open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dormosako

250ra|eta|Plezurvojaĝanto kuŝante en dormosako.
**Dormosako** estas remburita kovrilo por dormo, kun unu nefermita ekstremo, uzata kiel porvojaĝa litaĵo.

Dormosako estas farita el simpla linaĵo, kotono, silko aŭ aliaj teksaĵoj, ĝi povas esti remburita per lanugo aŭ plastaj fibroj. La formo varias kaj povas esti ortangula, mumiforma, kun kapuĉo, kun manikoj, ktp.

## Famaj fabrikantoj 
* Ajungilak
* Carinthia
* Deuter
* Feathered Friends
* Hammer Steppdecken Fabrik
* Haglöfs
* Lestra
* Jack Wolfskin
* Joutsen
* MarcoPolo Schlafsack
* Marmot
* Malachowski
* McKinley
* Mountain Equipment
* Nordisk
* PHD Mountain Software
* Rab
* Salewa
* The North Face
* Valandre
* VauDe
* Warmth Unlimited
* Western Mountaineering
* Yeti

## Eksteraj ligiloj 
* Demandoj pri dormosakoj  
* Informoj pri dormosakoj 
* Fabrikantsendependaj informoj pri ekskursodormosakoj

Kategorio:Loĝado
Kategorio:Restado en naturo
Wilhelm Herrmann

**Wilhelm HERRMANN** (naskiĝis la 17-an de aprilo 1901 en Neustadt (Supra Silezio) en samnoma distrikto, Prusio, Germana Imperiestra Regno; mortis en 1968 en Lampertheim, suda Heslando) estis germana esperantisto. Li estis doktoro pri juro kaj laboris kiel distrikta juĝisto (germane: *Oberamtsrichter*) en Lampertheim, .

En 1945 li estis elpelita el sia hejmurbo kaj translokiĝis al Turingio. De tie li fuĝis en 1951 al Lampertheim.

Hermann esperantistiĝis jam en 1920, sed aktivis en la movado nur ekde 1951. De 1953 ĝis 1958 (jaro, en kiu li grave malsaniĝis) kaj de 1961 ĝis 1967, li estis prezidanto de Germana Esperanto-Asocio (GEA). En 1959 li elektiĝis honora prezidanto de GEA. De 1956 ĝis 1962 li estis estrarano de UEA.

Pri lia agado kiel juĝisto ni legas en la nekrologo: „Liaj kolegoj juĝistoj akcentis lian profundan senton por justeco super la paragrafoj, lian socian respondecon kaj lian neŝanceleblan religiecon, el kies pura pieco fluis liaj fortoj de persisto en obstakloj, fido al la venko de l' bono kaj kredo al homa progreso, malgraŭ ćiaj malhelpoj."

Kiel prezidanto de GEA li zorgis pri nova statuto (1954) kaj membriĝo de la asocio al UEA (1955). Li iniciatis la Eŭropan Kampanjon de GEA kaj energie agadis, por konvinki instancojn, speciale la Eŭropan Konsilion, aŭtoritatojn, politikistojn kaj sciencistojn pri la utilo de Esperanto por komuna Eŭropo.

Li tradukis la unuan parton de Germana Antologio (p.&nbsp;17 ĝis 164, pri la fruĝermana epoko ĝis ĉ. la jaro 1250). Kvankam li postlasis tiun ĉi parton kiel prespretan manuskripton, ĝi publikiĝis nur 17 jarojn post lia morto. Krome li kontribuis per multaj artikoloj al Germana Esperanto-Revuo (GER), la organo de GEA.

Herrmann havis edzinon kaj du gefilojn.

## Verkoj (elekto) 
* **1955**: Die Wiederherstellung der kulturellen Einheit Europas durch Latein oder Esperanto? Eine Buchkritik (La restarigo de la kultura unueco de Eŭropo per la latina aŭ Esperanto? Libro-recenzo). En: GER 1955, p.&nbsp;129-131. (Kun foto de la aŭtoro kaj ties edzino).
* **1956**: Theorie und Praxis (Teorio kaj praktiko). En: GER 1957, p.&nbsp;3-4.
* **1957**: Neun Thesen zum europäischen Sprachenproblem (Naŭ tezoj pri la eŭropa lingvoproblemo). En: GER 1957, p.&nbsp;37-38.
* **1958**: Rückblick – Ausblick (Retrorigardo – antaŭrigardo). En: GER 1958, p.&nbsp;1–2.
* **1958**: Juristoj-Esperantistoj. En: GER 1958, p.&nbsp;4.
* **1960**: La internaciaj lingvo-problemoj en okcidenta Eŭropo. En: Esperanto (UEA) 1960, n-ro 7–8, p.&nbsp;121

## Honorigoj 
* Honora Prezidanto de Germana Esperanto-Asocio en 1959

* Bundesverdienstkreuz 1. Klasse (Federacia Meritkruco) en 1966

## Vidu ankaŭ 
* Prezidantoj de GEA

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Wilhelm Herrmann en la kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo Vieno
* Artikoloj  de kaj pri Wilhelm Herrmann en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 1901
Kategorio:Mortintoj en 1968
Kategorio:Viroj
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de UEA
Diklofenako

**Diklofenako** (*Diclofenac*) estas unu el plej gravaj nesteroidaj kontraŭinflamaj medikamentoj. Derivaĵo de fenilacetata acido.

## Ago farmakologia 
Diklofenako malpliigas la dolorojn de movorganaj malsanoj (kaŭzita de inflamo), ŝveliĝojn, eblan febron, plibonigas la movkapablon.
Ĝi efikas per malhelpo de aktivado de la ciklooksigenaza enzimo, tra malhelpo de prostaglandin-sintezo. Ĝi malhelpas ankaŭ agregon de la trombocitoj.

Prostaglandinoj ludas gravan rolon ĉe inflamo, doloro kaj febro.

Ĉe malsanoj reŭmataj la ago kontraŭinflama kaj anesteta de diklofenako asekuras esprimitan mildigon de doloro dum ripozo kaj movado, glaciiĝon de mateno kaj ŝvelo de artikoj. Ankaŭ la farto funkcia pliboniĝas.

Dum postetraŭmaj kaj postoperaciaj inflamoj la diklofenako rapide anestetas ĉe doloroj de ripozo kaj movado, malpligrandigas ŝvelojn kaŭzitajn de inflamo aŭ operacio.

## Ekologiaj problemoj 
Pro uzado de Diklofenako en la veterinara uzo, Hindio, malpliiĝis nombroj de vulturoj tie ofte je 95% malpli. Ankaŭ en Hispanio oni konsideras ke ties uzado estas unu el ĉefaj kaŭzoj de malpliiĝo de ĉiuj kvar vulturaj specioj kaj de aliaj rabobirdoj.

## Medikamentoj 
Cataflam (Novartis), Ortophenum, Diclac, Voltaren.

## Notoj 
Kategorio:Medikamentoj
Kategorio:Acetataj acidoj
Kategorio:Anilinoj
Kategorio:Hepatotoksinoj
Kategorio:Nefrotoksinoj
Kategorio:Nesteroidaj kontraŭinflamaj medikamentoj
Stepan Rudanskij

**Stepan RUDANSKIJ** ukraine **Степан Руданський** ( ()) estis ukraina poeto. Naskiĝis en Podolio en la familio de la pastro. Lernis en Podolia seminario. Pro la konflikto kun la patro li translokoĝis en Peterburgo, kie lernis en Medicina akademio. Tie konatiĝis kun la verkoj de Ivan Kotlarevskij, Taras Ŝevĉenko, kun ukrainaj verkistoj, kiuj eldonis revuon "*Osnova*". La unuaj verkoj publikigis en 1859 en Peterburgo. De 1861 laboris kiel kuracisto en Jalto, Krimeo. Tie ekinteresiĝis pri arkeologio kaj etnografio. Verkis poemojn, kantojn kaj humur-versojn (ukraine - *spivomovka*). Mortis en Jalto pro ftizo, enterigita en Masandra tombejo.

Liajn poemojn esperantigis Andreo Rogov, Vladimir Samodaj, Volodimir Pacjurko, Kris Long.

Kategorio:Ukrainaj poetoj
Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Ilimbav

Ilimbav (hungare: **Illenbák**, germane: **Eulenbach**) estas vilaĝo en Rumanio orient-nordoriente de Sibiu. En 1910 ĝi havis 518 loĝantojn (rumanoj); en 1992 240 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1375. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (*Szeben vármegye*). Administre ĝi apartenas al Marpod.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Renomaj personoj 
*Tiberiu Alexandru (14-a de majo 1914 - Bukareŝto, 21-a de aprilo 1997): folkloristo.
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Mag

Mag (hungare: **Mág**, germane: **Schardörfel**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Sibiu. Administre ĝi apartenas al Săliște (Sibiu).
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 636 loĝantojn (rumanoj); en 1992 3939 (rumanoj, ciganoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1488. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Szeben). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu

* Popolnombrado 2002 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Mălâncrav

**Mălâncrav** [məlınkrav] (hungare: **Almakerék**, germane: **Malmkrog**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Sibiu. Administre ĝi apartenas al Laslea.

## Loĝantoj 
En 1910 ĝi havis 1 295 loĝantojn (germanoj, rumanoj); en 1956 1 593. Ĝia unua mencio skriba estas el 1305.

## Historio 
Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Bona Koro

**Bona Koro** estas privata Esperanto-eldonejo, fondita de Vasil Stanoviĉ en urbo Drohobiĉo. Ĝi eldonis la almanakon Ukraina Stelo, E-ŝlosilon por ukrainoj (1993, kompilis Viktor Pajuk), Ukraina-Esperantan vortaron (1995, kompilis Volodimir Pacjurko kaj Vasil Stanoviĉ). Kiel grafikisto-pentristo kontribuis Niko Voloŝin.

Kategorio:Esperanto-eldonejoj
Metiș

eta|Evangelia preĝejo de Metiș
**Metiș** [metiŝ] (hungare: **Martonfalva**, germane: **Martinsdorf**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Mediaș. En 1910 ĝi havis 687 loĝantojn (germanoj, rumanoj); en 1992 285 (rumanoj, ciganoj), en 2002 149 rumanoj, 141 romaoj, 24 germanoj und 3 hungaroj. Ĝia unua mencio skriba estas en 1319. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő vármegye). Administre ĝi apartenas al Mihăileni.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Ighișu Vechi

**Ighișu Vechi** [igiŝu vekj] (hungare: **Oláhivánfalva**, germane: **Eibesdorf**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Mediaș. Administre ĝi apartenas al Bârghiș.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 897 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj); en 1992 378 (rumanoj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas en 1291. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Vladimir Lisin

**Vladimir Lisin** (; naskiĝis la  en Ivanovo) estas rusia metalurgo kaj entreprenisto, unu el la plej riĉaj homoj de la mondo. Li posedas grandan parton de akcioj de Novolipecka Metalurgia Kombinato.

Li verkis kelkajn librojn pri metalurgio.

Kategorio:Rusiaj entreprenistoj
Kategorio:Rusiaj miliarduloj
Mighindoala

**Mighindoala** [migindŭala] (hungare: **Ingodály**, germane: **Engental**) estas vilaĝo en Rumanio sud-sudokcidente de Mediaş. En 1910 ĝi havis 227 loĝantojn (rumanoj, germanoj); en 1992 11. Ĝia unua mencio skribe estas en 1394. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Nagy-Küküllő vármegye). Administre ĝi apartenas al Şeica Mare.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sibiu

Imagi:HPIM0178(castel_buia).jpg | Ruinele Castelului Bolyai de la Buia
Imagi:HPIM0330(drum_pe_vale).jpg | Drumul pe valea râului Mighindoala
Imagi:HPIM0528(BisericaSaseasca).jpg | Biserica săsească
Imagi:HPIM0733(veranda%2Bbaia)redusa.jpg | Casă din zonă
Călvasăr

**Călvasăr** [kəlvasər] (hungare: **Hidegvíz**, germane: **Kaltwasser**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Sibiu. En 1910 ĝi havis 1 153 loĝantojn (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas en 1296. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő vármegye). Oni aligis ĝin en 1964 al Șeica Mare.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
Kaj la hungara kaj la germana nomo signifas "malvarma akvo". La rumana nomo estas transliterado de la germana.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Mihăileni (Șimonești)

**Mihăileni** [mihəjlenj] (hungare: **Székelyszentmihály** [se:kejsentmiha:j]) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Cristuru Secuiesc. Administre Mihăileni apartenas al la komunumo Șimonești.

## Loĝantaro 
En 1910 Székelyszentmihály havis 458 loĝantojn (hungaroj); en 1992 453 (99 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1132 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Székelyszentmihály apartenis al Hungario, al Udvarhely.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de hungaraj loknomoj kun "mihály" (=Miĥaelo)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Listo de mondĉampionoj pri ŝako

Tiu ĉi artikolo listigas mondĉampionoj pri ŝako laŭ jaroj.

## Neoficialaj mondĉampionoj 
* Pedro Damião, ~1520, Portugalio
* Ruy López de Segura, ~1560, Hispanio
* Paolo Boi kaj Leonardo da Cutri, ~1575, Italio
* Alessandro Salvio, ~1600, Italio
* Gioachino Greco, ~1620, Italio
* Legall de Kermeur, ~1730–1747, Francio
* François-André Danican Philidor, ~1747–1795, Francio
* Alexandre Deschapelles, ~1800–1820, Francio
* Louis de la Bourdonnais, ~1820–1840, Francio
* Howard Staunton, 1843–1851, Britio
* Adolf Anderssen, 1851–1858, Germanio
* Paul Morphy, 1858–1859, Usono
* Adolf Anderssen, 1860–1866, Germanio
* Wilhelm Steinitz, 1866–1886, Bohemio/Aŭstrio

## Nedisputataj mondĉampionoj 
* Wilhelm Steinitz, 1886–1894, Aŭstrio/Usono
* Emanuel Lasker, 1894–1921, Germanio
* José Raúl Capablanca, 1921–1927, Kubo
* Aleksandro Aleĥin, 1927–1935, Rusio/Francio
* Max Euwe, 1935-1937, Nederlando
* Aleksandro Aleĥin, 1937–1946, Francio
* Miĥail Botvinnik, 1948–1957, Sovetunio (Rusio)
* Vasilij Smislov, 1957–1958, Sovetunio (Rusio) 
* Miĥail Botvinnik, 1958–1960, Sovetunio (Rusio)
* Miĥail Tal, 1960–1961, Sovetunio (Latvio)
* Miĥail Botvinnik, 1961–1963, Sovetunio (Rusio)
* Tigran Petrosjan, 1963–1969, Sovetunio (Armenio)
* Boris Spasskij, 1969–1972, Sovetunio (Rusio)
* Robert J. Fischer, 1972–1975, Usono
* Anatolij Karpov, 1975–1985, Sovetunio (Rusio)
* Garri Kasparov, 1985–1993, Sovetunio (Rusio)

## Mondĉampionoj laŭ FIDE, ekde 1993 
* Anatolij Karpov, 1993–1999, Rusio
* Aleksandro Ĥalifman, 1999–2000, Rusio
* Viswanathan Anand, 2000–2002, Barato
* Ruslan Ponomarjov, 2002–2004, Ukrainio
* Rustam Kasimĝanov, 2004–2005, Uzbekio
* Veselin Topalov, 2005–ĝis nun, Bulgario

## "Klasikaj" mondĉampionoj, ekde 1993 
* Garri Kasparov, 1993–2000, Rusio
* Vladimir Kramnik, 2000–2006, Rusio

## Mondĉampionoj ekde 2006
* Vladimir Kramnik, 2006–2007
* Viswanathan Anand,2007–2013
* Magnus Carlsen 2013–2023
* Ding Liren, 2023 – 2024
* Gukesh D, 2024 – nun

## Vidu ankaŭ 
* Monda Ŝaka Ĉampionumo

ŝako
Kategorio:Ŝako
mondĉampionoj pri ŝako
Mohu

**Mohu** (hungare: **Móh**, germane: **Moichen**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sibiu. En 1910 ĝi havis 1 025 loĝantojn (rumanoj); en 1992 724 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1488. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (*Szeben vármegye*). Administre ĝi apartenas al Şelimbăr.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Gravaj personoj 
*Nicolae Brana (*17-a de aprilo 1905 - ?, ? 1986): pentristo, grafikisto.
*Achim Stoia (8-a de julio 1910 - Iaşi, 2-a de aprilo 1973): komponisto, kapelestro, folkloristo, pedagogo.
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Bungard (Lechința)

**Bungard** (Lechința) (hungare: **Szászbongárd** [sasbogard], germane: **Baumgarten**) estas vilaĝo en Rumanio orient-nordoriente de Bistrița. En 1910 Szászbongárd havis 436 loĝantojn (rumanoj, ciganoj); en 1992 67 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estis en 1333. La saksa vilaĝo senhomiĝis en la 17-a jarcento. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al Beszterce-Naszód. Administre ĝi apartenas al Lechința.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
 
==Komunumoj pri *szász* (= sakso) en Hungara reĝlando==
Iam tie loĝadis saksoj.   

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Bungard (Șelimbăr)

**Bungard** (hungare: **Bongárd**, germane: **Baumgarten**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sibiu. En 1910 ĝi havis 803 loĝantojn (rumanoj); en 1992 544 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1429. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Szeben vármegye). Administre ĝi apartenas al Șelimbăr.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Popolnombrado 2002 

Dosiero:BungardSB_(50).JPG|Ortodoksa preĝejo en Bungard
Dosiero:Baumgartenwiki.jpg|Panorama vido

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Veștem

**Veștem** [veŝtem] (hungare: **Vesztény**, germane: **Westen**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sibiu. En 1910 ĝi havis 1 833 loĝantojn (rumanoj, ukrainoj, germanoj, hungaroj); en 1992 estis 1 715 (rumanoj, 2 % da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1468. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (departemento Szeben). Administre ĝi apartenas al Șelimbăr.

eta|Stacidomo de Veștem

## Fonto 
* *Magyar nagylexikon,* 1–18., 1993–2004, Budapest.
* *Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).*

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
La 13 martiroj de Arad

dekstra|eta|350px|La martiroj de Arad
La 13 **martiroj de Arad** estas komuna nomo por tiuj 13 hungaraj militistaraj gvidantoj (preskaŭ ĉiu estis generalo), kiuj batalis en la hungara liberecbatalo de 1848-49 kaj kiujn ekzekutis la aŭstra potenco la 6-an de oktobro, en Arad.

## La martiroj 
* Lajos Aulich generalo (1792–1849)
* János Damjanich generalo (1804–1849)
* Arisztid Dessewffy generalo (1802–1849)
* Ernő Kiss general-leŭtenanto (1800–1849)
* Károly Knezić generalo (1808–1849), ofte menciita erare kiel *Knézits* aŭ *Knezich*
* György Lahner generalo (1795–1849)
* Vilmos Lázár kolonelo (1815–1849)
* Karl Leiningen-Westerburg grafo-generalo (1819–1849)
* József Nagysándor generalo (1804–1849),
* Ernő Poeltenberg generalo (1813–1849), ofte menciita erare kiel *Pöltenberg*
* József Schweidel generalo (1796–1849)
* Ignác Török generalo (1795–1849)
* Károly Vécsey grafo-generalo (1807–1849)

## La ekzekuto 
eta|maldekstra|Obelisko en la ekzekutejo, inaŭgurita 1881
La generaloj (kaj la kolonelo) estis militkaptitaj fare de la rusoj post la kapitulaco de Világos, kiuj - spite al iliaj promesoj - la kaptitojn transdonis post ioma hezitado al la aŭstroj.

Je ordono de ĉefministro Felix Schwarzenberg, kun interkonsento de Francisko Jozefo la 1-a, la 13 hungaraj herooj estis starigitaj antaŭ militistaran juĝistaron, kiu juĝis ilin je ekzekuto. La juĝistaron gvidis juĝisto *Karl Ernst*, la ekzekutojn firmigis la guberniestro de Hungario, Julius Jacob von Haynau. Oni juĝis ĉiujn generalojn je pendigo (la aŭstroj promesis liberan formarŝon por Dessewffy antaŭ la kapitulaco). Haynau ŝanĝis la juĝon de *Dessewffy, Ernő Kiss, Vilmos Lázár kaj József Schweidel* al pafmorto. La ekzekutoj okazis intence la 6-an de oktobro, je la unua datreveno de murdo de Theodor Baillet von Latour, militistara ministro.

La aŭstroj samtage ekzekutis en Peŝto la grafon Lajos Batthyány iaman hungaran ĉefministron. Sur loko de la ekzekuto staras hodiaŭ la Batthyányi-lucerno (meĉujo) kun eterna lumo.

Krom la konataj martiroj, la aŭstroj pendigis la 22-an de aŭgusto la kolonelon Norbert Ormai, pafekzekutis la 25-an de oktobro la kolonelon Lajos Kazinczy (oni kelkfoje nomas lin la 14-a martiro de Arad). Oni ne ekzekutis la generalon János Lenkey, ĉar li freneziĝis en la prizono. Li mortos post kelkaj monatoj en kazamato de Arad.

La 6-a de oktobro iĝis nacia memortago en Hungario, la nomojn de la martiroj portas multaj stratoj, monumentoj ktp.


Kategorio:1849
Kategorio:Mortintoj en 1849
Mihăileni (Harghita)

eta|Rom-katolika preĝejo
eta|Situo de Mihăileni en la distrikto
**Mihăileni** , hungare **Csíkszentmihály** [ĉiksentmihaj], estas komunumo en Rumanio norde de Miercurea Ciuc. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Văcărești, Nădejdea kaj Livezi.

## Historio 
Ĝia unua skriba menciaĵo estas el 1333 kiel ekleziejo. En 1694 la tataroj forbruligis la vilaĝon. Ĝis Trianona traktato en 1919 kaj inter Dua Viena Arbitracio en 1940 kaj Ŝtatrenverso en Rumanio de 1944, Csíkszentmihály apartenis al Hungario, al Csík.

En 1907, Béla Bartók kolektis tie 5 popolmelodiojn.

## Loĝantaro 
En 1910 la loĝantaro nombris 2&nbsp;543 (hungaroj, rumanoj); kaj 2&nbsp;186 (75&nbsp;% da hungaroj, 25&nbsp;% da rumanoj) en 1992.

En 2002, en la komunumo loĝis 2&nbsp;666 personoj, kaj en la vilaĝo 906.

## Gravaj personoj 
* Borbála Rabocskay, *Borbála Péter* (n. 15-a de oktobro 1935): solodancistino.
* József Kovács d-ro (n. 22-a de januaro 1945): inĝeniero pri minado, universitata profesoro en Petroșani.
* Ferenc Vilmos Héjja (n. 22-a de oktobro 1947): dancisto, dancinstruisto.
* Péter Sebestyén (n. 27-a de februaro 1968): romkatolika eklezia verkisto

Notinde, la fama hungardevena usona psikologo Mihály Csíkszentmihályi portas la hungaran nomon de ĉi tiu vilaĝo, aŭ pli ekzakte: Mihály *de* Csíkszentmihály.

## Nomoj pri Sankta Mikaelo 
Jen komunumnomoj pri Sankta Mikaelo en Transilvanio. Pro la grandeco de la tabulo, por la ceteraj en Hungara reĝlando, vidu Alsómihályi.

## Literaturo 
* Szőcs Vince – Dr. Szőcs András: *Lármafák öröksége. Csíkszentmihály*. Őrhelyen a huszonnegyedik órában. (vilaĝmonografio) 2008.

## Fontoj 
* *Magyar nagylexikon,* 1–18, 1993–2004, Budapest.
* *Erdélyi és moldvai helységnévtár* – reta loknomvortaro pri norda Rumanio

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Michael Clarke Duncan

[eta|dekstra|Duncan, [2007]]
**Michael Clarke DUNCAN** (naskiĝis la  en Ĉikago, mortis la  pro korinfarkto) estis usona aktoro kaj iama korpogardisto.

Li plenkreskis kun unu generinto en Ĉikago. Li altis 1,96 m kaj pezis 136-150 kg, tiel li laboris komence kiel pordeja kontrolgardisto en diversaj kluboj en Ĉikago, poste kiel korpogardisto en Los Angeles.

Lia unu grava filmo estis *Armageddon*, dum kies laboroj li amikiĝis kun Bruce Willis (1988). Tio helpis lin al lia plej konata rolo en la filmo *The Green Mile*, kiu alportis por li Oskar- kaj Golden Globe-nomumojn pri la plej bona duaranga aktoro. Li ludis kun Willis en filmo *Neniu havas ŝancon*.

## Filmografio 
* 1997 - *Stone Cold II - Heart of Stone*
* 1998 - *Bulworth*
* 1998 - *Armageddon*
* 1999 - *Breakfast of Champions*
* 1999 - *The Green Mile*
* 2000 - *Keine halben Sachen*
* 2001 - *Planet der Affen*
* 2002 - *Daredevil*
* 2004 - *George and the Dragon*
* 2005 - *La insulo*
* 2005 - *Sin City*
* 2006 - *Ricky Bobby - König der Rennfahrer*

Kategorio:Usonaj aktoroj
Julija Dĵerbinova

**Julija Dĵerbinova** (; naskiĝis la  en Sverdlovsk) estas rusia aktorino. Ŝi ekstudis en Sverdlovska Teatra Instituto en 1986, poste studis en Leningrado.

Ŝi aktoras en diversaj peterburgaj teatroj kaj rolis en kelkaj rusiaj filmoj.

## Filmografio 
# «Команда 33» ("Teamo 33"), 1987
# «Ёлка», 1994
# «Русский транзит», 2001
# «Черный ворон», 2002
# «Пейзаж с убийством», 2002
# «Морской узел», 2004
# «Приказ: покинуть судно», 2005
# «Никаких других желаний» ("Neniujn aliajn dezirojn"), 2005
# «Нежная зима» ("Tenera vintro")

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de Dĵerbinova dum filmado de "Neniujn aliajn dezirojn"

Kategorio:Rusiaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Sverdlovska provinco
Armen Dĵigarĥanjan

**Armen DĴIGARĤANJAN** (; naskiĝis la  en Jerevano, Armena SSR, Sovetunio — mortis la 14-an de novembro 2020 en Moskvo, Rusio) estis armendevena rusia aktoro de teatro kaj kino. Li rolis en pli ol 200 filmoj.

Post mezlernejo li iris al Moskvo por ekstudi en GITIS, sed ne sukcesis ekzameniĝi (tiu moskva teatra altlernejo ĉiam estis tre populara) kaj revenis al Armena SSR. Tie li eklaboris ĉe Armenfilm kaj, pli poste, en loka ruslingva teatro. En la teatro li laboris kiel aktoro dum dek jaroj. En 1969 li estis invitita iĝi aktoro de la moskva teatro Lenkom.

## Eksteraj ligiloj 
* Dĵigarĥanjan ĉe *Internet Movie Database*

Kategorio:Armenaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Jerevano
Kategorio:Sovetiaj aktoroj
Kategorio:Rusiaj aktoroj
Kategorio:Sovetiaj voĉoaktoroj
Kategorio:Rusiaj voĉoaktoroj
Kategorio:Sovetiaj teatraj pedagogoj
Kategorio:Rusiaj teatraj pedagogoj
Kategorio:Rusiaj reĝisoroj
Bernard Lagrange

**Bernard LAGRANGE** (nask. 20-a de aprilo 1955 en Saint-Germain-en-Laye, Yvelines, Francio) verkis libron *"le Biométhane"* (eld 1979, Edisud) kiu priskribas produktadon de biogaso, kiu povas fariĝi kombustilo el biologiaj fontoj (bruta sterko k.a.). Li estas la dua filo de Georges Lagrange kaj de Erika Frieß, kaj frato de Patrick Lagrange kaj Arno Lagrange. Estis edukita kiel denaska esperantisto kaj restis dum longaj jaroj for de la esperanta movado, sed nun denove aktivas.

## Bibliografio 
* Biométhane, Edisud/énergies alternatives, collection « Technologies douces », 1979. 2 volumoj :
: 1. une alternative crédible, ISBN 2-85744-040-5 1 
: 2. principes. techniques utilisations, ISBN 2-85744-041-3 2 

Kategorio:Naskiĝintoj en Saint-Germain-en-Laye
Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Denaskaj esperantistoj
Marketro

eta|Marketro montranta lupon
**Marketro** (aŭ *ligna intarsio, inkrustaĵo*) estas inkrustita ligno per mozaiko el multekosta ligno, perlamoto, hidrargo, vakso ktp. ekz. ebona tablo marketrita per testudaĵo. La marketrado estas ornama metodo uzata ĉefe je lign-objektoj, elformiĝinta en la antikva Egipto, disvastiĝinta per la araboj en tuta Eŭropo.

Laŭ Francisko Azorín **Marketro** estas *Ornamo farita per inkrusto de diversspecaj lignoj, metaloj, eburo aŭ ŝtonoj en lignaj supraĵoj de mebloj.* Li indikas etimologion el la greka *mark* (bordaĵo). Kaj li aldonas la terminojn *marketrio*, *marketrarto*, *marketristo*, *marketrejo*.

## Notoj 
Kategorio:Lignoprilaboro
Perlamoto

[eta|La koloraj rebriloj de perlamonto aperas ene de konko de *[Nautilus (genro)|Nautilus*.]]
**Perlamoto** estas la blanka kalka substanco kun ĉielarkaj rebriloj, teganta la internon de kelkaj specoj de markonkoj kaj uzata por fari butonojn, ventumilojn, tenilojn de tranĉiloj, marketron kaj ceterajn.

Pro sia koloraspekto, perlamoto uzatas por momi iun francan marbordon ***Côte de Nacre*** (tiu estas Marbordo de Perlamoto) en Calvados.

Kategorio:Zoologio
Kategorio:Naturaj materialoj
Ŝiĵonaŭate

**Ŝiĵonaŭate** (四條畷市 [ŝiĵōnaŭate-ŝi], en rondaj kanaoj , en sistemo Hepburn: **Shijōnawate-ŝi**, Kunrej: *Sizyônawate-si*) estas urbo de Japanio. Ĝi situas en la nordorienta parto de la gubernio Osaka, en la regiono Kansajo, kaj geografie troveblas en la centro de la insulo Honŝuo, la plej granda el la insuloj de Japanio.  Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Transporto 
### Fervojoj 
* JR Okcidenta:
** Linio Katamachi: Stacio Shinobugaoka

eta|maldekstra|300ra|
## Partnera urbo 
*  Meerbusch en Germanio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Gubernio Osaka
Flugilaj insektoj

**Flugilaj insektoj** aŭ **flugiluloj** (science: *Pterygota*) estas ĉiuj insektoj (*Insecta*), kiuj havas flugilojn, entenante ankaŭ tiujn kiuj perdis la flugkapablon dum la evoluo (ekz. puloj, bestopedikoj kc.). Al tiu ĉi grupo apartenas plimulto de la insektoj.

## Vidu ankaŭ 
## Referencoj 
Kategorio:Insektoj
Nana Ĝorĝadze

**Nana Ĝorĝadze** (kartvele ნანა ჯორჯაძე) (naskiĝis la ) estas kartvela aktorino, kinoreĝisoro, scenaristo kaj pentristo.

## Filmografio 
### Aktoris en 
* 1978 — "Несколько интервью по личным вопросам" ("Kelkaj intervjuoj pri privataj temoj")
* 1981 — "Будь здоров, дорогой" ("Estu sana, kara")
* 1981 — "Пловец" ("Naĝisto")
* 1985 — "Великий поход за невестой" ("La granda iro por fianĉino")
* 1988 — "Житие Дон Кихота и Санчо" ("Vivo de Don Kiĥot kaj Sanĉo")

### Reĝisoris 
* 1978 — "Трио" ("Trio")
* 1979 — "Атлант" ("Atlanto")
* 1980 — "Путешествие в Сопот" ("Vojaĝo al Sopot")
* 1982 — "Помоги мне подняться на Эльбрус" ("Helpu min supreniri Elbruson")
* 1987 — "Робинзонада, или мой английский дедушка" ("Robinzonado aŭ Mia brita avo")
* 1996 — "Тысяча и один рецепт влюблённого кулинара" ("Unu mil kaj unu recepto de enamiĝinta kuiristo")
* 2000 — "Лето, или 27 потерянных поцелуев" ("Somero aŭ 27 perditaj kisoj")
* 2000 — "Только ты..." ("Nur vi...")

### Verkis scenarion 
* 1982 — "Помоги мне подняться на Эльбрус" ("Helpu min supreniri Elbruson")
* 1993 — "Воспоминания стали безумными" ("Rememoroj iĝis frenezaj")
* 1993 — "Кабан"
* 2000 — "Лето, или 27 потерянных поцелуев" ("Somero aŭ 27 perditaj kisoj")

Kategorio:Kartvelaj reĝisoroj
Kategorio:Sovetiaj aktoroj
Kategorio:Kartvelaj aktoroj
Kaĉaloto

**Kaĉaloto**, **ambrobaleno**, **fisetro** aŭ **makrocefalo** (science *Physeter macrocephalus* aŭ *Physeter catodon*, en NBN: *Kapdelfeno familitipa*) estas specio de dentocetacoj, kun grandega, kvarangula kapo, en kiu troviĝas la spermaceto. Ĝi estas malsvelta besto, kun malgrandaj antaŭaj membroj kaj ĝiboj surdorse. La supra makzelo estas sendenta.

La kaĉaloto havas malhele blugrizan aŭ brunan koloron, la ventro estas pli hela. La maskloj povas longi ĝis ĉirkaŭ 19 m, la femaloj estas pli malgrandaj.

La kaĉalotoj vivas dismonde en moderaj aŭ tropikaj akvoj, en grupoj de 15–20 bestoj. La solvivaj maskloj povas migri je malvarmaj akvoj.

Ĝi ĝenerale vivas en profundo de ĉirkaŭ 350 m, sed oni trovis jam kaĉaloton eĉ je 1134 m. Li nutras sin ĉefe per cefalopodoj.

Ĝi estis ĉasata dum jarcento pro ties spermaceto kaj ambro (el la intesto tiu lasta).

## Anekdoto 
En Reunio, la franclingva vorto "cachalot" (t.e. kaĉaloto) estas uzata por priparoli ŝargaŭton kiu transportas sukerkanon.

## Referencoj
Dune

**Duno** (***Dune*** en la angla) estas grava sciencfikcia romano verkita de Frank Herbert, kiu aŭtoris kvin pliajn librojn en la sama serio, ĝis sia forpaso en 1986 ne verkinte ties finon.

Ĝi estis publikigita en 1965, sed estis antaŭe rifuzita de multaj eldonistoj. Ĝi tuj renkontis grandan sukceson kaj en 1965 kaj en 1966 gajnis la Premion Nebula kaj la Premion Hugo respektive.

La kompleta originala ciklo ***Duno*** konsistas el ses libroj:
* *Dune* (Duno)
* *Dune Messiah* (Mesio de Duno)
* *Children of Dune* (Idoj de Duno)
* *God Emperor of Dune* (Diimperatoro de Duno)
* *Heretics of Dune* (Herezuloj de Duno)
* *Chapterhouse Dune* (Ordendomo Duno)

Post la morto de Frank Herbert, lia filo Brian kaj Kevin J. Anderson daŭrigis la verkon per la ***Preludo al Duno*** (***Prelude to Dune***) kaj ***Legendoj de Duno*** (***Legends of Dune***), kun po tri libroj. La Preludo okazas en antaŭa generacio (t. e. la generacio de la avo de Paul Atreides) kaj konsistas el:
* *Prelude to Dune: House Atreides* (Domo Atreides)
* *Prelude to Dune: House Harkonnen* (Domo Harkonnen)
* *Prelude to Dune: House Corrino* (Domo Corrino)

La Legendoj rakontas historiojn de la grandaj skoloj - la ***Bene Gesserit***, la ***Mentatoj***, la ***Gildo de Astronaŭtiko*** kaj la ***Suk Medicinistoj***. Cetere ili rakontas pri la batalo kontraŭ pensmaŝinoj kaj la fondo de la Imperio. Konsistas el:
* *Legends of Dune: The Butlerian Jihad*
* *Legends of Dune: The Machine Crusade*
* *Legends of Dune: The Battle of Corrin*

La historio disvolviĝas en planedo nomata *Arrakis*, kies neoficiala nomo estas *Duno* - pro ĝiaj grandegaj dezertoj kiuj entenas grandajn kvantojn da *"spico"*, unika rimedo por kosma *veturado sen movado*, ege aprezata de ĉiuj kosme aktivaj nacioj. En la intrigo aperas kelkaj nobelaj familioj kiuj volas regi la universon - kaj rego/havo de la *spico* (do ankaŭ de la tuta *Duno*) estas nature vera gravaĵo por plenumado de tia intenco.

La traduko de la libro al Esperanto estas en progreso. Nuntempe la jam finitaj partoj estas haveblaj ĉe la jena ligilo: https://www.wattpad.com/myworks/340297986-duno-frank-herbert

## Rilataj temoj 
* Olgoj ĥorĥoj

Kategorio:Fantastaj roman-serioj
Kategorio:Sciencfikciaj romanoj
Kategorio:Fikciaj planedoj
Kategorio:Fikciaj universoj
Kategorio:Estonteco en romanoj
Robert Roy MacGregor

**Robert Roy MacGregor** (n. 7-a de marto 1671 en Glengyle ĉe Loch Katrine; m. 28-an de decembro 1734 en Inverlochlarig Beg, Balquhidder) plej konata sub nomo **Rob Roy**, estis skota popola heroo kaj trompisto de la 18-a jarcento.

Li estis rabisto kaj konata en Skotlando kiel la skota Robin Hood. Li fakte estis bovokomercisto, kiu estis prizonigita pro trompo, sed liberiĝis en 1727 je amnestio.

Lin faris heroo Walter Scott per la romano *Rob Roy*. La libro estis poste surscenigita kun protagonisto de Liam Neeson.

MacGregor
Kateřinice

**Kateřinice** estas nomo por pluraj vilaĝoj en Ĉeĥio.

*Kateřinice (distrikto Nový Jičín) - municipo situanta en distrikto Nový Jičín
*Kateřinice (distrikto Vsetín) - municipo situanta en distrikto Vsetín
Matilde Asensi

eta|Matilde Asensi (2016).
**Matilde ASENSI** estas hispana verkistino, naskita en 1962 en Alikanto, kiu skribas ĉefe historiajn romanojn.

Ŝi studis ĵurnalistikon en la 'Universidad Autonoma de Barcelona' (Autonoma Universitato de Barcelono)

Ŝi laboris dum tri jaroj en Radio Alikanto, kaj poste iris al la 'Hispana Nacia Radio' (RNE - Radio Nacional de España) por ĉefi la lokan kaj provincan informadon.

## Romanoj 
* *El salón de ámbar* (Plaza & Janés, 1999).
* *Iacobus* (Plaza & Janés, 2000)
* *El último Catón* (Plaza & Janés, 2001)
* *El origen perdido* (Planeta, 2003)
* *Peregrinatio*
* *Todo bajo el cielo* (Planeta, 2006)
* *Venganza en Sevilla* (Planeta, 2010)
* *La conjura de Cortés* (Planeta, 2012)

### Tradukita esperante 
Ĝis nun neniu el ŝiaj romanoj estas tradukita al Esperanto.

## Premioj 
### Finalisto 
* Ciudad de San Sebastián (1995).
* Gabriel Miró (1996).

### Gajnanto 
* Premio de cuentos en el XV Certamen Literario Juan Ortiz del Barco (1996), de Cádiz.
* XVI Premio de Novela Corta Felipe Trigo (1997), de Badajoz.

ASENSI, Matilde
La Honorinda

La esprimo **La Honorinda** () estas titolo aldonata antaŭ la nomojn de iuj homoj, uzata ĉefe en la landoj de la Komunumo de Nacioj. Ĉi titolon ricevas registoj, juĝistoj kaj la ĉefaj anoj de la naciaj kaj regionaj asembleoj.

Kategorio:Titoloj
Miskitoj

eta|250px|Areo enloĝata de miskitoj (ruĝe)

La **miskitoj** estas indiĝena etna grupo de Centra Ameriko, kiu hodiaŭ loĝas precipe je la atlantika marbordo en la limregiono de Nikaragvo kaj Honduro. Ĝia terspaco etendiĝas de Kabo Cameron (Honduro) ĝis Río Grande (Nikaragvo), laŭ la Miskita Marbordo. Kelkaj parolas la miskitan; tamen ekzistas grandaj grupoj de parolantoj de la miskita kreola angla lingvo, la hispana, kaj aliaj. La moskita kreola fariĝis el la ofta kontakto kun britoj.

En Nikaragvo vivas hodiaŭ ankoraŭ 100 000 miskitoj. Tie ili loĝas plejparte en la aŭtonoma regiono Norda atlantika bordo de Nikaragvo), kun ĝia ĉefurbo Bilvio (*Bilwi*, hispane *Puerto Cabezas*) kaj kun la urbo Vaspamo (*Waspam*) je la rivero Río Coco (miskite nomata *Wangki*). En Honduro hodiaŭ ankoraŭ vivas proksimume 25 000 miskitoj.

La nomo miskitoj verŝajne estas derivita de la nomo de iama reĝo, kiu nomiĝis Miskut.

La plejmulto el la miskitoj estas kristanaj. Multaj el ili apartenas al la *Moravia Eklezio*, ankaŭ nomata Unuiĝo de fratoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Literaturo pri la miskitoj  en la katalogo de la hispanamerika instituto (*Ibero-Amerikanisches Institut*) en Berlino

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Indianaj etnoj en Mezameriko
Kategorio:Etnoj en Nikaragvo
Kategorio:Etnoj en Honduro
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Nikaragvo
Kategorio:Honduro
Jimmy Cliff

La Honorinda **Jimmy Cliff** (30-a de julio 1944 - 24-a de novembro 2025), naskiĝinta **James CHAMBERS**, estis jamajka regea muzikisto. Li laboris foje kun aliaj famaj regeistoj, kiel Bob Marley kaj Peter Tosh.

Kategorio:Jamajkaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de aprilo
Ighișu Nou

**Ighișu Nou** (igiŝu) (hungare: **Szászivánfalva**, germane: *(Sächsisch-)Eibesdorf*) estas vilaĝo en Rumanio sude de Mediaș. En 1910 ĝi havis 1.273 loĝantojn (germanoj, rumanoj, ciganoj); en 1992 1.328 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas en 1305. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Nagy-Küküllő vármegye). Administre ĝi apartenas al Mediaș.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
Ĝis 1925 la vilaĝo nomiĝis rumane *Ighișul săsesc* aŭ *Ibisdorful săsesc*, germane *Sächsisch-Eibesdorf*.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Popolnombrado 2002 
 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Slovjansko

**Slovjansko** (, ) estas urbo en la Donecka provinco de Ukrainio, en Donecka Baseno. En 2001 la populacio de Slovjansko estis . Plejparte pro la daŭranta milito en Donbaso, komence de 2022 tio malpliiĝis al  Sekvante la rusan invadon de Ukrainio en 2022, la populacio de la grandurbo malpliiĝis rimarkeble, al proksimume 24 000 antaŭ julio 2022, laŭ ukrainaj aŭtoritatoj. En aprilo 2023, la usona gazeto *The Financial Times* taksis la populacion esti ekrenormaliĝinta al iom pli ol 40 000, tamen signife pli ol duono de la urbanoj ankoraŭ estas rifuĝinta for de la regiono aŭ eventuale ankaŭ estas intertempe morta.

centra|450px|eta|Mapo 

## Historio 
Tie en 1645 kozakoj konstruis apud salakva lago la fortikaĵon Tor, kiu de 1784 estas konata kiel urbo Slovjansko. Ĝi tamen urbiĝis en 1676. La urbo aparte konatas pro sia sala sanulejo.

Slovjansk aperis en amaskomunikiloj de la mondo pro tumultoj kaŭzitaj de rusaj separistoj, aprile 2014. Ukraina armeo provis kurataki la urbon la 24-an de aprilo, sed nenion atingis krom likvido de kelkaj gardejoj. Laŭvica, ĉi foje venka atako okazis la 2-an de majo 2014.

Post batalado, la 30-an de septembro 2022 la registaro de Rusio deklaris ĝin aneksita al la teritorio de Rusio kune kun la tuta Donecka provinco kaj tri aliaj provincoj de Ukrainio. Ĉar tio estas nur postulo de agrese militanta najbara ŝtato, klaras ke la registaro de Ukrainio kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco.

## Demografio 
Nacieca konsisto de la urbo en 1939 surbaze de soveta popolnombrado:
# ukrainoj: 58 627 (75,32%)
# rusoj: 14 798 (19,01%)
# judoj: 2 050 (2,63%)
# belorusoj: 426 (0,55%)
# germanoj: 306 (0,39%)
# grekoj: 215 (0,28%)

Nacieca konsisto de la urbo en 2001 surbaze de ukraina popolnombrado:
# ukrainoj: 104 423 (73,09%)
# rusoj: 33 649 (23,55%)
# turkoj: 829 (0,58%)
# belorusoj: 766 (0,54%)
# armenoj: 592 (0,41%)
# grekoj: 320 (0,22%)
# ciganoj: 279 (0,20%)
# azeroj: 208 (0,15%)

## Homoj asociiĝitaj kun Slovjansko 
* Mikola Ŝmatko - ukraina pentristo kaj skulptisto.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Slovjansk (stacidomo)
* Slovjanskij Kurort (stacidomo)
* Trolebusa transporto en Slovjansko

## Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Urboj en Donecka provinco
Kunštát (apartigilo)

**Kunštát** povas esti:

* urbo situanta en distrikto Blansko (en Sudmoravia regiono en Ĉeĥio), vidu Kunštát
* parto de Orlické Záhoří en distrikto Rychnov nad Kněžnou (en Regiono Hradec Králové en Ĉeĥio)
Adi-Ŝankaro

**Adi-Ŝankaro** (Malajale: ആദി ശങ്കരന്‍, nagarie: आदि शङ्कर, IFA: [aːd̪i ɕaŋkara]); ankaŭ nomata **Ādi Śaṅkarācārya** kaj **Śaṅkara Bhagavatpādācārya** ("la instruanto ĉe la piedoj de Dio"), ĉirkaŭ 788 – 820 p.K. estis la unua filozofo, kiu kompilis la doktrinon de *Advaita Vedanta*, subskolo de Vedanto. Liaj instruoj estas bazitaj sur la doktrino, ĉerpita el la Upaniŝadoj, de la unueco de la animo kaj Bramo, rigardante Dion (Bramon) kiel samtempe persona kaj sen atribuaĵoj. Iuj hinduoj rigardas lin kiel enkarniĝon de Ŝivo.

Kategorio:Hinduismaj filozofoj
Kategorio:Hinduismaj religiuloj
Kategorio:Antikvaj barataj filozofoj
Kategorio:Sanskritaj verkistoj
Kategorio:Hinduismaj monaĥoj
Kategorio:Hinduismaj misiistoj
Kategorio:Hinduismaj reformistoj
Kategorio:Barataj verkistoj
Kategorio:Ontologoj
Kategorio:Panteistoj
Kategorio:Ideistoj
Hans Fischer

**Hans FISCHER** (naskiĝinta la ; mortinta la ) estis germana kemiisto, biokemiisto kaj internisto, kiu esploris precipe la organikan kemion. Li ricevis Nobelmpremion pri kemio en 1930, pro laboroj pri la struktura konstruo de la sango- kaj plantofarbaĵoj kaj pri sintezo de hemo kaj bilirubino.

Li ricevis la Medalon Davy de la Reĝa Societo de Londono en 1937.

Kategorio:Germanaj internistoj
Kategorio:Germanaj kemiistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Leonid Hlibov

**HLIBOV Leonid** ukraine **Леонід Глібов** (1827-1893) estis poeto kaj eldonisto. Naskiĝis en Poltava provinco, lernis en Poltava gimnazio, poste en Liceo de altaj sciencoj en Niĵino. Laboris kiel instruisto en Podolio, Ĉernihiva provinco. Loĝis en Niĵino kaj Ĉernihivo, kie li mortis.eta|dekstra|Leonid Hlibov

Komencis verki ruse, sed poste transiris al la ukraina. Hlibov estas la plej konata ukraina fablo-verkisto. Eldonis tri fablo-kolektojn (1863, 1872, 1882).

Por la Ukraina antologio liajn poemojn kaj fablojn esperantigis Denteto (2) kaj Andreo Rogov (4).

Kategorio:Ukrainaj poetoj
Deštné

:*Eble vi serĉas Deštné v Orlických horách.*

**Deštné** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Jakartovice en distrikto Opava. Vivas ĉi tie  (). Konsisto de Deštné estas ankaŭ solejo Kukačka, situanta ĉe katastra teritorio kun Jakartovice.

## Historio 
La vilaĝo estas menciata ekde komenco de a 14-a jarcento, en 1778 ĉi tie estis malvenkitaj imperiestraj soldataroj fare de prusia soldataro. La vilaĝo situis sur pado kuniganta nordan parton de Eŭropo (Pollando) kun bohemia enlando. La plej signifa art-historia memorindaĵo estas komplekso de historiaj konstruaĵoj - baroka kastelo el la 18-a jarcento, alikonstruita el eksa burgaro, kun parko, kaj gotika preĝejeto el la dua duoo de la 14-a jarcento.

## Loĝantaro
## Memorindaĵoj 
* Kastelo Deštné – duetaĝa duala konstruaĵo konstruita sur loko de devena burgejo en la jaroj 1727 − 1730.

## Pluaj fotoj

Zámek Deštné 01.jpg|Kastelo en Deštné

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník
Kategorio:Jakartovice
Bohdanovice

**Bohdanovice** () estas vilaĝo en Ĉeĥio, parto de municipo Jakartovice en distrikto Opava. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua mencio pri la estiĝo de vilaĝo datiĝas ĝis la unua duono de la jaro 1265. La plej valora konstruaĵo en la vilaĝo estas preĝejo de sankta Mikaelo el la jaro 1770, rekonstruita post incendio en 1845.

## Loĝantaro
## Galerio 

Bohdanovice, domy a kostel sv. Michala.jpg|Preĝejo de sankta Mikaelo
Bohdanovice, bytovka.jpg|Loĝejdomo
Bohdanovice, autobusová zastávka.jpg|Aŭtobusa haltejo
Bohdanovice, domy.jpg|Domoj kun ĝardenoj

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník
Kategorio:Jakartovice
Johann Strauß (filo)

**Johann Strauß (filo)** [prononco "**Jo**han **Ŝtraŭs**] germane: *Johann Strauß (Sohn)*; naskiĝis la 25-an de oktobro 1825 — mortis la 3-an de junio 1899; estis aŭstra komponisto, filo de Johann Strauß (patro). La fratoj de Johann Strauß (filo), Eduard Strauß kaj Josef Strauß, ankaŭ profesie komponis, tamen li estis la plej fama el la familio.
En 1844 li fondis dancorkestron, kiun li post la morto de sia patro kun ties orkestro unuigis. Sub la aldona nomo "Walzerkönig" (Reĝo de la Valso) li estis rigardata dum siaj koncertvojaĝoj ĝis Usono kiel reprezentanto de specifa viena vivsinteno kaj muzika kulturo.

1863–1870 li gvidis kiel kortega balmuzikdirektoro la Vienajn Kortegajn Balojn. Vidalvide al vienaj sukcesoj de la komponisto Jacques Offenbach li turnis sin ekde 1871 al la opereto kaj verkis "Die Fledermaus" (La Vesperto) 1874 kaj "Der Zigeunerbaron" (La Cigana Barono), kiuj fariĝis majstraj verkoj de tiu ĉi ĝenro. En liaj pli ol 170 valsoj kombinas sin popola kreemo kaj klare perceptebla gestiko kun artplena talento kaj kompostotekniko. Ene de standarda formo (introdukcio, kvinparta valsoĉeno, kodo) estas melodiko kaj ritmo flekseble kaj diferente traktitaj kaj tra kapabla instrumentado subtenataj. Liaj polkoj, kvadriloj, galopoj, kaj marŝoj estas ankaŭ tre popularaj.

## Pliaj verkoj 
**Valsoj**: "Sinngedichte" (Sencpoemoj) 1844; "Dorfgeschichten" (Vilaĝrakontoj) ĉirkaŭ 1848; "Liebeslieder" (Amkantoj) 1852; la plej famkonata "An der schönen blauen Donau" (Valso de la Danubo), konata ankaŭ sub la nomo "Donauwalzer" (Danuba Valso) 1867; "Künstlerleben" (Artistaj Vivoj) 1867; "Geschichten aus dem Wienerwald" (Rakontoj el la Viena Arbaro) 1868; "Wein, Weib und Gesang" (Vino, Virino, Kantado) 1869; "Wiener Blut" (Viena Sango) 1873; "Rosen aus dem Süden" (Rozoj el la Sudo) 1880; "Frühlingsstimmen" (Printempaj Voĉoj) ĉirkaŭ 1882; "Kaiserwalzer" (Imperiestra Valso) 1889.

**Operetoj**: "Cagliostro in Wien" (Cagliostro en Vieno) 1875; "Prinz Methusalem" (Princo Metusalemo) 1877; "Blindkuh" (Blindbovino) 1878; "Der lustige Krieg" (La gaja Milito) 1881; "Eine Nacht in Venedig" (Unu Nokto en Venecio) 1883; "Fürstin Ninetta" (Princino Ninetta) 1893; "Waldmeister" (Arbarmajstro) 1895; "Wiener Blut" (Viena Sango) laŭ melodioj de Strauß finverkita de Adolf Müller (filo) (Adolf Miler) 1899.

[maldekstra|eta|250px|statuo de La Reĝo de la Valso en la "urba parko" de [Vieno (Aŭstrio)|Vieno.]]
Pluraj el liaj polkoj kaj marŝoj estas simile famaj kiel lia opereto "Die Fledermaus" (La Vesperto).

## Memoro 
En la Viena urboparko staras monumento de Johann Strauß.

## En arto 
La filmo “Vienaj valsoj” farita de Alfred Hitchcock en 1934, prezentas la fantazian version de la apero de la valso La blua Danubo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* 4559 Strauss


Kategorio:Aŭstraj klasikaj komponistoj
Kategorio:Aŭstraj dirigentoj
Kategorio:Judaj muzikistoj
Kategorio:Aŭstraj judoj
Kategorio:Aŭstraj operkomponistoj
Kategorio:Baletaj komponistoj
Kategorio:Aŭstraj romantikaj komponistoj
Mutualismo

**Mutualismo** signifas en la ekologio reciproke utilajn, avantaĝajn rilatojn (simbiozon) inter divers-speciaj organismoj. Ĝi estas necesa minimume por unu pro normala funkciigo de vivprocezoj, vivtenado. Plej konata estas la rilato inter la jukao kaj jukatineo, kiam la tineo polenigas la planton kaj demetas la ovojn en la ovarion. La elkoviĝintaj larvoj nutras sin per la grajnoj, sed ne voras ĉiujn.

La mutualismo evoluas plej ofte inter tre diversaj specioj, ekz inter la nitrogenligaj bakterioj kaj la papiliofloraj plantoj aŭ inter la bovo kaj la celulozmalkombinaj celulozoj en ties stomako. Ankaŭ la rilato inter la planta radiko kaj kelkaj fungoj povas esti mutualismo (mikorizo).

La termitoj kaj la flagelaj unuĉeluloj en ties intesta sistemo estas obligata mutualismo: ili ne povas ekzisti unu sen la alia.

pluaj ekzemploj
* rilato inter formiko kaj folilaŭso
* paguro kaj aktinio
* puriga simbiozo kiel ekz. ĉe krokodilgardanto, aŭ bufagoj, kiuj deprenas parazitojn de la bestoj.

La mutualismo estas malo al la parazitismo, ĉe kiu la interrilatoj estas avantaĝaj nur por unu partoprenanto, malavantaĝa por la alia.

Kategorio:Biologia interagado
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Ismoj