open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Viktoro Amadeo la 1-a de Savojo

**Viktoro-Amadeo la 1-a de Savojo** (itale : *Vittorio-Amedeo I di Savoia*), kiun oni kromnomis la "Leono de Suzo", naskiĝis en Torino la tiama ĉefurbo de la Savojoj Ŝtatoj je la 8-a de majo 1587 kaj mortis en *Vercelli* je la 7-a de oktobro 1637.

Li estis la filo de la 11-a duko de Savojo Karlo Emanuelo la 1-a "Granda" (1562-1630) kaj de lia edzino Katalino Mikaelino de Hispanio (1567-1597).

Post la morto de sia patro en 1630, li heredis la Domestrecon de Savojo kun la nobelecaj titoloj de 12-a duko de Savojo, princo de Piemonto, markizo de Saluco, grafo de Aosto, de Morianio, de Astio kaj Nico, reĝo de Kipro kaj Jerusalemo.

Li edziĝis en Parizo (ĉe *Le Louvre*) je la 10-a de februaro 1619 kun Kristino de Francio (1606-1663), kiu estis la dua filino de la franca reĝo Henriko la 4-a (1553-1610) kaj de lia edzino Maria de Mediĉo (1573-1642). Li tiel fariĝis la bofrato de la franca reĝo Ludoviko la 13-a, de la reĝo de Hispanio Filipo la 5-a kaj de la reĝo de Anglio Karlo la 1-a. Ŝi naskis al li sep gefilojn :
* Ludoviko-Amadeo (1622-1628) .
* Ludovikino-Kristino (1629-1692), kiu edziniĝis en 1642 kun sia onklo la Kardinalo Maŭrico de Savojo (1593-1642).
* Francisko-Jacinto (1632-1638), kiu fariĝis la 13-a duko de Savojo.
* Karlo-Emanuelo (1634-1675), kiu fariĝis la 14-a duko de Savojo.
* Margareto-Jolando (1635-1663), kiu edziniĝis en 1660 kun la duko de Parmo Renato la 2-a Farnezo (1630-1694).
* Henrieto-Adelaido (1636-1676), kiu edziniĝis en 1652 kun la bavara princo-elektisto Ferdinando Maria de *Wittelsbach* (Vitelsbaĥ 1636-1679).
* Katerino-Beatrico (1636-1637).

Kvankam li estis la bofrato de la franca reĝo, li militis kontraŭ li, malvenkis kaj sekve konsentis en 1632 la Traktaton de Cherasco. Kvar jarojn poste, li alianciĝis per la Traktato de Rivoli kun Francio kontraŭ Aŭstrio por konkeri Milanion. Li komence venkis en la bataloj de Fornavento dum 1636 kaj de Mombaldone en 1637, sed li subite mortis en 1637, eble venenigita de la hispanoj.

Lia infana filo Francisko Jacinto heredis la Domestrecon de Savojo kun sia patrino Kristino de Francio kiel regentino.

## Eksteraj ligiloj 
* Arkivejoj de Savojo en la franca lingvo
* Genealogio de la savoja dinastio 

Kategorio:Dinastio de Savojo
Pilar Mateos

**Pilar MATEOS MARÍN** (Valladolid, 1942) estas hispana aŭtorino de libroj de infanoj

Ŝi historioj uzas simplan vortenhavon al paroladis de personoj izola, marĝena aŭ malfeliĉa. Ŝi miksas la realaĵon kaj la imagpovo en laboroj kie la fantazio kaj la revoj povas estigi novaj realoj.

## Bibliografio 
* *Jeruso quiere ser gente*, 1980
* *Historias de Ninguno*, 1981
* *Capitanes de plástico*, 1982
* *Molinete*, 1984
* *La bruja Mon*, 1984
* *Lucas y Lucas. El rapto de Caballo Gris*, 1984
* *La isla menguante*, 1987
* *Mi tío Teo*, 1987
* *Quisicosas*, 1988
* *El pequeño Davirón*, 1991
* *¡Qué desastre de niño!*, 1992
* *La casa imaginaria*, 1993
* *Silveiro el grande*, 1993
* *Sin miedo a los brujos*, 1995
* *El reloj de las buenas horas*, 1996
* *La bruja del pan "pringao"*, 1997
* *Gata García*, 1997
* *Barbas Jonás y los títeres acatarrados*, 1997
* *El viejo que no salía en los cuentos*, 1997
* *El fantasma en calcetines*, 1999
* *Los chicos de al lado*, 2005

## Premio 
* *Jeruso quiere ser gente*, 1980, premio El barco de vapor
* *Historias de Ninguno*, 1981, premio El barco de vapor
* *Capitanes de plástico*, 1982, premio Lazarillo
* *Gata García*, 1997, premio Edebé
* *El fantasma en calcetines*, 1999, premio Ala Delta

Kategorio:Hispanaj porinfanaj verkistoj
Natalia Toledo

**Natalia TOLEDO PAZ** (Juchitán, Oaxaca, Meksiko; 17-an de novembro 1967) estas meksika verkistino en la hispana kaj la zapoteka lingvoj.

Ŝi estas filino de la pentristo Francisco Toledo. Ŝi studis en la Kulturdomo de Juchitán kaj Ĝenerala Societo de Meksikaj Verkistoj (SOGEM). Ŝi estas sciencisto de la Nacia Fonduso por la Kulturo kaj la Arto (*Fondo Nacional para la Cultura y las Artes*, FONCA) (1994-1995; 2001-2002) kaj la Ŝtata Fonduso por la Kulturo kaj la Artoj de Oaŝako (FOESCA) (1995-1996). Ŝi estas prezidantino de la Patronaro de la Kulturdomo de Juchitán.

## Bibliografio
***Poezio**
***Paraíso de fisuras* (1990), junto cokune kun Rocío González, Consejo Estatal para la Cultura y las Artes de Oaxaca.
**''Ca guna gu bidxa, ca guna guiiba' risaca* (*MSolvirinoj, Orvirinoj*, 2002), Instituto Oaxaqueño de las Culturas.
***Guie' yaase'* (*Nigra Olivarbo*, 2004), CONACULTA.
***Xtaga be'ñe'* (*Flor de pantano*, 2004), Instituto Oaxaqueño de las Culturas.
***Guendaguti ñee sisi* (*La muerte pies ligeros*, 2005), Fondo de Cultura Económica.
***Antologioj**
**Demián Flores Cortés (1993), *Palimpsesto'', Ediciones Bi'cu'.
**Aurora Mayra Saavedra (1996) *Las divinas mutantes*, UNAM.
**Antología de poetas de Tierra Adentro (l997), TELAM Nava.
**Varios Autores (1997), *Historia de Arte de Oaxaca*, tomo lll, Gobierno del Estado de Oaxaca.
**Miguel Flores (1998), *Toledo: la línea metafórica*, Ediciones Oro de la Noche/FONCA.
**Víctor de la Cruz (1999), ''Guie' sti' diidxazá*, *La flor de la palabra*, UNAM.
**Verónika Bennholdt-Thomsen (2000), *Juchitán-Mexikos stad der fra un*, Frederking & Thaler, Germanio.
**Memoria del XII Festival Internacional de Poesía de Medellín (2002), Kolombio.
**Mónica de la Torre, Michael Wiegers (2002), *Reversible Monuments: Contemporary Mexican Poetry*, Copper Canyon Press, Usono.
**Carlos Montemayor (2003), *La voz profunda, antología de literatura mexicana en lenguas indígenas*, Joaquín Mortiz.
**Carlos Montemayor kaj Donald Frischmann (2006), *Words of the True Peoples. Anthology of Mexican Indigenous-Language Writers'', University of Texas Press.
## Premioj
*Premio Nezahualcóyotl de Literaturo 2004.

## Ligiloj
*Du poemoj de Natalia Toledo La Jornada Ojarasca 47, marto 2001.
*Tri poetoj: Natalia Toledo, Víctor Manuel Pazarín kaj Rodolfo Alonso La Jornada Semanal, Num. 378, 2 de junio del 2002.

Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Meksikaj poetoj
Nigra morto

eta|250px|Disvastiĝo de la pesto inter 1347 kaj 1351 en Eŭropo.
[eta|300px|Ilustraĵo pri la Nigra Morto en la [Togenburgo|Togenburga Biblio.]]
La **nigra morto** estis epidemio de pesto -plej verŝajne Bubona pesto- en la mezepoko. Ĝia unua apero kaŭzis amasan morton en Eŭropo, inter 1347 kaj 1351. Proporcie, ĝi postulis pli da vivo ol la pli fruaj epidemioj aŭ militoj. 

## Historio
La pesto disvastiĝis el Ĉinio kaj interna Azio, Eŭropon atingis en 1347, post kiam kipĉakoj atakis ĝenovan setlejon sur la Krimea duoninsulo kaj ili katapultis pestoinfektitajn kadavrojn en la urbon. La malsano disvastiĝis el la mediteraneaj havenoj kaj atingis en 1347 Sicilion, poste nordan Afrikon, la Italan duoninsulon, Iberion, Anglion kaj Francion (1348), Aŭstrion, Hungarion, Svislandon, Germanion kaj la Germanan ebenaĵon (1349), same Skandinavion kaj Baltion (1350). La pesto revenis en 1361–63, 1369–71, 1374–75, en 1390 kaj en 1400. 

La morta proporcio estis la plej granda en la dense loĝitaj urboj, inter monaĥoj. Malpli suferis la Princlando de Milano, Flandrio kaj Bearno, dum multaj mortis en Toskano, Aragono, Katalunio kaj Langvedoko.

Mortis multaj nobeloj kiel Eleonora, edzino de Petro la 4-a de Aragono, Alfonso la 9-a (reĝo de Kastilio) kaj Johanna, filino de Eduardo la 3-a dumvoje al sia geedza festo kun filo de Alfonso. Mortis du episkopoj de Canterbury: John de Stratford kaj Thomas Bradwardine unu post la alia. Petrarca perdis Laura'n – inspiranton de liaj multaj versoj – kaj la apoganton, kardinalon Giovanni Colonna. 

Ĝenerale, mortis inter ok-ono kaj triono de la loĝantaro, depende de la areo. La franca kronikisto Jean Froissart kalkulis, ke mortis proksimume triono de la loĝantaro. Loĝantaro de Anglio en 1400 estis duono kompare al tiu de 1300. En Anglio senhomiĝis ĉirkaŭ 1000 vilaĝoj. Laŭ kelkaj kalkuloj mortis entute ĉirkaŭ 20 milionoj da homoj je la pesto.

Loĝantaro de okcidenta Eŭropo atingis la nombron de antaŭ 1348 nur komence de la 16-a jarcento.

## Sekvoj 
Oni provizore tuj ĉesis militi, la komercado grave malpliiĝis. Daŭra efiko estis la nekultivado de agroj, pro tio bankrotis kelkaj bieneguloj aŭ ili devis akcepti anstataŭ laboro monimposton. Tiel kreskis la enspezo de la metiistoj kaj kamparanoj.

Psiĥa efiko de la nigra morto montriĝis norde de la Alpoj, kie la verkistoj, artistoj turnis sin al temoj de la nigra morto.

## Vidu ankaŭ
* Krizo de la 14-a jarcento

Kategorio:Pesto
Kategorio:Epidemioj
Kategorio:14-a jarcento
Cenon

**Cenon** estas franca komunumo kaj ĉirkaŭurbo de Bordeaux, lokita en la departemento Gironde kaj en la regiono Akvitanio.

Ĝi havas proksimume 21 000 loĝantojn kaj situas oriente de Bordeaux. Cenon partoprenas en la urba komunumo de Bordeaux (*Communauté urbaine de Bordeaux*, aŭ *CUB*).

## Lokaj famuloj 
* Frédéric Da Rocha, futbalisto

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Gironde
* Listo de urboj de Francio
* Cenon (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* **(fr)** Oficiala TTT-ejo 

maldekstra|300px|Mapo


Kategorio:Komunumoj de Gironde
Kategorio:Urboj de Francio
Kristino de Francio

**Kristino de Francio** (france *Christine de France,* itale *Maria Cristina di Francia* aŭ *Madama Reale*; naskiĝis la  en Parizo; mortis la  en Torino) estis la dua filino de la franca reĝo Henriko la 4-a kaj de lia edzino Maria de Mediĉo.

Ŝi edziniĝis en Parizo (ĉe *Le Louvre*) je la 10-a de februaro 1619 kun la 12-a duko de Savojo Viktoro Amadeo la 1-a (1587-1637), kaj ŝi naskis al li sep gefilojn:
* Ludoviko-Amadeo (1622-1628).
* Ludovikino-Kristino (1629-1692), kiu edziniĝis en 1642 kun sia onklo la Kardinalo Maŭrico de Savojo (1593-1642).
* Francisko-Jacinto (1632-1638), kiu fariĝis la 13-a duko de Savojo.
* Karlo-Emanuelo (1634-1675), kiu fariĝis la 14-a duko de Savojo.
* Margareto-Jolando (1635-1663), kiu edziniĝis en 1660 kun la duko de Parmo Renato la 2-a Farnezo (1630-1694).
* Henrieto-Adelaido (1636-1676), kiu edziniĝis en 1652 kun la bavara princo-elektisto Ferdinando Maria de la Vitelsbaĥoj, 1636-1679).
* Katerino-Beatrico (1636-1637).

Kiam mortis ŝia edzo en 1637, ŝi fariĝis regentino de Savojo je la nomo de sia filo Francisko-Jacinto (1627-1638) kaj poste de sia alia filo Karlo-Emanuelo la 2-a (1634-1675) ĝis 1648. Ŝi nomis sin *Madama Reale*. Tiun oficon kontestis ŝiaj bofratoj Tomaso kaj Maŭrico de Savojo, kiuj komencis la "Civilan Militon de Piemonto" inter siaj partizanoj (*principisti*) kaj tiuj de la regentino (*madamisti*). Sed post kvar jaroj de konflikto ŝi sukcesis konservi la regadon dank'al la apogo de Francio kaj repaciĝis en 1642 kun Maŭrico, kun kiu ŝi edzinigis sian filinon Ludovikino-Kristino.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1606
Kategorio:Mortintoj en 1663
⚭
Kategorio:Burbonoj
Steleto (Finnlando)

**Steleto** estas Esperanto-Asocio de viddifektitoj. Ĝi estas fondita en 1919 kaj tiel ĝi estas unu el plej malnovaj ĝis nun funkciantaj Esperanto-asocioj en Finnlando. Steleto estas membro-organizo de LIBE kaj de EAF.

## Vidu ankaŭ 
* Muzeo Omero (Italio)
* Asta  Torpo (prezidantino de Steleto)

Kategorio:Finnaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Blindulaj Esperanto-asocioj
Maria-Johanino Baptistino de Savojo

eta|Maria-Johanino Baptistino de Savojo
**Maria-Johanino Baptistino de Savojo** (france : *Marie Jeanne Baptiste de Savoie*) naskiĝis en Parizo je la 11-a de aprilo 1644 kaj mortis en Torino je la 15-a de marto 1724.

Ŝi estis la filino de Karlo-Amadeo de Savojo, duko de Ĝenevo, de Nemuro kaj de Aŭmalo (*Aumale*), kaj de lia edzino Elizabeto de Burbono.

Ŝi fianĉiniĝis en 1662 kun la duko de Loreno Karlo la 5-a, sed la gefianĉoj separiĝis en 1665.

Je la 10-a de majo 1665 ŝi edziniĝis en *Chambery* kun sia kuzo Karlo-Emanuelo la 2-a de Savojo kaj naskis al li la estontan reĝon de Sardio Viktoro-Amadeo la 2-a (1666-1732).

Kiam mortis sia edzo en 1675, ŝi fariĝis regentino je la nomo de sia filo. Ŝi estis energia kaj ambicia virino, kiu nomis sin (dua) *Madama Reale* kiel faris ŝia bopatrino Kristino de Francio. Ŝi provis kapti por sia filo la tronon de Portugalio per lia geedziĝo kun lia kuzino kaj unusola heredantino, la princino *Isabel Luiza de Beira*. Tiel ŝi estus konservota por si mem la tutan duklandon de Savojo. Sed dua geedziĝo de la reĝo Petro la 2-a de Portugalio kaj ribelo en Piemonto devigis ŝin forlasi siajn planojn kaj transdoni la regadon al sia filo je la 14-a de marto 1684.

En 1686 ŝi vendis la duklandon de Aŭmalo al Ludoviko-Aŭgusto de Burbono, kiu estis nelegitima (poste legitimita) filo de la franca reĝo Ludoviko la 14-a kaj de Sinjorino de Montespano. Ŝi estis la lasta grafino de Ĝenevo, kiu unuiĝis kun Savojo post ŝia morto en 1724, dum regis Francion ŝia pranepo Ludoviko la 15-a.

Kategorio:Dinastio de Savojo
Concarneau

**Concarneau** (bretonlingve *Konk Kerne*, t.e "Konkulo de Kernevo") estas franca komunumo ĉe la Atlantika Oceano. Ĝi situas en la departemento *Finistère* (jen france, ), en la regiono Bretonio (, ). Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Quimper* (france *arrondissement de Quimper*, bretone *Arondisamant Kemper*), la suda parto de la departemento, kaj al la kantono ''*. La loĝantoj france nomiĝas *Concarnois*.

Concarneau situas sude de la departemento, en la natura regiono Kernevo (*Cornouaille''). La urbo-centro kaj la haveno estas ŝlosataj far ĉirkaŭmuroj. Fiŝado kaj marŝipfarado longe restis la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj de Concarneau. Turismo hodiaŭ donas al la urbo kreskantan renton.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Finistère
* Listo de urboj de Francio
* Concarneau (stacidomo)
* La Boissière (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo 

eta|centra|200ra|Horloĝo en Concarneau


Kategorio:Komunumoj de Finistère
Kategorio:Urboj de Francio
Leonor Fini

**Leonor Fini** (naskiĝis la  en Bonaero, mortis la  en Parizo) estis argentina, superrealista pentristino.

Ŝi naskiĝis en Bonaero de itala patrino kaj argentina patro, kiu forlasis la familion kiam ŝi ankoraŭ estis tre juna. Ŝi plenkreskis en Triesto, poste iris al Parizo por pentristiĝi. Tie, ŝi konatiĝis kun Paul Éluard, Max Ernst, Georges Bataille, Henri Cartier-Bresson, André Pieyre de Mandiargues, kaj Salvador Dalí. Ŝi pentris portretojn, ekzemple de Jean Genet, Anna Magnani, Jacques Audiberti, Alida Valli, kaj Suzanne Flon. Ŝi ankaŭ desegnis kostumojn kaj dekoraciojn por teatro. Multaj el ŝiaj pli malfruaj pentraĵoj temas pri erotikaj fantazioj kaj la morto.

Dum la 1970-aj jaroj, ŝi verkis tri romanojn kaj amikiĝis kun Jean Cocteau, Giorgio de Chirico, kaj Alberto Moravia.

Biografia kanto pri la vivo de Leonor Fini estas prezentita sur la dua albumo, "Jet", de kimra muzikisto Katell Keineg en 1997.

## Fonto 
Tiu ĉi artikolo estis rekte tradukita el la angla versio je la 7-a de februaro, 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Retpaĝo de Leonor Fini

Kategorio:Superrealismaj pentristoj
Kategorio:Argentinaj pentristoj
Le Chesnay

**Le Chesnay**, en esperanto **Ĉesnajo** estas franca komunumo kaj okcidenta pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Yvelines kaj en la Pariza Regiono.

maldekstra|100px|Blazono de Le Chesnay
Ĝi havas proksimume 28 000 loĝantojn, kiuj nomiĝas *Chesnaysiens*.

## Geografio 
Le Chesnay situas 18 kilometrojn okcidente de Parizo. La komunumo havas landlimojn kun Vaucresson nordoriente, Versailles oriente, Rocquencourt okcidente kaj La Celle-Saint-Cloud norde.

La nordorienta parto de la komunumo estas kovrata de la bosko Fonds-Maréchaŭ, kiu konsistas el kverkoj aŭ kaŝtanarboj.

Le Chesnay ne disponas staciodomon : la plej proksima estas tiu de Versailles, kiu veturigas al la pariza Gare Saint-Lazare.

## Historio 
La nomo de la komunumo devenas de la vastaj kverkaj forstoj, kiu malnovtempe kovris ĝin (la franclingva vorto por kverko estas *chêne*).

Amélie de Orléans regiono de Portugalio mortis tie en 1951.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
*Komunumoj de Yvelines
*Listo de urboj de Francio

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala TTT-ejo 

eta|maldekstra|200px|Preĝejo Saint-Germain

Kategorio:Komunumoj de Yvelines
Kategorio:Urboj de Francio
Arkivo de UEA

La **Arkivo de UEA** estas la historia arkivo de la Universala Esperanto-Asocio. Ĝi estas parto de la UEA-biblioteko, Biblioteko Hector Hodler.

## Historio 
La plej malnovaj eroj en la arkivo estas el la epoko kiam Hector Hodler estis direktoro de UEA. Sed esence pli da materialo envenis post la 1920, en la tempo de Hans Jakob. La materialoj el la ĝeneva epoko de UEA kaj la posta Serva Centro de Jakob estas unu el la plej gravaj kolonoj de la kolekto. Ankaŭ la postaj epokoj postlasis multe da materialo, ne nur el la Centra Oficejo de UEA, sed ankaŭ eksteraj kunlaborantoj. Tamen ĝi enhavas nur malmulton el medioj ekster UEA.

## Aranĝo ekde 2005 
De 2003 ĝis 2005 Ziko van Dijk laboris kiel arkivisto-bibliotekisto en UEA kaj aranĝis la Arkivon. Ĝi nun troviĝas en pli ol 700 arkivskatoloj.

## Translokiĝo al Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno (IEMW) 
Fine de 2021 estis subskribita kontrakto kiu ebligas al Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno ricevi donace, nome de la aŭstra ŝtato, la historian arkivon de Universala Esperanto-Asocio, por la periodo 1908-2000. La postaj periodoj estos liverataj de jarkvino al jarkvino. Laŭ la kontrakto, la arkivo restos disponebla por biblioteka uzo, do por konsulto, esploro kaj scienca analizo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
*Esperanto-arkivo
*Esperanto-biblioteko
*Esperanto-muzeo

## Referencoj 
Kategorio:Esperanto-bibliotekoj
Kategorio:UEA
Kategorio:Historio de UEA
Jakitorio

[eta|dekstra|180px|Tiel oni vendas jakitorion en la japana urbo [Osako.]]
**Jakitorio** (焼き鳥, やきとり, laŭvorte "rostita birdo") estas japana manĝaĵo origine farita el kokinaĵo kaj legomoj, kiujn oni ŝovas sur bastoneton kaj rostas kun spicoj. Nuntempe anstataŭ kokinaĵoj oni uzas ankaŭ diversajn viandojn kaj legomojn. Jakitorio similas al ŝaŝliko de la tjurkaj popoloj kaj de Balkano.

## kutimaj jakitorio-variantoj 
* *Yotsumi* 四つ身, kokina brusto
* *Atsuage tōfu* 厚揚げとうふ, fritita tofuo
* *Enoki maki* エノキ巻き, Samtfußrüblinge (fungoj), envolvitaj en krusteca porkoviando
* *Pīman* ピーマン, verda papriko
* *Nankotsu* 軟骨, kokina kondro
* *Rebā* レバー, hepato
* *Tsukune* つくね, kokinviandaj globetoj
* *Torikawa* とりかわ, kokina haŭto
* *Tebasaki* 手羽先, kokina flugilo
* *Asuparabēkon* アスパラベーコン, asparago envolvita en ŝinko
* *Butabara* 豚ばら, porkoventro
* *Ikada* 筏, vintra cepo

Kategorio:Japana kuirarto
Kategorio:Manĝaĵoj
Estraro de UEA 1955-1956

En **Estraro de UEA** dum la oficperiodo 1955-1956 oficis jenaj personoj:

## Prezidanto
*Ernfrid Malmgren (ĝeneralaj aferoj)

## Vicprezidanto
*David Kennedy (landaj asocioj, fakaj asocioj)

## Ĝenerala Sekretario
*Ivo Lapenna (informado, eksteraj rilatoj, juraj demandoj "kaj aliaj taskoj laŭ la statuto")

## Aliaj estraranoj
*P. M. Mabesoone (administraj aferoj, financaj aferoj)
*René Llech-Walter (kongresoj, revuo, Jarlibro)

## Vidu ankaŭ
Kategorio:Esperanto en 1955
Parabolo

La gloso **Parabolo** povas signifi la jenajn:

* **Parabolo**, geometria kurbo
* **Parabolo** estas komuna nomo por **Parabola anteno**.
* **Parabolo**, vortfiguro
* La Paraboloj de Jesuo
** **Parabolo de la kaverno** de la greka filozofiisto Platono pri percepto kaj akiro de scio
* **Parabolo GNU/Linukso-libera**, komputila operaciumo
Parabolo (retoriko)

**Parabolo** estas stila figuro simila al fabelo, t. e., malgranda kaj kun morala celo. Malsame al fabelo, en ĝi agas homoj kaj ne bestoj aŭ naturaj elementoj.

## Famaj paraboloj 
* Parabolo de la kaverno de Platono
* Parabolo pri la ringoj en Natan la saĝulo de Lessing
* Paraboloj el Biblio estas la bibliaj paraboloj uzitaj de Jesuo por instrui siajn disĉiplojn.
** Parabolo de la erarinta filo (laŭ Luko 15)
** Parabolo pri la laboristoj en la vitejo (Mateo 20, 1-16)
** Parabolo pri la saĝaj kaj la malsaĝaj virinoj (Luko 25, 1-13))
** Parabolo de la perdita draĥmo
** Parabolo de la perdita ŝafo
** Parabolo de la sinapa semeto
** Parabolo de la semisto
** Parabolo de la bona samariano

## Vidu ankaŭ 
* Tropo


Kategorio:Retoriko
Kategorio:Biblio
Michael Wittenberg

**Michael Wittenberg**, nomata "MOVO", estis rusland-devena esperantisto, kiu naskiĝis en 1881 kaj mortis en 1954 en Zuriko, Svislando.

Wittenberg en 1924 iris al Berlino, kiel reprezentanto de rusa firmao, kaj - estante judo - fuĝis al Francio post 1933. El Francio li fuĝis en 1942 al Svislando.

Post la morto de Robert Kreuz en 1936, UEA nomumis en marto Wittenberg nova direktoro (ĝis majo), sed la plano jam estis transloki la oficejon de Ĝenevo al Londono. Problemo de Wittenberg estis ke li ne havis daŭran restadpermeson por Svislando. Komence de la Skismo Wittenberg proponis sensukcese novan asocion por kunligi la movadon.

## Ligiloj 
* https://onb.digital/result/111121E6 - bildo de Wittenberg en la Aŭstria Nacia Biblioteko

Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Ĝeneralaj Direktoroj de UEA
Nigra skatolo (aviadilo)

eta|Flugdatena registrilo
**Aviad-registrilo**, ofte nomata **nigra skatolo**, estas aparato en aviadilo, kiu dum la flugado registras informojn utiligeblajn en la okazo de akcidento. Malgraŭ sia kromnomo tiaj aparatoj estas ne nigraj, sed brile oranĝ-koloraj, por faciligi ilian trovadon.

Ekzistas du specoj de registrilo:
* la flugdatenan registrilon ( *flight data recorder*, FDR), kiu registras teĥnikajn datenojn pri la aviadilo, ekz. flugrapidon, alton, direkton, vertikalan akcelon, laŭaksan angulon;
* la stirejan son-registrilon ( *cockpit voice recorder*, CVR), kiu registras sonojn en la stirejo. Konforma al la angla esprimo ĝi foje estas nomata voĉ-registrilo, kvankam ĝi registras ne nur voĉojn.

La du aparatoj povas esti kombinitaj en unu skatolo.

La reguloj pri la devo havi tiajn registrilojn varias laŭ landoj. En Usono de 2014 aviadilo devas havi ilin, se
* ĝi havas almenaŭ 20 pasaĝerajn lokojn, aŭ
* ĝi havas almenaŭ 6 pasaĝerajn lokojn, bezonas du stiristojn kaj havas turbo-ŝargitajn motorojn.

## Teĥnikaj detaloj 
### Protekto 
Aviad-registrilo havas ŝtalan mantelon, kaj ĉirkaŭas la internon plurtavola izolaĵo. La mantelo protektas kontraŭ kolizio kun 3.400 g (ĉ. 33.000 m/s²) kaj temperaturo de 1.000 °C (dum 30 minutoj). La datenregistra bendo estas protektita kontraŭ marakvo kaj hazarda forviŝo. Tiel la nigra skatolo eltenas ekstremajn cirkonstancojn kaj akcidentojn. Anstataŭ la tradicie uzata magnetbendo nun ofte estas uzata fulmomemora datenkarto.

Por ekstra protekto la aparatoj estas lokitaj en la vosto de la aviadilo.

### Retrovo 
Aviadila kraŝo povas disĵeti la rompaĵojn al vasta areo. Post surtera kraŝo oni fidas je la oranĝa koloro de la skatolo, kiu bone videbligas ĝin. Se la skatolo tamen estas detruita, povas esti malfacile trovi la datenportilon. Post la kraŝo de flugo 9525 de Germanwings en 2015 oni trovis la flugdatenan registrilon nur post naŭ tagoj.

Por ebligi la retrovon de subakviĝinta registrilo la aparatoj havas instalaĵon, kiu aktiviĝas post malsekiĝo kaj tiam elsendas ultrasonan signalon. Tiu signalo estas trovebla per tiucelaj detektiloj kaj funkcias dum almenaŭ 30 tagoj.

## Historio 
Al la evoluigo de la aviad-registriloj kontribuis pluraj personoj; la plej grandan meriton oni ofte atribuas al la kemiisto David Warren el Aŭstralio. Li en 1954 publikigis artikolon, en kiu li proponis la enkondukon de la registriloj; en 1957 li mem konstruis prototipon de flugdatena registrilo. En 1958 ekestis la unua kombinita datena kaj sona registrilo.

Tamen jam en 1939 la francaj inĝenieroj François Hussenot kaj Paul Beaudouin konstruis aparaton, kiu registris flugdatenojn sur optika filmo. En 1942 la finna inĝeniero Veijo Hietala konstruis registrilon (nomatan "Mata Hari"), kiu funkcie jam similis al la modernaj aparatoj kaj estis uzata dum eksperimentaj kaj provaj flugoj; ĝi ne estis konstruita por elteni akcidenton.

Kategorio:Aviado
Campo Azul

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Norte de Minas* (do "Nordo de Minas-Ĝerajso") kaj en la mikroregiono *Montes Claros*. Laŭ la stato de  en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun Ubaí, Brasília de Minas, Ponto Chique, São João do Pacuí kaj Coração de Jesus.

## Geografio 
La municipon ĉirkaŭas la riveroj *Pacuí* kaj *Gameleira (Paracatu)*. La teritorio estas parto de la baseno de la rivero *Rio São Francisco''.

## Historio 
La setlejo Campo Azul estis fondita la 22-an de marto 1932.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Chatou

**Chatou** [ŝatu] estas franca komunumo kaj okcidenta pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Yvelines kaj en la Pariza Regiono.

Ĝi havas proksimume  loĝantojn, kiuj nomiĝas *Catoviens*.

## Geografio 
Chatou situas 10 kilometrojn okcidente de Parizo, ĉe la bordo de la Sejno. Ĝi cetere troviĝas 6 kilometrojn el sia subprefektejo Saint-Germain-en-Laye, kaj 10 kilometrojn el sia prefektejo Versailles.

La komunuma teritorio estas tute urbigita, kaj situas ene de buklo de la Sejno. La komunumo havas landlimojn kun Le Vésinet okcidente, Croissy-sur-Seine sude, kaj Carrières-sur-Seine kaj Montesson norde. Je la alia flanko de la Sejno troviĝas Rueil-Malmaison, en la departemento Hauts-de-Seine.

## Historio 
La nomo de la urbo devenas de iu gaŭla-romiano, *Cattus*.

La malgranda urbo kaj siaj - tiam - kamparaj pejzaĝoj interesis la impresionistajn pentristojn de la fino de la 19-a jarcento, precipe André Derain, kiu estis naskiĝinta en Chatou.

[295px|eta|centra|[Pierre-Auguste Renoir: *Boatistoj de Chatou* (1879)]]

## Vidu ankaŭ 
* Chatou - Croissy (stacidomo)
* Komunumoj de Yvelines
* Listo de urboj de Francio

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Yvelines
Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France
Clément Pansaers

**Clément PANSAERS** (naskiĝinta en 1885 - mortinta en 1922) estis la ĉefa proponinto de la Dada movado en Belgio.

Li ekverkis poezion en 1916 post esti forlasinta sian karieron kiel Egiptologo. Kune kun pluraj membroj de la brusela avangarda rondo, li fondis la revuon *Résurrection*, kiu eldonis fruajn tekstojn de Carl Einstein, Pierre Jean Jouve, Franz Werfel, kaj aliuloj.

Lia unue ĝuste dadaisma verko, *Pan-Pan au Cul du Nu Nègre*, estis eldonita en 1920. Tiu ĉi broŝureto, kune kun *Bar Nicanor* (1921), estis legitaj kaj admiritaj per samtempuloj James Joyce, Ezra Pound, Theo Van Doesburg, Francis Picabia kaj André Breton.

Pansaers transloĝiĝis al Parizo en 1921, kie li partoprenis la dadaismajn manifestaĵojn ĝis sia frua morto pro la malsano de Hodgkin.

## Referenco 
Tiu ĉi artikolo estis rektre tradukita el la angla versio je la 7-a de februaro, 2007. Bibliografio troviĝas en tiu artikolo.

## Eksterkaj ligiloj 
* Informoj pri Pansaers ĉe la Internacia Dadaisma Arĥivo  
* Pan ! Pan ! Pansaers , artikolo kaj biografio de Clément Pansaers de Bernard Pokojski en la revuo *Paroles (n° 201)*

Kategorio:Belgaj verkistoj
Kategorio:Dadaistoj
Tupolev Tu-144

eta|Tupolev Tu-144

La **Tupolev Tu-144** (NATO raportnomo: **Charger**) estas Sovetia supersona pasaĝeraviadilo. Ĝi similas al la brita kaj franca Konkordo. Ambaŭ estas en la teknika muzeo en Sinsheim (Germanio).

Kiel pasaĝeraviadilo, Tu-144 havis multajn teknikajn problemojn en la motoro. Por solvi ilin, Sovetia registaro petis helpon de Lucas Industries, brita fabrikanta kompanio de motora kontrola sistemo de simila pasaĝeraviadilo Konkordo, sed problemoj ne estis solvitaj. Pro tiuj problemoj en julio 1983 la Sovetia registaro nuligis uzadon de Tu-144.

Kategorio:Komercaj aviadiloj
Kategorio:Aviadiloj de Tupolev
Yrjö Kokko

**Yrjö Olavi Samuli KOKKO** ( en Sortavala –  en Helsinko) estis suoma verkisto. Li loĝis en Finna Laponio en la komunumoj Enontekiö kaj Muonio. Tie li skribis librojn pri Laponio. Lia plej famaj libroj estas "Pessi ja Illusia" kaj "Laulujoutsen". La "Laulujoutsen" rakontas pri kantocignoj. Post dua mondmilito la kantcigno estis preskaū malaperinta en Suomio. Kokko kaj lia samea amiko Niuniu serĉis kantcignojn en finna Laponio kaj sukcesis en la jaro 1950. La libro Laulujoutsen ŝanĝis opiniojn pri kantocignoj kaj nun kantocigno ne estas malofta en Finnlando. La nomo de olda hejmdometo de Yrjö Kokko en Enontekiö estas "Ungelon torppa" (esperanto: dometo de blanka merĝo). Kokko estis forta amiko de hundoj. Molli estis lia hundo, kiu estas esenca en lia verkado.

## Verkoj 
* *Kotieläin – Anatomia ja fysiologia kouluja ja itseopiskelua vasten* (1932)
* *Pitäkää tulta vireillä* (1941, teatraĵo)
* *Miglin joutsenet* (1941, teatraĵo)
* *Pessi ja Illusia* (1944)
* *Neljän tuulen tie* (1946)
* *Laulujoutsen* (1950)
* *Sudenhampainen kaulanauha* (1951)
* *Hyvän tahdon saaret* (1953)
* *Ne tulevat takaisin* (1954)
* *Ungelon torppa* (1957)
* *Tunturi* (1961)
* *Täydennysmies* (1962)
* *Pessi ja Illusia* (1963) (mallonga versio de *Pessi ja Illusia* por infanoj)
* *Perheen jumppakirja* (1963)
* *Sota ja satu* (1964)
* *Molli, maailman viisain koira* (1965)
* *Alli, jäänreunan lintu* (1966)
* *Poro – Muistelus* (1969)
* *Parhaat ystäväni – Valikoima Yrjö Kokon eläinkuvauksia* (1970)

Kategorio:Finnaj verkistoj
Kategorio:Sameio
Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Societoj

Dum la UK 1913 en Berno pluraj naciaj Esperanto-societoj fondis **Internacian Unuiĝon de Esperantistaj Societoj**. Pro la komenciĝo de la Unua mondmilito en 1914 IUES ne estis plene instalita. Post la milito la naciaj societoj kaj UEA aranĝis kunlaboron laŭ la kontrakto de Helsinki.

Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj
Helsinko-sistemo

eta|dekstra|Konferenco en Locarno, 1926
**Helsinki-sistemo** oni nomas la organizitan kunlaboron inter Universala Esperanto-Asocio kaj la naciaj societoj de 1922 ĝis 1932.

## Problemo 
Ekzistis kaj ekzistas komunaj taskoj de la Esperanto-movado, kiun naciaj societoj povas fari malfacile: internaciaj lobiado, dokumentado, organizado de la Universala Kongreso. Antaŭ 1914 la Esperantista Centra Oficejo en Parizo provis fari tiun laboron, kaj ekzistis apartaj organizformoj establitaj de la kongreso (ekz. la Konstanta Komitato de l' Kongresoj).

La principa problemo estis kiel akiri monsubtenon por tiuj taskoj, kaj kiel decidi pri la elspezado de tiu mono. Provo estis kunordigita kunlaboro inter la naciaj societoj, kiel la Rajtigitaj Delegitoj kaj la Internacia Unuiĝo de Esperantistaj Societoj (1913).

## Helsinki-organoj 
[eta|dekstra|ICK-prezidanto [Edmond Privat, 1925]]

En 1922, per la kontrakto de Helsinki, UEA kaj la naciaj societoj aranĝis sistemon de kunlaboro por realigi la komunajn taskojn.

La naciaj societoj sendis delegitojn al Konstanta Reprezentantaro de la Naciaj Societoj (Ko-Ro). Tiu Ko-Ro unuflanke kaj UEA aliflanke decidis pri la membroj de Internacia Centra Komitato, kiu estis la plej alta reprezentanto de la Esperanto-movado.

Dum la UK 1923 oni elektis unuafoje la funkciulojn de la sistemo. En 1929 oni decidis havi dum la UK komunajn kunsidojn de UEA-Komitato, Ko-Ro kaj ICK, por eviti la ĝistiamajn kunsidojn dum kiuj oni diskutis ofte la samajn aferojn. Tion oni nomis "Ĝenerala Estraro de la Esperanto-Movado".

Prezidantoj de Ko-Ro estis John Merchant dum 1923-1926 kaj Henri Petiau de 1926 ĝis 1933. Prezidantoj de ICK estis Edmond Privat de 1923-1928 kaj John Merchant de 1928-1933. Inter Ko-Ro, ICK kaj UEA estis multe da persona interŝanĝo, ekzemple Petiau estis plurajn jarojn kaj UEA-komitatano kaj Ko-Ro-prezidanto.

## Dissolvo de la Helsinki-sistemo 
Kiam en 1932 UEA havis problemon pagi la tutan ĝistiaman subtenon al la Helsinki-sistemo, la naciaj societoj uzis tion kiel kialon por abolicii la sistemon. Ili fondis Universalan Federacion Esperantistan, sed fine akceptis novspecan kunlaboron kun UEA kiel tegmento de la neŭtrala movado. En tiu transiro menciendas la Interkonsento de Ĝenevo, la Interkonsento de Kolonjo kaj la UEA-statuto de 1934.

## Aldonaj informfontoj 
En la kongresa kuriero de la UK 1924 de Vieno aperis la teksto de la Kontrakto de Helsinki, kun adaptita artikolo IV.

Ĉar la sidejo de Ko-Ro troviĝis en Belgio kaj ĉar pluraj estraranoj estis belgaj, la revuoj Belga Esperantisto kaj Flandra Esperantisto regule raportis pri ĝia funkciado.

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Esperanto
* Historio de UEA
* Internacia Centra Komitato
* Landa Asocio

Kategorio:Historio de UEA
Kuruo

**Kuruo, kuru-malsano** estas priona malsano de la centra nervosistemo. Ĝi estas nomata ankaŭ ridmalsano kaj kondukas al morto.

La malsano estis priskribita senescepte en Nov-Gvineo ĉe la fore-popolo kaj ĉe ties parencaj popoloj. Ĝi malsanigis la virinojn kaj la infanojn, dum la virojn neniam. Tion kaŭzis la funebra rito, ke oni prenis kaj manĝis cerbon de la mortinto. Ĉefe la virinoj kaj infanoj.

La malsano inkubacias dum jaroj, la unuaj simptomoj estas kapdoloro, poste tutkorpa dolorsento, poste malcertiĝas la irado, la moviĝo iĝas nekoordinata, aperas nevolaj ofte strangaj (torditaj) tromovoj kun tremado. La morto okazas post 3–20 monatoj.

La kuruon unuafoje priskribis Daniel Carleton Gajdusek, usona virusologo.

Kategorio:Prionaj malsanoj de homoj
Kontrakto de Helsinko

eta|200ra|Kongresa poŝtkarto
La **kontrakto de Helsinki** estis subskribita dum la Universala Kongreso de 1922 en Helsinki, Finnlando. La kontrakto mem estis ellaborita komune de Edmond Privat kaj Gabriel Chavet.

Per ĝi, Universala Esperanto-Asocio kaj la naciaj societoj aranĝis organizitan kunlaboron, la Helsinko-sistemon. Tiu kunlaboro daŭris de 1922 ĝis 1932, do de la UK de somero 1922 en Helsinko ĝis la UK de somero 1932 en Parizo.

## Vidu ankaŭ 
* Helsinko-sistemo
* Konstanta Reprezentantaro de la Naciaj Societoj
* Internacia Centra Komitato

## Referencoj 
Kategorio:Historio de UEA
Kategorio:Helsinko
Ĝimkano

**Ĝimkano** (devenas de hinda vorto kiu signifas "sportejo") estas hinda termino por loko kie sporta konkurso okazas kaj temas pri plej diversaj konkursoj por elprovi la lertaĵojn de la konkursantoj.

Pli ĝenerale, ĝimkano rilatis (kaj ankoraŭ rilatas) al socia kaj sporta klubo en la hinda subkontinento, kaj en aliaj aziaj landoj interalie Malajzio, Tajlando, Birmo kaj Singapuro, kaj ankaŭ Orienta Afriko.

En Britio, la termino ĝimkano nun preskaŭ ĉiam temas pri ĉevalrajdada evento, ofte kun la emfazo pri infana partopreno (tiuj organizitaj de la Poneo Klubo), kvankam en la pasinteco la vorto estis foje uzita por motorsportaj eventoj.

En ĉevalrajdadaj konkursoj, ĝimkanaj klasoj estas rapid-tempomezuritaj eventoj kiel barela kurado, ŝlosiltruo, bareleta vetkuro (ankaŭ konita kiel "malsupren kaj reen"), kaj slalomo. En la okcidenta Usono, ĉi tiuj konkursoj estas kutime nomitaj "O-Mok-See" (ankaŭ literumita O Mok See aŭ "Omoksee") konkurso, termino devena de indiĝena amerikana frazo kun signifo "ĉevalrajdaj ludoj."

Kategorio:Sporto
Rajtigitaj Delegitoj

**Rajtigitaj Delegitoj** (**RD**) estis la reprezentantoj de naciaj Esperanto-societoj, kunvenintaj unuafoje en Antverpeno en la UK 1911. La kunsidoj tie kaj dum postaj kongresoj estis sufiĉe ĥaosaj. Estis la intenco integrigi la sistemon de RD en la Internacian Unuiĝon de Esperantistaj Societoj. Kvazaŭ posteulo de la RD estis la Ko-Ro en la Helsinko-sistemo ekde 1922.

Oni ne konfuzu la RD kun la delegitoj de UEA.

Kategorio:Historio de Esperanto
Kategorio:1910-1919
Vincent Lübeck

**Vincent LÜBECK** (* septembro 1654 en Padingbüttel; † 9-a de februaro 1740 en Hamburgo) estis komponisto de la barokepoko.

Lübeck i.a. lernis ĉe Caspar Förckelrath kaj kune kun Andreas Kneller.
La verkaro de Lübeck estas stile parenca kun la de Dietrich Buxtehude kaj estis ligita al la Nordgermana orgenskolo. Li komponis kantatojn kaj verkojn por orgeno kaj klaviceno.

En 1674 li iĝis orgenisto de la Sankta Kosma preĝejo en Stade, kie hodiaŭ gimnazio estas nomata laŭ li, kaj li edziĝis kun Susanne Becker. Ekde 1679 Sankta Kosma disponis pri orgeno de la fama orgenkonstruisto Arp Schnitger, kun kiu Lübeck flegis dumvivan amikecon. Ekde 1702 ĝis sia morto li estis orgenisto de la Sankt-Nikolaa preĝejo en Hamburgo, kie li disponis pri la plej granda el ĉiuj Schnitger-orgenoj (la fama orgeno estis detruita dum la brulego de Hamburgo en majo 1842).

Al siaj plej gravaj lernantoj apartenas Christian Henrich Postel kaj Michael Johann Friedrich Wiedeburg. Ankaŭ la verkaro de Johann Sebastian Bach estis influita de la verkoj de Lübeck.

Liaj filoj Peter Paul Lübeck (* 1680) kaj Vincent Lübeck la pli juna (* 1684), kiujn li ankaŭ instruis, same estas komponistoj, tamen ne atingis la famon de iliaj patro.

## Verkoj (Elekto) 
* *Willkommen, süßer Bräutigam* (kantato)
* *Praeambulum in E-Dur*
* *Ich ruf zu dir*
* *Gott wie dein Nahme*
* *Es ist ein grosser Gewinn, wer gottselig ist*
* *Ich hab hie wenig guter Tag*
* *Ich ruf zu dir, Herr Jesu Christ*
* *Hilf deinem Volk*

## Literaturo 
* *Vincent Lübeck: sein Leben, seine Werke, nebst Nachrichten über seine Familie und Beiträge zur Geschichte der Kirchenmusik in Stade und Hamburg im 17. und 18. Jahrhundert* (P. Rubardt, 1922)
* *Vincent Lübeck: ein Beitrag zur Geschichte norddeutscher Kirchenmusik im 17. und 18. Jahrhundert* (P. Rubardt, 1924)
* *The Organ Music of Vincent Lübeck* (J.P. Fairleigh, 1991)
* *Vincent Lübeck: Leben und Werk* (W. Syré, 2000) (=Europäische Hochschulschriften: Reihe 36, Musikwissenschaft; Band 36); Verlag Peter Lang GmbH, Frankfurt am Main 2000; ISBN 3-631-36423-7

## Eksteraj ligiloj 
* Willkommen, süßer Bräutigam (muziknotoj) 
* Ich hab hie wenig guter Tag (muziknotoj)
* 

Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Germanaj barokaj komponistoj
Kategorio:Germanaj klasikaj orgenistoj
Kategorio:Nordgermana Orgenskolo
Oksana Zabuĵko

**ZABUĴKO Oksana** ukraine **Оксана Забужко** (naskiĝis la 19-an de septembro 1960 en Lucko) - ukraina poetino, prozisto, eseisto, literatur- kaj kulturologo.

Studis filozofion en Kijiva Universitato, doktoriĝis pri filozofio je la temo "Estetika naturo de liriko kiel speco de arto" (1987). Instruis ukrainologion en diversaj universitatoj de Usono (1992-1994); nun - supera kunlaboranto de akademia Skovoroda Instituto de Filozofio.

La unua poemaro "*La maja prujno*" (ukraine "Травневий іній") aperis en 1985. Ŝiaj poemoj estas tradukitaj en ĉ. 30 lingvojn.

La plej fama romano "''Kampesplorado de l'ukraina sekso''" (ukraine "Польові дослідження з українського сексу") nur en la ukraina lingvo de 1996 estis eldonita 8-foje kaj tradukita en 10 lingvojn. Novelaro "Fratino, mia fratino" (2003), romano "Muzeo de forlasitaj sekretoj" (2009).

Aŭtoris multajn kulturologiajn artikolojn kaj eseojn, eldonitajn en Ukrainio kaj eksterlande.

Ricevis multajn premiojn en Usono, Germanio, Aŭstrio, Rumanio, Ĉeĥio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de O. Zabuĵko

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Batalo ĉe Kruto

[eta|dekstra|Entombigo de herooj en [Kievo]]
thumb|250px|Reenterigo de la herooj de la Batalo ĉe Kruto en Kievo la 19-an de marto 1918
thumb|250px|Monumento ĉe la loko de la batalo, starigita post la kolapso de Sovetunio kaj la sendependeco de Ukrainio
**Batalo ĉe Kruto** (ukraine *Бій під Крутами*) okazis la 30-an de januaro 1918 apud la fervoj-stacio . La rusian bolŝevistan sesmil-soldatan taĉmenton sub komando de M. Muravjov, konsistantan el moskvaj soldatoj kaj maristoj de Balta militŝiparo, kontraŭstaris 300-kapa bataliono de studentoj el la Kijiva Universitato sub la komando de kapitano Averkij Honĉarenko. La batalo daŭris ĉ. 5 horojn kaj finiĝis per malvenko de l' ukraina flanko. Kvankam la batalo ne grave influis la agres-militon de soveta Rusio kontraŭ la juna Ukraina Popola Respubliko (UPR), tamen ĝi havis grandan signifon por la popola spirito danke al heroismo de l' ukrainaj junuloj, kiuj pereis apud Kruti-stacio. unu el la plej famaj bataloj de la Sovetia-Ukrainia Milito.

Kiam estis subskribita Traktato de Brest-Litovsk, oni decidis solene entombigi restaĵojn de la pereintaj studentoj. La funebra ceremonio okazis sur la Askolda tombmonto en Kievo la 19an de marto 1918. La funebradon partoprenis la prezidento de UPR Miĥajlo Hruŝevskij (li ankaŭ faris paroladon). La ukraina poeto Pavlo Tiĉina dediĉis al la herooj de Kruto poemon "*Memore al la tridekopo*" (ukraine: Пам’яті тридцяти). La poemon esperantigis Paŭlo Moĵajev.

Dum la komunisma reĝimo en Ukrainio oni prisilentis la batalon.

## Monumento 
La sekva di-servo sur la Askolda tombmonto post multaj jaroj de fizika kaj morala teroro okazis nur la 29an de januaro 1992. Dum soveta tempo la Askolda tombejo estis ruinigita, pro tio estis decidite fondi memoraĵon en vilaĝo Kruto. Dank'al helpo de prezidento Viktor Juŝĉenko la monumento estis farita kaj inaŭgurita somere 2006; la aŭtoro - skulptisto Anatolij Hajdamaka. Sur la 7-metra monteto staras 10-metra ruĝa kolono - kopio de kolonaro de Kijiva Universitato, kie lernis multaj studentoj-herooj. Ĉe la montpiedo troviĝas preĝejeto kaj kruc-forma lageto.
## Filmadaptigo 
* Kruti 1918 (2019)

Kruto
Kruto
Kategorio:30-a de januaro
Kategorio:1910-1919 en Ukrainio
Historio de Esperanto (verkoj)

Pluraj verkoj havas titolon kiel **"Historio de Esperanto"** aŭ simile. Ili pritraktas kutime la ĝeneralan historion de Esperanto, kvankam ofte kun granda atento al la organizo. El la aŭtoroj nur Edmond Privat estis laŭ studoj historiisto.
*Historio de la lingvo Esperanto (Privat), 1912/1927
*Historio de Esperanto (Zakrzewski), 1913
*Historio de Esperanto (Courtinat), 1964, 1965, 1966
*Historio de Esperanto (Korĵenkov), 2005

## Vidu ankaŭ
* Historio de Esperanto
* Verkoj pri Esperanto-historio
* Listo de originalaj romanoj en Esperanto

Kategorio:Historio
La Celle-Saint-Cloud

**La Celle-Saint-Cloud** estas franca komunumo kaj okcidenta pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Yvelines kaj en la Pariza Regiono.

Ĝi havas proksimume 21 000 loĝantojn, kiuj nomiĝas *Cellois* aŭ *Celloclodoaldiens*.

## Geografio 
eta|maldekstra|175px|Bosko de Tournebride
La Celle-Saint-Cloud ĉefe troviĝas sur la orienta kaj okcidenta flankoj de la valeto de la Drionne, kaj cetere plietendiĝas sur la plataĵo de Versailles sude. Ĝi situas proksimume 8 kilometrojn sudoriente de Saint-Germain-en-Laye kaj 6 kilometrojn norde de Versailles, je la landlimo kun la departemento Hauts-de-Seine.

La komunumo havas landlimojn kun Rueil-Malmaison nordoriente, Vaucresson sudoriente, Le Chesnay sude, Rocquencourt sudokcidente, Louveciennes okcidente kaj Bougival nordokcidente.

## Historio 
eta|maldekstra|175px|Kastelo de La Celle
La nomo de la urbo devenas de la latina vorto *cella*, kiu malnovtempe signis ŝirmejon por ĉasistoj aŭ arbohakistoj, kaj de Clodoald, unu el la nepoj de Klodvigo la 1-a kiu starigis tie monaĥejon.

La komunumo havis plurajn nomojn tra la jarcentoj : *La Celle-sur-Seine*, *Cella Villaris*, *Celle Fratum*, *La Celle-lez-Charlevanne*, *La Celle près Bougival*, antaŭ fariĝi La Celle-Saint-Cloud je la 17-a jarcento. Ĝi cetere nomiĝis *La Celle-les-Bruyères* dum la franca revolucio de 1789.

Je la 17-a kaj 18-a jarcentoj, la teritorio de la komunumo, proksima al la kastelo de Versailles, estis uzita kiel ĉastereno far la francaj reĝoj.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Yvelines
* Listo de urboj de Francio
* La Celle-Saint-Cloud (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo


Kategorio:Komunumoj de Yvelines
Kategorio:Urboj de Francio
Conflans-Sainte-Honorine

**Conflans-Sainte-Honorine** estas franca komunumo kaj okcidenta pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Yvelines kaj en la Pariza Regiono. Ĝi situas 10 kilometrojn norde de Saint-Germain-en-Laye, kaj 20 kilometrojn nordokcidente de Parizo. La urbo havas proksimume 33 000 loĝantojn, kiuj nomiĝas *Conflanais*.

Conflans-Sainte-Honorine estas rigardata kiel la franca ĉefurbo de rivera navigo.

## Geografio 
Conflans-Sainte-Honorine troviĝas norde de la departemento Yvelines, je la limo kun Val-d'Oise. La urbo disvolviĝis ĉe la maldekstra bordo de la Sejno, kie elfluas la rivero Oise. Pliparte de la komunumo situas sur kalka plataĵo, ĉirkaŭ 30 metrojn super la akva nivelo. La plej malaltaj kvartaloj de Conflans-Sainte-Honorine kelkfoje spertas inundojn, kvankam neniam katastrofajn.

La komunumo havas landlimojn kun Maurecourt kaj Andrésy okcidente, Neuville-sur-Oise kaj Éragny norde, Herblay-sur-Seine oriente, kaj Achères kaj Saint-Germain-en-Laye sude.

## Historio 
La nomo « Conflans » devenas de la latina vorto *confluens*, t.e kunfluejo. La vilaĝo cetere ricevis la nomon Sainte-Honorine ("Sankta Honorine") en 876, kiam la relikvoj de la sanktulino alvenis tien.

### Islamista atako 
La  surstrate estis murdita kaj senkapigita instruisto de loka lernejo. Murdinta lin 18-jara ĉeĉeno Abdulah Anzorov provis ataki alvenintajn policanojn, sed estis pafmortigita proksimume 600 metrojn for de la murdoloko. Antaŭ morti li kriis "Alahu Akbar" (Alaho estas granda) kaj svingis tranĉilon en unu mano kaj globpafilon (angle: Airsoft gun) en la alia. Oni klasifikis tion kiel terorisman islamistan atakon.

La murdita Samuel Paty interalie gvidis devigan kurson pri la "morala kaj civila edukado" al 12 ĝis 14 jarojn aĝaj infanoj. Dum tiu ĉi kurso antaŭ dek tagoj li priparolis kun siaj lernantoj parolliberecon kaj ilustris tiun lecionon per karikaturoj je profeto Mohamedo el franca magazeno Charlie Hebdo. Antaŭ montri la bildojn li proponis al lernejanoj-islamanoj provizore forlasi la ĉambron se tio ĝenos ilin. Post tio li estis minacata, polico ricevis oficialajn protestojn de kelkaj parencoj de lernejanoj.

La murdisto sukcesis publikigi foton de la forhakita kapo de sia viktimo en Tvitero kun komento: "Al Macron, gvidanto de ne-fideluloj [ne-islamanoj]. Mi ekzekutis unu el viaj inferaj hundoj, kiu kuraĝis insulti Mohamedon"

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Yvelines
* Listo de urboj de Francio
* Conflans-Fin-d'Oise (stacidomo)
* Conflans-Sainte-Honorine (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo


Kategorio:Komunumoj de Yvelines
Kategorio:Urboj de Francio
Le Cannet

**Le Cannet** (okcitanlingve *Lo Canet*) estas mezgranda franca komunumo lokita apud Cannes, en la franca departemento Alpes-Maritimes kaj en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura. Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Grasse* kaj al la kantono ''*.  Ĝi havas proksimume 43.000 loĝantojn, kiuj nomiĝas *Cannetans''.

Tiu turista kaj florumita urbo ricevis en 2006 regionan premion pri la valorigo de sia medio kaj vidindaĵoj. La ĉirkaŭaj montetoj ĝuas multnombrajn, variajn arbospecojn. La urbocentro estas tipe provenca, kun okraj fasadoj aŭ piedirantaj stratetoj.

## Geografio 
Le Cannet, ĉefurbo de unu kantono, situas proksimume 2 kilometrojn el la Mediteraneo, norde de la strando kaj haveno de Cannes. Ĝi estas kelkfoje kromnomita la « Madejro de Francio », pro la doktoro Pietra Santa kiu nomigis ĝin tiel post vojaĝo al la Kanarioj. La urbo ĝuas vastan panoramon, el la Insuloj de Lerino ĝis la monto Estérel. 

La klimato de Le Cannet estas mediteranea. Samkiel Romo, Le Cannet enhavas sep montetojn sur sia teritorio : Le Pézou, La Colle, Le Bosquet, Serra Capeou, Les Clauvins, Font-Marie kaj Les Bréguières. Grava romia vojo, la Via Julia, antaŭe pasis tra la montetoj : restas el ĝi kelkaj spuroj.

## Demografio 
Le Cannet estas la sesa plej multhoma komunumo de Alpes-Maritimes en 2006, sed la unua rilate al loĝdenso.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Alpes-Maritimes
* Listo de urboj de Francio
* Ranguin (stacidomo)

eta|maldekstra|300px|la loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Cannet, Le
Cannet, Le