Ruĝokula pipilo

La **Ruĝokula pipilo** aŭ Orienta pipilo, *Pipilo erythrophthalmus*, estas granda specio de birdoj de la familio de Emberizedoj kaj amerika genro de Pipiloj, kiu enhavas pliajn 7 aŭ 8 speciojn. La taksonomio de la pipiloj estis ĵus pridisputata en la lastaj jardekoj, kaj iam tiu birdo kaj la proksima Makulpipilo estis konsiderataj ununura specio, nome **Ruĝecflanka pipilo**.

La birdospecia listo de Sibley-Monroe enkalkulas unusolan specion. Ĉe Usono, la American Ornithologists' Union agnoskas du speciojn: ***P. erythrophtalmus*** kaj ***P. maculatus***, kriterio sekvata de la Internacia Unio por la Konservado de la Naturo. En Meksiko ekzistas du indiĝenaj variantoj, kiuj kutime estas konsiderataj kiel subspecioj aŭ specioj nome: ***P. (e.) macronyx*** kaj ***P. (e.) socorrensis***.

## Aspekto 
eta|maldekstra|220ra|Ino de la grupo *erythrophthalmus*.
Tiuj nearktisaj birdoj estas 18 al 21&nbsp;cm longaj. Plenkreskuloj havas ruĝecajn aŭ **cinamobrunajn flankojn, tre blankan ventron** kaj longan malhelan voston kun blankaj bordoj. La **okuloj estas ruĝaj** (kio nomigas la specion kaj en la komuna nomo kaj en la latina scienca nomo kie *erythrophthalmus* estas kunmetaĵo de du radikoj el la antikva greka signife respektive “ruĝa” kaj “okulo”, sed estas blankaj ĉe la sudorientaj birdoj. Maskloj havas malhelajn (**nigrecajn al malhelbrunajn) kapon, supran bruston, suprajn partojn kaj voston** (kun kelkaj blankaj makuloj en flugiloj); tiuj partoj estas iom pli helaj, tio estas brunaj, ĉe inoj. Estas iome da seksa duformismo.

La alvoko estas trenata fajfo.

## Similaj formoj 
Peterson kaj Chalif distingas kvar morfojn, kiuj povus esti ĉu subspecioj aŭ specioj:

1) Ruĝokula pipilo (grupo *erythrophthalmus*). La dorsaj partoj estas nigraj al malhelbrunaj, kun kelkaj blankaj makuloj en flugiloj sed ne en dorso. Loĝas en orienta Usono.

2) La Makulpipilo (grupo *maculatus*). Kun dorsaj partoj nigraj al malhelbrunaj, kun kelkaj blankaj makuloj en flugiloj kaj en dorso. Okcidenta Nordameriko, Meksiko kaj Gvatemalo.

3) Olivdorsa pipilo (grupo *macronyx*). Kun dorsaj partoj olivecbrunaj, kun klaraj blankaj makuloj en flugiloj kaj en dorso. Centro de Meksiko.

4) La Sokora pipilo (grupo *socorrensis*). Pli malgranda ol la aliaj. Kun grizaj dorsaj partoj, kun pli helaj makuloj en dorso. Insulo Socorro (Meksiko).

La American Ornithologists' Union agnoskas du speciojn, nome la Ruĝokula pipilo (*P. erythrophthalmus*) kaj la okcidenta (*P. maculatus*), kaj ene de tiu lasta inkludas la morfojn de Socorro kaj de la centro de Meksiko. Tamen la populacio de Socorro estas plej ofte konsiderata distinga specio.

La tri kontinentaj morfoj kapablas interreproduktiĝi. La morfo *maculatus* koincidas en distribuado kun la aliaj du. Krome tiu morfo hibridas en Meksiko kun la Kolumpipilo (*Pipilo ocai*).

## Distribuado 
Ties reprodukta biotopo estas arbustecaj areoj de orienta Nordameriko. Ili nestumas ĉu malalte en arbustoj aŭ surgrunde sub tiuj. Nordaj birdoj migras al suda Usono. Estas unu vidaĵo de tiu specio kiel vaganto en okcidenta Eŭropo; ununura birdo en Britio en 1966.

La Ruĝokula pipilo loĝas tra orienta Usono. Oni konstatis loĝadojn el suda Saskaĉevano kaj Kebekio suden al Florido, kaj okcidente al orienta Teksaso en literatura studado. Populacioj norde de suda Novanglio tra norda Indiano kaj Ilinoiso al suda Iovao estas ĉefe someraj loĝantoj. La teritorio de *P. e. rileyi* etendas el norda Florido tra suda Georgio kaj marborda Sudkarolino al centrorienta Nordkarolino. *Pipilo e. alleni* loĝas en duoninsula Florido . Ekzemple en Marilando, la teritorioj de la Ruĝokula pipilo laŭlonge de elektraj fostoj korespondis kun arbustecaj areoj enhavantaj speciojn kiaj Alegana rubuso (*Rubus allegheniensis*) kaj vakcinio (*Vaccinium* spp.). Aliaj specioj estis kratago (*Crataegus* spp.), ruĝa acero (*Acer rubrum*), malfrua prunuso, kaj ŝajnakacia robinio (*Robinia pseudoacacia*) .

Reproduktado komencas printempe kaj daŭras al fino de somero. En studoj aperas informoj pri Ruĝokulaj pipiloj nestumantaj tiom frue kiom fine de marto en Florido kaj Georgio, en meza al fina aprilo en kelkaj mezokcidentaj subŝtatoj, kaj tiom malfrue kiom meze de majo en norda Novanglio .

Ruĝokulaj pipiloj havas fortan fidelecon al la reproduktaj teritorioj. En kverkarbaroj de Nov-Ĵerzejo, la indico de revenoj de Ruĝokulaj pipiloj estis 20 % la unuan jaron post la ringado kaj 43 % en venontaj jaroj. Inter 1960 kaj 1967, la maksimuma nombro de revenoj de Ruĝokulaj pipiloj al loko estis 5. En Pensilvanio oni observis inter 1962 kaj 1967, Ruĝokulan pipilon kiu revenis al loko dum 4 sinsekvaj jaroj .

La ovaroj de la Ruĝokula pipilo estas de 2 al 6 ovoj, kun averaĝoj de po 2.45 al 3.6 ovoj en nesto . En Sudkarolino nur 1 el 10 nestoj estis sukcesa kaj la survivindico de idoj estis de 62.9 %. Tiu malalta indico estis klarigita de altaj niveloj de predado. Pro plimalaltaj nestosukcesoj de la Baĉmana pasero (*Aimophila aestivalis*) ol la antaŭa jaro, oni sugestis, ke la nestosukceso de Ruĝokula pipilo povus esti mezurata dum kompare malbona jaro .

## Preferata vivejo 
Ruĝokulaj pipiloj loĝas el marnivelo al 1,980 m super marnivelo laŭlonge de la bordo de Tenesio kaj Nordkarolino dum somero . Studo konstatis Ruĝokulajn pipilojn tiom alte kiom ĝis 900 m en Nov-Hampŝiro 

Ruĝokulaj pipiloj loĝas en multaj biotopoj, el altaherbaj prerioj kaj marĉoj al maturaj arbaroj . Nombro de reproduktantaj Ruĝokulaj pipiloj (0.70 birdo/50-m radiuso) kaj indicoj de nestosukceso (58 %) estis pli altaj en 15-jara klarejo en Okcidenta Virginio, ol en aliaj lokoj, inklude arbareron de tulipa liriodendro (*Liriodendron tulipifera*), nigra prunuso, ruĝa acero, sukeracero (*Acer saccharum*), kaj blanka frakseno (*Fraxinus americana*) kiu ne estis rekolektita . Averaĝa denseco de Ruĝokulaj pipiloj en 6 habitatotipoj en Pensilvanio estis grave (p<0.05) negative rilata al denseco de subkreskaĵaro kaj al baza areo de subkreskaĵaraj arboj . Yahner .

Ruĝokulaj pipiloj povas asociiĝi kun aŭ eviti iajn plantojn. En ĉerivera vegetaĵaro en Iovao, la denseco de Ruĝokulaj pipiloj estis grave (p≤0.01) pozitive asocia kun totala riĉo de plantoj kaj vitejoj kaj negative rilata kun riĉo de florherbaj plantoj kaj deciduaj arbospecioj . En Okcidenta Virginio, Ruĝokulaj pipiloj estis asociaj kun plantoj kiuj loĝas en pli sekaj altaĵoj, kiaj rubusoj (p<0.02), nigra prunuso (p<0.002), kaj nigra robinio (p<0.04). Tiuj lokoj tendencis havi malfermajn kanopeojn kaj malaltan arbodensecon. La denseco de Ruĝokulaj pipiloj estis negative asocia kun plantoj de plej humidaj partoj de tiu studata areo, kiaj nigra tupelo (*Nyssa sylvatica*, p<0.006), ruĝa acero (p<0.001), kaj hamamelo (p<0.03). En centra Nov-Ĵerzejo Ruĝokulaj pipiloj estis grave (p=0.03) pli abundaj en arbustaroj de griza kornuso (*Cornus racemosa*) ol en tiuj de virginia junipero (*Juniperus virginiana*) aŭ multiflora rozo (*Rosa multiflora*).

**Nestovivejo**: Ruĝokulaj pipiloj tipe nestumas sur aŭ ĉe grundo. Kelkaj studoj montras la hegemonion de nestoj de Ruĝokula pipilo je 1.5 m . Oni informis pri nestoj tiom altaj kiom ĝis 5.5 m . En elektraj fostoj en Pensilvanio, la 6 nestoj de Ruĝokula pipilo observataj estis en Alegenia rubuso, hamamelo (*Hamamelis virginiana*), vakcinio (*Vaccinium* spp.), blanka kverko (*Q. alba*), orienta fojnaroma filiko (*Dennstaedtia punctilobula*) kaj komptonio (*Comptonia peregrina*) kombine, kaj surgrunde. Laŭ kelkaj studoj nestoj de Ruĝokula pipilo situaj surgrunde estas kaŝitaj inter rubaĵoj en sekaj areoj kaj tipe estas ĉe bazo de herboj, florherbaj plantoj, malaltaj arbustoj, aŭ malgrandaj arboj .

**Efiko de la spaca areo**: Ruĝokulaj pipiloj ŝajne preferas bordovivejojn en multaj areoj. Ekzemple la meza abundo de Ruĝokulaj pipiloj en arbaroj de marĉa taksodio (*Taxodium distichum*) en norda Florido estis 18, dum la Ruĝokula pipilo loĝas nek en arbaroj de marĉa taksodio nek en ties klarejoj. Je intermezo de marĉa taksodio kaj 13-jara arbarero de Eliot-pino, meza abundo de Ruĝokulaj pipiloj estis 22 reproduktantaj birdoj, dum en plantita arbarero de eliota pino la averaĝa abundo estis de 15 reproduktantaj birdoj. Oni trovis, ke denseco de Ruĝokulaj pipiloj malpliiĝas laŭ distanco el bordo de elektra fosto kaj de arbarero de kverko-karjo en orienta Tenesio. Ĉe bordoj Ruĝokulaj pipiloj loĝas je denseco de ĝuste super 10 paroj/40 ha, dum je 60 m el bordoj la denseco de Ruĝokulaj pipiloj ege malpliiĝis al 1 paro/40 ha. Krome, en eksperimentaj klarejoj de arbaroj de Pensilvanio komponitaj de blanka kverko, ruĝa kverko (*Q. rubra*), bruna kverko (*Q. prinus*), skarlata kverko (*Q. coccinea*), ruĝa acero, ŝajntremola poplo, grandadenta tremolo, kaj rigida pino, maskloj de Ruĝokulaj pipiloj estis ege detektitaj (p<0.05) pli ofte ol espereble en la areoj kie la spaca aranĝo de la klarejoj estis ĉefe ereca .

Oni faris kelkajn studojn pri la efiko de la grando de habitateroj sur la Ruĝokulaj pipiloj. En miksitaj arbaroj de kverkoj en Nov-Ĵerzejo, la frekvenco de Ruĝokulaj pipiloj ĝenerale pliiĝis laŭ la erogrando, kvankam oni detektis Ruĝokulajn pipilojn en ĉiaj erograndoj (0.2–24 ha) escepte eroj de 0.01 ha. En loko de Sudkarolino, la frekvenco de Ruĝokulaj pipiloj pliiĝis laŭ pliiĝis klareja grando el <1 ha al klareja grando de ĉirkaŭ 8.5–12.8 ha. Aliloke la frekvenco de Ruĝokula pipilo malpliiĝis dum la klarogrando pliiĝis el 7.6–13.2 ha al 19.5–25.2 ha . En laboratoristudo 4 Ruĝokulaj pipiloj uzis tiun metodon por sukcese akiri semojn enterigitajn preskaŭ 2.25&nbsp;cm profunde. Kiam ili manĝas supergrunde majoritato de la tempo pasiĝas per serĉado en foliaro .

Ruĝokulaj pipiloj manĝas varion de planta kaj animala materialoj. En koncernaj pristudoj oni informis, ke Ruĝokulaj pipiloj manĝas semojn kaj fruktojn, kelkajn senvertebrulojn, kaj foje malgrandajn amfibiojn, serpentojn kaj lacertojn . Plantoj kiuj formas almenaŭ 5 % de la dieto de la Ruĝokulaj pipiloj estas ambrosio (*Ambrosia* spp.), kverkoj, poligono (*Polygonum* spp.), kaj maizo (*Zea mays*) en Nordoriento kaj rubusoj, kverkoj, panikoherbo (*Panicum* spp.), ambrosio, kaj miriko (*Morella cerifera* aŭ *Myrica cerifera*) en Sudoriento .

Brunkapaj molotroj (*Molothrus ater*) parazitas la nestojn de la Ruĝokula pipilo. En malnova kampo de Sudkarolino 5 el 19 nestoj de Ruĝokula pipilo estis parazitataj . En Okcidenta Virginio, nur 3 el 41 nestoj de Ruĝokula pipilo estis parazitataj fare de la brunkapa molotro. Averaĝa nombro de idoj en neparazititaj nestoj estis 2.8, kio estis simila al averaĝo de po 2.7 idoj ĉe parazititaj nestoj . En studo de nestoparazitado ĉe Insulo Sanibel, neniu el 5 trovitaj nestoj de Ruĝokula pipilo estis parazititaj .

## Referencoj 
## Literaturo 
* Roger Tory Peterson kaj Edward L. Chalif. 2008. *Aves de México*. Guía de campo. Editorial Diana, México. ISBN 978-968-13-3207-5
* Sada, A.M.; Phillips, R., kaj Ramos, M.A. 1984. *Nombres en castellano para las aves mexicanas*. Publicación de Divulgación No. 17. Instituto Nacional de Investigaciones sobre Recursos Bióticos. México. Citita de Peterson kaj Chalif (2008).
* [*Pipilo erythrophthalmus*, Ruĝa Listo de IUCN(https://eo.wikipedia.org/wiki/Ru%C4%9Da_Listo_de_IUCN), 9-a de septembro de 2009, IUCN, angle.
* [*Pipilo maculatus*, Ruĝa Listo de IUCN(https://eo.wikipedia.org/wiki/Ru%C4%9Da_Listo_de_IUCN), 9-a de septembro de 2009, IUCN, angle.

### Plia legado 
* Greenlaw, J. S. 1996. *Eastern Towhee (Pipilo erythrophthalmus)*. In *The Birds of North America*, No. 262 (A. Poole and F. Gill, eds.). The Academy of Natural Sciences, Philadelphia, PA, and The American Ornithologists' Union, Washington, D.C.
* Khanna, Hitesh. (1997). ''Comparing degradation in the Eastern towhee's (Pipilo erythrophthalmus) song introduction and trill*. In *Advances in Ethology*. Taborsky, M. [Eldonisto], Taborsky, B. [Eldonisto]. Advances in Ethology; Contributions to the XXV International Ethological Conference. 117. Series Information: Advances in Ethology. Vol. 32.

## Eksteraj ligiloj 
* Speciinformaro pri Ruĝokula pipilo – Laboratorio Cornell de Ornitologio
* Informaro kaj fotoj de Ruĝokula pipilo – Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo
* Eastern Towhee – *Pipilo erythropthalmus''  – USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* Filmetoj de Ruĝokula pipilo ĉe Internet Bird Collection
* Poŝtmarkoj  (de Usono) kun Mapo
* Fotaro de Ruĝokula pipilo  VIREO
* Birdosono de Ruĝokula pipilo 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Emberizedoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko