open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pilko

[dekstra|eta|240px| [Futbalpilko]]
[eta|240px|[Akvopilko]]
[eta|240px|[Usona piedpilko]]
[eta|[Bovlingopilkoj]]
**Pilko** estas plej ofte globoforma, elasta ludilo aŭ sportilo el ledo, kaŭĉuko aŭ plasto. Pilkoj konstruiĝas ĝenerale el aerplena ŝelo, kiu akiras globoformon nur post pumpado je certa premo (esceptoj estas la hokea kaj golfa pilkoj). Similaj sportiloj el malmola, kompakta materialo (ekz. ligno aŭ plasto) estas globoj (en kegloludo aŭ bilardo). Pilkoj ankaŭ estas ĵongliloj.

Oni jam ekipis en la antikva erao pilkoludejojn en palacoj. Dum la jarcentoj oni elpensis multajn pilkoludojn. Por tiuj ludoj oni fiksis regulojn, kiun oni laŭ bezono precizigis.

## Vidu ankaŭ 
* Adidas Al Rihla (pilko)
* Globo (matematiko)
* Klistero
* Plaĝa pilko


Kategorio:Sportiloj
Zamenhofa Tago

La **Zamenhofa Tago** (15-a de decembro) estas la naskiĝtago de L. L. Zamenhof (1859-1917), la iniciatinto de Esperanto, kaj la plej vaste celebrata festotago en Esperantujo.   

En tiu tago (aŭ en alia konvena semajntago ĉirkaŭ ĝi) esperantistoj tra la mondo okazigas specialajn renkontiĝojn por festi la okazon. La idearo de Esperanto kaj la proksimeco de la Zamenhofa tago al Kristnasko instigas la kunvenintojn interŝanĝadi donacojn (prefere librojn verkitajn en Esperanto) kaj bondezirojn. Foje okazas dum tiaj kunvenoj ankaŭ prelegoj pri L. L. Zamenhof.   

Ekde 1927, tiu datreveno estas samtempe la   

* **Tago de la Esperanta kulturo** (ankaŭ nomata **Tago de la Esperanto-kulturo**) kaj la 
* **Tago de la Esperanto-libro** (ankaŭ nomata **Esperanto-Librotago** kaj en Novjorko okazis simpozio omaĝe al Zamenhof kun prelegoj de Arika Okrent, Humphrey Tonkin kaj aliaj profesoroj. La serĉilo Google ornamis tiutage sian emblemon per la Esperanto-flago honore al la okazo (Google Doodle), kio igis proksimume 2 milionojn da personoj klaki ĝin kaj legi vikipedian artikolon pri Zamenhof aŭ esperanto.

## Tago de Esperanto 
Sub diversaj aliaj nomoj la Zamenhof-tago estas ankaŭ konata por esti **Esperantotago** 

## Vidu ankaŭ 
Esperanto-tago (apartigilo)

Esperanto-festotagoj

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Esperantotago

## Eksteraj ligiloj 
* Propono por la tago de Esperanto-libro kaj Zamenhof-festo *(esperante)*
* Zamenhoftagaj festoj en Hispanio  *(esperante kaj hispane)*
* Zamenhofa Festo 2006 - videaĵo pri festado de kelkaj esperantistoj en Albersdorf, Germanio

Kategorio:Esperanto-festoj
Kategorio:Sociolingvistiko
Tago
Golulo

eta|300ra|
eta|300ra|
eta|300ra|
eta|300ra|
**Golulo** (aŭ **golejisto** respektive **golgardisto**) estas kunludanto de pilko-sporta teamo. Lia aŭ ŝia tasko estas malhelpi la eniron de la pilko en la golejon.

Por la goluloj ekzistas ĉiam specifaj reguloj, ekzemple ĉe futbalo, la golulo rajtas permane tuŝi la pilkon. Li aŭ ŝi vestiĝas alikolore kaj ofte per specialaj ekipaĵoj, kiuj helpas lian taskon kaj defendas lin aŭ ŝin.

## Konataj futbal-goluloj 
### Anglio 
* Gordon Banks
* Peter Shilton
* David Seaman

### Argentino 
* Sergio Goycochea
* Roberto Abbondanzieri
* Diego Pozo
* Sergio Romero
* Nahuel Guzmán
* Franco Armani

### Danio 
* Peter Schmeichel
* Thomas Sørensen
* Heidi Elgaard Johansen 

### Francio 
* Fabien Barthez
* Hugo Lloris

### Germanio 
* Sepp Maier
* René Adler
* Bodo Illgner
* Oliver Kahn
* Jens Lehmann
* Manuel Neuer
* Nadine Angerer, kiu en 2013 elektiĝis monda futbalistino de la jaro
* Silke Rottenberg

### Hispanio 
* Andoni Zubizarreta
* Iker Casillas
* Víctor Valdés
* Sergio Rico
* Sergio Ramos

### Hungario 
* Gyula Grosics
* Gábor Király
* Péter Gulácsi
* Balázs Dzsudzsák

### Italio 
* Dino Zoff
* Angelo Peruzzi
* Gianluigi Buffon

### Kolombio 
* Rene Higuita
* Faryd Mondragón

### Kroatio 
* Stipe Pletikosa

### Nederlando 
* Edwin van der Sar
* Wesley Sneijder

### Norvegio 
* Bente Nordby (Eŭropa Pokalo 1993, Mondpokalo 1995 kaj Somera Olimpiko 2000)

### Paragvajo 
* Jose Luis Chilavert

### Rusio 
* Lev Jaŝin (Лев Яшин)

## Skotlando 
* Gemma Fay

### Usono 
* Briana Scurry (Mondpokalo 1999, Somera Olimpiko 1996 kaj Somera Olimpiko 2004) 
* Hope Solo

### Svislando 
* Jörg Stiel

## Eksteraj ligiloj 
* eksa pola retejo *bramkarze.pl* pri futbalaj goluloj, jen arkivigite en oktobro 2019 () 

Kategorio:Futbalo
Kategorio:Sporto
Kategorio:Profesioj
Nordgermana Federacio

La **Nordgermana Federacio** estis federacia ŝtato de nordgermanaj ŝtatoj. Ĝi estis fondita en 1867, post kiam Aŭstrio malvenkinte en la Prusa-aŭstria milito devis rezigni pri la unuarangeco en Germanio. La plej granda ŝtato ene de la federacia ŝtato estis Prusio. En 1871 la Federacio transiris en la Germanan Imperiestran Regnon.

## Estiĝo 
La Nordgermana Federacio estis fondita la 1-an de julio 1867, post kiam Prusio kaj ties aliancanoj forlasis la Germanan Federacion kaj militis kontraŭ la sudgermanoj en la Prusa-aŭstria milito.

## Konstitucio 
La 12-an de februaro 1867 estis elektita parlamento *Reichstag* kaj malfermita la 24-an de februaro en Berlino, fare de reĝo Vilhelmo 1-a. La 16-an de aprilo 1867 la parlamento akceptis la konstitucion de la federacio. Ĝi fariĝis valida la 1-an de julio. Ĝi estas esence identa kun la konstitucio de la Germana Regno el 1871.

Laŭ ĝi, la reĝo de Prusio havis la prezidon de la federacio, estante la ĉefa princo en la Federacia Konsilio, la organo kiu reprezentis la unuopajn nordgermanajn ŝtatojn (princojn kaj la liberajn urbojn Hamburgo, Bremeno kaj Lubeko). Kiel prezidanto la reĝo rajtis nomumi la federacian kancelieron. La Federacia Konsilio kune kun la parlamento estis la leĝdonanto.

[eta|maldekstra|180px|Blazono de [Otto von Bismarck|Bismarck]]
eta|maldekstra|290px|La Nordgermana Federacio (ĝiaj limoj markitaj per ruĝa linio)

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Germanio
* Germanaj Imperiestroj

Kategorio:19-a jarcento en Germanio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1867
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1870
Kategorio:19-a jarcento en Prusio
Keltaj nacioj

eta|424x424ra|La ses ĉefaj keltaj nacioj:
**Keltaj nacioj** ampleksas tiujn landojn kaj provincojn, kie hodiaŭ loĝas keltoj.
Pro la etna intermiksiĝo en Okcidenta Eŭropo plejofte neeblas aserti precize, kiu estas kelto laŭ fizika aspekto. Eblas uzi scion de kelta lingvo aŭ persiston de tradicia kelta kulturo kiel kriterion. Tamen trajtoj de kelta kulturo travivis ankaŭ ekster la hodiaŭa "Keltio", precipe en Galegio (keltaj muzikiloj). Tial pli taŭga difino de "kelta nacio" estas areo, kie oni nun parolas keltan lingvon. Kvankam la manksa lingvo de Manksinsulo formortis en la 20-a jarcento, oni kutime konsideras ankaŭ tiun insulon parton de la "ses keltaj nacioj": Irlando, Manksinsulo, Skotlando, Kimrio, Kornvalo, Bretonio. La loĝantoj de tiuj areoj ofte sentas sin "parencaj" unu al la aliaj, kaj ili organizas interalie Interkeltan Festivalon de Lorient pri muziko k.s. Aparte estas tre disvastigita la nomata Kelta muziko.

## Fakta superrigardo 
## Vidu ankaŭ 
* Bretonoj

Kategorio:Kelta mondo
Kategorio:Keltaj landoj kaj teritorioj
Fabien Barthez

**Fabien Barthez**, naskiĝinta je la 28-a de junio 1971 en Lavelanet (Ariège), en Francio, estas la nuna plej fama franca futbala golulo. Li facile rekoneblas pro lia razita kranio.

Kun la franca nacia teamo, li notinde gajnis la Mondan Pokalon de 1998, la Eŭron 2000, kaj la Konfederacian Pokalon de 2003, kaj estis finalisto en la Monda Pokalo de 2006. 

eta|center|180ra|Fabien Barthez

Kategorio:Francaj futbalistoj
Radiumo

**Radiumo** estas kemia elemento en la perioda tabelo, kiu havas la simbolon **Ra** kaj la atomnumeron 88. Ĝi estas ege radioaktiva teralkala metalo, kiu estas blanka, sed nigriĝos kiam malkovriĝas al aero. Ĝia plej stabila izotopo, Ra-226, havas duonvivon de 1602 jaroj kaj disfalas al radona gaso.

Kategorio:Metaloj
Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Marie Curie
Serba lingvo

dekstra|eta|300ra
La **serba lingvo** (serbe: *srpski*, kodo laŭ ISO 639: scc/srp, sr) estas normigita versio de la serbokroata lingvo. Ĝi estas oficiala lingvo en Serbio, Montenegro, kaj en Bosnio kaj Hercegovino. Normale ĝi estas skribata per cirila alfabeto kaj latina alfabeto.

## Parencaj lingvoj 
La serba estas reciproke komprenebla kun la kroata, la bosna kaj la montenegra. La parenco al la ceteraj slavaj lingvoj estas malpli granda. Ĉiuj kvar normigitaj versio estas bazitaj sur ununura novŝtokava dialekto, kaj estis saĝe dividitaj post la disrompo de Jugoslavio.

La plej parto de serboj parolas la serban lingvon, membro de la familio de la sudaj slavaj lingvoj. Krom la fakto, ke la serba identeco estas pli malpli ligita al la serba lingvo mem, se oni kromigas la fakton, ke de la serboj estas uzataj alterne ambaŭ kaj la cirila alfabeto kaj la latina alfabeto, la serba estas tre simila al la kroata kaj multaj fakuloj (ĉefe antaŭ la disigo de Jugoslavio) konsideri ambaŭ kiel du variantoj de komuna lingvo serbo-kroata.

## Variaĵoj de la serba lingvo 
La serba lingvo ekzistas en du iom malsame prononcataj variaĵoj.
* Orienta serba: ekava prononco precipe en Serbio
* Okcidenta serba: ijekava prononco precipe en Montenegro, Bosnio kaj Hercegovino kaj Kroatio.

Ekzistas kelkaj variantoj de la serba; la plej komune parolata en Serbio estas la varianto ekava. La varianto iekava, parolata de la serboj de Montenegro, de Bosnio-Hercegovino kaj de Kroatio, diferenciĝas nur pro la prononco de kelkaj vokaloj (ekzemple *lakto* oni diras *mleko* en serba ekava kaj *mlijeko* en serba iekava). Krome ekzistas kelkaj regionaj diferencoj ĉe la nivelo de la prononco kaj de la uzo de kelkaj vortoj. La plej antikvaj formoj de serba estas la malnova serba kaj la ruso-serba, versio de la slavona lingvo, la liturgia lingvo de la slavaj ortodoksaj eklezioj. En Kosovo kelkloke praktikatas la oravaĉka dialekto.

## Cirilaj kaj latinaj literoj en la serba skribo 
 **А а Б б В в Г г Д д Ђ ђ Е е Ж ж З з И и Ј ј К к Л л Љ  љ  М м**
 A a B b V v G g D d Đ đ E e Ž ž Z z I i J j K k L l Lj lj M m

 **Н н Њ  њ  О о П п Р р С с Т т Ћ ћ У у Ф ф Х х Ц ц Ч ч Џ  џ  Ш ш**
 N n Nj Nj O o P p R r S s T t Ć ć U u F f H h C c Č č Dž dž Š š

## Aliaĵoj 
Kelkaj membroj de la serba diasporo ne parolas la lingvon, sed pluestas konsiderataj kiel serboj laŭ la origino.

Inter la neserboj kiuj studis la serban, oni trovas elstarajn gravulojn kiel Johann Wolfgang von Goethe aŭ J. R. R. Tolkien.

## Vidu ankaŭ 
* Cirila alfabeto
* Azbukum
* La serblingva teatro en Hungario

eta|maldekstra|180ra|
eta|maldekstra|180ra|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.rastko.org.yu/isk/pivic-standard_language.html  
* http://www.slavicnet.com  
* http://www.krstarica.com/dictionary  
* Retejo de serblingva lernejo

Kategorio:Sudslava lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Serbio
Kategorio:Lingvoj de Montenegro
Kategorio:Lingvoj de Bosnio kaj Hercegovino
Kategorio:Lingvoj de Vojvodino
Kategorio:Lingvoj de Hungario
Kategorio:Lingvoj de Rumanio
Kategorio:Lingvoj de Nord-Makedonio
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Amarantacoj

alternative=Ilustracja|eta|Spp Sturm33
eta|Bassia laniflora (ilustraĵo), Camphorosmoideae
La **amarantacoj**.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (11 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

### Kelkaj taksonoj 
* Genro *Chenopodium* kenopodio
** *Chenopodium album* kenopodio blanka / anserpiedo blanka
** *Chenopodium ficifolium* kenopodio triloba
** *Chenopodium bonus-henricus* kenopodio bona henriko
** *Chenopodium glaucum* kenopodio bluverda
** *Chenopodium opulifolium* kenopodio larĝfolia
** *Chenopodium suecicum* kenopodio sveda
** *Chenopodium rubrum* kenopodio ruĝa
** *Chenopodium botryodes* kenopodio daŭraflora
** *Chenopodium hybridum* kenopodio hibrida
** *Chenopodium murale* kenopodio mura
** *Chenopodium urbicum* kenopodio triangula
** *Chenopodium polyspermum* kenopodio multsema
** *Chenopodium quinoa* kvinoa kenopodio
** *Chenopodium vulvaria* kenopodio fiodora
* Genro *Atriplex* Atriplo
** *Atriplex patula* disa atriplo
** *Atriplex littoralis* marborda atriplo
** *Atriplex hastata* triangula atriplo
** *Atriplex hortensis* Ĝardena atriplo
** *Atriplex oblongifolia* mallarĝfolia atriplo
** *Atriplex laciniata* loba atriplo
** *Atriplex rosea* stela atriplo
* Genro *Spinacia*
* Genro *Beta*
** Beta vulgaris maritima* beto stranda
* Genro *Polycnemum* Poliknemo
** *Polycnemum majus poliknemo kuŝanta
** *Polycnemum arvense* poliknemo svelta
* Genro *Halimione*
** *Halimione portulacoides* halimiono ligneca
** *Halimione pedunculata* halimiono tiga
* Genro *Salicornia* Salikornio, salkorno
** *Salicornia europaea* eŭropa salikornio, suka salkorno 
* Genro *Arthrocnemum*
** *Arthrocnemum perenne* salokorno kuŝa
* Genro *Suaeda*
** *Suaeda maritima suedo mara*
** *Suaeda vera suedo roka*
* Genro *Salsola* 
** *Salsola kali
* Genro*Bassia*
** *Bassia hirsuta
* Genro *Kochia*
** *Kochia laniflora
** *Kochia scoparia
* Genro *Corispermum*
** *Corispermum leptopterum* korispermo mallarĝmembrana
** *Corispermum marschallii* korispermo larĝmembrana
* Genro *Amaranthus* Amaranto
** *Amaranthus hybridus* Amaranto rekta
** *Amaranthus retroflexus* Amaranto papaga
** *Amaranthus albus* Amaranto blanka
** *Amaranthus caudatus* Amaranto katvosta
** *Amarantthus hypocondriatus*
* Genro *Gomphrena
* Genro *Alternanthera
* Genro *Celosia

## Bildaro 

Dosiero:Illustration Chenopodium bonus-henricus0.jpg|*Chenopodium bonus-henricus*
Dosiero:Illustration Amaranthus retroflexus0.jpg|*Amaranthus retroflexus*
Dosiero:Atriplex hymenelytra bracts.jpg|*Atryplex hymenelytra*
Dosiero:Amaranthus tricolor1.jpg|trikolora amaranto (*Amaranthus tricolor'')

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://delta-intkey.com/angio/www/amaranth.htm

Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Amarantacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Mosto

eta|Mosto
eta|Vinberoj elpremataj cele al kreado de mosto
**Mosto** estas suko elpremita el ankoraŭ **ne**fermentintaj vinberoj. Ĝi estas riĉa je sukero kaj kaŭzas lakson, se oni grandkvante trinkas ĝin. La mosta gaso estiĝas dum fermentado de mosto. Se tio okazas en kelo aŭ en alia fermita ejo, oni povas sufokiĝi pro la kolektiĝinta karbona dioksido (mosta gaso), kiu estas pli peza ol la aero.

Kategorio:Trinkaĵoj
Kategorio:Alkoholaĵoj
Kategorio:Vino
Usona piedpilkado

eta|250ra|dekstra|Pilko por Usona piedpilko.
eta|250ra|dekstra|Usona piedpilko.
**Usona piedpilkado**, estas konkurema teama sporto de la piedpilkado-familio, kiu postulas rapidecon, movlertecon, strategion kaj korpan forton, kiam ludantoj ĵetas pilkon, kaj korpoblokas, atakas, kaj forkuras. La celo estas devigi la pilkon en la teritorion de la kontraŭulo, kaj en la finzonon.

Tiu sporto nomiĝas "*football*" en Usono (dum futbalon oni nomas *"soccer"*).

La pilko de usona piedpilkado havas ovan formon kun pintaj finoj. Ofte, ĝi havas laĉon en unu flanko.

Malgraŭ la nomo de la sporto la piedoj estas malprivilegiataj koncerne la pilkokontakton kaj servas precipe al kurado (kun la pilko enmane). Estas kelkaj similaĵoj kun futbalo (kiu tamen malpermesas tuŝi la pilkon per la manoj); ekzemple estas "penala kadro" ĉirkaŭ la golejoj, kaj faŭlo en tiu kadro estas punata per 11-metra (12-jarda) penalo.

Tamen, la ludo pli similas al rugbeo. Ĉiu teamo havas 11 ludantojn kaj ĉiu ludanto havas specialan rolon: je ofensivo, la plej grava estas la "quarterback" (kvarona malantaûulo/ĵetulo), kiu ĵetas aû mane donas la pilkon al aliaj ofensivaj ludantoj. Nur kelkaj ofensivaj ludantoj permesas preni la pilkon de la kvarona malantaŭulo: la du "runningbacks" (kurantaj malantaûuloj/kuruloj), kiuj kutime portas aû kelkfoje kaptas la pilkon; la "tight-ends" (proksimaj ekstremuloj) kaj la "wide receivers" (malproksimaj ricevuloj/ricevuloj), kiuj nur kaptas kaj portas la pilkon. La aliaj ofensivaj ludantoj protektas tiun, kiu havas la pilkon. La defendaj ludantoj penas faligi la kontraŭludanton, kiu havas la pilkon.

La sporto estas (apud bazopilkado) unu el la naciaj sportoj de Usono. Komence de ĉiu matĉo, eĉ inter du lernejklasaj teamoj, necesas kanti la nacian himnon.

## Eksteraj ligiloj 
"Usona futbalo" en Esperanto, ĉapitro el la libro Unuetaĝa Usono

## Vidu ankaŭ 
* Arena piedpilkado
* Internacia Federacio de Usona Piedpilko
* *National Football League*
* *Super Bowl*

Kategorio:Sporto
Kategorio:Pilkosportoj
Toledo (apartigilo)

**Toledo** povas esti:

## Loko 
* Toledo en Hispanio
** Toledo (stacidomo) estas fervoja stacio en Toledo
* Provinco Toledo - provinco en Hispanio
* Toledo en subŝtato Ohio en Usono
* Toledo en Filipinoj
* Toledo estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo
* Toledo (Paranao) urbo kan municipo en Brazilo

## Persono 
* Alejandro Toledo, politikisto, iama prezidanto de Peruo
* Natalia Toledo, verkisto
Amaranto

**Amaranto** () estas genro de 60 specioj da plantoj.

## Ĉefaj specioj 
eta|destre|*Amaranthus retroflexus*, Bildo el Thomé: *Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz*, 1885.
La genro *Amaranthus* enhavas  pli ol 60 specioj :

** *Amaranthus albus*, amaranto blanka
** *Amaranthus blitoides*, 
** *Amaranthus blitum*, 
** *Amaranthus bouchonii*, 
** *Amaranthus caudatus*, vosta amaranto
** *Amaranthus cruentus*, amaranto ruĝa
** *Amaranthus hypochondriacus*,
** *Amaranthus gangeticus*, 
** *Amaranthus graecizans*, amaranto afrika
** *Amaranthus hybridus*, 
** *Amaranthus oleraceus*, 
** *Amaranthus palmeri*
** *Amaranthus paniculatus*, amaranto giganta
** *Amaranthus retroflexus*, 
** *Amaranthus salicifolius*, amaranto salikfolia
** *Amaranthus spinosus*, 
** *Amaranthus tricolor*, trikolora amaranto
** *Amaranthus viridis*, verda amaranto

## Homa uzo 
Specioj de amaranto estas uzataj kiel grajna kaj legoma manĝaĵo, pigmento kaj ornamaĵo.

Amaranto estis unu el la ĉefaj manĝaĵoj de la inkaoj kaj ĝi ankoraŭ estas uzata en la regiono hodiaŭ. Ĝin manĝis ankaŭ la aztekoj; ĝi estis manĝata dum iliaj religiaj ceremonioj, miksita kun mielo.

Pluraj centoj da specioj kaj varioj da amarantoj (*Amaranthus*) kultivatas en anda Ameriko kaj Hindio (Vidu ankaŭ Vandana Shiva) ĉefe por ties semoj, pli nutroriĉaj ol cerealoj. Ankaŭ la folioj manĝeblas, kiel spinaco.

Komparu nutraĵajn kvalitojn de amaranto kun tiuj de terpomo (enhavo en 100 gramoj):
:* Proteinoj : Amaranto: 14,7 g. 	 Terpomo: 2,1 g;
:* Fero: Amaranto: 0,011 g. 	 Terpomo: 0,0007 g;
:* Kalcio: Amaranto: 0,51 g. 	 Terpomo: 0,01 g.


Kategorio:Cerealoj
Kategorio:Kuirarto
Durum-tritiko

**Durumo** aŭ **malmola tritiko** (*T. turgidum durum*) estas kvarploida subspecio de tritiko, kiu estas hodiaŭ vaste kultivata en mediteraneaj landoj kiel materialo por pastaĵoj. Oni uzas ĝin ankaŭ por fari nudelojn, bulguron kaj kuskuson.

Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Tritikeoj
Cerio

**Cerio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Ce** kaj la atomnumeron 58. Ĝi estas mola arĝent-kolora metala elemento, ano de la lantanoida serio. Cerio estas la plej abunda el ĉiuj lantanidoj kaj la 25-a plej abunda elemento, konsistigante 68 partojn por miliono de la terkrusto.

Ĝi oksidiĝas kaj senbriliĝas kiam ĝi kontaktas aeron, kaj estas sufiĉe mola por esti tranĉita per tranĉilo. La vitra industrio uzas la ceri-oksidon por sorbi transviolan lumon.

## Historio 
eta|maldekstre|Cerio  metalblanka en glasampolo

Cerio estis malkovrita en 1803 de Jöns Jacob Berzelius kaj Wilhelm von Hisinger kaj samtempe de Martin Heinrich Klaproth. Ĝi estis nomita laŭ la nana planedo Cereso. La sintezo de la elemento sukcesis al Carl Gustaf Mosander en 1825 per redukto de la klorido per natrio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Izotopoj de cerio
* Ceria (III) hidroksido
* Ceria (III) klorido
* Ceria (IV) oksido


Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Lantanoidoj
Kategorio:Metaloj
Prazeodimo

**Prazeodimo** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Pr** kaj la atomnumeron 59. Ĝi estas mola arĝent-kolora metala elemento, ano de la lantanoida serio. Ĝi estas iomete kontraŭema al rusto, tamen ĝi verdiĝos kiam malkovriĝis al aero. Tiel, oni metu la elementon en minerala oleo kiam oni ne uzas ĝin.

## Vidu ankaŭ 
* Kemia elemento
* Listo de kemiistoj
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
* Carl Auer von Welsbach (1858-1929)


Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Lantanoidoj
Kategorio:Metaloj
Lantanido

**Lantanidoj** estas serio de 15 kemiaj elementoj, kiu estas inkluzive inter lantano kaj lutecio en la perioda tabelo. Tiel, ili havas atomnumerojn inter 57 kaj 71 inkluzive. Sub la lantanido estas la aktiniidoj.

Unu el la publikaĵoj de Otto Theodor Benfey en la gazeto *Chemistry* estis modelo de ampleksa perioda tabelo, foje referencata kiel la "perioda heliko". Unuafoje publikigita en 1964, ĝi klare montras la lokon de lantanidoj kaj aktiniidoj. La elementoj formas du-dimensian spiralon, starte el hidrogeno, kaj faldante sian vojon ĉirkaŭ du duoninsuloj, nome la transiraj metaloj, kaj la lantanidoj kaj aktiniidoj. Superaktiniida insulo estas jam izoligita.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/rare_earths  
* http://www.chemie-master.de/pse/pse.php?modul=Lan_Entdeckung 

## Vidu ankaŭ 
* Elemento de grupo 3
* Rara tero
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px
Kalvinismo

307x307px|eta|Kalvino, fondinto de la Kalvinista tradicio.
[eta|Statuoj de [Guillaume Farel, John Calvin, Teodoro Beza, kaj John Knox en la centro de la Internacia Monumento al la Reformado en Ĝenevo, Svislando. Ili estis inter la plej influaj teologoj kiuj helpis evoluigi la Reformitan tradicion.]]
**Kalvinismo** (ankaŭ nomita la Reformacia tradicio, la Reformacia kredo, aŭ Reformacia teologio) estas teologia sistemo kaj pritrakto de la Kristana vivo. La Reformacia tradicio estis altnivela de kelkaj teologoj kiel Martin Bucer, Heinrich Bullinger, Peter Martiro Vermigli, kaj Huldrych Zwingli, sed ĉi tiu branĉo de Kristanismo portas la nomon de la franca reformisto Kalvino pro lia eminenta influo sur ĝi kaj pro lia rolo en la konfesia kaj eklezia debatoj tra la tuta 16a jarcento. Hodiaŭ, ĉi tiu termino ankaŭ temas pri la doktrinoj kaj praktikoj de la reformitaj preĝejoj el kiuj Kalvino estis frua gvidanto. Malpli ofte, ĝi povas temi pri la individua instruado de Kalvino mem.

## La kvin punktoj 
Kalvinismo estas bazita sur kvin punktoj:
# totala koruptado
# senkondiĉa elekto
# limigita pekliberiĝo
# nekontraŭstarebla gracio
# persistemo de la sanktuloj

Ĝi ankaŭ bazas sur antaŭdestinismo kaj nerezistebla graco. Estas polemiko ĉu la antaŭdestinismo de Kalvinismo estas fakte duobla antaŭdestinismo nome la ideo, ke ne nur Dio elektis kelkajn savotojn, sed ankaŭ, ke li kreis kelkajn nesavotojn. 

Ekz-e de kalvinaj branĉoj estas presbiterianismo kaj Amyrautismo.

## Famaj kalvinistoj 
* Johannes Cocceius (1603-1669)

## Edukado 
* Kalvinana Universitato Gáspár Károli de Budapeŝto.

## Bildaro 

Dosiero:Westerkerk Amsterdam 20041002.jpg|
Dosiero:Interior_of_a_Calvinist_church.PNG|

## Vidu ankaŭ 
* Protestantismo
* Jesuo Kristo
* Kristanismo
* Hugenotoj
* Reformita Eklezio
* Luteranismo
* Reformacio
* Listo de Religioj
* *Protestanta etiko kaj la spirito de kapitalismo* de Max Weber
Leono (apartigilo)

**Leono** estas besto.

Sed la vorto **Leono** ankaŭ havas aliajn signifojn:

## Bestoj 
* Leono
* Marleono
* Formikleono

## Geografiaĵoj
* **Leono** estas urbo en Hispanio. El ĝi devenas ankaŭ la nomoj:
** León (stacidomo), fervoja stacio en Leono (Hispanio).
** Provinco Leono, provinco ĉirkaŭ tiu urbo.
** Antikva historia regiono, nun parto de la aŭtonoma komunumo Kastilio kaj Leono.
** Reĝlando de Leono, malnova reĝlando, sendependa dum la periodo nomata Rekonkero, lukto inter kristanaj kaj islamaj reĝlandoj en Hispanio.
* **Leona Golfo**, en Mediteraneo, sude de Francio.
* **Leono (Nikaragvo)**: urbo  en Nikaragvo
* **Nova Leono (Meksiko)**: ŝtato en Meksiko
* **Leono (Guanajuato)**: urbo en la subŝtato Guanajuato, Meksiko.
 
* Leono (Togo)
* León (Landes) 
* Leon (Iovao)
* Leon (Kansaso)
* Leon (Nov-Jorko)
* Leon (Oklahomo)
* Leon (Okcidenta Virginio)

## Astronomio 
* **Leono (konstelacio)** estas konstelacio de zodiako en la ĉielo.
* **Malgranda Leono (konstelacio)** estas alia konstelacio en la ĉielo.

## Personoj 
* Leono estas persona nomo, interalie de frato de L.L. Zamenhof (Leono Zamenhof) kaj de pluraj imperiestroj kaj papoj.

## Aliaj signifoj 
* Leono estas la valuto de la afrika ŝtato Sieraleono.
* Leona lingvo en la regiono Kastilio kaj Leono en Hispanio.
* Léon (filmo)

## Vidu ankaŭ 
*Leo
*Leon
Korbo

eta|kvar diversaj korboj
**Korbo** estas portebla ujo el kunplektitaj salikvergetoj (vimenaĵo), bastorubandoj, pajlaj aŭ junkaj trunketoj, metalfadenoj kaj similaj, por enteni diversajn objektojn.

Speciala korbo estas la **naso**, kiu estas konusforma korbo el salikaj vergetoj aŭ el dratoj por kapti fiŝojn. Tra ĝi povas flui la akvo, sed la fiŝoj ne povas tranaĝi ĝin. La serĉnaso estas tia naso, kies fundo mankas : oni premas ĝin al akvofundo kaj desupre provas kapti la fiŝojn (per reto).

De la Biblio estas fama la Korbo de Moseo kiu estis fakte plektita korbo el kaŭĉuko kovrita per argilo kaj gudro, por malebligi la eniron de akvo. La antikvaj egiptoj scipovis plekti grandajn korbojn por navigi sur la akvo.

En tradiciaj kaj antaŭindustriaj socioj estas ofta vidaĵo spekti kampara virino iranta kaj portanta korbon sur la kapo; En la antikva Grekio estis akceptita la kutimo de la kaneforo, en kiu junaj virinoj, kiuj ankoraŭ ne edziĝis, ricevis la honoron porti korbon kun la akcesoraĵoj destinitaj al tradiciaj oferaj ritoj.

En la retumila mondo, la nomo Korbo povas esti retpaĝa aĉetokorbo. La korbo ankaŭ foje simbolas uteron  aŭ virinecon.

## Kreivo 
Estas diversaj teknikoj uzataj por kunplekti korbon, kaj la elekto dependas kaj de la materialo kaj de la uzo de la produkto. La kapablo mane teksi diversajn ujon, per multfoja rigida ripetado de iuj bazaj nodoj (kunigoj), implicas la imagopovo de la homo elpensi kaj rigide sekvi teknikajn instruojn.

## Plivaloriga recikligo 
Ekde la lastaj jaroj de la 20-a jarcento, kun la disvolviĝo de ekologia konscio kaj la grandanta bezono kaj neceso de recikligo, okazas pli kaj pli la produktado de korboj kaj ujoj el industriaj materialoj ne plu uzataj kiel, pecetoj da ŝtofo, malnova fotografia filmo, ĉiaspecaj ŝnuroj, elektraj kabloj kaj diversaj dratoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kameropso
* Korbopilko
* Pendkorbeto
* Fajrokorbo

## Popoldiraĵoj 
Ne metu ĉiujn ovojn en unu korbo!

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri korbo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Referencoj 
Kategorio:Ujoj
Bonyhád

**Bonyhád** [bonjhAd] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Bonyhád, kies centro estas. La nomo de Bonyhád venas de la transilvania *Gyula*, kies unu el la filoj nomiĝis *Bonyha*.
eta|maldekstre|Monumento Sankta Triunuo kaj muzeo en Bonyhád

eta|Kastelo kaj parko en Bonyhád

## Situo 
Bonyhád situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Pécs, laŭ fervojo Dombóvár-Baja.

## Historio 
Pli frue keltoj vivis tie. La loko akiris en 1782 la titolon kampurbo kune kun foirrajto. Bonyhád urbiĝis en 1977, nun al ĝi apartenas administre la vilaĝoj Alsóbörzsöny, Börzsöny, Majos, Tabód kaj Ladomány.

En la komunumo plenkreskis Mór Perczel, grava persono en la liberecbatalo de 1848. Tie vivis kaj laboris inter 1819 kaj 1826 Mihály Vörösmarty, kiel hejma instruisto de la Perczel-familio. En 1942 ekis el Bonyhád tutlanda antifaŝista movado kun nomo *Fidele al la Patrujo*.

La emajlizan uzinon fondis en 1909 Béla Perczel kiel domeno-uzinon. Ekde 1913 ĝi funkcias kiel Hungara Emajlizejo kaj Metalaĵ-fabriko. Oni ekproduktis emajligitajn tabulojn, anonctabulojn en 1922, la ujoproduktado ekis en 1923. Bonyhád urbiĝis en 1977. Nuntempe la plej grava uzino estas ŝuo-uzino.
eta|Katolika preĝejo omaĝe al Senmakula Koncipiĝo en Bonyhád

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo de Senmakula Koncipiĝo (Bonyhád)
* kalvinana kaj luterana preĝejoj
* Malnova sinagogo de Bonyhád
* Nova sinagogo de Bonyhád
* Kastelo de Bonyhád aŭ Kastelo de Perczel (nuntempa urba biblioteko)
* termala banejo

## Famuloj 
En Bonyhád naskiĝis kaj mortis militestro Mór Perczel.

En Bonyhád naskiĝis:
* agronomo László Dióssy
* aktoro Piroska Szabados
* bestokuracisto István Barabás (bestokuracisto)
* biologo Zoltán Nusser
* ekonomikisto József Popp
* Ferenc Virág (episkopo)
* fizikisto Sándor Katz
* kalvinana pastro István Pap (Bilkei)
* kemiisto László Hargitai
* komponisto Mátyás Engesszer
* koreografo Beáta Lőrincz
* kuracistoj István Gáti, Tivadar Huth kaj Ödön Rajka
* Sándor Mészáros (literaturisto)
* memuaristo Lily Ebert
* ministro Béla Perczel
* naĝisto Tamás Kenderesi.
* preparisto Károly Kunszt
En Bonyhád mortis:
* János Ábrahám (juristo)
* ministro Dezső Perczel.

## Ĝemelurboj 
*  Wernau, Germanio
*  Tvrdošovce, Slovakio
*  Hochheim am Main, Germanio
*  Jastrowie, Pollando
*  Treuchtlingen, Germanio
*  Panĉevo, Serbio

## Eksteraj ligiloj 
hungarlingva retejo 


Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Banlokoj
Pajlo

eta
eta|Pajla pako en sia pli konata formo por stokado kaj transportado
eta|Preparado de ĉapeloj de pajlo
eta|"*Modif*", tradicia gastejo en Irako konstruita tute el pajlo. Reestigita post esti detruita fare de la Saddam-reĝimo
**Pajlo** estas la seka sengrajnigita, detranĉita tigo post la rikolto de grenoj (kiel ekzemple tritiko, sekalo, rizo, hordeo kaj maizo). Ĝi estas konsiderita utila kromprodukto en la pasinteco kaj nuntempo. Ĝi estas kava, tiel ĝi donas tre elstarajn kvalitojn al adobo.

## Uzoj 
Kaj hodiaŭ kaj en la pasinteco, pajlo havas multajn uzojn, kaj la postulo de pajlo kiel bruligebla materialo, por produktado de fuelo, pli kaj pli disvastiĝas.

Antaŭ la maŝinigo de la agrikulturo, oni falĉis la grenojn kaj plektis ilin en garbon, poste oni hejmenliveris ilin kaj el tio draŝis la grajnojn per draŝilo. Tiu restaĵo estas la pajlo, uzitas por matracoj, tegmentoj, seĝoj aŭ pajloŝtopi felon (remburi per pajlo felon de mortinta besto por konservi al ĝi aspekton de vivulo).

Pajlo povas esti utiligita kiel kruda manĝingredienco en furaĝo por bestoj kiuj konsumas energion nur por vivtenado. Malgraŭ ĝia malalta nutra valoro ĝi estas konsiderata utila, ĉar ĝi estas facile digestebla kaj kaŭzas senton de sateco kaj tiel provizas malmultekostan solvon al granda parto de la ĉiutaga porcio por bestoj, kiuj ne bezonas porciojn riĉajn je energio kaj proteino. Ĝi uzatas kiel substerkaĵo por bestoj.

La uzo de pajlo por tegmento, fariĝas pli kaj pli populara, ĉefe pro la fakto, ke ĝi estas tre ekologiema. Krome, la uzo de pajlo kaj argilo por fari fortan konstrumaterialon ankoraŭ estas praktikata en pluraj lokoj en la mondo. Estas konstrutekniko en kiu pajlo estas uzata kiel varmoizolilo, ĉefa konstrumaterialo, aŭ ambaŭ.

Ĉar pajlo estas mola sed ne dispremita, ĝi tial estas efika kiel protekta materialo por pakaĵoj. En la pasinteco, ili kutimis protekti vinbotelojn per pajlaj envolvaĵoj. Tiaj kovriloj estas maloftaj hodiaŭ sed kelkaj komercistoj daŭre uzas ilin. Pajla pulpa papero povas esti farita. Pajlo estas uzata por krei celojn por pafarkistoj. Pajlo estas uzata por fari ŝnurojn, pajlaj ĉapeloj kaj pajlaj korboj.

En kelkaj lokoj kiel Japanio, estas kutime envolvi arbojn en pajlo por protekti ilin kontraŭ la malvarma damaĝo vintre. Pajlo estas sternita surgrunde sub ĝardenaj fragplantoj por malhelpi falantajn fruktojn malpuriĝi de la tero. Pajlo ankaŭ estas uzata kiel kultivmedio en la intensa kultivado de manĝeblaj fungoj.

La ĉefa diferenco inter fojno kaj pajlo estas, ke la fojno estas la sola produkto de la kampo en kiu ĝi estas kultivita. Ĝi inkluzivas ĉiujn partojn de la planto inkluzive de la beroj aŭ fruktoj de la planto kaj tial estas nutre riĉa. Pajlo aliflanke, estas la plantrestaĵo post kiam la plej multaj el la fruktoj aŭ beroj estis kolektitaj kaj estas fakte kromprodukto de la agrikultura kultivaĵo kaj nutre pli malriĉa.

*Pajlokolora* estas sinonimo de *blonda*.

## Vidu ankaŭ 
* Fojno

Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Materialoj
Prometio

**Prometio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Pm** kaj la atomnumeron 61. Ĝi estas metala lantanoida elemento, kiu emisias betaradiojn, sed ne gamaradiojn. Promeciaj saloj lumetas bluete aŭ verdete pro alta radioaktiveco.

## Vidu ankaŭ 
* Izotopoj de prometio

Kategorio:Lantanoidoj
Samario

**Samario** estas nomo de:

#Samario, regiono en Palestino
#Samario, la nomo de kemia elemento kun atomnumero 62

## Vidu ankaŭ 
* Samarianoj
Terbio

**Terbio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Tb** kaj la atomnumeron 65. Terbio estas arĝent-griza lantanoida metalo kiu estas martelebla, dratigebla, kaj tre mola.


Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Lantanoidoj
Kategorio:Metaloj
Disprozio

**Disprozio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Dy** kaj la atomnumeron 66. Disprozio estas rara tera elemento kiu havas brila arĝent-kolora. Ĝi utilas por fari iujn partojn de laseroj.


Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Lantanoidoj
Kategorio:Metaloj
Erbio

**Erbio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Er** kaj la atomnumeron 68. Ĝi estas rara tero en la lantanoida serio, kiu estas mola arĝent-kolora metalo.


Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Lantanoidoj
Kategorio:Metaloj
Lutecio

**Lutecio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Lu** kaj la atomnumeron 71. Ĝi estas metala elemento de la rara tera serio. Ĝi estas arĝent-blanka metalo utiligata en alojoj.

La lutecion malkovris sendepende la franca sciencisto Georges Urbain, la aŭstra mineralogo Carl Auer von Welsbach kaj la usona kemiisto Charles James en la jaro 1907.

## Bildgalerio 

Dosiero:Lu-TableImage.svg|
Dosiero:ShellMartinez-refi.jpg|
Dosiero:Lu,71-thumb.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero
* Carl Auer von Welsbach (1858-1929)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Lu/index.html 
* http://education.jlab.org/itselemental/ele071.html  
* http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Lu.html 
* http://www.adi.uam.es/docencia/elementos/spv21/indice.html  

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj
Esperanto-nytt

**Esperanto-nytt** ("Esperanto-novaĵoj") povas esti aŭ

1. norveglingva informilo pri Esperanto, eldonita de Norvega Esperantista Ligo aŭ

2. eksa svedlingva informilo pri Esperanto, eldonita de Franko Luin, ĝis li mortis en septembro 2005.

## Eksteraj ligiloj 
* norveglingva Esperanto-nytt en *Twitter*
* ekzempleraj numeroj de la norveglingva Esperanto-nytt el 2002 (2002 2) (en formato *docplayer*),
* el 2003 (2003 3)  (en formato *docplayer*),
* el 2004 (2004 2) (en formato PDF),
* el 2005 (2005 2) (en formato PDF),
* kaj el 2006 (2006 2) (en formato PDF)
* kaj jen tute antikva eldono 1993 6 (arkivigita)
* retejo de Norvega Esperantista Ligo
kaj
* retejo de Sveda Esperanto-Federacio

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Norvegaj gazetoj
Kategorio:Norveglingvaj gazetoj
Kategorio:Svedaj gazetoj
Kategorio:Svedlingvaj gazetoj
Norvega Esperantisto

***Norvega Esperantisto*** (norvege ’Esperantobladet’) estas dumonata Esperanto-revuo de la Norvega Esperantista Ligo (NEL) , redaktata de Douglas Draper.

Ĝi funkcias kiel membrogazeto por Norvega Esperantista Ligo kaj direktas sin precipe al norvegaj esperantistoj. Celante la membrojn de NEL, la revuo precipe raportas pri la agadoj de la asocio: jarraportoj, analizoj de agadoj. Kelkaj artikoloj aŭ fragmentoj de ili aperas en la norvega.

Ankaŭ troviĝas en la revuo informoj pri Esperanto trovitaj en aliaj naciaj gazetoj aŭ radioj, impresoj de partoprenoj en Esperanto-renkontiĝoj, kaj la rubriko ”Inter ni dirite – la junulara forumo” en kiu estas ankaŭ tradukita norvega bildstrio *Pondus.*

Sur la malantaŭa paĝo troviĝas informoj pri novaj libroj kaj varoj aperintaj en la mendoservo de NEL.

## Historio 
eta|maldekstre|upright=0.5|Honoratus Bonnevie, frua redaktisto de la gazeto
La revuo aperis en 1909 dum 10 numeroj sub la nomo *Norvega Esperanta Gazeto*, kaj ekde 1910 la titolo estas *Norvega Esperantisto*. Komence de 1915 Norvega Esperantista Ligo, provizore fermis la bultenon Norvega Esperantisto, anstataŭe aliĝante al la sveda bultenoprojekto La Espero, kaj la norvego Honoratus Bonnevie, kiu jam ekde 1912 estis redaktoro de Norvega Esperantisto, iĝis ties norvega kunredaktisto.

Oni antaŭe anoncis la kunigon en Norvega Esperantisto en 1914, kelkaj respondintoj ”promesis subtenon kaj esprimis konsenton”, kaj plimulto ne respondis. Ŝajne la agema esperantoklubo en Gävle proponis la kunigon, kiu oni vidis kiel farindan pro ekonomiaj kialoj (eble rilate al la unua mondmilito), pro kunhelpi al skandinava kunlaboro, kaj pro la ”dum pacaj tempoj ripetitan plendon ke estas tro multe da gazetoj”.

La nordia kunlaboro bone funkciis ĝis 1922, kiam la bulteno Norvega Esperantisto denove ekfunkciis sendepende, kaj Honoratus Bonnevie ankoraŭ ĝis inkluzive 1924, kaj poste ankoraŭfoje unu jaron dum 1932, restis ties redaktoro.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj 
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Esperanto-movado en Norvegio
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Norvegaj gazetoj
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj 
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)
Eŭropio

200ra|eta|Ksenotimo: erco de eŭropio.

**Eŭropio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Eu** kaj la atomnumeron 63. Eŭropio estas unu el la plej maloftaj rarateraj elementoj sur la Tero. Ĉi-tiu lantanoida metalo similas plumbon en moleco kaj estas dratigebla. Ĝi estas la plej reaktiva de ĉiuj el la lantanoidaj kaj aktinoidaj metaloj.

Boisbaudran produktis tiun rarateran elementon en 1892 en bazaj frakcioj de samariaj-gadoliniaj koncentraĵoj, sed ĝi ne estis identigita dum pluraj jaroj. Demarcay akiris la elementon en la pura formo en 1901. La elemento estis nomita laŭ Eŭropo. Ĝi troviĝas en la naturo miksita kun aliaj maloftaj elementoj. Ĝia koncentriĝo, aliflanke, estas multe pli malalta ol la plej multaj aliaj lantanidaj elementoj. La ĉefaj raraj ercoj estas ksenotimo, monazito, kaj bastnazito.

## Karakterizaĵoj 
Eŭropio estas duktila metalo kun malmoleco simila al tiu de plumbo. Ĝi kristaliĝas en korp-centrita kuba krado. Kelkaj ecoj de eŭropio estas forte influitaj de ĝia duone plena elektrona ŝelo. Eŭropio havas la duan plej malaltan fandopunkton kaj la plej malaltan densecon el ĉiuj lantanidoj.

4 Eu + 3 O2 → 2 Eu2O3

Eŭropio facile dissolviĝas en diluita sulfata acido por formi palrozkolorajn solvaĵojn de [Eu(H2O)9]3+:

2 Eu + 3 H2SO4 + 18 H2O → 2 [Eu(H2O)9]3+ + 3 SO2−4 + 3 H2Eŭropio ne troviĝas en la naturo kiel libera elemento. Multaj mineraloj enhavas eŭropion, el kiuj la plej gravaj fontoj estas bastnäsito, monazito, ksenotimo kaj loparito-(Ce).

## Aplikaĵo 
Rilate al la plej multaj aliaj elementoj, komercaj aplikoj por eŭropio estas malmultaj kaj sufiĉe speciala. Preskaŭ ĉiam, ĝia fosforesko estas ekspluatata, ĉu en la oksidiĝa stato +2 aŭ +3.

Ĝi estas dopanto en iuj specoj de vitro en laseroj kaj aliaj optoelektronikaj aparatoj. Eŭropia oksido (Eu2O3) estas vaste uzata kiel ruĝa fosforo en televidiloj kaj fluoreskaj lampoj, kaj kiel aktivigilo por itrio-bazitaj fosforoj. Koloraj televidekranoj enhavas inter 0,5 kaj 1 g da eŭropia oksido. Dum trivalenta eŭropio donas ruĝajn fosforojn, la luminesko de duvalenta eŭropio forte dependas de la konsisto de la gastiga strukturo. UV ĝis intense ruĝa luminesko povas esti atingita. Eŭropia fluoreskeco estas uzata por esplori biomolekulajn interagojn en ekranoj por malkovro de medikamentoj. Ĝi ankaŭ estas uzata en la kontraŭ-falsifikaj fosforoj en eŭro-monbiletoj.

## Referencoj 
Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Lantanoidoj
Kategorio:Metaloj
Aktinio

**Aktinio** estas kemia elemento en la perioda tabelo, kiu havas la simbolon **Ac** kaj la atomnumeron 89. Ĝi estas la unua elemento de la serio de 14 elementoj, nomitaj laŭ sia nomo: la aktinoidoj. Aktinio estas arĝent-kolora radioaktiva metalo, kiu lumetas blue.

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

## Aliaj projektoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ac/index.html 
* http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Ac.html 
* http://education.jlab.org/itselemental/ele089.html  

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Aktinoidoj
Kategorio:Metaloj
Gadolinio

maldekstra|220ra|eta|Pura gadolinio
**Gadolinio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Gd** kaj la atomnumeron 64. Gadolinio estas arĝent-blanka, martelebla kaj dratigebla lantanoida metalo. Malsama al plejparto de la lantanoidoj, gadolinio estas iomete stabila ĉe doma temperaturo.

Gadolinito estas la termino per kiu oni nomigas du mineralojn de la grupo de la silikatoj, subgrupo de nezosilikatoj. De malhela koloro, ĝi estas mineralo preskaŭ nigra kun vitreca brilo, kaj formita ĉefe de silikatoj de cerio, lantano, itrio, neodimo, berilio kaj fero kies formulo estas (Ce,La,Nd,Y)2FeBe2Si2O10

## Vidu ankaŭ 
* Johan Gadolin
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Gd/index.html Elementoj de Gadolinio
* http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Gd.html Gadolinio en media kemio
* http://periodic.lanl.gov/elements/64.html  Los Alamos Nacia Laboratorio, Gadolinio
* http://education.jlab.org/itselemental/ele064.html  Elementoj de Gadolinio


Kategorio:Lantanoidoj
Hadres

**Hadres** estas komunumo de Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Malsupra Aŭstrio kaj al la distrikto Hollabrunn. La komunumo situas norde de Vieno, inter la aŭstria ĉefurbo kaj la limo al Ĉeĥio, kaj estas parto de la historia regiono *Weinviertel*  (vina regiono). Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. 

Hadres, laŭ la Enciklopedio de Esperanto estas naskiĝloko de Franz Scheibenreiter. En Hadres situas la plej longa vinkela strateto de Eŭropo.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Malsupra Aŭstrio
Kategorio:Distrikto Hollabrunn
Neŭrologio

**Neŭrologio** (el  (neŭron)", fadeno, nervo" kaj la sufikso ), aŭ **neŭromedicino** estas la scienca studo de la nerva sistemo (vidu la artikolon neŭroscienco), aplikata al la medicino. Laŭ tiu ĉi limigita senco, neŭrologio estas subfako de medicino, kiu pristudas la strukturon kaj funkciadon de la cerbo kaj de la nerva sistemo. Kuracistoj specialigitaj en la nerva sistemo nomiĝas **neŭrologoj** aŭ **nervmedicinistoj**.

La termino "neŭrologio" estis uzata ankaŭ en pli larĝa senco kiel sinonimo de **nervoscienco**. En tia senco neŭrologio estas branĉo de vivoscienco (biologio). Tamen nervoscienco estas nuntempe interfaka scienco, kiu kunlaboras kun aliaj kampoj kiel ekzemple kemio, komputilscienco, inĝenierarto, matematiko, medicino, filozofio, fiziko, kaj psikologio. Laŭ tiu ĉi senco, la esprimo neŭrobiologio estas kutime uzita interŝanĝeble kun la esprimo neŭrologio, kvankam la unua specife aludas al la biologio de la nerva sistemo, dum la lasta aludas al la tuta scienco (inkluzive de siaj medicinaj aplikadoj) de la nerva sistemo.

La amplekso de neŭrologio plilarĝigis kaj nun inkludas malsamajn alirojn por studi la molekulajn, ĉelajn, evoluajn, strukturajn, funkciajn, komputilajn, kaj medicinajn aspektojn de la nerva sistemo. La teknikoj uzitaj per neŭrologoj ankaŭ disetendiĝis grandege, de molekulaj kaj ĉelaj studoj de individuaj nervĉeloj ĝis figurado de sensaj kaj movaj taskoj en la cerbo. Lastatempaj teoriaj progresoj en neŭrologio ankaŭ estis helpitaj per la studo de neŭralaj retoj.

Konsiderante la kreskantan nombron de sciencistoj kiuj studas la nervan sistemon, pluraj eminentaj neŭrologiaj organizaĵoj estas formitaj por disponigi forumon por ĉiuj neŭrologoj kaj edukistoj. Ekzemple, la International Brain Research Organization (Internacia cerbo Esploradorganizaĵo) estis fondita en 1960, la *International Society for Neurochemistry* (Internacia societo por Neŭrokemio) en 1963, la Eŭropa Cerbo kaj Konduta Societo en 1968, kaj la *Society for Neuroscience* (Societo por Neŭroscienco) en 1969.

## Studkampoj 
Temas pri plurdisciplina studado, kiu iras de la molekula nivelo al ĝeneralaj psikologiaj konsideroj.
Inter la plej studataj temoj troviĝas:
* funkciado de la sinapso je molekula nivelo.
* disvolviĝo de la nerva sistemo dum la embria vivo.
* origino de la nerva sistemo.
* meĥanismoj de lernado.
* meĥanismoj de la pensado.
* nervaj malsanoj.

La neŭropediatrio (ankaŭ nomata infana neŭrologio) estas la medicina fako kiu traktas la nervajn malsanojn de infanoj.

## Especifa vortprovizo 
## Historio 
## Famaj neŭrologoj 
* Alois Alzheimer
* Paul Broca
* Jean Charcot
* Camillo Golgi
* Donald Hebb
* Giacomo Rizzolatti
* Kartezio
* Santiago Ramón y Cajal

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sinestezio
* Neŭrono

Kategorio:Neŭrologio
Kategorio:Psikologio
Ruanda lingvo

La **ruanda lingvo** (nacilingve *kinyarwanda* aŭ *rwanda*; kodoj laŭ ISO 639: kin, rw) estas bantua lingvo parolata en Ruando kaj en limaj regionoj de la Demokratia Respubliko Kongo, Ugando kaj Tanzanio kun proksimume 9 milionoj da parolantoj. Ĝi estas etna lingvo de la Hutuoj, Tutsioj, Mulenganoj (*Banjamulengoj*) kaj Tvaoj. La ruanda lingvo estas apud la angla kaj la franca oficiala lingvo en Ruando. Komence de la 20-a jarcento okazis skribitigo de la lingvo surbaze de la latina alfabeto.

Ĝi tre similas al la burunda, kun kiu ĝi estas interkomprenebla.

## Vortprovizo 
**Amahoro** = paco

**Amakuru** = *Kio nova? / Kiel vi fartas?*

**Amakuru ni meza** = *Mi fartas bone / Ni ambaŭ fartas bone*

**Muraho** = *Bonan tagon*

**Wiriwe** = *Bonan tagon (ekde la 11:00 h)*

**Ndagukunda** = *Mi amas vin.*

**Maurakoze** = *Danke*

**vuba** = *rapide*

**Bite** = *Kiel vi fartas?*

**kuririmba** = *kanti*

**kurya** = *manĝi*

**icyayi** = *teo*

**umugabo** = *viro*

**umugore** = *virino*

**umwana** = *infano*

## Vidu ankaŭ 
* Lingvistiko
* Listo de lingvoj
* Lingva familio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.unicef.org/french/infobycountry/rwanda_statistics.html  
* http://www.survie-alsace.org/Afrique/Burundi/gatumba.htm 
* http://www.bbc.co.uk/greatlakes 
* http://www.rwanda-forum.new.fr  

Kategorio:Bantua lingvaro
Kategorio:Tonlingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Ruando
Kategorio:Lingvoj de la Demokratia Respubliko Kongo
Kategorio:Lingvoj de Ugando
Limburg

**Limburg** estas:

* Limburg (duklando) : historia duklando
* Limburg (Lahn) : Urbo en Germanio
* Limburgo (Belgio) : Belga provinco
* Limburgo (Nederlando) : Nederlanda provinco
Burunda lingvo

La **burunda lingvo**, ankaŭ ***kirunda*** aŭ ***runda*** (nacilingve *kirundi* aŭ *rundi*; kodo laŭ ISO 639: run, rn) estas bantua lingvo parolata de ĉirkaŭ 6 milionoj da homoj, ĉefe en Burundo, kie ĝi estas oficiala lingvo apud la franca lingvo. Fine de la 19-a jarcento la burunda lingvo estis ekskribita per la latina alfabeto.

Ĝi tre similas al la ruanda, kun kiu ĝi estas interkomprenebla.

## Leksiko 
## Eksteraj ligiloj 
*  
* La burunda lingvo en la retpaĝo *Ethnologue* 
* La burunda lingvo en la retpaĝo *PanAfrikanL10N*  
* La lernolibro de la burunda lingvo  
* La franca-burunda kaj burunda-franca vortaroj , , 
* La angla-burunda vortaro  
* La burunda-angla vortaro  
* La burunda-angla vortaro (rete)  

Kategorio:Bantua lingvaro
Kategorio:Tonlingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Burundo
Kategorio:Lingvoj de la Demokratia Respubliko Kongo
Kategorio:Lingvoj de Tanzanio
Kategorio:Lingvoj de Ugando
Germaniumo

**Germaniumo** , aŭ **germanio** estas kemia elemento en la perioda tabelo kun la simbolo **Ge** kaj atomnumero 32. Ĝi estas malkovrita por Clemens Winkler kaj brila, malmola arĝent-blank-kolora metaloido, kiu kemie similas al stano.

Dosiero:1909 Plena Vortaro 108.jpg
Dosiero:Ge-TableImage.svg
Dosiero:Ge,32.jpg
Dosiero:GermaniumUSGOV.jpg
Dosiero:Germanium.jpg

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ge/index.html 
* http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/germanium  
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ge/key.html 
* http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Ge.html 


Kategorio:Duonkonduktaj materialoj