open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Katedralo Senmakula Koncipiĝo (Vagaduguo)

**Katedralo Senmakula koncipiĝo** (france: ''Cathédrale de l'Immaculée-Conception*) estas romkatolika preĝejo en  Vagaduguo, Burkino. 

Ĝian konstruon iniciatis la franca misiisto kaj episkopo Joanny Thévenoud; la realigo estis inter 1934 kaj 1936. Temas samtempe pri la episkopa kirko de la Episkopujo de Vagaduguo (en 2026: Prosper Kontiebo). Kiel konstrumaterialon oni uzis enlande tipajn argilajn brikojn nomitajn *banco*. La arkitekturo memorigas onin tamen pri la eŭropa romaniko. La horizontala projekciaĵo estas de trinava baziliko estanta sen transepto. Sed ĉi skemo realiĝis nur je du etaĝoj tiel ke al grandaj longeco kaj larĝeco respondas nur relative malgranda alteco. Kun la du ne samaltaj turoj aspektantaj bruske rompitaj la tuto donas impreson de aĵon nefinitan. 

La kirko troviĝas en la centro de la ĉefurbo en la kvartalo *Quartiers Saints* (sektoro 1), ĉe la avenuoj *avenue Bassawarga* kaj*avenue de la Cathédrale*.
## Eksteraj ligiloj
*informoj arĥitekturaj ĉe *structurae.net*
**ouaga24.com''
*fejsbuka sinprezento

## Notoj
Kategorio:Burkino
Vagaduguo
Vagaduguo
Vagaduguo
Ĉielarkdorsa kolibro

La **Ĉielarkdorsa kolibro** (*Aglaeactis cupripennis*, laŭ kio ankaŭ *kuprokolibro*), kaj ankaŭ *colibrí cobrizo* en hispana, estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la kvar specioj de la genro *Aglaeactis*. Ĝi troviĝas en Kolombio, Ekvadoro kaj Peruo.

## Taksonomio kaj sistematiko
Ĝis komenco de 2022 tiu ĉi specio havis du agnoskitajn subspeciojn, nome la nomiga *A. c. cupripennis* kaj *A. c. caumatonota*. Iam la specio estis subdividita en ĝis ses subspecioj. Krome, tio kio estas nun la Violdorsa kolibro (*A. aliciae*) estis traktita kiel subspecio de la Ĉielarkdorsa kolibro.

Shining sunbeam (Aglaeactis cupripennis cupripennis) Caldas 2.jpg|montranta irizecajn dorsoplumojn
Shining sunbeam (Aglaeactis cupripennis cupripennis) in flight Caldas.jpg|dumfluge

## Aspekto
La Ĉielarkdorsa kolibro estas 12 ĝis 13 cm longa. Maskloj pezas 7,6 ĝis 8,1 g kaj inoj 6,9 ĝis 7,5 g. Ambaŭ seksoj havas mallongan, rektan, nigran bekon. Unika inter brilkolibroj, neniu sekso havas blankan plumaron. Maskloj de la nomiga subspecio havas malhelbrunajn kronon kaj supran dorson; ilia malsupra dorso kaj pugo estas lil-oraj, fariĝante arĝentverdaj sur la supravostaj kovriloj. Iliaj vostoplumoj estas malhelbrunaj ĝis ruĝecbrunaj, kutime kun bronzaj randoj. Ilia gorĝo estas ruĝecbruna punkteca de malhelgriza, la brusto estas pecete flavbruna, kaj la ventro ruĝecbruna. De nordo al sudo, la subaj partoj de la masklo fariĝas pli helaj, la krono pli malhela, kaj la vosto pli ruĝa. Inoj similas al la maskloj, sed la ora kaj verda koloroj de la malsupra dorso kaj pugo estas pli obtuzaj aŭ forestas. *A. c. caumatonota* diferencas de la nomiga pro iriza ametista pugo kaj purpurkoloraj ametistaj supravostaj kovriloj. Ĝi estas ĝenerale sufiĉe ofta, troviĝas en vasta gamo da vivejoj, kaj troviĝas en pluraj protektitaj areoj.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto
*Ridgely, Robert kaj Paul Greenfield. *The Birds of Ecuador*. Volume II: Field Guide. Cornell, 2001
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Peruo
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Tulos

**Tulos** (finne *Tuulijärvi*, "ventlago") estas lago en la riverbaseno de Vuoksa, situanta en la distriktoj Repola kaj Lentiera de la Municipo Muĵejarvi en Respubliko Karelio, Rusio. Ĝia surfaco estas 95,7 kvadrataj kilometroj kaj ĝia akvokolekta areo ampleksas 832 kvadratajn kilometrojn. La rivero Koroppi enfluas en la lagon, kaj ĝi elfluas tra la rivero Tuuli en la Lieksan riveron.

Tuulijärvi estas tipa por la nordaj regionoj de Karelija Respubliko: malriĉa lago ĉirkaŭita de montetoj kaj altebenaĵoj kovritaj per koniferaj arbaroj. La marbordo estas rompita, la bordoj altaj kaj la golfoj mallarĝaj. En la lago estas pli ol 140 insuloj. La fiŝospecoj estas salpo, omul’, arĉo, luccio, rutilo, bleko, karpo, koljo, skumbrio, angilo, perko, grundulo kaj ŝtonkaptulo.

Tuulijärvi apartenas al la rusa limzono. La movado en la regiono estas limigita. Tie ne estas permanentaj loĝantoj. Antaŭ la Dua Mondmilito ĉe la lagbordo situis la vilaĝoj Tuulivaara kaj Lusman. La utiligo de la forstaj rimedoj de la regiono komenciĝis en la 1950-aj jaroj, kiam oni konstruis novajn lignotransportajn kaj laboristajn vilaĝojn en Tulos, Lusman kaj Vostotŝny. La transportado de ligno laŭ la rivero Tuulijoki al Finnlando ĉesis en 1972, post kio la vilaĝoj estis malfonditaj.

Kategorio: Lagoj en Rusio
Partoprenu IJK-n

**Partoprenu IJK-n** estas internacia konkurso kaj projekto organizita de Tutmonda Esperanto-Junularo (TEJO), celanta instigi junajn esperantistojn partopreni en la Internacia Junulara Kongreso (IJK).

## Funkciado 
La konkurso celas partoprenigi junajn esperantistojn, kiuj ne disponas la rimedojn por tion fari sed tamen pro siaj kontribuojn al la movado meritas ĉeesti. Ĉiujare TEJO publikigas malferman alvokon por la konkurso kaj elektas kandidatojn kiuj kontentige plenumas la kondiĉojn.

Kutime, kanditatoj devas submeti klaran priskribon de sia propono pere de la retejo de TEJO antaŭ la limdateno. La gajnintoj ricevas senkostan aliĝon al la kongreso, loĝadon kaj manĝadon en la plej malmultekosta kategorio dum la kongreso kaj vojaĝsekuron. La premiitoj ankaŭ ricevas ekde 50% ĝis 75% de la vojaĝkostoj en la plej malmultekosta prezo disponebla. Kelkfoje, la kostoj de vizo ankaŭ povas esti kovritaj.

La konkurso ne kovras poŝmonon, ekskursojn, aliajn kongresajn servojn, kaj eventualajn kromvojaĝojn aŭ elspezojn kiuj ne rilatas al la kongreso. La kandidatoj devas esti membroj de TEJO, havi bonan nivelon de Esperanto kaj esti kontribuinta al la movado.

## Listo de gajnintoj 
La konkurso okazas regule ekde la 2010-aj jaroj, kun gajnintoj el diversaj landoj kiel Brazilo, Kolombio, Pollando aŭ Afrikaj landoj

## Referencoj 
Kategorio:Internacia Junulara Kongreso
Soveta honora tombejo (Ilm-parko)

**Soveta honortombejo** (germane: *Sowjetischer Ehrenfriedhof*) torivĝas en la Ilm-parko en Vajmaro, Germanujo, kun grandeco de ĉ. 0,7 hektaroj. Ĝin oni aranĝis en somero 1945 por anoj de la Ruĝa Armeo, proksime de la Liszt-monumento kaj la Parkkaverno. Nuna tenadanto estas la municipo mem.

La komplekso estas protektita laŭ la reguloj pri milittombejoj. Meze de ĝi troviĝas memorŝtono dokumentanta kaj admonanta. Apud la Kastelo Belvedere troviĝas dua simila aĵo kiu kvazaŭ postantis la tombejon ĉe Ilm-parko. 

La Soveta Administrado en Germanujo igis aranĝi la tombejon post la foriro de la Usona Armeo. Temas pri 100 tomboŝtonoj kun 597 nomoj de anoj de la Ruĝa Armeo, kiuj aŭ falis enmilite aŭ mortis nelonge post - pro sekvoj elmilitaj. 

Post 1946 jam ne okazis entombigoj.  

## Literaturo 
* Roland Dressler, Jochen Klauss: *Weimarer Friedhöfe,* Böhlau, Weimar 1996, ISBN 3-412-00496-0, p. 174-175
* "Friedhöfe für Angehörige der sowjetischen Armee" - ĉe: Gitta Günther, Wolfram Huschke, Walter Steiner (Hrsg.): *Weimar. Lexikon zur Stadtgeschichte,* Böhlau, Weimar 1998, ISBN 3-7400-0807-5, p. 127-128
* Hans-Joachim Leithner: *Gestaltete Landschaften* (=WeimarWissen 2: Teilband 2.1.: *Parkanlagen in Weimar*), eldonis Hans-Joachim Leithner, Weimar 2021, p. 239-240 

## Eksteraj ligiloj 
* Florian Russi: "Sowjetfriedhof im Ilmpark" - ĉe: *weimar-lese.de*

## Notoj 
Kategorio:Tombejoj en Germanio 
Kategorio:Sovetiaj militaj monumentoj kaj tombejoj
 
Kategorio:Ilm-parko
Pál Kovács

**Pál Kovács** povas esti:

* Pál Kovács (jezuito)
* Pál Kovács (kuracisto)
* Pál Kovács (ministro)
* Pál Kovács (skermisto)
Coeligena

***Coeligena*** estas dekkvinspecia genro de sudamerikaj kolibroj en la familio Trokiledoj kaj subfamilio Lesbienoj.

## Taksonomio
La genron *Coeligena* enkondukis en 1833 la franca natursciencisto René Lesson kun la tipa specio *Ornismya coelinga*, Lesson, nome Bronza inkakolibro. La genronomo devenas el la Latina *coeligenus* kun la signifo "ĉieldevena" aŭ "ĉiela".

Kiel ordinara nomo, ili estas konataj ankaŭ kiel *inkakolibroj*.

## Specioj
La genro enhavas la jenajn 15 speciojn:

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* *Birds of the World*, 1999 Edition 
* Heynen, I. (1999). Genus *Eriocnemis*. pp.&nbsp;639–641 in: del Hoyo, J., Elliott, A., & Sargatal, J. eds. (1999). *Handbook of the Birds of the World.* Vol. 5. Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions, Barcelona. 
* Systematics and biogeography of the Andean genus Eriocnemis (Aves: Trochilidae) (resumo)

Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Bronza inkakolibro

La **Bronza inkakolibro** (*Coeligena coeligena*), kaj ankaŭ *inca bronceado* en hispana, estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek kvin specioj de la genro *Coeligena*. Ĝi troviĝas en Bolivio, Kolombio, Ekvadoro, Peruo, kaj Venezuelo.

## Taksonomio kaj sistematiko
, Kolombio.]]
La bronza inkakolibro kaj plej multaj aliaj membroj de la genro *Coeligena* iam estis lokitaj en la genro *Helianthea*, sed estas en sia nuna loko ekde la mezo de la 1900-aj jaroj.[4] La specio havas ĉi tiujn ses subspeciojn:[2]

 La specio havas jenajn ses subspeciojn:

Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio estas plejparte malhelbronze brunaj kun kaŝtanbruna brilo supre; la malsupra dorso estas verdeca. Ili havas blankan makulon malantaŭ la okulo. Ilia gorĝo kaj brusto havas blankajn makulon kaj malhelgrizajn striojn, kaj la cetero de la subaj partoj estas ruĝecbrunaj. La forkoforma vosto estas bronza. Plenkreskaj nomigaj inoj estas esence samaj kiel maskloj sed pro beklongo kaj malpli forkoforma vosto, kaj junuloj similas al la plenkreska ino. Ĝi troviĝas en pluraj protektitaj areoj, kaj ĉar ĝi facile akceptas iujn hom-ŝanĝitajn pejzaĝojn, senarbarigo ŝajne ne estas grava minaco.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Bolivio
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Peruo
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Maĝentadorsa kolibro

La **Maĝentadorsa kolibro** (*Aglaeactis castelnaudii*, laŭ kio ankaŭ *kolibro de Alicia*), kaj ankaŭ *colibrí de alas blancas* en hispana, estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la kvar specioj de la genro *Aglaeactis*. Ĝi estas endemio de Peruo.

Ĝiaj naturaj vivejoj estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj alt-altitudaj arbustaroj.

## Aspekto 
Plenkreska Maĝentadorsa kolibro estas proksimume 12 cm alta kaj pezas 7-8.5 g. La beko estas rekta kaj nigra kaj estas rimarkinda makulo de blankaj plumoj rekte sub la mentono sur la brusto. La cetero de la korpo estas priskribita kiel bruna kaj malhelkolora. Estas irizecaj plumoj sur la dorso de la birdo, kiuj estas plej videblaj dumfluge kaj ŝvebado. Maskloj kaj inoj de la specio montras subtilan seksan dimorfismon.

Maskloj estas nigrecaj sur siaj supraj dorsoj kun maĝentkolora reflekto sur siaj pugo kaj malsupra dorso. Iliaj vostoj estas forkoformaj. La ventro, flanko kaj kolo de masklo estas obtuze brunaj. La gorĝa kaj brusta bendoj estas nigrecaj. Fidele al ilia nomo, estas blanka plumtufo sur la centra brusto. Inoj estas tre similaj al maskloj, sed havas malpli irizecan dorson kaj pli malgrandan vostoforkon. Oni observis, ke la specio havas teritorion, kiu ne estas limigita al specifa nombro da lokoj (t.e., la teritorio estas fragmentita). Ĉi tiuj kolibroj loĝas en du ĉefaj areoj situantaj en Centra kaj Sud-Centra Peruo. Ili preferas pli sekajn partojn de ĉiamverdaj montarbaroj, intermontajn valojn kaj malfermajn arbustarojn. Maĝentadorsaj kolibroj ofte videblas sidantaj danĝere ĉe la plej supro de arboj; escepte kie ilia teritorio koincidas kun Ĉielarkdorsaj kolibroj (*Aglaeactis cupripennis*). En ĉi tiuj areoj, ili ofte estas kaŝitaj sur pli malaltaj branĉoj kaj ene de densa vegetaĵaro.

## Voĉo 
Kiel multaj kolibroj, la Maĝentadorsa kolibro havas tre mallaŭtan kaj diskretan krion. Voĉoj inkluzivas ripetan *tzit*-krion kaj, dum ĉasadoj, pepantan serion de *titi-crit-crit-crit-srit*-sonoj. Ĉi-lasta estas uzata nur dum malfacilaj situacioj. La Maĝentadorsa kolibro ankaŭ povas elsendi maldikan, altatonan *sju*-bruon. La ​​suspektita kaŭzo de la populacimalkresko estas daŭranta habitatoperdo pro senarbarigo.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Peruo
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
János Labos

**János Labos** [jAnoŝ laboŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Labos János** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, instruisto. Lia familia nomvarianto estis *Lábos* [lAboŝ].

 naskiĝis  en Magyaróvár, li mortis  en Vieno.

## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio en Budao (urbo), poste li aliĝis al la jezuitoj en Vieno en 1745. La novicado okazis en Vieno kaj Trencsén, poste li instruis en Sopron. Inter 1750–1752 li instruis en Budao, inter 1755-1758 li studis teologion en Jezuita Universitato (Kassa), dum en 1757 li pastriĝis. En la sekvaj jaroj li varie estis edukisto, instruisto kaj predikisto en Hungarlando aŭ en Vieno, dum en 1763 li monaĥiĝis. Inter 1767–1772 li instruis en Nagyszombat, poste en Budao, sed ĝuste 1773 la jezuita ordeno estis malpermesita. Ekde 1786 li estis subpastro en Vieno. Tiutempe li inventis novan metodon por prepari tabakon, per kiu li faris grandan komercon eksterlande.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Divus Ivo dictione panegyrica celebratus.* (1770)
* *Assertiones ex universo jure canonico.* (1770)
* *Dissertatio de cultura tabacae hungaricae.* (1789)
* *Abhandlung von der Pflege des ungarischen Tabackes.* (1789)

## Fontoj 
* biografio hungare
* jezuita arkivo
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Rulseĝa glitŝtonludo

eta|maldekstre|300ra|
eta|maldekstre|300ra|
**Rulseĝa glitŝtonludo** (, ) estas variaĵo de paralimpikoj de la sporto glitŝtonludo, fako de vintra sporto simila al globludo ( aŭ ), sed ludata per glitado de pezaj ŝtonoj sur glacio, kaj kompreneble ĝi estas ludata en rulseĝoj. En la sporto gravas pleja precizeco. La ŝtonoj havas diametron de 28 cm, pezas 19,90-19,96 kg, estas ekipitaj per plasta tenilo kaj estas faritaj el granito (alia nomo de la ŝtono estas *nifo*). Antaŭe la granito ofte devenis el la minejo de la skotlanda insulo *Ailsa Craig*. Bonkvalita ŝtono povas kosti ĉirkaŭ 250 eŭrojn.

## Eksteraj ligiloj 
*novaĵoj pri en la retejo de la Monda Glitŝtonluda Federacio ()
*rulseĝa glitŝtonludo en la retejo de la Internacia Paralimpika Komitato ()
*ĝeneralaj informoj pri rulseĝa glitŝtonludo en la retejo *wheelchaircurling.com* ()

Kategorio:Paralimpikoj
Bruna inkakolibro

La **Bruna inkakolibro** (*Coeligena wilsoni*), kaj ankaŭ *inca bronceado* en hispana, estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek kvin specioj de la genro *Coeligena*. Ĝi troviĝas en Kolombio kaj Ekvadoro.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Bruna inkakolibro kaj plimulto de aliaj membroj de la genro *Coeligena* estis iam metitaj en la genron *Helianthea*, sed estis jam en sia nuna loko ekde la mezo de la 1900-aj jaroj. La Bruna inkakolibro, la Bronza inkakolibro (*C. coeligena*), kaj la Nigra inkakolibro (*C. prunellei*) estas frataj specioj. La Bruna inkakolibro estas monotipa.

## Aspekto
La bruna inkakolibro estas ĉirkaŭ 11 ĝis 13 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 7 g kaj inoj ĉirkaŭ 6.5 g. Ambaŭ seksoj havas longan, rektan, nigran bekon kaj blankan makulon malantaŭ la okulo. La supraj partoj de plenkreskaj maskloj estas ruĝecbronzaj kun verdec-oliva malsupra dorso kaj bronza forkoforma vosto. Iliaj subaj partoj estas plejparte obtuze brunaj kun ametista gorĝo kaj blanka makulo ambaŭflanke de la brusto. Plenkreskaj inoj estas esence samaj kiel maskloj, sed kun pli longa beko, pli malgranda gorĝo kaj malpli forkoforma vosto. Nematuruloj similas al la plenkreska ino. Ĝi estas konsiderata kiel malofta ĝis surloke ofta. Ĝia vivejo estas minacata pro senarbarigo kaj oni ne scias ĉu la specio akceptas hom-ŝanĝitajn pejzaĝojn. Ĝi ja troviĝas en pluraj protektitaj areoj.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Helmer Grundström

**Helmer GRUNDSTRÖM** (naskiĝis la 29-an de februaro 1904, en la vilaĝo Svanavattnet en Ångermanland - mortis la 29-an de majo 1986 en Stokholmo) estis sveda verkisto kaj poeto. Grundström estis profunde ligita al la sveda laborista movado kaj estas karakterizita kiel proletara verkisto.

Kelkajn el liaj poemoj interpretis svedaj popolkantistoj Thorstein Bergman kaj Tor Bergner kaj estas prezentitaj en la albumo *Langt nol i väla / Dikter av Helmer Grundström*, kune kun poemoj legitaj de la aŭtoro mem. 

## En Esperanto aperis 
''Mam'on al Johana'', trad. Ferenc Szilágyi, en Vespera ruĝo anoncas ventegon.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Helmer Grundström-sällskapet
* Aŭtoro Helmer Grundströms-arkivo 

Kategorio:Svedaj verkistoj
Kategorio:Proleta literaturo
Vespera ruĝo anoncas ventegon

**Vespera ruĝo anoncas ventegon** estas antologio de svedaj noveloj tradukitaj en Esperanton. Ĝi estis eldonita en 2001 de la sveda Esperanto-eldonejo **Inko** (Tyresö) kaj aranĝita de Franko Luin. La tradukinto estas **Ferenc Szilágyi** (1895–1967), kiu jam en 1950 publikigis pli fruan version de similaj tradukoj.

La libro enhavas 20 novelojn de eminentaj svedaj verkistoj de la 20-a jarcento, ĉefe kun laborista kaj rura temaro. La titolo estas prenita el la proverbo kaj el la samnoma novelo de Moa Martinson.

## Enhavo 
La antologio prezentas la sekvajn novelojn (laŭ la ordo en la libro):

## Historio kaj ricevo 
Multaj tradukoj originas jam el la 1950-aj jaroj (Sveda Laborista Esperanto-Asocio), sed la 2001-a eldono de Inko kolektis kaj reeldonis ilin en unu volumo. La libro estas ofte citita en Esperanta literaturo kiel ekzemplo de kvalita traduko de sveda socia realismo.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sveda Novelaro
* Inter Sudo kaj Nordo
* Sveda literaturo
* Esperanto-literaturo

## Eksteraj ligiloj 
* Teksto de la libro en Bitoteko (PDF formato): 
* Teksto ĉe remush.be

* Teksto en Tekstaro de Esperanto
* Katalogo de CDELI
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Universitato de Amsterdamo

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-novelaroj

Kategorio:Katalogo de CDELI
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo
Gustav Hedenvind-Eriksson

**Gustav HEDENVIND-ERIKSSON** (naskiĝis la 17-an de majo 1880 en Alanäs socken ; mortis la 17-an de aprilo 1967 en Stokholmo) estis sveda verkisto. Li estis unu el la fondintoj de la sveda proletara literaturo.

En siaj verkoj li priskribas siajn spertojn kiel lignisto, fosmaŝinisto kaj maristo. En 1959 li gajnis la Premion Dobloug.

La literatura premio *Hedenvind Plaque*, estis establita en lia memoro.

## Verkaro 
* *Ur en falinta skog* , 1910.
* *Vidu Eli Vågor* , 1914.
* *Järnets gåta* , 1921.
* *En fridujo* , 1930.

## En Esperanto aperis 
*Mi ricevis taglaboriston*, trad. Ferenc Szilágyi en Vespera ruĝo anoncas ventegon.

## Referencoj 
Kategorio:Svedaj verkistoj
Kategorio:Proleta literaturo
Björn-Erik Höijer

**Björn-Erik HÖIJER** (naskiĝis la 14-an de marto 1907 en Malmberget, mortis la 10-an de februaro 1996 en Upsalo) estis sveda romanisto, novelisto kaj dramisto.

Origine instruisto en la *Slöjd-* sistemo, li debutis kiel verkisto en 1940 per la novelaro *Grått berg*. Li ricevis la Premion Dobloug en 1967.

## En Esperanto aperis 
*Ankoraŭ iom da hela tempo* trad. Ferenc Szilágyi en Vespera ruĝo anoncas ventegon.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Svedaj verkistoj
Caryslia Rodríguez

**Caryslia Beatriz RODRÍGUEZ Rodríguez** estas venezuela advokatino kaj politikisto, kiu servas kiel magistratano de la Supera Kortumo de Venezuelo . Dum la registaro de Nicolás Maduro, ŝi samtempe plenumis ankaŭ la postenon de prezidanto de la Balota Ĉambro en la Supera Kortumo. Ŝi estas membro de la Unuiĝinta Socialista Partio de Venezuelo (PSUV), antaŭe servinte kiel provizora urbestro de Karakaso, registara konsilisto kaj prezidanto de la Municipa Konsilio de Karakaso.

## Kariero 
Caryslia diplomiĝis per jurgrado de la Centra Universitato de Venezuelo. Ŝi havas postbakalaŭrajn gradojn en administra procezo de publikaj oficistoj, milita krimjuro, kaj nacia sekureco kaj defendo. La 2-an de junio 2014, ŝi estis nomumita kiel jura konsilisto de la Venezuela Poŝta kaj Telegrafa Instituto (IPOSTEL). Poste, la 8-an de januaro 2018, ŝi ankaŭ estis nomumita kiel anstataŭanta membro de la Likvida Estraro de la Metropola Nivelo de Karakaso fare de la Nacia Konstituciiga Asembleo (ANC).

En la komunumaj elektoj de 2018, ŝi estis elektita kiel konsiliano por distrikto 3 de la municipo Libertador en la Ĉefurba Distrikto. Inter la 1-a de februaro kaj la 26-a de aŭgusto 2021, ŝi prezidis la Urban Konsilion de Libertador, kaj inter la 26-a de aŭgusto kaj la 21-a de novembro, ŝi funkciis kiel portempa urbestro de la Municipo Libertador de Karakaso, post la demisio de Erika Farías. Ŝi antaŭe estis antaŭkandidato por urbestro en la antaŭbalotoj de la Unuiĝinta Socialista Partio de Venezuelo en 2021.

La 26-an de aprilo 2022, ŝi estis nomumita de la porregistara plimulto de la Nacia Asembleo kiel magistratano de la Supera Kortumo kaj prezidanto de la Balota Ĉambro. Poste, la 17-an de januaro 2024, ŝi estis nomumita prezidanto de la Supera Kortumo. Oni ne scias, ĉu Rodríguez demisiis de sia partianeco post ekoficigo de la posteno.

La 12-an de septembro 2024, la registaro de Usono anoncis sankciojn kontraŭ 16 venezuelaj ŝtataj oficistoj, inkluzive de Caryslia Rodríguez. Ĉi tiuj decidoj estis respondo al la ratifiko fare de la prezidanto de la Supera Kortumo de la pridisputata venko de Nicolás Maduro en la prezidantaj elektoj okazintaj la 28-an de julio. La 17-an de decembro, ŝi kaj kvar aliaj venezuelaj oficistoj estis sankciitaj de la kanada registaro. La sankciitoj estas akuzitaj pri supozebla partopreno en agadoj, kiuj subfosus demokration, kaj pri fraŭda deklarado de Nicolás Maduro kiel la gajninto de la prezidantaj elektoj okazintaj la 28-an de julio en Venezuelo.

## Edukado 
Rodríguez frekventis bazlernejon kaj mezlernejon en Maracay. Ŝi diplomiĝis en 1993 ĉe la Centra Universitato de Venezuelo, kie ŝi estis amikino de Cilia Flores, la edzino de Maduro. Ŝi akiris magistran diplomon pri milita krimjuro kaj doktoriĝis en 2024 ĉe la Universitato de Nueva Esparta.

## Persone 
Ŝi estas la edzino de Juan Miguel Olmos Iguaro. De 1994 ĝis nun, ili konservas bonan familian rilaton.

## Vidu ankaŭ 
* https://es.wikipedia.org/wiki/Anexo:Magistrados_del_Tribunal_Supremo_de_Justicia_de_Venezuela

## Referencoj 
Kategorio:Venezuelaj politikistoj
Gustav Sandgren

**Gustav Emil SANDGREN** (naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1904 en Västra Stenby, Motala, Östergötland ; mortis la 11-an de aŭgusto 1983 en Stokholmo) estis sveda verkisto, kiu famiĝis ĉefe pro siaj infanlibroj.

Sandgren verkis plejparte romanojn, el kiuj kvar havis aŭtobiografiajn elementojn.

Li estis membro de la proleta verkista grupo *Fem unga* kaj kontribuis al ilia samnoma antologio en 1929. Li ankaŭ verkis kelkajn sciencfikciajn librojn por junaj plenkreskuloj sub la pseŭdonimo **Gabriel Linde**

## En Esperanto aperis 
*Susuro de sekalo*, novelo. trad. Ferenc Szilágyi en Vespera ruĝo anoncas ventegon.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Sveda Vikipedio, kiu inkluzivas liston de la publikaĵoj de Sandgren

Kategorio:Svedaj verkistoj
Kategorio:Proleta literaturo
Birger Vikström

**Frans Birger Eugen VIKSTRÖM** (naskiĝis la 24-an de septembro 1921 - mortis la 22-an de decembro 1958) estis sveda laborista verkisto kaj humoristo. Li ankaŭ estis karikaturisto kaj ilustris plurajn el siaj propraj libroj. 

## En Esperanto aperis 
*Bona arbarlaboro*, novelo. trad. Ferenc Szilágyi en Vespera ruĝo anoncas ventegon

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Svedaj verkistoj
Albert Viksten

dekstra|eta|Albert Viksten
'*Isak *Albert* VIKSTEN*' (naskiĝis la 8-an de aprilo 1889 en Vojen en paroĥo Graninge en Distrikto Västernorrland - mortis la 23-an de junio 1969 en Färila en Distrikto Gävleborg) estis sveda verkisto.

La verkoj de Viksten kutime troviĝas inter la laborista literaturo. La temoj de lia verkaro rilatas al naturo.

Li ricevis Grandpremio Samfundet De Nios postmorte en 1969.

## En Esperanto aperis 
*En marto okazis*, novelo. trad. Ferenc Szilágyi en Vespera ruĝo anoncas ventegon

## Referencoj 
Kategorio:Svedaj verkistoj
István Landovics

**István Landovics** [iŝtvAn landoviĉ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Landovics István** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, instruisto, predikisto, misiisto.

 naskiĝis  en Győr, li mortis  en Nagyszombat (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Trnava en Slovakio).
 
## Biografio 
 aliĝis al la jezuitoj en 1652, la novicado okazis en Vieno, poste li studis en Graco. Interrompe li instruis en urboj de Hungarujo kaj Transilvanio, poste denove li studis en Graco. En 1664 li pastriĝis en Graco, en 1674 limonaĥiĝis en Nagyszombat. Kiel pastro, li predikis 24 jarojn. Tiutempe li estis ankaŭ misiisto en la protestantaj regionoj, tial kelkfoje li estis en vivdanĝero aŭ li estis kaptita, poste en prizono li estis. Li fidele servis la kontraŭreformacion. 

## Elektitaj kontribuoj 
* *Thesaurus Absconditus In Agro: Azaz ... Groff Erdődy Ádám ...* (1669)
* *Elválasztott Juh, melyet a Halál, mint a Farkas, a Nyáj közül elragadott* (1676)
* *Novus Succursvs, Az az Uj Segétség, Mellyet a Magyar Nemzeten könyörülő Istennek ...* (2 partoj, 1689)
* 200 ekleziaj kaj funebraj paroladoj en manuskriptoj

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* jezuita arkivo
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj predikistoj
Kategorio:Hungaraj misiistoj
Satiraj rakontoj

**Satiraj rakontoj** estas kolekto de satiraj mallongaj rakontoj en Esperanto, verkita de la hungara aŭtoro Sándor Szathmári (1897–1974), unu el la plej elstaraj figuroj de la hungara sciencfikcio kaj satira literaturo, kiu ankaŭ aktive verkis en Esperanto.

La rakontoj origine aperis dum la jaroj 1950-aj kaj 1960-aj en diversaj esperantaj periodaĵoj, precipe en la revuoj “Belarto”, “Monda Kulturo”, “Nica Literatura Revuo” kaj “Hungara Vivo”.  Ili ne estis eldonitaj kiel unuopa libro dum la vivo de la aŭtoro, sed poste kolektiĝis kaj haveblas en la Tekstaro de Esperanto (remush.be/teksto/Szathmári/Satiraj%20rakontoj.html), kie ili estas konservataj kiel grava parto de la originala esperanta prozo.

## Enhavo kaj stilo 
La verko enhavas plurajn satirojn, kiuj ofte uzas sciencfikcian kadron, utopian aŭ kontraŭ-utopian elementojn kaj filozofian kritikon pri homa socio, moralo, religio kaj teknologio. Tipaj temoj estas la absurdaĵoj de la homa naturo, la kritiko de dogmoj kaj la ridindeco de certaj sociaj kutimoj.  

La lingvaĵo de Szathmári estas tre preciza, riĉa je humuro kaj ludoj kun la logiko, foje kun eksperimentaj elementoj (ekz. en kelkaj frazoj li uzas novajn morfem-kombinaĵojn, kiuj poste influis la lingvan evoluon de Esperanto, kiel menciite en studoj pri lingvoŝanĝoj en la 1950-aj jaroj).

## Graveco en Esperanto-literaturo 
* La rakontoj apartenas al la "satiro"-genro en Esperanto, kiu estis relative malabunda en tiu periodo.
* Ili montras la kapablon de Esperanto esprimi kompleksan, ironian kaj filozofian enhavon same bone kiel nacilingvaj literaturoj.
* Ili estas ofte citataj en analizoj pri la evoluo de Esperanto-morfologio (ekz. en verkoj de Sabine Fiedler kaj aliaj interlingvistoj).
* La kolekto estas konsiderata klasikaĵo de la hungara esperanta literaturo kaj de la scienc-fikcia tendenco en Esperanto.

Szathmári verkis ankaŭ aliajn esperantajn verkojn, ekz. la romanon *Kain kaj Abel* (ne konfuzenda kun la rakonto) kaj *Maŝino por fari absolutan veron*, sed Satiraj rakontoj 1950–1969 restas unu el liaj plej konataj kaj alireblaj kontribuoj al nia lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* Teksto en Tekstaro de Esperanto

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-novelaroj
Mia penso (Kalocsay)

**Mia penso** estas originala poemo en Esperanto verkita de la hungara poeto kaj esperantisto Kálmán Kalocsay (1891–1976), unu el la plej elstaraj figuroj de la Budapeŝta Skolo kaj de la tuta esperanta literaturo.http://literaturo.org/HARLOW-Don/Esperanto/Literaturo/Revuoj/np/np5704/pensou.html

La poemo unue aperis en la revuo *Norda Prismo* en 1957 (numero 4, paĝoj 182–185). 

Tiu ĉi verko restas grava atesto pri la matureco kaj emocia profundeco de Esperanto kiel literatura lingvo, kaj pri la daŭra dediĉiĝo de Kalocsay al la lingvo dum lia tuta vivo.

## Enhavo kaj temo 
La poemo portas la saman titolon kiel la fama frua poemo de L. L. Zamenhof ("Mia penso", el la Unua Libro de 1887), sed temas pri tute malsama verko. Ĝi estas lirika meditado pri ofero, juneco, doloro kaj devo, kun profunda melankolio kaj introspekto. La parolanto esprimas, kiel li propravole fordonis sian plej karan havaĵon – la junecon – al alta idealo aŭ devo, spite al interna sufero.

La komenco de la poemo (la plej konata parto):Mia penso  

kaj turmento  

kaj doloroj kaj esperoj,  

kiom de mi en silento  

al vi iris jam oferoj!  

   

Kion havis mi plej karan,  

la junecon, mi ploranta  

metis mem sur la altaron  

de la devo ordonanta ...La stilo estas klasike Kalocsaya: ritma, muzika, kun preciza vortuzo kaj emocia intenseco. La poemo uzas simplajn, sed potencajn bildojn por esprimi la konflikton inter persona feliĉo kaj pli alta celo, temo ofta en la verkaro de Kalocsay, kiu ofte traktis la prezon de idealismo kaj dediĉiĝo.

## Graveco en Esperanto-literaturo 
* La poemo estas konsiderata unu el la pli malfruaj lirikaj verkoj de Kalocsay, verkita en lia matura periodo, kiam li jam estis fama pro poemaroj kiel *Streĉita Kordo* (1931), *Rimportretoj* (1931) kaj *Dekdu Poetoj* (kun aliaj).
* Ĝi montras la kapablon de Kalocsay krei profunde personan kaj samtempe universalecan lirikon en Esperanto, uzante la lingvon por esprimi kompleksajn emociojn.
* La samtitoleco kun la Zamenhofa poemo ne estas hazarda: ĝi povas esti interpretata kiel omaĝo aŭ kontraŭstaro al la fondinto de Esperanto, kies "Mia penso" ankaŭ temas pri interna turmento kaj ofero por idealo. Kelkaj literaturkritikistoj vidas en ĝi dialogon inter la du grandaj figuroj.
* La verko estas inkluzivita en diversaj antologioj kaj studoj pri la hungara esperanta poezio (ekz. en referencoj al la Budapeŝta Skolo kaj en verkoj kiel *Esperanto en perspektivo*).
* Ĝi restas ekzemplo de la alta nivelo de la esperanta poezio en la mezo de la 20-a jarcento, post la "Ora Periodo" de la 1920-aj kaj 1930-aj jaroj.

## Eksteraj ligiloj 
La plena teksto (ĉirkaŭ 3 paĝoj en la originala eldono) legeblas en la Tekstaro de Esperanto. La bazan version enkomputiligis Don Harlow, kaj ĝi estas parto de la ampleksa kolekto de verkoj de Kalocsay tie.
La Soleno (esperanta traduko)

**La Soleno** estas esperantlingva traduko de la mallonga horora rakonto "*The Festival*" de la usona verkisto H. P. Lovecraft (1890–1937). Ĝi estas unu el la pluraj tradukoj de Lovecraftaj verkoj en Esperanto, kiuj kontribuis al la disvastigo de lia kosma hororo (Lovecraftiana, d:Q2448865) en la lingvo.

Le Soleno restas atesto pri la kapablo de Esperanto prilabori la plej mallumajn kaj kosmajn temojn de moderna literaturo, kaj pri la daŭra interesiĝo de esperantistoj pri la verkoj de H. P. Lovecraft.

La traduko estis farita de **Sonja Lang** (konata ankaŭ kiel Sonja van der Meulen aŭ per sia esperantista nomo), kaj ĝi aperis en 2003. La teksto estas havebla en la Tekstaro de Esperanto, kie ĝi estas listigita kiel tradukita verko.

## Enhavo kaj temo 
La rakonto "The Festival" estas klasika Lovecrafta peco el 1923 (originale aperinta en la revuo *Weird Tales* en januaro 1925). Ĝi rakontas pri nekonata familioheredaĵo kaj antikva, pagana soleno en malnova Nov-Anglia urbo (Kingsport), kiu okazas dum Kristnasko. La protagonisto, posteulo de malnova familio, alvenas al la urbo por partopreni la tradician "feston", sed malkovras terurajn, kosmajn sekretojn ligitajn al antikvaj ritoj, subteraĵoj kaj nehomaj estaĵoj. La rakonto konstruas atmosferon de malnova, korupta tradicio, kun elementoj de nekromancio, Julo-festaĵoj kaj la tipa Lovecrafta sento de la negravaĵo de la homaro antaŭ la antikvaj fortoj.

La esperanta traduko konservas la malrapidan, priskriban stilon de Lovecraft, kun riĉa vortprovizo por priskribi la malvarman, malluman kaj malbenitan etoson. Ekzemplo de komenco (el la traduko de Sonja Lang):"En la malnova urbo Kingsport, kiam la neĝo falas sur la deklivaj tegmentoj kaj la maro murmuras sub la klifoj, okazas ĉiujare la Soleno...  La tono estas peza, melankolia kaj terura, kun emfazo sur la konflikto inter kristana Kristnasko kaj paganaj, malnovegaj ritoj.

## Graveco en Esperanto-literaturo 
* Le Soleno estas grava ekzemplo de la tradukado de monda horora kaj fantazia literaturo en Esperanto en la frua 21-a jarcento.

* Sonja Lang, la tradukinto, estas konata esperantisto kaj verkisto (aŭtoro de aliaj tradukoj kaj originalaj verkoj), kiu helpis enkonduki Lovecraft en la esperantan kulturon.

* La rakonto estas parto de pli larĝa tendenco: post la 1990-aj jaroj, multaj Lovecraftaj tekstoj estis tradukitaj al Esperanto (ekz. "La Voko de Cthulhu", "La Koloro el la Spaco" ktp.), kaj ili influis la evoluon de la scienc-fikcia kaj horora prozo en la lingvo.

* Ĝi estas ofte citata en diskutoj pri la kvalito de Esperanto por esprimi kompleksajn, etosajn kaj psikologiajn hororajn elementojn, simile al la originala angla.

* En la Tekstaro ĝi servas kiel referenca teksto por lingvistaj studoj (vortuzo, frazo-strukturo en tradukita prozo).

## Eksteraj ligiloj 
* Teksto en Tekstaro de Esperanto.

Kategorio:Libroj aperintaj en 2003
Bludorsa kolibro

La **Bludorsa kolibro** (*Aglaeactis pamela*), kaj ankaŭ *colibrí negrito* en hispana, estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la kvar specioj de la genro *Aglaeactis*. Ĝi estas endemio de Bolivio.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Bludorsa kolibro estas monotipa.

## Distribuo kaj habitato
La Bludorsa kolibro troviĝas nur en la Andoj de norda Bolivio, ĉefe en la departementoj La-Pazio kaj Koĉabambo. Laŭ alteco ĝi plejparte varias inter 2 500 kaj 4 200 m, sed ekzistas registroj eĉ je 1 800 m. Ĝi loĝas en nebularbaroj kaj humidaj ĝis duonhumidaj montaj veprejoj. "Almenaŭ mallongtempe, la Bludorsa kolibro ŝajne estas malmulte influita de homaj aktivadoj".

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Bolivio
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Ĝis revido, krokodilido!

**Ĝis revido, krokodilido!** estas novelaro (kolekto de mallongaj prozaj rakontoj) en Esperanto verkita de la sveda aŭtoro **Sten Johansson** (n. 1950). Ĝi aperis en 1996 ĉe la eldonejo Al-fab-et-o (en Skövde, Svedio) kaj enhavas dek kvin originalajn novelojn. Tiu-ĉi verko estas konsiderata unu el la pli konataj verkoj de Johansson en la esperanta literaturo de la 1990-aj jaroj.

"Ĝis revido, krokodilido!" restas agrabla ekzemplo de moderna, humura esperanta prozo, kiu sukcese kombinas facilecon kun subtila satiro pri la vivo – kaj pri Esperanto mem.

## Enhavo kaj stilo 
La novelaro karakteriziĝas per humuro, satiro kaj ludema aliro al ĉiutagaj kaj absurdaj situacioj. Multaj rakontoj estas malpezaj, amuzaj kaj facile legeblaj, kun elementoj de ironio, memridado kaj observoj pri homa naturo. La unuaj ok noveloj ofte traktas ĝeneralajn temojn, dum la lastaj pli ofte rilatas al esperanta movado aŭ specifaj esperantistaj situacioj (kun milda memkritiko).

La titola rakonto "Ĝis revido, krokodilido!" estas Enkonduko en la krokodilologion – humura, pseŭdo-scienca teksto pri la "historio" kaj "naturo" de la krokodilado (la fenomeno en Esperanto, kie oni uzas nacilingvajn frazojn anstataŭ esperantajn), prezentita en serioza stilo por ridindigi la fenomenon mem. Ĝi komenciĝas per:La krokodiloj, kiel vi sendube scias, estas pra-pra-nevoj de la dinosaŭroj. Sed ĉu vi konas la originon de la krokodilado?La stilo de Johansson estas simpla, klara kaj agrabla, kun bona ritmo kaj ofta uzado de dialogo aŭ unua persono. La verko estas rekomendata kiel **lernmaterialo** por mez- kaj alt-nivelaj legantoj pro sia facileco kaj amuzo.

## Graveco en Esperanto-literaturo 
* Ĝis revido, krokodilido! apartenas al la post-klasika periodo de la esperanta prozo (post 1980-aj jaroj), kie aŭtoroj kiel Sten Johansson kontribuis per malpezaj, humuraj verkoj por larĝigi la legantaron.
* Ĝi estas parto de la verkaro de Sten Johansson, kiu inkluzivas ankaŭ aliajn novelarojn kiel *Denaska kongresano* (1992) kaj teatraĵojn kiel *Interkona mateno* (1996).
* La verko ofte estas uzata en legkunvenoj kaj diskutoj (ekz. videbligoj en YouTube pri legkunvenoj pri la titola rakonto).
* Kelkaj noveloj (ekz. tiu pri "krokodilado") fariĝis kvazaŭ simbolaj por memreflektado en la Esperanto-komunumo, ridindigante tipajn movadajn fenomenojn sen esti tro ofendaj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Teksto en Tekstaro de Esperanto
Jen kelkaj el la rakontoj:

* *Ĝis revido, krokodilido!*
* *Bonan matenon!*
* *Nokta halto*

La libro estas vendebla ĉe diversaj Esperanto-libroservoj (ekz. UEA-katalogo, Esperanta Retbutiko), kvankam ĝi estas elĉerpita en kelkaj lokoj.
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-novelaroj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1996
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
János Lackfi

**János Lackfi** [jAnoŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Lackfi János** estas hungara poeto, verkisto, tradukisto, fotisto, altlerneja instruisto. Lia origina familia nomo estis *Oláh*, lia patrino estis Katalin Mezey, lia frato estis Mátyás László Oláh.
eta|

 naskiĝis  en Budapeŝto.

## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1989, poste li akiris diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1996, tri jarojn poste li doktoriĝis. Lia unua publikaĵo okazis en 1987, la unua kurso (kiel preleganto) en Scienca Universitato Janus Pannonius en 1994. Inter 1996-2013 li instruis en Katolika Universitato Péter Pázmány, inter 1999-2013 li ankaŭ redaktis revuon, krome en 2000 li fondis interretan revuon. Liaj fotoj konstante aperis en revuoj. Lia edzino naskis 6 gefilojn inter 1992-2015.  ricevis stipendiojn kaj premiojn ekde 1991, en 2016 premion Kossuth.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Magam* (poemoj, 1992)
* Jean Echenoz: *A greenwichi hosszúsági kör* (tradukaĵo, 1996)
* *Hőveszteség* (poemoj, 2005)
* Maurice Maeterlinck: *A kék madár* (tradukaĵo, 2006)
* *Halottnéző* (prozo, 2007)
* *Öt seb. Versek* (poemoj, 2015)
* *Levágott fül* (romano, 2018)
* *Sistergő zsoltárok* (poemoj, 2023)

## Fontoj 
* membiografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj fotistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
La Kiso (novelaro)

**La Kiso** (*La kiso kaj dek tri aliaj noveloj*) estas mallonga novelaro de la sveda verkisto **Hjalmar Söderberg**, originale verkita en la sveda lingvo kaj poste aperinta en diversaj kolektoj de liaj noveloj. En Esperanto ĝi aperas kiel titola rakonto de la kolekto *La kiso kaj dek tri aliaj noveloj*, tradukita el la sveda de **Sten Johansson** kaj publikigita en 1995 de la eldonejo Al-fab-et-o. (Libris)

La novelo **“La Kiso”** estas ofte konsiderata tipa por la stilo de Söderberg: mallonga, precize observema kaj psikologie nuancita. Lia verkaro, inkluzive de la noveloj en ĉi tiu kolekto, influis la modernan svedan prozon per subtila ironio kaj |ekzistadismaj temoj. Tiu-ĉi novelo prezentas mallongan, psikologie nuancitan epizodon inter juna viro kaj knabino, kiuj sidas apud lago dum sunsubiro. La rakonto traktas la temojn de idealigita amo, hezito kaj la kontrasto inter realaj kaj idealaj sentoj. Ĝi estas tipa ekzemplo de la subtila, ofte ironia stilo de Söderberg, kiu ofte priskribas ordinarajn situaciojn kun filozofiaj aŭ simbolaj nuancoj.

La Esperanta traduko aperis en 1995 kaj enhavas elektitajn novelojn de la sveda verkisto. La lingvaĵo estas relative simpla kaj klara, celante prezenti klasikan skandinavan literaturon al la Esperantlingva publiko. (retbutiko.be). La traduko celas prezenti klasikan svedan literaturon al la Esperantlingva publiko per klara kaj literatura lingvaĵo.

## Listo de noveloj 
La kolekto ***La kiso kaj dek tri aliaj noveloj*** entute enhavas 14 novelojn de Söderberg. La sekva tabelo prezentas ĉiujn rakontojn en la kolekto.

## Eksteraj ligiloj 
* Teksto de Tekstaro de Esperanto
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-novelaroj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1995
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Ĝenkumeo

**Ĝenkumeo** estas tradicia plado de Okcidenta Afriko, precipe konsumata en Togolando kaj en Benino. Temas pri preparaĵo per maizfaruno kuirita en tomata saŭco kun spicoj, faranta la karakterizitan ruĝan koloron. Ĝenkumeo apartenas al la gastronomia heredaĵo de la popoloj de la sudo de Togolando kaj de Benino.

La originala recepto estas akompanata de kokinaĵo, de kie la nomo «kokina ĝenkumeo». Sed la numido havas pli proksiman guston de la aŭtentika togolanda kokinaĵo.

## Etimologio 
La nomo venas el la evea lingva *dzee/djin-kumè*, *dezee/djin* signifante «ruĝan», kaj *kumè* estante sufikso kiu signifas «paston», do ruĝa pasto.

## Fonto 
Laù interkonsento dum babilado inter esperantistoj en Lomeo - Marto 2026.
 
Eble estas la unua vorto de Esperanto kiu alvenas el evea lingvo.

Kategorio:Afrika kuirarto
Giovanni Battista Rogeri

**Giovanni Battista Rogeri** - naskiĝis ĉirkaŭ 1642 en Bolonjo (*Bologna*); mortis ĉirkaŭ 1710 en Breŝo (*Brescia*) - estis itala violonfaristo.

Kiam li estis plenkreska, Giovanni Rogeri iris al Kremono, tiam grava centro de violonfarado (komparu la legendan muzikilkonstruiston Antonio Stradivari) kaj laboris tie de 1661 ĝis 1662 por la violonfaristo Nicola Amati. Ĉirkaŭ 1664, li edziĝis kaj ekloĝis en Breŝo kiel memstara violonfaristo. Tie, li daŭrigis la violonfaran tradicion de Gasparo da Salò kaj Giovanni Paolo Maggini. Liaj plej bonaj instrumentoj, inkluzive de pluraj violonĉeloj, estis faritaj ekde ĉirkaŭ 1690. Dum tiu tempo, li estis helpita fare de lia filo, Pietro Giacomo Rogeri, kiu komencis produkti siajn proprajn instrumentojn en 1705.

Violono de 1690 de Giovanni Battista Rogeri a.jpg|
Violono de 1699 de Giovanni Battista Rogeri a.jpg|{{centre|dum ĉi tiu de 1699 estas klarika "Rogeri-violono", poste multfoje kopiita

## Fontoj 
* La unua versio de la teksto la 16-an de marto 2026 estis farita surbaze de la koncerna, same koncizega, germanlingva teksto, sed la tri fotoj estis provizitaj de la esperantlingva branĉo, ankaŭ al la germana kaj alilingvaj tekstoj. Aldonaj eksteraj fontoj estas:
* Instrumenta Fokuso novaĵletero de la instrumentfarejo *Reuning & Son violonoj*, aŭtuno 2010, paĝoj 1 kaj 10 (en formato PDF, )
* biografio de Giovanni Battista Rogeri en retejo de la instrumentfarejo *Ingles & Hayday* ()

Kategorio:Muzikilkonstruistoj
Kategorio:Italaj liutfaristoj
Graziano D'Urso

eta|Graziano D'Urso
'''Graziano D'Urso''' ( naskita la 30-an de marto 1990 en Katanio, Sicilio) estas itala baritono kaj verkisto.

## Biografio 
Naskita kaj akademie edukita en Katanio , D'Urso debutis en sia unua rolo en 2017 en interludo de Paolo Altieri, ''L'amante burlato'',  sekvata de konkurenca  kaj opera agado  en Italio , Germanio , Rumanio , Rusio , Svislando  kun repertuaro de romantikaj aŭtoroj , kiel ekzemple Vincenzo Bellini  kaj Giuseppe Verdi , kaj aŭtoroj de la Juna Skolo  . Aldone al kontinua agado  en la repertuaro de la deknaŭa jarcento  kaj la dudeka jarcento , ankaŭ en la unuaj modernaj prezentadoj , ĝi prezentis repertuarojn de sakrala muziko , antikva  kaj baroka  .

Paralele kun arta agado, D'Urso evoluigis ekde 2021 interfakan studvojon orientitan al arta vokalismo  kaj jura reflektado aplikita al kantodidaktiko . 

## Kantitaj verkoj (parta listo) 
* Giuseppe Verdi
** Aida, *Amonasro* 
** Maskita danco, *Renato* 
** La traviata, *Giorgio Germont* 
** La pirato (Verdi), *Seid* 
* Vincenzo Bellini
** Meso en a-minoro, baritono 
* Paolo Altieri (1745-1820)
** La mokita amanto, *Tascadoro* 
* Leonardo da Vinci
** La Imagaj Damnitaj, *Don Chilone* 

## Premioj kaj rekonoj 
* Premio Vincenzo Bellini (2018) 
* Premio Domenico Danzuso (2019) 

## Publikaĵoj (parta listo) 
* Il canto delle emozioni, 2025. 978-1-326-43606-3
* La professionalità dell'insegnante di canto, 2023. 978-1-4478-8083-7
* La metodologia dell'insegnante di canto, 2023. 978-1-4467-9385-5
* La responsabilità civile dell'insegnante di canto, 2022. 978-1-4716-3472-7
* IL BARITONO VERDIANO, 2021. 978-1-105-01570-0

## Notoj 

Kategorio:Italaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio