open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Abe Ŝinzo

[eta|ABE Shinzō en januaro 2006 kun [Robert Zoellick, tiutempe vicministro pri eksteraj rilatoj de Usono]]
**ABE Ŝinzō** (japane: 安倍　晋三, [abe ŝinzō]; naskiĝis la 21-an de septembro 1954 en Tokio, mortis la 8-an de julio 2022) estis japana politikisto el unu de la politike plej gravaj familioj de la lando. Li estis elektita ĝenerala sekretario de Liberala Demokrata Partio (LDP) la 20-an de septembro 2006. Abe Ŝinzo estis la 90-a ĉefministro de Japanio de 2006 ĝis 2007. Ekde la 26-a de decembro 2012 ĝis 2020 li denove plenumis la funkcion de ĉefministro de Japanio - se oni duafoje nombras lian postenecon (en iuj listigoj kalkuliĝas tiel), li do estis la 96-a ĉefministro.

La patrinflanka avo de Abe Ŝinzo estas  Kiŝi Nobusuke , 56-a kaj 57-a ĉefministro de Japanio. La patro de Abe Shinzo estas Abe Ŝintaro, eksa ministro pri eksterlandaj aferoj kaj ĝenerala sekretario de LDP — la partio, kiu regas Japanion ekde la Dua mondmilito. Lia juna frato Kishi Nobuo estas konsilisto.

## Vivo 
Abe Ŝinzo naskiĝis en Tokia Metropolo, li estis registrita en la nomaron de urbeto *Aburaja*, distrikto Ocu de gubernio Jamaguĉi (nun parto de urbo Nagato). Li diplomiĝis pri la fako politiko ĉe la fakultato pri juro de Seikei-Universitato en marto 1977. Li dungiĝis ĉe Kobe Ŝtalo en aprilo 1979. En 1982, li foriĝis el la entrepreno, kaj eklaboris kiel sekretario de sia patro Abe Ŝintaro. En 1993, li elektiĝis deputito.

En julio 2000, Abe Ŝinzo iĝis vicĉefa sekretario de kabineto sub Mori Yoŝiro, kaj en aprilo 2001, li konservis sian postenon sub Koizumi Jun'ichiro. En septembro 2003, li iĝis ĝenerala sekretario de LDP. En septembro 2004, li iĝis anstataŭulo de la ĝenerala sekretario de LDP kaj estro de la instigo-centro pri partia reformo. En oktobro 2005, li iĝis ĉefa sekretario de kabineto sub Koizumi Jun'ichiro. En septembro, li elektiĝis estro de LDP.

La 26-an de septembro 2006, li iĝis la 90-a ĉefministro de Japanio kaj demisiis de la ofico en septembro de 2007.

La 8-an de julio 2022 Ŝinzo Abe estis murdita dum diskurso en Nara.

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala Paĝo de Abe 
*  Ttt-ejo de Abe 
*  Artikolo de la *Nouvel Observateur* pri Shinzo Abe

Kategorio:Ĉefministroj de Japanio
Kategorio:Atencitoj
Landsat 7

eta|dekstra|Landsat 7
**Landsat 7** estas esplorosatelito lanĉita la 15-an de aprilo 1999 de la usona Nacia Aeronaŭtika kaj Kosma Administracio (NASA). Ĝi havas multspektran sentilon *ETM+*, kies difino estis limigita ekde 2003.

Landsat 7 estas paro de Earth Observing-1, longdaŭra esplorprogramo de NASA.

## Eco 
La satelito superflugas ĉiun tagon je la sama momento iun lokon sur la tero. Tial oni uzas tiajn sateliojn por meteorologiaj kaj terobservaj celoj.

## Vidu ankaŭ 
* Landsat 5

## Eksteraj ligiloj 
* ttt-ejo de Landsat 7 
* ttt-ejo de *Earth Observing Systems*  
* ttt-ejo de *Earth Science Enterprise*  
* ttt-ejo de la NASA 

Kategorio:Artefaritaj satelitoj
Akvoturo

eta|Akvoturo en Arsbeck
eta|Akvoturo en Komárno
[eta|Akvoturo en [Tarnów en Polujo]]
**Akvoturo** estas konstruaĵo, kiu rezervas (trink)akvon kaj certigas la necesan akvopremon en la akvoduktoj en la komunumoj. Ĝi estas uzata, se ne ekzistas natura altejo uzebla por tiu celo.

## Funkcia principo 
Ĝi estas plenigata (per pumpilo) dum malgranda konsumo kaj ĉe forta konsumado malpleniĝas laŭ gravito. Tial, kompreneble, ĝi devas esti pli alta punkto ol la plej alte situanta komunuma konsumejo.

## Konstruaĵo 
La konstruformoj de akvoturoj varias laŭ la regionoj. Interesa fenomeno estas, ke en Hungario ekzistas tre disvastigita formo de akvoturoj, nomataj *hidroglóbusz* (el la greka *ύδορ* = akvo kaj la latina *globus* = globo). Ili estas produktataj de samnoma firmao en Lajosmizse.

Tia turo estas supre pli larĝa ol sube, kaj la rezervujo mem havas globformon. Ĝi altas ĉirkaŭ 25–40 metrojn, el kiu la supra globo havas la diametron de ĉirkaŭ 10–16 m. La materialo povas esti ŝtalo, ŝtalbetono, briko. La akvorezervuja parto estas el ŝtalo.

## Historio 
Ekde 1840 aperis malgrandaj akvoturoj apud fervojaj staciodomoj por provizi la vaporajn lokomotivojn per akvo. La akvoturoj disvastiĝis en la dua duono de la 19-a jc.

Oni uzas hodiaŭ kelkajn neuzatajn akvoturojn kiel ekspoziciejon, restoracion, belvidejon aŭ kiel lokon por transsendiloj (signojn de porteblaj telefonoj) ktp.

Oni multloke ne plu uzas akvoturojn, la necesan akvoduktan premon certigas nur pumpiloj.

## Literaturo 
* Thomas Wieckhorst: *Wassertürme neu genutzt*. Meininger Verlag, 1996, ISBN 3-87524-112-6
* Jan Werth: *Ursachen und technische Voraussetzungen für die Entwicklung der Wasserhochbehälter*. München 1971
* Jens U. Schmidt: *Wassertürme in Hamburg*. 1. Auflage, 2003, ISBN 3-932292-44-8
* Nils Aschenbeck, Jens U. Schmidt: *Wassertürme im Nordwesten*. 1. Auflage, 2003, ISBN 3-89995-006-2
* Berliner Wassertürme, Stefan Karner u.Peter j. Wichniarz, Berlin 1987, ISBN 3-433-02100-7

## Eksteraj ligiloj 
* akvoturoj en Hungario
* akvoturoj en Japanio
* :hu:Hidroglóbusz, la hungara vikipedio pri *hidroglóbusz*

Kategorio:Akvaj konstruaĵoj
Kranihaŭto

**Kranihaŭto** estas la supra parto de la kranio, kun hararo, haŭto. Se ĝi estas ĉirkaŭtranĉita kaj forŝirita, oni nomas tiun skalpo.

## Vidu ankaŭ 
* Dermatologio
* Peruko

Kategorio:Anatomio
Kategorio:Haroj
Kate Moss

**Katherine (Kate) Ann Moss** (naskiĝis la 16-an de januaro 1974 en Croydon, Londono) estas brita fotomodelino, tipo de magraj modeloj.

Ŝin, en aĝo de 14 jaroj, malkovris en flughaveno Calvin Klein kaj ŝi komencis en reklamoj pri kalsonetoj.

Ĉar ŝi altas 1,70 m, pezas 53&nbsp;kg, oni trovas ŝin tro magra kaj malbona antaŭbildo por junuloj. Oni akuzis ŝin je bulimio kaj pro tromagreco.

## Kariero 
Komence de la 1990aj jaroj Moss estis konkuranto de Cindy Crawford kaj Claudia Schiffer. Ŝi lukris en 1994 2,2 milionojn da USD.

Inter 1994 kaj 1998, Moss havis amrilaton kun Johnny Depp; ŝi aperigis en 1996 la libron *Kate*.

Moss en 1998 venis al malkutimiga kliniko pro siaj drog- kaj alkohol-problemoj. Spite al tio, ŝia kariero daŭris plu. En 2005 ŝi estis filmita kiel kokainkonsumanto. Pro tio ŝia kariero venis en krizon nur dum mallonga tempo. Ŝi nun lukras milionojn da dolaroj en jaro.

## Literaturo 
* *Model of Imperfection von Katherine Kendall*. 2004, ISBN 1-59609-033-2
* *Kate*. Pavilion Books Ltd, 1996, ISBN 1-85793-840-2
* *Kate*. Pavilion Books Ltd, 1999, ISBN 1-86205-055-4

Kategorio:Britaj fotomodeloj
Kategorio:Britoj
Kritikisto

**Kritikisto** (el la greka *κριτικός, kritikós*, „tiu, kiu distingas, juĝas“) estas iu, kiu publike kritikas, sciigas sian opinion pri verkoj kulturaj. Oni ankaŭ kritikas aliajn pli abstraktajn eventojn (ekzemple kulturon, religion, politikon, ktp.), sed oni ne parolas tie pri profesiaj kritikistoj.

## Distingoj 
Ekzistas kritikistoj pri
* Gastronomio
* Arto
* Literaturo
* Filmoj
* Muziko
* Teatro
* ktp.

## Famaj kritikistoj 
* Noam Chomsky
* Eduard Hanslick
* Heinrich Heine
* Walter Jens
* Karl Kraus
* Gotthold Ephraim Lessing
* Marcel Proust
* Susan Sontag
* Kurt Tucholsky

## Internaj ligiloj 
* Kritika pensado
* Kritiko en Esperanto
* Artkritikisto



Kategorio:Distraj profesioj
Francisko la 2-a (Bretonio)

[eta|400px|[Tombo de Francisko la 2-a en la katedralo de Nantes]]
**Francisko la 2-a de Bretonio** (naskiĝis la 23-an de junio 1435 en la kastelo de Clisson; mortis en Couëron la 9-an de septembro 1488) estis la lasta duko de Bretonio sendependa. Plej aĝa filo de Richard d'Étampes, li estis grafo de Étampes kaj vivis ĉe la kortego de Francio kiam li heredis la duklandon Bretonio kaj la graflandojn Richemont kaj Vertu.

## Eksteraj ligiloj 
* genealogie-mittelalter.de 

Kategorio:Bretonaj dukoj
Listo de riveroj en Pernambuco (Brazilo)

**Listo de Riveroj en Pernambuko, Brazilo**

*Beberibe
*Camarajibe
*Camevou
*Capibaripe
*Goiana (rivero)
*Ipanema (rivero)
*Ipojuca (rivero)
*Jaboatão (rivero)
*Moxotó
*Navio (rivero)
*Pajeú
*Parnaso (rivero)
*Piranji
*Navio (rivereto)
*São Francisco (rivero)
*Una (rivero) ??

Kategorio:Riveroj en Brazilo
Stephon Marbury

eta|Stephon Marbury preparas pafi liberan ĵeton.

**Stephon Xavier MARBURY** (naskiĝis la 20-an de februaro 1977 en Brooklyn, Novjorkio) estas usona basketbal-ludisto en la profesia ligo NBA. Ekde 2004 ludas en New York Knicks. Marbury altas 1,88 m kaj ludas sur pozicio *Point Guard*.

Li reklamas sian sportŝuon kun lia moknomo Starbury. Li kunlaboris en tio kun Steve & Barry's kaj volis prezenti, kiom kostas ŝuo sen aldonaj reklamaj kostoj. Li ricevis neniom da pago pro la reklamado, sed li ricevas procenton je ĉiu vendita ŝuo.

Marbury, Stephon
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Natalie Maines

**Natalie Louise MAINES** (naskiĝis la 14-an de oktobro, 1974 en Lubbock (Teksaso) estas usona kontrea muzikistino kaj kantoverkistino, kiu akiris sukcesojn en la sukcesa virina kontrea grupo, la Dixie Chicks.

Ŝi estas filino de kontrea muzikisto Lloyd Maines, edziniĝinta al aktoro Adrian Pasdar. Ili havas du infanojn.

Ŝi ekmuzikis en 1995, faris la unuan albumon en 1998.

En marto de 2003, Natalie Maines provokis muzikŝatantojn pro blasfemo je George W. Bush, ĉar li venas same el Teksaso. The Dixie Chicks estis post tio malinvitita, iliaj diskoj estis detruitaj publike. Post la eventoj - financa plago - ŝi senkulpigis sin. En majo de 2006 ŝi reprenis sian senkulpigon dirante, "I don't feel he [Bush] is owed any respect whatsever." (Mi ne sentas tiel, ke li (Bush) meritas  ajnan respekton). Ŝi poste esprimis sin, ke ŝi ne komprenas la patriotismon kiel ŝaton, amon de la tuta lando.

## Eksteraj ligiloj 
* Natalie Maines biografio 

Kategorio:Kontreaj muzikistoj
Kategorio:Usonaj muzikistoj
Kategorio:Usonaj kantistoj
Tiszabezdéd

eta|centre|666ra|Tiszabezdéd
**Tiszabezdéd** [tisabezdEd] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Záhony.

## Bazaj informoj 
* Areo: 19 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2040
* Poŝtkodo: 4624
* Telefonprefikso: 45

## Situo 
Tiszabezdéd situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Tiso, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Nyíregyháza-Záhony. Tiu lasta urbo kaj samtempe Ukrainio troviĝas 5&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estas unuafoje menciita en 1212 en formo de *Bezder*. En 1629 estro de fortikaĵo Kisvárda detruis la vilaĝon. Oni trovis tie gravan memoraĵojn el la hungara landokupa epoko (9-10-a jc.), i.a. ornaman kovran metallamenon por ujo (nun videbla en la Hungara Nacia Muzeo). Tiu sabrosako estis ornamita per la kutimaj palmofolioj kaj vivarboj, du paganaj mitologiaj monstroj (palmodrakoj) ĉirkaŭprenintaj bizancan krucon. La tombejo (trovitaĵejo) estis malkovrita en 1896.

## Vidindaĵoj 
* mezepoka kalvinana preĝejo (Tiszabezdéd), en 1838 plene trakonstruita
* katolika preĝejo de 1845

## Fontoj 
* Tiszabezdéd
Parnaso (rivero)

**Rivero Parnaso** estas nomo de du etaj riveroj en Brazilo, unu en subŝtato Pernambuko, Brazilo, kiu enfluas al rivero Una, kaj alia en municipo Teresópolis en subŝtato Rio-de-Ĵanejrio.

Kategorio:Riveroj en Brazilo
Sabro

[eta|Sabro kun [glavingo.]]
**Sabro** (, angle same, , ) estas longa, malpeza glavo kun unuflanke tranĉa iom kurba, peza klingo, kun prena protektilo. Ĝi evoluiĝis en la 18-a jarcento el la hungara kavalira glavo.

Ĝi estis larĝe uzata en la orientaj nomadaj popoloj, ĝin kunportis la avaroj, hungaroj en la Karpatan basenon. Kun alpreno de la kristaneco, la hungaroj ekuzis ankaŭ la okcidentajn glavojn (ĝin uzis seninterrompe nur la kumanoj kaj la sikuloj). Dum la turka okupado de Hungario, oni denove ekuzis ties pezan varianton, kiu iĝis difina armilo de la hungaraj kavalirok.

Specifa tipo estas la sabro de la kozakoj kaj aliaj kaŭkazaj popoloj la ŝaŝko (sen prena protektilo). El ĝi evoluis en Italio la skermoglavo.

## Vidu ankaŭ 
* rapiro kaj spado, la aliaj du normaj bataliloj en moderna sporta skermado
* sabrosako
* cimitaro
* nigra sabrofiŝo
* pomelo

Kategorio:Glavoj
Listo de riveroj en Distrito Federal (Brazilo)

**Listo de riveroj en la Federacia Distrikto** (*Distrito Federal*) de Brazilo:

* Descoberto (rivero) ??
* Maranhão (rivero) ??
* Paranoá ??
* Preto (rivero) ??
* São Bartolomeu (rivero) ??
* Sobradinho (rivero) ??

Kategorio:Riveroj en Brazilo
Listo de riveroj en Espírito Santo (Brazilo)

**Listo de riveroj en Espírito Santo** (Brazilo):

* Doce ??
* Itapemirim
* Itaúnas ??
* Jucu (rivero) ??
* São Mateus (rivero) ??

Kategorio:Riveroj en Brazilo
Kategorio:Espirito-Santo
Ŝaŝko

eta
**Ŝaŝko** estas speciala speco de kavaleria sabro, kiu ne havas prenan protektilon. Ĝi havas kurbetan klingon kun duoblaj randoj, kaj estas efektiva por ambaŭ detranĉi kaj piki. La tenilo estas ofte tre ornamata, kaj ĝi havas grandan kurban pomelon.

La ŝaŝko originis inter la montaj popoloj de Kaŭkazio, kaj poste uzata de la rusaj kaj ukrainaj Kozakoj. Tial, ekzistas du stiloj de ŝaŝkoj: la kaŭkazia ŝaŝko kaj la kozaka ŝaŝko. La ŝaŝko iam anstataŭigis la sabron en plimulto de kavalerioj (krom husaroj) dum la 19-a jarcento. Rusaj soldatoj, renkontintaj ĝin dum la konkerado de la kaŭkazianoj, preferis ĝin anstataŭ siajn proprajn sabrojn. Multaj specoj de ŝaŝkoj estis portitaj de sovetaj kavalerianoj en la Dua Mondmilito.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Glavoj
Sabrosako

**Sabrosako** (, ) estas ornama flanka, plata sako de la kavaleriaj soldatoj (ekz. hungaraj husaroj). Oni ofte ornamis ĝin per monogramo de la reganto. Oni portis ĝin pendigita sur la zono per rimeno. Oni tenis en ĝi monon, nutraĵon, municion, pli poste servis nur kiel ornamaĵo. La landokupantaj hungaroj havis ankaŭ tion kun metala kovra lameno riĉe ornamite. Ĝi estis farita plej ofte el ledo.

## Galerio 

WP Magdeburger Husaren-Kdo.jpg|Prusa husaro ĉ. 1763, sabrosako kun monogramo Frederiko la 2-a (Prusio)
Grande Armée - 1st Regiment of Hussars.jpg|Sabrosako de franca husaro, 1812
LG Husar Russian.jpg|Sabrosako kun monogramo Nikolao la 2-a (Rusio)
Sabretache desvaux.jpg|Au service des Tsars - sabretache ЭPT-10742 011.jpg|Sabrosako de napoleona generalo *Jean-Jacques Desvaux de Saint-Maurice*
306 Changes in uniforms and armament of troops of the Russian Imperial army.jpg|Rusa staboficiro kaj altoficiro *K. K. Piradskij* kun sabrosako, 1858
Jubileu de Rubi de Sua Majestade Dinamarquesa-19.jpg|Dana gardohusaro, 2012, la sabrosako havas monogramon de Margareta la 2-a (Danio)

* hungare pri praaj sabrosakoj 
* [kovra lameno (136x156 mm, iom pli larĝa ol kutima) de sabrosako de Tiszabezdéd(https://eo.wikipedia.org/wiki/Tiszabezd%C3%A9d)]

Kategorio:Ujoj
Kategorio:Milita ekipaĵo
Mansako

[eta|Mansako de [Burberry]]
**Mansako**, **retikulo** (saketo) aŭ ** burso** (monsaketo) estas ina galanterio, akcesoraĵo, malgranda sako kun anso(j) mane aŭ ŝultre portebla por kunhavi ekstere diversajn utilaĵojn, kiaj buŝtukoj, okulvitroj, ŝminko, skribiloj, portebla telefono, kaj similaj.

Ĝi aperis en la 18-a jarcento, kiam oni komencis kudri senpoŝajn vestojn. Dum ne necesaj ĉiutage por viroj, viraj mansakoj aperas en moddefiladoj.

## Vidu ankaŭ 
* Sako
* Ledo
* Bulgari
* Coco Chanel

## Eksteraj ligiloj 
* Mansaka muzeo en Amsterdamo 

Kategorio:Akcesoraĵoj
Kategorio:Ujoj
Privilegium fori

**Privilegium fori** estas latina esprimo en la mezepoka juro. Tio signifis, ke laŭ la romkatolika eklezia juro, la membroj de la eklezia ordeno havas privilegiojn ĉe personaj, burĝaj, punaj juraferoj kaj tiuj aferoj apartenas ne al civila sed al eklezia juĝistaro. 

Ĝi malaperis kun la mezepoko.

Kategorio:Latinaj esprimoj
Kategorio:Historio de juro
Komunumo Zarasai

**Zarasai** estas subdistrikta komunumo, kaj ene de ĝi la plej granda urbo, en la oriento de Litovio - ĝia administra centro estas la samnoma urbo *Zarasai*. Komunumo kaj urbo ekde 1995 ĝis 2010 apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Utena, kaj troviĝas 49 kilometrojn nordoriente de la distrikta ĉefurbo Utena, proksime de la limo al Latvio. En  en la komunumo vivis , el tio komence de 2020 en la urbo mem 6 051. Plia urbeto de la komunumo estas *Dusetos*.

La regiono plenas je lagoj. Tutproksime al la urbo troviĝas la lagoj *Zarasas* sudokcidente, *Zarasaitis* sude, *Baltas* ("la blanka") sudoriente kaj *Griežtas* ("la severa") oriente. Zarasaitis kaj Griežtas konektiĝas per la rivereto *Laukesa*.

Dum la jaro 2005, la komunumo havis 22&nbsp;900 loĝantojn, el tio la urbo mem 8&nbsp;000. Skribe la urbo unuafoje menciiĝis dum la jaro 1506, kaj formalajn urbajn rajtojn ĝi ricevis dum la jaro 1843.

La subdistrikto havas multajn restaĵojn de montetaj fortikaĵoj el la 9-a ĝis 12-a jarcento, kiuj uziĝis dum la defendo kontraŭ la Livonia ordeno de germanaj kavaliroj, kiu atakis la regionon el Daugavpils.

## Famuloj 
* Jehuda Pen
* Algimantas Puipa

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la komunumo (litovaj, anglaj kaj rusaj) 

Kategorio:Distrikto Utena
Kategorio:Komunumoj de Litovio
Harold la 2-a (Anglio)

dekstra|280px|eta|Harold la 2-a de Anglio
**Harold la 2-a** aŭ **Harold Godwinson** (naskiĝis ĉirkaŭ 1022; mortis la 14-an de oktobro 1066) estis la lasta angla reĝo antaŭ la konkero de Anglio far la normanoj.

## Familio 
Harold estis filo de la angla grafo Godwin Wulfnothson de Wessex kaj Gytha Thorgilsdottir, fratino de la grafo Ulf de Danio. Li havis multajn fratojn: Sven, Tostig, Gyrth, Leofwine, Wulfnoth , Waeltheow, Morcar, Edwin, Herbert, Ælfgar kaj fratinojn Edith, Elgiva, Gunhilda kaj Gytha.

Li edziĝis dufoje. Li ne havis gefilojn el la unua geedziĝo kun Thyra Sveinsdóttir, filino de la dana reĝo. El sia dua geedziĝo kun Gytha Thorkelsdóttir li havis plurajn idojn: Godwine, Edmund, Magnus, Gyda kaj Gunhild. Li ankaŭ havis multajn  kun sia amatino Edith Schwanenhals.

Post la morto de sia patro Godwin en 1053, Harold iĝis grafo de Wessex, kaj tiel la dua plej potenca viro en Anglio. Li batalis en Kimrio (1062-1063) kaj kontraŭ sia frato Tostig (1065).

## Tronsukcedo 
En la jaro 1064 aŭ 1065 la angla reĝo Eduardo la Konfesanto sendis sian bofraton Harold kiel mesaĝiston al Vilhelmo, kiu tiam estis duko de Normandio (kaj poste iĝis Vilhelmo la Konkerinto kaj estris la dukujon el Rouen, kie li tenis en malliberejo la fraton de Harold, Wulfnoth Godwinson.
La velvojaĝo finiĝis per ŝtormo kaj Harold estis kaptita de Guy de Ponthieu en Beaurain. Vilhelmo liberigis lin kaj post sukcesa kuna batalado Harold fine ĵuras fidelon al Vilhelmo.

Far de Vilhelmo la fidelĵuro estis taktiko por plifirmigi sian rajton je la angla krono kontraŭ Harold. Fakuloj ankoraŭ ne konkordas pri la kialoj de Harold, ĉu li komencis intencis agnoski Vilhelmon kiel reĝo aŭ ĉu li volis nur liberigi siajn fraton Wulfnoth kaj nevon Hakon?

## Reĝo 
Sed post la morto (en la jaro 1066) de la senida reĝo Eduardo la Konfesanto, kiu nomumis Vilhelmon kiel sukcedonton (eble jam en 1052), la anglaj *Witan* (plejalta konsilio de sacerdotoj kaj nobeloj) tamen elektis Harold-on sukcedanto.

Dum la mallonga reĝotempo de Harold oni ne ĉesis pridiskuti la leĝecon de sia reĝeco.

Vilhelmo invadis Anglion por postuli perforte sian "rajton". Pro tio li eĉ petis la permeson de la Papo.

### La batalo de Hastings 
Dum Harold starigis sian armeon je la suda marbordo de Anglio atendante Vilhelmon, tiu ĉi atendis favorajn ventojn trans la Manika Markolo. Komence de septembro Harold devis eksigi sian armeon, ĉar la militistoj estis devigitaj deĵori nur dumonatajn jare kaj la rikolto atendis ilin.

Tiam alteriĝis Tostig kaj Harald Hardrada, kiu pro Knuto la Granda postulis ankaŭ la tronon, kun 300 ŝipoj (el kiuj nur 30 reiros al Norvegio) en la norda Anglio. En la batalo ĉe Stamford Bridge la 25-an de septembro 1066 Harold venkis, Tostig kaj Hardraada mortis.

Intertempe Vilhelmo foriris el Normandio kaj alvenis ĉe Hastings, kie okazis la batalo la 14-an de oktobro 1066, kie Harold mortis. Vilhelmo, nun *"la Konkerinto"*, kronigis sin reĝo de Anglio.

## Internaj ligiloj 
* Tapiŝo de Bayeux
* Listo de britaj reĝoj

Kategorio:Anglaj reĝoj
Kategorio:Anglosaksoj
Gotfredo la 1-a (Bretonio)

**Gotfredo la 1-a de Bretonio**, france *Geoffroi Ier Béranger* (mortis la 20-an de novembro 1008) estis duko de Bretonio de 992 ĝis 1008.

Li estas filo de Konan la 1-a, grafo de Rennes. Post venko en 994 super la juna grafo Judikael de Nantes li devigas tiun ĵuri fidelon. En 995 li prenas la titolon de *duko de Bretonio*. Por certigi sian povon super Nantes post la samtempaj mortoj en 1004 de la episkopo Hervé kaj de la grafo Judikael, li elektigas kiel novan episkopon de Nantes Gauthier (1004-1041), kavaliron el Rennes.

## Genealogio de Berenger, grafo de Rennes 
Gotfredo la 1-a mortas la 20-an de novembro 1008 revenante de pilgrimado al Romo je la tomboj de la apostoloj.

Edziĝinta al Havoise de Normandio, filino de Rikardo la 1-a de Normandio, li havis jenajn gefilojn:
* Alano la 3-a de Bretonio,
* Eudes, grafo de Penthièvre ;
* Adèle, 1-a abatino de Sankta-Georgo-de-Rennes, kiu mortis en 1067.

Kategorio:Mortintoj en 1008
Kategorio:Bretonaj dukoj
Ust-Orda Burjata Aŭtonoma Distrikto

|-
| colspan="2" style="text-align: center; padding: 1px;" |
250ra|Situo de Ust-Orda Burjata Aŭtonoma distrikto en Rusio
|- style="background: #F9F9F9;"
| Ĉefurbo: || Ust-Ordinskij(14 335 as. 2002)
|-
| Oficialaj lingvoj || burjata kaj rusa
|-
| style="vertical-align: top;" | Gubernatoro || Valerij Gennadeviĉ Malejev
|- style="background: #F9F9F9"
| Areo || 
|-
| Loĝantaro: (2002)&nbsp;– entute &nbsp;– denseco
| 135 3276,1 / km²
|- style="background: #F9F9F9"
| Tempa zono&nbsp;– somere || UTC+8UTC+9
|-
| Fondita || 1937
|-style="background: #F9F9F9;"
| Retejo || Oficiala retejo de Ust-Orda Burjatio 
|-
| colspan="2" style="text-align: left; font-size: smaller;" |1burjate - Ust Ordin Burjadaj avtonomito okrug2ruse - Ust-Ordinskij Burjatskij avtonomnij okrug
|}
dekstra|eta|250ra
**Ust-Orda Burjatio,** oficiale **Ust-Orda Burjata Aŭtonoma Distrikto** (, ) estis aŭtonoma distrikto en suda parto de Siberio okcidente de lago Bajkalo kaj de respubliko Burjatio en Rusio. De 2008 ĝi estas parto de Irkutska provinco.

## Geografio 
Ust-Orda Burjatio situis okcidente de la lago Bajkalo kaj estis plejparte montara regiono. Oriente situis Bajkala montaro kaj al la okcidenta parto etendiĝis Sajana montaro. Inter la montaroj estas la valo de rivero Angara.

eta|maldekstra|260ra|Mapo de Ust-Orda Burjatio

## Loĝantaro 
### Evoluo de loĝantaro 
* 144 000 (2000)
* 135 327 (2002)

### Naciecoj 
En jaro 1989 el loĝantoj de la distrikto 56,5 % estis rusoj, 36,3 % burjatoj, 3,2 % tataroj, 1,7 %, ukrainoj kaj 2,3 % aliaj.

En jaro 2002 el loĝantoj 54,4 % estis rusoj, 39,6 % burjatoj, 3,0 % tataroj, 1,0 % ukrainoj kaj 2,0 % aliaj.

La kvantoj de slavaj loĝantoj malkreskis pro elmigrado kaj malalta kvanto da naskiĝoj.

## Administrado 
En la regiono ne estas urboj. La administra centro estas urbeto Ust-Ordinskij.
La regiono estas parto de Irkutska provinco. En la 16-a de aprilo 2006 okazis referendumo pri la kuniĝo de la distrikto kun la Irkutska provinco, kiu verŝajne realiĝos komence de 2007.

## Historio 
La distrikto estas fondita en 1937, kiam la regionoj loĝataj de burjatoj estis dividitaj al diversaj administraj regionoj.

Kategorio:Geografio de Irkutska provinco
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1937
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 2008
Armaĵo

[dekstra|200ra|eta|Armaĵo de [kavaliro.]]
[eta|Armaĵo por [Gustavo Vasa farita de Kunz Lochner, ĉirkaŭ 1540 (*Livrustkammaren*).]]
**Armaĵo** estas fortika vestaĵo, kiu ŝirmu kontraŭ vundiĝo kaj efikoj de armiloj. Armaĵoj, faritaj el diversaj materialoj kaj laŭ diversaj manieroj, estas uzataj de jarmiloj. La armaĵoj kutimaj en la eŭropa mezepoko konsistis el metalaj platetoj aŭ ringoj, kovrantaj bruston, kolon, brakojn, krurojn kaj dorson.

Kirasoj estis la partoj de armaĵoj kiuj kovris bruston kaj dorson. Kasko aŭ helmo kovris kapon. Bracelo estis la parto de lamenoj kiu utilis por ŝirmi la suprajn membrojn, el la ŝultro ĝis la mano. Kaj ŝildoj kutime ne estis rigardataj kiel partoj de armaĵoj. En aliaj epokoj kaj mondregionoj armaĵoj konsistis ankaŭ el ligna aŭ leda armaĵoj. Armaĵoj ekzistis ankaŭ por ĉevaloj, elefantoj, hundoj kaj aliaj bestoj uzataj en batalo.

*Kiraso* devenas de la franca *cuirasse*, litere *ledaĵo*, kiu nur poste signifis ankaŭ metalajn ŝirmilojn. Laŭ Francisko Azorín **kiraso** estas *Metala, foje leda armaĵo ŝirmanta la bruston k. la dorson, ofte arte prilaborita. Armaĵo, protektilo de io.* Li indikas etimologion el la latina *coratia*, el *corium* (ledo).

Plata armaĵo estas historia tipo de personkorpa armaĵo farita el platoj da bronzo, fero aŭ ŝtalo, kulminata en la ikona armaĵa vestaro tute ŝirmanta la portanton. Kvankam estas fruaj antaŭaĵoj kiel la Rom-epoka "lorica segmentata", la kompleta plata armaĵo disvolviĝis en Eŭropo dum la fino de la Mezepoko, speciale en la kunteksto de la Centjara Milito, el la platomantelo vestita sur la maŝkuto dum la 14a jarcento.

## Bildaro 

Dosiero:Indianischer Panzer.jpg|Kiraso el lignaj platoj kaj bastonetoj de la tlingit-indianoj.
Dosiero:Samurai.jpg|Leda armaĵo de japana samurajo.
Dosiero:Dresden-Zwinger-Armoury-Armor.JPG|Plata armaĵo en la muzeo *Zwinger* en Dresdeno
Dosiero:Grazer_zeughaus.jpg|Armaĵoj en muzeo en Graz
Dosiero:Horse suit of armor DSC02189.JPG|Ĉevala armaĵo en la Muzeo pri Arthistorio en Vieno
Dosiero:Dog Armour.jpg|Hunda armaĵo de batalhundo el la 17-a jc. en la muzeo de la kastelo Wartburg

## Vidu ankaŭ 
* Armaturo
* Maŝkuto
* Peza infanterio
* Peza kavalerio

## Referencoj
Elektrėnai

**Elektrėnai** estas urbo en la oriento de Litovio. Ĝi apartenas al samnoma komunumo Elektrėnai, kaj ekde 1995 ĝis 2010 ankaŭ apartenis al la tiutempe ekzistanta distrikto Vilnius (Vilno), kaj situas meze inter la du plej grandaj urboj de Litovio, Vilno kaj Kaŭnaso, proksime de la aŭtoŝoseo kiu ligas la du urbojn. Elektrėnai fondiĝis dum la jaro 1961 kiel loĝurbo por la laboristoj de la tiam konstruata proksima elektrejo, kaj tion respegulas la urbonomo, kiu devenas de la litova vorto *elektra*. En  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio en  rezultigis loĝdenson de  loĝantoj/km².  

Plia urbeto de la komunumo nomiĝas *Vievis*.

## Esperantistoj 
* *Gintaris Porutis*

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la komunumo (litovaj) 

eta|maldekstra|300px|la ĉefa katolika kirko

Kategorio:Distrikto Vilnius
Kategorio:Urboj de Litovio
Palmyra (apartigilo)

**Palmyra** estas nomo de:

## Loko krom Usono 
* antikva oaza urbo Palmira (Palmyra) en suda Sirio
* atolo Palmiro (Palmyra) en Oceanio
* Palmyra (Aŭstralio)

## Loko en Usono 
*Palmyra (Ilinojo)
*Palmyra (Indianao)
*Palmyra (Majno)
*Palmyra (Misurio)
*Palmyra (Nebrasko)
*Palmyra (Nov-Ĵerzejo)
*Palmyra (Nov-Jorkio)
*Palmyra (Pensilvanio)
*Palmyra (Utaho)
*Palmyra (Virginio)
*Palmyra (Viskonsino)

## Scienco 
* planto palmirapalmo (borassus belliformis)
* asteroido 13131 Palmyra
Niĵino

**Niĵino** () estas urbo en Ĉernihiva provinco, situas ĉe la rivero Oster, 80 km de Ĉernihivo. Loĝantaro - 76 000.

Unue la urbo estis menciita en kronikoj de la jaro 1078, en 1625 la Magdeburga juro estis donita al ĝi. De la 17-a jc. ekzistas fortikaĵo kun 11 turoj.

En la urbo estas pedagogia instituto, vizitindaj estas multaj preĝejoj, muzeo de Nikolaj Gogol.

## Gefiloj
* Ludwig Adolf Peter zu Sayn-Wittgenstein, generalo rusia

## Vidu ankaŭ 
* Niĵin (stacidomo)


Kategorio:Urboj en Ĉernihiva provinco
Hipofeo

**Hipofeo** (*Hippophae*) estas genra nomo kies specio dorna flava hipofeo (*Hippophae  rhamnoides*) apartenas al la familio  Eleagnacoj (*Elaeagnaceae*). 

Specioj de la genro :
*Hippophae rhamnoides*
*Hippophae salicifolia*
*Hippophae tibetana*

Ili estas  dornaj, falfoliaj arbustoj aŭ malofte malgrandaj arboj ĝis 11m. Ili vivas dise en Eŭrazio sur marbordoj, rivervaloj, sabloj, rokoj. Oni plantas ilin ankaŭ kiel ornamplanto.

Ili forte radikiĝas en la grundon, ne havante specifan postulon je grundo. Ili bone rezistas al vintro. La kunvivantaj radikfungoj povas transdoni  nitrogenon al la planto.

La folioj longas 1-6 cm, skvamaj arĝente aŭ rustbrune, poste iĝas senskvamaj. La ŝosoj estas same arĝentkoloraj, ofte finiĝas je dorno. 

La floroj estas etaj, verdetaj, ruĝbrune skvamaj, unuseksaj. La produktaj floroj staras en spikoj, dum la aliarbedaj stamenaj floroj en mallongaj grapoloj. La fruktoj estas ruĝaj, oranĝflavaj, karnaj, longaj 6-8 mm, acidetaj, unugrajnaj ŝajnberoj. 

La frukta enteno je C-vitamino estas dekobla kompare al tiu de la citrono (150-300 miligramoj en 100g.). Oni povas fari el la frukto marmeladon, sukon. ĉar en la frukto mankas askorbinazo, la vitamino ne malkombiniĝas dum kuirado.

Ili estas kuracplantoj,  kiuj donas pulpon  kaj oleo en la semo.

## Vidu ankaŭ 
*Popla parantreneo

Kategorio:Eleagnacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Pediokakto

***Pediokakto*** estas genro de kakto. La genron konsistigas inter 6 kaj 11 specioj, depende de la aŭtoritato.

## Sinonimoj
La genro havas du sinonimojn:
****Navajoa*** Croizat
****Pilocanthus*** B.W.Benson & Backeb.

Kategorio:Kaktoj
Cornu

**Cornu** [kornu] (hungare: **Kornujalja**) estas vilaĝo en Rumanio administre apartenanta al Crăciunelu de Jos.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto
* Administracia mapo de distrikto 
 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Alba
Coșlariu

**Coșlariu** [koŝlarju] (hungare: **Koslárd**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Alba Iulia. Administre ĝi apartenas al Sântimbru.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 421 loĝantojn (rumanoj); en 1992 409 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1511 (laŭ aliaj: 1733). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér). Coșlariu situas en la valo de Mureș, kiu preterfluas oriente.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
The Chicks

La **Dixie Chicks** (Diksi-kokinetoj) estas usona kontre-bando, fondita en 1989 en Dallas, Teksaso. La membroj estas Emily Robison (gitaro, dobro[??] kaj banĝo) kaj Martie Maguire (violono kaj mandolino) estas multflankaj muzikistinoj, la kantistino Natalie Maines havas espriman voĉon.

Ĝi komence ludis ekde 1989 blugrason.[??]

Pro skandalo de Natalie Maines en 2003 (kiam ŝi esprimis honton, ke ankaŭ Bush devenas el Teksaso), la bandon trafis bojkoto. Pro neakcepto de la pardonpeto, la bando pli kaj pli kuraĝe esprimis kritikon kaj opinion pri aferoj.

Pro forpuŝo de la muzikistinoj el la kontre-mondo, ili ŝanĝis stilon en 2006 de blugraso al roko kaj popo.

La tri muzikistinoj havas 7 infanojn el diversaj amrilatoj.Ĉu tio vere rilatas al enciklopedia priskribo de profesia muzikgrupo??!?

En junio 2020 la grupo ŝanĝis sian nomon de *Dixie Chicks* al *The Chicks*.

## Diskografio 
### regularaj albumo 
* Thank Heavens for Dale Evans (1990; Chrystal Clear Sound)
* Little Ol' Cowgirl (1992; Chrystal Clear Sound)
* Shouldn't a Told You That (1993; Chrystal Clear Sound)
* Wide Open Spaces (1998; Sony BMG)
* Fly (1999; Sony BMG)
* Home (2002; Sony BMG)
* Taking the Long Way (2006; Sony MBG)

### aliaj publikigaĵoj 
* Home on the Radar Range (1991; 45rpm Single)
* Maximum Dixie Chicks (2001; Phantom Sound & Visi / Import)
* An Evening with the Dixie Chicks 2002; Live-Konzert DVD)
* Live on Top of the World Tour (2003; Usa / Megaphon Importservice; CD und DVD)

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝaro

Kategorio:Kontreo
Kategorio:Usonaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1989
Galtiu

**Galtiu** (hungare: **Gáldtő**, germane: **Hahnendorf**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 512 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 402 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1332. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Alsó-Fehér vármegye). Administre ĝi apartenas al Sântimbru.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto
* Administracia mapo de distrikto 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Sântimbru (Harghita)

**Sântimbru**  (hungare: **Csíkszentimre** [ĉiksentimre]) estas vilaĝo kaj komunuma sidejo en Rumanio laŭ la rivero Olt sud-sudoriente de Miercurea Ciuc.

Ĝis 2004 Sântimbru apartenis al la komunumo Sâncrăieni. Ĝi estis fondita kiel memstara komunumo per la leĝo n-ro 84/2004.

Al Sântimbru apartenas la vilaĝeto Sântimbru-Băi.

## Loĝantaro
En 1910 Csíkszentimre havis 1 504 loĝantojn kaj en 1992 2 515 (99 % da hungaroj).

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1567. Ĝi estis ĉik-seĝa vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al departemento Csík.

==Komunumoj pri *Szentimre* (= Sankta Emeriko) en Hungara reĝlando==

## Gravaj personoj 
*Ákos Bálint (1893–1985): popolkultivanto, lernolibrverkisto, komponisto.
*Lajos Betegh (1873 – Csíkszentimre, 15-a de junio 1913): bakteriologo.
*Zsófia Rozália Karsai (n. 14-a de oktobro 1954): esplorinĝenierino pri agrikulturo
*Tibor Kristó (n. 11-a de aprilo 1949): ĵurnalisto, poeto.
*László Sándor (Csíkszentimre, 1-a de novembro 1871 – Budapest, 22-a de oktobro 1949): advokato, ĉefpolickapitano de Budapest.
*Ernő Veress (Csíkszentimre, 17-a de decembro 1892 – Odorheiu Secuiesc, 16-a de marto 1973): romkatolika eklezia verkisto

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Renomaj personoj
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Santimbru jud Harghita.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Csíkszentimre.JPG|Totala vido

Kategorio:Komunumoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Säynätsalo

eta|150ra|Blazono de eksa komunumo Säynätsalo
**Säynätsalo** estas eksa komunumo en Meza Finnlando kaj nuna urboparto de Jyväskylä. Ĝi estas konata kiel "insulara urboparto de Jyväskylä." En 1924 Säynätsalo estis apartigita el la komunumo Muurame. En 1993 ĝi estis ligita al urbo Jyväskylä. Post ĝi al fino de la jaro 2008 ĝi estis eksklavo de Jyväskylä, ĉar ĝi ne havis komunan limiton kun aliaj urbopartoj de Jyväskylä. En komuna ligito 2009 fariĝis la komuna limito sed ne terlimito sed nur akvolimito sur Päijänne. La nombro de loĝantoj estas ĉ. 3000. Pli granda parto de areo de Säynätsalo estas akvo ol lando. Ĉefa parto de landareoj de Säynätsalo estas sur insuloj de Päijänne. Loĝo de Säynätsalo situas en insuloj Säynätsalo, Lehtissaari (malsama ol Lehtissaari en pli norda Päijänne) kaj Iso-Mäntysaari, kioj apartenas al Säynätsalo tute, en insulo Muuratsalo, kies norda parto apartenas al Säynätsalo kaj suda parto al Muurame kaj en Kinkovuori, en malgranda sur okcidenta kontinenta strando de Päijänne situanta loĝareo, kio estas konstruita post abolicio de komunumo Säynätsalo. El la senloĝantaj insuloj en Säynätsalo estas nature plej valora Kaakkosaari.

Eksa komunumdomo de Säynätsalo, planita je Alvar Aalto, estas vere konata vidindaĵo. Tri plej grandaj insuloj estas Muuratsalo, Säynätsalo (ĉefinsulo) kaj Lehtisaari. Säynätsalo estis la plej destenca kaj industria kampara komunumo de Finnlando. Ĝi estis ankaŭ la plej laga komunumo de Finnlando. Pli ol 50 % da areo de Säynätsalo estis laga areo. Ĉiuj loĝantoj de komunumo Säynätsalo loĝis sur insuloj de Päijänne, sed post la komunuma ligito oni konstruis loĝa domoj en malinsula areo de Säynätsalo.

## Eksteraj ligiloj 
* www.saynatsalo.fi 

Kategorio:Eksaj komunumoj de Finnlando
Kategorio:Urbopartoj de Jyväskylä
Costești

**Costedti** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

* Costești (Argeș) estas urbo en distrikto Argeș.
* Costești (Lobodaș) estas vilaĝo en distrikto Cluj.
* Costești (Orăștioara de Sus) estas vilaĝo en distrikto Hunedoara.
* Costești (komunumo, Vâlcea) estas vilaĝo kaj komunumo en distrikto Vâlcea.
Crăciunelu de Sus

**Crăciunelu de Sus** [krəĉunelu de sus]) (hungare: **Felsőkarácsonyfalva** felŝeo:kara:ĉonjfalva, germane: **Christendorf**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Blaj.

En 1910 ĝi havis 635 loĝantojn (rumanoj); en 1992 259 (rumanoj).

Ĝia unua mencio skribe estas en 1324. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (*Kis-Küküllő (reĝa departemento) vármegye*). Administre ĝi apartenas al Cetatea de Baltă.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest. 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Jiříkov (apartigilo)

**Jiříkov** estas nomo por vilaĝo kaj por urbo en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

* Jiříkov (distrikto Bruntál) - municipo situanta en distrikto Bruntál
* Jiříkov - urbo situanta en distrikto Děčín
Ĵurasio

eta|200ra|dekstra|Sceno el fantazifilmo
**Ĵurasio**  estas la dua (meza) epoko de la geologia erao mezozoiko. Tiel nomiĝas ankaŭ la ŝtonaĵ-tavolo, kiu formiĝis en tiu tempo. Ĵurasio, kiu subdividiĝas je liaso (ankaŭ: suba ĵurasio), dogero (meza ĵurasio) kaj malmo (supra ĵurasio), komenciĝis antaŭ proksimume 199 milionoj kaj finiĝis antaŭ proksimume 145 milionoj da jaroj, kiam komenciĝis kretaceo.

Dum ĵurasio aperis vostaj amfibioj, grandkorpaj dinosaŭroj, prabirdoj, flugantaj reptilioj, rampuloj; abundis en la epoko amonitoj kaj maraj rampuloj. Tiam komenciĝis la regado de dinosaŭroj.

Dum frua ĵurasio disrompiĝis la praa kontinentego Pangeo je la partoj Nordameriko, Eŭrazio kaj Gondvano. En malfrua ĵurasio ankaŭ Gondvano dispeciĝis.

La ĵurasia klimato estis varma.

## La deveno de la esprimo 
La vorto **Ĵuraso/ĵurasio** origine devenas el la kelta lingvo (ĵor = arbaro). Ĵuraso estas la nomo de montaro en Svislando kaj Francio. Unue Alexander von Humboldt enkondukis en 1795 la esprimon "ĵurasia ŝtonaĵo" por la nomdona kalkŝtonaĵo el la svis-franca Ĵuraso. Poste la esprimon enkondukis Alexandre Brongniart (1829) por karakterizi la geologian ŝtonformacion Ĵurasio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ĵurasia Marbordo


Kategorio:Geologiaj periodoj
Kategorio:Mezozoiko
Kategorio:Ĵuraso
Quellendorf

**Quellendorf** ĝis fino de la jaro 2009 estis memstara administra komunumo kaj ekde la 1-a de januaro 2010 estas parto de la urba komunumo Südliches Anhalt en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Anhalt-Bitterfeld de la federacia lando Saksio-Anhalto. La 31-an de decembro 2004 la komunumo havis 1053 loĝantojn.

Kategorio:Distrikto Anhalt-Bitterfeld
Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto
Drașov

**Drașov** [draŝov] (hungare: **Drassó** [draŝo], germane: **Troschen**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Alba Iulia. En 1910 ĝi havis 1068 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 573 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1309. Ĝi estis saksa vilaĝo ĝis la mezo de la 17-a jarcento, de kiam loĝas ĝin rumanoj. Laste ĝi estis la bieno de familio Teleki. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Alsó-Fehér vármegye*). Administre ĝi apartenas al Șpring, kiu situas nord-oriente. Inter la du mondmilitoj ĝi apartenis al Miercurea Sibiului (sud-oriente, en distrikto Sibiu).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Ralph Teleki (10-a de majo 1880 – Stokholmo, 1-a de majo 1982): pentristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Gârbova de Sus

**Gârbova de Sus** - jen rumane, prononco [gırbova de sus], hungare **Felsőorbó**, germane **Orbau** aŭ *Oberurbau* - estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Aiud. En 1910 ĝi havis 831 loĝantojn (plejparte rumanoj); en 1992 357 (rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis . Administre ĝi apartenas al la komunumo Aiud ( [nadjenjed], ).

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 1505. Ĝis 1919 apartenis al la Hungara reĝlando ene de Aŭstrio-Hungario, al la reĝa departemento *Alsó-Fehér vármegye* (, ).

## Fonto 
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

## Eksteraj ligiloj 
*  de la komunumo ()
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Alba
Odo de Bayeux

eta|dekstra|Odo, maldekstre
**Odo de Bayeux** aŭ **Odo de Conteville** (foje oni trovas ankaŭ la formojn *Odon* aŭ *Eudes*) (naskiĝis inter 1032 kaj 1037 en Normandio; mortis en 1097) estis duonfrato de Vilhelmo la Konkerinto.

Lia patro, Helluin de Conteville estis modesta sinjoro normana, al kiu la duko de Normandio Roberto donis sian konkubinon, Herleva de Falaise, kiel edzinon.

Odo estis nomumita de Vilhelmo la Konkerinto ekde 1049 kaj malgraŭ sia juna aĝo, episkopo de Bayeux. Li estis pli batalema kaj ĉasema ol religia kaj batalis dum la Batalo de Hastings en 1066. Li iĝis grafo de Kent kaj estis nomumita por estri Normandion dum la malĉeesto de Vilhelmo. Pro nekonataj kialoj (eble pro politikaj ambicioj por la papa trono), li estis malliberigita de Vilhelmo en 1082 kaj liberigita nur iom antaŭ ties morto en 1087.

Komence de la regado de Vilhelmo la 2-a, li ribelis kontraŭ la reĝo kaj perdis ĉiujn siajn anglajn posedaĵojn. Li mortis kaj estis entombigita en Palermo (Sicilio) en 1097, kiam li akompanis sian nevon al la 1-a Krucmilito.

Li estis (eble) la mendinto de la fama Tapiŝo de Bayeux.

Kategorio:Francaj episkopoj
Kategorio:Anglaj grafoj
Kategorio:Normandoj
Kategorio:Viroj
Kaiten (torpedo)

eta|200px
eta|200px

La ***Kaiten*** (Japane: 回天, laŭvorte "Renversi Ĉielon") estis torpedo modifita por porti sinmortigantan piloton. Ĝin kreis kaj ekuzis la Mararmeo de Japanio dum la finaj etapoj de la Dua mondmilito.

Oni planis kvin modelojn: tipoj 1, 2, 3 kaj 4 bazitaj sur la torpedo tipo 93 (24-cola, oksigena-kerosena) kaj tipo 10 bazita sur la torpedo tipo 92 (21-cola, elektra). Oni fabrikis malmulte da ekzempleroj de tipoj 2, 4, 10, kaj eble prototipojn de la tipo 3, sed tiajn oni neniam efektive ekuzis. La sola modelo, kiun oni amase fabrikis kaj fakte uzis en la milito, estis la tipo 1, kiu portis unu homon plus 1360-kilograma eksplodilo. Oni faris 400, kaj pli ol cent fakte ekiris en sinmortigaj misioj.

La *kaiten* nur minimume sukcesis; el la pli ol cent provoj, nur du ŝipojn oni sukcesis sinkigi per tiaj atakoj.

## Vidu ankaŭ 
* Kamikazo

Kategorio:Armiloj
Kategorio:Sinmortigado
Kategorio:Torpedoj
Kategorio:Dua Mondmilito
Torpedo

[eta|Britaj torpedoj el la [Dua Mondmilito]]
**Torpedo** estas cigarforma, mempela pafilaĵo, lanĉita de submarŝipo, ŝipo aŭ aviadilo (misilo). Ĝi eksplodas post trafo de trunko de celata ŝipo aŭ submarŝipo, aŭ kiam ĝi sensas ties proksimegecon. En la modernaj torpedoj direktas komplikaj instalaĵoj la submergiĝon kaj la horizontalan moviĝon. Povas okazi antaŭe programita direktado aŭ teledirektado.

Dum la napoleonaj militoj, Robert Fulton usona inventisto eksperimentis pri maraj minoj, kiujn li nomis torpedo (laŭ la latina nomo de rajo). La stangotorpedo de la 19-a jc. estis nur simpla eksplodaĵo ĉe la fino de stango, kiu eksplodis, kiam ĝi tuŝis trunkon de malamika ŝipo.

## Modernaj torpedoj 
La modernan torpedon realigis la brita inĝeniero Robert Whitehead (1866) kun Giovanni Luppis je komisio de la aŭstra mararmeo (1864). Tiu torpedo longis 4 m kun diametro de 36&nbsp;cm, pezis 136&nbsp;kg kun la dinamito de 8&nbsp;kg. Ĝin pelis densigaera motoro per pelaj helicoj. Oni regis la mergiĝon per hidrostatikaj valvoj, kiu direktis la stirilojn. Tiu torpedo povis antaŭeniĝi per 6 knotoj (11&nbsp;km/h), kaj havis la atingopovon de 180–640 m.

La direktan reguligon solvis la apliko de giroskopo ekde 1895 (tiu ebligis korekton per stiraj padeloj).

## Hodiaŭaj torpedoj 
La pelado okazas per akumulatoroj kaj elektromotoro; ilin celgvidas ofte sonaroj (aktiva akustika torpedo, aperis dum la Dua Mondmilito) aŭ bruo de la celo (pasiva akustika torpedo).

## Ceteraj 
*Kaiten* estis speco de torpedo portanta sinmortigantan piloton; ĝin kreis kaj uzis la japana mararmeo en la fina parto de la Dua Mondmilito.

torpedoboato

Kategorio:Armiloj
Wessex

[eta|Blazona de la [Viverno, ora drako de Wessex]]
**Wessex** ,  esperante ***Vesekso***, la nomo origine signifas "okcidenta parto de la anglosaksoj", kun la orienta parto Essex kaj la suda parto Sussex - estis reĝlando anglosaksa en la suda parto de Anglio. Ĝiaj regnestroj konkeris la aliajn reĝlandojn (Mercia, East Anglia, ktp.) por iĝi reĝoj de la tuta Anglio. Ilia dinastio finiĝas per la morto de la reĝo Eduardo la Konfesanto. Inter la konkurantoj pri la sukcedo troviĝis Harold Godwinson, *grafo* de Wessex, kiu estos reĝo dum mallonga tempo antaŭ ol morti dum la batalo de Hastings.

En 871, Alfredo la Granda lokis sian kortegon ĉe Winchester.

Hodiaŭ oni foje uzas la nomon *Wessex* por regiono de sudcentra kaj sudokcidenta Anglio. La romanisto Thomas Hardy lokigis la plejparton de siaj verkoj en Wessex.

## Reĝoj de Wessex 
* Cerdic (519-534)
* Cynric (534-560)
* Ceawlin (560-591)
* Ceol (591-597)
* Ceolwulf (597-611)
* Cynegils (611-643)
* Cenwalh (643-645)
* Penda (645-648)
* Cenwalh (648-674)
* Seaxburh (reĝino ĉ.674)
* Aescwine (ĉ.675)
* Centwine (ĉ.676-ĉ.685)
* Caedwalla (ĉ.685-688)
* Ine (688-726)
* Aethelheard (726-740)
* Cuthred (740-756)
* Sigeberht (756-757)
* Cynewulf (757-786)
* Beorhtric (786-802)
* Egbert (802-839)
* Aethelwulf (839-856)
* Ethelbald (856-860)
* Ethelbert (860-865)
* Ethelred (865-871)
* Alfredo la Granda (871-899)

Por postaj reĝoj de Wessex, bv. vidi Listo de britaj reĝoj

*
Kategorio:Historio de Anglio
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Eksaj reĝlandoj en Eŭropo
Kategorio:519
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 6-a jarcento
Kategorio:927
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 920-929
Episkopujo de Fargo

La **Episkopujo de Fargo** (; ) estas Romkatolika episkopujo en Norda Dakoto en Usono. Ĝin fondis je la 6-a de aprilo, 1897, Papo Leono la 13-a.

La episkopoj de la diocezo, en historia ordo, estas:

* John Shanley (1889–1909)
* James O'Reilly (1909–1934)
* Aloisius Joseph Muench (1935–1959)
* Leo Ferdinand Dworschak (1960–1970)
* Justin Albert Driscoll (1970–1984)
* James Stephen Sullivan (1985–2002)
* Samuel Joseph Aquila (2002—)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 

Fargo
Kategorio:Norda Dakoto
Nigra Kodekso

dekstra|eta|200px|La nigra Kodekso.
La ***Nigra Kodekso*** (franclingve *Code noir*) estis franca leĝlibro enhavinta ĉirkaŭ sesdek artikolojn. Ĝi estis ellaborita en 1685 dum la reĝado de Ludoviko la 14-a, kaj estis plurfoje publikigita, precipe dum la 18-a jarcento. La kodekso kunigis ĉiujn regulojn rilate al la vivo de la nigraj sklavoj en la francaj kolonioj de la Antiloj (en 1685), en Franca Gujano (ekde 1704) kaj en Reunio (ekde 1723). Ĝi estis imitita de aliaj eŭropaj kolonioj.

Nur je la 4-a de marto 1848 estis sklaveco aboliciita, kaj la kodekso fariĝis do kaduka.

La 10-an de majo 2025 okaze de la Nacia Tago de Memoro pri la Sklavkomerco, Sklaveco kaj Ilia Abolicio, la franca ĉefministro François Bayrou promesis abolicii la Nigran Kodon pri sklaveco.

## Referencoj 
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Historio de juro
Manufakturo Gobelin

La **Manufakturo Gobelin** (: *Manufacture des Gobelins*) estas fabriko de tapetoj lokita en la 13-a arondismento de Parizo. Ĝi estis kreita komence de la 17-a jarcento danke al iniciato de la franca reĝo Henriko la 4-a.

Gilles Gobelin, kiu devenis de Reims, estis je la 15-a jarcento famkonita tinkturisto de lano, kaj starigis muelejon sur la estonta loko de la manufakturo. Ekde tiam, tiu pariza kvartalo nomiĝas *Gobelins*. En 1655, iu Nederlandano nomita Jean Glucq importis al Francio novan metodon por skarlataj tinkturoj.

Pli poste, Jean-Baptiste Colbert sukcesis konvinki Ludovikon la 14-a, ke la tinkturistoj loĝintaj en la kvartalo Gobelins bezonis precipan atenton kaj artan helpon. La reĝo aĉetis la metiejojn kaj la loko fariĝis fabriko de multaj luksaj produktaĵoj.

## Vidu ankaŭ 
* Gobelino
* Les Gobelins (pariza metrostacio)

Kategorio:Gobelinoj
Kategorio:Konstruaĵoj en la 13-a arondismento de Parizo
Gobelin
Graflando Ponthieu

La **Graflando Ponthieu** (pron. ; el la latina: *pagus pontivus*) estas malnova franca graflando. La ĉefloko estis Abbeville, la plej granda fortikaĵo Montreuil-sur-Mer.

Ponthieu estis franka graflando, jam menciita en la 7-a jarcento. Komence de la 8-a jarcento ĝin posedis Angilbert, bofilo de Karlo la Granda.

## Internaj ligiloj 
* Tapiŝo de Bayeux

## Eksteraj ligiloj 
* La regiono de Ponthieu-Marquenterre 
* La oficiala ttt-ejo de Ponthieu en Pikardio mara 

Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Francaj graflandoj
Duklando Normandio

La **Duklando Normandio** kreiĝis en 911, kiam la normana ĉefo Rollo subskribis packontrakton kun la franca reĝo Karlo la 3-a.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de dukoj de Normandio



Duklando
Normandio
Kategorio:Historio de Francio
Normandio, Duklando
Kategorio:911
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 910-919
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1250-1259
Kategorio:1259