open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
François Poulletier de La Salle

[eta|François Poulletier estis apotekisto kiu [unua priskribo|unue priskribis la molekulon de la kolesterolo]]
[eta|[Liono, urbo kieFrançois Poulletier naskiĝis]]

**François-Poulletier de la Salle** (1719-1788)  estis franca kemiisto, apotekisto, kuracisto, poeto, muzikisto, lernanto de Félix Vicq-d'Azyr, kaj kunlaboranto de la Kemia Vortaro de Pierre Joseph Macquer. Li unue izolis la kristalojn de Kolesterolo, tamen, ĉar li neniam publikigis tiu laboron, la datiĝo estas atribuita de liaj kunlaborantoj. Li faris sennombrajn eksperimentojn pri la galo kie li priskribas ke tiu substanco estis leĝere sapeca kaj entenis alkalan salecan komponaĵon, kio estis konfirmita pli malfrue de Louis Claude Cadet (1731-1799).

## Elektita verkaro
* Pharmacopée du Collège royal des médecins de Londres (1761-1771, 2 vol. in-4°)
* Histoire de la Société royale de médecine. Année M. DCC. LXXXVI. Avec les mémoires de médecine et de physique médicale, pour la même année, tirés des registres de cette Société

## Literaturo 
* NCBI Resources
* Universitato de Princeton 
* LiveStrong.com
* CERL Thesaurus
* Dictionnaire historique, ou histoire abrégée des hommes qui se sont fait un ..., François Xavier de Feller
* Oeuvres de Vicq-D'Azyr: Eloges historiques, Félix Vicq-d'Azyr, Jacques-Louis Moreau
* Les siecles litteraires de la France, ou nouveau dictionnaire, historique ..., Nicolas Le Moyne connu sous le nom de Des Essarts
* Learning to Lower Cholesterol
* Molecules That Amaze Us, Paul May, Simon Cotton

## Vidu ankaŭ

dosiero:Jean_Astruc_01.jpg|Jean Astruc(1684-1766)
dosiero:Lyon_vue_depuis_fourviere.jpg|Antoine de Jussieu(1686-1758)
dosiero:Bouqueval_-_Tombe_Jean-Joseph_Sue_01.jpg|Jean-Joseph Sue(1710-1792)
dosiero:Pierre_Joseph_Macquer.jpg|Pierre-Joseph Macquer(1718-1784)
dosiero:Pont_des_Arts,_Paris.jpg|Louis Claude Cadet(1731-1789)
dosiero:CWScheele.jpg|Carl Wilhelm Scheele(1742-1786)
dosiero:Felix_vicq_dazyr.jpg|Félix Vicq-d'Azyr(1748-1794)
dosiero:Antoine_Fran%C3%A7ois,_comte_de_Fourcroy.jpg|Antoine de Fourcroy(1755-1809)
dosiero:Jean-Joseph_Sue_1710-1792.jpg|Jean-Joseph Sue(1760-1830)

* Fosfata acido
* Kolesterolo
* Kemia elemento
* Listo de kemiistoj

Kategorio:Francaj kemiistoj
Kategorio:Francaj muzikistoj
Kategorio:Francaj kuracistoj
Kategorio:Francaj poetoj
Kategorio:Francaj apotekistoj
Azia gepardo

alternative=Delbar (Iranian Cheetah) 01 (cropped).jpg|eta
eta|Arealo
eta|Ĉasante leporon
La **Azia gepardo** aŭ **Azia ĉitao** ("ĉitah" el Hindia चीता cītā, deriva el Sanskrita vorto *ĉitraka* signife "makuleca") (*Acinonyx jubatus venaticus*) estas gepardo, nome maula specio el la familio de Felisedoj kaj subfamilio de *gepardenoj* aŭ Acinonikenoj nune konata ankaŭ kiel **Irana gepardo**, ĉar la lastaj kelkaj konataj en la mondo estis survivantaj ĉefe en Irano. Kvankam oni supozas, ke ĝi iĝis formortinta en Barato, ĝi estas konata ankaŭ kiel **Barata gepardo**. Dum la britkolonia epoko en Barato ĝi estis fama laŭ la nomo de **ĉasleopardo**, nomo deriva el tiuj kiuj estis kaptitaj en kaptiteco multnombre fare de la barata reĝaro por uszi ilin por ĉasado de naturaj antilopoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Iranian Cheetah Society (ICS)  – A non-profit organisation set up to save the Asiatic cheetah.
* The Asiatic or Iranian Cheetah (Acinonyx jubatus venaticus) – by: Norman Ali Khalaf-von Jaffa (in German).
* Asiatic Cheetah Project – Felidae Conservation Fund, USA 
* http://www.cheetah.org/?key=81&showdescription=1&html=people&data=people
* Iran Department of Environment 

Kategorio:Felisedoj
Kategorio:Faŭno de Azio
Linio Fukuchiyama

**Linio Fukuchiyama** ( [Fukuĉijama-sen], ) estas linio de la fervojo reto JR. La linio apartenas al JR Okcidenta. La linio de Stacio Ōsaka (Linio Tōkaidō) ĝis Stacio Sasayamaguchi estas nomata **Linio JR Takarazuka** (japane: JR宝塚線 [Ĵejāru-Takarazuka-sen], angle: *JR Takarazuka Line*).

## Tipoj de trajnoj 
Estas 3 tipoj de trajnoj kaj Super-ekspreso Kōnotori:
* (L) **Loka trajno** (普通 [fucū]):
* (R) **Rapida trajno** (快速 [kajsoku])
* (TR) **Tambaji rapida** (丹波路快速 [Tambaĵi-kajsoku])

## Stacioj 
; Markoj por la rapidaj linioj:
* ●: haltas ĉiuj trajnoj
* ▲: haltas iuj trajnoj
* ｜: preterpasas ĉiuj trajnoj

Kategorio:Linioj de JR en la gubernio Hiogo
Kategorio:Linioj de JR en Gubernio Kioto
Kategorio:CAP-ŝpuro
Magdalena aransimio

eta|dekstre
alternative=מפת תפוצה|eta|Arealo
La **Magdalena aransimio** aŭ **Bruna aransimio** (*Ateles hybridus*) estas subspecio de simio el la genro de Ateloj kaj familio de Ateledoj. La specioj de tiu genro karakteras pro manko de normala dikfingro. Tiu ĉi loĝas nature en la areoj ĉe la rivero Magdalena, nome en Norda Kolombio, ĉe la landlimo kun Venezuelo kaj ankaŭ trans la limo. Ili havas pli longajn brakojn ol krurojn.

## Eksteraj ligiloj 
* ARKive - images and movies of the variegated spider monkey *(Ateles hybridus)* 

Kategorio:Seknazaj simiuloj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Faŭno de Kolombio
Kategorio:Faŭno de Venezuelo
Kategorio:Mamuloj de Sudameriko
Kategorio:Rivero Magdaleno
Stacio Takarazuka

**Stacio Takarazuka** (japane: 宝塚駅 [Takarazuka-eki], angle: *Takarazuka Station*) estas fervoja stacio en Takarazuka, Gubernio Hjogo, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Fukuchiyama kaj 2 liniojn de Fervojo Hankyū: Linio Hankyū-Takarazuka (ĉefa), Linio Hankyū-Imazu.

## Linioj 
* **La fervoja reto JR:**
** **JR Okcidenta**:
*** Linio Fukuchiyama (Linio JR Takarazuka)
** **Fervojo Hankyū**:
*** Linio Hankyū-Takarazuka (ĉefa)
*** Linio Hankyū-Imazu

## Historio 
* 27a de decembro 1897: malfermiĝis la stacio de JR.
* 10a de marto 1910: malfermiĝis la stacio de Fervojo Hankyū.

## Kajoj 
### JR 
### Fervojo Hankyū 
## Sekvaj stacioj 
## Ĉirkaŭaĵo 
* Takarazuka Grand Theater
* Onseno Takarazuka

## Referencoj 
Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Hjogo
Kategorio:Stacioj de Fervojo Hankyū
Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Hjogo
Mediteranea monaĥfoko

alternative=Το βλέμμα της φώκιας.jpg|eta|Το βλέμμα της φώκιας
eta|Monachus monachus distribution
La **Mediteranea monaĥfoko** (*Monachus monachus*) aŭ pli simple la *Mediteranea foko* estas fokulo apartenanta al la familio de Fokedoj. Kun nur ĉirkaŭ 450–510 (ĉiukaze malpli ol 600) restantaj individuoj, oni supozas, ke ĝi estas la plej rara fokospecio en la mondo, kaj unu el plej endanĝeritaj mamuloj en la mondo.

Ĝi loĝas nune en partoj de la Mediteranea Maro same kiel en areoj de la Atlantika Oceano ĉe la Tropiko de Kankro.

La **Mediteranea monaĥfoko** estas unu el du restantaj monaĥfokaj specioj; dum la alia estas la Havaja monaĥfoko. Tria specio, nome la Kariba monaĥfoko, iĝis formortinta.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Peter Saundry. (2010) C Michael Hogan (Topic Editor) "Mediterranean monk seal" Encyclopedia of Earth. Eds. Cutler J. Cleveland (Washington, DC: Environmental Information Coalition, National Council for Science and the Environment)
* William Johnson, (1988), *The Monk Seal Conspiracy*, Heretic Books ISBN 0-946097-23-2

## Eksteraj ligiloj 
* Mediterranean Monk Seal 
* ARKive – images and movies of the Mediterranean monk seal *(Monachus monachus)* 
* The Monachus Guardian
* Hellenic Society for the study and protection of the monk seal
* Madeira Monk Seal Colony
* SAD-AFAG (anglalingva versio )
* Turkish National Action Plan for the Preservation of the Mediterranean Monk Seal *(Monachus monachus)* 
* Mediterranean monk seal factsheet at the United Nations Environment Programme – World Conservation Monitoring Centre 

Kategorio:Fokedoj
Kategorio:Fokuloj
Erlenbach (Lauter)

La rojo ** Erlenbach ** estas 9&nbsp;km longa orografie maldekstra alfluanto de la Lauter en la germana federacia lando Rejnlando-Palatinato.

## Geografio 
### Rivervojo 
La rojo Erlenbach havas ĉefan kaj flankan fontojn, kiuj apudas kelkajn cent metrojn ĉe la orienta flanko de la 445 m alta monto Löffelsberg. La fontoj estas en la regiono Vasgovio.

Komence la ĉefa rojo fluas orienten kaj pasas loĝkvartalon de Oberschlettenbach. post 2&nbsp;km la du fontrojoj kuniĝas. Poste la rojo turniĝas suden kaj trafluas la komunumojn Vorderweidenthal kaj Erlenbach. En Niederschlettenbach ĝi enfluas de maldekstre en la rivereton Wieslauter.

### Alfluantoj 
* Wüstenborn (*dekstre*)
* Kleisterbach (* dekstre *), 1,4&nbsp;km
* Zimbach (* dekstre *)
* Eisenbach (* dekstre *), 1,4&nbsp;km

## Vidindaĵoj 
;bestparko, Burgo Lindelbrunn
Tuj oriente de la fontareo troviĝas la best- kaj migroparko Wild- und Wanderpark Südliche Weinstraße kaj la burgo Lindelbrunn.

;Burgo Drachenfels
La burgo Drachenfels situas 3&nbsp;km okcidente de la rivereto.

;Burgo Berwartstein
La hodiaŭ ankoraŭ priloĝata burgo Berwartstein staras supre de la samnoma vilaĝo. Ĝi iam estis posedo de la kavaliro Hans von Trotha, kiu estas konata kiel *Hans Trapp*.

;St.-Anna-Kapelo
Hans von Trotha mortis en 1503 kaj estis entombigata en la Kapelo de Sankta Anna supre de la enfluejo de Erlenbach en la rivereto Wieslauter.

## Referencoj 
Kategorio:Riveroj en Rejnlando-Palatinato
Norda harnaza vombato

alternative=וומבט שעיר-אף צפוני|eta|**Norda har-naza vombato** (*Lasiorhinus krefftii*)
eta|Arealo
La **Norda har-naza vombato** (*Lasiorhinus krefftii*), estas unu el tri specioj de vombatoj. Ĝi estas unu el plej raraj grandaj mamuloj en la mondo kaj estas draste endanĝerita. Ties historia teritorio etendiĝis tra Novsudkimrio, Viktorio, kaj Kvinslando tiom ĵuse kiom ĝis antaŭ 100 jaroj, sed ĝi estas nun limigita al unu loko de 3-km2 ene de la Nacia Parko Arbaro Epping de 32-km2 en Kvinslando. En 2003, la totala populacio konsistis el 113 individuoj, inklude nur ĉirkaŭ 30 reproduktaj inoj. En la lasta censo farita en 2010 oni trovis ĉirkaŭkalkulitan populacion de 163 individuoj, kaj en ĵusaj jaroj la specio signifas, ke ĝi sekvas la tendencon laŭ malrapida sed stabila pliiĝo.

## Notoj 
Kategorio:Marsupialoj
Kategorio:Faŭno de Aŭstralio
Kategorio:Endanĝeritaj specioj
Siama krokodilo

eta|250ra|Siama krokodilo
alternative=Crocodylus siamensis Distribution.png|eta|Crocodylus siamensis Distribution
**Siama krokodilo** (*Crocodylus siamensis*) estas nesalaakva krokodilo indiĝena de Indonezio (Borneo kaj eble Javo), Brunejo, Orienta Malajzio, Laoso, Kamboĝo, Birmo, Tajlando, kaj Vjetnamo. La specio estas draste endanĝerita kaj jam formortinta el multaj regionoj. Ties aliaj komunaj nomoj estas: Siama nesalaakva krokodilo, Singapura malgrandulo, buaja, buaja kodok, jara kaenumĉued, kaj mildventrulo.

## Referencoj 
## Literaturo 
*  Listed as Critically Endangered (CR A1ac v2.3)
* Crocodylus siamensis - The Crocodile Specialist Group.
* Crocodylus siamensis - from the Biodiversity Heritage Library http://www.biodiversityheritagelibrary.org 
* Action Plan for Crocodylus siamensis. IUCN/SSC Crocodile Specialist Group - Status Survey and Conservation Action Plan, 2nd edition.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Krokodiloj
Havaja monaĥfoko

dekstre|eta|Havaja monaĥfoko|alt=Underwater photo of seal in profile with open eye and an apparent smile
alternative=Hawaiian Monk Seal area.png|eta|Hawaiian Monk Seal area
La **Havaja monaĥfoko**, *Monachus schauinslandi*, aŭ pli simple la *Havaja foko* estas fokulo apartenanta al la familio de Focedoj. Ĝi estas endanĝerita specio de foko kiu estas endemia de Havajo.

La **Havaja monaĥfoko** estas unu el du restantaj monaĥfokaj specioj; dum la alia estas la Mediteranea monaĥfoko. Tria specio, nome la Kariba monaĥfoko, iĝis formortinta.

La **Havaja monaĥfoko** estas la ununura foko indiĝena de Havajo.

Tiuj monaĥfokoj estas relikva endanĝerita specio. La malgranda populacio de ĉirkaŭ 1,100 individuoj estas minacata pro homa premado, tre malaltaj niveloj de genetika variado, interplektiĝo en fiŝretoj, mara rubo, malsanoj, kaj pasinta komerca ĉasado por feloj. Estas multaj metodoj por konservisma biologio kiam ĝi venas al statuso de endanĝerita specio; specitranslokigo, zorgado en kaptiteco, habitata purigado, kaj edukado al publiko pri la Havaja monaĥfoko estas el metodoj kiuj povas esti uzataj.

## Notoj 
Kategorio:Fokuloj
Kategorio:Focedoj
Kategorio:Faŭno de Havajo
Cum laude

**Cum laude** [kum laŭde] estas latina esprimo signifante *kun laŭdo*. Ĝi estas kvalitigo de bonaj doktoriĝaj ekzamenoj.

La sinsekvo de kvalitigo estas:

* **cum laude** - kun laŭdo
* magna cum laude - kun multa laŭdo
* summa cum laude - kun plej granda laŭdo

Konataj personoj kun tiu titolo

*Louise Fresco
*José Rizal

## Vidu ankaŭ 
* Doktoro

Kategorio:Fremdaj vortoj
13282 Sharikahagan

'*13282 *Sharikahagan'''* estas malgranda, treege hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la kampanjo "LINEAR" elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

Ĝia nomo honoras *Sharika Hagan*, kiu mentoris unu finaliston de la *Broadcom MASTERS* de 2019, konkurso pri matematiko kaj scienco por gestudentoj de meza lernejo. Ŝi instruas ĉe la *Lake Forest Charter School'', Nov-Orleano (Luiziano).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Suda blunaĝila tinuso

eta|dekstra|altdekstre=0.9|dekstre|*Thunnus maccoyii*.
La **Suda blunaĝila tinuso**, *Thunnus maccoyii*, estas tinuso de la familio Skombredoj troviĝanta en malfermaj akvoj de suda hemisfero el ĉiuj tutmondaj oceanoj ĉefe inter 30°S kaj 50°S, al preskaŭ 60°S. Ili estas ĝis 2.5 m longaj kaj pezas ĝis 260&nbsp;kg, pro kio ĝi estas inter la plej grandaj ostaj fiŝoj.

La **Suda blunaĝila tinuso**, kial aliaj pelagaj tinusaj specioj, estas parto de grupo de ostaj fiŝoj, kiuj povas elteni ilian korpan temperaturon ĝis 10 gradoj super la media temperaturo. Tiu avantaĝo permesas al ili elteni altan metabolan rezulton por predado kaj migrado al grandaj distancoj. La **Suda blunaĝila tinuso** estas oportunema manĝanto, kiu predas ampleksan varion de fiŝoj, krustuloj, cefalopodoj, salpedoj, kaj de aliaj marbestoj.

## Literaturo 
* 
* Tony Ayling & Geoffrey Cox, *Collins Guide to the Sea Fishes of New Zealand*, (William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1982) ISBN 0-00-216987-8
* Clover, Charles. 2004. *The End of the Line: How overfishing is changing the world and what we eat*. Ebury Press, London. ISBN 978-0-09-189780-2
* Bye bye bluefin: Managed to death The Economist. 30 October 2008. Retrieved 6 February 2009.

## Eksteraj ligiloj 
* Southern Bluefin Tuna at CSIRO 
* Southern Bluefin Tuna at MarineBio.org
* Official homepage of the Commission for the Conservation of Southern Bluefin Tuna

Kategorio:Skombredoj
FishBase

**FishBase** estas tutmonda prispecia datumbazo pri fiŝoj (specife naĝilhavaj fiŝoj, kiel la Aktinopterigoj).  

Ĝi estas la plej granda kaj plej etende alirita interreta datumbazo pri plenkreskaj naĝilhavaj fiŝoj.  Dum la tempopaso ĝi "evoluis al dinamika kaj ŝanĝanta ekologia ilo", amplekse citita en akademiaj publikaĵoj.  

## Vidu ankaŭ 
* ITIS
* NCBI
* Animal Diversity Web

## Notoj
## Eksteraj ligiloj
* FishBase rete
* The Fish Database de Tajvano
* LarvalBase online
* FishBase Celebrates 20 Year Anniversary in Kiel  *Science newsline*, 3a Septembro 2010.

Kategorio:Interretaj datumbazoj
Kategorio:Iĥtiologio
Sumatra orangutano

[eta|dekstre|Sumatra orangutano ĉe [Bukit Lawang]]
alternative=Mapa distribuicao pongo abelii.png|eta|Mapa distribuicao pongo abelii
La **Sumatra orangutano** (*Pongo abelii*) estas unu el du specioj de orangutanoj. Troviĝanta nur en la insulo Sumatro, en Indonezio, ĝi estas pli rara ol la Bornea orangutano.

## Fizika priskribo 
La Sumatra orangutano kreskas ĝis ĉirkaŭ 1.4 m alte kaj ĝis 90 kg ĉe maskloj. Inoj estas pli malgranda, averaĝe 90 cm kaj 45 kg. Kompare kun la Bornea specio, la Sumatraj orangutanoj estas pli fajnaj kaj havas pli longajn vizaĝojn; ties haro estas pli longa kun pli pala ruĝa koloro.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Sumatran Orangutan Society
* Sumatran Orangutan Conservation Programme
* Orangutan Foundation Info on project in Aceh
* The Orangutan Conservancy
* ARKive – images and movies of the Sumatran orang-utan *(Pongo abelii)* 
* View the orangutan genome ĉe Ensembl.

Kategorio:Homedoj
Kategorio:Faŭno de Indonezio
Geneviève Thiroux d'Arconville

'''Marie-Geneviève-Charlotte Thiroux d'Arconville''' (1720-1805) estis franca kemiistino kaj aŭtorino, kiu ekmalsaniĝis pri variolo, kies makuloj restis dum sia tuta vivo. Tiamaniere ke ŝi foriĝis de la publikaj spektakloj, ĉirkaŭbrakis aŭsteran vivon kiel Jansenistino kaj sin dediĉis al la studado dum sia tuta vivo. Li vizitadis la Ĝardenon de la Reĝo, en Parizo, kie nur kelkaj virinoj aliriĝis. Ŝi tradukis kaj verkis pri diversaj temoj kaj estis forte influita de Pierre-Joseph Macquer kaj Antoine de Jussieu.

## Elektita verkaro 
* Traité d'ostéologie de Alexander Monro (1759)
* Avis d’un Père à sa Fille, 1756
* Leçons de chimie, 1759
* Romans, 1761
* Mémoires de Mademoiselle de Falcourt
* Amynthon et Thérèse
* Mélanges de Poésies Anglaises, traduits en français
* De l’Amitié, 1761
* Traité des passions, 1764

## Literaturo 
* Bibliothèque Nationale de France
* CERL Thesaurus
* Women in Science 
* Encyclopedia.com
* HighBeam Research
* A Global Encyclopedia of Historical Writing, Volume 2, D.R. Woolf
* Brooklyn Muzeo
* he Making of the Modern Body: Sexuality and Society in the Nineteenth Century, Catherine Gallagher, Thomas Walter Laqueur
* The Mind Has No Sex?: Women in the Origins of Modern Science, Londa Schiebinger

## Vidu ankaŭ 

dosiero:George_Savile_-_1er_Marquess_von_Halifax.jpg|1-a Markizo Halifax(1633-1695)
dosiero:Aphra_Behn.jpg|Aphra Behn(1640-1689)
dosiero:Hevelius_and_wife.jpg|Elisabeth Hevelius(1647-1693)
dosiero:House,_Bekesbourne,_Kent_-_geograph.org.uk_-_328976.jpg|Stephen Hales(1677-1761)
dosiero:Andr%C3%A9_Guillaume_Dartus_par_Hyacinthe_Rigaud.jpg|André-Guillaume Darlus(1683-1747)
dosiero:Lyon_vue_depuis_fourviere.jpg|Antoine de Jussieu(1686-1758)
dosiero:LacurnedeSainte-PalayeBros.jpg|Sainte-Palaye(1697-1781)
dosiero:Alexander_Monro_primus.jpg|Alexander Monro, la 1-a(1697-1767)
dosiero::John_Pringle.jpg|John Pringle(1707-1782)
dosiero:Jean-Baptiste_Gresset_by_Alexandre-Vincent_Sixdeniers.jpg|Jean-Baptiste Gresset(1709-1777)
dosiero:Pierre_Joseph_Macquer.jpg|Pierre-Joseph Macquer(1718-1784)
dosiero:Chretien-Guillaume_de_Lamoignon_de_Malesherbes.jpg|Chrétien de Malesherbes(1721-1794)
dosiero:Graincourt, attributed to - Turgot - Versailles MV 3923.jpg|Jacques Turgot(1727-1781)
dosiero:Paris_-_Eiffelturm_und_Marsfeld2.jpg|Hubert-Pascal Ameilhon(1730-1811)
dosiero:Palais_de_justice_de_Rouen,_cour.JPG|Valmont de Bomare(1731-1807)
dosiero:Chateau_de_Versailles_Petit_appartement_du_roi_Statue_de_Louis_Thiroux_de_Crosne_2.jpg|Louis Thiroux de Crosne(1736-1794)
dosiero:Antoine_Fran%C3%A7ois,_comte_de_Fourcroy.jpg|Antoine de Fourcroy(1755-1809)
dosiero:Collooney_-_The_Owenmore_Inn.jpg|William Higgins(1763-1825)
dosiero:Fran%C3%A7ois_G%C3%A9d%C3%A9on_Bailly_de_Monthion_(1776-1850).jpg|Bailly de Monthion(1776-1850)

* Listo de kemiistoj

Kategorio:Francaj anatomoj
Kategorio:Francaj kemiistoj
Kategorio:Francaj beletristoj
13294 Rockox

'*13294 *Rockox''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla, en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de Nicolaas Rockox Jr. (1560–1640), humanisto kaj mecenato, altagrade respektita civitano en Antverpeno. Diplomiĝinto de juro de la Universitato de Douai, li iĝis unu el la urbestroj de
Antverpeno en 1603, posteno kiun li tenis plurajn fojojn.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Vakito

La **Vakito** aŭ en hispana *vaquita* [baKIta] (*Phocoena sinus*) aŭ **Kalifornia foceno** estas rara specio de porkoceto. Ĝi estas endemia de la norda parto de la Golfo de Kalifornio. La ĉirkaŭkalkulita nombro de individuoj falis sub 100 en 2014, kio metis ĝin sub tuja danĝero de formorto. Ekde la Blanknaĝila delfeno (*Lipotes vexillifer*) supozeble iĝis formortinta en 2006, la vakito prenis la titolon de plej endanĝerita cetaco en la mondo.

La vorto "vaquita"  estas hispana por *malgranda bovo*. Aliaj nomoj estas **cochito** [koĈIto], **dezerta foceno**, **Kalifornigolfa foceno**, kaj **golfa foceno**.

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
*"Vaquita - Last Chance for the Desert Porpoise", informfilmo kaj influa projekto per sociaj komunikiloj pri la draste endanĝerita vakito
*Vaquita - Monda Natur-Fonduso
*Bildoj de vakitoj  el la kolekto de Nacia Geografia Societo
*¡Viva Vaquita! — neprofitcela organizo dediĉita al la malebligo de la formorto de la vakito
*"Can Social Media Save Vaquita, the World's Rarest Porpoise?" , TreeHugger (anglalingva retejo pri daŭripovaj iniciativoj)
*Voices in the Sea  — sonregistrado de vakitoj
*VaquitaMarina.org , a Baja California Sur-based vaquita conservation group — Mediprotekta grupo bazita en Suda Malsupra Kalifornio

Kategorio:Cetacoj
Kategorio:Draste endanĝerigitaj specioj
Kategorio:Faŭno de Meksiko
Kategorio:Pacifiko
13350 Gmelin

'*13350 *Gmelin'''* estas asteroido de la ekstera asteroida zono, malkovrita la 20-an de septembro 1998 de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla (Ĉilio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la germana natursciencisto Johann Georg Gmelin (1709–1755), nomumita kiel instruisto pri kemio kaj natura historio ĉe la Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato en 1731. De 1733 ĝis 1743 li vojaĝis tra Siberio kaj siaj enketoj estis notitaj en *Flora Sibiria* (1749 - 1750) kaj *Reise durch Sibirien'' (1753).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
13351 Zibelo

**13351 Zibelo** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla (Ĉilio).

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la Zibelo (*Martes Zibellina*, ), malgranda besto loĝanta ĝenerale en malvarmaj landoj. La astronomo Jean Chappe d’Auteroche, en sia vojaĝo al Tobolsko en 1761, raportis kiom ĝi estis ĉasita pro sia belega malhela felo, rezultante sian preskaŭan formorton.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Magna cum laude

**Magna cum laude** [magna kum laŭde] estas latina esprimo signifante *kun multa laŭdo*. Ĝi estas kvalifiko de la tre bonaj doktoriĝaj ekzamenoj.

La sinsekvo de kvalifikoj estas:

* cum laude - kun laŭdo
* **magna cum laude** - kun multa laŭdo
* summa cum laude - kun plej granda laŭdo

Konataj personoj kun tiu titolo

*Barack Obama
*Mira Sorvino

## Vidu ankaŭ 
* Doktoro

Kategorio:Fremdaj vortoj
13278 Grotecloss

'*13278 *Grotecloss'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  en la kadro de la kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Kristin Shannon Grotecloss*, finalistinon en 2002 de la konkurso de sciencaj mezlernejoj *Discovery Channel Young Scientist Challenge* pro ŝia projekto pri konduta scienco. Ŝi estis lernantino ĉe la *Southside Fundamental Middle School'' de Sankt-Peterburgo (Florido, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Bornea orangutano

eta
alternative=Mapa distribuicao pongo pygmaeus.png|eta|Mapa distribuicao pongo pygmaeus
La **Bornea orangutano** (*Pongo pygmaeus*) estas unu el du specioj de orangutanoj. Troviĝanta nur en la insulo Borneo, apartenanta kaj al Indonezio kaj al Malajzio; ĝi estas pli abunda ol la Sumatra orangutano. Kune kun tiu lasta, ĝi apartenas al la nura genro de grandaj simioj kiuj estas indiĝenaj de Asio. Kiel la aliaj grandaj simioj, orangutanoj estas tre inteligentaj, kaj montras progresan il-uzadon kaj distingajn kulturajn modelojn en naturo. Orangutanoj kunhavas proksimume 97% el iliaj DNA kun homoj.

La **Bornea orangutano** estas endanĝerita specio, pro senarbarigo, palmoleaj plantejoj kaj ĉasado kiel gravaj minacoj al ties longdaŭra ekzistado.

## Aspekto 
La viraj orangutanoj pezas 50–90&nbsp;kg, la inaj 30–50&nbsp;kg. La maljuna vira bornea orangutano havas karakterizan vangon. Ĝian korpon kovras longa, rufhara felo. Ĝiaj kruroj estas longaj, la etenditaj kruroj distancas je 2–2,25 m.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* The Borneo Orangutan Survival Foundation (BOS)
* Save The Orangutan Foundation 
* World Wildlife Fund: Orangutans
* Orangutan Foundation International
* Sepilok Orang Utan Sanctuary

Kategorio:Homedoj
Kategorio:Faŭno de Indonezio
Kategorio:Faŭno de Malajzio
Montara kuono

eta|Cuon.alpinus-cut|alt=Cuon.alpinus-cut.jpg
[eta|Paro de kuonoj ĉe [Animala Parko Port Lympne, Kent, GB.]]
alternative=Cuon-alpinus-map.png|eta|Cuon-alpinus-map
La **Montara kuono**, *Cuon alpinus*, nomata ankaŭ **Azia natura hundo** aŭ **Hindia natura hundo**, estas specio de kanisedo indiĝena de Suda kaj Sudorienta Azio. Ĝi estas la nura vivanta membro de la genro *Cuon*, kiu diferencas el *Canis* pro sia limigita nombro de molaroj kaj pli granda nombro de mampintoj. La kuonoj estas klasitaj kiel endanĝeritaj fare de IUCN, pro pliiĝanta habitatoperdo, malpliiĝo de predbazo, konkurenco kun aliaj predantoj, persekutado kaj eble malsanoj devenaj kaj el hejmaj kaj el sovaĝiĝintaj hundoj.

La kuono estas tre sociema animalo, kiu loĝas en grandaj klanoj kiu eventuale disiĝas al malgrandaj hundaroj por ĉasadi. Ili ĉefe predas mezgrandajn hufulojn. Malkiel plej sociemaj kanisedoj (sed similaj al Makul-likaonoj), kuonoj lasas siajn idojn unue manĝi post la ĉasmortigo. Kvankam ili timas el homoj, kuonaroj estas sufiĉe kuraĝaj por ataki grandajn danĝerajn animalojn kiaj aproj, bubaloj, kaj eĉ tigrojn.

## Bildaro 

Indian wild dog by N. A. Naseer.jpg
Cuon alpinus.jpg
Cuon alpinus (Dhole).jpg
Not a fox.png
2012-bandipur-dhole-chital.jpg
Cuon alpinus -Toronto Zoo, Ontario, Canada-8a.jpg
2010-kabini-dhole.jpg
Cuon.alpinus-ZOO.Olomouc.jpg
Dhole.jpg

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* kuona retejo 
* mapoj en sudorienta Azio 
* ARKive – Bildoj kaj filmetoj 
* Fotoj en Bandipur 

Kategorio:Kanisedoj
Kategorio:Mamuloj de Azio
(13295) 1998 RE

**(13295) 1998 RE** estas malhela malgranda asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japana astronomo Atsushi Sugie elde la Observatorio Dynic apud Taga en Japanio.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Atsushi Sugie
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Multfokusa lenso

eta|dekstra|Rigardo tra multfokusa lenso. Kiam la lenso troviĝas en okulvitroj oni trarigardas nur malgrandan parton de la lenso kaj pro tio la bildo ne estas tiel distordata.
eta|dekstra|Partoj de mulfokusa lenso

**Multfokusa lenso** aŭ **progresiva lenso** estas aparta lenso por okulvitroj, kies fokusdistanco ŝanĝiĝas laŭ la diametro. Tia maniere eblas akre vidi en proksimeco, en malproksimeco kaj en mezaj distancoj. La okulvitroj kun multfokusaj lensoj estas pli komfortaj ol tiuj kun du fokusdistancojn. Ĉilastaj havas du difinitajn zonojn. La supra parto kun malmultaj dioptrioj estas uzata por rigardi malproksimen kaj la malsupra parto kun pli multaj dioptrioj estas uzata por legi, skribi kaj fari delikatajn laborojn. En la multfokusaj lensoj la ŝanĝo de la fokusdistanco estas kontinua kaj la okuloj povas trovi ĝustan punkton por akre vidi je ĉiu distanco.

## Historio 
La unua moderna progresiva lenso estis konstruita en Francio kaj nomiĝis *Varilu1*. Ĝi estis disvolvita de Bernard Maitenaz, patentita en 1953 kaj enkondukita en 1959 por la firmao *Société des Lunetiers* , kiu pli poste iĝis parto de la firmao Essilor.

Modernaj progresivaj lensoj estas nun plene akceptataj. Ili povas esti desegnataj por larĝa vidkampo kaj por ĉiuj individuaj bezonoj de la uzantoj.

La kompleksaj surfacoj de la multfokusaj lensoj estas produktataj per komputil-kontrolataj maŝinoj, kiuj permesas realigi ajnan formon. Dank' al tiu efika produktmetodo la prezo, kiu antaŭe estis tre alta, nuntempe malpliiĝas.

Kategorio:Optiko
Orienta gorilo de malaltaj teroj

alternative=Flachlandgorilla.jpg|eta|Flachlandgorilla
eta|Arealo
La **Orienta gorilo de malaltaj teroj** (*Gorilla beringei graueri*) konata ankaŭ kiel **Grauera gorilo** estas subspecio de Orienta gorilo endemia de montaraj arbaroj de orienta Demokratia Respubliko Kongo. Gravaj populacioj de tiu gorilo loĝas ene de la naciaj parkoj Kahuzi-Biega kaj Maiko kaj de ties apudaj arbaroj, La Tajna Gorilrezervejo, ĉe la Usala arbaro kaj ĉe la montaro Itombwe.

Ĝi estas la plej granda el la kvar subspecioj de gorilo. Ĝi havas brilnigran mantelon kiel la monta gorilo (*Gorilla beringei beringei*), kvankam la haro estas pli mallonga ĉe la kapo kaj korpo. La mantelo de la masklo, kiel tiu de aliaj goriloj, turniĝas arĝentkolora dum la animalo maturiĝas.Estas multaj pliaj okcidentaj goriloj de malaltaj teroj ol de la orienta variaĵo; kompare kun ebla totalo de ĉirkaŭ 100,000 okcidentaj goriloj de malaltaj teroj, estas nur ĉirkaŭ 5,000 orientaj goriloj de malaltaj teroj en naturo. Ekster la indiĝena teritorio, estas nur unusola ino en kaptiveco ĉe la Antverpena Bestoĝardeno en Belgio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* ARKive - images and movies of the eastern gorilla *(Gorilla beringei)* 
* The Last Stand of the Gorilla: Environmental Crime and Conflict in the Congo.  United Nations Environmental Programme.
* The Year of the Gorilla 
* WWF Campaign for the Eastern Lowland Gorilla  

Kategorio:Goriloj
Kategorio:Primatoj
Kategorio:Faŭno de Afriko
Kategorio:Mamuloj de Afriko
13352 Gyssens

'*13352 *Gyssens'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Eric Walter Elst elde la Observatorio La Silla (Ĉilio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Marc Gyssens'', esploristo pri datumbazoj. Lia devontigo al la scienca popularigo, ĉefe pri astronomio, kondukis lin al sia nomumo kiel direktoro de la publika observatorio Urania (proksime de Antverpeno). En 1988, li kunfondis la Internacian Meteorologian Organizon.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eric Walter Elst
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
(13296) 1998 RV

**(13296) 1998 RV** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 11-an de septembro 1998 de la aŭstralia amatora astronomo Frank B. Zoltowski elde Woomera (Aŭstralio)

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Frank B. Zoltowski
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Vogelsberg

**Vogelsberg** - germane, traduko "birda monto", prononco  - estas mezalta montaro en la federacia lando Hesio de Germanio. Ĝia plej alta punkto, la monto *Taufstein*  (773 metroj) situas en la komunumo Schotten. Temas pri la plej granda bazalta montarmasivo de Eŭropo. La montaro estas parto de la akvodislimo inter la riveroj Weser nordoriente kaj Rejno sudokcidente. Laŭ la montaro sian nomon ricevis la administra distrikto Vogelsberg, kiu kovras la centran parton de la teritorio. Pliaj partoj de ĝi tamen ankaŭ troveblas en la ĉirkaŭaj distriktoj Main-Kinzig, Wetterau, Gießen kaj Fulda.

eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Montaroj en Germanio
Kategorio:Distrikto Vogelsberg
Clements (apartigilo)

**Clements** estas la familia nomo de jenaj personoj:

* Andrew Jackson Clements (1832–1913), usona politikisto
* Bill Clements (1917–2011), usona politikisto
* Bruce Clements (* 1931), usona aŭtoro
* Charlie Clements (* 1987), usona aktorino
* Dave Clements (* 1945), nordirlanda piedpilkisto
* Earle C. Clements (1896–1985), usona politikisto
* Frederic Edward Clements (1874–1945), usona botanikisto
* Gilbert Clements (1928–2012), kanada politikisto
* Isaac Clements (1837–1909), usona politikisto
* James Clements (1927–2005), usona ornitologo kaj aŭtoro
* John Allen Clements (* 1923), usona medicinisto
* John Clements (1910–1988), angla aktoro
* Judson C. Clements (1846–1917), usona politikisto
* Kenny Clements (* 1955), angla piedpilkisto
* Nate Clements (* 1979), usona futbalisto
* Nathaniel Clements (1705–1777), irlanda politikisto
* Newton Nash Clements (1837–1900), usona politikisto
* Ron Clements (* 1953), usona animatoro kaj reĝisoro
* Roy Clements (* 1946), brita teologo kaj aŭtoro
* Sasha Clements (* 1990), kanada aktorino
* Stan Clements (* 1923), angla piedpilkisto
* Vassar Clements (1928–2005), usona violonisto
* Zeke Clements (1911–1994), usona "Country"-muzikisto, aktoro kaj kantkreisto 

**Clements** estas la individua nomo de jenaj personoj:
* Clements Markham (1830-1916), esploristo kaj geografo. 

**lokoj ** en Usono:
* Clements (Ilinojso)
* Clements (Kalifornio)
* Clements (Kansaso)
* Clements (Marilando)
* Clements (Minesoto)
* Clements Bridge (Nov-Ĵersejo)

**Vidu ankaŭ:**
* Clemence
Orienta gorilo

alternative=Mountain gorilla (Gorilla beringei beringei) female with baby.jpg|eta|Mountain gorilla (*Gorilla beringei beringei*) ino kun bebo
eta|Arealo
La **Orienta gorilo** (*Gorilla beringei*) estas specio de la genro *Gorilla* kaj la plej granda vivanta primato. Nune, la specio estas subdividata en du subspecioj. La Orienta gorilo de malaltaj teroj (*G. b. graueri*) estas plej abunda, kun ĉirkaŭ 5,000 individuoj. La monta gorilo (*G. b. beringei*) havas nur ĉirkaŭ 700 individuojn. Aldone, sciencistoj estas konsiderante altigi la populacion de la Buindiaj goriloj (kiuj nombras ĉirkaŭ duone de la montgorila populacio) al la rango de subspecio.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Animal Diversity Web: Gorilla beringei

Kategorio:Goriloj
Kategorio:Primatoj
Kategorio:Faŭno de Afriko
Kategorio:Mamuloj de Afriko
Krisztina Szeredy

**Krisztina Szeredy** [kristina seredi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szeredy Krisztina** estas hungara-slovaka kantisto (soprano). Ŝia origina nomo ĝis 2006 estis *Sztreda Krisztina*, krome en Slovakio aperas la nomformo ’’Sztredová’’.

Krisztina Szeredy http://www.musicianswho.hu/sztredova_szeredy_krisztina/590.html naskiĝis la  1979 en Slovakio en Nové Zámky.	 

## Biografio 
Krisztina Szeredy apartenas al la hungara minoritato en Slovakio. Ŝi frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, dume ŝi kantis en aranĝaĵoj de la hungara minoritato, eĉ ŝi gajnis kantokonkursojn. Inter 1997 – 2000 ŝi lernis en Operetoteatro (Budapeŝto), poste ĝis 2005 en Muzikakademio Franz Liszt. Baldaŭe ŝi kantis (kiel membro) en Budapeŝto kaj Košice; (kiel gasto) en Usono, Kanado, Germanio, Belgio, ktp. Ŝi kantas hungare, slovake, ĉeĥe, germane, angle, itale.

## Ŝia repertuaro (elekto) 
* Giacomo Puccini: La Bohème – *Musette*
* Ruggero Leoncavallo: La Pajacoj – *Nedda*
* Zoltán Kodály: *Háry János* - *Örzse* 
* diversaj oratorioj
* diversaj operetoj

## Fontoj 
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Okcidenta gorilo de malaltaj teroj

alternative=WesternLowlandGorilla03.jpg|eta|WesternLowlandGorilla03
eta|Distibución gorilla
La **Okcidenta gorilo de malaltaj teroj** (*Gorilla gorilla gorilla*) estas unu el du subspecioj de la Okcidenta gorilo (*Gorilla gorilla*) kiu loĝas en montararbaro, praarbaro, kaj duaranga arbaro kaj marĉoj de malaltaj teroj en centra Afriko en Angolo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ekvatora Gvineo kaj Gabono. Ĝi estas la gorilo kutime trovata en bestoĝardenoj. Masklaj plenkreskaj goriloj estas kutime suferantaj pro kardiomjopatio, nome degenera kormalsano.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Western Lowland Gorilla Conservation in Gabon: Fernan-Vaz Gorilla Project 
* ARKive – images and movies of the Western Gorilla *(Gorilla gorilla)* 
* The Gorilla Foundation 
* The Big Zoo: Western Lowland Gorilla
* Zoo.org: Western Lowland Gorilla 
* Oklahoma City Zoo: Western Lowland Gorilla 
* Astonishing’ gorilla discovery in Republic of Congo 
* Interactive stud book of gorillas in captivity, ordered by name of zoo or name of individual.
* View the gorilla genome ĉe Ensembl

Kategorio:Faŭno de Afriko
Kategorio:Primatoj
(13299) 1998 RU15

**(13299) 1998 RU15** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 4-an de septembro 1998 en la kadro de la Beijing Schmidt CCD Asteroida Programo elde la Stacio Singlong de la Observatorio de Purpura Monto, en provinco Hebejo (Ĉinio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de SCAP
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Okcidenta gorilo

eta|dekstre|Masklo de Okcidenta gorilo ĉe la Melburna Bestoĝardeno.
alternative=Western Gorilla area.png|eta|Arealo
eta|Kompare de grandeco al la homo
La **Okcidenta gorilo** (*Gorilla gorilla*) estas granda simio kaj la plej populacia specio de la genro *Gorilla*.

## Taksonomio kaj subspecioj 
Preskaŭ ĉiuj el la individuoj de tiu taksono apartenas al la subspecio Okcidenta gorilo de malaltaj teroj (*G. g. gorilla*) kies populacio estas proksimume 95,000 individuoj. Oni supozas, ke restas nur 250 al 300 el la nura alia subspecio de Okcidenta gorilo, nome Krosrivera gorilo (*G. g. diehli*).

## Fizika priskribo 
## Notoj 
Kategorio:Mamuloj de Afriko
Kategorio:Primatoj
Krosrivera gorilo

alternative=Cross-river-gorilla.jpg|eta|Krosrivera gorilo
eta|Arealo
La **Krosrivera gorilo** (*Gorilla gorilla diehli*) estas subspecio de la Okcidenta gorilo (*Gorilla gorilla*). Ĝi estis nomita kiel nova specio en 1904 fare de Paul Matschie, primamula taksonomiisto laboranta ĉe la Humboldta Universitata Zoologia Muzeo en Berlino, sed sisteme oni studis ties populaciojn nur ekde 1987. (*Gorilla gorlla diehli*) estas la plej okcidenta kaj norda formo de gorilo, kaj estas limigita al la arbaraj montetoj kaj montoj de la landlima regiono de Kameruno-Niĝerio ĉe la fontoj de la rivero Kroso, kio nomigas la subspecion. Ĝi estas separata de ĉirkaŭ 300&nbsp;km el plej proksima populacio de Okcidenta gorilo de malaltaj teroj (*Gorilla gorilla gorilla*), nome la alia nura subspecio de la sama specio, kaj de ĉirkaŭ 250&nbsp;km el la gorila populacio de la Arbaro Ebo de Kameruno. La plej ĵusaj enketoj sugestas, ke restas inter 200 kaj 300 Krosriveraj goriloj. Grupoj de tiuj goriloj koncentras sian agadon en 11 lokoj el teritorio de 12,000&nbsp;km², kvankam ĵusaj kampenketoj konfirmis la estadon de goriloj ekster tiuj konataj lokoj sugestante pli ampleksan distribuadon ene de tiu teritorio. Tiu distribuado estas subtenita de genetika enketado, kiu troviĝis pruvojn ke multaj lokoj de Krosriveraj goriloj pluhavas kontakton tra eventuala disiĝo de individuoj. En 2009, la Krosrivera gorilo estis finfine kaptita per profesia filmado ĉe arbara monto en Kameruno.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Cross River Gorilla Species Profile from the African Conservation Foundation
* Images and movies of the western gorilla *(Gorilla gorilla)*  at ARKive
* Information on the Cross River Gorilla ĉe WWF

Kategorio:Primatoj
Kategorio:Faŭno de Afriko
13298 Namatjira

'*13298 *Namatjira''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 15-an de septembro 1998 de la aŭstralia astronomo John Broughton elde la Observatorio de Reedy Creek en Ora Marbordo (, Kvinslando, Aŭstralio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la pentristo de pejzaĝo Albert Namatjira (1902–1959), unu el la plej grandaj aŭstraliaj artistoj. Kiel indiĝena aŭstraliano li ne rajtis posedi teron pro la arkaikaj leĝoj de tiu tempo, ĝis kiam publika indigno devigis la registaron koncedi al li plenan civitanecon en 1957. Jardeko poste tio kondukis al egaleco de rajtoj por ĉiuj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de John Broughton
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Goljata rano

alternative=Exposició temporal Ikunde - Museu de Cultures del Món 07.jpg|eta|*Conraua goliath*
eta|RangeMapConrauaGoliath
La **Goljata rano** (*Conraua goliath*) estas la plej granda vivanta rano sur la Tero. La plej grandaj konataj specimenoj povas kreski ĝis 33&nbsp;cm longaj el muzelo al kloako, kaj pezas ĝis 3&nbsp;kg. Tiu animalo havas relative malgrandan vivejon, ĉefe en Kameruno kaj Ekvatora Gvineo. Ties nombroj estas malpliiĝantaj pro habitatodetruo kaj kolektado por konsumo kaj maskotoj.

## Referencoj 
### Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de Goljata rano kun homoj  ĉe Queensland Frog Society
* Conraua golaith at CalPhotos

Kategorio:Anuroj
János Balázs (pentristo, poeto)

**János Balázs** [jAnoŝ balAĵ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Balázs János** estis hungara-cigana pentristo, poeto.

János Balázs http://artportal.hu/lexikon/muveszek/balazs-janos--1905-1977--3873  naskiĝis la  1905 en Hungara reĝlando en Alsókubin (nuntempa Dolný Kubín en Slovakio). Li mortis la  1977 en Salgótarján.

## Biografio 
János Balázs apartenis al la cigana minoritato en Hungario. Li frekventis nur 2 jarojn en la lernejo, poste en Salgótarján vivis sen lernado kaj malriĉe. Spite tion li frue desegnis, kiun li interrompis ĝis 1968. En 1944 li iĝis militkaptito 3 jarojn en Sovetunio. Li vivtenis sin longe malriĉa ’’ermito’’, dume li poemadis kaj pentradis sen iu ajn diplomo.

## Liaj individuaj ekspozicioj 
* 2002, 2005 en Salgótarján

## Liaj grupaj ekspozicioj 
* 1972, 1973 en Budapeŝto
* 1984 en Londono

## Elektitaj publikaĵoj 
* ’’Füstölgések* (1973) - poemaro
* *Ecsettel és irónnal'' (1977) – membiografio kaj poemoj

## Memorigiloj 
* skulptaĵo en Salgótarján de 2006

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero B, poste serĉu la nomon
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Hungaraj poetoj
(13306) 1998 RT58

**(13306) 1998 RT58** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 14-an de septembro 1998 en la kadro de la kampanjo *Lincoln Near-Earth Asteroid Research* elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Jenő Knézy

**Jenő KNÉZY** [knEzi] hungara ĵurnalisto pri sporto. Li naskiĝis en Oradea la 19-an de aŭgusto 1944 kaj mortis en Budapeŝto la 17-an de junio 2003.

## Kariero 
Jenő Knézy estis inter 1961-62 ano de junulara manpilkoteamo, ĝis 1964 li laboris en Centra Nutraĵindustria Esplorinstituto. Inter 1964-69 li akiris diplomon de inĝniero pri mekaniko en Gödöllő kaj estis uzininĝeniero ĝis 1970 en Budapeŝto. De 1971 li estis ĵurnalisto kaj raportisto de Hungara Televido. Li estis ĉefredaktoro de *Telesport* (unua parto de 1997, de fino de 1998 ĝis somero de 1999), intertempe kaj de 1999 ĝia ĉefkunlaboranto). De 1974 ĝis 2002 li ĉeestis ĉiujn futbalĉampionecojn, trifoje li peris finalojn (1990, 1998, 2002). De 1976 li regule peris ankaŭ pri Eŭropo-ĉampionecoj kaj pri someraj olimpikaj ludoj en 1972 de Munkeno ĝis la vintraj olimpikaj ludoj de 2002. Li mortis pro stamakkancero.

## Fonto 
* Hungara vikipedio

Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Sekigita frukto

eta|300ra|Pluraj sekigitaj fruktoj
eta|260ra|Kaŝtanoj.
eta|260ra|Sunflor-semoj.

La **sekigitaj fruktoj** estas tiel nomataj ĉar ili ĉiuj havas komunaĵon: en ilia natura konsisto (sen homa interveno) ili havas malpli ol 50% da akvo.
Temas pri tre energidonaj nutraĵoj, riĉaj je grasoj, proteinoj, kaj ankaŭ oligoelementoj. Laŭ la speco de sekigita frukto, ili ankaŭ povas aldoni grandan kvanton da vitaminoj (precipe B-vitaminoj) aŭ grasaj acidoj omego 3.

## Tipoj de sekigitaj fruktoj 
Eblas distingi du grandajn grupojn el sekigitaj fruktoj:
* Tiuj kiuj estas ĉirkaŭataj de *malmola ŝelo*, kiel la migdalo, la nukso aŭ la pistako.
* la venantaj el **sekigitaj fruktoj**, kiaj la sekvinberoj, la sekigitaj prunoj, la sekigitaj persikoj, abrikotoj, daktiloj, ktp.

## Uzoj 
### Kuirarto 
Oftas la uzado de la sekigitaj fruktoj en la Kuirarto, simpla ekzemplo estas la uzado en la salatoj akompanantaj la legomojn (en kelkaj landoj oni nomas ilin neformale «ŝtono») kaj la aperitivoj servataj en kelkaj lokoj. La supoj de la persa kuirarto kaj la aromaj desertoj de la araba kuirarto.

### Medicino 
La proprecoj kaj nutriciaj konsistaĵoj kiuj ili posedas igas ilin utilaj iloj por la preventa medicino.

## Sano 
La sekigitaj fruktoj estas riĉaj je kelkaj elementoj konvenaj por la sano, ekzemple, ili ĉiuj enhavas aprezindajn kvantojn da vitamino E, kiu havas kontraŭoksidajn proprecojn. Ili enhavas la plejparton el la vitaminoj B, ĉiuj ĉi vitaminoj plus la kvanto de nepraj mineralaj saloj en metaloj kiaj la fosforo, la magnezio, la kupro, la fero, ktp. igas ilin tre taŭgaj nutraĵoj por vegetaranoj kaj veganoj kiu ne konsumas bestodevenajn produktojn.

Kelkaj metaloj kiel la seleno kaj la zinko de la akaĵuo kaj la brazila nukso helpas la viran fekundecon, ĉar oni observis malaltan produktadon de spermatozooj ligitaj al dietoj kun malmulte el ĉi metaloj.

La enhavo de kalcio igas ilin en kelkaj kazoj anstataŭaĵoj de la bovina lakto, ĉefe por homoj kiuj suferas je netolereco de laktozo aŭ estas veganaj. La konsumo de sekigitaj fruktoj helpas preventi la ostoporozon.

La sekigitaj fruktoj kun pli da kalcio estas la migdaloj (240&nbsp;mg/100&nbsp;g) la brazila nukso (170&nbsp;mg/100&nbsp;g) kaj la avelo (140&nbsp;mg/100&nbsp;g).

Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Vegana kuirarto
Stacio Kawanishi-Noseguchi

**Stacio Kawanishi-Noseguchi** (japane: 川西能勢口駅 [Kaŭaniŝi-Noseguĉi-eki], angle: *Kawanishi-Noseguchi Station*) estas fervoja stacio en Kawanishi, Gubernio Hjogo, Japanio. La stacio servas 1 linion de Fervojo Hankyū: Linio Hankyū-Takarazuka (ĉefa) kaj 1 linion de Elektra Fervojo Nose: Linio Myōken.

## Linioj 
* **La fervoja reto
** **Fervojo Hankyū**:
*** Linio Hankyū-Kyōto (ĉefa)
** **Elektra Fervojo Nose**:
*** Linio Myōken

## Historio 
* 8a de aprilo 1913: la stacio malfermiĝis kiel **Stacio Noseguchi** (能勢口駅) de Fervojo Hankyū.
* 13a de aprilo 1913: la stacio malfermiĝis kiel **Stacio Noseguchi** (能勢口駅) de Elektra Fervojo Nose.
* 1a de aprilo 1965: stacio de Elektra Fervojo Nose estis renomita al **Stacio Kawanishi** (川西駅).
* 1a de julio 1965: stacio de Fervojo Hankyū estis renomita al **Stacio Kawanishi-Noseguchi'''.

## Kajoj 
### Fervojo Hankyū kaj Elektra Fervojo Nose 
350ra|dekstra

## Sekvaj stacioj 
## Apudaj stacioj 
* Stacio Kawanishi-Ikeda:
**  Fukuchiyama (JR)

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Hjogo
Kategorio:Stacioj de Fervojo Hankyū
Kategorio:Stacioj de Elektra Fervojo Nose
Stacio Kawanishi-Ikeda

**Stacio Kawanishi-Ikeda** (japane: 川西池田駅 [Kaŭaniŝi-Ikeda-eki], angle: *Kawanishi-Ikeda Station*) estas fervoja stacio en Kawanishi, Gubernio Hjogo, Japanio. La stacio servas 1 linion de JR Okcidenta: Linio Fukuchiyama.

## Linioj 
* **La fervoja reto JR:**
** **JR Okcidenta**:
*** Linio Fukuchiyama (Linio JR Takarazuka)

## Historio 
* 12a de decembro 1893: malfermiĝis la stacio de JR.

## Kajoj 
### JR 
## Sekvaj stacioj 
## Apudaj Stacioj 
* Stacio Kawanishi-Noseguchi:
** Hankyū-Takarazuka (Fervojo Hankyū)
** 25ra：Myōken (Elektra Fervojo Nose): **NS01**

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Hjogo
Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Hjogo
Stacio Ishibashi (Osaka)

**Stacio Ishibashi** (japane: 石橋駅 [Iŝibaŝi-eki], angle: *Ishibashi Station*) estas fervoja stacio en Ikeda, Gubernio Osaka, Japanio. La stacio servas 2 liniojn de Fervojo Hankyū: Linio Hankyū-Takarazuka (ĉefa), Linio Hankyū-Minoo.

## Linioj 
* **La fervoja reto**:
** **Fervojo Hankyū**:
*** Linio Hankyū-Takarazuka (ĉefa)
*** Linio Hankyū-Minoo

## Historio 
* 10-a de marto 1910: Malfermiĝis la stacio de Tramvojo Minoo-Arima (nune Fervojo Hankyū).

## Kajoj 
### Fervojo Hankyū 
350ra

## Sekvaj stacioj 
Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Osaka
Kategorio:Stacioj de Fervojo Hankyū
Brazila lutro

alternative=Pteronura brasiliensis zoo Brasilia 01.jpg|eta|Pteronura brasiliensis zoo Brasilia 01
eta|Giantotter
eta|Arealo
La **Brazila lutro** aŭ **giganta lutro** (*Pteronura brasiliensis*) estas karnovora mamulo de Sudameriko. Ĝi estas la plej longa membro de la familio de Musteledoj, aŭ Musteloj, tutmonde sukcesa grupo de predantoj, kiu atingas ĝis 1.7 m de longo. Maltipa ĉe musteledoj, la Brazila lutro estas sociema specio, kies familigrupoj tipe havas 3 al 8 membroj. La grupo estas centrata ĉirkaŭ dominanta reproduktanta paro kaj estas tre kohera kaj kunlaborema. Kvankam ĝenerale pacema, la specio estas teritoriema, kaj agresema kiel oni observis foje inter grupoj. Tiu giganta lutro estas taga, kaj aktiva nur dum la tagolumaj horoj. Ĝi estas la plej bruema specio de lutro, kaj oni dokumentis distingajn voĉojn kiuj indikas alarmon, agresemon, kaj reasekuron.

Ties teritorio koincidas kun la Amazona Baseno kaj pli sude.

Kategorio:Lutroj
Kategorio:Musteledoj
Kategorio:Faŭno de Brazilo
Kategorio:Faŭno de Sudameriko