Artenara

**Artenara** [arteNAra] estas urbeto kaj municipo apartenanta al la provinco Las Palmas, en la regiono Kanarioj. Ĝi etendiĝas sur la okcidenta parto de la insulo Gran Canaria.

La municipa ĉefurbo same nomiĝas Artenara, loknomo devena de guanĉoj. Ĝi elstaras kiel la municipa ĉefurbo kun pli alta altitudo, kaj la municipo mem kiel la malplej loĝata de la insulo.​

## Geografio
eta|maldekstre|230px|Altebenaĵo Acusa, Artenara.
Artenara estas en la okcidenta parto de la insulo Gran Canaria, je 50&nbsp;km de la provinca kaj insula ĉefurbo. Ĝi enhavas areon de 66.7&nbsp;km², kiel la oka plej granda teritorio de la insulo.

La municipa teritorio limas kun tiuj de La Aldea de San Nicolás (okcidente), Tejeda (sude) kaj Agaete kaj Gáldar (norde). Krome Moya kaj Valleseco atingas pinton en la orienta ekstremo.​

Artenara posedas parton de sia teritorio protektita ene de la Kanaria Reto de Protektitaj Naturaj Areoj, nome kunhavante kun najbaraj municipoj la Naturan Parkon Tamadaba, la Ruran Parkon Nublo kaj la protektitan pejzaĝon Las Cumbres. Tiuj lokoj estas inkluditaj en la Reto Natura 2000 kiel Zono de speciala konservado (ZSK).​

La municipa teritorio formas parton de la Rezervejo de la Biosfero de Gran Canaria kaj de la Kultura Pejzaĝo Risco Caído kaj Montañas Sagradas de Gran Canaria, deklaritaj Monda Heredaĵo de UNESKO la 7an de julio 2019. Artenara posedas ankaŭ parton de la publika monto El Pinar kaj malgrandan parton de Tamadaba.

Menciendas, ke ĝis la 1930-aj jaroj apenaŭ nur kelkaj malmultaj domoj estis ĉe la preĝejo, dum la plej granda parto de la loĝantaro loĝis en groto-domoj ĉe la krutaj deklivoj en parto de la Kaldero de Tejeda. Ankoraŭ nuntempe oni uzas kutime la grotojn en la tuta municipo Artenara, ĉu kiel loĝejoj, por agrikulturo kaj eĉ por turismo, kaj estas entreprenoj kiuj ludonas tiun tipon de loĝejoj por rura turismo. Tiu loĝejoj retenas la temperaturon inter 18&nbsp;°C kaj 20&nbsp;°C la tutan jaron.

## Demografio
La municipo havis 1 046 loĝantojn je 2021, estante la malplej loĝata en la provinco kaj la 2a en la insulo.

Historie oni preskaŭ atingis 2 000 loĝantoj en la 1950-aj jaroj sed poste oni malkreskiĝis ĝis nunaj 1 000 loĝantoj.

### Teritoria organizado
Artenara dividiĝas en la jenaj entoj kaj loĝlokoj kun korespondaj kernoj:
eta|200px|Kapelo de la Virgulino de la *Cuevita* (groteto).
eta|280px|Kapelo de la Virgulino de la *Cuevita* (interno).

### Arkeologio 
* Risco Caído (BIC). Nome 21 grotoj elfositaj en Barranco Hondo je 100 m de alto, nome loĝejoj kaj stokejoj ornamitaj per geometriaj figuroj kaj aliaj apartecoj, pro kio oni supozas, ke temas pri templo al fekundeco; en 2019 ĝi estis deklarita Monda Heredaĵo de la UNESKO.
* Mesa de Acusa (BIC). Altebenaĵo inter ravinoj de Tejeda kaj El Merino, strategia rigardejo kaj natura trapasejo al la marbordo.
* Santuario de Tirma (BIC). Loĝejoj kaj sanktejo kien venis indiĝenoj peti pluvon.
* Risco Chapín (BIC). Grotoj Caballeros kaj Los Candiles kun pli ol 300 rokgravuraĵoj, kaj stokejo en la monto de Artenara.

### Religiaj kaj civilaj 
* Preĝejo de Sankta Matiaso kaj Kapelo de la Virgulino de la *Cuevita* (groteto)
* Centro Locero de Lugarejos.
* Grotosetlejo de Acusa Seca.
* Teksolernejo de Artenara.
* Etnografia Muzeo Casas Cuevas de Artenara.
* Interpretejo de la Kultura Pejzaĝo de Risco Caído kaj Montañas Sagradas de Gran Canaria.
* Skulptaĵoj, Rigardejo de Unamuno, Lumturo Los Alisios, ceramika murpentraĵo.

### Naturaj lokoj 
* Mesa de Acusa
* Pinaro de Tamadaba

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Listo de la municipoj de provinco La Palmoj

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la municipo de Artenara
* Risco Caído. UNESKO 

* 

Kategorio:Municipoj de Gran Canaria
Kategorio:Municipoj de provinco Las Palmas