Brilapuseto

]]
La **Brilapuseto**, **Brila apuseto** aŭ **Glacea salangano** (*Collocalia esculenta*) estas malgranda apuso de la genro *Collocalia* kaj unu el 11 specioj de la genro. Ĝi troviĝas en Indonezio (Sulaveso) kaj orienten ĝis Nov-Gvineo, Bismarkoj kaj Salomonoj.

## Taksonomio
La Brilapuseton priskribis la sveda natursciencisto Carl Linnaeus en 1758 en la 10a eldono de sia verko nome *Systema Naturae* per la duvorta nomo *Hirundo esculenta*. La tipa loko estas la insulo Ambon, unu el la Molukoj de Indonezio. La specia epiteto *esculenta* devenas el *esculentus* Latina vorto por "manĝebla".

Estas jenaj 17 agnoskitaj subspecioj:
* *C. e. minuta* Stresemann, 1925 – insuloj Tanahjampea (Paula Jampea) kaj Kalao (en la Floresa Maro sude de Sulaveso)
* *C. e. esculenta* (Linnaeus, 1758) – centra kaj suda Sulaveso tra Bangajoj kaj Sula-insuloj ĝis centraj kaj sudaj Molukoj (eble Aru-insuloj)
* *C. e. manadensis* Salomonsen, 1983 – norda Sulaveso ĝis Sangihe-insuloj kaj Talaudoj
* *C. e. spilura* Gray, GR, 1866 – nordaj Molukoj
* *C. e. amethystina* Salomonsen, 1983 – Vaigeo (ĉe nordokcidenta Nov-Gvineo)
* *C. e. numforensis* Salomonsen, 1983 – insulo Numfor (ĉe nordokcidenta Nov-Gvineo)
* *C. e. nitens* Ogilvie-Grant, 1914 – Nov-Gvineo, okcidentaj Papuaj insuloj, Japen (en Golfo Sarera) kaj Karkar (ĉe nordorienta marbordo de Papuo-Nov-Gvineo)
* *C. e. misimae* Salomonsen, 1983 – Ludovik-Insularo, Trobriand-insularo kaj Woodlark, (eble D'Entrecasteaux)
* *C. e. tametamele* Stresemann, 1921 – Nov-Britio, Long, Vitu kaj Tolokiwa (Bismarkoj)
* *C. e. stresemanni* Rothschild & Hartert, 1914 – Insuloj Admiralitato
* *C. e. heinrothi* Neumann, 1919 – Nov-Irlando, Nov-Hanovero kaj Dyaul (centraj Bismarkoj)
* *C. e. spilogaster* Salomonsen, 1983 – Tabar kaj Lihiroj (nordorientaj Bismarkoj)
* *C. e. hypogrammica* Salomonsen, 1983 – Nissan (nordokcidente de Insulo Bougainville)
* *C. e. lagonoleucos* Schodde, Rheindt, & Christidis, 2017 – Buka, Bougainville, Aiu (nordokcidentaj Salomonoj)
* *C. e. becki* Mayr, 1931 – centraj kaj nordorientaj Salomonoj
* *C. e. makirensis* Mayr, 1931 – Makira (San Cristóbal) (sudorientaj Salomonoj)
* *C. e. desiderata* Mayr, 1931 – Insulo Rennell (sudaj Salomonoj)

Sep taksonoj, kiuj nun estas agnoskitaj kiel specioj, antaŭe estis konsiderataj subspecioj de la brila apuseto. Ili estis levitaj al specistatuso surbaze de detala analizo de la apusetoj en la genro *Collocalia* publikigita en 2017. La promociitaj taksonoj estas jenaj:

## Kutimaro
La brila apuseto nestas ene de kavernoj kaj konstruaĵoj, kreante neston sur vertikala aŭ sub horizontala surfaco per sekrecio de glueca ĝelo kaj alkroĉado de speco de ŝnur-simila herbo al la surfaco. Oni vidas ĝin fluganta super arbaroj, rojoj, riveroj kaj vojoj kaptante insektojn dumfluge.

Brilaj apusetoj estas konsiderataj kiel eblaj vartgepatroj por restarigi la populacion de la endanĝerigita Blanknesta apuseto en la Andamanoj.

## Distribuado
La brila apuseto estas konata el Indonezio, Timoro, Brunejo, Kristnaskinsulo, Filipinoj, Papuo-Nov-Gvineo, la Salomonoj, Vanuatuo kaj Nov-Kaledonio. Ĝi estas vaganta birdo ĝis Aŭstralio. Ĝi ne estas migranta birdo.

## Statuso
La brila apuseto estas registrita kiel abunda en almenaŭ parto de la teritorio. Ĝi ne alfrontas apartajn minacojn, kaj rezulte, la IUCN listigis ĝin kiel "Malplej Zorgigan".

## Referencoj 
* Chantler kaj Driessens, *Swifts* 
* Chantler, Phil & Driessens, Gerald (2000) *Swifts: a Guide to the Swifts and Treeswifts of the World*, 2a eld., Pica Press, East Sussex.

## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Indonezio
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo