open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nurenberga Kroniko

eta|dekstra|200px|Bildo de Dio dum la kreado de la mondo
[dekstra|eta|[Ferecido de Siros, priskribita kiel mezepoka fakulo en la *Nurenberga Kroniko*]]
La **Nurenberga Kroniko** estas unu el la plej bone dokumentitaj, frue printitaj libroj. La kroniko estas ilustrita historio de la mondo, kies enhavo estas disdividita al sep epokoj:

* Unua epoko: De la kreado de la mondo ĝis la tutmonda diluvo
* Dua epoko: Ĝis la naskiĝo de Abrahamo
* Tria epoko: Ĝis Reĝo Davido
* Kvara epoko: Ĝis la babilona mallibereco de la juda popolo
* Kvina epoko: Ĝis la naskiĝo de Jesuo
* Sesa epoko: La "nuntempo" - laŭ la jaro de publikigo (1493) (plej larĝa parto)
* Sepa epoko: elrigardo pri la supozata fino de la mondo kaj la "lasta juĝo"

La kroniko unue publikiĝis latinlingve la 12-an de junio 1493 en la germana urbo Nurenbergo. Rapide sekvis germana traduko la 23-an de decembro 1493. Kleruloj estimas ke 1400-1500 latinlingvaj kaj 700-1000 germanlingvaj kopioj publikiĝis. Dokumento el la jaro 1509 raportas ke 539 latinlingvaj kaj 60 germanlingvaj libroj ne jam vendiĝis. Proksimume 400 latinlingvaj kaj 300 germanlingvaj kopioj pretervivis ĝis la 21-a jarcento.

La aŭtoro de la Nurenberga Kroniko estas Hartmann Schedel, dum Georg Alt verkis la tradukon al la germana lingvo. La konata artisto Albrecht Dürer estis metilernanto dum la kreado de la 1,804 lignoĉizaj ilustraĵoj. Anton Koberger estis la presisto kaj publikigisto.

Kiel estis kutime dum la epoko, la libro ne havis titolpaĝon, kaj do ne havis originan nomon. Latinaj kleruloj nomis ĝin **Liber Chronicarum** (**libro de kronikoj**), ĉar tiu nocio aperas en la enkonduka teksto de la latina eldono. Germanlingvanoj nomas ĝin **Die Schedelsche Weltchronik** (*La monda kroniko de Schedel*), por honorigi per la nomo la aŭtoron. Alilingvanoj kutime uzas la nomon "Nurenberga Kroniko" kaj per tio memorigas la urbon de la eldonejo.

Kategorio:Kronikoj
Kategorio:Nurenbergo
Ban Ki-moon

**BAN Ki-Moon** ([pan gi mun]; ĉina skribo: 潘基文; Korea alfabeto:반기문; naskiĝis la ) estas politikisto, ministro de Eksteraj Rilatoj kaj Komerco de Sud-Koreio ekde 2004.

Ban Ki-Moon estas la posteulo de Kofi Annan, Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj. Oficperiodo de Ban komenciĝis la .

**Rimarko:** Ban Ki-moon estas korea nomo; la familia nomo estas Ban.

## Vivo 
Li naskiĝis en Eumseong-Kantono en Chungcheongbuk-provinco. En februaro 1970, li diplomiĝis fakultaton pri internaciaj rilatoj de Seula Universitato, kaj sammonate li venkis ekzamenon por dungiĝi je la ministerio pri eksteraj rilatoj.

En aprilo 1985, li doktoriĝis je Kennedy School of Government de Universitato Harvard.

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio  

Kategorio:Personoj de Unuiĝintaj Nacioj
Kategorio:Sudkoreaj politikistoj
Esenoj

La **Esenoj** (aramee: *la piuloj*) estis juda sekto fondita proksimume en la jaro 150 a.K., en tempo de la Makabeoj, kaj kies membroj, loĝantaj en kvazaŭaj monaĥejoj formis inter si ian moralan kaj religian asocion. Ili distingiĝis per dolĉaj moroj kaj severaj virtoj, instruadis moralon, amon al Dio kaj al proksimulo, la senmortecon de l' animo, kaj kredis je la reviviĝo. Ili vivis en celibato, malaprobis la sklavecon kaj la militon, havis komunajn havaĵojn kaj laboradis en la terkulturo. Kontraŭaj al la Sadukeoj, kiuj neis la senmortecon, kaj al la Fariseoj, rigoraj pri eksteraj formalaĵoj, la Esenoj neniun partion prenis en la kvereloj, kiuj dividis tiujn du sektojn. Ilia maniero de vivado alproksimiĝis al la vivo de unuaj kristanoj, kaj la principoj de moralo, kiujn ili praktikis, igis multajn personojn pensi, ke Jesuo apartenis al tiu sekto antaŭ la komenco de sia publika misio. Certe li konis, eĉ apenaŭ, eseniismon, sed nenio pruvas, ke li estis ĝia membro, kaj ĉio, kon oni skribis pri tiu temo, estas hipotezo. Esenoj partoprenis en ribelo kontraŭ la Romia Imperio en la komenco de kristana erao kaj estis detruitaj de la venkantoj. Ili estis ĝis ĉirkaŭ la jaro 70 p.K. la tria plej grava juda grupo post la Fariseoj kaj la Saduceoj.

Esenoj verkis la faman pergamenaron de Morta Maro.

## Etimologio 
Pinchas Lapide supozas ke la nomo *Esenoj* devenas de *Ossé (Ha-Torah)*, kio eble estis la nomo por la loĝantoj de Kumrano. Tiu vorto transformiĝus al *Osenoj* kaj poste *Esenoj*. Epifanio de Salamis sciis pri ili.

Kategorio:Judaj religiaj movadoj
Kategorio:Judismo
Katano (urbo)

**Katano** (交野市 [katano-ŝi], en rondaj kanaoj , laŭ transskribado Hepburn: **Katano-shi**) estas urbo de Japanio. Ĝi situas en la nordorienta parto de la gubernio Osaka, en la regiono Kansajo, kaj geografie troveblas en la centro de la insulo Honŝuo, la plej granda el la insuloj de Japanio.  Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Transporto 
* Elektra Fervojo Keihan:
** Linio Keihan-Katano: Stacio Kōzu — Stacio Katanoshi — Stacio Kawachi-Mori — Stacio Kisaichi
* JR Okcidenta:
** Linio Katamachi: Stacio Kawachi-Iwafune — Stacio Hoshida
eta|maldekstra|300ra|

## Partnera urbo 
*  Collingwood en Ontario, Kanado

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Gubernio Osaka
Majorko (apartigilo)

**Majorko** estas esperantigo de la kataluna loknomo *Mallorca*, el kiu devenas diversaj elementoj:
* Majorka insulo, la plej granda insulo el la Balearoj.
* Majorkurbo aŭ Palma, ĉefurbo de Majorka insulo.
* Antaŭa Majorka reĝlando.
* Antaŭa Majorka *batlle*-ujo*.
* Antaŭa Majorka ĝenerala kapitanujo.
* Antaŭa Majorka islama reĝlando, en Andaluso.
* Majorka episkopujo kaj Majorka katedralo.
Kanan

La gloso **Kanan** povas signifi:
*Kanan (Mijagi) urbeto en Gubernio Mijagi
*Kanan (Osaka) urbeto en Gubernio Osaka

## Vidu ankaŭ
*Kanaano, biblia lando promesita de Dio al Sia elektita popolo
Sennan

*''Pri urbo en l'Osaka Prefektujo, vidu Sennan (urbo)*
***Sennan** (泉南 [sennan]) estas la suda parto de eksa Izumi-provinco. *Sennan'' signifas "**Sudo** de **Izumi**" 和**泉**の**南**. Aliflanke, la norda parto de Izumi-provinco estas nomata Senboku (**Nordo** de **Izumi**).

En malvasta uzado, Sennan signifas simple Sennan-urbo.

En vasta uzado, Sennan signifas :
*Izumisano
*Kiŝiŭada
*Kaizuka
*Kanan
*Kumatori
*Misaki
*Sennan
*Taĵiri
Manfred Retzlaff

**Manfred RETZLAFF** (naskiĝis la 4-an de novembro 1938, mortis la 1-an de junio 2018) estis germana esperantisto, kiu konatiĝis kiel tradukinto de germana poezio. En Esperanto li nomas sin ankaŭ **Manfredo Ratislavo**.

Li estis diplomita inĝeniero kaj laboris ĝis sia pensiiĝo ĉe la Germana Fervojo.

Li esperantistiĝis ĉ. la jaro 1972 kaj tradukis ekde 1976 pli ol 400 poemojn kaj kantojn al Esperanto, el kiuj kelkaj aperis en diversaj Esperanto-gazetoj aŭ kantaroj (ekz. en ADORU). La plej multajn el ili li aperigis ankaŭ en sia retejo "poezio.net".

## Eksteraj ligiloj 
* poezio.net (Retejo de Manfred Retzlaff pri tradukitaj poemoj)

Retzlaff, Manfred
Retzlaff, Manfred
Pinchas Lapide

**Pinchas LAPIDE** (prononco , , naskiĝis la 28-an de novembro 1922 en Vieno, Aŭstrio; mortis la 23-an de oktobro 1997 en Frankfurt am Main, Germanio) estis juda teologo kaj religiisto. Elstaraj estas liaj konoj pri la kristana nova testamento kaj lia partopreno en la kristanajuda dialogo.

## Verko 
* *Der Prophet von San Nicandro*, eldonejo *Vogt*, Berlino 1963, eldonejo *Matthias-Grünewald-Verlag*, Majenco 1986. ISBN 3-7867-1249-2
* *Rom und die Juden*. Gerhard Hess, Ulm 1967, 1997, 2005 (3-a, plibonigita eldono). ISBN 3-87336-241-4
* *Nach der Gottesfinsternis.* Schriftenmissions-Verl., Gladbeck 1970.
* *Auferstehung.* Calwer, Stuttgart 1977, 1991 (6-a eldono). ISBN 3-7668-0545-2
* *Die Verwendung des Hebräischen in den christlichen Religionsgemeinschaften mit besonderer Berücksichtigung des Landes Israel.* Diss. Kleikamp, Kolonjo 1971.
* *Er predigte in ihren Synagogen.* Mohn, Gütersloh 1980, 2004 (8-a eldono). ISBN 3-579-01400-5
* *Am Scheitern hoffen lernen.* Mohn, Gütersloh 1985, 1988. ISBN 3-579-01413-7
* *Wer war schuld an Jesu Tod?* Mohn, Gütersloh 1987, 1989, 2000 (4-a eldono). ISBN 3-579-01419-6
* *Ist das nicht Josephs Sohn? Jesus im heutigen Judentum. *Mohn, Gütersloh 1988 . ISBN 3-579-014080*
* *Ist die Bibel richtig übersetzt?" 2 Bd. Mohn, Gütersloh 2004. ISBN 3-579-05460-0
* *Der Jude Jesus.* Patmos, Düsseldorf 1979, 2003 (3-a eldono). ISBN 3-491-69405-1
* *Paulus zwischen Damaskus und Qumran.* Mohn, Gütersloh 1993, 1995, 2001. ISBN 3-579-01425-0

## Eksteraj ligiloj 
* Literaturo de kaj pri P. Lapide  en la [Virtuala katalogo de la Universitato de Karlsruhe(https://eo.wikipedia.org/wiki/Universitato_de_Karlsruhe)] 

Lapide, Pinchas
Lapide, Pinchas
Lapide, Pinchas
Lapide, Pinchas
Atenco

[dekstra|eta|350px|[Atenco kontraŭ Abraham Lincoln en aprilo de 1865]]
**Atenco** estas atako kontraŭ la vivo de signifa persono farita pro politikaj kaŭzoj. Ofte ĝi estas uzata kiel rimedo de anarĥismaj aŭ de aliaj grupoj aŭ de teroristoj aŭ satanisto.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de viktimoj de atencoj
* Seksatenco
* Acida atenco


Kategorio:Politika perforto
Palma (apartigilo)

**Palma** estas latindevena loknomo. Ĝi estas nomo de diversaj geografiaj elementoj:

* Palma aŭ Majorkurbo estas la plej granda urbo de insulo Majorko kaj ĉefurbo de Balearaj insuloj, kaj el ĝi devenas:
** Palma golfo.
*Palma estas urbo en Brazilo.
* La Palma estas vilaĝeto en komunumo Cubelles, en regiono Garraf (Katalunio).
* La Palma estas vilaĝeto en komunumo Aldea, en regiono Baix Ebre (Katalunio).
* La Palma estas vilaĝeto en komunumo Cabanelles, en regiono Alt Empordà (Katalunio).
* Insulo La Palma estas insulo de Kanariaj insuloj (Hispanio).
* Palma Campania estas komunumo en provinco de Napolo (Italio).
* La Palma d'Ebre estas vilaĝo en  regiono Ribera d'Ebre (Katalunio).
* La Palma de Cervelló estas vilaĝo en subregiono Baix Llobregat (Katalunio).
* Palma de Gandia estas vilaĝo en subregiono Saforo (Valencilando), kaj el ĝi devenas:
** Palma baronlando.
** Palma kastelo.
* La Palma del Condado estas vilaĝo en provinco de Huelva (Hispanio).
* Palma del Río estas vilaĝo en provinco de Kordovo (Hispanio).
* Palma de Mallorca estas alia nomo de Palma, ĉefurbo de Balearoj.
* Palma di Montechiaro estas komunumo de provinco Agrigento (Italio).
* Kulmino de la Palma estas ero de montaro Carlit.
* (372) Palma estas asteroido.
Listo de atencintoj

**Atencinto** estas persono, kiu faras (aŭ provas fari) atencon. Konataj atencintoj estas ekz.:

* Gavrilo Princip – atenco kontraŭ Franz Ferdinand
* Ramón Mercader – atenco kontraŭ Lev Davidoviĉ Trockij
* Jozef Gabčík, Jan Kubiš kaj Josef Valčík – atenco kontraŭ Heydrich
* Guglielmo Oberdan – atencoprovo kontraŭ Francisko Jozefo la 1-a
* Lee Harvey Oswald – atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy
* James Earl Ray – atenco kontraŭ Martin Luther King
* John Wilkes Booth - Atenco kontraŭ Abraham Lincoln
* Mark David Chapman – atenco kontraŭ John Lennon
* Mehmet Ali Ağca – atenco kontraŭ Johano Paŭlo la 2-a

## Vidu ankaŭ 
* Listo de viktimoj de atencoj

!
Atencintoj
Villingen-Schwenningen

**Villingen-Schwenningen** aŭ Filingen-Ŝveningen estas urbo en la sudokcidento de la federacia lando Baden-Virtembergo en Germanio. Ĝi ekestis en 1972 el du sendependaj urboj kiuj unuiĝis per administra reorganizado konfirmita per voĉdonado de la loĝantoj. La urbo apartenas al la distrikto Schwarzwald-Baar, al la Regiono Nigra Arbaro-Baar-Heuberg kaj en la distriktaro Freiburg de Baden-Virtembergo, kaj estas la administra centro de la distrikto. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

Inter Villingen kaj Schwenningen troviĝas la iama landlimo inter Virtembergo kaj Badeno, krome la Eŭropa Akvodislimo: Pluvo falanta en Schwenningen fluas en la Nordan Maron kaj Atlantikon, pluvo falanta en Villingen tra la Danubo al la Nigra Maro.

## Vidindaĵoj 
* La urbo estas konata pro la ŝvaba-alemana karnevalo.
* Arkeologia kuŝejo Magdalenenberg.

## Bildaro 

Dosiero:Memortabulo Blumenstock,VS.jpg|Memortabulo pri Wilhelm Blumenstock sur lia domo en Villingen
Dosiero:Villingen Fasnet Hist2011 002.jpg|Villingen
Dosiero:Villingen luftbild.jpg|Villingen
Dosiero:Wappen Villingen.png|Blazono de la urboparto Villingen
Dosiero:Neckar river watershed.png|Rivero Neckar

## Najbaraj komunumoj 
Jenaj urboj kaj komunumoj havas limon kun la urbo Villingen-Schwenningen. Ili estas nomitaj en horloĝa senco komencante en nordokcidento:

Unterkirnach, Sankt Georgen im Schwarzwald, Mönchweiler, Königsfeld im Schwarzwald, Niedereschach, Dauchingen (ĉiuj distrikto Schwarzwald-Baar), Deißlingen (distrikto Rottweil), Trossingen (distrikto Tuttlingen) kaj Tuningen, Bad Dürrheim, Brigachtal, Donaueschingen kaj Vöhrenbach (ĉiuj distrikto Schwarzwald-Baar).

## Ĝemelaj urboj 
* Tula (Rusio)
* Savona (Italio)
* La Valette du Var (Francio)
* Zittau (Germanio),
* Friedrichsthal-Bildstock (Germanio)
* Pontarlier (Francio).

## Esperanto en Villingen-Schwenningen 
Jen kelkaj Esperantistoj el Villingen-Schwenningen:

* Wilhelm Blumenstock fondis en 1906 la unuan Esperanto-grupon en Villingen
* Max Reichelt
* Karl Kratt, refondinto de grupo Villingen-Schwenningen post la Dua Mondmilito.
* Josef Schiffer fondis sekvan Esperanto-grupon de Villingen-Schwenningen en 1980
* Maria Schiffer, estrarano de BAVELO
* Bernhard Eichkorn, estrarano de BAVELO, aktivulo de IKUE kaj de ekumena Esperanto-movado, FAME-Premio (2002), de 1964 kaj 1967 estis pastro de la paroĥo *Sankt Konrad* kaj de 1988 ĝis 2003 de la paroĥo *Sankt Fidelis*.
* Dominik Timo Ratzinger, estrarano de BAVELIDO

## Famuloj  
* Sebastian Rudy

## Rilataj paĝoj 
* Musik Produktion Schwarzwald - diskeldonejo por ĵazmuziko.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Esperanto-Kunvenoj en Villingen
* Faktoj pri Villingen-Schwenningen de Josef Schiffer en la Wayback Maŝino de la Interreta Arkivo (2003)

Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo
Kategorio:Distrikto Schwarzwald-Baar
Reinhard Bütikofer

260ra|eta|maldekstra|
260ra|eta|maldekstre|
**Reinhard Hans BÜTIKOFER** (naskiĝis la 26-an de januaro 1953 en Mannheim) estas germana politikisto de la verda partio Bündnis 90/Die Grünen (Alianco '90/La Verduloj), dum la jaroj 2002-2008 ĝia kunprezidanto - unue kun la Angelika Beer kaj ekde 2004 kun *Claudia Roth.

En la eŭropaj balotoj 2009 li elektiĝis kiel Membro de la Eŭropa Parlamento kaj reelektiĝis ĝis la baloto de 2024.

## Esperanto 
En la 1960-aj jaroj, Bütikofer lernis Esperanton en kurso de Helmut Rössler. Poste li dum ĉ. 10 jaroj aplikis la lingvon, interalie kiel abonanto de *El Popola Ĉinio''. En la 1980-aj jaroj li estis urba deputito en Heidelberg kaj tenis kontaktojn al la tiea Esperanto-grupo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de Reinhard Bütikofer ()

Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Germanio 2009-2014
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Germanio 2014-2019
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Germanio 2019-2024
Kategorio:Verduloj
Kirasvitro

eta|Kontraŭkugla vitro de juvelvendeja montrofenestro post ŝtela klopodo.

**Kirasvitro** aŭ **sekurecvitro** estas **kuglorezista vitro**. La nocio estas ligite ĝenerale al specife dika kaj atakrezista vitro, kiu kontraŭstaras eĉ pafadon el man-pafiloj.

La moderna termino por ĝi estas la sekurvitro. Tiu estas uzata por defendo de personoj kaj objektoj, ekz. ĉe bankaj giĉetoj, aŭtomobiloj.

Du tipoj de la sekurecvitro estas:
* unutavola sekurecvitro (ĉe tiu, la vitro rompas unuece kaj ne splitiĝas)
* plurtavola sekurecvitro (ĉe tiu, krom la vitro, la vitron kovras, kunligas folio, kiu tenas en unu la vitron ĉe atako)

Kategorio:Vitro
Sekurit

**Sekurit** estas markonomo por unudiska sekurvitro, kiu estis produktita en ĉ. 1933 fare de la vitrofabriko *Herzogenrath bei Aachen*, kiel unua unudiska sekurvitro de la mondo.

La markon posedas nun la Compagnie de Saint-Gobain.

## Eksteraj ligiloj 
*saint-gobain-sekurit.com produktista paĝo
*uzeblecoj de sekurvitro

Kategorio:Varomarkoj
Raoul Schránil

**Raoul Schránil** estis ĉeĥa aktoro. Li naskiĝis la 24-an de marto 1910 en Most, mortis la 20-an de septembro 1998 en Prago. Li naskiĝis en familio de juristo JUDr. *Rudolf Schránil*. Sian nekutiman nomon li ricevis laŭ franca amiko de sia patro.

Li ekbrilis precipe en la 30-aj jaroj, kiam li rolis rolojn de amantoj kaj ĝentiluloj en ĉeĥaj antaŭmilitaj filmoj. Ĉar en Most tiutempe ofte eksplodis kontraŭĉeĥaj demonstroj de germanaj nacionalistoj, la tuta familio estis devigita forlasi la nordbohemian Most-on. Unue la familio transloĝiĝis en Vienon, post fino de la unua mondmilito ili transloĝiĝis Pragon.

Antaŭ la kamerao li aperis unuafoje en biografia fimo pri Milan Rastislav Štefánik, kie estis konfidita al li rolo de adjutanto de franca generalo. Sed la unua pli granda rolo fariĝis staturo de *Švalbenšvanc* en filmo *Vdavky Nanynky Kulichovy*. La stelo de Raoul rapide ekbrilis kaj baldaŭ li fariĝis unu el plej ofte okupataj ĉeĥaj aktoroj. En 1937 li rolis en naŭ filmoj, en 1938 en kvin.

Sed post la liberigo de Ĉeĥoslovakio en 1945 venis granda trompiĝo. Raoul rolis precipe "jakulojn" - kuracistojn, juristojn, oficirojn, filojn de fabrikistoj. Sed tiuj ĉi tipoj de roloj estis en la postmilitatempo absolute neuzeblaj kaj nebezonataj, ĉar tute ŝanĝiĝis nenur organizo de filma produktado, sed ankaŭ imagoj pri konvenaj temoj kaj virojn en jakoj alternigis laboristoj en laborvestoj. Raoul post februaro de 1948 aperis en filmo tre rare.

Poste pro kulpigo el provo pri elmigrado li pasigis tri kvaronojn de la jaro en esplorejo de malliberejo en Pankrác. Kiam li estis tralasita, li ne povis pensi pri reveno sur teatrajn tabulojn. Li alternis kelke da profesiojn - li konstruis monumenton de Stalin sur Prago-Letná, li boris putojn ĉe Mariánské Lázně. Pli poste li revenis en Vesnické divadlo (Vilaĝa teatro) kaj tie li eltenis ĝis ties malvalidigo en 1962. Poste li iom post iom partoprenis en teatroj en Mladá Boleslav, Ostrava kaj poste li revenis Pragon. Sed li ne sukcesis akiri postenon en ensemblo de Nacia teatro, sed li estis akceptita en ties propaganda sekcio kaj li fariĝis kulture-propaganda referentulo.

Pli poste li aperis ankoraŭ en multaj filmoj, en kiuj li kreis precipe epizodajn rolojn.

Schránil, Raoul
Schránil, Raoul
Schránil, Raoul
Kategorio:Naskiĝintoj la 24-an de marto
Kategorio:Mortintoj la 20-an de septembro
Helmut Rössler

eta|200ra|altdekstre=2|Helmut Rössler, 2010
**Helmut RÖSSLER** (naskiĝis la 23-an de marto 1925, mortis la 20-an de februaro 2012 en Speyer) estis germana esperantisto, kiu konatiĝis en la Esperanto-movado kiel tradukinto de poemoj kaj kantoj.

Kune kun Wilhelm Herrmann li tradukis la Germanan Antologion aperintan en 1985. Kelkaj el liaj kanto-tradukoj aperis en ADORU.

Laŭ profesio li estis gimnazia instruisto (stud-direktoro) pri matematiko. En sia lernejo li de tempo al tempo instruis ankaŭ Esperanton, i. a. al Reinhard Bütikofer, MEP kaj eksa kunprezidanto de Bündnis 90/Die Grünen.

Ekde la 1960-aj jaroj li seninterrompe estis delegito de UEA en Speyer.

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Hematopedoj

La birdoj de familio **Hematopedoj** estas el la ordo de Ĥaradrioformaj, inter kiuj nomiĝas ankaŭ vadbirdoj kaj tiu familio enhavas nur unu genron, nome *Haematopus*.

## Taksonomio 
La genro *Haematopus* estis enkondukita en 1758 fare de la sveda natursciencisto Carl Linnaeus en 1758 en la deka eldono de sia verko *Systema Naturae* kiel hejmo por unusola specio, nome la Eŭrazia hematopo *Haematopus ostralegus*. La genronomo *Haematopus* devenas el vortoj de Antikva greka *haima*  kun la signifo sango, kaj *pous*  kun la signifo piedo, reference al la ruĝaj kruroj de la Eŭrazia hematopo; ĝi estis uzita de Pierre Belon en 1555. La familion *Haematopodidae* enkondukis (kiel subfamilio *Haematopodinae*) la franca natursciencisto Charles Bonaparte en 1838.

## Priskribo 
maldekstre|thumb|Amerikaj hematopoj kun ido.
Ili estas grandaj, facile videblaj kaj bruemaj birdoj, kun fortaj bekoj kiujn uzas por premi aŭ malfermi moluskojn. En kelkaj specioj, la bekoformo ŝanĝas laŭ la dieto. Tiuj kun flankebenaj bekoj premas aŭ malfermas moluskojn kaj tiuj kun pli plintaj bekoj serĉas vermojn.

Ili troviĝas ĉe tutmondaj marbordoj escepte polusaj regionoj. Ili estas tute nigraj, nigroblankaj aŭ brunblankaj laŭ aspekto.

Iliaj ovoj estas demetataj en trua nesto surgrunde. Ili estas grizaj kaj makulete kamuflaj inter la griza ŝtona fono. Ili estas pli pintaj ĉe unu pinto por malhelpi ruliĝon kaj ne laŭ popola miskredo por lokigi la longajn bekojn, kiuj disvolviĝas nur post eloviĝo. La idoj elnestiĝas tuj post eloviĝo kaj ekplukas manĝaĵon tujtuje.

## Specioj 
* Magelana hematopo, *H. leucopodus*, Garnot, 1826, LC, Suda Sudameriko
* Nigra hematopo, *H. ater*, Vieillot & Oudart, 1825, LC, Sudameriko
* Nordamerika nigra hematopo, *H. bachmani*, Audubon, 1838, LC, okcidenta marbordo de Nordameriko
* Amerika hematopo, *H. palliatus*, Temminck, 1820, LC, Norda kaj Suda Ameriko
* † Kanaria nigra hematopo (formortinta), *H. meadewaldoi*, Bannerman, 1913, EX, Kanarioj
* Afrika nigra hematopo, *H. moquini*, Bonaparte, 1856, LC, Suda Afriko
* Eŭrazia hematopo aŭ simple Hematopo, *H. ostralegus*, Linnaeus, 1758, kvar subspecioj, NT, Eŭropo, Azio kaj Nordafriko
* Aŭstralia hematopo, *H. longirostris*, Vieillot, 1817, LC, Aŭstralio
* Sudinsula hematopo, *H. finschi*, Martens, 1897, LC, Novzelando
* Ĉathama hematopo, *H. chathamensis*, Hartert, 1927, EN, Ĉatham-insularo
* Unukolora hematopo, *H. unicolor*, Forster, 1844, LC, Novzelando
* Fulga hematopo, *H. fuliginosus*, Gould, 1845, LC, Aŭstralio

## Referencoj 
Kategorio:Ĥaradrioformaj
Obergösgen

**Obergösgen** estas komunumo de la kantono Soloturno en Svislando. Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro 2010 kaj apartenas al la distrikto Gösgen.

## Geografio 
La komunumo troviĝas inter la urboj Olten kaj Araŭo. Ĝi situas inter la rivero Aro kaj la suda flanko de la Ĵuraso. Sude de Aro tamen jam sur teritorio de la najbara komunumo Däniken, situas al nuklea centralo Gösgen. Granda parto de la rivera akvo de Aro fluas tra flanka kanalo, la tiel nomita *Gösgen-kanalo*, kiu pasas tra la komunuma teritorio, tiel, ke la suda duono de la komunumo fakte troviĝas sur insulo, kiu nomiĝas Schachen.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Gösgen limas en nordo al Lostorf, en oriento al Niedergösgen, en sudoriento al Däniken, en sudokcidento al Dulliken, kaj en okcidento al Winznau.

## Trafiko 
Tra Obergösgen pasas la kantona vojo n-ro 265, kiu kondukas sude de la rivero Aro paralele al la kantona ĉefvojo n-ro 5, kiu kondukas norde de la rivero, de Araŭo al Olten. La komunumo estas konektita al la publika transportreto per buslinio de Araŭo al Olten kaj per alia linio al Lostorf.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Gösgen datiĝas el la jaro 1161 kiel *Gozequouon*. En la jaro 1308 estis unuan fojon minciita Obergösgen kiel *Göskon superior*. En la arbaro Stöckerwald en Obergösgen estis trovita setlejo el la neolitiko kaj kelta tombomonteto kun tombournoj kaj aliaj ujoj. En Obergösgen estis la prasidejo de la Baronoj de Gösgen. Per la aĉeto de la Senjorujo Gösgen en la jaro 1458 Soloturno fariĝis posedanto ankaŭ de Obergösgen.

## Esperanto-movado 
Obergösgen estas la naskiĝloko de la esperantisto Siegfried Eduard Spielmann.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo (germanlingva)

## Bildoj 

Dosiero:Obergoesgen 292.JPG|Pastra preĝejo Sankta Regina
Dosiero:Obergoesgen preghejo 299.JPG|Preĝejo interno
Dosiero:Obergoesgen preghejo 302.JPG|Orgeneo de la preĝejo Sankta Regina
Dosiero:Obergösgen - nuklea centralo Gösgen 251.JPG|Rigardo al la nuklea centralo
Dosiero:Obergoesgen 297.JPG|Rigardo de la preĝejo al la ĉefstrato

Kategorio:Kantono Soloturno
Krilov

**Krilov** (ruse Крыло&#769;в) estas rusa familia nomo.

Konataj nomportantoj:
*Aleksej Krilov, rusa mararmea inĝeniero kaj aplika matematikisto
**Krilov (kratero), luna kratero, nomita post li
*Andrej Krilov, soveta naĝisto
*Ivan Krilov, rusa poeto kaj fabelisto
**5247 Krilov, asteroido nomita post li
*Miĥail Krilov, rusa skulptisto (1786 — 1846)
*Nikolaj Krilov, legu la liston tie
*Porfirij Krilov, rusa botanikisto
*Sergej Krilov, soveta historiisto
*Vladimir Krilov, soveta kuristo
*Jevgenij Krilov, rusa gimnastikisto

Kategorio:Familiaj nomoj
James Al Hendrix

**James Al HENDRIX** ("Al Hendrix") estis la patro de la konata usona muzikisto Jimi Hendrix. Li mortis 82-jaraĝa je la 14-a de junio, 2006.

Li estis filo de vodevila geaktora paro, kaj pasigis la infanaĝon plejparte en Kanado. En la junaĝo li estis organta boksisto iom sukcesa.

Li ekloĝis en Seatlo ĉ. 1940, edziĝis al sia unua edzino, Lucille, en 1942, kaj la filo Jimi naskiĝis en tiu sama jaro. Li verkis libron *My Son Jimi* en 1999, pri sia fama filo, kiun li enkondukis en la mondon de muziko per la verkoj de Muddy Waters, Robert Johnson kaj aliaj. Li donis al Jimi lian unuan instrumenton, ukulelon, ĉ. 1955.

Post la morto de Jimi en 1970, Al Hendrix fariĝis la estrarestro de la familia firmao, Experience Hendrix. Tiu firmao, kaj li persone, implikiĝis en diversaj disputoj kun posedantoj de kopirajtoj pri la verkoj de Jimi, kaj pri la sorto de la familia hejmo, interalie. En 1995 li finfine akiris la juran rajton uzi la imagon, nomon ktp de sia filo.

Hendrix, Al
Rafaela Urueña

**María Rafaela URUEÑA ÁLVAREZ** (naskiĝis la  en Bilbao) estas hispana juristo kaj esperantisto. 

Ŝi studis en Valladolid, kie ŝi diplomiĝis pri juro en la samnoma fakultato de la Universitato de Valladolid. En 1979 ŝi doktoriĝis pri juro kaj ekde 1986 ŝi estas profesorino pri internacia juro kaj internaciaj rilatoj en la Universitato de Valladolid.

Rafaela Urueña estas aŭtorino de diversaj libroj kaj artikoloj pri medio-protektado kaj pri juro de la maro. Ŝi estas membro de la Katedro "Jean Monnet" pri eŭropunia juro kaj fondinta membro de la Instituto de Eŭropaj studoj en la sama universitato. Ekde 1960 ŝi aktivas en la Esperanto-movado, unue en la loka kaj poste en la nacia kaj internaciaj movadoj. De 1978 ĝis 1984 ŝi estis prezidantino de Hispana Esperanto-Federacio. En 1998 prezidis la organizan komitaton de la 57-a Hispana Kongreso de Esperanto okazinta en Valladolid.
eta|maldekstre|María Rafaela Urueña, prelegas pri *Porpaca agado en Unuiĝintaj Nacioj* dum la 83a Hispana Kongreso de Esperanto en 2025.
Dum pluraj jaroj ŝi prelegis pri juraj temoj en la kadro de Internacia Kongresa Universitato dum pluraj UK kaj estis la rektorino de IKU dum la Universala Kongreso okazinta en 1993 en Valencio. 

Aŭtoro de multaj libroj kaj artikoloj en la hispana, i.a. pri medio-protektado kaj juro de la maro, ŝi publikigis krome la Esperanto-librojn *ABC de la Eŭropa Unio: Enkonduko en la eŭropan juron* (1997) kaj *Eŭropa Unio, paŝon post paŝo* (2014). En 2016 aperis ŝia enkonduka eseo en la libreto eldonita de UEA kun pluraj internaciaj traktatoj, *Fundamento de la Homaj Rajtoj*. Ŝi estas la Honora Prezidanto de la UEA-laborgrupo “Esperanto por UN”, kaj dumviva asociita membro de AIS San Marino. Post la refondo de internacia faka asocio pri juro (post la forpaso de d-ro Ivo Lapenna), ŝi estis prezidanto de Jura Esperanto-Asocio (EJA) ekde 1991 ĝis 1995, kaj denove kun la sama posteno ekde 2010 ĝis 2015. Nun ŝi estas Sekretario de Internacia Jurista Esperanto-Asocio (IJEA).

Urueña Álvarez estas dumviva asociita membro de AIS San-Marino. La 5-an de oktobro 2010 ŝi honoriĝis per la premio Ada Fighiera-Sikorska..
En la 103a Universala Kongreso en Lisbono ŝi estis elektita Honora Membro de UEA. En 2025, dum la 83a Hispana Kongreso de Esperanto ŝi estis elektita Honora Prezidanto de Hispana Esperanto-Federacio.

Ŝia edzo Luis Hernández García (1938-2024) akompanis ŝin dum la esperantisma agado.

## Referencoj 
Kategorio:AIS
Kategorio:Hispanaj juristoj
Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Parolo pri la militiro Igora

[eta|La [batalkampo post ĝia finiĝo - bildo de Vasancov]]
**Parolo pri la militiro Igora**, esperantigita ankaŭ kiel **Poemo pri la militiro de Igorj filo Svjatoslava, nepo Olega**, **Kanto pri la militiro de Igor**, **Eposo ...** (originale **Слово о плъку Игоревѣ, Игоря сына Святъславля, внука Ольгова**, t.e. *Parolo*) estas heroeca verko de nekonata aŭtoro de la princa epoko en la historio de Kieva Rusio. Ĝi estas glora ĉefverko de la antikva rusa literaturo de la fino de la 12-a jarcento, atesto pri la alta kultura nivelo de Kieva Rusio. Ĝi estis verkita sub impreso de la malsukcesa militiro de la novgoroda-sivereca princo ''Igor' Svjatoslaviĉ* kontraŭ la kipĉakoj (aŭ *kumanoj*)) en 1185.

Tradukon de la koncernaj pecoj el malnovrusa kroniko faris Sergio Pokrovskij.

La originalon (verŝajne kopion el la 15-a jarcento) trovis rusa grafo A. Musin-Puŝkin en 1791 kaj publikigis ĝin en Peterburgo en 1800. La manuskripto neniiĝis en la Moskva incendio de 1812. Ĉar ĝi parte montras fortan similecon al Transdoneado, oni pridubas ties aŭtentikecon je la 12-a jarcento.

La temon uzis por dramo Hnat Ĥotkeviĉ (1926), por opero Aleksandr Borodin kaj Mikola Lisenko.
La problemon pri aŭtentikeco de la teksto analizis lingvistike
A.&nbsp;A.&nbsp;Zaliznjak.

La eposo estis tradukita en multajn lingvojn, nur en la ukraina lingvo ekzistas pli ol 25 tradukoj. En la rusan lingvon ĝin tradukis V.A. Ĵukovskij, A.N. Majkov, K.D. Balmont, M.A. Tarkovskij, N.A. Zabolockij k.a. Poligis ĝin Bohdan Lepkij.

## En Esperanto 
eta|*Genealogia nomaro de l’ princoj* el la Esperanto-traduko de la verko (1908)

La unua plena traduko de Anna Ŝarapova aperis en la jaro 1908 sub la titolo *Poemo pri la militiro de Igorj filo Svjatoslava, nepo Olega* en la revuo *Espero* (suplemento al la revuo *Вестник знания*). La tekston, paralelan al la rusa, konsistigas ankaŭ antaŭparola artikolo pri la historio de la verko.

Poezian tradukon (tra la moderna traduko rusa) faris B. Tornado. Plenan tradukon el la malnovrusa originalo faris S. Pokrovskij.

Fragmenton esperantigis okaze de 800-jariĝo de la militiro ukraina esperantisto Volodimir Pacjurko (Bulgara Esperantisto, 1985).

:La duan tagon matene
:la sanga aŭroro tagiĝon aŭguras;
:nigraj nuboj el maro iras,
:volas ili plenkovri kvar sunojn,
:kaj bluaj fulmoj en ili tremas.
:Estos fortega tondrado!
:Pluvo el sagoj
:venos flanke de la granda Dono!
:Tie la lancoj rompiĝos
:kaj la sabroj breĉetiĝos
:kontraŭ kaskojn de la kumanoj,
:ĉe la rivero Kajalo,
:apud la granda Dono.
:Ho rusja tero, estas vi jam trans la monto!

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj 
* *Komentario'' pri la verko, ties originalo kaj traduko fare de Sergio Pokrovskij.

Kategorio:Malnovruslingva literaturo
Kategorio:Literaturo de Ukrainio
Kategorio:Ukrainio en beletro
Strâmbu-Băiuț

**Strâmbu-Băiuț** [strımbu bəjuc] (hungare: **Kohóvölgy**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Baia Mare. En 1910 ĝi havis 577 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 791 (rumanoj, 38&nbsp;% da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1835. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Băiuț.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Ernst Heinkel

**Ernst Heinrich HEINKEL** (naskiĝis la 24-an de januaro 1888, Grunbach, Germanio – mortis la 30-an de januaro 1958, Stuttgart, okcidenta Germanio), estis germana planista inĝeniero, kiu konstruis la unuan raketpelitan aviadilon iomete antaŭ la fino de la Dua Mondmilito.

Heinkel unuafoje konstruis en 1910 aviadilon, kiu subenfalis kaj disbrulis. Li plu laboris kaj iĝis gvidanta planisto de la berlina Avioprodukta Fabriko Albatros.

Li fondis post la unua mondmilito (1922) en Warnemünde la fabriko *Ernst Heinkel Flugzeugwerke*. Tie li konstruis la aviadilon He–70, kiu atingis la rapidecan mondrekordon komence de la 1930-aj jaroj.

La He–176 estis la unua funkcianta jetpropulsia aviadilo, la He–178 la unua gasturbina jetmotora aviadilo, la He–111 kaj He–162 bazaj aviadilaj tipoj de la germana aerarmeo dum la Dua Mondmilito.

Kvankam Heinkel perdis fidon de la nazioj, la aliancanoj arestis lin kaj juĝprocesis kontraŭ li, sed fine oni liberigis lin.

Post kiam oni ĉesigis lian firmaon, li fondis en 1950 novan entreprenon kaj produktis biciklojn, motorciklojn kaj miniaŭtojn.

## Literaturo 
* Lutz Warsitz: *THE FIRST JET PILOT - The Story of German Test Pilot Erich Warsitz*, Pen and Sword Books Ltd., England, 2009, ISBN 978-1-84415-818-8, English Edition 

## Eksteraj ligiloj 
* Audio commentary by Erich Warsitz (world's first jet pilot) about Ernst Heinkel, Switzerland, August 2, 1979

Kategorio:Germanaj inĝenieroj
Apoldu de Sus

eta|Apoldu de Sus kun la centra eŭropa ŝoseo
**Apoldu de Sus** ( nadjapold, ) estas vilaĝo en Rumanio okcident-nordokcidente de Sibiu. Administre ĝi apartenas al Miercurea Sibiului.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 472 loĝantojn (germanoj, rumanoj); en 1992 1 490 (rumanoj, germanoj, ciganoj). Historie ĝi estas grava vilaĝo de la germanlingva etno de la landleroj.

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 1291. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (*Szeben*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Johanna Bottesch (1955-2021), filologino
* Hans Liebhardt (1934-2017), verkisto kaj ĵurnalisto
* Martin Bottesch (* 1953), pedagogo kaj politikisto

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Kategorio:Landleroj
Benești

**Benești** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

* Benești (Beliu) estas vilaĝo en distrikto Arad.
* Benești (Sibiu) estas vilaĝo en distrikto Sibiu.
* Benești (Vâlcea) estas vilaĝo en distrikto Vâlcea.
* Benești (Vaslui) estas vilaĝo en distrikto Vaslui.
Boarta

**Boarta** [bŭarta] (hungare: **Mihályfalva**, germane: **Michelsdorf**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Sibiu. Administre ĝi apartenas al Şeica Mare.

## Loĝantaro 
En 1910 Mihályfalva havis 736 loĝantojn (rumanoj,hungaroj, germanoj); en 1992 564 (rumanoj, 29% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 1349. Ĝis 1919 Mihályfalva apartenis al Hungario, (Nagy-Küküllő).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Gabriella Tóth Bartos 8-a de aprilo 1948) pentristino

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Boița

**Boița** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

* Boița (Răchitova) estas vilaĝo en distrikto Hunedoara.
* Boița (Sibiu) estas vilaĝo kaj sidejo de komunumo en distrikto Sibiu.
Bogatu Român

**Bogatu Român** [bogatu romın] (hungare: **Oláhbogát**, germane: **Reichhof**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Ocna Sibiului. En 1910 ĝi havis 1 312 loĝantojn (rumanoj); en 1992 703 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1324. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Alsó-Fehér vármegye). Administre ĝi apartenas al Păuca.

## Fonto 
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Boița (Sibiu)

**Boița** [bojca] (, ) estas vilaĝo kaj komunumo en Rumanio sude de Sibiu.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 657 loĝantojn (rumanoj); en 1992 497 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas en 1453. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Szeben). De 2004 Boița estas la sidejo de nova komunumo, al kiu kuniĝis la vilaĝoj Boița, Lazaret, Lotrioara kaj Paltin. Ĝis tiam la vilaĝo apartenis al la urbo Tălmaciu.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj homoj 
* Oszkár Licker: oficisto, poeto.

## Eksteraj ligiloj 
* [www.scoalaboita.ro/ Lernejo en Boița]
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Talmaciu jud Sibiu.png|Situo de Tălmaciu (kun Boița)
Dosiero: Boita-poarta.jpg|Preĝejo en Boița

Kategorio:Komunumoj de distrikto Sibiu
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sibiu
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Apoș

**Apoș** [apoŝ] (hungare: **Szászapátfalva** [sasapatfalva], germane: **Abstdorf**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Agnita. Administre Apoş apartenas al Bârghiş.

## Loĝantaro 
En 1910 Szászapátfalva havis 698 loĝantojn (germanoj, rumanoj); en 1992 246 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estis en 1322. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (*Nagy-Küküllő (reĝa departemento)*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

== Komunumoj pri *apát* (= abato) en Hungara reĝlando ==

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Surayud Chulanont

**SURAYUD Chulanont** (taje: สุรยุทธ จุลานนท์)) (naskiĝis la 28-an de aŭgusto 1943 en Bankoko) estas iama tajlanda generalo kaj ekde la 1-a de oktobro 2006 portempa ĉefministro de Tajlando.

Li estris la tajlandan armeon de 1998 ĝis 2002. Fino de la jaro 2003 li nomumitis konsilanto de la reĝo Bhumibol Adulyadej, laŭ propono de la generalo Sonthi Boonyaratglin, aŭtoro de la puĉo de la 19-a de septembro 2006, kiu faligis la ĉefministron Thaksin Shinawatra.

## Vivo 
Surayud Chulanont naskiĝis filo de supera leŭtenanto de la armeo, vizitis elitajn lernejojn kiel *Sankta Gabrielo* kaj *Suankularb Wittayalai*. Pli poste li vizitis la reĝan militakademion *Chulachomklao*.
Kiel subleŭtenanto li ekservis en la jaro 1965 en la armeo.
En 1992 li iĝis estro de la tajlandaj specialaj fortoj, poste armeestro.
Su lia estreco Tajlando unue partoprenis misiojn de la Unuiĝintaj Nacioj por sekurigi pacon, ekzemple en Orienta Timoro.

Kategorio:Tajlandaj politikistoj
Kategorio:Viroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1943
Kategorio:Tajlandaj militistoj
Kosmos-3M (raketo)

La raketo **Kosmos-3M** (11K65M) estas rusa kosmen-lanĉilo. Ĝi estas du-etaĝa raketo uzanta likvan bruligaĵon. Ĝi debute lanĉiĝis en 1967; ĝis nun pli ol 410 tiajn raketojn oni sukcese lanĉis. La plej nova, digitale regata modelo nomiĝas "Kosmos-3MU". La firmao PO Poljot fabrikas la Kosmos-ojn en Omsko.

En 1976, lanĉota 3M eksplodis sur la lanĉejo, mortigante naŭ inĝenierojn. Pli laste, je la 21-a de novembro, 2000, Kosmos-3M malsukcesis enorbitigi la sateliton QuickBird, pro fiasko ĉe la dua etaĝo. La raketo kaj satelito refalis en la atmosferon.

## Eksteraj ligiloj 
* Cosmos - 1, 3, 3M and 3MU
Bradu

**Bradu** (hungare: **Fenyőfalva**, germane: **Gierelsau**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sibiu. En 1910 ĝi havis 1 081 loĝantojn (rumanoj, germanoj); en 1992 1 185. Ĝia unua mencio skribe estas en 1311. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Szeben vármegye). Administre ĝi apartenas al Avrig.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Walter Rauschenbusch

**Walter Rauschenbusch** (4-a de oktobro, 1861 - 25-a de julio, 1918) estis radikala baptista teologo de la Sociala Evangelio kaj pastoro en Novjorkio.

Inter liaj gravaj verkoj estas *Christianity and the Social Crisis* (*Kristanismo kaj la Socia Krizo* 1907) kaj *Theology for the Social Gospel* (*Teologio por la Sociala Evangelio* 1917). Oni foje nomas lin "la Patro de la Sociala Evangelio". Liaj verkoj influis la pensojn de Gandhi, King kaj Tutu, interalie.

Kategorio:Kristanaj teologoj
Kategorio:Usonaj teologoj
Levy Mwanawasa

eta|dekstra|300px|Levy Mwanawasa, Prezidento de Zambio (en Novjorko, ĉe UNo, je la 23-a de septembro, 2004)

**Levy Patrick MWANAWASA** (naskiĝinta je la 3-a de septembro, 1948, en Mufulira (Zambio), mortis je la 19-a de aŭgusto, 2008 en Parizo, Francio) estis la tria Prezidento de Zambio, en la posteno ekde 2002.

Mwanawasa naskiĝis la dua infano el dekopo. Li gajnis universitatan gradon pri juro de la Universitato de Zambio.

De 1974 ĝis 1985 kaj de 1986 ĝis 1991 li estis privata advokato, post 1978 en la propra firmao, Mwanawasa & Company. 1985-1986 li servis kiel ĉefadvokato de la Zambia Respubliko. En decembro, 1991, la ĵus elektita nova prezidento de Zambio, Frederick Chiluba nomis lin sia vicprezidento; li rezignis de sia firmao en marto, 1992.

Je la 8-a de decembro, 1991, Mwanawasa suferis multajn gravajn korpajn vundojn en trafika akcidento, en kiu lia helpisto mortis. Li flugis al Johanesburgo (Sud-Afriko) por kuracado, kie li restis 3 monatojn en malsanulejo. Ĝis hodiaŭ li malklare parolas pro postefikoj de la akcidento.

Mwanawasa servis kiel vic-prezidento ĝis li demisiis en 1994, plendante pri misuzado de postenoj kaj koruptiteco de kelkaj gvidantoj kaj malobeadon flanke de kelkaj subuloj-kolegoj. En 1996 li provis kapti de Chiluba la prezidantecon de ilia partio, la Movado por Multpartia Demokratio (MMD), sed li malvenkis. Li ĉesis aktivi pri politiko.

En aŭgusto de 2000, la Nacia Ekzekutiva Komitato de MMD elektis Mwanawasa-n kiel sian prezidentan kandidaton por la balotado en 2001. Li sukcesis en la balotado, venkante dek aliajn kandidatojn (inkluzive de du aliaj eks-vicprezidentoj: Godfrey Miyanda kaj generalo Christon Tembo), kaj enoficiĝis je la 2-a de januaro, 2002. La rezultojn de la balotado tamen disputis la ĉefaj opoziciaj partioj, inkluzive de la Unuiĝinta Partio por Nacia Disvolviĝo, kiu laŭ multaj observantoj efektive gajnis en la balotado. La rezulto restas polemikiga. En januaro, 2005, Mwanawasa petis la pardonon de la nacio pro sia malsukceso solvi la problemon de malriĉeco en Zambio, kie laŭ UNaj statistikoj ĉ. 75% el la loĝantoj vivas per malpli ol po 1 USD tage, kion oni rigardas kiel indikilo de absoluta malriĉeco.

Mwanawasa rekandidatis en la balotado je la 28-a de septembro, 2006; lia ĉefa oponanto estis Michael Sata. La reelektiĝon de Mwanawasa oni konfirmis je la 2-a de oktobro.

Levy Mwanawasa estas la edzo de Maureen Mwanawasa kaj ili havas kvar idojn, nome Chipokota, Matolo, Lubona kaj Ntembe. Li havas ankaŭ du aliajn idojn el sia unua geedzeco. 

Kategorio:Prezidentoj de Zambio
Kategorio:Zambiaj politikistoj
Distrikto Brezno

**Distrikto Brezno** estas norda distrikto en regiono Banská Bystrica.
Ĉefa urbo de distrikto estas Brezno. Distrikto najbaras kun distrikto Zvolen kaj distrikto Banská Bystrica (okcidente); distrikto Detva, distrikto Poltár, distrikto Rimavská Sobota, distrikto Revúca (sude); distrikto Liptovský Mikuláš, distrikto Ružomberok
de regiono Žilina kaj distrikto Poprad ( regiono Prešov) (norde) kaj oriente kun distrikto Rožňava ( regiono Košice). 

En historio ĝi apartenas parte al Zvolena departemento kaj al Gemer.

Brezno
Brezno
Daŭripova nekresko

**Daŭripova nekresko** aŭ **kreskokritiko** estas politika kaj socia koncepto kiu naskiĝis en la fruaj 1980-oj. Laŭ tiu ĉi koncepto, la senlima ekonomia kresko en limhava mondo estas absurdaĵo, do oni proponas kiel eble plej reveni al loka ekonomio kaj malaltigi la t.n. ekonomian kreskon.

Tiu movado baziĝas sur la ideo ke la Tero per si mem sufiĉu por nutri kaj loĝigi ĉiujn vivantajn estaĵojn.

Pro la trograndega ekspluato de la materialoj (nafto, akvo, ligno, fiŝo, ...) pluraj homoj opinias ke la riĉaj landoj (aŭ tiel-nomitaj "nordaj landoj") devus malkreskigi siajn ekonomiojn. Tamen malkreskigi ne necese signifas ŝanĝi la vivmanieron, do la daŭripova nekresko proponas redukti la produktojn por redukti poluon kaj savi materialojn, sed baze de la movado temas pri radikala ŝanĝo de la vivmaniero, ĉar pluraj studoj montris (ekzemple) ke plej ofta uzo de la aŭtomobilo estas por malpli ol 1 aŭ 2 kilometroj, kio povas esti farita piede. Tiel la daŭripova nekresko proponas redukti draste la tutteran vivmanieron por konservi ilin pli longe aŭ ne plu uzi nerenoviĝantajn fontojn de energio.

## Diversaj specoj de malkresko, nekresko 
Ekzistas diversaj specoj de malkresko, nome malkresko en
* malneta nacia produkto (mnp)

* konsumado
* materialoj
* labortempo

## Vidu ankaŭ 
* Daŭripovo
* Daŭripova disvolviĝo
* Ekonomia kresko
* Ekologia premsigno
* Anarki-primitivismo
* Alimondismo
* Kontraŭkapitalismo
* Pierre Rabhi
* Politika ekologio
* Via mono aŭ via vivo
* Klubo de Romo
* Movado de transiraj urboj
* Permakulturo
* Justa komerco

## Eksteraj ligiloj 
(franca) Fino de la iluzio: malkresko aŭ kolapso? - Philippe Lamberts #BeyondGrowth | LIMIT, YuuTube
## Referencoj 
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Daŭripovo
Kategorio:Daŭripova disvolviĝo
Halebardo

eta|svedaj halebardoj el la 16-a jc.
**Halebardo** estas armilo, lanco kombinita kun batalhakilo.

Ĝi longis ĝenerale 1,5–1,8 m, estis grava armilo dum la mezepoko, en la 15-a jc. kaj komence de la 16-a jc. La halebardo ebligis por infanteriano batalon kun rajdisto. La lanco helpis distancigo de la malamiko, dum oni povis per la hakilo grave vundi la rajdiston.

La formo de la halebardaj hakiloj estis diversa, ofte ornamita. Kun malapero de la kirasvesto kaj apero de la fusiloj, ĝi sengraviĝis, gravis plu nur la pika funkcio.

Kategorio:Armiloj
Fondaĵo Elisabeth Klünder

Memore al sia edzino Elisabeth Klünder, mortinta en aĝo de nur 48 jaroj pro kancero, Helmut Klünder fondis konforme al la germana leĝaro la komunutilan kaj ŝtate kontrolitan fondaĵon **"Elisabeth Klünder Stiftung".** Tiu ĉi fondaĵo regule subtenas modeste kaj diskrete finance partoprenantojn interalie de *Internacia Seminario, Printempa Semajno Internacia, Internacia Festivalo, Novjara Renkontiĝo* kaj *SOMERE.*

La fondaĵon administras la fondaĵo "Stiftung Mondo".

Detalojn pri la fondaĵo (statuto) vi trovos sur la retpaĝoj. Tie vi ankaŭ povas rigardi artverkaĵojn de Ella Klünder, kiuj inter Esperantistoj apenaŭ estas konataj.

## Eksteraj ligiloj 
* Fondaĵo Elisabeth Klünder 
* Fondaĵo Mondo (germanlingva retpaĝo)

Kategorio:Esperanto-Fondaĵoj
Kategorio:Fondaĵoj
Minoo (urbo)

La urbo **Minoo** (箕面市 [minoo-ŝi], en rondaj kanaoj , laŭ transskribado Hepburn: **Minoo-shi**) estas urbo de Japanio. Ĝi situas en la norda parto de la gubernio Osaka, en la regiono Kansajo, kaj geografie troveblas en la centro de la insulo Honŝuo, la plej granda el la insuloj de Japanio.  Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Transporto 
### Fervojoj 
* Fervojo Hankyū
** Linio Hankyū-Minoo:  —  — 

### Vojoj 
* Naciaj vojoj:
** Nacia vojo 171
** Nacia vojo 423

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas:
* border|18px Lower Hutt en Nov-Zelando

## Lernejoj en la urbo 
* Elementaj lernejoj: 15 (publikaj: 14, privata: 1)
* Mezlernejoj: 10 (publikaj: 8, privataj: 2)
* Supera mezlernejo: 5 (publika: 2, privataj: 3)

eta|maldekstra|360ra|
### Universitatoj 
* Universitato de Osaka (publika)
* Universitato Osaka Aoyama (privata)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Gubernio Osaka
Infanterio

[eta|dekstra|20a-jarcenta infanterio: Aŭstralia infanterio ĉe [Tobruk, Libio, en 1941, dum la Dua Mondmilito (1939–45).]]
**Infanterio** (ankaŭ nomata **piedsoldataro**) estas parto de la militistaro, kiu batalas kaj ordinare translokiĝas piede. Oni nomas la infanterianojn ankaŭ piedsoldatoj.

La infanterianoj batalas ankaŭ tiam piede, kiam oni liveras ilin per ĉevalo, ŝipo, aviadilo, kirasaŭto aŭ per aliaj veturiloj al la batalkampo.

Ĝi estis komence ekipita per lancoj, glavoj, en la modernaj tempoj per aŭtomataj pafiloj, kaj grenadoj ks. La tasko de la piedsoldatoj estas akiro, okupo de malamika teritorio, kaj ties defendo.

La infanterio iom malgraviĝis dum la Mezepoko pro graveco de la kavalerio.

Kutime oni distingas inter peza infanterio kaj malpeza infanterio.