Kamparana banejo

, Karintio]]
Historie **kamparana banejo** (germane: *Bauernbad*) signifas unuflanke mineralan aŭ sulfuran banejon kun gastiga sekcio, aliflanke ankaŭ (privatan) ĉe-farmbienan ŝvitĉambron (kvazaŭ saŭnon).

## Ekesto de la kamparanaj banejoj
Ankaŭ en antaŭindustria Eŭropo salo estis ekonomia faktoro, tial oni intense serĉis ĝin. Krom salminejoj oni trovis ankaŭ pliajn mineralajn fontojn, kiuj evoluis al la hodiaŭ konataj kurbanejoj. Precipe en la 18-a jarcento ĉi tiuj banejoj spertis fortan disvolviĝon, ĉar ili estis pozitive akceptitaj de la alta socio (burĝaro kaj nobelaro). La tiamaj sociaj diferencoj malebligis la aliron de simplaj homoj al tiaj lokoj. Krome longdistancaj vojaĝoj tiam estis multekostaj, kion la neriĉuloj ne povis pagi kaj  elegantaj kurbanejoj estis takstataj tro mondumaj por la neprivilegiataj homoj. Tiel, en la 18-a jarcento aperis la tiel nomataj kamparanaj banejoj, ĉefe ĉirkaŭ la montaro *Wiehen* en la nuna Orienta Vestfalio, sed ankaŭ en Tirolo kaj Karintio. Inter la rivero Weser kaj la Wiehen-montaro ekzemple estiĝis institucioj je Oexen, Senkelteich kaj Randringhausen. La banejoj havis propran mineralan aŭ sulfuran fonton, aldone ofte troviĝis torfejo, kiu povis esti uzata por terapiaj celoj. La alteco de la loko certigis puran aeron kaj mildan aŭ stimulan klimaton (depende de la konkreta loko).

## Graveco por la farmista vivo
En la kamparanaj banejoj ne la grandurbaj burĝoj kaj nobeloj kuracis siajn suferojn, sed la ĉirkaŭaj kamparanoj. La loka kamparana loĝantaro ofte kaj volonte vizitis tiajn banejojn. Ili ofte venis en grupo – kamparano, dungito, servistino –, ĉefe el la ĉirkaŭaĵo facile atingebla per ĉevala ĉarveturilo. Kiu loĝis tro malproksime por ĉiutaga baneja vizito, povis dum la kuracado loĝi surloke, kutime uzante nur dormlokon. La homoj esperis resaniĝon aŭ almenaŭ mildigon de ĉefe reŭmataj malsanoj. Multnombraj esploroj hodiaŭ montras, ke la en la bano sorbita sulfuro stimulas la ĉelmetabolismon, influas enzimajn procezojn kaj integriĝas en organikajn substancojn. Krom la banejaj kuracadoj, hodiaŭ ankaŭ nanosulfuro estas uzata. 

Avoj kaj avinoj ofte kunportis unu aŭ du nepojn: ĉar unue tio estis supozate bona por ili, due por ke ili mem ne enuu. Tiutempe oni ne tro atentis pri lernejaj ĉeestoj. Kiu el la gepatroj laborantaj en la bieno bezonis banejan kuron, planis ĝin laŭeble en la frua somero. Kiam la legomĝardenoj estis semitaj kaj la unua fojno rikoltita, sekvis kelkaj pli trankvilaj semajnoj en la kampara laboro, ĝis - ĉirkaŭ la tago de Sankta Jakobo (25-a de julio) - komenciĝis la granda labora kaj rikoltada tempo. Alia ofta tempo por komenci kuron estis malantaŭ la finitaj rikoltoj. Estis kutime en tiuj semajnoj pensi pri la familio kaj pri propraj deziroj kaj bezonoj. Oni donis kaj akceptis pli grandajn invitojn, festis geedziĝojn, kaj eĉ sen sentitaj suferoj oni faris ion por la sano.

Ekzistis kamparanaj geedziĝkontraktoj, en kiuj per la doto de la fianĉino estis fiksita la rajto je regulaj banejaj kuracadoj por la estonta kamparanino. La postuloj dependis de la grandeco de la bieno. Estis komuna intereso teni la kostojn kiel eble plej malaltaj. Oni mem zorgis pri la manĝaĵoj, ekzemple ŝinko, kolbasoj, pano kaj butero, ankaŭ kaĉo kaj legomoj, kiuj estis mem preparitaj. Por la dormlokoj oni kunportis propran litan aĵaron. Oni fidis je la saniga efiko de la banejoj kaj ĝojis pri la ŝanĝo for de la monotona laboro kaj la mallarĝeco de la ĉiutaga vivo. Oni konatiĝis kun novaj homoj kaj revidis malnovajn konatojn el antaŭaj komunaj kuradoj. Oni interŝanĝis rakontojn pri deveno kaj kialo, rakontis unu al la alia pri la bieno, brutoj, herbejoj kaj kampoj, kaj kompreneble ankaŭ pri infanoj kaj servistinoj. 

## Saŭnozaj institucioj
Ĉe la kamparana banejo kiel ŝvitbanejo temas pri aparta speco de seka saŭno kun origino en Tirolo. La specialaĵo konsistas en la kombino de malrapide kreskanta, iom post iom plialtiĝanta supervarmigo de la korpo kune kun samtempe leviĝantaj herboj-vaporoj, kiuj celas purigi la spirvojojn.

## Fontoj 
* Fred Kaspar: *Brunnenkur und Sommerlust. Gesundbrunnen und Kleinbäder in Westfalen,* Bielefeld 1993, ISBN 978-3-88918-075-9
* *Bad Oexen. Rückblick auf ein ehemaliges Bauernbad am Südhang des Wiehegebirges* (manuskripto). Marianne Busche, 1980
## Eksteraj ligiloj
*"Das Karlbad im Kärntner Nockgebiet" - instrufilmeto ĉe *mediathek.at* (1968)
*"Deising-Brechelbad" - ekzemplo el Salcburgio kiu videblas ĉe etnografia muzeo de Großgmain