open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paul Newman

**Paul Leonard NEWMAN** (Shaker Heights (Ohio), 26-a de januaro 1925 – Westport (Connecticut), 26-a de septembro 2008) estis usona aktoro. Li estis unu el la ĉefaj usonaj aktoroj de la 60-aj jaroj kaj ĉefrolis en popularaj filmoj kiel *Torn Curtain*, *The Hustler*, *Hud*, *Cool Hand Luke* kaj *Butch Cassidy and the Sundance Kid*. Li ankaŭ produktis kaj reĝisoris kelkajn filmojn. Li aperis dekfoje en la kandidatlisto por la Oskarpremio, inter kiuj unu por produktado kaj naŭ por aktorado. En 1987 li gajnis Oskarpremion por la plej bona vira ĉefrolulo en la filmo *The Color of Money*. Paul Newman estis ankaŭ fama filantropo.

## Filmoj 
* The Prize (1963)
* The Life and Times of Judge Roy Bean (1972)
* The Hudsucker Proxy (1994)

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo
Aben Humeya

**Aben Humeya** estas la araba nomo sub kiu estas konata hispana morisko, kies kristana nomo estis **Fernando de Córdoba y Válor** kaj kies vera nomo estis **Muhammad ibn Umajja**.

Li naskiĝis en la jaro 1545 ĉe granada islama familio, laŭdire rektaj idoj de la kordovaj omejaj kalifoj, kiuj devis kristaniĝi post la konkero de Granado fare de la Katolikaj Gereĝoj Izabela de Kastilio kaj Ferdinando de Aragono. Pro la kunlaboremo kaj kristanigo de la familio la gereĝoj mem donis al ili la sinjor-landon de Válor, en tiu loko la familia sidejis, kaj pro tio ili estis konataj kiel *Los Valoríes*. Fernando de Córdoba y Valor estis membro de la Urba Konsilantaro de Granado.

Kiam en la jaro 1568, Filipo la 2-a malpermesis la arabajn lingvon kaj kutimojn, respektataj post la konkero de Granado en la jaro 1492, la moriskoj, islama enloĝantaro de Andaluzio, ribelis ĉe la Alpuharoj, sude de Andaluzio. Fernando de Córdoba y Válor aliĝis al la ribelo, li forĵuris sian kristanan kredon kaj li adoptis novan nomon **Muhammad ibn Umajja**. Dank´al la influo de sia familio li fariĝis la estro de la ribelado kaj oni proklamis lin reĝo. La ribelantoj luktis kontraŭ la kastiliaj trupoj komanditaj unue de la Markizo de Mondejar kaj poste de Juan de Austria, frato de la reĝo Filipo la 2-a. Unuamomente la moriskoj atingis gravajn venkojn pere de kiuj ili okupis kelkajn vilaĝojn kiel Berja en Almerio. Sed baldaŭ aperis konfliktoj inter la propraj ribelantoj. Kelkaj historiistoj asertas, ke Aben Humeya agadis despote kaj tiranie kaj fine li murdiĝis en sia palaco de la granada vilaĝo Lanjarón en oktobro 1569-a, kvankam aliaj asertas, ke murdis lin moriskoj pagitaj de la kastilia reĝo. Aben Aboo, kuzo de Aben Humeya, estis la nova reĝo sed la ribelado finiĝis en la jaro 1571-a kun la venko de la kastiliaj trupoj.

Unu el la plej konataj agadoj de Aben Humeya estas la organizado de la Moriskaj Ludoj. Laŭ la verkaĵo de la tiutempa historiisto Gines Perez de Hita, Aben Humeya kunvokis en la almeria vilaĝo Purchena en la monato septembro 1569-a renkonton de moriskoj por ludi sportojn kiel lukto, ŝton-levigo, kurado, ŝton-jetado… kun la celo levi la spiriton de la soldatoj kaj rekuperi antikvajn arabajn kutimojn. Ekde la jaro 1993 en la vilaĝo Purchena tiuj moriskaj ludoj estas organizataj ĉiujare kun la apogo de la Internacia Olimpika Komitato mem.

Kategorio:Hispanoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1545
Kategorio:Mortintoj en 1569
Canudos

**Canudos** [ka**nu**dos] (nomo kiu signifas *kanojn*) estas municipo de la brazila subŝtato Bahio, kiu laŭ takso havis 15 732 loĝantojn en 2010.

Starigita apud la rivero Vaza-Barris, tie okazis de 1896 ĝis 1887 la interna milito de Canudos. La loĝlokon fondis la religiulo *Antônio Conselheiro*, kiu estris la plej gravan brazilan popolribelon. Dum la milito mortis pli ol 5 mil homoj. Tiu milito inspiris verkistojn, inter ili Euclides da Cunha, la aŭtoro de *Os Sertões* kaj Mario Vargas Llosa, aŭtoro de *La guerra del fin del mundo*.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Bahio
* Milito de Canudos

## Referencoj 
Kategorio:Historio de Brazilo
Kategorio:Municipoj de Bahio
Ernő Teleki

**TELEKI Ernő** grafo, *Széki Teleki* estis rumanuja hungara ekonomiisto, politikisto, pentristo kultivinta de arta bruto naskita en Koloĵvaro la 11-an de septembro 1902 kaj mortinta en Kluĵo la 27-an de novembro 1980.

## Biografio 
Ernő Teleki abiturientiĝis en la piarista gimnazio de Koloĵvaro en 1920, kaj li havigis diplomon de ekonomiisto en Budapeŝto en 1926. De mezo de la jaro 1925 li gvidis la bienon en Posmuş. Li estis ano de la gvidantaro de Erdélyi Múzeum-Egyesület, Erdélyi Magyar Gazdasági Egyesület kaj Erdélyi Magyar Közművelődési Egyesület. Ekde 1933 li estis la komisiito de reĝa Oficejo Eksterkomerca de Bukareŝto en Francujo, Italujo kaj Egiptujo. Ekde novembro de 1937 ĝis 1944 li laboris ĉe la Ĝenerala Kreditbanko en Budapeŝto. Li estis du monatoj invitito en supera ĉambro de hungara parlamento en 1944. Li vivis ĝis 1949 sen posteno, kiam li dum kvin monatoj lernis la metion de lignaĵisto. Kiel aristokrato ankaŭ li estis de 1953 ellokigita en Dobrugeaon iom da tempo. Li estis elektristo en konstruejo, magazenisto en Mociu, oficisto. Li partoprenis la restarigadon de la artmonumentoj. Li suferis en siaj lastaj jaroj je paralizo. Post 1990 lia familio sendis al Hungara Nacia Galerio la desegnaĵojn, (*vidan taglibron*) de Teleki, kiun li kreis dum preskaŭ du jardekoj ekde 1953. El ili estis 25 ekspoziciitaj en la Hungara Nacia Galerio de Budapeŝto lastfoje inter 18-a de septembro kaj 9-a de novembro de 2008 en la ekspozicio titolita *Pentraĵoj de internaj vojoj en Aŭstrujo kaj Hungarujo*.

## Fonto 
* Sas Péter: *Gróf Széki Teleki Ernő* , Művelődés, 12-a numero 2001.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo pri ekspozicio en hungara lingvo http://www.artmagazin.hu/portal/hir.php?idt=20080911135056

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Gamelano

eta|350ra|Gamelano el Balio
eta|350ra|Gamelano el Balio
**Gamelano** estas la nomo por kaj la muzikstiloj, la muzikiloj kaj la ludantoj de ĝi en Indonezio.

Gamelanorkestro konsistas ĉefe el frapinstrumentoj kiel drumoj, kulintangoj, gongoj kaj ksilofonoj, sed ekzemple ankaŭ el flutoj.

Antaŭ ĉio sur Javo kaj Balio ĝi estas tre populara. Ĝi estas karakteriza por la indonezia popolmuziko.

Kategorio:Orkestroj
Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Muziko
Kategorio:Indonezio
Kulintango

eta|200px|Kulintango
La **kulintango** estas Sud-Azia muzikilo, kiu konsistas el malgrandaj gongetoj kiuj situas horizontale unu apud la alia kaj produktas diversajn tonojn kiam ili estas batataj.

Ofte muzikgrupo uzas diversajn instrumentojn krom la kulintango, aŭ alternate uzataj, kiel la anklungo, kaj oni dancas je la muziko.

La kulintango ofte estas parto de gamelano.

Kategorio:Frapinstrumentoj
Aksiomo de Cantor-Dedekind

En matematiko la **aksiomo de Cantor-Dedekind** asertas, ke la reelaj nombroj estas ordo-izomorfiaj al la lineara kontinuaĵo en geometrio. Per aliaj vortoj, la aksiomo asertas, ke estas reciproke unuvalora rilato inter reelaj nombroj kaj punktoj de linio. Ĝi ne estas aksiomo en la ordinara matematika senco.

Ĉi tiu aksiomo estas fundamenta por analitika geometrio. La karteziaj koordinatoj aparte implice alprenis ĉi tiun aksiomon ĉar ĝi miksas malsamajn konceptojn de reela nombraro kun geometria linio aŭ ebeno kiel metaforo. Oni nomas ĝin la reela-linia miksado.

Konsekvenco de ĉi tiu aksiomo estas ke oni povas konsideri la pruvon de Alfred Tarski pri decidebleco de la ordigita reela kampo kiel algoritmo por solvi iun ajn problemon en eŭklida geometrio.

Kategorio:Matematikaj aksiomoj
Teoremo de Carmichael

En matematiko, **teoremo de Carmichael**, laŭ la nomo de usona matematikisto Robert Daniel Carmichael, konstatas, ke por ĉiu *n* pli granda ol 12, la *n*-a fibonaĉi-nombro *F(n)* havas minimume unu priman faktoron, kiu ne estas faktoro de iu ajn pli frua fibonaĉi-nombro. La nuraj esceptoj por pli malgrandaj *n* estas:

: *F(1)=1* kaj *F(2)=1* kiuj ne havas primajn faktorojn
: *F(6)=8* kies sola prima faktoro estas 2 (kiu estas *F(3)*)
: *F(12)=144* kies nuraj primaj faktoroj estas 2 (kiu estas *F(3)*) kaj 3 (kiu estas *F(4)*)

Se primo *p* estas faktoro de *F(n)* kaj ne estas faktoro de iu ajn *F(m)* kun *m<n* do *p* estas nomata kiel **karakteriza faktoro** de *F(n)*. La teoremo de Carmichael statas ke ĉiu fibonaĉi-nombro, krom la esceptoj listigitaj pli supre, havas almenaŭ unu karakterizan faktoron.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mcs.surrey.ac.uk/Personal/R.Knott/Fibonacci/fibmaths.html  Ron Knott. La matematika magio de la fibonaĉi-nombroj.

Kategorio:Matematikaj teoremoj
Mühlgraben

**Mühlgraben,** hungare **Malomgödör,** estas malgranda komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Jennersdorf. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj.

## Situo
Mühlgraben situas laŭ negrava flankovojo sur deklivoj, laŭ okcidenta limo de Burgenlando, kiu iam estis landlimo de Hungara reĝlando. 

## Historio
En 1910 vivis tie 556 homoj, el ili 545 germanlingvanoj. Ĝis Traktato de Trianon Malomgödör apartenis al Hungario, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Szentgotthárd, poste al Aŭstrio (dume inter 1938-1945 al Nazia Germanio). En 2001 vivis en Mühlgraben 450 homoj, el ili 442 germanlingvanoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Jennersdorf
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Kardioido

eta|230x230px|Kardioido (ruĝa)
eta|300px|Kvar kardioidoj orientitaj je kvar direktoj kun iliaj respektivaj polusaj ekvacioj
[eta|250x250px|[Aro de Mandelbrot, parto 1 estas limigita per kardioido]]

En geometrio, **kardioido** estas kurbo, epicikloido kun unu kuspo. Tio estas, kardioido estas kurbo kiu povas esti produktita kiel la vojo de punkto sur cirkonferenco de cirklo kiam la cirklo rulas ĉirkaŭ la alia fiksita cirklo de la sama radiuso.

La kardioido estas ankaŭ speciala speco de heliko de Pascal: ĝi estas la heliko de Pascal kun unu kuspo. La kuspo estas formita, se la rilatumo de *a* al *b* en la ekvacio estas egala al 1.

La nomo de la kurbo devenas el koro-simila formo de la kurbo, en greka lingvo *kardioeides* = *kardia*:koro + *eidos*:formo. En kontrasto al la kora simbolo ♥, kvankam, kardioido havas nur unu akran punkton. Ĝi estas formita iom pli simile al la konturo de la kruca sekcio de pruno.

La kardioido estas inversa konverto de parabolo (matematiko) (vidu ankaŭ en inversa geometrio).

La granda centra figuro en la aro de Mandelbrot estas kardioido.

Kaŭstiko povas havi formon de kardioido. La kaŭstiko vidita je la fundo de kafa taso, ekzemple, povas esti kardioido. La specifa kurbo dependas de angulo de la luma fonto relative al la fundo de la taso. 

## Ekvacioj 
Pro tio ke la kardioido estas specifa okazo de epicikloido, en karteziaj koordinatoj ĝi havas parametrajn ekvaciojn

: x(t) = 2r \left( \cos t - {1 \over 2} \cos 2 t \right) 

: y(t) = 2r \left( \sin t - {1 \over 2} \sin 2 t \right)

kie *r* estas la radiuso de la cirkloj kiuj generas la kurbon, kaj la fiksita cirklo estas centrita je (0, 0). La kuspo
estas je *(r, 0)*.

La polusaj koordinatoj ekvacio de la sama kurbo kiel pli supre sed movita maldekstren je distanco *r* estas

: *ρ(θ) = 2r (1 - cos θ)*

Tiel la kuspo estas je (0, 0).

## Areo 
Areo de kardioido kun polusa ekvacio

: *ρ(θ) = a (1 - cos θ)*

estas

:  A = {3\over 2} \pi a^2 .

## Vidu ankaŭ 
* Epicikloido
* Vergo de Wittgenstein

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cut-the-knot.org/ctk/Cardi.shtml je tranĉi-la-nodon
* http://www.xahlee.org/SpecialPlaneCurves_dir/Cardioid_dir/cardioid.html Xah Lee. Kardioido. (1998) *(Ĉi tie estas iuj alternativaj konstruoj)*.
* http://www.2dcurves.com/roulette/rouletteca.html Jan Wassenaar. Kardioido. (2005)

Kategorio:Kurboj
Kemeten

**Kemeten,** hungare **Vaskomját**, estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Oberwart. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. 

## Situo 
Kemeten situas sur malebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo Eisenstadt-Szentgotthárd. Oberwart troviĝas en distanco de 8 kilometroj.

## Historio 
La unua mencio pri la setlejo devenis el 1475 en formo *Komyath*. En 1910 loĝis en Vaskomját 1567 da homoj, plejparte aŭstroj. En 1805 kaj 1809 la francoj okupis la vilaĝon. Ĝis Traktato de Trianon Vaskomját apartenis al Hungario, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Felsőőr, poste al Aŭstrio (dume inter 1938-1945 al Germanio).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo el la 18-a jarcento

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Oberwart
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Mischendorf

**Mischendorf,** hungare **Pinkamiske**, estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Oberwart. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. 

## Situo
Mischendorf situas sur tre mildaj deklivoj. Oberwart troviĝas 20 km-ojn.

## Historio
La unua mencio pri la setlejo devenis el 1469 en formo *Myske*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en 1683, poste kroatoj kaj aŭstroj refondis ĝin. En 1910 loĝis en Pinkamiske 642 da homoj, plejparte aŭstroj. Ĝis 1920 Pinkamiske apartenis al Hungario, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Felsőőr, poste al Aŭstrio (dume inter 1938-1945 al Germanio).

## Vidindaĵoj
* katolika preĝejo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario) de 1697, turo alkonstruiĝis en 1757

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Oberwart
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Hannersdorf

**Hannersdorf,** hungare **Sámfalva**, estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Oberwart. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj.

## Situo 
Hannersdorf situas sur mildaj deklivoj, laŭ rojo, laŭ fervojo Friedberg-Rechnitz. La lasta troviĝas 10, Oberwart 15 km-ojn.

## Historio 
La loko estis tovejo de fero. La unua mencio pri la setlejo devenis el 1406. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en 1532, poste kroatoj refondis ĝin. En 1910 loĝis en Sámfalva 796 da homoj, plejparte aŭstroj. Ĝis 1920 Sámfalva apartenis al Hungario, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Felsőőr, poste al Aŭstrio (dume inter 1938-1945 al Germanio). Apud Hannersdorf oni minas ŝtonon.

## Vidindaĵo 
* gotika paroĥa katolika preĝejo el la 15-a jarcento, post jarcento pligrandiĝis, en 1765 barokiĝis, fine en 1893 regotikiĝis
eta|maldekstra|260px|Panoramo de Hannersdorf

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Oberwart
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Oberschützen

**Oberschützen,** hungare **Felsőlövő**, estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Oberwart. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj.  La loknomo signifas en ambaŭ lingvoj: "supra pafisto".

## Situo
Oberschützen situas sur malebenaĵo, laŭ flankovojo, fine de flankofervojo el Oberwart. La lasta troviĝas 6, fervoje 8 km-ojn.

## Historio
Post alveno de hungaraj gentoj en 896 la loko apartenis al limgardistoj. La unua mencio pri la setlejo devenis el 1393 en formo *Lewe*. En 1910 loĝis en Felsőlövő 1060 da homoj,  aŭstroj en majoritato, hungaroj en minoritato. Ĝis 1920 Felsőlövő apartenis al Hungario, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Felsőőr, poste al Aŭstrio (dume inter 1938-1945 al Nazia Germanio).
 de 1938-1945 al Nazia Germanio]]

## Famuloj
* en la iama Felsőlövő naskiĝis:
** Győző Bruckner (juristo)
* en Felsőlövő instruis:
** Ferenc Móra

## Vidindaĵoj
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Bartolomeo el la 13-a jarcento, turo alkonstruiĝis en la 19-a jarcento, en 1964 renovigita
* luterana preĝejo de 1785
* lernejo de 1857
* kastelo de Hoffmann
* muzeo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Oberwart
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Schandorf

**Schandorf,** hungare **Csém,** kroate **Čemba**, estas malgranda komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Oberwart. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. Laŭ nombroj de 2018, 70 procentaĵoj de la - koncedite, malmultaj - komunumanoj konsideras sin burgenlandaj kroatoj, 25 procentaĵoj estas germanlingvanoj - tamen nur 4 procentaĵoj aktive parolas la kroatan.

* Areo: 11 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 260 m
* Loĝantaro: 290
* Poŝtkodo: 7472
* Aŭtokodo: OW
__NOTOC__
eta|maldekstra|220ra|la loka kirko

## Situo 
Schandorf situas sur malebenaĵo, laŭ hungara limo (kontraŭe troviĝas Narda), ĉefvojoj estas al Szombathely, Kőszeg kaj interno de Burgenlando, laŭ fervojo Rechnitz-Oberwart. La lasta troviĝas 18, Rechnitz 5 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la setlejo devenis el 1244 en formo *villa Chem*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, poste kroatoj refondis ĝin. Ĝis 1920 Csém (ĉEm) apartenis al Hungario, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Szombathely, poste al Aŭstrio (dume inter 1938-1945 al Germanio).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo kun defenda muro de 1795

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Oberwart
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Károly Aszlányi

eta|*Sep Vangofrapoj*, 1943
**ASZLÁNYI Károly** [asla:nji] (naskiĝis la 22-an de aprilo 1908 en Ada Kaleh, mortis la 8-an de decembro 1938 en Dorog) estis hungara verkisto kaj ĵurnalisto. Lia patro estis Dezső Aszlányi.

## Biografio 
Li studis en Nagybecskerek kaj li pasigis pli longan tempon en Vieno kaj Germanujo. Li estis interna kunlaboranto de gazeto *Sporthírlap*. Li verkis plurajn sukcesajn teatraĵojn. Li mortis pro aŭtomobilakcidento.

## Precipaj verkoj 
* *Pénz a láthatáron* (romano, Bp., 1929);
* *Szélhámos kerestetik* (dramo, prezento: Nemzeti Színház, 1930);
* *Hét pofon* (romano, Bp., 1934) – en Esperanto aperis kiel *Sep vangofrapoj* (trad. Ladislao Spierer; 1-a eld. 1943, 2-a eld. 1984);
* *Aludni is tilos* (romano, Bp., 1935);
* *Sok hűhó Emmiért* (romano, Bp., 1935);
* *Özöngáz* (romano, Bp., 1936);
* *Brendford rendet csinál* (romano, Bp., 1937).

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Papp R.: Előszó a „Hét pofon”-hoz (Bp., 1943);
* Szalay Károly: A. K. ( post parolo al eldono de 1959-a de*Sok hűhó Emmiért*);
* Bóka László: Arcképvázlatok és tanulmányok (Bp., 1962).

## Eksteraj ligiloj 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Aszlanyi, Karoly
Clements Markham

eta|dekstra|180px|Clements Markham
**Sir Clements Robert MARKHAM** (n. la 20-an de julio 1830 - m. la 30-an de januaro 1916) estis brita esploristo kaj geografo. Li fariĝis estro de la Reĝa Geografia Societo fine de la 19-a jarcento, kaj multe kontribuis al la organizado de britaj ekspedicioj al polusaj regionoj. Li tamen malsukcesis sendi la unuajn homojn al la norda kaj suda polusoj.

Markham cetere esploris la forstojn de orientaj Andoj, en Peruo. Oni kutime atribuas al li la enkondukon de la kinkono-arbo en Baraton kaj aliajn britajn koloniojn. Li ankaŭ partoprenis ekspedicion al Etiopio kiel geografo.

Kategorio:Britaj esploristoj
Kategorio:Britaj geografoj
Muzeo pri Natura Historio de Londono

eta|dekstra|250px|
La **muzeo pri natura historio** de Londono () estas unu el tri grandaj muzeoj situantaj ĉe Exhibition Road, en la kvartalo South Kensington de Londono.

La muzeo estas dediĉita al variaj animalaj kaj naturaj specimenoj, kaj entenas entute 70 milionojn da kolektaĵoj, dividitaj en kvin ĉefajn kolektojn : botaniko, entomologio, mineralogio, paleontologio kaj zoologio. La muzeo ankaŭ estas mondfama esplora instituto pri taksonomio, identigo kaj konservado de specioj. Ankaŭ videblas skeletoj de dinosaŭroj - ekzemplo estis la grandega diplodoko, kiu ĝis 2017 videblis en la la ĉefa halo - tiam ĝi anstataŭiĝis per la skeleto de blua baleno pendanta de la hala plafono.

Natura historio
Patrick Geddes

eta|200px|Patrick Geddes
eta|maldekstra|250px|Masterplan por Tel-Avivo, 1925
Sir **Patrick GEDDES** (n. la 2-an de oktobro 1854 en Ballater, Aberdeenshire - m. la 17-an de aprilo 1932 en Montpeliero) estis skota botanikisto kaj biologo. Li ankaŭ famiĝis kiel progresema teoriisto pri urboplanado kaj edukado. Komisiite de urbestro Meir Dizengoff, li ellaboris tutan konstruplanon por Tel-Avivo, ekz. de Bulvardo Dizengoff.

Geddes multe influis la teoriojn de Lewis Mumford, sed ankaŭ multajn aliajn verkistojn de la 20-a jarcento.

Patrick Geddes estis por longa periodo profesoro ĉe la Universitato de Edinburgo. Post kiam Ludoviko Zamenhof sendis al la Edinburga Universitato Duan Libron de l' Lingvo Internacia, kiu eldoniĝis komence de 1888, la universitato esprimis sian dankon al la sendinto, kaj tiam pri Esperanto interesiĝis li kaj la kolega profesoro Charles Saroléa, belgo kaj profesoro pri la franca lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* Patrick Geddes Institute for Urban Research 

Kategorio:Britaj biologoj
Kategorio:Britaj botanikistoj
Kategorio:Skotaj esperantistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj 
Kategorio:Esperanto-movado en Edinburgo
John Arthur Thomson

**Sir John Arthur THOMSON** (n. en 1861 - m. en 1933) estis brita zoologo. Li interesiĝis pri variaj temoj kaj fakoj : krom zoologio, li studadis plantojn, kemion kaj geologion. Li specialiĝis pri la familio Alcyonacea, pri anemonoj kaj pri koraloj.

En 1899, li estis nomumita profesoro pri natura historio en la universitato de Aberdeen. Li konservis tiun postenon ĝis sia emeritiĝo en 1930, kiam li estis nobligita. Li ankaŭ famiĝis pro kelkaj verkoj, en kiuj li provas rekunigi religion kaj sciencon.

## Parta verkaro 
* *The System of Animate Nature,* vol. 1  kaj vol. 2  (1914-1916)
* *The Outline of Science* (4 vol., 1922).
* *What Is Man?* (1923).
* *Science and Religion* (1925).
* *Modern Science* (1929).

Kategorio:Britaj biologoj
Kategorio:Britaj zoologoj
Polusa medalo

eta|100px|Polusa medalo
La **polusa medalo** () estas medalo atribuita de la reĝo de Britio. Ĝi estis unue kreita en 1857 kiel la "arkta medalo" por rekompensi la unuajn esploristojn de la arkta regiono, kiuj provis malkovri la faman nordokcidentan pasejon.

La polusa medalo estis donita al ĉiuj homoj, kiuj partoprenis polusan ekspedicion aprobitan de la registaro de unu el la ŝtatoj de la Komunumo de Nacioj. Hodiaŭ tamen estas la medalo atribuita nur al la kelkaj britaj civitanoj, kiuj laboras en Arkto kaj Antarkto malgraŭ tre malfacilaj vivkondiĉoj.

La medalo estas okangula : fronte videblas la vizaĝo de la monarko, kiu reĝis dum la fabrikado de la medalo, dum la alia flanko montras la ŝipon *RRS Discovery* de la samnoma ekspedicio. La rubando estas blanka. Entute 880 bronzmedaloj kaj 245 arĝentmedaloj estis atribuitaj pro antarktaj ekspedicioj, kaj 73 medaloj pro arktaj ekspedicioj.

Kategorio:Premioj
Kategorio:Medaloj
Kategorio:Esplorado de Antarkto
Observatorio Coats

La **observatorio Coats** estas unu el la kvar  de Britio (ĉiuj situas en Skotlando). La observatorio situas ĉe Oakshaw Street en la urbo Paisley, kaj estis desegnita de la glasgova arkitekto John Honeyman. La konstruaĵo estis financita de la loka teksaĵentreprenisto S-ro Thomas Coats.

Ĝi oficiale malfermiĝis la 1-an de oktobro 1883. La observatorio hodiaŭ restas vizitebla ĉiutage (escepte de lundoj), kaj proponas noktobservadojn dum la vintraj monatoj.

Coats
Insulo Northbrook

La **insulo Northbrook** () estas insulo apud la suda limo de la lando Francisko Jozefo, en Rusio. Ĝia plej alta punkto estas 344-metrojn alta.

La insulo Northbrook estas unu el la plej facile alireblaj lokoj de la insularo. Ĝi do ofte fariĝis ĉefbazo por variaj polusaj ekspedicioj, fine de la 19-a jarcento kaj komence de la 20-a jarcento. La insulo estis nomita laŭ Thomas Baring, 1-a grafo de Northbrook, kiu estis la prezidanto de la Reĝa Geografia Societo inter 1890 kaj 1893.

Kategorio:Neloĝataj insuloj de Rusio
Kategorio:Lando de Francisko Jozefo
Kategorio:Insuloj en la Barenca maro
Kolgujev

eta|dekstra|250px|Mapo
**Kolgujev** (ruse остров Колгуев) estas insulo lokita en la aŭtonoma regiono Nenecio, en Rusio. Ĝi situas en la sudorienta parto de la Barenca Maro, oriente de la maro Peĉora kaj nordoriente de la duoninsulo Kanin. Tiu rondforma insulo estas proksimume 80-kilometrojn larĝa kaj etendiĝas sur 4968 km². La plej alta punkto de la insulo altas je 50 metroj.

Ekzistas nur unu loĝita loko sur la insulo, Bugrino, ĉe la sudorienta bordo.

## Vidu ankaŭ 
* Insuloj en Rusio

Kategorio:Insuloj en la Barenca maro
Kategorio:Insuloj en Arĥangelska provinco
Kategorio:Insuloj en Nenecio
Erna Czövek

**CZÖVEK Erna** (ceovek) hungara muzikinstruistino, agantino fervora por la modernigo de muzikinstruado: Orsova, 13-a de decembro 1899 – Budapest, 30-a de marto 1983.

## Biografio 
Erna Czövek finis siajn studojn inter 1916-24 en Ĉefurba Supera Muziklernejo. Inter 1920-1947 li instis instruistino de la Ĉefurba Muzikkurso. Ekde 1947 ĝis 1950 ŝi estis raportantino de la Ministerio por Religi- kaj Publikeduko (poste Ministerio por Popolkultivo). Ŝi estis en 1950-52 instruistino de Fakmezlernejo Bartók Béla Zenei. Ekde 1956 ĝis 1962 ŝi estis muziklernejara direktorino de ĉefurbo.

## Verkoj ĉefaj 
* *Útmutatás a zongora ábécé tanításához* (Bp., 1948);
* *Útmutató a Zongora-iskola I. (zongoraábécé) füzetének tanításához* (Bp., 1957);
* *Útmutató a Zongoraiskola 1. kötetéhez* (Bp., 1966).

## Elektitaj disĉiploj 
* Gábor Csalog
* Balázs Szokolay

## Memorigiloj 
* memortabulo
* arta lernejo en Budakeszi prenis la nomon Czövek Erna

## Fonto 
* Magyar Életrejzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj instruistoj
Thal SG

**Thal SG** estas komunumo en la elektodistrikto Rorschach, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 5973 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
La komunumo Thal SG konsistas el la vilaĝoj **Altenrhein**, **Buriet**, **Buechen**, **Staad** kaj **Thal** kaj etendiĝas de la alfluo de la malnova Rejno al Bodenlago ĝis la flanko de Rorschacherberg. La malnova Rejno formas la landlimon inter Svislando kaj Aŭstrio.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 9,61&nbsp;km², de kiuj 11,9% estas kovritaj de arbaro, 42,7% servas por agrikulturo kaj 37,8% por setlado.

## Trafiko 
Thal situas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de St. Margrethen al Rorschach kaj Sankt-Galo kaj havas aliron al la svisa aŭtovojo A1 al Ĝenevo. Sur la teritorio situas la internacia Flughaveno Sankt-Galo-Altenrhein (IATA-Kodo ACH kaj ICAO-Kodo LSZR), de kie al inter aliaj celoj okazas liniflugoj al Vieno.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Thal datiĝas el la jaro 1163. En sia hodiaŭa formo kun la municipoj Altenrhein, Buechen, Buriet, Staad kaj Thal la komunumo ekzistas ekde la jaro 1803, kiam fondiĝis la nuna Kantono Sankt-Galo. Ĝis 2003 Thal SG apartenis al la distrikto Unterrheinthal. Post la novordo de la Kantono Sankt-Galo, Thal nun estas parto de la elektodistrikto Rorschach.

## Esperanto en Staad 
En 2013 Staad gastigis la Ĝeneralan Kunvenon de Svisa Esperanto-Societo. La kultura parto de tiu aranĝo konsistis el vizito de la bazarhalo de Altenrhein (vidu foton). La Esperanto koruso kantis en la bazarhalo de Hundertwasser en Altenrhein, kie okazis paska arta bazarego. Partoprenis 30 membroj de SES kaj du samideanoj el Aŭstrio.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj komunumoj kun la nomo Thal.
* Staad SG (stacidomo)
* Wartensee (stacidomo)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Thal
* Retejo de la municipo Altenrhein
* Aviadila muzeo Altenrhein 
* Thal SG en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:2013-03-23 Orientsvisio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 131.JPG|Svisa Esperanto-Ĥoro 2013 en la Bazaro de Hundertwasser en Altenrhein
Dosiero:2013-03-23 Orientsvisio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 105.JPG|Asembleo de Svisa Esperanto-Societo 2013 en Staad
Dosiero:2013-03-23 Orientsvisio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 093.JPG|Katolika preĝejo de Staad
Dosiero:2013-03-23 Orientsvisio (Foto Dietrich Michael Weidmann) 094.JPG|Hotelo Weisses Rössli en Staad

Kategorio:Bodenlago
Unterkohlstätten

**Unterkohlstätten,** hungare **Alsószénégető**, estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Oberwart. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. Ankoraŭ 4 setlejoj apartenas al la komunumo.

* Areo: 29 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 503 m
* Loĝantaro: 250, la municipo 1050
* Poŝtkodo: 7435
* Telefonprefikso: 
* Aŭtokodo: OW

## Situo
Unterkohlstätten situas sur malebenaĵo. Oberwart troviĝas en distanco de 20 kilometroj.

## Historio
Pli frue romianoj loĝis tie. La setlejo fondiĝis en la 16-a jarcento. La loĝantoj okupiĝis pri produktado de karbeto. La unua mencio devenis el 1608 en formo *ZenEgheto*. En 1640 jam du apudaj vilaĝoj formiĝis: Supra kaj Suba "ZenEgheto". En 1910 loĝis en Alsószénégető 291 da homoj, plejparte aŭstroj. Ĝis 1920 Alsószénégető apartenis al Hungario, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Kőszeg, poste al Aŭstrio (dume inter 1938-1945 al Germanio).

## Vidindaĵo
* katolika kapelo omaĝe al Sankta Leonardo de 1735, en 1800 pligrandiĝis

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Oberwart
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Kornél Láner

**LÁNER Kornél** la:ner, estis hungara inĝeniero pri mekaniko, lokomotivkonstruisto. Li naskiĝis en Orsova la 7-a de oktobro 1883 kaj mortis en Budapest la 24-an de novembro 1963.

## Biografio 
Kornél Láner havigis sian diplomon en 1905 en la teknikuniversitato de Budapeŝto kaj li enpaŝis la servon de Hungara Ŝtatfervojoj (MÁV). Inter 1908 – 10 li laboris en sekcio de lokomitivkonstrua, poste ĉe la Fervoja kaj Ŝipa Ĉefinspektejo ĝis 1928, poste revenis al MÁV kiel vicdirektoro, direktoro ĝis 1931, en 1932 li estis gvidanto de la mekanika ĉefsekcio, en 1934 vicprezidanto, inter 1938 kaj 1940 prezidanto ĝis sia pensiuliĝo. Li estis plurflanka teknikkreinto. Kiel lokomotivkonstruisto li havigis famon per 424. nombra universala rapidvagonara lokomotivo (1924), kiu estis grava eksporta artikolo de Hungarujo.

## Verkoj ĉefaj 
* *A mozdonyokról* (Pri lokomotivoj) (kun Kornél Petz, Közlekedési Szakkönyvtár sorozat, 1908).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Laner, K
Laner
Pseŭdohistorio

**Pseŭdohistorio** (prihistoria falsado) signifas la malĝusta prezentado aŭ interpretado de historio, vole, kun science neadekvataj rimedoj.

## Specoj 
[dekstra|eta|200ra| La "[Fera virgulino" (dekstre), laŭaserte torturilo el mezepoko, fakte estas fantaziaĵo el la 19-a jarcento.]]
Plej profunda estas la materia falsado, do la produktado de objekto, kiun la falsanto aŭ liaj taskumigantoj prezentas kiel malnovan fonton. Ekzemplo estas malnova dokumento. Falsado signifas ke la laŭaserta kreanto de la dokumento fakte ne kreis ĝin, sed alia persono.

Ne temas pri falsado, se oni ne asertas ke la objekto estas malnova. Ekzemplo estas rekonstruaĵo por muzeo.

La plej multaj prihistoriaj falsadoj okazas per laŭvola misinterpreto de la fontomaterialo, plej facile per la ellaso aŭ neglektado de nedezirataj fontoj.

## Motivoj 
Pseŭdohistorio ĉiam necesigas certan, ofte eĉ grandan laboron. Tial la falsantoj havas unu aŭ plurajn motivojn:
* Kelkaj falsantoj volas provi, ĉu ili kapablas trompi la sciencularon.
* Sciencan orientiĝon havas la motivo, se la falsanto volas subteni sian propran historian interpretadon kompare al kolegoj.
* Politika estas la motivo, se la falsanto volas ŝanĝi la historian bildon pri persono aŭ personaro:
** Pravigo aŭ bagateligo de perfortregadoj, krimoj ktp.
** Pligrandigi prestiĝon.
** Malfamigi.
* Juraj pozicioj.
* Fari monon.

## Delimigoj 
Temas pri pseŭdohistorio nur, kiam oni provas manipule ŝanĝi historian bildon. Tial ne estas falsado se temas simple pri malnoviĝinta stato de esploro, nur devia opinio, aŭ eraro. Ĝenerale, ĉiu teorio estas plisimpligo de la realeco.

Ne temas pri pseŭdohistorio kiam oni provas vendi materiajn falsaĵojn sen ŝanĝi la historian bildon. Ekzemple la falsado de poŝtmarkoj kopias nur jam konatajn grafikaĵojn. Fikciaj verkoj kiuj pritraktas historian temon, ofte faras ŝanĝojn favore al drameco. Kritiko indas precipe tiam, kiam aŭtoro aŭ filmfaristo emfazas la laŭasertan historian faktecon aŭ kial li influas historian bildon preter la unuopa kazo.

Kategorio:Historio
Jákó Ávéd

**ÁVÉD Jákó** (a:ve:d) estis hungara instruisto pri matematiko kaj fiziko, redaktoro, verkisto naskiĝinta en Gyergyószentmiklós la 24-an de oktobro 1843 kaj mortinta en  Alba Iulia la 19-an de januaro 1922.

## Biografio 
Jákó Ávéd studis en Pest matematikon kaj fizikon, li havigis diplomon de instruisto en 1877 en la Universitato de Koloĵvaro. Li instruis en Gyulafehérvár, Csíksomlyó, poste denove en Gyulafehérvár, kie li estis direktoro inter 1894 kaj 1901. Ekde 1883 li estis direktoro ankaŭ de la industria metifaklernejo kaj de la infanĝardeno. Li gvidis ekde 1875 la stacion pri meteorologio kaj ekde 1889 la stacion de inundsignanto. Li estis kunlaboranto de la *Gyulafehérvári Közlöny*, respondecredaktoro de la semajngazeto *Gyulafehérvár* (ekde 1888).

## Verkoj ĉefaj 
**Karcolatok Gyulafehérvár város jelenéből* (Gyulafehérvár, 1880).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Aved, J
Aved, J
Aved, J
Aved, J
Aved, J
Kategorio:Rumanujaj hungaraj meteologoj
Blua baleno

eta|314x314ra|Elaera foto de blua baleno
[eta|314x314ra|Skeleto de *Balaenoptera musculus* en [Universitato de Kalifornio ĉe Los-Anĝeleso|Universitato de Kalifornio en San Jose]]
La **blua baleno** (*Balaenoptera musculus*) estas speco de cetaco el la familio de balenopteredoj. Pro sia longeco de ĝis 33,5 metroj kaj sia pezo de ĝis 200 tunoj ĝi estas la plej granda kaj peza konata besto en la tuta tera historio.

## Referencoj 
Kategorio:Cetacoj
Dion (Grekio)

**Dion** (, ) estas antikva urbo en la greka regiono Makedonio sur la marborda ebenaĵo ĉe la bazo de la monto Olimpo, ĉ. 15&nbsp;km for de Katerini.

La antikva loko kun la vidindaj elfosaĵoj situas iomete sube de la moderna loko samnoma en mallevaĵo. La novepoka loko havas proksimume1350 loĝantojn.

La elfosadojn komencis en la jaro 1928 la tiama rektoro de la Aristoteles-Universitato Tesaloniko, G. Sotiriadis, kaj post mallonga fazo nur 30 jarojn poste profesoro Georgios Bakalakis daŭrigis la laboron. La tria elfosa fazo komencis en la jaro 1973, gvidate de profesoro Dimitrios Pandermalis.

Dion estis fondaĵo de la traka gento de la Pierianoj. En la jaro 700 a.K. la Makedonoj konkeris la urbon kaj reĝo Perdikas transsetligis la loĝantaron en la 7-a jarcento. Ĉi tie la makedona reĝo Arĥelaos la 1-a (413–399 a.K.) unuan fojon okazigis olimpajn ludojn. La konstruo de la templo de Zeŭso honorigas lin. Poste la loko servis kiel militfortikaĵo de reĝo Filipo la 2-a, patro de Aleksandro la Granda. La urbo, ĉirkaŭita de urbomuroj, havis dense pavimitan stratreton. Ege imponas la banejo kun komplika sistemo por la akva alkonduko .

Malantaŭ la urbomuroj troviĝas restaĵoj de la romia kaj greka teatro, kiun oni nuntempe denove uzas por prezentadoj: Jen ankaŭ troviĝas la ruino de la templo por la egipta diino Izisa.

La kadukiĝon de la urbo kaŭzis tertremoj kaj inundoj en la 3-a kaj 4-a jarcentoj.

La elfositajn trovaĵojn ekspozicias la loka muzeo.

Dosiero:Dion aspides.jpg|Antikva muro kun ŝildoj, kiujn Aleksandro la granda ricevintus post la batalo de Issos
Dosiero:Dion Olymp 1997 1.jpg|Antikvaj ruinoj en Dion, fone la montomasivo de Olimpo

Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Grekio
Kategorio:Antikva Makedonio
Kategorio:Historio de Grekio
Lamencetacoj

alternative=Mysticeti.jpg|eta|Mysticeti
eta|Komparo de larĝeco inter specioj kaj la homo
**Lamencetacoj** (aŭ **bartocetacoj**) estas subordo de la cetacoj. Ili vivas en ĉiuj oceanoj. Sian nomon ili havas pro la balenlamenoj – kornecaj lamenoj kiujn ili havas anstataŭ dentoj kaj kiuj servas por filtri krilon el la akvo.

Minkebalenoj estas sendentaj. En ilia loko, sur la palato, ili havas zipotoj, kiuj estas kreatinaj platoj kiuj formiĝis el la faldoj de la palato. La plektaĵoj formas du kolumnojn perpendikularaj al la korpo. En ĉiu kolumno estas ĉirkaŭ 200 zipotoj, kies longo povas atingi ĝis 3,5 metroj. Ili estas disfenditaj ĉe siaj finoj kaj formas kompleksan sistemon de filtraj kombiloj, kiuj filtras la akvon el la planktono, krustacoj kaj malgrandaj fiŝoj, de kiuj ili manĝas (Planktivoroj). Tiuj balenoj glutas grandajn kvantojn da akvo, kiun ili kunpremas direkte al la blovo. La akvo pasas tra ili kaj elverŝas el la buŝo inter la lipoj, lasante la fiŝojn, krabojn kaj aliajn zooplanktonajn estaĵojn en la buŝo. Ekde la 11-a jarcento ĝis la fino de la 20-a jarcento la balenoj estis ĉasitaj, kaj la ĉefa uzo estis la oleo eltirita de iliaj korpoj por la produktado de manĝebla oleo kaj margarino, kaj ilia zipotoj oni kutimis produkti korsetojn kaj sunombrelajn spokojn. [eta|La [ĝiba baleno estas lamencetaco.]]

## Taksomanio 
* Familio (Aetiocetidae) - formortinta
* Familio (Aglaocetidae) - formortinta
* Familio Balaenidae
* Familio Gigantaj balenoj (aŭ rorkaloj) (Balaenopteridae)
* Familio Cetotheriidae
* Familio (Cetotheriopsidae) - formortinta
* Familio (Diorocetidae) - formortinta
* Familio (Eomysticetidae) - formortinta
* Familio Grizaj balenaj (Eschrichtiidae)
* Familio Mammalodontidae - formortinta
* Familio Pelocetidae - formortinta
* Genro *Amphitera* - formortinta
* Genro *Burtinopsis* - formortinta
* Genro *Idiocetus* - formortinta
* Genro *Imerocetus* - formortinta
* Genro *Isocetus* - formortinta
* Genro *Mesocetus* - formortinta
* Genro *Mioceta* - formortinta
* Genro *Otradnocetus* - formortinta
* Genro *Peripolocetus* - formortinta
* Genro *Piscocetus* - formortinta
* Genro *Siphonocetus* - formortinta
* Genro *Typhyocetus* - formortinta
* Genro *Tretulias* - formortinta
* Genro *Ulias* - formortinta

Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Balenoj
Familio (apartigilo)

La vorto **familio** povas havi plurajn signifojn:

* komunlingve, familio estas homgrupo konsistanta el gepatroj kun siaj infanoj aŭ el tuta parencaro;
* en la biologia klasado, familio estas ŝtupo inter ordo kaj genro;
* en lingvistiko, familio estas tuto de la lingvoj devenantaj de unu komuna pralingvo;
* en matematiko, familio estas indeksita aro;
* en tipografio, familio estas kompleto de tiparoj kun diversaj fasonoj, gradoj, pezoj ktp, sed kun simila aspekto kaj komuna nomo.
Sándor Gáspárdy

**GÁSPÁRDY Sándor** (ga:ŝpa:rdi) estis hungara pentristo, desegninstruisto. Li naskiĝis en Orsova la 19-an de marto 1909 kaj mortis en Kapuvár la 20-an de marto 1986.

## Premioj, distingoj
* 1960: Bertalan-Székely-premio; Departementa Ekspozicio, 2-a grafika premio; 
* 1971: Lackner-Kristóf-medalo; 1972: Departemento Győr-Sopron- artpremio.

## Biografio
Sándor Gáspárdy studis en la Belarta Altlernejo de  Budapeŝto inter 1929-33 ĉe István Réti. Pli poste li havigis ankaŭ jurdiplomon. Li estis instruisto en Jászapáti, Dombóvár. En Târgu Mureş, Budapest, Győr li laboris en instruadministado. En Sopron li estis departementa fakinspektisto, sekretario de belartistoj de Sopron. Li komencis pentri denove en 1955.

## Fonto
* Artportalo.hu 

Gaspardy, S
Gaspardy, S
Gaspardy, S
Gaspardy
Ekspedicio Jackson-Harmsworth

eta|Mapo de lando Francisko Jozefo kun la vojaĝoj de Frederick G. Jackson
La **ekspedicio Jackson-Harmsworth** estis brita ekspedicio al la lando Francisko Jozefo ekde 1894 ĝis 1897. Ĝi estis estrita de la arkta esploristo Frederick George Jackson kaj financita de la gazetentreprenisto Alfred Harmsworth. Post la konsultado de malĝustaj mapoj, Jackson estis konvinkita, ke la lando Francisko Jozefo fakte etendiĝis ĝis la norda poluso. La esplorado fare de la ekspedicio tutmale pruvis, ke tiu lando estis insularo, kies plej norda punkto atingis nur la latitudon 81°N.

La 17-an de junio 1896, la ekspediciuloj estis neatendite kunigitaj de Fridtjof Nansen kaj ties kunulo Hjalmar Johansen, kiuj estis vivintaj sur bankizo ekde tiam, kiam ili forlasis sian ŝipon *Fram* la 14-an de marto 1895.

## Fontoj 
*Fleming, Fergus: *Ninety Degrees North*  Granta Books, London 2001 ISBN 1-86207-449-6
*Huntford, Roland: *Nansen*  Abacus, London 2001 ISBN 0-349-11492-7

Kategorio:Esplorado de Arkto
Tapajozo

La rivero **Tapajós** aŭ esperante *Tapajozo*, estas brazila rivero kiu fluas tra humida kaj varma valo kaj enfluas en la rivero Amazono ĉirkaŭ 500 mejlojn super Parao kaj estas ĉirkaŭ 2.291&nbsp;km longa.eta|250ra|Mapo de la Amazona Baseno kun la rivero Tapajós markita

Ĝi fluas sur la alta brazila ebenaĵo ĉe Diamantino en 14 gradoj 25' suda latitudo. Tie nombro de riveroj unuiĝas por formi la riveron Arinos, kiu je latitudo 10 gradoj 25' kuniĝas kun la rivero Juruena por formi la Alto Tapajós aŭ Supra Tapajozo, nomita tieñ ĝis kie la rivero Manoel eniras en ĝi el oriento.

De tie ĝis Santarém la fluaĵo estas konata kiel Tapajós. La malalta Arinos, la Alto Tapajós kaj la Tapajós ĝis la lasta rapido, la Maranhão Grande, estas konstanta serio de enormaj akvofaloj kaj rapidoj; sed el Maranhão Grande al la enfluo, dum ĉirkaŭ 188 mejlojn, la rivero povas esti navigita de grandaj ŝipoj.

La Tapajós ricevas sian nomon el la indiĝenaj Tapajozoj, tribo de Indianoj el Santarém.

## Bibliografio 

* Heinsdijk, Dammis kaj Ricardo Lemos Fróes. *Description of Forest-Types on "Terra Firme" between the Rio Tapajós and the Rio Xingú in the Amazon Valley*. 1956.

Kategorio:Amazonio
Kategorio:Riveroj en Brazilo
Kategorio:Geografio de Brazilo
Frederick George Jackson

**Frederick George JACKSON** (n. en 1860 - m. en 1938) estis brita esploristo de Arkto. Li estis studento en la universitato de Edinburgo.eta|dekstra|Frederick George JacksonLia unua vojaĝo al arktaj akvoj okazis sur balenkapta ŝipo en 1886 kaj 1887. En 1893, li plenumis surteran vojaĝon da 3000 mejloj tra la frostita tundro de Siberio inter la riveroj Obo kaj Peĉoro. Li verkis libron pri tiu vojaĝo, sub la titolo *The Great Frozen Land* (1895).

Post sia reveno, li fariĝis la estro de la arkta ekspedicio Jackson-Harmsworth (1894-1897). Ĝi estis subtenita de la Reĝa Geografia Societo, kaj celis la akuratan esploradon de la lando Francisko Jozefo.

Jackson poste ankaŭ servis kiel militisto en la dua Boer-milito en Sud-Afriko. Li plenumis vojaĝon tra la dezertoj de Aŭstralio, kaj estis entombigita en Easthampstead, Berkshire.

Kategorio:Britaj esploristoj
Kategorio:Britaj verkistoj
Alfred Harmsworth

eta|maldekstra|200px|Alfred Harmsworth, 1-a vicgrafo de Northcliffe.
**Alfred Charles William HARMSWORTH**, 1-a vicgrafo de Northcliffe (n. la 15-an de julio 1865 - m. la 14-an de aŭgusto 1922) estis brita entreprenisto kaj aferisto, kiu malgraŭ tre malriĉa junaĝo rapide fariĝis potenca magnato de la gazet- kaj eldon-industrioj ekzemple per la kompanio *Amalgamated Press*.

Li famiĝis pro tio, ke li kutimis aĉeti malsukcesajn, ne mondonajn gazetojn por aliformi ilin, tiel ke ili ŝajnu pli allogaj por la ĝenerala publiko. Li dum sia vivo havis grandan influon sur la brita publika opinio. Lia atestita megalomanio kaŭzis nervan krizon, kiu mortigis lin en 1922.

## Eksteraj ligiloj 
* DMGT, Rothermere and Northcliffe 
* Alfred Harmsworth, Lord Northcliffe on Spartacus Educational
* Who's Who: Lord Northcliffe
* **Europeana Collections 1914–1918** makes 425,000 First World War items from European libraries available online, including relevant volumes of The Northcliffe Papers

Kategorio:Britaj entreprenistoj
Kategorio:Britaj nobeloj
Kategorio:Harmsworth-familio
Hugh Robert Mill

**Hugh Robert MILL** (n. la 28-an de majo 1861 - m. la 5-an de aprilo 1950) estis skota geografo kaj meteorologo, kiu sufiĉe influis la reformon de la instruado de geografio kaj kontribuis al la disvolviĝo de meteorologio kiel plena scienco. Li estis edukita en Skotlando kaj ricevis diplomon en la universitato de Edinburgo en 1883. En 1892, li estis nomumita kiel bibliotekisto de la Reĝa Geografia Societo en Londono, kiu tiutempe subtenis plurajn ekspediciojn al Antarkto. Li fariĝis amiko kaj konfidenculo de Robert Falcon Scott, Ernest Shackleton kaj precipe de William Speirs Bruce, kiu estris la Skotan Nacian Antarktan Ekspedicion ekde 1902 ĝis 1904. En 1923, li verkis la unuan kompletan biografion de Shackleton.

## Fontoj 
* Speak, Peter: *William Speirs Bruce, Polar Explorer and Scottish Nationalist* National Museums of Scotland Publishing, Edinburgh 2003 ISBN 1-901663-71-X

Kategorio:Britaj sciencistoj
Kategorio:Skotaj geografoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1861
Kategorio:Mortintoj en 1950
Blankastria pikumno

La **Blankastria pikumno** (***Picumnus cirratus***) estas specio de birdo de la familio de Pegedoj, kiu enhavas la pegojn, pikumnojn kaj koltordulojn. 
## Priskribo
La Blankastria pikumno estas eta, 8&nbsp;cm longa. Kiel aliaj membroj de sia genro, ne havas la fortajn vostoplumojn de aliaj pegedoj, do ili ripozas surbranĉe. La dorso estas bruneca. La ventro estas blanka kaj tre klare kaj horizontale stria de nigro; same en la brusto, sed iom kurve. La plej rimarkinda eco estas la **nigra krono** ĝis la okulo (kaj ĉe maskloj kun tre kontrasta ruĝa frunto) tre klare punktita de blanko. La beko estas mallonga, griza (kiel la kruroj), forta kaj tre akrapinta. Inter la beko, okuloj kaj la frunto estas bruneca suprabeka zono kaj el la nigraj okuloj malantaŭen videblas foje du blankecaj strietoj kiuj kuniĝas en blankeca aŭ hela nuko. La vosto estas nigra kun tri blankaj strioj.
## Disvastiĝo
Ĝi troviĝas en sudorienta Brazilo sude kaj okcidente ĝis Pantanalo, kaj en sudorienta Bolivio, Paragvajo kaj norda Argentino. Disa populacio ĉeestas en la marbordaj partoj de Franca Gujano, suden ĝis la Brazila ŝtato de Amapao kaj okcidenten laŭlonge de malsupra rivero Amazono ĝis ĉirkaŭ la rivero Tapajozo. Eta, ŝajne izolita populacio troviĝas en suda Gujano kaj apuda Rorajmo.

Tiu specio havas grandan teritorion, ĉirkaŭ 1,400,000&nbsp;km². Tamen la monda populacio ne estas konata, sed supozate granda, ĉar ĝi estas konsiderata komuna en partoj de sia teritorio (Stotz et al. 1996). Pro tio ĝi estas konsiderata Ne Minacata.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj, subtropikaj aŭ tropikaj humidaj malaltaj arnaroj kaj tre degraditaj iamaj arbaroj.

La taksonomio estas malfacila, ĉar ĝi hibridiĝas amplekse kun multaj aliaj pikumnoj kiel la Varzea, Teminka kaj la Blankaskvama pikumno.
## Listo de subspecioj 
* *Picumnus cirratus cirratus* Temminck, 1825 
* *Picumnus cirratus confusus* Kinnear, 1927
* *Picumnus cirratus macconnelli* Sharpe, 1901  
* *Picumnus cirratus pilcomayensis* Hargitt, 1891
* *Picumnus cirratus thamnophiloides* Bond & Meyer de Schauensee, 1942 
* *Picumnus cirratus tucumanus* Hartert, 1909
## Fonto
* BirdLife International 2004.  Picumnus cirratus.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 27a Julio 2007.

## Eksteraj ligiloj 
*Fimoj de Blankostria pikumno ĉe Interreta Birdokolekto
*Poŝtmarkoj (el Gujano) kun teritoria mapo
*Fotaro de Blankostria pikumno  VIREO
*Foto-High Res; Foto no. 2 el 2; Artikolo & resumo arthurgrosset—*"South American Birds"*

Kategorio:Pegedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Teminka pikumno

La **Teminka pikumno** aŭ Cinamkola pikumno (***Picumnus temminckii***) estas specio de birdo de la familio de Pegedoj, kiu enhavas la pegojn, pikumnojn kaj koltordulojn. 

La Teminka pikumno estas eta birdo, 9 cm longa. Kiel aliaj membroj de sia genro, ne havas la fortajn vostoplumojn de aliaj pegedoj, do ili ripozas surbranĉe. Ĝi estas tre simila al la Blankostria pikumno pro havo de subaj partoj nigroblanke striita, sed tiu ĉi havas larĝan **cinamokran  duonkolumon** ĉirkaŭ la kolo. La dorso estas bruneca. La dua plej rimarkinda eco estas la nigra krono ĝis la okulo (kaj ĉe maskloj kun tre kontrasta ruĝa frunto ne tiom granda eble kiom ĉe la Blankostria pikumno) tre klare punktita de blanko. La beko estas mallonga, griza (kiel la kruroj), forta kaj tre akrapinta. Inter la beko, okuloj kaj la frunto estas bruna suprabeka zono. La vosto estas nigra kun tri blankaj strioj.

Ĝi troviĝas en norda Argentino, Brazilo (el São Paulo ĝis Rio Grande do Sul) kaj Paragvajo; tio estas, ĝi okupas pli sudajn kaj okcidentajn teritoriojn ol la pli disvastigita Blankostria pikumno. Ties natura habitato estas  subtropikaj aŭ tropikaj malaltaj arbaroj, subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbustejoj kaj tre degraditaj iamaj arbaroj.  

La scienca nomo devenas el la nederlanda ornitologo kaj kolektanto, Coenraad Jacob Temminck, kiu laboris en la unua duono de la 19-a jarcento kaj priskribis multajn birdojn, inter ili la specion de la Blankostria pikumno, sed ne tiun ĉi de la Teminka pikumno, kiun priskribis Frédéric de Lafresnaye, kiu siavice ne priskribis la specion de Lafresnaja pikumno, kiun priskribis Malherbe. Multfoje priskribintoj dediĉis siajn trovojn al kolegoj.
## Fonto
* BirdLife International 2004.  Picumnus temminckii.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 27a de Julio 2007.