Orienta cugo

La **orienta cugo** aŭ **kanada cugo** (*Tsuga canadensis*), estas pingloarbo indiĝena en orienta Nordameriko. Ĝi troviĝas ekde nordorienta Minesoto orienten tra suda Kebekio ĝis Nova Skotujo, kaj sude en Apalaĉa Montaro ĝis norda Georgio kaj Alabamo. Populacioj kun disa distribuado oni renkontas en pluraj areoj oriente kaj okcidente de Apalaĉa Montaro. La orienta cugo estas la subŝtata arbo de Pensilvanio . La arbo ĝenerale atingas altecojn de proksimume 31 metroj .

## Disvastiĝo kaj vivejo 
La orienta cugo kreskas ĉe marnivelo en la nordo de sia arealo . En Kanado ĝi ĉeestas en Ontario kaj ĉiuj provincoj en la oriento krom en Novlando kaj Labradoro. En Usono ĝi estas trovita en ĉiuj subŝtatoj oriente de kaj inkluzive de Minesoto, Viskonsino, Indiano, Kentukio, Tenesio kaj Alabamo, sed ekskludante Floridon . Ĝia arealo tute ampleksas tiun de la parenca *Tsuga caroliniana* .

## Paleoekologio 
La cugoj estis tre abundaj en nordorienta Usono kaj orienta Kanado dum la frua Holoceno, tiam ili trapasis subitan malprosperon, preskaŭ malaperante de la polenoregistraĵoj ĉirkaŭ antaŭe 5 000 jaroj. Poste ĝi revenis, sed neniam iĝis tiel abunda kiel ĝi estis antaŭe. La kialoj de tiu "cugomalprospero" estas nesciataj, sed supozeble ili rilatas al iu formo de parazito aŭ planta malsano.

## Kultivado 
220px|eta|maldekstra|La ploranta arbeda formo *T. canadensis* 'Sargentii' .
Tiu nearktisa specio longe estis populara arbo por kultivado. La prefero de la arbo por parta ombro kaj toleremo de plena ombro permesas al ĝi esti plantita en areoj kie aliaj pingloarboj ne facile kreskus. Krome, ĝia fajnege teksturita foliaro kiu pendas al la grundon, ĝia piramida habito kaj ĝia kapablo elteni forte pritondado igas ĝin dezirinda ornama arbo. En kultivado ĝi preferas kreskadejojn kiuj estas iomete acidaj al neŭtralaj kun nutraĵ-riĉa grundo kiu estas humida sed bon-drenita. Orienta cugo plejofte estas uzita por izolita arbo, ŝirmo kaj grupetoplantaĵo, kvankam ĝi ankaŭ povas esti pritraktita kiel densan formalan heĝon. Ĝi ne estu plantita laŭlonge de vojoj kie oni uzas salon en vintro, ĉar sia foliaro estas sentema por sala sprajo. Ĝi ankaŭ estas nebone adaptata kiel ventŝirmilo, ĉar vintre la vento kaŭzas ekmorton. Ĝi havas plurajn malavantaĝojn, kiel ekzemple sufiĉe da malalta toleremo por urba streso, maltoleremo por tre malsekaj aŭ sekegaj grundoj, kaj estas akceptema por atakoj de cuga adelgeso (*Adelges tsugae* ; homopteroj), kvankam tiu estas kuracebla . Ĝia emo deĵeti pinglojn rapide post esti dehakita igas ĝin malapta kiel kristnaskarbo. Ĝi estis enkondukata en britaj ĝardenoj en 1736 .. En Britujo ĝi ofte estas renkontata en ĝardenoj, kaj grandaj kaj malgrandaj, same kiel en kelkaj parkoj kaj estas tre komuna en la orientaj partoj de la lando. Ĝi foje estas utiligata kiel heĝo, sed estas konsiderita malbonkvalita por tiu uzo kompare kun okcidenta cugo; ĝi ne estas bone adaptata al la brita klimato kaj tial tie ĝi ofte havas nebone disvolviĝintan, forkiĝintan kaj kurbiĝeman trunkon . En Germanujo ĝi estas la plej ofte vidita cugo en kultivado kaj estas ankaŭ uzitaj en forstado .

### Kultivaroj 
Pli ol 300 kultivaroj estis selektitaj por ĝardena uzo, multaj el ili estante nanoformoj kaj arbedoj. Parta listo de popularaj kultivaroj inkludas  :
* 'Beehive' - tre malgranda nanarbedo tipe iĝante al altecon de 1 m maksimume kaj al larĝecon de 1,5 m, similante disvastiĝantan abelujon.
* 'Bennett' - nanarbedo atingante maksimuman altecon de 1 m kaj larĝecon de 1,5 m, kun supraj branĉetoj kiuj unue supreniras kaj tiam supre volbiĝas. Tiu selektaĵo preferas partan ombron.
* 'Cole's Prostrate' – kuŝanta formo kiu povas ankaŭ esti bonsaje uzita kiel alternativo al la kuŝantaj juniperoj. Ĝi malrapide iĝas al nur 30&nbsp;cm de alteco kaj larĝeco de 1,3 m, kun la centraj tigoj finfine iĝantaj videblaj. Ĝi ankaŭ preferas partan ombron.
* 'Gentsch White' - nanarbedo elkreskanta al alteco de 1,3 m kun egala disvastiĝo kaj nova printempa kresko ke estiĝas krem-blanka tra aŭtuno kaj vintro, kreante draman kontraston kun la malhelverda maljuna kresko. Ĝi estas facile sune bruldifektita kaj postulas partan ombron. Oni rekomendas ĉiujaran stucilan pritondadon por konservi ĝin kompakta kaj krei pli da pinta alkresko.
* 'Jeddeloh' - nanarbedo atingante maksimuman altecon de 1 m kaj larĝecon de 1,5 m, montrante malgrandan kavaĵeto en la centro. Ĝi estas alternativo al la birdonesto-piceo ( *Picea abies* 'Nidiformis' )
* 'Pendula' - vertikala plora formo al kies alteco estas dependa de kiom ĝi estas fiksligita, sed ĝi tipe altas 0,6-1,5 m kun larĝeco de 1,5 m.
* 'Sargentii' - populara granda ploranta arbedo kiu iĝas 3 m alta kun larĝa disvastiĝo ĝis 6 m. Ĝi havas multajn pendantajn branĉojn kaj estas plej praktike utiligitaj apud akvo, en rokoĝardenoj aŭ sur riverdigoj.

## Esceptaj arboj 
Pro la fakto precipe esti longeviva arbo, pluraj tre grandaj aŭ alimaniere imponaj arboj ekzistas laŭlonge de la orienta marbordo de Nordameriko. Unu organizaĵo, la Orienta Hejm-arba Societo ( *Eastern Native Tree Society - ENTS* ), estis precipe aktiva por lokalizi kaj mezuri tiujn arbojn. En la sudaj Apalaĉaj Montoj, multaj individuoj havas altecon de 45 m, kaj unu arbo atingis 52,8 m en Nacia Parko Grandaj Fumplenaj Montoj, kvankam tiu arbo nun estas mortinta kaŭze de cuga adelgeso; la plej alta nun pluviva arbo, la "arbo Noland-Monto", altas 51,8 m .

## Vidu ankaŭ 
* Apalaĉaj-blukrest-montaraj arbaroj
* Malaltebenaĵaj arbaroj oriente de Grandaj Lagoj
* Novanglaj-akadiaj arbaroj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Orienta cugo (*Soortenbank*). 
*  Orienta cugo (*Bioimages*). 
*  Orienta Indiĝen-arba Societo: Esploro-projekto pri orienta cugo. 
*  Orienta cugo (Flaŭro de Nordameriko)

Kategorio:Pinacoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Ĝardenplantoj