Roberto de Ketton

**Roberto de Ketton** estis angla teologo, arabisto kaj tradukisto kiu vivis ĉefe en Hispanio. Tie, li komencis traduki sciencajn verkojn el la araba en la latinan, inklude de Aviceno kaj la Korano.

Inter 1144 kaj 1157 li oficis kiel arkidiakono en la diocezo de Pamplono. En la pasinteco li estis konfuzita kun Roberto de Chester (latine Robertus Castrensis), alia angla tradukisto aktiva en Hispanio meze de la dekdua jarcento; kaj almenaŭ unu moderna akademiulo kredas, ke ili estas la sama persono.

La kromnomo de Roberto, Ketenensis aŭ iam de Keteno, kutime rilatas al Ketton, vilaĝo en Rutlando, kelkajn mejlojn for de Stamford, Lincolnŝiro. Ĝi estis verŝajne la naskiĝloko de Roberto. Ĉi tiu kromnomo neniam estis uzata en oficialaj dokumentoj asociitaj kun Pamplono, kie li ĉiam estis simple "Majstro Roberto" (magister Rodbertus), indikante, ke li havis magistron pri artoj. La identigon de la tradukisto konata kiel Roberto de Ketton kaj la ĉefdiakono konata kiel Majstro Roberto estas provizita de letero de Petro la Honorinda, abato de Klunio. Printempe aŭ somere de 1144, Petro sendis kelkajn el la tradukoj de Roberto al Bernardo de Klaravalo. En la akompananta letero li nomis la tradukiston kiel "Roberto de Ketton el Anglio, kiu nun estas arkidiakono de la preĝejo de Pamplono" (Roberto Ketenensi de Anglia, qui nunc Pampilonensis ecclesiae archidiaconus est).

## Tradukoj
Antaŭ 1141, Roberto de Ketton kaj Hermano de Karintio okupiĝis pri projekto traduki arabajn tekstojn en la latinan por sia propra uzo kaj edukado. Richard Hakluyt supozis, ke la du viroj estis vojaĝinta en arablingvaj landoj. Nur unu produkto de Roberto el ĉi tiu frua kunlaboro estas konata aŭ supervivis. Laŭ peto de Hermann, Roberto tradukis la De iudiciis astrorum" aŭ "Astrologiajn Juĝojn" de al-Kindi. (Multaj pli postaj manuskriptoj misatribuas ĝin al la astronomo Robertus Anglicus.) En la antaŭparolo de ĉi tiu traduko, li klarigas, ke lia intereso estas pri geometrio kaj astronomio, sed ke li entreprenas astrologian laboron pro sia amikeco kun Hermann. Ilia vera plano, li diras, estas trastudi la Elementojn de Eŭklido kaj la Sferojn de Teodozio por povi kompreni la Almageston de Ptolemeo. Ĉiuj tiuj tekstoj estus haveblaj al ili nur en la araba lingvo tiutempe.
[eta|maldekstre|400px|La unua latina traduko de la [Korano el la araba estis farita de Roberto de Ketono, en 1143. Post la publikigado de la eldono de Ludovico Marracci en 1698, dodekoj da tradukoj estis produktitaj.]]
Oni sugestis, ke alia teksto, kiu pluvivas, eble estas verko de Roberto el lia privata kunlaboro kun Hermann: la traduko de la Elementoj de Eŭklido konata kiel "Adelardo la 2-a", kiu kutime estas atribuita al Adelardo de Bath kaj foje al Roberto de Chester. Ĝi estis la plej populara el pluraj latinaj tradukoj de Eŭklido el la dekdua jarcento. En sia traduko de la Planisfero de Ptolemeo de 1143, Hermann ankaŭ mencias, ke Roberto donis al li la astronomiajn tabelojn de al-Battani, eble tradukitajn.

En 1141, Roberto kaj Hermann renkontis la abaton Petro la Honorinda ĉe la bordoj de la Ebro, probable ĉe Logronjo, kaj li konvinkis ilin traduki kelkajn islamajn tekstojn por sia kolekto, kiu fariĝis konata kiel la Toleda Kolekto. Por ĉi tiu projekto, Roberto tradukis historion de la frua Kaliflando sub la titolo Chronica mendosa et ridiculosa Saracenorum ("Mensoga kaj Ridinda Kroniko de la Saracenoj") kaj la Koranon mem sub la titolo "Leĝo de la Falsa Profeto Mohamedo". Por ĉi-lasta verko lin helpis iu Mohamedo. Lia traduko estas tre libera kaj li ne subdividas la tekston laŭ la suraoj. La tuta Toleda Kolekto estis presita de la protestanta presisto Teodoro Bibliandro, en Bazelo, en 1543.

Ankoraŭ en 1143, Roberto havis en la menso sian kaj Hermann-an favoritan projekton pri astronomiaj tradukoj, ĉar li skribis leteron al Petro la Honorinda promesante "ĉielan donacon, kiu ampleksas memdire la tutan sciencon ... rivelante plej precize, laŭ nombro, proporcio kaj mezuro, ĉiujn ĉielajn cirklojn kaj iliajn kvantojn, ordojn kaj kondiĉojn, kaj, fine, ĉiujn diversajn movojn de la steloj, kaj iliajn efikojn kaj naturojn."

## Eklezia kariero
La kariero de Roberto en la eklezio komenciĝis post kiam lia kariero kiel tradukisto finiĝis. (Eble li ricevis sian beneficon kiel rekompencon pro sia laboro.) Li estis arkidiakono en Pamplono ekde almenaŭ 1144 - aŭ probable baldaŭ antaŭ tio - ĝis 1157, kiam li estis translokigita al kanonikejo de Tudelo. Lia ĉeesto en Pamplono estas konata el dokumentoj de 1145, 1147, 1149 kaj 1151. Li estis en Barcelono por oficialaj aferoj en 1152. Ŝajnas, ke li okupis la ĉefdiakonecon de Valdonsella, kiu inkluzivis la urbon Uncastillo. De kiam la Regno de Navaro reakiris sian sendependecon en 1134, ĉi tiu urbo situis ĉe la limo de la Regno de Aragono kaj estis de ĝi disputata. Roberto servis Reĝon García Ramírez de Navaro (kies avo, Sancho Garcés, estis sinjoro de Uncastillo) kiel diplomato, eĉ redaktante la packontrakton subskribitan kun Rajmundo Berengaro la 4-a, reganto de Aragono, la 1-an de julio 1149. Pro ĉi tiu klopodo nome de paco, li estis laŭdita de la Papo Eŭgeno la 3-a.

En 1151, la episkopo de Pamplono, Lope de Artajona (1142-1159), sendis lin kiel sian delegiton al konferenco por solvi la disputatan limon inter la diocezoj de Pamplono kaj Zaragozo. Poste, Roberto estris iujn el la Pamplona sacerdotaro en ribelo kontraŭ Lope. Ilia disputo estis portempe solvita, sed kiam Lope konfliktis kun reĝo Sanĉo la 6-a, Roberto aliĝis al la flanko de la reĝo. Verŝajne per la helpo de la reĝo li akiris la kanonikecon en Tudelo post kiam lia ĉefdiakoneco fariĝis neeltenebla. Ne ekzistas registro pri li post 1157. Charles Burnett, eldonisto de "Oxford Dictionary of National Biography" notas, ke "la edukado de Roberto bone taŭgis por la roloj de diplomato, reĝa konsilisto kaj redaktanto de oficialaj dokumentoj."

## Vidu ankaŭ
* Petrus Alfonsi (1061-11140)
* Petro la Honorinda (1092-1156)

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 1110
Kategorio:Mortintoj en 1160
Kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 12-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Anglio
Kategorio:Mortintoj en Hispanio
Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Anglaj teologoj
Kategorio:Anglaj latinistoj
Kategorio:Anglaj arabistoj
Kategorio:Anglaj tradukistoj