Esperanto-movado en Burundo

La **Esperanto-movado en Burundo** estas juna, sed samtempe sufiĉe vigla. De la fino de 1990-aj jaroj en Burundo estiĝis kelkaj Esperanto-kluboj, kaj poste estis establita la Asocio Nacia por Esperanto en Burundo (ANEB).

## Historio 
En 1999 Japhet Bayori Ntunzwenimana, reveninta el rifuĝejo en Tanzanio al Rumonge, ricevis de belgo Emile Van
Damme lernolibron "Metodo dekunu" de UEA, danke al la financa subteno de la Fondaĵo Espero de UEA kaj Fondaĵo Hans. La kursojn partoprenis lernantoj de Demokratia Respubliko Kongo, Burundo kaj Tanzanio. En Buĵumburo la kursojn finis 73 personoj, en Rumonge 70 personoj. Krome Tereza Kapista aĉetis kaprinon por la rumonga klubo — aldone al du aĉetitaj de la klubo pli frue. Per tio geklubanoj esperis perlabori monon por provizi al si librojn, skribilojn, revuojn ktp.

Artikolo pri tiu vojaĝo aperis en la revuo Esperanto kaj foto de Tereza Kapista kun junaj burundaj esperantistoj — sur ĝia kovrilpaĝo. Dum la seminario estis fondita ANEB.

La  2008 en Buĵumburo estis inaŭgurita la sidejo de Afrika Esperanto-Instituto, direktata de Marteno Mbazumutima. Ĝi estas destinita precipe por organizi kursojn kaj faciligi komunikadon de Esperantianoj.

La  2008 la burunda prezidento Pierre Nkurunziza akceptis Giorgio Silfer, la Konsulon de la Esperanta Civito, en oficiala aŭdienco ĉe sia rezidejo en Ngozi. La Konsulon akompanis Frederiko Nimubuna, la prezidanto de *Societo Internacia de Paco Universala* (SIPU) kaj Marteno Mbazumutima, la direktoro de Afrika Esperanto-Instituto. Ili traktis precipe la projekton "Ama Horo" (runde *paco*), ankaŭ nomata *Civito de la Paco* ( *Cité de la Paix *), kiun SIPU intencis realigi en provinco Makamba, borde de lago Tanganjiko aŭ en Buĵumburo, aŭ surbaze de la preskaŭ kvarhektara strukturo de BUNIP, la eta vilaĝo apud la ĉefa reprezentejo de la Unuiĝintaj Nacioj en Burundo (post kiam ĉesos la mandato de UN). La prezidento promesis sian apogon por trovi la terenon. La  2009 la burunda ministerio pri akvo, medio kaj teritorio asignis al SIPU terenon de 25 hektaroj en la provinco Makamba, borde de lago Tanganjiko, por konstrui tie *Civito de la Paco*. SIPU estis devigata plenumi tion ene de dek du monatoj, helpe de Fonduso Pro Esperanto.

En marto 2008 Klarita Velikova el Britujo gvidis sportan seminarion en Rumonge, dum belgino Grietje Symoens alportis kursmaterialon kaj tekokomputilojn.

En 2014 la kultura centro en Rumonge fine estis konstruita per helpo de la organizaĵo Esperanto en Evoluo.

En februaro 2025 okazis renkontiĝoj inter reprezentantoj de la Esperanto-movado kaj tri ministerioj, kiuj favoras al Esperanto. La Esperantistoj estis Aimé-Patrick Manirakiza (prezidanto de ANEB kaj kunordiganto de la Afrika Komisiono de UEA), Jérémie Sabiyumva (estrarano de UEA kaj burundano), kaj François Lo Jacomo (estrarano de UEA). Ilin renkontis persone la Ministrino pri Solidareco, Imelde Sabushimike, kaj reprezentantoj de la Ministerio pri Edukado kaj la Ministerio pri Junularo, Sporto kaj Orientafrikaj Komunumaj Aferoj.

## La Asocio Nacia por Esperanto en Burundo
250px|dekstra|eta|Jérémie Sabiyumva, prezidanto de ANEB kaj membro de Internacia Ekzamena Komisiono

En la lando funkcias Asocio Nacia por Esperanto en Burundo (ANEB), kiu aliĝis al UEA en 2008. Ĝis 2009 ties prezidanto estis Japhet Ntunzwenimana, sed rezulte de nova balotado, okazinta en la 2-a Nacia Kongreso de Esperanto en Burundo, lin anstataŭis Jérémie Sabiyumva. Vic-prezidanto iĝis Eric Nsabiyumva, sekretario — Hasano Ntahonsigaye, vic-sekretario — Thierry Ndizey, kasisto — Pamphile Bahati, vic-kasisto Gilbert Ndihokubwayo.

En aŭgusto 2008 ses instruistoj, subtenataj per mono de ILEI-konferencanoj en Benino, iris al foraj regionoj (provincoj Makamba, Bujumbura kaj Bururi) por unusemajna seminarieto, dum kiu preskaŭ 100 homoj lernis Esperanton. En 2008 la asocio havis 40 klubojn, en 2009 estis aldonitaj pliaj 12 — en bahaa centro kaj urboj Cibitoke, Gasanda, Kivoga, Bururi, Nyagasaka, Burambi, Buyengero, Mubuga, Gitaza, Mbuga kaj Kajabure.

En januaro 2009 Cseh-instruisto Johan Derks kaj lia edzino Svetlana Milanoviĉ faris instruvojaĝon al Burundo. Ilin asistis Hasano Ntahonsigaye, Jérémie Sabiyumva, Léopold Mugabaranoga kaj Pamphile Bahati. Ili gvidis kelktagan kurson en Buĵumburo kaj dusemajnan seminarion en Rumonge, kiun partoprenis pli ol 120 personoj. Ili ankaŭ vizitis klubon en Gasanda, kie ili renkontiĝis kun pli ol 80 esperantistoj.

## Esperanto-aranĝoj
### Naciaj kongresoj 
Ekde la 7−a ĝis la 11−a de aŭgusto 2006 en Rumonge okazis la 1-a Nacia Kongreso de Esperanto en Burundo. Ĝin partoprenis esperantistoj el diversaj provincoj de la lando. Funkciis tri klasĉambroj por komencantoj, progresantoj kaj instrukapabluloj, estis aranĝitaj ekzamenoj. En la stadiono de najbara Rukinga, 3 km for de la kongresejo, okazis futbala matĉo inter esperantistoj kaj lokanoj.

Ekde la 10-a ĝis la 12-a de julio 2009 en Rumonge okazis la 2-a Nacia Kongreso de Esperanto en Burundo, kiun partoprenis 98 esperantistoj el Bururi, Urba Buĵumburo, kampara Buĵumburo, Bubanza, Kayanza, Muramvya, Makamba kaj Cibitoke, entute el 8 provincoj (el 17). Oni aprobis la decidon organizi Esperanto-centron en Rumonge kaj eldoni trimonatan revuon «Esperanto en Burundo» (rete kaj papere). La menciita centro devos kombini bibliotekon, publikan komputilejon kaj loĝoĉambron por turistoj (kiel fonto de enspezoj). Ĝia konstruado kostos ĉ. 20.000 eŭrojn. Por tiu celo (kaj ne nur por tiu ĉi projekto) estis establita fondaĵo "Esperanto en Evoluo", kies celo estas "financa subtenado de profitodonaj projektoj en malriĉaj landoj, kiuj celas doni bezonatan financan bazon al la tiea Esperanto-movado". Sendi mondonacojn por la Esperanto-centro en Rumonge oni povas jene: 1. al la konto de "St. Esperanto en evoluo" ĉe UEA, kodo eeer-u (kontonumero de UEA: 378964 ĉe ING-bank en Nederlando, la BIC estas PSTB NL21 aŭ uzu IBAN-numeron NL24PSTB0000378964); 2. al la konto de "St. Esperanto en evoluo" en IJsselmuiden, Nederlando ĉe RABObank, numero 1312.96.116 (la BIC estas RABO NL2U aŭ uzu IBAN-numeron NL72RABO0131296116).

### Kurso kaj ekzamena sesio de ILEI/UEA en 2011 
En aprilo 2011 Mireille Grosjean alvenis al Burundo por trisemajna restado. Ŝi partoprenis la komunajn laborojn en la unua sabato de sia restado kaj tiam renkontis la prezidanton de la Parlamento kaj la Ombudsmanon, kiu zorgas pri paco en la lando. Dum tiuj komunaj laboroj ŝi estis filmita de la nacia televido. Poste ŝi veturis al Rumonge kaj tie gvidis dektagan kurson por pli ol 40 personoj. Fine de ĝi okazis ekzamensesio de la Internaciaj Ekzamenoj de ILEI. Jérémie Sabiyumva kaj Japhet Bayori Ntunzwenimana estis membroj de la Loka Ekzamena Komisiono.

### Afrikaj Esperantologiaj Semajnoj 
La *Afrika Esperantologia Semajno* okazis en Buĵumburo almenaŭ kvinfoje. La unuan (dua entute kaj la unua en Burundo) okazis tie inter la 11-a kaj 12-a de januaro 2007. Ĝin aranĝis la Societo Internacia por la Paco Universala (prezidata de Frederiko Nimubona), ĉe Afrika Esperanto-Instituto. La dua okazis inter la 3-a kaj 7-a de januaro 2008. Ĝi estis organizita de Kultura Centro Esperantista kaj gvidita de profesoro Giorgio Silfer. La kvina okazis en 2019.

### Internacia Junulara Festivalo 
En septembro 2009 en Buĵumburo okazis la internacia Junulara Festivalo, kiun partoprenis pli ol 600 personoj el Ruando, Tanzanio, Kenjo, Ugando, Burundo kaj Koreio. Ĝi estis organizita de la Internacia Junulara Amikeco (la religia organizaĵo el Koreio, kiu celas disvastigi evangelion) kunlabore kun la burunda ministerio pri junularoj, kulturo kaj sporto. Ĉiuj junuloj, aĝaj 18 ĝis 35 jaroj, estis bonvenaj en la festivalo, sen konsideri iliajn religiojn. Dum la festivalo junuloj, kiuj havis komputilon, senpage ricevis kurson de Esperanto kaj en iliaj maŝinoj oni instalis la edukadan programon Lernu (kurso de Esperanto). La inaŭguro estis bonvenigita de la urbestro de Buĵumburo, la Ministro pri junularo, kulturo kaj sporto kaj aliaj aŭtoritatuloj.  

### Aliaj
En Buĵumburo funkcias granda Esperanto-klubo nomata Paca Armeo. 

Laŭ la iniciato de la prezidanto de MELS Klarita Velikova estis kreita «Esperanta eduka projekto por sporto kaj kulturo en Burundo, Afriko». Kadre de ĝi la organizaĵo planas kune kun sia burundo-filio kaj ANEB trejni kaj popularigi futbalon kaj koreajn luktoartojn, instrui sportistojn, organizi sportajn kaj esperantajn eventojn, eldoni kaj disvastigi materialojn pri sporto kaj Esperanto. La projekto estis prezentita en la Esperanto-Kongreso de Britio en majo 2007 kaj ricevis aprobajn reagojn.

## Esperanto-edukado
Kadre de programo "Malnovaj Lernejoj por Evoluo en Burundo" oni instruas Esperanton en pli ol dek lernejoj de la lando. En la lernojaro 2009-2010 funkciis Esperanto-kursoj en 37 elementaj aŭ mezaj lernejoj tra la lando. Lernejaj Esperanto-kluboj bone adaptiĝas al la loka eduka sistemo, ĉar el kvin tagoj de lernado, unu tago estas destinita por kulturaj aktivecoj kaj en tiu tago funkcias ankaŭ kluboj.

## Disputoj pri landonomo
Inter *Burundio* kaj *Burundo* plej vaste uzata estas la lasta, kiun ankaŭ rekomendas PIV kaj PMEG.
Unue Lingva Komitato subtenis la landnoman formon *Burundio*, kion por la decido de la koncernatoj lasis UEA dum la 93-a UK akceptante tiam kiel sian laŭvican Landan Asocion: Asocion Nacian por Esperanto en Burundo. Pri tiu ĉi diskuto skribis Johan Derks.

## Esperantistoj en Burundo 
* Jérémie Sabiyumva

## Referencoj
## Literaturo 
* *Nzaniye B. Jesse-Le-Prince*. La knabino estas mia. Nzaniye B. Jesse-Le-Prince. 1992. 52 p. (La verko de la burunda aŭtoro — unua Esperanto-teatraĵo el Afriko — rakontas pri edzinigo de belulino)
* *Tereza Kapista*. Esperanto, lingvo de paco en Burundo-Afriko. Beogrado: La aŭtoro, 2006. 134 p. 21 cm. ISBN 9788690107377. Kolorilus. (La aŭtorino priskribas siajn spertojn okaze de instru-vizito en ĉi lando)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Listo por la parolantoj de Esperanto en Burundo 
* Johan kaj Svetlana Derks rakontas pri sia vizito al Afriko kaj pri Esperanto-projekto en Burundo. 25 aprilo 2009 (video) 
* La blogo de Jérémie Sabiyumva  
* La blogo de Mireille Grosjean pri Burundo
* La blogo de MIreille Grosjean pri Rumonge
* La blogo de Mireille Grosjean pri ANEB
*  *(pri la Esperanto-centro en Rumongo)*