Naguib Mahfouz

**Naguib MAHFOUZ** aŭ **Nagib MAHFUZ** (, IPA: [næˈɡiːb mɑħˈfuːzˤ]; naskiĝis la  en Kairo, Egiptio, mortis la  samloke) estis egipta verkisto kiu ricevis la Nobel-premion pri literaturo en 1988, iĝante la unua verkisto de araba lingvo kiu ricevis tiun premion. Mahfuz estas grava intelektulo unuaranga en sia lando, Egiptio, en la araba mondo kaj internacie.

Li estas konsiderata unu el la ĉefaj nuntempaj verkistoj de Arablingva literaturo, kun Taha Hussein, kiu esploras temojn de ekzistadismo. Li publikigis 34 romanojn, ĉirkaŭ 350 mallongajn rakontojn, dekojn de filmaj scenaroj, centoj da kolumnoj por egiptaj gazetoj, kaj kvin teatraĵoj laŭlonge de 70-jara kariero. Multaj el liaj verkoj estis adaptitaj por egiptaj kaj eksterlandaj filmoj.

## Biografio 
### Infanaĝo, edukado kaj eklaboro 
eta|maldekstre|La patrinflanka avo de Mahfuz estis ŝejĥo de Al-Azhar-moskeo.
Nagib Mahfuz naskiĝis en Malnova Kairo la 11an de decembro de 1911. La patro estis funkciulo kaj Nagib estis la lasta el sep gefiloj kun kvar fratoj kaj du fratinoj, ĉiuj el ili multe pli aĝaj ol li, kaj tiel li kreskiĝis fakte kiel "nura filo" laŭ spertoj. Ili kreskiĝis en la fama kaira kvartalo Al-Gamalijja en unu el la historiaj zonoj plej antikvaj de la ĉefurbo. Fakte la familio loĝis sinsekve en du popularaj distriktoj de Kairo: unue, en Bajt al-Kadi en la Gamalijja la kvartalo de la malnova urbo, el kiu ili translokiĝis en 1924 al Abasia, tiam novkaira ĉeurbo norde de la malnova urbo, lokoj kiuj havigos la fonon de multaj el la postaj verkoj de Mahfuz. Lia patro, Abdel-Aziz Ibrahim, kiun Mahfouz priskribis kiel "malnovmoda", estis civila funkciulo, kaj Mahfuz eventuale sekvis lian karieron en 1934. La patrino de Mahfuz, nome Fatimah, estis filino de Mustafa Kaŝiŝa, ŝejĥo de la moskeo Al-Azhar, kaj kvankam neklera ŝi mem, portis la knabon Mahfuz al nombraj ekskursoj al kulturaj lokoj kiel al la Egipta Muzeo kaj al la Piramidoj.

La familio Mahfuz estis de religiemaj islamanoj kaj Mahfuz mem havis striktan islaman edukadon. En intervjuo, li parolis pri la severa religia etoso hejme dum sia infanaĝo. Li asertis, ke "Vi neniam estus imaginta, ke artisto povas elproduktiĝi el tia familio." Ekde frue li dediĉis sin al beletrado, inspiriĝis en la mezlernejo de Filozofio kaj ekverkis artikolojn en tiama gazetaro. Interesita pri fremdaj lingvoj, ĉefe pri la angla, Nagib intencis taskon traduki literaturajn verkojn al la araba, de kiuj la plej konata estis tiu de James Baikie *La antikva Egipto* en 1932.

eta|maldekstra|250px|Mahfuz studis filozofion en la Universitato de Kairo.
Post kompletigi sian mezlernejan edukadon, Mahfuz estis akceptita en 1930 en la Egiptia Universitato (nune Universitato de Kairo), kie li studis filozofion, kaj gradiĝis en 1934. Ĉirkaŭ 1936, laborinta unu jaron en M.A. en filozofio, li decidis interrompi siajn studojn kaj iĝi profesia verkisto. Mahfouz tiam laboris kiel ĵurnalisto por al-Risala, kaj kontribuis per rakontoj al Al-Hilal kaj Al-Ahram.

Ricevinte sian gradigon en filozofio el la Kaira Universitato en 1934, Mahfuz aliĝis al la egiptia funkciularo, en kiu li daŭre laboros en diversaj postenoj kaj por diversaj ministerioj ĝis sia retiriĝo en 1971. Li servis unue kiel oficisto en la Kaira Universitato, poste, en 1938, en la Ministerio de Islama Havaĵo (Ŭakfo) kiel parlamenta sekretario de la Ministro pri Islama Havaĵo. En 1945, li petis transigon al la biblioteko de la Maŭzoleo de al-Guri, kie li intervjuis loĝantojn de sia infanaĝa kvartalo kiel parto de la "Projekto Bonaj Pruntoj." En la 1950-aj jaroj, li laboris kiel Direktoro de Cenzuro en la Buroo de Artoj, kiel Direktoro de la Fondaĵo por Helpo al la Kinarto, kaj finfine kiel konsilisto de la Ministerio de Kulturo.

### Literatura kariero 
eta|upright|Mahfuz en la 1960-aj jaroj.
La juna Nagib dediĉis sin al komponado de fikciaj verkoj kaj publikigis pli ol 80 rakontoj jam post fini la mezlernejon. Heredinto de la patra posteno, li eklaboris en la Ministerio de Religiaj Aferoj inter 1939 kaj 1954 kaj ekde tiam lia literatura produkteco pliiĝis per grandaj projektoj. De tiam restis senfinigitaj verkoj kiel *La malbeno de Ra* (1939), *Radofis la korteganino* (1943) kaj *La batalo de Tebas* (1944). La dua etapo de la verkisto konsistiĝis en socia novelaro kaj krome ekeniris en la tereno de la kina scenaro.
Mahfuz publikigis 34 romanojn, ĉirkaŭ 350 rakontojn, dekojn da kinscenaroj kaj kvin teatraĵojn laŭlonge de 70-jara kariero.

Tiu intensa laboro atingis konsekvencojn kaj premiojn: inter 1956 kaj 1957 lia verko *Kaira trilogio* (enhavanta la romanojn "Inter du palacoj", "Palaco de deziro" kaj "La sukeristino") iĝas sukceso dum epoko de grandaj sociaj kaj politikaj ŝanĝoj kiuj okazis en Egiptio post la forigo de la monarkio en 1952. Tiu verkaro priskribas la vivojn de tri generacioj de diversaj familioj en Kairo el la Unua mondmilito ĝis post la Egiptia revolucio kaj militista puĉo de 1952 kiu elpostenigis la reĝon Faruk. Li estis stabanaro de la eldonejo ''Dar el-Ma'aref*. Multaj el liaj romanoj estis seriigitaj en *Al-Ahram*, kaj liaj verkoj aperis ankaŭ en lia ĉiusemajna kolumno, "Vidpunkto". Antaŭ la ricevo de la Nobel-premio nur kelkaj el liaj romanoj estis aperintaj en okcidentaj lingvoj. La egiptia reĝimo publikigis laŭ kajeroj en duonoficiala ĵurnalo kaj estos poste publikita kiel libro en Bejruto en 1967 *Filoj de nia kvartalo*. Poste tiu verko estis malpermesita en Egiptio.

eta|maldekstre|220px|*Ĥan al-Ĥalili* estas titolo de romano de Mahfuz.
La agado de plej parto el la fruaj verkoj de Mahfuz okazas en Kairo. *Abath Al-Aqdar (Fatotrompo)* (1939), *Rhadopis* (1943), kaj *Kifah Tibah (La lukto de Tebo)* (1944) estis historiaj romanoj verkitaj kiel parto de pli granda neplenumita 30-romana projekto. Inspirita de la verkaro de Sir Walter Scott (1771–1832), Mahfuz planis kovri la tutan historion de Egiptio per serio de libroj. Tamen, post la tria volumo, lia intereso ŝanĝiĝis al nuntempaj aferoj kaj scenejoj, same kiel al la psikologia efiko de la socia ŝanĝo sur la ordinaraj homoj.

La prozo de Mahfuz estas karakterizita per la rekta esprimo de siaj ideoj. Liaj verkoj kovras ampleksan gamon de temoj, kiel la polemikaj kaj tabuaj temoj pri socialismo, samseksemo kaj Dio. La verkado pri kelkaj el tiuj temoj estis malpermesitaj en Egipto. Lia ne-fikcio, inklude liajn ĵurnalismajn verkojn, eseojn kaj verkojn pri literaturo kaj filozofio, estis publikigitaj en kvar volumoj el 2016.

[eta|maldekstre|La rivero [Nilo fluas tra Kairo, tie kontraste kun la moderna urbo.]]
Lia romano de 1966 nome *Tharthara Faŭk Al-Nīl* (Drive surnile) estas unu el liaj plej popularaj verkoj. La romano estis poste adaptita en similnoma filmo nomita *Ŝirŝar fuknil* dum la reĝimo de Anŭar al-Sadat. La historio kritikas la dekadencon de la egiptia socio dum la Nasera erao. La libro estis malpermesita de Sadat por eviti provoki egiptianojn kiuj ankoraŭ ŝatis la iaman prezidenton Nasser. Kopioj de la malpermesita verko estis malfacile troveblaj en Egiptio antaŭ la finaj 1990-aj jaroj.

La verko *Filoj de Gebelaŭi* (1959, konata ankaŭ kiel *Infanoj de la strateto'') unu el la plej bone konataj verkoj de Mahfuz, portretas la patriarkon Gebelaŭi kaj liaj filoj, nome averaĝaj egiptanoj kiuj vivas la vivojn de Kain kaj Abelo, Moseo, Jesuo, kaj Mohamedo. Gebelaŭi konstruas domegon en oazo meze de malfekunda dezerto; lia bieno iĝas scenejo de familia feŭdo kiu pluas dum generacioj. "Ĉiam kiam iu estas deprimita, suferanta aŭ humiligita, li indikas al la domego sur la pinto de la strato fine antaŭ la dezerto, kaj diras triste, 'Tiu estas la hejmo de nia praulo, ni ĉiuj estas liaj filoj, kaj ni havas rajton al lia propraĵo. Kiam ni malsategas? Kion ni faris?'" La libro estis malpermesita tra la tuta Araba mondo escepte en Libano ĝis 2006 kiam ĝi estis por la unua fojo publikigita en Egipto. La verko estis malpermesita pro supozita blasfemo tra la alegoriaj portretoj de Dio kaj de la monoteismaj Abrahamaj religioj nome Judismo, Kristanismo, kaj Islamo.

En la 1960-aj jaroj, Mahfuz plue disvolvigis la temon ke la homaro pli kaj pli iras for el Dio en siaj ekzistadismaj romanoj. En *La ŝtelisto kaj la hundoj* (El-lis's ŭal-kilab, 1961) li priskribis la faton de marksisma ŝtelisto kiu estis liberigita el prizono kaj planas revenĝon.

Li estis partiano de egiptia naciismo en multaj el liaj verkoj, kaj esprimis siajn simpatiojn por la post-mondmilit-epoka Vafd-Partio. Li estis allogita ankaŭ al socialismaj kaj demokratiaj idealoj frue en sia junaĝo. La influo de socialismaj idealoj estas forte montrita en siaj du unuaj romanoj, *Al-Ĥalili* kaj *Nova Kairo*, same kiel en multaj el liaj lastaj verkoj. Paralele al lia simpatio por socialismo kaj demokratio estis lia malplaĉo por Islama ekstremismo.

### Ricevo 
eta|maldekstre|200px|Statuo de Mahfuz.
La tradukoj de verkoj de Mahfuz ricevis laŭdojn el usonaj kritikistoj:

"La stratetoj, la domoj, la palacoj kaj moskeoj kaj la homoj kiuj vivas inter ili estas elvokitaj tiom vive en la verkaro de Mahfuz kiom la stratoj de Londono estis alvokitaj de Dickens."
—*Newsweek* Tuj poste, Mahfuz aliĝis al aliaj 80 intelektuloj por deklari, ke "neniu blasfemo damaĝas Islamon kaj islamanojn tiom multe kiel la alvoko por murdi verkiston."

### Malfacilaj lastaj jaroj 
La sano de la verkisto ekdifektiĝis post kiam li estis atakita en 1994 de islamaj ekstremuloj, kiuj ege vundigis lin ĉe la kolo per ponardo ĉar ili konsideris lian verkon kiel blasfemo kontraŭ islamo. En marto de 1995, Mohamed Nafi Mustafá kaj Mohamed Al Mahlaui, laŭdire atencintoj, estis mortopendigitaj en prizono de Kairo.

Tiu atenco malplibonigis lian sanon, damaĝis liajn aŭd- kaj vidkapablojn, kaj paralizis lian dekstran brakon, kio malpermesis pluverki normale. Spite tio, post ricevi longan procezon de fizioterapio, Mahfuz sukcesis verki serion de tre mallongaj rakontoj, laŭ la stilo de la japanaj *hajkoj*, kelkaj el kiuj estis publikitaj en la egiptia gazeto *Misfildunia* (*La duono de la mondo*) sub la titolo de "*Revoj de konvalesko*".

En 1996 li estis katalogita de islamaj radikalaj grupoj kiel "herezulo" kaj kondamnita je morto. Ekde tiam li restis praktike enfermita hejme, de kie eliris malmulte kaj sub polica protektado. Tamen, Mahfuz pluhavis, ene de tiu situacio, literaturan vivon aktivan, partoprenante en kunsidoj en literaturaj ejoj de Kairo kaj publikante ĉiun ĵaŭdon kolumnon kiel intervjuo en la ĉiusemajna gazeto *Al-Ahram Weekly* kie pritraktis aferojn de politika kaj socia aktualeco.

## Forpaso 
Jam 94-jaraĝa, la ununura verkisto de araba lingvo ricevinto de la Nobel premio pri literaturo, estis enhospitaligita urĝe en la 19a de julio de 2006 falinta surstrate tra sia naskiĝloka Kairo. Li ricevis profundan vundon en la kapo kaj devis estis kirurgie operaciita tujege. Lia familio neis onidirojn, ke li estis en Usono por kuracado, kion ripetis la egipta televido.
Merkrede la 30an de aŭgusto de 2006, post atentega prizorgado mortis por funebro de la tutmonda literaturo, same kiel por lia naskiĝtaga Kairo.

## Stilo 
eta|maldekstra|210px|Hispanlingva eldono de unu el la plej famaj verkoj de Mahfuz.
La verko de Mahfouz, kaj precipe liaj noveloj, reflektas la realismon, kiu karakterizas la vivojn de multaj loĝantoj de la granda urbego Kairo. Samtempe lia verko reflektas universalan veron pri la homa naturo. Farante tion, lia verkaro transiras etnajn, religiajn kaj naciajn limojn, emfazante la homan kondiĉon rilate al aferoj kiel libereco, malriĉeco, egaleco kaj progreso. Ĉi tiu kombinaĵo donis al Mahfuz sian internacian famnomon kiel la plej granda araba verkisto de la lastaj generacioj.

Malgraŭ la grandaj ŝanĝoj okazintaj en la skribmaniero de Mahfuz, lia mondkoncepto restas senŝanĝa - en ĉiu rakonto Mahfuz enkondukas sian socipolitikan vidon pri homa ekzisto: Homo ne perdu sian tempon pri senutila serĉo de memplenumo - la sola ŝanco por savo estas per pozitiva kaj respondeca konduto plibonigi sian vivon kaj la vivon de sia ĉirkaŭaĵo.

En ĉiuj liaj libroj la solaj roluloj kiuj atingas ian savon estas tiuj, kiuj montras konscion kaj konsideron al alia pro altruismaj motivoj. La mondkoncepto de Mahfuz ankaŭ restis simila dum sia longa krea kariero: La mondo estas malgaja kaj tragedia loko, tamen ŝanĝo eblas danke al la senkompromisa lukto de la homo por justeco kaj teknologia progreso.

Tamen multfoje la progreso al justeco postulas la morton de la ĉefrolulo.

Ekde la mezo de la 1970-aj jaroj, la literatura verko de Mahfuz ne estis asociita kun unu ĝenro kaj ne havas stilan unuformecon. Iuj noveloj forlasas la akceptitajn normojn pri verkado en okcidenta literaturo - la principo de la unueco de la verko, la kronologia ordo. La literatura strukturo de ĉi tiuj verkoj montras revenon al motivoj de klasika araba literaturo kiel okazas ĉe la "eakontoj de mil kaj unu noktoj".

## Gravo 
Sed sendube lia plej granda sukceso venis el ekstero kaj surmetis lian nomon en universala loko: En 1988 li ricevis la Nobel-premion pri literaturo. Tiu evento konfirmis la gravon de Maĥfuz en la araba literaturo kaj metis lin en la rango de «patro de la araba prozo». Inter la kialoj por havigi la premion al li elstaras la agnosko de lia literatura vojo kiel poeto, novelisto, romanisto kaj artikolisto. La Sveda Akademio agnoskis la valoron de lia verko «**Kaira trilogio**», kiu estis konsiderita kiel «montraĵo de la araba arto, kiu posedas universalan validecon». Li estis konsiderita de la kritikistaro kiel la plej grava kronikisto de la moderna Egiptio. La premiito Maĥfuz publikigis dum pli ol duonjarcento ĉirkaŭ 50 novelojn, inter kiuj elstaras *Filoj de nia kvartalo*, *Palaco de deziro* kaj *La ŝtelisto kaj la hundoj*.

## Aliaj premioj 
Sed la aŭtoro ne nur ricevis la Nobel-premion pri literaturo en 1988. En 1972 li ricevis la Nacian Premion de la Egiptiaj Beletroj kaj kun tio la plej altan enlandan honoron: la Kolringon de la Respubliko. En 1995 la meksika reĝisoro Jorge Fons filmis lian verkon **La strateto de la mirakloj**, kvankam kun etoso de Meksiko, kiu ricevis la hispanan Goja-premion. Li estis kandidato al la ankaŭ hispanaj premioj Princo de Asturio en 2000.

## Verkevoluo 
* La **unua etapo** enhavas ekde la komenco de la literatura kariero de Mahfuz ĝis 1944. Dum tiu etapo, la aŭtoro publikigis ĉefe historiajn romanojn kun etoso en la faraona Egipto, kaj filozofiajn kaj literaturajn artikolojn.
* La **dua fazo** iras el 1945, kun la publikigo de la novelo *Jan al-Jalili* (خان الخليلي), Ĝis 1957. Abandoninta historian temon, la aŭtoro centriĝas en la moderna realo. Temas pri noveloj kun nomoj de stratoj kaj kvartaloj de Kairo kaj prezentis la loĝantaron de la urbo, el la plej popularaj tavoloj ĝis la eta burĝaro. La plej elstara verko el tiu epoko estas *La strateto de la mirakloj* (زقق المدق), publikita en 1947.

:Tiuj romanoj famigis la aŭtoron kiel la plej bonkvalita araba novelisto. La tria etapo finis per la *Kaira trilogio* konsistigita de la noveloj *Inter du palacoj* (بين القصرين), *Palaco de la deziro* (قصر الشوق) kaj *La sukeristino* (السكرية), publikitaj inter 1956 kaj 1957.

:*Filoj de nia kvartalo* (أولاد حرتنا), kvankam publikita en 1959 anoncis jam la trian fazon en la produktado de Mahfuz. La romano montras etoson ankaŭ kairan, kvankam ĝi estas jam for de la "Realisma pentalogio" ĉar ĝi estas pli spirita kaj religia.

* La **tria fazo** enhavas ekde 1961 ĝis 1967. Tiu etapo komencis per *La ŝtelisto kaj la hundoj* (اللص والكلاب). En tia literaturo la Revolucio perdiĝas iompostiome sian celojn kaj la romanaj herooj iĝas solecaj kaj nekomprenitaj kontraŭherooj.
* La **kvara etapo** estas la tendenco de absurdo kaj enhavas ekde 1968 ĝis 1972. En tiu etapo li verkis nur surrealismajn kaj sonĝajn rakontojn. La rakontmaniero malaperos por permesi la dialogon kiel komunikilon. En tiu etapo la roluloj esprimas la etoson de ĝenerala pesimismo post la grava araba malvenko de 1967 kontraŭ Israelo. Verko de tiu etapo estas *La taverno de la nigra kato* (خمارة القط الأسود).
* Ekde 1972 ĝis 1998 Naguib Mahfuz eniris en **kvina etapo** kie liaj verkoj estos frukto de la uzado de ĉiuj la literaturaj tendencoj kiuj li estis uzinta ĝis tiam.

## Verkaro 
Laŭlonge de sia kariero dum pli da 60 jaroj la aŭtoro publikigis pli ol 50 romanoj kaj novelaroj.

* '*Abath al-aqdâr*, romano 1939 (*La Malbeno de Ra*)
* *Radôbîs*, romano 1943 (*La Amantino de la faraono*)
* *Kifâh Tîba* (La milito de Tebas), romano 1944
* *Al-Qâhira al-jadîda*, romano 1945 (*La Belulino de Kairo*)
* *Khân al-Khalîlî*, romano 1946 (*Vivantularo : Khan al-Khalili*)
* *Zuqâq al-midaqq*, romano 1947 (*Strateto de la Mirakloj*)
* *Hams al-junûn* (La murmuro de la frenezo), novelaro, 1947
* *Al-Sarâb*, romano 1948 (*Ĥimeroj*)
* *Bidâya wa-nihâya*, romano 1949 (*Venu la Nokto*)
* Kaira Trilogio:
** Volumo Ia: *Bayn al-Qasrayn*, romano 1956 (*La du Palacoj*)
** Volumo IIa: *Qasr al-Chawq*, romano 1957 (*La Palaco de deziro*)
** Volumo IIIa: *Al-Sukkariyya*, romano 1957 (*La ĝardeno de la pasinto*)
* *Awlâd hâratinâ*, romano 1959 (*La Filoj de nia kvartalo*)
* *Al-Liss wa-l-kilâb*, romano 1961 (*La ŝtelisto kaj la hundoj*)
* *Al-Simmân wa-l-Kharîf* (La ŝtonetoj kaj la aŭtuno), romano 1962
* *Dunya Allâh*, novelaro 1962 (*La Mondo de Dio*, 2000)
* *Al-Tarîq*, romano 1964 (*La Demandaro*, 1997)
* ''Bayt sayyi' al-sum'a* (Malbonfama hejmo), novelaro 1965
* *Al-Chahhâdh*, romano 1965(*La almozulo*, 1997)
* *Tharthara fawq al-Nîl*, romano 1966 (*Ĉe Nilo*)
* *Mîrâmâr*, romano 1968 (*Miramar*, 1990)
* *Khammârat al-Qitt al-Aswad* (La kabaredo de la Nigra Kato), novelaro 1969
* *Tahta al-Midhalla* (Subŝirme), novelaro 1969
* *Hikâya bi-lâ bidâya wa-lâ nihâya* (Historio sen komenco nek fino), novelaro 1971
* *Chahr al-'asal* (La luno de mielo), novelaro 1971
* *Al-Marâyâ*, romano 1972 (*Speguloj*, 2001)
* *Al-Hubb taht al-matar* (Amo sub pluvo), novelaro 1973
* *Al-Jarîma* (La Krimo), novelaro 1973
* *Al-Karnak* (Karnak), novelaro 1974
* *Hikayât hârati-nâ*, rakontoj 1975 (Rakontoj de nia kvartalo)
* *Qalb al-Layl* (Kore de la nokto), novelaro 1975
* *Hadrat al-muhtaram* (Sia Moŝto), romano 1975
* *Malhamat al-harafîch*, romano 1977 (*La kanto de abeloj*)
* *Al-Hubb fawq hadabat al-haram*, novelaro 1979 (*Amo ĉe la piedo de la piramidoj*)
* *Al-Chaytan ya'izh* (Satano preĝas), 1979
* *Layâli Alf Layla* (*Mil kaj Unu Noktoj*), 1979
* *'Asr al-hubb* (Tempo de amo), 1980
* *Afrah al-Qubba* (La nuptoj de Qobba), 1981
* *Ra'aytu fi-mâ yarâ al-nâ'im* (Mi vidis en mia sonĝo), novelaro 1982
* *Al-Bâqi min al-zaman Sâ'a* (Horo H-1), novelaro 1982
* *Amâm al-'arch* (Antaŭ la trono), romano 1983
* *Rihlat Ibn Fattouma* (La vojaĝo de Ibn Fattuma), romano 1983
* *Al-Tanzhîm al-sirrî* (La sekreta organizo), novelaro 1984
* *Al-'A'ich fî l-haqîqa*, romano 1985 (*Akenatono la Renegato*)
* *Yawma qutil al-za'îm*, romano 1985 (*La tago de la mortigo de la estro*)
* *Hadîth al-sabâh wa-l-masâ'*, romano 1987 (*Propono de mateno kaj de vespero*),
* *Sabâh al-ward*, romano 1987 (*Mateno de rozoj*)
* *Quchtumar*, romano 1988
* *Al-Fajr al-kâdhib* (Trompa mateniĝo), novelaro 1989
* *Asdâ' al-sîra al-dhâtiyya*, rakontaro 1996 (*Eĥoj de membiografio'')

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
(En la hispana)
* Naguib Mahfuz kaj la egiptia kino, de Alberto Elena
* La realisma tempo en la verkaro de Naguib Mahfuz. De M.D. López Enamorado 
* La universala valoro de Mahfuz. De M.D. López Enamorado
* Naguib Mahfuz: De realismo al simbolismo. De Mercedes del Amo
* Novaĵo de la forpaso en Terra España, la 29an de aŭgusto de 2006.
* Novaĵo de la forpaso en 20 minutos, la 29an de aŭgusto de 2006.

(En la franca)
* page Naguib Mahfouz ĉe Adab dediĉita al la egiptia literaturo tradukita en franca
* "L'hypothèse naturaliste zolienne dans l'oeuvre de Naguib Mahfouz", De Salah NATIJ
* Analizo de "Strateto de la Mirakloj" 
* Analizo de "Filoj de nia kvartalo" 

(En la angla)
* Rilato inter Naguib Mahfouz kaj Salama Moussa
* 

Kategorio:Egiptaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo