open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hauenstein-Pasejo

**Hauenstein-Pasejo** estas la nomo de du montpasejoj en Soloturna Ĵuraso inter la kantonoj Bazelo Kampara kaj Soloturno:

* **Suba Hauenstein-Pasejo** estas montpasejo en la Ĵurasa Montaro inter Olten kaj Bazelo.

* **Supra Hauenstein-Pasejo** estas montpasejo en la Ĵurasa Montaro inter Waldenburg kaj Balsthal.
2625 Jack London

'*2625 *Jack London''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan verkiston Jack London (1876—1916).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1976
Kodiaka Insularo

**Kodiaka Insularo** aŭ Kodiaka Arkipelago estas arkipelago, aŭ grupo de insuloj, sude de kontinenta tereno de la subŝtato de Alasko (Usono), ĉirkaŭ 405&nbsp;km traaere sude de Anchorage en la Golfo de Alasko. La plej granda insulo de la arkipelago estas Kodiak, la dua plej granda insulo de Usono. La arkipelago estas ĉirkaŭ 285&nbsp;km longa kaj 108&nbsp;km larĝa, el la Insuloj Barren norde de Ĉirikof kaj la grupo de la Semidi sude. La Arkipelago enhavas 13,890&nbsp;km² de tereno. La Kodiaka Arkipelago enhavas ĉirkaŭ 40 malgrandajn glaĉerojn, nombrajn torentojn kaj centojn da specioj de teraj kaj maraj animaloj. Multe el ties tereno estas arbara.

## Referencoj 
Kategorio:Insuloj en Alasko
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Alasko
Kategorio:Insularoj en la Pacifiko
Jane Stirling

La skotia aristokratino **Jane Wilhelmina Stirling** (1804-1859) estis unu el la lastaj lernantoj de la pola komponisto Frédéric Chopin (1810-1849). Ŝi ricevis liajn pianolecionojn en Parizo, kie ŝi kunrenkontis de 1840 ĝis 1850 kun multaj artistoj kaj verkistoj de tiu epoko. Frédéric Chopin dediĉis al ŝi la du *Nokturnojn* en fa minora kaj mi bemolo maĵora publikigita aŭguste de 1844.

Kiam Chopin iris al Britio en 1848 por fari tie serion de koncertoj, li restadis en la diversaj kasteloj de la familio de **Jane Stirling** en la regiono de Edinburgo. De lia reveno en Parizo ĝis lia morto kelkaj monatoj poste, **Jane Stirling** ege zorgis pri li.

Post la morto de Chopin, **Jane Stirling** reaĉetis plurajn el liaj aferoj kiuj estis aŭkciigitaj. Ŝi konservis kelkajn personajn objektojn, kaj donacis la aliajn al Ludwika Jędrzejewicz, unuenaskita fratino de la muzikisto, kaj al amikoj kaj lernantoj de Chopin. Ŝi partoprenis en la preparoj de lia sepulta ceremonio, kaj ŝi raportis al lia familio reirita en Pollando pri la skulptado kaj instalado de la monumento farita de Auguste Clésinger por lia tombo en la tombejo Père Lachaise en Parizo. Ŝi inaŭguris la tradicion de la ĉiujaraj pilgrimoj ĉe lia tombo, kiun rekomencis en 1911 la franca muzikologo Édouard Ganche (1880-1945) kadre de la Société Chopin.

**Jane Stirling** posedis francan eldonon de la verkoj de Chopin prinotita de li mem, kiu estis ofertita en 1927 de ŝia pranevino, Anne D. Houstoun, al Édouard Ganche. Danke al tiu eldono Édouard Ganche publikigis sian *Monumenta-n Eldono-n de Frédéric Chopin* (Oxford University Press, 1928-1932).

**Jane Stirling** postmorte ripozas sub unu el la ŝtonplatoj de la norda alo de la katedralo de Dunblane, en Skotio.

## Referencoj 
Kategorio:Klasikaj pianistoj
Kategorio:Skotaj pianistoj
Kategorio:Frédéric Chopin
Universitato je Tuskegee

La **Universitato je Tuskegee** estas unu el la plej konataj historiaj klerigejoj por afrik-usonanoj en Usono. Ĝi situas en la urbo Tuskegee, Alabamo kaj ekzistas ĝis nuntempe. Intertempe ĝi akceptas studentojn el ĉiuj loĝantargrupoj.

## Studintoj 
* Ralph Ellison

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo
*  Prezentado de la historio de la Instituto je Tuskegee sur la universitata hejmpaĝaro 
*  Retpaĝo de la muzeo de la *Tuskegee Airmen* sur la flughaveno de Moton

## Vidu ankaŭ 
* Eksperimento Tuskegee (en ĉi tiu diskuto, ĉu ni volas kaj povas komenci la traduklaboron de ĉi tiu artikolo/temo), Eksperimento Tuskegee

Tuskegee
Kategorio:Alabamo
Subĉiela teatraĵo pri Vilhelmo Tell en Interlaken

**Subĉiela teatraĵo pri Vilhelmo Tell** en Kantono Berno Svisujo estas ekde  1912 teatraĵo pri Vilhelmo Tell, germane Wilhelm Tell, laŭ la verko de Schiller. Vilhelmo Tell estas la nacia heroo de Svislando ekde dramo de fama germana Friedrich Schiller. - La teatraĵo estas liberaera (aŭ subĉiela) teatro kun spektoterasoj.

## Loko
La teatraĵo okazas en Interlaken, Svisio, atingebla el BLS-fervoja stacidomo '''' (Interlaken-okcidento) kaj el busa haltejo linio 5 ĝis "Restoracio Suno" kaj ekde la busa haltejo 150 m piede.

## Teatro
La ekstera teatro de amatoroj estas tre fama: oni vidas kamparanojn kun bovinoj kaj mezepokajn rajdantojn. La teatro havas ĉirkaŭ 21 surscenejojn por turistoj de 23a de junio ĝis 2a de septembro 2011. La gravaj ludistoj ludas helpe de mikrofonoj.

## Ludestrino
Monika Wild estis ekde 2001-2007 ludestrino kaj ankaŭ por la jaro 2011.

## Muziko
La komponisto de la muziko estas Dany Nussbaumer. Li kreas ofte teatran muzikon.  
 
## Vidu ankaŭ
En Altdorf, kantono Urio, estas  ankaŭ teatra societo: Tell ludoj-Altdorf, Svisujo, (Tell ludoj-Altdorf).

## Eksteraj ligiloj
*oficiala paĝo de Ekstera teatraĵo pri Vilhelmo Tell kun bildoj
*oficiala paĝo pri reĝisorino Monika Wild
*oficiala paĝo de komponisto Dany Nussbaumer
*mapo pri Interlaken kaj teatro
*horaro de svisaj fervojoj en germana, franca, itala kaj angla lingvoj
*[vidu ankaŭ tell ludoj-Altdorf(https://eo.wikipedia.org/wiki/Altdorf), Svisujo, oficiala paĝo]

Kategorio:Teatraĵoj
Kategorio:Svisa teatro
Kategorio:Interlaken
Kategorio:Vilhelmo Tell
Tell ludoj-Altdorf

**La Tell ludoj-Altdorf** montras la dramon pri Vilhelmo Tell *Wilhelm Tell* de fama germana verkisto Friedrich Schiller*, prononco: "Fridriĥ Ŝiler". 

## Historio
En la 18-a de oktobro 1898 la popola asembleo unuvoĉe decidis ludi la dramon Vilhelmo Tell ekde julio de 1899. Sed en 25-a junio 1899 oni havis la unuan surscenigon en speciala nova ligna teatro kun 1200 seĝoj. Ekde jaro 1865 oni havis novan komunan domon kun salono. En 1868 oni konstruis teatran scenejon en la salono. En jaro 1872 oni fondis la **teatran societon**, hodiaŭ *Tellspiel - und Theatergesellschaft, Altdorf*; **Tell-luda kaj teatra societo, Altdorf.**
Ekde la 12-a de julio 1925 oni aperigis la tre grandan novan teatron: la "Tell-luda-domo" de 
zugaj (Zug; Kantono Zugo) arĥitektoj Kaiser kaj *Bracher'' (prononco: braĥer). 

## Vidu ankaŭ
* Ekstera teatraĵo pri Vilhelmo Tell en Interlaken

## Eksteraj ligiloj
*oficiala paĝo

Kategorio:Svisa teatro
Kategorio: Vilhelmo Tell
Pledari Grond

**Pledari Grond** estas granda reta vortaro  pri la lingvo *Rumantsch Grischun* (aŭ la romanaj lingvoj) de Kantono Grizono de Svisujo kaj la germana lingvo.

Frue  la romanaj lingvoj estis en rajto nur "naciaj lingvoj", ne oficialaj lingvoj, hodiaŭ la romana lingvo estas oficiala lingvo kaj oni fondis ankaŭ svisajn radiajn kaj televidan elsendojn en romanaj lingvoj.

La historio de svisaj romanaj lingvoj estas ne facila, ĉiuj svisaj romanaj lingvoj havas vortarojn kaj gramatikojn kaj literaturon. 
Oni kreis la komunan artan "Rumantsch Grischun". 

## Oficialaj paĝoj kaj aliaj paĝoj
*Pledari Grond granda vortaro en romanĉa kaj germana lingvo 
*Ligo de romanĉoj   romanĉe, germane, france, itale, angle, 
*:an:Rumanches (an)-vikipedio romanĉoj
*Kantono Grizono - vikipedio Kantono Grizono

Kategorio: Romanĉa lingvo
Kategorio: Lingvoj de Svislando
Kategorio: Kantono Grizono
Kategorio: Vortaroj
Kategorio: Retejoj en Svislando
Taita falko

La **Taita falko** (*Falco fasciinucha*) estas unu el la plej malgrandaj falkoj de la Suda Afrika mondoregiono. Ĝi estis unuafoje priskribita el la Montoj Taita de Kenjo el kio devenas ties komuna nomo. Ĝi estas disvastigata tra la orienta parto de subsahara Afriko, sed ĉefe en Kenjo. Estas kelkaj nestolokoj en Zimbabvo (Zambezi) kaj en nordorienta Sudafriko. Ĝi estas ankaŭ malabunda kaj relative endanĝerita. En Sudafriko estas kelkaj regulaj reproduktejoj kie tiuj birdoj povas esti regule vidataj.

Ties pariĝado kaj reprodukta sezono estas simila al tiu de la Migra falko. Same direndas pri voĉo kaj pri teritoria prefero.

## Aspekto 
Tiu malgranda falko estas ege distinga, sed povas havigi iome konfuzon kun kelkaj aliaj specioj. La ruĝeca ventro kaŭzas similon kun la Afrika apusfalko, sed distingaj karakteroj estas blanka gorĝo kaj rimarkindaj ruĝecaj makuloj en nuko. Ankaŭ la subflugilaj kovriloj estas uniforme ruĝecaj dum la Afrika apusfalko havas pli da strieco. La plej evidenta subflugila karaktero estas la fakto ke la flugilplumoj estas striecaj nigreblanke dum estas multe pli ruĝeco en la flugilplumoj de la Afrika apusfalko. La fortikaj, longflugilaj Taitaj falkoj havas mallongan voston. Ties flugmaniero estas rapida kaj iome peza, sed ili emas aeran ĉasadon.

## Referencoj 
*  Kriterioj por klasigo kiel Preskaŭ Minacata.

Kategorio:Falkoformaj
Kategorio:Falkedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Riedmatt

**Riedmatt** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Riedmatt (Diemerswil)** estas setlejo de la komunumo Diemerswil de la administra distrikto Berno-Mezlando en Kantono Berno en Svislando.

* **Riedmatt (Känerkinden)** estas setlejo de la komunumo Känerkinden de la distrikto Sissach en Kantono Bazelo Kampara en Svislando.
Montoj Taita

eta|250px|dekstra|Monto Kasigau
La **Montoj Taita** estas montoĉeno de sudokcidenta Kenjo en la Distrikto Taita-Taveta. La montoj konsistas el tri montaroj nome Dabida, Sagalla en la suda flanko de la urbo Voi kaj Kasigau en la sudo ĉe la limo de Tanzanio. Ili havas altitudon de ĝis 2.208 m super marnivelo.

## Ekologio 
Tiu montoj famas pro siaj humidaj arbaroj kun unikaj faŭno kaj flaŭro. Pli da 20 endemiaj specioj de afrikaj violoj de la genro *Saintpaulia* (ekz. *Saintpaulia teitensis*) loĝas nur en tiu regiono kaj konataj endemiaj birdospecioj estas la Kenja turdo (*Turdus helleri*) kaj la Taita apalizo (*Apalis fascigularis*). La Taita falko (*Falco fasciinucha*) kaj la Grizdorsa kapuĉolanio (*Lanius dorsalis*) estis unuafoje malkovritaj je tiuj montoj, sed loĝas ankaŭ ie plie. Ankaŭ genro de amfibioj nome *Boulengerula* loĝas nur en la Montoj Taita, ekzemple la Sagala vermo (*Boulengerula niedeni*) estas draste endanĝerita vermeca amfibio kiu loĝas ankaŭ en la Montoj Taita.

La indiĝenoj de Taita loĝas en la bordoj de la arbaroj kaj kultivas la grundon kiu estas tre produkta. La regiono suferis pro lignoproduktado en pasinteco kaj la restanta indiĝena praarbaro estas nune parto de natura rezervejo.

## Eksteraj ligiloj 
* Aspekto de la Montoj Taita
* Publikaĵoj

Taita
Klifinsuletoj

[eta|250px|dekstra|Klifinsuletoj ĉe [Torre Sant'Andrea, suda Italio.]]

**Klifinsuleto** estas geologia terformo konsista je dekliva kaj ofte vertikala kolono (aŭ kolonoj) de roko en la maro ĉe marbordo, izolata pro erozio.

## Formado 
[eta|150px|Klifinsuletoj en la insulo de [Fårö]]
Klifinsuletoj estas formataj pere de procesoj de marbordaj geomorfologio, kiuj estas tute naturaj. Tempopaso, vento kaj akvo estas la ununuraj faktoroj implicaj en la formado de Klifinsuletoj. Ili formiĝas kiam parto de la marbordo estas eroziita de la hidraŭlika agado, kiu estas la forto de la maro aŭ de la akvo (ondoj kaj tajdoj) frapante kontraŭ la rokoj. La forto de akvo rompas la bordon kaj postajn falojn, formante liberajn rokkolonojn kaj foje eĉ malgrandan insulon. Sen konstanta agado de akvo, la klifinsuletoj formiĝas ankaŭ kiam natura arko falas pro gravito, pro sub-aeraj procesoj kiaj venta erozio.

## Gravo 
Klifinsuletoj povas havigi gravajn nestolokojn por marbirdoj, kaj multaj estas popularaj por rokogrimpado.

## Ekzemploj 
* Insuloj Farajonoj

## Notoj 
Kategorio:Marbordoj
Kategorio:Rokformacioj
Kategorio:Erozio
Kategorio:Veterdisfalo
Marbrako de Princo Vilhelmo

250px|dekstra|eta|Marbrako de Princo Vilhelmo (dekstre de la mapo), en suda marbordo de Alasko.
**Marbrako de Princo Vilhelmo** estas marbrako ĉe la Golfo de Alasko en la suda marbordo de la Usona ŝtato de Alasko. Ĝi situas oriente de la Kenaia Duoninsulo. Ties plej granda haveno estas Valdez, je la suda fino de la Transalaska Naftotubo. Aliaj setlejoj ĉe la marbrako, kiu enhavas multajn malgrandajn insulojn, estas Cordova kaj Whittier plus la indiĝenaj vilaĝoj de Ĉenega kaj Tatitlek.

En 1989, la naftoŝipo *Exxon Valdez* kraŝis ĉe rifo Bligh post eliro el Valdez, kaj okazigis enorman nafteliron, kiu siavice okazigis amasan damaĝon al la medio, inklude mortigon de ĉirkaŭ 250,000 marbirdoj, preskaŭ 3,000 marlutroj, 300 fokoj, 250 senharaj agloj kaj ĝis 22 orkoj.

## Notoj 
Kategorio:Geografio de Alasko
Kenaia Duoninsulo

eta|La Kenaia Duoninsulo en Alasko
eta|Ekstera Marbordo de la Kenaia Duoninsulo
La **Kenaia Duoninsulo** estas granda duoninsulo el la suda marbordo de Alasko en Usono. La nomo *Kenai* probable devenas el *Kenayskaja*, la rusia nomo por la Cook Inlet, kiu estas la limo de la duoninsulo okcidente.

Tiu duoninsulo etendiĝas proksimume 240 km sudokcidente el la Ĉugaĉoj, sude de Anchorage. Ĝi estas apartigita el kontinento okcidente de la Cook Inlet kaj oriente de la Marbrako de Princo Vilhelmo. Plej granda parto el la duoninsulo estas parto de la *Borough* de la Kenaia Duoninsulo. Gerasim Izmailov estis la unua, kiu esploris kaj mapis la duoninsulon en 1789.

## Vidu ankaŭ 
* Nacia Naturrezervejo Kenai
* Kenai

## Notoj 

Kategorio:Alasko
Jimmy Blanton

**Jimmy Blanton** (* 5-an de oktobro 1918 en Chattanooga, Tenesio; † 30-an de julio 1942 en Losanĝeleso, Kalifornio) estis usona ĵaz-basisto, kiu dum sia tempo (de 1939 ĝis 1941) en la bando de Duke Ellington fariĝis unu el la plej influaj basistoj de la ĵazhistorio.

Kategorio:Usonaj ĵazbasistoj
Avaré (mikroregiono)

La mikroregiono de **Avaré** estas unu de la 64 mikroregionoj de la brazila subŝtato de San-Paŭlio. Ĝi enhavas ok municipojn.

## Municipoj
* Águas de Santa Bárbara
* Arandu
* Avaré
* Cerqueira César
* Iaras
* Itaí
* Itatinga
* Paranapanema

## Vidu ankaŭ
* Mezoregionoj de San-Paŭlio
* Mikroregionoj de San-Paŭlio
* Municipoj de San-Paŭlio

Kategorio:Mikroregionoj de San-Paŭlio
Bauru (mikroregiono)

La mikroregiono de **Bauru** estas unu de la 64 mikroregionoj de la brazila subŝtato de San-Paŭlio. Ĝi enhavas 21 municipojn.

## Municipoj
* Agudos
* Arealva
* Areiópolis
* Avaí
* Balbinos
* Bauru
* Borebi
* Cabrália Paulista
* Duartina
* Guarantã
* Iacanga
* Lençóis Paulista
* Lucianópolis
* Paulistânia
* Pirajuí
* Piratininga
* Pongaí
* Presidente Alves
* Reginópolis
* Ubirajara
* Uru

## Vidu ankaŭ
* Mezoregionoj de San-Paŭlio
* Mikroregionoj de San-Paŭlio
* Municipoj de San-Paŭlio

Kategorio:Mikroregionoj de San-Paŭlio
Jaú (mikroregiono)

La mikroregiono de **Jaú** estas unu de la 64 mikroregionoj de la brazila subŝtato de San-Paŭlio. Ĝi enhavas 12 municipojn.

## Municipoj
* Bariri
* Barra Bonita
* Bocaina
* Boraceia
* Dois Córregos
* Igaraçu do Tietê
* Itaju
* Itapuí
* Jaú
* Macatuba
* Mineiros do Tietê
* Pederneiras

## Vidu ankaŭ
* Mezoregionoj de San-Paŭlio
* Mikroregionoj de San-Paŭlio
* Municipoj de San-Paŭlio

Kategorio:Mikroregionoj de San-Paŭlio
Campinas (mikroregiono)

La mikroregiono de **Campinas** estas unu de la 64 mikroregionoj de la brazila subŝtato de San-Paŭlio. Ĝi enhavas 16 municipojn.

## Municipoj
* Americana
* Campinas
* Cosmópolis
* Elias Fausto
* Holambra
* Hortolândia
* Indaiatuba
* Jaguariúna
* Monte Mor
* Nova Odessa
* Paulínia
* Pedreira
* Santa Bárbara d'Oeste
* Sumaré
* Valinhos
* Vinhedo

## Vidu ankaŭ
* Mezoregionoj de San-Paŭlio
* Mikroregionoj de San-Paŭlio
* Municipoj de San-Paŭlio

Kategorio:Mikroregionoj de San-Paŭlio
Moji-Mirim (mikroregiono)

La mikroregiono de **Moji Mirim** estas unu de la 64 mikroregionoj de la brazila subŝtato de San-Paŭlio. Ĝi enhavas sep municipojn.

## Municipoj
* Artur Nogueira
* Engenheiro Coelho
* Estiva Gerbi
* Itapira
* Mogi Guaçu
* Moji Mirim
* Santo Antônio de Posse

## Vidu ankaŭ
* Mezoregionoj de San-Paŭlio
* Mikroregionoj de San-Paŭlio
* Municipoj de San-Paŭlio

Kategorio:Mikroregionoj de San-Paŭlio
Li Na

eta|180px|Li Na (李 娜), tenisistino de
**Li Na** (ĉine: 李娜, pinjino: Lǐ Nà; naskiĝis la 26an de februaro 1982) estas ĉina profesia tenisa ludistino. Li gajnis 5 WTA kaj 19 ITF solludajn titolojn. De la 4a de junio 2011, ŝia mond-vico estas la 4a.

En januaro 2011, Li Na fariĝis la unua azia ludisto kiu atingis gravan ĉampionecan finalon ĉe la aŭstralia Turniro, kie ŝi gajnis kiel subĉampiono. En junio 2011, Li gajnis la 2011 Francan Malferman solludan ĉampionon; ŝi estas la unua azia ludisto kiu iam ajn gajnis Grandan Ŝlemon solludan titolon.

Li Na naskiĝis la 26an de februaro 1982 en Vuhano, Ĉinio. Kiam ŝi estis 6-jaraĝa, ŝi fariĝis volanluda ludistino, sed ŝia trejnisto rimarkis ke kvazaŭ ŝi estis ludanta tenison. De la tempo je la 8-jaraĝo, ŝia trejnisto demandis ŝiajn gepatrojn ĉu ŝi povus ŝanĝi al teniso, kion ŝi faris ekde la 9-jaraĝo. Li Na aliĝis al Nacia Tenisa Teamo de Ĉinio (中国国家网球队) en 1997 kaj ekestis profesiulo en 1999.

Je la 4-a de junio 2011, Li gajnis ŝian unuan Grand-Ŝleman ĉampionon ĉe la 2011 franca Turniro. Ŝi venkis kontraŭ Barbora Záhlavová-Strýcová, Silvia Soler Espinosa, Sorana Cîrstea,  Petra Kvitova,  Viktoria Azarenka,  Marija Ŝarapova kaj  defendanta ĉampiono Francesca Schiavone. Sekvante la francan turniron, Li atingos la kvaran lokon en la monda tenisistina rangotabelo. Ŝi estas la unua ĉampiono de Ĉinio kaj de Azio en Granda Ŝlemo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Li Na  ITFa Teniso profilo
* Li Na, ampleksaj sportaj profilo  – historia informoj, sciigoj, bildoj, filmetoj kaj propraj datumoj

Kategorio:Ĉinaj tenisistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Ĉinio
Klenov (distrikto Prešov)

eta|maldekstra|250px|Sonorilturo en Klenov
250px|maldekstra|eta|Paŝtantaj sin ŝafinoj
**Klenov** (hungare *Kelembér*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Klenov situas en valo, laŭ traira flankovojo. Prešov troviĝas je 21 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1330 en formo *"Clencberk"*. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Kelembér 455 homoj, (rutenoj en majoritato, slovakoj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Prešov, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Klenov 215 homoj, (205 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika gotika kapelo el la 14-a jarcento, baldaŭe trifoje trakonstruita
* ligna sonorilostablo de 1742

Kategorio:Municipoj en distrikto Prešov
Forkovosta petrelo

La **Forkovosta petrelo**, *Oceanodroma furcata*, estas malgranda birdospecio de la familio de Hidrobatedoj. Ĝi nomiĝas tro simile al la Forkvosta petrelo, *Oceanodroma leucorhoa*, samgenra, sed oni evitu konfuzon. En la listo de "Komunlingva nomaro de eŭropaj birdoj" tiu lasta aperas laŭ tiu nomo, sed la komunaj nomoj en diversaj lingvoj kaj ĉefe en la latina scienca nomo de la *Oceanodroma furcata* sugestas saman nomon, kio eble solveblos per aldono aŭ nealdono de la finaĵo -o en la unua radiko.

Ĝi estas 20–23&nbsp;cm longa, kun enverguro de 46&nbsp;cm. Ĝi estas la ununura ŝtormopetrelo tiom griza.

En Nordameriko, ili reproduktiĝas sur insuloj de Aleutoj ĉe Alasko, Usono, kaj sur insuloj ĉe la marbordoj de Brita Kolumbio en Kanado kaj ĉe la Pacifika Nordokcidento en Usono. La Forkovosta petrelo reproduktiĝas ankaŭ sur la Kuriloj ĉe Kamĉatko. Tiu birdospecio reproduktiĝas en rokfendoj aŭ malgrandaj nestotruoj en milda tero, kie la ino demetas ununuran blankan ovon. Kiel ĉe plej petreloj, ties piediranta kapablo limiĝas al mallonga trenado al la nestotruo. Ĝi estas kolonia nestumanto.

eta|maldekstra|La forkoforma vosto estas pli facile vidata el supre.
maldekstra|eta|Forkovosta petrelo, Insulo St. Lazaria, Alasko, montrante la forkoforman voston.
Ili pasas la reston de la jaro ĉemare, kutime ĉe plej malvarmaj akvoj. Ili povas esti bone vidataj ĉeborde de la marbordo de Pacifiko en centra Kalifornio ĉe la flanko de Nordameriko, kaj ĝis Japanio en la flanko de Azio.

Tiu holarktisa specio manĝas ĉefe planktonajn krustulojn, malgrandajn fiŝojn kaj kalmarojn. Ili prenas ankaŭ internaĵojn. Ili manĝas simile al aliaj ŝtormopetreloj, nome plukante manĝerojn el la akva surfaco dumfluge. La birdo sekvas ŝipojn.

## Referencoj 
* 
* "National Geographic" *Field Guide to the Birds of North* *America* ISBN 0-7922-6877-6
* * Seabirds, an Identification Guide* de Peter Harrison, (1983) ISBN 0-7470-1410-8
* *Handbook of the Birds of the World Vol 1*, Josep del Hoyo editor, ISBN 84-87334-10-5
* "National Audubon Society" *The Sibley Guide to Birds*, de David Allen Sibley, ISBN 0-679-45122-6

Kategorio:Petreloj
Kategorio:Procelarioformaj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Holarktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Marbirdoj
Kokošovce

**Kokošovce,** hungare **Delnekakasfalva** [delnekakaŝfalva], germane **Kobersdorf** estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio. La historia slovaka loknomo estis **Kohutovce**.

## Geografio 
Kokošovce situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj. Prešov troviĝas je 10 km-oj.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1272 en hungara formo *"Delnafeu"*. En 1422 la alia hungara nomo *"Kakasfalua"* (=kokovilaĝo) aperis. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Kakasfalu*, poste ĝi ekuzis ankaŭ la alian mezepokan nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Delnekakasfalva 398 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Eperjes, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Kokošovce 643 homoj, (636 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika klasikisma preĝejo omaĝe al Johano Baptisto de 1815, en 1865 kaj en 1935 renoviĝis

## Eksteraj ligiloj 
* Kokošovce sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
250px|eta|Strato en Kokošovce
250px|maldekstra|eta|Preĝejo de Kokošovce

Kategorio:Municipoj en distrikto Prešov
Kálmán Palmer

**PALMER Kálmán** (pro. palmer), estis hungara verkisto naskita en Oláhláposbánya la 25-an de decembro 1860 kaj mortinta en Vaŝingtono, Usono, la 24-an de majo de 1933.
## Biografio
Kálmán Palmer laboris de 1890 ĝis 1906 en la stenografiejo de la landkunveno, li fariĝis ties sekretario, same de la Nemzeti Szalon kaj la rondo de Műbarátok. En 1907 li fariĝis parlamenta stenografisto, de 1913 konsilanto de la supera ĉambro, de 1920 prezidanta konsilanto de la nacia, poste de la landkunveno. Li publikis plure da poemoj, kanttekstoj (ekz. *Páros csillag az ég alján . . .*), artikoloj, tradukaĵoj kaj kelke da historiaj verkoj. Li verkis ankaŭ sub plumnomo Mai Pál. Li tradukis hungaren la dramon *Wilhelm Tell* de Schiller (Bp., 1901).

## Verkoj
**Költemények* (Nagybánya, 1882);
**Csöndes hullámok* (poemoj, Bp., 1888);
**Nagybánya és környéke* (Nagybánya, 1894);
**A főrendiház tárgyalásai 1861 – 1910* (Bp., 1910);
**Endrődi Sándor emlékezete* (Bp., 1921).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Palmer, K.
Palmer, K.
Kojatice (distrikto Prešov)

**Kojatice** () estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio. Ankaŭ 2 vilaĝetoj apartenas al la municipo.

## Geografio 
Kojatice situas ĉe kunfluejo de 2 rojoj, laŭ traira flankovojo, sed ankaŭ ĉefvojo kaj aŭtovojo estas proksime. Prešov troviĝas je 8 km-oj.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1248, poste en 1282 en hungara formo *"Kayatha"*. En 1427 39 familioj pagis impostojn. En 1787 286 vilaĝanoj loĝis en 31 domoj, en 1828 338 vilaĝanoj en 42 domoj. En la 19-a jarcento sablominejo funkciis apud la vilaĝo. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Kajáta 475 homoj, (slovakoj en majoritato, poloj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Eperjes, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Kojatice 964 homoj, (858 slovakoj, 100 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Andreo de 1784, en 2004 renovigita
* luterana preĝejo
* kapelo omaĝe al Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo de 1705 en la municipo

## Eksteraj ligiloj 
* Kojatice sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
250px|maldekstra|eta|Preĝejo de Kojatice

Kategorio:Municipoj en distrikto Prešov
József Palotás

**PALOTÁS József** (pro. palota:ŝ) estis hungara nutraĵkemiisto naskita en Bánffyhunyad la 22-an de decembro 1902 kaj mortinta en Budapeŝto la 26-an de junio de 1965.

## Biografio
József Palotás finis en la Teknikuniversitato József de Budapeŝto, li doktoriĝis en universitato de Debreceno. De 1926 li laboris ĉe la Instituto pri Plantbiokemio, de 1932 en la muelilsekcio de la Financdirektoraro Budapestvidéki, poste li estis kemiisto, ĉefkemiisto en Békéscsaba (Mezőgazdasági Vegykísérleti Állomás). De 1946 li alvenis al Landa Instituto pri Kemio, poste al Ĉefsekcio pri Eksperimentafera. De 1964 li estis docento pri kemio en la Tekniklernejo Supergrada pri Nutraĵindustrio de Budapeŝto. 

## Verkoj
**A magyar fűszerpaprika* (kunulaŭtoro, Bp., 1954).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Palotas, J.
Granda Ŝiro

**Granda Ŝiro** (en la angla **Big Rip**) estas kosmologia hipotezo koncernanta la finan destinon de la Universo.

La hipotezo enkadriĝas en la modelo de la Praeksplodo kaj antaŭvidas konstantan akcelon de la ekspansio de la Universo. Tiu modelo de “Granda Ŝiro” akiris scienco-teorian dignon pro ĵusaj astronomiaj observadoj, kiuj ĝuste rivelus ke ekspansio de la Universo estas akcelanta: rezulto dekomence nekredebla laŭ multaj kosmologoj.

La ensceniĝo de tiu surpriza rezulto liveriĝis en 1998 kaj baziĝas sur observadoj pri Supernovaoj de la 1a tipo en foraj Galaksioj.

## Hipotezoj 
La ŝlosilo de la teorio kuŝas en kvanto da malluma energio en la Universo. Se la malluma energio superas certan valoron, la tuta fizika materio fine por ĝi estus viditaj frakasiĝo kaj ruiniĝo.

La valoro prospektinda estas “w”, nome la rejŝo inter la premo de la malluma energio kaj ĝia denseco. Se *w* t_{rip} - t_0 \approx \frac{2}{3|1+\omega|H_0\sqrt{1-\Omega_m}} kie
\omega estas la valoro de la repuŝa forto de la malluma energio, H0 estas la konstanto de Hubble kaj Ωm la nuna valoro de la tuta denseco de la universa materio.

Kalkulinte, ekzemple, ω = -1,5, H0 = 70&nbsp;km/s/MPsec e Ωm = 0,3 oni konkludas ke la fina momento okazus 3,5&times;1010 jaroj post la Praeksplodo, kio alproksimiĝas al ĉirkaŭ 2,1&times;1010, nome 21 miliardoj da jaroj (se oni ne volas kalkuli la milionajn frakciojn. Se la tempo ŝajnas longa oni konsideru ke aliaj teoriaj kosmologioj ne disdegnas ĝin duobligi.http://it.wikipedia.org/wiki/Big_Rip

Ĵusaj studoj  pruvis ke tiuj modeloj estas akordigeblaj kun la observoj kaj, plue, en iuj kazoj, eĉ pli akordigeblaj kun la observitaj datenoj ol kun tiuj de kosmologia konstanto.

## Referencoj
## Literaturo
*  Alessandro Melchiorri, Laura Mersini, Carolina Odman, and Mark Trodden,. http://www.mendeley.com/profiles/carolina-dman/publications/journal/
* (en) Valerio Faraoni & Audrey Jacques, Cosmological expansion and local physics, gr-qc/0707.1350 http://it.wikipedia.org/wiki/Big_Rip

## Vidu ankaŭ 
* Praeksplodo
* Malluma energio
* Universo en akcelo
* Fantoma energio

## Eksteraj ligiloj 
* [) Robert R. Caldwell, Marc Kamionkowski, and Nevin N. Weinberg, "Phantom Energy and Cosmic Doomsday" (PDF format)
* http://www.adrianberry.net/art54.htm 
* http://www.aip.org/png/2003/200.htm 
* http://www.universetoday.com/guide-to-space/the-universe/big-rip/
* http://www.newscientist.com/article/mg18024262.200-the-big-rip.html
* () Universe may end in Big http://cerncourier.com/cws/article/cern/28845 

Kategorio:Kosmologio
Kategorio:Fiziko
Kategorio:Teologio
Kategorio:Eskatologio
Resuma formulo

La **resuma formulo** (aŭ **kruda formulo**) estas speco de ĥemia formulo. Ĝi esprimas, kiom da atomoj de la diversaj elementoj konsistigas unu molekulon de certa ĥemia kombinaĵo.

Ĝi notas la elementojn per iliaj simbolaj literoj kaj la kvanton per nombro skribita dekstre malalte de la literoj. La nombro 1 ne estas skribata. Akvo, kies molekulo konsistas el unu oksigena kaj du hidrogenaj atomoj, havas la formulon H2O.

Pri la ordigo de la elementoj en la formulo ekzistas du sistemoj:
* Eblas ordigi la elementojn laŭ kreska elektronegativeco. Do staras unue la elementoj, kiuj estas pli maldekstre aŭ pli sube en la perioda sistemo. Ekzemple, en salo la metalo staras antaŭ la halogeno, ordinara salo (natria ĥlorido) do estas NaCl.
* Laŭ la sistemo de Hill aperas unue karbono (C) kaj hidrogeno (H), poste aliaj elementoj laŭ alfabeta ordo. Se ne estas karbono en la kombinaĵo, ankaŭ la hidrogeno aperas alfabete. En pezaj kombinaĵoj, kie deŭterio aŭ tritio anstataŭas hidrogenon, ili aperas laŭ alfabeta ordo.

Resuma formulo ne diras, kiel tiuj atomoj estas aranĝitaj; tion diras la struktura formulo. Substancoj kun identaj resumaj formuloj, sed malsamaj strukturoj, nomiĝas izomeroj. Simplaj kombinaĵoj, kia la akvo, havas nur unu izomeron. Ekzemplo de substanco kun du izomeroj estas la butano, kies resuma formulo estas C4H10; ordinara butano (n-butano) havas la strukturon CH3CH2CH2CH3, i-butano la strukturon CH3-CHCH3-CH3.

El la resuma formulo eblas derivi la **proporcian formulon**, kiu indikas la nombrajn rilatumojn inter la elementoj en molekulo, sed ne iliajn nombrojn en ĉiu molekulo. La proporcia formulo rezultas, kiam ĉiujn kvantojn en la resuma formulo oni dividas per ilia plej granda komuna divizoro. Ekzemple la proporcia formulo de benzolo (C6H6) estas C1H1.

Kategorio:Teoria kemio
Robert Kells

**Robert KELLS** (n. la 7-an de aprilo 1832 - m. la 14-an de aprilo 1905) estis brita militisto kaj ricevinto de la Viktoria Kruco, unu el la plej prestiĝaj britaj medaloj kutime atribuita pro milita kuraĝo.

## Vivo 
Kells estis 25-jara kaj lanc-kaporalo en la 9-a Regimentoj de Reĝinaj Lancistoj, dum la hindia ribelo de Sipajoj, kiam okazis la jena faraĵo la 28-an de septembro 1857 en Bolandshahr: li defendis kontraŭ granda nombro da malamikoj sian komandantan oficiron, Kapitanon Drysdale, kiu estis kuŝanta en strato kun frakasita osto, post kiam lia ĉevalo estis kripligita de pafo. Kells restis ĉe li, ĝis ne plu estis danĝero.

Li poste aniĝis al la 1-a Bengalia Regimento de Eŭropa Malpeza Kavalerio kaj atingis la rangon de serĝento. Li emeritiĝis en 1868 kaj estis nomumita kiel *Yeomen of the Guard* (la persona gardistaro de la reĝino) la 1-an de januaro 1881. Lia Viktoria Kruco nun videblas en la Muzeo kaj artgalerio de Derby.

## Eksteraj ligiloj 
* Loko de la tombo de Robert Kells  "South London"
* News Item Aŭkcio de la Viktoria Kruco de Robert Kells"
* Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby 

Kategorio:Britaj militistoj
Kategorio:Ricevintoj de la Viktoria Kruco
Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby
László Palotay

**PALOTAY László** (pro. palotai) estis hungara liberecbatalisto, romkatolika pastro, verkisto naskita en Máramarossziget la 13-an de junio 1830 kaj mortinta en Nadjvarado la 26-an de septembro de 1908.

## Biografio
László Palotay servis en  1848 – 49 en armeo de Transilvanio de Jozefo Bem, li fariĝis leŭtenanto. De 1851 li studis en la porpastra edukejo de Nadjvarado, en 1854 oni sendis lin Romon por fini liajn teologiajn studojn. De 1856 li estis kaplano en Nadjvarado, de 1858 kostega pastro episkopa, de 1868 parokestro-visdekano de Váradolaszi, de 1892 kanoniko, de 1907 grandpreposto. Li verkis artikolojn interalie kontraŭ Ernest Renan kaj la framasonismo. Li kontribuis per gravaj sumoj al preĝejkonstruadoj de Szentetornya, (Orosháza) Berettyóújfalu, Bucsa.

## Verkoj
**Hasznos és biztos óvszer a világi megromlott tudomány ellen…* (I – III., relaboro el italo, Nagyvárad, 1882 – 1883); 
**A szabadkőművességnek tana…* (relaboro el italo, sub nomo Szigethy László, Bp., 1887.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Palotay, L.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Sándor Palotay

**PALOTAY Sándor** (pro. palotai) estis hungara adventista pastro, prezidanto de la Konsilantaro de Liberaj Eklezioj naskita en Lupeni la 25-an de septembro 1926 kaj mortinta en Budapeŝto la 5-an de aŭgusto de 1979.
## Biografio
Sándor Palotay de 1954 li estis la dungito de la H. N. Adventista Eklezio, pastro, poste ekonomia sekretario. En 1958 li estis sekretario de la Konsilantaro de Liberaj Eklezioj (SZET), en 1961 ĉefsekretario, afergvidanta direktoro, de 1969 prezidanto. En 1960 li fariĝis respondecredaktoro de la baptista gazeto *Békehírnök*. En 1966 li estigis la instituton por pastroinstruo de SZET (de 1972 la tie finintoj povis doni pastran ekzamenon en la Reformita Teologio de Debreceno). De 1958 li estis ano de Kristana Packonferenco. En 1972 li akiris diplomon de instruisto en la Reformita Teologio de Debreceno, en 1978 li doktoriĝis en la Evangelia Teologia Akademio de Budapeŝto.
## Verkoj
**A nazarénusok* (kun Jenő Szigeti, Bp., 1969); 
**Tévedések útján. A „Jehova tanúi”* (kun Szigeti Jenő, Bp., 1977).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Palotay, S.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
István Pap (juristo)

**PAP István** (pro. pap) estis hungara juristo, kuria konsilantprezidanto, jurverkisto naskita en Marosvásárhely la 20-an de aŭgusto 1861 kaj mortinta en Budapeŝto la 4-an de septembro de 1952.

## Biografio 
István Pap estis juĝisto unue en provinco, de 1906 en Budapeŝto, de 1919 kuria juĝisto, inter 1923 – 33 kuria konsilantprezidanto. Li priokupiĝis familijuron kaj heredjuron. Li estis unu el kunlaborantoj de Szladits-speca kolektverko *Magyar magánjog*.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
William P. Gottlieb

[eta|[Jimmie Lunceford, William Gottlieb, Gene Krupa, proks. 1940]]

**William Paul GOTTLIEB** (28-an de januaro 1917 en Brooklyn, Novjorko, Novjorkio; 23-an de aprilo 2006 samloke) estis usona fotisto. Li famiĝis pro siaj fotoj pri ĵazmuzikistoj.

## Vivo 
Gottlieb stampis en sia nur mallonga kreoperiodo ekde 1939 ĝis 1948, en la florepoko de svingo kaj la ekesto de bibopo, per siaj fotoj la vidan estetikon de la ĵazo. Li laboris komence ekde 1938 por gazeto Washington Post (en kiu li tenis ĉiusemajnan ĵazkolonon), kaj en la 1940-aj jaroj por la revuo Down Beat, por kiu li ne nur kontribuis fotojn, sed ankaŭ verkis. Krom por *Down Beat* li verkis por *Record Changer*, *Saturday Review* kaj *Collier´s Magazine*. Al liaj plej famaj fotoj apartenas interalie portretoj de Ella Fitzgerald, Billie Holiday kaj Charlie Parker. Post 1948 Gottlieb laboris kiel filmverkistoj kaj produktoro por lernejaj filmoj. Krome li publikigis multajn librojn, interalie infanlibroj.

La 16-an de februaro 2010 la Biblioteko de Kongreso faris publike alireblaj centon de liaj fotoj pri ĵazmuzikistoj.

## Fotaro 

dosiero:Django Reinhardt (Gottlieb 07301).jpg|Django Reinhardt dum prezentado en la novjorka ĵazklubejo Aquarium, proks. novembron de 1946.
dosiero:Count Basie (Gottlieb 00471).jpg|Count Basie dum prezentado en la novjorka ĵazklubejo Aquarium, proks. 1947.
dosiero:Nat King Cole (Gottlieb 01511).jpg|Nat King Cole, 1947.
dosiero:Fats Navarro (Gottlieb 06551).jpg|Fats Navarro, proks. 1947.
dosiero:Billie Holiday 0001 original.jpg|Billie Holiday, 1947.
dosiero:Sarah Vaughan - William P. Gottlieb - No. 1.jpg|Sarah Vaughan, 1946.
dosiero:Mary Lou Williams (Gottlieb 09231).jpg|Mary Lou Williams, 1946.
dosiero:Ella Fitzgerald (Gottlieb 02871).jpg|Ella Fitzgerald, 1946.

## Literaturo 
* William Gottlieb: *The golden age of Jazz. Texts and photographs.* New York, Simon and Schuster 1979; San Francisco, Pomegranate Artbooks 1995, ISBN 978-0-87654-355-9.
* William P. Gottlieb & Jean-Pierre Leloir: *Jazz: Dedicated to Cool Cats*. Tokyo, G. I. P., 1991

## Eksteraj ligiloj 
* William Gottlieb en la Biblioteko de Kongreso
* 'Golden Age of Jazz' Photographer Bill Gottlieb, Washington Post, 25-an de aprilo 2006
* William Gottlieb, 89, Jazz Photographer, New York Times, 25-an de aprilo
* Fotisto Gottlieb, retgazeto einestages, 5-an de novembro 2010

Kategorio:Usonaj fotistoj
Kategorio:Ĵazo
Károly Pap

**PAP Károly** (pro. pap) estis hungara kuracisto, kirurgo kaj ortopedfakkuracisto, traŭmatologo naskita en Koloĵvaro la 22-an de septembro 1910 kaj mortinta en Debreceno la 20-an de aŭgusto de 1986.

## Biografio 
Károly Pap diplomiĝis en Universitato de Debrecen. Inter 1928-34 li laboris en la Instituto pri Anatomio de Debreceno apud profesoroj Tivadar Huzella kaj Imre Törő. De 1934 li laboris en la Kliniko pri Kirurgio. En majo 1937 faris operantkuracistan, poste kirurgian ekzamenon, en 1939 ekzamenojn de ortopfakkuracisto, poste de traŭmatologio. Dume li akiris kvalifikon de privatprofesoro pri ortopedio kaj traŭmatologia kirurgio. En 1944 li estigis malsanulejon de Ruĝkruco en Debreceno kun 300 litoj.
 
## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* Orvoséletrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj traŭmatologoj
David Spence

**David SPENCE** (n. en 1818 - m. la 17-an de aprilo 1877) estis skotlanda militisto kaj ricevinto de la Viktoria Kruco, unu el la plej prestiĝaj britaj medaloj kutime atribuita pro milita kuraĝo.

## Vivo 
Spence naskiĝis en Skotlando. Li aniĝis al la 9-a Regimento de Reĝinaj Lanĉistoj en 1842. Kiam li estis proksimume 40-jara, dum la ribelo de Sipajoj en Hindio, Spence estis serĝento-majoro en tiu regimento. La 17-an de januaro 1858, en Shumsabad, Spence asistis vunditan kamaradon kaj ties ĉevalon, kaj li sukcese eltiris lin el grava ribela atako.

Li sekve atingis la rangon de Regimenta Serĝento-Majoro, kaj en 1862 estis akceptita kiel *Yeomen of the Guard* (la persona gardistaro de la reĝino).

## Eksteraj ligiloj 
* Loko de la tombo kaj medalo  *(S. London)*
* Oficiala retejo de Muzeo kaj artgalerio de Derby

Kategorio:Britaj militistoj
Kategorio:Ricevintoj de la Viktoria Kruco
Kategorio:Muzeo kaj artgalerio de Derby
Elektronegativeco

**Elektronegativeco** estas ĥemia eco de elementoj. Ĝi komparas la kapablon de atomoj altiri elektron-parojn en ĥemia kombinaĵo. Oni uzas la mallongigon **EN** kaj la formulan simbolon χ (greka litero Ĥio).

La koncepton de elektronegativeco evoluigis Linus Pauling. Ĝin influas la nuklea ŝargo kaj la radiuso de la atomo. Ju pli diferencas la elektronegativecoj de du ligitaj atomoj, des pli polusa estas ilia ligo. En la perioda tabelo de la elementoj ĝenerale la elektronegativeco kreskas de maldekstre dekstren kaj de malsupre supren.

## Diversaj skaloj laŭ diversaj difinoj 
La valoroj de elektronegativeco estas ne absolutaj, sed komparaj; ĝi estas difinita ne pri izolita atomo, sed nur pri la konduto de du ligitaj atomoj. Tamen la ĥemio provas, per diversaj mezurmetodoj atribui al la unuopaj elementoj kvazaŭ-absolutan valoron de elektronegativeco. Laŭ tiuj diversaj metodoj ekzistas diversaj skaloj pri ĝi:

* Difino de Pauling: La diferenco de la elektronegativecoj de du elementoj *A* kaj *B* estas jene esprimebla per la ligaj energioj inter la atomparoj A-A. A-B kaj B-B:

\Delta\chi_{AB} = 0,102 \cdot (E_{AB} - \sqrt{E_{AA}*E_{BB}})^{1/2}

: Anstataŭ la geometria mezumo de du energioj, uzata en tiu ĉi formulo, kelkaj uzas la aritmetikan mezumon. Ĉar tiu ĉi difino donas nur relativajn valorojn (diferencojn), necesas arbitre fiksi iun absolutan valoron. Oni donas al la plej elektronegativa elemento, fluoro, la valoron 3,98 (iam estis 4,00).

* Difino de Mulliken: La elektronegativeco de elemento estas la mezumo el ĝia elektron-afineco *Ae* kaj ĝia joniga energio *EI*, multiplikita per koeficiento α = 0,317eV−1.
: Kompare al la skalo de Pauling tiu de Mulliken estas sendependa de la kemia medio de atomo; ĝi permesas determini eĉ la elektronegativecon de noblaj gasoj, kiuj ne ligiĝas kun aliaj elementoj kaj tial ne alireblas per la difino de Pauling.

* Difino de Allred kaj Rochow: La elektronegativeco de elemento estas la produto de ĝia efektiva nuklea ŝargo, multiplikita per la elementa ŝargo kaj dividita per la kvadrato de ĝia kovalenta radiuso:

  \chi = \frac{Z_{\rm eff} \, e^2}{r_{cov}^2}  

* Difino de Parr: La elektronegativeco estas la negativaĵo de la derivaĵo de la energio de la atomo je la nombro de elektronoj:

  \chi = -\left(\frac{\partial E}{\partial n}\right) 

## Valoroj laŭ la skalo de Pauling 
Jena perioda tabelo montras la elektronegativecojn laŭ la difino de Pauling:

## Notoj 
Kategorio:Teoria kemio
Kvačany (distrikto Prešov)

eta|maldekstra|250px|Kvačany
**Kvačany** (hungare *Kacsány* [kaĉAnj], foje *Kvacsány*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Kvačany situas sur deklivoj fine de sakovojo el Bajerov. Prešov troviĝas je 15 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1626 en formo *"Quaczian"*. En 1787 208 vilaĝanoj loĝis en 28 domoj, en 1828 284 vilaĝanoj en 35 domoj. En 1831 la vilaĝanoj partoprenis en ribelo nomata ĥolero. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Kacsány 281 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Prešov, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Kvačany 241 homoj, (236 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika preĝejo de 1796

Kategorio:Municipoj en distrikto Prešov
2626 Belnika

'*2626 *Belnika*** estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝia nomo estis komponita elde ***Bel**jaev **Niko'*laj*; en honoro de la rusa astronomo Nikolaj Aleksejeviĉ Beljaev (cirile *Николай Алексеевич Беляев*).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1978
2628 Kopal

'*2628 *Kopal''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usonaj geastronomoj Eleanor Francis Helin kaj Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la ĉeĥan astronomon Zdeněk Kopal (1914–1993).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1979
Kaŭkaza Emirlando

eta|flago de la "Kaŭkaza Emirlando"

La **Kaŭkaza Emirlando** (ĉeĉene Имарат Кавказ [*Imarat Kavkaz*], ruse Кавказский Эмират [*Kavkazskiy Emirat*]) estas memproklamita (laŭ vidpunkto reala aŭ fikcia) ŝtato, parte sekvaĵo de la Ĉeĉena Respubliko de Iĉkerio. Ĝi oficiale anonciĝis la 31-an de oktobro 2007 fare de la tiama prezidanto de Iĉkerio, Doku Umarov, kiu iĝis la unua emiro. La armea branĉo estas la Kaŭkaza Fronto, kiu partoprenis en la Dua Ĉeĉenia milito. La registaroj de Rusio kaj de Usono deklaris la Kaŭkazan Emirlandon terorisma organizaĵo.

La 24-an de majo 2011 la registaro de Usono deklarigis, ke informo pri la gvidanto Doku Umarov estos pagata je 5 milionoj da usonaj dolaroj. Internacie en bankoj stokata kapitalo de li kaj de la Kaŭkaza Emirlando devas esti frostigitaj.

La gvidantoj de la Kaŭkaza Emirlando deklaras ke sia teritorio konsistu el la sekvaj provincoj:
eta|maldekstra|300px|areoj kiujn postulas por si la Kaŭkaza Emirlando
eta|370px
* Vilajat Noxçiyçö (Ĉeĉenio)
* Vilajat Ġalġayçö (Inguŝio kaj Nord-Osetio)
* Vilajat Ĉerkesio
* Vilajat Dagestano
* Vilajat Kabardio, Balkario (Kabardio-Balkario) kaj Karaĉajio (la plejparto de Karaĉajio-Ĉerkesio)
* Vilajat nogaja stepo (areoj loĝataj fare de la nogajoj en la stavropola regiono)

Tamen, laŭ Doku Umarov, la bazo de ribelaj batalistoj fidelaj al li etendiĝu "de Azerbajĝano ĝis Abĥazio". La subtenantoj de la emirlando komprenu ĝin islamisma ŝtata unuo.

Multaj antaŭaj subtenantoj de Doku Umarov en Ĉeĉenio responde al la deklaro de la "nova ŝtato" retiris sian subtenon kaj opinias ke ili volus limiĝi al sendependiĝo de Ĉeĉenio el la Rusia Federacio, sen tiaj planoj pri ekspansio.

## Vidu ankaŭ 
* Kaŭkazo-Centro

Kategorio:Kaŭkazio
Kategorio:Politiko de Ĉeĉenio
Kategorio:Politiko de Inguŝio
Kategorio:Politiko de Nord-Osetio
Kategorio:Politiko de Karaĉajio-Ĉerkesio
Kategorio:Politiko de Dagestano
Kategorio:Politiko de Kabardio-Balkario
Kategorio:Ĝihadismaj grupoj
Kategorio:Terorismo en Rusio
Kategorio:Ĉeĉenia konflikto
Kategorio:Separismo en Rusio
Kategorio:Opozicia kaj separisma movado en Kaŭkazio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 2007
Lažany (distrikto Prešov)

**Lažany** [laĵani], (hungare *Lászka* [lAska]) estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.

## Geografio 
Lažany situas laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Prešov troviĝas je 12 km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la ŝtonepoko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1243, poste en 1320 en formo *"Laz"*. En 1427 2 familioj pagis impostojn. En 1787 47 vilaĝanoj loĝis en 7 domoj, en 1828 100 vilaĝanoj en 12 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Lászka 104 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Šariš, al distrikto Prešov, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Lažany 141 homoj, (ĉiuj slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika novklasikisma preĝejo de 1887
* kapelo

Kategorio:Municipoj en distrikto Prešov
Lesíček

**Lesíček,** hungare **Erdőcske** [erdOĉke] estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Slovakio.

## Geografio 
Lesíček situas en valo, fine de sakovojo el Tuhrina. Prešov troviĝas je 14 km-oj.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1402. En 1796 laŭ la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon duaklasa. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Erdőcske 271 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Sáros, al distrikto de Lemes, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Lesíček 266 homoj, (235 slovakoj, 31 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* preĝejo

## Eksteraj ligiloj 
* Lesíček sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

250px|maldekstra|eta|Preĝejo de Lesíček

Kategorio:Municipoj en distrikto Prešov
Panteroj

***Panteroj*** (*Panthera*) estas genro de felisedaj mamuloj. Ĝi enhavas kvin speciojn: la jaguaron, la tigron, la leonon, la leopardon kaj la neĝleopardon. La plej grandaj katoj estas panteroj, kvankam aliaj relative grandaj katoj ekzistas. Unike inter la katoj, ĉiuj panteroj krom la neĝleopardo havas la kapablon muĝi pro anatomia modifo de la formo de la hioida osto.

## Sistematiko 
La genro *Panthera* estis priskribita kaj nomita en 1816 de Lorenz Oken, kiu inkludis en ĝi ĉiujn makulajn katojn.  Dum la 19-a kaj 20-a jarcentoj, diversaj esploristoj proponis deversajn subspeciojn en ĉiuj specioj. La taksonomo Reginald Innes Pocock multe malpliigis la nombron da subspecioj per revizioj faritaj surbaze de feloj kaj kranioj en la Muzeo pri Natura Historio de Londono. Li reviziis ankaŭ la genran klasifikon, lasante en *Panthera* nur la tigron (*P. tigris*), leonon (*P. leo*), jaguaron (*P. onca*), kaj leopardon (*P. pardus*) pro komunaj ecoj de la kranio. Ekde la mezo de la jardeko de 1980, la panteroj estis studataj per genetikaj metodoj, plejparte pere de sangospecimenoj el malliberaj bestoj. La rezultoj dubigis la validecon de multaj leonaj kaj leopardaj subspecioj, ne trovante sufiĉan genetikan malsamecon. Oni kunigis ĉiujn afrikajn leopardojn sub la nomo *P. p. pardus* kaj konservis ok subspeciajn nomojn por aziaj leopardaj populacioj. La leono estis lasita kun nur du subspecioj, unu en Okcidenta Afriko, Centra Afriko, kaj Barato, kaj alia en Suda kaj Orienta Afriko. Ankaŭ genetikaj analizoj montris ke la neĝleopardo (antaŭe *Uncia uncia*) apartenas al *Panthera* (*P. uncia*), klasifiko akceptita de la Ruĝa Listo de IUKN en 2008.

Nigraj panteroj ne estas specio, sed melanisma kolortipo kiu okazas en pluraj specioj, plej ofte la leopardo kaj la jaguaro.

La genro enhavas kvin vivantajn speciojn:

* *Panthera leo* - La leono.
* *Panthera pardus* - La leopardo.
* *Panthera onca* - La jaguaro.
* *Panthera tigris* - La tigro, ekzemple la Bengala tigro.
* *Panthera uncia* - La neĝleopardo

Inter la formontintaj specioj, estas menciinda

* †*Panthera spelaea* - La kaverna pantero aŭ kaverna leono (formortinta antaŭ ĉirkaŭ 15 mil jaroj).

## Rilato kun homoj
Panteroj ofte implikiĝas en konfliktoj kun homoj kiam ili lernas ĉasi ilin aŭ iliajn malsovaĝajn bestojn. La socia antropologo Tomas Cole citas panterojn kiel modelan ekzemplon de besto kiun la homoj prave timas, sed al kiu ili tamen montras respekton kaj kun kiu ili pene klopodas kunvivi laŭeble sen perforta respondo.

## Referencoj 
Kategorio:Panteroj
Kategorio:Genroj de mamuloj