open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fazado (sonefekto)

**Fazado** (aŭ "faza modulado") estas sonefiko bazita sur la manipulado de fazo de iuj frekvencoj de sonsignalo. Ĝi estas ĝenerale akirita filtrante signalon per pluraj ĉion-pasigantaj filtriloj, kiuj kaŭzas fazŝanĝon kaj kreas serion de truoj (noĉoj) en la frekvenca spektro. La pozicio de ĉi tiuj truoj en la sonspektro estas ŝanĝita cikle per malaltfrekvenca oscilatoro, kio kreas kirlan sonefikon.

Inventita en la 1970-aj jaroj kaj bazita sur analoga teknologio, ĉi tiu efiko ankaŭ estas atingita ciferece. Ĝi troviĝas en formo de pedala efektilo, rakunuo aŭ en programara versio en formo de kromprogramero. Ĉi tiu efiko estas uzata, interalie, ĉe la elektra gitaro, la klavaro kaj eĉ la drumo.

## Vidu ankaŭ 
* Eĥo
* Ekvalizilo
* Flanĝado
* Resono
* Sonmiksilo
* Vibrado

Kategorio:Elektronikaj muzikiloj
Kategorio:Signal-prilaborado
Kategorio:Soninĝenierado
La Semisto

**La Semisto** estas infan-libro verkita de la spirito Amélia Rodrigues kaj psikografiita de Divaldo Pereira Franco. La profito de la vendado estas destinata al la orfejo Mansão do Caminho. La libro enhavas kolorajn ilustraĵojn de José Luiz Cechelero. Nelson Pereira de Souza tradukis ĝin en Esperanton kaj Livraria Espírita Alvorada Editora eldonis la Esperantan tradukon. Monda Spiritisma Asocio publikigis hungarlingvan eldonon, tradukitan el Esperanto.
## Resumo
La ĉefa rolulo estas instruistino Angélica. Ĉiutage ŝi veturas per trajno ĝis la lernejo, kie ŝi instruas. Dum la veturado ŝi ordinare svingadas la manon tra la fenestro. Ŝiaj gelernantoj ne komprenis ŝian agadon. Tial ili opiniis ŝin stranga persono. Iun tagon la afero klariĝis. Iu lernanto, nome Alberto, demandis al ŝi pri ŝiaj manmovoj. Ŝi respondis, ke per siaj gestoj ŝi semas florsemojn apud la vojo. La historio estas aludo pri la parabolo de la semisto.

## Vidu ankaŭ 
* Paraboloj de Jesuo

## Eksteraj ligiloj 
* Spiritismaj libroj senpage elŝuteblaj el la retejo de  Brazila Spiritisma Federacio
Amélia Rodrigues

**Amélia RODRIGUES** estas verkanta spirito. Ŝi estis en la lasta reenkarniĝo fama verkistino kaj ankaŭ instruistino kaj ŝi nun verkas el la transmondo kvar librojn en la portugala lingvo: **Primícias do Reino**, **Luz do Mundo**, **Quando Voltar a Primavera** kaj **Há Flores no Caminho**, ĉiuj psikografitaj de Divaldo Pereira Franco kaj eldonitaj ĝis nun en la portugala nur. Krom tiuj, ŝi verkis porinfana libron La Semisto, tradukita en Esperanton.

Kategorio:Senfontaj artikoloj pri spiritoj
Eĥino

**Ekino** foje **eĥino** aŭ **mara erinaco** estas dornoza mara senvertebrulo proksima parenco de markukumo kaj marsteloj.

Marlutro manĝas grandan kvanton da ekinoj. Homoj konsumas frajojn.

eta|maldekstra|Vivanta eĥino en natura habitato

## Vidu ankaŭ 
* Ekino (arkitekturo)
* plata eĥino

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* lanterno de Aristotelo
250ra|maldekstra|eta|*Echinometra mathaei*

Kategorio:Ekinodermoj
Kor-eĥino

La **kor-ekinoj** aŭ '*kor-ekinedoj* aŭ **kor-erinacoj** (Spatangidae aŭ Spatangoida) estas familio el ekinoformaj (Echinoidea) kaj el filumo de ekinodermoj (Echinodermata).

La specioj havas korforman ŝelon. La familio havas ĉ. 100 speciojn, la plej malnovaj specioj estas konataj jam ekde la malsupra kretaceo. 

La hodiaŭ plej oftaj specioj estas:
*Hemiaster cavernosus Phil.
*Schizaster canaliferus Lm. (Mediteraneo)
*Brissus unicolor Klein (Atlantiko kaj Mediteraneo)
*Brissopsis lyrifera Forb. (Atlantiko)
*Spatangus purpureus Müll.
*Echinocardium cordatum Penn.
*E. mediterraneum Forb. (Atlantiko kaj Mediteraneo)

Kategorio:Ekinodermoj
Ofiuredoj

|}
La **serpentaj marsteloj** aŭ **serpentobrakaj marsteloj** aŭ **serpentosteloj** aŭ **ofiuredoj** (*Ophiuroidea*) estas klaso el la ekinodermoj.

La specioj havas pli-malpli rondan aŭ kvinangulan, platan korpon; cilindran aŭ platan, mallarĝan poste simplan, pli poste branĉajn serpenteme moviĝantajn brakojn.

Ili havas regulajn, ofte dornajn surfacojn el kalkotavoloj. La akvopiedetoj estas duvicaj, la buŝa aperturo malfermiĝas ventromeze de la diskoforma korpo. La madreporo situas proksime al la buŝa aperturo. Ĉiuj specioj vivas en la maro. Ili dividiĝas je du ordoj, veraj ofiuroj (*Ophiureae*) kaj branĉobrakaj ofiuroj (alinome meduzaj marsteloj) (*Euryaleae*), kiuj plu dividiĝas al multaj familioj kaj ĉ. 90 genroj.

## konataj genroj kaj specioj
*Ophiura
*Ophioglyha
*Amphiura
*Ophiothrix
*Ophiomyxa
**Gorgonocephalus arborescens Ag.
**Gorgonocephalus Linckii Lym.
**Euryale aspera Lam.

Kategorio:Ekinodermoj
Arizona dezerta centpiedulo

**Arizona dezerta centpiedulo** (*Scolopendra heros arizonensis*) estas centpiedulo el la sudokcidento de Usono kaj norda Meksiko. Ĝi grandas averaĝe 6,5 ĝis 8 colojn.
En kaptiteco ĝi povas grandiĝi al 10 ĝis 12 coloj. (1 colo = 2,54&nbsp;cm)

Kategorio:Miriapodoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Skolopendro

**Skolopendro** (*Scolopendra*) estas genro el la klaso de centpieduloj (*Myriopoda*). Ĝia korpo estas plata, segmentumita kaj etendiĝinta. Sur ĉiu segmento – kiuj nombras 21 – troviĝas unu pieda paro. La antenoj estas 17-20-artikaj kaj vipoformaj; la kvar paroj da okuloj estas simplaj. La unua piedparo modifiĝis al makzela piedo. La specioj estas noktaj, rabaj bestoj, kiuj kelkfoje kreskas grande.
eta|*Scolopendra viridicornis*

Ili vivas ĉefe en la tropika klimato, sed unu specio vivas eĉ en Hungario. Ili manĝas malpli evoluintajn bestojn, kiujn ili venenas per murdo.

La hungaria specio nomiĝas **zona skolopendro** (centpiedulo) (*S. cingulata Latr.*), kiu grandas 5–9&nbsp;cm kaj havas olivverdan koloron sur flavbruna bazo. Ĝi murdas eĉ la homon. Ĝi kreskas ĉirkaŭ la Mediteraneo kaj Sirio eĉ ĝis 17&nbsp;cm. Pli granda estas la tropika **murda skolopendro** (S*. morsitans L*.) kaj la **giganta skolopendro** (*S. gigantea L.),* kiu vivas en Brazilo, Ĉilio, Kolombio kaj Venezuelo kaj atingas eĉ 26,5&nbsp;cm. Tiuj lastaj povas mordi murde. Inter la specioj estas ankaŭ arizona dezerta centpiedulo.

Kategorio:Miriapodoj
Hejma centpiedulo

eta|Hejma centpiedulo
La **hejma** aŭ aranea **centpiedulo** (*Scutigera coleoptrata*) estas specio el la centpieduloj (*Myriopoda*) vivanta en hejmoj de tuta mondo proksime el 25 ĝis 55 gradoj de norda kaj suda latitudo. Ĝi longas 16–24&nbsp;mm kaj voras hejmajn fiinsektojn (muŝojn, kulojn, blatojn, litcimojn, araneojn), tiel ĝi estas utila. Ĝi mortigas viktimojn per veneno. Ĝi ne damaĝas la homajn manĝaĵojn kaj meblojn. Atakas homon kaj hejmbestojn nur en kazo de danĝero, alie ne estas agresema. En varma klimato loĝas ankaŭ en naturo ekstere de hejmoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.floranimal.ru/orders/2702.html 
* http://bugguide.net/node/view/25

Kategorio:Centpieduloj
William Herschel

**Friedrich Wilhelm HERSCHEL** , poste **Frederick William HERSCHEL** (naskiĝis la 15-an de novembro 1738 en Hanovro, mortis la 25-an de aŭgusto 1822 en Slough) estis germana-angla sciencisto, astronomo, komponisto. Lia plej granda ago estis en 1781 la malkovro de la Urano, la sepa planedo de la Sunsistemo. Li ankaŭ malkovris infraruĝan radiadon.

## Vivo 
Wilhelm Herschel naskiĝis en Hanovro kiel unu el dek gefiloj de Isaak Herschel, militar-muzikisto el juda-germana familio. 14-aĝa ankaŭ Wilhelm membriĝis en la Gvardio de Hanovro kiel hobojisto. En 1756 li kaj lia frato Jakob fuĝis en Anglion antaŭ la alveno de la francaj trupoj, kiuj okupis Hanovron en 1757. En Anglio li angligis sian nomon el "Friedrich Wilhelm" al "Frederick William". En Londono William laboris kiel hobojisto, violonisto kaj komponisto. Poste li iĝis ankaŭ orgenisto. Li komponis 24 sinfoniojn, multajn konĉertojn, kaj preĝejan muzikon. Post laboro kiel orkestrestro en Newcastle, Leeds, Halifax li iĝis direktoro por publikaj koncertoj en Bath. Liaj fratoj Dietrich, Alexander, kaj Jakob ankaŭ laboris kiel membroj de la orkestro de Bath kaj lia fratino Caroline kiel soprano-solokantistino.

William post 1773 disvolvis intereson pri matematiko, poste pri astronomio, kaj komencis produkti mem teleskopojn. Li mezuris la altecon de lunaj montoj kaj produktis liston de duopaj (binaraj) steloj.

## Eltrovoj 
* En 1781 li malkovris la planedon Urano kaj iĝis tuje fama. Li nomis la planedon "Georgium Sidus" (latine "stelo de Georgo") honore al sia patrono, reĝo Georgo la 3-a de Anglio. Kontraŭe en Francio la nova planedo nomiĝis simple "Herschel", ĝis finfine 1850 la nomo "Urano" proponita de Bode ĝenerale akceptiĝis kaj disvastiĝis. Pro la malkovro de Urano William ricevis la Copley Medal kaj iĝis membro de la Royal Society. En 1782 li ricevis la titolon "King's astronomer" (astronomo de la reĝo).
* En 1783 William donis teleskopon al sia fratino Caroline, kiu poste malkovris mem multajn kometojn, kaj laboris ekde tiam kiel lia asistantino.
* En 1786 li moviĝis al Slough, kie li loĝis ĝis sia morto. La domo de la familio Herschel estis konata kiel "Observatory House" (observatoria domo).
* En 1787 li malkovris du satelitojn de Urano, Oberono kaj Titanio.
* En 1788 li edzinigis la vidvinon Mary Pitt.
* En 1789 li malkovris ankaŭ du aliajn satelitojn: la saturnajn lunojn Encelado kaj Mimaso.
* En 1792 la ununura filo de William kaj Mary naskiĝis: John Herschel. Ankaŭ li iĝis fama astronomiisto.
* En 1800 William malkovris ankaŭ la ekzistadon de la infraruĝa radiado.

Krom la famaj maltrovoj de William Herschel li produktis ankaŭ detalan katalogon de nebulozoj kaj malkovris, ke la plejgranda parto de la "duopaj steloj" ne estas nur optikaj duopoj, sed vere du steloj proksime cirklo-irantaj unu la alian. Kaj li maltrovis ankaŭ ke la sunsistemo moviĝas trans la spaco kaj komputis la direkton de la movado.

## Vidu ankaŭ 
*2000 Herschel

Kategorio:Germanaj komponistoj
Kategorio:Germanaj astronomoj
Kategorio:Germanaj sciencistoj
John Herschel

** John** (1792-1871 estis brita astronomo, sciencisto, matematikisto kaj kemiisto.

**John Frederick William Herschel** (naskiĝis la 7-an de marto 1792, mortis la 11-an de majo 1871) estis ido de William Herschel, angla astronomo, fizikisto kaj ĥemiisto. Li estis pioniro de fotografio, aŭtoro de kometa kaj stela katalogo.

Kiam li forveturis al suda Afriko por esplori sudan ĉielon, ĵurnalo *The New York Sun* mistifikis, ke li malkovris vivon en la luno (piramidoj, homoj-bestoj, arbaroj, maroj).

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kemiistoj

Dosiero:Sir John Herschel, by Julia Margaret Cameron.jpg|
Dosiero:Herschel sitzend.jpg

Kategorio:Britaj astronomoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1792
Kategorio:Mortintoj en 1871
Grek-romia antikvo

La **grek-romia antikvo** aŭ **greka-roma antikvo** estis antikva epoko en la mediteranea areo. Ĝi etendiĝis proksimume de 1200 a.K. ĝis 600 p.K. kaj diferencis de la epokoj antaŭ kaj post ĝi per kunaj kaj seninterrompaj kulturaj tradicioj. De la unua jarcento la mediteranea areo krome konsistigis politikan kaj kulturan unuecon per la romia imperio.

## Bildaro 

Dosiero:Löwentor Mykene.jpg|
Dosiero:Forum Romanum.jpg|
Dosiero:Athens Acropolis.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Arto de Antikva Romo
* Oxyrhynchus
* Grek-romia mondo
* Greka filozofio
* Klasikaj arto kaj kulturo
* Klasikaj studoj
* Malfrua Antikveco
* Persio, Persa imperio
* Antikva Grekio
* Romio, Romia imperio
* Romia Respubliko
* Romia metalurgio
* Bizanca imperio
* Mitologio (mitaro), Mitologioj, Mitologio, Mitologio (scienco)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.historycy.org/STAROZYTNOSC-f5.html  
* http://la.wikipedia.org 
* http://www.klassphil.uni-muenchen.de/%7Ewaiblinger/jacoby.html  
* http://www.uni-essen.de/geschichte/alte_seite/6A1-HilfsmittelAG.htm  

Kategorio:Historio
Kategorio:Antropologio
Kategorio:Historio de Eŭropo
Mediuma poemaro

***Mediuma Poemaro*** estas antologio psikografiita de la mediumo Luiz da Costa Porto Carreiro Neto. En ĝi estas 99 poemoj kaj sonetoj originale verkitaj en Esperanto de spiritoj de pluraj pioniroj de Esperanto-movado. La libro enhavas ankaŭ la tekston de Emmanuel, kies titolo estas "La Misio de Esperanto", kiu laŭdas la celojn de Esperanto.

## Vidu ankaŭ 
*Brazila Spiritisma Federacio (Eldoninto de la verko)
*Monda Spiritisma Asocio

## Eksteraj ligiloj 
* *Mediuma Poemaro* 
* Spiritisma prelegoserio  konsistanta el 14 temoj.
* Spiritismaj libroj, inkluzive de *Mediuma Poemaro*, senpage elŝuteblaj  el la retejo de Brazila Spiritisma Federacio
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 

Kategorio:Spiritismaj libroj
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Apolono-papilio

**Apollo-papilio** (*Parnassius apollo*) estas papiliospecio el la ordo lepidopteroj, subordo klaboantenaj dumtagaj papilioj (*Diurna*), familio *Papilionidae*.

Ĝi larĝas 8-9 cm. La disetendiĝantaj flugiloj estas duone diafanaj kaj laktoblankaj, kun 5 nigraj makuloj sur la antaŭaj. Sur la postaj flugiloj troviĝas du nigre kadrita ruĝa okulmakulo, en kies mezoj troviĝas blanka stelo. Ĝi aperas en montaraj regionoj de Eŭropo, Azio kaj Nord-Ameriko. Ĝia raŭpo estas silke nigrakolora kunruĝflavaj makuloj kaj ŝtalbluaj verukoj. La raŭpo vivas sur diversaj sedospecioj (*Sedum acre, S. album* ktp.).

Parnassius apollo MHNT CUT 2013 3 3female Aragnouet dos.jpg|♀
Parnassius apollo MHNT CUT 2013 3 3 female Aragnouet ventre.jpg|♀△
Parnassius apollo MHNT CUT 2013 3 3 male Porté-Puymorens dos.jpg|♂
Parnassius apollo MHNT CUT 2013 3 3 male Porté-Puymorens ventre.jpg|♂ △

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.schmetterling-raupe.de/art/apollo.htm 
* http://www.schmetterling-raupe.de]
* https://web.archive.org/web/20000313005739/http://www.geocities.com/~knighty_m/Deutsch/apollo.htm 
* http://www.eurobutterflies.com/species_pages/apollo.htm 

Kategorio:Faŭno de la Alpoj
Kategorio:Papilioj
Admiral-papilio

**Admiral-papilio** (*Vanessa Atalanta*) ankaŭ nomata **atalanto**, **(ruĝa) admiralo**, **numero-papilio** estas specio el inter la buntaj urtikopapilioj. Ĝi havas nigran bazkoloron, kiun ornamas ĉe la antaŭaj flugiloj vigla ruĝa strio, ĉe la postaj flugiloj ruĝa kadro kun nigraj makuloj. Ĝia raŭpo vivas sur urtiko.
eta|maldekstra|Ventra

Kategorio:Papilioj
Sur flugiloj de trobo kaj Esperanto

**Sur flugiloj de trobo kaj Esperanto** estas antologio pri troboj en Esperanto organizita de Walter Francini. La troboj estis elektitaj inter sennombraj premiitaj en trobaj konkursoj. Dulingva, en la portugala kaj Esperanto.

Jen kelkaj troboj sur la libro aperantaj:

Iam for en iu lando
de l' Romana Imperi'
iu hom' kun homa grando
estis granda kiel Di'
(Durval Mendonça)

Nur du lingvoj lernu tuj
kaj ne pensu pri la tria
estu unu de l' Patruj'
de l' homar' estu la alia.
(Ismael Gomes Braga)

Post jarmiloj da angoroj
pro milito kaj sufer'
Esperant' en ĉies koroj
portos pacon al la Ter'
(Walter Francini)

Mia kor' malĝoje batas
ĉe la vido pri infano,
se silente ĝi malsatas
pro malesto de pano
(Clóvis MAIA)

Ke infano ĉiam ravas
estas certa ver' por mi:
per infano ja plej gravas
de la viv' la poezi'
(Célio Grunewald).

## Recenzoj
Kategorio:Esperanto-movado
Kapibaro

**Kapibaro** (el la tupia lingvo *kaapiwara* [kaapi**ŭa**ra] t. e. herbmanĝanto) (*Hydrochoerus hydrochaerus*) estas mamulo el la ordo ronĝuloj (*Rodentia*), familio **hufungaj ronĝuloj** (*Caviidae*). Tiu specio vivas en Sudameriko de Orinoko ĝis Rio de la Plata apud akvoj.

## Priskribo 
Ĝi estas la plej granda specio inter la ronĝuloj. Ties korpoformo kaj hararo memorigas onin pri porko. Ĝia kapo estas alta, larĝa kaj la buŝnazo estas obtuza. La oreloj estas malgrandaj, la supra makzelo estas fendita, la okuloj estas relative grandaj. Ĝia kolo estas mallonga, la trunko dika sen vosto. La postaj kruroj estas pli longaj ol la antaŭaj. La postaj kruroj havas 4 fingrojn, la antaŭaj 3. La fingroj estas kunligitaj per naĝmembrano kaj estas ekipitaj per grandaj hufosimilaj ungoj.

La hararo estas maldensa kaj kruda. La koloro estas nekarakterize bruna kun iom da ruĝa aŭ brunflava nuanco. La tuta longo povas superi eĉ 1 m, la ŝultroalto estas 50&nbsp;cm, pezo 50&nbsp;kg averaĝe sed ĝis 65&nbsp;kg.

## Vivmaniero 
Ĝi estas neagresema besto, kiu rapide moviĝas surtere, atingante rapidon similan al ĉevala. Ĝi ankaŭ bone kaj rapide naĝas en akvo, restante tute enakve dum ĝis kvin minutoj, kiel strategio por eviti predantojn.

Tiu neotropisa specio manĝas akvajn plantojn kaj arboŝelon, sed damaĝas eĉ plantejojn.

La femalo naskas unufoje en jaro 5–6 idojn. Maskloj povas vundi aŭ eĉ mortigi idojn de alia paro, verŝajne por certigi la vivon de sia propra posteularo.

En Sudameriko ĝia viando, kiu similas al porkviando, estas tre ŝatata kaj, pro tio, oni tro ĉasas ĝin.

eta|maldekstra

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
: Kavio
: Napaj humidaj arbaroj
: Humida Ĉako
: Humidaj arbaroj de sudokcidenta Amazonio
: Urugvaja savano

Kategorio:Kaviedoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Gerald Holtom

**Gerald HOLTOM** ( – ) estis brita aspektigisto kaj artisto, kiu diplomiĝis ĉe la universitato Royal College of Art en Londono.eta|Paco-simbolo

La 21-an de februaro 1958 li aspektigis la emblemon de la Kampanjo por nuklea senarmiĝo, pli ofte konata kiel la pacosimbolo.

Kategorio:Britaj pentristoj
Distrikto Zvolen

**Distrikto Zvolen** estas centra distrikto en Regiono Banská Bystrica.
Ĉefa urbo de distrikto estas Zvolen. Distrikto najbaras kun distrikto Detva, distrikto Brezno(oriente), distrikto Veľký Krtíš, distrikto Krupina (sude), distrikto Banská Štiavnica, distrikto Žiar nad Hronom (okcidente) kaj distrikto Banská Bystrica (norde). En historio ĝi apartenas parte al Zvolena departemento.

Zvolen
Zvolen
Klano

**Klano** [el la irlanda, skotgaela kaj transprenite ankaŭ angla vorto *Clan*] estas grupo de individuoj, kiuj konsideras sin kiel posteuloj de komuna prapatr(in)o. En iuj (amerikaj) triboj ili agnoskas ekskluzive tiun parencecon per tio, ke ili havas saman totemon. En keltdevenaj landoj oftas la konsideroj pri klanoj, ekzemple en Irlando, Skotlando ktp. En arabdevenaj landoj la koncepto *klano* interplektiĝas kun tiu de tribo.

Klano foje signifas ankaŭ grupaĉon de intrigantoj aŭ apartiĝeman partieton (kliko, koterio).

## Famaj klanoj
* Banu Maĥzum
* Klano Armstrong

## Vidu ankaŭ 
*Gento
*Tribo
*Etno
Franz Ferdinand de Aŭstrio-Este

**Francisko Ferdinando de Aŭstrio-Este**, plennome germane ***Franz Ferdinand Karl Ludwig Joseph von Österreich-Este*** (naskita la  en Graz, murdita la  en Sarajevo), estis aŭstria arkiduko de la Habsburga flanka linio **Aŭstrio-Este** kaj tronheredonto de Aŭstrio-Hungario. La murdo de li kaj lia edzino, fare de Gavrilo Princip en Sarajevo, kaŭzis aŭstrian militdeklaron kontraŭ Serbio, kio fariĝis la komenco de la Unua Mondmilito.

## Vivo kaj graveco 
eta|maldekstra|Arkiduko Franz Ferdinand kaj dukino Sofia de Hohenberg kun siaj infanoj
Post la sinmortigo de la kronprinco Rudolfo en 1889 kaj la morto de sia patro Karlo Ludoviko de Aŭstrio li iĝis tronheredanto. (Tamen ne "kronprinco", ĉar li ne estis filo de la aktuala tronhavanto.) Post kiam li fariĝis en 1898 viculo de la imperiestro reganta en la Plej supera komando li pli kaj pli da influo gajnis, speciale en soldataĵoj.

Francisko Ferdinando engaĝiĝis pri la modernigo kaj la pligrandigo de la aŭstriaj armeoj teraj kaj maraj kunlaborante intime kun la generalo Conrad von Hötzendorf. Internpolitike li evoluigis koncepton pri federala kaj liberala-demokratia aliaranĝo de ŝtataj instancoj, tamen sub daŭra monarkia regado de la Habsburgoj. Por kontinue sekurigi la lojalecon de la Hungaroj li eĉ taskis akceptebla la enkondukon de la ĝenerala rajto pri voĉdonado en Hungarlando. Bedaŭrinde la ideologie malferma tronheredanto ne petitis al konkreta politikado. Koncerne la eksterajn aferojn li estis en favoro de daŭra alianco kun Ruslando kaj la Germana Imperiestra Regno.

En 1900 li edzinigis la duonnobelinon Sofia Chotková.

## Fonto 
"Franz Ferdinand, Erzherzog", en: *Microsoft Encarta 2007 Enzyklopädie*, Microsoft Corporation 2006 (DVD)

## Vidu ankaŭ 
* Atenco de Sarajevo

Kategorio:Habsburgo-Loreno
Kategorio:Arkidukoj
Kategorio:Aŭstroj
Kategorio:Aŭstrio
Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Tronheredontoj
Kategorio:Atencitoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 18-an de decembro
Kategorio:Mortintoj la 28-an de junio
Placo de Herooj

eta|280px|Placo de la Herooj
La **Placo de Herooj** () estas la plej fama placo de Budapeŝto. Ĝi troviĝas fine de la same fama Avenuo Andrássy kaj formas pordon al Urbobosko (hungare Városliget), kiu estas tre populara promenejo.

La imponan aspekton de la Placo de Herooj donas tri artaj konstruaĵoj: Miljarjubilea Memorpalaco, Belarta Muzeo kaj Arthalo Budapeŝto. Ĝin najbaras la Marŝa Placo, sur kiu oni ofte festas, faras programojn.

Ilin oni konstruis en la jaro 1896 okaze de la miljara datreveno de patrujokupo laŭ la planoj de skulptistoj György Zala kaj arkitektoj Albert Schickedanz kaj Fülöp Ferenc Herzog. Meze sur 36 metrojn alta kolono staras Ĉefanĝelo Gabrielo kun flugiloj. Sur la kvadrata altaĵo staras la statuoj de sep veziroj de patrujokupantoj. Antaŭ ili troviĝas memortabulo por herooj, kiuj oferis siajn vivojn por la libereco kaj la nacia sendependeco. Malantaŭ la artaĵoj en duonrondo inter ornamitaj kolonoj — kvazaŭ hungara panteono — viciĝas la statuoj de elstaraj hungaraj personoj de la reĝo Stefano la 1-a (Hungario) ĝis Lajos Kossuth la gvidanto de liberecbatalo kontraŭ Habsburgoj en 1848-1849.

Sub krusto de la placo metroo trafikas.

## Vidu ankaŭ 
* Hősök tere (metrostacio)

Herooj
Tetriso

***Tetriso*** () estas puzlo inventita de Aleksej Paĵitnov en 1985, kiam li laboris en la Akademio de Sciencoj en Moskvo, Rusio. Paĵitnov indikis pentominon kiel la inspiran fonton de la ludo.

eta|maldekstre|Tetris dum ludado
Ĝia nomo venis el la greka nombra prefikso "tetra-", kiu signifas kvar, ĉar ĉiuj eroj havas kvar segmentojn.
La ludon (aŭ ties multaj variantoj) eblas ludi sur ajna ludkonzolo kaj komputila operaciumo, kaj krome sur la aparatoj kiel grafika kalkulilo, poŝtelefono kaj polmokomputilo.

*Tetris* plurfoje aperas en la listo de la plej popularaj videoludoj en la tuta historio. Oni kredas, ke *Tetris" estis la plej bone vendata ludo inter ĉiuj konataj ludoj, ĉar ĝin eblas ludi sur preskaŭ ajna moderna komputilo kaj ludkonsolo.
La ludo (aŭ iu el ĝia multaj variaĵoj) estas disponebla por preskaŭ ĉiu videoludoj kaj komputilaj operaciaj sistemoj, kaj ankaŭ por aparatoj kiel grafikaj kalkuliloj, poŝtelefonoj, iPod-oj, kaj PDA-oj. *Tetris* iĝis populara kiam Nintendo eldonis Tetris por sia Game Boy Sistemo. *Tetris* ofte aperas en listo de la pliamuzaj ludoj de ĉiuj tempoj.

## Ludado 
eta|maldekstre|Sep eblaj *Tetris*-figuroj, *I, J, L, O, S, T, Z*.
Tetrominoj aŭ tetradoj, figuroj, ĉiu el kiuj konsistas el 4 brikoj, falas en la puton kaj la ludanto devas turni kaj movi ilin cele krei plenan horizontalan linion el brikoj, sen truoj. Kiam oni kreas la linion, ĝi malaperas, kaj la brikoj supre (se ili ekzistas), falas suben.

La sep eblaj figuroj en tetriso estas nomataj *I*, *T*, *O*, *L*, *J*, *S*, kaj *Z*. Ili ĉiuj kapablas samtempe kompletigi unu aŭ du liniojn, *I*, *L*, kaj *J* povas kompletigi 3 liniojn kaj nur *I'' havas eblon por kompletigi samtempe 4 liniojn. Tiu kvarlinia kompletigo nomiĝas "tetris".

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tetrisefiko

## Eksteraj ligiloj 
Cultris 2

Kategorio:Videoludoj
Fenicio

eta|La feniciaj kolonioj en la mediteranea baseno (flava)
eta|komerca ŝipo de tipo Hipos (ĉizita sur ĉerko, Bejruta Nacia Muzeo)
**Fenicio** aŭ **Fenicujo** estis lando de antikva civilizo en la nordo de la antikva Kanaano, kun ĝia koro laŭ la marbordaj ebenaĵoj de tio, kio estas aktuale Libano kaj Sirio. La Fenicianoj estis la grandaj komercistoj kaj maristoj de la antikveco.

La fenica civilizo estis entrepreneca mara komerckulturo kiu disvastiĝis trans la Mediteraneo dum la 1-a jarmilo a.K. Tamen la antikvaj limoj de tiaj urbcentrataj kulturoj variadis. La urbo Tiro ŝajne estis la plej suda urbo. Sarepta, inter Sidono kaj Tiro, estas la plej plene elfosita urbo en la fenicia hejmlando.

Kvankam la popolanoj de la regiono nomis sin la *Canaani* aŭ *Kenaani*, la nomo "Fenicio" devenas de la grekoj, kiuj nomis ilin la *Phoiniki* - *Φοινίκη* (*Phoiníkē*); la greka vorto por "fenicio" estis sinonimo de la koloro purpuro aŭ ruĝo, *φοῖνιξ* (*phoinix*), per ĝia asocio kun la fama tinkturo *Tira purpuro* (kp. ankaŭ fenikso). Tiu ĉi tinkturo estis uzata en la antikva teksaĵa komerco; ĝi estis tre dezirebla. La fenicioj estis konataj kiel la "purpuraj homoj".

## Posteuloj 
La posteuloj de la fenicianoj estas hodiaŭ inter la popoloj vivantaj en la mediteranea marbordo, kiel ekzemple: libananoj, magrebanoj, Malto kaj Kipro. Laŭ genetika studo de populacioj nuntempe vivantaj en ĉi tiuj lokoj, proksimume 6% de la viroj specimenitaj havis Y-kromosomon kiu povus esti ligita al fenica migrado. Libananoj, kaj precipe la maronita kristana populacio, bazigas libanan naciismon sur fenica historio.

## Urboj 
* Antikva Kartago
* Zemar

## Vidu ankaŭ 
* Baal Ammono
* Fenica arto
* Fenica lingvo
* Fenica alfabeto

## Literaturo 
* *Tyre through the ages*, Nina Jidéjian, Dar al-Machreq, Bejruto, 1969 (anglalingva)
* ''Je m'appelle Byblos*, Jean-Pierre Thiollet, H & D, Parizo, 2005 (franclingva, ISBN 2 914 266 04 9)
* Cerqueiro Daniel; *Las Naves de Tarshis o ¿quienes fueron los Fenicios.'' Ed. Pequeña Venecia. . Buenos Aires 2002.


Kategorio:Aperis en la 3-a jarmilo a.K.
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en la 1-a jarmilo a.K.
Kristana Agendo

***Kristana Agendo*** estas spiritisma libro verkita de Andreo Ludoviko kaj psikografiita de Chico Xavier kun enkonduko de Emmanuel. 

La verko estas tradukita el la portugala Esperanten de Allan Kardec Afonso Costa.

## Enhavo 
*Kristana Agendo* ampleksas kvindek lecionojn en formo de afablaj evangeliaj memoraĵoj. En ĉiu leciono, oni trovas orientadon, kiel apliki en la ĉiutaga vivo la instruojn de Jesuo.

## Eksteraj ligiloj 
* Rete legebla libro
* Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Kategorio:Spiritismaj libroj
Kategorio:Verkoj el la esperantigita portugallingva literaturo
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert 
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Ago kaj Reago

***Ago kaj Reago*** estas libro verkita de spirito Andreo Ludoviko kaj psikografiita de Chico Xavier. La enkondukon verkis Emmanuel. Esperantigis ĝin Luiz da Costa Porto Carreiro Neto.

Brazila Spiritisma Federacio el Rio-de-Ĵanejro eldonis la tradukitan  verkon en la jaro 1963.

## Enhavo 
Ĝi estas verko el la libroserio *La vivo en la spirita mondo* (la unua libro el tiu serio estas *Nia Hejmo*). Per ĝi oni ekkonas novajn aspektojn de la spiritaj malsuperaj regionoj de la Tero.

## Vidu ankaŭ 
* Monda Spiritisma Asocio

## Eksteraj ligiloj 
* Spiritismaj libroj senpage elŝuteblaj  el la retejo de Brazila Spiritisma Federacio
* Spiritisma prelegoserio  konsistanta el 14 temoj.
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Kategorio:Spiritismaj libroj
Kategorio:Verkoj el la esperantigita portugallingva literaturo
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Pandiá Pându

**Pandiá Pându**, plumnomo de **Albertino ALVES de ALMEIDA**, (mortis en Rio-de-Ĵanejro, 12-an de novembro  1986) estis brazila ĵurnalisto, verkisto kaj oficiro de brazila Aerarmeo. Li verkis lernolibrojn por memlernado de la angla, germana, itala, kaj hispana lingvoj krom Esperanto. Li ankaŭ verkis multajn popularajn librojn, ekz. listojn por helpi la elekton de nomoj de beboj, antologiojn de ampoemoj, manlibrojn por skribi leterojn, ktp.

Esperantisto, li instruis la internacian helplingvon en pluraj lernejoj, verkis manlibrojn kaj foliojn por rapida lernado, ĉefe konversacian gvidilibron kaj vortaron. Li aktive partoprenis en la agado de Kultura Kooperativo de Esperantistoj.  Li aktoris en la filmo La sesa raso.

Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
Imperativoj de la vivo

**Imperativoj de la vivo** estas libro de Huberto Rohden en ĝi estas tridek-ok komentarioj pri la vivo. Ĝi estas poŝlibro (11&nbsp;cm X 13&nbsp;cm) por faciligi ĝia legadon ĉie ajn. Ĝin esperantigis Délio Pereira de Souza.

Kategorio:Libroj
De animo al animo

**De animo al animo** estas libro de Huberto Rohden kiu celas per ĝi respondi al demandoj pri la kialoj de ĉiutagaj suferoj. La aŭtoro celas prezenti la regulojn de la Evangelio en formo de rakontento sub neŭtrala vidpunkto, t.e., akceptebla al ĉiuj kristanoj.

En la prezentado de la Esperanta eldono, Jaddo Couto Maciel reliefigas ke la filozofio de Rohden estas universa ĉar ĝi ne estas sekteca. Tradukis esperanten Délio Pereira de Souza.

Kategorio:Libroj
Jamiroquai

**Jamiroquai** estas brita plurĝenra muzikgrupo kreita en 1992.
La vorto Jamiroquai devenas de la angla "Jam" (koncerto) kaj la nomo de Nordamerika indiĝena tribo nomita "Irokeza".

## Membroj 
La membroj de la grupo estas:

### Aktuale 
* Jason Kay - Voĉo
* Rob Harris (gitaristo) - Gitaro
* Derrick McKenzie - Tamburisto
* Paul Turner - Basisto
* Sola Akingbola - Percusionoj
* Matt Johnson - Klavaroj
* Lorraine McIntosh - Ĥora Voĉo
* Hazel Fernandez - Ĥora Voĉo
* Sam Smith - Ĥora Voĉo

### Antaŭe 
* Toby Smith - Klavaroj (1992-2002)
* Wallis Buchanan - Didgeriduo (1992-2001)
* Gavin Dodds - Gitaro (1993-1994)
* Simon Katz - Gitaro (1995-2000)
* Stuart Zender - Basisto (1992-1998)
* Nick Fyffe - Basisto (1998-2003)
* Nick Van Gelder - Tamburisto (1993)
* Darren Galea aka DJ D-Zire - Ĝiritabloj (1993-2001)
* Adrian Revell - Fluto, Saksofono
* Winston Rollins - Trumpeto
* Simon Carter - Klavaroj (1999-2001)

## Diskografio 
*Noto: Ĉiuj datoj indikas la originalajn aperdatojn en Britio.*

### Studiaj albumoj 
# *Emergency on Planet Earth* (Majo 17-a, 1993); #1 UK
# *The Return of the Space Cowboy* (Oktobro 17-a, 1994); #2 UK
# *Travelling without Moving* (Septembro 9-a, 1996); #2 UK
# *Synkronized* (Junio 14-a, 1999); #1 UK
# *A Funk Odyssey* (Septembro 3-a, 2001); #1 UK
# *Dynamite* (Junio 20-a, 2005); #3 UK

### Kompilaĵoj 

|'''*Late Night Tales: Jamiroquai* **(November 10, 2003)
|***High Times: Singles 1992-2006***(November 6, 2006) **#1** UK, **#5** ITA, **#4** JPN

### DVD-oj 

Image:Jamiroquai - Live In Verona.jpg|***Live In Verona***(November 11, 2002) **#7** UK
Image:Jamiroquai DVD.jpg|***High Times: Singles 1992-2006*'''(November 6, 2006)

### Unuopaĵoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Itala fan-paĝaro  (itale)

Kategorio:Britaj muzikaj grupoj
Kategorio:Acida ĵazo
Kategorio:Diskotekaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1992
Davido

**Davido** ( / da-vi-d) (ĉirkaŭ -1040 al -970) estis la dua reĝo de unuiĝinta Izraelo.

## Religia signifo 
Laŭ la rakonto de la unua kaj la dua libro de Samuelo en la malnova testamento Davido estis la unua reĝo de Izraelo kaj Judio post sia antaŭirinto Ŝaul.

Davido estis laŭ la biblia versio la plej juna filo de Jiŝajo kaj estis balzamita fare de Samuelo al estonta reĝo jam kiel knabo. Li venis al la korto de Ŝaul por gajigi la depresian reĝon per sia muziko.

Davido, la simpla paŝtoknabo, mortigis la giganton Goliaton en batalo per ŝtonĵetilo kaj tiel generis la ĵaluzon de Ŝaulo, ĉar nun Davido estis admirita heroo. Sekve Ŝaulo provis murdi Davidon, sed malsufiĉas ĉar ties edzino Miĥalo – filino de Ŝaulo – avertis lin, kaj Davido fuĝis. Ankaŭ la filo de Ŝaulo, Jonatano, kiu estis bona amiko de Davido, helpis lin fuĝi.

Davido trabatis sin kiel bandestro. Li domaĝis la persekutantan Ŝaulon, kiam tiu eniris kavon en kiu Davido urinis, konsekvence li lasis Davidon fuĝi. Davido iĝis vasalo de la filiŝtoj kontraŭ sia propra popolo, sed fraŭdis ilin helpante Judaion sekrete per kontraŭbatali banditojn en dezerto. Kiam la filiŝtoj armis sin por milito kontraŭ Israelo, ili dispensis lin, ĉar ili malfidis lin. Nun Davido domaĝis Ŝaulon duan fojon: Li kaŝiris la kampejon de Ŝaulo kaj nur ŝtelis ties lancon kaj trinkujon kiel signo de sia supereco.

Kiam Ŝaulo mortiĝis en batalo kontraŭ la filiŝtoj, Davido balzamiĝis kiel reĝo en urbo Hebrono.


Kategorio:Israelo
Kategorio:Harpistoj
Esperanto (barko)

Ekde la jaro 1961 malgranda velŝipo, ankaŭ nomata **barko "Esperanto"**, krozis en la Adriatika Maro proksime de la Esperanto-kampadejo Primoŝten en Kroatio.

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto (ŝipo), hispana ŝipo (1896-1966)
* Esperanto (skuno), usona fiŝkapta kaj konkura velŝipo (1906-1921)
* Esperanto (kargoŝipo), konstruita en 1906, kiu de 1939 ĝis 1945 servis en la franca mararmeo kadre de la Dua Mondmilito kaj en 1945 detruiĝis
* motorboato Esperanto (1988-, je la nuna nomo ekde 2007)

## Eksteraj ligiloj 
* iuj historiaj nigraj-blankaj fotoj pri la velŝipo "Esperanto" de la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj en la Esperanto-kampadejo Primoŝten en Kroatio (mortinta ligilo, sed jen parta arkivigo) ()

Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj
Salomono

[eta|"[Juĝo de Salomono" de Giambattista Tiepolo]]
**Salomono** (heb. שְׁלֹמֹה) estis la tria kaj lasta reĝo de unuigita Izraelo.

Apartigas ankoraŭ la fakulojn, ĉu Salomono estas vere historia persono kaj ĉu tio, kion priskribas la bibliaj tekstoj vere okazis. Ankaŭ kelkaj teologoj konsideras tion kritike, ĝuste kiel historiistoj aŭ arkeologoj.

Laŭ la biblio Salomono regis verŝajne de 961 a. K. ĝis 931 a. K.. Li estis filo de la reĝo David kaj de Batseba, edzino de Urija. Li sukcesis konservi kaj modernigi la reĝlandon kreitan de lia patro. Por tio li dividis la landon en dek du administraciajn distriktojn. La biblio priskribas lian regadon kiel tempon de legenda paco kaj prospero.

## Bildaro 

Dosiero:Giovanni Battista Tiepolo 062.jpg|
Dosiero:Codex binding Louvre MR372.jpg|
Dosiero:Saabaghiberti.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Juĝo de Salomono
* Izraelo
* Kabalo
* Ofiro

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=894&letter=S 
* http://www.bible-center.ru/bibletext?cont=synnew_ru&txt=3ki+1 
* http://www.bible-center.ru/bibletext?cont=synnew_ru&txt=3ki+11#3ki11_11 
* http://bible.cc/2_samuel/12-14.htm

Kategorio:Israelo
Kategorio:Bibliaj personoj
Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo
Novembro de 2005

**Aktualaĵoj en novembro de 2005**

## Lundo, 28-a de novembro 2005 
* En **Kanado**, la registaro falas, rezultante en la unua vintra baloto dum 25 jaroj.

## Vendredo, 25-a de novembro 2005 
* Pro akcidento en kemia fabriko (13-an de novembro), benzolo fluis en riveron Songhua kaj tiu poluita akvo atingis **Harbin**, poste ĝi alfluas Amuron.

## Ĵaŭdo, 24-a de novembro 2005 
* Frostomortis senhejmulo en Záhony, Hungario

## Merkredo, 16-a de novembro 2005 
* En Rusio kunfandiĝis antaŭe sendependaj Rusia Esperantista Unio (REU) kaj Rusia Esperantista Junulara Movado (REJM).

Dosiero:CIA floor seal.png|
Dosiero:2005 riots France.png|
Dosiero:Mars Hubble.jpg|
Dosiero:A380 first touchdown hamburg.jpg|

11
Eŭrovido-Kantokonkurso 1976

La 21-a Eŭrovido-Kantokonkurso, okazis la 3-an de aprilo 1976 en Hago (Nederlando). Ĝi estis prezentata de Corry Brokken, la venkintino de 1957.

Venkis kanto kiu hodiaŭ estas klasika: *Save your kisses for me* de Brotherhood of Man (Britio).

## Finalo 
## Faktoj 
* Malnovaj vizaĝoj: Fredi (1967, Finnlando), Anne-Karin Strøm (1974, Norvegio) kaj Peter, Sue & Marc (1971, Svislando)
* Ĉi tiun fojon, Turkio ne partoprenis kaŭze de la partopreno de Grekio (komparu 1975).
* Liĥtenstejno volas ankaŭ partopreni, sed ne povis ĉar nur la oficialaj stacioj de landoradio povas sendi kanton – tia stacio ne ekzistis en Liĥtenstejno.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la Eŭrovido-Kantokonkurso 


1976
Kategorio:Muziko en 1976
Kategorio:Hago
Kategorio:Kulturo de Nederlando
Kategorio:1976 en Nederlando
Dinastio Sui

maldekstra|eta|250px|Etendiĝo de la dinastio Sui.
La **dinastio Sui (**ĉine:隋) fondiĝis en la jaro 581 kaj daŭris 37 jarojn, tipa mallonga dinastio. La fondinto de la dinastio, imperiestro Wendi, donis tre grandan kontribuon. Li abolis la sistemon pri ses korteganoj, fondis la sistemon de tri provincoj kaj ses ministerioj. La imperiestro Wendi ankaŭ ellaboris novajn leĝojn kaj la krimina kodo ne estis tiel kruela kiel en la tempo de la Suda kaj Norda Dinastio. Krome li fondis ekzamenan sistemon, kreis novan promocian manieron de oficistoj. Tamen lia filo, la imperiestro Yangdi estis tre fama en la historio pro sia krueleco. Pro liaj troega impostado kaj kruela kolektado, ardis la plendoj de la popolanoj; li mem do estis pendigitaj kaj la **dinastio Sui** pereis.

Ĝin sekvis Dinastio Tang

Sui
Shénnóng

La personaĵo ĉine nomata , proksimuma prononco , en pinjina nomo latinliterigita ***Shénnóng***, estis legenda estro de la tribo Jiang antaŭ proksimume 5 000 jaroj. En tiu epoko Shennong, kvankam estante tribestro, tutjare laboris en la kampo same kiel ordinaraj membroj de la tribo. Dum kamplaborado li inventis la plej fruan agrikulturilon en Ĉinio, kio grandamezure akcelis la disvolviĝon de agrikulturo. Pro lia granda kontribuo al la agrikultura disvolviĝado, oni honorigis al li la titolon *Dia Farmanto aŭ *Dia Kamparano*.

eta|maldekstra|200ra|
La epoko de Shénnóng estis la frua periodo de patriarkoj. En la socio ne estis ekspluatado kaj subpremado, kaj la popolanoj kunekzistis egalece kaj amike. Laŭ historiaj notoj, kiam Shénnóng estis la tribestro, la viroj faris kamplaborojn ekstere, dum la virinoj faris teksadon hejme. Oni ne bezonis malliberejon nek punadon por fari administradon kaj regadon. Estis nek armeo nek polico.

Shénnóng estis ankaŭ la plej frua medikamenta specialisto en Ĉinio. Laŭ legendo li iris al diversaj montoj kaj kampoj por kolekti malsamajn kuracplantojn. Por koni la karakteron de tiuj herboj kaj radikoj, li gustumis ĉiujn specojn. Pro tio li ofte veneniĝis. Li ankaŭ verkis libron kun la titolo *La libro pri herboj kaj radikoj de Dia Farmanto'', en kiu registriĝis diversaj receptoj por kuraci diversajn malsanojn.

Shénnóng rimarkis, ke nemalmultaj homoj ne povas produkti aĵojn, kiujn ili bezonas, sed produktas grandakvanton da aĵoj, kiujn ili ne bezonas tiom multe. Li do proponis, ke ili portu siajn aĵojn al iu loko por fari interŝanĝon. Tiel naskiĝis la plej frua bazaro en Ĉinio.

Por ke homoj amuziĝu post kamplaboro, li kreis 5-kordan muzikan instrumenton.

Laŭ ĉina legendo, en 2737 antaŭ nia eraro la antikva tribestro inventis teon kiel trinkaĵon, kaj ankaŭ malkovris multajn aliajn kuracajn efikojn de plantoj.

Shénnóng regis la tribon dum 140 jaroj. Poste li estis anstataŭigita de Huangdi.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.shcd.de/lichsu%20vn/dvsktt.pdf  
* http://www.shcd.de/lichsu%20vn/vnsl.pdf  

Kategorio:Ĉinaj legendaj estaĵoj
Kategorio:Dioj pri sano
Kategorio:Fajrodioj
Kategorio:Guĉino-ludistoj
Kategorio:Numerologio
Kategorio:Agrikulturismo
Kategorio:27-a jarcento a.K.
Kategorio:28-a jarcento a.K.
Yokaanam

**Yokaanam**, pseŭdonimo de **Oceano de SÁ**, naskiĝis en Maceió, ĉefurbo de subŝtato Alagoaso en la brazila nordoriento la 23-an de februaro 1911 kaj mortis en Goiânia la 21-an de aprilo 1986. Li estis kuracisto, inĝeniero kaj aviadisto.

Estro de **Fraternidade:. Eclética:. Espiritualista:. Universal:.** (Eklektika Spiritualisma Universala Frateco). Kiam oni inaŭguris Braziljon, Yokaanam konstruis la "Cidade Eclética", alternativan komunumon kun 300 homoj, 50 kilometrojn for de la ĉefurbo. Liaj sekvantoj (ĉ. 3000) kredas ke li estis Johano la Baptisto reenkarniĝita.

Inter multaj laboroj, li eldonis la gazeton "O Nosso", per kiu li faris intensan kampanjon por la studado kaj disvastigo de Spiritismo kaj de Esperanto.
Fu Xi

eta|180px|Fu Xi
**Fu Xi** (aŭ **Fuxi** respektive **Fu Hsi**; Esperantigite **Fuŝio**) estis la plej frua tribestro de Ĉinio, kiu estas registrita de la ĉinaj antikvaj historiaj libroj. Li vivis antaŭ 5 000 jaroj.

Laŭ legendo la naskiĝo de Fu Xi estis ege mistera. Iun tagon, kun milda brizo kaj brila suno, lia patrino, knabino nomata Hua Xu, ludis ĉe marĉo. Subite ŝi vidis grandan piedsignon. Ŝi miris kaj surpaŝis la piedsignon per siaj du piedoj. Tiel ŝi gravediĝis kaj poste naskiĝis Fu Xi.

Fu Xi havis plijunan fratinon nomatan *Nuwa*. Laŭ historiaj notoj la gefratoj havis apartan aspekton kun “draka korpo kaj homa kapo”. Tio fakte montras, ke Fu Xi probable estis estro de la tribo, kiu prenis drakon kiel totemon.

Fu Xi vivis en la epoko kun relative rapida disvolviĝado de produktoforto. Li faris multajn inventojn. Laŭ historiaj notoj, surbaze de naturaj fenomenoj kaj birdaj kaj bestaj spuroj Fu Xi kreis Ok Diagramojn, kiuj inkluzivas ĉiujn nomojn de diversaj aĵoj en la universo. Per Ok Diagramoj oni registris diversajn eventojn en la reala socio, kaj tiel finis la historion fari notadon de eventoj per ŝnuraj nodoj.

La kreado de Ok Diagramoj faris ŝnurojn superfluaj. Tiel Fu Xi inventis reton el plektado de ŝnuroj por fiŝkaptado. Li instruis al la popolanoj fiŝkaptadon kaj ĉasadon. Por celebri riĉrikolton, geedziĝon kaj aliajn gravajn eventojn, Fu Xi inventis muzikinstrumenton kaj komponis melodion, kio grandamezure riĉigis la materian kaj spiritan vivon de tiamaj popolanoj. Fu Xi ankaŭ instruis al la popolanoj la metodon por preni fajron el borado en ligno. De tiam oni ekkuiris manĝaĵojn kaj adiaŭis la sovaĝan vivmanieron.

La tribo de Fu Xi ĉefe aktivadis en la nunaj ĉinaj provincoj Ŝandongo kaj Henano. Nun en *Ĝining* de la provinco Ŝandongo ankoraŭ troviĝas la tombejo de Fu Xi. Ĉiujare en la tria tago de la tria monato laŭ la ĉina luna kalendaro vilaĝanoj el diversaj lokoj okazigas ceremonion por kulti tiun ĉi prapatron de la civilizacio de la ĉina nacio.

Kategorio:Mitologio
Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Ĉinoj
Foiro de Aprilo

eta|250px|Tipaj elementoj

eta|250px|Tipevestitaj virinoj sur tipa veturilo
eta|250px|Ĉareto tra la Foiro.
La **Foiro de Aprilo** de Sevilo () estas festo, kiun oni celebras en ĉi tiu hispana (andaluza) urbo dum la monato Aprilo.

Ĉi tiu festo komenciĝis antaŭ multaj jaroj kiel okazaĵo por vendi kaj aĉeti ĉevalojn, estis do strata kaj publika vendejo por komerci kun ĉevaloj, sed iom post iom ĝi kreskis kaj ege ŝanĝiĝis ĝis grava festo por amike ĝui forgesante dum kelkaj tagoj la problemojn.

Nun la Foiro de Aprilo daŭras unu semajnon, en kiu oni kantas popolajn tipajn kantojn kiuj nomiĝas *Sevillanas* kaj oni dancas ilin pare (viro kaj virino).

La foiro okazas en speciala loko, kiu ĉiujare estas pretigata nur por tiu evento. Oni ornamas la stratojn ege lumigitajn kaj multkolorajn per pendantaj lampetoj (*farolillos*).

Laŭlonge de la stratoj oni starigas tipajn budetojn (*casetas*), kie oni povas manĝi, trinki, danci kaj kanti, kaj ankaŭ iomete ripozi. Ĉiu budeto estas propraĵo de iu familio aŭ de aro da amikoj, kiuj kuniĝas por subteni ĝin labore kaj mone, sed estas kutimo inviti eniri malavare ĉiujn vizitantojn.

La foiro konsistas el du partoj tre malsimilaj:

# Ĉevalpromenado, dum la mateno. Promeno en kiu multaj rajdas siajn bele ornamitajn ĉevalojn kaj tipajn ĉarojn en bunta manifestacio de ĝojo kaj ĉevallerteco, tipismo kaj tradicio. Tiu promenado estas rigardata de multaj homoj.
# Post la ĉevalpromenado komenciĝas la dua parto de la foiro, kiu daŭras ĝis altaj horoj de la nokto, kaj ofte eĉ ĝis la sekvanta tago. Nun la homoj iras en la budetojn por kuniĝi kun geamikoj kaj familianoj por kanti, danci kaj manĝi kaj ĉiam trinki la faman blankan vinon, kiu nomiĝas *Vino fino*.

Por la infanoj (kaj ankaŭ ofte por la malpli junaj) ekzistas la nomata strato de la infero ("strato de la infera bruo" kiu tie laŭtege sonas), kie estas multaj malsamaj feriaj allogaĵoj.

En ambaŭ partoj de la foiro, homoj (ĉefe virinoj) sin vestas tipe per vestaĵoj kiuj hispane nomiĝas *traje de flamenca* por la virinoj, kaj *traje de corto* por viroj).

Kategorio:Aprilo
Kategorio:Festoj
Dinastio Song

En la jaro 960 Zhao Kuangyin lanĉis ribelon ĉe Chenqiao kaj fondis la dinastion Song, kiu finis la separatisman situacion en la tempo de Kvin Dinastioj kaj Dek Regnoj. La dinastio Song daŭris 319 jarojn, ĝis kiam ĝi estis pereigita de la dinastio Yuan. La dinastio Song dividiĝis en du periodojn, t.e., Norda Song-Dinastio kaj Suda Song-Dinastio. Samtempe kun la Norda Song-Dinastio, la nacieco Qidan fondis la regnon Liao (947 – 1125) en norda Ĉinio, la nacieco Danĝiang fondis la Okcidentan Xia-Regnon (1038 – 1227), nordokcidente de la dinastio Song; en 1115 la nacieco Nuzhen fondis la regnon Jin (1115 – 1234) en la nordo. En 1125 la regno Jin ekstermis la regnon Liao kaj en 1127 entrudiĝis en Kajfengo, la ĉefurbo de la Norda Song-Dinastio, la lasta do pereis. La imperiestro Gaozong fuĝis al la urbo Lin’an, la nuna Hangzhou, kaj tie fondis la Sudan Song-Dinastion.

Post reunuigo de nordaj regionoj fare de la dinastio Song, multe disvolviĝis la socio, ekonomio kaj kulturo, prosperis la ekstera komerco.

Dum tiu periodo, aparte elstaris la sciencteknikaj atingoj, estis plue aplikataj la tri grandaj inventoj kompaso, presarto kaj pulvo; Bi Sheng inventis tipografion, pli frue je 400 jaroj ol en Eŭropo; Su Song kreis kronometron, la unuan en la mondo; “Skizoj ĉe Sonĝa Rojo” verkita de Ŝen Kuo ĝuas altan prestiĝon en la scienc-teknika historio. En la kultura flanko, taoismo, budaismo kaj eksteraj religioj furoris; “Nova Libro pri Tang-Dinastio”, kompilita de Ouyang Xiu de la Norda Song-Dinastio, faris grandan kontribuon al konservado de la historio de la dinastio Tang; “Ĝenerala Spegulo pri Regado”, kompilita de Sima Guang, ja estas modelo por kroniko; en la literatura rondo estis grandaj literaturistoj Ouyang Xiu, Su Shi kaj aliaj; song-stila poemo estas la literatura pinto de tiu periodo; relative furoris dramoj kaj teatraĵoj; pentriaĵoj pri pejzaĝoj, floroj kaj birdoj estas eminentaj, la fama pentraĵo “Sur la Rivero je Klaro kaj Brilo” ja estas senmorta ĉinstila pentraĵo.

La Yunji Qiqian estas (ĉ. 1029) antologio de la (1016) Taoisma Kanono, kiun la oficiala akademiano Zhang Junfang kompilis por Imperiestro Ĵenzong de la dinastio Song. La Yunji Qiqian registras multajn fruajn taoismajn tekstojn perditajn de la 11-a jarcento, kaj estas grava rimedo por kompreni mezepokan taoismon.

*Literaturo*
Ĉefaj aŭtoroj :

*En Esperanto legeblas* :
Antologio de 300 poemoj laŭ kant-strukturoj cio de la epoko
318 paĝoj
eldonis Monda Asembleo Socia 23-a de majo 2020)
ISBN-10 : 2369602333
ISBN-13 : 978-2369602330