Bromeliacoj

[eta|Ĉe *[Tillandsia circinalis* la internodaĵoj ne estas kunpremitaj kaj la folioj servas kiel ĉiroj enruliĝante ]]
[eta|funelbromelio kun mallongigitaj internodaĵoj. Ĉe *[Neoregelia*-specioj la infloreska tigo estas kunpremita kaj tial la floroj „sidas“ en la folifunelo: *Neoregelia concentrica* var. *plutonis*]]
[eta|ilustraĵo de *[Aechmea tillandsioides*]]

La **bromeliacoj**.
La plej konataj estas la fruktoj de ananaso (*Ananas comosus*). Pluraj specioj kaj kulturvarioj estas uzataj kiel ornamplantoj.

## Botanika historio 
Charles Plumier nomis la genron *Bromelia* (Plum.) laŭ la sveda kuracisto kaj botanikisto Olaf Bromel (1639–1705). Antoine Laurent de Jussieu (Juss.) publikigis la familion Bromeliaceae 1789. En la unuaj jaroj post 1690 en Eŭropo la homoj interesiĝis precipe pri la fruktoj de ananaso.

Jam Kristoforo Kolumbo en 1493 kunportis la ananason al Hispanio el sia dua vojaĝo al la Nova Mondo. Sed la dua specio, *Guzmania lingulata*, atingis Eŭropon nur en 1776. *Aechmea fasciata* venis al Eŭropo en 1828 kaj *Vriesea splendens* en 1840. Kiam en la 19a jarcento ekzotikaj plantoj fariĝis modaj, komenciĝis kultivado de bromelioj kiel ornamplantoj.

## Priskribo 
### Habito 
Preskaŭ ĉiu specio de la bromeliacoj estas ĉiamverda, daŭranta herba planto. Esceptoj estas malmultaj plurjaraj hapaksantaj plantoj. Tiuj specioj komplete pereas post la florado kaj semformado: La plej impresa ekzemplo estas *Puya raimondii*: ĝi bezonas multajn jardekojn (50 ĝis 70 jarojn) por formi la plej grandan infloreskon el ĉiuj plantspecioj. Alia escepto estas malmultaj specioj, kiuj faligas la foliojn dum la seksezono, ekzemple *Pitcairnia heterophylla*.

Plej ofte la bromelioj havas kunpremitan tigon, pli precize folirozeto kiel tipa kreskoformo. Sed ankaŭ ekzistas kelkaj specioj, kies tigo ne estas kunpremita kaj kiuj formas malgrandan trunkon. Multaj specioj estas pli aŭ malpli kserofitoj, ili posedas diversajn eblecojn redukti la vaporadon.

Ene de la ordo de la Poaloj la bromeliacoj estas plej proksime parencaj al la tifeacoj Juss. (Typhaceae ) kaj rapateacoj Dum. (Rapateaceae).

### Laŭ WFO kaj TPL 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (10 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

## Uzado kaj enhavosustancoj 
Nur malmultaj specioj el la bromeliacoj estas uzataj de la homo kiel nutraĵplanto, fibroplanto aŭ por gajni kelkajn substancojn::
La plej konata genro estas ananaso kun ĝiaj kulturvarioj. Krom la fruktoj eblas uzi fibrojn. Kelkaj alias bromeliacaj genroj oni uzas por gajni fibrojn, ekzemple *Neoglaziovia variegata* (en Latinameriko nomata „caroa“). AusEl la plantpartoj de ananaso oni gajnas la enzimon bromelaino kiu disdividas proteinon. Per ĝin oni plimoligas viandon. *Tillandsia usneoides* („Hispana Musko“) oni uzas kiel remparaĵon. 

## Literaturo 
* Lyman B. Smith & Robert Jack Downs: *Flora Neotropica*, Band 14, No. 1: *Pitcairnioideae (Bromeliaceae)*, 1974, Hafner Press, New York, USA. ISBN 0-89327-303-1
* Lyman B. Smith & Robert Jack Downs: *Flora Neotropica*, Band 14, No. 2: *Tillandsioideae (Bromeliaceae)*, 1977, Hafner Press, New York, USA. ISBN 0-02-852520-5
* Lyman B. Smith & Robert Jack Downs: *Flora Neotropica*, Band 14, No. 3: *Bromelioideae (Bromeliaceae)*, 1979, The New York Botanical Garden, New York, USA. ISBN 0-89327-210-8
* Darren M. Crayn, Klaus Winter & J. Andrew C. Smith: *Multiple origins of crassulacean acid metabolism and the epiphytic habit in the Neotropical family Bromeliaceae*, In: *Proceedings of National Academy of Sciences*, Volume 101, No. 10, 2004, S. 3703–3708. Fulltext-PDF. 
* Ivan M. Quezada & Ernesto Gianoli: *Crassulacean acid metabolism photosynthesis in Bromeliaceae: an evolutionary key innovation*, In: *Biological Journal of the Linnean Society*, Volume 104, Issue 2, 2011, S. 480–486. 
* Katharina Schulte & Georg Zizka: *Auf der Suche nach der „Ur-Bromelie“ – basale Verwandtschaftskreise innerhalb der Bromeliaceae*, In: *Die Bromelie*, 2007 (3), S. 158-162.
* Thorsten Krömer, M. Kessler, G. Lohaus & Alexander N. Schmidt-Lebuhn: *Nectar sugar composition in relation to pollination syndromes in Bromeliaceae*, In: *Plant Biology*, Volume 10, Issue 4, 2008, S. 502-511.
* Gustavo Q. Romero, Fausto Nomura, Ana Z. Gonçalves, Natacha Y. N. Dias, Helenice Mercier, Elenice de C. Conforto & Denise de C. Rossa-Feres: *Nitrogen flŭes from treefrogs to tank epiphytic bromeliads: an isotopic and physiological approach*, In: *Oecologia*, Volume 162, Issue 4, 2010, S. 941-949.

## Eksteraj ligiloj 
* Tom Deutschle: *Faszination Regenwald* - *Bromelien*.
* Peter v. Sengbusch: *Botanik Online* - *Schuppenhaare der Bromelien*. 
* Derek Butcher, 2004: *Key to the genera of the Bromeliaceae*: Online.
* Eric J. Gouda, Derek Butcher & Kees Gouda: *Encyclopaedia of Bromeliads*, Version 3.1 (2012) mit updates in 2013 und 2014. 

Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Bromeliacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Kategorio:Hortikulturo