open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Komponita nombro

En matematiko, **komponita nombro** aŭ **neprima nombro** estas pozitiva entjero, kiu havas pozitivajn entjerajn divizorojn escepte de 1 kaj si. Laŭ difino, ĉiu entjero pli granda ol 1 estas primo aŭ komponita nombro. La nombro 1 estas konsiderata nek kiel primo nek kiel komponita. Ekzemple, la entjero 14 estas komponita nombro, ĉar ĝi estas malkomponebla en 2 × 7.

La unuaj komponitaj nombroj estas
:4, 6, 8, 9, 10, 12, 14, 15, 16, 18, 20, 21, 22, 24, 25, ... .

## Propraĵoj 
* Ĉiu komponita nombro povas esti skribita kiel la produto de 2 aŭ pli multaj (ne nepre diversaj) primoj (fundamenta teoremo de aritmetiko).
* Cetere (n-1)! \,\,\, \equiv \,\, 0 \pmod{n} por ĉiuj komponitaj nombroj *n* > 5. Vidu ankaŭ en teoremo de Wilson.

## Specoj de komponitaj nombroj 
Unu el manieroj klasifiki komponitajn nombrojn estas per kalkulo de kvanto de la primaj faktoroj. Komponita nombro kun du primaj faktoroj estas duonprimo. (La faktoroj ne nepre estas diversaj, do ankaŭ kvadratoj de primoj estas duonprimoj.)

Alia maniero klasifiki komponitajn nombrojn estas per kalkulo de kvanto de divizoroj. Ĉiuj komponitaj nombroj havi almenaŭ tri divizorojn. Ĉe kvadratoj de primoj tiuj divizoroj estas \{1, p, p^2\}. Nombro *n* kiu havas pli multajn divizorojn ol ĉiu *x* < *n* estas maksimume dividebla nombro. (La unuaj du ĉi tiaj nombroj estas 1 kaj 2.)

### Funkcio de Möbius 
En iuj aplikoj, necesas diferencigi inter komponitaj nombroj kun nepara kvanto de diversaj primaj faktoroj kaj tiuj kun para kvanto de diversaj primaj faktoroj. Ĉi tion priskribas la funkcio de Möbius *μ*.

: *μ(n)=1* se nombro *n* ne havas ripetitajn primajn faktorojn kaj havas paran kvanton de diversaj primaj faktoroj.
: *μ(n)=-1* se nombro *n* ne havas ripetitajn primajn faktorojn kaj havas neparan kvanton de diversaj primaj faktoroj; ĉi tiu okazo inkluzivas ankaŭ primojn.
: *μ(n)=0* por nombro *n* kun unu aŭ pli da ripetitaj primaj faktoroj.

## Eksteraj ligiloj 
* Java apleto por faktorigo uzante la elipsan kurban manieron por trovi grandajn komponigitajn nombrojn
* Listoj de komponigitaj nombroj kun prima faktorigo (unuaj 100, 1000, 10000, 100000, kaj 1000000)
* 

Kategorio:Rudimenta aritmetiko
Fregato

:*Ĉi artikolo temas la militŝipon. Por la genro de birdoj "Fregatoj", vidu **Fregatedoj**.*

eta|200px|Antikva Fregato
eta|200px|Moderna Fregato
**Fregato** estas militŝipo, kies signifo forte evoluis tra la historio de la marnavigado. Nuntempe oni komprenas sub la nocio fregato la plej malgrandan militŝiptipon, kiu ankoraŭ memstare kapablas plenumigi operacion.

Fregatoj kutime disponas pri specifaj ekipaĵoj por specifaj taskoj. Oni en batalo ekzemple kunigas unu fregaton, kiu specializiĝis al la kontraŭluktado de submarŝipoj kun kontraŭ-aviadila kaj kontraŭ-ŝipa fregato. La tri fregatoj kune tiam estas ekvivalento de destrojero.

Kategorio:Militŝipoj
Duonperfekta nombro

En matematiko, **duonperfekta nombro** aŭ **pseŭdoperfekta nombro** estas natura nombro *n* kiu estas egala al la sumo de ĉiuj aŭ iu subaro de siaj propraj divizoroj.

La unuaj kelkaj duonperfektaj nombroj estas
:6, 12, 18, 20, 24, 28, 30, 36, 40, ... ;
ĉiu multipliko je entjero de duonperfekta nombro estas denove duonperfekta, kaj ĉiu nombro de la formo *2mp* por natura nombro *m* kaj primo *p* tia ke *pm+1* estas ankaŭ duonperfekta.

La plej malgranda nepara duonperfekta nombro estas 945 (Friedman 1993).

Duonperfekta nombra kiu estas egala al la sumo de ĉiuj siaj propraj divizoroj estas perfekta nombro. Abunda nombro kiu ne estas duonperfekta estas bizara nombro. Escepte de 2, ĉiu unueca pseŭdoperfekta nombro estas duonperfekta. Ĉiu praktika nombro kiu ne estas nenegativa entjera potenco de 2 estas duonperfekta.

Duonperfekta nombra kiu ne estas dividebla per ĉiu pli malgranda duonperfekta nombro estas primitiva duonperfekta nombro.

## Referencoj 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* MathWorld: Duonperfekta nombro
* 

Kategorio:Entjeraj vicoj
Primitiva duonperfekta nombro

En matematiko, **primitiva duonperfekta nombro** aŭ **primitiva pseŭdoperfekta nombro** aŭ **nereduktebla duonperfekta nombro** aŭ **nereduktebla pseŭdoperfekta nombro** estas duonperfekta entjero kiu ne havas duonperfektajn proprajn divizorojn.

La unuaj kelkaj primitivaj duonperfektaj nombroj estas 6, 20, 28, 88, 104, 272, 304, 350, ...

Estas malfinie multaj neparaj primitivaj duonperfektaj nombroj (la plej malgranda estas 945) kaj ankaŭ malfinie multaj primitivaj duonperfektaj nombroj kiu ne estas harmonaj dividantaj nombroj.

## Eksteraj ligiloj 
* MathWorld: Primitiva duonperfekta nombro
*  vico de primitivaj duonperfektaj nombroj

Kategorio:Entjeraj vicoj
Kompleza nombro

En matematiko, **kompleza nombro** estas pozitiva natura nombro *n* kiu havas la saman valoron de *σ(n)/n*, kiel unu aŭ pli multaj la aliaj nombroj, kie *σ(n)* estas la dividanta funkcio (la sumo de ĉiuj pozitivaj divizoroj de *n*).

Du nombroj *m* kaj *n* tiaj ke *σ(m)/m=σ(n)/n* estas la **kompleza paro**. Pli grandaj kluboj de reciproke komplezaj nombroj ekzistas. Nombro sen ĉi tiaj amikoj estas **nura**.

Ĉiuj nombroj 1 ... 5 estas nuraj. La plej malgranda kompleza nombro estas 6, formanta la komplezan paron (6, 28), kaj eĉ komplezan trion (6, 28, 496). Estas kelkaj nesolvitaj problemoj rilatantaj al la komplezaj nombroj.

Malgraŭ la simileco en nomo, ne estas specifa interrilato inter la komplezaj nombroj kaj la amikaj nombroj aŭ la societemaj nombroj, kvankam la difinoj de la lasta du engaĝas la dividantan funkcion.

Estu *κ(n)=σ(n)/n*. Ekzemple, *κ(10) = 18/10 = 9/5*. Nombroj kies *κ* egalas al 2 estas perfektaj nombroj. (Notu, ke la skribmaniero *κ(n)* ne estas norma uzado.)

κ(6) = κ(28) = κ(496) = 2. La nombroj 6, 28 kaj 496 estas ĉiuj perfektaj, kaj pro tio reciproke komplezaj. La alia ekzemplo estas (102, 476), *κ(102) = κ(476) = 36/17*.

Estado de reciproke komplezaj estas ekvivalentrilato, kaj tial konkludas al dispartigo de la pozitivaj entjeroj en *klubojn* de reciproke komplezaj nombroj.

## Nuraj nombroj 
La nombroj kiu apartenas al unuopaj kluboj, ĉar ne alia nombro estas (kompleza, komplezema), estas la nuraj nombroj. Ĉiuj primoj estas nuraj, kaj ankaŭ ĉiuj potencoj de primoj estas nuraj. Pli ĝenerale, se la nombroj *n* kaj *σ(n)* estas reciproke primaj (la plej granda komuna divizoro de ili estas 1) do *σ(n)/n* estas nereduktebla frakcio kaj la nombro *n* estas nura. Por primo *p* estas *σ(n)=p+1*, kiu estas reciproke prima kun *p*.

Ne estas konata ĝenerala maniero pro determini ĉu nombro estas kompleza aŭ nura. La plej malgranda nombro kies klasifiko estas nekonata (por 2007) estas 10; ĝi estas konjektita al esti nura; se ne do ĝia la plej malgranda amiko estas honeste granda nombro.

## Grandaj kluboj 
Estas malfermita problemo ĉu estas malfinie grandaj kluboj de reciproke komplezaj nombroj. La perfektaj nombroj formas klubon, kaj estas konjektite ke estas malfinie multaj perfektaj nombroj (almenaŭ same multaj kiel estas primoj de Mersenne), sed la pruvo ne estas sciata. Nun (por 2007) 44 perfektaj nombroj estas sciataj, tiel almenaŭ unu klubo de reciproke komplezaj nombroj enhavas almenaŭ 44 membrojn (la plej granda el ili enhavas pli ol 19000000 dekumajn ciferojn).

## Referencoj 
* 
* 
* 

Kategorio:Nombroteorio
Kategorio:Nesolvitaj problemoj en matematiko
Kategorio:Entjeraj vicoj
Rüti ZH

## Pri la urbo 
**Rüti ZH** estas urbo en la distrikto Hinwil, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 11'596 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Rüti situas ĉe la rivero Jona en la Zurika Oberlando inter Wetzikon kaj Rapperswil-Jona.

## Trafiko 
Rüti troviĝas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko tra Uster al Rapperswil, sur kiu cirkulas la regiona trajnlinio S12 de la Zurika Trafik-Unio unuflanke kaj de la trajnlinio tra la Tössvalo, kiu komenciĝas en Rüti kaj iras tra Wald ZH, Fischenthal al Vinterturo, sur kiu cirkulas la regiona trajnlinio S26, aliflanke. De Rüti eliras ankaŭ diversaj buslinioj kaj la urbo havas aliron al la Zurik-Oberland-Aŭtoŝoseo.

## Historio 
La unua skriba mencio de la urboparto *Fägswil* datiĝas el dokumento de la Monaĥejo Sankt-Galo el la jaro 807. Rüti mem aperas sub la nomo *Riutun* la unuan fojon en dokumento de imperiestro Oto la 2-a. En la 13-a jarcento la libersinjoroj de Regensberg fondis la Monaĥejon Rüti. En la jaro 1408 Rüti falis kiel parto de la voktdistrikto Grüningen sub la regado de la urbo Zuriko. En la 19-a jarcento la tiama vilaĝo pro la industriiĝo ekprosperis kaj disvolviĝis al urbo.

## Vidu ankaŭ 
* Rüti ZH (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Rüti ZH

Kategorio:Urboj de Svislando
Kategorio:Zurika Oberlando
Hiperperfekta nombro

En matematiko, '''*k*-hiperperfekta nombro'* estas natura nombro *n* por kiu
:*n=1+k(σ(n)-n-1)* ,
kie *σ(n)* estas la dividanta funkcio (la sumo de ĉiuj pozitivaj divizoroj de *n*). Nombro estas perfekta se kaj nur se ĝi estas 1-hiperperfekta.

Ekvivalente por *k*-hiperperfekta nombro:
:*σ(n)=(n-1+k(n+1))/k*

La unuaj kelkaj nombroj en la vico de *k*-hiperperfektaj nombroj estas 6, 21, 28, 301, 325, 496, ... , kaj la respektivaj valoroj de *k* estas 1, 2, 1, 6, 3, 1, 12, ... . La unua kelkaj *k*-hiperperfektaj nombroj kiuj ne estas perfektaj estas 21, 301, 325, 697, 1333, ... .

## Listo de hiperperfektaj nombroj 
Jeno estas tabelo kun la unuaj kelkaj *k*-hiperperfektaj nombroj por iuj valoroj de *k*, kaj ankaŭ la eksteraj ligiloj al la respektivaj listoj:

Se *k* > 1 estas nepara entjero kaj *p=(3k+1)/2* kaj *q=3k+4* estas primoj tiam *p2q* estas *k*-hiperperfekta; Judson S. McCraine konjektis en 2000 ke ĉiuj *k*-hiperperfektaj nombroj por nepara *k>1* estas de ĉi tiu formo, sed la hipotezo ne estas pruvita. Plue, estas pruvitea ke se *p≠q* estas neparaj primoj kaj *k* estas entjero tia ke *k(p+q)=pq-1*, tiam *pq* estas *k*-hiperperfekta.

Se *k>0* kaj *p=k+1* estas primo, tiam por ĉiuj *i>1* tiaj ke *q=pi-p+1* estas primo, *n=pi-1q* estas *k*-hiperperfekta. Jen estas, tabelo de listoj de sciataj valoroj de *k* kaj respektiva) valoroj de *i* por kiuj *n* estas *k*-hiperperfekta:

## Eksteraj ligiloj 
* MathWorld: Hiperperfekta nombro
* http://j.mccranie.home.comcast.net  longa listo de hiperperfektaj nombroj je datumoj
*  vico de *k*-hiperperfektaj nombroj
*  vico de respektivaj valoroj de *k*
*  vico de *k*-hiperperfektaj nombroj kiuj ne estas perfektaj
* Judson S. McCranie, *Studo de hiperperfektaj bombroj'', Ĵurnalo de entjeraj vicoj Volumo. 3 (2000), http://www.math.uwaterloo.ca/JIS/VOL3/mccranie.html

Kategorio:Entjeraj vicoj
Jona (rivero)

**Jona** estas rivero en la kantonoj Zuriko kaj Sankt-Galo en Svislando.

## De la fonto ĝis la alfluo 
La fonto de la rivero Jona troviĝas sub la pinto de la monto Bachtel sur la teritorio de la municipo Gibswil en Fischenthal. Post impresa akvofalo la rivero atingas fluante orienten Wald ZH kaj tiam turniĝas sude kaj sin verŝas en abismon, kiun per impresaj pontoj trapasas la fervojlinio de Rüti tra la Jonavalo kaj Tössvalo al Bauma kaj Vinterturo. La rivero nun fluas okcidenten kaj formas la limon inter la urbo Rüti kaj la komunumo Dürnten, por post en la centro de Rüti subite turniĝi suden. Ĝi tiam fluas meze tra la urbo Rüti kaj poste laŭlonge de la fervlinio atingas la municipon Jona SG. La rivero nun en meandroj fluas tra Jona formas delton en la supera parto de la Lago de Zuriko, sur kiu situas la urboparto *Busskirch*. Finfine la rivero alfluas la superan Lagon de Zuriko je 406 metroj super la marnivelo.

## Komunumoj laŭlonge de la rivero Jona 
Sur la vojo de la rivero Jona situas en la Kantono Zuriko la komunumoj Fischenthal, Wald ZH, Dürnten, Rüti ZH kaj en la Kantono Sankt-Galo la urbo Rapperswil-Jona.

## Fonto de energio kaj riĉeco 
eta|100px|maldekstra|Riverelektrejo de Jona inter Rüti kaj Wald
Jam en mezepoko oni utiligis per akvomuelejoj la akvoenergion de la rivero. Tiu energifonto ebligis en la 19-a jarcento la industriiĝon de la regiono kaj la riĉiĝon de la komunumoj Wald kaj Rüti, por kies tekstilindustrio la rivero estis la vivovejno.

## Eksteraj ligiloj 
* Migrado de la jona-fonto al Jona

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Akvokolekta areo de Rejno
Kategorio:Kantono Zuriko
Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Zurika Oberlando
Kategorio:Riveroj de la Svisa Mezlando
Nigrabeka kukolo

La **Nigrabeka kukolo**, *Coccyzus erythropthalmus* laŭ kio anaŭ *Ruĝokula kukolo*, estas specio de la kukoledoj, familio de la ordo de birdoj, nome Cuculiformes, kiuj inkludas ankaŭ la *Geococcyx*, la aniojn, kaj la centropojn.

## Priskribo
Plenkreskuloj havas longan brunan laŭgradan voston kaj nigran bekon. La kapo kaj supraj partoj estas brunaj kaj la subaj partoj estas blankaj. Estas ruĝa ringo ĉirkaŭ ĉiu okulo. Junuloj estas pli grizaj kaj la okulringo estas pli verdeca.

[maldekstra|200ra|eta|Komparo de Nigrabeka kukolo kaj [Flavbeka kukolo]]
La reprodukta habitato estas en la bordoj de arbaraj areoj tra Nordameriko oriente de la Roka Montaro. Ili nestumas en malalta arbo aŭ arbustejo, foje surgrunde. Ili foje demetas ovojn en la nestoj de aliaj birdoj.

[eta|ovoj de *Coccyzus erythropthalmus* - [Muzeo de Tuluzo]]
Ili estas migrantaj al Sudameriko. Tiu specio estas tre rara vaganto en okcidentan Eŭropon.

Tiuj birdoj manĝas en arbustejoj aŭ arboj. Ili precipe manĝas insektojn, nome raŭpojn de *Lasiocampidae*, sed ankaŭ kelkajn helikojn, ovojn de aliaj birdoj kaj berojn.

La voĉo estas rapida ripeta *Kukuku*.

## Taksonomio
La nigrabeka kukolo estis origine lokita en la genron *Cuculus*. Ĉi tiu genro konsistas el malnovmondaj kukoloj, kiuj ĉiuj estas devigaj nestoparazitoj. Post plia genetika testado, ĝi estis lokita en la genron *Coccyzus*, kiu konsistas el naŭ specioj de novmondaj kukoloj. La nigrabeka kaj *Flavbeka kukolo|flavbeka kukoloj* estas la solaj du, kiuj migras al Nordameriko, dum la aliaj sep estas konstantaj loĝantoj de aŭ Centra aŭ Sudameriko. Kvankam ĉi tiuj du kukoloj koincidas laŭ teritorio, ili ne estas frataj taksonoj. Ĉi tio sugestas, ke la du specioj invadis Nordamerikon aparte. Kvankam la familio *Cuculidae* estas monofiletika, la genro *Coccyzus* montriĝis polifiletika.

## Referencoj
## Literaturo 
*  Ne minacata

## Eksteraj ligiloj 
* Black-billed Cuckoo - *Coccyzus erythropthalmus*  - USGS Patuxent Birdidentigejo
* Informo pri Nigrabeka kukolo – Laboratorio Cornell de Ornitologio
* Informo kaj fotoj pri Nigrabeka kukolo – Birdoj kaj Birdumo ĉe Suda Dakoto

Kategorio:Nestoparazitoj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Nearktisa faŭno
Wald ZH

**Wald ZH** estas komunumo en la distrikto Hinwil, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 8862 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Wald situas en la valo de la rivero Jona ĉe la piedo de la monto Bachtel.

## Trafiko 
Wald situas ĉe la trajnlino de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Rüti tra la Tössvalo al Vinterturo kaj estas per la regiona trajnlinio S26, kiu tie cirkulas, bone konektita al la reto de la Zurika Trafik-Unio.

## Historio 
Unua dokumenta mencio de Wald ZH datiĝas el la jaro 1217. En la jaro 1621 la komunumo ricevis la merkatrajton. En la tempo de la industriiĝo Wald dank al la akvoenergio de la rivero Jona fariĝis signifa ekonomicentro kun diversaj ŝpinfabrikoj kaj teksfabrkioj.

## Vidu ankaŭ 
* Wald ZH (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Wald ZH

Kategorio:Zurika Oberlando
Neĝoplugilo

[eta|Traktoro kun plugilo kaj [neĝoĉeno]]
eta|Neĝoplugilo survoje

**Neĝoplugilo** estas aparato por senneĝigo de vojo aŭ fervoja linio. Ekzistas **kojnoplugilo** kaj **flank-plugilo**, kiuj estas munteblaj al ŝarĝaŭto, traktoro aŭ al simila veturilo. Oni uzas la kojnoplugilon plej ofte por purigo de mallarĝaj vojoj aŭ fervoja linio, oni uzas sur aŭtovojoj flank-plugilon. La kojnoplugilo estas du kojnoforme kunigitaj metalplatoj. La flank-plugilo konsistas el direktebla metalplato, kiu estas turnebla dekstren aŭ maldekstren.

La plugiloj estas ĉe ambaŭ tipoj leveblaj kaj sinkeblaj, la tuta sistemo estas per risortoj kaj aliaj teknikaj instalaĵoj protektita kontraŭ la malebenaĵoj. Specifa neĝoplugilo estas uzata ĉe flughavenoj, kie ĝi havas plugilon larĝan de 15m.

Okaze de pli granda neĝokvanto, oni uzas neĝoblovilon.

## Historio 
eta|Historia kojnoplugilo por tirĉevalo
La neĝoplugilojn ne ŝovis sed tiris taŭroj kaj ĉevaloj. La plugilo estis el ligno kaj pezigita per ŝtonoj.

La unua neĝoplugilo estis konstruita de Herbert Fritz en la komenco de la 80-aj jaroj de la 19-a jarcento. Kompreneble ĝi estis plene mekanika ilo sen motoro, pro tio por laboro necesis ĉiam turni la tenilon, kunigitan al la akso de neĝoplugilo. La maŝino povis forbalai neĝon nur je unu kaj duono metroj flanken, tial ĝi ne konkeris apartan popularecon en tiama Aŭstria imperio. Post kelkaj jaroj, la kolego de Fritz la akademiano Piserman instalis sur neĝoplugilo vapormotoron. Tio okazis la . Ĉi tiun daton oni povas oficiale konsideri kiel daton de invento de la unua neĝoplugilo.

## Vidu ankaŭ 
* Rotacia neĝplugilo 2

Kategorio:Iloj
Kategorio:Maŝinoj
Kategorio:Neĝo
Rüti

**Rüti** aŭ **Rüthi** estas relative ofta nomo por urboj, vilaĝoj, municipoj kaj setlejoj en Svislando. La vorto en la malnova germana signifas *senarbigita* (germane *gerodet*).

## Rüti 
### Komunumo 
* **Rüti ĉe Büren** estas komunumo de la administra distrikto Seeland en Kantono Berno en Svislando.
* **Rüti ĉe Lyssach** estas komunumo de la administra distrikto Emme-Valo en Kantono Berno en Svislando.
* **Rüti ZH** estas urbo kaj komunumo de la distrikto Hinwil en Kantono Zuriko en Svislando.
** **Rüti ZH (stacidomo)** estas fervoja stacio en Rüti ZH.

### Komunumoparto 
* **Rüti (Affeltrangen)** estas municipo de la komunumo Affeltrangen en distrikto Münchwilen en Kantono Turgovio, Svislando.
* **Rüti (Bäriswil)** estas setlejo de la komunumo Bäriswil de la administra distrikto Berno-Mezlando en Kantono Berno en Svislando.
* **Rüti (Düdingen)** estas vilaĝo de la komunumo Düdingen de la distrikto Sense en Kantono Friburgo en Svislando.
* **Rüti (Erstfeld)** estas setlejo de la komunumo Erstfeld en Kantono Urio en Svislando.
* **Rüti (Jenaz)** estas frakcio de la komunumo Jenaz de la samnoma komunumaro de la distrikto Prättigau/Davos en Kantono Grizono en Svislando.
* **Rüti GL** estas iama politika komunumo kaj ekde la 1-a de januaro 2011 parto de la komunumo Glaruso Sudo en Kantono Glaruso en Svislando.
** **Rüti GL (stacidomo)** estas fervoja stacio en Rüti GL.
* **Rüti (Gsteigwiler)** estas setlejo de la komunumo Gsteigwiler de la administra distrikto Interlaken-Oberhasli en Kantono Berno en Svislando.
* **Rüti (Hägglingen)** estas setlejo de la komunumo Hägglingen en Kantono Argovio en Svislando.
* **Rüti (Riedholz)** estas setlejo de la komunumo Riedholz de la distrikto Lebern en Kantono Soloturno en Svislando.
* **Rüti ĉe Riggisberg** estas iama komunumo kaj ekde la 1-a de januaro 2009 vilaĝo de la komunumo Riggisberg de la administra distrikto Berno-Mezlando en Kantono Berno en Svislando.
* **Rüti (Sufers)** estas setlejo de la komunumo Sufers de la komunumaro Rheinwald de la distrikto Malantaŭa Rejno en Kantono Grizono en Svislando.
* **Rüti (Winkel)** estas vilaĝo de la komunumo Winkel ZH en la distrikto Bülach en Kantono Zuriko, Svislando.
* **Rüti (Waldkirch)** estas setlejo de la komunumo Waldkirch SG en la elektodistrikto Sankt-Galo en Kantono Sankt-Galo, Svislando.

## Rüthi 
* **Rüthi SG** estas komunumo en elektodistrikto Rejnvalo en Kantono Sankt-Galo, Svislando.
** **Rüthi SG (stacidomo)** estas fervoja stacio en Rüthi SG.

## Vidu ankaŭ 
* Reuti
* Rüte
Neĝoĉeno

eta|neĝoĉeno sur pneŭo
**Neĝoĉeno** estas veturhelpilo por survojaj veturiloj en neĝokovritaj vojoj kaj kiu estas muntata al pneŭoj. Oni diferencigas inter plenvalora neĝoĉenoj kaj ekvetura helpilo (por forlasi elfosaĵon aŭ similan).

La plenvalora neĝoĉeno estas reto, kiun oni muntas sur surfacon de la pneŭo.

la ĉeno estas el plifortigita ŝtalo, plasto, teksaĵo aŭ alia materialo.

Kategorio:Aŭtomobiloj
Piramido de Ĥafra

[eta|la piramido de Ĥafra, antaŭe la [sfinkso de Gizo|granda sfinkso]]
La **piramido de Ĥafra** aŭ **Ĥefren** apud Gizo estas nur iomete malpli granda ol la plej granda el la piramidoj de Gizo en Egiptio, konstruita por reĝo Ĥufu (Keopso), sed el hodiaŭa vido ĝi montriĝas pli alta. Tiun ĉi impreson kaŭzas lokigo sur pli alte situanta loko kaj je certa mezuro pli kruta kliniĝo de la muroj. Danke al tio multe da admirantoj intermiksas ĝin kun la piramido de Ĥufu aŭ Keopso.

Kategorio:Piramidoj de Egiptio
Kategorio:Konstruaĵoj en Gizo
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en la 3-a jarmilo a.K.
Ram Bahadur Bomjon

**Ram Bahadur Bomjon** aŭ **Palden Dorje** (lia budhista nomo) naskiĝis la  en Nepalo. Li travivis sian infanecon en Ratanapuri, eta vilaĝo kiu situas en la distrikto Bara. Kromnomita "eta Budho", li komencis je la , tre profundan Meditadon, kiu devus daŭri ses jarojn kaj kies celo estas atingi la Veron kaj iĝi Bodhisatvo, (laŭlitere **enlumiĝulo**).

## Infaneco 
Laŭ sia familio kaj najbaroj, Palden Dorje ne agis kiel la aliaj infanoj de la vilaĝo. Malsama knabo, tre paca, li neniam kverelis aŭ mortigis bestojn. Li preferis preĝi aŭ mediti. Li ricevis religian edukadon en pluraj budhistaj monaĥejoj.

## La meditado 
Li iĝis monaĥo kaj revenis en domon. Li malsaniĝis kelktempe. Post sia resanigo, la 16-an de Majo 2005, li petis sian familion ne plu mortigi bestojn aŭ trinki alkoholon. Dum la nokto, li malaperis. Lia familio trovis lin en la arbaro, profunde meditanta ĉe figujo. Sen manĝi nek trinki (laŭ siaj adeptoj), la junulo sidis kiel homa statuo ĝis la . Pli kaj pli grava homamaso kolektiĝis en arbaro por ekvidi la fenomenon, kiu estis alnomita "Eta Budho".

Perturbita de la homamaso kaj nekapabla daŭrigi sian spiritan vojaĝon, Ram Bahadur Bomjon denove malaperis. La , li reaperis kaj vagis kelkajn monatojn en la arbaro antaŭ li trovis kvietan lokon por repreni sian meditadon kiu devus daŭri ĝis 2011.

## Supernaturaj aspektoj 
Tutmonde, la junulo estas fama pro la supernaturaj aspektoj de sia meditado. Ram Bahadur Bomjon ŝajnas tiel ŝtoniĝinta kiel statuo. Liaj adeptoj asertas ke li ne bezonas manĝi nek trinki ĉar danke al la spiritforto, li povas regi sian fizikan korpon. Nepalaj kuracistoj ŝatus ekzameni la "fenomenon" sed lia familio ĉiam rifuzis tiun eblecon. Nuntempe, la mistero ankoraŭ ne estas rezoluta.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala TTT-ejo de Palden Dorje 

Kategorio:Nepalanoj
Kategorio:Budhismo
Kategorio:Naskiĝintoj en Nepalo
Pneŭo

[eta|dekstra|200px|[Aŭtomobilo|Aŭtomobila pneŭo.]]

**Pneŭo** estas mallongigo de la vorto pneŭmatiko, kiu laŭ PIV signifas duasence ringforman aranĝaĵon, konsistantan el tubo kaj bendo, kiun oni almetas  al la radrondo de la biciklo, aŭtomobilo, aviadilo ktp. Valvo permesas premigi la pneŭon per pumpilo kaj konservi la premon sen elflui la gason.

Biciklaj pneŭoj estas plenigitaj per aero; aviadilaj pneŭoj per nitrogeno; por aŭtaj pneŭoj ambaŭ estas uzataj. La avantaĝo de nitrogeno super aero estas, ke nitrogena molekulo estas kvar fojojn pli granda ol oksigena molekulo kaj do malpli facile traprenetras la pneŭon. Nitrogenan pneŭon oni do malpli ofte devas plenigi. Krome nitrogeno malpli ekspansias pro la varmo ol aero. Sekve la risko pri pneŭeksplodo pro varmaj temperaturoj estas malpli granda.

Vicpneŭo estas rezerva pneŭo, per kiu aŭtomobilo povas esti provizita, kaj kiu povas esti uzata okaze de trapiko aŭ ŝiriĝo de uzata pneŭo.

Oni uzas plenbendan pneŭon ĉe industriaj veturiloj (levĉaroj), kiuj estas uzataj en fabrikoj, stokejoj.

## Aertubo 
[eta|dekstra|200px|Du biciklaj aertuboj: [montbiciklo kaj vetkura biciklo.]]
Plej multe de la biciklaj pneŭoj, multaj motorciklaj pneŭoj, kaj multaj pneŭoj por grandaj veturiloj kiel busoj, pezaj kamionoj kaj traktoroj estas desegnitaj por uzo kun internaj aertuboj. Aertuboj estas toroformaj, faritaj el maltralasa materialo (kiel mola, elasta sinteza kaŭĉuko) por malhelpi aer-elfluon. La aertuboj estas enmetitaj en la pneŭon kaj ŝveligitajn retenante aer-premon.

La valvo-tigo estas tubo el metalo aŭ kaŭĉuko, tra kiu la pneŭo estas ŝveligita, kun kontrolo valvo, tipe Schrader-valvo en aŭtoj kaj plej multe de biciklaj pneŭoj, aŭ Presta-valvo sur altrendimentaj bicikloj. Tiaj valvoj kutime elstaras tra la rado permesante facilan aliron.

Por motorcikloj kaj aŭtoj, aertuboj iĝis raraj kaj ne plu uzataj pro la nunaj  "*tubeless*"-pneŭoj.

## Gravaj firmaoj 
* Goodyear Tire & Rubber
* Michelin

## Vidu ankaŭ 
* Metroo sur pneŭoj


Kategorio:Veturiloj
Aŭtomato

**Aŭtomato** estas maŝino aŭ aranĝo, kiu certagrade funkcias sen interveno de homo. Speciale, aŭtomato povas esti
* Mekanika aŭtomato, kiu iel imitas la konduton de vivanta estaĵo
* Vendilo aŭ varoaŭtomato, kiu vendas varojn sen homa ago
* Stata aŭtomato (kibernetika koncepto), kiu laŭ alvenantaj signaloj ŝanĝas sian internan staton kaj eligas aliajn signalojn.

## Vidu ankaŭ 
* Aŭtomatigo

Kategorio:Mekaniko
Lustgarten (Berlino)

[eta|250px|La *Lustgarten* en Berlino, malantaŭe la [Altes Museum (Berlino)|Altes Museum (Malnova Muzeo) ]]
[eta|250px|En la jaro 1913 kun la [urba kastelo de Berlino en la fono]]
[eta|rigardo de la [Berliner Dom al la Lustgarten]]
[eta|250px|Situacio 1831 kun la pli malgranda [Berliner Dom|preĝejo]]

La **Lustgarten** estas parko sur la Museumsinsel en la urbodistrikto Mitte de Berlino, kiu apartenis al la urba kastelo de Berlino.

La norda parto de la insulo en la rivero Spree estis marĉa grundo. En la suda parto de la insulo ekestis en la 13-a jarcento la urbo Cölln kaj poste estis konstruita norde la kastelo de la nobeluloj de Brandenburgio. Verŝajne la tereno tiam estis uzata kiel ĝardeno.

Ekde 1573 ĝi estis uzata kiel ĝardeno por fruktoarbaroj kaj herboj, kiuj estis bezonataj en la kastela kuirejo. En 1649 oni kreskigis la unuan fojon terpomojn kaj konstruis specialan ejon por tomatoj.

Komence de la 19-a jarcentroj la Lustgarten iĝis la ejo por diversaj muzeoj kaj fine de la 19-a jarcento oni forigis la malgrandan preĝejon kaj anstataŭigis ĝin per la nuna Berliner Dom

La larĝa placo ofte estis uzata por amaskunvenoj.

## En Esperanto 
En la romano Metropoliteno okazas amasa kunveno en Lustgarten, kie oni festas la liberigon de la komunisto Max Hoelz en julio 1928. La aŭtoro eble partoprenis.

Kategorio:Parkoj en Berlino
Anhalter Bahnhof (Berlino)

280px|eta|maldekstra|Fragmento de la enirejo en la jaro 2013

**Anhalter Bahnhof** estas la nomo de eksa stacidomo por interurba kaj regiona trafiko en Berlino. Ĝi troviĝas apud *Askanischer Platz*, ĉe *Stresemannstraße* en Berlin-Kreuzberg proksime al Potsdamer Platz. Ĝi estis konstruita kiel kapstacio antaŭ la pordoj de la jama urba muro (Berliner Zollmauer).

Hodiaŭ postrestis nur ruinigita resto kaj la subtera metrostacio kun ĉi tiu nomo. La nomo rilatas al la regiono Anhalt (Anhaltio, kiu nun estas parto de la federacia lando Sachsen-Anhalt.

## En la Esperanto vivo 
Pri aliaj Esperantaj lokoj en Berlino

### Kiel akvo de'l rivero 
En la romano de Raymond Schwartz troviĝas situacio en la stacidomo, kiu rilatas al la apero antaŭ la unua mondmilito.

### Alveno de Zamenhof 1908 
Post la Universala kongreso en Dresden L. L. Zamenhof vizitis Berlinon, kie li prelegis en la urbodomo. Li alvenis trajne en la stacidomo.

### Fried kaj Suttner 
Alfred Hermann Fried bonvenigis Bertha von Suttner en la jaro 1902, kiu venis el Vieno por prelegi en Berlin kaj priparoli la fondon de Deutsche Friedensgesellschaft, en kies sino ekestis 1903 la unua Esperanto-organizo de Berlino (la nuna Esperanto-Ligo Berlin).

Kategorio:Konstruaĵoj en Berlino
Kategorio:Transporto en Berlino
Kategorio:Fervojaj stacioj en Germanio
Vendilo

[eta|Monbiletovendiloj en [Gento (urbo)|Gento.]]
[eta|180ra|dekstra|[Krokedoj en vendilo en Nederlando.]]
**Vendilo** estas aparato, kiu vendas varojn (aŭ servojn) sen homa interveno. Foje la limo inter varoj kaj servoj estas malklara, kiam vendilo vendas kuponojn aŭ biletojn por servo, ekzemple veturbiletojn aŭ poŝtmarkojn.

Tiusence monera telefono estas vendilo, kvankam multaj ne konsideras ĝin tio.

Male al la kutimoj de interhoma komerco, vendilo postulas pagon *antaŭ* doni la varon, ĉar ĝi ne povus reteni aŭ postkuri nepageman klienton.

## Pagado 
Historie la unuaj vendiloj akceptis nur monerojn. Sekvis vendiloj, kiuj akceptas monbiletojn; ili unue ekestis en landoj, kie la plej valora monero estis malalta. Ekzemple en Usono, kie la plej granda kutima monero valoras 25 cendojn, jam en la 1970-aj jaroj estis aŭtomataj ŝanĝiloj, kiuj donis kvar tiajn monerojn por dolara bileto.

Poste ekestis aŭtomatoj, kiuj akceptas pagon per magnetostria kredit- aŭ bankokarto. Tre disvastigitaj estas la monaŭtomato (aŭ bankaŭtomatoj), kiu ne vere vendas, sed donas kontantan monon je prezentado de karto. Ĉar nuntempaj aŭtomatoj ne povas legi kaj kompari subskribojn, ili uzas alian metodon por aŭtentikigi la klientojn; ofte per persona identiga numero.

Alia pagmetodo estas la monkarto, kiu ne estas ligita al banka konto, sed reprezentas certan sumon de konsumebla mono. La informo pri tiu sumo estas en blato en la karto.

## Avantaĝoj 
Vendilo ŝparas la salajron de vendisto kaj ebligas la vendadon ankaŭ tiam kaj tie, kie ne estas sufiĉe da debito por pagi vendiston. Vendilo povas vendi ankaŭ je tempoj, kiam homa vendisto ne volus aŭ leĝe ne rajtas labori, ekzemple nokte aŭ je festotagoj en certaj landoj.

## Malavantaĝoj 
La servoj de vendilo estas limigitaj; homa vendisto povas doni konsilojn, enpaki varojn, ŝanĝi varojn kun kvalita manko ktp. Estas malfacile por aŭtomato kontroli, ĉu kliento havas la necesan aĝon por aĉeti certajn varojn, ekzemple tabakon aŭ alkoholaĵojn, sed tion oni parte solvis per kontrolo de bankokarto aŭ kondukpermesilo.

Multaj vendiloj ne povas redoni ŝanĝmonon, do necesas pagi la precizan prezon. Kiu ne disponas pri precize tiu sumo, ne povas aĉeti aŭ devas tropagi.

Multaj vendiloj ne akceptas monbiletojn, ĉar la bilet-rekonilo estas multekosta; do necesas havi sufiĉe da moneroj (aŭ aliaj pagiloj).

Vendiloj, kiu donas ŝanĝmonon, kutime redonas nur monerojn, ne biletojn. Tial ili ne akceptas grandajn biletojn por malgrandaj prezoj, ĉar ili devus redoni tre multe da moneroj kaj riskus elĉerpi sian provizon.

Vendiloj malfacile rekonas certajn falsaĵojn, tial monfalsistoj foje provas elspezi falsajn biletojn ĉe vendiloj. Ili tie preskaŭ ne havas riskon, ĉar vendilo ne povas reteni aŭ priskribi la doninton de falsa bileto.

Necesas kolekti la monon, kiun vendiloj enspezas, kaj sufiĉe ofte, por ke ne akumuliĝu granda sumo, kiu allogus krimulojn. Ĉar la kolektado kostas multe, la mastrumantoj de vendiloj favoras nekontantajn pagmanierojn, ekzemple per bankokarto. En multaj landoj la telefonservoj enkondukis specialajn telefonkartojn por redukti aŭ tute eviti la monan pagon ĉe publikaj telefonoj.

Kategorio:Aparatoj
Urba kastelo de Berlino

eta|300ra|dekstra|Urba kastelo de Berlino (historia aspekto)
eta|300ra|rigardo el la urbodomo, 1891
eta|300ra|dekstra|ĉirkaŭ 1900

La **Berliner Schloss** (berlina kastelo), ankaŭ **Berliner Stadtschloss** (berlina urba kastelo) estas konstruaĵo en Berlino kiu ekzistas ekde 1451, sed estis detruita en 1950 kaj rekreita en 2020. Hodiaŭ ĝi enhavas la muzeon Humboldta Forumo.

La unua kastelo estis la ĉefa (vintra) sidejo de la nobeluloj de Brandenburgio, poste de la reĝoj de Prusio kaj fine de la germanaj reĝoj kaj imperiestroj ĝis 1918. Ĝi troviĝis sur insulo en la rivero Spree en la nuna kvartalo Mitte de Berlin. Konstruita en 1442 kiel rezidejo de la margrafoj de Brandenburgio el la dinastio de Hohencolernoj, ĝi ekde 1702 estis la monarkia ŝtatestra rezidejo de la Reĝlando Prusio kaj ekde 1871 de la Germana Regno.

Post la novembra revolucio de 1918 ĝi estis parte muzeo kaj parte oficejo por diversaj sciencaj asocioj, kiel ekzemple la *Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft* ("Imperiestro-Vilhelmo-Societo"), la psikologia instituto de la berlina universitato kaj la *Notgemeinschaft der deutschen Wissenschaft* ("Kriza Ligo de la Germana Scienco"). Dum la Dua Mondmilito ĝi estis vundita, sed ankoraŭ uzebla por kunvenoj. Inter la 7-a de septembro kaj la 30-a de decembro 1950 ĝi estis detruita laŭ ordono de Walter Ulbricht, la tiutempa ĝenerala sekretario de la centra komitato de SED. 

## Palast der Republik 
eta|altdekstre=1.5|dekstra|Palast der Republik 1977
Sur parto de la grundo, kiun kovris la kastelo ekestis socialisma kulturdomo, kiu ricevis la nomon Palast der Republik (palaco de la respubliko).

## Nova kastelo kaj Humboldt Forum 
eta|Nova kastelo en 2023
Inter 2013 kaj 2020 en la loko de la antaŭa kastelo nova domo estis konstruita kiu enhavas interkulturan centron, la tiel nomata Humboldt Forum. La fasado estas plejparte kopio de la malnova kastelo. 

## El la romano Metropoliteno 
Alice, berlina amikino de la rusa inĝeniero en la romano Metropoliteno (romano) konatiĝas al vidindaĵoj de Berlino. Eble la aŭtoro priskribas proprajn spertojn el la jaro 1929.

Kategorio:Kasteloj en Berlino
Kategorio:Kasteloj de la dinastio Hohencolernoj
Centra Laborrondo Esperanto (GDR)

La 31-an de marto 1965 fondiĝis Centra Laborrondo de Esperanto-Amikoj en Kulturligo de GDR (CLE), el kiu - post kelkaj pluaj nomŝanĝoj - en la jaro 1981 fariĝis la „Esperanto-Asocio en Kulturligo de GDR“, internacie konatiĝinta kiel Esperanto-Asocio de GDR (GDREA). 

## Vidu ankaŭ 
* Kulturligo de GDR

## Literaturo interalie 
* Andreas Künzli, Berno: germanlingva eseo *Der Wahrheit nicht ganz verpflichtet - Esperanto in der DDR* ("iom mensogeca - Esperanto en GDR") de januaro 2012 (, en formato PDF)

Kategorio:Esperanto-movado en GDR
Kategorio:Esperanto-movado en Germanio
Michalovce

**Michalovce** (, ) estas urbo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Michalovce, kies distriktejo estas. Pli frue la nomo slovake nomiĝis **Michalany**. En ĉiuj lingvoj la nomo signifas Mikaelo.
eta|maldekstre|Ĉefplaco de Michalovce

## Situo 
Michalovce situas sur ebenaĵo, en valo de Laborec, laŭ ĉefvojo Košice-Uĵhorodo, laŭ fervojo Miskolc-Humenné. Košice situas 54 km-ojn for.

## Historio 
La komunumo estis loĝata ekde la neolitiko. Dum la 6-a j.c. slavoj fondis setlejon. Post la tataroj en 1242 alvenis germanoj. La unua skriba mencio devenis el 1244 en formo *Posessio Michal*. En 1278 fortikaĵo konstruiĝis. En 1290 oni mencias preĝejon, paroĥon kaj 4 muelejojn. En 1346 ĝi ricevis doganrajton, en 1399 foirorajton, fine en 1416 iĝis kampurbo. La husanoj okupis la fortikaĵon en 1473, sed ili ne povis teni ĝin longe. La unua korporacio formiĝis en 1651, en 1674 la tajloroj kaj peltistoj faris la samon. Poŝto ekfunkciis ekde 1804, hospitalo ekde 1876, fajrobrigado ekde 1885. La fervojo atingis la urbon en 1874. En 1910 loĝis en la urbo 6120 da homoj (3792 hungaroj, 1586 slovakoj kaj 542 germanoj). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Zemplén, al distrikto de Nagymihályi, kies distriktejo estis. Poste la regiono apartenis al Ĉeĥoslovakio. En 1944 la judoj estis deportitaj.

En 2001 loĝis tie 39948 da homoj, plejparte slovakoj.
eta|Katolika preĝejo de Michalovce
eta|Kastelo de Michalovce

## Vidindaĵoj 
* gotika paroĥa katolika preĝejo omaĝe al Naskiĝo de Virga Maria el 1313, en 1772 barokiĝis
* kastelo de Sztáray (stArai) el la 17-a j.c. (pli frue estis tie fortikaĵo el la 13-a j.c.), trakonstruiĝis en ĉirkaŭ 1830, nun muzeo
* grek-katolika preĝejo el 1934
* urbodomo el 1929
* banko, nun biblioteko el la 19-a j.c.
* kapelo omaĝe al Hrádok Sankta Antonio el Padovo el 1893
* artefarita lago kun feriejaj domoj el 1960

## Famuloj 
En la iama Nagymihály (aŭ Nagyszentmihály aŭ Mihályi) naskiĝis:
* hungara politikisto, akademiano Aurél Dessewffy
* hungara juristo Ármin Fodor
* hungara kalvinana episkopo István Tüdős
* hungara ministro Dániel Oláh
* hungara pentristo Béla Pállik.

## Ĝemelurboj 
*  Vyškov, Ĉeĥio
*  Villarreal, Hispanio
*  Jarosław, Pollando
*  Sátoraljaújhely, Hungario
eta|maldekstre|Administrejo de la distrikto en Michalovce

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Palast der Republik

**Palast der Republik** estis konstruaĵo apud la kastela placo (germane *Schloßplatz*, de 1951–1994 *Marx-Engels-Platz*, do placo Markso kaj Engels) sur la rivera insulo *Spreeinsel* en la kvartalo Mitte de Berlino.

Ĝi troviĝis sur parto de la tereno de la eksa Urba kastelo de Berlino.

Ĝi funkciis kiel kunvenejo de *Volkskammer*, la parlamento de la socialisma ŝtato GDR, kiu malofte kunvenis.

Dum la plej granda parto de la jaro, ĝi estis uzata kiel kulturdomo, en kiu okazis muzikaj kaj teatraj prezentoj por miloj da partoprenantoj.

En la konstruaĵo estis diversaj restoracioj kaj kafejoj.

Ekde la 6-a de februaro 2006 okazis la detruo de la Palast der Republik, kiu daŭris ĝis 2008.

Kategorio:Konstruaĵoj en Berlino
Kategorio:Palacoj en Germanio
Veľké Kapušany

250ra|eta|maldekstra|Ekstera preĝejo de Veľké Kapušany
**Veľké Kapušany,**  estas urbo en Slovakio, en regiono Košice, en distrikto Michalovce.

## Situo 
La urbo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, fine de normalŝpura fervojo de Bánovce nad Ondavou el Humenné, kiu en pasinteco estis uzita ankaŭ por konekto kun Uĵhorodo. Tiu ĉi linio ja ne estas de decembro 2012 plu uzata por persona transporto. Samtempe ja funkcias larĝŝpura fervojo de Uĵhorodo al Haniska. Ukrainio etendiĝas en la najbareco. Riveroj Uĵ kaj Latorica preterfluas. Košice troviĝas 72 km.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1214, tiam ĝi estis eklezia bieno. Ĝi iĝis kampurbo en 1417 kune kun foirorajto. En 1427 la kampoj apartenis al familio Drugeth. Unu el la familio en 1530 finrabis la urbeton, poste denove la eklezio reakiris ĝin.
En la 16-a jarcento la urbo prosperis helpe de industrio, komercado, agrokulturo. Pro la bataloj dum Francisko Rákóczi la 2-a la urbo suferis multe, ĉesis la prosperado. En 1910 loĝis en la urbo 1&nbsp;222 da homoj (1207 hungaroj). En 1914 najbaraj vilaĝoj *Kiskapos*, *Ungcsepely* kaj *Veskóc* aliĝis al la urbo. Ĝis 1920 la urbo apartenis al departamento Ung al distrikto de *Nagykapos*, kies distriktejo ĝi estis. Poste la regiono iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Dume inter 1938-1945 la regiono rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito granda parto de la hungareco estis deportita, la restaĵo iĝis senrajta laŭ dekretoj de Beneš.

En 2001 loĝis en la urbo 9760 homoj (5561 hungaroj, 3506 slovakoj, 422 ciganoj kaj 90 ukrainanoj).

## Vidindaĵo 
* preĝejo el la 14-a jarcento, plurfoje detruita kaj rekonstruita

## Famuloj 
* en la urbo naskiĝis:
** hungara poeto János Erdélyi
** hungara pastro-poeto László Mécs
** hungara aktoro-poeto Sándor Somló
** hungara juristo Géza Herczegh

## Ĝemelurboj 
*  Elek, Hungario
*  Sebiş, Rumanio
*  Radymno, Pollando
*  Svaljava, Ukrainio

## Referencoj 

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Kondukpermesilo

**Kondukpermesilo** (ankaŭ **Stirpermesilo** aŭ **Ŝoforpermesilo**) estas dokumento, kiu permesas konduki aŭ ŝofori motoran veturilon. En preskaŭ ĉiuj landoj estas diversaj kategorioj de permesiloj, ekzemple por
* aŭtomobiloj
* motorbicikloj
* motorcikloj
* ŝarĝaŭtoj
* aŭtobusoj

Por ekhavi kondukpermesilon estas diversaj kondiĉoj en diversaj landoj; kutime necesas
* havi certan aĝon, kiu povas dependi de la kategorio de la permesilo
* sukcese trapasi medicinan ekzamenon, kiu enhavas almenaŭ la esploradon de la vidpovo
* sukcesi en teoria ekzameno pri trafikaj reguloj kaj bazaj stirulaj scioj
* sukcesi en praktika ekzameno, en kiu oni demonstras sian kapablon manipuli la veturilon kaj orientiĝi en trafiko

En multaj landoj necesas regule renovigi sian permesilon. Ĉe tio kutime necesas nur refari la teston pri vidkapablo kaj konfirmi, ke oni ne havas malsanojn, kiuj reduktus la stirkapablon.

La plej multaj landoj agnoskas eksterlandajn permesilojn dum mallongtempa restado en la lando. Por longtempa restado kutime necesas akiri enlandan permesilon.

La aŭtoritato, kiu donis la permesilon, povas repreni ĝin, kiam montriĝas, ke la stiranto ne (plu) estas kapabla. Kelkaj landoj enkondukis poentan sistemon: Nova permesilo ricevas certan kvanton da poentoj; peko kontraŭ grava trafika regulo kostas poentojn, kaj kiam konsumiĝis ĉiuj poentoj, la permesilo ne plu validas. Certa tempo sen pekoj realtigas la poentaron. (Iuj landoj uzas malpoentojn, sed la principo estas la sama.)

Dosiero:Recto-du-nouveau-permis.jpg|franca kondukpermesilo
Dosiero:PL_driving_license_front.JPG|pola kondukpermesilo

Dosiero:DE licence front.jpg|germana kondukpermesilo
Dosiero:RO_licence_front.jpg|rumana kondukpermesilo
Dosiero:ATdrivinglicencefront.png|aŭstra kondukpermesilo
Dosiero:BE driving license.jpg|belga kondukpermesilo

Kategorio:Dokumentoj
Michaľany

**Michaľany,** hungare **Alsómihályi** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Trebišov. La nomo signifas Mikaelo.
dekstra|eta|320px|Michaľany situas en la plej griza distrikto

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Ĉop-Košice, laŭ la hungara landolimo.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio devenis el 1252 pri la komunumo. Tiam Béla la 4-a donacis kampojn al figuro Mikaelo. En 1831 la loĝantaro partoprenis ribelon de ĥolero. Kontraŭ la malsano la aŭstroj ŝutis steriligilojn al la putoj, sed la homoj kredis, ke la putoj estis veninigitaj, tial okazis ribelo. Ĝis 1899 la vilaĝo nomiĝis simple *Mihályi*, sed pro la poŝta trafiko oni faris diferencon, tial ĝi iĝis Alsómihályi (=suba Mikaelo). Oni trovis nafton komence de la 20a j.c. En 1910 loĝis en la vilaĝo 712 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 ĝi apartenis al Zemplén, al distrikto de Sátoraljaújhely. En 1920 la vilaĝo trovis sin rande de Ĉeĥoslovakio, ĉar tie trafikis la fervojo al Transilvanio, kiun la ĉeĥoj-slovakoj nepre volis havi. Dume inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito parto de la hungareco estis deportita, la restaĵo iĝis senrajta laŭ dekretoj de Beneš.

En 2001 loĝis en la vilaĝo 1749 da homoj (1657 slovakoj, 44 ciganoj kaj 42 hungaroj). Ekde 2008 ambaŭ landoj apartenas al zono de Schengen, sekve la limoj nebuliĝis, la loĝantaro rajtas ie ajn trafiki.

## Komunumoj pri Sankta Mikaelo en Hungara reĝlando 
Pro grandeco de la tabulo la ceterajn en Transilvanio vidu: Almásszentmihály!

## Vidindaĵo 
* klasikisma nobeldomo el la 19-a jarcento

Kategorio:Municipoj en distrikto Trebišov
Tibero

**Tibero** (, elp. 'Te*vere*; ) estas la ĉefa rivero de Centra Italio. Ĝi estas la tria plej longa rivero de Italio (post Pado kaj Adiĝo) kaj havas la duan plej ampleksan kolektan basenon (post Pado).

## Fonto 
La fonto de Tibero situas sur la deklivoj de monto Fumaiolo en alto de 1.268 metroj super marnivelo, sur la okcidenta montflanko direktita al Toskanio. Tamen ĝi situas en provinco Forlì-Cesena, kiu apartenas al Emilio-Romanjo kaj situas ĉe la orienta flanko de Italio. En 1927 Benito Mussolini ŝanĝis la limojn inter Toskanio kaj Emilio-Romanjo tiel, ke monto Fumaiolo kaj la fonto de Tibero estu en lia hejma provinco Forlì (tiama nomo).

## Alfluantoj
La rivero Paglia (elp. /'paʎa/; latine Pallia) estas dekstra alfluanto de Tibero.

## Vidu ankaŭ 
* Tibera insulo
Jelšava

**Jelšava** (hungare **Jolsva** [jolŝva] estas urbo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Revúca. La nomo signifas alno.

## Situo
Jelšava situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Muráň-Košice. 

## Historio
La unua mencio okazis en 1243 en formo *Ilswa* pri la komunumo, kiun germanaj ministoj fondis. Oni minis feron kaj plumbon. En la 13-a jarcento oni konstruis fortikaĵon, kiu detruiĝis. En 1327 familio *Jolsva* konstruis pli novan en la proksimeco, kiun la husanoj en 1440, la turkoj en 1556 okupis. La komunumo ricevis rajton pri bazarado en 1551. Karolo la 6-a (Sankta Romia Imperio) donacis al la urbeto privilegiojn kaj forviŝis impostojn. La ĉefplaco estis defendita de muro. En la 18-a jarcento korporacioj formiĝis. Fine de la 19-a jarcento ekfunkciis grava fervojo Murány-Rimaszombat-Salgótarján-Budapeŝto.

En 1910 loĝis en Jolsva 2846 da homoj (2289 hungaroj, 449 slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon Jolsva apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Nagyrőce, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. En 1921 konstruiĝis fabriko pri magnezito. Dume inter 1938-1945 la regiono rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito granda parto de la hungareco estis deportita, la restaĵo iĝis senrajta laŭ dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en la urbo 3287 da homoj (2774 slovakoj, 312 ciganoj, 81 hungaroj).

## Vidindaĵoj
* sur montopinto 810 m alta troviĝas ruinoj de fortikaĵo
* klasikisma katolika templo el 1849
* copfa-klasikisma luterana templo el 1834
* copfa-klasikisma kastelo de Koháry
* banejo apud la urbo

## Famuloj
* en la iama Jolsva naskiĝis:
** en 1886 hungara operkantisto Mária Basilides
** hungara kemiisto Rudolf Fabinyi
** hungara advokato András Thaisz
** hungara juristo Ádám Brezanóczy
* en la iama Jolsva mortis:
** germana inĝeniero pri arbaroj Ludwig Greiner
** hungaria slovaka luterana pastro Pál Wallaszky

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Revúca
Allegro

**Allegro** povas est

* En muziko, itallingva ritmoindiko, Esperante *alegre*
* Alinome Sm6, marko de rapida trajno fabrikita de Alstom
Metropola urbo Romo

La administra unuo **metropola urbo Romo** -  aŭ plene formale *Città Metropolitana di Roma Capitale*, do "metropola urbo ĉefurbo Romo", kiu ekde la 1-a de januaro 2015 havas tiun nomon kaj estas la posteulo de antaŭa provinco Romo, estas fakte daŭre simpla provinco en centra Italio, kies administra centro estas la samnoma urbo Romo - aparte ĝi ne estas unueca urbo, kies missupozigas la nomo, sed kiel ĉiuj aliaj provincoj de Italio konsistas el provinca ĉefurbo kaj aliaj urboj kaj komunumoj, en tiu ĉi kazo estas sume 121 urbaj kaj neurbaj komunumoj, kaj havas same urbecajn kaj tute malurbecajn teritoriojn. Ĝi apartenas al la regiono Latio. Komence de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Danke al siaj iom pli ol kvar milionoj da loĝantoj, ĝi estas la plej loĝata provinco de Italio.

La provinco limas al la provinco Viterbo kaj Rieti (norde), al la provinco La-Aglo en Abruco kaj al la provinco Frozinono (oriente), al la provinco Latino (sude), al la Tirena Maro (okcidente) kaj al la Vatikano (interne).

## Vidu ankaŭ 
* Regionoj kaj provincoj de Italio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Latio
Kategorio:Geografio de Romo
If I Had a Hammer

**If I Had a Hammer** (Se havus mi martelon) estas kanto komponita de Pete Seeger kaj Lee Hays en 1949.

Ĝi furoris per Peter, Paul & Mary, Trini Lopez kaj Leonard Nimoy kaj estas simbolo por la progresema politika movado.

Ekzistas Esperanto-versio (lerte tradukita de Wouter Pilger) de la kanto kun la titolo  "Se havus mi martelon"

Popstelulo Claude François eldonis franclingvan version "Si j'avais un marteau" en novembro 1963.

Kategorio:Anglalingvaj kantoj
Antikva Proksima Oriento

Nocio **Antikva Oriento** aŭ ankaŭ **Antikva Proksima Oriento** markas antikvajn civilizojn de Okcidenta Azio (Sirio, Palestino, Fenicio, Malgranda Azio, Mezopotamio kaj Irana Plataĵo - iam estas inter ili envicigata ankaŭ antikva Egiptio kaj Arabio) en periodo ekde fino de la praepoko en la 4-a miljaro antaŭ Kristo ĝis invado de araboj en la unua duono de la 7-a jarcento. La historio de la antikva Oriento estas parto de la historio de antikvo.

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanta traduko .de la libro "Einführung in die Altorientalistk" de Wolfram von Soden 

Oriento
*