Polemoniacoj

La **polemoniacoj**.

## Priskribo 
### Vegetativaj karakterizaĵoj 
La taksono de la familio polemoniacoj estas plej ofte unujaraj aŭ multjaraj herbaj plantoj, kelkaj specioj estas grimpplantoj, malofte lignaj plantoj: duonarbustoj, arbustoj aŭ arboj (*Cantua*). Kelkaj specioj havas koloran laktosukon. Ofte ili odoras malagrable.

La folioj estas alternestarantaj kaj spiralformaj, kontraustarantaj aŭ verticile (*gimnostere*) starantaj. La folioj havas pedunklon aŭ ne havas. La foliplato estas simpla aŭ kunmetita; se la foliplato estas kunmetita, ĝi estas pinata aŭ manforme entranĉita. La folirando estas glata, denta aŭ segilforme denta. Mankas stipuloj.

### Generativaj karakterizaĵoj 
La floroj malofte staras unuope, plej ofte en diversformaj floraroj, plej ofte en cumoj aŭ korimboj ofte kapece kuniĝintaj. La duseksaj floroj estas plej ofte kvinnombraj, malofte kvarnombraj kun duobla perianto. Ili povas esti radisimetriaj ĝis malforte dusimetriaj. La malofte kvar aŭ pli ofte kvin sepaloj estas cilindre ĝis sonorilforme kunkreskintaj. La petaloj estas kunkreskintaj. Ekzistas nur unu cirklo kun kvin liberaj, fekundaj stamenoj. plej ofte tri (du ĝis kvin) karpeloj estas kunkreskintaj al epigina ovario. En ĉiu ovaria fako estas unu ĝis multaj ovoloj. La pistilo finas en triloba stigmo.

Formiĝas kapsulfruktoj. La semoj estas globaj, ov- aŭ spindelformaj kaj kelkfoje flugilhavaj.

[eta|hochkant|subfamilio Cobaeoideae: floroj de *[Cantua quercifolia*]]
[eta|hochkant|subfamilio Cobaeoideae: la grimplanto [grimpa kobeo (*Cobaea scandens*)]]
[eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae: la remburforma *[Aliciella caespitosa*]]
[eta|hochkant|Unterfamilie Polemonioideae: *[Collomia tinctoria*]]
[eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae: *[Eriastrum eremicum*]]
[eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae: *[Ipomopsis arizonica*]]
[eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae: *[Linanthus aureus* subsp. *aureus*]]

### Enhavosubstancoj 
Oftas triterpensaponinoj.

## Ekologio 
Insektoj (entomofilio) kiel muŝoj, skaraboj, abeloj aŭ papilioj (sfingidoj) aŭ kolibroj (ornitofilio) kaj ankaŭ vespertoj (kiropterofilio) polenigas la plantojn. La *flokso*-specioj kaj la en Eŭropo hejmaj polemonioj estas polenigataj nur de insektoj.

## Disvastigo 
La taksonoj de la Polemoniacoj precipe hejmiĝas en Nordameriko. Tre multaj specioj estas de la nordokcidento de Usono. Malmultaj specioj kreskas en Sudameriko. Malmultaj specioj estas disvastigitaj en Eŭrazio.

## Utiligado 
[eta|hochkant|subfamilio Polemonioideae:floraro de la hibrido *[Phlox* ×*arendsii* kultivaro 'Anja']]
Kelkaj specioj kaj iliaj kultivaroj estas uzataj kiel ornamplantoj, ekzemple *Ipomopsis aggregata*, *Cobaea scandens*, *Phlox*- kaj *Polemonium*-kultivaroj. Nur ĉe malmultaj la medicina efiko estas konataj, aliaj uzeblecoj por la homo preskaŭ ne ekzistas .

## Taksonomio 
La familio Polemoniaceae estis unuafoje publikigita en la jaro 1789 fare de Antoine Laurent de Jussieu, sub la nomo „Polemonia“, en *Genera Plantarum*, 136. Tipogenro estas *Polemonium* L.. Ekzistas ankoraŭ nur unu sinonimo por Polemoniaceae JUSS. estas Cobaeaceae D.DON. Molekulgenetikaj esploroj montras, ke la familio de la Polemoniacoj nur estas monofila, kiam la taksonoj de la iamaj Cobaeaceae estis enordigitaj. Dum longa tempo la familio estis engrupigita en propra ordo Polemonialoj aŭ en Solanaloj, sed hodiaŭ ĝi estas en la ordo Erikaloj. Ene de la Erikaloj la Polemoniacoj plej parencas al Fouquieriaceae.

La familio de la Polemoniacoj (Polemoniaceae) estas dividita laŭ PRATHER ET AL. 2000 en du kaj nun en tri subfamilio kaj ĉirkaŭ 18 ĝis 25 genroj . Al la familio apartenas ĉirkaŭ 350 bis 385 specioj:
* Acanthogilioideae J.M.PORTER & L.A.JOHNSON: nur unu genro:
** *Acanthogilia* A.G.DAY & MORAN: nur unu specio:
*** *Acanthogilia gloriosa* (BRANDEGEE) A. DAY & R. C. MORAN: el Malsupra Kalifornio.

* Cobaeoideae ARNOTT: la baza kromosomnombro estas plej ofte n = 15, 26, 27. Kun kvar genroj kaj 34 specioj en la Neotropiso:
** *Bonplandia* CAV.: kun nur unu specio
** *Allophyllum* (NUTT.) A.D.GRANT & V.E.GRANT: la nur du unujaraj specioj kreskas en la montaroj de la okcidenta Usono.
** *Collomia* NUTT.: kun ĉirkaŭ 13 specioj, el Norda aŭ suda Ameriko
** *Langloisia* GREENE (inklude *Loeseliastrum* (BRAND) TIMBROOK); tri specioj; el la sekaj regionoj de la okcidenta Nordameriko
** *Loeselia* L.: ĉirkaŭ 3-14 specioj; el Kalifornio ĝis Venezuelo
** *Tintinabulum* Rydb. (kelkfoje en *Gilia* RUIZ & PAV. aŭ *Linanthus* BENTH.): ĝis kvar specioj.

### Laŭ WFO kaj TPL 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (17 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Ericales* Bercht. & J.Presl - erikaloj
****Polemoniaceae* Juss. - polemoniacoj
*****Acanthogilia* A.G. Day & Moran - akantoĝilio
*****Aliciella* Brand - alicielo
*****Allophyllum* (Nutt.) A.D. Grant & V.E. Grant - alofilumo
*****Bonplandia* Cav. - bonplandio
*****Bryantiella* J.M. Porter - briantielo
*****Cantua* Juss. ex Lam. - kantuo
*****Cobaea* Cav. - kobeo
*****Collomia* Nutt. - kolomio
*****Dayia* J.M. Porter - dajao
*****Eriastrum* Wooton & Standl. - eriastro
*****Gilia* Ruiz & Pav. - ĝilio
*****Giliastrum* (Brand) Rydb. - ĝiliastro
*****Gymnosteris* Greene - gimnostero
*****Hugelia* Benth. - hugelio
*****Ipomopsis* Michx. - ipomopso
*****Langloisia* Greene - langluazio*
*****Lathrocasis* L.A. Johnson - latrokazo
*****Leptodactylon* Hook. & Arn. - leptodaktilo
*****Leptosiphon* Benth. - leptosifono
*****Linanthastrum* Ewan - linantastro
*****Linanthus* Benth. - linanto
*****Loeselia* L. - lezelio
*****Loeseliastrum* (Brand) Timbrook - lezeliastro
*****Microgilia* J.M. Porter & L.A. Johnson - mikroĝilio
*****Microsteris* Greene - mikrostero
*****Navarretia* Ruiz & Pav. - navaretio
*****Phlox* L. - flokso
*****Polemonium* L. - polemonio
*****Saltugilia* (V.E. Grant) L.A. Johnson - saltuĝilio
*****Tintinabulum* Rydb. - tintinabulo

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

## Fontoj 
* Die Familie der Polemoniaceae ĉe APWebsite.
* Ruizheng Fang & Dieter H. Wilkins: *Polemoniaceae* in der *Flora of China*, Volume 16, S. 326: Online.
* Verne Grant: *Primary Classification and Phylogeny of the Polemoniaceae, with Comments on Molecular Cladistics*, in *American Journal of Botany*, 85, 1998, S. 741.
* L. Alan Prather, Carolyn J. Ferguson & Robert K. Jansen: *Polemoniaceae phylogeny and classification: implications of sequence data from the chloroplast gene ndhF*, in *American Journal of Botany*, 2000, 87(9), S. 1300-1308: Online.
* J. M. Porter & Leigh A. Johnson: *A phylogenetic classification of Polemoniaceae*, in *Aliso*, 19, 2000, S. 55-91.
* Leigh A. Johnson, L. M. Chan, T. L. Weese, L. D. Busby & S. McMurry: *Nuclear and cpDNA sequences combined provide strong inference of higher phylogenetic relationships in the phlox family (Polemoniaceae).*, in *Molecular Phylogenetics and Evolution*, 48, 2008, S. 997-1012.
* Jürg Schönenberger: *Comparative Floral Structure and Systematics of Fouquieriaceae and Polemoniaceae (Ericales)*, in *International Journal of Plant Sciences*, Volume 170, No. 9, 2009, S. 1132-1167.

## Referencoj 

## Eksteraj ligiloj 
*Die Familie der Polemoniaceae  kaj
*die Familie der Cobaeaceae ĉe DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz. 

Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Polemoniacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Kategorio:Ornamaj plantoj