Granda kormorano

La **Granda kormorano** (*Phalacrocorax carbo*) estas malhelkolora tre disvastigata akvobirdo el la grupo de la kormoranoj nome familio Falakrokorakedoj. Ĝi estas konata kiel **Granda nigra kormorano** tra la Norda Hemisfero, la **Nigra kormorano** en Aŭstralio, la **Granda kormorano** en Barato kaj la **Nigra tufkormorano** pli sude en Novzelando. Ĝi reproduktiĝas en multe de la Malnova Mondo kaj ĉefe marbordoj de la Atlantika Oceano en Eŭropo kaj Nordameriko.

La vorto *kormorano* venas el multaj lingvoj el latina *corvus marinus* nome mara korvo. Krome la latina scienca nomo *Phalacrocorax carbo* enhavas la grekajn radikojn *falakro* nome hela aŭ kalva areo, kaj *koraks* por korako, kaj la latina *carbo* por karbo, tio estas nigra.

## Aspekto 
maldekstre|eta|Tipa kormorana sinteno.
eta|maldekstra|Granda kormorano dumfluge.
[eta|maldekstra|Reprodukta plumaro, ĉe [Hodal, Faridabad, Harjano, Barato. ]]
Ĝi grandas averaĝe 91&nbsp;cm, preskaŭ kiel ansero, sed estas variado laŭ grando depende el la geografia areo. Ties pezo estas registrita el 1.5&nbsp;kg al 5.3&nbsp;kg, kun tipa gamo el 2.6 al 3.7&nbsp;kg, kaj iome da variado inter seksoj, nome maskloj 1,975 al 3,180 g, kaj inoj 1673–2555 g. Longo povas varii el 70 al 102&nbsp;cm kaj enverguro el 121 al 160&nbsp;cm.

La kolo, brusto, suba parto de la dorso estas nigra kun verda nuanco; la kapoflanko kaj la gorĝo estas blankeca al flaveca. La vosto estas longeca. Dum la reprodukta sezono, la kolo de grandaj kormoranoj estas preskaŭ tute blanka kaj ili havas ankaŭ blankajn makulojn ĉe supraj femuroj. La beko de tiu kormorano estas blankeca al helgriza; kaj krome estas flava makulo ĉe la komisuro, kio distingas ĝin, krom la grando, de aliaj specojn. La irisoj estas verdaj kaj la retecaj kruroj estas nigraj.

En Eŭropo ĝi povas esti distingata el la Tufkormorano pro sia plia grando, pli fortika korpo, pli dika beko, manko de kresto kaj plumaro sen tiom da verda nuanco. Krome la Tufkormorano havas 12 vostoplumojn, dum la Granda kormorano havas 14. En orienta Nordameriko, ĝi estas simile pli granda kaj pli diketa ol la Dukresta kormorano, kaj tiu lasta specio havas pli da flavo en gorĝo kaj beko. Dumfluge la kolo de la Pigmea kormorano aspektas mallonga kaj dika, dum tiu de la Tufkormorano aspektas rekta kaj mallarĝa kaj tiu de la Granda kormorano aspektas multe pli dika kaj faldita.

La junbirdoj estas supre brunaj, ventre malpur-blankaj. Ili sidas per vertikala korpo sur rokoj aŭ branĉoj, ofte kun duonmalfermitaj flugiloj. Ĝi merĝas dum naĝado ofte profunde en la akvon. Ĝi naĝas kun etendita kolo kaj beko supretenita.

Ilia flugo estas relative rapida, konstante flugilfrapa (kun foja ŝvebado) kaj direkt-linia, ili tenas la etenditan kolon iom supren kaj tiele karakteras ties dumfluga formo kiel litero X (ikso). Ili flugas en grupo vice aŭ V-formo. La Grandaj kormoranoj estas ĉefe silentemaj, sed ili faras diversajn gorĝecajn bruojn (gra-gra) ĉe la reproduktaj kolonioj.

## Variantoj kaj subspecioj 
[eta|Ekzemplero de *Phalacrocorax carbo* albina en [Lago Kerkini, Grekio. Foto de Mahi Goula kaj George Parchas.]]
Tre rara varianto de la Granda kormorano estas kaŭzata de albinismo. La *Phalacrocorax carbo* albina suferas pro perdo de vidkapablo aŭ aŭdkapablo, pro kio ĝi rare sukcesas survivi en naturo.

Estas sep agnoskitaj subspecioj:

* *P. c. carbo* (Nomiga subspecio): Kanado al Gronlando kaj Islando ĝis Brita Insularo kaj Norvegio.
* *P. c. sinensis*: Centra kaj Suda Eŭropo ĝis Barato kaj Ĉinio, blanka nuko dum la reprodukta sezono.
* *P. c. hanedae*: Japanio, foje sinonimo kun *P. c. sinensis*.
* *P. c. marrocanus*: Nordokcidenta Afriko; koloro inter *P. c. sinensis* kaj *P. c. lucidus*.
* *P. c. lucidus* (konsiderata foje kiel aparta specio Blankabrusta kormorano): al Orienta Afriko.
* *P. c. novaehollandiae*: Aŭstralio, Tasmanio, Novzelando, Chatham-insularo (ankaŭ disigita en *P. c. carboides* en Aŭstralio kaj *P. c. steadi* en Novzelando).

## Distribuado 
[eta|maldekstra|Ĉeneste en [Melburno, Aŭstralio.]]
Tiu estas tre komuna kaj disvastigata birdospecio. Ili manĝas en maro, en estuaroj, kaj en nesalakvaj lagoj kaj riveroj. Nordaj birdoj migras suden kaj vintras laŭlonge de ĉiu ajn marbordo kie estas multaj fiŝoj. Aktuale estas ĉ. 450.000 plenkreskaj ekzempleroj en Okcidenta Eŭropo.

La tipa nomiga subspecio, *P. c. carbo*, troviĝas ĉefe en akvoj de Atlantiko kaj najbaraj internaj areoj: en marbordoj de Okcidenta Eŭropo kaj suden al Nordafriko, la Ferooj, Islando kaj Gronlando; kaj en la orienta marbordo de Nordameriko, kvankam en Ameriko ĝi reproduktiĝas nur en la nordo de sia teritorio, en la kanadaj marprovincoj. La subspecio troviĝantaj en akvoj de Aŭstralazio, nome *P. carbo novaehollandiae*, havas kreston. En Novzelando ĝi estas konata kiel **Nigra tufkormorano** aŭ de Maorioj **Kawau**. La tipo estas en la kolekto de la Muzeo de Novzelando Te Papa Tongarewa.

La 80–100&nbsp;cm longa Blankabrusta kormorano *P. c. lucidus* troviĝanta en subsahara Afriko, havas blankajn kolon kaj bruston. Ĝi estas ofte traktata kiel plena specio, *Phalacrocorax lucidus* (ekz. Sibley & Monroe, 1990, Sinclair, Hockey kaj Tarboton, 2002)

Aldone al la aŭstralazia kaj afrika formoj, *Phalacrocorax carbo novaehollandiae* kaj *P. carbo lucidus* jam menciita, oni agnoskas aliajn geografie distingajn subspeciojn, inklude *P. c. sinensis* (okcidenta Eŭropo al orienta Azio), *P. c. maroccanus* (nordokcidenta Afriko), kaj *P. c. hannedae* (Japanio).

Kelkaj fakuloj traktas tiujn kiel alospecioj de superspecia grupo *P. carbo*.

## Kutimaro 
[eta|maldekstra|Grandaj kormoranoj ripoze kun [Anhingedoj|Anhingi (*Ahinga*), aliaj kormoranoj kaj Granda egreto ĉe Hodal en distrikto Faridabado de Harjano, Barato.]]
La Granda kormorano vivas ĉe marbordoj, riverfaŭkoj, ĉemaraj lagoj, en la kontinento en marĉoj aŭ apudriveraj arbaroj. Ĝi ŝatas vivi en kolonio, nestas kolonie (de 10 al 500 paroj, kaj eĉ ĝis milo) sur rokrandoj, klifoj, sur arboj, kiuj eventuale mortiĝas pro ties fekaĵoj, sed ankaŭ pli kaj pli interne. Ĝi estas migranta birdo el la plej nordaj areoj, dum ĉe aliaj ili restas sedente aŭ disiĝas post reproduktado.
[dekstra|eta|Nereproduktulo ĉe [Bharatpur (Barato)|Bharatpur, Raĝastano, Barato.]]
[eta|maldekstra| *Phalacrocorax carbo* - [MHNT]]
Ili estas monogamaj dum la sezono. La ino demetas 3–4 ovojn en nesto el algoj aŭ bastonetoj. Pli precize 3 ĝis 4 ovojn plej ofte, sed ankaŭ 5 kaj plej rare 6 ovojn, kiuj estas ovalformaj kaj helbluaj. La reprodukta sezono en Centra Eŭropo estas el fino de aprilo al Junio. Kovado daŭras 23-30 tagojn. Elnestiĝo okazas okazas post pluaj 50 tagojn, kaj dum 60 tagoj la idoj ankoraŭ estas idozorgataj.

En naturo tiu specio povas vivi ĝis 20 jarojn kaj en kaptiveco ĝis 27 jarojn. La survivado de junuloj estas de 58 % dum la unua jaro. La seksa matureco estas atingita je aĝo de 3 aŭ 4 jaroj kaj vivodaŭro en naturo estas 11 jaroj averaĝe por la specio,sed la individuoj povas atingi 15 al 20 jarojn. La rekordo de eŭropa vivodaŭro estis konstatita el ringo trovita ĉe individuo troviĝinta mortinta: 23 jarojn kaj 6 monatoj.

La Granda kormorano povas plonĝi al konsiderindaj profundoj ĝis 10 kaj eĉ ĝis 30 m, sed ofte manĝas en neprofunda akvo, kaj naĝas havante la korpon ene de la akvo dum eliras preskaŭ nur kolo kaj kapo, kiel periskopo de submarŝipo. Ĝi ofte alportas predon al la surfaco. Foje ili agadas grupe kaj kunlabore. Ili kaptas ampleksan varion de fiŝoj: kormoranoj ofte manĝas angilojn, sed tio povas indiki pri la konsiderinda tempo necesa por kontroli angilon kaj lokigi ĝin por engluto, pli ol hegemonion de angiloj en ties dieto. Kvankam plejparto de predoj ne estas pli da 20&nbsp;cm longaj, ili estas kapablaj kapti fixsojn de ĝi unu kg kaj duono. Ili povas ankaŭ konsumi krustulojn, amfibiojn, moluskojn kaj eĉ malgrandajn birdojn ĉeneste. En britaj akvoj, plonĝotempo de 20–30 sekundoj estas komuna, kun rekuperado surface dum ĉirkaŭ triono de la plonĝotempo. Ĉar la plumaro ne estas kontraŭakva, la kormoranoj devas post fiŝkapti malfermi siajn flugilojn sub la suno por sekiĝi: tiu estas tipa kormorana sinteno, kiu helpas identigi membrojn de la familio ekde malproksime.

## Rilato kun homoj 
[dekstra|eta|[Kormorana fiŝkaptado en Suĝoŭo, Ĉinio.]]
dekstra|eta|Kormorano dumfluga montrante blankajn femurmakulojn.
Multaj fiŝkaptistoj vidas ĉe la Granda kormorano konkurencon por fiŝoj. Pro tio ĝi estis ĉasata preskaŭ ĝis formorto en la pasinto. Danke al konservadaj klopodoj ties nombroj pliiĝantis. Nune estas ĉirkaŭ 1.2 milionoj da birdoj en Eŭropo (baze sur vintraj kalkuloj. Kalkuloj de fina somero montrus pli altajn nombrojn). Pliiĝantaj populacioj metis la kormoranojn en konfliktojn kun fiŝbredejoj. Ekzemple, en Britio, kie interna reproduktado estis iam nekomuna, estas nune pliiĝantaj nombroj de birdoj reproduktante interne, kaj multaj internaj fiŝbredejoj nune plendas pro suferado de grandaj perdoj pro tiuj birdoj. En Britio ĉiujare oni elsendas kelkajn ĉaspermesilojn por pafi al specifaj nombroj de kormoranoj por helpi pliigi predadon, sed estas tamen ankoraŭ kontraŭleĝa mortigi birdon sen tia permesilo.

Kormorana fiŝkaptado estas praktikata en Ĉinio, Japanio, kaj aliloke tutmonde. Por tio fiŝkaptistoj ligas ŝnuron ĉirkaŭ la gorĝoj de kormoranoj, sufiĉe forte por eviti engluton de la kaptita fiŝo, kaj uzas ilin el malgrandaj boatoj. La kormoranoj kaptas fiŝojn sen kapabli engluti entute, kaj la fiŝkaptistoj povas preni ilin simple per perfortado por ke la kormorano malfermu sian buŝon, ŝajne uzante la refleksan movon por regurgitado. Poste la fiŝkaptistoj nutras la “laboristan” kormoranon per pli malgrandaj fiŝoj, kiuj povas esti englutitaj.

En Norvegio kormoranoj estas tradiciaj ĉasbirdoj. Ĉiujare ĉ. 10,000 kormoranoj estas pafitaj por esti manĝataj. En Norda Norvegio, kormoranoj estas tradicie konsiderataj kvazaŭ duon-sakraj. Oni konsideras bonan sorton havi kormoranojn are ĉe la vilaĝo aŭ setlejo. Malnova legendo asertas ke homoj kiuj mortiĝas fore en maro, kies korpoj neniam estis rekuperataj, vivas poreterne sur la insulo Utrøst – kiu povas nur eventuale esti trovata de mortontoj. La loĝantoj de Utrøst povas viziti siajn hejmojn nur en formo de kormoranoj.

Oni eldonis poŝtmarkojn kun bildoj de tiu specio almenaŭ en 37 landoj.

## Populacioj 
La eŭropa populacio estas ĉirkaŭkalkulata je 310,000 paroj fare de BirdLife International. Tiu kalkulo inkludas Rusion (el 35,000 al 60,000 paroj) kaj Ukrainio (el 65,000 al 75,000 paroj). Estus ĉirkaŭ 40,000 paroj en Danio, kaj ĉ. 20,000 en Rumanio, Nederlando, Svedio kaj Norvegio. Aliaj landoj havas variantajn populaciojn; ekzemple Francio ĉirkaŭ 3,350 paroj. Ĉiuj tiuj populacioj pliiĝas el mezo de la 1980-aj jaroj.

La IUCN ĉirkaŭkalkulas el 1 al 1,6 milionoj de Grandaj kormoranoj tutmonde, sur areo de ĉirkaŭ 10 milionoj de km².

## Bildogalerio 

Dosiero:Phalacrocorax carbo1.jpg|
Dosiero:Cormorant03262006.JPG
Dosiero:Phalacrocorax carbo Austins Ferry 2.jpg|Austins Ferry, Tasmanio, Aŭstralio
Dosiero:Great Cormorant (Phalacrocorax carbo) near Hodal W IMG_6516.jpg|Reprodukta plumaro ĉe Hodal, Faridabado, Harjano, Barato.
Dosiero:Great Cormorant flight Bowra Mar08.JPG|Dumfluge, reprodukta plumaro, Sudokcidenta Kvinslando, Aŭstralio
Dosiero:Lithuania Juodkrante Great Cormorant colony 1.jpg|Kolonio de Grandaj kormoranoj en Juodkrantė, Litovio, kaj damaĝo faritaj al arboj kie ili nestumas
Dosiero:Great Cormorant (Immature) I3 IMG 7240.jpg|Nematurulo, dumfluge en Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato
Dosiero:Great Cormorant Mai Po.jpg|Mai Po, Hongkongo
Dosiero:Phalacrocorax_carbo_Austins_Ferry_1.jpg|Sekigante flugilojn, Tasmanio, Aŭstralio
Dosiero:Cormorant-mawddach-01.jpg|Dumfluge, borde de Rivero Mawddach, Kimrio, estuaro
Dosiero:Phalacrocorax Carbo - Albert Canal in Geel (B) - August 2009.jpg|Ripoze ĉe Kanalo Albert, Belgio
Dosiero:Great Cormorant Erhai Lake.JPG|Detalo de Granda kormorano uzata por fiŝkaptado en Lago Er, Junano, Ĉinio
Dosiero:Great_Cormarant_AE.JPG |Granda kormorano, Abu-Dabio, UAE
|Kormorana kapo
Dosiero:Ab bird 023.jpg|Kormoranaro ĉe Azova Maro
Dosiero:Great cormorant.jpg
Dosiero:Phalacrocorax_carbo_SH_0541.jpg
Dosiero:Great_cormorant_immature.jpg|Flugilsekigado
Dosiero:Cormorant-island-748.JPG|Kormoranejo ĉe Granda Britio
Dosiero:Great cormorant flock.jpg|Flugantaro
Dosiero:Great Cormorant I2-Bharatpur IMG 8515.jpg|Ĉe Bharatpur, Raĝastano, Barato
Dosiero:Great Cormorants (Phalacrocorax carbo) W IMG 3361.jpg|Kalkato, Okcidenta Bengalo, Barato
Dosiero:Great_cormorant_Phalacrocorax_carbo_7.jpg|Valo Megalong, Novsudkimrio, Aŭstralio
Dosiero:Great Cormorant I IMG 9243.jpg|Ĉe Hodal, distrikto Faridabado, Harjano, Barato
Dosiero:Great Cormorant Mai Po.jpg|Mai Po, ĉe Hongkongo.
Dosiero:Grand_Cormoran.jpg|Sekigante flugilojn, en Kamargo, Francio.
Dosiero:Cormorant (Phalacrocorax carbo) (14).JPG|Sekigante flugilojn

## Referencoj
## Literaturo
* Sibley, C. G., & Monroe, B. L. (1990). *Distribution and taxonomy of birds of the world*. New Haven CT: Yale University Press.
* Ian Sinclair, Phil Hockey and Warwick Tarboton, *SASOL Birds of Southern Africa* (Struik 2002) ISBN 1-86872-721-1
* Einhard Bezzel: *Kompendium der Vögel Mitteleuropas. Nonpasseriformes - Nichtsingvögel*. Aula, Wiesbaden 1985: S. 57-60 ISBN 3-89104-424-0
* Urs N. Glutz von Blotzheim, Kurt M. Bauer: *Handbuch der Vögel Mitteleuropas, Band 1, Gaviiformes – Phoenicopteriformes.* Aula, Wiesbaden, 2. Aufl. 1987: S. 239–261. ISBN 3-923527-00-4
* Josep del Hoyo, Andrew Elliot, Jordi Sargatal: *Handbook of the birds of the World. Vol. 1.* Lynx Edicions, Barcelona 1994. ISBN 84-87334-15-6
* Lars Svensson, Peter J. Grant, Killian Mullarney, Dan Zetterström: *Der neue Kosmos Vogelführer*. Kosmos, Stuttgart 1999: S. 28–29. ISBN 3-440-07720-9

;Separado de *carbo* kaj *sinensis*
* Newson, Stuart, Graham Ekins, Baz Hughes, Ian Russell kaj Robin Sellers (2005) Separation of North Atlantic and Continental Cormorants *Birding World* 18(3):107–111
* Millington, Richard (2005) Identification of North Atlantic and Continental Cormorants *Birding World* 18(3):112–123

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mchportal.com/photography-galleries/macro-and-nature-mainmenu-52/birds-mainmenu-54/869-phalacrocorax-carbo-cormorant-albino.html 
* Granda kormorano, filmetoj, fotoj & sonoj  ĉe Internet Bird Collection
* Diversaj aĝoj kaj seksoj (PDF) de Javier Blasco-Zumeta 

Kategorio:Kormoranoj
Kategorio:Falakrokorakedoj
Kategorio:Pelikanoformaj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Afganio
Kategorio:Birdoj de Armenio
Kategorio:Birdoj de Azerbajĝano