Graciano

**Graciano** (naskiĝis la 18-an de aprilo 359 en Sirmium; mortis la 25-an de aŭgusto 383 en Lugdunum), kies plena nomo estis Flavius ​​Gratianus, estis imperiestro de la Okcidenta Romia Imperio de 17-a de novembro 375 ĝis 383, sed estis nomumita kunimperiestro de sia patro Valentiniano la 1-a en la  24-a de aŭgusto 367. Kune kun Teodozio la 1-a, li establis kristanismon kiel la ŝtatan religion de la Romia Imperio. Lia patrino nomiĝis Marina Severa (335-370).

[eta|maldekstre|400px|Sankta Ambrozio de Milano Malpermesas al la Imperiestron [Teodozio la 1-a Eniri la Preĝejon, pentraĵo de Andrej Ivanov 1829 el la Tretjakova galerio.]]

[eta|maldekstre|400px|Gravuraĵo de Graciano (359-363), romia imperiestro, verko de [:de:Rudolf Wyssenbach|Rudolph Wyssenbach.]]

[eta|dekstre|400px|Ikonografia bildo de Graciano, romia imperiestro kaj filo de [Valentiniano la  1-a.]]

[eta|maldekstre|400px|Romiaj soldatoj batalantaj kontraŭ la [gotoj|barbaroj.]]

eta|dekstre|400px|Graciano en batalo.

[eta|dekstre|400px|La Romia Imperiestro [Valento (imperiestro)|Valento mortis en la 9-a de aŭgusto 378 dum la Batalo de Adrianopolo, nuna Edirne.]]

[eta|dekstre|400px|[:en:Battle of Argentovaria|Batalo de Arĝentovarja: Romiaj soldatoj militis sub la komando de Nanieno kaj la franka reĝo Malobaŭdo, kiuj estis nomumitaj de la imperiestro Graciano.]]

## Vivo
### Juneco kaj Edukado
Graciano ricevis bonegan edukon, inkluzive de instruado de la tutoro kaj poeto Aŭsonio. Lia patro, Valentiniano la 1-a, regis la okcidentan parton de la Romia Imperio ekde 364, dum lia frato Valento regis la orientan duonon, tiel establante la Valentinianan dinastion.

En 367, kun la aĝo de ok jaroj, Graciano, jam plenuminte la konsulecon la antaŭan jaron, ricevis la titolon Aŭgusto (kunimperiestro) post kiam lia patro suferis gravan malsanon. Ĉirkaŭ 374, li edziĝis al Flavia Maksima Konstancia (362-383), filino de Konstancio la 2-a, tiel unuigante la Valentinianan kaj Konstantenan dinastiojn. Post la morto de Konstancio, li edziĝis al virino konata kiel Flavia Laeta.

Post la morto de sia patro en 375, Graciano fariĝis imperiestro de Okcidento. Lia duonfrato, Valentiniano la 2-a, ankaŭ estis proklamita imperiestro de la trupoj sub la ĝermana generalo Flavio Merobaŭdo, kiu poste ludus gravan rolon ĉe la kortego de Graciano. Graciano konsentis pri ĉi tiu proklamo, precipe ĉar lia frato ankoraŭ estis neplenaĝulo kaj tial ne prezentis minacon.

## Regado
Graciano komence ekloĝis en Augusta Treverorum, kie li loĝis dum la plej granda parto de sia regado. Poste, li ankaŭ loĝis en Mediolanum kaj festis sian Decennalia (festado de 10 jaroj da regado) en Romo en 376. Li konservis bonajn rilatojn kun la Senato kaj ankaŭ promociis la latinan literaturon.

Ŝajnas, ke Aŭsonio uzis sian influon super la juna imperiestro por certigi postenojn por parencoj kaj amikoj kaj ĝenerale pliigi la influon de la gaŭla aristokrataro ĉe la kortego de Graciano. Tamen, la foriro de Graciano el Treviro finigis ĉi tiun preferan traktadon al la gaŭlaj ​​aristokratoj.

Sed la ĉiutaga laboro de regado estis en alies manoj, ekzemple, la Pretora Prefekto, kaj tial la ĉefa administranto, Seksto Petronjo Probo (328-388), ludis gravan rolon.

En la milita sfero, Graciano daŭrigis la mezurojn iniciatitajn de sia patro por sekurigi la Rejnan limon, precipe valorigante ĝermanajn trupojn, kaj dediĉis sin al la batalado kontraŭ la avancantaj Alemanoj, kun kiuj li batalis la gravan Batalon de Argentovaria proksime de Kolmaro en 378.

Lia posta transiro de la Rejno estis la lasta fare de romia imperiestro. En 377, li sendis trupojn sub sia "comes domesticorum" (komandanto de la korpogardisto), Rikomero (350-393), orienten por subteni sian onklon kaj kunorientan imperiestron, Aŭgusto Valento, en la Gotika Milito.

La 9-an de aŭgusto 378, Valento estis venkita kaj mortigita de la gotoj ĉe la Batalo de Adrianopolo. Graciano, kiu avancis kun la trupoj el la okcidento por subteni sian onklon, alvenis tro malfrue.

Ĉar sola regado super la tuta imperio jam ne ŝajnis ebla, kaj lia duonfrato Valentiniano la 2-a estis ankoraŭ infano, Graciano estis devigita asigni la Orienton al Teodozio la 1-a, ne-imperiestro, la 19-an de januaro 379. En la sekvaj jaroj, fariĝis klare, ke Teodozio provis superruzi siajn du okcidentajn kunimperiestrojn.

## Religia Politiko
La regado de Graciano povas esti vidata kiel transira periodo por la imperio, el paganismo al kristanismo kaj koincidas kun la fino de la ariana polemiko. Sub influo de Ambrozio de Milano, Graciano malakceptis (probable en 382 aŭ 383) la insignon de la Maksima Pontifico, kiun Konstanteno kaj liaj posteuloj daŭre uzis.

En la Ariana polemiko, Graciano komence hezitis, sed poste, persvadita de Ambrozio, precipe per lia traktaĵo "De Fide" ("Pri la Fido"), li entreprenis decidan agon kontraŭ la Arianoj kaj Donatistoj, malpermesante iliajn religiajn servojn kaj redonante la preĝejojn al la Triunuanoj. Li subtenis la ortodoksan sacerdotaron per pluraj leĝoj, sendevigante ĉiujn sacerdotojn de impostoj kaj devoj. Tamen, la religia politiko de Graciano ne estis aparte kohera, kaj li ne kapablis solvi plurajn disputojn (kiel ekzemple la konflikton inter la episkopoj Prisciliano kaj Hidacio de Merido), kio estis atendata de imperiestro.

Per la Edikto de Cunctos Populos, eldonita kune de Teodozio la 27-an de februaro 380, li finis la religian liberecon, kiun Konstanteno enkondukis per la Edikto de Milano, en 313. Li deklaris la Katolik-Ortodoksan Eklezion la sola ŝtata eklezio (vidu Romkatolikan Eklezion).

Oni ĝenerale supozas, ke Graciano, laŭ la konsilo de sia konsilisto Ambrozio de Milano (kvankam Alan Cameron (1938-2017) proponas pli nuancitan vidpunkton), prenis pli severan sintenon kontraŭ paganismo. Ĉiukaze, li aboliciis ĉiujn privilegiojn de la paganaj sacerdotoj kaj vestaloj, inkluzive de la specialaj rajtoj de iliaj kultoj, tiel ankaŭ senigante ilin je financaj rimedoj.

En 381, li forigis la Altaron de Viktorio el la Senata ĉambro. Sen ŝtata subteno, paganismo poste perdis pli kaj pli da influo. En 383, Graciano ankaŭ deklaris la apostatecon (forlason de la kredo) krimo puninda de la ŝtato.

## La Uzurpo de Magno Maksimo kaj la Morto de Graciano
Printempe de 383, ribelo de romiaj trupoj eksplodis en Britanio sub la Hispan-devena imperiestro Magno Maksimo. Ĉi tiu ribelo disvastiĝis al la kontinento kaj en Gaŭlion.

La kialoj de la ribelo ne estas tute klaraj, ĉar Graciano povis orgojliĝi pri sufiĉe sukcesa regado kaj ankaŭ atingis militajn venkojn, kvankam li fariĝis sufiĉe nepopulara ĉe la armeo kaj partoj de la (plejparte pagana) senatana aristokrataro direkte al la fino de sia regado.

La fontoj mencias, ke maltrankvilo ekestis en la armeo pro la favora traktado de "barbaraj" Alanoj, kiu kulminis en la uzurpo de Maksimo. Tamen, ĉi tio eble estis nur preteksto. Graciano ŝajne jam ne sufiĉe atentis la minacatajn teritoriojn en Gaŭlio kaj tial perdis sian subtenon tie, kiun Maksimo ekspluatis por kapti la tronon.

Graciano estis en norda Italio dum la uzurpo kaj marŝis por renkonti Maksimon tuj kiam li eksciis pri lia imperia elekto. Pluraj malgrandaj bataletoj okazis proksime de la nuna Parizo. Maksimo servis sub Teodozio la Maljuna, la patro de la nova imperiestro, Teodozio.

Tamen, kelkaj el la soldatoj de Graciano verŝajne ankoraŭ havis belajn memorojn pri Maksimo el tiu tempo, kio faciligis al li persvadi ilin transfuĝi. Graciano baldaŭ trovis sin forlasita de siaj soldatoj kaj fuĝis kun kelkaj kunuloj al Lugdunum, kie li estis atingita kaj mortigita la 25-an de aŭgusto 383 de la Soldatrestro de Maksimo, Andragatio. La kapo de Graciano estis detranĉita kaj publike montrita.

La duonfrato de Graciano, Valentiniano la 2-a, restis en ofico sed devis dividi la potencon en la Okcidento kun Maksimo. Teodozio restis reganto de la Oriento. Kiam Maksimo invadis Italion en 387 kaj forpelis Valentinianon la 2-an, Teodozio alfrontis lin, edziĝis al Valentina Justina, fratino de Valentiniano, kaj venkis Maksimon en 388, kiu estis murdita de siaj propraj viroj baldaŭ poste. Valentiniano la 2-a mortis en 392, eble per memmortigo.

## Takso
La regado de Graciano diferencis de tiu de sia patro en iuj aspektoj (rilate al lia bona rilato kun la Senato), dum samtempe montris kontinuecon (rilate al milita kaj lima politiko). Laŭ la fontoj, Graciano estis pia, altklera, kaj ne sentalenta.

Tamen, politiko ne estis lia ĉefa intereso, kaj ŝajnas ke al li mankis decidemo. Li ankaŭ estis tre dependa de siaj konsilistoj, kio parte klarigas liajn sufiĉe mallongdaŭrajn enlandajn politikojn. Ĉi tio estis verŝajne la ĉefa kialo de la malkontento ene de la militistaro, kiu kondukis al la sukcesa uzurpo de Maksimo.

En la disputo pri la Altaro de Viktorio, tamen, li tute subtenis Ambrozion. Krom liaj religiaj politikoj, lia nomumo de la kapabla Teodozio kaj lia ĝenerale sukcesa limdefendo estis aparte signifaj, kvankam la imperiestro mem estis relative sensignifa. Tamen, lia karaktero kaj privata vivo ŝajnas esti pozitive diferencintaj de kelkaj el liaj antaŭuloj.

## Omaĝo
La urbo Gratianopoliso, en Francio estis nomita en lia honoro. La nuna formo de la nomo (Grenoblo) estas rezulto de sonŝanĝo tra la jarcentoj.

## Fontoj
La plej gravaj rakontaj fontoj el la malfrua antikveco estas Amiano Marĉelino (la ĉefa fonto ĝis 378, kvankam sufiĉe negativa rilate al Graciano), Zosimo (parte mankhava kaj ne tre objektiva), la anonima Epitomo de la Cezaroj (enhavanta gravajn kaj sufiĉe fidindajn informojn), la historia verko de Orosjo, kaj la ekleziaj historioj de Sozomeno kaj Sokrato Skolastiko.

Aliaj gravaj fontoj estas la diversaj leĝoj de Graciano (kolektitaj en la Codex Theodosianus) kaj moneroj.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 359
Kategorio:Mortintoj en 383
Kategorio:Naskiĝintoj en la 4-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Romo
Kategorio:Mortintoj en Romo
Kategorio:Romiaj regantoj
Kategorio:Romiaj militistoj
Kategorio:Romiaj reĝoj
Kategorio:Historio de Romo