Lupuso

**Lupuso** (scienca nomo: **Sistema ruĝa lupuso**, ) estas aŭtoimuna malsano, do perturbo de la imuna sistemo dum kiu organismo produktas proteinojn, fremdajn al siaj propraj ĉeloj kaj iliaj komponantoj, kaj tiel damaĝas la sanajn ĉelojn kaj iliajn histojn. La imuna sistemo ekkonsideras siajn ĉelojn kiel la fremdajn kaj atakas ilin, kaŭzante damaĝojn kaj inflamojn de diversaj histoj de la organismo. Lupuso trafas artikojn, haŭton, renojn, koron, pulmojn, sangujojn kaj cerbon. Inter ĝiaj simptomoj estas troa laceco, doloraj aŭ ŝvelintaj artikoj, febro, haŭtaj erupcioj, renaj problemoj. Lupuso apartenas aŭ reŭmataj malsanoj. Kompleta resaniĝo ne eblas, sed kaze de ĝusta kuracado la pacientoj povas daŭrigi aktivan vivon.

## Historio 
La latina nomo de la malsano venas de la latinaj vortoj *lupus* (lupo) kaj *erythematosus* (ruĝa). Ĝin kaŭzis la haŭtaj damaĝoj kvazaŭ faritaj de mordema lupo.

Unuafoje oni priskribis la malsanon en 1828, kiam la svis-franca dermatologo Laurent-Théodore Biett priskribis ĝiajn haŭtosignojn. En 1873 la hungara dermatologo Mór Kaposi rimarkis, ke iuj malsanuloj kun haŭtaj erupcioj havas ankaŭ simptomojn de internaj malsanoj. En 1890 la kanada kuracisto William Osler trovis, ke lupuso povas okazi ankaŭ sen haŭtaj simptomoj. En 1848 estis priskribita fenomeno de LE-ĉeloj, kiam en sango estis trovitaj partoj de ĉeloj. Tio grave kontribuis al diagnozado de lupusaj malsanuloj. En 1954 en sango de malsanuloj estis trovitaj certaj proteinoj (aŭ antikorpoj), kiuj atakis proprajn ĉelojn. Tiu fenomeno estis uzata por krei novajn, pli sensivajn testilojn.

## Ofteco 
eta|Libro "Kion nigrulino devas scii pri lupuso". Usono, 1991.
Opinioj pri ofteco de lupuso varias: 3–4 ĝis 250 homoj el , 50–70. Ĝis 2013 en Eŭropo kaj Usono estis registritaj ĉirkaŭ 500 mil malsanuloj, en Ĉinio — 1-1,5 milionoj.

Plej ofte ĝiaj simptomoj aperas en aĝo de 15 ĝis 25 jaroj, ĝis proporcio 2:1.

Ofteco de lupuso grave varias depende de raso kaj etno. En Sud-Koreio en 2015 malsanas 35,45 el ĉiuj 100 mil homoj, en Ĉinio — 47,53, en Japanio — 60, en Tajvano — 81,1. En Eŭropo el 100 mil homoj lupuson havas 30 ĝis 70, sed varieco estas granda kun altiĝo en Britio (97) kaj la plej granda nivelo en Hispanio (210). En Usono lupuson havas 72,8 homoj el 100 mil, sed ĉe usonaj indianoj — 271.

## Tipoj 
Ekzistas kelkaj tipoj de lupuso.

Lastaj esploroj montris pli altan koncentriĝon de nukleobindino 1 en la sero de la lupusloj, kio eble povus iĝi plia ilo de la frua diagnozado.

## Subtipoj 
### Viroj 
Estrogenoj aktivigas B-ĉelojn, pro kio lupuso akutiĝas dum la gravedeco, kiam nivelo de la estrogenoj altiĝas. Androgenoj inhibas B-ĉelojn, pro kio la maskloj malpli ofte suferas lupuson. La maskloj malsaniĝas pli frue ol la inoj, progresas laŭpaŝe kun oftaj vaskulaj patologioj, damaĝoj de grandaj artikoj, pli ofta antifosfolipida sindromo. Ili malpli ofte havas remitojn. Supozeble lupuso trafas precipe la masklojn kun malalta nivelo de testosterono. Iuj esploroj konstatis grave malpli altajn nivelojn de testosterono, estradiolo kaj la foliklostimulina hormono dum la nivelo de la luteiga hormono estis pli alta, nivelo de prolaktino en la sango havis negativan moderan korelacion kun la nivelo de testosterono. Ekzistas datumoj pri pli alta nombro de lupusuloj inter la maskloj trafitaj de sindromo de Klinefelter.

Datumoj pri viroj-lupusuloj malmultas kaj estas kontraŭdiraj. Iuj esploristoj opinias, ke ĉe la viroj lupuso aperas pli malfrue, oni parolas pri piko je aĝogrupo pli ol 50-jara. Oni diras ke komence de la malsano ĉe la viroj pli ofte okazas serozitoj kaj diskoformaj erupcioj, dum ĉe la virinoj — Raynaud-sindromo, "papilio", altiĝo de Ro/La-antikorpoj, artika sindromo kaj perdo de haroj. Plejparto de esploristoj opinias ke viroj pli ofte suferas pro renaj damaĝoj, kardiovaskulaj malsanoj, hematologiaj perturboj (precipe anemio kaj trombocitopenio), pli inklinas al infektaj malsanoj. Miĥail Folomejev surbaze de plurjaraj observoj opinias ke lupuso ĉe la viroj pasas pli malfacile, kun malpli da remitoj kaj rapida ĝeneraligo de la procezo, sed iuj oponas tion kaj diras ke ĉe la viroj lupuso okazas pli favore. Ofteco de la juvenila lupuso estas 1,89–34,1, renkontiĝas 0,36–2,5 kazoj je 100 mil infanoj. Ĉe la blankulaj infanoj ĝi renkontiĝas 10 ĝis 15-oble malpli ofte ol la juvenila idiopatia artrito dum ĉe la aziaj infanoj ilia ofteco estas preskaŭ sama. En Eŭropo juvenila lupuso estas konsiderata rara malsano.

La juvenila lupuso grave diferencas de tiu plenkreskula, ĉar la juna organismo ankoraŭ estas grave ŝanĝiĝanta kaj formiĝanta, la pinto de aŭtoimunaj perturboj okazas kiam dominado de la denaska imuneco cedas al tiu de la akirita imuneco. La pinto de la malsaniĝo per la juvenila lupuso okazas en la ago 12 ĝis 14 jaroj. Antaŭ la 5-a vivojaro ĝi renkontiĝas ege malofte. Kiel riskofaktoroj estis trovitaj grava kaj daŭra altiĝo de la nombro de la antikorpoj al B-DNA kaj rapideco de sedimentiĝo de eritrocitoj. 25–60% de la pacientoj havas recidivojn, 29,5% ekhavas kronikan renan malsanon. Morteco kaze de lupusa nefrito ĉe infanoj atingas 9%. Neŭrolupuso ankaŭ estas pli ofta kaj agresema, kaj aperas je 15–95% de la kazoj. Pli ofte aperas novaj aŭ maloftaj altpenetraj variaĵoj, ligitaj al la Mendel-lupuso, aŭ aleloj de prepozicioj al lupuso kun alta penetreblo, kies efikoj povas sumiĝi.

Monogena lupuso plej ofte aperas ĉe la infanoj ĝis la 5-a vivojaro. Ĝi havas gravajn klinikajn manifestiĝojn, ofte damaĝas la centran nervan sistemon, rapide akumuliĝas organaj damaĝoj ligitaj al difekto de certa geno, kiu lanĉas mekanismon de formiĝo de antikorpoj kaj kreiĝon de fenotipo propra al lupuso. Kombino de pluraj aŭtoimunaj malsanoj ankaŭ pli ofte trafas junajn pacientojn. Esploro de Clara Malagón kaj kunaŭtoroj trovis ke la plej granda grupo inter 313 esploritaj infanoj kun pluraj aŭtoimunaj malsanoj estis tiuj kun la juvenila lupuso (42,8%). Plej ofte ĝin akompanis la antifosfolipida sindromo, tiroidito de Haŝimoto kaj Sjögren-sindromo. En la grupo de infanoj kun la juvenila lupuso, esplorita de Debora N. Setoue kaj kunaŭtoroj, po 29% havis antifosfolipidan sindromon kaj tiroiditon de Haŝimoto, 18% aŭtoimunan hepatiton, 15,9% diabeton de la 1-a tipo. 9,8% havis po 2 aŭtoimunaj malsanoj, 0,7% po pli ol 3. Pluraŭtoimuna stato havis malpli da SLICC-kriterioj, pli ofte renkontiĝis antifosfolipida sindromo kaj renaj damaĝoj.

Tiuj ĉi specifaĵoj komplikas aplikadon de ĝeneralaj kriterioj kaj rekomendoj al la junaj pacientoj. Plimulto da esploristoj konsideras pli taŭgajn ne EULAR/ACR-kriteriojn (2019), sed tiujn de SLICC (2012). Tamen esploro de Sulaiman M Al-Mayouf kaj kunaŭtoroj montris ke 89,8% kun la monogena lupuso kongruis al la kriterioj de EULAR/ACR (2019) kun sentemo 89,9% kaj specifeco 87,6%. Plejmulto tameen konsideras tiujn ĉi kriteriojn malkonvenajn al la junaj pacientoj pro ties eventuala negativeco rilate antinuklean faktoron, kion kaŭzas verŝajne propra al ili monogena lupuso.

Prognozo kaj postvivado kaze de la juvenila lupuso estas oble pli malbonaj ol ĉe la plenkreskuloj. Nur eta parto de la pacientoj atingas daŭran remiton. Vivkvalito grave malaltiĝas, speciale fizika aktivado. En la esploro de Y.C. Chen kaj kunaŭtoroj el 226 pacientoj nur 3,5% atingis kompletan remiton, 15,5% klinikan remiton sen uzado de glukokortikoidoj, 41,2% remiton kun glukokortikoidoj. Daŭran remiton post 5 jaroj havis nur triono de la pacientoj, kuracataj per etaj dozoj de glukokortikoidoj.

Morteco kaze de la juvenila lupuso estas 3–6-oble pli granda ol ĉe la plenkreskuloj. Por taksi la damaĝojn oni konsideras ankaŭ prokraston de la korpokresko kaj de seksa evoluo, kion oni ne faras kaze de la plenkreskuloj.

La plej realisma celo de la terapio estas malalta aktiveco de la malsano. Ĝia atingeblo grave dependas de la renaj damaĝoj, malaltiĝo de la nivelo de C3 komponanto de la komplemento. Oni raportis pri sukcesa apliko de ofatumumabo, inkluzive kaze de monogena lupuso. Belimumabo estis registrita por uzado en la pediatrio en 2019 post la internacia hazardigita klinika esploro PLUTO. Ĝi pruvis sian efikecon rilate mukozon kaj haŭton, artikajn damaĝojn, trombocitopenion kaj kaze de neceso pli rapide malaltigi dozojn de glukokortikoidoj forme de piloloj. Aperis informoj pri sukcesa apliko de anifrolumabo, kvankam ĝi ankoraŭ ne estas registrita por la pediatria uzado. Inhibantoj de la Janus-kinazoj ankaŭ montras bonajn rezultojn.

### Aĝuloj 
Iuj opinias, ke lupuso aperinta post la 50-a vivojaro povas esti konsiderata subtipo de la malsano pro siaj specifaĵoj. La malsano kutime komenciĝas kaŝe, simptomoj estas netipaj kaj pro tio diagnozado prokrastiĝas. Mankas grava dominado de virinoj kaj proporcio inter virinoj kaj viroj varias de 1,9:1 ĝis 9,1:1 (averaĝe — 4,4:1) kompare al 10,6:1 ĉe pli junaj pacientoj. Ĉe tiaj malsanuloj pli ofte renkontiĝas pulmaj damaĝoj kaj serozitoj dum lumosensiveco, artritoj kaj renaj patalogioj renkontiĝis malpli ofte. Iuj opinias ke tiu subtipo similas al kuracile kaŭzita lupuso — kun damaĝo de pluraj organoj (ĉefe de la haŭto kaj artikoj, serozoj, retikuloendoteliala sistemo kaj malgrava engaĝiĝo de la renoj kaj la centra nerva sistemo. Oni rimarkis asociiĝon de lupuso en tiu aĝo kun Sjögren-sindromo, kion iuj konsideras faktoro de pli bona paso de la malsano — kun malpli oftaj nefrito, limfadenopatio, trombocitopenio kaj pli alta ofteco de Raynaud-sindromo. Ĉe pli aĝaj pacientoj malpli ofte renkontiĝis "papilio", lumosensiveco, perdo de haroj, Raynaud-sindromo dum ulceroj sur mukozoj, diskoformaj erupcioj, reteca livido kaj subakuta haŭta lupuso renkontiĝis same ofte. Antaŭe oni ankaŭ rimarkis, ke la renaj patologioj malpli ofte renkontiĝas ĉe pacientoj kun pozitiva reŭmatoida faktoro kaj Sjögren-sindromo — manifestiĝoj, kiuj pli ofte renkontiĝas ĉe pli aĝaj pacientoj. Ĝenerale diagnozado de lupuso en malfrua aĝo estas konsiderata mortofaktoro kaj malgraŭ relative milda paso de la malsano prognozo estas malbona. Sed plej ofte la morto okazas ne pro lupuso, sed pro akompanaj patologioj, ĉe maljunaj pacientoj kutime temas pri infektoj kaj ropiĝo de ulcero. Mankas konvinkaj datumoj pri asociiĝo de "maljunula" lupuso kun antifosfolipida sindromo, kies influo estas speciale negativa kaze de trombocitopenio kaj arteriaj trombozoj.

Plejparto de la esploristoj parolas pri malgrava altiĝo de ofteco de tumoraj procezoj ĉe pacientoj kun lupuso. Kreskas risko de Ne-Hodgkin-limfomo, pulmokancero, hepatokancero, uterkola kancero kaj malkresko de ofteco de mamkancero kaj prostata kancero kompare al la ĝenerala popoluacio. Supozeble limfoproliferadaj malsanoj estas kaŭzataj de alta aktiveco de kontraŭinflamaj citokinoj kaj eble de akompana virusa infekto (viruso Epstein-Barr), kemioterapio (speciale per Cyclophosphamide) dum malaltiĝo de hormono-dependaj tumoroj (tiu de mamo kaj prostato) rilatas al ĉeesto de aŭtoantikorpoj kaj malkresko de produktado de certaj proteinoj ĉe lupuso (ekzemple Hsp27). Sed eble tio dependas de aplikataj terapiaj skemoj. A. Tomic-Lucic kun kunaŭtoroj trovis ke pacientoj, kies lupuso estis diagnozita en malfrua aĝo, ricevas malpli altajn dozojn de glukokortikoidoj kaj ciklofosfamido, sed havas pli fortajn flankefikojn de kuracado per imunosubpremiloj.

Eble malfrua lupuso rilatas ankaŭ al rasa kaj etna deveno. Oni trovis ke reprezentantoj de la kaŭkaza raso ĝenerale malsaniĝas je lupuso pli ofte, do multaj aŭtoroj rimarkigas ke plejparto de tiaj pacientoj estis blankuloj. Ofteco de malsanuloj kun malfrua lupuso inter parencoj de malsanuloj kun lupuso varias de 3,9% ĝis 10,4%, kio grave superas ciferojn en la ĝenerala populacio kaj indikas genetikan inklinon. Tion konfirmas ankaŭ bone konata asociiĝo de lupuso kun antigenoj de la ĉefa komplekso de histokonveneco en, unuavice HLA-DR2 kaj HLA-DR3. Haveblas datumoj, ke risko de lupuso kaj hiperproduktado de aŭtoantikorpoj estas ligitaj al molekuloj de la 2-a klaso de la ĉefa komplekso de histokonveneco (HLA-DRB1 и DQB1), kiuj kodas membranajn glikoproteinojn, prezentantajn peptidojn por rekonado de T-limfocitoj. Ekzemple en iuj grupoj da pacientoj kun renaj damaĝoj estis trovita pli alta ofteco de aleloj DRB1*0301 kaj DRB1*1501 kompare al la sana grupo, ĉe tio ĉeesto de alelo DRB1*1202 havis protektan influon rilate nefriton.

Ĝenerale oni opinias ke nombro de homoj, diagnozitaj pri lupuso post la 50-a vivojaro konsistigas 3% ĝis 18%.

## Kuracado 
Kuracado de lupuso estas tre persona kaj kun tempopaso povas ŝanĝiĝi. Ĝin devas gvidi reŭmatologo, helpe de kuracistoj de aliaj fakoj.

### Ĝenerala kuracado 
La ĉefan rolon ludas glukokortikoidoj, kemioterapiaj agentoj kaj aminokinolinaj kuraciloj.

Aminokinolinaj medikamentoj (AMK), se mankas kontraŭindikiloj, devas esti nepre preskribataj, ĉar ilia longdaŭra uzado preventas akutiĝojn, malaltigas riskojn de kardiovaskulaj komplikaĵoj kaj ilian aktivecon. Tio estas kuraciloj kontraŭ malario, kies efikecon kuracistoj malkovris hazarde. Oni ne scias kiel ekzakte ili funkcias tiukaze, supozeble temas pri efika subpremado de certaj tipoj de imuna reago. Influante al trobocitoj, AMK preventas formiĝon de la tromboj kaj malaltigas koncentriĝon de lipidoj. Inter plej popularaj AMK menciindas: hidroksiklorokino, klorokino, Mepacrinum. Ili povas esti uzataj aparte aŭ kune kun aliaj kuraciloj kaj efikas kontraŭ sindromo de kronika laceco, artikdoloroj, erupcio kaj pulmaj problemoj. Longdaŭra kuracado per AMK povas preventi recidivojn de la malsano. Iliaj flankefikoj povas inkludi misfunkciadon de la stomako kaj (malofte) damaĝon de retino kaj aŭdorganoj, kapturnon. Kaze de perturboj de kolorperceptado aŭ apero de sensiveco al la lumo necesas konsulti oftalmologon. La malsanuloj, kiuj prenas AMK, devas viziti okuliston almenaŭ unufoje en ses monatoj se ili estas kuracataj per hidroksiklorokino kaj almenaŭ unufoje en tri monatoj se ili prenas klorokinon por preventi aperon de ostoporozo. Por preventi ŝrumpon de la surrenaj glandoj necesas eviti drastan malgrandigon aŭ nuligon de la kortikosteroida dozo, ĉar surrenaj glandoj bezonas tempon por rekomenci memstaran produktadon de la hormono. Memorindas ankaŭ ke ĉia fizika aŭ emocia streĉiĝo ankaŭ povas influi la procezon, postulante altigon de la dozo. Tocilizumab estas monoklona antikorpo, inhibanta transmembranajn kaj dissolveblajn receptorojn de interleŭkino ĉe lupuso. Supozeble ĝian efikecon klarigas rolo, kiun ludas interleŭkino 6. Ĝi konsistas el 184 aminoacidoj kaj unue estis identigita kiel faktoro, stimulanta B-limfocitojn (BSF-2) kaj sintezadon de imunoglobulinoj per aktivigitaj B-ĉeloj. Interleŭkino 6 gravas por la imuna sistemo, ĉar ĝi partoprenas en diferencigado de CD4/CD8 T-limfocitoj, T-reguligaj ĉeloj, de produktado de aŭtoantikorpoj al B-limfocitoj, altigas postvivecon de plasmobastoj. Interleŭkino 6 estas unu el la ĉefaj kontraŭinflamaj citokinoj, kiu interagante kun hepatocitoj stimulas sintezon de larĝa gamo da proteinoj de la akuta fazo de la inflamo: C-reaktiva proteino, amiloido (SSA), fibrinogeno, hipsidino, α1-antiĥimotripsino kaj inhibas ekspresion de fibronektino, albumino kaj ferritino. Laŭ iuj datumoj ĉe lupuso okazas altiĝo de sera interleŭkino 6, kio korelacias kun niveloj de aktiveco de la malsano aŭ kun anti-DNA. Neŭtraligo de interleŭkino 6 kaŭzas gravan malaltiĝon de spontanea sintezo de imunoglobulinoj. Rimarkindas ke ĉe malsanuloj kun lupusa nefrito okazas pli alta eliĝo de interleŭkino 6 kun urino, kiu malkreskas post terapio per Cyclophosphamide. Aplikado de Tocilizumab montris efikecon ĉe evoluo de perikardito, kiam eĉ grandaj dozoj de glukokortikoidoj estas neefikaj. Ĝi helpas ankaŭ kaze de recidivantaj haŭtodamaĝoj, kiam prednisolono kaj Mycophenolate ne efikas eĉ en altaj dozoj. Ekzistas datumoj pri efikeco de Tocilizumab kaze de hemoliza anemio, recidivanta malgraŭ altaj dozoj de glukokortikoidoj kaj rituksimabo. S.K. Solovjov kun kunaŭtoroj konkludis ke Tocilizumab estas sufiĉe efika kaze de lupuso kun alta inflama aktiveco, akompanata de febro, poliartrito, poliserozito, haŭtaj damaĝoj kaj hemoliza anemio. Uzado de dozo 8&nbsp;mg/kg monate helpas rapide bloki eksterrenajn manifestiĝojn de lupuso, normaligi nivelon de C-reaktiva proteino, malaltigi ĉiutagan dozon de prednisolono.

### Lupusa nefrito 
Klinikaj manifestiĝoj de renaj problemoj aperas ĉe proksimume 50% de la lupusaj malsanuloj. La plej alta probableco estas ĉe afrikusonanoj (70%) kaj azianoj (82%). Komence de la malsano renaj damaĝoj estas ĉe 25–50% de la malsanuloj, poste ilin havas preskaŭ 60% de la plenkreskuloj kaj 80% de la infanoj.

Lupusa nefrito estas konsiderata paradigmo (modelo) de la imunokompleksa inflamo. Mekanismo de ĝia evoluo spegulas ĝeneralan patogenezon de lupuso. Kiel bazo de la malsano servas poliklona hiperaktiveco de B-ĉela sistemo, kiu manifestiĝas je nekontrolebla produktado de antikorpoj, kaj/aŭ difektoj de T-ĉela memreguligo, kaŭzanta misfunkcion de paraplegio de la ĉeloj kaj de la rekona procezo kun perdo de imuna toleremo al la propraj antigenoj, precipe al tiuj nukleaj. Al efektoraj mekanismoj de rena damaĝo apartenas: komplemento, polimorfaj ĉeloj, monocitoj, iliaj faktoroj de adhero kaj atraktoraj molekuloj, sintezo de citokinoj, kemokinoj, eikosanoidoj, endotelinoj ktp. Gravas ankaŭ damaĝoj de intersticio kaŭzitaj de CD8- kaj СD4+ T-ĉeloj kaj makrofagoj, kun posta estiĝo de fibrozo kaj perdo de peritubularaj kapilaroj.

Antikorpoj atakas nukleajn acidojn kaj proteinojn rilatajn al ĉela transskribado kaj mekanismo de translacio en: iliaj ĉefaj celoj estas nukleosomoj (DNA-histonoj) aŭ kvaropo de antigenoj el propra kromatino, etaj nukleaj ribonukleoproteinoj (sn RNP) kaj etaj citoplasmaj ribonukleoproteinoj (sc RNP). La plej gravaj por diagnozo estas la antikorpoj direktitaj kontraŭ la duspirala DNA, Smith (Sm)-antigeno kaj С1q. La plej specifaj kaj damaĝaj estas la antigenoj je la duspirala DNA. Potenciale damaĝaj por la renoj estas antikorpoj je DNA de izotipo IgG2b, kiuj lanĉas klasikan vojon de la aktivigo de komplemento.

Lupusa nefrito estas la ĉefa mortokaŭzo ĉe la lupuso, pro kio ĝia frua diagnozado kaj ĝusta kuracado estas ege gravaj; pli malfrua kuracado estas pli komplika kaj kosta. Plej ofte lupusa nefrito aperas ĉe pacientoj, kiuj malsaniĝis en infanaĝo aŭ adolesko. Frua diagnozado ofte estas malfacila, ofte la solaj signoj estas proteinurio kaj ŝanĝo de urinaj sedimentaĵoj. Rena biopsio ebligas diagnozi aktivan lupuson de la klasoj III–V nur ĉe 25% de la pacientoj, kiuj ne havis tiujn ŝanĝojn.

Gravan rolon en la diagnozado ludas specifaj imunologiaj testoj: lupusan nefriton povas sugesti malaltigo de la nivelo de komponantoj de la komplemento C3 kaj C4, altiĝo de nombro de antikorpoj al la duspirala DNA kaj al С1q. Rena biopsio helpas kompreni karakteron de la renaj damaĝoj, ilian klason, aktivecon, haveblon de morfologiaj signoj de nefrosklerozo kaj antaŭsignoj de ilia progreso, kaj helpas eltrovi tromban mikroangiopation kaj lupusan podocitopation, kiuj renkontiĝas respektive ĉe 24% kaj 1,3% de la lupusaj malsanuloj.

Lupusa nefrito povas esti diagnozita surbaze de jenaj kriterioj, ellaboritaj de la Usona Kolegio de Reŭmatologio:
* persista proteinurio > 0,5 gramoj/tage;
* kaj/aŭ 5 eritrocitoj, 5 leŭkocitoj aŭ cilindroj ĉe manko de infekto de urinaj vojoj;
* aldone: datumoj de rena biopsio konfirmantaj imunokompleksan nefriton.

Rena biopsio, kaze de manko de kontraŭindikiloj, devas okazi al ĉiuj pacientoj kun aktiva nefrito. Rezultoj de biopsio estas taksataj surbaze de jena klasifiko de la Internacia Asocio de Nefrologoj kaj Nefropatologoj (2003):

Kuracado de lupusa nefrito devas okazi laŭe al ĝia klasifika tipo. Ĉe la klasoj I kaj II oni ne preskribas imunosubpreman kaj glukokortikoidan terapiojn. Kaze de proteinurio ≥0,5 gramoj diurne kaj eritrociturio, devas esti preskribataj glukokortikoidoj kaj Azathioprine. Kaze de la klaso III (subendoteliaj deponaĵoj kaj proliferadaj ŝanĝoj de 0,5 gramoj diurne kaj/aŭ arteria hipertensio, statinoj (ĉe hiperlipidemio), malaltaj dozoj de aspirino por profilakto de trombaj komplikaĵoj ĉe malsanuloj kun pozitivaj antifosfolipidaj antikorpoj (AFL), antikoagulantoj (ĉe nefroza sindromo kun grava hipoalbunemio, speciale ĉe AFL-pozitivaj pacientoj), kuraciloj kun kalcio kaj vitamino D.
* Post ĉiuj 2–4 semajnoj dum 2–4 monatoj post la diagnozado aŭ post akutiĝo de lupusa nefrito necesas esplori jenajn indicojn: korpomaso, arteria tensio, klinika sangoekzameno, nivelo de kreatinino, albumino, hiperlipidemio, elektrolitoj en sero, proteinurio, eritrociturio, leŭkociturio, cilindrurio, malrapidiĝo de glomerula filtrado. Post 6 monatoj necesas kontroli imunologiajn markilojn de lupuso: koncentriĝo de C3- kaj C4 komponantoj de la komplemento, de antikorpoj al duspirala DNA, de antikorpoj al С1q-komponanto de la komplemento. Plej gravas ne absolutaj indicoj, sed ilia dinamiko. Post atingi partan aŭ plenan respondon oni ripetas la esploradon post ĉiuj 3–6 monatoj.
* Necesas profilakto de la ŝanĝeblaj kardiovaskulaj risko-faktoroj: kontrolo de korpomaso, hipolipidemia dieto, rezigno je fumado, reveno al fizika aktivado post parta aŭ plena respondo al la terapio de lupusa nefrito.
* Unufoje je 12 monatoj necesas eĥokardiografio. Ĉe tio necesas atenti ne nur ŝanĝojn proprajn al lupuso (eblas perikardito, endokardito), sed ankaŭ fruajn prediktorojn de kronika kora malsufiĉo (hipertrofio de miokardo de maldekstra korventriklo, diastola misfunkcio de miokardo, dilato de maldekstra atrio). Se ili estis trovitaj, necesas regule konsulti kardiologon.

### Centra nerva sistemo 
La psikoneŭrologiaj manifestiĝoj de lupuso estas plej malmulte esploritaj, sed disvastiĝintaj. En 1999 ekspertoj de la Usona Kolegio de Reŭmatologio proponis klasifikon kaj difinojn de 19 plej bone esploritaj manifestiĝoj de la damaĝoj de la centra kaj periferia nervaj sistemoj ĉe lupusuloj. Por konfirmi damaĝon de la centra nerva sistemo ĉe lupuso necesas konsulti neŭrologojn kaj psikiatrojn, kaj fari specialajn ekzamenojn: elektroencefalografion, magnetan resonancan tomografion de la cerbo kaj mjelo. Ĉe 54% de la pacientoj kun lupuso estis trovita hialina degenero de meningaj, subkorteksaj, korteksaj arterioloj, ĉe 28% — perivaskula enfiltrado je limfocitoj, ĉe 21% — endoteliala proliferado, dum la vera vaskulito renkontiĝas malofte. Ŝanĝoj en angioj de la cerbo ĉe lupuso similas al tiuj ĉe alttensia encefalopatio. En muroj de arterioloj, prekapilaroj kaj venuloj estis trovitaj jenaj ŝanĝoj: eksudoproduktanta inflama procezo forme de endopanvaskulito, grandaj kaj etaj nekrozoj kaj hemoragioj, mikrogranulemoj kun perivaskula lokiĝo. Unu el kialoj de tiuj patologioj estas sekundara antifosfolipida sindromo, aperanta ĉe 20–30% de la malsanuloj. Bazo de trombozoj estas neinflama vaskulopatio, ankaŭ nomata angiopatio aŭ arteriopatio. Malsame ol kaze de veraj vaskulitoj, mankas fibrinoida nekrozo, enfiltrado de angia muro per inflamaj ĉeloj, formiĝo de mikroaneŭrismoj.

Ofte okazas damaĝoj de etaj leptomeningaj, kortikaj arterioj kaj arterioloj, en kiuj aperas:
* fibrinaj kaj fibrino-trombocitaj tromboj, foje kun rekanalizado;
* fibroza-muskola-ĉela hiperplazio de intima tuniko, kaŭzanta koncentran malkreskon kaj foje okluzion de leptomeningaj arterioj;
* hiperplazio de intima tuniko kun akompana trombozo;
* lokaj perivaskulaj limfocitaj enfiltriĝoj (foje).

Perturboj de la cerba sangocirkulado kaze de lupuso okazas ĉe 2–3% de la pacientoj, se haveblas ankaŭ antifosfolipida sindromo — ĝis 30% (provizoraj perturboj aŭ iskemiaj apopleksioj). Tio montras ke la ĉefan rolon en apero de tiuj ĉi perturboj ludas ne vaskulito, sed hiperkoagulado, do ne eblas diagnozi cerebrovaskuliton kiel tio tamen ofte okazas. Neinflama okluza vaskulopatio ĉe lupuso kaŭzas infarktojn de la cerbo, kiuj kutime havas malgrandajn dimensiojn kaj lokiĝas en diversaj partoj de la cerbo, ofte en la kortekso aŭ blanka substanco. Infarktoj ofte okazas sen simptomoj. Foje okazas ankaŭ aterosklerozaj (ofte fruaj) damaĝoj de la angioj pro ilia senpera imunopatologia damaĝado kaj pro uzado de altaj dozoj de glukokortikoidoj. Ĉirkaŭ 10% de la pacientoj havas klinikajn manifestiĝojn de aterosklerozo (stenokardio, korinfarkto, damaĝoj de cerbaj aŭ periferiaj arterioj) kaj kaze de sekco aterosklerozo estas trovata ĉe pli ol 50% de la pacientoj. Relativa risko de apero de aterosklerozo ĉe malsanuloj kun lupuso varias de 4,8 (se kiel kriterio de aterosklerozo estis prenitaj aterosklerozaj platoj trovitaj en karotidoj per sonografio) ĝis 9,8 (se oni taksis enhavon de kalcio en koronariaj angioj per komputila tomografio). Ĉe pacientoj kun lupuso grave kreskas risko de la korvaskulaj malsanoj. Same kiel kaze de primara antifosfolipida sindromo tiaj perturboj ĉe malsanuloj kun lupuso kaj sekundara antifosfolipida sindromo tendencas ripetiĝi, speciale se mankas profilakta kuracado per antikoagulantoj kaj antiagregiloj. Ripetaj perturboj kaj kronika malsufiĉo de la cerba sangoprovizado kun tempopaso povos kaŭzi demencon. Oni trovis demencon ĉe 26% de observitaj pacientoj kun sekundara antifosfolipida sindromo. La ĉefaj klinikaj manifestiĝoj de antifosfolipida sindromo (periferiaj trombozoj, malsukcesa gravedeco, trombocitopenio) troveblas ĉe 75% de la malsanuloj kun sekundara antifosfolipida sindromo; kutime tiuj signoj antaŭas cerbovaskulajn perturbojn. Lokaj ŝanĝoj troveblas per komputila tomografio ĉe 85% malsanuloj kun cerbovaskulaj malsanoj kaj antikorpoj al fosfolipidoj, el ili 36% havas po du ŝanĝitaj lokoj kaj pli.
Cerbaj infarktoj ĉe plejparto de la malsanuloj kun sekundara antifosfolipida sindromo troveblas per komputila tomografio en cerbaj duonsferoj kaj pli ofte sub kortekso ol sur ĝia surfaco. Kutime temas pri etaj aŭ mezaj infarktoj, ofte sen simptomoj, speciale se ili lokiĝas ekster zonoj gravaj por la movaj kaj parolaj funkcioj. Foje troveblas ankaŭ difuzaj ŝanĝoj de la cerbo: en 5% ĝis 61% de la kazoj komputila tomografio trovas larĝiĝon de subaraknoidaj spacoj de la cerbaj duonsferoj aŭ de flankaj ventrikloj (kutime moderan). Magneta resonanca tomografio donas pli detalan bildon kaj foje helpas trovi etajn infarktojn, ne videblajn per komputila tomografio. Ĉeesto de lupuso aŭ antifosfolipida sindromo altigas riskon de aterosklerozo 4,35-oble.

Kuracado de cerbovaskulaj malsanoj ĉe lupuso devas sekvi jenajn principojn:
* korektado de riskofaktoroj (aktiveco de lupuso, dislipidemio ktp);
* profilakto de trombozaj komplikaĵoj (kontraŭagrega kaj/aŭ antikoagulanta terapio);
* neŭroprotektado (citoprotektado).

Por neŭroprotektado rekomendindas Aktovegin, kiu altigas konsumadon kaj uzadon de oksigeno, kaj aktivigas alvenon de glukozo al la ĉeloj, aktivigante energian metabolismon kaj fortigante oksigajn procezojn. Rekomendindas kombini ĝin kun aliaj neŭroprotektiloj, ekzemple kun citikolino, inhibanta fosfolipazojn, rekonstruanta damaĝitajn ĉelajn membranojn kaj pliboniganta acetilkolinan transdonon.

### Kontrolado 
Laŭe al la rekomendoj de la Eŭropa Ligo Kontraŭ Reŭmatismo (; mallonge: EULAR) kaj reguloj de la Bona Klinika Praktiko normala esplorado de la paciento kun lupuso devas inkludi pritakson de aktiveco de la malsano kun uzado de iuj ajn akceptitaj indeksoj de aktiveco de lupuso. En 1985 dum konferenco en Toronto (Kanado), dediĉita al prognozado ĉe malsanuloj kun lupuso, oni atentigis ke krom aktiveco de la malsano kaj akumulitaj damaĝoj necesas pritaksi ankaŭ vivkvaliton. En 2014 tio estis aprobita kiel unu el bazaj principoj de Kuraci laŭ Celo (KLC).

Malgraŭ la simptomoj kaj eventualaj flankefikoj, la malsanuloj povas daŭrigi normalan aktivan vivon. Por tio necesas nur kompreni kiel funkcias lupuso kaj kuraciloj kontraŭ ĝi. Necesas plani ripozon kaj memori ke troa sunumado povas provoki malboniĝon de la sanstato, same kiel troaj fizikaj aŭ nervaj streĉiĝoj. Necesas ankaŭ strikte kontroli sian sanstaton kaj ĝustatempe konsulti kuracistojn. Necesas rezigni je fumado. Kreskas risko de aterosklerozo, alta sangopremo, diabeto, onkologiaj malsanoj, kio grave kreskigas mortecon. Nun 85–95% de la pacientoj plu vivas post 15 jaroj. Tamen la mortindico de la pacientoj kun lupuso 4,6-oble superas la averaĝan mortindicon de la populacio.

## Esploroj 
Lupuso estas konsiderata modelo de la aŭtoimunaj malsanoj, do altiras specialan atenton de la esploristoj, ĉar solvo de rilataj al ĝi problemoj helpos solvi problemojn ankaŭ de la aliaj aŭtoimunaj malsanoj. Oni esploras genojn, klopodante difini kiuj el ili ludas gravan rolon en la apero de lupuso. Oni supozas ke la malsanuloj havas genetikan difekton de apoptoso, do damaĝitaj aŭ potenciale damaĝaj ĉeloj anstataŭ perei restas en la organismo kaj detruas ĝin. Oni anstataŭigis ĉe laboratoriaj musoj genon Fas, kontrolantan apoptoson, per alia, ne difektita geno kaj post tio la musoj ne plu montris signojn de lupuso. Oni esploras ankaŭ genojn de la komplementa sistemo, ĉar nome tiu sistemo helpas al la antikorpoj detrui fremdajn substancojn. Oni esploras ankaŭ genojn, kiuj kreskigas riskon de komplikaĵoj kiel la renaj malsanoj. Oni trovis genon, kiu asociiĝas kun pli alta risko de renaj malsanoj ĉe afrik-usonanoj.

La Nacia Instituto pri Sano esploras uzadon de kontraŭkoncipiloj fare de lupusulinoj. Aperis datumoj, montrantaj ke ankaŭ estrogeno povas esti sekura por certaj malsanulinoj.

Oni esploras eblecon rekonstrui imunan sistemon per transplantado de osta medolo.

## Vidu ankaŭ 
* Lupusa nefrito
* Lupuso kaj gravedeco
* Lupuso kaj ostoporozo
* Vivkvalito kun lupuso
* Novnaskita lupuso
* Kuracile kaŭzita lupuso
* Juvenila lupuso
* Rupuso

## Referencoj