open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zita Görög

**GÖRÖG Zita** [Gorog ZIta] (naskiĝis la 27-an de septembro, 1979 en Nagybátony, Hungario) estas hungara modelo, televida reprezentisto, spektakla gvidanto, aktorino.

Ŝi lernis dramon en Gramatika lernejo Bródy Imre en Budapeŝto. Ŝi eklaboris kiel modelulino jam en aĝo de 18 ĉe mod-ŝoo de Agnes B. en Parizo kun Laetitia Casta. Ŝi laboris en 24 landoj kiel modelo, inter ili unu jaron en Usono, unu en Italio kaj duonjaron en Francio. Kiel modelo, ŝi laboris por Mont Blanc, Benetton, Vodafone, Nivea, Coppertone kaj Nissan. Ŝi donis modelon por Playboy, Cosmopolitan, Perfect 10, Elle, FHM, Anna, Brigitte, Glamour, kaj Vogue.

Ŝi estas gvidanto de televidaj spektakloj *Cinematrix*, kaj *Megasztár*, la tre populara hungara kantist(talent)-serĉa spektaklo (karaoke-ŝoo). Ŝi ludetis en filmoj *Den Of Lions*, *Café In The Sky*, kaj en hungaraj filmoj *Pesti Harlem*, *Fej vagy írás* kaj *Az illúzió csapdájában*.

Ŝi estas plej konata en Usono pro sia eta apero en la filmo Underworld kiel vampiro *Amelia* kaj *Underworld:Evolution*.

## Eksteraj ligiloj 
* hungare 
* hungare
* angle
* neociala paĝo kun fotoj

Gorog
Kategorio:Hungaraj fotomodeloj
Hipoteko

**Hipoteko** estas limigita reala rajto, pli precize garantia (aŭ valor-)rajto, starigita laŭleĝe, super nemovebla havo kaj asimilita por sekurigi al kreditoro repagon de sumo ŝuldata de la posedanto de tiu havo.

La du ĉefaj tipoj de la hipoteko estas la memvola (laŭ interkonsento *pignus voluntarium*) kaj la deviga *(pignus necessarium)* hipoteko.

Kategorio:Komerca juro
Franca-nederlanda milito

La **Franca-Nederlanda Milito** (franclingve *Guerre de Hollande*, nederlandlingve *Hollandse Oorlog*) estis milito inter Francio kaj kvarobla alianco, kiu entenis Brandenburgion, la Sanktan Romian Imperion, Hispanion kaj Nederlandon. La milito finiĝis per la traktato de Nijmegen en 1678, kiu donis al Francio la kontrolon de Franĉ-Konteo (el Hispanio) kaj de kelkaj teritorioj en hodiaŭa Nordo-Kaleza Markolo.

Ankaŭ Francio estris koalicion, kiu entenis precipe Münster kaj Anglion. Ludoviko la 14-a koleriĝis kiam Nederlando rifuzis kunlabori por detrui kaj dividi Hispanan Nederlandon. Ĉar la subteno de la nederlanda armeo estis neglektita ekde 1648, la Francoj facile ĉirkaŭiris la fortreson de Maastricht kaj enpenetris la nederlandan teritorion, kie ili ekokupis Utrecht.

Nederlando ricevis helpon de kelkaj aliancanoj, precipe Brandenburgio kaj la Sankta Romia imperio. Tio, malgraŭ sukcesa sieĝo de Maastricht en 1673, trudis la francan reĝon rezigni siajn invadajn planojn de Nederlando. La milito sekve fariĝis longa, teda konflikto ĉirkaŭ la nordaj limoj de Francio. En 1678 Ludoviko sukcesis dispartigi la kontraŭan koalicion, kaj obtenis grandajn teritoriajn gajnojn en la traktato de Nijmegen.

## Vidu ankaŭ 
* Ludoviko la 14-a (Francio)
* Milito de la ligo de Augsburg
* Sukceda Milito de Hispanio

Kategorio:Militoj de la 17-a jarcento
Kategorio:Konfliktoj en 1670-1679
Bod

**Bod** (hungare: **Botfalu**, germane: **Brenndorf**) estas komunumo en Rumanio norde de Braŝovo.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2399 loĝantojn (germanoj, rumanoj); en 1992 4028 (rumanoj, 151% rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas 1316. Ĝis 1919 Botfalu apartenis al Hungario (*Brassó*).

## Gefiloj 
* Damasus Dürr, germanlingva, luterana pastro kaj verkisto
* Heinrich Zillich, verkisto

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personecoj 
* Pál Binder (9-a de marto 1935 - Braŝovo, 21-a de junio 1995): instruisto, lokhistoriisto.
* Martinus Cziglerus (n. en Braŝovo, m. en Botfalu, 6-a de oktobro 1716): historiverkisto.
* Reihardt Schuster (n. 1-a de septembro 1937): pentristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Brașov
Primolo

[eta|dekstra|La [printempa primolo (*Primula veris*)]]
**Primolo** (*Primula*) estas genro el la primolacoj, kun pli ol 500 specioj. Ili kreskas ĉefe en la norda hemisfero, en la malvarmaj kaj montaraj regionoj. La primoloj estas malrapide kreskantaj, ĝenerale ĉiujaraj (malofte dujaraj), moltigaj plantoj. Plimulto de la specioj altas 25–50 cm, sed ekzistas ankaŭ plantoj kun alteco de 5 cm kaj eĉ 120 cm. Oni kultivas multajn speciojn kiel ornamplantojn pro iliaj belegaj floroj.

La tigo de la primoloj estas mallonga, ofte mankanta. La folioj estas tigetaj, longaj, sveltaj aŭ rondformaj, ofte starantaj en grundfoliaro. Sur la folia dorso, la ĉefa vejno (kaj ofte la alkondukaj vejnetoj) estas ŝveliĝantaj. La floroj estas unuopaj kaj sidas sur longa pedunklo aŭ staras en nedensa umbelo. La kaliko kaj la korolo estas kunkreskintaj, kvinmembra, la korolo estas ruĝa, purpura, rozkolora, blua, blanka aŭ flava.

Vitrodomaj ornamplantoj estas la etaĝa aŭ fea primolo (*P. malacoides*) kaj la ĉinia primolo (*P. sinensis*). La printempa primolo (*P. veris*), radia primolo (*P. elatior*), sen-tiga aŭ ordinara primolo (*P. acaulis* sin. *P. vulgaris*) kaj julia primolo (*P. juliae*) estas ŝatataj ĝardenaj ornamplantoj.

;Elektitaj specioj

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Printempa primolo (vidu la supran foton)

Kategorio:Primolacoj
Kim van Kooten

eta|Kim van Kooten (meze) en 1987
**Kim van KOOTEN** (naskiĝis ) estas nederlanda aktorino kaj scenaristino.

Van Kooten naskiĝis en Zuidoostbeemster. Ŝi estas la filino de Kees van Kooten kaj Barbara Kits. Ŝia frato estas aktoro kaj kantisto Kasper van Kooten.

Ŝi studis scenaristiko je la filmakademio, sed ĉesis jam dum la propedeŭtiko.

Post hazarda renkontiĝo kun reĝisoro Robert Jan Westdijk van Kooten debutis kiel aktorino en lia debuto *Zusje* (Fratino) 1995. Filmoj kiel *Jezus is een Palestijn* (Jesuo estas palestinano) kun ŝia tiama amiko Hans Teeuwen, *Mariken* kaj *Phileine zegt sorry* (Phileine petas pardonon) sekvis.

Ŝi rekomencis verki scenarojn , kiam Theo van Gogh invitis ŝin por rolon en *Blind date* (Blinda Rendevuo) 1996. Ŝia specialaĵo estas la ellaborado de karakteroj kaj vivoveraj dialogoj.

Krom ŝia laboro kiel aktorino kaj scenaristino, van Kooten aktivis kiel recenzistino kaj prezentistino en la filmprogramo “Stardust” de la VPRO.

Ŝi estas edzino de la aktoro Jacob Derwig, kun kiu ŝi havas infanon. Ili renkontiĝis sur la scenejo de la televidserio *De acteurs* (La aktoroj), en kiu daŭre ŝanĝantaj aktoroj ludis tekstojn verkitajn de van Kooten.

Kim van Kooten estas vegetaranino.

## Filmografio 
### Kiel aktorino 
* 1995: *Zusje* kiel Daantje Zuidewind
* 1996: *Red Rain*
* 1998: *Een Hoertje en haar broertje* kiel Elena
* 1999: *Jezus is een Palestijn* kiel Natasja
* 2000: *Mariken* kiel Isabella
* 2001: *Olivetti 82*
* 2002: *Snapshots*
* 2002: *Bella Bettien* kiel Monique
* 2003: *Phileine zegt sorry* kiel Phileine
* 2006: *Evelien* (TV-serio) kiel Evelien

Krom tio ŝi aŭdeblas en *Minoes* (2001).

### Kiel scenaristino 
* 1994: *Nighthawks*
* 1996: *Blind Date* (dialogoj)
* 2000: *Mariken* (kun rol por frato Kasper van Kooten)
* 2001: *Met grote blijdschap*
* 2002/2003: la muzikalo: *Na de zomer* (kunlabore kun kantverkisto Niek Barendsen)

## Premioj 
* 2001: Gouden Kalf (Ora Bovido) por plejbona scenaro (*Met grote blijdschap*)
* 2003: Gouden Kalf por plejbona aktorino (*Phileine zegt sorry*)

## Eksteraj ligiloj 
* Imdb

Kategorio:Nederlandaj aktoroj
Kategorio:Vegetaranoj
Kategorio:Nederlandaj vegetaranoj
Nikolaj Vavilov

**Nikolaj Ivanoviĉ VAVILOV** (njikolaj) (ruse *Николай Иванович Вавилов*; naskiĝis la 13-an/25-an de novembro 1887 en Moskvo; mortis la 26-an de januaro 1943 en Saratov, Gulago) estis rusa botanikisto, agronomisto kaj genetikisto.

La esplortereno de Vavilov estis la agrarsciencoj, botaniko, plantoplibonigo kaj teorio de la plantoplibonigo, genetiko, geobotaniko. Li estis fondinto de la gencentro-teorio (vidu centro de origino (d:Q1502751)) kaj kolektis por tio materialon el kvin kontinentoj.

## Vivo 
[eta|upright|maldekstra|Vavilov en sovetunia [poŝtmarko de 1987.]]
Li naskiĝis kiel filo de Moskva laboristo, studis post la abituro en 1906 ĉe la Moskva Agrikultura Instituto. Li esploris tie la rezistan plibonigon de plantoj kaj klopodis iĝi profesoro. Ekde 1917 ĝis 1921 estis li profesoro en la agrara fakultato en Saratov, poste en la Instituto pri aplikata Plantoplibonigo en Petrograd (hodiaŭ Sankt-Peterburgo). Tiu sekcio estis reorganizita al *Instituto pri aplikata Plantoplibonigo kaj Novaj Plantoj*, kaj kiu estis pli poste alinomata al *Instituto pri industria Plantoproduktado*.

Dum siaj ekspedicioj al landoj de Azio, Eŭropo, Afriko kaj Ameriko, kolektis li grandan kvanton da grajnaĵo de la lokaj kulturplantoj. Li kolektis ĉefe rikoltriĉajn kaj rezistajn plantojn por eluzo de la genetika variablo. La instituto estas hodiaŭ la tria plej granda genbanko de la mondo.

La kontaktoj de Vavilov al eksterlandaj sciencistoj igis lin suspektindulo, tiel oni arestis lin en 1940. Tion instigis eĉ Trofim Lisenko, kiu laboris ekde 1933 en instituto de Vavilov kaj iĝis strebanto por ties posteno.

Oni juĝis lin je morto en aŭgusto de 1940, sed pli poste oni ŝanĝis tion je 20-jara prizono de Saratov. Li mortis tie en 1943 dum arestiteco en malsato.

## Gravaj pozicioj 
* 1923-1929 Direktoro de Instituto pri Eksperimenta Agrarscienco
* 1930-1940 Direktoro de Instituto pri Genetiko de Akademio de Sciencoj de UdSSR
* 1929-1935 Prezidanto de la Akademio de Agrarsciencoj
* 1935-1940 Vicprezidanto de Akademio de Agrarsciencoj „V.I. Lenin“ de UdSSR.
* 1931-1940 Prezidanto de Geografia Asocio de UdSSR
* 1942-1943 Ano de Reĝa Societo, Londono

## Literaturo 
* Anonymus (1997): *Editorial Foreword [Originally appearing in the first edition of 1962 in Russian]*. In: Vavilov, N.I.: Five Continents. Five Continents. Rom: International Plant Genetics Institute
* Greenpeace (1999): *Die Schatzhüter*. Greenpeace Magazin / Nachrichten 5. Hamburg: Greenpeace Media GmbH, Große Elbstraße 39, 22767 Hamburg
* Reznik, S. und Vavilov. Y. (1997): *The Russian Scientist Nicolay Vavilov*. In: Vavilov, N.I. (1997) Five Continents. International Plant Genetics Institute, Rome, Italy

## Eksteraj ligiloj 
* Detala biografio 

Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo
Kategorio:Sovetiaj biologoj
Kategorio:Rusiaj botanikistoj
Kategorio:Sovetiaj genetikistoj‎
Kategorio:Viktimoj de politikaj reprezalioj en Sovetunio
Kategorio:Membroj de la Akademio pri Sciencoj de Sovetunio
Kategorio:Membroj de la Linea Societo de Londono
Butiko Urahara

La Butiko Urahara (japane: *浦原 商店 Urahara Ŝ&#333;ten*) estas fikcia butiko en la mangao kaj animeo "bleach", en la urbo Karakura; ĝia estro estas Urahara Kisuke. Ĉi butiko vendas ŝinigamiajn artikojn.
En la butiko nur laboras Urahara kaj 3 aliaj samloĝantoj:
* 握菱テッサイ Cukabiŝi Tessai: grandega kaj muskoloza viro
* 花刈 ジン太 Hanakari Ĵinta: eta ruĝhara knabo
* 紬屋 雨 Cumugija Ururu: eta knabino

Kategorio:Vendejoj
Urahara Kisuke

Seijuo: Shinichiro Miki

Urahara ĉiam surhavas tradiciajn niponajn lignajn sandalojn kaj cilindrecan ĉapelon.

Li estas mistera persono, kiu aperas, kiam li estas urĝe bezonata.

Laŭnome, Kisuke administri malnovan butikon "butiko Urahara". Tie vendas merceron kaj dulĉaĵojn. Sed fakte, li ankaŭ vendas multajn ilon el Soul Society por ŝinigamioj. Li helpas ŝinigamiojn, kio aktivas en la homara mundo.

## Estinteco 
Antaŭ 110 jaroj, Kisuke estis 3-a oficiro de la 2-a divizio kaj komandanto de aresteja unito de Onmitsukidō. Li inaŭguris 12-a divizia kapitano pro eksa kapitano, Kirio Hikifune promociiĝis por la Reĝa Gardo (王族特務).
Li fondis La ŝinigamiaj Instituton de Studo kaj Ekspluato (技術開発局).

Poste 10 jaro, multaj animoj malaperis en rukon-gai. Sosuke Ajzen okazis ĉian aferon kaj li kavulo-igis Ŝinĵi Hirako-on kaj multajn kapitanojn de la Gotei 13. Kisuke helpis ilin de nova invento, Hogjoku (崩玉).
Ajzen trompis Kisuke kvazaŭ li estis malica sciencisto.

Kategorio:Bleach
Kosmolifto

eta|1 – geosinkrona orbito, 2 – masocentro por la lifto, 3 – kontraŭpezo, 4 – kablo, 5 – gondolo, 6 – Tero**Kosmolifto** estas ideo pri tipo de lifto, komenciĝonte sur la Tero kaj etendiĝonta, kondukonta trans la teran atmosferon, en la kosmon.

La ideo pri kosmolifto aperis unuafoje en 1895, kiam la rusa kosmopioniro Konstantin Ciolkovskij, inspirita de la Eiffel-turo, proponis konstrui turon, kiu etendiĝas direkte en la kosmon. Li imagis, ke lifto per kablo liveras aĵojn direkte en la geostacionaran orbiton. Pli poste oni proponis subetendigon de kablo el satelito, staranta sur geostacionara orbito. Tiukaze la kosmolifta kablo devus longi ĉ. 36.000 km kaj elteni grandajn tir-fortojn. Por akiri eĉ kontraŭforton (pro gravita pezo de la kablo), oni planas plilongigi la kablon eĉ plu en la kosmon.

Aktuale taŭgas por kablomaterialo nur la karbonaj nanotuboj. La NASA apogas la diversajn tiutemajn esplorojn per pli ol duonmiliono da dolaroj. Oni antaŭvidas la realigeblecon de la planoj en ĉ. 2020.

Pli reala koncepto estas la propono de Jerome Pearson. Li volas establi kosmolifton sur la Luno. Pro la sesona gravito (rilate al la Tero), la kablo estus pli mallonga kaj malpli fortostreĉita. Li kalkulas pezon de la kablo je nur 7t, kiun povus eĉ unu raketo alporti. (Jerome Pearson estas gvidanto de firmao *Star Technology and Research, Inc.*, sur kies retpaĝo http://www.star-tech-inc.com/ oni povas plu informiĝi. La esplorojn apogas la NASA per 75.000 USD.

## Eksteraj ligiloj 
* Space Elevator Website 

Kategorio:Kosmo
Kategorio:Fikciaj kosmoveturiloj
Kategorio:Fikciaj teknologioj
Kategorio:Fikciaj transportiloj
Absoluta monarkio

[dekstra|eta|250px|[Ludoviko la 14-a kaj Colbert. (1666, Charles le Brun)]]
**Absoluta monarkio** estas formo de monarkia registaro laŭ kiu la reĝo rajtas estri sian landon kaj siajn regnanojn tute libere, sen leĝoj aŭ alia leĝa sistemo por kontraŭstari lian potencon. En absoluta monarkio ne ekzistas konstitucio aŭ alia jura akto, kiu povus superi la decidojn de la reĝo. La motivigo de la posedo de la tuta povo en la manoj de la monarko estas aŭ estis plej ofte ke Dio mem elektis la antaŭulon de la reĝo kaj donis la povon al tiu. Pro tio tiaj absolutaj monarkioj estas nomataj ankaŭ teokratiaj monarkioj.

Historie, ĝenerale dum absolutismo la regno atingas la plej altan nivelon de centrismo, kreiĝas disbranĉita burokrata aparato, armeo kaj polico, kaj kutime funkciado de la organoj de popolaj kaj nobelaj reprezentantoj ĉesas. Absolutismo prosperis en la landoj de Okcidenta Eŭropo en 17-18 jc, en Brazilo dum frua 19-a jarcento en Rusio kaj en kelkaj landoj ekster Eŭropo ĝi ekzistis ĝis la 20-a jarcento. En plimulto de landoj ĝi estis aboliciita per burĝaraj revolucioj, en Rusio per komunisma revolucio kaj en 20-a jarcento ankaŭ pro ekstera premo.

La plej frua, aŭtentika absoluta monarko, kaj ankaŭ unu el la plej famaj, estis la franca reĝo Ludoviko la 14-a.

## Vidu ankaŭ 
* Antikva Reĝimo
* Didevena rajto de reĝoj
* Epoko de la revolucioj
* Liberala ŝtato
* Solrego

Kategorio:Politiko
Listo de riveroj en Brazilo

eta|400px|La mapo montras la ĉefaj riveroj de Brazilo
Ĉar la listo estas granda, oni dividas en la jenaj partoj:
* Listo de riveroj en Acre (Brazilo)
* Listo de riveroj en Alagoas (Brazilo)
* Listo de riveroj en Amapá (Brazilo)
* Listo de riveroj en Amazonas (Brazilo)
* Listo de riveroj en Bahia (Brazilo)
* Listo de riveroj en Ceará (Brazilo)
* Listo de riveroj en Distrito Federal (Brazilo)
* Listo de riveroj en Espírito Santo (Brazilo)
* Listo de riveroj en Goiás (Brazilo)
* Listo de riveroj en Maranhão (Brazilo)
* Listo de riveroj en Mato Grosso do Sul (Brazilo)
* Listo de riveroj en Mato Grosso (Brazilo)
* Listo de riveroj en Minas Gerais (Brazilo)
* Listo de riveroj en Pará (Brazilo)
* Listo de riveroj en Paraíba (Brazilo)
* Listo de riveroj en Paraná (Brazilo)
* Listo de riveroj en Pernambuco (Brazilo)
* Listo de riveroj en Piauí (Brazilo)
* Listo de riveroj en Rio de Janeiro (Brazilo)
* Listo de riveroj en Rio Grande do Norte (Brazilo)
* Listo de riveroj en Rio Grande do Sul (Brazilo)
* Listo de riveroj en Rondônia (Brazilo)
* Listo de riveroj en Roraima (Brazilo)
* Listo de riveroj en Santa Catarina (Brazilo)
* Listo de riveroj en São Paulo (Brazilo)
* Listo de riveroj en Sergipe (Brazilo)
* Listo de riveroj en Tocantins (Brazilo)

BRAZILO
Administra divido de Ĉinio

eta|150px|Blazono de Ĉina Popola Respubliko
La struktura de **administraj dividoj de la Ĉina Popola Respubliko** konsistas el tri niveloj de registaro. Historie, ĉi tiuj dividoj havas restitan plejparte la saman ekde la deksepa jarcento (la Dinastio Qing), kaj la ĉefaj diferencoj ekde tiam estas rezulto de Sovet-stila etna politiko, ekzemple, en la formado de la kvin aŭtonomaj regionoj. La unuaniveloj dividoj servas gravan kulturan rolon en Ĉinio, kaj homoj derivas fieron de sia provinca kulturo.

## Niveloj 
## Listo de la unuanivelaj dividoj de Ĉinio 
## Klikebla mapo 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumo (Ĉinio)
* Subdistrikto (Ĉinio)
* Ĉina Popola Respubliko
* Historio de Ĉinio 
* Administra divido

Kategorio:Listoj
!
Delenii

**Delenii** (hungare: **Magyarsáros** madjarŝaroŝ, malnova nomo: *Kissáros*,  germane:**Kleinfarken**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Mediaş. Administre ĝi apartenas al Băgaciu.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 306  loĝantojn (hungaroj, rumanoj) kaj en 1992 1 244 (rumanoj, 66% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1332 kiel ekleziejo. En mezepopko ĝi estis saksa-hungara vilaĝo. En 1451 jam enloĝis ankaŭ rumanoj. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Kis-Küküllő*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Ákos Balázs naivisma artisto.
* Béla Bandi naivisma artisto.
* Dezső Bandi (7-a de oktobro 1919 - 23-a de junio 2005): pentristo, popolkutivinto, artverkisto.
*János Körmöczi (Kissáros, 1762 – Kolozsvár, 14-a de decembro 1836): unitariisma episkopo.
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Mureş
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Shihōin Yoruichi

**ŜIHŌIN Yoruiĉi** estas nigrahaŭta virino, kiu scipovas transformiĝi je kato.

Ŝi trejnis na Ĉad kaj na Orihime

Kategorio:Fikciaj katoj
Kaporo

**Kaporoj** (el la franca vorto *câpre* kaj origine el la greka *kápparis*) estas la marinitaj burĝonoj de la "'Vera kapora arbusto"' (latine *Capparis spinosa*), kiu hejmas en suda Eŭropo, fakte en la tuta mediteranea regiono . Ekde la antikvaj grekaj kaj romiaj tempoj oni uzas ilin kiel gustodona aldonaĵo al manĝaĵoj, sed ankaŭ kiel sanigilo kaj amorigilo.

## Biologio kaj utiligo 
Kaporaj arbustoj kreskas laŭ speco en seka medio, aŭ eĉ en malprofunda mara akvo. La burĝonoj en grando de pizoj kreskas je etaj branĉetoj proksime de la folioj. La delikataj, blanke violaj floroj malfermiĝas nur unufoje dum mallonga tempo inter mateno kaj tagmezo.

La fermitajn burĝonojn oni rikoltas en printempo, krude ili ne manĝeblas. Unue oni lasas ilin dum unu tago, poste marinas ilin en salo, sala akvo, vinagro aŭ oleo. Dum tiu proceso ekestas kapora acido kaj glikozido, kiuj donas al la kaporoj sian spican guston.

Kaporoj por manĝo estu fermitaj, aspektu olivkolore ĝis bluece verde kaj estu laŭeble malgrandaj. Tre bonaj kaporoj venas el Francio, kie oni ordigas ilin laŭ grandeco en la kategoriojn "Nonpareilles" (etaj), "Surfines", "Fines", "Mifines", "Capucines", "Capottes" kaj "Communes" (grandaj). Ankaŭ la Lipariaj insuloj konatas pro bonaj kaporoj, aparte la insulo Salina, kie dum ĉiu junio okazas "kapora festivalo".
eta|200px|Marinitaj kaporoj de la grandeco "Surfines"

## Manĝaĵoj 
En varmaj manĝaĵoj oni aldonu kaporojn nur tute fine, ĉar iuj gusteroj en varmo rapide forflugas. Kaporoj storitaj en salo, kiujn oni preferas en itala kaj iberia kuirarto, unue devas esti lavataj en akvo, por perdi iom da salo. Por ne detrui la guston, oni uzu aldonajn spicojn nur tre singarde kaj laŭeble malmulte.
Konataj manĝaĵoj kun kaporoj estas la itala "Vitello tonnato" kaj la germanaj Königsberger Klopse el la orient-prusa regiono ĉe la balta maro inter nuna Pollando kaj nuna Litovio.
Ankaŭ tapenado el la Provenco ĉefe enhavas olivojn kaj kaporojn.

## Bildoj 

Image:Illustration Capparis spinosa0.jpg
Image:Capparis_zoharyi_4.jpg
Image:Capparis spinosa habito.jpg

Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Aromherboj
Klaŭdo Roux

**Klaŭdo ROUX** [Ru], en Esperanto **Klaŭdo Ruso**, estas franca sciencisto kaj esperantisto. Li naskiĝis en Provenco, Franco, en 1945, kaj iĝis scienca esploristo pri likenoj. Li kunordigis la redaktadon de la scienca parto de la nova PIV, kaj estas prezidanto de Franca Esperanto-Instituto. Li ankaŭ estas ano kaj vicsenatano de AIS San Marino.

La verkaro de Klaŭdo (Claude) Roux pri likenoj estas konsiderata kiel preskaŭ norma. Cl. Roux estas lia botanikista aŭtor-noma mallongigo.

## Biografio 
Klaŭdo ROUX naskiĝis en Oranĝo, Vaŭkluzo, Francio en 1945.
Post la abiturienteco, li komencis altajn studojn pri biologio en la Fakultato pri Sciencoj de Marseille-Saint-Charles, ĝis 1968. Li iĝis licea profesoro pri biologio kaj geologio, inter 1969 kaj 1975.
Poste li trapasis la CNRS konkurson, kaj iĝis esploristo pri likenologio. Inter 1975 kaj 2005, li estis esploristo pri likenologio ĉe CNRS ĉe la Laboratorio pri Botaniko de la Mediteranea Instituto pri Ekologio kaj Paleoekologio, Fakultato pri Sciencoj kaj Teknikoj de Saint-Jérôme en Marsejlo, Francio.

Li geedziĝis, kaj havas filon, kaj nepojn.
Li estas denaska franca parolanto, parolas esperanton, kaj ankaŭ legas la anglan, la germanan, la hispanan, kaj la katalunan.
Li parolas la provencan lingvon.
Li estas prezidanto de la Asocio Franca pri Likenologio (AFL) .

## Aktivaĵoj en la esperanta movado 
Klaŭdo ROUX eklernis esperanton sola, nur per libro, kaj iĝis bona esperantisto. Li trapasis la kapablecon.

Li partoprenis la Esperantan Grupon en Marsejlo ("Centre Culturel d'Eperanto de Marseille") dum pli ol 20 jaroj. Li instruis la lingvon.

Li kunordigis la redaktadon de la scienca parto de la nova PIV (kun Michel Duc Goninaz), kaj estas prezidanto de Franca Esperanto-Instituto. Li ankaŭ estas ano kaj vicsenatano kaj fakarestro de Akademio Internacia de la Sciencoj (AIS), San-Marino.

Klaŭdo Roux estas membro de SAT kaj regule partoprenas la kongresojn. Dum la kongreso de SAT, en Bratislavo, 2004, li faris prelegon titolitan "La natursciencaj terminoj en la Nova PIV".

Li verkis sian ĉefajn librojn esperante por devigi aliajn sciencistojn lerni la lingvon.

## Esperantaj verkoj 
* Kun Clauzade G., Likenoj de okcidenta Eŭropo. Ilustrita determinlibro, 1984, Royan, S.B.C.O. édit., 893 + 2 p.
* Kun Clauzade G. kaj Diederich, P., Nelikeniĝintaj Fungoj Likenloĝaj. Ilustrita determinlibro, 1989, , Soc. linn. Provence édit., Marseille, 142p.
* Studo de la genro Strigula (Lichenes, Strigulaceae) en S-Francio. Graveco de la makrokondioj. (kune kun Bricaud O.) En: Bull. Soc. linn. Provence, 44: 117-134, 1993

## Verkoj en aliaj lingvoj 
Kompleta listo de la verkoj de Klaŭdo Roux estas ĉi tie.

## Rete legeblaj tekstoj 
* La natursciencaj terminoj en la Nova PIV, prelego dum la kongreso de SAT, en Bratislavo, 2004

## Eksteraj ligiloj 
* Informoj ĉe la mediteranea instituto pri ekologio
* Lia retejo pri likenoj

Kategorio:AIS
Kategorio:Francaj botanikistoj
Kategorio:Francaj fungosciencistoj
Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Membroj de SAT
Gheja

**Gheja** [geĵa] (hungare: **Marosgezse** maroŝgeĵe) estas vilaĝo en Rumanio sude de la urbo Luduş al kiu ĝi apartenas administre. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 384 loĝantojn (hungaroj, rumanoj) kaj en 1992 1 439 (rumanoj, 3% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1366. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Alsó-Fehér*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Árpád Buday (17-a de januaro 1879 - Szeged, 7-a de aprilo 1937): arkeologo, historiisto, patro de ksilografisto György Buday.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Mureş

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Ivano Susanin

**Ivano SUSANIN** ( *Ива́н О́сипович Суса́нин*) estas rusa popola heroo kaj martiro pereinta en 1613 dum la Granda Malordo en Rusio por savi la junan caron. Liaj precizaj naska kaj morta datoj ne estas konataj.

Vintre de 1613 polaj invadintoj provis reataki Rusion kaj rekapti Moskvon. La ĵus elektita caro Miĥaelo la 1-a tiam troviĝis en la vilaĝo *Domnino*, Kostroma provinco. Por atingi la vilaĝon en malfavoraj, vintraj kondiĉoj, la pola taĉmento prenis lokan ĉiĉeronon, maljunulon **Ivan Susanin**. Tiu ne volis malkovri la situon de la cara rezidejo kaj direktis la konkerintojn en netraireblan arbaron. Li reale savis la junan caron, sed turmente pereis tie.

## Memoro 
La heroaĵo allogis atenton de multaj rusaj verkistoj, pentristoj kaj muzikistoj. Poeto Kondratij Rilejev gloris ĝin per jenaj rimarkindaj vortoj "... ĉiu Patrolandon amas de juneco kaj animon sian per perfido ne difektos." Komponisto Miĥail Glinka omaĝis al tiuj eventoj sian operon *"Ivano Susanin"*. En 1967 en Kostroma urbo oni starigis la monumenton (skulptisto *Nikita Lavonskij*) respekte al la heroo sur la *Moloĉnaja Gora* (Lakta Monto).

File:Susanindeath.jpg|Susanin kaj polaj konkerintoj
File:Chaliapin F. (Шаляпин Ф. И.) 1900х as Ivan Susanin in Glinka's A Life for the Tsar.jpg|Teodoro Ŝaljapin ludas la rolon de Ivan Susanin
File:1000 Susanin.jpg|figuro de Ivan Susanin sur la monumento "Jarmilo de Rusio" en Velikij Novgorod
File:RR5111-0091R 225-летие Большого театра.gif|la rusia tri-rubla monero "*Ivan Susanin* en Bolŝoj-teatro" (2001)
|monumento en Kostroma

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio kaj ilustraĵoj  
* Libro *"Ivan Susanin: legendoj kaj realeco"* far N. Zontikov , 
* Epilogon de la opero *"Ivan Susanin"* kantas la ĥoro de la moskva Bolŝoj-teatro 

Kategorio:Homoj de la Pola-rusa milito 1609-1618
Kategorio:Kamparanoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Kostroma provinco
Kategorio:Mortintoj en Kostroma provinco
Căcuciu

**Căcuciu** [kəkuĉu] (hungare: **Görgénykakucs** gorgenjkakuĉ) estas vilaĝo en Rumanio orient-sudoriente de Reghin. Administre ĝi apartenas al Beica de Jos.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 388 loĝantojn (rumanoj) kaj en 1992 161 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1441. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Mureş
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Glăjerie

**Glăjerie** [gləĵerije] (hungare: **Görgényüvegcsűr** gorgenjuvegĉur) estas vilaĝo en Rumanio orient-nordoriente de Reghin. Administre ĝi apartenas al Gurghiu.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 254 loĝantojn (hungaroj) kaj en 1992 1 873 (rumanoj, 86% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1697. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Görgényüvegcsűr apartenis al Hungario (*Maros-Torda*).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Mureş
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Jean Giraudoux

**Jean GIRAUDOUX** [ʒɑ̃ ʒiʁodu] (naskita je la 29-a de oktobro 1882 en Bellac, mortinta je la 31-a de januaro 1944 en Parizo) estis verkisto kaj diplomato de la inter-du-milita epoko de la eŭropa 20-a jarcento. Li estis plej fama pro siaj teatraĵoj. Lia stilo estas ege propra kaj "neimitebla", samtempe poezia, sprita, inteligenta, leĝera, profunde emocia, rafinita, humanista, ia formo de tipa franceco; li ankaŭ lerte ludas per anakronismoj, etosmiksado kaj ĉiamaj stilo- kaj nivelo-ŝanĝoj.

Li estis bona kaj simpatianta konanto de germana kulturo.

## Listo de teatraĵoj 
* *Intermezzo*
* ''La guerre de Troie n'aura pas lieu*
* *Amphitryon 38*
* *Ondine*
* *Siegfried*
* *La folle de Chaillot*
* *Electre*

## En Esperanto aperis 
* *La troja milito ne okazos'' tradukita de Georges Cau

Kategorio:Franclingvaj verkistoj
Kategorio:Francaj verkistoj
Gurghiu

**Gurghiu** [gurgiu] ( [gorgenjsentimre], germane: Görgen) estas komunumo en Rumanio oriente de Reghin. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Adrian, Orșova, Glăjerie, Cașva, Comori, Fundoaia, Larga, Orșova-Pădure kaj Păuloaia.

## Situo 
maldekstre|eta|Gurghiu en Mureș
La komunumo Gurghiu konsistas el du "brakoj", kiuj eliras sud-orienten kaj nord-orienten de la vilaĝo Gurghiu kaj sekvas la valojn de la riveroj Gurghiu kaj Glăjărie *(Valea Glăjăriei)*. Inter tiuj du brakoj situas la komunumoj Hodac kaj Ibănești.

La komunuma vojo DJ153C ligas Gurghiu al Reghin, 10 km okcidente, al Ibănești, 6 km oriente, kaj eĉ al Ditrău, 50 km oriente en la najbara distrikto Harghita.

## Loĝantaro 
En 1910 Görgényszentimre havis 1 817 loĝantojn (hungaroj, rumanoj) kaj en 1992 2 062 (rumanoj, 17&nbsp;% da hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1453. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al Maros-Torda. Ĝi estas hungara popolarta centro.

## Historio 
Sur la monto super la komunumo staras la ruinoj de fortikaĵo konstruita dum la Árpád-dinastio. En la 18-a jarcento funkciis en la komunumo papermuelejo kaj porcelanfarejo. En la 17-a jarcento konstruiĝis kastelo, kiun la hungara ŝtato donacis en 1881 al Rudolfo Habsburg, tronheredanto. Li transformigis ĝin en ĉaskastelon. Pli malfrue la kastelo estis la propraĵo de la rumanaj reĝoj. En ĝi hodiaŭ funkcias arbarlernejo kaj ĉasmuzeo.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

== Komunumoj pri *Szentimre* (= Sankta Emeriko) en Hungara reĝlando ==

## Gravaj personoj 
* András Béres (n. 26-a de oktobro 1942): altlerneja instruisto pri filozofio kaj estetiko, instruafera ŝtatsekretario, rektoro de aktoraltlernejo.
* Lili Borbély (8-a de majo 1887 – Görgényszentimre, 9-a de aprilo 1943): kantistino, aktorino
* Teréz Dávid (9-a de aŭgusto 1906 – Bratislavo, 11-a de junio 2002): hungara verkistino, dramverkistino.
* Géza Deutsek-Pásztai (30-a de oktobro 1892 – Cluj, 22-a de marto 1971): rumania hungara juristo, ĵurnalisto.
* Szabolcs Lányi (n. 16-a de februaro 1946): inĝeniero pri kemio, universitata profesoro en Miercurea Ciuc.
* János Técsi (?, ? – Görgényszentimre, ? 1696): reformita eklezia verkisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Solovăstru

**Solovăstru** [solovəstru] (hungare: **Görgényoroszfalu** [gorgenjorosfalu]) estas komunumo en Rumanio oriente de Reghin. En 1910 ĝi havis 1 098 loĝantojn (rumanoj, ciganoj) kaj en 1992 1 540 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1393. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda vármegye*). Administre apartenas al ĝi la vilaĝo Jabenița (Görgénysóakna).

## Gravaj personoj 
* Ion Chioreanu (12-a de januaro 1912 –?): komponisto.
* Virginia Zeani (n. 21-a de oktobro 1925): operkantistino (soprano)..

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma paĝo ĉe ghidulprimarilor.ro
* Enciklopedio de famaj civitanoj 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Solovastru jud Mures.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Jabenița

**Jabenița** [ĵabenica] (hungare: **Görgénysóakna** [gorgenjŝoakna]) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Reghin. En 1910 ĝi havis 1137 loĝantojn (rumanoj) kaj en 1992 1128 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1453. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda vármegye*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Solovăstru.

Jabenița situas ĉe rivero Gurghiu. En ĝia ĉirkaŭaĵo ekzistas naturaj sal-deponejoj; ĝi posedas salakvan banejon.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Hodac

**Hodac** [hodak] (hungare: **Görgényhodák** [gorgenjhodak]) estas komunumo en Rumanio oriente de Reghin. En 1910 ĝi havis 3 151 loĝantojn (rumanoj) kaj en 1992 4 925 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1453. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda vármegye*). Ĝi estas popolarta centro, interalie oni skulptas lignopipojn. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Arșița, Bicașu, Dubiștea de Pădure, Mirigioaia, Toaca kaj Uricea.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Hodac jud Mures.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Nadășa

**Nadășa** [nadəŝa] (hungare: **Görgénynádas** [gorgenjnadaŝ] aŭ *Oláhnádas* [olanadaŝ]) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Reghin. Administre ĝi apartenas al la komunumo Beica de Jos.

## Loĝantaro
En 1910 Görgénynádas havis 481 loĝantojn (rumanoj) kaj en 1992 319 (rumanoj).

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas el 1263. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj homoj
*Sámuel Jakab: geografo

## Vilaĝoj pri *Nádasd* en Hungara Reĝlando 
En la nomo oni rekonas la vorto nád (=kano), pri kiu oni nomis vilaĝojn kaj komunumojn. Pro la tutlanda poŝta servo oni distingis ilin: Abaújnádasd, Árvanádasd, Csallóköznádasd, Egyházasnádas, Szepesnádasd, nun en Slovakio, Fraknónádasd nun en Aŭstrio, Borsodnádasd kaj Tornanádaska en Borsod-Abaúj-Zemplén, Mecseknádasd en Baranya, Nádasdladány en Fejér, Nádasd en Vas (Hungario), Alsónádasd, Felsőnádasd, Görgénynádas, Hadadnádasd, Nádasdia, Nádaspapfalva, Szilágynádasd nun en Rumanio.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Pimpinelo

**Pimpinelo** estas nomo por grupo de herboj el la familio de umbeliferacoj. La rizomoj de iuj specioj estas farmacie uzataj (vidu sube). - PIV -

**Pimpinella anisum* L. - 
**Pimpinella lutea* Desf. -
**Pimpinella major* (L.)  Huds. 
**Pimpinella peregrina* L. 
**Pimpinella saxifraga* L. 
**Pimpinella siifolia* Leresche 
**Pimpinella tragium* Vill.

## Pelargonidino
Pelargonidino estas natura pigmento apartenanta al la familio de la antocianidino, kaj kiel ĉiuj antocianinoj, ĝi estas kontraŭoksidanto, kiu produktas karakterizan oranĝokoloron. Pelargonidino troviĝas en geranio kiel ruĝa pigmento kaj ĝi ankaŭ respondecas pri la ruĝokoloreco de la filodendro, apartenanta al la familio de la arumacoj aŭ aracoj. La floroj oranĝo-koloraj de la *Lysimachia monelli* posedas plej altan koncentriĝon de la pelargonidina pigmento. Ĝi ankaŭ estas la ĉefa konstituanto de la *Phaseolus vulgaris*.
Idecel

**Idicel** [idiĉel] (hungare: **Idecspatak** ideĉpatak) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Reghin. En 1910 ĝi havis 1 713 loĝantojn (rumanoj) kaj en 1992 1 208 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1393. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Maros-Torda vármegye*). Ĝi apartenas al Brâncoveneşti.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Mureş
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Vălenii de Mureș

**Vălenii de Mureș** [vəlenij de mureŝ] (hungare: **Disznajó** [disnajo]), germane: **Gassen**) estas vilaĝo en Rumanio nord-nordoriente de Reghin. Administre ĝi apartenas al la komunumo Brâncovenești.

Vălenii de Mureș situas okcidente de la rivero Mureș, kontraŭe de Aluniș. La vilaĝon trapasas la nacia vojo DN15, samtempe la eŭropa vojo E578.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1450 loĝantojn (hungaroj, rumanoj) kaj en 1992 1341 (rumanoj, 89&nbsp;% da hungaroj).

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas el 1319. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Disznajó apartenis al Hungario (*Maros-Torda*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Renomaj homoj
*Sámuel Kocsis (1911): popolpoeto.
*László Vita (9-a de februaro 1931 – ): ekonomikisto

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Kapitano

La termino **kapitano** povus referi al la jenaj: 

## Armeaj rangoj 
[eta|160 px|[1941]]
* la *ŝipestro* aŭ - alivorte - la plej altranga maristo de la ŝipo, en komerca aŭ sporta ŝiparo
* oficisto, kiu, ĝenerale, rangas inter majoro kaj leŭtenanto, kun eblaj variaĵoj laŭ lando aŭ historio, en terarmeo kaj aerarmeo
* titolo de diversrangaj oficiroj, rangantaj inter admiralo kaj leŭtenanto en mararmeo. Ekzemple, veselkapitano (egalas al mararmea kolonelo), fregatkapitano (egalas al mararmea subkolonelo), korvetkapitano (egalas al mararmea majoro) ktp. En Rusia mararmeo ekzistas rangoj kapitano de 1-a, de 2-a, kaj de 3-a rango.

## Sporto 
* en sporto, la estro de iu teamo, elektita de la estraro de klubo aŭ federacio.

## Aliaj 
* en familieca lingvouzo, la estro de industria aŭ negoca grupo (ekzemple en la vortumo *"la grandaj kapitanoj de financo"* - vidu pri tio ankaŭ la vorton magnato) aŭ iu ajn neformala estro en ĝeneralo.

Kategorio:Maristoj
Kategorio:Soldataj rangoj
László Almásy

**ALMÁSY László** [ALma:ŝi la:slo] (nask.  en Borostyánkő, tiam Hungario, nun en Aŭstrio kiel Bernstein im Burgenland – mortis la , en Salzburg, Aŭstrio) estis hungara Afriko-(Saharo-)esploristo, skolto. Li naskiĝis en ĉefnobla familio, lia patro estis la Azio-esploristo György Almásy [ALma:ŝi]. László Almásy – kiel duanaskita – heredis nur nomon ne posedaĵon. Li studis en Londono, dum la unua mondmilito li ekservis kiel husar-oficiro kaj finservis kiel piloto. eta|Lia skulpto en ĝardeno de la Hungara Geografia MuzeoPost la mondmilito, li laboris ĉe la aŭstra Steyr-aŭtoprodukta firmao. En 1926 li ekprovis novan aŭtotipon en Egipto, kiam li stir-veturis de Aleksandrio preter la Nilo pli ol 2700 km sur senvojaj areoj. En 1929 li ekveturis de Mombasa tra Tanganjiko, Ugando, Sudano al Libio. En 1930, li organizis kamelan ekspedicion al Sudano kaj Etiopio. En 1932 li jam ekprovis esplorojn per aviadilo, per egipta apogo. Ekde 1932, li komencis esplori la legendan orient-saharan Zarzura-oazon ĉe Gilf el Kebir, kiun li trovis per aviadilo ĉe la limregiono egipta–libia.

En 1933, li veturis kun brita oficiro H. W. Pfenderel kaj hungara mapisto László Kádár – pli poste geografia universitata instruisto – per aŭtomobila ekspedicio la ĉirkaŭon de Gilf el Kebir, dum ili malkovris multajn prahistoriajn murpentraĵojn en la kavernoj de Zarzura-oazo. Tiujn li ekzamenis denove pli detale en 1934 kun la germana Leo Frobenius, dum la itala zoologo Caporiacco publikos la malkovraĵojn kiel siajn.

Almásy estis ekde 1941 fak-konsilisto de la Rommel-a afrika armeo. Pro tio oni komencis kontraŭ li proceson en 1945, en Budapeŝto, sed la popola juĝistaro ne trovis lin kulpa. Sur la muro de la fortikaĵo de Bernstein troviĝas tabuleto kun la nomo Abu Ramla (Patro de la Sablo).

## La Angla Paciento 
Oni prenis la personecon de Almásy por la filma ĉefrolanto de *La Angla Paciento*. La filmo prezentas erojn el lia vivo en kadro de amhistorio.

## Liaj gravaj verkoj 
* *Autóval Szudánba* (1928) (Per aŭtomobilo al Sudano)
* *Az ismeretlen Szahara* (1935) (La nekonata Saharo)
* *Levegõben, homokon* (1937) (En aero, sur sablo)
* *Rommel seregével Libyában* (1943) (En Libio, kun armeo de Rommel)

## Diversaj 
* Li helpis estiĝon de la egipta aviadila sporto
* Restis pri la vera Almási mutfilmo el 1929
* Li sciigis pri madjaraboj.

Kategorio:Hungaraj esploristoj
Kategorio:Hungaraj pilotoj
Kategorio:Hungaraj skoltoj
Mureș

**Mureș** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

* **Mureș** estas distrikto en Rumanio.
* **Mureș** estas rivero en Baseno de Transilvanio.
Gastono de Francio

eta|dekstra|200px|Gaston de Francio
**Gaston Jean Baptiste de Francio** (franclingve *Gaston de France*), grafo de Orléans, kelkfoje alinomita **Gaston de Orléans** (naskiĝis en 1608 en Fontainebleau - mortis en 1660 en Blois) estis franca princo el la burbona branĉo de la Kapetidoj.

Li estis la tria filo de la franca reĝo Henriko la 4-a kaj de Maria de Mediĉo, kaj la pli juna frato de la estonta Ludoviko la 13-a. Gaston unue ricevis la titolon de duko de Anĵuo. Sekve, li fariĝis grafo de Eu, grafo de Blois, duko de Orléans kaj duko de Chartres (1626).

Gaston estis klera, sagaca sed ankaŭ malpersistema kaj mallaborema. Dum sia tuta vivo li manovris en la reĝa kortego, unue kontraŭ la kardinalo Richelieu, sekve kontraŭ la kardinalo Mazarin. Liaj konspiroj, tamen, ĉiam malsukcesis, precipe pro manko de politika volo. Gaston plejofte denuncis siajn kunkulpulojn kaj kaŭzis iliajn ekzekutojn.

Je la fino de sia vivo, Gaston ankaŭ partoprenis la Frondon : tial Mazarin ekziligis lin al lia kastelo de Blois en 1652, kie li mortis en 1660.

Kategorio:Francaj grafoj
Kategorio:Francaj dukoj
Kategorio:Burbonoj
Bad König

**Bad König** estas banloka urbo en centra Germanio. Ĝi situas en la distrikto Odenwald, kiu havas sian nomon de la mezalta montaro Odenvaldo, en la federacia lando Hesio. Fine de la jaro  la komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La urbo disponas pri terma banejo kaj vasta kuracurba parko. La kunvenejo *Kurhaus* gastigas koncertojn kaj kongresojn, en subĉiela teatrejo somere sursceniĝas pliaj kulturaj eventoj. Apud la historia urba kastelo troviĝas interalie modesta memorejo pri la polusa esploristo *Carl Weyprecht*, kiu naskiĝis en la urbeto kaj laboris precipe en Vieno.

## Divido 
Al la urba teritorio krom la kerna urbo apartenas la partoj
* Zell,
* Momart,
* Etzen-Gesäß,
* Fürstengrund,
* Kimbach,
* Nieder-Kinzig kaj
* Ober-Kinzig kun la vilaĝeto Gumpersberg.

150px|maldekstra|eta|vojmontrilo al la partnera urbo Argentat

## Partnera urbo 
Bad König havas partnerajn rilatojn kun la urbo
20px Argentat sur Dordogne en Francio.

## Rilatoj al Esperanto 
Dum 2005 la Germana Esperanto-Kongreso okazis en la urbo. La esperantisto Andreas Emmerich, gvidanto de la distrikta Esperanto-klubo kaj de 2001 ĝis 2007 prezidanto de Germana Esperanto-Asocio (GEA), poste vicprezidanto, loĝas en la komunumo Brombachtal en distanco de nur 6 kilometroj sudokcidente, kaj inter la jaroj 2002 kaj 2007 la esperantistoj Thomas Pusch kaj Remi Rudaitytė loĝis en Höchst im Odenwald en distanco de nur 8 kilometroj norde - tie cetere en 1992/1993 okazis la 9-a Internacia Festivalo.

Dosiero:Bad Koenig Altes Schloss.jpg|la urba kastelo
Dosiero:Bad König kastelo 1.jpg|jen aliaparte
Dosiero:Bad König Carl Weyprecht.jpg|memorejo pri C. Weyprecht
Dosiero:Bad König gastejo Hirsch.jpg|historia gastejo

## Eksteraj ligiloj 
* paĝo de la urbo ()
* paĝo de la Esperanto-Klubo Odenwald, arkivigita en januaro 2014 ()

Kategorio:Distrikto Odenwald
Kategorio:Urboj de Hesio
Jakob Kaiser

**Jakob KAISER**  (naskita la  en Hammelburg, mortinta la  en Berlin) estis germana politikisto, unue ano de la Centra Partio, poste de CDU.

Kaiser, laŭprofesie librobindisto, estis ano de la Centra Partio kaj estro de kristana sindikato; li estis konsiderata la plej elstara inter tiu ĉi. De majo ĝis novembro 1933 li anis en la Regna Parlamento, *Reichstag*, kiel deputito de la Centra Partio. Samjare li estis membro de la sindikata iniciatgrupo *Führerkreis der Vereinigten Gewerkschaften* (= gvidula rondo de unuiĝintaj sindikatoj), kiu strebis kunigi la sindikatojn al unueca sindikato en batalo kontraŭ la nazioj.

En 1934 li aniĝis al la rezista movado kaj kunlaboris kun Wilhelm Leuschner kaj Max Habermann. En 1938 li estis arestita de Gestapo pro la suspekto de ŝtatperfido kaj pasigis plurajn monatojn en malliberejo. De 1941 li daŭrigis sian rezistan agadon kune kun Carl Friedrich Goerdeler (eksa urbestro de Lepsiko) kaj gviduloj de la armea opozicio. Post la atenco de la 20-a de julio 1944 li sukcesis eviti arestadon per fuĝo. Li estis la ununura ano de la kerna rondo de sindikata rezisto en Berlino, kiu postvivis la militon.

Post la Dua mondmilito Kaiser, Andreas Hermes kaj Josef Ersing fondis kristanan partion, CDU, en la Sovetie Okupata Zono de Germanio. Li sensukcese batalis kontraŭ submeto de tiu partio al la socialisma reĝimo (kiel t.&nbsp;n. bloka partio).

Je la 5-a kaj 6-a de februaro 1947 Kaiser aranĝis CDU-konferencon en Ahlen (Nordrejn-Vestfalio, do okcidenta Germanio), kiu decidis partian programon, kiu enhavis ankaŭ kelkajn maldekstrulajn erojn. Tiuj ĉi tre ĉagrenis la tiaman okcidentan partiestron Konrad Adenauer. En decembro 1947 la sovetia armea administracio eksigis Kaiser kaj Ernst Lemmer kiel zonajn estrojn de CDU. Ambaŭ transloĝiĝis al okcidenta Berlino, kie Kaiser ĝis 1949 estis magistratano.

eta|120px|Honora tombo de Jakob Kaiser
Agante en la okcident-germana CDU Kaiser ne subtenis la politikon de Konrad Adenauer, kiu favoris senkondiĉan submetiĝon al Usono, sed pledis por ekster-bloka Germanio, kiu estu ponto inter oriento kaj okcidento. Kiel ano de kristana socialismo li kredis, ke la katolika etiko estu bazo de nova ŝtata ordo. Li pledis ŝtatigon de la entreprenoj de peza industrio, sed ne trovis kunbatalantojn en sia partio.

De 1949 ĝis 1957 Kaiser estis membro de la nova federaci-germana parlamento, *Bundestag*, kaj ankaŭ ano de la registaro, kiel ministro pri tut-germaniaj aferoj. De 1950 ĝis 1958 li estis federacia vicprezidanto de CDU.

En 1961 Kaiser mortis post longa malsano. Li ripozas en honora tombo en la Arbara Tombejo en Berlin-Zehlendorf.

Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Germanaj ministroj
Kategorio:Politika rezisto
Figuroj

**Figuroj** -aŭ pli bone dirite- stilaj figuroj aŭ literaturaj figuroj estas lingvaj rimedoj per kiuj la parolanto aŭ verkisto povas **nuancigi aŭ reliefigi** specialan econ de la diraĵo. Tio povas okazi en la plej simpla ĉiutaga konversacio aŭ en la plej kompleksa aŭ baroka verko. La baza eco de tiu rimedo konsistas en la fakto, ke anstataŭ diri aĵon rekte kaj simple laŭ la normalaj parol- kaj lingvomanieroj oni uzas alian vojon, ofte nekutima kaj laŭvole pensata de la parolanto.

Ili estas de tri tipoj:

* Vortfiguroj, tio estas komparo, metaforo, epiteto, perifrazo, ironio, ktp.
* Parolfiguroj, tio estas ripeto, paralelismo, antitezo, elipso, ktp.
* Sonfiguroj, tio estas aliteracio, rimo, agordo, ktp.

Kategorio:Figuroj
Vortfiguro

**Vortfiguro** aŭ **tropo** estas literatura rimedo (uzata ankaŭ en normala parolado), kiu konsistas en tio, ke oni diras ne ĝuste tion, kion oni celas, sed la leganto aŭ aŭskultanto povas senprobleme kompreni la intencitan sencon. En tiaj kazoj ĉiam ekzistas **reala nocio** (tio, pri kio oni vere parolas) kaj **figura nocio** (tio, pri kio oni vere ne parolas, sed kion oni mencias, celante specialan esprimnuancon). La rilato inter tiuj du nocioj diversigas la tropojn kaj gradigas ilin.

## Vortofiguroj
Unu el la plej konataj tipoj estas **komparo**, kiu konsistas en tio, ke oni aldonas al vorto aŭ esprimo alian, kun kiu oni ĝin komparas, ekzemple, “Viaj dentoj estas kiel perloj”. Facile oni povas vidi, ke ekzistas speciala rilato kaj simileco inter dentoj (pri kio oni parolas) kaj perloj (uzataj por reliefigi mencion de dentoj). Ankaŭ videblas, ke por tiu tipo de tropo nepras uzi vortojn kiel “kiel”, “kia”, “kvazaŭ”, “simila al” aŭ simile.

Plej konataj tipoj de vortfiguroj estas:
* Antifrazo
* Antonomazio
* Epiteto
* Ironio
* Komparo
* Metaforo
* Metonimio
* Paronomazio
* Perifrazo
* Personigo
* Sinekdoĥo
* Sinonimo

## Noto kaj referenco 
Ne konfuzu la tri figurojn: parolfiguro, stilfiguro kaj vortfiguro; la unua koncernas la sonojn kaj voĉ-altecon, la dua koncernas analogion aŭ anstataŭon de vorto en frazo, dum la tria koncernas alian signifon de vorto.

## Aliaj vortofiguroj
* Anakoluto
* Antifrazo
* Enalago
* Katakrezo
* Retoriko

Kategorio:Literaturo
Kategorio:Stilfiguroj
Kategorio:Parolfiguroj
Kategorio:Semantiko