Menso

[eta|200px|Frenologia mapado de la cerbo. Frenologio estis inter la unuaj provoj por korelacii mensajn funkciojn kun specifaj partoj de la [cerbo.]]
[eta|200px|dekstra|Ilustraĵo de [René Descartes pri menso/korpa dualismo. Descartes kredis ke enigaĵoj estas pludonitaj fare de la sensorganoj al la epifizo en la cerbo kaj de tie al la malgrava spirito.]]
eta|292x292ra
La termino **menso** estas uzata por priskribi la pli altajn funkciojn de la homa cerbo, precipe tiujn, pri kiuj homoj subjektive konscias, kiel personeco, penso, racio, memoro, intelekto kaj emocio. Kvankam aliaj animaloj havas kelkajn el tiuj kapabloj, la termino kutime estas nur uzata rilate al homoj. Ĝi ankaŭ estas uzata rilate al postulataj supernaturaj estaĵoj, al kiuj oni atribuas homecajn ecojn, kiel en la esprimo "la menso de Dio".

**Menso** estas la aro de kognaj kapabloj kiu ebligas konscion, percepton, penson, juĝon, kaj memoron - karakterizaĵon de homoj, sed kiuj ankaŭ povas validi por aliaj vivoformoj.

Longeca tradicio de enketoj en filozofio, religio, psikologio kaj rekonada scienco serĉis evoluigi komprenon de kio menso estas kaj kiuj karakterizaj trajtoj estas. La ĉefa demando koncerne la naturon de menso estas ĝia rilato al la fizika cerbo kaj nerva sistemo - demando kiu ofte estas enkadrigita kiel la psikokorpa problemo, kiu pripensas ĉu menso estas iamaniere aparta de fizika ekzisto (dualismo kaj idealismo), venante de kaj/aŭ reduktebla ĝis fizikaj fenomenoj kiel ekzemple neŭrona agado (fizikismo), aŭ ĉu la menso estas identa kun la cerbo aŭ iu agado de la cerbo. Alia demando koncernas al kiuj specoj de estaĵoj estas kapablaj je havado de mensoj, ekzemple ĉu menso estas ekskluziva al homoj, poseditaj ankaŭ de kelkaj aŭ ĉiuj bestoj, de ĉiuj vivantaj aĵoj, aŭ ĉu menso ankaŭ povas esti posedaĵo de kelkaj specoj de homfaritaj maŝinoj.

Iu ajn ĝia rilato al la fizika korpo, estas ĝenerale interkonsentita ke menso estas kio ebligas al estaĵo havi subjektivan konscion kaj intencecon direkte al ilia medio, por percepti kaj reagi al stimuloj per iu speco de instanco, kaj havi konscion, inkluzive de pensado kaj sentado.

Gravaj filozofoj de menso inkludas Platono'n, Descartes, Leibniz, Kant, Martin Heidegger, John Searle, Daniel Dennett kaj multajn aliajn. La priskribo kaj difino ankaŭ estas parto de psikologio kie psikologoj kiel ekzemple Sigmund Freud kaj William James evoluigis influajn teoriojn pri la naturo de la homanimo. En la fino de la 20-a kaj komenco de la 21-a jarcentoj la kampo de rekonada scienco aperis kaj evoluigis multajn multfacetajn alirojn al la priskribo de menso kaj ĝiaj rilataj fenomenoj. La ebleco de ne-homaj mensoj ankaŭ estas esplorita en la kampo de artefarita intelekto, kiu laboras proksime en rilato kun cibernetiko kaj informa teorio por kompreni laŭ la manierojn en kiuj homaj mensaj fenomenoj povas esti reproduktitaj per nebiologiaj maŝinoj.

La koncepto de menso estas komprenita laŭ multaj malsamaj manieroj per multaj malsamaj kulturaj kaj religiaj tradicioj. Kelkaj vidas menson kiel posedaĵo ekskluziva al homoj dum aliaj atribuas trajtojn de menso al ne-vivantaj unuoj (ekz. panpsikismo kaj animismo), al bestoj kaj al diaĵoj. Kelkaj el la plej fruaj registritaj konjektoj interligis menson (foje priskribite kiel identaj kun animo aŭ spirito) al teorioj koncerne al kaj postmorto, kaj al kosmologia kaj natura ordo, ekzemple en la doktrinoj de Zaratuŝtro, la Budho, Platono, Aristotelo, kaj aliaj malnovgrekaj, hindaj kaj, poste, islamaj kaj mezepokaj eŭropaj filozofoj.

## Difino 
La atributoj kiuj konsistigas la menson estas diskutitaj. Kelkaj psikologoj argumentas ke nur la "plej altaj" intelektulfunkcioj konsistigas menson, precipe racio kaj memoro. En tiu projekcio la emocioj - amo, malamo, timo, ĝojo - estas pli primitivaj aŭ subjektivaj en naturo kaj devus esti viditaj tiel diferenca de la menso kiel tia. Aliaj argumentas ke diversaj raciaj kaj emociaj statoj ne povas esti tiel separitaj, ke ili estas de la sama naturo kaj origino, kaj devus tial esti konsideritaj ĉio parto de tio kion ni nomas la *menso*.

En populara uzokutimo, menso estas ofte sinonima kun penso: la privata konversacio kun ni mem ke ni daŭrigas "ene de niaj kapoj." Tiel ni "konsistigas niajn mensojn", "ŝanĝas opiniojn" aŭ estas "de du mensoj" koncerne ion. Unu el la esencaj atributoj de la menso en tiu signifo estas ke ĝi estas privata sfero al kiu neniu sed la posedanto havas aliron. Neniu alie povas "scii nian menson." Ili povas nur interpreti tion kion ni konscie aŭ senkonscie komunikas.

## Formoj
[eta|maldekstre|240ra|Flarado estas unu el la [Senso#Sensorganoj|sensorganoj korespondaj al diversaj specoj de fizikaj stimuloj. Pentraĵo de David Rijckaert III: virino flaranta dianton.]]
La menso ampleksas multajn fenomenojn, kiel percepto, memoro, penso, imagopovo, instigo, emocio, atento, lernado kaj konscio. Percepto estas la procezo de interpretado kaj organizado de sensaj informoj por konatiĝi kun la medio. Ĉi tiuj informoj estas akiritaj per sensorganoj korespondaj al diversaj specoj de fizikaj stimuloj, kiuj respondas al malsamaj formoj de percepto, kiel ekzemple vidado, aŭdo, tuŝo, flaro kaj gusto. La sensaj informoj ricevitaj tiel estas formo de krudaj datumoj, kiuj estas filtritaj kaj prilaboritaj por aktive konstrui reprezenton de la mondo kaj la objektoj ene de ĝi. Tiu kompleksa procezo sub percepta sperto estas formita per multaj faktoroj, kiel la pasintaj spertoj de la individuo, kultura fono, kredoj, scio kaj atendoj.

Memoro estas la mekanismo de stokado kaj retrovo de informoj. Epizoda memoro pritraktas informojn pri specifaj pasintaj okazaĵoj en onies vivo kaj disponigas ĉi tiujn informojn en la nuntempo. Kiam homo memoras, kion ili vespermanĝis hieraŭ, ili uzas epizodan memoron. Semantika memoro pritraktas ĝeneralan scion pri la mondo kiu ne estas ligita al iuj specifaj epizodoj. Kiam persono memoras, ke la ĉefurbo de Japanio estas Tokio, ili kutime aliras ĉi tiun ĝeneralan informon sen memori la specifan okazon, kiam ili lernis ĝin. Procedura memoro estas memoro pri kiel fari aferojn, kiel rajdi bicikle aŭ ludi muzikan instrumenton. Alia distingo estas inter mallongdaŭra memoro, kiu tenas informojn por mallongaj periodoj, kutime kun la celo plenumi specifajn kognajn taskojn, kaj longdaŭra memoro, kiu povas stoki informojn senfine.

Penso implikas la prilaboradon de informoj kaj la manipuladon de konceptoj kaj ideoj. Ĝi estas cel-orientita agado kiu ofte okazas en reago al spertoj kiel simbola procezo celanta komprenigi ilin, organizi iliajn informojn, kaj decidi kiel respondi. Logika rezonado estas pensformo, kiu komenciĝas de aro de premisoj kaj celas alveni al konkludo subtenata de tiuj premisoj. Tio estas la kazo kiam oni deduktas ke "Sokrato estas mortonta" el la premisoj "Sokrato estas viro" kaj "ĉiuj homoj estas mortontaj". Problemsolvado estas proksime rilata procezo kiu konsistas el pluraj ŝtupoj, kiel ekzemple identigi problemon, evoluigi planon trakti ĝin, efektivigante la planon, kaj taksi ĉu ĝi funkciis. Pensi pri la formo de decidofarado implikas pripensi eblajn agadmanierojn por taksi kiu estas la plej utila. Kiel simbola procezo, pensado estas profunde interplektita kun parolo kaj kelkaj teoriuloj opinias, ke ĉiu penso okazas per lingvo.

Imagopovo estas kreiva procezo de interna generado de mensaj bildoj. Male al percepto, ĝi ne rekte dependas de la stimulado de sensaj organoj. Simile al sonĝado, tiuj bildoj ofte estas derivitaj de antaŭaj spertoj sed povas inkludi novajn kombinaĵojn kaj elementojn. Imago okazas dum revado kaj ludas ŝlosilan rolon en arto kaj literaturo, sed ankaŭ povas esti uzata por elpensi novajn solvojn al realaj problemoj.

Instigo estas interna stato kiu pelas individuojn iniciati, daŭrigi aŭ ĉesigi cel-direktan konduton. Ĝi respondecas pri la formado de intencoj plenumi agojn kaj influas kiajn celojn iu persekutas, kiom da fortostreĉo ili investas en la agado, kaj kiom longe ili okupiĝas pri ĝi. Instigo estas tuŝita de emocioj, kiuj estas provizoraj spertoj de pozitivaj aŭ negativaj sentoj kiel ĝojo aŭ kolero. Ili estas direktitaj al kaj taksas specifajn eventojn, personojn aŭ situaciojn. Ili kutime kuniĝas kun certaj fiziologiaj kaj kondutismaj respondoj.

Atento estas aspekto de aliaj mensaj procezoj en kiuj mensaj rimedoj kiel konscio estas direktitaj al iaj trajtoj de sperto kaj for de aliaj. Ĉi tio okazas kiam ŝoforo fokusiĝas al la trafiko ignorante afiŝtabulojn flanke de la vojo. Atento povas esti kontrolita libervole en la postkuro de specifaj celoj sed ankaŭ povas okazi pretervole kiam forta stimulo kaptas la atenton de persono. Atento rilatas al lernado, kio estas la kapablo de la menso akiri novajn informojn kaj konstante modifi ĝiajn komprenajn kaj kondutajn ŝablonojn. Individuoj lernas per spertoj, kio helpas ilin adaptiĝi al la medio.

## Konscio kaj Nekonscio 
[eta|dekstre|200ra|[Bonobo; esploristoj pri primatoj agnoskis mensajn kapablojn al simioj.]]

Influa distingo estas inter konsciaj kaj senkonsciaj mensaj procezoj. Konscio estas la kompreno pri eksteraj kaj internaj cirkonstancoj. Ĝi ampleksas vastan gamon de statoj, kiel ekzemple percepto, pensado, fantaziado, sonĝado, kaj ŝanĝitaj statoj de konscio. En la kazo de fenomena konscio, la konscio implikas rektan kaj kvalitan travivaĵon de mensaj fenomenoj, kiel la aŭda sperto de partoprenado de koncerto. Alirkonscio, male, rilatas al konscio pri informoj kiu estas alirebla al aliaj mensaj procezoj sed ne nepre parto de nuna sperto. Ekzemple, la informoj stokitaj en memoro povas esti alirebla dum desegnado de konkludoj aŭ gvidado de agoj eĉ kiam la persono ne eksplicite pensas pri ĝi.

Senkonsciaj aŭ nekonsciaj mensaj procezoj funkcias sen la konscio de la individuo sed daŭre povas influi mensajn fenomenojn sur la nivelo de penso, sento kaj ago. Kelkaj teoriuloj distingas inter antaŭkonsciaj, subkonsciaj kaj senkonsciaj statoj depende de sia alirebleco al vere konscia konscio. Se aplikite al la ĝenerala stato de persono prefere ol specifaj procezoj, la esprimo senkonscia implicas ke al la persono mankas ajna konscio pri sia medio kaj pri si mem, kiel dum komato. La senkonscia menso ludas centran rolon en psikoanalizo kiel la parto de la menso kiu enhavas pensojn, memorojn, kaj dezirojn ne alireblaj al konscia introspekto. Laŭ Sigmund Freud, la psikologia mekanismo de subpremado malhelpas perturbajn fenomenojn, kiel neakcepteblajn seksajn kaj agresemajn impulsojn, eniri konscion por protekti la individuon. Psikoanaliza teorio studas simptomojn kaŭzitajn de ĉi tiu procezo kaj terapiajn metodojn por eviti ilin igi la subpremitajn pensojn alireblaj al vere konscieca konscio.

## Aliaj distingoj
[eta|maldekstre|200ra|[Doloro estas sento kiu fiziologie veturas el sensorganoj al la menso.]]
Mensaj statoj ofte estas dividitaj en sensajn kaj propoziciajn statojn. Sensaj statoj estas spertoj de sensaj kvalitoj, ofte referitaj kiel *qualia*, kiel koloroj, sonoj, odoroj, doloroj, jukoj kaj malsato. Propoziciaj statoj implikas sintenon al enhavo kiu povas esti esprimita per deklara frazo. Kiam homo kredas ke pluvas, ili havas la proponan sintenon de kredo al la enhavo "pluvas". Malsamaj specoj de propoziciaj statoj estas karakterizitaj per malsamaj sintenoj al sia enhavo. Ekzemple, ankaŭ eblas esperi, timi, deziri aŭ dubi, ke pluvas.

Mensa stato aŭ procezo estas racia se ĝi baziĝas sur bonaj kialoj aŭ sekvas la normojn de racieco. Ekzemple, kredo estas racia se ĝi dependas de forta subtena pruvo kaj decido estas racia se ĝi sekvas zorgeman konsideradon de ĉiuj signifaj faktoroj kaj rezultoj. Mensaj statoj estas neraciaj se ili ne estas bazitaj sur bonaj kialoj, kiel kredoj kaŭzitaj de misa rezonado, superstiĉo aŭ kognaj biasoj, kaj decidoj kiuj cedas en tentoj anstataŭe de sekvado de onies plej bona juĝo. Mensaj statoj kiuj falas ekster la domajno de racia taksado estas senraciaj prefere ol neraciaj. Ekzistas konflikto koncerne kiuj mensaj fenomenoj kuŝas ekster ĉi tiu domajno; proponitaj ekzemploj estas sensaj impresoj, sentoj, deziroj kaj nevolaj reagoj.

Alia kontrasto estas konstatita inter disponaj kaj okazantaj mensaj statoj. Dispona stato estas potenco kiu ne estas ekzercita. Se homo kredas, ke katoj havas barbon sed ne pensas pri ĉi tiu fakto, ĝi estas dispona kredo. Aktivigante la kredon konscie pensi pri ĝi aŭ uzi ĝin en aliaj kognaj procezoj, ĝi iĝas okazanta ĝis ĝi ne plu estas aktive pripensita aŭ uzata. La granda plimulto de la kredoj de persono estas disponaj plejofte.

## Kapabloj kaj moduloj
Tradicie, la menso estis subdividita en mensajn kapablojn komprenitajn kiel kapablojn plenumi certajn funkciojn aŭ kaŭzi iajn procezojn. Influa subfako en la historio de filozofio estis inter la kapabloj de intelekto kaj volo. La intelekto ampleksas mensajn fenomenojn celantajn kompreni la mondon kaj determini kion kredi aŭ kio estas vera; la volo temas pri praktikaj aferoj kaj kio estas bona, reflektita en fenomenoj kiel deziro, decidofarado kaj ago. La preciza nombro kaj naturo de la mensaj kapabloj estas pridisputataj kaj oni proponis pli fajnajn subfakojn, kiel ekzemple dividado de la intelekto en la kapablojn de kompreno kaj juĝo aŭ aldono de sentemo kiel plia kapablo respondeca por sensaj impresoj. Mensaj kapabloj ankaŭ ludas centran rolon en la hinda tradicio, kiel ekzemple la kontrasto inter la sensmenso (*manas*) kaj intelekto (*buddhi*).

Kontraste al la tradicia vido, pli lastatempaj aliroj analizas la menson laŭ mensaj moduloj prefere ol laŭ kapabloj. Mensa modulo estas esenca sistemo de la cerbo kiu aŭtomate plenumas apartan funkcion ene de specifa domajno sen vere konscieca konscio aŭ peno. Kontraste al kapabloj, la koncepto de mensaj moduloj estas normale uzita por disponigi pli limigitan klarigon limigitan al iaj malaltnivelaj kognaj procezoj sen provi klarigi kiel ili estas integritaj en pli altnivelajn procezojn kiel ekzemple konscia rezonado. Malsama perspektivo estas proponita per la masiva modularechipotezo, kiu deklaras ke la menso estas tute kunmetita de moduloj kun altnivelaj moduloj establante la ligon inter malaltnivelaj moduloj. Multaj malaltnivelaj kognaj procezoj respondecaj por vida percepto havas tiun aŭtomatan kaj senkonscian naturon. Koncerne vidajn iluziojn kiel la Müller-Lyer-iluzion, la subestaj procezoj daŭrigas sian operacion kaj la iluzio daŭras eĉ post kiam persono iĝis konscia pri la iluzio, indikante la mekanikan kaj kontraŭvolan naturon de la procezo. Aliaj ekzemploj de mensaj moduloj koncernas kognajn procezojn respondecajn pri cerba lingvotraktado kaj vizaĝrekono.

## Mensa sano 
Mensa sano estas nivelo de psikologia bonfarto, aŭ foresto de mensa malsano; ĝi estas la "psikologia stato de iu kiu estas funkcianta je kontentiga nivelo de emocia kaj konduta alĝustigo". El la vidpunkto de pozitiva psikologio aŭ holismo, mensa sano povas inkludi individuan kapablon por ĝui la vivon, kaj krei ekvilibron inter vivagado kaj klopodoj por atingi psikologian reziston. Krome la MOS asertas ke la bonfarto de individuo estas enhavata en la realigo de ties kapabloj, fronte al normalaj stresoj en la vivo, al produktiva laboro kaj al kontribuo al sia komunumo. Tamen, kulturaj diferencoj, subjektivaj taksadoj, kaj konkurencaj profesiaj teorioj, ĉio tuŝas la stato kiel "mensa sano" estas difinita.

## Vidu ankaŭ 
* Filozofio de menso
* Kognoscienco
* Konscio
* Mensa sano
* Morala konscienco
* Nekonscio
* Neŭroscienco
* Psika malsano
* Psikiatrio
* Psikologio
* Psikopatologio

## Notoj 
## Bibliografio 
* American Psychological Association (2018). "Imagination". *APA Dictionary of Psychology*. American Psychological Association. Arkivita el la originalo en 2023-11-30. Alirita en 2024-04-21.
* American Psychological Association (2018a). "Emotion". *APA Dictionary of Psychology*. American Psychological Association. Arkivita el la originalo en 2024-02-07. Alirita en 2024-04-21.
* American Psychological Association (2018b). "Attention". *APA Dictionary of Psychology.* American Psychological Association. Arkivita el la originalo en 2024-04-24. Alirita en 2024-04-21.
* American Psychological Association (2018c). "Learning". *APA Dictionary of Psychology*. American Psychological Association. Arkivita el la originalo en 2023-03-25. Alirita en 2024-04-21.
* American Psychological Association (2018d). "Unconscious". *APA Dictionary of Psychology*. American Psychological Association. Arkivita el la originalo en 2023-03-18. Alirita en 2024-04-21.
* American Psychological Association (2018e). "Memory". *APA Dictionary of Psychology*. American Psychological Association. Arkivita el la originalo en 2023-11-30. Alirita en 2024-04-21.
* Aydede, Murat (2017). "Language of Thought". Oxford Bibliographies. doi:10.1093/OBO/9780195396577-0151. Arkivita el la originalo la 13an de Majo 2024. Alirita en 17a de Aprilo 2024.
* Ball, Linden J. (2013). "Thinking". En Pashler, Harold (eld.). *Encyclopedia of the Mind*. Sage. ISBN 978-1-4129-5057-2. Arkivita el la originalo en 2024-04-21. Alirita en 2024-04-21.
* Bartlett, Gary (2018). "Occurrent States". *Canadian Journal of Philosophy*. 48 (1): 1–17. doi:10.1080/00455091.2017.1323531.
* Bartlett, Steve; Burton, Diana (2007). *Introduction to Education Studies* (dua eldono). Sage. ISBN 978-1-4129-2193-0.
* Bermúdez, José Luis (2014). *Cognitive Science: An Introduction to the Science of the Mind* (dua eldono). Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-05162-1.
* Bernstein, Douglas; Nash, Peggy W. (2006). *Essentials of Psychology*. Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 978-0-618-71312-7. Arkivita el la originalo en 2024-04-17. Alirita en 2024-04-21.
* Broome, John (2021). "Reasons and Rationality". The Handbook of Rationality. MIT Press. ISBN 978-0-262-36185-9. Arkivita el la originalo en 2024-05-13. Alirita en 2024-04-21.
* Carel, Havi (2006). *Life and Death in Freud and Heidegger*. Rodopi. ISBN 978-90-420-1659-0. Arkivita el la originalo en 2024-04-19. Alirita en 2024-04-21.
* Davies, Martin (2001). "Consciousness". En Wilson, Robert A.; Keil, Frank C. (eld.). *The MIT Encyclopedia of the Cognitive Sciences* (MITECS). MIT Press. ISBN 978-0-262-73144-7. Arkivita el la originalo en 2024-04-19. Alirita en 2024-04-21.
* Deutsch, Eliot (2013). "The Self in Advaita Vedanta". En Perrett, Roy W. (eld.). *Metaphysics: Indian Philosophy*. Routledge. ISBN 978-1-135-70266-3. Arkivita el la originalo en 2024-05-13. Alirita en 2024-04-21.
* Gennaro, Rocco J. "Consciousness". *Internet Encyclopedia of Philosophy*. Arkivita el la originalo la 6an de Aprilo 2024. Alirita en 19a de Aprilo 2024.
* Groarke, Louis F. "Aristotle: Logic". *Internet Encyclopedia of Philosophy*. Arkivita el la originalo la 13an de Marto 2024. Alirita la 17an de Aprilo 2024.
* Gross, Richard (2020). *Psychology: The Science of Mind and Behaviour* (oka eldono). Hodder Education. ISBN 978-1-5104-6846-7. Arkivita el la originalo en 2024-04-21. Alirita en 2024-04-21.
* Harman, Gilbert (2013). "Rationality". *The International Encyclopedia of Ethics* (unua eldono). Wiley. doi:10.1002/9781444367072.wbiee181. ISBN 978-1-4051-8641-4. Arkivita el la originalo en 2022-08-14. Alirita en 2024-04-21.
* Helms, Marilyn M., eld. (2000). "Motivation and Motivation Theory". *Encyclopedia of Management* (kvara eldono). Gale Group. ISBN 978-0-7876-3065-2. Arkivita el la originalo en 2021-04-29. Alirita en 2021-05-13.
* Hoff, Eva V. (2020). "Imagination". En Runco, Mark A.; Pritzker, Steven R. (eld.). *Encyclopedia of Creativity*. Academic Press. ISBN 978-0-12-815615-5. Arkivita el la originalo en 2024-04-18. Alirita en 2024-04-21.
* Hufendiek, Rebekka; Wild, Markus (2015). "6. Faculties and Modularity". *The Faculties: A History*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-993527-7. Arkivita el la originalo en 2024-04-21. Alirita en 2024-04-21.
* Kenny, Anthony (1992). "5. Abilities, Faculties, Powers, and Dispositions". *The Metaphysics of Mind*. pp. 66–85. doi:10.1093/acprof:oso/9780192830708.003.0005. ISBN 978-0-19-167052-7.
* Kihlstrom, John F.; Tobias, Betsy A. (1991). "Anosognosia, Consciousness, and the Self". En Prigatano, George P.; Schacter, Daniel L. (eld.). *Awareness of Deficit After Brain Injury: Clinical and Theoretical Issues*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-505941-0. Arkivita el la originalo en 2024-04-19. Alirita en 2024-04-21.
* Kim, Jaegwon (2005). "Mind, Problems of the Philosophy of". *The Oxford Companion to Philosophy*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-926479-7. Arkivita el la original la 11an de Aprilo 2024. Alirita la 29an de Marto 2024.
* Kim, Jaegwon (2011). *Philosophy of Mind* (tria eldono). Westview Press. ISBN 978-0-8133-4458-4.
* Kind, Amy (2017). "Imagination". Routledge Encyclopedia of Philosophy. doi:10.4324/9780415249126-V017-2. ISBN 978-0-415-25069-6. Arkivita el la originalo en 2024-04-18. Alirita en 2024-04-21.
* Kind, Amy (2023). "1. The Mind-Body Problem: Dualism Rebooted". En Kind, Amy; Stoljar, Daniel (eld.). *What Is Consciousness?: A Debate*. Taylor & Francis. ISBN 978-1-000-86666-7. Arkivita el la originalo en 2024-04-19. Alirita en 2024-04-21.
* Knauff, Markus; Spohn, Wolfgang (2021). "Psychological and Philosophical Frameworks of Rationality—A Systematic Introduction". The Handbook of Rationality. MIT Press. ISBN 978-0-262-36185-9. Arkivita el la originalo en 2024-05-13. Alirita en 2024-04-21.
* Lindeman, David. "Propositional Attitudes". *Internet Encyclopedia of Philosophy*. Arkivita el la originalo la 21an de Februaro 2024. Alirita la 19an de Aprilo 2024.
* Martin, M. G. F. (1998). "Perception". Routledge Encyclopedia of Philosophy. Routledge. ISBN 978-0-415-07310-3. Arkivita el la originalo en 2024-03-26. Alirita en 2024-04-21.
* Maruyama, Yoshihiro (2020). "Rationality, Cognitive Bias, and Artificial Intelligence: A Structural Perspective on Quantum Cognitive Science". En Harris, Don; Li, Wen-Chin (eld.). *Engineering Psychology and Cognitive Ergonomics: Cognition and Design Part 2*. Springer Nature. ISBN 978-3-030-49183-3. Arkivita el la originalo en 2024-04-20. Alirita en 2024-04-21.
* McLear, Colin. "Kant: Philosophy of Mind". *Internet Encyclopedia of Philosophy*. Arkivita el la originalo la 9an de Decembro 2023. Alirita la 16an de Aprilo 2024.
* McPeek, Robert M. (2009). "Attention: Physiological". En Goldstein, E. Bruce (eld.). *Encyclopedia of Perception*. SAGE Publications. ISBN 978-1-4522-6615-2. Arkivita el la originalo en 2024-04-19. Alirita en 2024-04-21.
* Mijoia, Alain de (2005). "The Unconscious". *International Dictionary of Psychoanalysis*. Macmillan Reference USA. ISBN 978-0-02-865927-5.
* Müller, Jörg P. (1996). *The Design of Intelligent Agents: A Layered Approach*. Springer Science & Business Media. ISBN 978-3-540-62003-7. Arkivita el la originalo en 2024-04-25. Alirita en 2024-04-25.
* Nolfi, Kate (2015). "Which Mental States Are Rationally Evaluable, And Why?". *Philosophical Issues*. 25 (1): 41–63. doi:10.1111/phis.12051.
* Nunes, Terezinha (2011). "Logical Reasoning and Learning". En Seel, Norbert M. (eld.). *Encyclopedia of the Sciences of Learning*. Springer Science & Business Media. ISBN 978-1-4419-1427-9. Arkivita el la originalo en 10a de Februaro 2023. Alirita en 21a de Aprilo 2024.
* Paivio, Allan (2014). *Mind and Its Evolution: A Dual Coding Theoretical Approach*. Psychology Press. ISBN 978-1-317-71690-7. Arkivita el la originalo en 2024-04-21. Alirita en 2024-04-21.
* Pashler, Harold (2013). "Introduction". *Encyclopedia of the Mind*. Sage. ISBN 978-1-4129-5057-2. Arkivita el la originalo en 2024-04-21. Alirita en 2024-04-21.
* Perler, Dominik (2015). "Introduction". *The Faculties: A History*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-993527-7. Arkivita] el la originalo en 2024-04-21. Alirita en 2024-04-21.
* Rescorla, Michael (2023). "The Language of Thought Hypothesis". *The Stanford Encyclopedia of Philosophy*. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Arkivita el la originalo la 13an de Majo 2024. Alirita en 17a de Aprilo 2024.
* Robbins, Philip (2017). "Modularity of Mind". The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Arkivita el la originalo la 12an de Februaro 2021. Alirita en 16a de Aprilo 2024.
* Sadri, Houman A.; Flammia, Madelyn (2011). *Intercultural Communication: A New Approach to International Relations and Global Challenges*. A&C Black. ISBN 978-1-4411-0309-3. Arkivita el la originalo en 2024-05-13. Alirita en 2024-04-21.
* Schweizer, Paul (1993). "Mind/Consciousness Dualism in Sankhya-Yoga Philosophy". Philosophy and Phenomenological Research. 53 (4). doi:10.2307/2108256. JSTOR 2108256.
* Schwitzgebel, Eric (2024). "Belief". *The Stanford Encyclopedia of Philosophy*. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Arkivita el la originalo la 15an de Novembro 2019. Alirita la 20an de Aprilo 2024.
* Sharov, Alexei A. (2012). "Minimal Mind". En Swan, Liz (eld.). *Origins of Mind*. Springer Science & Business Media. ISBN 978-94-007-5419-5. Arkivita el la originalo en 2024-04-21. Alirita en 2024-04-21.
* Siegel, Harvey (2017). ''Education's Epistemology: Rationality, Diversity, and Critical Thinking*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-068267-5. Arkivita el la originalo en 2024-04-20. Alirita en 2024-04-21.
* Singer, Jerome L. (2000). "Imagination". En Kazdin, Alan E. (eld.). *Encyclopedia of Psychology* (Volume 4). American Psychological Association [u.a.] ISBN 978-1-55798-187-5.
* Smithies, Declan (2019). *The Epistemic Role of Consciousness*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-094853-5. Arkivita el la originalo en 2024-04-19. Alirita en 2024-04-21.
* Steinberg Gould, Carol (2020). "6. Psychoanalysis, Imagination, and Imaginative Resistance: A Genesis of the Post-Freudian World". En Moser, Keith; Sukla, Ananta (eld.). *Imagination and Art: Explorations in Contemporary Theory*. Brill. ISBN 978-90-04-43635-0. Arkivita el la originalo en 2024-04-19. Alirita en 2024-04-21.
* Swinburne, Richard (1998). "Soul, Nature and Immortality of the". Routledge Encyclopedia of Philosophy. Routledge. doi:10.4324/9780415249126-K096-1. ISBN 978-0-415-25069-6. Arkivita el la originalo en 2023-09-28. Alirita en 2024-05-11.
* Swinburne, Richard (2013). *Mind, Brain, and Free Will*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-105744-1. Arkivita el la originalo en 2024-04-19. Alirita en 2024-04-21.
* Tappolet, Christine (2023). *Philosophy of Emotion: A Contemporary Introduction*. Routlege. ISBN 978-1-138-68743-1.
* Tsien, Joe Z. (2005). "Learning and Memory". En Albers, R. Wayne; Price, Donald L. (eld.). *Basic Neurochemistry: Molecular, Cellular and Medical Aspects*. Elsevier. ISBN 978-0-08-047207-2. Arkivita el la originalo en 2024-04-20. Alirita en 2024-04-21.
* Tulving, Endel (2001). "Episodic Vs. Semantic Memory". En Wilson, Robert A.; Keil, Frank C. (eld.). *The MIT Encyclopedia of the Cognitive Sciences* (MITECS). MIT Press. ISBN 978-0-262-73144-7. Arkivita] el la originalo en 2024-02-18. Alirita en 2024-04-21.
* Vanderwolf, Case H. (2013). *An Odyssey Through the Brain, Behavior and the Mind*. Springer Science & Business Media. ISBN 978-1-4757-3779-0. Arkivita el la originalo en 2024-05-13. Alirita en 2024-04-21.
* Vogler, Candace A. (2016). *John Stuart Mill's Deliberative Landscape (Routledge Revivals): An Essay in Moral Psychology* Routledge. ISBN 978-1-317-20617-0. Arkivita el la originalo en 2024-04-20. Alirita en 2024-04-21.
* Weiner, Bernard (2000). "Motivation: An Overview". En Kazdin, Alan E. (eld.). *Encyclopedia of Psychology* (Volume 5). American Psychological Association [u.a.] ISBN 978-1-55798-187-5.
* Wilkes, K. V. (2012). "Mind and Body: Some Forms of Reductionism". En Parkinson, G. H. R. (eld.). *An Encyclopedia of Philosophy*. Routledge. ISBN 978-1-134-98816-7. Arkivita el la originalo en 2024-04-20. Alirita en 2024-04-21.

## Eksteraj ligiloj 
* Komentoj  
* http://www.madeasy.de/1/2geist.htm  
* Ĉe national geographic 
*  *(pri la televidserio Criminal Minds kaj krimeco ĝenerale)''

*