open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kaveri

eta|dekstre|250px|Fluejo de la rivero Kaveri.
**Kaveri** (aŭ foje **Cauvery** en angla lingvo) estas granda rivero de Barato. La origino de la rivero estas ĉe Talakaveri, Kodagu en Karnataka, fluas ĝenerale sude kaj oriente tra Karnataka kaj Tamil Nadu kaj tra la sudo de la Dekkana Altebenaĵo tra la sudorientaj malaltaj teroj, kaj elfluas en la Golfo de Bengalo tra du ĉefaj elfluejoj en Puharo, Tamil Nadu. La baseno de la rivero Kaveri estas ĉirkaŭkalkulita je 81,155 km² (31,334 sq mi). Ĝi kovras kvar subŝtatojn kaj ŝtatajn teritoriojn jene: Tamil Nadu, 43,856 km² (16,933 sq mi); Karnataka, 34,273 km² (13,233 sq mi); Kerala, 2,866 km² (1,107 sq mi), kaj Puducherry, 160 km² (62 sq mi). La rivero estas la fonto por etenda irigacia sistemo kaj por hidroelektra energio. La rivero havas subtenitan irigacian agrikulturon dum jarcentoj kaj utilis kiel savilo de la antikvaj regnoj kaj modernaj urboj de Suda Barato.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Cauvery Prezentaĵo pri la rivero Kaveri
* The Cauvery Trail  Skema mapo de Kaveri kun gravaj lokoj (KRS al Mettur)

Kategorio:Riveroj en Barato
Akvobaraĵo Homs

La **Akvobaraĵo Homs** estas Rom-konstruita akvobaraĵo ĉe la urbo Homs, Sirio, kiu estas uzata ĝis nuntempe.

Male al pli malnova hipotezo kiu provizore ligis la originojn de la akvobaraĵo al la egipta reganto Sethi (1319–1304 a.K.), la strukturo datas el 284 p.K. kiam ĝi estis konstruigita de la romia imperiestro Diokleciano (284–305 p.K.) por irigaciaj celoj. Kun enhavkapablo de 90 milionoj da m³, ĝi estas konsiderata la plej granda romia rezervejo en Proksima Oriento kaj povas eĉ esti estinta la plej granda artefarita rezervejo konstruita ĝis tiame. Rimarkinde, la rezervejo suferis malmultan siltadon ekde tiam.

Tiu 2 km longa kaj 7 m alta mortera gravita akvobaraĵo konsistas el kerno de romia cemento protektita pere de blokoj el bazalto. La iome pinta kurbeco de la akvobaraĵo sekvas la fluon de longa bordo de bazalto kaj tiele montras nur supraĵan similon kun arka akvobaraĵo.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de romiaj akvo-baraĵoj kaj rezervejoj

## Fontoj 
* 
* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Geografio de Sirio
Kategorio:Historio de Sirio
Kategorio:Akvobaraĵoj
Kategorio:Romia Imperio
Ĉu esti, aŭ ne esti

**"Ĉu esti, aŭ ne esti..."** estas la unua frazo de monologo en la 'Monaĥineja Sceno' de la teatraĵo de Vilhelmo Ŝekspiro, *Hamleto*.

En la parolado, la korpremito, Reĝido Hamleto, kontemplas morton kaj sinmortigon, atendante por Ofelio, la amo de lia vivo. Li funebras la doloron kaj maljustecon de vivo, sed agnoskas, ke la alternativo eble estas pli malbona.

Ĝi estas unu el plej ripetitaj frazoj de la teatra verkaro, kaj estas tialo por parodioj, ludoj ktp.

Plej kompleta citaĵo estas "Ĉu esti aŭ ne esti, jen la demando".

## Teksto 
## Vidu ankaŭ 
* Sinmortigo en beletraj verkoj

Kategorio:Hamleto
Kategorio:William Shakespeare
Kategorio:Anglaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Monologoj
Riva Trigoso

**Riva Trigoso** estas aparta kvartalo kun 3.863 loĝantoj de la komunumo Sestri Levante, en la Golfo de Tigulio.

## Geografio 
eta|maldekstra|La plaĝo kun la marroko nomita en la ligura "Asseu"
Orienta parto de la komunumo Sestri Levante, la urbeto konsistas el du partoj: Trigoso, la plej antikva, sur la monteto, kaj Riva, (kiu signifas marbordo) ĉe la mara golfeto kiu estas limigita inter du promontoroj: punta Manara okcidente, malantaŭ kiu estas Sestri Levante, kaj 'punta Baffe' oriente, malantaŭ kiu estas Moneglia. La du toponimoj, Riva kaj Trigoso, estis konsideritaj kune unuafoje en 1874, kiam kreiĝis la fervoja stacidomo "Riva-Trigoso".

En la centro de la golfo alfluas la torento Petronio, kiu dividas Riva en du partoj, okcidenta kaj orienta. La okcidenta parto aspektas kiel tipa kaj antikva vilaĝo de liguriaj fiŝistoj sed, en la lastaj jaroj, ĝi renoviĝis pro la malfermo de turismaj strukturoj kaj senpagaj plaĝoj. La orienta parto, havas domojn konstruitaj ĉefe en la dudeka jarcento kaj enhavas la ŝipkonstruejo de Fincantieri sed ankaŭ la ĉefaj organizitaj plaĝoj. Ambaŭ havas ĉe la marbordo promenejojn kaj larĝaj sablaj plaĝoj (ĉirkaŭ 1,2&nbsp;km totale de longeco de la ondozono).

Ankoraŭ pli oriente, preteirante la ŝipkonstruejo estas la areo nomita Borgo Renà; tie estas alia plaĝo pli malgranda kaj la marroko 'Asseu', ankaŭ multe vizititaj de la turistoj.

Kategorio:Ligurio
Kategorio:Kvartaloj en Italio
27288 Paulgilmore

'*27288 *Paulgilmore'''* estas asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Paul Gilmore*, kiu mentoris unu finalist(in)on de la *Intel Science Talent Search* de 2011, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Li instruas ĉe la *Millburn High School'' de Millburn (Nov-Ĵerzejo, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Ilona Tasnádi

**Ilona Tasnádi** [taŝnAdi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Tasnádi Ilona** estis hungara aktoro. Ŝia origina nomo estis *Tasnádi Nagy Ilona*, ŝi familia nomo malofte estis *Tasnády*. Ŝia patro estis Gyula Nagy, ŝia frato estis András Tasnádi Nagy, ŝia edzo estis Béla Náday.

eta|Ilona Tasnádi kun Géza Abonyi
Ilona Tasnádi http://www.imdb.com/name/nm0850951/ naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ilona Tasnádi akiris diplomon en Teatra Akademio en 1912. En la sama jaro ŝi edziniĝis kaj ŝi aliĝis al tupo de Nacia Teatro (Budapeŝto). En 1915 ŝi naskis filinon. Ŝi neniam forlasis la teatron, nur post la pensiuliĝo en 1945. Ŝi ricevis premiojn en 1923 kaj 1938, ŝi estis nomumita eterna membro de la Nacia Teatro en 1932. Ŝi havis ankaŭ kinejajn rolojn.

## Elektitaj roloj teatraj 
* Imre Madách: ''La tragedio de l' homo* - Éva (virina ĉefrolo)
* József Katona: *Banuso Bánk* - Melinda
* William Shakespeare:
** *Somermeznokta sonĝo* - Titania
** *La Venecia Komercisto* - Portia
** *A makrancos hölgy - Kata
* Friedrich Schiller: *Maria Stuart* - titolrolo

## Elektitaj roloj kinejaj 
* *Printempo de morto (filmo)* (1939)
* *Isten rabjai* (1942)
* *Szerelmes biciklisták* (1965)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Adidas

**Adidas AG** (germana prononco: [ˈadiˌdas], stiligita kiel ɑdidɑs kun vortokomenca minusklo) estas germana transnacia firmao kiu desegnas kaj fabrikas sportajn ŝuojn, vestojn kaj akcesoraĵojn kun sidejo en Herzogenaurach, Bavario. Ĝi estas la plej granda porsporta fabrikanto en Eŭropo kaj la dua plej granda en la mondo.

Ĝi estas la flagkompanio de la grupo *Adidas*, kiu krome konsistas el la porsporta kompanio *Reebok*, la golf-kompanio *TaylorMade-Adidas * (inkluzive de la marko *Ashworth*), 9 procentaĵoj el la futbala teamo *FC Bayern München* kaj el *Runtastic*, aŭstria entrepreno por teknologio de ekzercado. En 2015 la firmao havis enspezojn de 16,92 mil milionoj da eŭroj.

eta|dekstra|Adidas logo.
Adidas estis registrita la 18-an de aŭgusto 1949 fare de Adolf Dassler, sekve al disigo de familia entrepreno *Gebrüder Dassler Schuhfabrik* de li kaj de lia pli aĝa frato Rudolf. Rudolf estis kreinta jam la firmaon *Puma*, same pri sportaj ŝuoj kaj vestaĵoj, kiu rapide iĝis la negoca rivalo de Adidas kaj havis sidejon ankaŭ en Herzogenaurach. La desegnoj de la vestoj kaj ŝuoj de tiu kompanio tipe montras tri paralelajn striojn, kaj la sama motivo estis aligita al lal nuna oficiala logo de Adidas. La firmaa nomo estas plej ofte minuskle skribita, kun minuskla "a".

Kiel ĉe multaj aliaj firmaoj Adidas forte partoprenas en subvenciado kaj respektiva propagando kaj reklamado en sportaj eventoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Adidas Brazuca, oficiala futbal-pilko por la Futbala Mondpokalo 2014
* Adidas Al Rihla (pilko), oficiala futbal-pilko por la Futbala Mondpokalo 2022

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Germanaj firmaoj
Kategorio:Transnaciaj firmaoj
Kategorio:Sportoj
Djabugaja (lingvo)

La **Djabugaja** estas preskaŭ formortinta aŭstralia lingvo. La nombro de parolantoj estis 3 en 1981. La nuna nombro da parolantoj estas nekonata sed povas esti egala al nulo. La lingvo iam estis parolata de la popolo de Djabugajoj.

## Vortprovizo 
Jen ekzemplo el la pluvivaj djabugajaj vortoj : Bulurru: aliloke konata kiel la *Dreamtime*, aŭ la *fonto de la vivo*.

## Referencoj 
Kategorio:Mortintaj aŭstraliaj lingvoj‎
Kategorio:Lingvoj de Aŭstralio
Jabano

eta|260x260ra|Jabano aŭ etiopia kafujo
[maldekstra|eta|Jabano estas [kruĉo el ceramiko por kafoceremonio en Etiopio, Eritreo aŭ Sudano]]
**Jabano** ankaŭ alilingve konata sub la nomo jebena (''ge'ez*: ጀበና *djäbäna*; árabe: ‏جبنة *jabana*) ) estas tradicia kafkruĉo uzata en Eritreo, Etiopio kaj orienta Sudano. La jabano, farita el ceramiko, konsistas el sfera ujo kun longa kolo kaj mantenilon.

La jabano estas plenigita kun akvo kaj kafo kaj varmigita super fajro. Dum oni servas ĝin filtrilo (kutime farita de ĉevalhararo) estas metata ĉe la fino de la kolo.

## Kafoceremonio 
En Eritreo kaj Etiopio ekzistas kafoceremonio en kiu la jabano ludas centran rolon. Dum tiu ceremonio la bolanto kafo de la jabana estas verŝata en ceremonia taso nomata *sini''. Kiam la kafo iom malvarmiĝis oni denove reverŝas ĝin en la jabano por reboligado. Tiuj agoj estas ripetataj plurfoje.

Antikva etiopia proverbo bone esprimas kiom gravas kafon en la etiopia vivo : "Buna dabo naw", litere tradukita kiel "Kafo estas nia pano!"

Etiopia kafoceremonio rekonkudas al tempo dum kiu tempo ne plu estas mono, sed dum kiu oni donas valoron al homa varmeco, amika konversacio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* (hispane) La yebená y la ceremonia del café, en La Veu d'Àfrica
* (angla)  Etiopia kafoceremonio, epicurean.com

Kategorio:Afrika kuirarto
Kategorio:Kulturo de Eritreo
Kategorio:Kulturo de Etiopio
Kategorio:Ceramiko
Kategorio:Sudano
Kalvinana preĝejo (Nagyszekeres)

La **Kalvinana preĝejo** (kune kun sonorilostablo) estas religia historia monumento en Hungario, en vilaĝo Nagyszekeres.
eta|maldekstre|Flanka parto de la preĝejo
## Historio 
La unua mencio pri la preĝejo okazis en 1215, sed multe opinias ke la nun videbla preĝejo ne estas la sama, laŭ tio ĝi estis konstruita en la 15-a jarcento. Ĝi estis tiutempe ne nur preĝejo, sed ankaŭ defendejo (komprenu: burgo). Ekde 1402 la loka bienula familio profitis la preĝejon ankaŭ kripto. Dum la katolika erao la titolo estis Dipatrino. La tataroj atakis la preĝejon kaj murdis la rifuĝintojn en 1717. La lignaj predikejo kaj plafono estis faritaj en la 17-a jarcento, la galerio en 1783 (tiutempe la preĝejo apartenis al la kalvinanoj). En 1867 la konstruaĵo estis renovigita, poste plene en 1986.

## Konstruaĵo 
La preĝejo situas unusola en artefarita insulo. Ligna sonorilostablo aliĝas al la preĝejo . La absido estas plurlatera. Pilieroj apogas kaj la navon, kaj la absidon. Menciindas la originaj fenestroj kaj pordo.

## Sonorilostablo 
eta|Vido al la sonorilostablo
Ĝi estis konstruita en la 18-a jarcento. Ĝi estas 16 metrojn alta kaj ĝi havas jupon, do la plena stablo estas kovrita per lignaĵoj. Inter la sonorilostablo kaj preĝejo estas interliga kovrita koridoro same el ligno.

## Fontoj 
* hungare kun fotoj 
* hungare kun fotoj kaj desegnaĵoj 
* hungare kun foto
* hungare kun fotoj

Nagyszekeres
Lutieristo

desktra|eta|Virino faras violonon.
eta|Klasikgitara faristo en Madrido, Hispanio.
desktra|eta|Antonio Stradivari.
**Lutieristoj** aŭ **Liutfaristo** (Franca, Hispana kaj Angla: **Luthier**, Germana: **Lautenmacher**) estas homoj, kiu faras liutojn aŭ aliajn kordinstrumentojn.

## Famaj lutieristoj 
* Antonio Stradivari - Li faris violonojn, mandolinojn, gitarojn kaj aliajn.
* Giuseppe Guarneri - Li faris violonojn.
* Antonio de Torres Jurado - Li faris klasikajn gitarojn.
* Johann Georg Stauffer - Li faris gitarojn.
* Christian Frederick Martin - Li faris gitarojn.
* Orville Gibson - Li faris mandolinojn.

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Kordinstrumentoj
Kategorio:Gitaroj
Akvobaraĵo Harbaka

La **Akvobaraĵo Harbaka** aŭ **akvobaraĵo Ĥarbaka** () estis Romia gravita akvobaraĵo en la Siria Dezerto ĉirkaŭ 70 km sudokcidente el Palmiro ĉe la ŝoseo al Damasko. Tiu akvobaraĵo, konstruita el skorioj, cemento, kaj ŝirmita de prilaboritaj ŝtonoj, datas el la 1a aŭ 2a p.K. Tiu akvobaraĵo poste estis uzata kiel akvoliveraĵo por la Omajada palaco de Kasr al-Hajr al-Garbi.

## Vidu ankaŭ
* Listo de romiaj akvo-baraĵoj kaj rezervejoj

## Bibliografio
* Butcher, Kevin (2003). Roman Syria: And the Near East. Getty Publications. ISBN 9780892367153.
* Calvet, Yves; Geyer, Bernard (1992). Barrages antiques de Syrie (PDF) (france). Maison de l'Orient. ISBN 2-903264-13-9.
* Gerster, Georg; Trümpler, Charlotte (2007). The Past from Above: Aerial Photographs of Archaeological Sites. Getty Publications. ISBN 9780892368754.
* Schlumberger, Daniel (1939). "Les fouilles de Qasr el-Heir el-Gharbi (1936–38)" (PDF). Syria (france). Institut français du Proche-Orient. 20 (3): 195–238. doi:10.3406/syria.1939.4138.

Kategorio:Romia Imperio
Kategorio:Historio de Sirio
Kategorio:Geografio de Sirio
Kategorio:Akvobaraĵoj
Akvobaraĵoj de Subiako

La **Akvobaraĵoj de Subiako** estis grupo de tri romiaj gravitaj akvobaraĵoj ĉe Subiaco, Latio, Italio, desegnitaj kiel plezuraj lagoj por imperiestro Nerono (54–68 p.K.). La plej granda estis la plej alta akvobaraĵo en la Romia Imperio, kaj eĉ en la mondo ĝis sia akcidenta detruo en 1305.

La loko de tiu akvobaraĵo kuŝas ĉirkaŭ 75 km oriente de Romo. Tiu simpla gravita akvobaraĵo estis konstruita el mortero kaj staris ĉirkaŭ 410 m super marnivelo.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de romiaj akvo-baraĵoj kaj rezervejoj

## Bibliografio 
* Arnold Esch, "Die Wasser des Aniene: Welt aus Natur und Geschichte," FAZ vol 23. Oktobro 2013
* A. Trevor Hodge, *Roman Aqueducts & Water Supply*. London 1992, Duckworth Verlag, ISBN 0-7156-2194-7
* Niklaus Schnitter, "Römische Talsperren," Antike Welt, Bd. 8, Nr. 2 (1978), S. 25–32
* Norman Smith, "The Roman Dams of Subiaco", "Technology and Culture", Bd. 11, Nr. 1 (1970), S. 58-68
* Norman Smith, *A History of Dams.*, London 1971, Peter Davies Verlag, ISBN 0432150900
* Alexius Vogel, "Die historische Entwicklung der Gewichtsstaumauer." en: Historische Talsperren (1987), ISBN 3-87919-145-X

## Referencoj 
Kategorio:Romia Imperio
Kategorio:Historio de Italio
Kategorio:Geografio de Italio
Kategorio:Akvobaraĵoj en Eŭropo
Kategorio:Latio
27301 Joeingalls

'*27301 *Joeingalls'''* estas tre malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko,
Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Joseph Ingalls*, mentoro de unu finalist(in)o de la *Intel Science Talent Search* de 2011, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Li instruas ĉe la *Saint Margaret's Episcopal School'' de San Juan Capistrano (Kalifornio Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Elten

**Elten** estas urboparto de Emmerich am Rhein en la germana federacia lando Nordrejn-Vestfalio. Elten havas areon da proksimume naŭ kvadrataj kilometroj kaj 4.731 loĝantojn, el kiuj ne malgrava malplimulto estas nederlandanoj. Elten situas ĉe la Malsupra Rejno en tuja proksimeco al Nederlando ĉe la aŭtovojo A3 de la Ruhr-Regiono al Arnhem. Tie ĉi ankaŭ komenciĝas la federacia vojo 8, kiu pasas 800 kilometrojn tra Germanio ĝis Passau al la landlimo kun la Respubliko Aŭstrio.

La vilaĝo je tri flankoj estas ĉirkaŭata de Nederlando. Je la 23-a de aprilo 1949 ĝi estas, kiel kompenso pro la germana okupado dum la Dua Mondmilito, asignata al Nederlando. Tio daŭris ĝis la 1-a de aŭgusto 1963, kiam ĝi denove fariĝis germana teritorio post pago de 280 miliono da markoj fare de la germana registaro.

## Granda kontrabanda kampanjo 
Lige al tiu ŝanĝiĝo de la nacia aparteno en Elten okazis la probable plej granda kontrabanda kampanjo en Germanio post la dua mondmilito, kiu eĉ ne estis tute kontraŭleĝa. En la tagoj antaŭ la 1-a de aŭgusto 1963 al la nederlanda Elten alvenis sennombraj kamionoj kun kestegoj da butero kaj fromaĝo kaj sakoj da ne jam rostitaj kafofaboj, kiujn oficiale eksporti de Nederlando al Germanio kostus doganon - oficiale ĉio por konsumado de la ankoraŭ nederlandaj lokuloj. La 1-an de aŭgusto 1963 noktomeze ĉiuj varoj subite estis en Germanio, sen ajna dogano, kaj povis esti pludistribuataj al aliaj urboj.

## Konataj lokuloj 
* Robin Gosens, futbalisto

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Abatinejo Elten
* Selfkant

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la nuna urbo Emmerich ()
* Limkorektadoj de 1947 ĝis 1963, inter ili Elten 
* Elten – dum 14 jaroj nederlanda

Kategorio:Emmerich am Rhein
Satirusa dramo

eta|Aktoro kiel pappo-sileno, Antikensammlung Berlino
**Satirusa dramo** estas ĝenro de teatro nome de la atika dramo, kies enkonduko laŭtradicie ŝuldiĝas al Pratinas (ĉ. la jaro 500). La nomo estas pro la el satirusoj konsistanta ĥoro.

## Priskribo 
Ĝi estu gajiga postludo por trilogio de tragedioj, kaj tiel formante tetralogion. Lingvo kaj enhavo pli malfrue havas iel tragikan koloron; la intrigo estis ofte en soleciga arbaro kie svarmas la satirusoj. La mitologion de la tragedio primokatas parodie.

Iam la personoj portis kaprajn kostumojn kaj estis ankaŭ similaj al ĉevaloj aŭ al pappo-silenoj. La korusa danco nomiĝis "sikinnis", rapida kaj gaja, tute kontraŭa al la tragedia dancado. Konekso inter tragedioj kaj satirusaj dramoj tamen ankoraŭ ne en ĉia detalo klaras.

Konserviĝis nur unusola »Kyklops« de Eŭripido (premiero novtempa en 1882 en la Burgteatrejo de Vieno).

## Literaturo 
* Wieseler, *Das Satyrspiel* , Göttingen 1848)
* Fritzsche, *De scriptoribus satyricis*, Leipzig 1866
* Dieterich, *Pulcinella*, Leipzig 1897

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 17. Leipzig 1909, p. 628, kio legeblas tie ĉi interrete.

Kategorio:Grek-romia mondo
Kategorio:Dramoj
n
Sanapanaoj

La **sanapanaoj** (hispane *Sanapaná*) estas unu el multaj nomadaj triboj loĝantaj en la malsupra Granda Ĉako de okcidenta Paragvajo. Kun la enkonduko de menonitaj setlejoj en la centra Ĉako en la 1930-aj jaroj, multaj nomadaj triboj duon-ekloĝis proksime de la menonitoj. La menonitoj establis misiejojn en multaj de la triboj, ofte kolektante lingve similajn tribojn el la proksimeco. Anoj de la etnoj *Sanapaná* kaj *Lengua* estis setligitaj en la misiejo *La Esperanza* (La Espero), sudoriente de Filadelfio, proksime de la Tut-Amerika Ŝoseo. 

La sanapanaa lingvo uzas la latinan alfabeton, teksta specimeno estas *"Tamilachlech coo evalhoc, Jesucristo singmasma coo."*

Kategorio:Etnoj en Paragvajo
Kategorio:Granda Ĉako
Imre Pethes

**Imre Pethes** [peteŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Pethes Imre** estis hungara aktoro, reĝisoro, akademia instruisto. Lia filo estis Sándor Pethes
eta|Imre Pethes kiel Cyrano de Bergerac
Imre Pethes http://www.imdb.com/name/nm1797411/ naskiĝis la  en Jászárokszállás, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Imre Pethes frekventis gimnazion en Jászberény, poste li studis en Reĝa Scienca Universitato de Budapeŝto, fine li akiris diplomon en Teatra Akademio en 1890. Post siaj studoj li ricevis rolojn en diversaj provincaj urboj (komence en Győr). En la jaroj 1900 kaj 1901 li aliĝis al trupo de Lajos Makó, lie jam en malgranda teatro de Budapeŝto li ricevis la rolon de Cyrano de Bergerac. Tiu rolo faris tutlandan konatecon. Inter 1903 kaj 1924 li apartenis al Nacia Teatro (Budapeŝto), kie li havis rolojn resume en 25 teatraĵoj de Ŝekspiro, resume pli ol 200 aliajn rolojn. En 1923 li ricevis la titolon eterna membro de la Nacia Teatro. Ekde 1918 ĝismorte li instruis en la menciita akademio. Li estis ankaŭ reĝisoro de 8 teatraĵoj.

## Elektitaj roloj teatraj 
* Rostand: **Cyrano de Bergerac** - titolrolo
* József Katona: *Banuso Bánk* - titolrolo, Petur, Tiborc
* Imre Madách: ''La tragedio de l' homo* - Lucifer
* William Shakespeare:
** *La Tragedio de Reĝo Lear* - titolrolo
** *Hamleto* - titolrolo
** *Somermeznokta sonĝo* - Vackor
* Molière: Tartufo - titolrolo

## Elektitaj roloj kinejaj 
* *A szentjóbi erdő titka* (1917)
* *A Papagály* (1918)

## Elektitaj reĝisoraĵoj 
* Rostand: Cyrano de Bergerac
* Mihály Vörösmarty: *Czillei és a Hunyadiak*
* Friedrich Schiller: *Die Räuber'' (La rabistoj)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Darik Otira

**Darik Otira** estas pseŭdonimo de Esperanto-verkisto. Sub tiu pseŭdonimo publikiĝis la romano *Vojaĝo al kuniĝo (Konfesoj de seksobsedito)* (Mondial, 2010). Laŭ la titolo evidente la temo estas pri seksumado kaj eĉ obsedo pri midzado. Ties agado okazas parte en Esperantujo, kaj ties protagonisto nomiĝas Rikardo kio povas esti kaŝe sub la pseŭdonimo. 

Krom la du sube menciitaj recenzoj en Beletra Almanako, 8, en la sama numero oni publikigas intervjuon en kiu Darik Otira defendas sian romanon kaj pri si mem retenas la anonimecon kiel propra de negrava homo, kaj paralele tio utilas al la merkatigo de la verko. Pri la anonimeco, la aŭtoro eĉ ne malkaŝas sian sekson, sen konsidere al la vireco kaj eĉ maskleco de la protagonisto de la romano. Krome la seksaj aferoj, Darik Otira parolas ankaŭ pri sekseco en Esperantujo kaj specife dum junularaj renkontiĝoj.

## Referencoj 
### Recenzoj 
* Grigorij Arosev (Ruslando), *Otira, Darik. Vojaĝo al kuniĝo: Konfesoj de seksobsedito. — Novjorko: Mondial, 2010. — 362 p.*, La Ondo de Esperanto. 2011. №4–5 (198–199) http://esperanto-ondo.ru/Recenzoj/R-otira.htm Alirita la 6an de Oktobro 2016.
* *Vojaĝo – tra kuniĝoj kaj disiĝoj – kien?* (Valentin Melnikov pri *Vojaĝo al kuniĝo. Konfesoj de seksobsedito* de Darik Otira) Beletra Almanako, 8, Mondial, Novjorko, Junio 2010. Paĝoj 154-158.
* *Mispaŝoj al plena obsedo* (Cindy McKee pri *Vojaĝo al kuniĝo. Konfesoj de seksobsedito* de Darik Otira) Beletra Almanako, 8, Mondial, Novjorko, Junio 2010. Paĝoj 158-160.

Kategorio:Esperantaj verkistoj
Kategorio:Amafera literaturo
Kategorio:Sekso
Lisio (oratoro)

**Lisio**, la tria inter la dek Atikaj oratoroj (greke: *Λυσίας*; naskiĝinta en 445 a.K., mortinta en 380) estis helena retorikulo gravega. Li estis unu el la legendaj Dek atikaj oratoroj.

## Vivo 
La filo de la ĉ. 440 en Atenon enmigrinta sirakusano Kefalo iris 15jara al Thuroi en Sudan Italujon. Tie li ĝuis la instruadon de la retorikisto Tisias. Reveninte en 411 en Atenon li havis kun la frato Polemarko ŝildfabrikon en Pireo.

Sub la Reĝimo de la Tridek ambaŭ akuzitis; iliaj posedaĵoj estis konfiskitaj kaj Polemarko eĉ ekzekutitis. Lisio saviĝis fuĝanta al Megara. Post la fino de la diktaturo, por kio Lysias ege batalis, li denove vivis en Ateno skribante bone salajrite por aliaj tribunalajn paroladojn. Lia famo komenciĝis post la brila oratorado dum la akuzo de Eratosteno, la murdisto de la frato Ptolemarchos.

## Graveco 
En la antikveco oni konsideris 425 paroladojn liaj, el kiuj tamen nur 233 estis aŭtentikaj. Konserviĝis krom multaj pli malpli grandaj fragmentoj 34 paroladoj: tamen ne ĉiuj estis komplete konserviĝintaj, kelkaj estas verŝajne de pridubenda aŭtentikeco. Li mem faris nur unu paroladon kontraŭ la murdisto de la frato.

Apartentanta al la ĝenro kortuma la paroladoj elstaras per pureco kaj facileco lingva, taŭgeco de la esprimoj, metodika pritrakto de la enhavo. Estante mallarĝaj ili prezentas ĉion tre bilde kun bona priskribo de homaj karakteroj.

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 13. Leipzig 1908, p. 4-5, kio legeblas tie ĉi interrete.

## Eksteraj ligiloj 
* Pri Lysias che *Bibliotheca Augustana*

Kategorio:Grek-romia mondo
Kategorio:Helenaj verkistoj
Kategorio:Retoriko
Cindy McKee

**Cindy McKee** estas usona esperantistino kaj verkistino. Ŝi loĝas en sudorienta Oklahomo, tre proksime al Teksaso. Profesie ŝi okupiĝas pri komputiko kaj tradukado. Ŝi kunlaboris kaj kunlaboras en diversaj gazetoj kiaj Sennaciulo kaj Beletra Almanako,

## Vidu ankaŭ 
* Komputeko

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Poemo *Mmmmm* en Ĝirafo, http://gxirafo.blogspot.com.es/2011/03/cindy-mckee-erotike.html Alirita la 6an de Oktobro 2016.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Vittorio Russo

**Vittorio RUSSO** (Napolo, 1934 – Maratea, 1997) estis itala filologo pri romanistiko, italianismo kaj ĉefe pri Dante. Li studis ĉe la Universitato de Napolo, kie li renkontiĝis kun Salvatore Battaglia, kun kiu li kunlaboros kaj pere de Battaglia kun Giancarlo Mazzacurati. Dekomence li jam specialiĝis pri mezepoka literaturo, okcitanlingva literaturo kaj la unuaj verkistoj en itala lingvo. Poste li specialiĝis pri Dante Alighieri. Li profesoris en la Universitato de Salerno el 1961 kaj, el 1971 al sia morto en la Universitato de Napolo.

## Verkoj 
* ''Lezioni e studi sull'Inferno di Dante*, Liguori editore, 1965.
* *Sussidi di esegesi dantesca*, Napoli, 1966.
* *Esperienze e/di letture dantesche*, Liguori editore, Napoli, 1971.
* *«Voci» per l'Enciclopedia dantesca*, Liguori editore, Napoli, 1974
* *Il romanzo teologico. Sondaggi sulla «Commedia» di Dante*, Napoli 1984.
* *Con le Muse in Parnaso. Tre studi su Boccaccio*, Napoli 1987.
* *Impero e stato di diritto. Studio su «Monarchia» ed «Epistole» politiche di Dante*, Bibliopolis, Napoli, 1987.
* *Preliminari allo studio di Giovanni Boccaccio. Con una scelta dalle opere «minori»*, Liguori, Napoli, 1993.
* (zorgis kun Patrick Boyde), *Dante e la scienza*. Atti del convegno internazionale di studi, Ravenna, 28-30 maggio 1993, Longo Editore, Ravenna, 1995.
* *Con Giancarlo Mazzacurati*, Istituto italiano per gli studi filosofici, 1996.
* *«Io, cupo d'amore...». Tre interventi per Pasolini*, Salerno Editrice Roma, 1998.
* *Saggi di filologia dantesca*, Napoli 2000.
* «*La poesia del Duecento*» e «*Intellettuali, società e storia nell'età di Dante, Petrarca e Boccaccio*»
** en: *Storia generale della letteratura italiana*, diretta da Nino Borsellino e Walter Pedullà, Federico Motta Editore, Roma, 2000, vol. I, pp. 325-481, e vol. II, pp. 1-30.
* *Il romanzo teologico. Seconda serie*, Napoli 2002.

## En Esperanto aperis 
* *Danteskaj itineroj* de Vittorio Russo, tradukis Nicolino Rossi, Kálmán Kalocsay kaj Enrico Dondi, Napolo, Napola Esperanto-Asocio, 2001.
** Pri ĝi: *Dante kiel preteksto'', Ricardo Felipe Albert Reyna, Beletra Almanako, 8, Mondial, Novjorko, Junio 2010. Paĝoj 148-151.

## Referencoj 
Kategorio:Italaj verkistoj
Vincennes (stacidomo)

**Vincennes** ​[vɛ̃sɛn] estas franca stacidomo sur linio A de RER en komunumo Vincennes (departemento Val-de-Marne).

## Interkonektoj 
*  RATP 115 118 124 215 318
*  N11 N33

## Proksime 
Stacidomo de Vincennes situas proksime al du metrostacioj de linio 1 de la Metroo de Parizo, '** kaj **'.

## Vidu ankaŭ 
* RER de Francilio
* RER de Francilio A
* Stacidomoj de RER de Francilio
* Vincennes

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Stacidomoj de Francio
Kategorio:RER de Francilio A
Kategorio:Fervojaj stacioj en Val-de-Marne
Kategorio:Vincennes
27309 Serenamccalla

'*27309 *Serenamccalla'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Serena McCalla*, mentorino en 2011 de unu finalist(in)o de la *Intel Science Talent Search*, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Ŝi instruas ĉe la *Jericho Senior High School'' de Jericho (Nov-Jorkio, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Pál Somogyvári

**Pál Somogyvári** [ŝomodjvAri], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Somogyvári Pál** estis hungara aktoro, voĉoaktoro.

Pál Somogyvári http://www.imdb.com/name/nm0814139/ naskiĝis la  en Pakod, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Pál Somogyvári akiris diplomon en Teatra Akademio en 1947. Post siaj studoj li aliĝis al trupo de la Nacia Teatro (Budapeŝto). Interrompoj okazis en la teatrojaro 1955, tiam li apartenis al Teatro Szigligeti (Szolnok); inter 1958 kaj 1960 al Teatro Csiky Gergely (Kaposvár). Li estis nomumita eterna membro de la Nacia Teatro en 1989. Li havis rolojn ankaŭ en kinejaj kaj televiziaj filmoj.

## Elektitaj roloj teatraj 
* William Shakespeare:
** *La Tragedio de Reĝo Lear* - titolrolo
** *Hamleto* - titolrolo, Laertes
** *Rikardo la 3-a* - Lord Grey
** *Somermeznokta sonĝo* - Demetrius
* Friedrich Schiller: *Maria Stuart* - Melvil

## Elektitaj roloj kinejaj/televiziaj 
* *Fáklyaláng* (1963)
* *A 0416-os szökevény* (1970)
* *Szomszédok* (1987-1992) - serio

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
27320 Vellinga

'*27320 *Vellinga'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  de la teamo de la astronomia kampanjo *Catalina Sky Survey* elde la Stacio *Catalina* de la Observatorio Steward, nord-oriente de Tucson (Arizono, Usono). 

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Joseph Vellinga*, Mastrumanto de Fluga Sistemo por la Misio de Asteroida Specimena Revenigo *OSIRIS-REx*. Li ankaŭ estis la Inĝeniero de Sistemoj kaj Programa Mastrumanto por la Spektrografo por Feblaj Objektoj de la Kosmoteleskopo Hubble, la Misio de Specimena Revenigo *Genesis* kaj la Misio de Specimena Revenigo *Stardust''.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Catalina Sky Survey
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Erzsi Paulay

**Erzsi Paulay** [erĵi paulai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Paulay Erzsi** estis hungara aktoro. Ŝia patro estis Ede Paulay, ŝia patrino estis Berta Adorján.
[eta|Erzsi Paulay kun [Jenő Törzs]]
Erzsi Paulay http://www.imdb.com/name/nm0667068/ naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Italio en Valenza.

## Biografio 
Erzsi Paulay akiris diplomon en Reĝa Teatra Akademio en 1904. Post siaj studoj ŝi aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Budapeŝto). Ŝi edziniĝis, poste ŝi eksedziniĝis. En 1923 ŝi denove edziniĝis, en la sama jaro ŝi eterne forlasis la teatran vivon, tamen ŝi ricevis la titolon eterna membro de la Nacia Teatro. Ŝia dua edzo estis itala diplomato, tial ŝi akompanis lin en la tuta mondo.

## Elektitaj roloj teatraj 
* William Shakespeare:
** *A makrancos hölgy* - Kata
** *La Venecia Komercisto* - Jessica
* Imre Madách: ''La tragedio de l' homo* - Éva (virina ĉefrolo)
* Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais: *Le mariage de Figaro* - grafino
* Sofoklo: *Antigona* - titolrolo

## Elektitaj roloj filmaj 
* *Bánk bán* (1914)
* *Elnémult harangok'' (1916)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio 

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Thou

[eta|La plimulto da parolantoj de la moderna angla trovas "thou" plejparte en la verkoj de [William Shakespeare, en la verkoj de aliaj renesancaj, mezepokaj kaj fruaj modernaj verkistoj, kaj en la Biblio de la Reĝo James.]]

La vorto ***thou***  estas duapersona ununombra pronomo en la angla lingvo, ekvivalenta al ci en Esperanto. Ĝi hodiaŭ estas preskaŭ tute arkaika kaj anstataŭita, en preskaŭ ĉiuj kuntekstoj, per *you* . Ĝi plu estas uzata en partoj de Norda Anglio kaj en la skota . *Thou* estas la nominativa formo; la objektiva formo estas *thee*  (kiu funkcias kiel akuzativo kaj dativo) kaj la posesiva formo estas *thy*  aŭ *thine* . Kiam *thou* estas la gramatika subjekto de finita verbo en la indikativa modo, la verbformo tipe finiĝas per *-(e)st* (ekz. "thou goest"; "thou dost"), sed en iuj kazoj nur per *-t* (ekz., "thou art"; "thou shalt"). En la meza angla, *thou* fojfoje estis mallongigita per meto de eta letero "u" super la letero þ: þͧ.

Originale, *thou* estis simple la ununombra formo de la plurala pronomo *ye* , derivita de prahindeŭropa radiko. Post la normana konkero de Anglio en 1066, *thou* estis ekuzita por esprimi intimecon, konatecon aŭ malestimon, dum alia pronomo, *you*, la objektiva formo de *ye*, estis ekuzita por formalaj cirkonstancoj (vidu ci-vi-distingo). En la 17-a jarcento, *thou* iĝis neuzata en la norma lingvo, ofte rigardata kiel neĝentila, sed kontinuis, fojfoje en modifita formo, en regionaj dialektoj de Anglio kaj Skotlando. kaj ankaŭ en la lingvaĵo de iuj religiaj grupoj, kiaj la Kvakeroj. La pronomo ankoraŭ aperas en literaturo, kiu klopodas reprodukti arkaikan lingvaĵon, kaj ankaŭ en iuj ironiaj kuntekstoj kaj esprimoj, ekzemple *holier than thou*, laŭvorte "pli sankta ol ci," aŭ memjusta/hipokrita.

Fruaj anglalingvaj tradukoj de la Biblio spegulis komunajn tendencojn en aliaj lingvoj, uzante la intiman ununombran formon de la dua persono, kiam homo parolas al Dio. Tia traduko retenas la distingon en la hebrea inter la ununombraj kaj plurnombraj formoj *at(ah)* kaj *atem/aten*, kio alie ne eblus en la angla. Pro ĝia uzado en la Biblio, multaj parolantoj de la angla hodiaŭ asocias la pronomon kun soleneco aŭ formaleco, kvankam ĝi historie estis intima.

Multaj dialektoj de la angla kompensis la mankon de ununombra/plurnombra distingo per la kreado de novaj plurnombraj pronomoj aŭ pronomaj esprimoj, ekzemple *yinz*, *yous* ("vij") kaj ''y'all* ("vi ĉiuj") aŭ la neformala *you guys* ("vi uloj"). Sed tiuj ekzemploj varias regione kaj estas ĝenerale limigitaj al neformala parolado. *Ye'' restas ofta en iuj partoj de Irlando.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ci-vi-distingo
* Ununombra they

Kategorio:Gramatiko de la angla lingvo
Kategorio:Pronomoj
Romia ponto

[eta|300ra|La [Alkantara Ponto, Hispanio, majstrovorko de antikva pontokonstuado.]]
[eta|dekstra|300ra|La multobla arkarponto de la [Pont du Gard en Romia Gaŭlujo (moderna suda France). La supra nivelo enhavas akvedukton kiu sendis akvon al Nimes en Romia epoko; ties malalta nivelo estis etendita en la 1740-aj jaroj por porti ampleksan ŝoseon tra la rivero.]]
**Romiaj pontoj**, konstruita de antikvaj romianoj, estis la unuaj grandaj kaj longdaŭraj pontoj iam konstruitaj. Romiaj pontoj estis konstruitaj el ŝtono kaj havis arkojn kiel baza strukturo (vidu artikolon arkoponto). Plej uzis cementon, kion la Romianoj estis la unuaj kiuj uzis por pontoj.

## Tipoj 
Same kiel por la volbo kaj por la kupolo la romiaoj estis la unuaj kiuj tute realigis la eblojn de arkoj por pontokonstruado.

* Akveduktoj
* Arkopontoj
* El ŝtono
* El ligno

## Vidu ankaŭ 
* Romia akvedukto

## Referencoj 
## Fontoj 
* Fuentes, Manuel Durán: La construcción de puentes romanos en Hispania, Xunta de Galicia, Santiago de Compostela 2004, ISBN 978-84-453-3937-4
* Fernández Troyano, Leonardo (2003), Bridge Engineering. A Global Perspective, London: Thomas Telford Publishing, ISBN 0-7277-3215-3
* Galliazzo, Vittorio (1995), I ponti romani, Vol. 1, Treviso: Edizioni Canova, ISBN 88-85066-66-6
* Galliazzo, Vittorio (1994), I ponti romani. Catalogo generale, Vol. 2, Treviso: Edizioni Canova, ISBN 88-85066-66-6
* Gazzola, Piero (1963), Ponti romani. Contributo ad un indice sistematico con studio critico bibliografico, Florenco
* O’Connor, Colin (1993), Roman Bridges, Cambridge University Press, ISBN 0-521-39326-4

Kategorio:Romia Imperio
Kategorio:Pontoj laŭ tipoj
Kategorio:Romiaj pontoj
Seksologo

**Seksologo** estas la homo, kiu science okupiĝas pri seksologio. Seksologo ofte estas psikologo, kuracisto aŭ socilaboristo. Seksologo helpas homojn pri iliaj seksaj problemoj. Ili povas trakti personajn problemojn rekte ĉe la interesato, ekzemple en konsultejoj, klinikoj ktp., aŭ ankaŭ dediĉi sin al ĝenerala disvastigado de konoj kaj problemsolvoj, ekzemple pere de amaskomunikiloj (radiaj kaj televidaj programoj, gazetaraj artikoloj, foje en regulaj rubrikoj, ktp.), prelegoj, fakaj kongresoj, kunsidoj ktp.

## Elstaraj seksologoj 
Famaj seksologoj estas jenaj:
* Sigmund Freud (1856 – 1939)
* Edvard Westermarck (1862 – 1939)
* Ernst Gräfenberg (1881 – 1957)
* Bronisław Malinowski (1884 – 1942)
* Alfred Kinsey (1894 – 1956)
* Wilhelm Reich (1897 – 1957)
* William Masters (1915 – 2001)
* Alex Comfort (1920 - 2000)
* John Money (1921 – 2006)
* Michalina Wisłocka (1921 - 2005)
* Kazimierz Imieliński (1929 - 2010)
* Zbigniew Lew-Starowicz (1943 -

## Vidu ankaŭ 
* Sekseco

Kategorio:Profesioj
Kategorio:Seksologio
Aranka Váradi

**Aranka Váradi,** laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Váradi Aranka Gizella Mária** estis hungara aktoro. Ŝia familia nomvarianto estis *Várady*. Ŝia patro estis Antal Váradi.
eta|Aranka Váradi
eta|Aranka Váradi kun Alajos Mészáros
Aranka Váradi http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/IV/szin_IV.0522.pdf naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Hispanio en Mallorca.

## Biografio 
Aranka Váradi frekventis Teatran Akademion kaj Muzikakademion. En 1903 ŝi aliĝis al trupo de la Nacia Teatro (Budapeŝto), kie paŝo post paŝo ŝi ricevis pli signifajn rolojn. Ŝi aĝis 23, kiam ŝi havis furoran sukceson. En 1923 ŝi estis nomumita eterna membro de la Nacia Teatro. Lastfoje ŝi havis rolon en 1947, poste ŝi forlasis la landon, ĉar ŝi ne vidis perspektivon en la komenciĝinta socialismo. Ŝi ricevis premion en 1908.

Ŝi unue estis edzino de Sándor Fekete inter 1916–1924, poste de Miklós Bánffy ekde 1939.

## Elektitaj roloj 
* William Shakespeare:
** *La Tragedio de Reĝo Lear* - Cordelia
** *Somermeznokta sonĝo* - Puck
* Goethe: *Fausto* - Margit
* Rostand: *Cyrano de Bergerac* - Roxane

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Zsuzsa Zolnay

**Zsuzsa Zolnay** [ĵuĵa zolnai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zolnay Zsuzsa** estis hungara aktoro, voĉoaktoro. Ŝia frato estis Pál Zolnay, ŝia edzo estis Lajos Básti, ŝia filino estis Juli Básti.
eta|Zsuzsa Zolnay (maldekstre la 3-a en blanka vesto)
Zsuzsa Zolnay http://www.imdb.com/name/nm0957718/ naskiĝis la  en Budapeŝto, ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Zsuzsa Zolnay frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, poste ŝi akiris diplomon en Teatra kaj Filma Altlernejo en 1955. Post siaj studoj ŝi ricevis rolojn dum jaro en Nacia Teatro (Miskolc). En 1956 ŝi aliĝis al trupo de Nacia Teatro (Budapeŝto). En 1989 ŝi estis nomumita eterna membro de la Nacia Teatro. En 1974 ŝi ricevis premion. Ŝiaj voĉoj estas aŭdeblaj en Hungara Radio kaj en diversaj eksterlandaj filmoj (kiel voĉoaktoro).

## Elektitaj roloj teatraj 
* Imre Madách:
** ''La tragedio de l' homo* - Éva (virina ĉefrolo)
** *Mózes* - Johebéd
* William Shakespeare:
** *Romeo kaj Julieta* - Sr-ino Capulet
** *Somermeznokta sonĝo* - Titania, Hippolita
** *Henriko la 4-a* - Lady Northumberland
** *Multa bruo pri nenio* - Margit
** *Julio Cezaro* - Calpurnia
** *Antonio kaj Kleopatra* - Octavia
* Molière: *Tartufo* - Sr-ino Pernelle

## Elektitaj roloj en kinejaj filmoj 
* *9-es kórterem* (1955)
* *Butaságom története* (1965)
* *Szeleburdi vakáció* (1987)

## Elektitaj roloj en televiziaj filmoj 
* *Othello Gyulaházán* (1966)
* *A nagy varázslat'' (1989)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Hispanio (Romia Imperio)

[eta|dekstra|200px|Hispanio dum la regado de Caesar Augustus post la [Kantabraj militoj en 29 a.K.]]
**Hispanio** kaj en latino **Hispania** estis la romia nomo por la Iberia Duoninsulo. Dum la Respubliko, *Hispania* estis dividita en du provincoj: *Hispania Citerior* kaj *Hispania Ulterior*. Dum la Princolando, *Hispania Ulterior* estis dividita en du novaj provincoj, nome *Baetica* kaj *Lusitania*, dum *Hispania Citerior* estis renomita *Tarraconensis*. Sekve, dum la Romia Imperio la okcidenta parto de *Tarraconensis* estis disigita, unue kiel *Hispania Nova* (Nova Hispanio), poste renomita *Callaecia* (aŭ *Gallaecia*, poste moderna Galegio). El la Tetrarkio de Diokleciano (284 p.K.) antaŭen, la sudo de la restanta *Tarraconensis* estis denove disigita kiel *Carthaginensis*, kaj probable poste ankaŭ al la Balearaj Insuloj kaj ĉiuj el la rezultaj provincoj formis civilan diocezon. La nomo, *Hispania*, estis uzita ankaŭ en la periodo de visigota regado.

La modernaj lokonomoj Hispanio kaj Hispaniolo estas ambaŭ derivitaj el *Hispania*.
27323 Julianewman

'*27323 *Julianewman'''* estas tre malgranda, tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Julia Newman*, kiu mentoris en 2011 unu finalist(in)on de la *Intel Science Talent Search*, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Ŝi instruas ĉe la *Torrey Pines High School'' de San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
László Versényi

**László Versényi** [lAslO verŝEnji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Versényi László** estis hungara aktoro, voĉoaktoro.

László Versényi http://mek.niif.hu/02100/02139/html/sz28/236.html naskiĝis la  en Poroszló, li mortis la .

## Biografio 
László Versényi faris abiturienton en 1948. Li aliĝis al trupo de la Nacia Teatro (Budapeŝto) en 1958. Li estis nomumita eterna membro de la Nacia Teatro. Lia ĉefa konateco devenis pro sia voĉo, li apartenis al la plej konataj voĉoaktoroj. Li ofte estis rakontanto kaj en kinejaj kaj en televiziaj filmoj. Lia voĉo ofte estis aŭdeblaj ankaŭ en serioj. En 1986 li ricevis premion pro scenarlibro al muzikalo.

## Elektitaj roloj teatraj 
* Anton Ĉeĥov: *Ivanov* - Dmitrij Kosih
* Mihály Vörösmarty: *Czillei és a Hunyadiak*
* Imre Madách: *Mózes* - faraono

## Aliaj roloj 
* *Szomszédok* - rolo en televizia serio
* voĉoaktoraj roloj resume 1200 http://iszdb.hu/?szemely=10417

## Fontoj 
* hungarlingvaj datenoj kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj
Kategorio:Hungaraj rakontantoj
Deviga aliseksemo

[eta|250x250ra|[Grafitio en Barcelono en 2022 kontraŭ deviga aliseksemo. Ĝi diras katalunlingve: "Ankaŭ vi povas rezigni pri aliseksemo."]]
**Deviga aliseksemo** temas pri la ideo, ke aliseksemo, precipe en virinoj, estas kaj supozata, kaj eldevigata per patriarkeca socio. Konsekvence, ĉiu, kiu diferencas de la aliseksema normo estas konsiderata aberacia aŭ abomeninda. Adrienne Rich popularigis la terminon *deviga aliseksemo* en sia eseo el 1980, "Compulsory Heterosexuality and Lesbian Existence" ("Deviga aliseksemo kaj lesbana ekzisto").

Adrienne Rich, kiu popularigis la terminon *deviga aliseksemo*, argumentas, ke aliseksemo estas politika institucio, kiu devas esti reekzamenita por ke virinoj eskapu senpotencigitecon. Plu, ŝi argumentas, ke multe da feminisma literaturo ankoraŭ funkcias laŭ aliseksemdeviga paradigmo. La erudiciaj artikoloj, kiuj elmerĝiĝas el feminismaj verkistoj, ne rekonas, ke la institucioj, kia geedzeco, kiuj estas rigardataj kiel normalaj, estas fakte socialigaĵoj, kiujn oni internigis en oniajn mensojn kaj reproduktis en la socio. Rich plu argumentas, ke sendepende de la seksa orientiĝo de virino, ĉiu virino rajtas elekti iĝi lesbanino. Rich rigardas lesban identiĝon kiel spektron. Ŝi kredas, ke ĉiuj virinoj rajtas iĝi lesbaninoj, fariĝante "in-identaj inoj," signifante, ke virinoj koncentru sin al la bezonoj kaj emocioj de aliaj virinoj. Rich argumentas, ke ĉar virinoj havas kaj patrinajn kaj seksajn dezirojn, ili, malsame de viroj, estas pli diversaj en siaj kapabloj prizorgi aliajn en diversaj anstataŭ pure seksaj manieroj.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Aliseksema normismo
* Aliseksemismo
* Ambaŭseksema viŝado
* Kvir-teorio
* Lesbana feminismo

Kategorio:Aliseksemo
Kategorio:Feminismo
Kategorio:Samseksemo
Adrienne Rich

**Adrienne Cécile RICH** (naskiĝis la , mortis la ) estis usona poeto, eseisto kaj radikala feministo, konsiderata "unu el la plej vaste legataj kaj influaj poetoj de la dua duono de la 20-a jarcento." *The Guardian* atribuis al ŝi la elstarigon de "la subpremado de virinoj kaj lesbaninoj al la antaŭfronto de la poezia diskurso."

Ŝia unua poemaro, *A Change of World* ("Ŝanĝo de mondo"), estis elektita de la fama poeto W. H. Auden por la premio *Yale Series of Younger Poets*. Ŝi fame rifuzis la premion National Medal of Arts, protestante la voĉdonon de la kunvenestro de la Domo de Reprezentantoj Newt Gingrich por fini elspezojn por la subvencio National Endowment for the Arts.

Ŝi estas konata ankaŭ pro la teorio deviga aliseksemo, rigardata kiel antaŭaĵo de aliseksema normismo.

## Palestina digno 
En 2009, Rich prezentis deklaron en subteno de la Usona kampanjo por la akademia kaj kultura bojkoto de Israelo (USACBI), kritikante israelan okupadon kaj esprimante ŝian "daŭran solidarecon kun la longa rezisto de la palestina popolo". Malgraŭ ke ŝiaj radikoj duone kuŝas en juda familio, ŝi komence estis dubema pri tiu movado, Rich aprobis la postulon de kultura kaj akademia bojkoto de Israelo, denuncante "la neadon de la okupado de la palestina loĝantaro, detruon de palestinaj vivoj kaj vivrimedoj, la "setlejoj", la fizikajn kaj psikologiajn murojn kontraŭ dialogo".

## Verkaro 
### Nefikciaj libroj 
* 1976: 
* 1979: *On Lies, Secrets and Silence: Selected Prose*, 1966–1978
* 1986: *Blood, Bread, and Poetry: Selected Prose*, 1979–1985 (Inkludas la faman eseon: "Compulsory Heterosexuality and Lesbian Existence")
* 1993: *What Is Found There: Notebooks on Poetry and Politics*
* 1995: *If Not with Others, How?* pp.&nbsp;399–405 en 
* 2001: 
* 2007: *Poetry and Commitment: An Essay*
* 2009: *A Human Eye: Essays on Art in Society*, 1997–2008

### Poemaroj 
* 1951: 
* 1955: 
* 1963: 
* 1966: 
* 1967: 
* 1969: 
* 1971: 
* 1973: 
* 1975: 
* 1976: 
* 1978: 
* 1982:  (reprint 1993)
* 1983: 
* 1984: 
* 1986: 
* 1989: 
* 1991: 
* 1993: 
* 1995: 
* 1996: 
* 1999: 
* 2001:  (reprint 2003)
* 2004: 
* 2007: 
* 2010: 

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj feministoj
Kategorio:Usonaj filozofoj
Kategorio:Usonaj poetoj
Kategorio:GLAT-verkistoj
Kastelo de Nagydorog

La **Kastelo de Nagydorog** (konata ankaŭ pri la iama posedanto **Kastelo de Széchenyi** [sEĉEnji]) estas nuntempa lernejo de Nagydorog en Hungario.
eta|maldekstre|Aerfoto pri la kastelo/lernejo en Nagydorog
## Historio 
La familio Széchenyi akiris la bienojn en Nagydorog en 1777. La progresema familio konstruis tie kastelon, akvoturon, muelejon, farejon pri alkoholoj, sed la ĝustaj konstrujaroj estas nebulaj. Ĉirkaŭ la jarcentŝanĝoj inter la 19-a kaj 20-a la kastelo estis trakonstruita. Tamen multe opinias, ke la kastelo konstruiĝis en 1891. Post la 2-a mondmilito en 1946 la ŝtato forprenis la kastelon (la samo okazis kun la ceteraj hungaraj kasteloj). En la sekva jaro jam 450 lernantoj lernis en la kastelo. Ekde 2003 ankaŭ infanĝardeno funkcias en la kastelo, sed la lernejo havas apude ankaŭ novan lernejodomon en la najbareco. En 2004 la lernejo prenis la nomon *Széchényi Sándor*, samtempe oni metis memortabulon pri Széchenyi Sándor sur la muron. 

## Konstruaĵo 
La unuetaĝa konstruaĵo situas sola en granda parko laŭ la ĉefvojo inter 2 preĝejoj. Pro la trakonstruoj la kastelo ne estas deklarita historia monumento. Interne la ĉambroj spegulas la kutimajn lernoĉambrojn.

## Parko 
En la parko troviĝas ankaŭ la akvoturo kaj diversaj sportejoj. En la parko kuras vojeto, kie tabuloj informas pri la diversaj arboj.

## Fontoj 
* oficiala lerneja paĝo 
* http://www.kastelyok-utazas.hu/Lap.php?cId=823  

Nagydorog
Kategorio:Kasteloj de familio Széchenyi
27341 Fabiomuzzi

'*27341 *Fabiomuzzi'''* estas tre malgranda tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  elde la Observatorio San Vittore en Bolonjo (Italio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de *Fabio Muzzi Giovagnoni* (1962–2006), kiu reicevis gradon pri astronomio de la Universitato de Bolonjo. Li estis dungita de la Nacia Italia Instituto de Sociala Sekureco. Kiel amatora astronomo, li kunlaboris kun la Observatorio San Vittore, mezurante plurajn poziciojn de asteroidoj, precipe de .
Ankaŭ ricevis lian nomon la Observatorio *Fabio Muzzi Giovagnoni* mastrumita de la bolonja *Gruppo Astrofili Giardini Margherita''.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Observatorio San Vittore
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000