open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hokko

**Hokko** (japana 発句 *hokku* "komenca strofo"), estas la unua strofo de la ortodoksa kunverka ĉena poemo rengao, aŭ de ĝia pli malfrue derivita poemo renko (haikai no renga). Ekde la epoko de Matsuo Bashō (1644–1694), la hokko komencis aperi kiel memstara versaĵo, kaj ĝi ankaŭ enhaviĝis en hajbuno (kombinaĵo de prozo kaj hokko), kaj hajgao (kombinaĵo de pentraĵo kun hokko). Ĉe la fino de la 19a jarcento, Masaoka Shiki (1867-1902) renomis la hokkon al 'hajko' (俳句, *haiku*), kaj oni uzas la terminon 'hajko' retrospektive, por ĉiu hokko aperante ekstere de renko aŭ rengao, sendistinge kiam ĝi verkiĝis. La termino 'hokko' daŭras uziĝi en la origina senco, kiel la unua strofo de ĉena poemo.

## Enhavo 
En la tradicioj de rengao kaj renko, la hokko, kiel ekira strofo de la poemo, havis apartan pozicion. Tradicie la plej grava gasto ĉe poeziverka kunveno invitiĝis verki ĝin, kaj oni atendis ke li laŭdus la gastiganton (ofte simbole) en lia strofo, dum supraĵe priskribi la ĉirkaŭaĵon kaj sezonon. (La sekvantan strofon verkis la gastiganto, kiu respondis per komplimento al la gasto, denove simbole).

## Formo 
La hokko enhavas 17 japanajn silabojn (音字, *onji*), komponiĝante de tri metraj sekcioj de 5, 7, kaj 5 silaboj respektive. Tiu strofo estas la sola de la poemo kiu enhavas kireĵion (cezurvorton), kiu aperas ĉe la fino de unu de la tri sekcioj de la strofo. La hokko tradicie aperas en unu vertikala linio.

## Eksterjapana hokko 
Similante la evoluon de la eksterjapana hajko, poetoj kiuj verkas renkon en la angla kaj aliaj okcidentaj lingvoj, nuntempe malofte obeas la 17-silaban regulon en la hokko, aŭ aliaj *chōku* (longaj strofoj), de la poemo. Oni ofte ignoras la salutan funkcion de la hokko, sed ĝi ĝenerale enhavas sezonan vorton aŭ frazaĵon (季語, *kigo*), kaj spegulas la ĉirkaŭaĵon de la verkado. En la malmultaj renkoj verkitaj aŭ tradukitaj en Esperanton, la silaba regulo plimalpli obeiĝis.

## Ekzemplo 
Bashō verkis la malsupran hokkon en 1689 dum lia vojaĝo tra Oku (*la Interno*), dum li verkis renkon en la domo de funkciulo en Sukagawa:

::poezia ek'—
::kantoj de rizplantistoj
::de la Interno

Aŭdinte la kantojn de la kamplaboristoj dum ili plantis rizon en la kampoj de lia gastiganto, Bashō verkis tiun hokkon por ke ĝi komplimentus la gastiganton pri la eleganteco de lia hejmo kaj regiono, per ligi ĝin kun la "eko" (*hajime*) de poezia arto, samtempe sugestante sian ĝojecon kaj dankecon pro la okazo de verki renkon por la "unua fojo" (*hajime*) en la Interno.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Renko
* Hajko
* Kigo
* Hajkajo

Kategorio:Poezio
Kategorio:Japanlingva literaturo
Kategorio:Japanlingva poezio
Kategorio:Hajko
Bodiarbo

[eta|La bodiarbo de [Bodgajo, Barato]]

**Bodiarbo** estas sankta arbo, sub kiu la budho Gotamo atingis bodion. Ĝi troviĝas en Bodgajo, Biharo, Barato.

Pli ĝenerale, bordiarbo reprezentante la instruadon de budho Gotamo kaj ĝi estas plantita ĉe novaj bikŝuejoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Budho Gotamo
* Budho
* *Ficus religiosa*

Kategorio:Terminaro de Budhismo
Kategorio:Arboj
Kategorio:Arboj en religio
Traktato de Nico

**Traktato de Nico** estas traktato pri kiu la Eŭropa Konsilio interkonsentis en Nico inter la 7-a kaj 9-a de decembro 2000 por modifi la antaŭajn traktatojn de la Eŭropa Unio. Ĝi estis subskribita la 26-an de februaro 2001 kaj ratifita de la tiamaj membroŝtatoj ĝis la jaro 2002, kaj tial ekvalidis post la 1-a de februaro 2003.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Eŭropa Unio
Fidél P. Benedek

**Benedek Fidél P.** origine: *Simon Benedek* estis rumanuja hungara eklezia historiisto, franciskano naskita en Székelyszentlélek la 3-an de oktobro 1907 kaj mortinta en Sântimbru la 26-an de majo 1979.

## Biografio 
Ekde 1919 Fidél P. Benedek studis en Székelyudvarhely, ekde 1-a de septembro 1923 enpaŝis franciskanan ordenon en Mikháza. La mezlernejon li finis en Ĉikŝomjo inter 1924 kaj 1927. Dum la sekvantaj kvar jaroj li pristudis en Hunedoara teologion. Oni ordinis lin la 21-an de decembro 1930 en Alba Iulia. Komence li servis en Braŝovo kaj ekde 1933 en Ĉikŝomjo. En 1939 en Kluĵo li iĝis sekretario provinca kaj direktoro de provinco. La 24-an de junio 1948 oni elektis lin provincestro. Post la ĉeso de ordeno de komunista aŭtoritato la 20-an de aŭgusto 1951 oni forportis ankaŭ lin al Radna kaj pli poste al Deĵo. La 26-an de junio 1961 oni arestis kaj malliberigis lin en Gherla kaj en marto de 1963 je akuzo de patrujperfido oni kondamnis lin, sed en aŭgusto de 1964 li ricevis amnestion kaj li revenis al Deĵo ĝis 10-a de aŭgusto 1967. Ekde tiam li restadis en Zălan kaj Malnaş-Băi. Li estas entombigita en Estelnic.

## Verkoj 
* *Erdélyi katolikus nagyok*, 1941.
* *Csíksomlyó IV. Jenő pápa levelének tükrében. A csíksomlyói templom újjáépítésének 500 éves (1444-[1944) emlékezetére*, 1944.
* *Tatárbetörés Csíkba*, (doktora disertacio), 1945.
* *Csíksomlyó. Tanulmányok. Kolozsvár, 2000.
* *Az erdélyi ferences rendtartomány* I-II. Kolozsvár, 2002.
* *Esztelnek műemlékei* (kun Kinga Tüdős S. (Artmonumentoj de Esztelnek) 2005.
* *Ferences kolostorok*, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, 2005.
* *Ferences kolostorok és templomok* II., Pallas-Akadémia Könyvkiadó, 2008.

## Fonto 
* Antaŭparolo de Péter Sas al *Ferences kolostorok''.

## Referencoj 
* referencoj
* referencoj
* referencoj

Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj franciskanaj monaĥoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikaj malliberuloj
Mohammad Masaad

**Mohammad Massad Al-Muwalld ** (naskiĝis la 17-an de februaro 1983 en Riado) estas futbalisto de Sauda Arabio. Li estas relative juna ludisto kaj ludas kiel defendanto. Ĉe sia teamo Al Ahli li kontribuis al la gajno de la pokalo 2002 kaj de la vic-ĉampioneco. Plej ofte li ludas ĉe la maldekstra flanko, defende en la meza kampo au kiel defendanto. Dum la futbal-ĉampioneco en 2006 en Germanio li ludis en la teamo de Sauda Arabio.

Kategorio:Futbalistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Sauda Arabio
Kategorio:Naskiĝintoj en Riado
Bíňa

eta|dekstra|300px|Bíňa situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Bíňa situas en la bluigita distrikto
**Bíňa** [bina], hungare **Bény** [bEnj] estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

## Bazaj informoj 
* Areo: 24 km²
* Supermara alteco: 132 m
* Loĝantaro: 1460
* Poŝtkodo: 943 56
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
Bíňa situas en valo, laŭ dekstra bordo de Hron, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Želiezovce-Štúrovo. La lasta urbo troviĝas 16 km-ojn for.

## Historio 
eta|maldekstre|Kirko en Bíňa
Pli frue loĝis tie malamikoj de romianoj kaj avaroj. La lastaj konstruis remparon. En la 11-a jarcento la hungaroj havis tie teran fortikaĵon. La unua mencio pri la loko devenis el 1135 en formo *Byn*. Dum la historio formiĝis 2 vilaĝoj Nagy (=Granda) kaj Kis (=Malgranda) *Bény*. La poloj rabadis ĉi tie en 1683. En 1910 loĝis tie 1557 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Esztergom (reĝa departemento), al la distrikto de Párkány, poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Bíňa 1438 da homoj (1289 hungaroj, 130 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romanika abateja katolika preĝejo de 1217, poste gotikiĝis, en 1722 barokiĝis, en 1862 renoviĝis
* pilgrimloka rondkapelo
* remparo de avaroj
* kastelo de Pálffy el la 19-a jarcento

## Famuloj 
En la iama Kisbény naskiĝis hungara kanoniko Alajos Roder.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Naturalisto

**Naturalisto** povas esti:
* Kiu studas aŭ dediĉas sin al la  natura historio
* Konservadisto
* Sekvanto de la naturalismo (filozofio) 
* Sekvanto de la naturalismo en literaturo.

## Vidu ankaŭ
* Naturalismo (apartigilo)
* Naturismo, kultura kaj politika movado celante kaj defendante socian nudecon private kaj publike
Akvofalo Vajskovský

**Akvofalo Vajskovský** (slovake: **Vajskovský vodopád **) estas akvofalo en Vajskovská Valo *(slovake: **Vajskovská dolina )***, kiu estas suda valo en montaro Malaltaj Tatroj en distrikto Brezno en Slovakio. La teritorio de la akvofalo troviĝas en nacia natura rezervejo, kiu apartenas al vilaĝo Dolná Lehota kaj troviĝas sur la teritorio de Nacia parko Nízke Tatry.
La akvofalon kreas Vajskovský torento (slovake: Vajskovský potok), kiu apartenas al riverbaseno de Hron kaj estas en la alteco 1200 m.s.m. La torento fluas tra 6 km longa valo kaj kreas akvofalon en supra parto de valo.

## Priskribo 
Deveno de akvofalo estas glaciara. La akvofalo falas de supra valeto tra sojlo (granodiorito), kiu estis kreita post la retiriĝo de glaciaro en la montaro post la fino de lasta glaciepoko. Baza rokaĵo de la akvofalo krom la menciita granodiorito estas ankaŭ diorito kaj kristaliniko.

## Aliro 
Dosiero:Szlak zielony.svg - Nuntempe akvofalo estas rekte alirebla per verdmarkita turistapiedvojo de Dolná Lehota al fino de valo kun la akvofalo.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de slovakaj akvofaloj

## Fonto de informoj kaj bildo de akvofalo 
* paĝaro de Ŝtata protekto de naturo de Slovakio pri slovakaj akvofaloj ()

Kategorio:Distrikto Brezno
Kategorio:Akvaĵoj en Regiono Banská Bystrica
Kategorio:Malaltaj Tatroj
Flugboato

eta|230px|Flugboato de la 1930-aj jaroj
eta|230px|Hughes H-4
eta|230px|Shin Meiwa US-1A
eta|230px|Berijev Be-12P-200
eta|230px|Shin Meiwa US-2
**Flugboato** estas aviadilo, kiu kapablas surakviĝi, ĉar ties aviadila korpo estas floskapabla. Tiel oni devas diferencigi inter flugboatoj kaj aliaj aviadiloj kun muntitaj rigidaj glisrulaĵoj. Ili estas la amfibiaj aviadiloj. Flugboato kompreneble havas relative malgrandan mason.

En la komencaj jaroj de la komercaj flugtrafikoj - post la unua mondmilito - oni uzis flugboatojn, ĉar tiam oni ankoraŭ ne elkonstruis reton de alteriĝejoj. Ili estas ne plu uzataj ekde la 1940-aj jaroj en laŭhorara trafiko.

La avantaĝoj de la flugboato estas la longa al/deakviĝa vojo. Malavantaĝoj estas la pli malfacila deakviĝo (suĉefiko de la akvo), malfacila surakviĝo okaze de vento (pro ondoj), malbona kalkulado de altodiferenco (akvofrapo), malbona konstruformo, kiu estis elformita por surakviĝo.

La grundoefiko permesas, ke la flugboato flugu en malgranda alto ("ekranoplano" eluzas tiun efikon).

En la unua mondmilito, flugboatoj estis ekuzataj en 1915, kiel Lohner-flugboato aŭ Grigoroviĉ M-5. La flugboato Curtiss NC traveturis la Atlantikon en 1919 kiel la unua aviadilo. Grava periodo de la flugboatoj estis inter la du mondmilitoj, kiam multloke ne estis konstruitaj aerodomoj. Dum la Dua Mondmilito, flugboatoj estis uzataj por skoltado, urĝa savado.

Hodiaŭ oni uzas flugboatojn por estingi arbarajn incendiojn (Martin Mars en Kanado) kaj esplorado (Catalina). La Canadair CL-415 estas sukcesa fajroestinga aviadilo, evoluigita por tiu celo.

Oni nun evoluigas kaj produktas la flugboatojn Shin Meiwa en Japanio kaj Berijev en Rusio.

Kategorio:Aviadilaj tipoj
Petre Abrudan

**Petre Abrudan** estis rumana pentristo naskita en Zutor la 8-an de julio 1907 kaj mortinta en Kluĵo la 18-an de majo 1979.

## Biografio 
Petre Abrudan studis en Belarta Lernejo de Kluĵo. Ekde 1927 li vizitis liberan artistskolon de Baia Mare kaj en 1933 li loksidiĝis tie.

## Ekspozicioj 
Liajn unuajn ekspoziciojn li organizis en 1932 kaj 1935 kun Jenő Szervátiusz. En 1937 li iĝis sekretario de Gheorghe Manu, gvidanto de Artistkolonio de Baia Mare. Liaj plej valoraj kreaĵoj naskiĝis en lia frua kariero.

## Fonto 
* Rumana vikipedio

## Eksteraj ligilioj 
* Pentraĵoj

Abrudan, P
Hanns Martin Schleyer

**Hanns Martin SCHLEYER** (ankaŭ citita kiel **Hanns-Martin**) estas nev-nepo de Johann Martin Schleyer, kreinto de Volapuko. Li naskiĝis la 1-an de majo 1915 en Offenburg, Baden-Virtembergo kaj estis murdita la 18-an de oktobro 1977 en nekonata loko de norda Francio. Li membriĝis al volapuk-klubo *Diläd valemik feda Volapükaklubas* prezidita de Arie de Jong.

Hannsmartin Schleyer estis ano de nazia partio, de Hitlera junularo kaj de SS. Post la dua mondmilito, en 1951 li iĝis estrarano de la industria konzerno Daimler-Benz. En 1973 oni lin elektis prezidanto de la "federacia unuiĝo de la ligoj de labordonantoj" (*Bundesvereinigung der Arbeitgeberverbände*). La 5-an de septembro 1977 li estis kaptita de la terorisma organizaĵo *Rote Armee Fraktion* en Köln. Post 23 tagoj da mallibereco, li estis murdita de RAF ĉar la germana registaro ne jesis la petojn de la kaptistoj. Lia korpo estis trovita en Mulhouse. El la du dek identigitaj ostaĝprenintoj, la polico kaptis dek sep kaj ĉiuj el ili en laŭregulaj juraj procesoj kondamniĝis. Du pliaj mortpafiĝis dum la malliberigo. Unu persono ne kaptiĝis. La ankoraŭ vivantaj ostaĝprenintoj, kiuj ankoraŭ nun deklaras sin membroj de la terorisma grupo, ne malkaŝis kiu ekzakte mortpafis la ostaĝon. La eksmembro *Peter-Jürgen Boock* en septembro 2007 publike deklaris, ke *Rolf Heißler* kaj *Stefan Wisniewski* estis la pafintoj.

Kategorio:Germanaj ekonomikistoj
Kategorio:Konservativistoj
Kategorio:Volapukistoj de Germanio
Kategorio:SS-membroj
András Magyari

**MAGYARI András** (madjari) estis rumanuja hungara historiisto, universitata profesoro naskita en Joseni la 17-an de novembro 1927 kaj mortinta en Kluĵo la 14-an de junio 2006.

## Biografio 
La mezlernejon András Magyari finis en Gheorgheni (1948), la fakon pri historio en Bolyai Tudományegyetem (1952). Li laboris en la muzeo de Aiud (1952-53), pli poste en la Universitato Bolyai. Li doktoriĝis en 1973, ekde 1990 li estis vicrektoro de la Universitato Babeş-Bolyai. Li estis kunulaŭtro de duvolumaj *Történeti kronológia*, (1976), de *Tanulmányok a romániai együttlakó nemzetiségek történetéből*, (1976), *Székely felkelés 1595-1596*, (1979), *A Rákóczi-tanulmányok* (Bp. 1980).

## Verkoj 
* *A Horea vezette 1784. évi parasztfelkelés a források tükrében*, dokumentoj (1984).
* *Sanyarú világ*, taglibro de István Wesselényi (1983) kun Lajos Demény la 2-a volumo (1985).
* *Rákóczi és az erdélyi kurucmozgalom*, 2003.
* *Gyergyóalfalu a történelem sodrában*, 2005.

## Bibliografio 
* Imreh István: Wesselényi István világa. Utunk 1983/28.
* Csetri Elek: A naplóíró, a kancellár és a Habsburgok. A Hét 1983/39.
* Egyed Ákos: Wesselényi István kuruckori naplója. Korunk 1983/11.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Magyari, A
Bešeňov

eta|dekstra|320ra|Bešeňov situas en la plej griza distrikto
**Bešeňov,** hungare **Zsitvabesenyő** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. La vilaĝnomo signifas peĉenego.

## Bazaj informoj 
* Areo: 17 km²
* Supermara alteco: 121 m
* Loĝantaro: 1700
* Poŝtkodo: 941 41
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
La vilaĝo situas en valo, laŭ maldekstra bordo de Žitavou, laŭ flankovojoj. Nové Zámky troviĝas 14 km-ojn for.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj kvadoj kaj gotoj loĝis tie. La unua mencio pri la loko devenis el 1075 en formo *Villa Hudwordiensium Bissenorum*. En 1910 loĝis tie 1545 da homoj (hungaroj en majoritato, slovakoj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al la distrikto de Verebély. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1723 da homoj (1380 hungaroj, 337 slovakoj). En 2006 la hungarlingva lernado ĉesis.

## Vidindaĵo 
* baroka katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1745, en 1809 klasikismiĝis, en 2003 renoviĝis

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Żerkowice (Malsupra Silezio)

**Żerkowice**  - jen pole, ekde 1947, ĝis 1945 germane ***Sirgwitz***  - estas ĉena vilaĝo en Malsupra Silezio. Ĝi situas en nuna Pollando, en komunumo Lwówek Śląski (Löwenberg), en samnoma distrikto kaj en Kaĉava montetaro, ĉe rivero Bóbr.

La unua priskribo pri vilaĝo tiam nomata *Sircowicz* devenas el la jaro 1305. Ĝis 1945 ĝi nomiĝis *Sirgwitz*, poste *Sieszkowice*. La preĝejo patronata de „Sankta Bartolomeo” estis unue priskribita jam en la jaro 1399, kaj sekve en 1408. La nuna konstruaĵo ekestis en turnopunkto de la 15-a / la 16-a jarcento. Ĝi estis restaŭrita en la 18-a kaj 19-a jarcentoj. La preĝejo havas unu navon, turon de okcidento kaj trilateran ĥorejon kovritan pere de kruc-nervura volbo. Ene oni povas ekvidi barokan altaron, ŝtonan baptujon el ĉirkaŭ 1700 jaro kaj du tomboŝtonoj el 1604 kaj 1694. Ĉe vojo Bolesławiec – Lwówek Śląski troviĝas du pentaj krucoj el la 14-a kaj la 16-a jarcentoj, kun tajlita krima ilo, unu kun toporo kaj dua kun forkego.

## Bildaro 

Dosiero:Penance_crosses_in_Zerkowice_in_Poland.JPG|Pentaj krucoj

## Vilaĝoj de la komunumo 
Bielanka (Lauterseiffen) • Brunów (Braunau) • Chmielno (Ludwigsdorf) • Dębowy Gaj (Siebeneichen) • Dłużec (Lang Neundorf) • Dworek (Höfel) • Gaszów (Gehnsdorf) • Górczyca (Hohndorf) • Gradówek (Hagendorf) • Kotliska (Kesselsdorf) • Mojesz (Nieder Mois) • Nagórze (Neundorf-Liebenthal) • Niwnice (Neuland) • Pieszków (Petersdorf) • Płóczki Dolne (Nieder Görisseiffen) • Płóczki Górne (Ober Görisseiffen) • Radłówka (Hartelangenvorwerk) • Radomiłowice (Radmannsdorf) • Rakowice Małe (Wenig Rackwitz) • Rakowice Wielkie (Groß Rackwitz) • Skała (Hohlstein) • Skorzynice (Hartliebsdorf) • Sobota (Zobten am Bober) • Ustronie (Seitendorf) • Włodzice Małe (Klein Walditz) • Włodzice Wielkie (Groß Walditz) • Zbylutów (Deutmannsdorf) • Żerkowice (Sirgwitz).

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la komunumo (pole)

Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Kategorio:Komunumo Lwówek Śląski
Siklawa

**Akvofalo Siklawa** () troviĝas en la norda parto de montaro Altaj Tatroj, en la malgrandopolio oriente de urbo Zakopane sur torento Roztoka sur la teritorio de Tatra nacia parko. Akvofalo falas tra sojlo de Staviarska muro, kiu apartenas Valo de kvin polaj lagoj kaj Valo roztoka) per du aŭ tri branĉoj, laŭ nivelo de akvo en lago Granda pola lago super ĝi. La kliniĝo de sojlo estas proksimume 35° kaj ĝia alteco estas 64-70m. Tio estas la plej granda akvofalo en Tatroj sed ne la plej alta.

La plej bele ĝi aspektas dum suna tago, kiu venas post pluva tago. Ĉirkaŭ ĝi kreiĝas buntkoloraj ĉielarkoj.
Akvofalo estis celo de turistoj, jam de komenco de 19-a jarcento. Ofte estas objekto de poetoj kaj pentristoj por ilia kreado.

## Aliro 
Dosiero:Szlak zielony.svg - Sur verdmarkita turista piedvojo de akvofalo de Mickievicz ĝis Valo de kvin polaj lagoj laŭ la torento Roztoka tra Valo Roztoka (2 horoj).
[maldekstra|eta|Siklawa sur Stawiarska muro kaj suba parto de valo [Dolina Pięciu Stawów Polskich]]

## Vidu ankaŭ 
Listo de polaj akvofaloj

Kategorio:Akvofaloj en Tatroj en Pollando
Albrecht Hirche

**Albrecht HIRCHE** (n. 1959 en Heckelberg-Brunow, prononco ) estas germana reĝisoro.

Albrecht Hirche studis kulturajn sciencojn ĉe la universitato Hildesheim. Inter 1986 ĝis 1989 li estis docento de teatra teorio teatra praktiko en Hildesheim. Post 1981 li laboras kiel memstara reĝisoro kaj aktoro ĉe la Mahagoni-teatro Hildesheim kaj aliaj liberaj kaj publikaj teatroj de Germanio. Albrecht Hirche estas unu de la plej gravaj reĝisoroj de la nuntempe teatro.

Kategorio:Germanaj reĝisoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1959
Čechy (distrikto Nové Zámky)

**Čechy,** hungare **Komáromcsehi** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Nové Zámky troviĝas 20 km for.

## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis el 1419. En 1910 loĝis tie 596 da homoj (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Komárom (reĝa departemento), al la distrikto de Udvard. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 parto de memstara Slovakio. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 326 da homoj (317 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al apostoloj Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo de 1735

## Famuloj 
En la iama Komáromcsehi naskiĝis hungara politikisto Andor Jaross.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Imre Gyenge

**GYENGE Imre** (djenge) rumanuja hungara skulptisto: Aita Medie, 3-a de septembro 1939 – Sibiu, 9-a de junio 1986.

## Biografio 
Li finis en la *Belarta Altlernejo Ion Andreescu* en 1964 en Kluĵo. Li valorigis la ekspresionistajn kaj konstruktivistajn tradiciojn en spacskulptado.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1995 • Memorekspozicio, Sibio.

## Publikplacaj verkoj 
Kariatidoj, Kolono, Branĉburĝono, Skulptaĵo de poeto Andrei Muresianu, Nicolaus Olahus (ĉiuj en Sibio).

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Gyenge, I
Kastelo Frontenac

***Château Frontenac*** [ŝato frontenak], t. e. **Kastelo Frontenac**, estas unu el la ĉefaj turismaj allogaĵoj de la urbo Kebeko.

Ĝi estis inter la unuaj en longa serio de kastelstilaj hoteloj. Konstruigis ĝin la fervoja kompanio Canadien Pacifique (france) aŭ Canadian Pacific Railway Limited (angle) laŭ la planoj de la usona arkitekto Bruce Price, fine de la 19a jarcento kaj komence de la 20a. Ĝi malfermiĝis en 1893. La fervoja societo celis kreskigi luksan turismon kaj veturigi en siaj trajnoj riĉajn vojaĝantojn. Kastelo Frontenac estas “kuzo” de Château Lac Louise [lak luiz], kiu situas ĉe la bordo de la lago Louise, meze de la Roka Montaro en la provinco Alberto. Ĝia arkitekturo inspiriĝas de kasteloj starigitaj en Francujo ĉirkaŭ la Renesanco.

Oni nomis ĝin Frontenac honore al Louis de Buade, grafo de Palluau kaj Frontenac (1622–1698). En 1672–1682 kaj 1689–1698 li estis guberniestro de Nov-Francujo — la kolonio fondita de francoj en Nord-Ameriko, kiu poste fariĝis Kanado.

Kastelo Frontenac situas proksime de la historia ejo Citadelo de Kebeko, sur la loko de la malnova kastelo Haldimand kaj apud la teraso Dufferin. Ĉi lasta kovras la arkeologian terenon de la fuorto Saint-Louis kaj de la samnoma kastelo.

Dum la 20a jarcento, Kastelon Frontenac oni plurfoje aliformigis. En 1926, ekzemple, aldoniĝis la impona centra turo, kiu tronas meze de la kastelo kaj donas al ĝi ĝian faman silueton. Ĝi estas la verko de la arkitektoj Maxwel. Fama politikisto, Maurice Duplessis (1890–1959), tie loĝis, dum li estis ĉefministro de la provinco Kebekio.

En 1943 kaj 1944, en la apuda Citadelo de Kebeko, okazis la Konferencoj de Kebeko, en kiuj Winston Churchill (1874–1965), tiama angla ĉefministro, kaj Franklin D. Roosevelt (1882–1945), tiama usona prezidento, diskutis sian strategion por la Dua mondmilito. La personaro akompananta ilin loĝis proksime en Kastelo Frontenac. La ĉefministro de Kanado, William Lyon Mackenzie King (1874–1950), estis, pro ĝentileco rilate Kanadon, invitita partopreni kelkajn el iliaj renkontiĝoj. Tie aprobiĝis la planoj por la “T-Tago” (“Jour J”, “D-Day”), t. e. por la 6a de junio 1944, kiam komenciĝis la Batalo de Normandujo, per kiu la Aliancanoj malfermis novan, okcidentan batalfronton kontraŭ la nazigermanojn. Samokaze ellaboriĝis planoj por rekonstrui Eŭropon post la milito.

Kastelon Frontenac nun ekspluatas kaj administras la hotela firmao Fairmont.

Frontenac
Frontenac
Frontenanc
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1893
Kategorio:Hoteloj en Kanado
Branovo

300px|eta
eta|dekstra|300px|Branovo situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Branovo situas en la bluigita distrikto
**Branovo,** hungare **Kisbaromlak** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

* Areo: 9 km²
* Supermara alteco: 130 m
* Loĝantaro: 570
* Poŝtkodo: 941 31
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, fine de sakovojo. Nové Zámky troviĝas 14 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis el 1418 en formo *Barumlak*. Dum la turkoj la vilaĝo senhomiĝis. En 1910 loĝis tie 412 da homoj (hungaroj en majoritato, slovakoj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Komárom (reĝa departemento), al la distrikto de Udvard. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 561 da homoj (546 slovakoj, 14 hungaroj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1739

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Notacio de Conway

La titolo havas diversajn signifojn:

* Sagoĉena notacio de Conway por grandaj nombroj
* Pluredra notacio de Conway por pluredroj
Tequixquiac

**Tequixquiac** estas la ĉefurbo de la komunumo samnomita de la meksika subŝtato Meksikŝtato *(Estado de México)* apud la orienta limo de Federacia Distrikto. Ĝia nomo elvenas el la navatla lingvo kaj havas la signifon "loko de nitrata akvo" (el *tequixquitl* „nitrato“, *atl* „akvo“ kaj *-c* „loko“).

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 31,080 loĝantojn. El tiuj estis 11065 viroj kaj 24513 virinoj. La komunumo havas surfacon de 98,34&nbsp;km² kaj sur tiu teritorio ekzistas 34 loĝlokoj. La meza ahumada (de la ĉefurbo) estas 2400 metroj super la marnivelo.

La geografia koordinatoj de la komunumo estas 19° 55′ norda latitudo kaj 99° 9′ okcidenta longitudo.

## Demografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la Inegi) 31.08 loĝantojn. El tiuj 15.277 viroj kaj 15.803 virinoj. La komunumo havas surfacon de 96.37 kvadratkilometroj kaj ĝi situas je 2200 metroj super la marnivelo. La kvanto de precipitaĵo estas 861.0 milimetroj.

## Vidu ankaŭ
* Flago de Tequixquiac

## Bibliografio 
Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la komunumo en la retejo *Enciclopedia de los Municipios de México* ()


Kategorio:Komunumoj de Estado de México
Ŝoto

La vorto **ŝoto** havas du signifojn:

* En pilkaj teamaj sportoj kiel futbalo, manpilko, korbopilko, hokeo aŭ flugpilko, la neologisma termino *ŝoto* estas "aparte forta movigo de la pilko cele de atingo de matĉa avantaĝo", en glacihokeo paralele la "aparte forta movigo de la hokedisko" kun sama celo. En komparebla senco, eblas ankaŭ uzi la vorton en rakedaj sportoj kiel teniso, tabloteniso, badmintono kaj skvaŝo. La vorto estas adapto de la angla vorto *shot* (= "pafo"), kaj malgraŭ praktika uzo inter sportistoj ne estas registrata en plej multaj vortaroj de Esperanto. Aparta kazo estas "punŝoto", per plia neologisma termino nomata penalo.

* Inter esperantlingvaj lingvistoj, *ŝoto* (15ra) tradicie estas nomigo de la litero ŝo uzita en la antikva greka lingvo, por diferencigi ĝin de la esperantlingva litero "ŝo" (**ŝ**).
Max Weber (apartigilo)

Estas pluraj personoj kun la nomo *Max Weber*:
***Max Weber** estis germana socisciencisto (1864–1920)
***Max Weber (pentristo)** estis usona pentristo naskiĝinta en Bjalistoko (1881-1961)
***Max Weber (federacia konsilanto)** estis de 1951–1954 membro de la Federacia Konsilio de Svislando (vivis 1897–1974).

## Vidu ankaŭ 
* Weber (apartigilo)
Max Weber (federacia konsilanto)

**Max WEBER** naskiĝis la 2-an de aŭgusto 1897 kaj mortis la 2-an de decembro 1974. Li estis svisa politikisto kaj membro de la Socialdemokrata Partio de Svislando.

Li elektiĝis 1951 al la Federacia Konsilio de Svislando. Lia longe pretigita financreformo malsukcesis en popola baloto. Tial li anoncis la 8-an de decembro 1953 post nur 3 jaroj en la ofico sian demision kaj transdonis sian postenon je la 31-a de januaro 1954. Dum sia oficperiodo li gvidis la federacian financ- kaj dogandepartementon kontraŭ la volo de sia partio.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la federaciaj konsilantoj de Svislando

Kategorio:Svisaj politikistoj
Kategorio:Federaciaj konsilantoj de Svislando
Černík

eta|dekstra|300ra|Černík situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250ra|Černík situas en la bluigita distrikto
**Černík,** hungare **Csornok** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

* Areo: 13 km²
* Supermara alteco: 126 m
* Loĝantaro: 1000
* Poŝtkodo: 941 05
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Nitra (rivero), laŭ flankovojoj. Nitra (urbo) troviĝas 20 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis el 1156 en formo *Cernic*. En 1910 loĝis tie 997 da homoj (plejparte slovakoj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al la distrikto de Érsekújvár. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 parto de memstara Slovakio. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1003 da homoj (991 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Spirito de 1864

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Palaco Schönbrunn

**Schönbrunn** (Bela Puto) estas fama palaco en Vieno, Aŭstrio, kaj estis la preferata palaco de la imperiestrino Maria Teresia kaj tie ekzemple edukiĝis ŝia filino, la estonta Marie Antoinette. Laŭ ŝiaj ideoj ĝi estis ŝanĝita en 1744 respektive 1749 kaj ricevis la nunan aspekton. La kastelo estas ĉirkaŭata de pompega baroka ĝardeno kun tropikejo kaj zoologia parko (Viena Bestoĝardeno). En la baroka ĝardeno troviĝas la fontobaseno "Bela Puto", laŭ ĝi, oni diras, ricevis la kastelo sian nomon. Vidindaĵoj en la kastelo estas: Olea pentraĵo Imperiestrino Maria Theresia 1759, de Martin von Meytens; ora kaleŝo el la veturkolekto; imperiestraj ĉambroj kun elrigardo al la Glorieto, konstruaĵo en la kastela parko, kompletigita en 1775.

Kategorio:Barokaj konstruaĵoj en Vieno
Kategorio:Aŭstra monarkio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Aŭstrio
Kategorio:Palacoj en Vieno
Kategorio:Kasteloj en Vieno
Schonbrunn
Mikroba buklo

**Mikroba buklo** estas komuna nomo de nutroĉeno en akvaj ekosistemoj, tra kiu solvita karbono en diferaj kemiaj formoj revenas al nutra reto. Plej ofte karbono perdiĝas pro morto de organismoj aŭ pro elfeko. Ankaŭ iom da karbon-enhavaj substancoj venas el bordo kun mortaj partoj de plantoj kaj grundo. Dum reduktado de morta aŭ feka materio fare de biologiaj reduktantoj en akva medio, ĉiam iom da karbon-enhavaj sunstancoj elsolviĝas en akvon.

La unua paŝo de reenkonduko de tiu karbono estas bakterioj, kiuj konsumas organan materion el solvo. Poste la bakteriojn konsumas pli grandaj protistoj kiel flageladoj aŭ ciliadoj. Ili, en sia vico, estas konsumitaj fare de pli grandaj organismoj, ekzemple fare de malgrandaj krustacoj kiel kopepodoj. Tiel la perdita karbono ree iĝas utiligebla al pli altaj niveloj de nutra reto, kiel fiŝoj aŭ birdoj. Do, la bakterioj, kiuj estas bazo de tiu procedo, estas ege gravaj ambaŭ por ekologiaj studoj kaj industrioj kiel fiŝkaptado aŭ fiŝbredado.

## Referencoj
* Azam F, Fenchel T, Field JG, Gray JS, Meyer-Reil LA, Thingstad F (1983) The ecological role of water-column microbes in the sea. Marine Ecology-Progress Series 10: 257-263
* Pomeroy LR (1974) Oceans Food Web, a Changing Paradigm. Bioscience 24: 499-504

Kategorio:Mikrobiologio
Dedinka

eta|dekstra|300px|Dedinka situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Dedinka situas en la bluigita distrikto
**Dedinka,** hungare **Fajkürt** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

* Areo: 19 km²
* Supermara alteco: 194 m
* Loĝantaro: 830
* Poŝtkodo: 941 50
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso:

## Situo 
La vilaĝo situas laŭ traira flankovojo. Nové Zámky troviĝas 22 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko. La unua mencio pri la loko devenis el 1227 en formo *Kurt*. En 1311 kvazaŭreĝo Mateo Csák (ĉAk) ekhavis la bienojn. Dum la historio formiĝis 2 vilaĝoj Granda kaj Malgranda *Fajkürt*, kiuj baldaŭe unuiĝis. En 1910 loĝis tie 740 da homoj (hungaroj en majoritato, slovakoj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al la distrikto de Verebély. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Oni disdonis parcelojn el la grandbieno al la alvenantaj slovakoj. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 869 da homoj (852 slovakoj, 12 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* postbaroka katolika preĝejo omaĝe al Sankta Nomo de Dipatrino de 1784
* 2 klasikismaj kasteloj el la 19-a jarcento

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Andor Réthy

**RÉTHY Andor** (re:ti) familia nomo *Reischel Artúr* estis rumanuja hungara bibliografo, literaturhistoriisto naskita en Temeŝvaro la 10-an de marto 1904 kaj mortinta en Kluĵo la 29-an de oktobro 1972.

## Biografio 
La mezlernejon Andor Réthy finis en sia naskiĝurbo (1922), la katolikan teologion en Alba Iulia, li akiris diplomon de instruisto pri hungara, germana kaj rumana lingvoj en la Universitato Ferdinand la 1-a de Kluĵo (1927). Ekde 1926 li instruis en la piarista gimnazio de Kluĵo. Inter 1942-49 li estis kunlaboranto de la Universitata Biblioteko de Kluĵo. Pli poste li estis parokestro, samtempe ĉefbibliotekisto de la *Filio Kluĵa de Rumana Akademia Biblioteko* ĝis 1959. Ekde tiam li devis ĉesi sian eklezian servon.

## Verkoj 
* *Dsida Jenő bibliográfia* [3 részletben, in: D. J.: Versek, Bk., 1966;
* D. J.: Összegyűjtött műfordítások, Bk., 1969;
* D. J.: Séta egy csodálatos szigeten, Bk., 1992];
* Kántor Lajos-Láng Gusztáv: Romániai magyar irodalom (1944) 1945-1970, a könyvészeti adalékot összeáll., Bk., 1971 [jav., uo. 19732];
* Vita Zsigmond: Áprily Lajos, az ember és a költő, a bibliográfiát összeáll., Bk., 1972;
* *József Attila és a román költészet*, a könyvészeti adalékot összeáll., Bk., 1972;
* Jancsó Elemér: Irodalomtörténet és időszerűség. Irodalomtörténeti tanulmányok 1929-1970, a bibliográfiát összeáll., Bk., 1972;
* *Az Erdélyi Helikon költői*. A költészeti anyag repertóriumát összeáll. (kun Ilona Kelemen kaj Leona Váczy), Bk., 1973;
* *Magyar irodalom románul*. - *Literatură maghiară în limba română*. Könyvészet 1830-1970 (kun Leona Váczy] Bk., 1983.

## Bibliografio 
* Nagy Pál: A szép igazság példája. Utunk 1957/1.
* Marosi Péter: Eminescu în ungureşte. Tribuna 1957/2.
* Baróti Pál: Vasile Alecsandri magyarul. Utunk 1965/37.
* Dávid Gyula: Arany János a román irodalomban. Korunk 1967/2.
* Marosi Ildikó: Aki megkeveri a maltert. Egy bibliográfus portréja. Előre 1969. febr. 16.
* (-d -a): Ady románul – a számok tükrében. Igazság 1969/296.
* Benkő Samu: Ady Endre – románul. Előre 1969. dec. 4.
* Balogh József: Napirenden a bibliográfia. Könyvtári Szemle 1972/1.
* Kántor Lajos: A bibliográfus optimizmusa. (nekr.) A Hét 1972/45.
* Váczy Leona: Réthy Andor. 1904-1972. Könyvészeti munkáinak jegyzéke. Könyvtári Szemle 1973/3.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Rethy, A
Rethy, A
Kolono de Vinogradskij

[eta|300px|Tri kolonoj de Vinogradskij en unua semajno de kultivado. Unua (de live) kolono enhavas nur grundon kaj akvon, kaj la aliaj du estas modifitaj per [fosfatoj, nitratoj kaj sulfo.]]
[eta|300px|Samaj kolonoj en la 7-a semajno. Ekkreskis kolonioj de [algoj, cianobakterioj kaj eŭbakterioj. Ruĝaj regionoj en meza parto de kolono estas kolonioj de purpuraj nesulfaj bakterioj (t.e. *Rhodospirillaceae*). Krome, en tria kolono laŭ flanko videblas kolonio de purpura sulfa bakterio *Chromatium*.]]

**Kolono de Vinogradskij** estas simpla maniero kultivi vaste diversan sistemon de mikroboj inverntita far rusa mikrobiologo Sergej Vinogradskij. La aranĝaĵo por kultivado estas longa vertikala tubo (ĉ. 30 cm longa, >5 cm larĝa) el travidebla materialo (t.e. vitro aŭ plasto) kun laga koto kaj akvo. Kiel aldonaj fontoj de nutraĵaj elementoj oni ankaŭ aldonas diferajn facile atingeblajn organajn substancojn. Ekzemple, papero rolas kiel fonto de celulozo, ŝeloj de birdaj ovoj kiel fonto de kalcio en formo de karbonato, gipso enhavas ambaŭ kalcion kaj sulfon (sulfaton de kalcio) ktp. La kolonojn oni ŝtopas, metas en sunan lumon kaj kovas dum kelkaj semajnoj (almenaŭ unu monato). Dum kultivado en la kolono aperas gradientoj de oksigeno kaj sulfo, kaj en diferaj partoj de gradientoj diferaj organismoj kreskas. La kutimaj organismoj trovataj en kolonoj de Vinogradskij inkluzivas: *Clostridium*, *Desulfovibrio*, *Chlorobium*, *Chromatium*, *Rhodomicrobium*, *Beggiatoa* kaj multaj aliaj specioj de bakterioj, cianobakterioj kaj algoj.

Depende de aldonaj substancoj, multego de aliaj gradientoj povas aperi. Sed gradiento de oksigeno neeviteble ekzistas en ajna kolumno de Vinogradskij, ĉar oksigeno ne estas bone solvebla en akvo kaj sobaj partoj de kolono rapide iĝas senoksigena. Pro tio aerobioj troveblas nur en supraj partoj de kolono, kaj ili plejparte produktas verdan koloron. Neaerobiaj fototrofoj troveblas pli sobe, eĉ en fazo de koto, ĉar lumo atingas ilin tra travidebla muro de la kolono.

## Eksteraj ligiloj 
*  Animacia enkonduko en pagaro de Koleĝo Carleton
*  Artikolo pri kolono de Vinogradskij  en paĝaro de Universitato de Edinburgo

Kategorio:Mikrobiologio
Silezia provinco

**Silezia Provinco** () estas provinco de Pollando ampleksanta orientan parton de Supra Silezio. Unuafoje kiel vojevodio ekestis en la Dua Pola Respubliko. Ĝi situas en suda parto de la lando ĉe limoj de Ĉeĥio kaj Slovakio. Al ĝi apartenas partoj de la historiaj regiono Silezio, kiu ĝis la jaro 1945 apartenis al Germanio, kaj de la historiaj regiono Malgrandpollando, kaj sekve ankaŭ de Galicio (artefarita kreaĵo post dispartigoj de Pollando, enkondukita de Habsburgoj). Ĉefurbo de la provinco estas *Katowice*.

La nuntempa provinco ekestis kadre de la administra reformo de 1999 el la antaŭaj katovica, ĉenstoĥova kaj bielsko-biala vojevodioj. Nun en ĝi loĝas proksimume 4,7 milionoj da loĝantoj sur areo de 12 294 kvadrataj kilometroj, kaj sekve temas pri la plej dense loĝata provinco de la nuna Pollando. La minado de karbo en la 19-a jarcento en la tiutempe germaniaj urboj *Kattowitz (Katowice)* kaj *Gleiwitz (Gliwice)* kaŭzis fortan industriigon de la areo ĉirkaŭ tiuj urboj.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Historio de la Esperanto-movado en Silezio, arkivigita en januaro 2012 ()

Kategorio:Silezio

Kategorio:Provincoj de Pollando
Leona Váczy

**VÁCZY Leona** (va:ci), fraŭlinnomo Zachariás, estis rumanuja hungara bibliografino. Li naskiĝis en Debreceno la 5-an de septembro 1913 kaj mortis en Kluĵo, la 15-a de julio 1995. Ŝi estis la edzino de Kálmán Váczy kaj patrino de botanikistino Katalin Bartók.

## Biografio
Leona Váczy donis abiturienton en Kluĵo kaj akiris jurdoktoradon en 1941 en la sama urbo. Inter 1901 kaj 1971 ŝi estis kunlaborantino de la Universitata Biblioteko de Kluĵo. Ŝi kunmetis la alfabetordan medicinan-biologian repertoriumon de dekonan klasifiko (*Váczy*-index, 1965), kompletigis la bibliografion *Könyvészeti adalék* de Andor Réthy de la dua eldono (1973) de literaturhistorio de Lajos Kántor- Gusztáv Láng: *Romániai magyar irodalom 1944-1970*. 

## Verkoj
**Az Erdélyi Múzeum tárgy- és névmutatója*, Kvár, 1980; 
**Magyar irodalom románul*, bibliografio, 1830-1970 (kun Andor Réthy), Bk., 1983.

## Bibliografio
*Gábor Dénes: *Váczy Leona köszöntése*, Könyvtári Szemle, 1971.
*Beke György: *Készül a magyar irodalom román bibliografiája*, A Hét, 1975. december 12.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj bibliografoj
Viena Prater

eta|altdekstre
**Prater** estas naturparko en la regiono inter la rivero Danubo kaj la Danuba Kanalo, en Leopoldstadt, la 2a urbodistrikto de Vieno.

## Volksprater 
eta|Rigardo al *Volksprater* el la *Riesenrad*
La nordokcidenta parto de Prater estas amuza parko, ĝi nomiĝas *Volksprater* (Popola Prater) aŭ *Wurstelprater* (Arlekena Prater). La simboloj de Wurstelprater estas la "Calafati", kiu estis iam figuro en karuselo "Zum Calafati" laŭ la iluziisto, karusel- kaj gastejo-posedanto Basilio CALAFATI kaj la *Watschenman* ("Vangfrapulo": artefarita viro kiun oni povas vangfrapi). Plej videbla estas Wiener Riesenrad (Viena Radego), kiu estas spektoradego kaj unu el la vidindaĵoj de Vieno.

## Grüner Prater 
eta|*Heustadlwasser* en la Verda Prater
La reston de Prater oni kutimas nomi *Grüner Prater* (Verda Prater). Ĝi estas tre natur-aspekta parko.

## Hauptallee 
eta|Hauptallee
*Hauptallee* (ĉefaleo) estas la plej grava strato tra Prater. Hodiaŭ ĝi estas tute senaŭta kaj uzata ĉefe de biciklantoj, ĉevalrajdantoj kaj kurantoj.

Ĝi komenciĝas ĉe la granda trafikcirklo *Praterstern* (Praterstern), sur kiu troviĝas interalie la monumento de la i. kaj r. admiralo Tegetthoff (ferokonstruaĵo el la jaro 1897) kaj kiu estas grava trafika nodo de Vieno (kun du metroaj linioj, pluraj tram- kaj buslinioj kaj regiona trajntrafiko). Ĝi poste kondukas tutrekte preter la Volksprater kaj tra la Verda Prater ĝis la *Lusthaus* (plezurdomo), kie ĝi finiĝas.

## Liliputbahn 
eta|Trajno de *Liliputbahn* kun vapora lokomotivo
*Liliputbahn* estas etŝpura (381 mm) parka fervojo tra la nordokcidenta parto de Prater, trafikanta de marto ĝis oktobro. Dum semajnfinoj, festotagoj kaj aliaj specialaj tagoj, trafikas tie ankoraŭ vaporaj lokomotivoj, alie ĝi uzas dizellokomotivojn.

La komenco de la fervojo (*Prater Hauptbahnhof*, "ĉefstacio") troviĝas proksime al la Riesenrad, en Volksprater. Poste la trajnoj pluiras laŭ la limo de Volksprater kaj baldaŭ atingas la haltejon *Schweizerhaus-Luftburg*, ĉe la restoracio *Schweizerhaus*. Tiu haltejo estis malfermita nur en 2011, kaj tie haltas trajnoj nur en la sudorienta direkto (do for de *Volksprater*.

Iom post tiu haltejo estas la haltejo *Rotunde*, proksime de kie finiĝas la tramlinio 1. Ekde tie ĉi, la *Liliputbahn* trafikas paralele al la *Hauptallee* tra la arbaro de la verda Prater, ĝis ĝi atingas la finan haltejon *Stadion* (stadiono). Proksime de tiu ĉi haltejo troviĝas la plej granda piedpilka stadiono de Vieno, la *Ernst-Happel-Stadion* aŭ *Praterstadion*. Tiu ĉi fina haltejo ne estu konfuzata kun la metrohaltejo *Stadion*, kiu troviĝas pli ol duonan kilometron fore.

La sama entrepreno, kiu funkciigas *Liliputbahn*, funkciigas ankaŭ *Donauparkbahn* en la Danuba Parko.

## Eksteraj ligiloj 
*  *(historio kaj la impresoj de vizitanto, 2016)*

Kategorio:Leopoldstadt
Kategorio:Amuzparkoj
Kategorio:Parkoj en Vieno
Heto

**Heto** greke **ἧτα** (majuskle **Ͱ**, minuskle **ͱ**) estas arkaika litero de la greka alfabeto. Oni prononcas ĝin **h**.

## Historio 
La litera formo Ͱ estis originale uzata en plejparto de grekaj dialektoj por prezenti senvoĉan laringan frikativon /h/.

## Vidu ankaŭ 
* Greka alfabeto

## Eksteraj ligiloj 
* Heto 

Kategorio:Greka alfabeto
Péter Kuszálik

**KUSZÁLIK Péter** (kusa:lik) estas rumanuja hungara bibliografo, leksikografo, publicisto, verkisto naskita en Kluĵo la 4-an de marto 1949. Li estas la filo de Piroska Kuszálik.

## Premioj 
* 1-a premio de prozkonkurso de revuo Látó, 1996.
* Premio en raportaĵkonkurso de Erdélyi Napló.

## Biografio 
Péter Kuszálik finis la mezlernejon en sia naskiĝurbo (1966), li akiris diplomon de inĝeniero pri mekaniko en la teknikuniversitato de Kluĵo (1973). Ekde 1990 li laboris kiel inĝeniro en Târgu Mureş kaj kiel sendependa esploristo. Li publikis en Ifjúmunkás, A Hét, Művelődés.

## Verkoj 
* *Fák és cserjék* (kun sia edzino, Mária Kuszálik . Kriterion Kiskalauz, 1984).
* *Erdélyi hírlapok és folyóiratok 1940-1989*, presarbibliografio, 1996;
* *Mörfi. Följegyzések a 20. század végéről*, Mvhely, 1996.
* *Mörfi újabb szövegei*, Csíkszereda, 1998, Pro-Print
* *Viselt(es) dolgaink* publicistiko, 2000.
* *A romániai magyar sajtó 1989 után*. Teleki László Alapítvány, Budapest, 2000.
* *Purgatórium*, 2009.

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kuszalik, P
Kuszalik, P
Wine

**Wine** ([], esperante voĉlegu /vajn/) estas libera realigo de Aplikprograma interfaco (API) de Vindozo por Unikso-similaj operaciumoj uzante X kaj OpenGL. Ĝi ebligas rulon de multaj vindozaj programoj en tiuj sistemoj kaj faciligas transmigron de Vindozo. Ĝi funkcias ĉe Linukso, *BSD kaj Solaris, ankaŭ ekzistas neoficialaj portaĵoj al aliaj POSIX-kongruaj operaciumoj kiaj Mac OS X, AIX, HP-Ux ktp. Ĝi estas portaĵo de API, sed ne imitilo de komputilo, kiel *qemu* aŭ *VMware*.

## La nomo 
Komence la nomo “Wine” aperis kiel mallongigo de la angla esprimo “***Win**dows **E**mulator*” (kiel atestas la malnova WINE FAQ) — kaj ĝi jes estas imitilo. Tamen ĝi imitas nur la interfacon API kaj la rultempan medion, ne maŝinkomandojn kaj procesoron. Probable por eviti la ideon pri tiu alispeca imitado kaj interpretado (kaj la malĝustan impreson pri malrapideco, kiun sugestas tia miskompreno), la sencon de la nomo oni redifinis kiel rikuran siglon de ***W**ine **I**s **N**ot an **E**mulator*, "Wine ne estas imitilo".

## Vidu ankaŭ 
* AkelPad

Kategorio:Linuksa programaro
Okinava insulo

eta|Mapo de gubernio Okinavo montranta situon de la Okinava insulo
eta|Administra disdivido de la Okinava insulo
eta|Tradicia domo de la Okinava insulo
La **Okinava insulo** () aŭ simple **Okinavo** estas la plej granda insulo de la Rjukju-insuloj, inter Orientĉina Maro kaj Pacifika Oceano. Ĝi estas politika kaj ekonomia centro de la Gubernio Okinavo.

Krom la oficiala nomo **Okinava insulo**, ankaŭ  **Okinava ĉefinsulo** () estas uzata en amaskomunikiloj, ĉar la insulo estas parto de pli granda grupo de la Okinavaj insuloj.

## Dividoj 
La insulo dividitaj en 3 areoj laŭ 3 malgrandaj landoj ekzistintaj antaŭ la fondo de Rjukju-reĝlando: norda, meza kaj suda partoj.

### Norda parto 
Ankaŭ nomata **Kunigami** (国頭) aŭ **Jambaru** (山頭). Restas naturaĵoj.
* Nago
* Kunigami-distrikto

### Meza parto 
Ankaŭ nomata **Nakagami** (中頭). Multaj bazoj de la usona armeo situas en la parto.
* Ginoŭan
* Okinaŭa
* Urasoe
* Uruma
* Nakagami-distrikto

### Suda parto 
Ankaŭ nomata **Ŝimaĵiri** (島尻).
* Itoman
* Naha
* Nanĵo
* Tomigusuku
* Ŝimaĵiri-distrikto

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Okinava lingvo
* Okinava (urbo)
* Rjukju-insularo
* Kobudo

Kategorio:Okinavaj insuloj
Kategorio:Rjukju-insularo
Mátyás Mátyás

**MÁTYÁS Mátyás** (ma:tja:ŝ) estis rumanuja hungara kuracisto. Li naskiĝis en Borszék en 1888 kaj li mortis en Târgu Mureş la 31-an de decembro 1956.

## Biografio 
Mátyás Mátyás la mezlernejon finis en Braŝovo kaj Koloĵvaro. Li akiris kuracistan diplomon en la Ferenc József Tudományegyetem (1910). Li komencis sian karieron en kliniko de universitato, ekde 1919 li gvidis por iom de tempo kirurgian klinikon. Li fondis sanatorion. En 1945 li prelegis ginekologion en la Bolyai Tudományegyetem pli poste en 1948 li prelegis kirurgion en la *Medicina kaj Farmacia Instituto* en Târgu Mureş. Li estis fondintano de *Medicina Asocio Paul Ehrlich* en Kluĵo. Li publikis en Erdélyi Orvosi Lap, en la budapeŝta *Gyógyászat*, *Tudomány és Haladás*, *Archiv für klinische Chirurgie*, *Zentralblatt für Gynäkologie*. Li verkis ankaŭ teatraĵon por popularigi la medicinajn sciojn.

## Verkoj 
* *Kórházi életkép* (teatraĵo, Mv. 1949);
* *Sebészet* (Mv. 1950);
* *Az általános sebészet alapvonalai* (universitata notlibro, Mv. 1950);
* *Általános sebészeti pathologia és sebészeti propedeutika*, Mv. 1953);
* *Részletes sebészet: a szívburok, a szív és a nagy erek sebészete* (egyetemi jegyzet, Mv. 1954);
* *A hasüreg sebészete* (egyetemi jegyzet, Mv. 1956).

## Bibliografio 
* Dr. M. M. Orvosi Szemle 1956/4.
* Maros Tibor: M. M. Tájékoztató, Mv. 1957/1.
* Kovács István: Dr. M. M. professzor, az író. Népújság, Mv. 1990. szept. 21.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Matyas, M
Matyas, M
Matyas, M
Hul

eta|dekstra|300px|Hul situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Hul situas en la bluigita distrikto
**Hul,** hungare **Hull** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

* Areo: 13 km²
* Supermara alteco: 124 m
* Loĝantaro: 1230
* Poŝtkodo: 941 44
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ bordo de Žitavou, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Levice-Šurany. La lasta troviĝas 7, Vráble 18, Nové Zámky 19, Nitra (urbo) 30, Levice 33, Komárno 40, Bratislavo 100 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio pri la loko devenis el 1290. Inter 1444-1531 formiĝis 2 vilaĝoj Granda kaj Malgranda *Hull*. En 1910 loĝis tie 824 da homoj (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al la distrikto de Verebély. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1229 da homoj (1217 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Rozaria Dipatrino de 1863

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky