open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jérôme Lalande

**Joseph-Jérôme LEFRANCOIS DE LALANDE** ( en Bourg-en-Bresse – ) estis franca astronomo.

Li naskiĝis la 11-a de julio 1732 en Bourg-en-Bresse (ĉe Liono). Li estis lernanto "ĉe la Jezuitoj" en Bourg-en-Bresse kaj Liono, sed liaj gepatroj sendis lin en Parizon por lerni la juron. Li estis advokato en Bourg-en-Bresse en 1751. Li ŝatis astronomion kaj daŭrigis sian lernadon en "Collège de France" .

Li laboris pri planedoj, kometoj kaj steloj.

Li estis instruisto en la "Collège de France" kaj direktoro en la observatorio de Parizo. Hodiaŭ, unu liceo en Bourg-en-Bresse nomiĝas laŭ li: "Lycée Lalande".

La luna kratero **Lalande** (4°24'S, 8°36'W) kaj la asteroido *9136 Lalande* omaĝas lin. Dum la Unua astronoma kongreso eŭropa en Gotao li furoris kaj ludis gravan rolon akompanite de la nevino sciencula.
eta|upright|maldekstra|''Voyage d'un françois en Italie, fait dans les années 1765 et 1766. Tome premier'', 1769

## Vidu ankaŭ 
* Premio Lalande
* Listo de la 72 nomoj sur la Eiffel-Turo

Kategorio:Francaj astronomoj
Kategorio:Francaj ateistoj
Kategorio:Francaj framasonoj
Kategorio:Homoj de la Franca revolucio
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Franca respublika kalendaro
Kategorio:Francaj enciklopediistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Ain
Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise
Anselme Lanturlu

**Anselme Lanturlu** estas la ĉefrolulo de serio da 14 bildliteraturaj libroj pri scienco-vulgarigo. Akompanata per scioplena, sed ankaŭ alloga enbankostuma kunokulvitra junulino *Sofio*, per saĝa korvo kun docentĉapo, per pelikano kaj impertinenta heliko *Tiresias*, li malkovras, kaj malkovrigas al publiko kun nur abiturnivela (kaj ofte tio ne eĉ necesas) scio pri matematiko, la plej profundajn kaj konsternajn problemoj pri ekzemple neeŭklidaj geometrioj, relativeco, kosmologio (kie li roligas ankaŭ ian blankbarbulan sed petolan Dion), ktp.

Ilin verkis kaj desegnis franca sciencisto Jean-Pierre Petit, ekde 1979, kiam li estis petata doni iom da sciencinstruo al universitataj, sed ne-natursciencaj studentoj pri filozofio en la universitato de Aix-en-Provence. Konstatinte, ke pure klasika kaj matematika instruado tute ne eniris en iliajn kapojn, prefere ol rezigni li provis pli konkretajn kaj amuzajn rimedojn. El tio estiĝis la unuaj libroj.

Ili estis eldonitaj al ok lingvoj: Angla, Germana, Itala, Portugala, Rusa, Pola, Japana, Persa.

Amuze estas konstati, ke en du landoj lia seksalloga kaj malmultevestita saĝulino  *Sofio* estis cenzurita: en Irano oni devis vesti ŝin tute, inkluzive de la kaptuko, sed ankaŭ en Usono ŝia bankostumo estis cenzurita kaj anstataŭigita per T-ĉemizo.

Nun Ili legeblas kaj elŝuteblas senpage en 30 lingvoj, interalie **Esperanto** el la TTT-ejo "savoir-sans-frontières" (scioj sen landlimoj)

## Eksteraj ligiloj 
* Ok el la albumoj esperantigitaj, libere elŝuteblaj 

Kategorio:Bildstriaj fikciuloj
Kategorio:Bildliteraturo en Esperanto
Quintana Roo

**Quintana Roo** [kinTAna ROo], Esperantigite **Kintanaroo**, estas federacia subŝtato de Meksiko.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .
eta|Quintana Roo

## Priskribo 
Ĝi situas sur la duoninsulo Jukatano, kies sud-orientan duonon ĝi okupas. Sude ĝi limas al Belizo kaj Gvatemalo.
Ĝia areo estas . Pri la loĝantaro estas diversaj indikoj: la hispana vikipedio indikas  (en la jaro 2000), la franca kaj germana vikipedioj indikas nur la duonon, la dana  milionojn. La provinca retpaĝejo ne indikas precizan nombron, sed diras, ke la distrikto *Solidaridad* havas  loĝantojn, nome  de la provinco; el tio rezultas proksimume  loĝantoj.

La provinca ĉefurbo estas Chetumal.
La kodo de la provinco laŭ ISO 3166-2 estas "MX-ROO".
Ĝi estas la plej nova provinco de Meksiko, ekestinta nur en 1974.

La nomo de la provinco venas de Andrés Quintana Roo, konata revoluciulo. La regiono portas lian nomon jam de 1902, longe antaŭ la subŝtatiĝo.

La provinco dividiĝas en naŭ komunumojn aŭ distriktojn (Vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Quintana Roo):
* Cozumel (insulo)
* Felipe Carrillo Puerto
* Isla Mujeres (insulo)
* Othón Blanco
* Benito Juárez
* Morelos
* Tulum
* Lázaro Cárdenas
* Solidaridad

La plej grava ekonomia faktoro de la provinco estas turismo, pro la maraj plaĝoj kaj la historiaj vidindaĵoj. Gravas la marbordaj banlokoj Cancún (flughaveno) kaj Playa del Carmen kaj insuloj Cozumel, Holbox kaj Isla Mujeres. Pri la iama civilizo de la majaoj atestas multaj arkeologiaj trovaĵoj, ekzemple ĉe Tulum.

## Vidu ankaŭ 
* Meksikaj loknomoj
* Kariba pino
* Majaa Trajno

## Eksteraj ligiloj 
* Ŝtata retejo , ŝajnas funkcii nur kun mikrosoftaĵoj.
San Luis Potosí

**San Luis Potosí** (esperantigite **Sanktludoviko Potosio**) estas federacia subŝtato de Meksiko.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

La ĉefurbo Sanktludoviko Potosio dum la liberiga milito en 1863 estis deklarita provizora ĉefurbo de Meksiko fare de prezidento Benito Juárez. Aliaj gravaj urboj estas *Urbvalejo* (*Ciudad Valles*), *Verdrivero* (*Rio Verde*) kaj *Mateŭala* (*Matehuala*). En la subŝtato ekzistas entute 58 komunumoj. Vidu ankaŭ la liston de komunumoj en San Luis Potosí.

Ĝi situas norde de la ĉefurbo Meksikurbo, ĉirkaŭ la kankra tropiko.

En 1910 la posta prezidento Francisco I. Madero proklamis la "Planon de Sanktludoviko", kiu iniciatis la Meksikan Revolucion; li tamen skribis ĝin ne dum sia aresto en Sanktludoviko, sed post fuĝo al ekzilejo en Sanktantonio en Teksaso.

## Vidu ankaŭ 
* Meksika Altebenaĵo
* Meksikaj loknomoj
* Verakrucaj humidaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sanluispotosi.gob.mx  
* http://www.visitasanluispotosi.com 
* http://www.slp.gob.mx  
* http://www.prodigyweb.net.mx/mexican-churches/san-luis.html
Querétaro

eta|300ra|Querétaro
eta|300ra|Querétaro
**Querétaro** [keREtaro] (esperante: *Keretaro*) estas federacia subŝtato de Meksiko, situanta centre de la lando.
Ĝia oficiala nomo estas *Estado Libre y Soberano de Querétaro*

*Querétaro de Arteaga* ("libera kaj suverena ŝtato de Keretaro de Arteaga").

Ĝi estas aree relative malgranda provinco kun iom pli ol . Ĝia ĉefurbo estas Santiago de Querétaro. La loĝantaro de la provinco estas ĉirkaŭ  milionoj. Ĝi konsistas el 18 komunumoj ("municipoj"); vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Querétaro.

Ĝia kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-QUE".

La meza enspezo de la provinco estas la dua plej alta de Meksiko, la vivnivelo estas konsiderata tre alta.

La historia centro de la urbo *Santiago de Queretaro* estas monda heredaĵo (1996, UNESKO)

## Naturmedio 
Pro klimata ŝanĝiĝo Keretaro ofte spertas sekecon, kiu minacas la ekonomion kaj loĝantaron.

## Esperanto-movado 
En la ŝtato ekzistas grupo, nomita Esperétaro, kiun apartenas ĉirkaŭ dudekkvin homoj, sed la plimulto estas lernantoj. Esperanto parolantoj estas ses, kiuj fondis la grupon.

Kelkaj aranĝoj okazis de Esperétaro, i.a. Esperantaj kafejumadoj, Esperantaj semajnfinoj, kaj ĉijare, 2012, la nacia kongreso.

## Vidu ankaŭ 
* Meksika Altebenaĵo
* Meksikaj loknomoj

## Eksteraj ligiloj 
* Provinca retejo

## Referencoj
Daŭbo

eta|Klare videblaj daŭboj de nepreta barelo
**Daŭbo** (aŭ **barela tabulo**) estas ĉiu el la kurbigitaj tabuletoj, kiujn oni uzas por fari la korpon de barelo.

Oni produktis amase la daŭbon por eksporto en Francio, Germanio. Ekz en 1879 oni eksportis 28,02 milionojn da daŭbo tra Triesto, sed en 1891 nur 10,922 milionojn.

Pri la produktado, manipulo de daŭboj legu ĉe barelo, barelfaristo.
## Aliaj uzoj de la vorto 
* Daŭbo estas kurba surfaco de konuso.
* Daŭbo estas uzata esprimo por arkoj en la konstruado.
* Daŭbo eble signifas horzono.
* Daŭba signifas ion similforman kiel tiu de la barelaj daŭboj, tiel oni parolas pri daŭbaj (rondaj, konveksaj) piedoj, kruroj, brusto.
Theodor Aman

eta|dekstra|Theodor Aman
**Theodor Aman** ( – ) estas rumana pentristo kaj grafikisto; li naskiĝis en 1831 en la sudrumania urbeto Câmpulung kaj mortis en 1891 en Bukareŝto. Kunfondinto de la rumana Lernejo de belarto en Bukareŝto.

## Eksteraj ligiloj 
* vico da pentraĵoj liaj rete videblaj 

Aman, Theodor
ISO 3166-2

**ISO 3166-2** estas la dua parto de la normo ISO 3166.
Ĝi fiksas kodojn por la partoj de aŭtonomaj ŝtatoj, kies kodojn fiksas ISO 3166-1.

La normo enhavas ĉirkaŭ 3.700 kodojn.
Ili konsistas el du partoj, ligitaj per ligo-streko:
* la du-litera kodo de la ŝtato laŭ ISO 3166-2;
* maksimume tri-signa sub-kodo, ofte baziĝanta sur regionaj normoj aŭ reguloj.

## Listoj por trovi kodojn 
Por trovi la ISO-kodon de iu lando konsultu la normon ISO 3166-1. Se vi konas la du-literajn lando-kodojn (kiuj proksimume respondas al la landaj domajn-kodoj de la Interreto), vi povas rekte uzi la ĉi-suban tabelon por trovi listojn de la landaj provincoj, subŝtatoj ktp. Vi venos al listo kun la titolo __ISO 3166-2:XX__ (se ĝi jam ekzistas en Vikipedio), kie XX estas la landokodo.

## Tabelo de la kod-tabeloj 
Kelkaj el la kodoj estas sub kopirajto kaj apartenas al ISO 3166/MA.

## Vidu ankaŭ 
* Landokodoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/04background-on-iso-3166/iso3166-2.html  
* http://www.iso.org/iso/en/prods-services/iso3166ma/03updates-on-iso-3166/iso_3166-2_track.html  
* http://www.unece.org/cefact/locode/service/sublocat.htm 
* http://geotags.com/iso3166
Nicolae Grigorescu

eta|250px|*Autoportret* (Memportreto)
**Nicolae GRIGORESCU** [nikolae grigoresku] ( – ) estis rumana pentristo kaj unu el la fondintoj de rumana arto. Li naskiĝis en la sudrumania vilaĝo Pitaru (iama distrikto Dâmboviţa) kaj mortis en la sudrumania urbeto Câmpina.

Li estis influita de la realismemaj francaj pentristoj el la Skolo de Barbizon. Li samtempe artsente, kaj por la postjarcentuloj, dokumente bildigis la vivon en rumanaj kamparoj fine de la 19-a jarcento.

## Eksteraj ligiloj 
* rete videblaj pentraĵoj liaj
* nicolae grigorescu-pictura
* nicolae grigorescu-picturi,biografie

|
Dosiero:Nicolae Grigorescu - Pescarita la Grandville.jpg|
Dosiero:Nicolae Grigorescu - Taranca voioasa.jpg|
Dosiero:Nicolae Grigorescu - Car cu boi.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Rumanlingva Literaturo

Grigorescu, Nicolae
Grigorescu, Nicolae
Chihuahua

**Chihuaha** [ĉiŬAŭa], Esperantigite **Ĉiŭaŭo**, estas la aree plej granda federacia subŝtato de Meksiko.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

Ĝia ĉefurbo estas la samnoma urbo Chihuahua kaj al ĝi apartenas 67 komunumoj. Vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Chihuahua. 

La plej granda urbo estas Ciudad Juárez.
Dum la liberiga milito ĝi estis (tiam sub la nomo "El Paso") la lasta retiriĝejo de Benito JUÁREZ, de kie li sukcesis rekonkeri la landon.
La nomon *El Paso [del Norte]* ankoraŭ portas la usona urbo aliborde de rivero Rio Grande del Norte.

La kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-CHH".

## Vidu ankaŭ 
* Meksikaj loknomoj
* Ĉiuaŭa Dezerto

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
Okinavo

[dekstra|eta|300px|Mapo de la gubernio Okinavo: de-maldekstre [Jaejama-insuloj, Mijako-insuloj, Kerama-insuloj kaj Okinava insularo ]]
dekstra|eta|300px|Mapo de la Okinava insulo
**Okinavo** estas la esperantigita loknomo de *Okinawa* (en Hepburn/Kunrei; en ideogramoj: 沖縄) kiu signifas:
* gubernio Okinavo (沖縄県): en Japanio, simpla "Okinavo" ofte signifas ĝin.
* Okinava Insulo (沖縄島 aŭ 沖縄本島)
* Okinava insularo (沖縄諸島)
* urbo Okinavo (沖縄市): "Okinavo" sur vojoindikiloj signifas ĝin.

En la japana lingvo, originale *Okinawa* signifis nur la insulojn, t.e. la ĉefinsulon Okinava Insulo (沖縄本島) kaj la ĉirkaŭajn insulojn (Okinava insularo 沖縄諸島).
Nun plejparte "Okinavo" signifas la **gubernion Okinavon** (沖縄県) kaj inkluzivas la Okinavan insulon kaj multajn aliajn insulojn, kiel: Mijako, Iŝigaki, Iriomote ktp.

La nomo "Rjukju" (琉球) estas alia nomo de "Okinavo", kiu devenas el la malnova Rjukju-Reĝlando. En multaj kazoj, Rjukju estas sinonimo de Okinavo, sed fojfoje signifas malsaman signifon (ekz. Okinava insularo kaj Rjukju-insularo)

## Esperantigo 
La esperantigo de la loknomo *Okinawa* estas *Okinavo*,

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kobudo
* Esperantigo de vortoj el japana fonto

Kategorio:Okinavaj insuloj
Kategorio:Okinavo
Simpla vorto

**Simpla vorto** estas vorto unuelementa (ekz.: *ekster*). Ekzistas kvar specoj de vortoj simplaj en Esperanto, laŭ René de Saussure: la vorto radikal, aŭ radikoj (ekz.: *hom*); la vortoj prefiksaj aŭ prefiksoj, kutime uzataj antaŭ la radikoj (ekz.: *re-* en ''re'ven'i*); la  vortoj sufiksaj aŭ sufiksoj, kutime uzatas postradikoj (ekz. *-ul* en *bon'ul'o*); la vortoj finaĵaj aŭ finaĵoj, kutime uzataj ĉe fino de vortoj (ekz.: *i* en *ven'i''). Ĉiuj vortoj simplaj, eĉ la finaĵoj, estas rigardataj en Esperanto kiel memstaraj vortoj laŭ la regulo 11-a de fundamenta gramatiko.

Kategorio:Gramatiko
Kategorio:Vortoj
Kunmetita vorto

**Kunmetita vorto** estas vorto kreata per kunigo de simplaj vortoj. Laŭ René de Saussure, ekzistas nenia esenca diferenco inter kunmetitaj vortoj, kiuj enhavas pli ol unu radikojn (ekzemple ''kron'princ'o*) kaj kunmetitaj vortoj, kiuj enhavas nur unu radikon (ekzemple *kron'i*, *princ'o*). Pro tio, laŭ li, en Esperanto oni ne bezonas paroli pri vortoj derivitaj. Oni ne diru ke *kroni* estas verbo deriva de substantivo *krono*, sed ke *kroni* estas kunmetita vorto, ricevita per kunigo de la du memstaraj vortoj: substantivo *krono* kaj verba *i''.

Kategorio:Gramatiko de Esperanto
Kategorio:Morfologio
Kategorio:Vortoj
Kategorio:Vortfarado
Pleonasmo

**Pleonasmo** oni nomas la ripeton de sama ideo. Pleonasmo ne ŝanĝas la sencon. 

Ekzemple, la vorto *virhomo* enhavas pleonasmon, ĉar la ideo *hom* jam ekzistas en *vir*; pro tio, *virhomo* havas saman signifon kiel *viro*. Inverse, el la egalaĵo *virhomo = viro* oni povas konkludi, ke la aldonita elemento *hom* estas pleonasma, t.e., ke la ideo *hom* jam estas entenata en la cetera parto de la vorto.

Pleonasmo havas utilon nur por la analizo de vortoj aŭ por plifortigi la ideon esprimatan (ekzemple, *jes, jes* estas pli forta ol simpla *jes*).

## Vidu ankaŭ 
* Redundo
* Taŭtologio

Kategorio:Parolfiguroj
Kategorio:Retoriko
Kategorio:Semantiko
Puebla

**Puebla** [Pŭebla] ( **Pŭeblo** ) estas federacia subŝtato de Meksiko.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas . Ĝi dividiĝas en 217 komunumojn. Vidu ankaŭ la liston de komunumoj de Puebla

Ĝia nomo estas la vorto, kiun la hispanaj konkerantoj uzis por novaj setlejoj (la hispana vorto *pueblo* signifas "popolo" aŭ "vilaĝo").

Ĝia kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-PUE". Ĝia ĉefurbo estas *Puebla de los Ángeles* (*Puebla* de la anĝeloj), alinome *Puebla de Zaragoza*, aŭ simple **Puebla**.

## Vidu ankaŭ 
* Balsaso
* Balsasaj sekaj arbaroj
* Meksikaj loknomoj
* Verakrucaj humidaj arbaroj
* Merita Aŭtonoma Universitato de Puebla

## Eksteraj ligiloj 
* Provinca retejo
Gubernio Okinavo

maldekstre|eta|280ra|
eta|maldekstra|280ra|
eta|maldekstra|280ra|
eta|maldekstra|280ra|
La **gubernio Okinavo** (; Hepburn/Kunrei: Okinawa-; 琉球:ウチナー), ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo** Okinavo, estas gubernio de Japanio.

Laŭ la stato de  en la gubernio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administra centro de la gubernio estas la urbo Naha.

## Geografio 
### Insuloj 
* Okinavaj insuloj
* Sakiŝima-insuloj
** Mijako-insuloj
** Jaejama-insuloj

### Urboj 
Atentu ke la nomoj de la guberniaj urboj ankoraŭ devos esti ŝanĝataj al transskribado Hepburn, se mankas ekstera referenco por esperantlitera latinigo.

* *Gubernia ĉefurbo:* Naha
* Ginoŭan
* Iŝigaki
* Itoman
* Mijakoĵima
* Nago
* Nanĵo
* urbo Okinavo
* Tomigusuku
* Urasoe
* Uruma

### Urbetoj kaj vilaĝoj 
Artikolo ĝis nun jam ekzistas pri Ōgimi.

## Kulturo 
* Kobudo
* Okinava Instituto de Scienco kaj Teknologio

## Eksteraj ligiloj 
* gubernia oficejo
* Okinava Ĝenerala Oficejo
* Wonder Okinawa
* Instituto pri okinavaj studoj 
* datumbazo pri rjukju-lingvo 

## Referencoj 

Kategorio:Gubernioj de Japanio
Kategorio:Kjuŝuo
Kategorio:Okinavaj insuloj
REF

**Ref** aŭ **REF** havas plurajn signifojn:

***ReF4** estas kemia kombinaĵo de renio, fluoro.
***ReF6** estas kemia kombinaĵo de renio, fluoro.
***ReF7** estas kemia kombinaĵo de renio, fluoro.
***Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj**
Eiffel (programlingvo)

**Eiffel** [Ejfel] estas la matura objektema programlingvo, planita kiel la lingvo por krei fidindan, stabilan, "sanan" programaron.

## Celoj de la lingvo 
La lingvo **Eiffel** celas krei klaran kaj elegantan kodon. **Eiffel** emfazas deklarantajn frazojn kontraŭ proceduraj kaj ebligas kodon sen multenombraj etaj kontrolantaj instrukcioj.

**Eiffel** intence restriktas stilan esprimecon, provizante malmulte da rimedoj por artifikaj programistaj trukoj aŭ optimigado de programa plenumado. Laŭ la intencoj de kreantoj, tio ĉi faras kodon ne nor pli legebla kaj fidinda, sed ankaŭ stimulas programiston koncentriĝi ĉirkaŭ gravaj,esencaj aspektoj de programo, forlasante flanke problemojn de realigado (rapideco, memorkonsumo ktp.).

**Eiffel** estas el la unuaj programlingvoj permesantaj perkontraktan programadon.

## Sintakso de la lingvo 
La lingva sintakso estas eleganta, konsekvenca kaj strikta. Ĝi estas ĉefe inspirita de tiu de la programlingvo Ada, kaj iomete memorigas la lingvon Pascal.

Variabloj en **Eiffel** estas statike tipigitaj, kun aŭtomatika memora senrubigo. La lingvo inkluzivas potencajn objektemajn trajtojn : multoblan heredaĵon, generajn klasojn, lingvan subtenadon de *"Projekto per Kontrakto"* (angle – DbC, *Design by Contract*). Ĉiuj datumtipoj (eĉ entjeroj) estas klasoj. La lingvo provizas plenumi homonimigon (angle – overloading), sed nur por operatoroj, ne
por funkcioj (nomataj "metodoj" en **Eiffel**).

## Simpla ekzemplo 
Tio estas unu el la plej simplaj **Eiffel**-programoj : "Saluton, mondo!".

```eiffel
class SALUTON_MONDO
creation make
feature
   make is
      do
         print ("Saluton, mondo!%N")
      end
end
```

Kategorio:Programlingvoj
Kooperativa Stelo

eta|
***Kooperativa Stelo*** estis eldonaĵo en Esperanto inter 1981-1994.

Eldonis ĝin Hungara Esperanto-Asocio (kaj Organo de Internacia Kooperativa Esperanto-Organizo) kiel manuskripton en Békéscsaba.

Redaktoro estis (1988) Árpád Abonyi-Nagy, lingva revizianto Imre Szabó.

Post la malapero de kooperativoj, ŝtata apogo en la eks-socialismaj landoj, ĝi ne plu aperis. Lasta apero okazis verŝajne en 1994.

## Ligiloj 
* Kooperative Stelo en bibkat.de

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Esperantista Vegetarano

**Esperantista Vegetarano** estas eldonaĵo de TEVA (ISSN 2075-1346). La periodaĵo aperis unuafoje en 1914 sub la nomo *Vegetarano*. Nuntempe ĝi aperas unufoje jare kun ĉirkaŭ 40 paĝoj kaj kolora kovrilo. Redaktoroj estis en la pasinto i.a. Oskar Bünemann kaj Stano Marček. En la unuaj jaroj de la 21-a jarcento redaktis ĝin internacia skipo konsistanta el Lilia Fabretto (Italio), Bob Felby (Aŭstralio), William Simcock (Britio) kaj Mark Steinberg (Israelo). Ekde la numero de 2007 (kiu aperis en marto 2008) redaktas ĝin Jozefo Nemeth el Hungario.

Aldone aperas ĉirkaŭ dufoje jare *La letero de Esperantista Vegetarano* kun ĉirkaŭ 16 paĝoj. Ĝia *n-ro 21* aperis en aprilo 2006.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Nutrado
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)
Kruc-kudrero

eta|Kruc-kudrero

**Kruc-kudrero** estas kruceto, kiun oni brodas sur teksaĵo kun nombreblaj truoj. Unue oni faras oblikvan strekon, poste super ĝi duan je angulo de 90°. Se vi volas brodi plurajn krucojn en vico, brodu unue ĉiujn subajn strekojn unu apud la alia, poste redirekte ĉiujn suprajn.

Kategorio:Brodado
Charlie Parker

**PARKER Charles Christopher Charlie** "Bird" aŭ "Yardbird" [parker ĉarl' kristofer ĉarli "berd" "jarberd"] (La 29-an de aŭgusto 1920 en (Kansas City (Kansaso) - la 12-an de marto 1955 en Nov-Jorko). Parker pasigis sian junaĝon en Kansas City (Misurio)
– alia urbo ol lia samnoma naskiĝloko.
Frue li pasiiĝis pri ĵazo. Dek-sep-jara li ludis en la orkestro de Jay McShann [ĵej makŝan], kun kiu li registris siajn unuajn solojn dum 1941. La saman jaron li estis en Nov-Jorko, kie li renkontis, dum ĵazimprovizadoj, Thelonious Monk [selonius monk] (pianisto) kaj Kenny Clarke [keni klark] (drumisto). Dum 1943, li muzikis kun Dizzy Gillespie [didzi gilespi] (trumpetisto) en la orkestroj de Earl Hines [erl ijns] kaj de Billy Eckstine [bili ekstin]. Tiuj kvar geniaj muzikistoj (Parker, Gillespie, Monk kaj Clarke) kreis novan ĵazstilon: la Bibopon.

Kun Dizzy, li formis ĵazkvinteton (1944-1945). Pro deprimo, oni enhospitaligis Parker en Camarillo-n [kamarijo]. Resanigita, li formis, dum 1947, ĵazkvinteton kun Duke Jordan [duk ĵordan] (p), Tommy Porter [tomi porter] (b), Max Roach [maks roĉ] (dm) kaj Miles Davis [mijls devis] (tp). Poste, lia kariero estis fuŝata pro alkoholo kaj tokso.
Charlie Parker estis pioniro kaj grava solisto de la bibopo, revolucio kiu transformis la ĵazon ekde 1945. La dura sonkoloro sen vibrato, granda libereco pri la ritmo, granda lertmoveco kaj aŭdacaj harmonioj sen forgesi la bluson, faris Bird-n tute aparta muzikisto, precipe en la kvardekaj jaroj.

Jen kelkaj el liaj ĉefverkoj: Scrapple From The Apple, Parker's Mood, Billie's Bounce, Now's The Time, Relaxing At The Camarillo, Ornithology…

Lia vivo inspiris Clint Eastwood [klint istud] por lia filmo "Bird" en 1988.
Aguascalientes

eta|AguasCath002
**Aguascalientes** [AgŭaskalJENtes] (Esperantigite : **Agvaskaljento**) estas federacia subŝtato de Meksiko.
Ankaŭ ĝia ĉefurbo nomiĝas Aguascalientes; la nomo signifas hispane "varmaj akvoj".

Aguascalientes estas tre malgranda ŝtato centre de Meksiko, kun 5.600 km² kaj loĝantaro de preskaŭ miliono. Ĝi dividiĝas en 11 komunumoj (vd. ankaŭ la liston de komunumoj en Aguascalientes). Konataj krom la ĉefurbo estas Tepezalá, Jesús María kaj Pabellón de Arteaga. Ĝia kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-AGU".

La subŝtato havas nur du najbarojn, Jalisco kaj Zacatecas, de kiu ĝi estis disigita en 1835. Legendo diras, ke generalo Antonio LÓPEZ DE SANTA ANA je la 1-a de majo 1835 venis al la urbo Aguascalientes, kaj s-ino *Luisa Fernández Villa de García Rojas* dum bankedo rakontis al li pri la subpremo de la urbo flanke de Zacatecas kaj petis, ke li donu sendependecon. La prezidento petis por tio kison, ricevis ĝin – kaj Aguascalientes iĝis sendependa.

Lastatempaj guberniestroj de la subŝtato estis Carlos Lozano de la Torre, ekde la 1-a de decembro 2010, Martín Orozco Sandoval, ekde la 1-a de decembro 2016 kaj María Teresa Jiménez Esquivel, ekde la 1-a de decembro 2022.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la subŝtato ()

## Esperanto-movado 
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

## Konataj personoj 
* Antonio Acevedo Escobedo, skribisto
* José María Bocanegra, Prezidanto
* Francisco Díaz de León, artisto
* Gabriel Fernández Ledesma, artisto
* Manuel M. Ponce, musikisto
* José Guadalupe Posada, artisto
* Saturnino Herrán, artisto
* Ramón López Velarde, poeto
* Arturo Robles Aguilar, politikisto
* Miguel Angel Barberena Vega, politikisto
* Jose Antonio Zapata, gazetisto
* Otto Granados Roldán, politikisto
* Luís Armando Reynoso Femat, politikisto
* Vicente Valdés Bejarano, Muzikisto

## Vidindaĵoj 
* Sierra Fría (Malvarma Montoĉerno)
* Cerro del muerto (Altaĵo Mortinto)
* Cristo Roto (Rompita Kristo)
* Plaza de toros "Monumental" ("Monumental" Taŭrobatala Areno)
* Plaza de armas (Armiloj placo)
* Plaza tres centurias (Trijarcento placo)

## Vidu ankaŭ 
* Meksika Altebenaĵo
* Meksikaj loknomoj
* Okcidenta Patrinmontaro
Jekaterinburgo

**Jekaterinburgo** (), kiu dum sovetia tempo estis nomita **Sverdlovsk** (), estas urbo en Rusio, ĉefurbo de Sverdlovska provinco, la kvara plej granda urbo de Rusio (ĉ. 1,3 milionoj da loĝantoj) fondita en 18-a de novembro 1723 de Vasilij Tatiŝĉev.

La urbo situas sur la orienta deklivo de Meza Uralo sur bordoj de Iseto (''*), kiu enfluas riveron Tobol (*Тобол*). Jekaterinburgo estas ĉe la Transsiberia fervojo.

Inter 1924 kaj 1991 la urbo nomiĝis *Sverdlovsk* (ruse **), kaj la nomo de la provinco restis de tiu tempo. Ĝia origina kaj nuna nomo deriviĝas de Jekaterina la 1-a, edzino de Petro la 1-a. Ĝia intertempa nomo devenas de la bolŝeviko kaj unua fakta ŝtatestro de Sovetio Jakov Miĥajloviĉ Sverdlov, kiu verŝajne ordonis la ekzekutadon de caro Nikolao la 2-a en Jekaterinburgo en 1918.

En jaro 1959 la urbo havis 779 mil loĝantojn, en 2002 — 1,29 milionojn.

En Jekaterinburgo studis kaj laboris Boris Jelcin.

## Vidindaĵoj 
eta|Limo inter Eŭropo kaj Azio
* Pinta obelisko elmontras la limon inter Eŭropo kaj Azio, apud Jekaterinburgo.
* Placo 1905

## Servoj 
* Stadiono SKB-Bank Arena
[eta|[Metroo de Jekaterinburgo]]
* Urala Federacia Universitato
* Urala Ŝtata Teknika Universitato
* Urala Ŝtata Universitato

## Metroo 
eta|300px|Strato apud centro de Jekaterinburgo (2005)
eta|300px|Nova konstruado en Jekaterinburgo (2005)
eta|300px|Akvobaraĵo en rivero Isetj en Jekaterinburgo (2005)
De 1991 Jekaterinburg havas metroon; la ĝis nun ununura linio ligas la staciojn "Aleo de la Kosmonaŭtoj" kaj "botanika ĝardeno". Du pliaj linioj estas konstruataj aŭ planataj.

## Partneraj urboj 
Inter la partnerurboj estas:
* border|18px Dnipro en Ukrainio

## Esperanto 
En la urbo *Vasilij Ĵeleznjakov (Василий Железняков)'' propagandis Esperanton komence de la 20-a jarcento.

Eldonejo Sezonoj dum kelka tempo rezidis en la urbo.

En 2005 okazis tie la 24-a Rusia Esperanto-Kongreso kaj EoLA 17.

## Vidu ankaŭ 
* Jekaterinburg-Passaĵirskij (stacidomo)
* Metroo de Jekaterinburgo
* Tramtransporto en Jekaterinburgo
* Trolebusa transporto en Jekaterinburgo

## Eksteraj ligiloj 
* Urba retejo 
* Metroo
* http://www.ekabu.de  


Kategorio:Milionurboj
Geja paniko

**Geja paniko** () estas termino uzata por priskribi leĝan defendon kontraŭ iuj krimoj. Specife, kiam homo asertas ke ili faris perfortan krimon (ekz, atakon aŭ murdon) kontraŭ samseksa homo ĉar tiu homo supozeble samsekseme flirtis aŭ proponis seksumi, tio estas "geja paniko". La defendo ne ofte evitas konvikton, sed ofte malpliigas la punon.

La pravigo estas ke negeja homo povas ofendiĝi aŭ koleriĝi pro tia seksuma aŭ ama propono tiom multe ke li dumtempe freneziĝas kaj faras agon (ekz, murdon) kiun li kutime ne farus. Multaj homoj kritikas tian defendon.

Oni ofte uzas la defendon en Usono, precipe en sudaj ŝtatoj kaj en malgrandaj urboj kaj kamparoj, kie multaj homoj malaprobas samseksemon. La defendo efikas pro la ofta socia timo kaj malaprobo de samseksemo. Fama ekzemplo estas la kazo de Matthew Shepard, kies du murdistoj diris ke Shepard flirtis kaj tiom kolerigis ilin ke ili murdis lin.

La defendo "geja paniko" ankaŭ estas uzata en kazoj pri perforteco kontraŭ transgenruloj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://static.highbeam.com/c/cornelljournaloflawandpublicpolicy/september222000/provocationsprivilegeddesiretheprovocationdoctrine 
* http://www.dcls.org.au/HomosexualPanicDefence.htm  
* http://www.aic.gov.au/publications/rpp/43/RPP43_06_panic.pdf  
* http://infoeagle.bc.edu/bc_org/avp/law/lwsch/journals/bctwj/21_2/03_TXT.htm  

Kategorio:Kriminaleco
Elando

La **Elando** (*Taurotragus oryx*) estas la plej granda Antilopo, kun pezo inter 300&nbsp;kg kaj unu tuno. Ĝi vivas en Suda Afriko.

Oni trovas tiun afrotropisan specion i.a. en jenaj ekoregionoj : la angolaj mopanearoj, la angol-eskarpaj savano kaj duonarbaroj, la centra-zambezaj mjombaroj, la drakensbergaj montaraj herbejoj, duonarbaroj kaj arbaroj kaj la zambezaj inunditaj herbejoj.

## Vidu ankaŭ 
* Nacia Parko Sumbuo

## Eksteraj ligiloj 
*  Taksonomio de la elando (*Museum of Learning*)

Kategorio:Bovenoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Tonaleco

**Tonaleco** estas la karaktero de muziko
verkita kun hierarkiaj rilatoj
de tonaltoj, ritmoj, kaj akordoj
al "centro" aŭ toniko. Toniko estas foje
uzata sendistinge kun tonalo. La terminon
*tonalité* prunteprenis de Castil-Blaze
(1821, François Henri Joseph Blaze)
Joseph Fétis en 1840 (Reti, 1958; Judd, 1998; Dahlhaus).

## La sep gradoj  de diatona gamo 
Ĉi-sube aperas la nomojn, kun kiuj ĉiu el la sep gradoj de iu muzika skalo estas difinitaj:

• I (unua grado): toniko

• II (dua grado): supertoniko 

• III (tria grado): medianto

• IV (kvara grado): subdominanto 

• V (kvina grado): dominanto

• VI (sesa grado): superdominanto aŭ submedianto

• VII (sepa grado): strebotono (en la maĵora  diatona gamo) aŭ subtoniko (en la minora diatona gamo).

## Vidu ankaŭ 
*Plurtonaleco

Kategorio:Muzikaj teknikoj
Kategorio:Tonaloj
Palm

**Palm** estas la komerca nomo de komputiletoj sufiĉe malgrandaj kaj malpezaj por ilin teni sur la manplato kaj kunporti en la poŝo.

La unuaj modeloj de tiuj poŝkomputiloj fabrikitaj de Palm, Inc. (dum ĝi estis filio de *U.S. Robotics* aŭ *3Com*) nomiĝis ***Palm Pilot***. Pli ĵusaj modeloj fabrikitaj de **PalmOne** ne plu nomiĝas ***Pilot***, tamen la vorto ***Palm*** eniris la komputilan ĵargonon kiel sinonimo de poŝkomputilo, sendepende de komerca marko.

Dosiero:PalmPilot5000.jpg|
Dosiero:M130.jpg|
Dosiero:PalmOne Zire31.JPG|
Dosiero:Palmone pdas.jpg|

Kategorio:Aparataro
Specifa pezo

La **specifa pezo** de korpo estas la rilato de ties pezoforto al la volumeno. 

La diferenco al denso    \rho estas, ke la specifa pezo rilatas al la pezoforto (ĉe denso tio estas la maso) al la volumeno, tio estas la denso kaj la specifa pezo diferenciĝas je la faktoro de gravita akcelo *g*.

::\gamma = {F_G \over V} = {mg \over V} = \rho g

(gamo =  maso  x gravita akcelo / volumeno),

kun unuo:p/cm³ aŭ kp/dm³ .

La specifa pezo estas nuntempe apenaŭ uzata.

## Vidu ankaŭ 
* Pezo
* Piknometro
* Volumena maso

Kategorio:Volumeno
Kategorio:Matematiko
Curt Sachs

**Curt SACHS** (naskiĝis la 29-an de junio, 1881, mortis la 5-an de februaro, 1959) estis germana muzikologo. Li estis unu el la fondintoj de moderna muzikilologio (studado de muzikaj instrumentoj), kaj estas verŝajne plej vaste memorata nun pro sia kunverkado de la skemo Sachs-Hornbostel por muzikinstrumenta klasado
kun Erich von Hornbostel.

Kategorio:Usonaj muziksciencistoj
Kategorio:Germanaj muziksciencistoj
Kategorio:Germanaj judoj
Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Etnomuzikologoj
Theodor Pallady

**Theodor PALLADY** rumana pentristo naskiĝinta en la orient-rumania urbo Iaşi la 11-an de aprilo 1871, kaj mortis la 16-an de aŭgusto 1956 en Bukareŝto. Studoj en Dresdeno kaj Parizo.

Kategorio:Rumanaj pentristoj
Ștefan Luchian

Pentrado > Listo de pentristoj > Ștefan LUCHIAN < Rumanio
----
**Ștefan LUCHIAN** [ŝtefan lukian'] (naskiĝis en 1868 en Ștefănești, nord-orienta Rumanio; mortis en 1916 en Bukareŝto) estis rumana pentristo.

Li studis en Bukareŝto, Munkeno kaj Parizo kaj metis sian tutan artan pasion en la pentradon de floroj.

LUCHIAN, Ștefan
Tertremo en Hinda Oceano en 2004

dekstra|Veninta tertremo
eta|dekstra|250ra|Decembro de 2004, Hinda oceana cunamo
**Tertremo en Hinda Oceano en 2004** estis naturkatastrofo, kiu estis kaŭzita de submara tertremo okazinta en la Hinda Oceano la 26-an de decembro 2004, 00:58:50 UTC. Plurajn cunamojn okazigis la tertremo. Pli ol 280.000 homoj pereis.

La maksimuma forto estis 9,0 laŭ la Momant-magnituda skalo; la tertremo tiel estis inter la kvin plej fortaj iam registritaj.
Ĝia surcentro estis antaŭ la okcidenta bordo de la norda fino de Sumatro ĉe la koordinatoj 3,298° N / 95,779° E.
Centroj de postaj, malpli fortaj tremoj estis pli norde.

## Internacia helpo 
Tabelo de la donoj laŭ la Unuiĝintaj Nacioj

## Vidu ankaŭ 
* Banda Aceh
* cunamo

## Eksteraj ligiloj 
* https://archive.is/20120523225957/www.channelnewsasia.com/killerwaves
* http://www.reliefweb.int/w/rwb.nsf/UNID/D39A0A882D6A7E9985256F82006A1158?OpenDocument 
* http://www.cnn.com/2004/WORLD/asiapcf/12/29/asia.quake/index.html
* http://www.capetimes.co.za/index.php?fSectionId=271&fArticleId=2357542

Kategorio:2004 en Barato
Kategorio:Tajlando
Kategorio:2004 en Malajzio
Kategorio:Indonezio
Kategorio:Maldivoj
Kategorio:Srilanko
Kategorio:Tertremoj en Azio
Kategorio:2004 en Azio
Kategorio:Katastrofoj en 2004
Kategorio:Historio de la Hinda Oceano
Kategorio:Tertremoj en la 21-a jarcento
Sintezilo

**Sintezilo** (slange **sinto**) estas elektronika muzika instrumento destinita por produkti artefarite kreitan sonon, uzante teknikojn kiel adician, subtrahan, frekvencomodulan, fizikmodelan sintezadon, aŭ fazmoduladon por krei sonojn.

Sinteziloj kreas sonojn per rekta manipulado de elektraj kurentoj (kiel ĉe analogaj sinteziloj), matematika manipulado de diskretaj valoroj uzante komputilojn (kiel ĉe programsinteziloj), aŭ per kombino de ambaŭ metodoj. En la fina stadio de sintezado, elektraj kurentoj estas uzataj por kaŭzi vibrojn en la diafragmoj de laŭtparoliloj, kapaŭskultiloj, ktp. Tiu ĉi sintezita sono kontrastas kun registrita natura sono, ĉe kiu la mekanika energio de sonondo estas transformita en signalon, kiu poste retransformiĝas en mekanikan energion dum aŭdigado (kvankam samplado signife malklarigas tiun ĉi distingon).

La termino "parolsintezilo" estas ankaŭ uzata en elektronika parolteknologio, ofte ligite kun voĉsinteziloj.

## Sinteziloj
* Moog-sintezilo
* *Novachord*

## Bildaro 

Dosiero:Micromoog.jpg|
Dosiero:MinimoogVoyager.jpg|
Dosiero:LFOsection.png|
Dosiero:Maplin 5600.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Aŭda signal-prilaborado
* Parolsintezo
* Sinteza popularmuziko


Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Elektronikaj muzikiloj
Louis Beaucaire

eta|180px

**Louis BEAUCAIRE** (naskiĝis la 7-an de februaro 1925 en Montbarrey, Francio; mortis la 18-an de februaro 1983 en Berlino, Germanio) estis franca aŭtoro de pluraj esperantaj libroj, inkluzive rakontojn pri amuzaj seksaventuroj en (fikcia) Bervalo (kie ŝajne estas pli multaj esperantistoj ol en multaj landoj). Li estis esperantisto de 1941. Li laboris kiel estro de la Franca Librovendejo en Berlino ekde 1950, kaj fine de la 1970-aj jaroj tie dungis ankaŭ la junan francan esperantiston Didier Izacard, kiu tie profesiiĝis kiel librovendisto kaj en la Franca Librovendejo en Berlino daŭrigis konsiladon de klientoj pri esperantlingva literaturo ankaŭ post la morto de Louis Beaucaire. Kun Jan Stanisław Skorupski li pliriĉigis la verkadon de aĵoj en ILo en Uesta Berlino.

## Verkoj 
* *Kruko kaj Baniko el Bervalo* (anekdotoj, 1970)
* *El la Vivo de Bervala Sentaŭgulo* (satiraĵo, 1974)
* *Fabeloj de la Verda Pigo* (1981)
### Recenzoj
Pri *El la Vivo de Bervala Sentaŭgulo*.

## Eksteraj ligiloj 
* *Kruko kaj Baniko el Bervalo*
* [Verkoj de Louis Beaucaire](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=louis+beaucaire&vid=ONB&fn=search) en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
eta|maldekstra|170px|Kovrilpaĝo de *Fabeloj de la Verda Pigo*, sen eldonjaro
eta|maldekstra|170px|Kovrilpaĝo de *Kruko kaj Baniko el Bervalo*, 2-a eldono, 1974
## Notoj
Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Librovendistoj
Kategorio:Esperanto en Berlino
Ekoturismo

eta|Ekologia turismo en Nepalo: Turistoj rajdas hindan elefanton en nepala nacia parko kaj rigardas hindan rinoceron. La elefanto, male al la ĵipo, ne timigas la rinoceron kaj ne detruas la naturan medion, en kiu ĝi vivas.
**Ekoturismo** aŭ ekologie respondeca turismo, ankaŭ nomata "verda turismo", estas mediprizorga turismo aŭ turismo kiu estas respondeca rilate al la naturmedio.  

Faktoro de ekologio iĝis nun unu el plej gravaj flankoj de turismo: nun ekoturismo fariĝas tre disvolviĝinta branĉo de turisma industrio.

Laŭ proksimumaj taksoj en diversaj regionaj de la mondo ekoturismo ampleksas ĉirkaŭ 20-60% de ĉiaj partoj de turismo.
Necesas noti, ke nun ekoturismo daŭrigas disvolvigi plirapide ol antaŭen, ĝi iĝas nedeprenebla parto de homara civilizacio.

Problemo de ekoturismo estas, ke la vidindaj regionoj ofte troviĝas en foraj landoj kaj estas atingeblaj nur per aviadilo. Registaroj ekkonas la utilon de ekoturismo kaj blokas grandajn terenojn por bestoj sen demandi la antaŭajn homajn loĝantojn. Nomadoj kaj ĉasistoj perdas sian tradician terenon aŭ ne plu rajtas ĉasi kaj uzi por propra bezono certajn bestojn, ekzemple balenojn.

La ekologia flanko ofte estas reduktita al la rigardo de raraj bestoj kaj plantoj, sen rigardo de la energikonsumo kaj de la foruzo de krudmaterialoj pro la vizitantoj. La plej bona ekoturismo okazas en la hejma regiono.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Respondeca turismo


Kategorio:Ismoj
Kategorio:Turismo
Kategorio:Daŭripovo
Jacopo Peri

**Jacopo PERI** (naskiĝis la 30-an de aŭgusto, 1561, mortis la 12-an de aŭgusto, 1633) estis itala komponisto de baroka muziko kaj kantisto, ofte rigardata la iniciatinto de opero. Li verkis la unuan verkon hodiaŭ nomatan opero, *Dafne* (ĉ. 1597), kaj ankaŭ la unuan operon ankoraŭ ekzistantan, *Euridice* (1600).

Peri verŝajne naskiĝis en Romo, sed studadis en Florenco sub Cristofano Malvezzi, kaj poste laboradis en multaj preĝejoj tie. Li sekve eklaboris en la Medici-kortego, unue kiel tenora kantisto kaj klavaristo, kaj pli malfrue kiel komponisto. Liaj plej fruaj verkoj estis incidenta muziko por teatraĵoj kaj madrigaloj.

En la 1590-aj jaroj, Peri ekhavis rilatojn kun Jacopo Corsi, kiu estis la ĉefa patrono de muziko en Florenco. Ili kredis, ke la siatempa arto staris malalte kompare kun klasikaj helenaj kaj romiaj verkoj, kaj decidis entrepreni la rekreadon de greka tragedio, kiel ili ĝin komprenis. Ilia verkado aldoniĝis al tiu de la Florenca Camerata de la antaŭa jardeko, kiu produktis la unuajn provojn en monodio, la stilo de solista kanto super konstanta baso, kiu fine disvolviĝis en recitativon kaj arion. Peri kaj Corsi kunlaborigis la poeton Ottavio Rinuccini por verki tekston, kaj la rezulto, *Dafne*, kvankam oni nun ĝin rigardas tre malproksima de tio, kion antikvaj grekoj rekonus, estas nun rigardata la unua verko en nova formo, opero.

Rinuccini kaj Peri poste kunlaboris pri *Euridice*. Tiun ĉi oni ludis unue la 6-an de oktobro, 1600 kaj, male ol *Dafne*, ĝi ankoraŭ ekzistas nun (kvankam ĝi estas tre malofte enscenigita, kaj tiam nur kiel historia memoraĵo). La verko utiligis la freŝe disvolvitajn recitativojn, kiuj venis inter arioj kaj ĥoroj kaj helpis per antaŭenigo de la agado.

Peri produktis multajn aliajn operojn, ofte kunlaborante kun aliaj komponistoj, kaj ankaŭ verkis multajn aliajn pecojn por diversaj kortegaj distradoj. Neniu el liaj pecoj estas ludata nuntempe, kaj eĉ antaŭ la tempo de lia morto, lia opera stilo aspektis iom eksmoda kompare kun la verkado de relative pli junaj reformistaj komponistoj kiel Claudio Monteverdi. La influo de Peri sur tiujn postajn komponistojn tamen estis granda.

eta|maldekstra|180px|Jacopo Peri

Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Italaj muzikistoj
Kategorio:Klasikaj komponistoj
Kategorio:Renesancaj komponistoj
Kategorio:Florenca Skolo
Artur Azevedo

**Artur Nabantino GONÇALVES de AZEVEDO**, brazila verkisto, naskiĝis la 7-an de julio 1855 en San-Luis, Maranjo kaj mortis la 22-an de oktobro 1908 en Rio-de-Ĵanejro. Li estis la plej aplaŭdita, populara kaj multproduktanta brazila teatroverkisto. Nur dekkvinjara, ankoraŭ en sia naskiĝurbo, li verkis la spritan komedion "Amo per Proverboj" kiu estis prezentita la unuan fojon en la teatro São Luis kaj tuj altiris la atenton de la publiko. Poste li translokiĝis al Rio-de-Ĵanejro kie li verkis kaj prezentigis, ĉiam kun granda sukceso, ĉiujn siajn multnombrajn teatraĵojn.
*
Plej famaj teatroverkoj: *O Dot* (La Doto), *A Jóia* (La Juvelo), *O Oráculo* (La Orakolo), *Véspera de Reis na Bahia'' (Antaŭtago de l' Trireĝa Festo en Bahio), *A Capital Federal* (La Federacia Ĉefurbo) krom *Amo per Proverboj*.

En 1898 li publikigis en la ĵurnalo *O Paiz* artikolon por Esperanto kaj ĝis sia morto li ĉiam montris simpation al la Internacia Lingvo. Tiu artikolo allogis la estontan gravan esperantiston Antônio Caetano Coutinho al Esperanto.

## Eksteraj ligiloj 
* La artikolo en *O Paiz* 

Kategorio:Brazilaj verkistoj
Kategorio:Membroj de Brazila Beletristika Akademio
Kategorio:Fondintoj de Brazila Beletristika Akademio
Almanako Lorenz

***Almanako Lorenz*** estas ĉiujara eldonaĵo de Spiritisma Eldona Asocio F. V. Lorenz. Ĝi aperis unuafoje en 1981. La **Almanako** pritraktas ĉiajn temojn, precipe, tamen ne nepre, laŭ spirita vidpunkto. Filozofio, scienco kaj religio estas inter ties plej kutimaj temoj, krom informoj kaj ĝeneralaĵoj. Ĝia strukturo konsistas en kolekto da tekstoj de pluraj aŭtoroj el la tuta mondo, krom pecoj de la verkoj de Allan Kardec, precipe de *La Libro de la Spiritoj* kaj *La Evangelio laŭ Spiritismo*.

Ties OCLC-numero estas : 73214504.

## Vidu ankaŭ 
* Spiritismo
* Monda Spiritisma Asocio
* Almanako Lorenz (2008)
* Almanako Lorenz (2009)
* Almanako Lorenz (2011)

## Eksteraj ligiloj 
* *Almanako Lorenz* ĉe la libroservo de UEA
* *Almanako Lorenz* en la katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* *Almanakoj Lorenz* en la katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* *Almanakoj Lorenz* en katalogo "Erfgoedbib" (*LibraryThing*)


Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)
Kategorio:Katalogo de la FEL-biblioteko
La Brazilaj Aruakoj

**La Brazilaj Aruakoj** estas verketo de Francisko Valdomiro Lorenz eldonita de Eldona Spirita Societo Francisko Valdomiro Lorenz. La aŭtoro studadis la popolfamilion Aruakan, unun el la 17 popolfamilioj de la brazilaj indianoj. La aliajn familiojn li citas supraĵe, ĉar estas multaj familioj kaj multaj triboj. Tre utila al gejunuluoj kiuj studadas la amerikajn popolojn antaŭ la alveno de la eŭropanoj ĝis nuntempo.

Kategorio:Brazilo
Kategorio:Libroj de Francisco Valdomiro Lorenz
Délio Pereira de Souza

**Délio PEREIRA de SOUZA**  (naskita la ; mortinta la  en Rio-de-Ĵanejro) estis brazila esperantisto.

En 1942 li kunfondis asocion esperantistan en Rio-de-Ĵanejro. En la 1970-aj jaroj li estis unu el la fondantoj de Eldona Spirita Societo Francisko Valdomiro Lorenz.

## Verkoj 
* *Brazilaj geografiaj nomoj*
* *Homaranismo - La Interna Ideo*
* *Metodo Lorenz*
* *Propraj Nomoj en Esperanto*

## Eksteraj ligiloj 
* [Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=delio+pereira+souza&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Délio Pereira de Souza en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Brazilaj geografiaj nomoj

***Brazilaj geografiaj nomoj*** estas verketo (72-paĝa) de Délio Pereira de Souza, unua eldono 1981. La aŭtoro rimarkis ke PIV registris nomojn de multaj urboj kaj geografiaj akcidentoj el la tuta mondo, inkluzive de Ĉinio, kaj nur tri brazilaj nomoj estis esperantigitaj kaj registritaj. Tial li decidis esperantigi tiajn nomojn kaj prezentis la sugeston al Brazila Konsilantaro de Esperanto. Estas la unua numero en la serio Brazilaj Kajeroj de la brazila laborgrupo Antaŭen.

Kategorio:Fakaj verkoj en Esperanto
Kategorio:Geografio de Brazilo
Kategorio:Loknomoj
Kategorio:Bibliografio de Esperanto
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1981
Skalo de Richter

La **magnituda skalo de Richter** [Riĥter] aŭ **magnitudo de Richter** estas komparilo por la forteco de tertremoj. La skalo ankaŭ estas nomata “Loka magnituda skalo” (). Oni simboligas magnitudon de Richter kiel “**ML**” aŭ “**ML**”.

Ĝi baziĝas sur la moviĝo de la tertavoloj en la tertrema hipocentro kaj estas logaritma: Unu ŝtupo signifas 10-oble pli grandan moviĝon kaj 32-oble pli grandan energion. Teorie la skalo estas senlima; praktike la firmeco de la rokaro ne permesas tertremojn pli fortajn ol proksimume 9,5.

La skalo estis enkondukita en 1935 de Charles Francis Richter. Antaŭe oni uzis la skalon de Mercalli [merKAli], kiu baziĝas sur la rimarkeblaj efikoj ĉe la epicentro de tertremo kaj ankoraŭ estas uzata por priskribi tiujn efikojn.

Pro la fakta supra limo de 9,5 la skalo de Richter ne tre bone taŭgas por tertremoj de forto pli granda ol 8, kiuj malgraŭ malsimilaj energioj tendencas havi similajn Richter-valorojn.
Oni tial enkondukis la Momant-magnitudan skalon.

## Vidu ankaŭ 
* Skalo de Mercalli
* Cunamo

Kategorio:Skaloj
Kategorio:Geofiziko
Kategorio:Mezurunuoj
Kategorio:Geologio
Homaranismo - La Interna Ideo

***Homaranismo - La Interna Ideo*** estas verketo de Délio Pereira de Souza. Laŭ sugesto de profesoro Carlos Torres Pastorino la aŭtoro verkis por la revuo Sabedoria artikolon pri la "dogmoj" de Homaranismo de Zamenhof. Li aldonis komentarion pri la poemoj de Zamenhof *Preĝo sub la verda standardo*, ''Ho, mia kor'*, *De la plej frua infaneco*, *La vojo* kaj *Al la fratoj*. Post la legado de ĉi tiu libro la spirititoj komprenas (laŭ la aŭtoro) ke Zamenhof parolis kun Jesuo antaŭ reenkarniĝo, kaj scias ke Jesuo volas starigi la "Regnon de Dio" per la Esperantistoj.

Ĝi estas verketo (ĉ. 50-paĝa), eldonita de Eldona Spirita Societo Francisko Valdomiro Lorenz. Unua eldono okazis en 1994. Enhavas laŭdajn komentariojn al "Interna ideo de Esperanto" kaj al Homaranismo.

La aŭtoro analizas, plene de entuziasmo, kelkajn poemojn de Zamenhof (*Preĝo sub la verda standardo*, *La vojo*, *La Espero* kaj *Al la fratoj*), kelkajn partojn de la inaugura diskurso al unua UK kaj *La Dogmojn de Homaranismo*.

## Eksteraj ligiloj
* Elŝutebla verketo
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing''
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Izabel Santiago

**Izabel Cristina OLIVEIRA SANTIAGO**  (naskiĝis en Rio-de-Ĵanejro en 1959; mortis la  en Roterdamo) estis brazila esperantistino de 1980 kaj profesie kuracistino, iam fakiĝinta pri psikiatrio kaj magistrino pri socia antropologio, okupiĝanta ankaŭ pri fitoterapio.

## Vivo 
Ŝi partoprenis en UK-oj de Braziljo (1981), Antverpeno (1982) kaj Roterdamo (1988), kongreso de TEJO en Leuven (1982) kaj seminario TEJO-KER en Szentendre (1982), prezidantino de Internacia Festivalo de Pupteatro en Zagreb. Ŝi instruis Esperanton kaj gvidis muzikan programeron en radio Imprensa-FM.

Verko: *O Que é Esperanto* (Kio estas Esperanto) publikigita de la eldonejo *Editora Brasiliense* en la serio *Coleção Primeiros Passos*.

Ŝi estis redaktoro de MONATO, rubrikoj *Kuirado* (1994-1997), *Mozaiko* (1995-1999) kaj *Scienco* (2000). Multjara revizianto kaj redakcia sekretario de la sama revuo, volontulo de la Centra Oficejo de UEA en Roterdamo (ekde 1989).

Ŝi verkis precipe pri sciencismo/mistikismo de Carl Gustav Jung.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Nekrologo de Izabel Santiago en *Monato*.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Brazilaj kuracistoj
Propraj Nomoj en Esperanto

dekstra|100ra
**Propraj Nomoj en Esperanto** estas verketo (43-paĝa) de Délio Pereira de Souza. La libreto celas helpi la gepatrojn, kiuj atendas gefilon, por elekti nomon en Esperanto, la idiomo, kiu baldaŭ (laŭ la aŭtoro) estos parolata en la tuta mondo. La libreto eldoniĝis en 1996, fare de la eldonejo *SES Lorenz* en Rio-de-Ĵanejro, Brazilo.

## Vidu ankaŭ 
* Auld, William 1976 : Pri la transskribo de propraj nomoj, unuavice en literaturaj kuntekstoj, en *Facetoj de Esperanto*, Brita Esperanto-Asocio, pp. 39-48.
* *Eigennamen in Esperanto*
* *Pri Landnomoj – La sistemo de Dro Zamenhof. Rimarkoj pri la Propraj Nomoj en Esperanto kaj ilia transskribo*
* *Skribado kaj Prononcado de la Personaj kaj Lokaj Nomoj*

## Eksteraj ligiloj 
* Rekomendo de la Akademio pri la uzo de propraj nomoj, Oficialaj Informoj, Numero 22 - 2013 10 10
* Pri esperantigo de propraj nomoj, el *Sennacieca Revuo*, 1952
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Propraj nomoj
Kategorio:Vortoj
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj