open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monk

**Monk** estas usona televida serio, kiu sekvas laboron de detektivo *Adrian Monk*. La serio estis unuafoje prezentita en 2002 la USA Network. La popularan serion verkis Andy Breckman *(Rat Race)*. La lasta jaro de la serio estas la 8-a kaj estis prezentita en somero de 2009 en Usono, kun 16 epizodoj. La filmo rikoltis multajn nomumojn, premiojn.

## Aktoroj 
### Ĉefrolantoj 
* *Adrian Monk* (Tony Shalhoub): Ĉefrolanto, iama detektivo pri murdoj en la polico de San Francisco. Li estis suspendita el laboro, post kiam li malsaniĝis (suferante je aroj de fobioj) post murdo de la edzino (Trudy) en 1997. Ĝis la resaniĝo, li laboras kiel konsultisto. Liaj timoj, fobioj donas la amuzigan parton de la filmo.
* *Sharona Fleming* (Bitty Schram) (2002–2004): Ŝi estis persona asistento kaj prizorganto de Adrian, kiun dungis Stottlemeyer por helpi la detektivon.
* *Natalie Teeger* (Traylor Howard) (2004–): nova asistentino de Adrian post eliĝo de Sharona. Natalie povas kunsenti kun Monk, ĉar ankaŭ ŝi estas vidv(in)o. Lia edzo estis usona piloto, kies aviadilo estis pafita-trafita en 1998 super Kosovo.
* kapitano *Leland Stottlemeyer* (Ted Levine): policeja kapitano, iama superulo de Adrian. Li estimas kapablon de Monk.
* leŭtenanto *Randy Disher* (Jason Gray-Stanford): lojala, sed ne tro saĝa (teil amuziga) asistento de Stottlemeyer.

### Aliaj gravaj rolantoj 
* *D-ro Charles Kroger* (Stanley Kamel - †2008, Hector Elizondo): kara, kunsenta, pacienca psikiatro de Adrian Monk.
* *Trudy Monk* (Stellina Rusich en la 1-2-a jaro, Melora Hardin 3-4-a jaro): iama edzino de Adrian. Ŝi estas ofte menciita, kelkfoje en rememoroj.
* *Benjy Fleming* (Kane Ritchotte, Max Morrow): filo de Sharona
* *Julie Teeger* (Emmy Clarke): filino de Natalie

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Usonaj televidaj serioj
Kategorio:Detektivaj televidaj serioj
Kategorio:Televidaj programoj de USA Network
Horná Lehota (distrikto Brezno)

**Horná Lehota** (hungare *Felsőszabadi* [felŝOsabadi]) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Brezno. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Felső-Lehota*, poste pro la hungariga politiko ĝi ricevis hungarecan nomon.

## Situo 
Horná Lehota situas sur malebenaĵo (*kio estas malebenaĵo?*) sub monto 890 m alta, fine de sakovojo. Brezno troviĝas 13&nbsp;km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La loknomo aperis unue en latina formo *"Superior Lehota"* en 1406, la hungara nomo aperis en formo *"Felsewlehota"* en 1424. La loĝantoj okupiĝis ankaŭ pri minado de oro. En 1828 loĝis tie 1168 homoj en 151 domoj. En 1910 loĝis en Felsőszabadi 1438 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Zólyom (reĝa departemento), al distrikto de Brezno, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Horná Lehota 584 homoj (551 slovakoj, 29 ciganoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo el la 17-a jarcento, turo alkonstruiĝis en 1789
* luterana preĝejo de 1791

Kategorio:Municipoj en distrikto Brezno
Centralizismo

**Centralizismo** aŭ pli koncize **centralismo** estas organiza formo de ŝtato aŭ organizaĵo, laŭ kiu la decidoj estas alprenitaj en ununura centro.

Laŭ la difino en la konstitucia juro, la decidoj estas alprenitaj en la ĉefurbo de ŝtato organizita laŭ "subteritorioj", kiuj dependas finance kaj decidpove de la landa nivelo. Tiuj ĉi "subteritorioj" estas nur simplaj relajsoj, kiuj aplikas loke la decidojn de la centro kaj informas la centron pri la lokaj aferoj.

## Ŝtatoj
### Centralismaj ŝtatoj
Nuntempe en Eŭropa Unio estas organizitaj centralize Grekio, Luksemburgo kaj Portugalio. Tion povas klarigi la fakto, ke tiuj landoj estiĝis el ununura historia kultura identeco.

Ankaŭ Francio estas centralisma ŝtato, kvankam ĝi estiĝis el pluraj historiaj identecoj ĝis nun malmulte agnoskitaj.

Alikole en la mondo oni povas nomi Japanion.

### Malcentralismaj ŝtatoj
Male de la centralismaj ŝtatoj, pluraj ŝtatoj en Eŭropa Unio elektis alian formon, ekz. Germanio, Britio kaj Hispanio. Ili dividiĝas en landojn (*Länder*) en Germanio, en naciojn (*nations*) en Britio kaj aŭtonomajn komunumojn en Hispanio, en kantonojn en Svisio.

## Organizaĵoj
Centralizismo povas esti ankaŭ la organiza formo de politika aŭ sindikata organizaĵo. La esprimon "demokratia centralizismo" uzis lenin-komunismaj partioj.

## Referencoj 
Kategorio:Regado
Kategorio:Komputiko
Traylor Howard

**Traylor Elizabeth HOWARD** (14-an de junio 1966 en Orlando, Florido) estas usona aktorino.

Ŝi vizitis la *Lake Highland Preparatory High School* en Orlando, poste studis en la Florida Ŝtata Universitato „komunikadon kaj rekalmadon“. Antaŭ ol ŝi debutis en la filmo *Till the End of the Night* en 1994, Traylor Howard rolis en diversaj reklamoj.

Ŝi ludis en 1996 (kiel Joy) en la serio *Boston College* kaj de 1998 ĝis 2001 havis ĉefrolon en *Two Guys and a Girl*. Ŝi ludis en 1998 en filmoj *Dirty Work* kaj *Taste of Love*. En 2000 ŝi ludis kiel Layla kun Jim Carrey kaj Renée Zellweger en la komedio *Me, Myself and Irene*. Ekde 2005, Traylor Howard ludas en la krimserio *Monk* kiel Natalie Teeger, asistentino de Adrian Monk.

Ŝi naskis filon en 2006 (Sabu).

Kategorio:Usonaj aktoroj
Julio de 2009

Jen **listo de gravaj okazaĵoj en julio de 2009**.

## 1-a de julio 
* En Rusio ekagis la totala malpermeso pri agado de kazinoj kaj ludhaloj. Planitaj kvar ludzonoj en diversaj partoj de la lando ĝis nun ne estis faritaj.

## 15-a de julio 
* En Inguŝio estis retrovita la kadavro de Natalja Estemirova, ĉeĉenia rajtdefendulino, la kunlaboranto de Memorial, la unua premiita de la premio honore Anna Politkovskaja. Ŝi estis kaptita matene en Grozno (Ĉeĉenio) kaj poste pafvundita.
* Flugo Caspian Airlines 7908 akcidentis la  2009 apud vilaĝo Ĝanatabad, provinco Kazvin, Irano, ekfluginte el Teherano (Irano) al Erevano (Armenio). Ĉiuj 156 pasaĝeroj kaj 12 skipanoj pereis.

## 16-a de julio 
* En Armenio estis deklarita la tutlanda funebro memore de viktimoj de la akcidento de la flugo Caspian Airlines 7908.

## 26-a de julio 
* La francia prezidento Nicolas Sarkozy suferas kolapson dum li praktikas sportan kuradon, kaj devas esti enhospitaligita.
* La hispana Alberto Contador la duan fojon venkas en la bicikla konkuro Tour de France.

## Aliaj eventoj 
*  Firmao Delivery Club estas fondita en Rusio.

07
Kategorio:Julio laŭ jaroj
Selma Kurz

**Selma KURZ** (naskiĝis la 15-an de oktobro 1874 en Bielitz-Biala, Silezio, mortis la 10-an de majo 1933 en Vieno) estis aŭstra operkantistino (soprano).

## Vivo 
Naskiĝinta en Bielitz en malriĉa juda familio (sed poste baptita), Selma Kurz iris en la aĝo de 16 jaroj laŭ protekto de princo Esterházy al kantstudo en Vieno.

En 1895 ŝi iris, mallonge post la foriro de Gustav Mahler, al la teatro de Hamburgo (debuto kiel *Mignon*), sed jam en 1896 iris al la opero je Frankfurto, kie ŝi kantis rolojn kiel *Elisabeth* en *Tannhäuser* aŭ ankaŭ *Carmen*.

La 18-an de aŭgusto 1899 Selma Kurz estis engaĝita de Gustav Mahler ĉe la Viena Kortegopero, kie ŝi laboris ĝis 1929. Ŝi kantis ekde 1904 ĝis 1907 kaj 1924 en Londono. En la jaro 1926 ŝi sin retiris de la scenejo, mortis en 1933 en Vieno kaj estis entombigita en la Viena Centra Tombejo.

Selma Kurz estis la unua *Zerbinetta* en *Ariadne auf Naxos* de Richard Strauss.

Kategorio:Aŭstraj operkantistoj
Kategorio:Sopranistoj
Kategorio:Aŭstraj muzikistoj
Malkoncentro

**Malkoncentro** estas organiza tekniko, kiu konsistas el distribuo de la agentoj kaj agokampoj ene de unu sama jura persono -- el centra administracio al ĝiaj malkoncentraj servejoj.

Tiu nocio estas la malo de *koncentro*, kiu estas administracia sistemo, en kiu la decidpovo estas koncentrita en la pinto de la ŝtato.

Malkoncentro distingiĝas de *malcentralizo*:
* malkoncentro estas sistemo de delegado al internaj subaj niveloj, kiuj ne havas propran juran personecon;
* malcentralizo estas sistemo de delegado al lokaj aŭtoritatoj, kiuj havas propran juran personecon.

Malkoncentro celas malobstrukci la centran administracion kaj tiel plifaciligi la decidadon lokanivele.

Malkoncentron vortigis la franca polikisto Odilon Barrot (19-a jarcento): *"Batas la sama martelo, sed ĝian tenilon oni mallongigis."* Samsence la motiva antaŭparolo de franca dekreto de la 28-a de marto 1852: *"Oni povas regi malproksime, sed oni bone administras nur proksime.*

La malkoncentritaj agentoj kaj servejoj estas submetitaj al siaj superuloj per hierarkia kontrolo. En ĉiu ento tiu kontrolo plenumiĝas desupre malsupren. Tio ebligas certigi la unuecon de la institucio kaj pliproksimigi la administracian agadon al la administratoj. Tiu povo apartenas al la servejestroj (ministroj, prefektoj, direktoroj, ktp.), kiuj havas ordonpovon, reformpovon (anstataŭigi administracian akton per alia), nuligpovon (retroefike nuligi akton de subulo) kaj punpovon.

Malkoncentro ebligas al ŝtato agi pli efike kaj pli rapide.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Centra administracio
* Loka administracio
* Centralizismo aŭ Centralismo

Kategorio:Juro
Heľpa

**Heľpa** (hungare *Helpa*) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Brezno.

## Situo 
Heľpa situas sur malebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Hron, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Nálepkovo-Brezno. La lasta urbo troviĝas 27 km.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1549. Pro pesto 615 homoj mortis inter 1709-1711. En 1828 loĝis tie 1608 homoj en 149 domoj. En 1910 loĝis en Helpa 2164 homoj, (2074 slovakoj, 73 hungaroj, 8 germanoj kaj aliaj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Vaľkovňa, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Heľpa 3019 homoj (2973 slovakoj, 14 ciganoj, 3 ĉeĥoj kaj aliaj).

## Vizitindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (Virga Maria) de 1806, en 1895 renovigita
* paroĥo de 1793
* ĉiujara festego pri kantoj kaj dancoj ekde 1963

Kategorio:Municipoj en distrikto Brezno
Vernayaz

**Vernayaz** estas svisa komunumo de la Distrikto Saint-Maurice en Kantono Valezo, ĉirkaŭ 70 km (birdfluge) oriente de Ĝenevo kaj 5 km nord-okcidente de Martigny.

## Geografio 
Verneyaz situas ĉe la dekstra bordo de la rivero Rodano, al kiu tie alfluas du riveroj, nome en sudo Trient kaj en nordo Salanfe (apud la vilaĝo *Miéville*). La komunumo konsistas el la vilaĝoj Vernayaz, Miéville kaj Gueuroz.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,60 km², de kiuj 53,1% estas kovritaj de arbaro, 13,3% servas por agrikulturo kaj 18,6% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Vernayaz limas en okcidento al Salvan, en nordo al Evionnaz, en nordoriento trans Rodano al Dorénaz, kaj en sudo al Martigny.

## Trafiko 
La svisa aŭtovojo A9 trapasas la komunumon, sed la plej proksima alveturejo situas nur en Martigny.

## Vidindaĵoj 
Apud vilaĝo *Gueuroz* staras la Ponto de Gueuroz kun alteco de 187 m, konstruita en la jaro 1934. Ĝi dum longa tempo estis la plej alta ponto en Eŭropo.

La kanjono *Gorges du Trient*, profunda je 200 m, vizitebla per pontetoj estas facila promenejo.

La akvofalo de Pissevache estas vidinda naturspektaklo.

## Historio 
Vernayaz estas la plej juna komunumo en Valezo, ĉar ĝi kreiĝis nur en 1912 pere de disiĝo de la komunumo Salvan. La unua dokumenta mencio de Vernayaz datiĝas el la jaro 1279 *Verneye*. Malnova nomo de Vernayaz estis Ottanel. En la 11-a jarcento la reĝo Rudolfo la 3-a de Burgonjo konfirmis la rajtojn de la Abatejo Saint-Maurice pri Ottanel kaj Salvan. Ĝis la Helveta Revolucio de 1798 Ottanel, Gueroz kaj Salvan formis kvaronon de la Subvoktejo Salvan, en la Voktejo Saint-Maurice. Tiu kvarono de la jaro 1798 ĝis 1912 formis kune kun Miéville la komunumon Salvan.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Vernayaz (stacidomo)
* Vernayaz MC (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de Vernayaz (france)
* Historio de Vernayaz (france)
Maiden Castle

eta
**Maiden Castle** estas ferepoka fortikaĵo, kiu estis konstruita en ĉ. 800-600 a.K.. Ĝi situas proksime al Dorchester en la angla graflando Dorset.

La elfosadojn faris tie Robert Eric Mortimer Wheeler en la 1930-aj jaroj. La loko estis uzata jam ekde 4000 jaroj a.K.. Tiamaj rondaj terfortikaĵoj estas datitaj je la malnov-neolitiko. Dum la ferepoko, la fortikaĵo estis fortikigita kaj akiris muron kun alto ĝis 25m , sur 18 hektaroj, kun du ĉefenirejoj. La terfortikaĵon konkeris la romianoj en 43 p.K kaj en 70 p.K. forlasis ĝin favore al la Dorchester-anoj. En la 4-a jarcento, oni konstruis templon. La loko estis do baldaŭ forlasita.

## Literaturo 
* Robert Eric Mortimer Wheeler: The excavation of Maiden Castle, Dorset: first, second and third interim reports. Society of Antiquaries of London, 1935-1937.
* Sharples, Niall M.: Maiden Castle : excavations and field survey 1985-6. London, English Heritage 1991. Historic Buildings and Monuments Commission for England 19.
* Niall M. Sharples, Maiden Castle. London, Batsford 1991.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gallica.co.uk/celts/maiden.htm 
* http://www.historic-uk.com/DestinationsUK/MaidenCastle.htm

Kategorio:Historio de Dorset
Séran (rivero)

**Séran** estas rivero en Francio, en la departemento Ain, dekstra alfluanto de Rodano en la komunumo Cressin-Rochefort.

Ĝi fontas sur la Altebenaĵo de Retord apud la vilaĝo *Les Viures* en la komunumo Le Grand-Abergement, kaj fluas suden, faranta limon inter Le Grand-Abergement kaj Le Petit-Abergement.
Ĉi-tiu "*oficiala*" fonto estas foje senakva.

Inter Ruffieu kaj Hotonnes, ĝi akvas la lageton "*Étang de la Vendrolière*".
Ĝi limas inter la komunumoj Songieu kaj Lompnieu, Sutrieu kaj Champagne-en-Valromey, Belmont-Luthézieu kaj Vieu. En tiu-ĉi regiono, ĝi ricevas akvon de multenombraj alfluantetoj, inter kiuj *Bief de la Coux, Bief de sous Ruffieu, Rojo Le Chevrier, Bief des Crouis, Rojo de la Faverge, Bief de sous Pré Neuf, Rojo de Muffieu* ...

En komunumo Artemare, ĝi ricevas ĝian ĉefan alfluanton: rivero **Le Groin** (aŭ rivero **Arvière**) post akvofalo de ĉirkaŭ 50 m de alto apud la vilaĝeto Cerveyrieu. Tie ĝi ankaŭ ricevas *rojojn de Laval* kaj riveretojn *Yon* kaj *Eau Morte*.

De tie ĝi fluas sud-orienten tra Marlieu, Talissieu, Ceyzérieu, Béon, kie, ricevante *Rojo des Rousses*, ĝi turnas suden, Flaxieu, Pollieu kaj Cressin-Rochefort kie sifono trafluigas ĝin sub kanalo de devojigo de Rhodano antaŭ alflui brakon de Rodano nomata *Lônede Moiroud*.

Ĝia ĉefa alfluanto estas rivero **Arvière** kiu fontas en komunumo Brénaz al alteco de 1&nbsp;230&nbsp;m. sur la deklivo de monto ''L'Hergues*. Ĝi trafluas poste Lochieu, Virieu-le-Petit, Vieu (kie ĝi prenas la nomon **Le Groin**), kaj Artemare kie ĝi alfluas la maldekstran bordon de Séran.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Pri Séron (france)
* Komunumoj trafluataj de Séran (france)
* Ŝanĝoj en la fluado de Séran, el revuo *Persee'' (france)

Kategorio:Riveroj en Francio
Kategorio:Alfluantoj de Rodano
Barguzin

**Barguzin,** ruse **Баргузин** estas rusa vilaĝo en Barguzina distrikto, Burjatio (Rusio) laŭ bordo de samnoma rivero. Ĝis 2004 ĝi havis statuson urbo.

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Loĝantaro: 6000
* Poŝtkodo: 671610
* Aŭtokodo: 03
* Telefonprefikso: +7 30131

## Teorio de Kiszely pri Petőfi en Barguzin 
Laŭ teorio de István Kiszely Petőfi mortis ne en Segesvár en 1849, sed en la rusa vilaĝo Barguzin. Li daŭre luktas por lia justo. Nuntempe li kolektis sangojn de parencoj de Petőfi por trovi identajn kromosomojn.

Laŭ lia aserto, en arkivo de Sankt-Peterburgo oni trovis liston pri militkaptitoj de cara armeo el 1849. Kiel konate, tiu armeo helpis la Habsburgojn en Hungara reĝlando. La rusoj devis transdoni ĉiujn hungarajn militkaptitojn, sed laŭ la dokumentoj tamen la rusoj sekrete kolektis hungarojn, kiuj devis iri al Siberio. El la listo oni trovis "Petrovics" [petroviĉ] (tio estis origina nomo de Petőfi), kiu vivis kaj mortis en Barguzin. Menciiĝis ankaŭ diversaj informoj. Neoficiala stabo el Hungario ricevis permeson trovi la tombon en futbalejo de Barguzin en 1987. Post unu jaro ili precize trovis la listigitojn, ankaŭ Petrovics. La ostojn oni ekzamenis en Rusio kaj en Usono. Oni konstatis, ke temas pri virina osto http://www.termeszetvilaga.hu/tv2001/tv0108/kovacs.html .

En 2015 ĉinaj sciencistoj konstatis, ke DNS-oj de familianoj de Petőfi kaj la trovitaj ostoj en Barguzin estas identaj en 99,9 %. http://valasz.hu/itthon/szenzacios-bejelentes-kinai-segitseggel-mar-megint-megtalaltak-petofit-110497 

Kategorio:Vilaĝoj de Burjatio
Centra administracio

**La centra administracio** estas:
* laŭ malstrikta senco: la centraj publikaj administracioj, kiuj dependas de la ŝtato aŭ registaro (— kontraste al la loka administracio);
* laŭ strikta senco: la centraj servejoj de ministrejo, kies agosfero vastiĝas sur la tuta teritorio (— kontraste al la malkoncentraj servejoj).

La malkoncentraj servejoj dependas de la centra administracio laŭ malstrikta senco, sed ili estas la malo de la centra administracio laŭ strikta senco.

Ĝenerale la centraj administracioj havas la taskon konduki la malkoncentrajn servejojn.

Kategorio:Administracio
Kategorio:Administracia juro
Kategorio:Politika geografio
Kategorio:Federaciismo
Raimondo Viale

**Raimondo VIALE**, dirita ankaŭ *pastro malkomforta*, aŭ “pastro justa” (fakte li estis ankaŭ enkadrita inter la «Justuloj inter la popoloj» ĉe muzeo Yad Vashem (7/8/1998)) estis katolika pastro kiu famiĝis pro sia helpo al judoj persekutataj de faŝisma reĝimo.

Li naskiĝis en la itala provinco Cuneo (Piemonto), 1917; kiam pastriĝis je la fino de la kvardekaj de la 20-a jarcento, li anoncis publike sian kontraŭmilitan agadon ĉar milito estas peko kontraŭ Dio kaj la homaro kaj pro tio kontraŭis faŝistojn kiuj lin plurfoje batis, vundis, procesis kaj trudizoligis pro politikaj kaŭzoj en centra Italio. Reveninte al sia parokejo post la falo de la faŝista reĝimo (la 8-an de septembro 1943), li devis alfronti, en sia parokejo ĉe Borgo San Dalmazzo, granda vilaĝo okcidentlima kun Francio, novan samspecan reĝimon kaj plej gravan problemon: okaxe de la retiriğo de la itala armeo el suda Francio, kiu estis samtempe okupita de germanaj armeanoj, multege da judoj sekvis la italan armeon kaj transpasis la Alpojn por forfuĝi el enrompanta nazia polico; sed ankaŭ en Italio estis revenanta la faŝista reĝimo praktike gvidata de nazioj kiuj tuj pretendis la rigidan aplikadon de la rasismaj leĝoj, praktike ignoritaj de la italaj armeanoj, eĉ faŝistaj. Pastro Raimondo Viale senlase engaĝiĝis trovi kaŝitajn rifuĝejojn kaj fuĝigi eksterlanden judojn ilin provizinte je necesaĵoj. Lia nekonsolebla doloro estis rememori ke mem, senpova kaj devigita kaŝi sian protektigan agadon, vidis starti el stacidomo de Cuneo trajno kun, en bestvagonoj, tricent francaj judoj eble en la direkton de Auschwitz.

La akregan staton de liaj lokoj oni povas plikompreni informiĝante pri la masakro en najbara vilaĝo, Boves, de la 19-a de septembro 1943 dum kiu nazifaŝistoj buĉis dudek rezistuloj inter kiuj du pastroj, kaj tiun de la 13-a de majo 1944 kun 13 rezistuloj mortpafitaj.

Pri li kaj pri lia karakteriza kaj energia agado kiel kontraŭfaŝisma kaj kontraŭkomunisma kontraŭulo kaj kiel “justulo inter la nacianoj” (en kiu kuntrenis konfratulojn kaj ekleziajn strukturojn ankaŭ en obeo al la sekreta invito de Pio la 12-a, instiginta helpi la hebreojn), literaturisto verkis vastigitan libron (*Il prete giusto*, de Nuto Revelli) kaj kultistoj pri la populara teatro tie kaj tie enscenigas.

## Bibliografio 
* Nuto Revelli, *Il prete giusto*. Einaudi, 2004.
* Israel Gutman, Bracha Rivlin, e Liliana Picciotto, ''I giusti d'Italia: i non-ebrei che salvarono gli ebrei'', 1943-45. Milano: Mondadori, 2006, pp. 235-36.

Kategorio:Katolikismo
Kategorio:Piemonto
Kategorio:Justuloj inter la popoloj

Kategorio:Rezisto kontraŭ la naziismo
Hermann Winkelmann

[eta|Hermann Winkelmann kiel [Parsifal, 1882]]
'*Hans Emil Friedrich *Hermann* Winkelmann*' (n. 4-an de marto 1844 resp. 8-an de marto 1849 en Brunsvigo; m. 18-an de januaro 1912 en Mauer ĉe Vieno) estis germana operkantisto.

La filo de la fondinto de la brunsviga pianofabriko Zeitter & Winkelmann, Christian Ludewig Theodor Winkelmann, ricevis siajn unuajn engaĝojn ĉe diversaj germanaj scenejoj post finado de sia edukado en la jaro 1875. En 1882 Richard Wagner engaĝis lin kiel unua Parsifal por prezentadoj en Bayreuth. Ekde tiam li regule kantis dum la Festivaloj de Bayreuth, i. a. Tannhäuser. Ekde 1883 ĝis 1906 li aktivis ĉe la Viena Ŝtata Opero kiel herotenoro. En la jaroj 1880 ĝis 1892 Winkelmann pli ofte sin prezentis ankaŭ en la Ŝtata Teatro je Brunsvigo. De li estas konservata pluraj sonregistraĵoj.

Ankaŭ lia filo Hans Winckelmann (ĝusta skribmaniero!) fariĝis operkantisto.

## Literaturo 
* Garzmann, Schuegraf, Pingel: *Braunschweiger Stadtlexikon – Ergänzungsband*, Braunschweig 1996
* Horst-Rüdiger Jarck, Günter Scheel (Hrsg.): *Braunschweigisches Biographisches Lexikon. 19. und 20. Jahrhundert*, Hannover 1996
* Klaus Pringsheim jr., Victor Boesen, *Wer zum Teufel sind Sie? Ein Leben mit der Familie Mann*, Berlin ²2002, ISBN 3-7466-1799-5, v. a. S. 267 ff.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Portrait 
* Hinweis auf Winkelmanns Wohnhaus als Wiener Sehenswürdigkeit 

Kategorio:Germanaj operkantistoj
Kategorio:Tenoroj
Traktato de Waitangi

eta|Traktato de Waitangi
La **Traktato de Waitangi** (, ) estis subskribita la 6-an de februaro 1840 ĉe Waitangi en la „Golfo de Insuloj“, Nov-Zelando. Ĝin subskribis unuflanke la brita reĝlando, aliflanke la reprezentaj gvidantoj de la maoriaj triboj. Hodiaŭ, la 6-a de februaro estas nacia festotago de Nov-Zelando.

"La Traktato" - kiel ĝin nomumas ofte la nov-zelandanoj - igis Nov-Zelandon brita kolonio, aliflanke la maorioj rezignis pri ĉiu suvereneco, iĝis britaj civitanoj. Oni garantiis al la maorioj, ke ili plu rajtas posedi siajn teron, terpecojn kaj aliajn posedaĵojn.

Pro la tradukaj malfacilaĵoj, la traktato baldaŭ estis diverse komprenita kaj kondukis fine al la nov-zelandaj militoj. (La setlistoj volis pluajn terojn.)

Okaze de disputoj, pri komprenigo de la traktato decidas la en 1975 fondita Waitangi-tribunalo.

En 2008, la registaro de Nov-Zelando kaj reprezentantoj de la maoriaj triboj subskribis interkonsenton, laŭ kiu la registaro donas 243 milionojn da eŭro pro misuzo de la traktato de Waitangi.

## Teksto de la Traktato
### Preambulo
### Unua Artikolo
### Dua Artikolo
### Tria Artikolo
Kategorio:Historio de Nov-Zelando
Kategorio:Memoro de la Mondo
Kategorio:Traktatoj de la 19-a jarcento
Kategorio:1840
Basto

**Basto** povas signifi
* Basto (planto): subŝelo, plej interna parto de la arboŝelo;
* Bastfibro: Bast- aŭ sklerenkim-fibroj de plantoj;
* Basto: en la egipta mitologio, diino de la hejma ĝojo.

## Vidu ankaŭ 
* Bastrubandoj
* Floemo
Horatio Parker

**Horatio William PARKER** (naskiĝis la 15-a de septembro, 1863, mortis la 18-a de decembro, 1919) estis usona komponisto kaj instruisto. Li estis ĉefa persono en la muzika vivo en New Haven, Konektikuto en la malfrua 19a jarcento, kaj ankaŭ estas memorata kiel la instruisto de Charles Ives.

Li naskiĝis en Auburndale, Masaĉuseco. Post frua studo en Usono kun George Whitefield Chadwick kaj aliaj, li iris Eŭropon, ofta ircelo por junaj usonaj komponistoj en la jardeko de 1880. En Munkeno li studis kun Josef Rheinberger; ankaŭ en Munkeno li komponis siajn unuajn signifoplenajn verkojn, ampleksante simfonion kaj teatran kantaton. Reveninte en Usonon, li dungiĝis kiel instruisto, orgenisto, kaj ĥorestro, plejparte en Nov-Jorko. En 1893 li fariĝis profesoro ĉe Yale University, dungo, ke li posedis dumvive. Parker mortis en Cedarhurst, Nov-Jorkio.

## Ĉefaj verkoj 
### Oratorioj kaj kantatoj 
* Hora Novissima, Op. 30 (1893)
* The Legend of Saint Christopher, Op.43 (1898)
* A Wanderer's Psalm, Op. 50 (1900)
* A Star Song, Op. 54, (1902)
* Morven and the Grail, Op. 79 (1915)

### Operoj 
* Mona (1912)
* Fairyland (1915)

### Orkestraj verkoj 
* A Northern Ballad, Op. 46 (1899)
* Organ Concerto in E-flat, Op. 55 (1902)
* Vathek, Op. 56 (1903)

### Orkestraj kantoj 
* Cahal Mor of the Wine-Red Hand, Op. 40 (1893)
* Crepuscule, Op. 64 (1912)

## Notindaj studentoj 
* William Arms Fisher
* Charles Ives
* John Donald Robb

## Eksteraj ligiloj 
* Art of the States: Horatio Parker 
* Senpagaj partituroj de Horatio Parker en International Music Score Library Project
* Senpagaj partituroj de Horatio Parker en la Choral Public Domain Library.

Kategorio:Usonaj komponistoj
Lago de Hallwil

**Lago de Hallwil** () estas lago en la kantonoj Argovio kaj Lucerno en Svislando.

## Geografio 
La lago etendiĝas en la tiel nomita *Seetal* (en Esperanto *Lagovalo*) de sudo al nordo. Ĝi kovras areon de 10,3 km² kaj havas longecon de 8,4 kilometroj kaj maksimuman larĝecon de 1,5 km.

## Al- kaj elfluanto 
La ĉefa alfluanto kaj ankaŭ elfluanto estas la rivero Aabach, kiu havas sian originon en la Lago de Baldegg kaj alfluas en Möriken-Wildegg kunfluinte kun Bünz al Aro.

## Komunumoj ĉirkaŭ la lago 
Ĉirkaŭ la lago de Hallwil situas komencante en nordo kaj tiam daŭrigante en la senco de la horloĝo ĉirkaŭ la lago: Boniswil, Seengen, Meisterschwanden, Fahrwangen, Aesch, Hitzkirch, Beromünster, Beinwil ĉe la lago, kaj Birrwil.

La komunumo Hallwil, kiu donis al la lago sian nomon ne situas ĉe la bordo de lago, sed norde de ĝi ĉe la bordo de la elfluanto Aabach.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Turisma paĝo de la regiono Lago de Hallwil
* Lago de Hallwil en la Historia Leksikono de Svislando

Hallwil
Hallwil
Hallwil
Mohammad Ĥosejni Beheŝti

**Sejed Mohammad Ĥosejni BEHEŜTI** (, naskiĝis la  1928, Esfahano, Irano — mortigita la  1981) estis irana politikisto, ĝenerala sekretario de la Islama respublika partio, gvidanto de la irana justico. Li estis mortigita la  1981 rezulte de terora ago.

Mohammad Beheŝti naskiĝis en Esfahano. Li studis en Teherana universitato kaj en Ĥomo (sub gvidado de Muhammad Husejn Tabatabaei). De 1960 ĝis 1965 li estris la Islaman centron en Hamburgo (Germanio), kie li konatiĝis kun sia estonta edzino kaj Mohammad Ĥatami. Ĝis 1979 li plurfoje estis arestita pro sia kontraŭŝaha agado.

Post la irana revolucio Mohammad Beheŝti estris la iranan justicon. Kune kun Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani li partoprenis en la parlamenta balotado de 1980, gvidinte la Islaman respublikan partion. Pli malfrue en la sama jaro Beheŝti rifuzis partopreni prezidantan balotadon, referencinte al diro de Ruhollah Ĥomejni, laŭ kiu prezidanto devas esti juristo, sed ne kleriko. Anstataŭ li la Islama respublika partio kandidatigis Abolhasan Banisadr, kiu gajnis balotadon, ricevinte 70 % da voĉoj.

La  1981 Mohamad Beheŝti kaj pli ol 70 liaj sampartianoj pereis rezulte de la eksplodo, fare de la «Organizaĵo de la muĝahidoj de la irana popolo» en la domo, kie okazis la partia kunveno.

Kategorio:Iranaj politikistoj
Madono de la akuŝo

eta|dekstra|300px|*Madono de la akuŝo*
**Madono de la akuŝo** (itale Madonna del Parto) estas pentraĵo de Piero della Francesca, realigita en Monterchi, eta vilaĝo de la Toskanio.

## Historio de la kreado 
En 1455 Piero della Francesca estas komisie engaĝita en Arezzo, kie estas pentranta la Ciklon de la Vera Kruco; sed el Monterchi iu lin alvokas por komisii freskon. La fresko reprezentu la Virgulinon gravedan (evidentas la motivo: plenumi voton, impetri dian favoron) kaj freskiĝu en eta kampara preĝejo ekstere de la vilaĝa ĉirkaŭita zono. Piero della Francesca pormomente lasas la laborejon en Arezzo kaj ene de du semajnoj konkludas la novan komisiaĵon. La rezulto estas la Madonno de la akuŝo, unu el plej famaj pentraĵoj de la arta monda historio.

## Priskribo 
La ikonografia temo estas Madono graveda: tre juna virino, certe pozantino de tiuj italaj lokoj, fiera pri sia ekpatriniĝo, nin rigardas vindita en la grandvalora mandarena bluo de la tuniko. Ŝi estas bildigita plenfigure staranta iomete dekstre turnita tiel ke pli evidentiĝas ŝian staton. La dekstra mano ripozas sur ŝia sino en la gesto kiu ĉiu gravedulino facile scias: gesto de protekto, de posedo, de feliĉo. La sinodika Madono staras centre de vera kaj propra tabernaklo kiu tamen havas la formon de tendo kiun du anĝeloj malfermas flanken forpuŝante la randojn. La ikonografia signifo klaras: la infanformanta Madono estas vas electionis kaj fœderis arca (= *elektita vazo* kaj *kesto de la interligo*, bibliaj kaj liturgiaj esprimoj), ŝia korpo gastas la Logoson, la Enkarniĝintan Verbon, la Vivantan Dion; la du anĝeloj prezentas al la adorado de la kredantoj la Kristan korpon kiu nobligas kaj relevigas nian korpon. La pentristo sukcesas doni al la videbla vero sakralecon tiom grandan kaj absolutan ĝis igi la kredon konvinkiga laŭmaniero kiun neniu teologo atingis.

## Konservado kaj eksponado 
La freska pentraĵo ne povas certe restadi en preskaŭ senpopola, nune eble sennaska, vilaĝeto. Nun (en 2009) ĝin oni konservigas en provizora centrovilaĝa muzeo; sed volus ĝin muzee konservi jen la ŝtataj najbaraj muzeoj, jen la diocezaj kolektejoj de religia arto. Estas informo, ke la du instancoj jam trovis akordon.

## Eksteraj ligiloj 
http://solomnibuslucet.wordpress.com/2007/04/12/la-madonna-del-parto-di-piero/ Itallingva komento

http://www.abcgallery.com/P/piero/piero36.html Itallingva komento

## Bibliografio 
http://it.wikipedia.org/wiki/Madonna_del_parto

Kategorio:Renesanco
Kategorio:Kristana arto
Teherana universitato

**Teherana universitato** (; prononco: *daneŝgaĥ-e teĥran*) estas la plej malnova kaj granda universitato en Irano. Ĝia rektoro estas doktoro Farhad Rahbar, ekonomikisto, vic-prezidanto de la lando ĝis 2007.

Ĝi estis fondita en 1934 laŭ ordono de la ŝaho Reza Ŝaho Pahlavi  surbaze de kelkaj altlernejoj. En 1937 virinoj ricevis rajton studi en la Teherana universitato. En 1945 sur la loko, kie pli frue troviĝis kazernoj de la Aliancanaj fortoj, estis konstruita studentara loĝejo. En 1986 surbaze de la medicina fakultato estis fondita la Teherana universitato pri medicinaj sciencoj.

La universitaton konsistigas 40 fakultatoj, institutoj kaj sciencaj centroj.

Studentoj de la universitato ĉiam aktive partoprenis la politikan vivon. En 1979 ili subtenis la iranan revolucion. En 1999 la studentaro protestis kontraŭ fermo de la opozicia gazeto «Salam». De 2005 ĝis 2008 la rektoro de la universitato estis ajatolo Abas-Ali Amid Zanĝani, profesoro pri teologio, proksima kunbatalanto de Ruhollah Ĥomejni.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de personoj de Teherana Universitato

Kategorio:Universitatoj en Irano
Universitato
Hronec

**Hronec,** hungare **Kisgaram** [kiŝgaram], germane **Rhonitz** [ronic] estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Brezno. Ĝis 1886 la oficiala hungara loknomo estis **Rónic(z)**, poste pro la hungariga politiko ĝi ricevis hungarecan nomon.

## Situo 
Hronec situas en valo laŭ rojo, laŭ flankovojoj. La vilaĝo norde kontaktiĝas kun Valaská. Brezno troviĝas 8 km.

## Historio 
La loknomo aperis unue en 1357 en formo *"Hronecz"*. Post 1527 oni minadis feron kaj ankaŭ gisejo ekfunkciis. En 1795 nova moderna gisejo kaj uzino pri prilaborado konstruiĝis, eĉ en 1804 ankaŭ la sekva ekfunkciis. En 1828 loĝis tie 1193 homoj en 154 domoj. En 1910 loĝis en Kisgaram 2145 homoj, (1661 slovakoj, 426 hungaroj, 39 germanoj kaj aliaj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Zólyom (reĝa departemento), al distrikto de Breznóbánya, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Hronec 1157 homoj (1128 slovakoj, 18 ciganoj, 9 ĉeĥoj, po 1 hungaro kaj polo).

## Naskiĝintoj 
* Alajos Szokolyi - atleto, li okupis la 3-an lokon en kuro je 100 metroj en la unua somera olimpiko de la nova epoko en 1896 en Ateno.
* Zsigmond Szécsi - hungara inĝeniero, profesoro

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Klemento la 1-a de 1826
* kapelo omaĝe al Sankta Triunuo de 1937
* fera ponto farita loke de 1810
* arbara etfervojo

Kategorio:Municipoj en distrikto Brezno
Ĝepeto

**Ĝepeto** okupas, en la galerio de la personuloj kiuj gvidas la leganton al la “interna kontinento” de la fabelo, eminentan postenon en La Aventuroj de Pinokjo (1881-1883) de Carlo Collodi; kaj estas la emblemo de la patra senkondiĉa sindediĉo kiu amas la sendankan kaj false akuzantan filon Pinokjon kaj faras el li filon dankema kaj protektanta de la patro.

Ĝepeto ricevas la lignopecon de majstro Ĉerizo kiu sin liberigas je tiu embaraso kiu ĝenas ĉar parolas kaj strangas kaj rabas feliĉon; kaj faras el filo eliminita filo amata!
Ĝepeto modelas la lignon por religi marioneton kiu dancu kaj saltu, kaj kantu kaj lia patreemo kreas vivantan marioneton;

Ĝepeto vidas la marioneto-filon senrespektema, sed afable lin epitetas “friponeta filo” kvankam je lia unua malĝentilaĵo li “viŝis el si larmon”. La unua agado de Pinokjo estas enirigi la patron en karceron lin false akuzante.

Ĝepeto revenas el karcero kaj trovas ke la filo jam mortigis la riproĉantan grilon kaj havanta la piedojn bruligitaj, kaj tuj refaras la piedetojn kaj donacas al li sian matenmanĝaĵon; ne nur, ĉar li pretigas vesteton el florumita papero kaj alkuras vendi sian jakon por aĉeti la lernolibron por la la filo. La filo, tamen, vendas la libron por aĉeti bileton por eniri marionetan teatraĵon. Pinokjo ricevas por la patro kvin elorajn zeĥinojn, kiujn Ĝepeto neniam vidos, kaj dum Pinokjo perdiĝas, sensperte kaj trompite, tramonde, la patro Ĝepeto daŭrigas lin serĉi eĉ tramare riskante perdiĝi traonde.

Fine, la marioneto vidas la patron ekdronanta en la maro, alkuras kaj lin savas kaj meritas, helpe de la blua fatino, fariĝas el marioneto vera knabo, studas, helpas la maljunecon de la Ĝepeto. La amo de patro Ĝepeto venkis savante perame la filon sendanke ruiniĝanta.

La figuro de Ĝepeto enkarnigas karitaton-amon kiu, superante la naturajn devojn, igas la rilaton patro-filan senĉesa vojo de donaco-konvertiĝo: oni sin donas por esti patro, oni sin konvertas por esti filo. Ili fariĝas luma alternativo al natura *bios*: kio igas homeca nian kunvivadon konsistas el doni zorgadon pri la aliulaj feblecoj kaj ricevi helpon por la propraj: “Apogu vin, senĝene, sur mia brako, kara patreto... ni marŝos kiel formiketoj kaj kiam ni estos lasaj ni ripozos laŭvoje” (ĉap 36).

## Eksteraj ligiloj 
"Religiaj verkoj", Kontraŭ Majstro Ĉerizo

http://www.ueci.it/ Kontraŭ Majstro Ĉerizo, kie estas montrate ke ĉiu fabela ĉapitro lauiras popolan kristanan senton, kiun sekvante verkisto, laŭsiadire tute nekristana, realigis vere kristanan ĉefverkon.

## Vidu ankaŭ 
* Pinokjo
* Blua Feino
* Fajromanĝulo

## Bibliografio 
* La aventuroj de Pinokjo, esperantigita de Mirza Marchesi

Kategorio:Literaturaj roluloj
Kategorio:Pedagogio
Kategorio:Fikciaj italoj
Kategorio:Pinokjo
Ruapehu

eta
**Ruapehu** estas la plej granda (2797 m) vulkano de Nov-Zelando kaj la plej alta punkto de la Nord-insulo. Ĝi estas parto de la Nacia parko Tongariro.

Sur deklivoj de Ruapehu troviĝas sep malgrandaj glaĉeroj. La kratero entenas krateran lagon, kiu en marto de 2007 subiris en la valon kiel ŝlimlavango. La vulkano estas aktiva, relative granda erupcioj okazis en 1895, 1945, 1969, 1971, 1975, 1988, 1995 kaj 1996.

La 24-an de decembro 1953 subiris de la vulkano ŝlimlavango, kiu detruis fervojan ponton kaj superfluis fervojon, trairantan. En la fervoja akcidento de Tangiwai mortis 151 homoj.

Kategorio:Montoj en Nov-Zelando
Kategorio:Vulkanoj en Nov-Zelando
Lom nad Rimavicou

**Lom nad Rimavicou** (hungare *Forgáchfalva*) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Brezno. La hungaroj uzas ankaŭ la pli modernan formon "Forgácsfalva". La historia slovaka nomo estis *Forgáčka*.

## Situo 
Lom nad Rimavicou situas sur deklivoj, laŭ traira flankovojo. Brezno troviĝas 32 km.

## Historio 
Poloj fondis la komunumon en 1791, kiu nomiĝis pri posedanto de la loko: "Forgách" [forgAĉ]. La loknomo aperis unuafoje en 1799 laŭ tiama hungara ortografio *"Forgaczfalva"*. En 1828 loĝis tie 473 homoj en 58 domoj. En la 19-a jarcento vitrofarejo, lignofarejo kaj muelejo por papero funkciis. En 1910 loĝis en Forgáchfalva 1023 homoj, (985 slovakoj, 17 hungaroj, 5 germanoj kaj aliaj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Gömör kaj Kis-Hont, al distrikto de Rimavská Sobota, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Lom nad Rimavicou 326 homoj (ĉiuj slovakoj).

## Vidindaĵo 
* romkatolika klasikisma preĝejo omaĝe al (Eta) Dipatrino de 1818

Kategorio:Municipoj en distrikto Brezno
Loka administracio

La **loka administracio** estas la institucia kaj administracia organizo de geografia areo, lando aŭ plurlanda konfederacio.

## La diverseco de la sistemoj en la mondo 
La koncepto de la loka administracio povas multe varii inter landoj:
* depende de la koncepto de la **divido de la povoj** kaj instancoj en la teritorioj:
** centralizismo,
** malcentralizismo,
** regionismo,
** konfederacia sistemo,
** federacia sistemo;
* depende de la **nombro de administraciaj tavoloj**, kiu povas varii inter landoj.

La loka organizo povas ankaŭ kaŭzi povkonfliktoj inter diversaj administraciaj tavoloj. Krome en iuj okazoj povas esti diversaj tavoloj super unu sama teritorio, kvankam tiuj tavoloj havas ne nepre samajn geografiajn limojn.

## Loka administracio en landoj kaj mondregionoj 
### Eŭropo 
Per la Eŭropa Ĉarto pri Loka Aŭtonomeco la Kongreso de Lokaj kaj Regionaj Aŭtoritatoj difinis komunajn regulojn por la membroŝtatoj de la Konsilio de Eŭropo, kiuj subskribis la Ĉarton. Ĉi tiu celas certigi la akcepton kaj protekton de la politika, administra kaj financa aŭtonomeco de la lokaj aŭtoritatoj. La apliko de tiuj reguloj fariĝas laŭ la interna juro de ĉiu lando. Tiu Ĉarto estas grava ŝirmilo de la rajtoj de la lokaj aŭtoritatoj, kiuj havas fundamentan rolon en la evoluigo de la loka demokratio kaj en la administracia efikeco. Tiusence la Ĉarto insistas pri pluraj elementoj, ekz.:
* la leĝaro kaj la konstitucio certigu la aŭtonomecon de la lokaj aŭtoritatoj;
* la lokaj aŭtoritatoj disponu monrimedojn proporciajn kun siaj bezonoj.

### Usono 
Usono estas federacia respubliko. Ĝia teritoria organizo dependas de la leĝaro de ĉiu el la 50 subŝtatoj.

En 48 subŝtatoj la ĉefa divido estas la kantono (*county*). La povoj de la kantonaj registaroj multe varias inter la subŝtatoj. Ĝenerale, escepte de Nov-Anglio, la kantonoj estas taskitaj pri loka polico, publikaj servoj, bibliotekoj, kolekto de esencaj statistikoj kaj faro de atestiloj pri naskiĝo, morto kaj geedziĝo.

La kantonoj estas la plej gravaj lokaj aŭtoritatoj en okcidenta Usono, kie la teritoria plimulto estas ne kovrita de ia municipo. Ili estas meznivelaj rolantoj en mezokcidenta Usono, kie ili zorgas pri la loka administracio en la kamparaj areoj. Tamen la kantonoj ne plu havas registaran aŭ administracian rolon en Nov-Anglio.

## Vidu ankaŭ 
* Centra administracio
* Malcentralizo
* Federaciismo
Jarabá

**Jarabá** (hungare *Jarabó*) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Brezno. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis **Jaraba**, poste pro la hungariga politiko ĝi ricevis iomete pli hungarecan nomon.

## Situo 
Jarabá situas en valo laŭ rojo, laŭ ĉefvojo Valaská-Liptovský Hrádok. Brezno troviĝas 15 km.

## Historio 
La loko aperis unue en la 1270-aj jaroj, la loknomo en 1540 en formo *"Jaraba"*. Longe oni minadis tie oron, arĝenton, antimonon kaj feron. En la 15-a jarcento 3 fandejoj por fero funkciadis. En 1828 loĝis tie 136 homoj en 16 domoj. En 1910 loĝis en Jarabó 165 homoj, (escepte unusolan germanon ĉiuj slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Zólyom (reĝa departemento), al distrikto de Brezno, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Jarabá 43 homoj (35 slovakoj kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Sankta Katerino de 1765, en 1897 renovigita

Kategorio:Municipoj en distrikto Brezno
Sankt Niklaus VS

**Sankt Niklaus** (france **Saint-Nicolas**) estas svisa komunumo en la germanparolanta parto de
Kantono Valezo, distrikto de Viège; ĉirkaŭ 130&nbsp;km (birdfluge) oriente de Ĝenevo kaj ĉirkaŭ 92&nbsp;km (birdfluge) sude de Berno.

Ĝi kuŝas en **Matervalo**, valo de rivero Matervispa, kiu, en la komunumo, ricevas maldekstran alfluanton, rojon *Jungbach*.
Ĝiaj kulminoj estas oriente monto *Dürrenhorn* (4'035 m) okcidente montoj *Brunegghorn* (3 838 m) kaj *Barrhorn* (3 610 m).

Ĝi estas maldense enloĝata, konsistiĝante el 26 vilaĝetoj inter kiuj *Bifig, Breitmatten, Gasenried, Herbriggen, Jungu, Mattsand, Rossen, Zenackern*... kaj la plej alta *Ried-Gasenried *, kiu situas je 1659 metroj de alteco.

La urbo fariĝis sur komerca romia vojo, apud fonto *Augstbordquelle*, kies kuracakvo senpezigis la suferojn de malsanuloj kaj kripluloj.

[eta|maldekstra|[St. Niklaus VS (stacidomo)|Stacidomo de St Niklaus]]
De la 26-a de aŭgusto 1890, la Matterhorn-Gotthard-Fervojo pasas en Sankt Niklaus.

La akvobaraĵo de *Mattsand* estas tera digo 6 metrojn alta, konstruata en 1958 kiu entenas 210 000 m3 da akvo.

La najbaraj komunumoj estas okcidente: Oberems kaj Ergisch; norde: Embd; oriente: Eisten, Saas-Balen kaj Saas-Fee; kaj sude: Randa.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Sankt-Niklaus
* St. Niklaus VS (stacidomo)
* Herbriggen (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de Sankt Niklaus en Valezo (germane)
* la akvobaraĵo de Mattsand (france)
Pif la hundo

**Pif la Hundo** estas bildstria hundo kreita en 1945 fare de José Cabrero Arnal por la franca taggazeto ''L'Humanité* kaj la porinfana semajngazeto *Vaillant*.

La bildrakonto aperis unuafoje la 28-an de marto 1948 en nigra-blanka strio da tri aŭ kvar bildoj en *L'Humanité* kaj la semajna gazeto *L'Humanité-Dimanche*.

Li (ĉar li estas homsimila) kaj lia plej bona malamiko, la kato *Herkulo* evoluas en proleta familio komponiĝante de la patro Tonton (*Oĉjo*), la patrino Tata (*Onjo*) kaj la bubo Doudou (prononcu [Dudu]).

En 1952, liaj aventuroj aperas kolore en *Vaillant* (li aspektas bruna kun flava ventro) en pli longaj epizodoj. Li iĝas tiel famkonata, ke la ĵurnalo, en 1965 prenos nomon "*Vaillant, le journal de Pif*" (la ĵurnalo de Pif) kaj poste "*Pif Gadget*" en 1969.

En 1958 (en la numero 685 de *Vaillant*) aperas Pifu, filo de Pif, fama pro sia vortprovizo: (*Glop! Neglop!*)

En la fino de la 1960-aj jaroj, José Cabrero Arnal lasas la serion al aliaj desegnantoj, inter kiuj Roger Mas kiu iĝas lia ĉefa posteulo.

En 1989 animata televida serio "*Pif kaj Herkulo*" estas eltirata el la bildverko.

## Eksteraj ligiloj 
*  Pif, eldona tragedio
* Pifu, filo de Pif (france) 
* Pif kaj Herkulo (france)
* Germana eldono de *Pif der Hund* en *Unsere Zeitung'', arkivigita laŭ stato de decembro 2019

Kategorio:Bildliteraturo
Kategorio:Fikciaj hundoj
Michalová

eta|maldekstra|250px|Michalová
**Michalová** (hungare *Mihálytelek*) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Brezno. Ĝis 1886 la oficiala hungara loknomo estis **Mihalova**, poste pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis pli hungarecan formon.

## Situo 
Michalová situas en valo de rojo sub montoj 1149 kaj 1228 m altaj, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Tisovec-Brezno. La lasta urbo troviĝas 12 km.

## Historio 
Ministoj kaj arbohakistoj fondis la komunumon en 1788. En 1910 loĝis en Mihálytelek 665 homoj, (615 slovakoj, 40 hungaroj, 3 germanoj kaj aliaj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Zólyom (reĝa departemento), al distrikto de Brezno, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1945 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Michalová 1371 homoj (1360 slovakoj, 4 hungaroj, po 3 ĉeĥoj kaj poloj, unusola serbo).

## Vidindaĵo 
* preĝejo de 1890

Kategorio:Municipoj en distrikto Brezno
Heinrich Lefler

[eta| El: [Hans Christian Andersen: *La princino kaj la porkopaŝtisto*, Vieno 1897]]
**Heinrich LEFLER** (n. 7-an de novembro 1863 en Vieno, m. 17-an de marto 1919 samloke) estis aŭstra pentristo, grafikisto, scenaranĝisto.

## Vivo kaj verkaro 
Heinrich Lefler naskiĝis en Vieno kiel filo de Franz Lefler, kiu ankaŭ estis artisto.

Li studis ekde 1880 ĝis 1884 ĉe la Viena Akademio de Plastikaj Artoj ĉe Christian Griepenkerl, ekde 1884 ĉe la Akademio de Plastikaj Artoj en Munkeno ĉe Nikolaus Gysis kaj Wilhelm von Diez. En 1891 li aniĝis la *Societon de Plastikaj Artistoj de Aŭstrio, Artistodomo*. En 1890 li estis fondomembro de la artistosocieto Hagenbund.

Ekde 1900 ĝis 1903 Lefler estis (sub direktado de Gustav Mahler) teamestro ĉe la Viena Kortegopero. Ekde 1903 ĝis 1910 li tenis profesorpostenon ĉe la Akademio de Plastikaj Artoj. (Por ĉi tiun postenon ankaŭ kandidatiĝis i.a. Gustav Klimt, finfine Heinrich Lefler ricevis ĝin. Unu el siaj lernantoj estis mallongtempe ankaŭ Richard Gerstl). Samtempe Heinrich Lefler estis ekde 1903 teamestro ĉe la *Viena Burgtheater*. Rimarkinde estas, ke Lefler jam en 1902 konceptis scenaranĝojn por la enscenigo de Wagner-opero ĉe la Metropola Operejo en Novjorko, kiuj perŝipe estis liverataj al Novjorko. Multaj publikaĵoj pri la kreado de la artistoduopo Heinrich Lefler - Joseph Urban en la artorevuo "The Studio", agnoskata antaŭ ĉio en la angla-usona lingvoregiono, atestas la tiaman konatecon de la nuntempe forgesitaj artistoj.

## Lefler kaj Joseph Urban 
La unuan kontakton inter la du artistoj peris ilia komuna amiko, kantisto kaj aktoro Leo Slezak. Urban poste geedziĝis kun la fratino de Lefler, Maria (Mizzi), per kio ekzistis krom amikaj kaj komercaj ankaŭ familiaj ligoj inter la du.

Kune kun sia bofrato Joseph Urban Lefler apartenis al la plej gravaj artistoj de la eŭropa secesio. Ambaŭ artistoj ofte kunlaboris kaj formis ekz. kalendaron aperintan en 1905 kun motivoj el la fabeloj de Grimm.

## Vidu ankaŭ 
* Ilustraĵo

## Literaturo 
* P. Pauker: *H. Lefler*. Dissertation, Wien 1962.
* *Die verlorene Moderne: Der Künstlerbund Hagen 1900-1938*. Ausstellungskatalog, Halbturn 1993.
* Heinz Kindermann: *Theatergeschichte Europas*, Bd.1-10
* Eisenberg Ludwig: Das geistige Wien, Wien 1889-1893
* Czeike Felix: Wien-Lexikon
* Eintrag: Lefler, Heinrich. In: Allgemeinen Lexikon der Bildenden Künstler. Band 22, S. 559
* Archiv des Triestingtaler Heimatmuseums Weissenbach

## Eksteraj ligiloj 
* Seite der Stadt Kassel
* Illustrationen von Heinrich Lefler und Josef Urban, Brüder Grimm Museum, Kassel
* Illustrationen (Die Prinzessin 1897) 

Kategorio:Aŭstraj pentristoj