Mariupolo

eta|teatro
**Mariupolo** () estas urbo de Ukrainio, apartenas al Donecka regiono, havena urbo ĉe la Azova Maro. Ĝi situas ĉe la rivero Kalmiuso. Ĝi estas Industria loko, marhaveno. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

De marto 2022 Urbo-Heroo de Ukrainio. De majo 2022 la urbo estas okupata de la rusia armeo, kaj la 30-an de septembro 2022 la registaro de Rusio deklaris ĝin aneksita al la teritorio de Rusio kune kun la tuta Donecka provinco kaj tri aliaj provincoj de Ukrainio. Ĉar tio estas nur postulo de agrese militanta najbara ŝtato, klaras ke la registaro de Ukrainio kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Nacesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco. 

## Historio 
Mariupol estiĝis somere de la 1778 kiel Pavlovsk, surloke de fortikigita gardejo de zaporogoj el la 16-a jarcento. En 1789 ricevis urborajton (la plej malnova urbo de la Donecka provinco). La nomo Mariupol aperas nur en 1780, omaĝe al edzino de posta caro de Rusio Paŭlo la 1-a. Ekde 1948 ĝis 1989 la urbo havis nomon Ĵdanovo (*Жданов*).

La 24-an de januaro 2015 sur loĝkvartalon de la urbo falis bomboj de la misilo *Grad* mortigante 30 civilulojn kaj vundante preskaŭ 100. La evento estis parto de ofensivo gvidata de porrusaj separistoj kadre de la hibrida milito en orienta Ukrainio. Ukrainaj regopovoj kaj Organizo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo (OSKE) konfirmis, ke la atako okazis de la teritorio kontrolata de separistoj de tiel nomata Popola Respubliko de Donecko. La atako estis kondamnita flanke de regopovoj de Eŭropa Unio, NATO, OSKE kaj Usono. Prezidento de Ukrainio Petro Poroŝenko agnoskis ĝin kiel krimon subigitan al Internacia puna kortumo en Hago. Sekureca Servo de Ukrainio malkaŝis por publika scio, ke la atakon ordonis rusa oficiro komandanta specialan batalionon.

thumb|270px|Unu el la kvartaloj de la urbo detruitaj de Rusio
La 24-an de februaro 2022, Rusio lanĉis atakojn kontraŭ la urbo uzante artilerion, virabelojn, aviadilojn, pezajn armilojn kaj mararmeojn. Unu el la plej signifaj eventoj de la sieĝo estis la bombado fare de rusaj trupoj de la drama teatro, kie kaŝis sin plurmil civiluloj . La sieĝo finiĝis per la detruo de preskaŭ 90% de la konstruaĵoj: 2 340 loĝdomoj, 61 200 privataj domoj, 7 hospitaloj, 4 klinikoj, 57 lernejoj, 7 universitatoj, 70 altlernejoj, 3 akuŝhospitaloj. La morto de 100 000 ukrainoj kaj la retiriĝo de trupoj el la uzino Azovstal.

La rusoj uzis malverajn novaĵojn pri "civitanoj dankantaj tiujn, kiuj liberigis ilin" por pravigi siajn agojn. Krome, grava militkrimo estis la kreado de "filtraj" tendaroj (ruse: Фильтрационные лагеря России на Украине), kie homoj de ĉiuj aĝoj kaj socia statuso estis ekstermitaj. La rusoj mortigis tutajn ukrainajn familiojn kaj prenis iliajn infanojn al Rusio. La urbo estas preskaŭ tute detruita kaj okupita ekde malfrua majo 2022. Antaŭ la rusa invado, Mariupol estis inter la 10 plej loĝeblaj urboj en Ukrainio kaj estis unu el la unuaj laŭ loĝantaro. Rusaj soldatoj eĉ ekzekutis ukrainajn civitanojn pro tatuoj, kiujn ili ne ŝatas, kiel ekzemple tiuj prezentantaj la ukrainan flagon. En la urbo printempe de 2022, Rusio kreis humanitaran katastrofon: miloj da domoj kaj infrastrukturo estis detruitaj, kaj ukrainoj estis devigitaj kuiri super malfermaj fajroj kaj stari en longaj vicoj eĉ por akvo.
thumb|270px|Aerfotado post 3 monatoj da senŝeligado fare de la rusa armeo
En Rusio, sub Putin, homoj estis malliberigitaj pro afiŝado de komentoj en sociaj retoj, kiuj enhavis la vortojn "milito" aŭ "atako". Oficiale, Rusio neas ĉiujn siajn krimojn, kaj la invado de Ukrainio estas nomata speciala milita operacio, ĉar ĝuste dum speciala operacio la prezidanto rajtas kaŝi rusajn perdojn . Ĉiuj kontraŭmilitaj protestoj en Rusio estis brutale subpremitaj de la polico, precipe en marto 2022, kiam 15 000 homoj estis arestitaj pro partopreno en kontraŭmilitaj amaskunvenoj .

## Distriktoj de la urbo 
* Centra (*Центральний*)
* Kalmiusa (*Кальміуський*)
* Livobereĵnij (*Лівобережний* - maldekstra-borda)
* Primorskij (*Приморський* - apudmara)

## Demografio 
Historia etna kaj lingva konsisto surbaze de oficialaj rusiaj, sovetiaj kaj ukrainaj fontoj:

**1897**
* Rusa lingvo: 19 670 (63,22%)
* Jida lingvo: 4710 (15,14%)
* Ukraina lingvo: 3125 (10,04%)
* Greka lingvo: 1590 (5,11%)
* Turla lingvo: 922 (2,96%)
* Germana lingvo: 248 (0,80%)
* Tatara lingvo: 228 (0,73%)
* Pola lingvo: 218 (0,70%)

**1939**
* Ukrainoj: 109 718 (49,03%)
* Rusoj: 79 758 (35,64%)
* Grekoj: 15 921 (7,11%)
* Judoj: 10 444 (4,67%)
* Belorusoj: 2033 (0,91%)
* Germanoj: 1773 (0,79%)

**2001**

* Ukrainoj: 248 683 (48,7%)
* Rusoj: 226 848 (44,4%)
* Grekoj: 21 923 (4,3%)
* Belorusoj: 3 858 (0,8%)
* Armenoj: 1 205 (0,2%)
* Judoj: 1 176 (0,2%)

## Konindaj personoj naskiĝintaj en la urbo 
* Arĥip Ivanoviĉ Kuindĵi
* Andrej Ĵdanov

## Stacidomoj 
* 
* 
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Mariupolo
* Trolebusa transporto en Mariupolo
* Internacia flughaveno Mariupol
* Milito de Donbaso
* Rusa aviadatako al teatro de Mariupolo


Kategorio:Urboj en Donecka provinco
Kategorio:Marhavenaj urboj
Kategorio:Havenurboj de Ukrainio