open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dudar

**Dudar** estas iama mina vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Zirc.
eta|Panoramo de Dudar

## Bazaj informoj 
* Areo: 25&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1720
* Poŝtkodo: 8416
* Telefonprefikso: 88

## Geografio 
Dudar situas en montaro Bakony, en valo, laŭ flankovojoj. Dum la minado fervojo funkciis inter Zirc kaj minejo Dudar.

## Historio 
La unua mencio devenis dum regado de Andreo la 3-a en latina formo *Possessio Dudar*. Tiutempe ĝi apartenis al fortikaĵo de Csókakő. Dum la turkoj la vilaĝo restis viva. En la 16-a jarcento ĝi apartenis al fortikaĵo Várpalota. En la 20-a jarcento oni minadis brunan karbonon. En 1932 la vilaĝo ricevis elektran kurenton.

Vilaĝservo estas lernejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (Reĝino de Rozario)
* baroka Kalvinana preĝejo (Dudar) kun gotikaj partoj
Viminalo

[eta|240ra|La sep montetoj de [Romo]]
La monteto **Viminalo** (, ) estas unu el la klasikaj sep montetoj de Romo. Hodiaŭ sidas sur la 49 metrojn alta monteto la *Palazzo del Viminale*, sidejo de la ministro pri internaj aferoj. Tial, kiam italaj novaĵoj rilatas al *Viminale*, temas plej ofte pri la ministerio.

## Historio 
Dum antikvo loĝis sur Viminalo meza tavolo de la socio. La loĝloko estis malpli ŝatata ol tiu de Kvirinalo. Tamen ekzistis tie kelkaj belaj aristokrataj palacoj.

Sur la Viminalo troviĝis ankaŭ la banejoj de Diokletiano kaj la kazerno de la pretorianoj.

## Vidu ankaŭ 
* Romo
* Romio

Kategorio:Sep montetoj de Romo
Kategorio:Romio
Rasmus Malling-Hansen

eta|200ra|Rasmus Malling-Hansen - 1877
eta|200ra|Rasmus Malling-Hansen - 1887
eta|200ra|unua modelo de skribmaxsino de Malling-Hansen, 1870
eta|200ra|modelo 1874
eta|200ra|plibona modelo de Halling-Hansen 1878
eta|200ra|klavaro Halling-Hansen
eta|200ra|exemplo de letero tajpita de Rasmus Malling-Hansen 1872

**Rasmus Malling-Hansen**, naskiĝis 1835 kaj mortis 1890. Li estis inventisto, ministro kaj direktoro de dana Reĝa Instituto por Surduloj.

## Inventisto 
Malling-Hansen inventis la unuan komercan skribmaŝinon en la mondo 1865, kies patenton li akiris 1870. En 1872, li ricevis premion de ekspozicion en Kopenhago, kvankam nur 1875 li kreis la unuan vere praktikan malmultkostan modelon. Malling-Hansen 1872 ankaŭ inventis maŝinon por steno, sed sen praktikaj uzoj.

## Pedagogio 
Dum sia direktoreco de Reĝa Instituto por Surduloj, ekde 1865 ĝis 1890, li multe studis la problemon de edukado al surduloj. Li notis ke kelkaj el ili havas mensajn handkapojn, sed aliaj havas tutnormalan inteligenton kaj eĉ povis lerni paroladon. Pro tio, li dividis siajn lernantojn po tri grupoj kaj kreis la liplegadon por tiuj, kiuj ne estis denaske surduloj kaj jam sciis iom paroli. La signolingvon li uzis al kiuj estis denaske surduloj kaj ne havas mensajn handkapon.

Malling-Hansen ankaŭ plibonigis la kondiĉojn de Instituto. Antaŭ li, infanoj ne povis ludi kaj devis komenci la klasojn je la 5-a horo ĉiutage. En la unua periodo de Instituto, edde 1824 ĝis 1839 unu triono (1/3) de la infanoj mortis per pulmajn malsanoj. Malling-Hansen komprenis ke la kaŭzo de tiuj malsanoj estas la kondiĉoj de la lernejo, kiu havas tre malmultan spacon por infanoj. Li kreis ĝardenon por ke infanoj, ĉefe knabinoj, povis ĝardenigi. En 1879 li proponis kreon de novan istituton por surduloj en Jylland, kiu estis fondita 1881 en Fredericia.

Malling-Hansen ankaŭ diskrovis ke infanoj kreskas malsame laŭ periodoj. Li science mensuris kaj pezigis la geknabojn kaj notis ke ili ne kreskas konstante, sed per saltoj. Tio estis tute nekonata de tiama scienco. Li komparis la kreskon de infanoj al kresko de arboj kaj 1886 publikigis studon pri tio. En tiu verko, li diris ke la kreskperiodoj de infanoj, kiel de la arboj, dependus de sunradioj kaj varmeco.

## Volapuko 
Li ankaŭ estis volapukisto. Volapuke, li estis *dilekel* kaj verkis artikoloj al ĵurnalo Timapenäd Volapükik de Norvegio krom tradukis multajn tekstojn el la dana lingvo al volapuko kaj male.

Volapukon li lernis ĉar kreis ke la lingvo estus pli facila por lernado al surduloj ol nacilingvoj. Sekve li tradukis la fabelojn de Andersen al Volapuko.

Malling-Hansen, R.
Malling-Hansen, R.
Kategorio:Danoj
Árpád Paál

**PAÁL Árpád** , pseŭdonimoj: *Bethlenfalvi János*, *Bethlenfalvi Pál*, *Öreg Ferenc*, estis rumanuja hungara ĵurnalisto, politikisto naskita en Brassó la 16-an de oktobro 1880 kaj en Nadjvarado la 14-an de septembro 1944.

## Biografio 
La mezlernejon Árpád Paál finis en sia naskiĝurbo, Koloĵvaro kaj Székelyudvarhely (1898). Li pristudis juron kaj inter 1902 – 03, li doktoriĝis en Koloĵvaro pri ŝtatscienco en 1903 kaj jurscienco en 1905. Li redaktis la gazeton *Kecskeméti Lapok*. En 1918 – 19 li estis vicdpartementestro Udvarhely, prezidanto de *Székely Nemzeti Tanács* (Sikula Nacia Konsilantaro). En 1921 li partoprenis la redaktadon de flugfolio Kiáltó Szó kun Károly Kós kaj István Zágoni. Li verkis la trian parton (*A politikai aktivitás rendszere*) (La sistemo de politika agado) de tiu flugfolio. Ekde 1920 li estis ĵurnalisto, ĉefredaktoro de Keleti Újság, Az Újság, Napkelet. Li estis ekde 1-a de januaro 1932 ĉefredaktoro de Erdélyi Lapok en Oradea. En 1924 li estis unu el la fondintoj de la Erdélyi Szépmíves Céh (en 1942 li ricevis ĝian honordiplomon); en 1926 oni elektis lin ano de Kemény Zsigmond Társaság, pli poste de Erdélyi Katolikus Akadémia. Li estis ano de la rumana landkunveno. Liajn tagĵurnalojn manuskripte (2500 paĝoj) (1908-1943) konservas la Muzeo Haáz Rezső kaj en kopio la biblioteko de Országos Széchenyi Könyvtár en Budapeŝto.

## Verkoj 
* *Szellemi művelődésünk jövője* (Székelyudvarhely, 1907);
* *Törvény a székely közületek közművelődési önkormányzatáról a Párizsban 1919. december 19-én kötött nemzetközi szerződés 11. cikke alapján* (Kv. 1931);
* *Emlékezések Kölcsey Ferencre (Brassó 1939)
* *Józseffalva* (Helyszíni jelentés a bukovinai magyar község helyzetéről a tűzvész után. Kv. 1939).
* *A kisebbségi lét tanulóévei Erdélyben*. I–II. Bibliotheca Transsylvanica, 2008.

## Bibliografio 
* Horváth Sz. Ferenc: Utak, tévutak, zsákutcák. Paál Árpád két világháború közti nézeteiröl. In: Ablonczy Balázs - Fedinec Csilla (Szerk.):Folyamatok a változásban.A hatalomváltások társadalmi hatásai Közép-Európában a XX. században. Budapest 2005, pp. 117-161. 

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* *Paál Árpád cikk bibliográfia''http://paalarpad.adatbank.transindex.ro/bibl.php3?mi=paalarpad  (hungare)

Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj politikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj publikigistoj
Eskvilino

[eta|240px|La sep montetoj de [Romo]]
La monteto **Eskvilino** (, ) estas unu el la sep montetoj de Romo. La 65 metrojn alta monteto sterniĝas de la roma ĉefstacidomo ''* direkten al la Koloseo. Eskvilino estas ne nur monteto, sed ankaŭ kvartalo de Romo, kiu havas, post *Trastevere* la plej grandan loĝantaron.

## Historio 
Dum la imperio la supera parto de la monteto estis tre ŝatata loĝkvartalo, en la malsupra parto troviĝis la misfama Subura-kvartalo.

La orienta parto de la respublikana murego de Romo, la *serviana muro* trairis la Ekvilinon. En tiu muro troviĝis la pordego Pordo Eskvilino.

Sur altiĝo de la Eskvilino, la Colle Oppio, troviĝis la loĝejo de la romia imperiestro Nero, la Domus Aurea. Nuntempe troviĝas tie la baziliko de la patriarko Santa Maria Maggiore kaj aliaj preĝejoj. La plej famaj inter ili estas *San Pietro in Vincoli* kaj *Santa Prassede''.

## Trovaĵoj 
En la jaro 1506 oni retrovis la Laokoon-grupo sur la Eskvilino.

En la jaro 1781 la marmora kopio de Diskobolos trovita sur la Eskvilino estis identigita de Carlo Fea kiel devena de la bronza originalo de Myron.

Statuo de nuda virino trovita en la jaro 1874 en la imperiaj ĝardenoj sur la Eskvilino estas nomata la "Venuso de la Eskvilino".

## Eksteraj ligiloj 
* Il rione Esquilino (itale)

Kategorio:Sep montetoj de Romo
Kategorio:Romio
Blaricum

Dosiero:Loudspeaker.svg**Blaricum** () estas loĝloko kaj municipo de Nederlando. Ĝi apartenas al la provinco Nord-Holando *(Noord-Holland)*, en la okcidenta parto de la lando. Komence de  en la municipo vivis  kaj havas areon de 15,59 km². Kun averaĝa domvaloro de € 539.000 ĝi estis la tria plej riĉa municipo de Nederlando.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

[eta|maldekstra|250ra|Blaricum, vico antaŭ la fama [glaciaĵo|glaciaĵejo]]

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando
Kategorio:Municipoj de Nord-Holando
Tonos

La **tonos** () estas la "neŭtrala" akcentosigno de la moderna greka unutona ortografio, kiu en la jaro 1982 anstataŭigis la malnovajn diakritajn signojn dekstra korno, maldekstra korno kaj cirkumflekso de la antikva plurtona greka ortografio.

[eta|dekstra|[Alfo, Epsilono kaj Joto kun vertikala *tonos*]]
En iuj literaroj de la greka alfabeto la signo tonos estas vertikala signo, do kontraste al la dekstra kaj maldekstra korno en "neŭtrala" pozicio, foje ankaŭ nur temas pri punkto sur la koncernaj literoj, eta triangulo staranta sur unu pinto aŭ simila grafika formo. Tiu kutimo estas el la 1970-aj jaroj, do el la tempo antaŭ la oficiala enkonduko de la nova ortografio, kiam lingvaj reformistoj devis uzi "neŭtralan" akcentosignon, kiu malsamis de la ĝistiamaj signoj, por malebligi konfuzon.

Post la oficiala enkonduko de la unutona greka ortografio fare de la parlamento kaj Registaro de Grekio la diferencigo de la tonos de la malnovaj grekaj akcentosignoj tamen iĝis superflua, tial ke la nunaj stilaj konvencioj antaŭvidas ke la tonos idente aspektu kiel la malnova dekstra korno. Tiel ankaŭ estas antaŭvidate laŭ la karaktrolisto Unikodo.

Malsame ol la diakritaj signoj de la latina alfabeto la tonos en la kazo de majusklaj literoj ne tajpiĝas sur la koncerna litero, sed iom maldekstre de ĝi: Ά. Ĉe la minusklaj literoj ĝi tamen jes ja tajpiĝas sur la litero . Krome la signo kombineblas kun la tremao: ΐ.

Kategorio:Greka alfabeto
Kategorio:Greka lingvo
Kategorio:Diakritaj signoj
Seĝa telfero

[eta|dekstra|200ra|Seĝa telfero en [Chalmazel (Loire, Francio).]]
**Seĝa telfero** (seĝa lifto) estas transportsistemo, ĉe kiu veturiloj aŭ seĝoj pendas ĉe ŝtalkablo kaj estas trenataj helpe de la sama aŭ alia kablo per loke fiksa movilo, por transporti pasaĝerojn aŭ kargojn al montoj kaj trans valoj.

Kategorio:Transportaj rimedoj
Unutona greka ortografio

La **unutona ortografio** estas sistemo de diakritaj signoj en la moderna greka lingvo, kiu - kontraste al la tradicia plurtona greka ortografio, kiun ĝi anstataŭigis dum la jaro 1982 - nur havas unu specon de diakrita signo. Tiu akcentosigno laŭ ekstera aspekto ofte identas kun la tradicia signo dekstra korno de la malnova plutona ortografio -&nbsp; (okseía)&nbsp;–, sed foje ankaŭ nur uziĝas vertikala ("neŭtrala") signo, kiu havas la nomon tonos –&nbsp;τόνος (tónos)&nbsp;. Tiu signo laŭ la karaktrotabelo Unikodo malsame kodiĝas.

## Nuntempa uzo 
Malgraŭ la enkonduko de la unutona ortografio dum la jaro 1982 ekzistas eldonejoj kaj privatuloj, kiuj el estetikaj aŭ tradiciismaj kialoj plu skribas laŭ la malnova plurtona ortografio (ekzemple la gazeto "Estia"), ofte per la simpligita sistemo sen maldekstra korno.

## Ekzemplo por la plurtona kaj unutona ortografioj 
Alia ekzemplo por teksto kompare presita kaj en la tradicia plur- kaj la nova unutona ortografioj estas la nacia himno Imnos is tin Eleftherian de Grekio kaj la Respubliko Kipro.

## Tabelo de karaktroj 
Kategorio:Greka alfabeto
Kategorio:Greka lingvo
Kategorio:Ortografio
Sarsuela

eta|Sarsuela

Sur kataluna menuo "*Sarsuela de peix*" signifas manĝaĵon el diversaj fiŝoj kaj marfruktoj, kiuj kun cepoj, tomatoj, papriko kaj ajlo estas brezita kaj poste kun iom da vino estas plenkuirita.

Tipaj ingrediencoj de *Sarsuela* (kun la kataluna/hispana nomo) estas ekzemple:

* Kalmaro (calamars/calamares)
* Lofio (rap/rape)
* Merluĉo (lluç/merluza)
* Kongro (congre/congrio)
* Salikokoj (gambes/gambas)
* Omaroj (escamarlans/cigalas)
* Langustoj (llagostins/langostinos)
* Mituloj (musclos/mejillones)
* Ruditapoj (cloïsses/almejas)

Ankaŭ iom da pizoj aŭ asparagoj povas esti ingredienco.

*Sarsuela* estas preparata en plata pato kun du teniloj.

## Retejoj 
* Recepto (esperante)
* Recepto (hispane)

Kategorio:Hispana kuirarto
Kategorio:Kataluna kuirarto
Kategorio:Valencia kuirarto
Kategorio:Manĝaĵoj
Makalu

**Makalu** (oficiala ĉina transskribo al la latina alfabeto: Makaru; ) estas kun alteco de  s.m. la kvina plej alta monto de la mondo.

## Geografio 
Makalu situas en Himalajo oriente de Ĉomolungmo sur la landlimo inter Nepalo kaj Ĉinio.

## Flankaj pintoj 
Flankaj pintoj de Makalu enstas **Makalu Sudorienta Pinto** kun alteco de 8010 m s.m. kaj **Kangchungtse** (ankaŭ **Makalu 2**) kun alteco de 7678 m s.m.. Al la Makalu-Masivo apartenas ankaŭ **Ĉomolonzo** kun alteco de 7818 m s.m.. Ĝi situas proksimume kvar kilometrojn nordoriente de la ĉefpinto kaj estas disigita de ĝi per selo kun alteco de proksimume 7200 m s.m. Pro la breĉalteco de 590 m oni konsideras Ĉomolonzon kiel sendependan monton.

## Unua grimpo 
La unua grimpo sukcesis la 15-an de majo 1955 frae de la francaj ŝnurkamaradoj Lionel Terray kaj Jean Couzy. Ĝi estis la 9-a de la montoj pli altaj ol 8000 m, kies pinton homoj atingis.

## Eksteraj ligiloj 
* Makalu sur SummitPost (en angla lingvo)
* Makalu sur Peakware (en angla lingvo) 

Kategorio:Montoj en Nepalo
Kategorio:Montoj en Ĉinio
Kategorio:Montoj de Himalajo
Ágoston Bartalis

**BARTALIS Ágoston**  estis rumanuja hungara publicisto, lokhistoriisto naskita en Csíkkarcfalva la 18-an de novembro 1866 kaj mortinta la 31-an de januaro 1935 en Toplița-Ciuc.

## Biografio
Ágoston Bartalis finis jurstudadon en Koloĵvaro kaj laboris en publikadministado je la servo de Departemento Csík. Li pensiuliĝis en 1918, sed li daŭrigis sian publikvivan laboron. Li estis la reorgazininto de la *Csík megyei Gazdasági Egylet*, ekiriganto de la kooperativa movado. Li gajnis la konkurson de geografo Milleker Rezső (Debreceno). Estas grava lia sociografia verko en Csíki Lapok kun titolo *Csík-Menaság székelyei* (ankaŭ en volumo *Segítsünk a székelyeken* kaj memstara volumo en Budapeŝto en 1901. Tiun studon republikigis Ákos Egyed en la volumo *A megindult falu* (1970).

## Aliaj verkoj
**A csíki székelység alapvető kérdései – Mit adjon a város a falunak* (Csíkszereda 1931).

## Fontoj
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj lokhistoriistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj juristoj
Sándor Pál-Antal

**PÁL-ANTAL Sándor** estas rumanuja hungara historiisto, arkivisto naskita en Cârţa la 26-an de septembro 1939.

## Biografio 
La mezlernejon Pál-Antal finis en Baia Mare kaj Miercurea Ciuc (1956); li akiris diplomon pri historio en Universitato Babeş-Bolyai (1963). Komence li laboris en la *Ŝtata Arkivejo* de Târgu Mureş (1963-67), ekde 1981 li estis lektoro de la hungara paleografio en Bukareŝto. Ekde 1995 li estas arkiva fakulo en Târgu Mureş.

## Volumoj 
* *Backamadaras 600 éve* (kunulaŭtoro, Székelyudvarhely 1992);
* *Egy forró nyár Udvarhelyszéken*. A szabad székelyek engedetlenségi mozgalmáról 1809-ben (Székelyudvarhely 1995 = Múzeumi Füzetek XII.);
* *Csíkmadaras*. Egy felcsíki falu hét évszázada (társszerzésben, Mv. 1996);
* *A marosvásárhelyi utcák, közök és terek történeti névtára* (Csíkszereda 1997).
* *Székely önkormányzattörténet*, 2002.
* *A Székelyföld és városai*, 2003.
* *Marosvásárhely XVI-XVIII. századi jegyzőkönyvei és polgárnévsorai*, 2006.
* *Áldozatok - 1956*, A forradalmat követő megtorlás a Maros Magyar Autonó Tartományban, 2006.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Pall-Antal, S
Pall-Antal, S
Pall-Antal, S
Kővágóörs

**Kővágóörs** [kOvAgOorŝ] estas malgranda vilaĝo kaj municipo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Tapolca. Örs estas unu el la hungaraj tribestroj.
eta|Ruinaĵo ĉe Kővágóörs
## Bazaj informoj 
* Areo: 22&nbsp;km²
* Loĝantaro: 910
* Poŝtkodo: 8254
* Telefonprefikso: 87

## Geografio 
Kővágóörs situas en montaro Bakony, en baseno nomata Káli, preskaŭ apud Balatono, laŭ flankovojoj.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1263 en formo *Szent-László-Örs*. La komunumo apartenis al Révfülöp ĝis 1943. En 1944 la judoj estis deportitaj.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, poŝto, kuracejo, vendejoj. La loĝantaro okupiĝas precipe pri vinkulturo kaj turismo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo de Ĉieliro de Maria de 1773, la turo estas 52 m-ojn alta
* nun luterana Luterana preĝejo (Kővágóörs) de 1264
* iama luterana gimnazio
* ruinaĵo de preĝejo ĉe ekstera vilaĝoparto
* muzeo pri Endre Bajcsy-Zsilinszky (bajĉi-ĵilinski)
* lago nomata Kornyi
* ekskursejoj

## Famuloj 
* En Kővágóörs naskiĝis oficiro Mór Kerkapoly.
* En Kővágóörs mortis luterana pastro-tradukisto Zsigmond Horváth.


Kategorio:Vinvilaĝoj
Ŝelako

eta|Kelkaj koloroj de ŝelako
**Ŝelako** estas la komerce uzata rezino, forme de ambrokoloraj flokoj, farita el lako, la sekreciaĵo de la familio de lakoproduktaj insektoj. Oni tamen plej ofte uzas la sekreciaĵon de koĉo el la specio *Kerria lacca*, kiu troviĝas en la arbaroj de Asamo kaj Tajlando.

Kategorio:Rezinoj
Kategorio:Substancoj
Bazsi

**Bazsi** [baĵi] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Sümeg.

## Bazaj informoj 
* Areo: 9&nbsp;km²
* Loĝantaro: 460
* Poŝtkodo: 8352
* Telefonprefikso: 87

## Situo 
Bazsi situas laŭ flankovojoj. Hévíz troviĝas 20, Balaton 23 km.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1249 en formo *Bosoy*. En 1548 incendio okazis. Germanoj alvenis en la 17-a jarcento. La vilaĝo longe apartenis al la katolika eklezio. En 1959 kolĥozo formiĝis. En la vilaĝo maronujoj kreskas. En Bazsi migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Beata Damo de 1787
* kapelo de ĉirkaŭ 1850
* memordomo kaj tombo pri poeto István Simon
* mina lago
* lago nomata Herman
* fortikaĵo nomata Tátika
* kavoj nomataj Bazaltutca kaj Vadleány

## Famuloj 
* en la vilaĝo naskiĝis István Simon

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Sándor Kibédi Varga (filozofo)

**KIBÉDI VARGA Sándor** (germane **Alexander Varga von Kibéd;**) estis hungara filozofo kaj psikologo naskita la  en Szentgerice, Hungario kaj mortinta la  en Munkeno, Germanio. Li estis patro de poeto, literaturhistoriisto Áron Kibédi Varga.

## Biografio 
Siajn filozofiajn studojn Kibédi Varga faris en Budapest, Berlin, Jena kaj Heidelberg. Li doktoriĝis en 1924. En 1929 li estis privatprofesoro en Szeged. Lia fakkampo estis la konteorio kaj kaj la ĝenerala valorteorio. Inter 1929 kaj 1941 li estis bibliotekisto de MTA. En Universitato Budapeŝto en 1931 li estis privatprofesoro, en 1937 ordinara profesoro. Li estis ĉefsekretario de la *Magyar-Német Társaság* (Hungara-Germana Asocio). En 1941–44 li estis ministerikonsilanto. Li forlasis Hungarujon en la lasta periodo de la milito. Ekde 1946 li prelegis filozofion en universitato de München. En 1951 li ricevis la titolon eksterordinara profesoro. Ekde 1959 li estis profesoro de filozofio en katedro de la pedagogia universitato. Inter 1955 kaj 1977 li estis komendoro de la hungara sekcio de la Ordeno de Johanitoj. En Hungarujo aperis pluraj el liaj verkoj. Dum elmigrado li publikis nur en la germana lingvo.

## Verkoj ĉefaj 
* *Einführung in die Erkenntnislehre, Die Grundrichtungen und die Grenzen der Erkenntnis der Wahrheit* (München 1953, en korea lingvo: 1965);
* *Macht und Ohnmacht der Vernunft, Zur Einführung in die Philosophie Kants* (München 1967);
* ''Erklärung der Grundbegriffe von Kant's Kritik der reinen Vernunft* (samloke 1971);
* *Geschichtliche Einführung in die Grundbegriffe der Philosophie - Der Ursprung der Europäischen Philosophie* (samloke 1977);
* *A szellem hatalma* (samloke 1980);
* *Die Philosophie der Neuzeit, Die grossen Denker Europas'' (samloke 1980).

## Fonto 
* Nyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia 

Kategorio:Hungaraj filozofoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Leĝo de Stefan-Boltzmann

**Leĝo de Stefan-Boltzmann** priskribas tutan povumon de termoradiado de nigra korpo en fiksa temperaturo. Ĝi estis prilaborata en 1879 de Jožef Stefan kaj de Ludwig Boltzmann.

: \Phi = \sigma T^{4} \,

kaj:

:\Phi - Flukso de energio kiu estas elradiadata en orta direkto al surfaco de korpo (objekto) [W/m^{2}]
:\sigma - konstanto de Stefan-Boltzmann
:T - temperaturo en Kelvino

## Elkonduko 
Leĝo de Stefan-Boltzmann povas elkondukiĝi uzante  pri fotonoj, kiuj estas enfermataj en ujo je volumeno V.

Meza energio de fotonoj en fiksa temperaturo T estas:

:\langle E\rangle = \int\limits _{0} ^{\infty} \hbar \omega \rho(\omega) \frac{1}{\exp(\frac{\hbar \omega}{K_{B}T}) -1} d \omega

kaj:

:\omega - frekvenco de fotonoj
:\rho(\omega) - denseco de statoj por fotonoj
:\hbar - konstanto de Planck
:K_{B} - konstanto de Boltzmann

Se ni pliproksimiĝis de frekvenco de fotonoj per
:\rho(\omega) = \frac{V \omega^{2}}{\pi ^{2} c ^{3}}
ni obtenis:

:\langle E\rangle = \frac{V\hbar}{\pi ^{2} c ^{3}} \int\limits _{0} ^{\infty} \omega^{3} \frac{1}{\exp(\frac{\hbar \omega}{K_{B}T}) -1} d \omega

Valoro de superan integralon estas:

:\langle E \rangle = \frac{6V\hbar}{\pi ^{2} c ^{3}} \left(\frac{K_{B}T}{\hbar} \right)^{4} \zeta(4)

kaj:

:\zeta(4) - valoro de funkcio zeta de Riemann

Supra rezultado estas homologa kun leĝo de Stefan-Boltzmann.

Kategorio:Termodinamiko
Kategorio:Radiado
Erna Kabdebó

**KABDEBÓ Erna** estis rumanuja hungara teatraĵverkistino, deklamistino naskita en Braŝovo la 19-an de decembro 1886 kaj mortinta en Târgu Mureş la 6-an de novembro 1972.

## Biografio 
Erna Kabdebó studis en Sibio en la romia katolika knabinmezlernejo (1904) kaj ŝi akiris diplomon de instruisto pri la hungara-germana lingvoj en Budapeŝto (1910). Ŝi instruis en Târgu Mureş (1910–60); ŝi estis la vicprezidantino de la KZST ekde 1943 ĝis ties ĉeso. Dum la vesperoj de Zord Idő ŝi estis unu el deklamistoj de poemoj Mária Berde, popularigantino de la transilvanuja kaj universala literaturo. La unuaktaj teatraĵoj *Kalapribillió*, *Segítség!*, *Vén leányok* estis prezentitaj ankaŭ en rumana kaj germana lingvoj.

## Volumoj 
* *Színpad* (tri unuaktaj teatraĵoj, Mv. 1922);
* *Végre egy férfi!* (kun Berde Mária, tri unuaktaj komedioj, Mv. 1928);
* *Vén leányok* (komedio en unu akto, Bp. 1934).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kabdebo, E
Kabdebo, E
Funkcio zeta de Riemann

**Funkcio zeta de Riemann** aŭ **Funkcio zeta de Euler kaj Riemann** aŭ **Rimana ζ funkcio** (skribite per greka litero ζ) aŭ **Rimana funkcio zeto** estas unu el , nomita laŭ Bernhard Riemann kaj difinata per formulo:

:{\zeta}( z ) = \sum_{n = 1}^{\infty} \left( \frac{1}{n} \right)^z

Serio estas konverĝa por valoroj de *z*, kies reala parto estas pli granda ol 1. Por la aliaj *z* estas uzata la analitika vastigaĵo.

Kun funkcio estas kunigata unu el plej gravaj problemoj de hodiaŭa matematiko – hipotezo de Riemann.

## Ecoj 
Por nombroj z kiuj havas realan parton malpli granda ol 1, valoro de funkcio ζ povas esti kalkulita el formulo:

:{\zeta}( z ) = 2^z \pi^{1/z} \Gamma ( 1 - z){\zeta}( 1 - z )

kaj \Gamma estas funkcio Γ de Euler.

## Diagramo de ζ(x) 
570ra

## Kelkaj valoroj 
:\zeta(2) = 1 + \frac{1}{2^2} + \frac{1}{3^2} + \ldots = \frac{\pi^2}{6}

:\zeta(4) = 1 + \frac{1}{2^4} + \frac{1}{3^4} + \ldots = \frac{\pi^4}{90}

:\zeta(8) = 1 + \frac{1}{2^8} + \frac{1}{3^8} + \ldots = \frac{\pi^8}{9450}

## La funkcio Zeto kiel Malfinia Produto 
Ojler montris ke

\zeta(z)=\prod_{\text{prima } p}\left(1-\frac{1}{p^z}\right)^{-1}=\left(1-\frac{1}{2^z}\right)^{-1}\left(1-\frac{1}{3^z}\right)^{-1}\left(1-\frac{1}{5^z}\right)^{-1}\ldots

Ĉi tiu formulo veras por ĉiu z kies reela parto estas pli ol 1.

Ojler deduktis tion sekvamaniere. Unue, rimarku ke

\zeta(z)=1+\frac{1}{2^z}+\frac{1}{3^z}\ldots
\implies\zeta(z)\frac{1}{2^z}=\frac{1}{2^z}+\frac{1}{4^z}+\frac{1}{6^z}\ldots

Per subtraho, oni trovas

\zeta(z)\left(1-\frac1 {2^z}\right)=1+\frac{1}{3^z}+\frac{1}{5^z}\ldots

En la dekstra flanko, estas nur la malparaj entjeroj. Pro tio,

\zeta(z)\left(1-\frac1 {2^z}\right)\frac{1}{3^z}=\frac{1}{3^z}+\frac{1}{9^z}+\frac{1}{15^z}+\ldots

Alia subtraho vidigas ke

\zeta(z)\left(1-\frac 1 {2^z}\right)\left(1-\frac{1}{3^z}\right)=1+\frac{1}{5^z}+\frac{1}{7^z}+\ldots

Ĉiu nombro dividebla per 3 estante subtrahita, supre restas nur la malparaj nombroj kiuj estas nedivideblaj per 3. Simile,

\zeta(z)\left(1-\frac1 {2^z}\right)\left(1-\frac{1}{3^z}\right)\left(1-\frac{1}{5^z}\right)=1+\frac{1}{7^z}+\frac{1}{11^z}+\ldots

kie, en la dekstra flanko, aperas la entjeraj nombroj kiujn oni ne povas dividi per 2,3 aŭ 5 (kaj nur tiuj).

Induktive, en la maldekstra flanko aperas la produto \zeta(z)\prod_{\text{prima }p} \left(1-\frac{1}{p^z}\right), kaj la dekstra nombra konverĝas al 1. Oni tuj atingas la proponatan egalecon.

*Rimarko:* la serio kiu difinas \zeta konverĝas absolute, se la reala parto de z estas pli ol 1. Tio permesas montri que la dekstra limito estas 1.

## Vidu ankaŭ 
* ZetaGrid


Kategorio:Specialaj funkcioj
Márton Hosszú

**HOSSZÚ Márton** (hosu:) hungara pentristo, portretisto de papo Pio la 11-a naskita en Balassagyarmat la 27-an de aŭgusto 1894 kaj mortinta en Hockliffe, (Britujo) la 24-an de novembro 1953.

## Biografio 
Márton Hosszú pasigis siajn infanaĝon kaj la tutan junaĝon en Koloĵvaro, kie lia patro havis tekstilvendejon. En 1917 oni akceptis lin al *Belarta lernejo* de Budapeŝto. En lia unua studjaro li ricevis stipendion de urbo Koloĵvaro. Lia majstro estis Ede Balló, kies baldaŭ li estis asisto. En 1921 li edziĝis kaj la heredaĵo de lia edzino ebligis al li vojaĝi por kvar monatoj Italujon. Li laboris plej multe en Florenco. En 1922 li vizitis germanajn urbojn. Li loksidiĝis en Budapeŝto, sed la somerojn li pasigis kun sia familio en Koloĵvaro. Oni invitis lin al Madrido por preĝejpentra laboro. Tie pasigis tri monatojn. En 1928 li iris Romon, kie la papo Pio la 11-a kvinfoje staris kiel modelo al li. La portreton oni inaŭguris la 24-a de junio 1928. En 1931 li pentris portreton pri la albana reĝo Zog la 1-a en Tirano. En 1936 li eksedziĝis kaj al la invito de la angla reĝa familio li translokiĝis Londonon. Ekde tiam li neniam estis en Hungarujo kaj Transilvanujo. Li denove edziĝis en 1937 (Lady Diana Gib). Ili loksidiĝis en Bedfordshire, kie li en la bieno de sia edzino (Hockliffe) mastrumadis. Post la dua mondmilito li vojaĝis al Afriko, sed ili ne translokiĝis tien, kiel ili planis. Li mortis je kancero.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1922 inter 14-a de jan. - ? - Kolozsvár
* 1926 inter 21-a de nov. -5-a de dec. - Kolozsvár
* 1935 - Varsovio

## Grupaj ekspozicioj 
* 1921 - Budapest, Műcsarnok (printempa ekspozicio)
* 1923 - Budapest, Műcsarnok (printempa ekspozicio)
* 1924 - Budapest, Műcsarnok (printempa ekspozicio)
* 1926 - Budapest, Műcsarnok (vintra ekspozicio)
* 1929 - Budapest, Műcsarnok (vintra ekspozicio)
* 1930 - Budapest, Nemzeti szalon (ekspozicio de *Zichy Mihály Társaság*)
* 1938 - London, hungaraj pentristoj

## Fonto 
* Murádin Jenő: *HOSSZÚ MÁRTON* (1894-1953), XI. Pius arcképfestője http://www.c3.hu/~mev/tartalom/98_1_2/muradin.htm#1

Hosszu, M
Hosszu, M
Malice Mizer

dekstra|eta|Közi, Yu~ki & Mana 2016

**Malice Mizer** (マリス・ミゼル; *Marisu Mizeru*) estis japana muzikgrupo kaj parto de la movado de visual kei en Japanio. Ili komencis en aŭgusto de 1992 kaj disrompis decembron de 2001. Formita per Mana kaj Közi, ilia grupnomo signifas "malico kaj mizero," kiu estas mallonga versio de "nenio pli ol esti de malico kaj mizero," ilia respondo al la demando "Kio estas homo?" Ilia frua muziko havis fortajn francajn kaj klasikajn influojn, sed post iom da tempo ili ekuzis pli malhelan, gotik-viktorian stilon post la morto de Kami, la tamburisto, kaj la malŝargo de Gackt, la dua kantanto.

Malice Mizer ankaŭ estas fama pro iliaj vivaj spektakloj, kun elegantaj historiaj kostumoj kaj dekorataj stadioj, ktp. Tra ilia historio, ili uzis tri malsamajn temojn en iliaj stadioj kaj spektakloj.

Je la 11-a de decembro 2001, anonciĝis ke Malice Mizer ekus maldefinitivan paŭzon.

## Antaŭaj projektoj 
Post kiam Tetsu foriris en 1994, li sekve aliĝis serion de bandoj kiel Zigzo kaj Mega 8 Ball kaj havas unu solistan albumon; li nun estas en la sendependa grupo Nil.

Preskaŭ unu jaron post kiam li malŝargiĝis en la komenco de 1999, Gackt ekis solistan karieron kiu tre bone sukcesis, atingante larĝan nivelon de famo en Japanio.

Klaha ankaŭ ekis solistan karieron en decembro de 2002, sed dum 2004 anonciĝis ke lia kibica klubo fermontis. Poste, pasis longa tempo malaktiva. Li ne faris muzikon ĉar li havis sanecajn problemojn, sed en 2007 li anoncis ke li rekomencus fari muzikon tiujare. Ĝis eĉ nun, nenio anonciĝis.

Mana formis propran solistan projekton, kiu nomiĝas Moi dix Mois, kiu prezentis vivajn konciertojn trans Eŭropo. Li ankaŭ komencis fasonan firmaon, Moi-même-Moitié, kun gotikaj stiloj. Kun lia muzika etiketo, li serĉas grupojn por realigi, kiel Schwarz Stein, nun disrompita.

Közi aliĝis la bando de Haruhiko Ash, Eve of Destiny kiu poste finis, kaj ankaŭ havas solistan projekton.

Post Malice Mizer, Yu~ki helpis skribi la kanton "MEMENTO" kun Közi en memoro de Kami, sed post tiam ne sekvas muzikan karieron.

## Diskografio 
### Albumoj kaj EPoj 
### Unuobloj 
## Referencoj 
* Malice Mizer's official website
* Klaha's official website 
* Mana's official website
* Tetsu's official website
* Gackt's official website

Kategorio:Japanaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1992
Ludwig Boltzmann

**Ludwig Eduard Boltzmann** ([ludvig Edŭard Bolcman] ; naskiĝis la 20-an de januaro 1844, en Vieno, mortis la 5-an de septembro 1906, en Triesto) estis aŭstra fizikisto. Li estis honora membro de Hungara Scienca Akademio.
[eta|maldekstre|200px|Tombo de Ludwig Boltzmann en la [Centra Tombejo de Vieno kun la formula de entropio.]]

Boltzmann, Ludwig – Theorie der Gase mit einatomigen Molekülen, deren Dimensionen gegen die mittlere weglänge Verschwinden, 1896 – BEIC 10990650.jpg|*Theorie der Gase mit einatomigen Molekülen, deren Dimensionen gegen die mittlere weglänge Verschwinden*, 1896

## Vidu ankaŭ 
* konstanto de Boltzmann
* konstanto de Stefan-Boltzmann
* Leĝo de Stefan-Boltzmann

Kategorio:Aŭstraj fizikistoj
Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj
Kategorio:Vienanoj
Kategorio:Termodinamikistoj
Kategorio:Fluaĵdinamikistoj
Kategorio:Teoriaj fizikistoj
Statistiko de Bose-Einstein

**Statistiko de Bose-Einstein** – statistiko kunigata kun bosonoj, partikloj kun entjera spino. Ili ne validas la principo de ekskludo de Pauli.

Laŭ **statistiko de Bose-Einstein** proksimuma kvanto de partikloj en ia stoko estas:
:\langle n_i \rangle=\frac n Z \frac{g_i}{e^{\beta (E_i-\mu )}-1}

kaj:
:n_i - proksimuma kvanto de partikloj en *i*-stato,
:E_i - energio de *i*-stato,
:g_i - degeneracio de *i*-sato,
:n - tuta kvanto de partikloj,
:\mu  - kemia potencialo,
:\beta = \frac1{k_BT}, kaj k_B - konstanto de Boltzmann,
:T – Temperaturo en Kelvinoj,
:Z=\sum_i \frac{g_i}{e^{\beta (E_i-\mu )}-1} statistika sumo.

Kemia potencialo en ĉi tiu statistiko estas ĉiam ne pozitiva. (\mu  aŭ  \mu = 0).

## Vidu ankaŭ 
* Statistiko de Fermi-Dirac

* Kondensato de Bose-Einstein

Kategorio:Fiziko
Wilhelm Hansen

**Wilhelm HANSEN** (1868-1936) estis dana volapukisto. Li estis riĉega kaj konata kiel arta kolektanto, kiu tiam havis la plej gravan artkolekton en norda Eŭropo. En lia domego en Ordrupgaard li kolektis la plej grandan verkaron de dana arto, krom bildojn de artistoj de aliaj landoj, ĉefe impresionistoj. Post 1951 ĝia kolekto iĝis la Muzeo Ordrupgaard en Kopenhago.

Li tre aktivis por Volapuko en sia junaĝo, sed post 1891 li lasis la movadon.

## Verkoj 
* 1886. *En Samling af de almindeligste Substantiver, Adjektiver, Adverbier, Verber, Konjunktioner og Præpositioner i Universalsproget Volapük.* København: Blaunfeldt.
* 1887. *Kortfattet Lærebog i Volapük til Brug ved Selvstudium.* København: Blaunfeldt.
* 1887. *Kortfattet Omrids af Grammatiken i Verdenssproget Volapük.* København: Lybecker.
* 1887. *Lised volapükelas zilikün in Yulop ko ladets kuladik omas.* København: Petersen.
* 1887. *Dansk-volapük ordbog.* København: Blaunfeldt.
* 1888. *Koneds e konils fa lautels dänik.* København: Blaunfeldt.
* 1888. *Konlet konedas e konilas se läns valik pelovepolöl ini volapük fa volapükels sikikün.* København: Lybecker & Meyer.
* 1888. *Fuldstændig Lærebog i Volapük.* Med Forfatterens Tilladelse bearbejdet efter W. Pflaumer's „Volständiger Lehrgang des Volapük“ til Brug for Danske af... Aalborg: Schultz.
* 1891. *Volapük-dansk ordbog.* Aalborg: Schultz.

Hansen, W.
Kategorio:Danoj
Ĉartoj de Ateno

La **Ĉartoj de Ateno** estas du internaciaj traktatoj pri kultura heredaĵo signitaj ĉe Ligo de Nacioj. La unua estas de 1931 kaj la dua de 1933 kaj ili pritraktas, ĝenerale, pri rekonstruo kaj konservado de arkitekturaj monumentoj. Kaŭzis la ĉartojn, ĉefe, la provoj de rekonstruo de Akropolo de Ateno kaj la deziro de greka registaro reakiri parton de kulturaj trezoroj, kiuj estis eksterlande, ĉefe en Anglio kaj en Francio.

## Ĉarto de 1931
Signita ĉe Muzea Oficejo de Ligo de Nacioj 1931, la unua Ĉarto de Ateno estas unua internacia traktato pri kulturaj heredaĵoj en historio. La ĉarto agnoskas relativan kolektivan intereson je propraj konstruaĵoj, kiuj havas historian valoron. Ĝi rekomendas, ke oni ne rekonstruu konstruaĵojn laŭ originaj aspektoj, sed oni devas konservi la aspekton de malnova afero al ili. Ankaŭ rekomendas ĝi, ke oni studu la ĉirkaŭaĵojn por reliefigi la monumentojn. La ĉarto aprobas ankaŭ la uzon de modernaj materialoj kaj teknikoj por reformi la konstruaĵojn. La ĉarto devigas la kunlaboron de arkeologo kaj arkitekto dum rekonstruo de historiaj konstruaĵoj.

Specife, la ĉarto aprobis la konservajn laborojn de la Akropolo, sed ne tuŝis la aferon de redono de partoj de Partenono, kiuj estas en frendaj muzeoj.

## Ĉarto de 1933
Signita ĉe Internacia Kongreso de Moderna Arkitekturo 1933, la dua Ĉarto de Ateno diras, ke urboj estas vivantaj organismoj, kiuj konstante ŝanĝiĝas, ke modernaj urboj detruas verdajn areojn ĉirkaŭantajn kaj ke modernaj urboj estas malsanaj. Pro tio, ĝi rekomendas ke modernaj teknikoj de urbismo estu uzataj por plani urbojn. 

La spirito de tiu ĉarto estas la laŭdo de moderneco kaj kritiko de tradicieco, sekve, la historiaj partoj de la urbo, estas rigardataj en ĝi kiel "dokumentoj" pri la pasinteco, sen alia utilo krom memoraĵo. Sekve, oni devas elekti kelkajn monumentojn, sed ne ĉiujn, ĉefe, oni ne devas konservi malnovajn kvartalojn aŭ konstruaĵojn, se ili malebligas la modernigon de la urboj. Ĝi ankaŭ rekomendas la detruon de "domaĉoj" ĉirkaŭ monumentoj por krei verdajn areojn, eĉ se la domaĉoj estas jam jarcentojn aĝaj.  

Kategorio:Ĉarto
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Arkeologio
Esperantigo de vortoj el maoria fonto

Kelkaj vortoj el la maoria lingvo estas neeviteble enkondukindaj en Esperanton, aparte kiam temas pri lokaj maoriaj nocioj, kiuj ne ekzistas en aliaj lingvoj, aŭ specifaj nomoj el Novzelanda floro kaj faŭno.
Oni povas krei apartan regularon por faciligi la procedon de esperantigo kaj igi ĝin pli regula. Kiel ĉiuj polineziaj lingvoj, la maoria havas sufiĉe regulan fonetikon, sed tamen ĝi estas sufiĉe malsama al Esperanto pro plia abundo de vokaloj. Ankaŭ tre ofte aldono de **o** en fino de vorto tute ŝanĝas ĝian signifon en la maoria.

La celo de esperantigo, do, estu ne konservi ĝustecon de origine maoriaj vortoj en Esperanto, sed krei esperantan version kiu sonas simila kaj samtempe estas facile prononcebla por Esperantistoj. La kruda regularo proponita estas jena:

# Oni anstataŭigu **wh** per **f** pro aŭskulta simileco de fonemoj
# Oni anstataŭigu **w** per **v** pro aŭskulta simileco de fonemoj
# Oni ne distingu inter longaj kaj mallongaj vokaloj krom kiam tio vere necesas por eviti ambiguecon
# Kiam la vorto finiĝas per **o**, oni ne ŝanĝu la finaĵon
# Kiam vorto finiĝas per sola vokalo (krom **o**), oni aldonu **-o** finaĵon al la fino
# Kiam vorto finiĝas per du aŭ pliaj vokaloj, kaj la lasta vokalo estas **e** aŭ **a** oni anstataŭigu ĝin per **o**, eĉ se maorie tio malĝustas; ekz. kea - keo, Aotearoa - Aotearoo ktp.
# Se la lasta vokalo en duobla vokalo estas **i** aŭ **u**, oni anstataŭigu ĝin per **j** aŭ **ŭ** respektive.
# Tamen iam povas okazi, ke esperanta versio kreita per tiuj reguloj estas homonima al iu Esperanta vorto. En tiuj okazoj oni povas esperantigi ĝin tiel, ke ĝi havu pli ol du vokalojn ĉe la fino; ekzemple tui - tuio, ĉar *tujo kreos miskomprenon kaj ambiguecon en Esperanto.

Eble similan sistemon kun etaj ŝanĝoj oni povas uzi por aliaj polineziaj kaj aŭstroneziaj lingvoj

## Ekzemploj 
Ĉi tiuj ekzemploj troviĝas en vortaro de aŭstraliaj kaj nov-zelandaj esprimoj.

## Notoj kaj referencoj 
Maoria
Kategorio:Maoria lingvo
Egeralja

**Egeralja** estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Devecser.

## Bazaj informoj 
* Areo: 9&nbsp;km²
* Loĝantaro: 260
* Poŝtkodo: 8497
* Telefonprefikso: 88

## Geografio 
Egeralja situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Adorjánháza preskaŭ kontaktiĝas kun Egeralja.

## Historio 
Dum la mezepoko ĉasistoj de la reĝo loĝis tie. En la turka erao la loĝantoj ofte rifuĝis al la proksimaj marĉoj. Inter 1949-1991 la vilaĝo perdis la sendependecon kaj iĝis parto de Adorjánháza.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, kulturdomo, kuracejo, vendejoj, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1913
* kalvinana lernejo de 1874, nun muzeo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Eugen Heintzeler

**Eugen HEINTZELER** estis volapukisto de Stuttgart. Li estis preceptoro kaj diplomitiĝis kiel *tidana Volapüka* (instruisto de volapuko) en 1884. Tiun jaron, li estis *cifamü*, t. e., prezidanto de la Volapuk-klubo de Stuttgart. En 1893 li proponis volapukidon Universala, eble kompromiso inter Esperanto kaj volapuko.

## Verkoj
*Die wissenschaftliche notwendigen Grundlagen für eine brauchbare Weltsprache.
*Päfunon Volapükaklub di Stuttgart, in Deutän (1894).
*Universala. Weltsprache auf grund der romanischen sprachen und des latein. Stuttgart, J. Roth (1893).

Heintzeller, Eugen
Kamond

**Kamond** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Devecser. La loknomo estas slavdevena, signifante elstara roko (ŝtono).
300px|eta|dekstra|Kampo en Kamond

## Bazaj informoj 
* Areo: 21&nbsp;km²
* Loĝantaro: 440
* Poŝtkodo: 8469
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Marcal, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Székesfehérvár-Celldömölk. Devecser troviĝas 22, Ajka 35, Veszprém (urbo) 60, Budapeŝto 167 km http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=19141&i2=9566 .

## Historio 
Antaŭ la hungaroj romianoj loĝis tie. La unua mencio devenis el 1062. La tataroj detruis la vilaĝon en 1242. Poste formiĝis 2 vilaĝoj Kiskamond (=Malgranda Kamond), kiu nomiĝis ankaŭ Felsőkamond (Supra Kamond) kaj Nagykamond aŭ Alsókamond (=Granda aŭ Maldupra Kamond). En 1954 unuiĝo okazis. Dum la socialismo kolĥozo funkciis.

Vilaĝservoj estas kulturdomo (de 1960), biblioteko, kuracejo, sportejo de 1978, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1913
* kastelo de Magyar

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Imre Mikes

**MIKES Imre** (mikeŝ) origina nomo *Győri*, pseŭdonimo *Gallicus* estis hungara ĵurnalisto, redaktoro naskita en Budapeŝto la 9-an de februaro 1900 kaj mortinta en Kihei, (Hawaii), Usono la 30-an de marto 1990.

## Biografio 
La mezlernejon Imre Mikes finis en Budapeŝto kaj en Szeged kaj komercan akademion en Fiume. Inter 1919-22 li laboris ĉe *Wiener Nachrichtenburo*. Li estis kunlaboranto de 5 órai Újság, Új Kelet, Keleti Újság kaj Esti Lloyd, ekde 1924 de Brassói Lapok. Ekde 1935 li estis la raportisto el Parizo, respektive Budapeŝto de la *Erdélyi Lapok*. Ekde 1936 li redaktis la gazeton Nagyváradi Napló. Li estis dufoje juĝita al malliberejo pro unu artikolserio kaj unu libro en Rumanujo. Li forlasis Rumanujon en decembro de 1937. La gazeto *Az Újság* sendis lin Francujon en 1938 por esti ĝia raportisto kaj li sendis raportaĵojn el Parizo ankaŭ al gazeto *Nagyváradi Napló*, *Magyar Nemzet*. Li komencis subskribi siajn artikolojn dum la dua mondmilito per nomo *Gallicus*. Post la milito li laboris por *Magyar Nemzet*. En la somero de 1947 li elmigris kaj redaktis la semajngazeton *Nyugati Hírnök* kaj ties francan version ''Courrier de l' Occident*. Ambaŭ ĉesis en oktobro 1952. Ekde aŭgusto de 1951 ĝis aŭgusto 1976 (sub nomo *Gallicus*) li laboris al *Radio Libera Eŭropo* en Munkeno kaj li redaktis la programon *Reflektor*. En 1982 li retiriĝis al insuloj Hawaii. En la tridekaj jaroj li aperigis tri politikajn studvolumojn kaj unu romanon. La plej grava estas el ili la duvoluma historia verko *Erdély útja Nagymagyarországtól Nagyromániáig* (Vojo de Transilvanujo ekde Grandhungarujo al Grandrumanujo).

## Verkoj ĉefaj 
* *Erdély útja Nagymagyarországtól Nagyromániáig*, Brassó, 1934.
* *Reflektor* (radioprelegoj, München 1977).

## Bibliografio 
* *Oradea-Nagyvárad ... öregdiákjainak Emlékkönyve*. Nv. 1936.
* Borbándi Gyula: *A magyar emigráció életrajza*. München 1985.
* Borbándi Gyula: *Nyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia''. Bp. 1992. 255-256.http://mek.oszk.hu/04000/04038/html/index.htm

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Mels

**Mels** estas komunumo en la elektodistrikto Sarganslando, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 8887 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Kun areo 139,16&nbsp;km² Mels estas laŭ surfaco la plej granda komunumo de Kantono Sankt-Galo. Ĝi situas ĉe la bordo de la rivero Seez inter Rejno kaj la monto Gonzen. Sur ĝia teritorio ankaŭ troviĝas la pinto de la monto Pizol kun Pizol-Glaĉero. Al la komunumo apartenas la municipoj valzaj vilaĝoj **Schwendi** kaj **Weisstannen** en la Weisstannen-Valo kaj la setlejoj **Heiligkreuz**, **Plons**, **Ragnatsch**, **Butz**, **Sankt- Martin**, **Mädris**, **Tils** kaj **Vermol**.

## Najbaraj komunumoj
La komunumo Mels limas en nordo al Wartau, en nordoriento al Sarganso, en oriento al Fläsch (Kantono Grizono), en sudoriento al Vilters-Wangs, en sudsudoriento al Bad-Ragaz, en sudo al Pfäfers, en okcidento al Glaruso Sudo, kaj en nordokcidento al Flums.

## Trafiko 
Mels situas ĉe la trajnlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko al Koiro kaj ankaŭ posedas aliron al la aŭtoŝoseo A3, kiu pasas tra ĝia teritorio. La diversaj municipoj de la komunumo Mels atingeblas per poŝtaŭtopuslinioj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Mels sub la nomo *Maile* datiĝas el la jaro 765 post Kristo en la testamento de la episkopo Tello de Koiro. En la jaro 1647 estis inaŭgurita la kaupucena Monaĥejo Mels.

En la 15-a jarcento la civitanoj de Mels deziris fondi la Respublikon Sarganslandon. Tion ne toleris la Svisa Ĵurkomunumo, kiu okupis la regionon. Mels nun ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 estis sub kontrolo de voktoj de Ŝvico kaj Glaruso. Dum la Helveta Respublikoj en la jaroj 1798 ĝis 1803 Mels estis distriktĉefloko en la tiam ekzistanta Kantono Linth. Post la fino de la Helveta Respubliko Mels fariĝis parto de la nove kreita Kantono Sankt-Galo.

## Monda naturheredaĵo 
Mels apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.

## Vidu ankaŭ 
* Mels (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*Offizielle Website der Gemeinde Mels

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Svislando
Karakószörcsök

**Karakószörcsök** [karakOsorĉok] estas malgranda vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Devecser.
eta|200px|Blazono de Karakószörcsök

## Bazaj onformoj 
* Areo: 21&nbsp;km²
* Loĝantaro: 440
* Poŝtkodo: 8469
* Telefonprefikso: 88

## Geografio 
Karakószörcsök situas sur ebenaĵo, inter iamaj vulkanoj Ság kaj Somló, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Székesfehérvár-Celldömölk. Devecser troviĝas je 15, Ajka je 28, Veszprém (urbo) je 52, Budapeŝto je 160 km-oj http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=8749&i2=32276 .

## Historio 
La unua mencio devenis el 1288 en formo *Zurchuk*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. La lernejo ekfunkciis en 1771.

Vilaĝsevoj estas biblioteko, kuracejo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo
* luterana preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Faktoj pri Chuck Norris

La '***Faktoj pri Chuck Norris***' estas satiraj faktoj pri la lukt-artisto kaj aktoro Chuck Norris, kiuj iĝis fenomeno en la Interreto kaj rezulte tre disvastiĝis en la populara kulturo. La faktoj kutime estas absurdaj troigaj asertoj pri la dureco aŭ duruleco de Norris, lia sinteno, vireco, *alfa-maskleco* kaj simile, ekzemple:

*Chuck Norris povas gravedigi virinon per sia nura rigardo. Kaj eĉ viron.*

La faktoj ofte asertas, ke Chuck Norris estas ia kolera, ĉiopova superestulo (aŭ superestaĵo). Foje oni trovas ankaŭ aludojn al lia uzado de gira kiko (aŭ rondmova piedbato) por plenumi ajnan taskon, al la abundo de vilo sur lia korpo (speciale koncerne lian barbon) kaj al lia rolo en la televida serio Walker, Texas Ranger.

Kategorio:Furoroj
Chuck Norris

**Carlos Ray NORRIS (filo)** (pli bone konata kiel **Chuck NORRIS**; naskiĝis la 10-an de marto 1940, mortis la 19-an de marto 2026) estis usona lukt-artisto, televida kaj kina aktoro konata pro roloj kiel *Cordell "Cord" Walker* en *Walker, Texas Ranger*, pro sia trejniĝo kun Bruce Lee, pro sia simbola duruleco kaj pro sia gira kiko (aŭ rondmova piedbato).

En populara kulturo tre famas la ŝercaj *faktoj pri Chuck Norris*.

## Filmaro 
### Televido 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de Chuck Norris  (angle).
*  ()
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj luktosportistoj
Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo
Kategorio:Naskiĝintoj la 10-an de marto
Gira kiko

eta|maldekstra
eta|dekstra

**Gira kiko** (aŭ rondmova piedbato) estas kiko, en kiu la atakanto giras sian kruron en duoncirkla movo, batante per la antaŭo de sia kruro aŭ piedo. Ĉi tian kikon oni uzas en multaj lukt-artoj, same kontaktaj kiel nekontaktaj. Depende de la pozo kaj staro, krurmovo, batanta surfaco kaj alteco de la kiko, ekzistas multaj variantoj. Ĝia plej fama uzanto estas Chuck Norris, ĉefe en la ŝercaj faktoj pri Chuck Norris.

Kategorio:Luktosporto
José Rodríguez Huertas

**José Rodríguez Huertas** estis unu el la pioniroj de Esperanto en Hispanio. Rodríguez Huertas lernis Esperanton jam en 1889, li estis antaŭe volapukisto, prezidanto de volapuk-klubo de Malaga. Li publikigis en 1890 la unuan manlibron de Esperanto por hispanoj kaj ankaŭ fondis la unuan Esperanto-klubon en Hispanio. Li influis por ke 1896 oni nomis ŝipon per nomo "Esperanto", la unua ZEO en la mondo.

Omaĝe al li, en hispana Esperanto-movado oferas la premion *José Rodríguez Huertas*.

## Universala lingvo
Pro malfacilecoj de Volapuko, Huertas, en 1886 antaŭ unu jaro de la apero de Esperanto, proponis projekton de "universala lingvo".

## Reformismo
Kiel multaj el la unuaj esperantistoj, Huerta proponis ŝanĝetojn en Esperanta alfabeto, ĉefe la enkondukon de Y por anstataŭigi J, sekve Ĵ estus anstataŭigita per J. Li proponis tute forigi la literon Ŭ, anstataŭigita per simpla U. Li proponis anstataŭigi la grupoj KV kaj GV per KU kaj GU, laŭ latinida prononco.

Li ankaŭ proponis la forigon de akuzativo kaj ŝanĝoj en artikolo. Li proponis uzi *le*, *une* por virnomoj kaj iliaj oficoj kaj bestoj; *la*, *una*, por virinnomoj kaj iliaj oficoj kaj bestinoj; kaj fine, *lo*, *uno*, por aĵoj; respektive, la pluraloj estus *ley, uney, lay, unay, loy, unoy*. Do, ekzemple *le ĉevalo, la ĉevalo (ĉar nun oni ne bezonas ŝanĝi nomon, ĉar ĝenron indikas la artikolo), ley ĉevaloy, lay ĉevaloy*. Tiuj proponoj estis oficiale rifuzitaj en 1896 de Zamenhof per la revuo Lingvo Internacia.

## Verkoj 
* Grammaire élémentaire de la langue universelle, 1886.
* Gramática, Ejercicios y Diccionario de la Linguo Internacia del Doctor Esperanto. Ed. Cerbán, Málaga 1890.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* Gramática, Ejercicios y Diccionario de la Linguo Internacia del Doctor Esperanto. Ed. Cerbán, Málaga 1890.

Kategorio:Volapukistoj de Hispanio
Kategorio:Hispanaj esperantistoj