open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sigmundo Rákóczi (1544-1608)

Barono **Sigismondo RÁKÓCZI**, hungare **RÁKÓCZI Zsigmond** , (naskiĝis 1544 en Felsővadász, mortis la 5-a de decembro 1608 samloke) estis princo de Transilvanio inter 1607 kaj 1608.

## Biografio 
Rákóczi edukiĝis en la kortego de Péter Perényi en Sárospatak kaj tie komenciĝis lia soldatkariero en luktoj kontraŭ turkoj.
En 1567 li iĝis kapitano de fortikaĵo Eger, en 1572 de Szendrő. En 1575 li iĝis komandanto de hungara armeo kontraŭ Gasparo Békés. En 1588 li pro siaj meritoj soldataj ricevis rangon de barono. Ĉirkaŭ 1590 li geedziĝis kun la vidvino de András Mágóchy, Judito Bekényi kaj tiel havigis al si grandbienojn, interalie ankaŭ Munkács. En oktobro 1604 li aliĝis al Stefano Bocskai kaj en septembro 1605 je ties komisio iĝis plenpotenca gubernatoro kaj generalo de Transilvanio. La 8-an de februaro 1607 oni elektis lin reganto. La 5-an de marto 1608 li abdikis.

## Bibliografio 
* Szilágyi Sándor: A R.-ak kora Erdélyben (Pest, 1868).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Princoj de Transilvanio
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj nobeloj
Kategorio:Hungaraj baronoj
János Petki

**PETKI János** transilavanuja ĉefulo, poeto, kanceliero (Ders en 1572 – Brassó, 26-a de oktobro 1612).

## Biografio 
Li studis en Sárospatak, en 1592 estis „aulae familiaris” (kurtegano) de Boldizsár Báthori, poste de Ĉefprincesino Maria Kristierna de Aŭstrio (1574–1621). En 1598 flanke de Andreo Báthori partoprenis la batalon de Sellenberk. En 1601 li stariĝis al la flanko de Sigmundo Báthori, kiu nomumis lin trezoristo kaj sendis lin por diplomaciaj traktatoj al Pollando kaj Prago. En 1603 li estis delegitarano de landkunveno de Gyulafehérvár portantan la omaĝon al imperiestro Rudolfo la 2-a. En 1603 li estis ĉefkapitano de Udvarhelyszék; en la internaj bataloj transilvanujaj li aliĝis al imperiestra flanko. En komenco de 1605 li aliĝis al Stefano Bocskai, partoprenis fareme en lian elekton reganto. En marto 1605 li estis genaralo de sikuloj, regantkonsilanto. Dum la regado de Sigmundo Rákóczi, ekde 1607 ĝis 8-a de marto 1608 li estis kanceliero, ricevis biendonacojn kaj titolon *grandeca*. En 1609 dum regado de Gabrielo Báthori li estis regantkonsilanto, poste en 1610 ĉeprefekto de departemento Doboka. En la sama jaro iĝis sendito al turka kortego. Tiam li frontis kontraŭ la reganton kaj en 1611 fronte de armeo de Matiaso la 2-a kaj aliĝis al Zsigmond Forgách por helpi la saksojn. Pro tio la reganto en la landkunveno en majo 1612 kondamnis lin al senhavaĵigo. Li estis klera, la sciencojn kaj la literaturon subtenanta magnato, li mem verkis poemojn.

## Verko 
*Az Virtusnak és Voluptasnak egymással való vetekedések…* (Kolozsvár, 1608).

## Bibliografio 
* Várfalvi Nagy János: *Petki János élete* (Kolozsvári Közl., 1872);
* Klaniczay Tibor: *Reneszánsz és barokk* (Bp., 1961).

## Fontoj 
* Magyar életrajzi lexikon.
* Új magyar irodalmi lexikon, 1994.

Kategorio:Kancelieroj de Transilvanujo
Kategorio:Hungaraj poetoj
Pearl Harbor

eta|dekstra|Elaviadila rigardo al Pearl Harbor.

eta|Satelita foto.

**Pearl Harbor** (Esperantigite *Perlo-haveno*) estas haveno kaj bazejo de armea maristaro de Usono situanta proksime de urbo Honolulu sur insulo Oahu, kiu estas parto de Havajo.

## Historio 
Pearl Harbor enpaŝis historion kiel loko de neatendita atako kontraŭ usona pacifika floto fare de japana eskadro la 7-a de decembro 1941. Tiu ĉi evento signifis komencon de milita stato inter Usono kaj Japanio kaj samtempe ĝi estis kaŭzo de la eniro de Usono en la Duan Mondmiliton.

## Rilataj temoj 
* Atako kontraŭ Pearl Harbor

Kategorio:Geografio de Havajo
Ózd

**Ózd** [Ozd] estas industria urbo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Ózd, kies centro ĝi estas. Uz estis nomada tribo alveninta kun la hungareco.
eta|maldekstre|Katolika preĝejo en Ózd

## Geografio 
Ózd situas sur malebenaĵo, laŭ ĉefvojo Bátonyterenye-Bánréve, fine de fervojo el Miskolc. Budapeŝto troviĝas 160 km.
eta|dekstra|Urbocentro de Ózd

## Historio 
Ózd estis menciita unufoje en 1272. Dum la historio ĉe la najbaraj deklivoj, valoj troviĝis vilaĝoj, kiuj aliĝis al Ózd en la 19-a kaj 20-a j.c.-oj. La proksimaj montoj defendis la komunumojn, tial menciindaĵo ne estas ĝis la 19-a j.c. Tiam oni malkovris karbonon kaj baze de tio oni fondis feran uzinon. Granda evoluo okazis dum la socialismo, la vilaĝo ricevis rangon urbo en 1949. La minista kaj industria urbo apartenas al la plej malpuraj hungaraj urboj. Centre troviĝas ne promenado sed la uzinoj. Ekstere oni konstruis multe da betonaj deketaĝaj domoj. Post 1990 la uzinoj ne funkcias, tie estas la plej akuta senlaboreco en Hungario.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo de Sankta Kruco (Ózd)
* Preĝejo Sankta Nikolao (Sajóvárkony)
* Preĝejo Reĝino de Rozario (Ózd) (iam en Bolyok)
* Kirko Simono Zeloto kaj Judaso Tadeo (Ózd) (iam en Szentsimon)
* Preĝejo Senmakula Koncipiĝo (Ózd) (iam en Uraj)
* Grek-katolika preĝejo Aŭspicio de Dipatrino (Ózd)
* Kalvinana preĝejo (Ózd)
* Kalvinana preĝejo (Ózd-Susa)
* Luterana preĝejo (Ózd)

En la urbo cigana, pola kaj slovaka aŭtonomioj funkcias.

## Famuloj 
* en Ózd naskiĝis:

** aktoro Piroska Molnár
** arkitekto Béla Jánszky
** József Forgách (baletisto)
** budhologo Antal Dobosy
** etnografo Attila Paládi-Kovács
** fagotisto Lívia Vizsolyi
** geologo Tamás Szontagh
** ĵurnalisto János Csontos
** István Énekes (koreografo)
** Imre Hegyi (korusestro)
** matematikisto Kálmán Győry
** maŝininĝeniero László Huszthy
** ministro Zoltán Balog
** mongolisto Borbála Obrusánszky
** operkantistoj Péter Fried kaj Zoltán Kelemen (1970)
** pianisto Sándor Falvai
** poeto József Utassy
** politikisto László Keller
** psikologo Elvira Lux
** skulptisto Jolán Humenyánszky
** tablotenisto Kálmán Szepesi
** verkisto Tamás Toót-Holló
* en Hódoscsépány naskiĝis:
** hidrologo József Korbély
** vitroartisto Orsolya Székely
* en Sajóvárkony naskiĝis metalurgia inĝeniero József Antal Boza
* en Ózd mortis:
** pentristo Masa Feszty

## Ĝemelurboj 
*  Chorzów, Pollando
*  Rimavská Sobota, Slovakio
*  Sânsimion, Rumanio
*  Sânsimion (Neaua), Rumanio
*  Ozd, Rumanio
*  Ózdfalu, Hungario, Baranya

## Referencoj
István Geleji Katona

**GELEJI KATONA István** transilvanuja reformita episkopo, eklezia verkisto (Gelej, 1589 – Gyulafehérvár, 12-a de decembro 1649).

## Biografio 
Li estis sepjara, kiam vagantaj turkoj forrabis lin kaj lia patrino nur por longaj serĉado trovis lin kaj elaĉetis lin disde la turkoj Szolnok. Li lernis en Abaújszántó, Gönc, Sátoraljaújhely kaj Sárospatak, poste per subteno de Gabrielo Bethlen du jarojn en Universitato de Heidelberg. En 1618 li estis la instruisto kaj direktoro de altlernejo de Gyulafehérvár. Ekde 1619 li estis la guvernisto de la pli juna frato de la reganto, István Bethlen kaj kiel akompananto de li ankoraŭfoje iris al Heidelberg en 1621. Li estis kortega pastro de Zsuzsanna Károlyi, edzino de la reganto kaj post ŝia morto (1622) de la reganto mem. Ekde 1633 ĝis sia morto li estis transilvanuja reformita episkopo.

## Ĉefaj verkoj 
* *Magyar grammatikatska* (Toldy Ferenc szerkesztésében: Corpus grammaticorum, Pest, 1866).

## Bibliografio 
* Brassay Károly: G. K. I. élete és munkái (Hajdúnánási ref. gimn. ért. 1902–1903);
* Simonyi Zsigmond: G. K. I. Magyar Grammatikátskája (Bp., 1906);
* Pais Dezső: A magyar irodalmi nyelv (Magy. Nyelvtud. társ. Kiadványai, 83. sz.);
* Szathmári István: G. K. I. és a német Sprachgesellschaftok (Magy. Nyelvőr, LXXXVIII.).

Kategorio:Hungaraj kalvinanaj episkopoj
Radiatoro

[eta|Hejma ripa radiatoro el [gisfero kun cirkulado de varma akvo]]
[eta|Radiatoro kun [termostato]]
**Radiatoro** estas grandsurfaca varmotransdona loĝeja instalaĵo, kiu estas produktita el varmokondukta metalo, kiu la varmon transdonas al la ĉirkaŭo per varmoradiado.

La surfaco de la radiatoro estas aŭ riposimila aŭ aliforme pligrandigita. La materialo de la radiatoro estas plej ofte ŝtalo (ŝtallamena), gisfero aŭ aluminio. Ĝi estas plej ofte pasiva en la loĝejoj, dum en la aŭtomobiloj helpas la varmokonvekton aktiva ventolilo.

La varmo estas produktita en hejtiloj, kiuj pumpas la varman akvon - helpe de reguliga termostato - tra la radiatoroj en fermita cirklo reen al la hejtiloj.

Oni povas uzi en la radiatoroj eĉ konvenan frostorezistan fluidon, plej ofte miksita kun akvo.

Ekzistas ankaŭ **elektroradiatoro** en kiu elektra energio varmigas necirkulantan oleon. Ĝi konvenas por hejtado de malgrandaj ejoj en ne tro malvarma termperaturo.

Laŭ Francisko Azorín **radiadilo** estas *Aparato konsistanta el metala tubaro por centrigi k. distribui la varmon, kiun ĝi ricevas el kaldrono.* Li indikas etimologion el la latina *radiare* (disĵeti).

## Vidu ankaŭ
* Radiadilo
* Termoradiilo

## Notoj 
Kategorio:Hejtado
Kategorio:Varmotekniko
Vaporkaldrono

eta|dekstra|250ra|Vaporkaldronoj

**Vaporkaldrono** estas instalaĵo por transformi fluidon al vaporo.

La tradicia vaporcentralo konsistas el brulejo (kie brulas la fuelo), akva tubsistemo (kiu transportas la varmon) kaj ejo por kolektiĝo de la vaporo.

La unuan vaporkaldronon konstruis Herono de Aleksandrio en la 1-a jarcento p.K., sed oni taksis ĝin ludilo. La unuan vaporkaldronon kun sekura ventilo planis la franca Denis Papin en 1679.

La amasa ekuzo de vaporkaldronoj okazis en Anglio komence de la 18-a jarcento (industria revolucio). La unuaj estis konstruitaj el forĝita fero, sed ili baldaŭ ŝanĝis al ŝtalo. La modernaj vaporkaldronoj estas konstruitaj el ŝtala alojo, kiu rezistas al grandaj premo kaj temperaturo.

Komence oni brulhejtis rekte la tubojn kaj tiel varmigis la akvon (fajrotuba vaporkaldrono), poste oni ŝanĝis je ĉirkaŭtuba hejtado (akvotuba vaporkladrono), ĉe kiu versio en la tuboj moviĝas akvo kaj estiĝas la vaporo.

Laŭ Francisko Azorín **Kaldrono** estas *Granda metalvazo por kuiri, boligi, funkciigi vapormaŝinon, aŭ por centra hejtado, k.c.* Do li kunigas la signifojn de kaldrono kaj vaporkaldrono. Li indikas etimologion el la latina *caldaria*, el *caldus* (varma).

## Vidu ankaŭ 
* Boligilo

## Notoj 
Kategorio:Ujoj
Kategorio:Varmotekniko
B-muzikaĵo

**B-muzikaĵo** kutime troveblas sur unuopaĵoj. Ili estas muzikaĵoj kiuj ne atingis spacon sur albumo, sed plivalorigas la unuopaĵan KDn.

La letero **B** rilatas al la 7-cola vinila diskoj, sur kiuj unuopaĵoj estis eldonataj dum la fruaj 1950-aj jaroj. Tiuj diskoj havis sur la A-flanko la varbatan muzikaĵon kaj sur la B-flanko aliaj, kutime nekonitajn muzikaĵojn.

La kutimo kunmeti B-muzikaĵojn kun la unuopaĵo sur la KD ebligas al la muzikgrupoj montri nealbumajn, neradiotaŭgajn, instrumentajn, eksperimentajn aŭ malplivalorajn muzikaĵojn.

Kategorio:Muzikaj albumoj
Muzikaĵo

**Muzikaĵo** estas muzika komponaĵo kies daŭro estas difinita. Albumoj, albumetoj, unuopaĵoj k.t.p. enhavas muzikaĵojn. La vorto muzikaĵo estas iom pli ĝenerala ol kanto, ĉar ĝi ankaŭ priskribas instrumentalajn komponaĵojn.

## Vidu ankaŭ 
* Kanto
* Improvizado (muziko)
* Komponado (muziko)
* Muzika ĝenro
* Partituro
* Muziko

Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Muzika terminologio
Kokubunĝi

**Kokubunĝi** (国分寺市 [kokubunĝi-ŝi]) estas urbo en Tokio en Japanio.

Kategorio:Urboj en Tokio
Teroterapio

**Teroterapio** estas kuracado per tero. La tero, inkludante la argilon, la sablon, la ŝlimon ktp., estas uzata por terapio jam en la prahistorio. 

Bestoj kiam estas malsana aŭ vundita, instinkte lekas sian vundon, kovras ĝin per ŝlimo el la riverbordoj, kuŝiĝas kaj ĉesas manĝi. La prahomo tion rimarkis kaj agis simile, nur anstataŭigante la lekadon per lavado (banoterapio); kaj la indiĝenoj, kiuj loĝas ankoraŭ nun en la tropikaj praarbaroj, uzas ankaŭ la teron por sin kuraci. Tio estas danĝere, ĉar en tero estas sporoj de tetanoso, kaj multaj homoj mortis pro tio, ĉefe beboj kies patrinoj metis teron sur umbiliko.

Alie, en Afriko, Latinameriko kaj Karibo, ofte oni manĝas teron kiel fonto de fero dum grandaj malsatoj. Tio okazas hodiaŭ, ekzemple, en Haitio. En Brazilo, oni nomis la termanĝadon "afrika manio", ĉar nigraj sklavoj ofte manĝis teron pro nesufiĉa kvalito de manĝaĵoj. Kvankam danĝera, pro la risko de akiri vermojn kaj malsanojn, termanĝado povas eviti ke homo mortas per anemio. 

Purigita argilo oni uzas kiel antiacida medikamento en tradicia medicino. Ankaŭ oni uzas ŝlimo por banoterapio. Alternativa medicino uzas teroterapio en multaj aliaj manieroj.

## Vidu ankaŭ 
*Akvoterapio
*Banoterapio
*Mineralbanejo
*Saŭno
Engloj

**Engloj** estis malnovepoka okcidentĝermana tribo, kiu havis siajn devenajn sidejojn en la 1-a jarcento post Kristo sur teritorio de duoninsulo Jutlando de hodiaŭa Ŝlesvigo-Holstinio en Germanio kaj sudorienta parto de Danio. Parto de engloj restis en la devenaj sidejoj, parto kontribuis al kreo de triba ligo de durinkoj, sed la plej signifaj fariĝis tiuj engloj, kiuj komune kun saksoj kaj pluaj okcidentĝermanaj triboj entreprenis al Britaj insuloj, subjugis la enlandan keltan loĝantaron kaj kreis en la 6-a kaj la 7-a jarcentoj la unuajn ŝtatajn formaciojn Mercian, Novan Umbrion kaj Orientan Anglion. Komence de la 9-a jarcento la engloj alianciĝis kun la saksoj por krei unuiĝintan ŝtaton, por kiu ili ekuzis la nomon Anglio (angle *England*) kaj sin mem anglosaksoj.

## Komparu kun 
* Angloj

## Referencoj 
Kategorio:Antikvaj etnoj
*
Angloj

**Angloj** estas baza etna parto de la nacio de Unuiĝinta Reĝlando.

Ili formiĝis dum jarcentoj el vicoj de triboj kaj nacioj sur la teritorio de Anglio, Kimrio kaj Skotlando. Ili estas idoj de la plej malnova loĝantaro de Britaj insuloj kaj multnombraj almigrintoj, el kiuj estis en antikvo la unuaj iberoj, pli poste keltaj britoj kaj belgoj, plu nemultnombraj romianoj kaj pernombre la plej fortaj ĝermanaj triboj de engloj, saksoj, jutoj, danoj, frisoj, noroj, normanoj ktp.

## Komparu kun 
* Engloj

## Vidu ankaŭ
* Anglofilio


Kategorio:Anglio
Ezofaga kancero

**Ezofaga karcinomo** (aŭ **Ezofaga kancero**) estas tipo da kancero en la ezofago. Plejofte temas pri adenokarcinomo aŭ pavimokarcinomo de la mukozo en la ezofago, sed malofte pri etĉelaj karcinomoj. La plejmulto de la tumoroj de la ezofago estas malignaj; benignaj tumoroj (

Kategorio:Kanceroj
Kazincbarcika

**Kazincbarcika** estas urbo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Kazincbarcika, kies centro estas.
eta|maldekstre|Juĝejo de Kazincbarcika
eta|dekstra|Urbocentro de Kazincbarcika

## Geografio 
Kazincbarcika situas en valo, en dekstra bordo de Sajó, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Miskolc-Putnok. Ĝi kontaktiĝas kun Sajószentpéter, Edelény estas proksime.

## Historio 
Dum la historio laŭ la valo de Sajo vilaĝoj troviĝis en la loko de la nuna urbo. **Sajókazinc** estis menciita unufoje en 1240. Estis nenio ŝanĝo ĝis mezo de la 19-a jarcento. En la najbara vilaĝo **Barcika** oni trovis karbonon, en ambaŭ vilaĝoj la industrio aperis. Granda evoluo okazis dum la socialismo, la vilaĝoj unuiĝis en 1947, ĝi iĝis grandvilaĝo en 1948 kaj urbo en 1954. La plej granda uzino estas Borsod Kemia Kombinato. Iom poste proksima vilaĝo **Berente** aliĝis kaj en 2000 denove iĝis memstara. Post 1980 la minado kaj la industrio forte krizis, nuntempe la Kombinato funkcias.
eta|dekstra|Aerfoto pri Kazincbarcika

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo de Sankta Familio (Kazincbarcika)
* Preĝejo Tereza el Avilo (Kazincbarcika)
* Kalvinana preĝejo (Kazincbarcika-Sajókazinc)
* kalvinana baroka Kalvinana preĝejo (Kazincbarcika-Felsőbarcika) en urboparto Barcika kun mezepoka restaĵo
* Grek-katolika Preĝejo Sankta Johano la Evangeliisto (Kazincbarcika)

## Famuloj 
* en la iama Sajókazinc naskiĝis:
** muzikisto kaj aktoro Béni Egressy
** kalvinana episkopo József Szathmári Paksi
* en Kazincbarcika naskiĝis:
** aktoroj Dóra Jancsó, Kornél Simon kaj Ottó Viczián
** altlerneja instruisto Balázs Heidrich
** futbalisto Péter Lipcsei
** pentristo Janó Bari
* en Kazincbarcika mortis:
** grafikisto István Mezey

## Ĝemelurboj 
* Knurow, Pollando
* Revúca, Slovakio
* Nagyszentmiklós, Rumanio
* Burgkirchen, Germanio
* Dimitrovgrad, Bulgario
* Swidnica, Pollando
* Tjaĉiv, Ukraino

Kategorio:Kazincbarcika
Cigánd

eta|540px|center|Larĝa panoramo al la kalvinana kirko en Cigánd

**Cigánd** [cigAnd] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Cigánd, kies centro estas. La nomo ne havas sencon en la hungara kaj la simileco kun ciganoj estas hazarda.
eta|maldekstre|Urbodomo de Cigánd
## Situo
Cigánd situas sur ebenaĵo, en dekstra bordo de Tiso, - kontraŭe estas Dombrád kun ponto -, laŭ flankovojoj. La supermara alteco estas 98 m.

## Historio
Pli frue loĝis tie slavoj kaj avaroj. La unua mencio devenis el 1289. La loĝantoj fiŝkaptadis kaj ĉasadis, la rivero ne permesis la agrikulturon. Kanaligado de Tiso okazis en 1857, sekve la vilaĝo ekhavis kampojn, kie precipe terpomon oni kultivis. Dum la historio la vilaĝo disiĝis al 2 partoj (Kiscigánd kaj Nagycigánd), kiuj unuiĝis en 1922. Ĝi ricevis la rangon urbo en 2004.

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana kirko (Cigánd)

## Famuloj 
En la iama Kiscigánd naskiĝis muzeestro János Sőregi.

## Ĝemelaj urboj 
*  Aluniș, Rumanio
*  Biel, Slovakio
*  Sobrance, Slovakio

## Referencoj 
eta|maldekstre|Kalvinana kirko en Cigánd

Kategorio:Urboj ĉe Tiso
Sufrageto

[eta|dekstra|250ra|Marŝantaro de sufragetoj en [Novjorko, la 6-an de majo 1912]]
[dekstra|eta|250ra|Sufrageto en [Vaŝingtono, 1918]]
[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri sufragetoj]]

**Sufrageto** estis membrino de militema movado por egalrajtigo de virinoj, kiu estiĝis ĉirkaŭ la jaro 1900.

La movado plej forte realiĝis en Granda Britio. Ĝi uzis ekstremajn formojn de batalo.

## Historio 
En Usono la sufrageta movado finiĝis en la jaro 1920, kiam la 19-a amendo de la usona konstitucio agnoskis la balotrajton de virinoj.

## Nomo 
La nomo estiĝis el vorto *suffrage*, kio signifas angle **balotrajto**n.

## Mondaj sufragetoj 
### Usonaj sufragetoj 
* Susan B. Anthony
* Lucy Burns
* Carrie Chapman Catt
* Alice Paul
* Elizabeth Cady Stanton
* Jeannette Rankin
* Lucretia Mott
* Matilda Joslyn Gage

### Britaj sufragetoj 
* Hertha Ayrton
* Rosa May Billinghurst
* Jane Ellen Harrison
* Annie Kenney
* Grace Kimmins
* Christabel Pankhurst
* Emmeline Pankhurst
* Sylvia Pankhurst
* Emmeline Pethick-Lawrence
* Emily Wilding Davison
* Frances Parker
* Flora Bonington

### Novzelandaj sufragetoj 
* Kate Sheppard

Kategorio:Feminismo
Kategorio:Baloto
Gáspár Bojthi Veres

**BOJTHI VERES Gáspár** (bojti vereŝ) estis instruisto, historiverkisto naskita Bojt ĉirkaŭ 1590  kaj mortinta  ĉirkaŭ 1640).

## Biografio
Gáspár Bojthi Veres estis sevutuldevena, Gabrielo Bethlen nobeligis lin. Li lernis en Nagyvárad, Debrecen. Je elspezoj de reganto li studis inter 1617-1620 en Heidelberg. Post sia reveno li estis la guvernisto de nevo de reganto, instruis en Marosvásárhely, ekde 1623 en Gyulafehérvár, poste iĝis la kurtega historiisto kaj arkivisto. Dum regado de Georgo Rákóczi la 1-a li plenumis diplomatiajn taskojn.

## Ĉefaj verkoj
**De rebus gestis magni Gabrielis Bethlen libri XII.* (Viennae, 1629) (Monumenta Ungarica. Viennae, 1809); 
**Erdély öröksége*, IV. (Bev. Makkai László, Bp. é. n.). 

## Bibliografio
*Angyal Dávid: Adalék Böjthi (sic! ) G..... művének kritikájához (Századok, 1898); 
*Makoldy Sándor: B. V. G. élete és történetírói munkássága (Nagykároly, 1904).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

bojthi
Gönc

**Gönc** estas urbo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Gönc, kies centro estas.
eta|maldekstre|Domo de husanoj en Gönc
## Geografio 
Gönc situas laŭ rojo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Miskolc-Slovakio. Tokaj troviĝas 56, Miskolc 65, Budapeŝto 233 km. 

## Historio 
La unuaj loĝantoj estis germanoj. La unua mencio devenis el 1219 en formo *"Bücij (Guncy)"*. Baldaŭe ankaŭ fortikaĵo konstruiĝis. Oni konjektas, ke Gönc iĝis kampurbo. Ankaŭ husanoj havis la urbeton. Inter 1570-1857 ĝi estis departementejo. La barelofaristoj tre famis, iliaj boreloj (=136.6 litraj) estis mezurunuo en la vinokomercado. Ĝi ricevis la rangon urbo en 2001.

Gönc havas mineralakvon nomatan "Amádé".

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Emeriko de Hungario (Gönc)
* baroka Kalvinana preĝejo (Gönc)
* Kastelo de Gönc aŭ de Pálffy [pAlfi]
* skulptaĵo pri Gáspár Károli
* iama tombejo de judoj
* muzeo pri Biblio
* domo de husanoj

## Famuloj 
* En Gönc naskiĝis:
** altlerneja instruisto Mihály Szotáczky
** jakobeno Sándor Szolártsik
** kuracisto László Iván
** Miksa Klein (skulptisto).
* En Gönc mortis en 1591 Gáspár Károlyi kiu la unua tradukis hungaren la Biblion.

## Famaj nomportantoj 
* Árpád Göncz
* Iván Gönczi
* Judit Gönczi
* Kinga Göncz
eta|Kalvinana preĝejo de Gönc

## Referencoj 
## Fontoj 
* distancoj 

Gonc
Edelény

**Edelény** [edelEnj] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento , en Distrikto Edelény, kies centro estas.
eta|maldekstre|Kastelo de Edelény

## Situo 
eta|Malnovaj kamparanaj domoj en Edelény
Edelény situas en valo de rojo Bódva, laŭ ĉefvojo Sajószentpéter-Hidasnémeti, laŭ fervojo Miskolc-Tornanádaska. Sajószentpéter troviĝas 12, Kazincbarcika 14, Miskolc 27, Budapeŝto 197 km.

## Historio 
La komunumo estis loĝata jam dum la neolitiko, bronzepoko, ferepoko. Antaŭ la hungaroj keltoj, hunoj kaj avaroj vivis tie. Dum la historio tie troviĝis 3 vilaĝoj: *Edelény* (menciita en 1299), *Borsod* (menciita en 1108) kaj *Finke*. Supozeble en Borsod konstruiĝis terfortikaĵo laŭ ordono de Stefano la 1-a (Hungario), pri kiu nomiĝis la departemento Borsod kaj kiu estis la unua departementejo. La turkoj faris senhoma la vilaĝojn. Sukerfabriko ekfunkciis ekde 1838, poste oni trovis brunan karbonon, ankaŭ la industrio aperis. Granda evoluo okazis dum la socialismo. En 1950 Borsod, iom poste Finke aliĝis al Edelény. La triopo urbiĝis en 1986. Ekde 1995 la minejo ne plu funkcias. En 2010 inundo okazis.

## Vidindaĵoj 
* baroka Kastelo L’Huillier–Coburg de 1730
* romkatolika Preĝejo Koro de Jesuo (Edelény)
* romkatolika preĝejo en iama Finke
* grek-katolika preĝejo Apoteozo de Sankta Kruco (Edelény)
* Kalvinana preĝejo (Edelény-Borsod)
* malnova kalvinana preĝejo (Edelény)
* Kalvinana preĝejo (Edelény-Finke)
* oni profitas mineralakvon nomatan *Borsodi víz*

## Famuloj 
* En Edelény naskiĝis:
** arkitekto István Ferencz
** juristo Gyula Sághy
** piarista monaĥo András Egyed.
* En Finke naskiĝis inĝeniero Ödön Miklós.
* En la iama Borsod mortis Árpád Szekrényessy.

## Famaj nomportantoj 
* Vivien Edelényi

## Ĝemelurboj 
*  Siewierz, Pollando
*  Moldava nad Bodvou, Slovakio
*  Bad Sobernheim, Germanio
*  Worb, Svislando

## Referencoj 
eta|maldekstre|Iama fortikaĵo de Edelény


Kategorio:Vinvilaĝoj
Muzikoterapio

[eta|[Asirio|Asiria duobla fluto]]
**Muzikoterapio** aŭ **muzikokuracado** estas relative nova kampo, kiu uzas muzikon kiel maniero komuniki kiam parola lingvo ne eblas.

Ĝi estas terapio per muziko proponita de kelkaj el tiuj, kiuj emas al alternativa medicino.

Muzika terapio ofte estas uzata kiel neparola psikoterapio, en kiu lingvo apenaŭ okupas rolon.

Kaj estas, sendube, psikologia efekto de muziko sur homoj, ŝamanoj, ekzemple, uzas muzikon kaj dancon tre ofte en siaj kuracaj agadoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Muziko
* Interkultura edukado

Kategorio:Alternativa medicino
Kategorio:Muziko
János Bethlen

**BETHLEN János**, *bethleni* (betlen) estis kanceliero de Transilvanujo, historiverkisto naskita Kisbún en 1613 kaj mortinta en Nagyszeben la 13-an de februaro 1678.

## Biografio 
Li partoprenis en manovro de Georgo Rákóczi la 1-a en 1644. Ekde 1651 ĝis 1656 li estis ĉefprefekto de departemento Torda, ekde 1656 de departemento Küküllő. En aŭtuno de 1653 li estis la sendito de Georgo Rákóczi la 2-a ĉe la reĝo de Pollando. En la malbonŝanca pola manovro de 1657 li estis inter 27-a de aprilo ĝis 14-a de aŭgusto komandanto de Krakovo. En oktobro de 1657 li estis konsilanto de Francisko Rhédey, poste en 1658 adepto de Akoŝo Barcsai. La 2-an de junio 1659 li fariĝis kanceliero. Tiam li verkis por informi la eksterkandon sian memoraĵon *Innocentia Transylvaniae*, en kiu mallaŭdis reganton Georgo Rákóczi la 2-a. Ekde 26-a de junio 1660 li estis ĉefkapitano de Udvarhelyszék. En decembro 1660 li aliĝis al Johano Kemény. La 22-a de januaro 1662 li partoprenis en la batalo de Keménynagyszöllős kaj tuj post tiu li aliĝis al Apafi la 1-a kaj li plurestis kanceliero.

## Ĉefaj verkoj 
* *Rerum Transylvanicarum libri IV.* (Nagyszeben), 1663 kaj Amsterdam 1664, ankaŭ germane);
* *Historia rerum Transylvanicarum ab anno 1662-73* (Eldonis Elek Horányi, Bécs, 1782, Kolozsvár, 1789).

## Literaturo
* Bodnár Gyula: B. J. erdélyi kancellár és történetíró (Nagyvárad, 1922).

## Eksteraj ligiloj 
* Magyar Életrajzi Lexikon

B
B
bethlen, J
Rubeolo

**Rubeolo** estas la plej benigna el ĉiuj erupciaj febroj kaj tre malofte kondukas al komplikaĵoj. Ĝi similas al morbilo kaj al skarlatino, sed ĝiaj simptomoj estas tre mildaj en infanoj kaj viraj plenkreskuloj. Al gravedaj virinoj, povas okazi komplikaĵoj al embrio. Ĝi estas kaŭzata de viruso.

## Lingva noto 
En la angla lingvo la nomo *rubeola* estas uzata kaj por rubeolo (anglaj sinonimoj *German measles*, *rubella*) kaj por morbilo (angla sinonimo *measles*). Kiam oni esperantigas anglalingvajn tekstojn, necesas atenti tion.

Kategorio:Virusaj malsanoj de homoj
Kategorio:Sindromoj en pediatrio
Jordi Hurtado

**Jordi HURTADO TORRES** (Sant Feliu de Llobregat, Barcelona 16-a de junio 1957) estas hispana, fakte kulture kataluna aktoro de dublado kaj prezentisto de radio kaj televido. Li loĝas en Barcelono kaj havas du filinojn.

## Radio 
* 1982 *Radio al sol*, Radio Barcelona, Cadena SER, Premio Ondas 1982.
* 1990 *La alegría de la casa*

## Televidelsendoj 
* 1985-1988 *Si lo sé no vengo* kun Virginia Mataix, de Sergi Schaaf
* 1989-1990, *La liga del millón*, *Estudio Estadio*
* 1991 *Pictionary* (TVE)
* 1992 *Carros de Juego*
* 1994 *¿Cómo lo hacen?* kun Almudena Ariza
* 1997-2015 *Saber y Ganar*, de Sergi Schaaf

## Eksteraj ligiloj 
* Dublado ()
* 

Kategorio:Hispanaj aktoroj
Kategorio:Televido en Hispanio
Ferenc Hunyadi

**HUNYADI Ferenc** (hunjadi) estis hungara poemverkisto, kortega kuracisto de Stefano Báthori, poste Sigmundo Báthori livinta en 16-a jarcento).
## Biografio
Ferenc Hunyadi studis en Belgujo, Francujo, Anglujo; sian diplomon de kuracisto li akiris en Padovo. En 1569 li verkis la sespartan historikanton pri perdo de Trojo. Li estas la aŭtoro de pluraj latinlingvaj poemoj.

## Ĉefaj verkoj
**Az régi és híres neves Trója városának tíz esztendeig tartó megszállásáról és rettenetes veszedelméről* (Kolozsvár, 1577. nova eldono de Dézsi Lajos : Régi Magy. Költők Tára VIII. Bp., 1950).
## Bibliografio
*Király György: *A trójai háború régi irodalmunkban* (Irod. tört. Közl. 1917).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Claudia Conserva

eta|250px|Claudia Conserva (2011)
**Claudia Marcela CONSERVA PÉREZ** (Santiago de Chile, 12-a de januaro 1974) estas ĉilia aktorino, modelino kaj prezentistino de televidprogramoj. Ŝi estas de albana deveno.

Ŝi studis baleton kaj laboras en diskonigo kaj programoj de televido kiam ŝi estis infano kaj en 1990 ŝi gajnis la beleckonkurson [Miss 17(https://eo.wikipedia.org/wiki/Miss_17)].

Ŝi renkontis sian edzon Juan Carlos Valdivia en *Extra Jóvenes* (Chilevisión). Ili havas du infanojn Renato kaj Matilda..

## Televidromanoj 
## Programoj de televido 
## Eksteraj ligiloj 
* Claudia Conserva in the IMDb 

Kategorio:Ĉiliaj aktoroj
Ŝipmuelejo

eta|Ŝipmuelejo Minden
La **ŝipmuelejo** aŭ **flosmuelejo** estas malofta formo de la akvomuelejo.

Estas historie pruvite ke tiun tipon evoluigis Vitruvio - romia inĝeniero en la 1-a jarcento a.K.. Tiam oni devis uzi muelejojn, ankritajn en la Tibero.

Ĉe tiu akvomueleja tipo, la akvoradoj estas sube pelitaj, la konstruaĵo mem ligita al la bordo kaj ankrita en la rivero. Tiu muelejo povis labori 24 horojn de la tago kaj sekvi ŝanĝiĝon de la riveralto.

Oni tiris la ŝipmuelejon je bezono (glaciflosado, ŝiptrafiko, lignoflosado) al la sekura bordo.

## Geografia disvastiĝo de ŝipmuelejoj 
Oni uzis dise en Eŭropo la ŝipmuelejojn:
* sur Elbe - ĝis 1911
* Rhein: Straßburg kaj Mainz - 9-12-a jarcento
* Danubo: Regensburg - menciita en 1493
* Mura: Aŭstrio, Slovenio, Kroatio, Hungario
* Weser: Minden - ekde 1326
* Tiber: Romo

## Turismo 
Ekzistas kelkaj post-konstruitaj ŝipmuelejoj:
* funkcikapabla ŝipmuelejo en Minden ĉe Weser, prezento okazas per maizo.
* en Höfgen (Saksio) ĉe Mulde, pumpita per akvo.
* en Mureck en Steiermark
* Orth an der Donau (Aŭstrio).

Ekzistas ankuax pluaj sur seka kiel memoraĵoj:
* Magdeburg ĉe bordo de Elbe
* Bad Düben montara ŝipmuelejo

## Bildergalerie 

Image:Schiffmühle MD.jpg|Magdeburg
Image:Schiffsmuehle_Bad_Dueben.jpg|Montara ŝipmulejo en Bad Düben
Image:Schiffmühle Höfgen.jpg|Höfgen bei Grimma

Image:Schiffsmuehle_mureck.jpg|Mureck.
Image:Schiffsmuehle_verzey.jpg|Verzej, Slovenio
Image:Schiffsmuehle_neubau.jpg|Mursco Središče, Kroatio

## Eksteraj ligiloj 
* montara ŝipmuelejo en Bad Düben. 
* www.deutsche-muehlen.de DGM

Kategorio:Muelejoj
Pralino

eta|Ĉokoladaj "trufoj".
eta|maldekstra|Industrie faritaj ĉocoladopralinoj
**Pralino** estas frandaĵo kovrita per tavolo da ĉokolado, farĉita per iu dolĉa enhavo, kiel marcipano aŭ nugato. Kelkfoje ĝi enhavas alkoholaĵon, precipe likvoron aŭ konfititan frukton en likvoro, ekzemple ĉerizon. Speciala speco de pralino estas la "trufo" (nomata tiel pro ĝia ekstera aspekto, kiu similas al trufoj) kaj kiu ne estas kovrita per ĉokoladotavolo, sed konsistas nur el farĉo.

Kiu eltrovis la pralinon ne estas klare. Tradicie oni diras, ke inventis ĝin la kuiristo de Cesar de Choiseul, grafo de Plessis-Praslin (1598-1675), marŝalo de Ludoviko la 14-a, kiu nomis sian dolĉaĵon *praslin*. Tamen estas aliaj, kiuj postulas la titolon de inventinto de la pralino, ĉefe Jean Neuhaus, svisdevena bruselano, kiu faris sian unuan farĉitan ĉokoladaĵon en 1912 kaj donis al ĝi la nomon "pralino".

Luksaj pralinoj ankoraŭ estas tradicie farataj per la manoj, sed la plimulto de la pralinoj venas el fabriko.
eta|Pralino kun konfitita ĉerizo.

La pralino estas specialaĵo en Belgio kun konataj markoj kiel Leonidas, Neuhaus, Godiva kaj Daskalides. Ili estas eksportataj al la tuta mondo. En Japanio ili estas konsiderataj kiel veraj delikataĵoj kaj estas vendataj po unu kontraŭ ekstreme altaj prezoj.

Kategorio:Dolĉaĵoj
Ana García-Siñeriz

**Ana María Aurora GARCÍA-SIÑERIZ ALONSO** (Oviedo, 26-a de julio 1965 estas hispana ĵurnalistino kaj prezentistino de televido. Ŝi studis ĵurnalismon en la Komplutensa Universitato de Madrido (magistriĝo Radio Nacional de España) Ana García-Siñeriz havas 2 infanojn: Mateo (1998) kaj Chloe (2000).

## Televido 
* *"Channel nº 4"* (2005-2008) kun Boris IZAGUIRRE (Cuatro)
* *"Lo + plus"* (1995-2005) (Canal plus)
* *"Magacine"* (2005) (Canal plus)
* *"Primer plano"* (1993-1994) (Canal plus)
* *"Hablando claro"* (1988-1989) (TVE)

## Bibliografio 
* *Bebé a bordo*, 2000

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Hispanaj ĵurnalistoj
Kategorio:Televido en Hispanio
Herbokuracado

[eta|250px|Manlibro [araba de herboterapio, ĉ. 1334]][eta|Papiruso Ebers, de la [16-a jarcento a.K., 877 receptoj kaj medikamentoj estis enmetitaj kombinante herbojn kiel mirho, olibano, fenkolo, ricina oleo kaj aromaj oleoj de plantoj kiel mento kaj lavendo. 

Aldone ankaŭ preskribo por kuracado de astmo - herba miksaĵo metita sur bolantan brikon por ke la paciento povu spiri la fumojn.]]
**Herbokuracado** (foje ankaŭ konata per *herbalismo*) estas kuracado per herboj kaj aliaj plantoj. Tiu estas unu el la plej tradiciaj terapioj en la mondo. Ekde la praa tempo la homo uzis la plantojn por sin kuraci. Vere, oni observas ke eĉ hundoj manĝas herbojn por kuraciĝi. Tiel, dum jarmiloj, kvankam bazita sur senscienca rutina sperto, la kuracado per plantoj estis unu el la plej efikaj rimedoj al la dispono de la malsanuloj. Antaŭ industria tempo, la herbokuracado estas la ĉefa terapio de medicino. 

Oni scias, ke diversaj kaŭzoj (altitudo, kvalito de la kulturgrundo, kultivmetodoj, sterkoj uzitaj, tempo de kolektado ktp.) povas influi la biokemiajn karakterojn de la kuracaj plantoj. La elsekigo mem ofte aliecigas aŭ difektmodifas ilin. Sekve la kuracaj ecoj de la plantoj ofte ne estas konstantaj, kaj sekve ne eblas dozi ilin; la aktivaj elementoj el ili ekstraktitaj - male - povas esti perfekte dozitaj.

Aplikante la ĝustan teknikon en la kultivado, kolektado ktp. oni evitas tion; des pli prave se tuj post la kolektado oni stabiligas la planton per speciala procedo, kiu detruas la agadon de la en ĝi entenataj fermentoj, realaj kaŭzantoj de la plantaj malkomponiĝo kaj transformiĝo.

Ankaŭ la kemio interesiĝis pri la kuracaj plantoj, studis kaj analizis ilin, kaj sukcesis izoli ties aktivajn elementojn: alkaloidoj, glikozidoj, saponinoj, esencoj, rezinoj, acidoj, mucilagoj, grasoj ktp. Kaj, ĉar tiu elementoj estas konstantaj, en medicino estas uzataj kemiaj medikamentoj.

## Preparado de herboj 
Plantoj povas esti preparitaj per infuzo, dekokto, macerado, aŭ oni povas simple trinki sukon de freŝa planto.

## Rilataj temoj 
* Arba kuracado
* Plantoscienco

## Eksteraj ligiloj 
* retpaĝo farita de Harald Schicke
Encs

**Encs** [enĉ] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Encs, kies centro ĝi estas.
eta|maldekstre|

## Geografio 
Encs situas en valo de Hernád, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Miskolc-Kassa. Abaújszántó troviĝas 11, Miskolc 43, Budapeŝto 211 km.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1219. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1706 la aŭstroj bruldetruis la refonditan vilaĝon. La fervojo ekfunkciis en 1860. Ekde 1920 Encs iĝis distriktejo, ekde 1970 grandvilaĝo, ekde 1984 urbo. Kolĥozo formiĝis en 1952.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sankta Jozefo (Encs)
* Preĝejo Sankta Anna (Encs)
* Preĝejo Stefano la 1-a (Encs-Abaújdevecser)
* Kalvinana preĝejo (Encs)
* Kalvinana preĝejo (Encs-Abaújdevecser) en iam memstara vilaĝeto **Abaújdevecser**  konstruita en 1841, la turo estas 16 m-ojn alta
* Kalvinana preĝejo (Encs-Fügöd) en iam memstara vilaĝeto **Fügöd,** la turo estas 18 m-ojn alta
* Luterana preĝejo (Encs)
* Grek-katolika preĝejo (Encs)
* nobeldomo de Csoma [ĉoma]

## Ĝemelurboj 
*  Moldava nad Bodvou, Slovakio
*  Bad Dürrenberg, Germanio
*  Kepno, Pollando

## Referencoj 
## Fontoj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Encs
Szikszó

**Szikszó** [siksO] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Szikszó, kies centro ĝi estas.
eta|maldekstre|

## Situo 
Szikszó situas en valo de Hernád, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Miskolc-Kassa. Miskolc troviĝas 20, Budapeŝto 189 km.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1280, laŭ la dokumentoj Szikszó estis reĝa urbo en 1391. Interalie en 1558 la turkoj forbruligis la urbon, sekve remparo kaj el la gotika preĝejo burgopreĝejo konstruiĝis. En 1588 la turkoj ne povis okupi la urbon, en 1679 armeo de Emeriko Thököly venkis la aŭstrojn. En 1706 la aŭstroj forbruligis la urbon, fine en 1848 la hungara armeo venkis la aŭstrojn. Incendio okazis en 1852. La komunumo iĝis departementejo inter 1920-1938, ĝis 1962 distriktejo. Szikszó urbiĝis en 1989.

## Vidindaĵoj 
* iama gotika kaj katolika, nun Kalvinana preĝejo (Szikszó)
* Preĝejo Sankta Triunuo (Szikszó)
* Grek-katolika preĝejo Naskiĝo de Maria (Szikszó)
* iama sinagogo
* Kastelo de Szikszó kun parko Bethánia

## Famuloj 
En Szikszó naskiĝis:
* aktoroj András Máté Gömöri kaj Csaba Polgár
* gitaristo Zoltán András Tóth
* grafikisto István Mezey
* koreografo kaj dancisto Zoltán Zsuráfszky
* Sándor Simon (inĝeniero)
* juristo Tamás Vécsey
* kalvinana episkopo Dániel Csathy
* poeto Rudolf Varga
* politikisto Ildikó Pelczné Gáll.
En Szikszó mortis:
* mineralogo Gyula Ferdinandy.

## Ĝemelurboj 
*  Sovata, Rumanio
*  Waldems, Germanio
*  Stronie Slonsnie, Pollando
*  Dro, Italio

## Referencoj 
eta|maldekstre|Iama sinagogo en Szikszó
Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Szikszó
Skatola Tago

eta|200ra|Boxing Day
**Skatola Tago** estas festotago, kiun oni festas en Unuiĝinta Reĝlando, Kanado, Nov-Zelando kaj Aŭstralio kaj multaj el la aliaj membroj de la Komunumo de Nacioj je la 26-a de decembro, la tago post Kristnasko; aŭ alternative je la sekva semajntago post Kristnasko. Tradicie, oni restas hejme je Skatola Tago kaj pasigas la tempon kun la familio, manĝinte la restaĵojn de la kristnaskaj manĝoj. Nuntempe komenciĝas grandaj rabatoj ĉe la grandaj magazenoj je Skatola Tago. Okazas ankaŭ sportistaj okazaĵoj.

Pri la deveno de la nomo estas diversaj teorioj. En iuj aliaj landoj oni festas la tagon sub aliaj nomoj, ekzemple "dua kristnaska tago" aŭ "tago de Sankta Stefano".

Kategorio:Festoj
Kategorio:Kristnasko
Szerencs

**Szerencs** [serenĉ] estas urbo kun rango vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Szerencs, kies centro estas.
eta|maldekstre|Moderna kirko en Szerencs

## Situo 
Szerencs situas sur ebenaĵo, tie disiĝas la ĉefvojo kaj fervojo el Miskolc al Nyíregyháza kaj Sátoraljaújhely, krome estas fervojo al Hidasnémeti.
eta|dekstra|La vilaĝa banejo en Szerencs
eta|dekstra|Fortikaĵo de Szerencs

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1217, en 1241 ĝi havis abatejon. La komunumo ricevis la rangon kampurbo en 1490 havanta fortikaĵon. En 1605 tutlanda parlamento okazis, kie estis elektita Stefano Bocskay princo de Hungarlando. Post 1 jaro la urbo ricevis la titolon libera reĝa urbo. Oni degradis la urbon al grandvilaĝo en 1876 kaj urbiĝis en 1984, dume estis distriktejo ekde 1945.

En 1889 sukerofabriko ekfunkciis, en 1923 ĉokoladofabriko, kiu portis tutlandan konatecon.

## Vidindaĵoj 
* mezepoka kalvinana preĝejo (Szerencs)
* paroĥa preĝejo Naskiĝo de Maria (Szerencs)
* preĝejo Patrono de Hungaroj (Szerencs-Ond) (en iama vilaĝo Ond)
* romkatolika moderna preĝejo Sankta Jozefo (Szerencs) (2002)
* grek-katolika preĝejo Duondormo de Dipatrino (Szerencs)
* kalvinana preĝejo (Szerencs-Ond)
* fortikaĵo de Szerencs

## Famuloj 
En Szerencs naskiĝis:
* Ferenc Erdei (arkitekto)
* Ferenc Fülep, arkeologo
* Antal Fery, grafikisto
* Ernő Gesztelyi, instruisto
* Béla Both (reĝisoro)
* Miklósné Tóth, pentristo.

## Famaj nomportantoj 
* Éva Szerencsi, aktorino

## Ĝemelurboj 
*  Rozsnyó, Slovakio
*  Geisenheim, Germanio
*  Malchin, Germanio
*  Hesperange, Luksemburgio
*  Nyárádszereda, Rumanio

Kategorio:Szerencs
Kategorio:Vinvilaĝoj
János Szalárdi

**SZALÁRDI János** (sala:rdi) estis hungara historiverkisto naskita la 23-an de julio 1601 kaj mortinta en Fogaraŝo la 27-an de septembro 1666.

## Biografio 
János Szalárdi estis arkivisto en Gyulafehérvár, poste kortegana sekretario dum la regado de Georgo Rákóczi la 1-a. Li estis adepto de memstara Transilvanujo, li konsideras, ke fontoj de malbonoj troviĝas en la rilatoj kun Hungarujo.

## Ĉefaj verkoj 
* *Siralmas magyar krónika* (Erdély története, 1526 – 1662. Kiadta Kemény Zsigmond, Pest, 1853; szemelvényekben Angyal Dávid, Magy. Kvtár 68, Bp., 1898).

## Bibliografio 
* Horváth Detre: Sz. J. és Siralmas krónikája (Századok, 1923);
* Herepei József: Sz. J. halála ideje és egyéb megjegyzések gr. Kemény János: Sz. J. történész c. dolgozatára (Erdélyi Múz. 1939).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

S
szalardi
János Haller

**HALLER János**, barono, estis hungara verkisto, politikisto naskita en Kővár en 1626 kaj mortinta la 28-an de februaro 1697 en Szentpál?. Li estis praavo de László Haller.

## Biografio 
János Haller estis ĉefprefekto de departemento Torda. Pro partopreno en movado de Pál Béldi li estis malliberulo en fortikaĵo de Fogaraŝo (1679–1683). Tie li reverkis el latina lingvo en hungaran lingvon la historion de Aleksandro la Granda, la pereon de Trojo kaj la Gesta Romanorum. Kiel misiito de Apafi la 1-a en 1686 en nomo de Transilvanujo li ligis kontrakton kun la Habsburg-domo.

## Ĉefaj verkoj 
* *Pays, a békeségen trésnek payssa* (1682);
* *Hármas Istoria* (Kolozsvár, 1695);
* H. J. feljegyzései (1685–1687) (kiadta Szabó Károly, Tört. Tár., 1878).

## Bibliografio 
* Váczy János: H. J. és Hármas istóriája (Bp., 1885).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

haller
Haller, J.
Haller, J
Kategorio:Hungaraj baronoj
Dentoteknikisto

eta|Dentoteknikisto
**Dentoteknikisto** estas persono kiu faras dentokuracajn aĵojn por la dentaro de la paciento. Li/ŝi plejofte faras tion en dentoteknikista laboratorio laŭ komisio de dentisto, dentprotezikisto aŭ alia dentkuracisto, kiel makzelkirurgo aŭ ortodentisto.
Tiam temas precipe pri denta enplantaĵo, pontoj, kronoj aŭ dentprotezoj. Ĉi tiuj aĵoj estas unikaj kaj individuaj, kaj ili devas esti nedistingeblaj de naturaj ekzempleroj. 

Kategorio:Dentokuracado
Kategorio:Profesioj
Platoon

***Platoon*** (anglalingve por "plotono") estas 1986-jara filmo direktita kaj verkita de Oliver Stone pri lia propra sperto el la Vjetnama Milito. Aktoris en la filmo Charlie Sheen, Tom Berenger, Willem Dafoe, Forest Whitaker, Kevin Dillon, Keith David, John C. McGinley kaj Johnny Depp. La filmo gajnis multajn premiojn, inkluzivante la Akademian Premion por plej bona filmo de 1986.

Ĝi rakontas pri juna usona soldato en la infanterio, kiu alfrontas multajn hororojn en la Vjetnama Milito apud la landlimo de Kamboĝo. Lia platono suferis skismon inter du disputantaj serĝentoj, kiu kaŭzas mortojn kiel la milito ĉirkaŭ ili.

Kategorio:Akademia Premio por plej bona filmo
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Militaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1986
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Poliuretano

[eta|260ra|Kuireja [spongo farita el poliuretana ŝaŭmo.]] 
**Poliuretano** estas sinteza rezino el familio de la organikaj polimeroj. Ilin karakterizas la uretana grupo *-NH-CO-O-*.

Oni produktas ties fibrajn aŭ elastajn kombinaĵojn per reago de diizocianatoj (tiuj havas du NCO-funkciajn grupojn) kaj aliaj dufunkciaj kombinaĵoj.

La plej konataj poliuretanoj estas la elastaj kaj rigidaj ŝaŭmoj, kiuj estas remburaj materialoj.

La poliuretanaj ŝaŭmoj estas organikaj kombinaĵoj, kiuj entenas diizocianatojn kaj karboksilgrupojn. Dum ties estiĝo liberiĝas bobeloj de karbona dioksido, kiuj disvastiĝas kaj restas en la materialo.

La poliuretanoj el polieteroj kaj poliesteroj (kun hidroksila grupo) estas elastaj fibroj aŭ gumoj. Ili estas tre rezistaj kontraŭ ozono, sed acidoj kaj lesivoj damaĝas ĝin.

La spandekso estas bone prilaborebla sinteza fibro, uzata en la teksaĵa industrio; ĝi entenas 85&nbsp;% da poliuretano (laŭ pezo).

## Vidu ankaŭ 
* Plastŝaŭmaĵo
* Verniso

Kategorio:Materialoj
Kategorio:Polimeroj
Sergej Sazonov

**Sergej Dmitrieviĉ Sazonov** (; 10-an de aŭgusto 1860, gubernio de Rjazanj, Rusio - 25-an de decembro, 1927, Nizza, Francio) estis politikisto kaj diplomato, ministro pri eksteraj rilatoj de Rusio inter 1910 kaj 1916. Pjotr Stolipin (ĉefministro de Rusio de 1906 ĝis 1911) estis lia bopatro kaj apoganto de lia kariero.

Sazonov eklaboris en la eksterafera ministerio en 1883. Li servis en la ambasadejoj (1904-1909) de Rusio en Londono, Vaŝintono, Vatikano. Poste li iĝis vic-ministro pri eksteraj aferoj (majo de 1909) kaj en oktobro eĉ ministro.

Lia politiko estis la fortigo de la alianco al Francio kaj Britio (Kora Entento), samtempe volis mildigi la konfliktojn kun Germanio (novembro de 1910), apogis la balkanan *status quo*. Liaj kunlaborantoj kaj la agentoj sur la Balkano agadis do por fondo de la Balkana Ligo, kiu entenis Serbion, Bulgarion, Grekion kaj Montenegron. La Ligon apogis originale Rusio por balancigi la forton de Aŭstrio-Hungario, sed la Ligo turniĝis kontraŭ la Osmana Imperio.
Tiel Sazonov estis trudita apogi la ligon kaj tiel malbonigi la rilaton al la turkoj.

Kiam la Aŭstra-hungara monarĥio sendis ultimaton al la serboj (julio 1914), Sazonov klare deklaris ke ne toleras neniigon de Serbio. Je premo de la militista gvidantaro premis Nikolaon la 2-a por ordoni tutan mobilizon de la armeo (30-a de julio). Tio estis kaŭzo de la militdeklaro de Germanio kontraŭ Rusio.

En komenca periodo de la Unua Mondmilito, Sazonov celis difinojn de la militaj celoj de Rusio. Post kiam Turkio deklaris militon en novembro de 1914, li akiris apogon de la du aliaj aliancanoj por anekso de Dardaneloj, Konstantinapolo kaj ties ĉirkaŭo.

Lin forigis la caro la 5-an de aŭgusto 1916, ĉar Sazonov volis trudi la caron por doni aŭtonomion al Pollando.

Antaŭ la 1917-a februara burĝa revolucio, oni nomumis lin al ambasadoro en Londono (12-an de januaro), sed la provizora registaro retiris la komision en majo de 1917. Tiam li veturis al Parizo, kie li iĝis - post la oktobra revolucio - eksterafera ministro de la kontraŭbolŝevika registaro de Aleksandr Kolĉak.

## Vidu ankaŭ 
* Krizo de Liman von Sanders

Kategorio:Rusiaj politikistoj
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Rusio
Kategorio:Rusiaj ambasadoroj
Ji Mjong-bak

**Ji Mjong-bak** (이명박, naskiĝis la 19-an de decembro 1941 en Osako, Japanio) estas politikisto de Korea Respubliko. Li estas ano de la konservativa grandnacia partio (GNP) kaj gajnis la prezidentbaloton la 19-an de decembro 2007. Laŭ oficiala rezulto, li ricevis 48,7% da voĉoj, lia plej proksima rivalo Chung Dong-young nur 26,1%. Lee estis prezidento de Suda Koreio de la 25-a de februaro 2008 ĝis la 25-a de februaro 2013.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala ttt-ejo de Lee Myung-bak (angle, koree) 
* Intervjuo kun Korea IT Times, septembro 2005 (angle) 

Kategorio:Prezidantoj de Sud-Koreio
Kategorio:Urbestroj de Seulo
Kategorio:Sudkoreaj politikistoj
Kategorio:Sudkoreaj presviteranoj
Kategorio:Sudkoreaj krimuloj
Ŝankroido

**Ŝankroido** aŭ **mola ŝankro** - latine *ulcus venerei cancrosus* - estas loka venera malsano kaŭzita de bacilo *Haemophylus ducreyi*, kiu aperas 2-3 tagojn post la kontaĝa seksa kuniĝo. Ĝi estas karakterizita per plata lentoforma ulceriĝo sur la penisa prepucio aŭ penisa glano ĉe la viro, aŭ sur la vulvo aŭ vagino ĉe la virino. Ĝenerale kovrita de flava puso, ĝiaj randoj estas akutaj, iom degluiĝintaj, regulaj kaj netaj; ĝia bazo estas mola (male al la malmoliĝinta sifilisa ŝankro), kaj ĝi akre doloras. Depende de la ĝenerala sanstato de la paciento kaj de la frutempeco kaj taŭgeco de la kuracado, la ŝankro evoluas jen al resaniĝo, jen al propagiĝo al najbaraj histoj, kiuj ankaŭ ulceriĝas. Ofte la ingvenaj limfonodoj unu- aŭ ambaŭflankaj ankaŭ inflamiĝas, doloras kaj eĉ pusas (absceso). Ne malofte, la paciento estas trafita samtempe kaj de mola ŝankro kaj de sifiliso.

## Referencoj 
1B70
Kategorio:Bakteriaj malsanoj de homoj
János Mikolai Hegedűs

**MIKOLAI HEGEDŰS János** estis hungara eklezia verkisto, tradukisto. Li naskiĝis en Mikola?, 1617 kaj mortis en  Nagytoronya la 4-an de januaro 1667.
## Biografio
Li studis en Sárospatak, en Anglujo kaj Nederlando (Franeker, Utrecht). Lia ĉefa merito estas la enhungarigo de terminoj filozofiaj kaj teologiaj. 
## Ĉefaj verkoj
**A biblia tanui*. Utrecht, 1648.
**Az mennyei igazságnak tűzes oszlopa* ? ?.

## Fonto
*Magyar életrajzi lexikon

M
M
M
Sámuel Köleséri

**KÖLESÉRI Sámuel** pli maljuna, estis hungara reformita pastro, eklezia verkisto naskita en Nagyvárad en 1634 kaj mortinta en Debreceno la 15-an de julio 1683.

## Biografio 
Sámuel Köleséri studis en Nagyvárad, finis universitaton en 1654 en Leiden, poste estadis por longa tempo en Anglujo. En 1657 li revenis Hungarujon kaj estis teologia profesoro en Nagyvárad. Ekde 1659 en Szendrő, post 1667 en Tokaj, poste fuĝinte pro persekuto li estis pastro en Debrecen, kie en 1681 iĝis dekano. Li verkis teologiajn traktatojn, predikaĵojn, preĝaĵojn, okazajn paroladojn kaj poemojn en hungara kaj latina lingvoj. Al Biblio presitan en Várad li faris marĝennotojn.

## Ĉefaj verkoj 
* *Idvesség sarka…* (Sárospatak, 1666);
* *Bankodo Lelek Nyögesi…* (Sárospatak, 1666);
* *Arany Alma…* (prédikációk, Kolozsvár, 1673);
* *Atyai dorgálásnak jó izü Gyümölcse* (Kolozsvár, 1675).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

K
K
Kategorio:Hungaraj kalvinanaj pastroj