Struto

**Struto** () estas la ununura **genro** de birdoj el la familio de strutedoj. Ĝi enhavas 2 speciojn, ĉar la somalia struto (*Struthio molybdophanes*), antaŭe konsiderata kiel subspecio de *S. camelus*, nun estas agnoskita kiel aparta specio.

Strutoj estas la plej grandaj kaj la plej pezaj birdoj aktuale vivantaj: maskloj povas atingi 275 cm kaj 155 kg. Temas pri neflugaj birdoj, indiĝenaj de Afriko kaj pro ilia grandeco kompreneble tiaj birdoj ne povas flugi, sed ili rapide kuras je 50 km/h dum preskaŭ unu horo, kun pintoj ĝis 70 km/h kaj paŝoj longaj je . Dumkure la struto uzas siajn flugilojn kiel ekvilibrilojn.

La struto demetas la plej grandajn ovojn el ĉiuj ajn vivantaj birdoj (nur formortintaj Elefantbirdoj de Madagaskaro kaj la Dinornitoj de Novzelando demetis pli grandajn ovojn).

Ĝia dieto konsistas ĉefe el planta materialo, kvankam ĝi manĝas ankaŭ senvertebrulojn. Ili vivas en nomadecaj grupoj de 5 al 50 birdoj. Kaze de minaco, la struto ĉu kuŝas tutebene kontraŭ la grundo, aŭ forkuras. Kaze de ĉirkaŭo, ĝi povas ataki per frapado per siaj fortegaj kruroj. Pariĝaj modeloj diferencas laŭ geografia regiono, sed teritoriaj maskloj luktas por haremo de du al sep inoj.

La struto estas bredata tra la tuta mondo, ĉefe por ties plumoj, kiuj estas tre ornamaj kaj uzataj ankaŭ kiel plumviŝilo. Ties haŭto estas uzata por ledaj produktoj kaj ankaŭ ties viando estas komercita. Strutoj de la orientafrika raso (*S. c. massaicus*) averaĝe pezas 115&nbsp;kg ĉe maskloj kaj 100&nbsp;kg ĉe inoj, dum la nomiga subspecio averaĝe estas 111&nbsp;kg en sendepende de sekso plenkreskuloj. dum tiuj de la masklo estas bluec-grizaj, grizaj aŭ rozkolorecaj depende el la subspecio.

Afrikanischer Strauss Portrait.jpg|Kapo
Ostrich, mouth open.jpg|Beko malfermita
The Childrens Museum of Indianapolis - Ostrich skull.jpg|Struta kranio
Ostrich foot.jpg|Piedo
OstrichWing.jpg|Ungetoj en flugiloj
Struthio camelus - juvenile - Rülzheim.jpg|Ido

La longaj kolo kaj kruroj tenas sian kapon je 2.8 m supergrunde, kaj oni diras, ke ties okuloj estas la plej grandaj el ĉiu ajn surtera vertebrulo: nome 50&nbsp;mm de diametro; ili povas vidi predantojn je granda distanco. La okuloj estas ombrecaj el sunlumo el supre. Tamen, la kapo kaj beko estas relative malgrandaj por la granda birda grando, kun beko de 12 al 14.3&nbsp;cm. La limigita nombro de fingroj estas adapto kiu ŝajnas helpi al kurado, utila por fuĝi el predantoj. Strutoj povas kuri ja rapido de ĉirkaŭ 70&nbsp;km/h kaj povas kovri 3 al 5 m per unura paŝo. La flugiloj atingas malfermon de ĉirkaŭ 2 metroj, kaj la flugillongo de 90&nbsp;cm estas ĉirkaŭ la sama grando de la plej granda fluganta birdo. La flugiloj estas uzataj por pariĝadaj memmontradoj kaj por ombrigi la idojn. La plumoj ne havas la fajnajn hokojn kiuj kunfermas la mildajn eksterajn plumojn de la flugantaj birdoj, kaj tiele estas mildaj kaj kuzenecaj kaj utilas kiel izoligo. Strutoj povas toleri ampleksan gamon de temperaturoj. En multe de ties habitato, temperaturoj varias tiom multe kiom ĝis 40 C inter nokto kaj tago. Ties temperaturkontrolila meĥanismo kuŝas ĉe la agado fare de la birdo, kiu uzas siajn flugilojn por kovri la nudan haŭtaĵon de la krursuproj kaj flankoj por konservi varmon, aŭ lasas tiujn areojn nude por liberigi varmon. Ili havas 50–60 vostoplumojn, kaj ties flugiloj havas 16 unuarangajn, kvar alulojn kaj 20–23 duarangajn plumojn. La beko estas ebena kaj larĝa, kun rondoforma pinto. nek galan vezikon. Ili havas tri stomakojn, kaj la cekumo estas 71&nbsp;cm longa. Malkiel ĉiuj aliaj vivantaj birdoj, la struto elpelas urinon separate el fekaĵoj. Ĉiuj aliaj birdoj stokas urinon kaj fekojn kombine en la koprodeo, sed la struto stokas fekaĵojn en la fina rektumo., jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj Ties scienca nomo derivas el la latina, *struthio* signife "struto" kaj *camelus* signife "kamelo", alude al ties sekega habitato.

La struto apartenas al la ordo de la Strutoformaj birdoj. Eksaj aliaj membroj de tiu grupo estis reaoj, emuoj, kazuaroj, moaoj, kivioj kaj la plej granda iamajna birdo, la jam formortinta Elefantbirdo (*Aepyornis*). Tamen tiuj birdoj nun estas klasifikitaj en apartaj ordoj. Komparoj pere de mitokondria DNA sugestis, ke ĝi diverĝis el la aliaj strutoj antaŭ kvar mj pro la formiĝo de la Orientafrika Rifto. Hibridiĝo kun la subspecio kiuj evoluiĝis sudokcidente de ties teritorioj, *S. c. massaicus*, ŝajne estis evitata je granda skalo pro la ekologia separo, ĉar la somalia struto preferas arbustaron kie ĝi paŝtas mezaltan vegetaĵaron por manĝo dum la Masaia struto estas, kiel la aliaj subspecioj, paŝtanta birdo de habitatoj de malferma savano kaj *mjombaro*..
* ***Struthio camelus***, la **ordinara struto**, kiu havas 4 subspeciojn, el kiuj nur 3 vivantaj:
** ***S. c. syriacus***, la **araba struto** aŭ **mezorienta struto**, Mezoriento. Estis iam tre komuna en la Arabia Duoninsulo, Sirio, al Senegalio kaj Maŭritanio okcidente, kaj norde al Egiptio kaj suda Maroko, respektive. Ĝi jam malaperis el grandaj partoj de tiuj teritorioj, kaj ĝi restas nur en 6 el la 18 landoj kie ĝi origine loĝis, konduke al fakto ke kelkaj konsideras ĝin Draste endanĝerigita. Ĝi estas la plej granda subspecio, nome 2.74 m alta kaj ĝis 154&nbsp;kg peza.
** ***S. c. massaicus***, la **masaja struto**, Orienta Afriko. Ĝi havas kelkajn malgrandajn plumojn en sia kapo, kaj ties kolo kaj femuroj estas rozkoloraj. Dum la pariĝada sezono, la masklaj kolo kaj femuroj iĝas pli brilaj. Ties teritorio estas esence limigita al suda Kenjo kaj orienta Tanzanio.

La populacio el Orrivero estis iam separata kiel *Struthio camelus spatzi* ĉar ties ovoŝelaj poroj havis formon de larmo kaj ne rondan. Tamen, ĉar estas konsiderinda vario ĉe tiu karaktero kaj ne estas aliaj diferencoj inter tiuj birdoj kaj apudaj populacioj de *S. c. camelus*, la separo ne plu estas konsiderata valida. Tiu populacio malaperis en la lasta duono de la 20a jarcento. Estis informoj de la 19a jarcento pri ekzisto de malgrandaj strutoj en Nordafriko; tiuj estis menciitaj kiel Levajlanta struto (*Struthio bidactylus*) sed restas hipoteza formo ne eltenita de materia pruvaro.

### Evoluo 
[eta|dekstre|250ra|[Azia struto.]]
La plej fruaj fosilioj de strutecaj birdoj estas de *Palaeotis* vivinta ĉe aziaj stepoj,
* ***Struthio coppensi*** (komenca Mioceno de Elizabethfeld, Namibio)
* ***Struthio linxiaensis*** (Liuŝu fina Mioceno de Jangvapuzijifang, Ĉinio)
* ***Struthio orlovi*** (fina Mioceno de Moldavio)
* ***Struthio karingarabensis*** (fina Mioceno – komenca Plioceno de SOk kaj COr Afriko) – ovospecio (?)
* ***Struthio kakesiensis*** (Laetolil, komenca Plioceno de Laetoli, Tanzania) – ovospecio 
* ***Struthio wimani*** (komenca Plioceno de Ĉinio kaj Mongolio)
* ***Struthio daberasensis*** (komenca-meza Plioceno de Namibio) – ovospecio 
* ***Struthio brachydactylus*** (Plioceno de Ukrajnio)
* ***Struthio chersonensis*** (Plioceno de SOr Eŭropo al OkC Azio) – ovospecio 
* **Azia struto**, ***Struthio asiaticus*** (komenca Plioceno – fina Pleistoceno de Centra Azio al Ĉinio? kaj Maroko)
* **Giganta struto**, ***Struthio dmanisensis*** (fina Plioceno/komenca Pleistoceno de Dmanisi, Kartvelio)
* ***Struthio oldawayi*** (komenca Plioceno de Tanzanio) – probable subspecio de *S. camelus*
* ***Struthio anderssoni*** – oospecies (?) 

## Disvastiĝo kaj habitato 
Nun, la natura struto vivas nur en la afrotropisa ekozono. Iam ĝi vivis ankaŭ en Arabio kaj Sirio, kie la lasta natura struto vidiĝis en 1964. Krome, oni bredas strutojn ĉie pro ilia viando. En Brazilo kaj landoj de Eŭropo, oni komerce bredas strutojn ekde la lasta jardeko de la 20-a jarcento.

Strutoj iam okupis Afrikon norde kaj sude de Saharo, Orientan Afrikon, Afrikon sude de la pluvarbara zono, kaj multe de Malgranda Azio. Kaze de kuŝado kaj kaŝiĝo el predantoj, tiuj birdoj metas siajn kapojn kaj kolojn ebene surgrunde, kio faras ke ili aperas kvazaŭ teramaso eldistance, helpe de la varma nebulo en sia varmega, seka habitato.

Kaze de minaco, strutoj povas forkuri, sed ili ankaŭ povas okazigi terurajn vundojn kaj mortojn per piedfrapoj de siaj povegaj kruroj. Male al la populara kredo, strutoj ne enterigas siajn kapojn en sablo por eviti danĝeron. Tiu mito ŝajne ekis ĉe Plinio la Maljuna (jaroj 23–79), kiu verkis, ke strutoj "imagas, kiam ili estis kaŝintaj siajn kapojn kaj kolojn en arbustaro, ke ties tuta korpo estas kaŝita." Tio povas esti miskompreno pro ties kaŝo de kapo en sablon por engluti kaj sablon kaj ŝtoneterojn, aŭ, kiel sugestas National Geographic, el la defenda kutimaro kuŝi malalte, tiele ke povas ŝajni eldistance ke ili enterigis siajn kapojn.

### Manĝo 
eta|dekstre|230ra|Ino
La struto manĝas ĉiajn nutraĵojn kiuj estas troveblaj laŭ loko, laŭ sezono, prefere herbojn, semojn, fruktojn, sed ankaŭ insektojn, lacertojn, eĉ testudojn. Ili povas manĝi ĝis 3 k da nutraĵoj, krom ŝtonetoj por helpi la digeston. Tamen ili povas esti multe da tempo sen akvo, eltenas sekecon pli bone ol aliaj samteritoriuloj.

Ili manĝas ĉefe semojn, burĝonojn, herbon, fruktojn kaj florojn; sed ili ĝuas likvidan akvon kaj ofte baniĝas kie tio eblas.

## Reproduktado 
La maskla struto estas unu el la malmultaj birdoj havantaj penison. Strutoj iĝas sekse maturaj kiam ili estas 2 al 4 jaraĝaj; inoj maturiĝas ĉirkaŭ ses monatojn pli frue ol la maskloj. Kiel ĉe aliaj birdoj, individua struto povas reproduktiĝi kelkajn fojojn dum sia vivotempo.

Pariĝado komencas en seka sezono, nome en marto aŭ aprilo, kaj finas foje antaŭ septembro. La pariĝada ceremonio diferencas en diferencaj geografiaj regionoj. Teritoriaj maskloj tipe brudefendas siajn teritorion kaj haremon de du al sep strutinoj; la sukcesa masklo povas tiam pariĝi kun kelkaj inoj en la areo, se formos parligon nur kun la 'ĉefa' ino.

Ostriches Kgalagadi Transfrontier Park.jpeg|Nur 15% el survivantaj idoj atingas 1 jaron de aĝo
Struthio camelus - Strausskueken.jpg|Strutido
Ostrich hen with chicks, northern Serengeti.jpg|Strutino kun idoj
Struthio camelus -Serengeti, Tanzania -female on nest-8.jpg|Ino kovanta ovojn en neprofunda nesto surgrunde en Serengeti, Tanzanio
Struthio camelus - strus (2).JPG|Strutonesto

La ino demetas tri ĝis dek ovoj en komuna nesto (kun aliaj inoj kiuj venas demeti post ŝi), kiu povas enhavi el dudek ĝis tridek ovojn, sed la hegemonia ino povas forpeli troajn ovojn de aliaj inoj por ke estu ĝis 20 plej ofte. kaj estas skrapita elgrunde fare de la masklo. Ĉiu strutino povas distingi siajn proprajn ovojn el la aliaj de komuna nesto. Strutovoj estas la plej grandaj el ĉiuj ovoj (kaj etende, la ovoflavo estas la plej granda unusola ĉelo), kvankam ili estas fakte la plej malgrandaj ovoj relative al la grando de la plenkreska birdo. — averaĝe ili estas 15&nbsp;cm longaj, 13&nbsp;cm larĝaj, kaj pezas 1.4&nbsp;kg, ĉirkaŭ 20-foje la pezon de ovo de kokino kaj nur 1 al 4% la grando de la ino.

Multaj predantoj predas strutidojn, kiaj simioj. La idoj montras ruĝecajn kronojn kaj nigrajn vertikalajn striojn en la kolo, ĉefe malantaŭe. Post 12 monatoj ili estas jam tiom altaj kiom plenkreskuloj, sed nur post 6 pliaj monatoj ili atingas la kompletan plenkreskan plumaron. Ĉiukaze la familio restas ĝis 2 jarojn kune.

### Predantoj 
Kiel nefluganta specio de la riĉa biozono de la afrika savano, la struto devas fronti varion de danĝeraj predantoj tra sia tuta vivo. Animaloj kiuj predas strutojn de ĉiuj aĝoj estas gepardoj, leonoj, leopardoj, likaonoj, kaj hienoj. Rimarkinda escepto estas la gepardo, kiu estas la plej multnombra predanto de plenkreskaj strutoj pro sia propra kurrapido.

Komunaj predantoj de nestoj kaj junaj strutoj estas ŝakaloj, diversaj rabobirdoj, verukaproj, mungotoj kaj la kadavrogrifoj. Se la nesto aŭ la junuloj estas minacataj, unu aŭ ambaŭ gepatroj povas ŝajnigi vundon por eviti la danĝeron. La arbaranoj de Kalahari ankoraŭ uzas siajn ovojn kiel akvokruĉoj.

Ĉasistoj-kolektistoj de Kalahari uzas strutojn ovoŝelojn kiel akvujoj kie ili traboras truon por povi uzi ilin kiel pendboteloj. La ekzisto de tiaj ovoŝelojn gravuritaj en simboloj datintaj el la periodo de Howiesons Poort en la meza ŝtonepoko ĉe Diepkloof Rock Shelter en Sudafriko sugestas, ke strutoj estis grava parto de la homa vivo tiom frue kiom ĝis 60,000 jaroj antaŭ nia erao.

### Ĉasado kaj bredado 
En romiaj tempoj, estis mendado de strutoj por esti uzataj en ludoj de *venatio* aŭ por kuirado. Ili estis ĉsasataj kaj bredataj por siaj plumoj, kiuj de diversaj epokoj iĝis tre popularaj por ornamado en moda vestaro (kiaj ĉapeloj dum la 19a jarcento). Ties haŭtoj estis valorigitaj pro ties ledo. En la 18a jarcento ili estis ĉasitaj ĝis preskaŭ formorto; bredado por plumoj ekis en la 19a jarcento. Je la komenco de la 20a jarcento estis jam ĉirkaŭ 700,000 birdoj en kaptiveco.

Oni asertas, ke strutoj produktas la plej fortan komercan ledon. La gusto de struta viando similas al sengrasa bovaĵo kaj estas malalta en graso kaj kolesterolo, same alta en kalcio, proteinoj kaj fero. Antaŭkuire, ĝi estas malhelruĝa aŭ ĉerizruĝa, iomete pli malhela ol la bovaĵo.

### Atakoj 
eta|230ra|Piedo kun enormaj ungegoj danĝeraj dum atakoj.
Strutoj tipe evitas homoj en naturo, ĉar ili ĝuste taksas homojn kiel eblaj predantoj, kaj kaze de alproksimiĝo ili plej ofte forkuras. Tamen, strutoj povas iĝi agresemaj pli ol kuri kaze de minaco, speciale se ili sentas sin ĉirkaŭitaj, kaj povas ankaŭ ataki kieam ili sentas neceson defendi siajn idarojn aŭ teritoriojn. Similaj kutimaroj estas notataj ĉe kaptivaj aŭ enhejmigitaj strutoj, kiuj retenas la samajn naturajn instinktojn kaj povas eventuale reagi agrese al streso. Kaze de atako al persono, strutoj frapas per siaj povegaj piedoj, armitaj de longaj ungegoj, kiuj kapablas sentripigi aŭ mortigi personon per ununura frapo. En studo pri strutaj atakoj, oni ĉirkaŭkalkulis ke du aŭ tri atakoj kiuj rezultas en grava vundo aŭ morto okazas ĉiujare en la areo de Oudtshoorn, Sudafriko, kie estas granda nombro de strutaj farmoj krom kaj sovaĝiĝintaj kaj naturaj strutopopulacioj. kaj estas relative nekomuna aliloke. La strutoj estas rajdataj laŭ simila vojo kiel ĉevaloj uzante specialajn selojn, bridojn kaj mordaĵojn. Tamen ili estas pli malfacile kondukeblaj ol ĉevaloj.

Tiu surstruta vetkuro estas ankaŭ parto de la moderna kulturo de Sudafriko. Ene de Usono, estas turisma vidindaĵo en Jacksonville (Florido) nome 'The Ostrich Farm' kiu malfermiĝis en 1892; ĝi kaj ties vetkuroj iĝis unu el plej famaj fruaj turismaj allogoj en la historio de Florido.

Ankaŭ en Usono, Chandler (Arizono) gastigas la ĉiujaran 'Ostrich Festival' (strutofestivalo) kiu prezentas surstrutajn vetkurojn. Tiuj surstrutaj vetkuroj okazas ankaŭ ĉe multaj aliaj lokoj kiaj Virginiurbo en Nevado, la vetkurado de Canterbury Park en Minesoto, de Prairie Meadows en Iovao, kaj Ellis Park en Kentukio.

## Aliaj informoj 
La strutoj vivas ĝis 30 jaroj.

Fine, neniu iam vidis struton enŝovi sian kapon en la sablon. Ĝi ne bezonas fari tion, kiam ĝi endanĝeriĝas: per bekbato en kranion ĝi jam mortigis leonojn.

En Brazila folkloro, struto estas ligita al unua serio de nombroj, tiu estas, al nombroj 01-02-03-04. Vidu Besta loto.

En tutmonda serĉaro strutoj aperas kiel stultaj birdoj kiuj englutas vere ĉion ajn, kiaj maŝinoj, feraĵoj ktp., kaj kaŝas la kapon engrunde kredante ke tiele neniu vidas ĝin.

## Referencoj 
## Literaturo 
* 
* Folch, A. (1992). "Family Struthionidae (Ostrich)". In del Hoya, Josep; Sargatal, Jordi. Handbook of the Birds of the World. 1, Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions. pp.&nbsp;76–83. ISBN 84-87334-09-1.
* O'Shea, Michael Vincent; Foster, Ellsworth D.; Locke, George Herbert, eds. (1918). "Ostrich". 6. Chicago, IL: The World Book, Inc. pp.&nbsp;4422–4424. Konsultita 2009-07-18.

## Vidu ankaŭ 
* Etoŝa-salebenaĵaj halofitaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Wikisource-inline Littell's Living Age/Volume 134/Issue 1732/Capturing Ostriches Priskribo de tradiciaj metodoj uzitaj de araboj por kapti naturajn strutojn.
* (Komuna) struto – Species text in The Atlas of Southern African Birds.
* British Domesticated Ostrich Association
* Index for various ostrich studies and papers 
* World Ostrich Association .

Kategorio:Strutoformaj
Kategorio:Emblemaj birdoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko