open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dobolii de Jos

**Dobolii de Jos** [dobolij de ĵos] (hungare **Aldoboly** [ALdoboj]) estas vilaĝo en Rumanio sude de Sfântu Gheorghe. En 1910 ĝi havis 1 425 loĝantojn (hungaroj), en 1956 estis 809 (98&nbsp;% hungaroj). Je ĝia unua skriba mencio en 1461 ĝi estis triseĝa sikula vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*). Administre ĝi apartenas al Ilieni.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Albert Baczoni, hungara instruisto, muzeologo.
* Ferenc Orbán (1847-?) verkisto, vojaĝisto.
* Zoltán Hollaki (1856-?) verkisto, vojaĝisto.
* Vitus Szánthó (1878-1955) juristo, verkisto, tradukisto de George Coşbuc, rumana poeto, redaktoro de *Független Székelység* (Sendependa Sikularo).

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Vladimiro (poetiko)

**Vladimiro** estas kvarversa strofo kun jena strukturo: la unua kaj la tria versoj konsistas el po ok silaboj (kvar trokeoj) kaj estas senrimaj; la dua kaj la kvara versoj konsistas el po ses silaboj (tri trokeoj) kaj rimiĝas inter si:

:8—
:6A
:8—
:6A

Normale unu poemo konsistas el multaj vladimiroj, kvankam nenio malhelpus verki ankaŭ unustrofajn poemetojn.

Analoge al aleksandroj, vladimiro ricevas sian nomon el la verko *La bapto de caro Vladimir*, de Karel Havlíček Borovský, en kies esperantigo fare de Tomáš Pumpr ĉi tiu poemformo estis uzata:

:*Ekaŭdinte Vladimiro
:*pri la fia vorto,
:*aĉe kraĉis, akre sakris,
:*kaj kun li la Korto.

:::::(p. 19)

La tradukinto klarigas en librofina "Komentario" ke la metriko de la poemo imitas la ukrainajn popolkantojn nomatajn *"kolomijkoj"*, kies regula skemo estas du kvartrokeoj alternantaj kun du tritrokeoj, kun kelkaj ritmaj neregulaĵoj ne sekvitaj en la esperantigo; ke rimiĝas plejparte nur la paraj versoj, neofte ankaŭ la malparaj; ke ŝatataj estas ankaŭ la internaj rimoj (ene de unu sama verso), pli oftaj en la traduko ol en la originalo; kaj ke la rimoj estas jen puraj, jen pli-malpli asonancaj.

Uzis vladimirojn ankaŭ pluraj aŭtoroj de originala esperantlingva literaturo. Ekzemple, Julio Baghy en sia poemo "Al unu el la poetofratoj", Kálmán Kalocsay en "Letero al *La Vagabondo*", aŭ Jorge Camacho en "Al nekonata malamiko".

La nomon al la strofo donis Camacho en "La Majstro kaj Martinelli" (*"Cetere, li metrikis ĝin vladimire"*) kaj, jarojn poste, per sia poemo "Feliĉan LKK-naskalon!" (en "Celakantoj"):

:*Dum aliaj klinikanoj
:*verkos panegirojn,
:''mi, kun helpo de l' Parnasa,
:*versos* vladimirojn.

:::::(p. 66-68)

Kategorio:Poezio
Antikvaj verkoj

**Antikvaj verkoj** estis skribitaj versforme, ĉar kiam la homoj ne ankoraŭ regis skribadon la **poezia maniero helpis la memoron** daŭre konservis la tekstojn. Tio ne signifas, ke alia literaturo ne ekzistis tiam, sed male tutcerte ankaŭ prozaj parolaj rakontoj ekzistis, sed ili ne restis skribe ĉar tio ankoraŭ ne estis uzata, do tiuj tekstoj ŝanĝegis dum jarcentoj, modifiĝis kaj ne estas facile rekonstruataj.

Komencoj de multaj civilizacioj estis tiuj versaj tekstoj kiuj pli malpli markas la devenon de ties kulturoj, tio okazis ekzemple en la greka civilizacio per tiuj tekstoj de Homero pri la milito de Trojo kaj pri la vojaĝoj de Odiseo. Same okazis en la latina civilizacio per *Eneido*. La istoj kiuj dediĉis sin al dirado aŭ kantado de tiuj tekstoj tutcerte teatrumis kaj helpiĝis per ritmaj rimedoj parkerigi la tekston.

Similaj cirkonstancoj okazos jarmilon poste kiam ekis en Eŭropo novaj civilizacioj, nome la franca kiam oni kantis *La Chanson de Roland* au la hispana kiam estis komponata la *Cantar de Mio Cid*.

Kategorio:Poezio
Strofo

En poezio, **strofo** estas ĉiu el la egalmezuraj, sam-aranĝaj kaj same rimitaj dividoj de poemo (lirika aŭ ne). Ekzemple terceto. Soneto ne estas precize strofo sed kombino de strofoj. Romanco estas serio nedifinita de versoj, do ankaŭ ne propre strofo.

## Strofoj
* Duverso
* Terceto

## Vidu ankaŭ
*metriko (poezio)
*poetiko
*Rimo
*Verso


Kategorio:Eroj de muzika formo
Mariano Azuela

**Mariano Azuela** (n. Lagos de Moreno, Jalisco la 1-an de januaro de 1873 - Meksik-urbo, la 1-an de marto de 1952) estis meksika verkisto.

## Vivo 
Li ekestis konata kiel grava verkisto pro ties rakontaĵoj pri okazintaĵoj dum la meksika revolucio. Li estis kirurga kuracisto en Gvadalaharo. Li ekverkis dum la diktatora epoko de Porfirio Díaz.

Li verkis teatraĵojn, rakontojn, eseojn kaj ĉefe romanojn, pri kio li estas pli fama.

Lia unua romano estis *María Luisa* (1907). Poste li aperigis *Andrés Pérez, maderista* (Andrés Pérez, maderisto, 1911). Li estis nomumata politika estro de Lagos kaj poste instruestro en Jalisco [ĥaLISko aŭ haLISko]. Post la malvenko de Madero, Azuela aliĝis la **revolucian armeon** de Julián Medina kiel armekuracisto. Tiam li verkis *Los de abajo* (Tiuj subuloj, 1915), romano kiu famigis lin.

En 1942 li atingis la Literaturan Nacian Premion de Meksiko. La 8-an de aprilo 1943 li eniris kiel fondinta ano en la meksika *Colegio Nacional* kaj en 1949 ricevis la Nacian Premion pri Artoj kaj Sciencoj.

Li forpasis en Meksiko la 1-an de marto 1952 kaj estis entombigita en Rondiro de Gravuloj.

## Kelkaj verkoj de Mariano Azuela 
**Amor por Juan Fransisco Palencia Gatishero* (2005)
**María Luisa* (1907)
**Los fracasados* (1908)
**Mala yerba* (1909)
**Andrés Pérez, maderista* (1911)
**Los de abajo* (1915)
**La malhora* (1923)
**El desquite* (1925)
**La luciérnaga* (1932)
**Cien años de novela mexicana* (1947)
**Sendas perdidas* (1949)
**La maldición* (1955)
**Esa sangre* (1956)
**Gay por Mr. Cabeza me agarras* (2005)

Azuela, Mariano
Azuela, Mariano
Kategorio:Meksika Revolucio
Arondismentoj de Montrealo

La urbo Montrealo disiĝas en 19 arondismentojn, ĉiu kun estro kaj konsilantaro.

## Listo de Arondismentoj 
320px|dekstra
# Ahunsiko-Kartiervilo (Ahuntsic-Cartierville)
# Anĵuo (Anjou)
# Neĝa-Bordo–Nia-Sinjorino-de-Graco (Côte-des-Neiges–Notre-Dame-de-Grâce)
# Laŝino (Lachine)
# Lasalo (LaSalle)
# Plataĵo Monto-Reĝa (Le Plateau-Mont-Royal)
# Sudokcidento (Le Sud-Ouest)
# Bizard-Insulo–Sankta-Ĝenevievo (L'Île-Bizard–Sainte-Geneviève)
# Merciero-Hoĉelago-Mezonevo (Mercier–Hochelaga-Maisonneuve)
# Montreal-Norda (Montréal-Nord)
# Utremonto (Outremont)
# Pierfondo-Roksboro (Pierrefonds-Roxboro)
# Preria-Rivero–Tremblapinto (Rivière-des-Prairies–Pointe-aux-Trembles)
# Rozmonto–La Patrieto (Rosemont–La Petite-Patrie)
# Sankt-Laŭrenco (Saint-Laurent)
# Sankt-Leonardo (Saint-Léonard)
# Verduno (Verdun)
# Mari-Urbo (Ville-Marie)
# Vilerajo–Sankt-Miŝelo–Park-Etendo (Villeray–Saint-Michel–Parc-Extension)

## Vidu ankaŭ 
* Montrealo
* Montreal-regiono

Kategorio:Montrealo
Oituz

Oituz [ojtuz'] (hungare: **Ojtoztelep**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Târgu Secuiesc. En 1850 ĝi havis 201 loĝantojn (179 hungaroj), en 1992 399 (284 hungaroj, 76 rumanoj). Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*). Administre ĝi apartenas al Breţcu.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Nicolae Patrichi (11-a de januaro 1909 - ?): komponisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Bățanii Mari

**Bățanii Mari**  (hungare: **Nagybacon** ) estas vilaĝo en Rumanio orientokcidente de Sfântu Gheorghe. Ĝi estas sidejo de la komunumo Bățani, al kiu administre apartenas krome Aita Seacă, Bățanii Mici, Herculian, Ozunca Băi.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 172 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1 918 (95 % da hungaroj).

## Historio 
Je sia unua mencio en 1334 ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Incze Máté Baconi (24-a de septembro 1669 – Kolozsvár, 19-a de septembro 1742): instruisto, reformita pastro.
* József Baló (1-a de majo 1860 – Budapest, 28-a de novembro 1916): pedagogo, redaktoro, fakverkisto.
* Barna Bardocz (10-a de oktobro 1946 – Győr: 1-a de junio 2008): juvelisto, skulptisto.
* Gyöngyi Bardócz (1951): pentristino vivanta en Germanio.
* Sándor Bardocz (1921 – Ozun, 1989): bazlerneja instruisto, lernejestro, popolkulturisto, poplartisto.
* László Keresztes: agronomo, instruisto.
* Máté Keresztes (? 1727 – Nagyenyed, 4-a de decembro 1795): reformita eklezia verkisto.
* Samu Konsza: instruisto, folkloristo.
* Mária Mihályi (1889 – Budapeŝto, 1979): aktorino.
* Elek Nagy (20-a de decembro 1883 – Reghin, 19-a de marto 1935): verkisto, reformita pastro.
* Elek Nagy (Székelykeresztúr – Nagybacon): reformita pastro
* Magdolna Szakács Nagy (n. 23-a de decembro 1948): agronomino
* Aranka Zsigmond (n. 1948): tekstilartistino.

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Mărtănuș

**Mărtănuș**  (hungare: **Kézdimartonos** ) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Târgu Secuiesc. Administre ĝi apartenas al la komunumo Brețcu, 3 km norde; en Brețcu estas ankaŭ la plej proksima fervoja stacio kaj la plej proksima nacia vojo (DN11).

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 097 loĝantojn (hungaroj), en 1992 848 (56 % da hungaroj).

En la censo de 2002 la 844 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio 
Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Háromszék).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personecoj 
* Antal Forró (7-a de marto 1924 – Kluĵo, 11-a de aŭgusto 1982): pentristo, grafikisto, altlerneja instruisto.
* István Lupány (n. 1-a de januaro 1951): ĵurnalisto, sindikatestro.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Ozunca Băi

**Ozunca Băi**  (hungare: **Uzonkafürdő** ) estas vilaĝo (kuracbanejo, refreŝiĝejo) en Rumanio sudokcidente de Băile Tuşnad. Administre apartenas ĝi al Băţanii Mari.

## Loĝantaro
En 1992 ĝi havis 55 loĝantojn (hungaroj). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Crasna

**Crasna** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Crasna (Sita Buzăului) estas vilaĝo en distrikto Covasna.
*Crasna (Sălaj) estas vilaĝo en distrikto Sălaj.

Krome ekzistas rivero Crasna.
Merişor

Merişor estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

* Merişor (Sita Buzăului) estas vilaĝo en Distrikto Covasna.
* Merişor (Băniţa) estas vilaĝo en Distrikto Hunedoara.
* Merişor (Tăuţii-Măgherăuş) estas vilaĝo en Distrikto Maramureş.
* Merişor (Bârgău) estas vilaĝo en Distrikto Maramureş.
* Merişor (Glodeni) estas vilaĝo en Distrikto Mureş.
One Hundred and One Dalmatians

***101 Dalmatoj*** (; prononco laŭ sistemo IFA []) estas animacia filmo produktita de Walt Disney kaj publikigita en 1961. La filmo estas bazita sur samnoma libro de Dodie Smith. Tamen, la rakonto de la filmo estas iomete malsama al la rakonto de la libro. La filmo, kaj sur ĝi bazanta bildliteraturo, atingis tutmondan famecon.

## Intrigo 
La filmo rakontas la historion de Pongo, dalmata hundo kiu formas familion kun Perdy, hundino de klaso de lia sama raso, samtempe kunigante iliajn du mastrojn, Roger kaj Anita. Ne multe poste, la hundino naskas grupon de 15 idoj kiuj iĝas la objektivo de la malica Cruella De Vil pro tio ke kun ili ŝi havus la 99 kiujn ŝi volas por fari el la hundetoj mantelon el ilia haŭto.

## Voĉaktoroj 
en la origina, anglalingva versio:

## Vidu ankaŭ 
* Cruella

## Eksteraj ligiloj 
*  () 
* 

Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Usonaj animaciaj filmoj
Kategorio:Fantastaj filmoj
Kategorio:Filmoj de Disney
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1961
Kategorio:Usonaj komediaj filmoj
Kategorio:Usonaj muzikaj filmoj
Kategorio:Filmoj pri hundoj
Kategorio:Fikciaj hundoj
Kategorio:Londono en filmoj
Tara Rose McAvoy

**Tara Rose McAvoy** (*&nbsp;1987 en Worcester, Massachusetts; †&nbsp;14-a de marto 2006 en Austin, Texas) estis usona lernanto kaj samtempa *Miss Deaf Texas* (Surda belulino de Teksaso).

McAvoy naskiĝis surda kaj finlernis en 2005 ĉe *Texas School for the Deaf*. Samjare ekvizitis li je *Austin Community College* kaj komencis studadon en *Gallaudet University en Washington*. 

En junio de 2005, oni elektis ŝin al *Miss Deaf Texas* kaj reprezeantis sian ŝtaton ĉe la belulinaj konkuroj.

Ŝi mortis en 2006 dum sia vizitado al patrino, ĉar ŝi promenis apud la fervojaj trakoj kaj ne aŭdis la lokomotivon, kiu forpuŝis ŝin. Ŝi mortis kelkajn horojn pli poste.

## Eksteraj ligiloj 
* of.p. *Miss Deaf Texas*
* [http://www.taramcavoy.com/ ]

McAvoy
Kategorio:Usono
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Valea Mare

**Valea Mare** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

* Valea Mare (Băbeni, Vâlcea) estas vilaĝo en distrikto Vâlcea.
* Valea Mare (Ceru-Băcăinți) estas vilaĝo en distrikto Alba.
* Valea Mare (Gurahonț) estas vilaĝo en distrikto Arad.
* Valea Mare (Săvârșin) estas vilaĝo en distrikto Arad.
* Valea Mare (Șanț) estas vilaĝo en distrikto Bistrița-Năsăud.
* Valea Mare (Fârliug) estas vilaĝo en distrikto Caraș-Severin.
* Valea Mare (Covasna) estas vilaĝo en distrikto Covasna.
* Valea Mare (Band) estas vilaĝo en distrikto Mureș.
* Valea Mare (komunumo, Vâlcea) estas vilaĝo kaj komunumo en distrikto Vâlcea.
Ĉarango

eta
eta|Ĉarango en Horniman museo, Londono, Britio.

**Ĉarango** estas korda muzikinstrumento, origine el Sud-Ameriko. Ĝi longas ĉ. 66&nbsp;cm. Ĝi havas dek kordojn, kiuj estas agordataj laŭ duoj, G4 G4, C5 C5, E4 E5, A4 A4, E5 E5. Nur la tria paro agordiĝas oktave; la aliaj duoj agordiĝas samnote.

Ĝi estas origine gitarsimila muzikilo de Andokaj indianoj, origine farite el kiraso de dazipo, hodiaŭ plej ofte el ligno.

## Interesaĵoj 
En marto de 2006, Condoleezza Rice ricevis unu ekzempleron de ĉarango fare de Evo Morales, Prezidento de Bolivio. Sur la ĉarango estis lakita verdaj kokafolioj. Oni vidis en tio signon de politika proksimiĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Betty Veizaga

## Referencoj 
Kategorio:Ameriko
Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Kordinstrumentoj
Matti Nykänen

**Matti Ensio Nykänen**, en la jaroj 1993–1996 **Matti Ensio Paanala** (n. 17-a de julio 1963 en Jyväskylä - m. 4-a de februaro 2019 en Lappeenranta) estis iama finna skisaltisto. Li estas la plej bona skisaltadisto de tuta historio. Nykänen dominis la sportan branĉon en la 1980-aj jaroj (venkoj kiel mondĉampiono 1985, 1987, 1989), li kvaroble akiris olimpian medalon.

Li iĝis poste alkoholisto, kaj finis sian karieron en 1991. En 2004 li volis ebrie murdi sian edzinon, pro kio li venis al prizono je 13 monatoj. En 2006 li denove iris al prizono, pro batego de sia edzino (4 monatoj).

En 2006 aperis filmo pri li. Ĝi iĝis vere populara en Finnlando sed vere malpopulara en Svedio.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mattinykanen.info  
* http://www.iltalehti.fi/osastot/leffat/200601163968481_le.shtml 
* http://www.mattinykanen.com 
* Matti Nykänen neof. p. pri Matti Nykänen ]

Kategorio:Olimpikaj atletoj
Kategorio:Finnaj krimuloj
Kategorio:Skisaltistoj
Barcani

**Barcani** [barkanj] (hungare: **Zágonbárkány** zagonbarkanj) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Întorsura Buzăului. Administre apartenas al ĝi Lădăuţi, Valea Mare, Sărămaş.

## Loĝantaro 
* En 1992 ĝi havis 2 391 loĝantojn (rumanoj).

## Historio 
* Ĝi memstariĝis de la teritorio de Zagon en 1925. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*)

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Constantin Crăciun (*8-a de marto 1928): pentristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Herculian

**Herculian** [herkulian] (hungare: **Magyarhermány** madjarhermanj) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Baraolt. Administre apartenas ĝi al Băţanii Mari. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 185 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1 047 (hungaroj). 
## Historio
Je ĝia unua mencio en 1566 ĝi estis sikula vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Renomaj personoj 
*József Nagy (*1926): popolpoeto.
*Sándor Bartalis politikisto, redaktoro.

## Literaturo
* Máthé János: *Magyarhermány kronológiája 1944-1964* (red. Márton László), 2008.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Aita Seacă

**Aita Seacă** [ajta sjakə] (hungare: **Szárazajta** sa:razajta) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Baraolt. Administre apartenas ĝi al Băţanii Mari.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 792 loĝantojn (hungaroj), en 1992 883 (hungaroj).

## Historio 
Je ĝia unua mencio en 1332 ĝi estis ekleziejo. La 26-an de septembro 1944 simile kiel en Sândominic la Maniu-gardistoj masakris 13 civilloĝantojn de la komunumo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Mihály Ajtai, *Ajtai Abód* (29-a de septembro 1704 – Nagyenyed 16-a de novembro 1776): instruisto pri orientaj lingvoj, arkeologio kaj historio
* Tibor Nagy: inĝeniero, universitata profesoro
* Viktor Nagy B., poeto, novelisto
* Péter Pusztai grafikisto

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Sita Buzăului

**Sita Buzăului** [sita buzǝuluj] (hungare: **Szitabodza** sitabodza) estas komunumo en Rumanio oriente de Braŝovo. En 1992 ĝi havis 3 593 loĝantojn (rumanoj). Je ĝia unua skriba mencio en 1675 ĝi estis triseĝa rumana vilaĝo. Ĝis 1850 ĝi apartenis al Zagon. Ĝi memstariĝis en 1922. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*). Administre apartenas al ĝi Zăbrătău (640 loĝantoj), Crasna (Sita Buzăului) (585 loĝantoj). Ĝi kunkonstruiĝis kun Ciumecnic kaj Merişor (Sita Buzăului).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 
* Fiziografia mapo de distrikto 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Biborțeni

**Biborțeni** [biborcenj] (hungare: **Bibarcfalva**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Sfântu Gheorghe. Administre ĝi apartenas al la urbo Baraolt.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 883 loĝantojn (hungaroj); en 1992 821 (hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio okazis en 1332, ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al Háromszék.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-19., 1993-2004, Budapest.

Ĝemelurbo estas 20px| Biharugra en Hungario.

## Gravaj personoj 
* Imre Virág (*7-a de septembro 1931): matematikisto, universitata profesoro.
* Viola Zatureczky, edzino de Miklós Vajna (14-a de septembro 1867 - Sfântu Gheorghe, 22-a de majo 1955): verkistino pri dommastrumado

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo 

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Bodoș

**Bodoș**  (hungare: **Bodos** ) estas vilaĝo en Rumanio norde de Sfântu Gheorghe. Administre ĝi apartenas al la komunumo Baraolt.

Ĝemelurbo estas 20px| Biharugra, Hungario.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 571 loĝantojn (hungaroj); en 1992 435 (99 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1459. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al departemento Háromszék.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon
 
## Renomaj personoj 
* József Budai (1851 – Miskolc, 20-a de januaro 1939): pomologo.
* Ákos Egyed (n. 25-a de novembro 1929): historiisto.
* Dénes Székely (1935 – 2011): dancisto, koreografo, fakverkisto.

## Literaturo 
*Egyed Ákos: *Bodos*, Háromszék Vármegye Kiadó, 2014.

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Căpeni

**Căpeni** [kəpenj] (hungare: **Köpec** koepec) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Sfântu Gheorghe. Administre ĝi apartenas al Baraolt. En reformita preĝejo troviĝas ligna baldakeno pentrita en 1767 de József Oklándi Asztalos.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1299 loĝantojn (hungaroj); en 1992 1213 (98% hungaroj).

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1459. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Köpec apartenis al Hungario (*Háromszék*). A

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
*Béla Bíró (*18-a de februaro 1947): ĵurnalisto, publicisto, studverkisto.
*István Géza Bíró (*25-a de septembro 1934): scenejdekoraciisto.
* Ernő Bocz, hungara agronomo
*Júlia Dalma Nagy (*5-a de septembro 1945): goblen-kaj tekstilartistino.http://artportal.hu/lexikon/muveszek/nagy_dalma 
*Imre Gúzs (*9-a de februaro 1936): ĵurnalisto, verkisto.
*József Köpeczi Sebestyén blazonisto, pentristo tie vivis inter 1919 kaj 1951.
*István Urák (2-a de novembro 1974): naturscienca verkisto
*Rózsa Györffy (hungara aktoro kaj verkisto)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Okulon pro okulo

eta|Okulon pro okulo en la hebrea lingvo
**Okulon pro okulo**, **denton pro dento** estas praa proverbo - jam en la Biblio, per kiu oni esprimis similmetodan venĝon aŭ monan kompenson pro misagado.

La regulo traplektas la sangovenĝon kaj vendetton, en kiu oni deziras sangon pro elfluigita sango, grava ofendo.

## Vidu ankaŭ  
* Kodekso de Hamurabi
Kategorio:Biblio
Kategorio:Proverboj
WikiZnanie

**WikiZnanie** estas libera interreta enciklopedio en la rusa lingvo. Traduko de ĝia nomo el la rusa estas "vikia scio".

Ĝi uzas teknologion vikio por konservi kaj redakti artikolojn. La uzata programaro estas MediaWiki.

Dume (en marto de 2006) plejparto de artikoloj de la enciklopedio estas prenitaj el enciklopedia vortaro de Brokgauz kaj Jefron, kiu estis eldonita en komenco de la 20-a jarcento kaj pro tio kopirajto je ĝi finiĝis.

Wz uses BSD DPL versus wp's GNU FDL.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Enciklopedioj
Kategorio:Ruslingvaj retejoj
Ruseni

**Ruseni** [rusenj] (hungare: **Kézdioroszfalu** kezdiorosfalu) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Târgu Secuiesc. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 428 loĝantojn (hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*). En 1949 ĝi estis aligita al Târgu Secuiesc.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Renomaj homoj
*Mihály Benke: altlerneja instruisto
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Odorrana tormota

Konata kiel **kav-orela torenta rano**, la ***Odorrana tormota*** estas la sola rano (nuntempa la sola nemamulo), kiu uzas por la komunikado ultrasonon. Ĝi estas rara amfibio en Ĉinio, provinco Anhui.

Ĝi apartenas al genro *Odorrana*, pli frue oni klasifikis ĝin al genro *amolops*.

Kategorio:Anuroj
Racoșul de Sus

**Racoșul de Sus** [rakoŝul de sus] (hungare: **Felsőrákos** [felŝø:ra:koŝ], sakse: **Riukesch** [riukeŝ], germane: **Ober-Krebsdorf**, *Kormosbach*) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Sfântu Gheorghe. Administre ĝi apartenas al Baraolt, kiu situas 4 km oriente.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1270 loĝantojn (hungaroj); en 1992 996 (99 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1421. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*). En proksima minejo oni en aŭgusto 2008 oni trovis skeleton de mastodonto, 2,5 ĝis 3 milionoj jaraĝan. Ĝi estas la plej bone konservita mastodonta skeleto iam trovita en Europo.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Géza Ferenczy, advokato, redaktoro, politikisto
* Ferenc Gyulai (n. 13-a de oktobro 1926): inĝeniero pri mekaniko, universitata profesoro.
* Mózes Kolumbán (4-a de majo 1904 – 29-a de majo 1973, Cluj): kuracisto, tradukisto
* László Lőrinczi (pastro) (27-a de oktobro 1898 – 24-a de oktobro 1981, Cristuru Secuiesc): eklezia, agrikultura verkisto

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Hilib

**Hilib** (hungare: **Hilib**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Târgu Secuiesc. En 1910 ĝi havis 704 loĝantojn (hungaroj), en 1992 317 (hungaroj). Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*). Administre ĝi apartenas Ojdula.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Administracia mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Ŝaka malfermo

**Malfermoj en ŝako** estas vico da movoj dum la unua el la tri fazoj de la ludo je la komenco, kutime la unuaj movoj. La komencaj movoj estas konataj kiel *malfermoj* aŭ *defendoj* kaj ili ricevis nomojn kiel: Hispana malfermo, Sicilia defendo, ka. Estas dekoj da malfermoj, kiuj multe povas varii depende de la stilo, ekde posiciaj al taktikaj malfermoj.

## Bazaj reguloj 
Por plibonigi la ludon de ŝako, estas necese sekvi tiujn gvidliniojn dum la malfermo:

# Komencu la ludon kutime per 1. e4 aŭ 1. d4 .
# Ĉiam kiam vi povu, movu pecon kiu minacas ion.
# Movu la Ĉevalojn antaŭ la Kurierojn.
# Elektu la plej bonan fakon por viaj pecoj kaj enmetu ilin per malmultaj movoj.
# Kutime ne movu pli ol unu aŭ du Peonojn dum la malfermo.
# Ne movu la Damon frue.
# Aroku kiel eble plej frue, kaj prefere ĉe la reĝa flanko.
# Ludu por kontroli la tabulan centron.
# Plifortigu viajn Peonojn en la centro.
# Ne kaptu pecon sen antaŭe vere scii la motivojn.

Kaptante Peonojn:
* Certigu veran avantaĝon en via luda viglado.
* Forĵetu la agadon de unu malamika peco, kiel Damo.
* Malpermesu aroki al via kontraŭulo.
* Kreu fortan atakon.

## Klasifiko de la malfermoj 
La klasika klasifiko de ŝakaj malfermoj estigas kvar aŭ ses grandaj grupoj de malfermoj:
* **Malfermitaj malfermoj** post la movoj 1.e4 e5.
* **Duonmalfermitaj malfermoj** estas tiuj, kiuj post la movo 1.e4 la nigraj respondas alimaniere ol 1.... e5.
* **Fermitaj malfermoj** post la movoj 1.d4 d5.
* **Duanfermitaj malfermoj** estas tiuj, kiuj post la movo 1.d4 la nigraj respondas alimaniere ol 1.... d5.
* **Flankaj malfermoj** estas tiuj en kiuj la blankaj komencas per peona movo malsama al 1.e4 aŭ 1.d4. Validaj eblecoj estas movi la peonon b aŭ g unu paŝon antaŭe, movi 2 paŝojn antaŭe la peonon b, c, f aŭ g aŭ movi la ĉevalon al centra posicio.
* **Neregulaj malfermoj** estas tiuj ne inkluditaj en la antaŭaj pro strangeco aŭ malforteco por la blanka ludanto

## Vidu ankaŭ 
* Defendo Pirc
* Hungara defendo
* Malfermoj de la reĝa peono
* Malfermoj de la dama peono
* Aliaj gravaj malfermoj

Kategorio:Ŝako
Federacia Universitato de Cearao

**Universitato Federala de Cearao** aŭ simple **UFC** estas altnivela porinstrua institucio de Brazilo funkcianta en la ŝtato Cearao. UFC enhavas la kampusojn en urboj Fortalezo, Sobralo kaj Barbalha.

En Fortalezo, la universitato havas tri kampusojn: la "Kampuso de Pici (Pisi')", kun programoj en fakoj de scienco kaj teknologio; la "Kampuso de Benfica (Benfika)" kun rektorejo, programoj pri homaj sciencoj, belartoj, administracio kaj juro; kaj la "Kampuso de Porangabussu (Porangabusu')" kun programoj pri sansciencoj. La kampusoj en Sobral kaj Barbalha estas novaj kaj tie troviĝas nur lernejoj pri medicino, kiuj estas eksterigo de la centra medicina lernejo de Fortalezo.

Ankaŭ ekzistas kampuso en Barbalha kun kurso pri Medicino kaj en Sobralo kun kursoj pri Medicino, Psikologio, Inĝenierarto pri Komputado, Ekonomiaj Sciencoj, Odontologio kaj Elektra Inĝenierado.

Ĝi estas unu el la tri Federaciaj Universitatoj de la subŝtato Cearao, kune kun la Federacia Universitato de Cariri (UFCA) kaj la Universidade da Integração Internacional da Lusofonia Afro-Brasileira (UNILAB).

## Kurso de Esperanto 
La fondinto de Federacia Universitato de Cearao, Antônio Martins Filho invitis profesoron Paulo Amorim Cardoso aranĝi kaj direkti Esperanto-kurson ĉe tiu triagrada institucio. Ĝis sia emeritiĝo Paulo Amorim Cardoso senlace zorgis pri Esperanto kiel gvidanto de la Kultura Domo. Hodiaŭ ankoraŭ funkcias Kurso de Esperanto kun semestraj kursoj. La 43-a Brazila Kongreso de Esperanto okazis en Federacia Universitato de Cearao, de la 12-a ĝis la 16-a de julio 2008. Okaze de la solena malfermo de tiu kongreso Profesoro Paulo Amorim Cardoso ricevis specialan omaĝon, kiel rekonon al lia universitata laboro favore al Esperanto.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de UFC
* Kurso de Esperanto de UFC, arkivigita je la stato de januaro 2017,
** prezento kaj historio de la kursaro, arkivigita je la stato de januaro 2016 (ambaŭ )

Kategorio:Universitatoj kaj altlernejoj en Brazilo
Kategorio:Edukado en Cearao
The Daily Mirror

Daily Mirror („Taga Spegulo”) estas Londona matena gazeto; ĝi havas la plej grandan legantaron en Britio. La gazeto favoras klaĉojn, skandalojn.

Daily Mirror estis fondita kiel malgrand-formata bilda gazeto fare de Alfred Harmsworth en 1903. La gazeto ekde tiam ĉasas sensaciajn eventojn, klaĉojn, hostorietojn. Ĝi estas sendependa gazeto.

La gazeton posedis pli poste frato de Alfred, nome Harold Harmsworth kaj aĉetis ĝin en 1984 Robert Maxwell kaj posedis ĝin ĝis morto en 1991.

La posedanto de Daily Mirror estis inter 1991-1999 la *Mirror Group, Ltd.*, hodiaŭ apartenas al gazeta konzerno *Trinity Mirror*, kiu eldonas ankaŭ la gazetojn kiel *Sporting Life, Sunday Mirror*, kaj *The Sunday People*.

## Interesaĵoj 
En la gazeto aperis unuafoje foto pri police serĉita persono, la 17-an de marto 1908.

## Eksteraj ligiloj 
* *Daily Mirror*

Kategorio:Britaj gazetoj
Kategorio:Anglalingvaj gazetoj
Ojdula

**Ojdula** [oĵdula] (hungare: **Ozsdola** oĵdola) estas komunumo en Rumanio oriente de Târgu Secuiesc. Administre apartenas al ĝi Hilib.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 2 633 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 3 262 (92% hungaroj). 
## Hostorio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1333 kaj ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Renomaj personecoj 
*István Angi (*16-a de oktobro 1933): muzikestetikisto, universitata profesoro.
*Demeter Bene (1715 - Kézdivásárhely (Kanta), 5-a de septembro 1762): minorita monako, lernejdramverkisto.
*Piroska Jakab (1954) pentristino, grafikistino.http://biralat.hu/artists/jakab_piroska.9443.html?pageid=56 
*Kocsárd Kún (ĉirkaŭ 1490 – Nagyvárad, 24-a de aŭgusto 1536): militestro.
*Erzsébet Nagy, *D. Nagy*, *Elisabeta Dobriţoiu* (21-a de oktobro 1923 – Cluj-Napoca, 17-a de julio 1982): poetino, tradukistino.
*Elek Simon, hungara advokato, urbestro
*Vilmos Szejke (1-a de januaro 1942 - Satmaro, 11-a de julio 1992) pentristo
*Domokos Szígyártó ekzekutito post 1956.
*Mihály Szőcs (30-a de marto 1894 - ?): pripedagogia verkisto
*Zoltán Zsögön (30-a de septembro 1880 - Târgu Secuiesc, 11-a de aprilo 1951): hungara poeto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Glacoviŝilo

eta|300ra|Glacoviŝilo
**Glacoviŝilo** estas aparato por purigi la antaŭan aŭ postan glacon de veturilo kiel ekz. ĉe aŭtomobilo, aviadiloj, ŝipoj aŭ ĉe relveturiloj. Ĝi konsistas el elektromotoro, kiu movas la viŝ-krurojn. Ekzistas ankaŭ pneŭe movitaj viŝiloj.

Ĉe fortaj malpuraĵoj oni povas uzi glacolavilon por alŝpruci lavaĵon sur la glacon.

La plej modernaj glacoviŝiloj estas pluvosensaj.

## Historio 
La usona Mary Anderson patentigis ĝin en novembro de 1903, komence ĝi estis permane movita. En 1929 oni ellaboris elektran version por barono Rothschild, kiu uzis ĝin per Bugatti Typ 35B.

## Geometrio 

File:scheibenwischer1.svg|
File:scheibenwischer2.svg|
File:scheibenwischer9.svg|
File:scheibenwischer3.svg|
File:scheibenwischer4.svg|
File:scheibenwischer5.svg|
File:scheibenwischer8.svg|
File:scheibenwischer7.svg|
File:scheibenwischer6.svg|
File:scheibenwischer10.svg|

Kategorio:Veturiloj
Kategorio:Aŭtomobila teknologio
Biłgoraj

220ra|eta|maldekstra
220ra|eta|maldekstra
220ra|eta|maldekstra|Preĝejo
**Biłgoraj** [biŭgOraj] estas urbo en Lublinio en Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en ankaŭ samnoma distrikto Biłgoraj. Nombras preskaŭ 27 000 loĝantojn. Ĝi situas je ĉirkaŭ 60&nbsp;km sude de urbo Lublin. La dua laŭ grandeco (post Zamość) urbo en la suda parto de Lublina provinco.

## Dua Mondmilito 
Germana invado en Pollando en 1939 kaŭzis ruinigon de la urbo, kiu estis dofoje bombita (8-a kaj 14-a de septembro). Lignaj konstruaĵoj bruliĝis pro incendio kaŭzita de germanaj flankatakistoj (11-a de septembro)

2.11.1943: Du taĉmentoj de Kamparanaj Batalionoj el areo Biłgoraj frakasis en Lubliniec, Supra Silezio, bienon kontrolatan de germanoj, ankaŭ batalis kontraŭ Ukraina Ribela Armeo.

## Personoj ligitaj al la urbo 
* Isaac Bashevis Singer

## Partneraj urboj 
* Bílina, Ĉeĥio
* Crailsheim, Germanio
* Kelmė, Litovio
* Stropkov, Slovakio
* Afula, Israelo

Kategorio:Urboj de Lublina provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Malfermoj de la reĝa peono

**Malfermoj de la reĝa peono** (ECO B00) estas ŝaka malfermo, kiu uzas la peonon super la reĝo. Ĝi inkluzivas multajn variaĵojn.
1.e4

1.e4 **b6**

: 1.e4 b6 2.d4 Ka6

1.e4 **f5**

1.e4 **f6**

: 1.e4 f6 2.d4 Rf7

1.e4 **a5**

1.e4 **Ĉa6**

: 1.e4 Ĉh6 2.d4 g6 3.c4 f6

1.e4 **h6**

1.e4 **g5**

1.e4 **a6**

## Variaĵoj 1.... e5 
1 - Malfermo de la centro:
* 1.e4,e5;
* 2.d4

2 - Skota malfermo:
* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,Ĉc6;
* 3.d4

3 - Itala malfermo:
* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,Ĉc6;
* 3.Kc4,Kc5

4 - Defensivo de la du ĉevaloj:
* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,Ĉc6;
* 3.Kc4,Ĉf6

5 - Hispana malfermo:
* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,Ĉc6;
* 3.Kb5

6 - Malfermo de la kvar ĉevaloj:
* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,Ĉc6;
* 3.Ĉc3,Ĉf6
* 4.d4 (Skota varianto)
* 4. Kb5 (Hispana varianto)

7 - Defendo Philidor:
* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,d6

8 - Defendo Petroff:
* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,Ĉf6

9 - Kontraŭ-gambito greka:
* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,f5

10 - Kontraŭ-gambito de dama peono:
* 1.e4,e5;
* 2.Ĉf3,d5

## Vidu ankaŭ 
* ŝaka malfermo

Kategorio:Ŝakaj malfermoj
Kimi Ga Jo

eta|*Sazare Iŝi* (細石), roko el ŝtonoj en la sanktejo *Ŝimogamo*
**Kimi Ga Jo** (, "Via Regado") estas la nacia himno de Japanio.

## Historio 
La teksto de Kimi Ga Jo venas el utao de la 12-a jc, Heian-epoko kaj estas la plej malnova himno de la mondo. Por ĝi verkis por tradiciaj muzikiloj *Hajaŝi Hiromori* kaj ĝi iĝis en 1876 kutima nacia himno.

Dum la Dua Mondmilito la himno iĝis simbolo de la tiutempe naciisma kaj imperiisma japana ŝtato. Tial post la jaro 1945 inter la civitanoj de Japanio ekestis longa konflikto pri la demando, ĉu pluuzi la himnon kiel nacia simbolo. Aparte la sindikato de instruistoj dum multaj jaroj rifuzis kanti la himnon okaze de la hisado de la flago de Japanio kadre de la celebraĵo je komenco de la lerneja jaro, kutima en ĉiu japanaj lernejoj. Konservativaj japanaj ŝtatreprezentantoj tial akuzis la sindikaton esti ekstremisme maldekstra. Nur en 1999, "Juro pri la Naciaj Flago kaj Himno" (re)oficialigis la kanton Nacia Himno, kaj la flagon *Hinomaru* nacia flago de Japanio. Koresponde al la antaŭaj protestoj, ankaŭ nun multaj instruistoj protestis; ili estis admone atentigitaj, ricevis malpli da salajro kaj iuj eĉ estis maldungitaj.

## Teksto kaj traduko 
* Noto: 君が代 (Kimi ga jo) estas tradukebla "Via regado" laŭ Japanalingvismo en Heian-epoko, tamen ankaŭ tradukebla "Via vivo". Ne ekzistas oficiala interpreto pri la teksto.

## Muziko 
La melodio nun uzata estis aprobita en 1880, komponita de Joŝiisa Oku kaj Akimori Hajaŝi kaj reviziita de Hiromori Hajaŝi; ĝi estas bazita sur tradicia japana kortega muziko, kun Eŭropaj influoj.

400px|Notoj de *Kimi ga jo*

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* aŭdu
* je Eo 
* Kantebla versio 

Japanio
Kategorio:Japana muziko
Kategorio:Naciaj simboloj de Japanio
Kategorio:Politiko de Japanio
Lunga

**Lunga** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

* Lunga (Târgu Secuiesc) en distrikto Covasna
* Lunga (Comloșu Mare) en distrikto Timiș
Ikso-radioj

[eta|280px|Eligilo de ikso-radioj el [elektrona tubo.]]
**Ikso-radioj** aŭ **X-radiado** aŭ **Rentgena radiado** estas tipo de joniga radiado, kiu formas parton de la elektromagneta spektro, kaj estas do formata de fotonoj. Ĝi estas tre energia, kvankam ĝenerale oni uzas la nomon por parto de la spektro kun malpli granda frekvenco ol la gama-radiado. Ĝia ondolongo troviĝas inter 10 kaj 0,1 nanometroj. La iksoradioj estis malkovritaj en 1895 de la germana fizikisto Wilhelm Conrad Röntgen. Li dokumentis ĝiajn propraĵojn, kaj, ĉar nekonataj, donis al ili la nomon **X**. En diversaj lingvoj ili estas ankaŭ konataj kiel Röntgen- aŭ **rentgena radiado**.

150px|eta|maldekstra|Radiografio de la mano de infano
La ikso-radioj formiĝas en la ekstera tavolo de la atomoj, pro fenomenoj okazantaj al elektronoj en siaj orbitoj, jen pro *saltado* inter energiaj tavoloj, aŭ pro subita malakcelo de la elektrono. Fakte tiu origino estas la ĉefa diferenco al la gama-radiado, kiu estas formita en la atoma nukleo.

La ikso-radioj estas uzataj ĉefe por la bildigo de la interno de la materio, profitante ĝian grandan kapablon de trairado de la fizikaj korpoj. La plej konata utiligo estas la medicina radiografio, kiu permesas la vidadon de la interno de la korpo, ĉefe de la malmolaj organoj. Ankaŭ estas kutima la industria radiografio, por ekzameni la internon de la materialoj aŭ la ujoj.
[eta|180ra|Ikso-radia bildo prenita de [Wilhelm Conrad Röntgen]]

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.crtsite.com/page5.html 
* http://www.rad.rwth-aachen.de/lernprogramm/grd.htm 
* http://www.orau.org/ptp/articlesstories/invisiblelight.htm
* http://www.ratical.org/radiation/KillingOurOwn/KOO6.html

Kategorio:Elektromagneta radiado
Kategorio:Radiologio
Kategorio:Marie Curie
Malfermoj de la dama peono

**Malfermoj de la dama peono** estas ŝaka malfermo en kiu la ludanto, kiu havas la blankajn ŝakfigurojn startas la ludon per la movo **1. d4**.

## Ĉefa linio post 1.... d5 
(ECO D00-D05)
1.**d4 d5**

1.d4 d5 2.**Ĉc3**

:1.d4 d5 2.Ĉc3 **Ĉf6** 3.**e4**

:1.d4 d5 2.Ĉc3 Ĉf6 3.e4 dxe4 4.f3 exf3 5.Ĉxf3 e6

:1.d4 d5 2.Ĉc3 Ĉf6 3.e4 e5

:1.d4 d5 2.Ĉc3 Ĉf6 3.**Kg5**

:1.d4 d5 2.Ĉc3 Ĉf6 3.Kg5 Kf5 4.Kxf6

:1.d4 d5 2.Ĉc3 Ĉf6 3.Kg5 Kf5 4.f3

:1.d4 d5 2.Ĉc3 **Kg4**

1.d4 d5 2.**Ĉf3**

:1.d4 d5 2.Ĉf3 **Ĉf6**

:1.d4 d5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.**e3**

:1.d4 d5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.e3 e6

:1.d4 d5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.e3 e6 4.Ĉbd2 c5 5.b3

:1.d4 d5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.e3 e6 4.Kd3

:1.d4 d5 2.Ĉf3 Ĉf6 3.e3 e6 4.Kd3 c5 5.b3

:1.d4 d5 2.Ĉf3 **Ĉc6**

:1.d4 d5 2.Ĉf3 **c5**

1.d4 d5 2.**Kf4**

:1.d4 d5 2.Kf4 c5

1.d4 d5 2.**Kg5**

1.d4 d5 2.**e3** Ĉf6 3.Kd3

## Ĉefa linio post 1.... Cf6 
(ECO A45-A46, A52)

1.**d4 Ĉf6**

1.d4 Ĉf6 2.**g4**

1.d4 Ĉf6 2.**f4**

1.d4 Ĉf6 2.**f3**

:1.d4 Ĉf6 2.f3 d5 3.e4

:1.d4 Ĉf6 2.f3 d5 3.g4

1.d4 Ĉf6 2.**Ĉf3**

:1.d4 Ĉf6 2.Ĉf3 e6 3.e3

:1.d4 Ĉf6 2.Ĉf3 Ĉe4

1.d4 Ĉf6 2.**c4**

1.d4 Ĉf6 2.c4 Ĉc6

1.d4 Ĉf6 2.c4 b6

1.d4 Ĉf6 2.c4 g6 3. Ĉc3 d5 Defendo Grünfeld

1.d4 Ĉf6 2.c4 **e6** (ECO E00)

:1.d4 Ĉf6 2.c4 e6 3.**Kg5**

:1.d4 Ĉf6 2.c4 e6 3.**Ĉf3** (ECO E10)

::1.d4 Ĉf6 2.c4 e6 3.Ĉf3 a6

::1.d4 Ĉf6 2.c4 e6 3.Ĉf3 Ĉe4

## Aliaj linioj 
(ECO A40-A41)

1.d4 **Ĉc6**

1.d4 **e5**

:1.d4 e5 2.dxe5 Ĉc6 3.Ĉf3 De7 4.Dd5 f6 5.exf6 Ĉxf6

1.d4 **e6**

:1.d4 e6 2.c4 b6

:1.d4 e6 2.c4 Kb4+

:1.d4 d6 2.**Ĉf3** Kg4

1.d4 **b6**

1.d4 **b5**

## Vidu ankaŭ 
* Ŝaka malfermo

Dama peono
Nicolas-Joseph Cugnot

[eta|220px|[Vaporaŭto de Cugnot]]

Cugnot soldatservis dum la sepjara milito en la aŭstra armeo, en 1763 li reiris al Parizo, kie verkis pri militaj aferoj kaj eksperimentis per pli frue elpensitaj inventaĵoj. En 1769 kaj 1770, li konstruis du vapormovigitajn traktorojn por tiri kanonojn. El tiuj la dua restis eĉ ĝis hodiaŭ en la Conservatoire national des arts et métiers en Parizo, kie oni povas spekti ĝin.

La vapormaŝino estis dupiŝta — planita laŭ ideoj de Denis Papin, franca fizikisto —, en kiu la unua sola rado estis pelita kaj direktebla. Problemo estis la postplenigo de la akvo.

Tiu veturilo ankaŭ havis la unuan aŭtomobilan akcidenton en la historio. Ĝi kuris kontraŭ la muro de la garnizono.
 
Kaŭzo estis la konstruo:
* Malfavora distribuo de la pezo. La vaporujo situis antaŭ la antaŭa rado.
* La bremso estis malforta aŭ mankis. En la bildoj oni ne vidas iun ajn bremson.
* La stirado estis malfacila 

## Bibliografio 
* Rauck, Max J. B.: Cugnot, *1769–1969: der Urahn unseres Autos fuhr vor 200 Jahren.* München: Münchener Zeitungsverlag 1969.
* Bruno Jacomy, Annie-Claude Martin: *Le Chariot à feu de M. Cugnot*, Paris, 1992, Nathan/Musée national des techniques, ISBN 2-09-204538-5.
* Louis Andre: ''Le Premier accident automobile de l'histoire'' , in La Revue du Musée des arts et métiers, 1993, Numéro 2, p 44-46

## Eksteraj ligiloj 
* Le Fardier en Musee National des Arts et Métiers 

Kategorio:Francaj inĝenieroj
Kategorio:Historio de aŭto
Kategorio:Aŭtomobilaj inĝenieroj
Lublina provinco

**Lublina Provinco** () aŭ mallonge **Lublinio** estas provinco (historie vojevodio) de Pollando. Ĝi situas en orienta parto de la lando ĉe limoj de Belorusio kaj Ukrainio.

## Plej loĝataj urboj 
eta|200px|dekstra|palaco de Potocki
* 24px Lublin – 358 251
* 24px Chełm – 70 841
* 24px Zamość – 66 674
* 24px Biała Podlaska – 58 047
* 24px Puławy – 55 125
* 24px Świdnik – 42 797
* 24px Kraśnik – 38 767
* 24px Łuków – 30 727
* 24px Biłgoraj – 26 940
* 24px Lubartów – 25 758
* 24px Łęczna – 23 279
* 24px Krasnystaw - 21 043
* 24px Tomaszów Lubelski – 20 261
* 24px Międzyrzec Podlaski - 17 283

## Aliaj setlejoj 
* Okrzeja

## Bildaro 

Dosiero:POL województwo lubelskie flag.svg|Flago
Dosiero:Lubelskie (EE,E NN,N).png|Situo

## Bibliografio 
* Tadeusz Mencel, *Galicja Zachodnia 1795-1809* (Okcidenta Galicio 1795-1809), Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1976
* Władysław Ćwik, Jerzy Reder, *Lubelszczyzna. Dzieje rozwoju terytorialnego, podziałów administracyjnych i ustroju władz* (Lublinio. Historio de teritoria disvolvo, administraciaj dividoj kaj regopov-reĝimoj), Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1977
* Tadeusz Mencel (redakto): *Dzieje Lubelszczyzny. Tom I* (Historio de Lublinio. Unua volumo), Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1974
* Aleksander Kierek (red.): *Dzieje Lubelszczyzny. Tom II*, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1979
* Urząd Statystyczny w Lublinie, Statistical Office in Lublin, Województwo lubelskie. Podregiony, powiaty, gminy, Lubelskie Viovodship, Subregions, powits, gminas, Lublin 2015, p. 384 ISSN 1733-0653
* Atlas turystyczny województwa lubelskiego (Turisma atlaso de Lublina Vojevodio), "Kurier Lubelski", Lublin, 32 grandformataj mapoj

## Vidu ankaŭ 
* Sobibor (koncentrejo)

## Eksteraj ligiloj 
* mapo de Lublinio sur la paĝoj de AIS

Kategorio:Provincoj de Pollando
Leț

**Leț** [lec] (hungare: **Lécfalva** [le'cfalv]a)  estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Covasna. Administre ĝi apartenas al Boroșneu Mare.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 885 loĝantojn (hungaroj), en 1992 655 (92 % hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1332. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
*Benedek Barátosi-Balogh, (4-a de aprilo 1870 – Budapest, 3-a de februaro 1945): Azio-esploristo, mandĵu-tunguz-esploristo.
*Károly Keresztes (20-a de junio 1891 – 9-a de septembro 1944, Gyergyószentmiklós): komponisto, redaktoro. 
## Eksteraj ligiloj
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Boroșneu Mic

**Boroşneu Mic** [boroŝneu mik] (hungare: **Kisborosnyó** kiŝboroŝnjo:) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sfântu Gheorghe. Administre ĝi apartenas al Boroşneu Mare.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 602 loĝantojn (hungaroj), en 1992 416 (97% hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
*Károly Nagy (29-a de oktobro 1868 – Kluĵo, 16-a de februaro 1926): reformita episkopo, eklezia verkisto.
*Gyula Ötvös (*8-a de junio 1939) lokhistoriisto

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Dobolii de Sus

**Dobolii de Sus** [dobolij de sus] (hungare: **Feldoboly** feldoboj) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sfântu Gheorghe. Administre ĝi apartenas al Boroşneu Mare.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 510 loĝantojn (hungaroj), en 1992 211 (82% hungaroj). 
## Historio
Ĝiaj unuaj skribaj mencioj estas en 1461, 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*).

Ĝia reformita preĝejo havas pentritan lignan baldakenon faritan en 1768 de József Szendrei. Ĝi estas unika laŭ tio kiel figuras la Sunon kaj la Lunon. 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* János Borosnyai Lukács (Feldoboly, 1694 – Marosvásárhely, 1760): reformita episkopo, eklezia verkisto.
* Gyula Jákó, inĝeniero pri minejoj naskiĝis en tiam nomata Felsődoboly

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Filia

**Filia** [filja] ( [erdeo:fyle]) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Sfântu Gheorghe. Administre ĝi apartenas al Brăduț.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1231 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1312 (hungaroj). 

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1514. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*). 

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* en la iama Füle naskiĝis hungara fizikisto Péter Pfeiffer
*Imre Sallai (17-a de decembro 1897 – Budapest, 29-a de julio 1932): privatoficisto, komunista militisto ekzekutita.

== Komunumoj pri *erdő* (=arbaro) en Hungara reĝlando ==

*erdő* (= arbaro) estis ofta parto de loknomoj en la Hungara reĝlando. Vidu la liston de tiaj nomoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Administracia mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Fizografia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Doboșeni

**Doboșeni**  (hungare: **Székelyszáldobos** ) estas vilaĝo en Rumanio norde de Baraolt. Administre ĝi apartenas al la komunumo Brăduț.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 935 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1409 (76,5 % da hungaroj).

En la censo de 2002 la 1.780 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1566. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Sándor Csibó Nagy ((n. 17-a de septembro 1947): elektroinĝeniero, scienca esploristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Lemnia

**Lemnia** (hungare: **Lemhény** lemhe:nj) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Târgu Secuiesc. Administre apartenas al Lemnia: Mereni, Lutoasa.

## Loĝantaro 
En 1910 Lemhény havis 2 943 loĝantojn (hungaroj), en 1992 2 143 (99% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Lemhény apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Gergely Bencze (8-a de marto 1854 – Sopron, 15-a de decembro 1925): arbarfakulo, kemiisto, altlerneja profesoro
* Szilveszter Mihálycsa (n. 1-a de januaro 1942): instruisto, arta fakdirektinto
* Eliz Sigmond (Alsólemhény, 10-a de aŭgusto 1935): industriartistino, pup- kaj kostumdezajnistino, memuaristino

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna