open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stéphane Pizella

**Stéphane PIZELLA** (naskiĝis je la 15-a de aprilo 1909 en Korsiko, mortis en 1970) estis franca reĝisoro kaj aktoro de radio, kiu verkis dumjare serion "Les nuits du bout du monde" (noktoj en finfora mondo), kiuj efektis per mikso de poezio, rakonto, muziko kaj revema penetranta etoso.

## Eksteraj ligiloj 
* Stéphane Pizella en imdb.com

Kategorio:Francaj aktoroj
Forto de acido

**Averto: Tiu ĉi ĝermo entenas teknikajn erarojn. Bonvolu vidi la diskutpaĝon. **

**Forta acido** estas tiu de aŭta baterio. Iom **malforta acido** estas vinagro.Estas **mezforta acido** en la homa stomako.

La mezuro de acideco nomiĝas pH. Sed estas iom inverse. La plej forta acido havas la plej malaltan pH-valoron.
Pura akvo havas pH-valoron 7, oni diras ke ĝi estas **neŭtra**. Malacidoj, la (bazoj), havas pH-valoron pli altan ol 7.

Por kreski, plantoj bezonas grundon nek tro acidan nek tro malacidan.

Malforta acido estas pli facile neŭtrigebla per malacido.
Ekzemple urtikoj kaj abeloj pikas per acido, kiu estas facile neŭtrigebla per bikarbonato.
Sed se vi brulas vian haŭton per acido de aŭta baterio, endas iri al kuracisto.
Tamen, la acida forto ne estas la nura kialo de veneneco de ĥemiaĵoj. Ekzemple, HF estas ne aparte forta acido, sed ĝi estas malgraŭ tio tre danĝera.

## Vidu ankaŭ 
* Acido
* Acidometro
* pH (kemia parametro)

## Eksteraj ligiloj 
* http://hgic.clemson.edu/factsheets/HGIC1067.htm 
* http://www.naturligvis.u-net.dk  
* http://unisci.com/stories/20011/0321011.htm  
* http://theoprax-research.com/pool.html 

Kategorio:Acido-baza kemio
Kategorio:Ekologio
Proleta Literaturo (gazeto)

**Proleta Literaturo** estis esperantlingva gazeto pri proleta literaturo, t.e.  literaturo de (aŭ por) la proletaro aŭ laboristaro, eldonita de la unuiĝo Internacia Asocio de Revoluciaj Esperantaj Verkistoj (IAREV) en 1934. Ĝin ekigis Eŭgeno Miĥalski kaj Honore Burginjono. Post du numeroj la titolo estis ŝanĝita al *Internacia Literaturo*.

## Vidu ankaŭ 
*Dan Andersson
*Kobajaŝi Takiĝi
*Proleta Filma Ligo de Japanio

Kategorio:Literaturaj gazetoj
Jokozuno

**Jokozuno** (japane 横綱 *jokozuna*) estas la plej alta titolo kiun sumoisto povas ricevi. Jokozunoj devas plenumi specialajn kondiĉojn rilate al siaj rezultoj kaj morala nivelo.

Jen listo de la sumoistoj kiuj atingis la jokozunan nivelon:

Kategorio:Listoj
Kategorio:Sporto
Kategorio:Luktosporto
Nina Hagen

**Nina HAGEN** [nina hagn] (naskiĝis la 11-an de marto, 1955) estas germana kantistino.

Nina Hagen naskiĝis en Berlino, GDR, kiel filino de la aktorino Eva-Maria Hagen kaj la scenaristo Hans Hagen. Post la disiĝo de la gepatroj, la patrino vivis kune kun Wolf Biermann.eta|200ra|Nina HagenKomence Nina Hagen deziris fariĝi aktorino, sed pro malsukcesa ekzameno la aktora lernejo ne akceptis ŝin. Ŝi kantis en diversaj muzikgrupoj, ĝis kiam en 1974 ŝi kun granda sukceso kantis kun la grupo *Automobil*. La kanto *Du hast den Farbfilm vergessen* (humura teksto pri forgesita kolorfilmo) ĝis nun havas kultan statuson ĉefe en Orienta Germanio. Tamen ŝi en 1975 forlasis *Automobil* kaj aliĝis al la grupo *Fritzens Dampferband*. Kelkfoje ŝi aperis en filmoj.

Kiam en 1976 Wolf Biermann devis forlasi GDR, ŝi kune kun sia patrino transloĝiĝis okcidenten: unue al Britio, poste al FRG, kie ŝi fondis la grupon *Nina Hagen Band* kaj produktis plurajn sondiskojn. En la 1980-aj jaroj la grupo (sen Nina) tre sukcese muzikis sub la nomo *Spliff*.

Ŝi elprovis sin eksterlande, sed malpli sukcese. En la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj ŝi ofte aperis en la novaĵoj per teorioj pri NIFOj. Ŝi propagandas la budhismon kaj engaĝiĝas por la protektado de bestoj.

Nina Hagen havas du gefilojn: Cosma Shiva (1981), kiu fariĝis aktorino, kaj Otis (* 1990).

## Listo de diskoj 
* *Nina Hagen Band* (1978)
* *Unbehagen* (1979)
* *NunSexMonkRock* (1982)
* *Angstlos* (1983)
* *Fearless* (1984)
* *In Ekstase* (1985)
* *In Ekstasy* (1985)
* *Nina Hagen* (1989)
* *Street* (1991)
* *Revolution Ballroom* (1993)
* *Freud Euch* (1995)
* *Beehappy* (1996)
* *Om Namah Shivay* (1999)
* *Return of the Mother* (2000)
* *Big Band Explosion* (2003)

## Listo de filmoj 
* *ABC der Liebe* (1974)
* *Junge, heute ist Freitag* (1975)
* *Cha Cha* (1979)
* *Lilien in der Bank* (1992)
* *The Nightmare Before Christmas* (1993)

## Verkoj 
* *Ich bin ein Berliner* (membiografio, 1988)

## Eksteraj ligiloj 
* Pri ŝi 
* filmoretejo 
* Nina Hagen - Myspacepage

Kategorio:Germanaj muzikistoj
Kategorio:Punkaj muzikaj grupoj
Tago de patrinoj

La **tago de patrinoj** estas festotago en la okcidentaj (kristanaj) landoj, festata ĉiujare en multaj landoj (ofte la 2-an dimanĉon de majo), omaĝe al la patrineco.

## Historio 
En Britio de la 13-a jarcento estis dimanĉo nomata "mothering sunday" (patrinumanta dimanĉo), dum kiu oni en kirko preĝis kaj dankis por la patrineco de la Sankta Virgulino. En la jaro 1644 estis tiu tago unuafoje dokumentita.

Krom tio venis influoj ankaŭ el aliaj praeŭropaj kutimoj de iu printempa parenca festo kun centra atento al patrina figuro.

En Usono la ideo naskiĝis kiel protesto kontraŭ milito. En 1872 Julia Ward Howe reagis al la hororo de la Usona Enlanda Milito per sia proklamo por tago de patrinoj (skribita en 1870) kaj propono ke estu tago de patrinoj, kiu eksplicite oponis militon. La propono ne akceptiĝis, sed inspiris Anna Jarvis, kiu varbis por la ideo. Post la morto de Jarvis, ŝia samnoma filino Anna Jarvis sukcesis finfine aranĝi la unuan usonan feston de la tago de patrinoj je la 10-a de majo 1907 (la dua datreveno de la morto de ŝia patrino). La evento estis en preĝejo (kie instruis ŝia patrino) en Grafton, Okcidenta Virginio. La iniciato kreskis rapide. Jam en 1909 oni festis la tagon de patrinoj en 45 ŝtatoj de Usono.
En 1914 la usona kongreso akceptis, kaj prezidento Woodrow Wilson subskribis, proklamacion pri tago de patrinoj. Poste okazis ke la festo ekenkomerciĝis, tiel ke denaturigis ĝian sentimentalan originon. Tio motivis ke Anna prezentis postulon, en 1923, elimini la daton de la kalendaro de oficialaj festoj. Ŝia vasta reklamado kaŭzis, ke ŝi estis arestita pro tumultoj dum kunveno de patrinoj de soldatoj en batalo, kiu vendis blankajn diantojn, la simbolo kiun Jarvis impulsis por identigi la daton. Anna insiste batalis kontraŭ la ideo kiun ŝi mem impulsis, kaj perdis la tutan apogon de tiuj kiuj dekomence apogis ŝin.

Post kiam en Britio reviviĝis la *mothering day*, disvastiĝis la festotago en 1917 en Svisio, en 1918 en Norvegio, en 1919 en Svedio, en 1922 en Germanio kaj en 1924 en Aŭstrio.

Menciinda estas la **Internacia tago de virinoj**, festata la 8-an de marto (fondita en 1910), kiu havas proletan, emancipan tradicion.

Ekz. en Germana Demokratia Respubliko oni ĝis la germania reunuiĝo en 1989 festis dum la tago de la patrinoj la internacian tagon de virinoj.

Nuntempe la tago de patrinoj (same kiel la Sankt-Valentena tago) estas profita tago por tiuj, kiuj vendas dolĉaĵojn kaj florojn.

## Datoj dise en la mondo 
## Rigardu ankaŭ 
* Tago de patro
* Filmo *Mothering Sunday*

## Referencoj 
Kategorio:Feminismo
Patrinoj
Patrinoj
Cosma Shiva Hagen

**Cosma Shiva HAGEN** [kosma ŝiva hagn] (naskiĝis la 17-an de majo, 1981) estas germana aktorino.

Cosma Shiva Hagen naskiĝis en Losanĝeleso, kiel filino de la kantistino Nina Hagen kaj nepino de la aktorino Eva-Maria Hagen. Sian junaĝon ŝi pasigis interalie en Londono, Parizo, Berlino kaj Hamburgo. En la aĝo de 15 jaroj ŝi finis la lernejon por fariĝi aktorino.

En la jaro 1996 ŝi unuafoje aperis en la televida produktaĵo *Crash Kids*, en kiu ŝi prezentis drogulinon. Famon ŝi gajnis en 1998, per rolo en la komedia filmo *Das merkwürdige Verhalten geschlechtsreifer Großstädter zur Paarungszeit*. Ankaŭ ŝia agado en la televidserio *Der Laden* (1998, laŭ verko de Erwin Strittmatter) rikoltis atenton kaj laŭdon. Ŝia voĉo prezentis la protagonstinon en la germanlingva versio de la Disney-filmo *Mulan*.

## Listo de filmoj 
* *Crash Kids* (1996)
* *Das merkwürdige Verhalten geschlechtsreifer Großstädter zur Paarungszeit* (1998)
* *Der Laden* (1998)
* *Todesengel* (1998)
* *Mulan* (1998, voĉo en la germanalingva versio)
* *Sweet Little Sixteen* (1999)
* *Marlene* (2000)
* *Die fabelhaften Schwestern* (2001)
* *Das letzte Versteck* (2002)
* *Dirty Sky* (2002)
* *Nachtschicht - Amok* (2003)

Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Tippi Hedren

**Tippi HEDREN**, origine: Nathalie HEDREN (naskiĝis la 19-an de januaro 1930) estas usona aktorino.

Ŝin malkovris Alfred Hitchcock, kiu serĉis aktorinon aspektantan simile kiel Grace Kelly, kaj Tippi Hedren ricevis ĉefrolojn en liaj filmoj *The Birds* kaj *Marnie*.

Ŝia filino el la edzeco kun Peter Griffith estas la aktorino Melanie Griffith.

## Listo de filmoj 
* *The Birds* (1963)
* *Marnie* (1964)
* *A Countess from Hong Kong* (1967)

Hedren, Tippi
Hedren, Tippi
Cikado

eta|350px|
eta|*Tibicen linnei*
**Cikadoj** estas insektoj el la subordo de la ordo hemipteroj. Tiuj virinsektoj kapablas eligi akran, vibran sonon (ĉirpado).

*Cicada* estas la genro de hemipteroj, el kiu originas la vorto "cikado", pli ĝenerale uzata.

Ekzemple: Sangruĝa cikado (*Tibicina haematodes*)

En la orienta Usono kaj Kanado ekzistas speco de cikado vulgare nomata  kiel cikla cikado (*Magicicada septemdecim*). En la grundo atendas miliardoj da larvoj (populare nomitaj "nimfoj"). Tiam, iun tagon, ili ĉiuj elfosas, eliras el sia subtera kovujo, alkroĉiĝas al arbo aŭ al iu alia objekto kaj el la eksterskeleto aperas la plenkreska cikado. Ili formas grandegajn svarmojn, kaj faras surdigan bruegon. Pro tiu kutimo, la lokaj setlantoj identigis ilin kun la akrido, kvankam ekzistas neniu rilato inter tiuj du specioj de insektoj. La plenkreskulo restos viva dum kvin ĝis sep semajnoj, dum kiuj ĝi reproduktiĝos. La naskiĝantaj larvoj revenos al la loko de kie venis iliaj gepatroj, subteran, kie ili atendos multajn jarojn, ĝis la ĝusta momento por komenci plian ciklon de 13 aŭ 17 jaroj

## Diversaj manieroj de insekta ĉirpado 
* per la elitroj,
* per frotado de la malantaŭaj kruroj,
* per membrano antaŭ sonorkesto.

## Listo de specioj 
:Familio **cikadedoj** (*Cicadidae*)
:: Genro *Graptopsaltria* Olecikado
::mediteranea cikado *Cicade plebeja*
::monta cikado *Cicadetta montana*
::deksepjara cikado *Magicicada septemdecim*
::ŝelo-cikado *Platypleura kaempferi*
::masko-cikado; kranio-cikado *Tosena seebohmi*

:familio **jasedoj** (nanaj cikadoj) *Jassidae*
::verda cikado *Jassus lanio*
:: ruĝa-blua cikado *Graphocephala coccinea*
::orel-cikado *Tettigella viridis*
::rozo-cikado *Typhlocyba rosae*
:familio **cerkopisedoj** (ŝaŭmo-cikadoj) *Cercopidae*
::sango-cikado *Cercopis vulnerata*
::ŝaŭmo-cikado *Philaenus spumarius*
:familio. **psiledoj** (folio-puloj) *Psyllidae*
::pomo-cikado; pomo-pulo *Psylla mali*
::kverka folio-pulo *Psyllopsis fraxini*
:familio **fulgoredoj** (lanterno-cikadoj) *Fulgoridae*
::ruĝanaza lanterno-cikado *Fulgora candelaria*
::Eŭropa, pinta lanterno-cikado *Dictyophara europaea*
::Surinama, araĥida lanterno-cikado; araĥido-kapa cikado *Lanternaria phosphorica*
::segila lanterno-cikado; segilo-cikado *Phricus serratus*
:familio **membrakedoj** (kasko-cikadoj) *Membracidae*
::globeta kasko-cikado *Bocydium globulare*
::ĵetila kasko-cikado *Sonsophorus balista*
::tenila kasko-cikado *Heteronotus abbreviatus*
::dorna kasko-cikado *Umbonia spinosa*
::(Eŭropa) dorno-cikado *Centrotus cornutus*

Plie en Usono ekzistas la **magicikadedoj**, karakterizitaj per ilia vivociklo de aŭ 13 aŭ 17 jaroj, fine de kiu ĉiuj la cikadoj de unu specio samtempe eliras teron, geiĝas kaj mortas; tiam povas esti miliardoj da ili en sama loko; ĉefe en Usonaj ŝtatoj Indiana, Ohio kaj Kentucky.
Ciganaj fanfaroj

Muziksciencistoj opinias, ke ties deveno estas la fanfaroj de la turkaj armeoj. Cigana fanfara orkestro konsistas el dek personoj, tamburego, bastubjoj kaj trumpetoj, inter ili unu "unua trumpeto" kiu kondukas la muzikon.

De kelkaj jaroj festivaloj estas aranĝitaj.

## Vidu ankaŭ 
*Guca
*Goran Bregović

## Eksteraj ligiloj 
*ĝeneralaĵoj kaj Kocami orkestra (france) 

Kategorio:Armeo
-iĝ-

**-iĝ** estas sufikso almetebla al ĉiaj radikoj, esprimanta per si mem ŝanĝon de stato, ne precizigante ĉu la kaŭzo de tiu ŝanĝo estas ekstera (trudo, nepersona forto) aŭ interna (konscia aŭ senkonscia volo, evoluo ktp); ĝi povas sekve esprimi tute egale agon pasive toleritan: spegulo rompiĝas; aŭ aktive faritan de la subjekto sur sin mem.

## La diferenco inter komenci kaj komenciĝi, kaj inter fini kaj finiĝi 
*eltirita el PMEG*

**Komenciĝi, finiĝi :**En multaj lingvoj oni uzas unu saman verbon por komenci kaj komenciĝi, kaj unu saman por fini kaj finiĝi. En Esperanto oni devas distingi:

komenci = kaŭzi komencon. Komenci estas uzata kun ordinara objekto aŭ kun I-verba objekto. La objekto estas tio, pri kies komenco temas. La subjekto de komenci plej ofte estas persono:

La instruisto komencis la lecionon. 
Li komencas instrui. 
Komencis pluvi.

komenciĝi = eniri en komencan fazon (per si mem). La subjekto de komenciĝi estas tio, pri kies komenco temas. Tio preskaŭ ĉiam estas okazaĵo:

La leciono komenciĝis. 
La koncerto komenciĝas. 
Komenciĝos nova epoko. 
fini = kaŭzi finon. Fini estas uzata kun ordinara objekto aŭ kun I-verba objekto. La objekto estas tio, pri kies fino temas. La subjekto de fini estas preskaŭ ĉiam persono:

La preleganto finis sian paroladon. 
Li baldaŭ finos paroli. 
finiĝi = eniri en finan fazon, atingi sian finon (per si mem). La subjekto de finiĝi estas tio, pri kies fino temas. Tio preskaŭ ĉiam estas okazaĵo:

La prelego finiĝis. 
La danco finiĝas. 
Finiĝos ankoraŭ unu tago. 
Ne diru do: *La leciono finis.* *Kiam komencos la koncerto?* Se oni aŭdas tian frazon, oni volas scii, kion la leciono finis, kaj kion la koncerto komencos. Diru: La leciono finiĝis. Kiam komenciĝos la koncerto? Temas ja pri okazaĵoj, kaj okazaĵoj normale komenciĝas kaj finiĝas.

Iafoje tamen okazaĵo povas kaŭzi, ke alia afero komenciĝas aŭ finiĝas: La unua mondmilito komencis novan epokon en la homa historio. La subjekto ja estas okazaĵo, sed temas pri la komenco de la objekto, pri la komenco de nova epoko.

## Vidu ankaŭ 
:
* -iĝ en PMEG

Kategorio:Sufiksoj en Esperanto
Kenderes

**Kenderes** (pron. kendereŝ) estas urbo en hungara departemento Jász-Nagykun-Szolnok en Distrikto Karcag. En la loknomo kender signifas: kanabo.
eta|maldekstre|220px|
eta|

## Geografio 
Kenderes situas norde de Tiso sur la Granda Hungara Ebenaĵo, kun administra areo 11.124 ha kaj estis (en 2001) 5.850 loĝantoj, ĉefe katolikoj. Törökszentmiklós troviĝas 22, Debrecen 125, Budapeŝto 140 km-ojn. Ĝiaj geografiaj koordinatoj estas .

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la kuprepoko kaj bronzepoko. La unua mencio pri la nuna urbo okazis en 1352, tiam havaĵo de kumanoj. Dum dominado de turkoj Kenderes ne senhomiĝis. Kenderes estas ekde la 19-a jarcento la originloko de la familio de la hungara guberniestro Miklós Horthy, kies mortaj restaĵoj ripozas ekde 1993 en maŭzoleo. La tiama vilaĝo evoluis pere de  Horthy, kion la loĝantoj ne forgesis.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Kenderes)
* Kalvinana preĝejo (Kenderes)
* Kastelo de Kenderes
* maŭzoleo de Horthy
* muzeo pri maristoj

## Famaj nomportantoj 
* Mihály Kenderesi
* Tibor Kenderesi

## Ĝemelkomunumoj 
*  Csíkszentmárton, Rumanio
*  Sabinov, Slovakio
*  Predappio, Italio

Dosiero:Kenderes légifotó3.jpg|Kastelo de Horthy
Dosiero:Horthy Miklós Kenderes.jpg|Skulptaĵo pri Horthy
Dosiero:Horthy kripta Kenderes.JPG|Tombo de Horthy
Dosiero:Kenderes református templom 2.jpg|Kalvinana kirko de Kenderes
Marek Belka

**Marek Marian BELKA** (naskiĝis la 1-an de januaro 1952 en Lodzo) estas pola profesoro pri ekonomiko, ĉefministro ekde la 2-a de majo 2004 ĝis la 31-a de oktobro 2005.

Belka diplomiĝis en Soci-Ekonomika Fako de la Universitato de Lodzo en 1972 kaj poste studis kiel stipendianto ĉe Universitato de Kolumbio, Universitato de Ĉikago kaj Londona Lernejo de Ekonomiko. Li iĝis profesoro en 1994.

Inter 1990 kaj 1996 li laboris kiel konsultisto de la pola ministro pri financoj kaj Monda Banko. Li postenis kiel komisiita ĉefministro kaj ministro pri financoj en 1997 kaj 2001-2002 kaj, intertempe, kiel ekonomika konsultisto de la Pola Prezidento. En 2003 li respondecis pri la ekomomika politiko en la koalicia administracio de Irako.

Dosiero:Marek Belka 2004.jpg|Marek Belka en Vaŝingtono en 2004
Dosiero:Marek Belka i Leszek Miller.jpg|Marek Belka kun Leszek Miller

Kategorio:Polaj ministroj pri financoj
Kategorio:Internacia Valuta Fonduso
Kategorio:Polaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Pollando
Kategorio:Funkciuloj de Unuiĝintaj Nacioj
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Pollando 2019-2024
Samizdato

eta|Polaj samizdatoj el la 1980-aj jaroj
**Samizdato** (el la rusa *самиздат* [sam-izDAT] = mem-eldonita) estas eldonado sen ŝtata permeso. **Samizdato** famiĝis per politikaj kaj apudpolitikaj eventoj, tamen ne ĉiam estis kontraŭŝtata. Ekzemple, en Sovetio oni multe samizdatis esperanto-literaturon (librojn, periodaĵojn, lernilojn), kia preskaŭ ĉiam estis porreĝima.

En Sovetunio kaj ĝiaj satelitoj oni klopodis silentigi multajn aŭtorojn, kiuj poste verkis sekrete, multobligis siajn librojn per tajpilo kun kelkaj kopioj kaj disdonis al plej fidindaj amikoj. Tiuj post tralego pruntis al aliaj legantoj aŭ mem faris plurajn novajn kopiojn. Ofte la polico trovis kaj konfiskis ekzemplerojn.

Post la falo de la fera kurteno multaj el la samizdataj verkoj estis normale publikigitaj en gazetoj aŭ libroforme, sed en la vortaroj kaj lernolibroj de literatura historio ili plu estas prezentataj kiel samizdata literaturo.

## Vidu ankaŭ 
* Podkasto
* Tamizdat

## Eksteraj ligiloj 
* http://antology.igrunov.ru  
* http://www.vehi.net/samizdat/index.html 
* http://www.vehi.net/samizdat/bukovsky.html
* http://www.memo.ru/history/diss/books/ALEXEEWA/Chapter16a.htm#_VPID_36  


Kategorio:Homrajtaj aktivuloj
Kategorio:Cenzuro
Kategorio:Sovetia terminologio
Kategorio:Ruslingva literaturo
Gubernio Gifu

La **gubernio Gifu** (japane: 岐阜県 [gifu-ken]; Hepburn: Gifu-; Kunrei: Gihu-), ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo** Gifu, situas en Japanio, sur insulo Honŝuo.

Laŭ la stato de  en la gubernio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Geografio 
### Urboj 
La nomoj devas esti en la el esperanta perspektivo fremdlingva, sed internacie konata transliterigo Hepburn, krome se pri transliterigo al esperantaj literoj en la paĝo notiĝis almenaŭ du ekstervikipediaj esperantlingvaj referencoj. Inter rektaj krampoj nur aldoniĝas prononcaj indikoj, se necese.

* Ena
* Gero
* Gifu (gubernia ĉefurbo)
* *Gujo [Guĵo]*
* Hashima [Haŝima]
* *Hida*
* *Jamagata*
* Kaizu
* Kakamigahara
* Kani
* Mino
* Minokamo
* Mizuho
* Mizunami
* Motosu
* *Nakatsugawa* [Nakacugaŭa]
* Ogaki
* Seki
* *Tajimi* [Taĵimi]
* *Takayama* [Takajama]
* Toki

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  (, , ,  kaj )


Kategorio:Gubernioj de Japanio
Kategorio:Honŝuo
Dmitrij Ŝostakoviĉ

**Dmitrij ŜOSTAKOVIĈ** (; naskiĝis la 25-an de septembro 1906 en Sankt-Peterburgo, la Rusia imperio — mortis la 9-an de aŭgusto 1975, Moskvo, Sovetunio) estis la sovetia komponisto.

Li lernis ludi la pianon de sia patrino kaj eniris en 1919 la konservatorion de Petrogrado ĝis 1925, kie li lernis pianon kaj komponadon.

Li verkis sian unuan simfonion en 1925, kaj ĝi tuj rivelis la junan verkiston, kiam Bruno Walter direktis ĝin je la 5-a de majo 1926 en Berlino. La nova soveta registaro mendis la duan simfonion por la deka datreveno de la Oktobra revolucio.

De 1925 ĝis 1935 li verkis avangardistajn komponaĵojn, inter kiuj la plej gravaj estas liaj operoj *La Nazo* en 1930 kaj *Damo Makbeto de la Mcenska distrikto* en 1934. Tiu lasta ekokazigis skandalon en Novjorko kaj fortegajn kritikojn el la stalina registaro, kiu malpermesis ludi ĝin. Tio, kaj eble ankaŭ lia edziĝo kaj patriĝo, alvenigis Ŝostakoviĉ-on al pli klasika muziko. Li retrovis la favoron de la soveta registaro kun sia kvina simfonio en 1937. Dum la Dua Mondmilito li verkis pri la heroeco de la soveta popolo, tiam lia kortuŝa sepa simfonio ("Heroa simfonio"), verkita dum kaj pri la sieĝo de Leningrado, estis ludita en Usono dum la sezono 1942 sesdek du fojojn.

Post la milito, ekde 1948, ankaŭ li suferis de la Ĵdanova politiko kaj ne plu povis verki libere ĝis la morto de Stalino en 1953.

Li mortis la 9-an de aŭgusto 1975, verkinta dekkvin simfoniojn, dekkvin konĉertojn, du operojn, tri dekojn da filmmuziko, multajn ĉambromuzikajn verkojn, inter kiuj dekkvin arĉaj kvartetoj, kaj multajn variajn aliajn verkojn kaj kantojn.

## Verkoj 
* Bolto Baleto
* 2669 Shostakovich


Kategorio:Sovetiaj operkomponistoj
Kategorio:Sovetiaj komponistoj
Kategorio:Modernismaj komponistoj
Kategorio:Klasikaj komponistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Sovetiaj klasikaj pianistoj
Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro
Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Artoj kaj Literaturo
Kategorio:Sovetiaj komunistoj
Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Sovetiaj ateistoj
Kategorio:Sovetiaj komponistoj de filmomuziko
Kategorio:Naskiĝintoj la 25-an de septembro
Kategorio:Mortintoj la 9-an de aŭgusto
Sonia Gandhi

**Sonia GANDHI** ([sonja gandhi] naskita je la 9-a de decembro, 1946), estas barata politikistino, nun prezidantino de partio Barata Nacia Kongreso. Ŝia partio venkis en ĝenerala balotado jare 2004, sed ŝi rifuzis esti ĉefministrino de Barato.eta|230ra|dekstra|Sonia GANDHIŜi naskiĝis kiel itala **Sonia Majno** en Lusiana, Vicenza (Italio), studis en Universitato de Kembriĝo, kie ŝi konatiĝis kun aviadpiloto Raĝiv Gandhi, filo de Indira Gandhi, kaj poste edziniĝis al li en 1968, poste ŝi translokiĝis al Barato. Ŝi surprenis la baratan regnanecon nur en 1983, post 15 jaroj de la geedzeco kun Raĝiv.

Kiel ŝia edzo antaŭe, ŝi ne intencis partopreni en politiko, sed post murdado de ŝia edzo la 21-an de majo 1991 la Kongresa partio faris premon al ŝi por partopreni en la politiko, plidaŭrigi la dinastian tradicion de la Kongresa Partio.
La partio estis tiom dividita, ke nur Gandhi-ano (eĉ fremda) povus esti akceptita de ĉiu partiero.

En la jaro 1998 ŝi formale alpaŝis la politikon, la Kongresa Partio kandidatis ŝin por la posteno de ĉefministro. Ŝin helpis en la balotado 2004 la konata Gandhi-nomo, sed la tiam gvidanta partio (Barata Popola Partio) konstante ekspluatis la faktojn, ke ŝi ne naskiĝis en Barato kaj, ke, kvankam flue, parolas la hindian lingvon kun akĉento.

Ŝi parolas angle kaj hindie, kaj rifuzas paroli la italan eĉ al italaj ĵurnalistoj.

Ŝia filo Rahul Gandhi estis elektita kiel parlamentano en 2004 kaj ŝia filino Prijanka Gandhi estis ŝia kampanja manaĝero.

* Mohandas Karamchand Gandhi

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Barataj politikistoj
Somero

eta|Figoj maturiĝas somere
**Somero** estas ĝenerale modera sezono inter la printempo kaj la aŭtuno.

La somero estas la plej varma el la kvar sezonoj.

Kalendare komenciĝas tio sur la norda hemisfero la 21-an de junio kaj finiĝas la 23-an de septembro.

La astronomia somerkomenco, ankaŭ nomata somera solstico, estas la tago, kiam la suno staras direkte super la norda tropiko (aŭ tropiko de kankro).
Poste iĝas la tagoj pli longaj kaj la noktoj pli mallongaj sur la norda duonglobo. Sur la suda duonglobo tiam komenciĝas la vintro.

La meteorologia somero komenciĝas la 1-an de junio kaj finiĝas la 31-an de aŭgusto.

## Proverbo 
Ekzistas 2 proverboj pri somero (kaj 3 pri vintro) en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
*  
*  

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Someraj Olimpikoj
* Printempo, aŭtuno, vintro
* Solstico
* Jaro sen somero
* Aksa dekliniĝo
* Postsomero
Skrofulariacoj

alternative=Ilustracja|eta|Morfologia (dziewanna pospolita)
La **skrofulariacoj**.

Tiuj plantoj estas plej ofte herbosimilaj. Ili kreskas plej ofte en la kontinenta kaj subtropika klimataj zonoj.

La infloresko estas paniklo, la floroj diversgrade zigomorfaj. La nombro de stamenoj varias de 5 (ekz. *Verbascum*, kun radie simetria floro), tra 4 (ekz. *Digitalis*) ĝis 2 (pl. *Veronica*).

La frukto estas duĉambra, mult-grajna kapsulo.

## Taksonomio 
Multaj genroj antaŭe listigitaj inter la skrofulariacoj nun listiĝas inter la plantagacoj rezulte de genetikaj esploroj montrantaj la interplektiĝon de plantagacaj genroj kun aliaj genroj (vidu la diskuton ĉe plantagacoj).

Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (26 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Skrofulariacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Paŭlovnio

**Paŭlovnio** (*Paulownia*) estas la sola genro en la familio de **paŭlovniacoj** (*Paulowniaceae*). La specioj estas falfoliaj arboj kun de bluete violaj ĝis preskaŭ blankaj floroj en akselaj cumoj; estas 6 specioj el Orienta Azio, kelkaj kultivataj por ornamo aŭ por ligno uzata en meblofarado. La genro prenas sian nomon de Anna Paulowna, filino de Caro Paŭlo la 1-a (Rusio) kaj edzino de reĝo Vilhelmo la 2-a de Oranje-Nassau.

## Specioj 
La genro enhavas 6 ĝis 17 speciojn, depende de la aŭtoro.
* *Paulownia catalpifolia*
* *Paulownia elongata*
* *Paulownia fargesii*
* *Paulownia fortunei*
* *Paulownia kawakamii*
* *Paulownia taiwaniana*
* Ĉina paŭlovnio (*Paulownia tomentosa*)

eta|maldekstra|180px

## Vidu ankaŭ 
* Registara sigelo de Japanio

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Paŭlovniacoj
Lidja Bobrova

**Lidia BOBROVA** (naskiĝis en 1952 en orienta Siberio) estas rusa reĝisorino.

Ŝi diplomitiĝis en la historio-fakultato de Leningrado en 1975. Ŝi poste laboris en la biblioteko de la Medicina Instituto de Leningrado. Ŝi forlasis instruadon kaj studis scenaro-verkadon de 1978 ĝis 1983 en la moskva  kinolernejo. De 1987 ĝis 1989 ŝi sekvis superajn kursojn pri scenaroverkado kaj reĝisorado kun Evgenji Gabriloviĉ. Tie ŝi surfilmigis sian studfinan filmon "Ho vi miaj anseroj", sed tiu estis rifuzita, ĉar ne konvena al la oficiala ideologio. Ŝi dungitis de *Lenfilm*, sed ŝiaj scenaroj pri vivo de la sovetiaj civitanoj rifuzitas, pro la sama kialo. Fine, ĉar okazis Perestrojko, ŝia scenaro publikigitis. En la jaro 1997 ŝi surfilmigas "En tiu lando", rimarkota en multaj kino-festivaloj tramonde, kaj en la jaro 2003 "Babusja", kiu estos eĉ pli alte aprecata.

En siaj tri filmoj, ŝi filmis la Rusion, kiu karas al ŝi, for de la grandaj urboj, kie loĝas la "novaj rusoj" en malgrandaj kaj multekostaj apartamentoj malantaŭ fingrokodoj kaj privataj gardistoj; proksima de la simplaj koroj ŝi estas, kaj for de la laŭmodaj antaŭjuĝoj.
Diras ŝi: "Ni estas gento bela, bona kaj spiritema. Kial do iĝis ni de dek jaroj la unusola lando kiu tiel voras mem siajn infanojn ...? Miaj filmoj utilas al tio: alarmvoki miajn samlandanojn pri la danĝero, kiu minacas ilin, konsciigi ilin pri kiome ni misvivas." En ŝiaj okuloj espero ne kuŝas en la generacio de la infanoj de *Babussia*, nek de tiuj "novaj rusoj" riĉigitaj per tiom da spekulacioj kaj fikombinaĵoj, sed en tiaj infanoj, kiaj la infanino, kiu reekas paroli danke al amo de sia praavino. Sed ŝi ne kondamnas homojn, kiel diras ŝi: "Kiel juĝi iun, se tiun vi amas?"

Kategorio:Rusiaj reĝisoroj
Grandpollanda provinco

**Grandpollanda provinco** (pole **Województwo wielkopolskie**) estas unu el la 16 vojevodioj (provincoj) de Pollando. Ĝi ekestis en 1999 per kunigo de la vojevodioj de Poznan, Kalisz, Konin, Piła kaj Leszno.

La nomo de la provinco devenas de la historia regiono Grandpollando (*Wielkopolska*), t.e. la regiono ĉe la meza rivero Varto en centra Eŭropo kun ĉefaj urboj Poznano, Kalisz (legu: Kaliŝ), Leszno (legu: Leŝno) kaj Gniezno (legu: Gnjezno).

Ĝi ampleksas 29.826 km² kaj en  havis . La ĉefurbo estas Poznano.

## Historio de Grandpollando 
En la 10-a jarcento Grandpollando estiĝas lulilo de la pola ŝtato (la dinastio de piastoj). De la 966-1793 la regiono estas parto de sendependa Pollando. Dum la unua dispartigo de Pollando parto de Grandpollando (la Noteć-regiono) (legu: Noteĉ) en 1772 ekapartenis al Prusio. Dum la dua dispartigo de Pollando en 1793 la tuta regiono venas sub la prusan regadon. De la 1807-1815 la regiono estiĝas parto de la Varsovia Duklando, sed inter 1815 kaj 1918 venas duafoje sub la prusan regadon. Inter 1815 kaj 1918 distriktoj de Kalisz (legu: Kaliŝ), Koło (legu: Koŭo), Konin kaj Słupca (legu: Sŭupca) venas sub la rusan regadon. En la 1919 la plejparto de la regiono revenas al la renaskiĝinta Pollando, instaliĝas la pola *provinco Poznano*. Nur la distriktoj de Babimost (parto), Chodzież (legu: Ĥodzjeĵ) (parto), Międzyrzecz (legu: Mjendziĵec), Skwierzyna (legu: Skvjeĵina), Wschowa (legu: Vsĥova) kaj Złotów (legu: Zŭotuf) restas en Germanio. En la jaroj 1939-1945 la tuta regiono estas sub la germana okupacio, kaj ekde 1945 la tuta regiono revenas al la renaskiĝinta Pollando. Tamen oni organizas ĝin en pli etaj administraj unuoj, la supre nomitaj vojevodioj Poznan, Kalisz, Konin, Piła kaj Leszno. Daŭras ĝis 1999 kiam oni revivigas la nomon "Grandpollando", kiu ne uziĝis ekde 1772. Tamen indas noti ke la nuna Grandpollanda provinco estas pli malgranda ol la historia regiono Grandpollando - la nomigo do ne estas ekzakta, sed nur simbola por memorigi pri la historio de la Nobela Respubliko Pollando-Litovio en la 18-a jarcento.

## Setlejoj 
* Anastazewo

## Eksteraj ligiloj 
* Registara paĝaro  
* Artikolo pri la historio de la regiono  


Kategorio:Provincoj de Pollando
Konĉerto

**Konĉerto** ( pr.: konĉerto, mem el latino) estas plurparta komponaĵo, en kiu eta ensemblo aŭ unu muzikilo dialogas kun plena orkestro.

La termino aperas komence de la 17-a jarcento, unue kun ne vere difinita senco. Sed ĝi baldaŭ ekestis aplikita al komponaĵoj, en kiuj malegalaj muzikilaj aŭ voĉaj fortaĵoj estas opoziciigitaj kune.

Tiel aperis unue en Italio la Granda konĉerto (*concerto grosso*), ĉirkaŭ 1698, kie malgranda muzikilaro, *concertino*, dialogas kun la plena orkestro.

## Vidu ankaŭ 
* Granda konĉerto

## Eksteraj ligiloj 
* Konĉertoj ĉe Projekto de Internacia Muzika Biblioteka Poentaro 

Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Klasika muziko
La Rochefoucauld (Charente)

eta|maldekstra|180px|La kastelo de La Rochefoucauld
**La Rochefoucauld** estas malaperinta komunumo en la franca departemento Charente. La loka kastelo estas konsiderata kiel unu el la plej rimarkindaj en Francio pro sia arkitekturo.

Ĝi nun formas parton de La Rochefoucauld-en-Angoumois.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Charente
* La Rochefoucauld (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  (La Rochefoucauld-en-Angoumois)

Kategorio:La Rochefoucauld-en-Angoumois
Kategorio:Malaperintaj komunumoj de Charente
Jacques Ellul

**Jacques ELLUL** (naskiĝis la  en Bordozo, mortis la ) estis franca filozofo, teologo kaj sociologo, ĉefe konata pro siaj studoj kaj tezoj pri la teĥnika socio, kiun li profunde kritikis kaj kiun li taksis esti sistemo memdisvolviĝanta kaj memkreskanta, kaj kiu havas multajn profundajn prihumanismajn malutilojn. Li estis devene protestanto kristana, sed estas ĝenerale klasita inter la anarĥiistoj.

## Lia vivo 
Profunde korligita al Akvitanio, liaj kosmopolitaj radikoj igis lin malema al ĉia naciismo. Lia patra avino estis serba, lia avo italo, sed naskita en Malto, kaj lia patro, naskita en Triesto, estis samtempe aŭstria civitano kaj brita subjekto. Lia patrino estis filino de francino kaj portugalo nomita Mendès.

## Lia penso 
:*"Per fundkonvinko mi ne nur estas por senperforto sed por senpoveco. Certe ne temas pri efika teĥniko, sed ....oni ne povas krei justan socion per maljustaj rimedoj, oni ne povas krei liberan socion per rimedoj sklavaj." *

## Eksteraj ligiloj 
*  plena bibliografio 
*  Jacques Ellul - Jad Vaŝem website

Kategorio:Francaj anarkiistoj
Kategorio:Francaj filozofoj
Kategorio:Kristanaj anarkiistoj
Natano Futerfas

**Natano FUTERFAS**, oficiale **Natan Yakovlevich FUTERFAS** (naskiĝis la  en Lodzo, mortis la ) estis sovetia esperantisto kaj anarĥiisto, aktiva en la laborista movado kaj en Sennacieca Asocio Tutmonda.

## Biografio 
Sesjaraĝe Futerfas perdis sian patron kaj lia familio travivis kelkajn malfacilajn jarojn laŭ materia vidpunkto.

Li frue forlasis la gimnazion pro neinteresiĝo pri la oficiala programo kaj plu studis memstare.

Esperanton Futerfas malkovris danke al sia gimnazia kamarado Jakobo Ŝapiro. Komence li montriĝis skeptika, sed tamen decidis lerni ĝin fine de 1911. Jam en 1914 li tre aktivis en la Lodza Esperanto-Societo kaj dediĉis sian tutan liberan tempon al Esperanto.

Li diplomiĝis pri Esperanto-instruado ĉe la Moskva Esperanto Instituto en 1917, kaj poste instruis en tiu instituto dum tri jaroj, kaj en pluraj aliaj lokoj.

Kiel prezidanto de organiza komitato de Tutruslanda Esperantista Federacio, Futerfas jam koliziis kun Ernest Drezen en 1921, dum la Tria Tutrustanda Esperantista Kongreso, kaj kritikis liajn tezojn pri fondo de forta centra organizo por la propagando de esperanto, en kiu kunlaborus neŭtraluloj. Fine li proteste forlasis la kongreson, dum kiu estis fondita SEU, kun Drezen kiel prezidanto.

En 1922 Futerfas estis unu el la kreintoj de la gazeto *La Nova Epoko* kaj konatiĝis kun Lanti dum ties vojaĝo al Moskvo. Kiel fervora anarĥiisto – kaj krome bona oratoro kaj polemikisto – li plu bataladis kontraŭ la aŭtoritatemo de Drezen kaj forlasis *La Novan Epokon* post kiam liaj kolegoj Nekrasov kaj Demidjuk akceptis kunlabori kun Drezen kadre de SEU.

Komence de 1924 li estis arestita, kiel multaj sovetaj anarĥiistoj en tiu epoko. Li estis rapide liberigita, sed ŝajne ne rajtis reveni al Moskvo kaj ne plu aktivis kiel esperantisto.

Denove li estis arestita en septembro 1927 "pro preparado kaj disvastigado de kontraŭsovetaj flugfolioj". Du jarojn poste li estis sendita al Siberio.

Trian fojon li estis arestita la  "pro organizita batalo kontraŭ Sovetaj potenco kaj partio kaj pro la organizado de membroj de ekzilitaj anarkiistoj en kontraŭrevolucian grupon, efektiviganta kritikon de la aranĝoj de la partio kaj de la registaro" kaj denove kondamnita al ekzilo.

La  li estis arestita kvaran fojon surbaze de falsaj atestoj, kaj kulpigita pro terorisma agado. Li estis kondamnita al mortpafo la , kaj ekzekutita kvar tagojn poste. Li estis postmorte rehonorigita la .

Natano Futerfas inspiris al Eŭgeno Lanti la figuron de Futer, la fervora oponanto de la soveta sistemo en "Ĉu socialismo konstruiĝas en Sovetio?" (1935).

## Rete legeblaj tekstoj 
* Bataltasko en *Sennacieca Revuo* (1923)

## Eksteraj ligiloj 
* Futerfas: sorto de unu anarkiisto-esperantisto, artikolo de Nikolao Stepanov en *Sennacieca Revuo* (1993)

Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Kategorio:Sovetiaj anarkiistoj
Kategorio:Sovetiaj judoj
Kategorio:Membroj de SAT
Kategorio:Viktimoj de Stalinismo
Kategorio:Lodzanoj
Kategorio:Murditaj esperantistoj
Kalgaria Esperanto-Centro

La **Kalgaria Esperanto Center** estis fondita en majo 2002 kiel malgranda ĉambro de *The Calgary Multicultural Centre* (La Kalgaria Multkultura Centro) en Kalgario, Kanado.

En junio 2003 Esperanto Antaŭen anoncis kvin-jaran kontrakton por nova hejmo por la Calgary Esperanto-Centro. La nova pli granda ejo lokiĝas en la urbocentro de Kalgario tuj apud la 8-a strata tramhaltejo de la C-Trajno.

La nova loko havas tri ĉambrojn (proksimume 51 kvadrataj metroj) kun aliro al granda ekstera balkono (kelkaj centoj da kvadrataj metroj). Unu el la ĉambroj utilas ĉefe kiel klasĉambro por kursoj de Esperanto, alia ĉambro estas uzata por la *Dorothy Hawley Esperanto Library* (biblioteko de Dorothy Hawley) kaj malgrandaj eventoj. La tria ĉambro estas malgranda administra oficejo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro de KEC en la interreta arkivo

Kategorio:Esperanto-domoj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2002
Kategorio:Esperanto en 2002
Esperanto Antaŭen

**Esperanto Antaŭen** fondiĝis en aprilo 2001 kun la subteno de esploraj sciencistoj ĉe la Elektra Esplora Centro Alstom en Baden-Dättwil, Svisio, kune kun individuaj esperantistoj el kvar kontinentoj. Aldone al la manaĝerado de la Kalgaria Esperanto-Centro, ofertante kursojn de Esperanto kaj eventojn, Esperanto Antaŭen ankaŭ prizorgas la Dorothy Hawley Esperanto Library (bibliotekon de Dorothy Hawley). Vizitantoj de la biblioteko povas legi revuojn, bultenojn kaj aliaj eldonaĵojn de pli ol 30 landoj kaj centojn da libroj (plejparte donacitaj de la persona kolekto de Dorothy Hawley). La biblioteko ankaŭ enhavas malgrandan kolekton de filmoj, muzikaj kasedoj kaj kompaktdiskoj.

En 2004 Esperanto Antaŭen proponis, ke la 7a Tut-Amerika Kongreso de Esperanto venu al Kalgario en 2007.

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala Angla retpaĝaro
*Oficiala Esperanta retpaĝaro 
*Retpaĝaro de la Kalgaria Esperanto-Centro 
*Retpaĝaro de TAKE 7 

Kategorio:Esperanto-asocioj
Kategorio:Kanado
Kategorio:Kalgario
Jean-Philippe Rameau

**Jean Philippe RAMEAU** ( – ) estis grava franca komponisto kaj muzika teoriisto de baroka muziko.

Li naskiĝis en Dijon (Francio) kie lia patro estis orgenisto. Ankaŭ la juna Rameau iĝis orgenisto kaj tiel laboris en variaj urboj: Milano, Avignon, Clermont, Parizo, Liono. Fine li lokiĝis en Parizon en 1722, kie li eldonis sian unuan teorian libron pri harmonio. Tiam li estis kvardek-jara kaj tute nekonata.

La okazo kiu ŝanĝos lian vivon estas la renkonto kun la sinjoro de La Pouplinière. Tiu mecenato vivigis orkestron kies direkton li konfidis al Rameau. Ankaŭ ĉe La Pouplinière li renkontis famaj homoj kiel Voltaire aŭ la abato Pellerin kiu verkis liajn unuajn libretojn.

La sukceso de *Hippolyte et Aricie* en 1733 igis la famon de Rameau. De tiam li verkis por la kortego kaj la operteatro de Parizo. Post 1760 komencis la *Guerre des bouffons* (komedio de la bufonoj) inter unuflanke prouloj de "franca opero", t.e. tiuj en la stilo de li (kaj Lully), kaj aliaflanke la prouloj de la "itala opero" en la stilo de Pergolesi, kvankam nur artaj preferoj tiu kverelo estis ofte akra.

La plej gravaj el liaj operoj estas:
* ’’Hippolyte et Aricie’’
* ’’Les Indes Galantes’’
* ’’Castor et Pollux’’
* ’’Dardanus’’
* ’’Zoroastre’’

Sed nuntempe plej ludataj estas liaj
* Du libroj da muzipecoj por klaviceno

## Eksteraj ligiloj 
Partituroj rete videblaj:
* *Teneraj plendoj* kaj *indianoj*
* *Tambureto*
* Jean-Philippe Rameau / Diskografio 

Kategorio:Francaj komponistoj
Kategorio:Operkomponistoj
Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Muzikaj teoriistoj
Fagacoj

La **fagacoj**.

La specioj de tiu familio estas arboj aŭ arbedoj. Ili vivas en mildaj kaj ankaŭ tropikaj klimatoj kaj ofte formas populaciojn. La viraj floroj staras en amento aŭ en kapeto, la inaj floroj po 1-3 staras cirkulante kun hipofolioj; ĉiu arbo estas duseksa. La frukto estas nomata kiel glano (kiu estas tipo de nukso), kiun ĉirkaŭas la kupulo, evoluanta el la hipofolioj kaj flora akso.

La arbospecioj de tiu ĉi planta familio estas tre gravaj por la arbarkulturo en la norda kontinenta zono. Tiuj ĉi arboj formis en la mezepoko grandajn arbarojn en Eŭropo, kiuj dum la industriiĝo iom post iom malgrandiĝis. Ĉar tiuj arboj (kverko, fago) maturiĝas por hakado post longa (hom)tempo, tiel ili estas tre valoraj. La netuŝitajn, naturajn arbarojn oni rezervas en naturprotektejoj. Fagacaj arboj akceptas ektomikorizojn, ili do vivas simbioze kun fungoj kiel amanitoj, trikolomoj, boletoj, laktarioj, rusuloj kaj multaj aliaj.

Floroformulo: P4-7A4-7 kaj P(3-6)G(3 aŭ 6)

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (22 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

* *Angiospermae* - angiospermoj
** *Fagales* Engl. - fagaloj
*** *Fagaceae* Dumort. - fagacoj
**** *Castanea* Mill. - kastaneo
**** *Castanopsis* (D. Don) Spach - kastanopso
**** *Chrysolepis* Hjelmq. - krizolepido
**** *Cyclobalanopsis* Oerst. - ciklobalanopso
**** *Fagus* L. - fago
**** *Trigonobalanus* Forman - trigonobalano

Kelkaj specioj:
* fago
** ordinara fago *Fagus sylvatica*
** orienta fago *Fagus orientalis*
* kastaneo (produkto kaŝtano)
* kverko
** korkokverko *Quercus suber*
** ilekskverko *Quercus ilex*
** pedunkla kverko *Quercus robur*
** petra kverko *Quercus petraea*
** muska kverko *Quercus cerris*
** lanuga kverko *Quercus pubescens*
** ruĝa kverko *Quercus rubra*

## Vidu ankaŭ 
* Hipokastanacoj

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Fagacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Fago

eta|220px|maldekstra|Faga arbaro

eta|300px|Ilustraĵo
**Fago** (*Fagus*) estas holarktisa genro de dek specioj de deciduaj arboj en la familio fagacoj. Ili devenas de Eŭropo, Azio, kaj Nordameriko. Ili estas ekonomie gravaj arboj kun globformaj, long-pedunklaj virseksaj amentoj kaj kun inseksaj amentoj sur mallongaj, rigide staraj pedunkloj. La fruktoj estas po du triangulaj nuksoj en moldorna kupulo el kunkreskintaj brakteoj. Ili estas manĝeblaj sed iomete amargustaj pro la alta titro da tanino. La ligno estas tre multe utiligata, valora. Mez-Eŭropa arbo, kiu ŝatas malsekan klimaton. Kreskas 30-48 m, la arbokrono estas fermita, surfunde kreskas nur malmultaj arbustoj, herboj. Toleras ombron. La ŝelo estas glata kaj griza ĉe la pli maljunaj arboj.

## Specioj kaj subspecioj 
* Süntel-fago, *Fagus sylvatica* var. *Tortuosa* WILLKOMM (1887)
* Pendanta fago (*Fagus sylvatica* f. *pendula*)

## Vidu ankaŭ 
Freŝdataj genetikaj esploradoj montris, la genro notofago ne apartenas al fagacoj sed konstituas sian propran familion, la notofagacojn.

## Referencoj 

Kategorio:Holarktisa flaŭro
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kaŝtanarbo

[eta|dekstra|Baztrunko (kaŝtanarbo) por grefti. [Dournazac - Limoĝio. 2019]]
[eta|dekstra|Greftaĵo de kaŝtanarbo, inicado en la konservatorio de [Dournazac - 2019.]]

**Kaŝtanarbo** aŭ **kastaneo** (*Castanea*) estas genro de arboj kaj arbedoj kun defalemaj, dentaj folioj, kun virseksaj floroj en longaj, staraj amentoj, kaj kun inseksaj floroj ĝenerale triope ĉirkaŭitaj de involukro, kiu - post fekundiĝo de la floro - iĝas ledeca, multadorna, globa frukto malfermiĝanta al kvar aloj kaj enhavanta tri akenojn (kaŝtanojn); dek specioj en la mezvarmaj partoj de la norda hemisfero, kelkaj kultivataj por fruktoj manĝataj kuiritaj aŭ por ligno uzata i.a. en lignaĵarto.

Etimologio de la nomo estas la latina vorto "castanea", siavice devena de la helena vorto "kastanon". Tiu nomo aludas al la urbo Kastanon, en Tesalio, fama en antikveco pro kvalito de la kaŝtanoj rikoltitaj tie. Ĝi plejparte kreskas en Mediteraneaj regionoj, sed ankaŭ iom pli norde.

**Kaŝtano** estas la frukto de kaŝtanarbo.

La vivdaŭro de kaŝtanarboj povas esti ege granda: la plej fama kaŝtanujo: *Il Castagno dei Cento Cavalli* (la kaŝtanujo de cent ĉevaloj) en la komunumo ''Sant'Alfio'' en Sicilio (sur la deklivoj de Etna) aĝas laŭdire inter 2 000 kaj 4 000 jaroj.

**Ekonomia rolo:**

En regionoj kiel Périgord, suda Svisio, Korsiko, Italio maronoj (la manĝeblaj fruktoj de la greftita kastaneo, precipe de la ordinara kastaneo) iam estis la ĉefa nutrofonto.

## Piednotoj 
## Vidu ankaŭ 
* Hipokastano
* Nukso
* Kaŝtankolora

[220px|eta|maldekstra|[Maronoj]]
eta|maldekstra|Folioj kaj fruktoj


Kategorio:Holarktisa flaŭro
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro
SpaceShipOne

dekstra|250ra
**SpaceShipOne** (pron. [SPEJS-ŝĭp-ŭan], anglalingva nomo tradukebla kiel *KosmoŜipoUnu*) estas la nomo de suborbita kosmo-aviadilo, konstruata per privata kapitalo de Burt Rutan. Tiu aviadilo atingis ene de du semajnoj en septembro-oktobro 2004 alton de 100 km super la Mojave-dezerto de Kalifornio. Tiu 100 km-a alto estas la oficiala limo inter la kosmo kaj la tero. Tio signifas, ke la unua kosmoaviadilo el privata kapitalo atingis propraforte la kosmon kaj samtempe gajnis la dekmilionan premion Anseri-X.

La aviadilo ne havas konvenan propulson, kiu ebligas la deteriĝon. Ĝi estis transportita submuntinte al speciala flugmaŝino, nomata *White Knight* (Blanka Kavaliro), kiu portas ĝin ĝis la necesaj alto (15 km) kaj rapido.

La celo de la privata „kosmoŝipo” estis gajni la Premion X, kiu estis 10 milionoj da usonaj dolaroj. Por tio, necesis atingi la sekvantajn kriteriojn:
* oni devas konstrui la aviadilon el privata (ne-ŝtatregistara) kapitalo;
* oni devas atingi la alton de 100 km dufoje, ene de 2 semajnoj, per la sama aviadilo;
* oni devas kunporti tri pasaĝerojn.

Burt Rutan konstruis aviadilon nomitan *Voyager*, kiu ĉirkaŭflugis en la jaro 1986 unua la mondon sen postplenigo.

Propulsa materialo: hidroksil-radika polibutadieno (HTPB), kaj oksidaza materialo dinitrogenoksido.

## Historio 
La ĝisnunan sukceson de la teamo helpis la 20-miliona sindonema monhelpo de miliardulo Paul Allen, kunfondinto de Microsoft. Fine de septembro en 2004 la kosmoŝipo sukcesis atingi per nova pli forta propulso la alton de 100 km kaj ripetis tiun sukceson ene du semajnoj, tiel atinginte la premion.

La brita miliardulo Richard Branson poste lanĉis Virgin Galactic, kompanio kiu vendos veturojn en kosmon en dua generacio de kosmoŝipoj, KosmoŜipoDu, kontra&#365; kosto de ĉ. USD 170 000. Ties eventuala posteulo KosmoŜipoTri kapablos orbiti.

## Vidu ankaŭ aliajn spacoaviadilojn / kosmopramojn 
* HOTOL, estas arte nomo pri angle: *Horizontal Take-Off and Landing*, "horizontala startanta kaj alteriĝanta" spacoaviadilo. HOTOL estis brita aerospiranta spacoaviadilo-projekto, angle:*(space shuttle)* projekto de *Rolls Royce* kaj *British Aerospace* ekde 1986 ĝis 1988.
* *Sänger (Raumtransportsystem)*
* Mikojan-Gurewitsch MiG-105
* BOR (kosmopramo);*BOR (Raumgleiter)*
* Dyna-Soar
* Buran *(Raumfahrtprogramm);(Raumfähre)*
* Hope X
* Kliper
* Hopper *(Raumfahrt)*
* Phoenix *(Raumgleiter)*
* Skylon

## Vidu ankaŭ 
* Suborbita flugo

Kategorio:Kosmoŝipoj
Tosca

**Tosca** estas triakta opero de Giacomo Puccini por libreto de Luigi Illica kaj Giuseppe Giacosa laŭ la dramo de Victorien Sardou. Ĝi estis premierita en la 14-a de januaro 1900 en la teatro Constanzi en Romo.

La rakonto okazas en Romo en 1800. Tosca [TOSka] estas virino kiu helpas revoluciulon spite endanĝerigon kaj postan morton de sia amanto, pentristo Mario Cavaradossi. La tirano Scarpia perfidas ŝin kaj okazigas la morton de Mario.eta|dekstre|180ra|Originala afiŝo anoncanta la operon "Tosca" de G. PucciniUnua akto, en preĝejo:
La kantistino Floria Tosca estas la ĵaluza amantino de la pentristo Mario Cavaradossi. Li helpas la respublikiston Angelotti kiu fuĝis el la malliberejo de la tirano Scarpia.
Tosca, pro ĵaluza maldiskreto, malkaŝigas informojn al Scarpia kiu enkaptitejigas Cavaradossi-n.
Dua akto, en la loĝejo de Scarpia:
Dum Mario Cavaradossi estas torturata, Scarpia promesas al Tosca liberigi lin, se ŝi sin donus al li. Tosca ŝajnas akcepti, sed tuj kiam ŝi havas la pasportojn subskribitajn de Scarpia, ŝi mortigis lin.
Tria akto, sur la teraso de la Kastelo de Sankta Anĝelo:
Tosca informas Marion pri lia simulota ekzekuto kaj la sekvonta forfuĝo. Sed Scarpia mensogis, kaj Mario ne sin relevas post la pafilado. Malespera Tosca sin ĵetas en la malplenon.
Tosca, enhavanta fruan netonalecon, estas la opero de Puccini kiu estis la plej disputata eĉ la plej malamata, kiu ricevis insultojn de la tiamaj muzikistoj. Sed ĝi estis dekomence populara, kaj nun, neniu muzikisto neas ĝian unuarangan muzikan kvaliton.

Kategorio:Operoj
Kategorio:Itallingvaj operoj
Kategorio:Giacomo Puccini
Perfektiga Esperanto-Kurso

La **Perfektiga Esperanto-Kurso** (PEK) estas daŭre kreata Vikilibro kiu entenas kurson por Esperanto por progresintoj.

PEK estas, kiel diras la nomo, kurso por plibonigi/perfektigi la scion de Esperanto. Ĝi celas precipe bon(et)e parolantajn Esperantistojn, kiuj ne tute kontentas pri sia nivelo de Esperanto.

La ideo estas ke la uzantoj faru almenaŭ la precipan parton de la laboro. Ili scias kio mankas al ili, kaj pri kio ili ne certas, pri kio ili eraras. Sed kompreneble ankaŭ la helpo kaj apogo de spertuloj en la movado tre bonvenatas kaj necesas.

## Eksteraj ligiloj 
* b:Perfektiga Esperanto-Kurso la ĉefpaĝo de la projekto en Vikilibro

Kategorio:Edukado de Esperanto
Leŭkipo

**Leŭkipo** estis la nomo de
* la helena filozofo Leŭkipo.
* Diversaj geroluloj de la helena mitologio.