open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tombejo Highgate

La **Tombejo Highgate** (angle **Highgate Cemetery**) estas tombejo, malfermita en 1839 en distrikto London Borough of Camden de la brita ĉefurbo Londono, kie oni entombigis multajn ekzilintojn, inter ili la germanan filozofon Markson.

## Historio 
Kiam en la 19-a jarcento la entombigaj ebloj de Londono malvastiĝis, la parlamento decidis malfermi sep privatajn tombejojn proksime al la tiama Londona urboranda zono. La tombejo troviĝas en norda Londono kaj konsistas el okcidenta (malfermita en 1839) kaj orienta parto (kiel plivastigo en 1854), kiuj estas dividita unu de la alia per publika strato. Highgate West – la pli malnova parto – estis fermita en 1975 pro financaj problemoj. Tie, kiel en la orienta parto troviĝas multaj maŭzoleoj. La unuiĝo *Friends of Highgate Cemetery* (FOHC) aĉetis en la malfruaj 1970-aj jaroj la la historie gravan okcidentan parton kaj savis tiel kontraŭ ties platigo. Ekde 1981 ambaŭ partoj estas en posedaĵo de FOHC. Por la plia rezervado de la tombejoj, la vizito de tiuj estas kotiz-deva. La orienta parto estas ankoraŭ funkcianta. La okcidenta parto estas vizitebla nur en kadro de regule okazanta gvidado.

## Tomboj de konataj personoj 
* Lucian Freud
* Malcolm McLaren
* Claudia Jones,
* Douglas Adams, verkisto
* Ralph Miliband, marksisto
* Radclyffe Hall, verkistino
* Aleksandr Litvinenko, iama rusia sekretagento

## Galerio 

Dosiero:High-cemetery-circle.jpg|*Circle of Lebanon*, en la okcidenta parto
Dosiero:Egyptian Avenue Highgate Cemetery.jpg|Enirejo al *Egyptian Avenue*, okcidenta parto
Dosiero:Karl Marx Grave.jpg|Tombejo de Karl Marx, orienta parto

## Literaturo 
* Felix Barker, John Gay: *Highgate Cemetery. Victorian Valhalla.* London (John Murray) 1984, ISBN 0-7195-4137-9.
* Hugh Meller: *London Cemeteries. An Illustrated Guide and Gazetteer.* S.&nbsp;147-165. Godstone, Surrey (Gregg) 1985, ISBN 0-576-05010-5.
* Audrey Niffenegger: *Die Zwillinge von Highgate.* S. Fischer, Frankfurt 2009, ISBN 3-10-052407-1.

## Eksteraj ligiloj 
* Highgate Cemetery 

Kategorio:Tombejoj
Kategorio:Konstruaĵoj en Londono
Teoremo de Poisson

**Teoremo de Poisson** estas teoremo en probablo-teorio.

## Integro
Se ekzistas vico de provo de Bernoulli kaj se p_n estas probablo de «sukceso», kaj \mu_n nombro de «sukcesoj»,

Se
# \lim_{n \to \infty} p_n = 0 ;
# \lim_{n \to \infty} n p_n = \lambda ; 
# \lambda > 0 ; 
:: do
::: \lim_{n \to \infty} P (\omega  : \mu_n(\omega) = m) = e^{-\lambda} \cfrac {\lambda^m} {m!} . 

## Pruvo 
Uzante formulon de Bernoulli, devas esti, ke

: \lim_{n \to \infty} P (\omega  : \mu_n(\omega) = m) = C_n^m (p_n)^m (1-p)^{n-m} = \cfrac {n!} {m!(n-m)!} \bigg( \cfrac {\lambda} {n} + o \bigg( \cfrac {\lambda} {n} \bigg) \bigg) ^m \bigg( 1 - \cfrac {\lambda} {n} - o \bigg( \cfrac {\lambda} {n} \bigg) \bigg) ^{n-m} = 

::  = \cfrac {1} {m} \cfrac {(n-m+1) (n-m+2) \ldots n} {n^m} \bigg( \cfrac {\lambda} {n} + o \bigg( \cfrac {\lambda} {n} \bigg) \bigg) ^m \bigg( 1 - \cfrac {\lambda} {n} - o \bigg( \cfrac {\lambda} {n} \bigg) \bigg) ^{n-m} , 

::: ĉar

:::: \lim_{n \to \infty} n p_n = \lambda \; \Leftrightarrow \; p_n = \cfrac {\lambda} {n} + o \bigg( \cfrac {\lambda} {n} \bigg)

::::: ĉe

:::::: \lim_{n \to \infty} \cfrac {o \bigg( \cfrac {\lambda} {n} \bigg)} {\cfrac {\lambda} {n}} = 0 . 

Sed ĉar

# \lim_{n \to \infty} \cfrac {(n-m+1) (n-m+2) \ldots n} {n^m} = \bigg( \lim_{n \to \infty} \cfrac {(n-m+1)} {n} \bigg) \cdot \bigg( \lim_{n \to \infty} \cfrac {(n-m+2)} {n} \bigg) \cdot \ldots \cdot \bigg( \lim_{n \to \infty} \cfrac {(n)} {n} \bigg) = 1 ; 
# \lim_{n \to \infty} (\lambda + o(\lambda))^m = \lambda ^m ; 
# \lim_{n \to \infty} \bigg( 1 - \cfrac {\lambda} {n} - o \bigg( \cfrac {\lambda} {n} \bigg) \bigg) = e^{-\lambda} , 

:: ĉe devita egalaĵo turniĝas en
::: \lim_{n \to \infty} P (\omega  : \mu_n(\omega) = m) = e^{-\lambda} \cfrac {\lambda^m} {m!} . 
:::: Q.E.D.

Kategorio:Probablo-teorio
Formulo de Bernoulli

**Formulo de Bernoulli** estas formulo en probablokalkulo, permesata retrovas probablo aperon eventon A. Formulo de Bernoulli permesas eviti grandampleksajn kalkuladojn ĉe grandaj nombroj provojn.

## Integro
Se probablo p aperon eventon A en ĉiun provon estas konstanta, do probablo P_{k,n} ties, ke evento A venas k fojoj en n nedependajn provojn egalas
: P_{k,n}=C_n^k\cdot p^k \cdot q^{n-k} , 
:: kie
::: q = 1 - p . 

## Pruvo
Se estas n nedependajn provojn. Konate, ke en rezulto de ĉiuj provoj evento A aperas kun probablon P \left(A\right)= p kaj, do, ne aperas kunprobablon P \left(\bar{A}\right)= 1 - p = q .  Se same probabloj p kaj  q estas konstantaj. Kia estas la probablo ties, ke en rezulto n nedependajn provojn, evento A aperas k fojoj?

Ni eblas elkalkuli nombroj de «sukcesaj» kombinaĵo en eliroj, por kioma evento A aperas k fojoj en n nedependaj provoj kiel binoma koeficiento:

C_n(k) = \frac{n!}{k!\left(n-k\right)!}.

Ĉar ĉiuj provoj estas nedependaj, kaj ilin eliro estas nekuna (evento A aŭ aperas, aŭ ne aperas), de probablo ricevon «sukcesan» kombinaĵon egalas: p^k\cdot q^{n-k}.

Finofara, por radikkalkulon ties, ke en n nedependaj provoj evento A aperas k fojoj, necese aicias probabloj ĉiuj sukcesajn kombinaĵojn. Probabloj ĉiuj «sukcesaj» kombinaĵojn estas egala kaj egalas p^k\cdot q^{n-k}, nombroj de «sukcesaj» kombinaĵoj egalas C_n(k),
: do
:: P_{k,n}=C_n^k\cdot p^k \cdot q^{n-k} = C_n^k\cdot p^k \cdot (1-p)^{n-k}.

Tio estas formulo de Bernoulli.
: Q.E.D.

## Vidu ankaŭ
* Provo de Bernoulli
* Faktorialo
* Binoma koeficiento

## Eksteraj ligiloj
* Formulo de Bernoulli

Kategorio:Kombinatoriko
Kategorio:Diskretaj distribuoj
San Michele (Venecio)

eta|250ra|Situo de la insulo San Michele en la Laguno de Venecio
eta|Muroj de la tombejo San Michele
eta|La insulo
eta|La preĝejo *S.Michele in Isola*

La insulo **San Michele** (Sankta Mikaelo) estas la tombejo de Venecio. Ĝi situas iomete nordoriente de la urbocentro kaj konsistis pli frue el du apartaj insuletoj, nome *San Michele* kaj *San Cristoforo della Pace*, kiujn dividis kanalon ĝis 1837, kiam oni plenŝutis ĝin kaj unuigis la insuletojn.

## Historio 
La insulon posedis en 1212-1810 la *Camaldoli*-monaĥoj. Tie laboris ekz. la mapisto Fra Mauro (1433-1459). Post konkero de Venecio, Napoleono Bonaparte decidis, ke oni devas ĉesigi ĉiujn tombejojn de la urbo pro preventi epidemiojn. Ĝis tiam oni entombigis la mortintojn sub tiujn placojn, kie funkciis akvokolektaj cisternoj.

La tombejo sur San Michele pleniĝis dum unu jarcento, nuntempe nur la protektitaj aŭ famaj tomboj havas kvieton. La restaĵoj de la simplaj civitanoj estas eltombigitaj post 10 jaroj kaj la ostoj estas rezervitaj en komuna tombo por fari lokon por la novaj entombigoj.

## Vidindaĵoj 
### San Michele in Isola 
Preĝejo, kiun konstruis Mauro Coducci en 1469-1497, el istria marmoro. Ĝi estas facile alirebla, antaŭ ĝi troviĝas stacio de la bus-ŝipeto *(vaporetto)*.

### La tombejo 
San Cristoforo estas eta preĝejo ene de la tombejo. La tombejo estas dividita je la diversaj religioj.

Sur insulo de San Michele troviĝas en la protestanta parto Ezra Pound (1885–1972), nome usona poeto, Frederick Rolfe (barono Corvo) verkisto (mortis en 1913) kaj Ermanno Wolf-Ferrari (1876–1948) itala muzikisto.

En la ortodoksa parto ripozas Sergej Djagilev (1872–1929) baletisto, Igor Stravinskij (1882–1971) rusa muzikisto, Josif Brodskij (1940–1996) kaj Helenio Herrera (1916–1997).

## Famaj personoj 
* Fra Mauro (1433-1459), mapisto, kiu kompilis mondatlason 40 jarojn antaŭ malkvoro de Ameriko.

Kategorio:Tombejoj en Eŭropo
Kategorio:Konstruaĵoj en Venecio
Paradokso de Jevons

dekstre|eta|Portreto de W. Stanley Jevons 42-jaraĝa, fare de G. F. Stodart.

La **Paradokso de Jevons**, **Jevons-efiko** aŭ **rebata efiko** estas supozo en ekonomiko, laŭ kiu tiuj teknologiaj evoluigoj, kiuj plibonigas efikecon de produkta fonto, antaŭhelpas ties pli vastan uzadon, plikonsumon de la fonto.

La paradokson notis en 1865 la angla ekonomikisto William Stanley Jevons en sia libro *„The Coal Question"*. Li rimarkis, ke tiuj teknologiaj plibonigoj, kiuj ebligis pli efikan uzon de la karbo (pli efikaj vapormaŝinoj de James Watt kompare al tiuj de Thomas Newcomen), kondukis al pli granda uzafo de karbo en industrio. La pli efikaj metodoj igis la karbon kosto-efika energifonto.

Pliaj ekzemploj:
* La nove aldonitaj vojoj celas ebligi tempoŝparadon, eviton de axutomobilaj ŝtopiĝoj, sed tio helpas ekuzadon de vojoj de laboristoj eĉ el pli foraj lokoj, pli ofte, tiel la celita tempoŝparado perdiĝas, la trafik-ŝtopiĝo reaperas.
* Pli granda povumo de komputilo ebligas uzadon de pli kostaj kaj komplikaj programoj, povum-bezonaj ludoj.

Kategorio:Ekonomiko
Isiolo

**Isiolo** estas urbo en la Orienta provinco, Kenjo. Ĝi estas situanta en Supr-orienta subregiono, kaj kuŝas 285 kilometrojn norde de Nairobi, nome ĉefurbo de Kenjo. La urbo kreskiĝis ĉe la loka militista kampadejo, kies populacio grandparte devenas el iama somalaj soldatoj kiuj luktis en Unua Mondmilito same kiel aliaj Kuŝid-parolantaj paŝtistaj komunumoj kaj la komunumo de la Meruoj. La urbo havas ĉirkaŭkalkulitan populacion de 80,000 personoj, plej el ili loĝantoj en ruraj areoj de la distrikto.dekstra|eta|250px|Loko de Isiolo en Kenjo
Kategorio:Urboj de Kenjo
Marmagne (Côte-d'Or)

**Marmagne** estas franca komunumo kiu situas en la departemento Kostodorio (Département de la Côte-d'Or) en la regiono Burgonjo (Région Bourgogne)

## Historio 
eta|maldekstra|Preĝejo Sankta-Sulpice
Bernardo de Clairvaux fondis en 1119 la abatejon de Fontenay en la arbaro de Fontenay sendante monaĥojn de sia abatejo de Clairvaux.

## Geografio 
### Ekonomio 
## Kreskaĵoj kaj bestoj 
### Demografio 
### Najbaraj komunumoj 
eta|maldekstra|Limoj de la komunumo

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Côte-d'Or

### Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
Aktoj de la Akademio 1968-1974

***Aktoj de la Akademio 1968-1974*** estas raporto de la Akademio de Esperanto pri  ties agadoj dum la indikita periodo.

## Enhavo 
## Vidu ankaŭ
**Aktoj de la Akademio 1963-1967*
**La Zamenhofa Esperanto*
**Pledo por Unueca Lingvo*
**Pri Landnomoj – La sistemo de Dro Zamenhof. Rimarkoj pri la Propraj Nomoj en Esperanto kaj ilia transskribo*
**Skizo por Racia Teorio de Vortigado*
**Sur la Vojoj de la Analiza Skolo*

## Eksteraj ligiloj 
* Aktoj de la Akademio 1968-1974.
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Kategorio:Gramatiko de Esperanto
Kategorio:Historio de Esperanto
Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:Ata-ita-diskuto
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Asekurkompanio AOK (Erfurto)

eta|La impona sidejo de AOK en Erfurto. eta|Detaloj de la skulpturoj maldekstre. La **Domo de la asekura kompanio AOK** (germane: *AOK-Verwaltungsgebäude*, strato Augustinerstraße nr 38) troviĝas malantaŭ la Monaĥejo de la Aŭgustenanoj en la urbocentro de Erfurto. La larĝeco de la ejo ŝuldiĝas al la antaŭula ejo, komandantejo rempara.

## Novaj vojoj arkitekturaj 
La trietaĝa domo estis konstruita laŭ la planoj de la erfurta arkitekto Theo Kellner kaj la berlinano Felix Hinz Hinssen en 1929. Ĝi estas grava monumento por la stilo de la t.n. Nova objektivismo kaj estis siatempe konstruaĵo senekzempla.

## Priskribo detala 
La obtuzangule malantaŭmetita teretaĝo estas portata de du rondaj pilastroj, la du supraj etaĝoj estas vestitaj per neprilaborita ŝtono.

La plastikojn faris la erfurtano Hans Walther, kies skulptaĵoj ornamis ankaŭ la domon de du surlokaj ŝparkasoj.

Estas reprezentataj maldekstre:
* pago de la porinfana kromsalajro
* dentkuracado
* akcidenta helpo
Estas reprezentataj dekstre:
* pago de pensio
* konsultado de patrinoj
* patrinaj ĝojoj

## Vidu ankaŭ 
Ŝparkaso

## Literaturo 
* Steffen Raßloff: *Flucht in die nationale Volksgemeinschaft. Das Erfurter Bürgertum zwischen Kaiserreich und NS-Diktatur*, eldonejo Böhlau, 1-a eldono, 2003, ISBN 3412118028
* Eberhard Menzel: *Der Bildhauer Hans Walther (1881-1961)*, en: Apoldaer Heimat. Beiträge zur Natur und Heimatgeschichte des Kreises Apolda (1995), p. 16 sekv.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de la asekurkompanio kun filiaj subpaĝoj. 

Kategorio:Konstruaĵoj en Erfurto
Erfurto
Kategorio:Firmaoj en Erfurto
Katalin Kövér

**Katalin KÖVÉR,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kövér Katalin** estis hungara kemiisto, profesoro, membro de Hungara Scienca Akademio (koresponda en 2013, ordinara en 2019).

Katalin Kövér http://www.inorg.unideb.hu/oktatok/17  naskiĝis la  1956 kaj mortis la 15-an de aprilo 2023.

## Biografio 
Katalin Kövér ricevis diplomon en universitato de Debrecen en 1979, poste ŝi eklaboris en uzino pri medikamentoj. Ŝi ekinstruis en universitato de Debrecen en 1981, ŝi samloke doktoriĝis en 1984. En 2002 ŝi doktoriĝis antaŭ MTA. Ŝi invitiĝis ekzemple al universitatoj de Ĉikago (1987), kvinfoje al Tucson, dufoje al Madrido kaj Stokholmo, fine al Kaburbo. Ŝi okupiĝas ekzemple pri proteinoj. Ŝi estas ankaŭ amatora naĝisto, ekzemple ŝi tranaĝis Balatonon. Ŝi ricevis hungarajn premiojn en 1986 kaj 2010, hispanan premion en 2010.

## Verkaro (elekto) 
* *Synthesis and beta-Lactamase Inhibitory Properties of Derivatives of beta-Lactam Antibiotics* (1981)
* *Design and conformational studies of DPMPT, a novel highly potent δ-opioid peptide* (1996)
* *Mágneses magrezonancia módszerek fejlesztése és alkalmazása biológiailag aktív molekulák szerkezetvizsgálatára* (2002)
* *Epigallocatechin-3-gallate and penta-O-galloyl-beta-d-glucose inhibit protein phosphatase-1.* (2013)

## Fontoj 
* biografio kun foto
* hungarlingva biografio 

 
Kategorio:Hungaraj kemiistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Ŝvabrilo

eta|250ra|Ŝvabrilo kun elpremilo

**Ŝvabrilo** aŭ **lavbalailo** estas purigilo uzata por purigi plankojn.

Ĝi konsistas el du partoj, kelkfoje malmunteblaj. La supra parto estas bastono, la malsupra parto konsistas el kotonaj fibroj aŭ mallarĝaj strioj de plankviŝilo. La malsupra parto de la ŝvabrilo estas metata en sapakvon, kiu poste parte absorbas la likvon, kaj sekve per ioma premo frotata sur la planko.

Kelkiuj spertas ke ŝvabrilo estas nehigiena, ĉar la malpuraĵo, kaj per tio la bakterioj, ne facile estas ellavitaj, kaj do ofte nur disvastiĝas. Se la ŝvabrilo post uzado ne bone estas purigita ĝi estas forcejo por bakterioj.

Kategorio:Purigiloj
Kategorio:Iloj
Episkopujo de Trento

**Romkatolika Episkopujo de Trento** (latine: **Archidioecesis Tridentina**, germane: **Erzbistum Trient**, itale: **Arcidiocesi di Trento**) kovras la tutan provincon Trento. Ĝi havis 481.232 baptitojn en 2010.

## Princepiskoplando 
Ekde 1004 ĝis 1803 ekzistis la **princepiskoplando de Trento**, teritorio en la Sankta Romia Imperio, kie la episkopo de Trento estis reganta princo.


Trento
Kategorio:Provinco Trento
Plankviŝilo

eta|220px|Plankviŝilo
**Plankviŝilo** estas kutime kvadrata aŭ ortangula, dika tuko el kotono aŭ sintezaj fibroj kun latero inter 50 kaj 80 cm.
Plankviŝilo estas lavata en sitelo da sapakvo, poste leĝere eltordita, por sekve per ĝi purigi la plankon aŭ forigi la superfluan akvon de la purigita planko.

## Vidu ankaŭ 
* Ŝvabrilo

Kategorio:Purigiloj
Kategorio:Iloj
Albinen

**Albinen** estas komunumo en la distrikto Leuk en Kantono Valezo, Svislando. Ĝi havis 266 loĝantojn je la 31-a de decembro 2012.

## Geografio 
La komunumo Albinen situas en la mezo de Valezo ĉe la eniro al la valo de la rivero Dala, kiu formas la okcidentan limon de la komunumo. La komunumo konsistas el la vilaĝo Albinen kaj la setlejoj Chermignon, Torrent, Ober Dorbu kaj Tschingere.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 15,48 km², de kiuj 29,9% estas kovritaj de arbaro, 51,% servas por agrikulturo kaj 3,3% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Albinen limas en nordo al Leukerbad, en oriento al Guttet-Feschel, en sudo al Leuk, kaj en okcidento al Inden.

## Trafiko 
Albinen situas komplete flanke de la gravaj trafikvojoj. Al la komunumo kondukas du flankaj montarvojoj ek de Leuk, kaj alia mallarĝa vojo kondukas al la kuracloko Leukerbad. Pere de poŝtaŭtolinioj al Leuk kaj al Leukerbad la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Albinen datiĝas el la jaro 1224 kiel *Albignun*. En la jaro 1291 Albinen la unuan fojon enstis menciita kiel komunumo. En la 14-a jarcento ĝi iom post iom disiĝis de la vicepiskopejo Leuk kaj elektis du prokuristojn. La komunumaj statutoj datiĝas el la jaro 1552. Ĝis en la 1950-aj jaroj Albinen vivis ĉefe de kamparana ekonomio. La konstruo de la veturebla vojo al Leuk en la jaro 1956 transformis la komunumon al loĝloko de laboristoj, kiuj laboris en Leuk kaj Vispo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Albinen
Birds of the World: Recommended English Names

***Birds of the World: Recommended English Names*** estas poŝlibro, verkita de Frank Gill kaj Minturn Wright je la konto de la Internacia Ornitologia Kongreso. La libro estas klopodo produkti standara serio de anglalingvaj nomoj por ĉiuj birdospecioj, kaj estas la produkto de projekto iniciatita de la Internacia Ornitologia Kongreso de 1990. Ĝi estas suplementita pere de retejo nome **IOC World Bird List**, kiu havigas ĝisdatigon de la publikigita materialo.

Kategorio:Nomenklaturo
Kategorio:Ornitologio
Kunene

eta|dekstra|200px|Rivero Kunene
eta|dekstra|150px|Akvofalo Epupa

La **rivero Cunene** (portugala literumado) aŭ **Kunene** (namibia literumado) estas rivero de Suda Afriko. Kaj la provinco Cunene en Angolo kaj la regiono Kunene en Namibio estas nomataj laŭ li.

## Priskribo 
La rivero fluas el la altaj teroj de Angolo suden al la limo kun Namibio. Ĝi poste fluas okcidenten laŭlonge de la limo ĝis ĝi atingas la akvojn de la Atlantika Oceano. La rivero estas unu el malmultaj nesekiĝaj riveroj en la regiono. Ĝi estas ĉirkaŭ 1,050&nbsp;km longa, kun akvokolekta areo de 106,560&nbsp;km² en la zono. Ties averaĝa jara akvoflua kvanto estas de 174 m³/s ĉe sia elfluo.
La akvofalo Epupa kuŝas en tiu rivero. Estas ankaŭ akvorezervejo Olushandja kaj aliaj polemikaj projektoj por konstrui aliajn akvorezervejojn.

## Notoj 
## Referencoj 
* C.Michael Hogan. 2012. *Kunene River*. eds. P.Saundry & C.Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment. Washington DC.
* F.C.de Moor, H.M.Barber-James, A.D.Harrison, C.R.Lugo-Ortiz. 2000. *The macroinvertebrates of the Cunene River from the Ruacana Falls to the river mouth and assessment of the conservation status of the river*. African Journal of Aquatic Science. Vol.25, no.1
* Mikiyasu Nakayama. 2003. *International Waters in Southern Africa*. United Nations University Press. ISBN 92-808-1077-4. Google eBook

## Vidu ankaŭ 
* Angolaj mopanearoj

## Eksteraj ligiloj 
*  Bildoj ĉe rivero Kunene 
*  Mapo de la baseno de la rivero Kunene ĉe Water Resources eAtlas 

Kategorio:Internaciaj riveroj en Afriko
Kategorio:Riveroj en Angolo
Kategorio:Riveroj en Namibio

Kategorio:Akvokolektaj areoj de la Atlantiko
Kategorio:Akvokolektaj areoj en Afriko
Kategorio:Provinco Huambo
Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World

La **Howard and Moore Complete Checklist of the Birds of the World** estas libro de Richard Howard kaj Alick Moore kiu prezentas liston de la birdospecioj de la mondo. Ĝi estis la unua ununurvolumena monda birdolisto kiu inkludas subspeciajn nomojn, kaj ĝis la publikigo de la 5a eldono de la verko de James Clements *Checklist of Birds of the World* estis la ununura kiu faris tion.

Ĝi estas nune en sia tria eldono (2003), kaj estas publikigita de Christopher Helm en UR (Unuiĝinta Reĝlando).

Kategorio:Ornitologio
Kategorio:Nomenklaturo
Palaeotis

eta|dekstre|Fosilio de *Palaeotis*.
alternative=Palaeotis weigelti.jpg|eta|Palaeotis weigelti
***Palaeotis*** estas genro de *paleognathae* birdoj el meza Eoceno de centra Eŭropo. Oni konas unu specion, nome *Paleotis weigelti*. La holotipo specimena estas fosilia tarsometatarso kaj falango. Lambrect (1928) priskribis ĝin kiel formortinta otido (genro *Otis*), kaj donis sekvan nomon (*Palaeotis* signifas *antikva otido*). Post sugesto fare de Storrs L. Olson, revizio de la tipa specimeno kaj la referenco de kelkaj aliaj fosilioj fare de Houde kaj Haubold (1987) konkludis, ke *Paleotis* estas paleognato kaj atribuis ĝin al la sama ordo de strutoj nome Strutoformaj.

## Notoj 
Kategorio:Strutoformaj
Kategorio:Fosiliaj birdospecioj
Orrivero

eta|dekstre|240px|*Río de Oro* situantas malsupre de tiu mapo de Nordokcidenta Afriko dum la hispana koloniigo.
[eta|dekstre|240px|Senhoma tereno en la regiono Río de Oro, ĉe la urbo [Gergerato]]
**Río de Oro** (hispane por "Ororivero", , ofte literumita kiel Ued Edhahab kaj en Esperanto **Orrivero**, **Ororivero** aŭ **Ora rivero**), estas, kun Sagia el Hamra, unu el du teritorioj kiuj estis forminta la hispanan provincon Hispana Saharo posf 1969; ĝi estis origine konsiderata hispana kolonia posedaĵo fine de la 19a jarcento. Ties nomo ŝajne derivas el supozita rivero kiu fluus oriente okcidenten. Tiu rivero supozeble sekiĝis - uedo, kiel la nomo indikas - aŭ malaperis subgrunde.

Tamen, derive el ties iama nomo *Rio do Ouro* portugalaj maristoj aplikigis ĝin al la areo, kvankam oni trovis oro nek en la akvo de la mallarĝa golfo, probable miskomprenita kiel rivero, nek en ties najbareco.

Okupante la sudan parton de la Okcidenta Saharo, la teritorio kuŝas inter 26° norde kaj 21° 20' sude. La areo estas ĉirkaŭ 184,000&nbsp;km², kio estas proksimume du trionoj de la tuta teritorio. La iama provinca ĉefurbo fondita de la hispanaj koloniistoj estis *Villa Cisneros*, kaj duma la maroka okupado iĝis Daĥlo.

En 1975, dum Hispanio retiriĝis el la teritorio, Okcidenta Saharo estis dividita inter Maŭritanio kaj Maroko, sed tiu divido estis malakceptita de la Fronto Polisario. La divida linio duonigis Río de Oro, el kio Maroko prenis la nordan parton plus Sagia el-Hamra, kaj Maŭritanio aligis la malsupran trionon de la kolonio kiel norda provinco nome Tiris al-Garbija (Okcidenta Tiris). Ties provinca ĉefurbo jam estis nomata Daĥla. Post katastrofa kvajara miltio kontraŭ la Polisario, Maŭritanio abandonis Tiris al-Garbija, kaj retiriĝis el Okcidenta Saharo, kaj lasis Maroko kaj la Polisario kiel unikaj roluloj en la konflikto, kiu ankoraŭ ne solviĝis; milithalto okazis ekde 1991.

## Referencoj 
Kategorio:Geografio de Okcidenta Saharo
Kategorio:Hispanaj kolonioj
Kategorio:Hispana Saharo
Kategorio:Okcidenta Saharo
Reta Projekto de la Vivarbo

La **Reta Projekto de la Vivarbo**, en la angla *Tree of Life Web Project*, estas funkcianta projekto en Interreto kiu havigas informaron pri diverseco kaj filogenetiko de vivo sur la tero. Tiu kunlabora parreviziita projekto ekis en 1995, kaj estas verkita de biologoj el la tuta mondo.

La paĝoj estas ligitaj hierarkie, laŭ formo de la branĉara evoluo de la vivarbo, organizita kladistike. Ĉiu paĝo enhavas informaron pri unu partikulara grupo de organismoj kaj estas organizita laŭ branĉeca arboviva formo, tiele montrante la hipotezajn rilatojn inter diferencaj grupoj de organismoj.

En 2009 la projekto suferis financajn problemojn el la Universitato de Arizono. Paĝoj kaj portaloj nune atendas konsiderindan pli longan tempon antaŭ esti aprobitaj ĉar ili esta reviziataj de malgranda grupo de volontuloj.

## Vidu ankaŭ
*Charles Darwin
*Encyclopedia of Life
*Vivarbo (scienco)
*Vikispecioj

## Eksteraj ligiloj
* Oficiala retejo 
* pri Tree of Life Web Project
*Maddison, D. R., K.-S. Schulz, kaj W. P. Maddison. 2007. The Tree of Life Web Project. Pages 19-40 en: Zhang, Z.-Q. & Shear, W.A., eds. Linnaeus Tercentenary: Progress in Invertebrate Taxonomy. Zootaxa 1668:1-766. Open Access PDF
* *Tree of Life project grows more leaves and branches* (EurekAlert 20 Feb 2006) 

Kategorio:Filogenetiko
Kategorio:Komunumaj retejoj
Kategorio:Biologio
Károly Kőszeghi-Mártony

**Károly Kőszeghi-Mártony** [kAroj kOsegi mArtoni], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kőszeghi-Mártony Károly** estis hungara oficiro, inĝeniero, inventisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1848).

Károly Kőszeghi-Mártony http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC07165/08725.htm naskiĝis la  1783 en Sopron. Li mortis la  1848 en Brünn (nuntempa Brno en Ĉeĥio).

## Biografio 
Károly Kőszeghi-Mártony frekventis militakademion en Vieno, poste li servis en armeo de Habsburgoj. Li partoprenis en konstruadoj de remparoj apud Földvár kaj Ercsi, poste li planadis kaj gvidis similan laboron ĉe Vieno. En 1831 li atingis la rangon kolonelo, krome li gvidis konstruadon de fortikaĵo ĉe Franzensfeste.

Li estis spertulo pri mekaniko de grundoj. En 1828 li inventis praan gasmaskon, kiu ne filtris la aeron, sed premaero venis el aparta ujo.

## Verkaro (elekto) 
**Versuche über den Seitendruck der Erde* (1828)
**Beschreibung eines Rettungsapparat* (1833)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografieto

 
Kategorio:Hungaraj oficiroj
Kategorio:Hungaraj armeinĝenieroj
Kategorio:Hungaraj inventistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Popolproprieta entrepreno

eta|Logoo Volkseigener Betrieb VEB
**Volkseigener Betrieb**, mallongigite VEB, estis ĉefa jura formo de entreprenoj industriaj kaj servosektora en GDR.

En Esperanto ĝi nomiĝas *popolproprieta entrepreno* respektive *popolproprieta fabriko/uzino*.

## Priskribo 
Tiaj entreprenoj apartenis al la Respubliko kaj estis malpermesita ties vendo. En 1989 deĵoris 79,9 % de ĉiuj laboruloj de GDR en tiaj entreprenoj. De 1948 ĝis 1979 ekzistis la *Vereinigung Volkseigener Betriebe -VVB* (tradukite: Asocio de popolproprietaj entreprenoj), kie oni grupigis la entreprenojn laŭ branĉoj. De tiu evoluiĝis la kombinatoj. Komence de 1990 la *Treuhandanstalt* responsis pri la privatigo de tiaj entreprenoj. Ekzemplo por konata VEB-o estis Thermometerwerk Geraberg.

## Hierarĥio 
Estris ĉiun ajn VEB t.n. *Werkleiter* (pli malfrue li nomiĝis ankaŭ *Werkdirektor* aŭ *Betriebsdirektor*).

Al lia flanko estis la *Unua sekretario de la entrepreninterna organizo de SUP* (Erster Sekretär der SED-Betriebsparteiorganisation/BPO) kaj la *Ĉefo de la entrepreninterna sindikatestraro* (Vorsitzender der Betriebsgewerkschaftsleitung/BGL).

Submetitaj estis pluraj fakdirektoroj pri teĥniko, produktado, ekonomio kaj librotenato (Technischer Direktor, Produktionsdirektor, Ökonomischer Direktor, Hauptbuchhalter).

## Honorigoj kaj sporto 
Ofte entrepreno akiris kromnomon honorigan post sukcesa plenumo aŭ eĉ pliplenumo de normoj. Ekzemplo: VEB Kombinat Chemische Werke "Walter Ulbricht" Leuna. Krome la entreprenoj ofte subvenciis sportklubojn.

## Literaturo 
* Jörg Roesler: *Die Brigaden, der Meister, die Werkleitung und der Plan. Arbeitsregime und Arbeitsklima in den volkseigenen Betrieben der DDR,* en: Jahrbuch für Forschungen zur Geschichte der Arbeiterbewegung, kajero II/2009.
* Herbert Arndt kaj aliaj: *Germana Demokratia Respubliko. Bildoj kaj faktoj*, eldonejo Zeit im Bild, Dresdeno 1969, p. 97-125 (paĝoj pri la ekonomia sistemo de GDR).

## Eksteraj ligiloj 
* Informoj pri la privatigo de VEB ĉe *Bundeszentrale für politische Bildung*.
* [Informoj pri la privatigo de VEB sur la retpaĝaro de la *Deutsches Historisches Museum(https://eo.wikipedia.org/wiki/Deutsches_Historisches_Museum)*.] 
* Esploroj de la universitato de Münster.

## Subnotoj 
Kategorio:Entreprenoj
Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:20-a jarcento en Germanio
Kategorio:Juraj terminoj
Kategorio:GDR
Kategorio:Terminaro (GDR)
Bassaricyon neblina

La **olingeto** (*Bassaricyon neblina*) estas mamulo karnomanĝanta de la familio de Procionedoj, el la montaroj de la Andoj de Kolombio kaj Ekvadoro. La Smizonia Institucio anoncis ĝian malkovron la 15-an de aŭgusto 2013. Ĝi estas la unua karnomanĝanto malkovrita en Ameriko post 35 jaroj.

## Priskribo 
Ĝia korpo (ĝiskape) atingas averaĝan larĝecon je 33,5 cm kaj ĝia vosto ĝis 42,5&nbsp;cm. Ĝi pezas 900 g. Ĝia haŭto estas dika kaj vila, pli densa ol tiu de la plej proksimaj parencoj. Ĝia hararo estas ruĝa kaŝtan-kolora aŭ oranĝa kun nigraj randoj.

## Loĝejo 
Ĝi loĝas en la Nubarbaro Anda, je inter 1.500 kaj 2.800 m de alteco.

## Konduto 
Solema kaj noktema, ĝi loĝas en la arboj kaj estas eksperta saltanto de arbo al arbo sur la kanopeo.

## Nutrado 
Ĝi manĝas ĉefe fruktojn, sed ankaŭ povas manĝi kelkajn insektojn kaj nektaron.

## Reproduktado 
Ĝi naskas po unu idon.

## Taksonomio 
Ĉi tiun endemian specion de la andaj nubarbaroj oni priskribis en 2013. Eblis identigi ĝin, danke al komparado de kranio-formo, dentaro, hararo kaj DNA, el konservataj ekzempleroj en muzeoj, de aliaj specioj de la genro *Bassaricyon*.  Post la laboro de kampo oni povis trovi vivantajn ekzemplerojn kaj distingi kvar subspeciojn: *B. n. neblina* (Ekvadoro), *B. n. osborni* (Okcidenta kaj Centra Montoĉeno de Kolombio), *B. n. hershkovitzi* (Kolombia macizo) kaj *B. n. ruber* (Antjokio).

## Referencoj 
Kategorio:Procionedoj
Herbeja melampiro

La **Herbeja melampiro**, *Melampyrum pratense* L., estas specio el la familio Orobankacoj (*Orobanchaceae*). Male al sia epiteto en la latina kaj en Esperanto tiu planto kreskas nur en arbaroj.

## Priskribo 
Tutjara herbo, kun paraj folioj lancformaj kaj malhelverdaj. Floroj 10-20mm longaj kun flava koloro kaj blanka tubo.

La semo de la planto logas la arbarajn formikojn. Ili diserigas la semojn de la planto, kiam ili reiras al siaj nestoj por nutri la idojn. La planto estas indikilo pri malnovaj arbaroj, ĉar la formikoj neniam portas sian nutraĵon pli ol unu metron for kaj malfacile trairas kampon por iri al arbara loko.

La **Herbeja melampiro** estas nutra planto por la raŭpoj de papilio nomata Melampira melikto (*Mellicta athalia*).
La Herbeja melampiro estis uzata en la tradicia medicino en Aŭstrio kontraŭ la kalkigo de la vejnoj kaj kontraŭ reŭmatismo.

## Vidu ankaŭ 
* Arbara melampiro

Kategorio:Orobankacoj
Muzeo pri ludiloj

[eta|Antikvaj ludiloj en la Muzeo arkeologia de [Tarragona.]]
En la sekvontaj urboj troviĝas muzeoj pri ludiloj:

## Muzeoj en diversaj landoj (elekto) 
### Germanio 
* Bad Kissingen: Spielzeugwelt im Museum Obere Saline
* Bad Münstereifel: Holzspielzeugmuseum
* Beilngries: Spielzeug- und Figurenmuseum "anno dazumal"
* Freinsheim Historisches Spielzeugmuseum Freinsheim
* Grefrath: Spielzeugmuseum
* Hamburgo: Spielzeugmuseum
* Hasselbach: Spielzeugmuseum Kunsterbunt
* Ilmenau: DDR-Spielzeugmuseum
* Ingolstadt: Spielzeugmuseum (Ingolstadt)
* Klessen-Görne: Spielzeugmuseum im Havelland
* Leipzig: Mitspielzeugmuseum
* Munkeno: Tretauto-Museum
* Nürnberg: Spielzeugmuseum
* Seiffen: Erzgebirgisches Spielzeugmuseum Seiffen
* Soltau: Spielzeugmuseum
* Sonneberg: Deutsches Spielzeugmuseum
* Trier: Spielzeugmuseum

### Unuiĝinta Reĝolando 
* Pollock's Toy Museum, Londono
* The Bear Museum
* Brighton Toy and Model Museum, en Brighton
* Museum of Childhood en Londono
* Museum of Childhood (Edinburgh), ĉe Royal Mile, Edinburgh

### Barato 
* Shankar's International Dolls Museum, Delhi

### Italio 
* Museum de Gherdëina, en Urtijëi, Ladinio

### Japanio 
* The World Toy Museum, Karuizawa, Nagano

### Aŭstrio 
* Salzburger Spielzeugmuseum

### Rusio 
* Muzeo pri ludiloj () en Sergijev Posad, Moskva provinco
* Sankt-Peterburga muzeo pri ludilo () en Sankt-Peterburgo

### Svislando 
* Zürcher Spielzeugmuseum
* Riehen
* Museum Lindengut, Winterthur
* Spielzeugmuseum Thun
* Spielzeug Welten Museum Basel

### Hispanio 
* Museo de Juguetes y Autómatas, Verdú
* Museo Casa de Muñecas, Malago, Andaluzio

### Turkio 
* Göztepe

### Usono 
* American Toy Marble Museum, Akron, Ohio (2002)
* Toy and Plastic Brick Museum in Bellaire, Ohio (2006)
* National Farm Toy Museum, Dyersville, Iowa
* Strong - National Museum of Play - Novjorko
* Teddy Bear Museum, Napolo

## Eksteraj ligiloj 
* The American Toy Marble Museum 
* La muzeoj pri ludiloj en Germanio
Gastejo ĉe la maljuna cigno (Erfurto)

eta|La gastejo antaŭ la restaŭrado. La **Gastejo ĉe la maljuna cigno** (germane: *Gasthaus zum Alten Schwan*) estas unu el la multnombraj monumentprotektitaj domoj en la urbocentro de Erfurto (Gotthardstraße nr. 27).
 
## Fasado kaj situo ĉe la lulilo de la urbo 
Ĝi estas unu el la plej malnovaj gastejoj de Erfurto kaj estis  dokumente menciita unuafoje en 1310. Belega estas ĝia per blazono ornamita renesancstila portalo. Ĝi troviĝas rekte apud la Ponto de la brokantistoj., ĉe la travadejo (germane: *Furt*) kiu donis la nomon al la urbo: Erfurt < Erphes-furt (Erphe = malnova nomo por la rivero Gera).

## Elstara gasto 
Gastigitis surloke la pioniro de la germana klasika, Christoph Martin Wieland. Sekvante la alvokon al la altlernejo en 1769 li ekloĝis ĉi tie kun sia familio. Malgraŭ grandaj sukcesoj kiel docento li fiaskis pro troa reformemo kaj translokiĝis jam tri jarojn poste al la kortego de Vajmaro.
 
## Literaturo 
* Andreas Schareck: *Erfurt*, eldonejo Mitteldeutscher Verlag, 3-a eldono, Halle 2013, ISBN 3954620057
* Hermann H. Saitz: *Erfurt zu Fuß*, 5-a eldono, Erfurt 2010
* Gerd Schöneburg: *Erfurt. Führer durch die historische Altstadt*, 4-a eldono, Erfurt 2009
* Ulrich Seidel: *Erfurt: Rundgänge durch die Geschichte*, eldonejo Sutton, 2004, ISBN 3897027607
* Georg Dehio / Stephanie Eißing / Franz Jäger: * Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler: Thüringen*, eldonejo Deutscher Kunstverlag, 2003, ISBN 3422030506

## Eksteraj ligiloj 
*Informoj sur paĝaro de porturisma agentejo.
*La restoracio ĉe fejsbuko.

maljuna cigno
Mikveo mezepoka de Erfurto

La **Mezepoka mikveo de Erfurto** estas grava atestilo de vigla juda vivo kaj troviĝas en la urbocentro de la turingia ĉefurbo. De septembro 2023 ĝi estas monda heredaĵo de Unesko.

Kiam en 2007 oni plifirmigis la bordojn de la rivero Gera ĉe la Ponto de la brokantistoj, estis malkovrita kavo, unue interpretita kiel kelo.

Nur poste evidentiĝis ke surloke troviĝis juda rita banejo, por kiu uzo de flua akvo estas priskribita.

Aldoniĝis al la jam ekzistantaj multnombraj spuroj de prospera juda komunumo krome vizitebla mikveo, kiu estas unu el la plej malnovaj en tuta Eŭropo. Alia vizitebla mikveo troviĝas en la kelo de la Sinagogo malgranda de Erfurto

## Historio 
[maldekstre|eta|Foto de la elfosadaj laboroj en 2007, farita de sur la belvedero de la [Preĝejo Sankta Egidio (Erfurt)|Preĝejo Sankta Egidio.]] 
maldekstre|eta|Enirejo al la iama mikveo, en 2014. 
La mikveo estas el la 13-a jarcento sed muroparto antaŭ la suda muro atestas ekziston de antaŭula konstruaĵo, kiu faritis verŝajne en la 12-a jarcento. La brikojn de la aliaj vandoj oni supozeble uzis por la novkonstruaĵo. Nuntempe superŝutita kaj per konstruaĵoj fermita strateto kondukis de la mikveo rekte al la Malnova sinagogo, la unua templo de la erfurtanoj judaj. Ties komunumo ekstingitis pro pogromo en 1349. Judoj, kiuj resetlis ekde 1354, kontinue uzis la mikveon, dum la sinagogo jam tiam estis uzata kiel deponejo. Kiam la urba konsilantaro perfortis la judojn forlasi Erfurton en la jaroj 1453/54, la mikveo ĉesis funkcii. Oni superŝutis la basenon kaj uzis (ĝis la 20-a jarcento) la ĉambron supran kiel kelon.

## Eksteraj ligiloj 
* Pri la mikveo sur la retpaĝaro de "Juda vivo en Erfurto".
* Pri la mikveo sur paĝaro de porfremdultrafika agentejo, kun foto de la nuna aspekto. 
* Pri la historio de la konservado el arĥitekta opinipozicio.

## Notoj 
Kategorio:Konstruaĵoj en Erfurto
Kategorio:Judismo en Erfurto
Erfurto
Erfurto
8968 Europaeus

'*8968 *Europaeus'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels, elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Dua Enketo pri Trojanoj" ().

## Nomo 
Ĝi estis nomita per la scienca nomo de *Caprimulgus Europaeus'', aŭ kaprimulgo, plej videbla specio de la familio de la kaprimulgedoj en la eŭropa kontinento kaj mezvarma Azio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1973
Comin' Thro' the Rye

'''Comin' Thro' the Rye''' estas poeziaĵo de Robert Burns, verkita en 1782. Notes and Queries notis, ke oni ne eblas retrovi originan version de tiu poemo.

## Teksto 
O, Jenny’s a' weet, poor body,Jenny’s seldom dry:She draigl’t a' her petticoatie,Comin thro' the rye!

*Chorus:*&nbsp;&nbsp; Comin thro' the rye, poor body, &nbsp;&nbsp; Comin thro' the rye,&nbsp;&nbsp; She draigl’t a' her petticoatie,&nbsp;&nbsp; Comin thro' the rye!

Gin a body meet a bodyComin thro' the rye,Gin a body kiss a body,Need a body cry?

*(chorus)*

Gin a body meet a bodyComin thro' the glen,Gin a body kiss a body,Need the warl' ken?

*(chorus)*

Gin a body meet a bodyComin thro' the grain;Gin a body kiss a body,The thing’s a body’s ain.

*(chorus)*

Ilka lassie has her laddie,Nane, they say, ha’e IYet all the lads they smile on me,When comin' thro' the rye.

*Rimarkoj:*
:  — «weet» — «wet»;
:  — «draigl’t» — «draggled»;
:  — «gin» — «if», «should»;
:  — «warl» — «world»;
:  — «ken» — «know»;
:  — «ain» — «own».

## Kultura influo 
Titolo de libro La Gardisto en la Sekalo ekspedas onin al tiu poeziaĵo.

## Notoj 
Kategorio:Anglalingva literaturo
Kategorio:Poezio
Heinz Breloh

**Heinz Breloh** (naskiĝinta en 1940 je Hilden; mortinta en 2001 je Kolonjo) estis tutmonde konata germana artisto. Li estis interalie kunfondinto de la revuo „nummer“ kaj de la ekspozicia forumo „depot“ en Kolonjo (1971).[[Dosiero:Lebensgroesse Moltkeplatz.JPG|eta|„Lebensgröße“, 1994, Bronze-Plastik. Standort: Moltke-Placo, Essen]]Post plenumo de sia studo ĉe Fritz Wotruba en Vieno Heinz Breloh verkis ĉefe sur la kampoj fotografio, vidbendo, plenumado kaj artinstalaĵoj. Per la okupiĝo pri ĉi tiuj rimedoj li revenis al la skulptado. Kiel materialo li uzis interalie gisferon, terakoton, gipson kaj bronzon.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Heinz Breloh „Lebensgröße“ sur la Moltke-Placo en Essen 
* Heinz Breloh: Der Bildhauer im Fluß 1990; Hasselbach/Westerwald 
* Heinz Breloh: Der Bildhauer in der Mittagsonne 1991; Hasselbach/Westerwald 

Kategorio:Germanaj skulptistoj
Idaia

**Idaia** ( latine *Ida*) estis en la helena mitologio nimfo. Kun sia fratino Adrastejo ŝi edukis la plej altan dion Zeŭson.

Zeusa patrino Rea sekrete naskis lin ekstersocie en Kreto en profunda groto Dikto, por savi lin, sian lastan filon, kontraŭ lia patro Krono,  kiu ĉiujn siajn ĝistiamajn infanojn englutis. Li per tio volis antaŭigi danĝeron, ke liaj posteuloj senigos lin de la regado super mondo.

Kiam Zeuso naskiĝis, restis en Kreto kaj Rea revenis. Al Krono, anstataŭ la novnaskinto, ŝi prezentis ŝtonon ĉirkaŭvolvitan en vindotuko. Krono englutis ĝin kaj ne sciis, ke lia filo kreskas ekstersocie kaj post kelkaj jaroj liberigos ĉiujn siajn gefratojn kaj kun ili senigos lin pri lia potenco.

## Vidu ankaŭ
*Helikeo (nimfo)

Kategorio:Dioj de la helena mitologio
Kategorio:Nimfoj
Tamás Köves-Zulauf

**Tamás Köves-Zulauf** [tamAŝ koveŝ], germane **Thomas Köves–Zulauf**, laŭ hungarlingve kutima nomordo **Köves-Zulauf Tamás** estis hungara kaj germana klasika filologo, profesoro, instruisto, membro ekstera de Hungara Scienca Akademio (2007).

Tamás Köves-Zulauf http://www.unideb.hu/portal/hu/node/1375  naskiĝis la  1923 en Kalaznó kaj mortis la 26-an de aŭgusto 2022.

## Biografio 
Tamás Köves-Zulauf apartenis al la germana minoritato en Hungario. Lia patro estis pastro. Li frekventis altlernejon, luteranan lernejon, fine universitaton en Budapeŝto. En 1943 li ĉeestis la someran kurson en Heidelberg. Li diplomiĝis en 1945, poste li ekinstruis en kolegio *Eötvös* [otvoŝ]. En 1947 helpe de stipendio li plulernis al Zuriko. Hejmenveninta li parte instruis, parte laboris en redaktejo, parte li plulernis en Budapeŝto. Inter 1957-1959 li plulernis helpe de stipendio en Vieno kaj Bruselo. Baldaŭe li migris al Okcidenta Germanio. En Marburg li instruis komence en gimnazio, poste en la universitato. Li pensiuliĝis en 1988, tamen li instruis en hungaraj universitatoj en Budapeŝto, Debrecen kaj Szeged. Li okupiĝas precipe pri religio kaj mitologio.

## Verkaro (elekto) 
* *Reden und Schweigen* (1972)
* *Römische Geburtsriten* (1990)

## Fontoj 
* hungare 
* biografio germane

Kategorio:Hungaraj klasikaj filologoj
Kategorio:Germanaj filologoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Germanaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Ferenc Krausz

**Ferenc KRAUSZ** [kraŭs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Krausz Ferenc** estas hungara-aŭstra fizikisto, membro ekstera de Hungara Scienca Akademio (2007), membro de Academia Europaea. Ferenc Krausz naskiĝis la  1962 en Mór (urbo).

## Biografio 
Ferenc Krausz frekventis universitaton en Budapeŝto, baldaŭe li iĝis profesoro ĉe la universitata instituto en Vieno. En 2003 li estis nomumita direktoro ĉe la Max Planck Instituto. En la sekva jaro li iĝis prezidanto de eksperimenta fiziko en la munkena universitato *Ludwig Maximilian*. Lia esplorteamo generis kaj mezuris specialan lumopulson. En 2010 lia grupo raportis la unuan realtempan observadon de valenta elektrono-moviĝo. Li ricevis premiojn en Aŭstrio en 2002, en Germanio en 2006, fine internacian premion en 2013.

En 2022 li estis premiita la Wolf-premio pri fiziko, kaj en 2023 estis premiita per la Nobel-premio pri fiziko.

## Referencoj 
## Fontoj 
* tabela biografio de 2020 en paĝaro de la munkena universitato *Ludwig Maximilian*

## Eksteraj ligiloj 
* listo de publikaĵoj en paĝaro de la munkena universitato ()

Kategorio:Hungaraj fizikistoj
Kategorio:Germanaj fizikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Wolf-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina
Kategorio:Teoriaj fizikistoj
Hannes Forster

**Hannes Forster** (naskiĝinta en 1955 je Tuttlingen) estas germana artisto.

Forster plenumis ekde 1979 studon de artopedagogio kaj artoscienco ĉe la Universitato de Artoj Berlino, kie li estis majstrolernanto de profesoro Herbert Kaufmann. Je multaj lokoj li starigis arĥitekturajn instalaĵojn, i.&nbsp;a. en 1990 *La Legge della Laguna* dum la *Biennale* je Venecio, 1990 *Eine echte falsche Geschichte* kadre de la projekto *materialo kaj spaco* sur la Moltke-Placo en la Moltke-Kvartalo de Essen.

## Eksteraj ligiloj 
* hannes-forster.de 
* Hannes Forster en la arĥivo de la Artfondaĵo Badeno-Virtembergo
* Hannes Forster sur la Moltke-Placo en Essen 

Kategorio:Germanaj artistoj
Gloria Friedmann

eta|Gloria Friedmann, *Denkmal*, 1990, formortinta arbo, enigita en betonmuro, Moltke-Placo en Essen
**Gloria FRIEDMANN** (naskiginta 1950 en Kronach) estas germana artistino [instalaĵoj, skulptaĵoj) loĝanta en Francujo.

Friedmann uzis por siaj skulpturaj verkoj komence nur materialojn enprenitajn el la naturo, ekzemple foliaron, arboŝelojn, lignon, felon, vakson kaj ŝtonojn. Poste ŝi inventis instalaĵojn, en kiuj ŝi enigis simbolajn arĥitekturajn konstruaĵojn en naturajn situaciojn.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Instalaĵoj Friedmann sur waldskulpturenweg.de 
* Gloria Friedmann sur la Moltke-Placo en Essen 

Kategorio:Germanaj skulptistoj
Lutz Fritsch

**Lutz FRITSCH**  (naskiĝis en 1955 en Kolonjo) estas germana desegnisto, skulptisto, fotografisto kaj filmisto.

La skulptaĵoj strukturas ekzistantajn spacojn kaj difinas novajn spacojn. Ili estu orientiĝopunktoj, termarkoj en la urba spaco, kiel ekzemple *„Rheinorange“* ĉe la enbuŝiĝo de la Ruhr en la Rejnon ĉe Duisburg.

Dosiero:Duisburg Rheinorange.jpg|Rheinorange (1992) – Duisburg
Dosiero:Fritsch Moltkeplatz Essen.jpg|*EIN STAND* (1990) Moltke-Placo , Essen
Dosiero:Marl Fritsch 02.JPG|*Um-gang* (1988/9), Marl

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de la artisto
* 
* Lutz Fritsch sur la Moltke-Placo en Essen 

Kategorio:Germanaj artistoj
Kakoso

**Kakoso** (helene *Κάκος*, latine *Cacus*) estis en la helena mitologio monstra giganto orgo, sputanta el la ezofago fajron kaj fumon. Estis filo de la dio de fajro Hefesto kaj de la Gorgono Meduzo.
Ĝi havis tri kapojn, vivis en la profunda malluma groto en Sicilio kaj estis teruro de la tuta ĉirkaŭo. Super la enirejo en groton pendis homaj kranoj kaj interne estis amasoj da ostoj. eta|Hendrick Goltzius (1558-1617) - Herkules mortigas KakosonKiam la heroo Heraklo plenumis sian dek duan taskon de la mikena reĝo Eŭristeo kaj pelis reen la gregojn de la giganto Geriono, en iu nokto Kakoso ŝtelis liajn du bovetojn kaj kvar junbovinojn. Rafinece tiris ilin dorsantaŭe en sian kuŝejon, por ke li konfuzu la spurojn. Sed Heraklo per unu rigardo notis la perdon, ĉirkaŭrigardis serĉante la bovojn kaj ekaŭdis bovoblekojn. La sono venigis lin al la groto, kies enirejo estis barita per granda ŝtonego. Heraklo facile forigis ĝin, timis nek fajron nek fumon el la Kakosaj kapoj. Kaptis ĝin kaj mortpremis.

## Rebrilo en artoj 
Batalo de Heraklo kontraŭ Kakoso estas ofte bildigita per vazaj pentraĵoj kaj sur reliefoj. La plej konata estas ''Pejzaĝo kun Herakla venko super Kakoso de Nicolas Poussin (proksimume el la jaroj 1649 ĝis 1650, nun en la Sankt-Peterburga Ermitejo.

## Eksteraj referencoj 
* Hyperion: eltiraĵoj el originalaj Grekaj fontoj 

## Tradukfonto 
Kategorio:Estaĵoj de la helena mitologio
Hoodia gordonii

eta|Hoodia gordonii am Standort in der Karoo
eta|Kapselfrucht
***Hoodia gordonii*** estas plantospecio el genro *Hoodia* en familio apocinacoj. *Hoodia* kreskas en la duondezertoj de suda Afriko, precipe sur sabla grundo, kelkfoje sur roko. La ĉefe kreska areo estas la Namibia Kalahari-dezerto. Tie ĝi vivas ĝis 40 jarojn, travivas eĉ unu jaron sen pluvo.

*Hoodia gordonii* aspektas kiel kakto, sed ne apartenas al la kaktacoj, kvankam ĝi estas same sukulenta planto. Ĝi atingas alton de 60&nbsp;cm kaj forte disbranĉiĝas. La branĉetoj estas cilindro- kaj/aŭ kukumoformaj kaj kun tuboformaj pikiloj. La floroj estas telerformaj, plej ofte salmokoloraj, grandaj 5–11&nbsp;cm. La kapsulaj fruktoj havas longon ĝis 250&nbsp;mm.

La floro eligas odoron de putriĝanta karno, tiel altiras muŝojn, kiu polenas ĝin dum demeto de ovoj.

Oni uzas ĝin pro ties malsat-kvietiga efiko por produkto de medikamentoj. La plantaj efikaĵoj trompas la cerbon per granda sangosukera nivelo.

La plantogenro Hoodia estas ekde 2004 sub internacia plantoprotekta interkonsento. Tiel partoj aŭ tuta planto de la genro estas komercebla, se oni kundonas dokumenton pri ties origino.

Kategorio:Apocinacoj
Margit Klára Szabó

**Margit Klára SZABÓ** [sabo:] estis rumania hungara instruistino pri muziko, lernolibroverkistino. Ŝi naskiĝis en Székelyudvarhely la 10-an de marto 1915 kaj mortis en Kluĵo la 13-an de oktobro 2002. 

## Biografio
Margit Klára Szabó estis de 1933 instruistino, poste en 1944 ŝi akiris diplomon de muzikinstruistino en Konservatorio de Koloĵvaro kaj de 1946 ŝi instruis en Muzikliceo de Kluĵo.

## Libroj
*Énekgyűjtemény az I–IV. osztály számára (kunulaŭtorino, Buk. 1959); Énekeskönyv. Tankönyv a III. osztály számára (samloke de 1966 en pluraj eldonoj); Énekeskönyv. Tankönyv a III–IV. osztály számára (sl. de 1969 en pluraj eldonoj); Dalolj velünk. Énekgyűjtemény az I–IV. osztály számára (sl. 1972). 

## Fonto
*RMIL  

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pedagogoj