open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Findel-Glaĉero

**Findel-Glaĉero** (ankaŭ nomita **Findeln-Glaĉero** aŭ **Findelen-Glaĉero**; germane **Findelgletscher**, **Findelngletscher** aŭ **Findelengletscher**) estas valglaĉero en Valezaj Alpoj. La glaĉero havas longecon de 7,8 km, mezan larĝecon de 0,8 km kaj kovras kun tributglaĉeroj areon de 17,36 km².

## Priskribo 
Sian originon Findel-Glaĉero havas sur la komplete glaĉerigita kresto *Weissgrat* je Cima di Jazzi je 3803 m s.m., kie situas la landlimo inter Italio kaj Svislando. De tie la glaĉero fluas kun regula deklivo okcidenten laŭlonge de la suda piedo de Strahlhorn (4190 m s.m.) kaj Rimpfischhorn (4199 m s.m.). Sude ĝin flankigas Stockhorn (3532 m s.m.). La glaĉerlango finiĝas je alteco de 2500 m s.m.. El ĝia frunto fontas *Findelbach*, kiu en la valfundo de Zermatt kuniĝas kun *Gornera* kaj *Zmuttbach* al *Matervispa*, kiu fluas tra la Mater-Valo, kuniĝas kun *Saaservispa* al Vispa kaj alfluas en Visp al Rodano.

## Historio 
Ekde la kulmino de la Eta Glaciepoko Findel-Glaĉero retiriĝis je pli ol 2,5 km. Tiam la frunto de la glaĉerlango situis je 2100 m s.m. sub la arbarlimo de la vilaĝeto Findeln. Ankaŭ la konekto kun Adler-Glaĉero deklivglaĉero kun longeco de 3 km inter Rimpfischhorn kaj Strahlhorn hodiaŭ estas interrompita.

## Eksteraj ligiloj 
* Findel-Glaĉero sur la Svisa Glaĉermezurreto de ETH-Zuriko

Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Valezo
Akva rezervujo Slapy

**Akva rezervujo Slapy** (, ankaŭ *Slapská přehrada*, *Slapy*) situas sude de Prago sur la rivero Vultavo kaj ĝi estas la kvina plej granda akvobaraĵo en Ĉeĥio. Ĝi apartenas al sistemo de ses akvobaraĵoj konstruitaj sur rivero Vultavo por ŝirmi la teritorion antaŭ inundoj, kiel fonto de energio kaj por rekreado. Elektrejo konstruita sur roka bazo ene de la baraĵo havas tri Kaplan-turbinojn, kiuj produktas 3x48 MW en pintohoroj. La digo situas en alteco 217 m super la marnivelo kaj ĝia alto estas 60 m kaj longo 260 m. La valbaraĵa lago serpentumas 42&nbsp;km en la valo de la rivero Vultavo. Ĝi komencas je la 91-a kilometro ek de la kunfluo kun la rivero Labe (Elbo) kaj finas en Kamýk je la 133-a km. Somerumantoj uzas ekskurse motorŝipojn, kiuj trafikas ekde digo en Slapy kaj daŭrigas la vojon tra Kamýk kaj finas ĝin sub la valdigo de Orlík en vilaĝo Solenice.

## Historio 
La valbaraĵo estis konstruita kiel konsisto de la tn.&nbsp;Vultava kaskado en la jaroj 1949–1955. 

## Pluaj fotoj 

Slapská přehrada, podhled pod přehradu.JPG|Vido el la digo
Slapyprehrada.jpg|Vido al la akva rezervujo Slapy
SLAPY-člun.jpg|Soliĝinta boato sur la akva rezervujo Slapy

Slapy
Slapy
Slapy
Slapy
Kategorio:Teknikaj memorindaĵoj en Mezbohemia regiono
Kategorio:Slapy
Kategorio:Rabyně
Naturprotektismo

[eta|La fama fotaĵo de la [La Blua Globeto|*Blua globeto*, kiu helpis vigligi la publikon pri naturprotektismo.]]
**Naturprotektismo** estas ampleksa filozofio kaj socia movado, kiu centras je zorgo pri konservado kaj plibonigo de la naturmedio, ambaŭ pro ĝi mem kaj ankaŭ pro ĝia graveco al civilizo. Naturprotektistoj ofte parolas pri planedo aŭ loko, kiu frontas al multego da gravaj kaj urĝaj minacoj, ofte kunligitaj kun troega konsumado, ekonomia kreskado, materiismo, disnatura konstruado, kaj eksplodkreskanta homa loĝantaro. Eble la plej problemiga afero laŭ naturprotektismo estas la moderna vidpunkto, ke la homara destino ne estas ligita al tiu de la natura mondo, kaj ke nia respondeco al naturo estas - je plej *bona* takso - limigita al la satigo de malprofundaj deziroj.

Plurmaniere, naturprotektistoj kaj naturprotektismaj grupoj klopodas doni al la naturmedio pli fortan voĉon en homaj aferoj, kaj luktas por vidigi al registaroj, industrioj, kaj aliaj institucioj, ke ekologio gravas, kaj ke ili plie respektu naturon. Multaj naturprotektistoj vidas komunan kaŭzon kun indiĝenaj komunumoj kaj aliaj subpremitaj grupoj, kiuj luktas por protekti sian tradician vivmanieron aŭ liberecon de la blinda komerco kaj aliaj tutglobaj atakoj.

Rilate naturprotektadon, oni povas diri, ke naturprotektismo estus la politika aŭ socia sinteno favora al la naturprotektado, dum tiu lasta temas pri preciza agado favore la protektadon de la naturo.

## Vidu ankaŭ 
* Ekologio
* Kontraŭkapitalismo
* Medifavora
* Medikonservado
* Medipremio Goldman
* Naturprotekto


Kategorio:Nuntempa historio
Allentown (Pensilvanio)

eta|dekstra|250px|Urbocentro de Allentown.
**Alentaŭno** estas usona urbo lokita ĉe la rivero Lehigh en la orienta parto de la ŝtato Pensilvanio. Ĝi situas  norde de Filadelfio.

La tria plej granda urbo en Pensilvanio, Allentown havas  loĝantojn laŭ la oficiala censo de 2000.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Urboj de Pensilvanio
Slapy (apartigilo)

Nomo **Slapy** povas marki:

* **Slapy** estas nomo de malgranda vilaĝo sude de Prago ĉe la rivero Vltava (Vultavo).
* **Akva rezervujo Slapy** estas nomo de akvobaraĵo sur Vultavo ĉe samnoma vilaĝo.
* Slapy (distrikto Tábor) - municipo en distrikto Tábor
* Slapy (Frýdštejn) – parto de municipo Frýdštejn en distrikto Jablonec nad Nisou
Allentown

**Allentown** estas la nomo de pluraj lokoj en Usono :

* **Allentown (Georgio)**
* **Allentown (Nov-Ĵerzejo)**
* **Allentown (Nov-Jorkio)**
* **Allentown (Pensilvanio)**
Komunumaro Edenkoben

La **Verbandsgemeinde Edenkoben** estas komunumaro en Germanio, ĉirkaŭ la urbo Edenkoben. Ĝi troviĝas en la distrikto Südliche Weinstraße de la federacia lando Rejnlando-Palatinato. Fine de la jaro [[]] la komunumaro havis  loĝantojn. La administrejo de la komunumaro centre plenumas iujn oficejajn servojn por la loĝantoj de ĉiuj membraj komunumoj, kiuj parte en komparo kun aliaj partoj de Germanio havas relative malmultajn loĝantojn, tial ke vivteno de administrejo kun ĉiuj servoj en ĉiu unuopa komunumo estus malekonomia.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la komunumaro Edenkoben

Kategorio:Distrikto Südliche Weinstraße
Edenkoben
Edenkoben
Futbala Mondpokalo 1994

La **15-a Vira Futbala Mondpokalo** okazis inter la 17-a de junio kaj la 17-a de julio 1994 en Usono. La teamo de Brazilo gajnis la pokalon en la finalo kontraŭ la itala teamo. La finalo okazis en la urbo Los-Anĝeleso.

En Usono, male al plej multaj landoj en la mondo, futbalo ne estas ĉe la supro de la listo de la plej popularaj sportoj. Malgraŭ tio, tiu evento altiris la plej grandan kvanton da spektantaro al la ludstadionoj en la historio de la futbala mondpokalo: averaĝe 68 991 spektantoj po ludo, multe super la dua loko en la listo - la monda pokalo 2014 okazigita en Brazilo, ĝisosta futbal-ama lando, kun averaĝe 53 592 spektantoj po ludo.

Kategorio:Futbala Mondpokalo
Kategorio:Futbalo en Usono
Kategorio:Futbalo en 1994
Kategorio:Sporto en Los-Anĝeleso
Ágasegyháza

**Ágasegyháza** (AgaŝedjhAza) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono Kecskemét. La nomo signifas branĉa-eklezio.

## Bazaj informoj 
* Areo: 56&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1950
* Poŝtkodo: 6076
* Telefonprefikso: 76

## Situo 
Ágasegyháza situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Kecskemét-Fülöpszállás.

## Historio 
Ágasegyháza estis loĝata dum la neolitiko. Dum la mezepoko hungaroj kaj precipe kumanoj loĝis tie. La unua mencio devenis el 1353. Antaŭ la turkojn la loĝantoj rifuĝis al Kecskemét. Post la turka erao la loĝantoj fondis farmojn, ĉar el la urbo ne povis kulturi teron kaj bredadi hombestojn. La kampoj apartenis al Kecskemét. La loĝantaro okupiĝis pri fruktoj kaj pri vinbero. La memstara vilaĝo naskiĝis en 1925.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, interretejo, kuracejo, apoteko, familihelpa servo, klubo de maljunuloj.

## Vidindaĵoj 
* protektata natura ĉirkaŭaĵo, parto de Nacia parko Kiskunság
* katolika preĝejo de 1924
* kalvinana preĝdomo de 1938

## Famuloj 
György Székely (arkeologo) mortis pro laŭvoja aŭtoakcidento.

## Ĝemelkomunumo 
*  Lauter, Germanio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Borota

**Borota** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Jánoshalma. La loknomo devenas de la iama posedanto familio Borothi.

## Bazaj informoj 
* Areo: 82&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1500
* Poŝtkodo: 6445
* Telefonprefikso: 77

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Baja troviĝas 26, Kiskunhalas 35 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1237. Antaŭ la turkojn la loĝantoj rifuĝis. Post la turka erao la loĝantoj fondis farmojn, ĉar el foro ne povis kulturi teron kaj bredadi hombestojn. Ekde 1750 la kampoj apartenis al Rém. La memstara vilaĝo naskiĝis en 1911.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kuracejo, bestokuracejo, sportejo.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Luko de 1900
* monumento pri falintoj dum la mondomilitoj
* protektata arbaro

## Famuloj 
En Borota naskiĝis:
* gitaristo István Faragó
* pentristo Margit Anna.

## Ĝemelkomunumo 
*  Paĉir, Serbio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Akvofalo Batizovský

**Akvofalo Batizovský** () troviĝas en suda parto de montaro Altaj Tatroj (esperante: Altaj Tatroj) en la distrikto Poprad sur la teritorio de urbo Vysoké Tatry parto Starý Smokovec kaj samtempe sur la teritorio de Nacia parko Vysoké Tatry. Ĝi troviĝas en komenco de , sur granodiorita sojlo sur Batizovský torento, kiu trafluas valon. La sojlo estis kreita per la glaciaro. La torento fluas el Batizovské lago (*sk:Batizovské pleso*), kiu estas super la akvofalo.

## Aliro 
Nune la akvofalo ne estas alirebla. Vizitantoj povas vidi ĝin de turista piedvojo Tatra magistralo, kiu kondutas sur la suda flanko de Altaj Tatroj.

## Vidu ankaŭ 
Listo de slovakaj akvofaloj

eta|maldekstra|350px| Rigardo sur Batizovský torento kun akvofaloj

## Fonto de informoj kaj bildo 
Paĝaro de Stata protekto de naturo de Slovakio pri slovakaj akvofaloj (slovake):
* [http://www.sopsr.sk/vodopady/show_vchu.php?idVchu=40&idVodopadu=219 ]

Batizovský
Kategorio:Distrikto Poprad
Kategorio:Akvaĵoj en Regiono Prešov
Fülöpháza

**Fülöpháza** (fulophAza) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kecskemét. La nomo signifas domo de Filipo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 47&nbsp;km²
* Loĝantaro: 900
* Poŝtkodo: 6042
* Telefonprefikso: 76

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo.

## Historio 
Ekde la 12-a jarcento la nomadaj kumanoj vivis tie. Episkopo Filipo kristanigis ilin, memore pri tio la komunumo nomiĝis pri li. Antaŭ la turkoj la loĝantoj rifuĝis. Post la turka erao la loĝantoj fondis farmojn. Okazis pesto en 1739, ĥolero en 1831. Fülöpháza estis fora paŝtejo de Fülöpszállás ĝis 1948. Ĝermo de la vilaĝo estis lernejeto ekde 1880. La memstara vilaĝo (municipo) naskiĝis en 1948.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, kuracejo, kuratoro (zorgado pri farmistoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo de 1992
* kalvinana preĝejo de 1989
* salaj lagoj, parto de Nacia parko Kiskunság

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Daturo

**Daturo** estas genro (*Datura*) de akre venena planto (*daturujo*= daturo) el la familio solanacoj, ordo solanaloj *(Solanales)*. La specioj estas konataj pro la venenaj ĥemiaĵoj en si. Ili gravis/gravas en la popola kuracarto.

La ordinara daturo ekaperis en la 16-a jarcento en Eŭropo. Aliaj specioj kreskas, disvastiĝis de la tropikoj ĝis mildaj klimatoj. Ĝia formo povas esti herbo, arbedo aŭ arbo kun trumpetformaj floroj kaj kun 4-ĉambraj dornaj kapsuloj (same nomata daturo, sed ankaŭ dornpomo tiel la planto dornpomujo) aŭ bero. Arbaj specioj havas beron kiel frukton anstataŭ kapsulon.

La disvastiĝon de la grajnoj faras ofte la formikoj, ĉar la falantaj grajnoj (okaze de la kapsula frukto) havas histan ŝveliĝon t.n. karankulon *(carancula)*, kiu konsistas el ĉeloj kun granda nutrovaloro. La formikoj kolektas kaj transportas la grajnojn pro tiu nutraĵa parto.

La arboformaj daturoj kreskas en suda kaj meza Ameriko. Iliaj floroj estas trumpetformoj kun longo de 25–30&nbsp;cm – tiel oni uzas ĝin kiel ornamplanton. La indiĝenoj kultivas ĝin longtempe por ĝiaj narkozaj efikoj.

La planto estas forte venena kun halucinigaj efikoj. Folioj estas uzataj en farmakologio.

## Veneneco 
La plantospecioj produktas halucinogenajn substancojn, kiuj efikas sur la centra nervosistemo. Oni uzas ties alkaloidojn, la hiosciaminon, skopolaminon kaj atropinon por produktado de medikamentoj kontraŭ spasmaj kaj astmaj doloroj.

## Sistematiko 
Oni nun diferencigas naŭ Datura-speciojn

* *Datura ceratocaula* Jacq.marĉa daturo
* *Datura discolor* Bernh. dezerta daturo
* *Datura ferox* L. kreskas en modera zono de Ĉinio, longdorna daturo
* *Datura inoxia* Mill. kultivata en la subtropikoj, grandflora daturo, ĝi havas grandan enetenon je skopolamino
* *Datura leichhardtii* F.Muell. ex Benth. (syn. *D. pruinosa*) kreskas en Aŭstralio, aŭstralia daturo
* *Datura metel* L. kultivata en suda Azio, hinda daturo
* *Datura quercifolia* Kunth kverk-folia daturo
* *Datura stramonium* L. (syn. *D. inermis*) — ordinara daturo, kultivata en la mediteranea regiono, fiherbo
* *Datura wrightii* Regel sankta daturo

## Eksteraj ligiloj 
* tela botanica  
* venenaj kreskaĵoj  

Kategorio:Venenaj plantoj
Minareto de Ĝam

La **Minareto de Ĝam** troviĝas en valo de la rivero Hari Rud, en la provinco Gor de Afganio. La minareto estas 65 m alta kaj ĉirkaŭas ĝin montoj atingantaj preskaŭ 2400 m. La minareto estas plene konstruita el bakitaj brikoj.

La minareto estis konstruita verŝajne en la 12-a jarcento, sed pli poste ĝi estis por longaj jarcentoj forgesita kaj nur en la jaro 1886 remalkovris ĝin s-ro Thomas Holdich. Ekde la jaro 2002 la minareto estas parto de listo de monda heredaĵo de Unesko kaj ĝi fariĝis tiel la unua afgana memorigaĵo enskribita en tiu ĉi listo.

Ŝajne la Minareto Kutubo de Delhio, Barato, estis inspirita de la minareto Ĝam.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Minaret of Jam Archaeological Project 

Kategorio:Konstruaĵoj en Afganio
Kategorio:Minaretoj
Harun ar-Raŝid

**Harun ar-Raŝid** (en esperantaj tekstoj ankaŭ nomata *Harun al-Raŝido*, , ; naskiĝis la 27-an de marto 763 en Ŝahr-e Rej, Irano, mortis la 24-an de marto 809) estis bagdada kalifo, religia kaj politika gvidanto de reganta muslima familio de Abasidoj. Lia ravega riĉeco kaj nombro de edzinoj farigis el li legendon en fabeloj pri mil kaj unu noktoj. Ĉirkaŭ la jaro 800 li tenis diplomatiajn rilatojn kun kortego de Karolo la Granda, ĉar en la jaro 801 li sendis al franka reĝo nekutiman donacon - elefanton, kiu mortis en la jaro 810 en Aachen.

Antaŭ lia regado kiel kalifo li jam estis grava militestro. La Abasida invado de Malgranda Azio en 782 estis unu el la plej grandaj militoperacoj faritaj de la Abasida Kaliflando kontraŭ la Bizanca Imperio. La invado estis ekigita kiel montro de la Abasida militforto sekve al serio de bizancaj sukcesoj. Estrita de la tiama Abasida kronprinco, nome la estonta Harun al-Raŝid, la Abasida armeo atingis tiom for kiom ĝis  Ĥrisopolo aŭ Skutari, tra la markolo Bosporo el la bizanca ĉefurbo, Konstantinopolo, dum duaranga forto militiris okcidentan parton de Malgranda Azio kaj venkis la bizancajn fortojn tie. Ĉar Harun ne intencis ataki Konstantinopolon kaj ne havis ŝipojn por fari tion, li revenis. Survoje li petis batalpaŭzon kaj haltigis la alt-rangan bizancan senditaron, kiu inkludis gravulojn kiaj la ĉefministro de la imperiestrino Irene nome Staŭrakio. Tio devigis Irene interkonsenti al trijara batalpaŭzo kaj pagi fortan ĉiujaran tributon.

Li regis dum la jaroj 786 - 809 kaj por periodo de lia regado estis tipa sciencista, religia kaj kultura prospereco. Li fondis ankaŭ bibliotekon Domo de saĝeco.

La Abasida invado de Malgranda Azio en 806 estis la plej granda militoperaco iam farita de la Abasida Kaliflando kontraŭ la Bizanca Imperio. Tiu ekspedicio estis komandita persone de la abasida kalifo Harun al-Raŝid, kiu deziris revenĝi pro la bizancaj sukcesoj en la landlima regiono de la Kaliflando la antaŭan jaron kaj impresi super la Bizanca imperiestro, Niceforo la 1-a (r. 802–811). La granda armeo de Abasidoj, laŭ arabaj fontoj konsistis el pli ol 135,000 homoj, kiuj rabatakis tra Kapadocio senrivale, kaptante kelkajn urbojn kaj fortikaĵojn, ĉefe Herakleja Kibistra, kaj devigante Niceforo serĉi pacon ŝanĝe de tributoj. Post la foriro de Harun, tamen, Nikeforo rompis la terminojn de la traktato kaj reokupis la landlimajn fortikaĵojn kiujn li estis devinta abandoni. Priokupo de Harun pro ribelo en Ĥorasano, kaj lia propra morto tri jarojn poste, malebligis reprenon de la afero je simila skalo.

Estis lia veziro Ĝa'far al-Barmaki.

Sukcedis lin lia filo Al-Amin.

## Eksteraj ligiloj 
Harun al-Raŝido
Kategorio:Abasidaj kalifoj
Kategorio:Historio de Irako
Kategorio:Roluloj de Mil kaj unu noktoj
Sonsorol

**Sonsorol** aŭ Sonsoral aŭ *Dongosaro* estas administra areo de Palaŭo. La surfaco de Sonsorol estas nur 3,30&nbsp;km² kaj havas nur 39 loĝantojn (2000). Ĉefloko estas la samnoma Sonsorol (*Dongosaro*).

La administra areo estas dividita en kvar ĉefinsulojn, nome Fanna, Sonsorol, Pulo Anna kaj Merir.

## Fanna 
Fanna, ankaŭ *Fana* estas ĉirkaŭita de korala rifo (160 ĝis 480 m). La ĉefplanto de la insulo estas la kokospalmoj. Fanna estas neloĝata kaj havas surfacon de 0,54 km².

## Sonsorol 
Sonsorol, ankaŭ *Dongosaro* aŭ *Dongosaru* estas same ĉirkaŭita de korala rifo (160 ĝis 480 m). La ĉefloko de Sonsorol estas *Dongosaro*.

## Pulo Anna 
Pulo Anna aŭ ankaŭ *Puro* havas same koralan rifon, kaj la ĉefloko nomatas *Puro*.

## Merir 
Fine ankaŭ Merir aŭ *Melieli* estas ĉirkaŭita de korala rifo. La ĉefloko nomiĝas *Melieli* kaj havas radiostacion.

Kategorio:Palaŭo
Grundakvo

eta|Grundakvo ĉe minejo
**Grundakvo** estas akvokvanto, kiu sub la tersurfaco formas akvokorpojn en la kavaĵoj (poroj). Ĝi situas super la unua akvoferma tavolo kaj tie plenigas la spacojn inter la grunderoj.

La supra nivelo de la grundakvo estas la tersurfaco. La nivelo de la grundakvo en la grundo ŝanĝiĝas depende de la precipitaĵo, temperaturo, aerpremo, laŭ sezono. La normala jara ŝanĝiĝo de grundakvo estas 1-2 metroj. La grundakva nivelo pli-malpli sekvas paralele la geografian surfacon. Ĝi nutras sin el la precipitaĵa akvo kaj malrapide moviĝas al direkto de la deklivo.

En la stagnanta grundakvo povas akumuliĝis damaĝaj saloj, tiel la altiĝo de la grundakvo povas kaŭzi saliĝon, malproduktemiĝon de la grundo. La altiĝo de la grundakvo povas kaŭzi eĉ surfacajn akvokolektaĵojn, tiam la kapilara zono rekte kontaktas la aeron.

Ĉar la alta-malalta grundakvo ne ĉiam konvenas por la plantoj, tiel oni povas reguligi ĝin en la agrikulturo per forkonduko de grundakvo aŭ alkonduko de akvo (ŝveligo de akvo en kanaloj).

## Vidu ankaŭ 
* Drenado
* Fandakvo
* Grundakvejo Puelĉe
* Grundakvejo Guarania
* Libera akvo
* Ligita akvo
* Surfaca fluado

Kategorio:Akvo
Dušan Jurkovič

[eta|170px|banloka domo en [Luhačovice]]
**Dušan Jurkovič** (1868-1947) estis elstara slovaka arkitekto kaj etnografo, grava reprezentanto de secesia arkitekturo. En siaj projektoj li inĝenie kaj originale kunligis tradicion de popola kulturo kun tendencoj de tutmonda arkitekturo. Inspiron li serĉis ankaŭ ĉe angla movado *"Arts and Crafts"*.

En 1919-1922 li agis kiel komisaro por konservo de artmemorindaĵoj en Slovakio, li estas aŭtoro de monumenteca maŭzoleo de Štefánik en Bradlo.
Li realigis i.a.multajn militajn amastombejojn en Galicio, rekonstruon de renesanca kastelo Nové Město nad Metují en orienta Bohemio kaj kablotramstacion en Lomnický štít en Altaj Tatroj.

Libušín chalet in Pustevny in winter (CZE).jpg|Kabano *Libušín* en Pustevny en montaro Beskydy
Nahlovskeho vila Suchardova Prague 6048.JPG|Vilao de d-ro Náhlovský en Prago
Mohyla Milana Rastislava Stefanika.jpg|Monumento de Štefánik en Bradlo

## Literaturo 
* Bořutová-Debnárová, D.:Dušan Samo Jurkovič – osobnosť a dielo
* Bořutová, D., Zajková, A., Dulla, M.: Dušan Jurkovič, súborný katalóg pri príležitosti
* Súbornej výstavy architektonického diela, Bratislava, SAS 1993
* Kusý, M.: Architektúra na Slovensku 1918 - 1945. Bratislava, PALLAS 1976
* Dulla, M.: Dejiny architektúry 20. storočia. Bratislava, STU 2002.
* Dulla, M.,Moravčíková, H.:Architektúra Slovenska v 20.st, SLOVART, BA2002
* Stiller, A., Šlachta Š.:Architektúra Slovenska – impulzy a reflexie, publikácia k rovnomennej výstave, 2003

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.jurkovic.cz/(http://www.jurkovic.cz/)
* Moravia galerio: Moravia galerio

Kategorio:Slovakaj arkitektoj
Kategorio:Arkitektoj de secesio
Ŝtonmono rai

eta|300ra|Ŝtonmono ĉe vilaĝo Gaĥpar sur Yap. Foto de majo 2002

La ŝtonmono **Rai** estas - jam ne plu uzata - monrimedo (Varmono) sur insulo Ulithi en ŝtato Yap, Federacio de Mikronezio. Ĝia produktado estis ĉesigita en 1931.

La ŝtonmono estas rondaj ŝtonplatoj ĝis eĉ diametro de 4 m kaj pezante ĝis 5 tunoj. La monoj konsistas el aragonito kaj kalcito, kiuj estis transportitaj el Palaŭo, 400&nbsp;km sudoriente. La ŝtonmonoj havas meze truon, kiu faciligas la transporton per bambustangoj.

Hodiaŭ ekzistas ankoraŭ 300 diversaj platoj de rai.

## Uzo 
La ŝtonmonon uzis senescepte viroj, kiuj markis sur ĝi al kiu ĝi apartenas. Nun oni uzas ĝin nur simbole por ekz. transdoni rajton pri grundo. Tiam restas la mono tie, kie ĝi estas. Ĉar ĉiu konas kaj rekonas ĉiun kaj ties monplatojn, ne okazas ŝtelo.

Oni uzas eĉ ŝtonmonojn, kiuj troviĝas en la maro.

## Historio 
Kiam al transporto iĝis malkosta kaj facila, okazis inflacio de rai. En 1875 David Dean O'Keefe fondis komercan entreprenon, kie li ŝanĝis kopro kontraŭ transporto al Palau. Li pluvendis la kopron al Honkongo kaj kolektis duonmilionon da USD ĝis sia morto en 1901. Ekde tiam ekzistas sur Yap grandaj ŝtonmonoj kun malalta prestiĝo kaj valoro.

La historio de O'Keefe estis filmigita en 1954 kun titolo "His Majesty O'Keefe". Burt Lancaster ludis la ĉefrolon kiel kapitano David O'Keefe.

## Tradicio 
La monoj devas ĉiam stari sur rando kaj eĉ leĝe malpermesite kaj monpunita uzi tiujn aliforme, alicele.

## Valoro 
La valoro de la monoj dependas de:
* Grando
* Natura beleco
* Formo
* Historio de la monero
* Aĝo
* Malfacileco produkti ĝin
* Ĉu mortis iu dum transporto aŭ minacis lin danĝero
* Sociala stato de la partoprenantoj

## Eksteraj ligiloj 
* Ekspluatejo de ŝtonmonoj sur Palaŭo  

Kategorio:Moneroj
Kategorio:Kulturo de la Federacio de Mikronezio
Kategorio:Kulturo de Palaŭo
Nacia Universitato de Ho-Ĉi-Min-urbo

eta|Nacia Universitato de Ho-Ĉi-Min-urbo
**Nacia Universitato de Ho-Ĉi-Min-urbo** () estas mondkonata universitato en la metropola regiono de Ho-Ĉi-Min-urbo en Vjetnamio. Ĝi estas unu el la plej malnovaj universitatoj en Vjetnamio.
Ĝi estis fondita en 1995 fare de ĉefministro Phan Van Khai. En 2003 lernis tie 35.000 studentoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de Nacia Universitato de Ho-Ĉi-Min-urbo 

Ho Chi Minh
Kategorio:Ho-Chi-Minh-urbo
Oseberga ŝipo

dekstra|eta|200px|La oseberga ŝipo.
La **oseberga ŝipo** estas grava vikinga entombiga ŝipo, trovita en 1903 en bieno Oseberg, Norvegio, proksime al bordo de la Oslo-fjordo. La elfosadojn faris la sveda Gabriel Gustafson kaj norvega Haakon Shetelig en 1904-1905.

La ŝipo estas elstara artaĵo de la vikinga arto. Ĝi kuŝis en blua aŭ ceramikista argilo, kiu konservis ankaŭ la la lignaĵojn. Ĉar oni plenigis ĝin per ŝtonoj dum la entombigo, tiuj dispremis la ŝipkorpon, oni devis rekonstrui ĝin per plurjara laboro. Post tio evidentiĝis, ke oni planis ĝin por abudborda ŝipado, ĝi servis verŝajne kiel luksa ŝipo. La ŝipo estis konstruita el kverkoligno, longis 22 m, larĝis 5 m, la masto altis ĉ. 9–10 m. Al la ŝipo apartenis 15 remparoj, tiel ĝi havis la minimuman skipon de 30 remistoj.

La formo de la ŝipo estas tre svelta, la naza kaj la prua kaj poŭpa parto estas riĉe skulptita. Oni konstatis per dendrokronologia analizo, ke la entombigo okazis en 834. Oni trovis en la ŝipo restaĵon de du virinoj: sinjorino kaj servistino. Laŭ kelkaj sciencistoj, la sinjorino estis la legenda reĝino Asa el la Yngling-familio, kiu estis avino de Belharara Harald, fondinto de la prakandinava imperio.

La ŝiptombo ne entenis oraĵojn – tiuj forŝtelis jam iam tomboprirabistoj -, sed la restintaj objektoj montras ĉiutagaĵojn de la vikingoj.

maldekstra|eta|180px|Riĉe skulptita vikinga ĉaro

La princino estis entombigita en lito sur mola kuŝaĵo, kovrita per plumkovraĵo. Oni trovis en la ŝiptombejo du riĉe skulptitajn litojn, tri ornamitajn sledojn, unu ornamĉaron, tutan aron de la endomaj kaj agrikulturaj iloj. La arĥeologoj trovis kuirejan ilaron kun potoj, muleŝtonoj, lignajn ujojn, semerojn, agrikulturajn ilojn kaj inter ili eĉ sterkoportan sledon. Pluaj iloj estis kvar teksad-seĝojn, teksaĵojn, murtapiŝojn.

La mortintojn akompanis dek kvin ĉevaloj, kvar hundoj unu okso; nuksoj, pomo kaj viandopecoj.

La ŝipo kaj la trovitaĵoj nun estas videblaj en Oslo , en muzeo de la vikingaj ŝipoj.

## Eksteraj ligiloj 
* angle 

Kategorio:Ŝipoj
Kategorio:Historio de Norvegio
V-22 Osprey

eta|300ra|Horizontala flugo
eta|dekstra|300ra|MV-22 Osprey
eta|300ra|
La **V-22 Osprey** estas avio kun turnebla rotoro, kiu ebligas vertikalan deteriĝon kaj alteriĝon kiel ĉe helikoptero, dum la antaŭenmovado okazas kiel ĉe aviadiloj. La unua flugo de la prototipo okazis en 1989, la enkonduko ĉe la la usona aerarmeo kaj mararmeo okazis en 2005. La unua batala uzo okazis en septembro de 2007, en Irako.

La ĉefa karakterizo de la avio estas la dua flankaj rotoroj, kiuj estas turneblaj je 90 gradoj.

## Historio 
La evoluigo de similaj avioj komenciĝis jam en 1951 (Bell XV-3). La sekva paŝo estis en 1973 la Bell XV-15 de Bell. La ellaboro de la nuna avio komenciĝis jam en 1980-1981, kiam la usona militistaj fortoj skizis la pretendojn je tiu avio.

La evoluigo okazis kun oftaj akcidentoj, mortoj.

## Teknikaj informoj 
* **Skipo:** 2 Piloten
* **Mezuroj:**
** Longo: 17,48 m
** Alto: 6,63 m
** Alto de la flanka stabiligilo: 5,28 m
** Alto de rotoro: 6,63 m
** Flugila enverguro: 13,97 m
** Rotora diametro: 11,58 m
* **Maso kaj ŝarĝado:**
** Malplena maso: 15.032 kg
** VTOL starta maso maks: 21.546 kg
** STOVL starta maso maks: 24.948 kg
** 24 soldatoj kun ekipaĵo
** Efektiva interna volumeno: 24,3 m³
* **Motoroj:**
** 2 moveblaj Rolls-Royce AE 1107C-Liberty; je 6,150 shp/ 4.6 MW
* **Flugpovumoj**
** rapido: -83 km/h ĝis 584 km/h (-45 kn ĝis 315 kn)
** Batalrapido (en 1.000 m): 275 kn / 509 km/h
** maks. rapido (en 5.000 m): 305 kn / 565 km/h
** Flugpinto: 7.925 m
** Standarda flugalto: 3.441 m
** Sveba alto maks.: 4.331 m
** Altiĝo (vertikale / oblikve): 5,5 m/s / 11,8 m/s
* **Atingopovo**
** : 935 km
** 4.500 kg da ŝarĝo, VTOL: >650 km
** 2.700 kg da ŝarĝo, VTOL: >1.300 km
** 4.500 kg da ŝarĝo, STOVL: >1.760 km

Kategorio:Helikopteroj
Etera ondo

**Ethereal Wave** (etera ondo), **Heavenly Voices** (ĉielaj voĉoj), aŭ eĉ **Fairy Voices** (feaj voĉoj) estas anglodevenaj terminoj kiu signas muzikan ĝenron. Proksima de gotika muziko, novklasika muziko aŭ media muziko, ĝi estas karakterizata de tre malrapida aŭ eĉ foresta ritmo, lirikaj ĥoroj plejofte virinaj kun mezepokaj kaj tradiciaj iloj asociitaj kun pli modernaj instrumentoj (sinteziloj, ktp...). La tekstoj kutime temas pri mitologiaj legendoj aŭ mezepoka folkloro kaj povas enhavi spiritajn kaj mistikajn referencojn.

## Originoj 
Oni ŝuldas la ekfloro de etera muziko al la brita sendependa muzikeldonejo 4AD, kiu fariĝis la esprimilo de muzikgrupoj kiel Cocteau Twins unue, kaj poste Dead Can Dance aŭ Lush en plena post-punka krizo.

Ceteraj muzikeldonejoj sekvis Crammed (Belgio), Hyperium (Germanio), Prikosnovénie (Francio), Tess, aŭ Projekt (Usono) kaj ebligis al multajn artistojn muzikumi kaj esti eldonitaj en iliaj propraj landoj. La termino *Heavenly Voices* (ĉielaj voĉoj) krome devenas de la kompilaĵoj de la eldonejo Hyperium.

## Kelkaj artistoj 
* Ashram (muzikgrupo)
* Am'Ganesha'n
* Artesia
* Ataraxia
* Bel Canto
* Black Tape for a Blue Girl
* Cocteau Twins
* Collection D'Arnell-Andrea
* Camerata Mediolanense
* Dark Sanctuary
* Dead Can Dance
* Lisa Gerrard
* Flëur
* Hexperos
* Irfan
* Keltia (muzikgrupo)
* Louisa John-Krol
* Love is Colder than Death
* Qntal
* Rajna
* This Mortal Coil

Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Kategorio:Etera ondo
Kategorio:Gotika subkulturo
Imrehegy

**Imrehegy** (imrehedj) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Bács-Kiskun, en subregiono de Kiskőrös. La nomo signifas monto-Emeriko.

## Bazaj informoj 
* Areo: 70&nbsp;km²
* Loĝantaro: 840
* Poŝtkodo: 6238
* Telefonprefikso: 78

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo.

## Historio 
La turkoj faris senhoma la regionon. Poste formiĝis senfina vico da farmoj. La kampoj apartenis parte al Kecel, parte al Kiskunhalas. El farmocentro nomata Szentimrehegy formiĝis municipo Imrehegy en 1952. Origine la vilaĝo nomiĝis pri Sankta Emeriko de Hungario. Dum la socialismo oni ne decis mencii la sanktojn.

Vilaĝservoj estas lernejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo de 1992
* Nacia parko Kiskunság
* kelo de kapitulo de Kalocsa
* parko

## Ĝemelkomunumo 
*  Kraszna, Rumanio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Negritudo

**Negritudo** aŭ **negreco** aŭ **nigruleco (**france ankaŭ négritude)**,** estas literatura kaj filozofia movado kreita post la Dua Mondmilito, kuniganta nigrajn franclingvajn verkistojn, inter kiuj Aimé Césaire, Léopold Sédar Senghor kaj Léon Gontran Damas.

## Verkistoj 
* David Diop
* Aimé Césaire
* Léon Gontran Damas
* Birago Diop
* René Maran
* Léopold Sédar Senghor
* Guy Tyrolien
* Stanislas Spero Adotevi
*Toyin Ojih Odutola  

## Vidu ankaŭ 
* Afrika literaturo

## Bibliografio 
* Adotevi, Stanislas Speros, *Négritude et négrologues.* Parizo: Editions Le Castor Astral, 1972 reeldonita en 1998
* Damas, Léon-Gontran, ''Poètes d'expression française.* Parizo: Editions du Seuil, 1947
* Kane, Mouhamadou, *Birago Diop, l'homme et l'oeuvre.* Parizo: Présence Africaine, 1971
* Selim Lander, "Crépuscule de la négritude", Mondesfrancophones.com http://www.mondesfrancophones.com
* Senghor, Léopold Sédar, *Liberté 1: Négritude et humanisme.* Paris: Editions du Seuil, 1964
* Senghor, Léopold Sédar, *Ce que je crois.* Paris: Grasset, 1988
* Tadjo, Véronique, *Latérite/Red Earth.* Spokane, WA: Eastern Washington University Press, 2006
* Thompson, Peter, *Négritude et nouveaŭ mondes -- poésie noire: africaine, antillaise, et malgache.* Concord, MA: Wayside Publishing, 1994
* Steins M., *Les antécédents et la genèse de la négritude senghorienne*, Parizo, Université de Paris III, 1981, 3 t., 1346 p. + 9 p. (Thèse d’Etat)
* Markovitz I. L., — 1969 — *Leopold Sedar Senghor and the Politics of Negritude'', Novjorko, Atheneum, 1969, VIII-300 p. (Thèse)

Kategorio:Literaturo laŭ skoloj
Kategorio:Filozofiaj movadoj
Uĵoka montpasejo

La **Uĵoka montpasejo** () estas montpasejo en la nordorientaj Karpatoj. Ĝi situas sur spino de la nordorientaj Karpatoj, inter valoj de riveroj Ung kaj Javorivka. La montpasejo situas 889 m super la marnivelo kaj ĝin trairas aŭtovojo kaj fervojo al Lviv.

## Historia graveco 
Dum la unua mondmilito, en 1914, la aŭstraj-hungaraj trupoj havis fortajn batalojn kun la rusaj imperiaj trupoj. Pri tiuj bataloj memorigas
soldata tombejo el la unua mondmilito.

## Eksteraj ligiloj 
* pri ĝi 
* fotoj 
* topografia mapo 1:100000 

Kategorio:Montpasejoj en Ukrainio
Kategorio:Orientaj Karpatoj
Kategorio:Geografio de Transkarpata provinco
Verecka montpasejo

eta|250ra|dekstra|La montpasejo nuntempe
La **Verecka montpasejo** (hungare *Vereckei-hágó*, ukraine *перевал Середньоверецький*) estas grava montpasejo en la nordorientaj Karpatoj. Laŭ hungara historia tradicio, fontoj, tra tiu montpasejo alvenis plimulto de la madjaroj en la Karpatan basenon (895).

## Situas 
Ĝi situas sur spino de la nordorientaj Karpatoj, inter valoj de rivero Latorica kaj Opor (alfluanta al Strij). La montpasejo altas super la marnivelo je 841 m. Oni povas atingi la montpasejon sur malbona vojo el Niĵnij Vorota.

## Historia graveco 
La montpasejo estis uzata jam jarmiloj por migrado de popolo. En 895 alvenis tra tiu plimulto de la madjaroj en la Karpatan basenon. En 1241 tra tiu alvenis la mongola-tatara ĉefarmeo en la Hungaran Reĝlandon.

Dum la unua kaj dua mondmilitoj, okazis tie gravaj bataloj. La montpasejo apartenis al la Defenda linio Arpado, kies restaĵoj videblas eĉ hodiaŭ. Ekde 1980, la landa vojo ĉirkaŭas la Vereckan montpasejon.

## Memoraĵoj 
eta|dekstra|250ra|Hungara miljara memora statuo sur la montpasejo

La landokupa statuo de la hungaroj estis starigita en 1896. Ĝi travivis la ĉeĥoslovakan periodon (1920–1939), en la dua duono de la 1940-aj jaroj, oni disbatos la memortabulojn kaj malkonstruis la tutan statuon en mezo de la 1950-aj jaroj. Parto de ĝi (obelisko) estas nun videbla en la proksima vilaĝo Tuholka, antaŭ la vilaĝa domo.

Sur la montpasejo nun troviĝas statuo, kiu memorigas pri tiuj partizanoj, kiujn ekzekutis tiuloke la la hungara armeo en 1939, post reokupo de la Subkarpata regiono fare de Hungario. Nuntempe evidentiĝis, ke la ekzekuto okazis aliloke.

Nuntempe la hungara registaro konstruigas novan miljaran statuon sur la montpasejo, sed tio ne estas finita pro aktivado de ukrainaj naciistoj.

## Eksteraj ligiloj 
* la montpasejo 
* mapo 1:100000 

Kategorio:Montpasejoj en Ukrainio
Kategorio:Orientaj Karpatoj
Kategorio:Geografio de Transkarpata provinco
Kategorio:Geografio de Lviva provinco
Jukundián Simon

dekstra|eta
**SIMON Jukundián** *P* (ŝimon) estas hungara franciskano, eklezia komponisto, lernejestro naskita en Csíkszentkirály la 29-a de aprilo 1813 kaj mortinta en Sibio la 22-an de aprilo 1894.

## Biografio 
Jukundián Simon studis en Ĉikŝomjo, Vieno. Ekde 4-a de oktobro 1858 li estis vicdirektoro, ekde 1865 ĝis 1890 direktoro de la instruistinstituto de Ĉikŝomjo. Li estis trifoje elektita provinciestro de franciskanoj. Li eldonis sian unuan kantlibron en 1869, en kiu 97 kantoj estis kolektitaj de popolo.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Simon J
simon, j.
Dukla montpasejo

eta|maldekstra|250px|Dukla montpasejo apud Vyšný Komárnik
eta|maldekstra|250px|Panoramo de Dukla montpasejo. En tiu ĉi spaco pereis en la jaro 1944, ambaŭflanke 10 km de ŝtatlimo sur teritorio de Pollando kaj Ĉeĥoslovakio pli ol 10 000 junaj viroj kaj preskaŭ 90 000 estis eliminitaj pro vundoj el plua batalagado
**Dukla montpasejo** (slovake *Dukliansky priesmyk*, pole *Przelecz Dukielska*, germane *Duklapass*) estas grava montpasejo kaj trapasejo inter Slovakio kaj Pollando. Ĝi situas 502 m super la marnivelo kaj tiel la plej malalta montpasejo de la Norda kaj Orienta Karpatoj. Ĝia nomo venas de la pola vilaĝo **Dukla**. Ĝi estas alproksimebla sur vojo E371.

Ĝi gravas ankaŭ pro klimataj kondiĉoj, ĉar vintre la malvarmaj aeramasoj el Orienta Eŭropo fluas en la Karpatan Basenon tra tiu montpasejo.

Dukla montpasejo estas konata el tempoj de la dua mondmilito, kiam ĉi tie okazis Karpata-dukla operaco, dum kiu en periodo de la 8-a de septembro 1944 ĝis do 27-a de novembro 1944 pereis aŭ estis vunditaj preskaŭ 85000 sovetaj kaj 6500 ĉeĥoslovakaj batalantoj.

## Rilataj temoj 
* Dukla
* Karpata-dukla operaco

Kategorio:Montpasejoj en Slovakio
Kategorio:Geografio de Pollando
Kategorio:Geografio de Regiono Prešov
Kategorio:Distrikto Svidník
Kategorio:Ĉekarpata provinco
Alajos Degré

**Alajos DEGRÉ**, hungare **DEGRÉ Alajos** estis hungara verkisto, advokato, politikisto naskita en Lippa la 6-an de januaro 1819 kaj mortinta en Budapest la 1-an de novembro 1896. Lia filo estis Miklós Degré.
eta|Alajos Degré

## Biografio 
La patro de Alajos Degré estis francdevena kirurgo. Li pristudis juron en 1838–1840 en Nagyvárad. Li faris advokatan ekzamenon en 1843. Li laboris en Vieno, poste en Pest. En 1846 li iĝis ano de Societo de Dekopo. En 1848 li estis la protokolisto *Közcsendi Bizottmány* de Pest, poste sekretario de interna ministerio. Li iĝis patrujdefenda soldato. Post la senarmigo ĉe Világos li rifuĝis. Je la famo pri amnestio li prezentiĝis, kaj oni internis lin al Arad. Ekde 1867 li iĝis membro de la Societo Kisfaludy. Inter 1870–75 kaj inter 1878–1881 li estis landkunvena deputito. Inter 1883–1885 li redaktis la gazeton *Ország Világ*.

## Verkoj 
* *Iparlovag (komedio, Pozsony, 1844);
* *Eljegyzés álarc alatt* (komedio, Pest, 1845);
* *Félreismert lángész* (komedio, Pest, 1846);
* *Kedélyrajzok* (rakontoj, Pest, 1847);
* *Bál előtt és bál után* (komedio, Arad, 1852);
* *Két hatalom* (komedio, Pest, 1857);
* *Két év egy ügyvéd életéből* (romano, I–II., Pest, 1853);
* *Salvator Rosa* (romano, Pest, 1855);
* *Az ördög emlékiratai* (romano, I–II. Pest, 1860);
* *A száműzött leánya* (romano, Pest, 1865);
* *A kék vér* (romano, Pest, 1870);
* *A nap hőse* (romano, Pest, 1870);
* *Itthon* (romano, I–II. Bp., 1877);
* *Az elzárt gyámleány* (romano, Bp., 1878);
* *Visszaemlékezéseim* (I–II. Bp., 1883–84);
* *Így van jól'' (romanoj, Bp., 1887).

## Bibliografio 
* Vadnay Károly: D. A. (Bpesti Szle, 1897);
* Pitroff Pál: D. A. (Irod. tört. 1917);
* Feltóthy Anna: D. A. élete és irodalmi működése (Debrecen, 1918);
* Büky Irén: D. A. mint elbeszélő (Bp., 1939).

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* hungara biografio

Degre A
Degre A
Degre A
Kompoŝto

eta|Kompoŝto en kampara regiono de Germanio.
**Kompoŝto** estas organika materio, kiu estis malkomponita en procezo nomata kompoŝtado. Ĉi tiu procezo reutiligas diversajn organikajn materialojn alie rigardatajn kiel malŝparajn produktojn kaj produktas grundan sterkon (t.e. kompoŝton).

Kompoŝto estas riĉa je nutraĵoj. Ĝi estas uzata, ekzemple, en ĝardenoj, pejzaĝigado, hortikulturo, urba agrikulturo kaj organika agrikulturo. La kompoŝto mem estas utila por la tero laŭ multaj manieroj, inkluzive kiel grunda agento, sterkaĵo, aldono de esenca humo aŭ humaj acidoj, kaj kiel natura pesticido por grundo. En ekosistemoj, kompoŝtado estas utila por kontrolo de erozio, tero kaj rivereto, konstruo de humidejoj, kaj kiel sterkejo.

Je la plej simpla nivelo, la procezo de kunmetado postulas amason da malseka organika materio (ankaŭ nomata verda rubo), kiel folioj, herbo, kaj manĝaĵaj restaĵoj, kaj atendante, ke la materialoj falos en humo post kelkaj monatoj. Tamen, kompoŝtado ankaŭ povas okazi kiel plurpaŝa, proksime kontrolata procezo kun mezuritaj enigoj de akvo, aero, kaj karbonaj kaj nitrogen-riĉaj materialoj. La malkombina procezo estas helpata per muelado de la plantomaterio, aldonado de akvo kaj certigado de taŭga aerumado per regula turnado de la miksaĵo kiam malfermaj amasoj aŭ "rojoj" estas uzataj. Tervermoj kaj fungoj plu disigas la materialon. Bakterioj bezonantaj oksigenon por funkciigi (aerobiaj bakterioj) kaj fungoj administras la kemian procezon per konvertado de enigoj al varmo, karbona dioksido kaj amonio.

## Aldona valoro 
[eta|dekstra|200px|Kompoŝtujoj kiuj produktas kompoŝton el [rubo.]]
Forporto de organikaj forĵetaĵoj al kompoŝtejo anstataŭ al normala rubo-forporta sistemo havigas diversajn avantaĝojn. Unue la volumo de la ĉiutagaj rubaĵoj malpliiĝas, kun sekva ŝparo por la ĝenerala rubokolektado. En la separprocezo ankaŭ la volumeno de organika restaĵaro malpliiĝas, kio helpas al la nepra transporto de tio al kompoŝtejo, transporto kiu estos facila se temas pri apuda ĝardeno, kampardomo, ktp. En urboj tio iĝas iom pli laboriga kaj en varmaj klimatoj necesas ne konservi hejme la organikajn forĵetaĵojn.

## Vidu ankaŭ 
* Kompoŝtiga necesejo
* Ĉernozjomo
* Leŭso
* Nitrogena fiksado
* Silaĵo
* Biorubo

Kategorio:Rubmastrumado
Kategorio:Fekundigiloj
Kategorio:Ekologia agrikulturo
Kategorio:Grundo
Lingva teritorio

**Lingva teritorio** estas programero enkadre de Lingvaj Festivaloj dum kiu la homoj parolantaj certan lingvon kunvenas en certa loka kaj anstataŭ lingva prezento interparolas en la anoncita lingvo kutime gvide de la persono sperta aŭ denaske parolanta tiun lingvon.

Lingvaj teritorioj sukcese okazas dum la festivaloj en Ĉeboksaro kaj Moskvo.

Kategorio:Lingva festivalo
Jablunicka montpasejo

La **Jablunicka montpasejo** (, ) estas montpasejo sur spino de la nordorientaj Karpatoj, inter rivervaloj de Nigra Tiso kaj Prut. Ĝi situas 921 m super la marnivelo, ĝin trapasas la aŭtovojo kaj fervojo al Ivano-Frankivsk.

## Historia graveco 
eta|300px|Jablunicka montpasejo
Dum la unua mondmilito en 1914, la axustraj-hungaraj kaj al rusaj caraj taĉmentoj forte batalis tie. La montpasejo servis dum la dua mondmilito kiel prizorga vojo por la hungara armeo batalanta sur rusa teritorio. Ĝi estis parto de la defenda linio Arpado, tiel okazis tie same gravaj bataloj en 1944.

## Külső hivatkozások 
* pri la montpasejo 
* fotoj 
* Szovjetunió (Ukrainio) mapo 1:100000 

Kategorio:Montpasejoj en Ukrainio
Kategorio:Geografio de Ivano-Frankivska provinco
Kategorio:Geografio de Transkarpata provinco
Eduardo Nunes Pires

**Eduardo NUNES PIRES** estis brazila ĵurnalisto kaj volapukisto. Filo de Anfilóquio Nunes Pires, li naskiĝis en 1845 en Florianópolis kaj mortis en 1902. Eduardo Nunes Pires edzigis al Maria Clementina Machado en 1877. Li ankaŭ estis poeto kaj verkis la versojn de himno de subŝtato Santa Catarina en 1890. 

Li estis volapukisto kaj gvidis kursojn de Volapuko en publika lernejo de Florianópolis.
La lingvo de espero

**η Γλωσσα της Ελπιδας**, aŭ ***La lingvo de espero*** estas la titolo de ampleksa 786-paĝa enciklopedia verko en la greka lingvo, pri Esperanto kaj la esperanto-movado, kompilita de Kóstas G. Kiriákos, estrarano de la Nacia Banko de Grekio. Ĝi estis eldonita en Ateno en 1995.

Kategorio:Esperanto-movado en Grekio
Erazmus Gyula Nyárády

**NYÁRÁDY Erasmus Gyula** (njaradi) estis rumanuja hungara botanikisto. Li naskiĝis en Nyárádtő la 7-an de aprilo 1881 kaj mortinta en Budapeŝto la 10-an de junio 1966. Li estis la patro de botanikisto Antal Nyárády

## Biografio 
Erazmus Gyula Nyárády la malsuprajn klasojn de gimnazio finis en Marosvásárhely kaj li diplomitiĝis en la porinstruista instituto de Kolozsvár (1900), poste en *Tanárképző Főiskola* de Budapeŝto li akiris diplomon pri biologio-geografio (1904). Li instruis en gimnazio de Késmárk kaj publikis en *Botanikai Közlemények*, *Magyar Botanikai Lapok*. Li estis kunulaŭtoro de lernolibro *Természetrajz* (1909). Je lia peto oni translokigis lin en 1911 al Marosvásárhely. Ekde 1922 al invito de Alexandru Borza li iĝis la muzeologo de *La Botanika Ĝardeno de Cluj-Napoca*. Inter 1940 kaj 1944 aperis lia ĉefverko kun Rezső Soó en 9 kajeroj *Kolozsvár és környékének flórája* (Flaŭro de Koloĵvaro kaj ĝia ĉirkaŭaĵo). En 1942 oni pensiigis lin, sed li ne ĉesis sian laboron. En 1948 oni elektis lin ano de *Rumana Akademio* kaj oni komisiis lin pri la gvidado de laborkomunumo por esplori la flaŭron de Rumanio. Pli ol duono de la nombro de titolartikoloj en la 13 voluma *Flora R.P.R.-R.S.R* estis lia laboro. Li malkovris la genrojn *Triplopetalum genus* (1925) kaj *Pietrosia* (hodiaŭ *Andryla*) (1963), plue 119 novajn specojn, plurajn novajn subspecojn.

## Verkoj 
* *Marosvásárhely és környékén élő tavaszi és nyáreleji növények meghatározó könyve* (Mv. 1914).
* *Növénytan biológiai alapon*. Kv. 1922).
* *A Torda-hasadék*. Monografikus ismertetés, 1937.
* *A Torda-hasadék nevezetesebb látnivalójának rövid ismertetése*, 1938.
* *Flora şi vegetaţia Munţilor Retezat*, 1958.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Váczy Kálmán - Bartha Sándor: *Nyárády Erazmus Gyula a természettudós*

Kategorio:Rumanujaj hungaraj biologoj
Kategorio:Hungaraj botanikistoj
Lingva prezento

**Lingva prezento** estas plej ĉefa programero de Lingva Festivalo, dum kiu en aparta ejo okazas enkonduka leciono de certa lingvo. Kutime la prezento daŭras de 30 (plej ofta maniero) ĝis 60 minutoj. Dum la prezento oni tradicie rakontas pri:
* la apero de la prezentata lingvo
* ĝia parenceco kun aliaj lingvoj
* lingvouzo
* normoj kaj dialektoj de la lingvo
* bazaj vortoj kaj frazoj (salutoj, dankoj, personaj pronomoj ks)
* skribo (kaj ilustras ĝin)
Krome oni prezentas:
* fragmenton el iu poeziaĵo aŭ kanto
* lingvomapojn (aŭ tabelojn)
* alfabeton 
* simbolojn de la lingvo aŭ la lando, kie tiu lingvo estas oficiala 
ktp.

Foje la prezentoj povas esti akopmanataj de filmetoj aŭ filmobildoj. Kelkaj prezentantoj elektas aperi en siaj naciaj kostumoj. 

## Vidu ankaŭ 
* lingva teritorio

Kategorio:Lingva festivalo
FK Kuban Krasnodar

dekstra
eta|220px|Stadiono de la FK Kuban Krasnodar en Krasnodaro
**FK Kuban Krasnodar** estas profesia futbalklubo en Krasnodar, Rusio. Ĝi estis fondita en 1928.

Ĝia stadiono nomiĝas **Stadiono Kuban**, kiu disponas je pli ol 32.000 sidlokoj.

## Stadiono 
* **Nomo** - Stadiono Kuban
* **Urbo** - Krasnodar
* **Kapablo** - 32.000 homoj
* **Fondita** - 1960

## Rezultoj de la klubo 
* **Rusa Federacia Socialisma Soveta Respubliko (RSFSR) ĉampionado: 4**
** 1948, 1962, 1973, 1987

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Oficiala fanretejo
* Fanforumo GREENMILE 

Kuban
Kuban
Kategorio:Sporto en Krasnodara regiono
Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1928
Gaela alfabeto

eta|400px|Specimeno de la gaela alfabeto
**Gaela alfabeto** estas la skribsistemo en la gaela lingvo ĝis la meza 20-a jarcento. Hodiaŭ ĝi estas ĉefe uzata kiel ornama skribformo.

Ekde la 4-a jarcento p.K., oni skribis la irlandan (gaelan) kaj piktan lingvojn per skribsistemo nomita *ogam* aŭ *ogham*. Oghamaj epigrafoj troviĝas sur monumentoj kaj slaboj en Irlando, Skotlando kaj Kimrio. (Vidu la artikoloj Alfabeto kaj Ogham. La irlandanoj donis arbonomojn al la dudek literoj de la oghama alfabeto, kaj vortaroj de la moderna gaela lingvo inkludas tiujn nomojn, kvankam ili ne plu estas uzataj de la hodiaŭaj gaelparolantoj, kiuj kutime literumas uzante la tute netaŭgajn anglajn liternomojn. Kiam ogham ne plu estis uzata, latina alfabeto
simila al la mezepokaj manuskriptaj literoj estis adoptita de irlandaj monaĥoj. Ekde tiam, tiu irlanda alfabeto estis konstante uzata ĝis la dudeka jarcento, kaj iĝis oficiala post la fondiĝo de la Irlanda Libera Ŝtato (nun la Respubliko de Irlando). Por eviti la malkonvenon de du malsamaj litertiparoj, estis decidita uzi la normalajn romanajn literojn por ambaŭ oficialaj lingvoj, nome, la irlanda kaj la angla. Bedaŭrinde, junaj irlandanoj ne plu facile kapablas legi librojn presitaj en la malnova alfabeto kaj eldonitaj ĝis la dua mezo de la 20a jarcento.

Alfabeto
Kategorio:Alfabeto

Kategorio:Kulturo de Irlando
Kategorio:Irlanda lingvo
Jinsekikōgen

***Jinsekikogen*** aŭ plene ***Jinsekikōgen-cho*** (; prononco ) estas urbeto en la gubernio Hiroŝimo de Japanio.
Ĝi naskiĝis pro unuiĝo el la urbetoj *Yuki* [Juki], *Sanwa* [Sanŭa], *Jinseki* [Ĵinseki] kaj la vilaĝo *Toyomatsu* [Tojomacu] kaj ekestis je la 5-a de novembro 2004.

## Geografio 
* Kibi-altebenaĵo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Japanio
Kategorio:Gubernio Hiroŝima
Dénes Molnár

**MOLNÁR Dénes** estis hungara grafikisto, karikaturisto naskita en Vădaș la 22-an de julio 1947 kaj mortinta en Târgu Mureș la 19-an de februaro 2000. Li estis la patro de grafikisto Dénes Molnár D. kaj de pentristino Krisztina Molnár.

## Biografio 
Dénes Molnár finis la belartan sekcion de liceo de Târgu Mureș en 1966. Inter 1971 kaj 1975 li studis en *Belarta Altlernejo Nicolae Grigorescu* de Bukareŝto. Li estis instruisto de sia iama liceo. Krome karikaturoj li ilustris ankaŭ librojn kaj faris ekslibrisojn, pentris paŝtelojn.

## Ekspoziciaj premioj 
* 1976: Ancona; 1978, 1982: Vaslui; 1979: Suceava; 1978, 1980, 1982: Târgu Mureş; 1981, 1982, 1983: Costinești.

## Libro 
* *huMOL szótár*, Bukarest, 1977.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

## Eksteraj ligiloj 
* Kariertabelo

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj