open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Galgamácsa

**Galgamácsa** (galgamAĉa) estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en subregiono de Veresegyház. **Galga** estas rojo, alfluanto de rivero Zagyva.

## Bazaj informoj 
eta|Blazono de Galgamácsa
* Areo: 43&nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.6952/19.3845
* Loĝantaro: 1970
* Poŝtkodo: 2183
* Telefonprefikso: 28

## Situo 
Galgamácsa situas sur mildaj deklivoj, laŭ flankovojoj kaj laŭ fervojoj al Aszód, Balassagyarmat kaj Vác.

## Historio 
La komunumo estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua mencio okazis dum la mezepoko, baldaŭe en 1421 oni mencias jam 2 apartajn vilaĝojn: "Alsómacha" kaj "Felsewmacha". Dum la turka erao la vilaĝo preskaŭ senhomoĝis. Poste alvenis hungaroj kaj slovakoj. En 1827 granda incendio okazis.

En Galgamácsa vivis kaj pentris Juli Dudás popolstila pentristino. Ankaŭ nuntempe la maljunulinoj vestas sin en popolaj kostumoj.

## Vidindaĵoj 
* popola domo de Zsigri (ĵigri)
* preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco

## Famuloj 
En Galgamácsa naskiĝis vicepiskopo Vince Kovács.

Kategorio:Vilaĝoj de Pest
La unua krio (filmo)

***La unua krio*** estas en 2006 filmita dokumentario distribuita de Walt Disney Pictures ekde la 31-a de oktobro 2007 en Francio.

## La filmo 
La unua krio montras dek naskoj tra la mondo kaj vizito de la plej granda akuŝejo en Vjetnamio, kie naskiĝas 120 beboj ĉiutage. La ruĝa fadeno de la rakonto estas kompleta suneklipso.

La naskejoj tute diversas: naĝejo kun ĉeesto de delfenoj, siberia malsanulejo, niĝera dezerto, hinda urbego, usona hejmo, amazona praarbaro ktp. Malofte ĉeestas kuracisto dum la evento, foje akuŝistino.
Elektoj de la naskokondiĉoj estas aŭ libervolaj aŭ altruditaj.

## Eksteraj ligiloj 
* La oficiala ttt-ejo 

Kategorio:Francaj dokumentaj filmoj
Kategorio:Francalingvaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2007
László Szabédi

**László SZABÉDI** (lAslO sabEdi, ĝis 1933 *Székely* estis rumania hungara poeto, verkisto, lingvisto, kritikisto, tradukisto naskita en Sáromberke la 7-an de majo 1907 kaj mortinta en Kluĵo la 18-an de aprilo 1959.

## Biografio 
László Szabédi studis en Kluĵo en la unitariisma kolegio kaj poste li pristudis teologion en Strasbourg. En Arad li laboris kiel oficisto, kaj poste li fariĝis dramaturgiisto ĉe la teatro de Kluĵo. Inter 1931–1938 li estis interna kunlaboranto de gazeto *Ellenzék*. Post 1940 li instruis en la rumana vilaĝo Báré kaj li tradukis rumanajn popolpoemojn. Inter 1942-1944 li estis kunlaboranto de revuo Termés. En 1942 li aliĝis al Verkista laborkomunumo Helikon, en 1943 li ĉeestis la renkontiĝon de Szárszó. En 1943 li ricevis premion Baumgarten. Inter 1945–1947 li estis direktoro de Székely Nemzeti Múzeum de Sfântu Gheorghe, intertempe li estis kunlaboranto de gazeto *Világosság* de Kluĵo. De 1947 ĝis sia morto li estis universitata profesoro en Universitato Bolyai de Kluĵo. Okaze de ĉesigo de la memstara hungara universitato Universitato Bolyai de Kluĵo pro ĝenado de aŭtoritatoj li memmortigis.

## Verkoj 
* ''Délia'. Drámai költemény (drampoemo). Kolozsvár, Minerva, 1936.
* *Alkotó szegénység*. Poemoj. Budapest, Bolyai Akadémia, 1939
* *Veér Anna alszik*. Noveloj. Budapest, Bolyai Akadémia, 1941
* *Ész és bűbáj*.Studaĵoj. Budapest, Magyar Élet, 1943
* *Telehold*. Poemoj. Budapest, Magyar Élet, 1944
* *A magyar ritmus formái* . Bukarest, Állami Irodalmi és Művészeti Kiadó, 1955
* *Válogatott versek*, Bukarest, Állami Irodalmi és Művészeti Kiadó, 1955.
* *Nyelv és irodalom*. Artikoloj kaj studaĵoj. Bukarest, Állami és Művészeti Kiadó, 1956
* *A magyar nyelv őstörténete*. A finnugor és az indoeurópai nyelvek közös eredetének bizonyítékai (komparativa lingvistika studaĵo), Bukarest, Kriterion, 1974

## Bibliografio 
* Huba Mózes: *Az egészet akartam*. Szabédi Lászlóról és életművéről, monogr., Kvár, 1984;
* Lajos Kántor : *Erdélyi sorskerék* Szabédi László és a történelem. Balassi Kiadó, Budapest, 1999.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Memordomo
* Volumo de la aŭtoro 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
György Buday

**BUDAY György** estis hungara ksilografisto, ĵurnalisto, tipografo: Kolozsvár, 7-a de aprilo 1907 - London, 12-a de junio 1990. Li estis filo de historiisto Árpád Buday.

## Biografio 
De 1924 li vivis en Szeged kaj inter 1926-30 estis jurstudento. En 1933 li estis grafiklektoro de universitato. En 1932 li estis prezidanto de Szegedi Fiatalok Művészeti Kollégiuma. Liaj ksilografaĵoj dekoracias plurajn verkojn de Gyula Ortutay, Miklós Radnóti, François Mauriac kaj aliaj. Estas elstaraj liaj ilustracioj al verkoj de János Arany, Imre Madách, Áron Tamási. En 1937 ĉe la Mondekspozicion de Parizo li gajnis la artan Grand Prix. De 1936 li kiel stipendiulo estis en Romo. De 1938 li vivis en London. Post eksplodo de dua mondmilito li partoprenis en kontraŭfaŝisma laboro de elmigrintoj kaj estis la prezidanto de londona Hungara Klubo. En 1947-49 li estis direktoro de Hungara Instituto en Londono. En jaroj 1970-72 li kreis portretserion pri hungaraj verkistoj. En 1990 li fariĝis honorcivitano de Segedo.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1924 • Farkas utcai református kollégium, Kluĵo
* 1947 • Vigadó, Budapest (retr.)
* 1967 • Móra Ferenc Múzeum, Szeged • Magyar Nemzeti Galéria, Budapest
* 1980 • Medici Gallery, Londono
* 1981 • Korunk Galéria, Kluĵo

## Konstantaj ekspozicioj 
* 1982 • Fekete-ház, Szeged
* 1995 • Kassák Lajos Múzeum, Budapest (kolekt.).

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* 1932 • Goethe centenáriumi kiállítás, Lepsiko
* 1934 • Grafikai kiállítás, Iparművészeti Múzeum, Budapest
* 1936 • Nemzetközi Fametszet Kiállítás, Varsovio
* 1937 • Magyar grafikai tárlat, Victoria and Albert Museum, London
* 1982 • Tisztelet a szülőföldnek. Külföldön élő magyar származású művészek II. kiállítása, Műcsarnok, Budapest.

## Verkoj 
* A szegedi tanya problémái, Szeged, 1930
* Az agrár settlement mozgalom útja, Nyugat, 1933. I. 34.
* Újabb jegyzetek Kis Miklósról, a "Janson"-betűk megalkotójáról, Magyar Könyvszemle, 1976.

## Bibliografio 
* *Buday György és Kolozsvár*. 2007.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Jansenismo

**Jansenismo** estas branĉo de la katolika pensado, influita de la pensado de Aŭgusteno de Hipono (Sankta Aŭgusteno). Ĝi substrekas la originan prapekon, la homan malbonecon, la neceson de dia graco kaj la antaŭdestinon. Disvolvis ĝin Cornelius Jansen, episkopo de Ipro en Belgio, en sia verko *Augustinus*, aperinta en 1640. Jansenismo estas reago kontraŭ humanismo kaj molinismo. Tiu ĉi doktrino estis fonto de vasta polemiko en la katolika mondo dum la 17a jarcento.

## Jansenistoj 
* Antoine Arnauld
* Cornelius Jansen

## Vidu ankaŭ 
* Blaise Pascal
* Port-Royal
Aisina

**Aisina dialekto** estas dialekto de la aragona lingvo, kiu estas parolata en la aragona valo de Aísa kaj en la urboj de Aísa, Esposa kaj Sinués.

Kategorio:Dialektoj de la aragona lingvo
Ĉistabina

**Ĉistabina dialekto** estas dialekto de la aragona lingvo, kiu estas parolata en la aragona valo Ĉistaŭ kaj en la loĝlokoj Chistén, San Chuan de Plan, Plan, La Comuna, Sarabiello, Señés, Sese kaj Serbeto.

Kategorio:Dialektoj de la aragona lingvo
Vácrátót

**Vácrátót** [vAcrAtOt] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Vác.
eta|maldekstre|Kastelo en Vácrátót
eta|Preĝejo en Vácrátót

## Bazaj informoj 
* Areo: 18&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1690
* Poŝtkodo: 2163
* Telefonprefikso: 28

## Situo 
Vácrátót situas sur ebenaĵo laŭ traira flankovojo, urboj Veresegyház kaj Vác estas proksime.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la neolitiko, bronzepoko kaj ferepoko. Antaŭ la hungaroj sarmatoj vivis tie. Ŝajnas, la fondinto estis kavaliro **Ratold**, kiu en la vilaĝnomo formiĝis rátót. Fine de la turka erao la vilaĝo senhomoĝis.

## Vidindaĵoj 
En 1746 preĝejo, en 1872 kastelo kun parko de grafo **Vigyázó** (vidjAzO) konstruiĝis. La parko iĝis botanika ĝardeno (arboreto) de Hungara Scienca Akademio.

## Fontoj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Carabantes

**Carabantes** [karaBANtes] estas municipo de Hispanio, en la regiono Kastilio kaj Leono, en la provinco Sorio kaj en la komarko *Campo de Gómara* en la oriento de la provinco. La loknomo *Carabantes* estas etimologie rilata al la rivero Carabán, alfluanto de la rivero Manubles, siavice alfluanto de la rivero Jalón. 

## Geografio
[150px|eta|maldekstra|*[Campo de Gómara* en la oriento de la provinco Sorio.]]
[150px|eta|maldekstra|Loko de Carabantes en la [provinco Sorio.]]
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 16,31 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 15 loĝantojn. Ĝi perdis loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis preskaŭ 400 loĝantojn el la 1910-aj jaroj. 

Ĝi distas 55 km de Sorio, provinca ĉefurbo. La municipa teritorio enhavas loĝlokojn Carabantes kaj Tobajas [toBAĥas]. Ĝi limas kun la provinco Zaragozo, Aragono, inter Deza (sude) kaj Quiñonería kaj Reznoj (norde).

## Historio
La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado fine de la 10-a jarcento.

En la *Censo de Pecheros* de 1528 oni registris 35 *pecheros*, tio estas impostopagantaj familioj.

## Aktualo
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj), kaj transmigra brutobredado (ŝafoj kaj bovoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun kultura kaj rura turismo, piedirado tra naturaj lokoj. Inter vidindaĵoj estas la preĝejoj, ermitejo, tradicia arkitekturo, fortik-domo de Tobajas kaj tiel plu.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de provinco Sorio

## Notoj
## Bibliografio
Kategorio:Municipoj de provinco Sorio
Louis-Robert Carrier-Belleuse

[eta|dekstra|280px|*Porteurs de farine. Scène parisienne*, 1885, Muzeo de [Malgranda Palaco (Parizo)|Malgranda Palaco]]

**Louis-Robert CARRIER-BELLEUSE** (1848–1913) estis franca pentristo kaj skulptisto. Li estis filo kaj lernanto de Albert-Ernest Carrier-Belleuse.

Li faris desegnaĵon de la figuroj de la * Faïencerie * de Choisy-le-Roi, kie li estis artisma direktoro.

Kategorio:Francaj pentristoj
Kategorio:Francaj skulptistoj
Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Saint-Vincent
Jenő Dsida

eta|dekstra|Dsida Jenő
**Jenő DSIDA** (jenOE dĵida) estis rumanuja hungara poeto kaj tradukisto, ĵurnalisto naskita en Satmaro la 17-an de majo 1907 kaj mortinta en Kluĵo la 7-an de junio 1938.

## Biografio 
Jenő Dsida akiris abiturientan diplomon en Satmaro, post kiam li pristudis juron en Universitato Regele Ferdinand de Kluĵo, sed li ne finis tion. De 1927 li fariĝis redaktoro de Pásztortűz. De oktobro de 1928 ĝis somero de la sekvanta jaro li estis ĉehejma instruisto ĉe la baronfamilio Huszár en Abafája. En 1929 li fariĝis ano de Kemény Zsigmond Társaság. En 1930 li partoprenis la fondadon de revuo Erdélyi Fiatalok. De 1934 li redaktis la gazeton Keleti Újság. En 1937 li edziĝis kun Melinda Imbery.

## Verkoj 
dekstra|eta|tombejo
* Leselkedő magány, 1928
* Nagycsütörtök, 1933
* Angyalok citeráján, 1938
* Rettenetes virágének, 1928-1938

## Bibliografio 
* Láng Gusztáv: *Dsida Jenő költészete*. Kriterion Könyvkiadó, Bukarest-Kolozsvár, 2000.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Studaĵoj pri la aŭtoro 
* Fotoj
* Ĉiuj poemoj en hungara lingvo
* Portalo pri la poeto

Dsida, J
Dsida, J.
Dsida, J.
Manĝaĵoj Ne Bomboj

eta|La emblemo
**Manĝaĵoj Ne Bomboj** estas malstreĉite konektita grupo de sendependaj (ĉefe anarkiistaj) kolektivoj, kiu fordonas senpagan veganajn kaj vegetarajn manĝaĵojn al aliuloj. Iel simila al la Bazdemokratiaj princopoj. alternative=Food not bombs.JPG|eta|Food not bombs
eta|Vido de la manĝaĵoj
La ideologio de Manĝaĵoj Ne Bomboj estas ke multaj entreprenaj kaj registaraj interesoj permesas al malsateco pluan ekzistadon eĉ en medio de abundo. Por demonstri tion ĉi (kaj por redukti kostojn), multe da la manĝaĵoj, kiujn servas tiu ĉi grupo, estas plusaj manĝaĵoj de vendejoj, bakejoj, kaj bazaroj, kiuj alie estus forĵetitaj.

La ĉefaj kredoj de la movado estas:

* Se registaroj kaj korporacioj ĉirkaŭ la mondo ĉesos investi rimedojn en militoj kaj la armila industrio (kiu estas la plej granda industrio en la mondo), ili anstataŭe deturnos rimedojn por nutri la malsatajn- tiam neniu malsatus. Ĉeffrazo de la movado estas: "La kvanto da mono, kiun la mondo elspezas por armilaro semajne, sufiĉas por nutri la tutan mondan loĝantaron dum jaro."
* Estas sufiĉe da manĝaĵo en la mondo por nutri ĉiujn homojn, sed tiom da manĝaĵo estas forĵetita senbezone kiel rekta rezulto de kapitalismo kaj militarismo.

Manĝaĵo Ne Bomboj provas atentigi la problemon de malriĉeco kaj senhejmuloj en la socio per disdonado de manĝaĵoj en publikaj lokoj, tiel organizante kunvenojn de malriĉuloj, senhejmuloj kaj aliaj mizeruloj, aŭ simple ordinaraj kaj scivolemaj homoj, kiuj aprezas kaj bonan manĝaĵon kaj bonan socion, kaj instigas malferman kaj komunuman etoson. En tio ĝi estas diferenca de supokuirejoj, kiuj tenas la malriĉulojn for de la vido (kun la celo konservi la dignon kaj privatecon de tiuj, kiuj interesiĝas pri ĝi), en kiuj ne kutimas kunhavigi la mizerulojn mem en la disdonado de manĝaĵoj kaj manĝu kun ili. La movado emfazas ke ĝi ne estas bonfara movado aŭ religia korpo.

Laŭ la retejo de la movado havas ses bazajn principojn:

* Ciklo de manĝaĵo
* Aspiro al konsenta decido
* Engaĝiĝo al neperforto
* Manĝaĵo por ĉiuj sen diskriminacio
* Ĉiu grupo estas aŭtonoma
* Agado por paco kaj socia justeco

La movado estas malfermita al ĉiuj en du manieroj: ĉiu povas helpi prepari la manĝaĵon kaj ĉiu povas manĝi.

Krom kolektado kaj distribuado de senpagaj manĝaĵoj, la plej multaj ĉeloj ankaŭ okupiĝas pri kontraŭ-malriĉeco, kontraŭmilito kaj aliaj politikaj celoj. Foje manĝoj ankaŭ inkluzivas senpagan provizon de vestaĵo, libroŝanĝo, stratteatro, muziko, tamburaj rondoj, komunuma ĝardenado kaj pli; Subjekte al la aktiveco de ĉiu ĉelo.

Ĉar plej multaj ĉeloj dividas la samajn valorojn kaj funkcias sendepende kaj ne-hierarkie, "manĝaĵo Ne bomboj" estas konata kiel anarkiisma movado.

## Vidu ankaŭ 
* Friganismo

Kategorio:Anarkiistaj organizaĵoj
Kategorio:Vegetarismo
Kategorio:Veganismo
Kategorio:Kontraŭtutmondiĝo
Kategorio:Kontraŭtutmondiĝaj organizaĵoj
Kategorio:Kontraŭkapitalismo
Mata Amritanandamayi

**Mata Amritanandamayi** (,  en nagario), internacie konata kiel *Amma* (patrino) estas barata guruo kaj fondinto de la humaneca kaj ekologia NRO *Mata Amritanandamayi Math* kies sidejo situas en la aŝramo *Amritapuri* en Kollam, Keralao, proksime de ŝia naskiĝloko, Parayakadavu.

Hinduisma eminentulo, ŝi tamen superas sian religian kadron por transdoni sian mesaĝon de Amo al «ĉiu homo, sendepende de la kredo, deveno, sekso aŭ gento de la homo». Ŝi jam publike deklaris, «mia religio estas amo».

En 2002, ŝi ricevis en la Palaco de la Nacioj, la eŭropa sidejo de Unuiĝintaj Nacioj en Ĝenevo, la premio Gandhi-King de senperforto. La antaŭaj ricevintoj de tiu premio estis interalie Kofi Annan, Nelson Mandela kaj Jane Goodall.

Multaj eminentuloj, kleruloj, religiestroj aŭ sciencistoj agnoskis kaj kuraĝigis Amma-on en ŝia laborado. Interalie, Abdul Kalam donacis la laborpagon de siaj dek unuaj monatoj kiel prezidento de Barato al la organizaĵo kiun Amma estras.

## Brakumado 
Hinduisme, **Darśana** (t.e. *vidado*, sanskrita esprimo esperantigebla kiel *darŝano*) estas la vida renkontiĝo inter iu adepto kaj ties spirita gvidanto (t.e. ia dio, guruo aŭ ties figuro). Tiam supozeble okazas transdono de spirita energio profite al la adepto, simile al beno.

Amma fariĝis tutmonde fama pro sia aparta darŝano, kiu konsistas el spontana brakumado. Ŝi ofertas brakumadon al ĉiu kiu prezentiĝas kaj ŝi jam unuope ĉirkaŭ-brakis kaj -premis pli ol 50 000 homoj en unu tago, kelkfoje sidante por 20 horoj. Unue, tio okazis nur en Barato, sed rapide kreskis la internacia famo kaj ŝi komencis fari mondajn turneojn. Ĝis nun, ŝi laŭrakonte brakumis almenaŭ 30 milionojn da homoj.

## Humaneca aktivado 
La ne-registara organizaĵo Mata Amritanandamayi Math klopodas subteni helpbezonantajn popolojn, precipe post ekologiaj katastrofoj kiel la Hinda-Oceana Tertremo en 2004 aŭ la uragano Katrina. Pri tio, la organizaĵo ĝiris 1 milionon da usonaj dolaroj al la Bush-Clinton administracio por helpi la viktimoj de la uragano.

Mata Amritanandamayi Math konstruis kaj estras 33 lernejojn, 12 templojn, 1 faka hospitalo En Kochi, nutras milojn dum mesoj, provizas pension al 15 000 vidvinoj kaj jare konstruas 25 000 domojn por la senhejmuloj. .

## Kino 
La franca reĝisoro naskiĝinta en Utrecht *Jan Kounen* faris dokumentan filmon pri la fenomeno Amma nomita '''Darshan : L'étreinte''' (Darŝano: Brakumado) kiun li prezentis dum la Festivalo de Cannes en 2005.

## Vidu ankaŭ
* Gopinath Kaviraj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Oficiala retejo de la aŝramo (angle)

Kategorio:Religiestroj
Kategorio:Hinduismo
Kategorio:Humaneca helpo
Kategorio:Barataj filantropoj
Kategorio:Diigitaj homoj
Ciŝji

eta|250px|Foto de la Imperiestrino Cíxǐ.
Imperiestrino **Cíxǐ Tàihòu** (pinjine), 慈禧太后 en la ĉina, populare konata en Ĉinio kiel la Okcidenta Vidva Imperiestrino (西太后) (naskiĝis je la 29-a de novembro 1835 kaj mortis je la 15-a de novembro 1908), estis ĉina registino. Ŝi estis pova figuro kaj iĝis efektiva regintino de la lasta periodo de la Qing-dinastio, reginte dum 47 jaroj, de 1861 ĝis sia morto, en 1908. Cíxǐ originas de komuna familio, sed estis elektita kiel virino de la Imperiestro Xianfeng. Poste ŝi havis preskaŭ totalan povon dum la regado de sia filo, la Imperiestro Tongzhi, kaj de sia nepo, la Imperiestro Guangxu, kiuj ambaŭ provis sensukcese regi sub sia propra rajto. Pro ŝia ege konservativa regado, multaj historiistoj konsideras ŝin despotino kaj al ŝi atribuas la falon de la Qing-Dinastio kaj sekve de la Imperia Ĉinio mem.

## Notoj 
Kategorio:Historio de Ĉinio
Kategorio:Manĉuroj
Kategorio:Pekinanoj
Thomas Kyd

**Thomas KYD**, angla dramisto (la 3-a de novembro 1558 - la 16-a de julio 1594).

Thomas Kyd naskiĝis en Londono kaj en 1565 eniris la lernejon Merchant Taylor's School, kie inter la aliaj lernantoj estis la verkistoj Edmund Spenser kaj Thomas Lodge. Dum la 1580-a jardeko li iĝis dramisto. Plejparte liaj dramoj estas perditaj. Ankoraŭ ekzistas la tekstoj de du tragedioj, *The Spanish Tragedy* (*La Hispana Tragedio*) kaj *Cornelia* (versio de dramo de la franca dramisto Robert Garnier), kaj li verŝajne verkis partojn de aliaj dramoj.

Post 1591 li estis kolego de Christopher Marlowe, kaj la du verkistoj loĝis kune. En 1593 oni arestis lin pro suspekto de kalumnio. Dum serĉo de lia loĝejo oni trovis herezan pamfleton, kaj post torturo li diris ke ĝi estas donita de Marlowe. Post lia liberigo, malfacilis la akiro de drama laboro.

Kategorio:Anglaj dramistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 6-an de novembro
Kategorio:Mortintoj la 15-an de aŭgusto
Karen Blixen

eta|Karen Blixen (1913)

**Karen Christence BLIXEN-FINECKE**,** Isak DINESEN ** (Rungsted, 17-a de aprilo 1885 - 7-a de septembro 1962) estis Dana verkistino.

Ŝia patro, oficiro, verkisto kaj parlamentano Wihelm Dinesen, sinmortigis poste kiam li estis informita ke li estas malsana de sifiliso. Ekde tiam ŝia patrino prizorgis kaj edukis ŝin kaj ŝiajn gefratojn.

Ŝi edziniĝis kun sia kuzo, Baronon Bror Blixen-Finecke, kaj ili havis bienon de kafo en Kenjo. Ili havis malfacilan geedziĝon kaj ŝi renkontis Denys Finch Hatton en Najrobio. Tiuj informoj estas en ŝia romano* Afrikansk pastoral *de 1937.

## Stilo 
Ŝia verkado estis escepta por ŝia tempo. Unue, ŝi klopodis verki laŭ la plej bona tradicio de parola rakontado. Due, ŝia verkado baziĝis sur valoroj, kiuj estis konsideritaj eksmodaj en la frua dudeka jarcento kaj tiel multaj el la intrigoj de ŝiaj rakontoj okazis en la deknaŭa jarcento. Trie, ŝiaj verkoj estis stranga miksaĵo de aristokrataj valoroj, kontraŭ-kolonia protesto, kontraŭ-nazia protesto, gotikaj, erotikaj kaj aŭtobiografiaj elementoj.

Blixen gajnis la agnoskon kaj aprezon de elstaraj literaturaj figuroj, kiel Ernest Hemingway, (kiu esprimis sian dankon al ŝi per la vortoj: "Mi sentus min pli feliĉa hodiaŭ se la Nobel-premiita verkisto Isaac Dinesen estus premiita"). Ankaŭ la verkistoj Truman Capote, Pearl S. Buck, E. E. Cummings kaj Arthur Miller alte aprezias ŝian stilon de verkado.

En 1985 aperis la filmo "Memoroj el Afriko" ĉefrolita de Meryl Streep kaj Robert Redford. La filmo havis grandan sukceson kaj post sia sukceso, la hejmo de Belixen en Najrobo, Kenjo fariĝis nacia muzeo. Alia muzeo dediĉita al Blixen situas sur la familia bieno en Danio.

## Bibliografio 
* *Sandhedens hævn* 1926
* *Sju romantiska berättelser*, 1934.
* *Afrikansk pastoral*, 1937
* *Vedergällningens vägar*, 1944
* *Vintersagor*, 1942.
* *Skuggor över gräset*, 1960.

## Vidu ankaŭ 
* 3318 Blixen

## Eksteraj ligiloj 
* Karen Blixen – Isak Dinesen website
* Isak Dinesen/Karen Blixen short biography
* Karen Blixen's Kenya 
* Karen Blixen Museum , Denmark
* Karen Blixen Museum , Kenya

Kategorio:Danaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Kategorio:Personoj sur danaj monbiletoj
Nova Svedio

[eta|dekstra|200px|Mapo de Nova Svedio, desegnita inter [1638 kaj 1655.]]
**Nova Svedio** () estis malgranda, nedaŭra sveda kolonio lokita en Nord-Ameriko, ĉe la atlantika oceano, je la elfluejo de la rivero Delavaro. La kolonio estis fondita en marto 1638, kaj estis aneksita de Nederlando en septembro 1655.

La centro de la kolonio estis Fort Christina, kiu situis sur la hodiaŭa teritorio de Wilmington (Delavaro). La kolonio entenis teritoriojn, kiuj nuntempe troviĝas en Delavaro, Nov-Ĵerzejo kaj Pensilvanio. Krom la svedoj ankaŭ enloĝiĝis tien multaj finnaj kaj nederlandaj kolonianoj.

## Listo de guberniestroj 
La oficiala loĝejo de la guberniestroj de Nova Svedio estis Fort Christina, escepte de Johan Björnsson Printz, kiu enloĝiĝis en Nova Gotenburgo, , ĉe la nuna loĝloko *Tinicum* borde de la rivero Delavaro.

* Peter Minuit, direktoro (29-a de marto 1638 - 15-a de junio 1638)
* Måns Nilsson Kling, komandanto (15-a de junio 1638 - 1-a de aprilo 1640)
* Peter Hollander Ridder, komandanto (1-a de aprilo 1640 - 1-a de februaro 1643)
* Johan Björnsson Printz (1-a de februaro 1643 - 1-a de oktobro 1653)
* Johan Pappegoya (1-a de oktobro 1653 - 1-a de majo 1654)
* Johan Classon Rising (1-a de majo 1654 - 15-a de septembro 1655)

## Vidu ankaŭ 
* Sveda elmigrado al Usono
* Johan Campanius, esplorinto pri la indiĝena lenapa lingvo en Nova Svedio

Kategorio:Eksaj landoj de Nordameriko
Kategorio:Svedaj kolonioj
Kategorio:Historio de Svedio
Kategorio:Historio de Usono
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1630-1639
Kategorio:Aperis en 1638
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1650-1659
Kategorio:Malaperis en 1655
Voorst

Dosiero:Loudspeaker.svg**Voorst** ()
estas municipo en la nederlanda provinco Gelderland. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La teritorio havas komunan limon kun .

## Vilaĝ(et)oj 
Appen, Bussloo, De Kar, De Vecht, De Wijk, Duistervoorde, Gietelo, Klarenbeek (parte), Klein-Amsterdam, Nijbroek, Posterenk, Spekhoek, Steenenkamer, Terwolde, Teuge, Twello (municipejo), Voorst, Wilp kaj Wilp-Achterhoek.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|260ra|Municipejo de Voorst en Twello

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Kategorio:Municipoj de Gelderlando
Ciklo de Diesel

eta|300px|Ciklo de Diesel en la spaco p-V
**Ciklo de Diesel** estas termodinamika ciklo kiu konsistas el kvar termodinamikaj procesoj:
# izoprema proceso, hejtado
# izovarma proceso
# izovolumena proceso
# izovarma proceso

## Efikeco de ciklo 
\eta = 1- \frac {c_v}{c_p}  \left( \frac {V_2}{V_3} \right)^{\gamma-1} \frac {1-\left( \frac{V_1}{V_2} \right)^\gamma}{1-\frac {V_1}{V_2} } 
kie:
:cv - specifa varmo de izovolumena proceso
:cp - specifa varmo de izoprema proceso
:γ - konstanto en izovarma proceso pV^\gamma = const. Por ideala gaso γ=cp/cv

Kategorio:Termodinamikaj cikloj
Louise Abbéma

[eta|maldekstre|Pentraĵo de [1894.]]
[eta|maldekstre|*Portreto de Sarah Bernhardt*, [1875]]
**Louise ABBÉMA** (naskiĝinta je la 30-a de oktobro, 1853 en Étampes - mortinta en 1927 en Parizo) estis franca pentristino kaj desegnistino. Abbéma ekpentris dum siaj fruaj dudekaj jaroj, kaj studis kun rimarkinduloj tiuepokaj kiel Charles Chaplin, Jean-Jacques Henner, kaj Carolus-Duran. Ŝi unue publike rekoniĝis pro sia laboro dek-ok-jaraĝe kiam ŝi pentris portreton de Sarah Bernhardt, ŝia tutviva amikino, kaj kredate de multuloj, ŝia lesba amantino.

Ŝi poste pentris portetojn de aliaj samtempaj rimarkinduloj, kaj ankaŭ pentris panelojn kaj murpentraĵojn, kiuj ornamis la Parizan Urbdomon, la Operejon Garnier, multajn teatrejojn, inkluzive de la "Teatrejo Sarah Bernhardt", kaj la "Palaco de la Kolonia Gubernatoro" ĉe Dakaro, Senegalo. Ŝi ekspoziciemis ĉe la Pentrosalono de Parizo, kie ricevis ŝi honoran mencion pro siaj paneloj en 1881. Abbéma ankaŭ estis inter la artistinoj tiamaj kies verkaĵoj estis montritaj en la Virina Konstruaĵo ĉe la Mondekspozicio Kolombio en Ĉikago en 1893. Sarah Bernhardt faris kap-kaj-ŝultran skulptaĵon de Abbéma, kiu ankaŭ ĉeestis la ekspozicion.

Abbéma fakis pri olepentraĵoj kaj akvareloj, kaj multe da ŝiaj verkaĵoj montras la influon de ĉinaj kaj japanaj pentristoj, kaj ankaŭ tiamaj majstroj kiel Édouard Manet. Ŝi en siaj verkoj ofte florojn figuris. Inter ŝiaj plej bone konataj estas *La Sezonoj*, *Aprila Mateno*, *Inter la Floroj*, *Vintro*, kaj portretoj de Petro la 1-a (imperiestro de Brazilo), Ferdinand de Lesseps, kaj Charles Garnier. Abbéma ankaŭ estis lerta presistino, skulptistino, kaj desegnistino, kaj ankaŭ verkistino kiu regule kontribuis al la ĵurnaloj "Gazette des Beaux-Arts" kaj "L'Art."

Inter la multaj honoroj, kiujn ricevis Abbéma, estis kandidatigo kiel oficiala pentristo de la Tria Respubliko. Ŝi ankaŭ premricevis bronzan medalon ĉe la Ekspozicio Universala de 1900 kaj en 1906 aniĝis en la Honora Legio. Je la fino de la dudeka jarcento, kiam kontribuoj de virinoj al arto de la pasintaj jarcentoj ricevis pli da kritika kaj historia rimarko, ŝiaj verkaĵoj ĝuas novan popularecon.

## Eksteraj ligiloj 
*  Ampleksa retpaĝo kun multaj verkaĵoj de Abbéma

Kategorio:Francaj impresionismaj pentristoj
Kategorio:Francaj desegnistoj
Sveda Okcidenthinda Kompanio

La **Sveda Okcidenthinda Kompanio** (svedlingve *Svenska Västindiska Kompaniet*) estis la koloniisma, negoca kompanio, kiu ĝuis monopolon koncerne komercajn interŝanĝojn inter Svedio kaj Nord-Ameriko.

Ĝi estis kreita komence de la 17-a jarcento kaj interalie kontribuis al la fondo de la malgranda kolonio Nova Svedio, en hodiaŭa Delavaro.

## Vidu ankaŭ 
*Okcidenthinda Kompanio (apartigilo)
*Nova Svedio
*Sveda elmigrado al Usono

Kompanio de Okcidentaj Hindioj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1780-1789
Kategorio:Aperis en 1786
Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1805
Okcidenthinda Kompanio

***Dana Okcidenthinda Kompanio**
***Franca Okcidenthinda Kompanio**
***Nederlanda Okcidenthinda Kompanio**
***Sveda Okcidenthinda Kompanio**
Tibor Bálint

**BÁLINT Tibor** (ba:lint) estis rumanuja hungara verkisto, tradukisto naskita en Kluĵo la 12-an de junio 1932 kaj mortinta en Kluĵo la 28-an de januaro 2002. Li estis la edzo de bibliotekistino, armenologino Júlia Bálint,

## Biografio 
Tibor Bálint plenkreskis en malfacilaj familiaj kondiĉoj en suburbo de Kluĵo. Kiel talenta laboristinfano li ricevis subtenon por studi en la reformita kolegio. De post la finstudo de gimnazio inter 1953 kaj 1955 li fariĝis redakciano de Igazság, poste ĝis 1959 interna kunlaboranto de la gazetoj Falvak Dolgozó Népe kaj Ifjúmunkás. De 1967 li estis redaktoro de la porinfana gazeto Napsugár. Li komencis siajn universitatajn studojn en la fako pri hungaraj lingvo kaj literaturo de Universitato Bolyai, sed li ne finis ĝin.

## Verkoj 
* *Csendes utca*, Bukarest, 1963
* *Búcsú a rövidnadrágtól*, Bukarest, 1964
* *Angyaljárás a lépcsőházban*, Bukarest, 1966
* *Önkéntes rózsák Sodomában* (sciencfikcia romaneto), Bukarest, 1967
* *Zokogó majom* (regény), Kriterion, Bukarest, 1969
* *Császár és kalaposinas*, Kriterion, Bukarest, 1971
* *Nekem már fáj az utazás, Kriterion, Bukarest, 1973
* *Robot Robi kalandjai*, Bukarest, 1973
* *Kenyér és gyertyaláng*, (portretoj, konfesioj, studaĵoj), Dacia, Kolozsvár, 1975
* *Kifli utca zsemle szám*, (skizoj), Bukarest, 1978
* *Zarándoklás a panaszfalhoz*, Kriterion, Bukarest, 1978
* *Látomás mise után*, (rakontoj), 1979
* *Mennyei romok*, (studaĵoj, skizoj, rakontoj), Kolozsvár, 1979
* *Mese egy őrült kakaduról*, (rakontoj), Bukarest, 1982
* *Én voltam a császár*, (fabeloj, okazintaĵoj), Bukarest, 1983
* *Családi ház kerttel*, (rakontoj), Kolozsvár, 1986
* *A háromszáz esztendős pacsirta*, (rakontoj), Bukarest, 1986
* *Nyargaló ihlet*, (artikoloj, skizoj), Bukarest, 1988
* *Marci kalandjai*, (okazintaĵoj), Bukarest, 1990
* *Bábel toronyháza*, Polis, Kolozsvár, 1996
* *Végtelen világbajnokság*, Pallas Akadémia, Csíkszereda, 2001
* *Könyörgés kétségbeesés ellen*, Neptun Impex, 2002

## Literaturo 
* Zoltán Bertha: *Bálint Tibor'' (monografio, 1990)

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo pri la aŭtoro
* Gastpaĝo en adatbank.transindex.ro 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Andor Bajor

**BAJOR Andor** estis rumanuja hungara verkisto, humuristo naskita en Oradea la 30-an de septembro 1927 kaj mortinta en Debrecen la 24-a de januaro 1991.

## Biografio 
Andor Bajor havigis diplomon pri filozofio en 1949 en Universitato Bolyai de Kluĵo. Ĝis 1952 li estis praktikanto en Katedro pri Logiko, kaj poste por mallonga tempo li fariĝis adjunkto en Katedro pri Hungara literaturhistorio. Inter 1953 kaj 1957 li estis redaktoro de *Állami Irodalmi és Művészeti Kiadó*. De 1957 ĝis 1962 li laboris kiel kunlaboranto de la porinfana revuo *Napsugár*, poste ĝis 1969 estis redaktoro ĉe *Literatura Libroeldonejo* de Kluĵo. Inter 1969 kaj 1987 li estis en Kluĵo kunlaboranto de ĵurnalo *Előre*. De 1990 li ĉefredaktis la revuon katolikan *Keresztény Szó*.

## Verkoj 
* *Kerek perec* (Satiroj, skizoj), Bukarest, 1955
* *Pellengér* (Satiraj poemoj), Bukarest, 1955
* *Egy bátor egér viszontagságai* (porinfana romano), Bukarest, 1960
* *Répa, retek, mogyoró* (Satiroj), Bukarest, 1962
* *Napiparancs a hegedűhöz*, Bukarest,1963
* *Garázda Karcsi rokonsága* (porinfana romano) Bukarest, 1966
* *Főúr, írja a többihez* (humuraĵoj), Bukarest, 1967
* *Pokoli különkiadás* (parodioj), Bukarest, 1968.
* *Tücsök és bogár* (Satiroj), Kolozsvár, 1972
* *Hóvirágméz* (fabeloj, skizoj), Bukarest, 1975.
* *Lelkek és pasasok* (rakontoj, skizoj), Budapest, 1975
* *Az éjjeliőr nem tud aludni* (skizoj), Bukarest, 1976
* *Szürke délután* (teatraĵo)
* *A csodálatos esernyő* (rakontoj), Bukarest, 1980
* *Hézagpótlások* (rakontoj), Budapest, 1981
* *Béla Abodi Nagy* (Monografio), Bukarest, 1986
* *Mi a manó…* (fabeloj), Bukarest, 1988
* *Részleges vízözön* (rakontoj) Budapest, 1991
* *Ima az üldözőkért* (Satiraj skizoj), Stockholm, 1992
* *Betűvetők becsülete* (artikoloj, eseoj, studaĵoj), Kolozsvár – Bukarest, 1996
* *Mióta nem tudnak számolni a varjak?*, 2004 .
* * Az ezermester*, A Valdemár-kódex'', satiraj romanoj (nefinitaj), Hargita Kiadóhivatal, Csíkszereda, 2004.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon
* Hungara vikipedio

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Étienne Hajdu

eta|Istvan Hajdu subskribon
**Étienne HAJDU**, origina nomo: *István Hajdu* estis hungardevena franca skulptisto, grafikisto. Li estis naskita la 2-an de aŭgusto 1907 en Torda kaj mortinta la 25-an de marto 1996 en Bagneux apud Parizo.

## Biografio 
Étienne Hajdu komencis siajn studojn en lignaĵindustria lernejo en Újpest. Kun moderna belarto li renkontiĝis unuafoje pere de la revuo MA. En 1926 li vojaĝis en Vienon, poste en Parizon, kie li studis en la laborejo de Émile-Antoine Bourdelle kaj en 1928-1929 en École des Arts Décoratifs. Tie li ekkonis la kreaĵojn de Fernand Léger, Constantin Brâncuși kaj de aliaj. En 1930 li ricevis francan ŝtatanecon. Dum la 2-a mondmilito li partoprenis en la franca rezista movado. Estas grava ankaŭ lia grafika verkaro ĉefe post 1980.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

## Eksteraj ligiloj 
* Enciklopediartikolo hungare
* Étienne Hajdu : Centre Pompidou Virtuel 

Kategorio:Francaj skulptistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Hungardevenaj francoj
István Nagy (dirigento)

**NAGY István** (nadj) estis rumania dirigento, violonisto, instruisto pri violono naskita en Csíkszereda la 5-an de julio 1907 kaj mortinta la 5-an de januaro 1983 en Kluĵo.

## Biografio kaj agado 
István Nagy finis la romian katolikan gimnazion en sia naskiĝurbo (1925) kaj eklernis muzikon en Marosvásárhely ĉe Károly Haják kaj Albert Metz, sekve daŭrigis siajn studojn en la Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt, precipe ĉe Rezső Kemény. Post tiam instruis en Târgu Mureş (1934-1941) kaj en Kluĵo (1941-46). Inter (1946-48) estis profesoro kaj direktoro de Magyar Zene- és Színművészeti Főiskola, instruisto de Magyar Művészeti Intézet (1948-50), respektive de altlernejo Gheorghe Dima (1950-74). En 1948 fariĝis prezidanto de Romániai Magyar Dalosszövetség. Kiel kapelestro li interpretis precipe la komponaĵojn de Béla Bartók kaj Zoltán Kodály. Lia ĥorensemblo portis la nomon de tiu lasta. Li publikis en gazetoj *Énekszó*, Erdélyi Iskola, Ifjú Erdély, *Néptanítók Lapja*, Művelődési Útmutató – Művelődés, Igaz Szó, Korunk, Utunk.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

N
Iklad

**Iklad** estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Aszód.
eta|160px|Blazono de Iklad
eta|Aerfoto de Iklad

## Bazaj informoj 
* 
* Areo:11&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2100
* Poŝtkodo: 2181
* Telefonprefikso: 28

## Situo 
La vilaĝo situas laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Aszód-Vác kaj Aszód-Balassagyarmat. Aszód troviĝas je 3, Gödöllő je 14, Hatvan je 17, Vác je 28, Budapeŝto je 40 km-oj.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la neolitiko, bronzepoko, de sarmatoj, avaroj, slavoj. En 1543 la turkoj okupis la vilaĝon kaj ĝi senhomiĝis. En 1728 familio **Ráday** (rAdai) fondis farmon, alvenis germanoj kaj poste aŭstroj. En 1834 luterana preĝejo konstruiĝis. En 1945 kiu havis germanecan nomon, tiujn la rusoj forpelis al trudlaboro. En 1953 industria fabriko ekfunkciis. En 1972 kulturdomo konstruiĝis.

## Ĝemelaj vilaĝoj 
*  Cetăţuia, Rumanio
*  Tauplitz, Aŭstrio
*  Unterjesingen, Germanio

## Famuloj 
* En Iklad naskiĝis instruisto János Breznyik.
* En Iklad mortis ministro Gedeon Ráday (1872).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Erdőkertes

**Erdőkertes** (erdOkerteŝ) estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Gödöllő. La loknomo signifas arbaro-ĝardena.
eta|maldekstre|

## Bazaj informoj 
* Areo: 6&nbsp;km²
* Loĝantaro: 6020
* Poŝtkodo: 2113
* Telefonprefikso: 28

## Geografio 
Erdőkertes situas laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Budapeŝto- Veresegyház-Vác, urbo Veresegyház estas proksime, Budapeŝto troviĝas 30 km-ojn.

## Historio 
En 1910 oni vendis parcelojn el la neloĝataj kampoj. Precipe oficistoj konstruis feriejajn domojn, poste eĉ loĝdomojn. En 1928 la romkatolika preĝejo en pura Bauhaus stilo konstruiĝis.

La komunumo iĝis vilaĝo en 1956.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Koro de Jesuo (Erdőkertes)

== Komunumoj pri *erdő* (=arbaro) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Mogyoród

**Mogyoród** [modjorOd] estas grandvilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Gödöllő. Mogyoró signifas: avelo.
eta|Aerfoto pri Mogyoród
eta|Bildo pri batalo ĉe Mogyoród

## Bazaj informoj 
* Areo: 35&nbsp;km²
* Loĝantaro: 4980
* Poŝtkodo: 2146
* Telefonprefikso: 28

## Situo 
Mogyoród situas sur ebenaĵo laŭ flankovojoj, laŭ interurba tramo inter Budapeŝto kaj Gödöllő, aŭtoŝoseo M3 inter Budapeŝto kaj Miskolc preteriras, urbo Fót estas proksime. Budapeŝto estas 18 km-ojn for.

## Historio 
En 1074 okazis grava batalo. Hungaraj princoj **Géza** kaj Ladislao venkis hungaran reĝon Salomono. Memore al la venko oni fondis abatejon. En la 20-a jarcento la vilaĝo evoluis multe pro la proksima ĉefurbo.

## Vidindaĵoj 
* baroka Preĝejo arkianĝelo Sankta Mikaelo (Mogyoród) de 1749
* Kalvinana preĝejo (Mogyoród)
* Luterana preĝejo (Mogyoród)
* golgoto
* **Hungaroring** konkursejo de sportaŭtoj, nomata Formulo Unu
eta|Vilaĝdomo de Mogyoród

## Famuloj 
* en Mogyoród naskiĝis:
** aktoro Jácint Juhász
** operkantisto Magda Varga

## Famaj nomportantoj 
* matematikisto József Mogyoródi

== Komunumoj pri *mogyoró* (=avelo) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
János Istók

**ISTÓK János** [janoŝ iŝtok] hungara skulptisto. Li naskiĝis en Bácsfalu la 15-an de junio 1873 kaj mortis en Budapeŝto la 22-an de februaro 1972.
[eta|Statuo de [Józef Bem en Budapeŝto fare de Istók]]
[eta|Statuo de [László Csány en Zalaegerszeg fare de Istók]]

## Biografio 
János Istók komencis siajn artajn studojn en la loka lignoskulptista lernejo, sekve kontinuis en Munkeno en 1892 kaj finis en la majstrolernejo de Alajos Stróbl. Lia plej konata, grandefekta kaj granddimensia skulptaĵo *Bem* estis starigita en Placon Bem en 1934. Lian kolektan ekspozicion oni organizis en muzeo de Pesterzsébet en 1964.

## Premioj, distingoj 
* 1963: Meritartisto;
* 1970: Eminenta artisto

## Individuaj ekspozicioj 
* 1964 • Pesterzsébeti Múzeum, Budapest

## Kreaĵoj en publikplacoj 
* Kuŝanta hundo (Fekvő kutya), (ŝtono, Budapest, Vidám Park)
* Széchényi Ferenc (1902, Múzeumkert)
* Béla Darnay-portré (artefarita ŝtono, 1904, Városi Múzeum, Veszprém)
* Kossuth (busto, 1905, Várfalva)
* Ramasetter Vincze (bronz, márvány, 1907, Sümeg)
* Aleksandro Kisfaludy, Szegedi Róza-tombmonumento (reliefo) (bronzo, 1908, Sümeg)
* Bartha Miklós (1914, Városliget)
* Heroa memoraĵo (1925, Budapest, XVI. ker., Rákosfalva)
* monumento de 1-a mondmilito. kalkŝtono, 1927, Lovászpatona)
* Hetes huszárok emlékműve (1930, Budapest, Szervita tér)
* Brassai Sámuel (1930, Szeged, Dóm tér)
* monumento de 1-a mondmilito(1931, Budapest, XVI. ker.)
* Salamon Ferenc-memortabulo (Budapest, VII. ker.)
* Bem (1934, Budapest, II. ker., Bem tér)
* monumento de 1-a mondmilito (műkő, 1934, Ősi)
* Táncsics memortabulo (1948, Budapest, I. ker.) Csányi László (Zalaegerszeg)
* Szilágyi Dezső (Tarajka)
* Ghyczy Kálmán (Komárom)

## Kreaĵoj en publikkolektoj 
* Magyar Nemzeti Galéria, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* [Retejo de Hétfalu(https://eo.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9tfalu)]
* Arto en Hungario
* Skulptaĵoj

Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Delavaro (rivero)

eta|dekstra|300px|La rivero Delavaro
La **rivero Delavaro** estas rivero lokita ĉe la atlantika bordo de Usono. Ĝi donis sian nomon al la apuda ŝtato Delavaro. La rivero estis unue esplorita de Adriaen Block, kiam ĝi estis parto de la kolonio Nova Nederlando, kaj estis nomita "Suda rivero" pro tio, ke ĝi tiam konsistigis la plejsudan limon de la kolonio.

La rivero entute havas longecon de 660 kilometroj. Ĝi formas parton de la landlimo inter la ŝtatoj Pensilvanio kaj Nov-Jorkio, la tutan landlimon inter Nov-Ĵerzejo kaj Pensilvanio, kaj cetere la plej grandan parton de la landlimo inter Delavaro kaj Nov-Ĵerzejo.

## Vidu ankaŭ 
* Delavaro

Kategorio:Riveroj en Nov-Jorkio
Kategorio:Riveroj en Nov-Ĵerzejo
Kategorio:Riveroj en Pensilvanio
Kategorio:Riveroj en Delavaro
Csömör

**Csömör** [ĉomor] estas grandvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Gödöllő.
eta|maldekstre|Unu el la preĝejoj de Csömör
## Bazaj informoj
* Areo:23&nbsp;km²
* Loĝantaro: 7500
* Poŝtkodo: 2141
* Telefonprefikso: 28

## Geografio 
Csömör situas laŭ flankovojoj, fine de interurba tramo el Budapeŝto. Aŭtoŝoseo M0 inter Budapeŝto preteriras. La komunumo troviĝas inter Budapeŝto kaj urbo Kistarcsa.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la neolitiko, bronzepoko, ferepoko, de sarmatoj, avaroj. La unua mencio okazis en 1135. Inter 1541-1686 ĝi apartenis al la Turka Imperio kaj ĝi senhomiĝis. En 1900 la interurba tramo ekfunkciis. En 1985 la vilaĝo estis altrangigita al grandvilaĝo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika Preĝejo de Sankta Kruco (Csömör), la turo estas 33 metrojn alta
* Luterana preĝejo (Csömör) de 1873

## Famuloj 
* En Csömör naskiĝis:
** arkitekto György Szrogh
** politikisto László Mandur.
* En Csömör mortis operkantisto Teréz Krammer.

## Vidu ankaŭ 
* BHÉV
eta|maldekstre|Preĝejo en Csömör
eta|Stacidomo de la interurba tramo en Csömör

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Merian

**Merian** estas la familia nomo de jenaj personoj:

*Matthäus Merian la patro (1593–1650), kuprogravuristo kaj eldonisto
*Matthäus Merian filo (1621–1687), pentristo kaj kuprogravuristo 
*Caspar Merian (1627–1686), kuprogravuristo 
*Maria Sibylla Merian (1647–1717), filino de Matthäus Merian, germana biologino kaj artistino
*Philipp Merian (1773-1848), onklo de Christoph Merian, komercisto, filantropo, fondinto de fondaĵo, honorcivitano de Freiburg im Breisgau
*Christoph Merian (1800–1858), svisa grandbienisto kaj initiatinto de *Christoph Merian fondaĵo*
*Christel Merian (* 1933, auch Christel Merian-Noack), germana aktorino kaj dublistino
*Svende Merian (* 1955), verkistino
Ferenc Márton (pentristo)

**MÁRTON Ferenc** estis hungara pentristo kaj grafikisto naskita en Csíkszentgyörgy la 15-an de decembro 1884 kaj mortinta en Budapeŝto la 8-an de julio 1940.

## Biografio 
Ferenc Márton estis disĉiplo de Bertalan Székely kaj László Hegedűs (pentristo). En 1908 li gajnis la trian premion de afiŝkonkurso. Li fariĝis konata unuavice laŭ siaj ilustraĵoj en Érdekes Újság. Li estis la portretisto de ĵurnalo Magyarság kaj inter la du mondmilitoj kunlaboranto de la ekstremdekstra flanka gazeto Új Magyarság. Li faris ankaŭ mozaik- kaj artmonumentajn projektojn kaj skulptaĵojn. Lia disĉiplo estis Adrienn Henczné Deák.

## Bibliografio 
* Murádin Jenő, Sümegi György, Zombori István: *Márton Ferenc*, 2009.
* Szabó András: *A maszk*, 2009.http://www.erdelyimuveszet.ro/keptar1/Marton_Ferenc/Szabo_Andras-A_maszk.pdf

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj ilustristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj poŝtmarkoplanistoj
H. Arnold Barton

**H. Arnold BARTON** estas usona historiisto kaj profesoro pri historio. Li naskiĝis en Los-Anĝeleso (Kalifornio) en 1929. Ĉar li mem estis sveddevena, li dediĉis sian karieron al la historio de Skandinavio, precipe de Svedio kaj de svedoj en Nord-Ameriko.

Li interalie laboris en la universitato de Alberto de Edmontono (Alberto) kaj en la Universitato de Kalifornio en Santa Barbara. Doktoro Barton emeritiĝis en 1996.

## Verkoj 
* *Count Hans Axel von Fersen: Aristocrat in an Age of Revolution* (1975)
* *Letters from the Promised Land: Swedes in America, 1840-1914* (1975)
* *The Search for Ancestors: A Swedish-American Family Saga* (1979)
* *Scandinavia in the Revolutionary Era, 1760-1815* (1986)
* *A Folk Divided: Homeland Swedes and Swedish Americans, 1840-1940* (1994),
* *Northern Acadia: Foreign Travelers in Scandinavia, 1765-1815* (1998)
* *Sweden and Visions of Norway: Politics and Culture, 1814-1905* (2003)
* *The Old Country and the New: Essays on Swedes and America* (2006)

Barton, Arnold
Kerepes

**Kerepes** [kerepeŝ] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Gödöllő. La loknomo signifas: ŝipeto.
eta|maldekstre|Historia monumento en Kerepes

## Situo 
eta|Skulptaĵo pri Johano Nepomuko en Kerepes
Kerepes situas inter arbaroj laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Miskolc, laŭ interurba tramo Budapeŝto-Gödöllő. La ĉefurbo troviĝas 20 km.

## Historio 
Apud la komunumo estas restaĵoj de Remparo de Ĉorso. Inter 1541-1686 ĝi apartenis al la Osmana Imperio kaj ĝi senhomiĝis. Poste slovakoj, germanoj kaj hungaroj alvenis. En 1882 la interurba tramo ekfunkciis, en 1912 katolika preĝejo konstruiĝis. Inter 1978-1994 la komunumo kune kun Kistarcsa fondis urbon **Kerepestarcsa**, sed ili disiĝis en 1994. Kerepes jam memstare ricevis urborangon en 2013.

## Vidindaĵoj 
* Ŝaolina templo
* Preĝejo Sankta Anna (Kerepes)

## Famuloj 
En la vilaĝo vivis verkistino Magda Szabó.

En Kerepes mortis:
* aktoro Mari Némedi
* poetoj Ferenc Császár kaj Magda Szabó
* skulptisto Sári Somló
* svisdevena instruisto Heinrich Eduard Weber.

## Esperanto
Estas delegito de UEA tie.
 
Kategorio:Kerepes
Kategorio:Vinvilaĝoj
Nagytarcsa

**Nagytarcsa** [nadjtarĉa] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Gödöllő. Nagy signifas: granda kaj faras diferencon de Kistarcsa.
eta|Luterana preĝejo en Nagytarcsa

## Bazaj informoj 
* Areo:12&nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.5288/19.2845
* Loĝantaro: 2810
* Poŝtkodo: 2142
* Telefonprefikso: 28

## Situo 
Nagytarcsa situas laŭ flankovojoj. La ĉefurbo estas najbare.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la ferepoko, poste skitoj alvenis. La unua mencio devenis el 135. En la 15-a jarcento la komunumo disiĝis al Kistarcsa (=eta tarcsa) kaj **Nagytarcsa** (=granda tarcsa), tamen Nagytarcsa estas pli malgranda. Inter 1541-1686 ĝi apartenis al la Turka Imperio kaj ĝi senhomiĝis.

## Vidindaĵoj 
* Luterana preĝejo (Nagytarcsa) (1931)
* katolika preĝejo (1935)
* muzeo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Corneille de Lyon

**Corneille de Lyon** (naskiĝinta en 1500 en Hago - mortinta en 1575 en Liono) estis pentristo el Nederlando kiu fariĝis la portretisto de Henriko la 2-a (Francio) kaj de Katerino de Mediĉo. Establita en Liono, en Francio oni lin nomas Corneille de La Haye pro sia naskiĝloko.[eta|dekstra|Portreto de Henriko la 2-a de Francio ĉ. [1536]]La portretoj faritaj de Corneille sufiĉe maketas, ĝenerale je grandeco de bildokarto. Li plejparte laboris olepentre kaj sur lignaj paneloj. La haŭtajn regionojn pentris li tre maldike, tamen la verdecajn fonojn pentris li pli dike. Similaĵoj kun la verkaĵoj de Hans Holbein eble indikas la utilizon de paŭskadroj de ambaŭ pentristoj. Lia verkaĵoj troviĝas ĉe Luvro en Parizo kaj ĉe la Metropola Muzeo de Arto en Novjorko. La Bostona Muzeo de Belartoj posedas du fajnajn ekzemplojn, sed ili malofte elmontratas.

Kategorio:Nederlandaj pentristoj
Ilona Benczédi

**BENCZÉDI Ilona** (bence:di) estas hungara skulptistino naskita en Corund (Harghita) la 6-an de januaro 1948. Ŝi estas la filino de skulptisto Sándor Benczédi, kaj fratino de aktoro Sándor Benczédi.

## Biografio 
La familio de Ilona Benczédi baldaŭ post ŝia naskiĝo translokiĝis Kluĵon. Ŝi ricevis maturecatestilon en sportlernejo. Pro akcidento ne kapablis plu sporti kaj en 1973 finis la skulptofakon de Akademio Ion Andreescu. De 1987 ŝi vivas en Svedio en Östersund. Ekde 1990 ŝi gvidis privatan galerion en Stockholm ĝis 1995. Ŝia favorata labortereno estas la ceramiko, malgrandplastiko, sed laboris ankaŭ per bronzo, ŝtono, ligno. Ŝi estas filino de skulptisto Sándor Benczédi kaj fratino de aktoro Sándor Benczédi.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1978, Kolozsvár.
* 1988, Stockholm

## Bibliografio 
* SZÉPRÉTI L.: Két szobrász egy családban, Új Élet, 1976/2.

## Fonto 
* Artportal.hu

## Eksteraj ligiloj 
* Híradó

Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj
Pekka Halonen

**Pekka Halonen** (naskiĝinta je 23-a de septembro, 1865 - mortinta je 1-a de decembro, 1933) estis finna pentristo.

Lia patro estis kamparano de Lapinlahti. Halonen studis ĉe la desegna lernejo de la Arto Socio en Helsinko. En 1890 li transloĝiĝis al Parizo kie li studis ĉe la Akademio Julian kaj poste kun Paul Gauguin.

Halonen loĝis en siaj lastaj jardekoj en Tuusula sur strando de Tuusulanjärvi. Lia hejmo *Halosenniemi* ("kabo de Halonen") tie estas nun hejma muzeo.

eta|300ra|centre|*Tienraivaajia Karjalassa*

Kategorio:Finnaj pentristoj