Skarlata ibiso

La **Skarlata ibiso**, **Rozkolora ibiso** aŭ **Roza ibiso** (*Eudocimus ruber*) estas specio de la grupo de ibisoj kaj familio de Treskiornitedoj kiu loĝas en tropika Sudameriko kaj ankaŭ en kelkaj insuloj de Karibio kiaj ĉe Trinidado kaj Tobago. Laŭ formo ĝi similas al la aliaj 27 nunaj specioj de ibisoj, sed ties rimarkinde brila skarlata koloro faras ĝin nekonfuzebla.

Tiu mezgranda vadbirdo estas fortika, nombra, kaj fekunda birdo, kaj ĝi ĝuas protektan statuson tutmonde. Ties statuso ĉe IUCN estas "Malplej Zorgiga". La valideco de *Eudocimus ruber* kiel biologia klasado, tamen, estas disputata. La tradicia Linnaea taksonomio klasiĝas ĝin kiel unika specio, sed pliiĝanta nombro de sciencistoj movis ĝin al reklasigo kiel subspecio de pli ĝenerale amerika ibisospecio, kun sia plej proksima parenco la *Eudocimus albus*.

Ĝi estas la nacia birdo de Trinidado kaj aperas en la blazono de Trinidado kaj Tobago kun la nacia birdo de Tobago, nome la Ruĝecvosta ortalo.

## Taksonomio 
eta|maldekstre|250ra|Teritorioj de la Amerika blanka ibiso (helblue), Skarlata ibiso (oranĝe), ambaŭ (okre)
Tiu specio estis unuafoje klasita de Carl Linnaeus en 1758. Ĝi ricevis dekomence la nomon laŭ la latina dunoma nomenklaturo de *Scolopax rubra*

Biologie la Skarlata ibiso estas tre proksime rilata al la Amerika blanka ibiso (*Eudocimus albus*) kaj estis foje konsiderata samspecia kun ĝi, dividante la modernan sciencistularon pri ties taksonomio. Ambaŭ birdoj havas ĝuste la samajn ostojn, ungojn, bekojn, plumaranĝojn kaj aliajn karakterojn – ties unika markata diferenco kuŝas sur ties pigmentado. Tradicia taksonomio konsideris ambaŭ kiel separataj kaj distingaj.

Kelkaj biologoj nune deziras kunigi ilin kun *Eudocimus albus* kiel du subspecioj de la sama amerika ibiso.

## Aspekto 
Plenkreskuloj estas 56–61&nbsp;cm longaj kaj pezas 650 g. Ili estas komplete skarlata, escepte pro la nigraj flugilpintoj. Ĝi havas longan kolon kaj longan kaj kurban bekon. La vosto estas mallonga kaj rondecforma.
dekstre|eta|Aĝa junulo kun iome da ruĝa.

La plumoj povas montri variajn nuancojn, sed nur la nigraj flugilpintoj klare devojiĝas el ties nomiga koloro, kiun oni atingas pro aĝo. Malgranda sed rimarkinda marko, tiuj nigraj flugilpintoj estas tre inkonigraj (aŭ foje malhelbluaj) kaj troviĝas nur en la plej longaj unuarangaj flugoplumoj – aliloke la birda koloraro estas "tre oranĝecruĝa, preskaŭ luma laŭ kvalito."

Junulo de Skarlata ibiso estas mikso de griza, bruna kaj blanka. Dum ĝi kreskas, la forta dieto el ruĝecaj krustuloj produktas la skarlatan koloraron. La koloro ŝanĝas per la junula dua mudo, ĉirkaŭ la tempo kiam ili ekflugas: la ŝanĝo ekas en dorso kaj etendas laŭgrade tra la korpo dum pliiĝantas laŭ intenseco dum periodo de ĉirkaŭ du jaroj. La vivodaŭro de Skarlata ibiso estas proksimume 16 jaroj en naturo kaj 20 jaroj en kaptiveco. Plenkreskulo de Skarlata ibiso havas enverguron de ĉirkaŭ 54&nbsp;cm. Tiuj aroj ariĝas en humidejoj kaj aliaj marĉecaj habitatoj, inklude kotejojn, marbordojn kaj pluvarbarojn.

La plej altaj koncentroj troviĝas en la regiono Llanos inter okcidenta Venezuelo kaj orienta Kolombio. La fekunda kaj apartega tropika herbeja ebenaĵo Llanos havigas sekuran lokon for el homaj setlejoj.

Oni identigis vagantojn de Skarlata ibiso en Belizo, Ekvadoro, kaj Panamo; Arubo, Kubo, Dominiko, Grenado, kaj Jamajko; estis vidaĵoj en Usono. Tamen, preskaŭ certe ĉiuj modernaj vidaĵoj de la specio en Nordameriko estis enmetitaj aŭ fuĝintaj birdoj. En rimarkinda kazo el 1962, oni metis ovojn de Skarlata ibiso en nestoj de Blankaj ibisoj en la Parko Hialeah de Florido, kaj la rezultinta populacio hibridiĝis facile, produktante "rozkolorajn ibisojn" kiuj ankoraŭ eventuale videblas.

## Kutimaro 
### Reproduktado 
eta|dekstra|Skarlata ibiso
Pariĝintaj paroj konstruas neston per simpla stilo, tipe "izolaj platformoj el bastonetoj" Ili ripozas en foliara kanopeo, ĉefe prefere la konvenan ŝirmon de junaj ĉeakvaj mangrovoj.

Por allogi inon, la masklo plenumas varion de pariĝantaj ritoj (ceremoniaro) kiaj "plumaranĝado, bekofrapado, saltetado, kapofrotado kaj altaj flugoj." Post periodo de 5 al 6 tagoj, Post sukcesa pariĝado, la paroj restas fidelaj kaj kunloĝantaj, kunhavante gepatrajn respondecojn por junuloj.

Ili tamen ja manĝas multe salikokojn kaj aliajn similajn manĝerojn kiaj malgrandaj kraboj, moluskoj kaj aliaj krustuloj. Kaptive en bestoĝardenoj, la birda dieto ofte enhavas beteravajn kaj karotajn suplementojn por pluhavi la kolorbrilon en ties plumaro.

### Socia kutimaro 
La Skarlata ibiso estas sociema kaj gregema birdo, kaj tre komunumeca rilate al manĝoserĉado kaj protektado de idaro. Ili vivas en aroj de 30 aŭ pliaj. Membroj restas proksime, kaj pariĝintaj paroj aranĝas siajn nestojn en ĉea proksimeco kun aliaj paroj en la sama arbo.

### Rilato kun homoj 
La Skarlata ibiso estas la nacia birdo de Trinidado. Kaj tiel ĝi aperas en la nuna Blazono de Trinidado kaj Tobago, kun la nacia birdo de Tobago nome la Ruĝecvosta ortalo.

Uzante la birdon kiel literatura simbolo, la usona aŭtoro James Hurst komponis longdaŭre popularan mallongan historion titolitan "The Scarlet Ibis" (La skarlata ibiso), unuafoje publikita en 1960. Tiu nomo aperas ankaŭ en poemaro de la usona poetino Susan Hahn.

## Bildaro 

Eudocimus ruber 01 - Young bird.jpg|Junulo
Eudocimus_ruber_-_Scharlachsichler_-_Scarlet_Ibis.jpg|Plenkreskulo
Eudocimus ruber -Cubatao, Sao Paulo, Brazil -flying-8a.jpg|Flugante
Scarlet Ibis SMTC.jpg|Montrante nigrajn flugilpintojn
Guaras.jpg|Aro
corocoro.jpg|Ĉe manglejoj

## Referencoj 
#== Literaturo ==
* *Journey to red birds* de Jan Lindblad (New York: Hill and Wang; 1969).

## Eksteraj ligiloj 
* Fotaro de Skarlata ibiso
* Skarlata ibiso, Informaro kaj fotoj Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo

Kategorio:Ibisoj
Kategorio:Treskiornitedoj
Kategorio:Pelikanoformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Naciaj simboloj de Trinidado kaj Tobago
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Venezuelo