Mariana anaso

La **Mariana anaso** (***Anas oustaleti***) aŭ **Oŭstaleta anaso** estas formortinta speco de anaso de la genro *Anas* kiu estis endemia de la Marianoj. Ties taksonomia statuso estas disputata, kaj ĝi estis diverse traktata ĉu kiel plena specio, kiel subspecio de la Platbeka anaso aŭ de la Pacifika brovanaso, aŭ foje eĉ kiel subspecio de la Punktobeka anaso.

## Taksonomio 
La taksonomia statuso de la Mariana anaso estas disputata, ĉar ĝi similis intermeza inter la Platbeka anaso kaj la Pacifika brovanaso, du proksime rilataj alopatriaj specioj kiuj ofte hibridiĝas. Ties maskloj havis du intergradajn kolormorfojn, nome la tipoj "platyrhynchos" kaj la "superciliosa" laŭ kiu specio estis plej simila al ĝi. Ĝi estis unuafoje science priskribata de Tommaso Salvadori kiel plena specio en la genro *Anas*, nome laŭ ties kolektanto, la franca zoologo Emile Oustalet. Salvadori sugestis, ke ĝi estas rilata al la Pacifika brovanaso. Ĝi estis antaŭe konata de la Ĉamoroj, kiu nomigis ĝin ***ngånga**** en ĉamora, kaj de la Karolinoj, kiu nomigis ĝin ***ghereel'bŭel'''* en karolina.

Laŭ Salvadori, plej taksonomiistoj, kiaj Dean Amadon kaj Ernst Mayr konsideris ĝin subspecio de la Platbeka anaso. Tamen ne disponeblas molekula genetika pruvo kiu subtenas tiun hipotezon. Kelkaj fakuloj, kiaj Jean Delacour, konsideris la Marianan anason simpla hibrido, kaj tiele ĝi forestis el la kvarvoluma monografio de Delacours pri anasoj kaj el la IUCN Ruĝa Listo. Specio de nefluga anaso estas konata el prahistoria osto trovita en Rota en 1994; ĝi ŝajne ne estis proksime rilata al la Mariana anaso.

## Aspekto 
eta|maldekstra|Foto publikigita en 1948
La Marianaj anasoj estis 51–56&nbsp;cm longa kaj pezis proksimume 1&nbsp;kg, kio faris ilin iom pli malgrandaj ol la Platbeka anaso. Ĉe maskloj estis du intergradaj kolormorfoj, nome "platyrhynchos" kaj "superciliosa" depende el la specio al kiu ili plej similas.

Nur la unua havis distingan reproduktan plumaron: la kapo estis verda kiel ĉe maskloj de Platbeka anaso, sed malpli brila, kun iome da sablokoloraj plumoj en flankoj, malhelbruna okulstrio kaj svaga blankeca ringo ĉe la bazo de la kolo. La supra brusto estis malhelruĝeca al malhelbruna kun nigrecbrunaj punktoj. La flugilmakulo (speguleto) kaj la vosto estis ankaŭ kiel ĉe la reprodukta plumaro de la Platbeka anaso, inklude la buklajn centrajn vostoplumojn, sed la pintoj de la speguletaj plumoj estis sablokoloraj. La subaĵo estis mikso inter la vermikulaj grizaj plumoj de la Platbeka anaso kaj la brunaj de la Pacifika brovanaso. La resto de la birdo aspektis kiel masklo de Pacifika brovanaso kun pli helaj subflugiloj. La beko estis nigra ĉe la bazo kaj oliveca pinte, la piedoj ruĝecoranĝaj kun pli malhelaj retoj kaj la irisoj estis brunaj. La eklipsa plumaro aspektis simila al malhela eklipsa masklo de Platbeka anaso.

Maskloj de la tipo "superciliosa" similis al Pacifika brovanaso kun malpli distinge markata kapo, la superokulo kaj vangoj estis sablokoloraj kaj la vanga strio tre malfacile videbla. La supra brusto, flankoj kaj skapularaj plumoj havis pli larĝajn sablokolorajn bordojn, kaj la subflugiloj estis pli helaj. La speguleto estis kutime kiel ĉe la tipo "platyrhynchos", tio estas kiel ĉe la Platbeka anaso, sed almenaŭ du specimenoj havis la verdan speguleton de la Pacifika brovanaso. La beko estis kiel tiu de *A. superciliosa*, kaj la irisoj kaj kruroj similaj al tiuj de la tipo "platyrhynchos".

La inoj aspektis esence kiel malhela ino de Platbeka anaso kun la oranĝa koloro de la piedoj kaj ĉe la bekopinto kutime pli pura.

## Distribuado 
Ĝi loĝis, en ĵusaj epokoj almenaŭ, ĉe la insuloj de Guamo, Saipano kaj Tiniano. Du neidentigitaj anasoj estis vidataj en Rota en 1945, tiele la birdoj povus esti reproduktintaj preskaŭ la tutan jaron almenaŭ foje. Badaŭrinde neniam estis registrita la pariĝada kutimaro, kiu ĉe la tre sekse dimorfa Platbeka anaso direktiĝas pli al prezentado de vidaj ŝlosiloj ol ĉe la monomorfa Pacifika brovanaso (kvankam ĝi estas ĝenerale simila ĉe ambaŭ specioj). La ovaro konsistis el 7-12 palgrizaj al verdecaj ovalformaj ovoj 61.6 x 38.9&nbsp;mm averaĝe. La kovado daŭris ĉirkaŭ 28 tagojn, la maskloj partoprenis nek en ĝi nek en idozorgado. La frumaturaj kaj nidifugaj idoj ekflugas kiam ili estis ĉ. 8 semajnojn aĝaj kaj iĝis sekse maturaj la venontan jaron.

## Formorto 
Tiuj birdoj malpliiĝis pro drenado de humidejoj por agrikulturo kaj konstruado. Ĉaspremo estis tre probable forta, spite malpermeson de pafilposedo dum la japana kontrolepoko (1914–1945), ĉar la birdoj estis netimidaj kaj facile kaptataj, kaj neniel la malpermeso estis mildigita post la Dua Mondmilito (vidu ankaŭ sube). Ĉirkaŭ la 1940-aj jaroj, jam oni ne vidis plu arojn de pli da dekduo da birdoj. En Guamo la lastaj vidaĵoj okazis en 1949 kaj 1967 - la lasta estis sola, eble vaganta, birdo – kaj en Tiniano en 1974. Ĉar la lago Susupe havigis la plej taŭgan kaj almenaŭ atingeblan habitaton, kvankam ĝi suferis tro da poluado el sukermuelaj ruboj, la populacio de Saipano elturniĝis dum kelkaj pluaj jaroj. La Mariana anaso estis listigita kiel federale endanĝerita la 2an de junio 1977. En 1979 oni trovis du masklojn kaj unu inon en Saipano kaj ili estis kaptataj; unu el la maskloj estis poste liberigita, nome la lasta natura birdo iam trafita. La paro estis alportata al Trenejo Pohakuloa, Havajo, kaj poste al SeaWorld, San Diego, kie oni klopodis kaptivecan reproduktadon. Tamen sensukcese kaj la specio iĝis formortinta pro la morto de la lasta individuo en 1981. Oni faris dum sekvontaj jaroj enketojn, sed la specio estis certe jam malaperinta. Ĝi estis formovita el la listo de endanĝeritaj specioj de la USFWS la 23an de februaro, 2004, pro formorto.

Kolektado de specimenoj por muzeoj kaj privataj kolektoj eble havis portempan efikon dum la japana kontrolo de la insularo. Kvankam malpli da 100 specimenoj estas registritaj, plej estis kaptitaj en la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj fare de japanaj kolektistoj; pro la nemigranta kutimaro kaj malgranda populacigrando de la specio, tio povus esti endanĝerinta la lokajn populaciojn al punkto de formorto. For de Japanio, estas 7 specimenoj (inklude la tipan) en la Nacia Muzeo de Natura Historio de Parizo, Parizo, unu en la *Walter Rothschild Zoological Museum*, Tring, du en la *Smithsonian Institution'', Vaŝingtono kaj ses en la Usona Muzeo de Natura Historio, Novjorko . Estas informoj pri aldonaj specimenoj en Kembriĝo (Masaĉuseco) kaj Lisbono.

## Referencoj 
## Literaturo citata 
* Fish and Wildlife Information Exchange (1996). [Mariana Mallard, ESIS101048 (draft)]. Virginia Tech. HTML plena teksto  Disclaimer 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*  
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri Saipanaj humidejoj

Kategorio:Anasenoj
Kategorio:Anasedoj
Kategorio:Anseroformaj
Kategorio:Birdoj de Oceanio