Kameropso

La **kameropso**, aŭ **kameropo** (), estas genro de angiospermoj en la familio arekacoj, konsistante el ununura specio *Chamaerops humilis*, reprezentanto de la antaŭ-pliocenaj paleotropisaj praaj plantotaksonoj en la areo .

## Etimologio 
La scienca nomo de tiu genro elvenas el la latina *chamærops*, *chamæropis*, kiu mem elvenas el la greka *χαμαίρωψ*, *χαμαίρωπός*. Temas pri la kunigo de 2 vortoj, *χαμαί* (kiu signifas malalta) kaj *ῥώψ*, *ῥωπός* (kiu signifas vepro). Efektive la sola specio de tiu genro estas nana palmo.

La ordinara esperantigo de plantnomoj plejofte elvenas el la genitiva formo de la etimologia vorto, tiukaze la finaĵo -ropis (au greke -ropos). Cetere oni trovas en PIV plurajn ekzemplojn kun tia etimologio (*Aegilops* → egilopo, *Merops* → meropo). Tamen, pri *Chamaerops*, PIV elektis nekutiman esperantigon laŭ la nominativa formo (kameropso. Nematuraj fruktoj estas klarverdaj, estiĝantaj obtuze flavaj al brunaj kiam mature dum la aŭtuno (septembro-novembro). La semo (kutime 0,6-0,8 gramoj) ampleksas cilindran embrion, kiu estas ĉirkaŭata de pluraj tavoloj, ekde la interno al la ekstero : (1) nutriga endospermo, (2) larĝe ligneca tavolo aŭ endokarpo, (3) karnoplena kaj fibreca mezokarpo (la pulpo), kaj (4) la maldika ekstera tavolo aŭ eksokarpo .
eta|220px|Kameropsa arbedaro en sudokcidenta Hispanujo.

Ĝi havas subteran rizomon kiu produktas ŝosojn kun manformaj, sklerofilaj folioj.

La specio havas du agnoskitajn variojn  :

* *Chamaerops humilis* var. *argentea* André (syn. var. *cerifera*). Nordokcidenta Afrika. Folioj bluverdaj.
* *Chamaerops humilis* var. *humilis*. Sudokcidenta Eŭropo. Folioj verdaj.
* *Chamaerops humilis* 'Vulcano'. Kompakta, sendorna kulturvario - povas esti arĝente brila, sed malpli ol argentea. La folioj emas esti pli dikaj, kaj la aspekto de la planto estas pli tufa ol var. *humilis* aŭ var. *argentea*.

Ĝi estas proksime parenca al la genro *Trachycarpus* el Azio, malsamante per la buliĝema habito, la dornaj foliotigoj (sendornaj ĉe *Trachycarpus*) kaj malgrandaj diferencoj pri la floranatomio. *Trachycarpus* formas ankaŭ nur ununurajn tigojn sen bazaj ŝosoj.

## Disvastiĝo 
Tiu palearktisa specio estas la nura palmo indiĝena en la kontinenta Eŭropo. Ĝi estas plejparte trovata en sudokcidenta Eŭropo (Malto, marborda Hispanujo kaj Portugalujo, centra kaj suda Italujo, kelkaj partoj de la suda mediteranea marbordo de Francujo), same kiel nordokcidenta Afriko (Maroko, Alĝerio, Tunizio) . Ĝi estas la plej norde nature vegetanta palmo en la mondo, kun la plej nordaj lokoj ĉe Hyères, je 43° 07' N , kaj sur la insulo de Capraia Isola apud la itala marbordo, je 43° 04' N.

## Ekologio kaj interagoj kun bestoj 
eta|maldekstra|180px|Kurkuliedo (*Derelomus chamaeropsis*) estas la nura konata polenigisto de la kameropso.
Ĝi estas adaptata al mediteranea klimato kun malvarmetaj, humidaj vintroj kaj somersekeco, kaj povas kreski en malbonaj kaj ŝtonaj grundoj. Ĝi estas unu el la pli rezistemaj palmoj, tolerante vintrofrostojn malsupre al proksimume −12&nbsp; . Ĝi vegetas eĉ en klimatoj kie la somertemperaturo estas iomete malpli ol 20&nbsp;.

Ĝi floras en aprilo-majo kaj estas polenata de specifa kurkuliedo, *Derelomus chamaeropsis* F. kaj eble ankaŭ de la vento. La kameropso prezentas polenadmutualismo kun *D. chamaeropsis*. Ĉe antezo, kaj virseksaj kaj inaj plantoj altiras polenigistojn helpe de floro-similaj kemiaj kombinaĵoj kiuj mirige estas liberigitaj de folioj, kaj ne de floroj . Post kiam polenantaj kurkuliedoj trovis planton (aŭ virseksan aŭ inseksan), ili tipe restas sur la sama planto ĝis la fino de ĝia antezo, trovante rifuĝon, ovmetado-ejojn kaj manĝaĵon ene de la infloreskoj. Kiam la gastigantplanto atingas la finon de la antezo, la kurkuliedoj forlasas la planton kaj serĉas novan gastigantplanton, aŭ virseksan aŭ inan. La larva disvolviĝo okazas ene de la rakio de infloreskoj de virseksaj plantoj dum aŭtuno kaj vintro. Komence de la venonta florada periodo, plenkreskaj kurkuliedoj eliras el la sekaj kaj fragilaj tigoj de malnovaj infloreskoj de la antaŭa jaro de virseksaj plantoj. Oni estis observanta ke kurkuliedoj demetis ovojn ene de inaj infloreskoj, sed tuj kiam la semoj komencis formiĝi, la ovoj aŭ larvoj estis detruataj .

La matura pulpo de la kameropso havas plurajn interesajn ekologiajn funkciojn . Unue, se maturiĝite, la pulpo odoras forte je ranca butero  kaj tiel funkcias kiel furaĝa signalvorto por noktaj fruktmanĝantoj (ekz., karnomanĝulaj mamuloj kiaj meloj kaj vulpoj). Due, ĝi havas ĝermadan inhibician funkcion, certigante ke la semo ne ĝermas antaŭ ol esti disigita. Kaj trie, la pulpo ankaŭ funkcias kiel kemia kaj/aŭ fizika bariero kontraŭ senvertebraj sempredantoj (kurkuliedoj). Pro tia pulpmultafunkcieco, fruktokonsumado (kaj tiel pulpforigo) de karnomanĝuloj povas havi kaj pozitivajn kaj negativajn sekvojn por la palmo. Unuflanke, semoj konsumitaj per karnomanĝuloj ĝermas pli ofte ol ne-konsumitaj semoj. Aliflanke, konsumitaj semoj spertas pli altan predadon de senvertebruloj ol ne-konsumitaj semoj. Tamen, pro la alta moviĝeblo de karnomanĝuloj, ilia disvastigservo prezentiĝas plej grava surbaze de la severa fragmentiĝo kaj izoliteco de la plej multaj kameropsaj populacioj tra la tre dense home loĝata mediteranea baseno.

## Kultivado 
La kameropso estas uzata en ĝardenlaboro kaj pejzaĝigado en multaj mondopartoj. En mezvarmaj regionoj ĝi estas kutime kultivata kiel potplanto, kvankam en ŝirmataj lokoj ĝi postvivas mallongajn periodojn sub frostpunkto 

Ĝi akiris la Ĝardenpremion de la Reĝa Hortikulturasocio .

## Uzado kaj minacoj 
Pro ĝia rustikeco kaj reproduktadkapablo post fajro, ĝi havas altan ekologian valoron por malhelpado de erozio kaj dezertigo. Tiu "karisma" palmo estas tiel konsiderita unu el la plej gravaj specioj en la natura formo de la garigoj kaj makisoj de la mediteranea marbordo.

La folioj de la plenkreskaj plantoj estas uzataj en korbfarado por produkti matojn, portkorbojn, kaj balailojn. La junaj nemalfermitaj folioj estas traktataj kun sulfuro por igi ilin pli molaj kaj flekseblaj kaj tiam estas uzataj por pli bona laboro. La ŝelo, konata en suda Hispanujo kiel "higa", estas manĝebla antaŭ ĝia plenformiĝo. La fruktoj ne estas manĝeblaj sed estis tradicie utiligataj en medicino kiel adstringaj rimedoj pro siaj amareco kaj alta taninenhavo .

Ĉar ĝia natura vivejo rapide malkreskas pro urbanizado kaj aliaj homaj agadoj, konservadozorgoj kaj protektoregularoj de tiu mediteranea endemia specio ekstaras. En kelkaj lokoj, inkluzive de ĝia plej norda indiĝena kreskejo, ĝi estas grave minacata de la enmetita sudamerika noktopapilio *Paysandisia archon*
.

## En populara kulturo 
En la pokemona Media Mix, la fikcia Kamaro estas nomita laŭ tiu dezerta palmo.

## Referencoj 
[eta|220px|En suda Hispanujo, la [melo estas la plej grava semdisvastiganto de la kameropso .]]

## Bildaro 

Dosiero:Chamaerops humilis.jpg|Floroj
Dosiero:Chamaerops humilis (Zingaro)034.jpg|Maturaj fruktoj
Dosiero:Chamaerops humilis (Zingaro)021.jpg|Maturaj fruktoj
Dosiero:ChamaeropsHumilisLeaf.jpg|Folio
Dosiero:ChamaeropsHumilis.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Iberaj sklerofilaj kaj kvazaŭdeciduaj arbaroj
* Nordorient-hispanaj kaj sud-francaj mediteraneaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
*  El treball de la pauma als pobles del Parc Natural dels Ports, Basket weaving with Chamaerops leaves

Kategorio:Arekacoj
Kategorio:Arbedoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Ornamaj plantoj
Kategorio:Kuracplantoj