Vlingo

eta|Vlingo estas oranĝa.

**Vlingo** aŭ propranome **Vling** estas zona planlingvo proponita de Viktor Medrano, iniciatite la 3an de oktobro de la jaro 2003. Ĉi tiu lingvo havas Orient-Azian kaj Sud-Orient-Azian guston kun ĉefaj influoj el la siama, vjetnama, kantona, esperanta, loĵbana, mandarena, kaj japana. En Vlingo, oni distingas la vortklasojn per tonoj.

## Ekzemploj 
**nug4 peim3 o1 tu1 tau2, eim1 uod4 o1 tu1 tau2 zeg5** (Tao povas esti parolata, sed ne la Eterna Tao).

**gliag5 gio2 uog1 nuing1-tsiun2 hium1 bluo2** (Tri ringoj por la reĝo de Elfoj sub la ĉielo).

## Prononco 
Por prezenti fonemojn en oblikvoj / / uziĝas la IFA, la Internacia Fonetika Alfabeto.

Kiam vorto komenciĝas per vokalo aŭ diftongo, ekzistas glotŝtopo /ʔ/ antaŭ ĝi, simile kiel en la germana 'ist'.

## Fonotaktikoj 
### Komencaĵoj (K) 
p, t, k, b, d, g, f, v, pl, tl, kl, bl, dl, gl, fl, vl, s, z, x, j, ts, dz, tx, dj, m, n, ng, l, h

### Mezaĵoj (M) 
a, e, i, o, u, y, ai, au, ei, ia, ie, io, iu, oi, ua, ue, uo, ui

### Finaĵoj (F) 
p, t, k, b, d, g, m, n, ng

### Silabstrukturo 
La silabstrukturo estas (K)M(F), en kiu K kaj F povus ekzisti aŭ ne, sed M ĉiam ekzistas.

## Liternomoj 
Memoru, ke 'y' estas la ŝvao /ə/. La nombro 1 rilatas al la tono 1, la plej malalta ebena tono en la gamo.

### Konsonantoj 
py1, ty1, ky1, by1, dy1, gy1, fy1, vy1, ply1, tly1, kly1, bly1, dly1, gly1, fly1, vly1, sy1, zy1, xy1, jy1, tsy1, dzy1, txy1, djy1, my1, ny1, ngy1, ly1, hy1

### Vokaloj kaj Diftongoj 
a1-ka1, e1-ka1, i1-ka1, o1-ka1, u1-ka1, y1-ka1, ai1-ka1, au1-ka1, ei1-ka1, ia1-ka1, ie1-ka1, io1-ka1, oi1-ka1, iu1-ka1, ua1-ka1, ue1-ka1, uo1-ka1, ui1-ka1

## Tonoj 
Vortoj povas konvertiĝi al aliaj vortklasoj simple per ŝanĝi la tonon: **tsuet3** ("beli"), **tsuet2** ("belo"), **tsuet5** ("bela"), **tsuet4** ("bele"). Oni povas simile fari per personaj pronomoj: **ngiod2** ("mi"), **ngiod5** ("mia"), **ngiod4** ("mie"), **ngiod3** ("mii").

## Baza Frazstrukturo 
Frazo povas havi Subjekton (S), Verbon (V), kaj ankaŭ Objekton (O), kiel elementojn. Vlingo havas liberan vortordon: SVO, SOV, VSO, VOS, OVS, aŭ OSV. La ordo difinas la emfazon, tiel ke elementoj pli proksimaj al la komenco pli emfaziĝas ol tiuj pli proksimaj al la fino. La markilo a1 antaŭas la subjekton, kaj la markilo o1 antaŭas la objekton.

**a1 ob2 mia3 o1 txain2.**
SUBJ kato manĝi OBJ fiŝo
La kato manĝas la fiŝon.

**mia3 o1 txain2 a1 ob2.**
manĝi OBJ fiŝo SUBJ kato
Manĝas la fiŝon la kato.

**o1 txain2 mia3 a1 ob2.**
OBJ fiŝo manĝi SUBJ kato
La fiŝon manĝas la kato.

Vlingo estas *ellasema* lingvo, tiel ke frazelementoj aŭ frazeroj, kiuj povus deduktiĝi en kunteksto, povas esti ellasataj, nedirataj. Ekzemple, tuta subjekto povas esti ellasata.

**mia3 o1 txain2.**
manĝi OBJ fiŝo
[...] manĝas la fiŝon.

## Substantiva Difineco 
Nek difina artikolo ('la') nek nedifina artikolo ekzistas en Vlingo. Uzataj nur kiam oni bezonas koncizecon, la plej proksimaj ekvivalentoj estus **nua5**, **ik5**, kaj **pliang5** ('ĉi tiu, tiu, por tiu') por montri difinecon. Ekzistas la markilo **ton1** por enkonduki novan informon kaj la markilo **kim1** por indiki antaŭe enkondukitan informon. Tiuj ĉi uziĝas nur kiam koncizeco bezoniĝas.

**a1 ton1 ob2 mia3 o1 kim1 txain2.**
SUBJ NOVA kato manĝi OBJ OLDA fiŝo
Kato (nove enkondukata) manĝas la fiŝon (antaŭe priparolitan).

## Substantiva Nombro 
La nuda substantivo ne havas nombron, kaj estas nek singulara nek plurala. Pluraleco povas montriĝi per numeraloj, aŭ per adjektivoj kiel per **gain5**, **mua5**, **giu5**, kaj **puk5** ('multaj, malmultaj, pluraj, kelkaj').

## Adjektivoj 
Adjektivoj kaj numeraloj povas antaŭi aŭ malantaŭi la substantivon.

**o1 giu5 txain2 mia3 a1 ik5 ob2 glu5 gliag5.**
OBJ pluraj fiŝo manĝi SUBJ tiu kato granda tri
*Plurajn fiŝojn* manĝas tiuj tri grandaj katoj.

## Tempa Tenso 
Tenso estas tute libervola kaj nedeviga. Ofte, kunteksto indikas kiam evento okazas. Tamen, se oni volus esti specife pri la tempo, ekzistas adverboj, kiuj antaŭas la verbon. Kombinaĵoj de tiuj ĉi kun aliaj adverboj estas eblaj.

**a1 tsiun2 fliop4 djait4 djin3.**
SUBJ reĝo PASINTE LONGINTERVALE terni
La reĝo ternis dum longa tempo.

**a1 tsiun2 zag4 djin3.**
SUBJ reĝo LONGDISTANCE terni
La reĝo ternis antaŭlongtempe aŭ ternos postlongtempe.

**a1 tsiun2 fliop4 zag4 djin3.**
SUBJ reĝo PASINTE LONGDISTANCE terni
La reĝo ternis antaŭlongtempe.

## Spaca Tenso 
Se oni volus esti specife pri la spaca tenso, ekzistas adverboj, kiuj antaŭas la verbon. Kombinaĵoj de tiuj ĉi kun aliaj adverboj estas eblaj.

**a1 tsiun2 me4 djin3.**
SUBJ reĝo ĈI TIE terni
La reĝo ternas ĉi tie.

**a1 tsiun2 vuing4 djin3.**
SUBJ reĝo LONGDISTANCE terni
La reĝo ternas tre for de ĉi tie.

**a1 tsiun2 zon4 djin3.**
SUBJ reĝo LONGINTERVALE terni
La reĝo ternas surlongvoje.

## Verba Aspekto 
Aspektaj markiloj, kiel adverboj, antaŭas la verbon por priskribi la agon.

**a1 tsiun2 fliop4 ngium4 djin3.**
SUBJ reĝo PASINTE KONTINUE terni
La reĝo ternadis.

**a1 tsiun2 fliop4 ke4 djin3.**
SUBJ reĝo PASINTE MALKRESĈENDE terni
La reĝo ternegis, ternis, ternetis.

**a1 tsiun2 fliop4 die4 djin3.**
SUBJ reĝo PASINTE HAZARDE terni
La reĝo ternis trafe maltrafe.

**a1 tsiun2 fliop4 vuam4 djin3.**
SUBJ reĝo PASINTE ALTERNE terni
La reĝo ternis, faris ion alie, ternis denove, faris ion alie, kaj tiel plu alternante.

## Verba Modo 

Imperativan modon aŭ ordonon indikas la markilo **au1** ĉe la frazfino. Ĝentilan peton indikas la markilo **ei1**.

**mia3 au1!**
manĝi IMPERATIVE
Manĝu!

**mia3 ei1!**
manĝi PETE
Bonvolu manĝi!

**a1 gleib2 mia3 au1!**
SUBJ ni manĝi IMPERATIVE
Ni manĝu!

**a1 mion2 mia3 au1!**
SUBJ li/ŝi manĝi IMPERATIVE
Li/Ŝi manĝu!

## Komplimento 
Netransitivaj verboj, kiel **vlu3** ('esti') kaj **aum3** ('iĝi'), kiuj prenas substantivan komplimenton, uzas la komplimentan markilon **u1**.

**a1 og2 aum3 u1 ple2.**
SUBJ viro iĝi KOMPL araneo
La viro iĝas araneo.

**a1 og2 vlu3 u1 ple2.**
SUBJ viro estas KOMPL araneo
La viro estas araneo.

**u1 ple2 a1 og2 vlu3.**
KOMPL araneo SUBJ viro esti
La viro estas araneo.

**a1 mion2 nuob3 o1 og2 u1 ple2.**
SUBJ li/ŝi konsideras OBJ viro KOMPL araneo
Li/Ŝi konsideras la viron araneo.

**a1 mion2 txuong3 o1 kli2 u1 vlaid5.**
SUBJ li/ŝi pentri OBJ domo KOMPL purpura
Li/Ŝi pentras la domon purpura.

## Verba Voĉo 
Vlingo havas 5 gramatikajn verbajn voĉojn: 'La kato manĝas' (aktiva), 'La fiŝo estas manĝata' (pasiva), 'La viro manĝigas la katon' (kaŭzativa), 'La kato nutras sin' (refleksiva), 'La katoj nutras unu la alian' (reciproka).

Ajna adjektiva (kiel **tuong5** - blua) povas konvertiĝi al 'statverbo' (kiel al **tuong3** - blui).

**a1 og2 tuong3.**
SUBJ viro blui
La viro bluas / estas blua.

**a1 og2 duob4 tuong3 o1 kli2.**
SUBJ viro KAŬZ blua OBJ domo
La viro bluigas la domon.

## Participoj kaj Gerundioj 
Kiel prefiksoj, la tensaj, aspektaj, kaj modaj markiloj povas kunmetiĝi por formi participojn kaj gerundiojn:

[TENSO]+[ASPEKTO]+[VOĈO]+radiko. (Oni uzu tonon 1, escepte de la radiko.)

**dein3 a1 ngium1-djin5 tsiun2.**
ekzisti SUBJ KONTINUE-terni reĝo
Ekzistas ternanta reĝo.

**a1 ngium1-djin2 plai3.**
SUBJ KONTINUE-terni pezi
La ternado pezas.

**dein3 a1 zod1-lia5 gio2.**
ekzisti SUBJ PASIVE-kaŝi ringo
Ekzistas la kaŝata ringo.

**dein3 a1 dlaung1-zod1-lia5 gio2.**
ekzisti SUBJ ESTONTE-PASIVE-kaŝi ringo
Ekzistas kaŝota ringo.

## Verba Serio 
Sekvo da verboj, ĉiuj el kiuj havas la saman subjekton, estas ofta strategio.

**a1 og2 nguig3 plap3 biab3 mia3.**
SUBJ viro iri aĉeti veni manĝi
La viro eliris pro aĉeti ion kaj alportis ĝin revenante por manĝi.

Aro da simultanaj agoj eblas.

**a1 og2 ngiab3 diu3 klop3 nguig3.**
SUBJ viro hasti kuri vojnodi iri
La viro haste kuris transirante.

## Vortkunmetaĵo 
(a) La elementoj estas malaj en signifo unu la alian.

**juong1-tloi2** (nokto kaj tago)
**txuak1-ze2** (patro kaj patrino)
**foip1-nung5** (nigra kaj blanka)

(b) La elementoj estas de similaj specoj.

**dluam1-pui2** (tabloj kaj seĝoj)

(c) La unua elemento plu difinas la duan.

**tun1-ngiu2** (lernej-estro)
**taud1-og2** (medikament-viro)
**fueg1-ip2** (dento-doloro)

(d) La multoblaj atributoj estas maldekstre grupantaj.

**saim1-tseg1-glie1-txiog2**
((olda libro) amo) persono
oldlibroamantulo

Ĉiuj silaboj de la vortkunmetaĵo, escepte de la lasta silabo, ĉiam havas la tonon 1. La lasta silabo havas la tonon, kiu indikas la gramatikan rolon por la tuta vortkunmetaĵo. Sube estas vortkunmetaĵo, kiu estas adjektivo:

**saim1-tseg1-glie1-txiog5 lie2**
oldlibroamantula vendejo

## Nomoj 
Propraj nomoj aŭ terminoj, ankaŭ fremdaj terminoj kaj pruntaĵoj, antaŭiĝas per la nommarkilo **tu1** kaj traktiĝas strukture kiel vortkunmetaĵoj. Ene de nomo, individuaj silaboj povas aŭ ne povas havi semantikan valoron; ili povus esti simple fonetikaj.

**tu1 txa1-li2 da1-uin2**
Charles Darwin

**a1 tu1 bob2 nguig3 ueg1 tu1 pa1-li2.**
SUBJ NOMO Bob iri al NOMO Parizo
Bob iras al Parizo.

**dein3 a1 oid2 tu1 pa1-li5.**
ekzisti SUBJ amiko NOMO Pariza
Ekzistas (mia) Pariza amiko.

**a1 oid2 dlaim3 tu1 pa1-li4.**
SUBJ amiko paroli NOMO Parize
La amiko parolas Parizmaniere.

Se oni preferas, la fremda vorto aŭ vortgrupo povas uziĝi fontlingve.

**nguig3 ueg1 tu1 Paris.**
iri al NOMO Parizo
(Mi) iras al Parizo.

La nommarkilo povas antaŭi tutan vortgrupon.

**tu1 tseg2 saub1 dzeit5 txa2**
NOMO libro de magia rito
*La Libro de Magiaj Ritoj*

La nommarkilo utilas por prunti el aliaj lingvoj.

**tu1 si1-pa1-get1-ti2**
spaghetti (spageto)

**a1 oid2 dau3 o1 tu1 ka1-la1-te2.**
SUBJ amiko praktiki OBJ NOMO karateo
Amiko praktikas karateon.

**a1 oid2 tu1 ka1-la1-te3.**
SUBJ amiko NOMO karatei
Amiko karateas.

## Demandaĵo 
La demanda markilo **mo1** finas demandan frazon.

**a1 tu1 bob2 nguig3 mo1?**
SUBJ NOMO Bob iri DEMAND
Ĉu Bob iras?

**a1 diop2 nguig3 mo1?**
SUBJ kiu iri DEMAND
Kiu iras?

## Ekkriaĵo 
Ekkriaj frazoj povas finiĝi per la fortiga ekkria markilo **mak1** aŭ la moliga ekkria markilo **lei1**.

**puip5!** Bona!

**puip5 mak1!** Bona! (forte)

**puip5 lei1!** Bona! (mole)

## Topiko 
Ofta frazŝablono estas havi topikon, vorto aŭ vortgrupo malsama ol la subjekto, apartan de la komento. La topika markilo estas **za1**.

**za1 ban2, a1 gleib2 ploi4 mia3.**
TOPIK manĝaĵo, SUBJ ni morgaŭ manĝi
Pri la manĝaĵo, ni manĝos ĝin morgaŭ.

**a1 gleib2 ploi4 mia3, za1 ban2.**
SUBJ ni morgaŭ manĝi, TOPIK manĝaĵo
Pri la manĝaĵo, ni manĝos ĝin morgaŭ.

**za1 glu5 kiu2, dein3 gain4.**
TOPIK granda birdo, ekzisti multe
Pri la grandaj birdoj, ekzistas multe.

## Verba Nominaligo 
La markilo **sup1** nominaligas verbon.

**buang3 a1 sup1 bli3 o1 dzik5 plak2.**
malfacili SUBJ NOM lerni OBJ fremda lingvo
Lerni fremdan lingvon estas malfacile.

**vlu3 u1 plua2 a1 sup1 vlie3 a1 mion2.**
esti KOMPL piano SUBJ NOM voli SUBJ li/ŝi
Kio li/ŝi volas estas piano.

## Nombroj 
Nombroj regule formiĝas. 20 estas 'du-dek'. 40 estas 'kvar-dek'. 14 estas 'dek-kvar'. 34 estas 'tri-dek-kvar'. Nombroj estas vortkunmetaĵoj.

**xua1-buim1-moi1-nau1-plaig1-txod1-klub1-pliak1-bliut1-plau1-gi5**
unu miliardo naŭ milionoj dudek ok mil kvarcent sep
1 009 028 407

Frakcioj formiĝas per la prepozicio **tsoin1** ('el'):

**gliag1-tsoin1-bliut5**
tri el kvar
tri kvaronoj

**vek1** uziĝas por decimaloj.

**plaig1-txod1-bliut1-vek1-nuin1-gi5**
dudek kvar decimalo ses sep
24,67

Ordinaloj formiĝas per la adverbo **mun4** ('orde'):

**mun4 gi1-txod1-gliag5**
ORDE sep-dek-tri
73a

## Vetero 
**za1 ngab2, ten3 mo1?**
TOPIK vetero, kio.VERB DEMAND
Kia vetero estas?

**sui3.**
Pluvas.

**dued3.**
Sunas.

**sid3.**
Nubas.

**lid3.**
Neĝas.

## Salutoj 
Ajna bonhumora vorto povas uziĝi por ambaŭ salutoj kaj malsalutoj.

**fuek3!** Pacas!

**bien3!** Esperas!

## Pronomoj 
Kategorio:Interlingvistiko
Kategorio:Zonaj planlingvoj