open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Musketeer (filmo)

***The Musketeer*** (***La Musketero***) estas brita-germana filmo de Peter Hyams aperinta en 2001.

## Temo 
En 1625 en Francio, d'Artagnan provas kontraŭstari la sombrajn projektojn de Kardinalo de Richelieu, determinita iom post iom akapari la povon.

## Teĥnikaĵoj 
* Titolo: *The Musketeer*
* Franca titolo: ''D'Artagnan*
* Reĝisoro: Peter Hyams
* Scenaro: Gene Quintano adaptita de romano *Les trois mousquetaires'' de Alexandre Dumas
* Foto: Peter Hyams, Stefano Paradiso
* Muntado: Terry Rawlings
* Lingvo: Angla lingvo
* Daŭro: 104 minutoj
* Aperdato: 

## Rolularo 
* Catherine Deneuve: Reĝino
* Mena Suvari: Francesca Bonacieux
* Stephen Rea: Kardinalo de Richelieu
* Tim Roth: Febre
* Justin Chambers: D'Artagnan
* Bill Treacher: Bonacieux
* Daniel Mesguich: Reĝo Ludoviko la 13-a
* David Schofield: Rochefort
* Nick Moran: Aramis
* Steve Speirs: Porthos
* Jan Gregor Kremp: Athos
* Jeremy Clyde: Lord Buckingham
* Michael Byrne: Treville
* Jean-Pierre Castaldi: Planchet
* Tsilla Chelton: S-ino Lacross
* Luc Gentil: Patro de D'Artagnan
* Catherine Erhardy: Patrino de D'Artagnan
* Max Dolbey: D'Artagnan, juna
* Florent Bigot de Nesles: Deleon
* Stefan Jürgens: Darcy, Viro en gastejo
* Anne-Marie Pisani: Buxom virino en bankedo
* Carrie Mullan: Mathilde
* Joachim Paul Assböck: Hessian
* Oscar Ortega Sánchez: Markizo de Spota
* Sven Walser: Viro n-ro 1 en trinkejo
* Marco Lorenzini: Gastejestro
* Jean-François Wolff: Kardinala gardisto n-ro 1
* Bertrand Witt: Dumas
* Stefan Weinert: Dung-soldato n-ro 2
* Patrick Dean: Mesaĝisto de Febre
* Christian Bergmann: Lasta viro de Febre
* Sascha Schiffbauer: Mallibereja gardisto n-ro 1
* Sven Nichulski: Gardisto ĉe pordo
* Frank Ferner: Mallibereja gardisto n-ro 3
* Jean-Luc Ristic: Ĉef-kukisto
* Roland Stemmer: Musketero n-ro 1
* Jo Stock: Alia Musketero
* Dean Gregory: Musketero n-ro 2
* Ciaran Mulhern: Musketero n-ro 3
* Gilles Soeder: Kuiristo
* Sigal Diamant: Josephine, kelnerino
* Thomas Goersch: Batalanto (nekreditita)
* Chas Warlow: Kardinala gardisto (nekreditita)

## Eksteraj ligiloj 
* The Musketeer en IMDb

Kategorio:Britaj filmoj
Kategorio:Germanaj filmoj
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2001
Kategorio:17-a jarcento en fikcio
Kategorio:Miramax
Csaba Szilágyi-Palkó

**SZILÁGYI-PALKÓ Csaba** [pr. siladji-palko:] estas rumanuja hungara aktoro, naskiĝinta en Kluĵo la 5-an de februaro 1972.

## Kariero 
Szilágyi-Palkó finis en 1996 la fakon pri hungara kaj itala lingvoj, en 1998 la aktorfakon de la Universitato Babeş-Bolyai de Kluĵo. Li publikigis poemojn, prozojn, artikolojn en hungaraj kaj rumanaj kulturaj revuoj. Li instruas en la aktorfako improvizecon. Kiel aktoro li ludas en la teatro de Kolozsvári Állami Magyar Színház de Kluĵo kaj li estas la kunlaboranto de la reĝisoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Spektaklojhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=3156

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Ki Kicsoda 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
1100-aj jaroj

## Eventoj 
### Afriko 
### Amerikoj 
### Azio 
*1101: La krucmilito de 1101 fiaskis pro koalicio de la Rum-Selĝukoj kaj la Daniŝmedoj, kiuj kutime estis malamikoj.

### Eŭropo 
*1100: Ekkonstruo de la katedralo de Magdeburgo.

## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
#### Ameriko 
#### Azio 
#### Eŭropo 
##### Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio 
*Henriko la 4-a regis de 1056 ĝis 1106.

##### Papoj 
*Paskalo la 2-a estis papo de 1099 ĝis 1118 

##### Anglio 
*Vilhelmo la 2-a regis de 1087 ĝis 1100.
*Henriko la 1-a regis de 1100 ĝis 1135.

##### Francio 
*Filipo la 1-a regis de 1060 ĝis 1108.

### Aliaj eminentuloj 
*

## Mortintoj 
*

## Malkovroj 
## Bildoj 
[eta|maldekstra|250px|La [katedralo de Magdeburgo ekkonstruiĝis en la jaro 1100]]

## Notoj kaj referencoj
Margit Erdélyi

**ERDÉLYI Margit** [pr. erde:ji] estis hungara aktorino naskiĝinta en Koloĵvaro la 1-an de majo 1864 kaj mortinta en Kispest, 18-an de oktobro 1918. 

## Kariero
Erdélyi debutis en Losonco en trupo de Dezső Jeszenszky, kiam ŝi estis 15-jara. Pli poste ŝiaj teatrestroj estis Béla Tóth (teatrestro) (1883), Lajos Pesti Ihász (1885), András Leszkay (1897-1899) kaj Ignac Krecsányi (1900-1901). Ŝi ludis en Miskolc, Eger, sed plej ofte en Debreceno, kies teatro ŝi estis anino ankaŭ en teatra sezono de 1912-1913.

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Sándor Erdélyi

**ERDÉLYI Sándor** [pr. erde:ji] estis hungara aktoro naskiĝinta Temeŝvaro la 12-an de marto 1878 kaj mortinta ?.

## Kariero
Erdélyi debutis en 1899 en sia naskiĝurbo kaj en la sekvantaj jaroj li ludis en la trupo de Károly Somogyi, poste unu jaron li aperis en la trupo de Miklós Erdélyi en Nagyvárad. Poste li elpaŝis en la trupo de Károly Polgár? ekde 1910, fine en 1914 en la trupo de  Endre Andrássy.

## Fonto
* Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Géza Erdélyi

**ERDÉLYI Géza** d-ro [pr. erde:ji] estis hungara aktoro naskiĝinta en Gyulafehérvár la 22-an de februaro 1888 kaj mortinta ?.

## Kariero
Erdélyi finis juron en Koloĵvaro kaj debutis en 1914 en Budapeŝto. Ekde 1915 li aperis dum unu kaj duonjaro en *Apolló Kaberé*. Li elpaŝis ankaŭ en *Király Színház*, en 1919 en *Royal Orfeum*. Post la unua mondmilito li ankaŭ reĝisoris en Londono kaj Berlino.

## Fonto
* Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Margit Zsizsik

**ZSIZSIK Margit** [pr. ĵiĵik] estas rumanuja hungara kantistino naskiĝinta en Kluĵo la 6-an de julio 1934.
 
## Kariero
Zsizsik kantis ekde 1954 en la ĥoro de la operejo Kolozsvári Állami Magyar Opera de Kluĵo kaj ekde 1961 ŝi estis solistino de la Rumana Operejo de Temeŝvaro ĝis 1985. En la lastaj jaroj ŝi aperis regule en la spektakloj de la teatro Temesvári Állami Csiky Gergely Színház de Temeŝvaro.

## Premioj, distingoj
*Pro Cultura, Temeŝvaro, 2008;
*Premio Pantheon Pescara, Italujo, 1981.

## Fonto
*Erdélyi Magyar Ki Kicsoda 2010.
 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
Attila Papp Z.

**PAPP Z. Attila** d-ro [pr. pap] estas hungara sociologo naskiĝinta en Gheorgheni la 2-an de aŭgusto 1969.

## Kariero 
Papp doktoriĝis en 2006 pri sociologio en ELTE de Budapeŝto (titolo de disertacio: *Romániai magyar sajtónyilvánosság a 90-es években. A működtetők világa.*) kaj li estas kunlaboranto de la Esplorinstituto Malplimultara pri Etno-Nacio de MTA (Hungarujo).

## Libroj redaktitaj 
* *Beszédből világ*. Elemzések, adatok amerikai magyarokról. Magyar Külügyi Intézet, Regio Books, Budapest, 2008.
* Mandel Kinga - Papp Z. Attila (red.): *Cammogás*. Minőségkoncepciók a romániai magyar középfokú oktatásban. Csíkszereda, Soros Oktatási Központ, 2007.
* Papp Z. Attila – Veres Valér (red): *Kárpát Panel 2007*. Gyorsjelentés. A Kárpát-medencei magyarok helyzete és perspektívái. MTA ENKI, Budapest, 2007.
* *Kihasználatlanul*. A romániai (magyar) felnőttképzés rendszere. Csíkszereda, Soros Oktatási Központ, 2005.

## Memstaraj libroj 
* *Keretizmus*. A romániai magyar sajtónyilvánosság a kilencvenes években. Soros Oktatási Központ, Csíkszereda, 2005. [
* *Sétanyomatok*. Csíkszereda, Pro Print, 2001.

## Fonto 
* Adatbankhttp://pappz.adatbank.transindex.ro/ 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj sociologoj
Medical Subject Headings

eta|250px|Hierarkio de ligiteco
**Medical Subject Headings** (MeSH) estas kompleksa direktata vortaro por celoj de indeksado de artikoloj de ĵurnaloj kaj libroj en biologiaj sciencoj; ĝi same povas servi kiel tezaŭro plifaciliganta serĉadon. La vortaro, kiun kreis kaj aktualigas Usona nacia biblioteko de medicino (*United States National Library of Medicine (NLM)*) estas eluzata per datumbazo de artikoloj MEDLINE/PubMed kaj per katalogo de libroj de NLM.

Tra MeSH eblas trairi kaj senpage altiri ĝin en interreto. Ĉiujara presado estis interrompita en la jaro 2007. Devene temis pri datumbazo en la angla, kiu estis tradukita en plurajn lingvojn.

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficialaj interretaj paĝoj

Kategorio:Biokomputiko
Kategorio:Kuracista klasifikado
Kategorio:Vortaroj
Gábor Balázsi

**BALÁZSI Gábor** [pr. bala:ĵi] estas rumanuja hungara fizikisto naskiĝinta en Baraolt la 9-an de septembro 1974.

## Kariero
Balázsi finis en 1996 la fakon pri fiziko en UBB de Kluĵo, li doktoriĝis en 2001 en Universitato Missouri, St. Louis & Rolla (disertacio: *Spatiotemporal Dynamics of Noisy Excitable Systems: Application to Cultured Human Glial Cell Networks*). Lia laborloko estas la Universitato de Teksaso, M. D. Anderson Cancer Center, Department of Systems Biology , Houston, Texas, Usono.

## Libroĉapitroj
** Nevozhay D, Adams R, Balázsi, G. (2010): *Linearizer gene circuits with negative feedback regulation*. - In: Becskei, A. (red.): *Methods in Molecular Biology Yeast Genetic Networks: Methods and Protocols*. Humana Press Inc., Totowa, NJ (in press).
* Balázsi, G. (2008): *Statistical evaluation of genetic footprinting data*. - In: Osterman, A., Gerdes, S.Y. (red.): *Methods in Molecular Biology*, vol. 416. Microbial Gene Essentiality. Humana Press Inc., Totowa, NJ, USA, pp. 355-359. [pdf, 137.3k]
*Balázsi, G. (2007): *Zajos gerjeszthető rendszerek dinamikája térben és időben*.- In: Kovács, J.-Sz., Bakk, M., Sylvester, Z. (red.): *Háromszéki kutatók doktori disszertációi*. Kiadók: Kovászna Megyei Művelődési Központ és Székely Nemzeti Múzeum Alapítvány, Sepsiszentgyörgy, Románia, pp 169-180.
*Balázsi, G., Oltvai, Z.N. (2007): *A Pitfall in Series of Microarrays: The Position of Probes Affects the Cross Correlation of Gene Expression Profiles*. - In: Korenberg, M.J. (szerk.): *Microarray Data Analysis: Methods and Applications*. Humana Press Inc., Totowa, NJ, USA.
*Balázsi, G., Ordemann, A.F., Moss, F. (2003): *Stochastic Synchronization: *Analogy with Systems Undergoing Phase Transition*. - In: Bezrukov, S.M. (red.): Proc. 3rd Int. Conf. on Unsolved Problems of Noise and Fluctuations in Physics, Biology, and High Technology, AIP Conference Proceedings, 665(1): 94-99.
*Loerincz, K., Balázsi, G., Gingl, Z., Kiss, L.B (1996): *Stochastic Resonance at Phase Noise*. - In: Doering, Ch., Kiss, L.B., Shlesinger, M. (red.): *Unsolved Problems of Noise. Proceeding of the 1st international conference on Unsolved Problems of Noise* (UPoN'96), Szeged, Hungary, 1996, World Scientific, Singapore (1997). 

## Fonto
*Adatbankhttp://balazsi.adatbank.transindex.ro/ 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj fizikistoj
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Magneta flukso

eta|Magneta flukso tra unu volvo:  \Phi = \mathrm B \cdot \mathrm S cos \theta.
**Magneta fluo** aŭ **magneta flukso** (flukso estas la ĝusta matematika kaj fizika fakvorto en Esperanto) estas, en elektromagnetismo, "fluo" de la magneta kampo tra donita surfaco (la surfaco ne nepre estas surfaco de iu objekto, ĝi povas esti ajna surfaco en matematika senco, kiu ne respektivas al iu reala objekto). La mezurunuo laŭ la internacia sistemo de unoj (SI) sistemo estas la **vebero** (simbolo **Wb**), homogena al "volto.sekundo".

Magneta flukso estas proporcia kun la magneta indukdenso (kvanto de la magnetaj flukslinioj tra la surfaco). Magneta flukso tra surfaco *S* estas pro tio kalkulebla per surfaca integralo:

:\Phi_B = \iint_S \vec{\mathbf{B}} \cdot d\vec{\mathbf{A}} \; . 

kie la vektoro ***B*** estas la *magneta fluksdenso* kaj *d**A*** estas *diferenciala areo* de la surfaco *S* kun surfaca normala vektoro difinanta ĝian direkton. La " \cdot\," signo rilatas al skalara produto.

Se  \theta\, \, estas la angulo inter la du vektoroj, la skalara valoro de la flukso estas:
: d \Phi_B = |\vec{\mathbf{B}}\,|d\vec{\mathbf{A}}|\, cos\theta\, \;.

Se *S* estas fermita surfaco, kutime la surfaca normala vektoro estas elektata al esti eksteren montranta, ĉi tio nepras por la sube donita idento.

Fakte por fermita gaŭsa surfaco, magneta fluo nulas :

:\Phi_B = \iint_S\!\!\!\!\!\!\!\!\!\!\!\!\!\!\!\!\;\;\;\subset\!\supset \vec{\mathbf{B}} \cdot d\vec{\mathbf{A}} = 0 \; .

Ĉi tiu rilato estas konata kiel apliko de la *principo de konservita flukso* (la elfluo egalas la enfluon) pri magneta indukdenso, kaj ĝi estas unu el kvar integralaj ekvacioj de Maxwell.

## Vidu ankaŭ 
* Kampo (magneto)
* Lorenca forto
* Ampera forta leĝo
* Vektora kalkulo

## Eksteraj ligiloj 
* Magneta fluo de Hyperphysics 

Kategorio:Elektromagnetismo
Kategorio:Fizika kvanto
Márton Venczel

**VENCZEL Márton** [pr. vencel] estas rumanuja hungara biologo naskiĝinta en Corund la 17-an de aprilo 1958.

## Kariero 
Venczel finis en 1981 la fakon pri biologio en UBB de Kluĵo, li doktoriĝis en la sama universitato en 1996. Li estas scienca ĉefesploristo ekde 1996 de la *Muzeul Țării Crișurilor* (Körös-regiona Muzeo) de Oradea kaj gastprofesoro de UBB.

## Libroj 
* *Quaternary snakes from Bihor (Romania)*. Körösvidéki Múzeum (Körös-regiona Muzeo), Nagyvárad, 2000.
* *A Nyugati-szigethegység csodálatos élővilága*(kune kun István Sófalvi, Nv., 2008).

## Libroĉapitroj 
* (2002): *Faunele de vertebrate fosile*. — En: Racoviță, G., Moldovan, O., Onac, B. (red.): *Monografia carstului din Munții Pădurea Craiului*. Kolozsvári Egyetemi Kiadó / Presa Universitară Clujeană, Kolozsvár (universitata eldonejo Kluĵo), p. 200–213.

## Fonto 
* Adatbankhttp://venczel.adatbank.transindex.ro/ 
* RMIL 

## Notoj 
Kategorio:Rumanujaj hungaraj biologoj
Lujza Keresztes

**KERESZTES Lujza** [KEresteŝ] (naskita **UJVÁROSI Lujza** [UJvaroŝi] la  en Miercurea Ciuc) estas rumanuja hungara entomologiistino.

## Kariero
Ujvárosi en 1994 finstudis en la Universitato de Kluĵo. Ŝi doktoriĝis en la sama universitato en 2001. Ekde 1994 ŝi laboras ĉe la Katedro de Biologio kaj Geologio de tiu universitato.

## Libroj verkitaj
*Ujvárosi, L., Urák, I. (2008): *Állattani ismeretek*. — Ábel Kiadó, Kolozsvár.
*Ujvárosi, L., Markó, B. (2007): *Gerinctelen állattan I*. Az állati jellegű egysejtűektől a gyűrűsférgekig. Rendszertani és morfológiai alapok. — Kolozsvári Egyetemi Kiadó / Cluj University Press / Presa Universitară Clujeană, Apáthy Könyvek, Kolozsvár.

## Libroj redaktitaj
*Ujvárosi, L. (2003): *Erdély folyóinak természeti állapota. Kémiai és ökológiai vízminősítés a rekonstrukció megalapozására*. Scientia Kiadó, Kolozsvár.

## Fonto
* Adatbank 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj biologoj
Kategorio:Entomologoj
Feked

**Feked,** kroate **Feketić** aŭ *Fejket* estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Mohács.
[eta|Kutima ŝvaba loĝdomo, kie menciindas apud la korta enirejo jam en la domo tre mallarĝa kaj alta elirejo. Ĝi estis uzata nur por forlivero de [ĉerkoj, neniam por persona elirado.]]

## Bazaj informoj 
* Areo: 19 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 180
* Poŝtkodo: 7724
* Telefonprefikso: 69
* Koordinatoj: 46°10′03″N 18°33'29″E

## Situo 
Feked situas sur mildaj deklivoj, fine de tre mallonga senelirejo, laŭ iama fervojo Pécs-Bátaszék, kiu funkciis inter 1911-1997. La vilaĝo mem konsistas el tre larĝa vojo, kiu iam estis paŝtejo, nuntempe tie kuŝas la preĝejo. La vilaĝa aspekto ankaŭ nun gardas la iaman ŝvaban formon.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1372 laŭ tiama hungara ortografio *"Feketh"*. La komunumo senhomiĝis post la mezepoko dum dominado de la turkoj. En 1702 germanoj refondis la vilaĝon. Inter 1918-1921 armeo de Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj okupis la vilaĝon. Post la 2-a mondmilito la germanoj deportiĝis al Germanio. En 2001 la germanoj estis 24 %.

En Feked migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo de 1756, en 1846 pligrandigita

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Belindo (luno)

**Belindo** estas interna satelito de Urano.

## Malkovro 
Stephen P. Synnott malkovris ĝin sur kliŝaĵoj faritaj la  de la kosmosondilo Voyager 2. Ĝi ricevis la maldaŭran nomon ** S/1986 U 5** kiu indikas, ke ĝi estas la kvina urana satelito malkovrita en la jaro 1986.

## Nomo 
Ĝi ricevis, laŭ la tradicio, nomon de **Belindo** (angle: *Belinda*) heroino de la poemo *La Rabo de la Buklo* de Alexander Pope.

## Ecoj 
Ĝiaj koloraj ecoj kaj ĝiaj orbitaj parametroj proksimigas Kupidon de ok aliaj lunoj, kiujn oni grupigas en la *porcia grupo*.

Ĝia orbito malproksimiĝas nur de 863 km de tiu de la malgranda luno Kupido.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Belindo, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*" 
*  Belindo (angla versio) 
*  Belindo, el "*Solar System Exploration*" 
*  Belinda, (Le système solaire à portée de votre souris - *La Sunsistemo musklake atingebla*)
*  Belindo, kaj malgrandaj lunoj de Urano 
*  Belindo el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj satelitoj de Urano
*  La lunoj de la Porcia Grupo (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Urano
Sándor Szakács

**SZAKÁCS Sándor** [pr. saka:ĉ] estas rumanuja hungara geologo naskiĝinta en Târgu Mureş la 22-an de novembro 1950.
## Kariero
Szakács finis en 1974 la fakon pri geologio en UBB de Kluĵo. Li doktoriĝis en la sama universitato en 2000. Li estas ekde 2004 universitata docento de la EMTE de Kluĵo. 
## Libroĉapitroj
*Szakács, A., Seghedi, I. (2003): *Volcanism in Romania during Romanian time*. — In: Papaianopol, I., Macalet, R. (szerk.): *Chronostratigraphie und Neostratotipen*. Romanian. Editura Academiei Române, Bukarest, pp. 107-115.
*Szakács, A., Seghedi, I. (2000): *Large volume volcanic debris avalanche in the East Carpathians*, Romania. — In: Leyrit, H., Montenat, C. (red.): *Volcaniclastic rocks, from magmas to sediments*. Gordon and Breach Science Publishers, Amsterdam, pp. 131-151. 
* Szakács, S., Karátson, D. (2000): *A belső-kárpáti mészalkáli vulkánosság*. — In: Karátson, D. (red.): *Magyarország Földje*. Pannon Enciklopédia. Kertek Kiadó, Budapest. pp. 65-68.
*Seghedi, I., Szakács, A.(1995): *Dacian volcanism in the Romanian Carpathians*. — In: Marinescu, Fl., Papaianopol, I. (red.): *Chronostratigraphie und Neostratotipen*. Dacian. Editura Academiei Române, Bukarest, pp. 92-96.
## Fonto
*Adatbankhttp://szakacs.adatbank.transindex.ro/ 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj geologoj
Afrika elefanto

La **afrika elefanto** (latine: *Loxodonta africana*) estas specio de la familio de la elefantoj. Ĝi estas nuntempe la plej granda (laŭ volumeno, ĉar la ĝirafo estas pli alta) surtere viva mamulo de la mondo, mezurante averaĝe 4 metrojn ĉe la ŝultro kaj pezante proksimume 6 tunojn por virseksuloj kaj 4 tunojn por inseksuloj.
alternative=African-Elephant-Scale-Chart-SVG-Steveoc86.svg|eta|280ra|centre|African-Elephant-Scale-Chart-SVG-Steveoc86
La arbarelefanto (*Loxodonta cyclotis*) antaŭe klasigita kiel subspecio de la afrikana elefanto estas nuntempe plej ofte konsiderata aparta specio. Por distingi la afrikan elefanton de la afrikarbara, oni foje nomas ĝin ankaŭ **stepa elefanto**.

## Disvastiĝo 
La afrika elefanto troviĝas i.a. en jenaj ekoregionoj : la angolaj mopanearoj, la angol-eskarpaj savano kaj duonarbaroj, la Kaoko-Dezerto, la okcident-sudana savano kaj la orient-sudana savano.

## Minacoj 
La afrika savanelefanto estas konsiderata endanĝerigita specio (**EN**).

## Eksteraj ligiloj 
* Evoluo de la nombro kaj disvastiĝo de la afrika elefanto (IUCN, PDF) 
* *Pachyderm. Journal of the African Elephant, African Rhino and Asian Rhino Specialist Groups.* African Elephant Specialist Group (AfESG) 

## Referencoj 
Kategorio:Elefantedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Afriko
Sesfingreco

[dekstra|eta|250ra|[Ikso-radioj|Rentgena foto de la sesfingra maldekstra mano.]]
**Ses fingroj** sur unu ekstremaĵo (mano aŭ piedo) rare aperas ĉe kelkaj homoj, iam eĉ pare. Tiu ĉi anomalio aŭ inklino al ĝi povas esti hereda. Foje ĉiuj ses fingroj plene funkcias.

La **sesfingreco** estas unu el kazoj de polidaktilio (hiperdaktilio), kiu estas konsiderata kiel difekto de kromosoma deveno.

## Sesfingreco en historio kaj kulturo 
### La sesfingraj personoj en moderna epoko 
Ses fingrojn sur ĉiu piedo havis onidire franca reĝo Karolo el Francio, al kies gusto estas alkalkulata ankaŭ fino de modo de ŝuoj kun plilongigita pinto de tiu tempo.

Kripligitan sesan fingron havis sur la mano angla reĝino Anne Boleyn.

Januare de 1933 en Casas Viejas, provinco de Kadizo, Hispanio, okazis anarkiista insurekcio kiu finiĝis per mortigo de du policanoj kaj ĉirkaŭ dudek kamparanoj, krom multaj arestitoj, torturitoj kaj subpremitoj. Plej parto de la mortintoj mortiĝis dum ataka incendio fare de la policanoj de kabano de anarkiista maljuna kamparano kromnome "Seisdedos" kio signifas en la hispana *Ses fingroj* aŭ *Sesfingrulo*. Tiu mortinta anarkiisto (kaj la el la atako forfuĝinta filino) iĝis simbolo de la polica subpremado kiu eĉ kaŭzis tutlandan polemikon kun parlamentaj intervenoj kaj politikaj konsekvencoj. Tia nomo ne estis nur vilaĝa kromnomo sed vera realo, kiun heredis granda parto de la posteuloj, ĉefe la viroj. La fuĝinta filino de "Siesdedos" naskis poste filon kiu havis sesfingrecon en piedoj kaj manoj; tiuj de la manoj estis fortranĉitaj de kuracisto kiu konsilis tion ĉar dum militservo kunuloj povus primoki lin, ĉar fakte ne estis alia kialo, ĉar la nepo de la fama anarkiisto povis bone uzi tiun sesan fingron; tiuj de la piedoj ankoraŭ estis videblaj komence de la 21-a jarcento: la filoj de la nepinoj ne heredis la sesfingrecon.

En la jaro 2005 televida stacio *Nova* publikigis kontribuon pri tio, ke knabo de nomo Matěj Lehár, tiam dekkvarjara, havas sur unu mano ses fingrojn. La kazon laŭ tiuj ĉi informoj konfirmis ankaŭ praktika kuracistino Jiřina Dvořáková. Signife laŭ ŝi estas, ke gepatroj de la knabo de junaĝe instruis la plian fingron percepti kiel bonan aferon. Matěj taksas en sia la rareco tion, ke li pli bone ludas flaŭton, skribas sur komputilo... Nek ortopedoj nek la praktika kuracistino rekomendis ian reguligon.

## Vidu ankaŭ 
* Normaleco

## Eksteraj ligiloj 
* Polydactyly and Syndactyly  
* Polydactylism FAQ  
* Article on polydactylism in cats in New England  

Kategorio:Korpaj ecoj
Kategorio:Anatomio
Kategorio:Generaj malsanoj
Kategorio:Mitologio
Kategorio:Biblio
Kategorio:Misteroj
Kategorio:Sindromoj en infana kirurgio
Anna Soós

**Soós Anna** [pr. ŝo:ŝ] estas rumanuja hungara matematikistino naskiĝinta en Hălchiu la 8-an de novembro 1959.

## Kariero
Anna Soós finis en 1982 la fakon pri matematiko en UBB de Kluĵo, ŝi doktoriĝis en la sama universitato en 2002. Li estas ekde 1997 universitata adjunktino, kaj ekde 2005 docentino de la UBB.

## Libroj
*Lisei, H., Micula, S., Soós, A. (2006): *Probability theory through problems and applications*. Cluj University Press, Kolozsvár.
*Soós, A. (2005): *A matematikai statisztika elemei*. Egyetemi Kiadó, Kolozsvár.
*Soós, A. (2002): *Contraction methods in fractal theory*. Cluj University Press, Kolozsvár.
*Soós, A. (2001): *A valószínűségszámítás elemei*. Egyetemi Kiadó, Kolozsvár.

## Fonto
*Retpaĝo de la universitato
*Adatbank: CV

Kategorio:Rumanujaj hungaraj matematikistoj
Lóránd Silye

**SILYE Lóránd** [pr. ŝije] estas rumania hungara geologo naskiĝinta en Miercurea Ciuc la 20-an de aŭgusto 1980.
## Kariero
Lóránd Silye finis en 2003 la fakon pri geografio-geologio en UBB de Kluĵo. Li estas ekde 2009 universitata asistanto de la UBB. Li doktoriĝis en 2010. Li akiris doktortitolon en 2010 en UBB (*Sarmatian foraminiferal assemblages from Southern Transylvania, and their significance for the reconstruction of sedimentary facies*).

## Libroj
*Szakács, A., Gál, Á., Silye, L. (2007): *Magyar-román-angol geológiai szótár*. Cluj University Press, Kolozsvár, 364 pp.
## Fonto
*Adatbankhttp://silye.adatbank.transindex.ro/ 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj geologoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Eszter Ruprecht

**RUPRECHT Eszter** [pr. rupreht] estas rumanuja hungara medisciencistino naskiĝinta en Satu Mare en 1976.
## Kariero
Eszter Ruprecht finis en 1994 la fakon pri onkologio kaj medidefendo en UBB de Kluĵo, ŝi doktoriĝis en la  universitato ELTE de Budapeŝto en 2007. Ŝi estas ekde 2001 universitata asistantino, ekde 2007 adjunktino de la Katedro pri Medidefendo kaj Geologio de UBB. 
## Libroĉapitroj
*Szabó, A., Ruprecht, E. (2005): *Tájtörténet és botanika egy észak-mezőségi terület példáján*. – In: Fekete, A. (red.): *Az erdélyi táj kérdései*. Művelődés Kiadó, Kolozsvár, pp.&nbsp;94–101, (ISBN 973-86529-03-6).
*Kun, A., Aszalós, R., Botta-Dukát, Z., Bíró, M., Bölöni, J., Fekete, G., Horváth, F., Krasser, D., Molnár, Zs., Ruprecht, E., Török, K. (2002): *A növénytakaró vizsgálata és leírása táji léptékben: az utóbbi évtized*. – In: Fekete, G. (red.): *A Magyar Tudományos Akadémia Ökológiai és Botanikai Kutatóintézete 50 éve* (1952-2002). MTA Ökológiai és Botanikai Kutatóintézete, Vácrátót, pp.&nbsp;35–64, (ISBN 963 839)
## Fonto
*Adatbank http://ruprecht.adatbank.transindex.ro/ 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj medisciencistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Zoltán Néda

**NÉDA Zoltán** [pr. ne:da] estas rumanuja hungara fizikisto, membro ekstera de Hungara Scienca Akademio naskiĝinta en Kluĵo la 14-an de aprilo 1964. Li estas la filo de fizikisto Árpád Néda, de matematikistino Ágnes Néda kaj la pli aĝa frato de fizikisto Tamás Néda.

## Kariero
Néda finis en 1987 la fakon pri fiziko en UBB de Kluĵo, li doktoriĝis en la sama universitato en 1994. Li estas doktoriĝidirekta universitata profesoro de UBB. Lia esplorkampo estas la statistika kaj komputila fiziko.

## Libroĉapitroj
* Néda, Z., Ravasz, M., Florian, R., Libál, A. (2003): *Fázisátalakulás egy optimális klaszterezési feladatban*. in: Nagy, L. (red.): *Korszerű kísérleti és elméleti fizikatanulmányokáá. Scientia Kiadó, Sapientia könyvek 20., Természettudományi sorozat, Kolozsvár, pp. 183-208. 
*Ravasz, M., Néda, Z. (2003): *Anizotróp felületen száradó szemcsés anyagok töredezései*. in: Nagy, L. (red.): *Korszerű kísérleti és elméleti fizikatanulmányok*. Scientia Kiadó, Sapientia könyvek 20., Természettudományi sorozat, Kolozsvár, pp. 159-182.
 
## Libroj
*Néda, Z., Libál, A., Kovács, K. (2005): *Elemi kvantummechanika''. Kolozsvári Egyetemi Kiadó / Presa Universitară Clujeană / University Press of Cluj, Kolozsvár.
*Néda, Z. (2000) Stochasztikus szimulácós módszerek. Erdélyi Tankönyvtanács, Kolozsvár.

## Fonto
*Adatbankhttp://neda.adatbank.transindex.ro/ 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj fizikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Perdito (luno)

**Perdito** estas interna satelito de Urano.

## Malkovro 
Ĝi estis unuafoje fotita la  per la kosmosondilo Voyager 2 sed malkovrita sur kliŝaĵoj nur la  far de Erich Karkoschka. Ĝi tiam ricevis la maldaŭran nomon ** S/1986 U 10** ĉar ĝi estis la deka satelito de Urano fotita en 1986.

Sed oni ne sukcesis revidi tiun objekton, kies orbito restis malpreciza. En 2001, IAU rezignis rigardi ĝin kiel ebla luno; ĝis  kiam, sur fotoj faritaj per la kosmoteleskopo Hubble oni retrovis ĝin.

## Nomo 
Al tiu perdita, post retrovita luno oni donis la nomon **Perdito** (angle, *Perdita*), tiu de la filino de Leonto kaj Hermiono en teatraĵo "La Vintra Fabelo" de William Shakespeare, kies verkaro estas unu el la fontoj de nomoj por la uranaj lunoj.

## Ecoj 
Ĝiaj koloraj ecoj
kaj ĝiaj orbitaj parametroj proksimigas Julieton de ok aliaj lunoj, kiujn oni grupigas en la *porcia grupo*.

Ĝia orbito estas en orbita resonanco kun tiuj de Belindo kaj Rozalindo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Perdito, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*"
*  Perdito (angla versio)
*  Perdito, el "*Solar System Exploration*" 
*  Perdita, (Le système solaire à portée de votre souris - *La Sunsistemo musklake atingebla*)
*  La malgrandaj satelitoj de Urano
*  La lunoj de la Porcia Grupo (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Urano
Endre Sárkány-Kiss

**SÁRKÁNY-KISS Endre** [pr. sa:rka:nj-kiŝ] estas rumanuja hungara biologo naskiĝinta en Puini la 7-an de septembro 1942.

## Kariero 
Sárkány-Kiss finis en 1966 la fakon pri zoologio en UBB de Kluĵo, li doktoriĝis en la sama universitato en 1987. Li estas ekde 1999 universitata docento de la UBB.

## Libroj redaktitaj kaj volumoj 
* Sárkány-Kiss, A., Hamar, J. (red.) (2002): *Ecological aspects of the Tisa River Basin*. Tiscia monograph series 6, Szolnok — Szeged — Târgu Mureş, Hungarujo — Rumanujo, pp. 278.
* Sárkány-Kiss, A., Sîrbu, I. (red.) (2002): *Contribuţii la cunoaşterea ecologiei râurilor şi zonelor umede din bazinul Tisei*. Liga Pro Europa, Târgu Mureş, pp.184.
* Hamar, J., Sárkány-Kiss, A. (red.) (1999): *The Tisza River Valley*. Tiscia monograph series 4, Szolnok — Szeged — Târgu Mureş, Hungarujo — Rumanujo, pp. 253.
* Sárkány-Kiss, A., Hamar, J. (red.) (1999): *The Szamos/Someş River Valley*. Tiscia monograph series 3, Szolnok — Szeged — Târgu Mureş, Hungarujo — Rumanujo, pp. 450.
* Sárkány-Kiss, E., Sîrbu, I., Kalivoda, B. (red.) (1999): *A Körös medence folyóvölgyeinek természeti állapota/Starea naturală a râurilor din Bazinul Crişurilor*. Fluvii Carpatorum. Tisza Klub és Pro Európa Liga, Szolnok — Târgu Mureş, Hungarujo — Rumanujo, pp. 295.
* Sárkány-Kiss, A., Hamar, J. (red.) (1997): *The Criş/Körös Rivers’ Valleys*. Tiscia monograph series 2, Szolnok — Szeged — Târgu Mureş, Hungarujo — Rumanujo, pp. 397.
* Sárkány-Kiss, E., Hamar, J., Sîrbu, I. (red.) (1997): *Starea ecologică a râului Mureş / A Maros folyó ökológiai állapota*. — Fluvii Carpatorum. Tisza Klub és Pro Európa Liga, Szolnok — Târgu Mureş, Hungarujo — Rumanujo, pp.194.
* Hamar, J., Sárkány-Kiss, A. (szerk.) (1995): *The Maros/Mureş River Valley.* Tiscia monograph series 1, Szolnok — Szeged — Târgu Mureş, Hungarujo — Rumanujo, pp. 253.
* Sárkány-Kiss, A. (red.) (1983): *Marisia*, 11-12(1), Studia scientiarum naturae. Marosvásárhely.

## Fonto 
* Adatbankhttp://sarkany.adatbank.transindex.ro/ 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj biologoj
Nándor Nagy

**NAGY Nándor** [pr. nadj] estas rumanuja hungara biologo naskiĝinta en Baraolt la 4-an de julio 1974.

## Kariero 
Nagy finis en 1997 la fakon pri biologio en UBB de Kluĵo, li doktoriĝis en la Universitato Semmelweis (Budapeŝto) en 2001. Li estas ekde 2001 universitata asistanto en la Universitato Semmelweis.

## Libroĉapitroj 
* Gumati, M.K., Nagy, N., Magyar, A., Oláh, I. (2001): *What means bursa-dependency of the periellipsoidal white pulp in the avian spleen*. - In: Schat, K.A. (red.): *Current Progress on Avian Immunology Research*. American Association of Avian Pathologists, Ithaca, NY, USA, pp. 131-136.
* Iván, J., Nagy, N., Oláh, I., Kacskovics, I. (2001): *Influence of IBDV immune complex vaccine administrated in ovo on the expresion of Chb1 gene*. - In: Coudert, F., Mulder, R., van den Berg, T. (red.): *Immunesupressive viral disease in poultry*. Office for Official Publication of the European Communities, Luxemburg, pp. 233-242.
* Magyar, A., Nagy, N., Gumati, M.K., Oláh, I. (2001): *K1 antigen expression in normal and immunosupressed birds*. - In: Schat, K.A. (red.): *Current Progress on Avian Immunology Research*. American Association of Avian Pathologists, Ithaca, NY, USA, pp. 137-143.
* Oláh, I., Magyar, A., Nagy, N., Horváth, E., Kovács, A., Nagy, E. (2001): *Effect of IBDV infection on the secretory dendritic cells*. - In: van den Berg, T. (red.) EU Cost Action 839: International Symposium on Infectious Bursal Disease and Chicken Infectious Anemia. Office for Official Publication of the European Communities, Luxemburg, pp. 329-340.

## Fonto
* Adatbank 

Kategorio:Hungaraj biologoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Baltazar Enrique Porras Cardozo

eta
Li estis la ĉefepiskopo de la Roma katolika arĥidiocezo de Merido de 1991 ĝis 2023.

## Biografio 
Li estis ordenita pastro la .

Li estis nomumita help-episkopo de Merido la . Li ricevis sian episkopan konsekron la  de kardinalo José Lebrún Moratinos.

Li estis nomumita ĉefepiskopo de Merido la .

Li anstataŭas la antaŭan episkopon de Merido, Miguel Antonio Salas.

Li estis opoziciulo al iama venezuela Prezidanto Hugo Chávez, kio kiel konsekvenco alportis al li parolajn agresojn fare de Chávez kaj atakojn de liaj partianoj.

## Kariero 
Prezidanto de la "Venezuela Episkopa Konferenco".

Vicprezidanto de la "Latin-Amerika Episkopa Konsilio".

## Eksteraj ligiloj 
*  Paĝo pri MS-ro Porras Cardozo en Catholic Hierarchy
*  Retejo de la Diocezo de Merido
Elefanto de Ludoviko la 14-a

[eta|upright=1.5|La [elefanto de Ludoviko la 14-a]]
La **elefanto de Ludoviko la 14-a** (naskiĝis ĉirkaŭ 1664; mortis en 1681 en Versailles) estis donaco de la reĝo de Portugalujo al Ludoviko la 14-a, reĝo de Francujo kaj estas la nuntempe nura en Eŭropo dokumentita afrika elefanto inter la jaroj 1483 kaj 1882.

## Vivo
La elefanto devenis el Kongo kaj alvenis en 1668 kiel diplomatia donaco el Portugalujo al Versailles, kie Ludoviko loĝis regule jam de 1661 en sia ĉasokastelo. 
Post 13 jaroj en la franca menaĝerio la besto mortis en 1681. Oni raportis, ke ĝi tage estis nutrita de *"80 pundoj da pano, 12 litroj da vino, granda porcio de legomsupo kun pano kaj rizo, kaj aldone herbo laŭplaĉe"*. Je la fino de sia vivo, ĝi tamen suferis muskolodistrofion kaj kiam ĝi kuŝiĝis, poste necesis starigi ĝin per gruo.

Post la morto de la besto en 1681 ĝi estis esplorita kaj nekropsiita de la arkitekto kaj naturesploristo Claude Perrault. La rezultoj publikiĝis tamen nur en la jaro 1734.

## Signifo
[eta|maldekstra|Martin Schongauer: *Elefanto*. [Kuprogravurado|kuprogravuraĵo, 107 x 146 mm]]
La elefantoj diplomatie donacitaj en Eŭropo ĉefe de portugalaj regantoj ekde la 15-a jarcento ĉefe devenis el Azio. Vivaj afrikaj elefantoj estis ĝis la fino de la 19-a jarcento maloftaĵo en Eŭropo, nur kvar estas dokumentitaj, kaj ĉefe de bildoj.

La elefanto de Ludoviko la 9-a, kiun tiu ĉi sendis en la jaro 1255 de Francujo al Anglujo, rekoneblas sur bildigo kiel afrikdevena pro la formo de la oreloj. De Martin Schongauer (1450–1491) ekzistas kuprogravuraĵo, kiu same montras afrikan elefanton (nomata laŭ li la *elefanto de Schongauer*).
Sed la fontoj pri viva besto en la 15-a jarcento estas kontraŭaj, iuj estas konsiderataj legendoj. 
Nur en 1862, post la elefanto de Ludoviko la 9-a, alvenis alia tia besto el Afriko al Eŭropo, kiu konatiĝis sub la nomo Jumbo kaj sukcesis ĝis tiam nekonatan publikan elefantokarieron.

## Bibliografio
* Stephan Oettermann: *Die Schaulust am Elefanten. Eine Elephantographia Curiosa*. Syndikat, Frankfurt am Main 1982 p.&nbsp;129f.  ISBN 3-8108-0203-4

## Referencoj
Kategorio:Famaj elefantoj
Kategorio:Ludoviko la 14-a (Francio)
Kategorio:Bestoj mortintaj en 1681
Konstipo

**Konstipo** (laŭ la latina *co-* : "kun" + *stipare* : "rigidigi, kompaktigi") aŭ **mal-lakso** estas malfacilaĵo por feki. La fekaĵo estas kutime malmola kaj malgranda. Pluraj medicinaj difinoj ekzistas, la plej kutima inter ili estas: "Malpli ol 3 fekadoj semajne aŭ malfacilaĵoj por feki".

## Historie 
Jam en antikva Egiptujo kaj en la mezepoko oni priskribis digestproblemojn. En medicinaj verkoj el tiuj epokoj, kaj ankaŭ en literaturo kaj arto troviĝas multaj indikoj pri konstipo.

Nuntempe en Germanujo suferas ĉirkaŭ 30 % de la popolo pro konstipo, virinoj kutime dufoje pli ofte ol viroj. Ne ekzistas rilato al la aĝo.

## Traktado 
Laksigilo estas manĝaĵo, kemiaĵo aŭ preparaĵo uzata por okazigi fekadon, nome la eligo de fekaĵo. La laksigiloj estas konsumataj ĉefe por trakti la konstipon.

Kategorio:Ĝenerala medicino
Kategorio:Sindromoj en pediatrio
Kategorio:Sindromoj en gastroenterologio
Menaĝerio

[eta|La pavilono de la menaĝerio de la [habsburgoj|habsburga kortego en la nuna zoo de Schönbrunn en Vieno, planita de Jean Nicolas Jadot kaj konstruita en 1759.]]
**Menaĝerio** estas historia formo kaj praaĵo de bestoĝardeno, kiu evoluiĝis en la 19-a jarcento.

## Etimologio 
La vorto menaĝerio devenas de la franca, el la kamparana vortaro. Ekde la 17-a jarcento ĝi estas dokumentita por kortega tenado de bestoj. La *Encyclopédie Méthodique (metoda enciklopedio)* de 1782 difinas menaĝerion kiel *„établissement de luxe et de curiosité“* (establejo de lukso kaj kuriozaĵo). Nur poste oni uzis la vorton ankaŭ por migraj ekspozicioj, kiuj vojaĝis tralande kaj haltis ĉe kermeso.

## Literaturo 
* Annelore Rieke–Müller, Lothar Dittrich: *Der Löwe brüllt nebenan. Die Gründung Zoologischer Gärten im deutschsprachigen Raum 1833–1869 (La leono blekas apude. La fondo de zoologiaj ĝardenoj en germanlingvaj landoj)*. Böhlau Verlag, Kolonjo interalie 1998, ISBN 3-412-00798-6.
* Eric Baratay, Elisabeth Hardouin–Fougier: *Zoo. Von der Menagerie zum Tierpark (Zoo. De la menaĝerio al la bestoparko.)*. Eld. Klaus Wagenbach, Berlin 2000, ISBN 3-803-13604-0. (El la franca; franca originala titolo: *Zoos*)
* Mitchell G. Ash, Lothar Dittrich (eld.): *Menagerie des Kaisers – Zoo der Wiener. 250 Jahre Tiergarten Schönbrunn (Menaĝerio de la imperiestro - zoo de la vienanoj. 250 jaroj de la bestoĝardeno Schönbrunn)*. Pichler, Vieno 2002, ISBN 3-85431-269-5.
* Daniel Hahn: *The Tower Menagerie. Being the amazing true story of the Royal collection of wild and ferocious beasts (La menaĝerio de la turo. La mirinde vera rakonto de la reĝa kolekto de sovaĝaj kaj ferocaj bestoj)*. Simon & Schuster, Londono 2003, ISBN 0-7432-2081-1. (Englisch)

## Vidu ankaŭ 
* Maneĝo

## Eksteraj ligiloj 
* La zoo Schönbrunn
* Panoramo de la insulo de la pavoj 
* Prusaj kasteloj kaj ĝardenoj - la insuloj de la pavoj 
* La menaĝerio de Versailles 
* Migraj menaĝerioj ĉe Schaubuden.de

Kategorio:Bestoĝardenoj
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Kultura historio
Kategorio:18-a jarcento
Stadtgeschichtliches Museum Leipzig

eta|La Malnova Urbodomo (frontaspekto)
[eta|Novkonstruaĵo de Stadtgeschichtliches Museums ĉe stratangulo Reichsstraße/Böttchergäßchen, dekstre: [Museum der bildenden Künste]]
eta|Nova domo dum nokte
**Stadtgeschichtliches Museum Leipzig** (*Urbhistoria muzeo je Lepsiko*) kiel institucio de la urbo Lepsiko kolektas, dokumentas kaj prezentas en siaj ekspozicioj objektojn, informojn kaj kuntekstojn de la urbaj okazaĵoj ekde la urbiĝo de Lepsiko en la frua mezepoko ĝis la nuntempo. Kun averaĝe po 400.000 vizitantoj por jaro. Stadtgeschichtliches Museum Leipzig estas unu el la plejofte vizitataj vidindaĵoj en Lepsiko.

La ĉefa parto de ĝi troviĝas en la Malnova urbodomo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Zum Arabischen Coffe Baum

## Literaturo 
* *thema.M.* Veröffentlichungen des Stadtgeschichtlichen Museums Leipzig. Leipzig ab 1998
* Volker Rodekamp (Hrsg.): *Leipzig original. Stadtgeschichte vom Mittelalter bis zur Völkerschlacht. Katalog zur Dauerausstellung des Stadtgeschichtlichen Museums im Alten Rathaus.* (Teil I), Verlag DZA, Altenburg 2006, ISBN 978-3-936300-24-6
* Volker Rodekamp (Hrsg.): *Das Alte Rathaus zu Leipzig.* Verlag DZA, Altenburg 2004, ISBN 3-936300-11-9
* Doris Mundus: *Das Alte Rathaus in Leipzig.* Lehmstedt Verlag, Leipzig 2003, ISBN 3-937146-01-6
* Volker Rodekamp (Hrsg.): *Völkerschlachtdenkmal.* Verlag DZA, Altenburg 2004, ISBN 3-936300-05-4
* Steffen Poser: *Völkerschlacht.* (Ausstellungskatalog des FORUM 1813 – Museum zur Völkerschlacht bei Leipzig), Passage-Verlag, Leipzig 2003, ISBN 3-932900-16-2
* Volker Rodekamp (Hrsg.): *Das Schillerhaus in Leipzig-Gohlis.* Stadtgeschichtliches Museum, Leipzig 1998, ISBN 3-7950-3905-3
* Hannelore Stingl: *Der „Kaffeebaum“ in Leipzig.* Lehmstedt Verlag, Leipzig 2003, ISBN 3-937146-02-4

## Eksteraj ligiloj 
* Stadtgeschichtliches Museum Leipzig
* Objektdatenbank des Stadtgschichtlichen Museums Leipzig
* Förderverein Völkerschlachtdenkmal e.V.
* Förderverein Sportmuseum Leipzig e.V.

Kategorio:Muzeoj en Lepsiko
Francisco Cruz Gutiérrez

**Francisco Cruz Gutiérrez** kromnome 'Seisdedos' (en hispana signifas "Sesfingrulo") estis hispana anarkiisto kaj membro de la Confederación Nacional del Trabajo, loĝinta en Casas Viejas, provinco de Kadizo. 

Dum la nomita Insurekcio de Januaro de 1933 liaj samfamilianoj kunpartoprenis aktive en la okazintaĵoj konitaj kiel Eventoj de Casas Viejas kaj post la enirado de la policanoj en la vilaĝo, li estis sieĝitaj kun pliaj samideanoj kaj samfamilianoj en sia kabano, kiu poste estis incendiita de la policanoj kiuj tie mortigis ĝis ĉirkaŭ dek homojn, dum aliaj kamparanoj estis poste mortigitaj ĉe la kabano. 

Post tiuj eventoj, kvankam li estis jam tre maljuna kaj apenaŭ partoprenis en ili, li iĝis simbolo de la liberecana kamparanaro kaj de la malhumana subpremado fare de policanoj dum la Dua Hispana Respubliko.

## Vidu ankaŭ 
*Confederación Nacional del Trabajo
*Casas Viejas
*Eventoj de Arnedo

Kategorio:Ribeluloj

Kategorio:1933
Kategorio:Hispanaj anarkiistoj
Auenstein

**Auenstein** estas nomo de diversaj lokoj:
* **Auenstein AG** estas komunumo de la distrikto Brugg en Kantono Argovio en Svislando.
* **Kastelo Auenstein** estas kastelo en la komunumo Auenstein en Kantono Argovio en Svislando.
* **Auenstein (Ilsfeld)** estas parto de la komunumo Ilsfeld de la distrikto Heilbronn en la federacia lando Baden-Virtembergo en Germanio.
Puko (luno)

**Puko** estas la plej granda el la internaj satelitoj de Urano.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita de Bradford A. Smith sur kliŝaĵoj faritaj la  de la kosmosondilo Voyager 2 kaj, unua urana satelito fotita en 1985, ricevis la maldaŭran nomon ** S/1985 U 1**.

## Nomo 
Respektante tradicion pri la nomoj de la uranaj lunoj, ĝi ricevis la nomon de **Puko**, petolema koboldo de la kelta mitologio, kiu aperas (sub la angla formo *Puck*) en la teatraĵo « *Somermeznokta sonĝo* » de William Shakespeare.

## Ecoj 
Fotoj de Voyager 2 montris ĝin preskaŭ sfera, kun malhela surfaco kaj pluraj krateroj, kies tri el ili estis nomataj "*Bogle*", "*Butz*" kaj "*Lob*", nomoj de koboldoj el diversaj eŭropaj mitologioj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Puko, el "*Księżyce planet Układu Słonecznego*"
*  Puko (angla versio)
*  Puko, el "*Solar System Exploration*" 
*  Puko, (el: "Le système solaire à portée de votre souris" - *La Sunsistemo musklake atingebla*)
*  Malgrandaj lunoj de Urano 
*  Puko, el la paĝaro de Jean-Michel
*  Puko kaj Mabo (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Urano
Daniel Eberlin

**Daniel Eberlin** (baptita la 4-an de decembro 1647 en Nurenbergo; m. inter decembro 1713 kaj la 5-a de junio 1715 en Kassel) estis germana kapelmajstro kaj komponisto.

## Vivo 
Li tenis viglan vivon, de kies unua parto nur ekzistas notoj de lia bofilo Georg Philipp Telemann. Laŭ tiuj li havis muzikan edukadon en Romo, por post tio batali kiel kapitano de la papaj trupoj en Peloponezo kontraŭ la turkoj. Poste li fariĝis bibliotekisto en sia hejmurbo. Kiel violonisto ĉe la kortega kapelo de Eisenach li estas menciita plurfoje inter 1667 kaj 1678, ke li jam en 1673 laboris ankaŭ en Kassel, ne estas dokumentita. En aŭtuno de 1678 landgrafo Karlo de Hessen-Kassel vokis lin al sia kortego, por reorganizi la tiean kortegan kapelon. En 1685 Eberlin revenis kiel kapelmajstro al Eisenach, kie li estis vokita en 1689 kiel monfarejokontrolisto. Pro malregulecoj - onidire la duko kontraŭleĝe pregis monerojn - li fuĝis en 1692 el Eisenach kaj fariĝis bankestro en Hamburgo. Pri la lasta vivoparto denove ekzistas nur la notoj de Telemann, laŭ kiuj li finfine estis kapitano de la civitana armeo en Kassel. Ankaŭ ege malprecizas la indikoj pri sia mortotago kaj mortejo.

Eberlin estis edzo kaj havis ok gefilojn. Lia filino Amalia Louise Juliane estis la unua edzino de la komponisto Georg Philipp Telemann.

## Verkado 
Li kreis kantatojn kaj verkis kolekton de triosonatoj de alta muzika kvalito. Tamen nur malmultaj el liaj verkoj konserviĝis. Al liaj lernantoj apartenas komponisto kaj oficiro Georg von Bertouch (1668–1743).

## Verkoj (elekto) 
* *Ich will in aller Not auf meinen Jesum bauen.* (kantato por tenoro sola kaj violono)
* *Allmächtiger, heiliger, ewiger Gott* (kantato por soprano, aldo, tenoro, baso)
* *Trium variantium fidium concordia, ternis partibus conflati*

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Germanaj komponistoj
Kategorio:Mortintoj en la 18-a jarcento
Eventoj de Casas Viejas

Per la nomo **Eventoj de Casas Viejas** estas konata unu el la plej gravaj kaj tragediaj okazaĵoj de la Dua Hispana Respubliko. Tiu okazaĵo kontribuis al la falo de la prezidanto de la registaro, Manuel Azaña, kaj malprestiĝigis la respublikan registaron ĉe la laborista klaso.

En 1933 okazis en Hispanio la t.n. Insurekcio de Januaro de 1933, strik-insurekcio daŭranta tri semajnojn, dum kiuj okazis la mortigado de Casas Viejas. Tiu mortigado skandalis la tiaman hispanan socion.

## Rakonto de la okazaĵo 
La 11an de januaro 1933 okazis en la urbeto Casas Viejas (en la provinco Kadizo), kies nomon oni post tiu okazaĵo ŝanĝis al Benalup kaj ankoraŭ poste al Benalup-Casas Viejas, insurekcio de larĝa grupo de anarkiistoj de la sindikato CNT. Ĝi intencis apogi ĝeneralan strikon deklaritan de tiu sindikato tutlande kun la celo ekigi revolucion kaj krei senregistaran socion. La ribelantoj forigis la urbestron kaj sieĝis la kazernon de policanoj de la Guardia Civil. Dum tiu sieĝo aŭdiĝis la unuaj pafoj kaj mortis du el la policanoj.

Tiam alvenis al la vilaĝo multaj pliaj policanoj, kiuj mortpafis multajn kamparanojn, ribelintajn aŭ ne, kaj bruligis la kabanon, kie rifuĝis kelkaj insurgentoj, inter kiuj Francisco Cruz Gutiérrez, alinomata "Seisdedos"; ĉiuj mortis tie kaj aliaj kamparanoj estis tie mortpafitaj. Krome oni arestis kaj torturis multajn kaj oni malfaciligis la vivon de preskaŭ la tuta vilaĝo.

## Sekvoj 
Ĵurnalistoj kaj aktivuloj, inter kiuj Ramón J. Sender, Eduardo de Guzmán kaj Francisco Ascaso, venis al Casas Viejas tuj post la okazaĵo kaj disvastigis la novaĵon tra la tuta Hispanio, kio kaŭzis grandan skandalon en la gazetaro kaj eĉ ĉe la parlamento; la tuta hispana socio estis kortuŝita. En la komenco la registaro ne agnoskis la maljustajn mortpafojn fare de policanoj. Poste oni devis ja agnoski tion, kaj la registaro de Azaña iĝis malpopulara kaj sekve falis post la balotado de novembro 1933. Tamen la kulpaj policanoj apenaŭ suferis punon. La ĉefa kulpulo, kapitano Rojas, apogis en 1936 la puĉon de Francisco Franco.

Siaflanke la liberecana movado alvokis al pli larĝa socia kontraŭstaro kontraŭ la respublikaj aŭtoritatoj. Tio distancigis la laboristaron for de la burĝa respubliko, kiu iliaopinie ne plenumis la laboristajn dezirojn pri justeco kaj socia egaleco.

## Vidu ankaŭ 
* Benalup-Casas Viejas
* Insurekcio de Januaro de 1933 en Hispanio
* *Viaje a la aldea del crimen*
* Eventoj de Arnedo
* Anarkosindikatismo
* CNT

Kategorio:Dua Hispana Respubliko
Kategorio:Anarkiismo
Kategorio:Ribeloj en la 20-a jarcento
Kategorio:Konfliktoj en 1933
Arksekundo

**Arksekundo**, aŭ **angula sekundo**, estas mezurunuo de angulo, egala al 1/3600 de (angula) grado aŭ 60-ono de angula minuto. Esprimite per la SI-unuo por angulo, unu sekundo egalas al ĉirkaŭ 4.8481368 mikroradianoj. La simbolo por angula sekundo estas ″ (la colsigno, la indica supra strekoparo, U+2033), ofte konfuzata kun duobla rekta citilo.

En astronomio, unu el ĝiaj subunuoj estas tre ofte uzata: la milono de arksekundo: **mas**.

Kategorio:Mezurunuoj de angulo
1090-aj jaroj

## Eventoj 
### Afriko 
### Amerikoj 
### Azio 
*1095: Komenciĝis la krucmilitoj.
*1099: Kristanoj konkeris Jerusalemon.

### Eŭropo 
*1995: Papo Urbano la 2-a proklamis la unuan krucmiliton.

## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
#### Ameriko 
#### Azio 
#### Eŭropo 
##### Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio 
*Henriko la 4-a regis de 1056 ĝis 1106.

##### Papoj 
*Urbano la 2-a estis papo de 1088 ĝis 1099 
*Paskalo la 2-a estis papo de 1099 ĝis 1118

##### Anglio 
*Vilhelmo la 2-a regis de 1087 ĝis 1100.

##### Francio 
*Filipo la 1-a regis de 1060 ĝis 1108.

### Aliaj eminentuloj 
*

## Mortintoj 
*

## Malkovroj 
## Notoj kaj referencoj
Tartarino de Taraskono

**Tartarino de Taraskono** (en franca: *Tartarin de Tarascon*) estas romano de Alphonse Daudet. Temas pri humura rolulo de franca ĉasisto kiu iras al Nordafriko por ĉasi leonojn. Oni faris kelkajn filmojn pri tiu historio nome en 1908, 1934 kaj 1962.
eta|200ra|Kovrilpaĝo de Esperanta eldono de Tartarin de Taraskono; 1955
Ŝablono de Tartarino de Taraskono estis Charles-Louis Bombonnel (1816-1890), kiu estis ĉasisto en norda Afriko.
## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj 
* Tartarino de Taraskono ĉe Wikisource. (en la Franca)
* Tre mirigaj aventuroj de Tartarin de Taraskono
* Esperanta elibro 

Kategorio:Verkoj el la franclingva literaturo
Kategorio:Franclingvaj romanoj
Kategorio:Tarascon
András Farkas

**FARKAS András** [pr. farkaŝ] estas rumanuja hungara deklamartisto, kanzonisto naskiĝinta en Corund (Harghita) la 26-an de marto 1953.
## Kariero
Farkas debutis kiel popolkantisto ĉe filharmoniaorkestro de Târgu Mureş. Inter 1975 kaj 1982 li estis ano de la Maros Művészegyüttes. Ekde 1983 li elpaŝis en eksterlande: Aŭstrujo, Kanado, Usono, Venezuelo, Argentino kaj Aŭstralio. Oni faris plurajn radio-, televido- kaj sondiskregistraĵojn.

## Fonto
*Enyedi Sándor: *Színészek, színházak, városok*, Budapest, 2005.
Kategorio:Rumanujaj hungaraj kantistoj