Sempervivo

**Sempervivo** (*Sempervivum*) estas genro en la familio de la Krasulacoj (*Crassulaceae*). La botanika nomo venas de la latina vorto *semper* por ‚ĉiam‘ kaj *vivus* por ‚viva‘, do ĝi signifas „ĉiamviva“.

De la ĝis nun priskribitaj ĉ. 200 specioj depende de la aŭtoro estas agnoskitaj inter 40 kaj 63 specioj. Aldoniĝas pli ol 7000 kultivaroj.

## Priskribo 
### Habito 
Sempervivoj kreskas kiel horstoj (rozetkuseno) multjara, ĉiamverda, sukulenta planto. La plantoj estas hapaksanta (respektive monokarpa), tiu signifas, ke post la florado la rozeto, kiuj floris, formortas. La grandeco de la duonglobaj aŭ stelforme etendigitaj rozetoj havas grandecon inter 0,5 cm (parte ĉe *Sempervivum arachnoideum* aŭ *Sempervivum globiferum* subsp. *arenarium*) kaj 22 cm (parte ĉe *Sempervivum grandiflorum* kaj ĉe *Sempervivum tectorum*-hibridoj kaj selektoj). Ĉe la formado de la floro la internodaĵoj de la tigo plilongiĝas. La infloreskoj altiĝas inter 3 cm (*Sempervivum minutum*) kaj 60 cm (*Sempervivum tectorum*). Plej ofte ili altas sep ĝis dudek centimetrojn.

### Folioj 
eta|sekco tra rozeto de *Sempervivum*
Kiel multaj krasulacoj (Crassulaceae) ankaŭ sempervivo-specioj kapablas kiel sukulentoj stoki akvon en la folioj. La ofte tre „karnecaj“ folioj estas flanke lanugaj aŭ havas unuopaj haroj. La haroj povas konsisti el glandaj haroj. La folifinoj parte havas hartufoj.
La folioj havas diversajn formojn. Ili ekzemple povas esti lancetaj, eliptaj, oblongaj inverse lancetaj, ovformaj, inverse ovformaj, pintaj, kojnformaj kaj spatelformaj. La fino povas havi diversajn formojn. Ofte ĝi estas longe pinta aŭ mallongpinta. La pigmentado de la folioj varias inter la sezonoj, kreskejoj kaj kulturvarioj. Ekzistas folioj kun multaj antocianoj, tiuj estas ruĝe brunaj aŭ violkoloraj. La koloroj povas esti diversaj: griza-olivverda, grizverda sed ankaŭ malbrila (pseŭdokloroza), t. s. ke la folioj estas flavece aŭ flave verdaj. La koloro ĉefe dependas de la sunradiado, parte ankaŭ genetike determinita.

### Floroj kaj floraroj 
eta|stelforma floro de *Sempervivum grandiflorum*, planto el la sekcio *Sempervivum*
eta|tubformaj ĝis sonorilformaj floroj de *Sempervivum globiferum* subsp. *globiferum*, planto el la sekcio *Jovibarba*
La plej multaj densaj floraroj konsistas el cumoj kun tri, maloftedu ĝis kvar, cicinoj. La sidantaj aŭ preskaŭ sidantaj, duseksaj floroj estas obdiplostemoniaj. Iliaj larĝe sidantaj, iom rektaj lancetaj sepaloj estas je la bazo kunkreskintaj. La rozea, purpuraj aŭ flavaj ĝia preskaŭ blankaj petaloj ne estas kunkreskintaj je la bazo.

La malofte kalvaj filamentoj estas ruĝaj, purpuraj, bluecaj aŭ flavaj ĝis blankaj stamenoj ruĝaj aŭ flavaj kaj la pistilo estas plej ofte arkforma..
Ili ĉefe kreskas sur rokoj kaj rokaj arealo en la montara, subalpa kaj alpa zonoj. Kelkaj kreskas sur dumoriĉa arealo.

### Alpa regiono 
eta|rozet-kuseno de *Sempervivum montanum* subsp. *montanum*
eta|*Sempervivum calcareum*, specio kun multaj folioj, blueca-verda ĝis grize olivverda koloro. La foliplatoj estas oblonge ovformaj. La folifinoj pintaj kaj ruĝe brunaj.
[eta|floro de [hibrido inter *Sempervivum arachnoideum × montanum*, ankaŭ *Sempervivum × barbulatum*)]]
eta|*Sempervivum tectorum*
eta|*Sempervivum arachnoideum*
eta|*Sempervivum wulfenii*, rozeto
eta|*Sempervivum globiferum* subsp. *globiferum*, Lochenstein, Germanujo, sekcio *Jovibarba*
eta|Sempervivo (*Sempervivum tectorum*), floro
eta|Sempervio (*Sempervivum tectorum*), sur la tegmento de la domo
eta|Sempervivo (*Sempervivum tectorum*)
eta|Sempervivo (*Sempervivum tectorum*)
eta|Sempervio (*Sempervivum tectorum*), sur la tegmento de la domo
eta|Sempervivo, floro

## Sistematiko 
*Sempervivum* apartenas al tribo Semperviveae en la subfamilio Sempervivoideae de la Krasulacoj. filogenezaj esploroj montris la parencecon de la genro *Petrosedum* kaj de kelkaj specioj de la subgenro *Sedum* subg. *Gormania*:

La unua priskribo de la genro *Sempervivum* okazis en la jaro 1753 fare de Carl von Linné en *Species Plantarum*. tipospecio de la genro estas *Sempervivum tectorum*. Sinonimoj de la genro estas *Sedum* ADANS., *Jovibarba* (DC.) OPIZ., *Diopogon* JORD. & FOURR., ×*Jovivum* G.D.ROWLEY..

La genro estas dividita pro la diferencoj en la floro en la sekcioj *Sempervivum* kaj *Jovibarba*. en la sekcio *Sempervivum* la floroj estas stelformaj kaj havas8 ĝis 18 petaloj. La specioj de la sekcio *Jovibarba* havas sonoril- ĝis tuboformajn florojn kun ses, sep aŭ kvin petaloj.

**Specioj**
La genro *Sempervivum* konsistas el jenaj specioj, subspecioj kaj varioj:
* Sekcio *Sempervivum*:
** *Sempervivum altum* TURRILL
** *Sempervivum annae* GURGEN.
** *Sempervivum arachnoideum* L. (araneaĵa sempervivo)
*** *Sempervivum arachnoideum* subsp. *arachnoideum*, (vidu la foton)
*** *Sempervivum arachnoideum* subsp. *tomentosum* (C.B. LEHM. & SCHNITTSPAHN) SCHINZ & THELL.
** *Sempervivum armenum* BOISS. & A.HUET
*** *Sempervivum armenum* var. *armenum*
*** *Sempervivum armenum* var. *insigne* MUIRHEAD
** *Sempervivum atlanticum* (BALL) BALL
** *Sempervivum atropatanum* J.PARN.
** *Sempervivum borissovae* WALE
** *Sempervivum brevipilum* MUIRHEAD
** *Sempervivum calcareum* JORD., (vidu la foton)
** *Sempervivum cantabricum* J.A.HUBER
*** *Sempervivum cantabricum* subsp. *cantabricum*
*** *Sempervivum cantabricum* subsp. *guadarramense* M.C.SM.
*** *Sempervivum cantabricum* subsp. *urbionense* M.C.SM.
** *Sempervivum caucasicum* RUPR. EX BOISS.
** *Sempervivum charadzeae* GURGEN.
** *Sempervivum ciliosum* CRAIB
*** *Sempervivum ciliosum* subsp. *ciliosum*
*** *Sempervivum ciliosum* subsp. *octopodes* (TURRILL) ZONN.
** *Sempervivum davisii* MUIRHEAD
*** *Sempervivum davisii* subsp. *davisii*inkluzive de *Sempervivum artvinense* kaj *Sempervivum brevipetalum*
*** *Sempervivum davisii* subsp. *furseorum* (MUIRHEAD) KARAER
** *Sempervivum dolomiticum* FACCHINI
** *Sempervivum dzhavachischvilii* GURGEN.
** *Sempervivum ekimii* Karaer
** *Sempervivum ermanicum* GURGEN.
** *Sempervivum gillianii* MUIRHEAD
** *Sempervivum glabrifolium* Boriss.
** *Sempervivum grandiflorum* HAW., (vidu la foton)
** *Sempervivum herfriedianum* NEEFF 
** *Sempervivum ingwersenii* WALE
** *Sempervivum iranicum* BORNM. & GAUBA
** *Sempervivum ispartae* MUIRHEAD
** *Sempervivum kosaninii* PRAEGER
** *Sempervivum leucanthum* PANČIĆ
** *Sempervivum marmoreum* GRISEB.
*** *Sempervivum marmoreum* subsp. *ballsii* (WALE) ZONN.
*** *Sempervivum marmoreum* subsp. *erythraeum* (VELEN.) ZONN.
*** *Sempervivum marmoreum* subsp. *marmoreum*
*** *Sempervivum marmoreum* subsp. *matricum* (LETZ) HADRAVA & MIKLÁNEK
*** *Sempervivum marmoreum* subsp. *reginae-amaliae* (HELDR. & SARTORI EX BOISS.) ZONN.
** *Sempervivum minus* TURRILL
** *Sempervivum minutum* (KUNZE EX WILLK.) NYMAN EX PAU
** *Sempervivum montanum* L. (vidu la foton)
*** *Sempervivum montanum* subsp. *burnatii* WETTST. EX HAYEK
*** *Sempervivum montanum* subsp. *heterophyllum* (HAZSL.) JÁV. EX SOÓ
*** *Sempervivum montanum* subsp. *montanum*
*** *Sempervivum montanum* subsp. *stiriacum* (WETTST. EX HAYEK) WETTST.
** *Sempervivum ossetiense* WALE
** *Sempervivum pisidicum* PEȘMEN & GÜNER
** *Sempervivum pittonii* SCHOTT, NYMAN & KOTSCHY
** *Sempervivum pumilum* M.BIEB.
** *Sempervivum ruthenicum* W.D.J.KOCH EX SCHNITTSP. & C.B.LEHM.
** *Sempervivum sosnowskyi* TER-CHATSCH.
** *Sempervivum staintonii* MUIRHEAD
** *Sempervivum tectorum* L.
*** *Sempervivum tectorum* var. *arvernense* (LECOQ & LAMOTTE) ZONN.
*** *Sempervivum tectorum* var. *tectorum*
** *Sempervivum thompsonianum*verŝajne hibrido de *Sempervivum ciliosum* subsp. *octopodes* kaj *Sempervivum marmoreum* subsp. *reginae-amaliae*
** *Sempervivum transcaucasicum* MUIRHEAD
** *Sempervivum wulfenii* HOPPE EX MERT. & W.D.J.KOCH
*** *Sempervivum wulfenii* subsp. *juvanii* (STRGAR) C.FAVARGER & J.PARN.
*** *Sempervivum wulfenii* subsp. *wulfenii*, (vidu la foton)
** *Sempervivum zeleborii* SCHOTT

* Sekcio *Jovibarba*:
** *Sempervivum globiferum* L.
*** *Sempervivum globiferum* subsp. *allionii* (JORD. & FOURR.) 'T HART & B.BLEIJ
*** *Sempervivum globiferum* subsp. *arenarium* (W.D.J.KOCH) 'T HART & B.BLEIJ
*** *Sempervivum globiferum* subsp. *glabrescens* (SABR.) M.Werner
*** *Sempervivum globiferum* subsp. *globiferum*
*** *Sempervivum globiferum* subsp. *hirtum* (L.) 'T HART & B.BLEIJ
*** *Sempervivum globiferum* subsp. *preissianum* (DOMIN) M.WERNER
*** *Sempervivum globiferum* subsp. *lagarinianum* (L.GALLO) R.Stephenson
** *Sempervivum heuffelii* SCHOTT

**Hibridoj**
Krome estas priskribitaj jenaj hibridoj:
* *Sempervivum × alidae* artefarita hibrido de *Sempervivum wulfenii* kaj *Sempervivum grandiflorum*
* *Sempervivum × barbulatum*natura hibrido de *Sempervivum arachnoideum* kaj *Sempervivum montanum*
* *Sempervivum × barbulatum* subsp. *etruscum*natura hibrido de *Sempervivum arachnoideum* kaj *Sempervivum montanum*
* *Sempervivum × christii*natura hibrido de *Sempervivum grandiflorum* kaj *Sempervivum montanum*
* *Sempervivum × fauconnettii*natura hibrido de *Sempervivum arachnoideum* kaj *Sempervivum tectorum*
* *Sempervivum × feigeanum*. Intertempe ekzistas pli ol 7000 kultivaroj. 

## Literaturo 
* Henk 't Hart, Bert Bleij, Ben Zonneveld: *Sempervivum*. In: Urs Eggli (Hrsg.): *Sukkulenten-Lexikon. Crassulaceae (Dickblattgewächse)*. Eugen Ulmer, Stuttgart 2003, ISBN 3-8001-3998-7, S. 347–365.
* Henk 't Hart, Urs Eggli: *Evolution and Systematics of the Crassulaceae*, Backhuis Publishers, Leiden 1995, ISBN 90-73348-46-3.
* Thomas Junghans: *Die Hauswurz – immer lebend auf Fels kaj Stein*. In: *Pharmazie in unserer Zeit*. Band 31, Nummer 1, 2002, S. 112–115-
* Fritz Köhlein: *Freilandsukkulenten. Hauswurz, Fetthenne & Co.* Eugen Ulmer, Stuttgart 2005, ISBN 3-8001-4603-7.
* Philipp Neeff, H. Kutzelnigg, G. B. Feige: *Felduntersuchungen der Gattung Sempervivum s. l. in den Alpen*. In: *Kakteen kaj andere Sukkulenten*. Band 54, Nummer 6, 2003, S. 143–152.
* Philipp Neeff: * Verbreitung der Gattung Sempervivum Linnaeus in den Alpen*. In: *Kakteen kaj andere Sukkulenten*. Band 54, Nummer 7, 2003, S. 191–194.
* Philipp Neeff, H. Kutzelnigg, G. B. Feige: *Sempervivum-Hybriden in den Alpen*. In: *Kakteen kaj andere Sukkulenten*. Band 54, Nummer 8, 2003, S. 202–206.
* Philipp Neeff: *Beiträge zur Taxonomie der Gattung Sempervivum L. (Crassulaceae) unter besonderer Berücksichtigung der in Kleinasien vorkommenden Sippen*. Unveröffentlichte Dissertation, Universität Duisburg-Essen 2005 (PDF ).
* Philipp Neeff: *Beiträge zur Taxonomie der Gattung Sempervivum (Crassulaceae) unter besonderer Berücksichtigung der in Kleinasien vorkommenden Sippen*. In: *Schumannia*. Band 5, 2008, S. 5–98, ISBN 978-3-89995-485-2.
* Manuel Werner: *Hauswurz-Arten der Alpen. Sempervivum kaj Jovibarba*. In: *Avonia*. Band 28, Nummer 4, 2010.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Sempervivum-Liste Website über Sorten kaj Naturformen von *Sempervivum* s.l.
* Sempervivophilia Umfassende Website von Gérard Dumont (Pouldergat, Frankreich) über den gesamten Themenbereich, Schwerpunkt auf Hauswurzen in der Natur, nicht auf Gartensorten
* Gesellschaft der Staudenfrekaje e.&nbsp;V., Fachgruppe Steingarten- kaj Alpine Stauden München Artikel mit Abschnitt über generative Vermehrung kaj Züchtung von Gartensorten
* Hauswurzen (Sempervivum) - daheim kaj in den Bergen Ausführliche Kulturanleitung kaj ausgesuchte Standorte

Kategorio:Krasulacoj