Izaako la 2-a Anĝelo

**Izaako la 2-a Anĝelo** aŭ greke:**Ἰσαάκιος Κομνηνός Ἄγγελος** estis bizanca imperiestro de 12-a de septembro 1185 ĝis la 8-a de aprilo 1195, kaj kun-imperiestro kun lia filo Aleksio la 4-a ekde 1203 kaj 1204. En 1185 ribelo kontraŭ la imperiestro Androniko la 1-a Komneno, Izaako kaptis la potencon kaj ascendis al la bizanca trono, establante la familion Anĝelon kiel la novan imperian dinastion.

Lia patro Androniko Dukas Anĝelo (1133-1185) estis armea gvidanto en Malgranda Azio kiu edziĝis kun Eŭfrozina Kastamonica (1125-1195). Androniko Dukas Anĝelo estis la filo de Konstanteno Anĝelo (1070-1166) kaj Teodora Komneno (1096-1140), la plej juna filino de imperiestro Aleksio la 1-a Komneno kaj Irene Dukajna (1066-1138). Tiel Izaako estis membro de la plivastigita imperia klano de la dinastio Komneno.

## Leviĝo per ribelo
Niketo Koniato priskribis la fizikan aspekton de Izaako: 

Dum la mallonga regado de Androniko la 1-a Komneno, Izaako estis implikita (kune kun sia patro kaj fratoj) en la ribelo de Niceo kaj Proŭza. Malkutime, la imperiestro ne punis lin pro ĉi tiu mallojaleco, kaj Izaako restis en Konstantinopolo.

[eta|maldekstre|300px|Murdo de [:en:Stephen Hagiochristophorites|Stefano Hagiokristoforito, (la plej potenca membro en la kortego de la bizanca imperiestro Androniko la 1-a Komneno) fare de Izaako la 2-a Anĝelo.]]

[eta|dekstre|250px|[:en:Nicetas Choniates|Niketa Koniato verkante lian "Kronikon".]]

eta|maldekstre|300px|La Bizanca Imperio ĉirkaŭ 1180.

[eta|dekstre|300px|La hontigo de [Androniko la 1-a Komneno, ilustraĵo de Loyset Liédet (1420-1484), el la verko Historio pri Teroj de Aliaj Maroj.]]

[eta|maldekstre|200px|Portreto de [:en:Conrad of Montferrat|Konrado de Montferato, pentraĵo de François-Édouard Picot (1786-1868), pentrita en 1843.]]

[eta|dekstre|300px|[:en:Second Bulgarian Empire|Valaĥa-Bulgara Imperio sub Ivano Aseno la 2-a.]]

La 11-an de septembro 1185, dum Androniko forestis de la ĉefurbo, lia leŭtenanto Stefano Hagiokristoforito moviĝis por aresti Izaakon. Izaako mortigis Hagiokristoforiton kaj rifuĝis en la preĝejo de Hagia Sofia. Androniko estis kapabla reganto laŭ iuj aspektoj, sed li estis malamata pro sia krueleco kaj siaj klopodoj teni la aristokrataron submetiĝema.

Izaako alpelaciis al la loĝantaro, kaj tumulto ekestis, kiu rapide disvastiĝis tra la tuta urbo. Kiam Androniko revenis, li trovis, ke li perdis popolan subtenon, kaj ke Izaako estis proklamita imperiestro. Androniko provis fuĝi per boato, sed estis arestita. Izaako transdonis lin al la urbanoj, kaj li estis mortigita la 12-an de septembro 1185.

## Unua regado
Izaako la 2-a Anĝelo plifortigis sian pozicion kiel imperiestro per dinastiaj geedziĝoj en 1185 kaj 1186. La fratino de Izaako, Teodora Anĝelina (1150-1187), edziniĝis al la itala markizo Konrado de Montferato (1146-1192). En januaro 1186, Izaako mem edziĝis al Margareta de Hungario (renomita Maria), filino de reĝo Bela la 3-a.

Hungario estis unu el la plej grandaj kaj plej potencaj najbaroj de la Imperio, kaj Margareta ankaŭ profitis de alta aristokrata deveno, estinte parenca al la reĝaj familioj de Kievo, la Sankta Romia Imperio, Italio, Provenco kaj pli fruaj bizancaj dinastioj. Iam post 1191, lia nevino Eŭdokja Anĝelina (1173-1211) edziniĝis al Stefano (1165-1228), filo de la Granda Princo Stefano Nemanja (1113-1199) de Serbio.

Izaako komencis sian regadon per decida venko super la normanda reĝo de Sicilio, Vilhelmo la 2-a, ĉe la Batalo de Demetrico la 7-an de novembro 1185. Vilhelmo invadis Balkanion kun 80 mil viroj kaj 200 ŝipoj fine de la regado de Androniko la 1-a. En aliaj regionoj la politiko de Izaako estis malpli sukcesa. Fine de 1185, li sendis floton de 80 galeroj por liberigi sian fraton Aleksion la 3-an elde Akreo, sed la floto estis detruita de la normandoj de Sicilio.

Li poste sendis floton de 70 ŝipoj, sed ĝi ne sukcesis reakiri Kipron de la ribelema nobelo Izaako Komneno, danke al normanda enmiksiĝo. Tiu ĉi floto estis misinterpretita de multaj en la Sankta Lando kiel mararmea subteno por la islama ofensivo laŭ la alianco de Izaako kun Saladino. Tamen la teorio pri supozebla alianco inter Izaako kaj Saladino kontraŭ la Tria Krucmilito estis misfamigita de moderna esplorado.

La administradon de Izaako dominis du figuroj: lia patrinflanka onklo Teodoro Kastamonito (1099-1193), kiu fariĝis preskaŭ kunimperiestro kaj prizorgis la tutan civilan registaron ĝis sia morto en 1193; kaj lia anstataŭanto, Konstanteno Mezopotamito (1157-1231), kiu akiris eĉ pli da influo sur la imperiestro.

La subpremo de liaj impostoj, pliigitaj por pagi liajn armeojn kaj financi lian edziĝon, rezultigis en la Valaĥa-Bulgaran ribelon fine de 1185. La ribelo kondukis al la establado de la Valaĥa-Bulgara Imperio sub la dinastio Asen. En 1187 Aleksio Branas, la venkinto sur la Normandoj, estis sendita kontraŭ la bulgaroj, sed turnis siajn armilojn kontraŭ sian mastron kaj provis kapti Konstantinopolon, nur por esti venkita kaj mortigita de la bofrato de Izaako, Konrado de Montferato.

Ankaŭ en 1187 interkonsento estis farita kun Venecio, laŭ kiu la Venecia Respubliko provizus inter 40 kaj 100 galerojn kun sesmonata anticipo-avizo kontraŭ favoraj komercaj koncedoj. Ĉar ĉiu venecia galero estis homekipita de 140 remistoj, estis ĉirkaŭ 18 mil venecianoj ankoraŭ en la Imperio eĉ post la arestoj de Manuelo la 1-a.

La atento de la imperiestro tiam turniĝis al la oriento, kie pluraj tronpostulantoj sinsekve leviĝis kaj falis. En 1189 la Sankta Romia Imperiestro Frederiko la 1-a Barbarosa petis kaj akiris permeson por gvidi siajn trupojn en la Tria Krucmilito tra la Bizanca Imperio.

Sed Izaako suspektis, ke Barbarosa deziris konkeri Bizancon: la kialoj de tiu ĉi suspektinda sinteno estis la diplomatia kontakto de Frederiko kun la bulgaroj kaj la serboj, malamikoj de la Bizanca Imperio dum tiu ĉi periodo, kaj ankaŭ la antaŭa kverelo de Barbarosa kun Manuelo.

La onidiroj de la 1160-aj jaroj pri germana invado en la Bizanca Imperio ankoraŭ estis rememorataj en la bizanca kortego dum la regado de Izaako la 1-a. Kiel reprezalio, la armeo de Barbarosa okupis la urbon Filipopolo kaj venkis bizancan armeon kun 3 mil viroj, kiu provis rekonkeri la urbon. La bizancaj trupoj sukcesis konstante kaj sukcese ĉikani la krucmilitistojn, sed grupo de armenoj rivelis al la germanoj la strategian planon de la bizancanoj.

La krucmilitistoj, kiuj supernombre superis la bizancanojn, kaptis ilin nepreparitaj kaj venkis ilin. Tiel devigita per armila forto, Izaako la 2-a estis devigita plenumi siajn devontigojn en 1190, kiam li liberigis kaptitajn germanajn senditojn, kiuj estis tenataj en Konstantinopolo, kaj interŝanĝis ostaĝojn kun Barbarosa, kiel garantion, ke la krucmilitistoj ne prirabu lokajn setlejojn ĝis ili forlasos la bizancan teritorion. En marto 1190, Barbarosa forlasis Adrianopolon al Kalipoliso ĉe la Dardaneloj por enŝipiĝi al Malgranda Azio.

En 1191, Izaako la 2-a lanĉis militan ekspedicion kontraŭ Serbio. La bizanca armeo venkis en la batalo ĉe Suda Moravo (aŭtuno 1191), kiu kondukis al la reakiro de Niŝo kaj la sekva packontrakto. Antaŭ 1196, Izaako la 2-a permesis al la iam potenca bizanca mararmeo malpliiĝi al nur 30 galeroj.

La regado de Izaako estis markita de daŭra militado kun Bulgario, kontraŭ kiu li persone gvidis plurajn ekspediciojn. Malgraŭ ilia promesplena komenco, ĉi tiuj entreprenoj havis malmultan efikon. La bizancanoj suferis gravajn malvenkojn ĉe la Batalo de Tryavna en 1190, el kiu Izaako apenaŭ eskapis kun sia vivo, kaj ĉe la Batalo de Arcadiopolis en 1194.

Izaako kaj la Hungara Reĝlando kunlaboris en nova ofensivo kontraŭ Bulgario en 1195. La 8-an (aŭ 9-an) de aprilo, dum Izaako estis for de la tendaro por ĉasekspedicio, lia pli maljuna frato Aleksio Anĝelo proklamis sin imperiestro kaj estis facile rekonita de la soldatoj kiel imperiestro Aleksio la 3-a. Aleksio tiam nuligis la ekspedicion kaj ordonis la blindigon de Izaako kaj malliberigi ĝin en Konstantinopolo.

## Dua regado
En 1203, post ok jaroj da kaptiteco, Izaako la 2-a estis relevita el la karcero al la trono denove post la alveno de la Kvara krucmilito kaj la fuĝo de Aleksio la 3-a el la ĉefurbo. Kaj lia menso kaj korpo estis malfortigitaj de lia blindeco kaj enfermo, kaj lia filo Aleksio la 4-a Anĝelo estis asociita sur la trono kiel la efektiva monarko.

Tre kompromitita kun la krucmilitistoj, Aleksio la 4-a ne kapablis plenumi siajn devojn kaj lia ŝanceliĝemo igis lin perdi la subtenon de kaj siaj krucmilitistaj aliancanoj kaj siaj subuloj. Fine de januaro 1204 la influa kortega oficisto Aleksio Dukas Murcoŭflo profitis tumultojn en la ĉefurbo por malliberigi Aleksion la 4-an kaj uzurpi la tronon kiel Aleksio la 5-a. Tiam Izaako la 2-a mortis, supozeble pri ŝoko, dum Aleksio la 4-a estis strangolita.

## Uzurpantoj
Pluraj pretendantoj ribelis kaj provis elpreni la tronon de Izaako dum lia regado. Inter ili estis:

* Aleksio Brana [(1134-1187)](https://althistory.fandom.com/wiki/Alexios_Branas_(Eastern_Rome)_(Ultra_Chaos))
* Teodoro Mangafo (1143-1205)
* Pseŭdo-Aleksio la 2-a
* Bazilo Ĥotzas (1149-1204)- iniciatis ribelon ĉe Tarsia, proksime de Nikomedio. Komence li havis iom da sukceso, sed baldaŭ li estis kaptita, blindigita kaj ĵetita en malliberejon.

* Izaako Komneno (1155-1195) (nevo de Androniko la 1-a Komneno) (1118-1185) – eskapis el malliberejo kaj fuĝis al Hagia Sofia, kie li komencis inciti homamason. Fine kaptita, li estis suspendita en la aero kaj torturita por denunci la nomojn de siaj komplicoj. Liaj internaj organoj suferis severan difekton kaj li mortis la sekvan tagon.

Konstanteno Tatikio (1048-1110) – sekrete establis grupon de 500 individuoj, kiuj kaŝis sin en Konstantinopolo. Kvankam ili sukcesis ne iĝi detektita dum konsiderinda tempo, li estis denuncita, kaptita kaj blindigita.

## Historia reputacio
Izaako havas la reputacion kiel unu el la plej malsukcesaj regantoj, kiuj okupis la bizancan tronon. Ĉirkaŭita de amaso da sklavoj, amantinoj kaj flatantoj, li permesis, ke lia imperio estu administrata de malindaj favoratoj, dum li malŝparis la monon elpremitan el siaj provincoj por multekostaj konstruaĵoj kaj multekostaj donacoj al la preĝejoj de sia metropolo.

En 1185, la Imperio perdis Lefkadon, Kefalonion kaj Zakinton al la Normandoj. En la sama jaro la Valaĥa-Bulgara Imperio estis restarigita post la ribelo de la fratoj Aseno kaj Petro la 2-a, tiel perdante Moezion kaj partojn de Trakio kaj Makedonio. Post tio Kilikio estis reakirita de la armenoj, kaj Kipro estis elŝirita de la imperio fare de la krucmilitistoj.

## Familio
### Unua geedzeco
La nomo de la unua edzino de Izaako la 2-a, Herina aŭ Ejrena (1161-1185) (t.e., Irene), troviĝas en la nekrologio de la katedralo de Speyer, kie ilia filino Irene estas enterigita.

La unua edzino de Izaako la 2-a estas kutime konsiderata bizanca nobelulino kun nekonata nomo. En itala eldono de la kroniko de Niketo Koniato "Grandeco kaj katastrofo de Bizanco" oni povas trovi interesan noton al la 14-a Libro.

La nomoj de la unua edzino kaj plej aĝa filino de Izaako la 2-a, nekonataj el bizancaj fontoj, troviĝas en nekrologo en la Katedralo de Speyer, la panteono de la germanaj reĝoj. Tie, la edzino de Filipo de Ŝvabio (1177-1208) laŭdire estas la filino de Izaako kaj Irene (estas referenco al la sekva artikolo: Rudolf Hiestand, "La unua edziĝo de Izaako la 2-a Anĝelo kaj liaj infanoj, en Jarlibro de la Aŭstraj Bizancistoj", 1997 pp. 199–208). Ĉi tiu Irene povus esti identigita kun la filino de Georgo Palajologo Dukas Komneno (1125-1168) kaj edzino Aspae (1130-1185), Bagratida Princino de Osetio, laŭ Leoncio Vojtoviĉ (1951-2023) kaj Aleksandro Majorov. La filo de ĉi tiu, Androniko Palajologo Komnenoduka (1190-1248), estas konata kiel gambrox (γαμβρός) de Izaako la 2-a.

Alternative, la edzino de Izaako eble estis filino de Androniko la 1-a Komneno, bizanca imperiestro (mortinta en 1185). Oni ankaŭ atribuas al ŝi eble fremdan originon pro tio, ke ŝi havis la saman nomon kiel ŝia filino, kontraŭe al delonga greka kutimo. Pli lastatempa ekzameno (2011) de la ekzistanta dokumentado prezentas la kazon, ke Irene tre verŝajne estis el la familio Tornikino kaj filino de Demetrios Tornikes (1150-1201), :en:logothetes tou dromou ("estro de la departemento pri Publikaj Poŝtaĵoj") kaj sebastos ("Romia imperia titolo por Aŭgusto") de Izaako la 2-a, kaj nekonata Mallakis.

Ilia tria infano naskiĝis en 1182 aŭ 1183 kaj ŝi estis mortinta aŭ divorcinta antaŭ 1185, kiam Izaako duanupte edziniĝis.

Iliaj infanoj estis:

* Anna-Eŭfrozino Anĝelina (1185-1253), edziniĝinta al Romano la Granda, Princo de Novgorodo.
* Irene Anĝelina (1181–1208), edziniĝis unue al Ruĝero la 3-a de Sicilio kaj due al Filipo de Ŝvabio. Izaako estas la prapatro de ĉiuj eŭropaj monarkoj nun regantaj per la infanoj de Irene kun Filipo.

* Aleksio la 4-a Anĝelo (ĉ. 1182–1204), bizanca imperiestro.

### Dua edziĝo
Kun sia dua edzino, Margareta de Hungario (kiu prenis la baptonomon "Maria"), Izaako la 2-a havis du filojn:

* Manuelo Anĝelo (1192-1212), li evidente estis la plej aĝa filo, kaj oni pripensis en 1205 supreniri lin al la bizanca trono.
* Johano Anĝelo (1193-1250). Li migris al Hungario kaj regis super Sirmio kaj Bač (1227–42) kiel vasalo de reĝo Bela IV de Hungario.

## Referencoj 
Kategorio:Mortintoj la 28-an de januaro
Kategorio:Naskiĝintoj en 1156
Kategorio:Mortintoj en 1204
Kategorio:Naskiĝintoj en la 12-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 13-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Mortintoj en Konstantinopolo
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo