open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Henriko la 7-a (Sankta Romia Imperio)

[eta|Henriko la 7-a kaj la Imperia Armeo trapasanta la [Alpojn en Italion.]]
**Henriko la 7-a** , (naskiĝis ĉ. 1275, mortis la ) estis la Reĝo de Germanio (aŭ *Rex Romanorum*) ekde 1308 kaj Sankta Romia Imperiestro ekde 1312. Li estis la unua imperiestro de la Luksemburga dinastio. Dum sia mallonga kariero li plifortigis la imperiajn interesojn en Italio, kiu estis engaĝiĝinta en internaj militoj inter la partianoj de Gelfoj kaj Gibelinoj, kaj inspiris la laŭdojn de Dino Compagni kaj de Dante Alighieri; tamen, lia tro frua morto malhelpis liajn planojn.

Henriko ekvenis en nordan Italion en Oktobro 1310, dum lia plej aĝa filo Johano restis en Prago kiel Imperia Vikario. Kiam li trapasis la Alpojn kaj veturis en la Lombardan ebenaĵon, nobeloj kaj episkopoj de Gelfoj kaj Gibelinoj rapide salutis lin, kaj Dante cirkuligis optimisman malferman leteron direktitan al la regantoj kaj al la popolo. Kiel Imperiestro, Henriko estis planinta restaŭri la gloron de la Sankta Romia Imperio, sed li ne enkalkulis la tre akre dividitan ŝtataron kiu Italio estis iĝinta. Jardekoj de militoj kaj konfliktoj estis aperigintaj dekduojn da sendependaj urbo-ŝtatoj, ĉiuj el ili laŭnome Gelfa aŭ Gibelina, organizite de ĉu urbaj nobeloj subtenantaj povegan reganton (kia Milano), aŭ de plialtiĝanta ne-nobela komercista klasaro formiginta oligarkajn respublikajn ŝtatojn (kia Florenco).

## Vidu ankaŭ 
* Listo de Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Canduci, Alexander (2010), Triumph & Tragedy: The Rise and Fall of Rome's Immortal Emperors, Pier 9, ISBN 978-1-74196-598-8
* Jones, Michael, The New Cambridge Medieval History, Vol. VI: c. 1300-c. 1415, Cambridge University Press, 2000
* Kleinhenz, Christopher, Medieval Italy: an encyclopedia, Volume 1, Routledge, 2004

Kategorio:Gelfoj kaj Gibelinoj
Kategorio:Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio
Kategorio:Luksemburga dinastio
Edward Kasner

**Edward KASNER** (naskiĝis la 2-an de aprilo 1878, mortis la 7-an de januaro 1955) – usona matematikisto. Kasner estis la unua judo enpostenigita en scienca fakultato de Universitato Kolumbio de 1899.

Edward Kasner studis en Cassius Jackson Keyser. Ankaŭ estis hejma instruisto de matematiko en la Universitato Kolumbio, kie ĉefe okupiĝis pri Diferenciala geometrio.

## Googol 
En 1938, naŭjara Milton Sirotta, nevo de Edward Kasner, demandita de sia onklo pri nomo de la ege granda nombro, respondis al li *googol* (kreante per tio la nomon por nombro 10¹⁰⁰). Kasner kiel la unua anoncis la nocion en sia libro "Matematiko kaj imago" (1940). De tiu nomo devenas la nomo de la firmao Google.

Kategorio:Usonaj matematikistoj
Kategorio:Diferencialaj geometroj
Kategorio:Usonaj judoj
Rusaifa

eta|673x673px|centre|Larĝa panoramo de urbego Rusaifa
**Rusaifa,** arabe: ** الرصيفة ‎** estas urbego kaj municipo (la kvara plej granda urbo de la lando) en nordokcidenta Jordanio en la gubernio Zarkao. La grandurbo apartenas al urbaro.
eta|Panoramo en Rusaifa

## Bazaj informoj 
* Areo: 38&nbsp;km²
* Supermara alteco: 700 m
* Loĝantaro: 280,000 en 2010
* Horzono: UTC +2 (somere UTC +3)
* Telefonkodo: + (962) 5
* 
eta|maldekstre|Vojo en Rusaifa
eta|maldekstre|Vido en Rusaifa

## Geografio 
Rusaifa situas sur altebenaĵo en valo laŭ ĉefvojo Amano-Zarkao (urbo).

## Historio 
La municipo estis establita en 1957.

## Ekonomio 
Rusaifa estas grava pezindustria urbo. En 1935 oni komencis minado fosfatojn. Tio estis bazo de la peza industrio. En 1943 oni trovis restaĵojn de dinosaŭro.

## Klimato 
Rusaifa situas en tropika dezerta klimato. Dum somero oni mezuras 28-35&nbsp;°C-ojn. Dum vintro la temperaturo estas proksimume al frostopunkto, tiam foje eĉ neĝas. Jare pluvas nur ĉ. 250 mm. Inter junio-septembro ne pluvas.
eta|Moskeo en Rusaifa

## Fontoj 
* WikiTrans
* http://www.russifah.gov.jo/

Kategorio:Urboj de Jordanio
Universala monarkio

**Universala monarkio** estas koncepto kaj politika situacio en kiu oni konsideras unu monarkion por havi ĉu solan regadon super ĉie (aŭ almenaŭ super la hegemonia parto de geopolitika areo aŭ areoj) aŭ por havi specialan superecon super ĉiuj aliaj ŝtatoj (aŭ almenaŭ ĉiuj ŝtatoj en geopolitika areo aŭ areoj).

Universala monarkio diferenciĝas el ordinara monarkio je tio ke Universala monarkio ne dependas el alia ŝtato kaj postulas gradon de totala suvereneco super areo, aŭ hegemonion super aliaj ŝtatoj.

La koncepto aperis en Eŭropo kaj Azio. Tiu koncepto ligiĝas al tiu de Imperio, sed implicas pli ol simple posedan *imperium*.

La Latina esprimo *Dominus Mundi*, Senjoro de la mondo, resumas la koncepton. Kvankam praktike neniu Universala Monarkio iam havis regadon super la tuta mondo, ĝi povus aperi aŭ aspekti al multaj, partikulare antaŭ-modernaj, ke ĝi vere havis iam.

Kategorio:Monarkiismo
Kategorio:Politikaj ideologioj
Kategorio:Politika kulturo
Kastelo de Nagyvázsony

La **Kastelo Nagyvázsony** estas historia monumento en Hungario, en Nagyvázsony. Ĝi estas konata ankaŭ pri la iama posedanto Zichy [ziĉi].

## Historio 
En 1762 estis konstruita la baroka unuetaĝa kastelo fare de grafa familio Zichy. Ili nur malofte loĝis en la kastelo. Inter 1815-1820 la kastelo klasikismiĝis.  Post la 2-a mondmilito la ŝtato forprenis la kastelon. Baldaŭ oni profitis ĝin por fremdultrafiaj celoj, ĉefe rajdantoj aŭ ĉasistoj loĝis en la kastelo. En 1997 privato aĉetis la kastelon.

## Konstruaĵo 
La unuetaĝa kastelo situas sola proksime al vojo inter Veszprém (urbo) kaj Tapolca. La fasado estas simetria, meze 4 altaj kolonoj tanas timpanon.

## Parko 
En la apuda parko ducentjaraj arboj kreskas. Oni kreis liberan lokon, kie la rajdantoj povas ekzercadi. Estas ebleco viziti la ĉirkaŭaĵon per ĉevalaj koĉeroj.

## Fontoj 
* hungare kun foto
* hungare kun foto 
* hungare kun foto 
* hungare kun fotoj

Nagyvazsony
Nagyv
Kategorio:Nagyvázsony
Katedralo de Orvieto

[eta|[Fasado de la katedralo.]]
[eta|dekstra|250px|[Fenestrorozo.]]
La **Katedralo de Orvieto** () estas granda romkatolika katedralo de la 14a jarcento dediĉita al la Ĉielenpreno de Maria kaj situa en la urbo Orvieto en Umbrio, centra Italio.

Ĝi estis konstruita laŭ ordonoj de la papo Urbano la 4-a por rememorigi kaj havigi taŭgan hejmon por la Korporalon de Bolsena, nome miraklo laŭdire okazinta en 1263 en la najbara urbo Bolsena, kiam veturanta pastro kiu havis dubojn pri la vereco de la transsubstancigo trovis ke sia Hostio estis sangelverŝanta tiom multe ke ĝi makulis la altaran vestaĵon. Tiu vestaĵoj estas nune stokita en la Kapelo de la Korporalo ene de la katedralo.

Situa en loko dominanta la urbon Orvieto kiu siavice kuŝas sur vulkana kolumo, la fasado de la katedralo estas klasika peco de religia konstruarto, enhavanta elementojn de desegno el la 14a al la 20a jarcento, kun granda fenestrorozo, orkoloraj mozaikoj kaj tri grandaj bronzaj pordoj, dum ene estas du freskaj kapeloj ornamitaj de kelkaj el la plej bonkvalitaj italaj pentristoj de la periodo kun bildoj de la Lasta juĝo. La katedralo havas kvin sonorilojn, datantaj el la Renesanco.

## Eksteraj ligiloj 
* Historical Information and photos 
* Orvieto Duomo Photo Pages 
* Orvieto Duomo Detailed description

Kategorio:Romkatolikaj katedraloj en Italio
Kategorio:Monumentoj en Italio
Kategorio:Orvieto
Kategorio:Gotikaj konstruaĵoj en Italio
Kategorio:Itala Renesanco
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1590-1599
Kategorio:Aperis en 1591
Komisiito de la Konsilio de Eŭropo pri homaj rajtoj

La **Komisiito de la Konsilio de Eŭropo pri homaj rajtoj** - formale nur **Komisiito pri homaj rajtoj**: angle *Commissioner for Human Rights*, france ''Commissaire aux droits de l'homme*, germane *Menschenrechtskommissar*, hispane *Comisario de Derechos Humanos*, ruse *Комиссар по правам человека* - estas sendependa kaj objektiva ne-jura institucio establita en 1999 de la Konsilio de Eŭropo en Strasburgo, por antaŭenigi konscion pri kaj respekton de la homaj rajtoj en la 47 membroŝtatoj de la Konsilio de Eŭropo. La aktivecoj de la institucio koncernas tri gravajn, proksime rilatajn temarojn:

* vizitoj al unuopaj landoj kaj dialogo kun la reprezentantoj de sociaj movadoj kaj de naciaj aŭtoritatoj;
* temaj studoj kaj konsilo pri sistema protekto de homaj rajtoj;
* konscio-levaj agadoj.

La nuna komisiito estas *Dunja Mijatović*, bosnio-kaj-hercegovinanino, de la 1-an de aprilo 2018 post *Nils Muižnieks*, latvo-usanano, kiu komencis sian sesjaran mandaton la 1-an de aprilo 2012 kaj finis ĝin en 2018. Li sukcedis la hispanon *Álvaro Gil-Robles*, kiu oficis de 1999 ĝis 2006, kaj la svedon *Thomas Hammarberg'', kiu plenumis la postenon de 2006 ĝis 2012.

Thomas Hammarberg 01.JPG|
Nils Muiznieks.jpg|
Dunja Mijatovic.listening.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Eŭropa Kortumo pri Homaj Rajtoj
* Kadra konvencio por la protekto de naciaj malplimultoj
* Eŭropa Ĉarto pri la Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj
kaj ekster la Konsilio de Eŭropo
* Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj

Kategorio:Konsilio de Eŭropo
Kategorio:Homaj rajtoj
Cangrande la 1-a della Scala

**Cangrande** (laŭbapte **Can Francesco**) **della Scala** (9a de Marto 1291 – 22a de Julio 1329) estis itala nobelo, apartenanta al la familio *della Scala* kiu regis en Verono el 1308 ĝis 1329. Nune li eble estas plej bone konata kiel ĉefa patrono de la poeto Dante Alighieri, Cangrande estis en sia tempo aklamita ĉefe kiel sukcesa militisto kaj ŝtatestro. Inter la iĝado esti la nura reganto de Verono en 1311 kaj sia morto en 1329 li ekkontrolis kelkajn najbarajn urbojn, ĉefe Vicenza, Padua kaj Treviso, kaj venis esti rigardita kiel estro de la Gibelinoj en norda Italio.

## Bibliografio 
* Allen, A. M. (1910). A History of Verona. London: Methuen & Co.
* Varanini, Gian Maria (1988). Gli Scaligeri 1277–1387. Verona: Mondadori.
* Marini, Paolo; Ettore Napione and Gian Maria Varanini, (ed) (2004). Cangrande Della Scala – La Morte e il corredo funebre di un principe nel medioevo. Venice: Marsilio Editori. ISBN 88-317-8492-7.
* Ettore Napione (ed.), eld. (2006). Il Corpo Del Principe – Richerche su Cangrande della Scala. Venice: Marsilio Editori. ISBN 88-317-9024-2.

## Eksteraj ligiloj 
* Detaloj de nekropsio de 2004 
* Retejo "Cangrande della Scala: la morte ed il corredo di un principe nel medioevo europe", 2005 http://www.cangrandedellascala.it/ 

Kategorio:Italaj militistoj
Kategorio:Italaj regantoj
Kategorio:Italoj de la 14-a jarcento
Kategorio:Padovo
Kategorio:Verono
Kategorio:Dante Alighieri
Kategorio:Gelfoj kaj Gibelinoj
Kategorio:Kondotieroj
Kategorio:Italaj politikistoj
Bilabiala nazalo

La **dulipa** aŭ **bilabiala naza konsonanto** estas konsonanto sono uzata en plej parolataj lingvoj. La simbolo en la Internacia Fonetika Alfabeto kiu reprezentas tiun sonon estas m, kaj la ekvivalenta X-SAMPA simbolo estas m. Esperanto havas bilabialan nazan sonon kaj ĝi estas reprezentita de la ortografio "m".

Ĝi estas unu el la unuaj sonoj kiuj lernas novnaskitojn. Ĝi ĉeestas en 94,2% de la lingvoj. La mohaŭka lingvo estas unu el la malmultaj lingvoj kiuj ne havas tiun sonon.

## Karakterizaĵoj
Bilabiala nazalo karakterizaĵoj:
* Ĝia punkto de artikulacio estas bilabiala, kiu signifas ke ĝi estas artikita per ambaŭ lipoj,
* Ĝia fonado tipo estas voĉa, kio signifas ke la voĉkordoj vibras dum la artiko.
* Ĝi estas naza konsonanto, kio signifas ke aero eliras tra la nazo.
* Ĝi estas centra konsonanto, kio signifas ke estas produktita permesante aeron flui tra la mezo de la lango, prefere ol tra la flankoj.

## En aliaj lingvoj
* Angla: him [hɪm] 'li (objekto)'
* Araba: مطابخ [mɑtˤɑːbix], 'kuirejoj'
* Ĉeĥa: muž [mʊʃ], 'viro'
* Esperanto: ambaŭ [aɱbaŭ] 'ambaŭ'
* Franca: manger [mɑʒe], 'manĝi'
* Germana: rühmen [ʀyːmən], 'dankon'
* Greka: μάζα [ma.za], 'maso'
* Hispana: grumete [gɾume̞te̞]
* Itala: mamma [mamma], 'panjo'
* Kartvela: სამი [Sami], 'tri'
* Pola: mężczyzna [mɛɲʂt͡ʂɨzna], 'viro'

Kategorio:Labialaj konsonantoj
Majenca baseno

La **Majenca baseno** estas fosila sedimentbaseno en  germana regiono Rheinhessen, kies sedimentoj grandparte estas el la terciaro, ĉ. 31 ĝis 19 milionoj da jaroj. Paleografie la Majenca baseno estis tiam  golfo de maro, kiu ligis mallongtempe en la oligoceno la tiama norda maro kun la okcidenta paratetiso. 

## Situo 
La Majenca baseno situas grandparte en la oriento de la federacia lando Rejnlando-Palatinato, maldekstre de la Rejno, sudokcidente de la arko de la rivero ĉe Majenco. Nur la ekstrema nordo kaj nordokcidento situas dekstre de la Rejno. La baseno estas triangulo kun la triangulaj punktoj Bingen, Hofheim am Taunus kaj Bad Dürkheim. Geografie la maldekstra rejna parto de la Majenca baseno egalas grandparte al la Rejnhesia tabul- kaj montetlando.

 el la permo.]]
 kaj Wendelsheim kun sablaj sedimentaĵoj el la suba oligoceno)]]

## Fontoj 
* Kirsten I. Grimm: *Das Tertiär des Mainzer Beckens in der Stratigraphischen Tabelle von Deutschland 2002.* Newsletters on Stratigraphy. Bd.&nbsp;41, Nr.&nbsp;1-3, 2005, S.&nbsp;347–350, 
* Peter Schäfer: *Sedimentationsgeschichte und Stratigraphie der tertiären Ablagerungen im südlichen Mainzer Becken (Exkursion E am 24. April 2014).* Jahresberichte und Mitteilungen des Oberrheinischen Geologischen Vereins, Neue Folge. Bd.&nbsp;96 (Geologische Exkursionen in der Pfalz und weitere wissenschaftliche Beiträge), 2014, S.&nbsp;73–104,  (alternativer Volltextzugriff: ResearchGate)
* Peter Schäfer: *Mainzer Becken – Stratigraphie, Paläontologie, Exkursionen.* Sammlung geologischer Führer, Band 79. 2. völlig neu bearbeitete Auflage, Schweizerbart, Stuttgart 2012, ISBN 978-3-443-15092-1
* Peter Schäfer: *Tertiär des Mainzer Beckens.* S.&nbsp;200–219 in: Landesamt für Geologie und Bergbau Rheinland-Pfalz (Hrsg.): *Geologie von Rheinland Pfalz.* Schweizerbart, Stuttgart 2005, ISBN 3-510-65215-0
* Michael Weidenfeller: *Pleistozän des Mainzer Beckens.* S.&nbsp;257–263 in: Landesamt für Geologie und Bergbau Rheinland-Pfalz (Hrsg.): *Geologie von Rheinland Pfalz.* Schweizerbart, Stuttgart 2005, ISBN 3-510-65215-0
*D. Vogellehner: *Paläontologie.* Freiburg 1987.

## Eksteraj ligiloj 
* Von Seegraswiesen, Kohleschweinen und Rheinelefanten - Eine Zeitreise durch das Mainzer Becken – steinkern.de

Kategorio:Pejzaĝoj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Rejnhesio
Kategorio:Geologio de Germanio
Uguccione della Faggiuola

**Uguccione della Faggiuola** (ĉ. 1250 – 1a de Novembro 1319) estis itala kondotiero, kaj ĉefmagistrato de Pisa, Lucca kaj Forlì (el 1297).

## Biografio 
Uguccione naskiĝis en Casteldelci. Li ekelstariĝis fine de la 13a jarcento kiel kapitano de la armeo de Arezzo, kiam li sukcese kaptis Cesena. En 1297, li klopodis konkeri Forlì sed malsukcese.

Li estis el la partio de Gibelinoj, en 1311–1312 li estis imperia vikario en Ĝenovo por Henriko la 7-a, kiu venis al Pisa en 1312. Post la morto de tiu en 1313, Uguccione iĝis ĉefmagistrato (*podestà*), kapitano de la popolo, kaj fakta senjoro de tiu urbo.

Li konkeris Lucca en 1314 kun la helpo de sia protektita Castruccio Castracani. La 29an de Aŭgusto 1315 li havigis al la Gelfoj de Florenco kaj ties aliancanoj de Anĵuo-Sicilio el Napolo ties plej malbonan malvenkon ekde 1260 en la batalo de Montecatini en Val di Nievole.

En 1316 la Pisanoj kaj la Lukkanoj sub lia iama protektito Castruccio Castracani forpelis lin kaj li rifuĝiĝis ĉe Cangrande della Scala, kiu faris Uguccione *podestà* de Vicenza.

Li mortiĝis dum la sieĝo de Padovo la 1an de Novembro 1318.

Kategorio:Kondotieroj
Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Italaj militistoj
Kategorio:Dante Alighieri
Kategorio:Gelfoj kaj Gibelinoj
Enrico Pazzi

[eta|Monumento al [Dante, Florenco.]]
[eta|maldekstra|Monumento al [Girolamo Savonarola en la Piazza Savonarola, Florenco.]]
**Enrico PAZZI** (; Raveno, 20a de junio 1818 – Florenco, 27a de marto 1899) estis itala skulptisto, ĉefe aktiva en Florenco, Italio. Li estas konata ĉefe pro sia *Monumento al Dante* (1857-1865) en la Piazza Santa Croce, Florenco, kaj pro la Monumento al Princo Mihailo en la centro de la ĉefurbo de Serbio nome Belgrado. Kaj la monumento al Dante kaj alia statuo por Savonarola suferis polemikojn ĝis ties instaladoj en Florenco.

Kategorio:Raveno
Kategorio:Italaj skulptistoj
Kategorio:Florencanoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Raveno
Atestomonto

[rechts|eta|hochkant=1.5|la 668 m alta monto [Ipf, atestmonto de la tavolo de la Ŝvabia Ĵuraso]]

**Atestmonto** estas subspeco de insulmonto, kiu estis izolita per erozio de la origina montmasivo. Se temas pri tektona kovraĵo, ĝi nomiĝas *tektona klipo*.
Atestmonto estiĝis ofte en tavolŝtupa regiono. La karakterizaĵo estas la alternado de veterdisfalaj tavoloj kaj veterrezistaj tavoloj. La veterdisfalrezistaj ŝtontavoloj formas la ŝtupojn, la veterdisfalaj estas deklivfomaj tavoloj. La atestomonto havas ĝenerale nepintan kaj akran deklivan kupolon.
[eta|400px|panoramo de la [Monumenta Valo Koloradio, Usono]]
La plej gravaj atestomontoj en la Frankonia Ĵuraso estas (de nordo al sudo kaj poste sudokcidenten:
* Staffelberg (540 m)
* Walberla (532 m)
* Hetzleser Berg (549 m)
* Moritzberg (603 m)
* Dillberg (595 m)
* Buchberg (591 m)
* Sulzbürger Schlossberg (567 m)
* Neubürg (587 m)
* Schlossberg (607 m)
* Hesselberg (689 m)

eta|maldekstre|la „Drei Kaiserberge““ (Tri imperiestro-montoj) apud Schwäbisch Gmünd, tipa pejzaĝo de atestomontoj en Germanujo

Gravaj atestomontoj de la Ŝvabia Ĵuraso (sen „pseŭdo-atestomontoj“, tio signifas parte solestarantaj montoj de vulkana deveno kiel la Limburg) estas (de nordoriento al sudokcidento):
* Ipf (668 m)
* Kaltes Feld (781 m)
* la Drei Kaiserberge (= la tri imperiestraj montoj“) : Stuifen (757&nbsp;m), Rechberg (707 m) kaj Hohenstaufen (684 m)
* Michelsberg (724 m, apud Geislingen an der Steige)
* Achalm (707 m)
* Farrenberg (820 m)
* Roßberg (869 m)
* Zoller (855 m) kun burgo Hohenzollern
* altebenaĵo de Burgfelden (954 m)
* Plettenberg (1002 m)

Regiono de la Baarjuraso estas preskaŭ kompleta pejzaĝo de atestomontoj. Jen ili (sen „pseŭdo-atestomontoj“):
* Hohenkarpfen (912 ;m)
* Lupfen (977 m)
* Möhringer-Berg-Lindenberg-Scholle (949 m)
* Fürstenberg (918 m)
* Länge (921 m)
* Eichberg (914 m)
* Buchberg (880 m)

La plej gravaj atestomontoj de la tiel nomata Tabul-Ĵuraso en Svislando inter Bad Zurzach kaj Pfeffingen estas (de oriento al okcidento):
* Geissberg (700 m)
* Heuberg (558 m)
* Schinberg (722 m)
* Frickberg (650 m)
* Farnsberg (758 m)
* Sunnenberg (632 m)
* Chienberg (741 m)

## Vidu ankaŭ 
* Tabulmonto

## Literaturo 
* *Lexikon der Geographie I.* 2001, S. 108.
* *Lexikon der Geographie III.* 2002, S. 189–190.
* *Lexikon der Geowissenschaften IV.* 2001, S. 400–403.
* Harald Zepp: *Geomorphologie.* 2. Auflage. Paderborn 2003, Kapitel 12.3 und 14.3.

## Referencoj 
Kategorio:Erozio
Kategorio:Rokoj
Guido Novello da Polenta

**Guido Novello da Polenta** aŭ **Guido la 2-a da Polenta** (m. 1330), konata ankaŭ kiel **Guido Novello**, estis italo kiu servis kiel senjoro de Raveno el 1316 ĝis 1322.

Nevo de Lamberto la 1-a da Polenta, li akiris la senjorecon de la urbo post la morto de tiu lasta. En 1316–1321 li estis gastiganto de Dante Alighieri. En 1322 li estis nomumita *capitano del popolo* de Bolonjo kaj lasis la regadon de Raveno al sia frato Rinaldo, kiu estis arkiepiskopo de la urbo kvankam sen la Papa konfirmo. Ostasio la 1-a, el la famililinio de Cervia, profitis el la situacio por mortigi Rinaldo kaj kapti la povon por si mem.

Guido Novello mortiĝis en 1330 post klopodi malsukcese rekonkeri Ravenon.

Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Italaj militistoj
Kategorio:Italoj de la 14-a jarcento
Agramatismo

**Agramatismo** estas perturbo de parolo kaj skribo, kiu signifas, ke la ulo povas malbone, parte aŭ tute ne uzi strategiojn de gramatiko, eĉ se li scias la gramatikon bone; aktivado de tiu scio estas barita. 

Ĝi povas esti simptomo de afazio, aŭ alia perturbo, kiu igis dum lernado de gepatra lingvo. Ĝi signalas lezion de Broca regiono, do la ulo ne povas rememori necesajn idiomojn. Ĝi povas igi ke la infanoj faru parolerarojn, ekzemple akompani malfruitan lingvevoluon, intelektan malkapablon aŭ specifan lingvan perturbon.

Se la infano havas du gepatrajn lingvojn, agramatismo afektas ambaŭ lingvojn. Se la lingvo havas riĉan sistemon de morfemojn (ekzemple hungara), la deklinacioj, konjugacioj, paradigmaj sistemoj, kaj sintakso estas afektitaj. Se la infano parolas lingvon kiel la angla, li kapablas malmultan transformojn, kaj uzas facilajn strukturojn.
## Literaturo
* GÓSY Mária: Pszicholingvisztika

Kategorio:Afazio
Marezoko

La **marezoko** (genro *Sphyraena*) estas aktinopteriga fiŝo el la familio de la Skombredoj (Scombridae). La scienca nomo estis, por la unua fojo, valide publikigita en 1758 fare de Lineo kiel specinomo (*Esox sphyraena*) kiu poste estis ŝanĝita al memstara genro kun pluraj specioj.

## Disvastiĝo kaj vivareo 
La plimulto de la specioj de tiu genro vivas en la malprofundaj akvoj de tropikaj kaj ekvatoraj maroj. La plej fama el tiuj estas la **granda marezoko** aŭ **barakudo** (*Sphyraena barracuda*), trovebla en la varmaj maroj de la tuta mondo. Alia menciinda specio estas la **pacifika marezoko** (*Sphyraena forsteri*).

Kelkaj specioj troviĝas ankaŭ en la moderaj akvoj de Mediteraneo kaj Atlantiko. Inter ili, la **eŭropa marezoko** (*Sphyraena sphyraena*) kaj la **mediteranea marezoko** (*Sphyraena viridensis*).

Estas ankaŭ aziaj specioj kiuj, tra la Sueza Kanalo, eniris la orientan Mediteraneon, ekzemple *Sphyraena flavicauda*.

## Priskribo 
La korpo de tiuj manĝemaj rabobestoj estas longforma kaj fajne skvameca kun firma lobita vosto.

*S. barracuda* atingas longon de 1,80-2&nbsp;m kaj pezon de 50&nbsp;kg. La ceteraj specioj estas pli malgrandaj.

## Referencoj 

Dosiero:Sphyraena sphyraena head.jpg|Kapo de eŭropa marezoko (*Sphyraena sphyraena*).
Dosiero:Sphyraena barracuda by NPS.jpg|Grupo da barakudoj (*S. barracuda*).
Dosiero:Bigeye barracuda.jpg|Grupo da pacifikaj marezokoj, aŭ grandokulaj marezokoj (*S. forsteri*).
Dosiero:Sphyraena flavicauda Thailand.jpg|Flavavostaj marezokoj (*S.flavicauda*).

Kategorio:Skombredoj
Preĝejo Sankta Petro (Gau-Odernheim)

[500ra|eta|la [ruino|ruinaj restaĵoj sur la monto Petersberg estis trovitaj en 1877 kaj nur 1947 komplete elfositaj. (foto el 2008)]]

Sur la pinto de la monto Petersberg, kiu troviĝas inter Bechtolsheim kaj Gau-Odernheim en Rejnhesio troviĝas la ruino de la **preĝejo Sankta Petro**. Ankoraŭ videblas restaĵoj de ĉirkaŭmuro de trinava baziliko el la 10a jarcento, kiu estis konsekrita al la apostolo Petro kaj ties kripto el la 12a jarcento.
Ĉirkaŭ la jaro 1000 la romanika trinava baziliko kun transnerva navo kaj tri absidoj estis konstruita. La meza navo estis konstruita laŭ la *Wormser Art*. La meza navo havis larĝecon de 5,7 m, la du flankaj navoj nur estis 4 m larĝaj. Sub la ĥorejo estis kripto. La tuta longeco de la preĝejo estis 26 m longa, kaj 15 m larĝa. Sur la tegmento estis firstotureto kun du sonoriloj.

## Vidu ankaŭ 
* Sankta Petro (Petersberg) en orienta Heslando
* Sankta Petro kaj Paŭlo (Petersberg) en supra Bavatio

## Literaturo 
* Friedrich Behn: *Ausgrabungen auf dem Petersberg.* in:
** Jb Bistum Mainz 3, 1948, S. 334–336.
** Mainzer Zeitschrift 41/43, 1948, S.&nbsp;52–59 (Sonderdruck) mit 15 Abbildungen
* *Die Geschichte von Gau-Odernheim.* Hrsg. von der Gemeinde Gau-Odernheim. 5 Bände. Krach, Mainz 1954ff.
** Band 1. H. Gredy: *Geschichte der ehemaligen freien Reichsstadt „Odernheim“.* Mit einer Ansicht von Odernheim nach Merian u.d. alten städt. Siegeln. Aus mehreren 100 bisher unbekannten Urkunden u. Schriftstücken u. einigen bekannten zsgest. Krach, Mainz 1954.
** Band 2. Christoph Einsfeld, Adam Reck, Heinrich Mildenberger: *Die Geschichte von Gau-Odernheim.* Bilderbd. und Ergänzungen über die letzten 100 Jahre. Krach, Mainz 1957.
* Nachrichtliches Verzeichnis der Kulturdenkmäler –&nbsp;Kreis Alzey-Worms, Hrsg. Generaldirektion Kulturelles Erbe des Landes Rejnlando-Palatinato, Stand: 15. Januar 2009, S.&nbsp;23.
* Denkmaltopographie Bundesrepublik Deutschland: *Kulturdenkmäler in Rejnlando-Palatinato.* Band 20.1: Landkreis Alzey-Worms|Kreis Alzey-Worms. Verbandsgemeinde Alzey-Land. Herausgegeben im Auftrag des Ministerium für Bildung, Wissenschaft, Ministeriums für Bildung, Wissenschaft, Weiterbildung und Kultur von der Generaldirektion Kulturelles Erbe Rejnlando-Palatinato, Direktion Landesdenkmalpflege. Bearbeitet von Michael Huyer und Dieter Krienke. Wernersche Verlagsgesellschaft: Worms 2013, ISBN 978-3-88462-327-5, S.&nbsp;262.
* Vortrag: Mons Beati Petri - Petersberg; IG Petersberg, Heimatverein Bechtolsheim: »Eine Basilika mit Hallenkrypta vom Prozessionstyp auf dem Petersberg: Altes neu wertgeschätzt, aus Archäologie und Denkmalpflege zwischen Gau-Odernheim und Bechtolsheim«

## Referencoj 
Kategorio:Preĝejoj en la distrikto Alzey-Worms
Kategorio:Preĝejaj ruinoj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Kulturmonumentoj en la distrikto Alzey-Worms
Kategorio:Gau-Odernheim
GauOdernheim
Kategorio:Bergkirche
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 10-a jarcento
Kategorio:Tridekjara milito
Kategorio:Restaĵoj de preĝejo
Kategorio:Bazilikoj en Germanio
Kategorio:Rejnhesio
Gemma Donati

**Gemma DONATI** (Florenco, dua duono de la 13a jarcento - Florenco, 1329-1332) estis la edzino de Dante Alighieri.

## Biografio 
Oni scias malmulton pri ŝia vivo. La nura certeco estas ŝia aparteno al la familio Donati, filino de ser Manetto kaj kuzino de Corso, Forese kaj Piccarda Donati.

Ŝi estis rapide ligita per *instrumentum dotis* (9a de Januaro 1277) al Dante, filo de Alighiero di Bellincione, kiun ŝi edzigis ĉirkaŭ 1285 kaj al kiu ŝi donis kvar gefilojn: Iacopo, Pietro, Antonia kaj Giovanni.

En la verko de Dante, oni trovas nenian aludon koncernanta al lia edzino. Tamen, unu informero figuras en la lasta verso de la kanto V de Purgatorio, en la lastaj vortoj prononcitaj de *Pia siennoise*: «disposando m'avea con la sua gemma». La fakto ke la unua kaj la lasta vortoj de la verso faras aludon al geedzeco kaj al la nomo de la edzino de Dante ne povas esti simple koincido. Krome, la «donna Petra» al kiu oni direktas la «Rime Petrose» povus esti Gemma (en itala Gemma = durŝtono, belŝtono).

Tamen forestas ajna informo koncernanta la paran vivon aŭ la vivon de Gemma.

En 1329 Gemma postulas al la aŭtoritatoj florencaj sian parton de doto de la havaĵoj konfiskitaj al la edzo.

En notaria akto de Majo 1332 Gemma estas referencita kiel jam mortinta.

## Eksteraj ligiloj 
* *Donati, Gemma* en «Enciclopedia Dantesca» [arkive], sur Treccani.it http://www.treccani.it/enciclopedia/gemma-donati_(Enciclopedia-Dantesca)/-R.-Piattoli

Kategorio:Dante Alighieri
Kategorio:Florencanoj
Eklogoj (Dante)

La ***Eklogoj*** estas du latinlingvaj poemoj en heksametroj en la ekloga stilo verkitaj de Dante Alighieri, nome laŭ la verkoj de Virgilio nome *Eklogoj*. La du poemoj estas la 68-versa *Vidimus in migris albo patiente lituris* kaj la 97-versa *Velleribus Colchis prepes detectus Eous*. Ili estis komponitaj inter 1319 kaj 1320 en Raveno, sed publikigitaj por la unua fojo nur en Florenco en 1719.  

Kategorio:Libroj aperintaj en la 14-a jarcento
Kategorio:Ampoezio
Kategorio:Latinlingva literaturo
Kategorio:Verkoj de Dante Alighieri
Epistoloj (Dante)

La **Epistoloj** verkitaj en latino fare de Dante Alighieri konserviĝis danke al du tekstokolektoj de la 14a jarcento.

## Unua kolekto
La unua kolekto, fare de Boccaccio (Laurenziano XXIX), enhavas tri epistolojn: la unua datebla de 1305-1306 direktita al Cino da Pistoia, la dua sendita al la italaj kardinaloj post la morto de la papo Klemento la 5-a la 20an de aprilo 1314 kaj la tria al amiko de Florenco pri la ribelo de 19a de majo 1315.

## Dua kolekto
La dua kolekto enhavas naŭ epistolojn: la unua verkita en la printempo de 1304 al la kardinalo Niccolò da Prato nome de la Blankoj de Florenco, la dua, ankoraŭ en 1304, direktita al Oberto kaj Guido da Romena, la tria al Moroello Malaspina dateble 1307-1308, la kvara pro la morto de Henriko la 7-a, oktobre 1310, direktita al la Senjoroj kaj Popoloj de Italio, la kvina kun dato de la 31a de marto 1311 al Florencanoj, la sesa datata en 17a de aprilo 1311 al la imperiestro Henriko, la oka kaj la naŭa, verkita nome de la grafino Gherardesca di Battifolle al la edzino de la imperiestro, Margarita de Luksemburgio. 

## Temoj
La ĉefa temo de la majoritato de la epistoloj de Dante, escepte tiujn al Cino da Pistoia kaj al Malaspina pli pri temo literatura, estas politika kaj ĉefe ligata al Henriko la 7a kaj al lia entrepreno.

## Bibliografio
* Saverio Bellomo, Filologia e critica dantesca, Brescia, La scuola, 2008, pp. 115–24.

Kategorio:Libroj aperintaj en la 14-a jarcento
Kategorio:Politika filozofio
Kategorio:Latinlingva literaturo
Kategorio:Sekularismo
Kategorio:Historio de Florenco
Kategorio:Investitura konflikto
Kategorio:Verkoj de Dante Alighieri
Kategorio:Epistoloj
Eugenio Garin

**Eugenio GARIN** (9a de Majo, 1909 – 29a de Decembro, 2004) estis itala filozofo kaj historiisto pri Renesanco. Li estis agnoskita kiel aŭtoritato pri la kultura historio de Renesanco. Naskiĝinta en Rieti, Garin studis filozofion ĉe la Universitato de Florenco, gradiĝis en 1929, kaj post periodo kiel profesoro de filozofio ĉe la *licei scientifici di Palermo* kaj en la Universitato de Cagliari, Garin ekinstruis en sia *alma mater* en 1949 ĝis 1974, kaj poste translokiĝis al la Scuola Normale di Pisa ĝis sia retiriĝo en 1984. Li estis ankaŭ eldonisto de la gazetoj *Rinascimento* kaj *Il Giornale Critico della Filosofia Italiana*.

## Verkoj 
* *Giovanni Pico della Mirandola* (1937)
* *Il Rinascimento italiano* (1941)
* *Storia della filosofia italiana* (1947, 1966, 1978);
* ''L'Umanesimo italiano* (1952);
* *Medioevo e rinascimento* (1954)
* *Cronache di filosofia italiana (1900-1943)* (1955)
* *L'educazione in Europa 1400-1600* (1957)
* *La filosofia come sapere storico* (1959)
* *La cultura italiana tra Ottocento e Novecento* (1962)
* *Scienza e vita civile nel Rinascimento italiano* (1965);
* *Ritratti di umanisti* (Firenze: Sansoni 1967)
* *Dal Rinascimento all'Illuminismo*, (1970)
* *Intellettuali italiani del XX secolo*, (1974)
* *Rinascite e rivoluzioni* (1975)
* *Lo zodiaco della vita*, (1976);
* *Filosofia e scienze nel Novecento*, (1978)
* *Tra due secoli* (1983)
* *Ermetismo del Rinascimento* (1988)
* *Umanisti artisti scienziati. Studi sul Rinascimento italiano* (1989)
* *Gli editori italiani tra Ottocento e Novecento'' (1991)

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Bibliografio
* On civic humanism 
* Biografio 

Kategorio:Italaj historiistoj
Kategorio:Italaj filozofoj
Kategorio:Rieti
Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Universitato de Cagliari
Kategorio:Universitato de Florenco
Quaestio de aqua et terra

La ***Quaestio de aqua et terra*** (*Demando pri akvo kaj tero*) estas latinlingva verko de Dante Alighieri, verkita laŭ prelego okazinta en Verono la 20an de Januaro 1320.

Fakte la filozofia okupado pluis ĝis la fino de la vivo de la poeto. La 20an de Januaro 1320, Dante en Verono diskutis, en la preĝejo de Sant'Elena, la strukturon de la mondo laŭ la aristotel-tolemea konsideroj kiuj tiam estis studataj privilegie por la kompono de la *Paradizo*. Dante subtenas ke la Tero troviĝas en la centro de la universo, ĉirkaŭita de la subluna mondo (komponita el tero, akvo, aero kaj fajro) kaj ke la akvo troviĝas super la tera sfero.

## Referencoj 
## Bibliografio 
* E. Moore (a cura di), Quaestio de aqua et terra, Oxford, Stamperia dell'Università, 1894. http://gutenberg.beic.it/view/action/nmets.do?DOCCHOICE=2789970.xml&dvs=1483862268263~588&locale=en_GB&search_terms=DTL9&adjacency=&VIEWER_URL=/view/action/nmets.do?&DELIVERY_RULE_ID=7&divType=&usePid1=true&usePid2=true Alirita la 8an de Januaro 2017
* Saverio Bellomo, Filologia e critica dantesca, La Scuola, 2008, pp. 133–36.
* Francesco Lamendola, La "Questio de aqua et terra" di Dante Alighieri, Arianna Editrice. https://es.scribd.com/doc/3843044/La-Questio-de-aqua-et-terra-di-Dante-Alighieri Alirita la 8an de Januaro 2017

Kategorio:Libroj aperintaj en la 14-a jarcento
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Latinlingva literaturo
Kategorio:Verkoj de Dante Alighieri
James Adomian

**James Haig Adomian** naskiĝis  estis populara usona humuristo kaj aktoro. Li estas plej bone konata pro sia verko en *Comedy Bang! Bang!*, *Last Comic Standing* kaj *The Late Late Show with Craig Ferguson* kie li imitis la Prezidanton George W. Bush ĝis 2009. Li faras voĉojn de Talking Ben en la animacia serio *Talking Tom and Friends*.

## Filmaro 
### Televido 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj humuristoj‎
Kategorio:Akademia Premio por plej bona subtena aktoro
Kategorio:Grammy-laŭreatoj
László Bagossy

**László Bagossy** [lAslO bagoŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bagossy László** estas hungara reĝisoro, universitata instruisto.

László Bagossy http://www.orkenyszinhaz.hu/tarsulat/szineszek/957-bagossy-laszlo-rendezo  naskiĝis la  en Dombóvár.

## Biografio 
László Bagossy frekventis cistercianan gimnazion en Pécs, poste li akiris literaturan diplomon en Scienca Universitato Janus Pannonius en 1991. Jam ekde 1984 li verkis kritikojn, poemojn. En 1995 li akiris reĝisoran diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo, poste li havis reĝisorajn taskojn en Szolnok, Nyíregyháza, Kecskemét, Tatabánya, Eger, Pécs, Szeged, Budapeŝto, Stuttgart, Vilno. Inter 1990 kaj 2015 li instruis en universitatoj de Pécs, Veszprém (urbo), Budapeŝto. Li ankaŭ instruis en pluraj universitatoj, dum li akiris sciencan gradon DLA. En 2004 li ricevis signifan premion, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

## Elektitaj disĉiploj 
* Béla Dóra
* Zsombor Jéger
* Tünde Kókai
* Máté Novkov
* Márton Patkós
* Lili Varga
* Lili Walters

## Elektitaj reĝisoraĵoj 
* Johann Wolfgang von Goethe: *Clavigo* (1993, Szolnok)
* Molière: *Tartufo* (1999, Nyíregyháza; 2015, Budapeŝto)
* Wolfgang Amadeus Mozart: *Don Giovanni* (2006, Szeged)
* William Shakespeare: *Hamleto* (2014, Budapeŝto)

## Lia libro 
* *A Sötétben Látó Tündér* (2009)

## Fontoj 
* hungarlingva biografieto kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva intervjuo kun foto

Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Telfero de Montjuïc

La **Telfero de Montjuïc** (, ) estas telfero kiu ebligas aliron al la Barcelona monto de Montjuïc elde la orienta flanko. Malgraŭ ĝia nomo, ne temas tiom pri telfero, kiom pri aertelfero. La  ĝi remalfermiĝis post renovigo. Aktuale ĝi estas ekspluatata de la kompanio TMB.

## Trairo 
Dosiero:TelefericM.png

La telfero disponas pri tri stacioj: ''* (kun interkonekto kun Funikularo de Montjuïc), *Mirador* (halto nur en la direkto *Castell* > *Parc*) kaj *Castell''.

## Tarifo 
eta|250ra|dekstra|Telfero de Montjuïc renovigita
* **Iro**:  plenaĝuloj kaj  infanoj (4-12 jaraĝaj).
* **Iro kaj reveno**:  plenaĝuloj kaj  infanoj.

## Vidindaĵoj 
El la telfero eblas vidi la tutan urbon Barcelono kaj plurajn el ĝiaj plej reprezentaj lokoj, kiaj: Placo Katalunio, Katedralo de Barcelono, Templo Sankta Familio, krozoŝipoj ankritaj en la Haveno de Barcelono, Olimpika vilaĝo de Barcelono, Turo Agbar, zono de Universala forumo de Kulturoj 2004...

## Vidu ankaŭ 
* Montjuïc
* Funikularo de Montjuïc
* Transports Metropolitans de Barcelona
* Listo de telferoj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Telfero de Montjuïc

## Tradukfonto 
Montjuïc
Kategorio:Transporto en Barcelono
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1970
Jack Andraka

**Jack Thomas Andraka** (naskiĝis la 8-an de januaro 1997 en Crownsville (Marilando) – usona sciencisto poldevena kaj inventisto prilaborinta rapidan kaj malmultekostan metodon malkovri kreskon de proteino, kio indikas ĉeeston de kancero de ovario, pankreata karcinomo kaj pulma kancero en fruaj etapoj de malsano.

Jack Andraka faris elŝrankiĝon en la aĝo de 13 jaroj.

## Premioj kaj distingoj 
* 2012 – Gordon Moore Award
* 2013 – Intel International Science and Engineering Fair, kvara loko, kemio

## Eksteraj ligiloj 
* TED-paĝo
* Polish American News
* US teen invents advanced cancer test using Google

Kategorio:Poldevenaj usonanoj
Kategorio:Usonaj sciencistoj
Kategorio:Usonaj inventistoj
Kategorio:GLAT-personoj
Geiseltal-muzeo

La **Geiseltal-muzeo** () troviĝas en ejo en Halle kie estis iam la nova rezidejo de saksiaj suverenoj. Le ejojn farigis kardinalo Albrecht von Brandenburg. Sekve alia nomo de la konstruaĵo estas germanlingve *Neue Residenz*.

## Historio 
Apud la Katedralo de Halle estas rezidejo novkonstruigita fare de la fama ekleziulo Albrecht. Li planis instali surloke katolikan universitaton kun kvar aloj kaj du etaĝoj. Sed la enkonduko de Reformacio en la urbo malevoluigis tiajn belajn kaj modernajn intencojn de art- kaj sciencŝatanta eminentulo.

Dum la 17-a jarcento la fortimpresaj ejoj servis al la kortego de la Elektoprinclando Saksio. Post la morto de duko Aŭgusto enstalitis surloke malsanulejo. Alikonstruadoj pormuzeaj dum la 19-a jarcento malfeliĉe detruis altvalorajn renesancstilajn elementojn.

## Muzea uzo 
En 1934 inaŭguritis la *Geiseltal-muzeo* fare de universitatrektoro Johannes Weigelt en la iama kapelo kardinala en la norda alo de la Novaj rezidejo. Antaŭ ĉio admireblas belegaj fosiliaĵoj elfositaj en la ĉirkaŭaĵoj de Halle, kiam oni ekspluatis brunan karbon respektive kupran ercon. Tio fariĝis i.a. en la valo Geiseltal, mem nomdonanto por la muzeo. Oni povas rigardi enmuzee skeleton de praĉevalo el la epoko de eoceno, la plej maljuna ĉevalo en la mondo kies idoj estas la nunaj ĉevalaj specoj.

La interna korto estas ĝis hodiaŭ arkitekture imponega kaj memorigas onin pri la iama funkcio princa de la komplekso. En 2011 la muzeo tradiciforma fermitis kaj prizorgatas ekde 2015 de universitatanoj organizantaj fakgvidadojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo muzea malnova
* Geiseltalmuzeaj kolektoj priskribitaj sur universitata retpaĝaro

Kategorio:Muzeoj en Saksio-Anhalto
Kategorio:Halle (Saale)
Kategorio:Naturhistoriaj muzeoj
Mária Bajcsay

**Mária Bajcsay** [bajĉai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bajcsay Mária** estas hungara aktoro.

Mária Bajcsay http://www.imdb.com/name/nm0048020/ naskiĝis la  en Nagydorog.

## Biografio 
Mária Bajcsay frekventis hortikulturan universitaton inter 1966-1970. Dum la studentaj jaroj ŝi fondis amatoran teatran trupon, kiu atingis la unuan lokon en konkurso de Hungara Televizio en 1968. Post la studentaj jaroj ŝi aliĝis al diversaj malgrandaj teatroj. Ekde 1982 ŝi apartenis al Teatro Szigligeti (Szolnok), inter 1994-2005 al Teatro Petőfi (Veszprém), poste al Nacia Teatro (Szeged). En 1970 ŝi edziniĝis, naskis filinojn en 1976 kaj 1978. Ŝi ricevis premion en 1987.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** Reĝo Lear - Regan
** Somermeznokta sonĝo - Hippolyta
** Rikardo la 3-a - reĝino Elizabeta
** Henriko la 4-a - S-ino Sürge
** Hamleto - aktoro
* Ferenc Molnár: *Az üvegcipő* - Adél

## Elektitaj filmaj roloj 
* *Szerelmesfilm* (1970)
* *Szomszédok* (televizia serio, 1987-1988)

## Ŝia reĝisoraĵo 
* O’Neill: *Boldogtalan hold* (1999)

## Fontoj 
* http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz02/30.html
* datenoj kun foto
* http://www.filmkatalogus.hu/Bajcsay-Maria--sz54727
* http://port.hu/adatlap/szemely/bajcsay-maria/person-133776

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Händel-domo

En Halle (Saale), Germanio, troviĝas en la naskiĝdomo de Georg Friedrich Händel granda kaj konata **Händel-muzeo**. Ĝi estas urbocentre apud la bieno historia *Kühler Brunnen*.

## Priskribo 
maldekstre|eta|La naskiĝdomo de Händel en Halle, 2012
La *Händel-domo* de Halle (germane: *Händelhaus*) konsideratas hodiaŭ grava centro pri-händel-a de muzikemaj vizitantoj kaj esplorantoj. Surloke naskiĝis la geniulo Händel estante filo de la duka privata kaj oficiala kirurgo von Giebichenstein.

En 1937 la urbo akiris la domon por ŝanĝi ĝin en muzeon muzikan kaj memoriglokon pri la muzika elstarulo. Videblas ekspozicio pri la vivo kaj la kreiva agado de Händel, objektoj unikaj pri regiona muzikhistorio kaj pli ol 700 funkciantaj muzikinstrumentoj el kvin jarcentoj. Krome enestas altvalora fak-biblioteko. En la jaro 2009, kiam oni festis la datrevenon 250-an mortotagan de Händel, la domo ne nur freŝe farbita sin ekprezentis sed ankaŭ per novaranĝita ekspozicio.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de la Händel-domo 
* Informoj pri la objektoj videblaj en la domo
* Informoj pri la biblioteko endoma

Kategorio:Muzeoj en Saksio-Anhalto
Kategorio:Halle (Saale)
Kategorio:Georg Friedrich Händel
Kategorio:Muzeoj pri muziko
Imre Kner

**Imre KNER,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kner Imre** estis hungara presisto, eldonisto, tipografo. Lia patro estis Izidor Kner.
eta|Imre Kner (maldekstre) kaj Izidor Kner
eta|Ekslibriso de Imre Kner
Imre Kner http://tudasbazis.sulinet.hu/hu/szakkepzes/nyomdaipar/nyomdaszat-tortenelme/jelentos-nyomdaszaink/kner-imre  naskiĝis la  en Gyoma, li mortis la (?) en koncentrejo de Mauthausen (?).

## Biografio 
Imre Kner devenis el juda familio. Li frekventis gimnaziojn en Mezőtúr kaj Arad, poste en 1902 li eklaboris en la familia presejo. Inter 1904 kaj 1908 li plulernis en tipografia lernejo en Lejpcigo. En 1914 li studvojaĝis en Eŭropo, poste li estis soldato en Békéscsaba. En 1917 li edziĝis, baldaŭ li havis 2 gefilojn. Dum la kalistefa revolucio li estis notario en Gyoma. En 1923 en kongreso de Göteborg li apartenis al la plej signifaj tipografoj de la mondo, en 1937 en Parizo li ricevis grandan premion. Li estis deportita en 1944.

## Elektitaj eldonaĵoj 
* *Thury Zoltán összes művei* (Gyoma, 1906, 6 volumoj)
* Imre Kner: *Könyv a könyvről* (Libro pri la libro, Gyoma, 1912)
* Imre Kner: *Almanach* (Gyoma, 1919)
* *A Magyar Bibliophil Társaság Évkönyve* (Budapeŝto, 1928)
* Frigyes Riedl: *Magyarok Rómában* (Gyoma, 1930)

## Memorigiloj 
* gimnazio en Gyomaendrőd

## Fontoj 
* http://www.nullaev.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=756:kner-imre-1890-1944&catid=29&Itemid=130
* http://mek.oszk.hu/02400/02404/02404.htm
* http://www.mtva.hu/hu/sajto-es-fotoarchivum/8005-kner-imre-tipografus-nyomdasz-es-koenyvkiado-a-magyar-koenyvkiadas-es-nyomdaszat-meghatarozo-egyenisege-70-eve-halt-meg 
* http://hvg.hu/kultura/20150201_125_eve_szuletett_Kner_Imre_nyomdasz_kony

Kategorio:Hungaraj presistoj
Kategorio:Hungaraj eldonistoj
Kategorio:Hungaraj tipografoj
Wieland Pusch

**Wieland PUSCH** - naskiĝis , do nun -jara - estas germana esperantisto kaj komputikisto vivanta en Langen, Hesio. Post la esperantistiĝo en 1983, 15-jara, sekve de antaŭaj aktiviĝoj de la frato Thomas kaj la fratino Birgit, li en Germana Esperanto-Junularo plurajn jarojn gvidis la komputilan komisionon, kiu provizis teknikajn solvojn por administrado de partoprenantoj en internaciaj renkontiĝoj, de la asocia membraro kaj por esperantlingva enpaĝigo de tekstoj de informiloj kaj periodaĵoj. Samkiel la fratino li studis en la Teknologia Universitato de Berlino, kaj en 1996 li edziĝis al tiam 22-jara aktivulino de Bulgara Esperanto-Junularo. La paro intertempe havas tri infanojn, kiuj ĉiuj partoprenis tutan vicon da familiaj Esperanto-renkontiĝoj kaj apud la familiaj lingvoj germana kaj bulgara parolas Esperanton.

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Germanaj komputikistoj
Kategorio:Esperantistaj komputikistoj
Birgit Prien

**Birgit PRIEN** - naskiĝis la 4-an de marto 1970, do nun -jara (ĝis 1999 *Birgit Pusch*) - estas germana esperantistino kaj informadika ekonomikistino vivanta en Kelkheim, Hesio. Lerninta Esperanton en 1982, 12-jara, post kiam ŝi vidis la multajn internaciajn vojaĝojn de la frato Thomas Pusch, ŝi aktivis en la komisionoj pri renkontiĝoj kaj pri amaskomunikila agado de Germana Esperanto-Junularo. 

eta|maldekstre|250ra|
Post studado en la Teknologia Universitato de Berlino kun po unu jaro da lernado en Fort Lauderdale, Florido, kaj Nantes, Francio, ŝi laboris en bankoj de Londono kaj Frankfurto ĉe Majno, kaj en 1999 fondis esperantistan familion kun filino nun -jara kaj filo nun -jara. De 2011 ĝis 2015 la familio vivis en Wezembeek-Oppem en la Brusela Ĉefurba Regiono kaj ankaŭ tie havis esperantistajn gastojn.

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Placo Santa Croce

[eta|250px|La placo, kun la [Baziliko Santa Croce (Florenco)|Baziliko Santa Croce.]]
**Piazza Santa Croce** [KROĉe] aŭ **Placo Sankta Kruco** estas unu el la ĉefaj placoj situaj en la centra kvartalo de Florenco, regiono de Toskanio, Italio.
eta|elaera vidaĵo de la palaco
Ĝi situas proksime de la piazza della Signoria kaj de la Nacia Centra Biblioteko, kaj prenas sian nomon el la Baziliko Santa Croce kiu hegemonias la placon. Krom tiu baziliko, estas en la placo ankaŭ la Palazzo Cocchi-Serristori, la Palazzo dell'Antella kaj la Monumento al Dante fare de Enrico Pazzi.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo Florence On Line

Kategorio:Konstruaĵoj en Florenco
Santa Croce
Luterana preĝejo (Vadosfa)

La **Luterana preĝejo** estas religia historia monumento en Hungario, en tre malgranda vilaĝo Vadosfa laŭ la ĉefplaco.

## Historio 
En Vadosfa jam en la 16-a jarcento vivis luteranoj, ili havis preĝejeton en rando de la vilaĝo. En 1614 oni malkonstruis la kadukan preĝejon kaj el la materioj oni konstruis pli novan preĝejon en la vilaĝmezo. En 1681 Jozefo la 2-a nomumis la vilaĝon artikola loko. Inter 1732-1734 pli nova kirko estis konstruita. En 1751 granda religia tumulto okazis: la katolikoj aranĝis marŝon al la katolika kapelo, sed pro miskompreno la luteranoj atakis ilin per agrikulturaj iloj. Pluraj homoj vundiĝis. La sekva juĝeja proceso kondamnis la vilaĝanojn al pago de monoj, el tio la katolikoj konstruis pli grandan preĝejon apud la luterana. Ĝis 1785 la luterana preĝejo havis nur sonorilostablon, en tiu jaro oni konstruis turon, ĝi estis plialtigita post 3 jaroj. La nun videbla preĝejo konstruiĝis en 1912, plena renoviĝo okazis en 1981. 

## Konstruaĵo 
La konstruaĵo situas en malgranda korto laŭ la ĉefplaco. La fasado estas simetria, meze la ĉefenirejo funkcias, pli supre la svelta turo altiĝas. La navo havas brikoformon kaj flanke pilieroj apogas ĝin. La absido estas plurlatera kaj pli malalta kaj mallarĝa, ol la navo.

## Fontoj 
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj
eta|maldekstre|Malantaŭa parto de luterana preĝejo en Vadosfa
eta|Luterana preĝejo de Vadosfa (maldekstre)

Vadosfa
Tampono

eta|altdekstre|Menstrua tampono
**Tampono** estas farita el sorba materialo. Oni metas ĝin en korpan truon por sorbi korpan fluaĵon. La plej komuna speco oni metas en la vaginon de virino por sorbi menstruan fluaĵon.

Tamponoj estis unue uzataj kiel medicinaj iloj en la 18-a jarcento. Ili jam estas uzataj dum miloj da jaroj.

## Referencoj 
Kategorio:Higieno
Kategorio:Menstruo
Antenturo

[eta|de 1976 ĝis 2009 la plej alta televida turo de la mondo: la [CN-Turo en Toronto, Kanado.]]

**Antenturo** aŭ **radio-televida turo** estas plej ofte tuboforma turo en svelta ŝtalbetona konstrutekniko de kie estas elsenditaj radio- aŭ televidaj signaloj.. Telekomunikaj turoj ankaŭ estas uzataj por mikroonda transmisio, ekzemple por transmisio de telefonaj signaloj. Pli kaj pli vitrofibro-kabloj aŭ satelita komunikado transprenas tiuj taskojn. La diferenco al la ĝenerala elsendoturo estas la konstruformo (plej ofte ŝtalkonstruko). Telekomunikaj turoj similas en ilia konstrukto al nubskrapuloj. Telekomunikaj turoj plej ofte ankaŭ estas malfermataj al vizitantoj kaj krom elrigardoplatformo, tiuj turoj ofte ankaŭ havas restoracion aŭ kafejon. 
[eta|Tura korbo de la [televizia turo St. Chrischona.]]

 uzado de la Eiffel-turo 1914.]]

## Referencoj 
## Literaturo 
* Erwin Heinle, Fritz Leonhardt: *Türme aller Zeiten, aller Kulturen*. Deutsche Verlags-Anstalt, Stuttgart 1997, ISBN 3-421-02931-8.
* Friedrich von Borries, Matthias Böttger, Florian Heilmeyer: *TV-Towers – Televiziaj turoj, 8.559 Meter Politik und Architektur*, Jovis-Verlag, Berlin 2009, ISBN 978-3-86859-024-1.
* Kai Eckart: *Den Wolken entgegen – Die höchsten Türme Deutschlands*, Herbert Utz Verlag München 1997, ISBN 3-89675-902-7.
* Rudolf Pospischil: *Der deutsche Fernsehturm. Eine politische und architektonische Grenzüberschreitung* Herbert Utz Verlag, München 2009, ISBN 978-3-8316-0923-9
* Konrad Bergmeister, Johann-Dietrich Wörner (Hrsg.): *Beton-Kalender 2006: Turmbauwerke, Industriebauten.* Ernst & Sohn, Berlin 2005, ISBN 978-3433016725.

## Vidu ankaŭ 
* Elsendomasto

## Eksteraj ligiloj 
* Hohe Türme  – Zusammenstellung von Jörg Wiegels
* Televiziaj turoj - 8.559 Meter Politik und Architektur - Architekturausstellung zum Thema Fernsehturm

Kategorio:Dissendoturoj
Kategorio:Turoj
Birgit Õigemeel

**Birgit Õigemeel** (naskiĝis  en Kohila, Estonio, (do nun -jara) estas estona kantistino. Ŝi konatiĝas interalie pro ŝia gajno de la 3-a serio de la televida programo *Eesti otsib superstaari* ("estona superstelulo"). La artistino reprezentis Estonion en la Eŭrovido-Kantokonkurso 2013.

Kategorio:Estonaj kantistoj
Kategorio:Eŭrovido-Kantokonkurso 2013
Kategorio:Naskiĝintoj en Estonio
Kategorio:Kontraldoj