open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prometeo-arbo

eta|300ra|Restaĵoj (ŝtipo) de la arbo

La **Prometeo-arbo** (aŭ **WPN-114**) estis la plej olda nekolonia organismo de la mondo ĝis aŭgusto de 1964, kiam oni elhakis ĝin. La arbo aĝis ĉ. 5.000 jarojn, estis el specio  longviva pino (*Pinus longaeva*), kreskante ĉe la arbolinio sur monto en orienta Nevado, Usono. La arbon elhakis finstudinto Donald R. Currey kaj laboristoj de la U.S. Forest Service esplorcele. La afero atingis la publikon post kelkaj jaroj kaj ekis grandajn diskutojn, kondukis al pli forta protekto de la oldaj arboj.

## Situo 
La arbo staris en bosko (aro) de samspeciaj arboj sur la Wheeler-pinto, sur moreno de iama glaĉero. (La areo estas ekde 1986 parto de la Nacia parko Great Basin.) La pinto Wheeler estas la plej alta pinto de la montoĉeno Snake – kaj de tuta Nevado. La aro de la glatpinglaj aristaj pinoj sur la monto grupis en du lokoj, el kiuj unu estas atingebla per simpla monta promenado, la alia bezonas grimpadon (kie kreskas eĉ la Prometo-arbo).

## La nomo 
La nomo WPN-114 venas de dendrologo Donald R. Currey kaj signifis, ke tiu arboekzemplero estis la 114-a, kiun li kolektis en regiono White Pine. En 1958 aŭ 1961, grupo de naturamantoj grimpis la lokon kaj nomumis la plej forajn kaj grandajn arbojn. Tiam ricevis la arbo la nomon Prometeo.

## Aĝodifino 
La arbohakanta dendrologo, Currey kalkulis 4844 jarringojn en la arboligno, sed kelkajn jarojn poste Donald Graybill en la Laboratory of Tree-Ring Research de la Arizona Universitato modifis tiun nombron je 4862.

Oni do prenis la ekzempleron 2,5 metrojn fore de la eka punkto, tiel ĉe la ekzemplero mankis la plej internaj ringoj. Laŭ kalkuloj, oni konkludis, ke la arbo estis min. 5.000 jarojn aĝa, kiam oni elhakis ĝin.

Kategorio:Famaj arboj
Alcide De Gasperi

**Alcide De Gasperi** (naskiĝis en Pieve Tesino la 3-an de aprilo 1881, mortis en Borgo Valsugana la 13-an de aŭgusto 1954) estis itala ĵurnalisto kaj politikisto. Unue li estis elstarulo de la partio Partito Popolare Italiano Kaj poste li fondis la partion Democrazia Cristiana per sia verko *La rekonstruikaj ideoj de la Kristana Demokratio*.

Li estis la unua Ĉefministro de la Itala Respubliko la 10-an de julio 1946 kaj plenumis la plej longdaŭran mandaton el ĉiuj italaj posteulaj ĉefministroj, ĝis la 17-a de aŭgusto 1953. Li estas agnoskata kiel unu el la patroj de la Respubliko kaj, kune kun la franco Robert Schuman, la germano Konrad Adenauer kaj la italo Altiero Spinelli, de la Eŭropa Unio.

Kategorio:Ĉefministroj de Italio
Kategorio:Karolpremiitoj
Ferenc Haáz

**HAÁZ Ferenc** (ha:z) estis rumanihungara etnografo naskita en Székelyudvarhely la 18-an de marto 1913 kaj mortinta en Sovetunio en aŭtuno de 1944. Li estis la filo de Ferenc Rezső Haáz kaj pli juna frato de desegninstruisto, etnografo Sándor Haáz.

## Kariero
Haáz Ferenc akiris en Universitato de Kluĵo diplomon pri geografio-biologio (1937), li studis en Budapest etnografion kaj doktoriĝis tie (1941). Li instruis en Reformita Kolegio de Odorheiu Secuiesc, poste li estis asistanto en la universitato de Koloĵvaro en la katedro de etnografio. Li studvojaĝis en Bulgario (1943).

## Libro
**Udvarhelyszéki famesterségek* (kun 87 desegnaĵoj kaj fotoj), Kv. 1942).

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj etnografoj
Anjan

**Anjan,** ĉine **安阳/ 安陽** estas prefektujnivela milionurbo en provinco Henano en Ĉinio. La urbego administras ankaŭ 8 distriktojn kaj alian proksiman urbon. La urbo apartenas al la 8 Antikvaj Ĉefurboj de Ĉinio kaj apartenas ankaŭ al naskiĝlokoj de la ĉina kulturo.

## Geografio 
Anjan etendiĝas en centra parto de la lando.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la ŝtonepoko. Dum la historio diversaj dinastioj regadis tie, eĉ, kiel **Jino**, estis la unua stabila ĉefurbo en la ĉina historio. La ĉefurbo servis 12 reĝojn en 8 generacioj. La nuntempa urbo estis rekonstruita en 1368 dum la Dinastio Ming.

## Klimato 
En Anjan 4 sezonoj ŝanĝiĝas kun influo de musono. La vintroj estas malvarmaj, malofte neĝas, la temperaturo ofte falas sub frostopunkto. La someroj estas varmaj kaj humidaj. La averaĝa temperaturo estas 27 °C. Jare pluvas po 560mm. En ĉiuj monatoj pluvas aŭ neĝas iomete, sed pli abunde nur en julio kaj aŭgusto.
eta|260px|Templo Tianning
eta|260px|Arkeologia trovejo

## Vidindaĵoj 
* Templo Tianning
* unika, 5-etaĝa Pagodo Venfeng de 925, 39 m-ojn alta, ĝi estas simbolo de Anjan
* muzeo pri arkeologiaj trovaĵoj, la ruinoj troviĝis en 1899, ĝi funkcias, kiel muzeo ekde 2005, la loko estas Monda Heredaĵo

## Ĝemelurboj 
*  Lethbridge, Kanado

## Fontoj 
* Angla Vikipedio

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
3450 Dommanget

'*3450 *Dommanget '''''estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la belgan astronomon Jean Dommanget.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Henri Debehogne
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1983
Csaba Hadnagy

**HADNAGY Csaba** (hadnadj) estis rumanihungara kuracisto naskita en Kovászna la 7-an de decembro 1919 kaj mortinta en Târgu Mureș ? 2004?.
## Kariero
Hadnagy Csaba diplomitiĝis en Universitato de Kluĵo (1942) kaj li fariĝis asistanto en la instituto pri fiziologio, poste de 1949 ĉefesploristo en la centro pri transfango de sango en Târgu Mureș, de 1954 gvidinto de la laboratorio de Kliniko pri Interno 2-a same tie. Liaj laboraĵoj aperis en revuoj Orvosi Szemle, en Acta Morphologica Hungarica, Medizinische Monatsschrift, Archív für Physiologie und Therapie, Journal of American Geriatrie, Pediatria (Moskvo), Gerontologia Clinica (USA).

## Libro
**A vérátömlesztés szövődményei* (kune kun István Szabó, 1957).
## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Hadnagy, Cs.
Kategorio:Hungaraj hematologoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ankinoo

Laŭ la helena mitologio, **Aĥiroo** (el la greka *Ἀχιρ(ρ)όη*) aŭ **Ankinoo** (*Ἀγχινόη*, «vigla inĝenio»), laŭ Apolodoro (verŝajne erare), estis najado, filino de la dio de la rivero Nilo.[eta|300px|*Pasintaj tempoj en [Egiptio*, laŭ Lawrence Alma-Tadema, 1864. Filino de la rivero Nilo, **Ankinoo** edziniĝis al sia familiano Belo, estigante tiel la mitan dinastion kiu regis Egiption.]]Ŝi edziniĝis al la egipta reĝo Belo, kun kiu ŝi iĝis patrino de la ĝemeloj Egipto kaj Danao, krom, laŭ kelkaj fontoj, Cefeo kaj Fineo. Kromaj versioj aldonas la nomojn Agenoro kaj Fenikso al ŝia idaro. Tamen, laŭ la skolio pri Likofrono ŝi estis la edzino de Sitono, filo de Areso, kun kiu ŝi naskis du filinojn, eponimaj de respektivaj urboj: Paleno kaj Retejo

## Genealogio 
## Eksteraj ligiloj 
*  Ankinoo ĉe Theoi.com

## Referencoj 
Kategorio:Najadoj
Flosponto

| [dekstra|300px|eta|Usona flosponto trans la rivero [Inn en 1945]]
|-
| [dekstra|300px|eta|Pontjesbrug ([Reĝino Emmaponto) en Vilemstado, Curaçao]]
|-
| [dekstra|300px|eta|Flosponto en [Disneyland Parizo]]
|}

**Flosponto** (ankaŭ: *boatponto*) estas ponto kiu flosas sur la akvo sur pluraj pontonoj. Plejofte ĝi estas konstruata nur kiel provizora ponto ĉar ĝi estas grava malhelpo por la ŝipveturado.

Flosponto estas rapida kaj malmultekosta maniero por fari interbordan ligon. La malavantaĝo estas ke oni ne povas trasube ŝipveturi. La ununura maniero por trapasigi la ŝipojn estas forveturi parton de la ponto. La ponto ankaŭ estas sufiĉe moviĝema. En plezurparkoj tio tamen estas avantaĝo, ĉar oni spertas tian moviĝantan ponton kiel amuziĝo.

## Permanentaj flospontoj 
[eta|maldekstra|300px|[Schipbrug Deventer kun baskulponto en la fiksa parto (ĉ 1910)]]
La flosponto Reĝino Emma en Vilemstado sur la insulo Curaçao (konata kiel *pontjesbrug*) povas malfermiĝi por la ŝipveturado per forveturado de unu flanko. La alia flanko de la ponto ĉarniras ĉe la moleo.
eta|maldekstra|300px|Flosponto Evergreen Point
La plej longa flosponto en la mondo (2&nbsp;285 metrojn longa) estas Flosponto Evergreen Point, oriente de Seatlo, Usono.

Kategorio:Pontoj laŭ tipoj
Grizvanga buteo

La **Grizvanga buteo** (*Butastur indicus*) estas azia rabobirdo. Ĝi estas tipe inter 41 kaj 46 cm longa, kio faras ĝin mezgranda agleca birdo. Ĝi reproduktiĝas en Orienta Rusio, norda Ĉinio, Koreio, kaj Japanio, kaj vintras en Sudorienta Azio.

Ĝi estas birdo de malferma tero. Ĝi manĝas lacertojn, malgrandajn mamulojn kaj grandajn insektojn.

Plenkreskulo havas grizajn kapon, bruston kaj kolon, blankan gorĝon, nigrajn mustaĉojn kaj mezan striojn, malhelbrunajn dorson kaj suprajn flugilojn, kaj malhelbrunajn striojn en blankaj subaj partoj kaj subflugiloj. Junulo estas malhelbruna kaj makuleca supre, pala sube kun malhelbrunaj strioj, kaj havas larĝan blankan superokulon kaj brunan vangon.

## Eksteraj ligiloj 
* Migrantaj Grizvangaj buteoj en Tajvano, kun fotoj.

Kategorio:Buteoj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Azio
Unustria buteo

La **Unustria buteo** (*Kaupifalco monogrammicus*) estas rabobirdo. Ĝi apartenas al la familio de Akcipitredoj. Spite sia nomo, ĝi povus esti pli proksime parenca al la akcipitroj de la genro *Accipiter* o al la buteoj de la genro *Buteo*.

La Unustria buteo loĝas en tropika Afriko sude de Saharo. Ĝi estas birdo de malferma arbaro, kiu konstruas neston el bastoneteroj sur la forko de arbo aŭ krono de palmo. La ovaro komponiĝas el 1 al 3 ovoj.

La Unustria buteo estas malgrandeca fortika rabobirdo 36 cm longa. La supraj partoj, kapo kaj brusto estas grizaj. Estas vertikala nigra linio en la blankeca gorĝo, kio distingas tiun specion el aliaj rabobirdidoj. La ventro estas blankeca kun fajna malhela strieco horizontala. La subflugiloj estas blankaj kun malhelaj pintoj. La vosto estas nigra kun blanka pinto kaj ununura blanka bendo. Ambaŭ seksoj estas similaj. La kruroj estas longaj, ruĝaj kaj senplumaj. La beko estas malhela pinte, sed kun flavecaj al ruĝecaj bazo, vaksaĵoj kaj eĉ alokula nuda haŭtaĵo.

La Unustria buteo ĉasas ĉefe reptiliojn kaj grandajn insektojn, sed ankaŭ malgrandajn mamulojn kaj birdojn. Ĝi ofte ripozas silente sur la krono de oleopalmo aŭ sur telegrafa fosto. La alvoko estas fajfa * klu-klu-klu*.

## Fotoj 

Dosiero:Lizard buzzard.jpg|Unustria buteo en kaptiteco en Nordameriko

## Referencoj 
* IUCN2010.4, BirdLife International, 2009, 144385, Kaupifalco monogrammicus, konsultita la 8an de aŭgusto 2011. Malplej Zorgiga.
* *Birds of The Gambia* de Barlow, Wacher kaj Disley, ISBN 1-873403-32-1

Kategorio:Buteoj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Afriko
János Gergely

**GERGELY János** (gergej) estis rumania hungara botanikisto naskita en Colțești la 11-an de marto 1928 kaj mortinta en Colțești la 11-an de junio 1989. 

## Kariero
Gergely János diplomiĝis en Universitato Bolyai de Kluĵo pri biologio-geografio (1954). De 1957 li estis scienca kunlaboranto, poste ĉefkunlaboranto de la Botanika Ĝardeno de Cluj-Napoca, de 1978 universitata lekciisto. Li doktoriĝis en Bukareŝto en 1984. Li estis kunlaboranto, vicĉefreadaktoro de revuo *Contribuţii Botanice*, de periodaĵo *Schedae ad "floram Romaniae Exsiccatam"*. Li estis kunultradukisto de la verko *A Román Népköztársaság flórájának kis határozója* de Iuliu Prodan kaj Alexandru Buia (kun Dénes Pázmány, 1960). Li estis kunlaboranto de volumo 12-a de *Flora R. S. România*, de *Kovászna megye gyógynövényei* (Sfântu Gheorghe, 1973).

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj biologoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj instruistoj
Kategorio:Botanikistoj
3451 Mentoro

**3451 Mentoro** estas granda troja asteroido.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la ĉeĥa astronomo Antonín Mrkos elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la mita *Mentoro, filo de Imbro*, aliancano de Trojo, kiun oni ne konfuzu kun Mentoro, amiko de Odiseo kaj guvernisto de Telemaĥo.

## Orbito 
Ĝi estas troja asteroido de la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero (en la tiel nomita Troja Tendaro).

## Ecoj 
La taksado de ĝia diametro (proksimume 120&nbsp;km) rezultas de observado de kaŝado.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť
Kategorio:Malkovrita de Antonín Mrkos
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1984
Bruce Beutler

**Bruce Beutler** (naskiĝis la 29-an de decembro 1957, en Ĉikago, Ilinojso) estas usona imunologo. La 3-an de oktobro 2011 li kun la kolega sciencisto Jules A. Hoffmann estis honorigita per duono de la Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino pro sia esplorado de la Toll-similaj ricevantoj, dum la kolego Ralph M. Steinman ricevis la alian duonon pro sia esplorado de la dendritaj ĉeloj kaj siaj korpaj funkcioj.

Bruce Beutler laŭ la stato de oktobro 2011 estas direktoro de esplora centro en Sudokcidenta Medicina Centro de Universitato de Teksaso en Dallas, Teksaso. Li antaŭe estis profesoro kaj gvidanto de la departemento pri genetiko de la esplorinstituto *The Scripps Research Institute* en La Jolla, Kalifornio, Usono. Lia patro, la germandevena hematologo *Ernest Beutler*, ankaŭ estis profesoro kaj departementa gvidanto en la esplorinstituto. Bruce Beutler apartenas al la juda kredo.

## Referencoj
Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina
Kategorio:Usonaj imunologoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
3452 Hawke

'*3452 *Hawke''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la usona geologo kaj planedologo Bernard Ray Hawke.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Edward L. G. Bowell
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1980
Blankabrova buteo

La **Blankabrova buteo** (***Leucopternis kuhli***) estas specio de rabobirdo de la familio de Akcipitredoj. Formas superspecion kun la *L. melanops*, kun kiu ĝi estis konsiderata samspecia, sed ambaŭ povus esti simpatriaj en malsupra Rivero Tapajós, Brazilo, (tiele la valideco de la specimenoj de *melanops* el Tapajós estis pridisputata). Monotipa specio.

## Aspekto 
Tiu specio estas ĝis 40&nbsp;cm longa, supraj partoj estas bluecnigraj, kapo kaj kolo estas blanke striecaj kun nigra masko, dum la subaj partoj estas blankaj, la vosto estas nigra kun fajna blanka bendo. La kruroj kaj vaksaĵoj estas ruĝoranĝaj, dum la beko kaj ungoj estas nigrecaj.

## Distribuado 
Ĝi troviĝas en norda Sudameriko nome en la sudo de la Amazona Baseno aŭ la samnoma brazila subŝtato (el Rivero Madeira orienten al orienta Pará); krome eble ankaŭ en orienta Peruo (centra Loreto suden al Madre de Dios), norda Bolivio (Pando), kaj norda Brazilo. Ties natura habitato estas tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj.

La teritorio de la Blankabrova buteo etendas el la Perua Amazonio al nordorienta brazila Pará tra 3000&nbsp;km inklude marbordaj regionojn; nome ĝi estas limigita de la Rivero Amazono norde. La plej grandaj teritorioj de tiu birdo estas du areoj: sudokcidente en Amazonia orienta Peruo, kaj en suda-centra Amazona Baseno al kombina humida regiono de la riveroj Guaporé kaj Tapajós. En Bolivio, en la limo Brazila-Bolivia ĉe la rivero Guaporé, la teritorio duiĝas kaj troviĝas nur ĉe la fluejo de Guaporé, kaj en norda regiono Bolivia-Perua kie la Guaporé kuniĝas al la Rivero Madeira.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Leucopternis kuhli. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo  en la retejo *tropicalbirding*

Kategorio:Buteoj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
3448 Narbut

'*3448 *Narbut'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la fratojn Narbut: la ukraina pentro Georgij Ivanoviĉ Narbut (ukraine cirile *Георгій Іванович Нарбут*, 1886–1920) kaj la rusa poeto Vladimir Ivanoviĉ Narbut (ruse cirile *Владимир Иванович Нарбут'', 1888–1938).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
Toll-simila ricevanto

eta|300 px|TLR 1-2 (fragment) heterodimer, Human, Hagfish.
La termino **Toll-simila ricevanto** aŭ **Toll-tipa ricevanto** (angle ***toll-like receptor***, france ***récepteur de type Toll***) estas strukturo de la tielnomata "denaska imuna sistemo" kaj apartenas al grupo de ricevantoj, kiu nomatas "formorekonaj ricevantoj" aŭ angle "*pattern recognition receptors*" (PRR). Toll-similaj ricevantoj servas por la rekono de patogene asociigitaj molekulaj formoj, angle *pathogen associated molecular patterns* (PAMPs), do strukturoj, kiuj nur ekzistas sur aŭ en malsanigaj organismoj, kaj sekve de tia rekono la ricevantoj direktigas respondajn aktivigojn de specifaj genoj. Per tio la "antikorpo-genere specifa akirita imuna sistemo" (*antigen-specific acquired immune system*) estas aktivigata kaj ŝanĝata. Per la Toll-similaj ricevantoj la denaska imuna sistemo povas diferencigi inter ĉeloj de la propra korpo kaj ĉeloj fremdaj.

## Etimologio 
La nomo "Toll-simila ricevanto" aŭ angle "toll-like receptor" aludas al proteino de la muŝo *drosophila melanogaster* (nigraventra fruktomuŝo), pri kies malkovro la esplorista teamo de la nobelpremiita sciencistino Christiane Nüsslein-Volhard tiom entuziasmis, ke ili nomis ĝin "Toll", laŭ la germanlingva adjektivo "toll" por "bonega" aŭ "entuziasmiga". Toll-similaj ricevantoj konsistas el proteinoj similaj al tiu proteino "Toll". La esperantlingva vorto ne estas tiom entuziasmige eleganta, sed sencas teni la vorteron "Toll", kiu science iĝis rekonilo de la termino kaj uzatas ankaŭ en ekzemple la koncernaj terminoj rusa *(Толл-подобные рецепторы)*, turka *(Toll benzeri reseptör)* aŭ eĉ ĉina *(Toll样受体)*.

## Ricevantaj variaĵoj 
Ekde la malkovro de la unua Toll-simila ricevanto meze de la 1990-aj jaroj ĉiujare malkovriĝis novaj variaĵoj de tiaj ricevantoj en homoj kaj bestoj. Toll-similaj ricevantoj troveblas en ĉiuj vertebruloj, do ankaŭ en fiŝoj kaj reptilioj, sed ankaŭ en strukture pli simplaj organismoj, kiel ekzemple en la menciita muŝo *drosophila melanogaster*, kio supozigas ke temas pri evolue tre malnova sistemo. La plej multaj vertebrulaj specioj havas pli ol dek konatajn specojn de Toll-similaj ricevantoj. La ricevantoj do rekonas diversajn funkciajn erojn de virusoj, bakterioj kaj fungoj, kaj povas ekigi biokemiajn reagoĉenojn en la korpaj ĉeloj, kiuj kaŭzas imunsisteman batalon kontraŭ tiu malsaniga organismo.

Kategorio:Molekula biologio
Kategorio:Imunologio
Leucopternis

***Leucopternis*** estas neotropika genro de rabobirdoj de la familio de Akcipitredoj. Ili estas ĝenerale asociaj kun tropikaj aŭ subtropikaj arbaroj, kaj plej parto estas nekomunaj aŭ raraj. Kelkaj havas tre blankan plumaron, kaj kelkaj havas distingajn oranĝajn aŭ ruĝajn vaksaĵojn.

Per analizoj de DNA Amaral et al. (2006) trovis, ke la genro *Leucopternis*, tradicie konsiderata, ne estas monofiletika kaj ke ĝi estas komponaĵo el tri sendependaj stirpoj. Ĝenerale la studo de Lerner et al. (2008), uzinte kaj mitokondriajn kaj nukleajn genojn, konfirmis tiun trovon. La ĉefa blankanigra plumaro kunhavata de kelkaj specioj evoluis almenaŭ dufoje.

## Specioj 
Tradicie, la genro *Leucopternis* enhavas la jenajn speciojn, sed ĉar la genro probable estas polifiletika, eble okazos gravaj futuraj ŝanĝoj kaj kelkaj specioj estos movataj al aliaj genroj.

* Blankabrova buteo (*Leucopternis kuhli*)
* Blankakola buteo (*Leucopternis lacernulatus*)
* Nigrokula buteo (*Leucopternis melanops*)
* Grizdorsa buteo (*Leucopternis occidentalis*)
* Plumbobuteo (*Leucopternis plumbeus*)
* Malheldorsa buteo (*Leucopternis polionotus*)
* Stributeo (*Leucopternis princeps*)
* Ardezbuteo (*Leucopternis schistaceus*)
* Duonplumba buteo (*Leucopternis semiplumbeus*)
* Blanka buteo (*Leucopternis albicollis*)

## Referencoj 
* Lerner, & Mindell (2008). *Molecular phylogenetics of the buteonine birds of prey (Accipitridae).* Auk 125: 304-315.
* Raposo, Miller, Silveira, Bermingham, & Wajntal (2006). *Polyphyly of the hawk genera Leucopternis and Buteogallus (Aves, Accipitridae): multiple habitat shifts during the Neotropical buteonine diversification.* BMC Evol. Biol. 6: 10

Kategorio:Buteoj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Accipitridae
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Vyšné Hágy

eta|maldekstra|250ra|Sanatorio en Višné Hágy
eta|maldekstra|250ra|Vojo al Višné Hágy
eta|maldekstra|250ra|Aŭtobusa haltejo en Višné Hágy
**Vyšné Hágy** (hungare *Felsőhági* germane *Hochhag oder Hochhagi*) estas feriejo, parto de Vysoké Tatry.

## Situo 
Vyšné Hágy etendiĝas en Altaj Tatroj laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Svit-Poprad. La supermara alteco estas 1125 m. Tatranská Lomnica troviĝas 8 km.

## Historio 
La loko ne estis longe loĝata, kiu apartenis al Štôla. En la 1890-aj jaroj ligna gastejo konstruiĝis. Poste ankaŭ ĉaskastelo konstruiĝis. Post Traktato de Trianon la regiono iĝis parto de la naskiĝanta Ĉeĥoslovakio, la kastelo iĝis ŝtata posedaĵo ekde 1927, kaj oni profitis ĝin, kiel kuraca centro. La feriejo apartenas ekde 1999 al Vysoké Tatry. La loĝantoj okupiĝas pri turismo.

## Vidindaĵoj 
* sanatorio (la plej granda en Eŭropo) de 1941
Podbanské

**Podbanské,** (hungare **Podbanszkó** [podbanskO]) estas feriejo, parto de Vysoké Tatry.

## Situo 
Podbanské etendiĝas en Altaj Tatroj sub monto Kriváň laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. La supermara alteco estas 940 m. Liptovský Mikuláš troviĝas 25, Štrbské Pleso 16 km.

## Historio 
En tiu loko oni minadis oron en la 15-a jarcento, baldaŭe la minejoj forlasiĝis. En 1871 ĉasista domo konstruiĝis. Post Traktato de Trianon la regiono iĝis parto de la naskiĝanta Ĉeĥoslovakio. En 1925 turista domo, en 1971 hotelo konstruiĝis. La feriejo apartenas ekde 1999 al Vysoké Tatry. La loĝantoj okupiĝas pri turismo.

## Vidindaĵoj 
* montara regiono
eta|maldekstra|Podbanské
eta|maldekstra|Vido de Podbanské

Kategorio:Liptov
Registara bunkro (Germanio)

eta|Muzea enirejo en 2008, iama enireja konstruaĵo Oriento/Oriento de konstruparto 1 supre de Ahrweiler

La tielnomata **registara bunkro** ĉe Ahrweiler estas 17,3&nbsp;km longa bunkro ĉ. 25&nbsp;km sude de Bonn, en valo de Ahr inter Ahrweiler kaj Dernau, nemalproksime al la iama ŝtata vinberejo Marienthal.

La bunkro estis konstruita en tuta sekreto de la 1960-aj jaroj ĝis 1972 en fervoja tunelo, konstruita en komence de la 20-a jarcento. La bunkro estis destinita por civilaj instancoj, precipe por tiuj de la federacia ĉefurbo, de Bonn. Ĝi povis servi por 30 tagoj por 3.000 homoj.

La enirejon kovris 25-tunaj ŝoveblaj ŝtal-betonaj. Oni establis 897 buro- kaj 936 dormoĉabrojn. La komplekso havis 25.000 pordojn. La NATO trejnis en la komplekso ĉiun duan jaron de 1966 ĝis 1989. Fine de la 1990-aj ajroj, oni komencis malplenigi la ĉambrojn kaj fermi la bunkron. La laboroj finiĝis en 2006 kaj postrestis nur eta parto de la bunkro.

Hodiaŭ, oni establis muzeon en la eta, 203 metrojn longa parto de la bunkro.

## Fotoj 

dosiero:Regierungsbunker 2008m.jpg|Komanda centralo
dosiero:Regierungsbunker 2008c.jpg|Malsanulejo
dosiero:Regierungsbunker 2008b.jpg|Kuirejo
dosiero:Regierungsbunker 2008e.jpg|Prezidejo
dosiero:Regierungsbunker 2008h.jpg|Supra koridoro
dosiero:Regierungsbunker 2008k.jpg|Dormoĉambro
dosiero:Regierungsbunker 2008n.jpg|Elektra centralo
dosiero:Regierungsbunker 2008s.jpg|Atentigo ĉe la 25-tuna pordo

Kategorio:Konstruaĵoj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Fervojaj tuneloj en Germanio
Kategorio:Registaro de Germanio
Kategorio:Konstruaĵoj en la Ejfelo
Kategorio:Bonn
Kategorio:Malvarma milito en Germanio
Kategorio:Muzeoj en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Bunkroj
Preĝejo Sankta Ladislao (Makó)

La **preĝejo Sankta Ladislao**, nomata laŭ Ladislao la 1-a, reĝo de Hungario, estas romkatolika monumento historia en Hungario, en urbo Makó. Tiu preĝejo servas ankaŭ al Maroslele.

## Historio 
Ekde 1256 jam preĝejo estis tie, kiu dum la turka dominado neniiĝis. En 1874 lerneja kapelo konstruiĝis. La nuna preĝejo pretiĝis en 1913. En 1934 paroĥo konstruiĝis. En 1944 fulmo parte detruis la preĝejon, sed ĝi tuj renoviĝis.

## Konstruaĵo 
La preĝejo havas turon kaj po 1 flankajn turetojn. Inter la turo kaj ĉefenirejo granda ronda fenestro situas. La navo formas krucon. Interne skulptaĵoj pri Sankta Antonio el Padovo, Sankta Tereza, Sankta Francisko el Asizo kaj Dipatrino estas videblaj.

Kermeso okazas en la 27-an de junio.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* hungare
eta|260ra|maldekstra|Fasado de la preĝejo

Makó
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Makó
Tevatrono

eta|"Tevatrono" (fone) kaj la ĉefaj injekciaj ringoj
La **Tevatrono** estas cirkla koliziigilo-partikla akcelilo en Usono, en la nacia akcelila laboratorio Fermilab en la urbeto Batavia proksime de Ĉikago en Ilinojso. Temas pri la tutmonde dua plej forta partikla kolidilo post institucio nomata Granda Koliziigilo de Hadronoj aŭ angle *Large Hadron Collider* (LHC) proksime de Ĝenevo en Svislando. La Tevatrono akceligas protonojn kaj antiprotonojn en ringo de 6,28 kilometroj al energioj de ĝis 1 Tera-Elektronvoltoj (1012 eV aŭ mallonge TeV), kaj la mallongigo "TeV" donis al la akcelilo sian nomon.

La 30-an de septembro 2011 la Tevatrono estis malfunkciigita pro buĝetaj kialoj - la Granda Koliziigilo de Hadronoj en Ĝenevo pli potencas kaj efikas.

## Vidu ankaŭ 
* Partikla akcelilo
* Partikla fiziko

Kategorio:Partikla fiziko
Seleuș

**Seleuș** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Seleuș (Arad) estas vilaĝo en distrikto Arad.
*Seleuș (Oradea) estis vilaĝo en distrikto Bihor.
*Seleuș (Zagăr) estas vilaĝo en distrikto Mureș.
*Seleuș (Daneș) estas vilaĝo en distrikto Mureș.
3453 Dostoevsky

'*3453 *Dostoevsky'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la ukraina astronomino Ljudmila Georgijevna Karaĉkina elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno en Ukrainio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de rusa verkisto Fjodor Miĥajloviĉ Dostojevskij (cirile: *Фёдор Миха́йлович Достое́вский'', 1821–1881).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Fjodor Dostojevskij
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Georgijevna Karaĉkina
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981
Preĝejo Sankta Familio (Kazincbarcika)

**Preĝejo de Sankta Familio** estas romkatolika moderna konstruaĵo en Hungario, en urbo Kazincbarcika.

## Historio 
Dum la historio preĝejo de Sajószentpéter servis en tiu loko, kiu longe estis nur vilaĝo. La paroĥo fondiĝis nur en 1982, kiu ekde 1996 servas ankaŭ en Bánhorváti, Dédestapolcsány, Berente, Sajógalgóc kaj en Sajókaza. La konstruado de la preĝejo komenciĝis en 2003. Post 2 jaroj ĝi grandparte pretiĝis, sed la turo konstruiĝis en 2006.

## Konstruaĵo 
La moderna preĝejo situas sola laŭ stratangulo kaj zorgas eĉ pli la parkumado.

Kermeso okazas en la sekva dimanĉo post Kristnasko.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* hungare
eta|maldekstre|Turo de la preĝejo
[eta|Mozaiko en la preĝejo fare de [László Puskás (pentristo)]]
Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Familio
Kazincbarcika
3454 Lieske

'*3454 *Lieske''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon Jay Henry Lieske.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Edward L. G. Bowell
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981
Moŝĉena

eta|200px|Kirko de Moŝĉena

**Moŝĉena** (*Мощена*) estas vilaĝo en Ukrainio, en Volina provinco. Ĝia loĝantaro estas 581 homoj.
* Koordinatoj: 

Kategorio:Geografio de Volina provinco
Kategorio:Vilaĝoj de Ukrainio
Plano Fugu

La **plano Fugu** () estis ideo de la Japana Imperio por akcepti judajn fuĝintojn el nazia Germanujo dum la 1930-aj jaroj.

Tamen tute ne temis pri helpa agado. Oni deziris kapti kaj uzi la povumon de la juda intelektularo por la ekonomia, teknologia kaj scienca evoluo de la japana imperio kaj krei kontaktojn al influaj riĉaj judaj entreprenistoj en okcidento. La plano estis neniam kondukita vaste kaj iĝis tute nerealigebla post la subskribo de la tripovuma traktato en 1940, ĉar oni ne volis provoki Germanujon kaj riski la aliancon.

Initiatintoj de tiu plano estis la oficiroj Inuzuka Koreshige kaj Yasue Norihiro. Dum ilia partopreno en la rusa enlanda milito ili aŭdis pri la *protokoloj de cionaj saĝuloj* kaj impresis ilin la ŝajna povumo de la juda mondo. Tiuj oficiroj legis kune kun aliaj kolegoj kaj entreprenistoj multajn aliajn kontraŭjudajn publikaĵojn kaj estis taksitaj poste en Japanujo kiel fakuloj pri judismo.

Estiĝis la ideo fondi judan setlejon sur japana grundo. Komence de la 1930-aj jaroj dum la invado de Manĉurio la japana registaro unuan fojon serioze konsideris la planon Fugu. Tie jam ekzistis sufiĉe granda juda popolo kaj la japanoj sin demandis, kiel allogi novajn judajn loĝantojn por la regiono. Oni forlasis tiajn ideojn kiam sciiĝis ke la imperia japana armeo subpremis la judojn de Harbino. Kunlaboro inter tiuj homoj kaj la japanoj estis tiel neimagebla por la sekvaj jaroj.

En 1938 okazis grava konferenco de japanaj ministroj kaj subtenantoj de la plano Fugo. Pro la novembraj pogromoj oni taksis, ke estis tempo agi, sed oni ne volis endanĝerigi la kreskantajn rilatojn al Germanujo. Tial la konferenco finiĝis sen klara rezulto. Oni decidis nur, ke ĉiuj judoj rifuĝintoj alvenontaj en Japanujo estu loĝotaj en Kobeo. Tiuj rifuĝintoj estis translokigitaj al Ŝanhajo post la atako kontraŭ Pearl Harbor. Post postulo de la germanoj ili estis enfermitaj en la Ŝanhaja geto. 

La pakto Ribbentrop-Molotov, kiu traktis neatakon inter Germanujo kaj Sovetunio, starigis novajn malfacilaĵojn por la translokiĝo de judoj al Japanujo.
Somere de la jaro 1940 Sugihara Chiune, la japana konsulo de Litovio, tiam okupita de Sovetunio, eldonis sen oficiala permeso de la registaro transirvizojn al judaj fuĝintoj por ke ili translokiĝu al Japanujo. Tiel ili povis vojaĝi al Vladivostoko kaj enŝipiĝi tie al Curuga, kondiĉe ke ili ricevis alirvizon de Sovetunio. Oficiale tiuj rifuĝintoj devintus pluvojaĝi el Japanujo, sed miloj da judoj sukcesis setli en Kobeon senprobleme. Kiam Germanujo ekmilitis kontraŭ Sovetunion en 1941 ĉesis la martrafiko inter Japanujo kaj Sovetunio, tiel ke la rifuĝintoj ne plu alvenis de Siberio. Tio estis la lasta neoficiala pinto de la plano Fugu. Ekde 1942 la japana registaro decidis ĉesi ĉiajn tiajn agadojn por ne endanĝerigi la aliancon kun la aliaj aksaj povumoj.

## Referencoj 
Kategorio:Historio de judismo
Kategorio:Historio de Japanio
Naningo

**Naningo** (ĉine **南宁/南寧**) estas prefektujnivela milionurbo, universitata urbo, eĉ ĉefurbo de provinco Gŭangŝio en Ĉinio.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
eta|maldekstre|Nubskrapuloj en Naningo

## Geografio 
Naningo etendiĝas en monteta baseno laŭ rivero sur suda parto de la lando. Vjetnamio troviĝas 160 km.

## Historio 
Naningo estas longe loĝata, kie diversaj dinastioj regis. La urbo evoluis precipe post 1907 danke al la internacia komercado. De 1912 ĝis 1936 ĝi estis provinca ĉefurbo. Fervojo trafikas ekde la 1930-aj jaroj. La japanoj okupis ĝin en 1940 kaj en 1944. Inter la 2 datoj Usono havis tie aviadilan bazon.

## Ekonomio 
En ĉirkaŭaĵo de Naningo oni kultivas sukerkanojn kaj similajn agrarajn produktojn. En la urbo oni okupiĝas pri paperoj.

## Trafiko 
eta|maldekstra|Stacidomo de Nannin
Naningo havas internacian flughavenon kaj bonajn aŭtovojajn kaj fervojajn kontaktojn.

La Metroo de Naningo malfermiĝis la .

## Klimato 
Naningo havas subtropikan klimaton kun influo de musono. La someroj estas varmaj foje kun  (en julio kaj aŭgusto). Jare pluvas po 1310&nbsp;mm. En ĉiuj monatoj pluvas, sed plej ofte inter majo-septembro. Neniam neĝas kaj neniam frostas.

## Vidindaĵoj 
* kaverno en la proksimeco

## Ĝemelurboj 
*  Bundaberg, Aŭstralio (1998)
*  Provo, Usono (2000)
*  Klagenfurt am Wörthersee, Aŭstrio (2001)
*  Amphoe Mueang Khon Kaen, Tajlando (2001)
*  Davao, Filipinoj (2006)
*  Ipoh, Malajzio (2001)
*  Jangono, Mianmaro (2009)

## Fontoj 
* Angla Vikipedio
eta|maldekstre|

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
Abelard Saragossà

**Abelard Saragossà** (Silla, Horta Sud, 1954) estas valencia lingvisto kaj profesoro de la Departemento pri Kataluna Filologio de la Universitato de Valencio.

Li eldonis plurajn verkojn inter kiuj menciindas *Gramàtica Valenciana raonada i popular* aŭ *Passat, present i futur de les Normes ortogràfiques de Castelló (1932)*. Atingis la Premion de Eseo 2006 de la Generalitat Valenciana en la kategorio de Eseo en la valencia pro lia studo "Reivindicació científica del valencià". Ĝi estas verko kie la aŭtoro defendas kiel tezo la neceson proksimigi la popularan valencian, grandparte konstruita de la uzantoj de la lingvo, al tiu klera kaj scienca, kultiviĝinta en akademiaj kaj sciencaj rondoj, kaj samtempe oni postulas inter la valencianoj aman sintenon al la propra lingvo kaj historia kulturo.

## Verkoj 
* ''Criteris de la normativa: l'ortografia contemporània, uns quants problemes actuals*, Valencio, Saó, 1997, 316 p.
* *Passat, present i futur de les Normes ortogràfiques de Castelló (1932)*, Valencio: Saó, 1998
* *Problemes bàsics de la teoria sintàctica generativista (1957-1986)*, Valencio: Universitato de Valencio, 1992, 304 p.
* *Els predicatius i les categories sintàctiques*, Universitato de Valencio, Valencio, 1994, 243 p.
* *El valencià del futur*, Benicarló, Alambor, [2000], 2002, dua eldono, 206 p.
* *Gramàtica valenciana raonada i popular: els fonaments*, Tabarca Llibres, 2005, 336 p.
* *Reivindicació del valencià: una contribució*. València, Tabarca Llibres, 2007 (1-a eldono, 2006), 322 p.

## Eksteraj ligiloj 
* *Abelard Saragossà: «El model lingüístic de Fuster només té com a destinatari el gremi dels lletraferits»* , *Levante-EMV*
* *Filología catalana en Lo Rat Penat - El profesor de la Universitat de València Abelard Saragossà imparte una conferencia en la institución cultural sobre Josep Nebot, una figura "olvidada" que acerca a secesionistas y catalanistas*, *Levante-EMV*
* *Lo Rat Penat sufre pintadas tras acoger la conferencia de un profesor de Filología Catalana * , *Levante-EMV''

Kategorio:Kataluna lingvo
Kategorio:Hispanaj filologoj
Kategorio:Katalunlingvaj verkistoj
Sándor Nagy

**Sándor Nagy**

* Sándor K. Nagy
* Sándor Nagy (bibliotekisto)
* Sándor Nagy (juristo)
* Sándor Nagy (kemiisto)
* Sándor Nagy (literaturhistoriisto)
* Sándor Nagy (pastro)
* Sándor Nagy (pentristo)
* Sándor Nagy (skulptisto)
* Sándor Nagy (verkisto)
Harry Babasin

**Harry BABASIN** (naskiĝis la 19-an de marto 1921 en Dallas, Teksaso, mortis la 21-an de majo 1988 en Los-Anĝeleso) estis usona ĵaz-basisto kaj violonĉelisto.

## Vivo kaj verkado 
Harry Babasin vizitis la lernejon *North State College*, muzikis poste kun Jimmy Giuffre kaj Herb Ellis, kun diversaj orkestroj en la mezokcidento de Usono kaj iris poste al Novjorko. Tie li laboris en la 1940-aj jaroj kun Gene Krupa, Boyd Raeburn kaj Charlie Barnet. En 1945 Babasin transloĝiĝis al Kalifornio, kie li denove muzikis kun Raeburn, poste ankaŭ kun Benny Goodman kaj en 1948 kun Woody Herman. En la 1950-aj jaroj li laboris ĉefe en Holivudo por radiaj, televidaj kaj filmaj produktaĵoj. En 1956 li fondis la ĵazbandeton *Jazzpickers*; 1959 estis mallonge je Harry James, por poste muziki denove ĉe Charlie Barnet kaj Phil Moody (1963).

Babasin estis la unua, kiu aplikis la plukludon je ĵaza violonĉeloludo dum surdiskigo (kun Dodo Marmarosa en 1947). Ĉi tiun teknikon poste transprenis lia kolego Oscar Pettiford. Babasin kunlaboris en 1952 je la registradkunsido *Inglewood Jam* de Charlie Parker kaj Chet Baker  kaj surdiskigis krome kun Laurindo Almeida, Bob Enevoldsen, Herbie Harper, Barney Kessel, Lou Levy, Bud Shank, Lucky Thompson kaj Sonny Criss kaj ludis violonĉeloduetojn kun Oscar Pettiford. Li kunlaboris je la filmo *A Song Is Born* de Howard Hawks (1948). En la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj li pli kaj pli retiriĝis el la muziknegoco. Sian lastan prezentadon li havis en Novjorko ĉeflanke de pianisto John Banister (de kiu li ankaŭ havis la ŝercnomon *the bear*) en la jaro 1985.

## Diskoj 
* Benny Goodman: *The Complete 1947-1949 Small Group Sessions* (Blue Moon)
* Boyd Raeburn: *Boyd Meets Stravinski* (Savoy, 1945-47)
* Sonny Criss: *California Boppin´* (Fresh Sound Records, 1947)
* Jimmy Giuffre: *Trios Live* (enhavas de Harry Babasin & His Orchestra la pecojn: *Four Brothers, When You´re Smiling* (januaron de 1948) kun Hal McKusick, Jimmy Giuffre)
* Dexter Gordon & Wardell Grey: *All Stars - The Hunt * (Savoiy, 1947)
* Charlie Parker, Chet Baker: *Inglewood Jam* (Fresh Sound, 19529
* Pete Rugolo: *Adventures In Rhythm, Introducing Pete Rúgolo, Rugolomania (ĉiuj Fresh Sound Rec., 1954)
* Bud Shank: *Jazz In Hollywood* (OJC, 1954)

## Literaturo kaj ligoj 
* Richard Cook kaj Brian Morton: *The Penguin Guide to Jazz on CD*, London, Penguin, 2-a eldono, 1994 kaj 6-a eldono, 2002
* Bielefelder Katalog 1988 & 2002
* Ken Poston: akompanteksto pri *Inglewood Jam'' (Time Is Rec., ed. 1990)

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio pri Harry Babasin

### Rimarkoj 
Kategorio:Ĵazaj basinstrumentistoj
Kategorio:Ĵazaj violonĉelistoj
Kategorio:Usonaj muzikistoj
Sándor Nagy (juristo)

**NAGY Sándor** (nadj) estis hungara juristo, jur-kaj historiverkisto naskita en Nagykereki la 6-an de septembro 1846 kaj mortinta en Oradea en 1923

## Kariero
Nagy Sándor studis juron en Debreceno kaj Nagyvárad. En 1873 li faris juĝistan ekzamenon. De 1876 li estis advokato, de 1885 vicprokuroro, de 1889 tribunala juĝisto en Nagyvárad, de 1897 tribunala en ĉirkaŭaĵo de Pest. De 1892 li estis ĉsfsekretario de Szigligeti Társaság, pli poste ĝia vicprezidanto. 

## Verkoj
* *Bihar-ország* (I – III., Nagyvárad, 1884 – 88); 
* *A váradi színészet története* (Nagyvárad, 1884); 
* *Bihar vármegye földrajza* (Nagyvárad, 1886); 
* *A jobbágyság története Magyarországon* (Nagybecskerek, 1891).

## Fonto
* Magyar Életrajzi Lexikon

Nagy, S.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Sándor Nagy (literaturhistoriisto)

**NAGY Sándor** (nadj) estis hungara literaturhistoriisto naskita en Satmaro la 15-an de julio 1875 kaj mortinta en Zilah la 13-an de aŭgusto 1940
## Kariero
Nagy Sándor diplomiĝis en la Universitato de Koloĵvaro kaj li estis instruisto de la reformita kolegio de Zilah. Li estis redaktoro de semajngazeto *Szilágyság* kaj de Memorkajero pri festotagoj Endre Ady. 
## Verko
*''Ady Endre költészete (Bp., 1927).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Nagy, S.
Sándor Nagy (pastro)

**NAGY Sándor** (nadj) estis hungara reformita pastro naskita en Gidófalva la 31-an de julio 1824 kaj mortinta en Hídvég la 10-an de aŭgusto 1900

## Kariero 
Sándor Nagy finis teologion en Nagyenyed kaj dum la hungara revolucio de 1848 kaj liberecbatalo li fariĝis leŭtenanto; adjutanto de Áron Gábor, poste de artilerivickolonelo József Müller. Post la falo de la liberecbatalo li esti mallongtempe en malliberejo kaj de 1851 li estis pastro en Gidófalva, de 1858 en Hídvég. Li estis unu el fondintoj de la Székely Mikó Kollégium de Sepsiszentgyörgy.

## Verko 
* ''Háromszék önvédelmi harca 1848 – 1849-ben (Kolozsvár, 1896).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Libera skribado

**Libera skribado** (angle: ***Freewriting***) estas metodo de kreiva verkado, kiu kuŝas sur paperon la konscifluon de la skribanto sen speguli aŭ taksi ĝin, aŭ serĉi pli trafajn formulojn. Tiel estiĝas frazoj, frazpartoj kaj unuopaj vortoj. Tiu metodo estas ofte uzata en skribokursoj por malkonstrui skriboblokadojn kaj provoki la skribofluon. Libera skribado estis enkondukita sub la nomo *Freewriting* en la 1960-aj jaroj de Ken Macrorie.

## Metodo 
La skribonto sidas ĉe malplena paperfolio kaj ekskribas kiel eble plej flue kaj seninterrompe. Oni ne deprenu la skribilon de la folio. La tempodaŭro povas esti indikita antaŭe (kutime ĉirkaŭ 5 ĝis 20 minutoj). Ĉia ideo estas notita. La seninterrompa skribado malhelpu pripensadon dum la skribofazo por ne bloki la skribofluon. Se mankas novaj ideoj la lastaj vortoj estas ripetataj aŭ la skribilo ondoforme movita sur la papero ĝis kiam survenos nova ideo.

## Variantoj 
* Ken Macrorie kaj Peter Elbow propagandas ĉefe sencelan kaj senteman skribadon. Ili uzas la metodon por atingi skribotemon. Iom post iom aldoniĝis tamen ankaŭ temaj aspektoj, kiel la skribado pri apartaj spertoj.

* Roberta Allen priskribis temorientitan procedon. La skribanto sidas ne antaŭ malplena folio, sed sur la papero jam troviĝas vorto, frazo aŭ bildo.
La rezultoj de la skribado estas poste pridiskutataj kaj povas konduki al rakonto aŭ eĉ romano.

* Ankaŭ la metodo de *clustering* de Gabriele Rico uzas la metodon de libera skribado. La *cluster* utilas por estigi skriboimpulson. Kiam alvenas la impulso, la skribanto tuj ekskribas. Ne ekzistas tempolimo.

* Varianto uzata de reprezentantoj de aŭtomata skribado estas skribado per la mano, kiu ne estas la kutima skribomano.

## Vidu ankaŭ 
* Krepovo
* Aŭtomata skribado
Iarăși

**Iarăși**, hungare **Nyáraspatak**, alinome Nyáraspataka, Nyárospatak estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al Hăghig.
## Historio
En 17-a jarcento Nyáraspatak verŝajne estis rumana setlejo.  
## Loĝantaro
En 1910 el 330 loĝantoj 96% estis rumano. En 2002 el 503 loĝantoj 62,2% rumano, 36% cigano, 1,6% hungara, 0,2% germano.
## Fonto
* Hungarlingva vikipedio.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Senegala akacio

La **senegala akacio** (*Acacia senegal*) estas en Afriko indiĝena arbospecio el familio de fabacoj (*Fabaceae*).

## Sistematiko 
La specion priskribis unuafoje en 1753 la sveda botanikisto Carl von Linné, donante la nomon *Mimosa senegal*. La germana botanikisto Carl Ludwig Willdenow en 1806 nomis la specion *Acacia senegal*.

Pliaj sinonimoj estas:
* *Acacia verek* Guill. & Perr.
* *Senegalia senegal* (L.) Britton

Oni diferencigas tri varietojn de la specio:
* *Acacia senegal* var. *leiorhachis* Brenan
* *Acacia senegal* var. *rostrata* Brenan
* *Acacia senegal* var. *senegal*

## Priskribo kaj kreskejo 
La arbusto aŭ arbeto altas de 2 ĝis 6 m, malofte ĝis 8 m. La ombreloforma krono estas forte disbranĉiĝanta kaj formas multajn, supre starantajn branĉojn, je kiuj forrmiĝas dornoj en tripo kaj grizverdaj, duoble plumitaj folioj. LA fruktoj evoluas el la flavaj aŭ kremflavaj floroj, kiuj entenas 5 ĝis 6 verd-brunajn brilantajn grajnojn.

La senegala akacio bezonas jaran precipitaĵon de 100 ĝis 800&nbsp;mm, normale 300 ĝis 400&nbsp;mm, sed ĝi toleras sekan periodon de 8 ĝis 11 monatoj. La planto preferas la sablajn aŭ ete argilajn grundojn en la duonseka sahelzono, precipe en okcidenta Afriko kaj en okcidenta parto de Sudano.

## Uzado 
Oni prenas laktosukon (Gummi arabicum) el sub la arbokrusto. Por tio, oni entranĉas la trunkon kaj la branĉojn de la arbo dum la pluvsezono. Oni povas atingi per relative malmulte da laboro grandan enspezon. La arbo konvenas ankaŭ kontraŭ dezertiĝo kaj ventoerodo, ĉar la abunde disbranĉiĝantaj fibraj radikoj fiksas la sablodunojn. Tradicie, la plantado en Sudano okazas en sinsekvo de sorgo, ternukso, sezamo kaj karkadeo, tiel estas certigante por 10-15 jaroj la regenerado de la grundofekundeco.

La enspezo de Gummi arabicum dependas de la sufiĉa okvoprizorgo en la grundo. Esploroj en okcidenta Sudano montris, ke kultivado de senegala akacio kun aliaj kultivplantoj en eta denso (sorgo aŭ karkadeo) donas favoreblan mikskulturon kontraŭ la malriĉeco kaj nutroprizorgo de la loka loĝantaro. La enspezo el gumosuko po arbo ĉe la sama plantodistanco kreskas, ke oni kunkultivas karkadeon.

La malpeza kaj malmola ligno estas uzebla ĉe domkonstruo, por bariloj kaj kiel fajromaterialo. La arbokrusto estas riĉa – krom la "arab gumo" aŭ "akacia gumo" - je galotanino kaj tiel ĝi estas uzata en la afrika popola kuracado kiel adstringa medicino.

Kategorio:Arboj
Kategorio:Arbedoj
Kategorio:Afrotropisa flaŭro
Kategorio:Orientalisa flaŭro
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Dezertaj plantoj
Kategorio:Akacioj
Vergado en Singapuro

**Vergado en Singapuro** estas leĝa korpopuno uzebla en diversaj kuntekstoj: jure, milite, hejme, lerneje.

## Vergado kiel leĝa puno 
Singapuro estas tre konata por sia juro, kiu inkludas korpopunon, kies plej grava formo estas vergado. Ĝi celas virajn krimulojn de malpli ol kvindek jaroj kaj korespondas al granda nombro de kazoj de la puna juro de Singpuro, inkluzive de kazoj konsiderataj kiel malgravaj en multaj aliaj landoj. Tiel nerevalido de restadkarto povas esti punata de kvin vergobatoj kaj de malliberado.

Vergado estas ankaŭ leĝa korpopuno en la armeo de Singapuro kaj en malliberejoj.

Vergado tute ne similas al simpla batado per bastono. Ĝi estas farita de apartaj vergistoj, kiuj interŝanĝiĝas post ses batoj, ĉiu bato lasanta vundon unu centimetrojn larĝa sur la postaĵo de la kondamnito.

Tiu korpopuno estis publikigita en okcidento okaze de la kondamno de la juna usonano Michael P. Fay je ses vergobatoj, el kiuj kvar estis ekzekutitaj post indulgopeto de la usonaj aŭtoritatoj. Li kulpis pli vandalado de aŭtoj.

Vergado estas korpopuno uzata ankaŭ en la najbaraj ŝtatoj de Malajzio kaj Brunejo.

## Vergado en edukado 
Sub malpli forta formo vergado estas uzata por puni junajn virajn studantojn en multaj singapuraj lernejoj por puni aparte gravajn agadojn.

Multe pli malgrandaj vergoj estas uzataj de iuj gepatroj por puni siajn gefilojn. Tia puno estas leĝa en Singapuro.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Singapuro
Kategorio:Puna juro
István Hajdu

**HAJDU István** estis rumanihungara publicisto, redaktoro naskita 1875 kaj mortinta en 1986 kaj mortinta en Târgu Mureș la 29-an de decembro 1924.

## Kariero
Hajdu István doktoriĝis pri juro en la Universitato de Koloĵvaro, li malfermis advokatoficejon en Marosvásárhely. De 1920 li estis ano de KZST; li fariĝis respondecredaktoro de la revuo Zord Idő. En 1924 li estis respondecredaktoro de ĵurnalo Székelyföld.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Hajdu, I.
Hajdu, I.
Hajdu, I.
Boriska Halász

**HALÁSZ Boriska** (hala:s) estis rumania hungara bibliotekistino, medicinhistoriistino naskita en Marosvásárhely la 25-an de januaro 1908 kaj mortinta en Târgu Mureș la 19-an de majo 1987. Ŝi estis la filino de sociologo, esperantisto József Halász.

## Kariero
Boriska Halász  diplomiĝis pri filozofio-historio en la Universitato Bolyai de Kluĵo (1953). Ŝi partoprenis en la 20-aj jaroj la laboristmovadon. Pli poste reveninte el deportado, ŝi fariĝis bibliotekistino de OGYI kaj kunlaborantino de la katedro pri medicinhistorio, direktorino de la Regiona Biblioteko, de 1954 rubrikestrino de la ĵurnalo *Vörös Zászló*.

## Verko
**A marosvásárhelyi Kórház történetéből*, studaĵo (Orvosi Szemle 1957/1).

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj bibliotekistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj redaktoroj