open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Margaret Mitchell

La usona ĵurnalistino kaj verkistino **Margaret MITCHELL** naskiĝis je la 8-a de novembro 1900 en Atlanta, Georgio kaj mortis je la 16-a de aŭgusto 1949 dum trafikakcidento en sia naskiĝurbo.

Ŝi fariĝis mondfama per nur unu verko: la historia romano *Gone With the Wind*. Eldonita en 1936, la libro en 1937 estis honorita per la Premio Pulitzer. En 1939 ĝi estis tre sukcese filmigita, kun Clark Gable kaj Vivien Leigh en la ĉefroloj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ourgeorgiahistory.com/chronpop/2293 (angle) tempolinio pri vivo kaj verko de Margaret Mitchell
* http://www.gwtw.org  (angle) Muzeo pri Margaret Mitchell

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Gajnintoj de Premio Pulitzer
Princlando Moldavio

La **Princlando Moldavio** aŭ **Princlando Moldavujo** () estis historia regno en la sudorienta Eŭropo, kiu en 1859 kuniĝis kun Princlando Valaĥio () al Unuiĝintaj Princlandoj, formante en 1861 Rumanion.

## Historio 
La princlando ekestis ĉirkaŭ 1354 el pluraj regnetoj kaj estis feŭdaĵo de la hungaraj reĝoj.
En 1359 ĝi sendependiĝis de Hungario.
En 1812 okazis divido, la orienta parto Besarabio estis cedita de la otomanoj al Rusio. El tiu ĉi, parto estis cedita al Ukrainio en 1944. El tio fontas la nuna divido.

## Hodiaŭa aparteno 
Ĝia teritorio nun dividiĝas al du regnoj:
* La parto oriente de rivero Prut estas sendependa lando nomata Moldavio (proksimume egala al la historia regiono Besarabio).
* La okcidenta parto apartenas al Rumanio kaj tie same estas nomata Moldavio, sed ne formas propran administran unuon.
* Aldone, malpli granda parto de la iama princlando nun apartenas al Ukrainio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Moldavio
* Besarabio
* Grigore Alexandru Ghica, ĝia lasta reganto


Moldavio
Kategorio:Historiaj teritorioj
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Historio de Moldavio
Kategorio:Historio de Rumanio
Kategorio:Historio de Ukrainio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1340-1349
Kategorio:Aperis en 1346
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1859
Mata Hari

**Mata Hari**, realnome **Margareta Gertruda Zelle** (naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1876 en Leeuwarden, Frislando/Nederlando, mortis la 15-an de oktobro 1917) estis dancistino kaj spionino de nederlanda deveno. Ŝia artistnomo *Mata Hari* signifas 'sunon' en la malaja lingvo aŭ laŭvorte 'okulon de la tago'. 

En la jaro 1895 ŝi edziniĝis al la nederlanda oficiro Campbell MacLeod, du jarojn poste ambaŭ ekloĝas en Javo kaj Sumatro (Indonezio). Tie ŝi lernis la azian dancarton. Post la disiĝo kun sia edzo ŝi revenis al Eŭropo kie ŝi famiĝis precipe en Francio kiel erotika dancistino en Parizo. 

Dum la Unua mondmilito Mata Hari pro financaj malfacilaĵoj ekspionis kaj por Germanio kaj por Francio. En la jaro 1917 la franca sekreta servo observis kaj arestis ŝin. La tribunalo deklaris ŝin kulpa pri ŝtatperfido kaj kondamnis ŝin al morto. Estiĝis multaj flustroj kaj onidiroj pri ŝia rolo en la socio kaj je la 15-a de oktobro 1917 Mata Hari estis mortpafita en Vincennes apud Parizo.

Ŝia vivo estis plurfoje filmigita, i.a. kun Greta Garbo en la ĉefrolo.

## Filmoj 
* 1920: *Mata Hari*, Germanio, reĝisoro: Ludwig Wolff, ĉefrolo: Asta Nielsen
* 1927: *Mata Hari*, *die rote Tänzerin* (la ruĝa dancistino), Germanio, reĝisoro: Friedrich Fehér, ĉefrolo: Magda Sonja
* 1931: *Mata Hari*, Usono, reĝisoro: George Fitzmaurice, ĉefrolo: Greta Garbo
* 1964: *Mata-Hari*, Francio/Italio, reĝisoro: Jean-Louis Richard, ĉefrolo: Jeanne Moreau, libro: Sam Waagenaar
* 1966: *Der Fall Mata Hari* (La kazo Mata Hari) (televida filmo), Germanio, reĝisoro: Paul Verhoeven, ĉefrolo: Louise Martini
* eta|492x492ra|Margaretha Zelle, artista nomo Mata Hari, kiel ekzota dancistino2003: *Mata Hari, la vraie histoire* (Mata Hari, la vera historio) (televida filmo), Francio, reĝisoro: Alain Tasmam, ĉefrolo: Maruschka Detmers. 

## Bildgalerio 

Dosiero:Mata Hari costume.jpg|Kostumo de Mata Hari
Dosiero:Mata Hari 7.jpg|Dancistino Mata Hari
Dosiero:Mata Hari 10.jpg|Mata Hari en sia orienta danca vestaĵo
Dosiero:Mata Hari 15.jpg|Studiofoto de Mata Hari
Dosiero:Mata Hari (1905-1917).jpg|Mata Hari (1905-1917)
Dosiero:MataHari15.jpg|alt=|Mata Hari, ĉirkaŭ 1910

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fembio.org/women/mata-hari.shtml 
* http://www.crimelibrary.com/terrorists_spies/spies/hari/1.html?sect=23 
* http://www.crimelibrary.com/terrorists_spies/spies/hari/2.html?sect=23  
* http://www.twoop.com/people/archives/2005/10/mata_hari.html 
* http://www.imdb.com/title/tt0361891/ 

Kategorio:Dancistoj
Kategorio:Nederlandanoj
Kategorio:Spionoj
Kategorio:Artistnomoj
Kategorio:Pafekzekutitoj
Miller (bierfarejo)

[dekstra|eta|450px|[Emblemo de la bierfarejo, *Miller*.]]
***Miller*** [mila] estas la dua plej granda bierfarejo en Usono.
Ĝia sidejo situas en Milwaukee, Viskonsino. Inter la konataj bieroj de Miller estas:
* *High Life*
* *Lite*
* *MGD (Miller Genuine Draft)*
* *Red Dog*
* *Icehouse*
* ''Lienenkugel's*
* *SKYY Blue*

Ili importas ankaŭ:
* *Foster's''

## Viziti la bierfarejon 
Oni spektas filmon pri la historio de Miller kaj pri bierfarado. Oni vidas lokojn, kie boteloj pleniĝas kaj enskatoliĝas por dissendo tra la mezo de Usono. Post vizito al kavo, kie oni malvarmigis la bieron dum epoko antaŭ elektraj fridujoj, oni povas gustumi la varojn senkoste. Ili donas tri 250 ml bierojn, dum 20 minutoj. Bierfarado iam estis la plej grava industrio en Milwaukee, do restas ankoraŭ multaj aliaj bierfarejoj por viziti tie.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo  (angle).

Kategorio:Bierfarejoj
Kategorio:Usonaj firmaoj
Futbala Mondpokalo

eta|maldekstra|300ra|
La **Futbala Mondpokalo** (ankaŭ simple *Mondopokalo* aŭ *Mondo-Pokalo*) estas ĉiukvarajara turniro de futbalo okazigata de FIFA, konkursata inter teamoj reprezentantaj landojn kaj teritoriojn. La unua Mondopokalo ludis en 1930 en Urugvajo kun nur 13 teamoj. Ekde 1998, 32 teamoj el la ses piedpilkaj federacioj ludas en diversaj stadionoj en unu lando (en du landoj en 2002 kaj en tri landoj (planita) en 2026) por dufaza turniro. En la unua fazo, ĉiu teamo ludas po unu matĉon kontraŭ ĉiu el la ceteraj tri teamoj en sia grupo. La du plej sukcesaj teamoj el ĉiu de la ok grupoj rajtas konkursi en la branĉturniro en kiu post ĉiu matĉo la malvenkanto elturniriĝas, dum la venkantoj reludas ĝis ĉampiono estiĝas. Brazilo gajnis kvin Mondopokalojn, la plej granda nombro inter ĉiuj teamoj. Eŭropaj teamoj gajnis la pokalon naŭfoje kaj sudamerikaj teamoj gajnis ĝin ankaŭ naŭfoje. Teamoj el Nordameriko, Afriko, Azio aŭ Oceanio neniam gajnis la pokalon.

La rezultoj de ĉiu Mond-Pokalo videblas ĉi-sube. La turniro ne okazis nek 1942 nek 1946 pro Dua Mondmilito.

## Aktuale 
La Futbala Mondpokalo 2026 (, ), la dudek-dua eldono de la monda turniro de naciaj kaj landaj teamoj, estas planata okazi de la 9-a de junio 2026 ĝis la 19-a de julio 2026 en Usono, Kanado kaj Meksiko, kiuj akiris la organizajn rajtojn la 13-an de junio 2018 ĉe la FIFA-Kongreso en Moskvo.

eta|altdekstre=2|centra|

## Vidu ankaŭ 
* Naciaj futbalaj mondĉampionoj FIFA
* Stratinfana Mondpokalo

## Eksteraj ligiloj 
* eksa Kanalo Mondopokalo en la retejo "Ĝangalo", jen arkivigita en julio 008 ()
*  de FIFA (havebla en dek lingvoj)


Kategorio:Tutmondaj sportaj konkursoj
Miguel Ángel Asturias

**Miguel Ángel ASTURIAS** (naskiĝis la 19-an de oktobro 1899, en Gvatemalurbo, mortis la 9-an de junio 1974, en Madrido) estis gvatemala verkisto, li naskiĝis en Gvatemalurbo, studis juron en sia hejmurbo, poste etnologion en Parizo. Ekde la 1940-aj jaroj li laboris ankaŭ kiel ambasadoro en Meksiko, Argentino kaj Francio.

La verkaro de Asturias forte respegulas la politikan engaĝiĝon de la aŭtoro, same kiel la magiajn tradiciojn de lia patrujo. En la jaro 1967 la grava reprezentanto de la magia realismo estis honorata per la Premio Nobel de Literaturo.

## Listo de verkoj 
* *Leyendas de Guatemala* (legendoj, 1930)
* *El señor Presidente* (romano, 1946)
* *Hombres de maíz* (romano, 1949)

* Trilogio:
** *Viento fuerte* (1950)
** *El papa verde* (1954)
** *Los ojos de los enterrados* (1960)

* *Week-end en Guatemala* (rakonto, 1956)
* *Mulata de tal* (romano, 1963)
* *Viernes de dolores* (romano, 1972)

## Eksteraj ligiloj 
* Lia vivpriskribo, en la oficiala paĝaro de la Nobelpremio  
* Alia vivpriskribo  
* *La legendo de Tatuana* , esperantigita el la hispana de *Antonio González Fernández* 

Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise
Kategorio:Ambasadoroj en Argentino
Kategorio:Ambasadoroj en Francio
Kategorio:Gvatemalaj verkistoj
Kategorio:Magia realismo
Marc Okrand

**Marc OKRAND** (elparolata /mɑrk ˈoʊkrænd/) estas usona lingvisto, kaj la kreinto de la klingona lingvo. Li estis dungita de Paramount Pictures por disvolvi la lingvon kaj trejni la geaktorojn en la filmoj *Star Trek II: The Wrath of Khan* ("Stela Vojaĝo 2: La Kolero de Khan"), *Star Trek III: The Search for Spock* ("Stela Vojaĝo 3: La Serĉado por Spock"), *Star Trek V: The Final Frontier* (Stela Vojaĝo 5: La Fina Limo"), *Star Trek VI: The Undiscovered Country* ("Stela Vojaĝo 6: La Nemalkovrita Lando") kaj en la serio *Star Trek: The Next Generation* ("Stela Vojaĝo: La Sekvanta Generacio"). Lia unua laboro estis dubli vulkanlingvan dialogon por *The Wrath of Khan*, ĉar la geaktoroj jam estis filmitaj parolinte en la angla.

Marc Okrand estas pli fama kiel la verkisto de La Klingona Vortaro (anglalingve "The Klingon Dictionary") kaj ĉiuj ĝiaj aldonoj.

Okrand antaŭe laboris kun nordamerikaj indiĝenaj lingvoj. Li gajnis bakalaŭran gradon el la Universitato de Kalifornio ĉe Santa Cruz en 1972. Lia 1977-a doktora disetaĵo el la Universitato de Kalifornio, Berklio, estis pri la gramatiko de *Mutsun*, dialekto de *Ohlone*, kiu estas estinga de la indiĝena utiana lingva familio estinte parolita en la nordcentraj kaliforniaj marbordaj areoj el Norda-Kostanoano malsupren 30 mejloj suden de *Salinas*. La *tlh* sonaĵo kiun li enkorpigis en la klingona, nekutima por anglalingvaj parolantoj, estas ordinara en Norda kaj Centramerikaj indiĝenaj lingvoj, en kiuj ĝi estas kutime transskribita kiel *tl*, *tł* aŭ *ƛ* (senvoĉa alveola afrikato kun laterala ellaso); ĉi tiu estas la sono en la fino de *Nahua**tl***.

Okrand instruis subgradajn lingvistikajn kursojn ĉe la Universitato de Kalifornio, Sankta-Barbaro, de 1975 al 1978.

Lastatempe, Okrand kreis la atlantan lingvon por la Disney-a filmo *Atlantis: The Lost Empire* ("Atlantio: La Perdita Imperio").

Okrand nuntempe servas kiel unu el la reĝisoroj por la *Live Captioning* ĉe *National Captioning Institute* kaj kiel Prezidanto de la tabulo de reĝisoroj de la *Washington Shakespeare Company* en Arlingtono, Virĝinio.

## Eksteraj ligiloj 
*  Marc Okrand pri kreante la klingonan 
*  gazeta lanĉaĵo pri Marc Okrand  ĉe *National Captioning Institute*-a retpaĝo
* 
*  Marc Okrand  ĉe startrek.com

Kategorio:Usonaj lingvistoj
Kategorio:Inventintoj de skribsistemoj
Kategorio:Lingvokreintoj
Kategorio:Klingona lingvo
Meliso

La **meliso** (*Melissa*) estas genro apartenanta al la lamiacoj. Ĝia plej konata specio estas la citronmeliso (*Melissa officinalis*), ankaŭ konata kiel **oficina meliso**, kiu uziĝas kiel spicherbo.

Temas pri plurjara herbo kun citrona odoro, alta ĝis unu metro, kun kvar-edra tigo. La folioj estas ovo- aŭ kor-formaj, sur la randoj denthavaj. Sub akseloj de la folioj estas blankaj aŭ rozetaj (flavetaj) floroj. En balkanaj landoj ĝi kreskas sovaĝe; en aliaj eŭropaj landoj oni kultivas ĝin en ĝardenoj.

## Kuracado 
Meliso estas tre malnova kuracplanto. Ĝi estis uzata ankaŭ kiel spicaĵo kaj en likvoroj. Tre fama estas tiel nomata karmelia alkoholo aŭ karmeliaj gutoj. Foliojn kaj trunkon de meliso oni kolektas nur antaŭ la florado. Poste ili perdas la kuracan forton kaj la tipan odoron. Melisaj folioj enhavas eteroleon, aldehidojn, tanacidon, amarajn substancojn kaj vitaminon C. Tizano de meliso (kulereto por taso) bone efikas kontraŭ malsanoj de la nerva sistemo, kontraŭ maldormo, kiel sedativo kontraŭ neŭrozoj, kapdoloroj, hipertonio, melankolio, migreno, kapturniĝo, vomado, plifortigo de vidkapablo, gargarado helpas ĉe tonsilito kaj gingivaj inflamoj. Trinkado de melisa tizanoo forigas kor-dolorojn, lacecon, ĝi malrapidigas la spiradon kaj malaltigas la sangopremon. Krome ĝi liberigas intestajn gasojn.

## Bildaro 

Dosiero:Melissa_officinalis_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-094.jpg|*Melissa officinalis*
Dosiero:Melissa officinalis1.jpg|*Melissa officinalis*
Dosiero:Melissa officinalis.jpeg|*Melissa officinalis*

## Referencoj 
Kategorio:Lamiacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Kuracplantoj
Multipliko

En matematiko, **multipliko** aŭ **obligo** estas duvalenta operacio.

Ĝi povas esti aplikata al diversaj objektoj.

La argumentoj/operandoj de multipliko nomiĝas faktoroj kaj la rezulto estas produto.

## En aritmetiko 
En aritmetiko multipliko estas unu el operacioj per nombroj, kiu estas la inverso de divido, kaj en rudimenta aritmetiko, povas esti interpretita kiel ripetata adicio.

En ĝia plej simpla formo, **multipliko** estas la sumo de identaj nombroj. Ekzemple, la produto 7 × 4 (legita "sep oble kvar") estas 7 + 7 + 7 + 7 estas 28.

### Notacio 
Multipliko povas esti skribata per kelkaj manieroj. Ekzemple multipliko de 5 kaj 2:

:5×2
:5·2
:5*2

La asterisko (*) estas ofte uzata en komputiloj ĉar ĝi estas simbolo sur ĉiu klavaro, sed ĝi estas malofte uzata kiam oni skribas permane. Ĉi tiu uzado devenis en la programlingvo Fortrano.

Ofte, multipliko estas subkomprenata sen uzo de aparta signo. Ĉi tiu estas normo en algebro, ekzemple:
:5*x*
:*xy*

Ĉi tiu potenciale povas misigi se nomoj de variabloj povas havi pli ol unu literon. Ĉi tiu skribmaniero estas ne uzata inter nombroj sola: 52 ne estas 5 × 2.

Kodo de la multiplika signo × estas deksesuma D7 en unikodo, en HTML ĝi povas esti skribata kiel ×.

## Kun aliaj argumentoj 
Vidu en:
* Multipliko de vektoroj
* Multipliko de matricoj
* Multipliko de tensoroj

## Vidu ankaŭ 
* Algoritmo de multiplikado
* Produto
* Faktoro
* Faktorado
* Derivaĵo de produto
* Divido

Kategorio:Rudimenta aritmetiko
Kategorio:Aritmetiko
Kategorio:Dulokaj operacioj
Motoro

[eta|[Benzinmotoro por konkursaŭto]]
eta|Diversaj elektromotoroj
**Motoro** estas ilo, kiu transigas iuspecan energion en mekanikan energion, cele al la realigo de mekanika laboro.

Plejofte la motoroj turnas ŝafton, per kiu oni aktivigas transmisiilon.

Ekzistas diversaj tipoj de motoro, kiuj diferencas depende de la  energio uzata kaj de la transformprocezo.
** Eksplodmotoroj, funkcias per brulo interna de brulaĵo. Tiamaniere la  kemia energio transformiĝas en termika energio, kiu estas utiligata por fari laboron. Antaŭ la ekbruligado la motora fluido estas miksaĵo aero/brulaĵo. La brulaĵo povas esti benzino, dizeloleo, tergaso, hidrogeno, ktp. 
** Motoroj kun ekstera brulo de brulaĵo, estas tiuj en kiuj ne estas bruligata la motora fluido. La brulaĵo estas bruligata en aparta brulkamero kaj la termika energio estas transmisiata al la motora fluido tra la pareto. Tiuspecaj motoroj estas ekzemple la vapormaŝino, la vaporturbino, kaj la Stirling-motoro.
* Kvartaktaj motoroj estas piŝtomotoroj kun unu laborpaŝo en du rotacioj de la kranko.
* Elektromotoroj, utiligas la fakton, ke al konduktiloj troviĝantaj en magneta kampo kaj trafluataj per elektra kurento efikas forto. Tiu forto produktas tordomomanton, kiu turnigas la ŝafton.
* Hidraŭlikaj motoroj funkcias laŭ principoj de hidraŭliko. 

Motoro ne povas esti cent-el-cente efika, ĉar parto de la energio perdiĝas pro froto aŭ aliaj fenomenoj. Precipe ĉe varmo-motoroj la leĝoj de termodinamiko ege limigas la efikecon.

## Literaturo 
* Heinz Grohe, Gerald Russ; Otto- kaj Dizelaj motoroj; (faklibro en germana lingvo): *Otto- und Dieselmotoren : Arbeitsweise, Aufbau und Berechnung von Zweitakt- und Viertakt-Verbrennungsmotoren*; (reĝimo, konstruo kaj kalkulado de (dutakta motoro) kaj (kvartakta motoro) / Heinz Grohe, Gerald Russ; 15-a eldono, loko: Würzburg : Eldonejo *Vogel*, 2010; 261 p. : il. serio: *(Kamprath-Reihe)*; *Vogel*-faklibro: *(Vogel-Fachbuch)* ISBN 978-3-8343-3186-1 (k.); 3-8343-3186-4

## Referencoj

Kategorio:Inĝenierarto
Kategorio:Maŝinoj
Kategorio:Industria revolucio
Kategorio:Propulso
Mannheim

La urbo **Mannheim**  (en Esperanto **Manhejmo**) situas apud la kunfluejo de la riveroj Rejno kaj Nekaro. Administre temas pri eksterdistrikta urbo en la federacia lando Baden-Virtembergo de Germanio. Fine de  ĝi havis  loĝantojn. En la jaro 766 post Kristo kiel *Mannenheim* (hejmo de [la viro] Manno) unuafoje dokumente menciita, ĝi ekde 1607 rajtis nomi sin urbo. En la 17-a kaj 18-a jarcento la urbo (post du-foja detruo) estis rekonstruita en la formo de 136 rektanguloj. Ĝis nun la Manhejma urbocentro ne havas stratnomojn, sed ĉiu dombloko estas retrovebla per po unu litero kaj unu nombro.

eta|maldekstra|urbocentro el rektanguloj
eta|maldekstra|akvoturo
eta|maldekstra|urbodomo

## Vidindaĵoj
* Arthalo de Mannheim
* Luiza Parko Mannheim
* Ĉina ĝardeno Mannheim

## Servoj 
* Universitato de Mannheim

## Rilatoj al Esperanto 
En la urbo ekde la fino de la 19-a jarcento kontinue aktivis esperantistoj kaj ekzistis diversaj Esperanto-grupoj. Kutime ili proksime kunlaboris respektive kunlaboras kun la geografie tre proksimaj samcelaj grupoj en Ludwigshafen kaj Heidelberg. En la norda urboparto *Käfertal* estas strato nomata *"Zamenhofstraße"*.

## Gefiloj kaj homoj rilataj al la urbo
* Ervin Aba, hungara ĝenerala kuracisto
* Alfred Delp, teologo
* Moritz Cantor, matematikisto
* Paul Händel, klasika filologo
* Vlado Jukl, komercisto
* Wilhelm Reiß, vulkanologo

## Partneraj urboj 
* 20px Swansea, Britio (ekde 1957)
* 20px Toulon, Francio (ekde 1959)
* 20px la urbodistrikto Charlottenburg-Wilmersdorf de Berlino (ekde 1961 partneraj rilatoj kun la urboparto Charlottenburg)
* 20px Windsor, Kanado (ekde 1980)
* 20px Riesa, Saksio (ekde 1988, tiam ankoraŭ en GDR)
* 20px Chişinău, Moldavio (ekde 1989)
* 20px Bydgoszcz (germane *Bromberg*), Pollando (ekde 1991)
* 20px Klaipėda, Litovio (ekde 2002, partneraj rilatoj ekzistis ekde 1915)
* 20px Zhenjiang, Ĉinio (ekde 2004)
* 20px Ĥajfo, Israelo (ekde 2008)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Itinero memoriga pri Bertha Benz (Mannheim-Pforzheim-Mannheim)
* Tramtransporto en Mannheim-Ludwigshafen

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* vidindaĵoj de Mannheim (germane, kun bildoj)
* Bertha retejo pri la Itinero memoriga pri Bertha Benz (en la germana kaj 11 pliaj lingvoj)


Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Baden-Virtembergo
Kategorio:Urboj ĉe Rejnbordo
Metriko

La gloso **metriko** povas signifi la jenajn:

* **metriko**, laŭ matematiko, estas la distanco inter membroj de aro
***Metriko (poetiko)** estas la arto pritraktanta la regulojn, mezurojn kaj tipojn de versoj.
*Metrika spaco
Metrika spaco

**Metrika spaco** estas duopo (M, d), kie M estas aro kaj d estas ia metriko en tiu aro.

Granda parto de analizo baziĝas sur metrikaj
spacoj.

Ĉiu metrika spaco estas ankaŭ topologia spaco.

## Vidu ankaŭ 
* Glosaro de Rimana kaj metrika geometrio
* Triangula neegalaĵo
* Izometrio
* Kategorio de metrikaj spacoj
* Normo (matematiko)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/far_near.shtml 
* http://mathworld.wolfram.com/MetricSpace.html 
* http://kvant.mccme.ru/1990/01/metricheskie_prostranstva.htm  
* http://kvant.mccme.ru/1970/10/metricheskie_prostranstva.htm  

Kategorio:Metrika geometrio
Kategorio:Topologio
Ministro

**Ministro**, el  "(= malpli alta) servisto", nun membro de ŝtata registaro estranta difinitan fakon de la ŝtataj aferoj. Tiu fako estas kutime nomata ministerio.
En kelkaj ŝtatoj, ekz. Usono, Filipinoj aŭ Unuiĝinta Reĝlando, oni uzas la titolon "sekretario" (*secretary*). En kelkaj orientaj ŝtatoj la vorto "veziro" estas uzata.

## Vidu plie 
* Ĉefministro
* Ministro de Financoj
* Ministro pri internaj aferoj
* Ministro pri eksteraj rilatoj

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (3) proverboj pri ministro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 

## Referencoj 

Kategorio:Profesioj
Muzeo

[eta|[Muzeo Luvro (Parizo), malfermita en 1793, estis la plej vizitata muzeo de la mondo en 2009.]]
[eta|dekstra|250px|La Prado-Muzeo, kore de [Madrido.]]
**Muzeo** estas konstanta ekspozicio de dokumentoj kaj objektoj, kiuj atestas la evoluon de la homa kulturo. Oni kaj la domon de la ekspozicio kaj la kolektaĵojn ekspoziciatajn nomas muzeo. Karakterize la aĵoj en muzeo estas bondataj, kaj efektive reprezentas la kulturon de la pasintaj personoj/periodo de historio.

Laŭ Francisko Azorín **muzeo** estas *Edifico por konservi k. elmontri grandan kolekton de sciencaj aŭ artaj objektoj.* Li indikas etimologion el la greka *muzeion* (muzejo) kaj de tie la latina *museum*. Kaj li aldonas liston de muzetipoj: nome arkeologia, etnografia, belarta, naturscienca, milita.

Arta muzeo aŭ arta galerio estas konstruaĵo aŭ alitipa spaco por ekspozicioj de arto, plej ofte de vidaj artoj.

Pri muzeoj estas kelkaj internaciaj rezolucioj. La unuaj estas la "Ĉartoj de Ateno" de Ligo de Nacioj de 1931, poste Unesko aprobis la rekomendan Ĉarton de Nov-Delhio en 1956, ankaŭ estas aliaj regionaj rezolucioj.

## Tipoj
Porinfana muzeo (aŭ Infanmuzeo) estas muzeo adaptita al la bezonoj de infanoj. Infanmuzeoj estis ĉiam pli fonditaj en multaj landoj ekde la 1990-aj jaroj kaj estas specife adaptitaj al la celgrupo de infanoj kaj junuloj de muzeo-eduka perspektivo. Plej multaj infanmuzeoj estas dediĉitaj al specifaj temoj kaj ofertas turneojn adaptitajn al malsamaj aĝoklasoj. Konceptoj kiel lernado per faro kaj praktikado estas uzataj. Male al la plej multaj aliaj muzeoj, tuŝado estas ne nur permesita, sed eksplicite kuraĝigita.

## Famaj muzeoj
* Brita Muzeo en Londono
* Ekomuseum Bergslagen en Svedio
* Ermitejo en Sankt-Peterburgo
* Louvre en Parizo
* Franca Nacia Muzeo De Renesanco
* Egipta Muzeo de Berlino
* Pergamo-Muzeo kaj la Alte Nationalgalerie
* Nacia Muzeo de Tanzanio
* Prado en Madrido
* Muzeo Guggenheim Bilbao
* Smithsonian Institution en Vaŝingtono
* Muzeo de Moderna Arto de Novjorko (MOMA)
* Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj en Vinipego

## En Esperanto aperis 
* Unesko-Kuriero 2024 n-ro 4 (Okt-Dec) "Reimagataj muzeoj"

## Bildaro 
## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-Muzeoj
* Internacia Konsilio de Muzeoj
* Listo de muzeoj
* Muzeo de Aleksandrio
* Muzeologio

## Eksteraj ligiloj 
* Artikoloj pri muzeoj 
* Muzeologia vortaro en 20 lingvoj, inkluzive Esperanton. Laŭ komisio de "Internacia Konsilio de Internacia Komitato de Muzeoj" aperis en 1986 en Hungario, ampleksa, 774-paĝa, 20-lingva vortaro kun 1623 nocioj pri muzeologiaj sciencoj kaj laboroj. Redaktintoj: Éri István kaj Végh Béla, eksperto pri la Esperanta vorto-grupo: Bernard Golden.
Maria Callas

**Maria CALLAS** [maria kalas], aŭ realnome: **Maria Anna Sofia Cecilia KALOGEROPOULOS** (naskiĝis la 2-an de decembro 1923, mortis la 16-an de septembro 1977) estis operkantistino.

Ŝi naskiĝis en Novjorko, kiel filino de grekaj enmigrintoj. En la jaro 1936 la gepatroj disiĝis kaj Maria kun sia patrino transloĝiĝis al Ateno, Grekio, kie ŝi poste studis kantadon. Sian debuton kiel operkantistino ŝi havis en la jaro 1939, en la rolo de *Santuzza* en la opero *Cavalleria Rusticana*.

Pro sia grandioza voĉo, la esprimoplena aktorado kaj teknika perfekteco Maria Callas nuntempe estas rigardata unu el la plej famaj sopranuloj en la historio de la opero. Ŝi kantis en ĉiuj renomaj teatroj de Eŭropo kaj Ameriko kaj transprenis en 1969 la ĉefrolon en la filmo *Medea*. Maria Callas mortis en Parizo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.callas.it  
* http://sopranos.freeservers.com/callas.htm 
* http://www.callasmaria.com  

Kategorio:Operkantistoj
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Usonaj operkantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 2-an de decembro
Kategorio:Mortintoj la 16-an de septembro
Mjeŝko la 1-a

**Mjeŝko la 1-a**,  (naskiĝis 922-945, mortis la 25-an de majo 992) estis duko de Pollando el la dinastio Piastoj reganta de ĉirkaŭ 960. Li estis filo de Siemomysł, nepo de Lestek, patro de Boleslao la 1-a kaj la filino Sigrid. Krome li estis frato de Czcibor (), kaj laŭ patrina parenceco avo de Knuto la Granda. La nepoj de Mjeŝko la 1-a lernis jam la grekan lingvon kaj la latinan en Krakovo.

[eta|220px|maldekstra|Supozata grandeco de la lando de [Mjeŝko la 1-a (Pollando)|Mjeŝko la 1-a]]
## Vivo 
Mjeŝko la 1-a estas unua historia reganto de polanoj (konjektata antikva tribo, antaŭuloj de la nunaj poloj), konsiderata fakta kreinto de la pola ŝtateco. Li daŭrigis politikon de sia patro kaj avo, kiuj kiel regantoj de pagana princlando troviĝanta sur la terenoj de la nuntempa Grandpolujo, pere de aliancoj kaj militforto subordigis al si Kujavion kaj verŝajne Orientan Pomerion kaj Mazovion. Dum pli granda periodo de sia regado li batalis pri Okcidenta Pomerio, okupante ĝin ĝis la rivero Odro. Dum siaj lastaj vivojaroj lia armeo ekmilitis kun Ĉeĥio konkerante Silezion kaj verŝajne Malgrandpolujon.

Danke al kristanigo en 966 kaj edziĝo (en 965) kun Dobrava Mjeŝko enigis sian ŝtaton en la kulturon de okcidenta kristanismo. Krom konkerado grandan signifon por estonteco de la princlando estis internaj reformoj por plua konstruo kaj plibonigo de la ŝtato.
eta|maldekstra|220ra|

Konservitaj fontoj permesas aserti, ke Mjeŝko estis lerta politikisto, talenta militisto kaj karisma reganto. Li lertis en diplomatio ligante aliancojn unue kun Ĉeĥio, poste kun Reĝlando Svedio kaj la Sankta Romia Imperio de Germana Nacio. En eksterlanda politiko gvidis sin antaŭ ĉio laŭ naciaj aferoj paktante eĉ kun siaj pli fruaj malamikoj. Al siaj filoj postlasis la ŝtaton kun pli alta pozicio en Eŭropo kaj almenaŭ duobligita teritorio.

## Bibliografio 
**Fontaj tekstoj**
* Gallus Anonymus, *Pola kroniko*, tradukis al la pola Roman Grodecki, enkonduko kaj prilaboro Marian Plezia, Eldonejo Ossolineum, Vroclavo 2003, ISBN 83-04-04610-5
* Thietmar de Merseburg, *Kroniko*, en pola traduko eldonita en Vroclavo 2004.

**Literaturo**
* Jerzy Strzelczyk, *Mieszko I* (Mjeŝko la 1-a), eldonejo Wydawnictwo Poznańskie, Poznano, 2013, p. 232
* Philip Earl Steele, *Conversion and baptism of Mieszko I* (Konverto kaj bapto de Mjeŝko la 1-a), eldonita en pola traduko *Nawrócenie i chrzest Mieszka I* en la eldonejo Wydawnictwo Avalon 2005, p. 152

## Vidu ankaŭ 
* Katedralo de Poznano
* Boleslao la 1-a (Pollando), lia filo
* Boleslao la 1-a (Bohemio), lia bopatro
* Sven Forkbarba, lia bofilo

eta|centra|360ra|

Kategorio:Poloj
Kategorio:Dukoj
Kategorio:Margrafoj
Kategorio:Piastoj
Kategorio:Mortintoj en 992
Kategorio:Naskiĝintoj en 930-939
Kategorio:Naskiĝintoj en la 10-a jarcento
Kategorio:Polaj kristanoj
Kategorio:Konvertitoj de paganismo al kristanismo
Mihai Eminescu

[eta|Rumana monbileto kun la valoro de mil [Rumana leo|leo portanta la bildon de Eminescu]]
[eta|Eminescu kaj lia genealogia arbo sur stampo de la [Moldavio (lando)|Respubliko de Moldavio]]
eta|Eminescu kaj liaj parencoj, konatuloj kaj partneroj sur poŝtmarkoj de la Respubliko de Moldavio, produktitaj en la 150-a jaro da lia naskiĝo
[eta|Tombo de Aminsko en la Bellu Tombejo en [Bukareŝto]]
**Mihai EMINESCU** [mihaj' eminesku] (realnome Mihail EMINOVICI; naskiĝis la 15-an de januaro 1850 en Ipotești, norda Moldavio; mortis la 15-an de junio 1889 en Bukareŝto) estis rumana poeto, unu el la lastaj el la romantikaj poetoj, kaj la plej granda kaj plej konata rumana poeto.

Inter liaj plej konataj kantoj: *La Tagiĝo-Stelo* (*Luceafărul*), *En ni restas nur unu soleca sopiro* (*Mai am un singur dor*), kaj la Kvin *Leteroj* (*Scrisori*).

De 1869 ĝis 1874 li studis filozofion en Vieno kaj Berlino. Reveninte en Rumanion li vivtenis sin i.a. kiel ĵurnalisto, instruisto kaj direktoro de biblioteko.

Per sia verkaro, konsistanta el rakontoj, poemoj, fabeloj kaj eseoj, li esence kontribuis al la mondvasta agnosko de la rumana literaturo.

La tilio estas la plej ŝatata arbo de Eminescu en lia verko kaj aperas en ĝi multfoje. Kutima sceno estas de amantoj kiuj kuŝas sub la tilio kaj la floroj falas sur ilin, kovras ilin kaj flaras la aeron.

## Biografio 
### Familio 
La patro estis Gheorghe Eminescu el Călinești, rumana vilaĝo en la distrikto Suceava, Bukovino, kiu tiam estis en la Aŭstra Imperio.

## Verkoj 
* *Sărmanul Dionis, Kompatinda Dionizo*
* *Călin, file din poveste* (1876)
* *Cezara* (1876)
* *Scrisorile* (1881)
* *Luceafărul* (1883)
* *Panorama deșertăciunilor* (eld. 1903)

## En Esperanto aperis 
* *Luĉifero*. Trad.: Jozefo Petrin. San Francisco: California Publishing Company, 1998
* *La Vesperstel’ / Luceafărul*. Trad.: Jozefo E. Nagy. Berkeley: Bero, 2000
* *Eminescu en Esperanto. Poeziaĵoj*. Diversaj tradukintoj. Timișoara: Mirton, 2001; dua eldono, 2005

## Vidu ankaŭ 
* 9495 Eminescu

## Eksteraj ligiloj 
* www.mihai-eminescu.net 
* La poezio de Mihai Eminescu
* 2000 - jaro de Mihai Eminescu 
* http://www.mihaieminescutrust.org  
* *Ĝis la stelo*
* Mihai Eminescu en Enciclopedia României

Kategorio:Rumanaj poetoj
Kategorio:Rumanaj verkistoj
Kategorio:Rumanaj ĵurnalistoj
Marlon Brando

La usona aktoro **Marlon BRANDO** naskiĝis je la 3-a de aprilo 1924 en Omaha, Nebrasko kaj mortis en Los Angeles, Kalifornio, je la 1-a de julio 2004.

Li famiĝis en la jaro 1947 pro la Broadway-spektaklo *A Streetcar Named Desire*. Ĝia filmigo en 1951 estis la komenco de lia internacia kinokariero. Oskarojn li gajnis en 1954 (pro *On the waterfront*) kaj en 1973 pro *The godfather*; ĉi-lastan li tamen rifuzis pro protesto kontraŭ la subpremo de la indianoj en Usono.

Tarita Teriipaia estas Franc-Polinezia aktorino kaj la tria edzino de Marlon Brando.

Kvankam li ŝajnis morti en mizero, postlasante grandajn ŝuldojn, fakte li postlasis posedaĵon en valoro de 20 milionoj da usonaj dolaroj, inkluzive insul-ĉenon en la Suda maro. (Li ŝajnigis esti mizerulo, por eviti la daŭrajn procesojn pro infan-alimento.)

Brando estis aktiva radioamatoro, kun la voksignoj KE6PZH kaj FO5GJ (ĉi-lasta de lia insulo). Li estis listigita en la Federacia Komisiono pri Komunikado (FCC) kiel Martin Brandeaux por konservi sian privatecon.

## Famaj filmoj 
* *A Streetcar Named Desire* (Usono, 1951)
* Viva Zapata (Usono, 1952)
* Julius Caesar (Usono, 1953)
* The wild one (Usono, 1953)
* *On the Waterfront* (Usono, 1954)
* The young lions (Usono, 1958)
* The fugitive kind (Usono, 1960)
* Mutiny on the Bounty (Ribelo sur la Bounty) (Usono, 1962)
* The countess from Hong Kong (Britio, 1967)
* *The Godfather* (Usono, 1971)
* *Ultimo tango a Parigi* (Lasta tango en Parizo) (Italio/Francio, 1972)
* Superman (Britio, 1978)
* *Apocalypse Now* (Usono, 1979)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI
* Tetiaroa

## Eksteraj ligiloj 
* http://brando.crosscity.com  
* http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A23157-2004Jul2.html 
* http://www.msnbc.msn.com/id/5351267  
* http://www.twoop.com/people/archives/2005/10/marlon_brando.html  

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktoro
Kategorio:Radioamatoroj‎
Millard Fillmore

**Millard FILLMORE** [milard fil'mor], la dek-tria prezidento de Usono, naskiĝis la 7-an de januaro 1800, en la kontono Cayuga, Nov-Jorkio. Li mortis 74-jaraĝa, la 8-an de marto 1874, en Buffalo, Nov-Jorkio, pro apopleksio.

Fillmore estis la lasta prezidanto de la partio Whig. Li fariĝis prezidanto je la morto de Zachary Taylor. Fillmore klopodis solvi la dividon pri sklaveco inter la nordaj kaj sudaj ŝtatoj per negocado kaj kompromisemo. Abigail Powers estis lia edzino, sed Abigail mortis pro pneŭmonio en 1853, kaj Fillmore reedziĝis kun Caroline Carmichael McIntosh en 1859.

Dum lia administrado (1850-1853) okazis;

* 1850 La Kompromiso de 1850: La akcepto de Kalifornio kiel libera ŝtato.
* 1852-1854 La Komenco de Usona Komerco en Japanio sub Komodoro Matthew Perry.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.usa-presidents.info/union/fillmore-1.html  
* http://www.usa-presidents.info/union/fillmore-2.html  
* http://www.usa-presidents.info/union/fillmore-3.html  
* http://www.whitehouse.gov/history/presidents/mf13.html 

## Vidu ankaŭ 
* Kontraŭ-framasona partio

Dosiero:Filmorem.jpg 
Dosiero:DSCN4470 buffalofillmorestatue e.jpg
Dosiero:Millard_Fillmore.1.jpg| 

 

Kategorio:Prezidantoj de Usono
Kategorio:Vicprezidantoj de Usono
Mem-replikiĝo de DNA

Nukleataj acidoj respondas pri unu el la plej esencaj funkcioj de vivantaj
organismoj, la stokado kaj transdono de hereda informo.

*kromosomo; geno
Homa ĉelo normale enhavas 46 filamentojn de DNA nomatajn kromosomo]j.  Iuj
regionoj de la kromosomoj entenas koditajn informojn bezonatajn por la
sintezo de specifaj proteinoj.  Ĉi tiuj koditaj regionoj nomiĝas genoj.

La nombro da genoj en la struktura unuo de organismo varias laŭ la tipo
de organismo.  Ekzemple, viruso, la plej malgranda strukturo konata
kiel portanto de genetika informo, supozeble enhavas kelkajn ĝis kelkcent genojn.  Bakteria ĉelo, kiel kojlobacilo, Escherichia coli (E. coli)
(La "Esperanta Medicina Terminaro" uzas Eŝeriko, la esperanta formo de la
supre donita latina nomo.) enhavas ĉirkaŭ 5000 genojn.  Sed homa ĉelo
enhavas inter 30 000 kaj 35 000 genojn.

La duopa helica strukturo proponita por DNA liveras la unuan akcepteblan
klarigon pri la mem-replikiĝo de DNA.

*Mem-replikiĝo - Procezo:

Mem-replikiĝo de DNA estas la procezo per kiu DNA estas kopiata, t.e. --
duplikatoj produktiĝas.

Mem-replikiĝo necesas por ke ĉiu tiel nomata "filina ĉelo" havu
kompletan aron da genoj identan kun la aro en la patrina ĉelo.

La mekanismo de replikiĝo koncernas la malvolviĝon de la duopa helico.

*ŝablono
Ĉiu apartiĝinta filamento de la DNA servas kiel ŝablono, aŭ modelo, sur
kiu komplementa filamento, identa kun la antaŭa partnero, povas esti
konstruita.

Estas la pariĝaj ecoj de bazoj kiuj trudas al la nove formiĝinta komplementa
filamento ke ĝi estu identa kun la antaŭa partnera filamento.  Ĉi tiuj
bazoj estas partoj de la nukleotidoj kiuj venas el la likva medio ĉirkaŭ
la origina DNA en la ĉela nukleo.

*nukleotida rezervujo
Tia fonto de nukleotidoj en ĉirkaŭa medio nomiĝas nukleotida rezervujo.

Ĉi tiu kontinua procezo daŭre konstruadas du duopajn helicojn de DNA
(filinajn molekulojn) por ĉiu antaŭekzistinta duopa helico.
Mem-replikiĝo probable komenciĝas tuj kiam la helico ekmalvolviĝas, kaj
probable ne finiĝas ĝis la malvolviĝo estas kompleta.

Kategorio:DNA
Monotremoj

**Monotremoj** (greke: **unutruuloj**; sinonimo: **kloakuloj**)  estas aŭstralazia grupo de mamuloj kiuj naskas ovojn, havas kloakon kaj ne havas dentojn dum plenaĝo.

Ili ne havas cicojn kaj la produktita lakto por la idoj troviĝas surhaŭte.

Ili troviĝas nur en Aŭstralio kaj en Novgvineo.

Ekzemploj de tiuj mamuloj estas la ornitorinko kaj la ekidno.

Dosiero:Platypus.jpg|Ornitorinko (*Ornithorhynchus anaticus*)
Dosiero:Ameisenigel.jpg|Ekidno

## Notoj 

Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Mamul-nomenklaturo de Středa
Meditado

[eta|dekstra|170px|Kvina meditadpozicio de [Falun Gong.]]
**Meditado** estas disciplino, per kiu oni haltigas la pensojn, tiel permesante plenan koncentriĝon de la atento je io. Ĝi estas grava parto de budhismo kaj hinduismo. En la plejmulto de religioj ekzistas ia medita tradicio, ekzemple en la judismo, kristanismo, islamo, vuduo kaj multaj ŝamanismoj.

Ekzistas multaj formoj de meditado, sed oni povas klasi ilin en du ĉefajn kategoriojn: la senpera meditado, kiu konsistas en la koncentrado de la atento por haltigi la fluadon de la pensoj, kaj la apogita meditado, en kiu la individuo apogas sin sur mantroj (ripetado de iu difinita sono), kantoj, ĉantoj, kreado de mensaj imagoj ktp.

La budhisma (Vipassano) kaj la zena meditadoj estas ekzemploj de la senpera meditado. La kristana meditado, kiu koncentriĝas en imagoj de la Sankta Virgulino aŭ de Kristo mem, estas ekzemplo de la apogita meditado.

Meditado estas ankaŭ grava parto de la praktikoj de la skoloj de la *Nova Erao*.

En la ĉiutaga lingvaĵo, oni ofte konfuzas *meditadon* kun *pripensado*. Dum la *meditado*, oni ne pensas pri io sed, tute male, klopodas ĉesigi la pensojn. Mem la verbo *mediti* en Esperanto povas ja signifi *profunde enpensiĝi*, la komuna eco de la du agoj estas, ke persono estas nealirebla deekstere, plonĝinta en siajn pensojn aŭ sentojn.

Dosiero:Stage1.gif|
Dosiero:Buddha.jpg|
Dosiero:Sivakempfort.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* spirita retiriĝo
* djano
* emocio
* jogo
* konscio
* plenatenta meditado

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri medit(ad)o en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sufiblog.com/sufi-meditation.php 
* http://www.dharmanet.com.br/bhavana/samadhi3.htm  
* http://www.samarafoundation.com/meds.htm 

Kategorio:Spiriteco
Kategorio:Jogo
Mascouche (Kebekio)

**Mascouche** [maskUŝ] estas urbo kiu estas 25-kilometre al nordo de Montrealo. La nomo Mascouche devenas el la indiana algonkina lingvo, signifante "urseto".

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La ĉefa turismaĵo en Mascouche estas la ĝardenoj Moore.

## Vidu ankaŭ 
* Mascouche (exo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://maps.google.ca/maps?q=mascouche,qc&spn=0.135415,0.217220&t=h&hl=fr 
* Bildoj de la ĝardenoj Moore  el la TTT-ejo de Louise Ménard.

Kategorio:Urboj en Kebekio
Moraviaj Esperanto-Pioniroj

**Moraviaj Esperanto-Pioniroj** estis la nomo de Esperanto-eldonejo en Olomouc, kiun fondis Antonín Kudela, Jaroslav Mastný kaj Albín Neužil. 

Al la kolektivo de kunlaborantoj estas necese aldoni personon, kiu estis verŝajne la ĉefa tradukanto en la kolektivo de MEP, sed kiu pro sia modesteco ne permesis, ke la eldonantoj indiku lin kiel tradukinton. Li estis Josef Řebíček, finfrekventinto de juro-studoj en Prago, ĉefo de komerca departemento en la fervoja direkcio en Olomouc, esperantisto de la jaro 1918. Li ne ŝatis societan vivon, tamen li dediĉis ĉiun sian liberan tempon al tradukado, preskorektado, administrado. 

La tradukotajn verkojn elektis precipe Jaroslav Mastný. La netskribaĵojn por la preso kaj preskorektojn helpadis plenumi Tonča Mrázková, la tre oferema animo de la kolektivo, orfino, kiu estis torturmurdita en la nazia koncentrejo Aŭŝvico en septembro 1942. Antaŭ la milito ŝi aktivis ankaŭ en fervojistina Esperanto-rondeto en Olomouc.

## Eldonitaj verkoj
**La Koboldo Ondra* de Jiří Mahen (1921)
**R.U.R.* de Karel Čapek (1926)
**Malriĉa Knabo, kiu gloriĝis* de Jan Herben (1930)
**Tridek jarojn en la Ora Nordo* de Jan Welzl (1931)
**Fokso-Nukso* de Ignát Herrmann (1932)
**Mi en Li* de Ladislav Vladyka (1933)
**Du Noveloj* de Jiří Sumín kaj Růžena Svobodová (1933)
**Noveloj* de Karel Matěj Čapek-Chod (1934)
**Kiel fariĝi kreanto facile kaj rapide* de Petr Den (1935)
**Homoj sur Flosglacio* de Vilém Werner (1937)

Tie aperis ankaŭ teatraĵo

**La Blanka Malsano* de Karel Čapek en la traduko de Theodor Kilian (1938)

Kategorio:Esperanto-eldonejoj
Kategorio:Olomouc
Kategorio:Ĉeĥaj Esperanto-asocioj
Mary Shelley

**Mary SHELLEY** [meri ŝeli] (naskiĝis la 30-an de aŭgusto 1797 en Londono; mortis la 1-an de februaro 1851 en Londono) estis angla verkistino.
## Biografio 
Mary Shelley estis filino de la filozofo William Godwin kaj ties edzino Mary Wollstonecraft. La patro estis fama iniciatinto de la utopia socialisma movado kaj unu el la unuaj teoriistoj de la anarkiismo. La patrino estis unu el la unuaj feministoj, ege revolucia en sia epoko, ĉar ŝi defendis, ke edukado estu egaliga por ĉiu homa estaĵo ĉu viro ĉu virino, ke tiu egaleco devus esti agnoskita de la leĝaro kaj ke virinoj agadu en politiko. Tamen la patrino mortis nur 11 tagojn post la nasko de la estonta verkistino, kiu pro tio neniam ekkonis ŝin. La patro reedziĝis al vidvino, kiu ne bone traktis Mary; ŝi tamen bone rilatis al la patro kaj ricevis de li bonan edukadon. En 1816 ŝi edziniĝis al la poeto Percy Bysshe Shelley. La rilato komenciĝis en 1814, kiam Mary estis nur 16-jara kaj Shelley estis jam edzo, sed malkontenta pri sia edza vivo. Ambaŭ geedzoj estis tre interligitaj kaj kunhavis saman intelektan viglon, estis vegetaranoj kaj bestodefendantoj. Nur la ideo pri libera amo estis lia kaj ne ŝia. Ili havis gefilojn kaj loĝis en diversaj lokoj de Anglio kaj Italio. La unua filino supervivis nur unu monaton, kio deprimis ŝin. En 1819 ankaŭ la filo William, 3-jara, mortis pro paludismo; samjare naskiĝis la ununura filo, kiu supervivis, nome Percy Florence Shelley. En 1822 la edzo mortis drone, kiam li estis nur 30-jara. Tiam ŝi dediĉis sin al la aranĝo kaj publikigo de lia verkaro. Ŝi forpasis en Londono pro cerba kancero februare de 1851, estante 53-jara.

## Verkoj 
Ŝi verkis romanojn, rakontojn kaj biografiojn. Ŝia plej fama verko, la romano *Frankenstein, or the Modern Prometheus*, estiĝis en la vilao de Lord Byron en Svislando en la jaro 1816. Inspirite de hororaj fantaziaĵoj rakontataj dum noktaj fulmotondroj, ŝi elpensis la figuron de la sciencisto *Victor Frankenstein*, kiu el korpopartoj de mortintoj faris novan homon. En 1818 la verko unuafoje publikiĝis. El ŝiaj pliaj verkoj nur *The Last Man* (1844), inteligenta romano pri fora estonto, elstaras. Krome *Matilda* estas novelo, kiu ne publikiĝis ĝis 1850. Ŝi nuntempe estas foje rigardata kiel la unua verkistino de sciencfikcio.

## Vidu ankaŭ 
* Anglalingva literaturo

## Eksteraj ligiloj 
* Verkoj de Mary Shelley kadre de la Projekto Gutenberg

Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Lord Byron
Kategorio:Verkistinoj
Kategorio:Frankenŝtejno
Montauban

**Montauban** [] (okcitane: *Montalban* [muntalba]), esperante **Montalbano** estas komunumo en sudokcidenta Francio. Ĝi estas la prefektejo (ĉefurbo) de la departemento Tarn-et-Garonne, en la regiono . Ĝi havis  loĝantojn en la jaro 2011 kaj situas norde de la regiona ĉefurbo Tuluzo. Ĝi estas unu el la tiel nomataj rozkoloraj urboj de sudokcidenta Francio, pro la koloro de la brikoj per kiuj ili estis konstruitaj.

## Historio 
Montauban estis fondita de la grafo de Tuluzo Alphonse Jourdain en 1144.

Montauban estis grava protestanta urbo en la 16-a kaj 17-a jarcentoj. En la jaro 1621 la loĝantaro fiere rezistis kontraŭ protestantan armeon senditan de la franca katolika reĝo Ludoviko la 13-a, kaj estis grandparte bombardita. Finfine en la jaro 1629 la armeo de Ludoviko la 13-a kaptis la urbon.

La departemento Tarn-et-Garonne estis oficiale kreita la 4-an de marto 1808 kaj la urbo iĝis prefektejo. 

## Turismo kaj ekonomio 
Ĉefaj vidindaĵoj estas la katedralo (17-a kaj 18-a jarcentoj, klasikstila), la malnova urbocentro, la muzeo Ingres (pentraĵoj kaj skulptaĵoj de Ingres kaj Bourdelle).

Montauban estas krome granda komerca centro (precipe fruktoj kaj legomoj) kaj posedas kelkajn industriojn.

## Famuloj
* Jean-Georges Lefranc de Pompignan
* Jean-Jacques Lefranc de Pompignan

## Bildoj 

Montauban arcades de la place Nationale.jpg|Arkadoj ĉe la Nacia Placo
Collège des Jésuites de Montauban.jpg|La Malnova Kolegio *(Ancien Collège)*
Hôtel d'Alies - Mairie de Montauban.jpg
Montauban - Le Musée Ingres.jpg
Cathédrale Notre Dame de l'Assomption de Montauban.jpg
Skulptaĵo en Montauban.jpg|Skulptaĵo en Montauban
Malnova poŝtoficejo.jpg|Malnova poŝtoficejo
Skulptaĵo de centaŭro.jpg|Skulptaĵo de centaŭro
Birdoj en Muzeo.jpg|Birdoj en Muzeo de Naturaj Sciencoj

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Tarn-et-Garonne
* Listo de urboj de Francio
* Montauban-Ville-Bourbon (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Turismo en Montauban
Malakostrakoj

eta
**Malakostrakoj** (***Malacostraca***) estas la plej granda klaso en la subfilumo de krustacoj. Ĝi entenas kankrojn, omarojn, krabojn, salikokojn kaj similajn bestojn. Du trionoj de la krustacoj apartenas al tiu ĉi klaso, inter ili la plej grandaj kaj malgrandaj krustacaj specioj.

## Priskribo 
La korpo estas kunmetita el tri partoj (kiel kutime en la Artropodoj): kapo, torako kaj abdomeno. Kapo kaj torako povas esti kuniĝintaj en cefalotorako.

La nombro de segmentoj estas konstanta, 8 torakaj kaj 6 (aŭ 7) abdomenaj. Sur la torako kaj sur la abdomeno situas kruroj, sed malsamaj: nur la torakaj kruroj estas uzataj por paŝado, la abdomenaj kruroj estas ofte uzataj por naĝado. La lasta paro de abdomenaj kruroj iĝis uropodio (*uropodium*).

La loko de la seksa aperturo estas konstanta je la 8-a (masklo) kaj je la 6-a (femalo) toraka segmento.

Membroj de la klaso mudas sian karapacon.

## Subklasoj 
La Malakostrakoj enhavas tri subklasojn:
* *Phyllocarida*, etan grupon kun ĉirkaŭ 40 specioj;
* *Hoplocarida*, iom pli grandan grupon kun ĉirkaŭ 400 specioj;
* *Eumalacostraca* ("veraj malakostrakoj"), la aron de preskaŭ ĉiuj vivantaj malakostrakoj (pli ol 30 mil specioj).

La veraj malakostrakoj (*Eumalacostraca*) estas dividitaj en plurajn superordojn:
* *Syncarida*
* *Peracarida*, entenanta, kun aliaj ordoj, izopodojn, amfipodojn (inklude la subordon oniskojn) kaj kumacojn.
* *Eucarida*, entenanta, kun aliaj ordoj, Dekpiedulojn (*Decapoda*) kaj Krilordon (*Euphausiacea*)

La ordoj Isopodoj, Amfipodoj kaj Dekpieduloj estas tre gravaj, ĉar ĉiu el ili enhavas ĉirkaŭ 10 mil speciojn aŭ pli.
La ordo de krilo estas ankaŭ tre grava, kvankam ĝi entenas malpli ol 100 specioj, pro la kvanto de bestoj en la maroj; oni taksas ke ilia totala pezo superas 500 milionojn da tunoj.

Homoj manĝas ĉefe bestojn de la ordo Dekpieduloj.

## Vidu ankaŭ 
* Amfipodoj
Mitoj

**Mitoj** havas plurajn signifojn:

**Mitoj* estas la pluralo de mito.

*La *Mitoj (montmasivo)* germane Mythen estas montmasivo en Kantono Ŝvico, Svislando, konsistante el la montoj Granda Mito, la Malgranda Mito kaj Haggenspitz.
Misuro (rivero)

eta|Nacia Parko *Dodge Park,* Omaha, Nebrasko
**Rivero Misuro** estas unu el la plej grandaj river-fontumoj de la Rivero Misisipo. La fonto devenas en la montoj de Montano kaj fluas ĝis kuniĝo kun la Rivero Misisipo norde de Sankta Luiso, Misurio, kaj daŭras flui al Meksika Golfo. Post la Nilo kaj Amazono, ĝi estas la tria longa rivero en la mondo.

La Rivero Misuro fluas tra aŭ apud la bordoj de la jenaj ŝtatoj: Montano, Norda Dakoto, Suda Dakoto, Nebrasko, Iovao, Kansaso, kaj Misurio.

La nomo **Misuro** devenas de la ilinoja lingvo, signifante "urbeto de la grandaj kanuoj" aŭ "ligna-kanuo popolo".

Laŭ la **United States Geological Survey**, la Rivero Misuro havas/havis aliajn nomojn:

* Big Muddy *(granda kota)*
* Big River *(granda rivero)*
* Emasulia sipiwi *(rivero de boatuloj)*
* Eomitai
* Katapan Mene Shoska
* Le Missoui
* Le Missouri
* La Rivière des Missouri
* La Rivière des Osages
* Mini Sose
* Missoury River
* Miz-zou-rye River
* Ni-sho-dse
* Niutaci
* Nudarcha
* Pekitanoui *(kota)*
* Rio Misuri
* River of the West *(rivero de la okcidenta*)
* Rivière de Pekitanoni
* Rivière de Saint Philippe
* Yellow River *(flava rivero)*

## Eksteraj ligiloj 
* United States Geological Survey TTT-ejo: Rivero Misuro

Kategorio:Riveroj en Iovao
Kategorio:Riveroj en Norda Dakoto
Kategorio:Riveroj en Suda Dakoto
Kategorio:Riveroj en Kansaso
Kategorio:Riveroj en Montano
Kategorio:Riveroj en Nebrasko