open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haĉeko

č š ž

**Haĉeko** (**ˇ**) estas supersigno, kiun uzas kelkaj slavaj kaj baltaj lingvoj. Ĝia nomo en Unikodo estas *caron*, ĉeĥe *háček*, slovake *mäkčeň*, suprasorabe *hóčka*, malsuprasorabe *kokulka*, slovene *strešica*, kroate kaj serbe *kvaka* aŭ *kvačica*, finne *hattu*. La maldekstra strio normale estas pli dika ol la dekstraflanka.

Ĝin enkondukis en la ĉeĥa lingvo Jan Hus en verko *De Ortographia Bohemica* (1412). Oni uzas ĝin hodiaŭ en la ĉeĥa, slovaka, slovena, serbokroata, soraba, latva kaj litova lingvoj.

## La karakteroj 
()
En la aŭdio dosiero estas aŭdebla prononcado de **ř**

Hej mist**ř**e,
vstaň byst**ř**e,
vzhlédni na jasnost,
nebes na švarnost,
krásu uhlídáš,
v tento noční čas.

Aŭtoro: Jakub Jan Ryba

Kategorio:Diakritaj signoj
Kategorio:Ĉeĥa lingvo
Robert Conquest

**Robert Conquest** (15-an de julio 1917 en Malvern, Worcestershire, Anglio) estas historiisto, kiu plej famas pro sia libro *The Great Terror* (1968), kiu akre analizas la stalinan Sovetunion. Li ĉefe okupiĝas pri diktaturoj, murdoj dum tiu epoko, ĉefe en Sovetunio kaj en aliaj komunistaj diktaturoj.

Oni kritikis lin, ke li laboris ofte per supozoj, sen kono de iu ajn fonto.

## Historiaj verkoj 
(La datumoj montras ne ĉiam la unuan aperon de la libro)

* *Common Sense About Russia* (1960)
* *Power and Politics in the USSR* (1960)
* *Soviet Deportation of Nationalities* (1960)
* *Courage of Genius: The Pasternak Affair* (1961)
* *Industrial Workers in the USSR* (1967)
* *Soviet Nationalities Policy in Practice* (1967)
* *Agricultural Workers in the USSR* (1968)
* *The Soviet Police System* (1968)
* *Religion in the USSR* (1968)
* *The Soviet Political System* (1968)
* *Justice and the Legal System in the USSR* (1968)
* ''The Great Terror: Stalin's Purge of the Thirties* (1968)
* *The Nation Killers: The Soviet Deportation of Nationalities* (1970)
* *Where Marx Went Wrong* (1970)
* *Lenin* (1972)
* *Kolyma: The Arctic Death Camps* (1978)
* *Inside Stalin's Secret Police: NKVD Politics, 1936-1939* (1985)
* *The Harvest of Sorrow: Soviet Collectivization and the Terror-Famine* (1986)
* *Tyrants and Typewriters: Communiques in the Struggle for Truth* (1989)
* *Stalin and the Kirov Murder* (1989)
* *The Great Terror: A Reassessment* (1990)
* *Stalin: Breaker of Nations* (1991)
* *History, Humanity, and Truth* (1993)
* *Reflections on a Ravaged Century'' (1999)

Conquest, Robert
Conquest, Robert
Pilota filmo

**Pilota filmo** estas epizodo de televida serio, filmita kiel modelo, kutime por celo de serĉado de financoj por filmigado de pluaj epizodoj de serio aŭ filmo por prapagaciaj celoj aŭ por testoj de spektantoj.

Kategorio: Televido

Kategorio:Televida terminologio
Pullman-striko

[eta|300ra|La nacia soldataro de [Ilinojo kontraŭ la Pullman-strikantoj en 1894.]]
La **Pullman-striko** (11-an de majo 1894 – 20-an de julio) estis granda striko de fervojistoj en Usono. Tiam oni uzis unuafoje la kontraŭ-trostajn leĝojn kontraŭ agado de la sindikatoj.

Pro la borsa paniko de 1893, la entrepreno *Pullman Palace Car* malpliigis la salajrojn per ĉ. 25%, dum la aliaj devigaj monŝarĝoj (domluo ktp.) restis la samaj. Membroj de la Usona Fervojista Asocio komencis strikon en Pullman, apud Ĉikago, ĉe sidejo de la entrepreno.

Post kiam la prezidanto de la entrepreno George Pullman restis obstina en la salajra disputo, la tutlanda konsilio de la sindikato anoncis bojkoton kontraŭ la Pullman-vagonoj. Okazis apogaj strikoj de Ohio ĝis Kalifornio, dum la striko iĝis perforta ĉe Ĉikago kaj en la ĉirkaŭo.

La guberniestro de Illinois simpatiis kun la strikantoj kaj ne volis enmiksi la nacian gvardion.

La 2-an de julio - interalie pro la lobio de la fervojaj entreprenoj - la justica ministro Richard Olney atingis, ke la federaciaj juĝistoj ĉesigu ĉiun agadon, kiu malebligas la poŝtan trafikon kaj la interŝtatan komercon. Je konsilo de Olney, prezidento Grover Cleveland komandis 2500 federaciajn soldatojn (je la 4-a de julio) al Ĉikago. La striko finiĝis ene de semajno kaj oni retiris la soldatojn.

Oni enprizonigis la sindikatan estron Eugene V. Debs pro kontraŭstaro al la juĝistaj diktatoj kaj pro partopreno en krimkooperado kontraŭ la interŝtata komerco. Tiam evidentiĝis por la grandindustriistoj kaj la organizita laboristaro, ke la Sherman-a kontraŭtrosta leĝo estas uzebla ankaŭ kontraŭ la sindikatoj kaj eĉ por eviti la strikojn.

Kategorio:1894
Kategorio:Fervojo
Kategorio:Historio de Usono
Kolima (rivero)

**Kolima** estas rivero en nordorienta parto de Siberio. Ĝi fontas sur la Ojmjakon-altebenaĵo, longas ĉirkaŭ 2129 km, havas la akvokolektan areon de ĉirkaŭ 650 000 km². Komence ĝi fluas en ravinoj, poste elpaŝas post Zirjanka al la marĉa Kolima-ebenaĵo kaj fluas nordorienten al la Orient-Siberia maro.

Ĝi ofte inundas la areon pro la estiĝantaj glaciaj baraĵoj.

La sola ekonomia agado estis la orminado ĉe la supra parto de la rivero. En la gulagoj de Kolima mortis multaj homoj inter 1932 kaj 1954.

Kategorio:Riveroj en Magadana provinco
Kategorio:Riveroj en Jakutio
Kategorio:Alfluantoj de la Orientsiberia maro
Ů

**Ů** (majuskla) aŭ **ů** (minuskla) estas litero de ĉeĥa alfabeto.

Ĝia prononco estas longa u sendepende de tio, ĉu ĝi havas akcenton aŭ ne. Dum Ú, ú, kiu estas prononcata same, estas skribata sur la komenco de vortoj, ů troviĝas ĉiam interne aŭ fine de vorto.

Historie ĝi estiĝis tiel, ke multaj vortoj estis en Bohemio prononcataj kun longa u, dum en Moravio kaj Slovakio en la sama vorto kiel uo. Tial oni komencis skribi la literon kiel u kun malgranda cirkleto, do oni havis la saman ortografion, sed ĉiu povis prononci ĝin laŭ sia kutimo. Fine ankaŭ en Moravio venkis prononco de longa u, sed la ortografio restis.

En Slovakio restis la prononco kun uo, sed la ortografio ŝanĝiĝis al ĉapelita o, ekz. kôň (ĉevalo), dum ĉeĥe kůň.

En la silezia lingvo ĝi havas alian valoron inter /o/ a /u/. En aliaj alfabetoj por la silezia lingvo ĝi estis skribita kiel ó.

U ů
Lubomír Beneš

**Lubomír Beneš** (naskiĝis la 7-a de novembro 1935 – mortis la 12-a de septembro 1995) estis ĉeĥa reĝisoro, kiu kreis animean serion Paton kaj Maton. Ofte li kunlaboris kun desegnisto Vladimír Jiránek.

Li kreskis en periferio de Prago. Kiam liaj gepatroj rimarkis lian talenton por desegnado, ili pagis por li privatan instruiston pri desegnado, pentrado kaj arta skribo.

Post soldatservo li partoprenis konkurson de studio por desegnita filmo Bratři v triku (Fratoj en trikotaĵo - grava ĉeĥa filmstudio) kaj estis akceptita kiel dungito. Ĉi tie li konatiĝis kun ĉiuj teknikaĵoj de animea filmo.

En 1967 li transiris al Jiří Trnka kaj post unu jaro kreis sian unuan animean fimon „Homo“. Lia unua pupa filmo „Bonvolu pardoni“ estis filmita en 1974.

En studio Krátký film Praha li poste kreis dekojn da filmoj pupaj kaj desegnitaj.

En 1990 li kunfondis aŭtoran studion, kie li laboris ĝis la morto.

## Filmoj de Lubomír Beneš 
* **Homo** (Homo, 1967)
* **Račte prominout** (Bonvolu pardoni, 1974)
* **Kuťáci** aŭ **Pat a Mat** (Memfarantoj aŭ Pat kaj Mat, 1976)
* **Král a skřítek** (Reĝo kaj koboldo, 1981)
* **Muzikant a smrt** (Muzikisto kaj morto, 1984)
* **Rohy** (Kornoj, 1989)
* **Nábytek** (Meblaro, 1989)
* **Klíč** (Ŝlosilo, 1989)
* **Střecha** (Tegmento, 1990)
* **Sekačka** (Herbofalĉa maŝino, 1990)
* **Generální úklid** (Granda ordigo, 1990)
* **Dveře** (Pordo, 1990)

## Eksteraj ligiloj 
* Biografia informo  
* 
* Lubomír Beneš en la Ĉeĥoslovakia filma datumbazo 

Kategorio:Ĉeĥaj reĝisoroj
Ř

**Ř** minuskle **ř** estas litero uzata en la ĉeĥa, silezia kaj suprasoraba lingvoj. En la aboco ĝi viciĝas post litero R.

En la ĉeĥa ř prononciĝas kiel alveola vibranto , en la suprasoraba kiel malvoĉa postalveola frikativo // kaj en la silezia kiel voĉa postalveola frikativo //, aŭ //.

Al ĉeĥa ř korespondas pola digrafo *rz*, kvankam en pola lingvo ĝi prononciĝas tute same kiel la litero "ż" // kaj estas skribata nur pro etimologiaj kialoj.

Elparolo de *Ř* kaj diferencoj inter elparolo inter la pola *rz*  () kontraŭ la ĉeĥa  (). La ĉeĥa vorto *řeka* kaj la pola vorto *rzeka* signifas en Esperanto *rivero*.

R ř
J. Arch Getty

**J. Arch GETTY** (n. 1950 en Luiziano) estas profesoro kaj historiisto, kiu estas konata pro siaj verkoj pri la moderna rusa historio, ĉefe stalinismo, Sovetunio.

Ŝi studis en Universitato de Pensilvanio, specifiĝis je la Stalin-a periodo kaj historio de la Soveta Komunista Partio.

## kelkaj verkoj 
* The Road to Terror: Stalin and the Self-Destruction of the Bolsheviks, 1932-1939, (with Oleg V. Naumov),Yale University Press, 1999.
* Stalinist Terror: New Perspectives, (ed., with Roberta T. Manning), New York, Cambridge University Press, 1993.
* Origins of the Great Purges: The Soviet Communist Party Reconsidered, 1933-1938, New York, Cambridge University Press, 1985. Ninth printing, 1996.

Kategorio:Usonaj historiistoj
Vladimír Jiránek

**Vladimír Jiránek** (naskiĝinta la 6-an de junio de 1938 en Hradec Králové - mortis la 6-an de novembro 2012) estis unu el la plej popularaj ĉeĥaj bonhumoraj desegnistoj kaj libro-ilustristoj, kiu kontribuis al multaj gazetoj kaj eldonis plurajn proprajn librojn de sia desegnita humuro. Plie li estas ankaŭ ĉeĥa reĝisoro, kiu reĝisoras animeajn filmojn, krom multaj li animeis animean serion pri Pat kaj Mat.

Li studis filozofian fakultaton de Universitato de Karolo en Prago, fakon ĵurnalistiko (1962).

Liaj originalaj kaj spritaj desegnoj aperadis en multaj ĉeĥaj gazetoj (ekz. Mladý svět, Vesmír, Technický magazín, *Lidové noviny*), ekde 1993 li desegnas precipe por Mladá fronta Dnes.

Popularaj estas ankaŭ liaj animeaj filmoj, aprezataj en filmfestivaloj (ekz. Chicago, Zagrebo, Teherano, Budapeŝto, Rennes):
* **Automatik** (Aŭtomatikulo)
* **Pivo přes ulici** (Biero transe de la strato)
* **Dobré jitro** (Bonan matenon)
* **Výlet** (Ekskurso)
* **Hokej je hra** (Hokeo estas ludo)
* **Zpráva o stavu civilizace** (Raporto pri la stato de la civilizacio)
* **Co jsme udělali slepicím** (Kion ni faris al kokinoj, 1978 - Ora Urso en film-festivalo en la Okcidenta Berlino)
* **Bob a Bobek, králíci z klobouku** (Bob kaj Bobek, kunikloj el ĉapelo)

Kun reĝisoro Lubomír Beneš li kunlaboris pri filmoj:
* **Kuťáci** aŭ **Pat a Mat** (Memfarantoj aŭ Pat kaj Mat, 1976)
* **Rohy** (Kornoj, 1989)
* **Nábytek** (Meblaro, 1989)
* **Klíč** (Ŝlosilo, 1989)
* **Střecha** (Tegmento, 1990)
* **Sekačka** (Herbofalĉa maŝino, 1990)
* **Generální úklid** (Granda ordigo, 1990)
* **Dveře** (Pordo, 1990)

## Libroj de desegnita humuro 
* **Anekdoty pro civilizaci** (Anekdotoj por civilizacio, 1977)
* **Běžte a milujte se** (Iru kaj amoru, 1987)
* **Bob a Bobek, králíci z klobouku** (Bob kaj Bobek, kunikloj el ĉapelo, 1988)
* **Knížka pro snílky** (Libro por revuloj, 1989)
* **Události** (Eventoj, 1990)
* **Doktorská knížka** (Libro pri doktoroj, 1997)
* **(Ne)kuřácká knížka** (Libro por (ne)fumantoj, 2000)
* **To byla léta devadesátá** (Ĝi estis jaroj 1990-aj, 2000)

## Vidu ankaŭ 
* 17694 Jiránek

Kategorio:Ĉeĥaj reĝisoroj
Kategorio:Desegnistoj
Kategorio:Ĉeĥaj ilustristoj
Kategorio:Ĉeĥaj grafikistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Dmitrij Volkogonov

**Dmitrij Antonoviĉ Volkogonov** () (22-an de marto 1928, Ĉita - 6-an de decembro 1995, en Krasnogorsk apud Moskvo) estis rusia historiisto, doktoro de la filozofio, historio, kaj kolonel-generalo (1986).eta|dekstra|200px|Volkogonov estis estro de la Instituto de la Militara Historio ĉe la Defenda Ministerio de la Sovetunio inter 1988 kaj 1991. Li estis plue prezidanto, gvidanto de multaj komitatoj.

La stalina purigo kaŭzis morton de parencoj de Volkogonov. Tio influis lin kaj iĝis akra kritikanto ne nur Stalin sed eĉ Lenin. Oni forigis lin en 1991 el la direktora seĝo.

## Verkoj 
* *Trocki. Niewolnik idei, ideolog zbrodni* (Trockij. Sklavo de ideoj, ideologo de krimoj), Eldonejo Amber, Varsovio 1996 (dua eldono: Amber, Varsovio 2008)
* *Autopsy for an Empire: the Seven Leaders Who Built the Soviet Regime*
* trilogio *Ĉefoj* (Lenin, Stalin, Trocki)

## Eksteraj ligiloj 
* Волкогонов Дмитрий Антонович.
* Дмитрий Антонович Волкогонов.

Kategorio:Rusiaj historiistoj
Kategorio:Filozofoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Sovetiaj komunistoj
Kategorio:Rusoj
Kategorio:Rusiaj filozofoj
Zoja Kosmodemjanskaja

eta|Memorŝtono en Dresdeno
**Zoja Anatoljevna KOSMODEMJANSKAJA** (; naskiĝis la 14-an de septembro 1923; mortis la 29-an de novembro 1941 en Petriŝevo) estis sovetia virina partizano dum la dua mondmilito.

## Kontraŭstaro kaj morto 
La germanoj kaptis ŝin dum agado en 1941 sur okupita areo. Oni forportis ŝin kun du aliaj kamaradoj al Petriŝevo. Oni sekse perfortis, turmentis ŝin por akiri informojn pri la partizana agado en la regiono. Post du tagoj, oni murdis ŝin.

Oni gvidis ŝin kun tabuleto ĉe la kolo *"Mi estas bruligantino"* al la vilaĝa placo de Petriŝevo. Antaŭ la pendigo, ŝi kriis al la vilaĝanoj: *"Kamaradoj, kial vi gapas tiel malfeliĉe? Batalu!"* kaj en direkton de la pendigisto: *"Ni estas pli ol 200 milionoj, vi ne povas nin ĉiujn pendigi."*.

Post ŝia morto, la kadavro restis sur la bazarplaco por timigi la partizan-simpatiantojn. Oni povis ŝin entombigi nur monatojn poste. Ŝia frato Aleksandr Kosmodemjanskij, nomata Ŝura, identigis la kadavron kiel sian fratinon Zoja, kiu estis konata ĝis tiam nur kiel *Tanja* por la vilaĝanoj. La 16-an de februaro 1942, oni - postmorte - distingis ŝin kiel unuan virinon je *Heroo de Sovetunio*. Ŝia tombo troviĝas hodiaŭ en Moskvo.

Ŝian memoron konservas monumentoj, metrostacio en Moskvo, filmo, asteroido, libroj ktp.

## Literaturo 
* Ljubov Kosmodemjanskaja: *Zoja kaj Ŝura*. Verlag Neues Leben, Berlin 1954.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La historieto angle 
* Fotoj pri la ekzekuto 

Kategorio:Sovetiaj militistoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Sovetiaj militkaptitoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Sovetiaj partizanoj
Kategorio:Sovetiaj spionoj
Kategorio:Herooj de Sovetunio
Kategorio:Mortintoj en Moskva provinco
Montanhas

**Montanhas** (signifas "montoj") estas urbo de la brazila subŝtato Norda Rio-Grando, en mikroregiono Suda Marbordo. Fondita en 1962, la municipo havas 12.834 loĝantojn.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Norda Rio-Grando

## Eksteraj ligiloj 
*  Municipoj-federacio 
*  Datoj

Kategorio:Municipoj de Norda Rio-Grando
Afonso Arinos

**Afonso Arinos de Melo Franco** [a**fon**sŭ a**ri**nŭs dj**me**lŭ **fran**kŭ] (naskiĝis la 1-an de majo 1868, en Paracatu, Minas-Ĝerajso, Brazilo, kaj mortis la 19-an de februaro 1934, en Barcelono) estis grava brazila regionisma rakontisto, teatra verkisto kaj ĵurnalisto. Li estis la dua okupanto de la Seĝo 40 de la Brazila Beletristika Akademio. La nepo de lia frato Afrânio de Melo Franco estis la brazila diplomato Affonso Arinos de Mello Franco.

## En Esperanto 
* Petro, la Barkisto, rakonto (traduko de Geraldo Matos, en *Antologio de Brazilaj Rakontoj*).

## Eksteraj ligiloj 
* (**pt**) Brazila Beletristika Akademio

Kategorio:Brazilaj verkistoj
Chelsea Charms

**Chelsea CHARMS** ['ʧɛlsi: ʧɑɹmz] (naskiĝis la 7-an de marto de 1976 en Minneapolis-St. Paul/Minesoto, Usono) estas usona erotikmanekeno. Ŝi estas ĉefe konata pro siaj malkutime grandaj mamoj, laŭ ŝi la plej grandaj en la mondo, atingitaj per ĥirurgia enplantado de specialaj polipropilenaj mamenplantaĵoj.

La aliteracia nomo *Chelsea Charms* estas pseŭdonimo, laŭ kutima praktiko en la erotika metio. *Charms* signifas «ĉarmas» aŭ «ĉarmoj» en la angla (*Chelsea* estas ne malkutima individua nomo en Usono).

Chelsea Charms havis tri mampligrandigajn operaciojn. Unue oni grandigis ŝian mamamplekson de natura D laŭ la skalo de mamzonkorbetoj al E, due al HH. Ambaŭfoje oni uzis ordinarajn enplantaĵojn plenigitajn de salosolvaĵo. La trian fojon oni instalis la malkutimajn specialajn enplantaĵojn konsistantajn de polipropilenaj fadenoj. Tiuj trompas la mamhiston. Rezulte la korpo produktas fluidaĵon, kiu siavice igas la polipropilenfadenojn malfaldiĝi kaj per tio kaŭzas kontinuan plukreskadon de la enplantaĵoj, do de la mamoj. Tiumaniere Chelsea Charms atingis havi verŝajne la plej grandampleksan mamparon en la mondo.

Komence la polipropilenenplantaĵoj havis volumenon de 2500 cm³. En sia retejo Chelsea Charms skribis, ke doktoro, kiun ŝi konsultis, taksis, ke tiu volumeno kreskintas je po 7000 cm³ por mamo. Ŝi devas periode vojaĝadi Hustonen ĉe la ĥirurgon, kiu faris la operacion, por ke li elpumpu troan fluidaĵon de la mamoj. En la jaro 2005 Chelsea Charms anoncis, ke ŝi lasintis siajn enplantaĵojn atingi volumenon de po 10.000 cm³. Ĉiu el ŝiaj mamoj pezas ĉ. 14 kg, sed la pezo varias memkompreneble laŭ la procezo de enplantaĵo-kreskado/fluidaĵo-elpumpado.

Tiaj enplantaĵoj intertempe kontraŭleĝiĝis en Usono pro la kunligataj al ili sanecaj danĝeroj. Nur malmultaj aliaj erotikmanekenoj havas ilin, interalie Minka kaj Maxi Mounds.

Laŭ ŝia retejo, la profesiaj idoloj de Chelsea Charms estis la grandmamuloj Traci Topps kaj SaRenna Lee. Traci Topps estis la unua mamfetiŝa manekeno, kies dancadon ŝi vidis, kaj ŝi vidis SaRenna-n Lee unu tagon antaŭ sia unua mama operacio. Vidi ŝin «pruvis al mi [t.e. Ch. Charms], ke esti megaŝvelmama kaj [samtempe] vivi “normalan” vivon eblas» (citaĵo el la respondaro de ŝia retejo). Tamen Chelsea Charms konfesas, ke kun siaj ankoraŭ pli grandaj mamoj ŝi ne havas tute «normalan» vivon: foje la mamoj malhelpas la movadon, ŝi ne povas porti normalajn vestaĵojn kaj devas regule aĉeti novajn, ŝi ne povas dormi surventre, kaj finfine la homoj reagas malsame kaj ne ĉiam pozitive al sia aspekto. Ŝi devas fari regulajn ekzercadojn por eviti dorsodoloron. Tamen ŝi diras, ke ŝi ne pensas pri malgrandiga operacio.

Laŭ la demandaro en ŝia retejo, la kialo kial ŝi volas havi tiel grandajn mamojn estas, ke «estas ĝuo esti malsame».

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Chelsea Charms (anglalingve)
* Port Of Debauchery 

Kategorio:Usonaj fotomodeloj
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Kora

La nomo **Kora**, kiel preskaŭ ĉiu tre mallonga vorto, povas havi diversajn signifojn.

* Baze, en Esperanto kompreneble temas pri adjektivo de la vorto koro. La adjektivo uziĝas ankaŭ en senco de "kun bonaj intencoj", "kun bonaj emocioj".
* En la greka mitologio, Kora estis la knabina nomo de la helena diino Persefono.
* En la geografio de Japanio, temas pri loĝloko en la gubernio Ŝiga.
* Simile, temas pri ĝis sep loĝlokoj de Barato, ankaŭ pri po unu urbo de Burkino kaj Etiopio, kaj pri vilaĝo de Malio, Pakistano kaj Irano.

## Vidu ankaŭ 
* korao, muzikilo

Jen provizore tre malkompleta listigo. Ampleksigo bonvenas.
Nadine Jansen

**Nadine JANSEN** [na'di:n 'janzən] (naskiĝis la 3-an de decembro de 1980 en Lepsiko, tiam en GDR) estas germana nudmanekeno konata pro siaj grandaj naturaj mamoj. Ŝi naskiĝas en Lepsiko, sed transloĝiĝis en Eberswalde'on (proksime de Berlino, orienta Germanujo) kiel dujarulo kun siaj gepatroj kaj konsideras tiun urbon sia hejmurbo. Ŝi loĝas nun en Berlino.

Nadine Jansen debutis pozi en Aŭgusto de 2000, per fotoj en la retejo de Bettie Ballhaus, jam konata nudmamomanekeno. Ŝi ekfamiĝis rapide en la sceno de mamadmirado, kun apero de fotoj kaj artikoloj en la usona magazeno *Score* kaj la retejo de Dannie Ashe, ambaŭ mediaĵoj tre konataj en la fako. En Decembro de 2001 ŝi ekhavis sian propran retejon.

Ŝiaj mamoj komenciĝis kreskadi, kiam ŝi havis 12 jarojn. Ŝi diras, ke ŝi multe ĝuis la atenton, kiun ŝia escepta aspekto atiris, ekzemple kiam ŝiaj mamoj ĉirkaŭhopetis dum lernejaj sportekzercadoj.

Nadine Jansen revis jam kiel infano de kariero kiel manekeno, sed ŝi implikiĝis en motorcikla akcidento en 1994. Aŭto koliziis kun la motorciklo de ŝia amligulo, kio postlasis ilin ambaŭ konsiderinde lezitaj. Oni prizorgis Nadine'on Jansen dum ses monatoj en malsanulejo kaj sukcesis savi ŝiajn gambojn, sed postrestis grandaj cikatroj klare videblaj. Komence ŝi rifuzis esti fotita kun la cikatroj videblaj sur la fotoj, sed poste ŝia atitudo ŝanĝis, kaj nun la cikatroj estas videblaj en multaj el ŝiaj fotoj.

En 2000 Bettie Ballhaus vidis ŝin hazarde en diskoteko kaj demandis al ŝi, ĉu ŝi volis aperi nude en ŝia retejo. Kelkajn semajnojn poste la japana magazeno *Bachelor* publikigis tiun fotaron. Tio estis la komenco de la kariero de Nadine Jansen.

Ŝi forlasis la lernejon kiam ŝi havis 17 jarojn kaj instruiĝis kiel apotekisto. Ŝi sukcesis en la fina ekzameno en Januaro de 2001.

Kiam ŝi komencis nudmanekeni, ŝi havis ĉirkaŭbrustan mezuron de 105 cm kaj portis mamzonon de grandeco 80EEE laŭ Eŭropa skalo (36EEE laŭ usona). Ĉirkaŭ Julio de 2003 ŝia brusto ŝvelintis al 120 cm, kaj malgrandiĝis poste al 116 cm. Ŝi portas nun 85H-an (usone: 34H-an) mamzonon.

En la respondaro de sia retejo ŝi deklaras, ke ŝi ne intencas iam fari pli «durajn» pornografiaĵojn (koitovideoj ktp.), sed male resti simpla nudmanekeno.

En Novembro de 2006 Nadine Jansen anoncis sian unuan gravedecon.

## Eksteraj ligiloj
* Oficiala retejo (anglalingve)
* Enskribo en la Interreta Filmdatumbanko (anglalingve)

Kategorio:Germanaj fotomodeloj
Eaiea

Eaiea estas apriora arta lingvo kreita de Bruce Koestner, ĝi estis projektita por esti ludita per muzikaj instrumentoj kaj por permesi al kantistoj kanti du lingvojn samtempe, per vortoj en natura lingvo kaj per notoj, en **Eaiea**. Eble ĝi estis influita de Solresolo, sed la aŭtoro ne rekte agnoskas tion. Simile al Solresolo, ĝi estas apriora, ĉiuj literoj rilatas al unu noto kaj al unu ideo:

* a: A (la): Komenco
* b: A#/Bb (la#, sib): homo
* c: B (si) Aliaj vivantaj estoj
* d: C (do): Elementoj
* e: C#/Db (do#/reb): Iloj
* f: D (re): Nombroj
* g: D#/Eb (re#/mib): Sentoj
* h: E (mi): Vido
* i: F (fa): Sono
* j: F#/Gb (fa#,solb) : Flaro
* k: G (sol): Gusto
* l: G#/Ab (sol#, lab): Fino

## Eksteraj ligiloj 
http://www.eaiea.com/

Kategorio:Artaj lingvoj
Ebubo

**Ebubo** estas apriora planlingvo kreita de Andrew Nowicki en 2002, kun kelkaj kontribuoj de Justin B. Rye. La projekto similas al Ygyde, ankaŭ kreita de Nowicki (kune kun aliaj) kaj estas "pli facila ol Esperanto" laŭ la aŭtoro. Li tamen ankaŭ aldonas ke Ebubo havas kelkajn malbonaĵojn: laŭ la aŭtoro, ĝi havas malmultajn prefiksojn, sep-literaj adjektivoj kaj verboj nur havas du signifaj silaboj, kaj la prefiksa sistemo estas kompleksa. Ygyde ne havas tiujn difektojn, li skribas.

Kiel kun Ygyde, la priskriba teksto de la lingvo (kaj kiel kun ĉiuj lingvoj, la lingvo mem) estas senkopirajta, kaj do oni libere povas kopii, publikigi kaj ŝanĝi ĝin.

Ebubo havas propran alfabeton, sed ankaŭ povas esti skribata per la latinaj literoj. La alfabeto havas 6 vokaloj, **a e i o u y,** kaj 10 konsonantoj, **b p d g j l m s z w.**

Ĉiuj frazoj estas finitaj per la vorteto *eba,* paragrafo finiĝas per *eba eba.*

Ĉiuj vortoj estas formitaj per kunigo de primitivaj aprioraj unusilabaj radikoj: *ibibe* – "besta manĝaĵo", *obebi* – "manĝaĵa besto", t. e. bovino; *omowawe* – "seksa ina medicina kono" = ina ginekologio, *owamowe* – "ina seksa medicina substanco" = kontraŭkoncipa pilolo.

Ekzemploj (transskribitaj):
*esu ulo ija eji esu usy eza eba
:*Mi ĝojas kiam mi vidas vin.*
*ewa uwi ede ebe america eba
:*Mi loĝas en Ameriko.*
*ebo usy esi awyla eba
:*Purigu ĉi tiu ĉambron!* (kiel komando)
*epa esi awyle eba
:*Kio pri ĉi tiu ĉambro?* ("epa" demandas por detalojn)

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20120806064452/http://www.medianet.pl/~andrew/l/ebubo.htm

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Igriția

**Igriția** [igricia] () estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Dej. Administre ĝi apartenas al Cornești.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 275 loĝantojn (rumanoj), en 1992 80.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1379. Origine ĝi estis hungara vilaĝo. En ĝia areo altiĝas la Bobâlna-monto, kiu havis rolon en la ribelo en 1437. En 1600 ĝi estis rumana vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Persefono

**Persefona** (el la greka *Περσεφόνη*, *kiu detruas la lumon*) estis alia nomo de Kora, *la knabino*, filino de Demetra, laŭ la helena mitologio. Ŝi estis la reĝino de la subtera mondo, edzino de Hadeso, la ĉiopova reĝo de la Inferoj.[eta|*La reveno de Persefona*, fare de [Frederic Leighton (1891).]]Persefono estis nomo de la epopea literaturo de la ionia Grekio. En aliaj dialektoj ŝi estis konata per aliaj nomoj, kiel *Periphóna*, *Perséfhassa* aŭ *Perséphatta*. Homero nomis ŝin Περσεφόνεια, *Persephoneia*. La romianoj konis ŝin per Prozerpino kaj, tiele, ŝi fariĝis, poste, emblema persono en Renesanco. Oni kredas ke tiu nomo ne apartenas al la hindo-eŭropa lingvo, sed estis adaptita al la greka el la indiĝena kulturo.

## La forrabo de Persefona 
[eta|*Forrabo de [Prozerpino* de Rembrandt.]]

Persefona estis ankoraŭ juna kaj nomiĝis Kora, kiam ŝi estis forrabita de Hadeso, la mastro de la mortintoj, kiu venigis ŝin al la subtera regno kaj igis ŝin sia edzino. Eksciinte pri tio, Demetra, ŝia patrino, afliktiĝis kaj, pro tio, forgesis sian taskon zorgi pri la tero, kaŭze de kio la tero sekiĝis kaj ne plu produktis nutraĵojn. Vidante, ke la ordo de la naturo estis rompita, Zeŭso, ordonis al Hadeso revenigi la junulinon al sia patrino, sed la reĝo de la inferoj, ruze, persvadis ŝin manĝi semon el granato, kio malebligis al Persefona definitive eliri de la infero. Post longa interparolo, la du dioj-fratoj alvenis al konsento, ke Persefona restu trionon de la jaro kun Hadeso. Tiuj kvar monatoj de la jaro, dum kiuj Persefona restas en la subtera mondo reprezentas la sekajn kampojn de Grekio, en somero, antaŭ la alveno de la aŭtunaj pluvoj, kiuj kreskigas la plantojn. Aliflanke, la ok monatoj kiam la kampoj estas verdaj kaj la tero produktiva, reprezentas la revenon de la diino. Nun ŝi estas Kora, ĉiam juna, kiel la grajno de tritiko, kiu mortis kaj renaskiĝis. Tiu alternado de morto kaj renaskiĝo reguligas la ciklon de la vegetaĵaro kaj de la tuta vivo sur la tero.

----

**Kora**, el la gr.Κόρη, *la junulino* aŭ *la juna fraŭlino*, laŭ la helena mitologio, estis filino de Demetra kaj Zeŭso kaj estas intime ligita al la mito de la patrino. Kora reprezentas la semon, la grajnon de tritiko kiu enterigita, mortas kaj reviviĝas. Forrabita de Hadeso aŭ Plutono, ŝi fariĝis Persefona, la reĝino de la inferoj. La tuta dramo de Demetra estas la senlaca priserĉo al la filino. Pro tiom da ploro kaj plendo de la patrino, la patro de la dioj konvinkis Hadeson liberigi la junulinon renkonte al sia nekonsolebla patrino, sed metis en ŝia buŝo, semon el granato, kiu malebligis la filinon de Demetra eliri definitive el la inferoj. Tiele Persefona devis resti kvar monatojn kun la edzo kaj ok monatojn kun la patrino.

## Vidu ankaŭ 
* Prozerpino
* 26 Proserpina

Kategorio:Dioj pri morto
Kategorio:Dioj pri postmorto
Kategorio:Dioj pri vivo, morto kaj reviviĝo
Kategorio:Dioj de la helena mitologio
Kategorio:Ktonikaj dioj
Kategorio:Partneroj de Zeŭso
Kategorio:Postmorto en helena mitologio
Kategorio:Forrabo de Persefono
Kategorio:Idaro de Demetro
Kategorio:Diinoj
Iclod

Iclod estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Iclod (Sâncel) estas vilaĝo en Distrikto Alba.
*Iclod (Cluj) estas vilaĝo en Distrikto Cluj.
Iclozel

**Iclozel** [iklozel] ( [kiŝiklOd]) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Iclod.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 465 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 205 (rumanoj, 26% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1667. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj homoj 
* Ilona Kiss (1921 - 2004) aktorino.
* Szidónia Krizsovánszky (1944 - 2014) aktorino.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Puini

**Puini** [pujnj] ( kiŝpujon) estas vilaĝo en Rumanio orient-nordoriente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Geaca.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 455 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 127 (rumanoj, 51% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1265. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka vármegye*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Endre Sárkány-Kiss (*7-a de septembro 1947): biologo, muzeologo, docento.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Săcălaia

**Săcălaia** [səkəlaja] () estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Cluj-Napoca. En 1910 ĝi nombris 533 loĝantojn (rumanoj), en 1992 253. Ĝia unua skriba mencio estis en 1379. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al Fizeşu Gherlii.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Mănășturel

**Mănășturel** [mənəŝturel] () estas vilaĝo en Rumanio oriente de Dej. En 1910 ĝi nombris 432 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 632 (rumanoj, romaoj, 8 % da hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1315. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye). Administre ĝi apartenas al Cuzdrioara.

De 1992 al 2002 la loĝantaro kreskis je 150. En la censo de 2002 la 782 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Fontoj 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Boju

**Boju** [boĵu] () estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Cluj-Napoca. En 1910 ĝi nombris 955 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 778 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1377. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Kolozs*). Administre ĝi apartenas al Cojocna.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Sándor Szőcs (*31-a de majo 1924): pentristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Clement Studebaker

eta|dekstra|200px
**Clement STUDEBAKER** (nask. la 12-an de marto 1831, Pinetown, Pensilvanio, Usono; m. la 27-an de novembro 1901, South Bend, Indiana) estis usona industriisto, kies familia entrepreno iĝis plej granda ĉareg-fabriko de la mondo, poste estis gvidanta aŭtomobilindustrian firmaon (por mallonga tempo).

Henry Studebaker malfermis kun sia frato en 1852 forĝistan kaj ĉaregfabrikan uzinon en South Bend. Post kiam en 1858 ankaŭ John Mohler Studebaker aliĝis al la fratoj, la entrepreno liveris ĉaregojn al la evolu-agrikultura mezokcidenta parto de Usono. Dum la Usona enlanda milito, la entrepreno ricevis grandajn ŝtatajn mendojn kaj tiel la entrepreno registriĝis en 1868 kiel Studebaker Brothers Manufacturing Company. Tiam aliĝis nova frato, Peter Everst Studebaker, dum la 5-a frato Jacob Franklin Studebaker aliĝis en 1870 kaj li fondis filion en St. Joseph (Missouri), kie li helpis ekipadon de novaj setlantoj.

La entrepreno produktis pli ol 750.000 ĉaregojn dum sia ekzisto.

La Studebaker-fratoj komencis eksperimentojn, evoluigojn en 1897 pri aŭtomobiloj. La firmao produktis en 1902 jam elektrajn aŭtomobilojn, en 1904 benzinmotorajn veturilojn. La Studebaker Corporation (ekde 1911) unuiĝis en 1954 kun Packard Motor Car Company. La entrepreno ĉesigis la produktadon en 1963 (Usono) kaj 1966 (Kanado).
Esei

**Esei** estas luda arta lingvo kreita de Tuomo Sipola en 2000 sub kopirajto. La fonologio estas tre simpla, iom simila al Esperanto; la gramatiko estas simpla, sintakso SVO. Ĝi havas tri kazojn: nominativo, genitivo kaj akuzativo, sed la deklinacio estas aglutina. La korelativoj estas deklare inspiritaj de Esperanto. La lingvo ŝajnas mikso de Esperanto kaj angla kun aprioraj vortoj.

Ekzemplo: Sadadaun vukao salani kadain mivu (dek grandaj bestoj ĉasis min).

## Eksteraj ligiloj 
http://www.geocities.com/zipola85/esei/index.htm 

Kategorio:Artaj lingvoj
Enta lingvo

**Enta lingvo** estas unu el lingvoj kreitaj de J.R.R. Tolkien por la Entoj, roluloj de La Mastro de l' ringoj. Ĝi estus modifo de Kvenja lingvo, kiun Entoj lernis de l' Elfoj. La lingvo estas priskribita en apendikso F de la verko kiel "lenta, belsona, aglomeraĵa, ripeta, tre longblovita". Ĝi estus tonlingvo, laŭ la Tolkiena priskribo, sed nur unu frazon oni konas de ĝi: **A-lalla-lalla-rumba-kamanda-lindor-burúmë**.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.uib.no/people/hnohf/entish.htm

Kategorio:Lingvoj de Mez-Tero
Kategorio:Tonlingvoj
Lend-Lease

***Lend-Lease*** (prunti-lui) estas ekonomi-, milithelpa sistemo dum la Dua Mondmilito, per kiu Usono povis apogi aliancanojn per municio, tankoj, ŝarĝaŭtoj, aviadiloj, nutraĵoj kaj aliaj krudmaterialoj. 

En junio de 1940, usona prezidento Franklin D. Roosevelt engaĝis Usonon por materiala apogo al la malamikoj de faŝismo. Laŭ la tiamaj leĝoj, Britio devis pagi per kontanta mono. Somere de 1940, la nova brita ĉefministro Winston Churchill sciigis, ke Anglio baldaŭ ne povos pagi per kontanta mono por la militaj materialoj.

Roosevelt solvis la problemon tiel, ke li proponis la 8-an de decembro 1940 enkonduki la prunteluon. La usona kongreso akceptis la prunteluan leĝon en marto de 1941. Tiu ebligis por la prezidento doni helpon por ĉiuj landoj, kies protekto estas grava por interesoj de Usono. 

Kvankam la sistemo aperis por apogi Brition, oni helpis per tio ankaŭ Ĉinion (ekde aprilo) kaj Sovetunion (ekde septembro). La plimulton de la helpoj ricevis anoj de la Brita nacikomunumo (ĉ. 63%) kaj Sovetunio (ĉ. 22%), entute pli ol 40 landoj. La materiala helpo sumiĝis entute je ĉirkaŭ 49,1 miliardoj da  kaj estis preskaŭ donaco. La kostojn de la pruntelua programo kompensis la landoj per t.n. re-prunteluado, t.e. la aliancaj landoj certigis materialan apogon por la usona armeo en eksterlando (ĉ.8 miliardoj da usonaj dolaroj) 

## Vidu ankaŭ 
* Lord Lothian
* Atlantikismo

## Eksteraj ligiloj
* teksto de la leĝo 

Kategorio:Historio de Usono
Kategorio:Dua Mondmilito
Kategorio:Internaciaj rilatoj
Matraville

**Matraville** estas antaŭurbo sudorienta de Sidnejo en Novsudkimrio, Aŭstralio. Tie mortis Tom Elliott en 1999.

## Eksteraj ligiloj 
* angle 

Kategorio:Geografio de Novsudkimrio
Eroné

**Eroné** estas persona arta lingvo kreita de Carrie. La fonetiko kaj ortografio estas tre simplaj, influitaj de la angla kaj la franca. La gramatiko ankaŭ estas tre influita de la angla, kun tri kazoj: nominativo, dativo kaj genitivo. La sintakso estas SOV.

Specimeno (Babela turo, Gen. 11:1-9):

1. Sec bruc mimuzé, lea egli anfé voc eroné o dlushi hivé aspus.

2. Tev eronel letul tebiu, nel gindé kosh Shinar sothwuel o kosh ne gretuel.

3. Nel elladné hivul, "Laho, alel anvé anekel o alel fel pesikekel brariu." Nel anvé lonsul, nel buve lonsuliv, o nel andeke fer bulithe lonset.

4. Cam nel hivul, "Laho, alel amrofe thiekel. Alel athode thinekel; ne lea gemé lozikel, decev lea shashrel hamejeladalec cannekel; decev alel gavla lea egli anfé rumshekeliv."

5. Eko lea Agleno noka lea gemé sampus belet lea amrofe o lea athode dem lea eronel nel wethinel dem.

6. Lea Agleno hivus, "Nel voc onvoe thel, o nel voc eroné hivais; to nel pempkelev brum athode thinen, nel pempkel vibo jebé tlasher.

7. "Laho, alel sampikel o eronefec thithrikel; nel elladné gannekeliv."

8. Lea shaahrel lea eronel rumshail gavla lea egli anfé nel imbul lea athode thinen.

9. Lumb lea athode hamejues Babel--kosh gant regice lea shashrel eronatel eronefilec thithrus o fe rumshul gavla lea egli anfé.

## Eksteraj ligiloj 
http://members.tripod.com/~Tanist/eroneintro.html

Kategorio:Artaj lingvoj
Etrer'aous

'''Etrer'aous''' estas arta lingvo kreita de junulo Drew Fischer, lernanto de Northgate High School, kiu uzas pseudonimon Tassadar Saaramoth.

Ekzemploj:

*Al'Karni Shamia! (Bonvenon)
*Karni! (Saluton)
*Karnaia (Bonan nokton)
*Viv tafitas iy? (Kiel vi fartas?)
*Y tafia gerba, sarnk iy (Mi fartas bone, kaj vi?)
*Viv haritas iy? (Kio estas via nomo?)
*Y haria Tassadar (Mia nomo estas Tassadar)

## Eksteraj ligiloj 
http://maskquest.tripod.com/

Kategorio:Artaj lingvoj
Faŭko

**Faŭko** estas la buŝkavo de sovaĝaj rabaj bestoj.

Same ĝi signifas aperturon de vazo, glaso, botelo, ktp.

Figure **faŭko** estas larĝa malluma aŭ timiga aperturo, abismo aŭ senfundaĵo.

## Referencoj 
Kategorio:Digesta sistemo
Kategorio:Besta anatomio
Șomcutu Mic

**Șomcutu Mic** [ŝomkutu mik] () estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Dej. Administre ĝi apartenas al Dej.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 623 loĝantojn (rumanoj), en 1992 658.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1356. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Paviano

[eta|300ra|[Anuba paviano (*Papio anubis*)]]
**Pavianoj** (*Papio*) estas primatoj el la familio de la cerkopitekedoj. La nomo *paviano* devenas certe de la malnovfranca *babine*, kiu signifas lipo kaj aludas al la elstara muzelo de la bestoj (kiel hundoj).

Oni ne konsentas pri la nombro de specioj, ĉar kelkaj aŭtoroj kunigas ĉiujn bestojn en ununuran specion, kvankam aliaj disigas ilin en kvin specifajn speciojn.

[eta|maldekstra|300ra|Familio de [Hamadria paviano]]

## Specioj 
*Papio hamadryas*
*Papio papio*
*Papio anubis*
*Papio cynocephalus*, **cinocefalo** laŭ NPIV
*Papio ursinus*

## Vidu ankaŭ 
* Mandrilo

## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj de la specioj 
* Detalaj informoj pri la specioj 

Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Afriko
Kategorio:Cerkopitekedoj
Marco van Basten

**Marcel "Marco" van Basten**, kiu naskiĝis en 1964 en Utrecht, estas nederlanda futbal-trejnisto kiu antaŭe estis fama futbalisto.

Kiel futbalisto, van Basten estis atakanto kun ege granda kapablo fari golojn. Li komencis sian karieron en Ayax, en 1982, kaj estis la ĉefo en kvar sinsekvaj nederlandaj naciaj ligoj, de 1984 ĝis 1987. En tiu jaro, Silvio Berlusconi sukcesis porti van Basten al sia teamo Milan A.C., kie li ludis ĝis 1993, kiam problemoj kun sia maleolo devigis lin ĉesigi sian karieron tre frue. Kun Milan, van Basten gajnis interalie tri Italajn ligojn kaj dufoje la ligon de Ĉampionoj de UEFA. Kun la nederlanda nacia teamo li gajnis la Eŭropan Futbal-Ĉampionadon en 1988, farante kvin golojn inkluzive de tre okulfrapa golo en la finalo kontraŭ Soveta Unio.

Van Basten ankaŭ gajnis trifoje la premion por la Eŭropa futbalisto de la jaro, en 1988, 1989 kaj 1992.

Ekde 2004 ĝis inkluzive la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008, van Basten trejnis la Nederlandan nacian teamon.

Kategorio:Nederlandanoj
Eleŭziso

**Eleŭziso** estas greka urbeto kiu situis ĉirkaŭ tridek kilometrojn nordoriente de Ateno. Ĝi estis agra komunumo, produktanta tritikon kaj hordeon. Tie okazis, ĉiujare, la plej fama religia manifestacio de la Helenio, la Eleŭzisaj Misteroj.

Kategorio:Urboj de Grekio
Greka nacia teamo de futbalo

eta|maldekstra|280ra|

La **greka nacia teamo de futbalo** ludis sian unuan formalan ludon en 1929, kvankam la apuda bildo montras ke jam antaŭ starigo de formala nacia teamo estis praaj elektoj de grekaj futbalistoj, ekzemple en 1919. La nacia teamo agadas kadre de la Grekia Futbala Federacio. Tamen la teamo restis tute nesukcesa ĝis 2004, kiam Grekio tute neatendite gajnis la Eŭropan Ĉampionadon gajnante 2-1 kontraŭ la gastiganta teamo Portugalio en la finalo. Temis pri unu el la plej grandaj surprizoj en la futbala historio.

Krom tio, Grekio nur partoprenis en unu alia Eŭropa Futbal-Ĉampionado (1980) kaj unu mondpokalo en 1994, sen iu ajn sukceso.

Inter 2001 kaj 2010, la germano *Otto Rehagel* estis la trejnisto de la vira nacia teamo, kaj parte pro li la jardeko estis escepte sukcesa por la grekaj futbalistoj: Kiel gajninto de la eŭropa ĉampionado de 2004, la teamo kompreneble ankaŭ plu konkursis en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008 kaj en la 2012, ankaŭ partoprenis la matĉojn de la Futbala Mondpokalo 2010 kaj de 2014, sed en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016 kaj 2021 denove ne sukcesis kvalifikiĝi.

Aktuale, la trejnisto de la nacia teamo estas , kaj la teamestro estas .

Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Futbalo
Ruĝenŝoviĝo

[eta|200ra|Ruĝenŝoviĝo de spektro de malproksimaj galaksioj (dekstre) kompare al spektro de [Suno (maldekstre)]]
**Ruĝenŝoviĝo** estas ŝanĝo de koloro (ondolongo, frekvenco) de lumo aŭ pli ĝenerale de elektromagneta ondo pro relativa moviĝo de eligilo de la lumo (lumanta objekto) kaj de la observanto.

Ruĝenŝoviĝo estas je lumo de malproksimaj galaksioj, ĉar (minimume nun) universo pligrandiĝas kaj la galaksioj plejparte disflugadas. La meznombra valoro de ĉi tia ruĝenŝoviĝo estas priskribata de leĝo de Hubble.

Ruĝenŝoviĝo estas speco de efiko de Doppler.

## La kvanta valoro *z* 
Ruĝenŝoviĝo povas esti priskribita kvante per valoro *z* kun sube donitaj reguloj de la kalkulado. La valoro ne havas mezurunuon. La kalkuladoj estas surbaze de ondolongo *λ* aŭ frekvenco *f* de la lumo (ili estas interligitaj per formulo *λ* = *c*/*f*, kie *c* estas la rapido de lumo).

Do *z* estas:

## Gravita ruĝenŝoviĝo 
[eta|dekstra|200ra|Ruĝenŝoviĝo ĉe [neŭtrona stelo.]]
Ruĝenŝoviĝo okazas ankaŭ pro gravita kampo, se la lumo estas eligata de masa objekto.

Ruĝenŝoviĝo de objekto sen elektra ŝarganco, ne turniĝanta, sfere simetria estas

1+z=\frac{1}{\sqrt{1-\left(\frac{2GM}{rc^2}\right)}},

kie
* G estas la gravita konstanto,
* M estas maso de la objekto,
* r estas koordinato de Schwarzschild (proksimume la radiusa koordinato de la lumanta parto de objekto rilatante al la observanto)),
* c estas rapido de lumo.

Blanka nano kutime havas gravitan ruĝenŝoviĝon ekvivalentan al ruĝenŝoviĝo de forflugo je rapido 5 km/s.

## Vidu ankaŭ 
* Universa skala faktoro
* Kosma fona radiado

Kategorio:Astronomiaj eventoj
Kategorio:Kosmologio
E-Prime

**E-Prime** estas modifo de angla lingvo proponita de David Bourland. Li proponas nur forigi la verbon *to be* (“esti”) el ĉiutaga angla por klarigi la signifon de anglalingvaj frazoj kaj pligrandigi la kritikan penson de anglaparolantoj. Tio postulas interalie, eviton de la pasiva voĉo, kaj evito de rekta predikatado, ĉu substantiva ĉu adjektiva. Ekzemple, anstataŭ *lions **are** animals* (“leonoj estas bestoj”), povus diri, ke *people classify lions as animals* (“oni klasifikas la leonon kiel beston”; laŭlitere “personoj klasifikas leonojn kiel bestojn”).

## Specimeno 
**E-Prime**: E-Prime, the omission of the verb “to be” from English usage, alleges not only to clarify meaning in written and spoken English, but also actually to enhance critical thinking!
:Traduko: E-Prime, forlaso de la verbo *to be* el anglalingva uzado, asertas ne nur klarigi signifon en skriba kaj parola angla, sed ankaŭ efektive plifortigi la kritikan pensadon!

**Norma angla**: E-Prime is the omission of the verb “to be” from English usage, and is alleged not only to clarify meaning in written and spoken English, but also actually to enhance critical thinking!
:Traduko: E-Prime estas la ellaso de la verbo *to be* el anglalingva uzado, kaj pri ĝi oni asertas, ke ĝi ne nur klarigas la signifon en la skribata kaj la parolata angla, sed ankaŭ efektive plifortigas la kritikan pensadon!

### Verkoj en E-Prime 
En 2002, Glebo Malica de la grupo Piĉismo registris kompaktdiskon kun teksto en E-Prime.

## Eksteraj ligiloj 
*

Kategorio:Modifita angla
Važecká jaskyňa

Slovakio > Geografio de Slovakio > Slovakaj grotoj > Važecká jaskyňa (Groto de Važec)
----
**Groto de Važec** troviĝas en la orienta parto de Malaltaj Tatroj, ĉe la rando de la karakteriza vilaĝo Važec. Enirejo troviĝas en la alteco de 784 m super marnivelo. La groton malkovris en la jaro 1922 naskiĝdevenanto de Važec Ondrej HÚSKA, tiutempe studento de arbara lernejo. Por publiko ĝi estis alirebligita en la jaro 1928.
La groto kreiĝis en malhelaj meztriasaj kalkoŝtonoj per erozia kaj korozia agadoj de atmosfera akvo kaj per surfacaj akvoj de la rivero Blanka Váh, kiuj apudsfere de tektoniaj likoj pere de alfluinta granita materialo kreigadis la grotajn areojn. Sedimentado en la rotaj areoj okazis en tri fazoj dum pluraj evolu-eraoj.
La groto, eĉ se aree pli malgranda ol ceteraj alireblaj grotoj en Slovakio, elstaras per bunteco de gutŝtona ornamaĵo, kiun kreis diverskoloraj stalagmitoj, stalaktitoj kaj sintraj lagetoj. Al la plej belaj areoj apartenas Lageta halo, Halo de Húska, Galerio, Juvelejo kaj ceteraj.
La Groto de Važec estas unu el la plej konataj eŭropaj lokigoj de trovaĵoj de ostoj de la grota urso (Ursus speleaus), kiuj en la granda aro troviĝas en la aluvioj de la koridoro, nomita Ostejo.
La konata longeco de la groto estas 530 m. Por la publiko estas alirebligita komfortira trarigard-teritorio en longeco de 235 m.
Alirebleco al la groto estas simpla, rilate al avantaĝa situo proksimece de Altaj Tatroj, de la ŝtata aŭtoŝoseo Žilina – Poprad, deflankiĝe al la vilaĝo Važec.

Kategorio:Grotoj de Slovakio
Kategorio:Malaltaj Tatroj
Kategorio:Distrikto Poprad
Kategorio:Distrikto Liptovský Mikuláš
Kategorio:Geografio de Regiono Prešov
Kategorio:Geografio de Regiono Žilina
Filepitedoj

La **filepitedoj** (latine Philepittidae) estas familio el la ordo de la paseroformaj birdoj. Ekzistas kvar specioj en du genroj. La tipa genro de tiu familio estas *Philepitta*, Esperantigita "filepito", sed ĝeneralige ĉiuj filepitedoj estas nomataj "filepitoj", jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por la tuta familio, kaj ties Esperantaj nomoj.

## Disvastiĝo 
Filepitoj estas endemiaj en Madagaskaro, tio signifas ke ili troviĝas nur sur tiu insulo.

## Aspekto 
Temas pri malgrandaj birdoj – *Neodrepanis coruscans* longas nur 10 cm kaj similas al certio – sed ili havas malsveltan korpon. La vosto estas mallonga, la kruroj longaj, la beko pli mallonga ol la kapo. Estas evidenta seksa duformismo, tial la maskloj havas intensajn irizajn bluajn aŭ verdajn vizaĝajn karunklojn.

## Vivo 
Ili estas apenaŭ esploritaj, kaj oni nur malmulton scias pri ili, ĉar ili plejparte vivas kiel soluloj en la densa subkreskaĵo de arbaroj. Oni supozas, ke ili sin nutras per etaj fruktoj, ankaŭ per insektoj aŭ nektaro. Ili konstruas pendantajn nestojn.

## Bildaro

Image:Philepitta schlegeli 1868.jpg|*Philepitta schlegeli*
Image:Neodrepanis coruscans.jpg|*Neodrepanis coruscans*
Image:Philepitta castanea 1866.jpg|*Philepitta castanea*

## Referencoj
## Literaturo 
* Joseph Forshaw, Enzyklopädie der Vögel, Augsburg 1999, ISBN 3-8289-1557-4, p.&nbsp;159

Kategorio:Filepitedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Madagaskaro
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kora Entento

La **Kora Entento** (france: *Entente Cordiale*) estas serio da interkonsentoj subskribitaj la 8-an de aprilo 1904 inter la registaroj de Francio kaj la Unuiĝinta Reĝlando. La interkonsento rilatis al diversaj disputoj inter la du potencoj rilate al ilia influo kaj rego en partoj de iliaj koloniaj imperioj inkluzive de Egiptio, Maroko, Madagaskaro, Kanado, Siamo kaj Afriko ĝenerale.

La interkonsento signalis la finon de jarcentoj de malamikeco inter la du nacioj.

Tiuj akordoj estis la bazo de la *Triopa Entento* kun la Rusa Imperio.

## Referencoj 
Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Historio de Britio
Kategorio:Politiko en 1904
Kategorio:1904 en Britio
Kategorio:1904 en Francio

Kategorio:1904 en Kanado