open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Josefa de Óbidos

eta|300px|*Adorado de la Paŝtistoj* (1669)
**Josefa de Óbidos** (naskiĝis en 1630, mortis en 1684) estis portugala pentristino.

## Listo de bildoj 
* S. Francisco de Assis e Santa Clara Adorando o Menino Jesus  ("S. Francisko de Asiso kaj S. Klara, Adorantaj Jesuon Infanon", 1647, 25,5x34,5cm);
* Santa Maria Madalena  ("S. Maria Magdalena", 1650, 22,8×18,4 cm);
* Natividade  ("Jesuo Naskita", 1650-1660, 21×16 cm);
* Cordeiro Pascal  ("Paska Ŝafido", 1660-1670, 88×116 cm);
* Cesta com Cerejas, Queijos e Barros ("Kesteto kun Ĉerizoj, kaj Fromaĝoj kaj Argilaĵoj", 1670-1680, 50×110 cm);
* Adoração dos Pastores  ("Adorado de la Paŝtistoj [al la infano Jesuo]", 1669, 150×184 cm);
* S. José e o Menino  ("S. Jozefo kaj la Infano", 1670, 71×41 cm);
* Transverberação de Santa Teresa  (1672, 108×140 cm);
* O Menino Jesus Salvador do Mundo  ("La Infano Jesuo Mondo-Savanto", 1673, 95×116,5 cm);'''
* Visão de S. João da Cruz  ("Vizio de S. João da Cruz", 1673, 161,5×131,5 cm);
* Natureza Morta com Doces e Barros  ("Mortinta Naturo kun Dolĉaĵoj kaj Argilaĵoj", 1676, 80×60 cm);
* Anunciação  ("Anoncado [de la anĝelo Gabrielo al la virgulino Maria]", 1676, 107×88 cm);
* Calvário-Josefa de Óbidos|Calvário  ("Golgoto", 1679, 160×174 cm)

Kategorio:Portugalaj pentristoj
António Manuel da Fonseca

eta|pentraĵo "Eneo Savanta sian Patron Ankiso el la Incendio de Trojo"
**António Manuel da FONSECA** (naskiĝis en 1796 en Lisbono, mortis en 1890 samloke) estis portugala pentristo. Li apartenas al la epoko de novklasikismo. Aparte konata verko de li estas la pentraĵo *Eneias Salvando seu Pai Anquises do Incêndio de Tróia* ("Eneo Savanta sian Patron Ankiso el la Incendio de Trojo"), publikigita en 1855 je la granda formato de 304 oble 214 centimetroj.

Kategorio:Portugalaj pentristoj
André Reinoso

eta|Pentraĵo "Francisco Ksavero adiaŭanta al reĝo Johano la 3-a de Portugalio antaŭ ol ekvojaĝi al Barato"
**André REINOSO** estis portugala pentristo, kiu pentris inter la jaroj 1610 kaj 1641. Lia verkaro apartenas al la baroka epoko. Serio de dudek pentraĵoj pri la vivo kaj legendoj de Sanktulo Francisko Ksavero, ĉiuj prentritaj en 1619, servis kiel modelo por multaj aliaj kiuj pentris poste pri la sama temo.

## Listo de verkoj 
* Milagre de S. Francisco Xavier ("Miraklo de Sanktulo Francisco Ksavero", 1619);
* Pregação de S. Francisco Xavier ("Prediko de Sanktulo Francisco Ksavero", 1619);
* Naufrágio de S. Francisco ("La Ŝippereo de Sanktulo Francisco, 1619-1622)

Reinoso Francisco Xavier.jpg|"Prediko de Sanktulo Francisco Ksavero en Goa"
André Reinoso tempestade.jpg|"Tempesto dum la vojaĝo de Francisco Ksavero de Japanio al Barato"
Reinoso André.jpg|"Miraklo de Sanktulo Francisco Ksavero" en Azio

Kategorio:Portugalaj pentristoj
António Ramalho

**António RAMALHO** (naskiĝis en 1858, mortis en 1916) estis portugala pentristo.

## Verkoj 
* Margens do Sena, Paris ("Bordoj de Sena, Parizo", 1882, 96x161cm);
* O Lanterneiro ("La Lanterno-faristo", 1883, 106x87cm);
* Retrato de Senhora de Preto ("Portreto de Damo je Nigro", 1884, 50x40cm);
* Retrato de Abel Acácio Botelho ("Portreto de Abel Acácio Botelho", 1889, 59x44cm)

Kategorio:Portugalaj pentristoj
Pequena Fiandeira Napolitana

**Pequena Fiandeira Napolitana** ("Eta napola Ŝpinistino", 1877, 96,5x60,5cm) estas pentraĵo de António Carvalho de Silva Porto (1850-1893), portugala pentristo.

## Eksteraj ligiloj 
Ligo al la bildo

Kategorio:Pentrado
Charneca de Belas ao Pôr-do-Sol

dekstra|350px
**Charneca de Belas ao Pôr-do-Sol** (1879, 85x150cm) estas 1879-a pejzaĝa pentraĵo de António Carvalho de Silva Porto (1850-1893), portugala pentristo. Ĝi nune pendas en la Muzeo de Chiado en Lisbono.

Kategorio:Pentraĵoj
Adriano de Sousa Lopes

**Adriano de Sousa Lopes** (naskiĝis en 1879; mortis en 1944) estis portugala pentristo.

## Kelkaj verkoj 
* Num Jardim de Paris ("En Ĝardeno en Parizo", 1904-1910, 25×32,5 cm)
* Caçador de Águias ("Aglo-ĉasisto", 1905, 20,1×9,8 cm)
* A Blusa Azul ("La Blua Bluzo", 1920, 82×60 cm)

Kategorio:Portugalaj pentristoj
Kategorio:Ekspresionismaj pentristoj
António Carvalho de Silva Porto

**António Carvalho de Silva Porto** (11-a de novembro 1850 – 1893) estis portugala pentristo.

## Kelkaj verkoj 
* Pequena Fiandeira Napolitana ("Eta napola Ŝpinistino", 1877, 96,5x60,5cm);
* Charneca de Belas ao Pôr-do-Sol ("Charneca de Belas [Portugalio] dum sun-subiro, 1879, 85x150cm);
* A Ceifa  ("La Falĉado", 1884, 37,5x56cm);
* No Areinho, Douro  ("En Areinho, rivero Doŭro", 1880, 37,4x56cm);
* Colheita-Ceifeiras  ("Rikolto/Falĉistinoj", 1893, 90,5x120,3cm);
* Guardando o Rebanho  ("Gardanta la Ŝafaron", 1893, 160x200cm)

Carvalho de Silva Porto, António
Carlos Reis

**Carlos António Rodrigues dos REIS** (naskiĝis la  en Torres Novas, mortis la  en Koimbro) estis portugala pentristo.

Li estis notinda pentristo el tiu epoko en Portugalio. Li pentris pentraĵojn kaj portretojn al la reĝaro kaj nobelaro tiutempe kaj ankaŭ ĉiutagajn scenojn de la portugala popolo.

En 1942, lian nomon ricevis muzeo en Torres Novas.

## Verkoj 
Jen listo de kelkaj verkoj:
* Milheiral ("Maizaro", 1889, 130x200cm);
* Depois da Trovoada ("Post la Tondrado", 1891, 98x146,5cm);
* As Engomadeiras ("La Gladistinoj", 1915, 178x120cm);
* Asas ("Flugiloj", 1932);
* Aspecto de Jardim com Tocador de Viola ("Aspekto de Ĝardeno kun Gitar-Ludisto", ?, 48,3x66cm)

Kategorio:Portugalaj pentristoj
1694

**1694** estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1694 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Vilhelmo de Orange iĝis la nura reĝo de Britio;
* Lamaejo Jonghegong konstruita.
* La tataroj forbruligis la vilaĝon Mihăileni.
* Fondiĝo de la ŝtata Banko de Anglio.

## Naskiĝoj 
* 21-a de novembro : Voltaire
* Leonardo Leo, Itala komponisto

## Mortoj 
* 10-a de Aprilo: Catharina Regina von Greiffenberg, aŭstra poetino (n. 1633).
* 1-a de Aŭgusto: John Michael Wright, brita baroka portreta pentristo (n. 1617).
* 12-a de Oktobro: Delphin Strungk, germana komponisto (n. 1601).
* 13-a de Oktobro: Johann Christoph Pezel, germana komponisto kaj urbofajfisto (n. 1639).
* 13-a de oktobro: Samuel Pufendorf, germana juristo, filozofo, ekonomikisto, ŝtatestro kaj historiisto (n. 1632)
* 5-a de Januaro: Francis Lodwick, pioniro en la kampo de la artefaritaj lingvoj (n. 1619).
* 28-a de Novembro: Matsuo Basho, japana poeto (n. 1644).
-102

En la jaro **102 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Gaius Marius venkas la teŭtonojn kaj la ambronojn en batala ĉe Aikso Provenca.
## Naskiĝoj 
## Mortoj
1725

**1725** estis normala jaro komenciĝanta lunde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1725 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*La 25-an de januaro, la hispana korsaro Amaro Pargo ricevas la titolon de *Hidalgo* (nobelo).
*Astronomia observatorio de la Peterburga akademio de sciencoj fondita en la Rusio.

## Naskiĝoj 
*11-a de marto: Henry Benedict Stuart, angla nobelo (m. 1807)
*2-a de aprilo: Giacomo Casanova, itala verkisto (m. 1798)

## Mortoj 
* 8-a de februaro: Petro la Granda, imperiestro de Rusio (n. 1672)
742

En la jaro **742** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Fondo de Erfurt

## Naskiĝoj 
*2-a de aprilo: Karolo la Granda, reĝo de Francio (m. 814)
* Ludgero, frisa misiisto kaj monaĵejo-fondinto (proksima dato) (m. 809)

## Mortoj 
*
1392

En la jaro **1392** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Fondo de la Universitato de Erfurt.
* Go-Kameyama detronigita, Go-Komatsu iĝis imperiestro de Japanio.
* Joseon Dinastio ekregis kaj Koreio estis renomita "Joseon".

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Cetea (Borod) (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).
* Nennigkofen kiel *Nennikofen* kaj *Nennikoven* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
* Scoreiu (hodiaŭ vilaĝo en Rumanio).

## Naskiĝoj 
* Johano la 8-a Paleologa orient-romia imperiestro

## Mortoj 
* 2-a de februaro: Agnesa de Habsburgoj, princino de la Svidna-Javoria princlando (n. inter la 1321-1326)
Mnichovo Hradiště

**Mnichovo Hradiště**, (laŭvorte tradukite signifas *Burgejo de monaĥo*) estas urbo en Ĉeĥio. Ĝi situas ĉe la rivero Jizera, en Mezbohemia regiono, norde de Mladá Boleslav. En  ĝi havis .

La urbo estas nomata ankaŭ kiel enirpordego al Ĉeĥa paradizo.
Ĝi estis fondita en la 13-a jarcento de monaĥoj el la proksima monaĥejo Hradiště. Václav Budovec z Budova konstruigis en ĝi reprezentan renesancan kastelon, kies posta posedanto estis ankaŭ Albrecht z Valdštejna (Albrecht de Wallenstein). Lia kripto troviĝas en la kapucena monaĥejo.

Ekonomie la urbo estas konata pro produktado de kamionoj, vestaĵoj, nutraĵoj kaj lignaĵoj.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
Mnichovo Hradiště konsistas el dek du lokaj partoj sur ok katastraj teritorioj:
* k. t. *Mnichovo Hradiště* – parto Mnichovo Hradiště
* k. t. *Dneboh* – parto Dneboh
* k. t. *Hoškovice* – parto Hoškovice
* k. t. *Lhotice u Bosně* – partoj Dobrá Voda kaj Lhotice
* k. t. *Olšina* – parto Olšina (ensumigas BSU Kurovodice)
* k. t. * Podolí u Mnichova Hradiště* – partoj Hradec, Kruhy kaj Podolí
* k. t. *Sychrov nad Jizerou* – partoj Hněvousice kaj Sychrov
* k. t. *Veselá u Mnichova Hradiště* – parto Veselá

## Memorindaĵoj 
* Kastelo Mnichovo Hradiště

## Ĉirkaŭaĵo
* Drabaj ĉambretoj
* Rokburgo Valečov

## Esperanto-movado en la urbo 
En la urbo vivis kaj agis honora membro de ĈEA MUDr. Josef Hradil, kiu kompilis medicinan terminaron kaj ĉefe dum multaj jaroj eldonadis stencilitan informilon Verda Familio kaj kontribuis al Medicinaj Informoj kaj Sano. Post 1990 li reakiris la familian havaĵon, pensionon en Skokovy, al kiu li donis la nomon Espero kaj disponigas ĝin ankaŭ por aranĝoj de esperantistoj-handikapuloj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala urba retpaĝaro la urbo 


Kategorio:Urboj en distrikto Mladá Boleslav
Kategorio:Municipoj en distrikto Mladá Boleslav
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Jiĉina montetaro
Kategorio:Setlejoj sur Jizera
Kategorio:Havantoj de retpaĝaro en Esperanto
Kategorio:Jakobaj vojoj en Ĉeĥio
Tujmesaĝilo

**Tujmesaĝilo** estas programo, kiu ebligas sendi mesaĝon tuj al iu alia en la
Interreto, kiu uzas la saman tujmesaĝilon. Oni havas liston de amikoj en fenestro kaj povas vidi, ĉu
ili nun uzas la Interreton aŭ ne. Se jes, eblas alklaki la nomon kaj sendi mesaĝon tuj.

Jen la plej popularaj tujmesaĝilaj sistemoj:

* AIM - AOL Instant Messenger (apartenas al Time Warner)
* 
* ICQ - I-Seek-You (Mi serĉas vin) (apartenas al Time Warner)
* Jabber - kun speciala babilejo Esperante, multaj interligitaj serviloj, kaj konektebleco kun MSN, AIM, ICQ kaj Yahoo. Iuj klientoj ebligas ankaŭ voĉparoladon aŭ desegnadon)
* Mesaĝilo Yahoo [jaHU] (apartenas al Yahoo!)
* PalTalk - ankaŭ kun kamerao
* Skype
* Telegram
* 
* WhatsApp

Principe estas imagebla tujmesaĝa sistemo sencentra, sed ĝis nun ne ekzistas grava tia sistemo.

## Klientoj plurprotokolaj 
* Irssi kun kromprogramoj
* Meebo http://wwwl.meebo.com/index-eo.html - tre simpla servo, ebligas tujmesaĝoj en la krozilo. Tradukita esperanten. Funkcias kun Jabber, MSN, Gtalk kaj Aim samtempe en unu fenestro!
* Pidgin
* Trillian

## Vidu ankaŭ 
* Listo de tujmesaĝantaj vikipediistoj
* BitlBeeo
Sassnitz

**Sassnitz**  estas urbeto sur la insulo Rügen (*Rugeno*). Pro sia apudmara situo kaj la pitoreskaj kretorokoj, kiuj ekz. la pentriston Caspar David Friedrich inspiris al pluraj pentraĵoj, Sassnitz estas ŝatata turisma centro en Norda Germanio. De la haveno veturas pramŝipoj al Svedio kaj Litovio. Sassnitz apartenas al la regiona distrikto Antaŭpomerio-Rügen. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

La blazono de Sassnitz montras lumturon sur muro.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Submarŝipa muzeo
* Prama haveno Sassnitz/Mukran

Dosiero:Kreidefelsen nahe Sassnitz (2011-05-21) 2.JPG|kretaj rokoj borde de la Balta Maro proksime de Sassnitz
Dosiero:Altstadt von Sassnitz.jpg|la historia urbokerno vidata de la maro
Dosiero:Ruegen, Sassnitz, Rathaus 1.jpg|la urbodomo
Dosiero:Ruegen, Sassnitz, Alter Fischerei-Hafen 1.jpg|la tradicia fiŝista haveno

Kategorio:Distrikto Antaŭpomerio-Rügen
Kategorio:Urboj de Meklenburgo-Antaŭpomerio
Kategorio:Rugeno
1688

**1688** estis superjaro komenciĝanta ĵaŭde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1688 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* "Glora Revolucio" en Britio, Jakobo la 2-a (Anglio) detronigita de Vilhelmo la 3-a (Britio), kiu surtroniĝis en sekva jaro.
* Palatinata Milito komenciĝis.

## Naskiĝoj 
* 23-a de januaro: Ulrika Eleonora, reĝino de Svedio (m. 1741)
* 25-a de januaro: Juraj Jánošík, legenda slovaka rabisto kaj nacia heroo (m. 1713)
* 4-a de februaro: Pierre Carlet de Marivaux, franca verkisto (m. 1763)
* 21-a de majo: Alexander Pope, angla poeto (m. 1744)
* 15-a de aprilo: Johann Friedrich Fasch, germana komponisto (m. 1758)
* 29-a de oktobro: Amalia Pachelbel, germana pentristino (m. 1723)

## Mortoj 
* 28-a de novembro: Bohuslav Balbín, ĉeĥa historiisto (n. 1621)
* Francesco Foggia, itala komponisto (n. 1604)
Universitato Rice

**Rice-Universitato**,  [rajs junivEsiti] estas universitato en Houston en Teksaso, Usono. Ĝi estis unue fondita kiel *William Marsh Rice Institute for the Advancement of Literature, Art, and Science*, en 1912.

William Marsh Rice (vivis 1816 ĝis 1900), kiu riĉiĝis multe en Teksaso en la mezo de la 19-a jarcento, lasis la plejmulton de siaj posedaĵoj por fondi eduk-instituton, kaj ĝis 1964 'Rice' ne pagigis studentojn por la edukado.

La universitata arkitekturo estas sternita en multaj kvaranguloj.

La *Akademia kvarangulo* estas centrita ĉirkaŭ la cindroj de 'William Rice', kaj ĝi enhavas la administrajn konstruaĵojn, la bibliotekon kaj la Fizikan, Lingvajn, Arkitekturan kaj Homarstudan konstruaĵojn.

La *Inĝeniera kvarangulo* estas centrita ĉirkaŭ la skulptaĵaro *45/90/180* de Michael Heizer kaj enhavas la Elektran Inĝenieran, la Mekanikan Inĝenieran, Kemian, Komputsciencan konstruaĵojn kaj multajn laboratoriojn.

*Rice* instalis la monde unuan instituton pri spaciala scienco kaj donacis al NASA la terenon por la spaciala reg-centro *Johnson* (*Johnson Space Center*).
Usonaj astronaŭtoj kutimas en radiomesaĝoj alparoli tiun centron per la urbonomo *Houston*, kiu tiel estis la unua homa vorto parolata sur Luno.

'Rice' havas sistemon de kolegioj, simila al tiuj troveblaj en malnovaj britiaj universitatoj. La 9 kolegioj enhavas loĝejojn, manĝejojn, sociajn organizaĵojn kaj studentan registraron, kaj ankaŭ fakultatanojn. Tio kontrastas kontraŭ la kutimaj "fraternties", kiuj kutime estas en usonaj edukejoj.

La sporta teamo estas nomita 'Strigoj', aŭ angle 'Owls'.
Strigo (nomata *Sammy*) estas ankaŭ la maskoto de la universitato.

Rice celebris sian 75-an datrevenon en 1989.

## Elektitaj studentoj 
* Gábor Tari (geofizikisto)

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝaro de Rice University
eta|maldekstre|260ra|McNairHall.
maldekstra|eta|220ra

Rice, Universitato
Cottbus

''''*  (jen germane,  ) estas la dua plej granda, eksterdistrikta, universitata urbo de la germana federacia lando Brandenburgio kaj la plej granda urbo en Malsupra Luzacio. La urbo apud la rivero Spree estis unuafoje dokumente menciita en la jaro 1156. Cottbus havas Teknikan universitaton kun proksimume 5000 studentoj. 

En la urbo loĝas germanoj kaj soraboj kaj ĉiuj ŝildoj kaj montriloj estas kaj en la germana kaj en la soraba lingvoj. Por la soraboj Cottbus estas la kultura kaj politika centro, kvankam nur soraba malplimulto loĝas ĉi tie.

La Brandenburgia Teknologia Universitato, aŭ mallonge BTU, troviĝas en la plej malgranda urbego de Germanio.

## Geografio 
Cottbus situas ĉirkaŭ 150 km sudoriente de Berlino, apud la rivero Spree. Soraboj eksedlis en la ĉirkaŭaĵo de la nuntempa urbo en la 10-jarcento, kiam ili konstruis burgon sur la sabloinsulo en la rivero. Germanoj loĝas apud la soraboj ekde la 13-a jarcento.

La urbo situas apud la aŭtovojo 15 (Berlino - Vroclavo) kaj estas ligata per kelkaj fervojaj linioj interalie kun Berlino, Leipzig, Görlitz, Forst, Frankfurto ĉe Odro. La urbo havas areon de , el kiuj  estas arbaroj kaj  estas akva areo. La plej proksimaj urbegoj estas Dresdeno, ĉirkaŭ 90 km sudokcidente, Zielona Góra en Pollando, ĉirkaŭ 90 km nordoriente, kaj Berlino nordokcidente de Cottbus.

Oriente la la urbo situas la lago Ostsee, la plej granda artifarita lago de Germanio en antaŭa surfaca minejo por brunkarbo.

## Urbopartoj 
Cottbus havas 19 urbopartojn. 
|left|300px|

# Srjejź • Mitte 
# Chmjelow • Schmellwitz
# Žandow • Sandow
# Grodkojske pśedměsto • Spremberger Vorstadt
# Strobice • Ströbitz
# Žylow • Sielow
# Zaspy • Saspow
# Žylowk • Merzdorf
# Dešank • Dissenchen
# Rogeńc • Branitz
# Módłej • Madlow
# Knorawa • Sachsendorf
# Depsk • Döbbrick
# Škódow • Skadow
# Rogozno • Willmersdorf
# Kórjeń(Chóśebuz) • Kahren
# Kibuš • Kiekebusch
# Gołynk • Gallinchen
# Gogolow • Groß Gaglow

## Vidindaĵoj 
eta|maldekstra|turo *Spremberger Turm''. urba emblemo

* Brandenburgia landa muzeo pri moderna arto
* Kastelo Branitz, kun belega parko
* Malsuprasoraba muzeo
* Preĝejo Kristo (katolika)
* Preĝejo Mario, reĝino de la paco (katolika)
* La mineja lago Ostsee

## Servoj 
* Brandenburgia Teknologia Universitato
* Ŝtata Teatro je Cottbus

## Ĝemelaj urboj 
*  Villingen-Schwenningen (Germanio)
*  Saarbrücken (Germanio)
*  Gelsenkirchen (Germanio)
*  Turgovište (Bulgario)
*  Zielona Góra (Pollando)
*  Lipeck (Rusio)
*  Grosseto (Italio)

## Personecoj
* Kito Pank (1808–1895); malsuprasoraba pastro, verkisto kaj redaktoro
* Hajno Rizo (1873–1917); malsuprasoraba pastro kaj okaza poeto

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Cottbus
* Malsupra Luzacio

## Eksteraj ligiloj 
* municipa paĝaro en la malsuprasoraba
1257

En la jaro **1257** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj
*Francio : Fondo de La Sorbonne
*Hispanio: poŭdero unuafoje uzita en Eŭropo.

## Unuaj dokumentaj mencioj
*Diemerswil kiel *Diemarswile* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Diemtigen kiel *Diemtingen* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Fürstenau kiel *Fúrstenowo* kaj *Furstinowe* (hodiaus urbeto kaj komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
*Gurtnellen tekstante *Chuno und ... die Gurteneller* (hodiaŭ komunumo en Kantono Urio en Svislando).
*Studen kiel *Studon* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Walterswil kiel *Walderswile* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).

## Naskiĝoj
## Mortoj
Katedralo Nia Sinjorino de Parizo

eta|maldekstre|Orienta flanko de la katedralo Nia Sinjorino de Parizo.
**Nia Sinjorino de Parizo** () aŭ **Nia Damo de Parizo**, estas la romkatolika katedralo de Parizo. Ĝi situas sur la insulo Cité (france *Île de la Cité*) meze de la urbo. La konstruado komenciĝis en 1163 kaj finiĝis en 1345 (). Ĝi estas unu el la unuaj grandaj gotikstilaj katedraloj (kun la baziliko de Saint-Denis kaj la katedralo de Laon), kaj servis kiel modelo por multaj katedraloj kaj preĝejoj en Francio kaj Eŭropo.

eta|maldekstre|Katedralo de Parizo, flanka fasado al la rivero
[eta|maldekstre|[Ĥimero (arkitekturo)|Ĥimero de la katedralo *Notre-Dame* de Parizo rigarde al la grandurbo.]]
eta|maldekstra|Incendio, la
Ĝin tute restaŭris la fama franca arkitekto Eugène Viollet-le-Duc dum la 19a jarcento (1845-1864).

Beletre ĝi estis fona "scenejo" de la fama romano verkita de Victor Hugo, "''*", kun ties rolantoj Quasimodo kaj Esmeralda.

*Notre-Dame de Paris'' estas ankaŭ titolo de franca muzikalo verkita de Luc Plamondon kaj komponita de Richard Cocciante en 1998.

La  la katedralon grave difektis incendio, la spajro kolapsis, la ligna ĉarpentaĵo (kun plumba tegmento) detruiĝis.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Katolikismo
* Gotiko
* Incendio de Notre-Dame de Paris en 2019
* Notre-Dame de Paris (romano)
* Notre-Dame de Paris (muzikalo)

## Eksteraj ligiloj 
* Eternelle Notre-Dame ()


Kategorio:Gotikaj katedraloj en Francio
Kategorio:Monumentoj de Parizo
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Parizo
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1340-1349
Kategorio:Aperis en 1345
Eugène Viollet-le-Duc

eta|dekstra|200px
**Eugène Viollet-le-Duc** (27-a de januaro 1814 - 17-a de septembro 1879) estis franca arkitekto kaj skribisto naskita en Parizo. Li restaŭrigis grandan nombron da monumentoj, precipe mezepokaj. Interalie : la katedralo Notre Dame en Parizo, la mezepoka urbo Carcassonne, la baziliko de Vézelay, la kastelo de Pierrefonds. Dank'al tiuj renovigoj multaj monumentoj ne perdiĝis el la franca historia heredaĵo.

Li estis la aŭtoro de ampleksa vortaro pri franca arkitekturo de la 11a ĝis la 16a jarcento *(*Dictionnaire raisonné de l'architecture française du XIe au XVe siècle *)*.

Kategorio:Francaj arkitektoj
Kategorio:Historiismaj arkitektoj
Georg Christoph Lichtenberg

**Georg Christoph Lichtenberg** ([geog kristof LIĤtenbeg]; naskiĝis la 1-an de julio 1742 en Ober-Ramstadt apud Darmstadt, mortis la 24-an de februaro 1799 en Göttingen) estis germana natursciencisto kaj verkisto.

Georg Christoph Lichtenberg estis la plej juna el 17 gefiloj de protestantisma pastoro. Krom li nur kvar gefratoj travivis la unuajn vivojarojn. Kiel infano li pro rakitismo akiris kurban dorson, sed li frekventis gimnazion kaj ekde 1763 li studis matematikon, astronomion kaj naturhistorion en Göttingen, kie li en la jaro 1770 fariĝis profesoro pri filozofio. Ekde la 1780-aj jaroj li jam estis konsiderata grava fakulo i.a. pri astronomio, kemio, geofiziko, meteorologio kaj statistiko, sed plej grandan renomon li gajnis pro siaj esploroj sur la kampo de la elektra fiziko.

El lia literatura agado ĉefe elstaras la ekde 1764 verkitaj *Sudelbücher*, t.e. taglibroj plenaj de ironie-spritaj aforismoj, kiuj bone respegulas la personecon de la aŭtoro kaj la epokon en kiu li vivis. Krome li verkis satirajn artikolojn por la *Göttinger Taschen Calender*, kiun li mem eldonis kaj por la revuo *Göttingisches Magazin der Wissenschaften und Litteratur*. Li ankaŭ desegnis (ĉefe karikaturojn) kaj li dediĉis parton de sia energio al la kritiko de belartaĵoj.

Dum sia tuta vivo Lichtenberg vivis kun la malekvilibro de misformita korpo kaj brila spriteco. Li dufoje edziĝis al ege junaj virinoj kaj havis entute ses idojn. Per sia eksterordinara kapablo, peri sciencajn sciojn amuze kaj facile kompreneble, li logis amason da studentoj al siaj prelegoj kaj li havis kontaktojn al famuloj kiel ekz. Alessandro Volta, Immanuel Kant kaj Alexander von Humboldt.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lichtenberg-gesellschaft.de 
* http://www.kirjasto.sci.fi/lichten.htm 
* http://www.newcriterion.com/archive/20/may02/lichtenberg.htm 
* http://cscs.umich.edu/~crshalizi/reviews/lichtenberg 

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj natursciencistoj
Detlev von Liliencron

**Detlev VON LILIENCRON** [detlef fon LILjenkron], aŭ realnome: Friedrich Adolph Axel Freiherr VON LILIENCRON (naskiĝis la 3-an de junio 1844 en Kijlo [*Kiel*], mortis la 22-a de julio 1909 en Alt-Rahlstedt, nuntempe parto de Hamburgo) estis germana verkisto.

Liliencron naskiĝis en Kijlo kiel filo de malriĉiĝinta nobela familio, fariĝis oficiro, partoprenis diversajn militojn, sed devis fini tiun ĉi karieron pro grandaj mon-ŝuldoj. En la jaro 1875 li ekvivis en Usono, sed du jarojn poste li revenis al Germanio kaj vivtenis sin kiel oficisto. La verkadon li komencis relative malfrue: En 1883 li publikigis sian unuan libron kaj ekde 1887 li laboris kiel sendependa verkisto en Munkeno kaj Hamburgo.

Liliencron estas grava reprezentanto de la impresionismo. Temoj de liaj verkoj estas amo kaj naturo, sed ankaŭ milito kaj ĉasado.

## Verkoj 
* *Adjutantenritte und andere Gedichte* (poemoj, 1883)
* *Die Rantzow und die Pogwisch* (dramo, 1886)
* *Eine Sommerschlacht* (noveloj, 1886)
* *Breide Hummelsbüttel* (romano, 1887)
* *Unter flammenden Fahnen* (rakontoj, 1888)
* *Gedichte* (poemoj, 1889)
* *Der Haidegänger und andere Gedichte* (poemoj, 1890)
* *Neue Gedichte* (poemoj, 1893)
* *Poggfred* (eposo, 1896)
* *Leben und Lüge* (membiografia romano, 1908)

## En Esperanto aperis 
* *Bela junio; En granda urbo; En la tombejo* / trad. Guido Holz. En: Übertragungen = Tra(nskon)dukoj. Messkirch: Gmeiner 1988, p.&nbsp;75-77. ISBN 3-926633-14-X

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj  de kaj pri Detlev von Liliencron en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* 

Kategorio:Germanaj verkistoj
1704

**1704** estis superjaro komenciĝanta marde (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1704 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*
## Naskiĝoj 
*
## Mortoj 
* 2-a de februaro: Johann Jacob Walther, germana komponisto (n. 1650)
* 23-a de februaro: Georg Muffat, franca komponisto (n. 1653)
* 24-a de februaro: Marc-Antoine Charpentier, franca muzikisto (naskiĝis ĉirkaŭ 1640)
* 12-a de aprilo: Jacques Bénigne Bossuet, franca verkisto (n. 1627)
* 3-a de majo: Heinrich Ignaz Franz von Biber, bohemia komponisto (n. 1644)
* 28-a de oktobro:  John Locke, angla filozofo (n. 1632)
* Mukai Kyorai, japana poeto (n. 1651)
* Francesco Provenzale, itala komponisto
Marc-Antoine Charpentier

**Marc-Antoine CHARPENTIER** [mark-antŭan ŝarpantje], (ĉirkaŭ 1640 - 1704) estas franca muzikisto naskita en Parizo. Unue studento de Giacomo Carissimi, li fariĝis kapelmajstro en Parizo ĉe la Kolegio de la Jezuitoj kaj poste en la Sainte-Chapelle. Li skribis dekojn da religiaj kaj liturgiaj muzikaĵoj, motetoj, oratorioj, mesmuzikaĵoj, operoj.

Unu el liaj verkoj estas aparte fama (*Te Deum*), ĉar ĝia komenca parto servas kiel oficiala muziko de la eŭropaj televid-elsendoj "Eŭrovido".
eta|maldekstra|180px|

Asteroido 9445 Charpentier estis nomita en memoro de lin.
## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri li en retejo de la franca ministerio pri kulturo  
* orkestra prezento de la antaŭludo *(Prelude)* de la komponaĵo *Te Deum*, himno de la televida unio "Eŭrovido" en la retejo YouTube
* la sama melodio interpretata per orkestro de mandolinoj, gitaroj kaj kontrabasoj

CHARPENTIER, Marc-Antoine
CHARPENTIER, Marc-Antoine
CHARPENTIER, Marc-Antoine
Moteto

**Moteto** (de la franca *mot* = vorto; → *motet* = vorteto) estas polifonia muzikformo akapela aŭ kun muzikinstrumentoj. Ĝi estis komponata ĉefe inter la 13-a kaj la 19-a jarcentoj. Dum tiu tempo grave ĝi ŝanĝiĝadis laŭ stilo. Ĝi ludis sian plej grandan rolon en mezepoko kaj renesanco, kiam ĝi estis la faktoro decidanta pri disvolviĝo de la plurvoĉeco. En la posta tempo ĝi akceptis aliajn rimedojn de muzika esprimo aŭ estis ilo de arkaismigo.

Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Religia muziko
Panteono de Parizo

eta|Panteono

La **Panteono de Parizo** (}) estas granda monumento, kiu staras sur Monteto Sainte-Geneviève (), en la 5-a arondismento de Parizo.

## Historio 
La konstruadon oni komencis en 1764 (arkitekto Soufflot) kaj la Panthéon estis unue granda pariza preĝejo. La Franca Revolucio transformis ĝin al templo dediĉita al gravaj personaĵoj de Francio. La monumento ricevis sian nunan nomon "Panthéon" tiuokaze.

La 30an de majo 1791, jariĝo de la morto de Voltaire, la Konstitucifara Asembleo, spite fortajn kontraŭojn (la membroj de la pastraro konstituis kvaronon de la deputitoj) decidis transmeti liajn restaĵojn al ĵus starigita Panteono. La 4an de aprilo, post la morto de Mirabeau okazinta la 2an, la Asembleo dekretis, ke *la nova konstruaĵo de Sankta Ĝenoveva estos destinita al ricevo de la cindrojn de la granduloj*. Mirabeau estis la unua «panteonigita». Voltaire sekvis la 11an de julio. Ĉar la korpo de Mirabeau estis retirita el tiu monumento je la sekvoj de la malkovro de la *fera kaŝejo* (kun sekreta korespondado inter la reĝo kaj Mirabeau inter aliaj), Voltaire iĝis la plej antikva gasto de la Panteono.

Ĝi denove estis preĝejo post la Revolucio (1814-1830), poste Templo de Gloro (1830-1848), denove preĝejo dum la regno de Napoleono la 3-a (1852-1870), kaj fine la respubliko decidis redoni la monumenton al la kulto de francoj, kiuj ludis gravan rolon en la historio (ekzemple militistoj, verkistoj kaj sciencistoj).

## Arkitekturo 
La Panthéon karakteriziĝas per larĝa kaj monumenta kolonaro sub la frontono kaj alta, impona kupolo, kiu videblas de ĉiuj partoj de Parizo.

## Listo de eminentuloj entombigitaj tie 
* Marcelin Berthelot
* Sophie Berthelot, edzino de Marcelin Berthelot, unua virino tie entombigita
* Marie François Xavier Bichat
* Louis Antoine de Bougainville (lia koro ripozas en Tombejo Calvaire)
* Louis Braille
* Sadi Carnot
* René Cassin
* Marie Curie
* Pierre Curie
* Georges Cuvier
* Jacques-Louis David
* Alexandre Dumas
* François Fénelon
* Maurice Genevoix
* Victor Hugo
* Jean Jaurès
* Joseph-Louis Lagrange
* Paul Langevin
* Marquizo de Laplace
* Chrétien Guillaume de Lamoignon de Malesherbes
* André Malraux
* Mélinée kaj Missak Manouchian
* Jean-Paul Marat
* Gabriel de Riqueti de Mirabeau
* Gaspard Monge
* Jean Monnet
* Jean Moulin
* Jean-Jacques Rousseau
* Simone Veil
* Voltaire
* Jean Zay
* Émile Zola

## Bildaro 

Dosiero:Pantheon paris.jpg|Fasado kun kupolo, frontono, kolonaro
Dosiero:Panthéon de Paris - 03.jpg|Frontono kun la epigrafo: *Aux grands hommes, la patrie reconnaissante* ("Al eminentuloj, dankema patrujo").
Dosiero:Foucaults_pendulum_pantheon.jpg|Enirejo kun la pendolo de Foucault
Dosiero:Jean-Jacques ROUSSEAU au Panthéon (Lunon).jpg|Tombo de Jean-Jacques Rousseau

Kategorio:Monumentoj de Parizo
Kategorio:Historio de Francio
Oratorio

**Oratorio** estas muzikaĵo, kiu plej ofte similas al opero, sed havas ĉiam religian temon. Oratorioj ankaŭ restas sen scenaĵoj aŭ kostumoj.

La oratorio originis el Italio en la frua 17-a jarcento. Kelkaj el ĝiaj komponistoj estis Giacomo Carissimi kaj Emilio di Cavalieri. La tekstoj estis ofte prenitaj el la Biblio, aparte el la Malnova testamento.

Ankaŭ riveliĝis oratorioj en Germanio (Heinrich Schütz) kaj Francio (Marc-Antoine Charpentier).

Kelkaj konataj oratorioj estas la *Messiah* de Georg Friedrich Händel kaj la *Pasiono de Sankta Mateo* de Johann Sebastian Bach.

## Vidu ankaŭ 
* Oratorio
* Pasiono
* Meso (diservo)
* Meso (muziko)
* Kantato

Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Klasika muziko
Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Georges Bizet

**Georges BIZET** [ĵorĵ bize'], en esperanto **Georgo Bizeto**, (25-a de oktobro 1838 en Parizo - 3-a de junio 1875 en Bougival) estis franca muzikisto kaj komponisto, kiu kreis la nun mondfaman operon *Karmena*. La 3-an de marto 1875 li estis honorita liel kavaliro de la Honora Legio.

## Operoj 
Krom *Carmen*, Bizet estas konata aparte pri sia aro de 8 operoj:
* *La maison du docteur* (La domo de la kuracisto) en 1852 aŭ 1855 sed ne enspektakligita
* *Don Procopio* en 1859
* *Ivan IV* en 1862-5
* *Les pêcheurs de perles * (La perlofiŝistoj) en 1863
* *Noé* (de Fromental Halévy kompletigita de Bizet) ĉ. 1865
* *La jolie fille de Perth* (La bela servistino de Perth) en 1867
* *Djamileh* en 1872
* *Carmen* en 1875

## Eksteraj ligiloj 
* Elŝuteblaj komponaĵoj en midi-formo (aŭskulteblaj kaj transformeblaj al muziknotoj ) ĉe Classical Archives (eblas senpage registriĝi kaj elŝuti 5 komponaĵojn potage) - serĉu sub komenca litero de la familia nomo de la komponisto
* Alexandre-Cesar-Leopold Bizet
* http://w3.rz-berlin.mpg.de/cmp/bizet.html  
* http://www.mfiles.co.uk/composers/Georges-Bizet.htm
* http://www.muzikinis.ku.lt/opera/karmen.html  
* http://www.mfiles.co.uk/Composers/Georges-Bizet.htm 

Kategorio:Francaj komponistoj
Kategorio:Francaj muzikistoj
Kategorio:Francaj operkomponistoj
Kategorio:Operkomponistoj
Johannes Linnankoski

**Johannes LINNANKOSKI** [LINnankoski], realnome: Johannes Vihtori PELTONEN (naskiĝis la 18-an de oktobro, 1869 en Askola, mortis la 10-an de aŭgusto, 1913 en Helsinki) estis finna verkisto.

Famiĝinte pro sia romantisma romano *Laulu tulipunaisesta kukasta* (La kanto pri fajr-ruĝa floro), liaj pli malfruaj verkoj montris kritike-realismajn trajtojn.

Kelkaj el liaj verkoj estis bazoj por filmoj, el kiuj Hilja maitotyttö (reĝisoro Teuvo Tulio) kaj Laulu tulipunaisesta kukasta (reĝisoro Mikko Niskanen).

## Verkoj 
* *Ikuinen taistelu* (dramo, 1903)
* *Laulu tulipunaisesta kukasta* (La kanto pri fajr-ruĝa floro) (romano, 1905)
* *Taistelu Heikkilän talosta* (Batalo pri la domo Heikkilä) (novelo, 1907)
* *Pakolaiset* (romano, 1908)
* *Simson ja Delila* (dramo, 1911)

## En Esperanto aperis 
* *Batalo pri la domo Heikkilä,* tradukis Vilho Suonio Setälä. - Helsingforso: Eldona Akcia Societo Otava, [1919]. - 60 paĝoj - (Finna Biblioteko Esperanta 1)
* *La kanto pri fajr-ruĝa floro*, tradukis E. Kuoppala kaj J. Jäntti. - Kuopio: Finna Esperanto-Librejo, 1987.

Kategorio:Finnaj verkistoj
Jacques Offenbach

eta|Jacques Offenbach
**Jacques OFFENBACH**  (naskiĝis la  en Kolonjo, mortis la 4-an de oktobro 1880 en Parizo) estis franca komponisto kaj muzikisto. Li naskiĝis en Germanio, sed prenis la francan ŝtatanecon.

Li estas la aŭtoro de multaj komikaj operoj, operetoj: *Orphée aux enfers* (1858), *La Belle Hélène* (1864), *La Vie parisienne* (1866), kaj ankaŭ de unu fantazia opero "''Les Contes d'Hoffmann*" (La rakontoj de Hoffmann). Multaj el liaj verkoj estis satiroj pri la monduma socio de tiama Parizo.

Li reprenis en unu el siaj verkoj, "*La Gaîté parisienne*", la tiam furoran dancon "*Cancan*", kiun oni tiutempe ofte dancis en la klubo "*Moulin Rouge''".

Kategorio:Francaj komponistoj
Kategorio:Francaj muzikistoj
Kategorio:Francaj operkomponistoj
1597

**1597** estis normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1597 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Oĥansk fondita.

## Naskiĝoj 
* Virgilio Mazzocchi, itala komponisto
* 23-a de decembro: Martin Opitz, germana poeto.

## Mortoj 
* 15-a de Januaro: Juan de Herrera, hispana arkitekto, matematikisto kaj geometristo (n. 1530).
* 7-a de februaro: Francisko Patriko, kroata filozofo, humanisto kaj poeto (n. 1529)
* 9-a de junio: José de Anchieta, hispana jezuito misiisto en Brazilo (n. 1534)
* 20-a de junio: Willem Barentsz, nederlanda maristo kaj esploristo (naskiĝis ĉirkaŭ 1550)
* Leonardo da Cutri, itala ŝakludisto (n. 1542).
1639

**1639** estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1639 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Mongolio: Fondiĝas Ulanbataro kun la nomo *Urgoo*, ruse *Urga*.
*Rusio: Fondiĝas Alapajevsk.

## Naskiĝoj 
* 3-a de aprilo: Alessandro Stradella, itala komponisto (m. 1682)
* 5-a de decembro: Johann Christoph Pezel, germana komponisto kaj urbofajfisto (m. 1694)
* Jean Racine, franca poeto (m. 1699)

## Mortoj 
* 12-a de aprilo: Robert Carey, angla nobelo (naskiĝis ĉirkaŭ 1560)
* 1-a de junio: Melchior Franck, germana komponisto (naskiĝis ĉirkaŭ 1580)
* 20-a de aŭgusto: Martin Opitz, germana poeto (n. 1597)
* 28-a de oktobro: Stefano Landi, itala komponisto (n. 1587)
Simon Dach

**Simon DACH**  (29-a de julio 1605 – 15-a de aprilo 1659) estis germana poeto, kies verkaro konsistas ĉefe el profanaj kaj ekleziaj kantoj kaj poemoj.

## Tio aperis en Esperanto 
Antaŭjara kanteto ; Amikeco ; Al najtingalo ; Plenda poemo pro lia doloriga malsano ; Invito al gajeco
En: Germana antologio. – Gerlingen : Bleicher, 1985. – p. 275 - 279

Ännchen von Tharau = Anjo el Tharau / poez.
Simon Dach. Trad. L. E. Meier. Muz. Fr. Silcher. 
En: Germanaj popolkantoj  ; p.21 : ĉefe muziknotoj
(Fakte oni nur supozas, ke Simon Dach verkis tiun ĉi kanton.)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bautz.de/bbkl/d/dach_s.shtml
* Biografia informo (germana) 

Kategorio:Germanaj poetoj
1605

**1605** estis normala jaro komenciĝanta sabate (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1605 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Paŭlo la 5-a iĝis papo.
* Tokugawa Hidetada iĝis ŝoguno.
* Eko de Pola-moskova milito.

## Naskiĝoj 
* 8-a de aprilo: Filipo la 4-a, reĝo de Hispanio kaj Portugalio (m. 1665)
* 18-a de aprilo: (baptita) Giacomo Carissimi, itala komponisto (m. 1674)
* 29-a de julio: Simon Dach, germana poeto (m. 1659)
* 19-a de oktobro: Thomas Browne, angla verkisto (m. 1682)

## Mortoj 
* 4-a de majo: Ulisse Aldrovandi, itala kuracisto kaj natursciencisto (n. 1522)
* 11-a de junio: Fedor Borisoviĉ Godunov, caro de Rusio (n. 1589)
* 15-a de oktobro: Teodoro Beza, franca teologo (n. 1519)
* 27-a de oktobro: Jalaluddin Muhammad Akbar, imperiestro de la Mongola Imperio (n. 1542)
1659

**1659** estis normala jaro komenciĝanta merkrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1659 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Loka leĝo malpermesis kristnaskan feston en Bostono;
*Monarkio restarigita en Britio;
*Francio konkeras nordon de Katalunio;
*Traktato de la Pireneoj

## Naskiĝoj 
*14-a de januaro: Jacob Roggeveen, nederlanda maresploristo (m. 1729)
*17-a de januaro: Antonio Veracini, itala komponisto (m. 1733)
* 27-a de marto: Thomas Bartholin, la Juna, dana historiisto, naturalisto kaj antikvaĵisto (m. 1690)
*10-a de septembro: Henry Purcell, angla komponisto (n. 1695)

## Mortoj 
*15-a de aprilo: Simon Dach, germana poeto (n. 1605)
*22-a de junio: Michał Boym, pola jezuito, misiisto en Ĉinujo, aŭtoro de Flora Sinensis ( n. 1612 )
*10-a de oktobro: Abel Tasman, nederlanda maristo kaj esploristo (n. 1603)
*31-a de decembro: János Apáczai Csere, hungara matematikisto kaj filozofo (n. 1625)
Poissy

**Poissy** [pŭasi] estas urbo en la franca departemento Yvelines. Ĝi situas 20 km okcidente de Parizo kaj havas ĉirkaŭ 36000 loĝantojn (1999). Grava firmao estas aŭtofabriko Peugeot. Ĝemela urbo en Germanio estas Pirmasens.

En aprilo 1937 aperis la jena anonco en la gazeto *La Juna Vivo:
: *ESPERANTA SOMERA LERNEJO estos organizata de la "grupo de Esperantistoj geedukistoj" dum Aŭgusto '37. Ĝi okazos en POISSY, urbeto proksime al Parizo. Oni vizitos la internacian ekspozicion: frataj, ĝojaj, instruaj libertempoj. Eksterlandaj geinstruistoj, vizitu la "Esperantan someran lernejon". Petu sciigon al: Micard, instruisto, Épineux-le-Seguin (Mayenne), Francujo.''

## Vidindaĵoj 
* Vilao Savoye

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Poissy (stacidomo)
* Poissy-Grande-Ceinture (stacidomo)
* Poissy (Tramtrajno en Francilio)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Hospitalo de Poissy 


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Yvelines
La Bamba

**La Bamba** (en Esperanto ankaŭ **La Bambo**) estas tradicia mezamerika danco, kiu ankaŭ populariĝis dum junularaj Esperanto-renkontiĝoj. La dancantoj staras brakumante en rondo kaj paŝas dekstren aŭ maldekstren. Aliaj homoj dancas en la mezo kaj ili povas kisi iun tri-foje en la rondo por "liberigi sin". Oni plej ofte dancis ĝin dum la Internacia Seminario kiam oni kelkfoje dancis ĝin dum horo.

Iuj homoj bojkotas la dancon ĉar ili konsideras ĝin maldeca aŭ timas ricevi malsanojn.

La "bambumado" naskiĝis en aŭgusto 1982 dum la 38-a Internacia Junulara Kongreso en Loveno, kiam (verŝajne dum la Flandra balo la 4-an de aŭgusto) la flandroj montris tiun dancon, kiu tiam jam estis tradicia en Belgio. La origina danco estis iom pli rafinita: tiu, kiu invitis al kisado, devis subiĝi sur unu genuon, proponante la alian genuon al la invitoto kiel sidilon dum la kisado. Tiu detalo rapide malaperis el la esperantista versio de la danco.

Pro la ekstrema populariĝo de la danco en la junulara esperanto-kulturo, la estraro de TEJO en la jaro 1990 dum la 46-a IJK en Playa Girón akceptis la kanton La Bamba kiel oficialan himnon de TEJO. Tiu decido estis nuligita de alia estraro kelkajn jarojn poste.

## La kanto 
**La Bamba** ankaŭ estas kanto akompananta la samnoman dancon. Fakte la danco malbone funkcias sen tiu kanto, kaj praktike neniam okazas sen ĝi. Kutime ĝia ekludado tiom efikas kiel signalo ke homoj spontane ekdancas aŭdinte la unuajn tonojn.

"La Bamba" estas tradicia geedziĝfesta kanto atestita jam en la 17-a jarcento el la meksika regiono de Vera Cruz. Andres Huesca registris ĝin jam en 1908 sub titolo *El jarabe Verucruzano* ("la verakruca geedziĝo"). Ritchie Valens registris ĝin en 1958, Trini Lopez (en 1966), Dusty Springfield (en 1968), Neil Diamond (en 1969), Raymond van het Groenewoud (kaj patro) Nico Gomez (en 1983 en la filmo *Brussels by Night*) kaj *Los Lobos* en la jaro 1986 laŭ tradicia melodio, sed iom post iom oni ankaŭ faris esperantajn versiojn. (Versio troviĝas sur la kompaktdisko "JoMo Friponas!" kaj alia ĉe Feri Floro "Du kolombetoj") La teksto multe varias de unu versio al alia ĉar tradiciaj kantistoj libere kreis proprajn versiojn laŭ la melodio. Sekvas plej konata tekstero.

Teksto :

## Filmo 
**La Bamba** ankaŭ estas titolo de filmo de Luis Valdez (1987).

## Fontindikoj 
* VANDEN BEMPT, Marc: *Kongreso en Belgio : Memorlibro pri la 38a Internacia Junulara Kongreso de TEJO, 1982*. Leuven : Esperanto 2000, 1983. 142 paĝoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Radio 3ZZZ 2004-05-10 - Ĉi tiu elsendo enhavas la kanton *La Bambo!*, kantata de JoMo.

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj
Kategorio:Dancoj
Kategorio:Esperantlingvaj kantoj
Kategorio:Hispanlingvaj kantoj
Paul Fleming

**Paul Fleming** [paŭl fleming] (naskiĝis la 5-an de oktobro, 1609 en Hartenstein, Ercmontaro, mortis la 2-an de aprilo, 1640 en Hamburgo) estis germana poeto.

Influite de Francesco Petrarca kaj Martin Opitz, li verkis sonetojn, poemojn kaj kantojn en la germana kaj la latina lingvoj. Nuntempe li estas konsiderata grava reprezentanto de la Baroko.

## Listo de verkoj 
eta|*Gedichte*

* *Rubella seu Suaviorum Liber* (1631)
* *Klagegedichte vber das unschüldigste Leiden unsers Erlösers undt Todt Jesu Christi* (1632)
* *Prodromus* (eld. 1641)
* *Teutsche Poemata* (eld. 1646)

## En Esperanto aperis 
*Fidela koro* ; *Ravas min libero-gajn’* ; *Kiel kisi* ; *Odo* ; *Al si* 
En: Germana antologio. – Gerlingen : Bleicher, 1985. – p.&nbsp;286-290

Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Universitato de Lejdeno
1640

**1640** estis superjaro komenciĝanta dimanĉe (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1640 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Portugalio : Reeniro al Sendependo disde Hispanio, Johano la 4-a (Portugalio) surtroniĝis.
*Angla Revolucio.
*Ibrahim la 1-a iĝis estro de Osmanida imperio.

## Naskiĝoj 
*9-an de junio: Leopoldo la 1-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio (m. 1705)
*5-a de oktobro: Françoise-Athénaïs de Rochechouart de Mortemart, amatino de franca reĝo Ludoviko la 14-a (m. 1707)
*15-a de novembro: Nicolaus Adam Strungk, germana komponisto (m. 1700)
*Aphra Behn, angla verkistino (m. 1689)
*Martin Radeck, germana komponisto (m. 1684)

## Mortoj 
*2-a de aprilo: Paul Fleming, germana poeto (n. 1609)
*2-a de aprilo: Maciej Kazimierz Sarbiewski, pola poeto (n. 1595)
*10-a de aprilo: Agostino Agazzari, itala komponisto (n. 1578)
*16-a de junio: Peter Hasse, germana komponisto (naskiĝis ĉirkaŭ 1585)
*Alessandro Salvio, itala ŝakludisto (n. 1570)
*Francesca Caccini, itala komponistino (n. 1587)
* John Ford, angla dramverkisto (n. 1586)
1655

**1655** estis normala jaro komenciĝanta vendrede (ligilo montras kalendaron).

En la jaro 1655 post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 25-a de marto: Christiaan Huygens malkovris Titano.
* Go-Sai iĝis imperiestro de Japanio.
* Aleksandro la 7-a iĝis papo.

## Naskiĝoj 
* 28-a de februaro: Johann Beer, aŭstra poeto (m. 1700)
* 13-a de majo: Papo Inocento la 13-a (m. 1724)
* 10-a de septembro: Caspar Bartholin, la Juna, dana kuracisto kaj anatomiisto (m. 1738)
* 24-a de novembro: Karolo la 11-a, reĝo de Svedio (m. 1697)

## Mortoj 
* 7-a de januaro: Papo Inocento la 10-a (n. 1574)
* 25-a de februaro: Daniel Heinsius, nederlanda klerulo, poeto, filologo, latinisto, helenisto kaj profesoro pri la greka historio en la Universitato de Lejdeno (n. 1580)
* 24-a de julio: Friedrich von Logau, germana poeto (n. 1604)
* 28-a de julio: Cyrano de Bergerac, franca verkisto (n. 1619)
* Ukita Hideie, japana daimio (n. 1573)
Theodor Mommsen

**Christian Matthias Theodor MOMMSEN**   (naskiĝis la  en Garding; mortis la  en Charlottenburg) estis germana historiisto kaj juristo. La filologo Tycho Mommsen estis lia frato.

Mommsen, kiu estas konsiderata unu el la plej gravaj historiistoj kaj filologoj de la 19-a jarcento, gajnis grandan renomon pro siaj esploroj pri la Romia Regno. El liaj proksimume 1500 verkoj plej elstaras la tri-voluma *Römische Geschichte* (*Romia historio,* 1854-55), pro kiu li en la jaro 1902 gajnis la Nobelpremion pri literaturo pro "la plej granda vivanta majstro de la arta historia verkado, kun speciala referenco al lia monumenta verko, Historio de Romo",

eta|250ra|maldekstre|Theodor Mommsen
Per sia kolektaĵo *Corpus inscriptionum Latinarum* (ekde 1863) li esence kontribuis al la evoluigo de la moderna epigrafiko. Liaj verkoj *Römisches Staatsrecht* (*Romia ŝtatjuro,* 3 vol., 1871-88) kaj *Römisches Strafrecht* (*Romia kriminala juro,* 1899) pritraktas la Romian ŝtaton el la vidpunkto de juristo.

La politike liberala Theodor Mommsen de 1881 ĝis 1884 estis membro de la germana parlamento *Reichstag*.

Ekde 1867 li estis honora membro de Hungara Scienca Akademio.

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Germanaj historiistoj
Kategorio:Germanaj juristoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Friedrich von Logau

**Friedrich von LOGAU**  (naskiĝis en junio 1604 en la bieno Brockut, proksime de Niemcza; mortis la 24-an de julio 1655 en Legnica) estis germana poeto. Li ankaŭ uzis la pseŭdonimon **Salomon von Golaw**.
eta|*Logaubüchlein*, 1904

Dum sia vivtempo Friedrich von Logau ne gajnis grandan renomon, sed Gotthold Ephraim Lessing (1729-1781) remalkovris liajn verkojn kaj tiel gardis la memoron al li. Nuntempe von Logau, kies specialaĵo estis epigramoj, estas konsiderata grava reprezentanto de la Baroko.

## Vivo kaj verkista agado 
Logau frekventis inter 1614–25 la gimnazion en Brzeg kaj studis poste juron en Frankfurto ĉe Odro. Poste li iĝis sekretario jura de la Duko de Legnica. Li apartenis ekde 1648 al la Fruktodona Societo, kie li portis la kaŝnomon *Der Verkleinernde / La malgrandiganto*.

Liajn epigramojn li eldonis sub la nomo Salomon von Golaw (=anagramo de Logau): *Erstes Hundert deutscher Reimensprüche*, Vroclavo 1638; *Deutscher Sinngedichte Drey Tausend*, Vroclavo 1654. La plejmulto de liaj epigramoj estas ekstere de la normalaj sferoj de tiaj poeziaĵoj. Ili estas interesaj kaj lerte elpensitaj kaj montras formon de animo forta kaj de nobeleco deca kaj bonedukita. Tamen ili ankaŭ diafanigas ke Logau estis melankolia pro la tiutempaj okazaĵoj kaj personaj malfeliĉoj kelkaj. La ĉekorta vivo, la malekfloro de la patrujo pro militoj, malbona konduto de multaj, erarplenaj karakteroj kaj aliaj publikaj malbonaĵoj estas la preferitaj temoj. Versstrukturoj kiel ankaŭ la lingvo malkaŝas influojn de Martin Opitz, sed ĝuste en liaj pli bonaj epigramoj la efikoj estas same bone kiel ĉe popularaj onidiroj kaj proverboj. Ramler kaj Lessing eldonis de si mem korektitan eldonon de la baldaŭ forgesitaj aforismaj poemoj *Sinngedichte* kaj komentis la lingvoaplikon de Logau (Lepsiko, 1759).

## Listo de verkoj 
* *Erstes Hundert Teutscher Reimen-Sprüche* (1638)
* *Deutsche Sinn-Gedichte Drey Tausend* (1654)

## En Esperanto aperis 
* *Epigramoj*. - En: Germana antologio. – Gerlingen : Bleicher, 1985. – p. 271-275

## Fontoj 
* Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 12. Leipzig 1908, S. 659, kio legeblas tie ĉi.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Fruktodona Societo
Catharina Regina von Greiffenberg

La aŭstra poetino **Catharina Regina VON GREIFFENBERG** [katarina regina fon GRAJfenbeg] naskiĝis je la 7-a de septembro 1633 en la kastelo Seyssenegg (Malsupra Aŭstrio) kaj mortis je la 8-a aŭ 10-a de aprilo 1694 en Nurenbergo (Bavario). Ŝi estas reprezentantino de la Baroko.

Ŝia familio apartenis al la protestantisma nobelaro de Aŭstrio. Kiam en la jaro 1641 la patro mortis, la onklo Hans Rudolph Freiherr VON GREIFFENBERG edukis la knabinon. Timante la kontraŭulojn de la reformacio kaj la turkojn, kiuj atakis Aŭstrion, la familio ekde 1663 vivis ĉefe en Nurenbergo. En la jaro 1664 la onklo edziĝis al sia nevino - malgraŭ obstakloj de la ŝtato kaj la eklezio pro la proksima parenceco inter la gefianĉoj. Kiam la edzo en 1677 mortis, Catharina Regina von Greiffenberg definitive ekloĝis en Nurenbergo.

La verkaro de Catharina Regina von Greiffenberg, konsistanta el prozo, kantoj, poemoj kaj sonetoj, respegulas la profundan religiemon de la aŭtorino.

**Famaj verkoj:**

* Geistliche Sonette, Lieder und Gedichte (1662)
* Zw��and䣨tige Betrachtungen über Leiden und Sterben Christi (1672)
* Betrachtungen über Geburt und Jugend Jesu (1678)
* Leben, Lehre und Wunderwerke Christi (1683)

Greiffenberg
Greiffenberg