open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nigrakapuĉa centropo

La **Nigrakapuĉa centropo** (*Centropus steerii*) estas specio de centropo de la familio Kukoledoj. Ĝi estas endemia de Mindoro en Filipinoj kaj unu el la plej endanĝeritaj birdoj en la lando kaj la nura draste endanĝerita centropo en la mondo. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo kaj kaptado. 

## Aspekto kaj taksonomio 
EBird priskribas jene tiun birdospecion: "Granda, longvosta birdo de malalta primara arbaro sur Mindoro kun bruna dorso kaj ventro, malhelaj flugiloj kun brunrandaj plumoj, malhela vosto kun blueta irizado, kaj nigra kapuĉo kun iom da hela strieco sur la nuko. Notu la fortan kurban bekon. Simila al Filipina centropo, sed havas brunan anstataŭ nigran ventron kaj estas limigita al primara arbaro anstataŭ pli malfermaj vivejoj. Kanto estas descenda serio de tre profundaj huadoj."

Kvankam ne ekzistas seksa dimorfismo rilate al plumaro, inoj estas ĉirkaŭ 20% pli grandaj ol maskloj.

Ĝi estas konsiderata frata specio de la Nigravizaĝa centropo kaj de la Mallongfingra centropo. Ĝi estas monotipa.

## Ekologio kaj kutimaro 
Ĝia dieto ankoraŭ tute ne estas registrita, sed supozeble havas la tipan dieton de centropo, plejparte el insektoj kaj foje malgrandaj reptilioj kaj amfibioj.

Ne ekzistas informoj pri ĝiaj reprodukta kutimo kaj nestado.

## Habitato kaj konservostatuso 
Ĝia natura vivejo estas tropika humida malaltebenaĵa arbaro ĝis 750 metroj super marnivelo, kie ĝi vizitadas areojn kun densaj arbustaroj kaj densa bambuo. Ĝi ŝajne ne povas toleri sekundaran kreskaĵaron, kie ĝin anstataŭigas la Filipina centropo.

Ĝi estas minacata pro habitatperdo, kaj Mindoro spertas grandan perdon de arbaro en la lastaj jardekoj. Ĉirkaŭ 1988, ampleksa senarbarigo en Mindoro reduktis arbaran kovron al nur 120 km², el kiuj nur malgranda proporcio estas sub la supra altitudina limo de ĉi tiu specio. La malaltaĵa arbaro, kiu restas, estas tre fragmentita, kaj oni kredas, ke laŭ la nuna rapideco de senarbarigo, ĉiu arbaro povus malaperi antaŭ 2020-2030. Bruliga kultivado, foja elektema arbohakado kaj rotango-kolektado minacas la arbarfragmentojn, kiuj ankoraŭ subtenas la specion. Dinamit-eksplodigo por marmoro estas plia minaco al arbaro ĉe Puerto Galera. La genetika vivebleco de la specio povus esti endanĝerigita pro la eta grandeco kaj fragmentita naturo de la restantaj populacioj. Sekve, ĝi nun estas klasifikita kiel draste endanĝerigita de la IUCN kun ĉirkaŭkalkulata populacio de nur 50-249 maturaj individuoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*BirdLife Species Factsheet.

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de la Filipinoj
Patrick Manning

**Patrick Augustus Mervyn MANNING** (n. la 17-a de aŭgusto 1946 en San Fernando; m. la 2-a de julio 2016 samloke) estis ĉefministro de la Respubliko Trinidado kaj Tobago de 1991 ĝis 1995 kaj de 2001 ĝis 2010, kaj gvidanto de la partio Popola Nacia Movado (1991–2010) kaj Gvidanto de la opozicio de 1986 ĝis 1990 kaj de 1995 ĝis 2001.

## Politika kariero 
Li ricevis sian sekundaran edukon ĉe Presentation College, San Fernando, kaj sian bakalaŭran diplomon ĉe la Universitato de Karibio en Mona, Jamajko , en 1969. Post diplomiĝo, li revenis al Trinidado, kie li laboris kiel geologo por Texaco.

Post la venko de la PNM super la Nacia Alianco por Rekonstruo (NAR) en la parlamentaj elektoj en decembro 1991, li fariĝis Ĉefministro de Trinidado kaj Tobago por la unua fojo la 17-an de decembro 1991, sukcedante Arthur NR Robinson .

Dum sia unua oficperiodo, Manning komence daŭrigis la reorientiĝon kaj liberaligon de ekonomia politiko iniciatitan de la antaŭa registaro. Krome, la registare fiksita kurzo por la Trinidada kaj Tobago dolaro estis anstataŭigita per unu determinita de la valuta merkato , kaj pluraj ŝtataj entreprenoj estis venditaj al eksterlandaj posedantoj. Ĉi tiu movo, aparte, estis forte kritikita de la nun opozicia NAR. Kvankam ili ankaŭ volis la dissolvon de la ŝtataj entreprenoj, ili faris tion kondiĉe ke ili estu venditaj al lokaj aĉetantoj.

La dua oficperiodo estis markita de pliiĝo de krimo kaj korupto. Ĉefministro Manning estis kritikita, aparte, pro nomumo de sia edzino, Hazel Manning, kiel Senatanino kaj Ministro pri Edukado. Aliflanke, pro pli altaj enspezoj el vendoj de nafto kaj gaso, lia registaro povis redukti enspezimpostojn kaj reenkonduki senpagan edukadon.  La 6-an de novembro 2007, denove okazis parlamentaj elektoj, kiujn Manning gajnis. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Trinidadaj kaj tobagaj politikistoj
Kamla Persad-Bissessar

**Kamla Susheila PERSAD-BISSESSAR** (naskita la 22-an de aprilo 1954 en Siparia) estas trinidada politikisto. Ŝi estas membro de la partio Unuiĝinta Nacia Kongreso (UNC). Ŝi estas la ĉefministro de la lando ekde la elektoj de 2025, posteno kiun ŝi antaŭe tenis de 2010 ĝis 2015. Tiutempe, ŝi estis la unua ina Ĉefministro de la lando. 

Persad-Bissessar estas la politika gvidanto de la partio Unuiĝinta Nacia Kongreso, kaj ŝi estas la gvidanto de la Popola Partnereco, koalicio de kvin partioj, formita antaŭ la elektoj la 24-an de majo 2010. Ŝi estis la unua virino nomumita Ministro pri Justico, Portempa Ĉefministro, kaj Gvidanto de la Opozicio en Trinidado kaj Tobago. Ŝi fariĝis la politika gvidanto de la opozicio Unuiĝinta Nacia Kongreso en 2010. 

Persad-Bissessar funkciis kiel parlamentano por la balotdistrikto Siparia ekde 1995. Ŝi ankaŭ funkciis kiel portempa ministro pri justico dum kelka tempo en 1995. Kiam la partio Unuiĝinta Nacia Kongreso formis la registaron la 22-an de decembro 2000, ŝi ĵuris kiel ministro pri edukado. 

Persad-Bissessar estis unua virina ĉefministro de la lando, advokata generalo kaj opozicia gvidanto, la unua virino prezidi la Konfederacion de Nacioj (Ŝtatkomunuma Prezidanto-en-Oficejo (Q5153709))  kaj la unua virino kun hindua genealogio por esti ĉefministro de lando ekster de Barato kaj de la pli larĝa subkontinento. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Karmade Kamla – Anthony Milne, *Trinidad* *Express* la 10-an de junio 2002.
* Biografio de Nalis.

Kategorio:Trinidadaj kaj tobagaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1952
Kategorio:Ĉefministroj
Kategorio:Vivantaj homoj
D'Angelo

**Michael Eugene ARCHER** (naskita la 11-an de februaro 1974 en Richmond, Virginio, Usono; mortinta la 14-an de oktobro 2025 en Nov-Jorko), pli bone konata kiel '''D'Angelo'* (/diˈændʒəloʊ/), estis usona kantisto, kantverkisto, multinstrumentisto kaj produktanto de R&B kaj nov-soulo (novanimmuziko (Q268253)). Li estas konata pro sia muzika talento kaj nekutimaj voĉaj kapabloj. Li ludis gravan rolon en la formado de la nov-soul-stilo meze de la 1990-aj jaroj.

Li publikigis tri studiajn albumojn: *Brown Sugar* el 1995, *Voodoo* el 2000 kaj *Black Messiah* el 2014.  Li ricevis la Grammy-premion en 2001 en la kategorioj Plej Bona R&B-Albumo por *Voodoo* kaj Plej Bona Vira R&B-Kantisto por la kanto "Untitled (How Does It Feel)" el ​​la albumo. Por la albumo *Black Messiah,'' li ricevis sian duan Grammy-premion en la kategorio Plej Bona R&B-Albumo en 2016 kaj ankaŭ gajnis la kategorion Plej Bona R&B-Kanto por "Really Love" el la sama albumo. 

Li estis unu el la plej gravaj eksponentoj de la nov-soul- subĝenro, kune kun aliaj artistoj kiel Erykah Badu, Lauryn Hill, Maxwell kaj kunlaboranto de aktorino Angie Stone.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* D'Angelo sur imeem

Kategorio:Grammy-laŭreatoj
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Usonaj sondisko-produktistoj
Kategorio:Usonaj kantverkistoj
Nigragorĝa centropo

La **Nigragorĝa centropo** (*Centropus leucogaster*, laŭvorte *blankventra*, sed pli ĝuste estus *helventra*) estas specio de centropo de la familio Kukoledoj. Ĝi troviĝas en Centra Afriko en densa duaranga kreskaĵaro laŭlonge de arbarbordoj kaj herbecaj marĉoj. La subspecio de norda kaj centra Demokratia Respubliko Kongo estas foje disigita kiel **Centropo de Neumann** (*Centropus neumanni*).

## Aspekto
La nigragorĝa centropo estas la plej granda specio en la genro *Centropus*, kreskante ĝis 46 ĝis 58 cm longa. Ambaŭ seksoj estas similaj, la plenkreskulo havas la kapon, kolon, supran bruston kaj mantelon nigrajn, brile per violblua, la flugilojn ruĝbrun-kaŝtankolorajn, la dorson nigran striecan per blanko kaj la voston nigran, dum la vostoplumoj havas pli palajn bazojn. La malsupra brusto kaj ventro estas blankaj, la femuroj, flankoj kaj subvostaj kovriloj havas ruĝbrunan nuancon. La junulo havas iom similan plumaron al la plenkreskulo, sed estas strieca per flavbruna koloro, kaj ne havas la brilon sur la kapo.

## Distribuado kaj habitato
La nigragorĝa centropo estas indiĝena de okcidenta Afriko, ĝenerale laŭlonge de la Golfo de Gvineo. Ĝia teritorio inkluzivas Kamerunon, la Demokratian Respublikon Kongo, Eburbordon, Gabonon, Ganaon, Gvineon, Gvineon Bisaŭan, Liberion, Niĝeron, Niĝerion, Senegalon, Siera-Leonon kaj Togon. Ĝia tipa vivejo estas la randoj de sekundara arbaro, maldensejoj, subkreskaĵaro, malglata herbejo, la randoj de marĉoj, savano kaj la strioj de galeria arbaro apud riveroj. Ĝi kutime ne troviĝas super 1 000 m.

## Ekologio
La nigragorĝa centropo estas kaŝiranta birdo, kiu hezitas eliri el la subkreskaĵaro. Ĝi manĝas sur aŭ proksime al la grundo, la dieto konsistas el insektoj, araneoj kaj malgrandaj ranoj. La nesto estas bulo da sekigitaj herboj kaj folioj kovrita per verdaj folioj kaj ĉirkaŭ 30 cm en diametro. Ĝi estas konstruita proksime al la grundo en arbusto aŭ herbotufo. La du blankaj ovoj estas probable kovataj de la masklo, sed la nestaj kutimoj de ĉi tiu birdo estas malmulte studitaj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Monaĥcentropo

La **Monaĥcentropo** aŭ *Blukapuĉa centropo* (*Centropus monachus*, laŭvorte *monaĥa*) estas specio de centropo de la familio Kukoledoj. Ĝi troviĝas en tropika Centra Afriko kie ĝia tipa habitato estas marĉoj, riverbordoj, arbarbordoj kaj ĝenerale malsekaj lokoj. Ĝi estas ofta birdo kun ampleksa teritorio, kaj la Internacia Unio por Konservado de Naturo taksis ĝian konservostatuson kiel "malplej zorgiga".

## Aspekto
La Monaĥcentropo estas mezgranda specio, kiu kreskas ĝis 45 ĝis 52 cm longa. Ambaŭ seksoj estas similaj: la plenkreskulo havas la kapon, flankojn de la kolo kaj dorson nigrajn, brilecbluajn, la malsupran dorson kaj pugon nigrajn, la flugilojn ĉefe malhelbrunkolorajn kaj la voston nigran, brile per verda aŭ bronza koloro. La subaj partoj estas blankaj aŭ palflavaj. La okuloj estas malhelruĝaj, la beko nigra kaj la kruroj kaj piedoj griznigraj. La junulo similas al la plenkreskulo, sed la nigraj areoj estas obtuzaj anstataŭ brilaj; la kapo estas strieca per ruĝbrunkolora, la flugiloj estas malhelbrunaj forte striecaj per malhelbruna koloro, kaj la dorso kaj vosto estas striecaj per flavbruna koloro. La gorĝo kaj brustoplumoj estas makulecaj per nigra koloro.

## Distribuado kaj habitato
La Monaĥcentropo troviĝas en tropika centra Afriko je altitudoj de ĝis 3 000 m, ĝenerale je pli altaj altitudoj ol la Senegala centropo (*Centropus senegalensis*). Ĝi troviĝas en Angolo, Benino, Burundo, Kameruno, Centr-Afrika Respubliko, Ĉado, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Eburbordo, Ekvatora Gvineo, Eritreo, Etiopio, Gabono, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭo, Kenjo, Liberio, Malio, Niĝerio, Ruando, Sudano, Tanzanio, Togolando kaj Ugando. Ĝia vivejo estas marĉoj, altaj herbejoj, riverbordoj, malseka savano, plantejoj, sekundaraj arbaroj, terkulturaj teroj kaj vilaĝoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Oleksandr Omelĉenko

**Oleksandr Oleksandroviĉ OMELĈENKO** (), naskiĝis  kaj mortis  estis ukraina politikisto, kiu funkciis kiel urbestro de Kievo de 1999 ĝis 2006. Omelĉenko ankaŭ estis Popola Deputito de Ukrainio de 2007 ĝis 2012.

Omelĉenko estis la prezidanto de la Asocio de la Urboj de Ukrainio kaj la Glacihokea Federacio de Ukrainio (1997–2006). En 2001, li aĉetis FC CSKA Kyiv (tiama amatora futbala klubo) de la Ministerio pri Defendo kaj transformis ĝin al Arsenal Kiev.

Omelĉenko mortis la 25-an de novembro 2021, 83-jaraĝe, post infektiĝo per KOVIM-19, kiu kaŭzis lezon de la pulmoj. De 2014 ĝis sia morto li estis membro de la Urba Konsilio de Kievo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Vitalij Kliĉko
* Leonid Ĉernovetskij

Kategorio:Kievo
Kategorio:Herooj de Ukrainio
Kategorio:Ukrainaj politikistoj
Tibor Braun

**Tibor Braun** [braŭn], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Braun Tibor** estis hungara kemiisto, altlerneja instruisto.

 naskiĝis  en Lugoj (Rumanio), li mortis  en Budapeŝto.
 
## Biografio 
 apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Li maturiĝis en gimnazio en sia naskiĝurbo en 1950, poste li akiris esplorkemiistan diplomon en Scienca Universitato Victor Babeș en 1954. Post la diplomo li praktikadis jaron en universitata laboratorio en Timișoara, poste same jaron li estis asistanto en kliniko de Universitato pri Medicino kaj Farmacio de Târgu Mureș. Inter 1956–1963 li laboris en atomfizika instituto de Bukareŝto, poste li translokiĝis al Hungario. En Scienca Universitato Loránd Eötvös li estis asistanto (1963–1966), lektoro (1966–1971), docento (1974–1984), poste profesoro. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1968, li doktoriĝis en 1981 antaŭ la Hungara Scienca Akademio, ankaŭ honora membro de Rumana Scienca Akademio (2012), krome li instruis en ekstereŭropaj universitatoj. Liaj ĉeftemoj estis la :en:scientometrics kaj C60 karbomolekulo. Li edziĝis en 1963, 2 filoj naskiĝis en 1966 kaj 1972. Li ricevis premiojn inter 1975-2003.
 
## Elektitaj kontribuoj 
* *Klinikai laboratóriumban alkalmazható egyszerű mennyiségi papírkromatográfiás módszer.* (1957)
* *Contributions to the Theory and the Methods of Radiometric Titrations.* (kunaŭtoro, 1965)
* *A radiometriás végpontjelzés néhány új lehetőségéről.* (disertaĵo, 1967)
* *Isotope Dilution Analysis.* (kunaŭtoro, 1972; ruse: 1975)
* *Poliuretánhabok radioanalitikai és nyomanalitikai alkalmazása. A szilárd fázis egy új – analitikailag hasznosítható – geometriai formája folyadék–szilárd rendszerekben.* (disertaĵo, 1979)
* *Tudománymetriai mutatószámok 32 ország természettudományos alapkutatásának összehasonlító elemzéséhez.* (kunaŭtoro, 1983)
* *A káprázatos C60 molekula. Vál. fejezetek a fullerénkutatásból.* (1996)
* *Hírem a világban. Egy tudományos kutató és szakirodalmi hírszerző alig kódolt üzenetei.* (2006)
* *A Nobel-díjra érdemes taxisofőr. Interdiszciplináris kémiai kaleidoszkóp.* (2015)
* *A szerelem molekulái. Multidiszciplináris kémiai egyveleg.* (2021).

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio angle kun foto
* biografio hungare

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj kemiistoj
Kategorio:Rumanaj kemiistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Motorboatsporto

**Motorboatsporto** aŭ **Motorboatado** estas familio de konkurencaj sportoj bazitaj sur motorboatvetkuro.

Temas pri teknika sportfako, kiu implikas rapidkonkursojn sur akvo uzante motorajn akvoŝipojn.

La konkurso okazas kun la celo:

* identigi la plej fortajn atletojn kaj teamojn;
* plibonigi kapablojn kaj atingi la plej bonajn rezultojn.

La ĉefaj disciplinoj de motorboato estas enmaraj vetkuroj, marbordaj vetkuroj, kaj eltenaj vetkuroj. Ankaŭ inkluditaj estas amaskunvenaj vetkuroj kaj akcelkonkursoj, por ultramallongaj distancoj. La malsamaj disciplinoj estas kovritaj de pluraj internaciaj federacioj, kiel ekzemple la Internacia Motorboata Unio (IMU), agnoskita de la IOC, la Internacia Jeta Sporta Boata Asocio, kaj la Usona Motorboata Asocio.

## Historio 
La unua motorboata regatto okazis en 1900 en Parizo sur la Sejno.

En 1917, la unua eksterborda motoro estis evoluigita, kiu favorus la evoluon de motorboato.

Dank'al la klopodoj de irlandano John Ward, la Internacia Motorboata Unio (UIM) estis fondita en Bruselo en 1922. En 1928, rapidrekordoj estis oficiale agnoskitaj, kaj la unua mondĉampioneco okazis en 1938.

En la programo de la Olimpikoj nur en 1908 okazis tri motorboataj konkursoj (en klaso A la gajninto estis la franco E. Thurbon, en klasoj B kaj C - la teamoj de Britio).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Motorboatsporto
Kategorio:Akvaj sportoj
Akva savado (sporto)

**Vivsavado** (akvosavkapablo, "vivsava") estas sporto, en kiu savnaĝistoj konkuras unu kontraŭ la alia en konkursoj, en kiuj aŭ savsituacioj estas simulataj aŭ savekipaĵo, precipe la vivsavada manekeno, estas uzata.

Ĉi tiu sporto estas ludata en endomaj aŭ subĉielaj naĝejoj aŭ ekstere sur strandoj, simulante la ĉefajn taskojn kaj defiojn de regula savnaĝista laboro en naĝejoj aŭ sur la strando.

Vivsavadaj konkursoj estas tradicie dividitaj en du tipojn: naĝejaj eventoj (kutime *nomataj naĝejaj eventoj* en anglalingvaj regularoj) kaj malfermakvaj eventoj. La diverseco de disciplinoj varias de regionaj savkonkursoj, en kiuj la plej malalta organiza nivelo de akvosava organizo povas libere determini la konkursdisciplinojn, ĝis strikte reguligitaj efektivigaj regularoj je ŝtataj kaj naciaj niveloj kaj internaciaj konkursoj.

En la unua jardeko de la 21-a jarcento, IRB-konkursoj ankaŭ aperis kiel nova sporto, en kiu teamoj trejniĝas por savi homojn el la surfzono uzante ŝvelboatojn speciale desegnitajn por surfsavo. 

La sporto estas kontrolita de la Internacia Vivsavada Federacio (ILS), kiu estis establita la 27-an de marto 1910 en Parizo. 

Ĝi estas oficiala disciplino de la Mondaj Ludoj, agnoskita de la IOC, sed ankoraŭ ne inkludita en la olimpika programo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Mondaj Ĉampionecoj pri Vivsavado 2020
* Internacia Vivsavada Federacio (ILS)

Kategorio:Akvaj sportoj
István Ákos

**István Ákos** [iŝtvAn Akoŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Ákos István** estis hungara speciala kaj altlerneja instruisto. Lia familia nomo estis *Scherer* [ŝerer] ĝis 1903.

 naskiĝis  en Kölesd, li mortis  en Budapeŝto (laŭ alia informo ).

## Biografio 
 maturiĝis en liceo en Sopron en 1879, jaron poste li akiris pedagogian licencon, en 1883 licencon por instrui surdmutulojn en instituto en Vác. Jam inter 1878–1881 li estis vicinstruisto en Udvari, poste li praktikadis en la instituto, sed post la licenco li estis levita speciala instruisto. Ekde 1889 li ankaŭ prelegis en la instituto, samtempe en simila edukejo en Budapeŝto. En 1891 en la ĉefurbo oni malfermis lernejon por surdmutuloj kaj li transprenis la estrecon, tial li translokiĝis al Budapeŝto. Inter 1897–1901 li estis pensiulita, sed poste denove aktive instruis, krome li estis viclernejestro ĝis 1920.  estis estis la unua, kiu establis la plenan instruadon por surdmutuloj en la lando. Li edziĝis en 1886, lia edzino naskis 4 gefilojn.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Mit tehet a népiskola siketnémáink érdekében? – Hogyan oktassuk siketnéma növendékeinket?* (1884)
* *A siketnémák tárgyi és alaki nyelvoktatása.* (4 volumetoj, kunaŭtoro, 1891–1894)
* *A siketnéma-oktatás és nevelés kézikönyve Siketnéma tanítók és tanügybarátok számára.* (manlibro, 1895)
* *A gyógypedagógiai oktatást illető törvényes rendelkezések a külföldön.* (5 volumetoj, tradukaĵo, 1909)
* *A fogyatékosság megelőzése pedagógiai szempontból.* (1924)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare (la koncerna teksto estas legebla post klako al majuskloj A, Á, poste serĉu la nomon!)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj framasonoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Aerobika gimnastiko

**Aeroba gimnastiko** estas sporto de gimnastiko. Ĝi estas konkurenciva sporto, kiu originis de tradicia aerobia ekzercado, en kiu gimnastikistoj devas plenumi kompleksajn aerobajn movadpadronojn, kontinue kaj kun alta intenseco kun preciza kunordigo al muziko. La ekzerco devas montri kontinuan kaj precizan movadon kombinitan kun flekseblecaj ekzercoj, forto, akrobataj elementoj kaj piramidoj el la kampo de akrobata gimnastiko. 

Aerobika gimnastiko estas unu el la kvin gimnastikaj disciplinoj (kune kun arta kaj ritma gimnastiko, akrobatado kaj trampolina) agnoskitaj kaj antaŭenigitaj de la Internacia Gimnastika Federacio (FIG).

La sporto ne estas olimpika sporto.

## Historio 
La sporto originis en la 1980-aj jaroj en Usono, kiam neoficialaj naciaj Ĉiu prezentado estas taksata laŭ tri areoj: arto, malfacileco, kaj kvalito de efektivigo. La juĝkomisiono taksas kaj rafinas la poentarojn por la ekzerco. Se estas egaleco inter konkursantoj en la rafinita poentaro, la plej alta kvalito de efektivigo estas decida.konkursoj okazis en la sporto. En 1995, la Internacia Gimnastika Federacio agnoskis aeroban gimnastikon kiel gimnastikan disciplinon, kaj ekde tiu jaro, mondĉampionecoj okazis en la sporto. Ekde 1997, la sporto estas inkludita en la Mondaj Ludoj, kaj ekde 1999, eŭropaj ĉampionecoj okazis ĉiujn du jarojn.

## Konkurreguloj 
La longo de la surfaco, sur kiu la gimnastikistoj ludas, estas 7 metroj en la junulara kategorio kaj 10 metroj por plenkreskuloj.

### Tipoj de teamoj 
En aeroba gimnastiko, ekzistas 7 kategorioj:

# Unuopaĵoj - Knaboj
# Solecaj - knabinoj
# Paroj - knabo + knabino
# Trinaskitoj - specoj de kombinaĵoj de knaboj kaj knabinoj
# Grupoj - ajna kombinaĵo de knaboj kaj knabinoj
# Danca Aerobiko - Kombinaĵo de Knaboj kaj Knabinoj
# Paŝaerobiko - kombinante knabojn kaj knabinojn

### Poentmetodo 
En konkurado, ekzistas specifaj postuloj koncerne la kostumon, la nombron da elementoj plenumotaj de ĉiu gimnastikisto, la nombron da resaltoj en la ekzerco, la nombron da elementoj plenumataj sur la planko, kaj pli.

Ĉiu prezentado estas taksata laŭ tri areoj: arto, malfacileco, kaj kvalito de efektivigo. La juĝkomisiono taksas kaj rafinas la poentarojn por la ekzerco. Se estas egaleco inter konkursantoj en la rafinita poentaro, la plej alta kvalito de efektivigo estas decida.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La Asocio de Naciaj Aerobikaj Ĉampionecoj (ANAC)

Kategorio:Sporto
Kategorio:Gimnastiko
Sulavesa centropo

La **Sulavesa centropo** (*Centropus celebensis*) estas specio de centropo de la familio Kukoledoj. Ĝi troviĝas kiel endemio nur en Sulaveso, Indonezio. Ĝiaj naturaj vivejoj estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj malaltebenaĵaj arbaroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj montarbaroj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Indonezio
Huangan

**Huangan** , per simpligita ĉina skribo **黄冈,** per tradicia ĉina skribo **黃岡,** per pinjino *Huánggāng* estas (triaranga) milionurbo je prefektuja nivelo en provinco Hubejo en Ĉina Popola Respubliko.
eta|maldekstre|

## Demografio 
En 2020 la prefektujnivela loĝantaro estis  homoj.

## Geografio 
eta|maldekstre|
La kuntirita urbego kuŝas sur areo  km² kaj administras 12 dividojn laŭ Jangzio. Eĝou etendiĝas en la alia riverbordo.

## Historio 
Huangan havas historion de almenaŭ 2,000 jaroj. En tiu longa periodo la administraj limoj ofte ŝanĝiĝis.

## Ekonomio 
La prefektujnivela urbego havas signifan agrikulturon, ekzemple herbokuracadajn kreskaĵojn, organikajn legomojn, maronojn, teojn, rizojn, krome gravas la brutbredado kun fiŝkaptado. La industrio kaj turismo aldonas al la ekonomio.

## Edukado 
En Huangan sola universitato funkcias.

## Trafiko 
eta|maldekstre|
La milionurbo estas alirebla facile trajne kaj voje, krome ŝipe laŭ Jangzio. La flughaveno funkcias en Vuhano 90 km for. Du pontoj ligas Huangan al Eĝou.

## Klimato 
La klimato estas humida subtropika laŭ klimata klasifiko de Köppen (Cfa). La jara averaĝa temperaturo estas  kaj varias inter . Jare averaĝe pluvas 1353 mm, en ĉiuj monatoj pluvas, sed la precipitaĵo estas pli inter marto-aŭgusto.

## Vidindaĵoj 
* pluraj preĝejoj
* muzeoj
* statuo

## Ĝemelurboj 
* 

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
Kategorio:Havenurboj
Gabona centropo

La **Gabona centropo** (*Centropus anselli*) estas specio de centropo de la familio Kukoledoj. Ĝi troviĝas ĉefe en Gabono, sed ankaŭ en najbaraj areoj de Kameruno, Angolo, Centrafrika Respubliko, okcidento de Konga Baseno kaj Ekvatora Gvineo.

## Aspekto
La Gabona centropo estas granda specio, kiu kreskas ĝis 46 ĝis 58 cm longa. Ambaŭ seksoj estas similaj: la plenkreskulo havas la kapon, flankojn de la kolo kaj dorson nigrajn, brile per purpuro, la malsupran dorson kaj pugon blankecajn, flavbrunajn, striecajn per nigro, la flugilojn malhelbrunajn kaj malhelkaŝtanajn, kaj la voston nigrecbronzan brilverde. La subaj partoj estas ruĝbrun-flavbrunaj aŭ brunbrunaj. La okuloj estas ruĝecaj, la beko nigra kaj la piedoj nigraj. La junulo similas al la plenkreskulo, sed la nigra koloro estas plejparte anstataŭigita per malhelbruna kaj nebrila, kaj la flugiloj estas tre striecaj kaj ruĝbrunaj.

## Distribuado kaj habitato
La Gabona centropo estas indiĝena al tropika okcidenta centra Afriko. Ĝia teritorio inkluzivas Gabonon kaj la ĉirkaŭajn landojn de suda Kameruno, sudokcidenta Centr-Afrika Respubliko, okcidenta Kongo, centra Demokratia Respubliko Kongo kaj nordokcidenta Angolo. Ĝi loĝas en unuarangaj arbaroj, sekundaraj arbaroj, arbaraj randoj, marĉejoj kaj forlasitaj terkultivejoj.

## Ekologio
La Gabona centropo estas kaŝiranta birdo, ne facile videbla en la densa subkreskaĵaro, sed oni povas aŭdi ĝian krion, precipe frue kaj malfrue en la tago. Ĝi manĝoserĉas, plejparte surgrunde, manĝante akridojn, skarabojn, moluskojn, ranojn, birdojn, lacertojn kaj malgrandajn serpentojn. Ĝi ankaŭ rubofosas ĉirkaŭ vilaĝoj kaj tendaroj. Reproduktado okazas plejparte en la pluvsezono, aŭ en pli malsekaj regionoj, dum la pli seka paŭzo inter du malsekaj sezonoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Sargent Shriver

**Robert Sargent** **SHRIVER Jr.** (n. 9-a de novembro 1915 en Westminster, Kantono Carroll, Marilando ; m. 18-a de januaro 2011 en Bethesda, Marilando) estis usona politikisto (Demokrata Partio). Proksime ligita al la familio Kennedy, li laboris por la Demokrataj Prezidantoj John F. Kennedy kaj Lyndon B. Johnson, ĉefe kiel organizanto de socialpolitikaj iniciatoj. Li estis direktoro de la Packorpuso de ĝia fondo en 1961 ĝis 1966  kaj ambasadoro en Parizo de 1968 ĝis 1970. En 1972 li kandidatiĝis por Vicprezidento de Usono.

Shriver estis la edzo de Eunice Kennedy, fratino de la 35-a Prezidanto de Usono, John F. Kennedy. Lia filino Maria Shriver estis edziniĝinta al la antaŭa guberniestro Arnold Schwarzenegger.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Sargent Shriver Paca Instituto
* FBIa dosiero pri Sargent Shriver
* Sargent Shriver Nacia Centro pri Malriĉeca Leĝo
* Video: Sargent Shriver liverinte paroladon pri la Paca Korpuso en 1965

Kategorio:Germanaj usonanoj
Kategorio:Usonaj ambasadoroj en Francio
Kategorio:Usonaj politikistoj
Leonid Ĉernovetskij

**Leonid Miĥajloviĉ ĈERNOVECKIJ** (), naskiĝis  estas ukraina politikisto kaj iama entreprenisto, kiu estis urbestro de Kijivo de 2006 ĝis 2012. Li estis sukcesa komercisto, fondinto kaj reganta akciulo de la Pravex Grupo kaj Pravex Banko, unu el la plej grandaj bankoj en Ukrainio. Ekde la nomumo de Oleksandr Popov fare de Prezidanto Viktor Janukoviĉ kiel Ĉefo de la Ŝtata Administracio de la Urbo Kievo la 16-an de novembro 2010, Ĉernovetskij estis senigita de iu ajn vera decidrolo en Kijivo. Li prezentis sian demision la 1-an de junio 2012.

Post ĉi tiu demisio Ĉernovetskij kaj lia familio translokiĝis al la kartvela urbo Kobuleti kaj li ricevis kartvelan civitanecon.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Oleksandr Omelĉenko
* Vitalij Kliĉko

Kategorio:Ukrainaj politikistoj
Kategorio:Kievo
Naĝilnaĝado

dekstra|eta|Mononaĝilo kaj Bi-naĝiloj
**Naĝilnaĝado** estas konkurenca sporto, kiu estas la plej rapida maniero moviĝi tra la akvo per propra forto. Naĝiloj estas uzataj por propulso. Per tiel nomata mononaĝilo, granda naĝilo en kiu ambaŭ piedoj estas fiksitaj, oni faras delfenajn movojn, atingante maksimumajn rapidojn de pli ol 3 m/s (50-metra monda rekordo de 2019: 13,70 s). 
La celo de la atleto estas kovri distancojn super aŭ sub la akvosurfaco uzante muskolan forton kaj mononaĝilon, ebligante al mononaĝilaj naĝantoj atingi rapidojn ĝis 12 km/h. Ĝi konsistas el kvar teknikoj, inkluzive de naĝado kun naĝiloj, ĉu sur la surfaco uzante spirtubon kun mononaĝiloj aŭ binaĝiloj, ĉu subakve kun mononaĝiloj, ĉu spirtenante, ĉu uzante malferman cirkvitan skuboekipaĵon Eventoj okazas trans distancoj similaj al naĝkonkursoj, kaj en naĝejo kaj en malferma akvo.

La ĉefa organizaĵo en la mondo, kiu kontrolas sportajn konkursojn, estas la Monda Konfederacio de Subakvaj Sportoj (CMAS).

Unua monda ĉampioneco de la sporto okazis en 1976. Ĝi ankaŭ estis prezentita ĉe la Mondaj Ludoj kiel tendenca sporto ekde 1981 kaj estis montrita ĉe la Eŭropaj Ludoj en junio 2015.

Naĝila naĝado estas agnoskita kiel olimpika sporto fare de la IOC. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* CMAS Finswimming Komisiona hejmpaĝo
* CMAS Finswimming Ĉampionecoj  Enarkivigas Enarkivigita  
* Finswimming en la Historio de CMAS retejo
* CMAS Monda Kupola hejmpaĝo
* La Mondaj Ludoj Finswimming paĝo
* Finswimming Mondaj Rangotabeloj 2013

Kategorio:Naĝilnaĝado
Kategorio:Naĝado
Akvoskitabulo

[eta|persono akvoskitabuladas en [Zug, Svislando]]
**Akvoskitabulo** estas akvosporta aparato en formo de ronda tabulo (angle: *board*) per kiu la atleto, tirata per ŝnuro de boato aŭ trenlifto, povas gliti trans la akvon je certa rapideco. Male al surftabulo kaj vejksketo, ĝi havas ligadojn por fiksi la piedojn. La rajdanto staras flanke sur la tabulo, turnita al la direkto de la veturado. Ili estas tirataj de motorboato aŭ akvoskilifto (angle, slange: *cable*). La sporto nomiĝas *akvoskitabulado*.

Temas pri ekstrema sporto kiu kombinas elementojn de akvoskiado, slalomo, akrobatado kaj saltado. Vejktabulado similas al neĝtabulado, rultabulado kaj surfado.  

La angla nomo *Wake* devenas de la akva *ekvekiĝo* de la trenanta motorboato, kiu ankaŭ estas uzata kiel saltdeklivo en akvoskitabulado. En telfera operacio, kojnforma deklivirejo elstaranta el la akvo, la tiel nomata *piedbatulo*, estas uzata por saltoj.

Motorboato aŭ akvoskotero tipe tiras akvoskitabuliston je 35 ĝis 39 km/h, dum telferoj tiras je 28 ĝis 32 km/h. Konkursoj okazas kaj sur boatoj kaj telferoj.

Eblas plenumi grandan nombron da saltoj kaj akrobataĵoj.

Vejktabulado originis ĉirkaŭ 1980, kiam la surfanto Tony Finn, bazita en San-Diego, disvolvis ion nomatan La Skurfer. La Skurfer estis kruciĝo inter akvoskio kaj surftabulo, kaj aspektis kiel malgranda surftabulo, kiun oni pendigis de la malantaŭo de boato. 

Akvoskitabulado estas farita por plezuro kaj konkurso, varianta de liberstila akvoskitabulado kaj akvoskitabulaj konkursoj ĉe la X Ludoj, WWA Akvoskitabulo Mondaj Ĉampionecoj aŭ similaj eventoj. Kvankam ĝi havis neklaran komencon, ĝi estas nun la mondo-a plej rapide kreskanta akvan sporton. La kresko de la sporto estas averaĝe 10% ĉiujare ekde 2010, pli ol preskaŭ ĉiuj aliaj akvaj sportoj.”

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Akvoskiado

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Akvoskitabulo
Kategorio:Akvaj sportoj
Kuprovosta centropo

La **Kuprovosta centropo** (*Centropus cupreicaudus*) estas specio de centropo de la familio Kukoledoj. Ĝi troviĝas en la suda duono de Afriko, nome en Angolo, Bocvano, Demokratia Respubliko Kongo, Malavio, Namibio, Tanzanio, Zambio, kaj Zimbabvo. Ĝin priskribis la unua la germana ornitologo Anton Reichenow in 1896.

## Aspekto
Plenkreska kuprovosta centropo estas ĉirkaŭ 48 cm longa kaj havas kurban bekon kaj longan, larĝan voston. Maskloj estas iomete pli malgrandaj ol inoj. La plumaro de la kuprovosta centropo similas al tiu de la senegala centropo (*Centropus senegalensis*). Ĝi havas nigrajn kapon kaj suprajn partojn, blankajn aŭ kremkolorajn subajn partojn, brunan pugon kun kuprobrilo kaj nigrecbrunan voston. Nematuraj birdoj havas palajn striojn sur la kapo kaj iliaj flugoplumoj estas striecaj. La krio de la kuprovosta centropo konsistas el profundaj, bobelantaj notoj.

## Distribuado kaj habitato
La kuprovosta centropo estas indiĝena de partoj de sudcentra Afriko. Ĝia teritorio etendiĝas de Angolo okcidente ĝis sudokcidenta Tanzanio, norda Bocvano kaj la Kaprivi-strio en Namibio. Ĝia tipa vivejo estas marĉoj kaj densa vegetaĵaro proksime de riveroj, sed ĝi ankaŭ troviĝas sur inunditaj inundebenaĵoj kaj proksime de laŭsezonaj lagoj. La tuta grandeco de ĝia teritorio estas ĉirkaŭ 1 750 000 kvadrataj kilometroj.

## Kutimaro
La kuprovosta centropo estas teritoriema tutjare kaj plejparte aktiva baldaŭ post tagiĝo kaj vespere. Ĝi manĝoserĉas surgrunde kaj manĝas amfibiojn, fiŝojn, malgrandajn birdojn, reptiliojn kaj ronĝulojn, same kiel tiajn senvertebrajn predojn kiel akridojn, krabojn kaj helikojn. Ĝi serĉas mortintajn fiŝojn kaj aliajn manĝeblajn materialojn kaj manĝas iom da verda planta materialo. Ĝi disŝiras la nestojn de teksbirdoj (*Ploceus* spp.) kaj foje englutas bluajn koturnojn (*Coturnix adansonii*) tutajn. 

La reprodukta sezono okazas de januaro ĝis marto kaj oni kredas, ke la birdo estas monogama. Kupola nesto, konstruita el herboj, kanfragmentoj kaj branĉetoj kaj kovrita per folioj, estas konstruita malalte inter kanoj aŭ en densa akvoborda vegetaĵaro. Ambaŭ gepatroj partoprenas en nestagado, sed la masklo povas ludi la pli grandan rolon. Ovodemetado de du ĝis kvar ovoj estas demetita kaj la kovado komenciĝas tuj kiam la unua ovo estas demetita, kio foje okazas antaŭ ol la nesto estas kompletigita. La ovoj eloviĝas je intervaloj kaj ambaŭ gepatroj zorgas pri la idoj. La birdidoj estas nutrataj per tiaj manĝaĵoj kiel ranoj kaj akridoj. La idoj forlasas la neston kiam ili estas ĉirkaŭ dek sep tagojn aĝaj, kelkfoje kiam ili estas parte plenkreskaj kaj ankoraŭ ne kapablaj flugi.

## Statuso
La kuprovosta centropo havas tre vastan teritorion kaj kvankam la populacio ne estas kvantigita, ĝi estas ofta en iuj partoj de la teritorio. La populacia tendenco ŝajnas stabila. Pro ĉi tiuj kialoj, la IUCN listigis ĝian konservan statuson kiel "Malplej Zorgiga".

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Kuprovosta centropo - Speciteksto en *The Atlas of Southern African Birds*.

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Dronvetkuro

**(FPV-)Dronvetkuro** (angle *First Person View Racing*, loze tradukita: vetkuro el la mi-perspektivo) estas *vetkura* konkurso de malgrandaj FPV- kvadkopteroj sur speciale ekipitaj trakoj. 

**Dronvetkuro** implicas vetkurajn fotilojn ekipitajn per kap-muntitaj ekranoj, kiuj montras la vivan elsendon. La dronoj elsendas la fotilan elsendon. Simile al plenmezuraj aervetkuroj, la celo estas kompletigi fiksitan kurson kiel eble plej rapide. 

Dronvetkuro komenciĝis en Germanio en 2011 kun kelkaj amatoraj pilotoj, kiuj kunvenis por duonorganizitaj vetkuroj en Karlsruhe. La motorsporto komenciĝis en 2014 kiel amatora sporto en Aŭstralio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Dronvetkuro
Viŝhorod

**Viŝhorod** () estas urbo en Kieva provinco, centra Ukrainio, situanta tuj norde de la ĉefurbo Kijivo, kaj parto de la metropola areo de Kijivo. Ĝi estas sur la dekstra (okcidenta) bordo de la rivero Dnepro kaj, kiel loko de la Kijiva Akvoelektra Centralo, la norda parto de la urbo estas apud la Kijiva Rezervujo. Ĝi estas la administra centro de samnoma Viŝhoroda distrikto, en julio 2020 signife ampleksigita.

Unue menciita en la 10-a jarcento, dum la Kieva Regno, Viŝhorod nun estas rimarkinda industria centro kaj kreskanta dormurbo por Kijivo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis . La urbanoj etendiĝas sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La mezuma supermara alteco de la urba areo estas  metroj. 

## Bildaro 

Церква святих Бориса і Гліба.jpg|Pejzaĝo de Viŝhorod
Церква святих Бориса і Гліба Вишгород 2020.jpg|Preĝejo de la Sanktaj Pasioportantoj Boris kaj Gleb
Дніпровські схили та Київське Море - 2.jpg|Vido de la Rezervujo Kijivo proksime de Viŝhorod

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Buĉa
* Brovari

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj en Kieva provinco
Kategorio:Urboj de Kieva Regno
Socialisma revolucio

**Socialisma revolucio** estas socia revolucio kies celo estas transirigi la socion de kapitalisma strukturo al socialisma. En socialisma revolucio, amasa movado de la laborista klaso forkaptas la  de la kapitalista klaso kaj ekregas aŭ abolas la ŝtaton. Ĝi povas esti sed ne nepre estas perforta. La neceseco kaj eventuala karaktero de socialisma revolucio estas temo de spekulativo kaj debato en socialisma politika filozofio. Tiuj doktrinoj, kiuj supozas ke revolucio estas necesa antaŭkondiĉo por starigi socialisman socion, nomiĝas **revolucia socialismo**. Komunismo estas teorio de revolucia socialismo, kiu inspiris plurajn efektivajn revoluciojn, plej fame la Rusan Revolucion de 1917 kaj Ĉinan Revolucion de 1945-1950.

La diversaj movadoj de revolucia socialismo faris diversajn kaj foje kontraŭajn difinojn de revolucio. Inter ili estas ortodoksa marksismo kaj teorioj bazitaj sur ĝi kiel deleonismo, neeblismo kaj luksemburgismo, kaj revoluciaj movadoj bazitaj sur leninismo kaj leninisma avangardismo, kiel stalinismo, maŭismo, marksismo–leninismo kaj trockiismo. Celo al socialismo revolucio troviĝas ankaŭ en aliaj marksismaj, marksismecaj kaj nemarksismaj movadoj, ekzemple demokrata socialismo, revolucia sindikatismo, anarkiismo kaj socialdemokratio.

Revolucia socialismo kontrastiĝas kun reformisma socialismo, precipe la reformisma tendenco en socialdemokratio kaj aliaj evoluismaj perspektivoj pri socialismo. Revolucia socialismo kontraŭas sociajn movadojn, kiuj provas laŭgrade solvi la ekonomiajn kaj sociajn problemojn de kapitalismo pere de politikaj reformoj.

Laŭ esploro en 2025, tiuj ribeluloj, kiuj rigardis sian militon kiel socialisman revolucion, pli efike daŭrigis sian ribelon ol aliideologiaj ribeluloj. Tamen, ĉar ili pli kredeble minacis la ekzistantajn reĝimojn, ili provokis pli potencan kontraŭmobilizon, kaj tial ne havis pli da ŝanco venki.

## En literaturo
Kelkaj el la plej influaj prezentoj de socialisma revolucio en anglalingva literaturo estas:
**Novaĵoj el nenie* de William Morris
**La fera kalkanumo* de Jack London
**Omaĝo al Katalunujo* de George Orwell
**La Besto-Farmo* de George Orwell
**Tagmeza mallumo* de Arthur Koestler

## Referencoj
Kategorio:Historio de socialismo
Kategorio:Ekonomiaj ideologioj
Kategorio:Politikaj teorioj
Kategorio:Ribeloj laŭ ideologioj
Flaga piedpilko

**Flagpiedpilko** estas variaĵo de usona futbalo en kiu, anstataŭ faligi ludantojn teren, la defenda teamo devas forigi flagon (aŭ flagojn) de bendoforma flagstango portata ĉe lia zono de ĉiu ludanto ("flagforigo"), dum unu ludanto kuras (la kuranto) kun la pilko ĝis la fino de la kampo por kompletigi la movon (angle *down*). Ĉi tiun sporton ludas kaj viroj kaj virinoj, kaj teamoj povas esti miksitaj. En flagpiedpilko, kontakto (aŭ ne) inter ludantoj estas limigita dependante de iuj reguloj.

La sporto havas fortan amatoran sekvantaron kaj pluraj naciaj kaj internaciaj konkursoj okazas ĉiujare sub la aŭspicioj de diversaj asocioj. La internacia estraro de la sporto estas la Internacia Federacio de Usona Piedpilko (IFAF).

Ĝi estas olimpika sporto ekde la 13a de oktobro 2023
. En 2022, flagpiedpilko estis elektita kiel unu el la novaj sportoj aldonotaj al la  Olimpiko de Los-Anĝeleso (2028).

## Pozicioj 
* Ricevisto (QB)
** La ricevisto estas la kapitano de la ofensivo.
** La ricevisto anoncas la ludon kaj gvidas la teamon.
** La ricevisto poziciigas sin malantaŭ la centro kaj ricevas la klakon (retrodonado (Q139680)).
** La ricevisto povas aŭ pasi la pilkon, kuri ĝin mem, aŭ pasi ĝin al samteamano.

* Centro (C)
** La centro "klakas" la pilkon al la ricevisto.
** Post la klako, la centro povas kuri libere por pasi. (Nur en situacioj *5* kontraŭ 5; en aliaj situacioj, li ne rajtas kapti pasojn, kiel estas la kazo ĉe ilaro.)

* Larĝa Ricevisto (WR)
** La larĝa ricevisto estas la ludanto, kiu provas kapti la pilkon de la ricevisto kaj poste kuras kun ĝi.

* Kuranto (RB)
** La kuranto viciĝas malantaŭ aŭ apud la ricevisto kaj ricevas la pilkon por kuri kun.
** Kurantoj ankaŭ povas kapti enirpermesilojn de la ricevisto.

* Defensivaj dorsoj (DB)
** Ĉiuj defensivaj ludantoj en flagpiedpilko estas nomataj defensivaj dorsoj.
** La defensiva ludanto respondecas pri haltigo de la ofensivaj ludantoj tirante la flagon de la pilkportanto.

* Fulmĵetanto (B) (nur en 5-kontraŭ-5 Flagpiedpilko)
** Defenda ludanto, kiu staras 7 jardojn de la linio de skrimmaĝo ĉe la klako. Nur fulmantoj rajtas transiri la linion de skrimmaĝo tuj post la klako. La tasko de la fulmanto estas premi la kontraŭan riceviston kaj "saki" lin per flagtiro.

## Ludvariaĵoj 
Ekzistas multaj variaĵoj de flagpiedpilko, la plej oftaj en Eŭropo estas:

* *5-kontraŭ-5* - ĉi tie, ĉia kontakto estas malpermesita. Ĉi tiu estas la internacie akceptita ludformato uzata en Eŭropaj kaj Mondĉampionecoj de la Eŭropa Futbala Federacio (EFAF) kaj Internacia Futbala Federacio (IFAF). Ĉi tiu variaĵo estas la ludsistemo de la Germana Flagfutbala Ligo (DFFL).
* *7 kontraŭ 7* - Kontakto estas permesita depende de la ludtipo.
* *9-kontraŭ-9* kontakto estas grava parto de la ludsistemo. Kiel en usona futbalo, ekzistas ofensiva kaj defensiva linio, ĉiu konsistanta el almenaŭ tri ludantoj.

## Referencoj kaj notoj 
**Noto**: Malgraŭ ĝia nomo, dum tia ludo neniam permesata ludi kun piedoj!

## Eksteraj ligiloj 
* Usona Flaga kaj Tuŝa Futbalo Ligo
* mapo de pozicioj

Kategorio:Flaga piedpilko
Kategorio:Olimpia sportfako
Kategorio:Usona piedpilko
Kategorio:Pilkosportoj
Blankbrova centropo

La **Blankbrova centropo** (*Centropus superciliosus*) estas specio de centropo de la familio Kukoledoj. Ĝi troviĝas en Subsahara Afriko. Ĝi loĝas en densaj areoj kun subkreskaĵaro kaj arbustaro, kiel en taŭgaj marbordaj regionoj. La Burĉela centropo estas foje konsiderata ĝia subspecio.

## Aspekto
La blankbrova centropo estas mezgranda specio, kiu kreskas ĝis 36 ĝis 42 cm longa. Ambaŭ seksoj estas similaj, plenkreskuloj havas nigrecajn kronon kaj nukon, blankan superokulan strion, ruĝbrunan dorson, kaŝtankolorajn flugilojn, nigrecan pugon kaj nigran voston, brilan per verda koloro, kun blanka pinto. La malsupraj partoj estas kremblankaj, la okuloj ruĝaj, la beko nigra, kaj la kruroj kaj piedoj griznigraj aŭ nigraj. 

Junuloj havas ruĝbrunan striecon sur la krono, malfortan flavbrunan superokulan strion, striecajn suprajn partojn kaj pli malhelajn malsuprajn partojn.

## Distribuado
La blankbrova centropo estas indiĝena al orienta kaj suda Afriko, kaj la sudokcidenta parto de la Araba Duoninsulo. Ĝia teritorio inkluzivas Angolon, Bocvanon, Burundon, Respublikon Kongon, Demokratian Respublikon Kongon, Ĝibution, Eritreon, Etiopion, Kenjon, Malavion, Namibion, Ruandon, Somalion, Sudan Sudanon, Sudanon, Tanzanion, Ugandon, Zambion kaj Zimbabvon en Afriko, same kiel Saudan Arabion kaj Jemenon. Ĝi estas ofta specio kun tre vasta teritorio kaj la Internacia Unio por la Konservo de Naturo listigis ĝin kiel "malplej zorgiga".

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Blankbrova centropo - Speciteksto en *The Atlas of Southern African Birds*.
* Filmeto pri Blankbrova centropo (*Centropus Superciliosus*)

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Burĉela centropo

La **Burĉela centropo** (*Centropus burchellii*) estas specio de centropo de la familio Kukoledoj. Ĝi troviĝas en sudorientaj partoj de Subsahara Afriko. Ĝi loĝas en densaj areoj kun subkreskaĵaro kaj arbustaro, kiel en taŭgaj marbordaj regionoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la Blankbrova centropo, kiu anstataŭas ĝin norde kaj okcidente. La junaj plumaroj kaj krioj de la du taksonoj estas apenaŭ distingeblaj. La specio estas nomita laŭ la brita naturalisto William John Burchell.

## Subspecioj
Oni agnoskis jenajn du subspeciojn:
* *Centropus burchellii burchellii* — sudorienta Bocvano, Esvatinio, okcidenta Lesoto, suda Mozambiko kaj Sudafriko (ĉiuj naŭ provincoj, kvankam eksklude la sekan internon)
* *Centropus burchellii fasciipygialis* — norde de rivero Limpopo: sudorienta Zimbabvo, centra kaj norda Mozambiko, suda Malavio (suden de la Viphya Altebenaĵo) kaj sudorienta Tanzanio (inklude insulon Mafia) 
*C. b. fasciipygialis* havas pli akrajn plumarkolorojn, la kapo estas solide nigra kaj la malsupraj partoj pli blankaj, krom malpli da strieco kaŭzita de kontrastaj plumoŝaftoj. Ĉe plenkreskuloj la striecaj pugo kaj vostokovriloj distingas ĝin de la blankbrova centropo.

## Kutimaro
Tiu ĉi ofta loĝanto de suda Afriko estas kutime vidata kiel sola individuo aŭ en paroj. Ili preferas grimpi tra arbustaroj, marĉoj, riverbordaj franĝoj aŭ marborda arbustaro. Oni pli ofte aŭdas ĝin ol vidas ĝin. Kiam ĝi flugas, la flugo estas peza kaj finiĝas per longa glisado al la sekva arbustaro.

## Voĉo
Tiu ĉi birdo havas distingan krion, kiu similas al akvo verŝiĝanta el botelo, kaj diversajn aliajn kriojn kiel ekzemple la "kolombo"-krion kaj alarman siblon. La birdoj estas plej laŭtaj dum la reprodukta sezono, kaj paro povas krii duete, aŭ pluraj birdoj povas krii kune.

## Reproduktado
Inter septembro kaj februaro (aŭstrala somero) granda mata nesto estas normale farita en dorna arbo. Kutime kvar blankaj ovoj estas demetitaj, Nestoj de aliaj birdoj ofte estas prirabataj.

## Bildaro

Centropus burchellii Limpopo South Africa.jpg|Fajne striecaj pugo- kaj vostkovriloj, kombinitaj kun senmarka malsupra plumaro, estas markoj de plenkreskaj birdoj.
Burchell's Coucal, Centropus burchelli at Borakalalo National Park, South Africa (9838173723).jpg|Individuo kun kremblanka superokula strio kaj tre strieca nuko
Burchell's Coucal (Centropus burchellii) (17331434722).jpg|Sunbanado kaj plumaranĝado kun eksponita uropiga glando
Centropus burchellii 5679.jpg|Paro en malaltvelda arbaro en la Kruger Parko
Centropus burchellii00.jpg|Sur naviganta tifao en altatera marĉo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*Burĉela centropo 

Kategorio:Kukoloformaj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Johnny Harris (ĵurnalisto)

**Johnny HARRIS** (naskita la 28-an de majo 1988 en Oregono) estas usona filmisto, ĵurnalisto kaj jutubisto, kiu nuntempe loĝas en Vaŝingtono.  Li estas plej konata pro sia laboro pri la serio *Borders* (landlimoj) por la anglalingva novaĵportalo Vox, por kiu li funkciis kiel produktanto kaj gastiganto.  Harris ankaŭ kreis tri filmetojn por la *New York Times*. En 2019, li fondis la kompanion Bright Trip, kiu ofertas videokursojn pri vojaĝado. 

Lia verkado, kiu uzas rapidan, vide-movitan stilon por klarigi temojn en historio kaj internaciaj aferoj, altiris kritikon pro supozata trosimpligo, faktaj malprecizaĵoj kaj konfliktoj de interesoj.

En julio 2021, lia YouTube-kanalo havis pli ol 1.5 milionojn da abonantoj kaj pli ol 83 milionojn da spektoj. Kelkaj el liaj plej rimarkindaj filmetoj traktas geopolitikon, militon kaj la usonan ekspansiismon kaj defakte koloniigon de la Proksima Oriento kaj Pacifikaj Insuloj, inter aliaj temoj.

Harris estis edukita kiel mormono en Oregono, sed poste forlasis la kredon kun sia edzino.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj