Tubera kerofilo

**Tubera kerofilo** (*Chaerophyllum bulbosum*), aŭ **grundkaŝtano** estas plantspecio en la familio de la  Apiacoj (Apiaceae). Ĝi estas ne tre konata legomspeco.

## Priskribo 
eta|links|tubero
eta|tigobazo
eta|links|folio
eta|ilustraĵo el ''Köhler's Medizinalpflanzen*
eta|links|duobla umbeliko

### Vegetativaj karakterizaĵoj 
La tubera kerofilo estas dujara herba planto kaj atingas altkreskon de 0,8 ĝis 2 metroj.

La nodoj aŭ hipokotilo-tubero, estas kropsimile dikiĝinta. La hipokotiaj tuberoj estas uzataj kiel legomo. La tubero estas 3 ĝis 6&nbsp;cm dikaj 1,5 ĝis 10&nbsp;cm longaj kaj pezas 140 ĝis 200 g. Ilia surfaco estas grza. Formo similas al malgrandaj kaj mallongaj karotoj.

La kava, ronda  tigo estas glata kaj rigidhara kaj havas ruĝajn makulojn kaj dikiĝintaj sub la nodoj.

La folioj estas duoble au kvaroble pinataj, la bazaj folioj havas tigetojn. La nervaturo estas haraj. La supraj folioj estas sentigaj. La folietoj de la unua ordo estas triangule-ovoforme kaj pintaj, la folipintoj de la lasta ordo estas mallarĝe pintaj ĝi liniformaj, glatrandaj kaj kun fajnaj blankaj pintetoj.

### Generativaj karakterizaĵoj 
La tubera kenofilo floras nurjam en la dua jaro de junio kaj aŭgusto. La duobla umbeliko havas 15 ĝis 20 kalvaj, nesamlongaj radioj. La involukro mankas aŭ havas nur malmultajn foliojn. La kvin ĝis ses folietoj estas liniformaj ĝis lacetaj kaj havas rande blankan haŭton.

La  floroj estas duseksaj. La sepaloj estas blankaj, rondece ĝis renverse ovformaj ĝis kver-eliptaj.

La flave-malhelbruna kaj striata frukto havas longecon de 4 ĝis 6&nbsp;mm.

La  kromozomonombro estas 2n = 22.

## Ekologio 
La tubera kenofilo estas mempoliganto.

La semoj de la planto nur estas ĝermkapabla dum unu jaro  La  Milgrajna pezo estas 2 ĝis 2,5 g.

## Sistematiko 
*Chaerophyllum bulbosum* ricevis en 1753 de Carl von Linné en *Species Plantarum*, volumeno 1, p.&nbsp;258, la unuan priskribonSinonimoj estas *Chaerophyllum caucasicum* (HOFFM.) SCHISCHK., *Chaerophyllum laevigatum* VIS., *Chaerophyllum neglectum* N.W.ZINGER, *Chaerophyllum prescottii* DC.*Chaerophyllum rapaceum* ALEF., *Chaerophyllum verticillatum* PERS., *Myrrhis bulbosa* SPRENG., *Myrrhis bulbosum* SPRENG. kaj *Scandix bulbosa* ROTH.

Kelkaj aŭtoroj dividas la specion *Chaerophyllum bulbosum* en du subspecioj:
* la eŭropa tuberkerofilo  (*Chaerophyllum bulbosum* L. subsp. *bulbosum*): kun blanka karno.
* siberia tuberkerofilo (*Chaerophyllum bulbosum* subsp. *prescottii* (DC.) NYMAN, sin.: *Chaerophyllum prescottii* DC.): kun flavaj ŝelo kaj karno, pli granda, sed kun malpli aroma gusto.

## Disvastigo 
*Chaerophyllum bulbosum'' estas disvastigita en Mez- kaj Orienteŭropo, Balkanio, Rusujo, okcidenta Siberio kaj malofte en Skandinavio.

La planto kreskas precipe ĉe riverbordoj kaj en la  staŭda vegetaĵaro de la apudrivera zono. Ĝi ofte sovaĝiĝas en ĝardenoj, kie ĝi estis kultivataj iam kiel legomo.

## Uzado 
Krom en Francujo kaj Svisio ĝi ne estas brede prilaborita. Nur ekzistas tri francaj kultivaroj(‘Altan’,  ‘Véga’ kaj ‘M4.10’).

### Kuirejo 
La tubero kerofilo estas legomo por franduloj. Nur post la entirado de la folioj en aŭtuno la tuberoj ricevas sian aromon. La gusto estas la plej bona inter decembro kaj marto. La gusto similas al kaŝtanoj. La frostitaj radikoj rememoras laŭguste je aveloj. Lardikoj gusta dolĉece. oni preparas ĝin simile kiel teltovaj rapetoj., oni nur uzas la pli grandajn. La tuberoj facile estas senŝeligebla post la kuirado.La folioj de la juna planto ankaŭ povas esti uzata. El ili oni povas fari supon.

### Enhavosubstancoj 
La tubero enhavas multe da amelo kaj proteinoj, sed relative malmulte da graso. La eŭropa tuberkerofilo enhavas sekigite ĝis 57 % de amelo kaj 5 % sukero. Kaj la siberia nur 17 % amelo. Post la stokado de ĉ. 4 monatoj la plejparto de la amelo transformiĝas al sukero.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de legomoj

## Eksteraj ligiloj 
* Datenblatt mit Verbreitung in den Niederlanden. (niederl.)
* Die Verbreitung auf der Nordhalbkugel nach Eric Hultén

Kategorio:Radiklegomoj
Kategorio:Apiacoj