open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heinrich August Luyken

**Heinrich August LUYKEN** (naskiĝis la  en Altenkirchen, Germanio, mortis la  en Amersham, Britio) estis aŭtoro de grandaj originalaj aventuraj romanoj:
* *Paŭlo Debenham* (1912),
* *Mirinda Amo* (1913),
* *Stranga Heredaĵo* (1922) kaj
* *Pro Iŝtar* (1924), romano el la antikva Babilono.

Li estis germano, kiu angliĝis.

Li edukiĝis en duseldorfa gimnazio. En 1885 li venis en Anglion laboronte Londone kiel komercanto; li edziĝis al anglino. En 1904 li konatiĝis kun Esperanto kaj tuj entuziasme propagandis ĝin.

Liaj originalaj Esperanto-romanoj estas ĉiuj konstruitaj sur unuforma skeleto: inter la ĉefaj figuroj ĉiam estas unu, kies kristanan kredon subfosis iaj herezaj delogoj aŭ personaj malfeliĉoj. Tio kondukas lin - aŭ eble ŝin - en periodon de anima turmentiĝo kaj materialaj danĝeroj, el kiuj lin savas aliaj herooj, kies „simpla kredo“ restis ĉiam neŝancelebla. Tiun moralan armaturon la aŭtoro uzis, dezirante servigi Esperanton al la disvastigo de liaj religiaj idealoj. Konforme al sia simpla, klare fiksita vivokoncepto li kreis figurojn, kiuj nekonfuzeble reprezentas la potencojn de bono aŭ de malbono. Efektive liaj ĉefaj rolantoj estas karaktere tiel perfektaj, ke ili perdas sian naturan homecon.

Sekvas, ke en tempo de psikologiema kaj realisma literaturo liaj romanoj impresas iom arkaike, kaj estas facile taksi maljuste ilian valoron. Formetinte sian kritikan analizemon, oni devas konfesi, ke en la limoj de eksmoda skolo Luyken sciis verki bonstilajn romanojn, kiuj ĝisfine tenas la intereson danke al la intrigaj aventuroj kaj amhistorioj, kiujn li plektis ĉirkaŭ la moralan kernon. Cetere la kredokonflikto en la animo de la „herezema“ heroo estas tiel simpatie pentrita, ke la leganto kunsente sekvas ĝin.

Post la unua mondmilito, en *Stranga Heredaĵo,* Luyken eĉ pli forte emfazis sian evangeliismon, opiniante, ke renaskiĝinta Kristanismo devas doni moralan forton al la nebuleca Esperantismo, kiu, kun ĉiuj aliaj pacmovadoj, ne povis eĉ iomete malhelpi la sangan interbuĉadon. *Pro Iŝtar,* la plej sukcesa el la kvaropo, havas kiel historian fonon la antikvan Babilonon, en la tempo de la biblia Ijob, kiu aperas kiel figuro en la romano. Ĉiuj liaj verkoj transskribiĝis Brajlen.

Luyken verkis aŭ tradukis multajn aliajn verkojn, ekzemple *Palestino kaj la Biblio* en la *Kristana Revuo*.

## Verkoj 
* **Stranga Heredaĵo**. Eld. Ferdinand Hirt & Sohn, Leipzig, 1932, 324 pĝ.

## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto*/L en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).

## Notoj 
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Britaj komercistoj
Saxton Payson

**Saxton PAYSON**, ankaŭ konata kiel *Edward S. Payson*, (naskiĝis la 26-an de septembro 1842 en Groton de Massachusetts - mortis la 22-an de septembro 1932) estis usona esperantista verkisto kaj tradukisto.

En sia juneco operkantisto, ekde 1882 fabrikisto de pianoj, ekde 1906 prezidanto de pianofabrika kompanio.

Esperanton li eklernis en la jaro 1910, ekde 1919 aperas liaj tradukoj. Inter la jaroj 1918-1921 li laboris kiel prezidanto de EANA, poste estis proklamita ĝia honora prezidanto.

En la originalan literaturon de Esperanto li enskribiĝis kiel 87-jarulo per novelo *Juneco kaj Amo*, legendo pri amaventuroj de pentristo, priskribanta urbokvartalojn, markanalojn kaj sunsubiĝon en Venecio. Lia alia originala rakonto *La Fantoma Edzino* estas sentimentala rakonto parolanta pri homo, kiu tiom sopiris pri sia mortinta edzino, ke ŝi kvazaŭ revenis, kaj li mem sub ŝia gvido mortas kaj foriras en la regnon de feliĉo.

Pli multaj estas liaj tradukoj el la angla literaturo, precipe de Mabel Wagnalls, sed ankaŭ de Kirchner, Giesy, Moffet, Haggard kaj Roe. La rakonton *Thais* de Anatole France li esperantigis el angla traduko.

## Originaloj 
* *Juneco kaj Amo* (legendo el Venecio 1930)
* *La Fantoma Edzino* (publikigita 1988)

## Tradukoj 
eta|*Lando de Arĝenta Akvo*, 1931.
* *La Akrobato de Nia Sinjorino* (miljara legendo, 1919)
* Kirchner, Lula: *Blanche, la Virgulino de Lille* (1919
* Giesy, J. U.: *Mimi* (povídka o latinské čtvrti za války, 1920)
* Anatole France: *Thais* (1921)
* Wagnalls, Mabel: *Miserere* (muzika rakonto, 1921)
* Wagnalls, Mabel: *Palaco de Danĝero* (rakonto pri Madame la Pompadour, 1926)
* Moffett, Cleveland: *La Karto Mistera* (1927)
* Haggard, Henry Rider: *Luno de Izrael* (rakonto pri la eliro 1928 - tradukis kune kun Montagu C. Butler)
* Roe, Vingie E.: *Lando de Ârĝenta Akvo* (1931)
* Wagnalls, Mabel: *La Rozujo Ĉiumiljara*
### Recenzoj 
Pri *La Karto Mistera*

----
Pri *Lando de arĝenta akvo*

Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Operkantistoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Eŭgeno Miĥalski

**Evhen MIĤALSKIJ**, , en Esperanto ankaŭ literumita **Eŭgeno Miĥalski**, pseŭdonime konata kiel **Torentano**, **Revulo** kaj **Profetivski** (naskiĝis en 1897, mortis en 1937) estis esperantista poeto, aktiva en la laborista Esperanto-movado.

## Vivo 
Miĥalski naskiĝis la 21-an de januaro 1897 en Letiĉiv (Летичів), Ukrainio, Rusia Imperio. Li esperantistiĝis en 1911. En 1917 li fondis la literaturan Esperanto-revuon *Libera Torento* en Saratov, kie aperis liaj unuaj poemoj originalaj kaj tradukaĵoj. Li frue aliĝis al SAT kaj kunlaboris al *Sennacieca Revuo,* *La Nova Epoko, "Bulteno de SEU", kaj pli poste al Internaciisto* kaj al *La Nova Etapo*. Profesie li laboris kiel instruisto-bibliotekisto.

Miĥalski estas unu el la kunfondintoj de IAREV en 1931 kaj ludis centran rolon en la reaktivigo de la asocio en 1934. Tiam li redaktis la gazetojn *Proleta Literaturo* kaj *Internacia Literaturo* kun la helpo de la franco Honoré Bourguignon.
Li estis arestita la 16-an de marto 1937 de NKVD pro senbaza akuzo pri partopreno en kontraŭsovetia trockiista organizo, kaj kondamnita al morto la 14-an de oktobro 1937. Li estis mortpafita la sekvantan tagon, kaj rehonorigita postmorte la 8-an de majo 1958.

## Verkoj 
### Poemaroj 
* *La Unua Ondo*, 1918
* *Du Poemoj*, 1922
* *Prologo*, SAT, 1929
* *Fajro Kuracas*, EKRELO, 1932
* *Kantoj de Amo kaj Sopiro*, 1934
* *Plena Poemaro*, FEL, 1994, Serio Stafeto n-ro 18, redaktis William Auld, kun antaŭparolo de Krys Ungar

"Flirtvoĉa poeto. Majstro de la liberaj formoj. Liajn poemojn karakterizas la rapsodieca ritmokonstruo. La ĉeftemo en liaj unuaj tri libretoj estas la nudigita amo. En "Prologo" jam troviĝas socialistaj pensoj, sed en "Fajro kuracas" li tute forĵetis sian ĝistiaman ĉeftemon kaj grandspire kantas pri mondpolitikaj aktualaĵoj laŭ ekstreme maldekstra revolucia koncepto piedpremante la demokration. Cetere liaj poemoj estas belaj, variaj kaj surportas la aromon de ia stranga poezia ĉarmo." - EMBA, EdE

Liajn poemojn ukraine tradukis V. Misik (Avangard, 3, 1929) kaj Petro Timoĉko (Ternopilo).

## Esploristoj de vivo de Eŭgeno Miĥalski 
En Soveta Unio la vivon de Eŭgeno Miĥalski esploris inĝeniero M. Bjelogolovskij (Belogolovskij?) loĝinta en la urbo Doneck de Ukraina SSR.

## Bibliografio 
* Conterno, Clelia 1973 : Miĥalski, Eŭgeno (1897-1937), *Esperanto*, 814 (10), p.&nbsp;170

## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto*/M en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
* Rete legeblaj poemoj
* Pri vivo kaj morto de E. Miĥalski, eseo de NikSt, Sennacieca Revuo, 1993
* 
* Eŭgeno Miĥalski: novaj informoj  artikolo de Kornilov kaj Lukaŝeviĉ en Sennacieca Revuo, 1993
* Verkoj de Miĥalski en Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Recenzo de "Mi estas"  de Ĵak Lepŭil', kies titolo kaj unua kanzono estas poemo de Miĥalskio
*

Kategorio:Viktimoj de Stalinismo
Kategorio:Ukrainaj esperantistoj
Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj

Kategorio:Esperantlingvaj poetoj
Kategorio:Proleta literaturo
Ivan Krestanov

**Ivan Ĥristov KRESTANOV** (naskiĝis la  en Pirdop, mortis la ) estis bulgara esperantisto, lektoro de fremdlingvoj kaj diplomato. Li loĝis en Sofio. Dum sia 15-jara vivado en eksterlando vizitis preskaŭ tutan Eŭropon. Interalie li oficis kiel sekretario de la Bulgara Ĝenerala Konsulejo en Dresdeno.

Li esperantistiĝis en 1905. Li eldonis dudekon da libroj kaj libretoj en kaj pri Esperanto, gvidis kursojn kaj faris paroladojn. Li estis senlaca kaj entreprenema aganto. Li estis membro de la Lingva Komitato kaj kunlaboranto de *Enciklopedio de Esperanto*.
## Verkoj
El liaj verkoj estu citataj:
* *Bulgara Antologio,*
* *La Bulgara Lando kaj Popolo,*
* *Nuntempaj Rakontoj,*
* *Vilao apud Maro*
* *La Miraklo de la Deka Jarcento*
* *El la Proksima Oriento*, 1919, Berno 

### Pri Esperanto
**Lernolibro de Esperanto* (1912)
 

### Tradukoj
Li tradukis ankaŭ multajn verkojn, inter ili:

*Elin Pelin. *La advokato.* Tradukis Ivan H. Krestanov. En: *Esperanto* 28 (1932), n-ro 386 (10), p.&nbsp;
* Elin Pelin. *Aŭtuno.* Rakonto. Tradukis Ivan H. Krestanof. En: *La Revuo* 1912, p.&nbsp;300–304.
### Teatro
*''La internacia vivo kaj lingvo, kun pririgardo de l'esperantista movado en eksterlando kaj Bulgarujo : Esperantisto*, unuakta komedio. Eld. Esperanta Oficejo, Pirdop, 1910? (12X19) 48 paĝoj. 

### Recenzoj
Pri *La internacia vivo kaj lingvo, kun pririgardo de l'esperantista movado en eksterlando kaj Bulgarujo : Esperantisto*

----
Pri *Lernolibro de Esperanto*

* *Vortaro de Esperanto por Bulgaroj* (aperis 3 eldonoj 1921, 1928, 1930, entute 10 000 ekzempleroj).
----

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj
* *Enciklopedio de Esperanto*/E en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto'' en elŝutebla versio (PDF).
* Foto de Krestanov en revuo Esperanto (UEA) Apr. 1938, p.&nbsp;28.

Kategorio:Bulgaraj esperantistoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Hendrik Adamson

**Hendrik ADAMSON** (naskiĝis en 24-a de septembro 1891 laŭ la gregoria kalendaro aŭ la 7-an de oktobro 1891 laŭ la julia kalendaro, mortis en 7-a de marto 1946) estis estona popollerneja instruisto, poeto, kaj Esperanto-verkisto. 

Li multe verkis en la estona lingvo. Ĉirkaŭ la jaro 1930 Adamson fariĝis esperantisto.

## Verkaro 
eta|maldekstre|Specimeno de manskribo de Adamson
Lia precipa verko estas la originala romano *Aŭli*, pri la vivo de malgranda knabo. Multaj el liaj poemoj publikiĝis en la revuo *Literatura Mondo*, *Informoj de Esperanto-Asocio de Estonio*, *Malgranda Revuo*, *Norda Prismo* kaj en la poem-antologio *Dekdu Poetoj* aperinta en 1934 ĉe la eldonejo Literatura Mondo sub redakto de Kálmán Kalocsay, kiu komentas la poezion de Adamson tiel:

En 1961 (1962) aperis samizdata poemaro *Hejmlando*.
En 1967 aperis lia poemaro *Vesperkanto* ĉe la eldonejo de J. Régulo.

## Libroj kun versoj 
eta|*Auli*, 1934.
* 1934, *Dekdu Poetoj*
* 1934, *Auli, rakonto pri knabeto* (*Auli : rakonto pri knabeto*), romano pri kampara knabo, sukcese verkita en tre persona stilo el la vidpunkto de tiu knabo.
* 1961 (1962), aperis samizdata poemaro *Hejmlando*
* 1967, aperis lia poemaro *Vesperkanto* ĉe la eldonejo de J. Régulo La Laguna, Stafeto : Beletraj kajeroj, 30
* 1979 (kaj reeldonoj 1982, 1986), *Baza Literatura Krestomatio*, *Infera Regalo* kaj *Vesperkanto*
* 1983 *Auli*, eldonejo Iltis, Sarbrukeno.
* 1991 *Nia Plimulto* en *Nova Esperanta Krestomatio*, Roterdamo
### Recenzoj
Pri *Vesperkanto*

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Ojalo, Jaan; Dresen, Hilda & Seppik, Henrik 1979 : Defende al Hendrik Adamson, *Esperanto*, 877(1), paĝo 8-9
* Ojalo, Jaan 1991 : *Adamson: Bardo de la hejmloko*, Esperanto, 1032(12), paĝo 2
* Ojalo, Jaan 1992 : *Hendrik Adamson - 100*, Norda Prismo, 1, paĝo 6-8

## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto*/A en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
* Poemoj de Hendrik Adamson en *Dekdu Poetoj* 
* Verkoj de kaj pri Hendrik Adamson en la Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj en Vieno
* Artikoloj  de kaj pri Henrik Adamson en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
* Legu "Auli" (1934) en pdf, mobi aŭ epub en Fadedpage, skanita (ekster kopirajto en Kanado.

Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Estonaj esperantistoj

Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Helmi Dresen

[eta|Dresen kun [Sinha Laksmiswar, 1930]]

**Helmi Marie DRESEN** [drezen] (naskita la  en Kolga; ekzekutita de la germanoj la ) estis estona esperantistino. Esperantisto de 1912. Fratino de Hilda Dresen. Membro de la Lingva Komitato minimume en 1929.

En la 1920-aj ŝi gvidis Vortaran Komisionon ("Vo-Ko") de la loka klubo de Talino, kiu verkis vortaron Esperanto-Estonan
*(Esperanto-eesti sõnastik)* kun ĉ. 12.000 kapvortoj (Tallinn (Reval): Esperanto-Asocio de Estonio, 1927, 240&nbsp;p. presis M. Tamverk, Haapsalu, 18x12cm).

Per tradukoj ŝi kontribuis al la *Estona Antologio* aperinta en 1932.

Post sovietigo de Estonio Helmi Dresen iĝis urbestraranino de Tallinn. La  Tria Regno atakis Sovetion kaj baldaŭ ekokupis la regurbon de Estonio. Helmi Dresen, Neeme Ruus kaj aliaj esperantistoj estis arestitaj kaj mortigitaj.

## Referencoj 
Kategorio:Estonaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Filadelfio (Paragvajo)

eta|dekstra|Ĉefa strato de Filadelfio
eta|dekstra|240px|Situo

**Filadelfio** estas sudamerika urbo en Paragvajo. Ĝi estas la ĉefurbo de la departemento *Boquerón*, en la okcidenta parto de la lando, konata kiel Ĉako.

La urbo estis fondita en 1930; en 2002 ĝi havis iom pli ol 7.000 loĝantojn. Ĝia nomo signifas "amo al frato" (greke). Ĝiaj koordinatoj estas 22,35 S / 60,03 U.

La enloĝantaro estas plejmulte menonana kaj la lingvo plej ofte aŭdata en la vilaĝo estas nek la gvarania nek la hispana, sed la platdiĉa lingvo, kiun la menonanoj portis el Eŭropo.

## Vidu ankaŭ 
* Paragvajaj ĉakaj menoanoj

Kategorio:Urboj de Paragvajo
Reto Mario Rossetti

**Reto Mario ROSSETTI**, konata kiel ** Reto ROSETTI** (naskiĝis la  en Biasca, kantono Tiĉino de Svislando, mortis la  en la brita Gosport) estis svisa, poste brita Esperantisto kaj profesoro. Unu jaron antaŭ li mortis lia dua edzino, Olive Rossetti. Frato de Reto estis Cezaro Rossetti, aŭtoro de *Kredu min, sinjorino!*.

## Verka vivo 
Lia poemaro aperis en la grava ampleksa verko *Kvaropo*. Poemoj de Rossetti aperadis en la Esperanta gazetaro. Liaj pluaj verkoj: ''Mestizo de l' Mondo*, poemaro, *El la Maniko*, novelaro kaj *Pinta Krajono*, poemaro. Lia plej grava traduko estas *Otelo* de Shakespeare. Rossetti multe tradukis el la angla poezio. Redaktoro kaj la precipa kunlaborinto super la *Angla Antologio*.

Tri el liaj verkoj troviĝas sur la Baza legolisto de William Auld: *El la Maniko*, *33 Rakontoj*, *Pinta Krajono*.

## Verkoj 
### Originalaĵoj 
* *Oazo* (poemkolekto en *Kvaropo* (1952))
* *Mestizo de l' Mondo*
* *El la Maniko* (novelaro, 1955)
* *Pinta Krajono* (poemaro, 1959)
* *Arto kaj Naturo* (eseoj, eld. Hungara Esperanto-Asocio, Budapest, 1989)

#### Recenzoj
Pri *El la Maniko* 

### Tradukoj 
* *Otelo'' de William Shakespeare
* 'Kantoj, poemoj kaj satiroj*, de Robert Burns (kun William Auld, 1977)

### Redaktitaj publikigaĵoj 
* *33 Rakontoj, La Esperanta novelaro* kun Ferenc Szilágyi
* *Angla Antologio* kun William Auld
* *Trezoro'' kun Henri Paul Vatré

Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Skotaj esperantistoj
Kategorio:Svisaj esperantistoj
Kategorio:Britaj verkistoj
Kategorio:Svisaj verkistoj
Kategorio:Skotaj verkistoj
Kategorio:Tradukistoj al Esperanto
Rossetti, Reto Mario
Kategorio:Esperanto-movado en Glasgovo
John Dinwoodie

**John Sharp DINWOODIE** (naskiĝinta en 1904 — mortinta la 9-an de junio 1980) estis eminenta skota esperantista poeto, profesie pastro.

En lia poezio estas delikata melankolia liriko. Li estis la plej aĝa el la kunfondintoj de la skota skolo de la Esperanta poezio, kiuj debutis en Kvaropo (1952, 2a eldono 1977). Lia parto en Kvaropo - titolita "Kastelo el revoj" - restis lia sola originala poemaro. Li iam kontribuis al *Literatura Mondo*, kaj iuj liaj poemoj aperis kaj aperos en Esperanto en Skotlando. 

eta|maldekstra|140ra|
Dinwoodie brile tradukis el la brita poezio; liaj tradukoj aperis i. a. en *Angla Antologio* (1957) kaj *Skota Antologio* (1978), pri kiu li faris ankaŭ la unuajn redaktolaborojn. En *Esperanta Antologio* Dinwoodie estas reprezentita per ses poemoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Podkasta.net Luis Jorge Santos Morales voĉlegas la rakonton LA ŜTORMO de John Sharp Dinwoodie el “Paŝoj al Plena Posedo” de William Auld (elŝutebla sondosiero)

Kategorio:Skotaj poetoj
Kategorio:Skotaj esperantistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj 
Kategorio:Esperantlingvaj poetoj
John Islay Francis

**John Islay FRANCIS** (naskiĝis en 1924, mortis la 20-an de marto 2012 en Glasgovo) estis skota profesoro, esperantisto kaj verkisto. Li verkis originale en Esperanto poemojn, novelojn, romanojn kaj artikolojn por Esperanto-gazetoj. Li esperantiĝis definitive en 1942.

Li famiĝis en Esperantujo per kunverkado de la poemaro *Kvaropo*, en kiu enestas lia granda poemciklo *La Kosmo*. En lia novelaro *Vitralo* estas noveloj kontraŭ tiranismo, pseŭdomoralo kaj tiaj vanaĵoj, kiel potencavido. Aparte famiĝis lia granda originala romano *La granda kaldrono*.

## Verkoj 
eta|*Vitralo*, 1960.
* *Vitralo*, novelaro, 1960
* *La granda kaldrono*, romano, 1978, reeldonita de Esperanto-Asocio de Skotlando en 2017 kiel bitlibro kaj de Esperanto-Asocio de Britio en 2024 kiel presita libro
* *Misio sen Alveno*, sciencfikcia romano, 1982
* *Tri Rakontoj pri la Miljara Paco*, novelaro, 1998, eldonita en la Serio Stafeto
* *La Kastelo de Vitro*, fantasta romano, 2004
* *Kronprincedzino*, romano, 2011, eldonita de Flandra Esperanto-Ligo
* *Danco de Vivo kaj aliaj poemoj, 2012
### Recenzoj
Pri *Vitralo*

## Tradukoj 
* *La Elbabila Koro*, (Heroldo de Esperanto, 1 marto 1962)
* *'Rikardo Tria* de Ŝekspiro, Glasgow, Eldonejo Kardo, 1980, 146 paĝoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri *Kronprincedzino* en *Monato''
* Artikolo pri John Islay Francis ĉe Libera Folio
* La Granda Kaldrono bolas spite malpermeson en Libera Folio
*

Kategorio:Skotaj esperantistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj 
Kategorio:Esperanto-verkistoj

Kategorio:Skotaj esperantistaj poetoj
Kategorio:Esperanto-movado en Glasgovo
Nikola Aleksiev

**Nikola ALEKSIEV**,  (naskiĝis la 29-an de junio 1909; mortis la 19-an de julio 2002) estis bulgara esperantisto kaj honora membro de UEA kaj MEM. Li estis la unua eksterlandano, kiu ricevis honoran membrecon de ĈEA.

Li estis filo de malriĉa ŝuista familio, li estis kunfondinto kaj sekretario Bulgara Laborista Esperanto-Asocio (fondita en 1930).

Kiel ĵurnalisto kunorganizanta strikojn li pasigis 7 jarojn en karceroj de la faŝisma Bulgario. Post la dua mondmilito li ĉefredaktoris la centran organon de bulgaraj sindikatoj Trud (1946-1952) kaj estis membro de Tutmonda Packonsilantaro.

Li apartenis al plej aktivaj esperantistoj en Bulgario. Li estis la prezidanto de la Loka Kongresa Komitato de la 48-a Universala Kongreso de Esperanto en 1963. De 1964 ĝis 1976 Nikola Aleksiev estis prezidanto de Bulgara Esperanto-Asocio. Li dediĉis multajn fortojn al la komunisma Mondpaca Esperantista Movado (MEM), kies prezidanto li estis. Lingvan majstrecon li pruvis en siaj tradukoj (ekz. *Apostolo de Libereco* pri bulgara nacia heroo Vasil Levski, *Mia vivo* de Trifon Ĥristovski k.a.)

La revuo *Internacia Ĵurnalisto* en sia numero 1980 1-2, p. 10, aperigis artikolon okaze de lia 70-jariĝo.
## Verkoj
***Pioniroj kaj veteranoj de MEM. Skizoj kaj memoroj**. Eld. Bulgara Esperantista Asocio kaj Bulgara
MEM-Komitato, Sofio 1983.

Kategorio:Bulgaraj esperantistoj
Kategorio:Pacmovado
Kategorio:Honoraj membroj de ĈEA
Inuita lingvaro

eta|250px|La dialektaro de la inuita lingvo
La **inuita lingvaro** estas lingva grupo, parto de la eskima branĉo de la eskim-aleuta lingvofamilio. La inuitaj lingvoj estas parolataj en Gronlando, Kanado (Nunavuto, Nordokcidentaj Teritorioj, Nunaviko, Nunatsiavuto kaj Jukonio) kaj Alasko. Ekzistas kvin inuitaj lingvoj konsistigataj per kontinuo de dialektoj, sed tri inuitaj lingvoj havas apartajn kodojn laŭ ISO 639:
* la gronlanda lingvo (kal, kl) de Gronlando
* la inuktituta lingvo (iku, iu) de norda Kanado
* la inupiaka lingvo (ipk, ik) de Alasko

La Esperantaj vortoj *anorako*, *iglo*, *kajako* kaj *nunatako* devenas de la inuita lingvo.

Plej ofte oni skribas inuitajn lingvojn per latinaj literoj, sed de la mezo de la 19-a jarcento la inuktituta lingvo havas ankaŭ propran silaban skribon. Tiu silaba skribsistemo nun apartenas al la kulturo de tiuj popoloj, kiuj vidas en ĝi spuron de sia identeco.

## Klasifiko 
De okcidento al oriento:
* **alaska-inuita (inupiaka) lingvaro** ():
** sevarda-inuita lingvo ();
** nord-alaska inuita lingvo:
***  estas dialekto de alaskaj inuitoj, transloĝiĝintaj dum 1910-aj—1920-aj jaroj al la delto de la rivero Makenzio, parto de la dialektaro ;
* **okcident-kanada inuita lingvo** (okcidenta inuktituta lingvo):
**  estas malaperanta dialekto al la oriento de Makenzio;
** inuinaktuna lingvo (), parolata sur Victoria-insulo kaj sur la alia bordo de la golfo de Amundsen, enhavas ankaŭ la dialekton , inkludatan en la dialektaron ;
** ;
** ;
* **orient-kanada inuita lingvo** (orienta inuktituta lingvo):
** iglulika (ajvilika-bafina) dialektaro:
*** ajvilika dialekto ();
*** iglulika dialekto, parolata sur la duonlinsulo Melville (Nunavuto);
*** nord-bafina dialekto, parolata en la nord-okcidento de Bafina insulo kaj sur pli nordaj insuloj;
** sud-bafina dialekto;
** kebekia dialekto (), parolata de ĉirkaŭ 11 mil homoj en Nunaviko;
** labradora dialekto (), parolata de ĉirkaŭ 550 homoj en Nunatsiavuto (Novlando kaj Labradoro);
* **gronlanda lingvo** (pli ol 50 mil parolantoj):
** okcident-gronlanda dialekto ();
** orient-gronlanda dialekto ();
** nord-gronlanda dialekto (, aŭ ).

## Kanada silaba skribsistemo 
framed|dekstra|Silabaro, per kiu oni skribas en la inuktituta (*titirausiq nutaaq*). Punkto super signo longigas la vokalon de la silabo (latinskribe oni montras tion per duobligo de la vokalo).
La inuktituta silabaro uzata en Kanado estas bazita sur silabaro inventita de misiisto James Evans. La nuna formo de la silabaro estis aprobita de Inuita Kultur-Instituto (*Inuit Cultural Institute*) en 1970-aj jaroj. En la ceteraj lokoj de la mondo oni uzas latinan skribsistemon por skribi inuite.

Ĉiuj signoj de la inuktituta silabaro estas en la unikoda normo.

## Ekzemploj 
* uvanga: mi
* ivvit: vi
* ilissi: vi
* uvagut: ni
* anaana: patrino
* ataata: patro
* irngutaq : knabo/knabino
* ui(k): edzo
* nuliaq: edzino
* qallunaaq: eŭropa homo
* kina: kiu
* qanuq: kiel
* qanga: kiam
* nani: kie
* li: jes
* aakka: ne
* nakurmik: dankon
* pisugtooq: blanka urso

## Vidu ankaŭ 
* Lingvistiko
* Listo de lingvoj


Kategorio:Lingvoj de Kanado
Kategorio:Lingvoj de Usono
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Bufintona-Barba-Bima ortografio

La **Bufintona-Barba-Bima ortografia sistemo** por la pensilvanigermana lingvo estas developita fare de tri pensilvanigeramanoj: Albert F. Buffington, Preston A. Barba, kaj C. Richard Beam. Ĝi estas la ortografia sistemo antaŭenigita de la Pennsylvania German Society (Societo pensilvanigermana).

## Vidu ankaŭ 
* Ohia ortografio

Kategorio:Pensilvanigermana dialekto
Fonologio

**Fonologio** (el la greka: φωνή, phōnē, "voĉo, sono" kaj λόγος, lógos, "vorto, parolo") aŭ **fonemiko** aŭ **fonemscienco** estas fako el lingvoscienco kiu studas la parolsonojn aŭ fonemojn, kiuj konsistigas la sonan sistemon de lingvo. Kontraste al fonetiko, ĝi ne studas la fizikan aŭ fiziologian realon de la parolsonoj, sed la demandon kiel ili funkcias kaj rilatas unu kun la alia ene en lingvo.

## Distingi fonemojn 
Esperanto havas tute fonologian alfabeton. Tio signifas ke unu litero kongruas kun unu **fonemo**.

Fonemo estas la plej malgranda sonunuo kiu okazigas distingon inter du vortoj. Du vortoj kies diferenco nur estas unu fonemo estas minimuma paro. En esperanto, '''*k*anto** kaj ***g*anto'* estas minimuma paro, en kiu fonemoj [k] kaj [ɡ] kreas malsamecon.

Plue, elparolado de fonemo /r/ en esperanto ofte malsamas inter la parolantoj:

La unua elparolo ŝajnigas *francan* akcenton, kaj la dua *anglan*.

Sed ambaŭ frazoj estas tute kompreneblaj por esperantistoj ĉar fonemo /r/ havas plurajn formojn, kies elparoligo ne ĝenas interkomprenon

### Specifa en ĉiu lingvo 
Ĉiu lingvo havas specifan sonsistemon. Eĉ se lingvoj kunuzas multajn samajn sonojn, ĉiuj lingvo ordigas ilin laŭ sia propra sistemo.

La sonoj [n] kaj [ŋ] ekzistas en la angla kaj en esperanto. Sed la 2 lingvoj ordigas ilin laŭ malsama maniero:

* En esperanto:
** [n] kaj [ŋ] estas du formoj el fonemo /n/ kiu varias laŭ la kunteksto: /n/ iĝas [ŋ] antaŭ velara konsonanto ([k] kaj [ɡ]).
** La du sonoj neniam distingas vortojn en esperanto, kaj se oni ne elparolas la fonemon /n/ precize same en ambaŭ kazoj, tio estas akcenta diferenco, ne malĝustaĵo.
* En la angla:
** Tiuj du sonoj estas malsamaj fonemoj
** Ili distingas vortojn kiel *thin* /θɪn/ kaj *thing'' /θɪŋ/.

## Vidu ankaŭ 
* Fonotakso

## Eksteraj ligiloj 
* Kio estas fonologio? 
* What is autosegmental phonology? 
* What is generative phonology?
Morfologio

**Morfologio** (ankaŭ **morfemoscienco**) povas esti
* Morfologio en lingvistiko, parto de gramatiko, studanta vortspecojn kaj iliajn formojn.
* Morfologio en biologio, studo pri la eksteraj formoj kaj strukturoj de la vivuloj, pli speciale de la animaloj kaj vegetaĵoj, de iliaj organoj aŭ organpartoj.
* Geomorfologio : scienco pri la ĝenerala ekstera formo de la tersurfaco ( PIV2, p. 391 )
Sintakso

**Sintakso** estas parto de lingvoscienco kiu studas la manieron, laŭ kiu la vortoj estas grupigataj en la frazo. La frazo povas esti aŭ simpla (Paĉjo venis), kiu konsistas el unu propozicio, aŭ kompleksa (Paĉjo venis, kiam ni manĝis), kiu konsistas el du aŭ pluraj propozicioj. Ĉiu propozicio havas partojn nomatajn frazelementoj, kiuj povas esti strukturaj (subjekto, predikato, objekto, adjekto) aŭ karakterizaj (epiteto, suplemento). La grupiĝon de la karakterizaj frazelementoj (tre bela, bela knabino, knabino el Parizo) studas la vortsintakso, la rilatojn inter la strukturaj frazelementoj (Knabino skribas leteron) esploras la propozicio-sintakso, kaj pri la principoj de kunmetado de propozicioj en kompleksajn frazojn (Paĉjo venis hejmen kaj alportis libron, kiun la infanoj tiom deziris, ĉar ankaŭ aliaj iliaj geamikoj havis ĝin) instruas la frazosintakso.

## Fraza sintakso en Esperanto 
Kiel en la rusa aŭ la latina, vortordo en Esperanto estas tre libera. La temo, verbo kaj kompletiga rekta objekto (kiun markas la akuzativa kazo) povas aperi en iu ajn ordo; la plej ofta ordo estas temo kun cirkonstanca kompletigo, sed la uzo de aliaj kondiĉoj estas ofta, precipe ĉe emfazo. Tamen, estas certaj reguloj kaj solidaj tendencoj:
* La difina artikolo estas lokata al la komenco de la nominala grupo.
* La adjektivo kutime antaŭiras la substantivon.
* La prepozicioj estas lokataj al la komenco de prepozicia grupo.
* La adverboj normale antaŭiras la frazon kiun ili modifas.

## Vidu ankaŭ 
* Analiza lingvo
* Sintaksaj elementoj
* Genera sintakso
* Generativa lingvistiko
* Gramatiko
* Kazo post "kiel"
* Pasivaj participoj
Ohia ortografio

La **ohia ortografia sistemo** estas tiu, kiu estis uzita por traduki la Nova testamento en la pensilvanigermanan. Ĝi estas fondita pli sur la angla ortografia sistemo ol estas la Bufintona-Barba-Bima ortografio, kiu estas pli fondita sur la germana skribsistemo.

Kategorio:Skribo
Kategorio:Pensilvanigermana dialekto
Semantiko

**Semantiko** estas parto de lingvistiko. Ĝi studas la signifojn de morfemoj, vortoj kaj frazoj, kaj tekstoj. Komparu kun semiotiko, semiologio.

## Vidu ankaŭ 
* Semantikaj roloj
* Luda semantiko
* Semantika Reto
* *Skizoj pri Teorio de Esperanto*

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.anlamak.com/dusunmek/felsefe-sozlugu/Felsefe-Sozlugu---A.htm
* http://www.w3.org/TR/owl-features
* http://www.alphaworks.ibm.com/topics/semantics?open&S_TACT=105AĜ59&S_CMP=GR&ca=dgr-awwikipseman
* http://www.tutor.com.my/tutor/stpm/semantik/semantik.htm


Kategorio:Gramatiko de Esperanto
Medicina semiologio

**Medicina semiologio** estas parto de medicino, kiu studas la signojn aŭ simptomojn de la malsanoj. De tie oni povas iri al diagnozo.

Komparu kun muzika, lingvistika semiologioj, semiotiko kaj semantiko.

Kategorio:Medicina terminologio
Semiotiko

**Semiotiko** estas scienco studanta signojn, de la plej simplaj signaloj, tra kodoj, lingvoj ĝis artefaritaj logikaj sistemoj (ekzemple, matematikaj, ĥemiaj, muzikaj ktp.)

La Internacia Asocio por Semiotikaj Studoj (angle *International Association for Semiotic Studies*, france *Association Internationale de Sémiotique*, konata per kombinaĵo de akronimoj el la du laborlingvoj kiel IASS-AIS) establita en 1969 estas grava monda organizaĵo de semiotikistoj.

## Vidu ankaŭ 
* Biosemiotiko
* Signo
* Semiologio
* Semantiko
* Scio
Ijob

En la Malnova testamento de la Biblio, **Ijob** estis viro, kies fido estis severe provata de Satano, kun la permeso de Dio. Ijob estis honesta, justa, diotima, kaj li evitadis malbonon. Por fari, ke Ijob blasfemu Dion, Satano detruis liajn posedaĵojn, mortigis liajn filojn, kaj frapis Ijobon per turmentaj abscesoj de la plando de lia piedo ĝis lia verto. Falsaj amikoj sugestis, ke Ijob forlasu sian kredon. Sed Ijob ne blasfemis Dion. Anstataŭe diris Ijob, "La Eternulo donis, kaj la Eternulo prenis; la nomo de la Eternulo estu benata." Rekompence pro lia fido, Dio resanigis Ijobon kaj "benis la lastajn jarojn de Ijob pli ol la komencajn."

Figure, al toleremaj personoj estas atribuata "la pacienco de Ijob."

Islamanoj rekonas Ijobon kiel profeton (v. ĉapitro (surah) 38 de la Korano).

## Vidu ankaŭ 
* Libro de Ijob
* Psalmo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.o-bible.com/cgibin/ob.cgi?version=hb5&book=job&chapter=1   (Ĉine)
* http://www.o-bible.com/cgibin/ob.cgi?version=hgb&book=job&chapter=1   (Ĉine)
* http://www.chabad.org/library/archive/LibraryArchive2.asp?AID=15772  

Kategorio:Bibliaj personoj
Jakob Ammann

[eta|skiza portretigo pri li, fone la valo ĉe [Markirch en Alzaco kie li pasigis grandan parton de sia vivo]]
**Jakob AMMANN** (naskiĝis inter 1644 kaj 1656 en Svislando; mortis inter 1708 kaj 1730), estis anabaptista gvidanto en Alzaco. Kiel juna plenaĝulo li translokiĝis al Alzaco pro la persekutado de anabaptistoj en Svislando. Jakob Ammann okazigis la apartiĝon de la svisaj anabaptistoj en du partiojn je 1693. Liaj sekvantoj prenis la nomon germanan *Amisch*, vorto formita el la svisgermana radiko *Ami*, kiu estas diminutiva formo de *Ammann*.

## Vidu ankaŭ 
* Amananismo
* Menoanismo

Ammann, Jakob
Ammann, Jakob
Ammann, Jakob
Evangelio

eta|138px|dekstra|II
**Evangelio** (en la greka lingvo: euangelion (εὐαγγέλιον) = bona novaĵo) estas libro pri la instruoj kaj agoj de Jesuo Kristo. Kvar troviĝas en la Nova Testamento, elektite de la frua eklezio pro sia fidindeco.

Oni konas per la termino evangelizo la faron prediki la evangelion de kristanismo, tio estas, disvastigi la dekomencan doktrinon de la religio kaj de kristanismo mem.

## Evangelioj en la Nova Testamento 
eta|*La Kvar Evangelioj*.
* Evangelio laŭ Mateo
* Evangelio laŭ Marko
* Evangelio laŭ Luko
* Evangelio laŭ Johano

La unuaj tri evangelioj estas la *sinoptikaj evangelioj*.

## Aliaj evangelioj 
* Evangelio de Tomaso
* Q-Evangelio
* Evangelio de Judaso
* Surmonta Parolado
* *O evangelho segundo Jesus Cristo*

Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Nova Testamento
Kanada piedpilko

La **kanada futbalo** (*Canadian football*, *Football canadien*) estas sporto kiu multe similas al la usona futbalo. La ĉefa malsamo estas ke la kanada futbalo ludiĝas per dek du ludistoj en ĉiu teamo, kontraste al la dek unu ludistoj uzataj en la usona futbalo.
eta|300ra|Skemo de kampo de kanada piedpilko

## Profesiaj ligoj 
* **Kanada Futbalo-Ligo** (*Canadian Football League*, *Ligue canadienne de football*)

## Neprofesiaj ligoj 
* **Kanada interuniversitata sporto**

## Pozicioj 
:
**ofensivo**
marŝalo (Mŝ)
duonmalantaŭulo (kuriero) (kr)
malantaŭulo (ma)
larĝa ricevanto (rm)
larĝa ricevanto (rm)
ricevanto insertita (ri)
ricevanto insertita (ri)
blokisto 
blokisto 
blokisto ----- la peonaro / la fronto
blokisto
centrulo 
:
**defensivo**
kaptisto
angulgardiso
protektisto
ĝendarmo
:
**specialaj teamoj**
piedbatisto

## Vidu ankaŭ 
* Futbalo
* Rugbeo

Kategorio:Kanada piedpilko
Leonoj de Brita Kolumbio

La **Leonoj de Brita Kolumbio** estas teamo de Kanada piedpilko. La unua vira teamo de la klubo konkuras en la Kanada piedpilka ligo. Trejnisto de la teamo estas Wally Buono.

La Leonoj de Brita Kolumbio ludas en la kovrita kopula stadio B.C. Place en Vankuvero, Brita Kolumbio, en kiu en februaro 2010 ankaŭ okazas la ĉefaj eventoj de la Vintra Olimpiko 2010.

Kategorio:Sporto en Kanado
Kategorio:Brita Kolumbio
B.C. Place

center|eta|775px

**B.C. Place** estas kovrita kupola stadio en Vankuvero, Brita Kolumbio, konstruita en 1983. En la stadio povas sidi ĉirkaŭ  spektantoj. Ĝi estas la hejmo por la Leonoj de la Brita-Kolumbio de la Ligo kanada de piedpilko.

La stadio ankaŭ estas la centra eventejo de la Vintra Olimpiko 2010.

Kategorio:Brita Kolumbio
Wally Buono

**Wally BUONO** naskiĝis 1950 en Potenco, Italio, kaj estis trejnisto por la Stampederoj de Kalgerio de la Kanada pilkoluda ligo inter 1991 kaj 2002. Je januaro 2003, Buono subskribis kontrakton por esti trejnisto de la Leonoj de la Brita-Kolumbio. Tri fojojn li gajnis la Grejan Pokalon dum sia restado kun la Kalgeria teamo.

Kategorio:Trejnistoj
Kategorio:Kanadanoj
Ralph Samuel Funk

**Ralph Samuel FUNK** (1889-1969) estis usona poeto en la pensilvangermana dialekto de la germana lingvo.

## Vivo 
Funk naskiĝis en la kantono Northampton, Pensilvanio kaj studis ĉe Muhlenberg College.

## Poemoj 
:* *Der Schtarm*
:* *Die siwwe Schwowe*
:* *Ehrlichkeit*
:* *En Ragguune Yacht*
:* *Hatz Gedanke*
:* *Sehnsucht*
:* ''Wann's meeglich waer*
:* *Wie alt bischt du?''
:

Funk, Ralph Samuel
Funk, Ralph Samuel
Russell Wieder Gilbert

**Russell Wieder GILBERT** (1905-1985) estis usona poeto kiu verkis en la pensilvanigermana lingvo. Li naskiĝis en la kantono Lehigh, Pensilvanio.

## Edukado 
Li studis ĉe Muhlenberg College en la urbo Allentown, Pensilvanio. Li obtenis poste doktoriĝon ĉe la Universitato de Pensilvanio.

## Instruado 
Russell Wieder GILBERT estis profesoro de la Germana lingvo ĉe du universitatoj kaj unu kolegio dum sia kariero: Universitato Lehigh, Universitato Susquehanna kaj Muhlenberg College.

## Poemoj 
:* *Der Viert Tschulei*
:* *Die Bauerei*
:* *Die Uhrezeeche*
:* *Es Miehlraad*
:* *Geiz*
:* *Gott dot?*
:* ''Hoscht's net heere dimmele?*
:* *Re Hausfraa ihre Arrewet*
:* *Ruhich die Summernacht''

Gilbert, Russell Wieder
Gilbert, Russell Wieder
Alaŭdoj de Montrealo

Le **Alaŭdoj de Montrealo** () estas teamo de la Kanada Futbalo-Ligo, kiu estas formita je 1947. La unua versio de la teamo Alaŭdoj malfondiĝis je 1982. Estas tiam kreita nova teamo havanta la nomon "Concordes de Montrealo"; tiu teamo ekhavis la historion de la Alaŭdoj. Je 1986 tiu teamo reprenis la nomon "Alaŭdoj". Ĝi malfondiĝis kelkajn tagojn antaŭ la komenco de la ludosezono de 1987.

La nuna versio de la teamo kreiĝis kiam translokiĝis al Montrealo la teamo Virĉevaloj de Baltimoro (Baltimore Stallions) post la fino de la ludosezono de 1995. Ĝi gajnis je novembro de 2002 la Grejan Pokalon kontraŭ la Eskimoj de Edmontono en Edmontono (Alberto).

**Urbo:** Montrealo, Kebekio, Kanado
**Stadiono:** Molson Stadiono
**Trejnisto:** Tom Higgins

## Marŝaloj de la Alaŭdoj de Montrealo 
**Antaŭ 1960**

* Warren Stevens 1931 – Bruce Coulter 1948–57 – Sam Etcheverry 1952–60 – Al Dekdebrun 1953 – Hal Patterson 1954–60

**1960-aj jaroj**

* Wes Gideon 1959–60 – Gerry Thompkins 1961–62 – Sandy Stephens 1962–63 – Gerry Doucette 1961 – Don Allard 1961 – Dave GROSZ 1962 – Earl Keeley 1963 – Warren Rabb 1963 – George Bork 1964, 1966–67 – Bernie Faloney 1965–66 – Carroll Williams 1967–69

**1970-aj jaroj**

* Sonny Wade 1969–78 – Tony Passander 1970 – George Mira 1972–73 – Jimmy Jones 1973-75 – Joe Barnes 1976–86 Gerry Dattillio 1976–80

**1980-aj jaroj**

* Joe Barnes 1976–86 – Steve Grant 1980 – Vince Ferragamo 1981 – Ken Johnson 1981–82 – Johnny Evans 1982–83 – Kevin Starkey 1983 – Ron Reeve 1983 – Turner Gill 1984–85 – Steve Calabria 1986 – Brian Ransom 1986

**1990 +**

* Tracy HAM 1997–99 – Marvin Graves 1997 Larry Jusdanis 1997 – Lance Funderburk 1998 – Kevin Mason 1998 – Anthony Calvillo 1998–02 – Stanley Jackson 1999–01 – Corby Jones 1999 – Dan Gonzalez 2000–01 – Matt LYTLE 2002 – T. Bolden 2002

## Vidu ankaŭ 
* Kanada futbalo, Kanada Futbalo-Ligo

## Eksteraj ligiloj 
* Alouettes de Montréal Oficiala retejo
* Go Als Go.com  Subtenanta retejo

Kategorio:Kanada piedpilko
Kategorio:Montrealo
Kategorio:Sporto en Kanado
Kanada bastonludo

**Kanada bastonludo** aŭ **lakroso** estas sporto origine ludita fare de la indiĝenaj popoloj de la orienta Usono kaj de la orienta Kanado.

## Bildaro

Dosiero:Womens lacrosse1.jpg|Kanada bastonludo de virinoj, ludanto portas la pilka pasinta defendanto.
Dosiero:CalgaryRoughnecks.jpg|Lakrosa teamo de Kalgaria Roughnecks je la jaro 2005
Dosiero:MarkSteenhuis.JPG|Mark Steenhuis de la lakrosa teamo Bufala Bandits
Dosiero:Mens lacrosse diagram.svg|Figuro de kanada bastonluda kampo por kolegia aŭ universitata virludo.
Dosiero:George Catlin - Ball-play of the Choctaw--Ball Up - Google Art Project.jpg|'''Pilkludo de l' Ĉoktaoj**, verko de George Catlin, ĉirkaŭ 1846–1850.
Dosiero:Ball players.jpg|**Pilkludantoj''', verko de George Catlin.

## Vidu ankaŭ
* Internacia Federacio de Lakroso

Kategorio:Sporto
Juan Domingo Perón

**Juan Domingo PERÓN** (naskiĝis la 8-an de oktobro 1895, mortis la 1-an de julio 1974) estis argentina politikisto en la 20-a jarcento.

Perón, arda naciisto, estis prezidento de Argentino en la kvardekaj kaj kvindekaj jaroj, kaj denove, mallonge, en la sepdekaj jaroj. Li fondis popolisman movadon *justicialismo* (Partido Justicialista), ankaŭ nomatan **peronismo**, kiu sin apogis je la plej malsupraj tavoloj, la sindikatoj kaj la t.n. *senĉemizuloj*. Ĝi estis forte kontraŭkomunisma, sed sen tre klara ideologio, kio permesis la ekeston de aloj ekstremmaldekstraj ĝis ekstremdekstraj, kaj kiu ankoraŭ restas forta en Argentino (pluraj el la lastaj prezidentoj sin deklaras *peronistoj*).

Juan Perón estis la fondinto kaj ĉefa figuro de la peronista movado kaj ideologio, formo de sindikat-orientita populismo kiu aperis en la 1940-aj jaroj. Kiam la Justicia Partio de Perón venkis en la argentinaj elektoj de 1946, Perón fariĝis prezidanto. Li aboliciis parlamentan demokration. Perón estis renversita per militista puĉo en 1955, post kio la sindikatoj kaj naciaj sindikatistoj estis subpremitaj. Perón venkis en alia elekto en 1973, kaj revenis el ekzilo en Hispanio, kie li regis Argentinon dum jaro antaŭ sia morto.

Perón kredis nek je komunismo nek je kapitalismo. Li ne volis komenci de specifa ideologio, sed li volis agi laŭ tio, kio estis plej bona en la situacio. Klasbataloj devus ĉesi kaj ĉiuj internaj konfliktoj devis esti solvitaj pace, por ke tio estu plej bona por la lando. Tial, oni devis havi fortan ŝtaton kun potenca gvidanto, kiu povus trapenetri. Ĉar li estis elektita de la popolo, li vidis sin kiel demokrato, kvankam decidoj malofte estis faritaj demokratie. Liaj politikoj fine estis ŝanĝeblaj.

La dua edzino de Perón, Eva Duarte, *Evita*, estis la plej potenca virino de Argentino antaŭ sia frua morto.

Lia posteulino estis la tria edzino María Estela Martínez de Perón, *Isabelita*, kiu estis la unua ino kiu iĝis prezidento de la respubliko.

## Galerio 

Dosiero:Perón (El Obrero Ferroviario).jpeg|Perón sur la titolpaĝo de la revuo *El Obrero Ferroviario* (1945)
Dosiero:Juan Peron con banda de presidente.jpg|Juan Perón kun prezidenta rubando
Dosiero:Peron-NacionalizacionFA.jpg|Perón subskribanta la dekreton laŭ kiu ĉiuj argentinaj fervojoj transiras al ŝtata posedo

Kategorio:Prezidantoj de Argentino
Kategorio:Historio de Argentino
Kategorio:Diktatoroj
Kategorio:Mortintoj en 1974
Kategorio:Naskiĝintoj en 1895
Kategorio:Homoj ekskomunikitaj de romkatolika eklezio
Horatio Nelson

Admiralo **Horatio NELSON** (29-a de septembro 1758 – 21-a de oktobro 1805) estis brita mararmea oficiro. Li venkis la trupojn de la franca imperiestro Napoléon Bonaparte (apogitajn de hispana mararmeo) en la Batalo de Trafalgar, sed li morte vundiĝis pro malamikaj kanonoj.

Lia plena titolaro estis
* *Vice Admiral of the White* (kvina plej alta rango de la brita mararmeo)
* *The Right Honourable Horatio, Viscount Nelson* (la vere honorinda Horacio, vicgrafo Nelson)
* *Knight of the Most Honourable Order of the Bath* (kavaliro de la honorindega Ordeno de la Bano)

Krome li havis kelkajn pliajn baronajn, kavalirajn kaj oficirajn titolojn, kiuj ne estis oficialaj nompartoj.

Dosiero:Horatio Nelson.jpg|
Dosiero:Fall of Nelson.jpg|
Dosiero:Turner, The Battle of Trafalgar (1822).jpg|
Dosiero:Emma_Hamilton_round.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Ĝardeno Nelson
* Muzeo de Monmouth

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.badley.info/history/Nelson-Horatio-Great-Britain.biog.html  
* http://www.aboutnelson.co.uk 
* http://www.lulu.com/content/175902  
* http://www.sargonshipmodels.com/ro_ship.php?id=30  

Kategorio:MonmouthpediA
Kategorio:Francaj revoluciaj militoj
Kategorio:Britaj militistoj
Francisco Ferrer

**Francisco FERRER I GUARDIA** (katalune: Francesc Ferrer i Guàrdia; Alella, je la 14-a de januaro 1859 - Barcelono, 13-a de oktobro 1909), kataluna instruisto kaj pedagogo, adepto de Libera Penso kaj fondinto de t.n. *Escuela Moderna* (Moderna Lernejo), en kiu li edukis laboristajn geknabojn sen trudaj rimedoj, sen batado kaj preĝado, sen ŝtata kaj eklezia influoj. Pro tio kaj lia supozata rilato al anarkiismo, li estis komplote akuzita pri instigo de la revoluciprovo kiu okazis en Barcelono en 1909, konata kiel la Tragika Semajno, kaj ekzekute forigita.

## Pri Ferrer en Esperanto 
* Francisco Galcerán Ferrer, *La Pledo por Ferrer*, Libera Penso, oktobro 1909.
* Francesc X. Puig Rovira, "Francesc Galceran Ferrer, defendanto de Ferrer i Guàrdia", *Kataluna Esperantisto*, n-ro 351-352, decembro 2009, p. 17-20 http://www.esperanto.cat/ke/ke09-0304w.pdf 

## Vidu ankaŭ 
* José Sánchez Rosa

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.antorcha.net/biblioteca_virtual/pedagogia/escuelamoderna/indice.html 
* http://recollectionbooks.com/bleed/Encyclopedia/FerrerFrancisco.htm  
Dokumenta kolekto Ferrer 

Fondaĵo Ferrer i Guardia

[Liberpensula Frakcio de Sennacieca Asocio Tutmonda(https://eo.wikipedia.org/wiki/Sennacieca_Asocio_Tutmonda)]

Kategorio:Katalunaj anarkiistoj
Kategorio:Anarkiistaj teoriistoj
Kategorio:Ekzekutitaj personoj de Hispanio
Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Gestapo

**Gestapo** estas akronimo de  (sekreta ŝtatpolico), kiu senkompate eliminis tutan opozicion, veran aŭ suspektindan, al la nazia partio inter 1933 kaj 1945. La Gestapo fondiĝis por anstataŭi la prusan sekretan policon, kaj ĝi operaciis tra la tuta Germanio kaj la okupitaj landoj. La Gestapo havis absolutan potencon. Ĝiaj viktimoj ofte estis senditaj al koncentrejoj.

Reinhard Heydrich, la ĉefanstataŭanto de Heinrich Himmler, ĉefo de la SS, estis la ĉefo de la SD (sekurita servo). Kiam Heydrich ankaŭ nomumiĝis ĉefo de la Regna Centra Sekur-Oficejo ('''' aŭ RSHA) en 1939, li entenis la Gestapon sub sia komando.

## Oficiroj 
* Adolf Eichmann
* Hermann Göring, fondinto
* Reinhard Heydrich, ĉefo en la jaroj 1934-1939
* Heinrich Himmler

## El kroniko de reprezalioj
1940
* 23.08. En Grabarka Gestapo pafmortigis 25 personojn, suspektitajn pri partopreno en la Pola Rezistomovado

1941
* 23.08. Pafmortigo apud Pleszew de 22 personoj, alveturigitaj de malliberejoj en Kalisz, Konin, Sieradz

1942
* 26.08. Ekzekuto post torturoj de Josef Mašín, ĉeĥa generalo, membro de kontraŭgermana rezistomovado, patro de kontraŭkomunistaj fratoj Mašín

## Vidu ankaŭ 
* Nacisocialisma Germana Laborista Partio
* SA
* SS
* Wannsee-konferenco
* Konferencoj de Gestapo-NKVD


Kategorio:Krimorganizaĵoj
Kategorio:SS
Kategorio:Heinrich Himmler
Kategorio:Holokaŭsto
Kategorio:Reinhard Heydrich
Kategorio:Sekretaj policoj
Kanada interuniversitata sporto

U Sports (stiligita kiel U SPORTS) estas la nacia sporta estraro de universitata sporto en Kanado, konsistante el la plimulto de diplom-donantaj universitatoj en la lando.

eta|maldekstre|240px|CIS-simbolo
**Kanada interuniversitata sporto** aŭ **CIS** (*Canadian Interuniversity Sport*) estas la kanada nacia organizaĵo, kiu regas universitatan sporton en Kanado. Ĝi estis fondita en 1906 sub la nomo *Canadian Interuniversity Athletics Union (CIAU)*. La nomo estis ŝanĝita al *CIS* en junio 2001. De tiam ĝis la 20-an de oktobro 2016, ĝi estis konata kiel *Canadian Interuniversitaire Sport* (**CIS**; france: *Sport interuniversitaire canadien*, **SIC**). En tiu dato, la organizo remarkis kiel "U Sports" en ambaŭ oficialaj lingvoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kanada universitata hokeo
* Kanada universitata volejbalo
* Kanada universitata piedpilko
* Kanada universitata basketbalo

Interuniversitata sporto
Kategorio:Sporto en Kanado
Kanada Futbalo-Ligo

eta|250px|Diagramo de kampo por kanada piedpilko.
La **Kanada Futbalo-Ligo** (, ) havas naŭ profesiajn kanadajn futbalajn teamojn.

## Historio 
La ligo origine formiĝis je 1884 sub la nomo de **Kanada Rugbeofutbala-Unuiĝo** (poste la nomo ŝanĝiĝis al **Kanada Rugbea Unuiĝo**). La kanada futbalo dekomence ne distingiĝis el la rugbeo. Dum la 20a jarcento ĝi poiome ŝanĝiĝis, ĝis kiam ĝi fine estiĝis sporto similega al la usona futbalo. Tial je 1958 la nomo denove ŝanĝiĝis, ĉi-foje al **Kanada Futbalo-Ligo**.

**Dividaĵo Okcidenta**
* Leonoj de Brita Kolumbio
* Stampeders de Kalgario
* Eskimoj de Edmontono
* Roughriders de Saskaĉevano
* Bluaj Bomb-Aviadiloj de Vinipego
:
**Dividaĵo Orienta**
* Alaŭdoj de Montrealo
* Ruĝnigruloj de Otavo
* Argonaŭtoj de Toronto
* Tigro-Katoj de Hamiltono
:
*Eksaj teamoj*
:
* *Concordes de Montrealo*
* *Rough Riders de Otavo*
* *Renegades de Otavo*
* *Orministoj de Sakramento*
* *Teksasanoj de Sankt-Antonio*
* *Virĉevaloj de Baltimoro*
* *Piratoj de Ŝrivporto*
* *Mad Dogs de Memfiso*
* *Barakudoj de Birminhamo*

## Vidu ankaŭ 
* Usona futbalo
* Rugbeo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 
* Oficiala retejo 

Kategorio:Kanada piedpilko
Kanada universitata piedpilko

Sporto > Kanada universitata sporto > Kanada piedpilko
----
La Kanada universitata kanado, antaŭe nomita Kanada interuniversitata atletika unuiĝo, organizas maĉoj de kanada piedpilko inter kanadaj universitatoj. La organizo enhavas kvar konferencojn.

*Atlantika konferenco
*Kebekia konferenco
*Ontaria konferenco
*Okcidentkanada konferenco

Unu universitato estas nomita ĉampiono de la rondo en novembro. La gajnanto de la ĉampiona maĉo ricevas la Vanjea pokalon.

## Rango de teamoj post la fino de la 2002-a ludsezono 
:1. Universitato Saint Mary's* gajnanto de la Vanjea pokalo
:2. Universitato de Saskaĉevano* perdanto de la Vanjea pokalo
:3. Universitato de McGill
:4. Universitato Queen's
:5. Universitato de Reĝina

Kategorio:Kanada piedpilko
Vortsintakso

Lingvo - Lingvistiko - Gramatiko - Sintakso

:Vortsintakso
:Epiteto
 :Adjektiva epiteto
 :Apozicio
  :Ekvivalento
  :Nominacio
 :Suplemento
  :Suplemento de aĵ-substantivo
  :Suplemento de ad-substantivo

Kategorio:Gramatiko
Kategorio:Lingvoscienco
Frazosintakso

**Frazosintakso** estas tiu parto de sintakso, kiu klarigas la formadon de frazoj. Ĝi kontrastas al la vortsintakso.

## Vidu ankaŭ 
*Kunordita propozicio
*Subordita propozicio

Kategorio:Sintakso
Propozicio-sintakso

Sintakso

:Propozicio-sintakso
  :Subjekto
   :Akordo al la subjekto
   :Sensubjekta propozicio
  :Predikato
   :Atribua predikativo
  :Objekto
  :Adjekto
   :Loka adjekto
   :Tempa adjekto
   :Stata adjekto
   :Modala adjekto
   :Koncern-adjektoj
   :Plurfunkcieco de frazelemento
   :Speco de la propozicio
   :Vortordo
    :Ordinara vortordo
    :Ligita vortordo
    :Reliefiga vortordo

Kategorio:Gramatiko
Publika juro

La **publika juro** estas branĉo de la nacia juro, kiun oni tradicie kontrastigas kun la privata juro.

La **publika juro** estas la aro de la juraj normoj, kiuj organizas la ŝtaton, la publikajn potencojn, kaj kiuj regas la rilatojn kun la unuopuloj, la aliaj ŝtatoj kaj la naciaj establoj.

Ĝi inkluzivas:
* la konstitucian juron
* la administracian juron
* la fiskan juron
* la kriminalan juron (kiun iuj rigardas ankaŭ kiel parton de la privata juro)

## Vidu ankaŭ 
* Internacia juro