open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nagybakónak

eta|300px|Fora panoramo de Nagybakónak
eta|240px|Panoramo de Nagybakónak
eta|240px|Strato en Nagybakónak
**Nagybakónak** [nadjbakOnak] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Okcidenta** Transdanubio, en departemento Zala, en subregiono de Nagykanizsa. Nagy signifas: granda.

## Bazaj informoj 
* Areo: 18 km²
* Loĝantaro: 410
* Poŝtkodo: 8821
* Telefonprefikso: 93
* Koordinatoj: 46°33′12″N 17°02'35″E

## Situo 
Nagybakónak situas en valo de rojo, fine de longa sakovojo. Zalakaros troviĝas 8, Nagykanizsa 15, Pacsa 23, Zalaegerszeg 42 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis pri la vilaĝo el 1256. En 1600 la turkoj detruis la vilaĝon. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, poŝto. La municipa administracio en Nagyrécse funkcias.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Reĝo Stefano la 1-a (Hungario)
* subĉiela muzeo
* monumento pri falintoj dum la militoj de 1995
* televida turo

eta|300px|maldekstra|Vojeto al arbaro ĉe Nagybakónak

Dosiero:Kőszikla-szurdok.jpg|Striktaĵo inter rokoj ĉe Nagybakónak
Dosiero:Nagybakónak télen.jpg|Nagybakónak vintre

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Viroconium Cornoviorum

**Viroconium Cornoviorum** estis romia urbo ĉe Wroxeter, Shropshire, Anglio. Ĝi situis ĉirkaŭ ok kilometrojn sudoriente de Shrewsbury.
maldekstra|eta|dekstra|Ruinoj de Viroconium Cornoviorum

La urbo fondiĝis ĉirkaŭ 58 p.K. kiel legia fortikaĵo dum invado de Kimrio. La urbo rapide pligrandiĝis kaj en 130 enhavis pli ol 70 hektarojn, kun ĉirkaŭ 15 mil loĝantoj kaj forumo dediĉita al Hadriano. Verŝajne ĝi estis la kvara plej granda urbo de romia Britio.

Dum la 5-a jarcento, post la foriro de la romianoj, la urbo kadukiĝis. Tamen de 530 al 570 estis iom da restaŭro - eble instigate de episkopo, eble ĉar la urbo servis portempe kiel ĉefurbo de la kimra regno Powys. La rekonstruo estis en ligno, ne ŝtono. Dum la frua 7-a jarcento, verŝajne post kiam la anglosaksoj de Mercia forpelis la kimrojn, la urbo plue kadukiĝis. Ŝtonoj el la loko estis uzata de la anglosaksoj por la konstruo de la preĝejo de Wroxeter.

Plejparte la romiaj urboj de Britio restis urboj dum sekvaj epokoj. Ne certas kial tio ne okazis ĉe *Viroconium Cornoviorum*. Eble la anglosaksoj preferis la situon de Shrewsbury.

Multe de la romia urbo ankoraŭ kuŝas subtere, sed imponaj ruinoj videblas. Estas malgranda muzeo; iuj el la plej gravaj elfositaĵoj videblas en muzeo en Shewsbury.

Kategorio:Historio de Shropshire
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Anglio
Kategorio:Muzeoj en Anglio
Kategorio:Romia Imperio
Abatejo Haughmond

dekstra|eta|Ruinoj de Abatejo Haughmond
**Abatejo Haughmond** estis abatejo proksima al Shrewsbury, Shropshire, Anglio.

La abatejo fondiĝis ĉirkaŭ 1100 kiel malgranda monaĥejo kaj dediĉiĝis al Sankta Johano la Evangeliisto. Ĝi iĝis aŭgustena priorejo dum la 1130-a jardeko, kaj, en 1155, abatejo. En 1200 ĝi enhavis ĉirkaŭ dudek kanonikojn.

En 1539 Henriko la 8-a fermis la abatejon, kiu tiam havis enspezon de proksimume 250 pundoj. La dek kanonikoj ricevis grandajn pensiojn. La halo kaj apudaj konstruaĵoj iĝis privata domego. Anglosaksaj artefaktoj estis uzataj por la pligrandigo de la preĝejo de apuda Wroxeter.

Dum la angla enlanda milito okazis granda incendio, kaj la domego plejparte detruiĝis. English Heritage prizorgas la siton kaj la ruinoj viziteblas.

Kategorio:Abatejoj en Shropshire
Nemespátró

**Nemespátró** [nemeŝpAtrO] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Nagykanizsa. Nemes signifas: nobelo. Tiu vorto estis forigita dum la socialismo inter 1952-1991, restis nur **Pátró**.

## Bazaj informoj 
* Areo: 12 km²
* Loĝantaro: 320
* Poŝtkodo: 8856
* Telefonprefikso: 93
* Koordinatoj: 46°19′19″N 17°00'07″E

## Geografio 
Nemespátró situas en Montetaro Zala sur deklivoj laŭ rojo, fine de sakovojo el Surd. Csurgó troviĝas 13, Nagykanizsa 17, Letenye 29, Zalakaros 34 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis pri la vilaĝo el 1296 en formo *"Patruh"*. Baldaŭe la vilaĝanoj iĝis nobeloj kaj tial ili havis diversajn privilegiojn. Dum dominado de la turkoj la vilaĝanoj suferis multe, sed la vilaĝo daŭre restis viva. Vilaĝservo estas municipa administracio kaj migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* luterana preĝejo de 1869, la turo estas 24 m-ojn alta

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Stipo (fungoscienco)

eta|Fungo kun stipo
**Stipo** estas la trunketo subtenanta la ĉapelon de fungo. Ĝi estas plej karakteriza por la filumo klabfungoj (kun la escepto de tindro kaj poliporo), sed ankaŭ inter sakfungoj troviĝas kelkaj fungoj kun stipo.

Oni nomas stipoj ankaŭ la trunketojn subportantajn kelkajn askojn.

## Vidu ankaŭ 
* Fungoscienco
* Ĉapelfungo

## Bildaro 
Kategorio:Funganatomio
Kategorio:Fungoj
Andrus Ansip

**Andrus ANSIP** (naskiĝis la 1-an de oktobro 1956 en Tartu) estas estona politikisto. Li estas membro de la liberala politika partio Estona Reforma Partio *(Reformierakond)*. Ekde la 12-a de aprilo 2005 li estis la ĉefministro de Estonio, kaj samjare ankaŭ iĝis la prezidanto de sia partio.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala biografio de Andrus Ansip (angle)
* retejo de la Estona Reforma Partio

Kategorio:Ĉefministroj de Estonio
Kategorio:Estonaj politikistoj
Kategorio:Liberaluloj
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono
Kategorio:Komisiono Juncker
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Estonio
John Talbot (1-a grafo de Shrewsbury)

**John Talbot, 1-a grafo de Shrewsbury**, (naskiĝis inter 1384 kaj 1390, mortis la 17-an de julio 1453) estis angla generalo dum la centjara milito inter Anglio kaj Francio.eta|dekstra|John Talbot (1-a grafo de Shrewsbury)

## Gepatroj 
Li estis la dua filo de Richard (4-a Barono Talbot) kaj Ankoret, heredontino de la lasta Lordo Strange de Blackmere.

## Vivo 
De 1404 al 1413 li militis kun sia pli aĝa frato Gilbert en Kimrio kontraŭ Owain Glyndŵr.

En 1409 li unue ĉeestis la anglan parlamenton.

De 1414 al 1419 li estis lordo-leŭtenanto (guberniestro) de Irlando, kie li altiris plendojn pro sia tre malmilda politiko. De 1420 al 1424 li militis en Francio. En 1425 li denove (kaj mallonge) servis kiel lordo-leustenanto de Irlando.

En 1427 li reiris al Francio kie li akiris grandan famon kiel militisto. Li partoprenis la sieĝon de Orléans (1428-1429). La 18-an de junio 1429 li kaptiĝis dum la batalo de Patay: li malliberiĝis dum la sekvaj kvar jaroj. La francoj liberigis lin interŝanĝe por Jean Poton de Xaintrailles, kaj li denove estris anglajn armeojn en Francio, gajnante plurajn venkojn.

En 1445 Henriko la 6-a nomumis lin konestablo de Francio. En 1449 li denove kaptiĝis ĉe Rueno, kaj promesis neniam plu porti kirason kontraŭ la francoj. Li plenumis tiun promeson sed daŭre estris armeojn, kvankam li mem neniam batalis. La 17-an de oktobro 1452 li alteriĝis ĉe Bordeaux kun tri mil militistoj, kaj kaptis la urbon kaj poste la plejparton de Gaskonion. La sekvantan jaron la francoj sieĝis Castillon. Talbot marŝis por savi ĝin. La francoj ĉirkaŭis lian tendejon kun inter sep kaj dek mil soldatoj. Dum la sekva batalo la ĉevalo de John Talbot mortis pro kanonkuglo kaj falis sur lin: franca militisto rekonis lin kaj mortis lin per hakilo. Ankaŭ mortis lia filo John (1-a vicgrafo Lisle).

La francaj generaloj konstruis monumenton honore al Talbot. Lia koro entombiĝis ĉe la eniro de la preĝejo de Whitchurch (Shropshire).

## Unua edziĝo 
Antaŭ la 12-a de marto 1407 li edziĝis al Maud Nevill, nepino de John Neville (3-a barono Neville de Raby). Ili havis kvar gefilojn:
* Joan
* John Talbot (2-a grafo de Shrewsbury) (ĉ. 1413 - 1460)
* Kavaliro Christopher Talbot (m. la 1--an de julio 1460)
* Thomas, kiu mortis antaŭ sia patro

## Dua edziĝo 
La 6-an de septembro 1425 li edziĝis al Margaret Beauchamp, filino de Richard de Beauchamp (13-a grafo de Warwick) kaj Elizabeth de Berkeley. Ili havis ses gefilojn:
* John Talbot (1-a vicgrafo Lisle, 1423-1453) kiu militis sub sia patro
* Kavaliro Humphrey Talbot (m. ĉ. 1492)
* Joan
* Elizabeth, kiu edziĝis al John de Mowbray (4-a duko de Norfolk)
* Lewis
* Eleanor (m. 1468), kiu edziĝis al Kavaliro Thomas Butler kaj iĝis amorantino de Eduardo la 4-a (Anglio)

Kategorio:Britaj generaloj
Kategorio:Anglaj grafoj
Geltwil

** Geltwil** estas komunumo en la distrikto Muri de Kantono Argovio, Svislando. Kun nur 192 loĝantoj je la 31-a de decembro 2008, ĝi estas laŭ nombro de loĝantoj la plej malgranda komunumo de la distrikto.

## Geografio 
La komunumo Geltwil situas sur la supra, orienta deklivo de la montoĉeno *Lindenberg*. La komunumo konsistas el la du setlejoj *Geltwil* kaj Isenbergschwil.

La areo de la komunumo etendiĝas sur 3,28&nbsp;km², de kiuj 0,5&nbsp;km² estas kovritaj de arbaro kaj 0,11&nbsp;km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur la kresto de *Lindenberg* je 830 m s.m. kaj la plej malalta punkto je 525 m s.m. ĉe la bordo de la rivereto *Rüeribach*, alfluanto kaj fontrivereto de Bünz.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo limas en nordo al Buttwil, en nordoriento al Muri, en oriento al Benzenschwil im Osten, en sudo al Beinwil (Freiamt), kaj en okcidento al Hitzkirch en Kantono Lucerno.

## Trafiko 
Geltwil situas flanke de la ĉefaj trafikvojoj. Tra ĝi pasas flanka pasejvojo de Beinwil (Freiamt) trans Lindenberg kaj Schongau al Hitzkirch en Kantono Lucerno. Nur ekde la 12-a de decembro 2004 Geltwil estas konektita per poŝtaŭtolinio al Buttwil kaj Muri al la publika transportreto.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Geltwil datiĝas el la jaro 1160 kiel *Geltwile*.

Geltwil kaj Isenbergschwil estis tradicia posedaĵo de la Monaĥejo Muri. Kiam la Svisa Ĵurkomunumo en la jaro 1415 konkeris Argovion de la Habsburgoj, Geltwil fariĝis parto de la *Liberdistrikto* sed restis tamen posedaĵo de la monaĥejo.

Kiam en marto 1798 francaj trupoj liberigis Argovion de la ĵurkomunuma servuto kaj ebligis la kreadon de la Helveta Respubliko, Geltiwil estis kunigita kun Isenbergschwil kaj Winterschwil (kiu lasta hodiaŭ estas parto de Beinwil (Freiamt)) al komunumo en la distrikto Muri de la tiama Kantono Baden. Post la integriĝo de Kantono Baden al la nova Kantono Argovio, tiu komunumo disfalis. La 26-a de junio 1816 Geltwil kaj Isenbergschwil denove estis kunigitaj.

Kiam en la jaro 1942 Svislando devis enkonduko pro la premo de hitlera Germanio kaj Italio la somertempon, la komunumo Geltwil proteste rifuzis post unuanima verdikto de la komunuma asembleo submetiĝi al la hitlera premo kaj ne enkodukis la somerhoraron. Tial Svislando ĝis la fino de la dua mondmilito havis somere du tempozonojn en somero, nome la ĝeneralan somertempon mezeŭropan kaj la Geltwiltempon. Kiam en la jaro 1981 denove enkondukiĝis la somertempo en Geltwil tamen ne regis rezisto kontraŭ tiu decido.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Geltwil
* Geltwil en la Historia Leksikono de Svislando
Rockall

**Rockall** estas rok-klifo en norda parto de Atlantiko. Ĝin pretendas Britio, Islando, Danio (pro Ferooj), Irlando, ĉar oni supozas resurson da karbonhidratoj en la ĉirkaŭa submara grundo.

La rok-klifo mem larĝas 25,3 m, longas 31 m kaj altas 21,4 m. Ĝi estas forte eroziita pinto de malnove nefunkcianta vulkano. Ĝia unua skriba mencio okazis en 1703 kaj ĝis ĝia preciza lokidentigo, ĝi estis kaŭzo de multaj ŝipakcidentoj. La plej proksima kontinenta parto al ĝi estas la skota insulo Soay, je 301,4&nbsp;km.

eta|maldekstra|situo de Rockall

Sur ĝi funkcias radioaparato, por atentigi la ŝipojn.

## Vidu ankaŭ 
* Yves Joseph Kerguelen
* Graflando Donegal

Kategorio:Neloĝataj insuloj
Kategorio:Insuloj en la Atlantiko
Kategorio:Insuloj en Eŭropo
Kategorio:Disputeblaj teritorioj
Filipina maro

300px|eta|Situo de la Filipina maro
La **Filipina maro** estas la okcidenta parto de la Pacifiko kiu limas okcidente kun Filipinoj kaj Tajvano, nordokcidenta kun la Rjukju-insularo, norde kun Japanio, oriente kun la Marianoj kaj sude kun Palaŭo.

En 1944, dum la Dua Mondmilito, ĝi estis scenejo de marbatalo inter Usono kaj Japanio, la batalo de la Filipina maro.

Kategorio:Maroj en la Pacifiko
Kategorio:Geografio de Azio
Kategorio:Filipinoj
Keish

**Keish** pli konata laŭ lia angla nomo **Skookum Jim Mason** (naskiĝis ĉ. 1855; mortis la 11-an de julio 1916)
estis membro de la unuaj nacioj, Tagiŝho en Jukonio, Kanado. Li naskiĝis proksime al la lago Bennett. Lia patrino estis Taltanino el la regiono de la rojo Telegraph, kaj pro la patrineca socio ankaŭ li estis Taltano. Li vivis en Carcross.

Li mortis en Whitehorse en 1916. Supervivis lin filino, Daisy Mason, fratino, Kate Carmack, kaj kuzo, Tagish John.

La asteroido 10112 Skookumjim estis nomita en lia memoro.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Biography at the *Dictionary of Canadian Biography Online*

Kategorio:Anglaj Jukonanoj
Kategorio:Orserĉistoj
Kategorio:Jukonio
Ora cirklo

eta|Strokkur
**Ora cirklo** aŭ Ora ringo, rondvojaĝo (*Gullni hringurinn* en la islanda) estas ŝatata vojaĝa itinero en sudokcidenta kaj suda Islando. Oni povas en unu tago viziti tri de la plej konataj vidindaĵoj de la insulo, elirante el Reykjavík.

La tri plej gravaj vidindaĵoj sur tiu vojo estas:
* la iama islanda parlamenta kunsidejo Þingvellir en la samnoma Nacia parko,
* la geovarma aro Haukadalur kun
** la granda gejsero (nomdonanto de ĉiuj gejseroj),
** la gejsero Strokkur, kiu erupcias en ĉiu ĉirkaŭ 10 minutoj,
** la termofonto Blesi,
* la akvofalo Gullfoss, kies nomo signifas "ora akvofalo" kaj nomdonanto de la nocio Ora cirklo.

Busvojaĝoj el Reykjavík daŭras ĉirkaŭ 8,5 horojn kaj haltas ofte ankoraŭ ĉe la vulkana kratero Kerið.

Sur la areo troviĝas ankaŭ:
* la varmaj fontoj ĉirkaŭ Laugarvatn,
* la iama episkopejo Skálholt.

Kategorio:Turismo en Islando
Kategorio:Geografio de Islando
Skagway

eta|Broadway en Skagway
eta|Historia tombejo
**Skagway** estas urbeto en la sud-oriento de Alasko, kie oni nombris 862 loĝantojn en la jaro 2000.

La nomo devenas de indiĝena lingvo kaj signifas *"venta urbo"*.

La urbo estas ŝatata haltejo por turismaj ŝipoj, kaj turismo estas grava parto de la urba ekonomio.

La nura surtera alvenvojo estas tiu de la Klondike-vojo tra Jukonio. Tamen la pramŝipo de la *Alaska Marine Highway* ligas Skagway al Prince Rupert (Brita Kolumbio), Bellingham (Vaŝingtonio) kaj al aliaj lokoj en Alasko, kiel al Juneau, la ĉefurbo.

## Vidu ankaŭ 
* Alaska orimpetego
* Soapy Smith

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo de Skagway

Kategorio:Urboj de Alasko
Ĉilkot-intermonto

La **Ĉilkot-intermonto** aŭ **Ĉilkot-montpasejo** (angle: ***Chilkoot Pass*** estas 1140 m alta intermonto en la *Boundary Ranges* de la  *Coast Mountains* ĉe la landlimo inter Alasko kaj la kanada Brita Kolumbio kaj parto de la *Klondike Gold Rush National Historical Park* (nacia historia parko de la Klondike-orimpetego).

La pado tra la Ĉilkot-intermonto estis jam komercvojo de la Atapaskoj kaj Na-Dené antaŭ la alveno de blankuloj. Ili komercis de jarcentoj pri marproduktoj kaj peltoj. Ĉilkot devenas de *Ĉilkatoj*, nomo de etno de la Tlingitoj. Nur en la 1870-aj jaroj transiris la intermonton ne-indiĝeno, George Holt.

[eta|maldekstre|Vico de orserĉistoj sur la *oraj ŝtupoj* (*Golden Stairs*) ĉe la Ĉilkot-intermonto, vintre [1897–98]]
[eta|maldekstre|Landlimo inter [Alasko kaj Brita Kolumbio sur la intermonto]]

## Literaturo 
* Archie Satterfield: *Chilkoot Pass, the Most Famous Trail in the North*. Alaska Northwest Books, 1980, ISBN 0882401092.

## Eksteraj ligiloj 
* Klondike Gold Rush National Historic Park (angle)
* Chilkoot Trail National Historic Site of Canada (angle)

Kategorio:Montpasejoj de Kanado
Kategorio:Montpasejoj de Usono
Kategorio:Historio de Alasko
Kategorio:19-a jarcento
Dawson Charlie

**Dawson Charlie**  aŭ  **Káa goox** (naskiĝis ĉ. 1860; mortis la 26-an de decembro 1908) estis Tagiŝo/Tlingito kaj kunmalkovranto de la oro, kiu estigis la alaskan orimpetegon en Jukonio, Kanado.

Li estis la nevo de Skookum Jim Mason kaj akompanis lin por trovi sian onklinon Kate Carmack. Li fiksis unu el la tri unuaj pretendaĵoj ĉe la Klondike, kun tiuj de sia onklo kaj George Carmack. 

La rakontistino Angela Sidney estis lia nevino.

Li mortis en Carcross falante de fervoja ponto ĉe la Blanka intermonto.

Pierre Berton nomis lin **Tagiŝ-Ĉarlie** en sia *Klondike: The Last Great Gold Rush* (Klondike, la lasta granda orimpetego). 

## Eksteraj ligiloj 
*Biography at the *Dictionary of Canadian Biography Online*

Kategorio:Orserĉistoj
Kategorio:Tagiŝoj
Pierre Berton

**Pierre BERTON** (naskiĝis la 12-an de julio 1920 en Whitehorse, Jukonio, Kanado; mortis la 30-an de novembro 2004 en Toronto, Ontario) estis kanada aŭtoro, ĵurnalisto kaj televidprezentisto.

Li verkis kvardekon da libroj kaj estis fakulo pri la historio de Kanado.

Li mortis pro koratako.

## Verkoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Biografio (angle) 

Kategorio:Kanadaj verkistoj
Kategorio:Kanadaj ĵurnalistoj
Kategorio:Tagiŝoj
Abiotaj medifaktoroj

eta|Aero, suno, akvo kaj grundo estas ekzemploj de abiotaj medifaktoroj
**Abiotaj medifaktoroj** estas tiuj medifaktoroj, je kiuj vivaj organismoj ne rimarkeble partoprenas. Ili ampleksas interalie klimaton, atmosferon, akvon, varmecon, temperaturon, lumon, fluon, salenhavon, koncentriĝon je nutrosaloj kaj aliaj kemiaj substancoj. Do temas pri medifaktoroj, kiuj estas nevivaj interagpartneroj.

Ĉiuj planto- kaj bestospecioj estas adaptitaj al difinitaj habitatkondiĉoj. Per tio ili evoluas en ĉiu habitato al tipa vivkomunumo adaptita al la abiotaj faktoroj.

## Vidu ankaŭ 
* Biotaj medifaktoroj
* Bioto
* Ekologio
* Biotopo
* Ekologia niĉo
* Nafto

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Mediologio
Masillamys

***Masillamys*** estas formortinta genro de ronĝuloj. Ĝi estis nomita en 1954 de Tobien. Oni konsideras ĝin proksiman parencon de la genroj Hartenbergeromys, Lophiparamys, Mattimys, Microparamys, Pantrogna, Sparnacomys kaj Strathcona.

## Referencoj
* ESCARGUEL G. 1999. Les rongeurs de l'Eocène inférieur et moyen d'Europe Occidentale. Systématique, phylogénie, biochronologie et paléobiogéographie des niveaŭ-repères MP 7 a MP 14 = The rodents of the early and middle Eocene from Western Europe. Palaeovertebrata 28 (2-4): 89-351. resumo

Kategorio:Fosilioj
Kategorio:Paleontologio
Kategorio:Fosiliejo Messel
Kategorio:Formortintaj specioj
Kategorio:Fosilioj el Germanio
Brian Cowen

**Brian Cowen** (naskiĝis la 10-an de januaro 1960 en Tullamore) estas irlanda politikisto. Li estas membro de la konservativisma kaj naciisma politika partio Fianna Fáil. De la 7-a de majo 2008 ĝis la 9-a de marto 2011 li estis la ĉefministro de Irlando (irlande nomata *Taoiseach* [prononco "**ti:**ŝeĥ"]) kaj ankaŭ (ĝis la 22-a de januaro 2011) la prezidanto de sia partio. Antaŭe, de la 14-a de junio 2007 ĝis la 7-a de majo 2008, li estis vicĉefministro (irlande nomata * Tánaiste* [prononco "**ta:**neŝte"]), sub la *Taoiseach* Bertie Ahern.

## Antaŭaj postenoj 
De 1992 ĝis 1993 Brian Cowen estis ministro pri laboro kaj 1992 pri energio de Irlando. De 1993 ĝis 1994 li estis ministro pri transporto, energio kaj komunikado kaj de 1997 ĝis 2000 ministro pri sano kaj infanoj. De 2004 ĝis 2004 li estis ministro pri eksteraj aferoj, kaj en 2004 iĝis ministro pri financoj. En la unua duono de 2004 li krome oficis kiel Prezidanto de la Konsilio de la Eŭropa Unio.

## Eksteraj ligiloj 
* paĝo pri Brian Cowen en la retejo de sia partio 

Kategorio:Ĉefministroj de Irlando
Kategorio:Irlandaj politikistoj
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj
Kategorio:Konservativistoj
George M. Dawson

[eta|George M. Dawson maje [1885]]
**George Mercer DAWSON** (naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1849 en Pictou, Nov-Skotio; mortis la 2-an de marto 1901 en Ottawa, Kanado) estis kanada geografo kaj paleontologo.

## Literaturo 
* George Mercer Dawson, Phil Jenkins: *Beneath My Feet*. Toronto: McLelland and Stewart, 11. Auflage 2007. ISBN 978-0-7710-4388-8.
* Joyce Barkhouse: *George Dawson - The Little Giant*. Toronto: Clarke, Irwin, 1974. ISBN 0-7720-0734-9.

## Vidu ankaŭ 
* Alaska orimpetego

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio ĉe *Dictionary of Canadian Biography Online*
* George M. Dawson ĉe peakfinder.com 
* George Mercer Dawson ĉe www.rootsweb.com

Kategorio:Kanadaj sciencistoj
Kategorio:Anglaj kebekianoj
Arrows Ostrava

**Arrows Ostrava** estas ostrava basbala kaj softbala sporta klubo. En la jaroj 2005, 2006 kaj 2008 ĝi fariĝis vicmajstro de Ĉeĥa basbala ekstraligo. Ĝis la jaro 1996 ĝi estis parto de TJ VOKD Ostrava-Poruba, kiel taĉmento de basbalo kaj softbalo. Ekde sezono 1997 ĝi ludas sub la nomo Arrows Ostrava. La oficiala nomo, sub kiu la klubo estas registrita kiel civitana asociiĝo, estas SKSB Ostrava.

## Rekonstruo de stadiono 
La komenco de sezono 2008 estis notita per la okazanta rekonstruo de stadiono, pro kiu la hejmecaj matĉoj devis esti ludataj sur ludejoj de rivaloj. La unua matĉo de la sezono 2008 sur la hejmeca nove rekonstruita ludejo en Poruba estis ludita la 14-an de majo kontraŭ Skokani Olomouc. La areo nun proponas 2500 sidlokojn.

## Signifaj eventoj 
* Aranĝado de Akademia majstreco en basbalo 2008
* Aranĝado de Eŭropa ĉampioneco de junuloj kaj kadetoj 1997, 1998

## Historiaj nomoj 
* PO Plamen Poruba
* Permon Sokol Pustkovec
* Fortuna Sokol Pustkovec
* TJ VOKD Ostrava-Poruba (ĝis 1996)
* SKSB Ostrava (Arrows Ostrava) (1997 – ĝis nun)

## Sukcesoj 
* Vicmajstro de Ĉeĥio de Ekstraligo de viroj en la jaroj 2005, 2006, 2008
* Majstro de Ĉeĥio de Ekstraligo de junuloj en la jaroj 2001, 2002, 2003
* Vicmajstro de Ĉeĥio en kategorio de kadetoj en la jaroj 2002, 2005, 2008

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejoj 

Kategorio:Basbalaj teamoj
Kategorio:Sporto en Ostrava
Arrows Ostrava
Arrows Ostrava
Kategorio:Poruba
Valdis Dombrovskis

**Valdis DOMBROVSKIS** (naskiĝis la 5-a de aŭgusto 1971 en Rigo) estas latva politikisto. Li estas membro de la liberalisma konservativisma politika partio Jaunais Laiks ("nova erao", laŭlitere "juna tempo"). Ekde la 12-a de marto 2009 ĝis 2013 li estis la ĉefministro de Latvio. Ekde 2015 li membras en la Eŭropa Komisiono, unue Komisiono Juncker kaj poste la Komisionoj von der Leyen.

Dombrovskis studis fizikon en la Universitato de Latvio kaj ekonomikon en la Teknologia Universitato de Rigo. De 1995 ĝis 1996 li laboris en la instituto pri fiziko de la Universitato de Majenco en Germanio. Poste li dungiĝis en la Universitato de Latvio kaj la Universitato de Marilando en Usono.

Valdis Dombroskis apartenas al la partio Jaunais Laiks. De la 7-a de novembro 2002 ĝis la 9-a de marto 2004 li estis ministro pri financoj de Latvio en la registaro de Einars Repše. Ekde tiam li estas parlamentano de la frakcio Eŭropa Popola Partio kaj Eŭropaj Demokratoj en la Eŭropa Parlamento. Post la demisio de la ĝistiama ĉefministro Ivars Godmanis li la 26-an de februaro 2009 de la prezidento Valdis Zatlers estis taskigita formi novan registaron. La 12-an de marto lia ministraro estis konfirmita de la latvia parlamento Saeima.

## Privata vivo 
Edziĝinta kun Ārija Dombrovska. Lia familio parte estas pol-devena.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

eta|maldekstra|300ra|Foto pri Ĉefministro de Latvio, Valdis Dombrovskis (maldekstre) kaj Usona Ŝtata Ministro por Eŭropaj kaj Eŭraziaj Aferoj D-ro Philip H. Gordon (dekstre)

Kategorio:Ĉefministroj de Latvio
Kategorio:Latvaj politikistoj
Kategorio:Konservativistoj
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono
Kategorio:Komisiono Juncker
Kategorio:Komisiono von der Leyen
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Latvio
HC Sareza

**HC Sareza** estas sporta stadiono en Ostrava-Poruba, kie ludas siajn hejmecajn matĉojn HC VOKD Poruba. Ties kapacito atingas 5000 lokojn. La stadiono estis konstruita en la jaro 2001.

## Vidu ankaŭ 
* HC VOKD Poruba

Kategorio:Hokeaj stadionoj en Ĉeĥio
Kategorio:Poruba
Kategorio:Stadionoj en Ostrava
Kategorio:Glacihokeo en Ĉeĥio
Malgranda duonakso

eta|dekstra|280px|La malgranda duonakso de elipso

En geometrio, la **malgranda duonakso**, aŭ **duona malgrandakso**, (simbolo: b) estas rekta segmento asociata al la konikoj.

En la elipso, la malgranda duonakso estas segmento orta kun la  granda akso (kun longo 2.a, t.e. dufoje tiu de la duona grandakso), kiu iras de la centro de la elipso ĝis ĝia perimetro (vidu la bildon).

La malgranda akso estas unu el la du aksoj de simetrio de elipso.

Kategorio:Geometrio
Monumento de Ruĝa Armeo (Ostrava)

**Monumento de la Ruĝa Armeo** en Ostrava estas nacia kultura memorindaĵo troviĝanta en Parkoj de Komenský en urba parto Moravia Ostrava kaj Přívoz. Senvualigita ĝi estis en la jaro 1946 enkadre de solenoj de la 1-a datreveno de liberigo de Ĉeĥoslovakio. La projekton ellaboris arkitekto Josef Jírovec, la aŭtoro de belarta farigo estas skulptistoj Konrád Babraj kaj Karel Vávra. La monumento estis proklamita kiel nacia kultura memorigaĵo en la jaro 1978.

En la monumento estas lokigitaj 668 urnoj kun cindro de sovetaj soldatoj kaj ĉeĥaj civitanoj falintaj dum la liberigado de Ostrava en la jaro 1945.

## Pluaj fotoj

Pam RA Ostrava 03.JPG|Monumento de Ruĝa Armeo
Ostrava, Komenského sady, památník.JPG|Monumento de Ruĝa Armeo

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Moravia Ostrava
Kategorio:Konstruaĵoj en Ostrava
Ruĝa Armeo
Ruĝa Armeo
Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en distrikto Ostrava-urbo
Kategorio:Monumentoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Historio de Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Sovetunio en la Dua Mondmilito
Kategorio:Ĉeĥoslovakio en la Dua Mondmilito
Monumento de liberigo de Ostrava

eta|dekstra|250px|Tanko ĉe la ponto de Miloš Sýkora
**Monumento de la 1-a Ĉeĥoslovaka memstara tanka brigado en Sovetunio** estas dediĉita al la memoro de transpaŝo de rivero Odra fare de tiu ĉi taĉmento la 30-an de aprilo 1945 kaj la sekva liberigo de urbo Ostrava. Sur soklo estas lokigita tanko T-34 kun numero 051, kiu kiel la unua partoprenis en la liberigado de Ostrava la 30-an de aprilo 1945.

Projekton de la monumento ellaboris Inĝ. arkitekto Evžen Friedl, reliefojn por la monumento faris Augustin Handzel. La monumento estis konstruita en la jaro 1948.

Dum la jaroj 2004 kaj 2005 la monumento estis rekonstruita. La monumento troviĝas rekte kontraŭ ponto de Miloš Sýkora.

Kategorio:Silezia Ostrava
Liberigo de Ostrava
Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en distrikto Ostrava-urbo
Kategorio:Konstruaĵoj en Ostrava
Liberigo
Sudminasa Renkontiĝo de Esperanto

**Sudminasa Renkontiĝo de Esperanto** (SUMIRE) estas regiona Esperanto-renkontiĝo kiu okazas ĉiujare en la sudorienta regiono de Minas-Ĝerajso (Brazilo) ekde 2005.

Urboj kiuj jam gastigis SUMIRE:
* Pouso Alegre - 2005
* Varginha - 2006
* Lavras - 2007
* Alfenas - 2008
* Poços de Caldas - 2009
* Pouso Alegre - 2010
* Silvianópolis - 2011
* Machado - 2012
* Poços de Caldas - 2013
* Caldas - 2014
* Pouso Alegre - 2017
* Caxambu - 2018
* Poços de Caldas - 2019
* Pouso Alegre - 2022
* Poços de Caldas - 2023
* Pouso Alegre - 2024
* Machado - 2025

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la renkontiĝo de 2013
* Blogo pri la renkontiĝo
* Blogo pri la renkontiĝo

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Brazilo
Kategorio:Esperanto-movado en Minas-Ĝerajso
Grandprinco

**Grandprinco** aŭ **granda princo** aŭ **ĉefprinco** (latine *Magnus Princeps*; ruse kaj ukraine Великий князь, *Velikij knjaz*; beloruse Вялíкий князь, *Vjaliki knjaz*; germane *Großfürst*, finne *Suuriruhtinas*, dane *Storfyrste*, svede *Storfurste*, kroate  *knez*, serbokroate *veliki župan*/велики жупан, litove *Didysis kunigaikštis*, hungare *Nagyfejedelem*; ĉeĥe *Velkokníže*, pole *Wielki książę*) estas nobela titolo pli alta ol princo (aŭ *Fürst*) kaj malpli alta ol imperiestro = caro = ĥano .

En kelkaj lingvoj (ekzemple angla, franca) oni tradicie uzas la vorton por grandduko ankaŭ por **grandprinco** (ekz-e de Moskvo aŭ Litovio); en aliaj lingvoj (ekzemple germana, nederlanda kaj skandinaviaj lingvoj) oni distingas inter tiuj du titoloj. (Komparu :de:Großfürst, :en:Grand prince).

Historie **ĉefprinco** estis titolo de la ĉefo de princa gento (klano), kiu gento estis kolektiva suvereno de pli-malpli loza konfederaĵo da princujoj. Ekzemple la Kieva Regno estis komuna posedaĵo de la Rurikidoj, la ĉefa princa trono estis en Kievo, kaj post la morto de ĉefprinco lin sukcedis lia frato pro la heredo laŭ pliaĝeco, ŝanĝanta sian duarangan tronon je la ĉeftronon Kievan (kaj lian duarangan tronon okupis la sekva princo en la vico) poste venis la vico de la filoj (kaj nevoj).  Do, la ĉefprinco estis la ĉefa inter la principe egalaj princoj.

Sed jam en la 12-a jarcento komenciĝis disfalo de tiu sistemo, kaj aperis periferiaj ĉefurboj (kaj ĉefprincujoj kaj ĉefprincoj) — la ĉefprincujoj Vladimira, Galiĉa, Ĉernigova ktp.  En kelkaj el ili (precipe en la Moskva, kiu sukcedis al la Vladimira), establiĝis la primogenitura sukcedo, kaj la ĉefprinco iĝis unupersona monarko; logika sekvo estis ŝanĝo de la titolo je *caro* (t.e. imperiestro).

**Grandprinco** do iĝis titolo de suverena reganto de iu "grandprinclando" (aŭ grandduklando se oni ne distingas la du titolojn), sed tiaj grandprinclandoj jam de longe ne plu ekzistas. La lastaj tiel nomataj "grandprinclandoj" malaperis en 1917 kaj 1918, sed jam antaŭ tio la grandprinclandoj Litovio, Finnlando kaj Transilvanio estis partoj de aliaj, pli grandaj monarĥiaj regnoj (Pollando-Litovio, Rusa imperio kaj Aŭstrio-Hungario), kaj la titolo "grandprinco" estis nura aldona titolo por monarĥoj jam havantaj pli altan (reĝan/caran aŭ imperiestran) titolon.
La lasta reganto kies plej alta titolo estis "grandprinco" estis Ivano la 4-a en la 16-a jarcento antaŭ ol li eknomis sin "caro".

"Grandprinco" (*Velikij knjaz*) iĝis ankaŭ rusa titolo por alparoli familianojn de la rusa caro (ekde la 17-a jarcento), kvankam tiuj grandprincoj neniam estis suverenaj regantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Grandprinclando

Kategorio:Nobelaj titoloj
*Grandprinco
Kategorio:Reĝaj titoloj
Mühlau AG

## Pri la komunumo 
** Mühlau** estas urbo
komunumo en la distrikto Muri de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 991 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Mühlau situas sur flotebenaĵo ĉe la okcidenta bordo de la rivero Reuss. La vilaĝo mem troviĝas proksimume duonan kilometron okcidente de la rivero laŭlonge de la ĉefvojo de Bremgarten al Sins.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Mühlau limas en nordo al Merenschwand, en oriento aliflanke de la rivero Reuss al Hünenberg (Kantono Zugo), en sudo al Sins, en sudokcidento al Aug, en okcidento al Beinwil (Freiamt), kaj en nordokcidento al Benzenschwil.

## Trafiko 
Mühlau situas ĉe la ĉefvojo de Bremgarten al Sins. Ponto trans la rivero Reuss konektas la komunumon kun Hünenberg en Kantono Zugo kaj Maschwanden. La plej proksima aŭtovojalveturejo troviĝas en Cham al la svisa aŭtovojo A4 en distanco de 5km.

En la vilaĝoparto Krähenbühl situas stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Lencburgo al Rotkreuz.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Mühlau datiĝas el la jaro 1274 kiel *Mulnowe*.

En mezepoko en Mühlau regis la Senjoroj de Hünenberg. Post la Batalo de Sempach la ĉefa potenco en la regiono fariĝis la urbo Lucerno. La civitanoj de la voktejo Merenschwand, al kiu Mühlau tiam apartenis, aĉetis sian liberecon de la Senjoroj de Hühnenberg en la jaro 1394 kaj submetis sin libervole al la regado de Lucerno akirante tiel diversajn privilegiojn kiel propra voktejo interne de la Lucerna urboŝtato. Kiam la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion en la jaro 1415 kaj la voktejo Merenschwand fariĝis Lucerna eksklave oriente de la *Liberaj distriktoj*.

En marto 1798 la francaj trupoj liberigis Argovion kaj kreis la Helvetan Respublikon. La voktejo Merenschwand nun estis eksklavo de la distrikto Hochdorf de Kantono Lucerno. En oktobro 1802 la voktejo Merenschwand aliĝis al Kantono Zugo, sed en 1803Napoleono dekretis, ke la voktejo Merenschwand kaj kun ĝi la komunumo Mühlau fariĝos parto de la distrikto Muri de Kantono Argovio.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Mühlau
* Mühlau (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Mühlau
* Mühlau en la Historia Leksikono de Svislando
Andrew S. Tanenbaum

dekstra|eta|200px|Andrew S. Tanembaum
**Andrew Stuart "Andy" TANEMBAUM** (naskiĝis en 1944) estas komputikisto, estro de la Departemento de komputilaj sistemoj, en la Universitato Vrije, Amsterdamo, Nederlando. Li estas la ĉefa aŭtoro de la sistemo *Minix*, operacia mastrumado bazita je Unix kun edukada propono, kaj tre konata por siaj libroj pri scienco de la komputado.

Li naskiĝis en la urbo Novjorko kaj kreskiĝis en White Plains en la usona ŝtato Novjorkio.
Li bakalaŭriĝis en MIT kaj doktoriĝis en Universitato de Kalifornio ĉe Berkeley je la jaro 1971.

Nune li instruas lecionojn pri organizado de komputiloj kaj mastrumaj sistemoj.

La kerno de Linukso estis inspirita en Minix. Tanenbaum inplikiĝis kun la diskutadoj de Usenet dum la jaro 1992 kune Linus Torvalds (kreinto de Linukso), pri la bazaj meritoj de Torvalds uzante Monoblokan Kernon anstataŭ la Mikrokerno kiun Tanembaum pensis ke estis mezo de la estonto.

Kategorio:Komputikistoj
Macrocranion

eta|maldekstra|Fosilio de *Macrocranion tupaiodon*
**Macrocranion** estas genro de formortinta mamulo. Macrocranion estis trovita en Grube Messel.[1]

La genro *Macrocranion* estas ĉi-troveje reprezentita en du specioj: *M. tupaiodon* havis lanan pelton sen spikoj. Kvankam ĝi eble estis omnivora (ĉionmanĝa), la fosiliaj restaĵoj indikas ke la trovita specimeno manĝis fiŝon mallonge antaŭ sia morto. Ĉi tiu malgranda besto longis proksimume dekkvin centimetrojn, havis longajn malantaŭajn krurojn kaj evidente estis kapabla je konsiderinda rapido.

La fosilia *M. tenerum* estas kvin centimetrojn longa. La specio ankaŭ havis longajn krurojn por rapida movado, sed ĝia pelto inkluzivis akran protekton. La longaj kruroj, tamen, indikas la besto ne povus enruliĝi supre por defendi sin. Fosiliigitaj stomakaj restaĵoj montras, ke dieto de *M. tenerum* inkluzivis formikojn, do ĝi eble estis insektomanĝuloj.

## Referencoj 
Kategorio:Fosilioj
Kategorio:Formortintaj mamuloj
Kategorio:Eocenaj fosilioj
Kategorio:Fosilioj el Germanio
Kategorio:Formortintaj specioj
Kategorio:Fosiliaj insektomanĝuloj
Kategorio:Fosilioj el Messel
Oberrüti

## Pri la komunumo 
** Oberrüti** estas komunumo en la distrikto Muri de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1217 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Oberrüti situas sur flotebenaĵo okcidente de la rivero Reuss, kies bordo formas ĝian orientan bordon kaj limon kun Kantono Zugo. Kun la escepto de du drumlinoj la teritorio de la komunumo estas tute ebena.

La areo de la komunumo etendiĝas sur 5,37 km², de kiuj 0,86 km² estas kovritaj de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo troviĝas sur alteco de 495 m s.m. tute en la sudokcidento de la komunumo, dum ĝia plej malalta punkto situas ĉe la bordo de la rivero Reuss je 400 m s.m.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Oberrüti limas en okcidento kaj nordo al Sins, en oriento aliflanke de la rivero Reuss al Hünenberg en Kantono Zugo, kaj en sudo al Dietwil.

## Trafiko 
La komunumo situas ĉe la ĉefvojo n-ro 25 de Lencburgo tra Sins al Lucerno. La komunumo disponas pri stacidomo ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Araŭo al Arth-Goldau. Krome pasas tra Oberrüti buslinio de la Zugerland Verkehrsbetriebe.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Oberrüti datiĝas el la jaro 1236 kiel *Ruty*. La hodiaŭan nomon Oberrüti la komunumo ricevis en 1803 okaze de la kreiĝo de la nuna Kantono Argovio.

En mezepoko la supera jurisdikcio pri Oberrüti apartenis al la Habsburgoj, kiuj atribuis ĝin al la voktejo de Meienberg. En la jaro 1415 la voktejo estis konkerita fare de la lucernanoj, kiuj tamen en la jaro 1425 devis koncedi ĝis al la *Libera distrikto*, kiu estis komuna posedaĵo de la Svisa Ĵurkomunumo. La malalta jurisdikcio post la malapero de la senjoroj de Rüthi apartenis al la Senjoroj de Hünenberg kaj poste al la Abatejo Kappel, kiu vendis ĝis en la jaro 1498 al la urbo Zugo. Ĝis 1630 oni ĉerpis oron el la rivero Reuss.

En maro 1798 la francaj trupoj liberigis Argovion de la ĵurkomunuma servuto kaj kreis la Helvetan Respublikon. Oberrüti kiel parto de la distrikto Muri nun dum kvar jaroj apartenis al Kantono Baden. En 1802 ĝi aliĝis al Kantono Zugo, sed Napoleono verdiktis en 1803, ke Oberrüti estis denove integrita al la distrikto Muri apartenante ek de tiam al la nove fondita Kantono Argovio.

## Vidu ankaŭ 
* Oberrüti (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Oberrüti
* Oberrüti de la Historia Leksikono de Svislando
George Carmack

**George Washington CARMACK** (naskiĝis la 24-an de septembro, 1860 en Kalifornio; mortis la 5-an de junio, 1922 en Seattle, Usono) estis orserĉisto ĉe la Jukono.

Unue oni agnoskis lin malkovranton la oron, kiu estigis la alaskan orimpetegon la 16-an de aŭgusto 1896, sed nuntempe historiistoj supozas, ke la malkovrinto fakte estis lia bofrato, Skookum Jim Mason.

Carmack mortis en Seattle en 1922.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
* Guide to the George W. Carmack Papers, lib.washington.edu
* SHAAW TLÁA (Kate Carmack), canadianmysteries.ca

Kategorio:Jukonanoj
Kategorio:Orserĉistoj
Kategorio:Usonanoj
Fort Selkirk

[eta|dekstra|Kelkaj el la historiaj konstruaĵoj ĉe Fort Selkirk, [Jukonio.]]

**Fort Selkirk** aŭ **Fortikaĵo Selkirk** estas iama komercejo ĉe la Jukono, ĉe la enfluejo de la Pelly en kanada Jukonio.

## Historio 
Dum multaj jaroj ĝi estis la hejmo de la pranacio Selkirk (Nordaj Tuĉonoj).

Arkeologoj evidentigis, ke la ejo estis uzita dum almenaŭ la lastaj 8.000 jaroj.

Robert Campbell starigis apude komercejon de la Kompanio de la Hudsona Golfo en 1848. Komence de 1852 li translokigis la komercejon al la nuna ejo. Ĉilkatoj (Tlingitoj), minacitaj en sia tradicia komerco kun la internlandaj Atabaskoj, atakis kaj detruis la fortikaĵon. 40 jarojn poste ĝi estis rekonstruita kaj iĝis grava provizumejo laŭ la Jukono.

Ĝi estis forlasita meze de la 1950-aj jaroj post konstruo de la preterpasanta *Klondike Highway*, kiam la rivertrafiko ĉesis.

## Turismo 
Multaj konstruaĵoj estis renovigitaj kaj la historia parko de *Fort Selkirk* apartenas nun al la Selkirkoj. Ne ekzistas perlanda alirvojo, la plej multaj turistoj alvenis per aviadilo aŭ per boato.

## Vidu ankaŭ 
* Alaska orimpetego

## Eksteraj ligiloj 
* Virtual Museum Canada 
* Yukon Heritage Resources Unit

Kategorio:Jukonio
Ĉilkat (rivero)

eta|240ra|Vido de la Takŝanuk-montoj al la rivero Ĉilkat
La rivero **Ĉilkat** aŭ Ĉilkato (angle: ***Chilkat river***) estas ĉirkaŭ 80&nbsp;km longa rivero en Alasko kaj Brita Kolumbio.

Ĝi fontas el la Ĉilkat-glaciejo kaj fluas laŭ 27&nbsp;km longa kurbiĝo tra Kanado kaj poste suden denove tra Alasko.

Ĉe la fino de la Ĉilkat troviĝas la protektejo *Alaska Chilkat Bald Eagle Preserve* kun la plej granda loĝantaro de blankkapaj maragloj de la mondo.

## Etimologio 
La nomo de la rivero devenas de la indiana nomo de grupo de la Tlingitoj, la Ĉilkatoj.

## Literaturo 
* Geographic Society, Alaska: Chilkat River Valley (Alaska Geographic, Vol.11, Number 3, 1984); Alaska Northwest Books; ISBN 978-0-88240-203-1

## Eksteraj ligiloj 
* Alaska Chilkat Bald Eagle Preserve (angle) 

Kategorio:Riveroj en Alasko
Kategorio:Riveroj en Kanado
Dietwil

## Pri la komunumo 
** Dietwil** estas komunumo en la distrikto Muri de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1145 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Dietwil estas la plej suda komunumo de Kantono Argovio. La vilaĝo-kerno situas sur moreno okcidente de la rivero Reuss.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Dietwil limas en nordo al Oberrüti, en oriento al Risch en Kantono Zugo, en sudoriento al Honau en Kantono Lucerno, en sudo al Inwil en Kantono Lucerno, kaj en okcidento al Sins.

## Trafiko 
Tra la komunumo kondukas la kantona ĉefvojo 25 de Lencburgo al Lucerno. La plej proksima aŭtovojalveturejo troviĝas 2 kilometrojn pli sude en Root al la svisa aŭtovojo A14.

La komunumo estas konektita al la publika trafikreto per buslinio de Zugerland Verkehrsbetriebe.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Dietwil datiĝas el la jaro 1236 kiel *Tuetwile*.

En mezepoko la supera jurisdikcio pri Dietwil apartenis al la Habsburgoj, kiuj atribuis ĝin al la voktejo de Meienberg. En la jaro 1415 la voktejo estis konkerita fare de la lucernanoj, kiuj tamen en la jaro 1425 devis koncedi ĝis al la *Libera distrikto*, kiu estis komuna posedaĵo de la Svisa Ĵurkomunumo.

Komence de la 15-a jarcento la lucerna familio Moos akiris la malaltan jurisdikcion pri Dietwil kaj vendis ĝin en la jaro 1422 al la urbo Lucerno, kiu tiel posedis grandan influon al la liberdistrikta komunumo.

En maro 1798 la francaj trupoj liberigis Argovion de la ĵurkomunuma servuto kaj kreis la Helvetan Respublikon. Dietwil nun dum kvin jaroj apartenis al Kantono Baden. En 1803 Dietwil estis integrita al la distrikto Muri de la nove fondita Kantono Argovio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Dietwil
* Dietwil en la Historia Leksikono de Svislando
Cinclidium

Cinklidioj estas la specioj de ***Cinclidium***, tio estas genro de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj. Temas pri bluaj birdoj.
 
Ĝi enhavas la jenajn speciojn:
* Sunda najtingalo (*Cinclidium diana*)
* Blufrunta najtingalo (*Cinclidium frontale*)
* Blankavosta najtingalo (*Cinclidium leucurum*)

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Blufrunta najtingalo

La **Blufrunta najtingalo** (***Cinclidium frontale***) estas specio de birdo de la genro de *Cinclidium* (bluaj najtingaloj) en la familio de Muŝkaptuledoj.

Ĝi estas tre malhelblua birdo kun pli helbluaj supraj partoj sed ĉefe du tre brilhelbluaj areoj nome en **frunto kaj ŝultroj**. La frunta marko nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en aliaj lingvoj same kiel en la latina scienca nomo kie *frontale* aludas al la frunto.

Ĝi troviĝas en Butano, Ĉinio, Barato, Laoso, Tajlando, Vjetnamo kaj eble Nepalo. Ties natura habitato estas moderklimataj arbaroj.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Cinclidium frontale. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on 25 July 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Blankavosta najtingalo

La **Blankavosta najtingalo** (***Cinclidium leucurum***) estas specio de birdo de la genro de *Cinclidium* (bluaj najtingaloj) en la familio de Muŝkaptuledoj.

Temas pri specio kun tre markata seksa duformismo, ĉar la ino estas tute helbruna iom pli malhela en ŝultroj kaj vosto, dum la masklo estas tre bela kaj **malhelblua birdo** kun pli malhelaj flugilplumoj kaj vosto preskaŭ nigra kun tre rimarkindaj kaj kontrastaj **blankegaj grandaj makuloj ambaŭflanke de la vosto**. Tiu lasta karaktero nomigas la specion kaj en Esperanto kaj en aliaj lingvoj same kiel en la latina scienca nomo kie *leucurum* devenas el vortoj el la antikva greka kiuj signifas *blanka* (*leŭkos*) kaj vosto (*uros*). Krome estas du tre brilhelbluaj areoj nome en frunto kaj ŝultroj ege simile al la Blufrunta najtingalo, kiu ne havas la blankajn vostomakulojn.

Ĝi troviĝas en Bangladeŝo, Butano, Kamboĝo, Ĉinio, Barato, Laoso, Malajzio, Birmo, Nepalo, Tajvano, Tajlando kaj Vjetnamio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj humidaj montarbaroj.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Cinclidium leucurum . 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Hans-Dietrich Genscher

**Hans-Dietrich GENSCHER** (naskiĝis la 21-an de marto 1927 en Halle-Reideburg, mortis la  en Wachtberg) estis germana politikisto.

Li estis membro de la liberala politika partio *Freie Demokratische Partei* (FDP). De 1969 ĝis 1974 li estis ministro pri internaj aferoj kaj de 1974 ĝis 1992 preskaŭ seninterrompe ministro pri eksteraj aferoj kaj vickanceliero de la Federacia Respubliko Germanio, do gvidis la federacian ministerion pri eksteraj rilatoj de Germanio. Inter la jaroj 1974 kaj 1985 li krome estis prezidanto de sia partio FDP.

De 1984 ĝis 1985 li estis prezidanto de la Konsilio NATO kaj prezidanto de la ministraro de la Okcident-Eŭropa Unio.

Kiel okcidentgermania ministro pri eksteraj aferoj li estis forta subtenanto de politiko de ekvilibrigo inter oriento kaj okcidento, kaj evoluigis propran strategion por politiko de aktiva malarmado kaj la daŭrigo de la dialogo de la okcidentaj ŝtatoj kun la ŝtanĝiĝanta ŝtato Sovetunio, kaj ankaŭ por la plia kunkresko de la membroŝtatoj de la Eŭropa Komunumaro kaj posta Eŭropa Unio. Li grave kontribuis al la unuiĝo de la nunaj membroŝtatoj de la Eŭropa Unio, kaj ankaŭ al la reunuiĝo de Germanio, pri kiu li en 1990 traktadis kun la tiama ministro pri eksteraj aferoj de GDR, *Markus Meckel*.

eta|maldekstra|Hans-Dietrich Genscher en 2008
Aparte de tio li engaĝiĝis por efika okcidentgermania subteno al la reformaj procesoj en la orientaj ŝtatoj de Mezeŭropo, aparte en Pollando kaj Hungario. En januaro 1980 li ekzemple oficiale kunvenis kun la prezidanto de la tiam malpermesita sindikato Solidareco, Lech Wałęsa, al kiu kaj al la pola opozicio li certigis subtenon en la lukto por demokratiaj reformoj. En novembro 1990 li kaj lia pola kolego *Krzysztof Skubiszewski* subskribis traktaton pri la definitiva validigo de la nuna limo inter Germanio kaj Pollando.

La 18-an de marto 1992 li propradezire eksiĝis el la germania registaro, en kiu antaŭe li membris dum 23 jaroj. Sian decidon li surprize publikigis tri semajnojn antaŭe. Tiumomente li estis la plej longe oficanta ministro pri eksteraj aferoj en Eŭropo.

## Rilato al Esperanto 
Hans-Dietrich Genscher estis membro de la Honora Komitato por la 84-a Universala Kongreso de Esperanto en 1999 en Berlino.

En la akcepta letero li akcentis:

„Mi tute konscias pri la grava kontribuo, kiun Esperanto plenumas al la interkompreniĝo de la popoloj. Pro tio mi volonte akceptas vian inviton.“ 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* retejo de Hans-Dietrich Genscher
* 
* 

Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Liberaluloj
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Germanio
Kategorio:Ministroj pri internaj aferoj de Germanio
Angula diametro

eta|Diametro d je distanco D havas **angulan diametron δ**
La **angula diametro** (aŭ **angula grandeco**) estas la grandeco de la bildo de observata objekto projekciata sur sfero centrata sur la observanto.

La angula diametro *δ* de objekto dependas de ĝia reala grandeco d kaj de la distanco D inter ĝi kaj la observanto.

:\delta = 2\arctan\left(\frac{d}{2 D} \right) mezurata en radianoj.

Pri sufiĉe malproksima objekto, tia ke D estu granda rilate al d, la proksimuma formulo iĝas:
:\delta \approx \frac{d}{D}.

En astronomio, oni indikas la angulan diametron de kosma objektoj, viditaj de Tero, prefere ol iliaj realaj diametro; ekzemple, Suno havas angulan diametron de 31,6' al 32,7' (minutoj de angulo).

Kategorio:Astrometrio
Biotaj medifaktoroj

**Biotaj medifaktoroj** nomiĝas tiuj medifaktoroj, je kiuj vivaj organismoj rimarkeble partoprenas. Ili rezultiĝas el la interefikoj inter unuopaj specioj ene de ekosistemo.

Male estas abiotaj medifaktoroj, kiuj estas nevivaj interagopartneroj.

## Interagoj inter du specioj (bi-sistemoj) 
En la kunvivado de diversaj specioj en sama regiono, ordinare minimume unu el ili per tio influiĝas. Tiu influo povas esti avantaĝa aŭ malavantaĝa.

*antibiozo: negativa efiko al minimume unu partnero
**konkuro (ekologio): negativa por ambaŭ flankoj, por la pli malforta pli, por la pli forta malpli 
**parazitismo: pozitiva por la parazito, negativa por la suscepto
**rabanto-predo-rilato: pozitiva por la rabanto, negativa por la predo
**amensalismo: negativa efiko al unu specio, sen efiko al la alia
*neŭtralismo: neniu influo de unu al la alia 
*probiozo: neniu negativa efiko, sed pozitiva efiko al minimume un partnero, en biosistemo
**komensalismo: avantaĝo de unu partnero, neniu efiko al la alia
**simbiozo: kunvivado je ambaŭflanka avantaĝo
***mutualismo: foj kunvivado je ambaŭflanka avantaĝo
****gastiganto-gasto-rilato
****kooperado: ekzemple diversspeciaj bestogregoj
***eŭsimbiozo: necesa kunvivado je ambaŭflanka avantaĝo
***altruismo
***generado

## Vidu ankaŭ 
* abiotaj medifaktoroj
* bioto
* biotopo
* ekologia niĉo

Kategorio:Ekologio