open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aprilo de 2007

## Lundo, la 30-a de aprilo 
* Mortis 23-jara kantisto Grégory Lemarchal, gajninto de "Star Academy 4", pro mukoviscidozo.

## Dimanĉo, la 29-a de aprilo 
* Baloto por prezidenta elekto en Malio. Amadou Toumani Touré, la antaŭa prezidento, gajnas la elekton, sed la aliaj kandidatoj klamis fraŭdon kaj ne akceptis la rezultojn.
* 100 protestantoj estas arestitaj pasintnokte en estona Narva lige kun la konflikto ĉirkaŭ la Bronza Soldato de Talino. Estona ministro pri defendo insistas, ke la monumento ne estis disigita dum transportado al la nova loko, kaj promesis, ke la bronza soldato estos reerektita ĝis la 9-a de majo en nova loko. Kelkcent policistoj eksiĝis en Estonio por ne plu havi devon batali kontraŭ popolo.

## Vendredo, la 27-a de aprilo 
* 70-jara datreveno de bombardado de Gerniko
* La valuto eŭro preterpasas sian antaŭan rekordon fronte al dolaro: 1 € egalas 1,3665 $.

## Ĵaŭdo, la 26-a de aprilo 
Manifestacio kontraŭ la reloko de la statuo al Soldato-Liberiginto en Talino (Estonio) kaŭzis morton de 1 persono kaj vundon de aliaj 43. Amasa protesto en Talino kaj aliaj urboj de la lando daŭris du tagojn. Malgraŭ ili la amasa tombo de sovetaj soldatoj ĉe la monumento estas elterigata nun.

## Lundo, la 23-a de aprilo 
* Pro subita koratako forpasis la unua postsovetia prezidento de Rusio Boris Jelcin.

## Ĵaŭdo, 12-a de aprilo 
* Barato okazigis teston de raketo Agni III, kiu kapablas porti nuklean eksplodaĵon al distanco de 3&nbsp;000&nbsp;km. Oni ne informas pri la rezultoj.

## Merkredo, 11-a de aprilo 
* Duobla atenco okazis en Alĝero fare de Al-Kaida, en la sidejo de la registaro kaj en orienta kvartalo. Minimume 23 personoj mortis kaj pli ol 200 estas vunditaj.

## Ĵaŭdo, 5-a de aprilo 
* Ramzan Kadirov estis inaŭgurita kiel nova prezidento de Ĉeĉenio. 30-jara Kadirov tiel iĝis la plej juna regionestro de Rusia Federacio.
* La antaŭe kaptitaj britaj maristoj forflugis al Britio.

## Merkredo, 4-a de aprilo 
* Irana prezidento surprize sciigas, ke li donis amnestion por la 15 kaptitaj britaj soldatoj, kiel donacon de la irana popolo al la brita okaze de Pasko. Aliaj fontoj diras, ke la liberiĝon helpis interparoloj de Nancy Pelosi kaj Baŝar al-Asad en Sirio.

## Mardo, 3-a de aprilo 
* Amasprotestoj en Ukrainio, post eksigo de la tuta parlamento fare de prezidento Viktor Juŝĉenko. La parlamento ne akceptas la dissolvon pretekste, ke la prezidento ne havis rajton eksigi la deputitojn.

## Lundo, 2-a de aprilo 
* En la suda parto de la Pacifika Oceano du tertremoj kaj unu cunamo okazis, mortiginte en Salomonoj 15 personojn.

## Dimanĉo, 1-a de aprilo 
* La Araba Ligo ripetis sian oferton pri rekono de Israelo, se tiu akceptas la Saŭdi-pacplanon.

04
Kategorio:Aprilo laŭ jaroj
Ĉiuj floroj estas for

**Ĉiuj floroj estas for** () estas kanto verkita de Pete Seeger kaj tradukita al Esperanto de Wouter Pilger. En la germana estis tradukita kiel *Sag mir, wo die Blumen sind*, kaj tiel ĝi estis kantita ekzemple de Marlene Dietrich.

Fakte nur la melodio kaj la unuaj tri versoj estis verkitaj de Pete Seeger en 1955 kaj publikigita en la gazeto *Sing Out!*. Aldonaj versoj estis aldonitaj en majo 1960 de Joe Hickerson, kiu faris ĝin cirkulita kanto.

## Teksto 
## Sonregistraĵo 
* Ĉiuj floroj estas for, kantas Duo Espera, kvara trako de la disko JEN NIA MONDO

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ĉiuj floroj estas for Tradukoj de Wouter Pilger, Konisi Gaku kaj William Auld
* Kie ĉiuj floroj restis Traduko de Cezar

Kategorio:Esperantlingvaj kantoj
Kategorio:Anglalingvaj kantoj
Kulerbeka kalidro

La **Kulerbeka kalidro**, *Calidris pygmaea*, estas eta vadbirdo. Pli precise ĝi estas kalidro, sed ties lokigo ene de tiu grupo ne estas ankoraŭ solvita. Dum ĝi estas kutime enigita en genro *Calidris*, ties specifaj morfologiaj adaptiĝoj kaj konfuziga datumaro DNA (Thomas *et al.*, 2004) sugestas pristudon de pli parencaj samfamilianoj kaj evolua historio ĝis nuntempe.

La plej karaktera eco de tiu specio estas kulerforma beko. Tiu birdo estas 14–16 cm longa. Reproduktanta plenkreskulo havas ruĝbrunajn kapon, kolon kaj bruston kun malhelaj brunaj strioj. Ĝi havas nigrecajn suprajn partojn kun okra kaj helruĝeca plumbordo. Nereproduktantaj plenkreskuloj ne havas la ruĝecan koloron, sed havas helajn grizbrunajn suprajn partojn kun blankeca plumbordo. Subaj partoj estas blankaj.

Ties reprodukta medio estas marbordo kaj proksima regiono de duoninsulo Ĉukĉi kaj suden ĝis terkolo de duoninsulo Kamĉatko.

La kulerbeka kalidro migras suden al marbordoj de la Pacifiko tra Japanio, Norda Koreio, Suda Koreio kaj Ĉinio, ĝis ties ĉefaj vintrejoj en suda kaj sudorienta Azio, kie la specio estas vidata en Barato, Bangladeŝo, Srilanko, Mjanmaro, Tajlando, Vjetnamio, Filipinoj, Malajzio kaj Singapuro.

Tiu specio estas endanĝerita kaj havas lastatempan populacion de malpli ol 2500 - probable malpli ol 1000 - plenkreskuloj http://www.birdlife.org/news/news/2007/01/sbs_workshop.html . Ĉefaj minacoj estas perdo de medio ĉe ties reproduktejoj kaj perdo de tajdejoj ĉe ties migrohaltejoj kaj vintrejoj. Gravaj restadejoj ĉe Saemangeum, Suda Koreio, estis okupitaj kaj ceteraj humidejoj parte estis okupitaj kaj parte estas sub minaco de estonta okupo.

Protektita zono en restadejoj kaj vintrejoj inkludas Janĉeng en Ĉinio, marĉojn Mai Po en Honkongo kaj kapeton Kalimero kaj lagon Ĉilka en Barato. 

## Referencoj 
*  
* **Thomas**, Gavin H.; Wills, Matthew A. & Székely, Tamás (2004): A supertree approach to shorebird phylogeny. *BMC Evol. Biol.* **4**: 28.  PDF plena teksto  Kroma Materialo

## Eksteraj ligiloj en angla 
* Datumaro de BirdLife 
* Foto de birdo en somera plumaro  ĉe BirdLife

Kategorio:Skolopedoj
Hobarto

**Hobarto** (angle: *Hobart*) estas la ĉefurbo kaj plej loĝata de Tasmanio. Ĝi estis fondita en la jaro 1804 kiel mallibereja kolonio. Ĝi estas dua plej malnova urbo en Aŭstralio, nur pli juna ol Sidnejo. Laŭ grandeco ĝi estas dek-unua. En 2009, en la urbo vivis proksimume 212 019 homoj. Laŭ la publiko de Hobarto, la loĝantaroj estas nomata kiel hobartanoj (angle: Hobartians). La urbo troviĝas en la sudoriente de la ŝtato je la enfluejo de Derwent rivero, kaj Monto Wellington situas tre proksime kaj mezuras ĉirkaŭ 1,271 metroj.

Hobarto estas ĝemelita kun la franca urbo Brest.

## Esperantistoj 
* Robert Budzul;
* C. C. Cowling;
* Eino Loorits;
* Bernd Wechner;

eta|maldekstra|250px|Hobarto
eta|maldekstra|250px|Hobarto
eta|maldekstra|Hobart Marina

Kategorio:Tasmanio
Kategorio:Urboj de Tasmanio
Albertosaŭro

***Albertosaŭro*** (*Albertosaurus*; la nomo signifas "Alberta lacerto") estas genro de tiranosaŭreda terapodo vivinta en okcidenta Nordameriko dum la malfrua kretaceo, antaŭ pli ol 70 milionoj da jaroj. La tipo-specio, *A. sarcophagus*, vivis nur en regiono kiu nun estas ene de la kanada provinco Alberto, laŭ kiu oni nomis la genron. Sciencistoj ne konsentas inter si pri la nombro de specioj en la genro, rekonante aŭ unu aŭ du speciojn.

Kategorio:Kretaceaj dinosaŭroj
Kategorio:Nordamerikaj dinosaŭroj
Kategorio:Tiranosaŭroj
Federal Information Processing Standard

**FIPS** (mallongigo de angla *Federal Information Processing Standards*) estas aro da oficiale starigitaj kodaroj eldonitaj de la usona registaro. Oni celas ke ili estu uzataj de ĉiuj ne-militistaj usonaj instancoj kaj de kontraktantoj kun la usona registaro. Ofte la normoj FIPS-aj estas versioj de normoj uzataj ekster la registara kunteksto, ekzemple ANSI, IEEE, ISO ktp. Kelkaj normoj FIPS-aj tamen originis en la usona registaro; inter tiuj aparte atentindas kelkaj normoj pri ĉifrado.

Ekzemploj de normoj FIPS-aj inkluzivas la jenajn:
* du-literaj landokodoj
* lokokodoj
* triciferaj kodoj pri usonaŝtataj kantonoj
* duciferaj kodoj pri la usonaj ŝtatoj

Ĉi ĉiuj similas aŭ kompareblas al la internaciaj normoj ISO 3166 aŭ la normo NUTS de la Eŭropa Unio.

## Eksteraj ligiloj 
(Anglalingvaj)
* Retejo de FIPS
* FIPS-aj eldonaĵoj 
* Usona Registara Centro pri Komputila Sekureco 

Kategorio:Normoj
Kategorio:Informadiko
Rustokalidro

La **Rustokalidro**, *Calidris ferruginea*, estas eta vadbirdo. Temas pri nekutima specio kiu povas estis proksima al Himantopa kalidro. Datumaro DNA ne sufiĉas solvi ties rilaton (Thomas *et al.*, 2004). Tiu pristuda temo koncernas la taksonomion, ĉar la Rustokalidro estas la origina specio de la iam proponita genro *Erolia*, kaj tiele pli malproksima rilato kun la etaj "kalidroj" malebligus la uzadon de *Erolia* por tiu lasta grupo.

La reprodukta medio de tiu specio estas tundro de arkta Siberio. La masklo flugas ceremonie dum pariĝado. Ili konstruas neston surgrunde en tundro, kie la ino demetas 3–4 ovojn.

La Rustokalidro estas konstanta migranto kiu vintras ĉefe en Afriko, sed ankaŭ en suda kaj sudorienta Azio kaj en Aŭstralazio. Ĝi estas vagulo en Norda Ameriko. Ĝi estas tre sociema kaj formas arojn kun aliaj kalidroj, ĉefe kun Bunta kalidro. Spite ties orienta reprodukta teritorio, tiu specio estas regula trapasanto en okcidenta Eŭropo, probable pro ties sudokcidenta migrovojo.

La nombro de la populacio de tiu specio (kaj de la Malgranda kalidro) dependas el la loĝantaro de lemingoj. Ĉar en jaroj kiam ne abundas lemingoj, predantaj specioj kiel Rabmevo kaj la Neĝostrigo, predas arktajn reproduktantajn vadbirdojn anstataŭe.

Tiuj birdoj manĝas en milda koto de marĉoj aŭ marbordoj, ĉefe per bekoplukado kaj rigardo. Ili manĝas ĉefe insektojn kaj aliajn etajn senvertebrulojn.

Tiuj birdoj estas etaj vadbirdoj nur iomete pli grandaj ol la Bunta kalidro 19,5–21&nbsp;cm longaj, sed diferenciĝas el tiu pro havo de pli longa subenkurba beko, pli longaj kolo kaj kruroj kaj blanka pugo. Reproduktanta plenkreskulo havas markitajn malhelgrizajn suprajn partojn kaj ruĝecajn subajn partojn kio nomigas la specion. Vintre tiu birdo estas helgriza supre kaj blanka sube kaj montras rimarkindan blankan superokulan strion. Junuloj havas grizbrunan dorson, blankan ventron kaj oranĝan bruston.

La Rustokalidro estas inter la specioj protektitaj de la *Traktato por la konservado de afrikeŭraziaj migrantaj vadbirdoj* (AEWA).

La Rustokalidro eventuale hibridiĝas kun la Pintovosta kalidro aŭ la Striokalidro, produktante la supozeblan "specion" nome "**Kupera kalidro**" (*"Calidris"* × *cooperi*) kaj "**Koksa kalidro**" (*"Calidris"* × *paramelanotos*), respektive.

## Bildaroj 

Calidris ferruginea (Marek Szczepanek).jpg
Calidris ferruginea MHNT.jpg|Ovo de *Calidris ferruginea*.

## Referencoj 
*  
* **Thomas**, Gavin H.; Wills, Matthew A. & Székely, Tamás (2004): A supertree approach to shorebird phylogeny. *BMC Evol. Biol.* **4**: 28.  PDF plena teksto  Kroma Materialo

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kategorio:Skolopedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Ceratopedoj

**Ceratopedoj** (*Ceratopsidae*) estas diversa grupo de marginocefalaj dinosaŭroj kiel triceratopo kaj stirakosaŭro. Ĉiuj konataj specimenoj vivis dum la malfrua kretaceo en okcidenta Nordameriko: inter iliaj plej rimarkeblaj trajtoj estis iliaj bekoj, vicoj de ŝirodentoj en la malantaŭo de la makzelo, kaj abundaj kornoj kaj krispoj. Oni kutime rekonas du subfamiliojn: la ceratopenoj (*Ceratopsinae*) aŭ kasmosaŭrenoj (*Chasmosaurinae*) havis longajn, triangulajn krispojn kaj grandajn brovokornojn. La centrosaŭrenoj (*Centrosaurinae*) havis grandajn nazokornojn, mallongajn, rektangulecajn krispojn, kaj grandajn spinojn rande de la krispo.

## Taksonomio 
* **Infraordo Ceratopoj Ceratopsia**
* **FAMILIO CERATOPEDOJ**
** **Subfamilio Centrosaŭrenoj Centrosaurinae**
*** Albertaceratopo *Albertaceratops* - (Alberto, Kanado k Montano, Usono)
*** Avaceratopo *Avaceratops* - (Montano)
*** **Tribo Centrosaurini**
**** Monoklonio *Monoclonius* - (Montano k Alberto)
**** Brakiceratopo *Brachyceratops* - (Montano k Alberto)
**** Centrosaŭro *Centrosaurus* - (Alberto)
**** Stirakosaŭro *Styracosaurus* - (Alberto k Montano)
*** **Tribe Pachyrhinosaurini**
**** *Einiosaurus* - (Montano)
**** *Achelousaurus* - (Montano)
**** Pakirinosaŭro *Pachyrhinosaurus*- (Alberto k Alasko, Usono)
** **Subfamilio Ceratopenoj**
*** Ceratopo *Ceratops* - (Montano k Alberto)
*** Ĥasmosaŭro *Chasmosaurus* - (Alberto)
*** *Agujaceratops* - (Texas, Usono)
*** Pentaceratopo *Pentaceratops* - (Nov-Meksiko, Usono)
*** Anĥiceratopo *Anchiceratops* - (Alberto)
*** Arinoceratopo *Arrhinoceratops* - (Alberto)
*** Torosaŭro *Torosaurus* - (Vajomingo, Montana, Sud-Dakoto, Nord-Dakoto, Utaho k Saskaĉevano)
*** Diceratopo *Diceratops* - (Vajomingo, Usono)
*** Triceratopo *Triceratops* - Montana, Wyoming, Saskaĉevano k Alberta.

## Referencoj 
* Dodson, P. (1996). *The Horned Dinosaurs*. Princeton University Press, Pinceton, New Jersey, pp. xiv-346
* Dodson, P., & Currie, P. J. (1990). "Neoceratopsia." 593-618 *in* Weishampel, D. B., Dodson, P., & Osmólska, H. (eds.), 1990: *The Dinosauria*. University of California Press, Berkley, Los Angeles, Oxford, 1990 xvi-733.

Kategorio:Ceratopoj
Psitakosaŭro

**Psitakosaŭro** (*Psittacosaurus*; malnovagreka: "papaga lacerto") estas genro de psitakosaŭreda ceratopa dinosaŭro vivinta dum la frua kretaceo en regiono nun parto de Azio, antaŭ 130 ĝis 100 milionoj da jaroj. Ĝi estas aparte grava kiel la plej specio-riĉa dinosaŭra genro: oni trovis almenaŭ ok formortintajn speciojn el fosilioj trovitaj en diversaj regionoj de Ĉinio kaj Mongolio, kaj eble aldonajn speciojn de Tajlando kaj Rusio.

Ĉiuj psitakosaŭraj specioj estis du-piedaj herbovoruloj de la grandeco de gazelo; ili ĉiuj havis altan, potencan bekon sur la supra makzelo. Psitakosaŭroj estis tre fruaj ceratopoj kaj, kvankam ili evoluigis iujn trajtoj nur siaj, ili ankaŭ dividis multajn anatomiajn trajtojn kun postaj ceratopoj kiel protoceratopo (*Protoceratops*) kaj triceratopo (*Triceratops*).

Psitakosaŭro ne estas tiel fama kiel ĝia prakuzo la triceratopo sed ĝi estas unu el la plej plene konata el la dinosaŭroj genroj. Oni kolektis fosiliojn de jam pli ol 150 unuopaj psitakosaŭroj, inter ili multajn plenajn skeletojn. Inter ili reprezentiĝas plej diversaj aĝoklasoj, de ĵus elkoviĝintoj ĝis plenkreskuloj, kio permesis plurajn detalajn studojn de la kreskorapideco kaj reprodukta biologio de la psitakosaŭroj.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Aziaj dinosaŭroj
Kategorio:Ceratopoj
Kategorio:Kretaceaj dinosaŭroj
Centrosaŭro

**Centrosaŭro** (*Centrosaurus*; malnovagreka: "pinta lacerto" - la nomo rilatas la kornetojn troviĝantaj laŭrande de la krispo, ne al la naza korno kiu estis ankoraŭ nekonata je la tempo de nomado) estis genro de herbovoraj dinosaŭroj vivintaj dum la malfrua kretaceo, antaŭ 68 ĝis 65 milionoj da jaroj, en tio kio nun estas Nordameriko.

Oni trovis vastajn ostarojn de centrosaŭroj en Dinosaŭra Provinca Parko en Alberto (Kanado); iuj el la ostaroj etendiĝas dum centoj da metroj kaj enhavas la ostojn de eble miloj de unuopaj centrosaŭroj - eble grego mortigita de inundo aŭ simila naturkatastrofo.

Kategorio:Ceratopoj
Kategorio:Kretaceaj dinosaŭroj
Kategorio:Nordamerikaj dinosaŭroj
Tohuvabohuo

**Tohuvabohuo** estas vorto (origine du hebreaj vortoj: **תֹ֙הוּ֙ וָבֹ֔הוּ **), kiun la Londona Biblio tradukas (ĉe Genezo 1.2) per "senforma kaj dezerta". Ĝi priskribas la ĥaosan staton de la mondo antaŭ ol Dio kreis la ĉielajn firmamentojn por disteni la akvon de la ekstera kosmo, ktp. En eksterbibliaj kuntekstoj ĝi iom pli ĝenerale sinonimas al "absoluta ĥaoso", "sensenca senformeco" aŭ simile. La vorto estas ankaŭ la nomo de konata kanto originala en Esperanto, verkita de Nanne Kalma, kaj kantita de Kajto en KD samnoma.

## Vidu ankaŭ 
* Ĥaoso

## Eksteraj ligiloj 
* *Tohuvabohuo* ĉe KantarViki
* elŝuti mp3-on ĉe *Music Express*

Kategorio:Dezertoj
Kategorio:Biblio
Kategorio:Mitoj pri kreado
TibeToday

**TibeToday** estas monata gazeto kiu estis fondita en decembro 2006 en Dharamsala. Ĝi temas pri informo de la tibetaj aferoj en la angla lingvo. Antaŭ tiu gazeto, ne ekzistis Tibeta gazeto kiu informas en la angla. La nomo estas vorto inter "Tibet" (Tibeto) kaj "Today" (Hodiaŭ) : "Kio okazas en Tibeto hodiaŭ kaj la tibetaj aferoj en Dharamsala nun" estas la temo de la ĵurnalo.

Kategorio:Gazetoj
Kategorio:Tibeto
Kategorio:Aperis en 2006
Kantono Whitman (Vaŝingtonio)

**Kantono Whitman** (angle: *Whitman County*) estas kantono (*county*: subŝtata administra distrikto) situanta en la orienta parto de la usona ŝtato Vaŝingtonio. Ĝia nomo honoras la memoron de Marcus Whitman, kristana misiisto mortigita (kun lia edzino) en 1847 de membroj de la kajusa indiĝena popolo. En 2000 oni nombris 40 740 loĝantojn en la kantono, el kiuj proksimume 60% loĝas en la plej granda urbo de la kantono, Pullman. La administra sidejo de la kantono estas en Colfax. Pullman estas la hejmo de Vaŝingtonia Ŝtata Universitato kaj de la Inĝenieraj Laboratorioj Schweitzer.

Kantono Whitman formiĝis el parto de Kantono Stevens la .

## Agrokulturo 
Laŭ la retejo Heart of Washington, Kantono Whitman produktas pli da hordeo, tritiko, sekaj pizoj kaj lentoj ol iu ajn alia kantono en Usono.

## Geografio 
Laŭ la usona Buroo Censa, la kantono ampleksas entute areon de 5 640 km². El tio, 5 593 km² estas seka tero kaj 47 km² estas akvo. La kantono estas parto de Paluso, vasta kaj onduma stepeca regiono meze de la Kolumbia Baseno.

### Ĉefaj ŝoseoj 
* Usona ŝoseo US-195
* Vaŝingtonia ŝoseo SR-23
* Vaŝingtonia ŝoseo SR-26
* Vaŝingtonia ŝoseo SR-27
* Vaŝingtonia ŝoseo SR-270
* Vaŝingtonia ŝoseo SR-271
* Vaŝingtonia ŝoseo SR-272
* Vaŝingtonia ŝoseo SR-127

### Cense-agnoskitaj komunumoj 
* Albion
* Colfax
* Colton
* Endicott
* Farmington
* Garfield
* La Crosse
* Lamont
* Malden
* Oakesdale
* Palouse
* Pullman
* Rosalia
* St. John
* Tekoa
* Uniontown

### Aliaj komunumoj 
* Belmont
* Diamond
* Ewan
* Hay
* Hooper
* Steptoe
* Thornton
* Winona

### Apudaj kantonoj 
* Kantono Spokane (Vaŝingtonio) norde (de Whitman)
* Kantono Benewah County, Idaho nordoriente " "
* Kantono Latah County (Idaho) oriente " "
* Kantono Nez Perce (Idaho) sudoriente " "
* Kantono Asotin County (Vaŝingtonio) sude/sudoriente " "
* Kantono Garfield County (Vaŝingtonio) sude " "
* Kantono Columbia County (Vaŝingtonio) sude " "
* Kantono Franklin County (Vaŝingtonio) sudokcidente " "
* Kantono Adams County (Vaŝingtonio) okcidente " "
* Kantono Lincoln County (Vaŝingtonio) nordokcidente " "

## Vidu ankaŭ 
Kantonoj de Vaŝingtonio (por tabela komparado al la ceteraj)

## Eksteraj ligiloj 
:*(ĉiuj anglalingvaj)*
* Oficiala retejo de Kantono Whitman
* Genealogia Societo de Kantono Whitman
* Historia Societo de Kantono Whitman 
* Historylink.org
* Datenaro ĉe la Vaŝingtonia Oficejo de Financa Administrado 

Whitman
Fonua lingvo

La **fonua lingvo** (, lingvo () de la fonua popolo, *)* estas parto de la gbea lingvaro kaj apartenas al la volta-niĝera ero de la niĝerkonga lingvaro. La fongbea lingvo estas parolata precipe en la ŝtato Benino fare de proksimume 1,7 milionoj da parolantoj. Kiel la aliaj lingvoj el la gbea lingvaro temas pri analiza lingvo, kies baza vortordo havas la sinsekvon *Subjekto Verbo Objekto*. La fonua lingvo estas skribita per la Internacia Fonetika Alfabeto.

La kotafonua lingvo estas parto de la fonua lingvo.

## Seminario pri fonua lingvo kaj Esperanto 
De la 18-a ĝis la 23-a de januaro 2015 la NRO **Scio Sen Bariloj** (SSB) organizis seminarion por virinoj en Kotonuo, Benino. La enhavo havis tri partojn: enkonduko al la skribado kaj legado de la fonua lingvo, enkonduko al Esperanto, virina kapabligo en gvidaj roloj. Instruis Privas Tchikpe, Mireille Grosjean, Ladislas Tande kaj Christophe Hounto-Ada. Partoprenis 11 junaj virinoj.

De la 23-a ĝis la 27-a de februaro 2015 okazis dua tia staĝo kun la sama enhavo triaksa. Partoprenis 15 junaj virinoj. Subtenis mecenatoj kaj ILEI.

De la 28-a de oktobro 2019 ĝis la dua de novembro 2019 okazis laŭ la sama skemo la sama kurso kun la nomo SEVI 3 organizita de Scio Sen Bariloj. Ĝi akceptis 20 junajn virinojn. En 2020 okazis SEVI 4 kaj SEVI 5.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  
* Fon is Fun! (paĝoj anglaj) 

Kategorio:Gbea lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Benino
Kategorio:Tonlingvoj
Ebeno

**Ebeno** estas

* ebeno, matematike: surfaco, kiu inkluzivas ĉiun rekton trairantan du punktojn en ĝi, vidu ankaŭ 
** ebena geometrio
** punkto-linio-ebena postulato
** ĉefa ebeno de objektivo;
* ebeno, geografie: loko aŭ lando ebena, vidu ankaŭ 
** ebena tero
** altebenaĵo;
* figure: io facila, prezentanta nenian malhelpaĵon.
Jacob Praetorius la pli maljuna

**Jacob Praetorius la pli maljuna** (*ĉ 1520 en Magdeburgo; † 1586 en Hamburgo) estis germana orgenisto kaj komponisto.

## Vivo 
Pri la vivo de Praetorius oni nur scias malmulte. Verŝajne li ricevis muzikan edukadon en sia hejmurbo de Martin Agricola. Ekde 1555 ĝis sia morto oni povas dokumenti, ke Praetorius deĵoris kiel orgenisto kaj eklezikomponisto ĉe du Hamburgaj preĝejoj.

## Verkoj 
Praetorius publikis la muzikokolekton *Opus musicum excellens et novum* (1566), kiu enhavas 200 verkojn de germanaj kaj nederlandaj komponistoj. Nur unu el tiuj verkoj – *Te deum laudamus*&nbsp;a&nbsp;4 – Praetorius mem komponis; nur la unua parto estas postlasita. Krome Praetorius publikis kolekton de ĥoraloj (1554).

Krome konserviĝis *Veni in hortum meum*&nbsp;a&nbsp;4, kiun verkis aŭ li mem aŭ Jacob Praetorius la pli juna.

Praetorius, Jacob la pli maljuna
Praetorius, Jacob la pli maljuna
Praetorius, Jacob la pli maljuna
Praetorius, Jacob la pli maljuna
Praetorius, Jacob la pli maljuna
Károly Huszár

**HUSZÁR Károly** (naskiĝis kiel SCHORN, la 10-an de septembro 1882, Nussdorf, Aŭstrio – m. 29-an de oktobro 1941, Budapeŝto) estis hungara kristansocialista politikisto, ĉefministro de Hungario (24-an de novembro 1919–15-an de marto 1920).

Li estis instruisto, poste redaktoro de kristandemokrataj gazetoj, inter 1910 kaj 1918 parlamentano. Li estis ekde la 15-a de aŭgusto ĝis 24-a de novembro 1919 religi- kaj edukafera ministro en la 2-a kaj 3-a registaroj de István Friedrich. Post kiam Miklós Horthy marŝis en Budapeŝton – la 24-an de novembro 1919 – oni nomumis lin ĉefministro, sed ekde januaro li estis samtempe eĉ laborafera kaj popolbonstata ministro.

Li estis ankaŭ prezidanto de la plej forta partio de la koalicio, la Kristana Nacia Unuo. Oni elektis lin en 1927 al prezidanto Tutlanda Socisekura Instituto, kaj danke al la pozicio membro de la Supra ĉambro (1928–34). Li retiriĝis de la politiko en 1934.

Kategorio:Ĉefministroj de Hungario
István Friedrich

**FRIEDRICH István** (n. 1-an de julio 1883 en Malacka, Hungario [nun Malacky, Slovakio] – m. 25-an de novembro 1951 en Vác, Hungario) estis hungara fabrikposedanto, politikisto kaj en 1919 ĉefministro por mallonga tempo (aŭgusto ĝis novembro).

Li studis en la Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto, poste aŭskultis juron en Budapeŝto kaj Berlino. Li malfermis en 1908 en Budapeŝto maŝinriparan metiejon, poste li fondis en Mátyásföld fer- kaj maŝinfabrikon.

Li politike ekagadis en la Sendependeca Partio, post venko de la burĝa revolucio, li estis politika ŝtatsekretario de la Militafera ministerio. Oni ligas al lia nomo la puĉsimilan abdikigon de la sindikata Peidl-registaro post la Hungara Sovetrespubliko. LA legitimadon de tio donis ĉeesto de ĉefprinco Jozefo, kiu kiel reĝa komissiito – en foresto de Karlo la 4-a – nomumis Friedrich ĉefministro. La politikisto senvalidigis pluajn dekretojn, leĝojn de la proletdiktaturo, sed li ne kapablis je interpolitika plifirmiĝo. La rumana okupado, la ententa kontrolado de Hungario, la memvola agado de oficiraj puntaĉmentoj obstaklis la organizadon de la unueca administrado.

Li provizore direktis ankaŭ la eksterkomercan ministerion ĝis 15-17-a de aŭgusto kaj estis ankaŭ internafera ministro de la 27-a de aŭgusto ĝis 11-a de septembro. En la registaro de Károly Huszár, li ricevis postenon de militafera ministro (24-an de novembro 1919–15-an de marto 1920). Li estis ekde 1920 dum du jardekoj opoziciulo en la parlamento.

Oni komencis juĝproceson kontraŭ li en somero de 1921 pro onidira partopreno en murdo de István Tisza (31-an de oktobro 1918). Li havis rolon en revenaj provoj de Karlo la 4-a sur la hungaran tronon (1921). Li organizis en 1922–23 la kontraŭregistaran kunagadon de la ekstremdekstraj fortoj. Li provis interkonsenti en 1925 kun rasdefenda grupo de Gyula Gömbös, poste kun la socialdemokratoj, kontraŭ grafo István Bethlen. Li fondis partion Kristana Opozicio, kiu akiris en la parlamentaj elektoj de 1931 kaj 1935 nun 1-1 mandaton, krom lia mandato. Li ne kandidatis en la parlamentaj elektoj de 1939, retiriĝis el la politiko. Oni kondamnis lin en la József Mindszenty-proceso (1949). Li estis framasono.

Friedrich
Friedrich
Friedrich
Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo
Kategorio:Hungaraj ministroj pri komerco
Jacob Praetorius la pli juna

**Jacob** (*ankaŭ:* Jacobus) **Praetorius la pli juna**, fakte *Jacob Schultz* (n. 8-an de februaro 1586 en Hamburgo; m. 21-an aŭ 22-an de oktobro 1651 samloke), estis germana orgenisto kaj komponisto, apartenante al la Nordgermana Orgenskolo

## Vivo 
Devenante de orgenista familio (lia avo estis Jacob Praetorius la pli maljuna) li jam junaĝe ricevis orgeninstruon de sia patro Hieronimo Praetorius.

Jam en la aĝo de 18 jaroj li transprenis la postenon de orgenisto ĉe la preĝejo St. Petri en Hamburgo kaj per tio li eksukcedis Heinrich Thor Molen. Tiun ĉi postenon li tenis dumvive. Ekde ĉ. 1606 li iris al Amsterdamo, kie li studis ĉe Sweelinck. Li estas samtempulo de Heinrich Scheidemann.

## Verkaro 
Lia kompona verkaro precipe ampleksas motetojn, pecojn por orgeno samkiel gajlardojn. Krome li renomiĝis kadre de sia okupo ĉe la preĝejo St. Petri en hamburgo kiel instruisto por orgenludado kaj komponado.

Lia komponstilo enhavas kaj tradiciajn kaj progresemajn elementojn. Liaj tri konservitaj preludoj montras internas diversecon, kiu poste estas tipa por la ĝenro. En ili sinsekvas liberaj, fantaziaj partoj anticipantaj la *stylus phantasticus* kaj imitaj partoj strikte fugaj, formprincipo kiun ankaŭ preferis Dietrich Buxtehude.

## Postefikoj 
Kiel plej elstaraj lernantoj siaj certe estas rigardendaj Matthias Weckmann samkiel Berendt Petri.

Jacob Praetorius la pli juna havis tri filojn kaj tri filinojn. Hieronymus ankaŭ iĝis muzikisto.

## Ligiloj 
* 

Kategorio:Germanaj komponistoj
Kategorio:Orgenistoj
Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Nordgermana Orgenskolo
Gbea lingvaro

eta|maldekstre|300px|Mapo, kiu montras la distribuon dela ĉefaj lingvoj el la gbea lingvaro(laŭ Capo 1988 kaj 1991).
La **gbea lingvaro** estas grupo de proksimume 20 parencaj lingvoj, kiuj parolatas en vasta areo inter orienta Ganao kaj okcidenta Niĝerio. La suma nombro de parolantoj de la gbea lingvaro estas inter 4 kaj 8 milionoj da homoj.

La plej disvastiĝinta lingvo el la lingvaro estas la Evea lingvo (*Ewe*) kun 3 milionoj da parolantoj en Ganao kaj Togolando, sekvas la Fonua lingvo (*Fon*) (1.7 milionoj da parolantoj ĉefe en Benino.

La gbea lingvaro apartenas al la Kvaa lingvaro, branĉo de la niĝerkonga lingvofamilio, kaj dispartigeblas al kvin ĉefaj lingvoj respektive dialektaroj: la evea (*Ewe*), gena (*Gen*), fonua (*Fon*) kaj aĝaa (*Aja *) lingvoj, plus la grupo de fla-feraaj lingvoj (*Phla-Pherá*).

La plej multaj parolantoj de la gbea lingvaro venis de pli orientaj regionoj de Afriko al la nunaj loĝlokoj en pluraj ondoj de translokiĝo inter la 10-a kaj 15-a jarcentoj. Iuj el la parolantoj de la fla-feraaj lingvoj tamen supozeble estis la originaj loĝantoj de la areo, kaj miksiĝis kun la parolantoj de la gbea lingvaro, kaj la parolantoj de la gena lingvo probable devenas de regiono pli norda. Fine de la 18-a jarcento, multaj parolantoj de la gbea lingvaro sklaviĝis kaj transportiĝis al Ameriko, sekve de kio la lingvoj de la gbea lingvaro influis plurajn kreolajn lingvojn de la Karibio.

Ĉirkaŭ la jaro 1840, germanaj misiistoj lingvistike ekesploris la gbean lingvaron. Dum la unua duono de la 20-a jarcento, la germana afrikanisto *Diedrich Hermann Westermann* estis gvida esploristo de la lingvaro. La unua interna klasifiko de la lingvaro estis publikigita dum 1988 fare de *H. B. Capo*, kion sekvis kompara fonologio 1991. La gbea lingvaro apartenas al la tonaj lingvoj, analizaj lingvoj kaj la baza vortordo estas *Subjekto Verbo Objekto*.

## Aliaj projektoj
Evea lingvo

La **evea lingvo** *(Ɛ̀ʋɛ̀ gbè)* estas la plej disvastiĝinta lingvo el la gbea lingvaro, parolata de 5 milionoj da parolantoj en Ganao kaj Togolando kaj Benino.

La lingvo nomiĝas ankaŭ Eibe, Ebwe, Eve, Efe, Eue, Vhe, Gbe, Krebi, Krebe aŭ Pape.

La gbea lingvaro apartenas al la kvaa lingvaro, branĉo de la niĝerkonga lingvofamilio, kaj dispartigeblas krom la evea al kvar pliaj ĉefaj lingvoj respektive dialektaroj: la gena (*Gen*), fonua (*Fon*) kaj aĝa (*Aja*) lingvoj, plus la grupo de fla-feraaj lingvoj (*Phla-Pherá*).

La evea lingvo apartenas al la tonaj lingvoj, analizaj lingvoj kaj la baza vortordo estas *Subjekto Verbo Objekto*.

La evea estas unu el la plej bone dokumentitaj afrikaj lingvoj, precipe danke al la laboro de la germana lingvisto Diedrich Westermann, kiu publikigis multajn vortarojn kaj gramatikajn traktatojn pri la evea kaj la aliaj Gbea-lingvoj.

## Vikipedio en la evea 
Estas vikipedia sekcio  en la evea lingvo, la unua redakto estis farita en 2004.. Ĝis la 29-an de marto 2023, la sekcio enhavas 819 artikolojn (totala nombro da paĝoj - 3585); 13.911 membroj estas registritaj en ĝi, du el ili havas administran statuson; 29 partoprenantoj faris ion en la lastaj 30 tagoj; la totala nombro da redaktoj dum la ekzisto de la sekcio estas 54 528.

## Sintakso 
La kutima vortordo estas Subjekto-Verbo-Objekto. En posedkonstruaĵoj, la nomo de la posedanto antaŭas la nomon de la posedaĵo. Adjektivoj, numeraloj, demonstrativoj kaj relativaj pronomoj sekvas la ĉefan substantivon.

La evea havas riĉan sistemon de seriaj verbokonstruoj (vidu Ansre 1961).

## Alfabeto 
Unua ortografio por la evea estis desegnita fare de germanaj misiistoj en la dua duono de la 19-a jarcento. La evea estas skribita en la afrika referenca alfabeto. Jen la latina alfabeto kun kelkaj IPA- signaro aldonita:

N *skribita* post vokalo indikas nazaligo . Tonalto estas montrata skribe nur kiam necese por eviti ambiguecon. Tiel okazas, ekzemple, kun la vortoj *mí* "ni" kontraŭ *mi* "vi", kaj *wò* "vi/vi" kontraŭ *wo* "ili/ili/ili":

* ekpɔ wò  ? — "li vidis vin"
* ekpɔ wo  ? — "li vidis ilin"

## Eksteraj ligiloj 
* (eo) 
* (eo) Pri novaj radikoj (neologismoj) en la evea lingvo, artikolo aperinta en Revuo Esperanto en aprilo 2017
* (eo) Literoj de la esperanta alfabeto laǔ la eveaj sonoj, filmeto

## Notoj 
Kategorio:Gbea lingvaro
Kategorio:Tonlingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Ganao
Kategorio:Lingvoj de Togolando
Miraí

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Zona da Mata* (esperante Zono de la Ĝangalo) kaj en la mikroregiono *Muriaé''. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .
 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Cool Biz

**Cool Biz** *([kul biz], *kurubizu* en la japana)* estas kampanjo adoptita de la japana registaro de la ĉefministro Koizumi Jun'ichiro pere de ties ministro de medio, celanta kontraŭi la tutmondan klimatan varmiĝon per promocio de neformala vestmaniero (sen vesto kaj kravato) dum la somero 2005.

Fakte temas pri malpligrandigo de la uzo de klimatiziloj en oficejoj kaj hejmoj: malplifunkciantaj klimatiziloj malpligrandigas la energikonsumon, kaj do la forcejan efikon.

Akcepto de temperaturoj de 28&nbsp;°C anstataŭ 26,2&nbsp;°C en la oficejoj, malpligrandigus la konsumon de CO2-ekvivalento de 160 ĝis 2.900.000 tunoj, kio draste malpligrandigus la kvanton de forcejefikaj gasoj.

En oktobro 2006 la ministro taksis la ŝparon je 460.000 tunoj de CO2, t.e. la konsumekvivalenton de unu miliono da hejmoj dum unu monato.

La registaro memorigas, ke la nura gajno de 1&nbsp;°C hejme, jam grande helpos limigi la energikonsumon.

## Cool Biz internacie 
La sudkorea registaro faris saman kampanjon en 2006.
http://eng.me.go.kr/docs/news/press_view.html?seq=335 .

La Trades Union Congress, la federacio de sindikatoj de la Unuiĝinta Reĝlando postulis sekvon de la japana ekzemplo. http://www.tuc.org.uk/h_and_s/tuc-12141-f0.cfm 

## Eksteraj ligiloj 
* Coolbiz japane

Kategorio:Politiko de Japanio
Kategorio:Japana socio
Kategorio:Mediprotektado
Kvarontono

[eta|dekstra|320ra|[Trumpeto kun 3 normalaj klapoj kaj kvarontono-klapo]]
**Kvarontono** aŭ pli precize **kvaronduto** estas intervalo muzika, kiuj estas nur duondiferenca (logaritme) de duonduto, aŭ kvarondiferenca de duto. Ekzistas gamoj kvarontonaj, en kiu la plej malgranda intervalo estas la kvarontono. Malgraŭ tio, ke muziko okcidenta nur antaŭ nelonge ekuzis kvarontonojn, dum jarcentoj ili gravas en muziko araba, turka, irana, kurdia kaj de aliaj landoj. Unu el la tetrakordoj de Grekio Antikva, sistemoj por agordi lirojn, ankaŭ uzis kvarontonojn.

Muzikiloj konvenciaj, kiuj povas ludi kvarontonojn inkludas:

* Sinteziloj, kies desajnoj ilin permesas
* Kordinstrumentoj senfretaj
* Muzikiloj latunaj kun glitpecoj ekz. trombonoj
* Blovinstrumentoj lignaj, kun fingrado speciala aŭ tonfleksado

Kategorio:Intervaloj
Fla-feraaj lingvoj

La **fla-feraaj lingvoj** (*Phla-Pherá*) estas lingva subgrupo el la gbea lingvaro. La lingvoj estas parolataj en pluraj disaj regionoj ĉefe de Benino, sed iom ankaŭ en la sudo de Niĝerio kaj Togolando. La lingvisto *H. B. Capo* dum la jaro 1988 proponis grupigi proksimume dek similajn dialektojn de la gbea lingvaro, nomi tiun dialektaron la fla-feraaj lingvoj kaj juĝi al ili la statuson de unu el la kvin branĉoj de la gbea lingvaro. Ĉar la lingvogrupo estas heterogena kaj malmulte esplorita, iom malfacilas precizigi la nombron de parolantojn, sed laŭ taksoj temas pri inter 600 000 kaj 700 000 homoj. La gbea lingvaro apartenas al la kvaa lingvaro, branĉo de la niĝerkonga lingvofamilio, kaj dispartigeblas krom la fla-feraaj lingvoj al kvar pliaj ĉefaj lingvoj respektive dialektaroj: la evea (*Ewe*), fonua (*Fon*), gena (*Gen*) kaj aĝa (*Aja *) lingvoj.

La fla-feraaj lingvoj apartenas al la tonaj lingvoj, analizaj lingvoj kaj la baza vortordo estas *Subjekto Verbo Objekto*.

La vorto *Phla-Pherá* estas kunmeto de la nomoj de du ĉefaj dialektoj de la lingvogrupo. Ekzistas multaj literumaj variaĵoj de ambaŭ nomoj. Phla, prononcite , antaŭe literumiĝis ankaŭ *Pla*, *Kpla*, *Xwla*, *Hwla* kaj *Fla*. Pherá, prononcite  aŭ , antaŭe literumiĝis ankaŭ *Peda*, *Fida*, *Péda* kaj *Houéda*. Pro simpleco, uzindas la literumo *Phla-Pherá* de la esploristo Capo, respektive ĝia esperantigo.

## Notoj 
Kategorio:Gbea lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Benino
Kategorio:Lingvoj de Niĝerio
Kategorio:Lingvoj de Togolando
Agrikulturisto

[eta|[plugilo|Pluganta terkultivisto kiel kutime ĝis la 1960-aj jaroj]]
[dekstra|eta|Grenrikoloto en la [21-a jarcento]]
[dekstra|eta|Plugado kun [akvobubalo en Vjetnamio]]
[dekstra|eta|Agrikulturisto en rizkampo, [Bangladeŝo]]
[dekstra|eta|Pluganta kamparano, Hispana nacia biblioteko, [13-a jarcento]]
[dekstra|eta|[kukumo|Kukumkulturisto survoje bazaren, Spree-arbaro, Germanio]]
**Agrikulturisto** aŭ *agrokulturisto* estas profesio de la agrikulturo, en kiu grundo estas kultivata por produkti agrikulturajn varojn. Plej ofte oni inkludas Terkultivistoojn, do personojn, kiuj profesie prilaboras la teron por kreskigi vegetaĵojn (ne nur plantojn sed ankaŭ manĝeblajn fungojn), sed ankaŭ bredistojn kiuj kreskigas brutojn, sed ankaŭ aliajn bestojn kiel ekzemple kokoj, meleagroj kaj ankaŭ fiŝojn kiel ekzemple salmoj kaj aliajn marbestojn kiel moluskoj kiel kalmaroj aŭ salikokoj en tiu kategorio, kvankam tiuj profesioj iom distanciĝas, sed ankaŭ tre ofte koincidas. Kiam do temas pri bredado de marbestoj, klare temas pri kreskigo en difinitaj basenoj aŭ apartigitaj maraj areoj, ne nur pri fiŝkaptado. Oni devas disigi la koncepton de agrikulturisto disde kamparano, ĉar tre ofte kamparano estas tiu kiu loĝas en kamparo aŭ en kampara vilaĝo ĉu tiu dediĉas sin al la agrikulturo ĉu ne.

Laŭlonge de historio agrikulturistoj estis plej parto de la loĝantaro kaj preskaŭ la tuton de la aktiva loĝantaro (laboristoj). Fakte la komenco de la historio pli malpli koincidas kun la momento kiam la iamaj ĉasistoj kaj rikoltistoj iĝis ankaŭ agrikulturistoj foje ankoraŭ duonnomadaj. La komenco de la fino de tiu hegemonio koincidas kun la komenco de la Industria revolucio pli malpli komence de la 19-a jarcento.

## Vidu ankaŭ 
* Agrikulturhistorio

* Farmolaboristo
* Ekologia agrikulturo
* Ĝardeno
* Agrikulturo aŭ Agrokulturo
* Terkultivado
* Bestobredado
** aparte, Brutobredado
* Felaho
* Kamparano
* Kamplaboristo

## Eksteraj ligiloj 
* Materialoj por lernejoj pri la temo agrikulturo de *information.medien.agrar (i.m.a)* (germanlingva)
* Agrikulturo hodiaŭa en la germania distrikto Breisgau-Hochschwarzwald, la Alta Nigra Arbaro (germanlingva)
* Agrikultura klerigilo (germanlingva)

Kategorio:Profesioj
Kategorio:Agrikulturo
Sílvio Tendler

**Sílvio TENDLER**, naskita en 1950, estas fama brazila dokumentfilmisto. Li estas konata kiel "la kinisto de la venkitoj" aŭ "la kinisto de la interrompitaj revoj", ĉar li traktis en siaj filmoj gravulojn kiel, inter aliajn, Jango, Juscelino Kubitschek kaj Carlos Marighella. Sílvio jam faris proksimume 40 filmojn, mallongajn, mezlongajn kaj longdaŭrajn. En 1981 li fondis la firmaon *Caliban Produções Cinematograficas Ltda.*, filmproduktejon fakan pri historiaj biografioj kun socizorgaj trajtoj.

Tendler produktis tri el la plej sukcesaj dokumentfilmoj (laŭ la nombro de la venditaj kinbiletoj) en la brazila kino-historio: "O Mundo Mágico dos Trapalhões" (1 miliono 800 mil da spektintoj), "Jango" (1 miliono da spektintoj) kaj "Anos JK" (800 mil spektintoj).

La filmoj "Jango" kaj "Anos JK", kvankam ili temas pri la armea puĉo de 1964 en Brazilo kaj pri demokratio, estis lanĉataj eĉ dum armea regado, en 1964 kaj 1980, respektive. Ekde tiam, li daŭre produktis serion da dokumentfilmoj, kiuj konkeris diversajn premiojn el la spektantaro kaj el kritikistoj, diskonigante la brazilan historion kaj kulturon en diversaj partoj de la mondo.

## Plej gravaj filmoj 
* Os Anos JK – Uma trajetória política (1980)
* O Mundo Mágico dos Trapalhões (1981)
* Jango (filmo) (1984)
* Castro Alves (filmo) – Retrato Falado do Poeta (1998)
* JK - O Menino que Sonhou um País (2002)
* Glauber o Filme – Labirinto do Brasil (2002)
* Encontro com Milton Santos ou O Mundo Global Visto do Lado de Cá (2007)

## Eksteraj ligiloj 
* Caliban Produções Cinematográficas Ltda.

Kategorio:Brazilaj reĝisoroj
Kategorio:Brazilaj scenaristoj
Funko

**Funko** (anglalingve *funk*) estas muzikstilo kreita en Usono. Ĝin popularigis James Brown kaj muzikistoj de sia grupo, ĉefe Maceo kaj Melvin Parker.

Ĝi disiĝis tra la mondo kaj suferis kelkajn ŝanĝojn dum la jaroj.

Iu el tiuj ŝanĝoj treege populariĝis en Brazilo, pli specife, en la urbo Rio-de-Ĵanejro. Estas la tiel nomata Rio-de-Ĵanejra Funko.

## Vidu ankaŭ 
* Favela funko
* Liphara funko


Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Tristan da Cunha

eta|Tristan da Cunha
**Tristan da Cunha** povas esti:
* angligita nomo de portugala maristo, vidu Tristão da Cunha,
* grupo da insuloj en Atlantiko, vidu Tristan da Cunha (insularo),
* ĉef-insulo de tiu ĉi grupo, vidu Tristan da Cunha (insulo)
Asotin (Vaŝingtonio)

**Asotin** estas la administra sidejo de Kantono Asotin, Vaŝingtonio, Usono. Ĝi estas malgranda urbeto, kun  loĝantoj laŭ la censo de 2000. Ĝi apartenas al la statistika aglomera regiono de Lewiston (Idaho).

Asotin situas ĉe latitudo 46°20′20″N, longitudo 117°2′47″U.

Kategorio:Vaŝingtonio
Kategorio:Urboj en Vaŝingtonio
Gena lingvo

La **gena lingvo** (*Gen*, ankaŭ nomata *Gẽ*, *Gen-Gbe*, aŭ *Mina*) estas lingvo el la gbea lingvaro. La lingvo estas parolata en la marborda sudoriento de Togolando, do en ties regiono *Maritime*, sed ankaŭ en eta parto de la departemento *Mono* en la pleja sudokcidento de Benino. Laŭ la interreta paĝaro "Ethnologue" (vidu sub retaj ligiloj), ekzistas 200 900 parolantoj de la lingvo en Togolando kaj pliaj 126 000 en Benino - do sume 327 000. La gbea lingvaro apartenas al la kvaa lingvaro, branĉo de la niĝerkonga lingvofamilio, kaj dispartigeblas krom la gena al kvar pliaj ĉefaj lingvoj respektive dialektaroj: la evea (*Ewe*), fonua (*Fon*) kaj aĝa (*Aja *) lingvoj, plus la grupo de fla-feraaj lingvoj (*Phla-Pherá*).

La gena lingvo apartenas al la tonaj lingvoj, analizaj lingvoj kaj la baza vortordo estas *Subjekto Verbo Objekto*.

## Notoj 
### Eksteraj ligiloj 
* la gena lingvo sur la paĝoj de *Ethnologue.com*

Kategorio:Gbea lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Benino
Kategorio:Lingvoj de Togolando
Kategorio:Tonlingvoj
Komunumaro Asse

La **komunumaro Asse** grupigas plurajn proksimajn komunumojn en Germanio. Ĝi estas parto de la distrikto Wolfenbüttel, en la orienta parto de la germana federacia lando Malsupra Saksio. Entute en la komunumaro vivas 10.049 loĝantoj.

Al la komunumaro apartenas la komunumoj
(nombroj de loĝantoj laŭ la stato fino de junio 2006)
# Denkte (3.134)
# Hedeper (590)
# Kissenbrück (1.861)
# Remlingen * (1.999)
# Roklum (492)
# Semmenstedt (646)
# Wittmar (1.327)
Kantono Asotin (Vaŝingtonio)

**Kantono Asotin** (angle: *Asotin County*) estas kantono (subŝtata administra unuo) en la ekstrema sudoriento de Vaŝingtonio, Usono. Ĝia administra sidejo estas la urbeto Asotin, kaj la plej granda urbo en la kantono estas Clarkston. La kantono ampleksas 1 659&nbsp;km² da tera areo, el kio nur 14&nbsp;km² estas akvo. En 2000 la kantonon enloĝis 20 551 homoj.

Kantono Asotin kreiĝis el parto de Kantono Garfield la .

## Vidu ankaŭ 
Kantonoj de Vaŝingtonio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala kantona retejo (angle)

Asotin
Gagako

**Gagako** (japanlingve: 雅楽, ***Gagaku*** "eleganta muziko") estas tipo de japana klasika muziko, kiu estas ludata en la imperiestro de Japanio, ŝintoaj sanktejoj kaj temploj dum multaj centjaroj.

***Yǎyuè*** (ĉine 雅樂) estas origina formo de ĉina muziko ludita antaŭe en la ĉina imperiestraj palacoj. Sed tio malaperis. Estas ankaŭ frataj kulturoj en Orientazio:*Aak* (아악) en Koreio, kaj *nhã nhạc* en Vjetnamio.

## Bugako 
Bugako (舞楽 *Bugaku*) estas dancmuziko de gagako.

## Gigako 
Gigako (伎楽 *Gigaku*) estas antaŭa budisma maskoteatro.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kabuko

Kategorio:Japana muziko
Kantono Garfield (Vaŝingtonio)

**Kantono Garfield** (angle *Garfield County*) estas subŝtata administra unuo en la sudorienta parto de Vaŝingtonio, Usono. En ĝi loĝis 2 397 homoj laŭ la censo de 2000. La administra sidejo (kaj la sola municipo) de la kantono estas Pomeroy. Kantono Garfield ampleksas 1 860 km², el kio 20 km² estas akvo kaj la cetero seka tero.

Kantono Garfield kreiĝis la  el parto de Kantono Columbia. En 1889 la kantono jam havis 3 879 loĝantojn, sed en postaj jardekoj la nombro malpliiĝis, ĉefe pro la maŝiniĝo de terkultivado.

## Vidu ankaŭ 
Kantonoj de Vaŝingtonio

Garfield
Clarkston (Vaŝingtonio)

**Clarkston** estas la plej granda urbo en Kantono Asotin, Vaŝingtonio, Usono. Ĝi situas ĉe la vaŝingtonia bordo de la Serpenta Rivero transe de la enfluejo de la rivero Clearwater. Ĝi havis  loĝantojn laŭ la usona censo de 2000. Ĝi apartenas al la aglomera regiono de Lewiston (Idaho).

Clarkston oficiale municipiĝis la . Antaŭe ĝi nomiĝis Jawbone Flats ("Makzel-osta Platejo" aŭ "Babilaĉa Platejo"). Urbiĝante, ĝi alprenis la nomon de la fruusona esploristo, William Clark, de la Ekspedicio de Lewis kaj Clark. Lewiston, trans la Serpenta Rivero en Idaho, estas pli granda.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Clarkston

Kategorio:Vaŝingtonio
Kategorio:Urboj en Vaŝingtonio
Himantopa kalidro

La **Himantopa kalidro**, *Calidris himantopus*, estas eta vadbirdo; ĝi estas iom simila al pli malgrandaj kalidroj. Informaro pri DNA ne kapablas solvi ĉu vere ĝi devus esti lokata en *Calidris* (Thomas *et al.*, 2004). Ĝi ŝajnas pli proksima de la Rustokalidro, kiu estas alia nekutima specio nur eventuale lokata en *Calidris* kaj povus esti apartigita kun tiu en *Erolia*.

La himantopa kalidro reproduktiĝas en malferma arkta tundro de Norda Ameriko. Ĝi estas tre longdistanca migranto kiu vintras ĉefe en Suda Ameriko. Ĝi ĉeestas kiel rara vagulo en okcidentan Eŭropon.

Tiu specio konstruas neston surgrunde, kie la ino demetas tri aŭ kvar ovojn. La masklo flugas ceremonie. For de reprodukta sezono tiu birdo troviĝas kutime en internaj akvejoj plie ol en malfermaj marbordoj.

La himantopa kalidro similaspektas kun la Rustokalidro pro ties kurba beko, longa kolo, hela supraokula strio kaj blanka pugo. Ĝi diferenciĝas el tiu specio pro ĝiaj multe pli longaj kaj helaj kruroj kiuj nomigas la specion kaj en kelkaj naciaj lingvoj kaj laŭ scienca nomo. Ĝi ankaŭ malhavas rimarkeblan flugilstrion dumfluge.

Reproduktantaj plenkreskuloj estas facile diferenceblaj kaj tre striecaj sube kaj havas ruĝecajn makulojn supre kaj sub la superokula strio. La dorso estas bruna kun malhelaj plumocentroj. Vintra plumaro estas ĉefe griza supre kaj blanka sube. 

Junuloj de himantopa kalidro similaspektas kun la plenkreskuloj pro ties forta kapobildo kaj bruneca dorso, sed ili ne estas strihavaj sube, kaj montras blankajn bordojn en la dorsoplumaro.

La himantopa kalidro manĝas en koto per bekoplukado kaj rigardo foje sammaniere kiel la Galinaga tringo kun kiu ĝi kuniĝas. Ili manĝas ĉefe insektojn kaj aliajn senvertebrulojn.

## Referencoj 
*  

* **Hayman**, Peter; Marchant, John & Prater, Tony (1986): *Shorebirds: an identification guide to the waders of the world*. Houghton Mifflin, Boston. ISBN 0-395-60237-8

* **Thomas**, Gavin H.; Wills, Matthew A. & Székely, Tamás (2004): A supertree approach to shorebird phylogeny. *BMC Evol. Biol.* **4**: 28.  PDF plena teksto  Kroma Materialo

## Eksteraj ligiloj 
* Informaro pri la specio **Himantopa kalidro** - Laboratorio Cornell pri Ornitologio
* La **Himantopa kalidro ***Calidris himantopus*  - Birdidentigejo USGS Patŭent 
* Informaro kaj fotoj pri la **Himantopa kalidro** - Birdoj kaj Birdumo ĉe Suda Dakoto

Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kategorio:Skolopedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Țibeni

**Țibeni** [cibenj] (hungare: **Istensegíts** [iŝtenŝegiĉ]) estas vilaĝo en Rumanio en la valo de la rivero Suceava en la iama regiono de Bukovino. Administre ĝi apartenas al la komunumo Satu Mare (Suceava).

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 992 loĝantojn (ĉ. 43 % da ĉango-hungaroj). En la censo de 2002 el la 1 307 loĝantoj 1 298 (99,3 %) deklaris sin rumanoj.

## Historio 
Țibeni estis unu el setlegejoj de bukovinaj sikuloj, kiuj rifuĝis post la Siculicidium en Moldavion kaj poste inter 1777 kaj 1786 en Bukovinon. En 1941 oni translokis la ĉanghungarojn al Bácska kaj poste al Baranya (Hungario) en la loĝejojn de elkoloniigitaj ŝvaboj.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Simon Antal Gáspár (1-a de aprilo 1895 – Halásztelek, 15-a de februaro 1978): etnografia kolektanto.
* Pali János László (6-a de decembro 1878 – Deva, 5-a de marto 1959): memlernanta verkisto.
* Dénes Makray (Istensegíts, 1866 – Kolozsvár, 9-a de decembro 1910): aktoro.
* Alajos Sántha (n. 1912): instruisto pri la hungara kaj rumana lingvoj, lokhistoriisto.
* Mihály László (26-a de aŭgusto 1849 – Budapest, 29-a de marto 1932): instruisto, verkisto.
* Pál Sántha (1-a de novembro 1890 – Kanado), 9-a de aprilo 1962): eklezihistoriisto, vojaĝverkisto.

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Suceava
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kaministiquia (rivero)

La **rivero Kaministiquia** estas rivero de Kanado, kiu alfluas al la Supra Lago en Thunder Bay (Ontario). La rivero startas el la lago Dog kaj dividiĝas en tri riverojn je la enfluejo, kie vasta delto entenas du insulojn (la insulo Mission kaj la insulo McKellar).

La akvofaloj Kakabeka, 39 metrojn altaj, troviĝas 47 kilometrojn almonte de la enfluejo : ili estas la plej gravaj akvofaloj de la baseno de la Supra Lago.

## Ĉefaj alfluantoj 
* Dog River
* Shebandowan River
* Kashabowie River
* Whitefish River

## Vidu ankaŭ 
* Supra Lago
* Grandaj Lagoj (Nordameriko)

Kategorio:Riveroj en Ontario