open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oldman (rivero)

La **Rivero Oldman** estas rivero en la suda Alberto. Ĝi fluas de okcidento al oriento de la Rok-Montaro tra Fort Macleod, Lethbridge, kaj Taber ĝis Grassy Lake, kie ĝi kuniĝas kun la rivero Bow por formi la Sud-Saskaĉevanan Riveron.

La Oldman havas longecon de 362&nbsp;km kaj akvokolektan areon de 26.700&nbsp;km². Ĝia meznombra trafluo estas 95 m³/s.

## Historio 
En 1990 la registaro de Alberto provis digi la Oldman, kio (inter alie) estus inundinta pejganan/Blackfoot tombejon. La Blackfoot, gviditaj de Milton Born With A Tooth, responde mem deflankigis la riveron, kio sekvigis armitan plenhalton. Fine oni konstruis la digon tie kie la riversistemoj de la Oldman, Crowsnest, and Castle kuniĝas.

La indiĝenulaj rezervejoj *Peigan Timber Limit B* kaj *IR 145 Peigan* de la Nacio Piikani (Pejgana) kaj rezervejo *IR 148 Blood* de la Nacio Kainai (angle: Blood) troviĝas borde de la Oldman.

## Alfluoj 

Situo de la Oldman en Alberto

De sia fonto ĝis la buŝo, la Oldman ricevas akvon de:
* Rivero Livingstone (Livingstone River)
* Rivero Crowsnest (Crowsnest River)
* Rivero Castle (Castle River)
* Rivereto Pincher (Pincher Creek)
* Rivereto Beaver (Beaver Creek)
* Rivereto Willow (Willow Creek)
* Rivero Belly (Belly River)
** Rivero Waterton (Waterton River)
* Rivero St. Mary (St. Mary River)
** Rivereto Lee (Lee Creek)
* Rivero Malgranda Bow (Little Bow River)

## Naturo 
La fonto de la Oldman troviĝas en *Natur-regiono Beehive*, regiono de montara tundro kaj arbaroj de malnova piceo kaj abio. Poste ĝi trafluas *Sovaĝejan Parkon Bob Creek* kaj *Heredaĵan Ranĉlandon Black Creek*. *Akvobaraĵo Oldman* kaj *Rivero Oldman* estas aliaj Provincaj Distroterenoj kreitaj laŭ la rivero.

### Fiŝoj 
En la Oldman vivas diversaj fiŝ-specioj, inter ili la ĉielarka truto, truto cutthroat, truto bull, bruna truto, hibridaj trut-specioj (hibridaĵo de trutoj ĉielarka kaj cutthroat), rok-montara blankfiŝo, ezoko, ezoka perko, sturgo, katostomido, kaj fokseno.

## Vidu ankaŭ 
* Oldmana Formacio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Akvokolekta baseno de Rivero Oldman 

Kategorio:Riveroj en Alberto
Socia vanelo

La **Socia vanelo** aŭ **Stepvanelo** (*Vanellus gregarius*, antaŭe konata kiel *Chettusia gregaria*, unu el la du specioj el tiu genro) estas granda birdo de la genro *Vanellus*, grupo de grandaj vadbirdoj de la familio de ĥaradriedoj.

## Disvastiĝo 
La specio reproduktiĝas en malfermaj herbejoj de suda Rusio kaj Kazaĥio. Tiuj birdoj migras poste laŭ etaj grupoj suden tra Kirgizio, Taĝikio, Uzbekio, Turkmenio, Afganio, Armenio, Irano, Irako, Sauda Arabio, Sirio kaj Turkio kaj vintrumas en Israelo, Irako, Sauda Arabio, Jemeno, Eritreo, Sudano kaj nordokcidenta Hindio aŭ Barato. Tiuj birdoj vintras eventuale en Pakistano, Srilanko kaj Omano. Tiu vanelo estas tre rara vaganta en okcidenta Eŭropo, kiel en Francio, kie tiu socia birdo povas troviĝi kun Eŭrazia vanelo. Ĝi manĝas simile al tiu lasta, manĝoplukante post eta kurado insektojn, kiel saltuloj, skaraboj, ktp., kaj aliajn etajn bestetojn ĉefe en stepoj, herbejoj aŭ terkulturejoj.

## Aspekto 
[thumb|maldekstre|Masklo de Socia vanelo (dekstre) apud [Vanellus vanellus|eŭrazia vanelo en Parizo, Francio.]]
alternative=Socia vanelo, de germana enciklopedio|eta|maldekstre|Socia vanelo, de germana enciklopedio.
Tiu bela mezgranda -27 ĝis 30 cm longa kaj 65 ĝis 70 cm de enverguro- vanelo havas nigrajn longajn krurojn kaj mallongan bekon. En la kapo estas nigraj krono kaj okulstrio kaj inter ili blankega strio. Sube de tio la vizaĝo kaj kolo estas flavaj. Somere plenkreskuloj havas brungrizajn dorson kaj bruston, malhelan -nigran kaj brunan- ventron kaj blankan subvoston. Ties longaj nigraj kruroj, blanka vosto kun nigra pintostrio kaj diferencigaj brunaj, blankaj kaj grizaj flugiloj igas ilin nekonfuzeblaj dumfluge.

Vintraj plenkreskuloj havas ne tiom klaran kapan bildon kaj malpli brunajn dorson kaj bruston kaj blankan ventron. Junuloj havas makulan dorson kaj nur malklaregan kapan bildon. Inoj ne tiom malhelan ventron.

## Kutimoj 
eta|* Vanellus gregarius*
Estas pariĝadaj ceremonioj. Reproduktado okazas laŭ grupoj de ĝis 20 paroj; ĉiu en sia najbara teritorio. La ino demetas tri ĝis kvin ovojn en surgrunda nesto. Kovado daŭras ĉirkaŭ tri semajnojn kaj faras ĝin ĉefe la ino. La voĉo estas laŭta *krek-krek*.

En 2004 *BirdLife International* ordigis tiun specion kiel terure endanĝerigita, pro rapida kaj ne klarigita -se ne pro pliigo de terkulturo kaj brutobredado en stepoj- malpliigo. Nuna populacio povas esti inter 600 kaj 1 800 ekzempleroj.

## Bildaro 

1982 CPA 5303 (1).jpg|Sovietunio 1982
Stamps of Uzbekistan, 2010-14.jpg|Uzbekistano 2010
Stamps of Kazakhstan, 2013-60.jpg|Kazaĥstano, 2013

## Referencoj 
*  tiu specio estas endanĝerigita
* *Shorebirds* de Hayman, Marchant kaj Prater ISBN 0-7099-2034-2

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife International Species Factsheet 

Kategorio:Vanellus
Kategorio:Birdoj de Azio
Săulești (Hunedoara)

**Săulești** [səuleŝtj]  (hungare **Sárfalva**, germane **Kothdorf**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Deva. Ĝi apartenas administre al la urbo Simeria.

Săulești situas okcidente de la centro de Simeria; ĝi posedas malgrandan flughavenon.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 459 loĝantojn (rumanoj); en 1992 estis nur 289 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estis el 1377. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Hunyad*).

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Tămășești (Zam)

**Tămășești** [tǝmǝŝeŝtj] (hungare: **Tamasesd**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Deva. En 1910 ĝi havis 417 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 112 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1468. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Hunyad vármegye*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Zam.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Șteia

**Șteia** [ŝteja] (hungare: **Steja**, germane: **Stipid**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Baia de Criș. Administre ĝi apartenas al la komunumo Tomești.

Șteia situas ĉe la distrikta vojo DJ673A inter Tomești kaj la nacia vojo DN76.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 429 loĝantojn (rumanoj); en 1992 325 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1760. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Hunyad*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Tâmpa (Băcia)

**Tâmpa (Băcia)** [tımpa] (hungare: **Tompa**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Simeria. En 1910 ĝi havis 526 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 699 (rumanoj, 2% hungaroj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1404. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (*Hunyad vármegye*). Administre ĝi apartenas al Băcia.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Administrcia mapo de distrikto 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Hunedoara
Târnava

**Târnava** [tırnava] (hungare: **Tirnáva**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Deva. En 1910 ĝi havis 529 loĝantojn (rumanoj); en 1992 232 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1484. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (*Hunyad vármegye*). Administre ĝi apartenas al Brănişca.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Administrcia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Fotokopiado

**Fotokopiado** estas tiu procedo, en kiu oni produktas fotokopion pri originala teksto, desegno ktp. per fotokopiilo.

Ĝin antaŭis la **malseka** fotografia fotokopiado, la nuna **seka, elektra** metodo disvastiĝis ekde la 1950-aj jaroj.

La tri plej gravaj tiamaj metodoj, kiuj ne disvastiĝis:
# Ĉe la difuza fotokopiado oni produktas kopion sur travidebla folio. Oni metas la kopiendaĵon sur negativa, lumsensa papero kaj tralumigas ĝin. La negativa papero poste estas kontaktita kun pozitiva kopipapero kaj oni metas ĝin en rivelatoron. Kiam oni disigas la du foliojn, la bildo aperas sur la pozitiva papero.
# Ĉe la diazota fotokopiado oni bezonas nur unu lumsensan paperon kaj oni uzas anstataŭ likva amonio nur amonian vaporon, por ke la papero ne malgrandiĝu.
# Ĉe la infraruĝa fotokopiado (termofotokopiado) oni uzas termosensan kopipaperon kaj oni lumigas tiun kaj la originalan paperon per infraruĝa lumo.

## Kserografia metodo 
La hodiaŭaj fotokopiiloj uzas la kserografian metodon (el la greka: seka skribo), ellaborita de usona fizikisto Chester F. Cralson ajam en 1937. Oni surmarketigis la unuajn tiajn fotokopiilojn nur en 1950.

Ĝi baziĝas je efiko de la elektrostataj ŝargoj kaj termo. La fotokopiilo uzas selenotavolan aluminian cilindron. La lumo, kiu trairis la kopiendan paperon aŭ estis respegulita de ties surfaco, alvenas la selentavolon. La fotokopiilo ŝprucas negativ-ŝargan farberojn al la selono kaj bildo de la papero aperas sur la cilindro. La kopipapero preteriras la cilindron kaj la subpapera elektra ŝargo altiras la negarivajn farberojn de la inko kaj la bildo aperas sur la kopipapero. La maŝino varmigas abrupte la paperon kaj la inkeroj bakiĝas sur la paperon.

Per evoluo de la teknologio, la fotokopiiloj kapablis kopii dupaĝe, grandigi, malgrandigi bildojn. En la 1970-aj jaroj aperis koloraj fotokopiiloj.

## Vidu ankaŭ 
* Faksimilo

Kategorio:Maŝinoj
Târnăvița

**Târnăvița** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

* Târnăviţa (Brănişca) situas an distrikto Hunedoara.
* Târnăvița (Arad) estas vilaĝo en komunumo Hălmăgel.

## Vidu ankaŭ 
* Târnava
Lindendorf

**Lindendorf** estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Märkisch-Oderland de la federacia lando Brandenburgio. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

Kategorio:Distrikto Märkisch-Oderland
Kategorio:Urboj de Brandenburgio
Teliucu Superior

**Teliucu Superior** [teljuku superior] (hungare: **Felsőtelek**, germane: **Obertelek**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Hunedoara. Administre ĝi apartenas al Teliucu Inferior.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 265 loĝantojn (rumanoj); en 1992 324 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1482. Ĝis 1919 Felsőtelek apartenis al Hungario, (*Hunyad*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
La Magdeleine

**La Magdeleine** - prononco laŭ sistemo IFA [] - povas rilati al:

* La Magdeleine (Charente) en Francio kaj al
* La Magdeleine (Aosta Valo) en la franclingva regiono kaj provinco Aosta Valo de Italio.
Târnava de Criș

**Târnava de Criș** [tırnava de kriŝ] (hungare: **Ternáva**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Brad. Administre ĝi apartenas al Vața de Jos.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 622 loĝantojn (rumanoj); en 1992 653 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1439. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Hunyad vármegye*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Trestia (Băița)

**Trestia** (hungare: **Tresztia**, germane: **Rohrbach**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Deva. En 1910 ĝi havis  589 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 371 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1439. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Hunyad vármegye*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Băița.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Tiulești

**Tiulești** [tjuleŝtj] (hungare: **Tyiulesd**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Brad. Administre ĝi apartenas al la komunumo Tomești.

Tiulești situas 500 metrojn nord-oriente de Tomești.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 297 loĝantojn (rumanoj); en 1992 182 (rumanoj).

## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1439. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Hunyad*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Totia

**Totia** [totia] (hungare: **Nagytóti**, germana: **Ratzdorf**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Deva. En 1910 ĝi havis 196 loĝantojn (rumanoj); en 1992 129 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1366. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (*Hunyad vármegye*). Administre ĝi apartenas al Băcia.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Administrcia mapo de distrikto 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Hunedoara
Cyprian Jaisge

**Cyprian Jaisge** (? - ? , 16-an de aprilo 1775) estis kuracisto, kiun edukis la monaĥoj de Ruĝa Klostro de Nitra kiel orfon. Li studis ĉe kirurgo de Lőcse, poste eksterlande. Li revenis al la klostro kaj iĝis kuracisto, razisto, ĉefkuiristo de la monaĥoj.

Li konstruis en 1768 glisil-similan konstruaĵon kaj sukcese glisis de sur la proksima Krono-monto. Oni scias preskaŭ nenion pri la maŝino, ĉar la episkopo de Nyitra forbruligis la "ilon de la diablo" kaj ekis eĉ juĝproceson kontraŭ Jaisge pro la diablaj traktadoj.

Kategorio:Aviado
Kategorio:Membroj de kristanaj ordenoj
Lajos Martin

eta|120px
**MARTIN Lajos** (30-an de aŭgusto 1827, Buda – 4-an de marto 1897, Kolozsvár) estis hungara matematikisto, universitata instruisto, membro de la Hungara Scienca Akademio (1861), pioniro de la aviado.

Lia patro okupiĝis pri vinberkultivado kaj vinkomercado. Li studis 2 jarojn en la Mekanika universitato.

Li estis artileriano dum la hungara liberecbatalo de 1848-49. Post la kapitulaco de Világos, li estis en militkaptiteco, poste estis soldatdevigita al la aŭstra armeo. Tie li okupiĝis pri perfektigo de la artileriaj kanonoj. Tiutempe li rekonis la rolon de helicoj en la aviado.

Li pli profunde ekokupiĝis pri aviado ĉ. 1856 en Firenze. Li en 1861 prelegis en la Akademio pri la fortolinioj de la birda flugilo. Li konstruis en 1871–75 ornitopteron. Ĉar li ne vidis solvon de la aviado per tiu metodo, li turnis sin al la helicoj kaj ventoradoj. Kvankam tiuj pensoj ne estis fizike ellaboritaj, ili donis instigon al aliaj hungaraj matematikistoj pri matematikaj esploroj de la problemo.

Li pensis unue pri tio, ke oni devas apliki aleronojn. Li patentigis en 1893 novtipan aviadilon *ŝvebanta rado*, kiun li prezentis en Kolozsvár kaj kiu altiĝis je 2-3 metroj, per biciklado de Gergely Bartha, fajroestingista ĉefo, kiu biciklis en konkursoj. Tio okazis la 30-an de aŭgusto 1896. Alia fonto diras, ke la aviadilo de altiĝis sed montris gravan altiĝan forton, mezuritan.

Li okupiĝis ankaŭ pri eluzo de la ventoenergio, je peto de amiko Lajos Károlyi el Tiszafüred. La amiko petis plani akvoĉerpilon, kiun pelas ventorado. Martn sukcese plenumis la taskon kaj uzis dentoradon kun vertikala akso, por ke la ventodirekto ne influu ties funkcion.

Li estis ekde 1872 instruisto, en 1895 – 96 rektoro de la universitato de Kolozsvár.

## Verkoj 
[eta|180px|Lia tombo en la [Tombejo Házsongárd ]]
* Az erőműtani csavarfelületek. A vízszintes szélkerék elmélete (Bp., 1875)
* A változtatási hánylat alkalmazása a propeller felület egyenleteinek lefejtésére (Bp., 1877)
* A madárrepülés általános elmélete (Kolozsvár, 1891)
* A lebegő kerék bemutatója (Erdélyi Múz. Egyes. orvosi és term. tud, ért. je, 1893)
* A repülőgépről (Magy. Mérnök és Építész Egyl. Közl. 1894)

## Literaturo 
* Gyalui Farkas: Ma száz éve született a magyar aviátikának első zsenije (Ellenzék, 1927)
* Tulogdy János: M. L. élete és munkássága (Erdélyi Múz. 1941)
* Vajda Pál: Magyar repülő feltalálók (Bp., 1953); Vajda Pál: Nagy magyar feltalálók (Bibliográfiával, Bp., 1958).

## Vidu ankaŭ 
Emil Némethy

Kategorio:Aviado
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Emil Némethy

**NÉMETHY Emil** (pro. ne:meti) estis hungara inĝeniero pri mekaniko, unu el pioniroj de la hungara aviadafero, naskiĝinta en Arado la 17-an de februaro 1867 kaj mortinta en Budapeŝto la 6-an de novembro 1943.

## Biografio 
Emil Némethy akiris diplomon en Reĝa Teknika Universitato József. Li faris en 1900 aviadilon flugildraksisteman, sed li ne povis flugi per ĝi pro manko de konvena motoro. Liaj teoriaj konstatoj pri dinamika aviado antaŭiris lian tempon. Li uzis unue en la mondo ŝtaltubojn por konstrui aviadilojn.

## Verkoj 
* *Die Endgültige Lösung des Flugproblems* (Leipzig, 1903);
* *Gesammelte Aufsätze* (Arad, 1911).

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* biografio hungare kun foto

Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ekvacio de stato

**Ekvacio de stato** estas ekvacio, kiu nodas parametrojn de termodinamika sistemo. Tiu ĉi ekvacio estas ĝusta se termodinamika sistemo estas en ekvilibro kun ĉirkaŭaĵo.

: P = P(\epsilon)\,
kie:
* P - premo
* \epsilon - denseco de energio

## Ideala gaso 
Ekzemplo por  Ideala gaso ekvacio de stato estas:
:PV=nRT=k_B T N \,
kie: 
* P - premo
* V - Volumeno
* n - sumo de  moloj
* R - Universala gaskonstanto
* T - temperaturo en la kelvina sistemo
* k_B - Konstanto de Boltzmann 
* N - sumo de molekuloj de gaso. 

### Apliko pri gaso kun konstanta premo 
Kiam P = konstanto, la vario  de volumeno de ideala gaso inter du temperaturoj T1 kaj T2 sekvas la rilaton:
:\frac{V_2}{V_1} = \frac{T_2}{T_1}.

### Apliko pri gaso kun konstanta volumeno 
Kiam V = konstanto, la vario  de volumeno de ideala gaso inter du temperaturoj T1 kaj T2 sekvas la relaton:
: \frac{P_2}{P_1} = \frac{T_2}{T_1}.

## Ekvacio de politropo 
Pli ĝenerala ekvacio ol ekvacio de ideala gaso estas **ekvacio de politropo**
:P = K \epsilon^{\Gamma}= K \epsilon^{1+\frac{1}{n}} 
kie:
* n  - **eksponento de politropo**.

Kategorio:Gasoj
Kategorio:Termodinamiko
Kvartalo Fukuŝima

**Fukuŝima-kvartalo** aŭ **Fukuŝima-ku** (福島区 [fukuŝima-ku], Hepburn: *Fukushima*, Kunrej: *Fukusima*) estas kvartalo en la urbo Osako de Japanio. Kiel la tuta urbo ĝi situas en la samnoma gubernio Osaka kaj en la administra regiono Kansajo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon interalie kun . 

## Industrio 
* Asahi Broadcasting Corporation
* Elektra Fervojo Hanshin
* Ichifuji Food Service Corporation
* Ohmoriya

## Transporto 
### Fervojoj 
* JR Okcidenta:
** Ringlinio de Osaka: Stacio Fukushima - Stacio Noda
** Linio JR Tōzai: Stacio Shin-Fukushima - Stacio Ebie
* Elektra Fervojo Hanshin
** Linio Hanshin (ĉefa): Stacio Fukushima - Stacio Noda - Stacio Yodogawa
* Osaka Urba Subtera Fervojo:
** Linio Sennichimae: Stacio Nodahanshin - Stacio Tamagawa

### Vojoj 
* Aŭtovojoj
** Aŭtovojo de Hanshin
* Naciaj vojoj:
** Nacia vojo 2

[eta|200px|Osaka Nakanoŝima Nacia Konstruaĵo en [Nakanoŝima ]]

Fukuŝima
Fukuŝima
Kategorio:Municipoj de Japanio
Kvartalo Higaŝi-Jodogaŭa

**Kvartalo Higaŝi-Jodogaŭa** aŭ **Higaŝi-Jodogaŭa-ku** (東淀川区 [higaŝijodogaŭa-ku], Hepburn: *Higashi-Yodogawa*, Kunrej: *Higasi-Yodogawa*) estas kvartalo en urbo Osako en Gubernio Osaka en Japanio.

## Transporto 
### Fervojoj 
* Fervojo Hankyū:
** Linio Hankyū-Kyōto (ĉefa): Stacio Sōzenji - Stacio Awaji - Stacio Kami-Shinjō - Stacio Aikawa
** Linio Hankyū-Senri: Stacio Kunijima - Stacio Awaji - Stacio Shimo-Shinjō
* Osaka Urba Subtera Fervojo:
** Linio Imazatosuji: Stacio Itakano - Stacio Zuikō-Yonchōme - Stacio Daidō-Toyosato

### Vojoj 
* Naciaj vojoj:
** Nacia vojo 479

HigasziJodogauza
HigasziJodogauza
Kategorio:Municipoj de Japanio
Konstanto de Boltzmann

**Konstanto de Boltzmann** *k* (aŭ *k*B) estas fizika konstanto, kiu estas en ekvacioj 
pri distribuo de energio de molekuloj. Ĝia rekomendata valoro de CODATA en 2010 estas:

:k = \frac{R_0}{N_A} = 1,3806488(13) \cdot 10^{-23} \, \, \mathrm J \cdot \mathrm K^{-1} ,

kie: *Ro* estas universala gaskonstanto, *NA* - nombro (aŭ konstanto) de Avogadro.

Konstanto estas proporcia al mediano de energio de unu molekulo, rilatante al temperaturo T esprimata en kelvinoj.

 \simeq k \mathrm T \, \, . 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Faktoro de Boltzmann
* Distribuo de Boltzmann

Boltzmann
Stato-funkcio

**Stato-funkcio** estas en termodinamiko funkcio, kiu priskribas tutan staton de la sistemo. Ĝi dependas nur de stato de la sistemo kaj ne dependas de historio de la sistemo. Ŝanĝo de stato-funkcio dependas nur de komenca stato kaj fina stato de la sistemo.

En praktiko oni uzas:
# interna energio (U),
# entropio (S),
# libera energio F = U - TS,
# entalpio H = U + pV,
# gibsa libera energio G = U - TS + pV,
# potencialo de granda sistemo \Omega = F - \mu N,
# kemia potencialo \mu.

Kategorio:Termodinamiko
Nilono

eta|280px|Sintezo de nilono 6 el kaprolaktamo
eta|280px|Sintezo de nilono 6,6

**Nilono** estas kolekta nomo por poliamidaj plastoj kun granda molekula maso. Ĝin evoluigis en la 1930-aj jaroj usona esplora grupo kun gvido de *Wallace Carothers*, kunlaboranto de la kompanio *DuPont*. Ili produktis la fadenojn el facile produkteblaj kombinaĵoj. Tio alportis disvastiĝon, esploron de diversaj polimeroj.

La nilono estas tirebla, varme formebla materialo, uzebla por diversaj celoj. Ĝi estas tre rezista kontraŭ frotado, varmo kaj kemiaĵoj.

La plej disvastiĝanta nilontipo estas produktata el *adipin-acido* kaj *heksametilen-diamino* (seskarbonaj kombinaĵoj), tiel oni nomas la produkton eĉ nilono-6,6. Oni produktas el *kaprolaktamo*nilonon-6.

## Vidu ankaŭ 
* Kepro
* Kevlaro
* Poliamido
* Tolo

Kategorio:Plasto
Kategorio:Polimeroj
Kategorio:Materialoj
Ágoston Kutassy

**KUTASSY Ágoston** (Budapeŝto, 17-an de aŭgusto 1879 – Berlino, 20-an de aŭgusto 1932) estis hungara oficisto, **la unua hungara piloto**.

Li finis kurson en Francio 1909 kaj aĉetis Framan-tipan duflugilan aviadilon. Li komence ne tro sukcese flugis, sed poste enmuntigis pli fortan motoron en la aviadilon kaj sukcese faris la pilotan ekzamenon la 22-an de decembro 1910. Li ne plu flugis post 1911. Poste vivis eksterlande, eksperimentis per raketoj, pirotekniknaĵo. Li interesiĝis post la unua mondmilito pri la film- kaj aŭdvidaj eksperimentoj. Li partoprenis ankaŭ en la televidaj eksperimentoj de Dénes Mihály.

Lian ekzemplon sekvis Károly Csermely, kiu same vizitis kurson en parizo, 1910.

Kategorio:Aviado
Károly Csermely

**Károly CSERMELY** [ka:roj ĉermej] (Budapeŝto, la 17-an de decembro 1884 – Budapeŝto, 30-an de marto 1976) estis hungara teknikisto, aŭtomobil- kaj aviaoafera fakulo.

Li partoprenis - komence de la 20-a jarcento - en longaj aŭtoveturoj, kiel la vojo de Budapeŝto ĝis Parizo (1904), poste Budapeŝto-Konstantinopolo (1912).

Li ekinteresiĝis en 1910 pri aviado kaj aĉetis en Parizo Voisin-tipan aviadilon okcilindran, 90 ĈP-an. Li flugis super Budapeŝto kaj eĉ kunflugigis lian fianĉinon (majo de 1910).

Li estis dum la unua mondmilito direktanto de la aŭtomobil-riparado, poste edukisto de la aŭtomobil-stirado.

Post la milito, li ekinteresiĝis pri la senmotora flugado. Li uzis unuafoje en Hungario aŭtomobilon pri tirado de senmotora flugilo (1933).

Li fondis kun lia filo en Gödöllő la unuan privatan edukelernejon pri senmotora flugado.

Lin distingis en 1965 la *Federacio Avia Internacia* (FAI, Fédération Aéronautique Internationale).

Kategorio:Hungaraj teknikistoj
Kategorio:Hungaraj pilotoj
Kategorio:Hungaraj inĝenieroj
János Adorján

**ADORJÁN János** (Sorkitótfalu,  – Budapeŝto, ) estis hungara mekanika inĝeniero, grava pioniro de hungara aviado.eta|dekstra|200px|János AdorjánLi diplomiĝis en Stuttgart (1903), kie li estis apogita de Gottlieb Daimler. Li laboris 1906–09 en Parizo, en la aŭtomobila industrio. Ĉar tiutempe aperis la aviado en Francio, tio tuŝis lin kaj ekokupiĝis pri tio.

Hejmenveturante – unua en Hungario – li planigis kaj produktigis lian aviadilon kaj ties motoron. Li plurfoje deteriĝis per la aviadilo sukcese (decembro de 1909). Li transprenis en aŭtuno de 1910 la gvidon de la Blériot-pilotlernejo. Li en 1912 revenis al la aŭtomobilismo kaj estis dum jarcento uzingvidanto de Mercedes-reprezento.

Li laboris post la dua mondmilito kiel inĝeniero de la *Ikarus Autóbuszgyár*

## Literaturo 
* Adorján János (Repülés, 1964.)

Adorján, János
Kategorio:Aviado
Entalpio

**Entalpio** indikata de H estas termodinamika stato-funkcio difinita per la ekvacio:

H=U+p\cdot{V}\; ,

ĝia mezurunuo laŭ la internacia sistemo de unuoj (SI) estas la ĵulo (**J**).

dH = TdS +Vdp + \sum_{i=1}^k {\mu_i dN_i} 

kie:
:T = \left( \frac{\partial H}{\partial S} \right)_{p,N_1,\dots,N_k} - absoluta temperaturo
:V = \left( \frac{\partial H}{\partial p} \right)_{S,N_1,\dots,N_k} - volumeno
:\mu_i = \left( \frac{\partial H}{\partial N_i} \right)_{S,p,N_1,\dots,N_{i-1},N_{i+1},\dots,N_k} - kemia potencialo
:U - interna energio,
:p - premo,
:S - entropio,
:N_i - ĥemia konsistero.

Entalpio estas stato-funkcio. Ĝi estas facile uzebla, kiam en termodinamika transformiĝo la premo restas konstanta kaj nur la volumeno ŝanĝiĝas, aŭ inverse.

## Vidu 
* Stato-funkcio

Kategorio:Termodinamiko
Campana

La gloso **Campana** povas signifi la jenajn:

* **Campana (Argentino)**, urbo en Provinco Bonaero, Argentino
** **Campana (stacidomo)**, fervoja stacio en Campana (Argentino)
* **Partio Campana**, partio de argentina Provinco Bonaero

* **Campana (Italio)**, komunumo en Italio, provinco Cosenza

* **Campana (Haute-Corse)**, komunumo en Francio (Haute-Corse)

* **Dino Campana**, itala poeto
Gavignano

La nomo **Gavignano** povas signifi la jenajn:

***Gavignano** estas komunumo de Italio.
***Gavignano (Haute-Corse)** estas komunumo en la insulo Korsiko de Francio
Vescovato

**Vescovato** havas plurajn signifojn, inter aliaj:

* **Vescovato**, komunumo de Italio
* **Vescovato (Haute-Corse)** (Francio)
Komunumoj de Côtes-d'Armor

Jen listo de la iam **373**, laŭ stato de 2023 ankoraŭ '''348 komunumoj de la franca departemento Côtes-d'Armor''' laŭalfabete.
border|dekstra|200px
(CAL) Kunurba komunumo de Lannion, kreita en 2003.
(CABRI) Kunurba komunumo de Saint-Brieuc, kreita en 2000.

__NOTOC__

## A 
## B 
## C 
## D 
## E 
## F 
## G 
## H 
## I 
## J 
## K 
## L 
## M 
## N 
## P 
## Q 
## R 
## S 
## T 
## U 
## V 
## Y 
## Vidu ankaŭ 
* Côtes-d'Armor
* Komunumoj de Francio
* Francaj departementoj

## Eksteraj ligiloj 
* Nomoj de urboj kaj vilaĝoj en la bretona LEXILOGOS

*
Oszkár Asbóth

**ASBÓTH Oszkár** [aŝbo:t oska:r] (Pankota, la 31-an de marto 1891 – Budapeŝto, la 27-an de februaro 1960) estis hungara inĝeniero, hungara eltrovinto de la helikoptero.

Li venis el la familio de Lajos Asbóth.

Post studado, li okupiĝis inter 1909–13 en Arad, Szabadka, Wiener Neustadt pri aviadila konstruado. Dum la unua mondmilito, li laboris en la Helicesplora Instituto de Fischamend, kie li atingis sukcesojn per la elpensitaj t.n. Aŝbóth-helicoj.

Li konstruis post la unua mondmilito kaj plurjara eksperimentado stabiligitan helikopteron kun Asboth-helico. Tiu helikoptero (AH-1) deteriĝis la 9-an de septembro 1928 vertikale. La helikoptero estis direktebla ankaŭ horizontale. Ĝi povis altiĝi ĝis 30-50m kaj plenumis ĉ. 29 horojn en la aero, en 192 deteriĝoj. Ĝi havis la povumon de 120 ĈP, naŭcilindran motoron.

Liaj sukcesoj instigis ankaŭ la helikopteresplorojn dise en Eŭropo. ankaŭ la internacia fakliteraturo rekonis lian pioniran rolon en la helikoptera esplorado.

La *Fédération Aéronautique Internationale F. A. I.* distingis lin en 1954 per *Paul Tissandier*-diplomo.

Li ankaŭ konstruis eksperimentan ŝipon kun la samtipa helico.

Kategorio:Hungaraj inventistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Aviado
Kategorio:Hungaraj maŝininĝenieroj
Maĉeto

**Maĉeto** estas tranĉilego, kies klingo estas 50-60 cm, ĝenerale. Oni uzas maĉeton por tranĉi mezgrandajn trunkojn kaj branĉojn, kiel sukerkanojn kaj ĝangalaj arbedoj por malfermi vojojn. Oni ofte uzas ĝin kiel armilon, ĉefe en Latinameriko kaj Afriko. La moderna maĉeto venis el mezepoka falkiono (tipo da glavo), kaj tre similas al ili.
dekstra|eta|250px|moderna maĉeto

Kanzono brazila diras ke "maĉeto estas armilo de malriĉuloj". Tio okazas en preskaŭ ĉiuj tropikaj landoj, ĉar tie, preskaŭ ĉiuj homoj havas maĉeton. Ĝi estis armilo de haitia Tonton Macoute. En Brazilo, maĉeto estas persona armilo ĉefe en Amazonio kaj Suda Rio-Grando, sed oni preferas falĉilon kiel armilo por ribeloj kaj kiel personaj armiloj fiŝtranĉilon en Nordoriento, ponardojn en aliaj partoj. La *Centro de Instrução de Guerra na Selva* - CIGS (Instrua Centro pri Ĝangala Milito) de Brazila armeo kreis maĉeton por moderna milito.Brazila armeo .

maldekstra|eta|Angola flagoEn multaj popolaj ribeloj, kiel en la milito por sendependo de Kubo kaj en la milito por sendependo de Angolo, maĉeto estis grava armilo de ribelantoj. Pro tio, en flago de Angolo estas maĉeto.

En Brazilo, oni uzas maĉeton eĉ en kelkaj folkloraj dancoj, kiel *Dança dos facões* (danco de maĉetoj) en Suda Rio-Grando kaj Maculelê, simila al Capoeira, en Bahio.

Kategorio:Iloj
Kategorio:Armiloj
Krismo

eta|dekstra|Sankta oleaĵo
**Krismo** (el la greka *χρῖσμα* / "khrĩsma", «ungvento, parfumo») - sankta oleaĵo, uzata en katolikismo kaj ortodoksismo dum konfirmacio. Prototipo de krismo estas la sankta oleo, pri kiu estas dirite en la Malnova Testamento (Eliro 30, 22-33). Krismo estas kombina substanco, kies ĉefa ingredienco estas pura olivoleo. Oni aldonas ankaŭ aliajn aromaĵojn (olibanon, mirhon, rozfoliojn ktp.). Ĉe kuirado uzatas ankaŭ blanka vino por preventi ekflamiĝon. En la tempo de la Nova Testamento krismo fariĝis substanco de konfirmacio. Krismokuirado estas rita ceremonio, same kiel krismokonsekro. Ĉe tio gravas, ke kuiri krismon rajtas nur supera eklezia aŭtoritato.

Ĝi estas unu el la tri sanktaj oleaĵoj kun la oleo de katekumenoj kaj la oleo por la malsanuloj.

## Vidu ankaŭ 
*Kronado

Kategorio:Biblio
Kategorio:Kristana kultado
Kategorio:Kristanismo
Komunumoj de Charente-Maritime

Jen listo de la **472 komunumoj de la franca departemento Charente-Maritime**.

## Listo 
eta|dekstra|Mapo de la 472 komunumoj de Charente-Maritime.
(CALR) Kunurba komunumo de La Rochelle, kreita en 2000.
(CARF) Kunurba komunumo de Rochefort, kreita en 2000.
(CAR) Kunurba komunumo de Royan, kreita en 2002.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Arondismentoj de Charente-Maritime
* Kantonoj de Charente-Maritime
* Charente-Maritime
* Departementoj de Francio
* Komunumo (Francio)

*
Grandcerbo

eta|Ruĝe: lokigo de homa cerebro.

La **grandcerbo** (aŭ **cerebro** aŭ **telencefalo**) estas la supera parto de la cerbo, kun siaj hemisferoj kaj pedunkloj.

La surfaco de la grandcerbo nomiĝas kortekso kaj estas la sidejo de la inteligenteco, de la konsciaj sensaĵoj kaj movoj.

Kategorio:Cerbo
Duonsfero

La vortoj **duonsfero**, **hemisfero** (el la malnovgreka ἡμισφαίριον [prononcu *hemisfajrion*] = *duonglobo*) kaj **duonglobo** havas plurajn signifojn rilatajn al la koncepto "duonglobo" aŭ "duonsfero":

*En la astrologio kaj geografio, **hemisfero** (ankaŭ simple nomebla **duonglobo**) estas ajna duono de glob-forma ĉiela korpo (la ĉiela sfero), do ankaŭ ajna duono de la terglobo. Apartaj kazoj estas:
**norda duonglobo
**suda duonglobo
**orienta duonglobo 
**okcidenta duonglobo
**kontinenta duonglobo
**mara duonglobo
**ĉiu el la du partoj de la ĉiela sfero dividita per la ekvatora ebeno (ĉiela ekvatoro) 
*En anatomio, hemisfero estas ĉiu el la du partoj de la cerebro.
*En geometrio la termino *hemisfero* evitindas.

## Referencoj

## Vidu ankaŭ
* Hemisfero (geografio)
* Globo
* Sfero
Brive-la-Gaillarde

**Brive-la-Gaillarde** [briv la gajard] (aŭ okcitanlingve *Briva la Galharda*) estas franca komunumo lokita en la departemento Corrèze kaj en la geografia regiono Limoĝio. Tiu franca urbo estas unu el la subprefektejoj de la departemento. Ĝi havis 49.600 loĝantojn en 1999 (51.686 kun ĉirkaŭurbo).

maldekstra|100px|Blazono

## Geografio 
Brive troviĝas sudokcidente de la departemento, sur la rivero Corrèze : la vorto "Brive" fakte devenas de la gaŭla vorto *Brivis*, kiu signifas "ponto". Tiu ligna ponto trapasis grandan marĉon. Brive estas pli multhoma ol Tulle, la prefektejo de la departemento.

## Historio 
Malnovtempe, Brive unue fariĝis trairejo de la rivero Corrèze, kiel manifestas sia gaŭla nomo *Briva*. La primitiva travadejo estis anstataŭita de romia ponto (la *pont du Bouy*), kiu estis parto de vojo el Liono al Bordozo per la valo de la rivero Corrèze. Je la nuntempa loko de Brive, tiu vojo trafis alian vojon el Poitiers al Cahors : tie naskiĝis eta vilaĝo, kiel pruvas kelkaj ruinoj de potfarejoj. La urbeto estis kristanigita dum la 5-a jarcento, fare de iu Martin, alinomita "la Hispano".

La vortoj *la-Gaillarde* (esperante "la fortika") devenas de la 14-a jarcento : en 1341, per reĝa ordo, la urbestroj de Brive konstruis vastan ĉirkaŭremparon, kiu kvinobligis la areon de la urbo. Dum la 18-a jarcento, Brive-la-Gaillarde spertis grandan prosperon, al kiu kontribuis la Brive-devena Guillaume Dubois, guvernisto de Filipo de Orléans kaj sekve ĉefministro.

Brive fariĝis regiona ĉefurbo de la franca partizanaro dum la Dua Mondmilito, kaj estis plie la unua franca urbo, kiu liberigis sin mem el la Germanoj.

## Ekonomio 
Danke al variaj ekonomiaj, komercaj aŭ industriaj firmoj, Brive-la-Gaillarde estas hodiaŭ la dua ekonomia centro de Limoĝio, post Limoĝo. Ekde la 1-a de januaro de 2016 ĝi estas kun ĝia departemento inkludata en la regiono Nova Akvitanio.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Corrèze
* Brive-la-Gaillarde (stacidomo)

eta|maldekstra|250px|Turisma oficejo de Brive
eta|maldekstre|290px|Junulargastejo en Brive-la-Gaillarde.


Kategorio:Komunumoj de Corrèze
Kategorio:Urboj de Francio
Commercy

**Commercy** (komersi) estas malgranda franca komunumo lokita en la departemento Meuse kaj en la regiono Loreno. Ĝi estas ĉefurbo de arondismento kaj unu el la subprefektejoj de la departemento.

Ĝiaj loĝantoj nomiĝas la *commercien* (Komersja) kaj *commercienne* (komersjen) en la franca lingvo.

## Geografio 
Commercy estas trafluita de la Mozo, kaj situas en la valo de tiu rivero. La urbo troviĝas meze de la vojo inter Bar-le-Duc (okcidente) kaj Nancy (oriente).

### Famuloj 
* Henri Braconnot (kemiisto)
* Jean-François Paul de Gondi (la kardinalo de Retz) loĝis en Commercy ekde 1660 ĝis 1678, kaj verkis tie siajn famajn memuarojn.
* Dom Calmet longe loĝis en Commercy. Placo hodiaŭ havas ĝian nomon, proksime de la preĝejo.

## Vidindaĵoj 
* La **kastelo de Commercy** estis loĝejo por la ekzilita Stanisław Leszczyński, eksreĝo de Pollando.

## Ĝemelurboj 
* Hockenheim (Germanio) ekde la 18-a de aprilo 1970.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Meuse
* Commercy (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Meuse
Morogoro

**Morogoro** estas urbo en Tanzanio kaj ĉefurbo de regiono Morogoro (svahile *Mkoa wa Morogoro*). Ĝi situas en la sudaj altejoj de la lando, ĉirkaŭ 190 km okcidente de Daresalamo. La urbo havas iom pli ol 100.000 loĝantojn, ĝia aglomeraĵo ĉirkaŭ 200.000.

Ĝiaj koordinatoj estas .

Grava fervoja linio ligas la urbon al Daresalamo kaj al la internaj partoj de la lando.

Montaro Uluguru, sude de la urbo, portas praarbarojn, kiujn oni taksas inter la plej aĝajn sur Tero, kun aĝo de ĉirkaŭ 25 milionoj da jaroj.

centra|eta|450px|Morogoro

## Kuriozaĵo 
La sonkasedo la vojo de Ĝanfranko surhavas la svahilan kanton "la ŝipestro de Morogoro", en traduko de Renato Corsetti kaj Nino Vessella.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Normalŝpura fervojo de Tanzanio

Kategorio:Urboj de Tanzanio
La vojo (kasedo)

***La Vojo*** estas sonkasedo de Ĝanfranko (Gianfranco Molle), eldonita de la nuova frontiera en 1977 (poste ĉe Edistudio: dua eldono en 1979, tria en 1986). Ĝi estis inter la unuaj komerce vendataj sonkasedoj en Esperanto, do iusence klasikaĵo.

La kasedo prezentas 15 kantojn tute malsamspecajn. Kelkaj estas movadaj kaj originalaj, ekzemple *Verda Ĉapo* kaj *Ludoviko*, aliaj politikaj kaj tradukitaj, kia *Franca Majo*, laŭ itala originalo de Fabrizio de André (*Canzone di Maggio*). La nomon de la kasedo donis la kanto *La Vojo*, poemo de Zamenhof lerte muzikigita de Ĝanfranko.

La kasedon akompanas tekstlibreto kun enkonduko de Humphrey R. Tonkin. La libreto uzas por ĉiuj nomoj minusklajn komencajn literojn, do ankaŭ « *la vojo* » kaj « ĝanfranko » estas skribitaj minuskle.

**Enhavo** de la sonbendo:

# Verda ĉapo
# Samtempaj sezonoj
# Franca Majo
# La milito de Pjero
# Novembra spleno
# Córdoba
# Iu diras jes, iu diras ne
# 70.000 (Petr Bezruč, Tomaŝ Pumpr, Ĝuljo Kappa)
# Ŝpinu la lanon
# Ja ni venkos
# Vjetnama patrino
# Ludoviko
# La ŝipestro de Morogoro
# La vojo (Ludoviko Lazaro Zamenhof, Ĝanfranko Molle)
# Por Paco

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 

Kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Sonkasedo

eta|Sonkasedo
**Sonkasedo** aŭ **muzik-kasedo** estas kasedo kun sonbendo por stori muzikon aŭ aliajn sonojn.

Tiun kasedon evoluigis firmao Philips, kiu prezentis ĝin en 1963. La nova sonportilo ne nur estis pli malmultekosta, sed ankaŭ pli facile manipulebla ol tradiciaj sonbendoj sur unuopaj bobenoj.

Ĝis la apero de kompaktaj diskoj sonkasedoj estis la plej uzata portilo en la merkato de muzikaj registraĵoj.

## Vidu ankaŭ 
* Radiokasedilo
* VHS

Kategorio:Sono
Kategorio:Magnetismo
Nariŝkina stilo

[eta|200px|Uspenskij templo en la strato Pokrovka (Moskvo). Poŝta karto de la [19-a jarcento|19-a jc.]]
**Nariŝkina stilo** (, ankaŭ nomata **Moskva baroko**) estas nomo de specifa arkitektura stilo, kiu estis populara en Moskvo fine de la 17-a kaj komence de la 18-a jarcento. Sian nomon la stilo ricevis laŭ familinomo de la nobela familio Nariŝkin (*Нарышкин*), kiu estis moderniĝema kaj okcidentema kaj en kies apudmoskvaj posedaĵoj unue aperis la novstilaj preĝejoj. La stilo kunigas tradician rusan arkitekturon kun barokaj influoj, plej senteble de la orient-eŭropa baroko.

La nariŝkina baroko aperis pro establitaj kulturaj ligoj kun Pollando post repaciĝo de la jaro 1686.

La plej notindaj arkitekturistoj, kiuj kontribuis al evoluo de la stilo:
* Jakov Buĥvostov
* Ivan Zarudnij
* Pjotr Potapov
* Osip Starcev
* Miĥail Ĉoglokov

Kategorio:Baroko
Kategorio:Arkitekturo de Rusio
Kategorio:Arkitekturaj stiloj
Badeno

**Badeno** (foje nomata "Badenio") estis de 1806 ĝis 1945 lando en sudokcidenta Germanio. Ĝia ĉefurbo estis Karlsruhe. Kiam en 1871 fondiĝis la Germana Regno, Badeno fariĝis federacia ŝtato. De 1806 ĝis 1918 ĝi estis grandduklando Badeno, poste ĝis 1945 respubliko.

eta|225px|maldekstra|Badeno 1806–1945
eta|maldekstra|Blazono de Respubliko Badeno (1918-1945)

De 1947 ĝis 1952 ekzistis lando Badeno, kiu konsistis el la suda duono de la historia Badeno. En 1952 la landoj Badeno, Württemberg-Hohenzollern kaj Württemberg-Baden unuiĝis al la germana federacia lando Baden-Virtembergo.

eta|centra|300px|

Kategorio:Historio de Baden-Virtembergo
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Napoleonaj ŝtatoj
Maksim Rilskij

**RILSKIJ Maksim** ukraine **Максим Рильський** (1895-1964) - poeto, tradukisto, socia aganto. Naskiĝis en Kijivo, tie li finis privatan gimnazion. Lia patro - Tadej Rilskij - estis etnografo kaj publicisto. Studis medicinon en Kijiva Universitato, poste lernis en la Popola universitato ĉe histori-filologia fakultato.

Lia unua poemo estis publikigita en 1907, la unua poem-kolekto - en 1910. Apartenis al nov-klasikuloj. Sekvantaj poemaroj: 1922, 25, 26, 29; 1927 - fama ukraina traduko de "Sinjoro Tadeo" de Adam Mickiewicz.

En 1931 pro "ignorado en siaj verkoj de sovetia realeco" li estis arestita kaj malliberigita por unu jaro. De 1932 (poemaro "Signo de pesiloj") li fariĝis "oficiala soveta poeto". De 1943 - akademiano; direktoro de la Instituto de arto, folkloro kaj etnografio (1944-64).

Por Ukraina antologio liajn poemojn esperantigis Andreo Rogov (1) kaj Kris Long (5) k.a.

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Horilko

**Horilko** (signifas en la ukraina lingvo *brulaĵo*) estas ukraina drinkaĵo kaj samtempe sinonimo por vodko, la plej populara speco de horilko enhavas pipron kaj mielon.

Kategorio:Alkoholaĵoj
Vasil Ellan-Blakitnij

**Vasil Ellan-Blakitnij** (ps. de Vasil Ellanskij) ukraine **Василь Еллан-Блакитний** (1894-1925) - ukraina revoluciulo kaj verkisto. Naskiĝis en Ĉernihiva provinco en pastra familio, lernis en ĉernihiva seminario. Ekverkis en 1912, frekventis sabatajn literaturajn kunsidojn de fama prozisto Miĥajlo Kocjubinskij.

De 1914 loĝis en Kievo, kie lernis en Komerca instituto. De 1917 - membro de ukraina Social-revolucia partio, estro de ĝis Ĉernihiva provinca organizaĵo. Partoprenis revolucian agadon en Poltavo, Odeso.

Membro kaj gvidanto de diversaj literaturaj unuiĝoj, fondinto (1925) kaj redaktoro de la revuo de fremda literaturo "Vsesvit". Post la frua morto (1925) li estis titoligita kiel "bandito" kaj "etburĝa naciisto", liaj verkoj estis malpermesitaj, monumento en Ĥarkivo - detruita (1934).eta|Vasil Ellan-Blakitnij

Ellan-Blakitnij,Vasil
Arĥip Teslenko

**Teslenko Arĥip** ukraine **Архип Тесленко** (1882-1911) estas unu el la plej tragikaj personoj en la ukraina literaturo, kiu opiniis, ke pasigi suferatan vivo estas protesto kontraŭ socia kaj nacia maljusteco. Li detalege montris idiotismon de la vilaĝa vivo en la komenco de XX jc., tragedion de la klasa disiĝo, kamparulajn strebojn al tero, libero, demokratio kaj klereco.

En 1905 li kunportis kelkajn siajn rakontojn al Kievo - redakcioj rifuzis aperigi ilin kaj baldaŭ la aŭtoro, reveninte hejmen, estis arestita pro "disvastiĝo de eksterleĝa literaturo". 1906, post la vilaĝa ribelo - dua aresto kaj ekzilo norden de Rusio.

Reveninte en Ukrainion, li mortis pro tuberkulozo.

Esperanta traduko (tr. Viktor Pajuk) de rakonto "*Ĉe ermito*" (*У схимника*) aperis en "Esperanto USA" (2007, 1-2).

Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Țebea

**Țebea** [cebja] (hungare: **Cebe**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Brad. Administre ĝi apartenas al la komunumo Baia de Criș.

Sub kverko en Țebea dufoje historie kunvenis kamparanaj ribeloj, en 1784 kaj en 1848. La tombo de Avram Iancu, trupestro en la ribelo de 1848, troviĝas en Țebea.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 227 loĝantojn (rumanoj); en 1992 849 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1439. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Hunyad*).

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: RO_HD_Tebea_2011.12.jpg | La kverko de Horea
Dosiero: RO_HD_Tebea_2011.20.jpg | La kverko de Iancu
Dosiero: RO_HD_Tebea_2011.3.jpg | La tombo de Iancu

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Țărățel

**Țărățel** [cərəcel] (hungare: **Cerecel**, germane: **Wachsdorf**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Brad. Administre ĝi apartenas al Brad.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 124 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 785 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skriba estis en 1439. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Hunyad*).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Uroi

**Uroi** [uroj] (hungare: **Arany**, germane: **Goldendorf**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Deva. Administre ĝi apartenas al Simeria.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 529 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 390. 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1333. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, Hunyad. 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Uibărești

**Uibărești** [ujbərestj] (hungare: **Újbáresd**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Brad. En 1910 ĝi havis 390 loĝantojn (rumanoj); en 1992 140 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1439. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Hunyad vármegye*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Ribița.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Ulieș (Harghita)

**Ulieș**  (hungare: **Kányád** ) estas komunumo en Rumanio laŭ la unu flankrivereto de Târnava Mare sude de Odorheiu Secuiesc. Administre apartenas al ĝi Ighiu, Iașu, Obrănești, Petecu, Daia, Vasileni kaj Nicolești.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 433 kaj en 1992 337 loĝantojn (99 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1333 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Kányád apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Irén Kocs (n. 9-a de aprilo 1955): muzeologino en Sfântu Gheorghe.
* Lajos Nagy (21-a de novembro 1884 – 10-a de aprilo 1949, Cristuru Secuiesc): reformita eklezia verkisto.
* Árpád Toró d-ro (n. 1-a de aŭgusto 1930): kuracisto, memuaristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

Dosiero: Ulies jud Harghita.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Ulm (Cerbăl)

**Ulm (Cerbăl)** (ĉerbal) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Hunedoara. En 1910 ĝi havis 116 loĝantojn (rumanoj); en 1992 54 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1499. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (*Hunyad vármegye*). Administre ĝi apartenas al Cerbăl.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Administrcia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara
Unciuc

**Unciuc** [unĉuk] (hungare: **Uncsukfalva**, germane: **Unzendorf**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Haţeg. Administre ĝi apartenas al Râu de Mori.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 244 loĝantojn (rumanoj); en 1992 214 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1439. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (*Hunyad vármegye*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Renomaj homoj
Laŭ unuj fontoj tie naskiĝis István Csáky: ministro por eksteraj aferoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Hunedoara
Valea Bradului

**Valea Bradului** [valja braduluj] (, ) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Brad. Administre ĝi apartenas al Brad.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 026 loĝantojn (rumanoj); en 1992 907 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 1441. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (*Hunyad*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara