open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tipaj apusoj

**Tipaj apusoj** aŭ birdoj de la tribo aŭ subfamilio ***Apodini*** estas tipo de birdoj de  la familio de apusedoj. Ili similas multe laŭ aspekto kaj estas konfuzitaj kun la hirundoj, pro ĝenerala aspekto, koloro kaj flugmaniero, sed ili entute ne estas rilataj al tiuj (*vidu ankaŭ* konverĝa evoluo). Tiu subfamilio en havas la pli tipan genron nome **Apus** kaj aliajn kvar genrojn. Ĉiuj havas mallongajn krurojn kiuj malpermesas surteriĝi kaj poste ekflgui kaj nur pendigi sin al vertikalaj truoj aŭ surfacoj, kie nestumas.

## Specioj kaj genroj
* Genro *Aeronautes*
** Blankagorĝa apuso, *Aeronautes saxatalis*
** Montapuso, *Aeronautes montivagus*
** Anda apuso, *Aeronautes andecolus*
* Genro *Tachornis*
** Antila palmapuso, *Tachornis phoenicobia*
** Nana palmapuso, *Tachornis furcata*
** Forkovosta palmapuso, *Tachornis squamata*
* Genro *Panyptila*
** Malgranda palmapuso, *Panyptila cayennensis*
** Granda palmapuso, *Panyptila sanctihieronymi*
* Genro *Cypsiurus* (palmapusoj)
** Azia palmapuso, *Cypsiurus balasiensis*
** Afrika palmapuso, *Cypsiurus parvus*
** Madagaskara palmapuso, *Cypsiurus gracilis*
* Genro *Tachymarptis*
** Makula apuso, *Tachymarptis aequatorialis*
** Alpa apuso, *Tachymarptis melba*
* Genro *Apus*
** Aleksandrapuso, *Apus alexandri*
** Ordinara apuso, *Apus apus*
** Unukolora apuso, *Apus unicolor*
** Nianzapuso, *Apus niansae*
** Pala apuso, *Apus pallidus*
** Afrika apuso, *Apus barbatus*
** Somalia apuso, *Apus berliozi*
** Sudafrika apuso, *Apus bradfieldi*
** Madagaskara apuso, *Apus balstoni*
** Pacifika apuso, *Apus pacificus*
** Malhelpuga apuso, *Apus acuticauda*
** Blankpuga apuso, *Apus affinis*
** Nepala apuso, *Apus nipalensis*
** Horusapuso, *Apus horus*
** Kafra apuso, *Apus caffer*
** Batesapuso aŭ Kameruna apodo, *Apus batesi*

Kategorio:Apusedoj
Anarki-primitivismo

**Anarki-primitivismo** estas speco de ekologia anarkiismo, kiu kritikas la originojn kaj progresadon de civilizo. Laŭ anarki-primitivismo, la ŝanĝo de ĉasist-kolektista al agrikultura socio iniciatis socian klasmalsamecon, trudon, kaj fremdiĝo. Anarki-primitivistoj porpledas reiron al necivilizaciaj vivmanieroj per malindustriiĝo, abolicio de labordivizio aŭ fakeco, kaj forigo de teknologio. Estas aliaj neanarkiismaj formoj de primitivismo, kaj ne ĉiuj primitivistoj konsideras la saman fenomenon la fonto de moderna, civilizaciaj problemoj.
eta|dekstra|Nigra-verda flago de anarki-primitivismo (ĉi tiu flago estas uzata de verdaj anarkiistoj)

Multaj tradiciaj anarkiistoj malakceptas la primitivisman kritikon kontraŭ civilizo kaj multaj eĉ neas la anarkiismecon de anarki-primitivismo, dum iuj, kiel Wolfi Landstreicher, subtenas la kritikon, sed ne sinidentigas anarki-primitivistoj. Anarki-primitivistoj estas ofte distingataj per sia fokusiĝo pri la celo de atingi sovaĝan staton per "resovaĝigo."

John Zerzan (naskiĝinta en 1943) estas usona anarkiisto kaj primitivisma filozofo kaj aŭtoro. Liaj verkoj kritikas agrikulturan civilizon kiel nepre subprema, kaj defendas konstruon de la vivmanierojn de ĉasistoj-kolektistoj kiel inspiron por kio libera socio aspektu. Kelkaj temoj el liaj kritikoj inkludas aldomigon, lingvon, simbolan pensaron (kiaj matematiko kaj arto) kaj la koncepton de tempo.

Kategorio:Anarkiismaj pensoskoloj
Pintvosta apuso

La **Pintvosta apuso**, **Blankgorĝa pinglovostulo**, aŭ **Blankgorĝa hirundapuso** (*Hirundapus caudacutus*), estas granda apuso. Ĝi estas la plej rapida birdo de ties speco, per forta flugilfrapo, kapabla flugi je 170 km/h, pli rapide ol aliaj apusoj.

eta|maldekstre|230ra|
Tiuj birdoj havas tre mallongajn krurojn, kiujn ili uzas nur por alkroĉi sin al vertikalaj surfacoj. Ili konstruas siajn nestojn en rokofendoj de klifoj aŭ arbotruoj. Ili neniam surteriĝas volonte surgrunden (ĉar ili ne povus poste ekflugi) kaj pasigas plej parton de siaj vivoj en aero dumfluge, manĝante insektojn kiujn ili prenas per siaj bekoj (etaj sed grande malfermeblaj).

Tiuj apusoj reproduktiĝas en rokaj montetoj de centra Azio kaj suda Siberio. Tiu specio estas migranta, kaj vintras sude en Aŭstralio. Ĝi estas rara vaganto en okcidenta Eŭropo, sed ĝi estis vidata tiom okcidente kiom ĉe Norvegio, Svedio kaj Britio.

La Pintvosta apuso aŭ Blankgorĝa hirundapuso estas granda birdo, simila laŭ grando al la Alpa apuso, sed diferenca, pli diketa. Ĝi estas nigra escepte pro la blanka gorĝo, kio nomigas la specion, blanka subvosto, kiu etendiĝas al la flankoj, kaj iom pli palbruna dorso.

La Pintvosta apuso ene de la genro *Hirundapus* ricevas tiun nomon pro la pinta fino de la vosto, kiu ne estas forkoforma kiel en la tipaj apusoj de la genro *Apus*.

## Referencoj 
*  Ne minacata

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Kategorio:Birdoj de Azio
Pelagio la 2-a

**Pelagio la 2-a**, latine ***Pelagius***, naskiĝis ĉ. 520 en Romo kaj mortis la 7-an de februaro 590 en la sama urbo. Li iĝis papo la 28-an de novembro 579 ĝis li mortis. En tiu ofico antaŭis lin Benedikto la 1-a kaj sekvis Gregorio la 1-a. La patro de Pelagio estis gota, dum sieĝo de Romo de la Longobardoj, Pelagio iĝis papo, kaj nur post kvar monatoj, konsekrita.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 6-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en 590
Pelagio la 1-a

**Pelagio la 1-a**, latine ***Pelagius*** (naskiĝis nekonatan daton en Romo kaj mortis la 3-an de marto 561) estis papo de 556 ĝis sia morto. En jaro 536 Pelagio estis kunulo de papo Agapeto la 1-a en sia vojaĝo al Konstantinopolo kaj tie iĝis reprezentanto de papo Vigilio apud la konstantinopola kortego. Pelagio estis papigita de imperiestro Justiniano la 1-a. Kiam la papo Vigilio estis alvokita al Konstantinopolo de la imperiestro, Pelagio restis kiel reprezentanto de la Papo en Romo, dum tiu tempo, li bezonis defendi la urbon kontraŭ la gota ĉefo Totilo, kiu sieĝis Romon. Poste, Totilo sendis Pelagion al Konstantinopolo por trakti la pacon kun Justiniano, sed la imperiestro preferis sendi sian generalon Bazilio kontraŭ la malamikoj.

Dum la dua koncilio de Konstantinopolo, Pelagio gvidis skismon kontraŭ la papo Vigilio, kaj disigis la diocezojn de Milano kaj Raveno el la eklezio. Tiu skismo daŭris ĝis 651. Kiam la papo Vigilio mortis, Justiniano kaj Pelagio akordigis kaj la imperiestro nomis lin papo; pro tio, granda parto de la okcidenta pastraro ne agnoskis lin kiel papon.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Esperanto Filmoj

**Esperanto Filmoj** estas usona filmkompanio kreita en 2005, kiu produktas kaj distribuas filmojn. Ĝin posedas Alfonso Cuarón. Ĝia partnera firmao estas Producciones Anhelo, posedata de Cuarón kaj de Jorge Vergara, meksika negocisto. La plej konataj filmoj de la studio estas *El laberinto del fauno* (La labirinto de la faŭno, 2006) kaj Gravity (Gravito, 2013), kiu lasta gajnis sep Oskar-premiojn.

La nomon elpensis Guillermo del Toro, kiu nomas filmarton "la nova Esperanto". Alfonso Cuarón publike montris sian subtenon por kaj sian fasciniĝon pri la konstruita internacia lingvo.

## Produktoj
* *Duck Season* (2004)
* *Chronicles* (2004)
* *The Assassination of Richard Nixon* (2004)
* *El laberinto del fauno* (2006)
* *Year of the Nail*  (2007)
* *The Possibility of Hope* (2007)
* *The Shock Doctrine* (2007)
* *Rudo y Cursi* (2008)
* *Gravito* (2013)
* *Believe* (2014, kunproduktita kun Bad Robot Productions kaj Warner Bros. Television)
* *Roma* (2018, kunproduktita kun Participant Media kaj Netflix)
* *The Witches* (2020, kunproduktita kun Necropia Entertainment kaj Warner Bros. Pictures)
* *Raymond & Ray* (2022, kunproduktita kun Apple Studios)
* *El Muerto* (2024, kunproduktita kun Marvel Entertainment, A2 Productions, Matt Tolmach Productions kaj Columbia Pictures)
* *Disclaimer* (TBD, kunproduktita kun Apple kaj Anonymous Content)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Intervjuo kun  Alfonso Cuarón

Kategorio:Usona kino
Rottnest

eta|dekstra|200ra|La baseno de la insulo Rottnest.
**Rottnest** estas **insulo** apud la marbordo de Okcidenta Aŭstralio. Ĝi estas grava feria celloko. La aborigena nungaraj homoj nomas ĝin Wadjemup (*ŭaĝemap*), 'loko trans la maro'. La nomon 'Rottnest' devenis el Rottenest, nederlande 'rata nesto'. Tiel nomis la insulon la nederlanda ŝipara kapitano Willem de Vlamingh, je 29 Decembro 1696, kiam li tie observis specimenojn de besto, kiun li priskribis kiel grandan raton.  La besto fakte estis indiĝena marsupiulo, la kvokao, kiu eĉ nun troviĝas sur la insulo.

## Notoj 
Kategorio:Insuloj en Aŭstralio
Kategorio:Okcidenta Aŭstralio
Maldekstra anarkiismo

**Maldekstra anarkiismo** inkluzivas ĉiun anarkiisman formon, kiun oni konsideras politike maldekstra. Ĝi ĝenerale porpledas estontan socion, en kiu posedaĵo ne ekzistas kaj estas anstataŭigita de reciprokismo kaj nehierarĥia socio. Maldekstra anarkiismo tiel malsamas de anarki-kapitalismo aŭ "dekstra" anarkiismo.

Formoj de maldekstra anarkiismo inkluzivas libertarianisman socialismon, maldekstran libertarianismon, kaj socian anarkiismon ĝenerale.

Ulrike Heider, kiu pretendas esti sindikatisto en *Anarkiismo: Maldekstra, Dekstra, kaj Verda*, kategoriigas anarkiismon en tri formoj: maldekstra, dekstra, kaj verda. Maldekstraj anarkiistoj multe agadis en alimondismaj manifestacioj, kiel en Seatlo en 1999 kontraŭ la Monda Organizaĵo pri Komerco.

Kategorio:Anarkiismaj pensoskoloj
Lingvaj Rajtoj - Simpozio okaze de 100-jariĝo de UEA kaj 60-jariĝo de la Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj

eta|600px|center|Simbolo de la Simpozio pri Lingvaj Rajtoj
La 24-an de Aprilo 2008 okazis en la sidejo de la Unuiĝintaj Nacioj simpozio pri Lingvaj Rajtoj okaze de la 100-jariĝo de Universala Esperanto-Asocio kaj la 60-jariĝo de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj.
eta|300px|dekstra|Grupfoto de la prelegantoj

## Organizado 
Organizis la simpozion Universala Esperanto-Asocio, laŭ iniciato de la tiama vicprezidanto Ranieri Clerici, kunlabore kun Renato Corsetti, Charmian Common kaj Cesco Reale, kun subteno de Svisa Esperanto-Societo, kies sekretario Stefano Keller gvidis la lokan organizokomitaton. Prezidis la simpozion Probal Dasgupta prezidanto de UEA; Renate Bloem, reprezentantino de la NRO CONGO; kaj Ricardo Espinosa, respondeculoj pri NROj, Buroo de Ĝenerala Direktoro, Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj en Ĝenevo kaj reprezentanto de la Stabo de la Altranga Komisiito pri Homaj Rajtoj.

## Prelegantoj 
* S-ro Ricardo Espinosa, Respondeculo pri rilatoj kun NRO-j, Buroo de la Ĝenerala Direktoro, Oficejo de Unuiĝintaj Nacioj en Ĝenevo (UNOG): bonvenigo kaj enkonduko
* S-ino Anna Biondi, unua vicprezidantino de CONGO transdonis la salutmesaĝon de s-ro Liberato Bautista, prezidanto de CONGO
* Profesoro Probal Dasgupta enkondukis pri Substancaj Lingvaj Rajtoj
* Magistro Dietrich Michael Weidmann salutis nome de Svisa Esperanto-Societo
* Profesorino Tove Skutnabb-Kangas: Lingvo, edukado kaj (malrespekto) de la homaj rajtoj (ĉefprelego de la simpozio)
* Profesoro François Grin: La interkompreno kiel strategio por la lingva justeco
* S-ro John Mateo Lopez, reprezentanto de indiĝenaj popoloj de Kolombio
* Ambasadoro S-ro Ronaldo Barnes de la Koalicio de Indiĝenaj Popoloj kaj Nacioj, Alasko
* S-ro Michele Gazzola: Universitata Instruado, politikaj aspektoj de la internaciigo
* S-ino Flor Rayen Calfunao Paillalef: reprezentantino de la mapuĉa popolo

## Priskribo 
La simpozio komenciĝis vespere la 23-an de aprilo per renkontiĝo kaj vespermanĝo en la restoracio La Nassa proksime de la ĉefstacidomo Cornavin en Ĝenevo. La simpozion partoprenis 80 reprezentantoj de diversaj neregistaraj organizaĵoj, UEA kaj Svisa Esperanto-Societo. Okazis vigla debato kaj evidentiĝis, ke nuntempe en la mondo okazas vasta lingva genocido, nome ke ĉiun duan semajnon sur nia terglobo malaperas lingvo. Samtempe oni konstatas, ke la lingvaj rajtoj de lingvaj malplimultoj mondvaste estas draste malobservataj, temas unuflanke pri la rajtoj de la indiĝenaj minoritatoj sed aliflanke ankaŭ de migrantoj vivante en komunumo de domina lingvo. Precipe grava problemo estas, ke multnombraj infanoj ne havas eblon ricevi bazan edukadon en sia denaska lingvo kaj pro tio ne havas egalan ŝancon en sia individua disvolviĝo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Retejo de la Simpozio

Kategorio:UEA
Kategorio:Homaj rajtoj
Anna Tamás

**TAMÁS Anna** (tamaŝ) *Kelemen* estas rumanuja hungara tekstilartistino. Ŝi naskiĝis en Târgu Mureş la 14-an de julio 1945.

## Biografio
Anna Tamás inter 1964-70 studis en Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. Inter 1974-87 ŝi estis scenejdekoraciistino de la Nacia Teatro Târgu Mureș Trupo Tompa Miklós. Ekde 1987 ŝi vivas en Novjorko. Krom grandmezuraj haut lisse teknikaj tapetoj ŝi faras ankaŭ tekstil-spacplastikon.

## Fonto
*Artportalo.hu 
*BANNER Z.: Erdélyi magyar művészet a XX. században, Budapest, 1990.
Tibor Cs. Erdős

**CS. ERDŐS Tibor** (ĉ. erdOEŝ) rumanuja hungara pentristo, grafikisto naskita en Berettyóújfalu la 27-an de februaro 1914 kaj mortinta en Kluĵo la 12-an de februaro 2015. Li estas la patro de Zsigmond Erdős.

## Biografio 
Tibor Cs. Erdős studis inter 1940-45 en la belarta artlernejo en Budapeŝto, kie liaj mastroj estis István Szőnyi, Lajos Varga Nándor. Inter 1959-74 li estis la scenejdekoraciisto de la Kolozsvári Állami Magyar Színház.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1970: Kolozsvár;
* 1971: Magyar Nemzeti Galéria, Hódmezõvásárhely;
* 1972: Martonvásár
* 1974: Oradea

## Publikplacaj kreaĵoj 
* 1970: Csempefal a dési üzletház homlokzatán.

## Fonto 
* Artportal.hu 

## Eksteraj ligiloj 
* [Filmoj pri Sándor Plugor(https://eo.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1ndor_Plugor) kaj Tibor Cs. Erdős]
* Honoro 
* Tibor Cs. Erdős estas 100-jara

Cs. Erdős T
Kategorio:Hungaraj centjaruloj
Unuiĝinta Sillo

**Unuiĝinta Sillo** estas nomo ofte uzata por korea reĝlando Sillo en la jaroj 668 - 935. Sillo (57 a.K. – 935 p.K.) estas unu el la Tri Antikvaj Regnoj de Koreio, la plej suda, ĝi enspacis parton de la nuntempa Sud-Koreio. Sillo finfine venkis la aliajn du regnojn, Baekje en 660 kaj Goguryeo en 668. Poste, ĝi iufoje estas nomata "Unuiĝinta Sillo" kiu ampleksis plejparton de la korea duoninsulo.

Sillo, Unuiĝinta
Kategorio:Historio de Koreio
Sillo, Unuiĝinta
Kategorio:668
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 7-a jarcento
Kategorio:935
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 930-939
Bodza

eta|300px|Sonorilstablo de Bodza
eta|300px|Vilaĝdomo de Bodza
**Bodza,** hungare **Bogya** estas malgranda vilaĝo en Slovakio en regiono Nitra, en distrikto Komárno.

* Areo: 6 km2
* Loĝantaro: 360
* Alto super marnivelo: 109 m
* Poŝtkodo: 946 16
* Telefonprefikso: 0 35

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Komárno-Bratislavo. La plej proksimaj urboj estas Veľký Meder 6, Komárno 26 km-ojn for. La distrikto troviĝas inter Danubobranĉoj.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj avaroj kaj slavoj vivis tie. Dum la historio estis 2 vilaĝoj: *Várbogya* (=fortikaĵa-Bogya) kaj *Nemesbogya* (=nobela-Bogya). La unua mencio pri Várbogya devenis el 1268, tiam apartenis al fortikaĵo de Komárom. Nemesbogya estis unue menciita en 1387 en formo *"Villa nobilium de Bogya"*. Ili kuniĝis en la 18-a jarcento. Okazis incendio en 1895.

En 1910 loĝis en la vilaĝo 767 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Komárom (reĝa departemento), al distrikto Csallóköz, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. Okazis inundo en 1965, dum la rekonstruo ĉeĥaj urboj Vyškov kaj Žďár nad Sázavou helpis. En 2001 loĝis tie 364 da homoj (338 hungaroj kaj 26 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* sonorilstablo uzata de katolikoj kaj kalvinanoj
* vilaĝodomo de 1913
* muzeeto
* nobeldomo de Kálnoki

Kategorio:Municipoj en distrikto Komárno
Marcelová

eta|dekstra|300px|Kalvinana preĝejo de Marcelová
eta|dekstra|300px|Kulturdomo de Marcelová
eta|dekstra|300px|Katolika preĝejo kaj skulptaĵo de Sankta Floriano de Marcelová
eta|dekstra|300px|Skulptaĵo pri deportitoj de Marcelová
**Marcelová,** hungare **Marcelháza** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Nitra, en distrikto Komárno. La vilaĝnomo inter 1942-1948 estis **Marcelkeszi**.

## Bazaj informoj 
* Areo: 36 km2
* Loĝantaro: 3820
* Alto super marnivelo: 112 m
* poŝtkodo: 946 32
* telefonprefikso: 00421 (0) 35

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Žitava, laŭ flankovojoj. Komárno troviĝas 15 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata jam dum la neolitiko kaj bronzepoko. La hungaroj okupis la regionon en 895.

### Nagykeszi 
La unua skriba mencio devenis el 1353 en formo *Nagkezeu* (=Granda Keszi). Baldaŭe ĝi iĝis *Marcelháza*.

### Kurtakeszi 
La unua skriba mencio devenis el 1256 en formo *Questeu, alias Kezu*, laŭvorte Mallonga Keszi. En 1576 la vilaĝo havis la nomon **Zsitvakeszi**. La slovaka nomo estis **Krátke Kesy**.

La turkoj faris senhoma ambaŭ vilaĝojn. Okazis tertremoj en 1731 kaj 1770. En 1910 loĝis tie plejparte hungaroj. Vilaĝo **Marcelkeszi** naskiĝis en 1942 el **Marcelháza** kaj **Kurtakeszi**. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Komárom (reĝa departemento), al distrikto de Udvard, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito parto de la hungaroj estis deportitaj, la restaĵo iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. Dum la socialismo kolĥozo formiĝis, kiu produktis legomojn. Nuntempe ciganoj alvenas grandnombre. Ili estis en 2007 420. En 2001 loĝis tie 3822 da homoj (3381 hungaroj kaj 377 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika gotika preĝejo omaĝe al Johano Baptisto en vilaĝparto Kurtakeszi, rekonstruita en 1901 kaj en 1986
* kalvinana preĝejo de 1787, turo aldoniĝis en 1833
* preĝdomo de baptistoj el la frua socialismo
* kruco de familio Baranyai el la 19-a jarcento
* baroka skulptaĵo pri Dipatrino kaj Sankta Anna de 1764
* skulptaĵo pri Davido Baróti Szabó
* parko el la 19-a jarcento
* kulturdomo 1962, trakonstruita en 1977 kaj 2001

## Ĝemelkomunumoj 
*  Szepetnek, Hungario
*  Badacsonytomaj, Hungario

Image:Marcelová2.JPG|Vilaĝdomo de Marcelová
Image:Marcelová1.JPG|Skulptaĵo de Davido Baróti Szabó
Image:Kurtakeszi.JPG|Monumento pri la 751-jara Kurtakeszi
Image:Marcelháza01.JPG|Kruco
Image:Marcelháza02.JPG|strato
Image:Marcelháza03.JPG|strato Radványi
Image:Marcelháza05.JPG|Monumento pri falintoj dum la 2-a mondmilito
Image:Marcelháza06.JPG|Malnova domo el argilo
Image:Marcelháza07.JPG|Flanko de katolika preĝejo
Image:Marcelháza08.JPG|Skulptaĵo ĉe katolika preĝejo
Image:Marcelháza12.JPG|Skulptaĵo ĉe katolika preĝejo
Image:Marcelová5.JPG|Panoramo de Kurtakeszi
Image:Marcelháza11.JPG|Malnova skulptaĵo

Kategorio:Municipoj en distrikto Komárno
Budhismaj koncilioj

[eta|La [unua koncilio (budhismo)|unua koncilio.]]

La **budhismaj koncilioj** estis periodaj koncilioj kunvokitaj de la budhisma samgo por interkonsenti pri doktrino kaj disĉiplino post kiam la budho Gotamo eniris parinirvanon. Ĉi tiuj koncilioj estas nomitaj *budhismaj koncilioj* de historiistoj. La ordo kaj datoj de la koncilioj uzita de Okcidentaj historiistoj baziĝas sur la Teravadaj tekstoj. La unuaj koncilioj estas konsideritaj kiel kanonaj de ĉiu skolo de budhismo, sed pli novaj koncilioj nur koncernas Teravadon.

## La unua koncilio (ĉ. –400) 
Laŭ la tekstoj de ĉiu budhisma skolo, la unua koncilio okazis tuj post kiam la budho Gotamo eniris elestingiĝon —laû la plimulto de la eruditoj, ĉ. –400—, sub la patronado de la raĝo Aĝataŝatruo kun la pliaĝa bikŝuo Mahakaŝjapo kiel gvidanto, ĉe la kaverno Saptaparṇī en Raĝagriho. Ties celo estis konservi la instruon kaj disĉiplinon de la budho Gotamo. La instruo estis recitita kiel sutroj de la bikŝuo Anando, kaj la disĉiplino, de la pliaĝa bikŝuo Upalio. Okcidentaj eruditoj sugestas, ke la Abhidhamma estis verŝajne verkita posy la jaro –300, ĉar la lingva stilo kaj la enhavo estas malsamaj ol la aliaj tekstoj  kaj kelkaj eruditoj de Barata budhismo dubas la historiecon de la evento.

## Vidu ankaŭ 
* Unua budhisma koncilio
* Dua budhisma koncilio
* Tria budhisma koncilio
* Kvara budhisma koncilio

## Referencoj 
*Cousins, L. S. (2001). On the Vibhajjavadins. Buddhist Studies Review, 18 (2), 131-182.
*Dutt, N. (1998). Buddhist Sects in India. New Delhi: Motilal Banarsidass.
*Frauwallner, E. (1956). The Earliest Vinaya and the Beginnings of Buddhist Literature.
*Lamotte, E. (1976). History of Indian Buddhism. Paris: Peeters Press.
*La Vallée Poussin, Louis de (1905). Les conciles bouddhiques, Louvain, J.B. Istas 
*La Vallée Poussin, Louis de (1976). The Buddhist Councils, Calcutt : K.P. Bagchi 
*Law, B. C. (1940, reprinted 1999). The Debates Commentary. Oxford: Pali Text Society.
*Mukherjee, Biswadeb (1994). The Riddle of the First Buddhist Council - A Retrospection in *Chung-Hwa Buddhist Journal*, No.7, pp.&nbsp;452~473, 1994
*Prebish, J. N. (1977). Mahasamghika Origins. History of Religions, pp.&nbsp;237–72.
*Prebish, Charles S. (1974). "A Review of Scholarship on the Buddhist Councils"; Journal of Asian Studies 33 (2), 239-254

Kategorio:Budhismaj koncilioj
Kategorio:Terminaro de Budhismo
Hermann von Baravalle

**Hermann von BARAVALLE** (naskiĝis en 1898; mortis en 1973) estis pedagogo, matematikisto, fizikisto kaj astronomo.

Li estris la la sekcion matematiko kaj astronomio de la Goetheanum den novembro 1935 ĝis novembro 1937, kiam li elmigris al Usono.

Hermann von Baravalle estis antropozofo kaj pioniro de la valdorfa pedagogio en Germanio kaj en Usono.

## Verko 
* *Geometric Drawing and the Waldorf School Plan* http://www.waldorfbooks.com/edu/curriculum/mathematics.htm
* *Perspective Drawing* http://www.waldorfbooks.com/edu/curriculum/mathematics.htm
* *Astronomy* http://www.waldorfbooks.com/edu/curriculum/science.htm

Kategorio:Germanaj pedagogoj
Kategorio:Germanaj matematikistoj
Kategorio:Germanaj fizikistoj
Kategorio:Germanaj astronomoj
Kategorio:Antropozofoj
Domokos Gyallay

**GYALLAY Domokos** (djalai) (foje Domokos Gyallay Pap) estis hungara verkisto naskita en Bencedo la 4-an de aŭgusto 1880 kaj mortinta la 11-an de aprilo 1970 en Budapeŝto.
familinomo Pap

## Biografio 
Domokos Gyallay estis la patro de Zsigmond Gyallay-Pap. La mezlernejon li finis en Székelykeresztúr kaj Koloĵvaro (1899). Li akiris diplomon pri historio kaj latina lingvo en la Universitato de Kluĵo (1906). Li estis mezlerneja instruisto en Torda. Ekde decembro de 1906 ĝis aprilo de 1908 li estis respondecredaktoro de gazeto Aranyosvidék, ĝis novembro de 1909 ĝia ĉefkunlaboranto. Li estis membroj de Societo Kisfaludy kaj de Societo Petőfi.

## Verkoj 
* *Firtos ördöge* (elbeszélés, Torda 1913);
* *Ősi rögön* (elbeszélések, Kv. 1921; 4. kiadás 1935);
* * Mindenre sor kerül (elbeszélés, Kv. 1924);
* *Föld népe* (elbeszélések, Berlin 1924);
* *Rég volt, igaz volt* (Erdélyi történetek, Mv. 1925);
* *Falusi színház* (egyfelvonásosok, Kv. 1928);
* *Dávid Ferenc búcsúzása* (színjáték, Kv. 1929);
* *Genovéva* (széphistória, Kv. 1930, 1938);
* *Hadrakelt emberek* (elbeszélések, Kv. 1931);
* *Emlékezés nagy-tudós Brassai Sámuelre* (Kv. 1933);
* *Jézus Maroskenden*. *A szép szó* (elbeszélések, Nb. 1936);
* *Tűz a szigeten* (elbeszélés, Nv. 1935);
* *Az apa*, *A lovag* (elbeszélések, Nv. 1936; 3. kiadás Bp. 1943);
* *A hegyek beszélik* (elbeszélések, Bp. 1940);
* *Rogerius mester a pokol torkában* (regény, Bp. 1941);
* * Egy födél alatt* (összegyűjtött elbeszélések, Bp. 1943);
* *A kontár* (színdarab, Bp. 1946);
* *Szüret után esküvő* (vígjáték, Bp. 1946);
* *Ocsú a búzában* (színmű, Bp. 1947);
* *Kis játékok* (jelenetek, Bp. 1947);
* *A tábornok paplana* (színmű, Bp. 1947);
* *Fehér foltok* (jelenetek, Bp. 1948);
* *Erdélyi legendák'' (elbeszélések, Szent-Iványi Sándor előszavával, New York 1968).

## Fonto 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Gyallay P
Hejbanoj

La **hejbanoj** (ankaŭ nomataj **Ebang**) vivas en la Nuba-montoj en Sudano ĉirkaŭ la loko Heiban-urbo kaj apartenas al tiuj afrikaj etnoj, kiuj estas kunprenataj sub la nomo "nubaoj". La hejbanoj estas malpli ol 50.000 homoj. Multaj hejban-nubaoj estas kristanoj.

La hejbana lingvo (aparta) apartenas al la subgrupo hejbanaj lingvoj el la kordofanaj lingvoj.

Hejbanoj
Hejbanoj
Malluma ondo

**Malluma ondo** (***Dark Wave*** en la angla) signas tiun lavangon de malvarma kaj malluma muziko kiu ekesprimiĝis en Germanio ĉirkaŭ la tempo kiam defalis la ferkurteno. Ĝi ne estas vera muzikĝenro - ĝi fakte konsistas el pluraj ĝenroj - sed muzike respegulas spiritostaton ĉe iu kulturo (kiel punko antaŭe furoris en Anglio) kiu ĝis tiam ne multnaskis gotikajn artistojn.

La malluma ondo pli-malpli komenciĝis en 1986, per la renomiĝo de la muzikgrupo *Calling Dead Red Roses* al *Girls Under Glass*. Okaze de tiu nommodifo, ankaŭ iel ŝanĝiĝis la "muzikrecepto" de iliaj kanzonoj.

La ondo kulminis dum la 1990-oj kun interalie Das Ich, Project Pitchfork, Deine Lakaien aŭ Sopor Æternus kaj pluvivas en la 2000-oj kun pli kaj pli da elektronika enmeto (t.n. *Elektronika mallumo*). Notindas ke ĝi ne restos ekskluzive germana kaj baldaŭ disvastiĝas al la tuta Eŭropo.

La influoj de tiuj artistoj estas diversaj; ili precipe inspiriĝis de pasintaj prestiĝuloj kiel Einstürzende Neubauten aŭ Kraftwerk, kaj ne hezitas miksi la ĝenrojn : malvarma ondo, elektroniko, popmuziko, gotiko, tekno, mezepoka muziko, klasika muziko... La plej maldecaj miksaĵoj fariĝas la regulo.

Ĝi estis ankaŭ reago al najbaraj muzikĝenroj kiuj ne necese plaĉis al la gotika publiko: Electronic Body Music (Elektronika Korpa Muziko) el Belgio kiu estis iele kruda kaj perfortema por kelkaj romantikuloj, la pasinta malvarma ondo emis al popmuziko kaj industria muziko pli kaj pli rokiĝis. Malluma ondo kutimigis publikon al agresemaj elektronikaj sonoj, pli-malpli melodiaj kaj sufiĉe elektronikaj.

## Nekompleta listo de artistoj 
* Angelzoom
* Girls Under Glass (ekde 1986)
* Love Like Blood (ekde 1988)
* Das Ich
* The Breath of Life (Belgio)
* Goethes Erben
* Project Pitchfork
* Sopor Aeternus
* The Merlons of Nehemiah
* Garden of Delight
* The Eternal Afflict
* Calva Y Nada
* Deine Lakaien
* Madre del Vizio
* Weltenbrand

Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Kategorio:Gotika subkulturo
Gergely Benczédi

**BENCZÉDI Gergely** (beĉedi) hungara instruisto, natursciencisto (Bencéd, 29-a de marto 1839 – Kolozsvár, 13-a de decembro 1906).

## Biografio 
Li studis natursciencojn en universitatoj de Göttingen kaj London. Inter 1866 kaj 1902 li instruis en la unitariisma ĉefgimnazio de Koloĵvaro, 10 jarojn li estis direktoro.

## Verkoj 
* *A méterrendszer* (Kolozsvár, 1870);
* *A kolozsvári unitárius kollégium vázlatos története* (Kolozsvár, 1901);
* *Berde Mózsa életrajza* (Bp., 1901).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj natursciencistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Diodono

eta|maldekstra
**Sankta Diodono** aŭ **Adeodato**, latine ***Deusdedit*** aŭ ***Adeodatus I***, naskiĝis nekonatan daton en Romo, regno de longobardoj, kaj mortis la 8-a de novembro 618 same en Romo, nun en la ekzarkejo de Raveno, Bizanca imperio. Li estis papo de 615 ĝis sia morto. En tiu funkcio antaŭis lin Bonifaco la 4-a kaj sekvis Bonifaco la 5-a. Adeodato aŭ Diodono estis filo de subdiakono *Stephanus* kaj estis monaĥo. Preskaŭ nenion oni scias pri Diodono aŭ Adeodato, oni diras ke li kuracis pestajn malsanulojn mirakle. Tamen li mem mortis pro la pesto.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Pál Benczédi

**BENCZÉDI Pál** [bencedi] estis rumanuja hungara bibliografo, historiisto, tradukisto naskiĝinta en Bencéd la 2-an de januaro 1883 kaj mortinta en Kluĵo la 9-an de junio 1966.

## Biografio 
Pál Benczédi studis en Székelykeresztúr, Kolozsvár kaj Manchester en *Unitarian College*. Ekde 1934 li estis mezlerneja, ekde 1943 teologia instruisto. Inter 1948 kaj 1957 li estis akademia bibliotekisto. En 1920 por Erdélyi Szemle li tradukis la dramon kun titolo *Chitre* de Rabindranath Tagore. Li eldonis kaj antaŭparolis la verkon *Székelyhoni utazás a két Homoród mentén* de István Jánosfalvi Sándor (Erdélyi Ritkaságok 7–8. Kv. 1941). Li diskonigis la manuskriptaron de biblioteko de unitariisma kolegio en *Memorlibro Kelemen Lajos* (1957). La biografioj pri Kelemen Gál, Ferenc Kanyaró, Lőrinc Mikó, Dénes Péterfi restis manuskriptaj.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Notoj 
Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1883
Kategorio:Mortintoj en 1966
Kategorio:Rumanujaj hungaraj bibliotekistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj bibliografoj
Severeno

**Severeno** (; naskiĝis nekonatan daton, mortis la 2-an de aŭgusto 640) estis papo de oktobro 638, tamen oficiale aprobita nur la 31-an de majo 640, ĝis sia morto. En tiu funkcio antaŭis lin  kaj sekvis lin . Lia patro nomiĝis Abenius, kaj preskaŭ nenion oni scias pri lia vivo antaŭ ke li estis elektita papo, jam kiam li estis maljunulo. Li estis elektita de pastraro kaj devis esti referendita de imperiestro Heraklio, sed ĉar la kortego emis al monofizitismo, li restis sen agnosko de imperiestro.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Teodoro la 1-a

**Teodoro** estas nomo kiun uzis kaj papoj kaj reĝoj, nome inter aliaj la jenaj:
* Teodoro la 1-a  kiu estis papo.
* Teodoro la Unua kiu estis caro de Rusio.
Dilengoj

La **dilengoj** (**Dilling**; la transformo de la nomo de "i" al "e" necesis, ĉar sen tio la nomo de la etno kaj de ĝia lingvo estus intermiksebla kun la planlingvo diLingo) estas etno en Sudano, kiu vivas en la Nuba-montoj en la regiono ĉirkaŭ la loko ad-Dilling kaj apartenas al tiuj afrikaj etnoj, kiuj estas kunprenataj sub la nomo "nubaoj".

La dilengoj en 1984 estis 5.295 homoj. La dilengoj estas parte arabiĝintaj. La dilenga lingvo apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. Multaj dilengoj hodiaŭ uzas la araban lingvon

## Fontoj 
Dilengoj
Dilengoj
Jesus College

**Jesus College** - nomo de kolegioj de du anglaj universitatoj:

*Jesus College (Kembriĝo)
*Jesus College (Oksfordo)
Marteno la 1-a

Sankta **Marteno la 1-a**, , naskiĝis la 21-an de junio 598 en Todi (Umbrio) kaj mortis dum 655 en Ĥersoneso (Krimeo). Li estis papo de 649 ĝis sia morto. Antaŭ esti papo, li estis ambasadoro de la papo en Konstantinopolo. Li kunvokis sinodon en Romo pro diskuto de monotelismo, herezo defendita de bizanca kortego. Li estis arestita de imperiestro Konstanto la 2-a kaj ekzilita al Konstantinopolo, poste al Krimeo, kie li mortis.

Lia festotago estas la 13a de aprilo.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Gábor Sándor

**SÁNDOR Gábor** (ŝandor) estis rumanuja hungara etnografo, lingvisto, instruisto naskita en Kluĵo en 1921 kaj mortinta  Târgu Secuiesc en 1947.

## Biografio
Gábor Sándor finis la universitaton en Kluĵo. Kiel kunlaboranto de la Erdélyi Tudományos Intézet li partoprenis en la Hóstát kaj en Borsavölgy la etnografiajn kaj popollingvajn esplorojn. Li kolektis ankaŭ en Baseno Djerdjo kaj Háromszék. En aŭtuno de 1944 li falis militkaptitecon kaj li mortis je malsano tie akirita.

## Verkoj
**A kolozsvári Hóstát emberi erővel végzett teherhordási módjai és eszközei* (Kolozsvár, 1942);
**A hóstátiak szénavontatása* (Kolozsvár, 1944). 

## Bibliografio
*Szabó T. Attila: S. G. 1921–1947 (Erdélyi Múzeum, 1947).

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon
Jesus College (Kembriĝo)

eta|Pordega domo de Jesus College

**Jesus College** en Kembriĝo estas kolegio de la Universitato de Kembriĝo.

Ĝi fondiĝis en 1495, sur la loko de monaĥinejo: laŭdire la monaĥinejo fermiĝis pro malĉasto. La kolegio posedas pli grandajn ĝardenojn ol la plejparto de Kembriĝaj kolegioj, kaj du ĥorojn.

Kategorio:Universitato de Kembriĝo
Jesus College (Oksfordo)

[220px|eta|dekstra|[Jesus College (Oksfordo), la kolegio de la Universitato de Oksfordo]]

**Jesus College**, Oksfordo, kolegio de la Universitato de Oksfordo. Ĝi fondiĝis en 1571, parte sur la sidloko de antaŭa kolegio, White Hall, kaj unue estis kreata por la eduko de anglikanaj pastroj. Krom la ordinara bibliotekon, la kolegio havas fakan keltan bibliotekon.

Kategorio:Universitato de Oksfordo
Emese Bács

**BÁCS Emese** (ba:ĉ) estas hungara pentristino naskita en Braŝovo la 17-an de majo 1978.

## Biografio 
Emese Bács pristudis pentradon inter 1998-2004 en belarta altlernejo de Budapeŝto.

## Stipendioj, premioj 
* 2001 Accademia di Belle Arti, Brera/Milano - Erasmus stipendio;
* 2002: Ludwig stipendio - Spanyolország, Marokkó;
* 2004: Barcsay-stipendio, Gruber Béla alapítányi díj, Asztali csendéletek pályázat különdíja, ÁRVAY és TÁRSA Borászati Kft. borcímke pályázat díja;
* 2005: Fővárosi Önkormányzat ösztöndíja, Vieno;
* 2006: Kisgrafika Biennálé, KISGRAFIKA 2006 díja.

## Fonto 
* Artportal 

Bacs E
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Aŭstria Esperanto-Movado

La **Aŭstria Esperanto-Movado** (AEM) estis fondita en la 1960-aj jaroj de kelkaj esperantistoj kiuj forlasis la organizaĵon Aŭstria Esperanto Federacio ĉar ili havis aliajn ideojn pri agado, ankaŭ financrilatajn. Onidire la motivoj baziĝis ankaŭ sur problemoj interhomaj. En la 1990-aj jaroj oni lanĉis provojn rekunigi la du organizaĵojn - sed vane. La skismo nur finiĝis kun la morto de la AEM-prezidanto Hermann Schalk; nun la AEM oficiale ne plu ekzistas.

Kategorio:Aŭstriaj Esperanto-asocioj
Federacio
Eŭgeno la 1-a

**Sankta Eŭgeno la 1-a**, latine ***Eugenius*** (naskiĝdato ĉ. 615; mortinta la 1-an de junio 657) estis papo de la 10-a de aŭgusto 654 ĝis sia morto. Eŭgeno estis filo de Ruffinus. Post la eksigo de papo Marteno la 1-a, Eŭgeno, kiu estis papa ambasadoro en Konstantinopolo, estis elektita papo de bizanca imperiestro Konstanto la 2-a. Kvankam ĝenerale tre obeema al la bizanca imperiestro, li ne akceptis la monotelismon, defendita de la konstantinopola kortego, kaj kondamnis la patriarkon de Konstantinopolo pro herezo. Li kreis la celibaton al katolika pastraro.

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Samuel Taylor Coleridge

**Samuel Taylor COLERIDGE** (la 21-an de oktobro 1772 - la 25-an de julio 1834), angla poeto kaj kritikisto kies plej fama verkoj estas *The Rime of the Ancient Mariner* kaj *Kubla Khan*.eta|dekstra|Samuel Taylor Coleridge

## Biografio 
Li naskiĝis en la malgranda urbo Ottery St Mary, Devon kaj estis la plej juna inter dek infanoj de la paroĥestro, John Coleridge. Dum sia infaneco li akiris amon de poezio kaj literaturo. Post la morto de sia patro en 1781 li eniris la lernejon Christ's Hospital. De 1791 al 1794 li studis ĉe Jesus College (Kembriĝo). En 1792 li premiiĝis pro poemo pri la sklav-komerco. Ĉe la Universitato de Kembriĝo li amikiĝis kun Robert Southey. La du poetoj edziĝis kun du fratinoj, Sara kaj Edith Fricker, sed la edzeco de Coleridge kaj lia edzino Sarah estis nekontenta, kaj ili disiĝis kaj fine eksedziĝis. En 1795 Coleridge renkontis William Wordsworth kaj lian fratinon Dorothy.

Pro pluraj doloraj malsanoj, ĉ. 1795 li komencis uzi laŭdanon (*Laudanum*), de kiu li post iom da tempo dependis.

Dum 1797 kaj 1798 li loĝis en Somerset (William Wordsworth loĝis apude). La du poetoj eldonis en 1798 gravan poemaron, *Lyrical Ballads*, kiu multe influis la evoluon de la angla poezio. La plejparto de la poemoj estis de Wordsworth, sed la libro enhavis *The Rime of the Ancient Mariner*. Tiun aŭtunon Coleridge kaj Wordsworth vojaĝis en Germanion, kie Coleridge lasis sian kolegon kaj vizitis universitatajn urbojn: tie li ekkonis germanajn filozofiajn verkojn, inkl. tiujn de Immanuel Kant. Post lia reveno en Anglion li loĝis ĉe Keswick en Cumberland, ne malproksime de la hejmo de Wordsworth ĉe Grasmere. Li faris kelkajn vojaĝojn al Italio, Sicilio kaj Malto. Parte pro trouzado de laŭdano, li grave malsanis kaj en 1817 li translokiĝis al la hejmo de sia kuracisto, James Gillman, en Highgate, Londono. Tie li mortis en 1834.

## Verkado 
Krom poemoj li verkis pri la fakoj filozofio kaj literatura kritiko. Lia ĉefa proz-verko estas *Biographia Literaria* kiu pritraktas tiujn temojn kaj estas grava verko de la angla romantika movado.

## Referencoj 
Kategorio:Anglaj poetoj
Vitaliano

**Sankta Vitaliano**, latine ***Vitalianus***, naskiĝis la 27-an de januaro 600 kaj mortis la 27-an de januaro 672. Li estis papo ekde 657 ĝis sia morto. En tiu ofico antaŭis lin Eŭgeno la 1-a kaj sekvis Adeodato la 2-a. Vitaliano, filo de Anastasius, naskiĝis en Signia, la nuna Segni en Italio. Preskaŭ nenion kroman oni scias pri li.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Ĝarkando

**Ĝarkando** () estas ŝtato respektive subŝtato en orienta Barato. Ĝarkando iĝis aparta gubernio la 15-an de novembro 2000. Antaŭe, ĝi estis la suda parto de la subŝtato Biharo. Ĉirkaŭ Ĝarkando estas la subŝtatoj Biharo (norde), Utar-Pradeŝo kaj Ĉatisgaro (okcidente), Oriso (sude), kaj Okcident-Bengalo (oriente).

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo de Ĝarkando estas Ranĉio, kiu estas industria urbo. Kelkaj aliaj urboj kaj industriaj centroj de la subŝtato Ĝarkando estas Ĝamŝedpur, Bokaro, Sindri, Gumla, Deoghar, Giridih, Hazaribag, Mango, Medininagar, Phusro, Ramgarh kaj Dhanbad.

La nomo Ĝarkando devenas de la hindia vorto "ĝari" kiu signifas "arbeton" kaj "arbuston", do, "arbustejo". La subŝtato estas konata pro sia minerala riĉeco kaj biologia diverseco.

## Lingvo, literaturo kaj kulturo 
Ĝarkando havas multajn lingvojn. Ili apartenas al tri lingvofamilioj. Hindarjaj lingvoj inkluzivas la lingvojn *angika, bhoĝpuri, khortha, nagpuri, sadri*, hindia, urdua, orija kaj bengala. Ĝi ankaŭ estas hejmo por la lingvoj *Munda -- kurmali, korku, santhali, mundari, bhumij, kharia kaj ho*; kaj la dravidaj lingvoj *korwa, oraon* kaj *paharia*. Granda parto de la subŝtato parolas la hindian, bengalan kaj la orijan.

## Biologia diverseco 
La parkoj kaj bestoĝardenoj en Ĝarkando montras panoramon de biologia diverseco.

La nacia parko **Betla**, 25&nbsp;km de la Daltonganĝ, havas aeron ĉirkaŭ 250&nbsp;km². En ĝi troviĝas tigroj, elefantoj, gaŭroj, akvocervoj, aproj, pitonoj kaj simioj.

## Administraj distriktoj 
La subŝtato konsistas el 18 distriktoj kiuj estis parto de la suda Biharo. Kelkaj el ili estis reorganizitaj por krei 6 novajn distriktojn: *Latehar, Saraikela Kharsawan, Jamtara, Sahebgunj, Khunti* kaj *Ramgarh*. Nun la subŝtato havas 24 distriktojn.

## Distriktoj de Ĝarkando 
# Ranĉio
# *Lohardaga
# *Gumla
# *Simdega
# *Palamu
# *Latehar
# *Garhwa
# *West Singhbhum
# *Serikela Kharsawan
# *East Singhbhum
# *Dumka
# *Jamtara
# *Sahebganj
# *Pakur
# *Godda
# *Hazaribag
# *Chatra
# *Koderma
# *Giridih
# *Dhanbad
# *Bokaro
# *Deoghar
# *Khunti
# ''Ramgarh


Kategorio:Ŝtatoj de Barato
Leono la 2-a

eta|maldekstre|400px|En la jaro 682 p.K., viro de granda lernado kaj liturgia beleco supreniris la tronon de Petro: Papo Leono la 2-a.
**Sankta Leono la 2-a**, latine ***Leo II*** (Leo secundus), naskiĝis je nekonata dato dum la unua duono de la 7-a jarcento en Sicilio kaj mortis la 3-an de julio 683 en Romo. Li estis papo ekde 682 ĝis sia morto. En tiu funkcio li estis antaŭita de Agatono kaj sekvita de Benedikto la 2-a. Leono la 2-a konfirmis la decidojn de Tria koncilio de Konstantinopolo (680-681) kaj kondamnis la papon Honorio la 1-a. Postmorte li deklariĝis katolika sanktulo.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Benedikto la 2-a

**Sankta Benedikto la 2-a**, latine ***Benedictus II*** (Benedictus secundus), naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 635 en Romo kaj mortis la 8-an de majo 685. Li estis papo de la 29-a de junio 684 ĝis sia morto en 685, nur iom pli ol 10 monatojn. En tiu funkcio antaŭis lin  kaj sekvis lin . Preskaŭ nenion oni scias pri Benedikto antaŭ la papeco, krom ke li estis pastro kaj fama per siaj konoj pri la Biblio. En jaro 683 li estis elektita papo, sed nur en 684 li iĝis episkopo kaj devis atendi aprobon de bizanca imperiestro Konstantino la 4-a por iĝi papo. Postmorte li deklariĝis katolika sanktulo.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Johano la 5-a (papo)

**Johano la 5-a**, latine ***Ioannes V***, naskiĝis en Antiokio nekonatan daton ĉirkaŭ la jaro 635 kaj mortis en Romo la 2-an de aŭgusto 686. Li estis papo ekde la 23-a de julio 685 ĝis sia morto. En tiu funkcio antaŭis lin  kaj sekvis lin . Li estis filo de Ciriacus kaj lia familio estis siria. Li estis reprezentanto de papo Agatono en tria koncilio de Konstantinopolo. Johano revenis al Romo portante la decidojn de la koncilio kaj la aprobon de la imperiestro al la elekto de papo Leono la 2-a. Antaŭ esti papo, li estis arkidiakono.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Nubaoj

eta|Nuba-agrikulturo sur la montertoj...
**Nubaoj** estas kolekta nomo por diversaj etnoj, kiuj vivas en la Nuba-montoj en la mezo de Sudano. Ili estas la plej granda nearaba etnogrupo en la norda Sudano, ili estas pli ol unu miliono da homoj.

Antaŭe oni ne distingis inter nubianoj kaj nubaoj.

## Lingvoj kaj kulturo 
La nubaoj parolas diversajn lingvojn, inter ili la kordofanajn lingvojn, kiuj grave rolas en la afrikaniko. Aliaj lingvoj parolataj de nubaoj apartenas al la subgrupo montarnubaaj lingvoj inter la nubaaj lingvoj. Ankaŭ la scio de la araba lingvo kiel dua lingvo kaj lingvafrankao estas larĝe disvastigita.

Konataj estas iliaj luktomaĉoj kaj iliaj korpopentraĵoj. Ritajn kutimojn kiel nudecon, bierdrinkadon kaj virinluktadon ili al si konservis. Kiel religioj kaj la islamo kaj tradiciaj kutimoj - parte miksite - kaj en kelkaj regionoj ankaŭ la kristanismo estas disvastigitaj.

## Listo de la nubaaj etnoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Nuba Mountains Homepage  (anglalingva)
* Raporto de National Geographic pri la nubaoj (2003) 
* Lingvistika apo de la Nuba-montoj

Nubaoj
Nubaoj
Veenendaal

Dosiero:Loudspeaker.svg**Veenendaal** ()
estas loĝloko kaj municipo en la nederlanda provinco Utrecht. La municipo havis (je la 1-a de julio 2006) 61 691 loĝantojn. Ĝi havas areon de 19,81 km² (de kiu 2,30 km² estas akvo).

[eta|maldekstra|260ra|[Utrechtse Heuvelrug (monteta eĝo)|Utrechtse Heuvelrug apud Veenendaal]]

## Konatuloj el Veenendaal 
* Kees Stip, (1913-2001)
* Rik Valkenburg, (1923-1994)
* Frits Wester, (1952)
* Bram van Odijk, (1954)
* Rob Barel, (1958)
* Stef Bos, (1961)
* Ralph van Manen, (1961)
* DJ Jean, (7 mei 1968)
* Yuri Landman, (1973)
* Klaas van Kruistum, (1976)
* Daryl van Wouw, (1977)
* Gerald Troost, (1978)
* Wim Blijenberg
* Jan Gaasbeek

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Utreĥto
Kategorio:Municipoj de Utreĥto
Beboĉareto

[eta|Historia beboĉareto (ĉ. [1910)]]
[eta|Beboĉareto [1904]]
[eta|Historia beboĉaro kun [risorto kiel ĉe ĉaroj kaj sunŝirmilo]]
[eta|[Reloj por beboĉareto ĉe ŝtuparo]]
**Beboĉareto** aŭ **bebĉareto** estas veturilo por kuŝa aŭ sida transporto de beboj aŭ infanoj.

Gravaj ecoj de beboĉaretoj estas:
* uzo de ekologiaj aŭ almenaŭ ne domaĝigaj materialo
* sekurrimenoj, risortoj
* nerenverseblo
* kontraŭpluva kaj kontraŭsuna ŝirmiloj
* rulkapablo
* pezo
* grandeco (transporto en aŭto aŭ tramo)
* altecregulebla puŝilo

## Tipoj 
Por diversaj bezonoj, ekzistas ankaŭ diversaj tipoj de beboĉaretoj sur la merkato, inter ili lastatempe la jenaj:
* Por ĝemeloj dulokaj beboĉaretoj, aŭ unudirektaj (ambaŭ beboj sidas samdirekte) aŭ dudirektaj (la beboj sidas unu fronte al la alia).
* Triciklaj beboĉaretoj, t.e. kun tri radoj anstataŭ kvar kiel tradicie.
* Por tiuj infanetoj kiuj jam sidas, altaj infanĉaretoj, kie la infano estas preskaŭ samnivela al plenkreskuloj; ofte ili estas triciklaj.
* Kun akompanantoj, t.e. beboĉaroj, kie la bebo sidas kaj pli aĝa infano staras malantaŭ ĝi.

## Alternativoj 
En Eŭropo dum longa tempo forgesita, sed ekde la 1970-aj jaroj pli kaj pli populara alternativo al beboĉareto estas la portado de beboj ĉe la korpo. Ekzistas multaj diversaj portiloj, el kiuj la beboŝultrotuko estas la plej diversuzebla.

## Bibliografio 
* Sturm-Godramstein, Heinz: *Kinderwagen gestern und heute*. Books on Demand GmbH, Norderstedt, 2001, 978-3831122127.
* *Der Kinderwagen*, in: Stephen van Dulken: *Das große Buch der Erfindungen. Ideen, die Geschichte machten*. Artemis & Winkler, 2. Aufl. 2005, ISBN 3-538-07187-X, S. 31f

## Eksteraj ligiloj 
* Bebĉareto-muzeo

Kategorio:Beboj
Kategorio:Veturiloj
Karkoj

La **karkoj** (alia nomformo:**Garko**) vivas en la Nuba-montoj en Sudano kaj apartenas al tiuj afrikaj etnoj, kiuj estas kunprenataj sub la nomo "nubaoj". En 1984 la karkoj estis 12.986 homoj, el kiuj la plej multaj estas muslimoj kaj multaj arabiĝintaj.

La karka lingvo apartenas al la nilosaharaj lingvoj.

Mende Nazer laŭ propraj indikoj apartenas al la karko-nubaoj.

## Fontoj 
Karkoj
Karkoj
Serĝo la 1-a

**Sankta Serĝo la 1-a**, latine ***Sergius***, naskiĝis en Panormus, hodiaŭ Palermo, nekonatan daton kaj mortis 701. Li estis papo de 687 ĝis sia morto. En tiu funkcio antaŭis lin  kaj sekvis lin . La familio de Serĝo venis el Antiokio, Sirio al Palermo antaŭ sia naskiĝo. Kiam papo Konono mortis post mallonga papperiodo septembre 687, Teodoro la 2-a, kiu post la morto de Johano la 5-a jam estis kontraŭpapo, denove pretendis sin papo. La arkidiakono Paskalo ankaŭ fariĝis kontraŭpapo. Teodoro okupis la Bazilikon Sankta Johano de Laterano kaj Paskalo sieĝis la bazilikon. Ambaŭ akordigis kaj elektis Serĝion papo. Teodoro rezignis la papecon, sed Paskalo iris al Raveno kaj neniam rezignis kaj restis kontraŭpapo. Postmorte Serĝo la 1-a deklariĝis katolika sanktulo.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Logoloj

La **logoloj** vivas en la Nuba-montoj en Sudano kaj apartenas al tiuj afrikaj etnoj, kiuj estas kunprenataj sub la nomo "nubaoj".

La logoloj apartenas al tradiciaj religioj. Ili estas 7.811 (stato 2000) homoj. La logola lingvo apartenas al la subgrupo hejbanaj lingvoj inter la kordofanaj lingvoj.

## Fontoj 
Logoloj
Logoloj
Silverio

**Sankta Silverio**, latine ** Silverius **, filo de papo Hormisdaso, naskiĝis en Frosinone, Itala duoninsulo, nekonatan daton kaj mortis la 20-an de junio 537, tiu dato iĝis lia memortago en la katolika eklezio (laŭ aliaj fontoj la 2-an de decembro 537). Li estis papo de la 10-a de junio 536 ĝis marto 537 (laŭ aliaj fontoj ĝis la 11-a de novembro 537).

Kiam la bizanca generalo Belizaro atakis Italion, la papo estis arestita kaj sendita al ekzilo en la urbo Patara de Likio en marto 537, kies episkopo pledis por justa proceso por Silverio. Sekve li estis ree portita al Romo, kie li sen justa proceso ricevis la verdikton esti treniĝi al la insulo Ponza, kie li rezignis la papecon en marto 537 kaj poste lasiĝis sur la dezerta insuleto Palmarola, pli-malpli 10 kilometrojn de Ponza, kie li malsatis al morto en tiu jaro. Pro la priskribo de la soleca morto, eventuale eĉ ne eblas tiom precize difini lian mortotagon.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj