open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dinastio Jin (265–420)

La **Dinastio Jin** (en tradicia ĉina: 晉; Wade-Giles: Chin4; pinĝino: Jìn, prononcu *ĝjin*) regadis el la jaro 265 al 420. Tiu dinastio estis fondita de la familio Sima (司馬 Sīmǎ), posteuloj de la generalo kaj politikisto de la ŝtato de Cao Wei, Sima Yi.

Siavice, la Dinastio Jin estas ofte subdividita en du periodoj. El ili la unua, tiu de la **Okcidenta Jin** (西晉) kiu estis fondita de Sima Yan, kiu ekhavis la nomon de imperiestro Wu, daŭris el 265 al 316.

Kvankam ĝi havigis mallongan periodon de unueco post la konkero de la regno Wu en la jaro 280, la Jin ne kapablis haltigi la invadon kaj la insurekcion fare de la nomadaj popoloj post la detruega milito de la ok princoj. La ĉefurbo estis Lŭojango ĝis la jaro 311 kiam la imperiestro Huai estis kaptita de la fortoj de la popolo Yutzu. La posta regado de la imperiestro Min daŭris kvar jarojn en Ĉangano ĝis ties konkero fare de la imperio Yutzu en la jaro 316.

Dume, la restaĵo de la kortego de Jin fuĝis el nordo suden kaj restarigis la registaron en Jiankango kiu troviĝis sudoriente de Lŭojango kaj Ĉangano kaj proksime de la aktuala Nankino, sub la povo de la princo de Longĝao. La elstaraj lokaj familioj de Zhu, Gan, Lu, Gu kaj Zhou apogis la proklamon de la princo de Longĝao kiel imperiestro Ĝuan de la dinastio **Orienta Jin** (東晉 317-420) kiam la novaĵoj de la falo de Ĉangano atingis la sudon.

La militaj aŭtoritatoj kaj la krizoj plagis la kortegon de la registaro de Orienta Jin dum ties 104 jaroj de ekzisto. Ĝi survivis la ribelojn de Wang Dun kaj Su Jun. Huan Wen mortis en 373 antaŭ povi proklamiĝi imperiestro. La batalo de Fei rezultis en venko de la registaro Jin danke al mallonga rilato de kunlaboro inter Huan Ĉong kiu estis frato de Huan Wen, kaj la ĉefministro (de la imperia sekretariaro) Xie An. Huan Xuan, filo de Huan Wen, uzurpis kaj ŝanĝis la nomon de la dinastio al Ĉu. Sed tiu posteno estis elprenita de Liu Ĝu, kiu ordonis pendumi la reinstalitan imperiestron An.

La lasta imperiestro kaj frato de la imperiestro An, Gong, estis nomumita en 419. La abdiko de la imperiestro Gong en 420 favore al Liu Yu, tiam imperiestro Wu, kondukis al la dinastio Song kaj al la Sudaj dinastioj.

Dume, la nordo de Ĉinio estis regata de la reĝimo de la 16 Regnoj, multaj el kiuj estis fonditaj de Wu Hu, etno diferenca de la ĉinoj Han. La konkero de la nordaj Liangoj fare de la norda Dinastio Wei en 439 rezultis en la nordaj dinastioj.

Pri literaturo en Jin Dinastio aperis poeto Tao Yuanming, majstro de idilioj, kaj en prozo gravaj verkoj kiel "Romano pri la Tri Regnoj", "Ĉe akvorando" kaj "Pilgrimo al la okcidento".

## Notoj 
Kategorio:16 Regnoj
Jin
Kategorio:Reĝaj familioj
Kategorio:Aperis en 265
Kategorio:Malaperis en 420
Ŝu

**Ŝu** aŭ **Ŝu Han** (en tradicia ĉina: 蜀漢, en pinĝino: Shǔ Hàn, en Wade-Giles: Shu3 Han4, el la radiko 蜀 ŝu) estis unu de la Tri Regnoj kiuj konkurencis por la kontrolo de Ĉinio post la falo de la dinastio Han, kun bazo en la ĉirkaŭo de Siĉuano, kio tiam estis konata kiel Ŝu. Kelkaj historiistoj asertas, ke temas pri la lasta dinastio Han ĉar Liu Bei estis rekte rilata kun la suvereneco Han. La aliaj du ŝtatoj estis Wei en la centro kaj nordo de Ĉinio, kaj Wu en sudo kaj sudoriento de Ĉinio.

[eta|maldekstre|Ŝu bruna kaj la plej centrokcidenta el la [Tri Regnoj.]]
En la epoko de maksimuma etendo ĝi enhavis la teritoriojn de la nuntempaj provincoj Gansuo, Hubejo, Hunano, Gŭiĝoŭo kaj Siĉuano. 

Ĝia fondinto estis Liu Bei en 214 post konkeri la provincon Yi, tamen ĝi estis konata kiel Ŝu-Han en 220 post tiu iĝis imperiestro. Post multaj jaroj de militoj kontraŭ la najbaroj, speciale Wei, kiu suferis 5 invadojn fare de Zhuge Liang kaj 11 Ekspediciojn fare de ties sukcedanto kaj en totalo 16 invadojn sen multa sukceso el 228 ĝis 262. Dum tiu lasta periodo Ŝu estis markita de pliiĝanta korupto fare de Huang Hao kio lasis la regnon en malriĉo. Dume la ekspedicioj de Jiang Wei elĉerpis la limigitajn rimedojn, kaj materialajn kaj homajn, de la regno. En 262 Sima Zhao jam estis malkontenta pro la invadoj fare de Jiang Wei kaj volis sendi murdiston por ke tiu murdi lin, tamen konsilisto diris al li ke plej bone konkeri Ŝu kaj li sendis armeon de 160.000 soldatoj por konkeri la regnon. Deng Ai kaj Zhong Hui komandis la armeon. Kunaj ili konkeris Hanzhong kaj iris konkeri la restaĵojn el Ŝu. La konkero estis haltigita kiam Jiang Wei kaj Liao Hua setlis en Jian'ge kaj haltigis la armeon de 130.000 de Zhong Hui per nur 50.000. La kampanjo sukcesis finfine ĉar Deng Ai trapasis montaran vojon kaj alvenis al la ĉefurbo venkinte la armeon estritan de Zhuge Zhan en Mianzhu. Post tio li sieĝis Ĉengduon kaj Liu Ŝan kapitulacis. En 263 Zhong Hui, manipulita de Jiang Wei, deklaris sian sendependon el Wei kaj ribelis kontraŭ la regado de Sima Zhao kaj deklaris sian sendependon en Ŝu. Tamen tio estis malkaŝita kaj Jiang Wei kaj Zhong Hui estis mortigitaj de siaj propraj soldatoj. Deng Ai poste estis same kaptita kaj mortigita.

Kategorio:Tri reĝlandoj
Kategorio:Aperis en 221
Kategorio:Malaperis en 263
Dacia (aŭtomarko)

eta|maldekstre|Dacia emblemo
eta|maldekstre|Dacia Duster Comfort 1.6
**Dacia SA** estas rumana aŭtomobila kompanio. Ĝi fondiĝis en 1966 kaj estas ekde 1999 filia entrepreno de la franca aŭtofabrikisto Renault. Ĝi estas la plej grava entrepreno de Rumanio laŭ debito kaj la plej granda eksportisto, kun 7,3% de la totala eksporto de la lando en 2014. La Dacia-fabriko en Mioveni, distrikto Argeș, estas la kvina plej granda aŭtofabriko de Eŭropo, kun volumeno de 584 219 unuoj (aŭtoj kaj CKD-unuoj), liveritaj en 2016 kaj 550 912 unuoj en 2015.

La nomo de la marko devenas de la antikva regno Dakio.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Rumanaj aŭtomobilfabrikoj
Kategorio:Rumanaj varomarkoj
Kategorio:Renault
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1966
Kategorio:Transporto en 1966
Pri judoj kaj iliaj mensogoj

***Pri judoj kaj iliaj mensogoj*** (germane: *Von den Jüden und iren Lügen*; je moderna ortografio *Von den Juden und ihren Lügen*) estas kontraŭjuda 65 000-vorta traktaĵo verkita en 1543, fare de la estro de la Protestanta Reformacio, Marteno Lutero.[236x236ra|eta|Titolpaĝo de [Marteno Lutero *Pri judoj kaj ties mensogoj.* Wittenberg, 1543]]La konduto de Lutero kontraŭ judoj grave ŝanĝiĝis dum lia vivo. En lia plej komenca etapo, antaŭ 1537, li penadis konvertigi judojn al kristana protestantismo, sed li malsukcesis konvinki ilin. Post tio, specife kiam li verkis ĉi traktaton, li kalumniis kontraŭ ili, kaj kuraĝigis ke oni persekutu ilin.

En ĉi tiu polemika traktato, li deklaris ke la judaj lernejoj kaj sinagogoj estu forbruligitaj, la preĝlibroj estu detruitaj, oni malpermesu al rabenoj predikadon, kaj ke oni devus bruligi iliajn hejmojn kaj elpreni iliajn posedaĵojn kaj enspezojn. Oni ne devus, liavorte, elmontri ajnan kompaton aŭ bonecon al ili, nek leĝan defendadon, kaj ke "ĉi tiuj venenigaj enveneniĝintaj vermoj" devus esti senditaj en servutado aŭ rekte esti ekspelitaj porĉiame.  Ankaŭ li ŝajnas pravigi ilian mortigon: "Ni kulpas pro ne mortigi ilin".

## Referencoj 
Kategorio:Diskutoj pri judismo
Kategorio:Religiaj diskutoj
Kategorio:Antisemitismaj eldonaĵoj
Kategorio:Kristanismo kaj antisemitismo
Kategorio:Luteranismo kaj antisemitismo
Kategorio:Verkoj de Marteno Lutero
Kategorio:Libroj aperintaj en 1543
Dinastio Xin

La **dinastio Xin** (en tradicia ĉina: 新朝, en simpligita ĉina: 新朝, en pinĝino: Xīn Cháo, Wade-Giles: Hsin Ch'ao, laŭvorte «Nova Dinastio») estis ĉina dinastio (kvankam strikte dirite ĝi havis nur unu imperiestron) kiu daŭris el la jaro 9 al la 23. Ĝi sukcedis la dinastion Okcidenta Han kaj antaŭis al la dinastio Orienta Han.

La nura imperiestro de la dinastio Xin, *Ŭang Mang* (王莽), estis nevo de la Granda Vidvina Imperiestrino Wang Zhengjun. Post la morto de la bonevo de la imperiestrino, nome la imperiestro Ai en la jaro 1 a.K., Ŭang Mang alvenis al la povo. Post kelkaj jaroj kultivante la kulton al personeco, finfine li memproklamiĝis imperiestro en la jaro 9.

## Referencoj 
* *Libro de Han*, vol. 99, partoj 1-3.
* *Zizhi Tongjian*, vol. 36, 37, 38, 39.
* *Wars With the Xiongnu - A translation from Zizhi tongjian* ĉap. 13-17 - pp. 404-601, Joseph P Yap, ISBN 978-1-4490--0605-1 (sc)

Kategorio:Ĉinaj dinastioj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 1-a jarcento
Kategorio:Aperis en 0-9
Kategorio:9
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 1-a jarcento
Kategorio:Malaperis en 23
Fosfora pentaklorido

**Fosfora pentaklorido** aŭ **PCl5** estas kemia komponaĵo, halogena derivaĵo de fosforo, duonverde flava fumegantaj kristaloj kun malagrable penetrantaj odoroj, kaj unu el la plej gravaj fosforaj kloridoj kaj klorigagentoj. En pura stato, ĝi estas blanka sed ĝia duoverde flava koloro elmontras partan malkomponadon. Fosfora pentaklorido estas uzata en vasta gamo da industriaj procezoj.

Ĉi-tiuj inkluziviĝas manufakturon de *heksakloro-fosfazeno*, penicilino, kaj *cefalosporinaj antibiotikaĵoj*, industriaj kataliziloj, milda klorigagento, en la aluminia metalurgio kaj kiel antaŭaĵo por la mustarda gaso.

Okupacia ekspozicio al fosfora pentaklorido povas okazi per haŭtokontakto kun ĉi-komponaĵo en laborejoj kie ĝi estas produktata aŭ uzata. Fosfora pentaklorido konvertas alkoholojn en alkil-kloridojn. En laboratorio, tionila klorido estas pli ordinare uzata pro tio ke la sulfura duoksido estas pli facile separebla el la organikaj produktoj ol la triklorido de fosforilo.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Sintezo per interagado de elementa fosforo kaj klorgaso:

### Sintezo 2 
* Sub malvarma temperaturo, per interagado de fosfora triklorido kaj kloro:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo per egalmolumaj kvantoj de *fosfora pentaklorido* kaj akvo:

### Reakcio 2 
* Hidrolizo per interagado de *fosfora pentaklorido* kaj eksceso da akvo:

### Reakcio 3 
* Preparado de fosfora triklorido per interagado de *fosfora pentaklorido* kun *nitrogena dioksido*:

### Reakcio 4 
* Preparado de klorosulfonata acido kaj fosfora triklorido per interagado de *fosfora pentaklorido* kaj sulfata acido:

### Reakcio 5 
* Sintezo de *dufenil-dikloro-metano* per interagado de *fosfora pentaklorido* kun benzofenono:

## Vidu ankaŭ 
* Kloridoj

## Literaturo 
* Sigma Aldrich
* Chemical Book
* ACS Publications
* International Chemical Safety Cards
* Inorganic Chemistry
* Hamilton and Hardy's Industrial Toxicology

## Referencoj 
Kategorio:Kloridoj
Kategorio:Neorganikaj fosforaj kombinaĵoj
(44549) 1999 BH13

**(44549) 1999 BH13** estas malgranda, malhela asteroido de la ekstera asteroida zono, ano de la Hilda grupo, malkovrita la  de la kroata astronomo Korado Korlević elde la Observatorio de Višnjan en Višnjan (Kroatio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Hilda grupo
Kategorio:Malkovrita de Korado Korlević
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
44574 Lavoratti

'*44574 *Lavoratti'''* estas tre malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, malkovrita la  de la italaj geastronomoj Maura Tombelli kaj Luciano Tesi elde la Observatorio de la Montoj Pistoiese en San Marcello Pistoiese (Italio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la amatora astronomo *Piero Lavoratti'', kiu kontribuis al la konstruo kaj la renovigo de multenobraj sistemoj de astronomiaj observatorioj. Liaj streboj estas dediĉitaj por ricevi plej bonajn rezultojn en astronomia bildigo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Maura Tombelli
Kategorio:Malkovrita de Luciano Tesi
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999
Unua Ĝeneva Konvencio

[eta|La Unua Ĝeneva Konvencio (1864). [Ĝenevo (Svisio) estas la urbo kiu estas hejmo por la plej alta nombro de internaciaj organizoj en la mondo.]]eta|390ra|Subskribo de la Unua Ĝeneva Konvencio fare de reprezentantoj de kelkaj el la ĉefaj potencoj de Eŭropo en 1864.La **Unua Ĝeneva Konvencio** aŭ **Unua Ĝeneva Interkonsento**, nome "por mildigi la situacion de la vunditoj de militantaj armeoj", estas unu el kvar internaciaj traktatoj de la Konvencioj de Ĝenevo. Ĝi difinas "la bazon sur kiu kuŝas la normoj de la internacia juro por la protekto de la viktimoj dum la armitaj konfliktoj". Ĝi estis adoptita por la unua fojo en 1864, sed ĝi estis substance ĝisdatigita en 1906, 1929 kaj 1949. Ĝi estas interplektita kun la Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco, kiu estas samtempe la instiginto kaj de la kreado kaj de la plenumigo de la artikoloj de tiuj konvencioj.

La 22an de aŭgusto 1864, kelkaj reprezentantoj de kelkaj el la ĉefaj potencoj de Eŭropo kunsidis en Ĝenevo, Svisio, kie oni subskribis la traktaton de la Unua Ĝeneva Konvencio:
# Grandduklando Badeno (nuntempe Germanio)
# Reĝlando Belgio
# Danio
# Franca Imperio
# Hesio-Darmstadt (nuntempe Germanio)
# Reĝlando Italio
# Reĝlando Nederlando
# Reĝlando Portugalio
# Reĝlando Prusio (nuntempe Germanio)
# Reĝlando Hispanio
# Svisio
# Virtembergo (nuntempe Germanio)

Norvegio kaj Svedio subskribis poste, nome en la monato decembro.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Chandler P. Anderson, "International Red Cross Organization," The American Journal of International Law, 1920
* Richard Baxter, "Human Rights in War," Bulleting of the American Academy of Arts and Sciences, 1977
* George B. Davis, "The Geneva Convention," The American Journal of International Law, 1907
* Jean S. Pictet, "The New Geneva Conventions for the Protection of War Victims," The American Journal of International Law, 1951

Kategorio:Ĝenevaj Konvencioj
Kategorio:Aperis en 1949
Ŝen Kuo

**Ŝen Kuo** () (1031-1095) estis ĉina multfakulo kiu estis fizikisto, geologo, astronomo, agronomo, ambasadoro, generalo, matematikisto, kartografo, hidraŭlika inĝeniero, meteologo, botanikisto, zoologo, farmakologo, aŭtoro, kaj burokrato de la registaro de la Dinastio Song (960-1279) en Ĉinio. Ŝen Kuo loĝis en Kiantango, aktuale Hangĝoŭo. En 1063, estante 35-jaraĝa, Ŝen Kuo trapasis sukcese la imperian ekzamenon por eniri en la servon de la registaro. Li iris kiel ambasadoro al la Tanguta Imperio kaj estis ankaŭ en la militoj kontraŭ ili. Li estis la ĉefa administranto de la oficejo de astronomio kaj kanceliero de la akademio de Han-lin. Li estis ankaŭ politika aliancano kaj konfidenculo de la kanceliero Vang Anŝi kaj de la imperiestro Ŝenzong (神宗 Shénzōng; 1067-1085).

Ŝen Kuo estis la unua kiu priskribis la magnetan kompason en sia libro *Mengksi Bitan*. Tio okazis unu jarcenton antaŭ Alexander Neckham priskribis ĝin en Eŭropo. Li faris ankaŭ teorion geologian pri la geomorfologio observante la kuŝejojn de ŝlimo, la fosiliojn el maroj kiuj troviĝas sur montoj, kaj la subterajn ŝtoniĝintaj fosiliojn el bambuo trovitaj en regiono kie ne kreskas bambuo. Li priskribis ankaŭ la moveblan tipon de presado el argilo, inventita de la metiisto Bi Ŝeng en la jaroj 1041 kaj 1048. Li plibonigis la inventojn de la armela globuso, de la gnomono, kaj de la klepsidro. Li malkovris la koncepton astronomian de la vera nordo, kaj asertis, ke la Suno kaj la Luno estas sferaj, kaj tute ne ebenaj, uzante la observadon de la suna kaj luna eklipsoj. Li faris du atlasojn, kaj kreis geografian tridimensian mapon. Li estis ankaŭ la unua en Ĉinio kiu priskribis la sekan digon por la riparado de ŝipoj. Li reformis la ĉinan kalendaron baze sur observoj astronomiaj precizaj kiujn li faris dum monatoj.

Ŝen Kuo vivis fine de sia vivo kelkajn jarojn izole, en sia hejmo kiu havis distran ĝardenon, ĉe Ĉĵencjan, provinco Ĝjangsuo. Lia tombo estas en la zono de Ĝuhango de Hangĝoŭo, kiu ĵus pro iniciato de la ĉina registaro rekonstruiĝis entute en septembro 2001.

## Vidu ankaŭ 
*2027 Shen Guo
## Eksteraj ligiloj 
* Ŝen Kuo ĉe Chinaculture.org
* Kuo Bambuaj Burĝonoj

Kategorio:Ĉinaj generaloj
Kategorio:Ĉinaj klimatologoj
Kategorio:Ĉinaj eseistoj
Kategorio:Ĉinaj astronomoj
Kategorio:Ĉinaj diplomatoj
Kategorio:Ĉinaj agronomoj
Kategorio:Ĉinaj artkritikistoj
Kategorio:Ĉinaj kartografoj
Kategorio:Ĉinaj entomologoj
Kategorio:Ĉinaj botanikistoj
Kategorio:Ĉinaj geofizikistoj
Kategorio:Ĉinaj hidrologoj
Kategorio:Ĉinaj geomorfologoj
Kategorio:Ĉinaj mineralogoj
Kategorio:Ĉinaj militverkistoj
Kategorio:Optikaj fizikistoj
Kategorio:Ĉinaj inĝenieroj
Kategorio:Ĉinaj etnografoj
Kategorio:Ĉinaj farmakologoj
Kategorio:Ĉinaj meteologoj
Kategorio:Ĉinaj muzikistoj
Kategorio:Ĉinaj filozofoj
Kategorio:Ĉinaj enciklopediistoj‎
Kategorio:Ĉinaj inventistoj
Kategorio:Ĉinaj matematikistoj
Kategorio:Ĉinaj poetoj
Kategorio:Ĉinaj zoologoj
Kategorio:Ĉinaj verkistoj
Kategorio:Hidraŭlikaj inĝenieroj
Kategorio:Universalaj kleruloj
Kategorio:Metafizikistoj
Imre Pistyur

**Imre Pistyur** [piŝtjur], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pistyur Imre** estis hungara sendiploma skulptisto.
[eta|[Sankta Floriano en Szentendre fare de Imre Pistyur]]
Imre Pistyur  naskiĝis la  en Csobánka.

## Biografio 
Imre Pistyur frekventis pentristan klubon ekde 1967, inter 1970-1976 en belarta rondo en Szentendre. Lia plej grava instruisto estis János Pirk. Inter 1976–1978 li lernis en Dunaújváros. En 1980 li aliĝis al studio pri Lajos Vajda en Szentendre, en 2002 al asocio de hungaraj skulptistoj. Ekde 2000 li kreas nur skulptaĵojn plej ofte el andezitoj. Liaj skulptaĵoj estas kvazaŭ totemoj. Li ricevis ekspoziciajn premiojn inter 2005-2015, ŝtatan premion en 2011. Li havas edzinon.

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1995, 2002, 2006)
* Szentendre (2003, 2007)

## Elektitaj kolektivaj ekspozicioj 
* Szentendre (1972, 1975, 2000, 2005)
* Csobánka (1973)
* Budapeŝto (1974, 2003, 2008)
* Dunaújváros (1976
* Gödöllő (2008)

## Elektitaj skulptaĵoj 
* Szent Flórián (2004, Szentendre, vidu la bildon!)
* Legenda a szüzességről
* Pók asszony
* Tárlatlátogató
* Bozótlakó
* Kis bogaram
* Nappal szemben
* Súgás-búgás
* Vilmos és Alexander

## Fontoj 
* hungarlingva intervjuo kun foto
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Flavaj Turbanoj

La **Ribelo de la Flavaj Turbanoj** (黃巾之亂 - Huáng Jīn Zhī Luàn) estis ribelo de kamparanoj kiu eksplodis en 184 en Ĉinio en tempo de la imperiestro Ling de la dinastio Han. La ribelo ekhavis nomon el la flavaj tukoj kiujn la ribeluloj vestis sur siaj kapoj. Tiu okazaĵo ludis gravan rolon en la historio de taoismo pro la asocio de la ribeluloj kun sekretaj societoj taoistaj. Ĝi okazis en la ebenaĵoj de la nordo de Ĉinio, nome la precipa agrikultura areo de la lando. Tiu ribelo estis estrita de Zhang Jiao kaj liaj du fratoj, kiuj defendis la doktrinoj de taoismo de egaleco de rajtoj kaj egaleco en la distribuado de teroj, doktrinoj kiuj estis ankaŭ en la sekto de la Tajpinga ribelo. Spite la morton de la tri fratoj, la ribeloj pluis.

La ribelo estas ankaŭ la bazo por la historia romano Romanco de la Tri Regnoj de Luo Guanzhong.

## Vidu ankaŭ 
* Turbano

Kategorio:Ribeloj en Ĉinio
Kategorio:Dinastio Han
Kategorio:Taoismo
Kategorio:Apokalipsismo
Kategorio:Tri regnoj
Kategorio:Konfliktoj en la 2-a jarcento‎
Trevor Devall

**Trevor Jay Devall** (naskiĝis la  en Edmonton, Alberta) estas kanada voĉaktoro kaj aktoro. Krome li faras podkastojn. Li laboris por Ocean Studios kaj variaj aliaj studiojn en Vankuvero, Brita Kolumbio, Kanado, dum jaroj, antaŭ li relokiĝis en Los-Anĝeleso, Kalifornio, en 2013.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Usonaj humuristoj
Kategorio:Usonaj aktoroj
Lőrinc Popovics

**Lőrinc Popovics** [lOrinc popoviĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Popovics Lőrinc** estas hungara skulptisto, altlerneja instruisto.
[eta|[Sankta Barbara fare de Lőrinc Popovics en Szeged, 1998]]
Lőrinc Popovics  naskiĝis la  en Nádudvar.

## Biografio 
Lőrinc Popovics lernis skulptadon en artista rondo en Szeged, poste li akiris diplomon en Pedagogia Altlernejo Gyula Juhász en 1980. Liaj plej gravaj artaj instruistoj estis Sándor Rétfalvi, András Lapis kaj Mihály Fritz. Ekde 1977 li partoprenis en diversaj ekspozicioj kun skulptaĵetoj, grafikaĵoj, medaloj. En la lernojaro 1990 li plulernis en Industriarta Universitato helpe de stipendio. Iam li ekinstruis en Scienca Universitato de Szeged. Li ricevis ekspoziciajn premiojn inter 1993-2007.

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Szeged (1989, 1994, 2003, 2007)
* Budapeŝto (1996, 2006)
* Kaposvár, Pápa (2000)
* Groningen, Arnhem (2001)
* Komárno (2009)

## Elektitaj kolektivaj ekspozicioj 
* Szeged (1992, 1996, 2007, 2010)
* Csongrád (urbo) (1994)
* Darmstadt, (1995)
* Krakovo (2002)
* Budapeŝto (2003, 2006, 2010)
* Parizo (2005)
* Hódmezővásárhely (2010)

## Elektitaj skulptaĵoj 

Szeged, Belvárosi temető, PopovicsEmlékműKJ.jpg|Monumento pri falintoj dum la 2-a mondmilito
Földosztási emlékmű Ópusztaszer.JPG|Monumento pri terdisdono en Ópusztaszer (1995)
Megyék Országos Gyűlése Veszprém.JPG|reliefo
Megyék Országos Gyűlése emlékkő.JPG|memorŝtono

## Fontoj 
* oficiala paĝo
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografieto kun foto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Dek ses regnoj

[eta|380px|[Fresko de la vivoĝuo, posta Liango (後涼, 386-403) - norda Liango (北涼, 397-439).]]

La **Dek ses Regnoj** (en tradicia ĉina: 十六國, en simpligita ĉina: 十六国, en pinĝino: Shíliù Guó, en Wade-Giles: Shih2liu4 Kuo2), aŭ ankaŭ la *Dek ses Ŝtatoj*, kio estus la plej ĝusta traduko de la ĉinlingva nomo, estis multnombra aro de malgrandaj sendependaj ŝtatoj en la teritorio de Ĉinio kaj en apudaj areoj el la jaro 304 ĝis 439 post la retiriĝo de la dinastio Jin al la sudo de Ĉinio kaj antaŭ la establado de la Nordaj Dinastioj. Origine, la termino estis enkondukita la unuan fojon fare de Cui Hong en la perdita historia registro *Ŝiliuguo Ĉunqiu* (Analoj de la printempoj kaj aŭtunoj de la Dek ses Regnoj), kaj ĝi aludis limige al la Dek ses Regnoj de tiu epoko, kiuj estas la jenaj: Hanĉao (漢趙, 304-329), posta Ĉao (後趙, 319-351), Ĉ'ênghan (成漢, 303-349), antaŭa Liango (前涼, 320-376), posta Liango (後涼, 386-403), norda Liango (北涼, 397-439), okcidenta Liango (西涼, 400-421), suda Liango (南涼, 397-414), antaŭa Jen (前燕, 337-370), posta Jen (後燕, 384-407), norda Jen (北燕, 407-436), suda Jen (南燕, 398-410), antaŭa Ĉ'in (前秦, 350-394), posta Ĉ'in (後秦, 384-417), okcidenta Ĉ'in (西秦, 385-400/409-431) kaj Huhsia (胡夏, 407-431). La termino estis ampleksigita por inkludi ĉiujn suverenajn ŝtatojn ekde 304 ĝis 439.

Praktike ĉiuj regantoj de tiuj regnoj formis parton de iu el la nomadaj aŭ duonnomadaj nordaj etnoj, nome hú (胡) fare de la ĉinoj, kiuj kutimis distingi kvin ĉefajn etnojn, nome la "kvin hú" (五胡 wǔ hú).

Tiuj regantoj de fremda deveno ekprenis tamen la ĉinajn modelojn de regado kaj administrado, kaj ĉiuj el ili postulis kondiĉon de imperiestroj (皇帝 huángdì) aŭ reĝoj (王 wáng) laŭ ĉina stilo. Siaflanke, la ĉinoj Han fondis la kvar ŝtatojn de norda Ĝan, okcidenta Liango, antaŭa Liango kaj Wei. Ses ĉinaj regantoj de antaŭa Liango restis oficiale sub la regado de la dinastio Jin. La dinastio norda Wei ne estis konsiderata unu el la Dek ses Regnoj spite la fakton, ke ĝi estis fondita dum tiu periodo.
Fosfora pentaoksido

**Fosfora pentaoksido** aŭ foje **fosfora kvinoksido** (molekula formulo **P4O10**) estas kemia kombinaĵo el fosforo, ankaŭ konata kiel *fosfata anhidrido*, blanka, senodora, delikva solidaĵo, uzata kiel potenca sekigaĵo kaj senhidratigagento. Ĝia nomo originas de sia minimuma formulo **P2O5**. Pro siaj senhidratigaj proprecoj, fosfora pentoksido estas alte koroda substanco, irita al okuloj, haŭto kaj mukozaj membranoj. Ĝi neniam fandiĝas kaj kiam temperaturo atinga  ĝi sublimiĝas. Ĝi facile sorbas humidecon, miksiĝas kun akvo formante fosfatan acidon.

Ĝia plej grava uzo estas por konvertado de primaraj aminoj en nitrilojn. Alternative, kiam kombinita kun karboksilata acido, la rezulto estas la responda anhidrido. Fosfora pentoksido ne estas brulema, sed tiel kiel *sulfura trioksido*, ĝi eksplode reakcias kun akvo aŭ akvo-enhavaj substancoj kiel ligno aŭ kotono liberigante multe da varmo kaj eĉ fajro.

Amonia valerato varmigita kun fosfora kvinoksido produktas valero-nitrilon.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per interagado de fosforo kun oksigeno:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Fosfora pentaoksido reakcias kun karbona monooksido:

### Reakcio 2 
* Kvinoksido de fosforo reakcias kun nitrata acido por doni *metafosfatan acidon*:

### Reakcio 3 
* Pentaoksido de fosforo reakcias kun perklorata acido por doni *metafosfatan acidon*:

### Reakcio 4 
* Sintezo de fosforila klorido per interagado de fosfora kvinoksido kaj fosfora triklorido:

### Reakcio 5 
* Reakcio de pentaoksido de fosforo kun 2 molumoj da malvarma akvo:

### Reakcio 6 
* Reakcio de pentaoksido de fosforo kun 6 molumoj da malvarma akvo:

## Literaturo 
* American Elements
* Chemicalland21
* Science Lab 
* A Comprehensive Guide to the Hazardous Properties of Chemical Substances
* Sasol Encyclopaedia of Science and Technology
* The Chemistry of Phosphorus: Pergamon Texts in Inorganic Chemistry

## Referencoj 
Kategorio:Organikaj reakciantoj
Kategorio:Acidaj oksidoj
Kategorio:Neorganikaj fosforaj kombinaĵoj
Kategorio:Anhidridoj de acidoj
Ŝprucfenestra varbanonco

**Ŝprucfenestra varbanonco**  devenas de la angla termino **Pop-up ad** por formo de reta varbado por komercaj celoj en la TutTeraTeksaĵo. Temas pri **reklam-anonca fenestro** kiu suprensaltas la ekran-areon de la grafika uzantinterfaco (GUI), kutime malgranda fenestro, en la plej alta tavolo de la vid-interfaco, (supre de la aktiva fenestro). La ekaperanta fenestro entenanta varbanoncon estas kutime kreita per JavaScript kiu uzas *cross-site scripting* (XSS), kelkfoje kun malĉefa ŝarĝo kiu uzas *Adobe Flash*. Ili ankaŭ povas esti generitaj de aliaj vundeblecoj/sekurecaj truoj en retumila sekureco.

Variaĵo de la supren ek-aperanta ŝprucfenestro ('pop-up window'), estas la suben ek-aperanta fenestro ('pop-under window)', kiu malfermas novan retumilan fenestron sub la aktiva fenestro. Suben ekaperanta fenestro ne tuj interrompas la uzanton, sed aperas kiam la uzanto fermas la supran fenestron, kio igas pli malfacile scii kiu retejo kreis ilin.

## Historio 
Supren ekaperanta ŝprucfenestro trovas ĝian origininon en la retgastigejo Tripod.com [platformo kiu gastigas retejojn] je la fino de la 1990-aj jaroj.  Ethan Zuckerman verkis la kodon por lanĉi varbanoncojn en apartaj fenestroj kiel respondo al la plendoj pro la anoncoj metitaj en la retpaĝoj mem. Kvankam Zuckerman mem ne inventis la ĝenajn fenestrojn, li tamen poste pardonpetis pro la neatenditaj ĝenoj, kiaj ili evoluis poste.

## Blokadi ĝenajn ŝprucfenestrojn 
Teknologioj de disvolviĝo kaj dezajno permesas al aŭtoro asocii iun ajn eron en supren-ekaperanta anonc-fenestro kun ajna ago, inkluzive kun butono aŭ senkulpa aspekta butono. Pro malbonaj spertoj kaj maltrankviloj pri ebla damaĝo, kiun ili povas kaŭzi, iuj uzantoj ne alklakas aŭ interagas kun iu ajn elemento ene de pop-up fenestro, kaj povas forlasi la retejon, kiu generis ilin aŭ blokas ĉiujn ĝen-fenestroj.

Opera estis la unua el la ĉefaj retumiloj kiuj disponigis iloj por bloki ekaperantajn fenestrojn; la retumilo Mozilla poste plibonigis tion blokante nur ĝen-fenestrojn generitaj dum la ŝarĝo de la paĝo. En la unuaj 2000aj jaroj, ĉiuj ĉefaj retumiloj escepte de Internet Explorer permesis al la uzantoj bloki nedeziritaj ĝen-fenestroj preskaŭ tute. En 2004, Microsoft eldonis Windows XP SP2, kiu aldonis la ĝenfenestroj-blokadon al Internet Explorer. Modernaj retumiloj aldonas ankaŭ aliajn ilojn kiel  reklam-filtriloj.

### Falsaj ferm-butonoj 
Uzante retumilojn. ofte okazas ke premante "fermi" aŭ "forviŝi" en anoncfenestro, anstataŭ fermiĝi, la ĝenaĵo restas kaj ekaperas alia. En ĉi tiuj okazoj  "fermi" aŭ "forviŝi" estas "falsaj opcioj" kaj la butono faras neatenditan agon.

* kelkaj tipoj de elŝutaĵoj, kiel bildoj, senpaga muziko, pornografaĵoj,  (noto) ,  kaj aliaj, ne estas fidindaj kaj povas ekaperigi ĝenfenestrojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Kiel haltigi Interretaj anoncfenestroj -  (angle) en wikiHow
* IAB Pop-Up Guidelines and Best Practice

Kategorio:Regado de informa teknologio
Kategorio:Reklamo laŭ tipoj
Kategorio:Cifereca merkatiko
Vang Ĉong

**Vang Ĉong** aŭ **Wang Chong** (en ĉina: 王充; pinĝina: Wáng Chōng; Wade–Giles: Wang Ch'ung; 27 – ĉ. 100 p.K.), laŭ socia nomo Zhongren (仲任), estis ĉina meteologo, astronomiisto, kaj filozofo aktiva dum la Han Dinastio. Li disvolvigis racian, nereligian, naturalisman kaj mekanismecan priskribon de la mondo kaj de la homaj estaĵoj kaj havigis materialisman klarigon de la origino de la universo. Lia ĉefa verko estis Lunheng (論衡, "Kritikaj eseoj"). Tiu libro enhavas multajn teoriojn pri la komencoj de la sciencoj astronomio kaj meteologio, kaj Vang Ĉong estis eĉ la unua en la ĉina historio kiu menciis la uzadon de la ĉenpumpilo de kvadrata tabulo, kiu iĝis poste ofta en irigacio kaj en publikaj voroj en Ĉinio. Wang akurate priskribis ankaŭ la procezon de la akvociklo.

Malkiel ĉe plej el la ĉinaj filozofoj de sia periodo, Vang Ĉong pasigis multon de sia vivo en malriĉo. Oni diris, ke li estis studinta stare ĉe librobudoj, kaj havis rimarkindan memoron, kiu ebligis iĝi fakulo en ĉinaj klasikuloj. Li finfine atingis la rangon de Distrikta Sekretario, posteno kiun li tuj perdis kiel rezulto de sia luktema kaj kontraŭ-aŭtoritata naturo.

## Notoj 
## Bibliografio 
* de Crespigny, Rafe. (2007). A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23-220 AD). Leiden: Koninklijke Brill. ISBN 90-04-15605-4.
* Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 3, Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth. Taipei: Caves Books Ltd.
* Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 2, Mechanical Engineering. Taipei: Caves Books Ltd.
* Zhou, Wenying, "Wang Chong". Encyclopedia of China (Philosophy Edition), 1a eld.
* Zhang, Shaokang, "Wang Chong". Encyclopedia of China (Chinese Literature Edition), 1a eld.
* Xu, Qiduan, "Wang Chong". Encyclopedia of China (Physics Edition), 1a eld.

Kategorio:Ĉinaj filozofoj
Kategorio:Antikvaj ĉinaj astronomoj
Kategorio:Ĉinaj verkistoj
Kategorio:Ĉinaj meteologoj
Kategorio:Ĉinaj natursciencistoj
Kategorio:Ĉinaj eseistoj
Kategorio:Ĉinaj sciencistoj
Grenpurigilo

eta|Grenpurigilo.
La **Grenpurigilo** estas maŝinu uzata por kribrado. Ĝi permesas anstataŭi la permanan kribadon kiun oni faris okaze de sufiĉa vento pere de kribriligo kaj ĵetado al la aero de grenoj por apartigi ilin el malpuraĵoj.

Jam konita en Antikva Ĉinio, en Eŭropo aperis komence de la 17-a jarcento en Nederlando, kaj ĝi konsistas el ventumilo kaj kradoj, kun la tuto funkciigita de kranko, aŭ foje de motoro.

Pro la progreso de la mekanikigo, la grenpurigilo estis integrita en la draŝmaŝino. La apartigo de la greno de la multaj nedezireblaĵoj (polveroj, malbonkvalitaj grajnoj, ktp.) estis unua etapo. Por la uzado kiel semoj de tiuj grajnoj, necesis draŝi ilin per vibrantaj kradoj kaj rotaciaj membranoj. La kalibrado de la cerealeroj por la draŝado estis, por la agrikulturistoj, etapo de progreso en la rendimento.

## Notoj 
Kategorio:Agrikulturaj maŝinoj
purigilo
Malše

**Malše** [MALŝe] () estas rivero en Sudbohemia regiono, Ĉeĥio. Ĝi komenciĝas apud aŭstria urbo Sandl kaj enfluas en la riveron Vultavo en České Budějovice, Ĉeĥio.

Apud municipo Římov troviĝas sur la rivero la baraĵlago Římov, kiu provizas la urbon České Budějovice kaj ĝian ĉirkaŭaĵon per trinkakvo.

## Vidu ankaŭ
* Horní Malše


Kategorio:Riveroj en Novohrada montaro
Kategorio:Riveroj en Novohrada cismontaro
Kategorio:Riveroj en Ĉeskobudejovica baseno
Kategorio:Riveroj en Supra Aŭstrio
Kategorio:Akvokolekta areo de Vultavo
Kategorio:Riveroj kreantaj landlimon de Aŭstrio kaj Ĉeĥio
Kategorio:Riveroj tranĉantaj landlimon de Aŭstrio kaj Ĉeĥio
Kategorio:Riveroj en distrikto Český Krumlov
Kategorio:Riveroj en distrikto České Budějovice
Fosfora trioksido

**Fosfora trioksido** aŭ **P4O6**, ankaŭ konata kiel *fosfonata anhidrido* estas neorganika kemia kombinaĵo el fosforo, toksaj, senkoloraj, unuklinaj kristaloj aŭ likvaĵo (pro ĝia malalta fandpunkto) kun malagrabla ajlodoro, kun kristala strukturo simile al la *adamantino*.

Ĝi povas esti produktita per senhidratigo de la fosfonata acido sed ĝiaj vaporoj estas ege toksaj. Ĝenerale oksidoj ne brulas en normalaj kondiĉoj sed fosfora trioksido ekbrulas kiam varmigita sub malferma atmosfero.

En la 18-a jarcento Antoine Lavoisier (1743-1794) kaj Humphry Davy (1778-1829) jam konis ĉi-substancon dum la kondiĉoj pri formado kaj komponado estis raportitaj de Pierre Louis Dulong (1785-1838).

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per interagado de la elementoj sub malvarma temperaturo:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de elementa fosforo kun karbona duoksido:

### Sintezo 3 
* Fosforo reakcias kun *nitroza oksido* por doni fosforan trioksidon kaj nitrogenon:

### Sintezo 4 
* Sintezo per interagado de elementa fosforo kun fosfora kvinoksido:

### Sintezo 5 
* Sintezo per interagado de fosfonata acido kun fosfora triklorido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Fosfora trioksido reakcias kun dekdu moloj da klorida acido por formi fosforan trikloridon kaj akvon:

### Reakcio 2 
* Tamen, fosfora trioksido reakcias kun ses moloj da klorida acido por formi fosforan trikloridon kaj fosfitan acidon:

### Reakcio 3 
* Reakcio kun malvarma akvo donas fosfonatan acidon:

### Reakcio 5 
* Fosfita anhidrido reakcias kun klorgaso por doni fosforilan kloridon kaj oksigenon:

## Literaturo 
* Encyclopaedia of Occupational Health and Safety: Guides, indexes, directory
* The Chemistry of Phosphorus: Pergamon Texts in Inorganic Chemistry
* Practical Guide to Industrial Safety: Methods for Process Safety Professionals
* TNPCEE Chemistry
* Wiley Guide to Chemical Incompatibilities
* Conceptual Chemistry Volume-I For Class XII

## Referencoj 
Kategorio:Neorganikaj fosforaj kombinaĵoj
Kategorio:Organikaj acidoj
Kategorio:Anhidridoj
Kategorio:Fosforaj kombinaĵoj
Alessandro Bonfanti

**Alessandro Bonfanti** (naskiĝis en 1990 en Muggiò, urbeto en la ĉirkaŭaĵo de Milano) estas itala esperantisto. Li estis volontulo de TEJO de septembro 2016 ĝis septembro 2017. Antaŭ tio, li studis en sciencteknika lernejo kaj poste fakiĝis en informadiko universitate. Li laboris ses monatojn en bioinformadika centro de esplorado (por doktoriga disertacio) kaj proksimume unu jaron en la informadika fako de entrepreno, kiu okupiĝas pri merkatumado.

En 2022 li subtenis la muzikalon June kaj Kune.

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo pri lia volontuliĝo en la retejo de TEJO

Kategorio:Italaj esperantistoj
Preĝejo Stefano la 1-a (Sopron)

La **preĝejo Stefano la 1-a (Hungario)** estas moderna romkatolika konstruaĵo en Hungario, en Sopron.

## Historio 
En 1932 decido naskiĝis pri nova preĝejo en Sopron. Post 3 jaroj oni komencis kolekti monojn. La konstruado mem okazis en la jaroj 1940 kaj 1941, poste 2 jarojn okazis la internaj instaladaj laboroj. Oni pentradis la freskojn kontinue inter 1945 kaj 1961. La orgeno estis produktita en 1956, renovigita en 1999.

## Konstruaĵo 
La konstruaĵo estas komplika, estas videblaj rektaj kaj kurbaj elementoj. La navo estas duonronda havanta 12 kolonojn, kiuj simbolizas la apostolojn. La navo havas 24 suprajn fenestrojn. La altara bildo prezentas sanktan Stefanon, kiu dediĉas la kronon al Sankta Maria. La maldekstra flanka altaro estas nomumita pri Elizabeto de Hungario, la dekstra pri Margareta de Hungario.

## Fontoj 
* http://neta.itthon.hu/szent-istvan-templom-091105?folderID=1686
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto

eta|maldekstre|
eta|maldekstre|

Sopron
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Sopron
Sonorhorloĝo

[eta|dekstra|200ra|La [horloĝturo nomata "Big Ben" dum la nokto.]]
[eta|dekstra|200ra|[Turhorloĝo de la tureto de la konstruaĵo de la Reĝa Poŝt-Oficejo en la Sunpordo en Madrido. El tiu turhorloĝo praktike preskaŭ ĉiu hispano sekvas la ŝanĝojn de la jaroj dum la nokto el la 31-a de decembro al la 1-a de januaro, dum sur la placo oni celebras grandegan feston.]]
**Sonorhorloĝo** (aŭ **fraphorloĝo**) estas horloĝo kiu sonorigas la horojn aŭdeble per sonorilo aŭ gongo. Por 12-hora frapado, plej ofta en nuntempaj fraphorloĝoj, la horloĝo frapas unufoje je la 1:00 a.t., dufoje je la 2:00 a.t., pluigante tiele ĝis dekdu fojojn je la 12:00 a.t., tiam oni startigas denove, frapante unufoje je la 1:00 p.t., dufoje je la 2:00 p.t., pluigante tiele ĝis dekdu fojojn je la 12:00 p.t.

La sonorila trajto de fraphorloĝoj estis origine pli grava ol la ciferplato; la plej fruaj horloĝoj fakte sonorigis la horojn, sed ne havis ciferplatojn kiuj ebligis legi la horojn. La disvolvigo de mekanikaj horloĝoj en la 12a jarcento en Eŭropo estis necesa por la sonorigo de avertoj pri la kanonaj horoj por alvoki la komunumon al la preĝado. La plej fruaj konataj mekanikaj horloĝoj estis grandaj fraphorloĝoj instalitaj en turoj en monaĥejoj aŭ publikaj placoj, por ke la sonoriloj estu aŭdeblaj sufiĉe for. Kvankam frua fraphorloĝo en Sirio estis 12-hora fraphorloĝo, multaj fruaj fraphorloĝo frapis ĝis 24 fojojn, partikulare en Italio, kie la 24-hora fraphorloĝo, markante italajn horojn, estis amplekse uzata en la 14a kaj 15a jarcentoj. Kiam la moderna 12-hora fraphorloĝo iĝis pli disvastigita, partikulare en Granda Britio kaj Norda Eŭropo, 12-hora fraphorloĝo iĝis pli kaj pli disvastigita kaj finfine iĝis la normigo.

Aldone al frapado por horoj, multaj fraphorloĝoj sonorigas horerojn plej ofte por kvaronoj per unusola frapo. En katolikaj ruraj areoj iam oni sonoris dufoje per po unu frapo antaŭ la meso, tio estas kaj duonhore kaj kvaronhore antaŭ la komenco. Kelkaj fraphorloĝoj ripetas la averton post unu aŭ du minutoj, tio estas por ekzemplo dufoje je la 2:00 p.t. kaj denove dufoje je la 2:01 p.t., tiele la neatentintaj kalkulantoj povos pli ĝuste kalkuli la frapojn, kio eble ne estas neceso je la 2:00 sed eble jes je la 12:00. Kelkaj fraphorloĝoj anstataŭas la frapojn per muzikaj melodieroj. Tiel oni parolas pri kariljono.

## Vidu ankaŭ 
* Turhorloĝo

## Notoj 
## Bibliografio 
* Bruton, Eric (2002). The History of Clocks and Watches. New York: Time Warner. ISBN 0-316-72426-2.
* Landes, David (1983). Revolution in time: Clocks and the making of the modern world. Cambridge, MA: Harvard University Press. ISBN 0-674-76802-7.
* Milham, Willis I. (1945). Time and Timekeepers. New York: Macmillan. ISBN 0-7808-0008-7.
* Needham, Joseph (1986). Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 2, Mechanical Engineering. Taipei: Caves Books Ltd.
* Symonds, R.W. (1947). Pevsner, Nikolaus, ed. A Book of English Clocks. The King Penguin Books. Harmondsworth & New York: Penguin Books.

Kategorio:Horloĝoj
Gongo

:*Eble vi serĉas Gongo (aŭlo).*
[eta|[Javo|Jav-Bali-stila gongo, pendanta el kadro por helpi la sonoradon.]]
**Gongo** estas muzikinstrumento, konsistanta el vertikale pendanta disko de metalo, kiu forte kaj vibre resonas pro taŭga frapo; ĝi produktas difinitan tonon kaj povas esti agordita.

Gongo (el malaja: *gong*; en ĉina: 鑼;en pinjino: luó; en japana: 鑼, translit. ra; en kmera: គង - Kong; en tajlanda: ฆ้อง Khong; en vjetnama: cồng chiêng; en asama: কাঁহ kãh) estas frapinstrumento de Orienta kaj Sudorienta Azio kiu prezentas formon de plata, cirkla metaldisko kiu estas frapata per marteleto, frapilo aŭ bastoneto. La gongo datas el la Bronzepoko nome el ĉirkaŭ 3500 a.K. La termino 'gong' devenas el Javo kaj scienca kaj arkeologia esplorado establis, ke Birmo, Ĉinio, Javo kaj Anamo estis la kvar ĉefaj gongo-fabrikejaj centroj de la antikva mondo. La gongo poste faris sian vojon al Okcidento en la 18a jarcento kiam ĝi estis uzata ankaŭ en la perkuta sekcio de okcident-stila simfonia orkestro. Ankaŭ formo de bronza kaldrona gongo konata kiel sonbovlo estis amplekse uzata en antikvaj Grekio kaj Romio, por ekzemplo en la fama Oraklo de Dodona, kie estis uzataj ankaŭ diskogongoj.

## Notoj 
Kategorio:Ĉinaj inventoj
Kategorio:Ĉinaj muzikinstrumentoj
Kategorio:Koreaj muzikinstrumentoj
Kategorio:Frapinstrumentoj
Sørfold

**Sørfold** estas urba municipo de Norvegio. Ĝi situas en la provinco Nordland. Fine de  en la komunumo vivis . Parto de la municipa areo estas la lago Andkjelvatnet.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Nordland
Ellaso

[eta|200px| Animacio de ankra ellaso, amplekse uzata en [pendolhorloĝoj.]]
**Ellaso** estas meĥanismo aŭ aparato en meĥanikaj aŭ alitipaj horloĝoj, kiu transigas energion al la tempomarka elemento (nome "elan-agado"), kaj tio ebligas, ke la nombro de ties osciloj estu kalkulitaj (nome "ferm-agado"). La elanagado transigas energion al la tempomezura elemento de la horloĝo (kutime pendolo aŭ balanciero) por anstataŭigi la energion perditan pro frotado dum sia ciklo kaj teni la tempomezurilon oscilanta. La ellason funkciigas la forto de streĉita risorto aŭ de pezo, transmisiita tra la transmisiilo de la tempomezurilo. Ĉiu oscilo de la pendolo aŭ de la balanciero liberigas denton de la ellasa transmisia dentorado, kio permesas al la transmisiilo de la horloĝo antaŭeniri aŭ "ellasi" je fiksita mezuro. Tiu regula perioda antaŭeniro movas la nadlojn de la horloĝo antaŭen je akurata rapideco. Samtempe la dento havigas al la tempomezurilo pelon antaŭen, ĝis alia dento kaptu la ellasan lokon, revenigante la ellason al ĝia "halta" stato. Ĝuste la subita halto de la ellasa dento generas la karakteran tiktakan sonon aŭdatan en funkciantaj meĥanikaj horloĝoj.

Ellasoj estas uzataj ankaŭ aliloke. Meĥanikaj skribmaŝinoj uzis ellasojn por antaŭenigi la skribejon post ĉiu tajpita litero (aŭ spaco, aŭ alia signo). Historie, likv-energia ellaso estis uzata por akva desegnado en antikva Grekio kaj la Helenisma mondo, precipe en la Ptolemea Regno, dum likv-energiaj ellasoj estis uzataj en horloĝoj jam en la epoko de la dinastio Tang en Ĉinio kaj ankoraŭ dum la regado de la dinastio Song. Tamen, la kompleta meĥanika ellaso en meĥanikaj horloĝoj estis unue inventita nur en mezepoka Eŭropo en la 14a jarcento.

## Bibliografio 
* Denn, Mark, "The Tourbillon and How It Works", IEEE Control Systems Magazine, June 2010, IEEE Control Systems Society, DOI 10.1109/MCS.2010.936291.

Kategorio:Ĉinaj inventoj
Kategorio:Anglaj inventoj
Kategorio:Helenisma epoko
Horloĝa turo

[eta|dekstra|200px|La horloĝturo nomata "[Big Ben" dum la nokto.]]
[eta|dekstra|200px|Turhorloĝo de la tureto de la konstruaĵo de la [Reĝa Poŝt-Oficejo en la Sunpordo en Madrido. El tiu turhorloĝo praktike preskaŭ ĉiu hispano sekvas la ŝanĝojn de la jaroj dum la nokto el la 31-a de decembro al la 1-a de januaro, dum sur la placo oni celebras grandegan feston.]]
**Horloĝturo** estas specifa tipo de konstruaĵo, nome turo kiu gastigas turhorloĝon kaj havas unu aŭ pliajn horloĝflankojn sur la supraj eksteraj muroj. Multaj horloĝturoj estas liberstaraj strukturoj sed ili povas ankaŭ esti apudaj aŭ enaj de specifa konstruaĵo, kiel ekzemple preĝejo, urbodomo, palaco ktp.

Horloĝturoj estas ofta vidaĵo en multaj partoj de la mondo kaj estas ankaŭ multaj ikonaj konstruaĵoj. Unu ekzemplo estas la Elizabeta Turo en Londono (kutime nomata "Big Ben", kvankam strikte dirite tiu nomo apartenas nur al la sonorilo ene de la turo).

La unuaj turhorloĝoj estis mekanikaj. La horloĝturoj estis miritaj ekde antikvo pro sia estetiko. Rimarkindas ke plej parto de la loĝantaro ne havis horloĝojn ĝis almenaŭ meze de la 19a jarcento aŭ poste depende de la lando kaj regiono. La turhorloĝoj plenumis tiele funkcion transmiti kaj komuniki horon. La taŭga situo tiele estis en centroj kaj lokoj kun granda urba trafiko: el alto la turo permesis la aŭskultadon de la sonoriloj informante pri la horoj. Unu el la horloĝturoj plej antikvaj en Okcidento estis la Turo de la Ventoj en Ateno kie videblas en ĉiu el la flankoj de la oklatera turo po unu sunhorloĝo.

Ekde la fino de ĝia konstruado en 2012, la plej alta horloĝturo kaj la plej granda horloĝo en la mondo estas la Turoj Abraĝ al-Bajt, en Mekko, Sauda Arabio.

## Vidu ankaŭ 
* Sonorhorloĝo
* Sonorilturo
* Kampanilo
* Minareto
* Su Song (ĉina inĝeniero kiu konstruis turhorloĝon dum la dinastio Song en Kajfengo)

## Eksteraj ligiloj 
* Towerclocks.org - Tower clocks database 
* Relkcrom.com - Fabricantes del primer reloj electrónico para torre


Kategorio:Horloĝoj
Montrilo

**Montrilo** en komputila senco estas speco de eniga aparato uzata por interagi kun komputila sistemo. Ĝi estas kutime uzata por reprezenti la movadon de la uzanto (montrado) per pozicimontrilo ("kursoro") ene de grafika uzantinterfaco (GUI). En la historia evoluo de hom-komputila interago, diversaj indikaj aparatoj estis evoluigitaj kaj, depende de la kunteksto de uzo kaj teknika evoluo, fariĝis establitaj ĝis hodiaŭ.

Ekzemploj de kutimaj montriloj estas komputila muso, tuŝplato kaj tuŝekrano, por komputilaj ludoj ankaŭ stirstango, kaj pli arkaike lumplumo.

3-Tasten-Maus Microsoft.jpg|
Touchpad.jpg|
IFA 2010 Internationale Funkausstellung Berlin 18.JPG|
Joy.svg|
HypertextEditingSystemConsoleBrownUniv1969.jpg|

Antaŭ la invento de komputiloj, oni fondis fojfoje nomis "montrilo" ankaŭ la ciferplatojn de grandaj horloĝoj, ekzemple sur turoj.

Kategorio:Komputila aparataro
Kategorio:Iloj
Armela sfero

eta|dekstre|Diagramo de armela sfero.
200px|eta|La flago de Portugalio (1911- ) kun armela sfero sub la blazono.
**Armela sfero** (aŭ **sfera astrolabo**, aŭ simple *armelo*) estas modelo de objektoj en la ĉielo (en la ĉiela sfero), konsistanta el sfera kadro de ringoj, centrita al la Tero aŭ al la Suno, kio reprezentas liniojn de ĉielaj longitudo kaj latitudo kaj aliajn astronomie gravajn trajtojn, kiel la ekliptiko. Tiele, ĝi diferencas el ĉiela globuso, kiu estas simpla sfero kies ĉefa celo estas mapigi la konstelaciojn. Ĝi estis inventita aparte en antikva Grekio kaj en antikva Ĉinio, kaj ĝi poste estis uzata en la Islama mondo kaj en Mezepoka Eŭropo.

Kun la Tero kiel centro, armela sfero estas konata kiel *Ptolemea*. Kun la Suno kiel centro, ĝi estas konata kiel Kopernika.

La flago de Portugalio aperigas armelan sferon. Ĝi aperas ankaŭ en Portugalia heraldiko, asocie kun la Portugalaj malkovroj dum la Epoko de Esplorado. La armela sfero aperas ankaŭ en la flago de la Brazila Imperio.

La ellasa mekanismo de la horloĝo de Su Song estis inventita de la budhisma monako Ĝi Ksing kaj la registara funkciulo Liang Lingzan en la jaro 725 en Antikva Ĉinio por funkciigi specimenon de akvo-movita armela sfero, kvankam la armela sfero de Su estis la unua funkciigita de mekanika horloĝmekanismo.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Bowman, John S. (2000). Columbia Chronologies of Asian History and Culture. New York: Columbia University Press.
* Needham, Joseph, Wang Ling kaj Lu Gwei-Djen (1986) [1965], Science and Civilization in China, Taipei: Caves Books, Ltd. (reprint edition of Cambridge & New York: Cambridge University Press).

Kategorio:Astronomiaj instrumentoj
Kategorio:Ĉinaj inventoj
Kategorio:Helenisma epoko
Kategorio:Heraldikaj figuroj
Valia Tamvaki

**Vasiliki Tamvaki** aŭ familie **Valia Tamvaki**  estas greka aktivulino kaj en 2017 estis esperantisto. Ŝi iĝis volontulo de TEJO en oktobro 2017 kadre de la Eŭropa Volontula Servo kaj oficis ĝis aŭgusto 2018. Antaŭ tio, ŝi studis teatron en la teatra lernejo *Andreas Vutsinas* *(Ανδρέας Βουτσινάς)* en Tesaloniko.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* persona paĝo ĉe Facebook 
* foto de ŝi deĵoranta en la malferma tago de la Centra Oficejo en 2017
* artikolo kaj intervjueto pri ŝia volontuliĝo ()
* mencio pri ŝia kaj du aliaj volontuliĝoj en la retejo "kulturaj novaĵoj" ()

Kategorio:Volontuloj de TEJO