open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taras Ŝevĉenko

**Taras Hrihoroviĉ ŜEVĈENKO** () ( –  laŭ la Gregoria Kalendaro) - ukraina nacia poeto-profeto, etnografo kaj ankaŭ pentrotisto, reprezentanto de romantikismo. Liaj literaturaj verkoj estas ofte konsiderataj kiel la fondo de la moderna ukraina literaturo, kaj iuparte la moderna ukraina lingvo. Plimulto de liaj romanoj kaj dramoj estis verkitaj ruslingve, kaj poezio en la ukraina.

La Nacia Muzeo Taras Ŝevĉenko (ukraine Національний музей Тараса Шевченка) estas muzeo en Kievo, dediĉita al la vivo kaj verko de la pentristo kaj nacia poeto, Taras Ŝevĉenko.

## Bildoj 

Shevchenko School-Vita, Manitoba.jpg|Leo Mol: busto de Taras Ŝevĉenko en Shevchenko School - Vita, Manitobo
Taras Shevchenko Memorial - statue and relief.JPG|Leo Mol: Taras Shevchenko Memorial en Vaŝingtono

## Tradukistoj en la polan lingvon 
* Leo Belmont
* Jarosław Iwaszkiewicz
* Władysław Syrokomla
* Stefan Żeromski
kaj multaj aliaj

### En Esperanto 
**Katerina. Malgrandrusa poemo.* Tradukis *Vasilij Devjatnin* (V. N. Devanin), 1912.

* *Dumoj miaj, kantoj miaj*. Diversaj tradukintoj. Lucko, 2014

## Vidu ankaŭ 
* Testamento (la plej fama versaĵo de Ŝevĉenko)
* Monumento al Taras Ŝevĉenko en Varsovio
* Imeni Tarasa Ŝevĉenka (stacidomo)
* Ŝevĉenko (stacidomo)
* Pitoreska Ukrainio
* Katerina (Ŝevĉenko)

## Eksteraj ligiloj 
* Diverslingva biografio de Taras Ŝevĉenko

## Notoj 

Kategorio:Ukrainaj pentristoj
Kategorio:Ukrainaj verkistoj
Kategorio:Ukrainaj poetoj
Kategorio:Ukrainaj revoluciuloj
Kategorio:Estetikistoj
Kategorio:Rusiaj taglibristoj
Kategorio:Ukrainaj gravuristoj
Kategorio:Tutslavistoj
Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Kategorio:Ukrainlingvaj poetoj
Engelhartszell an der Donau

**Engelhartszell**, oficiale *Engelhartszell an der Donau* - prononco , do "Engelhartszell ĉe la Danubo", estas merkata komunumo en Aŭstrio, borde de la rivero Danubo. Ĝi apartenas al la federacia lando Supra Aŭstrio kaj al la distrikto Schärding. Laŭ stato de la jaro  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².  

La komunumo estas konata pro la trapista monaĥejo Engelszell.

## Geografio 
Engelhartszell situas en regiono *Innviertel* ĉe la dekstra (suda) bordo de rivero Danubo, en alto de 302 metroj. Ĝi grandas nord-sude 9,2 km, orient-okcidente 7,4 km. El ĝia areo de 18,8 km² 57,4 % estas arbaro, 28,2 % agraro.

La situo de Engelhartszell markas la lokon, kie la landlimo inter Aŭstrio kaj Germanio foriras de Danubo norden. Okcidente de la loko Danubo konsistigas la landlimon.

Engelshartszell posedas havenon, ĉe kiu haltas turismaj ŝipoj trafikantaj inter Linz kaj Passau. Tra ĝi pasas federacia vojo "B 130", la "Nibelunga vojo", laŭdanuba. La plej proksimaj aŭtaj transirejoj estas ponto 7 km en alvala direkto kaj pramo ĉe Obernzell, 8 km en alfonta direkto. Iom supre de la loko estas akvobaraĵo, kiu servas por produkti elektron.

Administraj partoj estas:
* Engelhartszell
* Engelszell
* Kronschlag
* Maierhof
* Oberranna
* Ronthal
* Saag
* Stadl
La komunuma teritorio havas dupartan formon; okcidente de vilaĝo Engelhartszell situas proksimume kvadrata parto kun Maierhof kaj Stadl, oriente aliĝas mallarĝa laŭ-danuba patotenilo, en kiu situas la partoj Saag, Ronthal, Kronschlag kaj Oberranna. Stadl situas plej malproksime de Danubo, ĉe monteto *Haugstein*, kiu per 895 metroj estas la plej alta loko de *Innviertel*. Stadl mem situas je alto de 790 m.

## Blazono 
Sur ruĝa fono ora, kurblatera pinto kun la nigra majuskla litero "E"; en la supraj anguloj po arĝenta sespinta stelo. La flagaj koloroj estas ruĝa, flava kaj ruĝa.

La origino de la blazono estas nekonata. La unua konata oficiala uzo estis sur akto de la .

## Historio 
De la fondo de duklando Bavario ĝis 1780 la ejo estis bavaria; per la Packontrakto de Teŝino ĝi estis cedita al Aŭstrio, samkiel la tuta regiono *Innviertel* (tiam *Innbaiern* = Inn-Bavario). Post la napoleonaj militoj ĝi dum mallonga tempo eeiĝis bavaria, ekde 1814 ĝi apartenas al Aŭstrio. Inter 1938 kaj 1945 ĝi estis parto de "Gau Oberdonau".

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Supra Aŭstrio
Kategorio:Distrikto Schärding
Konkursoj de la Altaj Ŝipoj

**La Konkursoj de la Altaj Ŝipoj** aŭ angle '''The Tall Ships' Races''', antaŭe konata kiel "Cutty Sark Tall Ships' Races", estas long-distanca konkursaro por velŝipoj.

Origine la konkursoj estis sponsoritaj de la viskia marko Cutty Sark. La konkursojn oni organizas ĉiujare en la maro de Eŭropo. En 1956 por la unua fojo ĝi okazis.

[eta|dekstra|350px|Itala ŝipo *[Amerigo Vespucci (ship)|Amerigo Vespucci* en Novjorko, 1976.]]

## Urboj 
En 2006 la konkurso pasis en la havenoj de jenaj urboj:
* Saint-Malo en Francio
* Torbay en Britio
* Lisbono en Portugalio
* Cádiz en Hispanio
* La Coruña en Hispanio
* Antverpeno en Belgio

## Eksteraj ligiloj 
* Sail Training International
* Konkursoj en 2006 
* Konkursoj en 2005 
* Konkursoj en 2004 

Kategorio:Velado
Kategorio:Konkursoj
Pampelmuso

**Pampelmuso** (*Citrus maxima* = *Citrus grandis*) estas specio de citruso. La frukto estas granda kaj la ŝelo flava aŭ helverda. La pulpo povas esti senkolora, rozkolora aŭ ruĝeca. Tiu specio kreskas nature en sudorienta Azio kaj sur la Pacifikaj insuloj. Nun oni kultivas ĝin tra orienta kaj suda Azio kaj en varmaj regionoj de Ameriko. Oni manĝas la karnon kaj la kanditan ŝelon de pampelmuso.

La pli malgranda grapfrukto estas hibrido de pampelmuso kun speco de oranĝo. En kelkaj kulturoj oni nomas pampelmuson kaj grapfrukton per unu vorto.

eta|maldekstra|Speco de pampelmuso el Tajlando

## Vidu ankaŭ 
* pumelo

Kategorio:Citruso
Kategorio:Fruktoj
Elektosojlo

Dum baloto laŭ sistemo de proporcia reprezento, foje ekzistas **elektosojlo**. Tio signifas ke partioj kiuj akiras malpli ol certa elcentaĵo de la voĉoj (la elektosojlo), ne rajtas je iu ajn ofico en la elektita organo. Tiel oni esperas ĝenerale eviti tro grandan dissplitiĝon, dum kiu ege multaj malgrandaj partioj ekkunregos.

## Laŭ lando 
eta|300x300ra|Noto: multaj landoj havas pli ol unu regulo
En Germanio kaj ekde la jaro 2003 ankaŭ en Belgio ekzistas elektosojlo de 5%. En Turkio eĉ ekzistas sojlo de 10%.

Kategorio:Politiko
Kategorio:Balotsistemoj
Nov-Flandra Alianco

eta|Bart De Wever (prezidanto)
La Nov-Flandra Alianco aŭ nederlande **Nieuw-Vlaamse Alliantie** (**N-VA**) estas flandra politika partio.

Ĝi precipe strebas por efikeco kaj por la sendependiĝo de Flandrio. Ĝi formis kartelon kun la plej granda partio de la lando, CD&V, ĝis 2010. Kiam la N-VA neatendite iĝis la ĉefa partio de Belgio en junio 2011, ili ek-nuligis la kartelon kaj ekkreis ĉie apartajn listojn.

La partio ekestis en la jaro 2001 kiam ekzistis malkonsento ene de la tiama partio Volksunie pri la (mal)aprobo de la Lambermont-interkonsento pri plua ŝtata reformo. La partio estis disigita en dekstrema "Nieuw-Vlaamse Alliantie" kaj maldekstrema "spirit".

## Elektosojlo 
Sub gvido de Geert Bourgeois la partio en la jaro 2003 unuafoje partoprenis al la baloto. Ili sukcesis nur en Okcidenta Flandrio pasi la elektosojlon. Nur Geert Bourgeois do restis kiel reprezentanto en la federacia parlamento. Ankaŭ por la balotoj de la Flandra Parlamento validis elektosojlo. La partio sukcesis tiun pasi kaj havas diversajn reprezentantojn en tiu organo.

## Partianoj 
* Bart De Wever: ĝenerala prezidanto (ekde la 23-a de oktobro 2004)
* Frieda Brepoels: vicprezidantino
* Louis Ide: vicprezidanto
* Mark Demesmaeker: ĝenerala sekretario
* Johan De Turck: ĝenerala kasisto
* Sebastian Luyten: prezidanto Jong N-VA (junularo)
* Jan Hofkens: prezidanto de la partia konsilejo

## Partia krizo 
La kartelo kun CD&V je la 30-a de novembro 2006 estis haltigita post la membriĝo Jean-Marie Dedecker kaj Boudewijn Bouckaert al N-VA. CD&V ne povis akcepti s-ron Dedecker en la kartelo. Unue N-VA decidis sole daŭrigi, sed je la 9-a de decembro 2006 la konsilantaro de la partio decidis malfavore al tio. Rezulte de tiu ĉi decido, Jean-Marie Dedecker forlasis la partion.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝaro de N-VA

Kategorio:Politikaj partioj de Belgio
Kategorio:Regionaj partioj
Kategorio:Separismo
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 2001
Lichtenwald

**Lichtenwald** estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Esslingen kaj en la distriktaro Stutgarto de la federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300px|la komunuma administrejo
eta|maldekstra|200px|loka kirko
eta|maldekstra|300px|pejzaĝa impreso
eta|maldekstra|300px|moderna civitana centro

Kategorio:Distrikto Esslingen
Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo
Antônio Sales

**Antônio SALES** (naskiĝis la  proksime al Paracuru, Cearao; mortis la  en Fortalezo), estis naturalisma brazila verkisto. Pro sia humura maniero dediĉi sin al literatura vivo li estas laŭdita de ĉiuj, kiuj konatiĝas kun lia intelekta agado.

Ekzemplas tion lia funkcio ĉe "Spirita Bakejo" (verdire pli "sprita" ol "spirita"...), kie li estis "ĉef-panisto". La viglaj kaj bruaj kunsidoj de tiaj panistoj ĉe Kafejo Jsava, agitis, inter 1892 kaj 1898, la trankvilan ĉefurbon de ŝtato Ceará. Tiuj estis la unuaj tagoj de brazila Respubliko.

Pro malriĉeco de sia patro, li devis frue labori kiel komercofisto en Fortalezo. Post kelkaj jaroj, li fariĝis publika oficisto, politikisto kaj ĵurnalisto. Persekutite de ŝtata prezidanto, li strategie transiris al Rio de Ĵanejro kaj tie restis dum multaj jaroj. Nur en 1920 li revenis al Fortalezo, kie loĝis ĝis sia morto.

Antônio Sales verkis poezion: "Diversaj Versoj" (1890), "Norda Kantaro" (1895), "Poemoj" (1902), "Mia Lando" (1919). Proze, li eldonis la romanon "Migrantaj Birdoj" (1914), impresionisma verkaĵo kiu daŭrigis la naturalisman doktrinon de naturalismo.

Kategorio:Brazilaj verkistoj
Kategorio:Portugallingvaj verkistoj
Jabăr

**Jabăr** [ĵabar] (hungare: *Zsábár*) estas vilaĝo en Rumanio okcident-nordokcidente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 945 loĝantojn (rumanoj); en 1992 486 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1597. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Boldur.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Coșarii

**Coșarii** [koŝarij] (hungare: **Kisgye**) estas vilaĝo en Rumanio orient-nordoriente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 1 756 loĝantojn (rumanoj); en 1992 259 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1440. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Brestovăț.

Estas iom dubinde, ke Coșarii apartenis al la reĝa hungara departemento Krassó-Szörény, ĉar la vilaĝoj Vizma, Secaș kaj Crivobara, ĉiuj oriente de ĝi, apartenis al Temes. Ankaŭ historia mapo ŝajnas indiki, ke ĝi apartenis al Temes.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Lucareț

**Lucareț** [lukarec] (hungare: **Lukácskő**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 517 loĝantojn (serboj, hungaroj, rumanoj); en 1992 104 (rumanoj, serboj, hungaroj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1471. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Brestovăț.

En la censo de 2002 el la 123 loĝantoj 77 deklaris sin rumanoj, 41 serboj, 1 hungaro. 122 indikis la rumanan lingvon kiel sian precipan lingvon.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Mai Meneses

**Mai Meneses** (Madrido, 4-an de januaro 1978), hispana kantisto-kantverkisto.

Ŝi estas la plej juna el inter 6 gefratoj. Ŝi lernis juron kaj laboris kiel oficisto. Ŝi estis en Operación Triunfo kaj ŝi estas membro de la muzika grupo Nena Daconte.

## Diskografio 
* **Vuelve** (Single) 2003
* **He Perdido Los Zapatos**, kun Nena Daconte 2006
* 1. *Pierdo el tiempo*
* 2. *Si supieras*
* 3. *Marta*
* 4. *Idiota*
* 5. *No eres mi perro*
* 6. *Loco por mí*
* 7. *En qué estrella estará*, Vuelta a España 2006
* 8. *Engáñame a mí también*
* 9. *No sé cómo decirte*
* 10. *No paraba de llover*

Kategorio:Hispanaj kantistoj
Hodoș (Brestovăț)

**Hodoș** [hodoŝ] (hungare **Temeshódos**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Lugoj. En 1910 Temeshódos havis 446 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 estis 13 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1265. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, al Temes. Administre ĝi apartenas al Brestovăț.

En la censo de 2002 ĉiuj 8 loĝantoj deklaris sin etnaj rumanoj.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

== Loknomoj pri *hód* (=kastoro) en Hungara reĝlando ==

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Teș

**Teș** [teŝ] (hungare: **Tésfalu**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 580 loĝantojn (rumanoj, slovakoj, hungaroj); en 1992 165 (rumanoj, slovakoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1247 (laŭ aliaj: 1337). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Brestovăţ.

## Loĝantaro 
En la censo de 2002, 116 loĝantoj deklaris sin rumanoj, 40 slovakoj. Same 40 deklaris la slovakan sia precipa lingvo. 4 loĝantoj ne indikis etnecon aŭ lingvon.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Silagiu

**Silagiu** [silaĝu] (hungare: **Nagyszilas**) estas vilaĝo en Rumanio orient-sudoriente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 2 181 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 935 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1462. Ĝia hungara loĝantaro dum la turka submetiĝo pereis kaj loksidiĝis rumanoj. En la 1850-aj jaroj estis koloniigitaj hungaroj. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Buziaş.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Bacova

**Bacova** [bakova] (hungare: **Bakóvár**, germane: **Bochovar**) estas vilaĝo en Rumanio orient-sudokcidente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 2 037 loĝantojn (germanoj); en 1992 1 424. La germanoj estis koloniigitaj en 1783. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Buziaş.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Sinersig

**Sinersig** (hungare: **Szinérszeg** sine:rseg) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Lugoj. Administre Sinersig apartenas al Boldur.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 972 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 591 (rumanoj, 10% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1631. Ĝis 1919 Szinérszeg apartenis al Hungario, (Temes). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Renomaj homoj
*Emil Lenhardt (Szinérszeg, 1886 - Temeŝvaro, ?) pentristo
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Botești

**Botești** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

* Botești (Zlatna) estas vilaĝo en distrikto Alba.
* Botești (Bârna) estas vilaĝo en distrikto Timiș.
Maksim Litvinov

**Maksim Maksimoviĉ Litvinov** (; naskiĝis kiel **Meir Walach**  en Bjalistoko, – m.  en Moskvo, Sovetunio) estis soveta diplomato, eksterafera popola komisiito (1930-39), apoganto de la tutmonda malarmigado kaj de kolektiva sekureca sistemo kun la okcidentaj landoj kontraŭ Germanio.

Li venis sub influon de la marksismo en la cara armeo kaj en 1898 membriĝis en la Socialdemokrata Laborpartio de Rusio. Oni arestis lin pro lia revolucia agado en 1901, sed li fuĝis en 1902 al Britio. Li aliĝis en 1903 al la bolŝevikoj kaj partoprenis en ties agadoj.

Kiam la bolŝevikoj enpotenciĝis en oktobro de 1917, Litvinov estis sendita al Londono, Britio kiel diplomato. Oni arestis lin en oktobro de 1918 pro propaganda agado, sed liberigis lin en januaro de 1919 kompense al brita ĵurnalisto Robert Bruce Lockhart, kiu gvidis specifan misionon en Sovet-Rusion (en 1918). Litvinov revenis al Rusio kaj iĝis kunlaboranto de la eksterafera popola komisio.

Litvinov gvidis inter 1927 kaj 1930 la sovetan delegacion por la internacia malarmiga konferenco de Ligo de Popoloj kaj tie li reprezentis radikalajn malarmigan proponojn. Oni nomumis lin en julio de 1930 al eksterafera komisiito kaj en 1932 li estis la ĉefdelegito en la ĝeneva internacia malarmiga konferenco. Litvinov gvidis la sovetan delegitaron en la londona mondkomerca konferenco de 1933. Dum lia agado, Usono prenis la diplomaciajn rilatojn kun Sovetunio (1934).

Kiam la potenco, forto de la nazia Germanio iĝis pli kaj pli minaca, Litvinov urĝigis la Ligon de Popoloj por ellabori planojn pri la kolektiva kontraŭstaro kontraŭ Germanio (1934-38). Li interparolis en nomo de Sovetunio kun Francio, Ĉeĥoslovakio (1935) pri kontraŭgermanaj traktatoj. Je efiko de la pacema, cedema politiko de la okcidentaj demokratioj kontraŭ Germanio, Sovetunio ŝanĝis sian politikan direkton. Oni forigis Litvinovon el la ministera seĝo (3-an de majo 1939), ĉar li estis judo kaj li nomo tro forte interplektiĝis kun kontraŭgermana politiko. En augusto de 1939, Sovetunio kaj Germanio interkonsentis pri reciproka neatako.

Post kiam la germanoj atakis la Sovetunion, Litvinov estis reinvitita en la eksteraferan politikon. Li laboris unue kiel ambasadoro en Vaŝingtono (nov. 1941.- aŭg. 1943), poste laboris kiel vic-eksterafera komisiito. Li pensiiĝis en aŭgusto de 1946.

Kategorio:Bjalistokanoj
Kategorio:Rusiaj politikistoj
Kategorio:Sovetiaj politikistoj
Józef Beck

[eta|dekstra|250px|Józef Beck dum la parolado en [Sejmo la ]]

**Józef BECK** [JUzef BEK] (n. la  en Varsovio - m. la  en Singureni, Rumanio) estis pola diplomato, oficiro, ministro pri eksterlandaj aferoj inter 1932 kaj 1939, unu el la plej fideblaj kunlaborantoj de Jozefo Pilsudski. Li provis elkonstrui amikajn rilatojn al Germanio kaj Sovetunio, dumtempe rezervis la alianciĝon kun Francio kaj Rumanio.

Li batalis en la unua mondmilito kontraŭ la cara Rusio, poste laboris en diversaj postenoj en Pollando. Li iĝis en 1926 kabineta gvidanto de marŝalo Pilsudski, poste ekde la 2-a de novembro 1932 ministro pri eksterlandaj aferoj. Li reprezentis starpunkton en la ekstera politiko, kiu estis minaca nek al Sovetunio, nek al Germanio. Li provis samtempe fortigi aliancajn rilatojn de Pollando. Aŭtune 1938 kaj printempe 1939 li forte kontraŭis postulojn de Germanio rilate al Dancigo kaj eksterteritoria aŭtoŝoseo tra pola Pomerio al Orienta Prusio kontraŭ kiu Germanio promesus plilongigi la aliancon de 10 ĝis 25 jaroj. Tion pruvas lia fama parolado en Sejmo la :

:*"Mi aŭdas la proponon ke Germanio ekokupu Dancigon dum kiam al nia propono, transdonita la 26-an de marto pri komuna garantiigo kaj de ekzisto, kaj de rajtoj de la Libera Urbo mi ne ricevis respondon, kaj mi ekscias sekve, ke oni opinias ĝin rifuzo de la traktado - do mi devas starigi al mi demandon: kio okazas? Ĉu temas pri libereco de germanaj Danciganoj, kiu ne estas minacata, aŭ pri prestiĝaj aferoj, aŭ pri forpuŝo de Pollando for de Balta Maro, de kiu esti forpuŝita Pollando ne permesos! (..) Paco estas kvalito valora kaj dezirata. Nia generacio, sangumita dum militoj, certe meritas la pacon. Sed paco, kiel ĉiuj aferoj de ĉi tiu mondo havas sian prezon, altan, sed mezureblan. En Pollando ni ne konas la nocion pri paco kontraŭ ĉiu prezo. Ekzistas nur unu afero en vivo de homoj, nacioj kaj ŝtatoj, kiu estas preze netaksebla: tiu afero estas honoro."*

Post kiam Germanio okupis en marto de 1939 parton de Ĉeĥoslovakio, Beck akiris por sia lando la diskutitan limregionon de Tešín kaj en la 6-a de aprilo subskribis aliancan traktaton kun Britio. Pro tiu traktato paŝis Britio en la Duan Mondmiliton, post kiam la germanoj atakis Pollandon. Kiam la germanoj kaj sovetoj dividis Pollandon, Beck estis internita en Rumanio, kie li mortis en 1944.

En majo 1991 lia kadavro estis transportita al Pollando kaj enterigita ĉe la tombejo Powązki.

Kategorio:Varsovianoj
Kategorio:Polaj politikistoj
Kategorio:Polaj kalvinistoj
Kategorio:Germandevenaj poloj
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Pollando
Kategorio:Polaj oficiroj
Kategorio:Poloj de la unua mondmilito
Kategorio:Polaj Legioj (1914-1918)
Kategorio:Mortintoj pro tuberkulozo
Botești (Bârna)

**Botești** [boteŝtj] (hungare: **Borzasfalva**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 237 loĝantojn (rumanoj); en 1992 114 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1464. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Bârna.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Rudolf Fischer

D-ro **Rudolf-Josef FISCHER** (naskiĝis en 1944 en Greven) estas germana matematikisto, lingvisto kaj esperantisto.

De proksimume 1975, li seninterrompe aktivas por la Germana Esperanto-Asocio, kie li akceptis diversajn taskojn, postenojn kaj honorigojn:

* administranto de la membraro
* redaktoro de Esperanto aktuell
* vicprezidanto
* honora membro (1995)
* prezidanto (junio 2007 - majo 2013)

Li tradukis al Esperanto la infanlibrojn Maks kaj Morits de Wilhelm Busch kaj Hirthara Petro de Heinrich Hoffmann. Krome li kaj lia edzino Hedwig (nomata *Heti*) organizis de 1986 ĝis 1990 la familian Esperanto-renkontiĝon Printempa Semajno Internacia (PSI).

Li estas patro de tri denaskaj esperantistoj: Gudrun Fischer, Gunnar R. Fischer kaj Harald Fischer.

En 2013 elektita li estis membro de la Akademio de Esperanto, de kiu li demisiis en 2015.

En 2020 li elektiĝis kasisto de la germana sekcio de Kristana Esperantista Ligo Internacia. Jam antaŭe li aktivis tie kiel komisiito pri la kaso kaj ĉeforganizanto de la *Bibliaj Tagoj*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de Rudolf Fischer
* Libroj de Rudolf Fischer en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo  (nova ligilo de januaro 2023)
* Artikoloj  de kaj pri Rudolf Fischer en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
* Intervjuo ĉe Radio FREI, en la 9.6.2014

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:Germanaj lingvistoj
Kategorio:Germanaj matematikistoj
Kategorio:Prezidantoj de GEA
Drinova

**Drinova** (hungare:**Derenyő**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 296 loĝantojn (rumanoj); en 1992 234 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1514. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Bârna.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Jurești

**Jurești** [ĵureŝtj] (hungare: **Györösd**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 308 loĝantojn (rumanoj); en 1992 204 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1569. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Bârna.

En la censo de 2002, 32 el la 174 loĝantoj (19,0 %) deklaris sin etnaj ukrainoj.

Tra Jurești pasas la distrikta vojo DJ681C, kiu ligas ĝin al la komunuma sidejo Bârna kaj al la nacia vojo DN68A.

## Fonto 
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Pogănești

**Pogănești** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio kaj la Moldava Respubliko:

*Pogănești (Zam) estas vilaĝo en distrikto Hunedoara.
*Pogănești (Bârna) estas vilaĝo en distrikto Timiș.
*Pogănești (Vaslui) estas vilaĝo en distrikto Vaslui.
*Pogănești (Hîncești) estas vilaĝo en la Moldava Respubliko.
Pogănești (Bârna)

**Pogănești** [pogəneŝtj] (hungare: **Pogányfalva**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 541 loĝantojn (rumanoj); en 1992 371 (ukrainoj, rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1453. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Bârna.

En la censo de 2002, 243 el la 297 loĝantoj (81,8 %) deklaris sin etnaj ukrainoj.

## Fonto 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Fusu

**Fusu** (扶蘇) (mortis en 210 a.K.) estis la unua filo de la unua imperiestro de Ĉinio, Qin Shi Huang(秦始皇) kaj patro de Ziying (子嬰), kiu iĝis imperiestro de Dinastio Qin.

Kategorio:Historio de Ĉinio
Kategorio:Imperiestroj de Ĉinio
Kategorio:Naskiĝintoj en la 3-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 3-a jarcento a.K.
Kara ben Nemsi

eta|maldekstra|260px|Kara ben Nemsi
**Kara ben Nemsi** estas konata literatura rolulo el verkoj de Karl May, kiuj estas okazantaj en Oriento. Temas precipe pri sesparta ciklo En ombro de padiŝaho, pri romanoj En lando de Mahdi kaj Sur eterneco, En regno de arĝenta leono kaj pri lia duparta daŭrigo Ardistan kaj Ĝinistan. Lia fidela akompanulo estas Haĝi Halef Omar.

En la araba lingvo la nomo de la heroo signifas "Karolo, filo de Germanio", eventuale "La nigra filo de Germanio" (La vorto *kara* signifas turke "nigra"). El tio evidentas, ke temas pri neniu alia ol pri Karl May, kiu identiĝis kun la heroo same kiel li identiĝis kun Old Shatterhand. Kara ben Nemsi kaj Old Shatterhand estas unu kaj la sama literatura rolulo.

La sama identeco de ambaŭ herooj estis konservita ankaŭ en filmaj adaptoj de verkoj de Karl May el la 60-aj jaroj de la 20-a jarcento. La personon de Kara ben Nemsi rolis prezentanto de Old Shatterhand, la usona aktoro Lex Barker.

## Vidu ankaŭ 
* Old Shatterhand

Kategorio:Figuroj en verkoj de Karl May
Kategorio:Filmaj roluloj
Kategorio:Fikciaj germanoj
Old Shatterhand

La arbarano **Old Shatterhand** estas kun sia amiko laŭsanga frato indiana estro Winnetou la plej konata literatura personaĵo, kiun kreis la germana verkisto Karl May. La nomo "Shatterhand" en traduko signifas "disbatanta mano" kaj la komenca "Old" estas aldonita, ĉar May konsideris tion kiel tipe amerika kaj plie simbolanta, ke la heroo estas sperta, ruza kaj merita. La romana *old Shatterhand* ricevis sian nomon de sia amiko *Sam Hawkens* pro tio, ke li kapablis sian kontraŭulon neniigi per unu bato de la pugno.

Prototipo de tiu ĉi heroo aperis ne nur en la amerika Sovaĝa Okcidento, sed ankaŭ en la Oriento, kie li estas konata sub nomo **Kara ben Nemsi**.

[eta|dekstra|200px|vilao *Shatterhand* de la verkisto *Karl May* en [Radebeul]]
Konataj atributoj de Old Shatterhand estas liaj pafiloj *ursobatilo* (Bärentöter) kaj *henrika pafilo* (Henrystutzen), ambaŭ fabrikitaj de fikcia pafilisto de nomo *Henry* el St. Louis. La henrika pafilo ebligis elpafi 25 ekpafojn sen ŝargado kaj ĝi estas evidente mesaĝo al vera pafilo de Benjamin Tyler Henry. En Ameriko Old Shatterhand rajdis ĉevalon **Hatátitlá** (Fulmo), kiun donacis al li Winnetou kaj kiu estis frato de lia propra ĉevalo **Ilĉí** (Vento).

Karl May ankaŭ nomigis laŭ Old Shatterhand sian domon en Radebeul ĉe Dresdeno, kiun li nomigis "Vilao Shatterhand" kaj hodiaŭ estas en ĝi muzeo.

La fikcia personaĵo de Old Shatterhand fariĝis denove tre populara post la jaro 1962, kiam estis filmita unu el la plej famaj filmoj inspiritaj de verko de Karl May La trezoro sur Arĝenta lago. En tiu ĉi kaj kelkaj sekvantaj filmaj adaptoj pruntedonis al li la vizaĝon la usona aktoro Lex Barker.

Kategorio:Figuroj en verkoj de Karl May
Kategorio:Filmaj roluloj
André Tardieu

**André** (-Pierre-Gabriel-Amédée) **TARDIEU** (naskiĝis la  en Parizo kaj mortis la ) estis franca politikisto, trifoja ĉefministro de Francio, kiu provis daŭrigi politikon de Georges Clemenceau post la unua mondmilito.eta|dekstra|André TardieuLi studis en la École Normale Supérieure, poste laboris kiel diplomato, pli poste kiel eksterpolitika redaktoro de *Le Temps*. Oni elektis lin en 1914 al la Parlamento, dum la unua mondmilito soldatservis ĝis 1916. Li partoprenis en teksto-verkado de Traktato de Versajlo.

Li estis por mallonga tempo ministro pri la liberigitaj teritorioj (Elzas-Lotaringio) en la Clemenceau-registaro. Post retiriĝo de Clemenceau, li rifuzis ĝis 1926 servon de ĉiu registaro. Li porparolis en la Parlamento kaj la gazeto, ke oni malpliigu la punŝarĝojn de Germanio. Li laboris pli poste – en registaro de Raymond Poincaré – kiel publiklaborafera, pli poste intern-afera ministro. Li estis en 1929-30 dufoje ĉefministro, kaj daŭrigis politikon de la ŝtataj elspezoj. En du registaroj de Pierre Laval li laboris kiel agrikultura ministro (1931-32) kaj militist-afera ministro (1932), poste (20-an de februaro 1932) ĉefministro. Post kiam li malsukcesis en la ĝeneralaj elektoj de 1932, li demisiis kaj retiriĝis el la aktiva politikado en 1936.

## Verkoj 
* La France et les alliances (1908)
* La Paix (1921)
* Devant l'obstacle (1927)
* La Révolution à refaire (du volumoj, 1936/37)

Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Francio
Johann Schober

eta|Johann Schober ĉe ŝtatvizito en Berlino (1931)
eta|Johann Schober dum eŭropa konferenco en Ĝenevo (majo 1931)
**Johann SCHOBER** (naskiĝis la  en Perg, mortis la  en Baden) estis aŭstra polica oficisto; dufoje (1921-22 kaj 1929-30-ban) kanceliero de Aŭstrio. Li elkonstruis amikajn rilatojn al Ĉeĥoslovakio kaj apogis unuiĝon de Aŭstrio kaj Germanio.

Li aniĝis junaĝe en la aŭstra imperiestra polico kaj iĝis ties gvidanto ĝis 1918. Kiam oni deklaris la Aŭstran Respublikon, Schober deklaris la lojalecon de la polico al la nova registaro kaj tiel eble malhelpis internajn batalojn. Li ĉiam montriĝis kapabla kaj honesta, tiel akiris konfidon de la publiko kaj de reprezentantoj de aliancanoj en Aŭstrio. Oni komisiis lin en 1921 por formi koalician registaron kun la kristansociala kaj pangermana partioj. Li iniciatis amikajn rilatojn al la postaj ŝtatoj de la Habsburga Imperio, tiel li subskribis traktaton kun Ĉeĥoslovakio en decembro de 1921. Pro tio la pangermanoj retiriĝis el la koalicio, ĉar ili vidis en la traktato malhelpon por unuiĝon de Aŭstrio kaj Germanio. Schober demisiis en majo de 1922 kaj iĝis denove gvidanto de la polico.

Li estis duafoje kanceliero inter 1929 kaj 1930, vic-kanceliero kaj eksterafera ministro ĝis januaro de 1932. Li subskribis traktaton kun Germanio en marto de 1931, kiu povintus gvidi al doganunio de Aŭstrio kaj Germanio, sed je premo de la francoj kaj ĉeĥoslovakoj li ne realigis tion.

Kategorio:Aŭstraj esperantistoj
Kategorio:Kancelieroj de Aŭstrio
Zaleski

La nomo **Zaleski** estas de:

* Zaleski (Ohio), vilaĝo en Ohio
* Zbigniew Zaleski (n. 1947), pola politikisto
* August Zaleski, pola intermilita politikisto
* Michał Zalewski, pola teknologia skribisto kaj sekureca spertisto 
* Erich von dem Bach-Zalewski (1899-1972), nazia oficiro
* Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof - nepo de L. L. Zamenhof
August Zaleski

**August ZALESKI** (naskiĝis la 13-an de septembro 1883 en Varsovio, mortis la 7-an de aprilo 1972 en Londono) estis pola politikisto kaj diplomato.

Antaŭ la unua mondmilito finis ekonomian kaj politikan sciencon en Londono, kie eklaboris kiel bibliotekisto. En 1917 lekciis pri la pola lingvo kaj literaturo kaj ligis kontaktojn kun framasonismo. Dum la milito provis konvinki britojn ke la politiko de Józef Piłsudski celis kontraŭ Sovetunio, sed ne kontraŭ okcidentajn ŝtatojn de la Triopa Entento.

Post sendependigo de Pollando en 1918 eklaboris en la pola eksterafera ministerio kaj inter la jaroj 1919 - 1926 estis diplomato en Svislando, Grekio kaj Italio. Post puĉo de Józef Piłsudski (12-an de majo 1926 estis nomumita eksterafera ministro kaj restis en tiu pozicio ĝis 1932. Li estis ĉefo de la Kontrola Konsilio de la Komerca Banko en Varsovio inter 1935 kaj 1939.

En la pola elmigrantaro, ekde 1939 ĝis 1941, August Zaleski estis eksterafera ministro de la ekzila registaro. Li demisiis pro protesto kontraŭ la politiko de generalo Władysław Sikorski (ĉefministro), kontraŭ proksimiĝo al Sovetunio. Inter 1943 kaj 1945 estis gvidanto de la prezidenta kancelierejo.

Post morto de Władysław Raczkiewicz li transprenis en 1947 la oficon de la ŝtatprezidento en ekzilo kaj restis tiu ĝis 1972. 

Distingita interalie per la estona Ordeno de Kruco kun Aglo (1931).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Zaleski en la Kalifornia Arkivo

Kategorio:Polaj politikistoj
Kategorio:Polaj diplomatoj
Nicolae Titulescu

**Nicolae Titulescu** [nikolaje titulesku] (4-an de marto 1882, Craiova - 17-an de marto 1941, Cannes) tre konata rumana diplomato, ministro en la registaro, prezidanto de la Ligo de Nacioj (dufoje; 1930 kaj 1931).

Li studis en Parizo kaj doktoriĝis per la laboraĵo *Essai sur une théorie des droits éventuels*. Ekde 1905 li instruis kiel profesoro pri juro ĉe la Universitato de Iaşi kaj en 1907 translokiĝis al Bukareŝto. Li iĝis parlamentano en 1912 kiel konservativulo kaj post kvin jaroj iĝis financa ministro en registaro de Ion I. C. Brătianu.

eta|maldekstra|Nicolae Titulescu
En somero de 1918 li formis - kun aliaj prominentaj politikistoj kiel Take Ionescu, Octavian Goga, Traian Vuia, Constantin Mille - la **Nacian Rumanan Komitaton**.

Inter 1927 kaj 1936, Nicolae Titulescu estis plurfoje ministro pri defendaj aferoj.

En 1936, la rumana reĝo Karlo la 2-a forigis Titulescu el ĉiu pozicio kaj el la lando. Li translokiĝis en Svislandon, poste en Francion. Li reveturis al Rumanio en 1937.

Nicolae Titulescu mortis post longa malsano, en 1941.

Kategorio:Diplomatoj
Kategorio:Ministroj pri defendo
Kategorio:Rumanaj politikistoj
Kategorio:Rumanoj
Gerd Bacher

**Gerd Bacher** (n. 18-an de novembro 1925 en Salzburg, mortinta samloke la 27-an de junio 2015) estis fama aŭstra ĵurnalisto kaj longtempa ĝenerala intendanto de ORF.

Li eklaboris en 1946 kiel volontulo en la ĵurnalo Salzburger Volkszeitung, pli poste ĉe Salzburger Nachrichten.

En 1954 laboris plu en Vieno kiel ĉefredaktoro de bulvar-ĵurnalo Bild-Telegraf, pli poste ĉe Bildtelegramm, Express.

Bacher estis kvinfoje intendanto de ORF: 1967 ĝis 1974, 1978 ĝis 1986 kaj 1990 ĝis 1994.

Intertempe verkis li semajnajn komentarojn por Kurier kaj estis en 1975 ties ĉefredaktoro. Li estis de 1974 ĝis 1978 media konsilisto de germana kancelie-kandidato Helmut Kohl.

## Verkoj 
* *Medienentwicklung in die Zukunft: Die Rolle Österreichs*, Pinkau, Rainer Verlag, ISBN 3860710508

## Literaturo 
* Dusek, Peter (1. Hrsg.) / Eichmann, Hannes (Hrsg.): *Universität Salzburg und Landesstudio Salzburg ORF: Zeitzeugen. Wege zur Zweiten Republik*, Wien, 1987
* Clemens Hüffel und Anton Reiter: *Medienpioniere erzählen...*, Braumüller Verlag, Wien 2004, ISBN 3-7003-1480-9.

## Notoj 
Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj
Fritz Molden

**Fritz MOLDEN** (n. 8-an de aprilo 1924 en Vieno, m. 11-a de januaro 2014) estis aŭstra kontraŭnazia batalinto, ĵurnalisto, aŭtoro, eldonisto kaj diplomato.

Li estas filo de Ernst Molden, ĉefredaktoro de Neue Freie Presse, kaj Paula von Preradović, verkistino de la teksto de la aŭstra federacia himno. Li edziĝis kvar fojojn kaj havis 5 gefilojn.

Li batalis kontraŭ la nazioj jam ekde la aĝo 14. Li fondis kun aliaj la rezistadmovadon poraŭstrian *O5*. Post la dua mondmilito, li estis sekretario de eksterafera ministro, laboris en diplomataj postenoj, apogis la luktojn de la aŭstra minoritato en Sud-Tirolo por pli bonaj rajtoj.

Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj
Kategorio:Diplomatoj
Sabira Ståhlberg

**Sabira STÅHLBERG** (iam *Sabira Shun*) estas aziologo kaj eksa esperantisto. Ŝi naskiĝis en 1969 en Helsinko, Finnlando. Ŝia patrino estas svedlingva finnlandano kaj ŝia patro estis tataro.

Sabira Ståhlberg estis verkisto kaj tradukisto, eldonisto de esperantaj libroj kaj redaktoro de la revuo Kontakto (1998–2001), kaj membro de la Akademio de Esperanto (2001–2004). Ŝi verkis originale romanojn, novelojn, poezion, teatraĵojn kaj centon da artikoloj.

Krome, en la Esperanto-movado ŝi elstaris inter la jaroj 1991 kaj 1993 kiel estrarano de TEJO pri eksteraj rilatoj kaj vicprezidanto, poste kiel komisiito, en tiu ofico ofte reprezentis la asocion en neesperantaj internaciaj konferencoj, kaj kadre de tiu engaĝiĝo ankaŭ estis membro de la Komitato de UEA 1992-1995.

Post lernejaj jaroj kaj studo en Helsinko, ŝi meze de la 1990-aj jaroj doktoriĝis en la Bonna universitato (Germanio).

De 2003 ŝi ne plu aktivas en la movado kaj ne verkas en Esperanto.

Plej gravaj verkoj:

* "Malantaŭ la muro - puzleroj pri Ĉinio", Tokio: Internacia Kultura Laborejo, 1991, 72 + 6 paĝoj, dua eldono en 1994
* "Durankulak" (Premio Verko de la Jaro 1999)
* Edith Södergran, "Lando malekzista" (traduko) 1999

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝoj de Sabira Ståhlberg en la sveda, finna kaj angla.
* Biografieto en la retejo OLE
* Sabira Ståhlberg pri Esperanto, anglalingva intervjuo en la revuo *Cabinet*.
* recenzo pri ŝia verko Durankulak

Kategorio:Finnaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de TEJO
Kategorio:Tataroj
Kategorio:Verkistinoj
Pulmofiŝoj

La **pulmofiŝoj** aŭ **dipnoj** (*Dipnoi*) estas dolĉakvaj ostaj fiŝoj.

La pulmofiŝoj dividiĝis en la suba devono de la kvast-naĝilaj fiŝoj. Ili ricevis la nomon, ĉar ili havas krom la bronko ankaŭ paran aŭ neparan pulmon. Tiu estas ligita per aerdukto al la ezofago, ventre. Ĝi havas specifan cirkulan sistemon. La kora atrio estas dividita en dekstran kaj maldekstran partojn, per neperfekte fermiĝinta vando. Iliaj dentoj kuniĝis al muelaj lamenoj. En la intesta kanalo troviĝas spirala faldaĵo.

La vosta naĝilo estas nesimetria, kun ĝi unuiĝis la dorsa kaj subvosta naĝiloj. La korpon kovras forte modifiĝintaj skvamoj (*cosmoid*-tipaj).

Ilia interna skeleto ne ostiĝis tute, la paraj naĝiloj ne estas homologaj kun tiuj de la surteraj bestoj.

La pulmofiŝoj estas endanĝerigitaj bestoj, el kiuj la du plej gravaj estas la aŭstralia pulmofiŝo kaj la afrika pulmofiŝo.
Aŭstralia pulmofiŝo

**Aŭstralia pulmofiŝo** (*Neoceratodus forsteri*) estas specio en la subklaso pulmofiŝoj (dipnoj), sola reprezentanto de la familio *Ceratodontidae*. Ĝi estas granda ŝlimbruna fiŝo, kiu povas kreski eĉ ĝis 1,7 metroj. Ĝi havas bone evoluintajn parajn naĝilojn, kies pediklo estas skvam-kovrita. La korpaj skvamoj estas grandaj. Por enpreni oksigenon ĝi uzas kaj brankojn kaj neparan pulmon. La pulmon ĝi utiligas, se la oksigenenhavo de la akvo forte malpliiĝas.

Ĝi frajas – sen fari nestojn – rekte inter plantojn. La junfiŝoj ne havas eksterajn brankojn.

Ĝi vivas en la orient-aŭstralia Queensland, nur en akvoj, kiuj ne sekiĝas eĉ dum somero. En du riveroj ĝi estas praa (la riveroj Burnett kaj Mary), en kelkaj aliaj enkondukita. Oni faris digon en la rivero Burnett (2005) kaj oni planas novan en la Mary, kio povas endanĝerigi la vivlokon de ĉi tiu vivanta fosilio.

Oni trovis fosiliojn de antaŭ pli ol 100 milionoj da jaroj, tute similajn al la aŭstralia pulmofiŝo, kio markas la fiŝon kiel unu el la plej aĝaj specioj de vertebruloj.

Kategorio:Pulmofiŝoj
Kategorio:Fiŝoj de Aŭstralio
Kategorio:Fiŝaj ordoj
Murda raŭpo

**Murda raŭpo** (*Lonomia obliqua*) estas raŭpo de papilio kiu vivas en sudo de Brazilo. Kiam ĝi estas adolta, ĝi ne estas tre danĝera, sed kiam ĝi ankoraŭ estas raŭpo, ĝi produktas fortegan venenon kiu povas mortigi homon, kiu simple tuŝu ĝin. Homo kiu tuŝas ĝin rapide havas hemoragion kaj mortas. La tuŝo de unu raŭpo sufiĉas por mortigi adoltan homon en kelkaj horoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ib.usp.br/ceo/preven.htm 
* http://www.upf.tche.br/noticias/jornal/2002/abril/contra.html

Kategorio:Papilioj
Tony Hawk

**Tony Hawk** (kromnomo *The Birdman*) (naskiĝis la 12-an de majo 1968 en Carlsbad) estas usona rultabula veturisto, kiu unuafoje faris 2,5-oblan (900°) turniĝon ĉirkaŭ la korpoakso.

## Rultabulisto: *The Birdman* 
En 1982 Hawk, tiam 14-jaraĝa, ekkonkuris inter profesiuloj en la teamo de Powell & Peralta, de la *Bones Brigade*. 16-jaraĝe li estis vidita kiel la plej bona rultabulisto de la mondo. 17-jaraĝe li aĉetis sian unua domon. Meze de la 1980-aj jaroj, li estis sukcesege: Tony Hawk iĝis 12-foja monda majstro (jaron post jaro). Li venkis preskaŭ ĉiun konkuron, kiun li partoprenis (73 el 103, 19-foje estis li la 2-a). Tiutempe li elpensis 85 novajn trikojn.

Komence de la 1990-aj jaroj, okazis por li subiro. Lia firmao (*Birdhouse*) preskaŭ bankrotis en 1991, sed finfine reviviĝis en 1998 (post lia sukceso en 1985).

Hawk aperis lastfoje en 1999 en konkuroj, kiam li faris la 2,5-oblan turniĝon. Poste li rultabulis nur pro amuzo kaj laboris kiel komentisto de rultabulaj konkuroj.

## Videoludoj: ''Tony Hawk's Pro Skater* 
Ekde 1999 Hawk kunlaboras kun videoludaj firmaoj por krei videoludilajn ludojn en kiuj oni povas rultabuli kiel profesiulo. Aperis 17 videoludoj inter 1999 kaj 2018. La unuaj videoludoj staras inter la plej popularaj videoludoj de la 2000-aj jaroj, ĉefe pro ilia unika ludmaniero, la muziko kaj la ĉiama plibonigo kompare al la antaŭaj ludoj. *Tony Hawk's Pro Skater 2* kaj *Tony Hawk's Pro Skater 3* estas konsideritaj kiel la plej bonaj ludoj por PlayStation kaj PlayStation 2.

## Literaturo 
* Tony Hawk: *Hawk: Occupation: Skateboarder*. Regan Books 2001, ISBN 0-06-095831-6
* Tony Hawk: *Between Boardslides and Burnout: My Notes from the Road*. Regan Books 2002, ISBN 0-06-008631-9
* Tony Hawk, Sean Mortimer: *Tony Hawk: Professional Skateboarder''. Regan Books 2002, ISBN 0-06-009689-6

## Referencoj 
Kategorio:Usonanoj
Kategorio:Rultabulistoj
Satana boleto

La **satana boleto** (latine *boletus satanas*) estas nemanĝebla, venena, mikoriza fungo. La fungaj venenoj malkombiniĝas je kuirado, alta temperaturo.

La sporprodukta tavolo estas flaveta, ties apertura ĉirkaŭo estas ruĝa tiel oni povas vidi la subajn tavolojn ruĝa. La ĉapelo de la fungo estas blanka.

Se oni manĝas ĝin - ne bone antaŭpreparite - ĝi povas kaŭzi vomadon, lakson. Ĝi estas malofta en la naturo.

## Vidu ankaŭ 
* Anglaj malaltaĵaj fagaroj

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Venenaj fungoj
Syngenta

eta|Syngenta, Basel

**Syngenta** estas la plej granda agrokomerca entrepreno kaj estas la unua konzerno dismonde, kiu koncentriĝas nur je la agrokomerco. La entrepreno estas merkat-gvidanto en la plantoprotektado (*Syngenta Crop Protection*) kaj en la alia "komercaj semoj" (*Syngenta Seeds*) la tria. La enspezo de la firmao estis en 2005 ĉ. 8,1 miliardoj da usonaj dolaroj. Syngenta havas ĉ. 19.000 dungitojn en pli ol 90 landoj.

Syngenta estas tre aktiva en la bioteknologio ("gentekniko").

## Historio 
La entrepreno estiĝis per fuzio de la agropartoj de Novartis kaj AstraZeneca (2000). Post tio okazis multaj aĉetoj kaj kooperado, kiuj kreskigis la entreprenon.

La firmao komplete identigis DNA -sekvencon de la riz-genomo (2001) (en kunlaboro kun Myriad Genetics Inc.). Ĝi enkondukis en 2003 novan hordeosorton *Colossus*.

Syngenta havas ĉefsidejon en Basel kaj tri gravajn esplorejojn en Stein (Svislando), Bracknell (Britio) kaj North Carolina (Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo de Syngenta 

Kategorio:Firmaoj
Marvin Minsky

**Marvin MINSKY** (naskiĝis la  en Novjorko, Usono, mortis la ) estis usona esploristo surkampe de la artefarita intelekto. Li estis kunfondinto de la laboratorio pri artefarita intelekto ĉe Masaĉuseca Instituto de Teknologio (MIT). Li aperigis multajn tekstojn pri tiu temo kaj pri rilataj temoj de la filozofio.

Marvin Minsky iris en la lernejojn *Fieldston School* kaj *Bronx High School of Science* en Novjorko. Poste li studis je la Phillips-akademio en Andover, Massachusetts. Li plenumis la militservon de 1944 ĝis 1945 en la US-Navy. En Harvard li akiris en 1950 la akademian titolon bakalaŭro pri matematiko. Pri la sama fako li akiris en 1954 en Princeton la titolon doktoro. Ekde 1958 li estas membro de la MIT - tie li esploras kaj instruas ankoraŭ hodiaŭ.

Li estis kunlaboranto de Seymour Papert.

Minsky ricevis dum sia esplorista vivo multajn premiojn. En 1969 li ricevis la premion Turing. Li estas membro de la usonaj asocioj National Academy of Engineering kaj National Academy of Sciences.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Minsky je la MIT 

Kategorio:Usonaj komputikistoj
Kategorio:Pioniraj komputikistoj
Bobda

**Bobda** (hungare: **Papd**) estas vilaĝo en Rumanio sud-sudokcidente de Timișoara. Administre ĝi apartenas al Cenei.

## Loĝantaro 
En 1910 Papd havis 1 182 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj); en 1992 jam kiel Bobda 931 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 260. Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungario, (Temes, de 1779 Torontál).

## Famuloj 
En la iama Papd naskiĝis hungara jezuito Elemér Csávossy.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Checea

**Checea** (keĉea) (hungare: **Kőcse**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Timișoara. Administre ĝi apartenas al Cenei, Checea Română.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 991 loĝantojn (kroataoj, hungaroj, rumanoj, serboj); en 1992 1 812 (rumanoj, 10% hungaroj). 
## Histori0
Ĝia unua mencio skribe estas en 1470. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (*Torontál*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Gravaj personoj 
*Péter Mag (29-a de oktobro 1931 - Bukareŝto, 18-a de decembro 2012): ĵurnalisto, radioredaktoro.
*Gheorghe Şaru (*1-a de marto 1920 - ?, ? 2003): pentristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Dragșina

**Dragșina** (dragŝina) (hungare: **Temesfalva**, germane: **Dragschina**) estas vilaĝo en Rumanio orient-sudoriente de Timișoara. Administre ĝi apartenas al Chevereșu Mare.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1019 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 466 (rumanoj, 41 % da hungaroj).

En la censo de 2002 la 505 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas el 1442. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Temes).

## Fonto 
## Renomaj homoj 
*József Dudás (n. 29-a de februaro 1936): ĵurnalisto

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Vucova

**Vucova** (vukova) (hungare:**Temesvukovár**, slovake:**Vuková**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 1167 loĝantojn (rumanoj, slovakoj, hungaroj); en 1992 432 (rumanoj, hungaroj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1717. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Chevereşu Mare.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Konjunkcio

**Konjunkcio** estas
* vorteto, kiu ligas vortojn aŭ frazojn - vidu konjunkcio (gramatiko)
* logika operacio de bulea algebro - vidu konjunkcio (logiko)
* ŝajna proksimiĝo de ĉielaj korpoj - vidu konjunkcio (astronomio)
Coșava

**Coșava**  (hungare: **Kossó**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 704 loĝantojn (rumanoj); en 1992 478 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1405. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Curtea.

Coșava situas en la valo de rivero Bega, ĉe la nacia vojo DN68A. Al Curtea, 2 km sude, ligas ĝin la distrikta vojo DJ684.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș