Flavkrona amazono

La **Flavkrona amazono** (*Amazona ochrocephala*), konata ankaŭ kiel *Flavnuka papago*, estas specio de papago en la subfamilio *Arinae* de la familio *Psittacidae*, de afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi estas indiĝena de tropika Sudameriko, Panamo kaj Trinidado kaj Tobago en Karibio. La taksonomio estas tre kompleksa kaj la Flavkapa (*A. oratrix*) kaj Flavnuka amazono (*A.  auropalliata*) estas foje konsiderataj subspecioj de la Flavkrona amazono. Escepte en la taksonomia ĉapitro, la artikolo temas nur pri la nomiga grupo (inkludanta subspeciojn *xantholaema*, *nattereri* kaj *panamensis*). Ili troviĝas ĉefe en la Amazona baseno.

## Taksonomio
thumb|maldekstre|200ra|*A. o. ochrocephala*
La flavkrona amazono estis formale priskribita en 1788 de la germana natursciencisto Johann Friedrich Gmelin en lia reviziita kaj pligrandigita eldono de la verko *Systema Naturae* de Carl Linnaeus. Li lokigis ĝin kun ĉiuj aliaj papagoj en la genro *Psittacus* kaj kreis la duvortan nomon *Psittacus ochrocephalus*. Gmelin specifis la tipan lokon kiel "Ameriko", sed tio estis limigita al Venezuelo en 1902. La flavkrona amazono nun estas unu el ĉirkaŭ tridek specioj de papagoj lokigitaj en la genron *Amazona*, kiu estis enkondukita de la franca natursciencisto René Lesson en 1830. La genronomo estas latinigita versio de la nomo *Amazone* donita al ĉi tiuj papagoj en la 18-a jarcento fare de la Grafo de Buffon, kiu kredis, ke ili estis indiĝenaj el amazoniaj ĝangaloj. La specifa *ochrocephala* kombinas la antikvan grekan *ōĥros* signifantan "palflava" kun *-kefalos* signifanta "kapa".

Oni agnoskis kvar subspeciojn, nome la jenaj: estas konsiderata ununura specio fare de iuj fakuloj kaj dividita en tri speciojn fare de aliaj. La disigo baziĝas ĉefe sur la kvanto de flavo en la plumaro, la koloro de la kruroj kaj beko, la proksimeco de *A. oratrix* kaj *A. auropalliata* en Oaxaca, Meksiko, sen ŝajna krucreproduktado, kaj la ĉeesto de kaj *A. ochrocephala* kaj *A. auropalliata* en norda Honduro, kie birdoj ege varias laŭ kvanto de flavo en la kapo, krono kaj nuko, sed havas palajn bekojn kaj la plumaro de junuloj kongruas kun la grupo *oratrix*, sed nek kun la nomiga nek kun la grupo *auropalliata*. 

*A. auropalliata caribaea* sur la Islas de la Bahía, kiu estas relative proksima al la ĵus priskribita *A. oratrix hondurensis*, eble havas relative palan malsupran mandiblon, indikante ke genfluo povas okazi inter ambaŭ. Se konfirmite, tio povus sugesti, ke ambaŭ estu pli bone konsiderataj samspeciaj.

Alternative, oni sugestis, ke *caribaea* kaj *parvipes*, ambaŭ tipe konsiderataj subspecioj de *A. auropalliata*, eble estas pli proksimaj al *A. oratrix* ol al la nomiga *A. auropalliata sensu stricto*. Ambaŭ estas relative malgrandaj kaj havas ruĝon sur la ŝultro kiel *A. oratrix*, sed male al la nomiga *A. auropalliata*.

La centramerika klado eble povus plie esti dividita, dum *panamensis* kaj *tresmariae* estu agnoskitaj kiel du monotipaj specioj. La membroj de la klado el la sudo de la Amazona baseno estus eble inkluditaj kiel subspecioj de la Blufrunta amazono, ĉar ili estas pli proksimaj unu al la alia ol al la nordaj kladoj. Nekonsiderante tiujn problemojn, la jenaj taksonoj estas parto de la komplekso *Amazona ochrocephala* kiel estis tradicie konsiderita:
** *Amazona o. panamensis*: okcidenta Panamo ĝis nordokcidenta Kolombio; foje nomata Panama amazono
* grupo *auropalliata* (flavnuka amazono):
** *Amazona a./o. auropalliata*: suda Meksiko ĝis nordokcidenta Kostariko.
** *Amazona a./o. parvipes*: Miskita Marbordo en orienta Honduro kaj nordorienta Nikaragvo.
** *Amazona a./o. caribaea*: Islas de la Bahía, Honduro.
* grupo *oratrix* (flavkapa amazono):
** *Amazona o./o. oratrix*: deklivaroj al Pacifiko kaj al Golfo de Meksiko; ekzistas populacio ankaŭ en Stutgarto.
** *Amazona o./o. tresmariae*:  la insuloj Tres Marías, ĉe okcident-centra Meksiko.
** *Amazona o./o. belizensis*: Belizo.
** *Amazona o./o. hondurensis*: la Sula Valo en norda Honduro.

El tiuj, *hondurensis* estis nur ĵus priskribita, dum la populacio en nordokcidenta Honduro kaj apuda orienta Gvatemalo (apud Puerto Barrios) similas al *belizensis* kaj estas ofte inkludita en tiu subspecio, sed aktuale eble estas nepriskribita subspecio. Ĝi estis foje referencita kiel *guatemalensis*, sed ĝis venos oficiala priskribo, la nomo restas provizora. Kroma specio, *magna*, estis foje agnoskita por la populacio en la deklivaro al la Golfo de Meksiko, sed aktuale plej multo de fakuloj konsideras ĝin nevalida, anstataŭ inkludi tiun populacion en *oratrix*.

## Aspekto
upright|dekstre|thumb|En kaptiteco
Subspecioj en la nomiga grupo (inkludante subspeciojn *xantholaema*, *nattereri* kaj *panamensis*) havas totalan longon de 33–38&nbsp;cm. Kiel plimulto de aliaj amazonaj papagoj, ĝi havas mallongan kvadratan voston kaj ĉefe verdan plumaron. Ĝi havas malhelbluajn pintojn de la duarangaj kaj unuarangaj flugiloj kaj ruĝan spegulon, karpan randon (antaŭan randon de la flugilo ĉe la "ŝultro") kaj bazon de la eksteraj vostoplumoj.

La kvanto de flavo sur la kapo varias, ĉar la nomiga, *nattereri* kaj *panamensis* havas flavon limigitan al la kronregiono (foje kun kelkaj hazardaj plumoj ĉirkaŭ la okuloj), Enkondukitaj - kaj ŝajne reproduktiĝantaj - populacioj estis raportitaj en Puertoriko.

Natura kolonio de ĉirkaŭ 60 birdoj vivas en Stutgarto, Germanio, ekde la mezo de la 1980-aj jaroj.

## Kutimaro
### Manĝado
Ili normale troviĝas en paroj aŭ malgrandaj grupoj ĝis 30, sed pli grandaj grupoj povas kolektiĝi ĉe argil-lekejoj. Ilia manĝaĵo inkluzivas fruktojn, nuksojn, semojn, berojn, Flavkronaj amazonoj ŝatas maizon kaj kultivitajn fruktojn. Manĝaĵoj kun sukero kaj granda kvanto da salo povas esti danĝeraj por ili.

### Reproduktado
La nesto estas en kavaĵo en arbo, palmo aŭ termitejo, kie ili demetas du ĝis tri ovojn.

## Referencoj
*Juniper & Parr (1998) *Parrots: A Guide to Parrots of the World*; .

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Photos  - Mangoverde World Bird Guide

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko