open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mezőkeresztes

eta|maldekstre|Kalvinana preĝejo de Mezőkeresztes
eta|maldekstre|Romkatolika preĝejo de Mezőkeresztes
**Mezőkeresztes** [mezOkeresteŝ] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Mezőkövesd. La loknomo signifas: kampo-kruca.

## Situo 
Mezőkeresztes situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Miskolc-Budapeŝto, aŭtoŝoseo M3 en la sama direkto preteriras. Mezőkövesd estas proksime.

Antaŭ la hungaroj loĝis tie skitoj kaj hunoj. Apud Mezőkeresztes etendiĝas restaĵoj de Remparo de Ĉorso. En 1456 la vilaĝo iĝis kampurbo. En 1552 la turkoj venkis la hungarojn en bataleto, en 1596 la turkoj denove venkis la unuigitajn fortojn de Habsburgoj kaj Transilvanio. En 1871 la urbeto perdis la titolon kampurbo, sed en 1970 ricevis la titolon grandvilaĝo. La judoj estis deportitaj en 1944. Oni minis nafton inter 1950-1980. La grandvilaĝo urbiĝis en 2009.

La komunumo famas pri ornamaj popolkostumoj, tiun regioneton la hungaroj nomas Matyóföld (Matjofold) (=landeto de Matyó). Matyóföld konsistas el Mezőkövesd, Mezőkeresztes kaj Szentistván. Inter la triopo troviĝas milita flughaveno, kiun deviglaboristoj konstruis dum la frua socialismo.

## Vidindaĵoj 
* Romkatolika Preĝejo de Sankta Kruco (Mezőkeresztes).
* Preĝejo Patrono de Hungaroj (Mezőkeresztes).
* Kalvinana preĝejo (Mezőkeresztes).

## Famuloj 
* en Mezőkeresztes naskiĝis:
** aktoro Gábor Koncz
** István Jakab (dramisto)
** Gyula Fekete (verkisto)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|center|400ra|center|Kastelo en Mezőkeresztes
Trikiazo

**Trikiazo** (de la greka *trichíasis*) estas okulmalsano. Ĝi estas denaska aŭ akirita devio de la okulharoj, kiuj skrapas la okulglobon kaj kaŭzas meĥanikan iritadon kaj lezon de la korneo kun kongesto, doloro, larmelfluo, fotofobio (lumtimo) ktp.

Plej ofta kaŭzo de trikiazo estas cikatra kuntiriĝo de la konjunktivo kaj de la tarzo ĉe trakomo. Aliaj kaŭzoj estas blefarito, brulvundoj kaj traŭmatoj. Kiam ne multnombraj, oni povas per forŝiro formeti la deviintajn okulharojn pere de pinĉileto. Sed, ĉar post kelkaj semajnoj ili denove kreskas, oni devas ripeti tiun procedon ĉiam denove. Tial la elektra senharigo estas preferinda. Kiam ili estas multnombraj, kirurgia operacio povas esti necesa.

Kategorio:Sindromoj en oftalmologio
Lajos Olosz

**OLOSZ Lajos** (olos) rumanuja hungara poeto (Ágya, 23-a de aŭgusto 1891 – 26-a de aprilo 1977, Kisjenő).

## Biografio
La mezlernejon li finis en Szeged (1909), poste li akiris diplomon pri juro en Universitato Koloĵvaro (1913). Li komencis sian karieron kiel juĝisto en Kisjenő kaj poste estis advokato (1913-59). Li estis unu el fondintoj de Erdélyi Helikon; li havis proksimajn amikajn rilatojn kun Lajos Áprily kaj Sándor Reményik. Li estis kunlaboranto de Erdélyi Szemle,  Pásztortűz, Ellenzék; ano de KZST (1930). En 1943-44 li estis ĉefredaktoro de Havi Szemle. Post 23-a de aŭgusto 1944 oni internigis lin laborkampon al monto Bihar. 

## Ĉefaj verkoj
**Gladiátorarc*, v., Kvár, 1923; 
**Égő csolnakon*, v., Kvár, 1926; 
**Barlanghomály*, v., Kvár, 1931;
**Versek, Bk., 1968; 
**Legszebb versei*, Bk., 1971; 
**Hattyúének, v. 1968-1971, Bk., 1972;
**Szeplőtlen oltár*. Arad 1997.
**Félig élt élet*. Korespondado inter Olosz Lajos kaj Reményik Sándor.
## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Jerusalemaj remparoj

**Jerusalemaj remparoj** (aŭ **urbomuro de Jerusalemo**) estas preskaŭ kvar kilometrojn longaj kaj ili ĉirkaŭas regionon de jerusalema Malnova Urbo (ĉ. 1km²). Ili estis konstruitaj dum periodo de regado de Otomana Imperio en Izraelo. La konstrulaboroj okazis en la jaroj 1535 - 1538 pro decido de turka sultano Sulejmano la 1-a. La tuta longeco de remparoj estas 4,018 km, ilia averaĝa alto estas 12 m kaj la averaĝa diko estas 2,5 m. La muroj enhavas 34 gardoturojn kaj sep ĉefajn pordegojn por la trafiko kaj du pli malgrandaj pordegoj etis remalfermitaj fare de la arĥaeologoj.

## Vidu ankaŭ 
* Jerusalemaj pordegoj

Remparoj
Kategorio:Muroj
Kategorio:Fortikaĵoj
Malnova Urbo (Jerusalemo)

Jerusalema **Malnova Urbo** estas antikva parto de Jerusalemo kun areo proksimume 1km², ĉirkaŭita de jerusalemaj remparoj. Ĝi estas dividita en kvar kvartalojn: juda kvartalo, kristana kvartalo, islama kvartalo kaj armena kvartalo. En la Malnova Urbo troviĝas ankaŭ Templa monto kaj parto de Monto Sijono.

eta|200px|Mapo de la malnova urbo
maldekstre|eta|mapo de la malnova urbo kaj ĉe la angulo ĝia situo en la nova urbo
Pordego Ciono (, ) ankaŭ konata en la araba kiel Bab Harat al-Jahud ("Judkvartala Pordego"), aŭ Bab an-Nabi Dawud ("Pordego de Profeto David"), estas unu el ok Pordegoj de la Malnova Urbo de Jerusalemo.

## Preĝejoj 
* Baziliko de la Sankta Tombo
* Monaĥejo Sankta Jakobo
* Preĝejo Sankta Toros
* Preĝejo Sanktaj Ĉefanĝeloj

## Aliaj lokoj 
* Islama Muzeo de Jerusalemo
* Muzeo Rockefeller
* *Via Dolorosa*

Kategorio:Kvartaloj de Jerusalemo
Jerusalemaj pordegoj

**Jerusalemaj pordegoj** estas pordegoj, kiuj troviĝas en Jerusalemaj remparoj - sep pordegoj estas malfermitaj kaj unu fermita. Tio estas Ora pordego, kiu estas alkalkulata al tiuj ĉi sep kiel la oka. Krom ĝi ankoraŭ ekzistas enmasonitaj "pordegoj" (respektive iliaj restaĵoj) sur suda flanko de Templa monto.

## Eksteraj ligiloj 
* Fotografioj de jerusalemaj remparoj kaj pordegoj

Kategorio:Pordegoj en Jerusalemo
Trakomo

**Trakomo** aŭ **traĥomo** estas tre kontaĝa okulmalsano, kaŭzita de bakterio *Chlamydia trachomatis*, endemia ĉe popoloj vivantaj en malfavoraj higienaj kondiĉoj, kiu trafas komune ĉiuaĝulojn kaj afekcias ĝenerale ambaŭ okulojn. Ĝi estas karakterizita per hipertrofia konjunktivo, folikloj (granuloj), t. e. grajnetformaj elementoj diafanaj kaj grizetaj, videblaj tra la konjunktivo kaj aspektantaj kiel frajo de rano, kaj mukopusa sekreciaĵo. La paciento plendas pri lumtimo, larmelfluo, jukado, doloro kaj sentoj de fremda korpo kaj brulo. La trakomo evoluas malrapide, dum monatoj kaj jaroj. Fine, ne traktite, ĝi kuraciĝas spontanee: la granuloj malaperas, sed la konjunktivo ne normaliĝas, ĉar la lezoj postlasas cikatrojn, kies graveco varias. La plej oftaj komplikaĵoj estas korneaj: la panuso (formiĝo de vaskula reto) kaj la ulceriĝo, kiuj afekcias la vidkapablon. La kompleta resaniĝado eblas ĉe benignaj kazoj, aŭ ĉe pli gravaj kazoj tuj submetitaj al trafa kuracado. La sekvaĵoj tre oftas, kaj afekcias la konjunktivon, la korneon kaj la palpebrojn: trikiazo, entropio, ektropio, kornea opakeco rezultanta el panuso kaj ulceriĝo, stafilomo ktp.

Kategorio:Aliaj bakteriaj malsanoj
Kategorio:Sindromoj en oftalmologio
Kategorio:Tropikaj malsanoj
Kategorio:Neglektitaj tropikaj malsanoj
Tiszalúc

**Tiszalúc** [tisalUc] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Szerencs.
eta|Katolika preĝejo de Tiszalúc

## Bazaj informoj 
* Areo: 45&nbsp;km²
* Loĝantaro: 5700
* Poŝtkodo: 3565
* Telefonprefikso: 46

## Geografio 
Tiszalúc situas sur ebenaĵo, iomete for de dekstra bordo de Tiso (kontraŭe estas Tiszadob), laŭ rojo *Takta*, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Miskolc-Szerencs.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj la hodiaŭa Tiszalúc estis loĝata dum la neolitiko, bronzepoko kaj kuprepoko. La unua skriba mencio devenis el Anonymus, kie estis grava pramo, trapasejo. En 1241 la tataroj ruinigas la vilaĝon. En 1392 ĝi ekhavis la rangon "pordo de regiono Tokaj", kiu signifis tion, ke fremda vino ne rajtis trairi la pramon. Ekde 1567 la vilaĝo apartenis al turkoj, sed en 1642 ĝi iĝis urbo de hajdukoj. Inter Tiszalúc kaj Tiszadob komenciĝis ĝuste tie kanaligado de Tiso en 1946, sekve Tiso jam ne tuŝis la komunumon, nur la iamaj branĉoj, kiu nomiĝas morta Tiso. La fervojo en 1859 ekfunkciis.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Tiszalúc) el la 16-a jarcento iam uzita de husanoj
* romkatolika Preĝejo de Stefano la 1-a (Hungario) (Tiszalúc) el 1937

## Famuloj 
En Tiszalúc naskiĝis:
* astronomo Endre Zétényi
* verkisto Miklós Tóth-Máté.

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Simptomo

[eta|La [kapdoloro estas unu el plej oftaj simptomoj.]]
**Simptomo** estas subjektiva manifestado de malsano aŭ patologia stato, tiel esprimata de la paciento. Ĝi tre malsamas de homo al homo kaj eĉ de kulturo al kulturo. Ĝenerale la **simptomoj** estas multaj. Ekzemple: laciĝo, doloro, laceco, naŭzo, tuso, ktp.

Oni povas disigi ilin de signaloj, kiuj estas objektive mezurataj de la kuracisto kiel la sangopremo la aspekto de la retino, la korbatado, la febro ktp, sed ankaŭ tiuj signaloj estas ofte nomataj "simptomoj" ĉefe en nescienca medio.
Pri ĉiu malsano estas aro da simptomoj, kiu nomiĝas sindromo.

## Vidu ankaŭ 
*Klinika signo
Anosmio

**Anosmio** estas handikapo de flaro kaj estas ofte produktanta de lezo de flarnervo sub la lobo kiu troviĝas sub la nazradiko.
Tio estas ofta lezo en kraniaj traŭmatoj kiam la ŝoko estas antaŭe: la reto de flara nervo kio trairas la kriblan lamon de etmoido (osto), estas lacerita. **Anosmio** estas ofte tuta sed eblas esti unuflanka. Ĝi estas ankaŭ responda pri perdo de gustado (ageusio).

Kategorio:Sindromoj en neŭrologio
Kategorio:Flarado
Arló

**Arló** [arlO] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Ózd. La slava orilu signifas aglo.
eta|maldekstre|Apoteko de Arló

## Bazaj informoj 
* Areo: 47&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3554
* Poŝtkodo: 3663
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
La grandvilaĝo situas en valo, laŭ la ĉefvojo Bátonyterenye-Ózd, la lasta kaj Borsodnádasd estas proksime.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1268. En la 17-a j.c. ciganoj alvenis, el ili konsistas duono de la loĝantaro. Historion de la grandvilaĝo determinas proksimeco de Ózd kaj Borsodnádasd. En 1927 pro la minado montoparto deglitis kaj ĝi baris rojon, sekve lago naskiĝis apud la komunumo, kiu nun estas feriejo.

## Vidindaĵoj 
La ĉefaj vidindaĵoj estas la katolika preĝejo Sankta Mikaelo (Arló) kaj la menciita Lago de Arló.

## Ĝemelkomunumoj 
*  Hnúšťa, Slovakio
*  Corund, Rumanio
*  Bretka, Slovakio
eta|maldekstre|Florvendejo de Arló

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Koroido

**Koroido** estas la meza membrano de la okulglobo, inter la skleroto kaj la retino. Ĝi estas la nutra organo de la okulo, funkcias ankaŭ kvazaŭ ties senluma kamero kaj samtempe varmodona kamero por la tre delikataj retinaj ĉeloj. La sifiliso, tuberkulozo, anemio, grava miopio, denta, naza aŭ buŝa infekto, intesta memtoksiĝo ktp. povas kaŭzi koroiditon.

Kategorio:Besta anatomio
TM5500EL

eta|150ra|dekstra|Crusoe TM5400
**TM5500EL** - procesoro far firmao Transmeta. La procesoro estas parto de familio Crusoe. La ico estas destinata por enkonstruitaj komputosistemoj. **TM5500EL** havas malgrandan varmoeligon kaj povas esti uzata kun pasivaj sistemoj de malvarmigo. Ĝi estas pli ŝpara specimeno de Crusoe TM5500EX. Bazo de la procesoro estas kerno Crusoe TM5500, kiu siavice estas energiŝpara versio de Crusoe TM5400. En la procesoro estas enkonstruita norda ponto.

* korpo - 474-pingla BGA;
* kongrueco - x86;
* staplo de unua nivelo - 128 Kb;
* staplo de dua nivelo - 256 Kb;
* frekvenco - 667 MHz;
* uzata tensio - 0,9-1,3 V;
* maksimuma povumo - 5,1 W;

Kategorio:Transmeta-procesoroj
Pterigio

**Pterigio** (latine **pterygium**) estas vaskularizita dikiĝo de la subkonjunktiva histo, kiu etendiĝas de la interna aŭ naza (malofte de la ekstera aŭ de ambaŭ) angulo de la okulo ĝis la korneo. Proksimume triangulforma, ĝia vertico aŭ pinto fiksiĝas en la korneo, kies centron ĝi kelkfoje atingas dum sia malrapida kreskado, malhelpante tiel la vidadon. Pleje estas trafitaj plenkreskuloj ordinare elmetitaj al la vento, polvo, troa varmo kc. (kamparanoj, maristoj, masonistoj, kuiristoj ktp.). La paciento apenaŭ plendas pri ioma konjunktiva iritado. Kiam la **pterigo** estas jam granda kaj proksimiĝas al la pupilo, kirurgia operacio povas esti necesa, kvankam recidivoj iufoje okazas post tiu ĉi.250ra|dekstra

Kategorio:Denaskaj misformoj
Sagao

[eta|dekstra|250ra|Fragmento de la *[sagao de Njáll* (AM 132 folio 13r), ĉirkaŭ 1350.]]
La **sagaoj** (el la islandlingvavorto *saga*, plurale *sögur*) estas literaturaj tekstoj verkitaj en malnova Skandinavio pri diversaj temoj, ekzemple fruaj vikingaj esploroj, elmigradoj al Islando kaj bataloj inter islandaj familioj. Ili estis verkitaj en la malnova norena lingvo, ĉefe en Islando.

La sagaoj estas difineblaj kiel prozaj epopeoj, kiuj temas pri la heroaj agoj de homoj jam de longe forpasintaj. Tiuj "valoraj homoj" estis plejofte vikingoj, aŭ paganoj aŭ kristanaj. Plejmultaj sagaoj estas realistaj, escepte de la plej legendaj sagaoj, de la sagaoj pri sanktuloj kaj de tiuj pri episkopoj. La realeco ja estas kelkfoje plibeligita por doni pli fabelan aspekton al la teksto, sed la tekstoj estas ĉiuj pri homoj, kiuj estas facile kompreneblaj.

## Listo de sagaoj 
* Sagao de Hrafnkell
* Sagao de Fljótsdæla
* Sagao de Njáll
* Sagao de Hervör
* La rakonto de Þórhallur Knappur


Kategorio:Literaturo laŭ ĝenroj
Kontraŭtanka fusilo

eta|soveta kontraŭtanka fusilo
**Kontraŭtanka fusilo** aŭ **kirasrompa fusilo** estis la unua respondo al apero de tankoj, la kirasitaj armilaj veturiloj, dum la unua mondmilito. Tiutempe la tanko havis relative maldikan kirasadon, kies trarompon helpis la kontraŭtanka fusilo kun konvena pafaĵo. Krom tio oni povis uzi kompreneble eĉ minojn kaj la artileriojn kontraŭ la tankoj kaj se iu soldato tiel kuraĝus iom elŝovi la kapon el tranĉeo kaj ĵeti grenadon kontraŭ tanko, tiu povus esti neniigita ankaŭ per tiu ĉi maniero.

Kategorio:Pafiloj
Islanda ĉevalo

eta|dekstra|300px|Islanda ĉevalo.
La **islanda ĉevalo** estas ĉevala raso, kiu vivas en Islando depost la 10-a jarcento.

La islandanoj estas tre fieraj pri iliaj malgrandaj ĉevaloj kaj tre zorgeme flegas ilin. Islandaj ĉevaloj estas tre ofte menciitaj en la plej malnovaj skandinavaj sagaoj. Kvankam ekzistas certa kaj videbla biologia ligo inter tiuj ĉevaloj kaj pli klasikaj poneoj, al la islandanoj tute ne plaĉas la vorto "poneo".

La islanda ĉevalo devenas de norvegaj ĉevalrasoj kaj de diversaj rasoj da keltaj poneoj, alportitaj sur la insulon de skandinavaj popoloj, precipe vikingaj kolonianoj.

Kategorio:Ĉevalrasoj
Ĉevaloj
Aerosolo

[eta|Aerosolo en regiono de [Barato, Bangladeŝo, Bengala Golfo,(Hindujo)]]
**Aerosolo** estas aro, sistemo de solidaj aŭ fluidaj korpetoj (korpuskloj), kiuj estas fajne dividintaj en fluanta gaso, plej ofte en aero.

La aerosolaj korpuskloj havas gravan rolon en la gutoformigaj procesoj, tiuj formas tiujn kernojn, sur kiuj okazas la kondensiĝo kaj frostiĝo. Ili partoprenas en kemiaj procezoj de la atmosfero kaj influas eĉ ties elektrajn proprecojn.

La veraj aerosol-korpuskloj havas la diametron de kelkaj milimikronoj (0,5&nbsp;nm) ĝis 100 nanometroj. Se ĝi ne estas videbla, ĝi do povas kaŭzi alergion.

La aerosolo iĝas videbla, se ĝia koncentriteco en la aero superas 1.000.000 korpuskloj/cm³. Tio estas la smogo.

Ĉe la polusoj la koncentriteco ĉ. 35 korpuskloj/cm³, super kampoj 2.000 – 20.000 korpuskloj/cm³ kaj en urboj eĉ de 100.000 ĝis 1.000.000 korpuskloj/cm³. Tiel ĝi havas influon je la sano kaj eĉ urba klimato.

## Vidu ankaŭ 
* fumo,
* nebulo
* Bildoj, Aerosolo en vikipedio

## Eksteraj ligiloj 
* pri Aerosolo  
* pri Aerosolo
Oferado

[eta|230px|[Marko Aŭrelio kaj membroj de la imperia familio faras oferadon, kiel danko pro milita venko kontraŭ ĝermanaj triboj.]]
**Oferado** estas kutime difinita kiel la simbola donaco de manĝaĵoj, de la vivo de animaloj aŭ eĉ homoj al dioj au diaĵo, por obteni favoron aŭ pardonon.

Tiu agmaniero estas atestita ekde la plej malnovaj homaj dokumentoj. Cetere, danke al arkeologio, oni malkovris homajn kaj animalajn korpojn kun oferadaj stampoj jam longe antaŭ iu ajn skribita atestado. Oferadoj estas kutimaj aferoj en multaj religioj, kvankam la oferado de bestoj kaj despli de homoj estas hodiaŭ tre maloftaj.

## Vidu ankaŭ 
* Hekatombo
* Bestofero
* Homofero
* Propeka kapro

## Bibliografio 
* Vinigi L. Grottanelli, *Sette storie bibliche* (Sep rakontoj bibliaj), Paideia, 1998
* Vinigi L. Grottanelli,*Il sacrificio* (La ofero), Laterza, 1999
* Vinigi L. Grottanelli, *Profeti biblici* (Bibliaj profetoj), Mocelliana 2004.
Sagao de Fljótsdæla

La **sagao de Fljótsdæla** estas islanda sagao, kiu prezentas sin kiel la sekvaĵo de la fama sagao de Hrafnkell. La verko estis verŝajne verkita en la 16-a jarcento, kaj estas do rigardita kiel unu el la plej malfruaj islandaj sagaoj.

Kvankam ĝi ne montriĝas tiel altkvalita kiel la sagao de Hrafnkell, la sagao de Fljótsdæla entenas plurajn interesajn elementojn laŭ vidpunkto kaj literatura kaj historia.

Fljótsdæla
Sigurður Nordal

**Sigurður Nordal** (n. en 1886 - m. en 1974) estis islanda poeto kaj verkisto. Li interalie elpensis originalan teorion pri la deveno de islandaj sagaoj, kiujn li rigardis kiel plene literaturaj verkoj kreitaj de individuaj verkistoj. Liaj verkoj pri islanda kulturo restas ĝis hodiaŭ altestimataj.

Inter liaj plej signifaj verkoj, oni povas mencii :
* *Völuspá* (eseo pri poezio)
* *Íslenzk menning* (libro pri islanda kulturo)
* *Hrafnkatla* (eseo pri la sagao de Hrafnkell)

## Eksteraj ligiloj 
* Instituto de Sigurður Nordal 

Sigurður Nordal
Sigurður Nordal
Landnámabók

La ***Landnámabók*** (esperante "la libro de ekloĝo") viciĝas inter la plej strangaj verkoj de islanda literaturo. Ĝi entenas mesaĝojn rilate al la malkovro de Islando kaj al ĝia koloniigo (''*landnám*), kiujn la kolonianoj sendis unu al la alia tra la kolonioj. La tekstaro komencas per la teritoria depostulo de Ingólfur Arnarson koncerne Rejkjavikon, kaj per aliaj similaj deklaroj pri variaj regionoj de la insulo. La libro sekve listigas la idojn de la unuaj ekloĝintoj, kaj raportas la familiajn genealogiojn kaj plej gravajn okazaĵojn ĝis la 12-a jarcento : pli ol 3000 personoj kaj 1400 ekloĝintoj estas menciitaj.

## Eksteraj ligiloj 
* La Landnámabók interrete 

Kategorio:Verkoj el la islandlingva literaturo
Kategorio:Historio de Islando
Óskar Halldórsson

**Óskar Halldórsson** (n. en 1921 - m. en 1983) estis islanda serĉisto kaj universitatano. Li plenumis plurajn gravajn verkojn pri islandaj sagaoj, precipe koncerne ilian historian devenon. Li pro tio ludis signifan rolon en la debato pri la origino de la sagao de Hrafnkell.

Kategorio:Islandaj verkistoj
Kategorio:Islandaj universitatanoj
Orșova

**Orșova** [orŝova] (hungare: **Orsova** [orŝova], germane: **Orschowa**, ĉeĥe **Oršava**) estas urbo en la distrikto Mehedinți en Rumanio.

## Situo 
Ĝi situas sur iama limo de la Hungara Reĝlando, sude de la alfluo de la rivero Cerna, sur la maldekstra bordo de Danubo. La urbo estis translokita pro ŝveligo de Danubo.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 5 795 loĝantojn (germanoj, hungaroj, rumanoj), en 1992 16 009 (rumanoj). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Krassó-Szörény vármegye*).

## Historio 
100px|eta|maldekstra|Blazono de Orșova
Oni mencias la urbon unuafoje en 1150 kiel *Ursoua*. Tie venkis en 1091 armeo de Ladislao la 1-a la atakantajn kumanojn. En la postaj jarcentoj la urbon posedis hungaroj, turkoj, serboj, rumanoj (ekde 1919). Oni tie kaŝis (enterigis) la hungaran kronon en 1849 kaj retrovis ĝin en 1853. Tie staris kapelo, kiu subakviĝis pro la konstruo de la akvocentralo Ferpordo.

## Gravaj personoj 
* Károly Aszlányi (Orsova, 22-a de aprilo 1908 – Dorog, 8-a de decembro 1938): verkisto, ĵurnalisto .
* Jenő Bonomi, italdevena hungaria kaj germania instruisto naskiĝis en Adakale.
* Erna Czövek (Orsova, 13-a de decembro 1899 – Budapest, 30-a de marto 1983): muzikinstruistino, agantino fervora por la modernigo de muzikinstruado.
* Izolda Erdély, rumania hungara aŭtorino pri muziko
* Sándor Gáspárdy (Orsova, 19-a de marto 1909 – Kapuvár, 20-a de marto 1986): pentristo, desegninstruisto.
* Hildegard Kremper-Fackner (en vikidatumoj, 20-a de aŭgusto 1933 – 5-a de marto 2004): grafikistino.
* Kornél Láner (Orsova, 7-a de oktobro 1883 – Budapest, 24-a de novembro 1963): inĝeniero pri mekaniko, lokomotivkonstruanto.
* Miklós Makay (8-a de oktobro 1905 – Budapest, 17-a de februaro 1977): reformita pastro, verkisto.
* Károly Rassay (21-a de marto 1886 – Pécel, 2-a de aŭgusto 1958): politikisto, redaktoro.
* Ferenc Vasvári (24-a de septembro 1904 – Budapest, 20-a de januaro 1985): inĝeniero pri mekaniko, kandidato de teknikaj sciencoj (1962).
* Petru Vintilă (n. 12-a de junio 1922 – Bukareŝto, 7-a de aŭgusto 2002): poeto, verkisto.
* Ernő Wallandt: inĝeniero.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Urboj de distrikto Mehedinți
Kategorio:Urboj ĉe Danubo
István Imreh (historiisto)

**IMREH István** (imre iŝtvAn) estis rumanihungara historiisto, sociologo naskita en Sepsiszentkirály la 12-an de septembro 1919 kaj mortinta en Kluĵo la 31-an de januaro 2003. Li estis la patro de biologo István Imreh

## Biografio 
István Imreh la mezlernejon finis en Koloĵvaro kaj Braŝovo, la altlernejon en la ekonomia fakultato de Universitato de Kluĵo (1940–44); samloke li doktoriĝis pri ekonomihistorio (1944). Komence li laboris kiel gvidekonomiko en kooperativo Victoria, sed ekde la fino de 1945 li estis kunlaboranto Erdélyi Tudományos Intézet ĝis ĉeso (1947). Oni nomumis lin lektoro de la Universitato Bolyai de Kluĵo (1948); komence li instruis en la jur- kaj ekonomiscienca fakultato, poste ekde 1950 en la historifako kaj ekde 1959 li prelegis la historion de la plej nova epoko ĝis sia pensiuliĝo (1983). Dume li estis la kunlaboranto de la historiinstituto (1949–54) kaj estis la komisiita direktoro de historia arkivejo de EME (1950–53).

## Ĉefaj verkoj 
* *Székely falutörvények* (Bolyai Tudományegyetem és ETI kiadása, Kv. 1947);
* *Despre începuturile industriei capitaliste din Transilvania în prima jumătate a secolului XIX-lea* (1955);
* *Majorsági gazdálkodás a Székelyföldön a feudalizmus bomlásának idején*. Adatok a XVIII. század végi és a XIX. század eleji székelyföldi nagybirtok gazdálkodásáról és a paraszti földek kisajátításáról (1956);
* *Újkori egyetemes történeti előadások*. 1870–1918 (egyetemi jegyzet, Kv. 1958);
* *A rendtartó székely falu*. Faluközösségi határozatok a feudalizmus utolsó évszázadából (1973);
* *Erdélyi hétköznapok 1750–1850.
* *Társadalom- és gazdaságtörténeti írások a bomló feudalizmus időszakáról* (1979);
* *Erdély változó társadalma 1767–1821* (kun Csetri Elek, 1980);
* *Viaţa cotidiană la secui 1750–1850* (tradukis Gelu Păteanu, Florica Perian, Papp Ferenc. Előszót írt Şt. Ştefănescu, 1982);
* *A törvényhozó székely falu*. I. A székely falutörvények világa. II. Székely falutörvények, rendtartások. 1581–1847. III. Jegyzetek. Lektorálta Jakó Zsigmond (1983).

## Fonto 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

## Eksteraj ligiloj 
* *Emlékkönyv Imreh István születésének nyolcvanadik évfordulójára'' http://mek.oszk.hu/02600/02643

Imreh, I
Imreh
Norda Jemeno

Post kiam Britio dum la 19-a jarcento gajnis armean kaj politikan influon en la sudo de Jemeno, la lando Jemeno dividiĝis al nordo kontrolita de la Otomana Imperio kaj sudo kontrolita de Britio. La divido restis ĝis la reunuiĝo de la ŝtato dum la jaro 1990.

En Norda Jemeno ekde la fakta sendependiĝo dum la jaro 1911 ekzistis la sekvaj du ŝtatoj:

* Reĝlando Jemeno (1911-1962)
* Jemena Araba Respubliko (1962-1990)

## Eksteraj ligiloj 
* "Fenestro al Jemeno" (paĝoj germanlingvaj)


Kategorio:Historio de Jemeno
Kategorio:Geografio de Jemeno
Kategorio:Otomana Imperio
Szabolcs Fényes

**FÉNYES Szabolcs** (fe:njeŝ) estis hungara komponisto naskita en Nagyvárad la 30-an de aprilo 1912 kaj mortinta en Budapest la 12-an de oktobro 1986.

## Biografio 
Fényes studis muzikon ĉe Albert Siklós. Post la sukceso de sia opereto *Maya* (1931) inter 1931 kaj 1934 li laboris en Berlino, kie li komponis kelkajn kanzonojn interalie por Zarah Leander. Ekde 1942 ĝis 1949 kaj inter 1957–1960 li estis direktoro de operetteatro de hungara ĉefurbo, inter 1949–1957 li estis muzikgviddanto de *Vidám Színpad*. Li komponis proksimume 600 kanzonojn, pli ol cent filmmuzikajn komponaĵojn kaj ĉirkaŭ 45 muzikteatrajn komponaĵojn.

## Ĉefaj muzikteatraj komponaĵoj 
* *Maya* (1931);
* *Manolita* (1932);
* *Az ördög nem alszik* (1940);
* *Vén diófa* (1942);
* *Rigó Jancsi* (1947);
* *Szombat délután* (1954);
* *Szerencsés flótás* (1955);
* Dolarpaĉjo (1956) muziko por la filmo
* *Duna parti randevú* (1957);
* *Majd a papa* (1958);
* *A csók* (Dóczi L. vígjátéka, 1968);
* *A kutya, akit Bozzi úrnak hívnak* (1976);
* *Florentin kalap* (1979).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Film- kaj teatraj muzikkomponaĵoj

Kategorio:Hungaraj operetkomponistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Kategorio:Hungaraj filmaj komponistoj
Rudabánya

**Rudabánya** [rudabAnja] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Kazincbarcika. La loknomo signifas slave ercominejo.
eta|maldekstre|Kalvinana kirko de Rudabánya

## Situo
* supermara alteco: 266 m
Rudabánya situas sur malebenaĵo, laŭ flankovojoj. Szendrő estas proksime.

## Historio
La unua skriba mencio devenis el 1299. En 1350 la komunumo ricevis la rangon minourbo kaj iĝis ano de 7 minourboj en Supra Hungario. Oni minis oron, arĝenton, plumbon, kupron kaj precipe feron ĝis 1986. Post 1920 tio estis la unusola hungara ercminejo. En la urbeto oni trovis homoideon (Dryopithecus brancoi), kiu estas raraĵo en Hungario. Nuntempe ĉe la minejo uzino pri gipso funkcias. La grandvilaĝo iĝis urbo ekde 2008. En la komunumo aŭtonomio de ciganoj funkcias.
 
Vidindaĵoj estas preĝejoj kalvinana el la 14-a j.c., luterana kaj katolika el 1912, kaj muzeo pri minado. Apud la komunumo mineja lago (Rudabánya) 60 m-ojn profunda troviĝas, kiu estas onidire la plej profunda hungara lago.

## Alianco de minurboj en Supra Hungarujo 
## Vidindaĵoj 
* Kalvinana kirko (Rudabánya)
* Preĝejo Stefano la 1-a (Rudabánya)
* Luterana preĝejo (Rudabánya) (1934)
* Mineja lago (Rudabánya)
* statuo pri János Gvadányi
* muzeo

## Famuloj 
* tie naskiĝis poeto kaj verkisto József Gvadányi

## Referencoj 
## Fontoj 
* oficiala paĝo
eta|maldekstre|Minlago apud Rudabánya

Kategorio:Rudabánya
Ethel Prent

**Ethel PRENT** (naskiĝis en 1906, mortis la 9-an de novembro 1992 en Britio) estis aktivulino de la laborista esperanto-movado.

## Vivo
Lerninte esperanton en 1928 ĉe la Londona Kooperativa Societo, ŝi fariĝis ano de la Brita Laborista Esperanto-Asocio kaj de SAT. Post la aliĝo de BLEA al IPE ŝi daŭrigis sian poresperantan agadon kadre de la nove fondita SATEB en 1933. Ŝi sekretariis ĉe la Londona Laborista Klubo ĝis sia edziniĝo al Wim Prent kaj translokiĝo al Nederlando en 1939.

Dum la militaj jaroj, ŝi daŭrigis sian agadon kadre de FLE, partoprenante en la reviziiado de la postimilite eldonota *Judoj sen mono*, kaj mem tradukis "Liliputo"n el la "Vojaĝoj de Gulivero". Ŝi ankaŭ estis ano de la roterdama plenumkomitato de SAT en 1940.

En 1948 ŝi revenis al Britio kun sia familio, kaj iĝis sekretariino de SATEB. En 1962  ŝi transprenis la redaktadon de "The Worker Esperantist" (la laborista esperantisto), kaj plenumis tiun ĉi laboron ĝis fine de oktobro 1992. Ŝi ankaŭ redaktis la porinfanan gazeton de SAT, "Nia voĉeto", kiu poste ŝanĝis sian nomon al "Kaljedoskopo".

Ŝi krome aktivis kiel kasistino de la loka Ligo de Kooperativaj Virinoj (Cooperative Women Guild), estis ano de la Laborista Partio (Labour Party)  kaj vegetaranino.

## Tradukoj
***Liliputo** de J. Swift

Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Membroj de SAT
Hadramaut

La regiono **Hadramaut** () situas en la sudoriento de la respubliko Jemeno. Ĝi sude limiĝas pere de la Golfo de Adeno, oriente de la ŝtato Omano kaj norde de la dezerto *Rub al-Ĥali*. Al la regiono apartenas marborda ebenaĵo, en kiu la plej grandaj urboj estas *al-Mukala* kaj *as-Ŝir*, kaj dezerta altebenaĵo, kiu estas tratranĉata de fekundaj valoj. En la altebenaĵo la plej grandaj loĝlokoj estas *Ŝibam* kaj *Tarim*.

eta|maldekstra|Pejzaĝo proksime de Sejun ene de la Hadramaut-valo.

## Ekonomio 
Ekonomie la loĝantoj de la regiono ĉefe vivas de kultivo kaj eksporto de tabako, daktiloj, tritiko kaj kafo. Tamen la agrikultura produktado ne sufiĉas por nutri la loĝantojn, do nutraĵoj importiĝas.

## Historio 
Ekde la 2-a jarmilo antaŭ nia erao la regiono estis grava centro de la sudarabia civilizo. Dum la havenaj urboj amplekse komercis kun la urboj de la Hinda Oceano, la altebenaĵo gravis pro kultivo de olibano. Ĉefa loĝloko de la antikva regno estis *Ŝabva*. Dum la 7-a jarcento de nia erao la landa enloĝantaro estis islamigita, dum la 19-a jarcento kun Suda Jemeno venis sub kontrolon de Britio kaj ekde la jaro 1990 estas parto de la reunuiĝinta ŝtato Jemeno.

La unua eŭropa sciencisto, kiu amplekse vojaĝis tra la lando kaj esploris ĝin, dum la 19-a jarcento estis la germana arabiisto *Adolph von Wrede*.

Kategorio:Jemeno
Kategorio:Geografio de Jemeno
Szirmabesenyő

**Szirmabesenyő** (sirmabeŝenjO) estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Miskolc.
eta|maldekstre|Kastelo en Szirmabesenyő

## Bazaj informoj 
* Areo: 16&nbsp;km²
* Loĝantaro: 4700
* Poŝtkodo: 3711
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
La grandvilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Sajó, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Miskolc-Putnok, Miskolc estas proksime.
eta|Preĝejo en Szirmabesenyő

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko, kuprepoko, bronzepoko, el la ferepoko restis terfortikaĵo. Antaŭ la hungaroj loĝis tie skitoj, keltoj kaj hunoj. La unua skriba mencio devenis el 1332. La turkoj faris senhoma la komunumon. Dum la historio estis du apudaj vilaĝoj, nome Szirmabesenyő kaj Sajóbesenyő, kiuj unuiĝis en 1944. En 1762 katolika preĝejo konstruiĝis, sed la grandvilaĝo havas ankaŭ grekokatolikan kaj kalvinanan preĝejojn. Dum la socialisma erao kolĥozo pri "Paco" formiĝis.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Naskiĝo de Maria (Szirmabesenyő)
* Kastelo de Szirmay (Szirmabesenyő)

## Famuloj 
En Szirmabesenyő naskiĝis István Gál.

== Komunumoj pri *besenyő* (= peĉenego) en Hungara reĝlando ==

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Kipra reĝlando

eta|maldekstra|250px|Fortikaĵo Pafos konstruita fare de krucistoj en la jaro 1391
**Kipra reĝlando** estis krucista ŝtato fondita post la tria krucmilito sur Kipro.

## Historio 
La insulon konkeris de ĉi tiea greka reganto Izako Komnenos la angla reĝo Rikardo la Leonkora survoje al Sankta Lando dum la tria krucmilito.

## Listo de monarĥoj de Kipro 
Dinastio Lusignan
* Guy de Lusignan (1192–1194)
* Amalriko (1194–1205) aŭ Amaŭriko
* Hugo la 1-a (1205–1218)
* Henriko la 1-a (1218–1253) (La Dika)
* Hugo la 2-a (1253–1267) (*Huguet*)
* Hugo la 3-a (1267–1284), estis ankaŭ Hugo la 1-a de Jerusalemo
* Johano la 1-a (1284–1285)
* Henriko la 2-a (1285–1324)
** Amalriko de Tiro (1306–1310), regento
* Hugo la 4-a (1324–1359)
* Petro la 1-a (1359–1369)
* Petro la 2-a (1369–1382) (Perrin)
* Jakobo la 1-a (1382–1398), ankaŭ titulara reĝo de Armenio
* Janus (1398–1432)
* Johano la 2-a (1432–1458)
* Ĉarloto (1458–1464) kaj 1459–1464 kun sia edzo Ludoviko de Savojo, grafo de Ĝenevo
* Jakobo la 2-a (1464–1473) (Jakobo la Bastardo)
* Jakobo la 3-a (1473–1474)
* Katerina Kornaro (1474–1489)


Kategorio:Historio de Kipro
Kategorio:Krucistaj ŝtatoj
Kategorio:Eksaj reĝlandoj en Azio
Kategorio:Eksaj reĝlandoj en Eŭropo
Suda Jemeno

**Suda Jemeno** estas la historia nomo por la suda parto de la ŝtato Jemeno, kiu ekestis dum la 19-a jarcento, kiam la lando Jemeno dividiĝis al nordo kontrolita de la Otomana Imperio kaj sudo kontrolita de Britio. Post la sendependiĝo de Britio en la sudo de Jemeno ekestis la Demokratia Popola Respubliko Jemeno.

## Britia regado (1839–1967) 
Komence de la 19-a jarcento la lando Jemeno pli kaj pli iĝis centro de intereso por la eŭropa potenco Britio, kiu dum la jaro 1834 konkeris la insulon Sokotra kaj dum 1839 la havenon Adeno. Pluaj teritorioj en la regiono Hadramaut estis metitaj sub protekton de Britio, por gajni britian kontrolon de la Golfo de Adeno. Post la malfermo de la Sueza Kanalo en Egiptio Adeno plugraviĝis por Britio kiel komerca kaj armea haveno. Inter la jaroj 1958 kaj 1967 el la emiraj kaj sultanaj regnoj de suda Jemeno laŭ instigo de la britaj aŭtoritatoj kreiĝis la *Sudarabia Federacio*, al kiu ankaŭ Adeno estis alligita.

## Demokratia Popola Respubliko Jemeno (1967–1990) 
Post la reatingo de ŝtata sendependiĝo la 30-an de novembro 1967 proklamiĝis la Demokratia Popola Respubliko Jemeno. Ĝi ekzistis ĝis la reunuiĝo kun la nordo de la lando, la Jemena Araba Respubliko, la 22-an de majo 1990.

## Eksteraj ligiloj 
* "Fenestro al Jemeno" (paĝoj germanlingvaj)

Kategorio:Historio de Jemeno
Kategorio:Geografio de Jemeno
Kategorio:Historio de Britio
DN1 (Rumanio)

**DN1** (**Drum Național 1** = nacia vojo 1) estas la plej uzata tervojo en Rumanio. Ĝi ligas Bukareŝton al Borș ĉe la landlimo al Hungario.

La parto inter Bukareŝto kaj Ploiești preterpasas la flughavenojn Henri Coandă kaj Aurel Vlaicu kaj tial ofte ŝtopiĝas. Ĝi nun havas apartajn vojojn por la du direktoj kaj ĉe Otopeni ĉiudirekte tri koridorojn.

La trafikon al Hungario estonte transprenu la aŭtovojoj A1, kiu jam estas preta inter Bukareŝto kaj Pitești, kaj A3, kies traceo sekvu pli-malpli tiun de DN1.

Norde de Bukareŝto DN1 identas kun eŭropa vojo E60, inter Brasov kaj Sebes kun E68, inter Alba Iulia kaj Aiud kun E81, de Turda denove kun E60.

DN1 tra- aŭ preterpasas jenajn urbojn:
* Bukareŝto
* Ploiești (59&nbsp;km), debranĉiĝo de DN1A
* Brașov (163&nbsp;km, rekuniĝo kun DN1A)
* Făgăraș (225&nbsp;km)
* Tălmaciu (286&nbsp;km)
* Sibiu (308&nbsp;km)
* Sebeș (358&nbsp;km)
* Alba Iulia (373&nbsp;km)
* Aiud (402&nbsp;km)
* Turda (439&nbsp;km)
* Cluj-Napoca (468&nbsp;km)
* Oradea (614&nbsp;km)
* Borș (625&nbsp;km)

Kategorio:Transporto en Rumanio
Heksakordo

**Heksakordo** (el la greka *hexa* „ses“, *ĥordé* „kordo“) estas en la muziko serio da ses sinsekvaj tonoj.

En la mezepoka muzikteorio heksakordoj (supozeble deduktitaj de la tonoj de la seskorda liro) formis la bazon por ellerni la gregorian ĉanton. Dum tio la heksakordoj estas pensendaj kiel speco de gamoj supermetantaj unu la alian. En ĉiu heksakordo ambaŭ mezaj tonoj diferencas nur je duonduto, ĉiuj aliaj atingas la najbartonon per plendutapaŝo. La heksakordoj estis konstruita sur C, G aŭ F, tiel ekestis tri specoj de heksakordoj: la *hexachordum naturale* (natura heksakordo) C-D-E-F-G-A, la *hexachordum durum* (malmola heksakordo) G-A-B-C-D-E kaj la *hexachordum molle* (mola heksakordo) F-G-A-B♭-C-D. Per entute sep heksakordoj (sur G, c, f, g, c', f' kaj g') la tonamplekso de la mezepoka muziko estis kovrita kaj organizita per preskaŭ tri oktavoj ^*Oktaven* (G-e").

Guido von Arezzo metis sub la tonojn de la heksakordo la solmizacisilabojn ut, re, mi, fa, sol, la, kiun li elprenis la Johano-himnon *Ut queant laxis*.

[eta|center|400ra|Heksakordo de  [Arnold Schönberg.]] 

## Ligilo 
* Hexachords, solmization, and musica ficta 

Kategorio:Muzika teorio
Taktaharkány

**Taktaharkány** (taktaharkAnj) estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Szerencs.
eta|210ra|Blazono de Taktaharkány

## Bazaj informoj 
* Areo: 39&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 93 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.0859/21.1339
* Loĝantaro: 4000
* Poŝtkodo: 3922
* Telefonprefikso: 47

## Situo 
La grandvilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ bordo de rojo *Takta*, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Miskolc-Nyíregyháza. Szerencs troviĝas 10, Tokaj 15, Miskolc 30, Budapeŝto 190 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1211. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, kiu refondiĝis en la 18-a jarcento.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Taktaharkány) (1927)
* kalvinana preĝejo (Taktaharkány)
* monumentoj pri falintoj dum la mondomilitoj

## Famuloj 
En Taktaharkány naskiĝis:
* bestokuracisto Armand Kemény (pli precize en ekstera parto Jajhalom)
* ministro János Harkányi.

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Margit Dajka

**DAJKA Margit** (naskiĝis la  en Nagyvárad, mortis la  en Budapeŝto) estis hungara aktorino. Ŝia edzo estis Károly Kovács (aktoro), inter 1949-1956 ŝi vivis kune kun Lajos Bakay (aktoro).

## Biografio 
Ŝi debutis en 1918. Apenaŭ ŝi havis 15 jarojn, kiam dungis ŝin la teatro de Nagyvárad. La aktoradon ŝi studis en aktorlernejo de Elemér Hetényi Dömény. La unuan plenkreskuldungon ŝi ricevis en 1924 en Kolozsvár. En Hungarujo ŝia kariero komenciĝis en somero de 1927 en Hódmezővásárhely, kien invitis ŝin Árpád Horváth por gastrolado. En 1929 dungis ŝin la Gaja Teatro. En 1930–32 ŝi ludis en Teatro Belvárosi, en 1932–33 denove en Gaja Teatro. Ekde 1933 ŝi kontraktis nur pri roloj. En 1948 ŝi iĝis ano de Teatro Madách. En 1957 ŝi ludis en Petőfi, respektive en Jókai Színház. Ekde 1963 ĝis 1968, ĝis sia pensiiĝo ŝi ludis en Teatro Thália (Budapeŝto). Ŝi ludis ankaŭ multajn filmrolojn. En 1952 ŝi ricevis la Kossuth-premion, en 1951 iĝis meritartisto, en 1953 eminentartisto.

## Precipaj teatraj roloj 
* Vica (Emőd T.–Török R.: Két lány az utcán);
* Patkós Nagy Rózsi (Indig O.: A torockói menyasszony);
* Kristóf Katica (Zuckmayer);
* Iluska (Kacsoh P.: János vitéz);
* Julika (Ferenc Molnár: Liliom);
* Anna (Kós K.: Budai Nagy Antal);
* Katyuska (Tolsztoj–Kovách A.: Feltámadás);
* Kis Erzsi (Zsigmond Móricz: Kismadár);
* Hanne (Hauptmann: Henschel fuvaros);
* Násztya (Gorkij: Éjjeli menedékhely);
* Irina, Mása (Ĉeĥov: Tri fratinoj);
* Camilla (Ede Szigligeti: Liliomfi);
* Murzaveckaja (Osztrovszkij: Farkasok és bárányok);
* Dajka (Ŝekspiro: Romeo kaj Julieto;
* Dulszka asszony (Zapolska: Dulszka asszony erkölcse);
* Vaszilissza (Gorkij: Éjjeli menedékhely);
* Mama (Pogogyin: Arisztokraták);
* Dulcinea (Vészi E.: Don Quijote utolsó kalandja);
* Csuri mama (Tersánszky J. J.: Kakuk Marci);
* Seresné (Endre Fejes: Rozsdatemető);
* Mariska (István Örkény: Tóték);
* Kabanova (Osztrovszkij: Vihar);
* Aurélie kisasszony (Jean Giraudoux: Párizs bolondja);
* Korobocska (Gogol–Szakonyi: Holt lelkek)

## Filmoj 
* Liliomfi, 1954

## Eksteraj ligiloj 
* Filmroloj

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj infanaj aktoroj
Aŭtuna Renkontiĝo de Esperanto

eta|Aŭtuna Renkontiĝo de Esperanto en 2009
**Aŭtuna Renkontiĝo de Esperanto** estas la nuna nomo de evento ĉe natureca ripozejo en nord-orienta Nord-Ameriko kiu kunigas Esperantistojn ĉiuaŭtune. Ĝin organizas ĉefe Esperanto-societo kebekia, kune kun esperanto-organizoj el Novjorkio kaj Nov-Anglio. Ĝis 2004, la renkontiĝo havis diversajn nomojn, inter aliaj Internacia Semajnfino Esperantista, sed ofte homoj ne-oficiale nomis ĝin laŭ la nomo de la kongresejo, la skiejo Okemo en la ŝtato Vermonto.  Ekde 2005, la renkontiĝo okazas ĉe Silver Bay, ripozejo apud Lago George en la ŝtato Novjorkio.  Ĝi ĉiam okazas la semajnfinon de Kolumbo-Tago en Usono kaj Danktago en Kanado, kiam lundo estas feriotago en ambaŭ landoj.  La evento komenciĝas sabaton tagmeze kaj finiĝas lundon tagmeze, sed kelkaj homoj venas jam vendredon nokte.

## Listo de Renkontiĝoj 
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Nordameriko
Pierre Fontaine

**Pierre Fontaine** (ĉ. 1380 – ĉ. 1450) estis franca komponisto de la transirperiodo inter la malfrua mezepoko kaj frua renesanco kaj membro de la burgonja skolo. Kvankam li estis renoma siatempe, la plejparto de lia muziko supozeble perdiĝis. Ĉiuj liaj komponaĵoj estas profanaj kanzonoj.

## Vivo 
Li naskiĝis en Rouen, kaj oni supozas, ke tie li ricevis sian fruan muzikan edukadon. Je 1403 li estis kantisto en la granda kaj grandioza kapelo de Filipo la kuraĝa, kaj post ĝia malfondado en 1404 li iĝis kleriko ĉe s-ta Kapelo en Bourges, kie li deĵoris almenaŭ ĝis 1407.

Li estis kantisto ĉe la kortega kapelo de Burgonjo, kiam Johano la sentima, la nova duko de Burgonjo, post longa periodo de neekzisto refondis ĝin en 1415. Kiam Johano mortis en 1419, Fontaine forlasis la kapelon kaj iris al norda Italio anonte la kantistaron de la kapelo de papo Marteno la 5-a, kie li supozeble restis dum la fruaj 1420-aj jaroj. Fine de la jardeko li revenis al Burgonjo, kie li denove kantis en la kapelo, tiutempe sub Filipo la bona kaj kie li restis almenaŭ ĝis 1447. Neniu registraĵo pri lia morto postdaŭris, sed lia postsekvanto ekdeĵoris en 1451.

## Muziko kaj influo 
Sep komponaĵoj de Fontaine transdaŭris, inkluzive ses rondeloj kaj balado, du el la tri tipoj de kanzonoj konataj kiel *fiksaj formoj*. Ĉiuj komponaĵoj de Fontaine estas trivoĉaj.

Tiuj ĉi pecoj enhavas kelkajn nekutimajn trajtojn. La rondelo ''J'ayme bien celui* entenas la nekutiman instrukcion "contra tenor trompette" por la pli malalta voĉo, kio indikas, ke ĝi estas realigenda per glittrumpeto, instrumento simila al trombono. Tio ĉi ne nur estas la malofta kazo de speciala instrumento postulata por komponaĵo el la frua 15-a jarcento, sed la peco ankaŭ enhavas tonojn ekster la heksakordo, la elekto de tonoj, sur kiu limitiĝis la muziko de tiu tempo: la voĉo por "contra tenor trompette" iras malalten ĝis D sub la basklefa notsistemo. Oni sugestis, ke ne Fontaine skribis tiun ĉi voĉon, ĉar ĝi aperas nur en unu el la fontoj, en kiuj la rondelo transvivis, nome la manuskripto Escorial V.III.24.

La plejparto de la komponaĵoj de Fontaine estas koncizaj: transskribo de *Pastourelle en un vergier* en moderna muziknotado konsistas nur el 11 taktoj.

## Referencoj 
* Craig Wright: "Pierre Fontaine", Grove Music Online, ed. L. Macy (atingo 6-an de januaro 2006), (subscription access)
* Craig Wright, "Burgundy", in *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, eld. Stanley Sadie. 20 vol. Londono, Macmillan Publishers Ltd., 1980. ISBN 1-56159-174-2
* Gustave Reese, *Music in the Renaissance''. Novjorko, W.W. Norton & Co., 1954. ISBN 0-393-09530-4

## Notoj 

Fontaine, Pierre
Fontaine, Pierre
Fontaine, Pierre
Mez-Kanada Renkontiĝo de Esperanto

La **Mez-Kanada Renkontiĝo de Esperanto** (mallongigo: *MeKaRo*) estas turisma semajnfino, kiu okazas ĉiuprintempe en iu urbo de Kebekio aŭ Ontario. Ĝin organizas la Esperanto-Societo Kebekia (ESK) kaj lokaj Esperanto-kluboj en Kebekio kaj Ontario. Pliaj informoj, aliĝilo, kaj grupa diskuto haveblas en la sito: http://mekaro.ca/ 

## Listo de renkontiĝoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Mez-Kanada Renkontiĝo de Esperanto 

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Kanado
Izsófalva

**Izsófalva** [iĵOfalva] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Kazincbarcika.
eta|Blazono de Izsófalva

* Areo: 9&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1900
* Poŝtkodo: 3741
* Telefonprefikso: 48

## Geografio 
Izsófalva situas en valo (3500m-ojn longa, 500m-ojn larĝa), laŭ traira flankovojo, laŭ ne funkcianta fervojo Rudabánya-Kazincbarcika, ambaŭ estas proksime.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1283 en formo Hurva, kio estas misformo de kroato. Verŝajne kroatoj vivis en la vilaĝo, baldaŭe la komunumo havis la nomon "Disznóshorvát" (=porka-kroato) por distingi ĝin de proksima alia kroata vilaĝo. Ĉi vilaĝo famiĝis pri porkobredado. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, oni refondis ĝin en la 18-a j.c. Ekde la 19-a jarcento karbonominado komenciĝis, ankaŭ nun estas malgranda surfaca minejo. Ĉi tie naskiĝis Miklós Izsó (skulptisto), pri kiu en 1950 la vilaĝo alinomiĝis (=vilaĝo de Izsó). En 1971 la komunumo ricevis la rangon grandvilaĝo. Ormosbánya en 1993, Rudolftelep en 1994 eliĝis kaj ili estas memstaraj vilaĝoj.

Vidindaĵoj estas Kalvinana preĝejo (Izsófalva), krome estas ankaŭ katolika kirko. Sur loko de la iama minejo fiŝkaptista lago etendiĝas.

## Famuloj 
* En la iama Disznóshorvát naskiĝis:
** Lajos Terényi (subdepartementestro)
** Miklós Izsó (skulptisto)
* En Izsófalva naskiĝis aktoro Mária Fogarassy.

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Múcsony

**Múcsony** (mUĉonj) estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Kazincbarcika.
eta|120px|maldekstre|Blazono de Múcsony

## Bazaj informoj 
* Areo: 18&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3400
* Poŝtkodo: 3744
* Telefonprefikso: 48

## Geografio 
Múcsony situas en valo, laŭ maldekstra bordo de Sajó (kontraŭe estas Kazincbarcika), laŭ traira flankovojo, laŭ ne funkcianta fervojo Rudabánya-Kazincbarcika, la lasta kaj Edelény estas proksime. Grava ponto funkcias al Kazincbarcika.
eta|Minista monumento

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1219, kiam sevutuloj apartenentaj al terfortikaĵo Borsod. La turkoj faris senhoma la vilaĝon, oni refondis ĝin precipe slovakoj kaj rutenoj. En 1878 granda incendio okazis, poste nova grek-katolika preĝejo omaĝe al Maria konstruiĝis. Ekde 1910 minado de terkarbo komenciĝis. La ĉeĥoj okupis la vilaĝon en 1919, sed la tiutempa hungara Ruĝa Armeo reokupis ĝin. Tie ne estis grandbieno, tial en 1945 ne okazis terdisdono. Dum la socialismo en 1960 kolĥozo formiĝis. La vilaĝo iĝis grandvilaĝo en 1971. En 1991 parto disiĝis kaj memstara vilaĝo Szuhakálló formiĝis.

En la grandvilaĝo aŭtonomio de rutenoj kaj ciganoj funkcias.

## Vidindaĵoj 
* Grek-katolika preĝejo apostoloj sanktaj Petro kaj Paŭlo (Múcsony)

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Sajóbábony

**Sajóbábony** [ŝajObAbonj] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Miskolc.
eta|maldekstre|Panoramo de Sajóbábony

## Situo
* Supermara alteco: 144 m
Sajóbábony situas en valo de rojo *Bábony*, Sajó iomete for preterfluas, ĉefvojo kaj fervojo Putnok-Miskolc preteriras. Miskolc troviĝas 16, Budapeŝto 185 km http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=3504&i2=9566. La komunumo dum la socialismo etendiĝis en la strikta valofino de vasta valo de Sajó. Tie nova kvartalo konstruiĝis.

## Historio
La komunumo estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua skriba mencio devenis el 1325. Dum la turkoj la vilaĝo pluvivis. Komence de la socialismo sekreta milita uzino konstruiĝis havanta nur kodonomon "1040". Poste ĝi alinomiĝis Nordhungarlanda Uzino produktanta kemiaĵojn. En 1979 eksplodo okazis kun 13 da mortintoj. Nuntempe nur malgrandaj uzinetoj funkcias. La iama grandvilaĝo urbiĝis en 2009.

## Preĝejoj
* Preĝejo Sankta Triunuo (Sajóbábony)
* Kalvinana preĝejo (Sajóbábony)

## Referencoj 
## Fontoj
* parte tradukoj el la koncernaj artikoloj de hungara kaj germana Vikipedioj
eta|maldekstre|Vojo en Sajóbábony
eta|maldekstre|Vendejo en Sajóbábony

Kategorio:Sajóbábony
Kupolo de la Roko

[eta|777x777ra|Panoramio vide el la [olivarba monto de la templa monto, inkluzive de la moskeo Al-Aksa (griza kupolo), la ora kupolo de la roko. La turoj de la nova urbo, okcidenta Jerusalemo, estas en la fono.]]

La **Kupolo de la Roko** (, , , neoficiale nomata **Ora kupolo**) estas islama sanktejo, kies orita kupolo estas konata vidindaĵo en Jerusalemo. Ĝi situas sur monto, kiun islamanoj nomas *Nobla rifuĝejo* () kaj kiun judoj kaj kristanoj nomas la *Templa Monto* (). Ĝi estis konstruita inter la jaroj 687 kaj 691 fare de Abd al-Malik, la 9-a kalifo. Dum jarcentoj eŭropaj vojaĝistoj nomis ĝin *moskeo Umar ibn al-Ĥattab*.

## Vidu ankaŭ 
* Islama arkitekturo

## Eksteraj ligiloj 
* la Kupolo de la Roko sur titolpaĝo de la e-lingva magazino *Koncize* en 1986 ()

eta|742x742px|La orumita Kupolo de la Roko, elstara ero en Jerusalema pejzaĝo.

Kategorio:Templa Monto
Kategorio:Malnova Urbo (Jerusalemo)
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj en Jerusalemo
Kategorio:Konstruaĵoj en Israelo