open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Makroalgoj

eta|250px|dekstra|Rokoj kovritaj per makroalgoj

**Makroalgoj** aŭ **maralgoj** estas ĝenerale ĉiuj vivformoj de la margrundo, kiuj havas plurĉelan talon. Tiel ili diferencas de plimulto de la algoj, kiuj havas ĉefe nur mikroskopan grandon aŭ formas vatosimilan strukturon el maldikaj fadenoj. Makroalgoj ekzistas inter la verdalgoj, ruĝalgoj kaj la brunalgoj. Kelkaj cianobakterioj povas esti nomataj ankaŭ makroalgoj.

## Strukturo 
Makroalgoj povas havi aspekton, kiu similas al herbaj plantoj.
* talo: la alga korpo
** lameno: plata strukturo, kiu similas al pnataj folioj.
*** soro: fasko de sporoj
*** naĝkorpoj: organo inter folio kaj stango, kiu helpas la ŝvebadon en la akvo
** Stango (Cauloid): egalas en funkcio al stango de la vaskulaj plantoj
** adhera organo (rizoido): speciala, radikosimila strukturo

## Uzo 
Makroalgoj servas pro la apudmaraj popoloj kiel gravaj nutraĵaj fontoj. Oni uzas ĝin ĉefe en Japanio, sed ankaŭ en Koreio, Peruo, Irlando kaj ĉe la atlantika bordo de Kanado. Ekzemple oni uzas nori-on, por ĉirkaŭi suŝirulaĵojn.

Oni uzas makroalgojn ankaŭ por la produktado de multflanke uzebla karbonhidrato, la alginato, sed ankaŭ por la produktado de sterkoj. Ĝi estis jam uzata kiel konstrumaterialo por izolado de muroj kaj por tegmenta kovrado (ekz en la dana insulo Læsø). Dum la dua mondmilito, oni uzis ĝin kiel remburaĵon por diversaj mebloj.

Makroalgoj estas konataj ankaŭ pro siaj ekstreme granda jodenteno ĝis 6.000 miligramoj je kg en seka maso (la homa jodbezono estas 200 mikrogramo/tagp), kio povas konduki – okze de nekontrolita konsumado – al forta trojodiĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Vakameo
* Algo (nutraĵo)

Kategorio:Algoj
Kategorio:Plantotipoj
Verdalgoj

[eta|*[Pediastrum duplex*]]
La **verdalgoj** estas grupo de fotosinteze aktivaj algoj, kiuj en pli frua sistematiko aperis kiel memstara taksono. La verdalgoj estas fakte parafiletika grupo, kiu do ne entenas ĉiujn posteulojn. Tiel oni ne aldonas la landajn plantojn al la grupo, kvankam ili evoluis el tiuj. Oni nomas verda algo ĉiun reprezentanton de Chloroplastida, kiu ne estas surtera planto.

## Karakteroj 
[eta|[Volvox aureus]]
La kloroplastoj havas klorofilon a kaj b same amelokorpetojn. Nur en la kloroplastoj de la verdaj algoj kaj en la antocerofitoj - apartenantaj al embriofitoj – troviĝas pirenoidoj, specifaj areoj en la plastidoj kun denas rezervaĵoj de rubiskoj, sed ne en la ceteraj embriofitoj. Ene de la unuopaj taksonoj de la verdalgoj ekzistas diversaj organizaj formoj, de la unuĉeluloj kaj ĉelkolonioj ĝis la multĉelaj taloj.

La multobliĝo okazas per divido, vegeta kresko, diversaj formoj de seksa generado.

## Sistematiko 
Hodiaŭ, la reprezentantoj de la verdalgoj estas ordigitaj al grupo de la verdaj plantoj, kiuj entenas krom la verdalgoj ankuax la grundajn plantojn. Plimulto de la verdalgoj estas ordigita al veraj verdalgoj, la alia parto kun la ornamalgoj kaj la ĥaraloj (Characeae, Charales) formas kun la grundaj plantoj la ĥarofitoj (Charophyta).

Kategorio:Algoj
Spaldinga ortoniko

La **Spaldinga ortoniko** *(Orthonyx spaldingii)* estas specio de birdoj el la familio de la Ortonikedoj. Ĝi estas multe pli granda ol la Teminka ortoniko. Ĝia plumaro estas forte nigra, la gorĝo de la masklo blanka, kaj tiu de la ino oranĝokolora ĝis ruĝeca.

Spaldingaj ortonikoj vivas endemie en Aŭstralio, en nord-orienta Kvinslando. Ilia habitato estas malaltaj kaj montaj pluvarbaroj.

## Subspecioj 
* Tipa spaldinga ortoniko *(Orthonyx spaldingii spaldingii)*
* Spaldinga ortoniko *melasmenus* *(Orthonyx spaldingii melasmenus)*

Kategorio:Paseroformaj
S/2007 S 2

**S/2007 S 2** estas neregula satelito de Saturno ankoraŭ ne oficiale nomata.

## Malkovro 
Malkovris ĝin Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna kaj Brian G. Marsden la , sekve al observoj inter la 18-a de januaro kaj la .

## Orbito 
La klinangulo kaj la discentreco de ĝia retrograda orbito pensigas, ke S/2007 S 2 estus ano de la norda grupo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  S/2007 S1, S2 kaj S3, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Katedralo de Huesko

eta|dekstra|200px|Katedralo de Huesko
**La Sankta Preĝejo Katedralo de la Transfiguriĝo de la Sinjoro** de **Huesko**, Aŭtonoma Komunumo Aragono, Hispanio. Inter la aragonanoj ĝi estas konata sub la alvoktitolo de Sankta Maria, sed la Kanonikaro kaj la Ministerio pri Kulturo de Hispanio, kaj ĉefe la Instituto de la Kultura Heredaĵo de Hispanio, inkludis en ĝia listo de konstruaĵoj kadre de la Plano de Katedraloj tiun de Huesko, kun ĝia oficiala nomo «Katedralo de la Transfiguriĝo de la Sinjoro». ankaŭ konata kiel **Katedralo Sankta Maria de Huesko**. Ĝi estis konstruita je gotika stilo, ekkonstruita fine de la 13-a jarcento kaj finkonstruita komence de la 16-a jarcento.

## Eksteraj ligiloj 
* La Katedralo de Huesko 

## Notoj kaj referencoj 
Huesko
Kategorio:Aragono
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 16-a jarcento
Gontenschwil

## Pri la komunumo 
** Gontenschwil** estas komunumo en la distrikto Kulm de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 2108 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Gontenschwil situas en sudokcidenta flankvalo de la valo de la rivero Wyna, kiu formas la nordorientan limon de la komunumo. La komunumo konsistas el la partoj Unterdorf, Kirchdorf, Oberdorf kaj Geisshof.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 9,74 km², de kiuj 2,72 km² estas kovritaj de arbaro kaj 1,18 km² de konstruaĵoj. La plej alta punkto de la komunumo situas sur alteco de 740 m s.m. sur la monteto *Bergwald*, brako de la montoĉeno *Stierenbergs*, dum la plej malalta punkto situas sur alteco de 493 m s.m. ĉe la bordo de la rivero Wyna.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Gontenschwil limas en en nordokcidento al Oberkulm, en nordoriento al Zetzwil, en oriento al Leimbach, en sudoriento al Reinach, en sudo al Rickenbach (Kantono Lucerno), kaj en okcidento al Schmiedrued.

## Trafiko 
[eta|maldekstra|150ra|[Gontenschwil (stacidomo)|La stacidomo de Gontenschwil]]
La komunumo disponas pri stacidomo ĉe la etŝpura tramfervojo *Wynentalbahn* Wyna-Valo-Fervojo de Araŭo al Menziken. La stacidomo tamen troviĝas ekster la vilaĝo-centro kaj servas nur la tiel nomitan suban vilaĝon (Unterdorf).

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 estas Araŭo-Oriento, kiu situas proksimume 15 kilometrojn norde de la komunumo.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Gontenschwil datiĝas el la jaro 1173 kiel *Gundoltswilre*.

En mezepoko en Gontenschwil unue regis la Grafoj de Lencburgo, ilin sekvis en la jaro 1773 la Grafoj de Kiburgo kaj en la jaro 1264 ties heredantoj, la Habsburgoj.

En la jaro 1415 la Svisa Ĵurkomunumo konkeris Argovion, kaj Gontenschwil troviĝis nun sub la servuteco de la urbo Berno kaj formis tribunalan distrikton kun subvokto en la voktejo Lencburgo.

Kiam en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio francaj trupoj liberigis Argovion, Gontenschwil fariĝis komunumo de la distrikto Kulm en la nove fondita Kantono Argovio.

La vilaĝo Geisshof estis en la jaro 1901 disigita de Reinach kaj atribuita al Gontenschwil.

## Vidu ankaŭ 
* Gontenschwil (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Gontenschwil
* Gontenschwil en la Historia Leksikono de Svislando
Sidonie Dlouhá

**Sidonie Dlouhá** (mortis la 9-an de aŭgusto 1940) estis ĉeĥa pionira esperantistino.

Pri ŝia vivo konserviĝis nur malmultaj informoj. La mortanonco sciigas, ke ŝi estis prezidantino de la rondeto de esperantistinoj en Prago kaj membro de Prepara Komitato de la 13-a Universala Kongreso okazinta en Prago en 1921. Ĉe la Rondeto de Esperantistinoj ŝi laboris komence kiel sekretariino sub prezidanteco de Julie Šupichová.

En Esperantský zpravodaj (Esperanto-informilo) 1923 ŝi gvidis rubrikon **Anguleto por progresintoj**.

Dum vintra sezono 1935/1936 kunvenadis ĉiulunde inter 19-21 horoj en privata loĝejo de f-ino Sidonie Dlouhá 15 lokaj esperantistoj por aŭdi prelegojn de Julie Šupichová pri la tutmonda literaturo kaj pri Esperanto-novaĵoj.

## Artikoloj 
* **La stelo de Smetana** (La Progreso 9/1921)
* **Co čísti?** (Kion legi? - Esperantský zpravodaj 3/1922)

## Tradukoj 
* Karel Václav Rais: **Ofero de malriĉa patrino** (La Progreso 10/1922)
* Rudolf Medek: **Pilgrimado de infanoj en Siberion** (La Progreso 1926)
* **Prezidento Masaryk al la infanoj** (La Progreso 1928)
* Alois Jirásek: **Malnovurba astronomia horloĝo** (En: Julie Šupichová: Legu kaj parolu)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de ĉeĥaj esperantistoj

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Lajos Faluvégi

**FALUVÉGI Lajos** estis hungara rumanuja aktoro naskita en Târgu Mureş la 24-an de decembro 1922 kaj mortinta en Târgu Mureş la 21-an de majo 1992.
## Kariero
Li dungiĝis en 1950 al Székely Színház post la fino da la Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat de Târgu Mureş.
## El liaj roloj
*Luka (Maksim Gorki: Éjjeli menedékhely); 
*Józsa (Illyés Gy:: Fáklyaláng); 
*Siward (Shakespeare: Macbeth); 
*Peták (Zsigmond Móricz: Nem élhetek muzsikaszó nélkül).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanaj aktoroj
Mária Fancsali

**FANCSALI Mária** [fanĉali] estis hungara rumanuja operkantistino naskita en Baia Mare la 10-an de majo 1952. 

## Kariero
Ŝi estis ekde 1978 ĝis 1984 solistino de la Kolozsvári Állami Magyar Opera. En 1988 ŝi translokiĝis Hungarujon. 

## El ŝiaj roloj
*Grófné (Mozart: Figaro házassága); 
*Donna Anna (Mozart: Don Giovanni); 
*Melinda (Ferenc Erkel: Bánk bán).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
Sándor Faragó

**FARAGÓ Sándor** [farago:] *Fischer* estis hungara aktoro naskita en Tenke la 26-an de julio 1919. 
## Kariero
Li iĝis ano de provinca migranta trupo en 1938, poste li ludis en Oradea, Arad, Satu Mare, Temeŝvaro. En 1947 li translokiĝis en Hungarujon  kaj aperis en Makó, Bonyhád, Csillebérc. En 1949 li elmigris en Israelon. Li retiriĝis al Beer Sheva kun sia edzino, la sufloritino Váli Faragó. Li havis ankaŭ memstarajn recitalojn.

## El liaj roloj
*Iglói diákok (Imre Farkas);
*Policisto  (Ferenc Molnár: Liliom);
*Curly (John Steinbeck: Musoj kaj homoj.
## Fonto
**Magyar Életrajzi Lexikon*

Farago, S.
Farago, S.
Attila Lajos Farkas

**FARKAS Attila Lajos** [farka:ŝ] estas hungara pupaktoro naskita en Kluĵo la 26-an de aprilo 1961.

## Kariero 
Li ludis en Rumanujo ekde 1987 en la Kolozsvári Állami Magyar Színház, poste ekde 1989 en la Kolozsvári Állami Magyar Opera. Ekde 1991 li estas ano de la Pupteatro Ciróka de Kecskemét (Hungarujo).

## El liaj roloj 
* Jocó lovag (Imre Kálmán: Marica grófné);
* Frédi (Huszka J.: Lili bárónő);
* Ferdinánd főherceg (Kálmán I.: A csárdáskirálynő);
* Karóember (Tordon Á.: Skatulyácska);
* Út (Milobedzka: A haza).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Esperanto-rusa vortaro de Titov 1908

* aŭtoro: Leonid T. Titov 
* eldonejo: Librejo "Esperanto"
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1908
* presejo:
* formato: 86 paĝoj
* recenzoj:
* situo: interalie la privata biblioteko de P.Fiŝo

**Esperanto-rusa vortaro** (ruse Эсперантско-русскій словарь) - la libro estis la dua libro de fama rusa eldonejo Librejo "Esperanto". La vortaro estis eldonita ĉar:

Dosiero:Librejo Esperanto 1908.jpg|La listo de aĉeteblaj libroj kaj esperantaĵoj
Dosiero:Librejo Esperanto 1908 2.jpg|La anonco de eldonplanoj
Dosiero:Librejo Esperanto 1908 3.jpg|La listo de aboneblaj revuoj
Dosiero:Librejo Esperanto 1908 4.jpg|La daŭrigo de la listo de aboneblaj revuoj
Dosiero:Librejo Esperanto 1908 5.jpg|La alvoko partopreni adresaron de esperantistoj de Rusujo
Dosiero:Librejo Esperanto 1908 6.jpg|La alvoko aliĝi al Internacia Ligo

## Notoj kaj referencoj 

Kategorio:Esperanto-vortaroj
Vernalizo

**Vernalizo** estas agado ĉe kreskaĵoj de freskaj temperaturoj por plirapidigi la floradon.

En 1918, Gustav Gassner malkovris la fenomenon. En 1929, lia kunlaborinto Heinrich Kirchhoff malkovris similan fenomenon ĉe fungoj (*Claviceps purpurea*). Poste, en 1927, la agronomo Trofim Lisenko uzis vernalizon pri la agrikulturo en Sovetunio.

Kategorio:Biologio
*
István Farkas

**FARKAS István** [farka:ŝ] estis rumanuja hungara reĝisoro naskita en Oradea la 26-an de januaro 1929 kaj mortinta en Oradea la 5-an de januaro 1989.
## Kariero
Li estis en 1953 fondintano de la Teatro de Baia Mare kaj kune kun la trupo li en 1956 translokiĝis al Satu Mare. Ekde 1965 li estis reĝisoro de la teatro Marosvásárhelyi Nemzeti Színház Tompa Miklós Társulat de Târgu Mureş kaj profesoro de la Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat. Poste ĝis sia morto li estis reĝisoro kaj artgvidanto de la teatro Nagyváradi Állami Színház Szigligeti Társulat de Oradea. 
## El liaj reĝisoraĵoj
*Baranga: Kerge birka; 
*Lev Tolstoj–Piscator: Milito kaj paco; 
*O’Neill: Amerikai Elektra; 
*Shakespeare: Tévedések vígjátéka; 
*Maróti L.: Az utolsó utáni éjszaka;
*Arthur Miller: Az alku;
* Nestroy–Heltai J.: Lumpáciusz Vagabundusz; 
*Károly Kós: Budai Nagy Antal.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Farkas, I.
Lajos Farkas (aktoro)

**FARKAS Lajos** [farka:ŝ] estis hungara aktoro, sufloro, reĝisoro naskita en ? en ? kaj mortinta en Koloĵvaro la 21-an de marto 1852.
 
## Kariero
Lajos Farkas debutis en 1818. Li estis aktoro en Koloĵvaro en 1824, inter 1838 kaj 1842 kaj en 1851–52. En 1846 kaj 1848 li elpaŝis kiel gasto ankaŭ en la Hungara Nacia Teatro de Pest (urbo), kies li inter 1848–51 estis ankaŭ ano. Laŭ la fontoj li reĝisoris en 1847.

## El liaj roloj
*Gróf Borotin (Grillparzer: Ősanya); 
*Hunyadi János (Kisfaludy K.: Kemény Simon); 
*Arthur (Zsigmond Czakó: Kalmár és tengerész).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Reĝlando Danio

eta|250ra|Mapo de la Reĝlando Danio.
La **reĝlando Danujo, reĝlando Danio** aŭ **reĝlando Danlando** (, malnove *Danmarks Rige*) estas konstitucia monarkio kaj komunumo de unu superrega parto kaj du aŭtonomaj partoj: la lando Danujo/Danio/Danlando en norda Eŭropo, la Ferooj en la norda Atlantiko kaj Gronlando en norda Ameriko. La lando Danujo/Danio/Danlando, samnoma kun la tuta reĝlando, estas la superrega parto, kie daŭre troviĝas la resto de la justica, ekzekutiva kaj leĝdona potenco. La aŭtonomaj regnopartoj Gronlando kaj Ferooj havas proprajn parlamentojn, kaj aldone havas po du parlamentanojn en la tut-reĝlanda parlamento *Folketinget*.

La rilato inter la anaj regnopartoj nomiĝas *Rigsfællesskabet* (= proks. "regna komunumo").

Laŭ la memrega leĝo de la Ferooj, tiuj insuloj konsistas el popolo ene de la reĝlando. 

La memrega leĝo de Gronlando ne enhavas similan difinon, sed priskribas la gronlandan popolon kiel popolo laŭ difino de internacia leĝo havanta rajton de memdecido.

La reĝlando Danujo/Danio membriĝis en la Eŭropa Unio. La du aŭtonomaj regnopartoj tamen decidis ne partopreni, tiel do efektive nur la regnoparto Danujo/Danio membras en la EU.

## Internacia Komunumo 
Antaŭe, la rilatoj internaciaj estis ekskluzive plejparte entreprenitaj de Danio, nome de la tri regionoj, sed lastatempe, ambaŭ regionoj pliigis sian rolon en la ekstera politiko. La Feroaj Insuloj kaj Gronlando konvertiĝis en pli aŭtonomaj kaj kune havas influon pri ekstera politiko se koncernas iliajn naciajn interesojn, kiaj la geopolitikaj kaj komerca fiŝkaptado. Tamen, tiuj regionoj daŭre estas, laŭ internacia kunteksto, parto de la dana administrado, kie Ferooj kaj Gronlando kuniĝis al la danaj delegitaroj ĉe la tablo de la internacia komunumo.

Ferooj kaj Gronlando membras ĉe la Nordlanda Konsilistaro. Ili konvertiĝis en integra parto de Eŭropa Unio, sed neniu el ili estas vera membro. Gronlando, devis sekvi Danion en la Eŭropan Union en 1973, sed decidis forlasi ĝin en 1985 post la efektiviĝo de siaj novaj aŭtonomiaj leĝoj enkondukitaj en 1979, estante la ununura lando forlasanta la Union. Gronlando kaj Ferooj estas duonmenbroj de Unuiĝintaj Nacioj, NATO, la OEKE kaj Monda Organizaĵo pri Komerco, ĉar Danio reprezentas la Rigsfællesskab. Danio permesis la pliigon de la partopreno de ambaŭ regionoj en la internaciaj aferoj, kiel ekzemplo, Gronlando estis inkluzivita en la procezo por nova traktato inter Danio kaj Usono rilate la aerbazon de Thule en la nordoriento de Gronlando.

## Referencoj 
Kategorio:Danio
Danio
Rose-Marie Farkas

**FARKAS Rose-Marie** [farka:ŝ] estas hungara kantistino (soprano) naskita en Kluĵo la 24-an de julio 1964.

## Kariero
Li debutis en 1985 en la Kolozsvári Állami Magyar Opera, en 1990 ŝi transdungiĝis al Hungara Operejo de Budapeŝto. En la sama jaro ŝi havigis premiojn en kantkonkursoj internaciaj de Budapeŝto, Antverpeno kaj Barcelono.

## El ŝiaj roloj
*Grófné (Mozart: Figaro házassága); 
*Szilágyi Erzsébet (Ferenc Erkel: Hunyadi László).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj operkantistoj
Fuko

**Fuko** estas genro de brunalgoj  tre disvastiĝinta en la norda hemisfero, precipe en bordaj regionoj de Norda maro, Orienta maro, Atlantiko kaj Pacifiko. Ĝi kreskas sur rokoj, ŝtonoj kaj lignoj.

En la 19-a jarcento, fuko estis la ĉefa fonto de jodo, ĥemia elemento malkovrita en 1811. Hodiaŭ ĝi havas gravecon en naturaj metodoj por maldikiĝo.

## Priskribo 
La forte varia makroalgo longas de 30 ĝis 100&nbsp;cm. Ĝi konsistas el talo kaj la adhera plato. La koloro de la talo varias de la olivverda ĝis nigrabruna. Karakteriza estas la poare aranĝitaj gasvezikoj, kiuj helpas ŝvebadon de la algo. Dum maltajdo, fuko protektas sin per mukotavolo kontraŭ la elsekiĝo.

Somere troviĝas vezikoj kun ĵelea enteno kaj veruksimila surfaco ĉe fino de la stango. Tiuj vezikoj entenas seksajn ĉelojn, kiuj eliras tra la poroj el la veziko kaj fekundigas aliajn algojn en la proksimo. El tio estiĝas la juna stadio de la algoj, la svarmoĉeloj, kiuj adheras sur konvenaj lokoj kaj ekkreskas. La fuko estas do diploida sporofito; gametofitoj tute mankas, ke la fukaloj (ordo Fucales) estas la solaj plantoj, kiuj multobliĝas kiel la bestoj: haploidoj estas nur la (aniso-) gametoj.

200px|eta|Kreskoformo subakve

## Ekonomia kaj medicina uzo 
Fuko entenas mukaĵon, alginon, mannitolon, beta-karotinon, zeaksantinon, jodon, bromon, kalion, volatilajn oleojn kaj aliajn mineralojn.

En Japanio, la algo estas surtabligita kiel legomo. En Eŭropo, la vezika fuko estas uzata en la nutraĵa industrio kiel aldonaĵo kaj aromaĵo.

Pro la granda jodenteno, fuko estis uzata longtempe kontraŭ kropo. Oni uzis ĝin ankaŭ por mildigo de la plendoj, doloroj, kiujn kaŭzas reŭma artrito. Ĉar oni supozis, ke efikaĵoj de la vezika fuko pligrandigas la bazan metabolismon, oni uzis ĝin ekde mezo de la 19-a jarcento pro traktado de la trodikiĝo. Fuko estas ankoraŭ hodiaŭ parto de multaj malapetitaĵoj. Oni uzas ĝin plue por traktado de reflua ezofagito kaj kiel laksigaĵo. Oni malrekomendas uzon de fuko okaze de trofunkcio de tiroida glando, kormalsanoj kaj gravedeco.

Kategorio:Brunalgoj
Intertajda zono

[eta|250px|Fama intertajda zono ĉirkaŭ [Monteto Sankta-Mikaelo.]]

**Intertajda zono** (**vadmaro** - vade irebla maro) estas tiu areo ĉe la marbordo, kiu estas sub forta influo de la tajdo. Tiu fenomeno estas spektebla ĉefe en la modera zono, dum en la tropikoj konvenaj bordaj regionoj troviĝas nur en la mangrovoj, kie ĝi estas superkreskita per plantoj.

La intertajda zono estas dufoje inundita po tago pro mara alfluo kaj iĝas senmarakva dum defluo. Por la estiĝo de intertajda zono necesas la eta (maks. 1 m) altodiferenco en relative longa distanco en maro (1000 m). Samtempe necesas, ke la altodiferenco inter mara alfluo kaj defluo estu min. 2 m. Tiel sufiĉe granda surfaco senakviĝas.

## Vidu ankaŭ 
* Flusejo
* Tajdo
* Salmarĉo
* Sliko
* Mangrovo

Kategorio:Tajdo
Kategorio:Oceanografia terminologio
Kalia nitrato

La **kalia nitrato**, aŭ **kali-salpetro**, estas la sola neorganika kombinaĵo de la kalio, kun kemia formulo de KNO3. Ĝi estas ĉefa komponaĵo de la nigra pulvo pro ties forta oksidiga propreco. Oni menciis ĝin jam en la 3-a jarcento a.K., dum konstruado de la Ĉina Granda Muro. En la moderna epoko, oni uzis ĝin ankaŭ en kovraĵo de la alumeta kapo.

En la nutraĵa industrio, kalia nitrato havas la numeron **E252** kaj estas uzata kiel konservigaĵo.

Komence, oni skrapis ĝin grandamase de sur la muro de la kavoj, poste produktis ĝin per la Haber-procezo. Oni uzas ĝin kiel kemian sterkon en plej ofta proporcio de 13-0-44 (je maso de la sterko, ĝi entenas 13% da nitrogeno, 0% da fosforo kaj 44% da kalio).

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per traktado de nitrata acido kaj kalia hidroksido:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de *dunitrogena pentoksido* kaj natria hidroksido:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de nitrata acido kaj kalia formiato:

### Sintezo 4 
* Preparado per traktado de kalia klorido kaj etila nitrato:

### Sintezo 5 
* Preparado per interagado de metila nitrato kaj kalia formiato:

### Sintezo 6 
* Preparado per acida interŝanĝo de nitrata acido kaj kalia acetato:

### Sintezo 7 
* Preparado per alkohola interŝanĝo de izopropila nitrato kaj kalia hidroksido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la **kalia nitrato**

### Reakcio 2 
* Reakcio kun sulfata acido:

### Reakcio 3 
* Preparado de kalia butanato per acida interŝanĝo inter *kalia nitrato kaj *buterata acido'':

### Reakcio 4 
* Preparado de metila nitrato per alkohola interŝanĝo de kalia nitrato kaj metanolo en acida medio:

### Reakcio 5 
* Per varmigo, kalia nitrata malkomponiĝas en dunitrogena pentoksido kaj akvo:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun kloramino

### Reakcio 7 
* Reakcio kun klorida acido:

## Referencoj 
Kategorio:Nitratoj
Kategorio:Kaliaj kombinaĵoj
Imre Fehér

**FEHÉR Imre** [fehe:r] estis hungara aktoro, teatrestro naskita en Erzsébetváros la 1-an de septembro 1885 kaj mortinta ?.
## Kariero
Li debutis en somero de 1912 kaj ekde la komenco de la 20-aj jaroj li iĝis teatrestro. Li plurfoje akiris la koncesion de urboj Torda, Székelyudvarhely, Temesvár, Braŝovo. Li sukcesis kunlabori kun ĉefreĝisoroj Géza Molnár kaj Árpád Szabados kaj tiam prezentis la dramojn de Shakespeare, Lev Tolstoj, Strindberg kaj aliajn.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Feher, I.
Feher
Feher I.
Bluŝtrumpeto (ĵurnalo)

eta|200px|La unua eldonaĵo de *Seitō* en Septembro de 1911.

***Bluŝtrumpeto*** (*Seitō*; 青鞜) estis japana inismana ĵurnalo fondita en 1911 de Raiĉo Hiracuka kaj produktita de ŝi kaj aliaj anoj de la Bluŝtrump-Societo (*Seitō-sha*； 青鞜社). Kiam Hiracuka laciĝis, ŝi transdonis la produktadon al Noe Itō en 1915. Itō produktis la ĵurnalon per malgranda helpo de aliaj dum preskaŭ unu jaro plu. Ĝia lasta eldonaĵo estis eldonita en februaro de 1916. Multaj anoj estis nomitaj *Novaj Virinoj*. Origine, ĝi estis enfokusita al ina literaturo, sed baldaŭ ŝanĝis fokuson al ina liberado. Hiracuka malfermis la unuan eldonaĵon per la vortoj, „Eke, la virino estis la suno.“ (「原始、女性は太陽であった」) – reference al la ŝintoa mito pri kreado. Inter la kontribuantoj estis konataj poeto kaj virinrajt-protektanto, Josano Akiko kaj verkisto Joŝija Nobuko inter aliaj.

## Referencoj 
Kategorio:Anarkiismo
Kategorio:Feminismaj gazetoj
Kategorio:Feminismo en Japanio
Kategorio:Japanaj gazetoj
Tibor Fehér

**FEHÉR Tibor** [fehe:r] estis hungara aktoro naskita en Oradea la 24-an de marto 1921 kaj mortinta en Miskolc la 30-an de aŭgusto 1984.

## Kariero 
Li debutis en en 1938 en Arad, poste li ludis en pluraj provincaj trupoj. Ekde 1947 ĝis sia morto li estis ano de la Miskolca Nacia teatro, ekde 1981 kiel pensiulo. Li ankaŭ reĝisoris.

## Premioj, distingoj 
* 1959 - Jászai Mari-premio,
* 1978 - Meritartisto
* Eterna ano de la Miskolci Nemzeti Színház.

## El liaj roloj 
* Blind, Frosch (Johann Strauss: A denevér);
* Tigris Brown (Brecht–Weill: Koldusopera);
* Svejk (Jaroslav Hasek–Burian);
* Puzsér (Ferenc Molnár: Sinjoro Doktoro);
* Böffen Tóbiás (Shakespeare: Vízkereszt, vagy amit akartok);
* Falstaff (Shakespeare: A windsori víg nők);
* Mujkó (Huszka J.: Gül Baba);
* Bódog (Szakonyi K.: Adáshiba);
* Szorin (Ĉeĥov: Sirály);
* Csebutikin (Ĉeĥov: Három nővér).

## El liaj reĝisoraĵoj 
* Hervé: Nebáncsvirág;
* Haán E.–Szekeres I.: Mesefa virága.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Feher, T.
Feher, T.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Katedralo de Ĥaeno

280px|eta|dekstra|Katedralo de Ĥaeno
La **Sankta Preĝejo Katedralo de la Ĉieleniro de la Virgulino de Ĥaeno** estas katedralo ĉefe el renesanca stilo, projektita en la 16-a jarcento tiel kiel videblas en la nuntempo. Ĝi troviĝas ĉe la placo Sankta Maria, antaŭ la Urbodomo de Ĥaeno kaj la Episkopejo. En ĝia interno troviĝas, inter aliaj artaj verkaĵoj kaj religiaj objektoj, la relikvo de la Sankta Vizaĝo, ĉe la ĉefkapelo, kaj montrata al la publiko ĉiuvendrede. La Katedralo de Ĥaeno klopodas konvertiĝi en Monda heredaĵo de UNESKO.

Ĝi konstruiĝis sur antikva alĥama moskeo, konvertita en ĉefpreĝejo kiam Fernando la 3-a la Sankta en 1249, rekonkeris la urbon kaj ordonis konsakri ĝin kaj translokiĝis la episkopejo de Baeza al Ĥaeno.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de la Katedralo de Ĥaeno

Kategorio:Katedraloj en Hispanio
Kategorio:Ĥaeno
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1720-1729
Kategorio:Aperis en 1724
Antal Fehérváry

**FEHÉRVÁRY Antal** [fehe:rva:ri] *Kontra* estis hungara aktoro, teatrestro naskita en Aba la 31-an de majo 1825 kaj mortinta en Koloĵvaro la 10-an de oktobro 1901.
 
## Kariero
Antal Fehérváry debutis en 1843 en Szolnok. Komence li estis ĥoristo, sufloro, popoldrama kantisto, pli malfrue komikulo kaj reĝisoro. Ekde 1865 ĝis 1879 li ludis, direktoris fine artgvidis en Koloĵvaro. En 1870 li dungis kiel reĝisoro Gyula E. Kovács. En 1880 li venis al Szabadka, poste revenis al Koloĵvaro kaj li iĝis teatromastro.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj sufloroj
Katedralo de Lugo

Catedral_lugo.jpg|eta|Katedralo de Lugo
La **Katedralo Sankta Maria de Lugo** estas katolika kirko kaj katedralo de la urbo Lugo, en la Aŭtonoma Komunumo Galegio, Hispanio.
Mankas novaĵoj pri la unua preĝejo de Lugo ekde ĝia frua kristaniĝo, eble en la 1-a jarcento ĝis la tempo de la episkopo Odoario, meze de la 8-a jarcento.
Oni scias ke tiu episkopo, kiu estas menciata en mezepoka akrostiko sur ŝtono ĉe la orienta interna pordo por aliri al la templo, ke li restaŭris la malnovan preĝejon.

La nuna katedralo estas romanika katedralo kies konstruado komenciĝis en 1129 kaj finiĝis en 1273.
Ĝi estis dizajnita de la maestro Rajmondo de Monforto kaj konsekrita al Sankta Maria, nomata Virgulino de la Grandaj Okuloj. Oni povas atingi ĝin pere de la urba murego tra la Jakoba Pordo.

Kategorio:Romanikaj katedraloj en Hispanio
Kategorio:Lugo
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1270-1279
Kategorio:Aperis en 1273
Cuatro (televidkanalo)

**Cuatro** en esperanto **Kvar** estas privata naciskala televidkanalo de Hispanio, kiu nuntempe elsendas per analogia kaj cifereca sistemoj (TDT kaj SAT). Ĝi apartenas al la hispan-itala grupo *Gestevisión Telecinco*, kies plej granda akciistoj estas Mediaset (41,3%) kaj PRISA (18,3%). Ĝi estis fondata de la Grupo PRISA kiel rekonvertiĝo de la koncesio de la naciskala televidkanalo per kiu ĝi elsendis, ekde 1990, la pagkanalo Canal+ de la grupo Sogecable. Ĝi regule komencis elsendis la 7-an de novembro 2005. La sidejo de tiu ĉi kanalo unue troviĝis en la madrida loĝloko Tres Cantos (sidejo de Sogecable), sed ĝia administrado translokigis ĝin al la kvartalo Fuenkaralo de Madrido, nun sidejo de ĝia ĉefa televidkanalo Telecinco.

## Interreto 
La 30-an de marto 2007 Cuatro fariĝas la dua televidkanalo de Hispanio (post Antena 3) kiu havas propran konton en YouTube. Unu jaron poste, en majo 2008, naskiĝas cuatro.mobi. La portalo de Cuatro por poŝtelefona interreto kiu ofertas la eblon konsulti per la poŝtelefono la programaron de la televidĉeno, la novaĵoj kaj sporto kaj ampleksa selektado de filmetoj de Cuatro.

## Logotipo 
La logotipo de **Cuatro** estas la vorto "cuatro" minuskle skribita kaj en blankkolore (kiam la fono estas ruĝa) aŭ ruĝa (kiam la fono estas blanka).

## Sloganoj 
* 2005 - 2008 : Practica Cuatro (Praktiku Kvar)
* 2006 - 2009 : Las series eligen Cuatro (La serioj elektas Kvar)
* 2009: Te queremos ... animar, morder, inventar, agitar... (Ni amas vin... kuraĝigi, mordi, inventi, agiti)
* 2009 - nuna: Practica Cuatro/Te queremos (Praktiku Kvar/Ni amas vin)

## Programoj 
*Aktualigita la 9-an de februaro 2010.*

### Programoj elsendataj 
* 21 tagoj.
* Postaj Horoj.
* Surstratuloj.
* Vojaĝantaj surstratuloj.
* Kvara Jarmilo.
* Ekstrema Defio.
* La ŝorĉigisto de hundoj.
* La Formikejo. Kun Pablo Motos.
* La lasta postvivanto.
* Pliaĝa Frato.
* La apoteko.
* La serĉado.
* La miliona telefonvoko.
* Kio diras la blondulino. Prezentita de Luján Argüelles.
* Markita de la sorto.
* Matena Cuatro. Televidĵurnalo.
* Novaĵoj Cuatro 1.Televidĵurnalo.
* Novaĵoj Cuatro 2. Televidĵurnalo.
* Novaĵoj Cuatro Semajnfino. Semajnfina televidĵurnalo.
* Pasvorto (Cuatro)|Pasvorto. Konkurso.
* Perditaj en la tribo. (dua sezono).
* Pro tubo.
* Matena bonŝanco.
* Kia trupo!. Humurprogramo.
* Zapping de surfistoj. Zapeo.

## Eksteraj ligiloj 
* Página oficial
* Canal de Cuatro en YouTube

Kategorio:Televidkanaloj en Hispanio
Kategorio:Televidkanaloj Mediaset Hispanio
Fundamentoj de internacia helpa lingvo Esperanto (lernolibro) 1958

* aŭtoro: Z. V. Semjonova, G. N. Teterin
* scienca redaktoro: Semjon Podkaminer
* eldonejo: Societo por vastigi politikan kaj sciencan scion de RSFSR, sekcio de Leningrado (ruse Общество по распространению политических и научных знаний РСФСР, Ленинградское отделение) (Societo "Scio") (Leningrado Soveta Unio)
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1958
* jaro de la reeldono:
* presejo:
* formato: 48 paĝoj
* recenzoj:
* situo: privata biblioteko de P.Fiŝo

**Fundamentoj de internacia helpa lingvo Esperanto** - estas unika libro, ĉar ĝi estas specimeno de Esperanto-libro eldonita en Soveta Unio kvazaŭ oficiale. Laŭ aspekto ĝi estas ĝusta samizdato: papero estas malbonkvalita, kvalito de preso estas vere aĉa. Samtempe la libreto estis eldonita enkadre de oficiala organizaĵo kaj eĉ havas sciencan redaktoron. Tiu lasta estas famega sovetia esperantisto S.N.Podkaminer. La unua paĝo havas apartan mencion, ke la lernolibro estas eldonita kvazaŭ estas manuskripto. La libro verŝajne estas la unua lernolibro de fama sovetia verkistino de lernolibroj Z.V.Semjonova. En la deka leciono estas metita porpraktika teksto: *Pri la ebleco antaŭmalhelpi la militon en la nuna epoko* de N.S.Ĥruŝĉov. La teksto estas vera trajto de tiama epoko, kiam sen similaj tekstoj lernolibroj ne aperis. Enkadre de la sama leciono estas prezentita Himno de la demokratia junularo tradukita al Esperanto de Andreo Rajski. Sed en la lernilo troviĝas ne nur politikaĵoj. En la oka leciono estas prezentita Elkora diro de H.Heine en traduko de Karl Vanselow. Kaj en la kvina al lernanto estas proponita Kupra rajdanto de A.S.Puŝkin en traduko de N.V.Nekrasov.

Dosiero:Fundamentoj de internacia helpa lingvo Esperanto 1958 2.jpg|La unua leciono

Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Kategorio:Libroj de Z.V.Semjonova
Károly Fejér

**FEJÉR Károly** [feje:r] *Károlyi József* estis hungara aktoro, teatrestro naskita en Eger en 1790 kaj mortinta en Arad la 29-an de oktobro 1877. 

## Kariero
Li debutis en 1817, ekde 1820 li estris pli malgrandajn trupojn, ekde la 1850-aj jaroj li estis la ano de unu de ili. Li prezentis en Nagybánya en hungara lingvo la teatraĵon de Schiller *Vilhelmo Tell* en 1833. 

## El liaj roloj
*Moór Ferenc (Schiller: La Rabistoj [hungare: Haramiák]); 
*Kemény Simon (Kisfaludy K.); 
*Gessler (Schiller: Vilhelmo Tell); 
*Kolta (Vörösmarty M.: Vérnász).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Bovtintilo

[eta|250ra|Bovo kun martelita [tintilo.]]
[eta|250ra|bovido kun gisita [sonorilo.]]
**Bovtintilo** aŭ *bovsonorilo* estas kaj muzikinstrumento kaj ankaŭ tintilo uzata en la terkultiva bestobredado. Ĝi estas tipe gisita aŭ veldita laŭ la formo de trapezo, cilindro aŭ kaliko.

## Uzado en la bestobredado 
Bovintiloj servas en la bestobredado al tio, kunteni gregojn de bovoj, ĉevaloj, azenoj, kaproj kaj ŝafoj, kameloj, boacoj, lamoj kaj eĉ elefantoj. La gvidbesto portas ĝin ĉirkaŭ la kolo, kaj estas kutimo, ke pli maljunaj bestoj portas pli grandajn tintilojn.

Pro la movoj de la bestoj, precipe ĉe la paŝtiĝo, la sonorilo tintas, kio donas orientiĝon al ĉiuj aliaj brutoj de la grego. En disaj brutaroj ĉiuj bestoj ricevas bovtintilon, por ke oni pli facile retrovu devojiĝintajn.

Kiel ornamaĵo, retrovilo kaj avertilo por la protekto de sovaĝaj bestoj parte ankaŭ hundoj, katoj kaj falkoj ricevas konvene malgrandajn tintilojn.

## Kroma uzado de bovtintiloj 
En Svisio estas kutime, uzi bovtintilojn ankaŭ alimaniere, ekzemple ĉe popolaj ritoj, sed ankaŭ dum piedpilkoludoj, skikonkursoj kaj aliaj sportaj eventoj por la subtenado de la propra skipo.

En kelkaj lokoj de norda Hispanio dum Karnavaloj mitologiaj roluloj dancas ceremonie portanta surdorse grandajn tintilojn kiuj produktas karakteran ritman muzikon.

### Bovtintiloj en la muziko 
Bovtintiloj estas laŭ sia formo parenca al la tintiloj. Kelkaj lertaj forĝistoj produktas tintilojn agordatajn laŭ la notoj de gamo; tia serio formas la instrumenton alpotintilaro.

### Bovtintiloj ĉe la frapinstrumentara ludo 
eta|Bovsonorilo
Kaj ĉe la ludado de frapinstrumentaro kaj ankaŭ ĉe tiu de perkutinstrumentoj bovtintiloj uzatas. Oni produktas ilin el diversaj materialoj kaj en diversaj grandecoj. Ili estas, ankaŭ kaŭze de la materialo, riceveblaj en diversaj koloroj kiel arĝento, oro aŭ kupro. Oni muntas ilin per specialaj teniloj plejparte ĉe tamburojn.

Ĉi tiun perkutinstrumenton oni tenas en plata mano kaj frapas ĝin per dika lignobastono. Per ĝi oni frapas en ĉaĉao la bazan pulson, ankaŭ en salso oni uzas ĝin. Ofte ĝin ludas la bongisto. Plensonorajn tonojn oni generas frapante la malsupran finaĵon de la sonorilo (je la malfermaĵo) per la lignobastono, akcentojn kaj surpotonojn oni ludas per frapado sur la suran kampon de la sonorilo. Alternative oni povas fiksi la instrumenton ankaŭ ĉe frapinstrumentaro aŭ timbaleoj. La instrumento devenas supozeble de similaj instrumentoj el Okcidentafriko.

## Eksteraj ligiloj 
* Bestsonoriloj el la tuta mondo

Kategorio:Bestobredado
Kategorio:Sonoriloj
György Fejes

**FEJES György** [fejeŝ] estas jugoslava hungara aktoro naskita en Turda la 30-an de marto 1927.

## Kariero 
Li venis al Subotica en 1945 kiel amatora aktoro. Ekde 1966 li laboris ĉe la Radio de Novisado, ekde 1987 li iĝis ano de la Teatro de Novisado.

## Premioj, distingoj 
* 1975 - Premio Orkrono, Sarajevo.

## El liaj roloj 
* Oswald (Ibsen: Kísértetek);
* Jean (Strindberg: Julia kisasszony);
* Doolittle (George Bernard Shaw: Pygmalion);
* Archie Rice (Osborne: A komédiás);
* Biedermann (Frisch);
* Klanfár (Krleza: Léda);
* Peacock, a kolduskirály (Brecht–Weill: Koldusopera);
* Phil Hogan (O’Neill: Boldogtalan hold);
* Ádám (Imre Madách: Az ember tragédiája);
* Petur (Katona J.: Bánk bán);
* Edgar (Dürrenmatt: Play Strindberg);
* AA (Mrozek: Emigránsok);
* Kuligin (Ĉeĥov: Három nővér);
* Báró Lenbach (Krleža: Agónia);
* Gajev (Ĉeĥov: Cseresznyéskert);
* Csömöre (Tolnai O.: Végeladás);
* Stomil (Mrożek: Tangó);
* Postás (István Örkény: Tóték).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Jugoslavaj hungaraj aktoroj
Konkurso pri literumado

En Usono dum la 19-a jarcento (kaj eble antaŭ tio) oni komencis organizi tiajn konkursojn, nominte ilin *literumaj rondoj*. Tiel disvastiĝis al aliaj anglalingvaj landoj kiaj Britujo kaj Kanado kaj al landoj en kiuj oni ne uzas fonetikan literumadon (kiaj Francujo kaj aliaj francalingvaj landoj).

Tipe oni proponas la konkurson al infanoj en lernejo. Oni devas lerni la literumon de neordinaraj, maloftaj vortoj. La celo estas plej bone literumi, venkante la aliajn konkursantojn (laŭ sia rango). Ankaŭ ekzistas tutlandaj konkursoj, kiuj celas kunigi infanojn tutlande kaj plenumi la konkurson kontraŭ premio kaj agnoskado, kiu helpos al ili dum sia universitata daŭro.

Multaj mallaŭdas tiajn konkursojn pro la dubinda eduka valoro. Oni diras, ke la konkurso celas nur provi literumadon, maltrafante aliajn temojn (ekzemple signifoj, uzado ktp).

Literumado
Literumado
Literumado
Kategorio:Kulturo de Usono
Kategorio:Angla lingvo
Kategorio:Franca lingvo
John McEnroe

dekstra|180px
**John McEnroe** estas usona tenisisto. Li naskiĝis en Wiesbaden, Germanio, do nun estas -jara. Inter la jaroj 1978 kaj 1992 li estis tenisa profesiulo. En la unua duono de la 1980-aj jaroj li estis senkonkurence la tutmonde plej bona tenisisto. Interalie li en 1981, 1983 kaj 1984 gajnis la Britan Malferman Turniron de Wimbledon, kaj en 1979, 1980, 1981 kaj 1984 la Usonan Malferman Turniron.

Li famiĝis populare ĉar tre ofte li kverelis kun juĝistoj.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Usonaj tenisistoj
Le Vésinet

**Le Vésinet** estas franca komunumo situanta en departemento Yvelines kaj en la regiono Île-de-France, okcidente de Parizo. Ĝia areo ampleksas 5 km². En 2009, ĝi kalkulis 15,928 loĝantojn nomatajn "Vésigondins".

Le Vésinet estas unu el la plej riĉaj suburboj de Parizo, konata pro ties avenuoj ombritaj de arboj, domegoj kaj lagoj. Ĝi havas multajn anglo-stilajn ĝardenojn dezajnitajn de pejzaĝisto Paul de Lavenne, Grafo Choulot.

eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Historio 
La komunumo de Le Vésinet estis kreita la  apartigante parton de la teritorio de Chatou kaj kunfandante ĝin kun parto de la teritorio de Croissy-sur-Seine kaj parto de la teritorio de Le Pecq. En tiu procezo partoprenis Charles de Morny, duko de Morny, ŝajna duon-frato de Napoleono la 3-a.

Tie estis la fama *Palais Rose du Vésinet* de aristokrato kaj poeto Robert de Montesquiou.

## Transportoj 
Le Vésinet estas priservata de du stacidomoj, ambaŭ troviĝantaj sur Linio A de Pariza RER: Le Vésinet-Centre kaj Le Vésinet - Le Pecq.

Busoj de kompanio Veolia priservas haltejojn en la urbo (linio 6) kaj ligas la stacidomon Le Vésinet-Centre kun najbaraj stacidomoj de Le Vésinet-Le Pecq kaj Chatou-Croissy (linio 20).

## Ĝemelurboj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Hospitalo de Le Vésinet
* Komunumoj de Yvelines

## Eksteraj ligiloj 
* Urbo de Le Vésinet 
* Hospitalo Le Vésinet
* Bus-linioj de Veolia 

## Bild-galerio 

Image:Woodcottage 122 Etats Unis.jpg|Lignaĵa dometo
Image:Ibispark.jpg|Parko Les Ibis
Image:Le Vésinet Église Ste Marguerite1.jpg|Preĝejo Ste Marguerite
Image:Le Vésinet Mairie.jpg|Urbodomo


Kategorio:Komunumoj de Yvelines
Kategorio:Urboj de Francio
Eduardo Bruso

**Eduardo BRUSO** (n. ĉ. 1280, m. la 14-an de oktobro 1318) estis pli juna frato de Roberto Bruso, reĝo de Skotlando, kiu, kun sia frato, luktis por skota sendependo.

Li estis filo de Roberto Bruso (6-a lordo de Annandale). De sia patro li heredis la titolon grafo de Carrick. Tri el liaj fratoj kaptiĝis kaj ekzekutiĝis de la angloj. Eduardo mem helpis sian fraton Roberton venki Eduardon la 2-an (Anglio) dum la decida batalo de Bannockburn.

Dume en Irlando, Roĝero Mortimer (1-a grafo de March) klopodis plisekurigi siajn bienojn. Eduardo la 2-a nomumis lin lordo-leŭtenanto (guberniestro) de tiu lando sed multaj nobeloj - kaj irlandaj kaj anglaj - kontraŭis lin. Ili petis la subtenon de Skotlando. Majon 1315 Eduardo Bruso alteriĝis kun ĉirkaŭ ses mil batalistoj kaj ricevis la omaĝon de pluraj superaj nobeloj, kiuj agnoskis lin kiel reĝo de Irlando. Komence li kaj liaj alianculoj gajnis plurajn venkojn kaj ŝajnis ke li forpelus la subtenantojn de Eduardo la 2-a. Tamen pro sekva malsatego malfacilis nutri liajn sekvantojn, kaj la papo rifuzis aprobi lian pretendon al la irlanda trono. Mortimer komencis regajni la avantaĝon. Fine, la 14-an de oktobro 1318, Eduardo Bruso malvenkis kaj mortis dum la batalo de Faughart, proksime al Dundalk.

Kategorio:Historio de Skotlando
Kategorio:Historio de Irlando
Kategorio:Grafoj
Kategorio:Skotlandaj nobeloj
Kategorio:Irlandaj reĝoj
Eduardo
Yannick Noah

[dekstra|180ra|eta|kun la franca kantistino [Hélène Ségara en kampanjo por infane sekura interreto (2007)]]
**Yannick Noah** estas franca tenisisto de kameruna familia deveno. Li naskiĝis  en Sedan, departemento Ardennes, norda Francio, do nun estas -jara. Inter la jaroj 1977 kaj 1996 li estis tenisa profesiulo. Inter alie li en 1983 gajnis la Francian Malferman Turniron de teniso, kaj dum multaj jaroj estis alte aprezata kapitano de la franciaj teamoj en la turniroj pri la Davisa Pokalo (viroj) kaj la Federacia Pokalo (virinoj).

Post la retiriĝo el profesia tenisludado, li restis en publika atento kiel popmuzika kantisto kaj pro sia socia engaĝiĝo helpe al malavantaĝaj infanoj.

## Diskaro 
* 1990 *Saga Africa*
* 1991 *Black & What*
* 1993 *Urban Tribu*
* 1998 *Zam Zam*
* 2000 *Yannick Noah*
* 2003 *Pokhara*
* 2005 *Métisse*
* 2006 *Charango*
* 2010 *Frontières*
* 2012 *Hommage*
* 2014 *Combats ordinaires*
* 2019 *Bonheur Indigo*
* 2022 *La Marfée*

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

Kategorio:Francaj tenisistoj
Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Kamerunaj francoj
Beviono (luno)

**Beviono** (aŭ **Bebhiono**) estas neregula satelito de Saturno, ano de la kelta grupo.

## Malkovro 
Scott S. Sheppard, David C. Jewitt, Jan Kleyna kaj Brian G. Marsden anoncis ĝian malkovron la , sekve al observoj inter la  kaj la . Ĝi estis maldaŭre nomita **S/2004 S 11**.

## Orbito 
La inklino kaj discentreco de ĝia orbito proksimas tiujn de la orbito de Albiorikso kaj aliaj lunoj de la kelta grupo. Tiuj lunoj povus esti eroj de pli granda korpo, diseriĝinta pro alfrapo.

## Nomo 
Ĝi ricevis, en 2007 la nomon de Beviono , laŭ Béḃinn aŭ Bébhinn (prononcu [bevin]), bela diino de la kelta mitologio.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Beviono el "Cassini-misio ekvinoksa" 
*  Novaj saturnaj satelitoj de 2004, el la paĝaro de Jean-Michel
*  La malgrandaj saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*") 
*  La neregulaj saturnlunoj (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Mats Wilander

dekstra|160px
**Mats Wilander** estas sveda tenisisto. Li naskiĝis  en Växjö, Svedio, do nun estas -jara.

Inter la jaroj 1981 kaj 1996 li estis tenisa profesiulo. Aparte inter 1982 kaj 1988, li venkis en pluraj gravegaj tenisaj turniroj, interalie en la Aŭstralia Malferma turniro en 1983, 1984 kaj 1988, en la Francia Malferma turniro en 1982, 1985 kaj 1988, kaj en la Usona Malferma turniro en 1988.

Post tiuj sukcesoj de 1988 li tiujare gvidis la mondan rangliston pri teniso de la Asocio de Tenisaj Profesiuloj, do tiutempe estis la tutmonde plej bona tenisisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Svedaj tenisistoj
2063

**2063** estos normala jaro komenciĝanta lunde(vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2063 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
* La 28-a de februaro: ringa suneklipso videbla en suda Pacifika Oceano kaj Indonezio.
* La 24-a de aŭgusto: plena suneklipso videbla en Ĉinio, Japanio kaj Pacifika Oceano.

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Bill Tilden

**Bill Tilden** estas usona tenisisto. Li naskiĝis en Filadelfio, Pensilvanio kaj mortis la , do 60-jara, en Los-Anĝeleso, Kalifornio. Li konsideriĝas unu el la plej bonaj sportistoj en la historio de teniso, kaj en la unua duono de la 1920-aj jaroj dominis la internaciajn tenisajn turnirojn: Dum sep jaroj li gvidis la mondan rangliston pri teniso, do tiutempe estis la tutmonde plej bona tenisisto. Interalie li de 1920 ĝis 1925 seninterrompe kaj ankoraŭfoje en 1929 gajnis la Usonan Malferman Turniron, kaj en 1920, 1921 kaj 1930 venkis la prestiĝan britan turniron de Wimbledon.

## Eksteraj ligiloj 
* profilo pri li en la Internacia Tenisa Halo de Famo (angle)
* artikolo pri li en la retejo *Citizendium*, inkluzive de fotoj (same angle)

Kategorio:Usonaj tenisistoj
Kategorio:GLAT-sportistoj
Otto Froitzheim

[eta|Otto Froitzheim (maldekstre), kun René Lacoste (dekstre), en 1929 dum matĉo en [Berlino]]
**Otto Froitzheim** estas germana tenisisto. Li naskiĝis la 24-an de aprilo 1894 en Strasburgo, tiutempe parto de la Germana Regno, kaj mortis la 27-an de oktobro 1962 en Akeno. Komence de la 20-a jarcento li estis la plej bona germana tenisisto kaj inter la jaroj 1907 kaj 1925 sep fojojn gajnis la Internacian Germanian Turniron pri teniso. Krome li interalie akiris la arĝentan medalon pri teniso en la Somera Olimpiko 1908. Krom lukti individue en tenisaj matĉoj, li ankaŭ multajn jarojn estis aktiva membro de la germania teamo en la Davisa Pokalo.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Germanaj tenisistoj
Gyula Fekete

**FEKETE Gyula** estis rumanuja hungara aktoro naskita en Kluĵo la 8-an de majo 1922 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe la 17-an de aŭgusto 1977. 
## Kariero
Gyula Fekete estis ekde 1948 ĝis sia pensiuliĝo en 1974 ano de la Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház de Sfântu Gheorghe. 
## El liaj roloj
*Jansen hajósgazda (Heijermans: Remény); 
*Ferdinánd főherceg (Imre Kálmán: A csárdáskirálynő);
*1-a asizano (Reginald Rose: Dekdu furiozaj homoj); 
*Fejedelem (Mihály Vörösmarty: Csongor és Tünde); 
*Wallace tábornok (Levitt: Parancsra tettem).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Fekete, Gy.
Aviso

**Aviso** portugale *Avis* estas vilaĝo kaj municipo de  Portugalio en la Distrikto Portalegre, regiono Alentejo kaj subregiono Supra Alentejo, kun ĉ. 1.900 loĝantoj.

eta|maldekstre|220px|Pilorio.
Ĝi estas municipo el 605,55&nbsp;km² da areo kaj 5.197 loĝantoj (2001), subdividita en 6 fregezioj, nome la jenaj:
* lcórrego e Maranhão
* Aldeia Velha
* Avis
* Benavila e Valongo
* Ervedal
* Figueira e Barros

Vizitindas kastelo kaj pilorio.

Tradicie komunistoj venkas en la balotadoj.

## Eksteraj ligiloj
*Municipa Urbodomo

Kategorio:Vilaĝoj de Portugalio
Kategorio:Municipoj de Portugalio
Marat Safin

**Marat Safin** (tatare Марат Мөбин улы Сафин, Marat Möbin ulı Safin, ruse Мара́т Миха́йлович (Муби́нович) Са́фин) estas rusia tenisisto de tatara deveno. Li naskiĝis en Moskvo, do nun estas -jara. Inter la jaroj 1997 kaj 2009 li estis tenisa profesiulo. En tiu tempo li interalie gajnis la Usonan Malferman Turniron en 2000 kaj la Aŭstralian Malferman Turniron en 2005. Inter novembro 2000 kaj aprilo 2001 li dum entute naŭ semajnoj gvidis la mondan rangliston pri teniso de la Asocio de Tenisaj Profesiuloj, do tiutempe estis la tutmonde plej bona tenisisto. En turniroj li akiris la renomon havi aparte pasian kaj forte koleriĝeman temperamenton. Li estas la pli aĝa frato de Dinara Safina, kiu laŭ la modelo de la frato ankaŭ jam estis la plej bona monda tenisistino kaj gvidantino de la koncerna virina monda ranglisto pri teniso de la Virina Tenisa Asocio. Temas pri la historie unua frata-fratina paro kiu akiris kaj la viran kaj la virinan unuan rangon pri teniso.

Nun li vivas en Montekarlo, Monako.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo 

Kategorio:Tenisistoj de Rusio
Kategorio:Tataroj
Kategorio:Montekarlanoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo
Irén Fekete

**FEKETE Irén** estis rumanuja hungara aktoro naskita en Nagyszalonta la 13-an de junio 1889 kaj mortinta ?.
## Kariero
Ŝi debutis 1906 kaj ŝi ludis en vaganttrupoj: inter 1920 kaj 1935 Arad, Temeŝvaro, Braŝovo kaj Târgu Mureş.
## El ŝiaj roloj
*Bátki Tercsi (Tóth E.: A falu rossza);
*Marinka (Gilbert);
*Erzsi (Szigligeti E.: A lelenc);
*Lyon Lea (Bródy S.);
*Lujza (Schiller: Ármány és szerelem);
*Olympia (Molnár F.).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Fekete, I.
Metastazo

**Metastazo** (greke *μετάσταση*, de *μετα~, meta~* - "for" kaj *στάση, stáse* - "loko", do "for de la origina loko") estas hipoteze difinita duaranga kreskaĵo de maligna tumoro, do kancero aŭ de infekta fokuso, en alia loko de la homa korpo ol la origina kancera respektive infekta loko. La moderna onkologio, do la specialiĝinta fako de medicino pri kanceroj, baziĝas sur la teorio de kanceraj fokusoj kaj metastazoj.

La koncerna latina nomo estas *filia* (en Esperanto "la filino", latine plurale *filiae*) - do "filina tumoro".

[maldekstra|eta|metastazoj de pankreata kancero en la [hepato]]

Metastazoj en strikta senco estas solidaj kreskaĵoj de tumoroj en *histo* distanca al la origina tumora loko. La termino tamen ankaŭ uzatas por la sepsa disvastiĝo de forte malsanigaj ĉeloj kancerigaj aŭ infektaj, ekzemple kiam endokardiito disvastiĝas al multaj organoj.

Kategorio:Patologio
Kategorio:Kanceroj