Valerius Maximus

**Marcus Valerio Maksimo** estis romia historiisto kaj moralisma verkisto kiu vivis dum la epoko de la imperiestro Tiberio aŭ de la unuaj romiaj imperiestroj. Oni scias ke li vivis en Romo kaj akompanis en la 14-a jaro p. K. la prokonsulon Seksto Pompeo en Azion kaj ĉi-lasta, por danki lin, estus helpinta Maksimon eniri la literaturan rondon, el kiu la poeto Ovidio partoprenis kune kun Nero Claudius Germanicus, membro de la Imperia familio.

## Vivo
Pri lia vivo ni scias nur tiom, kiom li malkaŝas pri si en siaj verkoj. Liaj referencoj rivelas ke li venis el malriĉa kaj neklera familio; li ŝuldas sian ascendon kaj karieron al Seksto Pompeo, al kies sekvantaro li apartenis kiam li estis prokonsulo de Azio en la 14-a AD. Ovidio ankaŭ apartenis al la rondo de Pompeo. La laboro de Maximus estis kreita inter la jaroj 28 kaj 32.
[eta|maldekstre|300px|Dictorum factorumque memorabilium, verko eldonita en la [1567-a.]]
## Laboroj
Lia libro estas populara kompilaĵo en antikva Romo - simila al la verkoj de Marko Terencio Varono kaj Plinio la Maljuna. Maksimo dividas sian laboron en 95 temojn, kaj por tiuj temoj li unue serĉas enlandajn kaj poste eksterlandajn ekzemplojn. La temoj kiujn li alportas estas ege diversaj kaj li provas konservi intereson sekvante la principon de variado. Lia celo estas multflanka: kiel videblas el la antaŭparolo, unuflanke li volis doni ekzemplojn por lernejoj de retoriko, sed aliflanke li ankaŭ celis siajn skribaĵojn por distrado.

Kiel samtempulo de imperiestro Tiberio, lia aliro estas simila al tiu de Velleius Paterculus: li gloras la imperiestron kiu certigas stabilecon, kaj en la paraboloj kiujn li elvokas, li kondamnas la revoluciajn movadojn de la pli frua romia historio kaj iliajn gvidantojn. En unu loko en lia laboro, la malsukcesa ministro de Tiberio, Lucius Ælius Sejanus, klare elstariĝas. Konforme al la ŝajna respublika restarigo de la principato, kiu estis popularigita fare de aŭtoro kiel Livio, kaj laŭ la pli posta Lucius Annæus Florus, Valerio Maksimo, romia historio progresis en la direkto de degenero tra la jaroj; nuntempe estas malfacile trovi iun similan al la granduloj de la pasinteco — sed dank' al la zorgo de Tiberio, eblas kulturi virtojn en sia propra epoko.

Inter liaj fontoj, ni devas elstari Ciceronon kaj Livio. Lia stilo estas simpla kaj klara – sed li arbitre formas la ekzemplojn, kiujn li donas por pravigi tion, kion li diras. Tial, lia fidindeco estas dubinda en kelkaj lokoj, kaj liaj faktoj devas esti kontrolitaj. Lia graveco estas de unuaranga graveco, aliflanke, ĉar li mencias multajn nun perditajn verkintojn, kaj kiel samtempulo de Tiberio, li helpas prilumi la etoson de la regado de Tiberio kaj iujn okazaĵojn.

Lia verko estis uzata kiel lernolibro en la antikveco kaj la Mezepoko, tial multaj el liaj manuskriptoj estas konataj - Floruso, Aŭlo Gelio, Laktancio kaj Orosius mencias lin. Eĉ en malfrua antikveco, lia verko estis kompletigita per deka libro titolita "Liber de Praenominibus" ("Libro pri la antaŭnomoj"). Lia sukceso en la Mezepoko estas indikita per la fakto ke multaj el liaj rakontoj estis inkluditaj en la "Gesta Romanorum", kaj ke :de:Simon de Hesdin tradukis ĝin por reĝo Karlo la 5-a de Francio. Galeotto Marzio sekvis Maksimon kaj skribis sian laboron pri la faroj kaj diroj de reĝo Matiaso.

## Verkaro
* Valerius Maximus cum commento Oliuerii Arcignanensis, 1505
* Valerius Maximus cum duplici commentario historico videlicet ac litterato Oliuerii Arzignanensis, Theophilus Chalcondylas, 1510
* Valerius Maximus noviter recognitus, 1518
* Nuper editus index copiosissimus rerum omnium, 1534
* Historio de la romianoj kaj de aliaj popoloj tiaj kiaj la persoj, medoj, grekoj, afernoj(?), flandroj kaj germanoj, 1535
* Dictorum factorumque memorabilium, 1567
* In disticha redactus, 1574
* Editionis Pighiane, Stephanus Pighius, 1596
* Augustissima Principi Christianae, 1655
* Memorindaj ekzemploj, kaj la romianoj kaj la fremdaj popoloj (en la nederlanda lingvo), 1721
* Nova Scriptorum Latinorum Bibliotheca, 1836
* Fifty selections, 1895

## Vidu ankaŭ
* Mārcus Tullius Cicerō (106 a. K. - 43 a. K.)
* Gaius Sallustius Crispus (86 a. K. - 35 a. K.)
* Lucius Ælius Sejanus (70 a. K. - 31 AD)
* Titus Livius Patavinus (59 a. K. - 17 AD)
* Publius Ovidius Naso (43 a. K. - 17 AD)
* :en:Aulus Cremutius Cordus (35 a. K. - 25 AD) romia historiisto
* Pompeo Trogo (27 a. K. - 73 a. K.)
* Nero Claudius Germanicus (15 a. K. - 19 AD)
* Kvintiliano (35-96)
* Marcus Valerius Martialis (40-102)
* Tacito (55-117)
* Januarius Nepotianus (275-350) romia verkisto kaj kompilisto de la jerkoj de Valerio Maksimo.
* Priscianus Caesariensis (471-535)
* Petrus Luder (1415-1472)
* Raffaele Regio (1440-1520)
* Antonio Urceo Kodro (1446-1500)
* Jodocus Badius (1462-1535)
* Veit Werler (1480-1522) germana humanisto kaj klasika filologo
* Theophilus Chalcondylas (1486-1511)
* Giovanni Bressani (1489-1560) itala poeto kaj humanisto
* Paolo Manuzio (1512-1574)
* Valerius Cordus (1515-1544)
* :en:Onofrio Panvinio (1529-1568) itala aŭgustena monaĥo, historiisto kaj antikvaĵisto
* Anthonius Thysius la Maljuna (1565-1640)
* Jacobus Perizonius (1651-1715)
* Barthold Georg Niebuhr (1776-1831)
* Karl Felix Halm (1809-1882) germana klasika filologo kaj bibliotekisto
* Karl Friedrich Kempf (1819-1894) germana filologo
* Herbert Jennings Rose (1883-1961)

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en -14
Kategorio:Mortintoj en 53
Kategorio:Naskiĝintoj en la 1-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 1-a jarcento

Kategorio:Italaj verkistoj
Kategorio:Italaj historiistoj
Kategorio:Italaj kronikistoj