open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Josiah C. Nott

**Josiah Clark NOTT** (31a de Marto, 1804 – 31a de Marto, 1873) estis usona kuracisto kaj antropologo. Li studis la etiologion (kaŭzo) de la flava febro. Li apogis la sklavecon kaj engaĝiĝis en frenologio.

Nott, kiu posedis sklavojn, uzis sian sciencan reputacion por defendi la institucion de sklaveco. Li postulis, ke "la negro atingas sian plej grandan perfekton, kaj fizikan kaj moralan, kaj ankaŭ plej grandan vivodaŭron, en stato de slkaveco". Nott estis influita de la rasteorioj de Samuel George Morton (1799–1851), unu el la inspirantoj de la fizika antropologio. Morton kolektis centojn da homaj kranioj el la tuta mondo kaj klopodis klasigi ilin. Morton estis inter la unuaj kiuj postulis eblon juĝi la intelektan kapablon de raso pere de la krania grandenhavo (nome mezuro de la volumo de la interno de kranio). Granda kranio enhavus grandan cerbon kaj altan intelektan kapablon, kaj malgranda kranio indikus malgrandan cerbon kaj malpliigitan intelektan kapablon. Studante tiujn kraniojn li venis al la konkludo de poligenismo, nome ke ĉiu raso havas apartan devenlokon.

Nott diskonigis teoriojn ke la moskito estas vektoro por malario, subtenitaj de John Crawford kaj lia samtempulo Lewis Daniel Beauperthy. Oni konsideras lin kiel la unua kiu aplikis la insektovektoran teorion al la flava febro, poste grava sanproblemo en Sudameriko. En sia verko de 1850 nome *Yellow Fever Contrasted with Bilious Fever* li atakis la tiam hegemonian miasmoteorion. Nott perdis kvar el siaj filoj por la flava febro en unu semajno en Septembro 1853.

Sekvantoj de Morton, partikulare Nott kaj George Gliddon (1809–1857) en sia monumenta omaĝo al la verkaro de Morton, nome *Types of Mankind* (1854), lanĉis la ideojn de Morton eĉ transen kaj postulis kaj apogis liajn trovojn kiuj defendis la nocion de poligenismo, nome ke la homaro devenas el diferencaj praulaj stirpoj; tio estas la antaŭaĵo de la multregiona hipotezo.

## Bibliografio 
* Horsman, Reginald (3a de Oktobro, 2011). "Josiah C. Nott". The Encyclopedia of Alabama. Alabama Humanities Foundation.
Horsman, Reginald (1987). Josiah Nott of Mobile: Southerner, Physician, and Racial Theorist. Baton Rouge: Louisiana State University Press. ISBN 978-0807113660.
Keel, Terence. (2018). Divine Variations: How Christian Thought Became Racial Science. Stanford, Cali.: Stanford University Press.
Peterson, Erik L. (2017). "Race and Evolution in Antebellum Alabama: The Polygenist Prehistory We'd Rather Ignore." In: C.D. Lynn et al. (eld)., Evolution Education in the American South, 33–59. New York: Palgrave Macmillan. DOI: 10.1057/978-1-349-95139-0_2.

## Notoj 
Kategorio:Usonaj kuracistoj
Kategorio:Usonaj antropologoj
Kategorio:Sciencaj diskutoj
Kategorio:Pseŭdoscienco
Kategorio:Rasistoj
Love Actually

***Love Actually*** estas 2003 romantik-komedia filmo verkita kaj direktita de Richard Curtis. Ĝi havas aktoraron ĉefe de britaj aktoroj, multaj el kiuj laboris kun Curtis en antaŭaj filmaj kaj televidaj projektoj. Plejparte filmita surloke en Londono, la filmo enprofundiĝas en malsamajn aspektojn de amo kiel montrite per dek apartaj rakontoj, kiuj rilatigas plej diversajn homojn, multaj el kiuj montriĝas interligitaj dum la rakontoj progresas. La rakonto komenciĝas kvin semajnojn antaŭ Kristnasko.

Internacia kunproduktado inter Britio, Usono kaj Francio, la filmo estis publikigita en Usono la 14an de novembro 2003 kaj semajnon poste en Britio, al ĝenerale miksitaj recenzoj. Amo Efektive sukcesis en giĉeto, enspezante 246 milionojn da dolaroj tutmonde per buĝeto de 40-45 milionoj da dolaroj. Ĝi ricevis nomumon por la Premio Ora Globo por Plej bona Filmo. Ofte montrita dum la kristnaska sezono, la filmo montriĝis pli populara ĉe publiko ol kritikistoj.

## Intrigo 
Dum la nova brita ĉefministro (Hugh Grant) enamiĝas de la oficista loĝejserva personaro (Martine McCutcheon), verkisto (Colin Firth) malkovras, ke lia amatino (Sienna Guillory) estas malfidela al li kun sia propra frato tial li iras al Francio, kie li renkontas sian novan asistanton (Lúcia Moniz). Dum feliĉe edziĝinta virino (Emma Thompson) komencas suspekti ke ŝia edzo (Alan Rickman) estas malfidela al ŝi kun sia sekretariino (Heike Makatsch), du anstataŭantoj de pornaktoroj (Martin Freeman kaj Joanna Page) havas tre specialan rilaton. Dum novedzigito (Keira Knightley) bezonas la helpon de amiko (Andrew Lincoln), vidva duonpatro (Liam Neeson) decidas helpi sian 11-jaran vicfilon Sam (Thomas Brodie-Sangster) enamigi popularan knabinon Johanna (Olivia Olson). Samtempe, ekzekutivo (Laura Linney) decidas fari la unuan paŝon kun alia kunlaboranto, kun kiu ŝi enamiĝis delonge (Rodrigo Santoro), maljuna rokkantisto (Bill Nighy) preparas sian finan revenon en tre stranga maniero kaj juna brito (Kris Marshall) decidas vojaĝi al Usono por renkonti kiel eble plej multaj virinoj.

## Rolularo 
## Monrezultoj 
La produktado de Working Title Films per buĝeto de $40-45 milionoj, estis eldonita de Universal Pictures. Ĝi enspezis $62,7 milionojn da dolaroj en Britio, $14 milionoj da dolaroj en Aŭstralio kaj $59,5 milionojn da dolaroj en Usono kaj Kanado. Ĝi prenis tutmondan suman nombron de $246,2 milionoj da dolaroj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Filmoj aperintaj en 2003
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Portugallingvaj filmoj
Kategorio:Kristnaskaj filmoj
Kategorio:Britaj romancaj filmoj
Kategorio:Usonaj romantikaj komediaj filmoj
Kategorio:Londono en filmoj
Gábor Albert (aktoro)

**Gábor Albert,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Albert Gábor** estas hungara aktoro, voĉoaktoro.

Gábor Albert naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Gábor Albert finis la lernadon en aktora studio de Nacia Teatro (Budapeŝto) en 1983. Li komencis sian aktoran karieron en Teatro de Kecskemét. Inter 1986-1988 kaj 1991-1993 li estis aktoro en Nacia Teatro (Szeged), inter 1993-1995 en Nacia Teatro (Pécs). En la sekvaj jaroj li ne apartenis al teatro, sed kiel gasto, li ricevis rolojn en pluraj teatroj province kaj ĉefurbe. Lia voĉo ofte estis aŭdebla en eksterlandaj filmoj, pli malofte li estis videbla en filmoj.

## Liaj teatraj roloj (elekto) 
* William Shakespeare: Hamleto - 2-a tombofosisto
* Eugène Scribe: *Egy pohár víz* - franca diplomato
* Georges Feydeau: *A hülyéje* - Crépin Vatelin
* Mihály Vörösmarty: *Csongor és Tünde* - vira titolrolo
* Károly Nóti: *Nyitott ablak* - Sramek
* István Csukás: *Ágacska* - pentristo

## Liaj filmaj roloj (elekto) 
* *Szomszédok* (televizia serio, pluraj epizodoj, 1989-1999)
* *Rózsaszín sorozat* (televizia serio, pluraj epizodoj, 1991)
* *Szabadság, szerelem* (televizia filmo, 2006) - anoncisto
* *Las aventuras del capitán Alatriste* (televizia serio, 2015)

## Voĉoaktoraj roloj 
Li estis hungara voĉo ekzemple de Francesco Scali, Allen Covert, Joe Bostick, Lo Ming.

## Fontoj 
* https://port.hu/adatlap/szemely/albert-gabor/person-144625
* hungaraj datenoj kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Litice (Blíževedly)

**Litice** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Blíževedly. Ĝi troviĝas proksimume 3&nbsp;km oriente de Blíževedly, sub dominanta monto Vlhošť. Estas ĉi tie registritaj 34 adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

**Litice** estas ankaŭ nomo de katastra teritorio kun areo 4,25&nbsp;km². Ĝi estas konsisto de teritorio PPR Kokořínsko. Sur la katastro estas Velký kaj Malý Vlhošť, domaro Vlhošť kaj naturrezervejo Vlhošť.

## Protektitaj areoj 
Sur la katastro de municipoj Litice, Heřmánky kaj Hvězda estas proklamita ekde la jaro 1998 naturrezervejo Vlhošť. Apud ŝoseo kuniganta Litice kun vilaĝeto Hvězda estas naturmemorindaĵo Pod Hvězdou.

## Loĝantaro
## Pluaj fotoj 

Litice čp. 44.JPG|Litice
Pension Ráj - panoramio.jpg|Pensiono Ráj
Litice 1.jpg|Litice
Litice 2.jpg|Litice ĉirkaŭita de cerealaj kampoj

Kategorio:Blíževedly
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Česká Lípa
Kategorio:Setlejoj en Doksa montetaro
Kategorio:Setlejoj en PPR Kokořínsko – Regiono de Mácha
Litice

Nomon **Litice** havas pluraj lokoj:
* Plzeň 6-Litice, urba parto de urbo Plzeň en distrikto Plzeň-urbo
* Litice (Plzeň), parto de la urba parto Plzeň 3 en distrikto Plzeň-urbo, sed alie konsisto de Litice
* Litice (Blíževedly), parto de municipo Blíževedly en distrikto Česká Lípa
* Litice nad Orlicí, parto de municipo Záchlumí en distrikto Ústí nad Orlicí
* Litice (burgo), burgo super la vilaĝo Litice nad Orlicí
* Litice (burgo ĉe Plzeň), ruino de burgo en municipo Litice ĉe Plzeň

## Rilataj artikoloj 
* Lititz – usona urbo, nomita laŭ la burgo Litice
* Hradní kopec Litice – naturmemorindaĵo en distrikto Ústí nad Orlicí
* Bubnové z Litic – ĉeĥa nobela familio
Skalka (Blíževedly)

**Skalka** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Blíževedly. Ĝi troviĝas proksimume 2,5&nbsp;km sude de Blíževedly. Estas ĉi tie registritaj 30 adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

Skalka situas en katastra teritorio **Skalka u Blíževedel** kun areo 2,36&nbsp;km² tute sur la okcidenta rando de vlhošťa parto de PPR Kokořínsko-Regiono de Mácha. Tiu ĉi katastra teritorio estas samtempe konsisto de zono de speciala konservado Roverské skály.

La vilaĝeto estis antaŭe signifa lupola municipo, dokumentita jam en la jaro 1544. Estas ĉi tie konservita vico da konstruaĵoj, memoridaĵoj de popola arkitekturo.

## Turismo 
Skalka prezentas elirpunkton de turismaj vojoj al Ansera vojo kun naturmemorindaĵo Ansero. La plej proksima trajna haltejo estas 3&nbsp;km malproksime en fino de Blíževedly sur fervojlinio 087 el Česká Lípa ĝis Lovosice.

## Loĝantaro
## Pluaj fotoj 

Skalka 1.jpg|Skalka
Skalka čp. 2.JPG|Skalka
Skalka čp. 7.JPG|Skalka

Kategorio:Blíževedly
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Česká Lípa
Kategorio:Setlejoj en Doksa montetaro
Kategorio:Setlejoj en PPR Kokořínsko – Regiono de Mácha
Hvězda (Blíževedly)

**Hvězda** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Blíževedly. Ĝi troviĝas proksimume 3&nbsp;km oriente de Blíževedly. Estas ĉi tie registritaj 24 adresoj. En la jaro  ĉi tie daŭre vivis .

Hvězda situas en katastra teritorio **Hvězda pod Vlhoštěm** kun areo 5,43&nbsp;km² preskaŭ sur la montopiedo de Vlhošť. Tiu ĉi katastra teritorio estas samtempe konsisto de zono de speciala konservado Roverské skály.

## Historio 
La vilaĝeton fondis episkopo el Litoměřice, grafo el Šternberk. De komence ĝi nomiĝis *Sterndorf*.

## Loĝantaro
## Lokaj interesaĵoj 
En la vilaĝo estas tuta vico da konstruaĵoj kun arkadaj galerioj, trabfakaj garbejoj, montraĵoj de popola arkitekturo. Proksime, en valo sub la vilaĝo en najbareco de naturmemorindaĵo Pod Hvězdou, estas etaj restaĵoj de burgeto el la 13-a jarcento. La rokoj sub la vilaĝo estas trateksitaj de kvanto eĉ reciprokekunigitaj forlasitaj keloj.

## Naturmemorindaĵoj 
Sur la katastro de la municipo proksimume 500 metroj malproksime estas naturmemorindaĵo, malsekejo Pod Hvězdou. Plua naturmemorindaĵo ĉe la vilaĝo estas Stříbrný vrch. Sur la katastro de municipoj Litice, Heřmánky kaj Hvězda estas ekde la jaro 1998 proklamita naturmemorindaĵo Vlhošť.

## Pluaj fotoj 

Sklepy pod Hvězdou.jpg|Rokaj keloj sub Hvězda
Hvězda plácek.jpg|Hvězda
Hvězda B.JPG|Domo en Hvězda

Kategorio:Blíževedly
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Česká Lípa
Kategorio:Setlejoj en Doksa montetaro
Kategorio:Setlejoj en PPR Kokořínsko – Regiono de Mácha
Hvězda

**Hvězda** povas esti:

* Hvězda (Blíževedly) – vilaĝo de municipo Blíževedly en&nbsp;distrikto Česká Lípa
** Burgo ĉe Hvězda – ruino de burgeto de nekonata loko nomita laŭ la proksima vilaĝo Hvězda
* Hvězda (Hřibojedy) – vilaĝo de municipo Hřibojedy en&nbsp;distrikto Trutnov
* Hvězda (Malíkovice) – vilaĝo de municipo Malíkovice en&nbsp;distrikto Kladno
* Hvězda u Chudenína – katastra teritorio kaj domaro de antaŭa municipo Fleky en distrikto Klatovy
Grimbosq (stacidomo)

**Grimbosq** estas fermita franca stacidomo sur linio  - , situanta en  Grimbosq, en departemento Calvados, regiono Normandio.

Ĝi estis malfermita en 1873 fare de "Compagnie des chemins de fer de l'Ouest". 

Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).

Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK)  de linio Caen - Cerisy-Belle-Étoile (412000).

## Vidu ankaŭ 
* Grimbosq

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Stacidomoj de Francio
Kategorio:Stacidomoj en Normandio
Kategorio:Fervojaj stacioj en Calvados
Kategorio:Grimbosq
(130609) 2000 SE19

**(130609) 2000 SE19** estas malgranda, malhela asteroido de la ekstera asteroida zono, ano de la Hilda grupo, tie estas en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 23-an de septembro 2000 en la kadro de la astronomia kampanjo LINEAR (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Hilda grupo
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Ralsko (Ralska montetaro)

**Ralsko** (germane: *Rollberg*) estas la plej alta monto de Bohemia tabulo. Ĝi situas en&nbsp;distrikto Česká Lípa, en Regiono Liberec, proksimume kvar kilometroj nordoriente de urbo Mimoň en katastraj teritorioj Svébořice, Noviny pod Ralskem kaj Vranov.

La deklivoj kaj la supraĵa parto de la monto estas protektitaj kiel naturrezervejo Ralsko proklamita por protekti la geomorfologiajn formaciojn kaj al ili ligitaj kreskaĵaj biocenozoj. Sur la montopinto situas ruino de burgo Ralsko, el kiu estas ronda belvidejo.

## Aliro 
Al la montopinto kondukas ruĝe  markita turisma vojo el Mimoň, tra rokoj Vranovské skály al Ralsko, kiu plu daŭrigas sur descendo al nordo al Stráž pod Ralskem. Plej proksimaj trajnaj haltejoj estas en Mimoň aŭ en&nbsp;Pertoltice pod Ralskem sur fervojlinio 086 el&nbsp;Liberec ĝis  Česká Lípa.

## Pluaj fotoj 

Ralsko Vit.JPG|Vido al Ralsko de Noviny pod Ralskem
Kopec s hradem Ralsko.JPG|La montopinto kun la ruino de burgo
PR Ralsko - skála u vyhlídky pod hradem.jpg|Vulkana roko ĉe belvidejo sub la burgo
PR Ralsko - sute na uboci1.jpg|Rokeroj sur la deklivo
Ralsko vyhled.jpg|Belvidejo el Ralsko al sudo
Zřícenina hradu Ralsko na podzim 2017.jpg|Burgo Ralsko

Kategorio:Montoj en Zakupa montetaro
Kategorio:Montoj en distrikto Česká Lípa
Kategorio:Noviny pod Ralskem
Kategorio:Ralsko
Kategorio:Mimoň
Kategorio:Geoparko Ralsko
Kategorio:Montoj kun alteco inter 0 kaj 999 m
Ernő Andai

**Ernő Andai,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Andai Ernő** estis hungara aktoro, reĝisoro, verkisto, tradukisto. Lia origina familia nomo estis *Axelrad*.

Ernő Axelrad naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ernő Andai devenis el juda familio. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo, poste li studvojaĝis eksterlande. Li akiris diplomon en Reĝa Teatra Akademio en 1921, sed li studis ankaŭ en Reĝa Universitato de Budapeŝto. Inter 1921–1924 li estis aktoro kaj reĝisoro en *Teatro Vár*, en la teatra jaro de 1924 en Teatro Magyar, en 1927 en Nova Teatro (Budapeŝto). En tiu periodo li ankaŭ verkis kaj tradukis. Dum la 2-a mondmilito li devis esti en silento pro la kontraŭjudaj leĝoj. Dum la socialismo li same ne ricevis eblecojn, tial li estis simpla ŝtata oficisto. Li ricevis solan premion en 1926. Lia edzino neniam naskis.

## Liaj teatraj roloj (elekto) 
* Henrik Ibsen: *Nora* - Rank
* József Katona: *Bánk bán* - Tiborc
* Johann Wolfgang von Goethe: *Faust* - Mephisto

## Liaj filmaj roloj (elekto) 
* Imre Földes (verkisto): *Terike*
* Attila Orbók: *Fiacskám*
* Erzsi G. Láng: *Egy szavába kerül*

## Elektitaj teatraĵoj 
* *Hazudj édes* (komedio, Teatrejo Belvárosi, 1929)
* *Aranyfüst* (Teatrejo Belvárosi, 1932)
* *Áruház* (Nacia Teatro (Budapeŝto), 1936)
* *Harang és kalapács* (Nacia Teatro, 1938)

## Elektitaj romanoj 
* *Az arckép* (novelaro, 1922)
* *Soha ilyen tavaszt!* (romano, 1927)
* *Színinövendékek* (romano, 1936)
* *Névtelen feljelentő* (romaneto, 1948)

## Elektitaj tradukaĵoj 
* Jakob Wassermann: *A Maurizius-ügy* (1928, kuntradukisto)
* Kurban Said: *…és Mohamed az ő prófétája* (1939)
* Josef Maria Frank: *Elhibáztam az életemet!* (1943)
* Jack London: *A vérszövetség* (1948)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio 

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Stokholma Konvencio

La **Stokholma Konvencio pri Persistaj Organaj Poluaĵoj** () estas internacia primedia traktato, subskribita en 2001 kaj ekvalidigita ekde Majo 2004, kiu celas forigi aŭ malpliigi la produktadon kaj uzadon de Persistaj organaj poluaĵoj (POP-oj).

En Septembro 2025, estas 186 partioj en la Konvencio (183 ŝtatoj kaj la Eŭropa Unio). Rimarkindaj ne-ratifantaj ŝtatoj estas Usono, Israelo, Malajzio kaj Italio.

La Stokholma Konvencio estis adoptita en la juro de la EU per la Regulo (EC) No 850/2004. En 2019, tiu lasta estis anstataŭita de Regulo (EU) 2019/1021.

Ŝlosilaj elementoj de la Konvencio estas la postulo ke disvolvigitaj landoj havigu novajn kaj aldonajn financajn rimedojn kaj decidojn por nuligi la produktadon kaj uzadon de intence produktitaj POP-oj, forigi intence produktitajn POP-ojn kiam eblas, kaj administri kaj disponi pri la rubo de POP-oj en mediprotekta maniero.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Stockholm Convention Secretariat
* Teksto de la Konvencio
* Ratifoj
* *Earth Negotiation Bulletin*, kunsidoj de la Stokholma Konvencio
* Enkonduko al la Stokholma Konvencio 

Kategorio:Traktatoj pri mediprotektado
Kategorio:Kemia sekureco
Kategorio:Insekticidoj
Kategorio:2001
Kategorio:2004
Kategorio:Rubmastrumado
(130648) 2000 SW76

**(130648) 2000 SW76** estas troja asteroido de Jupitero malkovrita la 24-an de septembro 2000 en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la observatorio de la Laboratorio Lincoln en Socorro (Nov-Meksiko, Usono).

Ĝi estas ano de la tiel nomata «Troja Tendaro», tio signifas, ke ĝi orbitas ĉe la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Walter Reed

Majoro **Walter REED** (13a de Septembro, 1851 – 22a de Novembro, 1902), estis usonarmea kuracisto kiu en 1901, estris la teamon kiu konfirmis la teorion de la kuba doktoro Carlos Finlay ke la flava febro estas transigita de partikulara specio de moskito, pli ol per rekta kontakto. Tiu trovo pelis al la novaj fakoj de epidemiologio kaj biomedicino, kaj ebligis la pluigon kaj finkompletigon de la vorko de la Panama Kanalo (1904–1914) fare de Unsoio. Reed fakte sekvis la laboron startigitan de Carlos Finlay kaj direktoritan de George Miller Sternberg, kiu estis nomita la "unua usona bakteriologo".

## Esplorado 
[eta|maldekstre|150ra|***Walter Reed***[Poŝtmarko de Usono de 1940.]]
La elrompo de Reed pri la esplorado pri flava febro estas amplekse konsiderata mejloŝtono en biomedicino, kio malfermis novajn rigardojn por esplorado kaj humanitarismo. Lia laboro estas konsiderata etendo de la laboro de Carlos J. Finlay, farita dum la 1870-aj jaroj en Kubo (tia m ankoraŭ hispana kolonio), kio finfine elstariĝis en 1900. Finlay estis la unua kiu teoriigis, en 1881, ke moskito estas portanto, nuntempe konata kiel vektoro de malsano, de la organismo kiu kaŭzas la flavan febron: moskito kiu pikas viktimon de la malsano kaj poste pikas kaj tial infektas sanan personon. Li prezentis tiun teorion en la Internacia Sanitara Konferenco de 1881, kie ĝi estis bone riceevita. Unu jaron poste Finlay identigis moskiton de la genro *Aedes* kiel la organismo transportanta la flavan febron. Lia teorio estis sekvita por rekomendoj por kontroli la moskitan populacion kiel vojo kontroli la etendon de la malsano. Tiu malkovro helpis William C. Gorgas malpliigi la efikojn de moskito-transportataj malsanoj en Panamo dum la usona kampanjo, el 1903 antaŭen, por konstrui la Panaman Kanalon. Antaŭ tio, ĉirkaŭ 10% de la laboristaro estis mortinta ĉiujare pro malario kaj flava febro.

En 1912, Reed postmorte ricevis tion kio poste estos konata kiel la Medalo Walter Reed kiel agnosko de lia laboro por batali la flavan febron.

## Bibliografio 
* Bean, William B., Walter Reed: A Biography, Charlottesville: University Press of Virginia, 1982.
* Bean, William B., "Walter Reed and Yellow Fever", JAMA 250.5 (August 5, 1983): 659–62.
* Pierce J.R., (2005). Yellow Jack: How Yellow Fever Ravaged America and Walter Reed Discovered its Deadly Secrets. John Wiley and Sons. ISBN 0-471-47261-1
* de Kruif, Paul (1926). "ch. XI Walter Reed: In the Interest of Science – and for Humanity!". Microbe Hunters. Blue Ribbon Books. New York: Harcourt Brace & Company Inc. pp. 311–333. Alirita la 30an de Majo, 2021.

## Eksteraj ligiloj 
* Video: Reed Medical Pioneers Biography on Health.mil&nbsp;– The Military Health System provides a look at the life and work of Walter Reed.
* WRAMC retejo Reed History
* WRAIR retejo Reed History
* University of Virginia, Philip S. Hench&nbsp;– Walter Reed Yellow Fever Collection: Walter Reed Biografio
* University of Virginia, Yellow Fever and the Reed Commission: The Walter Reed Commission
* University of Virginia, Walter Reed Typhoid Fever, 1897–1911

Kategorio:Usonaj kuracistoj
Kategorio:Usonaj militistoj
Kategorio:Usonaj entomologoj
Hory

Nomon **Hory** rilatas al pluraj setlejoj:

* Hory (distrikto Karlovy Vary), municipo en distrikto Karlovy Vary
* Hory (Horní Planá), parto de municipo Horní Planá en distrikto Český Krumlov
* Hory (Votice), parto de urbo Votice en distrikto Benešov
* Hory (Oloví), parto de municipo Oloví en distrikto Sokolov
* Hory (Předín), parto de municipo Předín en distrikto Třebíč
* Hory (Česká Třebová), parto de urbo Česká Třebová, eksa banloko

aŭ aperi en nomo de la setlejo:
* Kašperské Hory, municipo en distrikto Klatovy
* Nalžovské Hory, municipo en distrikto Klatovy
* Ratibořské Hory, municipo en distrikto Tábor
* Smilovy Hory, municipo en distrikto Tábor
* Stříbrné Hory, municipo en distrikto Havlíčkův Brod
* Zlaté Hory, municipo en distrikto Jeseník
* Újezd u Černé Hory, municipo en distrikto Blansko

* Březové Hory, parto de urbo Příbram en distrikto Příbram
* Brťov u Černé Hory, parto de municipo Brťov-Jeneč en distrikto Blansko
* Hory Matky Boží, parto de municipo Velhartice en distrikto Klatovy
* Kozí Hory, parto de urbo Nový Knín en distrikto Příbram
* Libějovické Svobodné Hory, parto de municipo Stožice en distrikto Strakonice
* Mariánské Hory, parto de urbo Ostrava en distrikto Ostrava-urbo
* Mariánské Hory kaj Hulváky, parto de urbo Ostrava en distrikto Ostrava-urbo
* Michalovy Hory, parto de municipo Chodová Planá en distrikto Tachov
* Staré Hory, parto de urbo Jihlava en distrikto Jihlava
* Stříbrné Hory (Horní Město), parto de municipo Horní Město en distrikto Bruntál
* Stříbrné Hory (Nalžovské Hory), parto de municipo Nalžovské Hory en distrikto Klatovy
* Vlčí Hory, parto de municipo Staré Bříště en distrikto Pelhřimov
* Vodňanské Svobodné Hory, parto de urbo Vodňany en distrikto Strakonice
* Bavorovské Svobodné Hory, parto de urbo Bavorov en distrikto Strakonice
William C. Gorgas

**William Crawford GORGAS** (3a de Oktobro, 1854 – 3a de Julio, 1920) estis usonarmea kuracisto kaj 22a San-Generalo de la usona armeo dum la Unua Mondmilito (1914–1918). Li estas plej bone konata pro sia laboro en Florido, Havano kaj en la Panama Kanalo luktante kontraŭ la disvastigon de la flava febro kaj de la malario kontrolante la moskitojn kiuj transigas tiujn malsanojn. Tiame, lia strategio estis ricevita per konsiderinda skeptikismo kaj eĉ opozicio al la higienaj reguloj. Tamen, la reguloj kiujn li metis en praktiko kiel estro de la Sanitara Komisiono de la Panama Kanalzono savis la vivon de miloj de personoj kaj kontribuis al la sukceso de la kanalkonstruado.

[eta|maldekstre|200ra|Maj. Gen. William C. Gorgas, honorita per [poŝtmarko de la Zono de la Kanalo de Panamo.]]
Li estis georgisto kaj argumentis, ke la adoptado de la popular 'Sola Imposto' defendita de Henry George estus vojo por havigi sanitarajn vivkondiĉojn, speciale por malriĉuloj.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Ashburn, P.M., History of the Medical Department of the U.S. Army, 1929.
* Gibson, John M., Physician to the World: The Life of General William C. Gorgas, Durham, North Carolina: Duke University Press, 1950.
* Gorgas, Marie kaj Burton J. Hendrick, William Crawford Gorgas: His Life and Work, New York: Doubleday, 1924.
* Phalen, James M., "Chiefs of the Medical Department, U.S. Army 1775–1940, Biographical Sketches," Army Medical Bulletin, No. 52, April 1940, pp.&nbsp;88–93.
* Wilson, Owen (Julio 1908). "The Conquest Of The Tropics: How Col. Gorgas's Sanitary Work At Panam Has Proved The Possibility of Beautiful Tropical Residence". The World's Work: A History of Our Time. XVI: 10432–10445. Alirita la 30an de Majo 2021.
* Endorsements, Resolutions and other Data in Behalf of the Nomination of Dr. William Crawford Gorgas for Election to the New York Hall of Fame for Great Americans, 2 vol., Birmingham: Gorgas Hall of Fame Committee, 1950.

Kategorio:Usonaj kuracistoj
Kategorio:Usonaj militistoj
Kategorio:Usonaj generaloj
Artemisia annua

***Artemisia annua***, **unujara artemizio** aŭ **dolĉa artemizio**, konata ankaŭ kiel *dolĉa vermoherbo*, *sweet annie*, *sweet sagewort*, *annual mugwort* aŭ *unujara vermoherbo* (), estas ofta tipo de artemizio indiĝena de moderklimata Azio, sed naturigita en multaj landoj samkiel en disaj partoj de Nordameriko.
eta|maldekstre|250px|*Artemisia annua*

Ekstrakto de *A. annua*, nome artemisinino, estas medikamento uzata por trakti malarion. Malkovro de artemisinino kaj de ties kontraŭmalariaj proprecoj fare de la ĉina sciencisto Tu Youyou kondukis lin al la ricevo en 2011 de la Lasker-Premio kaj en 2015 de la Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino.

Temas pri unujara planto. Ties tigo estas rigida, bruneca aŭ violbruneca. La planto mem estas senhara kaj nature kreskas de 30 ĝis 100&nbsp;cm alte, kvankam kultivata povas atingi alton de 200&nbsp;cm. La folioj de *A. annua* havas longon de 3–5&nbsp;cm kaj estas dividitaj de profundaj tranĉoj en du aŭ tri malgrandaj folietoj. La intensa aroma odoro de la folioj estas karakteriza.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Malario

## Eksteraj ligiloj 
* Distribuo de artemisinino en *Artemisia annua*
* Project to improve artemesinin yield ĉe la  University of York
* Pri *Artemisia annua* el Purdue University

Kategorio:Kontraŭmalariaj kuraciloj
Kategorio:Asteracoj
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Plantoj de Azio
Patrick Manson

Sir **Patrick MANSON** MRS (3a de Oktobro 1844 – 9a de Aprilo 1922) estis skota kuracisto kiu faris gravajn malkovrojn en parazitologio, kaj estis fondinto en la fako de tropika medicino. Li gradiĝis el la Universitato de Aberdeen per gradoj en kirurgio, medicino kaj juro. Lia medicina kariero estis disvolvigita en Tajvano, Ĉinio, Hongkongo, kaj Londono. Li malkovris, ke la filariazo en homoj estas transpasata de moskitoj. Tio estis la fondo de la moderna tropika medicino, kaj li estis rekonita per la epiteto "Patro de Tropika Medicino". Lia malkovro rekte rezultis en la moskit-malaria teorio, kio iĝis la fondo de la malariologio. Finfine li iĝis la unua Prezidanto de la Reĝa Societo de Tropika Medicino kaj Higieno. Li fondis la Hongkongan Altlernejon de Medicino por Ĉinoj (poste absorbita en la Universitato de Hongkongo) kaj la Londonan Altlernejon de Higieno kaj Tropika Medicino.

eta|maldekstre|Manson instrue en la Malsanulejo de la maristoj de Albert Dock, 1901|250 px
Manson suferis pro podagro dum sia servo en Ĉinio. Tiu ripetita malsano malboniĝis laŭ la aĝo. Li mortis en 1922.

## Verkoj 
* Manson's Tropical Diseases: a Manual of the Diseases of Warm Climates (1898); 7a eldono. Cassell. 1921.
* Lectures on Tropical Diseases (1905);
* Diet in the Diseases of Hot Climates (1908), kun Charles Wilberforce Daniels (1862–1927).

## Notoj 
Kategorio:Britaj kuracistoj
Kategorio:Malario
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Luterana preĝejo (Budaörs)

La **luterana preĝejo** estas religia konstruaĵo en urbo Budaörs (Hungario).

## Historio 
Preskaŭ ĝis la 21-a jarcento la luteranoj apartenis al Budafok, sed la diservoj okazis loke en la kalvinana preĝdomo. En 1998 estis fondita luterana grupo kaj en la sekva jaro diservo okazis jam en la pli granda preĝejo Johano Nepomuka (Budaörs). En 2001 oni aĉetis areon, kie post 2 jaroj luterana kirko estis konstruita. La orgeno estis farita en 2006.

## Konstruaĵo 
La konstruaĵo situas sola laŭ trotuaro de la ĉefstrato. La fasado estas malsimetria, la kvadrata turo maldekstre altiĝas kaj iomete reliefas. La turopinto estas piramida. Meze la enireja parto iomete malreliefas. Ekstre ĉiuj muroj estas kovritaj per ruĝaj brikoj.

## Fontoj 
* hungare kun fotoj 
* hungare kun fotoj
* https://www.facebook.com/BudaorsiEvangelikus

Budaors
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Budaörs
Uzanto (komputiko)

[eta|En [komputila programo aŭ retejo, uzanto estas ofte reprezentata per abstrakta ikono de persono.]]
**Uzanto** estas persono aŭ programo, kiu uzas komputilan sistemon aŭ servon.

Uzanto kutime havas konton kaj estas identigita per **uzantonomo**, ankaŭ konata kiel **salutnomo**.

Ĝi estas signoĉeno, ekzemple vorto, uzata por eniri komputilan programon aŭ sistemon, plej ofte kune kun ĝusta pasvorto. Nomoj tradicie enhavas literojn, sed uzantonomoj ofte povas enhavi aliajn signojn kiel ciferojn. Kelkaj sistemoj permesas uzadon ankaŭ sen tio, ke uzanto pruvu sian identecon. En tiaj sistemoj, se la uzanto ne havas uzantonomon, la uzanto povas eventuale krei novan konton aŭ uzi la sistemon kiel anonima gasto.

La uzantoj, kiuj havas plenan aliron al ĉiuj funkcioj de la programo aŭ sistemo, nomiĝas administrantoj aŭ sistemestroj.

## Referencoj 
Kategorio:Komputiko
Tekla Essigman

**Tekla ESSIGMAN** (mortis la 8-an de septembro 1942) estis pola esperantistino kaj aktivulino. Ŝi estis edzino de Stanisław Essigman kaj verkis artikolojn por lia agentejo – Esperanto Press. Ŝi kaj ŝia edzo mortigis sin per kalia cianido, dum Granda Kampanjo, la 8-an de septembro 1942.

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 8-an de septembro
Kategorio:Sinmortigintaj esperantistoj
Kategorio:Polaj esperantistoj
Condé-sur-Noireau (stacidomo)

**Condé-sur-Noireau** estas fermita franca stacidomo sur linio  - , situanta en  Condé-sur-Noireau, en departemento Calvados, regiono Normandio.

Ĝi estis malfermita en 1868 fare de "Compagnie des chemins de fer de l'Ouest".

Temas pri stacidomo de Société nationale des chemins de fer français (SNCF).

Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK)  de linio Caen - Cerisy-Belle-Étoile (412000).

## Vidu ankaŭ 
* Condé-sur-Noireau
* Condé-en-Normandie

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Stacidomoj de Francio
Kategorio:Stacidomoj en Normandio
Kategorio:Fervojaj stacioj en Calvados
Kategorio:Condé-en-Normandie
Henryk Zimoń

**Henryk Wincenty ZIMOŃ** (naskiĝis la  en Wodzisław Śląski - 16-an de junio 2022) estis religiosciencisto, etnologo, misiisto de la Dia Vorto, profesoro de Katolika Universitato de Lublin, lekciisto en Misia Animzorga Seminario de la Pastroj de la Dia Vorto en Pieniężno kaj Nysa.

Li gvidis etnologiajn kaj religiosciencajn esplorojn en Tanzanio (1968) kaj Ganao (1984–85 kaj 1990–91).

En la jaroj 1999–2000 estis akademia instruisto en Teologia Fakultato de la Universitato Varmio-Mazurio. 

## Elektitaj publikaĵoj
* *Działalność Instytutu Anthropos w dziedzinie lingwistyki, etnologii i religioznawstwa* (Agado de la Instituto Athropos pri lingvistiko, etnologio kaj religioscienco) (1980)
* *Teoria Wilhelma Schmidta i jej krytyka w wiedeńskiej szkole etnologicznej* (Teorio de Wilhem Schmidt kaj ties kritiko en la Viena Etnologia Skolo) (1989)
* *Monoteizm pierwotny* (Primara monoteismo) (1989, korektita eldono  2001)
* *Afrykańskie rytuały na przykładzie ludu Konkomba* (Afrikaj ritoj ekzemple de konkombaoj) (1992)

## Vidu ankaŭ
* Marian Żelazek

## Eksteraj ligiloj
* Życiorys i działalność naukowa Księdza Profesora Henryka Zimonia SVD Vivo kaj scienca agado de Pastro Profesoro Henryk Zimoń SVD
* Bibliografia publikacji ks. prof. H. Zimonia, SVD Bibliografio de la publikaĵoj de pastro profesoro H. Zimoń, SVD

## Fonto
* Pollingva Vikipedio

Kategorio:Polaj romkatolikaj teologoj
Kategorio:Polaj afrikistoj
Kategorio:Polaj etnografoj
Kategorio:Polaj pastroj
Kasbaho de Alĝero

La **Kasbaho** (:, *qaṣba*, kio signifas citadelon) estas la citadelo de Alĝero en Alĝerio kaj la malnova urbocentro ĉirkaŭ ĝi. En 1992, la Organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj por Edukado, Scienco kaj Kulturo (Unesko) proklamis la *Kasbahon de Alĝero* Monda Kulturheredaĵo, ĉar "Tie estas la restaĵoj de la citadelo, malnovaj moskeoj kaj Otoman-stilaj palacoj, ankaŭ la restaĵoj de tradicia urba strukturo kiu rilatas al profunda sento de komunumo".

## Historio 
La Kasbaho de Alĝero estis fondita sur la restaĵoj de la antikva urbo Icosium en la 10-a jarcento. Ĝi estis urbo konstruita sur monteto, apud la maro, disigita en "Alta urbo" kaj "Malalta urbo". Tie estas konstruaĵoj kaj moskeoj kiuj datiĝas de la 17-a jarcento, kiel: la Moskeo Keĉaŭa (konstruita en 1794 de la Dejo Baba Hassan) kun du minaretoj; la Moskeo Ĵama'a al-Ĵedid (konstruita en 1660, dum la Otomana regado) kun granda kupolo kaj aliaj kvar malgrandaj kupoloj; la Moskeo Ĵamaa el Kebir (signife la plej granda, sed ankaŭ la plej antikva), konstruita en 1097 de la almoravida reganto Jusuf ibn Taŝfin; kaj la Moskeo Ali Biĉin (konstruita en 1623). La Kasbaho ankaŭ enhavas plurajn palacojn kiel: Palaco Dar Aziza, Palaco Dar Mustafa Paŝa, Palaco de la Dejo kaj Palaco Dar Hassan Paŝa kiu estis konstruita en 1791 por la Paŝao, kiu vivis tie dum ok jaroj.

Antaŭ la franca regado, la Kasbaho enhavis ĉirkaŭ 13 Jama Masjidoj (kongregaciajn moskeojn), 109 moskeojn, 32 maŭzoleojn kaj 12 "Zaŭijoj", entute 166 religie rilatajn konstruaĵojn. Tamen, la plimulto de tiuj religiaj konstruaĵoj estis detruitaj dum la okupo. En 1862, estis nur naŭ Jama Masjidoj, 19 moskeoj, 15 maŭzoleoj kaj kvin "Zaŭijoj".

La Kasbaho ludis gravan rolon dum la Alĝeria Milito de Sendependeco (1954–1962). La Kasbaho estis centra por la Nacia Liberiga Fronto (NLF), kaj tie okazis bataloj.

## Bildaro

Dosiero:Casbah of Algiers, the heart of the city.jpg|Kasbaho de Alĝero
Dosiero:Ruelle étroite de la Casbah d'Alger, April 2007.jpg|Strato de Kasbaho
Dosiero:House interior casbah algiers.jpg|Domo en Kasbaho
Dosiero:Casbah baths.jpg|Palaco en Kasbaho (Hammam)
Dosiero:Algiers fishing port.jpg|Haveno en Kasbaho

## Referencoj 
 

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Alĝerio
Kategorio:Araba arkitekturo
Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj
Kategorio:Mondaj heredaĵoj de UNESKO
Kategorio:Kashaboj en Alĝerio
Kinkona arboŝelo

eta|Kinkona arboŝelo.
eta|Kinkona arbo.
La **Kinkona arboŝelo**, nomata ankaŭ *jezuita arboŝelo* aŭ *perua arboŝelo*, estas tradicia nomo de la plej fama rimedo, specife por eviti ĉiujn formojn de la malario.

La nomo devenas ĉar temas pri la arboŝelo de kelkaj specioj de la genro *Cinchona*, de la familio Rubiacoj, malkovritaj por la moderna scienco en diversaj okazoj kaj origina de la orientaj regionoj de Andoj en Peruo, priskribitaj kaj enkondukitaj por la unuaj fojoj fare de Jezuitoj misiistoj en Peruo. Aliaj terminoj referencaj al la preparaĵoj kaj al ties fonto estas "Jezuita arbo", "Jezuita polvo" kaj "Pulvis Patrum" (polvo de la pastroj). Estas natura heredo kaj nacia simbolo de Peruo, kaj aperas stiligita en la supra maldekstra kvarono de la Blazono de Peruo.

Antaŭe, la arboŝelo, preparita laŭ diferencaj formuloj, estus uzita kiel psikotropo, sed en la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcentoj, la natura rikoltado de enormaj kvantoj konstituis la bazon de la produktado de alkaloidoj de kinino. Tiu produktado okazis ĉefe en Germanio, kaj la nederlandaj kaj anglaj plantejoj de *Cinchona officinalis* en Javo, Cejlano kaj Barato estis la ĉefaj fontoj kiuj havigis la krudmaterialon. La aktiva bazo, nome la kinino, estas aktuale sintetigita kemie. La termino "kinino" devenas el "ghina" aŭ "kina-kina", la nomo kiun la peruaj indiĝenoj uzis por la arboŝelo, kio signifas "medikamento de medikamentoj" aŭ "arboŝelo de arboŝeloj".

La Kinkona arboŝelo ludis gravan rolon por la farmacio, botaniko, medicino, komerco kaj tropika agrikulturo. Ĉirkaŭ 1650, la kuracisto Sebastiano Bado deklaris: "tiu arboŝelo estis pli valora por la homaro ol la tuta oro kaj arĝento kiun la hispanoj elprenis el Peruo."

## Bibliografio 
* 
* 
* 

Kategorio:Malario
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Kontraŭmalariaj kuraciloj
Kategorio:Peruo
Apikoplasto

**Apikoplasto** estas derivita ne-fotosinteza plastido trovebla en plej el la Apikompleksoj, kiel *Toxoplasma gondii*, *Plasmodium falciparum* kaj aliaj specioj de *Plasmodium* (parazitoj kiuj kaŭzas malarion), sed ne en aliaj kiel *Cryptosporidium*. Ĝi originiĝis el algoj (estas polemiko ĉu temas pri verdaj aŭ ruĝaj algoj) pere de duaranga endosimbiozo. La apikoplasto estas ĉirkaŭita de kvar membranoj ene de la plej ekstera parto de la endomembrana sistemo. La apikoplasto gastigas gravajn metabolajn vojojn kiel biosintezo de grasaj acidoj, izoprenoida antaŭa sintezo kaj partoj de la hema biosinteza vojo.

## Notoj 
Kategorio:Malario
Kategorio:Organetoj
Sándor Angyal

**Sándor Angyal** [ŝAndor andjal], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Angyal Sándor** estis hungara aktoro, voĉoaktoro, operkantisto, operetkantisto.

Sándor Angyal naskiĝis la  en Fehérgyarmat, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Sándor Angyal estis amatora aktoro ekde 1945. Post 3 jaroj jam li ricevis rolojn en Teatro Csokonai (Debrecen). Li akiris aktoran diplomon en Altlernejon pri Teatro kaj Filmo en 1949, poste li ricevis prozajn kaj muzikajn rolojn en Teatro Csokonai (Debrecen). Inter 1960 kaj 1963 li kantis en Operetoteatro (Budapeŝto), en la teatra jaro 1963 en Teatro Petőfi, poste li revenis al Operetoteatro. En kinejoj lia voĉo ofte estis aŭdebla en eksterlandaj filmoj. Li ricevis solan premion en 1959. Lia edzino naskis filinon.

## Liaj teatraj prozaj roloj (elekto) 
* William Shakespeare:
** Hamleto (1948) - Horatio
** Somermeznokta sonĝo - Lysander
** Makbeto - kolonelo Banquo
** Multa Bruo pri Nenio - Don Pedro
* Molière: Lernejo de virinoj - Horace
* Imre Madách: La tragedio de l' homo
* Ferenc Molnár:
** Játék a kastélyban - Gál
** Liliom - kapitano
* József Katona: Bánk bán - reĝo Andreo la 2-a

## Liaj teatraj kantroloj (elekto) 
* Ferenc Lehár:
** A mosoly országa (opereto) - grafo Pottenstein-Hatfaludy
** A víg özvegy - Zéta Mirkó 
* Viktor Jacobi: Sybill (opereto) - duko Konstantin
* Imre Kálmán: Marica grófnő (opereto) - Török Péter
* Gaetano Donizetti: L’elisir d’amore - ŝarĝento Belcore
* Giacomo Puccini: Tosca - sakristiano
* Giuseppe Verdi: La Traviata - barono Douphol
* George Bernard Shaw - Alan Jay Lerner - Frederick Loewe: My Fair Lady (muzikalo) - kolonelo Pickering
Miklós Hubay - István Vas - György Ránki: *Egy szerelem három éjszakája* (muzikalo) - poeto Károly

## Liaj filmaj roloj (elekto) 
* Zoltán Kodály: Háry János (1962)
* Rendszáma ismeretlen (1963)
* Vízivárosi nyár (1964)

## Voĉoaktoraj roloj (elekto) 
Sándor Angyal estis hungara voĉo de ekzemple Folco Lulli, Erich von Stroheim, Pierre Brasseur, Alberto Sordi, Torin Thatcher, Claudio Gora, David Lodge http://iszdb.hu/?szemely=46748.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Hungaraj operetkantistoj
Kategorio:Hungaraj muzikalkantistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Anni Sinnemäki

**Anni Sinnemäki** (naskiĝinta la  en Helsinko) estas finna politikisto, muzikisto kaj poeto. Ŝia partio estas Verda Ligo. 24.3.1999–13.1.2015 ŝi estis membro de finna parlamento kaj ministro pri laboro 2009–2011. Pli june Sinnemäki estis membro de bando Ultra Bra. Ŝi ankaŭ skribis du poemlibrojn.

Ŝi naskis sia unuan infanon kiam 16-jara, Siiri Sinnemäki.

Kategorio:Finnaj politikistoj
(130687) 2000 SZ131

**(130687) 2000 SZ131** estas malgranda, malhela troja asteroido de Jupitero malkovrita la 24-an de septembro 2000 en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

Ĝi orbitas, kun granda orbita klineco, en la ĉirkaŭaĵo de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero, ĝi estas do ano de la tiel nomata «Troja Tendaro».

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Julius Wagner-Jauregg

**Julius Wagner-Jauregg** (7a de Marto 1857 – 27a de Septembro 1940) estis aŭstria kuracisto, kiu ricevis la Nobel-premion pri fiziologio aŭ medicino en 1927, kaj estis la unua psikiatro kiu atingis tion. Lia Nobel-premio rilatis al "lia malkovro de la terapeŭta valoro de malaria inokulado en la traktado de frenezeco nome "dementia paralytica".

La ĉefa laboro farita de Wagner-Jauregg tra sia tuta vivo rilatis al la traktado de mensa malsano enkondukante febron, alproksimiĝo tiam konata kiel "piroterapio". En 1887 li esploris la efikojn de febraj malsanoj sur psikozo, farante uzadon de erizipelo kaj de tuberkulino (malkovrita en 1890 de Robert Koch). Ĉar tiuj metodoj de traktado ne bone funkciis, li klopodis ed in 1917 la inokuladon de parazitoj de malario, kio montriĝis tre sukcesa en la kazoj de "dementia paralytica", okazigita pro neŭuro-sifiliso, tiam mortiga malsano. Oni observis, ke kelkaj el tiuj kiuj disvolvigis altajn febrojn povis esti kuravitaj el sifiliso. Tial, el 1917 ĝis mezo de la 1940-aj jaroj, malario inokulita per la malplej agresa parazito, nome Plasmodium vivax, estis uzata kiel traktado por triaranga sifiliso ĉar tio produktis longdaŭrajn kaj altajn febrojn (formo de piroterapio). Tio estis konsiderata akceptebla risko ĉar la malario povis poste esti traktita per kinino, kio jam estis disponebla tiam. Tiu malkovro havigis al li la Nobel-premion pri fiziologio aŭ medicino en 1927. Lia ĉefa publikaĵo estis libro titolita *Verhütung und Behandlung der progressiven Paralyse durch Impfmalaria* (Preventado kaj traktado de progresa paralizo per malaria inokulado) en la Memorvolumo *Handbuch der experimentellen Therapie*, (1931). Tiu tekniko estis konata kiel malarioterapio; tamen, ĝi estis danĝera, kaj mortigis ĉirkaŭ 15% el la pacientoj, kaj tial ĝi jam ne estas uzata.

Ĉirkaŭ siaj lastaj tagoj Wagner-Jauregg estis influita de la Hitlera Germana naciismo, kaj iĝis kontraŭsemita kaj simpatianto de Naziismo. Dokumenta pruvaro indikas, ke li apogis la Naziisman partion tuj post la invado de Aŭstrio en 1938 fare de la Nazia Germanio. Tamen, komisiono por sennaziigo en Aŭstrio trovis, ke lia kandidatiĝo por membriĝo en la NSDAP estis malakceptita "...sur bazo de raso", ĉar lia unua edzino Balbine Frumkin estis juda.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Magda Whitrow. *Julius Wagner-Jauregg (1857–1940)*. London: Smith-Gordon, 1993.
* Neugebauer, Wolfgang / Scholz, Kurt / Schwarz, Peter (Eld.), *Julius Wagner-Jauregg im Spannungsfeld politischer Ideen und Interessen - eine Bestandsaufnahme. Beiträge des Workshops vom 6./7. November 2006 im Wiener Rathaus* (Frankfurt am Main u.a., Peter Lang, 2008) (Wiener Vorlesungen: Forschungen, 3).

## Eksteraj ligiloj 
* Julius Wagner-Jauregg inklude Nobel Lecture de 13a de Decembro, 1927 *The Treatment of Dementia Paralytica by Malaria Inoculation*
* Naziisma pasinteco 

Kategorio:Aŭstraj kuracistoj
Kategorio:Aŭstraj psikiatroj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Maria Lohela

**Maria Lohela** (naskiĝis la ) estas finna politikisto. Ŝi estis membro de finna parlamento 20.4.2011–16.4.2019 kaj prezidanto de finna parlamento 29.5.2015–5.2.2018.

Kategorio:Finnaj politikistoj
Plasmodium coatneyi

***Plasmodium coatneyi*** estas parazita specio kiu estas agento de malario en nehomaj primatoj. *P. coatneyi* ekzistas en Sudorienta Azio. La naturaj gastigantoj de tiu specio estas la rezuso (*Macaca mulatta*) kaj la krabema makako (*Macaca fascicularis fascicularis*), sed ne estis pruvaro ke zoonozo de *P. coatneyi* povas okazi tra ties vektoro, nome la ino de moskito *Anopheles*.

Kvankam *P. coatneyi* ne povas esti transigita al homoj, ĝi estas sufiĉe simila al la *Plasmodium falciparum* por garantii laboratorian studon kiel modela specio.

## Referencoj
Kategorio:Parazitoj
Kategorio:Veterinara parazitologio
Kategorio:Medicina parazitologio
Kategorio:Malario
Kategorio:Protozooj
Kategorio:Protistoj
Paula Risikko

**Paula Sinikka Risikko** (naskiĝis la  Ylihärmä) estas finna politikisto. Ŝia partio estas Nacia Koalicio. Ŝi estas membro de finna parlamento 19.3.2003–. Ŝi estis ministro pri trafiko kaj komunumoj 24.6.2014–29.5.2015, ministro pri enteraj aferoj 22.6.2016–5.2.2018 kaj prezidanto de finna parlamento 5.2.2018–16.4.2019.

Kategorio:Finnaj politikistoj
Plasmodium cynomolgi

eta|Imunofluora bildo de *P. cynomolgi* infektanta ĉelojn de makaka hepato. La parazito estas montrata verde. Grandaj bluaj ovaloj estas makakaj ĉelnukleoj. Bluaj punktoj estas ĉirkaŭitaj de verde estas parazitaj nukleoj. La bildo estas proksimume 100 mikrometrojn.
***Plasmodium cynomolgi*** estas apikompleksa parazito kiu infektas moskitojn kaj aziaj Cerkopitekedoj. Tiu specio estis uzata kiel modelo por homa *Plasmodium vivax* ĉar *Plasmodium cynomolgi* kunhavas la saman vivociklon kaj kelkajn gravajn biologiajn trajtojn kun *Plasmodium vivax*.

*P. cynomolgi* ege similas al la homa parazito *P. vivax* tra sia vivociklo. Simile al *P. vivax*, la infekto de *P. cynomolgi* ŝanĝas la membranan strukturon de eritrocitoj, kio okazigas surfacajn perturbojn kiuj aperas kiel rozkoloraj punktoj (nomitaj punktoj de Schüffner) se makulitaj per Giemsa.

## Notoj 
Kategorio:Parazitoj
Kategorio:Veterinara parazitologio
Kategorio:Medicina parazitologio
Kategorio:Malario
Kategorio:Protozooj
Kategorio:Protistoj
Plasmodium berghei

***Plasmodium berghei*** estas specio en la genro *Plasmodium* subgenro *Vinckeia*.

Ĝi estas protozoa parazito kiu okazigas malarion en kelkaj roduloj. Origine, izolata el ratoj de la genro *Thamnomys* en Centra Afriko, *P. berghei* estas unu el kvar specioj de la genro *Plasmodium* kiuj estis priskribitaj en afrikaj musenaj roduloj, dum la aliaj estas *Plasmodium chabaudi*, *Plasmodium vinckei*, kaj *Plasmodium yoelii*. Pro ties kapablo infekti rodulojn kaj relativa facilo por geninĝenierado, *P. berghei* estas populara modela organismo por la studo de homa malario.

Kategorio:Parazitoj
Kategorio:Veterinara parazitologio
Kategorio:Medicina parazitologio
Kategorio:Malario
Kategorio:Protozooj
Kategorio:Protistoj
Plasmodium relictum

***Plasmodium relictum*** estas specio en la genro *Plasmodium*, subgenro *Haemamoeba*.

Ĝi estas parazito, kaj la plej ofta kaŭzo de malario en birdoj.

Kiel ĉiuj specioj de *Plasmodium*, *P. relictum* havas kaj vertebrulajn kaj insektajn gastigantojn. La vertebrulaj gastigantoj de tiu parazito estas birdoj.

Tiu parazito estis por la unua fojo priskribita de Gilruth, Sweet kaj Dodd en 1910.

*P. relictum* estas geografie disvastigita, kaj estas fakte la plej disvastigita malariparazito de birdoj. *P. relictum* infektas ampleksan varion de birdoj inklude speciojn de variaj ordoj. Infektoj en nombraj kaj naturaj kaj eksperimentaj birdoj estis priskribitaj kiel perdrikoj, kanarioj, kokoj, anasoj, kaj kolomboj. Eksperimentaj klopodoj por infekti gufojn ne estis sukcesaj, kio sugestis, ke gufoj eble ne estas vundeblaj de *P. relictum*.

## Notoj 
Kategorio:Parazitoj
Kategorio:Veterinara parazitologio
Kategorio:Medicina parazitologio
Kategorio:Malario
Kategorio:Protozooj
Kategorio:Protistoj
Hannes Manninen

**Hannes Manninen** (naskiĝis la ) estas finna politikisto. Li estis membro de finna parlamento 24.3.1995–19.4.2011 kaj ministro pri areoj kaj komunumoj en 2003–2007. Lia partio estis Finnlanda Centro.

Kategorio:Finnaj politikistoj
Jan Vapaavuori

**Jan Vapaavuori** (naskiĝis la  en Helsinko) estas urbestro de Helsinko. Li estis membro de parlamento de Finnlando 19.3.2003–22.4.2015, ministro pri loĝejoj 2007–2010 kaj ministro pri profesioj 16.11.2012–29.5.2015. Lia partio estas Nacia Koalicio. Vapaavuori estas edzece ekde jaro 2005.

Kategorio:Finnaj politikistoj
Jari Lindström

**Jari Lindström** (naskiĝinta la  en Kuusankoski) estas finna politikisto. Lia politika partio estas la dekstrema partio Veraj Finnoj. Li estis membro de finna parlamento de la 20-a de aprilo 2011 ĝis la 16-a de aprilo 2019. Krome li oficis kiel ministro pri justico de la 29-a de majo 2015 ĝi la 5-a de majo 2017 kaj ministro pri laboro 29-a de majo 2015 ĝis la 6-a de junio 22019.

Kategorio:Finnaj politikistoj