Historio de Protestantismo en Usono

* de George Henry Boughton (1867).]]
Kristanismo estis enkondukita kun la unuaj eŭropaj setlantoj dekomence en la 16-a kaj 17-a jarcentoj. Koloniistoj de Norda Eŭropo enkondukis Protestantismon en ĝiaj Anglikana kaj Reformita formoj al kolonioj Plymouth, Golfo de Masaĉuseco, Nova Nederlando, Virginio, kaj Karolino. La unuaj alvenantoj estis adeptoj al Anglikanismo, Kongregacionismo, Presbiterianismo, Metodismo, la Baptista eklezio, Kalvinismo, Luteranismo, Kvakerismo, Anabaptismo kaj la Moravia Eklezio el britoj, germanoj, nederlandanoj kaj nordianoj. Usono komenciĝis kiel signifa protestanta plimulta nacio. Signifaj malplimultoj de katolikoj kaj judoj ne ekestis ĝis la periodo inter 1880 kaj 1910.

Entute, protestantoj konsistis el la plimulto de la populacio ĝis 2012 kiam la protestanta parto de usona populacio falis al 48%, tiel finante sian statuson kiel religio de la plimulto. La malkresko estas atribuita ĉefe al la falanta membreco de la ĉefliniaj protestantaj eklezioj, dum Evangeliaj protestantoj kaj Nigraj eklezioj estas stabilaj aŭ daŭre kreskas. Hodiaŭ, 46.5% de la usona loĝantaro estas aŭ ĉefliniaj protestantoj, evangeliaj protestantoj, aŭ nigrekleziaj ĉeestantoj.

## Frua Kolonia epoko 
### Virginio 
Anglikana kapelano Robert Hunt estis inter la unua grupo de anglaj kolonianoj, alvenante en 1607. En 1619, la Eklezio de Anglio estis formale establita kiel la oficiala religio en la kolonio, kaj restus tiel ĝis ĝi estis malfondita baldaŭ post la Usona Milito de Sendependeco. Establado signifis ke lokaj impostfondusoj pagis la paroĥkostojn, kaj ke la paroĥo havis lokajn civitajn funkciojn kiel ekzemple malriĉa krizhelpo. La superklasaj plantistoj kontrolis la sakristion, kiu prizorgis la paroĥon kaj elektis la ministron. La eklezio en Virginio estis kontrolita fare de la Episkopo de Londono, kiu sendis pastrojn kaj misiistojn sed neniam estis sufiĉe, kaj ili raportis tre malaltajn normojn de persona moraleco.

La kolonianoj estis tipe neatentaj, neinteresitaj kaj enuigitaj dum la diservoj, laŭ la ministroj, kiuj plendis, ke la homoj dormas, flustras, ludas la mode vestitajn virinojn, promenas kaj iras kaj venas, aŭ plej bone rigardas tra la fenestroj aŭ rigardante malklare en la spacon. Ekzistis tro malmultaj ministroj por la vaste disigita populacio, tiel ke ministroj instigis paroĥanojn por iĝi devotaj hejme, uzante la *Book of Common Prayer'' por privata preĝo kaj sindonemo (prefere ol la Biblio). Tio permesis al devotaj anglikanoj gvidi aktivan kaj sinceran preĝejan vivon krom la nekontentigaj formalaj diservoj. La emfazo de persona pieco malfermis la vojon por la Unua Granda Vekiĝo, kiu tiris homojn for de la establita eklezio. De la 1760-aj jaroj, malsamopiniaj protestantoj, precipe baptistoj kaj metodistoj, kreskis rapide kaj komencis defii la anglikanojn por morala gvidado.

### Nov-Anglio 
.]]
Grupeto de pilgrimoj aranĝis la Kolonion Plymouth en Plymouth, Masaĉuseco en 1620, serĉante rifuĝon de konfliktoj en Anglio kiuj kondukis ĝis la Angla enlanda milito.

La puritanoj, multe pli granda grupo ol la pilgrimoj, establis la Kolonion de la Golfo de Masaĉuseco en 1629 kun 400 setlantoj. Puritanoj estis anglaj protestantoj kiuj deziris reformi kaj purigi la Eklezion de Anglio en la Nova Mondo de kion ili konsideris kiel neakcepteblaj restaĵoj de Romia Katolikismo. Ene de du jaroj, pliaj 2,000 setlantoj alvenis. Komenciĝante en 1630, proksimume 20,000 puritanoj elmigris kiel familioj al Nov-Anglio por akiri la liberecon adori kiel ili elektis. Teologie, la puritanoj estis "ne-apartigaj kongregaciistoj". La puritanoj kreis profunde religian, socie ligitan kaj saĝe novigan kulturon kiu daŭre ĉeestas en la moderna Usono. Ili esperis, ke ĉi tiu nova tero funkcius kiel "elaĉetanta nacio". Meze de la 18-a jarcento, la puritanoj estis konataj kiel kongregaciistoj.

La sorĉistinaj juĝprocesoj en Salem serio de demandosesioj antaŭ lokaj magistratoj sekvitaj per distriktojuĝejo-procesoj por procesigi homojn akuzitajn je sorĉado en Essex, Suffolk kaj Middlesex distriktoj de kolonia Masaĉuseco, inter februaro 1692 kaj majon 1693. Pli ol 150 homoj estis arestitaj kaj malliberigitaj. Ekleziestroj finfine rimarkis sian eraron, finis la provojn, kaj neniam ripetis ilin.

### Toleremo en Rod-Insulo kaj Pensilvanio 
Roger Williams, kiu predikis religian toleremon, apartigon de eklezio kaj ŝtato, kaj kompletan rompon kun la Eklezio de Anglio, estis forigita de la Kolonio de la Golfo de Masaĉuseco kaj fondis Rod-Insulo-Kolonion, kiu iĝis rifuĝejo por aliaj religiemaj rifuĝintoj de la Puritana komunumo. Anne Hutchinson, religiema malkonsentulo ankaŭ malpermesita de la Masaĉuseca Bay Kolonio, estis alia fama fondinto de la Rod-Insula Kolonio. Kelkaj migrantoj kiuj venis al Kolonia Ameriko serĉis la liberecon por praktiki formojn de kristanismo kiuj estis malpermesitaj kaj persekutitaj en Eŭropo. Ĉar ne ekzistis ŝtata religio, fakte ankoraŭ ne ekzistis ŝtato, kaj ĉar protestantismo ne havis centran aŭtoritaton, religia praktiko en la kolonioj diversiĝis.

La Religia Societo de Amikoj formiĝis en Anglio en 1652 ĉirkaŭ gvidanto George Fox. Kvakeroj estis severe persekutitaj en Anglio pro aŭdaco deflankiĝi ĝis nun de anglikanismo. Tiu terura regado instigis Amikojn serĉi rifuĝon en Nov-Ĵerzejo en la 1670-aj jaroj, formale parto de Nova Nederlando, kie ili baldaŭ iĝis bone fortikigitaj. En 1681, kiam kvakergvidanto William Penn ŝanĝis ŝuldon ŝulditan fare de Karlo la 2-a al sia patro en ĉarton por la Provinco de Pensilvanio, multaj pli da kvakeroj estis pretaj kapti la ŝancon vivi en tero kie ili eble adoros libere. Antaŭ 1685, nekredeblaj 8,000 kvakeroj venis al Pensilvanio. Kvankam la kvakeroj eble similis la puritanojn en kelkaj religiaj kredoj kaj praktikoj, ili malsamis kun ili super la neceso devigi religian unuformecon en socio.

La unua grupo de germanoj se temas pri ekloĝi en Pensilvanio alvenis en Filadelfio en 1683 el Krefeld, Germanio, kaj inkludis menonitojn kaj eventuale kelkajn nederlandajn kvakerojn. Tiuj plejparte germanaj setlantoj iĝus la Pensilvanigermanoj.

La klopodoj de la fondpatroj trovi taŭgan rolon por ilia subteno de religio - kaj la grado al kiu religio povas esti subtenata de publikaj oficistoj sen esti malkonsekvenca kun la revolucia imperativo de religia libereco por ĉiuj civitanoj - estas demando kiu daŭre estas debatita en la lando hodiaŭ.

### Kontraŭkatolikismo 
Amerika Kontraŭkatolikismo havas siajn originojn en la Reformacio. Ĉar la reformado estis bazita sur laboro por korekti tion, kion ĝi perceptis por esti eraroj kaj ekscesoj de la Romkatolika Eklezio, ĝi formis fortajn poziciojn kontraŭ la romia klerikala hierarkio kaj la papado aparte. Tiuj pozicioj estis alportitaj al la Nova Mondo fare de britaj kolonianoj kiuj estis ĉefe protestantaj, kaj kiuj kontraŭbatalis ne nur la Eklezion Romkatolikan sed ankaŭ la Eklezion de Anglio kiu, pro ĝia eternigo de katolikaj doktrino kaj praktikoj, estis rigardita kiel nesufiĉe reformita. (vidu ankaŭ Ritualismo). Ĉar multaj el la britaj kolonianoj, kiel ekzemple la puritanoj, fuĝis de religia persekuto, frua amerika religia kulturo elmontris pli ekstreman kontraŭ-katolikan biason de tiuj protestantaj konfesioj, tiel estis katolikoj malpermesitaj de plenumado de publikaj oficoj.

Monsinjoro Ellis skribis ke universala kontraŭ-katolika partio estis "vigle kultivita en ĉiuj dek tri kolonioj de Masaĉuseco ĝis Georgio" kaj ke Koloniaj ĉartoj kaj leĝoj enhavis specifajn proskribojn kontraŭ katolikoj. Ellis ankaŭ skribis ke ofta malamo al la Romkatolika Eklezio povis unuigi anglikanajn klerikojn kaj puritanajn ministrojn malgraŭ iliaj diferencoj kaj konfliktoj.

## 18-a jarcento 
Kontraŭ domina vido ke 18-ajarcentaj amerikanoj ne eternigis la pasian engaĝiĝon de la unuaj setlantoj al sia kredo, akademiuloj nun identigas altnivelan de religia energio en kolonioj post 1700. Laŭ unu eksperto, religio estis en la "ĉieliro prefere ol la deklinacio"; alia vidas "altiĝantan viglecon en religia vivo" de 1700 pluen; tria trovas religion en multaj partoj de la kolonioj en stato de "febra kresko". Ciferoj pri preĝejpartopreno kaj preĝejformacio apogas tiujn opiniojn. Inter 1700 kaj 1740, laŭtaksaj 75-80% de la populacio ekzamenis preĝejojn, kiuj estis konstruitaj tre rapide.

Antaŭ 1780 la procento de plenkreskaj kolonianoj kiuj adheris al preĝejo estis inter 10 kaj 30%, ne nombrante sklavojn aŭ indianojn. Norda Karolino havis la plej malsupran procenton ĉe proksimume 4%, dum Nov-Hampŝiro kaj suda Karolino estis ligitaj por la plej alta, ĉe proksimume 16%.

### Granda Vekiĝo 
Evangeliismo estas malfacile datiĝi kaj difini. Akademiuloj argumentis ke, kiel memkonscia movado, evangeliismo ne ekestis ĝis la mid-17-a jarcento, eble ne ĝis la Granda Vekiĝo mem. La fundamenta kondiĉo de evangeliismo estas la konvertiĝo de individuoj de stato de peko al "nova naskiĝo" per predikado de la Vorto. La Granda Vekiĝo rilatas al nordorienta protestanta reviviĝomovado kiu okazis en la 1730-aj jaroj kaj 1740-aj jaroj.

La unua generacio de New England Puritans postulis ke eklezianoj spertas konvertan sperton kiun ili povis priskribi publike. Iliaj posteuloj ne estis tiel sukcesaj rikolti rikoltojn de elaĉetitaj animoj. La movado komenciĝis kun Jonathan Edwards, Masaĉuseca predikisto kiu serĉis reveni al la striktaj kalvinismaj radikoj de la pilgrimantoj. Brita predikisto George Whitefield kaj aliaj migrantaj predikistoj daŭrigis la movadon, vojaĝante trans la koloniojn kaj predikante en drameca kaj emocia stilo. Anoj de Edwards kaj aliaj predikistoj de simila religia pieco nomis sin la "Novaj Lumoj", kiel kontraste kun la "Malnovaj Lumoj", kiuj malaprobis sian movadon. Por reklami iliajn vidpunktojn, la du flankoj establis akademiojn kaj altlernejojn, inkluzive de Princeton kaj Williams College. La Granda Vekiĝo estis nomita la unua vere amerika okazaĵo.

La subtenantoj de la Vekiĝo kaj ĝia evangelia puŝo - presbiterianoj, baptistoj kaj metodistoj - iĝis la plej grandaj amerikaj protestantaj konfesioj ekde la unuaj jardekoj de la 19-a jarcento. De la 1770-aj jaroj, la baptistoj kreskis rapide kaj en la nordo (kie ili fondis Brown University), kaj en la Sudŝtatoj. Kontraŭuloj de la Vekiĝo aŭ tiuj disigitaj de ĝi - anglikanoj, kvakeroj kaj kongregaciistoj - estis postlasitaj.

## Referencoj 

Kategorio:Historio de kristanismo
Usono