Malsufiĉa nutrado

eta|400px|Procento da subnutrado laŭ UNO.
[eta|180px|Knabo kun plenkreskulo montrantaj ekstreman malsufiĉan nutradon, [marasmo.]]
**Malsufiĉa nutrado** estas sanstato, kiu rezultas de dieto, en kiu iuj certaj nutraĵoj mankas,
abundas (estas tro multe konsumataj), aŭ troveblas en malĝustaj proporcioj. Estas ankaŭ uzata vorto "subnutrado", kvankam estas diferencoj.

## Priskribo 
Kelkaj malsamaj nutromalsanoj povas ekesti, depende de tio, kiuj nutraĵoj estas sub- aŭ tro-abundaj en la dieto. En la plej granda parto de la mondo, malsufiĉa nutrado troviĝas en la formo de malmulta nutrado, kiu estas kaŭzita de dieto malhavanta adekvatajn kaloriojn kaj proteinon - ne sufiĉe da manĝaĵo, kaj ties malbona kvalito. Ekstrema subnutrado estas malsato, kaj ĝiaj simptomoj kaj efikoj estas misnutra senfortiĝo. Kvankam malsufiĉa nutrado estas pli ofta en malpli evoluintaj landoj, ĝi ĉeestas ankaŭ en industriaj landoj. En pli riĉaj nacioj ĝi pli verŝajne povas esti kaŭzita de nesanigaj dietoj kun troa energio, graso, kaj rafinitaj karbonhidratoj. Kreskanta tendenco de trodikeco nun estas grava popolsaniga problemo en pli malaltaj sociekonomikaj niveloj kaj ankaŭ en evolulandoj.

Malsufiĉa nutrado estas kondiĉo kiu rezultas el manĝado de dieto en kiu nutraĵoj ne estas sufiĉaj aŭ estas tro multaj tiel ke ĝi kaŭzas sanproblemojn. Tio povas tuŝi la jenon: kalorioj, proteinoj, karbonhidratoj, vitaminoj aŭ mineraloj. Se subnutrado okazas dum gravedeco aŭ antaŭ la aĝo de du jaroj ĝi povas rezultigi permanentajn problemojn kun fizika kaj mensa evoluo. Tio ofte estas rilatita al altaj manĝaĵprezoj kaj malriĉeco. En iu evolulandoj tronutrado en la formo de obezeco komencas prezenti ene de la samaj komunumoj kiel subnutrado. Aliaj kialoj de subnutrado inkludas nervozan anoreksion kaj bariatria kirurgio. En la antikveco subnutrado iĝis pli ofta pro fizikaj, psikologiaj kaj sociaj faktoroj.

Laboroj por plibonigi nutradon estas kelkaj el la plej efikaj formoj de evoluhelpo. Simple nutri homojn en la lernejo estas nesufiĉa. Rutine antibiotikoj estas kutime rekomenditaj pro la alta risko de infekto. reduktado de malriĉeco, plibonigado de kloakigo (salubrigo), kaj la povigon de virinoj. nome pliiĝo de 80 milionoj ekde 1990 aŭ falo de 2.5% en la procento de subnutritaj homoj. En 2013 protein-energia subnutrado estis taksita kiel rezultiginta de 600,000 mortoj malsupren de 883,000 mortoj en 1990. Aliaj nutromankoj, kiuj inkludas jodmankon kaj fermankan anemion, rezultigas pliajn 84,000 mortojn. Subnutrado en 2010 estis la kialo de 1.4 % de ĉiuj handikapadaptitaj vivjaroj. Proksimume triono de mortoj en infanoj verŝajne ŝuldiĝas al subnutrado; tamen, tiuj mortoj malofte estas enklasigitaj kiel tiaj. kvankam kelkaj taksas, ke la nombro povas esti pli alta ol 3 milionoj. Subnutrado estas pli ofta en evolulandoj. Kelkaj grupoj havas pli altajn indicojn de subnutrado, kiaj virinoj — ĉefe gravedaj aŭ mamnutrantaj — infanoj sub kvin jaroj de aĝo, kaj maljunuloj. Ĉe maljunuloj, subnutrado iĝas plej ofta pro fizikaj, psikologiaj, kaj sociaj faktoroj.

## Kaŭzoj 
[eta|upright=0.75|Soldato de la [Unia armeo (Usona Enlanda Milito)|Unia Armeo je sia liberigo el la prizono de Andersonville, 1865.]]
Ĉefaj kaŭzoj de malsufiĉa nutrado inkludas malriĉecon kaj manĝoprezojn, dietopraktikojn kaj agrikulturajn produktivecojn, kaj multaj individuaj kazoj estante mikson de kelkaj faktoroj. Klinikaj kazoj de malsufiĉa nutrado, kiel kaĥeksio, estas ĉefa zorgokaŭzo en disvolviĝintaj landoj. Oni konsideras ankaŭ skalojn de analizo por determini la socipolitikajn kaŭzojn de malsufiĉa nutrado. Por ekzemplo, la populacio de komunumo, kiu estas subigita de registaroj de malriĉaj landoj, povas suferi riskon se tiu areo ne havas san-rilatajn servojn, sed je pli malgranda skalo kelkaj familioj kaj individuoj povas esti je pli alta risko pro diferencoj en enspezaj niveloj, aliro al kultivebla tero, aŭ niveloj de edukado.

### Malsanoj 
Malsufiĉa nutrado povas estis konsekvenco de sanaferoj kiel gastroenterito aŭ kronikaj malsanoj, speciale pro la pandemio de HIV/AIDS. Diareo kaj aliaj infektoj povas okazigi malsufiĉan nutradon pere de malpliigita nutrabsorbado, malpliigita aliro al manĝo, pliigitaj metabolaj postuloj, kaj sekvaj nutroperdoj. Ankaŭ parazitaj infektoj, partikulare intestaj verminfektoj (helmintazoj), povas konduki al malsufiĉa nutrado. Malsufiĉa nutrado povas okazi ankaŭ pro pliigita energielspezo (duaranga malsufiĉa nutrado).

### Dietopraktikoj 
#### Subnutrado 
Manko de taŭga mamnutrado kondukas al malsufiĉa nutrado ĉe beboj, asocia kun la mortoj de ĉirkaŭ unu miliono de infanoj ĉiujare. Kontraŭleĝa reklamado de surogatoj de patrina lakto kontribuis al malsufiĉa nutrado kaj pluis tri jardekojn post ties malpermeso en 1981 laŭ la *WHO International Code of Marketing Breast Milk Substitutes*.

Ankaŭ patrina malsufiĉa nutrado povas esti faktoro de malbona sano aŭ morto de bebo. Ĉirkaŭ 800 000 bebomortoj okazis pro malsufiĉa kresko de la feto ankoraŭ en la utero de la patrino.

Derivita tro multe de la propra dieto el unusola fonto, kiel manĝo el preskaŭ ekskluzive maizo aŭ rizo, povas okazigi malsufiĉan nutradon. Tio povas okazi ĉu pro manko de edukado pri propra nutrado, aŭ pro havi aliron nur al unusola manĝofonto.

Ne estas precize la totala kvanto de kalorioj kio gravas, sed ankaŭ la specifaj nutromankoj kiel manko de Vitamino A, fer- aŭ zinko-manko povas pliigi riskon de morto.

#### Tromanĝado 
[eta|maldekstre|[Trodikiĝo estis statusa simbolo en renesanca kulturo: "La toskana Generalo Alessandro del Borro", atribuita al Andrea Sacchi, 1645. Ĝi estas nun ĝenerale rigardata kiel malsano pro tronutrado.]]
Ankaŭ tronutrado okazigita de tromanĝado estas formo de malbona aŭ malsufiĉa nutrado. En Usono, pli ol unu duono de plenkreskuloj estas nuntempe tropezaj — misordo kiu, same kiel malsato, pliigas la sufereblon pro malsano kaj malkapabligo, malpliigas la produktivecon de la laborforto, kaj la vivodaŭron.

Obezeco okazas ne nur en disvolvigitaj landoj, ĉar tiaj problemoj okzas ankaŭ en disvolviĝantaj landoj en areoj en kiuj enspezoj estas plialtiĝantaj. Same multe kiel malabundo de manĝaĵoj, povas esti kontribua faktoro al malsufiĉa nutrado la ekzisto de manko de teknologio en kelkaj landoj; tiukadre la ONA (Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo) ĉirkaŭkalkulis, ke ok dek procento de malsufiĉe nutritaj infanoj vivantaj en la disvolviĝanta mondo vivas en landoj kiuj fakte produktaj surplusojn de manĝaĵoj. La ekonomikisto Amartya Sen observis, ke en lastaj jardekoj malsatego estis ĉefe problemo de distribuado de manĝaĵoj kaj/aŭ malriĉeco, ĉar fakte estis sufiĉa manĝokvanto por la tuta tutmonda loĝantaro. Li asertas, ke malsufiĉa nutrado kaj malsatego estis pli rilataj al problemoj de manĝodistribuado kaj de aĉetpovo.

eta|Ekzemplo de manĝoprezo por tomatoj en usonaj dolaroj porfunte.
Oni argumentis, ke spekulaciistoj de varoj estas pliigantaj la koston de la manĝaĵoj. Kiam la nemoveblaĵa veziko en Usono estis kolapsiĝanta, oni diris, ke bilionoj de dolaroj translokiĝis por investi en manĝaĵoj kaj en bazaj varoj, kio okazigis krizon en la manĝoprezoj en 2007–2008.

La uzado de biobrulaĵoj kiel anstataŭantoj de tradiciaj brulaĵoj plialtigis la prezon de manĝaĵoj. La speciala informanto por Unuiĝintaj Nacioj pri la rajto al manĝado, nome Jean Ziegler proponas, ke agrikultura forrubaĵoj, kiel spadikoj de maizo kaj folioj de bananarboj, pli ol kiel restaĵoj de rikoltoj mem estu uzataj kiel brulaĵoj.

### Agrikultura produktiveco 
Loka malabundo de manĝaĵoj povas esti okazigita per manko de plugebla tero, malfavora vetero, mallerta agrikulturaj kapabloj kiel okazas pro laŭvica kultivado, aŭ pro manko de teknologio aŭ de resursoj necesaj por atingi pli altajn nivelojn de rikoltoj kiuj eblas en moderna agrikulturo, kiel sterko, pesticidoj, irigacio, maŝinaro kaj instalaĵoj por stokado. Kiel rezulto de disvastigita malriĉeco, agrikulturistoj ne povas akiri aŭ registaroj ne povas havigi la resursojn necesajn por plibonigi la lokajn rikoltojn. Krome la Monda Banko kaj kelkaj riĉaj donacemaj landoj premas landojn kiuj dependas el helpo por redukti aŭ elimini subvenciitajn agrikulturajn produktojn kiel per sterko, en la nomo de la politikoj por libera merkato kvankam kaj Usono kaj Eŭropo etende subvenciis siajn proprajn agrikulturistojn. Multaj, sed ne plej, agrikulturistojn ne povas akiri sterkon je merkataj prezoj, kio kondukas al malaltaj agrikultura produktado kaj salajroj kaj altaj, neatingeblaj manĝoprezoj.

### Estontaj minacoj 
[250px|eta|maldekstra|Grundo de seka lago en [Altajo, Rusio. Tutmonda varmiĝo povos esti terura estonta minaco.]]
Estas nombraj eblaj malhelpoj al la tutmonda manĝoliverado kio povas okazigi la malsufiĉan nutradon.

Tutmonda varmiĝo ludas gravan rolon kontraŭ la manĝosekureco, kaj 95 procento el la malsufiĉe nutritaj personoj kiuj vivas en relative stabilaj klimataj regionoj de sub-tropikoj kaj tropikoj. Laŭ la lastaj informoj de la IPCC, pliiĝoj de temperaturo en tiuj mondoregionoj estas tre "verŝajnaj." Eĉ malgrandaj ŝanĝoj en temperaturo povas konduki al pliiĝo de la ofteco de ekstremaj veterkondiĉoj. Similaj statistikoj venis el aliaj landoj. Pliiĝo en ekstrema vetero kiel sekego en mondoregionoj kiel Sub-Sahara Afriko havus eĉ pli grandajn konsekvencojn por la niveloj de malsufiĉa nutrado. Eĉ sen pliigo de okazoj de ekstrema vetero, simpla pliigo en temperaturo reduktas la produktivecon de rikoltoj de multaj specioj, ankaŭ malpliigante la manĝosekurecon en tiuj mondoregionoj.

Morto de abelujo estas fenomeno en kiu abeloj mortas en grandaj nombroj. Ĉar multaj kultivataj plantoj estas polenigitaj de abeloj, tio reprezentas tre gravan minacon al la liverado de manĝo.

## Bonfaraj organizoj 
[eta|dekstre|400px|Sidejo de [Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo en Romo.]]
* Monda Nutraĵa Programo
* Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo

## Vidu ankaŭ 
* Dehidratiĝo
* Korpoalto
* Maldikeco
* Malsatego
* Malsato
* Nutra Sekureco
* Subnutrado
* Tutmonda indikilo pri malsatego

## Notoj kaj referencoj 
## Bibliografio 
* Allison S (2000) *Malnutrition, disease, and outcome*. Nutrition ; 16:590–3
* BAPEN (2003) *. The Malnutrition Universal Screening Tool (MUST)*. Maid-enhead, UK: British Association for Parental and Enteral Nutrition.
* Consumers’ Association (1996) *Malnourished patients: overlook and under-treated*. Drugs Ther Bull 1996;8:57–60
* de Jong PC, Wesdorp RI, Volovics A, Roufflart M, Greep JM, Soeters PB (1985) *The value of objective measurements to select patients who are malnourished*. Clin Nutr ;4:61–6
* Kau A.L (2015) *Functional characterization of IgA-targeted bacterial taxa from undernourished Malawian children that produce diet-dependent enteropathy* ; Sci Transl Med 25 February 2015: Vol. 7 no. 276 pp.&nbsp;276ra24DOI:10.1126/scitranslmed.aaa4877 (resumo )
* Jeejeebhoy KN (1994) *How should we monitor nutritional support: structure of function?* New Horiz ;2:131–8.
* Lochs H, Dervenis C (2003) *Malnutrition—the ignored risk factor*. Dig Dis ; 21:196–7.
* Sullivan DH, Sun S, Walls RC (1999) *Protein–energy malnutrition*. In: Seiler WO, Stahelin HB, editors. *Malnutrition in the elderly*. New York: Springer;, p.&nbsp;59–68.