open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Politikisto

eta|250x250ra|Politikistoj ĉe la kunveno de G-20
**Politikisto** estas profesiulo, kiu laboras en politiko.

En multaj demokratioj la termino estas ĝenerale uzata nur en elekt-kampanjoj, anstataŭ anoj de ŝtata burokratio. Tamen, tia distingo estas malpli klara en nedemokratiaj formoj de registaro.

En ŝtato, individuaj politikistoj konsistigas la administran kaj leĝfaran fakojn de registaro. Aliajn organojn de registaro kiel juĝistaro, policoj, militistaro norme oni ne rigardas politikaj, malgraŭ la fakto ke ili laboras por registaro. Iufoje politikaj sciencistoj aŭ estro de politika partio ankaŭ estas nomata politikistoj.

La origino de la esprimo "politikisto" estas de la greka vorto "Πολιτικά" - "politiko", kiu signifas "civilaj aferoj". Tio estas, politikisto estas persono, kiu okupiĝas pri la publika intereso.

## Kritiko 
Kvankam politikisto devas atenti la bezonojn de siaj elektantoj kaj publiko, kiun li reprezentas kaj devas kontroli multajn detalojn kaj antaŭenigi diversajn aferojn al la efektiva tagordo, la situacio ne estas tiel kaj ekzistas multaj kritikoj kontraŭ politikistoj, kie ajn ili estas. Ekzemple multaj kritikas politikistojn pro tio, ke ili estas fortranĉitaj de la publikaj okuloj. Multaj ankaŭ vidas politikistojn pli inklinaj al subaĉeto kaj korupto ol la plimulto de la publiko pro sia proksimeco al ŝtatofico kaj sia kapablo influi tutan publikon. 

La malestima kromnomo "politikisto" estas iam uzata por priskribi oportunisto, kiu atingas siajn celojn per sociaj ligoj aŭ manipulado.

## Kutimaj oficoj 
Oficoj por politikistoj povas inkluzivi:

* Ŝtatprezidanto
*Ŝtatestron
*Ĉefministro
* Ministro
*Senatano
* Kongresano
* Parlamentano
* Partiestro
*Urbestro
*Elektita oficialulo

## Ekzemploj de famaj politikistoj 
Jen listo de famaj politikistoj:
* Kofi Annan - Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj
* Lazaro Cardenas - Prezidento de Meksiko dum 1930-aj jaroj
* Winston Churchill - Dummilita ĉefministro de Britio
* Mohandas Karamchand Gandhi - Naciisma ĉefministro de Barato
* Adolf Hitler - Diktatoro de Nazia Germanio
* Rudy Giuliani - Urbestro de Novjorko
* Thomas Jefferson - Verkisto de la usona Deklaro de Sendependeco.
* Petra Kelly - Fondintino de la Verda Partio de Germanio
* Romano Prodi - Eksa prezidanto de la Eŭropa Komisiono
* Sun Yat-sen - Estro de Kuomintango, unua prezidento de Respubliko de Ĉinio
* Eugen Macko - Vicprezidanto de la federacio de EDE (Eŭropo - Demokratio - Esperanto)

## Vidu ankaŭ
* Demagogo
* Politiko


Kategorio:Politikaj okupoj
Kategorio:Juraj okupoj
Kategorio:Aŭtoritatuloj
Veziketo

**Veziketo** aŭ vezikulo (latine *vesicula*:"veziketo") estas mikroskope eta de ronda ĝis ovala veziketo en la ĉelo, kiu estas ĉirkaŭata per simpla membrano. La veziketo formas tiel propran ĉelkomponanton, en kiuj okazas la diversaj ĉelaj procezoj. Laŭ speco de la internaj enzimoj, oni distingas inter diversaj tipoj de veziketoj: lizosomoj, mikrokorpetoj, peroksisomoj kaj glioksisomoj. 

Ĝi havas la diametron de kelkcent nanometrojn kaj troviĝas en la citoplasmo].

----

**Veziketo** (*vesiculum*) estas ankaŭ vezikoforma larĝiĝo de la funga hifo, ekz. ĉe la pinto de la konidangio (*conidangium* aŭ konidiujo) de Aspergilo aŭ sur endotrofa mikorizo.

## Vidu ankaŭ 
* Veziko

Kategorio:Organetoj
Kategorio:Biofiziko
Lizosomo

**Lizosomoj** estas etaj, globformaj ĉelorganetoj en eŭkariotoj, ĉirkaŭfermitaj per membrano dika je 7-10 nm. Ili grandas 0,2-0,8 mikrometrojn kaj aperas en certaj ĉelltipoj laxuregule, en aliaj nur provizore. Ilin produktas la Golĝi-aparato kaj ili enhavas hidrolizajn, malkonstruajn enzimojn funkciantajn kun acida kemia efiko. Ilia ĉefa funkcio estas la digesto de fremdaj materialoj per la propraj enzimoj. La lizosomoj havas internan pH-valoron de sub 5.

La lizosomoj entenas por la enĉela digestado de materialoj multajn diversajn hidrolizajn enzimojn kiel proteazojn, nukleazojn kaj lipazojn. Tiuj atingas grandan aktivecon ĉe acida medio (→ protekto de la ĉelo okaze de kreviĝo de lizosomo).

oni povas grupigi la lizosomojn jene:
* fagosomoj: ili estas tiaj lizosomoj, en kiuj ne okazas digestado, sed ĝi entenas ĉeloekstere akceptitajn aŭ propraj malkonstruendajn materialojn, pakantajn en membrano
* primaraj lizosomoj: Ties enhavo sinteziĝas en la raspa endoplasma retikulo. En ili ne okazas digestado nur rezervado de la enzimoj
* sekundaraj enzimoj (fagolizosomoj): ili estiĝas per kunfando de fagosomoj kaj primaraj lizosomoj, tiel ili entenas kaj la enzimojn por digestado kaj la digestendaĵojn.
* reziduaj lizosomoj: en ili ne aŭ apenaŭ okazas digestado. Ili entenas nedigesteblajn materialojn, malnoviĝantajn organetojn.

La lizosomoj gravas por purigado de la ĉeloj, ĉar malkonstruas la eksterajn (heterofagio) aŭ proprajn (aŭtofagio) nenecesajn materialojn.
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.homepages.hetnet.nl/~b1beukema/icelldisease.htm  
* http://www.homepages.hetnet.nl/~b1beukema/lysosomen.html  

Kategorio:Organetoj
Nukleolo

**Nukleolo** estas per lummikroskopo videbla kiel ronda strukturo ene de la ĉelkerno. Nukleoloj povas aperi unuope aŭ plurope en la ĉela kerno. En la areo de la nukleolo troveblas precipe partoj de la DNA de multaj kromosomoj, kies areo nomiĝas **Nukleola Organiza Regiono** (NOR). Ĝi enhavas la informojn por la sintezo de ribosoma RNA, kiu estas formata en la nukleola regiono.

Nukleoloj troviĝas plej ofte meze de la ĉelkerno, sed povas aperi eĉ ĉe la nukleomantelo. En diploidaj ĉeloj, la ĉelkernoj povas enteni eĉ ĝis 10 nukleolojn. Dum la ĉeldivido malaperas la nukleoloj, sed en la idaj ĉeloj iĝas denove konstruitaj.
[maldekstra|eta|338x338ra|Desegnaĵo de ĉelkerno kaj la [enĉela reto.

(1) Nuklea tegaĵo. (2) Ribosomoj. (3) Nuklea-poraj kompleksoj. (4) Nukleolo. (5) Kromatino. (6) Nukleo. (7) Enĉela reto. (8) Nukleoplasmo.

La tutan strukturon ĉirkaŭas ĉelplasmo. (Desegnaĵo baziĝas sur ER-bildoj.)]]

## Vidu ankaŭ 
* Kancero (medicino)
* RNA

Kategorio:Organetoj
Manĉo

eta|220px|maldekstre|Manĉa fromaĝo
**Manĉo** aŭ **La Manĉo** ( [la manĉa]) estas natura regiono aŭ komarko en Hispanio, nuntempe apartenanta al la aŭtonoma komunumo Kastilio-Manĉo. Ĝi estas la aventurejo de la fama rolulo Don-Kiĥoto el Manĉo.

eta|220px|maldekstre|Tipa pejzaĝo de Manĉo en la provinco de Ciudad Real
Ĝi ampleksas partojn de la provincoj Albacete, Ciudad Real, Cuenca kaj Toledo. Ĝi estas unu el la plej grandaj naturaj ebenaĵoj sur la Ibera Duoninsulo. La Manĉo formas la centron de la Suda Altebenaĵo, situanta inter la regionoj de Mesa de Ocaña, Montes de Toledo, Campo de Calatrava, Sierra Morena, Campo de Montiel, Campos de Hellín, Corredor de Almansa, La Manchuela, La Alcarria, kaj la Serranía de Cuenca.

## Geografio 
La Manĉo estas la plej ampleksa plataĵo de la Iberia duoninsulo, kun alteco super marnivelo de 500 ĝis 600 m, kaj ĉirkaŭata de la montoĉenoj:
* Sierra de Alcaraz
* Sierra Morena
* Montes de Toledo
* Serranía de Cuenca

Ĝi havas formon de triangulo, kun centro en la provinco de Ciudad Real kaj ampleksanta la plejmulton de la provincoj de Albaceto kaj Toledo. Krome havas saman nomon komarko el la Provinco de Ciudad Real kiu povas esti nomata ankaŭ **Manĉo**, aŭ Manĉa Centro aŭ Centra Manĉo.

Ĝin trairas la riveroj Gvadiano, Záncara, Cigüela kaj Júcar.

Ene de ĝi troviĝas la naturaj spacoj Lagetoj de Ruidera kaj Tablas de Daimiel.
## Fotaro 

Dosiero:Campo de Criptana Molinos de Viento 2.jpg|Ventomuelejoj en Campo de Criptana
Dosiero:Tomelloso Bombo del Museo del Carro 2.jpg|Kamparkabano en Muzeo de Ĉaro de Tomelloso
Dosiero:El Toboso Casa Museo de Dulcinea 1.jpg|Doma Muzeo de Dulcinea en El Toboso

## Vidu ankaŭ 
* Kriptana Manĉo
* Kvenka Manĉo
* Supra Manĉo
* Toleda Manĉo
* Provinco La Mancha

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.donquijotedelamancha2005.com/ruta2005.php 
* http://www.ecologistasenaccion.org/article.php3?id_article=1490 
* http://www.lamanchado.es/do_es_mapa.html Mapo de Manĉo - (Denominación de Origen)
* Itinero de Don Kiĥoto 


Kategorio:Geografio de Hispanio
Kategorio:Donkiĥoto
Ĉevalo Beiaard

dekstra|275ra
**Ĉevalo Beiaard** (nederlande: *Ros Beiaard* [bejard] = kariljono) estas ligna ĉevalo de gigantaj dimensioj. Gildo da portistoj portas ĝin en procesio kun amasa partopreno tra urbo Dendermonde. Nuntempe tia procesio okazas ĉiun dekan jaron. Tio fortigas la emociojn de la kortuŝataj dendermondanoj, ĉar estas reala ŝanco, ke oni vidas la ĉevalon je la lasta fojo. Sekve al la legendo (vidu malsupre) sur la ĉevalo eksidas kvar junaj fratoj el Dendermonde, la Kvar Hejminfanoj, ornamitaj per kavaliraj kirasoj. Ilia korpa kapablo estas ne malpli admirinda ol tiu de la portantoj, konsidere ilian pozicion sur la larĝa dorso kaj la daŭron de la procesio.

## La legendo de Ĉevalo Beiaard 
Kiam la sinjoro de Aymon ekhavis malpacon kun Karolo la Granda, tiu malliberigis lin post kelkaj bataletoj. Liaj kvar filoj sukcesis eskapi danke al Ĉevalo Beiaard, kiu apartenis al la plej juna filo *Reynout*. La daŭra, sed sensukcesa postkurado de la fratoj frustris Karolon tiel, ke li proponis liberigi ilian patron interŝanĝe kun la transdono de la ĉevalo. Post longa kaj korŝira hezito Reynout konsentis. Sub la okuloj de sia mastro la ĉevalo estis ligita al muelŝtono kaj ĵetita en riveron Skeldo. Trifoje la ĉevalo sukcesis reveni surfacen. Nur kiam Reynout forturnis la rigardon por ne plu devi vidi la agonion de sia ĉevalo, la besto restis definitive subakve.

La legendo estas rakontata en la urba himno de Dendermonde. La himno aludas ankaŭ al la rivaleco kun la najbara urbo Aalst, kiu envias Dendemonde pro la ĉevalo. Tamen la Aalst-anoj asertas, ke la ĉevalo de Dendermonde estas farita de kartono, dum ke Aalst havas ĉevalon el balato (Dendermondaj karnavalistoj tial moke parolas pri "Ĉevalo Balato").

Legendo pri la ĉevalo () ekzist

as ankaŭ en urbo Dinant.

Kategorio:Statuoj
Kategorio:Flandrio
Golĝaparato

[eta|300ra|[Elektrona mikroskopo|Elektron-mikroskopa fotografaĵo de golĝaparato, apud kiu videblas pluraj vezikoj.]]

La **golĝaparato** (aŭ *diktiosomaro*) estas ĉelorganeto trovebla en preskaŭ ĉiuj eŭkariotaj ĉeloj. Oni nomis ĝin laŭ la itala sciencisto Camillo Golgi (Golĝo), kiu malkovris ĝin en 1898. Pro tio ĉi, li ricevis duonon de la Nobel-premio pri medicino de la jaro 1906.

La golĝaparato konsistas el amaso de pluraj stakigitaj *cisternoj*. Cisterno estas plata, glata, per biomembrano ĉirkaŭfermita strukturo, en kies interno oligo- kaj polisaĥaridaj ĉenoj povas alkudriĝi je proteinoj, kaj kiuj povas delaĉiĝi ĉe la ekstera fino kiel golĝaj veziketoj. Tiuj veziketoj servas por elĉeligo de la modifitaj proteinoj, transprenitaj el la endoplasma retikulo.

## Strukturo 
[eta|300ra|
Skema prezento de [ĉelkerno, endoplasma retikulo kaj **golĝaparato**:
1- ĉelkerno.
2- kernporo.
3- raspa endoplasma retikulo.
4- glata endoplasma retikulo.
5- ribosomo sur raspa endoplasma retikulo.
6- transportontaj proteinoj.
7- transport-veziketoj.
8- golĝaparato.
9- *cis*-flanko de la golĝaparato.
10- *trans*-flanko de golĝaparato.
11- cisternoj de golĝa aparato.]]

La strukturo de golĝaparato ne estas homogena; ĝi montras polusiĝon:
* **cis-flanko** (aŭ cis-poluso), la kurbiĝanta ekstera flanko. Ĝi surhavas multajn veziketojn, kiuj algluiĝas al la randoj de la retaro. Tiu poluso havas rektan kontakton kun la kava interno de glata endoplasma retikulo kaj per helpo de la etaj veziketoj eĉ kun la raspa endoplasma retikulo.
* **trans-flanko** (aŭ trans-poluso), la interna flanko. Ĝi rigardas al la ĉelmembrano kaj al tiu gluiĝas pli grandaj golĝaj veziketoj.

La diko de la ĉela membrano de la cis- ĝis la transflanko kreskas de 6-7.5 ĝis 10-12 nm.

Estas diferenco inter la golĝaparatoj ĉe bestoj kaj ĉe plantoj:
* en animalaj ĉeloj multaj diktiosomoj ofte troviĝas dense unu apud la alia,
* en plantaj ĉeloj ili situas sporade en la tuta ĉelplasmo kaj estas malpli multaj.

## Funkcio 
En la golĝaparato okazas la modifado de la proteina strukturo kaj produktado de glikoproteidoj. Tie ĉi sinteziĝas la fosfolipidoj kaj kelkaj polisaĥaridoj (kiel ĥitino aŭ pektino).

Ĝi ankaŭ densigas la enhavon de la vakuoloj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.zytologie-online.net/golgi-apparat.php 

## Referencoj 
Kategorio:Organetoj
Balato

**Balato** estas elasta gumo, produktata el sekigita laktosuko de iuj arboj. Ĝi iam estis uzata kiel elektra izolilo, kiel materialo por plankaj kovraĵoj (miksita kun lana felto), por golfaj pilkoj kaj por transmisiaj rimenoj, sed estis forpuŝita el tiuj uzoj per modernaj plastoj. Ĝi moliĝas je temperaturo de ĉ. 50&nbsp;°C.

**Balato** estas ankaŭ nomo por du kreskaĵoj, el kiuj venas tia laktosuko:
**manilkara bidentata*, kies ŝelo estas fonto de balato
**ecclinusa balata*, kiu donas malpli altkvalitan balaton.

Kategorio:Materialoj
Listo de aktoroj

Jen listo de kelkaj rimarkindaj **aktoroj**:

__NOTOC__

----

## Vidu ankaŭ 
* Listo de reĝisoroj
* Listo de viraj aktoroj
* Listo de aktorinoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.imdb.com 
* http://www.imdb.com/Glossary  

Kategorio:Kino
Fotisto

dekstra|eta|250px|Fotografisto en sia laborejo (ĉirkaŭ 1850)
**Fotisto** (aŭ **fotografisto**) estas profesia artisto kiu uzas fotografion kiel medion. Fotisto havas rolon en ĵurnalismo: li kaptas per fotilo la agadon pri kiu skribas ĵurnalisto. Iuj fotistoj laboras kiel portretaj artistoj. Profesia fotisto estas grava por reklamado.

## Fototipoj
La fotistoj kutime estas klasitaj sur bazo en la temoj en kiuj ili specialiĝis. Kelkaj esploras la temoj kiuj estis iam tipaj de pentrarto: pejzaĝoj, aĵpentraĵoj kaj portretoj. Aliaj specialiĝis en temoj kiel stratofotografio, socidokumenta fotografio, fotografio de modo, fotografio de nuptoj, fotografio de militoj, foto-ĵurnalismo kaj fotografio por reklamado. Estas specialaĵoj pri teknikaj aferoj kiel la scienca fotografio aŭ la elaera fotografio.

La fotistoj de nuptoj kaj similaj celebroj venas kun sia ekipaĵaro en la indikita dato al la celebrejo. Tre ofte, ili realigas fotojn de la edziĝontoj kaj de iliaj familiaj en ties hejmoj aŭ en belaj aŭ simbolaj fonoj, kiel monumentoj kaj parkoj, antaŭ la celebro.

La fotoĵurnalistoj estas specializitaj en la fotografio de okazaĵoj kiuj ilustras la novaĵojn de amaskomunikilaro, kiel ĉe gazetoj kaj ĵurnaloj. La prisportaj fotistoj estas tiuj kiuj krom posedon de granda sciaro pri la specifa sporto prilaborata, ili havas kapablon fari fotojn en la preciza plej konvena momento.

Paparaco (itale paparazzi /pa.pa.ˈrat.tsi/) estas trudfotisto, kiu kaptas fotojn pri famuloj, precipe - sed ne ĉiam - el kaŝita situo aŭ maniero, klopodante, ke la ĉeesto kaj fotado ne estu rimarkitaj de la fotita homo, do, tre ofte tiu persono estas speciala klaso de paparacoj. Tia tipo de fotado levigas koncernojn sociajn kaj etikajn pri privatec-rajtoj, trudo de cirkonstancoj, okazigo de problemoj al la privatuloj ktp. 

## Vidu ankaŭ 
* **Listo de fotistoj**
* Militfotisto
* Fotografio
* Fotoĵurnalismo


Kategorio:Profesioj
Sten Bergman

**Sten BERGMAN** (naskiĝis en 1895, mortis en 1975) estis sveda zoologo, konata pro siaj vojaĝoj al Azio kaj, precipe, la tiam nederlanda parto de Nov-Gvineo. Dum la 1950-aj jaroj li ofte prelegis, dum vojaĝoj tra Svedio kaj en sveda radio, pri tiu regiono, ne nur pri ĝiaj bestoj sed ankaŭ pri la indiĝenaj kulturoj, kaj verkis plurajn bone venditajn librojn, ekzemple *"Min far är kannibal"* ("Mia patro estas kanibalo") en 1959 (li estis formale adoptita de loka familio).

En 1952 li ricevis la "Premion Nils Holgersson" pro sia verko *"Vildar och paradisfåglar"* ("Sovaĝuloj kaj paradizbirdoj", priskribo de esplorvojaĝo en Nov-Gvineo), aperinta en 1950.

Bergmann estas la patro de la naturfotografo kaj aŭtoro Astrid Bergman Sucksdorff.

## En Esperanto aperis 
* "Tra Sovaĝa Kamĉatko", rete legebla kiel "Tra sovaĝa Kamĉatko" *("På hundsläde genom Kamtchatka")*, vojaĝpriskribo, tradukis Birger Gerdman, Stokholmo: Eldona Societo Esperanto, 1932. 276 paĝoj.

Kategorio:Svedaj biologoj
Kategorio:Zoologoj
Ribosomo

**Ribosomoj** estas protein-rRNA-kompleksoj, kiuj troveblas en la citoplasmo de biologia ĉelo. Ili havas karakterizan formon (similan al neĝulo), ili konsistas el du diversgrandaj subunuoj.

Ties tasko estas produkti proteinojn per la sinsekvoj informoj de DNA tra mRNA. Tiu proceso nomiĝas proteinbiosintezo aŭ transkodigo.

Kvankam ankaŭ eŭkariotoj, prokariotoj same posedas ribosomojn, ekzistas diferenco inter tiuj.

Eŭkariotaj ĉeloj entenas ĉirkaŭ 105 ĝis 107 ribosomojn kun diametro de 25 nm, molekula pezo ĉirkaŭ 4,2 · 106. La ribosmo de eŭkariota ĉelo entenas 4 molekulojn da r-RNA kaj ĉirkaŭ 70-80 diversajn proteinojn. La supozita tasko de rRNA estas la ligo de la proteinoj kaj tiel fiksado de la ribosoma strukturo. La ribosomaj proteinoj estas gravaj por la proteinbiosintezo.

La ribosomoprodukto okazas en la nukleolo, la ribosomaj proteinoj estiĝas en la citoplasmo kaj migras en la nukleeton, kie ili kunligiĝas kun la rRNA. Post tio, la du subunuoj remigras en la citoplasmon,kie ili rezerviĝas, ĝis renkonto kun mRNA, kiam estiĝas duopaĵo.

La bakterioj entenas malpli (ĉ. 104) kaj pli etajn ribosomojn (diametro 23 nm, molekula pezo ĉirkaŭ 2,5 · 106).

300ra|Strukturo de prokariota ribososmo de E.coli

La ribosomoj troveblas aŭ ligite al raspa ER aŭ libere en la citoplasmo. Ilia funkciado samas rilate, ke ili estas lokoj por la proteinsintezo, sed dum la liberaj ribosomoj produktas la proteinojn por la propra ĉela bezono, la ligitaj ribosomoj produktas la transportendajn (eksportendajn) proteinojn kaj la membranproteinojn.

Dosiero:Ribosome structure.png|
Dosiero:Ribosomer i arbete.png|

## Eksteraj ligiloj 
* http://biochem.otago.ac.nz/ribocon/home.htm 
* http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=pubmed&dopt=Abstract&list_uids=16376378&query_hl=1&itool=pubmed_docsum
* http://www.bio.cmu.edu/Courses/BiochemMols/ribosome/70S.htm  
* http://www.nature.com/nsmb/journal/v11/n11/full/nsmb853.html
Masto

eta|dekstra|80px|Ŝipmasto
**Masto** estas longa vertikala ronda trabo, ordinare el ligno, de kiu oni pendigas la velojn de ŝipo. Modernaj ŝipaj mastoj havas nerondan sekcion, kaj estas plej ofte faritaj el metalo aŭ speciala plasto. Masto nomiĝas ankaŭ simila stangego starigita por diversaj celoj. Masto estas la samo kiel fosto, sed ĝenerale pli granda – ĝis 400 metroj de alto. Ankaŭ nur ĉi tiu termino estas uzata por priskribi ŝipojn.

Laŭ la arkitekto Francisko Azorín masto estas *Alta, ofte armita fosto, starigita por subteni velon, kablojn, standardon, flagon, k. c.* Li indikas etimologion el la latina *malus* (ŝipa masto) el *masculus* (viraĵo).

**Bramo** estas supra ero de masto.

## Bildaro 

Grand Turk(03).jpg|Mastoj je la *Granda Turko*
Balclutha main topgallant mast.jpg|Ĉefa bramo de *Balclutha*

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sitka-piceo
* Velŝipo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bluewatersailing.com/shipclass.php 
* http://www.hms-trincomalee.co.uk/virtual/rigging/sails.htm 
* http://tallships.sailtraining.org/sailrigs.htm 
* http://boatdesign.net/articles/mast-materials

Kategorio:Ŝiperoj
Reklamo

[eta|300ra|Esperantlingva reklamo de [memoraĵoj el Svedio, UK 1948]]
alternative=Esperanto Lingvo Internacia.svg|eta|Esperanto Lingvo Internacia
**Reklamo** (aŭ **anonco**) estas disvastigata informo, kiu instigu homojn fari ion, plej ofte aĉeti iujn varojn aŭ servojn. Sed ankaŭ ekzistas socia reklamo.

Iomete samsignifa estas **varbado**.

IKEV difinas reklamon jene: "**reklamo** estas influado sur la publiko aŭ difinitaj grupoj per diversspeca publikigado kaj/aŭ aliaj rimedoj kun la celo stimuli la vendon de difinitaj varoj aŭ servoj".

Laŭ la difino de NPIV, **varbado** estas instigado por ke iu aniĝu al grupo, partio, doktrino; ekzemple por ke iu soldatiĝu.

## Rimedoj de reklamo 
* Afiŝoj
* Flugfolioj
* Gazetoj, ĵurnaloj kaj revuoj
* Interreto (vidu ankaŭ la artikolon spamo)
* Radio (komunikilo)
* Televido

## Gravaj entreprenoj 
* JCDecaux

## Vidu ankaŭ 
* Spamo
* Propagando
* Emblemo
* Esperanto-varbado
* *International Advertising Association*
* Publikaj rilatoj
* Publikserva anonco
* Komerca arto
* Ŝprucfenestra varbanonco

## Referencoj 

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:Homa komunikado
Balata

**Balata** () estas la nomo de palestina rifuĝejo, establita sur la Cisjordanio en 1950 anjbare al la urbo Nablus. Tie loĝis en 2009 30,000 rifuĝantoj. Ĝi estas la plej granda rifuĝejo en la Okcidenta Bordo.

Dum la intifado (1987-1993), la rifuĝejo estis tre aktiva kaj la Israela armeo ruinigis 74 ŝirmejon tie, murdinte kaj vundinte eĉ ankaŭ multajn rifuĝintojn.

La Unuiĝintaj Nacioj fondis lernejon tie, kie edukiĝas ĉ. 4.000 lernantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo de UNRWA
* http://www.balatacamp.net  

Kategorio:Rifuĝejoj
Kategorio:Urboj de Palestino
Andreas Grassl

**Andreas GRASSL** (n. ) estas germano kiu en aprilo de 2005 veturis al Britio, kie onidire li volis sin mortigi. Post tiam li vagadis sur la stratoj de Sheerness, Kent, en Britio, kiam la polico kaptis lin en malseka vesto la 7-an de aprilo de 2005. Tiam li ne ekparolis kaj ŝajnis perdi la memoron.

Oni povis eltrovi lian personecon, tiel tiel lia vesto estis eltranĉitaj la slipoj, kiuj eble povintus helpi la detektivojn.

Oni ekzamenis lin en psikiatrio, sed ne trovis mensajn damaĝojn, fakte la viro ŝajnas esti timema pro io.

Kiam oni donis al li krajonon kaj paperon, li desegnis pianon. Post tio oni akompanis lin al la kapelo de la hospitalo, kie li sperte pianludis.
- ĉar li ne parolis eĉ unu vorton - Andreas Grassl ŝajnas suferi je amnezio kaj kiu ne kapablas paroli, sed li povas sin esprimi per desegnado kaj pianoludo. Pro tio li famiĝis kiel **Piano Man** (pianisto).

## Paralelaĵoj 
David Helfgott suferis je nerva kolapso en 1970. Lia rakonto estis surscenigita en la filmo *Shine* (Brilu).

## Vidu ankaŭ 
* Kaspar Hauser

## Eksteraj ligiloj 
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/kent/4172662.stm 
* http://www.kentandmedway.nhs.uk/whats_new/piano_man/statement_eleven.asp  
* http://www.mirror.co.uk/news/tm_objectid=15882241&method=full&siteid=94762&headline=piano-man-sham--name_page.html 

Kategorio:Germanaj pianistoj
Listo de sciencistoj

Jen '''listo de sciencistoj:

__NOTOC__

## A 
Agricola - Ulisse Aldrovandi -
André Marie Ampère -
Aristotelo -
Arkimedo

## B 
Francis Bacon -
John Bardeen -
Christiaan Barnard -
Antoine Henri Becquerel -
Emil Adolf von Behring -
Friedrich Bessel -
Niels Bohr -
Robert Boyle -
Tycho Brahe -
Alfred Edmund Brehm -
Leopold von Buch

## C 
Georg Cantor -
Anders Celsius -
Noam Chomsky -
Joan Coromines -
Charles-Augustin de Coulomb -
Francis Crick -
Marie Curie -
Pierre Curie
## D 
Darvino -
Amalie Dietrich -
Kenelm Digby -
Konrad Duden

## E 
Umberto Eco -
Paul Ehrlich -
Albert Einstein -
Eŭlero

## F 
Michael Faraday -
Alexander Fleming -
Dian Fossey -
Jean-Baptiste Joseph Fourier -
Roger Fouts -
Freud -
Leonhart Fuchs

## G 
Dennis Gabor -
Galeno -
Galileo -
William Gilbert -
Jane Goodall -
Louis Harold Gray -
Bernhard Grzimek -
Otto von Guericke

## H 
Otto Hahn -
William Henry Harvey -
Stephen Hawking -
Ernst Haeckel -
Werner Heisenberg -
Joseph Henry -
Heinrich Rudolf Hertz -
Johannes Hevelius -
Thor Heyerdahl -
Hipokrato -
Alexander von Humboldt -
Wilhelm von Humboldt -
James Hutton -
Christiaan Huygens
 
## J 
James Prescott Joule

## K 
Kartezio -
Keplero -
Robert Koch -
Koperniko
## L 
Joseph-Louis Lagrange -
Jerome Lalande -
Lamarck -
Karl Landsteiner -
Laplace -
Lavoisier -
Georges Lemaître -
Leonardo -
Linnaeus -
Miĥail Lomonosov -

## M 
Andreas Sigismund Marggraf -
James Clerk Maxwell -
Lise Meitner -
Dimitri Mendelejev -
Maria Sibylla Merian -
Friedrich Mohs -
Theodor Mommsen

## N 
Neŭtono

## O 
Georg Ohm

## P 
Pascal -
Pauling -
Jean Piaget -
Ilja Prigogine - 
Ptolemeo -
Jan Evangelista Purkyně

## R 
Ferdinand Reich -
Rentgeno -
Theodor Richter -
Bernardo Rimano -
Ernest Rutherford
## S 
Frederick Sanger -
Adolf Schmidt -
Johannes Heinrich Schultz -
Reinhard Selten -
Ignaz Semmelweis -
Ernst Werner von Siemens -
Rolf Maximilian Sievert -
B. F. Skinner

## T 
Edward Teller -
Nikola Tesla -
William Thomson -
Tombaugh -
Josep Trueta -

## V 
Andreo Vesalio -
Volta

## W 
James Watson -
Wilhelm Eduard Weber -
Alfred Wegener -
Abraham Gottlob Werner -
Clemens Winkler -
Carl Woese -
Eugen Wüster

## Vidu ankaŭ 
*Sciencisto

Kategorio:Listoj
Foliskaraboj

La **foliskaraboj** (*Chrysomelidae*) formas kun ĉ. 50.000 en la mondo disvastiĝantaj specioj grandan familion en la ordo koleopteroj, subordo de la *Polyphaga*. Kiel plantomanĝantoj, ili estas damaĝaj, ekz. la terpoma skarabo, erika skarabo, terpuloj, kutima asparaga koleoptero, popla foliskarabo aŭ alna foliskarabo.

## Bildogalerio 

Dosiero:Crioceris asparagi.jpg|Komuna asparagulo (*Crioceris asparagi*) 
Dosiero:Blattkäfer-Oreina.JPG|*Oreina* sp.
Dosiero:Chrysomelidae 104. Escaravello en Bastavales, Brión. Marzo.jpg|*Chrysolina bankii*

File:Acalymma vittatum.jpg|*Acalymma vittatum*
File:Agelastica alni.jpg|*Agelastica alni*
File:Altica larva.jpg|*Altica*, larva
File:Bruchus pisorum01.jpg|*Bruchus pisorum* (Bruchinae)
File:Charidotella sexpunctata pupa.jpg|*Charidotella sexpunctata*, pupa
File:Chrysolina-americana-1.jpg|*Chrysolina americana*
File:Chrysomelidae 082. Escaravello en Bastavales, Brión. Marzo.jpg|*Chrysolina bankii*
File:Chrysolina fastuosa01.jpg|*Chrysolina fastuosa*
File:Chrysomela populi1.jpg|*Chrysomela populi*
File:Clytra laeviuscula.jpg|*Clytra laeviuscula*
File:Crioceris asparagi.jpg|*Crioceris asparagi*
File:Donacia splendida syntype B MNHN.F.R06676 direct lighting.jpg|*Donacia splendida*, fósil
File:Labidomera clivicollis larva.jpg|*Labidomera clivicollis*, larva
File:Lilioceris lilii.jpg|*Lilioceris lilii*
File:Luperus longicornis01.jpg|*Luperus longicornis*
File:Sphaeroderma rubidum01.jpg|*Sphaeroderma rubidum*
File:Timarcha 01.jpg|*Timarcha* sp.
File:Xanthogaleruca luteola 20060905 582 part.jpg|*Xanthogaleruca luteola*


Kategorio:Koleopteroj
Gleneagles (Skotlando)

eta|380px
**Gleneagles** aŭ **Glen Eagles** [gleniglz] estas valo (skotgaele: "valo (*glen*) de la preĝejo") en montetaro *Ochil Hills* en Skotlando, en graflando Perthshire. Ĝi situas inter la urboj Stirling kaj Perth.

De kastelo *Gleneagles*, hejmo de familio HALDANE en la 14-a jarcento, restas nur ruino, sed estas vizitebla kapelo *Gleneagles*, kiu donis al la valo la nomon. Tra la valo iras romia vojo.

En julio 2005 en tiea hotelo *Gleneagles* okazas la jara pinta kunveno de G 8.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nadir.org/nadir/initiativ/agp/resistg8/maps1/images/hillwalks/craigentagget/0607craigentagget01.htm 
* http://www.bundesregierung.de/-,413.851402/artikel/G8-Gipfel-in-Gleneagles-Afrika.htm  
* http://www.perthshireg8.com 
* Hotelo Gleneagles

Kategorio:Geografiaj objektoj
Kategorio:Britio
Fosto

[eta|300px|jen [pacfosto 16-lingva, starigita en 2006 en Seatlo]]
**Fosto** estas vertikala longa aĵo, fortigita je la malsupra parto, kutime de alto ĉirkaŭ de 5 ĝis 15 metroj, staranta surstrate aŭ en iu alia loko.

## Priskribo 
Fostoj kutime estas uzataj por subteni ion -
* elpendaĵon,
* lanternon,
* barilon,
* palafiton,
* diversajn konduktilojn:
** supertrakan kontaktan lineon,
** trolebusan kontaktan lineon,
** linion de traigado de elektra energio.

Fostoj ankaŭ estas uzataj por marki ion, ekzemple limon de ŝtato.

Laŭ Francisko Azorín **fosto** estas *Starigita trabo servanta kiel subtenilo.* Li indikas etimologion el latina *postis* el *ponere* (starigi, meti), kaj li aldonas terminojn **Deŝarĝa poŝto** kaj *telefona poŝto*.

## Bildaro 

Dosiero:Koshice_fosto.jpg|Fosto kun lanternoj en Koŝice, Slovakio, 2002.
Dosiero:Samara_fosto.jpg|Fosto kun lanterno en Samara, Rusio, 2004.
Dosiero:Samara_fosto2.jpg|Fosto kun lanterno en Samara, Rusio, 2004.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
la artikolojn pri
* tombofosto kaj
* paliso

Kategorio:Landvojo
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Kategorio:Strataj mebloj
Tensio

**Tensio** estas termino en elektrotekniko, kemio kaj biologio/medicino.

## Elektrotekniko 
***Tensio** estas la diferenco de elektraj potencialoj inter du konduktiloj. Parolante pri tensio de unu konduktilo, tio signifas, ke la dua konduktilo estas maso de la aparato aŭ tero. Tensio estas mezurita en voltoj. Kutime la tensio en la publika elektra reto estas 110, 220 aŭ 230 voltoj.
*Vidu ankaŭ:
**elektra tensio
**alta tensio.

## Kemio 
*Surfaca tensio.

## Biologio kaj medicino 
***Tensio** estas streĉorezisto de organa parieto al ĝia enhavo, ekz.  arteria tensio. Vidu ankaŭ: 
**Hipotensio
**Hipertensio.

## Vidu ankaŭ 
* Tenesio estas usona ŝtato

Kategorio:Elektrotekniko
Kategorio:Elektro
Kategorio:Kemio
Kategorio:Biologio
Salomon August Andrée

eta|Salomon August Andrée (1854-1897) - Nordiska Museet - NMA.0033031
[eta|dekstra|La *Örnen* (Aglo) mallonge post alteriĝo en la glacio, fotita de [Nils Strindberg kaj foto retrovita en 1930.]]

**Salomon August ANDRÉE** (naskiĝis la 18-an de oktobro 1854 en Gränna, Svedio; mortis en oktobro 1897 en Kvitö, Spitsbergen) estis sveda inĝeniero kaj polusa esploristo.

## Vivo 
Andrée studis en la Teĥnika Altlernejo en Stokholmo kaj finis siajn studojn kiel inĝeniero en 1874. Ekde 1880 li estis instrua asistanto tie. En 1882 kaj 1883 li partoprenis svedan polusan ekspedicion. Unu jaron poste li fariĝis ĉefinĝeniero de la sveda patentoficejo.

En 1892 ĝis 1895 Andrée faris multajn eksperimentojn pri balonoj. Finfine li decidis vojaĝi al la norda poluso per balono. Jen la 11-a de julio 1897 li ekflugis, kun Nils Strindberg kaj Knut Frænkel, per sia balono *Örnen* (Aglo) de Spitsbergen – kaj malaperis.

Nur 33 jarojn poste, en 1930, foko-kaptistoj trovis la restaĵojn de la ekspediciintoj, sur la *blanka insulo* Kvitö. Oni portis la korpojn al Stokholmo kaj entombigis ilin tie.

Oni trovis ankaŭ la taglibron de Andrée, kiu estis ankoraŭ plejparte legebla. Per ĝi oni eltrovis, ke la balono jam post triono de la distanco difektiĝis. Dek du semajnojn la tri viroj piediris suden tra la glacia pejzaĝo. Je la 5-a de oktobro ili atingis Kvitö-n. Kvankam ili havis sufiĉe da manĝaĵoj kaj aliaj ekipaĵoj, ili mortis kelkajn tagojn poste. Verŝajne intestaj vermoj ilin malsanigis kaj pro elĉerpiĝo mortigis.

## En Esperanto aperis 
*Per Balono al la Poluso. La polusekspedicio de Andrée en 1897.* Eldonita sur la bazo de la notaĵoj de S. A. Andrée, Nils Strindberg kaj Knut Fraenkel, trovitaj sur la Blanka Insulo en la somero 1930 de Sveda Societo por Antropologio kaj Geografio. Förlagsföreningen Esperanto, 1930, 411 paĝoj.

## Vidu ankaŭ 
* Balon-ekspedicio al la Norda Poluso de S.A. Andrée en 1897

## Eksteraj ligiloj 
* Situo de la "Blanka Insulo" Kvitøya (Kvitö)  en la arkipelo de Spitsbergen
* Pri la ekspedicio  en la Andrée-muzeo en Gränna (Svedio)
* Raporto pri "Virgohamna kaj Salomon August Andrée"
* Pliaj dokumentoj kaj mapoj pri Virgohamna

[eta|200ra|maldekstra|Desegnaĵo el la gazeto *[Aftonbladet*, montranta la celebradon dum la foriro de la ekspedicio de Stokholomo por la unua provo flugigi la balonon en 1896.]]
eta|200ra|Funebra procezio en Stokholmo,

Kategorio:Esploristoj
Kategorio:Svedoj
Kategorio:Stokholmanoj
Kategorio:Norda Poluso
Sigelo

eta|250ra|Sigelo
**Sigelo** estas speciala printita bildo, farita per speciala printilo kaj sigelvakso. La scienco pria nomiĝas sfragistiko.

## Priskribo 
[eta|Urba sigelo (matrico) de [Náchod el 1570.]]
Sigelon oni printas sur dokumento sur teksto de la dokumento kaj sur subskribo, por fari ilin aspektantajn pli kredinde.

Sigeloj estadas kutime cirklaj kaj kvarangulaj.

Laŭ Francisko Azorín **sigelo** estas *Signo stampita sur moligita substanco por certe konfirmi k. aŭtentikigi dokumenton aŭ por sankcii k. definitivigi kontrakton, aŭ por certigi la fermitecon de koverto aŭ por distingige indiki la aŭtoron.* Li indikas etimologion el la greka *siglaj* (cifero), kaj de tie la latina *sigillum* (marko). Kaj li aldonas la terminojn *sigelografio*, por traktato pri la sigeloj de oficialaj dokumentoj; *sigelilo*, por trokelo por stampi sigelon; *kontraŭsigelo*, por malgranda sigelo stampita sur la dorso de iaj sigeloj.

Koloro de sigelo dependas de tradicioj kaj reguloj de la lando. Ekzemple, sigeloj estadas:
* En Ĉinio - ruĝaj;
* En Rusio - bluaj;
* En Usono - nigraj.

## Tipoj 
[eta|200ra|dekstra|Babilona cilindrosigelo, ĉ. 1800 a.K., [hematito. La reĝo faras animalan oferon al Ŝamaŝ. Tiu sigelo estis probable farita en ateliero ĉe Sippar.]]
* Cilindrosigelo
* Ringosigelo aŭ sigelringo

## Proverbo 
Ekzistas plura proverbo pri sigelo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Civilaj sigelo kaj leterpapero
*  Pli ol 100 jaroj de heraldiko kaj sigel-esploro en Hanovro
*  Brita nacia arkivo de sigeloj
*  Sigela vakso

Kategorio:Heraldiko
Kategorio:Oficeja aparataro
Kalorio

[eta|dekstra|200px|Nutrada marko sur pako da rizo de la [Unuiĝinta Reĝlando.  (Notu ke ĉi tie: Calorie=kcal)]]
**Kalorio** estas historia mezurunuo de la varm-energio, antaŭ la nuntempa SI-unuo de energio kaj laboro, la ĵulo (simbolo **J**). Ĝi estas simbolita per **cal** (de la franca termino *calorie*, kiu devenas de la latina *calor* kun la signifo de "varmo").

Laŭ la fako estas uzataj malsamaj difinoj de la kalorio:
* 1 calth = 4,184 J estas la termoĥemia kalorio "TH" (de la angla termino "thermochemical"), ĝi proksimume korespondas al la energio permesante kreskon de akvotemperaturo de unu grado Celsia ĉirkaŭ ;
* 1 cal15 = 4,1855 J estas la kalorio, kiu korespondas al la energio permesante kreskon de temperaturo de  al  de sengasa akvo sub premo de 101 325 Pa, ĝi estis adoptita en 1950 de Komitato Internacia pri Pezoj kaj Mezuroj (CIPM, Comité International des Poids et Mesures lokata en Sèvres apud Parizo);
* 1 calIT = 0,001163 Wh = 4,1868 J estas la kalorio de Internacia Tabelo "IT", ĝi estis adoptita de la kvina konferenco pri vaporoproprecoj (Londono, 1956).
* 1 kcal ≈ 1000 calth (= 4184 J) estas tiel-nomata "granda kalorio", aŭ kilokalorio, tiu ĉi kilokalorio, aŭ Kalorio (notu majusklan K), kiu kutime troviĝas en la kampoj de kuirarto kaj dietistiko.

Kalorio estas ofta mezurunuo de la energia enhavo de nutraĵo. En nutraĵo, estas por gramo po 9 kcal pri graso, po 4 kcal pri karbohidrato kaj po 3,2 kcal pri proteino.

## Vidu ankaŭ
* Malplena kalorio

Kategorio:Mezurunuoj de energio
Kategorio:Nutrado
Metroo de Novosibirsko

**Metroo de Novosibirsko** () estas metroo en la urbo Novosibirsko, Rusio, kun 2 linioj kaj 14 stacioj.

Novosibirsko estas la tria plej granda urbo de Rusio, kun popolnombro super  da homoj. Ĝi estis fondita kiel vojkruciĝeja urbo inter la ĉefaj transigaj arterioj en Siberio, la Transsiberia fervojo kaj la rivero Obo. Tiel, ne estas surprize ke la urbo kreskis tre rapide. Planoj por metroa sistemo komencis formiĝi en la malfruaj 1960-aj jaroj kaj la  komenciĝis la unuaj konstrulaboroj. Kun granda sperto pri konstruado de metrooj en Sovetio, tio daŭris sep jarojn kaj duono da plentempa laboro por konstrui la unuan kvin-stacian parton de la sistemo kiu estis triumfe inaŭgurita la , fariĝante la dekunua metroo en Sovetunio kaj la kvara en Rusio. Laboro rapide disvolviĝis por plenumi la originan planon de kvar-linia reto de 62 km. Tamen, la financaj malfacilaĵoj de la fruaj 1990-aj jaroj signifis ke plejparto de la laboroj devis esti frostigitaj, kaj ili nur ĵus estis rekomencitaj.

## Teĥnikaj detaloj 
Larĝo de trako estas 1520 mm.
Pasaĝeraj trajnoj estas elektraj kaj prenas elektron el kontaktrelo.
Tensio estas 750 V (en bornoj de subcentraloj — 825 V).
Maksimuma rapideco - 80 km/h.

## Leninskaja linio 
## Dzerĵinskaja linio 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrooj en la mondo
* Tramtransporto en Novosibirsko
* Trolebusa transporto en Novosibirsko

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Novosibirska metroo en Mir metro (/)
* UrbanRail.Net


Novosibirsko
Novosibirsko
Kategorio:Novosibirsko
Novosibirsko
Lillehammer

''''* estas komunumo de Norvegio. Ekde la komenco de 2020 ĝi apartenas al la provinco Innlandet - antaŭ tio ĝi de 1919 ĝis 2019 estis parto de la historia provinco Oppland. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun .

## Vidindaĵoj 
La urbo ĉe la norda fino de lago Mjøsa mondkonatiĝis per la Vintra Olimpiko 1994.

Krom la olimpika centro kaj la norvega olimpika muzeo ekzistas aliaj vidindaĵoj kiel:
* *Storgata* estas la promenejo de la urbo, konata pro la ĝojkoloraj lignodomoj
* *Maihaugen* estas etnografia muzeo, kiu estas la plej granda subĉiela muzeo en Norvegio, kun 185 loĝejoj
* En proksimo troviĝas skiareoj, i.a. Hafjell kaj Sjusjøen

## Trafiko 
 konektiĝas per diversaj naciaj vojoj per individua motora trafiko kaj per publika transporto. Krome la urbo ankaŭ estas parto de la longdistanca biciklada vojo ***EuroVelo 3***, nomata *Pilgrima vojo'', internacia eŭropa vojo nur por bicikloj kaj aliaj senmotoraj veturiloj (precipe vicradaj glitiloj), kiu longas entute 5 122 kilometrojn kaj vojas en la eŭropaj ŝtatoj Norvegio, Svedio, Danio, Germanio, Belgio, Francio kaj Hispanio.

## Vidu ankaŭ 
* Administra divido de Norvegio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Universitato de Lillehammer en la provinca altlerneja reto INN

Dosiero:Gammel bygate på Maihaugen.JPG|
Dosiero:Norges bank Lillehammer.jpg|
Dosiero:Lillehammer kunstmuseum.jpg|
Dosiero:Freilichtmuseum Maihaugen, Lillehammer, Garmo Stabkirche.jpg|


Kategorio:Urboj de Norvegio
Kategorio:Komunumoj de Innlandet
Kategorio:Komunumoj de Oppland
Kategorio:Vintrosportejoj
Kategorio:Vintrolimpikaj urboj
Burg (Saksio-Anhalto)

La urbo **Burg** estas la administra centro de distrikto Jerichower Land en la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio. Fine de  la urbo havis  loĝantojn.

## Geografio 
### Geografia situo 
Burg troviĝas ĉ. 25&nbsp;km nordoriente de Magdeburgo. La plej gravaj akvaĵoj estas la rivereto *Ihle* kaj la kanalo *Elbe-Havel-Kanal*. Gravaj trafikvojoj estas la rapidstratoj B1, B246a kaj la aŭtovojo A2. La pejzaĝo ĉirkaŭ la urbo estis formita dum glazia epoko. Najbara regiono kun grandaj areoj da laŭleĝe protektataj partoj estas *Fläming*.

### Urbopartoj 
eta|maldekstra|250ra|kirko de la urboparto *Schartau*
Al Burg apartenas la sekvaj urbopartoj:
* Blumenthal
* Detershagen
* Gütter
* Ihleburg
* Madel
* Niegripp
* Parchau
* Reesen
* Schartau

## Politiko 
Ĉefurbestro inter la jaroj 1998 ĝis 2005 kaj 2005 ĝis 2012 estis la socialdemokrato *Bernhard Sterz* , ekde 2012 ĝis 2019 oficas *Jörg Rehbaum* , same socialdemokrato.

### Ĝemelaj urboj 
* Gummersbach en Nordrejn-Vestfalio (ekde 1-a de novembro 1990)
* La Roche-sur-Yon en Francio
* Tira en Israelo

## Kulturo kaj vidindaĵoj 
Tra Burg vojas la "vojo de Romaniko" (*Straße der Romanik*).

### Konstruaĵoj 
Pro la frua ekesto de urbeto kaj pro la favoraj kondiĉoj la urbo Burg tre frue ricevis fortikaĵon kaj aliajn konstruaĵojn por protekti la urbon dum militoj. Multaj de tiuj konstruaĵoj estas ankoraŭ hodiaŭ en bona stato.

La plej gravaj vidindaĵoj:

* akvoturo el la jaro 1902
* Sorĉistina Turo el la 12-a jarcento
* Berlina Pordegturo el la 14-a jarcento
* la preĝejo "Por niaj karaj virinoj" ("Unser Lieben Frauen"), unua mencio en 1186
* la urbodomo, unua mencio en la jaro 1224
* Bismarck-turo, 1907 inaŭgurita, kutime nomata Fläming-turo
* Burger Roland de Ries
* preĝejo Sankta Petro
* preĝejo Sankta Nikolao
* fostoro por elsendi radioondojn (324m alta, el ŝtalaj traboj; du ŝtaltubaj fostoj, 210m altaj); oni elsendas ankaŭ mezlongajn radioondojn

## Famuloj 
### Famaj gefiloj de la urbo 
* en 1546: Joachim a Burck, mortis la 24-an de majo 1610 en Mühlhausen
* la 1-an de julio 1780: Carl von Clausewitz, mortis la 16-an de novembro 1831 en Breslau, germana milita teoriisto
* la 17-an de junio 1893: Hermann Matern, mortis la 24-an de januaro 1971 en Berlino, germana politikisto (KPD, SED), membro de la parlamento de Prusio, vicprezidanto de *Volkskammer*, inter 1949 kaj 1990 la parlamento de la socialista ŝtato GDR.
* la 21-an de julio 1933: Brigitte Reimann, mortis la 20-an de februaro 1973 en Neubrandenburg, verkistino
* en 1937: Gottfried Jäger, germana fotisto kaj teoriisto pri fotado
* la 29-an de aprilo 1986: Julia Bonk, deputito de la Saksa parlamento kaj en 2004 la plej juna deputito en Germanio.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Jerichower Land
Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto
Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Saksio-Anhalto
Bük

**Bük** estas nova urbo kaj kuracbanloko en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), iam en subregiono de Csepreg, poste en Distrikto Kőszeg.
eta|maldekstre|Aerfoto pri Bük

## Historio 
La unua mencio de la komunumo okazis en 1265. Ties loĝantoj estis fortikaĵaj kamparanoj, kio signifis, ke ili devis servi eĉ en la fortikaĵo de Sopron. La kampoj estis dum la mezepoko en posedaĵoj de la iamaj fortikaĵaj kamparanoj, kiuj akiris nobelan rangon.

Dum la reformacio, plimulto de la loĝantoj ŝanĝis sian kredon al evangelismo, al kiu ili fidelis eĉ dum la persekutoj.

La evoluon de la komunumo forte influis la establo de la fervoja linio en 1860. Setlis tie industrio: konstruiĝis sukerfabriko. En 1910 loĝis tie jam 3000 homoj.

La nuna vilaĝo estiĝis en 1902 el tri partoj. En 1999 Bük akiris la duan lokon en la eŭropa konkurso de **Floraj vilaĝoj kaj urboj**.

La nomo Bük mondfamiĝis por la kuracakvo. En 1957 oni esploris por nafto, sed trovis varman (58&nbsp;) termalakvon en profundo de 1282 m. La laboratoriaj ekzamenoj pruvis, ke la akvo enhavas valorajn mineralojn. Oni malfermis la unuan banejan basenon en 1962, kaj oni deklaris en 1965 la termalakvon al kuracakvo.

Sude de la vilaĝo je 2&nbsp;km, elevoluis la vilaĝa parto **Bükfürdő**, kiu estas jam ne nur simpla kuracbanejo, sed vera kuraca kaj turisma centro. Golfludejo apartenas al la urbo.

## Vidindaĵoj (ne menciitaj) 
* romkatolika kirko Klemento la 1-a (Bük)
* Luterana preĝejo (Bük) (1785)
* Kastelo de Bük
eta|

## Famuloj 
* En Bük naskiĝis:
** József Fülöp (geologo)
** monaĥo János Csóka.
* En Alsóbük naskiĝis luterana episkopo Ferenc Gyurátz.

## Famaj nomportantoj 
* Béla Büky (bibliotekisto)
* Béla Büky (pentristo)
* Béla Büky (infankuracisto)
* Dorottya Büky
* József Büki

## Referencoj 
## Fontoj 
http://www.vendegvaro.hu/5-398 
http://www.eszallas.hu/bukfurdo 
eta|maldekstre|


Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario
Călin Popescu Tăriceanu

**Călin Constantin Anton POPESCU TĂRICEANU** ([kəl**in** konstan**tin** an**ton** po**pes**ku təri**ĉa**nu]; naskiĝis la 14-an de januaro 1952 en Bukareŝto) estas rumana politikisto.

Li apartenas al la Nacia Liberala Partio kaj estis la ĉefministro de Rumanio inter decembro 2004 kaj decembro 2008.

Kategorio:Ĉefministroj de Rumanio
Kategorio:Rumanaj politikistoj
R.E.M. (muzikgrupo)

[eta|dekstra|300ra|La rok-grupo R.E.M. en [Padovo.
De maldekstra al dekstra: basgitaristo Mike Mills, kantisto Michael Stipe, drumisto Bill Rieflin, gitaristo Peter Buck]]
**R.E.M.** estas Amerika alternativa rok-grupo komencita en Athens, subŝtato Georgio, Usono en la fruaj 1980-aj de la drumisto Bill Berry, gitaristo Peter Buck, basisto Mike Mills, kaj voĉkantisto Michael Stipe. Dum la 1980-aj, kiam la muzikistoj apartenis al la sendependa varo I.R.S. Records, ili atingis kreskeman kult-staton ĉefe helpe de la obskuraj muziktekstoj de Stipe kaj de la speciala sono de la grupo, kun kelka influo de la muzikgrupo The Byrds. La politikeco, esteto, kaj laborema konduto - inspirita de la frua punko kaj art-roko de la 1970-aj jaroj ebligis al la grupo rapide sin aserti kiel unu el la bazo-ŝtonoj de la alternativ-roko-panoramo en Usono. Jam en la fruaj 1990-aj jaroj, R.E.M. estis unu el la plej popularaj, influemaj kaj respektataj rokgrupoj.

La ekstamburisto, Bill Berry, emeritiĝis en 1997.

La tri nuntempaj membroj estas Michael Stipe (kantisto), Mike Mills (basgitaristo), kaj Peter Buck (gitaristo).

## Historio 
## Albumoj el la Studio 
* 1981 : Chronic Town (EP)
* 1983 : Murmur
* 1984 : Reckoning
* 1985 : Fables Of The Reconstruction
* 1986 : Lifes Rich Pageant
* 1987 : Dead Letter Office
* 1988 : Green
* 1991 : Out Of Time
* 1992 : Automatic For The People
* 1993 : Dead Letter Office
* 1994 : Monster
* 1996 : New Adventures In Hi-Fi
* 1998 : Up
* 2001 : Reveal
* 2004 : Around The Sun
* 2008 : Accelerate
* 2011 : Collapse Into Now

## Albumoj de Kompilaĵoj 
* 1987 : Document
* 1988 : Eponymous
* 1991 : The Best of R.E.M.
* 1994 : Singles Collected
* 1997 : R.E.M. In The Attic
* 2001 : R.E.M.IX (Web Only Remixes)
* 2003 : In Time - The Best of R.E.M. 1988-2003
* 2006 : And I Feel Fine... The Best Of The I.R.S. Years 1982-1987 (Prognozita dato : septembro 2006)
* 2008 : Collection
* 2011 : R.E.M. Three
* 2011 : Part Lies, Part Heart, Part Truth, Part Garbage 1982–2011
* 2014 : Complete Rarities: I.R.S. 1982–1987
* 2014 : Complete Warner Bros. Rarities 1988–2011
* 2014 : 7IN—83–88

## Videoj 
* *Succumbs* (1987)
* *Tourfilm* (1990)
* *Pop Screen* (1990)
* *This Film Is On* (1991)
* *Parallel* (1995, clips)
* *Road Movie* (1996)
* *Perfect Square* (2003)
* *In View - Best of Videos* (2004)
* *When the light is mine* (2006)

## Vidu ankaŭ 
* Ligilo al la paĝaro oficiala

Kategorio:Usonaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1980
Perthshire

**Perthshire** estas historia graflando en la centro de Skotlando, kiu konsistigas grandan parton de la nuna administra regiono Perth and Kinross kaj de la sude najbara regiono Stirling. Ĝi havas areon de 5.395,79 km² kaj estas la kvara skota graflando laŭ areo. Ĝia ĉefurbo estas Perth. En 1995 la graflanda teritorio oficiale havis 130.470 loĝantojn. Ĝi situas ĉe la transiro inter malalta kaj alta Skotlandoj kaj ne havas marbordon, escepte de mallonga peco ĉe fjordo *Tay* (*Firth of Tay*), la estuaro de rivero *Tay*, ĉe kiu situas la ĉefurbo.

Inter 1975 kaj 1996 la du partoj *Perth* kaj *Kinross* estis apartaj distriktoj.

En la sudo de Perthshire situas montetaro *Ochil Hills* kaj valo Gleneagles. En la okcidento situas belaj lagoj: *Loch Ericht*, *Loch Rannoch*, *Loch Tay* kaj aliaj.

## Eksteraj ligiloj 
* ĝeneralaj informoj  (en)
* turismaj informoj (en)
* mapo

Kategorio:Administraj unuoj de Skotlando
Iŭamizaŭa

**Iŭamizaŭa** (岩見沢市 [iŭami-zaŭa ŝi], Hepburn/Kunrej: *Iwamizawa*) estas urbo en Hokajdo, ĉefurbo de subgubernio Soraĉi.

Kategorio:Municipoj de Japanio
Kategorio:Urboj de Japanio
Alonso Fernández de Avellaneda

**Alonso Fernández de Avellaneda** estas la plumnomo de la nekonata aŭtoro de plagiatita versio de la verko Don Kiĥoto, kiu estis publikita en Taragono en la jaro 1614, kun la titolo *Dua libro de Don Kiĥoto el Manĉo*). Ankoraŭ lia vera identeco estas nesciata.

Post la publikigo de la unua parto de la verko de Miguel de Cervantes en 1605, kiu ĝuis nekontesteblan popolan sukceson, ekzistis diversaj provoj plagiati ĝin, fare de nekonataj aŭtoroj.
En 1614 aperas en Taragono la plej longa kaj grava, sub la nomo de Alonso Fernández de Avellaneda.

Ĝi spronis la publikigon dum la sekva jaro de la dua parto verkita de Cervantes, kiu eĉ mencias la plagiaton.

Ekzistas tre diversaj hipotezoj pri la aŭtoro. Unu el la plej citataj estas la nomo de Jerónimo de Pasamonte, soldato kaj verkisto, granda amiko de Lope de Vega. Tiu ĉi lasta, kiu estis konata malamiko kaj rivalo de Cervantes, estis mem foje akuzita de la redaktado se ne de la tuta verko, almenaŭ de la prologo. Alia citato estas iu pastro de Avellaneda.

La verko estas ankoraŭ foje eldonata, kvankam estas agnoskata la malpli granda kvalito kompare kun la origina verko.

## Eksteraj ligiloj 
* Do We Really Need to Read Avellaneda?

Kategorio:Hispanlingva literaturo
Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
Kategorio:Mortojaro nekonata
Kategorio:Plagiataj disputoj
Kategorio:Donkiĥoto