Novkaledonia vinio

**Novkaledonia vinio** (*Vini diadema*), konata ankaŭ kiel **Diadema vinio**, estas specio de papagaj birdoj, en la familio *Psittaculidae*. Ĝi estas eble formortinta lorio endemia de la insulo de Melanezio nome Nov-Kaledonio.

## Taksonomio
La Novkaledonia vinio estis iam atribuita al la genro *Charmosyna*. Poste oni translokigis ĝin al la genron *Vini* baze sur studo pri molekula filogenetiko pri lorioj publikigita en 2020; kvankam tiu specio ne estis kontrolita, ĝi estis transigita al la ĵus etendigita genro *Vini* baze sur konsideroj pri plumaro kaj biogeografio.

## Aspekto
La Novkaledonia lorio estas 18–19 cm longa, el kiuj 7–8 cm estas la svelta kaj pinta vosto. La flugiloj estas sveltaj kaj pintaj, mezurante 91 mm ĉe la sola specimeno. Ĝia tarso estas 16 cm longa.

Inaj birdoj estas ĝenerale verdaj, kun malhelviolblua krono kaj malhelbluetaj femuroj, flaveca vizaĝo kaj malsupra flanko, kaj ruĝa puga regiono. La vosto estas verda supre kaj flaveca oliveckolora sube, kun la kvar flankaj plumoj kun ruĝaj bazaj markoj sekvataj de nigra bendo, kun flava pinto sube. La beko estas oranĝruĝa; la irisoj probable malheloranĝaj kiel la piedoj.

Maskloj ne estis registritaj. Bazite sur similaj specioj, ili verŝajne havas pli ruĝan koloron, probable inkluzivante la vizaĝon, malsupran flankon de la unuarangaj flugilplumoj kaj la pugoflankojn; kaj estas verŝajne iomete pli grandaj. Nematuraj birdoj devus aspekti kiel senbrilaj inoj.

Ankaŭ ĝiaj bruoj estas nekonataj, sed — denove surbaze de similaj specioj — verŝajne estas altaj kriegoj. Ĉi tiuj estus la plej elokventa signo de la specio, sed nur por observantoj konataj kun la voĉoj de aliaj lokaj papagoj. Kvankam la birdoj estus nedubeblaj pro sia eta grandeco, ili estas ekstreme malfacile videblaj.

## Distribuado
La deveno de la ekzistanta specimeno estas nekonata. Unu estis pafita ĉe Monto Ignambi proksime de Oubatche en 1913, sed ne konservita. Nekonfirmitaj registroj ekzistas de okcidente de Monto Panié kaj la areo de Monto Ignambi en la Norda Provinco, kaj de la vojo La Foa-Canala kaj la lago Yaté en la Suda Provinco. Ĝi eble estas en la areo ĉirkaŭ Monto Panié kaj Monto Humboldt — ĉirkaŭ 60 km sudoriente de Canala — kaj la Masivo Kouakoué. Konsiderante la malaltan alireblecon de la altebenaĵoj, grupoj povus, teorie, ekzisti en iu ajn el la pli grandaj restantaj pecoj de relative neĝenata arbaro, ekzemple, inter la intermarbordaj vojoj ĉirkaŭ la provinca limo.

## Ekologio
Ĉi tiu birdo estas malfacile spurebla ĉar ĝi estas nomada kaj relative diskreta. Oni kredas, ke la specio vivas en humidaj montaraj arbaroj, sed flugas en kaj el malaltaj arbaroj de *Melaleuca*. Plej multaj raportoj venas de tiaj malaltaj arbaroj, sed tio verŝajne reflektas pli bonan alireblecon. Oni kredas, ke Monto Ignambi estas ideala vivejo por la specio. La raporto pri Lago Yaté estis de areo de malalta arbustaro.

La birdo ŝajne restas ĉe arbopintoj. Rilataj specioj manĝas nektaron, polenon, florojn, kaj foje molajn fruktojn, manĝante en paroj aŭ malgrandaj (tipe malpli ol 10) grupoj. *Erythrina* estis specife menciita kiel nutraĵplantoj por ĉi tiu specio. Reproduktaj datumoj por 'verdaj' *Charmosyna* lorioj estas haveblaj nur por la Ruĝflanka lorio (*C. placentis*) kaj la Ruĝfrunta lorio (*C. rubronotata*). La *reprodukta sezono* verŝajne estas julio-decembro, kaj eble ĝis februaro, aŭ eĉ tutjare. Ili elfosas en arbaraj termitejoj aŭ epifitaj filikoj. La ovoj konsistas el du (foje tri?) blankaj rondecaj ovoj; ekstrapolante el malmultaj datumoj por parencoj, la ovoj de *V. diadema* verŝajne estas ĉirkaŭ 19.6 mm × 18.7 mm.

## Konservado
Priskribita el du haŭtoj (ambaŭ inaj) kolektitaj ie en Nov-Kaledonio antaŭ 1860. Unu poste malaperis. La alia estas en la MNHN (specimeno 762A). La specio ekzistis proksime de Oubatche; unu birdo estis pafita sed ne povis esti konservita. Aliaj raportoj pri ekvidoj inkluzivas tiun de pli maljuna lokano, kiu identigis ĝin el kolora plato kaj asertis esti observinta unuopan birdon en arbustaro proksime de Lago Yaté "antaŭ multaj jaroj", eble en la 1920-aj jaroj; kaj forsta oficisto asertis esti dufoje vidinta du individuojn flugi supre, unufoje en 1953 aŭ 1954 sur la vojo La Foa-Canala, kaj unufoje la 3-an de junio 1976, okcidente de Monto Panié. Tamen, neniu el ĉi tiuj asertoj povis esti konfirmita, kaj ĉiuj serĉoj estis senfruktaj. Stokes ankaŭ raportis, ke kolektantoj venantaj al Nov-Kaledonio por serĉi ĉi tiun birdon ofertis rekompencojn por vivaj aŭ mortaj specimenoj.

## Referencoj
* Juniper & Parr (1998) *Parrots: A Guide to Parrots of the World*; .
* Forshaw (2006) *Parrots of the World: An Identification Guide*; .
* Arndt, Thomas (2001): *Lexicon of Parrots*. Arndt Verlag
* Berlioz, Jacques (1945): Les Psittacidés de la Nouvelle Calédonie et des Etablissements Français d'Océanie. ''L'Oiseau et la Revue française d'Ornithologie* **15**: 1–9. [Article in French]
* Greenway, James C., Jr. (1967): New Caledonian Lorikeet. En: *Extinct and Vanishing Birds of the World, 2a eldono*: 313–314. Dover, New York. QL676.7.G7
* Luther, Dieter (1996): Diademzierlori. En: *Die ausgestorbenen Vögel der Welt, 4th edition (Die neue Brehm-Bücherei **424**)*: 104. Westarp-Wissenschaften, Magdeburg; Spektrum, Heidelberg.  
* Pagel, Theo (1985): Diadem Prachtzierlori. En: *Loris, 2a eldono*: 102. Ulmer, Stuttgart. 
* Verreaux, Jules & Des Murs, Marc Athanese Parfait Oeillet (1860): [Description of *Charmosyna diadema*]. *Revue et magazin de Zoologie'' **2**(12): 360 

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Papagoformaj
Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio