Malvarmumo

dekstra|eta|Tusanta knabo montranta simptomojn de malvarmumo.
[eta|250px|dekstre|[Pulmoj kaj cetero de spirsistemo, kio suferas malvarmumon.]]
**Malvarmumo** estas virusa malsano de sinuso kaj faringo. Simptomoj estas: kataro, tuso, faringa doloro kaj febro. Simptomoj daŭras ĉirkaŭ semajnon.

Kataro (el la greka *kata* = "desupre", *rho* = "mi kuras") estas muka elfluo, kaŭzita de inflamo de la koncerna mukozo. La naza kataro nomiĝas korizo (rinito), la intesta kiel disenterio; vezika kiel blenoreo.

La fojnokataro estas akuta kataro de la nazaj kaj okulaj mukozoj, periode ekaperanta ĉe iuj pacientoj en la tempo de la graminaca florado. Oni nomas ĝin ankaŭ somera astmo aŭ science „perioda spasma korizo”.

La naz-kataremulo ofte tusas.

## Signoj kaj simptomoj
Inter tipaj simptomoj de malvarmo estas tusado, nazfluado, terno, nazkongesto, kaj faringodoloro, foje akompanata de muskoldoloro, laceco, kapdoloro, kaj manko de apetito. Faringodoloro okazas en ĉirkaŭ 40% de kazoj, tusado en ĉirkaŭ 50%, kaj muskoldoloro en ĉirkaŭ 50%. Ĉe plenkreskuloj, febro ĝenerale ne ĉeestas, sed ĝi estas ofta ĉe infanoj kaj beboj. Nombraj virusoj kiuj okazigas la ordinaran malvarmumon povas rezulti ankaŭ en sensimptomaj infektoj.

La koloro de la muko aŭ nazsekrecio povas vari el klara al flava ĝis verda kaj ne indikas la klason de agento kaŭzinta la infekton.

### Evoluo
Malvarmo kutime komenciĝas per laceco, sento de malvarmiĝo, terno kaj kapdoloro, sekvate post kelkaj tagoj de fluanta nazo kaj tuso. kaj tipe pintas du ĝis kvar tagojn post komenco. Ili kutime malgraviĝas en sep ĝis dek tagoj, sed kelkaj povas daŭri ĝis tri semajnoj. La averaĝa daŭro de tuso estas dek ok tagoj kaj en kelkaj kazoj homoj disvolvas post-virusan tuson kiu povas restadi post kiam la infekto estas for. En infanoj, la tusado daŭras pli ol dek tagojn en 35–40% de kazoj kaj daŭras pli ol 25 tagojn en 10%.

## Kaŭzoj
### Virusoj
 estas grupo de virusoj konataj kiel kaŭzantoj de malvarmumo. Ili havas aŭreolon aŭ kron-similan (korono) aspekton kiam rigardite per elektrona mikroskopo.]]
La malvarmumo estas infekto de la supra spira vojo, kiu povas esti kaŭzita de multaj malsamaj virusoj. La plej ofte implikita estas rinoviruso (30–80%), speco de pikornoviruso kun 99 konataj serotipoj. Aliaj ofte implikitaj virusoj estas adenovirusoj, enterovirusoj, paragripaj kaj sincitialaj virusoj. Ofte pli ol unu viruso ĉeestas. Entute pli ol 200 virusspecoj estas rilataj al malvarmumoj. Kiu el tiuj itineroj estas de primara graveco ne estis determinita. Kiel ĉe ĉiuj spiraj patogenoj kiuj iam estis supozite tranmisiantoj per spiraj gutetoj, ĝi estas tre verŝajne portita per la aerosoloj generitaj dum rutina spirado, parolado, kaj kantado. La virusoj povas pluvivi dum longedaŭraj periodoj en la medio (pli ol 18 horoj por rinovirusoj) kaj povas esti kaptitaj de la manoj de homoj kaj poste portitaj al iliaj okuloj aŭ nazoj kie infekto okazas.

Transdono estas ofta en infanvartejoj kaj lernejoj pro la proksimeco de multaj infanoj kun malmulte da imuneco kaj malbona higieno. Ekzistas neniu pruvo ke recirkulata aero dum komerca flugo estas metodo de transmisio. Malbona imuna funkcio estas riskfaktoro por malsano. Nesufiĉa dormo kaj malsufiĉa nutrado estis asociitaj kun pli granda risko de evoluigado de infekto post ekspono al rinoviruso; tio supozeble okazas pro iliaj efikoj al imuna funkcio. Mamnutrado malpliigas la riskon de akuta otito kaj de malsupraj spiraj infektoj inter aliaj malsanoj, kaj estas rekomendite ke mamnutrado estu daŭrigita kiam bebo havas malvarmumon. En la evoluiĝinta mondo mamnutrado eble ne estas protekta kontraŭ la malvarmumo en si mem.

## Patofiziologio
Oni kredas, ke la simptomoj de la malvarmo estas ĉefe rilataj al la imuna reago al la viruso. La mekanismo de tiu imunreago estas virus-specifa. Ekzemple, la rinoviruso estas tipe akirita per rekta kontakto; ĝi ligas al homoj per onterĉelaj ICAM-1-receptoroj kaj la CDHR3-receptoro per nekonataj mekanismoj por ekigi la liberigon de inflamaj perantoj. RSV ja kaŭzas epiteliodamaĝon. Ĉe infanoj, kiam ĝi influas la trakeon, ĝi povas produkti la simptomojn de laringotrakeobronkio, pro la eta grandeco de iliaj aeraj vojoj. kaj ĝenerale ne eblas identigi la virusspecon tra simptomoj. kiel ekzemple uzado de ĝusta manlava tekniko, protektomaskoj kaj plibonigo de endoma aero. En la sanzorga medio, ankaŭ roboj kaj unu-uzeblaj gantoj estas uzataj. Vakcinado montriĝis malfacila ĉar estas tiom da virusoj implikitaj kaj ĉar ili evoluas tro rapide. Kreado de vaste efika vakcino estas do tre neverŝajna.

Regula manlavado ŝajnas esti efika por redukti la transmision de malvarmumaj virusoj, precipe inter infanoj. Ĉu la aldono de kontraŭvirusaj aŭ kontraŭbakteriaj medikamentoj al normala manlavado donas pli grandan utilon estas nekonata. Rutinaj aldonaĵoj de C-vitamino ne reduktas la riskon aŭ severecon de la malvarmumo, kvankam ili povas redukti ĝian daŭron.

## Traktado
Terapioj kontraŭ ordinara malvarmumo ĉefe implikas medikamentojn kaj aliajn terapiojn kontraŭ simptoma krizhelpo. Fari multe da ripozo, trinki fluidojn por konservi hidratiĝon, kaj gargarado per varma salakvo estas akcepteblaj konservativaj rimedoj. Multo de la profito ricevita de simptoma traktado estas tamen atribuita al la placebo-efiko. En 2010, neniuj medikamentoj aŭ herbaj kuraciloj estis definitive pruvitaj kiel mallongigilo de la daŭro de infekto.

### Simptoma traktado
, gorĝaj pastiloj kaj senrecepteblaj malkongestiloj.]]
Terapioj kiuj povas helpi kontraŭ simptomoj inkluzivas kontraŭdolorilojn kaj medikamentojn kontraŭ febro kiel ibuprofeno kaj acetaminofeno (paracetamolo). Tamen, estas ne klare ĉu acetaminofeno helpas kontraŭ simptomoj. Estas ne konata ĉu senrecepteblaj kontraŭtusaj medikamentoj estas efikaj por trakti akran tuson. Kontraŭtusaj medikamentoj ne estas rekomenditaj por uzo en infanoj pro manko de indico subtenanta efikecon kaj la potencialon por damaĝo. En 2009, Kanado limigis la uzadon de senrecepteblaj kontraŭtusaj kaj kontraŭmalvarmumaj medikamentoj en infanoj ĝis sesjaraĝaj kaj malpli pro zorgoj koncerne riskojn kaj nepruvitajn avantaĝojn. Oni ne konfirmis ĉu kortikosteroidoj intranazaj estas vere utilaj.

## Epidemiologio 
La ordinara malvarmumo estas tipo de alta spirinfekto de virusa deveno tre suferiga, kiu tuŝas plenkreskulojn du- ĝis ses-foje kaj infanojn ses- ĝis dek-foje jare. Kvankam ĝi ne estas grava malsano, la malvarmumo estas responsa pri ĉirkaŭ 40% de la labora foresto kaj de 30% de la lerneja foresto.

La laboristaro en la sansistemo, inklude en dentokuracado havas riskon, almenaŭ potenciale, je akiro de spira malsano kiel estas la ordinara malvarmumo dum la plenumo de sia profesio.​

La plej sekuraj formoj eviti malvarmumojn estas la malpliigo de kontakto kun personoj infektitaj kaj teni la imunsistemo en plej bonaj kondiĉoj: dormi sufiĉe por eviti lacecon kaj elĉerpigon, reduktante streson, sekvante taŭgan nutromanieron kaj evitante la troan konsumon de alkoholo.

### Riskofaktoroj 
Resti en fermita loko kun personoj infektitaj aŭ kiuj estis en proksima kontakto kun personoj infektitaj pliigas la riskon eksuferi malvarmumon. La ordinara kataro estas infekto disvastigita per gutoj, kio signifas, ke ĝi disvastiĝas ĉefe tra la inhalado de malgrandaj partikloj kiujn elsendas la infektita persono kiam tiu tusas, sternas, aŭ ekshala.

La malmulta media malsekeco pliigas la proporciojn de virusa disvastigo. Estas teorio laŭ kiu la seka aero okazigas la vaporigo de akvo, kio permesas, ke malgrandaj gutetoj enhavantaj virusojn povas disiĝi al pli granda distanco kaj resti en la aero dum tempoperiodo pli longa.

#### Kutimoj 
Kutimo fumi etendas la daŭron de la malsano proksimume je tri tagoj averaĝe. Dormi malpli ol sep horoj tage estis asocia kun risko trifoje pli granda de disvolvigo de infekto, kiam tiu persono estas eksponita al nazviruso, kompare kun tiuj kiuj dormas pli ol ok horojn nokte.

Malaltaj niveloj de vitamino D en la sangoplasmo estas asociataj kun pli granda risko eksuferi ordinaran malvarmumon. Ankoraŭ ne oni determinis ĉu tiu asocio estas kaŭza aŭ ne.

#### Higieno 
Ofte tuŝi siajn okulojn, nazon aŭ buŝon per la fingroj poluitaj povas transpasigi la viruson. Tiu konduto iome pliigas la probablecon transigi la virusojn el la surfaco de la manoj, lokoj kie la virusoj estas nedamaĝaj, al la supra spira trakto, kie ili povas esti damaĝaj infektante la nazajn histojn. Kelkaj studoj montras, ke la ofta lavado de la manoj kaj la reduktado tuŝi la mukajn membranojn povas siavice redukti la probablecon eksuferi malvarmumon ĉe plenkreskuloj.

#### Malvarmo 
200px|eta|Neĝo en Milano: ĝenerale oni observas pliiĝon de la proporcio de malvarmumoj dum la vintraj monatoj en la tuta mondo.
Kvankam la ordinaraj malvarmumoj estas sezonaj, kun pli da kazoj ol vintre, ne estas sciencaj pruvoj ke mallonga ekspono al malvarrmo pliiĝas la klinon al la infekto, kio povas signifi, ke la variado laŭ sezonoj okazas pro ŝanĝo en la konduto, kiel por ekzemplo, ke oni pasigas pli da tempo en fermitaj lokoj, en tro proksima kontakto kun aliuloj.

Studo montris, ke la ekspono al la malvarmo faras ke aperas simptomoj de malvarmumo en 10% de la personoj tiel eksponitaj, kaj ke la personoj kiuj spertas tiun efikon informas pli ofte pri la apero de malvarmumoj ĝenerale ol tiuj kiun ne estis eksponitaj al malvarmo.

Rilate al la kaŭzo de la simptomoj, la esploroj en la Centro de la Ordinara Malvarmumo de la Universitato de Cardiff kondukis al studo por "provi la hipotezon ke akra malvarmigo de la piedoj okazigas la komencon de la simptomoj de la ordinara malvarmumo". Tiu studo pruvis, ke la personoj havas pli da simptomoj de malvarmumo post 5 tagoj, probable ĉar la konstrikto de la sangaj vaskuloj de la naztruoj povas konduki al malpliigo de la imuna kapablo en la supra spira trakto.

Aliflanke, oni scias, ke en vintraj epokoj la akcelita ritma movado de la nazaj cilioj malpliiĝas okzae de la malvarmo de la aŭtuno-vintro, kio havigus pli da tempo por ke la virusoj kaj la bakterioj pasigu tra la muko kaju sukcesu infekti korpajn ĉelojn.

## Vidu ankaŭ 
* Bronkito
* Febro
* Gripo
* Kataro
* Nazo
* Pulmo

## Notoj 
## Bibliografio 
* Gwaltney J. M. Jr. The common cold. En: Mandell G., Douglas R., Bennett J., eldonistoj. Principles and practice of infectious disease. Nueva York: Churchill Livingstone. 1990, pp. 489-493.
* Koster F. Respiratory infections. En: Barker L. R., Burton J. R., Zieve P. D., eldonistoj. Principles of ambulatory medicine. Baltimore, Maryland: Williams & Wilkins; 1987; pp. 347-355.
* Dasaraju, Purushothama V.; Liu, Chien (1996). «Chapter 93 Infections of the Respiratory System» [Ĉapitro 93 Infektoj de la Spirsistemo]. En Baron, S., eld. Medical Microbiology [Medicina mikrobiologio] (en angla) (4a eldono). Galveston, Texas: University of Texas Medical Branch at Galveston. PMID 21413304. Konsultita la 26an de junio 2017.

* 

Kategorio:Otorinolaringologio
Kategorio:Infektaj malsanoj