Mem de Sá

**Mem de Sá** estis portugala nobelulo, administranto kaj la 3-a Ĝenerala guberniestro de Brazila dum la Kolonia Periodo. Li estis duonfrato de la portugala filozofo Francisco de Sá de Miranda, filo de Gonçalo Mendes de Sá, (1440-1520), kanonikulo de la Sidejo de Koimbro kaj pripatra nevo de João Gonçalves de Crescente, ambasadoro de la papo Gregorio la 11-a. Li venis el familio de negrava nobelaro kaj havis ĝisfundan edukon, diplomiĝante en Juro, en la 1528-a, ĉe la Universitato de Salamanko, en Hispanio. Antaŭ ol agadi en Brazilo, li okupis plurajn administrajn postenojn en Portugalio.

Li estis nomumita kiel la tria ĝeneralgubernatoro de Brazilo, de 1558 ĝis 1572, sukcedinte Dom Duarte da Costa (1553-1558).

Li alvenis en Salvadoro de Bahio, la 28-an de decembro 1557. Li ekoficis kiel Guberniestro en 1558.

En lia nomumo kiel ĝeneralgubernatoro, establita per reĝa ĉarto, la reĝo Johano la 3-a donis al li larĝajn potencojn en la burĝaj kaj krimaj sferoj, situacioj kiuj ne okazis en antaŭaj registaroj.

Li serĉis pacigi la kolonion, gvidante la militon kontraŭ la ribelemaj indianoj. En tiu batalo, li perdis sian filon, Fernão de Sá (1535-1558), luktinte ĉe la Batalo de Krikaré, en la tiama Kapitanlando de Espirito Santo.
eta|maldekstre|300px|Mem de Sá (1504-1572) estis la 3-a Ĝenerala guberniestro de Brazila dum la Kolonia Periodo.
La 14 jaroj de lia registaro estis karakterizitaj per gravaj atingoj, kiel ekzemple la fondo de la urbo de São Sebastião do Rio-de-Ĵanejro la 1-an de marto 1565-a, fare de lia nevo Estácio de Sá, la elpelo de la francoj, en 1567-a, kun la helpo de la sama nevo, kiu mortis pro sago en la okuloj kiun li ricevis en la batalo, kaj la setlado de indianaj triboj en misioj (reduktoj).

## La elpelo de la francoj el Rio-de-Ĵanejro
En marto 1560, kun la resursoj de la eskadro de :pt:Bartolomeu Vasconcelos da Cunha kaj kun informoj de la franca dizertinto :pt:Jean de Cointac (Sinjoro de Boulés), li venkis la francan establadon de la Franca Antarkto, en la Golfo de Gŭanabara, detruante la Fortreson de Coligny. Sen rimedoj por garnizoni la lokon, la francoj, kiuj ekloĝis tie ekde 1555 kaj kiuj sukcesis eskapi kaj rifuĝi en la arbaroj kun siaj Tamojaj aliancanoj en 1560, revenis kaj reorganizis sin.
[eta|maldekstre|400px|La francoj provis ekloĝi en brazila teritorio dufoje. Ili argumentis ke la rajto je tero apartenas al kiu ajn okupis ĝin. La francoj alteriĝis en Gŭanabara Bay la 10-an de novembro 1555, ordonita fare de [Nicolas Durand de Villegaignon.]]

La elpelo de tiuj francoj estus la plej granda atingo de lia registaro, en januaro 1567. La invadintoj establis korajn rilatojn kun la indiana popolo, instigante ilin kontraŭ la portugaloj. En 1563, la jezuitoj José de Anchieta kaj Manuel da Nóbrega sukcesis establi pacon inter la portugaloj kaj la diritaj Tamojoj, kiuj minacis la sekurecon de San-Paŭlo kaj São Vicente. Anchieta restis kvin monatojn kiel ostaĝo de la indiana popolo en Iperoig , vilaĝo kiu nun estas la urbo de Ubatuba, sur la norda marbordo de la nuna ŝtato de San-Paŭlo.

La tielnomita Paco de Iperoig, intertraktita fare de la du pastroj, permesis la supervivon de la Jezuita Kolegio de San-Paŭlo kaj la restadon de la portugaloj. Tiel, en la unua atako, en 1560, kontraŭ la invadintoj en Gŭanabara, Mem de Sá sukcesis detrui la fortikaĵon Coligny, sur la insulo Serigipe (nuna insulo Villegagnon), post kiam li revenis al la Kapitanlando de Bahio. La francoj, rifuĝintaj kun la indianaj homoj, iliaj aliancanoj, revenis al iliaj interŝanĝaj agadoj.

La 1-an de marto 1565, la nevo de Mem de Sá, Estácio de Sá, fondis la urbon de São Sebastião do Rio-de-Ĵanejro, kiu iĝis la bazo de operacioj por la portugaloj en la batalo kontraŭ la francoj. Ilia definitiva elpelo estis atingita nur post multaj luktoj. Estácio de Sá, kun la helpo de soldatoj de la guberniestro kaj la Kapitanlando de São Vicente, venkis la invadintojn post la bataloj de Uruçu-Mirim kaj Paranapuã (nuna Insulo de la Guberniestro).

La indianoj Temiminós de la Kapitanlando de Espirito Santo, sub la ordonrajto de Araribóia, elstariĝis inter la batalantoj, flank-al-flanke kun la portugaloj. Kiel rekompenco, tiu indiana ĉefo ricevis terkoncesion en la regiono de la Golfo de Gŭanabara, kie li fondis la vilaĝon de São Lourenço dos Índios (kiu nun nomiĝas Niterói).

Mem de Sá ordonis la translokigon de la urbo, por pli bone defendi ĝin, al la Morro do Castelo.

En Bahio, ĉar indianaj atakoj konsistigis malstabiligan faktoron, ekde 1559 li ordonis militon kontraŭ la indianoj Tupiniquins, en la antaŭa Kapitanlando de Ilhéus, pacigante ilin perforte. En 1564, la indianoj Aimorés atakis Caravelas, Porto Seguro, Ilhéus kaj la teritoriojn fronte al la Insularo de Kajruo. Dum la registaro de Manuel Teles Barreto (1520-1588), la indianoj Aimorés (ankaŭ konataj kiel la Botokudoj) atakus la saman regionon denove kaj, en 1597, lanĉus ofensivon el la Rivero Paraguaçu  ĝis Porto Seguro.

Li regis ĝis 1572, la jaro de sia morto. Lia posteulo, D. Luís de Vasconcelos, kiu estis sendita en 1570 por anstataŭigi lin, estis mortigita dum la vojaĝo kiam lia ŝipo estis atakita fare de francaj korsaroj. La registaro estis transdonita al alia de liaj nevoj, Salvador Correia de Sá. Por faciligi la administradon, en 1572 la Kortumo establis du registarojn: unu, en la Nordo, kun sidejo en Salvador; alia sude, bazita en Rio-de-Ĵanejro. La dividado ne produktis la atendatajn rezultojn kaj la registaro estis reunuigita en 1578, kun ĉefsidejo en Salvador.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 1504
Kategorio:Mortintoj en 1572
Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento

Kategorio:Brazilaj guberniestroj
Kategorio:Brazilaj administrantoj
Kategorio:Historio de Brazilo
Kategorio:Portugalaj nobeluloj