open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ebola epidemio en Okcidentafriko (2014)

eta|Ebola epidemio la 8-an de aŭgusto 2014
Epidemio de Ebola malsano en Okcidenta Afriko komenciĝis en Gvineo en februaro de 2014 kaj daŭris ĝis 2017, atestita en Liberio, Sieraleono, Niĝerio kaj, eble, en Malio. La okazaĵo estis unika: tia epidemio unuan fojon komenciĝas en Okcidenta Afriko, tial kuracistoj en siferintaj landoj ne scipovis defendi la loĝantaron, kio riskis kaŭzi amaspanikon kaj misinformadon. Eŭropa Komisiono, CEDEAO, CDS kaj aliaj gravaj organizaĵoj de la mondo sendis monrimedojn kaj helpantaron por helpi al gvinea registaro kontraŭstari al la epidemio. Laŭ asertoj de Keiji Fukuda, direktoro pri sekureco de la Monda Organizaĵo pri Sano, ĉi tiu epidemio estis la plej forta. La usona Nacia Instituto de Sano la 26-an de novembro 2014 anoncis sukceson de unua provo de Ebola-vakcino.

## Unuaj kazoj 
Unuaj malsaniĝoj estis registritaj en Konakrio kaj en suda parto de Gvineo la . La informon, ke ili estis kaŭzitaj de Ebolo-viruso, gvinea ŝtatestraro agnoskis la  uzante rezultojn de esplorado, organizita en laboratorio de Instituto Pasteŭro (Liono, Francio). La  Pasteur-Instituto deklaris, ke la viruso estas *Zaire ebolavirus*. La  CDS sendis al Gvineo teamon el 5 homoj por helpado al gvinea Ministerio pri sanprotekto kaj MOS pri luktado kontraŭ la epidemio.

## Nuna situacio 
eta|450x450px|Situacio-mapo de la epidemio de Ebola malsano en Okcidentafriko, la 19-an de septembro 2014
Statistiko de malsanuloj kaj mortintoj laŭ landoj:

## Kronologio de la epidemio 
lang=eo|500ra|Kronologio de ekmalsanintoj (ruĝe) kaj mortintoj (nigre) dum la epidemio laŭ monatoj de 2014

Statistiko pri malsanoj dum printempo kaj somero de 2014 por 4 suferintaj landoj (laŭ CDS):

## Referencoj 
Kategorio:Aperis en 2014
Kategorio:2014 en Gvineo
Kategorio:2014 en Liberio
Kategorio:2014 en Sieraleono
Kategorio:Epidemioj
Kategorio:Okcidenta Afriko
Kategorio:Disvolviĝantaj eventoj
Kategorio:Ebola malsano
Kategorio:Katastrofoj en 2014
Kategorio:Katastrofoj en Afriko
Zsigmond Forgách

**Grafo Zsigmond FORGÁCH de Gács** , laŭ hungarlingve kutima nomordo **Forgách Zsigmond** (naskiĝis en 1565, mortis en 1621 en Hungara reĝlando en Nagyszombat (nuntempa Trnava en Slovakio)) estis hungara palatino, reĝa juĝisto. Lia nobela antaŭnomo estis *gácsi*  (de Gács), lia filo estis Ádám Forgách.

## Biografio 
Zsigmond Forgách aliĝis al kortumo de Stefano Báthory en 1583. Post 6 jaroj li estis tie reĝa konsilisto. En 1603 li katolikiĝis (pli frue li estis protestanto). En 1606 li atingis la rangon-titolon reĝa juĝisto en 1611 ĉefkapitano de Supra Hungarujo, samtempe estroj de 3 departementoj. Li sensukcese gvidis militiron kontraŭ Gabrielo Báthori. En 1618 li estis elektita palatino.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* bildo
eta|maldekstre|Zsigmond Forgách

Kategorio:Hungaraj palatinoj
Kategorio:Reĝaj juĝistoj
Kategorio:Hungaraj grafoj
Kategorio:Konvertitoj de protestantismo al katolikismo
Muzeo pri vitraj aparatoj (Cursdorf)

eta|La muzeo en la domo *Dorfgemeinschaftshaus*. La **Muzeo pri vitraj aparatoj** (germane: *Historisches Glasapparatemuseum*) troviĝas en Cursdorf, Ortsstraße nr 23. 
 
## Priskribo de la loko
Cursdorf estas historia centro de turingia vitrotradicio teknika: ekde 1903 fabrikitis surloke vitraj aparatoj por fizikaj kaj kemiaj eksperimentoj. Pro tio oni faris en 1999 muzeon troviĝantan ekde 2002 en la Domo de la vilaĝa komunumo.

## Kolektoj 
En kvar salonoj vidindas ĉio disde laboratoriaj vitraĵoj ĝis vakuaj tuboj. 
Fenomenoj de gaso-malŝargoj estis ĝis la mezo de la 19-a jarcento ja nur marĝena esplorobjekto. 

Tio tute ŝanĝiĝis kiam en 1857 Julius Plücker, matematikisto kaj fizikisto el Bonn reprenis iniciativon de la vitro-teknikisto Heinrich Geißler. Tiam li aparte utiligis la de Geißler inventita vakuo-pompilon. Krom la geißler-aj tuboj tre rapide ekfamiĝis inter sciencistoj la novaj spektrotuboj. Plibonigis tiujn esplorojn i.a. Wilhelm Hittorf, Eugen Goldstein, Heinrich Hertz, William Crookes, Philipp Lenard, Joseph John Thomson. Sed la krono iĝis sendube la malkovro de *nova speco de radioj* fare de Wilhelm Conrad Röntgen en la jaro 1895-a!

Ankaŭ aliaj bazaj malkovroj de tiam ĝis hodiaŭ efikadas sur la kampo de elektroniko pri komunikado kaj kapacito, lumigado, datuma  transmisio ktp. 

La tuboj - ofte faritaj de disĉiploj de Geißler kaj posteŭlaj sciencistoj - gravas ekde jardekoj en eksperimentaj prelegoj ĉe lernejoj respektive universitatoj. La plej belajn inter ili admireblas en ĉi tiu muzeo: danke al tio eblas atenti pri la tradicio. Kelkaj el ili substrekas altan didaktikan valoron, aliaj la kiel eble plej bonan historian aŭtentikecon.

## Literaturo 
Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-6, p. 39

## Eksteraj ligiloj  
*Hejmpaĝo de la muzeo. 

Cursdorf
Kategorio:Distrikto Saalfeld-Rudolstadt
Cursdorf
Padania nacia teamo de futbalo

La **padania nacia teamo de futbalo** estas futbalteamo el viraj futbalistoj, subtenata fare de la regionisma kaj sendependisma itala politika partio Norda Ligo, kiu futbale reprezentu la postulatan regionon Padanio en Italio. La teamo estas parto de la *Federacia Futbala Ligo Padanio*, itale *Lega Federale Calcio Padania*. Ĉar Padanio internacie ne konsideratas suverena ŝtato kaj ne estas membroŝtato de Unuiĝintaj Nacioj, la Padania Futbala Asocio nek estas membro de la Federacio Internacia de Futbalo Asocia, mallongigata FIFA, nek de ties kontinenta konfederacio UEFA. Anstataŭe ĝi ĝis 2013 membris en alternativa ligo de regionaj naciaj futbalaj asocioj ekster FIFA, nomata esperantlingve NF-Ligo (longigo aŭ *Nova Federacia Ligo* aŭ *Ne-FIFA-Ligo*) respektive angle *NF-Board*. En 2013 ĝi membriĝis en tiam nove fondita nova alternativa ligo de regionaj naciaj futbalaj asocioj ekster FIFA, nomata ConIFA (akronimo de la angla nomo ***Con**federation of **I**ndependent **F**ootball **A**ssociations*, en Esperanto *Konfederacio de Sendependaj Futbalaj Asocioj*). Ĉu la membreco en *NF-Ligo* paralele al tio plu daŭras, ĝis nun ne klare dokumentiĝis. La *NF-Ligo* en novembro 2008 en Sameio duafoje organizis Futbalan Pokalon VIVA, kiun gajnis la padania teamo. Sekve Padanio gastigis la duan pokalan turniron en 2009, en kiu la padania teamo duafoje ĉampionis, kaj trian ĉampionecon alportis la sekvajara pokala turniro de 2010.

Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Futbalo
Lajos Ernő Batthyány

Grafo **Lajos Ernő (Ludoviko Ernesto) BATTHYÁNY** , laŭ hungarlingve kutima nomordo **Batthyány Lajos Ernő** estis hungara magnato, politikisto, kanceliero, la lasta nacia palatino. Lia nobela antaŭnomo estis *németújvári* (de Németújvár, hodiaŭ Güssing), lia patro estis Ádám Batthyány (reĝa juĝisto).
eta|Lajos Ernő Batthyány
Lajos Ernő Batthyány http://zalai.dfmk.hu/zalaiak?p=75 naskiĝis la  1696, li mortis la  1765.

## Biografio 
La fruaj titoloj de Lajos Ernő Batthyány estis „ĉefglasisto” en la kortumo de Habsburgoj, krome visdepartementestro kaj supera juĝisto. Li estis kanceliero inter 1732-1746. Li estis ĉefa apoganto de Maria Tereza de Aŭstrio en la hungara parlamento en 1741. En 1751 li estis elektita palatino. Post 3 jaroj li konstruis kastelon en Bicske. En 1756 li fondis la unuan hungaran arkivon.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj magnatoj
Kategorio:Hungaraj palatinoj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj grafoj
12658 Peirajo

**12658 Peirajo** estas troja asteroido de Jupitero, malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando). Tom Gehrels estis fotinta la ĉielon elde la Monto Palomar, kaj la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten malkovris ĝin ekzameninte la  senditajn en Leiden.

## Orbito 
Ĝi estas ano de la "Greka Tendaro": ĝi orbitas proksime de la punkto de Lagrange L4 de la sistemo Suno-Jupitero.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de *Peirajo*, filo de *Klitio*, amiko de Telemaĥo, kiu aperas en la Odiseado.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1973
12657 Bonch-Bruevich

'*12657 *Bonch-Bruevich'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la rusa astronomino Tamara Miĥajlovna Smirnova elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno (en tiama Sovetunio, nun en Rusio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la sovetunia fizikisto Aleksej Miĥajloviĉ Bonĉ-Brueviĉ (cirile : *Алексей Михайлович Бонч-Бруевич'', 1916–2006), korespondanta ano de la Rusia Akademio de Sciencoj. Li estis fama pro siaj esploroj pri la interago de lasera radiado kun sorbantaj kaj travideblaj medioj. Li estas fondinto de nova scienca fako pri optika povumo. (Medalo "Por la Venko sur Germanio en la Granda Patriota Milito 1941-1945" en 1945, Ordeno de la Ruĝa Flago de la Laboro en 1971, Ŝtata premio de Sovetunio en 1971, Ordeno de la Patriota Milito 2-a grado en 1985, Ordeno de la Amikeco en 1999.)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tamara Miĥajlovna Smirnova
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1971
Muzeo Höhler nr. 188 (Gera)

eta|Enirejo malantaŭ la Naturhistoria muzeo
La **Muzeo Höhler nr. 188** (germane: *Museum im Höhler Nr. 188*) estas parto de la Naturhistoria muzeo troviĝante en Gera (Germanujo), Nicolaiberg nr 3.

## Priskribo de la loko 
Sub la domo ''Schreiber'sches Haus* troviĝas profunda bierkelo *(Höhler)*, alta je 11 metroj kaj granda je 252 kubaj metroj. Ĝi estas el la 18-a jarcento kaj la plej malalta en la urbocentro.

En tiu ĉirkaŭaĵo prezentas sin la daŭra ekspozicio kun la temo *Mineraloj kaj minado en Orienta Turingio*. Oni fokuse lernas pri kelkaj minejoj el tiu tradiciega ekspluatoregiono, nome: pri urano ĉe Ronneburg, la ekspluata regiono de Saalfeld-Kamsdorf, la Tännig-areo proksime de Bad Lobenstein.

Informoj pri la iama elminado en la regiono de Gera ankaŭ abundas per bildesprima prezentado.

Alia temo estas la fiera aserto: *Oro el Orienta Turingio - ne nur legendo!'' En ĉ. 7 metrojn longa gango la linda bunteco de la mineraloj ravas, en ultraviola lumo, la venintojn.

## Eksteraj ligiloj 
*informoj sur porturista ekskursproponpaĝaro
*societo amikara
Hohler
Gera
Kategorio:Mineralogio
Urba regiono Aachen

La **urba regiono Aachen** aŭ plene esperantlingve **urba regiono Akeno** () estas administra unuo en la pleja okcidento de la germana federacia lando Nordrejn-Vestfalio, kreita la 21-a de oktobro 2009 el la antaŭa eksterdistrikta urbo Aachen (Akeno) kaj la antaŭa distrikto Aachen. Ĝia administra sidejo estas la urbo Aachen. Fine de  la urba regiono havis  loĝantojn.

Najbaras la distriktoj Heinsberg norde, Düren kaj Euskirchen oriente, krome limas Nederlando okcidente kaj Belgio sude plus okcidente.

## Administra disdivido 
(nombroj de loĝantoj laŭ la stato fine de )

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la distrikto (germanlingvaj)

Dosiero:Aachen Germany Imperial-Cathedral-01.jpg|
Dosiero:Eschweiler altes-Rathaus.jpg|
Dosiero:BurgRode Filmscan1.jpg|
Dosiero:Stolberg rheinland amtsgericht.jpg|


Kategorio:Distriktoj de Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Rejnlando
12659 Schlegel

'*12659 *Schlegel'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la germana astronomo Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la germanaj fratoj August Wilhelm (1767–1845) kaj Friedrich Schlegel (1772–1829), ambaŭ famaj verkistoj, filologioj kaj instruistoj ĉe la Universitato de Jena. Ili estis gvidantoj de la frua germana romantikisma periodo kaj eldonistoj de ties gazeto *Athenaeum''.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Freimut Börngen
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1973
Preĝejo Ĉieliro de Maria (Dabas)

**Kirko Ĉieliro de Maria** estas romkatolika Monumento historia en Hungario, en urbo Dabas, en urboparto (iama vilaĝo) Sári.

## Historio 
En la iama vilaĝo kirko funkciis jam en la mezepoko. Dum dominado de turkoj la vilaĝo senhomiĝis, sed en 1640 la kirko ankoraŭ estis uzata, eĉ riparita. En 1719 la katolika grupo refondiĝis, ili tiam havis kapelon. Oni konstruis preĝejon en la 1750-aj jaroj. La interna parto estis preta en 1786. La orgeno alvenis en 1936, sed ĝi trakonstruiĝis en 1991.

## Konstruaĵo 
La konstruaĵo situas sola. La fasado konsistas el kvadrata turo malsupre kun la enirejo. Pinto de la turo formas cepan kupolon. La navo malantaŭ la turo estas pli larĝa, ol la turo. La sanktejo estas duonronda. La internaj bildoj estis pentritaj en la 20-a jarcento. La predikejo venis el kirko en Vác.

## Fontoj 
* (hungare kun foto)
* (hungare kun fotoj)

-

Dabas
Dabas
Macaca nigra

eta|300px|Fama memportreto
eta|
La **Kresta Nigra Makako** (*Macaca nigra*) estas specio de makakoj el la familio Cerkopitekedoj endemia de la arbaroj de la indonezia insulo de Sulaveso kaj ĉirkaŭaĵoj. Ĝi estas minacata specio.

## Referencoj 
Kategorio:Endanĝeritaj specioj
Kategorio:Endemiismoj
Kategorio:Cerkopitekedoj
12661 Schelling

'*12661 *Schelling'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la germana astronomo Freimut Börngen elde la Observatorio Karl Schwarzschild en Tautenburg (Germanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la germana filozofo Friedrich Schelling (1775–1854). Li studis ĉe la *Tübinger Stift'' kaj estis profesoro pri filozofio en Jena. Kiel naturfilozofo, li komunikis intime kun la Romantikistoj kaj estis unu el la ĉefaj proponantoj de la germana idealismo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Freimut Börngen
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1976
Altmühl

La rivero **Altmühl** estas rivero en Germanio. Ĝi longas 198 kilometrojn kaj en listo de riveroj en Germanio ordigita laŭ longeco havas la 38-an lokon (laŭ alia kalkulo la longeco estas eĉ 234&nbsp;km). Interalie ĝi pasas tra la urboj Gunzenhausen, Treuchtlingen, Eichstätt kaj Kelheim. La fina rivera triono estas parto de la Majno-Danubo-Kanalo, kiu pere de la Rejno ŝipvoje ligas Nederlandon kaj nordan Germanion nordokcidente kun la ŝtatoj de la rivero Danubo en orienta centra kaj sudorienta Eŭropo.

eta|maldekstra|300px|la rivera fonto
[eta|maldekstra|300px|la rivero proksime de [Leutershausen]]

Kategorio:Riveroj en Bavario
(12660) 1975 NC

**(12660) 1975 NC** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la ĉiliaj astronomoj Carlos Torres kaj Sergio Barros elde la observatorio de Cerro el Roble en Ĉilio.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Carlos Torres
Kategorio:Malkovrita de Sergio Barros
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1975
Naab

La rivero **Naab** situas en Germanio. Kune kun ĝia plej longa fontrivero Waldnaab ĝi longas 165 kilometrojn kaj en listo de riveroj en Germanio ordigita laŭ longeco havas la 39-an lokon. Interalie ĝi pasas tra la urboj Weiden in der Oberpfalz, Schwandorf kaj Regensburg.

]]

Kategorio:Riveroj en Bavario
Ludwig Dringenberg

**Ludwig Dringenberg** (naskiĝis en Dringenberg, princepiskopujo Paderborn, 1410 – mortis en Schlettstadt, en 1477) estis germana humanisto, monaĥo, edukisto kaj pedagogo.

Li fondis la Prigramatikan Lernejon, en Schlettstadt kaj kune kun Beatus Rhenanus fondis la faman Humanisman Bibliotekon de tiu urbo. La teologo kaj humanisto Jakob Wimpfeling estis lia lernanto.

## Biografio 
Li supozeble vizitadis ian lernejon kies nomo estis "Frataro de la Komuna Vivo", ankaŭ konata kiel Lernejo de Sankta Hieronimo, en Deventer, situinta en la Abatejo de Böddeken. En 1430, li studis en Hajdelbergo, kie li ricevis diplomon kiel Bakalaŭro en la 13-a de aprilo 1434. En 1441 li estis nomumita rektoro de la Latina Lernejo, kie Peter Schott la Maljuna (1427–1504), Sebastian Murrho la Maljuna (1450–1495) kaj aliaj edukiĝis dum siaj infanjaroj, kaj kie li restis ĝis siaj lastaj tagoj. Conrad Celtes (1459–1508) eble estis lia lernanto.

## Vidu ankaŭ
* Beatus Rhenanus (1485–1547)

## Literaturo
*  Allgemeine Deutsche Biographie
*  Contemporaries of Erasmus – Peter G. Bietenholz,Thomas Brian Deutscher.
*  Ein gelehrter Westfale im Elsass
*  Ein gelehrter Westfale im Elsass

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj renesancaj humanistoj
Kategorio:Germanaj pedagogoj
Kategorio:Germanaj monaĥoj
Kategorio:Universitato de Hajdelbergo
Kategorio:Germanaj instruistoj
Ŝtuparo de Penrose

eta|Neebla ŝtuparo de Penrose

La **Ŝtuparo de Penrose** estas optika iluzio kaj neebla objekto elpensinta de la brita matematikisto kaj fizikisto Roger Penrose en 1958. La sama ŝtuparo jam antaŭe estis elpensinta de la sveda artisto Oscar Reutersvärd, sed estis nekonata ekster Svedio.

Sur la ŝtuparo ŝajnas ke oni povas rondiri supren aŭ malsupren kaj veni sur la sama ŝtupo. En tri dimensioj ĝi do estas neebla figuro, kiu ekestis pro en la (du-dimensia) desegnaĵo ludi kun la perspektivo.

La ŝtuparo de Penrose plej konatiĝis pro la litografio *Klimmen en dalen* (ascendi kaj descendi) (1960) de la nederlanda grafikisto M. C. Escher. La ŝtuparo estas parto de monaĥejo kie la monaĥoj iras en du direktoj sur la ŝtuparo. Ankaŭ en * Waterval* (akvofalo) (1961) Escher uzis la saman ideon.

## Vidu ankaŭ 
* Triangulo de Penrose
* Tono de Shepard (aŭda iluzio)

Kategorio:Optikaj iluzioj
Iller

La rivero **Iller** (en la antikva Romia Imperio nomita *Hilaria* aŭ *Hilara*) estas rivero en Germanio. Ĝi longas 147 kilometrojn kaj en listo de riveroj en Germanio ordigita laŭ longeco havas la 46-an lokon. Interalie ĝi pasas tra la urboj Sonthofen, Kempten, Memmingen, Illertissen, Vöhringen, Senden, Neu-Ulm kaj Ulm.

 transpontas la rivereton per longeco de 84 metroj]]

Kategorio:Riveroj en Bavario
Kategorio:Riveroj en Baden-Virtembergo
(12662) 1978 CK

**(12662) 1978 CK** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo James B. Gibson elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de James B. Gibson
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1978
12663 Björkegren

**12663 Björkegren** estas malgranda tre hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la sveda astronomo Claes-Ingvar Lagerkvist elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la familion *Björkegren*, amikoj kaj najbaroj de la malkovrinto en somera domo de Gotlando.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Claes-Ingvar Lagerkvist
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1978
Wupper

La rivero **Wupper** estas rivero en Germanio. Ĝi longas 116 kilometrojn kaj en listo de riveroj en Germanio ordigita laŭ longeco havas la 62-an lokon. Interalie ĝi pasas tra la urboj Wuppertal, Solingen, Remscheid, Leverkusen, krome tra la malpli grandaj urboj Wipperfürth, Radevormwald, Schwelm, Ennepetal kaj Leichlingen.

eta|maldekstra|300ra|unu el 37 riveraj fontoj
[eta|maldekstra|300ra|ĉe [Radevormwald]]
[eta|maldekstra|300ra|la [ŝvebotrajno de Wuppertal je granda parto de sia vojo ŝvebas super la rivero]]

Kategorio:Riveroj en Nordrejn-Vestfalio
Fränkische Saale

La rivero **Fränkische Saale**  situas en la federacia lando Bavario de Germanio. Ĝi longas 142 kilometrojn kaj en listo de riveroj en Germanio ordigita laŭ longeco havas la 53-an lokon. Interalie ĝi pasas tra la urboj Bad Königshofen, Bad Neustadt, Bad Kissingen, Hammelburg kaj Gemünden. La germanlingva adjektivo "fränkische" en la rivera nomo signifas frankonia, do aludas al la historia regiono Frankonio, por diferencigi la riveron de alia samnoma rivero Saale, kiu de norda Bavario fluas norden tra Bavario, Turingio, Saksio-Anhalto kaj enfluas la riveron Elbo.

[eta|maldekstra|300px|la rivero kun kastelo [Saaleck ĉe urbo Hammelburg]]
[eta|maldekstra|300px|en la banloka parko de [Bad Kissingen]]

Kategorio:Riveroj en Bavario
Warnow

La rivero **Warnow** estas rivero en la federacia lando Meklenburgo-Antaŭpomerio de Germanio. Ĝi longas 155 kilometrojn kaj en listo de riveroj en Germanio ordigita laŭ longeco havas la 42-an lokon. Interalie ĝi pasas tra la urboj Bützow, Schwaan kaj Rostock. Fine de sia vojo, kiu fluas iom orienten, sed precipe norden, la rivero ĉe Warnemünde fluas en la Baltan Maron.

[eta|maldekstra|300ra|ĉe urbo [Sternberg]]
[eta|maldekstra|300ra|fluo en la [Balta Maro|Baltan Maron ĉe Warnemünde]]

Kategorio:Riveroj en Meklenburgo-Antaŭpomerio
12670 Passargea

'*12670 *Passargea'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno, (en tiama Sovetunio, nun en Rusio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la elstaran germanan amatoran astronomon *Michael Paul Oskar Passarge''. Li konstruis sian privatan observatorion en Bad Salzschlirf kaj sisteme observas Sunon. Li estas fervora populariganto de astronomio kaj donas lekciojn ĉe radio kaj televido kaj en sia observatorio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1979
Sparkbobeno

eta|220ra|Sparkbobeno de aŭto
La **sparkbobeno** estas induktobobeno, kiu estas parto de la ilaro necesa por ekbruligi la kunpremitan miksaĵon fuelo/aero en benzinmotoro. La tasko de la bobeno, estas plialtigi la tension je la elektrodoj de la sparkilo al valoro de kelkmiloj da voltoj, por estigi sparkon, kiu ekbruligas la miksaĵon benzino/aero.

## Funkciado 
La sparkbobeno konsistas el du bobenoj troviĝantaj sur la sama ferkerno. La primara bobeno kun malmultaj volvoj estas konektita al la baterio per la ekbruliga ŝlosilo kaj per interrompilo. La sekundara bobeno kun miloj da volvoj estas konektita al la elektrodoj de la sparkilo.
Kiam la cirkvito de la primara bobeno estas fermita, ĝi estas trafluata per sufiĉe granda kurento. Tio produktas fortan magnetan kampon en la ferkerno. Tiu magneta kampo efikas ankaŭ en la sekundara bobeno. Kiam la interrompilo malfermas la cirkviton, la kurento en la primara bobeno nuliĝas kaj la magneta kampo rapide malpliiĝas. Sekve la magneta flukso en la ferkerno malpliiĝas. Pro la multaj volvoj la ŝanĝo de magneta flukso estigas en la sekundara bobeno aparte altan tension, egala al kelkaj miloj da voltoj. Tiel alta tensio jonigas la gason tra la elektrodoj de la sparkilo kaj estigas sparkon, kiu ekbrulas la miksaĵon fuelo/aero.
eta|250ra|Klasika ilaro por ekbruligo de kvarcilindra motoro 
contact
breaker=interrompilo distributor=distribuilo
eta|250ra|maldekstra|Konekto de sparkbobeno:Lp primara, Ls sekundara, S interrompilo, bougie=sparkilo

## Bibliografio 
* "Manual de la técnica del automóvil" BOSCH ISBN 3-934584-82-9

Kategorio:Inĝenierarto
Kategorio:Eksplodmotoroj
Crato Hofmann

**Craft Hofmann Crato** (naskiĝis en Udenheim, 1450 - mortis en Udenheim, en la 1501) estis germana humanisto, filologo kaj rektoro de la Latina Lernejo en Schlettstadt kaj dum kelka tempo li aktivis kiel kuracisto.

Li enmatrikuliĝis en la Universitato de Hajdelbergo en 1468, kaj ricevis sian diplomon je Bakalaŭro pri Artoj en 1470. En 1472, li diplomiĝis kiel Magistro pri Artoj en la Universitato de Frajburgo kaj en 1477 li sukcedis al Ludoviko Dringenberg kie rektoro en la Latina Lernejo en Schlettstadt kie li instruis 11 jarojn.

## Literaturo
* CERL Thesaurus
* Allgemeine Deutsche Biographie
* WorldCat Identities
* Virtual International Authority File
* [Ein Verleger sucht sein Publikum: Die Straßburger Offizin des Matthias ...](http://books.google.com.br/books?id=A8Eq1GFkwcEC&pg=PA202&lpg=PA202&dq=Crato+Hofmann+(1450-1501)&source=bl&ots=gfp2SWD_Ke&sig=oJdJnBoK6qLTnNC19a0JLWo8M7A&hl=pt-BR&sa=X&ei=6ffjU-rQFabesATLlIGIDA&ved=0CGUQ6AEwCA#v=onepage&q=Crato%20Hofmann%20(1450-1501)&f=false), Oliver Duntze.
* Deutsche National Bibliothek 

## Vidu ankaŭ
* Ludwig Dringenberg

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj filologoj
Kategorio:Germanaj humanistoj
Kategorio:Germanaj kuracistoj
Kategorio:Germanaj pedagogoj
Kategorio:Universitato de Hajdelbergo
12664 Sonisenia

'*12664 *Sonisenia'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la 27-an de septembro 1978 de la rusa astronomino Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno, (en tiama Sovetunio, nun en Rusio).

*Sonja* (*Sofija*) kaj *Senja* (*Semen*) estas ĉarmaj kaj talentaj infanoj de *Mark Ziseleviĉ Orlovskij'', ĵurnalisto en Kievo, aktiva en la eldoneja komerco kaj amiko de la malkovrintino.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Ivanovna Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1978
12672 Nygårdh

'*12672 *Nygårdh'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la sveda astronomo Claes-Ingvar Lagerkvist elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Hans Cristian Nygårdh'', unu el la plej fruktodona kompilintoj de krucvortenigmoj en Svedio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Claes-Ingvar Lagerkvist
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1980
Johano Drašković

Grafo **Johano DRAŠKOVIĆ de Trakošćan** , , , (naskiĝis en 1603 en Kroatio en Trakošćan, mortis en 1648) estis hungaria-kroata nobelo kaj militisto, banuso de Kroatio kaj palatino. Li estis signifa defendanto de Kroatio. Lia nobela antaŭnomo estis *trakostyáni* (de Trakošćan).

## Biografio 
Johano Drašković estis edukita en la familio, poste li lernis filozofion en Graz, juron en Bologna. Reveninta li aliĝis al kortego de Habsburgoj. Li frue iĝis departementestro de Árva. Li grafiĝis en 1631. Baldaŭe li batalis kontraŭ la turkoj, tial li ricevis la postenon banuso en 1640. Li ricevis premion ”eques auratus” en 1644. Post 2 jaroj la deputitoj elektis lin palatino: Li ricevis bienon en Magyaróvár. Li edziĝis en 1629, baldaŭe havanta 5 gefilojn. Li estis entombigita en Katedralo Marteno de Tours en Pozsony.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio

Kategorio:Banusoj de Kroatio
Kategorio:Hungaraj palatinoj
Sándor Veres

**Sándor VERES** [vereŝ] hungara ĵurnalisto, tradukisto, verkisto. Li naskiĝis en Tasnád en 1840 kaj mortis ?.

## Kariero
Sándor Veres akiris diplomon pri juro en Budapeŝto kaj Vieno, poste li trairis Eŭropon. Li venis hejmen piedire el Parizo. De 1866 li estis ĵurnalisto, de 1868 li estis interna kunlaboranto de Pesti Napló, poste kunlaboranto de pluraj aliaj gazetoj. Li tradukis el angla lingvo romanojn, plurcentojn da noveloj al hungara lingvo.

## Romanoj
* *A búrok védangyala*. Romano pri brita-bura milito, 1901.
* *A titokzatos kastély*, 1903.

## Fonto
* Magyar irodalmi lexikon, 1965.
* Új magyar irodalmi lexikon, 1994.

Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Hieronymus Gebwiler

**Hieronymus Gebwiler (1473-1545)** (naskiĝis en Kaysersberg, 1473 - mortis en Hagenau, en la 21-a de junio 1545) estis germana humanisto, teologo, historiisto kaj vico-kanceliero.

## Biografio
Li edukiĝis en la Universitato de Bazelo en 1492, kaj en la Universitato de Parizo li ricevis siajn diplomojn pri Bakalaŭro en februaro 1493 kaj Magistro pri Artoj en 1495. Ekde 1501, li fariĝis direktoro de la fama Latina Lernejo en Selestato, kie li altiris multajn lernantojn, kiuj pli malfrue fariĝis influhavaj humanistoj, kaj inter ili troviĝis Beatus Rhenanus, Bonifacius Amerbach kaj sia eventuala sukcedinto Hans Sapidus.

En 1509, li translokiĝis al Strasburgo kiel direktoro de la katedrala lernejo, kaj li estis determinita igi la lernejon en la ideala klasika gimnazio. Li preterlasis la tradician prigramatikan mezepokan latinan libron "Doctrinale", de Alexander de Villa Dei, kaj adoptis novan humanisman gramatikon de Johannes Cochlaeus. Gebwiler publikigis plurajn eldonojn de la Epistoloj de Horacio kaj la komedioj de Plaŭtus por uzado en la latinaj lecionoj, same kiel notitan eldonon de la komentoj pri la "Fiziko" de Aristotelo farita de la franca humanisto Jakobus Faber Stapulensis kaj eldonon de historia verko "De inventorions rerum" de la itala humanisto Polidoro Vergilio.

Li estis kontraŭa al la Protestanta Reformo, kaj kiam la movado prenis kontrolon de Strasburgo, en 1525, li lasis sian postenon kaj fariĝis direktoro en lernejo en urbo Haguenau.

## Verkoj
* Theoderici Gresemundi. Carmen de Historia Violat&#91;a&#93;e crucis: Et eius vita - 1514
* Septem Psalmorum penitentialium brevis explanatiuncula - 1515
* Ein schöne warhafftig und hievor ungehörte hystorie des Fürstlichen stammens ... - 1521
* Concertatio haud inelegans Culsameri Lutheriani et F. Bartolom. Usingen ... 1523 Johannes Culsamer, Bartholomäus Arnoldi, Hieronymus Gebwiler
* Beschirmung des lobs und eren der hochgelobte&#91;n&#93; hymelischen künigin Marie ... - 1523
* In caesareae majestatis ... carmen (etc.) - Haganoae, Guilielmus Seltz - 1529
* De praesenti Clericorum tribulatione, futurorumque, Hildegardis Bingensis - 1529
* Epitome regii ac vetvstissimi ortvs Caroli V. imp. Ferdinandi regis Hungariae ac Bohemiae &c, Hieronymus Nempaeus - 1650

## Literaturo
* Allgemeine Deutsche Biographie
* Historical Dictionary of Renaissance
* Contemporaries of Erasmus: A Biographical Register of the ..., Volumes 1-3, Peter G. Bietenholz, Thomas Brian Deutscher.
* Humanisma Biblioteko de Sélestat
* Worthpoint
* Universitato de Jena
* CERL Thesaurus
* Grundrisz zur Geschichte der deutschen Dichtung aus den Quellen: Bd. Das Mittelalter

## Vidu ankaŭ
* Beatus Rhenanus (1485-1547)
* Jakob Wimpfeling (1450-1528)
* Johann Geiler von Kaysersberg (1445-1510)
* Hans Sapidus (1490-1561)

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj humanistoj
Kategorio:Germanaj historiistoj
Kategorio:Universitato de Bazelo
Pál Esterházy (palatino)

Grafo **Pál ESTERHÁZY de Galántha** , laŭ hungarlingve kutima nomordo **Esterházy Pál** estis hungara palatino, oficiro, poeto, komponisto. Lia nobela antaŭnomo estis *galánthai* (de Galántha). Lia patro estis Miklós Esterházy, liaj filoj estis Mihály Esterházy kaj Miklós Antal Esterházy.

Pál Esterházy http://mek.oszk.hu/05600/05649/html/index.htm naskiĝis la  1635 en Hungara reĝlando en Kismarton (nuntempa Eisenstadt en Aŭstrio). Li mortis la  1713 en Kismarton.

## Biografio 
Pál Esterházy frekventis lernejojn en Graz kaj Nagyszombat. En 1652 li iĝis departementestro, post 3 jaroj li edziĝis baldaŭe havanta 18 gefilojn. En 1657 li atingis la postenon kortega konsilisto. Ekde 1663 li heroe batalis kontraŭ la turkoj. Li restis ĉiam fidelulo de Habsburgoj, kie li strebis por la hungaraj interesoj. En 1681 li estis elektita palatino. Li ricevis Ordenon de la Ora Lanfloko: Pro vidviĝo li denove edziĝis en 1682, la nova edzino naskis 7 gefilojn. En la sekva jaro li apartenis al defendantoj de Vieno kontraŭ la turkoj, poste li partoprenis en reokupo de Buda. Spite la aventuran vivon li okupiĝis ankaŭ pri muziko kaj poezio.

## Elektitaj publikaĵoj 
* ’’Az egész világon levő csudalatos Boldogsagos Szüz Kepeinek rövideden föl tett eredeti...’’ (1690, 1994)
* ’’Via Lactea ad Coelum ducens, variis praecantionibus, meditationibus...’’ (1691, 1762)
* ’’Litaniae omnium sanctorum...’’ (1700)
* ’’Harmoniae Caelestis seu moelodiae musicae...’’ (1711)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio
eta|maldekstre|Pál Esterházy

Pal
Kategorio:Hungaraj palatinoj
Kategorio:Hungaraj oficiroj
Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj grafoj
Botanika ĝardeno de Gera

La **Botanika ĝardeno de Gera** () troviĝas en Gera (Germanujo) estante alirebla aŭ tra Schiller-strato aŭ tra Nicolai-strato. Ĝi rolludis i.a. dum la Landa ĝardenekspozicio en 2007.

## Priskribo 
La botanika ĝardeno evoluis el fondaĵo de la komercisto Walter Ferber (1830-95), kun surfaco de 0,7 hektaroj. Ĝi apartenas ekde 1947 al la Naturhistoria muzeo de Gera kiun oni piedirante atingas post 3 minutoj.

La ĝardeno botanika servas kiel kompletigilo de la pejzaĝekologia daŭra ekspozicio pri la regiono de Eosta Turingio prezentante la por la regiono tipan flaŭron.

En la ĝardenartiste farita komplekso kun arbaroj folia kaj konifera, kun duonseka gazono, kun rokaj kaj per ŝotro kovritaj areoj, kun lagetoj, kun rojo kaj humidaj herbejoj oni prezentas al la vizitantoj ĉ. 300 specojn de kreskaĵoj.

Sistema sekcio, interesaj arboj, spic- kaj kuracherboj kaj geologia informomuro de 1898 kompletige plenumas la sciemulon pri la ĝardenaj temoj.

## Uzo didaktika 
La en la supra ĝardena parto troviĝanta, en 1864 starigita turodomo de Ferber restaŭritis inter 1990 kaj 1995 kaj servis nuntempe kiel *verda lernejo* por la Naturhistoria muzeo de Gera. La pli aparte prezentitaj plantaj ĉirkaŭaĵoj estas (kun originala germanlingva sekcidivido) *Laubwald*, *Halbtrockenrasen*, *Fels- und Schotterflur*, *Sumpf- und Wasserpflanzen*. krome ankaŭ ekzistas spicherbbedoj kaj geologia eksplikvando. Eblas implicite interagada ekkono de la eostturingia flaŭro.

## Literaturo 
* Christel Russe: *Museum für Naturkunde der Stadt Gera*, Gera 2003
* Museumsverband Thüringen (eld.): *Museen in Thüringen*, Edition Leipzig 2001, ISBN 978-3-361-00612-6, p.&nbsp;75

## Vidu ankaŭ 
Naturhistoria muzeo de Gera

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo
* Informoj sur la municipa retpaĝaro 

Kategorio:Gera
Gera
Ulrich Farrenkopf

**Ulrich Farrenkopf** (naskiĝis la 22-an de februaro 1975 en Miltenberg) estas germana esperantisto. En la 1990-aj kaj 2000-aj jaroj estis membro de la komisiono de GEJ pri organizado de renkontiĝoj kaj poste okupiĝis pri eksteraj rilatoj de Germana Esperanto-Junularo (partatempe ankaŭ kiel estrarano). Li ekde tiam ofte estas la reprezentanto de GEJ en la asembleo de la asocio Deutscher Bundesjugendring (DBJR), la Germana Federacia Junulara Ligo. 

Ekde 2000 li reprezente de GEJ kaj DBJR prijuĝas ĉe la institucio "Freiwillige Selbstkontrolle der Filmwirtschaft" (FSK, libervola memkontrolo de la filma industrio), ĉu filmoj povus endanĝerigi la psikan sanon de infanoj kaj sekve estus blokendaj de junaj aĝgrupoj. 
## Privata vivo
Post dek lernejaj jaroj en Miltenberg, li abiturientiĝis inter la jaroj 1991 kaj 1994 en internulejo de la katolika gimnazio *Vinzenz-Pallotti-Kolleg* de Rheinbach. De 1994 ĝis 2002 li studis en la bonna universitato kaj sekve de tio doktoriĝis pri la korsika lingvo. Paralele li plustudis en Speyer kaj Bochum. Post la doktoriĝo li komencis edukiĝon kiel nekuracista psikoterapiisto de infanoj kaj adoleskuloj. Ekde 2019 li efektive laboras kiel psikoterapiisto de infanoj kaj adoleskuloj kun praktikejo en la urbo Regen en la Bavaria arbaro.

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Tamás Nádasdy

Barono **Tamás (Tomaso) NÁDASDY** , laŭ hungarlingve kutima nomordo **Nádasdy Tamás** estis hungara palatino, banuso, reĝa juĝisto. Liaj nobelaj antaŭnomoj estis *nádasdi* kaj *fogarasföldi*.

Tamás Nádasdy http://www.kislexikon.hu/nadasdy_tamas.html naskiĝis en 1498. Li mortis la  1562 en Egervár.

## Biografio 
Tamás Nádasdy frekventis lernejojn en Buda, Graz, Bologna kaj Romo. En 1521 li hejmenvenis. En 1526j li ne partoprenis en batalo en Mohács. En la sekva jaro li ricevis gravan postenon: estro de Buda. En 1529 estis okupita Buda, sed Nádasdy ĵus estis for. En 1533 li edziĝis, tial li tre riĉiĝis. En 1537 li iĝis banuso kaj li batalis kontraŭ la turkoj. En 1540 li atingis la titolon reĝa juĝisto, en 1553 li baroniĝis, fine en . 1559 li estis elektita palatino. Li okupiĝis ankaŭ pri artoj, li fondis presejon.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio 

Kategorio:Hungaraj palatinoj
Kategorio:Hungaraj episkopoj
Kategorio:Banusoj de Kroatio
Kategorio:Reĝaj juĝistoj
Kategorio:Hungaraj baronoj
Pucallpa

**Pucallpa,** ankaŭ nomata ’’’Calleria’’’ estas urbego en Peruo. La loknomo signifas: ruĝa tero.
eta|Mapo pri urboj en Peruo, kie estas trovebla Pucallpa en la orienta kaj meza landpartoj

## Bazaj informoj 
* Loĝantaro:  (en 2007)
* Supermara alteco: 
* Areo: 
* Telefonkodo:
* Poŝtkodo:
* Horzono: UTC – 5 (ankaŭ somere)

## Geografio 
Pucallpa situas laŭ rivero Ucayali, grava alfluanto de Amazono. Huancayo (urbo) troviĝas 417, Chimbote 453, Limo 492, Trujillo (Peruo) 496, Callao 500, Iquitos 535, Chiclayo 611, Cusco 636, Arequipa 949, Tacna 1167 km.

## Historio 
eta|Konstruaĵo en Pucallpa
eta|Horloĝa turo en Pucallpa
Kvankam Pucallpa datiĝas de la frua kolonia epoko (1534), ĝi restis izolita ĝis 1945, tiam ĝi ricevis ŝoseon al la ĉefurbo Limo. En la 1840-aj jaroj franciskanaj misiistoj alvenis, kiuj allogis familiojn amase. Dum pluraj jardekoj ĝi restis malgranda vilaĝo, ĉar ĝi ne havis vojajn ligilojn. La vojo permesis la komercadon de la regionaj produktoj.

## Ekonomio 
Pucallpa estas komerca centro por agrikulturaj produktaĵoj. Petrola rafinejo funkcias proksime.

## Trafiko 
Pucallpa havas internacian flughavenon. finstacion de ŝoseo kaj riveran havenon.

## Klimato 
Pucallpa kuŝas en varma, humida pluvarbaro. La pluva sezono kulminas en novembro, malkulminas en julio. Jare pluvas po 1566&nbsp;mm.

## Fontoj 
* Angla Vikipedio helpe de WikiTrans
* http://www.britannica.com/EBchecked/topic/482652/Pucallpa 
* mapo, distancoj 

Kategorio:Urboj de Peruo
Kategorio:Havenurboj
12665 Chriscarson

'*12665 *Chriscarson'''* estas tre malgranda, tre hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  de la usonaj geastronomoj Eleanor Francis Helin kaj Schelte J. Bus elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Christopher A. Carson*, kontribuinton de la NASA-a misio *Lucy'' al la  kiel Direktoro de la (Kosmoveturila) Observatorio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1978
12668 Scottstarin

'*12668 *Scottstarin'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usonaj geastronomoj Eleanor Francis Helin kaj Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Scott Robin Starin*, kiu kontribuis al la NASA-a misio *Lucy'' al la  kiel Sistema Inĝeniero pri Gvidado, Navigacio kaj Regado.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1979
Ŝpinilo

[eta|Ŝpinistino kun ŝpinilo kaj [spindelo (oleopentraĵo el la jaro 1873)]]
eta|Ŝovelila ŝpinilo
**Ŝpinilo** (angle: *distaff*, germane: *Rocken*) estas nomo de historia helpa ilo uzata al manŝpinado.

Tio estas stango kun pinta finigo de diversa formo (forko, pinglo, ŝovelilo), sur kiu oni pendigis tufon de fadena materialo (ŝafa lano, lino, kanabo). La ŝpinilo estis fiksita sur starigilo aŭ la ŝpinistino tenis ĝin subbrake, inter la genuoj kaj simile, dum ŝi tordis per la fingroj tufojn de la fadenoj forprenataj el la ŝpinilo.

## Ŝpinilo en literaturo 
En metafora senco la ŝpinilo signifas virinan parton de la familio. En la historia literaturo oni uzas diraĵon "formorti post ŝpinilo", kiu priskribas precipe en nobelaj familioj staton post la morto de la lasta virina ido. Simila parolturno, kiam temas pri la morto de la lasta vira ido, estas uzata parolturno "formorti post glavo".

Kategorio:Teksado
Kurikinton

eta|200px|Batataj *Kurikinton*-oj purpuraj kaj flavaj (supre maldekstre) en *osechi*-aj skatoloj.
***Kurikinton*** (栗きんとん, laŭvorte "kastanea ora bulo", vidu sube) estas japana kuirarto uzanta kastaneon. Estas du signifoj kun la sama elparolo sed kun malsamaj ĉinaj skribaĵoj.

*Kurikinton* (栗金団) estas kuirarto de kastaneo aŭ batato manĝata kiel parto de ''* en novjaro. Oni faris *kurikinton*-on tiel malnove kiel en la Muromaĉi-epoko, sed tio estis konsiderata kiel bula formo kaj malsama el la nuna *kurikinton*.

*Kurikinton* (栗金飩) estas bula dolĉaĵo farata en Gubernio Gifu. Ĉi tiu *kurikinton'' ne estas tiel glueca kiel tio por novjara kuirarto.

## Vidu ankaŭ 
* Japana dolĉaĵo

Kategorio:Japanaj dolĉaĵoj
Arbara melampiro

La **Arbara melampiro** (*Melampyrum sylvaticum* L.) estas specio el la familio Orobankacoj (*Orobanchaceae*). Ĝi estas ofta floro en montaraj kaj subalpaj arbaroj, sur acida grundo, pli malofta en montetoj. Ĝi aperas en multaj regionoj de Europo.

## Priskribo 
Arbara melampiro estas tutjara herbo, kiu fariĝas 10-25 cm alta, kun paraj folioj lancformaj kaj malhelverdaj. Floroj estas 6-10 mm longaj, tute flavaj (esceptokaze blankaj aŭ rozkoloraj).

Tiu planto tre parencas kun la Herbeja melampiro, kiu ankaŭ kreskas en arbaroj, ofte en la samaj lokoj. Tiu ĉi, alta je 15-50 cm, havas pli grandajn florojn kun blanka tubo. Tiuj du specioj havas la saman vivmanieron kaj interalie reproduktan strategion.

Kategorio:Orobankacoj
Flughaveno Kolonjo/Bonno

La **internacia flughaveno Kolonjo/Bonno** - germane *Flughafen Köln/Bonn „Konrad Adenauer“* - estas internacia flughaveno inter la urboj Kolonjo kaj Bonno de okcidenta Germanio. Ĝi situas oriente de la rivero Rejno, kaj per rapid-fervoja linio de ICE-trajnoj rekte konektiĝas al la najbaraj internaciaj flughavenoj de Duseldorfo norde kaj Frankfurto ĉe Majno sude. La flughaveno havas la IATA-kodon CGN (laŭ la angla formo *"Cologne"* de la urbonomo Kolonjo) kaj la ICAO-kodon EDDK. 

Kategorio:Flughavenoj en Germanio
Kategorio:Transporto en Nordrejn-Vestfalio
Flughaveno Duseldorfo

La **internacia flughaveno Duseldorfo** - germane * Flughafen Düsseldorf International* respektive "duon-angle" *Düsseldorf Airport* - estas internacia flughaveno en la urbo Duseldorfo de okcidenta Germanio. Ĝi per rapid-fervoja linio de ICE-trajnoj rekte konektiĝas al la najbaraj internaciaj flughavenoj de Kolonjo/Bonno kaj Frankfurto ĉe Majno sude. La flughaveno havas la IATA-kodon DUS kaj la ICAO-kodon EDDL.

Kategorio:Flughavenoj en Germanio
Kategorio:Transporto en Nordrejn-Vestfalio
Krupa na Uni

**Krupa na Uni** estas komunumo de Serba Respubliko.

## Historio 
La komunumo *Krupa na Uni* datiĝas el 1995, kiam la Interkonsento de Dayton disiĝis la komunumo *Bosanska Krupa*.

Kategorio:Bosnio kaj Hercegovino
Kategorio:Geografio de Bosnio kaj Hercegovino
Rhamphicarpa fistulosa

***Rhamphicarpa fistulosa***  estas specio el la familio Orobankacoj (*Orobanchaceae*). Ĝi estas grava parazito de rizo.

## Priskribo 
Ĝi estas unujara herbo kun folioj nadlaformaj kaj malhelverdaj. Floroj estas blankaj kaj havas longan tubon.

## Ekologio 
Ĝi estas ne deviga riza duonparazito de multaj plantoj ĉefe poacoj kaj ciperacoj.

## Disvastiĝo 
Oni trovas la plantojn en Afriko ekzemple en Togolando.

Kategorio:Orobankacoj
Triangulo de Penrose

eta|Triangulo de Penrose
[eta|Skulptaĵo de la neebla triangulo, East Perth, [Aŭstralio.]]

La **Triangulo de Penrose** estas neebla figuro, nomita laŭ la brita matematikisto Roger Penrose, kiu elpensis la figuron kaj publikigis ĝin en 1958. La sveda artisto Oscar Reutersvärd jam en 1934 desegnis la saman figuron. La triangulo konsistas el tri traboj kiuj ĉiuj ŝajne staras orta sur la aliaj du, sed kune tamen formas triangulon (vidu bildon).

Ĝi estas optika iluzio kaj neebla figuro, tio signifas ke per trompaj ombrostrekoj kaj perspektivo oni sugestas spacan figuron kiu ne estas realigebla. Estas vere ke eblas fari spacan konstruaĵon kiu sugestas la saman figuron, sed ĝi ne estas la konstruaĵo kion oni "vidas".

La nederlanda grafikisto Maurits Escher ofte aplikis la triangulon en siaj verkoj.

## Vidu ankaŭ 
* Ŝtuparo de Penrose

## Eksteraj ligiloj 
* Cerf, C., *A Family of Impossible Figures Studied by Knot Theory*
* Elber, G., *Escher for Real* 
* Filmeto de konstruaĵo kiu sugestas la triangulon de Penrose

Kategorio:Plastikaj artoj
Kategorio:Optikaj iluzioj
(12666) 1978 XW

**(12666) 1978 XW** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usonaj astronomoj Edward L. G. Bowell kaj Archibald Warnock elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kalifornio, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Edward L. G. Bowell
Kategorio:Malkovrita de Archibald Warnock
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1978
Büderich

**Büderich** interalie estas la nomo de
* parto de la urbo Meerbusch en la federacia lando Nordrejn-Vestfalio de Germanio,
* parto de la urbo Werl kaj
* parto de la urbo Wesel en la sama federacia lando.

Krome temas pri la antaŭa germanlingva nomo de la komunumo Péry en la kantono Berno de Svislando.
(12667) 1979 DF

**(12667) 1979 DF** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Norman G. Thomas elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell, sud-oriente de Flagstaff (Arizono, Usono).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Norman G. Thomas
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1979
Andrzej Grzębowski

**Andrzej Grzębowski**, kromnomata **Andreo** (naskiĝis la  en Bydgoszcz, mortis la  en Bonaero) estis magistro, pola esperantisto, honora membro de Pola Esperanto-Asocio, posedanto de la per-esperanta turisma agentejo Esperantotur (kaj ties altlernejo Internacia Studumo pri Turismo kaj Kulturo) kaj de la Internacia Centro pri Kulturo kaj Turismo "Kujavio kaj Pomerelio" en Bydgoszcz.

## Esperanto-agado 
Li komencis aktivi en Pola Esperanto-Junularo kiel estrarano pri turismo (1965–1966), poste iĝis vicprezidanto (1966–1997) kaj prezidanto (1967–1970). En 1972 li komencis gvidi la filion de PEA en Bydgoszcz. Jam antaŭe li estis komitatano de TEJO kaj ekde la 1970-aj jaroj li longtempe deĵoris kiel komitatano de UEA. Kun sia turisma agentejo Esperantotur, krom turisme priservi esperantistojn ekz. dum la 72-a UK en Varsovio, li organizis turismajn vojaĝojn ankaŭ por neesperantistoj kaj mem vizitis pli ol 100 landojn de la mondo. Iam li estis ankaŭ vicprezidanto de la ĉefa estraro de PEA kaj prezidanto de internacia asocio "Monda Turismo". Li verkis kelkajn Esperanto-publikaĵojn.

Post la apero de retpoŝto li ekuzis ĝin por vasta informado pri siaj aktivecoj, inkluzive dissendadon de komercaj proponoj, pro kio kelkaj nomis lin la unua Esperantlingva spamisto.

La 17-an de oktobro 2012 li aktive partoprenis en la Esperanto-konferenco en Pola Senato organizita de Pola Asocio Eŭropo – Demokratio – Esperanto kaj Mecenato de Esperanto Etsuo Miyoshi.

## Kleriga agado 
Grzębowski estis adjunkto de AIS San Marino kaj en la jaroj 1999 kaj 2001 organizis ties studadsesiojn SUS 20 kaj SUS 24. La studentojn de sia turisma-kultura studejo li instigis kompletigi siajn studojn per bakalaŭriĝo ĉe AIS.

## Familio 
Lia litovdevena edzino Regina, kiu supervivis lin, helpadis al li en la realigo de liaj ideoj.

## Morto 
Li mortis neatendite pro korinfarkto dum dormo en Bonaero en Argentino, post partopreno en la tie okazinta 99-a UK. La entombigo okazis en Bydgoszcz.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Esperanto en Bydgoszcz – pli ol 100 jaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝaro de Esperantotur 
* Internacia Centro pri Kulturo kaj Turismo "Kujavio kaj Pomerelio" 
* Andrzej Grzębowski – Miasto dla Pokoleń (mallonga pollingva prezento pri ICKT fare de Andreo Grzębowski)
* Rememora filmo pri Andrzej Grzębowski

Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Bydgoszcz
Kategorio:Estraranoj de PEJ
Kategorio:AIS