Konstanteno la 3-a

**Konstanteno la 3-a** aŭ **Flavius Claudius Constantinus** proklamis sin romia imperiestro fare de siaj trupoj en Britanio en 407 kaj regis ĝis 411. Lia signifo en la romia imperia historio estas konsiderinde malpli granda ol en la brita historio, ĉar Konstanteno staras ĉe la turnopunkto inter la romia periodo sur la insulo kaj ĝia sendependeco. Mezepokaj aŭtoroj eĉ konsideris lin la avo de la legenda Reĝo Arturo, aserto kiu ne povas esti historie pruvita.

Ĉar Konstanteno la 3-a neniam estis oficiale agnoskita tra la tuta imperio, li portas la ordan nombron la 3-a nur neoficiale, aŭ el okcidenta romia perspektivo. En la orientaj kaj tut-romiaj imperiaj listoj, ĉi tiu nombro estas rezervita por la bizanca imperiestro Heraklio Konstanteno la 3-a (612-641).

## Vivo
La tuta sinsekvo de eventoj ĉirkaŭ Konstanteno la 3-a ne povas esti precize datita, ĉar la jaro de lia transiro de la Rejno, 406, estas ankoraŭ disputata. En la nokto de la 31-a de decembro, 406, pluraj ĝermanaj armeoj, inkluzive de la vandaloj, burgundoj, sueboj kaj la iranaj alanoj, transiris la Rejnon, supozeble proksime de Mogontiacum, nuna Majenco, kaj ŝajne facile invadis la garnizonon tie. Tio kaŭzis la provizoran kolapson de la romiaj limdefendoj laŭlonge de la Rejno kaj la detruon kaj prirabadon de grandaj areoj de la ĝermanaj kaj gaŭlaj ​​provincoj.

Eĉ antaŭ ĉi tiu invado, kiu eble estis kaŭzata de internaj romiaj konfliktoj, la britaj provincoj estis en tumulto. En 401/402, multaj unuoj estis retiritaj de la brita provinca armeo por defendi la koron de la Okcidenta Romia Imperio, Italio, kontraŭ la gotoj de Alariko. Inter la ceteraj trupoj, kiuj verŝajne jam ne ricevis regulan salajron, la indigno kreskis konstante.

Male al tio kio okazis dum la frua kaj meza Romia Imperio, ilia lojaleco jam ne kuŝis kun la armeo kaj la reganta imperiestro, sed ĉefe kun ilia hejmprovinco. Multaj el la limsoldatoj naskiĝis kaj kreskis sur la insulo, poste fariĝis terposedantoj per la malfruaj antikvaj armeaj reformoj, kaj tial ili ĉefe interesiĝis pri defendado de siaj familioj kaj siaj posedaĵoj.

[eta|maldekstre|300px|Malfrua romia [Britannia|Britanio.]]

[eta|dekstre|300px|La Favoratoj de Honorio — pentraĵo kiu sugestas la nekompetentecon de imperiestro [Flavio Honorio|Honorio, kiu preferis nutri kolombojn ol atenti sian kortegon. De John William Waterhouse, 1883.]]

[eta|maldekstre|300px|[Manika Markolo.]]

Verŝajne ankaŭ kuraĝigita de la brita supera klaso, kiu posedis grandajn bienojn en la sudoriento, la armeo en Britanio fine ribelis kontraŭ la centra registaro en Raveno. Ekde 405, la soldatoj sinsekve proklamis plurajn imperiestrojn. Du el ili (Marko (m. 406) kaj Graciano (406-407), pri kiuj nenio plu estas konata) estis detronigitaj kaj mortigitaj post nur kelkaj monatoj.

Komence de 407, Konstanteno, kiu supozeble servis nur kiel simpla soldato en la armeo, uzurpis la tronon. Laŭ Orozio, Konstanteno, kies familia origino ankaŭ estas vualita en mistero, estis elektita parte ĉar lia nomo elvokis gloran pasintecon. Lia antaŭulo, Konstanteno la Granda, komencis senprecedencan konkerkampanjon de la norda metropolo Eboracum (nuna Jorko) ĉirkaŭ 100 jarojn antaŭe, kampanjo kiu finfine kondukis lin al sola regado sur la imperio.

Laŭ Prokopio el Cezareo, tamen, li estis "ne nekonata homo". Li eble jam plenumis la oficon de supera komandanto de la provincaj fortoj, en ĉi tiu kazo, tiun de "Comes Britanniarum" ("Duko de la britoj"), antaŭ sia ekpotenciĝo. La aserto de Orozio, ke Konstanteno estis socia neniulo, eble do simple reflektas la venkan propagandon de la registaro en Raveno post la forigo de la uzurpanto.

Oni sugestis, ke la vera cerbo malantaŭ ĉi tiuj eventoj eble ne estis Konstanteno mem, kiu nur funkciis kiel elstara figuro, sed prefere la milita gvidanto Geroncio (floris 407-411), kiu baldaŭ sekvis al siaj propraj sendependaj politikoj.

La sekureca situacio en la provincoj, kiuj ne estis ekonomie esencaj aŭ rekrutado-bazoj por la imperio, estis ĉiam pli malfirma pro la malkreskanta potenco de la okcidenta imperio. Britanio, precipe, kun sia forta milita ĉeesto, ĉiam estis vundebla al uzurpo.

Fine de la 3-a jarcento, ĝi povis konservi sian sendependecon dum kelka tempo sub Karaŭzio kaj Alekto. En la 4-a jarcento, la ribelo de Magno Maksimo (335-388) havis tie ĝian originon. La plej okcidenta periferio de la Romia Imperio ŝajne sentis sin grave neglektita de la politikoj de la imperiestro en malproksima Romo kaj poste en Raveno. Pro konstantaj trupretiroj, ĝiaj limoj estis pli kaj pli turmentitaj de prirabantoj. Pro ĉiuj ĉi tiuj kialoj, ribeluloj verŝajne trovis facile gajni terenon tie.

Solido kun la portreto de Konstanteno la 3-a. Sur la dorso, li estas prezentita kiel venka generalo tenanta victorian en unu mano kaj vexillum en la alia.

Konstanteno verŝajne ne ricevis sian imperian kronon por konkeri kaj domini la reston de la Okcidenta Romia Imperio, sed ĉefe por regi la britajn provincojn kaj, per sia armeo, forpuŝi la konstantajn invadojn de la nordaj barbaraj triboj kaj marajn piratatakojn.

Britanio devis esti nur lia ekskluziva imperio, kaj la impostaj enspezoj fluantaj al li supozeble estis uzeblaj ekskluzive por subteni la provincan armeon. Tamen, Konstanteno havis aliajn prioritatojn: aŭ li respondis al peto pri helpo de la gaŭla nobelaro, aŭ la anarkio tie vekis en li la ambicion ekspluati la ŝajnan malfortecon kaj senagadon de la imperiestro en Raveno kaj vastigi sian malgrandan imperion eĉ plu je la kosto de la imperiestro.

Britanio estis destinita esti lia imperio, kaj la impostaj enspezoj fluantaj al li supozeble estis uzeblaj ekskluzive por subteni la provincan armeon. Estas ankaŭ eble, ke li timis, ke li ne povus konservi sian pozicion en izolita Britanio longtempe (kiel iam faris Karaŭzio) ne kontrolante la kontinenton. Konstanteno tial transiris la Manikan Markolon kaj surteriĝis kun sia armeo proksime de Bononja (nuna Bulonjo-sur-Maro) sur gaŭla grundo. Lia sekvantaro (comitatus) verŝajne konsistis nur el la moveblaj unuoj (comitatenses), kiuj verŝajne jam estis ĵuritaj al li persone, kaj (se ekzistis) nur kelkaj limgardistoj (limitanei).

Li eble ankaŭ retiris la lastajn garnizonojn el Kimrio por ĉi tiu celo, tiel ke la britaj provincoj nun estis defendataj nur de la limaj kaj marbordaj patrolaj unuoj en la nordo kaj sudoriento. La komandanto de la norda limo kaj la Hadriana Murego ĉe Eboracum, la Dux Britanniarum ("Duko de Britio"), kaj lia ekvivalento en la sudoriento, la Comes litoris Saxonici per Britanniam ("Estro pri la milita komando de la Saksa Marbordo de la Romia Imperio."), sur la saksa marbordo, verŝajne vidis neniun utilon en malfortigo de siaj garnizonoj pro la kontinenta aventuro de ilia kolego, kiu estis - ĉiukaze - nur nominale supera.

## Modelo de Arelato en la 4-a jarcento
Tamen, la generaloj de Konstanteno, Justiniano — eble identa al praepositus de tiu nomo, kiu aperas en la lasta konata romia konstrua surskribo el Britanio — kaj Nebiogastes, kiu komandis la avangardon, estis venkitaj en batalo fare de Saro (kiun la Majstro de Soldatoj de la Okcidento, Stiliko (359-408), ordonis subpremi la ribelon).

Nebiogastes estis mortigita baldaŭ poste proksime de Valenco. Konstanteno sendis pliajn trupojn, gvidatajn de Edobiko kaj Geroncio, kiuj devigis Saron retiriĝi al Italio, devante malfermi sian vojon trans la Alpojn de la ribelemaj Bagaŭdoj.

Konstanteno tiam sukcese sekurigis la Rejnan limon kaj reorganizis la gardostarantojn sur la vojoj de Gaŭlio al Italio. En majo 408, li elektis Arelato (Arles) en suda Gaŭlio kiel sian rezidejon, kie li nomumis Apolinaro, la avon de la poeto Sidonio Apolinaro, kiel Pretoran Prefekton.

En la somero de 408, trupoj estis kunvenigitaj en Italio por kontraŭatako. Konstanteno devis agi kontraŭ membroj de la familio de Honorio en Hispanio, kiuj iam subtenis la orientan imperiestron, Teodozio la 1-a. Li timis, ke ili malfermus duan fronton kontraŭ li de tie, dum la trupoj de Saro kaj Stiliko ĉirkaŭus lin per Italio.

Por tiu celo, li alvokis sian plej aĝan filon, Konstanto la 2-a, el la monaĥejo, levis lin al la rango de Cezaro (kunimperiestro), kaj sendis lin al Hispanio kun la armeo de Geroncio. Lia pli juna filo, Juliano, ricevis la titolon Nobilissimus. La parencoj de Honorio estis finfine venkitaj per mallarĝa marĝeno. Du el ili, Flavio Didimo (361-408) kaj Flavio Teodoziolo] (370-408), estis kaptitaj, dum la aliaj du, Flavio Lagodio kaj Vereniano, eskapis al Konstantinopolo, kie la nevo de Honorio, Teodozio la 2-a, estis suprenirinta la tronon de la Orienta Romia Imperio.

Konstanto lasis sian edzinon kaj domanaron sub la zorgo de Geroncio en Caesar augusta (Zaragozo) por reveni al Arles. Dume, la 13-an de aŭgusto 408, la trupoj en Ticino ribelis, kaj la sekvan tagon Stiliko estis ekzekutita en Raveno.

Lia sekvanto Saro tiam dizertis de la imperia armeo, sekvata de siaj viroj, lasante Honorion en Raveno kun sensignifa milita protekto. Honorio nun alfrontis gotajn ribelantojn sub Alariko, kiuj marŝis senĝene tra Etrurio tiutempe. Kiam la senditoj de Konstanteno alvenis en Ravenon por intertraktadoj, Honorio tial estis devigita rekoni lin kiel kunimperiestron, almenaŭ provizore. Interkonsentoj pri tio ŝajnas esti atingitaj printempe kaj aŭtune de 409.

Konstanteno nun estis ĉe la zenito de sia potenco. Tamen, en septembro de 409, la ĝermanaj triboj, kiuj transiris la Rejnon preskaŭ du jarojn antaŭe kaj de tiam prirabis Gaŭlion, atingis Pireneojn, kie ili rompis la liniojn de Konstanteno kaj invadis Hispanion. La uzurpanto tiam provis gajni ilin kiel aliancanojn.

Samtempe, li finis pakton kun la Frankoj kaj Burgundoj. Tio garantiis al ili privilegian pozicion kaj provizojn de la romia ŝtato. Supozeble, la gaŭla elito ankaŭ subtenis ĉi tiujn planojn, ĉar ili preferis investi siajn impostajn enspezojn en siajn proprajn terojn anstataŭ sendi ilin al Raveno. Rezulte, Honorio perdis militan kontrolon super Gaŭlio kaj Hispanio por plilongigita periodo.

Dum Konstanteno prepariĝis por sendi sian filon Konstanto reen al Hispanio, li ricevis novaĵon, ke Geroncio ribelis kontraŭ li kaj faris sian filon (aŭ subulon) Maksimon imperiestro. En 410, Geroncio antaŭeniris en Gaŭlion.

Samtempe, saksaj piratoj minacis Britanion, kiun Konstanteno ŝajne plejparte forlasis. Kolerigitaj, ke ilia imperiestro sendis al ili neniun subtenon, la civitanoj de Britanio kaj Armoriko ribelis kaj forpelis liajn ceterajn subtenantojn.

Konstanteno tiam marŝis kontraŭ Italion en 410 kun la trupoj, kiuj restis, kuraĝigita de lia kontakto kun Alobiko, kiu tiutempe havis konsiderindan potencan pozicion kiel Majstro de Soldatoj (magister militum) en Raveno post milita ribelo ĉe la kortego de Honorio.

Kvankam la preciza naturo de la interkonsentoj inter Konstanteno kaj Alobiko estas neklara, oni povas supozi, ke Alobiko volis anstataŭigi Honorion per pli kapabla reganto. Tamen, kiam Alobiko estis ekzekutita kiel perfidulo ĉe la kortego, Konstanteno estis devigita retiriĝi al Gaŭlio denove. Tio ankaŭ malhelpis lin ekspluati la malvenkon, kiun la prirabo de Romo fare de Alariko en la somero de tiu jaro kaŭzis al Honorio.

Liaj trupoj estis venkitaj de Geroncio proksime de Vieno, Francio, en 410 aŭ 411, kie lia filo Konstanto estis kaptita kaj ekzekutita. La Pretora Prefekto de Konstanteno, Decimio Rustiko, kiu anstataŭigis Apolinaron, poste turnis sin kontraŭ Konstanteno kaj poste estis kaptita en Rejnlando dum la ribelo de Jovino (411-413). Geroncio sieĝis Konstantenon en Arles.

Samtempe, nova, kapabla generalo eniris la servon de Honorio. Flavio Konstancio, la estonta Konstancio la 3-a, baldaŭ aperis antaŭ Arles kun sia armeo, venkis Geroncion, kaj daŭrigis la sieĝon. Konstanteno rezistis, esperante je helpo de sia generalo Edobiko, kiu kolektis trupojn kontraŭ la Frankoj en norda Gaŭlio, sed estis venkita de Konstancio per ruzo ĉe sia alveno.

La lasta espero de Konstanteno svagiĝis kiam la Rejna armeo ankaŭ transfuĝis al la uzurpanto Jovino, devigante lin kapitulaci. Malgraŭ promeso de paspermeso kaj la volemo de Konstanteno eniri la sacerdotaron, Konstancio malliberigis lin kaj senkapigis lin en aŭgusto aŭ septembro de 411.

Geroncio poste sinmortigis en Hispanio, kaj la uzurpo de Jovino ankaŭ estis finita de Konstancio, kiu poste fariĝis bofrato kaj kunimperiestro de Honorio en 421. Tamen, Romo neniam sukcesis reakiri kontrolon en Britanio post la morto de Konstanteno. Kiel la historiisto Prokopio el Cezareo poste klarigis, Britanio restis sub la regado de tiranoj (t.e., verŝajne uzurpantoj) ekde tiu tempo pluen.

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 18-an de septembro
Kategorio:Naskiĝintoj en 361
Kategorio:Mortintoj en 412
Kategorio:Naskiĝintoj en la 4-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Romo
Kategorio:Mortintoj en Romo
Kategorio:Romiaj regantoj
Kategorio:Romiaj militistoj
Kategorio:Romiaj imperiestroj
Kategorio:Historio de Romo