open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
László Weith

**WEITH László** (veit) estis rumanuja hungara pentristo naskita Érmihályfalva la 3-an de aprilo 1914 kaj mortinta en Baia Mare la 30-an de januaro 1973.

## Biografio
Inter 1927-40 Weith lernis en la pentristlernejo de Baia Mare ĉe la majstroj András Mikola kaj János Krizsán. Li ekspoziciis ekde 1941.

## Fonto
*MURÁDIN J.: *Nagybánya - a festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Habanijaoj

La **habanijaoj** (*Habbaniya* aŭ *Habbania*) estas sunaa muslima tribo de la nomadaj beduenaj bagaraoj en la ebenoj de Darfuro en Sudano, en la provincoj Norda Kordofano kaj Suda Kordofano.

Habanijaoj
Habanijaoj
Monpregado

eta|Pregomaŝino el la 19a- jc.
**Monpregado**, **monstampado** estas produktado de pagvaloraj moneroj, sur kiu numeroj aŭ aliaj simboloj, surskriboj validigas valoron de la monero.

La teknologio samas jam ekde ĉ. 2000 jaroj. La materialo en la antikvo estis arĝento, oro. Oni gravuras bildon sur la reversa (karaktro el la greka) substampilo, kiu iĝas negativa bildo. Oni kuŝigas tiun substambilon sur amboso aŭ alia lignobloko kaj metas sur ĝin metalpecon (oro, arĝento, kupro aŭ alojoj). Oni prenas la metalpecon per ten-ĉizilo, en kiun oni same gravuris bildon (reverso).

La substampilo estis en la antikvo el bronzo, en la mezepoko el fero. Ili eltenis pregadon de 20.000 moneroj.

Dum la 15-a jarcento, la ĉizistoj faris tranĉojn sur rando de la pli valoraj, grandaj moneroj (por ek oni ne detranĉu la randon).

La plifaciligo de la monpregado estis la falpregado, kiam la supera stampilo moviĝis en fiksa ujo. Pli poste oni cilindrumis arĝentan bendon kaj oni pregis tiam per la du cilindroj la averson kaj reverson. Oni eltranĉis aŭ truigis la bendon, la moneroj iomete kliniĝis.

La maŝinigo de la monpregado komenciĝis en la 16-a kaj 17-a jarcento (ŝraŭba pregmaŝino); fine de la 18-a jarcento aperis la vapormaŝino en la pregado, tiuj maŝinoj povis pregi 60 monerojn en unu minuto. En la 20-a jarcento oni pregis po 300-500 monerojn en minuto.

Per la plej novaj metodoj de Klaus Jopp, oni povas pregi antaŭpreparitajn metalbendojn kaj produktis 20.000 monerojn je minuto.

Oni tre malofte fandis monerojn, konata estas la romia *As*, la ĉinaj moneroj kaj la keltaj ĉielarkaj ŝlosiletoj (ormoneroj).

## Bildaro 

A_mint_furnace.jpg|Fandforno, kiu fandas metalon por fabriki monerojn.
Trussel_and_minting.jpg|Martelo uzata en monproduktado kiel montrite en la foto de la monfaristo.
Milling_of_coins.jpg|Instalaĵo por produktado de moneroj kun reliefo ambaŭflanke de la monero.
Coin_edge_enscription_mill.jpg|Aparato por stampi la randojn de la moneroj.

Kategorio:Moneroj
Kategorio:Mono
Faŭlto

[eta|Variaj tipoj de faŭlto:A: horizontala faŭltoB: normala faŭlto (pligrandigas la surfacon de la terkrusto) C: [inversa faŭlto (malpligrandigas la surfacon de la terkrusto)]]
En geologio **faŭlto**  estas plata roka rompiĝo kie evidentiĝas relativa moviĝo.

## Priskribo 
Grandaj faŭltoj en la terkrusto rezultas el diferenca aŭ ŝira moviĝo kaj aktivaj faŭltaj zonoj foje kaŭzas tertremojn. Tertremojn kaŭzas liberiĝo de energio dum rapida glito trans faŭlto. Faŭlto kiu troviĝas laŭ la rando inter du tektonaj platoj nomiĝas *transforma faŭlto*.

Ĉar ofte faŭlto ne konsistas el unu, simpla rompiĝo, la termino *faŭlta zono* estas uzata por la zono de rompiĝo rilata al la ebeno de faŭlto. La du flankoj de nevertikala faŭlto nomiĝas la *pendanta muro* kaj la *pieda muro*. Laŭdifine la pendanta muro situas super la faŭlto kaj la pieda muro situas sub la faŭlto. Tiuj terminoj venis de minado, ĉar laborante tabulan ercaĵon en mino oni havas la piedan muron sub la piedoj kaj la pendantan muron super la kapo.

Trudfaŭlto estas rompo en la Terkrusto, tra kiu pli malnovaj rokoj estas truditaj super pli junaj rokoj.

Harold Wellman kaj Richard Willett en 1942 publikigis referaĵon en kiu ili priskribis la Alpan Faŭlton en Nov-Zelando. La Alpa Faŭlto evidentiĝis kiam la Geologia Termezurado (registara instituto) publikigis la unuan geologian mapon de Nov-Zelando en 1947. En 1948 Wellman konstatis ke la Alpa Faŭlto estas moviĝinta 480 kilometrojn laŭlonge de la faŭlto je meza rapido 30&nbsp;mm jare.

## Diversaj faŭltoj 
* Nordanatolia Fendego

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Grabeno
* Rifto
* Suprenŝovaĵo
* Trudfaŭlto

Kategorio:Geofiziko
Kategorio:Minado
Kategorio:Tektoniko
Gizella Major

**MAJOR Gizella** estis rumanuja hungara grafikistino, pentristino naskita en Săcele la 9-a de aŭgusto 1940.

## Biografio
Inter 1960-66 Gizella Major studis en *Belarta Altlernejo Ion Andreescu* de Kluĵo. Inter 1970-95 ŝi estis desegninstruistino en Târgu Mureş.

## Individuaj ekspozicioj
*1969 • Reghin
*1990 1992, 1995 • Mini Galéria, Târgu Mureș.

## Bibliografio
*Nagy Miklós Kund: *Amit a természet zenéje sugall* Intervjuo kun artistino. Erdélyi Művészet, 2002. III. évf. 5. (8.)
**Major Gizella*, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, 2008.

## Fonto
*Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Lókút

**Lókút** (lOkUt),  estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Zirc. La loknomo signifas: ĉevalo-puto.

## Bazaj informoj 
* Areo: 18&nbsp;km²
* Loĝantaro: 530
* Poŝtkodo: 8425
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
La vilaĝo situas en montaro Bakony en valo, laŭ traira flankovojo. Zirc troviĝas 7 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la kuprepoko, bronzepoko kaj en ferepoko. Dum la mezepoko la kampoj apartenis al fortikaĵo de Csesznek. La unua mencio devenis el la 1758, tiam slovakoj fondis komunumon. Poste alvenis ankaŭ bavaroj. Survoje estis tie grava trinkejo por ĉevaloj. Post la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj al Germanio.

En Lókút migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* novgotika katolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo de 1869 kun golgoto

== Komunumoj pri *kút* (= puto) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Rupert Kniele

**Rupert KNIELE** (1844-1911) estis germana volapukisto kaj unu el la ĉefaj volapukologoj de sia tempo. Li lernis Volapukon en 1882 kaj movadis pro la lingvo en Allmendingen. Li estas unu el nuraj volapukologoj, kies kelkaj el siaj verkoj ankoraŭ estas represataj kaj mendeblaj hodiaŭ. Li kunlaboris en la volapuka gazeto *Rund um die Welt*.

## Verkoj
* 1884. ''Weltsprachliche Humoristika. Eine Sammlung kurzer Scherze, Witze etc. Deutsch und weltsprachlich. Zugleich Übungsbuch in der Weltsprache, 'volapük'.* Überlingen: Feyel.
* 1884. *Der erste Kongress der Weltsprache-Freunde. Allmendingen. (Dönu päpübon ün 1984 in: *Der erste Volapük-Kongreß. Friedrichshafen, August 1884. La unua Volapük-kongreso. Friedrichshafen, Aŭgusto 1884.* Dokumente und Kommentare. Dokumentoj kaj Komentoj. Saarbrücken: Iltis.)
* 1885.*Deutsch-weltsprachliche Handelskorrespondenz. 200 kaufmännische Briefe in 10 verschiedenen Gattungen.* Überlingen: Feyel.
* 1886a. *Weltsprache-Kalender für das Jahr 1886.* Verf. von R[upert] Kniele. Konstanz: Schleyer. (Dönu pepüböl ün 1986, kobü pospenäd, fa Reinhard Haupenthal, ma dabükot balid; Saarbrücken: Editions Iltis.)
* 1886b. Der erste württembergische Weltspracheverein. Seine Entstehung und Entwicklung. In Kniele 1886a (dabükot 2id, 1986: 36-46).
* 1887. ''Vortrag des Herrn Obervorstandes und vpa.-plofed's Kniele Rupert, gehalten bei der 5. Generalversammlung des Württ. Weltsprachevereins am 1. Mai in Stuttgart.* In: Bericht aus württ. Blättern... 1887, pads: 6-17.
* 1887. *Öffentlicher Vortrag des Herrn Weltsprache-Obervorstandes und -Plofed's Rupert Kniele über die Ausbreitung der Weltsprache Volapük gelegentlich der fünften Generalversammlung des ersten württembergischen Weltsprachevereins in Stuttgart am 1. und 2. Mai 1887.'' Konstanz a.B.: Schleyer.
* 1888. Schleyer's Heim und seine ersten Schüler. In: *Rund um die Welt*, 1888/89, nüm: 9, pads: 129-139; nüm: 10, pads: 148-150.
* 1888?. *Herr Leopold Einstein und La lingvo internacia.* Überlingen: Feyel.
* 1888?. *Ein offenes Wort zu den Münchener Vorgängen. I-IV. Überlingen: Feyel.
* 1888?. *Spodel tedelik Volapüka.* (Dabükot rigädik jiniko peperon. Dabinons tradutods kil: ini Linglänapük fa hiel G. Krause, ini Litaliyänapük fa hiel T. Villani, ed i jiniko ini Svedänapük fa hiel G. Liedbeck.)
* 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.'' Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).

Kniele, R.
Kniele, R.
Tsung-Dao Lee

**Tsung-Dao LEE** (; Ŝanhajo, Ĉinio, la 24-an de novembro 1926 - la 4-an de aŭgusto 2024) estis ĉindevena usona fizikisto, kiu ricevis la Nobel-premion pri fiziko kun Chen Ning Yang en 1957. Li malkovris, ke leĝo de la pareca resto povas rompiĝi en la malfortaj rilatoj, kio estis grava paŝo en fiziko de la atomaj korpuskloj.

Lee migris en Usonon en 1946, li komencis doktoriĝan laboron en la Ĉikaga Universitato, sen universitata grado. Li kunlaboris tie kun Yang, poste li laboris en fizika katedro de la Kalifornia Universitato de Berkeley. Li laboris kun Yanggal du jarojn en *Institute for Advanced Study* (Princeton, New Jersey). Oni nomumis lin docento en 1953 en la fizika katedro de la Kolumbia Universitato.

Lee kaj Young en 1956 konkludis tion, ke la teta- kaj tau-mezonoj estas la samaj (hodiaŭ K-mezono), la pareco ne restas. Wu Chien-hsiung pruvis tion per mezuroj en 1957.

Lee iĝis en 1960 profesoro de la Institute for Advanced Study, tri jarojn poste revenis en la Kolumbian Universitaton kiel profesoro. Li ankaŭ kunhelpis en klarigo de rompiĝo de tempospeguliga invariancio en kelkaj malfortaj rilatoj.

## Referencoj 
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Membroj de la Papa Akademio de la Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Linkoj
Kategorio:Teoriaj fizikistoj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Chen Ning Yang

**Chen Ning YANG** (22-an de septembro 1922, Hofei, Anhwei, Ĉinio - 18-an de oktobro 2025) estis ĉindevena usona teoria fizikisto, kiu ricevis en 1957 Nobel-premion pri fiziko kun Tsung-Dao Lee pro esploroj pri leĝoj de pareco kaj aliaj gravaj malkovroj pri bazaj korpuskloj.

Antaŭ tiu malkovro, la fizikistoj supozis, ke la parita simetrio havas ĝeneralan vallidon kiel leĝo pri energio-restado aŭ pri elektra ŝargo.

Lia patro estis matematika profesoro en proksimo de Peking, en la Ĉinghua Universitato. Li diplomiĝis en Kunming, en la Sudokcidenta Universitato en 1944, poste ricevis stipendion en 1946 en Usono, en la Ĉikaga Universitato.

Li doktoriĝis pri kernofiziko, poste laboris unu jaron en Ĉikago, kiel asistento de Enrico Fermi.

Yang laboris ekde 1949 en Princeton (New Jersey) en *Institute for Advanced Study*, oni nomumis lin en 1955 profesoro de la instituto. Li ricevis la usonan ŝtatanecon en 1964.

Li havis gravajn rezultojn en la teorio pri la malforta interefiko. Oni tion pensis kaŭzo de disiĝo de la bazaj korpuskloj. Oni malkovris en 1953 la K-mezonon, kiu montris diversajn disiĝojn.

Lee kaj Yang malkovris en 1956, ke ne ekzistas eksperimenta pruvo pri resto de la pareco en la malfortaj interefikoj.

Yang estis ekde 1965 profesoro de la Novjorka Ŝtata Universitato.

## Referencoj 
Kategorio:Ĉinaj fizikistoj
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Ĉinaj usonanoj
Kategorio:Membroj de la Papa Akademio de la Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Pola Scienca Akademio
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Havaviroj

La ** havaviroj** estas afrika tribo de ŝemida origino, loĝanta en la Bajuda-dezerto en Sudano. Ili estas troveblaj inter Debba kaj Ĥartumo (Khartum) proksime de Bir Gamr kaj inter Ambigol kaj Wadi Bishhra. Ili adoptis neniun el la afrikaj kutimoj, kiel ekzemple cikatrigo de la vangoj aŭ arta hararanĝo. Ili posedas multnombrajn gregojn de bovoj, ŝafoj kaj kameloj.

## Fontoj 
* 

Havaviroj
Havaviroj
Cifereca baza ekonomio

**Baza ekonomio** estas la efikeco de esprimo de donita nombro *N* en aparta cifereca bazo *b*. La ekonomio estas egala al la kvanto de ciferoj bezonataj por esprimi multiplikita per la bazo:

: E(b,N) = b \lceil \log_b (N) \rceil 

Ekzemple por nombro cent (100):

: En bazo 2, 100=11001002 havas bazan ekonomion 7×2 = 14.
: En bazo 3, 100=102013 havas bazan ekonomion 5×3 = 15.
: En bazo 10, 100=10010 havas bazan ekonomion 3×10 = 30.
: En bazo 36, 100=2S36 havas bazan ekonomion 2×36 = 72.

Por malgrandaj prezentataj nombroj estas perturboj pro la rondigo de la kvanto de bezonataj ciferoj al entjero. Tamen por malgrandaj prezentataj nombroj, ĉi tio ne tiel gravas kaj la baza ekonomio povas esti pritaksita kiel:

: *E(b,N) ≈ b logb(N)*

Tiel la bazoj *b1* kaj *b2* povas esti komparataj por la sama *N*:

: {{E(b_1,N)} \over {E(b_2,N)}} \approx {{b_1 {\log_{b_1} (N)} } \over {b_2 {\log_{b_2} (N)}}} = { {b_1 {\log (N)} \over {\log (b_1)} }\over {b_2 {\log (N)} \over {\log (b_2)}} } =  {{b_1 \log (b_2)} \over {b_2 \log (b_1)}} 

Laŭ la formulo (por sufiĉe granda prezentata nombro), bazo *e* estas la plej ekonomia. Tamen por uzado entjera bazo bezonatas, kaj bazo 3 estas la plej ekonomia el ĉiuj entjeraj bazoj, la sekvaj laŭ ekonomieco estas la bazo 2 (duuma sistemo) kaj bazo 4. Pli grandaj bazoj estas pli malbonaj.

Ĉi tio devus teorie permesi al komputiloj al esti malmulte (je proksimume 5%) pli povaj kaj memorkapablaj se ili uzus bazon 3, sed konsiderebla evoluo bezonatas por atingi ĝin startante de la kutima duuma aparataro.

Jen estas averaĝa cifereca baza ekonomio de entjeroj 1 ... 100 en diversaj bazoj:

:

## Eksteraj ligiloj 
* "Baza ekonomio" je *Everything2*

Kategorio:Nombrosistemoj
Felix Bloch

**Felix BLOCH** (23-an de oktobro 1905, Zuriko, Svislando – 10-an de septembro 1983, samloke) estis svisdevena usona fizikisto kaj konfesanta pacismano. Li ricevis en 1952 (kun E. M. Purcell) Nobel-premion pri fiziko pro ellaboro de la nuklea indukcia metodo por mezuri la magnetan kampon de la atomkerno (nomata kernomagneta resonado, resonanco).

Bloch doktoriĝis en la Lepsika Universitato (1928), instruis tie ĝis 1933. Ĉar li estis judo laŭ la naziaj leĝoj, li forlasis Germanion post enpotenciĝo de Hitler en 1933 kaj elmigris en Usonon, kie ricevis ŝtatanecon en 1939.

Li laboris en la Stanforda Universitato (Palo Alto, Kalifornio) kaj en 1934 publikigis metodon, per kiu oni povas disigi la neŭtronan faskon je du komponaĵoj, analoge al la du orientiĝoj de la neŭtrono en magneta kampo.

Bloch kaj Luis Alvarez en 1939 mezuris per tiu metodo la magnetan momanton de la neŭtrono. Bloch partoprenis dum la Dua Mondmilito en la atomenergiaj esploroj de Los Alamos (Nov-Meksiko) kaj en kontraŭradaraj laboroj ĉe la Harvarda Universitato.

Li revenis en 1945 al Stanford kaj tie ellaboris kun du aliaj fizikistoj - W. W. Hansen kaj M. E. Packard - principon de la nukleara indukcio. Tiu malkovro helpis poste difini konsiston kaj strukturon de komplikaj molekuloj.

La metodoj, kiuj baziĝas je kernomagneta resonado, estas gravaj en la medicina diagnostiko.

Bloch estis la unua ĉefdirektoro (1954-1955) de la Eŭropa Kernoesplora Komisiono (CERN).

## Citaĵo 
"Senkosta fantazio estas la privilegio de la junularo kaj devas esti flegata kaj gardata kiel trezoro."

## Fontoj 
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Kategorio:Projekto Manhattan
Edward Mills Purcell

**Edward Mills PURCELL** (naskiĝis la 30-an de aŭgusto 1912 en Taylorville, Illinois, mortis la 7-an de marto 1997, Kembriĝo, Massachusetts) estis usona fizikisto, kiu malkovris en 1946 la fenomenon de la nukleomagneta resonado (NMR) en fluidaj kaj solidaj korpoj. Li ricevis pro tio Nobel-premion pri fiziko – kun Felix Bloch – en 1952.

Purcell gvidis dum la Dua Mondmilito radaresploran grupon en Kembriĝo, en radiada laboratorio de la *Massachusetts Institute of Technology* (MIT). Li ellaboris en 1946 la mezuradon de NMR. Tiu estis granda antaŭenpaŝo komapre al atomfaska metodo de Isidor I. Rabi.

Purcell iĝis en 1949 fizika profesoro de la Harvarda Universitato. Li rimarkis en 1952 la 21cm-an ondolongan radiadon de la neŭtra atoma hidrogeno en la interstelaro, kies ekziston antaŭvidis la nederlanda astronomo Hendrik Christoffel van de Hulst en 1944.

Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Studentoj de universitato Harvard
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Walther Bothe

**Walther (Wilhelm Georg) BOTHE** (8-an de januaro 1891, Oranienburg, Germanio – 8-an de februaro 1957, Heidelberg, Okcidenta Germanio) estis germana fizikisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1954 - kun Max Born – pro ellaboro de nova metodo por rimarko de la subatomaj korpuskloj kaj similtemaj malkovroj.eta|Walther Bothe, Stuttgart 1935Li instruis en universitatoj de Berlin (1920–31), Giessen (1931–34) és Heidelberg (1934–57).

Bothe kaj Hans Geiger en 1926 kolektis informojn pri la Compton-efiko per Geiger-mezurilo. Ili mezuris samtempe energion kaj direkton de fotonoj kaj elektronoj kaj tiel dementis statistikan klarigon de la Compton-efiko kaj klare montris la korpusklan naturon de la elektromagneta radiado.

Li konstatis kun astronomo Werner Kolhörster en 1929, ke la kosma radiado konsistas ne nur el gama-radioj. Bothe en 1930 malkovris nekutiman radiadon, kiun ellasis berilio, bombita per alfa-korpuskloj. Tiun radiadon identigis Siro James Chadwick kiel neŭtronon.

Bothe estis gvidanto de la germana atomenergiaj esploroj dum la dua mondmilito. Li respondecis pri planado, konstruado de la unua germana ciklotrono, kiu estis preta en 1943.

Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Sicilia defendo

**Sicilia defendo** estas ŝaka malfermado, atingebla per la movoj:  
**1.e4 c5**

## Historio 
Unuaj mencioj pri la malfermo aperas en traktato de Lucena (16a jarcento) kaj en plimalfrua manuskripto de Polerio kaj Greco. En 1842 Karl Janiŝ publikigis analizon de la malfermo. En la 19a jarcento oni opiniis ke ĝi ne estas avantaĝa por *nigro*. Poste la malfermon uzis kaj enportis grandan kontribuon por evoluo de teorio ĉiuj mondĉampionoj (krom Steinitz). Preskaŭ ĉiuj plej fortaj ŝakludantoj de la mondo havas ĝin en sia malferma repertuaro. Nun sicilia defendo estas plej ofta responda movo por **1. e4** kaj unu el plej popularaj malfermoj entute.

## Variaĵoj 
* **2. c2-c3** — Variaĵo de Alapin
* **2. b2-b4** — Sicilia gambito
* **2. d2-d4 c5:d4 3. c2-c3** — Gambito de Mor
* **2. f2-f4 d7-d5 3. e4:d5 Ĉg8-f6** — Gambito de Tal
* **2. Ĉb1-c3** — Fermita variaĵo (Ĉigorina sistemo)
* **2. Ĉg1-f3 Ĉg8-f6** — Variaĵo de Rubinŝtejn
* **2. a2-a3**
* Bazaj variaĵoj:
** **2. Ĉg1-f3 Ĉb8-c6**
*** **3. d2-d4 c5:d4 4. Ĉf3:d4**
**** **4…Ĉg8-f6 5. Ĉb1-c3 e7-e5** — Varianto de Sveŝnikov
**** **4…g7-g6** — frua «drako»
***** **5. c2-c4** — Variaĵo de Maroci
***** **5. Ĉb1-c3**
*** **3. Kf1-b5**
** **2. Ĉg1-f3 d7-d6**
*** **3. d2-d4 c5:d4 4. Dd1:d4**
*** **3. d2-d4 c5:d4 4. Ĉf3:d4 Ĉg8-f6 5. Ĉb1-c3**
**** **5…g7-g6** — Varianto de drako
**** **5…e7-e6** — Shevingena variaĵo
***** **6. Bf1-c4** — Atako de Sozin
***** **6. Bf1-е2** — Variaĵo de Maroci
***** **6. g4** — Atako de Keres
***** **6. f4** — Varianto de Tal 
**** **5…a7-a6** — Variaĵo de Najdorf
***** **6. Kc1-g5** — Atako de Rauzer
***** **6. Kf1-c4** — Atako de Sozin
*** **3. Kf1-b5**
** **2. Ĉg1-f3 e7-e6 3. d2-d4 c5:d4 4. Ĉf3:d4** 
*** **4…a7-a6 5. c2-c4** — Variaĵo de Paulsen
*** **4…Ĉg8-f6 5. Ĉb1-c3** — Klasika variaĵo

Pluraj sistemoj povas kreiĝi per transmeto de movoj (ekz. atako Sozin aŭ atako Rauzer). 

Kategorio:Ŝakaj malfermoj
Porva

eta|center|550px|eta|Larĝa panoramo de Porva
**Porva** estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Zirc.
eta|maldekstre|Aerfoto pri Porva
eta|Preĝejo de Porva
eta|Vojo en Porva
## Bazaj informoj 
* Areo: 28&nbsp;km²
* Loĝantaro: 500
* Poŝtkodo: 8429
* Telefonprefikso: 88

## Geografio 
Porva situas en montaro Bakony en valo, fine de sakovojo el Zirc, kiu troviĝas 9 km-ojn for. Fervojo Veszprém-Győr preteriras. Porva havas kumunan stacidomon kun Csesznek.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio devenis el 1086. En 1450 monaĥejo formiĝis. Ŝajnas, la vilaĝo senhomiĝis dum la turkoj. En la 18-a jarcento aŭstroj refondis la vilaĝon. Dum la socialismo kolĥozo funkciis. Apud la vilaĝo ankaŭ nun grava bredejo funkcias.

En Porva migra poŝto servas. Lernejo kaj infanĝardeno en la proksima Borzavár funkcias. Sanservo loke estas semajne po 2.

## Vidindaĵoj 
* duone gotika, duone baroka Preĝejo Sankta Spirito (Porva)
* arboreto nomata Szépalmapuszta
Leptiksido

***Leptiksido*** estas genro de unu el la formortintaj placentohavaj mamuloj, kiuj vivis dum la Eoceno en Eŭropo. Ĝi apartenis al la ordo Leptictida, grupo de bestoj similaj al la soriko, kiuj multiĝis dum Terciara epoko tra Eŭropo.

Tiuj mamuloj estis inter 60 kaj 90 centimetrojn longaj, kun malantaŭaj kruroj similaj al tiuj de la birdoj, kio ebligis ilian moviĝon sen la antaŭaj kruroj (malpli longaj ol duono de malantaŭa kruro), danke ankaŭ al longa vosto, kiu kontribuis al ilia ekvilibro.

Kelkaj fosilioj de leptiksido konservis manĝo-restaĵojn kaj tiel eblas konkludi, ke insektoj, etaj mamuloj, lacertoj kaj plantoj estis parto de ties dieto.

## Specioj 
*Leptictidium auderiense*
*Leptictidium nasutum*
*Leptictidium tobieni*
*Leptictidium sigei*
*Leptictidium ginsburgi*

eta|maldekstra|Unu fosilia de Leptiksido

Kategorio:Prahistoriaj bestoj
Termodinamika stato

**Termodinamika stato** estas valoro ĉiom Stato-funkcioj (ekz. premo, volumeno, temperaturo, energio ktp.) de termodinamika sistemo en fiksa tempo.

Trairo el unu stato ĝis alia stato estas nomata termodinamika proceso. Se sistemo estas en ekvilibra stato tiam ŝanĝo de stato bezonas energio.

En ekvilibra stato stato-funkcioj estas kunigita per ekvacio de stato.

Kategorio:Termodinamiko
Gyula Papp

**PAPP Gyula** estis hungara geodeto. Li naskiĝis en Érmihályfalva la 1-an de januaro 1888 kaj mortis en Budapeŝto la 4-an de marto 1954.

## Biografio 
Ekde 1906 Gyula Papp laboris en inspektejoj pri geodezio, pli poste en *Állami Háromszögelő Hivatal*. Li projektis la novan triangulreton de Budapeŝto kaj li gvidis la mezuradon. Inter 1941 kaj 1946 li estis direktoro de *Háromszögelő Hivatal*. En tiu kvalito li preparis la planon de la nova unuaranga reto tutlanda.

## Verkoj ĉefaj 
* *Iránymérések tájékozása súlyokkal* (Geod. Közl. Bp., 1934);
* *Budapest háromszögelése* (Földméréstani Közl. 1. évf. Bp., 1949);
* *Átszámítás egyik síkvetületi derékszögű koordinátarendszerből másikba a koordináták közvetlen összefüggése alapján* (Bp. 1951).

## Bibliografio 
* P. Gy. (Földméréstani Közl. Bp. 1954.)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj inĝenieroj pri geodezio
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Trezoro

[eta|210ra|Trezoro de [Villeno, la dua plej granda ora prahistoria trezoro de Europo.]]
**Trezoro** estas aro de riĉaĵoj, juveloj ktp. Ofte kiam la vorto estas uzata estas subkomprenate ke la riĉaĵoj estas perditaj.

Ofte trezoroj estas enterigitaj subtere, speciale por kaŝado (kaŝtrezoro) aŭ pro akcidento (ekzemple tertremo). Oni iam okupiĝis pri serĉado de trezoroj, el ĉi tio elvolviĝis arkeologio, ekzemple ĉe la Vinĉestera Trezoro.

En mitoj, havo de trezoroj estas proprigita al diversaj estaĵoj, ekzemple gnomoj kaj drakonoj.

Trezora mapo estas mapo markita per la loko de kaŝita trezoro. Tiuj mapoj estas grava komponanto en la intrigoj de aventuro kaj suspenslibroj, kaj precipe libroj ligitaj al piratoj.

## Literaturo pri serĉado de trezoroj 
* Robert Charroux *Trésors du monde enterrés, emmurés, engloutis *(1962) eldonejo: Fayard kaj J'ai lu, n° A190, (1972) kolekto « L'Aventure mystérieuse»

## Referencoj 

Kategorio:Arkeologio
Szigliget

**Szigliget** [sigliget] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo kaj samtempe ŝatata feriejo (banloko) en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Tapolca. Liget signifas: bosko, szig estas kripla formo de insulo.
eta|maldekstre|Aerfoto pri Szigliget
eta|Kastelo de Szigliget
eta|dekstra|Iama preĝejo *Avas*
eta|dekstra|La fortikaĵo el supro

## Bazaj informoj 
* Areo: 34&nbsp;km²
* Loĝantaro: 930
* Poŝtkodo: 8264
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Szigliget situas inter iamaj vulkanoj kaj Balatono, laŭ ĉefvojo Balatonfüred-Keszthely. La malnova vilaĝoparto etendiĝas ĉirkaŭ monto 239 m-ojn alta.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko bronzepoko. Poste alvenis keltoj, romianoj kaj avaroj. Dum la historio estis tie ankaŭ insulo, kiu en la 19-a jarcento iĝis duoninsulo. La unua mencio restis en formo *Zeg-Ligeth*.

## Vidindaĵoj 
* ruinaĵoj de preĝejo el la 12-a jarcento nomata *Avas*
* klasikisma kapelo omaĝe al Sankta Triunuo sur monteto 168 m-ojn alta
* restaĵoj de fortikaĵo
* klasikisma Kastelo de Szigliget aŭ de Esterházy el la 19-a jarcento kun arboreto, nun domo de hungaraj verkistoj
* tie estis entombigita Emil Petrovics

## Famuloj 
* en Szigliget mortis poeto Ottó Orbán
265ra|eta|maldekstra|Fortikaĵo de Szigliget

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Károly Nikodémusz

**NIKODÉMUSZ Károly** (nikode:mus) estis rumanuja hungara verkisto, redaktoro naskita en Hajdúszoboszló la 18-an de januaro 1887 kaj mortinta en Valea lui Mihai la 9-an de marto 1978.

## Biografio 
La mezlernejon li finis en Hajdúböszörmény, li akiris diplomon de pastro en Pozsony en *Evangelia Teologio* (1910). Li estis pastro en Hosszúfalu (1911-27), poste en Brassó pastro, dekano. Li estis ĉef- respektive kunulalredaktoro de Evangélikus Néplap (1921-23), prezidanto de redakcikomisiono de Evangélikus Élet (1937-38), kunulredaktoro de la Csángó Naptár (1923-28). Li estis ano de ErIrT; en 1946 preleganto de *Petőfi Irodalmi Kör* en Braŝovo. Idős korában elvállalta a nagykárolyi kis evangélikus gyülekezet lelkipásztori teendőit, s folytatta irodalmi tevékenységét.

## Verkoj 
* *Judás Iskarioth*, 1923;
* *A brassói evangélikus egyházmegye megalakulásának története* (Kv. 1927);
* *Jó asszony volt a kománé* (rakontoj, Pásztortűz Könyvtár 17. Kv. 1928);
* *Hit, remény, szeretet* (Konfirmációi kis káté. Brassó 1929).

## Bibliografio 
* Márton István: Júdás Iskáriót. N. K. drámája. Pásztortűz 1925/20.
* Gaál Gábor: Erdélyi színház (N. K.: Júdás Iskáriót). Erdélyi Helikon 1928/1.
* Járosi Andor: N. K.: Jó asszony volt a kománé. Pásztortűz 1930/16.
* Antalffy Endre: Jó asszony volt a kománé. Erdélyi Helikon 1930/7.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Nikodemusz, K
Nikodemusz, K
Nikodemusz, K
Nagyesztergár

**Nagyesztergár** (nadjestergAr) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Meza Transdanubio**, en Veszprém (departemento), en subregiono de Zirc.
250px|eta|dekstra|Preĝejo de Nagyesztegár
* Areo: 18&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1250
* Poŝtkodo: 8415
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
La vilaĝo situas en montaro Bakony en valo, laŭ traira flankovojo. Zirc troviĝas 3 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1270 en formo *Wzturgar*. Poste oni tradukis la slavan vorton *strugar* (=torni) al la hungara. Baldaŭe 2 vilaĝoj formiĝis: Granda kaj Malgranda Esztergar-oj. Ŝajnas, la vilaĝoj senhomiĝis dum la turkoj. En 1748 hungaroj kaj germanoj refondis la vilaĝon. Post la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj al Germanio, dume alvenis deportitaj hungaroj el Ĉeĥoslovakio.

## Vidindaĵoj 
* baroka preĝejo de 1798
* naskiĝdomo de poeto Paŭlo Ányos
* baroka nobeldomo de 1770
* kastelo de Purgly, nun muzeo

## Partnera vilaĝo 
 Bad Kreuznach, Germanio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Nemesgulács

**Nemesgulács** (nemeŝgulAĉ) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en subregiono de Tapolca. Nemes signifas: nobelo.
eta|Panoramo al Nemesgulács

## Bazaj informoj 
* Areo: 8&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1050
* Poŝtkodo: 8284
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Nemesgulács situas en baseno, sub vulkano *Gulács* 393 m-ojn alta, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Budapeŝto-Tapolca. La Balatono troviĝas 5 km-ojn for. La vinvilaĝo apartenas al vinregiono de Badacsony.

## Historio 
Dum regado de romianoj estis vinkulturado, kiun ankaŭ la hungaroj daŭris. Dum la turkoj la komunumo senhomiĝis, en 1715 hungaraj nobeloj refondis ĝin. Ĝis 1961 ŝtonominejo funkciis sur la monto.

## Vidindaĵoj 
* klasikisma Kirko Sankta Antonio (Nemesgulács) de 1850
* nobeldomo de Eőri, nun infanĝardeno

## Famuloj 
En naskiĝis:
* monaĥo Imre Endre Kovács
* politikisto László Madarász.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kategorio:Vinvilaĝoj
Guhajnaoj

La **guhajnaoj** estas etno en centra Sauda Arabio. Ili estas ĉirkaŭ unu miliono da homoj. La plej multaj el ili estas muslimoj. La guhajnaoj parolas la Sauda Arabio.

Guhajnoj
Elli Nikodémusz

**NIKODÉMUSZ Elli** (nikode:mus) estis hungara tradukistino naskita en Sânnicolau Mare la 27-a de februaro 1923 kaj mortinta en Budapeŝto la 24-a de septembro 1989.

## Biografio
Elli Nikodémusz akiris diplomon pri la rusa lingvo kaj literaturo en Universitato de Budapeŝto. Ekde 1957 ŝi estis respondecredaktorino de la *Európa Könyvkiadó*. Ŝi tradukis la verkojn de sovetan literaturo. Ŝi tradukis el rusa lingvo la dramojn de la turka verkisto de Nazim Hikmet. Ŝi redaktis antologiojn por serio de *Európa Zsebkönyvek*. En ŝia elekto kaj redaktado aperis la antologio *Rotschild hegedűje* (1983).

## Bibliografio
* László Nádasy: Türelem és alázat (interjú, Szovjet Irodalom 1976. 7. sz.);
* Zsuzsa Rab: Búcsú N. E.-től (Szovjet Irodalom, 1989. 12. sz.);
* Árvay János: Búcsú N. E.-től (Élet és Irod., 1989. 40. sz.).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Majstro

**Majstro** havas plurajn signifojn. Ĝenerale la vorto estas titolo donata al specialisto alte ŝatata pro liaj fakaj kapabloj. 

* **Majstro (vortaro)**
* **Majstro Eckhart**
* **Majstro Pastinha**
* **Majstro Theodoriko**
* **Majstro de Litoměřice**
* **Majstro de Vyšší Brod**
* **Majstrokantisto**
* **Majstrokantista strofo**
* **Majstropafisto**
* **La Majstro**
* **Ŝaka Grandmajstro**

## Vidu ankaŭ 
* Mastro
* Dommastrumado

## Proverbo 
Ekzistas nur unu proverbo pri majstro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
*  

## Referencoj 
## Fontoj 
*
Emil Madarász

**MADARÁSZ Emil** (madara:s) estis hungara poeto, verkisto, ĵurnalisto naskita en Nagyszentmiklós la 12-an de novembro 1884 kaj mortinta en Budapeŝto la 18-an de februaro 1962.

## Biografio 
Emil Madarász akiris diplomon de bazlerneja instruisto kaj li instruis en privatlernejo en Budapeŝto. Ekde 1908 li estis ano de *Hungara Socialdemokratia Partio*. En 1919 li iĝis ano de la partio komunista. Post la falo de la konsilantara respubliko li elmigris Vienon. Inter 1923 kaj 1946 li vivis en Sovetunio kaj li estis kunlaboranto de gazetoj *Sarló és Kalapács*, *Új Hang*. Dum la dua mondmilito li estis la gvidanto de literatura rondo en Alma Ata. Reveninte en Hungarujon, li estis kunlaboranto de *Új Szó*, poste de *Népszava*. Li tradukis plurajn ruslingvajn romanojn hungaren.

## Verkoj ĉefaj 
* *Város* (noveloj, poemoj, kun Aladár Bálint, Bp., 1906);
* *Versek* 1905 – 1947 (Bp., 1949);
* *Tabojdok* (fabelo, Bp., 1951);
* *Hatvan dollár* (novelo, Bp., 1951);
* *Csihajda* (legendo el 1919, Bp., 1953);
* *Ötven év* (elektitaj poemoj, kun antaŭparolo de Béla Illés, Bp., 1954);
* *Tegnap és tegnapelőtt* (du poemoj Bp., 1955);
* *Terülj kendő* (versaj fabeloj, Bp., 1955);
* *A dohányszín-ruhás ember* (epikpoemo, Bp., 1956);
* *Legendák* (poemoj, Bp., 1957);
* *Hűség* (poemoj, Bp., 1958);
* *A kék ház* (romano, Bp., 1958);
* *Az árulós* (epikpoemo, Bp., 1959);
* *Huszonegy vörös rózsa* (epikpoemo, Bp. 1959).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Madarasz, E
Madarasz, E
Kaporalo

**Kaporalo** (de la itala *capo corporale* "ĉefo de grupo") en armeo de kelkaj ŝtatoj estas la plej alta soldata rangoŝtupo en aliaj ĝi estas la plej malalta suboficira rango. La kaporalo gvidas la plej malgrandan unuon de armeo, ĉirkaŭ 12-20 soldatojn. En NATO rango de kaporalo egalas al normigita rangokodo OR-4.

## Proverbo 
Ekzistas 2 proverboj pri kaporalo (kaj 3 pri generalo) en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Kvartirmastro

## Referencoj 
Kategorio:Soldataj rangoj
Malliberejo de Guantanamo

dekstra|eta|251px|Arestitoj en Guantanamo, Januaro 2002
En la armea bazo de Usono en Guantanamo (Kubo) ekzistas malliberejo akuzita esti tre eksterleĝa de multaj organizoj kaj instancoj por homaj rajtoj kaj el Usono kaj internaciaj.

## Militbazo 
En la Golfo de Guantanamo, 15&nbsp;km for de la urbo Guantanamo, ekzistas militbazo de la usona armeo. Ĝi estis muntita en 1898, post la fino de la milito de sendependiĝo de Kubo, dum kiu la usona registaro invadis la insulon pretekstante helpon al la sendependistoj. La bazon oficiale cedis la unua prezidento de Kubo (kaj usona civitano) Tomás Estrada Palma, surbaze de la Amendo Platt, artikolo en la kuba konstitucio kiu permesis la intervenon de la usona registaro en kubaj decidoj.

Poste oni decidis la pagon de luo pro la uzo de la bazo. La nuna kuba registaro de Fidel Castro ne akceptas la oficialan validecon de la traktato kaj plurfoje rifuzis la enspezon de la luo pro tiu uzo.

## Malliberejo 
Post la teroristaj atakoj de Alkaido en Usono la  2001 kaj la milito en Afganistano, la usona registaro organizis tiun malliberejon en la militbazo por enprizonigi diversajn honojn suspektatajn pro terorismo. Fakte nur du monatojn post la Atencoj de la 11-a de septembro 2001 kontraŭ la Mondkomerca Centro ( ) kaj 53 jarojn post la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj, la usona prezidento George W. Bush aprobis la areston dum senlima tempo de fremduloj sen eblo helpiĝi ĉe juraj tribunaloj.

La leĝa situacio estas kontestata eĉ ene de Usono, pro la konsidero de *eksterteritorieco* kiun oni donas al la prizonuloj, kio malhelpas la aplikon de la rajtoj agnoskataj de la usona leĝaro. Ankaŭ ekzistas akuzoj de torturo.

## Kronologio 
Ekde januaro de 2002 ĝis junio de 2008 almenaŭ 800 suspektataj teroristoj suferis tiun enprizonigon. Inter decembro 2002 kaj aprilo 2003 la tiama ŝtata sekretario usona Donald Rumsfeld aprobis novajn teknikojn de enketado, nome torturo, uzado de hundoj, devigo resti kaŭre aŭ stare, sendorme aŭ sub frenezigaj bruoj. Post internaciaj protestoj, en junio 2006 okazis malsatstriko inter la arestitoj kaj almenaŭ 3 el ili sinmortigis. De tiam la kondiĉoj de enprizonigo akriĝis: la ĉeloj estas elŝtalaj, sen natura lumo, sen freŝa aero, kie la arestitoj estas enfermitaj ĝis 22 sinsekvaj horoj. Ili ne rajtas kontakti samfamilianojn. Jam en 2004 la Supra Tribunalo de Usono asertis, ke la usonaj tribunaloj estis super la jura situacio de la malliberejo guantanama, sed malprecizeco de la aserto permesis la pludaŭron de la arestejo, surbaze, ke ĝi estas ekster la teritorio de Usono. En 2006 la sama tribunalo asertis, ke tiu arestejo estas kontraŭ la Kodo de Usona Militjuro kaj kontraŭ la konvencioj de Ĝenevo. Tamen la usonaj prezidento kaj parlamento daŭre subtenis la arestejon. En oktobro de 2006 Bush proklamis leĝon por pluhavi la arestejon for de la jura usona sistemo kaj de la internaciaj traktatoj; tiu leĝo malpermesas la arestitojn elturniĝi al juraj tribunaloj. Junie de 2008 ankoraŭ restas tie ĉirkaŭ 270 arestitoj.

## Notoj 

Kategorio:Politiko de Usono
Guantanamo
Kategorio:Provinco Guantanamo
Kategorio:Homaj rajtoj en Usono
Kategorio:Militkrimoj
Diemen

Dosiero:Loudspeaker.svg**Diemen** ()
estas loĝloko kaj municipo de Nederlando. Ĝi apartenas al la provinco Nord-Holando *(Noord-Holland)*, en la okcidenta parto de la lando. Komence de  en la municipo vivis  kaj havas areon de 14,32 km² (de kiu 2,49 km² estas akvo).

## Vidu ankaŭ 
* Diemen (stacidomo)
* Diemen Zuid (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Fotogalerio 

Diemenzuid002.jpg|Stacio Diemen Sudo
Ouddiemen.jpg|Diemen Nordo
Weespertrekvaart.jpg|De Weespertrekvaart (barĝokanalo), ankaŭ nomata la *Gaasp*
Diemen by night 2.jpg|Diemen nokte
Diemen, grenspaal.jpg|Limŝtono
IsraëlischebegraafplaatsDiemen.jpg|Juda tombejo

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando
Kategorio:Municipoj de Nord-Holando
Nuklido

Kerno de atomo konsistas ĉefe el protonoj kaj neŭtronoj. **Nuklido** estas atoma speco karakterizita per sia nombro de protonoj, kaj sia nombro de neŭtronoj.

**Protono**: Protono havas elektran ŝargon, kiun oni simboligas per **p+**. La maso de protono estas proksime tiel granda, kiel la tuta maso de atomo de hidrogeno, kiu havas neniun neŭtronon.

**Neŭtrono**: Neŭtrono estas partiklo proksime tiel granda kaj masa, kiel protono, sed ĝi estas elektre neŭtrala.  La simbolo de neŭtono estas: **n**. La diametro de kerno de atomo estas multe pli malgranda ol la atomo: alproksimiĝante 10−15 metro , 1 miliardono de mikrometro, 1 centmilono de atoma diametro.

**Nuklido**: Komuna nomo de protono kaj neŭtrono estas nukleono. La du tipoj de nukleonoj en kelkaj kemiaj elementoj estas egalaj, ties atomoj havas egalan nombron de protonoj, kaj egalan nombron de neŭtronoj. Oni diras, ke ĉi tiuj elementoj havas nur unu stabilan nuklidon, tio estas la kazo de oksigeno, kun ok protonoj, kaj ok neŭtronoj. La masovaloro de tiaj atomoj estas proksime entjera nombro.

Granda nombro da kemiaj elementoj havas plurajn specojn de atomoj. Tiaj ĉi atomoj havas egalan nombron da protonoj (kio difinas kemian elementon), sed diversajn nombrojn da neŭtronoj;  oni nomas ilin *izotopoj* de tiaj elementoj, al kiuj rilatas pliaj nuklidoj.

Dum atomo de natrio kun 11 protonoj kaj 11 neŭtronoj ne estas stabila, la izotopo de natrio kun 11 protonoj kaj 12 neŭtronoj estas stabila.

Nuklidon determinas la:

* nombro de protonoj, t. e. atomnumero, kaj la
* nombro de nukleonoj, t. e. masonumero.

La nombro de protonoj, t. e. la atomnumero, montras la nombron de protonoj en la atomkerno. La atomnumero montras la lokon de la elemento en la perioda tabelo. La nombro de protonoj skribiĝas sube antaŭ la signo de elemento, ekzemple: 12Na, 13Al.

La nombro de nukleonoj, t. e. masonumero, montras la nombron de nukleonoj en la atomkerno, t. e. la sumon de protonoj kaj neŭtronoj komune. La nombro de nukleonoj skribiĝas supre antaŭ la signo de elemento, ekzemple: 23Na, 27Al.

Ambaŭ nombroj komune simbolas la nuklidojn tiel: 2312Na, 2713Al.

Kategorio:Atoma fiziko
Claude François

**Claude FRANÇOIS**  (naskiĝis la  en Ismailia, Egiptio; mortis la  en Parizo, Francio) estis franca kantisto.

Fine de 2005, Claude François entute vendis  diskojn (20 milionojn en Francio), surbendigis 277 kantojn en la franca kaj 119 aliaj alilingve, kaj aperis  fojojn sur sceno.

Li kantis disko-muzikon. Inter liaj plej sukcesaj kantoj estas *Belles belles belles*, *Alexandrie, Alexandra* kaj *Comme d’habitude* (ekzistas anglalingva versio, *My Way*).

Claude François estas fama ankaŭ pro sia morto: li estis en banujo en sia hejmo kaj rimarkis malbone fiksitan ampolon; li provis firmigi ĝin per malsekaj manoj kaj elektrumis sin.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kaĉo (rivero)

**Kaĉo** (, , ) estas rivero en Krimeo (Ukrainio). Ĝia nomo plej verŝajne venas el la tjurkaj lingvoj (ekzemple, en la krime-tatara lingvo la vorto *ĥaĉ* signifas "kruco").

La longo de la rivero estas 69 km., la areo de la baseno estas ĉ. 573 km². Kaĉo formiĝas sur la nordaj deklivoj de la ĉefa montoĉeno de la Krimea montaro per kuniĝo de la du riveroj: *Pisara* kaj *Bijuk-Uzen*. La rivero fluas okcidenten kaj alfluas la Nigran Maron 2 kilometrojn norde de Sebastopolo. Kaĉo havas relative larĝan fluejon kaj rulŝtonozan fundon. La pli granda parto de la alfluantoj de la rivero alfluas ĝin en la supra parto. Post fortaj pluvoj la rivero foje tropleniĝas je akvo kaj inundetas la ĉirkaŭajn teritoriojn. Somere (pro la uzado de la river-akvo por agrikulturaj celoj) la rivero sekiĝas.

Ĉe la supra kaj meza parto de la rivero troviĝas la restaĵoj de kelkaj mezepokaj monaĥejoj kaj kavern-urboj, inter kiuj la plej konataj estas *Kaĉi-Kaljon*, *Kiz-Kermen* kaj Tepekermeno.

La rivero donis la nomon al la loĝloko Kaĉo, kiu situas 1 kilometron norde de la rivera elfluejo.

Kategorio:Riveroj en Krimeo
Kategorio:Riveroj en Ukrainio
Kategorio:Alfluantoj de la Nigra maro
Fraŭlino

**Fraŭlino** estas ne edziĝinta virino. Virino, kiu antaŭe estis edziniĝinta, kaj nun vivas sen edz(in)o, ne estas fraŭlino, sed eksedzino aŭ vidvino.

La responda vorto por needziĝinta viro estas fraŭlo. Ĝi tamen neniam estis uzata kiel titolo de ĝentileco, verŝajne ĉar mankas modelo por tia uzo en la eŭropaj lingvoj.

## Historio 
La vorton *fraŭlino* oni historie ankaŭ uzis titole (ofte mallongigita **F-ino**), precipe por traduki alilingvajn vortojn de alparolo por ne edziniĝinta virino. Tiaj vortoj estas ekzemple la germana *Fräulein*, la angla *Miss* kaj la franca *Mademoiselle*. La vorto *fraŭlino* etimologie venas el la germana vorto *Fräulein* kiu signifas *sinjorineto*. Nuntempe, la uzo de tiu germana vorto malpliiĝas en Germanujo kaj eĉ povas esti rigardata kiel malrespektema aŭ seksisma, ĉar oni neniam distingas inter edzeco kaj needzeco por la viroj. Tio ankaŭ okazis en Francujo. Ekde 1970 la proceduroj por uzi la titolon 'Mademoiselle' estis defiita en Francujo, precipe de feminismaj grupoj kiuj volis ke ĝi estos malpermesata. Ankaŭ en pluraj aliaj lingvoj la kulturo de titoluzado ŝanĝiĝis. En la angla oni pli kaj pli ofte uzas pri virinoj, sendistinge pri ties edzineco, nur la alparolan vorton *Ms*, kie oni antaŭe distingis inter *Mrs* (edziĝinta virino) kaj *Miss* (needziĝinta virino).

## Vidu ankaŭ 
* Sinjorino

## Proverbo 
La Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, kiu spegulas la eŭropan kulturon de la 19-a jarcento, enhavas unu proverbon kun la vorto *fraŭlino*:

## Referencoj 
Kategorio:Titoloj
Pierre de Ronsard

**Pierre de RONSARD** (1-an de septembro 1524 - 27-an de decembro 1585) estas unu el la elstaraj francaj poetoj de la 16-a jarcento.
Li naskiĝis je la unua de septembro 1524 en la nobeldomo La Poissonnière [La PŭasonjER] apud la vilaĝo Couture-sur-Loir en la nuna arondismento ĉirkaŭ Vendôme, kiu nun troviĝas nordoriente en la franca departemento Loir-et-Cher. Tiujn lokojn de la tiama regiono Vendômois li prikantis en siaj versaroj.

## Verkoj 
* Odoj (Odes, 1551–1552).
* La amoj de Casandra (Les Amours de Cassandre, 1552).
* La reĝa bokaĝo (Le bocage royal, 1554). Bokaĝo estas kutima pejzaĝo en Francio, kiu konsistas el heĝoj, kiuj deigas kampojn.
* La himnoj (Les Hymnes, 1556).
* Poemoj (Poèmes, 1560–1573).
* "La franciado" (La Franciade, 1572). Franciado (en la franca Franciade) estis la nomo, kiun oni donis en Francujo al la kvarjara periodo, fine de kiu oni aldonis tagon al la jaro por adapti la jarlibran tempon al la reala tempo.
* Diskurso pri nuntempaj miseroj (Discours sur les misères du temps, 1560).

## En Esperanto aperis 
Kategorio:Francaj verkistoj de la 16-a jarcento
Kategorio:Francaj poetoj
Bethlehem

**Bethlehem** estas la anglalingva kaj germanlingva formo de la hebrea nomo **Bet-Leĥem**, la urbo, kie laŭ la biblio naskiĝis Jesuo.

## Geografia nomo 
Ĝi estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

### Svislando 
* **Berno-Betlehemo** estas kvartalo de la federacia urbo Berno en Svislando.

* **Bethlehem (Gals)** estas vilaĝo de la komunumo Gals de la administra distrikto Seeland en Kantono Berno en Svislando.

### Usono 
* Bethlehem (Konektikuto)
* Bethlehem (Georgio)
* Bethlehem (Iovao)
* Bethlehem (Misisipio)
* Bethlehem (Nov-Hampŝiro)
* Bethlehem (Nov-Jorko)
* Bethlehem (Norda Karolino)
* Bethlehem (Pensilvanio)
* Bethlehem (Okcidenta Virginio)
* Bethlehem Village (Konektikuto)

## Aliaj signifoj 
* **Betlehemo** estas esperantlingva esprimo por kristnaska kripo.
Bördeland

**Bördeland** estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Salzland de la federacia lando Saksio-Anhalto. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn. La komunumo estis fondita la 29-an de decembro 2007 pro la kunfandigo de sep pli malgrandaj municipoj (*Ortsteile*): Biere, Eggersdorf, Eickendorf, Großmühlingen, Kleinmühlingen, Welsleben, kaj Zens.

## Geografio 
### *Ortsteile* 
* 25ra Biere, 2.431 loĝantoj
* 25ra Eggersdorf, 1.240 loĝantoj
* 25ra Eickendorf, 1.143 loĝantoj
* 25ra Großmühlingen, 1.059 loĝantoj
* 25ra Kleinmühlingen, 640 loĝantoj
* 25ra Welsleben, 1.835 loĝantoj
* 25ra Zens, 288 loĝantoj

Kategorio:Distrikto Salzland
Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto
Perpinjano

eta|280ra|maldekstra|Ĝenerala vidaĵo de Perpinjano de la palaco de la reĝoj de Majorko. Malproksime, la katedralo. Dekstre, la sonorilejo de la preĝejo Real
**Perpinjano** (, ) estas urbo en la sudo de Francio, proksima de la landlimo de Hispanio. Ĝi estas la ĉefurbo de la departemento Pyrénées Orientales (aŭ Nord-Katalunio) kaj de la regiono Rusiljono.

Perpinjano ĉefe estas konata pro ĝia tipe Kataluna etoso. Perpinjano estas origine, de la mezepoko, Kataluna urbo kaj ĝi situas je la franca parto de tiu ĉi historia areo. En 2008 oni ĝin nomis oficiale la Ĉefurbo de la Kataluna Kulturo. Perpinjano troviĝas je proksimume 15 km de la Mediteraneo kaj kaj je proksimume 60 km de la Pireneoj. Apud la urbo troviĝas la por katalunoj sankta monto Pic du Canigou. La klimato en Perpinjano estas suna. Ĝi nombras pli ol 300 "sunotagoj" jare kaj apartenas al la plej varmaj urboj de Francio.

Perpinjano havas internacian flughavenon kaj estas la fina punkto de la rapidtrajno TGV. Oni konstruas momente (junio 2011) rapidtrajnon inter Perpinjano kaj Barcelono. En la urbo loĝas proksimume  homoj (2004). En la aglomeraĵo loĝas entute pli ol  homoj kaj tiu ĉi nombro plu kreskas. La universitato de Perpinjano nomiĝas Université de Perpignan Via Domitia (UPVD). La nomo Via Domitia referencas al la unua Romia ŝoseo, kiun oni konstruis en Galicio.

__TOC__

## Historio 
eta|250px|centra|Historia mapo de Perpinjano en Rusiljono

## Famuloj 
* André Marty
* Robert Brasillach, verkisto

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Pyrénées-Orientales
* Perpignan (stacidomo)
* Flughaveno Perpignan-Rivesaltes

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Pyrénées-Orientales
Kategorio:Municipoj de Rusiljono
Agnio

**Agnio** (, , ) estas dio en hinduismo. Li estas la dio de fajro kaj la akceptanto de oferoj en la Vedoj; fakte, lia nomo estas simple la ordinara vorto signifanta fajron en sanskrito.

## Tekstoj 
Agnio estas la dua plej grava dio en la Vedoj (post Indro, la dio de fulmotondro). Ĉirkaŭ 200 himnoj en la Rigvedo alvokas lin, kaj ĝiaj dek ĉapitroj komencas kun laŭdoj al li. Agnio ankaŭ troviĝas en multaj Upaniŝadoj.

## Funkcio en la Veda religio 
La oferoj faritaj al Agnio celas aliajn diojn, ĉar Agnio estas la mesaĝisto al aliaj dioj. Li estas ĉiam juna kaj senmorta. Agnio estas la fajro de la suno, la fulmo, kaj la fajro en la doma fajrejo. Foje oni diras, ke Agnio estas la ĝemela frato de Indra, kaj kiel Indra li naskiĝis kun plena poveco kaj vigleco. Oni pretendas, ke Agnio estas la filo de dek patrinoj, kiuj ĉiuj estas fratinoj; tiuj reprezentas la dek fingrojn de la homo.

Agnio amas kaj estas amata de ĉiuj siaj adorantoj. Li vizitas ĉies fornon, ĉu riĉulo aŭ malriĉulo. Li estas la peranto inter la dioj kaj la homaro.

Agnio ankaŭ havas la povecon fari homojn senmortaj kaj forigi ĉiujn pekojn, kiam oni estas mortanta.

## Post-Veda Hinduismo 
eta|dekstra|Fajrorito de Agnio kiel parto de hindua nupto
En malfruaj epokoj la adorado de Agnio malpliiĝis, kaj li fariĝis enkarniĝo de Ŝivo aŭ de Brahmao. Finfine li estas nur alvokita per amantoj, kaj viroj, kiuj volas pliigi sian virecon. Eĉ nuntempe, la fajroritoj de Agnio estas grava parto de la hindua nupto.

## En aliaj religioj 
La dio Agnio ankaŭ troviĝas en budhismaj kaj ĝainaj tekstoj. En la paliaj budhismaj sutroj lia nomo estas *Aggi* ().

## Referencoj 
Kategorio:Fajrodioj
Kategorio:Hinduaj dioj
Kategorio:Sanskritaj vortoj kaj esprimoj
Tibetanoj

**Tibetanoj** formas popolon de Azio, kiu vivas en aktuala regiono de Tibeto kaj najbaraj ĉiniaj provincoj. Ili konsistigas unu el 56 naciecoj de Ĉinio. Ĉirkaŭ 5 % da tibetanoj vivas en ekzilo ekster Tibeto. Historie, Tibeto enhavas tri ĉefajn regionojn: Ü-Tsang kiu similas al nunan aŭtonoman regionon, Amdo enkorporita al ĉinia provinco de Ĉinghajo kaj Kham (Ĥam) kies ĉefa parto nun estas en la ĉinia provinco de Siĉŭano, tamen, la orienta parto de tiu regiono ankoraŭ estas en Tibeto.

## Referencoj 
Kategorio:Etnoj en Tibeto