Yeshayahu Leibowitz

**Jeŝajahu Lejboviĉ** (, 1903, en Rigo, la Rusia Imperio - la 18an de aŭgusto 1994, en Jerusalemo, Israelo) estis israela sciencisto kaj pia juda filozofo, profesoro pri biokemio, organika kemio kaj neŭrofiziologio ĉe la Hebrea Universitato de Jerusalemo, lekciante pri biokemio, neŭrofiziologio, filozofio kaj historio de scienco . 

Li estis redaktisto de la Hebrea enciklopedio kaj publikigis librojn pri religio, etiko, filozofio, historio kaj scienco. Li estas speciale konata pro siaj sinceraj opinioj pri judismo, etiko, religio kaj politiko.

Humanisto, cionisto kiu fojfoje estis nomata kontraŭcionisto kaj ortodoksa judo, Lejboviĉ fariĝis konata pro siaj religi-filozofiaj verkaĵoj kaj pro sia akra kritiko de israela politiko. Li avertis, ke la Ŝtato de Israelo kaj Cionismo fariĝis pli sanktaj ol judaj humanismaj valoroj, kaj priskribis israelan konduton en la okupataj palestinaj teritorioj kiel jud-nazian karakteron, samtempe avertante pri la malhumaniga efiko de la okupado sur la viktimoj kaj avertis okupantojn. Li kreis la esprimon "jud-nazioj" . 

## Filozofio kaj religiaj pozicioj 
Multaj faktoroj kondukis al tio, ke la instruo de Lejboviĉ restis miskomprenita. Li disĵetis multajn nekutimajn, laŭŝajne paradoksajn ideojn male, li kaŝis kelkajn temojn, kiuj estis gravaj por li; Li neniam prezentis sian instruadon sisteme, kaj foje uzis terminojn en senco diferenca de la ĝenerale akceptita. Krome, la paroladoj de la profesoro elvokis tre fortajn emociojn en la aŭskultantoj, malfaciligante la racian percepton. La publiko ankaŭ trovis malfacile klasifiki lin kiel profeton, publiciston, filozofon aŭ scienciston.

Lejboviĉ estis ortodoksa religiema judo dum sia tuta vivo, sekvante la raciisma skolo de Maimonido, kaj verkis la libron *Judaism, the Jewish People and the State of Israel* (*Judismo, la Juda Popolo kaj la Ŝtato de Israel*, 1975), kiu siatempe kaŭzis grandan polemikon .Unuflanke, la Parola Torao estas sendube homa produkto, sed aliflanke ni akceptas ĝin kiel la dian Toraon; la Torao, kiun ni mem skribis, estas la dia Torao!” – Konversacioj pri Dio kaj la mondo, p. 129Lejboviĉ opiniis ke Dio estas nekomprenebla, kaj la centra signifo de judismo estas libera submetiĝo al la nekomprenebla volo de Dio laŭ la leĝaro de halaĥo. Estas religia praktiko kiu unuigas la komunumon de la kredantoj kaj adorantoj, kaj tial dogmoj estas nur provo interpreti ĝin. Sekve, la demando pri la holokaŭsto (Kie estis (la bona) Dio?) perdas, por Lejboviĉ, sian urĝon ĝuste pro la nekomprenebleco de Dio. Li scias, ke li diris responde al la rimarko de sia interparolanto, ke li ĉesis kredi je Dio post la holokaŭsto. Al tio Lejboviĉ diris: "Tio signifas, ke vi antaŭe ne kredis je li"  .

Kio estis fundamenta por li estis la sindevontigo fari la micvoj, pro si mem. De tio li desegnis konkludojn kiuj alportis lin en konflikton kun Ĥasidismo, sed ankaŭ kun liberala judismo:

* Preĝo estas micvo; Preĝi pro si mem signifas rezigni provi ŝanĝi la kurson de la mondaj aferoj aŭ vian personan destinon per preĝado. Preĝo ne estas "emocia sporto". Kiel la ofera kulto en la Templo de Jerusalemo, la preĝo post la detruo de la templo estas "formalismo de kultado". 

* La dietaj leĝoj (kaŝrut) kaj aliaj reguloj de la ĉiutaga vivo devus esti sekvitaj pro si mem, ili ne havas ajnan medicinan signifon. 
* La micvo de Torao-studo ankaŭ devus esti praktikita strikte pro si mem, t.e. sen pago aŭ sendevigo de iuj impostoj. La judo, kiu studas la Toraon post laboro kaj nur atingas supraĵan komprenon, praktikas tiun micvon pli ol la jeŝiva studento kiu akiris profundan scion sed ne gajnas porvivaĵon. Toraa studado devus esti permesata kaj alirebla ankaŭ al ortodoksaj virinoj ĉar ĝi estas esenca aspekto de juda vivo. Laŭ la opinio de Lejboviĉ, liberala judismo malkvalifikas sin tra sia selektema aliro al halaĥo : "Kio estas la diferenco inter persono kiu neniam iris kaj neniam iros al sinagogo kaj persono kiu iras al sinagogo eksplicite kontraŭ la halaĥaj regularoj?" 

Lejboviĉ estis implikita en interreligiaj diskutoj kun kristanoj kaj donis prelegojn en la Jerusalema teologia akademio en 1976/1977. Sed li ne kaŝis la fakton, ke li malakceptis aŭ "profunde malestimis" kristanismon. Kristanismo estas religio sen micvoj, jes, ĝi kontraŭbatalis la faradon de micvoj kiel legalismo. 

Lejboviĉ rekonis fundamentan problemon en la disvastiĝo de nova mesiana ideologio inter judaj israelanoj: naciismaj, religiemaj judoj kiuj aliĝis al la ideo de Granda Israelo kaj ne rigardis arabojn kiel egalajn homojn daŭre malhelpi daŭran pacon en la estonteco. Li juĝis sendube kaj nomis tiujn naciistojn "jud-nazioj". 

Li estis fervora subtenanto de la apartigo de ŝtato kaj religio, li argumentis ke la miksado de religio kaj politiko en Israelo koruptis kredon. Li kondamnis la kultadon de judaj sanktejoj kaj ritoj kiel bonŝancoĉarmojn kaj priskribis la Okcidentan Muron, popularan pilgrimejon, kiel "religian diskotekon". 

En filozofio de scienco li kontraŭbatalis reduktismon. En politika pensado, li prenis la pozicion de sekularigado de la ŝtato kaj neis la rolon de la ŝtato de Israelo kiel la komenco de la procezo de mesiana savo, kvankam li estis kaj cionisto kaj religiema .

## Publika kriado 
La opinioj de profesoro Lejboviĉ ofte kaŭzis akran reagon de malakcepto, precipe en la dekstra politika tendaro: ekzemple, li enkondukis la esprimon "Jud-naziismo" kaj nomis la ritojn de la Okcidenta Muro () "diskotelo", surbaze de la diskoteko . Jaron antaŭ lia morto, en 1993, al Lejboviĉ estis premiita la Ŝtata Premio de Israelo, sed la premio kaŭzis perfortajn protestojn, inkluzive de la registarestro Yitzhak Rabin, kaj Lejboviĉ elektis rifuzi la premion.
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Yeshayahu Lejboviĉ  (hebrea) Enarkivigis  
* Yeshayahu Lejboviĉ(angla)

Kategorio:Latvaj judoj
Kategorio:Filozofoj de judismo
Kategorio:Filozofoj de scienco
Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Judaj sciencistoj
Kategorio:Israelaj biokemiistoj
Kategorio:Judaj filozofoj
Kategorio:Israelaj filozofoj
Kategorio:Judaj kontraŭcionistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1903
Kategorio:Mortintoj en 1994
Kategorio:Israelaj sciencistoj