open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Albin Ferenc Kiss

**Albin Ferenc Kiss** [kiŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Kiss Albin Ferenc** estis hungara pastro, cisterciana monaĥo, instruisto, prioro. Liaj nomvariantoj estis (laŭ la hungarlingve kutima nomordo) *Kiss Rajner Ferenc; Kiss Albin*.

 naskiĝis  en Sóly, li mortis  en Zirc.

## Biografio 
 maturiĝis en piarista gimnazio en 1892 en Veszprém (urbo), jaron poste li aliĝis al la cistercianoj, pli poste li studis samtempe en monaĥa altlernejo de Zirc kaj Scienca Universitato de Budapeŝto. Li akiris pedagogian diplomon en 1898, samtempe li pastriĝis. Inter 1898-1924 li instruis aŭ novicojn en Zirc, aŭ en cistercianaj gimnazioj en Székesfehérvár, Baja, Pécs kaj Budapeŝto. Li havis altan monaĥan postenon en Zirc (1924-1929), Pécs (1929-1935) kaj Budapeŝto (1936), fine li estis prioro de Zirc. Kiss multe kontribuis pri historio, foje li tradukis.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Gróf Széchenyi István és kora.* (disertaĵo, 1898)
* *II. Frigyes porosz király története.* Tanulmány. (studo, 1902)
* Sermes, Carla: *Excelsior.* (tradukita teatraĵo, 1910?)
* *A latin nyelv oktatásának akadályai.* (1913)
* *A pécsi gimnázium története.* (monografio, 1914)
* *A magyar társadalomtan története.* (monografieto, 1925)
* *A ciszterci rend története.* (2 volumoj, monografio, 1938)
* Rauschen, Gerhard–Marx Ignaz–Schmidt Jakob Wilhelm: *Egyháztörténelem.* (tradukita 2-a ĉapitro, 1940)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare
* katolika leksikono (legebla en la 2-a alineo)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj prioroj
Ceratopipra

***Ceratopipra*** estas genro de birdoj el la familio de pipredoj. Ĝi enhavas 5 speciojn, troviĝantajn en Centrameriko kaj Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Passeriformes - paseroformaj
**Pipridae - pipredoj
****Ceratopipra* Bonaparte, CLJL, 1854
*****Ceratopipra cornuta* (Spix, JB, 1825) - ruĝkorna manako
*****Ceratopipra mentalis* (Sclater, PL, 1857) - flavkrura manako
*****Ceratopipra erythrocephala* (Linnaeus, C, 1758) - orkapa manako
*****Ceratopipra rubrocapilla* (Temminck, CJ, 1821) - ruĝkapa manako
*****Ceratopipra chloromeros* (Tschudi, JJ, 1844) - rondvosta manako

## Etimologio
La scienca genra nomo *Ceratopipra* estas kunmetaĵo de 2 antikvaj grekaj vortoj, *κέρας, κέρατος* (*keras, keratos* = "korno"), kaj *πίπρα* (*pipra*) kiu respondas al la tipa genro de la familio de pipredoj. Efektive, la masklo de la tipa specio de tiu genro havaj plilongigitajn plumojn ĉe la malantaŭa krono, kiuj formas du iomete suprenkurbajn "kornojn".

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Endre Gergely Kovács

**Endre Gergely Kovács** [gergej kovAĉ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Kovács Endre Gergely** estis hungara pastro, cisterciana monaĥo, episkopo, altlerneja instruisto. Lia monaĥa nomo estis *Gergely*.

 naskiĝis  en Egerbakta, li mortis  en Diósgyőr (laŭ Vikidatumoj  en Eger).

## Biografio 
 maturiĝis en cisterciana gimnazio en Eger en 1946, poste li aliĝis al la cistercianoj en Zirc. Post la novicado kaj teologiaj studoj li akiris teologian diplomon en 1949, monaĥiĝis en 1950, pastriĝis jaron poste, fine doktoriĝis en 1953. Intertempe en 1950 la monaĥa vivo estis malpermesita en Hungario, tial li restis nur pastro kaj li servis en Miskolc ekde 1952, ekde 1958 en Eger. Inter 1960-1980 li instruis teologion en seninario de Eger, dum en 1971 li akiris plian diplomon en  Pontifika Gregoria Universitato. Paŭlo la 6-a nomumis lin titulara episkopo, ankaŭ helpepiskopo de Eger en 1975. Post monatoj li iĝis ordinara episkopo. Inter 1995-2003 li funkciis kiel ĝenerala vikario de Eger, poste li pensiuliĝis, sed li ricevis diocezajn taskojn.

## Fontoj 
* biografio germane kun foto
* biografio angle
* katolika leksikono (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj episkopoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Ruĝkorna manako

La **ruĝkorna manako** () estas unutipa birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi troviĝas en norda Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *cornuta* estas latina vorto signifanta "kornohava", pro, kiel ĵus dirite, la du kornaspektaj plumoj de la malantaŭa krono de la masklo

## Disvastiĝo kaj habitato
La ruĝkorna manako troviĝas en suda kaj eosta Venezuelo, kaj apudaj norduesta Brazilo kaj uesta Gujano. Ĝi vivas en humidaj arbaroj kaj bone kreskintaj duarangaj arbaroj en altebenaĵoj, je 500–1800 m.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
-433

En la jaro **433** antaŭ nia erao okazis, interalie:

## Eventoj 
### Politiko kaj mondaj eventoj 
* En la marbatalo de la Sibota-insuloj (Σύβοτα, greke moderne Sivota, antikve Sibota), la floto de la urboŝtato Korinto (Κόρινθος Kórinthos) kaj la floto de la insulo Kerkira (malnovgreke Κόρκυρα Kórkyra, nun internacie nomata Korfuo, kvankam en la greka daŭre Κέρκυρα Kérkira) koliziis. Ĉar ambaŭ potencoj ankaŭ estis implikitaj en la spartana-atena rivaleco, la batalo kontribuis al la eskalado antaŭ la Peloponeza milito, kiu eksplodis du jarojn poste. La insuloj de Sibota estas tri malgrandaj insuletoj antaŭ la kontinenta marbordo de la nuna komunumo Igumenico.

### Kulturo 
* En antikva Ĉinio finkonstruiĝas la Tombo de Markizo Ji de Zeng.
Szaniszló Győző Kühn

'*** [kun sanislO djOzO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Kühn Szaniszló Győző*' estis hungara pastro, cisterciana monaĥo, instruisto. Lia persona nomvarianto estis *Viktor* anstataŭ Győző.

 naskiĝis  en Szombathely, li mortis  en Pannonhalma.

## Biografio 
 aliĝis al la cistercianoj en 1913. Post la novicado kaj teologiaj studoj li pastriĝis en 1918, supozeble tiutempe li monaĥiĝis. Post siaj studoj li estis abateja notario, post monatoj li instruis en cistercianaj gimnazioj en Budapeŝto, ekde 1921 en Pécs. En la lernojaro 1922 li instruis la novicojn en Zirc, poste li denove instruis en Budapeŝto. Ekde 1935 li estis monaĥejestro kaj gimnaziestro en Pécs, sed en 1950 la monaĥa vivo estis malpermesita en Hungario. Tial li estis paroĥestro en Budapeŝto ĝis la pensiuliĝo en 1969.

## Memorigiloj 
* premio pri "Kühn Szaniszló"

## Fontoj 
* katolika leksikono (la koncerna teksto esta legebla en la 2-a alineo)
* dateno hungare (la koncerna teksto esta legebla en la 146-a paĝo)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
43-a jarcento a.K.

eta|
Por la jarcentoj antaŭ la 40-a jarcento antaŭ nia erao (aŭ antaŭ Kristo, a.K.) en la Vikipedio en Esperanto ankoraŭ ne kreiĝis apartaj artikolaj superrigardoj de unuopaj jarcentoj.

 Bonvolu orientiĝi laŭ la artikolo **5-a jarmilo a.K.**.

## Vidu ankaŭ 
* -5000

Kategorio:5-a jarmilo a.K.
Listo de famuloj mortintaj en Pannonhalma

Jen, listo de elektitaj famuloj, kiuj mortis en Pannonhalma, respektive en Győrszentmárton laŭ la pli frua loknomo:

## B 
* Valér Ferdinánd Ballay, benediktano
* Jusztin Gyula Baranyay, cisterciano
* Kornél Bőle, dominikano

## C 
* Elemér Csávossy, jezuito
* János Csóka, benediktano
* Mór Pál Czinár, pastro

## E 
* Vendel Endrédy, pastro

## F 
* János Damáz Fehér, benediktano
* Kálmán Ipoly Fehér, benediktano
* Gáspár András Fektor, benediktano

## G 
* Emilián Béla Gacs, benediktano

## H 
* Gyula Hagyó-Kovács, cisterciano
* Tibor Vendel Hajdu, benediktano

## J 
* Sándor Teodóz Jáki, benediktano

## K 
* Géza Ferenc Karsai, benediktano
* Jenő Kerkai, jezuito
* Szaniszló Győző Kühn, cisterciano
* Leó Nándor Kuncze, benediktano

## L 
* Béla Norbert Legányi, benediktano
* Elemér Károly Lovas, benediktano

## M 
* László Mécs, premonstrato

## N 
* Krizosztom József Novák, benediktano

## R 
* Mihály János Rimely, benediktano

## S 
* Benedek Sajghó, benediktano
* Pál Endre Sárközy, matematikisto
* András József Szennay, benediktano
* Donát Bálint Szívós, benediktano

## T 
* Bernát Antal Takács, benediktano
* Árpád Kálmán Thurzó, benediktano
* Szaléz Gyula Tomanik, benediktano
* Farkas Tóth, instruisto

## Z 
* Xavér Ferenc Zsoldos, benediktano

Pannonhalma
Blankakrona manako

La **blankakrona manako** () estas birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi estas la ununura specio de la genro *Pseudopipra* kaj havas 13 subspeciojn troviĝantaj en Centrameriko kaj Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *pipra*, kiu venas el la antikva greka *πίπρα* (*pipra*) indikanta etan birdon menciitan de Aristotelo kaj aliaj aŭtoroj, sed neniam ĝuste identigitan, denove aludas la parencecon kun la genro *Pipra* Ĝi estas kompakta mallongvosta birdo kun fortika kurboforma beko, malhelaj kruroj, ruĝaj okuloj kaj okulfrapa maskla plumaro.

La plenkreska masklo estas plejparte nigra kun blanka krono, kiu povas esti starigita kiel malalta kresto. Lia krio estas zuma *jiiii*, pli laŭta kaj antaŭita de paŭpanta *p-p-p ĉii* dum paradado.

La ino kaj junaj maskloj estas olivecverdaj kun grizaj kapo kaj gorĝo, kaj grizverdaj aŭ olivverdaj subaj partoj. La ino de la orient-anda raso *coracina* estas pli hela kaj pli verda supre kaj sube ol la nomiga manako, sed la kombinaĵo de griza kapo kaj ruĝaj okuloj faciligas specifan identigon por ina blankakrona manako de iu ajn raso.

## Disvastiĝo kaj habitato
La blankakrona manako troviĝas en Kostariko, Panamo, Kolombio, Venezuelo, Gujanoj, Brazilo, Ekvadoro kaj Peruo. Ĝi vivas en densaj humidaj ebenaĵaj arbaroj kaj apudaj duarangaj arbaretoj, sed ankaŭ troviĝas en novaj duarangaj arbaroj.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Nov-Hanovero

eta|maldekstre|300ra|
**Nov-Hanovero** aŭ **Nova Hanovro**, (germane: *Neuhannover*), nomita ankaŭ *Lavongai* aŭ *Lovongai*, estas granda Vulkaninsulo en la Provinco Nova Irlando de Papuo-Nov-Gvineo (PNG). Tiu regiono estas parto de la Bismarkoj kaj kuŝas je 2.5°S 150.25°E. Ĝi estas ĉirkaŭ 1 200 km² granda, kaj havis populacion de 5 000 en 1960, kio pliiĝis ĝis proksimume 17 160 je 2000. Ĝi estas parto de la loka regareo Lovongai Rural LLG.

Nova Hanovro havas vulkanan strukturon. La internaj areoj estas dense arbarkovritaj en la landinterno. La loĝantaro sekvas vivmanieron de porviva vivostilo, bazita sur terkultivado kaj fiŝkaptado.

Nova Hanovro estas populara subnaĝejo, ĉefe pro la vrakoj el la Dua Mondmilito. Kvar japanaj ŝipoj estis sinkigitaj en la haveno de Tri Insuloj en la nordokcidento de la insulo la 16-an de februaro 1944.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* [Collier's New Encyclopedia (1921)/New Hanover](https://en.wikisource.org/wiki/Collier%27s_New_Encyclopedia_(1921)/New_Hanover)

Kategorio:Geografio de Nov-Gvineo
Kategorio:Insuloj en Papuo-Nov-Gvineo
Kategorio:Bismarkoj
Satena apuseto

La **Satena apuseto** aŭ **Satena salangano** (*Collocalia uropygialis*) estas malgranda apuso de la genro *Collocalia* kaj unu el 11 specioj de la genro. Ĝi troviĝas en Santakruzaj insuloj, Vanuatuo, Nov-Kaledonio kaj la insuloj Loyauté en sudokcidenta Pacifika Oceano. Ĝi estis iam traktita kiel subspecio de la brilapuseto.

## Taksonomio
La Satenan apuseton priskribis la angla zoologo George Robert Gray en 1866 kiel subspecio de la brilapuseto kun la scienca nomo *Collocalia esculenta uropygialis*. La tipa loko estas Aneityum, nome la plej suda insulo de Vanuatuo. La epiteto *uropygialis* devenas el la Latina *uropygialis* signife "pugo". 

La Satena apuseto estis iam traktita kiel subspecio de la brilapuseto sed estis plialtigita al specistatuso baze sur la rezultoj de detala analizo de apusetoj de la genro *Collocalia* publikigita en 2017.

Oni agnoskis jenajn du subspeciojn:
* *C. u. uropygialis* Gray, GR, 1866 – Santakruzaj insuloj kaj Vanuatuo
* *C. u. albidior* Salomonsen, 1983 – insuloj Loyauté kaj Nov-Kaledonio

## Aspekto
La satena apuseto estas ĉirkaŭ 10 cm longa. La dorso estas satene bluetnigra. La gorĝo kaj supra brusto estas simplaj malhelgrizaj, la malsupra brusto, flankoj kaj ventro estas blankaj. La vostoplumoj estas malhelaj, sed kutime estas obtuze blankaj makuloj sur la internaj retoj. La subspecio *albidior* estas pli granda kaj havas grandajn blankajn makulojn sur la internaj retoj de la vostoplumoj. La supra brusto estas pli helgriza kun blankaj randoj de la plumoj.

## Referencoj 
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* 
* Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000) *Swifts: a Guide to the Swifts and Treeswifts of the World*, 2a eld., Pica Press, East Sussex.

## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo
Bornea apuseto

La **Bornea apuseto** aŭ **Bornea salangano**, kaj ankaŭ **Kinabalua apuseto** aŭ **Kinabalua salangano** (*Collocalia dodgei*) estas malgranda apuso de la genro *Collocalia* kaj unu el 11 specioj de la genro. Ĝi troviĝas kiel endemio en la nordaj montoj de la insulo Borneo.. Ĝi estis iam traktita kiel subspecio ĉu de la brilapuseto ĉu de la kavapuseto (*Collocalia linchi*), kaj en 2008 ĝi estis disigita el tiu lasta (*C. linchi*) kiel propra specio *C. dodgei*.

## Taksonomio
La Bornea apuseton priskribis la usona ornitologo Charles Richmond en 1905 kun la nuntempa dunoma nomo *Collocalia dodgei*. La specia epiteto *dodgei* estas honora al H. D. Dodge kiu kolektis la specimenon sur la Monto Kinabalu en Borneo.

## Aspekto
Je ĉirkaŭ 10 cm longa, ĝi estas eta apuseto kun relative mallongaj flugiloj kaj kvadrata vosto. Plejparte brile malhelgriza ĝis nigra, ĝi havas blankan ventron. Kompare kun la brila apuseto, kiu ankaŭ troviĝas en ĝia teritorio, ĝi estas iomete pli malgranda, kun verdeta, anstataŭ blueta, brilo en la plumoj, kaj sen blankaj vostmakuloj; nek ĝi havas plumhavajn malantaŭajn fingrojn.

## Distribuado kaj habitato
Ĝi videblas ĉefe ĉirkaŭ la montarmasivo de Monto Kinabalu, kvankam ekzistas registro el la Maligan-montaro de sud-centra Sabaho. Ĝi estis trovita nestanta sur kabano je 2370 m super marnivelo sur Kinabalu.

## Referencoj 
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* 
* Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000) *Swifts: a Guide to the Swifts and Treeswifts of the World*, 2a eld., Pica Press, East Sussex.

## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo
Aŭstrio en la Vintra Olimpiko 2026

Kunordigis la teamon la Aŭstra Olimpika Komitato.
 
## Medalistoj
Jen unue la oraj medalistoj. Eblos kompreneble ankaŭ aldoni liston de arĝentaj kaj bronzaj medalistoj.

La skisalta konkurso de la 16-a de februaro antaŭplane devis esti ĉesita pro tro forta neĝado - tio okazas en vintraj cirkonstancoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Olimpiko
Kategorio:Landoj en la Vintra Olimpiko 2026
Kategorio:Aŭstrio en Vintraj Olimpikoj
La malgranda lokomotivo kiu povis

**La malgranda lokomotivo kiu povis** (originala titolo ) estas bildlibro de Arnold Munk (1888–1957), kiun li publikigis en 1930 sub la pseŭdonimo *Watty Piper* ĉe sia propra eldonejo, *Platt & Munk.* La ilustraĵoj por la unua eldono estas de Lois L. Lenski.

Temas pri usona infanfabelo pri optimismo kaj laboremo. Kelkaj kritikistoj konsideras la rakonton metaforo por la usona revo. La bildigo de la malgranda lokomotivo mem baziĝas sur la tanklokomotivo C. P.  Huntington 2-1-2.

La intrigo de la rakonto estis reskribita kaj reeldonita multfoje en diversaj versioj, sed la baza intrigo restis la sama: al trajno en problemo estas rifuzita helpo fare de potencaj lokomotivoj, kaj nur malgranda (blua) lokomotivo venas al la savo, entreprenante ŝajne neeblan taskon, sed plenumante ĝin ĉar ĝi fidas je si mem.

## Intrigo 
[eta|250x250ra|CP Huntington ([d:Q4035547), la inspiro por la malgranda lokomotivo]]
La rakonto komenciĝas kiam trajno, destinita tiri plurajn vagonojn — ŝarĝitajn per ludiloj kaj ĉiuspecaj infanaj regaloj — trans monton, paneas. Ludilklaŭno, reprezentante ĉiujn ludilojn, petas plurajn preterpasantajn lokomotivojn sinsekve transpreni la transporton. Li ricevas nur rifuzojn: la pasaĝera lokomotivo konsideras la taskon suban, la potenca ŝarĝlokomotivo transportas nur esencajn varojn, kaj la malnova vaporlokomotivo jam estas tro laca. Malgranda blua lokomotivo, ankaŭ preterpasanta, skeptikas pri sia kapablo plenumi la taskon, sed finfine intervenas kaj, kun ripeta krio "Mi pensas, ke mi povas fari ĝin!", plenumas la ŝajne neeblan, alportante la vagonojn trans la monton kaj al ilia celloko ĝustatempe, al la huraoj de la ludiloj. La rakonto finiĝas per ekstreme fiera malgranda blua lokomotivo kaj la krio "Mi sciis, ke mi povas!".

## Historio 
Ĉi tiu rakonto, unue titolita "*Thinking One Can*" (*Pensi ke vi povas*), unue publikiĝis en 1906 en la dimanĉlerneja eldonaĵo Wellsprings for Young People (Fontoj por Junuloj) Sunday School (Dimanĉlerneja Eldono). En 1910, ĝi estis oficiale reeldonita de la Filinoj de la Usona Revolucio sub la titolo "The Pony Engine " (*La Poneo-Lokomotivo*). La tekston verkis Mary Jacobs. La rakonto fariĝis plej konata en 1930, kiam la unua bildlibro ("Poney Engine") bazita sur la rakonto estis publikigita.  

## Eksteraj ligiloj 
*  — 1963 filmo ĉe la Interneta arkivo, de Coronet Films, 10 min.
*  — "The Little Engine That Could" komencas ĉe p.&nbsp;193.

Kategorio:Porinfanaj libroj
Kategorio:Libroj aperintaj en 1930
Kategorio:Fervojo en fikcio
Kategorio:Fikciaj transportiloj
Kategorio:Usona folkloro
Kategorio:Parola tradicio
Madura

**Madura** aŭ **Maduro** estas insulo de Indonezio ĉe la nordorienta marbordo de Javo. La insulo havas areon de ĉirkaŭ 4 471,05 kvadrataj kilometroj, sed administre Madura ampleksas areon de ĉirkaŭ 5 408,45 kvadrataj kilometroj pro la inkludo de diversaj pli malgrandaj insuloj oriente, sudoriente kaj norde, kiuj estas parto de la plej orienta Sumenep-regentejo de Madura. Madura estas parto de la provinco Orienta Javo. Ĝi estas apartigita de Javo per la mallarĝa Madura Markolo. La administrata areo havis densecon de po 773 homoj por km² meze de 2024, dum la ĉefa insulo havis iom pli altan nombron de po 862,3 por km².

La insulo Madura havas relative ebenan topografion kaj ne estas signifa diferenco en alteco, kio faras Maduran dezertejo (vidu artikolon Badlandoj. Geologie, Madura estas parto de la nordaj kalkoŝtonaj montoj de Javo. La kalkoŝtonaj montetoj en Madura estas pli malaltaj, pli malglataj kaj pli rondaj ol la montetoj en norda Javo.

## Ekonomio
Ĝenerale, Madura estas unu el la plej malriĉaj regionoj de la provinco Orienta Javo. Male al Javo, la grundo ne estas sufiĉe fekunda por igi ĝin grava agrikultura produktanto. Limigitaj ekonomiaj ŝancoj kondukis al kronika senlaboreco kaj malriĉeco. Ĉi tiuj faktoroj kaŭzis longdaŭran elmigradon de la insulo, tiel ke la plej multaj etne maduranoj nun ne plu loĝas sur Madura. Homoj el Madura estis inter la plej multaj partoprenantoj en registaraj transmigradaj programoj, translokiĝante al aliaj partoj de Indonezio.

Porviva agrikulturo estas ĉefapogilo de la ekonomio. Maizo estas ŝlosila porviva kultivaĵo, sur la multaj malgrandaj terbienoj de la insulo. Ankaŭ brutbredado estas grava parto de la agrikultura ekonomio, provizante ekstran enspezon al kamparanaj familioj, krom bazo por la famaj taŭrokonkurencaj konkursoj de Madura. Ankaŭ malgrandskala fiŝkaptado gravas por la porviva ekonomio.

Inter la eksportindustrioj, kultivado de tabako estas grava kontribuanto al la ekonomio de la insulo. La grundo de Madura, kvankam nekapabla subteni multajn manĝkultivaĵojn, helpas igi la insulon grava produktanto de tabako kaj fasketoj por la hejma *kretek* industrio (fasketa cigaredo). Ekde la nederlanda epoko, la insulo ankaŭ estis grava produktanto kaj eksportanto de salo.

## Referencoj
Kategorio:Indoneziaj insuloj
Kategorio:Javo
Kavapuseto

La **Kavapuseto**, **Kava apuseto** aŭ **Kaverna salangano** (*Collocalia linchi*, laŭ kio ankaŭ *Linĉia apuseto*) estas malgranda apuso de la genro *Collocalia* kaj unu el 11 specioj de la genro. Ĝi troviĝas kiel endemio en la insuloj Sumatro, Javo kaj Balio de Indonezio. Ĝi estas arbara specio kaj nestumas en kavernoj. La Bornea apuseto estis konsideredita ĝia subspecio, sed ĝi estas nun kutime konsiderata aparta specio.

## Taksonomio
La Kavapuseton priskribis la natursciencistoj Thomas Horsfield kaj Frederic Moore en 1854 kun la nuntempa dunoma nomo *Collocalia linchi*. La specia epiteto *linchi* estas la java vorto por apuseto.

Estas jenaj kvar agnoskitaj subspecioj: 
* *C. l. dedii* Somadikarta, 1986 - Balio kaj Lomboko
* *C. l. linchi* Horsfield & Moore, F, 1854 - Bawean kaj Javo
* *C. l. ripleyi* Somadikarta, S, 1986 - Montoj Barisan, Sumatra
* *C. l. dodgei* Richmond, 1905 - Monto Kinabalu (Sabaho), en N Borneo. (nun propra specio: *Collocalia dodgei*)

## Aspekto
Tiu ĉi birdo estas brile nigrecbruna supre kun verdeca brilo, inkluzive de sia pugo; foje aspektas nigra kaj kapuĉhava. Brusto nigra; ventro ĝis flankoj palgriza kun fajnaj nigraj makuloj ĉe la randoj. Flugilpintoj estas rondetaj; subflugilo estas nigra. Vosto nigra, rondeta kun malprofunda noĉo sed sen la blankaj makuloj troveblaj en la tre simila brila apuseto (*Collocalia esculenta*). Distinga trajto inter la du specioj estas, ke la brila apuseto havas plumtufon sur sia malantaŭa piedfingro, sed la kaverna apuseto havas nudan piedfingron. Ĝi estas 9 ĝis 11,5 cm longa. La krio estas alttona "ĉia-ĉia".

## Distribuado kaj habitato
La kaverna apuseto estas indiĝena de Malajzio kaj Indonezio. Ĝi troviĝas en la Sunda regiono, en Javo, Madura, Baveano, Kangea, Nusa Penida, Balio kaj Lomboko, partoj de Sumatro, kaj la okcidentaj deklivoj de Monto Kinabalu sur Sabaho, Borneo. Pruvoj pri ĝia ĉeesto en Malajzio kuŝas sur ununura specimeno en la Brita Muzeo etikedita "Molacca". Ĝia natura vivejo estas arbaroj de malaltaj kaj altaj teroj kaj malfermaj arbaroj.

## Kutimaro
La kaverna apuseto estas tre sociema kaj flugas kun ĉiuj aliaj specioj de apusetoj, kiuj similas al ĝi. Ĝi ofte rondiras kaj flugas tra la branĉoj de arboj, kiuj aperas tra la kanopeo, kiel ekzemple fruktaj figarboj. Ĝi reproduktiĝas en la pli helaj partoj de kavernoj, konstruante neston el fibreca vegetaĵaro kaj cementante la materialojn al la roko per salivo. Ĝi demetas du blankajn, iom longformajn ovojn.

## Statuso
La kaverna apuseto havas tre grandan teritorion kaj estas ofta en Javo kaj proksimaj insuloj. Ĝi ne havas apartajn minacojn kaj la IUCN listigis ĝin kiel "Malplej Zorgigan". Kvankam la totala populacio eble iomete malpliiĝas, oni ne kredas, ke tio okazas je tia rapideco, kiu pravigus listigi ĝin en pli minacata kategorio.

## Referencoj 
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* 
* Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000) *Swifts: a Guide to the Swifts and Treeswifts of the World*, 2a eld., Pica Press, East Sussex.
*
*

## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Indonezio
United24

**United24** () estas donacplatformo funkciigata de la ukraina registaro lanĉita la 5-an de majo 2022 por kolekti financajn rimedojn por Ukrainio en la kunteksto de la invado de Ukrainio fare de Rusio.

## Historio 
La 3-an de majo 2022, la ukraina ĉefministro Denis Ŝmihal anoncis, ke baldaŭ lanĉiĝos monkolekta platformo por Ukrainio.

*"Ĉiu povas donaci kaj helpi Ukrainion batali por sia libereco. Ni volas unuigi la mondon pri subteno al nia ŝtato. Ordinaraj homoj, bonfaraj fondaĵoj, internaciaj kompanioj, opiniestroj el la tuta mondo. La kreado de la platformo ankaŭ estas necesa por montri maksimuman travideblecon kaj malfermitecon en la uzo de la kolektitaj financoj: kie kaj al kiu ili estas asignitaj."*
— Denys Shmyhal, ukraina ĉefministro

La 5-an de majo 2022, la ukraina prezidanto Volodimir Zelenskij anoncis la lanĉon de la iniciato United24, kies unua komponanto estas reta monkolekta platformo por subteni la ŝtaton. La kolektitaj financaĵoj estos asignitaj al tri areoj: defendo kaj senminado, humanitara kaj medicina helpo, kaj la rekonstruo de Ukrainio.

Ŝaĥtar Donecko partneriĝis kun United24 por la iniciato "Pitch in for Ukraine" en aŭgusto 2022. Prezidanto Zelenskij renkontiĝis kun la ambasadoroj de la projekto en aŭgusto por diskuti la kreadon de nova junulara programo por United24.

## Ambasadoroj 
Inter la ambosadoroj de United24 troviĝas:
* Andrij Ŝevĉenko
* Liev Schreiber
* Imagine Dragons
* Mark Hamill
* Hilary Swank
* Scott Kelly
* Michel Hazanavicius
* Katheryn Winnick
* Bear Grylls
* Richard Branson
* Paul Nurse
* Ivanna Sakhno
* Alyssa Milano

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ministerio pri Defendo de Ukrainio
* Armitaj Fortoj de Ukrainio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Ekonomio de Ukrainio
Kategorio:Invado de Rusio en Ukrainion (2022)
-1546

En la jaro **1546 antaŭ nia erao** okazis, inter alie:

## Mortoj 
* En antikva Egiptio en tiu jaro laŭ iuj egiptologoj mortas la faraono *Ahmosis la 1-a*, kiu ĉiukaze regis dum 25 jaroj kaj 4 monatoj, laŭ tiu kalkulo ekde1570 antaŭ nia erao, do se aliaj egiptologoj pravas kaj li ekregis iom pli poste, lia morto ankaŭ estus koresponde pli malfrue.
Hape Kerkeling

**Hape KERKELING** estas germana komediisto, televida prezentisto, verkisto kaj aktoro. Li naskiĝis la 	9-an de decembro 1964 en Recklinghausen, Nordrejn-Vestfalio, Do nun estas -jaraĝa. Li havas nederlandan avon kaj fakte flue parolas ses eŭropuniajn lingvojn, nome la germanan, anglan, nederlandan, francan, hispanan kaj italan, kion li ofte uzas por siaj aktoraj komediaj prezentaĵoj. Kaj kiam li en skeĉoj ekzemple enscenigas katolikecan anoncon sur la sanktpetra placo en la centro de Vatikanurbo, li subite ne nur parolas tiujn, sed ankaŭ la polan (tre grava katolika lingvo en Vatikano), svedan kaj portugalan. Kompreneble en kinejaj filmoj li prezentas sian filman rolon, kiu finiĝas kiam la filmo estas finita, sed iujn rolojn li vivigas ree kaj ree, ekzemple la rolon la nekredeble malbela, sed sincera proleto *Horst Schlämmer* el la koro de la industria Ruhr-regiono, la tre miopan virtemberganon *Siegfried Schwäbli* aŭ la maljunetajn damojn *Uschi Blum*, ekscentran popmuzikistinon, kaj *Evje van Dampen*, nederlandan psikologinon, kiu konsilas la publikon de granda scenejo. Krom diversajn eŭropajn lingvojn li ankaŭ parodias diversajn germanajn dialektojn, kaj ankaŭ sinkronizas, do traduke voĉigas animaciajn kinejajn filmojn, ekzemple homigitan grandan pandon en la serio *Kung Fu Panda* kaj *Frozen*.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Ĝumadian

**Ĝumadian,** per simpligita ĉina skribo **驻马店,** per tradicia ĉina skribo **駐馬店,** per pinjino *Zhùmǎdiàn,* laŭ poŝto *Chumatien* estas prefektujnivela milionurbo en provinco Henano en Ĉinio.
eta|maldekstre|

## Loĝantaro 
En 2020 vivis en la prefektujnivela milionurbo  homoj.

## Geografio 
Ĝumadian etendiĝas precipe sur montoj, montetoj kaj ebenaĵoj sur areo  km² kaj konsistas el dek dividoj. Loha troviĝas 66, Ĝoukou 92, provinca sidejo Ĝengĝoŭo 200, Ŝanhajo 728, ĉefurbo Pekino 797 kilometrojn aere laŭ https://www.thedistancenow.com/hu/zhumadian_china/luohe_china.

## Historio 
eta|maldekstre|
Ĉi tiuj lokoj estis loĝataj ekde la antikvaj tempoj, sed ili ne estis unuigitaj en ununuran administran strukturon ĝis antaŭ nelonge. En 1975 en parto de la areo katastrofo okazis pro digrompiĝo, kiu kaŭzis pli ol 150 000 viktimojn kaj senhejmigis pli ol 10 milionojn da homoj. La prefektujnivela milionurbo oficiale estis kreita en 2000.

## Ekonomio 
La agrikultura branĉo kultivas precipe tritikon, maizon, arakidon, sezamon kaj tabakon. La plej granda fabriko produktas al la Ĉina Aerospaca Korporacio.

## Edukado 
Sola universitato kaj 2 altlernejoj funkcias en Ĝumadian.

## Trafiko 
eta|maldekstre|
Ĝumadian estas facile alirebla voje, trajne kaj flugmaŝine.

## Klimato 
La klimato estas humida subtropika klimato (laŭ klimata klasifiko de Köppen: Cwa. 4 apartaj sezonoj ŝanĝiĝas kun influo de musono. La averaĝa jara temperaturo estas  kaj varias inter . Jare pluvas po 925 mm, pli ol 60% de la jara precipitaĵo okazas de junio ĝis septembro. La areo ricevas 1 927 horojn da sunbrilo ĉiujare.
eta|

## Vidindaĵoj 
* preĝejoj

## Ĝemelurboj 
* 

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
Konkero de Jeriĥo

La **konkero de Jeriĥo** aŭ metafore "falo de Jeriĥo", kiel priskribite en la biblia Libro de Josuo, estis la unua milita batalo batalita de la Izraelidoj dum la konkero de Kanaano. Laŭ *Josuo 6:1–27*, la muroj de Jeriĥo falis post kiam la Izraelidoj sub la gvido de Josuo, filo de Nun marŝis ĉirkaŭ la urbomuroj unufoje tage dum ses tagoj, sep fojojn en la sepa tago, kun la pastroj blovantaj siajn kornojn, la ŝofarojn, ĉiutage kaj la popolo krieganta en la lasta tago. Elfosadoj ĉe Tell es-Sultan, la biblia Jeriĥo, trovis signojn de urbo en la koncerna tempo (fino de la bronzepoko), sed ekzistas konsento inter akademiuloj, ke la rakonto havas sian originon en la naciisma propagando de multaj pli postaj reĝoj de la Reĝlando de Judio kaj iliaj postuloj je la teritorio de la Izraela reĝlando.

Kategorio:Bataloj de la antikva epoko
Kategorio:Enhavo de la Hebrea Biblio
Kategorio:Kanaano
Joseph Jackson Lister

**Joseph Jackson LISTER** (3-a de aŭgusto 1857 - 5-a de februaro 1927) estis brita zoologo kaj plantkolektanto el Leytonstone, kiu kolektis biologiajn specimenojn dum vojaĝoj en Afriko, Azio, Aŭstralazio kaj la Pacifika regiono.

Lister studis ĉe St John's College, Kembriĝo, kie li estis nomumita Demonstranto pri Besta Morfologio en 1881, kaj Docento pri Besta Morfologio en 1892. Dum 1887-1888 li ankaŭ servis kiel volontula natursciencisto dum la esplora vojaĝo de *HMS Egeria* al Kristnaskinsulo en la Hinda Oceano, kie li faris valorajn kolektojn.

Li estas memorata per la specia epiteto de orkideo (*Phreatia listeri*), palmo de Lister (*Arenga listeri*), la floro de Kristnaska Insulo (*Abutilon listeri*), kaj geko de Lister (*Lepidodactylus listeri*).

Li aperis sur poŝtmarko de Kristnaskinsulo el 1978 kune kun la palmo de Lister.

Kategorio:Britaj zoologoj
Kategorio:Britaj botanikistoj
Frederic Moore

**Frederic MOORE** (13a de majo 1830 - 10a de majo 1907) estis brita entomologo kaj ilustristo. Li produktis ses volumojn de *Lepidoptera Indica* kaj katalogon de birdoj en la kolekto de la Brita Orienthinda Kompanio.

thumb|left|230px|Akvarela plato de Robert Templeton kun notoj de Moore sur la maldekstra marĝeno
Moore estis nomumita asistanto en la Muzeo de la Brita Orienthinda Kompanio en Londono ekde la 31a de majo 1848 sur "malfondita bazo" kaj fariĝis provizora verkisto kaj poste helpkuratoro ĉe la Muzeo de la Brita Orienthinda Kompanio kun pensio de 330 £ jare ekde la 31a de decembro 1879. Li komencis kompili *Lepidoptera Indica* (1890–1913), gravan verkon pri la papilioj de Sudazio en 10 volumoj, kiun kompletigis post lia morto Charles Swinhoe. Li priskribis multajn speciojn de papilioj en ĉi tiu verko.

Ankaŭ la filo de Moore, F. C. Moore, estis artisto kaj pretigis multajn el la platoj en *Lepidoptera Indica*. La frato de Moore, T. J. Moore, estis kuratoro ĉe la Muzeo de Liverpool dum kvardek jaroj kaj lia filo Thomas Francis Moore estis osteologo ĉe la Nacia Muzeo en Melburno.

Moore estis asociita ano de la Linea Societo de Londono, membro de la Reĝa Entomologia Societo de Londono, koresponda membro de la Entomologia Societo de Stettin kaj de la Entomologia Societo de Nederlando. Aliaj verkoj liaj estis *Katalogo de la Birdoj* en la Muzeo de la Brita Orienthinda Kompanio (1854–58, kun Thomas Horsfield) kaj *La Lepidopteroj de Cejlono* (1880–87).

## Eksteraj ligiloj
* 
**Scientific Results of the Second Yarkand Expedition*
* *Lepidoptera Indica*. Skanitaj volumoj 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
*Verkoj de Frederic Moore rete ĉe Biodiversity Heritage Library

Kategorio:Britaj entomologoj
Kategorio:Britaj ornitologoj
Eŭropa Unika Identigilo

La **Eŭropa Unika Identigilo** (, mallonge **EUID**) estas normigita identiga numero por kompanioj funkciantaj en la Eŭropa Ekonomia Areo. EUID estas eldonata de la naciaj komercaj registroj surbaze de informoj provizitaj kiam la kompanio estas registrita.

La Eŭropa Parlamento adoptis Direktivon 2012/17/EU la 13-an de junio 2012 kun la celo starigi sistemon por interkonekti naciajn komercajn registrojn.

EUID estas parto de *Business Registers Interconnection System* (*BRIS*, laŭvorte: sistemo por interkonektado de komercaj registroj), starigita konforme al Direktivo 2012/17/EU kaj Plenuma Regularo de la Komisiono (EU) 2015/884.

## Strukturo 
La strukturo de EUID konformas al ISO 6523. Ĝi enhavas landokodon (ISO 3166-1 alpha-2, escepte de Grekio, kiu uzas *EL*), registran identigilon, registran numeron kaj laŭvole kontrolciferon.

## Eksteraj ligiloj 
*  Komercaj registroj en EU-landoj
*  Komercaj registroj – serĉi kompanion en EU

## Referencoj 
Kategorio:Eŭropa Unio
Kategorio:Unikaj identigiloj
Kristnaskinsula apuseto

La **Kristnaskinsula apuseto** aŭ **Kristnaskinsula salangano** (*Collocalia natalis*, laŭ kio ankaŭ *Kristnaska apuseto*) estas malgranda apuso de la genro *Collocalia* kaj unu el 11 specioj de la genro. Ĝi troviĝas kiel endemio en Kristnaskinsulo, Aŭstralia teritorio en orienta Hinda Oceano. Ĝi estis iam ofte traktita kiel subspecio de la brilapuseto.

## Taksonomio
La Kristnaskinsulan apuseton priskribis la angla natursciencisto Joseph Lister en 1889 kun la scienca nomo *Collocalia esculenta natalis*. Ĝi estis kutime konsiderata subspecio de la brilapuseto (*Collocalia esculenta*). Tamen, en 2008 la taksonomiistoj Les Christidis kaj Walter Boles traktis tiun ĉi apuseton kiel subspecio de la Kavapuseto (*Collocalia linchi*). 

Ĝi estis levita al specistatuso baze sur detala analizo de la apusetoj de la genro *Collocalia* publikigita en 2017.

## Aspekto
La Kristnaskinsula apuseto estas malgranda apuseto ĉirkaŭ 9–11 cm longa. Ĝi estas ĉefe brile blunigra aŭ verdnigra supre, kun malhelgrizaj subaj partoj reliefigitaj de elstare blankaj ventro kaj vento.

## Distribuado kaj habitato
Tiu ĉi apuseto estas limigita al la 135 km² de Kristnaskinsulo, kie ĝi estas ofte vidata en grandaj nombroj dumfluge super la tropika pluvarbaro, kiu kovras 75% de la insulo, kaj ankaŭ super aliaj surteraj vivejoj tie. Ĝi nestas ĉefe en kavernoj en la kalkoŝtonaj klifoj ĉirkaŭantaj la insulon.

### Manĝado
Tiu ĉi apuseto manĝas aere flugantajn formikojn kaj aliajn insektojn. Foje la birdo reproduktiĝas en kavaj arboj kaj ĉi tiuj nestoj estas sentemaj al atako de la formikoj, sed la formikoj ne eniras la kalkoŝtonajn kavernojn, kiuj estas la ĉefa reproduktejo kaj tial verŝajne ne rekte efikas sur la apuseton. Peto farita en 2006 por listigi la apuseton kiel minacata laŭ la Leĝo pri Media Protekto kaj Biodiverseco Konservado de 1999 malsukcesis.

## Referencoj 
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* 
* Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000) *Swifts: a Guide to the Swifts and Treeswifts of the World*, 2a eld., Pica Press, East Sussex.
* Beeton, Robert S. (Chair, TSSC). Advice to the Minister for the Environment and Heritage from the Threatened Species Scientific Committee (TSSC) on Amendments to the list of Threatened Species under the Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999 (EPBC Act): *Collocalia esculenta natalis* (Glossy Swiftlet (Christmas Island)).http://www.environment.gov.au/biodiversity/threatened/species/pubs/collocalia-esculenta-natalis.pdf
* Christidis, Les; & Boles, Walter E. (2008). *Systematics and taxonomy of Australian birds*. CSIRO Publishing: Melbourne. 
* Garnett, Stephen T.; & Crowley, Gabriel M. (2000). *The Action Plan for Australian Birds 2000*. Environment Australia: Canberra.  http://www.environment.gov.au/biodiversity/threatened/publications/action/birds2000/index.html
* Higgins, P.J. (ed). (1999). *Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds.  Volume 4: Parrots to Dollarbird*. Oxford University Press: Melbourne.  

## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Kategorio:Birdoj de Hinda Oceano
Streptoprocne

***Streptoprocne*** estas genro de apusoj en la familio Apodedoj. Ĝi enhavas kvin speciojn kiuj ekzistas en Centra kaj Suda Ameriko.

* Genro *Streptoprocne*
** Biskutata cipselo aŭ Brazila apodo (*Streptoprocne biscutata*)
** Tepuja cipselo aŭ Tepuja apodo (*Streptoprocne phelpsi*)
** Brunkola cipselo aŭ Rufkola apodo (*Streptoprocne rutila*)
** Blankakola cipselo aŭ Blankakola apodo (*Streptoprocne zonaris*)
** Blankanuka cipselo aŭ Blankanuka apodo (*Streptoprocne semicollaris*)

## Notoj 
## Referencoj 
*

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Flavkrura manako

La **flavkrura manako** () estas birdospecio el la familio de pipredoj. Ĝi havas 3 subspeciojn troviĝantajn en Centrameriko kaj norduesta Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *mentalis* estas latina vorto signifanta "rilata al mentono" (el *mentum* = "mentono"), pro la flava makulo ĉe la mentono de masklo La ino estas olivecverda supre, kun pli palaj, pli flavec-verdaj malsupraj partoj. Ambaŭ seksoj havas senbrile brunajn kruorjn. La irisoj de la masklo estas blankaj, dum tiuj de la ino kaj de la junuloj estas brunaj.

Dum la maskla plenkreskulo estas facile identigebla, la ino kaj la junuloj povas estis misidentigitaj kun kelkaj similaj specioj. La masklo de Orkola manako estas pli granda kaj havas oranĝajn (anstataŭ brunajn) krurojn, dum la ino de la Velura manako estas brilverda (anstataŭ oliveca).

## Disvastiĝo kaj habitato
La flavkrura manako troviĝas en sudeosta Meksiko, norda Gvatemalo, Salvadoro, Honduro, Nikaragvo, Kostariko, Panamo, uesta Kolombio kaj Ekvadoro. Ĝi vivas en humidaj ĉiamverdaj arbaroj kaj en apudaj altaj duarangaj arbaroj.

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Nana apuseto

La **Nana apuseto** aŭ **Nana salangano** (*Collocalia troglodytes*, laŭ kio ankaŭ *Kaverna apuseto*) estas malgranda apuso de la genro *Collocalia* kaj unu el 11 specioj de la genro. Ĝi troviĝas kiel endemio en Filipinoj.

Ĝia natura vivejo estas tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Malpli ol 9 cm, ĝi estas la plej malgranda apuso de la mondo. Ĝi pezas nur 5 gramojn.

## Aspekto kaj taksonomio 
eBird priskribas tiun ĉi specion jene: "Malgranda, ordinara apuseto trovebla super arbaro de malaltaj teroj. Griza sube kun pli pala ventro, pli malhela gorĝo, kaj malhelaj makuloj sub la bazo de la antaŭa flugilo. Nigra supre kun distinga blanka bendo sur la pugo. Vosto kvadrata, kaj malhela sub la bazo. Nestumas en kavernoj, kie ĝi uzas eĥolokigon. Simila al Grizpuga apuseto, sed la Nana apuseto estas iomete pli malgranda, kun pli pura blanka pugobendo. Eldonas raspajn kriojn dumfluge."

Tiu ĉi specio estas monotipa.

## Ekologio kaj kutimaro 
Ĝi manĝas malgrandajn insektojn dumfluge. Formas malgrandajn grupojn dum manĝoserĉado.

Apusetoj, kiuj nestas en kompleta mallumo en kavernoj, povas uzi eĥolokigon, la kapablon poziciigi objekton per reflektita sono, uzata de aliaj bestoj kiel delfenoj kaj vespertoj. La reprodukta sezono varias laŭ insulo, sed kutime ene de la gamo de majo ĝis septembro.

## Habitato kaj konservado 
Ĉi tiu estas specio de malaltaj teroj, kiu troviĝas plejparte proksime al arbaroj kaj akvejoj.

La Internacia Unio por la Konservo de Naturo taksis ĉi tiun specion kiel malplej zorgigan specion, ĉar ĝi havas grandan teritorion kaj estas ofta. Tamen, ĝi havas malkreskantan populacion pro senarbarigo pro terkonverto, kontraŭleĝa arbohakado kaj brulterkultivado.

## Referencoj 
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* 
* Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000) *Swifts: a Guide to the Swifts and Treeswifts of the World*, 2a eld., Pica Press, East Sussex.
* Price, J. J., Johnson, K. P., & Clayton, D. H. (2004). The Evolution of echolocation in Swiftlets. *Journal of Avian Biology* 35(2), 135–143. doi: 10.1111/j.0908-8857.2004.03182.x
* Thomassen, H. A., Den Tex, R., De Bakker, M., & Povel, G. (2005). Phylogenetic relationship among Swifts and Swiflets. *Molecular Phylogenetics and Evolution*, 37(1), 264–277. doi: 10.1016/j.ympev.2005.05.010

## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de la Filipinoj
Tapio Nousiainen

**Tapio NOUSIAINEN** (1914 - 1981) estis finna juristo (doktoro) kaj kristana verkisto (Libera Eklezio de Finnlando). Li ekkredis malfrue, sed iĝis konata kristana efikanto. Li pensis kristanajn aferojn speciale el finna vidpunkto. Li skribis libron *Leipää ja suolaa*, kiu estas nova "libro de Psalmoj" laŭ finna vidpunkto en 1973. *Leipää ja suolaa*, laŭvorte (pano kaj salo) li donas "panon" pri tiuj ne-kredantoj, kiuj ne havas spiritan panon kaj "salon" por tiuj kredantoj, kies spirita vivo lacis, novan salon. En sia libro *Yksi ainoa elämä* li provas detale konsili por ekkredi. Tiu libro estas ankaŭ tradukita al la estona kaj al la rusa. Pri li estas biografio *Hautaan kätketty aarre* (trezoro kaŝita en tombo). Li klarigis, ke la du plej teruraj "kristanaj" grupoj estas mormonoj kaj atestantoj de Jehovo, kiuj inkludas belan parolon pri Kristo sed ene teruran eraran instruon. Li apogis la unuecon de la kristanoj.

Kategorio:Finnaj verkistoj
Nándor János Lájer

**Nándor János Lájer** [jAnoŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Lájer Nándor János** estis hungara pastro, cisterciana monaĥo, instruisto.

 naskiĝis  en Barcs, li mortis  en Zirc.

## Biografio 
 aliĝis al la cistercianoj en 1874. Post la novicado kaj teologiaj studoj li monaĥiĝis en 1880, 2 jarojn poste li pastriĝis. Li instruis jam ekde 1880 en cistercianaj gimnazioj en Pécs kaj Székesfehérvár po 5 jarojn. Inter 1890-1892 li estis vicagronomo en la monaĥa bieno en Előszállás, poste 6 jarojn li gvidis monaĥan bienon en Nagyvenyim. En 1898 li havis eklezian postenon en Csákány, poste en Zirc, sed inter 1902-1905 li ankaŭ helpis loke la bienan kultivadon.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A rózsa.* (1887)

## Fontoj 
* biografio hungare
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Blankakola cipselo

La **Blankakola cipselo** aŭ **Blankakola apodo**, *Streptoprocne zonaris*, estas nemigranta birdo el la familio de apusedoj, kiu enhavas apusojn, apusetojn, cipselojn, ktp. Ĝi estas unu el la specioj de la genro *Streptoprocne*. Ĝi troviĝas en Meksiko, Centrameriko, Grandaj Antiloj kaj Malgrandaj Antiloj, Trinidado, kaj ĉiu kontinenta lando de Sudameriko.

## Taksonomio kaj sistematiko
La blankakola apuso havas jenajn naŭ agnoskitajn subspeciojn:

## Distribuado kaj habitato
La subspecioj de la Blankakola cipselo troviĝas jene:

La blankakola apuso loĝas en granda vario de pejzaĝoj. Ĝi estas plej ofta super montaj kaj submontaj ĉiamverdaj arbaroj, kaj troviĝas ankaŭ super ĉiamverdaj arbaroj de malaltaj teroj, sekundaraj arbaroj, kaj pli malfermaj vivejoj kiel veprejoj. Laŭ alteco, ĝi varias de malaltaj teroj ĝis 3 600 m.

## Kutimaro
### Movoj
La blankakola apuso estas kutime konsiderata kiel loĝanta (nemigranta) tra sia tuta teritorio. Tamen, ĝi estis multfoje dokumentita preter sia kutima norda limo kaj ankaŭ faras signifajn movojn al pli malaltaj altitudoj por eskapi malbonan veteron.

### Reproduktado
La nesta sezono de la blankkola apuso en suda Meksiko kaj Kostariko inkluzivas almenaŭ aprilon kaj majon; ĝi ne estis dokumentita aliloke. Ĝi nestas en kolonioj ene de kavernoj, kiuj ofte enhavas rivereton aŭ estas malantaŭ akvofalo. Ĝi konstruas sian neston sur kornico aŭ alia elstaraĵo aŭ en niĉo, foje malantaŭ akvofalo. Nestoj estas plataj cirkloj faritaj el iom aŭ ĉio el koto, musko kaj insektokitino kovritaj per folioj aŭ filikfrondoj; la uzitaj materialoj povas diferenci inter kolonioj. En du studoj ili mezuris 120 ĝis 170 mm en diametro kun profundoj de 30 ĝis 90 mm. La ovodemetado estas de du ovoj. La kovoperiodo kaj tempo ĝis elnestiĝo ne estas konataj; nestuloj fariĝas sendependaj 45 ĝis 55 tagojn post eloviĝo.

## Statuso
La IUCN taksis la blankakolan apuson kiel Malplej Zorgigan. Ĝi havas tre grandan teritorion kaj ĉirkaŭkalkulitan populacion de almenaŭ kvin milionoj da maturaj individuoj, kvankam oni kredas, ke la populacio malpliiĝas. Neniu tuja minaco estis identigita. "Oni ne scias, ĉu la populacioj estas trafitaj de homoj."

## Referencoj
* Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000): *Swifts : a guide to the swifts and treeswifts of the world*. Pica Press, Mountfield, East Sussex. ISBN 1-873403-83-6
* ffrench, Richard; O'Neill, John Patton & Eckelberry, Don R. (1991): *A guide to the birds of Trinidad and Tobago* (2nd edition). Comstock Publishing, Ithaca, N.Y.. ISBN 0-8014-9792-2
* Hilty, Steven L. (2003): *Birds of Venezuela*. Christopher Helm, London. ISBN 0-7136-6418-5
* Fjeldsa, J. kaj Krabbe, N. (1990) *Birds of the high Andes: a Manual to the Birds of the Temperate Zone of the Andes and Patagonia, South America*. Apollo Books, Kopenhago, Danio
* Stiles kaj Skutch,  *A Guide to the Birds of Costa Rica*  

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Bekény József Lóskay

**Bekény József Lóskay** [bekEnj jOĵef lOŝkai], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Lóskay Bekény József** estis hungara pastro, cisterciana monaĥo, instruisto. Lia monaĥa nomo estis Bekény.

 naskiĝis  en Pápa, li mortis  en Nagyfalva (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Mogersdorf en Aŭstrio).

## Biografio 
 frekventis gimnaziojn laŭvice en sia naskiĝurbo, Székesfehérvár kaj Budao (urbo), dum en 1846 li aliĝis al la benediktanoj. 2 jarojn poste civile li batalis en la hungara armeo. Depost fino de la liberecbatalo li daŭris siajn studojn. En 1852 li ŝanĝis la monaĥecon al cisterciana kaj studis en monaĥeja altlernejo de Zirc. Li pastriĝis en 1854, supozeble tiutempe ankaŭ monahiĝis. Inter 1853-1865 li instruis en cistercianaj gimnazioj de Eger, Székesfehérvár kaj Pécs, poste li estis pastro en Nagytevel kaj Nagyfalva, fine li pensiuliĝis en 1900 en monaĥejo de Szentgotthárd.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Örömdal, melyet nagys. és főt. Rezutsek Antal...* (1859)
* *A magyar nyelv, irodalom és műveltség története. A legrégibb időtől a mohácsi vészig.* (lernolibro, 1863; 2-a eldono: 1871)
* *Hálakoszorú, melyet nagymélt. és főt. Ránolder János úrnak, veszprémi püspöknek...* (1875)
* *Szent beszéd, melyet szent István király ünnepén az apátsági templomban mondott Zirczen* (1885)

## Fontoj 
* datenoj kun bildo
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Björköby

**Björköby** estas eksa komunumo de Finnlando, en la nuna provinco Ostrobotnio, fondita en 1932, ligita al Korsholm kune kun Kvevlax, Replot kaj Sulva al Korsholm komence de la jaro 1973. Ĝis la jaro 1931 la areo apartenis al Korsholm. Björköby estis religie tiel escepta finnlanda komunumo, ke ĝi ne havis propran evangeli-luteranan paroĥon sed la areo apartenis al la agoareo de la evangeli-luterana paroĥo de Replot. Orienta lestadianismo estis grava religia forto en la komunumo.  La loka insularo estas unu el la oficialaj ŝtate valoraj pejzaĝoj de la lando. En 1960 la komunumo estis laŭvorte unulingva: ĉiuj loĝantoj  estis oficiale svedlingvanoj. En 1972 loĝantoj en la komunumo estis 459. La terareo estis 63,7 kvadrokilometroj.

Kategorio:Eksaj komunumoj de Finnlando
Bahâdur Shâh

'''''' -  - estis mogolo, do imperiestro de la Mogola imperio, kiu entute ekzistis de 1526 ĝis 1858 en la hinda subkontinento.  naskiĝis la 14-an de oktobro 1643 en Burhanpur kaj mortis en aĝo de 68 jaroj la 27-an de februaro 1712 en Lahoro. Li regis kiel mogolo inter la jaroj 1707 kaj 1712, kaj, kiel montras lia nomo, ankaŭ portis la honoran titolon ŝaho. Kiel ĉiuj mogoloj, li estis membro de la antikva timurida dinastio.

Kategorio:Timuridoj
Kategorio:Mogolaj imperiestroj