open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eli Urbanová

**Eliška "Eli" URBANOVÁ** (ĉeĥe Eli Urbanová, naskita kiel **Eliška Vrzakova** (ĉeĥe Eliška Vrzáková; naskiĝis la 8-an de februaro, 1922 en Čáslav, Ĉeĥio - mortis la 20-an de januaro 2012 en Prago) estis ĉeĥa verkistino kaj poetino kiu verkis en la ĉeĥa (sub la pseŭdonimo **Eliška Doubravská)** kaj en Esperanto, honora membrino de UEA, membro de la Akademio de Esperanto (1986-1995), muzikistino, kaj profesie instruistino.

## Biografio 
Eli Urbanová naskiĝis en Čáslav kie ŝi studis en elementa lernejo, gimnazio kaj instruista instituto. Ŝi komencis labori en la privata muziklernejo de Štěpán Urban, kun kiu ŝi geedziĝis en 1942 kaj kunvivis ĝis 1955. En la lernejo ŝi instruis pianon, violonon kaj violonĉelon.

Post kompletigado de siaj studoj en Čáslav, Urbanová debutis en la jaro 1940, kiam librovendisto Malý en Čáslav eldonis ŝian lirikaĵon en la ĉeĥa lingvo *Zrcadlo* (Spegulo).

Urbanová esperantistiĝis en 1948 laŭ instigo de la aktoro Karel Höger. Kune kun ŝia edzo Štěpán Urban (aŭtoro de la versa fablaro Nova Ezopo (1961), ŝi membriĝis en la Praga Esperanto-Klubo en 1949 kaj baldaŭ ekverkis en Esperanto. Ŝi multe artikolis pri Esperanto en la ĉeĥa kaj instruis la lingvon.

Urbanová verkis multajn originalajn poemojn, el kiuj la plej bonaj atingis aprezon en Belartaj Konkursoj de UEA.

En la periodo 1952-1957 ŝi ricevis dek premiojn, i.a. la unuan premion pri poezio en la Belartaj Konkursoj de UEA en 1954. Fortan impulson al Urbanová donis ŝia amikiĝo kun Julio Baghy, kun kiu ŝi ekkorespondis en 1952 kaj kiu vizitis Pragon en 1956.

En 1956 Eli Urbanová kunfondis la Internacian Verkistan Asocion ĝis ekestis en 1983 la Esperantlingva Verkista Asocio, en kiu ŝi ankaŭ membriĝis.

De 1975 ĝis 1980 ŝi estis juĝanto pri poezio en la Belartaj Konkursoj. Inter 1986 kaj 1995 ŝi estis membro de la Akademio de Esperanto. En 2001 ŝi akiris OSIEK-premion pro *Hetajro dancas*. En 2003 OSIEK dediĉis sian konferencon en Prago parte al ŝia verkaro.

En 1996 ŝi fariĝis Honora Membro de UEA. La saman distingon ŝi ricevis de Ĉeĥa Esperanto-Asocio en 1982.

### Persone 
Jan VRZÁK, patro de Eli Urbanová mortis la 8-an de aŭgusto 1956 (Bulteno de EK Praha 41/1956)

## Verkaro 
### Ĉeĥe 
Jam en 1940 Urbanová aperigis poemaron en la ĉeĥa: *Zrcadlo* (Spegulo) sub la pseŭdonimo Eliška Doubravská

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
https://www.webcitation.org/query?id=1256546873579031&url=www.geocities.com/origlit/roman/urbanova.html

http://www.esperanto.net/literaturo/roman/urbanova.html

http://www.esperanto.net/literaturo/poem/libr/rapidpastemp.html

[Verkoj de kaj pri Eli Urbanová](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=eli+urbanova&vid=ONB&fn=search) en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Esperantlingvaj poetoj
Kategorio:Honoraj membroj de ĈEA
Eliro

**Eliro** (mallonge **Eli**) estas la dua libro (de la Malnova Testamento) en la Biblio. Ĝi estas la dua el la kvin libroj de Moseo, kiuj nomiĝas hebree *Torao* (kiu estas parto de la *Tanaĥo*), greke *Pentateŭko*.

## Nomo 
La titolo estas
* en la hebrea: שמות ("la nomoj de") laŭ la unuaj vortoj
* en la greka Septuaginto (LXX): ΕΞΟΔΟΣ
* en la latina Nova Vulgato: *Liber Exodus* (libro de la eliro).

La libro nomiĝas Eliro, ĉar ĝi rakontas pri la eliro de la Izraelidoj el Egiptujo, gvidate de Moseo.

## Aŭtoro 
Longe oni pensis, ke ĝin verkis la profeto Moseo laŭ Dia revelacio, sed hodiaŭ la plejmulto de la teologoj estas konvinkitaj, ke diversaj aŭtoroj ĝin verkis dum multe da tempo.

::Detalojn vidu ĉe Pentateŭko!

## Enhavo kaj strukturo 
Jen ebla dispozicio en tri ĉefaj partoj: 
* Izrael en Egiptujo (Eli 1 - 11)
* La eliro el Egiptujo (Eli 12 - 18)
* Ĉe la monto Sinaj (Eli 19 - 40)
Jen kelkaj konataj perikopoj el Eliro:
* Moseo en la kesto el kanoj
* La egiptaj plagoj
* La paska festeno
* La trairo tra la Ruĝa Maro
* La Dekalogo (Eli 20,2-17)
* La interligo de Sinaj
* La kesto de la interligo kaj la sankta tabernaklo
* La ora bovido

## Resumo 
La libro de Eliro daŭrigas la rakontadon de la Biblia ciklo, sekvante la historion de la izraelanoj de Egiptujo al la Sinaj-dezerto. Ĝi rakontas la historion de Moseo, kiu estis savita kiam infano kaj poste iĝis la vokita liberiginto de la izraelaj sklavoj en Egiptujo.

Dank' al mirindaj plagoj kiujn Dio sendis sur la egiptajn regantojn, Moseo atingis liberigi la izraelajn sklavojn el Egiptujo. Sekvas la eliro, la transirado de la Ruĝa Maro, kaj la vizitado de Sinaj-monto, kie Dio donas al Moseo la Dek Ordonojn.

La libro daŭrigas per detaloj pri la konstruado de la Sanktejo kaj inaŭgurado de la sacerdota sistemo. Ĝi montras la kontinuan ribelon de la izraela popolo kontraŭ Moseo kaj kontraŭ Dio, malgraŭ la mirakla liberigo kaj leĝado akceptita ĉe Sinaj-montaro.

Gravaj temoj de la libro estas la povo de Dio por liberigi sian popolon, la interrilatado inter Dio kaj homo, kaj la devoj de la izraela popolo stari kiel dia regno de pastroj.

## Teksto en Esperanto 
La (iom prilaborita) traduko de Zamenhof estas trovebla
* paperforme:
** en la esperanta Biblio: IKUE kaj KELI (ed.): Biblio, eldonejo KAVA-PECH, Dobřichovice (Praha) 2006, ISBN 80-85853-90-6
* diversloke enrete:
** https://web.archive.org/web/20010414021515/http://www.geocities.com/kalblando/biblio/eliro.htm (x-forme, kun versiklonombroj)

## Vidu ankaŭ 
* **Skanaĵo de Esperanto-traduko de LLZ** en Vikimedia Komunejo
* Tanaĥo
* Leĝo de Moseo
* Nova testamento

## Notoj kaj referencoj 

Kategorio:Libroj de la Torao
Kategorio:Libroj de la Tanaĥo
Kategorio:Libroj de la Malnova Testamento
Emil Post

**Emil Leon POST** [*EMil LIan post*] (naskiĝis la , mortis la , 1954) estis pola matematikisto kiu esploris aro-teorion kaj la teorion de komputado.

Post naskiĝis en Augustów, Pollando. Li doktoriĝis ĉe la Universitato Columbia en 1920 per disertaĵo kiu pruvis la koherecon de la propozicia kalkulo priskribita en *Principia mathematica* de Bertrand Russell kaj Alfred Whitehead. Li aliĝis al la fakultato de Urba Universitato de Novjorko en 1932, kie li restis ĝis lia morto en 1954. Kvankam malsaneco daŭre interrompis lian karieron, Post grave kontribuis al la konceptoj de kompleteco kaj kohereco kaj al rekursiaj funkcioj, fundamenta al moderna komputada teorio. En 1936, li enkondukis la koncepton de Post-a maŝino, enkondukaĵo al la nocio de programo fare de John von Neumann.

Studantoj de komputada teorio renkontos la nomon de Post en la Post-a interrilata problemo, kiun li enkondukis 1946 kiel ekzemplo de nedecidebla problemo.

Kategorio:Usonaj matematikistoj
Kategorio:Usonaj logikistoj
Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Polaj judoj
Kategorio:Rekursioteoriistoj
Radiko (lingvo)

**Radiko** en lingviko estas la parto de la vorto senkalkulinte la finaĵon, ekzemple en la vorto *ĉevalo* la radiko estus *ĉeval-* kaj la finaĵo *-o*.

**Etimo**, aŭ **vortodeveno**, estas studobjekto de etimologio, nome pli fruaj aŭ alilingvaj formoj de vorto aŭ radiko. Ekzemple, la etimo de la vorto *ĉevalo* estas la Franca vorto *cheval*, kies etimo siavice estas la Latina *caballus*.

## Disvolvigo 
La **radikoj** estas la elementoj kiuj ne estas afiksoj, finaĵo, aŭ primitiva vorto.

Disdividiĝas en:
* Ekstersistemaj radikoj
* Normalaj radikoj (ĉiam finaĵbezonaj)

Christian Rivière, en sia eseo *Vortfarado kaj radikfarado*, eliras el la diferenco inter vorto kiel "radiko (radikalo) kun finaĵo" kaj radiko kiel "iu ajn eblo de vorto sen finaĵo". Li uzas matematikajn operaciojn aŭ formulojn por distingi inter la diversaj kombinebloj, ĉefe por distingi kunmetadon disde kungluadon. Aliaj studataj konceptoj estas supervortoj, radikkategorioj, reguloj en la ordo de vorteroj ktp. Praktike temas pri revizio de la ĝenerala studo de la Plena Analiza Gramatiko.

En etimologio, radiko estas la kerna formo de vorto, kutime en naciaj lingvoj en formo de pratempa atesto aŭ rekonstruo. Radikaj formoj havas gravecon por dedukti la lingvan strukturon de lingvaj familioj, kiel la Semitaj kaj Dravidaj lingvoj.

## Radikoj kaj sufiksoj en Esperanto 
En la libro La arto labori kune – Festlibro por Humphrey Tonkin norvega esperantisto Otto Prytz en sia artikolo *Sistemo de sufiksoj en etnolingvoj kaj en Esperanto. Similaĵoj kaj diferencoj* analizas la funkciadon de sufiksoj en Esperanto; por tio sinjoro Prytz komparas tion kun la sistemo en la hispana lingvo aldonante ekzemplojn de aliaj etnolingvoj. Dekomence li skize difinas la necesajn konceptojn de vorto, gramatika finaĵo, radiko, radikaĵo, prefikso, sufikso kaj afikso. Sufiksoj en etnolingvo povas esti derivaj (kiuj "modifas la signifon de la radikaĵo kaj eĉ povas pasigi la vorton al alia vortklaso" kaj taksaj; kelkaj povas esti kaj kaj. Ĉe kelkaj derivaj estas ofta ŝanĝo de genro (en hispana adjektoj kaj aĵ-nomoj havas genron). Kelkaj derivitaj vortoj leksikiĝas kaj tiel "[E]n ju pli da leksikiĝintaj unuoj partoprenas unu sama sufikso, des malpli produktiva ĝi fariĝas." En Esperanto sufiksoj povas aperi kiel radikoj, havas signifon tre bone difinitan kaj kovras po unu saman signifoparcelon. Tiel la uzo estas diferenca: Esperantaj derivaĵoj estas pli unusencaj, oni devas elekti pli precizan esprimon kaj la derivado estas pli multe uzata. Kelkaj derivitaj vortoj, kiel vortaro, arbaro, lernejo kaj preĝejo leksikiĝis kaj se tio "daŭros, la sufiksoj riskas perdi sian produktivecon". Oni devos memori, kiuj derivaĵoj jam estis "okupitaj", kaj elekti inter naturalismo kaj skemismo, el kiuj unua furoras en faka lingvaĵo (moskeo kontraŭ islama preĝejo). Indos meza vojo.

## Notoj 
Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Morfologio
Kategorio:Vortoj
Eŭfrato

La **eŭfrata rivero** ( [al-furat aŭ al-firat], , ) estas la plej granda rivero en sudokcidenta Azio kun longeco de 2700 kilometroj. Ĝi komenciĝas en montaro de orienta Turkio, trapasas orientan Sirion kaj fluas sudokcidenten tra la tuta Irako. Pro la tre varma klimato de Irako, granda parto de la akvo en la rivero vaporiĝas aŭ estas uzata por irigacio. Turkio kontrolas la fonton de la riveroj Eŭfrato kaj Tigriso. La tuta regiono (sudorienta Turkio, nordorienta Sirio kaj norda Irako) estas ĉefe loĝata de kurdoj. Eŭfrato kolektas akvon plejparte de pluvo kaj neĝo. Tigriso, ĝia ĝemela rivero, fluas preskaŭ paralele. Je la 160 km-oj de la enfluejo en Persa Golfo, ili kunfluas farante la riveron **Ŝatt al-Arab**, arabaj literoj: **شط العرب**.

## Historio 
La teroj inter la du riveroj estis frua centro de civilizacio nomata Mezopotamio (Vd. Akado, Asirio, Babilonio, Sumero). En la 13-a jarcento, mongoloj detruis la irigacian sistemon, funkcianta de la tempoj de tiu civilizacio kaj riĉaj fekundaj valoj denove fariĝis dezertoj kaj marĉoj. Malgraŭ la moderna irigacio, terfekundeco de antikvaj civilizacioj ankoraŭ ne estas plene reatingita.

## Referencoj 
Kategorio:Internaciaj riveroj en Azio
Kategorio:Riveroj en Turkio
Kategorio:Riveroj en Sirio
Kategorio:Geografio de Irako
Emiro

**Emiro** (; en la persa, paŝtua kaj urdua : **مير,** *mir*) estas titolo de la reganto en islamaj landoj (arabe - 'estro, reganto, ordonanto'). Dum antaŭ-islama epoko (ĝis la 7-a jarcento) tiel nomiĝis militestroj, kaj poste - la provincestroj de Araba Kaliflando. Post la disfalo de la Kaliflando, la nomon de "emiro" portis lokaj sendependaj regantoj, kiuj efektivigadis ankaŭ spiritan povon.

Nuntempe, oni nomas emiroj reĝidojn de Sauda Arabio, ankaŭ la regantojn de Barejno, Kuvajto, Kataro kaj sep aliaj princlandoj, kiuj formas Unuiĝintajn Arabajn Emirlandojn.

**Emirlando** aŭ **emirujo** estas lando regata de emiro.

## Vidu ankaŭ 
* Imamo 
* Bejo 
* veziro 
* Sultano 
* Paŝao 
* ŝaho 
* Ŝejĥo 
* Sajido 


Kategorio:Monarkio
Kategorio:Reĝaj titoloj
Kategorio:Regnestroj
Kategorio:Islamo
Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Islama terminaro
Listo de radioj kaj podkastoj en Esperanto

Kelkaj radiostacioj havas regulajn programerojn en Esperanto. Kelkajn elsendojn oni povas aŭskulti ankaŭ aŭ nur per komputilo konektita al la interreto. Ankaŭ estas vigla kulturo de esperantlingvaj podkastoj.

## Listo de radiostacioj 
Radio Aŭstria Internacia ekde novembro 2002 ne plu havas programon en Esperanto kaj Radio Esperanto ne respondas en tiu retpaĝo.

## Listo de podkastoj en Esperanto 
## Historio de Esperanto-radio 
### Historiaj radioelsendoj 
* TutMonde
* Esperanto-radio en Francio
* Svisa Radio Internacia
* Verda Stacio
* Radio Polonia
* Esperanto-Radio Jászberény
* Nova radio Verda stacio
* RAI International Online
* Radio Boa Nova (Parolu Mondo)

## Eksteraj ligiloj 
* Amikaro de Esperanto en Radio AERA; ne plu aktualigata

* La Muse Dancejo  en Shoutcast Radio: seninterrompite esperanta muziko
* Parolas Radio-Zagreb  (Kroatio): kelkaj elsendoj el 1989 kaj 1991
* Gvido de Radio en Esperanto 
* Listo de aktivaj podkastoj de Radio en Esperanto (kun tuj ludiĝo por blinduloj)
* Nova Verda stacio startis interretan elsendadon en la jaro 2011
* Programo por aŭskulti Esperanto-radion per Android

## Referencoj 

Radio
Kategorio:Listoj pri Esperanto
Kategorio:Podkasto en esperanto
Eŭropinsulo

[eta|Flago de [Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj]]
eta|200px|Aerfoto de la insulo
**Eŭropinsulo** () estas dependa teritorio de Francio, insuleto en la Mozambika Kanalo duonvoje inter sudo de Madagaskaro kaj sudo de Mozambiko je . Ne estas haveno, nek konstantaj loĝantoj. Deĵoras malgranda franca taĉmento. Estas meteorologiejo kaj nepavimita 1000 metrojn longa flughavena trako.

Ĝi estas konservejo de sovaĝa vivo, sed havas malmultajn naturajn riĉaĵojn.
La insulo estas posedaĵo de Francio regata de respublika komisaro loĝanta en Reunio. Madagaskaro havas pretendojn pri ĝi.

* **Areo:** 28 kvadrataj kilometroj
* **Longeco de marbordo:** 22,2 km
* **Plej alta punkto: ** 24 m
* **Kodo: ** EU

Kategorio:Francaj Sudaj kaj Antarktaj Teritorioj
Kategorio:Insuloj en la Mozambika Kanalo
Kategorio:Neloĝataj insuloj en Francio
Kategorio:Neloĝataj insuloj en Madagaskaro
Kategorio:Disputeblaj insuloj
Kategorio:Neloĝataj atolo‎j
Kategorio:Atoloj de Francio en la Hinda oceano
Kategorio:Disputeblaj teritorioj de Francio
Kategorio:Disputeblaj teritorioj de Madagaskaro
Kategorio:Insuloj en la Hinda Oceano
Kategorio:Disaj Insuloj en la Hinda Oceano
Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj
Kategorio:Ramsar-malsekejoj en Francio
Kategorio:Rilatoj inter Francio kaj Madagaskaro
Eminem

**Eminem**, aŭ realnome: **Marshall Bruce MATHERS** (* la ) estas blankula repkantisto kiu famiĝis pro "Slim Shady" (*slim ŝejdi*, 1999). Li estis helpita de la fama repkantisto Dr DRE kiu ankaŭ produktis *Snoop Doggy Dogg*. Eminem kaŭzis skandalon pro sia proceso, en kiu li estis kondamnita al malliberejo pro perforto. Li batis la amanton de sia edzino. Eminem estas ankaŭ konata pro sia malamikema parolo kontraŭ la samseksemuloj.eta|2004Oktobre de 2004 aperigis li la videoon *Mosh*, per kiu li esprimis sian pozicion en la usona prezidenta elekto kontraŭ la reelekto de George W. Bush. Li kritikis, malgloris en la videoo Buŝ-on kaj videofine alvokis baloti kontraŭ Buŝ. Post la venko de Buŝ, oni ŝanĝis la videofinon al sceno pri atako kontraŭ la senato.

## Diskaro 
* *Infinite*, 1996
* *The Slim Shady LP*, 1997
* *The Slim Shady LP*, 1999
* *The Marshall Mathers LP*, 2000
* *Off the Wall*, 2001
* *Devils Night*, 2001
* *The Eminem Show*, 2002
* *8 Mile*, 2003
* *Eminem Is Back*, 2004
* *D12 World*, 2003
* *Encore*, 2004
* *Curtain Call The Hits*, 2005
* *The Re-up*, 2006
* *Relapse*, 2009
* *Recovery*, 2010
* *Hell: The Sequel*, 2011
* *The Marshall Mathers LP 2*, 2013
* *Revival*, 2017
* *Kamikaze*, 2018
* *Music to Be Murdered By*, 2020
* *The Death of Slim Shady (Coup de Grâce)*, 2024

## Web 
* Eminem's Official Website

Kategorio:Repo
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Artistnomoj
Edwin Hubble

**Edwin Powel HUBBLE** [edŭin paŭl habl] (Esperante konata kiel **HUBLO**) (20-a de novembro, 1889 - 28-a de septembro, 1953) estis usona astronomo, membro de nacia akademio de sciencoj Vaŝingtono.

La kosmoteleskopo Hubble, kiu estis enorbitigita en 1990, estis nomita en lia honoro.

En la 20aj jaroj Hubble (Hublo) studis la tiam tiel nomatajn spiralajn galaksiojn kaj li sukcese apartigis unuopajn stelojn en tiuj. Per la ektrovo de cefeidoj en tiuj galaksioj, li povis kalkuli iliajn distancojn. Tiel li montris en 1923, ke la Andromeda galaksio estas je longa distanco ekster la Lakta vojo kaj do povas esti konsiderata kiel propra galaksio. 
 
Post kiam studoj fare de Vesto Slipher, Milton Humason kaj Knut Lundmark jam estis montrintaj, ke la ondlongo de lumo veninta de malproksimaj galaksioj ofte estas pli granda ol tiu emisiita de proksimaj lumfontoj, Hubble montris, en 1929, ke tiu tiel nomata “ruĝenŝoviĝo” tendencas esti proporcie pli granda, ju pli longe for la galaksio estas. Tio estas nomata la leĝo de Hubble. Kvankam la distancoj kalkulitaj de Hubble estis eraraj (ili nun estas konsiderataj proksimume sep foje pli grandaj), la lineara proporcio inter ruĝenŝoviĝo kaj distanco, kiu estas la esenco de la leĝo de Hubble aŭ leĝo de Hublo, pli poste montriĝis valida ankaŭ por multe pli foraj galaksioj.

Pro la fakto, ke ruĝenŝoviĝo rezultas, kiam lumfonto moviĝas for de la observanto (la efiko de Doppler), Hubble esprimis la ruĝenŝoviĝon observitan en la lumo de galaksioj kiel "ŝajnan rapidecon", do kiel la rapidecon, kiun la galaksio devus havi, se la ruĝenŝoviĝo estus kaŭzata de la efiko de Doppler. Hubble tamen ne implicis, ke foraj galaksioj vere moviĝas for de ni, sed konsideris ankaŭ alternativajn klarigojn.

Jam en 1927 Georges Lemaître proponis teorion, laŭ kiu la universo estas ekspansianta, kaj la galaksioj moviĝas for unu de la alia. Tiaspecaj kosmologiaj teorioj, laŭ kiuj la universo originis en praeksplodo (), daŭre furoras, kaj la malkovro de Hubble ludas esencan rolon en ili. Hubble mem ĉiam restis skeptika pri tiaj teorioj.

## Vidu ankaŭ 
* Kosmoteleskopo Hubble
* 2069 Hubble

Kategorio:Usonaj astronomoj
Elamo

**Elamo** estis antikva regno en la sud-okcidento de la moderna Irano, oriente de Tigriso kaj norde de la Persa Golfo. Por antikvuloj ĝi estis konata kiel 'huwaja' (perse), 'elimais' (greke), 'elam' (hebree), la elamanoj mem ĝin nomis 'haltamtu'. Al Elamo apartenis kvar urboj: Avan, Anŝan, Simaŝ kaj Susa (Suzo), la ĉefurbo. Nuntempe la kerna parto de la regiono nomiĝas Ĥuzestano kaj troviĝas en Irano. Elamo estas ankaŭ la nomo de provinco de tiu lando, pli norde.

Elamo estas konata per sia inolinia sistemo de heredsinsekvo. Kulture, Elamo estis malpli sukcesa ol siaj najbaroj - Sumero kaj Babilono - kaj multon importadis de ili. Ekzemple, la skribo estis prenita de la sumeranoj, la arkitekturo de babilonanoj. Ekzistas malmulte da literaturaĵoj de Elamo kaj nenio estas konata pri ilia religio.

La elama lingvo estas malbone pristudita de sciencistoj, sed ĝi neniel rilatas al la sumera, la ŝemidaj kaj la hindeŭropaj lingvoj, kaj nenia moderna lingvo originas el ĝi. Kelkaj fakuloj provis kunligi ĝin kun la dravida lingvaro. Antaŭ 3 000 jaroj elamanoj kreis duonpiktografan skribsistemon, nomitan pra-elama. Pli poste kojnoforma skribo estis enkondukita.

Dum longaj tempintervaloj nenio aŭdeblis pri la elama historio, ĝiaj situo kaj statuso.

eta|
## Kronologio 
* 6-a jarmilo a.K.: Unuaj spuroj de civilizacio - la teritorio de Elamo estis unu el la antikvaj centroj de la monda civilizacio.
* pr. - 2700: datoj pri la unuaj konitaj reĝoj de Elamo. Plej malfrue nun en skribado de la (pra)elama lingvo establiĝis la pra-elama skribo.
* 22-a jarcento a.K. Elamo estas sub kontrolo de Ur.
* ĉirkaŭ - 2000 : Elamo estas forta regno, kiu konkeris kaj ruinigis la sumeran urbon Ur. En skribado de la elama lingvo enkondukiĝas la kojnoforma skribo.
* ĉirkaŭ - 1600: Oni kredas, ke kasitoj kiuj kaptis Babilonon ankaŭ detruis Elamon.
* ĉirkaŭ - 1160: Dum la regado de la reĝo Ŝutruk-Naĥĥunte, Elamo plifortiĝas kaj forpelas la kasitojn. Kreiĝas la unua Elama Imperio, kiu ekzistis nelonge.
* ĉirkaŭ - 1120: Suzo kaj Elamo estis invaditaj de la babilona reĝo Nabuko la 1-a. Tio kondukas al la falo de la Elama Imperio.
* ĉ.- 750: La nova elama reĝlando stariĝas, sed ĝi ne estis tiel forta, kiel la antaŭa. Ĝin ofte minacis Asirio.
* 645 - Elamo estis konkerita de Asirio kaj aneksita. Post tio Elamo neniam sukcesis restariĝi kaj ĝia plua historio estis ligita kun Medio kaj Persio.
* ĉirkaŭ - 320: plej lastaj surskriboj en la elama lingvo.

## Vidu ankaŭ
* Anŝan


Kategorio:Historio de Irano
Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:7-a jarmilo a.K.
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 6-a jarcento a.K.
Eŭrazio

**Eŭrazio** estas kontinentego de 54,6 milionoj da kvadrataj kilometroj, ampleksanta la du mondpartojn Eŭropo kaj Azio. En Eŭrazio kreskis la plej influontaj kulturoj de la tuta mondo, profunde markontaj la sorton de la aliaj kontinentoj.

Diference de la aliaj kontinentoj, Eŭropo kaj Azio ne estas tiom izolaj. Ameriko kaj Aŭstralio estas veraj insuloj, dum Afriko kuniĝas kun Azio nur per mallarĝega kolo en kanalo de Suezo. Tamen Eŭropo kaj Azio kuniĝas per longega limo konsistanta el du ampleksegaj regionoj montaraj nome Uraloj kaj Kaŭkazio. Pro tiu neniu el la du duonoj de Eŭrazio povus esti konsiderata insuloj. Krome la interrilatoj inter malsimilaj landoj ĉirkaŭ tiuj bordoj malhelpas diferencigon. Kulturaj kuniĝoj estas pli evidentaj.

## Aliaj uzoj de la vorto *Eŭrazio* 
# Por anoj de la Rusa movado eŭraziismo *Eŭrazio* signifis Rusion kiel apartan mondoparton inter Eŭropo kaj Azio.
# En la romano 1984 de George Orwell *Eŭrazio* estas unu el la interbatalantaj superpotencoj, kovranta vastajn partojn de kontinenta Eŭropo kaj centra Azio.

## Vidu ankaŭ 
* La limo inter Eŭropo kaj Azio
* Afrik-Eŭrazio
* Eŭraziano
Akademio Literatura de Esperanto

La 24-an de julio 2008 naskiĝis en Roterdamo la **Akademio Literatura de Esperanto** (**ALE**), por daŭrigi la laboron de la iama **Esperantlingva Verkista Asocio** (**EVA**). Ekde 2021 ĝi organizas la Interkulturan Novelo-Konkurson.

Oni ne konfuzu ĝin kun la lingva **Akademio de Esperanto** (**AE** aŭ **AdE**).

## Historio 
EVA fondiĝis en 1983. Ekde 1984 ĝi kunlaboris kun la Universala Esperanto-Asocio. Ĝia ĉefa celo estis "stimuli kaj plialtniveligi la Esperantlingvan verkadon kaj agnoskigi la Esperantan literaturon en kaj ekster la Esperanto-Movado".

## Estraro 
* Prezidanto: Mauro Nervi.
* Sekretario: Spomenka Štimec. 
* Kasisto: Tomasz Chmielik.
* Komitatanoj: István Ertl, Nicola Ruggiero.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* eksa , https://www.akademio-literatura.org/ morta ekde almenaŭ 2025 ("Okazis kriza eraro ĉe tiu ĉi retejo"), arkivigo ankoraŭ duonfunkcia en januaro 2025

Kategorio:Esperanto-asocioj
Esbato

**Esbato**, festo aŭ rito en novpaganismo kaj viĉo, kiu festas la plenan lunon. Ĉar la luno estas simbolo de la Diino kaj la ina principo, esbatoj estas aparte gravaj en tradicioj kiel diana viĉo kiuj emfazas inan diecon. Ĉi tiuj lunfestoj estas ofte distingitaj de la sunaj festoj aŭ ŝabatoj.

Oni foje uzas tradiciajn nomojn por la esbatoj:

*januaro: Lupa Luno
*februaro: Neĝa Luno
*marto: Verma Luno
*aprilo: Roza Luno
*majo: Plenflora aŭ Grensema Luno
*junio: Fraga Luno
*julio: Tondra Luno
*aŭgusto: Ruĝa Luno
*septembro: Rikolta Luno
*oktobro: Ĉasista Luno
*novembro: Kastora Luno
*decembro: Frida Luno

Kiam monato entenas du plenlunojn, la dua nomiĝas Blua Luno.

Kategorio:Novpaganismo
Kategorio:Viko
Erich Kästner

**Erich KÄSTNER**  (naskita la 23-an de februaro 1899 en Dresdeno, mortinta la 29-an de julio 1974 en Munkeno) estis germana verkisto.

En Lepsiko li studis historion, filozofion, germanistikon kaj teatran sciencon. Ekde 1927 li laboris kiel verkisto en Berlino.

En 1933 la nazioj malpermesis liajn verkojn. Kvankam plurfoje arestita, Kästner restis en Germanio, ĉar li volis rekte observi ĉiujn okazaĵojn. Komence li publikigis siajn verkojn en Svislando, sed ekde 1943 ankaŭ tio ne plu estis ebla. Post la milito Kästner fondis kabaredon. Dum la 1950-aj kaj 60-aj jaroj li gajnis plurajn literaturpremiojn, ekz. en 1957 la renoman Georg-Büchner-Preis. Plej sukcesaj estis liaj akraj satiraĵoj kaj humuroplenaj infanlibroj. Multaj verkoj de li estis filmigitaj. Ekzemple usona filmo *The Parent Trap* estis filmita dufoje en 1961 kaj 1998 kaj baziĝas sur *Das doppelte Lottchen*, rakonto pri unuovaj ĝemeloj, kiuj estis disigitaj je naskiĝo pro la divorco de la gepatroj. Ili hazarde renkontas unu la alian en somera feriejo kaj decidas interŝanĝi identecon por renkonti la alian gepatron.

## Famaj verkoj 
* *Herz auf Taille* (poemoj, 1928)
* *Emil und die Detektive* (infanlibro, 1928)
* *Lärm im Spiegel* (poemoj, 1929)
* *Ein Mann gibt Auskunft* (poemoj, 1930)
* *Pünktchen und Anton* (infanlibro, 1931)
* *Der 35. Mai* (infanlibro, 1931)
* *Fabian. Die Geschichte eines Moralisten* (romano, 1932)
* *Gesang zwischen den Stühlen* (poemoj, 1932)
* *Das fliegende Klassenzimmer* (infanlibro, 1933)
* *Drei Männer im Schnee* (romano, 1934)
* *Emil und die drei Zwillinge* (romano, 1934)
* *Die verschwundene Miniatur* (romano, 1935)
* *Georg und die Zwischenfälle* (romano, 1938)
* *Das doppelte Lottchen* (infanlibro, 1949)
* *Die Konferenz der Tiere* (infanlibro, 1949)
* *Die dreizehn Monate* (poemoj, 1955)
* *Als ich ein kleiner Junge war* (membiografio, Atrium, 1957)
* *Der kleine Mann* (1963)
* *Der Kleine Mann und die Kleine Miss* (1967)

## En Esperanto aperis 
*Parolas maljunulo*  / [El la germana: Horst Michling]. 
En: 25 jaroj : antologio de belartaj konkursoj. – Budapest : Hungara Esperanto-Asocio, 1977. - p.108 – 109 
ISBN 963-571-005-4

## Vidu ankaŭ 
* 12318 Kästner, asteroido

## Eksteraj ligiloj 
* *"La puno", ĉapitro el la romano "La fluganta klasĉambro"* 
* 
* *La evoluo de la homaro* 
* usona filmo The Parent Trap (de 1961) en IMDb


Kategorio:Germanaj porinfanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj satiristoj
Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Germanaj pacistoj
Kategorio:Germanoj de la unua mondmilito
Kategorio:Lepsiko
Kategorio:Universitato Rostock
Espirito-Santo

**Espirito-Santo** (*Espírito Santo*, **Sankta Spirito**, portugallingve) estas brazila ŝtato en sudorienta regiono. Ĝia ĉefurbo estas Vitória.

La insuloj *Trindade* (Triunuo) kaj *Martim Vaz* formas malgrandan arkipelagon je 1200 km oriente de la urbo Vitória en Suda Atlantika Oceano, apartenanta al la ŝtato Espirito-Santo.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

## Esperanto en Espirito-Santo 
Malmultaj estas la informoj pri la Esperanto-movado en Espírito Santo, sed ŝajne D-ro Arthur Lourenço de Araújo Primo, estis pioniro de la Esperanto-movado en Vitória kaj delegito de UEA kiam ĝia sidejo ankoraŭ estis en Svislando; krome li estis delegito de pluraj brazilaj kongresoj de Esperanto kaj ĉefa instiganto de la 8-a Brazila Kongreso de Esperanto okazinta en Vitória de la 21-a ĝis la 24-a de Novembro 1926; tamen, li ne povis partopreni en la Organiza Komitato ĉar en la sama epoko li estis elektita, de la subŝtata estro, kiel Ĝenerala Sekretario de la Organiza Teknika Komitato de la 8-a Brazila Geografia Kongreso, okazinta ankaŭ en Vitória, al kiu ne eblis rifuzi.

Jaroj poste venis alia grava apogo al Esperanto de la Beletra Akademio de la ŝtato, kiu laŭ propono de la akademiano José Paulino Alves Junior okaze de kunsido la 24-an de Februaro 1944, dato de la komenciĝo de la Beletristika Jaro, konsideris fondita "Centro Espírito-Santense de Esperanto".

En 1945, Artur Lourenço de Araújo Primo reprezentis la lokan movadon ĉe 10-a Brazila Kongreso de Esperanto.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Espirito-Santo
Kategorio:Subŝtatoj de Brazilo
Embla

Laŭ la Nord-ĝermana mitologio, ***Embla*** estis la unua virino de la mondo, kreita kune kun sia edzo Ask el ĉestrande flosanta ligno, far la tri frataj dioj Odino, Vili kaj Ve. La signifo de la nomo estas iu arb-speco, eble ulmo.
----
Kp. Eva

Kategorio:Legendaj prapatroj
Kategorio:Roluloj de la nord-ĝermana mitologio
Erich Maria Remarque

**Erich Maria REMARQUE**  (naskiĝis la  en Osnabrück, mortis la  en Locarno) estis germana verkisto.

Lia origina nomo estis Erich Paul REMARK, ekde 1923 li nomis sin REMARQUE, ĉar lia familio devenis de francio. Li havis 18 jarojn, kiam li iris al la fronto kiel soldato. Post la Unua Mondmilito li vivtenis sin interalie kiel instruisto, komercisto kaj redaktoro.

En la jaro 1929 Remarque publikigis sian plej faman verkon "En okcidento nenio nova" (*Im Westen nichts Neues*), kiu el la perspektivo de 19-jara frontsoldato priskribis la tutan kruelecon de la Unua Mondmilito. La verko estis granda sukceso, estis vendita en rekordaj kvantoj. Ankaŭ en multaj aliaj landoj ĝi sukcesis. Entute tradukoj en 60 lingvoj aperis. Pluraj fortaj, efektaj kaj pensigaj verkoj sekvis. Ili en efika, emociiga lingva stilo realisme priskribis la tempon tuj post la milito (kaj la paradoksecon kaj cinismon de la socia "moralo" rilate tion) en *Der Weg zurück* *(La vojo returne)*. Aliaj verkoj temas pri la jaroj postaj, ĉefe la nazitempaj jaroj, kaj duamilitatempaj, elvokante samtempe la malfacilegajn vivproblemojn estigitaj de tiaj teruraj okazintaĵoj: En *Amu vian najbaron* li priskribis la vivon de la germanaj fuĝintoj ekzilitaj (en scenoj kaj situoj, kiuj multflanke retroviĝas nuntempe je aliaj enmigrintoj el multaj landoj al Eŭropo), la travivaĵoj ĉe la orienta fronto kaj en germanaj urboj dum la bombadoj, travivaĵoj en koncentrejo.

En la jaro 1933 la nazioj malpermesis kaj bruligis liajn verkojn. Remarque ekde 1931 jam vivis en Svislando, poste li elmigris al Usono kaj fariĝis usonano. Li edziĝis al usona eksaktorino Paulette Goddard. En 1948 li revenis al Svislando, kie li mortis en Locarno. Liaj romanoj publikigitaj ĵus post la fino de la Dua Mondmilito estis malbone taksitaj en Germanio, ĉar germanoj ne estis pretaj akcepti la priskribon de tio, kio estis farata nazitempe, kune kun ĉia ties krueleco.

## Listo de verkoj 
250px|dekstra|*Im Westen nichts Neues*, 1929
* *Die Traumbude* (1920)
* *Station am Horizont* (1927/28)
* *Im Westen nichts Neues* (*En Okcidento nenio nova*, 1929)
* *Der Weg zurück* (*La vojo returne*, 1931)
* *Drei Kameraden* (1938)
* *Liebe deinen Nächsten* (1941)
* *Arc de Triomphe* (1946)
* *Der Funke Leben* (1952)
* *Zeit zu leben und Zeit zu sterben* (1954)
* *Der schwarze Obelisk* (1956)
* *Die Nacht von Lissabon* (1963)
* *Schatten im Paradies* (1971, postmorte)

Liaj libroj estis tradukitaj en minimume 58 lingvojn.

## En Esperanto aperis 
* *En okcidento nenio nova* / El germana lingvo trad. de kvar. - Köln: Heroldo de Esperanto, 1929. - 252 p. : ilustr. Originalo: *Im Westen nichts Neues*
* *La vojo returne* / El germana lingvo trad. Joseph F. Berger. - Köln: Heroldo de Esperanto, 1931. - 369 p. Originalo: *Der Weg zurück*
* *La vojo returne* / El germana lingvo trad. Joseph F. Berger. - Rickmansworth: Esperanto Publ. Co., [proks. 1935]. - 369 p. Originalo: *Der Weg zurück*
* *Amu vian proksimulon!* (revuo Esperanto, 1942, p. 3-4, tr. Francois Hayotte)

## Eksteraj ligiloj 
* plurlingva TTT-ejo pri li kaj liaj verkoj
* Amu vian proksimulon

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Homoj rilataj al Osnabrück
Emausa monaĥejo

eta|300px|dekstra|Emaus-monaĥejo
**Emausa monaĥejo** nomata ankaŭ **monaĥejo Na Slovanech** aŭ nur ***Emauzy***, estas iama monaĥejo en Prago, Ĉeĥio. Fondis ĝin Karolo la 4-a en la jaro 1347 kun permeso de la papo por slavaj Benediktanoj. Finkonstruita en 1372. Estas notinde, ke ĉi tie estiĝis en la jaro 1395 la glagolskriba parto de t. n. Reims-a Evangelio, je kiu ĝis la franca revolucio ĵuris la francaj reĝoj. En la 15-a jarcento posedis la monaĥejon la husanoj, kiuj fondis tie 1448 la ununuran utrakvistan monaĥejon. La alikonstruoj devenas de la 17-a, 18-a kaj 19-a jarcentoj. En la ambito oni trovas vidindajn gotikajn freskojn de post la jaro 1360. Tiu ĉi valorega memorindaĵo el la epoko de Karolo la 4-a estis grave damaĝita per bombatako je la 14-a de februaro 1945. Tuj post fino de la dua mondmilito oni komencis ĝin rekonstrui. La modernaj turoj frapas la okulojn de malproksime kaj vekas diskutojn, ĉu taŭgas tia kombino de malnova kaj nova arkitekturoj.

## Vidu ankaŭ 
* Bombardado de Prago (1945)

Kategorio:Monaĥejoj en Prago
Kategorio:Konstruaĵoj en Nova Urbo (Prago 2)
Kategorio:Benediktanaj monaĥejoj en Ĉeĥio
Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Prago
Kategorio:Fondita de Karolo la 4-a
Kategorio:Monaĥejoj fonditaj en la 14-a jarcento
Ekspoziciejo Ĉe Hibernoj

eta|Domo "Ĉe Hibernoj
**Ekspoziciejo "Ĉe Hibernoj"** () en la placo de Respubliko () en Prago estas notinda empirstila konstruaĵo el la faroj 1808-1811, alikonstruita laŭ la planoj de arkitekto J. Fischer. Origine ĝi estis baroka preĝejo, konstruita de la irlandaj franciskanoj, nomataj Hibernoj, samtempe kun la apuda monaĥejo (de tie la nomo de la ekspozicia domo kaj de la apuda strato). La objekton oni adaptis post la jaro 1945 por ekspozicioj; ĉi tie okazas precipe specialaj ekspozicioj de arto kaj industrio.

Kategorio:Palacoj en Prago
Kategorio:Teatroj en Ĉeĥio
Kategorio:Konstruaĵoj en Nova Urbo (Prago)
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Prago
Edwin Drake

Kolonelo **Edwin L. DRAKE** (Edŭin L. DREJK) (naskiĝis la 29-an de marto 1819, Greenville, Novjorkio, Usono – mortis la 8-an de novembro 1880, Bethlehem, Pensilvanio) estis naftoindustria entreprenisto, kiu en 1859 boris la unuan funkciantan naftoputon en Titusvilo, Pensilvanio, la unuan en la mondo.

Drake estis originale konduktoro ĉe la fervojo (New Havenben, Connecticut). Li aĉetis kelkajn el akcioj de Pennsylvania Rock Oil Company. Tiam tiu kompanio kolektis nafton en Titusville, el surfacaj (nafto)aperoj por medicina uzo. Kiam Drake vizitis Titusville pro alia negoco, li ekzamenis la bormetodojn de la salminado.

Komisie de George H. Bissell, loka bienulo, Drake konvinkis la kampanion por pruntedoni la teron por boradoj. Li komencis la boradon en 1858 kaj trovis nafton la 28-an de aŭgusto 1859, en profundo de 21 m.

Danke al liaj boraj metodoj, Titusville kaj aliaj ĉirkaŭaj komunumoj ekfloris. Drake ne patentigis sian metodon kaj poste perdis sian tutan havaĵon. Li vivis dum 10 jaron en malriĉeco, kiam leĝdona asocio de Pensilvanio donis al li pension.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Drakes Well

Kategorio:Usonanoj
Ernesto Sábato

La argentina verkisto **Ernesto SÁBATO** [sAbato] naskiĝis la  en Rojas kaj mortis la . Li studis fizikon kaj laboris altnivele en tiu kampo, sed rezignis je ĝi favore al literaturo. Li verkis du el la plej bonaj romanoj de la 20-a jarcento: "Pri herooj kaj tomboj" kaj "Abbadon, la ekstermisto". Lastatempe li verkis "Antaŭ la fino", memoroj kaj meditoj pri la sorto de la homaro.

Li estris komitaton esplorantan la veron pri malhumanaĵoj dum la diktaturo fare de armeestroj en Argentino.

## Famaj verkoj 
* El túnel (1948)
* Sobre héroes y tumbas (1961)
* El escritor y sus fantasmas (1963)
* Abbadon, el exterminador (1974)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Kategorio en hispanlingva DMoz 

Kategorio:Argentinaj verkistoj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Premio Cervantes premiitoj
Ernesto Zedillo Ponce de León

**Ernesto ZEDILLO PONCE DE LEÓN**  (naskiĝis en 1951) estas meksika politikisto.eta|Ernesto Zedillo Ponce de LeónLi estis prezidanto de Meksiko dum la jaroj 1994-2000. Li estis la lasta prezidanto de la 71-jardaŭra regado de la Revolucia Institucia Partio. Inter aliaj fiaskoj, Zedillo ne sukcesis bone komuniki kun la Zapatista Armeo por Nacia Liberigo.

## Aliaj projektoj 
Kategorio:Meksikaj ekonomikistoj
Kategorio:Meksikaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Meksiko
Episkopa Eklezio de Usono

**Episkopanismo** estas la usona branĉo de anglikanismo, kiu sendependiĝis el la Eklezio de Anglio je 1784. Ĝi unufoje estis la ĉefa religio de la elito de Usono. En la 20-a jarcento, ĝi moderniĝis kaj ŝrumpis kaj nun havas nur 2,3 milionojn da kredantoj (1&nbsp;% el la nacio). Episkopanismo estas pli liberala ol la korpo de tutmonda anglikanismo kaj usona kristanismo. Ekzemple, en 2003, la Eklezio elektis malkaŝan samseksemulon kiel episkopo.

Unu emfazo de episkopanismo dum la pasintaj cent jaroj estas socia justeco.

La nomo devenas de *episkopo*, ĉar la episkopo estas la plej alta rango en la eklezio.

Kategorio:Anglikanismo
Kategorio:Ismoj
Kategorio:Religio en Usono
Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Kristanismo en Usono
Kategorio:Kristanismo en Ameriko
Enrico Caruso

eta|thumbtime=1|*Lucia di Lammermoor* (1908).
**Enrico CARUSO** [Enriko Karuzo] (naskiĝis la 27-an de februaro, 1873, mortis la 2-an de aŭgusto 1921) estis itala tenora kantisto en operoj.

Caruso naskiĝis en Napolo. En la jaro 1894 li tie komencis sian muzikan karieron. Sian unuan grandan sukceson li festis kvar jarojn poste en Milano. En 1903 li unuafoje kantis en la Nov-Jorka Metropolitan Opera.

La repertuaro de Caruso ampleksis proksimume 60 (ĉefe italajn) operojn kaj 500 kantojn. Kiel unu el la unuaj kantistoj li registris sian voĉon sur sondiskoj. Pro la uzado de tiu nova medio kaj pro sia eksterordinare esprimoplena voĉo li fariĝis la plej renoma operkantisto de sia tempo.

Enrico Caruso mortis en Napolo en 1921.

eta|maldekstra|Aŭskultu: „La donna è mobile“ (Rigoletto)

Caruso, Enrico
Caruso, Enrico
Terminaro pri elektro

Jen listo de konceptoj kaj objektoj uzataj en la fakoj koncernantaj elektron.

## Komponantoj 
### Ĝeneralaj komponantoj
*Akumulatoro
*Borno / Klemo
*Cifereca bazo
*Diodo
*Drato
*Induktilo
*Kondensatoro
*Konektilo
*Mikrocirkvito
*Relajso
*Rezistilo
*Transformatoro
*Transistoro

### Mezuraparatoj
*Ampermetro
*Frekvencometro
*Omometro
*Voltmetro
*Kilovathormetro
*Elektrometro

## Nocioj
*Elektrona teorio kaj atomoj
*Forfluo
*Induktanco
*Impedanco
*Kapacitanco
*Kirlokurento
*Kurento
*Kurta cirkvito
*Povumo
*Reaktanco
*Resonanco
*Rezistanco
*Tensio

## Leĝoj 
*Ekvacioj de Maxwell
*Leĝo de Omo
*Leĝo de Ĵulo aŭ (Leĝo de Joule)
*Leĝo de Biot-Savart
*Kulomba leĝo
*Leĝo de Lenz-Faraday

## Eksteraj ligiloj 
* De la fizika fundamento tra la konsisteroj ĝis la funkcikapablaj cirkvitoj kaj elektrofaka terminaro  kompilita de Kristály Tibor.

Kategorio:Glosaroj
elektro
Kategorio:Elektromagnetismo
Kategorio:Elektro
Kategorio:Elektra inĝenierarto
Erika Mann

:*Ĉi tiu artikolo temas pri la verkistino Erika Mann (1905–1969). Oni ne konfuzu ŝin kun la samnoma politikistino Erika Mann (nask. 1950), membro de la Eŭropa Parlamento.*

**Erika Julia Hedwig MANN** (naskiĝis la 9-an de novembro 1905 en Munkeno, mortis la 27-an de aŭgusto 1969 en Zuriko, Svislando) estis germana verkistino, ĵurnalistino kaj aktorino. Ŝi estis la filino de Thomas Mann, la fratino de Klaus Mann kaj Golo Mann kaj la nevino de Heinrich Mann.

La verkaro de Erika Mann konsistas ĉefe el infanliteraturo, rakontoj, eseoj, vojaĝraportoj, biografioj kaj tekstoj por la kontraŭnazia kabaredo *Die Pfeffermühle* kun kiu ŝi tre sukcese turneis tra Eŭropo. La nomon *Die Pfeffermühle* (la pipra muelilo) inventis ŝia patro Thomas Mann. En la jaro 1933 Erika Mann elmigris al Svislando, kvar jarojn poste al Usono. Tie ŝi provis daŭrigi sian kabaredan laboron (nomante la entreprenon *The Peppermill*), sed ne gajnis tiel grandajn sukcesojn kiel en Eŭropo. En 1952 ŝi revenis al Svislando, kie ŝi restis ĝismorte.

## Listo de verkoj 
* *Rundherum. Das Abenteuer einer Weltreise* (vojaĝraporto, kun Klaus Mann, 1927)
* *Stoffel fliegt übers Meer* (infanlibro, 1932)
* *Muck, der Zauberonkel* (infanlibro, 1934)
* *Zehn Millionen Kinder. School for Barbarians* (eseo, 1938)
* *Escape to Life* (pri la ekzila vivo, kun Klaus Mann, 1939)
* *Das letzte Jahr. Bericht über meinen Vater* (biogr. pri sia patro, 1956)
* *Die Zugvögel* (infanlibro, 1959)

Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj
Efiko de Purkyně

eta|Simulado de la efiko
**Efiko de Purkyně** (laŭ la ĉeĥa fiziologo Jan Evangelista Purkyně): dum krepusko la homa okulo perceptas la bluan koloron pli bone ol la ruĝan, tial ĉe tagiĝo la bluaj objektoj aperas kiel la unuaj kaj ĉe vesperiĝo malaperas kiel la lastaj.

Kategorio:Okulo
Kategorio:Vidado
Ernst Lubitsch

eta|dekstra|Ernst Lubitsch
**Ernst LUBITSCH** ( en Berlino, Germanio;  en Losanĝeleso, Kalifornio) estis germana/usona reĝisoro. Li ankaŭ laboris kiel scenaristo kaj aktoro, sed ekde 1918 plene dediĉis sin al la reĝisorado.

Post kelkaj mutfilmoj por la UFA, li en la jaro 1922 transloĝiĝis al Usono, eklaborante por Paramount. Lia specialaĵo tie estis operetaj filmoj, satiroj kaj komedioj, kiujn li ofte spicis per frivolaj aludoj.

## Famaj filmoj 
* Madame Dubarry (Germanio, 1918)
* Rausch (Germanio, 1919)
* Sumrun (Germanio, 1920)
* Anna Boleyn (Germanio, 1920)
* The Love Parade (Usono, 1929; lia unua son-filmo)
* Monte Carlo (Usono, 1930)
* Trouble in Paradise (Usono, 1932)
* Angel (Usono, 1937)
* Ninotchka (Usono, 1939)
* The Shop Around the Corner (Usono, 1939)
* That uncertain feeling (Usono, 1941)
* To be or not to be (Usono, 1942)
* Heaven can wait (Usono, 1943)
* The lady in ermine (Usono, 1947)

Lubitsch, Ernst
Eduard Mörike

**Eduard MÖRIKE** [Eduad MErike], naskiĝis la 8-an de septembro 1804 en Ludwigsburg, mortis la 4-an de junio 1875 en Stutgarto, estis germana teologo kaj verkisto.

Mörike studis teologion en Tübingen, poste laboris en pluraj lokoj kiel vikario kaj (ekde 1851) kiel instruisto pri literaturo.

La verkaro de Mörike estas stile inter romantismo kaj realismo. Li publikigis poemojn, fabelojn, novelojn kaj idiliojn, krome li dediĉis sin al la traduko de verkoj el la klasika antikveco. Sian solan romanon *Maler Nolten* (1832) li poste prilaboris, por anstataŭigi la romantismajn enhavojn per realismaj. La projekto tamen restis fragmento.

## Verkoj (elekto) 
* Gedichte (poemoj, 1838 kaj – pli amplekse – 1848 kaj 1864)
* Classische Blumenlese (tradukaĵoj, 1840)
* Maler Nolten (romano 1832)
* Mozart auf der Reise nach Prag (novelo, 1856)

## En Esperanto aperis 
* **1988**: Al harpo eola; Matene en veturilo; Noktomeze; Demando kaj respondo. En: Übertragungen = Transkondukoj / Trad. Guido Holz. Messkirch: Gmeiner, 1988. – p.&nbsp;48 - 52 ISBN 3-926633-14-X
* Pliajn tradukojn vd. en "eksteraj ligiloj".

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj de kaj pri Eduard Mörike en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo

## Rete legeblas 
Mozart rakontas  Trad. Joseph F. Berger

Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Elbo

**Elbo** laŭ PIV estas

*insulo en Italio, kie Napoleono estis ekzilita, kaj
*rivero en Ĉeĥio kaj Germanio, ĉeĥe: *Labe*, germane: *Elbe*

Simila al la ĉeĥa formo de rivero Elbo estas
*Labé aŭ esperante: Labeo, urbo en Futa Ĝalon, Gvineo.

## Rilataj artikoloj
* Kanjono de Elbo
Eŭro-moneroj

[eta|[Portugalaj eŭro-moneroj|1,00 € Portugala, eŭra monero.]]

**La eŭro (EUR aŭ €)** estas la komuna monunuo por 20 el la 27 landoj de la Eŭropa Unio, kaj krome en Bosnio, Kosovo kaj Montenegro, kiuj antaŭe uzadis germanajn markojn, kaj ekuzis eŭron de la 1-a de januaro 2002. Eŭro ankaŭ estas uzata en la memstaraj landetoj Andoro, Monako, San-Marino, Vatikano kaj eĉ Ĝibraltaro, kvankam plu dependa de Britio, kiu siaflanke ne uzas eŭron. La **moneroj** kaj monbiletoj ekuziĝis je la 1-a de januaro 2002, sed la presita (stampita) jaro foje montras sin tiel frue kiel 1999, kiam la monunuo oficiale ekestis kaj oni ekproduktis la monerojn.

Unu eŭro dividiĝas je 100 cendoj. La moneraro konsistas el ok valoroj:

Ĉiuj moneroj havas flankon komunan, kiu montras la valuton de la monero, desegnitan de belgo Luc Luyckx. La desegno de la moneroj 1-, 2-, kaj 5-cendaj simbolas la lokon de Eŭropo en la mondo kiel tuto. La bildo sur la moneroj 10-, 20-, kaj 50-cendaj montras la kuniĝon de la membroŝtatoj (rimarku, ke ĝi montras ĉiujn tiamajn membroŝtatojn de EU, ne nur tiujn, kiuj jam akceptas la eŭron). Finfine, la moneroj 1- kaj 2-eŭraj montras Eŭropon sen landlimoj. Ĉiuj moneroj inkluzivas en la desegnaĵo 12 stelojn.

Ĉiu lando, kiu partoprenas la eŭron, havas proprajn desegnaĵojn sur la alia flanko de la moneroj. Ĉi-tiuj varias, ekde simpla montro de la monarĥo (ekzemple Belgio) ĝis tute malsama desegnaĵo ĉe ĉiu monero (ekzemple Italio). Tamen, ĉiuj moneroj iel montras 12 stelojn ankaŭ sur tiu flanko. Por vidi la naciajn flankojn de la diversaj landoj, bonvolu elekti el la jenaj ligiloj, kiuj montriĝas laŭ la ordo preferata de la Eŭropa Centra Banko (alfabeta laŭ la propralingva nomo):
* Andoraj eŭro-moneroj
* Aŭstriaj eŭro-moneroj
* Belgaj eŭro-moneroj
* Estonaj eŭro-moneroj
* Finnaj eŭro-moneroj
* Francaj eŭro-moneroj
* Germanaj eŭro-moneroj
* Grekaj eŭro-moneroj
* Hispanaj eŭro-moneroj
* Irlandaj eŭro-moneroj
* Italaj eŭro-moneroj
* Kipraj eŭro-moneroj
* Latvaj eŭro-moneroj
* Luksemburgaj eŭro-moneroj
* Maltaj eŭro-moneroj
* Monakaj eŭro-moneroj
* Nederlandaj eŭro-moneroj
* Portugalaj eŭro-moneroj
* San-Marinaj eŭro-moneroj
* Slovakaj eŭro-moneroj
* Slovenaj eŭro-moneroj
* Vatikanaj eŭro-moneroj

Kvankam ne EU-membroj, Monako, San-Marino kaj Vatikano ankaŭ eldonas eŭro-monerojn kun siaj aparte desegnitaj naciaj flankoj. Ĉi tiuj ne multe cirkulas, sed interesas precipe monerokolektistojn. La moneroj de Monako montras la heraldikon de la princa familio kaj la sigelon kaj bildon de la reganto (ĉe eldono), princo Rainier la 3-a (Monako); tiuj de San Marino montras diversajn turojn kaj publikajn konstruaĵojn de tiu landeto, kaj la nacian heraldikon. La moneroj de Vatikano ĝis 2006 prezentis la portreton de papo Johano Paŭlo la 2-a, kaj ekde 2006 de la nova papo Benedikto la 16-a.

Kategorio:Eŭro
Kategorio:Moneroj
Eŭzebio de Cezareo

**Eŭzebio de Cezareo** (ĉ. 260 - ĉirkaŭ 340) (malnovgreke *Εὐσέβιος ὁ τῆς Καισαρείας*, latine, *Eusebius*) estis historiisto de la kristana eklezio, episkopo de Cezareo en Palestino kaj partopreninto en la Koncilio de Niceo. Lia ĉefa verko estas *Prieklezia historio* (ĉ. 325, greklingva), kiu estas historio de kristanismo ekde la naskiĝo de Jesuo Kristo ĝis la Koncilio en 325. Li kompilis la historion el la pli antikvaj verkoj (multaj nun perditajn) de historiistoj (ekzemple, Josephus), episkopoj, sanktuloj kaj herezuloj. Lia historio fariĝis la "tradicia" historio de frua kristanismo. Li verkis la historion por aliaj kristanoj.

Alia nomo de Eŭzebio estis Eŭzebio Pamfilio ĉar li estis amiko de Pamfilo.

Eŭzebio estis alte klerigita kaj admiranto de Origeno kaj Konstantino.

**Doktrine**, Eŭzebio kredis al duon-arianismo kaj unufoje eĉ provizis rifuĝejon al Ario mem. Duon-arianismo staris meze inter arianismo kaj katolikismo. La Koncilio prenis la baptan kredon de Eŭzebio kaj redaktis ĝin por produkti la Nicean Kredon, kiu favoris katolikismon kontraŭ arianismo. Por fari tion, la Koncilio aldonis la vorton *homoousios* ("kunsubstanca") al lia kredo. Eŭzebio subskribis la Nicean Kredon, sed poste staris kontraŭ ĝi: laŭ duon-arianismo, Kristo kaj Dio ne estas *homoousios* (sama *ousios* aŭ substanco) sed *homoiousios* (simila substanco).

La Nova testamento de Eŭzebio ekskludis la librojn:

* *Jakobo*
* *2 Petro*
* *2 Johano*
* *3 Johano*
* *Judas*

Kvankam tiuj libroj estis legitaj en multaj preĝejoj en lia tago, laŭ Eŭzebio ili ne estis menciitaj de la aŭtoroj en la tempo de la apostoloj. Malsimile al la aliaj libroj de la Nova testamento. La kanono de la Nova testamento ne estis firme decidita ĝis la jarcento post Eŭzebio.

Laŭ Eŭzebio, Paŭlo skribis 14 leterojn, inkluzive de la letero al la Hebreoj. La greka de la letero estas pli bonstila ol la aliaj leteroj ĉar ĝi estas traduko el la hebrea.

Eŭzebio opinias, ke la *Apokalipso* ne estis verkita de Johano la Evangeliisto ĉar la greka estas pli aĉa ol lia evangelio.

Kategorio:Episkopoj
Kategorio:Kristanaj historiistoj
Kategorio:Kristanoj de la 4-a jarcento
Eŭropo (luno)

**Eŭropo** (J II Europa) estas la 6-a plej proksima satelito de Jupitero eltrovita ĝis nun.

Ĝi estas la plej malgranda el la kvar Galilejaj satelitoj. Ĝia surfaco estas ege glata kaj konsistas el glacio. Oni kredas ke ekzistas oceano de akvo sub la glacio.

## Nomo 
Ne konfuzu ĝin kun Eŭropo (kontinento sur Tero), nek kun 52 Europa (la asteroido), nek kun Eŭropio (elemento 63).

En Esperanto foje aperis ankaŭ la pli malofta nomo Eŭropao, por pli klare distingi la sateliton disde la kontinenton Eŭropo. Tamen, la formo neniam populariĝis; Reta Vortaro ne mencias ĝin, kaj la Astronomia Terminaro listigas ĝin kiel evitindan kaj resendas al la kutima formo Eŭropo.

## Referencoj 
Kategorio:Lunoj de Jupitero