Na (prepozicio)

La vorteto "**na**" estas eksperimenta aŭ neologisma prepozicio en Esperanto proponata kiel alternativa maniero esprimi akuzativon en situacioj, kie la proponantoj opinias uzon de la kutima akuzativa finaĵo *-n* ne taŭga, precipe antaŭ literoj, partikuloj, titoloj kaj citaĵoj kaj kiel tia, antaŭ ĝia ekuzo devas esti iel aprobita de la Akademio de Esperanto.
* Laŭ kelkaj, oni povas uzi tiucele eĉ prepozicion *je*.
* Ĉe **propraj nomoj** kaj ĝenerale 'neesperantigeblaj' vortoj (kiuj ne finiĝas per '-o'): oni aldonas la finaĵon -n post vokalo, aŭ -on post konsonanto. Tiel la devena formo restas rekonebla. Ĉi-kaze oni uzas la formon *Shakespeare-on* por nekutimaj vortoj (aŭ eĉ *Ŝekspiron*).
* Kiu pelas kiun, tio estas komprenebla el la teksto. Ankaŭ en naciaj lingvoj ekzistas neprecizaj esprimoj.
* Antaŭ **literoj**: anstataŭ "*Na J* oni aldonas por krei pluralon.", oni preferu "La literon J oni aldonas por krei pluralon.".
* Antaŭ **numeraloj**: anstataŭ "Ŝovu *na 1 (unu)* je tri cifer-pozicioj maldekstren.", oni preferu "Ŝovu la numeralon 1 (unu) je tri cifer-pozicioj maldekstren.".
* Antaŭ **priparolataj vortoj**: anstataŭ "Evitu uzi *na alies*, uzu *na aliula*.", oni preferu "Evitu uzi la vorton alies, uzu la vorton aliula.".
* Antaŭ **titoloj**: anstataŭ "Mi legis *na Gerda Malaperis*.", oni preferu "Mi legis la verkon Gerda Malaperis.",
* Antaŭ **citaĵoj**: anstataŭ "Cezaro diris ''na 'Ĵetkubo estas ĵetita' *.", oni preferu *"Cezaro diris, ke ĵetkubo estas ĵetita"*.
* La problemo pri **ambaŭ** ŝajnas esti sensignifa : anstataŭ "*Mi volas ambaŭ*.", oni preferu "*Mi volas ĉiujn du*." Zamenhof mem malkonsilis diri "Mi volas *la ambaŭon*" en la kolekto "Lingvaj Respondoj".
* Rilate al la frazo **Ĉiuj knabinoj ŝatas ĉiujn knabojn, sed nur iom da virinoj ŝatas iom da viroj.**, oni povas anstataŭe diri ke, "*Ĉiuj knabinoj ŝatas ĉiujn knabojn, sed nur iomo da virinoj ŝatas iomon da viroj.*"
* Eĉ la skizita frazo (en la lasta punkto de la supra listo) estas nebula. Iuj (mi!) devas legi la akuzativan formon por kompreni la na-an.
* La prepozicio *na* tro similas al la Esperanta vorteto *ne*, do oni povas erare konsideri ĝin mistajpo kaj kompreni la malan sencon de la intencita.
* Oni multobligas la manierojn esprimi la akuzativon, kio malsimpligas la lingvon: Ĉar eĉ la naistoj mem ne uzas "na" ĉiam anstataŭ n-finaĵon, devas esti reguloj, kiuj fiksas kiam oni uzu "na" kaj kiam oni uzu n-finaĵon. Tio estigas komplikan regularon pri la esprimo de akuzativo, neinda kaj kontraŭnatura je Esperanto. (Tamen ne necese temus pri striktaj reguloj, sed nur pri stilo kaj personaj kutimoj, simile al la elekto inter aktiva kaj pasiva voĉoj).

## Kontraŭkontraŭargumentoj 
* Argumento kontraŭ la opinio ke "na" estas nefundamenta estas, male, ke ĝi ĝuste *savas* la distingon de akuzativo, distingo kiun postulas Fundamento sed kiun malobservas multaj esprimoj sen la vorteto "na".
* La prepozicio "je" estas malpreciza. Tio taŭgus eble por akuzativo tie kie akuzativa formo anstataŭas alian prepozicion, simile kiel ekzemple "Iru Parizon" anstataŭ "Iru al Parizo". Sed kelkfoje la akuzativeco kunportas tre klaran signifon kaj precizan rilaton inter subjekto kaj objekto, ekzemple "Kolonelo murdis politikiston". Tiam ĝenerala prepozicio "je" ne bone transdonas la signifon. Kaj se la profesiojn en tiu frazo anstataŭas la propraj nomoj de la koncernaj homoj, povas esti neglate uzi akuzativan finaĵon:
* Akuzativa finaĵo je propra nomo funkcias se la nomo estas espigita. Se ne, tiam la akuzativa formo fariĝas ambigua, ne montranta kia estas la nominativa formo.
* Enŝovi kromvorton kun akuzativa finaĵo klarigan antaŭ prepozicio, numeralo aŭ citaĵo en principo funkcias. Sed en praktiko ĝi ne estas uzata se la kromvorto estas tro longa aŭ ĝia signifo tro "akademia", tio estas neĉiutaga, kiel ekzemple la vorto "numeralo".
* La argumentata egaligo inter "iom da virinoj" kaj "iomaj virinoj" estas erara kaj montras eĉ mankon na sento pri la lingvo.
* La ekzempla frazo *"Sufiĉas malsukcesigi ĉiujn provojn savontajn ĝin"* estas jam en sia konstruo tiom komplika ke oni devus rekonstrui ĝin, ekzemple per korelativo: *"Sufiĉas malsukcesigi ĉiujn provojn kiuj savos ĝin"*.
* Simileco inter "na" kaj "ne" estas tute nevalida argumento se oni samtempe akceptas la similecojn inter ekzemple "mi", "vi", "ni", "ŝi", "ĝi", "si" kaj "li", inter "tiu", "kiu", "ĉiu" aŭ inter "peco" kaj "paco".
* Belo de esperanto estas ke oni ne fiksas ĉiun esprimon per strikta regulo. Male, ĝuste la forta strikto de kaj per malmultaj reguloj donas al la lingvo grandegan flekseblon, esprimkapablon tre varian kaj liberecon al ĝiaj parolantoj.

## Historio kaj menciindaj aperoj 
La prepozicio "na" estis origine proponita de G. F. Makkink en lia verko *Nia fundamento sub lupeo* en 1990. En tiu libro li donis kvar ekzemplojn de situacioj, en kiuj tia prepozicio utilus kaj proponis, ke oni povus uzi por tiu celo aŭ la vorton "na", aŭ la vorton "no". Kiam dum la 90-aj jaroj la unuaj homoj elprovis tiun proponon, ambaŭ variantoj ("na" kaj "no") estis uzataj. Sed kiam la uzo de "na" multiĝis komence de la unua jardeko de la 21-a jarcento, klariĝis, ke la formo "na" venkis kontraŭ la formo "no".

Al la disvastiĝo de "na" verŝajne signife kontribuis la Manifesto de naismo, kiun Marteno Miniĥ publikigis interrete fine de 2001.

Manuel Halvelik en sia lingvoprojekto Arcaicam Esperantom (1969) jam pli frue enkondukis similan prepozicion "**no**", kiu staru antaŭ malfacile deklinaciebla vorto kaj transprenu ĝiajn deklinaciajn finaĵojn anstataŭ ĝi. Ankaŭ fine de la originala manlibro pri Popido, Halvelik klarigas, ke "no" estas "prepozicia stumpigo de [la vorto] *nomo*, metota antaŭ iu substantivo ne fleksienda – precipe propra nomo – por ricevi ties fleksiformon anstataŭe".

Probal Dasgupta, prezidinto de UEA, en sia novjara mesaĝo por 2012 en la revuo Esperanto menciis la prepozicion "na":

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Manifesto de naismo* de Martin Minich – iom pli profunda priparolo de la temo kaj klarigo de la neceso kaj uzkampoj de la prepozicio
* Artikolo en *Libera Folio* pri naismo
* *Kontribuoj al la norma esperantologio '' de Helmut Welger – kritiko de la verko de Makkink
* Pri la na-ismo de Bertilo Wennergren

Kategorio:Gramatiko de Esperanto
Kategorio:Neologismoj
Kategorio:Reformoj en Esperanto