open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Thomas Wyatt la pli juna

eta|dekstra|Thomas Wyatt la pli juna
**Thomas WYATT** (n. 1521, m. la 11-an de aprilo 1554) estris ribelon kontraŭ Maria la 1-a (Anglio), konatan kiel la **ribelo de Wyatt**.

Li estis la sola filo de la poeto Thomas Wyatt kaj ties edzino Elizabeth Brooke, kaj naskiĝis proksime al Maidstone, Kent.

Kiam li havis 15 jarojn li eniris la kortegon de Henriko la 8-a. Poste li foje akompanis sian patron dum diplomataj misioj.

Li amikiĝis al la poeto Henry Howard (grafo de Surrey). La du viroj iom diboĉis kaj en 1543 ili arestiĝis post kiam ili ebrie rompis fenestrojn en Londono. Mallonge ili enkarceriĝis en la Turo de Londono. Post lia liberigo, Thomas militis kun la angla armeo en Francio, kie li altiris reputacion pro kuraĝo. Li kavaliriĝis en 1547.

En 1553, post la morto de Eduardo la 6-a, li subtenis Jane Grey kiel reĝino de Anglio, sed eskapis punon kiam Maria la 1-a surtroniĝis. Tamen kiam Maria fianĉiĝis al Filipo la 2-a (Hispanio), li aliĝis al konspiro malebligi la geedziĝon kaj surtronigi Elizabeton, la fratinon de Maria. La 26-an de januaro 1554 li proklamis ribelon ĉe Rochester (Kent). La reĝaj soldatoj senditaj por kontraŭi lin aŭ dizertis aŭ aniĝis al la ribelo. Thomas kondukis kvar mil subtenantojn al Londono, sed estis forpelata. Liaj subtenantoj fuĝis kaj li kapitulacis. La 15-an de marto li mortkondamniĝis. La 11-an de aprilo li senkapiĝis: sur la eŝafodo li proklamis ke Elizabeto nek subtenis nek aprobis la ribelon.

Kategorio:Britaj ribelestroj
Károly Mihályi

**MIHÁLYI Károly** [miha:ji] estis hungara instruisto, psikologo, reformita pastro, filozofia verkisto, akademiano korespondanta (1865) naskita en Deĵo la 6-an de oktobro 1808 kaj mortinta la 14-an de junio 1880 en Nagyenyed.

## Biografio 
Mihályi studis en Halle kaj Göttingen. Ekde 1835 li estis pastro en Dés, ekde 1844 instruisto en Nagyenyed. Li komponis ankaŭ muzikon.

## Verkoj pli gravaj 
* *Származtató philosophia* (Kolozsvár, 1864);
* *Kísérlet, felelni lélektani alapon az ismerettan fő kérdéseire* (Pest, 1867);
* *Svada romana* (nyelvkönyv, Kolozsvár, 1874);
* *Erkölcsi rajzok az emberi természetről* (prédikációk, Nagyenyed, 1887).

## Literaturo 
* Domanovszky Endre: M. K. (MTA Emlékbeszédek, 1880. X.);
* Kertész József: Hazajáró lelkek – nagyenyedi képek (Bp., 1929).

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj psikologoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj filozofoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Manzanaro

[eta|250px|[Ponto de la Reĝino Viktorio, unu el la monumentaj pontoj en la kursado de la rivero tra Madrido.]]
**Manzanaro**, hispane ***Manzanares*** (laŭsignife *Pomarbaroj*), estas rivero de la centro de Hispanio, alfluanto dekstre de Ĥaramo, kiu, siavice, estas alfluanto de la rivero Taĵo. Ĝi estas la rivero trairanta la urbon de Madrido.

Ĉi tiu rivero tute trakuras la Madridan Regionon: ĝi naskiĝas en la Gvadarama Montaro, en la Glaĉero de la Grafino —la suda bordo de la Montaro de la Longa Ŝnuro, proksime de Globo de la Mondo—, kaj pasas tra Madrido. Ĝi elfluas en la municipa termino de Rivas-Vaciamadrid, post trakurado de 92 km.

La rivero gastigas diversajn ekosistemojn kaj trairas altvalorajn zonojn de la ĉirkaŭa medio, kiuj ricevis malsamajn protektonivelojn. Ĝia alta baseno, ekde ĝia naskiĝo ĝis la Monto El Pardo (inkluzive de La Pedriza), konstituas la Regionan Parkon de la Alta Baseno de Manzanaro, kun surfaco de 52.796 hektaroj. Ĝia malalta kursado ankaŭ estas protektata, ene de la Regiona Parko de la Sudoriento. La sola peco de la rivero kiu ne estas protektata estas tiu parto kiu trakuras la madridan urboparton.

Kategorio:Geografio de Madrido
Kategorio:Riveroj en Hispanio
Thomas Wyatt (poeto)

[eta|dekstra|Thomas Wyatt (portreto de [Hans Holbein)]]
**Thomas WYATT** (n. 1503, m. la 11-an de oktobro 1542) estis angla poeto kaj kortegano.

## Vivo 
Thomas naskiĝis proksime al Maidstone, Kent kaj estis filo de Henry Wyatt, konsilisto de Henriko la 7-a (Anglio) kaj Henriko la 8-a (Anglio).

En 1516 li eniris St John's College, Universitato de Kembriĝo.

En 1521 li edziĝis al Elizabeth Brooke (1503-1560), fratino de kortegano, George Brooke (9-a barono Cobham). En 1522 ili havis filon, Thomas, kiu estris ribelon plurajn jarojn post la morto de sia patro. Tamen malfeliĉis la rilatoj inter Thomas Wyatt kaj sia edzino, kaj ili disiĝis: Thomas rifuzis finance subteni ŝin. Antaŭ lia morto ŝi malkaŝe loĝis kun William Parr (1-a grafo de Essex), al kiu ŝi poste edziĝis.

Thomas Wyatt estis alta kaj bonaspekta. Estis onidiroj ke li iĝis amoranto de Anne Boleyn, verŝajne antaŭ kiam ŝi iĝis la dua edzino de Henriko la 8-a, sed tio ne certas, kaj unu el liaj poemoj povus sugesti ke li (kiel multaj korteganoj) malsukcese enamiĝis al ŝi.

Sub Henriko la 8-a Thomas servis kiel diplomato. En 1535 li kavaliriĝis. Tamen la sekvantan jaron li malliberiĝis, eble pro kverelo kun Charles Brandon, duko de Suffolk, sed pli verŝajne pro suspektoj pri liaj rilatoj al Anne Boleyn, kiu ekzekutiĝis tiun jaron.

Ĉirkaŭ 1537 korteganino nomita Elizabeth Darrell iĝis la kromvirino de Thomas. Ili havis tri filojn. Thomas testamentis al ŝi bienojn en Dorset.

Nepost 1540 li regajnis la favoron de la reĝo kaj ricevis bienojn de aboliciita monaĥejo. Tamen la sekvantan jaron li denove mallonge enkarceriĝis, akuzite pro ŝtatperfido: Catherine Howard, la kvina edzino de Henriko la 8-a, sukcese petis lian liberigon, kiun Henriko aprobis kondiĉe ke Thomas reamikiĝu al sia adulteca edzino. Denove li laboris kiel diplomato. Post la ekzekuto de Catherine Howard en februaro 1542 estis onidiroj ke Elizabeth Brooke iĝus la sesa edzino de la reĝo, malgraŭ ke ŝi estis ankoraŭ la edzino de Thomas, sed tio ne okazis.

Thomas entombiĝis en la antaŭa abateja preĝejo de Sherborne, Dorset.

## Poemoj 
Thomas Wyatt estis inter la plej influaj poetoj de la unua duono de la 16-a jarcento. Li verkis multajn lirikajn ampoemojn, eble inspiritajn de lia amo al Anne Boleyn kaj poste al Elizabeth Darrell. Kune kun sia amiko Henry Howard (grafo de Surrey), enkondukis la soneton en Anglion. Li ankaŭ verkis satirojn.

Angla Antologio enhavas tradukojn de tri el liaj poemoj.

Kategorio:Anglaj poetoj
Márton Dési

**DÉSI Márton** [de:ĵi] estis hungara reformita instruisto kaj teologo, filozofia verkisto naskita en 1639 en Dés kaj mortinta la 24-an de julio 1681 en Nagyenyed. 

## Biografio
Márton Dési studis ekde 1665 en la universitato de Leiden, kie por kvar jaroj estis favorita disĉiplo de Johano Coccejus. Poste li estis pastro en Kézdivásárhely, pli poste instruis teologion en Nagyenyed. La koncilio de 1671–1673 en Radnót malpermesis al li kaj kelkaj aliaj instruistoj la predikon de ideojn de Coccejus. Inter jaroj 1674–85 li havis fervorajn disputojn kun János Pósaházi.

## Verkoj pli gravaj
**Disputatio philosophica de visu…* (Lugduni Batavorum, 1666).

## Literaturo
*Mátrai László: *Régi magyar filozófusok XV–XVII. század* (Bp., 1961); 
*Tordai Zádor: A magyar kartezianizmus történetének vázlata (Filoz. Szle, 1962. 1. sz.).

## Fontoj
*Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio:Hungaraj teologoj
Kategorio:Hungaraj filozofoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Gvadarama montaro

[eta|dekstra|200ra|[Romia vojo de Fuenfrio, konstruita en
la 1-a jarcento kaj fone la valo de Fuenfrio en la Gvadarama Montaro.]]
[eta|200ra|[Penjalaro.]]
La **Gvadarama Montaro** aŭ hispane Sierra de Guadarrama estas montĉenaro kiu apartenas al la orienta duono de la Centra Sistemo (montĉenaro de la centro de Iberio), situanta inter la montaroj Gredos kaj Ajlono. Ĝi etendiĝas en direkto sudokcidente-nordoriente kaj en la hispanaj provincoj Madrido, sudoriente, kaj Segovio kaj Avilo, nordokcidente. Tiu ĉi montaro mezuras 80 km longe kaj ĝia plej alta pinto nomiĝas Penjalaro kun 2.428 msm. Ĝi fariĝas limo inter la baseno de Duero, nordokcidente, kaj de Taĵo, sudoriente.

La flaŭro en tiu ĉi montaro karakteriziĝas pro la abundo de pinaroj kaj la ĉeesto de diverstipaj kverkaroj en la plej malaltaj zonoj. En la pintoj oftas la paŝtejoj kaj arbustaroj de alta montaro. En tiuj ĉi ekosistemoj abundas mamuloj kiel la cervoj, aproj, kapreoloj, damaoj, meloj, sovaĝaj katoj, vulpoj kaj leporoj. Ekzistas granda nombro kaj diverseco de akvobirdoj en la akvorezervujoj, kaj grandaj rabobirdoj kiel la imperia aglo aŭ la nigra vulturo, inter aliaj.

La proksimeco al Madrido (60 km) de tiu ĉi montaro igis ĝin grava por la landa historio kaj hodiaŭ ĝi estas trairata de multaj montopasejoj kaj fervojreto. Ekde la Monto La Almenara, en Robledo de Chavela, ekzemple, dum la islama okupado la araboj faris ŝtiparojn por avizi al Madrido la proksimiĝon de kristanaj trupoj. Ĉi tiuj montoj havas grandan alfluon de mont-ekskursantoj kaj turistoj. Tial ĝi havas tre evoluintan infrastrukturon por la regiona turismo, inkluzive de sportumado. Tio povas esti ankaŭ danĝera en kelkaj regionoj por la medio kaj ĝia konservado.

## Vidu ankaŭ 
* Montopasejo de Navacerado
* Montoj de Valsaín

Kategorio:Montaroj en Hispanio
Kategorio:Madrida Regiono
Darnets

**Darnets** estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 344&#160;loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

La vilaĝo situas en la natura regiona parko Millevaches.

__TOC__
## Geografio 
Darnets etendiĝas sur 25,42&#160;km², kaj havis 344&#160;loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas po 14&#160;homoj laŭ kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉirkaŭ Ussel ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Darnets situas je alteco de 663&#160;metroj.

## Historio 
La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Darnets antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Philippe Rossignol, kiu do fariĝis la loka urbestro.

## Administrado 
Darnets apartenas al la kantono de Meymac, kies ĉefurbo estas Meymac. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Ussel, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

## Vidu ankaŭ 
*Komunumoj de Corrèze
*Kantono de Meymac

Kategorio:Komunumoj de Corrèze
Griza bradorno

La **Griza bradorno** aŭ Malgranda bradorno (***Bradornis microrhynchus***) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro de Bradornoj.

Ĝi troviĝas en Orienta Afriko nome en Etiopio, Kenjo, Somalio, Sudano, Tanzanio kaj Ugando. Ties natura habitato estas seka savano kaj subtropika aŭ tropika seka arbustaro.

La Griza aŭ Malgranda bradorno estas malgranda birdo, kies kapo kaj dorso estas **grizbrunaj** (kun pli malhelaj flugiloj kaj vosto, kies plumoj -ĉefe en flugiloj- havas helajn bordojn), dum la beko kaj kruroj estas nigraj. Ankaŭ la bridareo kaj traokulo estas pli malhelaj, dum videblas ne tre rimarkinda hela okulringo. La gorĝo estas blanka kaj la resto de subaj partoj estas sablokoloraj al helbrungrizaj, pli blankecaj centre kaj pli koloraj en flankoj. Fakte ĉiuj membroj de tiu genro estas tre similaj kaj tiu ĉi diferenciĝas pro iom da pli da griza nuanco en la ĝenerale helbruna koloro.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Bradornis microrhynchus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Dottikon

** Dottikon** estas komunumo en la distrikto Bremgarten de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 3136 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Dottikon situas en la suba valo de la rivero Bünz.

De la komunuma areo de 3,89 km², 0,88 km² estas kovritaj de arbaro kaj 1,12 de setlejoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur 549 m s.m. en loko kiu nomiĝas *Dreihägen*, kaj la plej malalta punkto je 406 m s.m. ĉe la muelejo *Tieffurt* apud la bordo de la rivero Bünz.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Dottikon limas en nordokcidento al Othmarsingen, en nordoriento al Hägglingen, en sudoriento al Wohlen, en sudo al Villmergen, kaj en okcidento al Hendschiken im Westen.

## Trafiko 
La stacidomo  de la Svisaj Federaciaj Fervojoj fakte situas sur la teritorio de la najbara komunumo Villmergen. Ĝi estas servata de la grava fervojlinio de  al . Ekzistas diversaj lokaj buslinioj al Wohl, Hägglingen kaj Lencburgo.

La plej proksimaj alveturejo al la nacia svisa aŭtovojo A1 troviĝas en distanco de proksimume 3 km en Lencburgo kaj Mägenwil.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Dottikon datiĝas el la jaro 1179 kiel *Totinchon*.

Inter 1611 kaj 1613 la regiono suferis pro pestepedemio kaj en la jaro 1656 dum la 1-a Milito de Villmergen la vilaĝo Dottikon estis komplete detruita.

## Vidu ankaŭ 
* Dottikon-Dintikon (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Dottikon
* Dottikon en la Historia Leksikono de Svislando
Marikva bradorno

La **Marikva bradorno** (***Bradornis mariquensis***) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj genro de Bradornoj.

Ĝi estas preskaŭ endemio de Suda Afriko kiu troviĝas ĉefe en Angolo, Bocvano, Namibio, Sudafriko, Zambio kaj Zimbabvo. Ties natura habitato estas seka kaj duonseka savano.

La Marikva bradorno estas 18 cm alta kaj pezas ĉirkaŭ 24 g. La kapo, okuloj kaj dorso estas brunaj (kun pli **malhelbrunaj flugiloj kaj vosto**, kies plumoj -ĉefe en flugiloj- havas helbrunajn bordojn), dum la beko kaj kruroj estas nigraj. Ankaŭ la bridareo kaj traokulo estas pli malhelbrunaj, dum videblas ne tre rimarkinda hela okulringo. La gorĝo estas blanka kaj la resto de subaj partoj estas sablokoloraj al helbrunaj, pli blankecaj centre kaj pli koloraj en flankoj.

Tiu specio kutime manĝas surgrunde, ĉe la bazo de arboj, inter arbustoj aŭ inter la arbofoliaro, kie ili manĝas fruktojn kaj semojn aŭ predas insektojn kiaj papilioj, abeloj, vespoj, lokustoj kaj formikoj. Tiuj senvertebruloj estas kutime kaptataj dumfluge, poste mortigitaj kaj poste englutitaj.

La Marikva bradorno estas monogama birdo, kiu reproduktiĝas kun ununura partnero sian tutan vivon. La ino demetas 2 al 3 verdajn ovojn. La nesto estas konstruata alte en kanopio kaj protektata el predantoj per la branĉoj kaj la densa verda foliaro.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Bradornis mariquensis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
MathWorld

**MathWorld** (angle: matematik-mondo) estas retejo pri matematiko, fondita de Eric W. Weisstein. Ĝi estas kvazaŭ reta leksikono pri matematiko. Mecenatas ĝin Wolfram Research Inc. kaj la projekto *National Science Digital Library* de la usona fondaĵo *National Science Foundation*.

Weisstein ekde 1995 enretigis siajn notojn pri matematiko sub la titolo ''Eric's Treasure Trove of Mathematics* (la matematika trezortrovaĵo de Eric). Ĉirkaŭ 1997 li kontraktis kun eldonejo CRC Press pri libra kaj lumdiska publikigo de la materialo sub la titolo *CRC Concise Encyclopedia of Mathematics* ("konciza matematika enciklopedio de CRC"). Kiam en 1999 li eklaboris por Wolfram Research Inc., tiu firmao transprenis la retejon kaj renomis ĝin *MathWorld''. Ĝi garantiis liberan aliron.

En 2000 CRC jurprocese postulis kaj atingis la fermon de la retejo, kiu estis konkurenca al ĝiaj libro kaj disko. Post interkonsento kaj pago de Wolfram Research al CRC la retejo ree estis malfermita kaj denove estas senkoste alirebla.

## Eksteraj ligiloj 
*  MathWorld (de Wolfram Research)

Kategorio:Retejoj
Kategorio:Leksikonoj
Kategorio:Matematiko
Datumfluo

**Datumfluo** () en la komputiko estas kontinuaj sekvoj de datumoj, kies fino ne anticipe koneblas, transportataj de unu komputika procesejo al alia. La unuopaj datumoj povas korespondi al diversaj, sed inter si samaj tipoj. La kvantoj de la fluantaj datumoj po tempa unuo povas varii kaj povas tiom grandi, ke nur disponeblas limigitaj ebloj komputike pluprilabori ilin. Kontraste al aliaj datumfontoj, datumfluoj tial ne prilaboreblas kiel tuto, sed nur iom post iom. Eblas legi kaj prilabori ajnan parton de la datumo, sen nepra konsidero de komenco aŭ fino - kontraste ekzemple al la datumtipo aro (komputiko). 

Datumfluoj ofte uzatas por interprocesa komunikado, kaj por la transporto de datumoj tra komputilaj retoj, kaj por transportado de datumoj inter diversaj procesaj unuoj en sama komputilo. Ekzemploj estas priveteraj datumoj, sonaj kaj filmaj datumfluoj - aparte tiuj senditaj per la interreto (ekzemple la filmaj datumoj senditaj en la retejo YouTube). 

Kategorio:Komputiko
Globo de la Mondo (Madrido)

La **Globo de la Mondo** hispane *Bola del Mundo*, aŭ *Alto de las Guarramillas*, estas monto de la Gvadarama Montaro (montaro kiu apartenas al la Centra Sistemo). 

maldekstre|eta|220px|Printempa vido de la orienta vizaĝo de la Globo de la mondo.
Ĝi situas ĉe la limo de la hispanaj provincoj Madrido kaj Segovio. Ĝi estas 2.265 metrojn alta kaj ĝi estas la plej okcidenta monto de la Montaro de la Longa Ŝnuro. Tre proksime de la pinto, en la orienta flanko, troviĝas la Glaĉero de la Grafino, regiono kie naskiĝas la rivero Manzanaro. En ĝia pinto estas kelkaj antenoj por la elsendado de radio kaj televido.

## Vidu ankaŭ 
*Glaĉero de la Grafino
*Montaro de la Longa Ŝnuro

Kategorio:Madrida Regiono
Kategorio:Montoj en Hispanio
Glaĉero de la Grafino

eta|350px|Glaĉero de la Grafino, kune al la antenoj de la pinto Globo de la Mondo (2.265 m).

La **Glaĉero de la Grafino**, , estas glaciejo de la Gvadarama Montaro (Hispanio), kiu, pro sia etendiĝo, nomigas la montaran zonon, kiu ĉirkaŭas ĝin. Ĝi troviĝas en pinto je 2.000 m alte, en la suda bordo de la Montaro de la Longa Ŝnuro, montara ŝnuro de la Gvadarama Montaro.

Ĝi situas en la orienta deklivo de la pinto nomata Globo de la Mondo (2.265 m), en la nordoriento de la Madrida Regiono, ene de la municipa teritorio de Manzanares el Real. Ĉi tiu glaciejo estis unu el la plej uzataj en la neĝoprofitado dum somero kaj en ĝia areo ĝi havas la fonton de la rivero Manzanaro.

La glaĉero *de la Grafino* prenas sian nomon de la grafino Francisca de Silva y Mendoza, Markizino de Santillana kaj Grafino de Real de Manzanares. Antaŭe la loko estis nomata "Glaĉero de las Guarramillas", alude al la Alto de las Guarramillas, kiel ankaŭ estas konata la monto de la Globo de la Mondo.

La Glaĉero de la Grafino estis uzata unuafoje komence de la 17-a jarcento ĝis la fino de la 19-a jarcento kune al aliaj en la sama regiono. La neĝo estis portata al Madrido kaj aliaj proksimaj municipoj por la konservado de la nutraĵoj kaj malvarmigi kelkajn trinkaĵojn. Oni konstruis ŝtonmureton en la malalta parto de la glaĉero por la granda akumulado de la neĝo ekde majo ĝis meze de somero.

## Vidu ankaŭ 
* Glaĉero
* Manzanaro
* Manzanares el Real
* Gvadarama Montaro

## Eksteraj ligiloj 
* Virtuala flugado ekde la Glaĉero de la Grafino norde de la rivero Manzanaro kaj ĝia komarko. 

Kategorio:Madrida Regiono
Kategorio:Glaĉeroj en Hispanio
Kategorio:Glaĉeroj
Montaro de la Longa Ŝnuro

[eta|dekstra|300px|Norda vizaĝo de la okcidenta zono de Longa Ŝnuro ekde la pinto de [Meza Kapo (Raskafrio)|Cabeza Mediana.]]
La **Montaro de la Longa Ŝnuro** hispane *Sierra de la Cuerda Larga* estas unu el la ĉefaj montar-branĉoj de la Gvadarama Montaro. Ĉi tiu montara linio etendiĝas de okcidento-sudokcidento al oriento nordoriento en la nordokcidento de la Madrida Regiono (Madrido). Ĝi havas 16 km en rekta linio. Ĝi ekiĝas en la Montopasejo de Navacerrada (okcidenta ekstremo) je alteco de 1.858 metroj kaj finiĝas en la Montopasejo de la Morcuera (orienta ekstremo).

Ĝi estas unu el la plej altaj zonoj de la Gvadarama Montaro kiu mezume estas pli ol 2.100 metroj. La plej alta pinto estas la Kapoj el Fero, kiu kun 2.383 metroj reprezentas la duan altaĵon de Gvadaramo. En la norda bordo de la Longa Ŝnuro troviĝas la alta zono de la valo de Lozoya, kaj en la suda vizaĝo etendiĝas la Gorĝo de Manzanaro, La Pedriza, kaj la Truo de Sankta Blaso. Ĉi tiu montara ŝnuro estas la limo por la riveroj Lozoya, norde, kaj Manzanaro, sude, ambaŭ alfluantoj de Ĥaramo.

## Vidu ankaŭ 
* Gvadarama Montaro
* Valo de Lozoya
* Gorĝo de Manzanaro
* La Pedriza
* Truo de Sankta Blaso

Kategorio:Montaroj en Hispanio
Kategorio:Madrida Regiono
Veoh

dekstra|200ra
**Veoh** estas entrepreno en San Diego, Kalifornio, kiu ofertas servon de interreta televido: Sur la retejo de la entrepreno, legebla en la angla, franca, germana kaj japana, la uzantoj povas spekti filmetojn, datumflue transportatajn al la komputilo de la spektanto, kaj alŝuti proprajn filmetojn. Eblas spekti filmojn aŭ filmerojn produktitajn de grandaj komercaj kinaj studioj, de sendependaj studietoj kaj de simplaj privatuloj. La servo, en 2003 fondita de *Dmitry Shapiro* kaj de tiam preparita, oficiale ekfunkciis en februaro 2007. *Dmitry Shapiro* daŭre gvidas ĝin. La entrepreno investe ricevis proksimume 40 milionoj da usonaj dolaroj, interalie de la amaskompunika konzerno * Time Warner*. En 2008 la entrepreno venkis en jura proceso pri la demando, ĉu ĝi rajtas disponigi filman materialon kopirajte protektatan. 

Laŭ enketo de la retejo *Quantcast.com* la retejon *veoh.com* en 2008 vizitis pli-malpli 19 milionoj da spektantoj ĉiumonate 

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri la konkurencaj retejoj YouTube kaj Vimeo

## Eksteraj ligiloj 
* *veoh.com* - internacia retejo de la entrepreno

## Notoj 
Kategorio:Interreto
Kategorio:Retejoj
Kategorio:Usonaj firmaoj
Kategorio:Televido
Tajĝio

[eta|[Jino kaj jango#Tajĝifiguro|Tajĝifiguro]]
**Tajĝio** () estas nomo por la plej alta principo en la ĉina filozofio; ĝi estas uzata precipe en la taismo kaj la konfuceismo. En la taismo ĝi estas la esprimo por la poluseco de jino kaj jango.

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri Taegeuk, la korea simbolo de jino kaj jango, forte simila al la simbolo tajĝio.
* la artikolon pri Tajĝiĉuano, ankaŭ foje mallongigata "tajĝio"

Kategorio:Filozofio
Kategorio:Taoismo
Kategorio:Konfuceismo
Ermitejo Sankta Antono de La Florida

La **Ermitejo Sankta Antono de La Florida**, troviĝas en la samnoma placo; ĝi estas la tria el la ermitejoj dediĉitaj al Antono de Padovo kiuj ekzistis en la periferio de Madrido. Ĝi estas en la distrikto Monkloo.

La unua ermitejo estis konstruita en 1720 de José de Churriguera kaj malkonstruita en 1768 pro la malfermo de la strato Castilla. Du jarojn poste Karlo la 3-a ordonas la konstruadon de nova ermitejo kiu estis denove malkonstruata de Karlo la 4-a.

La 1-a de aprilo 1905 ĝi estis deklarata Nacia Monumento. Ĝi estis malfermita por la diservado ĝis 1929, jaro kiam estis translokita la diservado al ĝemela konstruaĵo por tia afero de la arkitekto Juan Moya. Ekde tiam ĝi fariĝis muzeo, proprietaĵo de la institucio Nacia Heredaĵaro, kvankam ĝia gvidado estis cedata al la Madrida Urbodomo, kiu administras ĝin ekde 1987. Ĝia kupolo kaj pendentivoj estis pentrataj de la fama hispana pentristo Francisco de Goya.

Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Madrido
Kategorio:Muzeoj en Madrido
Ŝvebsubstancoj

**Ŝvebsubstancoj** estas mineralaj aŭ organikaj solidsubstancoj, kiuj ne fariĝas solvaĵo.

Kategorio:Hidrologio
Kategorio:Sedimentado
Strato Segovio (Madrido)

250ra|dekstra|eta
eta|250ra|dekstra|Vido de parto de la strato Segovio

La **strato Segovio** () troviĝas en la historia urboparto de Madrido (Hispanio), konkrete en la kvartalo Palaco, ene de la distrikto Centro. Ĝia dezajno estas rekta linio, kiu en direkto oriento-okcidento, kunigas placon Fermita Pordo kun la Ponto Segovio.

Historie ĝi estis unu el la ĉefaj vojoj por atingi la ĉefurbon, kvankam ĝi perdis tiun gravan rolon kun la paso de la tempo.

La strato estas sur ravino tra kiu pasis la rojo Sankta Petro. Ĉi tiu ravino konstituis, en la Mezepoko, unu el la plej gravaj enir-vojoj al la urbo, ĉar ĝi komunikis la urbon kun la antikva vojo al Segovio, kiu komenciĝis tuj post la transiro de la rivero Manzanaro.
Kun la establiĝo de la Kortego en Madrido en la jaro 1561, la reĝo Filipo la 2-a akcelis la urboplanadon de la zono, por faciligi la enireblon en la vilaĝon, kaj pli konkrete, en la malaperintan Reĝa Alkazaro, la tiama reĝa rezidejo.
La projekto planis la konstruadon de ponto super la rivero kaj granda avenuo ekde tiu ĉi punkto ĝis la urbocentro, proksime al la placo Fermita Pordo, unu el la enirejoj de la antikva mezepoka muro.
De tiu ĉi projekto nur efektiviĝis la ponto Segovio (1582-1584), kiu anstataŭis la malnovan ponton, konstruita en la unua duono de la 14-a jarcento sub la ordono de Alfonso la 11-a.

Reference al la avenuo, nur efektiviĝis minimuma parto de la projekto. Estis malkonstruitaj kelkaj domoj kaj la tereno estis niveligita, kio permesis la aperon de alirvojo al la urbo, kiu ricevis la nomon *strato Real Nueva*. Tiu ĉi nomo estis anstataŭata kun la paso de la tempo al tiu de *Segovio* pro la ligiteco de la strato al la ponto kaj al la samnoma vojo.

En la dua duono de la 19-a jarcento, la Antaŭprojekto pri Larĝiĝo de 1857 favorigis la konstruadon de nova domaro en la fina parto de la strato Segovio, la plej proksima al la rivero kaj la plej fora de la primitiva mezepoka kerno.

Super la strato estas la Viadukto de Madrido.

Kategorio:Stratoj en Madrido
Ponto de la Reĝino Viktorio

eta|250px|dekstra|Sudorienta flanko de la Ponto Reĝino Viktorio.
[eta|250px|dekstra|La Ponto de la Reĝino Viktorio anstataŭis la Verdan Ponton, kies aspekto videblas en ĉi tiu gravuraĵo de [1859.]]
[eta|250px|dekstra|Aera vido de la nordokcidento de la ponto, bildo el la [Madrida Telfero.]]

La **Ponto de la Reĝino Viktorio**, populare konata kiel *Ponto Viktorio*, estas ponto konstruita komence de la 20-a jarcento, kiu havas modernisman stilon. Ĝi troviĝas en Madrido (Hispanio) kaj transiras la riveron Manzanaro, konektante la stratojn Aniceto Marinas, kiu trairas paralele al la maldekstra riverbordo, kaj de la Riverbordo de Manzanaro, kiu same trairas en la dekstra bordo.

Ĝi estas grava trafika nodo en la urba zono de Sankta Antono de la Florida (kie troviĝas la samnoma ermitejo kaj ĝia repliko) komunikante la Kolonion de Sankta Antono de La Florida kaj la Kolonio de Manzanaro, kiu formas la populare nomata Kvartalo de la Bombilla.

## Historio 
Ĉi tiu ponto anstataŭis antaŭan ponton, konata kiel Verda Ponto, alude al la koloro de ĝia manrelo. Ĝiaj aŭtoroj estis la inĝeniero José Eugenio Ribera Dutaste kaj la arkitekto Julio Martínez-Zapata Rodríguez, kiuj dizajnis la projekton en 1907.

La konstruado daŭris de 1908 ĝis 1909, kaj estis malfermata la 13-a de junio 1909. Ĝia inaŭguro estis koincidigita kun la festo de Sankta Antono de Padovo, al kiu estis dediĉata la la Ermitejo Sankta Antono de La Florida, kies kupolo kaj pendentivoj estis pentritaj de Francisco de Goya en 1798.

Je la alveno de la Dua Hispana Respubliko, ĝi ricevis la nomon Ponto de Galegio. Post la fino de la Hispana enlanda milito, rekuperis la originan nomon, kiu estis donita honore al la reĝino Viktorio Eŭgenio, edzino de Alfonso la 13-a dek tri tagojn antaŭ la ponto-inaŭguro.

## Vidu ankaŭ 
* Manzanaro
* Viktorio Eŭgenio de Batenbergo
* Ermitejo Sankta Antono de La Florida
* Madrida Telfero

Reĝino Viktorio
Banámichi

**Banámichi** estas unu el la 72 komunumoj de la meksika subŝtato Sonora, kiu estas la dua plej granda subŝtato de Meksiko kaj situas en la plej norda parto, kiu limas al Usono. La ĉefurbo de la komunumo estas Banámichi. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 26013.

## Geografio 
La komunumo havis en 2010 (lasta popolnombrado de la INEGI) 1646 loĝantojn. El tiuj estis 841 viroj kaj 805 virinoj. La komunumo havas surfacon de 773,1&nbsp;km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 680 metroj super la marnivelo.

## Klimato 
En la komunumo jare falas averaĝe 424&nbsp;mm/m² de precipitaĵo. La averaĝa jara temperaturo estas .

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 998 personoj pli aĝaj ol 15 jaroj. El tiuj 940 scipovis legi kaj skribi kaj 57 personoj estis analfabetoj. Do 5,71 % de la personoj pli aĝaj ol 15 en la komunumo estis analfabetoj.

En la jaro 2000 en la komunumo vivis 1335 personoj, pli aĝaj ol 5 jaroj. El tiuj 9 personoj sciis paroli indiĝenan lingvon. Tio signifas ke 0,67 % de la loĝantaro en la koncerna jaro sciis paroli indiĝenan lingvon.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
*Banámichi  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Sonora
Péret-Bel-Air

**Péret-Bel-Air** estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 96&#160;loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

La vilaĝo situas en la natura regiona parko Millevaches.

__TOC__

## Geografio 
Péret-Bel-Air etendiĝas sur 15,49&#160;km², kaj havis 96&#160;loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 6&#160;homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo.

La regiono ĉirkaŭ Ussel ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Péret-Bel-Air situas je alteco de 938&#160;metroj.

## Historio 
La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Péret-Bel-Air antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Pierre Estrade, kiu do fariĝis la loka urbestro.

## Monumentoj 
La loka preĝejo estas dediĉita al Sankta Petro kaj datiĝas de la 15-a jarcento.

## Administrado 
Péret-Bel-Air apartenas al la kantono de Meymac, kies ĉefurbo estas Meymac. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Ussel, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Corrèze
* Kantono de Meymac

Kategorio:Komunumoj de Corrèze
For Whom the Bell Tolls

***For Whom the Bell Tolls*** estas anglalingva romano de Ernest Hemingway, kiu temas pri okazintaĵoj dum la Hispana Enlanda Milito kaj poste inspiris samnoman filmon de Sam Wood. Ĝi unue publikiĝis en oktobro 1940 fare de la usona eldonejo Scribner (foje ankaŭ citata en pli longa formo "Charles Scribner's Sons"). La romano enpreniĝis en la liston de la 100 (plej signifaj) libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde.

## Ĉefaj temoj 
La centra temo estas la morto. Ekde la momento, kiam la ĉefrolulo ricevas la mision, estas klare al ĉiuj, ke li ne povos eliri el ĝi viva. Maria, enamiĝinta al li, estas la sola, kiu ne konscias pri ĉi tiu fakto. Alia temo estas la proksima kamaradeco kiu formiĝas dum batalado inter la membroj de la batala militunuo. La amo al la lando kaj la kulturo ankaŭ estas emfazita. Krome oni povas sperti la volon oferi - la roluloj pretas morti pro la afero kaj ne esti kaptitaj kaj perfiditaj de amikoj. Alia temo, kiu ricevis la plej malgrandan atenton en la libro, estas kritiko de la konduto de la respublikana flanko - inkluzive de ekzekuto de civiluloj kaj la konduto de la milito laŭ la sovetia modelo.

La nomo de la romano (la angla originalo havas iomete alian nuancitan signifon: "Al kiu sonoras la sonorilo") estas prenita el fragmento en la prozo de la 17-a-jarcenta poeto John Donne, kiu signifas la fundamentan unuecon de la homaro:Neniu homo estas insulo, tuta de si mem; ĉiu homo estas peco de la kontinento, parto de la ĉeftero; se terpeco estus forlavita de la maro, Eŭropo estas des malpli, same kiel se promontoro estus, same kiel se grandbieno de viaj amikoj aŭ de via propra estus; la morto de iu ajn malpliigas min, ĉar mi okupiĝas pri la homaro; kaj tial neniam sendu sciigon, por kiu sonas la sonorilo; ĝi sonas por vi. 

## En muziko 
La usona bando Metallica ankaŭ havas kanton kun la sama nomo.

## Vidu ankaŭ 
* La 100 libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde
* Sonorilado de morto (angla)

Kategorio:Anglalingvaj romanoj
Kategorio:Verkoj el la anglalingva literaturo
Kategorio:Eldonaĵoj de Scribner
Kategorio:Libroj aperintaj en 1940
Kategorio:Militaj romanoj
Kategorio:Verkoj pri la Hispana Enlanda Milito
Gonda lingvo

La makrolingvo **gonda** (propralingve: gondi; en la nagario, गोंडी; en la telugua గోండి) estas parolata de la etnogrupo Gondi en centra kaj suda Barato. Ĝi apartenas al la familio sudcentra-dravida, kaj estas parolata de ĉirkaŭ 2 milionoj da homoj.

Sub la makrolingva rubriko "gonda", la barata registaro inkluzivas la dialektojn dorli, gondi, kalari, maria kaj muria. *Ethnologue* listigas du lingvogrupojn sub la gonda: nordan gondan, kaj sudan gondan, ĉiu el kiuj inkluzivas multajn dialektojn.

## Notoj kaj fontoj 
Kategorio:Dravida lingvaro
Ĉaperono

eta|250ra|Ekzemplo de ĉaperono: bakteria GreS/GroEL ĉaperon-komplekso, kiu helpas aliajn proteinojn faldi post ŝanĝoj en ilia tridimensia strukturo. Bildo komputile kreita per la programo Rasmol.

En biologio, **ĉaperonoj** estas aro de proteinoj troveblaj en ĉiuj ĉeloj, kies ĉefa funkcio rilatas al faldebligo de proteinoj tuj post ilia sintezo. Ili plenigas ilian funkcion ekzemple per evitado de nekorektaj asocioj inter proteinoj. Kutime ili havas trueton, kiun devas eniri nefalditaj proteinoj por esti traktitaj.

Ĉaperonoj estas troveblaj en preskaŭ ĉiuj specioj, kaj ili estas tre konservitaj, pro tio ke ili estas esencaj por la ebligo de multaj aliaj proteinoj.

La proteinoj de tiu ĉi grupo ankaŭ helpas aliajn proteinojn pri ĉel-transportado.

## Historio 
La vorto *ĉaperono* (el la angla *chaperon*, viro, kies tasko estas kontroli, kutime laŭ peto de gepatroj, unu aŭ pli junulojn dum sociaj eventoj, por inspekti ilian agadon kaj eviti neadekvatan konduton) estis ekuzita en molekula biologio de Ron Laskey en 1978, rilate al *molekulaj ĉaperonoj*, por priskribi ĉelkernajn proteinojn, kiuj evitis kuniĝo de falditaj histonoj kaj DNA dum konstruado de nukleosomoj. Poste, dum la 80-aj jaroj, tiu ĉi vorto estis reuzita pli ĝenerale rilate al diversaj eŭkariotaj kaj prokariotaj protein-familioj, kun similaj funkcioj.

## Ekzemploj 
Ekzistas diversaj familioj de ĉaperonoj, kiuj helpas proteinfaldadon diversmaniere. Multaj ĉaperonoj, sed ne ĉiuj, estas ankaŭ varm-ŝokaj proteinoj; por ili, la prefikso *Hsp* (el la angla *heat shock protein*) estas uzita, kutime sekvita de numero, kiu indikas la mason de la proteino en kDa.

* **Hsp60** (GroEL/GroES proteinaro ĉe *Escherichia coli*), eŭkariota proteinfamilio, kiu helpas faldadon de kloroplastaj aŭ mitokondriaj proteinoj. Ili estas faritaj de du unuiĝintaj ringoj, kun truo en la centro, kies grandeco estas proksimume 50 Å, kie estas traktitaj la faldotaj proteinoj.
* **Hsp70** (DnaK ĉe *Escherichia coli*),
* **Hsp90** (HtpG *Escherichia coli*), en ilia N-terminala ekstremumo ili havas liglokon al ATP, kiu utilas por diversaj funkcioj.
* **Hsp100**, proteinfamilio tre konservita kaj trovita en pluraj specioj.

Kategorio:Proteinoj
Hirics

**Hirics** [hiriĉ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Sellye.
eta|Hirics en runa skribo

## Bazaj informoj 
* Areo: 15 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 230
* Poŝtkodo: 7838
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
Hirics situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, proksime de Dravo, kiu estas ankaŭ landlimo de Kroatio. Sellye troviĝas 15, Harkány 23, Siklós kaj Szentlőrinc po 29 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1244, poste en 1346 en formo *Kuhyrich*. Post la mezepoko la komunumo apartenis al la Osmana Imperio dum 150 jarojn. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Hirics migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana klasikisma preĝejo de 1849

## Fontoj 
* oficiala paĝo 

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Vejti

**Vejti** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Sellye.

## Bazaj informoj 
* Areo: 10 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 160
* Poŝtkodo: 7838
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
Vejti apartenanta al Nacia parko Danubo-Dravo situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, laŭ maldekstra bordo de Dravo, kiu estas ankaŭ landlimo de Kroatio. Sellye troviĝas 14, Harkány 26, Siklós 32, Pécs 45 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1341 laŭ tiama hungara ortografio *"Veyteh"*. Post la mezepoko la komunumo apartenis al la Osmana Imperio dum 150 jarojn, tamen ĝi ne senhomiĝis. En 1910 loĝis en Vejti 439 homoj (escepte unun ĉiuj hungaroj). Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En 2014 oni faris trapasejon tra la Dravo.

En Vejti migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo
* romkatolika kapelo omaĝe al Sankta Nomo de Dipatrino (Virga Maria)
* termala akvo
* arbaro de kverkoj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Baranyahídvég

**Baranyahídvég** [baranjahIdvEg], kroate **Idvik** estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Sellye. La loknomo signifas: Baranya-ponto-fino.

## Bazaj informoj 
* Areo: 9 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 200
* Poŝtkodo: 7841
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
Baranyahídvég situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Villány-Sellye (kiu jam ekde 2007 ne funkcias). Sellye troviĝas 17, Harkány 21, Szentlőrinc 26, Siklós 27 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis laŭ tiama hungara ortografio *"Hydwegh"*. Fine de la turka erao ĝi senhomiĝis. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon.

En Baranyahídvég migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1844
* fiŝkaptista lago, kiu estis iama branĉo de Dravo

== Komunumoj pri *híd* (=ponto) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Piskó

**Piskó** [piŝkO] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Sellye.

## Bazaj informoj 
* Areo: 12 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 260
* Poŝtkodo: 7838
* Telefonprefikso: 73

## Situo 
Piskó situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ maldekstra bordo de Dravo kiu estas ankaŭ landlimo de Kroatio. Sellye troviĝas 12, Harkány 29, Szigetvár 34, Siklós 35, Pécs 46 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1318 en formo *"Boksi"*. Post la mezepoko la komunumo apartenis al la Osmana Imperio. En 1910 loĝis tie 467 homoj (452 hungaroj). Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. En 2001 loĝis en la vilaĝo 284 homoj (pli ol triono ciganoj).

En Piskó migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1862
* fiŝkaptista lago

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Klimata justeco

**Klimata justeco** estas nova kaj kreskanta areo de esploro kiu fokusiĝas en la etikaj dimensioj de klimata ŝanĝo. Tiu areo estas nomata ankaŭ **klimata etiko** ĉar ĝi ja fokusas al etikaj konsideroj okazigitaj de la klimata ŝanĝo (konata ankaŭ kiel tutmonda varmiĝo), kaj ĝi rilatas ankaŭ al aferoj pri ekonomiaj, politikaj, diplomataj koncernoj, pli kaj pli aperantaj en la enhavo de amaskomunikiloj, kiel montro de la universala priokupo de la publika opinio, kontraste kun la tro pigra agado fare de ekonomiaj kaj registaraj instancoj.

## Vidu ankaŭ 
* Rajtoj de la naturo
* Asocio de Verduloj Esperantistaj
* Elektra veturilo
* Karbona neŭtraleco
* Klimata Justeco Ago
* Renoviĝanta energio
* Verda banko
* Tutmonda varmiĝo

## Eksteraj ligiloj 
* Listo de AVE pri klimata justeco
* Climate Justice Action.
* Climate, Ethics and Equity
* ClimateEthics.org 
* Climate Ethics class  at the University of Colorado
* GenderCC - Women for Climate Justice
* Baha'i International Environment Forum 
* Research on Justice and Climate Change, Harvard Project on International Climate Agreements
* Earth Charter Initiative article 
* Global Warming eco money 
* James Garvey interviewed on the ethics of climate change
* Yale University's Links to organizations 
* Princeton environmental ethics workshop
::Gardiner's paper
::MacCracken's paper
* Climate Ethics program at Pennsylvania State University

Kategorio:Klimata ŝanĝo
Kategorio:Media etiko
Kategorio:Media justeco
Kategorio:Aplikita etiko
Koja lingvo

**Koja** (nagarie: कोया; telugue: కోయ) (kio ankaŭ nomiĝas "Koi, Koi Gondi, Kavor, Koa, Koitar, Koyato, Kaya, Koyi, Raj Koya") estas sudcentra-dravida lingvo de la subgrupo Kui-Gondi de la etnogrupo Kojoj. Oni skribas ĝin laŭloke en la latina alfabeto, nagario, orija, aŭ telugua skribsistemo. La nombro de denaskaj parolantoj varias de ĉirkaŭ 300.000 ĝis ĉirkaŭ 360.000 mil.

## Notoj kaj fontoj 
Kategorio:Dravida lingvaro
Davignac

**Davignac** estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la regiono Limoĝio. Ĝi havis 256&#160;loĝantojn laŭ censo plenumita en 2006.

La vilaĝo situas en la natura regiona parko Millevaches.

__TOC__
## Geografio 
Davignac etendiĝas sur 30,14&#160;km², kaj havis 256&#160;loĝantojn laŭ la lasta oficiala censo, tiel ke la loka loĝdenso estas 8&#160;homoj po kvadrata kilometro. La vilaĝo situas en Corrèze, kiu estas kampara, maldense loĝata franca departemento en la nordokcidenta parto de la Centra Masivo. 

La regiono ĉirkaŭ Ussel ĉefe konsistas el malaltaj montoj kaj altebenaĵoj : la plej alta punkto de Davignac situas je alteco de 944&#160;metroj.

## Historio 
La departemento Corrèze estis oficiale kreita la 4-an de marto 1790 dum la franca revolucio. Davignac antaŭe apartenis al la reĝa provinco Limoĝio.

Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la komunumo S-ro Daniel Caraminot, kiu do fariĝis la loka urbestro.

## Administrado 
Davignac apartenas al la kantono de Meymac, kies ĉefurbo estas Meymac. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Ussel, unu el la tri arondismentoj de la departemento Corrèze.

## Vidu ankaŭ 
*Komunumoj de Corrèze
*Kantono de Meymac

Kategorio:Komunumoj de Corrèze
Tarim

**Tarim** povas esti:
*Tarim-baseno, Ĉinio
**Tarim-mumioj, mumioj, elfositaj ĉe Niya, oazo en la Tarim-baseno.
*Rivero Tarim, Ĉinio
*Tarim (Jemeno)
Sándor Apáti Abt

**APÁTI ABT Sándor** estis hungara skulptisto kaj ceramikisto naskita la 14-an de januaro 1870 en Torda kaj moertinta la 23-an de marto 1916 en Budapest.

## Biografio 
Li studis en Budapest kaj Munkeno. Li estis la dizajnisto Zsolnay-fabriko, poste li estis instruisto en Székesfehérvár. Kun siaj malgrandaplastikaj verkoj li estis unu el la pioniroj de la moderna hungara keramikarto.

## Verkoj pli gravaj 
* 1893. Filinportreto. Torda.
* 1894. Memortabulo de barono Jósika Miklós. Torda.

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj ceramikistoj
Histono

eta|Ekzemplo de kerno-histono, farita de kvar histonoj, ĉirkaŭ kiuj turniĝas la DNA.

**Histono**  estas komuna nomo de bazaj proteinoj, de malgranda molekula maso kaj tre konservitaj en la evoluo de eŭkariotoj kaj kelkaj prokariotoj. Ili estas la ĉefa komponanto de la kromatino, kaj okopo de histonoj agas kiel bobenoj, nomitaj nukleosomoj, por paki la DNA-on.

Alia grava funkcio de histonoj estas reguli la kromatinon per post-tradukaj modifoj, tiel ke ili helpu en biologiaj procezoj, kiel regulado de genoj, riparado de DNA, aŭ mitozo (per densiĝado de kromosomoj).

## Referencoj 
Kategorio:Proteinoj
Kategorio:Genetiko
Claviceps fusiformis

***Claviceps fusiformis*** estas fungo el la ordo Hipokrealoj.

## Priskribo 
Ĝiaj konidioj estas daŭboformaj. Ili longas ĉirkaŭ 19 X 5 µ. En mielroso, konidioj produktas duajn konidiojn kiuj povas esti transportataj per vintro.

## Disvastiĝo 
La specio devenas de la Afrotropika ekozono. Poste ĝi venis en Barato. Nun ĝi estas ankaŭ en Meksiko kaj Teksaso.

## Sistematiko 
*Claviceps fusiformis* estas proksima *Claviceps purpurea* kiel ĝi, ĝi produktas sinsekve : chanoclavine→agroclavine→elymoclavine sed ĝi perdis la kapablon produkti paspaplikan acidon.

## Uzo 
Kiel *Claviceps purpurea* kaj *Claviceps paspali*, ĝi estas uzata por produkti ergotoalkaloidojn.

## Gastigantaj kreskaĵoj 
*Pennisetum glaucum*, *Pennisetum ciliare*, aliaj *Pennisetum* kaj *Cenchrus spp.* estas gastigantoj.
Ĝi estas danĝera parazito kiu povas provoki la ergotismon ekzemple en Barato en 1958 kaj en 1976.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* *Claviceps nigricans*
* *Claviceps purpurea*

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Disvastiĝo

Kategorio:Fungospecioj
Kategorio:Sordariomycetes
Elek Gozsdu

**GOZSDU Elek** [goĵdu] estis hungara verkisto, advokato, reĝa ĉefprokuroro naskita la 28-an de novembro 1849 en Ercsi kaj mortinta la 26-an de majo 1919 en Temeŝvaro. Lia kuzo estis Manó Gozsdu.

## Biografio 
La familio de Elek Gozsdu devenis el Macedonio el serba-rumana familio. Li pristudis juron en Reĝa Universitato de Pest kaj li fariĝis ekde 1880 kunlaboranto de la ĵurnalo *Függetlenség*. En 1885 li estis vicprokuroro en Fehértemplom, poste en Pest (urbo). Pli poste li estis reĝa prokuroro de Karánsebes kaj ekde 1892 en Temeŝvaro.

## Verkoj pli gravaj 
* *Az aranyhajú asszony*, romano (1880)
* *Köd*, romano (1882)
* *Tantalus*, rakontoj (1886)
* *A félisten*, teatraĵo (1908)
* *A karrier*, teatraĵo (1911)
* *A nemes rozsda*, elektitaj rakontoj (1955).

## Literaturo 
* Szántó E.: G. E. (Kiskunhalas, 1939);
* György Rónay: Vigilia (1956).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj advokatoj
Kategorio:Hungaraj prokuroroj
Kategorio:Hungariaj serboj
Kategorio:Hungariaj rumanoj
Fato

**Fato**, el la latina *fatum*, derivaĵo de *fari* (diri, paroli, do kio estas dirita, plurale *fata*). La latina  termino indikas unue la vorton, la diraĵon de la diaĵo (vox Jovis, Διός α΅ισα = voĉo de Dio), due la nerevokeblan destinon fiksitan ekde la komenco kiun neniu sukcesas revoki, kaj tiel la morton; la pluralo, fatoj (latine ,*fata*), indikas ankaŭ la eldirojn de aŭguristo anoncanta estontaĵojn; kaj fine la personigon mem de la destino, nome la Moiroj de la grekoj kaj la Parkoj de la latinoj, nomataj ĝuste Fata, la tri Fata (vidu ankaŭ Fatae de la Keltoj regantaj la destinon de viroj kaj virinoj).

La diaĵo Fato bildigita senvida servis por indiki la Destinon, filon de Ĥaoso kaj de la Nokto.

Skribis Cicerono en De Fato, XXI: “Se la aferoj aranĝiĝas laŭ la difinoj supre uzitaj, ĉio kio okazas, okazas per kaŭzoj antaŭagintaj; se tio veras, sekvas ke ĉio okazas per decidoj de la fato; tial, ĉio kio okazas, okazas per la volo de fato)
(*Quod si ita est, omnia,  quae fiunt, causis fiunt antegressis; id si ita est, fato omnia fiunt; efficitur igitur fato fieri, quaecumque fiant*). 

La koncepto pri fato interplektiĝis kun tiu de naturo kaj de dieco: por la naturo tio okazis precipe en la astrologio; rilate la diojn, la fato iom post iom, en la klasikaj kulturoj, perdis la kontraŭstarantan rigidecon, kaj la subordigon de la dioj modifiĝis ĝis igi la du povojn, tiujn de la fato kaj tiun de la dioj, kooperantaj. Tio eble videblas jam en Eneido, VI 376, kiam la sibilo, adresiĝante al Palinuro, atribuas la Fata (fatojn = la nerevokeblajn destinojn) al la dioj, eble pro tio ke ili estas la plenumantoj de la fataj dekretoj, 
*«Desine fata deum flecti sperare precando»:* "Rezignu esperi ŝanĝi la diajn dekretojn per la preĝo"  

Al tiu konceptaro pri Fato apudas ankaŭ tiu greka de *ananko*: blinda neceso obeita ankaŭ de kontraŭvoluloj.

## Fato kaj Providenco
Kun la ensceniĝo de la monoteismaj religioj la Fato ekmalaperis. Aparte la kristanaj teologioj ekde komence ne akceptis la paganan koncepton pri Fato ĉar ĝi estus forto-povo aŭ io sendevena kaj neobeanta al Dio Kreinto kiel kreinto de ĉio. Laŭ kristanismo, neniu estaĵo povas ekzisti kune kun Dio, se ne la kreitaĵoj kreitaj de li mem. Ĉio kio okazas, okazas pro tio ke li tiel destinas povante ĉiumomente destini alimaniere; kaj tion Dio faras respektante la liberan volon de la inteligenta persono. La Dia agado, kondukanta la kreaĵon al la destino de li dekretita nomumiĝas Providenco.  

Plurestis tamen (en iu speca kolektiva nekonscio) iu pli/malpli vaga nocio pri destino kiu, krom filozofiaj spekulativaĵoj, puŝadis al konscia akceptado de iu fataleco naturisme perceptata. 

## Vidu ankaŭ
* Destino
* Tyche 
* Fatalismo 
* Determinismo
* Providenco
* Libera volo
* *Don Álvaro o la fuerza del sino*

## Bibliografio
http://www.sflt.ucl.ac.be/files/AClassFTP/Textes/Cicero/cic_de_fato.txt  "De Fato" de Cicerono 

Cicerone, Pseudo Plutarco, Alessadro di Afrodisia, Trattati antichi sul destino, a cura di Aldo Magris, Morcelliana (Brescia), 2009.

Kategorio:Mitologio
Kategorio:Teologio
Kategorio:Filozofio
Neuvic

**Neuvic** estas la nomo de pluraj artikoloj.

***Neuvic (Corrèze)** estas komunumo en la franca departemento Corrèze.
***Neuvic (Dordogne)** estas komunumo en la franca departemento Dordogne.
****Neuvic (stacidomo)** estas fervoja stacio en Neuvic (Dordogne).