open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dinastio Aviso

eta|dekstra|150px|Johano la 1-a, fondinto de la dinastio Aviso
eta|dekstra|275px|Genealogia arbo de la reĝoj de Portugalio de la dinastio Aviso (verde). Ĝi inkluzivas la lastajn reĝojn de la dinastio Burgonjo (rozkolore), kaj ankaŭ al la Habsburgoj (oranĝe).
La **dinastio Aviso** aŭ la Dua dinastio estis dinastio de Reĝoj de Portugalio, kiuj regis la landon ekde 1385 ĝis 1580. Ĝi ekregis post la malvenko de Kastilio en la Batalo de Alĵubaroto la 14-an de aŭgusto 1385, metante finon al la krizo en Portugalio inter 1383 kaj 1385, kiam la Superulo de la Ordeno de Aviso, Johano, biologia filo de Pedro la 1-a la Justiciga, estis proklamata reĝo en la Kortego de Koimbro. La Avis-dinastio finiĝis poste sen posteuloj de Sebastiano la 1-a en la Batalo de Alkazarkiviro (la 24-an de aŭgusto 1578), kaj la morto sen posteuloj de la onklo kaj regento de Sebastiano, Henriko la 1-a la Ĉasta. Ĉi tiu situacio estis profitata de Filipo la 2-a de Hispanio por kunigi la tri reĝlandojn de la Iberia Duoninsulo sub la sama reganto de la Habsburga Dinastio.

## Reĝoj de la Avis-dinastio 
* Johano la 1-a (r. 1385 - 1433)
* Duarto la 1-a (r. 1433 - 1438)
* Alfonso la 5-a (r. 1438 - 1481)
* Johano la 2-a (r. 1481 - 1495)
* Emanuelo la 1-a (r. 1495 - 1521)
* Johano la 3-a (r. 1521 - 1557)
* Sebastiano la 1-a (r. 1557 - 1578)
* Henriko la 1-a (r. 1578 - 1580)
* Antono la 1-a (r. 1580)

## Aliaj membroj 
* Dukino Izabela de Portugalio, regento de Filipo la 2-a, duko de Burgonjo
* Henriko la Naviganto, Duko de Viseu
* Pedro de Portugalio, Duko de Koimbro
* Fernando, la Sankta Infanto
* Sankta Johanino Princino
* Fernando de Portugalio kaj Aragono, Duko de Viseu, patro de la reĝo Emanuelo la 1-a
* Izabela de Portugalio, edzino de Karlo la 5-a , reĝino de Hispanio kaj imperiestrino de la Sankta Romia Imperio

## Vidu ankaŭ 
* Listo de reĝoj de Portugalio
* Reĝlando Portugalio


Aviso
*
Lacoste

:Vidu ankaŭ: Lacoste (Hérault).

**LACOSTE S.A.** estas tutmonde konata franca entrepreno produktanta modajn, sportajn kaj libertempajn vestaĵojn. Ĝi apartenas al la entreprena grupo *Devanlay SA* kun firma sidejo en Parizo. Emblema simbolo estas krokodilo. Krom vestaĵojn, Lacoste produktas kaj distribuas ankaŭ ŝuojn, parfumojn, ledaĵojn, sunokulvitrojn, horloĝojn, ombrelojn kaj aliajn multekostajn modaĵojn. En 110 ŝtatoj ekzistas entute 870 Lacoste-butikoj, la plej granda el ili en la pariza Avenuo de la Elizeaj Kampoj, kaj pliaj 2000 licence ligitaj vendejoj, en kiuj haveblas la produktaĵoj (stato de januaro 2006). En 2005 vendiĝis entute 48 milionoj da Lakoste-produktaĵoj.eta|tenisa ĉemizo de la firmao el la printempa kolektaĵo 2006La firmao fondiĝis de la sukcesa franca tenisisto René Lacoste. La probable plej konatiĝinta vestaĵo de la firmao estas la poloa ĉemizo konata sub la artikolokodo "1212" kaj de René Lacoste en 1933 kiel tenisa ĉemizo. Ĝis tiu tempo, teniso estis ludata en normalaj blankaj kotonaj ĉemizoj. La poloaj ĉemizoj pri la speciale evoluigita ĵerseja teksaĵo havis la avantaĝon esti pli elastaj ol la nesportaj ĉemizoj, esti pli "aeraj" kaj pli bone forkonduki la ŝviton de la haŭto. La unua poloa ĉemizo de la firmao Lacoste laŭ la tradicio de teniso kompreneble blankis.

Lacoste estis la unua firmao pri vestaĵoj, kiu montris la firmaan emblemon bone videble antaŭe sur siaj produktaĵoj.

maldekstra|eta|210px|tenisaj ŝuoj de la firmao
Inter la jaroj 1963 kaj 2005 la entreprenon gvidis la filo *Bernard Lacoste*. Tiam li pro malsaniĝon devis cedi sian postenon, kaj ekde septembro 2005 Michel Lacoste, frato de Bernard, gvidas la entreprenon.

## Eksteraj ligiloj 
* internacia entreprena retejo (angle, ĉeĥe, france, germane, hinde, hispane, japane, kroate, koree, portugale, ukraine, taje kaj turke) 

## Notoj 
Kategorio:Francaj firmaoj
Kategorio:Teniso
Poloa ĉemizo

eta|Poloa ĉemizo
**Poloa ĉemizo** estas ĉemizo kun karakteriza kolumo, mallongaj manikoj kaj elastaj manikofinoj. La ĉemizo estas klasika vestaĵo por sporto kaj libertempo. Aparte ofte ĝi uziĝas en poloo (tial la nomo), teniso kaj golfo.

La ĉemizon dezajnis kaj publike prezentis la sukcesa franca tenisisto René Lacoste en 1933, kiu fondis vestaĵoproduktan firmaon de la nomo Lacoste kaj internacie disvastiĝis la ĉemizon. La unua, "origina" poloa ĉemizo de la firmao estis konata sub la artikolokodo "1212" kaj estis tenisa ĉemizo. Ĝis tiu tempo, teniso estis ludata en normalaj blankaj kotonaj ĉemizoj. La poloaj ĉemizoj per la speciale evoluigita ĵerseja teksaĵo havis la avantaĝon esti pli elastaj ol la nesportaj ĉemizoj, esti pli "aeraj" kaj pli bone forkonduki la ŝviton de la haŭto. La unua poloa ĉemizo de la firmao Lacoste laŭ la tradicio de teniso kompreneble blankis.

Lacoste cetere estis la unua firmao pri vestaĵoj, kiu montris la firmaan emblemon bone videble antaŭe sur siaj produktaĵoj, kaj poste ankaŭ aliaj firmaoj produktantaj poloajn ĉemizon tion kopiis.

Kategorio:Vestoj
Kategorio:Teniso
Gabriella Darvas Taub

**DARVAS TAUB Gabriella** [darvaŝ] estas rumanuja hungara koreografino, baletmajstrino, dancpedagogino naskita en Halmi la 17-an de majo 1930.

## Premioj, distingoj 
* Meritartisto.

## Kariero 
Ŝi studis en Moskvo kaj Leningrado. Inter 1957 kaj 1959 ŝi estis la koreografino kaj baletmasjtrino de la Kolozsvári Állami Magyar Opera, poste ĝis 1970 baletestrino de la Rumana Operejo de Kluĵo. Inter 1960 kaj 1970 ŝi estis kunlaborantino de la Rumana Operejo de Temeŝvaro kaj konstanta kunlaborantino de la Rumana Televido. Ekde 1971 ĝis 1975 ŝi estis direktorino de la *Garden Statie Company* de Novjorko. Inter 1971 kaj 1998 ŝi havis propran baletlernejon sub nomo *Darvas Balett Company*.

## El ŝiaj koreografoj 
* Surale (diplomspektaklo),
* Lago de cignoj;
* Giselle,
* Romeo kaj Julieto,
* Esmeralda,
* Dornrozulino,
* Samson kaj Delila,
* Aida.

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Ki Kicsoda 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Preĝejo Sankta Maria de la Kastelo

eta|220ra|Preĝejo Sankta Maria de la Kastelo

La **Preĝejo Sankta Maria de la Kastelo** estas la sola paroĥejo kiu nuntempe konserviĝas el la kvar kiujn havis Buitrago del Lozoya en la 16-a jarcento. Ĝi estas konstruita en la interno de la fortikigita areo, tre proksime al la kastelo, kaj deklarata kiel Nacia Monumento en la jaro 1931. La preĝejo ekkonstruiĝis komence de la 14-a jarcento, probable sur antikva moskeo. La konstruado finiĝis en 1321, sed ĝi estis restrukturigita en la 15-a jarcento. Arkeologiaj esploraĵoj de la 20-a jarcento malkovris mezepokan tombejon en ĝia ĉirkaŭo.

## Vidu ankaŭ 
* Buitrago del Lozoya
* Murego de Buitrago del Lozoya
* Kastelo de Buitrago del Lozoya
* Arbara Domo de Buitrago del Lozoya

Kategorio:Buitrago del Lozoya
Sankta Maria de la Kastelo
Attila Péter Dávid

**DÁVID Attila Péter** [da'vid] estas rumanuja hungara aktoro. Li estis naskita en Sfântu Gheorghe la 27-an de aprilo 1982. 
## Kariero
Attila Péter Dávid debutis en 2004 en Kolozsvári Állami Magyar Színház. En 2005 li ludis en la teatro Figura Stúdió Színház ekde 2006 li instruis en Muzik- kaj Artliceo Plugor Sándor en sia naskiĝurbo, ekde 2008 li ludis en la Teatro Andrei Mureşanu (Sfântu Gheorghe) kaj ekde 2009 en la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház. Li estas aktoro ankaŭ de movarta teatro Studio M.
## Eksteraj ligiloj
*Spektaklojhttp://theater.hu/index.php?mode=portre&szemely_id=5827
## Fonto
*Erdélyi Magyar Ki Kicsoda 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Kastelo de Buitrago del Lozoya

[eta|250px|Kastelo de [Buitrago del Lozoya.]]

La **Kastelo de Buitrago del Lozoya** troviĝas en la municipo Buitrago del Lozoya, en la norda parto de la Madrida Regiono (Hispanio). Ĝi estis konstruita el gotika-mudeĥara stilo en la 15-a jarcento, en la kadro de la murigita areo de la vilaĝo, ĉe la bordoj de la rivero Lozoya. Ĝi havas videblan araban influon.

La origina strukturo nur parte konserviĝas kaj en ruina stato. Kelkaj el ĝiaj elementoj estas uzataj por sociaj kaj festaj celoj, kiel la Korto de Armiloj, kiu funkcias kiel toreejo. Ĝia administrado apartenas al la Madrida Regiono kiu permesas ĝian viziton, per antaŭanonco.

Ĝi estis deklarita Nacia Monumento en 1931, kune kun la murego. Johanino la Beltranida loĝis ĉi tie.

## Vidu ankaŭ 
* Buitrago del Lozoya
* Murego de Buitrago del Lozoya
* Arbara Domo de Buitrago del Lozoya

Kategorio:Buitrago del Lozoya
Kategorio:Kasteloj en Madrida Regiono
Murego de Buitrago del Lozoya

eta|240px|Sudokcidenta parto de la murego.

La **Murego de Buitrago del Lozoya** troviĝas en la samnoma municipo, en la nordo de la Madrida Regiono (Hispanio). Temas pri la plej bone konservata fortikigita areo de la provinco Madrido kaj la sola kiu konserviĝas komplete. En 1931 ĝi estis deklarita Nacia Monumento i.a. distingaĵoj

La murego de Buitrago del Lozoya estas el muzulmana origino. La unua konstrufazo probable ekiĝis inter la 9-a kaj 11-a jarcentoj, en la defenda kunteksto de la Meza Marko, ampleksa zono en la centro de Iberio kiun la muzulmana loĝantaro fortikigis por defendi sin de la avanco de la kristanaj regnoj kaj sekurigi la lokon de Toledo.

Konkrete, ĝi protektis la iron al la Montpasejo Somosierra, unu el la ĉefaj enir-vojoj de la kristanaj rejdoj. Ekzistas restaĵoj de aliaj muzulmanaj muregoj en Alcalá de Henares kaj en Madrido, starigitaj samepoke por la samaj celoj.

Tamen, la konstruaĵo kiu alvenis al la nuntempo estas la rezulto de sinsekvaj ampleksiĝoj kaj reformoj entreprenataj de la kristanoj, kiam Buitrago del Lozoya estis apartenaĵo de la Regno de Kastilio. Ĉi tiuj ampleksiĝoj kaj reformoj plilongiĝis ekde la 11-a jarcento, kiam la primitiva muzulmana citadelo estis konkerata de la reĝo Alfonso la 6-a, ĝis la 15-a jarcento. La murego de Buitrago del Lozoya havas pli ol 800 m da perimetro kaj havas tri enirejojn.

## Vidu ankaŭ 
* Buitrago del Lozoya
* Kastelo de Buitrago del Lozoya
* Arbara Domo de Buitrago del Lozoya
* Muzulmana murego de Madrido

Kategorio:Buitrago del Lozoya
Buitrago del Lozoya
Johanino la Beltranida

**Johanino de Trastamaro**, surnomata ***la Beltranida*** (n. en Madrido, la 28-an de februaro 1462 – m. en Lisbono, 1530). Infantino de la Regno de Kastilio, eltronigita reĝino de Kastilio kaj Leono, proedziĝa reĝino de Portugalio elrangigita, ŝi devis rifuzi pro traktato ĉiujn siajn titolojn kaj senjorejojn, inkluzive de ŝiaj titoloj *kastilia infantino* kaj *Alteco*, kaj oficiale oni nomis ĝin per la reĝa portugala dekreto, "a Excelente Senhora" (la Eminenta Damo), ĝis la fino de ŝia longa vivo ekzilita en Portugalio. Leĝa filino kaj heredantino de Henriko la 5-a kaj de lia dua edzino la reĝino Johanino de Portugalio, filino de Duarto la 1-a, parto de la kastilia nobelaro ne akceptis ŝin kiel biologia filino de la reĝo, kiu estis akuzita devigi sian edzinon naski filon kun lia preferato, Beltrán de la Cueva, unua duko de Alburkerko, kvankam ili ambaŭ solene ĵuris ke tio ne okazis. Ekzistis pluraj motivoj pli ol sufiĉaj kiuj suspektigis la impotentecon de la reĝo kiu antaŭe estis edzo de Blanka de Navaro kaj la geedziĝo estis nuligita ĉar ĝi neniam efektiviĝis. Krome, Henriko ne havis pliajn gefilojn kun lia edzino aŭ kun amantoj.

## Vidu ankaŭ
* Milito de Kastilia Sukcedo

Kategorio:Hispanaj nobeloj
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Historio de Portugalio
Kategorio:Mortintoj en Lisbono
Astorgo

eta|maldekstre|250ra|La graveco de la turismo videblas en la adaptado de placo kaj stratoj por piedirantoj, kiel en la foto de la placo.
[250ra|eta|maldekstra|Komarkoj de la provinco Leono; *[Tierra de Astorga* (Tero Astorga) centre, verdecgriza.]]
**Astorgo** hispane *Astorga* estas hispana municipo kaj urbo kiu troviĝas en la centra zono de la provinco Leono, en la nordokcidenta zono de la regiono Kastilio kaj Leono. Ĝi troviĝas en la komarko *Tierra de Astorga* (en tradicia areo Maragaterio), de kiu ĝi estas la ĉefurbo kaj plej grava loĝloko, meze de la altebenaĵo kaj la montaroj de Leono. La urbo estas la kapo de unu el la diocezoj plej ampleksaj kaj antikvaj de Hispanio, kies jurisdikcio etendiĝas al la duono de la provinco Leono kaj parto de la provincoj Oŭrenso kaj Zamoro.

Ĝia historia kaj monumenta heredaĵo, ĝia situo kiel vojkruciĝo de la Vojo de la Arĝento kaj la Jakoba vojo, kaj ankaŭ pro la diversaj festoj laŭlonge de la jaro, inter kiuj menciindas la karnavaloj, la Sankta Semajno kaj la festoj de asturoj kaj romianoj, konvertas ĝin en alloga turisma urbo kaj por hispanoj kaj por eksterlandanoj. Inter ĝiaj monumentoj plej simbolaj kaj karakteraj troviĝas la Katedralo, la Episkopa Palaco, la Urbodomo kaj la Romia Muzeo.

Astorga estis fondata en la jaro 14 a.K. Nuntempe (2021) ĝi havas 10 553 loĝantojn en areo de 46,78 kvadrataj kilometroj.

## Gravuloj 
* Toribio de Astorgo

## Vidu ankaŭ 
* Astorga (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Urbodomo de Astorgo 


Kategorio:Municipoj de Provinco Leono
Dunbar

**Dunbar** estas la nomo de:

## Lokoj
* Dunbar (Skotlando)
* pluraj malgrandaj lokoj en Usono

## Homoj
* William Dunbar, skota poeto (ĉ.1460-ĉ.1520)
Titan (Jean Paul)

eta|400ra|Titolfolio de la unua presado, samtempaj bindaĵoj
**Titan** aŭ **Titano**, aperinta en kvar volumoj inter 1800 kaj 1803, estas romano de la germana verkisto Jean Paul.

## La precipa romano 
eta|*Titan*, I

Ĝi validas kiel la ĉefverko de la aŭtoro, li mem nomis ĝin sia „fundamenta kaj ĉefa romano“. La romano havas ĉ. 900 paĝojn kaj rakontas la kleriĝohistorio de la ĉefrolulo Albano de Cesara ekde pasia junulo al maturiĝinta viro, kiu je la fino suriĝas la tronon de la eta princlando Pestitz. Laŭ lingvaĵo kaj stilo la romano okulfrape diferencas de aliaj tekstoj de Jean Paul. La rakonto estas organizita pli strikte kaj enhavas malpli deviaĵojn kaj randnotojn. La esploro vidis en tio ofte (stilan) alproksimiĝon al la vajmara novklasikismo, kun kiu tiutempe Jean Paul intense kaj kritike okupiĝis. La bildoplena kaj (laŭ tiama senco) „sprita“ lingvo de Jean Paul tamen ankaŭ en *Titano* restas konservita; la romano do malgraŭe estas defia legaĵo por nuntempaj legantoj.

## Temoj 
Jean Paul opiniis pri *Titano* en letero, ke ĝi fakte nomiĝu „Mal-Titano“, ĉar en ĝi „ĉiu ĉielosturmanto trovas sian inferon“. Lia celo estis akre kritiki la „ĝeneralan senbridecon de la jarcento“ kaj meti al la pilorion la „separadon de la Mio disde la pririgardo“: En la roluloj de la romano (Roquairol, Schoppe, Gaspard, Liane, Linda) Jean Paul kristaligas diversajn problemkompleksojn de la tempo ĉirkaŭ 1800. Je la fino ĉiuj roluloj krom la ĉefrolulo devas fiaski pro sia unuflankeco. En Schoppe la ideisma filozofio de Fichte estas kondamnata, en Roquairol la estetikisma ''l'art pour l'art*, kiun Jean Paul opiniis trovi en Vajmaro, en Gaspard malvarmeco kaj politika spekulado, en Liane entuziasma religiemo (pietismo, unuiĝo de fratoj), en Linda la supozate maldeca pretendemo de emancipiĝintaj virinoj. Je ĉiuj el tiuj unuflankecoj la ĉefrolulo devas kleriĝi kaj maturiĝi al harmonia, „multforta“ anstataŭ „unuforta“ individuo. Oni tamen ofte konstatis, ke la personoj fakte kondamnitaj al fiaskado posedas pli da streĉo kaj interesigo ol la ĉeffiguro Alban, aperanta foje tro glata kaj ideala.

## Akceptado 
*Titano* inspiris Gustav Mahler-on al la komponado de lia unua simfonio; pro tio li donis al tiu je la komenco la subtitolon *Titan*, kiu poste forfalis pro diversaj novkonceptadoj de la simfonio. Krome Erich Heckel, membro de la ekspresionisma artistogrupo *Die Brücke*, lasis sin inspiri de la figuro de Roquairol al portreto de sia antaŭa amiko kaj kolego Ernst Ludwig Kirchner.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Der *Titan'' als Elektronischer Text

Kategorio:Jean Paul
Kategorio:Klasikisma literaturo
Kategorio:Verkoj el la germanlingva literaturo
Kategorio:Romanoj
Subakviĝa kloŝo

eta|Subakviĝa kloŝo
**Subakviĝa kloŝo** aŭ **mergokloŝo** estas de sube malfermita ujo, nome kloŝo, plenigita per aero, kiu ebligas restadon kaj laboron sub akvo.

## Historio 
En sia plej simpla aspekto temas pri la plej malnova konata ekipaĵo por pli longa laboro sub akvo. Ĝi estas priskribata jam fare de Aristotelo en la 4-a jarcento antaŭ Kristo.

En la jaro 1535 Guglielmo de Lorena fabrikis kaj uzis ekipaĵon simila al modernaj sonoriloj. La subakviĝa kloŝo estis ankaŭ uzita por elakvigo de kanonoj de sveda batalŝipo Vasa mallonge post ties subakviĝo en la jaro 1628.

En la jaro 1690 Edmond Halley proponis kloŝon de moderna konstruo ekipita eĉ per fenestroj por esploro de la mara fundo. La aero devis esti transportita en ĝin en pezigitaj bareloj.

## Moderna uzo 
Surprincipe de la subakviĝa kloŝo estas konstruitaj ankaŭ subakvaj loĝejoj. Dum fondado de akvaj konstruaĵoj estas uzataj specialaj tipoj de kloŝoj, nomataj kesono.

Kategorio:Subakvado
Episkopa Palaco de Astorgo

La **Episkopa Palaco de Astorgo** estas konstruaĵo projektata de la famkonata arkitekto Antoni Gaudí, plej reprezentanto de la kataluna modernismo. Ĝi troviĝas en la urbo Astorgo, je relativa mallonga distanco de Leono, kie troviĝas la Domo Botines, alia verkaĵo de Gaudí, kune kun La Kaprico de Comillas la solaj eksterkatalunaj verkaĵoj de Gaudí. La konstruado ekiĝis inter 1889 kaj 1915. Pro incendio kiu detruis la tutan episkopan palacon de Astorgo kaj pro la manko de propra dioceza arkitekto, la episkopo Joan Baptista Grau i Vallespinós decidis taskigi la konstruadon de la nova episkopejo al lia amiko Gaudí. Ĝi estas unu el la allogaj turismaĵoj de la urbo Astorgo.

## Eksteraj ligiloj 
* Episkopa Palaco de Astorgo, Gaudí
* Episkopa Palaco de Astorgo 
* La Palaco en gaudiallgaudi.com
* La Palaco en gaudiclub.com
* Palaco kaj Muzeo de la Vojoj 

Kategorio:Konstruaĵoj de Gaudí
Kategorio:Palacoj en Kastilio kaj Leono
Kategorio:Secesio
Kategorio:Astorgo
Dunbar (Skotlando)

**Dunbar** () estas marborda urbo de East Lothian, sudorienta Skotlando. En 2001, laŭ la tiujara censo, ĝi enhavis ĉirkaŭ 6,350 loĝantojn.

## Historio 
eta|maldekstra|250ra|Haveno kaj kastelaj ruinoj, Dunbar
La nomo "Dunbar" signifas "montet-fortikaĵo" kaj tia fortikaĵo konstruiĝis antaŭ la alveno de la romianoj. Ĝi estis la ĉefloko de kelta tribo, la votadinoj, kiujn la romianoj regis ekde la mezdua jarcento. Frue de la 5-a jarcento la romianoj forlasis Brition. Dum la sekvanta jarcento la anglosaksa regno Northumbria akiris Dunbar, kie la reĝoj lokigis superan oficiston por administri tiun parton de ilia regno kaj kolekti impostojn.

En 1018 la anglosaksoj transdonis Dunbar kaj Lothian al Malkolmo la 2-a (Skotlando). Ĉirkaŭ 1072 Malkolmo la 3-a konfidis Dunbar al Gospatric, anglosaksa nobelo kiun Vilhelmo la konkerinto forpelis de lia graflando Northumbria. Dum la sekvaj jarcentoj Skotlando kaj Anglio ofte batalis por posedo de Dunbar.

En 1568 la kastelo malkonstruiĝis. Dum la sekvaj jarcentoj la urbo prosperis kiel agrikultura centro kaj fiŝadohaveno.

En 1650 Oliver Cromwell venkis skotan armeon dum la dua batalo de Dunbar kaj tio ebligis lin kapti Edinburgon.

Dum la 19-a jarcento Dunbar iĝis populara feriejo kaj golfludejo.

## Ekonomio 
Dunbar daŭre estas grava agrikultura centro, sed fiŝado ne tro gravas. Estas cement-fabriko kaj bierfarejo, kaj proksime situas la nuklea reaktoro Torness.

Kategorio:Urboj de Skotlando
Hipergero

La **Hipergero**, Nigrakapa hipergero aŭ Oriolhipergero, *Hypergerus atriceps*, estas specio de birdo de la familio de Cistikoledoj. Ĝi estas monotipa ene de la genro ***Hypergerus***, kio nomigas la specion en Esperanto. Tiu birdo estas loĝanta reproduktanto en Okcidenta Afriko el suda Senegalio al Kameruno kaj norda Demokratia Respubliko Kongo. 

Tiu kaŝema paserina birdo kutime troviĝas en densa arbustaro kutime ĉe akvo. La Hipergero konstruas grandan fuŝan neston pendigitan el folioj de palmo.

Tiuj 20 cm longaj cistikoledoj havas longan voston, fortajn rozkolorecajn krurojn kaj longan nigran bekon, tre fortikan, pintakran kaj iom subenkurbecan. Plenkreskuloj estas **helolivecaj supre, sulfurflavaj sube kaj havas nigran kapon** kiu konsistigas el nigraj plumoj blanke borditaj, kio havigas aspekton de brodaĵo; escepte la mentono la gorĝareo kaj supra brusto estas tute nigraj sen blankaj bordobrodaĵoj, kio ege kontrastas kun la suba tre flava brusto. La specinomo *Oriolhipergero* aludas al sia relativa similo al tute nerilataj sed simile nigraflavaj orioloj. La specinomo *Nigrakapa hipergero*, krom aludi al klara distingilo, kongruas kun la latina scienca nomo kie *atriceps* estas kunmetaĵo de du radikoj kiu signifas precize "nigra kapo". Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli senkoloraj.

Kiel plej parto de cistikoledoj, ankaŭ la Hipergero estas insektovora. La kanto estas laŭta fajfa dupaĵo *tuuu-uu-iii-uuuu, uuu-uu-iii-uuu*.

## Referencoj
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 52393, Hypergerus atriceps, 12a Majo 2006. Malplej Zorgiga.

* *Birds of The Gambia* de Barlow, Wacher kaj Disley, ISBN 1-873403-32-1

***Ryan**, Peter (2006). Family Cisticolidae (Cisticolas and allies). Pp. 378-492 in del Hoyo J., Elliott A. & Christie D.A. (2006) *Handbook of the Birds of the World*. Volume 11. Old World Flycatchers to Old World Warblers* Lynx Edicions, Barcelona ISBN 978-84-96553-06-4

* **Nguembock B.**; Fjeldsa J.; Tillier A.; Pasquet E. (2007): A phylogeny for the Cisticolidae (Aves: Passeriformes) based on nuclear and mitochondrial DNA sequence data, and a re-interpretation of a unique nest-building specialization. *Molecular Phylogenetics and Evolution'' **42**: 272-286.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Cistikoledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Urbodomo de Astorgo

[eta|200ra|La Urbodomo nokte, en la [Ĉefplaco de Astorgo|Ĉefplaco dum la Sankta Semajno.]]
La **Urbodomo de Astorgo** ekkonstruiĝis en 1683 laŭ la projekto de la ŝtontajlisto Francisco de La Lastra. Ĝi estas la sidejo de la loka registaro de Astorgo, en la provinco Leono, Hispanio. La origina konstruaĵo finkonstruiĝis en la jaro 1703, sed poste ĝi suferis kelkajn reformojn kiel la posta aldono de la balkono kaj la kapiteloj de la flankaj turoj, laŭ la dizajno de José Álvarez de la Viña. En 1739, Francisco García Casellas realigas tri ferajn balkonojn kaj en 1748, la majstro Domingo Martínez elstarigas la centran turon por la sonorilo kaj la horloĝo. Ĝi estas konsiderata kiel ekzemplo de civila arkitekturo de la leona baroko.

Kategorio:Konstruaĵoj en Kastilio kaj Leono
Kategorio:Urbodomoj en Hispanio
Kategorio:Astorgo
Katedralo de Astorgo

200px|eta|dekstra|Katedralo de Astorgo

La **Katedralo de Astorgo** (), dediĉata al Sankta Maria, troviĝas en la urbo Astorgo, provinco de Leono, Aŭtonoma Komunumo Kastilio kaj Leono, Hispanio. Ĝi estas la episkopa sidejo de la episkopujo de Astorgo kaj dokumenteble tenas ekde la 3-a jarcento la titolon Apostola.
Ĝi ekkonstruiĝis en 1471 ene de la sama murigita enklavo de la antaŭaj romanikaj preĝejoj de la 11-a kaj 13-a jarcentoj kaj ĉi tiu, la lasta estis la bazo por la ampleksiĝo kie regas la malfrua gotika stilo. Kvankam la konstruado ne finiĝis ĝis la 18-a jarcento, en ĝi miksiĝis kaj kombiniĝis diversaj arkitekturaj stiloj.

## Historio 
Antaŭ la nuna konstruaĵo ekzistis preĝejo antaŭromanika kaj alia laŭ romanika stilo, konsekrata en la jaro 1069, kiu eble estus finkonstruata meze de la 13-a jarcento, sen ke ekzistas multaj notoj pri ĝia konstruiĝo. La nunan katedralon oni komencis konstrui komence de la 15-a jarcento (1471) laŭ gotika arĥitekturo (navoj kaj kapeloj) kaj daŭrigis la konstruadon en la postsekvaj jarcentoj per la suda portalo kaj du rektangulaj kapeloj laŭ renesanca stilo kaj la ĉefa fasado laŭ baroka arĥitekturo de la 18-a jarcento. La gotika verko havas eblajn ligojn kun la arĥitektoj Juan de Colonia kaj lia filo Simón de Colonia, rilate la originalan konstruaĵon, dum kiam la laborojn el la 16-a jarcento oni atribuas al Rodrigo Gil de Hontañón.

## Arĥitekturo 
eta|Ĉefa retablo de la katedralo
La katedralo havas la planon de baziliko kun tri navoj, kiuj plilongiĝas trans la romanikaj plano kaj kapeloj inter kontraŭfortoj kaj tri plurlateraj absidoj; la volboj estas krucoripaj. La pilastroj, kiuj ilin subtenas, ne havas kapitelojn, sed plilongiĝas unuiĝante kun ties ripoj. Ĝi havas du kvadratajn kun turpintoj el ardezo. La klostro estas novklasikisma el la jaro 1755; ĝin kreis Gaspar López.

La orientiĝo de la konstruaĵo estas nekutima, ĉar ĝia kapo direktiĝas nordorienten, dum kiam la normala direkto estus la oriento. La ĥorejo entenas la retablon plej artisman el la alta renesanco en Hispanujo, kiun verkis skulptisto Gaspar Becerra. La ĥorejo de la ĉefa navo estas de flandra stilo kaj entenas interesan juglandolignan ĥorseĝaron kun diligenta ĉizarto, aparte la renesancan seĝon de Sankta Toribio.

La konstruaĵo formas katedralan ensemblon, kiu entenas tri diferencajn areojn:
* La preĝejon.
* La episkopan arĥivon, kapitulan arĥivon kaj muzeon.
* La malsanulejon Sankta Johano Baptisto, fundita en la mezepoko.
Preskaŭ apud la katedralo troviĝas la Episkopa Palaco de Astorgo, secesia verko de arĥitekto Antoni Gaudí; la du konstruaĵoj formas harmonian ensemblon malgraŭ siaj diferencaj konstruepokoj.

La konstruaĵo suferis gravajn difektojn per la lisbona tertremo en 1755 kaj dum la sekva jarcento konsiderindajn difektojn aparte en la klostro, kiujn kaŭzis la trupoj de Napoleono.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Katedralo de Astorga
* Bildoj pri la katedralo ĉe gotik-romanik.de
* Tre detala retpaĝo de la episkopujo de Astorga
* Katedralo de Astorgo 

Astorgo
Kategorio:Astorgo
Astorgo
Astorgo
Astorgo
Masakro en Gatumba

**Masakro en Gatumba** estis farita de la Fronto por Nacia Libero ( *Forces nationales de libération*; FNL) la  2004 en la rifuĝejo de konganoj-banjamulenge (la subetna grupo da tutsioj), kiu troviĝis en Gatumba (provinco Bujumbura Rural, Burundo), 4 km for de la landlimo kun Demokratia Respubliko Kongo (DRK). Tio estis unu el plej sangaj epizodoj de la Burunda enlanda milito.

## Masakro 
Je la 22a horo, ribelantoj de FNL atakis la rifuĝejon, kie loĝis 870 gekonganoj-banjamulenge, kiuj en junio fuĝis el sia lando por eviti la tiean militon. La atakintoj ekbruligis domojn kaj mortigis ties loĝantojn. Entute estis murditaj 158 kaj vunditaj 105 rifuĝintoj. Poste reprezentantoj de la FNL diris, ke ili celis nur militan bazon kaj estis devigitaj reagi post kiam oni ekpafis el la rifuĝejo.
La ĉefa ribelgrupo en DRK, RCD Goma, akuzis pri tio la militistaron de sia lando. Laŭdire la atakantoj uzis la lingvon, kiun oni parolas en DRK. Tamen la konga prezidanto Joseph Kabila refutis la akuzojn kaj postulis internacian enketadon. La entombigan ceremonion, okazinta la , partoprenis la prezidanto kaj vic-prezidanto de Burundo, la vic-prezidanto de DRK, reprezentantoj de Ruando kaj la Unuiĝintaj Nacioj. 
Antaŭ la masakro estis disvastigitaj flugfolioj, en kiuj oni alvokis al ekstermo de la rifuĝintoj-banjamulenge en Burundo. Ĝi deklaris, ke ĉi tiu atako iĝis la punago rilate al la banjamulenge, kiuj subtenis la Armitajn fortojn de Burundo, kiam tiuj estis atakitaj de FNL.
Tamen en novembro 2004 en la raporto de la Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj estis rimarkigite, ke «estas la gravaj pruvoj, ke FNL (Rwasa) agis ne sole». Atestantoj diris, ke FNL atakis apudan bazon de la Armitaj fortoj de Burundo, dum la masakro en Gatumba estis farita de konga milicio «maji-maji» kaj la Demokratiaj fortoj de la liberiĝo de Ruando (DFLR; anoj de la eksaj militaj fortoj de Ruando kaj Interĥamve). DFLR deklaris sin senkulpaj pri tiu atako.

## En Esperanto-kulturo 
Ĉi tiu historio eniris la Retan vortaron kiel ekspliko al la vorto *masakri*: «Masakritaj estas 158 homoj ĉe rifuĝejo apud la landlimo inter Burundo kaj Demokratia Respubliko Kongo (DRK)». 

## Referencoj 
Gatumba
Kategorio:Burunda enlanda milito
Kategorio:Politiko en 2004
Kategorio:Masakroj de la 21-a jarcento
Kategorio:2004 en Afriko
Szabolcs Balla

**BALLA Szabolcs** estas rumanuja hungara aktoro naskita en Miercurea Ciuc la 20-an de majo 1983. 
## Kariero
Szabolcs Balla debutis en septembro 2005 en Kolozsvári Állami Magyar Színház. Post la fino de la Artliceo en sia naskiĝurbo en 2001, li studis en Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat ekde 2001 ĝis 2005.
## Fonto
*Retpaĝo pri la artistohttp://www.huntheater.ro/cv.php?soid=64&PHPSESSID=86b34698daadc3207002dc83f90e532f

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Epimeteo

**Epimeteo** povas esti
***Epimeteo**, en la helena mitologio, estis titano, frato de Prometeo.
En astronomio, oni donis lian nomon al:
***Epimeteo**: satelito de Saturno;
***1810 Epimeteo**: asteroido.
Epimeteo (luno)

**Epimeteo** estas unu el la naturaj satelitoj de Saturno. Ĝi dum longa tempo estis konfuzita kun Jano, ĉar ambaŭ sekvas preskaŭ saman orbiton.

## Malkovro 
Epimeteo estis verŝajne observita unuafoje de Audouin Dollfus la , sed li opiniis observi Janon. Richard L. Walker, la 18-an de decembro de la sam jaro, observis ĉu Janon, ĉu Epimeteon. Sed tiam, oni kredis ke estis nur unu luno, oficiale: Jano.

En oktobro 1978, Stephen M. Larson kaj John W. Fountain determinis ke la observoj de 1966 estis klarigeblaj nur se estus du objektoj sur la sama orbito.

Tion konfirmis aliaj observoj (la lasta, far de Dale P. Cruikshank la ) kaj, la  fotoj far de Voyager 1 kaj la teamo de Stephen M. Larson, John W. Fountain, Bradford A. Smith kaj Harold J. Reitsema.

Ĉiuj tiuj homoj povas esti dirataj malkovrintoj de Epimeteo.

## Orbito 
Epimeteo kaj Jano (eble eroj de unu sama objekto, kiu disiĝis pluraj miliardoj da jaroj antaŭ) estas "kun-orbitaj" satelitoj: pli precize, la radiusoj de iliaj orbitoj diferencas de ĉirkaŭ 50&nbsp;km. la pli interna luno trakuras pli rapide sur sia orbito, nome la ekstera. Proksimume ĉiuj kvar jaroj, ili proksimiĝas unu de la alia; pro ilia reciproka altiro, tiu kiu estas "antaŭ" estas bremsita, kaj, perdinte energion malsupreniras sur pli internan orbiton. Reciproke, la luno "malantaŭa" estas plirapidigata, ricevas energion kaj supreniras sur eksteran orbiton.

Tiel, ambaŭ satelitoj interŝanĝas iliajn orbitojn, la lasta interŝanĝo okazis en januaro 2010.

En la orbito de Jano kaj Epimeteo, la sondilo Cassini malkovris en 2006 maldensan ringon, larĝa je ĉirkaŭ 5000&nbsp;km. Ĝi povas veni de polveroj elĵetitaj de la lunoj pro meteoroidaj frapoj.

## Aspekto 
Epimeteo estas neregula objekto. Ĝia malgranda denso pensigas, ke ĝi estas glacia kaj porhava. Ĝia surfaco montras kraterojn, el kiuj du ricevis la nomojn de Polukso kaj Helaira.

## Nomo 
En 1983 ĝi ricevis la nomon de Epimeteo, titano kaj frato de Prometeo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Epimeteo saturna luno (el "La Naŭ 8 planedoj")] 
* Epimeteo, saturna luno (el *Views of the Solar System*) 
* Orbita danco de Jano kaj Epimeteo el *"The Planetary Society"* 
* Epimeteo, el la paĝaro de Jean-Michel 
* La malgrandaj Saturnaj satelitoj (el *"Planète Astronomie*")  
* Rakontu al mi Epimeteon 
* Epimeteo kaj Jano (el *"Projekto Luno"*)  

Kategorio:Lunoj de Saturno
Aristarko

**Aristarko** aŭ **Aristarĥo** povas aludi al:
* Aristarko el Samotrako (ĉ. 220-143 AKE), helena gramatikisto
* Aristarko el Samoso (ĉ. 310-230 AKE), helena astronomo kaj matematikisto
* Aristarko el Tegea (5-a jarcento AKE), helena verkisto
* Aristarko el Tesaloniko (1-a jarcento), orienta sanktulo
* Aristarko (kratero), kratero en la luno
## Vidu ankaŭ
* 3999 Aristarchus
* Teleskopo Aristarchos

Kategorio:Viraj personaj nomoj
András Buzási

**BUZÁSI András** [buza'ŝi] estas rumanuja hungara aktoro naskita en Târgu Mureş la 11-an de novembro 1981.
 
## Studoj
Li finis en Liceo Bolyai Farkas en sia naskiĝurbo en 2000 kaj en Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat inter 2000 kaj 2004. 

## Kariero
Ekde septembro 2004 li estas ano de la Kolozsvári Állami Magyar Színház.

## Eksteraj ligiloj
*Retpaĝo pri la artistohttp://www.huntheater.ro/cv.php?soid=15

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Réka Csutak

**CSUTAK Réka** [ĉutak] estas rumanuja hungara aktorino naskita en Kluĵo la 21-an de decembro 1966.
## Studoj
Ŝi finis en Színművészeti Egyetem Szentgyörgyi István Tagozat inter 1990 kaj 1994. 
## Kariero
Ekde septembro 1994 ŝi estas anino de la Kolozsvári Állami Magyar Színház.
## Eksteraj ligiloj
*Retpaĝo pri la artistohttp://www.huntheater.ro/cv.php?soid=17

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Áron Dimény

**DIMÉNY Áron** [dime'nj] estas rumanuja hungara aktoro naskita en Oradea la 29-an de majo 1975.
## Kariero
Li finis en la aktorfako en 1997 en Universitato Babeş-Bolyai. Ekde septembro 1997 li estas ano de la Kolozsvári Állami Magyar Színház kaj de la UNITER (Rumanuja Teatra Asocio).
## Eksteraj ligiloj
*Retpaĝo pri la artistohttp://www.huntheater.ro/cv.php?soid=18

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Loránd Farkas

**FARKAS Loránd** [farkaŝ] estas rumanuja hungara aktoro naskita en Sfântu Gheorghe la 5-an de septembro 1982.

## Kariero
Li finis en la aktorfako en 2007 en la Universitato Babeş-Bolyai kaj ekde januaro 2007 li estas ano de la Kolozsvári Állami Magyar Színház.
## Eksteraj ligiloj
*Retpaĝo pri la artistohttp://www.huntheater.ro/cv.php?soid=438

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Alpár Fogarasi

**FOGARASI Alpár** [fogaraŝi] estas rumanuja hungara aktoro naskita en Kluĵo la 1-an de februaro 1981.

## Kariero 
Alpár Fogarasi finis en la aktorfako en 2004 en la Universitato Babeş-Bolyai kaj ekde septembro 2004 li estas ano de la Kolozsvári Állami Magyar Színház.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo pri la artistohttp://www.huntheater.ro/cv.php?soid=20

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Aristarko (kratero)

[200px|dekstra|eta|La kratero Aristarko (centre) fotata el la [Apollo 15.]]
**Aristarko** aŭ **Aristarĥo** estas grava alfrapa kratero situanta en la nordokcidenta parto de la proksima flanko de la Luno. Ĝi estas konsiderata la plej brila de la grandaj strukturoj de la luna surfaco, kun albedo preskaŭ duobla ol plej multaj ceteraj lunaj strukturoj. Ĝi estas rekte videbla per nuda okulo.

Ĝi ricevas sian nomon de la granda helena astronomo Aristarko el Samoso.

La kratero troviĝas ĉe la sudorienta rando de la samnoma altebenaĵo.

## Selenografio 
[dekstra|eta|150px|Lokiĝo de la kratero Aristarko en la [Luno.]]
La ĉefa kialo por la brileco de la kratero estas ke ĝi estas juna formaĵo, proksimume 450 milionojn da jaroj malnova kaj la suna vento ne ankoraŭ havis tempon mallumigi la elkavigitan materialon per la procezo de spaca eroziado. La impakto okazis post la kreo de la radia kratero Koperniko, sed antaŭ ol la apero de Tycho.

La plej brila ĉefaĵo de ĉi tiu kratero estas la kruta centra pinto. Sekcioj de la interna etaĝo aperas relative plata, sed la fotoj el Luna Orbiter rivelas ke la surfaco estas kovrita de multaj malgrandaj montetoj, striitaj sulkoj kaj kelkaj negravaj frakturoj.

## Distanca sondado 
En 1911, Profesoro Robert W. Wood uzis ultraviolan fotografion por preni bildojn de la kratera areo. Li eltrovis ke la altebenaĵo havis anomalian aperon en la ultraviola kaj areo ĉe la nordo ŝajnis doni indikojn de sulfura tavolo. Ĉi tiu bunta areo estas foje nomata kiel "Punkto de Wood", alternativa nomo por la Aristarka Altebenaĵo.

[maldekstra|eta|200px|Bildo el Clementine de Aristarko kaj ĉirkaŭaĵoj mapita al ŝajniga [topografio. Foto de *NASA*.]]
Spektroj kaptitaj de ĉi tiu kratero dum la misio Clementine estis uzitaj por elfari mineralan mapadon. La datumoj indikis ke la centra pinto estas tipo de roko nomita anortosito, kiu estas malrapide-malvarmetiĝanta formo de ignea roko kunmetita de plagioklasa feldspato. Kontraste, la ekstera muro estas troktolito, roko kunmetita de egalaj partoj de plagioklaso kaj olivino.

## Satelitaj krateroj 
eta|300px|Kratero Aristarko kaj satelitaj krateroj.
Ĉirkaŭ Aristarko troviĝas pluraj pli malgrandaj krateroj, multaj de kiu estas verŝajne duarangaj krateroj. Duarangaj krateroj formiĝas kiam grandaj blokoj elĵetitaj el la primara kratero reimpaktas la surfacon je altaj rapidoj. Konvencie ĉi tiuj trajtoj estas identigitaj sur lunaj mapoj enmetante leteron sur la flanko de la kratera centro kiu estas plej proksima al la primara kratero.

## Notoj 
Kategorio:Lunaj krateroj
Spyker

**Spyker Cars N.V.** [sp**ej**ker] estas konstruisto de aŭtomobiloj en Nederlando, ĝi ne havas rilaton kun la kompanio kun la sama nomo kiu bankrotis en 1929. Nur la hodiaŭa kompanio havas la permeson uzi la varomarkon.

La devizo de la kompanio estas *"nulla tenaci invia est via"* (latine: "por persistantoj (tenaculoj) neniu vojo estas neirebla").

La renaskiĝinta kompanio estas fondita de Victor Muller kaj Maarten de Bruijn, kaj ekde la jaro 2000 ĝi fabrikas ekskluzivajn sportaŭtomobilojn.

La kompanio estas konata pro ĝia transpreno de la sveda aŭtomobilfabriko Saab en 2010 kiu bankrotis je la 19-a de decembro 2011.

## Aktualaj aŭtomobiloj 
eta|maldekstra|250ra|Spyker C8 Spyder GT2R dum la 24 horoj de Le Mans, 2007
[dekstra|eta|250ra|La [Spyker C8]]

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Spyker Cars

Kategorio:Aŭtomobiloj
Kategorio:Nederlandaj firmaoj
Kategorio:Aŭtomobilaj firmaoj
Enikő Györgyjakab

**GYÖRGYJAKAB Enikő** [djoerdjjakab] estas rumanuja hungara aktorino, koreografo, altlerneja instruisto naskita en Târgu Secuiesc la 5-an de januaro 1982.
eta|

## Kariero 
Enikő Györgyjakab apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Ŝi frekventis liceon de Sfântu Gheorghe, pli poste ŝi finis en la aktorfako en 2005 en la Universitato Babeş-Bolyai. Ekde septembro 2005 ŝi estas anino de la Kolozsvári Állami Magyar Színház. Post jaroj ŝi ricevis ankaŭ filmajn rolojn kaj ankaŭ koreografis. En 2013 ŝi akiris pli altan diplomon en la menciita universitato, eĉ ŝi jam ankaŭ instruas en la sama loko. Ŝi ricevis filmajn-teatrajn premiojn inter 2006-2015. Ŝia arto forte ligiĝas al movtekniko kaj danco.

## Ŝiaj teatraj roloj (elekto) 
* William Shakespeare:
** Hamleto - Ophelia
** Othello - Desdemona
** Kiel Plaĉas al Vi - Rosalinda
** La gajaj edzinoj de Windsor - Anna Page
** Rikardo la 3-a - Lady Anna
** Julio Cezaro - Portia
* Zsigmond Móricz: *Nem élhetek muzsikaszó nélkül* - Veronika
* Henrik Ibsen:
** Hedda Gabler - Thea Elvsted
** Peer Gynt - patrino de la fianĉo
* Anton Ĉeĥov:
** Tri fratinoj - Natalja Ivanovna
** Onklo Vanja - Jelena Andrejevna

## Ŝiaj filmaj roloj (elekto) 
* *Veled* (mallonga filmo, 2008)
* *Személyi Figyelő* (mallonga filmo, 2013)
* *Orizont* (2015)

## Ŝiaj koreografiaĵoj (elekto) 
* *Fun* (2014)
* *Exposed* (2017)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* https://atelier.liternet.ro/articol/14482/Mirela-Sandu-Eniko-Gyorgyjakab/10-pentru-Film-la-TIFF-2014-Pentru-a-reusi-uneori-trebuie-sa-fii-crud-cu-tine-insuti.html 

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo pri la artistohttp://www.huntheater.ro/cv.php?soid=63

Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj koreografoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Dolce & Gabbana

**Dolce & Gabbana** estas fama entrepreno pri modaĵoj el Italio. Ĝi estis fondata de Domenico Dolce kaj Stefano Gabbana. Kvankam dekomence ĝi nur dizajnis vestaĵojn, nuntempe la entrepreno plidiversigis la ofertaĵojn dizajnante sunokulvitrojn, brakhorloĝojn, ringojn, parfumojn, poŝtelefonojn kaj eĉ restoraciojn. Dolce & Gabbana estas tre populara pro ĝiaj dizajnoj inter la artistoj de Holivudo; Ili dizajnis vestaĵojn por Madonna, Gisele Bündchen, Monica Bellucci, Ayumi Hamasaki, Isabella Rossellini kaj Kylie Minogue inter aliaj. La sidejo de la kompanio troviĝas en Milano. La privata vivo de tiuj du dizajnistoj, geja paro deklarita, fariĝis publika en 2005, kiam ili oficiale anoncis sentimentan disiĝon.170px|eta|dekstra|Modelo portanta produktaĵojn de la itala mod-entrepreno
## Butikoj de Dolce & Gabbana tra la mondo 
Dolce & Gabbana havas ampleksan butikreton tra la tuta mondo, ĉefe en Eŭropo, Azio, kaj Ameriko.

En Eŭropo ĝi havas butikojn en Germanio, Aŭstrio, Belgio, Hispanio, Francio, Grekio, Irlando, Italio, Britio, Nederlando, Rusio, Svislando kaj Ukrainio.

En Azio ĝi havas butikojn en Saud-Arabio, Sud-Koreio, Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj, Ĉinio, Barato, Japanio, Kuvajto, Libano, Singapuro, Tajlando kaj Tajvano.

En Ameriko ĝi havas vendejojn en Usono, Kanado, Meksiko kaj Brazilo.

## Kronologio 
* 1985. Post interkono en la lernejo de Milano nome Marangoni, Stefano Gabanna kaj Domenico Dolce unuiĝis profesie kaj kiel paro.
* 1986. *Real Women* estas la unua marko porvirina.
* 1989. Ili lanĉas unuan kolekton de subvestaĵoj kaj montradas en Japanio.
* 1993. Ili lanĉas unuan kolekton de porviraj subvestaĵoj. Madonna faras al ili gravan mendon.
* 2001. Ili lanĉas unuan kolekton de porvirinaj parfumoj.
* 2005. 20a jariĝo. Ili malfermas vendejon en Ĉinio kaj grandan tutvendejon Metropol en Milano.
* 2009. Ili lanĉas unuan kolekton de porvirinaj sminkaĵoj: ties modelo estas Scarlett Johansson.
* 2010. Ili malfermas vendejon en Rusio.
* 2011. Ili lanĉas unuan kolekton de juveloj.
* 2012. Ties modelo estas Monica Bellucci por sminkaĵoj.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de Dolce & Gabbana
* Dolce & Gabbana - Biografioj 
* Oficiala retpaĝo de la restoracio de Dolce & Gabbana 
* Historio de la entrepreno 
* Nunaj kolektoj de horloĝoj Dolce & Gabbana

Kategorio:Italaj firmaoj
Kategorio:Modo
Frapilaro (muziko)

eta|frapilaro
Al la **frapilaro** en simfoniorkestro fakte apartenas ĉio, kio ne estas akordigebla al unu el la aliaj grandaj instrumentgrupoj (lignaj blovinstrumentoj, latunaj blovinstrumentoj, arĉinstrumentoj). Esceptoj estas la timbaloj kaj instrumentoj kiel harpo aŭ piano, kiujn ludas specialistoj.

Al la baza stoko de la frapilaro apartenas la granda tamburo, la cimbaloj kaj la triangulo. Ili aperas elstare unuan fojon en verkoj kiel *Die Entführung aus dem Serail* de Mozart, poste en la 9-a simfonio de Beethoven. Ambaŭ fojojn ili subtenas la – por tiamaj kondiĉoj – strangaj sonoj en la operejo resp. koncertejo. Ĉe Mozart estas la supozata adaptado de „turka“ muziko, ĉe Beethoven apogo ĉe militistaraj sonoj. en la itala opero (antaŭ ĉio Verdi) ĉi tiu kombinaĵo tamen jam apartenas al la normo kaj kontribuas esence al la trabata forto de la tutecosono.

Ĝis nuntempe la spektro de la frapilaro ĉiame pliampleksiĝis. Gravaj instrumentoj kiel kampaneto kaj aliaj bastonmuzikiloj (ksilofono, vibrafono, marimbafono), celesto, tamtamo, gongo kaj ankoraŭ kreska nombro da efektinstrumentoj (knarilo, hupo, fleksatono, tondrolado, piŝtofluto, guiro, pluvoligno, ventmaŝino ktp.) intertempe apartenas al la pli malpli ampleksa repertuaro de frapinstrumentisto.

En komponaĵoj de la Nova Muziko al la frapilaro apartenas ankaŭ songeneriloj kiel polvosuĉilo, skribmaŝino aŭ sireno, kvankam ili neniel rilatas al „frapado“ malvastasence.

## Vidu ankaŭ 
* frapinstrumento
* frapinstrumentaro

## Eksteraj ligiloj 
* Frapilaro en orkestro 

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Frapinstrumentoj
2062

**2062** estos normala jaro komenciĝanta dimanĉe (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2062 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
* Du partaj suneklipso: la 11-an de marto kaj la 3-an de septembro
* 10-a de majo: Pasado de Merkuro

## Naskiĝoj 
Ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...

## Mortoj 
Same ankoraŭ ne vere antaŭvideblaj...
Lindsay Lohan

**Lindsay Dee Morgan Jade LOHAN** (n. 2-an de julio 1986 en Novjorko, Novjorkio) estas usona aktorino, pop-kantistino kaj fotomodelo. Ŝi estas konata ĉefe pro siaj ludoj en serio de Disney-filmkomedioj.dekstra|eta|Lindsay Lohan (2007)Ŝi staris jam en aĝo de 3 jaroj antaŭ la televidaj kaj fotokameraoj kaj povas hodiaŭ rerigardi je 60 reklamaj filmetoj, inter ili ŝi aperis en reklamoj por Pizza Hut kaj Ford Motor Company. En aĝo de 17, ŝi aperis sur kovrilpaĝo de nordamerika kaj brita eldono de *Vanity Fair*.

Lohan debutis en la kinejo en 1998, kiam ŝi ludis ĝemelojn *Hallie Parker* kaj *Annie James* en filmo *The Parent Trap*. La komedio baziĝis sur libro *Das doppelte Lottchen* de Erich Kästner kaj estas refaro de filmo de 1961.

Ŝi sukcesegis kiel aktorino en 2003 en filmo *Freaky Friday*, en kiu ŝi ludis Anna Coleman. Ekde 2004, ŝi provis sin kiel kantistino.

Ŝi altiris median atenton je si pro ŝia anoreksia maldikiĝo en 2005. Lohan en 2006 konfesis bulimion al usona magazino *Vanity Fair*. Ŝi aperis en tiu jaro multfoje sen suba kalsoneto kaj tiel ripetante median altiron de Britney Spears. Evidentiĝis ankaŭ, ke ŝi suferas je alkoholismo kaj drogaĉ-konsumado. Ŝi vizitis en 2007 minimume trifoje alkoholaĵ-deprenan klinikon.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Naskiĝintoj la 2-an de julio
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj infanaj aktoroj
Kategorio:Usonaj infanaj kantistoj
Kategorio:Usonaj fotomodeloj
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Usonaj popkantistoj
Kategorio:Irlandaj usonanoj
Kategorio:Italaj usonanoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Vaŝingtona Interkonsento

La nocio de **Vaŝingtona Interkonsento** (aŭ Konsento) (angle *Washington Consensus*) signifas aron de ekonomipolitikaj aranĝoj, kiuj celis instigi la la registarojn por apogi la ekonomian stabilecon kaj kreskon. La koncepton propagis kaj apogis la IMF kaj Monda banko.

La esprimon *Washington Consensus* uzis la ekonomikisto John Williamson por konferenco de 1990 en Vaŝingtono. Tie oni deklaris la intencon por atingi makroekonomian stabilecon, malkonstrui la ekstreme protektajn doganojn (protekcionismon) kaj pli bone eluzi la tiel kreskontan internacian komercon kaj la eksterlandan kapitalon. 

Oni interkonsentis, ke ŝuldulo devas sekvi 10 strukturajn modifojn:

* buĝeta disciplino
* prefereco de publikaj elpagoj por edukado, sanaferoj kaj infrastrukturo, malkonstruo de subvencioj
* imposta reformo por sinkigi la ĝeneralan impostan nivelon kaj pligrandigo de la impostpaga bazo
* pozitivaj rentumoprocentoj por eviti fuĝon de la kapitalo kaj altiri eksterlandan kapitalon
* konkura ŝanĝokurso, kiuj helpas konkurkapablecon de la eksporta ekonomio
* liberaligo de la komerca politiko, por malfermi la internan merkaton por la eksterlandaj vendistoj
* malfermiteco kaj plibonigo de la kondiĉoj por la eksterlandaj rektaj investoj
* privatigo de publikaj entreprenoj kaj instalaĵoj
* malreguligo, malburokratigo kaj malkonstruo de la ŝtata influo
* protekto de la privata posedaĵo

Celo estis malpliigi la malriĉecon en la latinamerikaj landoj kaj certigi ekonomian kreskon, prosperon en tiuj landoj. Fakte tiuj landoj povis eluzi la konsenton, kiuj protektis sian merkaton kaj ne sekvis ĉiujn proponojn ĉefe pri privatigo, liberaligo. Ĉinio ekzemple pli rapide kreskis ol aliaj landoj, kiujn povis premi la Internacia Monda Fonduso kaj Monda Banko, por sekvi la instruojn de la Vaŝingtona Konsento.

## Vidu ankaŭ
* Novliberalismo

Kategorio:Evoluiga politiko
Kategorio:Ekonomia politiko
Kategorio:Internacia komerco
Kategorio:Tutmondiĝo
Bananaj militoj

eta|Okupacio de Haitio en 1915
**Bananaj militoj** estas nomataj tiuj militistaj agadoj, kiujn efektivigis Usono en komenco de la 20-a jarcento (antaŭ la unua mondmilito) en Meza kaj Suda Ameriko. La intervenojn realigis plej ofte la usonaj mararmeoj; kelkfoje partoprenis eĉ trupoj de la usona armeo.

La esprimo "Bananmilitoj" celas je la komercaj interesoj de Usono en la regiono, precipe je financaj investoj de United Fruit Company ĉe kultivado de banano, tabako, sukerkano kaj aliaj agrikulturaĵoj de la karibia areo, Mezameriko kaj meza Sudameriko. Defendantoj de tiuj intervenoj rajtigis tiun agadon, ke tio alportas stabilecon en la regionon.

La bananajn militojn finis en 1934 la Politiko de bona najbareco de prezidento Franklin D. Roosevelt; poste Usono ne fondis novan kolonion.

## Koncernitaj landoj 
* 22ra Kubo de 1899 ĝis 1902 sub milita guberniestro Leonard Wood, kaj denove de 1906-1909, 1912 kaj 1917-1922; direktita laŭ kondiĉoj de Amendo Platt ĝis 1934
* 22ra Dominika Respubliko 1903, 1904, kaj 1914; okupita fare de Usono de 1916 al 1924.
* 22ra Haitio okupita de 1915-34
* 22ra Meksiko 1914, 1916-17
* 22ra Nikaragvo 1909-1933
* 22ra Panamo
* Honduro 1903, 1907, 1911, 1912, 1919, 1924, kaj 1925.

## Vidu ankaŭ 
* Usona Imperiismo
* Bastonego