open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Veľké Pole

**Veľké Pole** (hungare *Pálosnagymező* [pAloŝnadjmezO], germane *Hochwiesen*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Veľké Pole situas laŭ traira flankovojo. Nová Baňa troviĝas je 13, Partizánske je 15, Žarnovica je 20&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1332 laŭ latina formo *"de Prato"*. Baldaŭe la setlejo senhomiĝis, en 1354 refondiĝo okazis jam kiel slava nomo *"Welkypolya"*. En 1395 abatejo ekfunkciis. En 1601 oni komputis tie 61 domojn kaj 1 lernejon. En 1663 la turkoj detruis la vilaĝon. En 1828 vivis tie 2253 loĝantoj en 311 domoj, tiutempe la loko iĝis kampurbo. Ĝis 1890 la oficiala hungara loknomo estis *Velkapolya*, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Pálosnagymező 3266 homoj, (plejparte germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Bars, al distrikto de Oslany, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Veľké Pole 471 homoj (468 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika malfrugotika templo proksimume en 1500, en 1716 barokiĝis

Kategorio:Municipoj en distrikto Žarnovica
ABB Ltd

**ABB** (unue *Asea Brown Boveri*) fondiĝis 1988 kiam Asea AB kaj Brown Boveri Ltd kuniĝis. Ĝi estas uzina entreprena grupo en la kampo de elektrotekniko kaj aŭtomatiko. La entreprenoj situas en ĉirkaŭ 100 landoj kaj havas ĉirkaŭ 110 000 dungitojn (2024). Ĉefoficejo situas en Zuriko, Svislando.

## Vidu ankaŭ 
* TL Bem 4-6

Kategorio:Produktantoj de veturanta materialo
Kategorio:Svedaj firmaoj
Kategorio:Svisaj firmaoj
Kategorio:Zuriko
Ágoston Franzenau

﻿**FRANZENAU Ágoston** estis hungara paleontologo, mineralogo, ano korespondanta de la MTA (1896) naskita en Koloĵvaro la 2-an de septembro 1856 kaj mortinta en Rákospalota la 19-an de novembro 1919.

## Kariero 
Ágoston Franzenau post la fino de la teknikuniversitato de Budapeŝto, en 1877 iĝis asistanto en la katedro pri mineralogio-geologio, poste konservisto, pli poste en 1918 direktoro de la Hungara Nacia Muzeo.

## Verkoj 
* *Kristálytani és optikai vizsgálatok az aranyi hegyi amphibolon* (Bp., 1882);
* *Leckés felső mediterrán faunájáról* (Bp., 1885);
* *Adatok Leckés faunájához* (Bp., 1894);
* *A hunyadmegyei Kis-Almás néhány ásványa kristálytani tekintetben* (Bp., 1894);
* *Kristálytani vizsgálatok az esztergomi Kis-Strázsahegy kalcitjáról* (Bp., 1907);
* *A magyarországi kalcitokról* (Bp., 1907).

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* biografio hungare (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero F kaj serĉante ĝin el la aboco-listo)

Franzenau, A.
Franzenau, A.
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Soldier of Fortune 2: Double Helix

***Soldier of Fortune 2: Double Helix*** estas subjektiva pafludo, sekvo de  *Soldier of Fortune*. Kreite de Raven Software por Microsoft Windows kaj Mac OS, ĝi estis publikigita de Activision en majo 2002. Version por Xbox kreis Gratuitous Games.

## Ludmaniero 
Kompare al la antaŭulo, ĉi tiu ĉapitro estas pli karakterizita por la realismo de la taktikaj pafludoj kiel *Operation Flashpoint* kaj ''Tom Clancy's Rainbow Six''. Kvankam oni povas elteni ankaŭ dekon da kugloj antaŭ ol morti, eksplodo sufiĉe proksima estas mortiga; krome estas malfaciligite celi malamikojn se la ĉefrolulo estas movanta. Restas la ebleco, kiel en la antaŭa epizodo, dismembrigi la malamikojn se ili estas frapitaj proksime: la detala realismo de tiuj animadoj necesigis la ŝanĝiĝon de multaj aspektoj de la ludo por la publikigo en Germanio, kie la malamikaj soldatoj estas anstataŭigitaj per cyborg.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo

Kategorio:Videoludoj
Soldier of Fortune: Payback

***Soldier of Fortune: PayBack*** estas videoludo de l’ĝenro subjektiva pafludo kreita de Cauldron kaj publikigita de Activision. La ludo estas peco de la serio Soldier of Fortune, kreita de Raven Software, kaj nune prezentas ties trian kaj lastan ĉapitron. En Usono estis lanĉita en 2007, en Eŭropo en 2008.

## Karakterizoj 
La videoludo unue sin karakterizas per la ega vasteco de la armilaro uzebla de la videoludanto: pli ol 30 armiloj elekteblaj je la komenco de ĉiu misio (ne de ĉiu nivelo). Krom la unuopa ludmaniero, kiu proponas la eblon alfronti sufiĉan misioserion lokitan en la tuta mondo, ĉeestas la ludmanieroj Deathmatch, Team Deathmatch, Elimination, Team Elimination, Capture the Flag kaj Demolition en la sekcio multiplayer .

## Klasado 
La videoludo estas adresata por plenkreska publiko, ne pro la temo traktata, sed pro la ega realismo, kiun tiu ludo oferas pri tio, ke eblas laŭvorte dismembrigi la korpojn de la malamikoj. Ĝi ne povas esti distribuata en Aŭstralio, ĉar la klasadsistemo de tiu lando ne konsideras la klasadon ”nur por plenkreskuloj” .

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo 

Kategorio:Videoludoj
József Fülöp

﻿**FÜLÖP József** [fyloep jOĵef] estis rumania hungara poeto, redaktoro naskita en Regeno la 30-an de januaro 1904 kaj mortinta en Kackó la 3-an de decembro 1975.
 
## Kariero
József Fülöp finis la mezlernejon en la unitariisma gimnazio de Székelykeresztúr. Depost Traktato de Trianon li apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Tie li redaktis la junularan revuon *Hajnal* de la meminstrua rondo Orbán Balázs. Li pristudis juron en Szeged, poste li iĝis oficisto en Szamosújvár. Inter 1929 kaj 1931 li estis kunlaboranto de la semajngazetoj lokaj *Heti Hírek* kaj *Szamos Tükre*. En la 30-aj jaroj aperis poemoj de li en revuo *Pásztortűz*.

## Verkoj
**Vergődik, lázadoz a lelkem* (Szeged, 1925); 
**Fakírrá lesz a lelkünk* (Szamosújvár, 1934)

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
1283 Komsomolia

'*1283 *Komsomolia''''' estas malgranda, meze hela kaj malrapide rotacianta asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Vladimir Aleksandroviĉ Albickij, elde la Simeiza observatorio.

## Nomo 
Ĝia nomo aludas al la porjunula sovetunia organizaĵo Komsomolo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Vladimir Aleksandroviĉ Albickij
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1925
Bernát Friedmann

﻿**FRIEDMANN Bernát** (fridman) estis hungara juristo, jurverkisto naskita en Nadjvarado la 10-an de oktobro 1843 kaj mortinta en Budapeŝto la 14-an de oktobro 1925. 

## Kariero
Bernát Friedmann li partoprenis en la t. n. proceso pri sangakuzo de Tiszaeszlár. 

## Verkoj
**Hazai bányászatunk nemzetgazdasági és statisztikai szempontból…* (Pest, 1866); 
**Népbírák és esküdtszékek intézménye…* (Bp., 1876); 
**A fellebbvitel bűnügyekben…* (Bp., 1878); 
**Észrevételek a magyar bűnvádi eljárási javaslat irányeszméi felett* (Bp., 1889).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
István Friedreich

﻿**FRIEDREICH István** (fridrajh), plumnomo *Görcsöni Dénes* estis hungara ĵurnalisto naskita en Gernyeszeg la 11-an de novembro 1878 kaj mortinta en Budapeŝto la 1-an de marto 1915. 

## Kariero
István Friedreich studis en Koloĵvaro kaj Budapeŝto, poste li iĝis en Budapeŝto reĝalerneja instruisto, de 1904 kunlaboranto de gazeto *Alkotmány* kaj regula artikolisto de la revuo *Katolikus Szemle*. 

## Verkoj
**Gr. Széchenyi István életrajza* (II. Bp., 1914).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Friedreich, I.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Rudno nad Hronom

eta|250ra|maldekstra|Kapelo sur montopinto en Rudno nad Hronom
**Rudno nad Hronom** (hungare *Garamrudnó* germane *Deutschruden*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Rudno nad Hronom situas en strikta valo laŭ maldekstra bordo de Hron, laŭ traira flankovojo, sed estas ponto, kie en la alia flanko estas ĉefvojo kaj fervojo. Nová Baňa troviĝas je 4&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1147, la fondintoj estis germanaj ministoj. Ekde la 13-a jarcento oni minadis tie feron kaj oni faris ankaŭ vitron. Fortikaĵo menciiĝis en 1283 en formo *"Ruda"*. En la 15-a jarcento husanoj, post jarcento la turkoj prirabis la setlejon. En 1601 oni komputis tie 38 domojn, drinkejon kaj lernejon. En 1828 loĝis tie 461 vilaĝanoj en 70 domoj. En 1871 la minado finiĝis. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Garamrudnó 885 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Bars, al distrikto de Žiar nad Hronom, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Rudno nad Hronom 535 homoj, (527 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Emeriko de Hungario de 1675, en 1802 trakonstruiĝis
* romkatolika kapelo omaĝe al Sankta Anna de 1809
* romkatolika kapelo omaĝe al Koro de Dipatrino de 1899
* ruinoj de fortikaĵo sur montopinto 416 m-ojn alta

Kategorio:Municipoj en distrikto Žarnovica
Kategorio:Setlejoj sur Hron
Kvilo

**Kvilo** (***Chusquea quila***) (hispane : *quila*) estas neotropisa multjara bambuo kiu vegetas en la humidaj mezvarmaj arbaroj de Ĉilio kaj Argentino, la Valdiviaj moderaj pluvarbaroj.

Kontraste al plejmultaj bambuoj, ĝi konstituas densan, grimpantan aŭ malsuprenpendantan arbedon. Ĝiaj superteraj kulmoj estas nekavaj, malsimile al la plej multaj bambuoj, kiuj havas kavajn kulmojn. La kvilo estas la sola gastiganto kiu simbioze vivas kun la manĝebla fungo "ĉanglo" (*Ramaria* spp.).

*Chusquea quila* povas formi homogenajn arbarerojn, hispane nomataj *quilantales*, kvilaroj. Tiuj ĉi okupas la tutan subarbaraĵon.

## Eksteraj ligiloj 
*  Ĉuskveo 

Kategorio:Bambuzoideoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Ferenc Fülöp

**FÜLÖP Ferenc** (fyloep) estis hungara popoldancisto naskita en Marosbogát la 23-an de septembro 1903 kaj mortinta en Budapeŝto la 27-an de decembro 1986. 
## Distingoj
* Népművészet Mestere (Majstro de Popolarto (1956).
## Kariero
Ferenc Fülöp estis fervojgardisto, poste masonisto ĉe Hungaraj Ŝtataj Fervojoj. En 1950 okaze de la malferma programo de la landa kulturkonkurso li dancis du dancojn de sia naskiĝvilaĝo en Teatro Erkel (verbunko kaj csürdöngölő). Je komenco de la 1970-aj jaroj li ĉeestis en la renkontiĝoj kun tradicigarda grupo kaj reprezentis Hungarion ankaŭ eksterlande. Li elpaŝis lastafoje en 1983 en la tutlanda dancdomrenkontiĝo. Liaj dancoj: csűrdöngölő, verbunko, malrapida kaj freŝa ĉardaŝo, legényes estas konservitaj en la Filmarejo de la MTA.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Fulop, F.
1284 Latvio

**1284 Latvio** estas malgranda, ne tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la europa lando Latvio, ĉe la bordo de la Balta Maro.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Latvio
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1933
Ĉeriveraj areoj

[eta|dekstra|260ra|Bone konservita ripa areo en alfluanto al [Lago Erie.]]
**Ĉerivera areo**, Ĉerivera zono, Riverborda areo, Riverborda zono aŭ **Riparia areo** estas la interspaco inter tero kaj rivero aŭ rojo. **Riparia** estas ankaŭ la scienca termino (nomenklaturo) por unu el la 15 teraj biomoj de la Tero. Plantohabitatoj kaj komunumoj laŭlonge de la riverbordoj estas nomataj riparia vegetaĵaro, karaktera pro akvoplantoj. Ripariaj zonoj estas gravaj en ekologio, media administrado, kaj konstruinĝenieriko pro ties grava rolo en grundokonservado, ties biotopa biodiverseco, kaj pro la influo kiun ili faras super faŭno kaj akvaj ekosistemoj, inklude herbejojn, arbarojn, humidejojn aŭ eĉ ne-vegetalaj.

La vorto "riparia" estas termino devena el latina *ripa*, signife riverbordo. La riparia estas grava ekologiero de humidejo ĉar ĝi permesas certan vidaĵon de ties sano.

Kategorio:Biomoj
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Hidrologio
1285 Julietta

'*1285 *Julietta'''* estas mezgranda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Eugène Joseph Delporte elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.

## Nomo 
Ĝi ricevis la virinan antaŭnomon "*Julietta''", tiu de la bofilino de la malkovrinto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eugène Joseph Delporte
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1933
Kulmo (planto)

**Kulmo** aŭ **pajlotigo** botanike origine referencis al tigo de iu ajn planto. Ĝi devenas de la latina vorto por tigo (*culmus*) kaj nuntempe specife referencas al supertera aŭ enaera tigo de poacoj kaj ciperacoj.

Kulmo estas klare subdividita en nodojn kaj internodojn; tiuj plejofte estas kavaj.

Ekde la nodoj estiĝas la folioj (po unu ĉe ĉiu nodo). La nodoj tre proksimas unu al alia ĉe la bazo de la kulmo kaj distanciĝas proporcie al distanco de la grundo. Tio okazas pro tio, ke la mekanismo de la primara kreskado de la planto baziĝas sur la kreskado de la nodoj kaj la posta plilongigo de la internodoj. Ekde la unuaj nodoj (reciproke tre proksimaj) formiĝas novaj kulmoj. Tiu eco permesas al planto kreski laŭ larĝeco kaj formi faskojn pli-malpli kompaktajn. Tio estas speciale grava, se oni konsideras la falĉadon (fare de homo kaj rezulte de paŝtado ).

Ĉe iuj specioj la bazaj nodoj povas akumuli rezervajn substancojn.

## Referencoj 

Kategorio:Plantomorfologio
Károly Földváry

**FÖLDVÁRY Károly** (foeldva:ri) estis hungara honvedkolonelo naskita en Gyergyószentmiklós la 26-an de novembro 1809 kaj mortinta en Cegléd la 14-an de decembro 1883. Li estis frato de Sándor Földváry.

## Kariero 
Károly Földváry estis oficiro distingita dum la liberecbatalo de 1848–49. Li batalis en la bataloj de Tápióbicske, Isaszeg, Vác, Nagysarló, Rétság kaj Debrecen. Post la falo de la liberecbatalo oni kondamnis lin al morto, sed oni ŝanĝis la juĝon al 18-jara malliberigo. En 1850 li ricevis amnestion. En 1862 li iris en Italion kaj li iĝis komandanto de la hungara legio. Post la interkonsentiĝo de 1867 li revenis en Hungarion.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Foldvary, K.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
1286 Banachiewicza

'*1286 *Banachiewicza''''' estas asteroido de la ĉefa asteroida zono, ano de la Eosa familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Sylvain Arend elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la polan astronomon, matematikiston kaj geodeziiston Tadeusz Banachiewicz.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Sylvain Arend
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1933
Sándor Földváry

**FÖLDVÁRY Sándor** (foeldva:ri) estis hungara honvedkolonelo naskita en Gyergyószentmiklós la 26-an de novembro 1809 kaj mortinta en Peŝto la 29-an de julio 1868. Li estis frato de Károly Földváry.

## Kariero 
Sándor Földváry servis ĝis 1845 la aŭstria armeo. En 1848 dum la hungara revolucio de 1848 li estis nacigarda majoro en Segedo. Li distingiĝis en pluraj bataloj precipe dum Mór Perczel en suda Hungario. Post la falo de la liberecbatalo li rifuĝis eksterlanden. Li revenis nur en 1861. Li establis en Bélapátfalva fabrikon de ŝtonvazo.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Foldvary, S.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Nová Sídla

Municipo **Nová Sídla** situas en Ĉeĥio, regiono Pardubice, distrikto Svitavy, 7&nbsp;km okcidente de urbo Litomyšl. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
Sedlišťka estas multe pli malnova parto de la komunumo ol Nová Sídla. Signifa vilaĝo ĝi estis jam komence de la 14-a jarcento, kiam ĝi estis havaĵo de Blud el Morašice. Nová Sídla estis fondita sur sinjora grundo kiel domaro por homoj laborantaj en bienoj de Sedlíšťka nur en la jaro 1790. En dokumento el la jaro 1837 estas konservita ĝia germana nomo Neusiedel (servila transpreno el la ĉeĥa) kaj el la jaro 1837 ĉeĥa nomo Nové Sídlo. Nuntempa nomo Nová Sídla unue aperas nur en la jaro 1904.

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
* **Nová Sídla**
* Sedlíšťka

## Memorindaĵoj 
### Kapelo 
Kapelo de Sankta Anna estis konstruita en la jaro 1876.

### Monumento 
Monumento al la falintoj en la Unua Mondmilito devenas el la jaro 1921.

### Grenejo 
Mastruma korto kun grenejo en Sedlíšťka estas el la dua duono de 18-a jarcento. Ĝi estas baroka duetaĝa oblonga konstruaĵo. La fasadoj estas membrigitaj per lizenaj kadroj, en ambaŭ frontoj estas konveks-konkavaj pinjonoj kun pilastroj kaj vazoj. La duoncirkle kronita enirejo havas ŝtonajn embrazurojn.
La grenejo estis verŝajne konstruita sur loko de estinta fortikaĵeto.

## Pluaj fotoj 

Nová Sídla, side street.jpg|Flanka strato
Nová Sídla, municipal office.jpg|Nova konstruaĵo de municipa ofico
Nová Sídla, main street.jpg|Ĉefa strato

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de mikroregiono Litomyšlsko  


Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Svitavy
Kategorio:Municipoj en distrikto Svitavy
Kategorio:Setlejoj en Svitava montetaro
Vladimír Slaný

**Vladimír SLANÝ** (naskiĝis la 4-an de februaro 1907 en Klimkovice - mortis la 6-an de februaro 1989) estis ĉeĥa esperantisto, honora komitatano en Esperanto-klubo de Ostrava-Vítkovice. 

Li konatiĝis kun Esperanto kiel 14-jara knabo. Ekde sia 20-a jaro li disvolvis larĝan poresperantan laboron. Li prelegis, tradukis, publikigis, gvidis kursojn. 

En 1930 li prelegis en la radiostacio Ostrava kaj post la okupacio (1945) li daŭrigis. 

Li funkciis kiel ano de la asocia komitato, regiona peranto por la regiono Ostrava (eldonis cirkuleron), kiel faka tradukisto por la lingvo Esperanto ĉe iama Landa juĝa tribunalo (1947). 

Li estis kunorganizanto de someraj lernejoj en Rožnov pod Radhoštěm kaj Příbor (1949-1953).

Dum 60 jaroj li senlace, ofereme kaj senprofite preparadis kursojn.
 
## Elsenditaj programeroj tradukitaj de Vladimír Slaný
*14.5.1946 Jindřich Šajnar: (Vladimír Slaný): Ni konstruas  Silezion.  
*28.5.1946 Josef Teindl (Vladimír Slaný, Zdeněk Raška): Pri prezidento Edvard Beneš. 
*11.6.1946 Doktoro Karel Strejček (V. Slaný): Transporto en Ĉeĥoslovaka respubliko. 
*25.6.1946 Karel Strejček (V. Slaný): Pri Ĉeĥoslovakaj banlokoj. 
*9.7.1946  Otto Sobotka (V. Slaný): Elekto de doktoro Ed. Beneš, prezidento de Ĉeĥoslovaka respubliko. 
*16.7.1946 Jaroslava Raŝkova (V, Slaný): La gepatroj kaj infanoj.
*19.7.1946 Vladimir Šmíd (V. Slaný): La planado en industria entrepreno.  
*30.7.1946 Otto Sobotka (V. Slaný): Ĉeĥoslovakio havas novan registaron.

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 4-an de februaro
Kategorio:Mortintoj la 6-an de februaro
Hârtibaciu

**Hârtibaciu** [hırtibaĉu] ( Hortobágy,  Harbach) estas rivero en Transilvanio. Ĝi fontas en la Sudaj Karpatoj proksime de Bărcuț kaj fluas sud-okcidenten tra la distriktoj Brașov kaj Sibiu al la rivero Cibin.

Koordinatoj de la riverfino: 

La valo de Hârtibaciu estas kultur-historie speciala, ĉar tie eksetlis la unuaj transilvaniaj saksoj en la 12-a jarcento. La urb(et)oj Agnita, Alțâna, Iacobeni, Hosman, Cașolț kaj Nocrich estis centroj de la saksa kulturo.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto Sibiu, kun indiko al *Pod(ișul) Hârtibaciului* (altejo de Hârtibaciu)

Kategorio:Riveroj en Rumanio
Kategorio:Akvokolekta areo de Olt
Kategorio:Distrikto Brașov
Kategorio:Distrikto Sibiu
Santo

**Santo** ("sanktulo en pluraj latinidaj lingvoj) estas
la komenca parto de la nomoj de multenombraj urboj kaj lokoj:

* Santo Amaro
* Santo André,
* Santo Antônio,
* Santo Domingo,
* Santo Stino di Livenza,
* Santo Stefano,
* Santo Tirso,
* Santo Tomás,
*...
kaj ankaŭ:
* Espirito-Santo,
* Lago Santo Parmense,
* Monte Santo de Minas
* Porto Santo,
* ...

Krome:
* Santo estas japana komunumo de la Gubernio Ŝiga,
* 1288 Santo estas asteroido.
Michael Fuss

﻿**Michel Fuss** (fus), *Fusz* estis saksa flaŭroesploristo, instruisto, pastro en Transilvanio naskita en Sibio la 5-an de oktobro 1814 kaj mortinta en Nagycsűr la 17-an de aprilo 1883. Li estas pli aĝa frato de entomologo Karl Adolf Fuss.  
## Kariero
Michel Fuss studis protestantan teologion en Vieno. Reveninte li estis bazlerneja instruisto en Nagycsűr, poste instruisto de la evangelia gimnazio de Sibio, de 1854 ĝia kunrektoro. Li estis pastro de 1861 en Fenyőfalva, poste de 1878 denove en Nagycsűr. Li komencis priokupiĝi pri botaniko en Sibio. Li estis fondinto de la unuiĝo de *Siebenbürger Verein für Naturwissenschaften* (Transilvania Naturscienca Unuiĝo). (*Természettudományi Egyesület*).

## Verkoj
**Indices ad J. C. G. Baumgarten Enumerationem stirpium Transs.* (Cibinii, 1846); 
**Flora Transsylvaniae…*(Nagyszeben, 1866).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Transilvaniaj saksaj botanikistoj
Karl Adolf Fuss

﻿**Karl Adolf Fuss** (fus), *Fusz* estis saksa zoologo (entomologo), instruisto, pastro en Transilvanio naskita en Sibio la 23-an de oktobro 1817 kaj mortinta en Szászújfalu la 1-an de julio 1874. Li estas pli juna frato de botanikisto Michael Fuss.  

## Kariero
Karl Adolf Fuss studis teologion kaj natursciencojn en Berlino. Li revenis en 1837 Sibion kaj apud sia pli aĝa frato plue priokupiĝis natursciencojn. De 1846 li laboris en la Biblioteko Bruckenthal, samtempe li estis instruisto pri fiziko de la gimnazio de Sibio. En 1866 li estis pastro en Holcmány, poste en Sibio. Li studis precipe la insektmondon de Transilvanio. Kune kun kelkaj siaj amikoj li fondis en 1849 la unuiĝon  Siebenbürger Verein für Naturwissenschaften, kies li estis dum pluraj jaroj sekretario, poste ĝia prezidanto.

## Verkoj
**Die Käfer Siebenbürgens* (Nagyszeben, 1857–58). 

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Transilvaniaj saksaj zoologoj
Kategorio:Rumanaj entomologoj
Oahaka ajmofilo

La **Oahaka ajmofilo** (*Aimophila notosticta*) estas specio de birdoj de la familio de Emberizedoj kaj genro de Ajmofiloj, kiu enhavas speciojn kun rimarkindaj kapobildoj. Ĝi estas malgranda birdo endemia de la altaj teroj de la centro de la suda meksikia subŝtato de Oaxaca, prononce [oahAka], kie ĝi loĝas en sekaj arbaroj kaj dornarbustaroj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo. Ĝi estas eble la specio kun distribuado plej limigita el la tuta genro *Aimophila*.

Ĝi estas ĉirkaŭ 15&nbsp;cm longa. Ĝi estas pasero de nigra beko, bruna malhele strieca en supra dorso kaj flugiloj, kun ruĝecaj kaj grizecaj nuancoj, kaj grizbruna vosto. En kapo estas ruĝeca krono duondividita de mallarĝa griza strio, kiu plie mallarĝiĝas en nuko. La vizaĝo kaj kol- kaj nuko-flankoj estas grizaj, kun ruĝeca traokula strio kaj tre rimarkinda blanka okulringo. Brido kaj gorĝo estas blankaj, sed en tiu lasta estas paro de nigraj mallarĝaj "mustaĉaj" strioj. La brusto estas griza.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Aimophila notosticta. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Emberizedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Teritorio de UEA

**Teritorio de UEA** estis agadkampo de la ĉefdelegito kaj lia anstataŭanto en la intermilita periodo de UEA.

**Jarlibro 1921** difinas la aferon jene (p. 43):

„Por grandega urbo, landparto aŭ tuta lando povas esti elektata *Ĉefdelegito* kaj anstataŭanto. Lia geografia agadkampo nomiĝas: „Teritorio de UEA“. La limoj de teritorio akordiĝu kun la ŝtataj landdividoj, kiel regionoj, provincoj, k.t.p., se la praktikaj bezonoj ne konsiligas alian apartigon. Teritorio estas fiksata per decido de la Komisiono, ĉu laŭ propra iniciato, ĉu laŭ peto de almenaŭ 15 najbaraj Delegitoj, kune reprezentantaj minimume 75 membrojn. La Komisiono ĉiam rajtas dividi aŭ kunigi teritoriojn.“

**Jarlibro 1934** poste listigas (p. 78-79) jenajn teritoriojn de UEA (enkrampe jaro de la starigo):

Aŭstria (1926), Belga (1926), Brazila (1928), Brita (1924), Bulgara (1927), Ĉeĥoslovaka (1923), Dana (1934), Estona (1924), Finnlanda (1928), Franca (1934), Germana (1923), Hungara (1921), Japana (1924), Latva (1925), Litova (1932), Nederlanda (1929), Norvega (1932), Novjorka (1928), Novzelanda (1931), Pola (1927), Portugala (1927), Praha (1932), Rumana (1923), Saar (1921), Sveda (1928), Urugvaja (1929), Usona (1928).

Do ni vidas tie nur unu regionan teritorion (Saar) kaj du urban (Novjorka, Praha), aliaj estas identaj kun koncerna ŝtato.

En la delegita reto mem poste estas skribite ekzemple: **Teritorio de UEA: Aŭstrio, Teritorio de UEA: Belgujo** ktp., dum ĉe aliaj landoj, kiuj ne estas „teritoriaj“, tiu indiko mankas. La oficejon de la ĉefdelegito oni poste nomas **Teritoria Oficejo**, lian kason **Teritoria Kaso** k.s. La koncernaj informiloj poste nomiĝas **Teritoria Tribuno** kaj **Teritoria Bulteno**. 

En la Enciklopedio de Esperanto de 1934 la teritorioj estas plurfoje menciitaj, sed mankas klarigo, pri kio temas.

## Fontoj
*Oficiala jarlibro de UEA 1921
*Jarlibro de UEA 1934

Kategorio:UEA
Matias Fronius

**Matias Fronius** (fronius) estis saksa politikisto naskita en Braŝovo la 28-an de februaro 1522 kaj mortinta en Braŝovo en 1588. Li estas pli juna frato de botanikisto Michael Fuss.

## Kariero 
Matias Fronius de 1543 estis studento de Luther kaj Filipo Melanktono en la universitato de Wittenberg. En studjaro 1545–46 li estis rektoro de la gimnazio de Braŝovo. De 1545 ĝis 1569 li estis notario kaj konsilantaro de urbo, de 1573 urbkapitano. Li kunmetis la kolekton da leĝoj rilatajn al saksoj, kiun ankaŭ Stefano Báthori, la reganto de Transilvanio kaj reĝo de Pollando konfirmis en 1583. Tiu estis la unua skribita leĝo de la saksoj, kiu estis validiĝis ĝis 1853.

## Verkoj 
* *Statuta Jurium Municipalium Saxonum in Transsylvania…* (Coronae, 1583).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Transilvaniaj saksaj politikistoj
Transilvaniaj saksoj

eta|Rumaniaj lokoj (malhele) kun germanlingva loĝantaro en 1918; la vorto "Sachsen" indikas saksan loĝantaronLa **transilvaniaj saksoj** estas germanlingva malplimulto en Transilvanio (nun en Rumanio). En 1930 tie vivis ĉirkaŭ 300 000 saksoj, sed ekde 1970 kaj precipe post 1990 multaj foriris al Germanio, Aŭstrio, Kanado kaj Usono. Kune kun la landleroj kaj la banataj ŝvaboj ili konsistigas la germanlingvan malplimulton de Rumanio. Pri ili informas Transilvania muzeo en Gundelsheim, Baden-Virtembergio.

## La lingvo 
[eta|[dulingva vojsigno (romana kaj germana)]]
Krom la norma germana lingvo, uzata en skribo kaj en oficialaĵoj, saksoj interparolas per sia dialekto, kiu estas parto de la mezfranka dialektaro. Kvankam la dialekto forte varias inter la vilaĝoj kaj la regionoj, ĝi restas bone interkomprenebla. En la diservoj la dialekto estas uzata nur en la prediko, plej ofte eĉ ne tie.

Oni supozas, ke la saksa dialekto devenis el la mozelfranka dialektaro, same kiel la luksemburga lingvo. Tial oni supozas, ke la saksaj koloniuloj devenis el la mozela-luksemburga regiono.

Pro la kunloĝado kun hungaroj kaj rumanoj kelkaj hungaraj kaj rumanaj vortoj estis akceptitaj en la saksan dialekton.

## La "sep burgoj" 
La germana nomo de Transilvanio, *Siebenbürgen*, laŭvorte signifas "sep burgoj" kaj rilatas al la sep fortikigitaj urboj de la regiono:
* Bistritz (Bistrița, Beszterce)
* Hermannstadt (Sibiu, Nagyszeben)
* Klausenburg (Cluj-Napoca, Kolozsvár)
* Kronstadt (Brașov, Brassó)
* Mediasch (Mediaș, Medgyes)
* Mühlbach (Sebeș, Szászsebes)
* Schässburg (Sighișoara, Segesvár)
Ĉar vilaĝoj ne havis la rajton konstrui fortikaĵon aŭ muregon, ili protektis sin fortikigante siajn preĝejojn, kiuj okaze de milito servis kiel rifuĝejoj. Tiel ekestis la multaj fortresopreĝejoj de la regiono.

Pro la Andrea Buleo (*Andreanum*, *Goldener Freibrief*) de Andreo la 2-a de 1224 la saksoj posedis gravajn privilegiojn sur sia teritorio.

## Religio 
Ekde la reformacio fare de la transilvania reformaciisto Johannes Honterus la saksoj estis evangeliaj. Ankaŭ tio distingis ilin de la rumana loĝantaro, kiu estas pliparte ortodoksa. Multaj eĉ malgrandaj vilaĝoj do havas du preĝejojn, evangelian kaj ortodoksan.

La transilvaniaj saksoj havas propran episkopejon, kies eklezio nomiĝas *Evangelische Kirche A. B. in Rumänien* (Evangelia eklezio de Aŭgsburga konfeso en Rumanio). La episkopa sidejo estas Hermannstadt.

En la tempo, kiam Transilvanio apartenis al la habsburga regno, ĝi estis la nura parto de la lando, kie protestantismo estis permesata. Tial inter 1734 kaj 1756 oni devigis plurajn milojn da aŭstraj protestantoj formigri al Transilvanio. Malgraŭ la simila lingvo la tiel nomataj landleroj, precipe en malgrandaj vilaĝoj, tenis sin aparte de la saksoj.

## Vidu ankaŭ 
* Instituto pri germanaj kulturo kaj historio de Sudorienta Eŭropo
* Johann Sachs von Harteneck, urbestro kaj gvidanta grafo (ekzekutiĝo en 1703)
* *La malsata anĝelo*


Kategorio:Etnoj en Transilvanio
Kategorio:Germandevenaj rumanoj
Kategorio:Historio de Transilvanio
Kategorio:Germana diasporo en Eŭropo
Koligvo

**Koligvo** (***Chusquea culeou***) (hispane : *caña coligüe* aŭ *colihue*) estas neotropisa bambuo el la familio de poacoj kiu vegetas en la humidaj mezvarmaj arbaroj de Ĉilio kaj sudokcidenta Argentino, la Valdiviaj moderaj pluvarbaroj.

Ĝiaj harkovritaj lancoformaj folioj havas pikaĵon je siaj finoj, kaj sia floro estas hele bruna spiko. La planto ankaŭ produktas kariopsan frukton. Post florado kaj liberigado de la semoj, la planto mortas. La planto estas rektstaranta, altas ĝis 6 metrojn, kaj estis uzata de la indiĝenaj popoloj por la stango de iliaj lancoj. Ili ankoraŭ nuntempe estas uzataj de la mapuĉoj por muzika instrumento sciata kiel trutruko.

Apartaĵo de tiu ĉuskveo estas ke ĝia ligno estas solida, kaj diferencas do de plejmultaj bambuoj, kun kavaj internaĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
[eta|maldekstra|220px|Bildo de la [mapuĉoj uzante koligvon kiel lancon dum kaptatako.]]

:Bambuo-ĝardeno 
:*Chusquea culeou* - E.Desv. 
:Bildoj 
:Germplasm Resources Information Network  

Kategorio:Bambuzoideoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Jolande Sap

**Johanna Catharina Maria (Jolande) SAP** (naskiĝis la 22-an de majo 1963 en Venlo) estas nederlanda ekonomikistino kaj politikistino.

Ŝi studis ekonomikon je la Universitato de Tilburg. Poste ŝi laboris por tiu universitato kaj ankaŭ por la Universitato de Amsterdamo. Pliposte ŝi laboris por emancipiĝokonsilantaro de la *Ministerio de Socialaj Aferoj kaj Laborebleco*, por la konsiloficejo *LEEFtijd* (Aĝo) kaj en la edukado/instruado.

Ekde la 2-an de septembro 2008 ŝi estas membro de la parlamento (Dua Ĉambro) por la verdula partio GroenLinks. Kiel parlamentanino ŝi okupis sin per financaj aferoj. Je la 16-a de decembro 2010 ŝi postsekvis sian sampartianon Femke Halsema kiel parlamenta delegitino kaj partigvidantino.

Jolande Sap kunvivas en Amsterdamo kaj havas du gefilojn.

## Eksteraj ligiloj 
*  Drs. J.C.M. (Jolande) Sap, Parlamento & Politiko

Kategorio:Nederlandaj politikistoj
Kategorio:Nederlandaj ekonomikistoj
1290 Albertine

'*1290 *Albertine'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Eugène Joseph Delporte elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.

## Nomo 
Ĝi nomo honoras la reĝon de la Belgoj Alberto la 1-a (la nomo estis inigita en *Albertine'', respektante malnovan kutimon, kiu volis ke la planedetoj ricevu virinajn nomojn).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eugène Joseph Delporte
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1933
1291 Phryne

'*1291 *Phryne'''* estas malgranda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, ano de la Eosa familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Eugène Joseph Delporte elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de *Phryne* (malnovgreke *Φρύνη''), greka prostituitino de la 4-a jarcento a.K.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eugène Joseph Delporte
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1933
Soyhières

**Soyhières** estas komunumo en la distrikto Delemonto en Kantono Ĵuraso, Svislando. Ĝi havis 478 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Soyhières situas ĉe la alfluejo de la rivereto *Mettembert* al Birs, kiu en Soyhières alfluante de sudo turniĝas al oriento. Al Soyhières apartenas ankaŭ la vilaĝeto Riedes-Dessus. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 7,55 km², de kiuj preskaŭ du trionoj, nome 63%, estas kovritaj de arbaro, 30% servas por agrikulturo kaj 6% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Soyhières limas en nordo al Roggenburg (BL), en oriento al Liesberg (BL), en sudo al Courroux, en sudokcidento al Delemonto, en okcidento al Mettembert, kaj en nordokcidento al Movelier.

## Trafiko 
Tra Soyhières pasas la kantona ĉefvojo n-ro 18 de Delemonto al Bazelo. La stacidomo ĉe la fervojlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Bazelo tra Delemonto al Bielo ne plu estas servata de pasaĝeraj trajnoj. La konekto al la publika transportreto nun funkcias per buslinioj al Delemonto.

## Historio 
La unua dokumenta menciode Soyhières datiĝas el la jaro 1102 kiel *Sougere*. De la 11-a ĝis la 13-a jarcento en Soyhières regis la Grafoj de Soyhières, de kies kasteloj postrestis ruino en la sudo de la vilaĝo. En la 13-a jarcento la kastelo per heredo transiris al la Grafoj de Ferette, kiuj ĝin vendis en la jaro 1271 al la episkopo de Bazelo. Post la Franca Revolucio de 1792 dum unu jaro la vilaĝo apartenis al la Raŭraka Respubliko por poste aparteni de 1793 ĝis 1815 al Francio, unue kiel parto de la departemento Mont-Terrible kaj poste de la departemento Haut-Rhin. En la jaro 1815 la Viena Kongreso atribuis la regionon al la svisa Kantono Berno. Ekde la 1-a de januaro 1979 Soyhières apartenas al la nove fondita Kantono Ĵuraso.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Soyhières
1293 Sonja

'*1293 *Sonja'''* estas malgranda, notinde hela asteroido de la interna ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Eugène Joseph Delporte elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.

## Nomo 
Ĝi ricevis la virinan antaŭnomon "*Sonja''", (eble inspirate de la literoj "SO" de la provizora nomo).

## Orbito 
Kvankam ĝi ne trairas la orbiton de Marso, ĝi sufiĉe proksimiĝas tiun planedon por esti rigardita kiel marsrenkonta asteroido.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Eugène Joseph Delporte
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1933
Maria Tereza de Habsburgo

**Maria Tereza de Habsburgo** aŭ **Maria Tereza de Aŭstrio** estas la nomo de pluraj personoj:

* Maria Tereza (1717–1780), reĝino de Bohemio, Hungario, Kroatio, ktp., edzino de imperiestro Francisko la 1-a Stefano
* Maria Tereza (1638–1683), edzino de la franca reĝo Ludoviko la 14-a, ankaŭ nomata "Maria Tereza de Hispanio"
* ... (pluraj aliaj – kompletigenda)
Župkov

**Župkov** [ĵupkov], (hungare *Erdősurány* [erdOŝurAnj]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Župkov situas inter montoj. Žarnovica troviĝas je 9&nbsp;km.

## Historio 
En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Erdősurány 785 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Bars, al distrikto de Žiar nad Hronom, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Župkov 728 homoj (722 slovakoj).

Kategorio:Municipoj en distrikto Žarnovica
Baďan

**Baďan** (hungare *Bagyan* [badjan]) estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Slovakio. Ekde 1971 proksima vilaĝeto apartenas al la municipo.

## Situo 
Baďan situas inter montoj, laŭ flankovojoj. Banská Štiavnica troviĝas je 18&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1245 en latina formo *"villa Badan"*. En 1796 la tutlanda geografia libro taksis la lokon duaklasa. En 1828 loĝis tie 279 vilaĝanoj en 46 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Bagyan 235 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Hont, al distrikto de Bátovce, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Baďan 224 homoj, (216 slovakoj).  

## Vidindaĵoj 
* luterana renesanca preĝejo de 1685, en la 19-a jarcento trakonstruiĝis  

## Famuloj 
En la iama Bagyan naskiĝis hungarlandana slovaka luterana pastro Pál Wallaszky.
 

Kategorio:Municipoj en distrikto Banská Štiavnica
Sándor Gaál (fizikisto)

**GAÁL Sándor** (ga:l) estis rumania hungara militinĝeniero, fizikisto naskita en Gógánváralja la 4-an de oktobro 1885 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe la 28-an de julio 1972.

## Kariero
Sándor Gaál havigis diplomon en 1908 en la Militinĝeniera Akademio de Vieno, poste li iĝis profesia oficiro. Post la unua mondmilito li iĝis kunulposedanto de teknikentrepreno en Deva. Li studvojaĝis en Anglio, Francio kaj Germanio. En 1927 li publikis en la revuo *Die Naturwissenschaften* pri la Lorentz-transformacio, poste li verkis sian laboraĵon pri la subsistemoj de Lorentz-grupo. En 1929 li estis la unua, kiu priokupiĝis la principon de la kaskadrapidigiloj. Post la dua mondmilito li loksidiĝis en Cernatu de Jos, de 1949 li laboris kiel inĝeniero en Sfântu Gheorghe ĉe la Lokindustria Entrepreno, krome tiu ĉi li ankaŭ instruis. Liaj manuskriptoj parte troviĝas en la Sikula Nacia Muzeo, parte en la muzeo de Cernat, parte en Baia Mare.

## Verkoj
**A Lorentz-csoport alaprendszerei* (manuskripto); 
**Eine Neueu Trüfungsmöglichkeit der Relativitätstheorie* (Die Naturwissenschaften, 1927); 
**A lineáris áthelyeződés invariáns fizikai jellemzői* (manuskripto); 
**Egy elméleti fizikai értekezés kalandos története* (Megyei Tükör 1971. nov. 28.).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Gaál, S.
1289 Kutaiso

**1289 Kutaiso** estas malgranda, ne tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, ano de la Koronisa familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la rusa astronomo Grigorij Neujmin elde la Simeiza observatorio.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la kartvela urbo Kutaiso.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Grigorij Neujmin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1933
Dekýš

**Dekýš** (hungare *Gyökös* [djokoŝ] (foje *Gyekés* [djekEŝ]), germane *Teckisch*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Dekýš situas en kaldrono inter montoj, fine de mallonga sakovojo. Banská Štiavnica troviĝas je 10&nbsp;km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la paleolitiko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1270 en formo *"Gukes"*. En 1796 la tutlanda geografia libro taksis la lokon duaklasa. En 1828 loĝis tie 381 vilaĝanoj en 63 domoj. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Gyökös 535 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Hont, al distrikto de Bátovce, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Dekýš 250 homoj, (239 slovakoj).  

## Vidindaĵoj 
* romkatolika klasikisma preĝejo omaĝe al Dipatrino (Virga Maria) de 1805
* luterana preĝejo de 1923

Kategorio:Municipoj en distrikto Banská Štiavnica
Banský Studenec

**Banský Studenec,** hungare **Tópatak,** germane **Kolbach** estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Slovakio. La historia slovaka loknomo estis **Kolpachy**.

## Situo 
Banský Studenec situas inter montoj, laŭ traira flankovojo. Banská Štiavnica troviĝas je 5&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1266 en germaneca formo *"Kulpah"*. En 1828 loĝis tie 398 vilaĝanoj en 66 domoj. Ĝis 1891 la oficiala hungara loknomo estis *Kolpach,* poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Tópatak 658 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Hont, al distrikto de Korpona, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Banský Studenec 477 homoj, (447 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Ŝanĝiĝo Dipatrino de 1743
* kapelo omaĝe al Johano Nepomuko de 1943
* fiŝkaptista lago konstruita en la 18-a jarcento, tiam akvorezervujo por akvomuelejoj kaj similaj maŝinoj

## Famuloj 
En la iama Kolpach mortis hungara piarista monaĥo Alajos Hatala.

Kategorio:Municipoj en distrikto Banská Štiavnica
Endemiaj birdoj de Karibio

[eta|*[Priotelus temnurus* (Kuba trogono), endemia de Kubo.]]
**Endemiaj birdoj de Karibio** estas unu el serio haviganta informon pri endemioj inter birdoj en diversaj zoogeografiaj zonoj tutmondaj. Por pliaj detaloj pri tiu temo vidu artikolon Endemiismoj ĉe birdoj. La geografia karaktero de Karibio kiel aro de insuloj kaj insularoj difinas sian specialan statuson de mondoregiono kie estas multaj endemioj.

## Modeloj de endemioj 
Tiu regiono rimarkindas ne nur pro granda nombro de endemiaj specioj, sed ankaŭ pro endemioj en tre alta nivelo de la taksonomia grupigo kia estas familio.

### Familinivelaj endemioj 
Jenaj familioj estas endemiaj en la regiono:

* Duledoj, paserina familio, kiu enhavas ununuran specion troviĝantan nur en la insulo Hispaniolo.
* Todiedoj, familio de kvin specioj, troviĝanta nur en la Grandaj Antiloj.

### Genronivelaj endemioj 
Krom la genroj de la supraj familioj, la jenaj genroj estas endemiaj de la regiono:

* *Margarops*, kun unu specio, nome la Perlokula margaropo
* *Priotelus*, kun du specioj, la Kuba trogono and Hispaniola trogono

Kvin genroj troviĝas nur en Hispaniolo:
* *Nesoctites*, kun unu specio, nome la Antila pikumno
* *Phaenicophilus*, kun du specioj, la Nigrakrona fenikofilo kaj la Grizkrona fenikofilo
* *Calyptophilus*, kun du specioj, la Orienta kaliptofilo kaj la Okcidenta kaliptofilo
* *Microligea*, kun unu specio, nome la Verdavosta parulio
* *Xenoligea*, kun unu specio, nome la Hispaniola parulio

Kvin genroj troviĝas nur en Jamajko:
* *Pseudoscops*, kun unu specio, nome la Jamajka strigo
* *Trochilus*, kun du specioj, la Ruĝbeka troĥilo kaj la Nigrabeka troĥilo
* *Loxipasser*, kun unu specio, nome la Flavŝultra Loksipasero
* *Euneornis*, kun unu specio, nome la Eŭneorno
* *Nesopsar*, kun unu specio, nome la Nesopsaro

Unu genro troviĝanta nur en Puerto Rico:
* *Nesospingus*, kun unu specio, nome la Nesospingo

Tri genera genroj troviĝas nur en Kubo:
* *Ferminia*, kun unu specio, nome la Zapata troglodito
* *Cyanolimnas*, kun unu specio, nome la Zapata ralo
* *Torreornis*, kun unu specio, nome la Zapata pasero
* *Xiphidiopicus*, kun unu specio, nome la Kuba verda pego

Tri genera genroj troviĝas nur en Malgrandaj Antiloj:
* *Ramphocinclus*, kun unu specio, nome la Ramfocinklo
* *Cinclocerthia*, kun du specioj, nome la Griza cinklocertio kaj la Bruna cinklocertio
* *Allenia*, kun unu specio, nome la Alenio

Krom tiuj genroj, altaj proporcioj de la specioj membroj de aliaj genroj estas endemiaj de Karibio.

## Endemibirdaj areoj 
Birdlife International difinis nombron de Endemibirdaj areoj en Karibio.

## Listo de specioj 
### Specioj endemiaj de Kubo 
### Specioj endemiaj de Hispaniolo 
### Specioj endemiaj de Jamajko 
### Specioj endemiaj de Puerto-Riko 
### Aliaj specioj endemiaj de la Grandaj Antiloj 
### Specioj endemiaj de la Malgrandaj Antiloj 
### Aliaj specioj endemiaj de la regiono 
## Eksteraj ligiloj 
* Endemiaj Birdoj de Hispaniolo

Karibio
Kategorio:Birdoj de Karibio
1295 Deflotte

'*1295 *Deflotte'''* estas mezgranda, malhela asteroido de la ekstera ĉefa asteroida zono, ano de la Cibela grupo.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita de la franca astronomo Louis Boyer la  elde la observatorio de Alĝero.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de "*Deflotte''", nevo de la malkovrinto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Louis Boyer
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1933
Germana aŭtovojo A6

La **germana aŭtovojo A6** (germane *Autobahn 6*, mallonge *A6*, aŭ formale *Bundesautobahn 6*, mallonge *BAB 6*) estas aŭtovojo inter la urbo Saarbrücken ĉe la limo inter Germanio kaj Francio okcidente kaj la komunumo Waidhaus proksime de la limo inter Germanio kaj Ĉeĥio oriente. La aŭtovojo longas 477 kilometrojn. Ĝi estas parto de la eŭropa ŝoseo 50 ().

Gravaj urboj laŭlonge de la vojo estas interalie Neunkirchen, Kaiserslautern, Mannheim, Heilbronn, Schwäbisch Hall kaj Nurembergo. La aŭtovojo krucas la aŭtovojojn A8 (proksime de la urbo Neunkirchen, A62 (proksime de la urbo Landstuhl), A63 (proksime de la urbo Kaiserslautern), A67 (proksime de la urbo Viernheim), A5 (proksime de la urbo Walldorf iom sude de Hajdelbergo), A81 (proksime de la urboj Weinsberg kaj Heilbronn), A7 (proksime de Feuchtwangen kaj Crailsheim), la aŭtovojoj A73, A9  kaj A3 (ĉiuj proksime de la urbo Nurembergo) kaj fine la aŭtovojo A93 (proksime de la komunumo Nabburg en Supra Palatinato).

## Historio 
Karolo la 4-a (1316-1378), imperiestro de la Sankta Romia Imperio, levis la ŝoseon inter la imperiaj urboj Nurembergo kaj Prago al la rango de “imperia ŝoseo”, kaj sekve oni nomis ĝin – kaj kromnomas ankaŭ la nunan aŭtovojon, “Via Carolina”. Ekde la jaro 1932 la aŭtovojo “imperia ŝoseo 14“ aŭ germane “Reichsstraße 14” sekvis la historian vojon, sed de Nurembergo plugvidis ĝis la proksimeco de Schwäbisch Hall. De la okcidenta vojoparto inter la urboj Mannheim kaj Kaiserslautern ĝis la Dua Mondmilito nur pretiĝis mallongaj partoj. En la 1960-aj jaroj la aŭtovojo pretiĝis en la nuna formo.

[eta|maldekstra|400px|ponto de la aŭtovojo 6 super la valo *Kochertal* en la [distrikto Schwäbisch Hall]]

Kategorio:Transporto en Sarlando
Kategorio:Transporto en Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Transporto en Hesio
Kategorio:Transporto en Baden-Virtembergo
Kategorio:Transporto en Bavario
1297 Quadea

'*1297 *Quadea'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth.

## Nomo 
"*Quadea''" estas la familinomo de la bogepatroj de la malkovrinto.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1934
Segin

**ε Kasiopeo** (Epsilon Kasiopeo) estas stelo kun videbla magnitudo de 3,3&nbsp;mag. Ĝi apartenas al la spektra klaso B3. Ĝia distanco al ni estas ĉ. 440 lumjaroj (Hiparko datumaro).
Ĝia historia nomo estas **Segin**.

Kategorio:Bluaj gigantoj (Tipo B)
Kategorio:Kasiopeo (konstelacio)
1294 Antwerpia

'*1294 *Antwerpia'''* estas malgranda, ne tre hela asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la belga astronomo Eugène Joseph Delporte elde la Reĝa observatorio de Belgio en Uccle.

## Nomo 
Ĝia nomo derivas de *Antverpia'', latina nomo de la belga urbo Antverpeno.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Antverpeno
Kategorio:Malkovrita de Eugène Joseph Delporte
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1933
Monto Elizeo

eta|Elysium Mons, fotita de Sondo Viking. La ĉefa kratero videblas dekstre sube sur la foto
**Monto Elizeo** estas la plej granda Vulkano de la regio Elysium Planitia sur la Planedo Marso. Ĝi estis malkovrita en 1972 dum la preterflugo de la kosmosondilo Mariner 9.

Monto Elizeo altiĝas 12,5&nbsp;km super la ebeno kaj larĝas 500 x 700&nbsp;km. Ĝia pinta kratero havas diametron de 14,1&nbsp;km.
En ĝia ĉirkaŭaĵo estas kelkaj vulkanaj krateroj

## Eksteraj ligiloj 
* Google Mars - zomebla mapo centrita je Monto Elizeo

Kategorio:Montoj en Marso
Kategorio:Vulkanoj en Marso
Kategorio:Ŝildaj vulkanoj
Vaskonoj

[300ra|eta|dekstra|Situo de la tribo de Vaskonoj. ·Ruĝe: [Malnoveŭropo|pra-hindeŭropaj triboj ·Blue: keltaj triboj]]
La **Vaskonoj** (hispane vascones, el la latina gens vasconum) estis antikva popolo kiu, antaŭ la alveno de la romianoj jam loĝis en la regionoj de nuna Navaro, nordoriento de Gipusko, norda kaj centra parto de La Rioja kaj nordokcidenta Aragono en la Iberia duoninsulo, nuna Hispanio. Verŝajne ili estas prapatroj de la nunaj vaskoj (eŭskoj), al kiuj ili lasis sian nomon.

## Vidu ankaŭ 
* Mano de Irulegi

Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Antaŭromiaj popoloj de Hispanio
Kategorio:Historio de Eŭskio