open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mihály Krasznay

**KRASZNAY Mihály** [pr. krasnai] *François de la Mouche* (Mustárdi) estis hungara aktoro naskiĝinta en Szilágysomlyó la 29-an de septembro 1832 kaj mortinta en Koloĵvaro la 27-an de aŭgusto 1892. 

## Kariero
Li debutis 1854 en la trupo de Pál Csabay. Ekde 1871 ĝis 1887 li estis ano de la Nacia Teatro de Koloĵvaro. Lia edzino estis Mária Kőrösi. 

## El liaj roloj
*Lajos (Tóth E.: A falu rossza); 
*Moór Károly (Schiller: Haramiák); 
*Tiborc (Katona J.: Bánk bán); 
*Tamás (Shakespeare.: Lear király); 
*Mihály (Szigeti J.: Csizmadia mint kísértet); 
*Ákos (Szigligeti E.: Mama).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Krasznay, M.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Centrita plurlatera nombro

La **centritaj plurlateraj nombroj** estas serioj de figurigaj nombroj, ĉiu formita per meza punkto, ĉirkaŭbarita per plurlateraj tavoloj kun konstanta kvanto de lateroj. Ĉiu latero de plurlatera tavolo enhavas je unu punkto pli ol latero de la antaŭa tavolo, tiel startanta de la dua plurlatera tavolo ĉiu tavolo de centrita *k*-latera nombro enhavas je *k* pli multajn punktojn ol la antaŭa tavolo.

Ĉi tiu serio konsistas el la
* centritaj triangulaj nombroj 1, 4, 10, 19, 31, ... ()
* centritaj kvadrataj nombroj 1, 5, 13, 25, 41, ... ()
* centritaj kvinlateraj nombroj 1, 6, 16, 31, 51, ... ()
* centritaj seslateraj nombroj 1, 7, 19, 37, 61, ... ()
* centritaj seplateraj nombroj 1, 8, 22, 43, 71, ... ()
* centritaj oklateraj nombroj 1, 9, 25, 49, 81, ... ()
* centritaj naŭlateraj nombroj 1, 10, 28, 55, 91, ... ()
* centritaj deklateraj nombroj 1, 11, 31, 61, 101, ... ()
kaj tiel plu.

Jenaj figuroj montras kelkajn ekzemplojn de centritaj plurlateraj nombroj kaj ilian geometrian konstruadon. (Kompari ĉi tiujn figurojn kun la figuroj en plurlatera nombro.)

Centritaj kvadrataj nombroj

Centritaj seslateraj nombroj

Kiel videblas en la figuroj pli supre, la *n*-a centrita *k*-latera nombro povas esti ricevita per meto de *k* kopioj de la *(n-1)*-a triangula nombro ĉirkaŭ centra punkto; pro tio, la *n*-a centrita *k*-latera nombro povas esti prezentita kiel

:C_{k,n} =\frac{kn}{2}(n-1)+1

Same kiel estas en la okazo de regulaj plurlateraj nombroj, la unua centrita *k*-latera nombro estas 1. Tial, por ĉiu *k*, 1 estas ambaŭ *k*-latera kaj centrita *k*-latera. La sekva nombro kiu estas ambaŭ *k*-latera kaj centrita *k*-latera estas:

:\frac{k^2}{2}(k-1)+1

Tiel 10 estas ambaŭ triangula kaj centrita triangula, 25 estas ambaŭ kvadrata kaj centrita kvadrata, kaj tiel plu.

Primo *p* ne povas esti plurlatera nombro, escepte de tio ke *p* estas la dua *p*-latera nombro, sed multaj centritaj plurlateraj nombroj estas primoj.

## Referencoj 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Centrita kuba nombro

Kategorio:Figurigaj nombroj
Paula Krasznai

**KRASZNAI Paula** [pr. krasnai] estas rumanuja hungara aktorino naskiĝinta en Kluĵo la 24-an de junio 1931. 
## Kariero
Ŝi debutis en 1953 en Baia Mare. Ekde 1955 ĝis 1988 ŝi estis anino de la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház de Kluĵo.
## El ŝiaj roloj
*Katyerina (Ostrovskij: Vihar); 
*Desdemona (Shakespeare.: Otelo); 
*Királyné (Hugo: Ruy Blas); 
*Éva (Madách I.: Az ember tragédiája); 
*Varja (Ĉeĥov: Cseresznyéskert); 
*Baradlayné (Jókai M.: A kőszívű ember fiai).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Krasznai, P.
Margit Kőszegi

**KŐSZEGI Margit** [pr. koe:segi] estas hungara aktorino, kantistino naskiĝinta en Máramarossziget la 11-an de marto 1902 kaj mortinta en Târgu Mureş la 2-an de februaro 1988. 

## Kariero
En 1924 aperis en scenejo kiel operkantistino anstataŭigante iun. En jaroj 1930–1933 ŝi ludis en la trupo de Ernő Vigh, ekde 1933 en la Teatro Thália de Kluĵo poste en Nacia Teatro. Ekde 1946 ŝi ludis en Székely Színház, ekde 1961 en la teatro Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureş. 

## El ŝiaj roloj
*Frasquita (Bizet: Carmen); 
*Gilda (Verdi: Rigoletto); 
*Adél, Rosalinda (Johann Strauss (filo): A denevér); 
*Médi, Tschöllné (Schubert–Berté: Három a kislány); 
*Régina (Tamási Á.: Énekes madár);
*Kamilla (Csiky G.: Ingyelélők); 
*Vassza Zseleznova (Gorki).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Endre Kőszeghy

**KŐSZEGHY Endre** [pr. koe:segi] *Szabó* estis hungara aktoro, teatrestro naskiĝinta en Jászszentgyörgy 1819 kaj mortinta en Borossebes la 16-an de septembro 1901.

## Kariero 
Endre Kőszeghy debutis en 1838, sed memstara teatrestro li fariĝis nur ekde 1849 kaj li estis por 40 jaroj rekonata teatrestro de provinca teatra ludo. Ekde 1875 li teatrestris kune kun Jenő Gáspár.

## Liaj aktoroj (elekto) 
* Sándor Monori

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Schubert

La relative oftan familian nomon Schubert portas i.a. jenaj personoj:
* André Schubert
* Bernd Schubert
* Bruno Schubert, aktoro 
* Charlotte Schubert
* Christoph Schubert
* Dieter Schubert
* Ernst Schubert
* Fabian Schubert
* François Schubert
*Franz Schubert, aŭstra komponisto (1797-1828)
* Friedrich Schubert
* Fritz Schubert
* Georg Schubert
* Gerhard Schubert
* Gotthilf Heinrich von Schubert
* Günther Schubert
* Heinz Schubert
* Ingrid Schubert
* Johann Andreas Schubert
* Johann David Schubert
* Katharina Schubert 
*Kurt Schubert, aŭstra orientalisto (1923-2007)
* Lukas Schubert
* Markus Schubert
* Matthias Schubert
* Olaf Schubert
* Petra Schubert
* Pit Schubert
* Rainer Schubert, filozofo
* Rudolf Schubert
* Stefan Schubert, filmfaranto 
* Ulrich Schubert
Atropates

**Atropates** (n. ĉ. 370 a.K. - m. post la jaro 321 a.K.), persa nobelo, satrapo de Medio,kiu ludis gravan rolon en la restaŭrado de zoroastrismo post la invado kaj persekutado de Aleksandro la Granda.

Oni nenion scias pri liaj originoj, sed tre probable liaj gepatroj estis fervoraj zoroastranoj. Tio videblas en lia nomo, kio signifas “gardanto de la fajro”, kaj tiu estas la nomo de unu el la filoj de la profeto Zaratuŝtro. 

Kategorio:Historio de Azerbajĝano
Kategorio:Historio de Irano
Kategorio:Zaratuŝtrismo
Kategorio:Irananoj
Plurlatera nombro

En matematiko, la **plurlateraj nombroj** estas serioj de figurigaj nombroj, formitaj per punktoj metitaj en la formo de plurlatero.

1 estas la unua plurlatera nombro por ĉiu kvanto de lateroj. La regulo por pligrandigo de la plurlatero al la sekva amplekso estas per etendo de du najbaraj lateroj ĉiu per unu punkto kaj tiam aldoni la postulitajn laterojn inter tiuj punktoj. En jenaj figuroj, ĉiu nova tavolo estas montrita en ruĝa.

Triangulaj nombroj

Kvadrataj nombroj

Plurlateroj kun pli altaj nombroj de flankoj, kiel kvinlateroj kaj seslateroj, povas ankaŭ esti konstruita laŭ ĉi tiu regulo, kvankam la punktoj tiam jam ne formas regulan kradon simile al pli supre. Ekzemple, la unuaj kelkaj seslateraj nombroj estas:

La nombro 10, ekzemple, povas esti aranĝita kiel triangulo:

Sed 10 ne povas esti aranĝita kiel kvadrato. La nombro 9, aliflanke, povas esti kvadrata nombro:

Iuj nombroj, simile al 36, povas esti aranĝitaj ambaŭ kiel kvadrata kaj kiel triangula - tiel ili estas triangulaj kvadrataj nombroj:

Se *s* estas la nombro de flankoj en plurlatero, la formulo por la *n*-a *s*-latera nombro estas
: {(\frac{s}{2}-1)n^2-(\frac{s}{2}-2)n}.

Por donita *s*-latera nombro *x*, unu povas trovi la *n* kiel

: n = \frac{\sqrt{(8s-16)x+(s-4)^2}+s-4}{2s-4}

## Kombinaĵoj 
Iuj nombroj, kiel 36 kiu estas ambaŭ kvadrato kaj triangula, estas en du plurlateraj aroj. La plej simpla ekzemplo de ĉi tiu estas la vico de kvadrataj triangulaj nombroj. La problemo de trovado de ĉiuj nombroj apartenantaj al ambaŭ du ĉi tiaj aroj povas esti solvita per ekvacio de Pell.

Jen estas vicoj de samtempe *s*-latera kaj *t*-lateraj nombroj por malgrandaj valoroj de *s* kaj *t*.

En iuj okazoj, ekzemple por *s=10* kaj *t=4*, ne estas nombroj apartenantaj al ambaŭ aroj escepte de 1.

La problemo de trovado de nombroj kiuj apartenas tri plurlateraj aroj estas pli malfacila. Komputila serĉo por kvinlateraj kvadrataj triangulaj nombroj liveris nur la bagatela valoro de 1. Ĉiuj seslateraj kvadrataj nombroj estas ankaŭ seslateraj kvadrataj triangulaj nombroj. 1225 estas samtempe 124-latera, 60-latera, 29-latera, seslatera, kvadrato, triangula nombro.

## Referencoj 
* Plurlateraj nombroj je PlanetMath 
* 
* http://docs.google.com/gview?a=v&q=cache:q1i9ls2R97cJ:www.math.psu.edu/sellersj/downey_ong_sellers_cmj_preprint.pdf+the+sum+of+the+reciprocals+of+every+Pentagonal+number&hl=en&sig=AFQjCNHSajgn77XHKbooc4ikGfiXCd8Ipw sumoj de inversoj de figurigaj nombroj
* Plurlateraj Nombroj: Ĉiu s-plurlatera nombro inter 1 kaj 1000 klikebla por 2&le;s&le;337 

Kategorio:Figurigaj nombroj
Ferenc Kőrösy

**KŐRÖSY Ferenc** [pr. koe:roeŝi] estis hungara aktoro, teatrestro naskiĝinta en Székesfehérvár 1792 kaj mortinta en Arad la 26-an de februaro 1871. 
## Kariero
Li debutis en 1820 en la trupo de István Balog. Inter 1826 kaj 1844 li teatrestris etajn trupojn. Li ludis komikajn roloj.  
## El liaj roloj
*Hetman (Kotzebue: Gróf Benyovszky); 
*Boriczki Dani (Weisse–Simai K.: Házi orvosság); 
*Miklós (Töpfer: Világ divatja).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon
]Korosy, F.
Groto Aziĥo

La **Groto Aziĥo** (ankaŭ konata kiel *Azikh* aŭ *Azoĥ*, armene:* Ազոխի*; azere:* Azıx mağarası*) estas impresiga ses-grota komplekso konata kiel la vivloko de la prahomoj en la ŝtonepoko. Ĝi troviĝas je 3 km nordoriente de Tugh () suda vilaĝo de la Montara Karabaĥo apartenanta al Azerbajĝano.

Amplekse esplorataj far arkeologoj en la jardeko de 1960, la groto estas konsiderata kiel unu el la plej antikvaj grotoj de homa praloĝado en Eŭrazio. Ĉi tie oni trovis plurajn homajn restaĵojn kiel osto de la kapo kiu havas pli ol 300.000 jarojn, do, unu el la plej antikvaj homaj restaĵoj de la mondo. Ĝia malkovro kreis la nomon de la *aziĥa homo*.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Grotoj de Azerbajĝano
Kategorio:Paleontologio
Kategorio:Montara Karabaĥo
Kategorio:Prahistoriaj lokoj en Azerbajĝano
Juroscienco

**Jurosciencoj** estas tiuj sciencoj, kies ekkonobjekto estas la juro. Ofte oni uzas ankaŭ la nomon *juroscienco* (en singularo), kaj  nome tiam, se temas pri la centra jurscienco, de la *jurdogmaro*, kiu ofte estas tutsimple egalmetata kun la jurscienco. Tio tamen ne konsideras, ke krom la jurdogmaro ankaŭ aliaj disciplinoj sin dediĉas al la juro, kiuj havas tute malsamajn metodojn kaj esplortradiciojn.

Jurosciencisto estas tiu kiu okupiĝas pri jurscienco.

## Unuopaj sciencoj 
* La **jurdogmatiko** (*jurisprudenco*) entreprenas la nocian analizon kaj sisteman trapenetradon de la jurfontoj. Ĝiaj metodoj dependas de la speco de la jura materialo; en la kontinenteŭropa jurgrupo, kiu ĉefe konsistas el leĝojuro, tiuj ĉi estas antaŭ ĉio *interpretado* kaj *breĉoplenigo* (analogio kaj teleologia reduktado).
* La **jurpolitiko** (*politika jurisprudenco*) estas la scienco celanta la formadon de la estonta juro. Ĝi esploras la eblecojn kaj kondiĉojn de la ŝanĝebleco de juro kaj rilatigas tiun ĉi kun specifaj ŝanĝodeziroj al la valida juro. Ĝis tiu punkto ĝi same dependas de la rezultoj de la jurhistorio kaj de la jursociologio kiel de la jurkomparado.
* La **kompara jurscienco** interrilatigas jurnormojn de malsamaj sistemoj. Je tio kaj povas esti esplorata, kiel certa socipolitika celo estas solvebla per diversmanieraj juraj reguladoj, kaj ankaŭ, kiel variaĵoj de unu jurinstituto povas konduki al diversmanieraj efikoj.
* La **jurfilozofio** estas interdisciplina scienco, kiu ankaŭ uzas metodojn de la filozofio. Grava partkampo de la jurfilozofio estas la jurteorio, kiu sendepende de konkreta jurordo demandas pri la esenco de la juro, pri la kondiĉoj de ĝia valido kaj la strukturo de la normoj. La juretiko kontraŭstarigas la jurajn normojn al la etikaj normoj.
* La **historio de juro** estas interdisciplina scienco; ĝi uzas ankaŭ metodojn de la historioscienco, por esplori la originojn kaj la devenon de la juro. Je tio ĝi povas esplori kaj la juran situacion dum pasinta momento kaj ankaŭ la juran praktikon, do ĉu kaj kiel oni vivis laŭ certa juro (jurfakta esploro).
* La **jursociologio** rigardas juron kiel fenomeno de la socia realeco kaj rilatigas socian agadon kun juraj normoj.

## Vidu ankaŭ 
*Jurisprudenco


Kategorio:Juro
Gusztáv Kőrösmezei

**KŐRÖSMEZEI Gusztáv** [pr. koe:roeŝmezei] *Soucoup*, *Szukup* estis hungara aktoro naskiĝinta en Szatmárnémeti la 18-an de decembro 1846 kaj mortinta en Budapeŝto la 18-an de julio 1940.

## Kariero 
Li debutis en sia naskiĝurbo en 1863 kaj ekde 1874 ĝis 1909 li estis ano de la Nacia Teatro de Budapeŝto.

## El liaj roloj 
* Rózsaberki (Csiky G.: Mukányi);
* Berreh (Vörösmarty M.: Csongor és Tünde);
* Willis (Poole: Pry Pál);
* Kadisa (Jókai M.: Az aranyember);
* Tybalt, Benvolio (Shakespeare.: *Romeo kaj Julieto*);
* Kassner (Hauptmann: Crampton mester).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

]

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Tağılar

**Tağılar** (ankaŭ, **Tagilar** aŭ **Tagylar**) estas vilaĝo kaj municipo en la Distrikto Barda de Azerbajĝano. Ĝi havas 277 loĝantojn.

Kategorio:Vilaĝoj de Azerbajĝano
Damcılı

300 px|eta|Mapo
**Damcılı** (ankaŭ, *Damdĵali* aŭ *Damdĵili*) estas vilaĝo en la Distrikto Göygöl de Azerbajĝano.

La vilaĝo apartenas al la municipo Qızılca.
 
La vilaĝo fondiĝis en 1993. 

Kategorio:Vilaĝoj de Azerbajĝano
Zar (Azerbajĝano)

**Zar** estas eta vilaĝo kiu apartenas al la distrikto Kalbajar de Azerbajĝano. Zar estas sub la kontrolo de la Respubliko Montara Karabaĥo ekde 1993. Oni trovis spurojn de la ŝtonepoko en groto de Zar.

Kategorio:Vilaĝoj de Azerbajĝano
Sándor Köpeczi

**KÖPECZI Sándor** [pr. koepeci] estis rumanuja hungara operkantisto naskiĝinta en Cristur la 6-an de majo 1945. Li estas la edzo de kantistino Júlia Kirkósa. 

## Kariero
Sándor Köpeczi estis ekde 1968 ĝis 1996 solisto de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo.

## El liaj roloj
*Bartolo (Rossini: A sevillai borbély); 
*Dulcamara (Donizetti: Szerelmi bájital); 
*Malatesta (Donizetti: Don Pasquale); 
*Varlaam (Musorgskij: Boris Godunov); 
*Zsupán Kálmán (Johann Strauss (filo): A cigánybáró); 

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
Andrea Berg

eta|Andrea Berg 2017
**Andrea BERG** (naskiĝinta la  en Krefeld) estas germana ŝlagro-kantistino.

Ŝi gajnis la germanan muzikpremion ECHO en 2003, 2004, 2005 kaj 2007 en la kategorio "ŝlagro en germana lingvo". Ŝia en 2001 aperinta albumo *Best of* estis distingita per platendisko kvin fojojn. Unu el ŝiaj plej konataj ŝlagroj estas *Du hast mich tausendmal belogen* (*Mensogis vi al mi milfoje*).

## Eksteraj ligiloj 
*  Retejo de la artistino
*  Biografio en musicline.de 
*  Kompleta diskaro en cd-lexikon.de
eta|meza|Andrea Berg 2010
eta|meza|Andrea Berg (2014)
eta|meza|Andrea Berg (2011)

Kategorio:Germanaj kantistoj
Afrika civeto

La **Afrika civeto** (*Civettictis civetta*) estas specio de mamula karnomanĝulo de la familio de la *Viveredoj*, la sola membro de la genro *Civettictis*. Ĝi loĝas en la arbaroj de Subsahara Afriko, precipe de Orientafriko. Ĉiomanĝanta besto, ĝi ne estas minacata de formorto.

Interalie ĝi vivas en la ekoregiono nomata : orient-gvineaj arbaroj.

La frukta konsumado de tiu afrotropisa specio ludas gravan rolon por la disvastigo de la semoj en la arbara medio .

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Konsumado de fruktoj de Afrika civeto
* IUCN ruĝa listo

Kategorio:Karnomanĝuloj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Ŝtata Universitato de Bakuo

eta|Blazono de la Ŝtata Universitato de Bakuo de 1919.
La **Ŝtata Universitato de Bakuo** (azere Bakı Dövlət Universiteti) estas publika universitato kiu troviĝas en Bakuo, ĉefurbo de Azerbajĝano. Ĝi estis fondita en 1919 laŭ Leĝo de la Parlamento de la efemera Azerbajĝana Demokratia Respubliko. La universitato malfermiĝis kun ses katedroj (historio, filologio, fiziko, matematiko, juro kaj medicino). La unua rektoro de la universitato estis Vasilij Razumovskij, eksa profesoro de kirurgio en la Universitato de Kazano.

En 1930, la registaro de la Azerbajĝana Soveta Socialisma Respubliko ordonis fermi la universitaton, pro reordigado de la supera eduksistemo, kaj ĝi estis anstataŭata de la Supera Pedagogia Instituto. Tamen, en 1934 la Universitato estis remalfermita kaj daŭrigis ĝian antaŭan laboron. Pro la Dua Mondmilito ĝi devis fermiĝi pro la manko de profesoroj.

Okaze de la 40-a datreveno de la universitato en 1959, ekzistis tiame 13 fakultatoj. La Azerbajĝana Medicina Universitato kaj la Ŝtata Azerbajĝana Ekonomika Universitato estas sendependaj universitatoj kiuj antaŭe estis fakultatoj.

La Ŝtata Universitato de Bakuo estas la plej grava supera eduka institucio de Azerbajĝano. Ĝi havas plurajn filiojn en la ĉefaj urboj kaj regionoj de la lando. Ĝi instruas en la azera kaj en la rusa lingvoj.

## Elektitaj studentoj 
* Mária Kenessey

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Universitatoj de Bakuo
Kategorio:Organizaĵoj en Bakuo
Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1919
Kunikla piedo

eta|Kunikla piedo kun arĝenta ornamaĵo.
La **kunikla piedo** aŭ **lepora piedo** estas rigardata - por multaj homoj - kiel amuleto, kiu alportas bonŝancon por la kunportanto. Tiu aŭ simila - bestoligita - superstiĉo verŝajne ekzistis jam en la kelta epoko de Britio, sed ĝi disvastiĝis en la 19-a jarcento, ĉefe en Eŭropo, Ameriko, Ĉinio. Ekde la 1980-aj jaroj, aperis la artefarita kunikla piedo.

Por la konvena kunikla piedo, oni antaŭskribis kondiĉojn, tiel mortigan lokon, tagon, aspekton de mortiga persono, plenlunon ktp.. Oni preferis kuniklan piedon el la maldekstra, posta kruro.

Kategorio:Superstiĉoj
Kategorio:Kulturo de Kanado
Kategorio:Kulturo de Usono
Muziko de Azerbajĝano

[eta|225px|[Uzeyir Hajibeyov tradicia miksanto de azera muziko kaj okcidentaj stiloj el la 20-a jc.]]
eta|dekstra|250px|Soveta poŝtmarko kiu montras bildon pri la muzikiloj de Azerbajĝano.
La **Muziko de Azerbajĝano** baziĝas sur la popolaj muzikaj tradicioj kiuj havis siajn originojn antaŭ preskaŭ 1000 jaroj. Dum jarcentoj, la azera muziko fariĝis simbolo de la monodio, kiuj produktis diversajn ritmojn.

*Mugamo*estas es unu el la multaj muzikaj tradicioj de Azerbajĝano. Mugamo ĝenerale estas muzikigita poemo kun instrumentaj interludoj. Dum la realigado de Mugamo, la kantistoj transformas siajn emociojn en kanto kaj muziko. Unu el la plej famaj kantistoj de mugamo estas Alim Qasimov kiu estas omaĝata kiel unu el la kvin plej bonaj mugamkantistoj el ĉiuj epokoj. UNESKO inkluzivis ĝin kiel Monda Heredaĵo la 7-an de novembro 2003.

Mejĥano estas speco de tradicia populara azera kanto sen muzikiloj kaj ĝenerale kantata de pluraj personoj kiuj improvizas pri ia ajn temo.
La naciaj muzikiloj estas dek kvar arĉinstrumentoj, ok frapinstrumentoj kaj ses blovinstrumentoj .

Aŝiko estas mistika trobadoro aŭ vojaĝanta bardo kiu kantas kaj ludas la baglamon. Ĉi tiu tradicio originas el la ŝamanaj kredoj de la antikvaj tjurkoj el kiuj devenas la azeroj. La aŝikaj kantoj estas duon-improvizitaj surbaze de komunaj bazoj. Aŝiko ankaŭ troviĝas en la listo de la Monda heredaĵo de UNESKO ekde la 30-a de septembro 2009.

Azerbajĝano debutis en Eŭrovido en la jaro 2008, kaj atingis la 8-an pozicion inter 43 konkurantoj.
La kanto reprezentita de Aysel kaj Araŝ Labaf en la jaro 2008 gajnis la trian lokon.

## Notoj kaj referencoj
Rus-Persa Milito (1804-1813)

dekstra|eta|250ra|Pentraĵo pri la milito
La **Rus-Persa Milito de 1804-1813**, estis unu el la multaj militoj inter la dinastio de la Kaĝaroj kiuj regis en Persio kaj la Rusa Imperio. Ĝi komenciĝis same kiel multaj aliaj militoj, pro teritoria disputo. La persa ŝaho, Fath Ali Ŝaho, volis plifortigi la nordan ekstremon de la teritorio de la kaĝaroj pro la sekureco de la regiono ĉirkaŭ la sudokcidenta marbordo de la Kaspia Maro (moderna Azerbajĝano) kaj Transkaŭkazio (moderna Kartvelio kaj Armenio). Same kiel la persa flanko, ankaŭ la caro de Rusio Aleksandro la 1-a estis nova en la trono, kaj havis la saman determinon pri la kontrolo de la disputitaj teritorioj.

La milito finigis kun la traktato de Gulistano, kiu donis al Rusa Imperio kontrolon de la disputitaj teritorioj.

Kategorio:Ruso-Persaj militoj
Kategorio:Moderna historio de Azerbajĝano
Kategorio:Historio de Kartvelio
Kategorio:Milita historio de Irano
Kategorio:Militoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Konfliktoj en 1800-1809
Kategorio:Konfliktoj en 1810-1819
Böttstein

**Böttstein** estas urbo
komunumo en la distrikto Zurzach de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 3764 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Böttstein situas ĉe la okcidenta bordo de la rivero Aro, kiu transiras nordoriente de la komunumo al la Baraĵlago de Klingnau. Vidalvide de la vilaĝo situas la artefarita insulo Beznau, sur kiu troviĝas la samnoma nuklea centralo kaj kiu apartenas al la najbara komunumo Döttigen. Al la komunumo apartenas krom la ĉefvilaĝo Böttstein mem la vilaĝoj Kleindöttigen, Eien kaj Burlen.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 7,43 km², de kiuj 2,60 km² estas kovritaj de arbaro kaj 1,54 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 577 m s.m. sur la kulmino de la monto *Bötteberg* kaj la plej malalta punkto sur alteco de 318 m s.m. ĉe la bordo de la Baraĵlago de Klingnau.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Böttstein limas en nordokcidento al Leuggern, en nordoriento al Klingnau, en oriento al Döttingen, en sudoriento al Würenlingen, en sudo al Villigen, kaj en okcidento al Mandach.

## Trafiko 
Döttigen estas konektita al la publika trafikreto per tri poŝtaŭtolinioj, nome la linioj Döttingen-Mandach, Döttingen-Laufenburg, kaj Döttingen-Brugg, kiuj ĉiuj pasas tra la teritorio de Böttstein.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 troviĝas proksimume 18 kilometrojn sude en Dättwil.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Böttstein datiĝas el la jaro 1087 kiel *Botistein*. Dum mezepoko Böttstein estis Senjorujo en la regejo de la Habsburgoj. Ĝi formis paroĥon kune kun Leuggern.

Post la konkero de Argovio fare de la Svisa Ĵurkomunumo en la jaro 1415 Böttstein estis atribuita al la Grafejo Baden.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, la komunumo dum kvin jaroj apartenis al la tiama Kantono Baden.

Per la mediacia akto en la jaro 1803 la Kantono Baden estis dissolvita kaj integrita al la nova Kantono Argovio. Böttstein, Leuggern kaj Oberleibstadt estis kunigitaj al unu sola komunumo de la argovia distrikto Zurzach. En la jaro 1816 la kantona parlamento de Argovio decidis denove disigi la tri partojn al propraj komunumoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Böttstein
* Böttstein en la Historia Leksikono de Svislando
Kató Kovács

**KOVÁCS Kató**  (naskita la  en Kluĵo; mortinta la  en Lučenec) estis hungara aktorino.

## Kariero 
Ŝi studis kanton ĉe teatra dirigento Károly Stefanidesz en Koloĵvaro. Ŝi estis dungita de Jenő Janovics por jaro 1921–23. En jaroj 1923–25 ŝi aperis en Oradea, en 1924–26 Szeged, Kassa, Pozsony kaj Miskolc. Poste ŝi ludis en la Városi Színház, en la Budai Színkör, en Kamara Színház kaj Royal Revüszínház.

## El ŝiaj roloj 
* Jolán (Zsigmondy P.: Úrilány szobát keres);
* Cirkuszhercegnő, Marica grófnő, Bajadér (Kálmán I.).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kovacs, K.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Jupiter LX

**Jupiter LX** (maldaŭra nomo S/2003 J 3) estas neregula satelito de Jupitero, kiu havas retrogradan orbiton.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita de Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna, Yanga R. Fernández kaj Henry H. Hsieh de la Universitato de Havajo, per observoj inter la  kaj la , dato de la anonco

## Orbito 
**Jupiter LX** eble estus ano de la ananka grupo, grupo de retrogradaj lunoj kies orbitoj havas grandajn duonaksojn inter 19 300 000 kaj 22 700 000 km, kaj klinecojn inter 145,7° kaj 154,8°rilate al la Jupitera ekvatoro. Tiu aneco ne estas certa, ĉar ĝiaj orbitaj elementoj ne estas sufiĉe precize konataj.

Dosiero:TheIrregulars JUPITER GROUPS.svg|Diagramo montranta la orbitojn de la neregulaj jupiteraj satelitoj. La ananka grupo estas videbla en centro-maldekstro.
Dosiero:TheIrregulars JUPITER Ananke.svg|Diagramo montranta la inklinacion de kvar ĉefaj anoj de la ananka grupo en funkcio de la granda duonakso.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  La ĉielaj malkovroj de marto 2003
*  La novaj jupiteraj satelitoj malkovritaj en 2003, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La ananka grupo (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Jupitero
Ĉoĥo

eta|maldekstra|Kartvela reĝo Luarsab II en Ĉoĥo.
[eta|La solisto de Angla rok-grupo [Deep Purple en ĉoĥo.1990 jaro Tbilisi , Kartvelio.]]
**Ĉoĥo** (kartvele ჩოხა, azere Çerkezi çuxa, ruse черкеска) estas tradicia maskla vestaĵo de la popoloj de Kaŭkazio. Ĝi estis vaste uzata en Kartvelio ekde la 9-a jarcento ĝis 1920 kaj inter la azeroj de la 17-a kaj la 20-a jarcento. Krom tiuj du popoloj pluraj aliaj malplimultaj etnoj kiuj loĝas en Kaŭkazio kutime uzis ĝin sed plurfoje laŭ diversaj stiloj kiuj reprezentis la diversajn naciojn.
Ĉoĥo estas kartvela vestaĵo kaj en la kartvela signifas *vira kostumo*. Ĝi estas konata kiel la nomo de la teksaĵo kaj la rusoj alvenintaj en Kaŭkazio nomis ĝin "ĉerkeska". En la cirkazia lingvo la ĉoĥo estas konata kiel "ŝvaĥ", kio signifas "rajdant-kovrilo".

En Kartvelio, la nigra ĉoĥo estis rezervita al la "Ordeno de Ĉoĥosani" kiu reprezentis la riĉan eliton de la kartveloj. Inter tiuj homoj troviĝis herooj, nobelaro, kelkaj de la famaj poetoj kaj la homoj kiuj servis al la lando.
La ĉoĥo estas el dika teksaĵo kaj alĝustigita al la kokso kaj larĝa en la malsupra parto. En kelkaj regionoj de Kaŭkazio ankaŭ ekzistas inaj ĉoĥoj.

Kun la alveno de la komunisma reĝimo en Kaŭkazio, tiu tradicia vestaĵo komuna al multaj popoloj, estis malpermesita ĉar ĝi estis konsiderita kiel vestaĵo de la burĝaro.

Kategorio:Kozakoj
Kategorio:Azeraj vestoj
Kategorio:Kartvelaj vestoj
Kategorio:Rusaj vestoj
Kategorio:Persaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Viraj vestoj
Papaĥo

250px|dekstra|eta|Armea papaĥo
**Papaĥo** (kartvele ფაფახი, ukraine kaj ruse папаха, azere papaq) estas vira ĉapelo el eluzita lano uzata en tuta Kaŭkazio. Tamen, en diversaj regionoj ĝi havas plurajn stilojn kvankam ĉiuj estas similaj pro komunaj bazoj. Ekzemple, la papaĥo de Kartvelio estas el lano kaj rondforma.

La papaĥo estas multe pli uzata en la kamparo, ĉefe en la montaraj regionoj de Kartvelio: Pŝavi, Ĥevi, Mtiuleti kaj Tuŝeti. Ĝi ankaŭ estas uzata de la ĉeĉenoj kaj aliaj popoloj de Kaŭkazio per kiuj estis enkondukita en la rusan armeon, kiu fariĝis oficiala de la armea uniformo en 1855 far la kozakoj, kaj pli malfrue de la kavalerio.

Kategorio:Kapvestoj
Kategorio:Rusaj vestoj
Kategorio:Kartvelaj vestoj
Kategorio:Azeraj vestoj
Kategorio:Armenaj vestoj
Kategorio:Uzbekaj vestoj
Kategorio:Kozakoj
Laŭra filoskopo

La **Laŭra filoskopo** (***Phylloscopus laurae***) estas specio de la genro de filoskopoj aŭ  *Phylloscopus* lastatempe konsiderata kiel tipa genro en la propra familio de Filoskopedoj.

Ĝi troviĝas en Angolo, Demokratia Respubliko Kongo, Tanzanio kaj Zambio.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj kaj marĉoj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Phylloscopus laurae.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 10an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Filoskopedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Binjo Garrett

**Binjo Garrett** estis usona esperantistino. Binjo (en la angla "Bernice") naskiĝis la 3-an de oktobro 1924 en la urbeto Battle Creek, Miĉigano, kaj mortis la 30-an de septembro 2001 en la usona urbo Westminster, Kalifornio. Ŝi mortis pri haŭt-kancero.

Binjo penis propagandi kaj disvastigi la lingvon Esperanton. Ŝi kreis esperanto-lingvajn
klasojn en Los-Anĝeleso sub sia propra organizaĵo *Interparolo*. Ŝi ankaŭ helpis la malliberulon mortkondamnitan, Vilĉjo Waldon, kiam la kalifornia ŝtato lin malliberigis.

Binjo membris en la Centro de Spirita Disvolviĝo kiu estas "eklezio" aŭ "movado" de la "Scienco de la Menso", nomata laŭ libro kaj laŭ sekva magazino *The Science of Mind*, publikigita per la verkisto *Ernest Holmes*.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Juci Lábass

**LÁBASS Juci** [pr. la:baŝ] estis hungara aktorino naskiĝinta en Zilah la 22-an de julio 1894 kaj mortinta en Budapeŝto la 24-an de aŭgusto 1932. Ŝia edzo estis Miklós Szedő.

## Kariero 
En 1912 ŝi elpaŝis en la Teatro Király (denove en 1914, en jaroj 1917–1920, 1924–25, 1926–1930) kaj en la Városligeti Színkör. Ŝi aperis ankoraŭ en la Teatro Magyar, Teatro Apolló, en la Népopera, Scala, Teatro Városi, Teatro Renaissance, Budai Színkör, Operetoteatro (Budapeŝto). Sian lastan rolon ŝi ludis en 1932 en la Nyári Operettszínház (Somera Operetteatro).

## El ŝiaj teatraj roloj 
* Rolla (Albert Szirmai: Mágnás Miska);
* Gonda (Fall: Az elvált asszony);
* Vilma (Ferenc Lehár: A pacsirta);
* Serpolette (Planquette: A corneville-i harangok);
* Marica (Imre Kálmán: Marica grófnő);
* Fedora (Imre Kálmán: A cirkuszhercegnő);
* Rózsika (Béla Zerkovitz: Eltörött a hegedűm);
* Viktória (Pál Ábrahám).

## El ŝiaj filmaj roloj 
* *A paradicsom* (1915, skeĉo)
* *A föld rabjai* (1917) - Juli/Juliette
* *Nevető Budapest* (1930) - ŝi mem

## Fontoj 
* Magyar Színházművészeti Lexikon
* http://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/labass-juci

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj operetkantistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Mugamo

eta|200px|Tradicia mugam-triopo fine de la 19-a jarcento.
**Mugamo** ankaŭ konata kiel **azera mugamo** (azere: *Muğam*; *مقام*) estas unu el la plutaj tradiciaj muzikoj de Azerbajĝano kaj ĝi kundividas kelkajn artajn karakterojn kun la iraka makamo, la persa radifo kaj la turka makamo.

En 1977 surbendigo de tiu muziko estis sendita al la spaco en la Ordisko de la Vojaĝantoj. En 2003 ĝi estis agnoskata kaj inkludata kiel Monda heredaĵo de UNESKO.

## Gravuloj 
* Fikret Amirov

Kategorio:Azeraj muzikstiloj
Géza Laczkó

**LACZKÓ Géza** d-ro [pr. lacko:] estis hungara verkisto, teatrokritikisto naskiĝinta en Budapeŝto la 3-an de decembro 1884 kaj mortinta en Budapeŝto la 1-an de decembro 1953. Li estis filo de aktorino Aranka Laczkó.

## Kariero 
Inter 1904 kaj 1908 li estis ano de la Thália Társaság, en jaroj 1916-1919 li instruis francan lingvon en la aktorakademio. En 1918 kune kun 30 verkistoj li fondis la Vörösmarty Akadémia. En la 1920-aj jaroj li estis unu el redaktoroj kaj teatrokritikisto de la *Pesti Napló* kaj *Az Est*, en 1940 gvidanto de la Eldonejo Dante, en 1945 teatra rubrikgvidanto de la semajngazeto *Szivárvány*.

## Verkoj 
* *A porosz levél – Madame de Rothe halála* (rakontoj, Bp., 1911);
* *Széphistória Vasverő Deli lovagról* (versa rakonto, Bp., 1913);
* *Noémi fia* (aŭtobiografia romano, Bp., 1916);
* *Német maszlag, török áfium* (romano, Bp., 1918);
* *William Blackbirth lelke* (rakontoj, Bp., 1922);
* *Sátán Trismegistus olvasója* (nov., Bp., 1924);
* *Rasputin*, dramo (kune kun Jenő Törzs kaj L. Barabás, 1929).
* *Sánta Ámor* (nov., Bp., 1936);
* *Királyhágó* (aŭtobiografia romano, Bp., 1938);
* *Kőrösi Csoma Sándor* (biografia romano, Szeged, 1942);
* *II. Rákóczi Ferenc erdélyi fejedelem* (romano, finis József Révay, I. Isten árnyéka a földön, II. Vörös zászlók alatt, Bp., 1955);
* *Mártír és rabszolga* (elektitaj rakontoj, kun enkonduko de Dezső Keresztury, Bp., 1957);
* *Szerelem és halál árnyékában* (elektitaj rakontoj, kun enkonduko de Marcell Benedek Bp., 1959);
* *Nyári feleség* (elekt. rak., Bp., 1963).

## En Esperanto aperis 
* Hungara Antologio 1933: novelo ''Ĉe la bordo de l' skita maro''

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Ruĝecvizaĝa filoskopo

La **Ruĝecvizaĝa filoskopo** (*Phylloscopus laetus*) estas specio de la genro de filoskopoj aŭ  *Phylloscopus* lastatempe konsiderata kiel tipa genro en la propra familio de Filoskopedoj. Ĝi formas superspecion kun la tre proksimaj rilataj Ruĝeckrona filoskopo kaj Laŭra filoskopo. Oni agnoskas du subspeciojn, nome la nomiga *P. l. laetus* kun teritorio de okcidenta Ugando kaj orienta Demokratia Respubliko Kongo (la Montoj Ruvenzori), suden tra sudokcidenta Ugando, okcidenta Ruando kaj okcidenta Burundo. La dua subspecio, *P. l. schoutedeni*, havas pli limigitan teritorion, en la Monto Kabobo en orienta DRK. Ĝi estas unu de kelkaj specioj konataj kiel endemioj de la Valo Albertina Rifto. Entute la specio havas totalan teritorion de 77,000 km². Ties natura habitato estas arbaroj de altaj teroj inter 1200-3100 m, ĉefe de bambuo; ĝi troviĝas ankaŭ en areoj de duarangaj arbaroj.

La Ruĝecvizaĝa filoskopo estas mezgranda (11 cm) silvieca birdo kun distinga **ruĝeca vizaĝo**, kiu estas pli markata ĉe *P. l. schoutedeni* kaj kio nomigas la specion; estas iom da bruneca traokula strio. Ĝenerale la resto de la plumaro estas verdeca supre kun pli palaj blankecaj ventro kaj pugo.

Oni scias malmulte pri la reprodukta biologio de tiu specio. La ino demetas 2 aŭ 3 ovojn en pilkonesto pendita de interplektiĝo de branĉetoj en arbusto aŭ arbo (ĝis 10 m supergrunde). Ambaŭ gepatroj zorgas la idojn. La Ruĝecvizaĝa filoskopo manĝas insektojn kaj aliajn senvertebrulojn, ĉefe bugs, skarabojn kaj araneojn. Ili ĉasas en paroj kaj foje kuniĝas al malgrandaj manĝantaroj.

La Ruĝecvizaĝa filoskopo ne estas konsiderata minacata pro homa aktivado. Ĝi havas malgrandan tutmondan teritorion sed ĝi estas relative komuna kie ĝi loĝas.

## Referencoj 
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Filoskopedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Lajos Láng

**LÁNG Lajos** [pr. la:ng] estis  hungara kantisto-aktoro, teatrestro, koreografo naskiĝinta en Nagyvárad la  kaj mortinta en Nyírbátor la . Li estis la patro de aktoro Boldizsár Láng.

## Kariero
Inter 1809 kaj 1815 li estis infanaktoro en Pest. Poste unue li ludis en la vaganttrupo de sia patro Ádám János Láng , poste li memstariĝis. 

## El liaj roloj
*Máté (Kisfaludy K.: Stibor vajda); 
*Bolond (Shakespeare.: Reĝo Lear); 
*Bohó Misi (Schröder); 
*Sportula (Topfer: Világ divatja).

## El liaj verkoj
**Az álmos fonólányok* (táncjáték, 1830); 
**Nőudvarlás* (vj.).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Gusztáv Laczó

**LACZÓ Gusztáv** [pr. laco:] estis rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Ineu (Bihor) la 23-an de februaro 1936 kaj mortinta en Oradea la 26-an de aprilo 1990. 
## Kariero
En 1959 li dungiĝis en Oradea, poste inter 1968 kaj 1969 li ludis en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe kaj ekde 1969 ĝis 1977 en la teatro Temesvári Állami Csiky Gergely Színház de Temeŝvaro, fine li revenis Oradean.

## El liaj roloj
*Williams: Orpheusz alászáll); 
*Lúdas Matyi (Fazekas M.–Móricz Zs.); 
*George (Slade: Jövőre, veled, ugyanitt); 
*Detektív (Zilahy L.: Tűzmadár).
## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Laczo, G.
Ödön Láng

**LÁNG Ödön**, *jászai* [pr. la:ng] estis hungara aktoro, reĝisoro, teatrestro naskiĝinta en Kolozsvár en 1857 kaj mortinta en Rákosszentmihály la 23-an de majo 1912. 

## Kariero
Li debutis en 1883 en trupo de Mihály Szegedi en Kiskunfélegyháza, poste por aŭtuno li dungiĝis al Lajos Jakab (Székesfehérvár). En 1890–91  li teatrestris, sed kun malmulte da sukceso. Ekde 1896 kiel sekretario de la Aktorunuiĝo li akiris senpaseblajn meritojn.

## Fonto
* Magyar Színházművészeti Lexikon

Lang, O.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ŝlagro

**Ŝlagro** rilatas al kanto aŭ unuopaĵo, kiu fariĝas granda sukceso, ĉu naciskale, ĉu internacie. Tiu kanto aŭ unuopaĵo ĝenerale lanĉas la karieron de kantisto aŭ muzikgrupo, kiu estis malmulte aŭ tute ne konata. Helpas al lanĉo de ŝlagro grandskala disaŭdigo per radio kaj televido, akompanata de muzikvideo. Nuntempe disk-kompanioj ofte lanĉas "someran ŝlagron": de natura fenomeno, ŝlagro fariĝis komerca afero. Ŝlagro foje restas la ununura kanto de iu artisto.

## Vortara difino 
* La Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (2002):
** **Ŝlagr/o,** laūmoda, furora kanzono aū melodio: *la tuta ~o estas kunmeto de sprito k vulgareco.*

* Reta Vortaro:
** **Ŝlagr/o,** furorkanto: *predikoj, ŝlagroj, kartoj rutinaj anoncos benojn de la sezono*.

## Ekzemplo de ŝlagro 
Tipa ekzemplo de ŝlagro estas la unuopaĵo "*Whenever, wherever*" de Shakira kiu fariĝis numero 1 en pli ol 20 landoj en 2002, lanĉinte la internacian karieron de la kolombia kantistino.

## Eksteraj ligiloj 
* everyhit.com (UK Top 40 Hit Datumbazo)
* (UK kaj US Hit Singloj Datumbazo - www.allmusiccharts.com) 
* Top20Mp3s.com - Top 20 Hits en Mp3 
* La Oficiala UK Charts Company
* Shakira, *Whenever, wherever*, YouTube

## Vidu ankaŭ 
* Listo de multlingvaj muzikgrupoj kaj kantistoj - multlingveco en muziko
* Furorkanto

Kategorio:Muziko
Kategorio:Kantaj formoj
Kategorio:Diskoj
Maráza

**Maráza,** kroate **Maraza** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Mohács.
eta|Kirko en Maráza

## Bazaj informoj 
* Areo: 10 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 190
* Poŝtkodo: 7733
* Telefonprefikso: 69
* Koordinatoj: 46°04′29″N 18°30'50″E

## Situo 
Maráza situas sur tre mildaj deklivoj, fine de sakovojo.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1292 en alia formo *"Hidagay"*, kiu estis iama proksima vilaĝo **Hidága**. Tiu senhomiĝis post la mezepoko pro la turkoj. En 1720 Maráza fondiĝis fare de sudslavoj. Baldaŭe alvenis germanoj kaj hungaroj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Maráza 731 homoj (398 germanoj, 245 hungaroj, 88 kroatoj. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Maráza migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Jozefo de 1800
* pilgrimloka kapelo omaĝe al Dipatrino (Maria)

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Örnsköldsvik

eta|240ra|la urbocentra placo *Stora Torget*
**Örnsköldsvik** [] estas urbo en la sveda provinco Västernorrlands län kaj la historia provinco Ångermanland (Angermanio). Ĝi situas borde de la Botnia Golfo inter la urboj Härnösand kaj Umeå, kaj estas la ĉefa loko de samnoma komunumo.

## Historio 
Örnsköldsvik fondiĝis en 1842. Ekde la jaro 1885 la loĝloko estis transformita al urbo kaj laŭplana ekonomia centro de la regiono Ångermanland (Angermanio), ĉar la tiama provinca registaro estis konvinkita pri la avantaĝo havi signifan komercan centron ĉe la marbordo. En 1894 la loĝloko ricevis urbajn rajtojn. En 1971 la samnoma komunumo Örnsköldsvik en sia nuna formo kreiĝis per unuiĝo de la urba teritorio kun pluraj ĉirkaŭaj loĝlokoj.

La urbo estas nomata laŭ la historia guberniestro *Per Abraham Örnsköld*, kiu inter la jaroj 1762 kaj 1769 enkondukis progresajn metodojn en la loka agrikulturo kaj enkondukis la kultivon de terpomoj en la regiono. Laŭlitere la urba nomo signifas "golfo de agla blazono" (Örn-skölds-vik = "aglo-blazono-golfo"), kaj en la komunuma blazono aludiĝas ĉiuj tri eroj de la nomo.

En 1976 en Örnsköldsvik okazis la tutmonde unua Vintra Paralimpiko, kaj en 2008 en la urbo okazis la Eŭropa Ĉampioneco de Glitŝtonludo.

## Ekonomio 
Örnsköldsvik estas industria urbo. Grandas firmaoj prilaborantaj lignon, produktantaj paperon kaj maŝinojn. La firmao *Fjällräven*, produktisto de vestaĵoj, dorsosakoj kaj tendoj por subĉielaj sportoj (migrado, grimpado, biciklado kaj similaj), en la urbo havas sian ĉefan sidejon.

## Trafiko 
La plej grava trafika vojo estas la Eŭropa Ŝoseo 4. Krome konstruatas nova fervoja linio de Umeå tra Örnsköldsvik al Sundsvall, kiu havos la nomon *Botniabanan* ("Botnia fervojo"). 25 kilometrojn norde de la urbo situas flughaveno.

Distancoj:
* Härnösand 119&nbsp;km
* Stockholm 550&nbsp;km
* Umeå 111&nbsp;km

## Sporto 
Plej populara sporta disciplino en la urbo estas glacihokeo. La unua vira teamo de la loka glacihokea klubo, "MoDo", konkursas en la plej alta svedia ligo. En la loka skisaltejo *Paradiskullen* ĉiujare okazas naciaj kaj internaciaj konkursoj.
Pri la unua Vintra Paralimpiko de 1976 kaj la Eŭropa Ĉampioneco de Glitŝtonludo en 2008 vidu supre.

## Partneraj urboj 
* kadra|20ra - Äänekoski, Finnlando
* 20ra - Sigdal, Norvegio
* 20ra - Hveragerði, Islando
* 20ra - Brande, Danio
* 20ra - Tarp, Germanio

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la komunumo (en la sveda, resume ankaŭ en la angla, araba, franca kaj germana, krome informfolio je formato pdf en la hispana kaj portugala)

Kategorio:Urboj de Svedio
Kategorio:Angermanio
Ĥanlando de Naĥiĉevano

La **Ĥanlando de Naĥiĉevano** (perse خانات نخجوان) estis malgranda ŝtato kiu ekzistis en la sudoriento de la Historia Armenio sub la irana suvereneco. Ĝi fariĝis sendependa en 1747 sub la loka dinastio Kangarluo. Ĝi aneksiĝis kiel vasala ŝtato de la Rusa Imperio post la traktato de Turkmenĉajo en 1828 antaŭ estis aneksita en 1834.[eta|Palaco de la [ĥanoj de Naĥiĉevano.]]

Kategorio:Naĥiĉevano
Kategorio:Historio de Armenio
Kategorio:Moderna historio de Azerbajĝano
Naĥiĉevano
Naĥiĉevano
Naĥiĉevano
Kategorio:Azeraj nobeloj
Pietermaritzburg

[maldekstra|eta|200px|[Urbodomo, konstruita en 1893, detruita pro incendio en 1895, rekonstruita en 1901. Tiu elstara ekzemplo de viktoria arkitekturo estas la plej granda ruĝbrika konstruaĵo en la Suda Hemisfero.]]
**Pietermaritzburg** aŭ esperante Pitermaricburgo estas la ĉefurbo kaj dua plej granda urbo de la provinco de Kvazulu-Natalo en Sudafriko. Ĝi estis fondita en 1838. Ĝia "purista" Zulua nomo estas *umGungundlovu*, kaj tiu estas la nomo uzata de la distrikta aŭtoritato. Pietermaritzburg estas popole nomata **Maritzburg** en angla kaj zulua, kaj ofte neformale mallongigita al **PMB**. Ĝi estas regione grava industria kerno, kie oni produktas aluminion, lignon kaj produktojn el lakto. Ĝi estas sidejo de multaj lernejoj kaj de institucioj de triaranga edukado, kiel la kampuso de la Universitato de Kvazulu-Natalo. Ĝi havis populacion de 228,549 en 1991; la nuna ĉirkaŭkalkulata populacio en la Municipo de Msunduzi estas inter 500,000 kaj 600,000 (el kiuj 25% al 30% estas identigiaj kiel hindoj aŭ blankuloj). En 2012 la urbo jam estas milionurbo kun loĝantoj 1 035 116.

## Notoj 
* https://archive.is/20121204175540/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-1&srt=pabn&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-245

Kategorio:Urboj de Sud-Afriko
Kategorio:Milionurboj
Claviceps paspali

***Claviceps paspali*** estas fungo el la ordo Hipokrealoj.

## Priskribo 
Averaĝe sklerotoj longas 2,4 X 2,2 mm kaj pezas 4 mg.

## Disvastiĝo 
La specio devenas de la suda Ameriko (Urugvajo aŭ Argentino). Poste ĝi venis al Usono (1850). Nun ĝi estas, ĉe kie oni trovas *Paspalum*.

## Gastigantaj kreskaĵoj 
*Paspalum distichum* kaj aliaj *Paspalum* estas gastigantoj.

## Uzo 
Kiel *Claviceps purpurea* kaj *Claviceps fusiformis*, ĝi estas uzata por produkti ergotoalkaloidojn tio-estas precize tie klavinojn, lizergan acidon, paspalikan acidon, erginon kaj ergometrinon.

En naturo, ĝi estas danĝera ĉefe ĉar li produktas diterpenoidojn kiel paspalitremo.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Claviceps purpurea

### Eksteraj ligiloj 
* *Les ergots des graminées : rappels et nouveauté pour la France* Guy Raynal *Phytoma* 1992
* ''Note sur l'ergot des Paspalum : un risque pour le bétail dans le sud de la France.* Guy Raynal *Fourrages'' 1996

Kategorio:Fungospecioj
Kategorio:Sordariomycetes
Anna Csepreghy Lángné

**LÁNGNÉ CSEPREGHY Anna** [pr. la:ngne: ĉepregi] estis hungara aktorino naskiĝinta en Nagyvárad en 1801 kaj mortinta en Szatmár la 25-an de februaro 1862. 

## Kariero
En jaroj 1819–21  Anna Csepreghy estis anino de la trupo de Dávid Kilényi, kiu prezentis ankaŭ operojn. Ekde 1821 li estis edzino de aktoro Lajos Láng. Unue ŝi ludis en la trupo de sia edzo, poste ekde 1852 en la trupo de sia filo Boldizsár Láng. Li havis la plej grandajn sukcesojn en Debrecen kaj  Miskolc. Ŝi estis tre populara komikulino. 

## El ŝiaj roloj
*Goneril (Shakespeare.: Reĝo Lear); 
*Ranunkulus (Töpfer: Leánykérés szabály szerint); 
*Vasorrú bába (Telepi Gy.: Borsszem Jankó); 
*Tóti Dorka (Gaál J.: A peleskei nótárius).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Annamária Járdos Lángné

**LÁNGNÉ JÁRDOS Annamária** [pr. la:ngne: ja:rdoŝ] estis hungara aktorino naskiĝinta  ?  kaj mortinta en Kolozsvár la 24-an de aŭgusto 1806.

## Kariero
En 1792–1793 Annamária Járdos estis anino de la unua konstanta hungara teatro de Pest-Buda. Ŝi daŭrigis sian karieron ekde 1793 en Koloĵvaro, kaj kun ili ŝi aperis ankaŭ en Debrecen, Nagyvárad, Marosvásárhely.

## El ŝiaj roloj
*Ophélia (Shakespeare.–Schröder: Hamlet);
*Lujza (Schiller: Ármány és szerelem);
*Alzir (Voltaire);
*Eulália (Kotzebue: Embergyűlölés és megbánás);
*Macskási Julianna (Dugonics A.: Az arany perecek);
*Ignez de Castro (Soden).

## Fonto
**Magyar Színházművészeti Lexikon*

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Emília Prielle Lángné

**LÁNGNÉ PRIELLE Emília** [pr. la:ngne:] estis hungara aktorino naskiĝinta en Máramarossziget en 1829 kaj mortinta en Budapeŝto la 1-an de aprilo 1902. 

## Kariero
Emília Prielle debutis en 1845 en trupo de Miklós Feleky en Debrecen. Ekde 1848 ŝi estis edzino de aktoro Boldizsár Láng, poste ĝis 1868 ŝi ludis en lia trupo. En 1871 ŝi dungiĝis al la trupo de sia pli juna frato, Péter Prielle al Szatmár.  

## El ŝiaj roloj
*Júlia (Shakespeare.: *Romeo kaj Julieto*); 
*Jane Eyre (Charlotte Brontë–Birch-Pfeiffer: A lowoodi árva); 
*Lenke (Szigligeti E.: Két pisztoly).

## Fonto
*Magyar Színházművészeti Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Mejĥano

**Mejĥano** (azere meyxana) estas distingaĵo de la azera kulturo, ĝi konsistas el popolaj kantoj interpretataj de unu aŭ pluraj personoj kiuj improvizas pri ia ajn temo. Ĝi estas tradicio de la azeroj loĝantaj en la Respubliko Azerbajĝano. La nomo de tiu ĝenro venas de la tradicia tjurka *Meyhane* (trinkejo) kiu venas de la persaj vortoj *Mey* (vino) kaj *ĥane* (domo).

Ekde la Mezepoko, la mejĥanejo estis lokoj kie renkontiĝis la poetoj kiuj spontane interŝanĝis versojn, kelkfoje ŝercante. En la fino de la konkurso, la spektantaro determinis kiu estas la poeto kiu deklamas la plej belajn kaj inteligentajn poemojn. Laŭ tio, oni elektis la venkinton. 

Kvankam la mejĥano estis ĝenerale akceptata en Azerbajĝano, multaj fundamentistoj protestis ĉar ili konsideris ke ĝi estas sufiĉe liberala kontraste kun la naciaj muzulmanaj valoroj. Laŭ la fundamentistoj la muzikĝenro instigis al la seksumado, alkoholo, drogoj kaj la okcidenta konsumkulturo.

## Eksteraj ligiloj
*Meyxana.Net 
*Dеgеlsin.Com
*Meyxana.iatp.az 
*Yeni Azerbaycanimiz

Kategorio:Muzikhistorio de Azerbajĝano
Aŝiko

eta|Aŝikoj ludantaj muzikinstrumentojn
**Aŝiko** turke aşık (arabdevena vorto kiu laŭvorte signifas *enamiĝinto* en la turka) kaj la ekvivalento en la tjurka azera lingvo (skribata kiel **aşıq** aŭ **ashiq**), armene **Աշուղ** (aŝugh) kartvele **აშუღი** (aŝughi) estas mistika bardo aŭ trobadoro : ankaŭ popola poeto (turke *ozan*), kantisto, komponisto kaj ludanto de sazo. Tiu tradicio de aŝikoj estas komuna al pluraj najbaraj popoloj: turkoj, azeroj, armenoj, persoj kaj kartveloj. Tamen, ĝi havas pli fortajn radikojn en la tjurkaj popoloj de la regiono (turkoj kaj azeroj)
La repertuaro konsistas el *şarkı* (kantoj) kaj ankaŭ li kantas kelkfoje *türkü* (anonimajn tradiciajn kantojn). Tamen, la *aŝiko* ankaŭ devas improvizi kantojn pri diversaj temoj (amo, familio, virinoj, turka politiko, kredo, ktp.).

La verkaĵoj de la plej famaj aŝikoj apartenas al la nacia kultura heredaĵo de la turkoj kaj en Turkio ekzistas ŝtataj konservatorioj por daŭre vivigi kaj disvolvigi tiun tradicion de la popola tjurka muziko (*Türk halk müziği*),

## Eksteraj ligiloj 
* Azera aŝiko

Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Turka muziko
Kategorio:Kulturo de Turkio
Kategorio:Muzikhistorio de Azerbajĝano
László Gerő (aktoro)

**LÁSZLÓ Gerő** [pr. lAslO] estis rumanuja hungara aktoro naskiĝinta en Alba Iulia la 3-an de januaro 1928 kaj mortis la 23-an de junio 2005.

## Kariero 
Gerő László de 1948 estis ano de la teatro Kolozsvári Állami Magyar Színház de Kluĵo. Inter 1952 kaj 1954 li ankaŭ instruis en la aktoraltlernejo.

## El ŝiaj roloj 
* Kreón (Sofoklo: Antigoné);
* Szakhmáry Zoltán (Móricz Zs.: Úri muri);
* Taláros úr (Kohout: Ilyen nagy szerelem);
* Stanley (Williams: A vágy villamosa);
* Ádám (Madách I.: Az ember tragédiája);
* Valentinianus (Illyés Gy.: A kegyenc);
* Luther (Sütő A.: Egy lócsiszár virágvasárnapja);
* Polonius (Shakespeare.: Hamlet).

## Fonto 
* Magyar Színházművészeti Lexikon

## Literaturo 
* Hegyi Réka: *László Gerő*, intervjuo pri vivkariero, Polis Könyvkiadó, 2005.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj instruistoj