Darienio

**Darienio** (en hispana *Región del Darién* aŭ *Tapón del Darién*) estas granda areo de marĉoj kaj ĝangaloj kiu separas la teritoriojn de la provinco de Panamo Darieno en Centrameriko el Kolombio en Sudameriko. Ĝi estas ĉirkaŭ 160&nbsp;km longa kaj ĉirkaŭ 50&nbsp;km larĝa. Ŝosekonstruo tra tiu areo estas multekosta, kaj la media danĝero grava. Politika akcepto favora al la ŝosekonstruo ne ankoraŭ aperis. Sekve ne estas ŝosekonekto tra Darienio liganta Nordan kaj Centran Amerikon kun Sudameriko kaj ĝi estas la mankanta ligo de la Tut-Amerika Ŝoseo.

La geografio de Darienio ĉe la kolombia flanko estas dominata ĉefe de la riverdelto de Atrato, kiu kreas ebenan marĉon de almenaŭ 80&nbsp;km larĝa. La panama flanko, ege kontrasta, estas monta pluvarbaro, kun tereno atingante el 60 m en la valo al 1,845 m ĉe la plej altaj pintoj (Monteto Takarkuna).

## Tut-Amerika Ŝoseo 
La distanco inter la du partoj de la Tutamerika Ŝoseo estas 87 km. Je la panama flanko la ŝoseo finiĝas en la urbo 

, je la kolombia flanko ĝi finiĝas en Turbo. Inter ili troviĝas la naciaj parkoj *Darién* kaj *Los Catios*, kiuj estas listigitaj kiel Monda heredaĵo de Unesko.

## Demografio 
La dariena arbaro estas hejmo de diversaj indiĝenoj: embera-ŭoŭnanoj kaj Tuloj (hispane ankaŭ nomataj "guna" aŭ "kuna" indianoj) 

## Naturaj resursoj 
La arbaro *Darién* antaŭe havis ampleksajn arbojn (meliacoj kaj s*wietenia macrophylla*), sed kun la tempo multaj arboj en la arbaro estis dehakitaj de arbohakistoj.

## Trapaso por rifuĝintoj 
La abismo Darién estas konsiderata unu el la plej danĝeraj migradvojoj en la mondo. La trapaso de centmilaj homoj tra plejparte nekontrolita zono en tropika arbaro daŭras 7 ĝis 15 tagojn, kie la migrantoj renkontas naturajn danĝerojn. Ĝis 2021, proksimume 10 000 homoj migris norden tra la Darién-ĝangalo ĉiun jaron. En 2021, ĉi tiu nombro pliiĝis al pli ol 90,000. Sur ilia vojo, migrantoj ofte estas atakitaj de krimaj bandoj (ŝtelo, seksperforto, murdo). En 2023  inter 500 000 (duoble pli ol en 2022) ĝis 1 miliono da rifuĝintoj, ĉefe el Sudameriko sed ne nur, trapasas kontraŭleĝe la kolombian-panaman landlimon pere de la ĝangalo *Darién*.

Okazis (ekde marto 2024) pluraj krizaj renkontiĝoj inter Kolombio, Panamo kaj Usono, sed malmulte okazis. Pli ol mil homoj en la regiono vivas de kontrabandado de rifuĝintoj. Lokaj politikistoj kaj entreprenistoj ankaŭ gajnas monon pro la migrantoj; same kiel la plej potenca drogkartelo de Kolombio, la *Clan del Golfo*, konsiderita la krimregistaro de la regiono. La kartelo koruptas lokan politikon, partojn de la polico kaj partojn de la armeo.

La Biden-registaro sciigis en junio 2024 ke ĝi agos kontraŭ migrado sur la itinero *Darién*. La areo de operacioj de la usona speciala unuo (*Common Task Force Alpha*)  respondeca por kontraŭbatali kontrabandadon estos vastigata por inkluzivi Kolombion kaj Panamon. 

## Vidu ankaŭ 
* Darieno
* Nacia Parko Darieno
* Tut-Amerika Ŝoseo

## Eksteraj ligiloj 
* (fr) La ĝangalo dariana kaj la migrantoj kiuj revas de Usono, TV France 24. 
* "Pan-American Highway and the Environment"
* "A State of Nature: Life, death, and tourism in the Darién Gap," 2013

## Referencoj 
Kategorio:Geografio de Panamo
Kategorio:Geografio de Kolombio
Kategorio:Darienio