open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĉielarka inkakolibro

La **Ĉielarka inkakolibro** (*Coeligena iris*), kaj ankaŭ *inca arcoíris* en hispana, estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek kvin specioj de la genro *Coeligena*. Ĝi troviĝas en malsekaj arbaroj de Peruo kaj Ekvadoro.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Ĉielarka inkakolibro havas jenajn ses subspeciojn: "Okulfrapaj diferencoj inter subspecioj sugestas, ke pluraj estas tre proksimaj al speci-statuso... plua kolektado kaj analizo de indicoj estas necesaj, tamen, por produkti koheran revizion de speci-limoj en ĉi tiu komplekso."

## Aspekto
La ĉielarka inkakolibro estas 12,5 ĝis 14 cm longa. Maskloj pezas 6,7 ĝis 8,8 g kaj inoj 6 ĝis 8,1 g. Ambaŭ seksoj havas longan, rektan, nigran bekon, kaj tiu de la ino estas iom pli longa ol tiu de la masklo. Ambaŭ seksoj havas blankan makulon malantaŭ la okulo. Ambaŭ seksoj havas ankaŭ forkoforman voston, sed tiu de la masklo estas pli profunde kaveta ol tiu de la ino. La subspecioj signife diferencas laŭ sia plumaro. Ĝia natura vivejo estas tre fragmentita, sed la efikoj de senarbarigo povas esti iom mildigitaj per la akcepto fare de la specio de homfaritaj pejzaĝoj kiel ĝardenoj kaj parkoj.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Peruo
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
María de Maeztu

**María de MAEZTU y Whitney** (Vitorio, 18-a de julio 1881 - Mar del Plata, 7-a de januaro 1948) estis hispana edukistino, hispanisto, humanistino kaj prelegantino. Ŝia eduka kaj kultura laboro kontribuis al la antaŭenigo de virina partopreno en supera edukado, same kiel en la socia kaj politika vivoj de Hispanio dum la unua duono de la 20-a jarcento.

## Biografio
Ŝia edukado okazis en liberala kaj kosmopolita medio, influita de la principoj de la *Institución Libre de Enseñanza* (Institucio por Libera Instruado), kiu permesis al ŝi aliron al escepta edukado inter tiamaj virinoj.

eta|maldekstre|*Historia de la pedagogía*, Paul Monroe (1905) tradukita de María de Maeztu (1918)
Ŝi estis unu el la unuaj virinoj, kiuj eniris en la Universitato de Salamanko, kaj plivastigis sian akademian trejnadon danke al pluraj stipendioj de la Societo por Pligrandigo de Studoj kaj Scienca Esploro, kiuj permesis al ŝi studi en institucioj en Eŭropo, Usono kaj Latinameriko. En ĉi tiu kunteksto, ŝi partoprenis en la kreado de la Virina Universitata Junularo (JUF), kies celo estis antaŭenigi la aliron de virinoj al pli alta edukado kaj prepari ilin por atingi gravecon en la publika vivo.

Konsiderata la unua hispana pedagogino, ŝi faris gravajn kontribuojn al la disvolviĝo de socia pedagogio en Hispanio, kvankam ŝia figuro estis malmulte agnoskita en ŝia tempo. Ŝiaj pensaro kaj verkaro estas enkadrigitaj ene de la Arĝenta Epoko de la hispana kulturo, kaj estas integritaj en la tiel nomatan Generacion de 1914, karakterizitan per sia intelekta rigoro kaj sia intereso pri tio racia, tio estetika kaj tio socia.

Ŝi deklaris sin feministino kaj dediĉis multon de sia agado al la edukado de virinoj, antaŭenigante ilian socian kaj ekonomian emancipiĝon. Ŝi antaŭenigis la kreadon kaj direktis la *Residencia de Señoritas* (1915-1936), pioniran institucion en la edukado de virinoj. Ŝi ankaŭ partoprenis en la estraro de la Instituto-Lernejo kaj kunfondis kaj prezidis la *Lyceum Club Femenino* (1926-1936). Ŝi estis la sola virino en la estraro de la *Junta para Ampliación de Estudios*, kvankam ŝia figuro estis malmulte agnoskita en ŝia tempo. Ŝi estis profesorino ĉe la Fakultato pri Edukado de la Centra Universitato (Universitato de Madrido).

Post la komenco de la Hispana Enlanda Milito, ŝi alprenis pli spiritan sintenon de konservativa katolika naturo, kvankam ŝi restis ideologie malproksima de la frankismo. Dum ŝia ekzilo en Argentino, ŝi restis ligita al la hispana kulturo kaj laboris kiel instruistino ĉe la Universitato de Bonaero, kie ŝi instruis progreseman pedagogion.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Hispanaj pedagogoj
Kategorio:Hispanaj feministoj
Orientgermana vira nacia teamo de manpilkado

La **orientgermana vira nacia teamo de manpilkado** reprezentis Orientan Germanion ĉe internaciaj ĉampionadoj de manpilkado de 1951 ĝis 1990. Ĝin organizis kaj subtenis la Germana Manpilkada Federacio (DHV) kaj la teamo konkuris en la monda ĉampionado kaj en Someraj Olimpikoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Orientgermana virina nacia teamo de manpilkado

Kategorio:Manpilkado en Germanio
Orienta Germanio
Miklós Muszka

**Miklós Muszka** [miklOŝ muska], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Muszka Miklós** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, instruisto, preposto, kanoniko. Lia frato estis Antal Muszka.

 naskiĝis  en Szőllős (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Rybník (distrikto Levice) en Slovakio), li mortis  en Besztercebánya (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Banská Bystrica en Slovakio).

## Biografio 
 finis mezlernejon, poste aliĝis al la jezuitoj en 1730 en Trencsén. Post la dujara novicado li instruis en pluraj urboj, inter 1741–1744 li studis teologion en Nagyszombat, dum li pastriĝis en 1743. 2 jarojn poste li finis eklezian juron en Graco. Inter 1747–1754 li instruis en hungaraj urboj, poste en Vieno, dum la monaĥiĝo okazis en 1748 en Nagyszombat. En Vieno ekde 1770 li estis gvidanto de aŭstraj jezuitoj. 3 jarojn poste la jezuita ordeno estis malpermesita, tial  estis preposto en Székesfehérvár kaj kanoniko en Besztercebánya.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Palatium regni Hungariae; seu palatinorum sub regibus Hungariae vitae.* (1736, 1740, plibonigita:  1762)
* *Absolutum patientiae exemplar D. Franciscus Xav.* (1741)
* *Laudatio funebris… comitis Joannis Palffy ab Erdőd …* (1751)
* *Panegyricus Divo Joanni Evangelistae dictus coram…* (1769)

## Fontoj 
* biografio hungare
* jezuita arkivo
* katolika leksikono (legebla en la 2-a alineo)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj prepostoj
Kategorio:Hungaraj kanonikoj
Blankvosta inkakolibro

La **Blankvosta inkakolibro** (*Coeligena phalerata*), kaj ankaŭ *inca arcoíris* en hispana, estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek kvin specioj de la genro *Coeligena*. Ĝi troviĝas kiel endemio de malgranda areo de Sierra Nevada de Santa Marta de plej nordorienta  Kolombio.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Blankvosta inkakolibro kaj plimulto de aliaj membroj de la genro *Coeligena* estis iam metitaj en la genron *Helianthea*, sed ili estis en sia nuna loko ekde la mezo de la 20-a jarcento. La specio estas monotipa.

## Distribuo kaj habitato
La Blankvosta inkakolibro troviĝas nur en la izola Sierra Nevada de Santa Marta de nordorienta Kolombio. Ĝi loĝas en humidaj ĝis malsekaj montaraj arbaroj; maskloj preferas malfermaĵoj ene de la arbaro, dum inoj pli ofte videblas ĉe la arbara rando. Laŭ alteco ĝi varias inter 1 400 kaj 3 700 m.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Malhela inkakolibro

La **Malhela inkakolibro** (*Coeligena orina*), kaj ankaŭ *inca del sol* en hispana, estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek kvin specioj de la genro *Coeligena*. Ĝi troviĝas kiel endemio de malgrandaj areoj de okcidenta Kolombio.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Malhela inkakolibro estis origine konata nur el ununura muzeospecimeno kolektita en 1951 kaj priskribita kiel plena specio en 1953. En 1988 ĝia statuso estis retaksita kiel subspecio de Orventra inkakolibro (*Coeligena bonapartei*). Ĝi estis remalkovrita en 2004, en kio nun estas la Birdrezervejo Colibri del Sol, kaj pliaj specimenoj konfirmis ĝian identecon kiel specio. Ĝi kaj la Okraflugila inkakolibro (*C. lutetiae*) estas frataj specioj kaj ĝi ankaŭ estas proksime parenca al la orventra, violgorĝa (*C. violifer*) kaj blugorĝa (*C. helianthea*) inkakolibroj.

La Malhela inkakolibro estas monotipa.

## Distribuo kaj habitato
La Malhela inkakolibro troviĝas nur en ĉirkaŭ dekduo da lokoj en kelkaj malgrandaj areoj de la Okcidentaj Andoj de Kolombio. La origina specimeno de 1951 kaj kelkaj el tiuj de 2004 estis kolektitaj ĉe Páramo de Frontino, Antjokio. Aliaj estis kolektitaj en 2004 ĉe la proksima Nacia Natura Parko Las Orquídeas en Farallones del Citará ĉe la limo inter Antjokio kaj Ĉokoo. Pliaj observaĵoj venis de Jardín en Antiokio kaj Cerro Montezuma en Departemento Risaraldo.

## Kutimaro
### Movoj
Neniu movo de la Malhela inkakolibro estas certe konata, sed la ekvido je 2500 m eble indikas, ke kelkaj okazas.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Ĉu rakonti novele?

**Ĉu rakonti novele?** estas novelaro de la esperantlingva verkisto **Johán Valano** (pseŭdonimo de Claude Piron), eldonita en la jaro 1986. 

Tiu estas la lasta “Ĉu”-verko de Claude Piron sub la pseŭdonimo Johán Valano en la Serio Stafeto.

## Enhavo 
La libro enhavas dek unu krim-novelojn originale verkitajn en Esperanto.

En la teksto estas plurloke uzata fikcia dialekto de Esperanto, en kiu interalie oni abunde forlasas O-finaĵojn, sed ne uzas apostrofojn por tion montri skribe. Anstataŭe oni uzas supersignon ĉe la akcentata vokalo, ekz. *valór* = *valor’*, *Roĝér* = *Roĝer’* k.s. 

## Eldonoj 
* Unua eldono (1986) – Flandra Esperanto-Ligo (FEL), Antverpeno, Serio Stafeto n-ro 1.
* La verko aperis ankaŭ en cifereca formo (PDF) kaj estas havebla en la retbutiko de FEL. (provteksto de 30 paĝoj rete)

La libro ne ricevis ampleksajn tradukojn al naciaj lingvoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Informoj de Tekstaro de Esperanto
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Antverpeno)
* Retbutiko de FEL
* Teksto de readlang.com (kun ebleco de vorta traduko kaj ekspliko)

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Georg Janny

**Georg Janny** estas aŭstra pentristo. Li naskiĝis la 20-an de majo 1864 en Vieno kaj mortis la 21-an de februaro 1935 en la sama urbo. Li komence ĉefe koncentriĝis pri pentradoj de teatraj kulisoj. Konata li estas interalie pro tio, ke li pentris la feran kurtenon de la Popola Operejo de Vieno, kune kun la kolego Karl Schüller. Pli poste en sia kariero li pli kaj pli produktis oleopentraĵojn sur tolaj kadroj. 

 

Kategorio:Aŭstraj pentristoj
Karl Schüller

**Karl Schüller** estas aŭstra pentristo. Li naskiĝis la 13-an de junio 1852 en Taus, Bohemio, Aŭstra Imperio (nuntempe Domažlice en Ĉeĥio) kaj mortis en aĝo de 49 jaroj la 23-an de oktobro 1901 en Vieno. Li komence ĉefe koncentriĝis pri pentrado de teatraj kulisoj. Konata li estas interalie pro tio, ke li pentris la feran kurtenon de la Popola Operejo de Vieno, kune kun la kolego Georg Janny.

Kategorio:Aŭstraj pentristoj
Brunbrusta onikorinko

La **brunbrusta onikorinko** (*Myiobius villosus*) estas birdospecio el la familio de onikorinkedoj. Ĝi havas 4 subspeciojn troviĝantajn en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *villosus* estas latina vorto signifanta "vila", pro la elstaraj longaj vibrisoj de tiu specio dum la Brunbrusta onikorinko troveblas je pli altaj altitudoj ol la aliaj membroj de sia genro.

## Disvastiĝo kaj habitato
La brunbrusta onikorinko troviĝas en plej eosta Panamo, Kolombio, plej uesta Venezuelo, Ekvadoro, Peruo kaj uesta Bolivio. Ĝi vivas en la malsupra kaj meza etaĝo de montarbaroj, proksime al akvofluoj, je ĉirkaŭ 900-2100 m.

## Referencoj
Kategorio:Onikorinkedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Barba onikorinko

La **barba onikorinko** (*Myiobius barbatus*) estas birdospecio el la familio de onikorinkedoj. Ĝi havas 5 subspeciojn troviĝantajn en Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *barbatus* estas latina vorto signifanta "barba", pro la estaraj longaj vibrisoj de tiu specio La bridaj harecplumetoj ĉirkaŭ la beko estas longaj kaj formas korb-similan strukturon. La subaj partoj estas grizec-olivecaj kaj la ventro palflava. La vosto estas nigra kaj iom rondeta.

## Disvastiĝo kaj habitato
La barba onikorinko troviĝas en Kolombio, sudeosta Venezuelo, Gujanoj, eosta Ekvadoro, norda kaj eosta Peruo kaj Brazilo. Ĝi vivas en la suba kaj meza etaĝoj de humidaj arbaroj, galeriaj arbaroj kaj malnovaj duarangaj kreskaĵoj, ofte proksime al akvo, je marnivelo ĝis ĉirkaŭ 1000 m.

## Referencoj
Kategorio:Onikorinkedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Richard Baawobr

**Richard Kuuia BAAWOBR** (naskiĝinta la  en Nandom/ Okcidenta Supro, mortinta la  en Romo) estis ganaa episkopo de Wa kaj ĝenerala superioro de la Blankaj Patroj. 
## Vivo 
Enirinte en 1979 la kongregacion de la Blankaj Patroj li studis filozofion ĉe Viktora Seminario je Tamale. Post novicado pasigita en Friburgo (1981/82) li studis teologion ĉe la ordena misiadinstituto je Totteridge apud Londono. La misian ĵuron li faris en la 5.12.1986 kaj en la 18.7.1987 estis lia ordinacio en Ko (en Ganao). Post kristanigaj agadoj en Livulo (arkiepiskopujo Kinŝaso) li studis de 1991 biblian ekzegezon en Romo kaj trejniĝis en ignaca spiriteco en Le Châtelard (en klerigejo de la jezuitoj). Inter 1996 kaj 1999 li estis novicestro en Kahangala (Tanzanio). En 1999 li iĝis estro de la trejnsekcio de la ordena seminario je Tuluzo. Doktoriĝo lia sukcesis en 2004 pri la evangelio laŭ Luko. Estante sendito de la francuja ordenprovinco en la ĝenerala kapitulo li elektiĝis tie en 2004 ĝenerala asistanto. 

En la 31.5.2010 li elektiĝis en Romo posteulo de la ĝenerala superioro Gérard Chabanon. Temis pri la unua afrikano ĉi-postene. Inter 2010 kaj 2016 Baawobr estis kanceliero de la Pontifika instituto pri arabaj kaj islamaj studoj. En la 17.2.2016 papo Francisko nomumis lin episkopo de Wa. La episkopa konsekriĝi okazis en la 7.5.2016 fare de Peter Kodwo Appiah Turkson (kunkonsekrintoj: Philip Naameh kaj Jean-Marie Speich).

En la 4.7.2020 li fariĝis ano de la Dikasterio por antaŭenigo de kristana unueco En la 1.7.2022 Baawobr elektiĝis prezidanto de SECAM, simpozio de la afrika kaj madagaskara episkoparo. Li fariĝis kardinalo en aŭgusto 2022 ricevinte la titularan kirkon *Santa Maria Immacolata di Lourdes a Boccea*. La konsistoripartopreno al li ne eblis pro sanaj problemoj. Li forpasis tri monatojn post la ekkardinaleco.

## Verkoj (elekto) 
* *Quand Jésus prend la parole. Identité du maître et naissance du disciple en Luc 4, 16–30,* disertacio, Institut catholique de Toulouse 2004

## Eksteraj ligiloj 
* Baawobr ene de la katolika hierarkio 

## Notoj 
Kategorio:Afrikaj kardinaloj
Kategorio:Ganaanoj
Kategorio:Blankaj Patroj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 1959
Kategorio:Mortintoj en 2022
Franz Freiherr von Krauß

**Franz Freiherr von Krauß** estas aŭstra arkitekto. Li naskiĝis. Konata li estas interalie pro la gvidado de la konstruado de la Popola Operejo de Vieno, finita en 1898, kune kun la kolego Alexander Graf.

Kategorio:Aŭstraj arkitektoj
Töhötöm Sándor Nagy

**Töhötöm Sándor Nagy** [tohotom ŝAndor nadj], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Nagy Töhötöm Sándor** estis hungara pastro, eksa jezuita monaĥo, framasono. Lia nobela antaŭnomo estis *fáskerti* [fAŝkerti].

 naskiĝis  en ekstera parto de Magyarcsernye (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Nova Crnja en Serbio), li mortis  en Budapeŝto.

## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio en Kisújszállás en 1926, poste li aliĝis al la jezuitoj en Érd, kie okazis la dujara novicado. Inter 1928-1931 li studis filozofion en Scienca Universitato Ferenc József, teologion inter 1934-1938 en Innsbruck, poste li doktoriĝis el pedagogio, filozofio, juro, teologio kaj etnografio, dum en 1937 li pastriĝis. Tiutempe  li partoprenis en establo de tutlanda junulara katolika movado (KALOT). En 1944 li monaĥiĝis. Depost la milito li provis malsukcese pacigi la komunistojn kaj katolikan eklezion. Pro la fiasko li estis sendita al Sud-Ameriko, kie li estis pastro 2 jarojn. Li rezignis pri la pastreco kaj monaĥeco kun papa permeso, poste li edziĝis kaj aliĝis al la framasonoj. En 1967 lia framasona membreco ĉesis, jaron poste li hejmenvenis kun siaj edzino kaj filino.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Dr-Thotom-Nagy-Jesuitas-y-Masones Jesuítas y masones, con una carta abierta ...* (1963)
* *Jezsuiták és szabadkőművesek* (1965; 2-a eldono: 1990)  
* *Napló 1944-46, kapcsolódó dokumentumokkal.* (2019)

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare (legebla en la 321-a paĝo)
* katolika leksikono (legebla pli malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj framasonoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Pál Napholcz

**Pál Napholcz** [napholc], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Napholcz Pál** estis hungara pastro, jezuita monaĥo. Liaj familiaj  nomvariantoj estis *Napholtz, Napholz* (sama prononco).

 naskiĝis  en Szakasz (Hungara reĝlando, Aŭstrio-Hungario, nuntempa Rătești (Satu Mare) en Rumanio), li mortis  (laŭ alia informo en la 13-an) en Kassa (Hungara reĝlando, nuntempa Košice en Slovakio).

## Biografio 
 lernis en gimnazio en Szatmárnémeti, sed en 1918 li aliĝis al la jezuitoj en Nagyszombat. Post la novicado li finis la gimnazion en Kalocsa, inter 1924–1926 li studis filozofion en Nowy Sącz, inter 1928–1931 teologion en Katolika universitato de Loveno (Flandrio), dum en 1930 li pastriĝis en Loveno. Li trejniĝis pri monaĥeco, inter 1933-1935 li instruis novicojn en Satu Mare, poste li monaĥiĝis. Inter 1936–1941 li estis monaĥejestro kaj pastro en Cluj, dum en 1940 li estis nomumita episkopo, sed pro politiko tio ne realiĝis. En 1942 li estris la hungarajn jezuitojn, jaron poste abrupte li mortis.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A Hara család titka. Elbeszélés Japánból* (1927)
* *Szűz Mária a Jézustársaság anyja és királynője*. (1943)

## Fontoj 
* jezuita arkivo
* biografio angle
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Sovetunia virina nacia teamo de manpilkado

La **sovetunia virina nacia teamo de manpilkado** reprezentis Sovetunion ĉe internaciaj ĉampionadoj de manpilkado de 1962 ĝis 1992. Ĝin organizis kaj subtenis la Sovetunia Manpilkada Federacio kaj la teamo konkuris en la monda ĉampionado kaj en Someraj Olimpikoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sovetunia vira nacia teamo de manpilkado

Kategorio:Manpilkado en Sovetunio
Sovetunio
Japana virina nacia teamo de manpilkado

La **japana virina nacia teamo de manpilkado** reprezentas Japanion ĉe internaciaj ĉampionadoj de manpilkado. Ĝin organizas kaj subtenas la Japana Manpilkada Asocio kaj la teamo konkuras kadre de la kontinenta konfederacio Azia Manpilkada Federacio (AHF). Ĝi venkis la azian ĉampionadon en 2024. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Japana vira nacia teamo de manpilkado

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Manpilkado en Japanio
Japanio
Myiobius

***Myiobius*** estas genro de birdoj el la familio de Onikorinkedoj. Ĝi enhavas 4 speciojn troviĝantajn en Centrameriko kaj Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Passeriformes - paseroformaj
**Onychorhynchidae - onikorinkedoj
****Myiobius* Gray, GR, 1839
*****Myiobius villosus* Sclater, PL, 1860 - brunbrusta onikorinko
*****Myiobius sulphureipygius* (Sclater, PL, 1857) - flavpuga onikorinko
*****Myiobius barbatus* (Gmelin, JF, 1789) - barba onikorinko
*****Myiobius atricaudus* Lawrence, GN, 1863 - nigravosta onikorinko

## Etimologio
La scienca genra nomo *Myiobius* estas kunmetaĵo el la antikvaj grekaj *μυῖα* (*muia* = "muŝo") kaj *βίος* (*bio* = "vivo"), tio estas "kiu vivas per muŝoj", aludante la insektomanĝa konduto de tiuj birdoj, kiuj ofte kaptas flugantajn insektojn.

## Referencoj
Kategorio:Onikorinkedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Nigravosta onikorinko

La **nigravosta onikorinko** (*Myiobius atricaudus*) estas birdospecio el la familio de onikorinkedoj. Ĝi havas 7 subspeciojn troviĝantajn en Centrameriko kaj Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *atricaudus* estas kunmetaĵo el la latinaj *ātĕr, ātra, ātrum* (= "nigra) kaj *cauda* (= "vosto"), pro la nigra vosto de tiu specio. Estas notinde ke ĉiuj specioj de *Myiobius* havas nigran voston, do tiu trajto ne estas distinga.

## Aspekto 
La nigravosta miiobio proksime similas al la Barba onikorinko (*M. barbatus*) kaj la Flavpuga onikorinko (*M. sulphureipygius*) laŭ aspekto, kun olivecverdaj supraj partoj kaj flava pugo. La subaj partoj diferencas laŭ tio, ke ili estas flavecbrunaj anstataŭ brunecaj aŭ grizec-olivaj, sed birdoj vivantaj en orienta Brazilo tendencas havi flavecajn aŭ flavec-sablokolorajn subajn partojn.

## Disvastiĝo kaj habitato
La nigravosta onikorinko troviĝas en suduesta Kostariko, Panamo, Kolombio, Venezuelo, Ekvadoro, norda kaj eosta Peruo kaj Brazilo. Ĝi vivas en la suba kreskaĵo de sekaj ĝis humidaj arbaroj, maldensaj arbaretoj, arbustaj duarangaj kreskaĵoj kaj en arbarorandoj, proksime al akvo; je marnivelo ĝis ĉirkaŭ 1000 m.

## Referencoj
Kategorio:Onikorinkedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Václav Řezáč

[eta|Monumento al Václav Řezáč en vilaĝo [Perštejn]]
**Václav Řezáč** (reala nomo: *Václav Voňavka* , naskiĝis la 5-an de majo 1901 en Prago, Aŭstrio-Hungario ; mortis la 22-an de junio 1956 en la sama urbo) estis ĉeĥa verkisto.

Řezáč komencis sian literaturan karieron per infanlibroj kaj psikologiaj romanoj, kiuj ankaŭ reflektis lian edukadon en malriĉeco. Poste, lia skribstilo ŝanĝiĝis, kaj li fariĝis, kune kun Jan Drda, unu el la plej gravaj reprezentantoj de socialisma realismo en la ĉeĥa literaturo. Li ankaŭ verkis por diversaj revuoj kaj scenaroj. Ekde 1949, li estis la direktoro de la literatura eldonejo *Československý spisovatel* . Post lia morto, pluraj el liaj verkoj estis adaptitaj por ĉeĥa televido.

## Verkaro 
* *Fidlovačka* (1933) - poemoj por infanoj
* *Poplach v Kovářské uličce* (1934) – porinfana rakonto
* *Kluci, hurá za ním* (1934) – porinfana rakonto
* *Větrná setba* (1935) – romano
* *Slepá ulička* (1938) – romano
* *Černé světlo* (1940) - romano
* *Svědek* (1943) - romano
* *Stopy v písku* (1944) - kolekto de ĵurnalismo
* *Roĵraní* (1945) – romano
* *Nástup* (1951) - romano
* *Bitva* (1954) - romano
* *Tváří v tvář* (1956) – novelaro

Kategorio:Ĉeĥaj porinfanaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Ĉu ni kunvenis vane?

**Ĉu ni kunvenis vane?** estas krimromano de la esperantlingva verkisto *Johán Valano* (pseŭdonimo de Claude Piron), eldonita en la jaro 1982.

Tiu ĉi estas la kvara krimromano en la “Ĉu”-serio.

## Enhavo 
La romano apartenas al la fama “Ĉu”-serio de la aŭtoro (post *Ĉu vi kuiras ĉine?*, *Ĉu li bremsis sufiĉe*? kaj *Ĉu li venis trakosme?*).

## Eldonoj 
* Unua eldono (1982) – TK/Stafeto (Flandra Esperanto-Ligo / FEL), Antverpeno - La Laguna, Serio Stafeto.

## Eksteraj ligiloj 
* Teksto de Tekstaro de Esperanto
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Antverpeno)
* Teksto en La Edukada Servo de I-LO en Tarnovo (Pollando)

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Chris van Abkoude

dekstra|eta|Pietje Bell, tirita fare de Jan Rinke en la 1914 romano *Pietje Bell of de lotgevallen van een ondeugenden jongen* de Chris van Abkoude
**Christiaan Frederik (Chris) van ABKOUDE**, poste *Charles Winters* ( Roterdamo, 6-a de novembro 1880 - Portlando, Oregono, 2-a de januaro 1960) estis nederland-usona instruisto, ĵurnalisto, verkisto, militkabaredista artisto kaj infana distristo. Li estis la fondinto de la nederlanda infana kabaredo kaj aktivis dum pli ol kvardek jaroj kiel rakontisto, kantisto, muzikisto, pupisto, ventroparolisto kaj magiisto.

En Nederlando, li estas ĉefe fama kiel aŭtoro de pli ol kvardek infanlibroj, el kiuj la plej konataj estas *Kruimeltje* kaj la serio *Pietje Bell .*

## Eksteraj ligiloj 
* Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (nederlande) - Retejo kun informoj pri li kaj liaj libroj

Kategorio:Nederlandaj verkistoj
Kategorio:Nederlandaj porinfanaj verkistoj
Wanda Chotomska

**Wanda Maria** **CHOTOMSKA** (naskita la 26-an de oktobro 1929 en Varsovio, mortis tie la 2-an de aŭgusto 2017) estis pola verkistino, aŭtorino de poemoj kaj noveloj por infanoj kaj adoleskantoj, aŭtorino de serio de televidprogramoj por infanoj *Jacek i Agatka* (1962–1973).

Ŝiaj poemoj inkluzivas *Wiersze pod psem* (1959), *Siedem księżyców* (1970), *Tańce polskie* (1981), *Kram z literami* (1987), *Wiersze dla dzieci* (1997), kaj *Wanda Chotomska dla najmłodszych* (2000).

Interalie, ŝi estas aŭtoro de  "*Przygody jeża spod miasta Zgierza*" aŭ la aventuroj de erinaco el apud Zgierz (populara infana fabelo en rima stilo), pro kio ŝi ricevis la honoran civitanecon de Zgierz en 2003 pro famigo de la urbo en tiu libro. "Erinaco el Zgierz" estas varbsimbolo de la urbo.

## Referencoj 
Kategorio:Polaj poetoj
Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Ib Spang Olsen

eta|250x250ra|Olsen (dekstre) kaj Steffen Brandt en 2003.
**Ib Spang OLSEN** (naskita la 11-an de junio 1921 en Kopenhago, mortis la 15-an de januaro 2012 samloke) estis dana ilustristo kaj aŭtoro. Li estas precipe konata pro siaj abundaj kaj ĉifonaj librokovriloj kaj ilustraĵoj por verkoj kaj noveloj de aliaj aŭtoroj, kaj ne malpleje pro siaj ilustraĵoj por la infanlibroj de Halfdan Rasmussen kun rimoj kaj reguloj, inter ili estas serio de infanrimaroj verkitaj de Halfdan Rasmussen, inkluzive de "Halfdans ABC", sed li ankaŭ publikigis siajn proprajn verkojn. En 2007 li estis nomumita Kavaliro de la Ordeno de Dannebrog.

Kategorio:Porinfanaj verkistoj
Kategorio:Danaj verkistoj
Halfdan Rasmussen

**Halfdan RASMUSSEN** (naskiĝis la 29-an de januaro 1915 en Kopenhago; mortis la 2-an de marto 2002 en Hornbæk) estis dana poeto, verkisto kaj rezistmovadano, maldekstra aktivulo.

## Vivo 
Li aktivis en la anarko-sindikatista movado kaj kontribuis al la sindikatista semajna revuo *Arbejdet* ("Laboro") ekde siaj dudekaj jaroj. Komence de la 1960-aj jaroj, li helpis redakti kaj publikigi la memuarojn de la revolucia sindikatisto Christian Christensen. Poste Rasmussen ankaŭ aktivis en la dana kontraŭnuklea movado, la kampanjoj kontraŭ EU-membreco, kaj en Amnestio Internacia.
Li partoprenis en la Rezista Movado dum la nazia okupado. Unu el la plej vaste legataj danaj verkistoj, li estas konata pro siaj sensencaj poemoj por infanoj kaj siaj seriozaj verkoj por plenkreskuloj, kiuj traktas sociajn temojn kaj homajn rajtojn. Ricevinto de pluraj gravaj premioj, li estis aljuĝita la Premio por Infanlibroj ( *Kulturministeriets Børnebogspris* ) de la Ministerio pri Kulturo en 1965 .

## Verkado 
Liaj kontraŭmilitismaj poemoj estas tre karikaturitaj kaj naive esprimplenaj. La groteska kaj komika stilo malfortigis la hororon. La poemoj estis cirkulitaj per kontraŭleĝa presado. Poste, lia vortludo, karakterizita per mallongaj rimoj, havis vastan influon en la tiel nomata sensenca porinfana literaturo.
Li publikigis dekojn da poemaroj, inkluzive de *Korte Skygger* (1946), *På knæ for livet* (1948), *Den som har set september* (1949), *Aftenland* (1950), *Forventning* (1951) kaj *Fremtiden er forbi* (1985) .

En 1979, Amnestio Internacia Danio publikigis poemaron pri homaj rajtoj. Ĝi inkluzivis poemon de Halfdan Rasmussen, " *Ikke Bødlen* ", kiu poste estis tradukita en la unuan strofon de la kanto de Roger Waters " *Each Small Candle"*.

La rima kaj bildlibro *Halfdans ABC* kun ilustraĵoj de Ib Spang Olsen estis inkludita en la "infankanonon" de la dana kultura kanono en 2006.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Anarkiistaj verkistoj
Kategorio:Danaj verkistoj
Kategorio:Danaj poetoj
Orgenmuzeo je Bechstedtstraß

La **Turinguja Orgenmuzeo** (germane: *Orgelmuseum Gottlob Töpfer*) troviĝis en Bechstedtstraß (Grammetal), Germanujo.

Ĝi ekzistis inter 1988 kaj 2009 zorgate fare de la (bankrotinta) societo *Thüringer Orgelmuseum*. Partoj de ĝia kolekto spekteblas hodiaŭ en la *Orgenkonstrua Muzeo* de Klosterhäseler.

## Eksteraj ligiloj 
* hejmpaĝo de la muzeo je Klosterhäseler

Kategorio:Orgenoj
Kategorio:Muzeoj pri muziko
Kategorio:Distrikto Weimarer Land 
Kategorio:Aperis en 1988
Kategorio:Malaperis en 2009
Jan Brzechwa

**Jan BRZECHWA** [ˈbʐɛxfa] (naskita kiel **Jan Viktor Lesman**; la 15-an de aŭgusto 1898 en Schmerynka, Podolia, nun Ukrainio; mortis la 2-an de julio 1966 en Varsovio, Pollando) estis pola poeto, infanlibra aŭtoro kaj tradukisto de rusa literaturo; inkluzive de la verkoj de Sergej Jesenin, Vladimir Majakovskij kaj Aleksandr Puŝkin.

## Vivo 
*Jan Brzechwa naskiĝis kiel Jan Lesman* en pol-juda familio  kaj studis juron ĉe la Universitato de Varsovio. Li publikigis siajn unuajn satirajn novelojn en 1920. Li ankaŭ estas la aŭtoro de la infanlibro *La Akademio de Majstro Klex*. 

En 1926 sekvis la poemaro *Oblicza zmyślone*. En 1937, li publikigis siajn unuajn poemojn por infanoj en *Tańcowała igła z nitką.*

Samtempe li laboris kiel advokato por la organizaĵo de aŭtoroj kaj komponistoj *ZAiKS*, por kiu li traktis kopirajtajn aferojn.

Unu el liaj poemoj komenciĝas per la frazo “W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie “ (

W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie/?, malglate: “En Szczebrzeszyn, skarabo zumas en la kanoj.”) Ĉi tiu langotordila frazo ofte estas citita por ilustri la malfacilaĵojn de lernado de la pola lingvo

## En Esperanto 
* *Cindrulino*, pupteatro de Jan Brzechwa, estis prezentita en la UK 1987 de la Infana pupteatro "Rideto" el Radom.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Chrząszcz
* Akademio de sinjoro Makulo (filmo)

## Eksteraj ligiloj 
* Jan Brzechwa ĉe Culture.pl
* Jan Brzechwa ĉe poezja.org
* Poemo "Na straganie" de Brzechwa en angla traduko - Interreta Arkivo kopio de la *accurapid.com*.
* Poemoj de Jan Brzechwa en angla traduko ĉe *paczemoj.blogspot.com*. Prenite la 14an de decembro 2011.

Kategorio:Polaj judoj
Kategorio:Polaj poetoj
Kategorio:Polaj verkistoj
Bode-domo (Vajmaro)

La en 1937 malkonstruita **Bode-domo** () troviĝis en la Jakoba antaŭurbo en Vajmaro (Germanujo), je la strato *Wagnergasse 17*. Kune kun la ejo ĉe *Wagnergasse 19* ĝi formis duopan domon. La nomo, kiu troviĝis bone videbla survande, referencis je la verkisto kaj goeta fakulo Wilhelm Friedrich Bode, la iama posedanto de la ejo: li mem ankaŭ vivis kaj laboris ĉi tie.

Ĉi domo estas krome ŝatata motivo de historiaj fotoj, desegnaĵoj kaj bildkartoj. 

## Priskribo 
Havis ĉi domo lukarnan gablon, kiu tamen ne estis triangula (kontraŭe al la alia parto de la arkitektura duopo!). Sur la selogtegmento troviĝis du lukarnoj borderantaj la gablon. Sed la Bode-domo ne havis verandon je sia flanko - kion ja havis la supre menciita ĝemela domo. La tuto verŝajne estiĝis meze de la 19-a jarcento. 

## Historio 
La verkisto Wilhelm Bode) loĝis tie ĉi esplorante kaj publikigante ĉefe pri Goeto. Li unuafoje aperis kiel posedanto en la 1906-a jaro, en oficiala vajmara adresaro. Ene li kaj lia dua vidvinigita edzino Anna Bode tenadis send-vendejon pri goetaĵoj *Goethe-Versand* kaj bibliotekon publikan. En 1936 la tuton transprenis la municipo.  La domo estis malkonstruita en la jaro 1937-a, pro la konstruo de la giganta Govia Forumo respektive la *Strato X* (nun *Ferdinand-Freiligrath-Straße*). Memkompreneble devis cedi al la konstrumanio de la nazioj ankaŭ la domo je *Wagnergasse 19*. 

## Fotoj, desegnaĵoj, poŝtkartoj 
La verkiston memoras ankaŭ la puto *Bodebrunnen*, kontraŭe al la iama loko de la Bode-domo. Ĉi foto de Wilhelm Eichhorn estas ankaŭ la lasta de la Bode-domo (ĉ. 1936). Ĉi domo estis motivo por la pentristo Max Oehler aŭ la desegnisto Kurt Halboth ene de ties ciklo *Verschwundenes Weimar* (pri pereintaj urberoj).

## Eksteraj ligiloj 
* foto de 1980 disde *Brühl* al *Wagnergasse*

## Notoj 
Kategorio:Konstruaĵoj en Vajmaro
Kategorio:Malaperis en 1937
Stacidomo de Schwerin

La **Ĉefa stacidomo de Schwerin** (germane: *Schwerin Hauptbahnhof*) estas moderna fervoja stacidomo en la centro de Meklenburgio-Antaŭpomerio. Ĝi troviĝas en komforta situo proksima al la urbocentro de Schwerin, iom norde de ĝi, kaj situas en la urba kvartalo *Paulsstadt*. La stacio inaŭguriĝis la 1-an de majo 1847.

La stacio estas trairebla stacio kun kvar trakoj sur du kajoj kaj trairvojo okcidente de la kvara trako. La stacio pritraktas proksimume 138 alvenojn kaj forirojn ĉiutage. En 2019, ĝi registris proksimume 9 000 pasaĝerojn kaj vizitantojn ĉiutage.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Ŝverino
Schwerin
The Nature Conservancy

**La Usona Naturprotekta Organizo** (, akronime **TNC**) estas neprofitcela naturprotekta organizaĵo en Usono. Ĝia ĉefsidejo estas en Arlington, Virginio.

Fondita en 1951, The Nature Conservancy havas pli ol unu milionon da membroj tutmonde as of 2021 kaj protektis pli ol 119 milionojn da akreoj (48 milionoj da hektaroj) da tereno en sia historio. Aktuale en 2014, ĝi estas la plej granda media neprofitcela organizaĵo laŭ aktivaĵoj kaj enspezoj en Ameriko.

La klopodoj de la Naturprotekta Organizo inkluzivas konservadon en Nordameriko, Centrameriko, kaj Sudameriko, Afriko, la Pacifika Bordo, la Karibio, kaj Azio.

La Naturprotekto zorgas pri la protekto de plantoj, bestoj kaj biocenozoj, kiuj reprezentas la diversecon de vivo sur la Tero (biodiverseco), same kiel la protekto de iliaj vivejoj surtere kaj en akvejo.

La organizaĵo fondiĝis en 1951. Ĝia antaŭulo estis la *Unio de Ekologiistoj*, (ESA) establita en 1946, kiu siavice devenis de la *Komitato por la Konservado de Naturaj Kondiĉo*j, fondita en 1917, grupo de aktivuloj por aktiva mediprotektado gvidata de Victor Shelford ene de la *Ekologia Societo de Ameriko*, fondita en 1915.

En 1987, TNC ricevis unu el la unuaj Tutmondaj 500 Premioj de UNEP.

En februaro 2018, *The Nature Conservancy* transprenis 21.6 milionojn da usonaj dolaroj el la ŝtata ŝuldo de Sejŝeloj. Ĉi tio estis farita kiel parto de *ŝuldo-kontraŭ-naturo-interŝanĝo*, laŭ kiu Sejŝeloj engaĝiĝis meti grandajn areojn de la oceano sub konservadon.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* The Nature Conservancy's Geospatial Conservation Atlas - Datumoj, instrumentpaneloj kaj analitikoj de la organizo.
* Nature United - oficiala retejo de la kanada filio.

Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1951
Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj
Kategorio:Organizaĵoj en Usono
Kategorio:Naturkonservado
Peter Rehder

La nomo **Peter Rehder** povas unuavice rilati al
* Peter Rehder (slavisto), n. 1939 kaj
* Peter Rehder (konstruinĝeniero), 1843-1920
Periĥa inkakolibro

La **Periĥa inkakolibro** (*Coeligena consita*), kaj ankaŭ *inca de Perijá* en hispana, estas endanĝerigita specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek kvin specioj de la genro *Coeligena*. Ĝi troviĝas en Kolombio kaj Venezuelo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Periĥa inkakolibro kaj plimulto de aliaj membroj de la genro *Coeligena* estis iam metita en la genron *Helianthea*, sed ili estas en sia nuna loko ekde la mezo de la 20-a jarcento. La International Ornithological Committee (IOC), la Taksonomio Clements, kaj la verko de BirdLife International nome *Handbook of the Birds of the World* agnoskas la Periĥan inkakolibron kiel monotipa specio.

## Distribuo kaj habitato
La Periĥa inkakolibro troviĝas en la montaro Serranía del Perijá, kiu situas ĉe la limo inter nordorienta Kolombio kaj nordokcidenta Venezuelo. Ĝi loĝas en la interno kaj randoj de humida arbaro, elfarbaro, kaj kelkaj malfermaj areoj en pli alta altitudo. Laŭ alteco ĝi varias de 1 400 ĝis 3 200 m.

## Kutimaro
### Movoj
La Periĥa inkakolibro estas sidlokema (nemigranta) la tutan jaron.

### Manĝado
La Periĥa inkakolibro kolektas nektaron el tubformaj floroj, kutime de malalta ĝis meza alteco. Ĝi estis registrita manĝanta el plantoj de la genroj *Bomarea*, *Cavendishia*, *Fuchsia*, *Macleonia*, *Mutisia*, kaj *Palicourea*. Aldone al manĝado de nektaro, ĝi kaptas malgrandajn artikulojn per kolektado de foliaro, ŝvebado, kaj per akcipitrado.

### Reproduktado
Oni scias nenion pri la reprodukta biologio de la Periĥa inkakolibro.

### Voĉo
Ĝis komenco de 2023 nek xeno-canto nek la Cornell Laboratorio de Ornitologio de la Biblioteko Macaulay havis registrojn de la voĉoj de la Periĥa inkakolibro.

## Statuso
La IUCN taksis la Periĥan inkakolibron kiel Endanĝerigitan. Ĝia populacio estas taksita je inter 250 kaj 1000 maturaj individuoj kaj malpliiĝas. Ĝia vivejo estis malplenigita kaj fragmentita per senarbarigo por koloniigo, bienumado, minado kaj kontraŭleĝa papavkultivado.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
Peter Rehder (konstruinĝeniero)

**Peter REHDER** estis germana konstruinĝeniero. Li naskiĝis la 28-an de aprilo 1843 en la komunumo Jork en la tiutempa Reĝlando Hanovro, nun en la distrikto Stade de la federacia lando Malsupra Saksio
kaj mortis en aĝo de 76 jaroj la 25-an de aprilo 1920 en Lubeko. 

Aparte li konatiĝis kiel la arkitekto kaj konstruigisto de la Elbo-Lubeko-kanalo, kiu per kanala vojo de 62 kilometroj pli-malpli rekte norden-suden ligis la riveron Elbo ĉe la urbo Lauenburg en la sudo kaj la riveron Trave senpere antaŭ ties enfluo en la baltan maron ĉe la urbo Lubeko en la nordo. Tiu vojo ebligis al ĉiuj urboj laŭlonge de la Elbo inkluzive de la alfluoj kiel la rivero Vultavo, do ekzemple la urbo Prago, sed ankaŭ de la Elbo mem en sia unua parto de la regiono Bohemio en la Aŭstria Imperio kaj poste de ĉiuj riverhavenaj urboj laŭlonge de la Elbo en la Germana Imperiestra Regno, de Dresdeno, Meißen, Magdeburgo, ĝis Hamburgo kaj Cuxhaven ĉe la enfluo en la Nordan Maron rektan ŝipan komercon kun ĉiuj marhavenaj urboj en la Balta Maro, de la germana bordo samkiel de Skandinavio (tiam la reĝlandoj Danio, Norvegio kaj Svedio) kaj ankaŭ de la tiutempa Rusia Imperio (ekzemple Sankt-Peterburgo, Helsinko, Talino kaj Rigo). La kanalo solene ekkonstriĝis en majo 1895 kaj same solene ekuziĝis en junio 1900.

Kategorio:Germanaj inĝenieroj
Flavpuga onikorinko

La **flavpuga onikorinko** (*Myiobius sulphureipygius*) estas birdospecio el la familio de onikorinkedoj. Ĝi havas 2 subspeciojn troviĝantajn en Centrameriko kaj Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *sulphureipygius* venas el la latina *sulphureus* (= "sulfurkolora") kaj la antikva greka *πυγή* (*puge* = "pugo"), pro la flava koloro de la pugo de tiu specio

## Disvastiĝo kaj habitato
La flavpuga onikorinko troviĝas de suda Meksiko ĝis suduesta Ekvadoro, tra norda Gvatemalo, Belizo, Honduro, Nikaragvo, Kostariko, Panamo kaj norda kaj uesta Kolombio. Ĝi vivas en ebenaĵaj humidaj ĉiamverdaj kaj duondeciduaj arbaroj, ofte proksime al akvo, je marnivelo ĝis 1000 m kaj je 800-1200 m en Kostariko.

## Referencoj
Kategorio:Onikorinkedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Velurbrusta kolibro

La **Velurbrusta kolibro** (*Lafresnaya lafresnayi*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj la nura specio de la genro *Lafresnaya*. Ĝi troviĝas el Kolombio kaj Venezuelo tra Ekvadoro ĝis Peruo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Velurbrusta kolibro estas la nura membro de sia genro. Oni agnoskis jenajn sep subspeciojn:

## Aspekto
La Velurbrusta kolibro estas 11,5 ĝis 12 cm longa, inkluzive de sia 2,7 ĝis 3,2 cm beko. Ĝi pezas 4,5 ĝis 6,3 g. Maskloj havas maldikan, kurban nigran bekon, kies longo kaj kurbeco varias inter la subspecioj. La beko de la femalo estas malpli kurba ol tiu de la masklo kaj ankaŭ varias geografie. Ĉiuj subspecioj havas blankan makulon malantaŭ la okulo.

Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio *L. l. lafresnayi* havas herboverdajn suprajn partojn. Ilia gorĝo kaj brusto estas irizecaj smeraldverdaj kaj la ventro velurnigra. La centraj vostoplumoj estas bronzverdaj kaj la cetero flavbrunaj kun nigraj pintoj. Ankaŭ plenkreskaj inoj havas herboverdajn suprajn partojn. Iliaj subaj partoj estas sablokoloraj kun irizecaj verdaj makuloj. Junuloj similas al inoj, sed la maskloj havas la komencon de la nigra ventro. Ĝi estas ofta en la Sierra Nevada de Santa Marta, malpli ofta kaj malofte distribuita en Andoj, kaj malofta en Venezuelo kaj Ekvadoro. Ĝi ja troviĝas en pluraj protektitaj areoj en Ekvadoro.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Kategorio:Birdoj de Peruo
Orventra inkakolibro

La **Orventra inkakolibro** (*Coeligena bonapartei*), kaj ankaŭ *inca ventridorado* en hispana, estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek kvin specioj de la genro *Coeligena*. Ĝi troviĝas kiel endemio nur en Kolombio.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Orventra inkakolibro kaj plimulto de aliaj membroj de la genro *Coeligena* estis iam metitaj en la genron *Helianthea*, sed ili estas en sia nuna loko ekde la mezo de la 20-a jarcento. 

La International Ornithological Committee (IOC), la Taksonomio Clements, kaj la verko de BirdLife International nome *Handbook of the Birds of the World* agnoskas la Orventran inkakolibron kiel monotipa specio apartigita disde la Periĥa inkakolibro (*C. consita*) kaj de la Merida inkakolibro (*C. eos*).

## Aspekto
La Orventra inkakolibro estas ĉirkaŭ 10.9 cm longa, inkluzive de sia 3.0 cm longa beko. Maskloj pezas averaĝe 6.6 g kaj inoj 6.4 g. Ambaŭ seksoj havas blankan makulon malantaŭ la okulo. Maskloj havas nigrecan kronon kun brilverda frunto. Ilia supra dorso estas brile malhelverda, kiu transiras de verdeca kupro al la or-oranĝa pugo. La gorĝo kaj brusto estas brilverdaj, kaj la gorĝo havas malgrandan violan makulon. La cetero de la subaj partoj estas variaj, de brilanta kupro ĝis ruĝeca oro. La iomete forkoforma vosto estas or-bronze verda. La frunto de la ino estas verdeca; la cetero de la supraj partoj estas samkoloraj kiel tiuj de la masklo, sed estas pli obtuzaj. La gorĝo estas flavecbruna kaj havas verdajn makulojn sur siaj flankoj. La brusto estas makulece flavecbruna kaj verda. La cetero de la subaj partoj estas plejparte cinamokoloraj kun ruĝec-ora ventro kaj kuprec-ora subpugo. La vostoplumoj estas bronzaj kaj kelkfoje havas sablokolorajn pintojn.

## Distribuo kaj habitato
La Orventra inkakolibro troviĝas en la Orientaj Andoj de Kolombio inter la departemento Bojakao kaj la Metropola areo de Bogoto. "La distribuo koincidas kun areoj de novaj homaj setlejoj kaj areoj de intereso por minerala ekspluatado, kaj ĝi ne troviĝas en protektitaj areoj."

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Jakab Németh

**Jakab Németh** [nEmet], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Németh Jakab** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, instruisto, misiisto. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Némethi, Némethy* [nEmeti].

 naskiĝis  en Rozsnyó (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Rožňava en Slovakio), li mortis  en Pozono (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Bratislavo en Slovakio).

## Biografio 
 devenis el luterana familio. Li lernis en luterana lernejo, poste studis en Universitato de Wittenberg. Li studis ankaŭ en Romo, kie li konvertiĝis al katolikismo kaj aliĝis al la jezuitoj en 1601. Post la dujara novicado li instruis en Kolozsvár (1603–1606) kaj Prago (1607–1608), kie li pastriĝis. Li havis postenon en Vieno 2 jarojn, poste li estis misiisto en Hungarlando, kie tiutempe vivis multe da protestantoj. En tiu periodo en 1619 li monaĥiĝis en Nagyszombat. Ekde 1725 li estis presejestro en Pozono ĝis sia morto, tamen kelkfoje li ricevis taskojn en Nagyszombat. Pere de la presejo li estis grava figuro de la kontraŭrevolucio kaj apoganto de Péter Pázmány. 

## Fontoj 
* biografio hungare
* jezuita arkivo
* katolika leksikono

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj misiistoj