open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ŝimonoseko

**Ŝimonoseko** (, prononco , per transliterigo Hepburn *Shimonoseki-ken*) estas urbo kiu apartenas al la gubernio *Yamaguchi*, prononco , en la sudokcidento de la ĉefinsulo Honŝuo de Japanio.

## Geografio 
Ŝimonoseko situas aliflanke de la urbo Kitakjuŝu sur insulo Kjuŝuo, kun kiu ĝi estas ligata tra tuneloj, kampoj kaj la Kanmon-ponto.

## Historio 
Ĝis novepoko, oni nomis la komunumon *Akamagaseki*, mallonge *Bakan*. La alinomado okazis la 1-an de junio 1902 al Ŝimonoseko.

En la urbo okazis en 1895 la subskribo de traktato de Ŝimonoseko, kiu finis la unuan japanan-ĉinan militon daŭrintan de 1894 ĝis 1895.

## Ekonomio 
Ŝimonoseko estas grava fiŝada haveno. Krom la prilaboro de la fiŝoj (precipe fuguoj) estas ekonomie gravaj branĉoj: ŝipkonstruado, kemiaj fabrikoj, inĝenieraj oficejoj kaj ankaŭ turismo. La plej grava turisma allogaĵo estas la sanktejo *Akama*, kiu estas dediĉita al la japana infana imperiestro Antoku (en vikidatumoj, kiu mortis nur 6-jara).

La urbo estas grava trafika punkto. Jam en 1905-45 trafikis tage fervojaj pramoj al Pusano (Busano) / Koreio kun rekta aliĝo al la transsiberia fervojo: Busano-Seulo-Uiju (Ĉinio), Andong-Mukden-(Rusio/Sovetunio), Manĝurio ktp. Ekde 1967 oni reestablis denove la regulan pasaĝeran trafikon al la aziaj najbaroj. Hodiaŭ trafikas ĉiutage pramoj al Busano / Koreio, dufoje semajne - al Ĉingdaŭo / Ĉinio ktp..

## Esperanto 
Ŝimonoseki estas konata de la plej frua tempo en Esperantujo danke al la du aktivuloj Nohara Kiuiĉi kaj Ueyama Masao. De 2013 Ŝimonoseko estas la hejmo de la Esperanto-Biblioteko en Ŝimonoseko, fondita kaj prizorgata de Nitta Takamichi.

## Instruado 
Interalie aktivas en la urbo
* en publika instruado
** urba universitato de Ŝimonoseko (下関市立大学, Shimonoseki shiritsu daigaku)
* en privata instruado
** universitato Baiko Gakuin (梅光学院大学, Baikō gakuin daigaku)
** universitato de Orienta Azio (東亜大学, Tōa daigaku)

## Gravaj personoj de la urbo 
* *Yoshimasa Hayashi* (n. en 1961), ministro pri defendaj aferoj
* *Kinuyo Tanaka* (aktorino kaj reĝisorino)
* *Norio Wakamoto* (voĉaktoro)
* *Yoshiaki Takaki* (politikisto)

## Partneraj urboj 
*  Ĉingdaŭo (Ĉinio)
*  Pusano[laŭ PIV resp. Busano[ekde 2000] (Sud-Koreio)
*  Istanbulo (Turkio)
*  Pittsburg, kantono Contra Costa, Kalifornio (Usono)
*  Santos, San-Paŭlio (Brazilo)

## Najbaraj urboj kaj komunumoj 
*  

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Gubernio Jamaguĉi
Kategorio:Historio de Japanio
Zoltán Molnár (poeto)

**Molnár Zoltán** estis hungara poeto naskita en Târgu Mureș la 5-an de januaro 1972 kaj mortinta en Komló la 12-an de julio 1995.

## Kariero 
Zoltán Molnár vivis de kvinjara aĝo en Miercurea Ciuc. La familio de poeto translokiĝis Hungarion, en urbon Komló en 1990. Li enskribiĝis al juro, poste al estetiko en Peĉo. Li malsaniĝis je kancero en 1992.

## Poemvolumoj 
* *Az utolsó mosoly*. Mentor Kiadó, Marosvásárhely, 1997.
* *Torzó*, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, 2005.
* *Mint csillag az égen*, GUTENBERG Grafikai Műhely és Nyomda, Csíkszereda, 2010.

## Fonto 
* Retpaĵo de libroeldonejo Pallas-Akadémia

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de poeto

Kategorio:Hungaraj poetoj
4878 Gilhutton

'*4878 *Gilhutton''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la ĉiliaj geastronomoj Carlos Torres kaj S. Cofré elde la observatorio de Cerro el Roble en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la argentina astronomo Ricardo Gil-Hutton, fakulo pri la kolizia evoluo de la malgrandaj korpoj de la sunsistemo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Carlos Torres
Kategorio:Malkovrita de S. Cofré
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1968
4858 Vorobjov

'*4858 *Vorobjov'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo James B. Gibson elde la Observatorio de la Monto Palomar, norde de San-Diego (Kalifornio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la  *Tomas Vorobjov''.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de James B. Gibson
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1985
4881 Robmackintosh

'*4881 *Robmackintosh'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la ĉilia astronomo Carlos Torres elde la observatorio de Cerro el Roble en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de *Roberto Mackintosh* (1971–2012), prezidento de la "*Asociacion Argentina Amigos de la Astronomia''" de 2009 al 2012.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Carlos Torres
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1975
Kaverno de la Manoj

La **Kaverno de la Manoj** () estas arkeologia loko kaj rokpentraĵoj situantaj en profunda kaverno ĉe la rivero Pinturas, en la Departemento Lago Bonaero okcidente de la Provinco Santa Cruz en Argentino.

Temas pri belaj rokpentraĵoj tre antikvaj: ĝis nun la plej antikvaj estis datigitaj el 9300 jaroj ekde 1950, t.e. 8-a jarmilo a.K. Temas pri unu el la artaj esprimoj plej antikvaj de la sudamerikaj popoloj kaj deklarita Monda heredaĵo de Unesko en 1999.

La kaverno de la Manoj apartenas al serio de amerikaj arkeologiaj lokoj, kiel Monte Verde (Ĉilio), Pedra Furada (Brazilo), kaj Piedra Museo (Argentino), inter aliaj kiuj pridubigas la tradician teorion pri la malfrua loĝado de Ameriko, por subteni la teorion pri frua loĝado. Alia proksima setlejo en Los Toldos , ankaŭ en la sama provinco, havas restaĵojn de la 11a jarmilo a.K.

Kategorio:Kavernoj
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Argentino
Kategorio:Historio de Ameriko
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Argentino
Kategorio:10-a jarmilo a.K.
Ischigualasto

eta|250px

La **Provinca parko Ischigualasto** aŭ **Lunvalo**, situanta en la norda ekstremo de la provinco San Juan, en la Departemento Valle Fértil, estas protektita areo el , fama je scienca nivelo, ĉar en ĝi troviĝas grava paleontologia rezervejo. Ĝi estas la nura loko kie eblas vidi tute subĉiele kaj diferencigita la periodon triaso en kompleta kaj ordigita formo. Oni kalkulas ke la geologiaj formaĵoj de tiu stilo havas inter 180 kaj 230&nbsp;milionojn da jaroj.

Situanta je  de urbo San Juan kaj je 80 de San Agustín del Valle Fértil, la parko ofertas unikan pejzaĝon, kiel la manko de vegetaĵo, la kolora buntenco de la grundo kaj la kapricaj formoj de la montoj, igas ĝin alloga por la turistoj, kaj naciaj kaj internaciaj.

Ĉi tiu provinca parko estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko, la 29-an de novembro 2000. *Ischigualasto* estas nomo el diagita origino, kiu signifas: 'kie ne ekzistas la vivo' aŭ 'mortejo'.

## Vidu ankaŭ 
* Arida Ĉako

Kategorio:Litostratigrafio
Kategorio:Geografio de Argentino
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Argentino
Sigmund Romberg

**Sigmund Romberg,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Romberg Zsigmond** https://www.imdb.com/name/nm0739146/ (naskiĝis la 29-an de julio 1887 en Nagykanizsa (Hungario); mortis la 9-an de novembro 1951 en Novjorko) estis usona komponisto hungardevena. Lia origina familia nomo estis *Rosenberg*.

## Biografio 
Zsigmond Rosenberg devenis el juda familio. Li montris muzikan talenton kiel tre juna infano kaj liaj gepatroj aranĝis, ke li lernu violonon kaj pianon ekde la aĝo de ses jaroj. Post la gimnazia maturiĝo li studis en Universitato de Vieno por esti inĝeniero, tamen li ricevis ankaŭ muzikajn lecionojn kaj li iĝis sperta violonisto. En 1909 li elmigris al Novjorko, kie komence li pianludis en kafejoj. Ĉirkaŭ 1912 li fondis muzikan orkestron, kiu prezentis iujn el liaj komponaĵoj. Tio portis lin al la atento de Broadway-produktistoj, li ricevis komponistajn taskojn en Broadway. Ekde 1929 Romberg komponis ankaŭ melodiojn por filmoj. Li edziĝis dufoje, la unua edzino estis Dorothy Donnelly.

## Elektitaj teatraj komponaĵoj 
* The Whirl of the World (1914, revuo, debuto en Broadway)
* Hands Up (1915, muzikalo)
* Maytime (1917, opereto)
* Blossom Time (1921, pri vivo de Franz Schubert)
* The Blushing Bride (1922, muzikalo)
* The Rose of Stamboul (1922, opereto)
* Melody (1933, muzikalo)
* Sunny River (1941, muzikalo)
* The Girl in Pink Tights (1954)

## Elektitaj filmaj komponaĵoj 
* The Desert Song (1929, 1943, 1955)
* Maytime (1937)
* Up in Central Park (1948)
* Deep in My Heart (1954)

## Fontoj 
* anglalingva biografio kun foto 
* https://www.britannica.com/biography/Sigmund-Romberg

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Usonaj komponistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Hungardevenaj usonanoj
Kategorio:Usonaj komponistoj de filmomuziko
Jezuitaj Ejoj

La **Jezuitaj Ejoj** () estis antikvaj ejoj agrikulturaj dizajnitaj kaj administritaj de la jezuitoj, situantaj en la nuna provinco Kordobo, Argentino. La arkitekturaj aroj de ĉiu ejo, aldonitaj al la Manzana Jesuítica de la urbo Kordobo, kiu estis religia-administra sidejo de la Jezuita Provinco de Paragvajo, estis deklaritaj Monda heredaĵo de Unesko en la jaro 2000.

La jezuitoj malfermis ses *Ejojn* ĉirkaŭ la argentina provinco Kordobo, nomataj Caroya, Jesús María, Santa Catalina, Alta Gracia, La Candelaria kaj San Ignacio.

La farmo kaj la komplekso, ekkonstruitaj en 1615, estis forlasitaj de la jezuitoj pro la forpelo laŭ leĝo de la reĝo Karlo la 3-a de Hispanio. Ilin administris la franciskanoj ĝis la jaro 1853, kiam la jezuitoj revenis al Ameriko. Tamen, la universitato kaj la lernejo estis naciigitaj unu jaron poste.

Ĉiu ejo havas sian propran lernejon kaj aron de konstruaĵoj, ĉirkaŭ kiuj kreskis urboj kiaj Alta Gracia. La Ejo San Ignacio ne plu ekzistas.
Talampaya

La **Nacia Parko Talampaya** [talamPAja] () estas natura rezervejo kaj monda heredaĵo de Unesko. Ĝi troviĝas en la centro-okcidento de la provinco La Rioja en Argentino. Ĝi estis kreita en 1975 kiel provinca parko kun la celo protekti gravajn arkeologiajn kaj paleontologiajn lokojn de la regiono, kaj ekde 1997 dependas de la Argentina Administracio de Naciaj Parkoj.

La parko okupas . Ĝia bela pejzaĝo, la floraro kaj bestaro estas karakterizaj de la montara biomo. Ĝi estas la rezulto de tektonaj movoj, kune kun la erozio de la akvo kaj vento dum miloj da jaroj en dezerta klimato, kun amplekso de temperaturoj, intensa varmo dumtage kaj malaltaj temperaturoj nokte, kun ŝtormaj pluvadoj en somero kaj fortaj ventoj en printempo. La mezuma alteco estas ĉirkaŭ  super la marnivelo, kaj la klimato estas kontinenta.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala parka retejo 
* Mapo, historio kaj priskribo 
* Talampaja kaj Lunvalo
* Bildoj kaj historio 

* Ŝlipo en SIB 
* Sistema Federal de Áreas Protegidas 
* Dokumentoj de la deklaro kiel Monda Heredaĵo de UNESCO. 

Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Argentino
Kategorio:Naturaj lokoj en Argentino
Balkana lunario

La **balkana lunario** (*Lunaria annua*), estas relative alta (30 cm ĝis 1 m), dujara planto indiĝena en Balkana Duoninsulo kaj sudokcidenta Azio, kaj naturalizita tra Eŭropo, Nordameriko, kaj partoj de Azio. Ĝi havas larĝajn, pintigitajn ovalajn segildentajn foliojn. La komuna angla nomo *honesty* (sincereco) estiĝis en la 16-a jarcento, kaj ĝi eble atribuendas al diafanaj silikvoj kiuj similas platigitajn guŝojn kiuj travintre restas sur la planto. En sudorienta Azio ĝi estas nomita la "monero-planto" kaj en Usono ĝi estas komune konata kiel "arĝentaj dolaroj", "ĉina mono", aŭ "ĉinaj moneroj", ĉar la silikvoj similas arĝentajn monerojn. En Danujo ĝi estas konata kiel *judaspenge* kaj en Nederlando kaj Flandrujo kiel *judaspenning* (moneroj de Judaso), aludon al la rakonto de Judaso Iskarioto kaj la tridek arĝentaj moneroj kun kiuj li estis pagita.

Dosiero:LunariaAnnua1.jpg|Matura balkana lunario
Dosiero:Lunaria annua detail.jpg|Detalo de la floro
Dosiero:Lunaria_annua_chile.JPG|Blanka balkana lunario

## Eksteraj ligiloj 
*  Jepson Manual Treatment
*  Balkana lunario ( *USDA* )
*  Bildoj de balkana lunario.

Kategorio:Brasikacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Batalo de Consuegra

**Consuegra** estas municipo de Hispanio, en la Provinco Toledo, regiono Kastilio-Manĉo.

En la jaro 1097 mortiĝis en la batalo de Consuegra la filo de La Cido, Diego. En tiu batalo, la armeo de Kastilio estre de la reĝo Alfonso la 6-a, estis venkita de la almoravidoj estre de Juzuf ben Taŝfin, kaj la areo ŝanĝis denove de posedanto. Ĝi estis rekonkerita poste de la kristanoj. La batalo de Consuegra okazis la 15-a de aŭgusto de 1097. La batalo finis per klara venko de la almoravidoj.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Reilly, Bernard F. (1988) (en inglés). The Kingdom of León-Castilla under King Alfonso VI, 1065-1109. Princeton University Press. ISBN 9780691055152.

Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Kastilio-Manĉo
Consuegra
Kategorio:1097
Otto M. Zykan

**Otto Mateo ZYKAN** (naskiĝinta la 29-an de aprilo en Vieno, mortinta la 25-an de majo en Sachsendorf/distrikto Horn) estis aŭstra komponisto kaj lingvoartisto.

En 1968 li fondis kune kun Kurt Schwertsik kaj Heinz Karl Gruber la ensemblon *MOB art & tone ART*. Li kunkreis la legendajn televidreklamajn sloganojn por la ŝumarko *Humanic* dum la jaroj 70-aj. Li ricevis multajn internaciajn premiojn.

## Verkaro 
### Filmoj 
* Staatsmusik, 1973
* Staatsoperette, 1977

### Filmmuzikaĵoj 
* Exit, 1980
* Strudelhofstiege 1988

### Teatraĵoj kaj filmetoj 
* Singers Nähmaschine ist die beste, 1966
* Kunst kommt von Gönnen, 1980
* Auszählreim, 1987
* Wahr ist, daß der Tiger frißt, 1994
* Odysseus, 1994
* Messe!, 2002
* Ave Schwermut, 2006

## Literaturo 
* *Österreichisches Musiklexikon*, vol. 5, Vieno 2006, ISBN 3-7001-3067-8, p.&nbsp;2753

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo kun foto.
* Nekrologo.
* Retpaĝaro de la Humanic-ŝufabrikaro. 

Kategorio:Aŭstraj klasikaj komponistoj
Kategorio:Aŭstraj klasikaj pianistoj
Kategorio:Aŭstraj operkomponistoj
Kategorio:Vienanoj
Kategorio:Vortaj ludoj
Berberio

eta|maldekstre|Mapo el 1707 montranta Berberion per du francaj terminoj, *Barbarie* kaj *Pays des Breberes*.
eta|450px|La Berbera Marbordo.
**Berberio** aŭ **Berberujo** estas nomo por la landoj de la berberoj. Historie, eŭropanoj de la 16-a ĝis la 19-a jarcentoj tiel nomis la tutan nordan bordon de Afriko okcidente de Egiptio, do pli-malpli la nunajn Marokon, Alĝerion, Tunizion kaj Libion. Preskaŭ sinonimaj terminoj estas la arabdevena Magrebo kaj la berbera *Tamazgha*. La "berbera marbordo" do estis la norda limo de Berberio, kaj la suda bordo de Mediteraneo.

## Vidu ankaŭ 
* Atako de piratoj al Islando
* Berbera cervo
* Berbera lingvaro
* Berberaj Militoj
* Berberoj
* Ifrikio
* Magrebo

## Eksteraj ligiloj 
* "When Europeans Were Slaves: Research Suggests White Slavery Was Much More Common Than Previously Believed" , Ohio State University
* "Barbary" en *Encyclopaedia Britannica*, 1911 ĉe Vikifonto

Kategorio:Magrebo
Kategorio:Regionoj en Afriko
Kategorio:Berberaj militoj
Kategorio:Marbordoj
Tekov

dekstra|eta|Situo

**Tekov** estas unu el slovakaj regionoj. Ties teritorio estas identa kun teritorio de eksa Departemento Tekov. En kelkaj turismaj publikaĵoj la regiono nomiĝas ankaŭ *Dolné Pohronie*.

## Nuntempo 
La teritorio de Tekov estas hodiaŭ dividita en tri regionojn: regiono Nitra, regiono Banská Bystrica kaj malgranda parto estas en Regiono Trenčín. La plej signifa kaj la plej granda urbo estas Levice. Aliaj urboj estas: Zlaté Moravce, Nová Baňa, Žarnovica, Kremnica, Žiar nad Hronom kaj Želiezovce.

## Burgoj 
Inter konservitaj aŭ iliaj partoj apartenas:
* Levica burgo (hodiaŭ estas en ĝi Tekova muzeo)
* Hronský Beňadik (konservita Benediktana monaĥejo, nacia kultura memorindaĵo)

## Vidu ankaŭ 
* Departemento Tekov

## Fonto 
* Pius,Miroslav:Turci v Tekovskej župe, 2004,ZISK Levice, ISBN 80-967961-4-0

Kategorio:Geografio de Slovakio
Ifrikio

eta|Norda Afriko ĉ. la jaro 900
**Ifrikio** () estis historia regiono en norda Afriko (), ampleksanta la nunajn okcidentan Libion, Tunizion, kaj orientan Alĝerion. Ĝi inkluzivis la iaman romian provincon Afriko, kies nomon ĝi heredis. Ĝi etendiĝis de Mediteraneo ĝis la salaj marĉoj nomataj *el-Ĝerid* kaj la duondezertaj regionoj ĉe la norda rando de Saharo. La ĉefurbo estis Kajruano. Ifrikio ankaŭ konkeris kaj regis dum iom da tempo la insulojn Sardio kaj Sicilio, en ĉi-lasta establante emirlandon, kiu daŭris ĝis la alveno de la normandoj.

## Regantoj de Ifrikio 
### Umajadaj Guberniestroj de Ifrikio 
* Muaŭija ibn Hudaiĝ al-Kindi as-Sakuni (regis en Barqa), 665-666
* Okba ibn Nafii al-Fihri, 666-674 - Kajruano fondiĝis (670)
* Abu al-Muhaĝir Dinar, 674-681
* Okba ibn Nafii al-Fihri, (restarigita), 681-683
* (Berbera ĉefo Kusajla okupis Kajruanon, 683-686)
* Zohair ibn Kais al-Balaŭi, 683-689
* Hasan ibn al-Numan al-Gasani, 689-703
* Musa ibn Nusair al-Lakmi, 703-715
* Abd Allah ibn Musa provizore regis en Kajruano, dum Musa pasloĝis en Hispanio, 712-715
* Muĥamad ibn Jazid, 715-718
* Ismail ibn Abd Allah ibn Abi al-Muhajir, 718-720
* Jazid ibn Abi Muslim, 720-721
* Muĥamad ibn Jazid (restarigita), 721
* Biŝr ibn Safŭan al-Kalbi, 721-727
* Obeida ibn Abd al-Raŭman es-Solemi, 727-32
* Okba ibn Kudama (provizora), 732-734
* Obeid Allah ibn al-Habhab al-Maousili, 734-41
* Kultum ibn Ijad al-Kasi, 741
* Balĝ ibn Bisĝr al-Kuŝajri (formale, en Kordovo) kaj Abd al-Raĥman ibn Okba al-Gafari (fakte, en Kajruano), 741-42
* Handala ibn Safŭan al-Kalbi, 742-44

## Vidu ankaŭ 
* Aglabidoj
* Berberoj
* Berbera lingvaro
* Magrebo

## Fontoj 
* Ibn Ĥaldun, ''Histoire des Berbères et des dynasties musulmanes de l'Afrique''; traduite de l'arabe par le baron de Slane; nouv. éd / pub. sous la direction de Paul Casanova, et suivie d'une bibliographie d'Ibn Khaldoun. 4 vols. Paris: P. Geuthner, 1925-34.
* Julien, Charles-André, ''Histoire de l'Afrique du Nord, des origines à 1830'', édition originale Paris: Payot, 1931, réédition Payot, Paris, 1961


Kategorio:Historio de Afriko
Kategorio:Historio de Tunizio
Kategorio:Magrebo
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 8-a jarcento
4863 Yasutani

'*4863 *Yasutani'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japanaj astronomoj Hiroŝi Kaneda kaj Sejĝi Ueda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la japanan astronomon kaj astrofotografon *Keiki Yasutani'', anon de la observatorio de Sapporo. Li estas fama pro siaj fotoj de Luno kaj Marso.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Hiroŝi Kaneda
Kategorio:Malkovrita de Sejĝi Ueda
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1987
Noktoĉapo

[eta|300px|[Carl Spitzweg, *La povra poeto*, 1839 (Neue Pinakothek).]]
**Noktoĉapo** estis uzata dum la mezepokoj por preventi la disvastiĝon de kapopedikoj kaj por varmteni la kapon dum la nokto. Dum la perukperiodo la noktoĉapo estis tre populara, ĉar oni sub la peruko ne havis harojn aŭ nur malmultajn kaj la peruko estis kovejo por pedikoj.

La pinta noktoĉapo plejofte estis rezervata por viroj: virinoj portis rondan "dormĉapelon", de kiu la ŝtofo estis faldita ĉirkaŭ la kapo.

Pro la centra hejtado, pli bona izolado kaj scio pri detruo de pedikoj la noktoĉapo iom post iom fariĝis superflua.

Kategorio:Kapvestoj
Adam Rapacki

**Adam RAPACKI** (naskiĝis la 24-an de decembro 1909 en Lvivo, mortis la 10-an de oktobro 1970 en Varsovio) estis pola politikisto kaj ekonomikisto.

## Biografio 
Li estis membro de diversaj socialismaj organizoj inter la du mondmilitoj, en 1939 estas militkaptita kiel soldato, fare de la germanoj. Post la militfino, li iĝis en 1948 membro de la Pola Unuiĝinta Laborista Partio, post unuiĝo de la Pola Socialista Partio kaj la Pola Laborista Partio. Inter 1948 kaj 1968, li membris en la Politburoo. Li estis jam en 1947 ministro pri ŝipado, 3 jarojn poste ŝanĝis la postenon al okupiĝo pri altlernejaj aferoj. La nova kompartia gvidanto Gomułka igis lin en 1956 eksterafera ministro. Dum la komunistaj, antisemitaj purigoj en marto de 1968, Rapacki retiriĝis el la politika agado.

## Rapacki-plano 
Kiel ministro pri eksteraj rilatoj, li prezentis en la 12-a sezono de la Tutasembleo de la Unuiĝintaj Nacioj en oktobro de 1957 la - laŭ li nomitan - planon *(Rapacki-plano)* por establo de zono sen nukleaj armiloj en Mez-Eŭropo, kiu celis enhavi Federacian Respublikon Germanio, DDR, la Popolan Respublikon Pollando kaj pli poste ankaŭ Ĉeĥoslovakion. La plano estas laŭdata en la Popola Respubliko Pollando kiel parto de la „Pacpolitiko“ de la sovetia bloko en Eŭropo, sed la okcidentaj landoj timis la strategian malfortigon de NATO kompare al la Varsovia Pakto kaj rifuzis tion.

Kategorio:Polaj politikistoj
Hallstein-doktrino

La **Hallstein-doktrino** aŭ Doktrino de Hallstein, **Halŝtejn-doktrino** estis eksterpolitika doktrino de Federacia Respubliko Germanio de 1955 ĝis 1969, nomata laŭ kristandemokrata politikisto Walter Hallstein. Laŭ tiu, se iu lando ligas diplomatiajn rilatojn al Germana Demokratia Respubliko, tio estas konsiderata kiel „malamika ago“ kontraŭ la Federacia Respubliko. La kontraŭagado de la Federacia Respubliko ne estis skizita. Tiel, oni uzis larĝan skalon de la ekonomiaj sankcioj ĝis ĉesigo de la diplomatiaj rilatoj (tio okazis nur dufoje). Celo estis la eksterpolitika izolado de la GDR.

La Federacia Respubliko Germanio ĉesigis la uzadon de la doktrino dum registaro  de Willy Brandt. La doktrino kaŭzis pli kaj pli da ekonomiaj kaj politikaj problemoj por Federacia Respubliko Germanio en la evoluantaj landoj.

Kategorio:Okcidenta Germanio
Kategorio:GDR
Politburoo

**Politburoo** estas mallongigo de la **Politika buroo de Centra Komitato** kaj estas nomo de plej alta politika gvida organizo de plejmulto de komunistaj partioj, vera pova centro de la kompartioj. De 1952 ĝis 1966, ĝia nomo estis en la Sovetunio *Prezido* kaj de julio 1965 ĝis decembro 1989 en Rumanio *Politika Afergvida Komitato*. Iliaj membroj (inter 5 kaj 40) estis elektitaj de la Centra Komitato (CK) de la kompartio. Ĝenerale en ĝi membris la sekretario de la CK, regionaj partiaj gvidantoj kaj registaraj reprezentantoj kiaj ĉefministro, ministroj. Ekzistas plenrajtaj membroj kaj nebalotrajtaj kandidatoj, kiuj povas partopreni ties kunsidojn.

Formale, ĝin elektis kaj kontrolis la CK, sed vere, CK laboris laŭ decidoj de la politburoo.

## Vidu ankaŭ 
* komitato
* plenuma povo
* Centra Komitato de Komunista Partio de Sovetunio
* Politika Buroo de Komunista Partio de Ĉinio

Kategorio:Politikaj organizaĵoj
Kategorio:Socialismo
Kategorio:Komunismaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj
Kategorio:Politikaj esprimoj
Nacia Parko Iguacuo

La **Nacia Parko Iguacuo** estas protektita areo de Argentino kreita en 1934 kun la celo konservi la ĉirkaŭon kaj biodiversecon de la Akvofaloj Iguacuo, kiuj estis portempe unu el la «Sep naturaj mirindaĵoj de la mondo». Ĝi situas tute en la Departemento Iguacuo, ĉirkaŭante la riveron Iguacuo en la norda ekstremo de la provinco Misiones; ĝi havas areon de 67&nbsp;720&nbsp;ha, limante kun la urbo Puerto Iguazú; ĝia orienta limo troviĝas je 17&nbsp;km de la urbo Andresito. Ĝi estas ĉirkaŭata de du naciaj ŝoseoj: la 12 kaj la 101. En la brazila bordo troviĝas la Nacia parko Iguacuo, formante kune kun la argentina parko, protektitan areon de pli ol 2500&nbsp;km², al kiuj aldoniĝas aliaj rezervejoj apudaj kiel Puerto Península. Ekde la jaro 1984, ĝi estas Monda heredaĵo de Unesko.

## Vidu ankaŭ 
* Paranaj-paraibaaj landinternaj arbaroj
Zono sen nukleaj armiloj

eta|
La **zono sen nukleaj armiloj** estas tiu areo, kiu estas libera de nukleaj detruaj armiloj kiel nuklea bombo aŭ raketo. Tiuj areoj kun traktatoj estas Suda Ameriko, Antarkto, Berlino, Suda Pacifiko, Afriko, Sudorienta Azio, Centra Azio.

## Vidu ankaŭ 
* Nuklea senarmiĝo

Kategorio:Politiko
Quebrada de Humahuaca

**Quebrada de Humahuaca** estas profunda kaj mallarĝa ravino el tektonika-pluva origino situanta en Jujuy, en la nordokcidenta Argentino.

La ravino estas trairata de la rivero Grande, alfluanto de la rivero Paragvajo. Ĝi apartenas al la subregiono Orienta Montĉeno, kaj estas limigita de du montoĉenoj: la okcidenta kaj la orienta.

eta|maldekstra|180ra|Tilcara
eta|maldekstra|180ra|Hornocal
La ravino estas arida areo kun pejzaĝa belo kaj riĉe je kulturaj heredaĵoj, kiuj videblas en la lokoj de sudo al nordo: Bárcena, Volcán, Purmamarca –kie elstaras la Monteto de la Sep Koloroj–, Maimará, Tilcara. Perchel, Huacalera, Uquía, Humahuaca kaj Tres Cruces.

La klimataj kondiĉoj igas la vintron freŝa kaj seka, estante la plej konvena sezono por ĝin viziti.

Ĉi tiu loko estis la scenejo de pluraj bataloj dum la Argentina Milito por Sendependeco kaj dum la milito antaŭ la invado de la Perua-Bolivia Konfederacio.
Teorio de Landau

La **teorio de Landau** estas makroskopa teorio de faztransiro far Lev Landau. Ĝi kalkulas la kritajn eksponentojn de dua-orda faztransiroj el du aksiomoj:
# La libera energio de la sistemo estas analitika;
# La libera energio sekvas la simetriojn de la hamiltoniano.

## Difino 
Konsideru makroskopan sistemon kun faztransiro ĉe temperaturo T_0: la sistemo estas senorda ĉe T>T_0 kaj orda ĉe T. Elektu **ordo-parametron** m kiu
* nulas ĉe T>T_0
* ne nulas ĉe T.
Alivorte, m estas mezuro de la ordo de la sistemo.

La libera energio F de la sistemo (la helmholca libera energio se ni supozas la kanonan ensemblon) estas
:\exp(-F\beta)=Z=\sum_i\exp(-E_i\beta).
Ni uzu la proksimumadon de la averaĝa kampo kaj supozu ke
:Z(T,m)=\exp(-F_0(T))\int\operatorname D\!m\;\exp(-F_\mathrm{L}(T,m)).
Do ni uzu la selan proksimumadon
:\int\operatorname D\!m\;\exp(-F_\mathrm{L}(T,m))\approx\exp(-F_\mathrm L(T,m_\min))
kie m_\min estas la minimumejo de F_\mathrm{L}(T,m). Do
:A=F_0(T)+F_\mathrm L(T,m_\min).

Ni supozu ke F_\mathrm L(T,m) analitike dependas de T kaj m kaj sekvas la simetriojn de la sistemo. Do ni skribu la plej ĝeneralan analitikan serion por A_\mathrm L kaj solvu por m_\min.

## Ekzemplo: Modelo de Ising 
La modelo de Ising, kiu modelas magneton kun spinoj s_i=\pm1, havas faztransiron por du aŭ pli multaj dimensioj. La kutima ordo-parametro estas la magnetado M=\langle s\rangle, kiu estas averaĝo de la spinoj. La modelo de Ising estas simetria per la inversigo de ĉiuj spinoj, k.e. M\mapsto-M.

La esprimo por la libera energio F(M) estas do
:F_\mathrm L(T,M)=\frac12a(T-T_0)M^2+\frac14bM^4+\cdots.
Observu ke ne ekzistas termo kun nepara eksponento de M (M, M^3, ktp.) ĉar la simetrio M\mapsto-M.
Supozante ke a,b>0 kaj neglektante alta-ordajn termojn, la minimumejo de F estas
:M_\min=\begin{cases}
0&\text{se }T\ge T_0\\
\pm\sqrt{a(T_0-T)/b}&\text{se }T\le T_0.
\end{cases}
La minimumo de F_\mathrm L estas
:F_\mathrm L(T,M_\min)=\begin{cases}
0&\text{se }T\ge T_0\\
-a^2(T-T_0)^2/4b&\text{se }T\le T_0.
\end{cases}
Ni vidas ke:
* Ekzistas faztransiro ĉe T=T_0. La faztransiro estad dua-orda: la **ordo** de la faztransiro estas minimuma la eksponento n tia ke (\partial/\partial T)^nF ne kontinuas.
* Sub T_0, la simetrio M\to-M spontanee rompiĝas, ĉar M_\min\ne0.
* La krita eksponento \beta estas la eksponento tia ke M\propto(T-T_0)^\beta sub la faztransira temperaturo. La teorio de Landau prognozas ke \beta=1/2. (Fakte, \beta\approx1/3.)

## Referencoj 
* K Huang, *Statistical mechanics* (statistika mekaniko), 2a eld., Wiley, 1987. ISBN 0-471-81518-7
* "Landau theory of phase transitions", *SklogWiki*
* PD Olmsted, *Lectures on Landau theory of phase transitions*
* MC Cross, "Landau theory of second order phase transitions"  (notoj el Caltech)
* IR Yukhnovskii, *Phase transitions of the second order: collective variables method*, World Scientific, 1987. ISBN 9971-50-087-6

Kategorio:Statistika mekaniko
Charles Rolls

**Charles Stewart Rolls** (naskiĝis la 27-an de aŭgusto 1877 en Londono; mortis la 12-an de julio 1910 en Bournemouth) kune kun Frederick Henry Royce estis la fondinto de la aŭtomobilprodukta firmao Rolls-Royce.

[eta|maldekstre|bronza busto de Charles Rolls en la [Industria muzeo de Derby]]
C. S. Rolls en Londono naskiĝis kiel filo de John Rolls, 1-a Barono Llangattock. Li studis en la kolegioj Eton College kaj Trinity College en Kembriĝo kaj ekde la junaĝo interesiĝis pri motoroj. En 1904 li decidis kune kun Frederick Henry Royce fondi la aŭtomobilproduktan firmaon Rolls-Royce. Rolls respondecis pri la entreprena aspekto de la firmao, kaj Royce pri la teknika.

Charles Rolls estis pioniro de aviado, kaj estis la dua persono kiu en Britio ricevis aviadan licencon. Kiel unua homo li en 1910 dufoje en aviadilo supervojis la Manikan Markolon. Samjare li mortis en aviada akcidento super la urbo Bournemouth, kiam forrompiĝis la malantaŭa parto de la aviadilo konstruita de la fratoj Wright. Li estis la unua brito kiu mortis en aviada akcidento, sed tutmonde ekde la unua mortiga aviada averio estis la deka aviade mortinta piloto.

Kategorio:Britaj entreprenistoj
Kategorio:MonmouthpediA
Aerbazo Ramstein

[eta|[C–17 Globemaster III sur la aerbazo Ramstein]]
La **Aerbazo Ramstein** [ramstajn] estas la plej granda eksterlanda aerbazo de la usona aerarmeo (USAF) en Germanio, en la urbo Ramstein-Miesenbach, 12 km okcidente de Kaiserslautern. La usona aerarmeo uzas la bazon por plenumi taskojn en Eŭropo kaj Mez-Oriento. De tie ekas la postplenigo de deponoj en Afganujo kaj pli frue en Irako, ĝi estas helpejo por evakuado de vundiĝintaj soldatoj.

Tie stacionis en 2004 ĉ. 35000 soldatoj kaj laboris 6000 civiloj. Ĝis 2005, Usono deponis tie nukleajn bombojn.

## Historio 
Dum la dua mondmilito, Germanio uzis la proksiman aŭtoŝoseon kiel flughavenon. En aprilo de 1951, Francio kaj Usono interparolis pri establo de militista bazo en Germanio, kiu helpas kontrolon de la aerspaco. Oni plukonstruis la tie ekzistantan neces-aŭtoŝosean flughavenon. La suda parto (Landstuhl) ekfunkciis en 1952, Ramstein en mezo de 1953. La du flughavenoj estis kunigitaj la 1-an de decembro 1957, la nova nomo de la komplekso iĝis Aerbazo Ramstein–Landstuhl. La 1-an de aŭgusto 1958, oni mallongigis nomon de la bazo al Aerbazo Ramstein.

Tie stacionis ĝis 1971 aviadiloj F–84 Thunderjet kaj F-4 Phantom II. Usonaj aerfortoj de Eŭropo translokiĝis en 1973 el Wiesbaden al Ramstein. En junio de 1974, tie fondiĝis la ĉefbazo de la eŭropaj aliancanoj (*Headquarters Allied Air Forces Central Europe, HAAFCE*).

Sur la aerbazo okazas flugprezentoj, en 1988 okazis terura tragedio pro kunpuŝo de 2 aviadiloj. Mortis 70 homoj, vundiĝis preskaŭ 1000. Post la tragedio fondiĝis la muzikgrupo Rammstein, kies kanto Rammstein memorigas pri la akcidento.

La lastaj F–16-aj aviadiloj forlasis la aerbazon en 1994. Post fermo de la Aerbazo Rhein-Main en 2005, Ramstein iĝis plej grava usona aerbazo de Eŭropo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ramstein.af.mil/ 

Kategorio:Aerbazoj
Kategorio:Konstruaĵoj en la distrikto Kaiserslautern
4866 Badillo

'*4866 *Badillo''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japana astronomo Takuo Kojima elde Ĉijoda (Gubernio Gunma, Japanio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la filipinan jezuitan sacerdoton Victor L. Badillo, popularigiston de astronomio en Filipinoj, direktoron de la Observatorio de Manilo en Kezonurbo kaj prezidenton de la Filipina Astronomia Societo de 1972 al 1990.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takuo Kojima
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1988
4869 Piotrovsky

'*4869 *Piotrovsky'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomido Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ (aŭ de ties edzo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ laŭ la *JPL Small-Body Database*) elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la rusa arkeologo Boris Borisoviĉ Pjotrovskij (aŭ Piotrovskij) (cirile: *Борис Борисович Пиотровский*, 1908–1990), direktoro de la muzeo de la Ermitejo en Sankt-Peterburgo de 1964 ĝis sia morto. Tiu nomo honoras ankaŭ ties filon Miĥail Borisoviĉ Piotrovskij (cirile: *Михаил Борисович Пиотровский''), orientalistikon kaj direktoron de la muzeo de la Ermitejo kiel posteulon de sia patro.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
Henry Royce

Sir **Frederick Henry Royce** (naskiĝis la 27-an de marto 1863 en *Alwalton*, Peterborough; mortis la 22-an de aprilo 1933) estis pioniro de aŭtomobila produktado. Kune kun Charles Stewart Rolls li estis la fondinto de la aŭtomobilprodukta firmao Rolls-Royce.

[eta|maldekstre|150px|statuo de Henry Royce antaŭ la sidejo de la firmao [Rolls-Royce en Derby]]
Royce naskiĝis kiel kvina infano de siaj gepatroj. La patro estis muelisto. En 1867 divorciĝis la gepatroj, kaj la patro kun la du plej junaj filoj, inter ili Henry, translokiĝis al Londono kaj jam mortis en 1872, kiam Henry estis naŭ-jara. Henry sekve devis labori kiel gazeta vendisto kaj telegrafa mesaĝisto. En aĝo de 14 jaroj li eklaboris kiel metilernanto en la lokomotivoprodukta firmao de la fervoja entrepreno *Great Northern Railway* en Peterborough. Pli poste li laboris en firmaoj en Leeds kaj Londono, kaj en 1884 per bankrotiĝo de la lasta firmao senlaboriĝas.

Kun la elektroinĝeniero Ernest Claremont li en Manĉestro fondas firmaon kiu produktas dompordajn sonorilojn, ampolingojn, dinamojn kaj elektromotorojn. La firmao eksukcesas kiam ĝi ekuzas elektromotorojn anstataŭ vapormaŝinojn por konstruejaj gruoj. Ekde la jaro 1894 konstruiĝis potencaj grupoj por konstruado de pontoj, kaj la firmao iĝas akcia kompanio. Tiutempe Henry Royce jam severe malsanas. La kuracisto rekomendas al li ekskursi al la kamparo, por spiri bonan aeron, kaj Royce tiukaze aĉetas veturilojn unue de la firmao *De Dion-Bouton* kaj poste *Decauville*, kiuj ambaŭ ne kontentigas lin. Rezulte li konstruas propran aŭton, kiun vidas Charles Royce kaj kune ili en 1904 fondas la aŭtomobilproduktan firmaon Rolls-Royce.

Dum Charles Rolls jam mortas en 1910 en aviada akcidento, Henry Royce ĝis sia morto en 1933 gvidas la firmaon.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la fondaĵo *Sir Henry Royce Memorial Foundation* en Britio 
* retejo de la fondaĵo *Sir Henry Royce Foundation* en Aŭstralio 

Kategorio:Britaj entreprenistoj
Insulo Sazano

La **Insulo Sazano** (albane: *Sazani*), estas la plej granda insulo de Albanio, ĉe la Vlorë-golfo kaj la Adriatiko. La insulo havas nur 7km² kaj ne havas loĝantojn. Estas proksime de la urbo Vlorë kaj la Duoninsulo Karaburun (albane: *Gadishulli i Karaburunit*).

## Geografio 
eta|dekstra|
La insulo havas montan pejzaĝon, kun du altaĵoj super 300 m.
Ĉe la okcidenta marbordo estas altaj klifoj de pli ol 100 m, kaj du malgrandaj riveretoj transiras ĝin.
En la orienta bordo de la insulo estas la milita haveno de Shënkoll.
Ĉe la Golfeto de Japrakut troviĝas la plaĝo de la Admiralo. Turisma aktiveco ne estas ankoraŭ disvolvita.
Sazano estas parto de la Mara Nacia-Parko de Karaburun-Sazano.
eta|dekstra|Mara Nacia-Parko de Karaburun-Sazano

## Historio 
* Antaŭ 1815 ĝi estis venecia posedo
* Nov. 1815- Sazano estis parto de la Brita Protektorato de la Ioniaj Insuloj
* Junio 1864- Donita al Grekio kune la aliaj ioniaj insuloj
* Oktobro 1914- Okupita de Italio
* Aprilo 1915- Donita al Italio pri la Traktato de Londono
* Septembro 1920- Formale donita el Albanio al Italio
* 1920-1941- Inkluzivita en la itala provinco de Zara
* 1941-1943- Inkluzivita en la itala provinco de Cattaro (interne de la itala Gubernio de Dalmatio)
* Sep. 1943- Majo 1944- La insulo estis okupita de Germanio
* Majo 1944- okupita pri albanaj fortoj
* Februaro 1947- Formale donita el Italio al Albanio
* 1947-1997- Albana ŝipabazo
* 2010- Kreita la Nacia Parko

## Vidu ankaŭ 
# Urbo de Vlorë
# Provinco Vlorë

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Paĝo sur la albana Marbordo

Kategorio:Albanio
Kategorio:Geografio de Albanio
Sazano
4949 Akasofu

'*4949 *Akasofu'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japana astronomo Takuo Kojima elde Ĉijoda (Gubernio Gunma, Japanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la japandevena usona terfizikisto Syun-Ichi Akasofu (japane: 赤祖父 俊一, *Akasofu Shun'ichi''), profesoro en la Universitato de Alasko Fairbanks kaj direktoro de la Internacia Centro de Arkta Esploro de 1998 al 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takuo Kojima
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1988
Preĝejo Sankta Mikaelo (Salköveskút)

**Preĝejo de Sankta Mikaelo** estas romkatolika konstruaĵo en Hungario, en vilaĝo Salköveskút.

## Historio 
La unua kirko estis konstruita en 1443, kiun la turkoj detruis en 1532. La nun videbla preĝejo konstruiĝis en 1870. La orgeno estas aŭdebla de 1870. En 1942 pli anstataŭ la malnova pli nova galerio estis farita. La pentraĵoj estis pentritaj en 1961.

## Konstruaĵo 
En proksimeco de la preĝejo kolono pri Sankta Triunuo, apud la enirejo ŝtonokruco el 1913 situas. La preĝejo havas unusolan kvadratan turon kaj navon. La sanktejo estas okangulo kaj finiĝas el la ok nur tri. La sankteja bildo prezentas Sanktan Mikaelon.

Kermeso okazas en la sekva dimanĉo de la 29-a de septembro.

## Fontoj 
* hungare
* hungare

Salköveskút
Salkoveskut
József Csire

**CSIRE József** estis hungara komponisto, dirigento primuzika verkisto naskita en Oradea la 14-an de aprilo 1926 kaj mortinta en Bukareŝto la 19-an de majo 2011. Li estis la edzo de verkistino Gabriella Csire.

## Kariero 
József Csire diplomitiĝis en Konservatorio Ciprian Porumbescu de Bukareŝto en 1957 pri muzikinstruado kaj dirigado, en 1964 pri muzikkomponado. Li instruis en la sama instituto de 1961.

## Fonto 
* *Romániai magyar irodalmi lexikon*

Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
Erzsébet Házy

**Erzsébet HÁZY** [erĵEbet hAzi], hungare **Házy Erzsébet,** Esperante **Elizabeto Házy** (naskiĝis la  1929 en Bratislavo, mortis la  1982 en Budapeŝto)
estis hungara operkantistino (soprano).

## Biografio 
La familio de Erzsébet Házy apartenis al la hungara minoritato. Ŝi frekventis gimnazion, poste ŝi lernis pianoludon en Budapeŝto. Ŝi komencis sian kantan karieron en koruso de Hungara Radio, poste en 1951 en Budapeŝta Ŝtata Operejo. Baldaŭe ŝi kantis ankaŭ operetojn en Teatro Erkel. Ŝi kantadis ankaŭ eksterlande, ekzemple en Vieno, Prago, Varsovio, Berlino kaj en Sidnejo. Ŝi ricevis premion Kossuth en 1970, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

## Ŝia repertuaro (elekto) 
* Gaetano Donizetti: *Don Pasquale* – *Norina*
* George Gershwin: *Porgy kaj Bess* — *Bess*
* Pongrác Kacsóh: *János vitéz* (Johano la Brava) – *Iluska*
* Giacomo Puccini: Turandot – *Liù*
* Kurt Weill: *Mahagonny* — *Jenny Smith*
* Zoltán Kodály: *Háry János* (Johano Háry) – *Örzse*

## Aliaj roloj 
* 9 filmoj inter 1955-1973
* diversaj diskoj

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* Radioelsendoj pri Erzsébet Házy en la serio “La kolekto de raraj diskoj” .

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Ĥark

eta| La insulo en 1973
**Ĥark**, **Ĥarg** () estas loĝata insulo en la Persa golfo kaj apartenas al Irano. Ĝi situas ĉirkaŭ 25 km antaŭ la bordo la kontinento ĉe Provinco Buŝehr, longas ĉirkaŭ 6 km. larĝas 4 km. Tie loĝas laboristoj, ĉirkaŭ 10.000. La insulo situas ĉirkaŭ 55 km okcidente antaŭ Buŝer kaj 35 km sude de Ganaveh.

## Historio 
Sur la insulo setlis unuafoje nestorianoj. Ĝin okupis en 1756 Nederlando per du ŝipoj kaj 50 soldatoj.

## Ekonomio 
La insulo situas en proksimo de multaj naftokampoj kaj estas strategie grava. Ĝi havas naftoterminalon kaj flughavenon. Ĉe la naftoterminalo, povas alligiĝi cisternaj ŝipoj je kvar flankoj. En la sepdekaj jaroj, Ĥark estis la plej moderna naftoterminalo de la mondo. La insulo disponas pri dolĉakvo-produkta instalaĵo kaj pri agrikulturaj forcejoj, kreskejo opor prizorgo de la loĝantoj.

En Iraka-Irana milito, de 1982 ĝis 1986, la instalaĵojn grave damaĝis irakaj aerbombardadoj. 

En 2009, Irano eksportis 950 milionojn da bareloj de mnafto tra la suda naftoterminalo de Ĥark.

## Eksteraj ligiloj 
* Aerfotoj pri Ĥark 

Kategorio:Insuloj en Irano
Kategorio:Insuloj en Persa Golfo
Kategorio:Provinco Buŝehro
Kategorio:Megalitoj en Mezoriento
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Irano
Tōhoku

eta|
**Tohoku** aŭ **Tōhoku** ( [Tōhoku-ĉihō], laŭvorte: "nord-oriento") estas regiono de Japanio, kiu kovras la nordan parton de la insulo Honŝuo, la plej granda japania insulo. La plej norda pinto de la regiono proksimas al la pli norda insulo Hokajdo. La regiono estas relative maldense loĝata, kaj estas malmultaj urbegoj. En la montoj ekzistas multaj varmegaj naturaj akvofontoj. La marbordo estas ĉefe roka kaj klifa. Historie en la regiono vivis la etno ezoj.

La 11-an de marto 2011 la ĝis nun plej forta tertremo en la historio de Japanio kaj sekva cunamo detruis grandan parton de la marborda areo en la nordoriento de la regiono.

## Geografio 
La regiono Tohoku situas en la nordo de la insulo Honŝuo. La okcidenta parto situas borde de la Japana Maro, la orienta parto borde de la Pacifika Oceano. La regiono montaras, ekzemple ĉe la Ōu montaro, aparte ties meza parto. Ĉe la marbordo ekzistas pluraj ebenaĵoj en kiuj situas la plej gravaj regionaj urboj.

La klimato diferencas inter okcidento kaj oriento: en la oriento ĝi relative mildas, dum okcidente pli malvarmas kaj en vintroj forte neĝas.

## Gubernioj 
eta|
La regiono konsistas el ses gubernioj, kiuj kune kovras areon de  kvadrataj kilometroj kaj laŭ la stato de la 1-a de februaro 2011 havis  milionojn da loĝantoj.
# 20ra Akita
# 18ra|kadra Aomori
# 20ra Fukuŝima
# 20ra Iŭate
# 20ra Mijagi
# 20ra Jamagata

La plej granda urbo de Tohoku estas Sendajo, la ĉefurbo de la gubernio Mijagi.

## Ekonomio 
La teritorio estas utiligata precipe agrikulture. Ĉefaj produktoj estas rizo kaj fruktoj. Ankaŭ la fiŝkaptado estas grava ekonomia branĉo.

## Vidindaĵoj 
eta|
La plej konata vidindaĵo estas la "pinaj insuloj" proksime de la urbeto *Matsuŝima*, dudek du kilometrojn nordoriente de Sendajo, laŭ multaj japanoj unu el la tri plej belaj pejzaĝoj de Japanio. Konsekvence tiu parto de la regiono estas multe frekventata de turistoj.
Timeo hominem unius libri

***Timeo hominem unius libri***, kiu laŭlitere signifas *Mi timas la homon de unusola libro*) estas latina lokucio kaj povas signifi du malsamajn mesaĝojn: 1) “Plibonas studi unusolan argumenton (libron) laŭ profunda maniero, anstataŭ studi plurajn argumentojn supraĵe”: el tio la timo kiel rekono pri homo solide preparita en sia fako.
2) Plejofte, male, la moto estas perceptata kiel kritiko al tiu kiu limiĝas al unusola scio-fonto aŭ al tro modesta erudicio, tradukeblas en : “malfidu pri tiu kiu legis unusolan libron!”

La vasteco de la saĝaj kompetentoj kaj la plureco de la fontoj kiuj kontribuis formi la kulturon de ĝia aŭtoro inklinigas al tiu dua interpreto kiel la pli konforma al la origina senco.

Ja, la aŭtoro. Preskaŭ unuanime tiu latina moto estas atribuata al sankta Tomaso de Akvino, en kies vastega verkaro, tamen, ankoraŭ ne estis trovita. Ne mankas, tamen, kelka izolita kiu ĝin atribuas al Aŭgusteno de Hipono surbaze de liaj pensoj kaj de maloftaj referencoj, sed vane oni serĉis konfirmon en liaj verkoj.

## Ĉe literaturoj 
Se citi koincidaĵojn kun la unua interpreto, italaj – kiel eble povas okazi ĉe aliaj literaturoj - literaturistoj atentigas ke Ugo Foscolo en lirikaĵo al “A Vincenzo Monti” diras pri si:
**“Ĉar eĉ mi mem estas ŝatanto de malmultaj libroj”.**

Kaj Alessandro Manzoni, en la “Enkonduko al la Gefianĉoj” (esperantigita de Battista Caddei): 
**“Pri libroj sufiĉas unu ĉiufoje, kiam ĝi ne superfluu”.**

Kaj Giuseppe Giusti en epigramo al Gino Capponi: 
**“Ĝino mia, la homa talento**
**Generis mirindaĵojn**
**Kiam la homo havis tramane**
**Malpli da libroj, pli da faroj”,**

## Vidu ankaŭ 
* Latinaj lokucioj
* Tomaso de Akvino
* Aŭgusteno de Hipono

Kategorio:Latinaj lokucioj
Nacia Parko Durmitor

eta|Granda Nigra Lago ĉe Durmitor
La **Nacia Parko Durmitor**, el 39.000 hektaroj estas natura protektejo en Montenegro, kiu prenas sian nomon el la monto Durmitor, kun pinto el 2.522 metroj alte. Ĝi estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko en 1980, kun posta aldono en 2005. Verŝajne ĝia nomo venas de la latinidaj lingvoj de Balkanoj, (rumane), kaj signifas "dormanto". Ekzistas aliaj samdevenaj nomoj kiel Visitor kaj Cipitor.

La Nacia Parko Durmitor, kreita en 1952, konsistas el la monto Durmitor, la kanjonoj de la riveroj Tara, Sušica kaj Draga kaj la alta parto de la ebenaĵo Komarnica, kovrante 390 km². El 80 km longa kaj 1.300 m da profundeco, la kanjono de Tara, parto de la nacia parko Durmitor, pro tia grando estas konsiderata la tiaspeca dua geologia formaĵo de la mondo post la Granda Kanjono en Arizono.

Kategorio:Naciaj parkoj en Eŭropo
Monda heredaĵo en Montenegro

Montenegro estas eta lando en Balkanio. Ĝis 2012 ĝi nur havis du lokojn en la listo de Monda heredaĵo deklaritaj de Unesko:

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Montenegro
Monda heredaĵo en Slovenio

La **Listo de mondaj heredaĵoj en Slovenio** – listo de lokoj en Slovenio enskribitaj en la listo de Monda heredaĵo de Unesko.

Nun (Junio 2021), en la listo troviĝas kvar objektoj: du naturaj kaj du kulturaj. Estas kvin pliaj objektoj en la prova listo (listo de objektoj konsideritaj por aldono al la ĉefa listo).

## Objektoj en la listo de Monda heredaĵo de Unesko 
La suba tabelo montras slovenajn objektojn en la listo de Monda heredaĵo de Unesko:

: **Ref. n-ro** – referenca numero;
: **Objekto** – esperanta traduko de la enskribo kaj ĝia angla originalo;
: **Loko** – urbo, municipo, regiono; geografiaj koordinatoj;
: **Tipo** – klasifiko de Monda heredaĵo de Unesko:
::* kultura (K),
::* natura (N),
::* miksita – kultura kaj natura (K,N);
: **Priskribo** – malgranda priskribo de la objekto;
: **Jaro** – jaro de enskribiĝo;

## Objektoj en la prova listo de Monda heredaĵo de Unesko 
La suba tabelo montras slovenajn objektojn en la prova listo de Monda heredaĵo de Unesko:

: **Ref. n-ro** – referenca numero;
: **Objekto** – esperanta traduko de la enksribo kun kaj ĝia angla originalo;
: **Loko** – urbo, municipo, regiono; koordinatoj;
: **Tipo** – klasifiko de Monda heredaĵo de Unesko:
::* kultura (K),
::* natura (N),
::* miksita – kultura kaj natura (K,N);
: **Priskribo** – malgranda priskribo de la objekto;
: **Jaro** – jaro de enskribiĝo;

## Referencoj 
Kategorio:Listoj
Kategorio:Mondaj heredaĵoj de UNESKO
Kategorio:Historio de Slovenio