open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Niktereŭto

**Niktereŭto** aŭ **procion-hundo** (scienca nomo: niktereŭto procionsimila; scienclatine: *Nyctereutes procyonoides*; el la greka: "noktovagulo simila al prociono") estas biologia specio de kaniseda rabobesto simila al prociono, precipe danke al masko en la vizaĝo. La specio nature loĝas en orienta Azio (Japanio, Koreio, orienta Ĉinio, orienta Siberio); enkondukite en eŭropan parton de Rusio, ĝi disvastiĝis en orienta Eŭropo, ĝis Germanio, Svislando kaj nordorienta Italio.

Eŭropa Unio difinis procionhundon *invada fremda specio*, kio signifas, ke la membroŝtatoj devas haltigi ĝian disvastiĝon kaj laŭeble ekstermi la specion (Reglamento 2017/1263 de la Komisiono de la 12-a de julio 2017).

## Priskribo 
La hararo de niktereŭto aŭ procion-hundo estas delikata, flavbruna, sur la dorso trikolora. La besto longas 60 cm, la vosto 15 cm. La mallongaj kruroj donas impreson, ke procion-hundo kuras kaŭrante. Etaj oreloj preskaŭ malaperas en densa hararo, kiu estas alte taksata en la pelt-industrio.

Procionhundoj manĝas insektojn, limakojn, ranojn, lacertojn, etajn mamulojn kaj birdojn. Ilia frandaĵo estas ovoj de fazanoj, tetraoj, perdrikoj, anasoj, pro kio ili estas persekutataj de ĉasistoj kiel malutilaj bestoj.

Ili loĝas en malsekaj lokoj proksime de riveroj kaj lagoj. Ili vivas duope kaj elfosas komunan truon en la tero. Ili pariĝas en marto kaj aprilo, la gravedeco daŭras 63 tagojn, la femalo naskas 6-8 idojn, sed ankaŭ 12. Post du semajnoj la idoj malfermas la okulojn, unu monaton ili estas mamnutrataj kaj post kvaronjaro memstariĝas. Vintron ili tradormas.

## Mitologio kaj folkloro 
Niktereŭtoj aperas ofte en japana folkloro (japane: 狸 aŭ タヌキ, ***Tanuki***), vidu la subajn fotojn de la ceramikaj ***Tanuki***. La folklora niktereŭto estas petolema kaj gaja, kaj fakulo de formoŝanĝiĝado. Ĝin mencias, krom interrete troveblaj tekstoj, ankaŭ Spomenka Štimec en sia vojaĝrakonta verko "Nesenditaj leteroj el Japanio", kaj ĝian scienc-arome strangan nomon *niktereŭto* uzas japanaj esperantistoj ankaŭ parole.

## Galerio 

Dosiero:Raccoon_dog_(Nyctereutes_procyonoides)_in_Elivstvere_animal_park%2C_Jõgeva_county%2C_Estonia.JPG|
Dosiero:Nyctereutes procyonoides tanuki.JPG|
Dosiero:Marderhund.jpg|
Dosiero:ShigarakiYaki.jpg|
Dosiero:Tanuki-statues.jpg|
Dosiero:Nyctereutes procyonoides footprints.JPG|

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Kanisedoj
Kategorio:Mamuloj de Azio
Kategorio:Mamuloj de Eŭropo
Kategorio:Mamuloj de Pollando
Hibakuŝo

eta|Viktimo de la radioaktiveco de Hiroŝimo
**Hibakuŝoj** (japandevena nomo: originale 被爆者 [hibakuŝa] lit. atombombito) estas la postvivintaj viktimoj, tiamaj kaj postaj,
de la du usonaj atombomboj kontraŭ la japanaj urboj Hiroŝimo (la 6-an de aŭgusto), kaj Nagasako (la 9-an), en 1945.

Pli vastasence oni uzas la nomon ankaŭ por viktimoj trafitaj de radioaktiveco pro proksimo al nuklea centralo aŭ pro ajna akcidento rilata al atom-energio. En Hiroŝimo ekzistas specialaj hospitaloj por hibakuŝoj. En Japania jura uzo, hibakuŝoj estas emisiatoj identigilojn **sano-poŝlibro por hibakuŝo**(被爆者健康手帳) laŭ "la juro pri subtenado por hibakuŝoj de atombombo"(原子爆弾被爆者に対する援護に関する法律).

Kancero leŭkemio k.c. atakas postvivantajn viktimojn. Idoj de hibakuŝoj estas nomataj "hibaku-nisei"被爆二世(hibakuŝido), oni timas ke genetika malsano atakus ilin. Tamen tio estas ankoraŭ ne pruvita per medicino ĝis nun.

La vorton uzas i.a. Spomenka Štimec en sia vojaĝrakonta verko "Nesenditaj leteroj el Japanio", samkiel japanaj esperantistoj, konkrete hiroŝimaj, ankaŭ parole.

## Pri Hibakuŝoj en Esperanto 
Ĉar ili suferis pro diskriminacioj pro manko de scio pri la malsanoj, kaj ĉar oni ne volis malplaĉi al Usono, ĝi estis tabuo. Laŭ Ulrich Lins Esperantistoj ludis gravan rolon por konatigi eksterlande pri la travivaĵoj de la hibakuŝoj. Interalie estis eldonitaj:
* ''"Kun la kadavro de l' edzino"* de Ogura Toyofumi, tradukita de Tanaka Sadami, eldonita de Japana esperanto Librokooperativo en 1954.
* *"Flustras Hiroŝimo"* (ses porinfanaj rakontoj atombombtemaj), 1990, Osaka. Tradukis Tanaka Sadami.
* *"Infanoj de Hiroŝimo"* (inkluzivas *"Kanto de Hirosimo"* de Ogura Toyofumi). Tradukis Tanaka Sadami.
* *"Ĉu Atom-bombo minacas?"* (Nostradamo kaj la bombo) de Norbert Bartoschek, Graz 1947
* *"Viktimoj de la atombombo"'' (Travivaĵoj de atomvunditoj en Hiroŝima), tradukis Yui Chunoshin, 1968

## Vidu ankaŭ 
* Aŭgusta Rapsodio
* Paca muzeo
* Radioaktiveco
* Yui Chunoshin, esperantisto
* Tsutomu Yamaguchi ‎
* Nihon Hidankjo

## Eksteraj ligiloj 
* Voĉo de Hibakuŝo 
* En Asahi 
* http://www.gentaikyo.or.jp
* http://www.houko.com/00/01/H06/117.HTM

## Referencoj 
Kategorio:Atombombado de Hiroŝimo kaj Nagasako
Kategorio:Movado kontraŭ nuklea armilo
Kategorio:Japanaj vortoj kaj esprimoj
Kategorio:Hibakuŝo
IJK 2000

300px|eta|
La **56-a** Internacia Junulara Kongreso okazis en Honkongo (Ĉinio) inter la 5-a kaj la 12-a de aŭgusto 2000. Laŭ la Jarlibro de UEA ĉeestis 200 personoj; laŭ la kongresa retpaĝaro ĉeestis pli ol 150 kongresanoj, krom tagvizitantoj, kaj entute aliĝis kaj pagis 180 partoprenantoj el 24 landoj. Ĉeforganizanto estis honkonga esperantisto Bill Mak. Al la kongreso invitis Tutmonda Esperantista Junulara Organizo kunlabore kun Honkonga Junulara Esperanto-Asocio kaj Ĉina Junulara Esperanto-Asocio, kaj la organizadon ankaŭ signife subtenis la Honkonga Esperanto-Asocio.
    
## Prelegoj
* Henning von Rosen kaj Hokan Lundberg: Esperanto kaj Interreto

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝaro de IJK 2000, arkivigite en julio 2010 ()

56-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Ĉinio
Kategorio:Honkongo
Kategorio:2000 en Ĉinio
Kategorio:Honkonga Esperanto-Asocio
Il Manifesto

***Il manifesto*** (itale  "La Manifesto") estas maldekstra, komunista itala gazeto, sendependa de kiu ajn partio. Raportiston de la gazeto, Giuliana Sgrena, forrabis irakaj teroristoj en februaro de 2005, sed ili forlasis ŝin jam la 4-an de marto.
## Anliure esterne 
*https://ilmanifesto.it/porro-sos-mediterranee-in-questa-crisi-sbagliano-sia-roma-che-parigi/

Kategorio:Italaj gazetoj
Kategorio:Itallingvaj gazetoj
Kategorio:Komunismaj gazetoj
Olavi Virta

eta|dekstra|Olavi Virta
**Olavi VIRTA** (**Oskari Olavi Ilmen**) (27-a de februaro, 1915 – 14-a de julio, 1972) estis unu el la plej famaj finnaj tango-kantistoj.

Dum 1939-1966 li skribis ĉirkaŭ 600 kantojn, multaj el kiuj iĝis klasikaj el finna muziko.
Inter ili estis unuoj de tipo "tango" ("Punatukkaiselle tytölleni", "Ennen kuolemaa", "Täysikuu") kaj alispecoj muzikaĵoj (ekzemple "Poika varjoisalta kujalta", "Hopeinen kuu", "Eva", "Kultainen nuoruus").

Kategorio:Finnaj kantistoj
Pipo

[eta|dekstra|Tabaka pipo de [Eriko|erika ligno]]
[eta|dekstra|*Junulo kun pipo*, [17-a jarcento Nederlando, pentraĵo de *Hendrick Jansz Terbrugghen*]]
**Pipo** estas aparato servanta al homo por fumi. Ĝi konsistas el vertikala tubeto, kutime 10 ĝis 12 centimetrojn longa, ĉe kies unu ekstremo troviĝas forneto, kutime proksimume 4 centimetrojn alta. En tiun forneton oni metas pecigitan tabakon kaj bruligas ĝin. La fumon oni suĉas tra la tubeto en sian buŝon kaj ĝuas la guston. Kutime oni ne enspiras la fumon.

[eta|maldekstra|Pipo el blanka [sepiolito]]
Pipo aperis en Ameriko inter indiĝenaj popoloj kaj estis prenita al Eŭropo kiam oni prenis la tabakon. Pipo kaj tabako havas en amerikaj kulturoj pli gravajn kulturajn uzojn ol simpla plezuro fumi.

Pipoj hodiaŭ estas plejparte el la radikoligno de vepreja eriko (*Erica arborea*), kiun oni trovas en kelkaj landoj ĉirkaŭ Mediteraneo. La fina parto de la tubeto, kiun oni metas en la buŝon, kutime estas el speciale hardita kaŭĉuko aŭ nuntempe pli kaj pli el akrilo. Anstataŭ erika ligno oni ankaŭ uzas blankan argilon, maizajn spikojn, olivan lignon, plantan eburon k. s.

Krom tabako, oni fumas per pipo ankaŭ kanabo, opion kaj krakon (solidigita kokaino).

Speciala sistemo el okcidenta Azio estas akvopipoj.

## Vidu ankaŭ 
* cigaro
* cigaredo
* akvopipo
* Pacopipo
* Nargileo
* klapopipo

Kategorio:Fumado
Listo de urboj de Panamo

Jen **listo de urboj de Panamo**:

* Balboa
* Bocas del Toro
* Chitré
* Colón
* David
* La Palma
* Panamurbo
* San Miguelito
* Santiago de Veraguas
* Tocumen
* Vacamonte
* Yaviza

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.contraloria.gob.pa/index.htm 
* http://gazetteer.de 
* http://www.citypopulation.de/Panama_d.html
Terri Schiavo

eta|dekstra|Terri Schiavo
**Terri Schiavo** [angle: ŝajvoŭ] (naskita **Theresa Marie Schindler** la 3-an de decembro 1963, mortinta la 31-an de marto 2005 en Florido) estis severe cerbodamaĝita usona virino, kies edzo luktis ekde 1998 por permeso lasi morti sian edzinon. Ŝi post koratako jam dum 15 jaroj estis en komato, sed ŝi ŝajnis rideti. Ŝiaj gepatroj kredis, ke ŝi ne estas en komato, sed konscia. Ankaŭ la kuracistoj ne interkonsentis pri tio, ĉu ŝi estas viva aŭ (cerbe) morta jam 15 jarojn.

La kalia metabolo de la virino kolapsis februare de 1990 kaj ŝi falis teren. Ŝia sangocirkulado ne funkciis dum 5 minutoj, dume ŝia cerbo danĝere damaĝiĝis. Ekde tiam ŝi ne reagis al la ekstera medio, sed ŝi palpebrumis kaj ŝajnis rideti. Tribunalo atribuis al la edzo la kuratorecon en tiu jaro.

Michael Schiavo (la edzo) komence vizitis la edzinon amike kun la gepatroj. En 1993 Terry ricevis 750 000 dolarojn kaj Michael 300 000 pro kuracista mistrakto. Post tio Michael kaj la gepatroj de Terry interkverelis.

La edzo petis unuafoje la juĝejon en 1998 por malpermesi la nenaturan plunutradon de lia edzino. Laŭ li, ŝi ekde 1990 estis en stato de cerbomorto kaj eĉ ŝi mem ne volus la pluajn suferojn.

Oni unuafoje forigis la laringan tubon en 2001, sed du tagojn poste laŭ nova juĝeja decido, ĝin remetis. Same okazis post du jaroj en 2003, tiam – post du horoj – intervenis la guberniestro de Florido Jeb Bush, surbaze de leĝo farita por tiu okazo, kaj poste deklarita kontraŭ-konstitucia.

En marto de 2005 la supera juĝejo de la Usono rifuzis peton de la gepatroj plu vivteni la virinon.

La 18-an de marto oni ĉesigis la tubonutradon, sed du tagojn poste (20-a de marto 2005, sed pli precize iom post meznokto) la usona senato akceptis leĝon por savi ŝian vivon, donante rajton pri kuratoreco ankaŭ al la gepatroj. Kvankam la leĝon preskaŭ tuj signis prezidento Bush kaj la gepatroj petis de la juĝejo realmeton de la tuboj, la juĝejo denove rifuzis (22-a de marto). Naŭ tagojn poste Schiavo mortis pro manko de akvo. En ŝiaj lastaj tagoj oni traktis ŝin per morfino por eviti eventualajn dolorojn.

La 15-an de junio oni publikigis la rezulton de la nekropsio (laŭ peto de la gepatroj), kiu pruvis, ke ŝia cerbo estis parte formortinta (pezis nur ĉ. 600 gramojn anst. ĉ. 830; la duobla pezo estus normala) kaj ŝi estis fakte blinda.

Politike la konservativuloj, respublikanoj, striktaj kredantoj de kristanismo rifuzis la eŭtanazion de la virino.

Kategorio:Eŭtanazio
Kategorio:Floridanoj
Jarosław Iwaszkiewicz

**Jarosław Leon Iwaszkiewicz** (esperante: *Jaroslavo Ivaŝkjeviĉo*; naskiĝis la 20-an de februaro 1894, mortis la 2-an de marto 1980) estis pola verkisto. Li uzis ankaŭ la kromnomon *Eleuter*.

Iwaszkiewicz naskiĝis en Kalnik (nuntempe Ukrainio). Studis juron en Kijiva Universitato kaj muzikon en Kijiva konservatorio. En 1918 li ekloĝis en Varsovio. Sian verkistan agadon li komencis per la verkado de liriko, kunfondis i.a. la avangardisman grupon *Skamander*. Pli malfrue li verkis ankaŭ prozaĵojn, krome li tradukis.

Apud sia literatura agado li en la 1930-aj jaroj estis ambasadoro en Danio kaj Belgio. Post la 2-a mondmilito li iĝis ano de la pola parlamento kaj prezidanto de la pola verkista asocio. Li mortis apud Varsovio.

Li skribis libreton de opero Reĝo Roger de komponisto Karol Szymanowski. Tiu estis lia kuzo kaj onidire ili estis en rilato samseksema.
eta|200px|Kovrilpaĝo de Jaroslavo Ivaŝkjeviĉo: La kvarteto de Mendelssohn, PEA, 1982
Inter siaj verkoj li skribis ankaŭ gravan biografion pri Ŝopeno. Liaj rakontoj igis bazo por fari kelkajn filmadaptojn i.a.: *Fraŭlinoj el Vilko*, *Patrino Johana de Anĝeloj*, *Betularbaro* kaj *Vespero ĉe Abdono*.

## En Esperanto aperis 
*La kvarteto de Mendelssohn kaj aliaj rakontoj* / esperantigis Jerzy Grum. Antaŭparolo de Andrzej Pettyn. - Warszawa: Polski Zwiazek Esperantystów, 1982.

Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Pollingvaj verkistoj
Kategorio:Polaj socialistoj
Ostaĝo

**Ostaĝo** estas persono, kiu per sia libereco aŭ vivo garantias por iu promeso aŭ postulo.

En la historio multfoje iĝis homoj garantioj por plenumado de kontrakto, kiam oni devis transdoni ostaĝon kaj tiu devis vivi ĉe la alia kontraktanto. Temis plej ofte pri filoj de nobla reprezentanto de la tributodeviga ŝtato. En la gastiganta lando ili ĝuis estimplenan pritraktadon kaj edukon. Konata ekzemplo estas Teodoriko la Granda kaj Atilo.

Nuntempe oni prenas ostaĝojn kiel kaptitojn ĉe rabatakoj, por ĉantaĝi elaĉetan monon aŭ por plenumigi terorismajn postulojn aŭ simple certigi la sekuran retiriĝon.

Oni parolas en figura senco pri uloj, kiuj estas ostaĝoj de iu falsa penso, ideologio.

## Vidu ankaŭ 
* Terorisma atako en Beslano

Kategorio:Perforto
Kategorio:Terorismo
Inkaaj imperiestroj

La monarĥoj de la inkaa imperio estis nomata ***Qhapaq inka*** (la ĉefhomo inkao). Ilia sidejo kaj ĉefurbo estis Kuzko.
Je la pinto de ilia povo la inkaa imperio etendiĝis tra partoj de nunaj Argentino, Bolivio, Ĉilio, Ekvadoro kaj Kolombio.

En pli vasta senco la **inkaoj** estis nobela kasto aŭ klano, el kiu venis la monarĥoj. Kaj en eĉ pli vasta senco la vorto taŭgas por la etno, popolo aŭ loĝantaro de la Inkaa Imperio. Ili apartenis al la popolo de la keĉuoj.

## Listo de la Inkaoj 
* Manku Kapak (1198 - 1228), keĉue: *Manku Qhapaq*, 
* Sinĉi Ruka (1228 - 1258), keĉue: ''Sinchi Ruq'a*, 
* Lloque Yupanqui (1258 - 1288)
* Mayta Cápac (1288 - 1318)
* Cápac Yupanqui (1318 - 1348)
* Inca Roca (1348 - 1378)
* Yahuar Huacac (1378 - 1408)
* Virakoĉa Inka (1408 - 1438)
* Paĉakutek Jupanki (1438 - 1471), keĉue: *Pachakutiq Yupanki*, 
* Tupak Jupanki (1471 - 1493), keĉue:*Tupaq Inka Yupanki*, 
* Huayna Capac (1493 - 1527)

post divido de la inkaa imperio:
* Vaskar (1527 - 1532)
* Atahualpa (1527 - 1533)

post la hispana okupo:
* Tupak Valpa (1533), keĉue: *Tupaq Wallpa*, 
* Manku Kapak la dua (1533-1544), keĉue: *Manku Qhapaq*, 
* Sajri Tupak (1544-1561), keĉue: *Sayri Tupaq*, 
* Titu Kusi Jupanki (1561-1570), keĉue: *Titu Kusi Yupanki'', 
* Tupac Amaru (1570-1572)

Dosiero:Inca-expansion.png|
Dosiero:Machu-Picchu.jpg|
Dosiero:Quipu MKL Bd. 13 1890 (128905524).jpg|
Dosiero:Ecuador ingapirca inca ruins.jpg|

## KMZ Placemarks 
* http://www.jqjacobs.net/archaeo/sites/ 

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kb.dk/elib/mss/poma  
* http://www.jqjacobs.net/andes/tupac_amaru.html 
* https://web.archive.org/web/20070514165508/http://www.geocities.com/architecture_aztec_america/america_inca_1.htm 
* http://www.kellscraft.com/IncaLand/incalandscontents.html 


Inkaa imperio
*Inkaaj
Konstantin Gusev

**Konstantin Miĥajloviĉ GUSEV** () (naskiĝis en 1916, mortis la 9-an de novembro 1980) estis esperantista poeto, konata ĉefe pro siaj tradukoj.

Elstaras lia traduko el la rusa, aperinta en 1967, de la longa poemo Bone! de V. Majakovskij. Rimarkinda estas ankaŭ lia pionira elhispanigo de poemoj de Federico Garcia Lorca, Liriko, 1968. Gusev staris malantaŭ granda parto de la moskva eldonagado de la lastaj du jardekoj, inkluzive de la neregula antologia kajero *Por la paco*. El la ukraina tradukis verkojn de Taras Ŝevĉenko kaj Lesja Ukrajinka.

Multaj el liaj tradukaĵoj, de i.a. Majakovskij kaj Jevtuŝenko, kaj cetere el pluraj lingvoj krom la rusa, atendas eldonon.

## Eksteraj ligiloj 
* Apudmoskvaj vesperoj - traduko de Gusev de konata rusa kanto, origine verkita de Vasilij Solovjov-Sedoj (melodio) kaj Miĥail Matusovskij (ruslingva teksto)

Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
São Borja

eta|VARGAS-GETULIO-MONUMENTO: Lando de la Prezidantoj
**São Borja** estas municipo en la brazila subŝtato Suda Rio-Grando, kiu havis 61.671 loĝantojn en 2010 . Ĝi situas en la mezoregiono Sudokcidento de Rio-Grando (portugale *Sudoeste Rio-grandense*).

La urbestrejo situas ĉe Strato Aparício Mariense, nº. 1751.

En ĝi naskiĝis multaj gravuloj, kiel Getúlio Vargas, João Goulart kaj Leonel Brizola.

## Esperanto en São Borja 
La 21-an de septembro 1975 estis fondita “Esperanto-Klubo de São Borja” kun la partopreno de 100 homoj. Tio okazis pro la iniciato de *Modesto Belmonte de Abreu* post prelego farita de li en Fakultato pri Filozofio, Sciencoj kaj Beletro, kie li ĉeestis invitita de framasona grupo.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Suda Rio-Grando

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Municipoj de Suda Rio-Grando
Magia konstanto

eta|180px|Apero de la magia konstanto
La **magia konstanto** de magia kvadrato estas sumo de nombroj en iu horizontalo, vertikalo aŭ diagonalo de tiu kvadrato. Ekzemple, la jena magia kvadrato:

\begin{bmatrix}
 4 & 9 & 2 \\
 3 & 5 & 7  \\
 8 & 1 & 6
\end{bmatrix}

havas magian konstanton 15.

Magia kvadrato de ordo n\times n estas **norma** se ĝi enhavas ĉiun pozitivan entjeron inter 1 kaj n^2. La magia konstanto M(n) de norma magia kvadrato de ordo n egalas al:

:M(n) = \frac{n(n^2+1)}{2}.

{{Kaŝskatolo
 |titolo=Pruvo
 |enteno=Estas norma magia kvadrato de ordo n. Do, ĝi enhavas n^2 da nombroj.

Unuaflanke, la sumo de ĉiuj nombroj S estas:

: S = 1 + 2 + 3 + \ldots + n^2 = \cfrac {n^2} {2} ( n^2 + 1 ) 

Aliaflanke , la sumo de ĉiuj nombroj estas sumo de sumoj de ĉiuj horizontaloj (aŭ de ĉiuj vertikaloj):

:  S = nM(n) 

Sekve:

: M(n) = \frac{n(n^2+1)}{2}
}}

La komenco de la sinsekvo de la magiaj konstantoj de normaj magiaj kvadratoj M (*n*) estas jena ():

La termino **magia konstanto** same aplikas al aliaj "magiaj" figuroj, kiel magia stelo kaj magia kubo.

Kategorio:Magiaj kvadratoj
Kategorio:Entjeraj vicoj
Kalibro

La termino **kalibro** povas aludi al jeno:

* **Kalibro (instrumento)** estas kalibrilo, nome mezurilo de unu aŭ kelkaj fizikaj propraĵoj de peco aŭ aro de pecoj.
* **Kalibro (inĝenierarto)**, kontrolilo uzita en inĝenierado por procezoj de produktado kaj kontrolo en fabrikoj.
* **Kalibro (armilo)**, interna diametro de kanono aŭ ajna pafilo.
* **Calibre (programaro)**, informadika programo de libera softvaro kaj de malferma kodo por elektronikaj libroj.

Laŭ Francisko Azorín **kalibri** estas *Mezuri la diametron de cilindra aŭ sfera korpo, aŭ la internan diametron de tubo.* Li aldonas teknikajn terminojn kiaj **kalibro**, por *diametro de cilindra aŭ sfera korpo* kaj **kalibrigi**, por *fari ke iu korpo havu ian precizan kalibron*.

## Notoj
Psikoaktiva drogo

**Psikoaktiva drogo** estas stimula, halucina aŭ stuporiga substanco.

Depende de la kulturo, kelkaj drogoj estas malpermesitaj, aliaj permesitaj, aliaj estas eĉ preskaŭ socie devigaj en difinitaj cirkonstancoj.

La sama aŭ simila substanco, depende de la uzo kaj kvanto (aŭ dozo) povas esti drogo, kuracilo (medikamento, farmako; aŭ narkotilo, t.e. dormigilo) aŭ veneno.

## Specoj de drogoj 
[eta|Psikoaktiva drogoj, ekzemple [Psilocibinaj fungoj|magiaj fungoj, LSD kaj kanabo]]

### Laŭ ĝia efekto 
#### Deprimaj 
* Alkoholo
* Heroino
* Kodeino
* Metadono
* Morfino
* Opio
* Kratomo

#### Ekscitantaj 
* Amfetamino
* Ĉato
* Ekstazilo aŭ MDMA
* Kafeino
* Kokaino
* Metamfetamino
* Tabako aŭ Nikotino

#### Halucinaj 
* Haŝiŝo
* Psilocino (kiel psilocibinaj fungoj)
* Ibogao
* LSD
* Mariĥuano
* Meskalino
* *Salvia divinorum*

#### Disociaj 
* Dekstrometorfano
* Ketamino
* PCP

## Vidu ankaŭ 
* Distra uzo de drogoj
* Droga misuzado
Bakalaŭro

**Bakalaŭro** estas akademia titolo ekzistanta en pluraj landoj. Ĝi estas la plej malalta akademia titolo kaj magistro sekvas ĝin. En kelkaj landoj la nomo estas abituriento aŭ licenciulo. La bakalaŭra diplomo estas akirebla kutime en tri aŭ kvar jaroj ĉe universitato aŭ altlernejo. Tamen, la daŭro de la bakalaŭra studado povas diferenci inter fakoj aŭ kategorioj. 

Bakalaŭra studado estas speco de altlerneja studado, kiu povas esti aŭ memstara (preparanta la studentojn por la praktiko (ekzemple ĉe pedagogiaj fakultatoj), aŭ ĝi povas esti antaŭŝtupo por pli supera magistra studado. Bakalaŭraj diplomoj ĉiam temas pri unu specifa scienco aŭ sciencero.

## Fakoj 
Jen listo de la plej oftaj bakalaŭraj fakaj titoloj:

**Bakalaŭro de arto* (BcA aŭ BA) por studentoj de homaj, kulturaj kaj sociaj sciencoj;
* *Bakalaŭro de scienco* (Ir. aŭ BSc) por studentoj de formalaj, natur- kaj vivosciencoj;
* *Bakalaŭro de juro* (BJur) aŭ *bakalaŭro de leĝoj* (LL.B.) por studentoj de juro.

## Vidu ankaŭ
* Mezlernejo
* Altlernejo
* Universitato
* Magistro
* Titolo
* Akademia titolo

Kategorio:Instruado
Kategorio:Universitato
Magistro

**Magistro** (angle: *Master*) estas akademia titolo ekzistanta en pluraj landoj. La rango estas inter bakalaŭro kaj doktoro. Kutime, studento devas atingi la bakalaŭran titolon antaŭ ol la persono iĝas allasebla al magistra studado. 

Magistraj diplomoj ĉiam temas pri unu specifa scienco aŭ sciencero. La magistra diplomo estas akirebla kutime en unu aŭ du jaroj. Tamen, la daŭro de la magistra studado povas diferenci inter fakoj aŭ kategorioj.

## Fakoj 
Jen listo de la plej oftaj magistraj fakaj titoloj:

* *Magistro de arto* (MgA aŭ MA) por studentoj de homaj, kulturaj kaj sociaj sciencoj;
* *Magistro de scienco* (Inĝ. aŭ MSc) por studentoj de formalaj, natur- kaj vivosciencoj;
* *Magistro de juro* (MJur) aŭ *magistro de leĝoj* (LL.M.) por studentoj de juro.

## Kategorioj 
Jen listo de kategorioj de magistraj titoloj:

* *Magistro* (Mg aŭ M) post normala, kutime unujara studado pri iu fako.
* *Esplormagistro* aŭ *magistro per esploro* (ResM) post dujara studado kaj esploro pri iu fako, por studentoj kiuj volas akademian karieron en specifa scienco. 

## Noto 
Oni ne konfuzu *magistron **per** esploro* kun *magistro **de** esploro*, kio ne estas kategorio, sed fako.

## Vidu ankaŭ 
* Licencio
* Titolo
* Akademia titolo

Kategorio:Universitato
Docento

**Docento** estas sperta instruisto en universitato havanta doktoran gradon en sia fako kaj universitatan postenon (same nomatan "docento") malpli altrangan ol nur profesora posteno. Nomumas lin rektoro de la universitato, en iuj landoj sub nepra kondiĉo de sukcesa habilitiĝo surbaze de habilita laboraĵo.  

**Privatdocento** aŭ **libera docento** estas privata klerulo, kiu ricevis permeson fari kurson en universitato kaj ricevas pagon nur pro la kurso.

## Vidu ankaǔ 
* Dekano
* Dojeno

Kategorio:Universitato
Kategorio:Edukaj profesioj
Gastronomio

eta|300ra|Regiona kontraŭ "internacia" kuirarto: la ŝildo diras *"No pizza, no pasta, no problem"* - "Neniu pico, neniu pastaĵo, neniu problemo".
[eta|298x298ra|Eble la unua gastronomia libro "Physiologie du goût" ("La Fiziologio de Gusto"), sur la malantaŭa kovrilo, estas bildo de [Jean Anthelme Brillat-Savarin]]
La nocio **gastronomio** referencas al la *artoj de la tablo*: la kuirarto, la aranĝo de la manĝaĵoj, la agordo inter la manĝaĵoj kaj la trinkaĵoj, ktp. La vorto devenas de la grekaj vortoj *gastèr* (ventro) kaj *nomos* (leĝo).

## Vidu ankaŭ 
* Gastrozofio
* Kuirarto
* Manĝokarto
* Vino

## En Esperanto 
* *Gastronomia terminaro kun fakterminaro por kelneroj kaj kuiristoj* fare de Erhard Urban, eldonis U.E.A. (=jarlibro 1958, dua parto. - En Esperanto kaj la lingvoj angla, franca kaj ĉeĥa. pp. 99-221.
* Kuirlibro:Kuirvortaro en VikiLibroj

## Eksteraj ligiloj 
* Gastronomio
* Artes Culinarias en hispana 
* Lernomaterialo
* http://www.dehoga.de


Kategorio:Kulturo
Habilitiĝo

**Habilitiĝo** aŭ habilitacio aŭ **docentrajtigo** estas akiro de sciencista grado supera al doktoreco ĉe universitato. Ĝi estas rezulto de habilitiĝa (habilitacia, docentrajtiga) proceduro, kies parto estas defendo de habilitiĝa (habilitacia, docentrajtiga) laboraĵo kaj habilitiĝa prelego.

La rango oficiale ekzistas en Francio (Habilitation à diriger des recherches), Svisio, Germanio (Priv.-Doz. kaj/aŭ Dr. habil.), Aŭstrio, (antaŭe Univ.-Doz., nun Priv.-Doz.), Danio, Bulgario, Polio (dr hab.), Portugalio (Agregação), Svedio kaj Finnlando (Docent aŭ Doc.), Ĉeĥio kaj Slovakio (Docent), Hungario (Dr. habil.), Slovenio, kaj diversaj landoj de eksa Sovetunio: Armenio, Azerbajĝano, Belorusio, Latvio, Litovio (Habil. dr.), Moldavio, Kirgizio, Kazaĥio, Rusio, Uzbekio, Ukrainio.

En la komunuza lingvaĵo oni parolas ankaŭ pri **docentiĝo** aŭ **docentrajtigo**, sed estas diferenco: Per habilitiĝo (habilitacio) oni pruvas sian kapablon instrui, per docentiĝo oni akiras la formalan rajton instrui ĉe iu certa universitato.

La diferenco en la ekzamenaj postuloj de doktoro kaj **habilitdoktoro** aŭ **habilitacia doktoro** estas, ke doktoro en sia disertacio traktas demandon esence konatan kaj provas doni al ĝi novajn respondojn; habilitdoktoro aŭ habilitacia doktoro traktas novan demandon kaj tiel vastigas la kampon de sia scienco. Krome li havu la kapablon instrui sian fakon universitatnivele.

Habiliteco estas plejparte, sed ne ĉiam kondiĉo por iĝi profesoro.

La esperanta radiko "habilit-" ne estas en PIV; ĝi ne estas multe uzata escepte ene de AIS San-Marino. Ĝi estis kreita el la latinaj esprimoj *doctor habilitatus* (proksimume: kapabligita doktoro) kaj *habilitatio*.

En la glosaro de Ĉu nur-angla Eŭropo? en traduko de István Ertl aperas:

"habilitigi = rekoni al iu ties atingon de scienca grado (habilitiĝi troviĝas en *Angla-Esperanta-Hungara etvortaro pri Lernado kaj Laboro*, Koutny, 2002)"

Kategorio:Akademiaj titoloj
Diplomo

[eta|200x200ra| Diplomo eldonita fare de la Municipa Kolegio de [Meksikurbo, 1948]]
**Diplomo** estas dokumento kutime eldonita de suverena aŭtoritato aŭ oficiala organo, kiu donas aŭ pruvas rajton, gradon (nobelaro, profesio), rekonon (premio), studojn ĝenerale, aŭ akademian titolon aparte (unua grado, dua grado, kaj tria grado). La diplomo inkluzivas konfirmon de la aŭtenteco de la dokumento en formo de stampo, monogramo aŭ manskribita subskribo.

## Etimologio 
La vorto "diplomo" estas greka vorto (δίπλωμα)  signifanta: faldita atestilo.

## Vidu ankaŭ 
* Bakalaŭro
* Magistro
* Doktoriĝo
* Akademio

## Referencoj 
Kategorio:Lernado
Kategorio:Dokumentoj
Licencio

**Licencio** estas universitata rango, meza inter matureca ekzameno aŭ abituro kaj magistreco kaj doktoreco, simile kiel bakalaŭreco. La diferencoj dependas de konkretaj landoj.

**Licenciulo** estas havanto de licencia rango (licenciulino pri sociaj komunikoj).

## Vidu ankaŭ 
* Magistro
* Titolo

Kategorio:Universitato
Toyotismo

La vorto **Toyotismo** (aŭ tojotismo) rilatas al amasproduktada metodo kreita de fabrikoj de aŭtomobiloj Toyota en Japanio. Poste, la metodo disvastiĝis al tuta monda industrio.

200ra|eta|dekstra|Toyota aŭtomobiloPost la ekonomia krizo de 1973, kun la apero de l' ekonomika modelo de Fleksebla akumulo, la Fordismo, tiama amasproduktada metodo, ne povis rezisti al novaj problemoj de produktado kaj estis anstataŭigita de post-Fordismo aŭ toyotismo.

En la nova kunteksto, la fleksebla akumula modelo bezonis novan metodon, ĉar la laboristo kapablu ŝanĝi rapide funkciojn, krom operi kaj monitori multajn maŝinojn por ke la laborteamo estu rekonfigurebla laŭ neceso.

Same kiel fordismo estis evoluo de taylorismo, toyotismo komenciĝis kiel progresa adapto de l' fordismo al materiaj kaj kulturaj kondiĉoj de Japanio. La ideo de roboto kiel centra en tiu kunteksto estas erara. La enmeto de informadiko en produktado havis gravan rolon, sed la esenco de l' ŝanĝo estas en labormetodoj. Komputilojn kaj robotojn ankaŭ havis la eŭropa kaj amerika industrioj eĉ antaŭ la japana. Sed ĉi tiuj ekonomioj ne havas sociajn, politikajn kaj kulturajn kondiĉojn por disvolvigi novajn labormetodojn.

La granda karakterizo de nuna fazo de kapitalismo estas la fleksebla akumulo, kiu pligrandigas la gajnon sen neceso de pligrandigi la konsumon aŭ produktadon. La toyotismo *fleksebligas* la laborforton, pro tio, kreas fortan malkreskon en industria dungebleco. Por produkti la saman gajnon, oni povas dungi malpli laboristojn. Pro tio, la toyotisma laboristo kapablu pensi la laboron kaj rapide solvi problemojn aŭ helpi la administradon en la solvo de ili.

Teknike, la toyotismo konsistas en la detektado de la demando kaj la produktado de l' havaĵo en funkcio de tiu neceso specifika. Oni inversas tiel la agadon karakterizan de l' fordismo, kie la demando estis funkcio de l' stoko. La toyotismo bezonas grandegan rapidecon en la produktpovo kaj pro tio tre uzas la robotigon kaj informadikigon de l' proceso industria; plirapidigas la tempon de livero kaj satigas la demandon tuje.

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Ekonomiko
Burkhard Heim

**Burkhard HEIM** (naskiĝis la 9-an de februaro 1925 en Potsdam, mortis la 14-an de januaro 2001) estis germana teknikisto pri eksplodaĵoj kaj fizikisto.

Post abiturienta diplomiĝo li estis forkomandita jam en 1944, por kunlabori ĉe la ellaborado de novaj eksplodaĵoj. Tio okazis pro studo pri eksplodaĵa tekniko, kiun li estis sendinta al la Chemisch-Technische Reichsanstalt (Kemi-Teknika Imperia Instituto). En la laboratorio li 1944 pro eksplodakcidento ricevis tre fortegajn lezojn, pro kiuj li estis handikapita por la resto de sia vivo: Li perdis ambaŭ manojn kaj la plej grandan parton de sia vidkapablo. Tamen li preskaŭ sola disvolvis dum jardekoj kvantumitan kampoteorion. Malgraŭ la komence forta subteno de la fizikisto Pascual JORDAN, kaj malgraŭ la intereso de la amaskomunikiloj, lia teorio ĝis nun trovis nur malmulte da atentado inter fizikistoj.

Al la partikla fiziko HEIM venis pere de la demando de novtipa, ne-kemia kampa trakcimekanismo. Lia teorio baziĝas sur la kvantumigo de ĝenerala relativecteorio, kiun li etendis al la aliaj bazaj fortoj de la naturo. Por tio li utiligas 6-dimensian spacon, en kiun estas enkondukitaj, krom loko kaj tempo, ankoraŭ du pliaj ordaj parametroj, kiuj koncernas statojn de organizeco. Tial ĉe lia teorio temas pri teorio de kaŝitaj parametroj.

Ellaborante tiun unuigitan kvantumitan kampoteorion li klopodis atingi la celon de Albert Einstein. Fizikistoj, kiuj studis la teorion de HEIM, opinias, ke li eble sukcesis, dum la plejmulto de la fizikistoj, kiuj estas informitaj pri lia verko, sed ne detale pristudis ĝin, emas malakcepti ĝin, ĉar ĝi ne estas plene publikita en "peer reviewed" sciencaj gazetoj. Li ne estas same vaste konata kiel aliaj elstaraj fizikistoj, pro la amplekseco kaj denseco de sia verko, kiu uzas selektoran kalkulon, kaj iomete ankaŭ, ĉar – ankaŭ pro lia handikapo - li estis ekscentra solema personeco, kiu tenis sin flanke de la universitata vivo. Kelkaj esploristoj daŭrigas la disvolvigon de la teorio de HEIM, atendante, ke li ricevos postmortan akceptiĝon pro la kreado de "teorio de ĉio", uzante specon de kvantuma gravito.

Sen atentado de la fizika enhavo, iuj nocioj el lia teorio estis ekuzitaj (kaj parte misuzataj) ankaŭ de esoterikuloj.

## Eksteraj ligiloj 
* Germanaj kaj anglaj tekstoj pri la teorio de HEIM

Kategorio:Teknikistoj
Kategorio:Germanaj fizikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1925
Kategorio:Mortintoj en 2001
Ekzameno

**Ekzameno** estas zorga trarigardo kaj detala esploro de iu problemo en ĝenerala senco, en pedagogia senco kontrolo de scioj de lernanto, studento aŭ kandidato por iu funkcio aŭ rango.

En la lerneja praktiko estas lernantoj ekzamenataj de sia instruisto ĉe la tabulo, starante antaŭ la samklasanoj. Tiu metodo ne nur eliminas je minimumo eblecon de suflorado aŭ utiligo de kaŝslipetoj, sed instruas ankaŭ publike paroli antaŭ pluraj personoj, subpremi nervozecon kaj klare prononci. Preskaŭ ĉiutage estas kelkaj lernantoj ekzamenataj, sed tute ne regule, por ke la lernantoj ne sciu, kiam venos ilia vico. Tio devigas ilin senĉese atenti kaj atendi alvokon al la tabulo, ne maldiligenti, ne neglekti la lernadon.

Universitataj studentoj estas ekzamenataj pri unuopaj studobjektoj laŭ semestroj. Estas ilia afero, ĉu ili vizitis la prelegojn kaj kiamaniere ili utiligis la lernolibrojn - ili devas sukcesi ĉe la semestra ekzameno por povi daŭrigi la studadon. Malsukcesintaj studentoj ricevas ŝancon fari **riparan ekzamenon**.

Speciala kazo estas **finstudaj ekzamenoj** antaŭ la **ekzamena komisiono** konsistanta el pluraj **ekzamenantoj**, kiuj kontrolas la sciojn de **ekzamenatoj**.

Ĉe metilernejo oni faras **metian ekzamenon**, kiu estas parte teoria, parte praktika (kreo de propramana produkto de la koncerna fako).

Ĉe la mezlernejoj (gimnazio, liceo, teknikumo) la ekzamenatoj devas submetiĝi al **abiturienta ekzameno**, nomata ankaŭ **ekzameno pri matureco**.

Por mezlernejoj kaj altlernejoj kutime oni devas submetiĝi al **akcepta ekzameno**.

Universitataj studentoj kiel parton de sia finstuda ekzameno devas prezenti kaj defendi **diplomlaboraĵon** por fariĝi **diplomitoj**.

Por akiri pli superan rangon oni devas fari ekzamenojn bakalaŭrajn, magistrajn, inĝenierajn, doktorajn (kompletigitajn per disertaĵo), por docentiĝi kaj profesoriĝi necesas habilitiĝo.

Kategorio:Scio
Kategorio:Problemoj
Kategorio:Esploro
Kaŝslipeto

**Kaŝslipeto** aŭ **suflorslipeto** estas kartona aŭ papera folieto kun notoj, kiun oni kaŝe uzas dum ekzameno, precipe dum la skriba testado. 

Kelkaj lernantoj uzas anstataŭ papereto sian propran haŭton sur la manplato aŭ antaŭbrako. 

Tia agado estas kompreneble malhonesta trompado, tre severe punata, se ĝi estas malkaŝita. 

La lernanto trompas precipe sin mem, ĉar al li mankos scioj malgraŭ bonaj poentoj, kiujn li tiamaniere akiros.

## Vidu ankaŭ 
* Gvidfolio
* Suflorslipeto

Kategorio:Skribo
Teknikumo

**Teknikumo**, **teĥnikumo** aŭ **industria lernejo** estas faka mezlernejo, pli praktika ol gimnazio, sed pli teoria ol metilernejo.

Ekzemple en **elektroteknika teknikumo** estas ĉefa fako teorio de elektrotekniko kaj elektroniko, la studado finiĝas per abiturienta ekzameno kaj la lernantoj kutime daŭrigas studadon ĉe la elektroteknika fakultato por fariĝi elektro-inĝenieroj. Slojdo ĉe teknikumo estas kutime duhora dum semajno, la instruado estas ĉefe teoria kiel ĉe gimnazio, sed anstataŭ humanismaj fakoj (filozofio, historio) oni emfazas industriajn fakojn (elektrotekniko, kemio). 

Male ĉe **elektroteknika metilernejo** estas emfazata la praktiko: lernantoj alterne lernas unu semajnon en la lernejo, unu semajnon laboras en laborejo, ili lernas ripari maŝinojn, meti konduktilojn, instali ŝaltilojn, luti kaj veldi, segi kaj fajli k.s.

Kategorio:Teorioj
Kategorio:Edukado
Kategorio:Pedagogio
Poento

eta|Ekranego de tenisludo. Andy Roddick venkis la unuan *set* super Cyril Saulnier je 6 poentoj al 0 kaj la duan je 6 al 4. La tria *set* estas 0 al 0.
**Poento** estas unuo de valoro ĉe ludoj, sportoj, lernejoj k.s.

**Poentaro** estas nombro da poentoj, atingitaj de ĉiu ludanto aŭ de ĉiu teamo en batalo aŭ matĉo. Ĉe ludoj oni povas **elpoenti** monon de la rivalo.

En lernejoj la poentoj estas uzataj por esprimi noton de la lernanto, do por indiki taksadon de liaj aŭ ŝiaj scioj kaj konduto.

Kutime oni uzas ciferojn 1 ĝis 5, sed en iuj landoj estas la plej bona 1, en aliaj male 5. Por eviti konfuzon rezultanta el tiuj diferencoj oni preferas ĉe diplomoj uzi vortajn esprimojn de la poentoj: eminente - tre bone - bone - sufiĉe - nesufiĉe.

La taksado de la lernantoj per poentoj havas ankaŭ siajn malavantaĝojn. La lernantoj (precipe infanoj) lernas nur por akiri *„belajn notojn“* anstataŭ por akiri sciojn, ili lernas nur por ricevi bonan poenton kaj tuj forgesas, kion ili lernis.

Pro taksado per poentoj fiaskis jam kelkaj provoj pri eksperimenta instruado de Esperanto en lernejoj. Instruistoj-esperantistoj volis ĉiukaze pruvi, ke Esperanto estas pli facila ol la angla, tial ili disdonadis „belajn notojn“ preskaŭ senmerite. La infanoj tion baldaŭ rimarkis, ĉesis lerni kaj kvankam ili ricevis pli bonajn poentojn ol en la lecionoj de la angla lingvo, ili en la realo sciis malpli multe.

Kategorio:Sporto
Kategorio:Ludoj
Metilernejo

**Metilernejo** estas mezgrada faka lernejo, kutime por adoleskantoj, kiuj lernas sian estontan metion. Tia lernejo emfazas signifon de la praktiko, tial la instruado estas egale dividita inter teorio en la klasĉambro kaj praktiko en la laborejo (diference de la teknikumo, kie la teorio alte superas). Metilernanto bezonas esti precipe mane lerta.

Kategorio:Industrioj
Kategorio:Edukado
Kategorio:Lernejoj
Ĉina enlanda milito

La **Ĉina enlanda milito** estis enlanda milito batalita inter la Kuomintango (KMT aŭ Ĉina Naciista Partio), la reganta partio de la Respubliko de Ĉinio tiutempe, kaj la Komunista Partio de Ĉinio (KPĈ). Ĝi estis batalita por la rego de Ĉinio, kaj rezultis en la divido de Ĉinio en la Respubliko de Ĉinio (nun ofte nomata Tajvano) kaj la Ĉina Popola Respubliko (sur Kontinenta Ĉinio). 

## Antaŭaĵoj 
Ekde 1905, la Naciisma Partio (Kuomintang) de Sun Jatsen intencis faligi la manĉuan dinastion. Sed la movado estis dividata. En Nankino, Sun estis elektita prezidanto de revolucia asembleo. En Pekino, Yuan Chegai estis nomita ĉefministro de Nacia Asembleo. Kiam la imperiestro rezignis la tronon, Sun akceptis ke Yuan iĝu provizora prezidento en marto 1912. Sed ĉi tiu fariĝis imperiestro je la 12-a de decembro 1915. Lia morto, en sekva jaro, kaŭzis politikan ĥaoson. Sude, helpate de rusoj, Sun reorganizis la Kuomintang-on kaj kreis respublikan registaron en Kantono. Norde, Pekino estis disputata de manĉua guberniestro Jiang Tsolin kaj respublikana generalo Fong Hŭiang. En Ŝanhajo, komencis aperi rezisto de Ĉina Komunista Partio kreita je la 1-a de julio 1921 kiu alianciĝis al Kuomintang en 1923.

## Enlanda Milito 
Post la morto de Sun, en 1925, lia bofrato, Chiang Kai-shek (Ĉiang-Kaj-ŝek, komandis la nacionalisman armeon kaj konkeris Hankovon en januaro de 1927, Ŝanhajon en la 21-a de marto kaj Nankino, je 24-a de marto. Tie li instalis ĉefurbon. La forigo de komunistoj el Ŝanhajo ekis la batalon inter Kuomintang kaj ĈKP (Ĉina Komunisma Partio), en 1927. En sekva jaro, la bataloj en nordo rezultis unuecon de Ĉinio. Chiang ekprezidis Ŝtatan Konsilantaron, kiu unuigis la registaroj de Pekino kaj Nankino. En sekvaj jaroj, Chiang konkeris la valon de Yang-Tsé al "Ruĝa Armeo" kreita en 1928 de ĈKP. Li pruvis forpuŝi la komunistojn el Kiangsi, kaj ili devis ekis, sub komando de Mao Zedong kaj Zhou Enlai, la Grandan Marŝadon ĝis Shensi (1934).

## Dua Mondmilito 
Dum la Dua Mondmilito, Ĉinio diseriĝis je tri regionoj: unua okupita de komunistoj, dua sub kontrolo de naciistoj kaj tria okupita de Japanio ekde 1931. La situo favoris la reorganizon de komunismaj fortoj norde kaj oriente. Samtempe, Kuomintang putriĝis per korupteco de ĝiaj estroj.

## Eko de ĈPR 
La enlanda milito rekomencis post la fino de Dua Mondmilito kaj, inter 1945 kaj 1947, komunistoj kreis provizoran registaron, distribuis terojn kaj renomis la Ĉinan Ruĝan Armeon kiel Popola Liberiga Armeo, kaj, malgraŭ la usona helpo al Kuomintang, ili pligrandigis kontrolon de bienaj regionoj kaj malgrandaj kaj mezgrandaj urboj. En 1949, ili konkeris grandajn urbojn, kiel Nankinon kaj Pekinon. La Popola Respubliko estis instalita en la 1-a de oktobro kaj devigis la Kuomintang foriris al Tajvano. La konkero de ĉina kontinenta teritorio estis kompleta en 1950.

## Vidu ankaŭ 
* Mao Zedong
* Ĉina Popola Respubliko
* Komunista Partio de Ĉinio
* Nacia Revolucia Armeo
Kuznecov

* ? Kuznecov, rusa esperantisto, kiu venis en Japanion en 1919 kaj instruis per rekta metodo Esperanton en Tokio, citita en Enciklopedio de Esperanto;
*Asteroido 2233 Kuznecov, honoriganta la (neesperantistan) sovetunian batalinton Nikolaj Kuznecov.
*Olego Kuznecov.
*Sergeo Kuznecov.
*Vladen Kuznecov.

	
Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-movado en Japanio
Klivebleco

**Klivebleco** priskribas ĉe mineraloj kaj kristaloj la eblecon por klivi, fendi je certaj paralelaj surfacoj en kristala krado. La fendebleco estas tiel tipo de rompo.

La klivebeno estas plata surfaco, kiu la lumon bone reflektas. La klivebleco povas esti diversa kaj bone formanta ĉe la diversaj mineraloj, kaj povas estis tre distingaj la estiĝantaj klivebenoj. Tio servas ne nur por la klasifiko de la mineraloj, sed ebligas la ekzamenadon de la kristala kadro.

## Tipoj de la klivebleco 
Kategorio:Mineralogio
Opakeco

[eta|160ra|Komparoj inter: 1. [opakeco, 2. diafaneco, kaj 3. travidebleco, malantaŭ ĉiu tabulo estas stelo.]]
**Opakeco** (lat. *opacus*) (maldiafaneco) estas mezuro por la luma diafaneco de materialoj kaj estas strikte parenca kun optika denso; malo de opakeco estas travidebleco. 

La opakeco estas priskriba atributo de mineralo aŭ paperoj; en astronomio, oni uzas ankaŭ la nocion pri stelo-atmosferoj.

## Vidu ankaŭ 
* Optika sorbo
* Reflekto

Kategorio:Mineralogio
Kategorio:Optiko
Kanalo Rideau

La **kanalo Rideau** kunligas la urbon Otavon ĉe la otava rivero al la urbo Kingston ĉe la lago Ontario. La kanalo Rideau estis kompletigita en 1832; ĝi ankoraŭ estas uzata hodiaŭ, kaj estas la plej malnova sistemo de kanaloj ankoraŭ uzata en Nordameriko. La kanalo longas 202 kilometrojn kaj havas 24 staciojn kun 49 kluzoj. Vintre ĝi iĝas glitejo longa je 7,8 kilometroj, la plej longa glitejo de la tuta mondo. En 2023, tamen, tro altaj temperaturoj malebligis la malfermon de la glitkurejo. La kanalo estas parto de la monda heredaĵo de Unesko.

Dosiero:Rideau Canal in winter.jpg|
Dosiero:Canal Rideau (Ottawa).jpg|
Dosiero:SkatersOnRideaCanal.jpg|
Dosiero:Colonel By museum.jpg|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kluzo

Kategorio:Akva transporto en Kanado
Kategorio:Konstruaĵoj en Kanado
Rideau
Johano la 3-a (papo)

**Johano la 3-a** estis papo de 561 ĝis 574. Romano, nomita *Catelinus* , li elvenis de bone konata familio, filo de *Anastasius*, latine alnomita *Illustris*. Kaŭze de la lombarda invado, kiam preskaŭ tutaj raportoj de lia regado neniiĝis, oni scias tre malmulte pri lia pontifikeco. La *Liber Pontificalis* raportis, ke li mortis je la 7-a de julio 574.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Papoj
Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
Kategorio:Mortintoj en 574
Moskva Ŝtata Universitato

La **Moskva Ŝtata Universitato Lomonosov** (, *Moskóvskij gosudárstvennij universitét ímeni M. V. Lomonósova*), antaŭ fama kiel **Lomonosov Universitato** aŭ **MŜU** (ruse: университе́т Ломоно́сова, Universitét Lomonósova; ruse: МГУ, MGU), estas la plej granda universitato de Rusio. Fondita en jaro 1755, ĝi ankaŭ estas la plej malnova universitato de Rusio kaj havas la plej altan universitatejon de la mondo. En la universitato lernas 36,000 de studentoj, 5,000 de aspirantoj, doktorantoj kaj konkursantoj. 10,000 de instruistoj kaj profesoroj instruas en la universitato. Ĝia rektoro estas Viktor Sadovniĉij. En 1940 la universitato estis renomata honore al unu el siaj fondintoj: nome Miĥail Lomonosov. Ĝis nun ĝi produktis 11 nobel-premiitojn.

Ĝi lokiĝas ĉefe ĉe metrostacio Universitet kaj situas en la okcidenta administra arondismento. En Moskvo ekzistas konsiderinda nombro da pliaj universitatoj, parte ankaŭ ŝtataj.

La Ĉefkonstruaĵo de Moskva Ŝtata Universitato (ruse Главное здание МГУ) estas la centra konstruaĵo en la universitata komplekso de Moskva Ŝtata Universitato sur Pasero-Monteto. Ĝi estas la plej alta el la sep stalinismaj nuboskrapuloj: alteco - 183,2 metroj (kun la spajro - 240 m), nombro da etaĝoj de la centra konstruaĵo - 32. La alteco de la bazo estas 194 metroj super la marnivelo.

## Historio 
La Moskva Ŝtata Universitato estas la plej malnova rusia universitato. Ĝi estis fondita en jaro 1755. Fondo de la universitato en Moskvo fariĝis ebla danke al agado de la unua rusia akademiano Miĥail Vasiljeviĉ Lomonosov (1711-1765). En jaro 1940, dum festado de la 185-jara jubileo, al la universitato estis proprigita la nomo de M.V. Lomonosov.

## Elektitaj studentoj 
* Károly Fendler
* Sándor Kárpáti (marksisto)
* Mihály Korom (historiisto)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de MŜU (ru, en, de, fr)
* Esperantlingva prezento

Kategorio:Universitatoj en Moskvo
Kategorio:Distrikto Tverskoj (Moskvo)
Kategorio:Distrikto Ramenki (Moskvo)
Kategorio:Nubskrapuloj inter 200 kaj 249 m
Kategorio:Aperis en 1755
Kategorio:1755 en Moskvo
Kategorio:Lernejoj fonditaj en la 18-a jarcento
Subskripcio

**Subskripcio** signifas aŭ 

* ke iu pagas aŭ devontigas sin pagi difinitan sumon por akiri liverotajn akciojn, obligaciojn aŭ partojn de nova societo aŭ de pligrandigita kapitalo de societo.
* ŝtata prunto, kredito (trezorbileto).
* pago de abono

## Vidu ankaŭ 
* Opcio (ekonomio)

Kategorio:Ekonomiko
Listo de gereĝoj de Nederlando

eta|dekstra|160px|Blazono de Nederlando
**Listo de gereĝoj de Nederlando**

* 1815–1840 Vilhelmo la 1-a
* 1840–1849 Vilhelmo la 2-a
* 1849–1890 Vilhelmo la 3-a
** 1890–1898 Emma de Waldeck-Pyrmont (regentino por Vilhelmina)
* 1890–1948 Vilhelmina
* 1948–1980 Juliana
* 1980–2013: Beatrikso
* 2013–nun: Vilhelmo-Aleksandro

## Tronheredonto 
* Amalia (naskiĝis en 2003)

## Vidu ankaŭ 
* Dinastio Oranje-Nassau

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.koninklijkhuis.nl oficiala reĝa retejo

!
Kategorio:Historio de Nederlando
Nederlando
Kristala ĝemelo

eta| Kvarco - *Kristala ĝemelo*
**Kristala ĝemelo** konsistas el du aŭ pli simetrie (kaj ne paralele) kunkreskintaj kristaloj de la sama strukturo kaj kunmeto. Per la ĝemeliĝo kreskas la simetrieco de la estiĝanta kristala formo. La kunkresko povas okazi tra la ĝemela ebeno aŭ akso, tio estas unuopaj kristaloj venas per speguligo tra ĝemela ebeno al la sama stato. La speguligo povas okazi ankaŭ per 180-grada turno ĉirkaŭ la ĝemela akso.

Oni povas paroli pri apudkreskanta (kontakta) kristala ĝemelo, kiam la kunkreska surfaco kaj la ĝemela ebeno estas la sama (ekz. diamanto; hirundovosta kristalo de gipso). Se la kristalaj unuopoj trakreskas unu la alian, oni parolas pri trakreskanta kristala ĝemelo (plagioklazo). Per trakresko de pluraj kristaloj povas estiĝi triobla, kvaroblaj, ktp kristalĝemeloj.

La estiĝo de kristalaj ĝemeloj okazas pro perturboj de la centra kristala strukturo, kion kaŭzas ĉiam ekstera ŝanĝiĝo (premo, temperaturo).

Kategorio:Mineralogio
eta|maldekstra|180px|