Luna kratero

**Luna kratero** estas ronda, plej ofte malprofunda baseno, ĉirkaŭita de plialtigita ringo („kraterrando“). Kontraŭe al vulkanaj krateroj preskaŭ ĉiuj lunaj krateroj estiĝis per alfrapo de meteorito.

## Historio de malkovro 
La vorto *kratero* estis unue elektita de Galileo, en la greka kaj latina ĝi signifas „kaliko, taso“.
Galileo konstruis sian unuan teleskopon aŭtune 1609, kaj li observis la lunon unuafoje la . Li malkovris, ke - kontraŭe al ĝenerala opinio - la luno ne estas perfekta sfero, sed ke ĝi havas kaj montojn kaj tasosimilajn basenojn, la lastajn li nomis *kraterojn*.

La scienca disputo pri la origino de la krateroj daŭris jarcentojn: ĉu vulkaneksplodoj, ĉu meteoritalfrapoj, ĉu glaciepoka fenomeno?

Per kosmomisioj al la luno, aparte per la Projekto Apollo kolektiĝis la scioj, ke fakte temas pri meteoritalfrapoj, respektive por la grandaj krateroj pri asteroidalfrapoj.

## Karakterizaĵoj 
Ĉar ne ekzistas likva akvo sur la luno, nek atmosfero, erozio sur la luno estas tre malmulta. Do lunaj krateroj en aĝo de pli ol 2 miliardoj jaroj troviĝas . La aĝon de la grandaj krateroj oni povas determini per la multaj malgrandaj krateroj, de postaj meteoritalfrapoj.

Lunaj krateroj skaliĝas inter mikroskopa grandeco (trovitaj en la rokpecoj reportitaj al la tero) ĝis diametro de pli ol 500&nbsp;km (ekz-e: Birkhoff - 345&nbsp;km, Hertzsprung - 501&nbsp;km, Korolev - 437&nbsp;km). — Kompare, la lunaj „maroj“ (fakesprimo: „*maria*“ laŭ la latina *mare* (sing.), *maria* (pl., akcentu: MAria) estiĝis per gigantaj alfrapoj en la fruega tempo de la luno, kiam ĝi ankoraŭ estis preskaŭ fluida, kaj la truoj pleniĝis per fluanta lafo.

Lunaj krateroj tipe montras jenajn strukturojn:
* ĉirkaŭaĵo plena de materialo elĵetita dum la alfrapo; kutime pli hela
* altigita ringo, elpremita dum alfrapo
* kratera grundo, pli-malpli glata ebenaĵo de la kratero
* centra pinto (nur en kelkaj krateroj kun pli ol 26&nbsp;km diametro)

## Situo de kelkaj gravaj krateroj 
La ruĝa punkto indikas la situon de la koncerna kratero (ĉiuj en la „antaŭa“ flanko de la luno).

Image:Location of albategnius crater.jpg|Albategnius
Image:Location of lunar aristarchus crater.jpg|Aristarchus
Image:Location of lunar aristoteles crater.jpg|Aristoteles
Image:Location of lunar bailly crater.jpg|Bailly
Image:Location of lunar crater clavius.jpg|Clavius
Image:Location of lunar crater copernicus.jpg|Copernicus
Image:Location of lunar crater fra mauro.jpg|Fra Mauro
Image:Location of lunar crater humboldt.jpg|Humboldt
Image:Location of lunar crater janssen.jpg|Janssen
Image:Location of lunar crater langrenus.jpg|Langrenus
Image:Location of lunar crater longomontanus.jpg|Longomontanus
Image:Location of lunar crater maginus.jpg|Maginus
Image:Location of lunar crater metius.jpg|Metius
Image:Location of lunar crater moretus.jpg|Moretus
Image:Location of lunar crater petavius.jpg|Petavius
Image:Location of lunar crater picard.jpg|Picard
Image:Location of lunar crater piccolomini.jpg|Piccolomini
Image:Location of lunar crater pitatus.jpg|Pitatus
Image:Location of lunar crater plinius.jpg|Plinius
Image:Location of lunar crater rheita.jpg|Rheita
Image:Location of lunar crater russell.jpg|Russell
Image:Location of lunar crater schickard.jpg|Schickard
Image:Location of lunar crater seleucus.jpg|Seleucus
Image:Location of lunar crater stadius.jpg|Stadius
Image:Location of lunar crater stofler.jpg|Stöfler
Image:Location of lunar crater thebit.jpg|Thebit
Image:Location of lunar crater theophilus.jpg|Theophilus
Image:Lage des Mondkraters Tycho.jpg|Tycho
Image:Location of lunar crater vendelinus.jpg|Vendelinus
Image:Location of lunar crater wargentin.jpg|Wargentin

## Vidu ankaŭ 
* Listo de lunaj krateroj
* Luno
* Alfrapa kratero
* Marsaj krateroj

## Notoj, referencoj 

## Eksteraj ligiloj 
* Virtuala lunatlaso 
* Situo de kratero Koperniko
* Fotoj de pluraj lunkrateroj 
* Moon Craters USGS Gazetteer of Planetary Nomenclature

Kategorio:Luno