deponiĝo, estas uzataj por malhelpi la enspiron kaj engluton de radioaktiva materialo kaj haŭt-protekta ekipaĵo, kiu estas uzata por protekti kontraŭ la deponiĝo de materialo sur eksteraj strukturoj kiel haŭto, hararo kaj vestaĵo. Dum ĉi tiuj protektaj strategioj iomete mapliigas la eksponon, ili provizas preskaŭ nulan protekton de ekstere penetranta gama-radiado, kiu estas la kaŭzo de akuta radiada sindromo kaj povas esti ekstreme mortiga en altaj dozoj. Nature ŝirmado de la tuta korpo de alt-energia gama-radiado estas plej bona, sed la necesa maso por provizi adekvatan malpliigon igas funkcian movon preskaŭ neeblan.

## En populara kulturo 
Nuklea milito estas ofta temo de sciencfikciaj aŭtoroj pri la fino aŭ drasta ŝanĝo de civilizacio. Ĝi estis ofta temo ĉefe dum la tempo de la Malvarma milito, kiam estis la risko de la tutmonda konflikto pro la usona-sovetunia antagonismo ĉiam aktuala.

La minaco de nuklea milito en la kunteksto de la Malvarma milito estas la ĉefa temo de la kanto Forever Young de la muzikgrupo Alphaville el la jaro 1984.

### Filmoj 
* *The Day After (1983)* – usona filmo, kies ĉeftemo estas nuklea milito kaj ĝiaj konsekvencoj
* *WarGames*
* *Threads (1984)* – realisma britia televida filmo pri la konsekvencoj de nuklea milito por Unuiĝinta Reĝlando
* *The Terminator*
* *How I Live Now
* *Thirteen Days*
* *Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb*
* *The Sum of All Fears''

## Ligiloj 
### Referencoj 
### Literaturo 
* 
* 
* 

### Vidu ankaŭ 
* Stanislav Petrov
* Ryszard Kukliński
* Nuklea vintro

### Eksteraj ligiloj 
*  Virtuala ekspozicio Hiroŝimo-nagasako: 75 jaroj por paco - memore (kun fotoj)
*  Virtuala ekspozicio Hiroŝimo-nagasako: 75 jaroj por paco - klerige
*  Prelego de Osioka Taeko, Ne plu Hiroŝimon: atesto de atombombito – Virtuala ekspozicio Hiroŝimo-Nagasako: 75 jaroj por paco, YouTube

Kategorio:Militoj
Kategorio:Nuklea armilo