open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Goethe-premio

**Goethe-premio de la urbo Frankfurto ĉe Majno** () estis fondita en 1927 kaj estas aljuĝita ĉiun trian jaron la 28-an de aŭgusto okaze de jubilea festo por Goethe, la plej fama *filo de la urbo*. 

La premio estas por distingi personojn, kiuj jam atingis gloron per siaj verkoj kaj kiuj meritas la honoron esti menciitaj kune kun Goethe.
Ĝi konsistas el arta atesto, skribita sur pergameno kaj premian donacon de 50 000 €. 

Ĝis 1949 la premio estis aljuĝita ĉiujare.

## Premiitoj 
* 1927 Stefan George, poeto
* 1928 Albert Schweitzer, kuracisto kaj filozofo
* 1929 Leopold Ziegler, filozofo
* 1930 Sigmund Freud, psikoanalizisto
* 1931 Ricarda Huch, poetino
* 1932 Gerhart Hauptmann, poeto
* 1933 Hermann Stehr, poeto
* 1934 Hans Pfitzner, muzikisto
* 1935 Hermann Stegemann, verkisto
* 1936 Georg Kolbe, skulptisto
* 1937 Erwin Guido Kolbenheyer, poeto kaj filozofo
* 1938 Hans Carossa, kuracisto kaj poeto
* 1939 Carl Bosch, kemiisto
* 1940 Agnes Miegel, poeto
* 1941 Wilhelm Schäfer, poeto
* 1942 Richard Kuhn, medicinisto
* 1945 Max Planck, fizikisto
* 1946 Hermann Hesse, poeto
* 1947 Karl Jaspers, filozofo
* 1948 Fritz von Unruh, poeto
* 1949 Thomas Mann, poeto
* 1952 Carl Zuckmayer, poeto
* 1955 Annette Kolb, poetino
* 1958 Carl Friedrich von Weizsäcker, natursciencisto, filozofo
* 1960 Ernst Beutler, verkisto
* 1961 Walter Gropius, arkitekto
* 1964 Benno Reifenberg, verkisto kaj ĵurnalisto
* 1967 Carlo Schmid, sciencisto kaj politikisto
* 1970 Georg Lukács, filozofo, literatursciencisto 
* 1973 Arno Schmidt, verkisto
* 1976 Ingmar Bergman, kinoreĝisoro
* 1979 Raymond Aron, sociologo, publikigisto
* 1982 Ernst Jünger, verkisto
* 1985 Golo Mann, historiisto
* 1988 Peter Stein, reĝisoro
* 1991 Wislawa Szymborska, poetino
* 1994 Ernst Gombrich, arthistoriisto
* 1997 Hans Zender, komponisto, dirigento
* 1999 Siegfried Lenz, verkisto
* 2002 Marcel Reich-Ranicki, verkisto, literaturrecenzanto
* 2005 Amos Oz, verkisto
* 2008: Pina Bausch, koreografino kaj baleta direktorino
* 2011: Ali Ahmad Said (artista nomo: *Adonis*), verkisto
* 2014: Peter von Matt, germanisto kaj verkisto
* 2017: Ariane Mnouchkine, reĝisorino kaj teatra direktorino
* 2020: Dževad Karahasan, verkisto, dramisto kaj eseisto
* 2023: Barbara Honigmann, verkistino kaj pentristino

## Literaturo 
* Björn Schaal: *In Goethes Namen, von Goebbels Gnaden. Der Frankfurter Goethepreis 1933–45* en: Frankfurter Rundschau, 24.8.2006, S.&nbsp;19

## Eksteraj ligiloj 
*  Goethe-premio 

Kategorio:Frankfurto ĉe Majno
Kategorio:Johann Wolfgang von Goethe
Kategorio:Germanaj premioj
Daniel De Leon

**Daniel De Leon** (14-a de decembro, 1852 – 11-a de majo 1914) estis usona socialisto kaj sindikatisto.

Naskiĝinta en Curaçao en juddevena familio, li studis en Germanio kaj Nederlando kaj alvenis en Usono en 1874. Fama lektoro en usona kolegio li eksimpatiis al la laborista movado en 1886. Baldaŭ poste li marksistiĝis kaj aniĝis al la Socialist-Labor Party al kiu li apartenis, kaj por kiu li senlace kaj fidele laboris, ĝis sia morto. Li ankaŭ estis gvidanto de la IWW.

Sub lia influo stariĝis la marksisma tendenco konata kiel deleonismo.

## Eksteraj ligiloj 
* La priorganiza teorio de Daniel de Leon 
* socialistlaborparty.org
* Arĥivo de anglalingvaj tekstoj de Daniel De Leon 
* deleonism.org

Kategorio:Usonaj sindikatistoj
Rupert Murdoch

**Keith Rupert MURDOCH** (naskiĝis la  en Aŭstralio) estas usona civitano, nun firmaestro de amasmedia firmao *News Corporation* (ekde 2013 *News Corp*) kaj miliardulo. Li komencis kun ĵurnaloj kaj televidstacioj en sia hejmlando Aŭstralio, poste aktivis en britaj kaj usonaj amasmedioj. Nun li estas unu el la ĉefaj investantoj de satelita televido, la kinoindustrio, la interreto, ktp.

Kategorio:Usonaj miliarduloj
Kategorio:Usonaj entreprenistoj
Kategorio:Usonaj libertarianoj

Kategorio:Irlandaj usonanoj
Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de Sankta Gregorio la Granda
Kategorio:Kritikistoj de la Eŭropa Unio
Olst-Wijhe

Dosiero:Loudspeaker.svg **Olst-Wijhe** () **Olst-Wijhe** estas municipo kiu situas en la nederlanda provinco Overijssel ĉe la rivero IJssel inter Deventer kaj Zwolle. Ĝi ekestis je la 1-a de januaro 2001 pro kunfandiĝo de la municipoj Olst kaj Wijhe.

La vilaĝetoj Marle kaj Welsum estas eksklavoj, kiuj situas je ambaŭ bordoj de la rivero IJssel. La nombro da loĝantoj estis 17 333 je la 1-a de julio 2006.  Fine de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². En la vilaĝoj Olst, Wijhe kaj la vilaĝeto Marle situas bonprizorgitaj muelejoj. 

eta|maldekstra|260px|
eta|maldekstra|260 px|

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Municipoj de Overiselo
SATEB

'''SATEB – The Workers' Esperanto Movement** estas britia laborista esperanto-asocio starigita en 1932, ligita al Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) per la gotenburga konvencio.

## Historio 
SATEB (aŭ **SAT en Britio'*) stariĝis en 1932, de kelkaj homoj ne akceptintaj la aliĝon de la tiama Brita Ligo de Esperantistaj Socialistoj al Internacio de Proleta Esperantistaro. Ĝi ree ekfunkciis tuj post la fino de la dua mondmilito, kaj en 1948 registris 240 membrojn en 6 diversurbaj grupoj. Ĝia organo *The Worker Esperantist* ( *La Laborista Esperantisto''), 12-paĝa presita gazeto, aperas trimonate. SATEB disponas pri Libro-Servo kaj Interkoresponda Servo. SATEB tiutempe kunlaboris kun la laboristeduka organizo National Council of Labour Colle­ges ( Nacia Konsilantaro de Laboristaj Kolegioj) koncerne korespondan esperanto-kurson.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de SATEB
* Artikolo "Laborista esperanta movado inter 1936 kaj 1948" en la retejo de SAT

Kategorio:Laborista Esperanto-movado
Kategorio:Sennacieca Asocio Tutmonda
Kategorio:Britaj Esperanto-asocioj
Baarle-Nassau

Dosiero:Loudspeaker.svg**Baarle-Nassau** ()
estas municipo en la nederlanda provinco Nord-Brabanto, ĉirkaŭ 15 kilometroj sude de Tilburg. La municipo havis 6 665 loĝantojn (je la 1-a de julio 2006) sur areo de 76,36&nbsp;km² (de kiu 0,02&nbsp;km² estas akvo).

Baarle-Nassau formas kune kun la belga municipo Baarle-Hertog la vilaĝon Baarle. La teritorioj de ambaŭ municipoj, precipe en la centro de Baarle, ege intermiksiĝas. Estas 22 eksklavoj de Baarle-Hertog en Baarle-Nassau kaj ok eksklavoj de Baarle-Nassau en Baarle-Hertog. Nombro de tiuj nederlandoj eksklavoj formas enklavoj en la belgaj enklavoj en Nederlando.

## Vidu ankaŭ 
* Duobla urbo
* Baarle-Hertog

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Municipoj de Nord-Brabanto
Kategorio:Enklavoj
Elferrat

eta|500px|Malgraŭ sia nomo kaj la 11 reprezentantoj sur la scenejo, la "Elferrat" kutime konsistas el pli ol 11 anoj.
La **Elferrat** (dekunuopa konsilio) estas la moka "parlamento" de la karnavalo en germanaj urboj.

## Ekesto 
Karnavalaj tradicioj en la mondo hejmas tie, kie historie dominis katolikaj kristanoj, kiuj estis alvokataj fasti 40 tagojn antaŭ pasko, sed kiuj antaŭ tiu fastado - iom moke al la eklezio - despli forte festis kaj diboĉis. En Germanio, kie post la reformacio nur en kelkaj regionoj plu dominis la katolikoj, la karnavalo nur restis popola festo en Bavario, la okcidento de Germanio laŭlonge de la rivero Rejno kaj en malmultaj katolikaj kaj "karnavalaj insuloj" en la nordokcidento de la ŝtato. Kiam komence de la 19-a jarcento la armeo de Napoleono konkeris grandan parton de Germanio kaj kompreneble malpermesis publikan proteston de la enloĝantoj kontraŭ la konkero, la katolikoj en la regiono Rejnlando elpensis uzi la karnavalon por moki kontraŭ la konkerantoj: karnavalemuloj vestiĝis en francecaj soldataj kostumoj, prenis el ligno ĉizitan pafilon kaj ridinde kondutis en tiuj vestaĵoj. Post la venko de la germanaj feŭdaj ŝtatoj, la francaj soldatoj malaperis el la lando, sed la civitanoj en maldemokratiaj feŭdaj reĝimoj sentis sin despli liberoj, kaj protesto kontraŭ la aŭtoritatoj estis daŭre malpermesata, kaj do la karnavalo daŭre estis kaŝa protesto kontraŭ la aŭtoritatoj.

Ĉar ja la karnavalanoj konsideris sin demokratoj, ili fondis demokratian parlamenton de la karnavalaj tagoj, kiu konsistis el 11 konsilianoj. La germana nombro ELF (dek unu) konsidereblas mallongigo por la moto de la franca revolucio "**E**galeco, **L**ibereco kaj **F**rateco". Kompreneble seriozaj subtenantoj de la demokratio aŭ de la franca revolucio dum tiu epoko (1815 ĝis 1870, teorie ĝis 1918) enkarceriĝis, sed la karnavalistoj tiom kaŝis sian publikan proteston, ke ili eskapis la persekuton.

eta|200px|righ|la "dekunuopa konsilio" en unu el la malmultaj nordgermanaj karnavalaj metropoloj, eternigita sur trabfaka domo

## La "Elferrat" en la hodiaŭa karnavalo de germanaj urboj 
La protestaj politikaj radikoj de la germana karnavalo, gravaj dum la unua duono de la 19-a jarcento, grandparte forgesiĝis je la fino de ĝi, kvankam en la nunaj festoj de grandaj karnavalaj asocioj daŭre oni penas primoki la aktualan politikon kaj la regantojn. Kvankam sur la scenejo de karnavalaj festoj daŭre sidas dek unu karnavalaj parlamentanoj, la mokaj konsilioj fakte plej ofte havas pli ol dek unu membroj. En multaj tradiciaj karnavalaj konsilioj la anoj estas nur viroj, nur en kelkaj "modernaj" asocioj ne, kaj en iuj urboj ekzistas specialaj karnavalaj parlamentoj por inaj ĉefoj: ekzemplo estas la "okopa konsilio" (*Achterrat*) de ok inaj karnavalistoj en Frajburgo.

La "Elferrat" planas kaj organizas dum la karnavala periodo (inter la 11-a de novembro - dufoje "dek unu" ! - kaj la mardo ses semajnojn antaŭ pasko) karnavalajn festojn, balojn kaj la subĉielajn karnavalajn procesiojn.

Kategorio:Kulturo de Germanio
Kategorio:Karnavaloj
Kategorio:Parlamentoj
Provinco Afyonkarahisar

**Afyonkarahisar** [afjonkarahisar], ankaŭ nomata mallonge **Afyon** [afjon], estas provinco de Turkio. Ĝi apartenas al la Egea regiono de la lando. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

* Distriktoj: Merkez (centra), Başmakçı, Bayat, Bolvadin, Çay, Çobanlar, Dazkırı, Dinar, Emirdağ, Evciler, Hocalar, İhsaniye, İscehisar, Kızılören, Sandıklı, Sinanpaşa, Sultandağı kaj Şuhut.

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj el Afyonkarahisar

Kategorio:Provincoj de Turkio

Kategorio:Egea regiono (Turkio)
Provinco Ağrı

**Ağrı** [a:ri] estas provinco de Turkio, en la ekstrema oriento de la lando. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ağrı nomiĝas tiel pro la monto Ararato (Ağrı estas ĝia turka nomo), kies parto situas en la provinco. La plej proksima al la monto urbeto estas Doğubeyazıt.

* Distriktoj: Diyadin, Doğubeyazıt, Eleşkirt, Hamur, Patnos, Taşlıçay, Tutak.

Klimato en Ağrı estas tre kruda. Vintraj temperaturoj povas fali ĝis -45&nbsp;°C.

En la tempoj de Otomana Imperio la teritorio estis ĉefe loĝata de armenoj kaj kurdoj. En la jaroj 1927-1930 en teritorio iom pli vasta, ol nuntempa Ağrı, ekzistis memproklamita kurda Ararata Respubliko.

## Vidindaĵoj 
La ĉefa turista allogaĵo de la regiono estas la monto Ararato.

## Eksteraj ligiloj 
* Estrara paĝaro de Ağrı

Kategorio:Provincoj de Turkio
Kategorio:Orienta Anatolio
Kategorio:Provinco Ağrı
Pakol

eta|200px|dekstra|
La **Pakol** estas ĉapelo kutime farita el lano kaj produktita en diversaj koloroj: bruna, nigra, griza, ebura aŭ flavgriza. La ĉapelo originis de Chitral, Pakistano kaj estas vaste uzata en Pakistano kaj Afganio. Ĝi ankaŭ estas konata kiel la Chitrali ĉapelo.

Kategorio:Ĉapeloj
Kategorio:Vestoj
Kategorio:Pakistano
Kategorio:Afganio
16-a jarcento a.K.

[eta|200px|la Leona Pordego en la [Hititoj|hitita antikva urbo *Hatuŝa*]]
[eta|[Papiruso Ebers, de la 16-a jarcento a.K., 877 receptoj kaj medikamentoj estis enmetitaj kombinante herbojn kiel mirho, olibano, fenkolo, ricina oleo kaj aromaj oleoj de plantoj kiel mento kaj lavendo. Aldone ankaŭ preskribo por kuracado de astmo - herba miksaĵo metita sur bolantan brikon por ke la paciento povu spiri la fumojn.]]
La **16-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 1600 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1501 antaŭ nia erao.

## Epokoj 
* Ĉirkaŭ la jaro -1532 komenciĝas la Nova Imperio en antikva Egiptio: ekregas faraono *Ahmose*, komenciĝas la 18-a dinastio kaj forpeliĝas la emidaj invadintoj *Heka Chasut* (greke Hyksos).
* Inter la jaroj -1600 kaj -1490 floras la malnova imperio de la Hititoj kun la ĉefurbo *Hatuŝa*

## Eventoj kaj evoluoj 
* Dum -1506 *Thutmosis la 1-a* iĝas faraono de antikva Egiptio: li estas la unua reganto, kiu konstruigas sian tombon en la Valo de la Reĝoj apud Karnako
* Komence de la jarcento, ĉirkaŭ la jaro -1600, en Mezeŭropo kreiĝas la ĉieldisko de Nebra, metala bronzepoka disko kun oraj aplikaĵoj reprezentanta la ĉielon.

## Personaĵoj 
* *Hatusili la 1-a* estas grandreĝo de la Hititoj
17-a jarcento a.K.

La **17-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro 1700 kaj finiĝis la 31-an de decembro 1601 antaŭ nia erao.

[eta|200px|[mikeno|mikena fresko]]

## Eventoj kaj evoluoj 
* Ĉirkaŭ la jaro -1700 okazas grava tertremo sur la greka insulo Kreto, kiu detruas ĉiujn konatajn civilizaciajn centrojn de la insulo. Fino de la "epoko de malnovaj palacoj" kaj komenciĝo de la "epoko de novaj palacoj", kiam la centroj rekonstruiĝas.
* Proksimume dum la jaro -1648 ŝemidaj enmigrantoj, kiuj greke nomatas *Hyksos*, invadas la *Nilan Delton* en antikva Egiptio kaj tie komenciĝas la *Dua Intertempo*.
* En -1645 per granda erupcio kreiĝis la vulkano Aniakchak en Alasko.
* Dum -1627 komenciĝas plurjara tutmonda fazo de signifa klimata malvarmiĝo, kiu pruveblis per esploroj de arboj el Kalifornio, Irlando kaj Anatolio. La kaŭzo supozeble estis vulkana erupcio, sed supozeble ne tiu, per kiu 18 jarojn antaŭe kreiĝis la vulkano Aniakchak.
* Dum la dua duono de la 17-a antaŭkrista jarcento en antikva Grekio komenciĝas la kulturo de Mikeno.

## Personaĵoj 
* Dum -1686 mortas Hamurabi, reĝo de Babilonio, Sumero kaj Akado, kaj ankaŭ Neferhotep la 1-a, faraono de Egiptio.
Stregheria

[eta|dekstra|200ra|Desegnaĵo de pentagramo ([Crotone, Italio).El *Imagini degli dei antichi* (1647)]]
***Stregheria*** (malnova itallingva vorto por "sorĉafero") estas moderna, itala movado pri religia sorĉarto. La vorto estis unue uzita de Raven Grimassi, sed la movadon oni ankaŭ kelkfoje nomas *La Vecchia Religione* ("La Malnova Religio"). La kultobservo de *Stregheria* inkludas uzon de magio kaj sorĉoj.

Religia itala sorĉarto estis atenteme studita en la fino de la 19-a jarcento fare de la folkloristo Charles Godfrey Leland, kiu renkontis en Italio plurajn personojn, kiuj asertis esti sorĉistinoj. El tio rezultis lia fama libro, *Aradia aŭ la Evangelio de la Sorĉistinoj*. La religianoj de *Stregheria* rigardas *Aradia* kiel fundamentan verkon por sia kultobservo. Male de la aliaj sorĉ-movadoj (escepte de gardnera viko), Stregheria vekis grandan intereson ĉe la publiko.

Kategorio:Sorĉaferoj
Kategorio:Magio
20-a jarcento a.K.

eta|Keramiko de "ovoŝela" kvalito el la Longŝan-kulturo
La **20-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis 2000 kaj finiĝis 1901 antaŭ nia erao.

## Epoko 
* En Ĉinio finiĝas la epoko de la Longŝan-kulturo – ĉine 龍山文化 – kiu komenciĝis ĉirkaŭ la jaro 3000 a.K..

eta|La ora trinkujo de Eschenz
## Eventoj kaj evoluoj 
* Grupoj da hindoeŭropanoj en pluraj ondoj enmigras en la teritorion de Grekio.
* La iberoj enmigras en la teritorion de la sudokcidenta duoninsulo de Eŭropo, kiu poste laŭ ili nomatas iberia duoninsulo.
* El la periodo 2400–1600 a.K., la frua bronzepoko, datas la ora trinkujo de Eschenz (prononco *EŜenc*), kiu estis trovita en la svisa komunumo Eschenz en la jaro 1916.
* La ĉina skribo inventiĝas.

## Personaĵoj 
* Mentuhotep la 3-a reĝis antikva Egiptio eble dum 12 jaroj, eble 2010 a.K. ĝis 1998 a.K., ĉirkaŭe. Li ŝajne estis sekvigita de Mentuhotep la 4-a, kiu nur estas menciita en malmultaj surskriboj kaj estis sekvigita de Amenemhat la 1-a, kun kiu la 12-a dinastio komencas.

## Unuopaj jaroj 
* -1977
* -1984
* -1998
Artur Balder

**Artur BALDER** (naskiĝis la 14-an de julio 1984 en Alicante) estas hispana verkisto, kiu studis muzikon en Munkeno. Dum siaj studoj tie li komencis verki gazetartikolojn kaj mallongajn rakontojn, precipe pri muzikaj temoj, kiujn li sendis al la hispana revuo *Scherzo*. En 2004 aperis lia unua romano *La piedra del Monarca* (La ŝtono de l' monarko) kun en la ĉefrolo lia figuro Curdy. Tiu persono revenas en lia posta romano *Curdy y la cámara de los lores* (Curdy kaj la ĉambro de la lordoj). Intertempe aperis lia historia romanaro *Teŭtoburga tetralogio*. Li nun vivas en Majorko.

## Listo de verkoj 
* 2004 • La piedra del Monarca (La ŝtono de la monarko)
* 2005 • El último querusco. Tetralogía de Teutoburgo I
* 2006 • Liberator Germaniae. Tetralogía de Teutoburgo II
* 2007 • La batalla del destino. Tetralogía de Teutoburgo III
* 2007 • Curdy y la cámara de los lores (Curdy kaj la ĉambro de la lordoj)

Pluraj el liaj verkoj estis tradukitaj, i.a. en la nederlandan kaj la italan. En la nederlanda traduko *Curdy* nomiĝas *Ydruc* kaj en la itala *Idruk*.

## Referencoj 
Kategorio:Hispanaj verkistoj
Kategorio:Hispanaj porinfanaj verkistoj
SESi

***SESi - Svisa Esperanto-Societo informas*** estas kvaronjare aperanta bulteno de Svisa Esperanto-Societo, SES. Ĝi traktas ĉefe esperantajn eventojn de Svislando, enhavas kalendaron de lokaj programoj, raportojn pri okazaĵoj kaj kulturajn paĝojn.

Ekde la jaro 2007, ekaperis ankaŭ ĝia reta versio.

Ĉefaj redaktaj kunlaborantoj en 2006-2007: Claude Gacond, Richard Schneller, Nancy Fontannaz, Rolf Ernst kaj Stefano Keller.

Ĉefaj redaktaj kunlaborantoj ekde 2007: Claude Gacond, Richard Schneller, Nancy Fontannaz kaj Stefano Keller.

## Eksteraj ligiloj 
* (reta versio) - bulteno de Svisa Esperanto-Societo

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Dana Laborista Esperanto-Asocio

**Dana Laborista Esperanto-Asocio** (**DLEA**) estis dana laborista esperanto-asocio ligita al Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) per la Gotenburga konvencio, kiu funkciis de 1935 ĝis 1993.

## Historio 
DLEA estis fondita en 1935. Ĝi konsistis tiam el kvin grupoj kun entute iom pli ol cent membroj. Ĉar la asocio estis tro malgranda por mem eldoni gazeton, ĝi kun bonvola permeso de la sveda frator­ganizo publikigis kaj siajn informojn en la *Svenska Arbetar-Esperantisten* (*Sveda* *Laborista Esperantisto*). Dum la dua mondmilito, kiam kon­takto kun Svedio ne eblis, DLEA eldonis ciklostilitan *DLEA-Bultenon*, kaj inter 1950 ĝis 1993 la asocio eldonis propran organon *Nia Voĉo*.

En 1948 DLEA havis proksimume tricent membrojn (en ok di­versurbaj sekcioj, kaj individuajn membrojn en 23 lokoj). Ĝi disponis pri Ekspozicia Servo, kies materialo utilis al la propagando en diversaj urboj. Ĝia Libro-Servo liveris litera­turon kaj havigis enspezojn al la asocio. Aperis kan­taro, propagandbroŝuro, leterpapero, ktp. Oni planis el­doni la romanon pri la dana rezista movado *De røde Enge* (*Ruĝaj Kampoj*), sed fine ne sukcesis.

DLEA subskribis la Gotenburgan Konvencion, kaj kunlaboris koncerne ĝeneralan propagandon ktp, kun la Centra Dana Esperantista Ligo en la Dana Esperantista Komun-Komitato. La danaj esperantistoj laboristaj kaj neŭtralaj post la milito organizis 'Holand-Helpon', kiu sendis pakaĵojn da nutraĵoj al nederlandaj samideanoj, kaj 'Eŭropo-Helpon', kiu faris la samon por aliaj helpbezonaj landoj.

Pro manko de homfortoj, la asocio estis dissolvita en 1993.

## Fontoj 
* Suplemento al la *Gvidlibro pri la esperanto-movado* *1936-1948*, de G. P. de Bruin (1948).

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo "Laborista esperanta movado inter 1936 kaj 1948" en la retejo de SAT

Kategorio:Laborista Esperanto-movado
Kategorio:Sennacieca Asocio Tutmonda
Kategorio:Danaj Esperanto-asocioj
JEA

La mallongigo JEA povas havi diversajn signifojn. Interalie ĝi en la Esperanto-movado signas
* la organizaĵon Japana Esperantista Asocio, landa asocio de Universala Esperanto-Asocio, kaj
* la organizaĵon Juna Esperantistaro Argentina, landa asocio de TEJO.
18-a jarcento a.K.

La **18-a jarcento antaŭ Kristo** aŭ **antaŭ nia erao** komenciĝis la 1-an de januaro -1800 kaj finiĝis la 31-an de decembro -1701 antaŭ nia erao.

[eta|200px|olea pentraĵo pri erupcio de la vulkano Vezuvio, kia ĝi okazis ĉirkaŭ la jaro [-1780]]

## Epokoj 
* En Mezeŭropo finiĝas la neolitika epoko
* kaj en Antikva Egiptio inter la jaroj -1785 kaj -1797 finiĝas la periodo de la Meza Imperio.

## Eventoj kaj evoluoj 
* Proksimume dum la jaro -1800 la egiptia matematikisto *Ahmes* skribas papirusan eseon pri la mezureblo de fizikaj fenomenoj

* Pli-malpli dum la jaro -1780 erupcias la vulkano Vezuvio en Italio. La erupcio estas pli forta ol la pli konata katastrofo de la jaro 79 post Kristo: la cindro de la erupcio de la 18-a antaŭkrista jarcento kovras areon ĝis la teritorio de la hodiaŭa urbo Napolo.
* Ĉirkaŭ la jaro -1766 en la dinastio Ŝang de la antikva Ĉinio konatiĝas la kultivado de la frukto liĉio

## Personaĵoj 
* Dum -1728 naskiĝas *Hamurabi*, reĝo de Babilonio, Sumero kaj Akado
* kaj dum -1730 mortas *Zhōng Rén*, reĝo de Ĉinio
Ommen

Dosiero:Loudspeaker.svg**Ommen** () estas municipo kaj hansourbo ĉe la rivero Overijsselsche Vecht en la regiono Salland, en la nederlanda provinco Overiselo. Ommen havas ekde 1248 urborajtojn kaj jam en la jaro 1100 estas menciita kiel travadebla loko de la rivero Vecht.

Fine de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La sekvaj vilaĝoj kaj vilaĝetoj ankaŭ situas en la municipo: Archem, Arriën, Arriërveld, Beerze, Beerzerveld, Besthmen, Dalmsholte, Eerde, Giethmen, Hoogengraven, Junne, Lemele, Nieuwebrug, Ommerkanaal, Ommerschans, Stegeren, Stegerveld, Varsen, Vilsteren, Vinkenbuurt, Witharen kaj Zeesse.

  Dosiero:Ommen.jpg|Ommen, vidata ekde la maldekstra bordo de la Vecht
  Dosiero:Regge.jpg|"De Steile Oever" (La Kruta Bordo) apud Ommen
  Dosiero:Besthmener molen Ommen.jpg|La ventomuelejo de la vilaĝo *Besthmen*

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Overiselo
Kategorio:Municipoj de Overiselo
Kategorio:Hansourboj
Aradia

****Aradia, aŭ la Evangelio de la Sorĉistinoj*** (anglalingve *Aradia or the Gospel of the Witches*) estas sorĉlibro verkita de Charles Godfrey Leland en 1899.
***Aradia** estas pagana diino rilate al sorĉarto kaj estas la ĉefprotagonisto de la supre menciita libro.
Japana Esperantista Asocio

Historie, estis kelkaj apartaj esperanto-organizaĝoj en Japanio kun la nomo Nihon Esuperanto Kyōkai (日本エスペラント協会).

## JEA 1906 
La **Japana Esperantista Asocio** (日本エスペラント協会, **JEA**) estis la unua tutlanda esperantista asocio de Japanio, kiu antaŭis la Japanan Esperanto-Instituton inter 1906 kaj 1919.

Ĝis 1906, kelkaj personoj fondis la esperantajn asociojn, kiel Nippon Esperanto-Societo de Misao Katô aŭ grupo de Abiko Teizirô. Pro la demando de Kuroita Kacumi (kiu mem ofte skribis: K. Kroita), ili konsentis kolektiĝi en ununuran asocion : JEA. La fondotago de JEA estis la 12a de junio, 1906.

En 28a de septembro 1906, la Unua Japana Esperanto-Kongreso okazis. La Dua okazis en 1907 kaj post longa interrompo la Tria en 1916.

La periodo inter 1909 kaj 1916 estis periodo de inerteco kaj de mallumo. Poste, malgraŭ la plimultiĝo de la membroj (186 membroj en 1916, 464 en 1919), la asocio ne plu povis funkcii. Ossaka intencis reorganizi la administradon de la Asocio: transdoni la tutajn devojn al la junaj sekretarioj kiel ankaŭ respondecon de la kasadministro al ili, sed K. Kroita ne konsentis. Finfine Fuĵisaŭa, Asai, Macuzaki, Hagiŭara, Ossaka deklaris la eksiĝon el la sekretarieco kaj prezentis la projekton pri la starigo de nova centro „Japana Esperanto-Instituto“ kaj ĝia organo „La Revuo Orienta“.

La gazeto Japana Esperantisto estis la organo de la asocio. Ĝi ekaperis en aŭgusto 1906. Ekde 1909, la gazeto aperis malpli kaj malpli. Ĝi tute ne aperis en 1912 kaj 1912. Ĝi aperis laste en 1919.

JEA finis efektivan vivon en 1919, sed daŭris kiel morala centro ĝis 1926, kiam Japana Esperanto-Instituto (JEI) akiris laŭjuran statuson de Fonduso.  La lasta prezidanto de JEA, Nakamura Kijoo fariĝis la unua prezidanto de la estraro de JEI.

Vidu la artikolojn : **Esperanto-movado en Japanio (ĝis 1934)** kaj **Japana Esperanto-Instituto**.

__NOTOC__

## Funkciuloj de JEA (1906) 
### Prezidanto de JEA 
La sistemo de 'prezidanto' estis nur de 1910.  Ĝis tiam kolektive gvidita.
* Hayasi Tadasu, 1910 - 1913, ĝis la morto

### Vicprezidantoj
* Nakamura Kijoo, 1914 - 1920, poste prezidanto (kiel nominala posteno)

### Sekretarioj
* Jamaga Taiĵi
* Ossaka Kenji
* Sugiyama
* Asai Erin

## JEA 1946 
Post la malvenko en la Dua Mondomilito, estis ondo de la demokratiiga movado.  Kadre de tio, oni fondis en 1946, Japanan Esperantistan Asocion, kiel por-esperanta movada organizo.  Ĝi distancigis sin de ĝistiama Japana Esperanto-Instituto, kiu estu organizaĵo por lernado kaj studado de Esperanto, kiel ties nomo (Instituto) montras.  Sed la labordivido ne bone funkciis, kaj en 1950, sentencis sian dissolviĝon.

## Bibliografio
*pri JEA (1906)
** Kuroita Kacumi, *La Historio de JEA*. Japana Esperantisto, 1907. n-ro 5 aŭ The British Esperantist 3. 1907, p. 197-199. Pri la fondo de JEA.

*pri ambaŭ
** Hatusiba Takemi, *Historio de Japana Esperanto-Movado* (en la japana), 1988, JEI.

Kategorio:Japanaj Esperanto-asocioj
Torrent (Valencio)

**Torrent** (**Torento** esperante, Torrente en la hispana) estas urbo de la Valencilando, kiu situas en la distrikto *Horta Oest*. En ĝi vivas 	87 295 (en 2023) personoj, ili estas distribuitaj inter la urbo propre dirita, la zono de "El Vedat de Torrent", "El Mas del Jutge" ktp. Torrent estas tiel la dua urbo pli ampleksa de la tuta Valenciprovinco. 

## Geografio 
### Limantaj vilaĝoj 
La urbon Torrent ĉirkaŭas Aldaia, Alaquàs, Picanya, Catarroja, Alcàcer, Picassent, Monserrat, Godelleta kaj Xiva, ĉiuj ĉi tiuj el la Valenciprovinco.

### Klimato 
La klimato de Torrent estas subtropika, rilate al la mediteranea zono. La ofta temperaturo estas 18&nbsp;°C. Vintron, la ofta temperaturo ŝanceliĝas inter 10 kaj 12 gradoj, tamen en somero ĝi estas je 27 gradoj kaj la jaraj pluvoj proksimume je 450 litroj sur kvadrata metro. La neĝadoj ja estas maloftaj.

## Demografio 
Danke al sia integriĝo en la urba regiono de Valencio, Torrent disvolvis fortan demografian kreskadon ekde la 1950-a jaro, atinginte ĝis 87 000 loĝantojn en la 2023-a jaro. Ĉirkaŭ 6,65 % el ĝiaj loĝantoj estis, en 2005, fremduloj.

## Politiko
La urbestrino estas Amparo Folgado Tonda de la Popola Partio (PP). Ekde la komenco de la demokratio ĝis la politikaj elektoj en majo de la 2007-a jaro la partio PSPV estis reginta Torrent. 

## Ligiloj 
* Valencilando, vilaĝo kaj regionoj .
* Valenciana Instituto de Estadistikaĵo .
* Oficiala retpaĝo de la urbdomo de Torrent .
* Valencilando, vilaĝo kaj regionoj 

Kategorio:Urboj de Hispanio
Kategorio:Urboj de Valencilando
Kategorio:Municipoj de provinco Valencio
7-Zip

**7-Zip** estas libera programo por (mal)densigado de dosieroj, subtenanta 7z kaj plurajn aliajn pakaĵajn datenaranĝojn.

## Menueroj
Eblas alĝustigi la menuerojn al esperanta lingvaĵo per la menuero "Tools" (dua de dekstre) > "Options" (unua tiea submenuero) ĉe la rajdanto (langeto) "Language". 

## Formatoj
La programo subtenas la jenajn aranĝojn (laŭ sia helpa dosiero):
* 7z
* zip
* gzip
* tar
* bzip2
* rar (nur trarigardi kaj malpaki)
* cab (nur trarigardi kaj malpaki)
* arj (nur trarigardi kaj malpaki)
* z (nur trarigardi kaj malpaki)
* cpio (nur trarigardi kaj malpaki)
* rpm (nur trarigardi kaj malpaki)
* deb (nur trarigardi kaj malpaki)
* lzh (nur trarigardi kaj malpaki)
* split (nur trarigardi kaj malpaki)
* chm (nur trarigardi kaj malpaki)

## Variaĵoj kaj rilataj projektoj
### Dosieradministrilo
7-Zip por Windows ankaŭ havas facilan dosieradministrilon. Oni povas aktivigi eblon "2 paneloj" kaj 7-Zip fariĝos "*Ortodoksa dosieradministrilo*".

### p7zip
p7zip estas variaĵo de 7z.exe kaj 7za.exe (partoj de 7-Zip krom la dosieradministrilo), kiu estas kunmetebla por uzo ĉe diversaj kaj ne-Vindozaj kaj Vindozaj operaciumoj kaj komputiloj.

### Rilataj projektoj
7z, la datumaranĝo uzata de 7-Zip kaj p7zip, ne taŭgas por konservi informojn pri la “posedantoj” de la dosieroj; se oni volas ilin konservi, oni devas uzi ekzemple tar por unue kunmeti la dosierojn kaj tiujn informojn.

Tamen 7-Zip kaj p7zip ne estas destinitaj por tia uzo, kiel estas la densigiloj gzip kaj bzip2 (tiuj ĉi lastaj povas densigadi datumon dum la kunmetado farata de tar-programo, kaj ne konservas la nomon de la tar-dosiero mem; temas ankaŭ pri kongrueco), kaj tial oni ofte uzas aliajn programojn surbaze de la sama algoritmo LZMA. Tiaj programoj inkluzivas iom popularajn jam LZMA Utils’n, kaj ankoraŭ tre novajn lzip’n kaj XZ Utils’n.

### AdvanceCOMP 
Temas pri programaro por redensigado de dosieroj, kiuj jam estas densigitaj per iu realigo de la algoritmo DEFLATE, pere de la 7-Zip’a realigo de tiu algoritmo. Tiel oni povas akiri pli malgrandajn, sed samsignifajn, versiojn de oniaj PNG’aj, MNG’aj, gzip’aj, ZIP’aj kaj similaj dosieroj.

Ĉar PNG estas pli malsimpla aranĝo ol, ekzemple, gzip, ekzistas pluraj aliaj cirkonstancoj senutile pligrandigantaj la dosieron, kiuj estas mildigindaj antaŭ ol tia redensigado. Ekzemple, por komputila desegno simple nigreblanka povas necesi nur 1 duuma bito por ĉiu punkto, malkiel por fotografaĵo multkolora, kiu povas postuli kelkajn bitokojn. Tial ofte utilas unue prilabori la dosieron per programo kiel OptiPNG, kaj nur poste per advpng. Se temas pri simpla komputila desegno, tio povas fari konsiderindan bonefikon, sed se temas pri granda altkvalita fotografaĵo, la rezulto povas ne indi la atendadon.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de finaĵoj de dosiernomo

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Retpaĝaro de 7-Zip en SourceForge.net

Kategorio:Libera programaro
Kategorio:Projektoj de SourceForge
Kategorio:Esperantigitaj programoj
Rohov

**Rohov** nomiĝas pluraj lokoj:

En Ĉeĥio:
* Rohov (distrikto Opava) - vilaĝo en distrikto Opava 
* Rohov (Sedlec-Prčice) - parto de urbo Sedlec-Prčice en distrikto Příbram
 
En Slovakio:
* Rohov (distrikto Senica) - vilaĝo en distrikto Senica
Josef Hora

**Josef Hora** (naskiĝis la 8-an de julio 1891 Dobříň – mortis la 21-an de junio 1945 Praha) estis ĉeĥa poeto, tradukisto kaj literatura kritikisto. Postmorte (In memoriam) li estis honorita kiel la unua per titolo nacia artisto de Ĉeĥoslovakio.

Li naskiĝis en Dobříň apud Roudnice nad Labem, kie li studis en gimnazio. Dobříň tre influis lin kaj li ofte revenadis al ĝi en siaj verkoj. Post divorco de la gepatroj edukis lin la geavoj.

Post la abiturienta ekzameno (1910) li foriris al Praha, kie li studis juron kaj fariĝis ĵurnalisto. Versojn li publikigis en la revuo *Vesna* (= Primavero).

Komence li laboris en socialdemokratia ĵurnalo, ekde 1921 en *Rudé právo* (Ruĝa Rajto), kie li kontribuis por la kultura rubriko, kaj en proleta gazeto *Právo lidu* (Rajto de la Popolo). Post disiro kun la komunista partio (1929) li fariĝis redaktoro de *České slovo* (Ĉeĥa Vorto). Li aktivis ankaŭ en la gazetoj „*Moderní revue* (Moderna revuo), *Zvon* (Sonorilo) kaj poste li eldonis propran gazeton *Plán* (Plano). Plie li aktivis en la redakcio de *Podřipan* (Submontano de Říp) kaj fondis kolekton de monografioj, el kiuj li mem verkis tiun pri la poeto Karel Toman (1935).

Lian kreadon influis ankaŭ vojaĝado - li vizitis Sovetunion, Francion, Hungarion, Italion, Estonion.

Post 1921 li fariĝis programa parolisto de la ĉeĥa proleta kaj ekspresinisma poezio.

Hora estis eminenta tradukisto el la rusa (Puŝkin, Lermontov, Jesenin, Pasternak) kaj el la slovena.

## Verkoj 
* *Básně* (Poemoj, 1915)
* *Strom v květu* (Arbo floranta, 1920)
* *Pracující den* (Laboranta tago, 1920)
* *Dělnická madona* (Laborista madono)
* *Srdce a vřava světa* (La koro kaj tumulto de la mondo)
* *Bouřlivé jaro* (Ŝtorma printempo)
* *Socialistická naděje* (Socialisma espero, 1922, romano)
* *Hladový rok* (Malsata jaro, 1926, militromano)
* *Dech na skle* (Spirblovo sur vitro – militromano)
* *Itálie* (Italio, 1925)
* *Struny ve větru* (Kordoj en vento, 1927)
* *Čas* (Tempo)
* *Kniha času a ticha* (Libro de tempo kaj silento)
* *Tvůj hlas* – (Via voĉo, 1930)
* *Tonoucí stíny* (Dronantaj ombroj, 1933)
* *Dvě minuty ticha* (Du minutoj da silento, 1934)
* *Tiché poselství* (Silenta mesaĝo, 1936)
* *Máchovské variace* (Variacioj laŭ Mácha, 1936)
* *Domov* (Hejmo, 1938)
* *Zpěv rodné zemi* (Kanto por la naskiĝlando)
* *Jan Houslista* (Johano Violonisto, 1939)
* *Život a dílo básníka Aneliho* (La vivo kaj verko de poeto Aneli, 1945)
* *Zápisky z nemoci* (Notoj pri malsano, 1945)

Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Kategorio:Ĉeĥaj politikaj verkistoj
Horovce

**Horovce** povas esti:

*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Michalovce vidu Horovce (distrikto Michalovce),
*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Púchov vidu Horovce (distrikto Púchov).
Kontaktlenso

eta|dekstra|Paro de kontaktlensoj. Ili kuŝas kun la konkava parto montrante supren.
eta|dekstra|Unu-tagaj forĵeteblaj blukoloraj kontaktlensoj.
La **kontaktlenso** estas korekta, kosmetika aŭ kuraca optika lenso kutime portata sur la korneo de la okulo. Inventinto de modernaj kontaktlensoj estas ĉeĥa sciencisto Otto Wichterle kiu ankaŭ inventis la unuan ĝelon uzitan por ilia produktado.

Kontaktlensoj kutime uzatas por la samaj ĝustigaj celoj kiel konvenciaj okulvitroj, sed ili estas malpezaj kaj praktike nevideblaj. Multaj komercaj kontaktlensoj estas koloretita per helbluo por videbligi ilin, kiam ili estas mergitaj en purigaj aŭ stokaj solvaĵoj. Iu kosmetikaj kontaktlensoj estas intence kolorigitaj por ŝanĝi la aspekton de la okulo.

## Ĝenerala funkcio 
La plasta lenseto per aŭtomatikaj procezoj estas farita laŭmezure kaj laŭforte. Ĝi flosas sur tavoleto da larmlikvo, sen tuŝi la korneon. La interspaco inter la lenso kaj la korneo devas fariĝi pli kaj pli granda al la rando.

Aliaj gravaj postuloj:
* La korneo devas ricevi sufiĉe da oksigeno.
* La lenso ne tro ŝovu sur la okulo.
* La formo de la okulo ne ŝanĝu pro la portado de kontaktlensoj.

Ne ĉiu okulo taŭgas por la portado de kontaktlenso. Antaŭ ol oni aĉetas lensojn, oni pli bone lasu ekzameni la okulojn fare de optikisto. Tiu interalie mezuras la kvanton da larmlikvo; se la okulo estas tro seka, la lenso tuŝas la korneon anstataŭ flosi sur la larmlikvo.

## Tipoj 
Kontaktlensoj estas krude dividitaj en duraj kaj molaj lensoj.

*Duraj aŭ fasontenaj lensoj* havas pli longan uzodaŭron kaj tralasas multe da oksigeno. Ĉi lasta estas pli bona por la sano de la homa okulo. Kontraŭe ili povas esti pli malkomfortaj ĉar ili estas malpli fleksiĝemaj. Cetere duraj lensoj ne plu estas farataj el la malkomforta vitroplasto. La plejmulto de la duraj lensoj havas uzodaŭron de kelkaj jaroj kaj estas relative malmultekostaj en prizorgado.

*Molaj lensoj* (faritaj el polimero, materialo kiu similas al perspekso kiu fariĝas fleksiĝema en kombinado kun likvo) estas pli grandaj kaj fleksiĝemaj. Estas malpli da specoj kaj mezuroj ol ĉe duraj lensoj ĉar la lenso mem adaptiĝas al la formo de la okulo. Pro la porihava strukturo la lenso ensorbas multe da akvo. La mola lenso facile sin suĉas al la okulo kaj estas komforta. Tamen ĉi tiu lenso pli rapide malpuriĝas pro la miksiĝo kun ĉiaj substancoj en la larmlikvo. Pro la prizorgado la portantoj devas pagi pli ol portantoj de duraj lensoj. Molaj lensoj devas resti malsekaj kaj do devas esti konservataj en lensolikvo alie ili duriĝas kaj povas rompiĝi.

## Eksteraj ligiloj 
* Contact Lens Wearing Guide 
* http://edouardbenois.fr/cekornea-dura-lenso.htm

Kategorio:Optiko
Kategorio:Oftalmologio
Kategorio:Ĉeĥaj inventoj
Aradia (diino)

**Aradia**, laŭ vika tradicio kaj aliaj novpaganaj religioj, estas diino kaj mesia filino de la diino Diana, kiu alvenis al Tero por lernigi sorĉarton al la kamparanoj, kaj por ke ili detruu siajn aŭtoritemajn mastrojn.

Aradia ludas gravan rolon en la liturgio de viko kaj aliaj formoj de novpaganismo. Ŝi estis unue menciita en la fama verko de Charles Godfrey Leland titolita *Aradia, aŭ la Evangelio de la Sorĉistinoj*, en 1899.

Kategorio:Dioj
Kategorio:Noktaj dioj
Kategorio:Sorĉaferoj
Kategorio:Viko
Teatro de Aleksander Duĥnoviĉ

eta|275ra|dekstra|Frunto de konstruaĵo de Teatro Alexander Duchnovič

La **Teatro de Aleksander Duĥnoviĉ** (rutene **Tеатр Александра Духновича**, slovake: **Divadlo Alexandra Duchnoviča**) estas teatro respektive teatrejo en la slovaka urbo Prešov. Temas pri la ununura teatro en la mondo, kiu prezentas teatraĵojn en la rutena lingvo. La teatro estas nomigita laŭ la rutena verkisto kaj kultura aktivulo Aleksander Duĥnoviĉ.

Kategorio:Distrikto Prešov
Kategorio:Teatrejoj
Kategorio:Teatroj en Slovakio
Kategorio:Konstruaĵoj en Regiono Prešov
Torres del Paine

eta|Montara sistemo Paine
eta|Comunoj T.del Paine
**Komunumo Torres del Paine** (hispane: *Comuna Torres del Paine*) estas komunumo de la Regiono Magallanes y de la Antártica Chilena. Cerro "Paine Grande" () en
Nacia Parko Torres del Paine (IUCN II) Area Parko: 2400&nbsp;km².

* Loĝantaro: 739
* Areo:6.630 kv
* **Ĉefurbo:** Cerro Castillo()

eta|maldekstra|Calceolaria uniflora

## Geografio 
En ĝi estas la Montaro Paine.

## Eksteraj ligiloj 
* ang
eta|maldekstra|Malgranda reao

eta|maldekstra|Gvanako

Kategorio:Komunumoj de Ĉilio
Aŝer jacar

eta|שלט ברכת אשר יצר
**"Aŝer Jacar"** ("kiu kreis" en la hebrea, אֲשֶׁר יָצַר mallonge por אֲשֶׁר יָצַר אֶת הָאָדָם בְּחָכְמָה "kiu kreis la homon saĝe") estas juda beno, kiun diras la religiaj judoj post ĉiu fekado aŭ urinado:

"Benata estas vi Adonaj nia Dio reĝo de la mondo, kiu kreis la homon saĝe kaj kreis en li poroj poroj kavaj kavaj. Malkovrita kaj konata antaŭ la seĝo de via honoro ke se malfermiĝu unu el ili aŭ blokiĝu unu el ili ne eblas esti kaj stari antaŭ vi eĉ unu horo. Benata estas vi Adonaj kuracanto de ĉiu karno kaj mirinde faras."

Kategorio:Fremdaj vortoj
Fitzroya cupressoides

***Fitzroya cupressoides*** estas monotipa genro, do kun nur unu specio. Tiu ĉi apartenas al familio de cipresacoj. La specio estas konsiderata endanĝerigate.

## Vidu ankaŭ 
*Valdiviaj moderaj pluvarbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* IUCN 

* Hechenleitner, Paulina 2005 : Plantas amenazadas del Centro-Sur de Chile. Distribución, Conservación y Propagación. Santiago: *Universidad Austral de Chile*, Santiago, y *Real Jardín Botánico de Edimburgo*. on line   

Kategorio:Cipresacoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Endanĝeritaj specioj
Sigulda

eta|maldekstra|fortikaĵo
**Sigulda** estas urbo en la nordo de Latvio, proksimume 50 kilometrojn nordoriente de Rigo. Komence de la jaro 2021, la urbo havis 14 396 loĝantojn. Sigulda situas borde de la rivero Gauja kaj en la *Nacia Parko Gauja*.

La urbo estas la plej konata baltia urbo por vintra sporto. En la regiono de Sigulda situas la solaj nomindaj montetoj de Latvio. Sigulda havas unu el malmultaj urboj de la mondo, kiuj havas vojon por bobado taŭgan por internaciaj konkursoj, kaj jam okazis mondaj turniroj pri bobado kaj sledado tie. Samtempe la regiono kaŭze de sia pitoreska situo ĉe la rivero Gauja estas ŝatata ripozejo por la ĉefurbanoj el Rigo.

Pro sia eventoplena historio en la ĉirkaŭaĵo de Sigulda ekzistas pluraj kasteloj kaj fortikaĵoj. El ili la fortikaĵo *Turaida* estas la plej grava. Ĝi ĉirkaŭiĝas de skulptura parko kaj subĉiela muzeo, la "parko de popolaj kantoj".

## Partneraj urboj 
*  Birštonas (Litovio)
*  Angus (Skotlando, Britio)
*  Lǿgstor (Danio)
*  Stuhr (Malsupra Saksio, Germanio)
*  Falköping (Svedio)
*  Keila (Estonio)

## Galerio 

Dosiero:Gutmani koobas Siguldas.JPG|Gūtmaņa kaverno
Dosiero:Baltikum 2018.06.07. Riga, Turaida, Livónia (286).jpg|La skulptaĵo de folkloristo Krišjānis Barons sur la Monteto de Popolkantoj
Dosiero:Siguldas luterāņu baznīca 2.jpg|Lutera preĝejo
Dosiero:Turaidas-pils.jpg|Turaida fortikaĵo
Dosiero:Gaujostiltas.JPG|Ponto super la rivero Gauja

## Eksteraj ligiloj 
* Oficialaj paĝoj de la urbo (en la latva kaj angla)

Kategorio:Urboj de Latvio
Kategorio:Vintrosportejoj
Dúbravka

**Dúbravka** signifas en slavaj lingvoj etan kverkan arbaron kaj ĉi nomon havas pluraj lokoj:

* En Slovakio:
- urba parto en la urbo Bratislavo en distrikto Bratislavo 4 vidu Dúbravka (Bratislavo),

- vilaĝo en distrikto Michalovce vidu Dúbravka (distrikto Michalovce).
Proteus

vidu ankaŭ *Proteo*

Proteus estas nomo de specifa akva veturilo, nomata ankaŭ **aranea ŝipo**. La veturilo havas elastajn *krurojn* el metalo kaj plasto. li estas ekipitaj per puŝobstakliloj, kiuj egaligas moviĝon de la ondoj, tiel oni apenaŭ povas senti la marmovon en la kabino, muntita supre ĉe kruciĝo de la kruroj.

Ĝi longas 30 m, larĝas 15m kaj povas atingi rapidon de 55 km/h. Oni povas konstrui ĝin el moduloj kaj aldoni eĉ novajn kabinojn.
* fotoj

Kategorio:Ŝipoj
Pál Dienes

**Pál Dienes** (1882–1952) estis hungara idisto, matematikisto, profesoro. Lia filo estis Zoltán Pál Dienes. Li lernis Idon en 1912 de Zsigmond Szentkereszty. 

## Biografio 
Pál Dienes naskiĝis en Tokaj, komence li lernis en kolegio de Debrecen, poste li akiris pedagogian diplomon en Universitato de Budapeŝto en 1904. Li edziĝis en 1905 al Valéria Geiger, kiu poste naskis 2 filojn. Li plulernis en Sorbonne, kie li doktoriĝis en 1909. Hejmenveninta li estis nomumita privata profesoro en Universitato de Budapeŝto. La 13-an de decembro 1913 li faris grandsukcesan prelegon "Pri la problemo de la artefarita lingvo" en la altprestiĝa Sociscienca Societo, kaj tiu prelego aperis en la pionira sociologia revuo Huszadik Század, redaktita de Oszkár Jászi. Membro de la Direktanta Komitato di Uniono di la Linguo Internaciona Ido (Estrara Komitato de Unio de La Lingvo Internacia Ido) (ULII) en 1914. En 1917 vekiĝis en la mondo intereso al la problemo de internacia lingvo. Ekpropagandis la plej fervoraj esperantistoj. Zsigmond Szentkereszty kaj Pál Dienes en aŭgusto 1917 provis rekomenci disvastigon de Ido en Hungario. En la vintro de 1919 denove komenciĝis Ido-kurso en la Reĝa Teknika Universitato József sub la gvido de Pál Dienes. Li planis establon de Katedro kaj Lektorato de Ido en la Reĝa Universitato de Budapeŝto. Li ĝuis la konsenton de József Schmidt, profesoro pri hind-eŭropaj lingvoj, membro de la universitata direktorio, kiu la 21-an de majo 1919 proponis establi tiun instituton sub gvido de Zsigmond Szentkereszty.

Post la kontraŭrevolucio en 1919 li elmigris kaj iĝis profesoro pri matematiko en Anglio. Li ne plu okupiĝis pri Ido.

Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kavo

La vorto **Kavo** signifas
*Malplenaĵo en solida materio aŭ organo.
*505 Kavo estas asteroido.

## Vidu ankaŭ 
* Fosaĵo
* Groto
* Kaverno
* Ujo
* Umbiliko
* Bulaŭno
Pál Jankó

**Pál Jankó**, laŭ hungarlingve kutima nomordo **Jankó Pál**, ekster Hungarlando plej ofte **Paul de Janko**, estis hungara pianisto kaj inventisto. Li estis Esperantisto, sed poste fariĝis idisto, kaj disvolvis agadojn en tiu movado.

## Biografio 
Pál Jankó  naskiĝis la  en Tata (Hungario), li mortigis sin la  en Konstantinopolo.
eta|maldekstre|Piano de Pál Jankó
eta|Desegnaĵo pri la piano

Pál Jankó studis pianludadon en Vieno de Anton Bruckner, poste matematikon kaj pianludadon en Berlino en la lernojaro 1881 de Hermann von Helmholtz. En 1882 Jankó akiris patenton pri nova piano, kie la klavaroj estis terase en ses vicoj. Ties avantaĝo estis tio, ke distancoj inter la oktavoj estis pli mallongaj, eĉ la nova piano havis pliajn efektojn. Li faris propagandajn vojaĝojn prezentante la pianon en koncertoj. En 1905 en Vieno societo formiĝis pri la nova piano, en la sekva jaro oni komencis instrui la novan sistemon en Berlino, tamen la piano ne disvastiĝis. Norvega pianisto Tekla Nathan Bjerke estis lernanto de Jankó kaj ludis multajn koncertojn en Norvegio uzante tiun instrumenton.

Jankó akiris postenon en Vieno, iom poste en 1892 li ekhavis postenon en banko en Konstantinopolo, kie li disvolvis inventojn pri fotado kaj li ellaboris proponon por reformo de la turka skribo. Li okupiĝis ankaŭ pri internaciaj lingvoj. En 1904 li prenis la turkan ŝtatanecon.

Li estis unu el la pioniroj de Ido. En la 16-a de aŭgusto 1909, okaze de l' unua elekto, kiu establis la Ido-Akademion, li iĝis akademiano kaj restis tiu ĝis sia morto. En la jaroj 1912-1913 li estis sekretario de l' Akademio.

Dum sia idistaj jaroj li loĝis kaj laboris ne plu en Aŭstrio-Hungario sed en Turka Imperio.
eta|maldekstre|Flago kun stelo
Jankó kreis la nunan Ido-stelon (simbolo de Ido), blankan stelon ses-pintan je helblua fono. En 1922 la tiel-nomita "Janko-stelo" anstataŭigis la malnovan ses-pintan stelon.

Li ricevis premion (medalon) en 1893.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Az önoktatás módszere a Jankó-zongorán* (1888)
* *Mittheilungen über die Jankó-Claviatur* (1890)
* *Az ismétléssel képezett combinatiókról* (1894)
* *Über mehr als 12 stufige gleichschwebende Temperaturen. Beiträge zur Akustik und Musikwissenschaft* (1901)

## Fontoj 
* germanlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Hungaraj idistoj
Kategorio:Hungaraj pianistoj
Kategorio:Hungaraj inventistoj
Kategorio:Hungardevenaj turkoj
Frank Kasper

**Frank Kasper** naskiĝis en 1960 en Altenburg, urbo de eks-GDR. Li  iĝis idisto en 1972 post diskurso de s-ro Eberhard Scholz favora al Ido antaŭ grupo de junuloj. Li rompis siajn rilatojn kun la Idistaro dum la 1980-a jaroj, ĉar li iĝis profesia militisto kaj rilatoj kun la ekstera mondo estis malpermesataj al soldatoj en GDR. En 1989 post la disfalo de la Berlina muro, li vizitis Heidi Neussner, (fama idistino kaj poetino) kaj reprenis Idan aktivecon. Li ankaŭ poste lernis Esperanton, sed sen lasi Idon. Ekde 2001, li organizis multajn Ido-konferencojn: Nürnberg (2001), Krakow (2002), Grossbothen (2003) kaj Kiev (2004). En 2001 li iĝis prezidanto de la GIS (Germana Ido-Societo). Per lia agado li sukcesis favori la elekton de Hans Stuifbergen kiel prezidanto de ULI (Uniono por la Linguo Internaciona) en 2004. **Frank Kasper** estas tre aktiva Idisto kaj ankaŭ Esperantisto.

## Eksteraj ligiloj
*Hejmpaĝo de Kasper 

Kategorio:Germanaj idistoj
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Cinciș

**Cinciș** [ĉinciŝ] (hungare: **Csolnakos**) estis vilaĝo en Rumanio sude de Hunedoara. En 1910 ĝi havis 388 loĝantojn (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1360. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Hunyad vármegye). Ĝi kaj Cerna ekde 1964 konsistigas Cinciș-Cerna.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Leitha

**Lajto** (germane **Leitha**; hungare iam **Sár**, nun **Lajta**; kroate **Litava**) estas flankorivero de Danubo en Hungario.

Leitha fontas en Aŭstrio. La riverolongo estas 182&nbsp;km.

Grava urbo ĉe Leitha: Mosonmagyaróvár ĉe la enfluejo en Mosoni Duna, brako de Danubo.

Dum la Aŭstro-Hungara Monarkio la rivero estis konsiderata simbola limo inter la teritorioj regataj de Budapeŝto kaj de Vieno, kiujn oni nomis per la esprimoj Translajtio kaj Cislajtio.

Post la unua mondmilito la rivero parte estis limo inter Hungario kaj Aŭstrio; ekde novembro 1921, kiam Burgenlando iĝis parto de Aŭstrio, preskaŭ la tuta rivero apartenas al Aŭstrio. Dum la tempo de la transpreno de Burgenlando hungaraj libertaĉmentoj okupis la regionon kaj je la  fondis banusujon Lajta (Lajtabánság). La efemera landeto, kiu ekzistis nur kelkajn semajnojn, uzis eĉ apartan poŝtmarkon.

## Referencoj 
Kategorio:Karpat-basenaj riveroj
Kategorio:Riveroj en Aŭstrio
Kategorio:Riveroj en Hungario
Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo
Kategorio:Alfluantoj de Danubo
Tripligrandigita triangula prismo

En geometrio, la **tripligrandigita triangula prismo** estas unu el la solidoj de Johnson (*J*51). Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti konstruita per pligrandigo de triangula prismo per aldono de kvadrataj piramidoj (*J*1) al ĉiu el tri ĝiaj flankaj edroj. Ĝi estas trianguledra pluredro.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Solidoj de Johnson
Turnoplilongigita kvadrata piramido

En geometrio, la **turnoplilongigita kvadrata piramido** estas unu el la solidoj de Johnson (*J*10). Kiel ĝia nomo sugestas, ĝi povas esti konstruita per preno de kvadrata piramido kaj turnoplilongigo de ĝi, kio estas en ĉi tiu okazo alidono de kvadrata kontraŭprismo al ĝia bazo.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Solidoj de Johnson
Plilongigita kvinlatera piramido

En geometrio, la **plilongigita kvinlatera piramido** estas unu el la solidoj de Johnson (*J*9). Kiel la nomo sugestas, ĝi povas esti konstruita per plilongigo de kvinlatera piramido (*J*2) per aldono de kvinlatera prismo al ĝia bazo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Solidoj de Johnson