open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sorengo

**Sorengo** estas politika komunumo de la komunumaro Vezia en la distrikto Lugano en kantono Tiĉino (Svislando).

## Geografio 
Sorengo estas ĉirkaŭita de tri flankoj de la urbo Lugano, de kies aglomeraĵo ĝi formas integritan parton. En ĝia sudokcidento situas la Lago de Muzzano. La komplete urbeca komunumo konsistas el la kvartaloj Sorengo, Cortivallo, Lucino, Cremignone, San Grato kaj la kvartalo de la kliniko Sant'Anna

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 0,85&nbsp;km², de kiuj 17,2% estas kovritaj de arbaro, 20,7% servas por agrikulturo kaj 60,9% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
Sorengo en nordokcidento, nordo, oriento kaj sudo limas al la komunumo kaj urbo Lugano. Nur en sudoriento ĝi limas al Collina d’Oro kaj en sudokcidento al Muzzano.

## Trafiko 
Tra Sorengo pasas la ĉefvojo nomita *Via Ponte Tresa*, kiu kondukas de la urbocentro de Lugano Tra Sorengo kaj Muzzano al Ponte Tresa. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 estas Lugano-Sudo, kiu situas 1,5 kilometrojn sude de la komunumo. Al la publika transportreto estas konektita pere de du haltejoj ĉe la trama etspura fervojo de Lugano al Ponte Tresa.

## Gravaj institucioj 
La plej grava loka institucio estas kliniko Sant'Anna (Sankta Ana), kiu havas gravan departementon pri akuŝado, en kiu naskiĝas pli ol 800 infanoj jare (pli ol 50.000 de la ekaktiviĝo en 1934). Ek de 1965 la privata universitato *Franklin College Switzerland* havas sian sidejon en Sorengo.

## Konataj personoj 
En Sorengo vivis aŭ de ĝi devenas tuta serio da famaj personecoj. Inter ili:
* Michelle Hunziker modelulino
* Dick Marty, politikisto
* Flavio Maspoli, politikisto
* Mickey Hardt, aktoro
* Hermann Hesse, verkisto, en 1919 vivis tie

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Sorengo datiĝas el la jaro 1189 kiel *Sourengo*. En la jaro 1189 la katedrala kapitolo Sankta Lorenco de Lugano akiris la interezrajtojn en Sorengo. En la malfrua mezepoko la Monaĥejo San Abbondio en Como kaj ek de 1265 la katedralkapitolo de Como posedis bienojn en Sorengo. En la jaro 1298 Sorengo estis la unuan fojon menciita kiel komunumo. En la 16-a ja 17-a jarcento Sorengo interŝanĝe kun Lugano kaj Loreto estis la kunsidejo de la Konsilio de la Valo de Lugano. Ĝis 1776, kiam ĝi fariĝis memstara paroĥo, Sorengo apartenis al la Paroĥo Lugano.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sorengo (stacidomo)
* Sorengo Laghetto (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo

Kategorio:Komunumoj de Svislando
Kategorio:Kantono Tiĉino
Orienta turto

La **Orienta turto** (*Streptopelia orientalis*) estas eta turto, tio estas membro de la familio de birdoj Kolombedoj, kiu inkludas turtojn kaj kolombojn.

## Disvastiĝo kaj subspecioj 
eta|maldekstre|230ra|
Temas pri orientazia specio kiu ĉeestas orientan Azion ekde Barato, okcidenta Ĉinio kaj centra Azio ĝis la maro. Ĝi havas du diferencajn rasojn, *S. o. orientalis* en centra Siberio en tajgo, kaj *S. o. meena* en malferma arbaro de centra Azio.

Plej sudaj loĝantaroj estas loĝantaj, dum plej parto de la aliaj birdoj (de Himalajo kaj el Siberio al Japanio) migras suden vintri en Barato, sudorienta Azio, kaj suda Japanio. Tiu ĉi specio estas rara vaganto al norda kaj okcidenta Eŭropo. *S. o. orientalis* ĉeestas kiel eksterordinaraĵo en okcidenta Alasko kaj Brita Kolumbio.

Krome oni agnoskis ankaŭ jenajn:
* *S. o. stimpsoni* (Stejneger, 1887) – Rjukju-insuloj
* *S. o. orii* (Yamashina, 1932) – Tajvano
* *S. o. erythrocephala* (Bonaparte, 1855) – Suda Barato. Tiu subspecio estas ruĝebruna kape sen grizo en frunto kaj krono, male al la aliaj subspecioj. 
* *S. o. agricola* (Tickell, 1833) – el Oriso kaj Bengalio ĝis nordorienta Barato kaj en Birmo suden ĝis Hainan

## Aspekto 
eta|maldekstre|230ra|
Tiu eta palearktisa specio estas tre simila laŭ plumaro al sia eŭropa samgenrano, nome la Turto. Ĝi estas iomete pli granda ol tiu specio, ĉefe ĉe la subspecio *orientalis*, kiu estas ĉirkaŭ samgranda kiel la Turka turto. Ambaŭ turtoj estas rekonebla pro la sama bruna koloro (ĉefe dorse tre markite de nigraj makuloj), kaj la blankonigra strimakulo ambaŭflanke de sia kolo, dum la cetero de supraj partoj estas ĝenerale blugriza, sed estas rozkolora nuanco (sed multe malpli rozkolora ĉe la Orienta turto) en brusto kaj blanka ventro. Krome la flugilplumoj estas malpli brunoranĝaj ol ĉe la Turto kaj ĉe la Orienta turto estas pli malhelaj centroj. La okulringo estas rimarkinde ruĝoranĝa.

La vosto estas nigra kaj skaleca, denove kiel ĉe la Turto, sed *S. o. orientalis* havas grizan pinton en vosto. Sed *S. o. meena* havas blankan pinton kiel ĉe la Turto. La flugo estas pli trankvila kaj rekta ol tiu de sia samgenrano. La voĉo estas tre diferenca el la "purr" de la Turto. Ĝi estas kvarsilaba *her-her-uu-uu*.

## Kutimoj 
eta|maldekstre|Ovo de * Streptopelia orientalis*.
Kiel ĉe ĉiu membro el la turtoj la ino demetas du blankajn ovojn en nesto el bastonetoj en arbo.

## Bildaro 

Streptopelia_orientalis1.jpg
Orientalturtledove1.JPG
Oriental turtle dove 2.jpg
Oriental Turtle Dove Streptopelia orientalis by Dr Raju Kasambe (2).jpg
Eastern Oriental Turtle Dove (Streptopelia orientalis orientalis), Kyoto, Japan.jpg
Oriental Turtle Dove.jpg
Oriental Turtle Dove Streptopelia orientalis erythrocephala Melghat Tiger Reserve by Dr. Raju Kasambe (11).jpg

## Fontoj 
*  Ne minacata
* "National Geographic" *Field Guide to the Birds of North* *America* ISBN
* *Handbook of the Birds of the World Vol 4*, Josep del Hoyo editor, ISBN

## Vidu ankaŭ 
* Kopetdagaj duonarbaroj kaj arbarstepo

## Referencoj 
Kategorio:Streptopelia
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Malhela turto

La **Malhela turto** (*Streptopelia lugens*) estas eta turto, tio estas membro de la familio de birdoj Kolombedoj, kiu inkludas turtojn kaj kolombojn. 
## Disvastiĝo 
Ĝi troviĝas en orienta kaj sudorienta Afriko kaj nome en Sudano, Eritreo, Etiopio, Kenjo, Ruando, Burundio, Malavio, Demokrata Respubliko Kongo, Somalio, Tanzanio, Ugando kaj Zambio kaj ankaŭ trans la suda pinto de la Ruĝa Maro nome en Jemeno kaj Saŭdarabio

## Aspekto 
Ĝi estas turto multe pli malhela ol aliaj samgenranoj, pli precize tre griza kun nur iom da bruno en subdorso. Subokula vizaĝo kaj gorĝo estas iom pli helgrizaj. La okulringo estas tre ruĝoranĝa.

## Kutimoj 
Tiu ĉi specio loĝas en montarbaroj. Tie ĝi konstruas neston el bastonetoj en arbo kaj tie la ino demetas du blankajn ovojn. Ili manĝas semojn.
## Referenco 
* BirdLife International 2004. Streptopelia lugens. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 24a de Julio 2007.

## Referencoj 
Kategorio:Streptopelia
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Orienta Afriko
Apatito

eta|dekstra|250px|Apatito
La **apatito** estas mineralo kun heksagonaj kristaloj (heksagona kristalsistemo kaj malmoleco 5 laŭ la skalo de Mohs. Ties proksimuma kemia enhavo estas Ca5(PO4)3(F,Cl,OH). La koloro estas varia, sed pli oftaj travideblaj kristaloj senkoloraj, aŭ iomete de koloro flava, blua, bruneca aŭ verdeca.

## Fizika datumaro 
* Formulo:Ca5(PO4)3(F,Cl,OH)
* Denseco: 3,2 g/ml
* Brilo: vitreca aŭ graseca
* Travideblo: travidebla ĝis duontravidebla
* Koloro en strio: blanko
* Refrakteco: no = 1,633 - 1,667; ne = 1,630 - 1,664
* Solveco: solvebla en Nitrata acido (HNO3)
* Relativa maso: 3,10-3,22
* Kristalformoj: varia laŭ la temperaturo de formiĝo

## Ercoj 
Apatito troviĝas ĉe ejoj hidrotermaj, permatitoj kaj metamorfoza Kalkoŝtono krom ĉe sedimentoj kie oni produktas ĝin el organikaj amasejoj. Unu el la plej grandaj erc-kuŝejoj troviĝas en Maroko. Ĝi kristaliĝas el magmo, kaj dum ĉiuj postmagmaj etapoj. Ĝi formiĝas ankaŭ el ekskrementoj de birdoj kaj vespertoj aŭ el maraj organismoj.

Ĉeesto de apatito en Logrosán, Ekstremaduro estas konata ekde longtempe. Oni rakontas, ke dum sabat-orgioj oni enĵetis blankajn pulvorojn en la fajrejon kaj tio brillumegis. Kiam kemiisto Proust difinis unuafoje la fluorapatitoa, en 1781, la priskribo devenis el tiu loko. Poste komencis industrio de mineralaj sterkaĵoj por terkulturado el la apatito.

La emajlo de oniaj dentoj kaj granda parto de la ostoj konsistiĝas el apatito.

## Variantoj 
* Fluoro-apatito (Ca5(PO4)3F); estas la ĉefa mineralo de la emajlo de la dentaro. Rezistas ĝi pli bone la atakojn de la acidoj ol la normala apatito. Pro tio oni aldonas fluoron al la dentopastoj.
* Hidroksi-apatito (Ca5(PO4)3OH); estas la ĉefa mineralo de la ostoj. Ĝi estas produktebla artefarite laŭ la procezo de Tiselius el klorido de kalcio (CaCl2) kaj el fosfato de dunatrio (Na2HPO4) kaj uzeblas en la kromatografia separigo de la proteinoj.

## Ekonomia graveco 
La apatito estas la ĉefa deveo de fosforo kaj fosfato kaj pro tio nepra en la industria produktado de la mineralaj sterkaĵoj. Uzeblas la plej belaj ankaŭ en industrio de juvelarto kiel gemo. Alia utileco estas scienca ĉar oni povas supozi la geologian aĝon de kuŝejo el la proporcio de fluoro, hidroksilo kaj kloro en ostoj de fosilioj.

## Etimologio 
La nomo de apatito devenas el la greka vorto *apate* (erari) ĉar ĝi povas esti konfuza kun aliaj mineraloj kiel la berilo aŭ la turmalino.

## Referenco 
Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.

Kategorio:Mineraloj
Kategorio:Gemoj
Szokolya

**Szokolya** [sokoja] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Szob. Sokol signifas slave falko. Ŝajnas, dum la mezepoko loĝis tie **falkistoj** por la reĝo.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 59&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1730
* Poŝtkodo: 2624
* Telefonprefikso: 27

## Geografio 
Szokolya situas en montaro Börzsöny, laŭ traira flankovojo kaj etŝpura fervojo Királyrét-Kismaros. Estas iom proksime fervojo Vác-Balassagyarmat.

## Historio 
En la 18-a jarcento ferminejo kaj fandejo funkciis. Nuntempe oni okupiĝas pri forstrumado.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Szokolya) de 1858 kun mezepoka turo (24 metrojn alta).

## Famulo 
En Szokolya naskiĝis pentristo Ádám Mányoki [mAnjoki].
eta|maldekstre|La etfervoja trako, kiu trairas la vilaĝon
Nagybörzsöny

**Nagybörzsöny** [Nadjborĵonj] germane **Deutsch-Pilsen** estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Szob. Nagy signifas: granda.
eta|Aerfoto pri Nagybörzsöny
eta|Domoj en Nagybörzsöny

## Bazaj informoj 
* Areo: 51&nbsp;km²
* Loĝantaro: 870
* Poŝtkodo: 2634
* Telefonprefikso: 27

Nagybörzsöny situas sur monto Börzsöny (borĵonj), laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo kaj rivero. En la komunumo foje-foje etfervojo funkcias. Oni planas funkciigi ĝin al Szob.

## Historio 
En la 12-a jarcento alvenis germanoj, kiuj minis orojn, arĝentojn, ferojn, plumbojn kaj sulfurojn. Dum la turka erao la vilaĝo ne senhomiĝis. En la 18-a j.c. denove alvenis germanoj. En la 18-a kaj 19-a jarcentoj la regiono apartenis al ĉefepiskopejo de Esztergom.

Preĝejoj estas:
* Preĝejo de Stefano la 1-a (Hungario) (Nagybörzsöny)
* Preĝejo de Sankta Nikolao (Nagybörzsöny)
* gotika mineja el la 14-a j.c.
* luterana klasikisma el la 18-a j.c.

Ĉe la vilaĝo akvomuelejo estas videbla.
eta|maldekstre|Akvomuelejo de Nagybörzsöny

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Perőcsény

**Perőcsény** [perOĉEnj] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Szob.

eta|maldekstre|Keloj de Perőcsény

## Bazaj informoj 
* Areo: 41&nbsp;km²
* Loĝantaro: 400
* Poŝtkodo: 2637
* Telefonprefikso: 27

## Situo 
Perőcsény situas en kaldrono de montaro Börzsöny, fine de sakovojo.

## Historio 
Sur 715 m-ojn alta montopinto, kiu troviĝas 4 km-ojn for de la vilaĝo konstruiĝis fortikaĵo en la 13-a jarcento. Ĝi estis nomumita pri posedanto **Salgó**, sed estas iom for alia pli fama fortikaĵo Salgó. La tiea fortikaĵo estis detruita en la 15-a jarcento pro reĝa kondamna juĝo.

La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1398 en formo *Pereuchean*. En Perőcsény migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
Nuntempe estas videbla krom la kalvinana preĝejo (Perőcsény) la malnova kelovico.

## Famuloj 
En Prőcsény naskiĝis radiologo Mihály Fóti.
Akordo (muziko)

**Akordo** aŭ **konsoneco** estas grupo de almenaŭ tri tonoj sonantaj samtempe.

## Specoj de akordoj 
Ekzistas kelkdekoj specoj de akordoj uzataj en muziko. La plej uzataj estas:

### Maĵora akordo 
Ekzemple, simpla maĵora konsoneco estas la unua, la tria, kaj la kvina noto de la gamo. Ekzemple do maĵoro estas la konsoneco de **Do-Mi-So**.

### Minora akordo 
Minora akordo estas la unua, tria kaj kvina noto de la minora gamo. Ekzemplo: **La-do-mi**.

### Dominantseptakordo 
la plej ofta septakordo (por tio nomata ofte simple septakordo) - la unua, tria, kvina kaj sepa noto kalkulante el kvina noto de la ĉefa gamo - maĵora aŭ harmonia minora gamo.
Ekzemploj: ĉefa tonalo **Do-maĵoro**, la septakordo estas **So-Ti-re-fa**; ĉefa tonalo **La-minoro**, la septakordo estas **Mi-So#-Ti-re**. La septakordo emas ŝanĝiĝi en melodio en ĝia ĉefa akordo. Ekzemple So-Ti-re-fa ofte transiras en do-maĵoron (aŭ do-minoron), Mi-So#-Ti-re ofte transiras en La-minoron (aŭ La-maĵoron). Iufoje la dominantseptakordo transiras en alian dominantseptakordon, kiu siavice transiras en minoran aŭ maĵoran akordon.

### Minora septakordo 
la unua, tria, kvina kaj sepa noto kalkulante el kvina noto de la ĉefa gamo - natura aŭ melodia minora gamo. Ekzemplo:
**Mi-So-Ti-re** kun la ĉefa tonalo La-minoro. La minora septakordo emas transiri en la ĉefan minoran akordon. Ekzemple Mi-So-Ti-re kutime transiras en La-minoron.

### Naŭtakordo 
La plej ofta naŭtakordo estas dominantseptakordo kun aldonita naŭa noto. Ekzemplo: **La-do#-mi-so-ti←** por ĉefa akordo Re-maĵoro. Naŭtakordo emas transiri en dominantseptakordon, kiu siavice transiras en maĵoran aŭ minoran akordon.

### Pligrandigita kaj malpligrandigita trisono 
estas uzataj precipe en ĵazo. Pligrandigita trisono konsistas el du grandaj tritoj. Ekzemplo: **Do-Mi-So#**.
Malpligrandigita trisono konsistas el du malgrandaj tritoj. Ekzemplo: **Ti-re-fa**.

## Vidu ankaŭ 
* Arpeĝo
* Funkciteorio
* Harmoniscienco
* Heksakordo
* Kvarsono
* Kvintfala sekvenco
* Intervalo (muziko)
* Progresio
* Tristan-akordo
* Trisono


Kategorio:Muzika terminologio
Bernecebaráti

**Bernecebaráti** [bernecebarAti] estas unuigita malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Szob.
eta|maldekstre|Vojo en Bernecebaráti
eta|Preĝejo de Bernecebaráti

## Bazaj informoj 
* Areo: 38&nbsp;km²
* Loĝantaro: 940
* Poŝtkodo: 2639
* Telefonprefikso: 27

## Situo 
Bernecebaráti situas inter montaro Börzsöny kaj rivero Ipel, laŭ traira flankovojo. Proksime estas Šahy en la alia flanko de rivero. Budapeŝto troviĝas je 92 km-oj.

## Historio 
Dum la bronzepoko kaj ferepoko estis tie fortikaĵo. La unua mencio pri "Baráti" okazis en 1158. Dum la turka erao la setlejo ne senhomiĝis. En 1920 la komunumo trovis sin ĉe la nova landlimo kaj perdis kontaktojn kun la natura centro Ipolyság. En 1928 2 memstaraj vilaĝoj kuniĝis: **Bernece** kaj **Baráti**. En 1999 rojo kaŭzis grandan inundon.

La loĝantaro okupiĝas pri forstumado. En la ĉirkaŭaj arbaroj troviĝas karpeno, kverko, fago, robinio, cervo, kapreolo, apro, vulpo, melo, foino, kaj sovaĝa kato. Ĉe la sudaj deklivoj oni kultivas frambojn kaj ribojn.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika paroĥa Preĝejo Ĉieliro de Maria (Bernecebaráti), la turo estas 27 m-ojn alta
* kasteloj de Rácz (rAc) kaj de Szokoly (sokoj)

## Famuloj 
En la iama Bernece mortis atleto Alajos Szokolyi.
Vámosmikola

**Vámosmikola** [vAmoŝmikola] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Szob. Vámos signifas dogana.
eta|dekstra|Katolika preĝejo de Vámosmikola

## Bazaj informoj 
* Areo: 25&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1680
* Poŝtkodo: 2635
* Telefonprefikso: 27

## Situo 
Vámosmikola situas inter montaro Börzsöny kaj rivero Ipel, laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo kaj fervojo. Proksime estas urbo Šahy en la alia flanko de rivero.

## Historio 
Apud la komunumo oni trovis tombejojn de skitoj. La unua skriba mencio estis en 1075. Ĝi ricevis la rangon opidumo en 1419. Ĝis 1920 la vilaĝo estis distriktejo de Hont. En 1920 la komunumo trovis sin ĉe la nova landolimo kaj perdis kontaktojn kun la natura centro Ipolyság. Dum la socialisma erao formiĝis kolĥozo pri **Ruĝa Stelo**.

## Vidindaĵoj 
* baroka preĝejo Sankta Maria Magdalena el 1752
* kastelo de **Eszterházy-Huszár** (esterhAzi-husAr), kiu nun estas lernejo

## Famuloj 
En Vámosmikola naskiĝis:
* vicepiskopo Nándor Cselka
* verkisto János Háy (1960), en kies verkaro ĝi ofte aperas kiel fono, ekz. en la novelaro *A bogyósgyümölcskertész fia* (La filo de la berfrukto-ĝardenisto, 2003).
* Erzsébet Szabó (1937-1991), patrino de István Ertl, kiu pasigis ĉiujn somerojn de sia infanaĝo ĉi-vilaĝe. Lia boonklo Lajos Rák (1930-2001) estis traktoristo en Ruĝa Stelo kaj loka futbalstelulo en la 50-aj jaroj.

== Komunumoj pri *vám* (= dogano) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Ipolytölgyes

**Ipolytölgyes** (ipojtoldjeŝ) estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Szob. Tölgyes signifas kverkaro, Ipoly estas hungara nomo de Ipel.
eta|130px|maldekstre|Blazono de Ipolytölgyes
eta|Fora panoramo de Ipolytölgyes
eta|Katolika preĝejo de Ipolytölgyes

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 14&nbsp;km²
* Loĝantaro: 460
* Poŝtkodo: 2633
* Telefonprefikso: 27

## Situo 
Ipolytölgyes situas inter montaro Börzsöny [borĵonj] kaj rivero Ipel, laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo kaj fervojo.

## Historio 
La unua skriba mencio okazis en 1225. La komunumo ne senhomiĝis dum la turka erao. Ĝis 1908 la oficiala nomo estis la pli mallonga Tölgyes. En 1920 la komunumo trovis sin ĉe la nova landlimo. En Ipolytölgyes migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
Vidindaĵo estas la romkatolika preĝejo. Apud la vilaĝo fiŝkaptista lago troviĝas.

## Famuloj 
En la iama Tölgyes naskiĝis jezuito Miklós Ormándy.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Ipolydamásd

**Ipolydamásd** [ipojdamAŝd] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Szob. Ipoly estas hungara nomo de Ipeľ.
eta|La restinta ruina fortikaĵo ĉe Ipolydamásd

## Bazaj informoj 
* Areo: 12&nbsp;km²
* Loĝantaro: 370
* Poŝtkodo: 2631
* Telefonprefikso: 27

## Geografio 
Ipolydamásd situas laŭ maldekstra bordo de rivero Ipel, laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo kaj fervojo. Szob troviĝas 6, Vác 34, Budapeŝto 69 km http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=28097&i2=9566 .

## Historio 
La unua skriba mencio estis en 1262 en formo *Damas*. En la 14-a jarcento fortikaĵo konstruiĝis. La turkoj faris ruina la fortikaĵon kaj senhoma la vilaĝon. Poste ankaŭ la turkoj konstruis fortikaĵon iomete for kaj apude naskiĝis nova vilaĝo. Pro la konstantaj bataloj ankaŭ tiu fortikaĵo ruiniĝis. En 1690 multe mortis pro pestoj, poste slovakoj alvenis. En 1920 la komunumo trovis sin ĉe la nova landlimo.

En Ipolydamásd migra poŝto servas.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Letkés

**Letkés** [letkEŝ] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Szob.
eta|maldekstre|Vilaĝdomo de Letkés
eta|Preĝejo de Letkés

## Bazaj informoj 
* Areo: 25&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1170
* Poŝtkodo: 2632
* Telefonprefikso: 27

## Situo 
Letkés situas inter montaro Börzsöny [borĵonj] kaj rivero Ipeľ (kiu estas samtempe la slovaka landlimo), laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo kaj fervojo. La vilaĝo havas ponton kaj iam limpasejon al Slovakio.

## Historio 
La komunumo estis loĝata jam dum la kuprepoko kaj bronzepoko, poste setlis keltoj kaj avaroj. La unua skriba mencio estis en 1231. La komunumo ne senhomiĝis dum la turka erao. En 1811 katolika preĝejo omaĝe al **Ĉieliro** de Kristo konstruiĝis. En 1920 la komunumo trovis sin ĉe la nova landolimo. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj el la grandbieno. En 1948 kolĥozo pri **Bastiono** formiĝis. Ekde 2008 ambaŭ landoj apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limo estas trairebla senkontrole kaj la rivero estas boatebla.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo

## Famuloj 
En la fruaj jaroj en Letkés vivis István Pion.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Velické pleso

[eta|maldekstra|300ra|Rigardo norden trans lago al [Velická valo kun Akvofalo Velický]]

**Velické pleso** estas montlago, havas areon de 2,22 ha kaj profundeco de 6 m. Ĝi kuŝas 1665,5 m s.m. en Velická valo en Altaj Tatroj en Slovakio en distrikto Popradje la teritorio de Nacia parko Vysoké Tatry. Deveno de lago estas glaciara kaj ekestis post la aliro de glaciaro de meza Eŭropo.

## Akva reĝimo 
Tra lago fluas de nordo (de sub Akvofalo Velický) al sudo Velický torento. Ĉirkaŭaĵo de lago estas kreskkovriĝita precipe per monta pino.

## Ĉirkaŭaĵo 
Oriente de lago milde laviĝas montadorso de Velické granáty. Je la okcidento leviĝas Čertov chrbát, kiu estas orienta branĉo de Gerlachovský štít. Norde sternas altaj partoj de Velická valo, kun kelkaj sojloj, kiu sude plilarĝiĝas. Proksime de lago troviĝas, sudokcidente montara hotelo Sliezsky dom (eo:Silezia domo).

## Aliro 
La lago estas alirebla tra tuta jaro. Al hotelo Sliezsky dom kondukas la asfalta vojo, per kiu eblas aliri al hotelo resp. lago kun la speciala permeso nur por hotelgastoj.
* Aliro sur verdmarkita turista piedvojo eblas de Tatranská Polianka kaj daŭras proksime 2 horojn.
* Aliro sur flava kaj verda turistaj piedvojoj eblas de Starý Smokovec kaj daŭras proksime 2:30 horojn.
* Aliro sur blua, flava kaj verda turista piedvojoj eblas de Tatranské Zruby kaj daŭras proksime 2 horojn.
* Aliro sur Tatra magistralo de Popradské Pleso (3:30 horojn) kaj de Hrebienok (2 horojn) (ruĝe markita).
* Aliro bicikle aŭ per kuradskioj (vintre) sur vojo de Tatranská Polianka al hotelo.

## Kalamito 
Turistajmarkoj post kalamito en jaro 2004 per blovego kaj sinsekve per fajrego en jaro 2005 kaj de ĉi tempo daŭras renovigo de turista markado.

Kategorio:Lagoj de Altaj Tatroj - Slovakio
Kategorio:Lagoj en Slovakio
Kategorio:Akvaĵoj en Regiono Prešov
Kategorio:Distrikto Poprad
Kategorio:Lagoj en Altaj Tatroj
Akvofalo Bobačka

**Akvofalo Bobačka** (aŭ akvofalo de *Hutnícky potok* (esperante: Rojo de Huta)) troviĝas sur la teritorio de Muránska Huta en distrikto Revúca en Slovakio.
La akvofalon kreas rojo Hutnícky potok kaj troviĝas sur la teritorio de montaro Spišsko-gemerský kras Spiŝ-gemera karsto *(slovake: **Spišsko-gemerský kras)*** en la samnoma geomorfologia tuteco sur la teritorio de Nacia parko Muránska planina en la alteco 725 m. s. m.
Ĝia alteco estas 3m, larĝeco sur la traffaleĝo estas 3m. La akvofalo estas kreita en la entranĉo de kalkoŝtona rokaĵo.
## Aliro 
Ĝi troviĝas 80m de ŝtatvojo Muráň - Červená Skala je la maldekstra flanko.
## Vidu ankaŭ 
Listo de slovakaj akvofaloj

## Fonto de informoj 
Paĝaro de Stata protekto de naturo de Slovakio pri slovakaj akvofaloj (slovake):
* [http://www.sopsr.sk/vodopady/show_vchu.php?idVchu=45&idVodopadu=18 ]

Kategorio:Distrikto Revúca
Kategorio:Akvaĵoj en Regiono Banská Bystrica
Jokela

eta|240px|Stacidomo
**Jokela** [ˈjɔkɛlɑ] estas urbo de la komunumo Tuusula en la sudo de Finnlando. Ĝi havas ĉirkaŭ 5.300 loĝantoj kaj situas en la norda parto de Tuusula laŭ la fervojo de Helsinki al Riihimäki. Multaj loĝantoj laboras en la ĉefurbo kaj tien trajnas ĉiutage.

Ĝis la mezo de la 19-a jarcento loĝis nur malmultaj homoj en Jokola kaj ties ĉirkaŭaĵo. Nur post la estiĝo de la fervojo en la jaro 1862 kreskis la urbo. Pro la bonkvalita argilo trovebla kaj la fervojo malfermiĝis brikfabriko en 1874. Pro tiu industrio la loĝantaro de Jokela kreskis de 570 en 1920 al 1.617 en 1950.

La 21-an de aprilo 1996 okazis grava trajnakcidento en Jokala, kiu mortigis 4 homojn kaj vundis 75.

Dum la lerneja murdo la 7-an de novembro 2007 mortis 9 homoj.

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de la komunumo Tuusula: *Jokela* (finne) 

Kategorio:Urboj de Finnlando
Kremasto (lago)

**Kremasto** (greke: *Λίμνη Κρεμαστών* aŭ *Limni Kremaston*) estas la plej granda artefarita lago en Grekio.

Kategorio:Lagoj en Grekio
Tiel (urbo)

Dosiero:Loudspeaker.svg**Tiel** ()
estas hansourbo kaj municipo en la nederlanda provinco Gelderland. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj (de kiu 2,17&nbsp;km² estas akvo), kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La teritorio havas komunan limon kun .
La vilaĝo Tiel havas ĉirkaŭ 29 000 loĝantojn.

La maskoto de la urbo estas *Flipje*, la fruktulo (la komiksfiguro de la antaŭa loka marmeladofabriko De Betuwe). De *Flipje* staras statuo en la urbo.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300ra|Akvopordego Tiel
eta|maldekstra|Statuo de Flipje

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Kategorio:Municipoj de Gelderlando
Kategorio:Hansourboj
Samuel Friedrich Stein

**Samuel Friedrich Nathaniel Ritter von Stein** (n. 3-a de novembro 1818 en Niemegk apud Potsdam, Brandenburg - m. 9-a de januaro, 1885) estis germana entomologo, kiu ĉefe interesiĝis pri dipteroj.

Kategorio:Germanaj entomologoj
40 Watt Club

La **40 Watt Club** (esperante ***40 Ŭata Klubo***) estas grava punkejo en Athens, Georgio. Kune kun la grupoj ''CBGB's, Whisky a Go Go* kaj kelkaj aliaj, ĝi grave partoprenis la lanĉon de usona punko kaj nov-vaga muziko.

La klubo estis la precipa koncertejo por multaj muzikaj grupoj de la urbo, inkluzive de la grupoj *Pylon, R.E.M., Drivin N Cryin, Guadalcanal Diary, The Primates, Indigo Girls, Modern Skirts* kaj *Mastodon*. Ĝia neformaleco kaj "mem-fara" atmosfero gravis en la kreado de la usona punka muziko ĝenerale, kaj de "muzika komunumo" en la urbo konkrete. En la lastaj jaroj, la klubo estis la "hejma bazo" de nacie konataj grupoj kiel ekzemple *Of Montreal, Drive-By Truckers* kaj *The Whigs.''

Kategorio:Usonaj punkaj muzikaj grupoj
Kraft durch Freude

***Kraft durch Freude*** [kraft durĥ frojde] (Forto per/tra ĝojo; mallongigo estis KdF) estis nazia politika organizaĵo por aranĝi, kontroli, egaligi la libertempon de la germana loĝantaro.

La organizaĵo ekzistis inter 1933 kaj 1945, la ĉefa aktivado okazis ekde la komenco de la dua mondmilito (1939). *Kraft durch Freude* estis suborganizaĵo de Deutsche Arbeitsfront (DAF ~ Germana Laborforto). ĝi estis kun la *Amt für Reisen, Wandern und Urlaub* la plej granda vojaĝo-organiza asocio. Dum la nazia periodo, la laboristoj havis 2-3 semajnojn kiel libertagojn.

La ideo por fondi la organizaĵon venis de la faŝisma Italio, kie oni fondis jam en 1925 similan organizaĵon, nome Opera Nazionale Dopolavoro (Nacia Libertempa Organizo). La ideon kaj la organizon ekkonis Robert Ley -gvidanto de la Germana Laborfronto - en 1929 dum vojaĝo en Italio kaj proponis enkonduki tion post enpotenciĝo de la nazioj. La planon kapjesis Hitler la 14-an de novembro 1933, la oficiala fondo okazis du semajnojn poste, la 27-an de novembro.

La organizo estis disigita post kolapso de la nazia potenco.

## Eksteraj ligiloj 
* Prie en artikolo pri la historio pri vojaĝado 

Kategorio:Naziaj organizaĵoj
Opera Nazionale Dopolavoro

La **Opera Nazionale Dopolavoro** (**OND**) (Nacia Libertempa Organizo) estis faŝisma organizaĵo en Italio, por aranĝi la libertempon de la laboristoj.

## Historio 
La ideon por fondi la organizaĵon aprobis Benito Mussolini en aprilo de 1925. la organizaĵo celis konkuri kun la jam ekzistantaj socialistaj kulturaj organizaĵoj.

La organizaĵo originale estis nepolitika kaj celis gajni apogon de la amasoj. En aprilo de 1927 do Augusto Turati - sekretario de la faŝista partio - transformis ONDal helporganizaĵo de la partio.

La organizaĵo donis inspiron je kreado de la nazia organizaĵo Kraft durch Freude.

Kategorio:Organizaĵoj
Gore Vidal

**Gore VIDAL** (naskiĝis la 3-an de oktobro 1925 kiel **Eugene Luther Vidal jr.** en West Point — mortis la 31-an de julio 2012 en Losanĝeleso) estis usona verkisto, aktoro kaj politikisto. [eta|200px|Gore Vidal. Fotografita de [Carl Van Vechten, 1948.]]Gore Vidal venas el politikista familio kaj estas fora parenco de Al Gore, la iama vic-prezidanto de Usono.

## Vivo 
Gore Vidal studis en 1940–1943 en la *Philips Exeter Academy*. Li estis apoganto de America First Committee, porizola movado de 1940/41 kaj kiu provis obstakli partoprenon de Usono en la dua mondmilito. Li do servis en la usona armeo en administra tereno.

Li laboris ekde 1945 kiel unua matroso sur transporta ŝipo. Sur tiuj spertoj baziĝis lia debuta romano, la *Williwaw* (1946), kiu estis tiel sukcesa, ke Gore en 1947/48 veturis en Gvatemalon kaj en Eŭropon. Li ŝanĝis en 1950 al Novjorko kaj ekverkis scenlibrojn kiel ekz. por la filmo Ben Hur. Li ankaŭ verkis por Broadway (*Visit to a Small Planet* estis 400-foje prezentita).

Li kandidatiĝis en 1960 per la slogano „You'll get more with Gore“ („Gore proponas pli“) sensukcesa al Domo de reprezentantoj de Usono. En 1970 li estis kunfondinto kaj prezidanto de la maldekstra liberala People's Party. Li same partoprenis kandidatiĝon en 1982 por la usona senato, sed same sensukcese.

Lia politika kredo estas, ke Usono estas polica ŝtato, en kiu la Respublikana Partio kaj la Demokrata Partio agadas por interesoj de la grandaj konzernoj, dum la telekomunikiloj estas nuraj propagandiloj. Tie Vidal en 2003/04 elparolis dum manifestacioj kontraŭ la Iraka milito.

Gore Vidal apartenis al tiuj 5 personoj, kiujn akceptis Timothy McVeigh (amasmurdisto) kiel okulatestantojn por sia ekzekuto.

Gore Vidal vivas ekde 2004 en Los Angeles, post kiam li pasis tempon en Italio, kun sia amatino.

## Citaĵoj de Gore Vidal 
* „Ekde kiam Usono ekzistas, ĉio okazis por tio, ke ĝi dominu aliajn ŝtatojn. Ni igis ilin ekonomie dependaj. Ni donas la tonon militariste. Kaj ni efektivigas nian politikon, danke al *CIA* kaj *FBI*, sur iliaj teritorioj.“

* „Usono havas unupartian sistemon kun du dekstraj partioj.“

* „Post Pearl Harbor atakis nin neniu alia lando. Ni ĉiam batis al aliaj landoj kie unuaj. Kaj ni havis ĉiam pretan pardonpeton. Tiuj landoj kaŝigis aŭ sendis al ni teroristojn, volis forlasi la Liberan Mondon kaj iĝis komunistaj. Per similaj argumentoj bombardis aspirinan fabrikon en Sudano Clinton.“ – Gore Vidal en intervjuo post la teroratako de la 11-a de septembro 2001 en Usono.

## Fontocitoj 
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Ambaŭseksemaj verkistoj
Kategorio:Usonaj romanistoj
Kategorio:Usonaj politikaj verkistoj
Kategorio:Usonaj ateistoj
Kategorio:Konspirteoriistoj
Kategorio:Personoj de Nov-Jorkio
Kategorio:Usonaj militistoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Usonaj dramistoj
Kategorio:Usonaj eseistoj
Marc Forster

**Marc Forster** (naskiĝis la 27-an de novembro 1969 in Illertissen apud Ulm) estas svisa filmreĝisoro. Kvankam li naskiĝis en Germanio kun germanaj gepatroj li estas konsiderata kiel sviso, ĉar li elkreskis en Davos, kantono Grizono, Svislando.

La unua filmo kiun li vidis en la kinejo, kiam li estis 12-jaraĝa, estis Apocalypse Now de Francis Ford Coppola. Li tiel entuziasmiĝis pri la filmo, ke li jam tiam sciis ke li volis fariĝi filmreĝisoro.

Je 20-jaraĝo li iris al Novjorko kaj studis je la filmlernejo de la Universitato de Novjorko.

En 1995 li transloĝiĝis al Holivudo kaj faris eksperimentan etbuĝetan filmon ($10.000), *Loungers*, per kiu li gajnis la *Slamdance Audience* premion. La unua filmo de Forster estis la psikologia dramo *Everything Put Together*, kiu estis kandidatiĝis por la *Grand Jury Prize* de la *Sundance Film Festiva*.

Per la drama filmo ''Monster's Ball* (2001) li finatingis publikan atenton kiel reĝisoro. Halle Berry gajnis la Oskaron por plej bona aktorino en ĉi tiu filmo. La filmo *Finding Neverland'' el 2004 kandidatiĝis por kvin Oraj Globoj, kandidatiĝis por sep Oskaroj, inkluzive tiu por la plej bona filmo kaj plej bona aktoro (Johnny Depp). Nur la kandidatiĝo por plejbona sontrako (soundtrack) de Jan A.P. Kaczmarek ŝanĝiĝis en Oskaro.

Je mardo la 19-a de junio 2007 Foster kune kun Michael Wilson kaj Barbara Broccoli anoncis ke li reĝisoros la 22-an James Bondfilmon. La registrado de la filmo startos en decembro 2007. Kiel ĉefrolulo revenos Daniel Craig kiel James Bond.

## Filmografio 
* Bond 22 (2008)
* Dallas Buyer's Club (2007)
* The Kite Runner (2007)
* Stranger than Fiction (2006)
* Stay (2005)
* Finding Neverland (2004)
* Monster's Ball (2001)
* Everything Put Together (2000)
* Loungers (1995)

Kategorio:Svisaj reĝisoroj
Malakito

eta|Malakito.
eta|Polurita malakito
La **malakito** estas oksida mineralo kaj klaso de karbonato, nome **kupra karbonato**, do ĝi enhavas kupron (% Cu = 57,0%): **Cu2CO3(OH)2**. La nomo devenas el latina *malachites*, kaj siavice al malnova greka vorto aludante ties koloron. Dum la historio ĝi estis uzata por kolorigilo, sed nuntempe uzeblas plie kiel meznobla gemo, ĉefe por konstrui objektojn kiel ornamajn meblojn, kolonojn, ornamaĵojn, ktp.

Ĝi estas **tre verda**, vitre brile kaj estas ege durefrakteca. Tiu mineralo havas monoklinan simetrion (monoklina kristalsistemo). La relativa maso estas 3,9 kaj la dureco 3,5 ĝis 5.

Ĝi troviĝas en oksidaj partoj de kupro-kuŝejoj, kiel fibraĵoj aŭ amasoj laŭ formo de renoj aŭ grapoloj. En la tranĉolokoj ĝi ŝajnas kvazaŭ arboringoj.

La verdo de malakito estas venena.

Oni uzas ĝin, por fari luksajn objektojn kaj kiel gemo.

Gravaj kuŝejoj estas en montaro Uralo en Rusio, Demokratia Respubliko Kongo, Ĉilio, Namibio kaj Aŭstralio.

## Vidu ankaŭ 
* Azurito
* Krizokolo
* Kuprito
* Malakita verdo

## Referencoj 
Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.

Kategorio:Monoklinaj mineraloj
Kategorio:Gemoj
Kategorio:Kupro
Jutta Fleck

**Jutta FLECK** (19-an de oktobro 1946 en Dresden; divorcinta kiel *Jutta Gallus*, naskiĝis kiel *Jutta Kessel*) iĝis internacie konata en la 1980-aj jaroj kiel „La virino de Checkpoint Charlie“ kaj kiel viktimo de la stalinisma sistemo de GDR (Germana Demokratia Respubliko).

Ŝi petis 12-foje permeson je forlaso de la GDR, sed sensukcese. La rumana sekreta servo arestis ŝin kaj venigis ŝin en Dresden, dum ŝiaj filinoj estis forprenitaj kaj transdonitaj al la patro (ili divorcis jam pli frue). La junulinoj aperis poste kiel infanaj aktorinoj en televida serio en la GDR-televido.

Jutta Gallus estis juĝita dumtempe (la 4-an de januaro 1983) je 3,5-jara prizono. Ŝia sola permesita kontakto estis tra ŝia frato. Pro interveno de la okcidentgermana registaro ŝi liberiĝis antaŭ la plenumo de la puno kaj oni permesis ŝian elmigradon, sed ŝi devis skribe rezigni pri la edukado de ambaŭ filinoj. GDR ne permesis elveturon de la filinoj, pro kio Jutta Gallus komencis aktivi ekde 1984 unue per malsat-striko, poste ŝi vizitis la papon (Johano Paŭlo la 2-a) en Romo kaj fine en majo 1985 ŝi katenigis sin en Helsinki al balustrado kaj sukcesis paroli kun la germana ministro pri eksterlandaj aferoj Hans-Dietrich Genscher.

Ŝi disdonis flugfoliojn, aperis en gazetoj kaj televidaj programoj, ŝi persone transdonis leteron al Willy Brandt ks.. Ŝi iĝis legenda pro tio, ke ekde oktobro de 1984 plurajn tagojn ŝi staris ĉe Checkpoint Charlie - sendepende de la vetero — kun granda afiŝo, sur kiu estis legebla i.a. „Liberecon por miaj infanoj Beate + Claudia Gallus!“. La 26-an de aŭgusto 1988 la fratinoj rajtis veturi al Okcidenta Berlino.

En septembro 2007 Jutta Fleck loĝis en Wiesbaden.

La historieto estis filmigita.

Kategorio:Opoziciuloj en GDR
Wú Chéngēn

**Wú Chéngēn** (pinjine), 吳承恩 en la tradicia ĉina kaj 吴承恩 en la simpla ĉina, tiam socie nomata **Ruzhong** (汝忠) (naskiĝis en ĉirkaŭ 1505, en Huái'ān, Kiangsuo, kaj mortis en ĉirkaŭ 1582), estis ĉina rakontisto kaj poeto de la Ming-dinastio. Li naskiĝis en merkatista familio kaj studis en la antikva Universitato de Nankino dum pli ol 10 jaroj. Lia plej fama verko estas "Vojaĝo al la okcidento", unu el la kvar grandaj rakontoj de Ĉinio, inspirita de tradiciaj rakontoj kaj de la socia sperto de la aŭtoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Wú Chéngēn , en la Enciklopedio de Ĉinio (ĉine)

Kategorio:Ĉinaj poetoj
Kategorio:Poetoj de Ming-dinastio
Kategorio:Naskiĝintoj en 1505
Kategorio:Mortintoj en 1582
Jerez (apartigilo)

Jerez estas nomo de urboj en Hispanio kaj Meksiko:

* Jerez de la Frontera, aŭ simple Jerez, en aŭtonoma komunumo Andaluzio.
* Jerez de los Caballeros, en aŭtonoma komunumo Ekstremaduro.
* Jerez del Marquesado, aŭ Jeres del Marquesado, en Andaluzio.
* Jerez de García Salinas, en meksikia ŝtato Zacatecas.

Jerez estas ankaŭ nomo de rivero en Serbio.

Jerez-Xèrés-Sherry estas oficialaj nomoj de vino ŝereo, produktata ĉe ĉirkaŭaĵoj de Jerez.
Katamarano

eta|dekstra|250px|Polinezia katamarano.
eta|Katamarano sporta
[eta|[MobiCat - Moderna katamarano sunenergia]]

Katamarano estas boato el du trunkoj kunigataj per framo aŭ "ponto".

Ĝia nomo devenas de tamila lingvo (*kattu* "unuigi" kaj maram "trunko, ligno").
Ĝi estas tradicia akvotransportilo ĉe polineziaj popoloj kaj paravoj.
Paravoj estas fiŝkaptista komunumo en suda marbordo de Tamil Nadu, Barato.
Katamaranoj estis uzataj de tamiloj ekde 5-a jarcento por ilia konkero de sudestaj regionoj el Azio, tiel kiel Birmo, Indonezio aŭ Malajzio.

Modernaj katamaranoj estas dutrunkaj velŝipoj aŭ motorŝipoj, uzataj por sporti aŭ libertempi. Motora katamarano povas atingi rapidon de 38-40 knotoj.

Kategorio:Akvoveturiloj
Kategorio:Boatoj
Ciklo de Otto

eta|350ra|Cilko de Otto en spaco de p-V
**Ciklo de Otto** estas termodinamika ciklo, kiu konsistas el kvar termodinamikajn procesojn:
# izovarma proceso el punkto *b*,kie estas volumeno V_b kaj premo p_b ĝis punkto *c* ,kie estas volumeno V_a kaj premo p_c
# izovolumena proceso el punkto *c* ĝis punkto *d*,kie estas volumeno V_a kaj premo p_d
# izovarma proceso el punkto *d* ĝis punkto *e*,kie estas volumeno V_b kaj premo p_e
# izovolumena proceso el punkto *e* ĝis punkto *b* ree.

## Efikeco de ciklo 
\eta = 1 - \left( \frac {V_1}{V_2} \right) ^\frac{R}{c_v} 

kie:
:R - Universala gaskonstanto,
:c_v - specifa varmo de izovolumena proceso.

## Eksplodmotoro 
Benzina eksplodmotoro funkcias tiel ciklo de Otto. En laboro de benzina eksplodmotoro oni devas aldoni du procezojn:
:0. **komenco de ciklo**: izoprema procezo el punkto *a* ĝis punkto *b* **por preni gason** (miksaĵo de benzino kaj aero, kiu estas brulmaterialo) - bildo **B**
# *izovarma proceso* el punkto *b*, kie estas volumeno V_b kaj premo p_b ĝis punkto *c*, kiam estas volumeno V_a kaj premo p_c - bildo **C**
# *izovolumena proceso* el punkto *c* ĝis punkto *d*, kiam estas volumeno V_a kaj premo p_d **ekbruligo de miksaĵo** - bildo **D**
# *izovarma proceso* el punkto *d* ĝis punkto *e*, kiam estas volumeno V_b kaj premo p_e* - bildo **E**
# *izovolumena proceso* el punkto *e* ĝis punkto *b* - bildo **E**
# **fino de ciklo**: izoprema proceso el punkto *b* ĝis punkto *a'' **por malpreni de bruligo** (bildo **F**). Kaj ree.

## Vidu ankaŭ 
* Ciklo de Carnot
* Ciklo de Diesel
* Ciklo de Braytona-Joule
* Ciklo de Joule
* kvartakta motoro
* dutakta motoro

Kategorio:Termodinamikaj cikloj
Kategorio:Eksplodmotoroj
Legendo pri permja urso

eta|150px|La urso sur la blazono de Permjo
**"La legendo pri permja urso"** () aŭ **"La iranta urso"** () estas monumento en la urbo Permjo, kiu reprezentas irantan urson (simbolo de sur la blazono de urbo). Laŭ la aŭtoroj de projekto, la ideo de monumento estas ligita kun opinio de alilandanoj, ke ursoj devas iri laŭ la stratoj de Uralaj urboj. La skulptaĵo lokiĝas en centra parto de urbo, sur la Strato de Lenin, antaŭ la Orgenejo de Permja filarmonio kaj apud la domo de Leĝdona Kunveno de Permja regiono. La aŭtoro de monumento estas skulptisto-monumentisto el Niĵnij Tagil Vladimir Pavlenko, la membro de la Unio de Rusiaj Artistoj kaj la Internacia arta asocio de UNESKO. La monumento estas elfarita el artefarita ŝtono. Ĝi okupas areon ĉirkaŭ 3,5 m2. Maso de la urso estas 2,5 t, maso de la fundamento estas 1 t.

La skulptaĵo estas malfermita la 9-an de septembro 2006. En la ceremonio alestis: reprezentantoj de skulptista fonduso "Jedinenije", la direkcio de programo "Permjo, la kultura ĉefurbo de Volgio", la krea publiko; rajtigito laŭ rajtoj de homoj en Permja regiono kaj honoraj civitanoj de Permjo. Aleksej Tjutnev, la direktoro de skulptista fonduso "Jedinenije" eldiris pri la skulptaĵo:

En 2007 konekse riparon de domo de Leĝdona Kunveno de Permja regiono la skulptaĵo estis provizore forigita. La 12-an de junio, post fino de rebonigo de placeto, ĝi estis returnita sur la antaŭan lokon.

## Referencoj 
Kategorio:Permjo
Permj
Permj
Tésa

:Vidu ankaŭ al apartigilon Tesa.

**Tésa** [tEŝa] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Szob.
eta|Kirko de Tésa

## Bazaj informoj 
* Areo: 4&nbsp;km²
* Loĝantaro: 90
* Poŝtkodo: 2635
* Telefonprefikso: 27

## Geografio 
La vilaĝo situas inter montaro Börzsöny [borĵonj] kaj rivero Ipel, laŭ traira flankovojo, for de ĉefvojo kaj fervojo. Proksime estas urbo Šahy en la alia flanko de rivero, ĝuste kontraŭe estas Lontó.

## Historio 
La unua skriba mencio estis en 1211. Dum la turka erao la setlejo senhomiĝis, poste refondiĝis, sed iomete for. En la 18-a jarcento kastelo kaj preĝejo konstruiĝis. Baldaŭe en la kastelo estis gastoj Sándor Petőfi kaj Mór Jókai. En 1920 la komunumo trovis sin ĉe la nova landlimo kaj perdis kontaktojn kun la natura centro Šahy. Nuntempe ekfunkciis eta limotrapasejo, kie oni povas trairi perpiede, bicikle aŭ rajdante escepte vintron.

En Tésa migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo de Sankta Triunuo kun tombo de Lajos Boronkay

## Famuloj 
En Tésa mortis politikisto Lajos Boronkay.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Steven Pinker

**Steven Arthur** "**Steve**" **PINKER** (naskiĝis la 18-a de septembro, 1954 en Montrealo, Kebekio, Kanado) estas kanada-usona kognosciencisto, psikologo kaj verkisto de sciencaj libroj. Li verkis plurajn influajn librojn: *The Language Instinct* (*La lingva instinkto*), *How the Mind Works* (*Kiel funkcias la menso*), *Words and Rules* (*Vortoj kaj reguloj*), *The Blank Slate* (*La blanka ardezotabulo*), kaj *The Stuff of Thought* (*La aĵoj de penso*). Liaj libroj gajnis multajn premiojn.

## Libroj (anglalingvaj) 
* *Language Learnability and Language Development* (1984)
* *Visual Cognition* (1985)
* *Connections and Symbols* (1988)
* *Learnability and Cognition: The Acquisition of Argument Structure* (1989)
* *Lexical and Conceptual Semantics* (1992)
* *The Language Instinct* (1994)
* *How the Mind Works* (1997)
* *Words and Rules: The Ingredients of Language* (1999)
* *The Blank Slate: The Modern Denial of Human Nature* (2002)
* *The Best American Science and Nature Writing* (editor and introduction author, 2004)
* *Hotheads* (an extract from How the Mind Works, 2005)
* *The Stuff of Thought: Language as a Window into Human Nature* (2007)
* *The Better Angels of Our Nature: Why Violence has Declined* (2011)
* *Language, Cognition, and Human Nature: Selected Essays* (2013)
* ''The Sense of Style: The Thinking Person's Guide to Writing in the 21st Century'' (2014)

Kategorio:Anglaj kebekianoj
Kategorio:Usonaj ateistoj
Kategorio:Usonaj feministoj
Kategorio:Usonaj humanistoj
Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Usonaj filozofoj
Kategorio:Usonaj psikologoj
Kategorio:Kanadaj ateistoj
Kategorio:Kanadaj feministoj
Kategorio:Kanadaj humanistoj
Kategorio:Kanadaj judoj
Kategorio:Kanadaj skeptikuloj
Kategorio:Kanadaj psikologoj
Kategorio:Kanadaj lingvistoj
Kategorio:Usonaj sciencaj verkistoj
Kategorio:Kanadaj sciencaj verkistoj
Kategorio:Kanadaj filozofoj
Kategorio:Studentoj de universitato Harvard
Kategorio:Filozofoj de menso
Kategorio:Filozofoj pri lingvo
Kategorio:Evoluaj psikologoj
Kategorio:Judaj feministoj
Kategorio:Kritikistoj de postmodernismo
Kategorio:Kritikistoj de marksismo
Kosd

**Kosd** [koŝd] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Vác.

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 34&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2290
* Poŝtkodo: 2612
* Telefonprefikso: 27

## Situo 
Kosd situas ĉe piedo de montaro Cserhát, fine de sakovojo el Vác, kiu estas proksime.

## Historio 
La komunumo estis loĝata jam dum la bronzepoko kaj ferepoko, poste vivis tie keltoj kaj sarmatoj. En la 13-a jarcento romanika preĝejo konstruiĝis. Dum la historio la vilaĝo estis aŭ reĝa, aŭ episkopa bieno. La tataroj faras ruina kaj la preĝejon, kaj la vilaĝon. La sama okazis en la 15-a kaj la 16-a jarcentoj, tiam la husitoj kaj turkoj faris tion. En 1785 kalvinana preĝejo konstruiĝis.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Elizabeto de Hungario (Kosd)
Atterdag Wermelin

**Atterdag WERMELIN** (n. 1861 - m. 1904) estis sveda revoluciema socialisto, verkisto, kaj poeto, pioniro de la laborista movado, kiu kune kun August Palm prezentis marksismon al Svedio dum la 1880-aj jaroj.

Wermelin ekdisputis kontraŭ Hjalmar Branting pri politika kunlaborado kun la liberalistoj, kiun subtenis la dua, kaj Branting politike izolis Wermelin. Kondiĉoj malpliboniĝis post li estis ennigralistigita kaj ne povis trovi postenon. Li eventuale estis devigita elmigri al Usono en 1887 kaj setlis en Ĉikago. Li finis sian vivon per sinmortigo en la Rivero Ĉikago.

Kategorio:Svedaj socialistoj
Keresztyén Élet

Keresztyén Élet estas evangelia kongregacia revuo de Zilahi Református Egyházközség aperanta monate en Zalău.

## Fonto 
*Hírlapgyűjtemény

Kategorio:Zalău
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Rád

**Rád** (rAd) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Hungario**, en departemento Pest, en subregiono de Vác. Rad estis germana kavaliro vivinta en Hungario.
## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 16&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1640
* Poŝtkodo: 2613
* Telefonprefikso: 27

## Situo 
La vilaĝo situas ĉe piedo de montaro Cserhát, laŭ traira flankovojo. Vác troviĝas je 9, Budapeŝto je 43 km-oj.

## Historio 
Pli frue avaroj loĝis en la komunumo. La copfa katolika preĝejo omaĝe al Virgulina Maria konstruiĝis en 1767. Nobeldomo de **Toperecz** konstruiĝis komence de la 20-a jarcento, nun ĝi estas biblioteko. En 1911 luterana preĝejo konstruiĝis.

Alia vidindaĵo estas la U-forma kastelo de **Muslay**.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Együtt-Împreună

Együtt-Împreună estas revuo en hungara kaj rumana lingvoj aperinta de 1991 en Bukareŝto eldonita de Együtt-Împreună Művelődési és Baráti Társaság.

Kategorio:Bukareŝto
Kategorio:Hungarlingvaj gazetoj en Rumanio
Penc

**Penc**
estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Hungario**, en departemento Pest, en subregiono Vác.
eta|150px|Blazono de Penc

## Bazaj informoj 
* Areo: 21&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1370
* Poŝtkodo: 2614
* Telefonprefikso: 27

## Situo 
La vilaĝo situas sur montaro Cserhát, laŭ traira flankovojo. Vác troviĝas je 9 km-oj.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo okazis en 1326 en formo **Pinch**. Petőfi ofte vizitis la vilaĝon pro la parencoj kaj la amikoj.

## Vidindaĵoj 
La romkatolika preĝejo konstruiĝis en la 14-a jarcento, la luterana (kun turo 23 m) en 1830. La kapelo de Mario Magdaleno en 1820, la baptista preĝdomo en 1942 konstruiĝis. En nobeldomo de Kozáky lernejo, en nobeldomo de Osztroluczky loka muzeo troviĝas.

Apud la vilaĝo geodezia observatorio funkcias.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Csővár

**Csővár** (ĉOvAr) slovake **Cuvar** estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Vác. La loknomo signifas: tubo-fortikaĵo.
eta|maldekstra|

## Bazaj informoj 
* Areo: 17&nbsp;km²
* Loĝantaro: 700
* Poŝtkodo: 2615
* Telefonprefikso: 27

## Situo 
Csővár situas ĉe monto Cserhát (ĉerhAt), laŭ trairaj flankovojoj, for de ĉefvojo, fervojo kaj rivero. Vác troviĝas je 20 km-oj.

## Historio 
Pri la fortikaĵo estas la unua skriba mencio en 1319. La vilaĝo kaj la fortikaĵo detruiĝis dum la turka erao. En la 18-a jarcento slovakoj refondis la vilaĝon.

## Vidindaĵoj 
La luterana preĝejo konstruiĝis en 1826, la turo estas 23 m-ojn alta. Apud la vilaĝo fiŝkaptista lago Sinkár troviĝas.

## Famuloj 
En Csővár naskiĝis aktoro Károly Báródi.

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario