Misio de Runciman

**Misio de Runciman en Ĉeĥoslovakion** estis iniciato de la brita registaro, celita por solvi  somere de la jaro 1938, minacanta per eksplodo de milito en Eŭropo. La misio gvidita fare de la brita ministro lordo Runciman havis taskon perigi intertraktadon inter ĉeĥoslovaka registaro kaj Sudetgermana partio (SdP), kiu reprezentis radikaligitan germanan minoritaton. La brita misio agadis sur teritorio de Ĉeĥoslovakio dum malfrua somero de la jaro 1938 kaj ĝi eldonis sian fina raporton en septembro, mallongtempe antaŭ komenco de Munkena konferenco.

## Fono 
eta|upright=1.4|Kvoto de loĝantaro de la germana nacieco en juĝejaj distriktoj de la ĉeĥaj landoj laŭ popolnombrado de la jaro 1930: malpli ol 20 % (blanka), 20 % kaj pli granda (rozkolora), 50 % kaj pli granda (ruĝa), 80 % kaj pli granda (vina).
Krizo en Ĉeĥoslovakio estiĝis el postuloj al teritoria aŭtonomio (kaj verŝajna sekva forŝiro) por regionoj kun plejparte germane parolanta loĝantaro, troviĝanta precipe laŭlonge laŭ okcidentaj limoj de Ĉeĥoslovakio kaj konataj kiel Sudetio. Tiuj ĉi teritorioj kaj ties loĝantaro nombranta pli ol tri milionoj da etnaj germanoj estis historia konsisto de la ĉeĥaj landoj enkadre de habsburga monarkio. Dum estiĝo de la memstara Ĉeĥoslovakio en la jaro 1918 ĝi fariĝis ties konsisto, nome precipe el strategiaj kaj ekonomiaj kaŭzoj. Post veno de Adolf Hitler al potenco en la najbara Germanio en la jaro 1933 la germana minoritato en Ĉeĥoslovakio, radikaligita per malbona ekonomia situacio kaj la nazia propagando, turniĝis al SdP, kreita laŭ modelo de germana NSDAP. En aprilo de 1938 gvidanto de SdP Konrad Henlein postulis ne nur plenan aŭtonomion de la germanaj regionoj, sed ankaŭ rajto praktikigi en ili nazian reĝimon. Antaŭe, en marto de 1938, dum renkontiĝo kun Hitller en Berlino Henlein ricevis instrukciojn, por ke li konservu politikan streĉon per senĉesa metado de novaj postuloj al la ĉeĥoslovaka registaro, sed samtempe li evitu al kia ajn interkonsento. Sekretaj preparoj al invado en Ĉeĥoslovakion (*Fall Grün*) devis esti finitaj al la 1-a de oktobro 1938.

## Intertraktado 
Lordo Runciman kaj lia malgranda akompanantaro alvojaĝis ĝis Prago en la tagoj 2-a kaj la 3-a de aŭgusto 1938. Kvankam la delegitaro estis ŝajne sendependa de la brita registaro, la ĉefa ano de la misio estis Frank Ashton-Gwatkin, teknike prenite liberigita el siaj oficaj devoj en la londona ministerio de enlando. La misio gvidis memstarajn intertraktadojn kaj kun la ĉeĥoslovaka registaro kaj kun SdP kun celo perigi solvon de la disputo. Dum la intertraktado kun prezidento Beneš kaj membroj de la registaro Runciman ripetite persistis al ili, por ke ili faru signifajn cedojn rilate al SdP. Runciman ankaŭ kelkfoje renkontiĝis kun Henlein, sed li ne evoluis al li la saman premon por fermi la interkonsenton kiel al la ĉeĥoslovakaj reprezentantoj.

La ĉeĥoslovaka registaro dekomence rezistis al la postuloj de SdP por la plena aŭtonomio de la germanaj regionoj. Post intensa diplomata premo de Britio kaj la Francio (ĉefa aliancano de Ĉeĥoslovakio), fine Beneš akceptis tiun ĉi postulon enkadre de la tn. kvara plano de la solvo de la nacieca demando. Tiu ĉi evoluo venigis SdP en malfacilan situacion, al kiu SdP reagis per interrompo de interrilatoj kun la ĉeĥoslovakaj oficoj kaj plialtigo de maltrankviloj en la germanaj regionoj. La situacion plu malbonigis atakema parolado de Adolf Hitler la 12-an de septembro, kiu kaŭzigis germanan ribelon en la germanaj teritorioj. Decidemaj agadoj de la ĉeĥoslovakaj organoj renovis ordon kaj la gvidantaro de SdP fuĝis Germanion.

En tiu ĉi atmosfero de la kreskanta internacia streĉo en Mezeŭropo estis la 16-an de septembro Runciman vokita reen en Londonon, por ke li informu la ministrojn. La sekvantan tagon li anoncis en kunsido de kabineto, ke laŭ lia opinio *"Ĉeĥoslovakio ne povos ekzisti tiel kiel ĝis nun"* kaj kelkaj teritorio devos esti donita al Germanio, eĉ kiam nur *"nenion pli ol fortranĉo de kelkaj terlangoj"*. Alia solvo - inkluzive de proklamo de plebiscito pri germanaj regionoj, kreo de sendependa sudetgermana ŝtato, kunvoko de konferenco de kvar potencoj, federaligo de Ĉeĥoslovakio aŭ realigo de la "kvara plano" de Beneš nun Runciman konsideris kiel nepraktikaj.

## Renkontiĝo kun Hitler 
La situacio de malprogresintaj intertraktadoj en Ĉeĥoslovakio, akompanata de markoj de la kreskanta agresio en la nazia Germanio, devigis fine de aŭgusto la britan registaron, por ke ĝi klopodu pri rekta kontakto kun Hitler. Por tiu ĉi tasko oni de komence konsideris kun Runciman. Sed tiu rezolute rifuzis tion. Li kontraŭis, ke tio endanĝerigus nerilatecon de lia misio (kaj ankaŭ pro kaŭzo de sanproblemoj en varma praga malfrua somero) kaj li proklamis: *"Mi simple ne faros tion!"* La rifuzo de Runciman kondukis al tio, ke fine la brita premiero Neville Chamberlain mem forflugis ĝis Germanio, por ke li renkontiĝu la 15-an de septembro kun Hitler en Berchtesgaden.

## Raporto 
Raporto de la misio de Runciman en formo de leteroj al la brita kaj la ĉeĥoslovaka prezidantoj de la registaro, datita la 21-an de septembro 1938, portis forte malamikan tonon rilate al la ĉeĥoslovaka registaro kaj ĝi rekomendis tujan rezignon pri la regionoj kun plejparte germane parolanta loĝantaro al Germanio. La raporto kun du mil vortoj emfazis respondecon pro malsukceso de la intertraktado unusignife en la intertraktadoj de SdP, kiu eluzis pretendon de civitanaj maltrankviloj en kelkaj germanaj regionoj al interrompo de kontaktoj. Tiu ĉi raporto ankaŭ konstatis, ke la proponoj en la "kvara plano" de Beneš plenumis *"preskaŭ ĉiujn kondiĉojn* el tiuj postulataj de SdP. Tamen, dum ekskribado de la plendoj de la germana minoritato Runciman esprimis simpatiojn al la sudetgermanoj kun noto, ke estas *"malfacile estis priregata de fremda raso"*. La raporto ja indikis, ke la ĉeĥa admistrado ''"ne estas malfermite uzurpista kaj tute certe eĉ ne 'terorisma'"*, sed ĝi aldonis *"ĝi vidigas sin per netakteco, nekompreno, aĉema netoleremo kaj diskriminado"*.

La temoj de plendoj, krom balotsistemo, en kiu povis estis SdP supervoĉdonita en la parlamentejo, ensumigis aktivigadon de ĉeĥaj oficistoj en la germanaj regionoj, transloĝigado de ĉeĥaj agrikulturistoj en tiujn ĉi regionojn kaj konstruado de ĉeĥaj lernejoj por iliaj infanoj, diskriminadon utile al ĉeĥaj firmaoj en donado de ŝtataj kontraktoj kaj prefera donado de ekonomiaj malpezoj al ĉeĥoj. Runciman estis tre kritikema rilate al la ĉeĥoslovakaj oficoj pro tio, ke ili ne kapablas certigi sufiĉan rebonigon de tiuj ĉi konjektaj maljustaĵoj. La sekvo de tiu ĉi fiasko, li notis, estis sento de "senespero" inter la germana loĝantaro, sed supreniro de "la nazia Germanio" donis al ili "novan esperon", kaj li aldonas: *"Mi konsideras ilian turniĝon pri helpo al siaj samlandanoj kaj ilian sekvan sopiron pri alligo al Imperio kiel natura evoluo de la aferoj."* Prognozante danĝeron de eskalo de perforto kaj eĉ "intercivitana militon", Runciman konsideris, ke *limregionaj distriktoj devus estu tuj rezignitaj al Germanio"*, sen aranĝo de plebiscito, kiu estus *"absoluta formalaĵo"*. Krom aliaj disponoj la raporto enhavis neŭtraligon de la resto de Ĉeĥoslovakio kaj internacian garantion de ĝia sekureco.

La raporto ŝajne donis pruvmaterialon por la proponoj, kiujn Chamberlain prezentis al Hitler dum ilia dua renkontiĝo en Bad Godesberg la 22-an de septembro. Tiuj ĉi proponoj ensumigis rezignon pri la ĉeĥoslovakaj distriktoj kun plimulta germana loĝantaro al Germanio. Arkiva materialo atestas pri tio, ke la raporto estis en malfrua stadio reviziita, verŝajne de Ashton-Gwatkin, kun celo prezenti la dokumenton plene en harmonio de la brita registara politiko. La devena koncepto de la raporto roponis ttransiron nur de kelkaj teritorioj, eĉ kiam amplekso de tuŝitaj teritorioj estas malfermita demando. Sed dum antaŭa prezentiĝo en la kabineto la 17-an de septembro Runciman signis, ke li menciis eblecon pri rezigno de konkretaj regionoj kun alta koncentriĝo de la germanaj loĝantoj ĉirkaŭ urboj Cheb kaj Aš, en la tuta okcidenta rando de la lando.

## Reagoj 
La aktivecoj de Runciman en Ĉeĥoslovakio estis fervore observataj de granda grupo de eksterlandaj ĵurnalistoj, el kiu kelkaj en siaj artikoloj esprimis sin pri la maniero, per kiu li pasigis sian libertempon. La 67-jara mediaciisto (kiun en Ĉeĥoslovakio akompanis lia edzino Hilda) pasigis plimulton de siaj semajnfinoj per ripozo en socio de sudetgermana nobelaro, el kiuj multaj estis anoj de SdP. Tiuj ĉi aktivecoj estis aranĝitaj laŭ ordono de SdP kun celo meti Runcimanon al influuo de la socia medio favora por ilia afero. Malgraŭ tio ke Runciman rifuzis la kritikon, lia aserto pri nefavoreco estis en la okuloj de multaj homoj grave dubigita.

Post publiko de la raporto de Runciman la 28-an de septembro usona ĵurnalistino Dorothy Thompson atentigis al ties interna nekonzisteco, dum kio ŝi markis ĝin kiel *"nelogika"*. Ŝi esprimis ankaŭ suspekton, ke la raporto estis *"farita laŭmende tiel, por ke ĝi respondecu al la interkkonsento"* atingita inter Hitler kaj Chamberlain en Berchtesgaden kaj ke ĝi estas *verko de propagando"*. Ashton-Gwatkin sekve notis, Runciman petis lin verki la raporton, kiu *"subtenos la politikon de la premiero"''.

## Ligiloj 
### Piednotoj 
### Referencoj 
### Literaturo 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Rilataj artikoloj
* Mobilizo en Ĉeĥoslovakio en 1938
* Sudetgermana ribelo

Kategorio:Eventoj en 1938
Kategorio:Rilatoj inter Britio kaj Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Politika historio de la dua mondmilito
Kategorio:Landlimoj de Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Sudetio