open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kusacu (urbo)

**Kusacu** ( [kusacu-ŝi]; Hepburn: *Kusatsu-shi*, Kunrej: *Kusatu-si*) estas urbo ĉe la bordo de la lago Biŭa en Japanio. Ĝi situas en la gubernio Ŝiga, en la regiono Kansajo (ankaŭ nomata *Kinki*), kaj geografie troveblas en la centro de la insulo Honŝuo, la plej granda el la insuloj de Japanio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun .

## Historio 
Ekzistis la tranoktejo *Kusacu-ĝuku* apud *Tokajdo* kaj *Nakasendo* en la epoko de Edo.

En 1994, Universitato de Ricumejkan konstruis sian kampuson, Kampuso de Biŭako-Kusacu.

## Transporto 
eta|maldekstra|360ra|
### Fervojoj 
* JR Okcidenta:
** Linio Tōkaidō (ĉefa) (Linio Biwako): Stacio Minami-Kusatsu - Stacio Kusatsu
** Linio Kusatsu: Stacio Kusatsu

### Vojoj 
* Aŭtovojoj:
** Aŭtovojo Meishin
** Aŭtovojo Shin-Meishin
* Naciaj vojoj:
** Nacia vojo 1
** Nacia vojo 8

## Onseno 
Oni ofte konfuzas la urbon kun la urbeto Kusacu, fama je Kusacu-Onsen en la kantono Agacuma kaj en la gubernio Gunma. Parenteze, la sentō nomata *Kusacu-Onsen* ekzistas en la urbo. La sentō aldonas polvon el la akvo de *vera* Kusacu-onsen en la banejon.

## Lernejoj en la urbo 
* Elementaj lernejoj: 13 (publikaj: 13, privata: 0)
* Mezlernejoj: 7 (publikaj: 6, privata: 1)
* Supera mezlernejo: 6 (publikaj: 4, privataj: 2)

### Universitatoj 
* Universitato de Ricumejkan (privata)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Asocio de la urbo Kusacu pri turismo kaj produktaĵoj 

Kategorio:Urboj de Gubernio Ŝiga
Noboribecu-Onsen

dekstra|240px|eta|Jigokudani
**Noboribecu-Onsen** (登別温泉 [noboribecu-onsen]: Hepburn-Transskribo: Noboribetsu-Onsen) estas Onsen en la urbo Noboribecu en Iburi-subprefektujo en Hokkajdo.

## Onsen-distrikto 
dekstra|240px|eta|Onsen-distrikto
La Onsen-distrikto troviĝas en la valo apud Kusurisambecu

La valo nomata *Ĵigokudani* estas malnova vulkana kratero kaj havas 15 fontojn de varma akvo. Ĝi provizas sume ĉ. 3000 litrojn da akvo minute. De la onsen-distrikto telfero etendiĝas al Monto Ŝihorei (Kuma-jama). La pinto de ĝi troviĝas urso-ranĉo.

## Historio 
En pra-historio, ainoj uzis la onsen. En Edo-epoko , Mogami Tokunai priskribis la onsen en sia verko *Ezo-sōshi*.
En 1845 Matsuura Takeshiro prezentis la allogon de la onsen.
En 1857, Okada Hambei la komercisto el Omi konstruis vojon al onsen.
En 1858, Takimoto Kinzo konstruis la novan vojon, sur kiu oni veturas nun, kaj konstruis la Onsen-Hotelon (nun Dai-ichi Takimoto-kan).

En la Rusa-Japana Milito, Noboribecu iĝis preventejo por vunditaj soldatoj en la milito, kaj famiĝis tutlande.

Je 1-a de decembro 1915, malfermiĝis tramo Noboribetsu-Onsen-Tramo kiel ĉevaltira tramo. La tramokompanio, ekuzis vaporlokomotivon en 1918 kaj elektrigis la tramvojon en 1925. Je 1-a de septembro 1933 la tramo finiĝis kaj anstataŭe komenciĝis buso-servo.

## Transporto 
* JR Hokkajdo - la plej proksima stacio estas Noboribetsu-Stacio de Muroran-Ĉeflinio. Dōnan-Buso servas de la stacio ĝis la onsen-distrikto 20 minutojn.
* Noboribetsu-Higashi-Interŝanĝejo sur Hokkaido-Ekspresvojo estas la prej proksima interŝanĝejo.

## Vidu ankaŭ 
* Karurusu-Onsen

## Eksteraj ligiloj 
* Turisma Asocio de Noboribecu 

Kategorio:Hokajdo
Zarzuelo

**Zarzuelo** povas esti:
* Zarzuelo (teatro), ĝenro de hispana liriko-dramo 
* Zarzuelo (manĝaĵo), kataluna manĝaĵo el diversaj fiŝoj kaj marfruktoj
* Palaco de la Zarzuelo, rezidejo de la hispana reĝo
* Teatro de la Zarzuelo en Madrido
* pluraj komunumoj en Hispanio, kun signifo "rubusujeto":
** Zarzuelo, Cuenca, komunumo en la provinco Cuenca.
** Zarzuelo de Jadraque, komunumo en la provinco Guadalajara
** Zarzuelo del Monte, Segovia, komunumo en la provinco Segovia 
** Zarzuelo del Pinar, Segovia, alia komunumo en la provinco Segovia
Esperanto (ŝipo)

**Esperanto** estis hispana ŝipo, la unua ZEO en la mondo. La Navigacia Matrikulo, la oficiala dokumento por identigo de la ŝipo, estas eldonita en Malaga (Hispanio) en 1896 kaj ĝi estis uzata ĝis 1966.

Teknikaj datumoj de la ŝipo "Esperanto":
* Konstrujaro: 1896
* Droniĝo: 1966
* Longeco: 42,30 m
* Kilprofundeco (Akvokvanto): 2,26 m
* Maso: 262 tn
* Rapideco: 6 nodoj
* Maŝinpovumo: 140 ĈV (ducilindra vapormaŝino)
* Karbujo: 32 tn

En 1896 en Malaga loĝis José Rodríguez Huertas, fondinto de la unua Esperanto-societo en Hispanio (la 5-a en la mondo) havanta altan reputacion en la urbo. Li grave influis oficialan nomigon de la ŝipo.

Laŭ informoj la ŝipo "Esperanto" navigis kutime inter Kanariaj havenoj. Tiu ŝipo servis navigante longajn 70 jarojn kaj 1966 oni dronigis ĝin por ke ĝi servu kiel protektilo por la haveno Las Palmas de Gran Canaria (la loko nun plene kovrita pro nova avenuo konstruita marborde).

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto (barko) en Adriatika Maro
* Esperanto (kargoŝipo), konstruita en 1906, kiu de 1939 ĝis 1945 servis en la franca mararmeo kadre de la Dua Mondmilito kaj en 1945 detruiĝis

Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj
Vilters-Wangs

**Vilters-Wangs** estas komunumo en la elektodistrikto Sarganslando, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 4078 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Vilters-Wangs situas ĉe la okcidenta deklivo de la Rejnvalo inter Bad Ragaz en la sudo kaj Mels en la nordo. La komunumo konsistas el la du municipoj **Vilters** kaj **Wangs**. Vilters-Wangs apartenas al la turisma regiono de Pizol.

## Trafiko 
Vilters kaj Wangs facile atingeblas ek de Bad Ragaz kaj aliaj najbaraj komunumoj per poŝtaŭtobusoj. Ek de Wangs ekzistas seĝ-telfero al la Pizol-Kabano ĉe la flanko de Pizol.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Vilters sub la nomo *Filtris* datiĝas el la jaro 843. La komunumo apartenis al la Monaĥejo Pfäfers, ĝis ĝi sukcesis aĉeti sian liberecon en la jaro 1563. Dum la tempo de la Helveta Respubliko de 1798 ĝis 1803 Vilters kaj Wangs apartenis al la Kantono Linth kaj ek de tiam al la Kantono Sankt-Galo. De 1803 ĝis 1816 ili estis parto de la komunumo Ragaz. En la jaro 1816 Vilters kaj Wangs estis kunigitaj al propra politika komunumo.

## Monda naturheredaĵo 
Vilters-Wangs apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Vilters-Wangs

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Svislando
Tamina

**Tamina** estas alfluanto de Alpa Rejno en la elektodistrikto Sarganslando, Kantono Sankt-Galo.

## Priskribo 
La fonto de Tamina situas sub la pinto de Eggerhorn en alteco de 2600 m. Ĝia ĉefa alfluanto estas la rivero Calfeis, kiu fontas el Sardona-Glaĉero sub Piz Sardona.

La rivero unue fluas de nordo al sudo tra la *March-Valo*, ĉe kies fino ĝi turniĝas orienten kaj nutras la Gigerwald-Lagon kun freŝa akvo, kaj poste denove elfluas el ĝi kaj trafluas nun la **Tamina-Valon**, kiu nomiĝas laŭ la municipo Vättis ankaŭ **Vättis-Valo** respektive germane **Vättnertal**. La akvokolekta regiono de Tamina estas praktike identa kun la teritorio de la komunumo Pfäfers, al kiu aldoniĝas la lasta riverpeceto en Bad Ragaz.

## Municipoj laŭlonge de Tamina 
Laŭlonge de la rivero situas la municipoj respektive vilaĝoj **Pfäfers**, **Sankt-Margrethenberg**, **Vadura**, **Valens**, **Vasön** kaj **Vättis**, kiuj ĉiuj apartenas al la politika komunumo Pfäfers, kaj tiam nature la komunumo Bad Ragaz, ĉe la alfluo al Rejno.

## Kuracbanejo en la Tamina-Ravino 
Apud Pfäfers la rivero pasas impresan ravinon, en kiu ekzistas varamakvaj fontoj, kies sanigan efikon oni jam en mezepoko konis. La Monaĥejo Pfäfers en la **Tamina-Ravino** (germane **Taminaschlucht**) funkciigis de mezepoko kaj ĝis la 19-a jarcento bankuracejon. Hodiaŭ la kuraciga varma akvo estas kondukita per tuboj al la fama kuracloko Bad Ragaz.

En Bad Ragaz Tamina alfluas 18 kilometrojn post ĝia fonto la riveron Rejno.

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Alfluantoj de Rejno
Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Riveroj de la Alpoj
Piz Sardona

**Piz Sardona** (prononcu *pic sar**do**na* ankaŭ konata sub la malpli ofte uzata germana nomo **Surenstock**) estas monto en la Glarusaj Alpoj. Ĝi situas sur la limo inter Kantono Glaruso kaj Kantono Sankt-Galo.

Je la sankt-gala flanko fontas la Sardona-Glaĉero, kiu fluas la valsa valo *Calfeisen* kaj poste al la Tamina-Valo. Je la glarusa flanko situas la komunumo Elm.

En la najbareco situas inter aliaj pintoj Ringelspitz, kiu estas la plej alta monto de Kantono Sankt-Galo.

## Monda naturheredaĵo 
Piz Sardona apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.

## Vidu ankaŭ 
* Sardona-Glaĉero

## Eksteraj ligiloj 
* Panoramo de Piz Sardona respektive Surenstock 
* Ekskursraportoj kaj fotoj de Piz Sardona

Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Montoj de la Alpoj
Kategorio:Montoj kun alteco inter 3000 kaj 3999 m
Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Svislando
Ringelspitz

**Ringelspitz** (prononcu: ***ring**-l-spic*; romanĉa lingvo: **Piz Barghis**) estas monto en la sudo de Kantono Sankt-Galo proksime de la limo kun Kantono Grizono. Kun alteco de 3247 m s.m. ĝi estas la plej alta pinto de Kantono Sankt-Galo.

## Geografio 
Ringelspitz fakte estas larĝa masivo kun pluraj flankaj pintoj. La montopinto troviĝas sur la tereno de la komunumo Pfäfers. Norde de Ringelspitz troviĝas la Calfeis-Valo, flanka valo de Tamina-Valo kun la Gigerwald-Lago. La pintoj de la Ringelspitz-Masivo situas sur kresto kiu orienten malsupreniras al la *Kunkels-Pasejo*, tra kiu montara pado ligas la setelejon *Kunkels*, kiu apartenas al la municipo Vättis en Pfäfers, kun Tamins en Kantono Grizono. Okcidente la kresto plukondukas ĝis la Piz Sardona.

## Montara Turismo 
Je la grizona flanko kelkajn kilometrojn sudoriente de la pinto situas la Ringelspitz-Kabano de la Svisa Alpismo-Klubo (SAC). Ĝi estas trankota haltejo por grimpado de la pinto de Ringelspitz.

## Monda naturheredaĵo 
Ringelspitz apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.

## Eksteraj ligiloj 
* Ringelspitz / Ekskursaj raportoj pri Ringelspitz/Piz Barghis

Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Montoj de la Alpoj
Kategorio:Montoj kun alteco inter 3000 kaj 3999 m
Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Svislando
Syllable

**Syllable** estas libera operaciumo por Pentium kaj kongruaj procesoroj.

## Kreintoj 
Kristian Van Der Vliet,
Kaj de Vos, Riĉjo Caudill,
Arno Klenke, Henrik Isaksson

## Priskribo 
Syllable estas volontula projekto por krei liberajn operaciumajn sistemojn por Pentium kaj kongruaj procesoroj. La intenco estas krei facile uzeblan liberan operaciumon por hejmaj kaj malgrandoficejaj uzantoj. Ĝi debranĉiĝis de la haltinta projekto AtheOS en julio 2002.

Ĝi havas
* indiĝenan retumilon bazitan sur WebKit (ABrowse aŭ Webster),
* retpoŝtan klienton (Whisper),
* sonludilon, spektilon, konvertilon bazitajn sur bibliotekaro kiu uzas etendaĵojn kiel FFmpeg aŭ rimedon por ludo de Ogg Vorbis,
* IDE,
ktp.

## Proprecoj 
Ĉefaĵoj laŭ la Oficiala Retejo inkluziv:

    * Indiĝena Peco revuo dosiersistemo, la AtheOS Dosiersistemo (kutime nom AFS, kiu ne estas la sama kiel la Andrew Dosiersistemo)
    * C++ orient API
    * Kontraŭasorient grafika surtabla natura medio sur indiĝena GUI arkitekturo
    * Plejparte POSIX observema
    * Softvaro havenoj, inkluzivanta Emacs, Vim, Perl, Python, Apache kaj aliuloj.
    * GNU toolchain (GCC, Glibc, Binutils, Far)
    * Preventa multitasking kun multithreading
    * Symmetric multiprocessing (multoblaj procesoro) subten
    * Aparato aŭtistoj por plimulto de ofta komputila aparataro (video, sono, reto pecetoj)
    * dosiersistemo aŭtistoj por GRASA (leg/skrib), NTFS (leg) kaj subnumero2 (leg)
    * REBOL kiel sistemo skribo lingvo

La lasta versio estas 0.6.5, liberig sur Januaro 8, 2008.

## Eksteraj ligiloj 
* https://syllable.metaproject.frl

Kategorio:Libera programaro
Gigerwald-Lago

**Gigerwald-Lago** () estas baraĵlago en Calfeis-Valo, flanka valo de Tamina-Valo.

La lago atingeblas per montara strato de Bad Ragaz tra la Tamina-Valo. Ĝi situas sur la teritorio de la komunumo Pfäfers en Sarganslando, Kantono Sankt-Galo. La lasta pli granda municio antaŭ la lago estas Vättis. Al la akvokolekta regiono de la lago apartenas la Sardona-Glaĉero.

Gigerwald-Lago estas la plej granda lago, kiu situas komplete sur la teritorio de Kantono Sankt-Galo.

La baraĵo Gigerwald estis finkonstruita en la jaro 1976. Ĝin utiligas la *Elektrejoj Sarganslando* [Kraftwerke Sarganserland AG] por sia pumpakumul-elektrocentralo, al kiu apartenas ankaŭ la kompensbaseno plimalsupre en la Tamina-Valo kun la centralo en *Mapragg*.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de lagoj en Svislando

Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Lagoj en Svislando
Kategorio:Baraĵlagoj en Svislando
Nacia tago de Svedio

eta|dekstra|La sveda flago.
[eta|upright=0.8|dekstra|La Princino [Viktoria (Svedio)|Viktoria ĉe festo de la nacia tago en 2006.]]
La **Nacia tago de Svedio**, aŭ la **sveda flagotago** (*Sveriges nationaldag* aŭ *svenska flaggans dag*) estas festata en Svedio ĉiujare la 6-an de junio. La Riksdag (la sveda parlamento) faris la daton nacia tago en 1983. Antaŭe, oni nur honoris ĝin kiel la "svedan flagotagon."

## Historio 
La tradicio de la festo je tiu dato komenciĝis parte en *Skansen* en Stokholmo dum la 1890-aj jaroj, kaj parte dum la 1910-aj jaroj ĉe la Stokholma Olimpia Stadiono, honore al la elekto de la reĝo Gustavo Vasa en 1523, kaj la reĝa subskribo de la nova formo de regado en la 6-a junio en 1809.

Iuj dubas la validecon de tio kiel nacia festotago, kaj oni ne vere festis ĝin ĝis kelkaj jardekoj poste. Tamen, la elekto de Gustavo signifas la finon de Unio de Kalmar, do iusence ĝi ja markas la svedan sendependiĝon, kvankam la evento okazis antaŭ tiom longe, ke ĝi ne plu forte enestas la socian konscion same kiel, ekzemple, la nacia tago de Norvegio, *Syttende Mai* (”17-a majo”).

En 2005 ĝi fariĝis oficiala sveda publika festotago, anstataŭigante la pentekostan lundon. Tiu ĉi ŝanĝo signifis, ke la laboristoj havis malpli da senlaboraj tagoj (kaj pli da laboraj), ĉar la 6-a de junio foje okazas dum la semajnfino, malkiel la pentekosta lundo, kiu ĉiam okazas lunde. Pro tio, kelkaj svedaj sindikatoj plendas. Kelkaj sindikatoj solvis tiun problemon: la laboristoj kiu havas tiujn kontraktojn gajnas ok horojn da senlabora tempo por uzi iam ajn.

## Parencaj eventoj 
* 1523 – Gustavo Vasa estas elektita kiel Reĝo de Svedio, markante la finon de la Unio de Kalmar.
* 1654 – Karolo la 10-a Gustavo de Svedio regas post sia kuzino Kristina, post ŝia abdikiĝo.
* 1809 – Svedio deklaras novan Instrumenton de Registaro, kiu restarigas  al la Riksdag de la Bienoj.
* 1857 – Sofia de Nassau geedziĝas kun la estonta reĝo Oskaro la 2-a de Svedio-Norvegio.
* 1974 – Svedio deklaras novan Instrumenton de Registaro, farante Svedion Konstitucia Monarĥio, kun parlamentismo en la konstitucio.

La eventojn de 1523 kaj 1809 oni ĝenerale rigardas kiel la plej gravaj.

## Eksteraj ligiloj 
Svedio
Kategorio:Naciaj simboloj de Svedio
Kategorio:Kulturo de Svedio
Islamofobio

alternative=No mosque|eta|Signo signifante *Neniu moskeo*
eta|kontraŭislama signo en manifestacio en Nov-Jorko, Usono
**Islamofobio** estas la antaŭjuĝoj aŭ diskriminacio kontraŭ islamo aŭ islamanoj. La vorto mem datiĝas al la 1980-aj jaroj, sed iĝis pli uzata post la atakoj de la 11-a de septembro 2001. Kiel la vorto mem indikas, temas plej ofte pri fobio, t.e. pri timo de aŭ malamo kontraŭ islamo kaj eventuale ankaŭ kontraŭ islamanoj kaj islamaĵoj ĝenerale.

Pri Eŭropo oni povus diri, ke la koncepto pludaŭrigas tradician rivalecon inter la kristana kaj islama kulturoj ĉirkaŭ Mediteraneo. La lastaj epizodoj de tiu rivaleco dum la 20-a jarcento estis la kolonia kaj senkoloniiga luktoj ĉe Maroko, Alĝerio kaj Egiptio, sed ankaŭ estis en la kerno de granda parto de la procezo de plia diseriĝo de la iama Jugoslavio, pro la islamanoj de Bosnio aŭ Kosovo. Dum la lastaj jardekoj de la 20-a jarcento signifege pliiĝis la kvanto de islamdevenaj loĝantoj en kelkaj eŭropaj landoj, kiel Britio, Germanio, Francio, Hispanio kaj eĉ Danio, Belgio kaj aliaj. Tiu fakto kaŭzis interalie malfavoran rilaton ĉe parto de la ĝistiama indiĝena loĝantaro al tiu nova loĝantaro, ne nur fremda, sed krome el la tradicie malamika kulturo.

Ĉe aliaj mondoregionoj, kiel Barato, Rusio, ĉirkaŭ Israelo, ĉirkaŭ Indonezio, ktp., la karaktero de la islamofobio estas diferenca pro la regionaj cirkonstancoj.

## Vidu ankaŭ 
* antisemitismo
* islamismo
* Islamigo
* Islama reformismo
* Islamofaŝismo
* *Kontraŭstaro inter Civilizacioj*
* *Innocense of Muslims*
* PEGIDA
* krucmilitoj
* orientismo
* rasigado
* rasismo
* ŝovinismo
Erhuo

eta|Erhumuzikistino
**Erhuo** () ankaŭ nomata **nanhuo** (, ''*, laŭlitere “suda violono”) estas instrumento el Huĉjinoj, la familio de ĉinaj du-kordaj arĉaj kordinstrumentoj. Ekster Ĉinio ĝi estas plej konata el huĉjinoj kaj en kelkaj Okcidentaj landoj oni ĝin nomas *Ĉina violono*. Hodiaŭ, la erhuo estas uzata ĉefe en la prezentado de popola kaj tradicia ĉina muziko, kaj kiel solinstrumento kaj en ensemblo aŭ kiel parto de grandaj orkestroj.

Erhuo konsistas de longa vertikala kolo kun du grandaj kejloj, al kiuj kordoj ligiĝas. En suba parto de instrumento situas malgranda sonkesto, kies antaŭa surfaco estas kovrita per ledo (tradicie por tio oni uzas haŭton de pitono). En meza parto de kolo estas speciala buklo de ŝnuro (nomita *qian jin*) kiu tiras la kordon al la kolo, ŝanĝante la sonon de instrumento. Tipa erhuo estas 81 cm alta, kaj same longa estas la arĉo.

La sonkesto de erhuo estas prisma kaj havas du samlarĝajn laterojn en antaŭa kaj malantaŭa partoj. Nombro de flankaj lateroj estas difera - 6 aŭ 8. Sesflanka ehua sonkesto nomiĝas *liu jiao qin tong* kaj plej ofte uzatas en Suda Ĉinio, la okflanka, *ba jiao qin tong*, pli popularas norde. Ankaŭ ekzistas varianto de erhuo kun cilindra sonkesto.

## Erhuo kaj muzikistoj 
La pola komponisto Krzysztof Penderecki uzis erhuon en la partituro de sia Sesa Simfonio (2008-2017), subtekstigita kiel "Ĉinaj Kantoj".

Erhuo estas uzata en la muziko de la kanada distra firmao Cirque du Soleil kaj en la solludaj prezentoj de la populara trupo *Shen Yun Performing Arts* (muzikgrupo fondita en 2006 en Novjorko fare de anoj de la spirita movado de *Falun Gong)* kiu prezentas klasikajn ĉinajn dancojn kaj popoldancojn de diversaj ĉinaj etnoj.

Kelkaj rokmuzikistoj ankaŭ turnis sin al la erhuo. Aparte Jack Xu, la fondinto kaj fronta figuro de la usona grupo Hsu-nami, ludas la erhuon. La instrumento ankaŭ estas uzata de la ukraina teamo *Fleur''.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Erhu, 'la ĉina violono', jutuba filmeto

(angla) Prezento de la erhuo

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Kordinstrumentoj
Kategorio:Huĉjinoj
Sep montetoj de Romo

eta|240ra|dekstra|La sep montetoj de Romo
La **sep montetoj de Romo** (latine: *septem montes Romae*) estas sep montetoj situantaj oriente de la rivero Tibero en la nuna itala ĉefurbo Romo. Tiuj montetoj gravis dum la sidlado de Romo kaj estis gravaj punktoj de la urba topografio. Post la detruo de la urbo fare de la Gaŭloj en la jaro 387 a.K. ili estis ĉirkaŭitaj de la serviana murego, kiu apartigis la urbon de la ĉirkaŭaĵo.

Jen la sep montetoj:
* Aventino, 47 m
* Kapitolo, 50 m
* Celio, 50 m
* Palatino, 51 m
* Viminalo, 60 m
* Kvirinalo, 61 m
* Eskvilino, 64 m

Ĉiuj sep montetoj estas menciitaj en Quo vadis?. Kvin el ili estas difinitaj en PIV 2020.

Aliaj montetoj, sed ne apartenantaj al la klasika aro estas interalie la Pincio, 54 m, la Gianicolo, 82 m, kaj la Vatikana monteto, 75 m, kiuj situas ekster de la antikva urbocentro kaj iĝis parto de Romo nur sub la imperiestro Aŭreliano aŭ en la jaro 847.

Tiuj sep montetoj ne korespondas al la „sette colli“, sur kiuj ĉirkaŭ 1000 a.K. la Latinoj starigis unuajn sidlejojn: *Suburba* (plialtiĝo de la Caelius), *Palatium* kaj *Germalus* (nuntempe kune la *Palatino*), *Velia* kaj – kiel plialtiĝoj de la *Eskvilino* – *Oppius*, *Cispius* kaj *Fagutal*.

Aliaj plialtiĝoj en la nuntempa Romo estas la *Monte Parioli*, 59 m, la *Monte Antenne*, 64 m, la *Monte Mario*, 139 m, kaj la *Monte Testaccio*, 49 m.

## Vidu ankaŭ 
* Sep montetoj de Moskvo

Kategorio:Geografio de Romo
Kategorio:Romio
Kanada Kosma Agentejo

La **Kanada Kosma Agentejo** (, akronime **CSA**), aŭ (, akronime **ASC**), estas la ŝtata agentejo kiu respondecas pri la kanada kosma programo. Ĝi estis fondita en marto 1989. La ĉefo (CEO) de ĉi tiu organizo estas la Prezidento, kiu raportas al la industria ministro.

La sidejo de la agentejo troviĝas ĉe John H. Chapman kosmocentro en Saint-Hubert, Kebekio. La agentejo ankaŭ havas oficejon en Otavo, Ontario ĉe la David Florida Laboratorio (kiu estas ĉefe porinĝenierada instalaĵo), kaj malgrandajn interrilatajn oficejojn en Usono ĉe Vaŝingtono, Houston (Teksaso) kaj Cape Canaveral (Florido); kaj en Francio ĉe Parizo.

La agentejo estas relative malgranda, kun nur 575 laborantoj. La plejmulto laboras en John H. Chapman kosmocentro.

## Historio 
Kun la lanĉo en 1962 de la satelito Alouette 1 Kanado fariĝis la tria lando post Usono kaj Sovetunio havi propran sateliton en la kosmo. La misio estis tute sukcesa, eĉ pli ol planite, ĉar la satelito daŭris dum dek jaroj kiam oni planos vivodaŭron de nur unu jaron. Ĉi tio provokis postan pli ampleksan studon de la jonosfero per la internacia programo ISIS.

Oni devas noti, ke Kanado neniam havis kaj ne havas proprajn lanĉilojn, tio estas, spite la satelito Alouette 1 estis desegnita kaj farita en Kanado, ĝin lanĉis NASA el *Vandenberg Air Force Base*, Kalifornio.

Alia kanada atingo estis la lanĉo de satelito Anik A-1 en 1972, per kiu Kanado fariĝis la unua lando en la mondo havi sian propran reton de tersinkronaj komunikaj satelitoj.

## Kanada kosma programo 
[eta|Canadarm ĉe la [Internacia Kosmostacio]]
La kanadan kosman programon administras la Kanada Kosma Agentejo. Kanado kontribuis al la tutmonda kosma konkuro per teknologio, kompetenco kaj homoj, especiale kunlabore kun NASA kaj ESA. La ĉefa kanada kosmonaŭto estas Steven MacLean.

Krom siaj kosmonaŭtoj, unuj el la plej rimarkeblaj teknologiaj kontribuoj estas la robotaj sistemoj desegnitaj kaj faritaj de Kanado: la robota brako de la usonaj kosmopramoj, nomita Canadarm; kaj la robota sistemo de la Internacia Kosmostacio, pli konata por la nomo de sia ĉefa elemento, Canadarm2.

Post la sukcesa lanĉo de Radarsat 2 en decembro 2007 kaj la baldaŭa kompletiĝo de la kanada kontribuo al la IKS, la CSA vidis sin sen grandaj projektoj por la venontaj jaroj.

## Kanadanoj en la kosmo 
Entute ok kanadanoj flugis en 13 mision de la NASA:

## Kanadaj satelitoj 
## Lokoj de la agentejo 
* John H. Chapman kosmocentro - Longejlo, Kebekio
* David Florida Laboratorio - Otavo, Ontario
* Kosmodromo Fort Churchil - Manitobo

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kosmaj agentejoj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro 

Kategorio:Kosmaj agentejoj
Monaĥejo Pfäfers

**Monaĥejo** aŭ **Abatejo Pfäfers** estas benediktana abatejo en la komunumo Pfäfers en Sarganslando, Kantono Sankt-Galo, Svislando. La monaĥejo estis fondita en la 8-a jarcento kaj malfondita en la jaro 1838 per decido de la granda konsilio de Kantono Sankt-Galo. En la baroka konstruaĵo de la monaĥejo el la 17-a jarcento ekde la jaro 1845 troviĝas la psikiatra kliniko Sankt-Pirminsberg. La iama monaĥeja preĝejo Sankt-Maria hodiaŭ estas la pastra preĝejo de la katolika eklezia komunumo de Pfäfers.

## Historio
Laŭ la kroniko de Hermann la lamulo de Reichenau la monaĥejo estis fondita en la jaro 731. La unuaj monaĥoj venis el la Monaĥejo Reichenaŭ. La legendo rilatigas la fondon de la monaĥejo al la migranta episkopo kaj posta sanktulo Pirmin. La abatejo estis unuan fojon dokumente menciita en la jaro 762. Apud la episkopa urbo Koiro la Monaĥejo Pfäfers dum mezepoko fariĝis la plej grava eklezia centro de Koira Retio. La monaĥejo fondis multnombrajn preĝejojn en la regiono kaj posedis bienojn vaste disdonitajn inter Sudtirolo kaj Baden-Virtembergo. En la jaro 840 la imperiestro Lotaro koncedis al Pfäfers la liberecon elekti sian abaton. Imperiestro Ludoviko la infano donacis la abatejon en la jaro 905 al la episkopo Salomo la 3-a, kiu samtempe estis abato de la Monaĥejo Sankt-Galo. Sekvis jardeka kverelo inter la Sankt-Galo kaj Koiro pri la posedo de la Abatejo Pfäfer. La imperiestro Oto la 1-a konfirmis en la jaro 949 denove la liberecon por elekti la abaton, kial la Abatejo Pfäfers gardis sian sendependecon.

En la jaro 1665 la monaĥejo estis detruita de inscendio. Sekvis la konstruo de la nova baroka konstruaĵo. En la jaro 1734 estiĝis kverelo, ĉar Zuriko rifuzis la konfirmon de la abato. Enketokomisiono tiam eltrovis, ke pluraj el la imperiestraj dokumentoj, kiuj koncedis privilegiojn kaj liberecojn al la monaĥejo, estis falsigoj. En la jaro 1794 okazis ribelo de la servutoj kontraŭ la abatejo. Post la enmarŝo de la franca armeo en la jaro 1798 la monaĥejo estis dumtempe malfondita, sed ĝi estis reinstalita post la findo de la Helveta Respubliko en la jaro 1803. Pro la katastrofa financa situacio la lasta abato *Plazidus Pfister* en la jaro 1838 devis peti la papon por mondigo de la monaĥejo, kiu en la sama jaro per decido de la granda kantona konsilio de Sankt-Galo estis malfondita.

## Fontoj
La teksto baziĝas grandparte sur la artikolo Mohaĥejo Pfäfers en la germana vikipedio.

## Vidu ankaŭ
*Pfäfers

## Eksteraj ligiloj
*Retejo de la komunumo Pfäfers

Pfäfers, Monaĥejo
Kategorio:Arkitekturo de Svislando
Sirhan Sirhan

**Sirhan Bishara SIRHAN** (naskita la 19an de marto 1944, en Jerusalemo, de kristanaj palestinaj gepatroj) estas la konviktita murdinto de la usona senatano Robert F. “Bobby” Kennedy (konata ankaŭ kiel **RFK**). Nuntempe li pasigas dumvivan enprizonigon en la *California State Prison*, Corcoran, Kalifornio, Usono.

## La murdo de RFK 
La 5an de junio 1968 Sirhan pafis revolvere kontraŭ la grupo ĉirkaŭanta Robert Kennedy ĉe la kuireja provizejo de la hotelo *Ambassador* en Los-Anĝeleso, nelonge post kiam Kennedy finis alparoli siajn subtenantojn en la hotela ĉefa dancsalono. Pluraj el tiuj homoj sukcesis superforti kaj senarmigi la pafinton.

Kennedy ricevis tri pafojn (kvara kuglo trairis lian jakon) kaj mortis preskaŭ 26 horojn poste. Kvin pliaj personoj estis pafvunditaj, sed poste resaniĝis.

## Motivoj 
Laŭsupoze Sirhan kredis sin perfidita de la apogo de Kennedy al Israelo en la t.n. Sestaga Milito en junio 1967, ekinta precize unu jaron antaŭ la murdo. Tamen, post la murdo oni trovis enskribon en la taglibro de Sirhan kun la teksto "RFK must die" (*RFK devas morti*), ŝajne skribitan antaŭ ol la apogo de Kennedy al Israelo diskoniĝis publike. Post lia aresto, oni trovis kajeron kun tiu ĉi kaj aliaj taglibraj enskriboj kaj multe da sensencaj, konsci-fluaj skribaĉoj.

Kategorio:Krimuloj
Kategorio:Atencintoj
Kategorio:Kondamnitoj al mortpuno
Kategorio:Usonaj malliberuloj
Kategorio:Palestinanoj
Balotești (Ilfov)

**Balotești** [baloteŝtj] estas vilaĝo kaj sidejo de komunumo en distrikto Ilfov en Rumanio. Ĝi situas norde de Bukareŝto kaj havas fervojan stacion ĉe la linio inter Bukareŝto kaj Urziceni

Al la komunumo apartenas, krom la sideja vilaĝo samnoma, la vilaĝoj Săftica, Preotești, Dumbrăveni kaj Dimieni.

eta|135px|maldekstra|Mapo
Ĉe Balotești okazis, je la , aviadila akcidento. Aviadilo ĵus ekirinta de la Internacia Flughaveno Henri Coandă falis; ĉiuj 50 pasaĝeroj kaj 10 aviadilanoj mortis.

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Ilfov
Gaŭhuo

eta|200ra|tradicia *gaŭhuo* kun cilindra sonkesto kaj drakona kapo sur kolo

***Gaŭhuo*** (; pinjine: gāohú; Kantone: gou1 wu4; ankaŭ nomita *yuehu* ) estas ĉina arĉa kordinstrumento de huĉjina familio. Ĝia nomo laŭlitere signifas "alta huĉjino" kaj ĝi vere havas plej altan sonon el ĉiuj huĉjinoj. La sonkesto de gaŭhuo estas plej ofte cilindra kaj la antaŭa flanko estas kovrita per serpenta haŭto. Ĝi sonas kvaronon pli alte ol erhuo.

Gaŭhuo estas inventita en 1920-aj jaroj fare de ĉina muzikisto kaj komponisto Lu Venĉeng (吕文成, pinjine: Lǚ Wénchéng), kaj rapide iĝis unu el plej gravaj instrumentoj de Kantona opero, anstataŭiginte alian similan instrumenton, kiu nomiĝis erŝjano. Plimulton de huĉjinoj oni tenas sur liva femuro dum performo, sed la gaŭhuon oni tradicie tenas inter kruroj. La plej konataj Kantonaj muzikoj por gaŭhuo estas *Bu Bu Gaŭ* (步步高, Popaŝe Alten) kaj *Ping Hu Ĉju Je* (平湖秋月, Aŭtuna Luno Super Paca Lago).

Kvankam originale gaŭhuo uzatis nur en Kantona muziko, ekzistas varianto de gaŭhuo kiun oni uzas en moderna Ĉina orkestro. Ankaŭ, instrumenton tre similan al gaŭhuo sed faritan el bambuo oni uzas en Pekina opero. Ĝi nomiĝas gjinghuo. Tiujn oni ludas ĝin sur femuro, kiel erhuon.

## Famaj Gaŭhu-ludistoj 
* Lu Venĉeng (吕文成, pinjine: Lǚ Wénchéng) (1898-1981) http://cn.geocities.com/gongfung/qymr.htm  en la ĉina.
* Lju Tjanji (刘天一) (1910-1990) http://www.gdart.com/gdyy/gdyymj/200505230012.htm  en la ĉina
* Gan Ŝangŝi (甘尚时) (1931- )
* Ju Ĉjivei (余其伟) (1953- )http://www.hkapa.edu/asp/music/music_staff_detail.asp?mode=gui&sid=85  en la angla; http://www.gdart.com/gdyy/gdyymj/200403220050.htm  en la ĉina

## Literaturo 
* Huang, Rijin (1997) *Guangdong Yinyue; Gaohu Qu Xuan* (Guangdong Music; Selected Pieces for Gaohu). Beijing: *Renmin Yinyue Chubanshe* (Peoples Music Publishing House)

## Eksteraj ligiloj 
* Video de Ju Ĉjivej ludanta *Ping Hu Ĉju Je* (平湖秋月, Aŭtuna Luno Super Paca Lago): http://www.youtube.com/watch?v=w3BWTmcrbl0

Kategorio:Huĉjinoj
Baloteşti

**Balotești** estas la nomo de pluraj lokoj en Rumanio:
* Balotești (Bacău)
* Balotești (Ilfov), sidejo de komunumo samnoma
* Balotești (Mehedinți)
Henri Coandă

eta|La unua reakcia aviadilo de Coandă (1910)

**Henri Marie Coandă** (naskita la  en Bukareŝto, mortinta la  en Bukareŝto) estis rumana inĝeniero, akademiano, inventisto kaj pioniro de aviado. Li inventis reakcian motoron kaj malkovris fizikan efikon (fenomenon), kiu portas lian nomon. Li eldonis sian patenton de reagaviadilo en 1910.

La pli granda flughaveno de Bukareŝto estas nomita laŭ li en 2004.

Kategorio:Francaj inĝenieroj pri aviado‎
Kategorio:Rumanaj inĝenieroj pri aviado‎
Kategorio:Flugpioniroj
Kategorio:Aviadaj inventistoj
Kategorio:Aviado en Rumanio
Kategorio:Rumanaj pilotoj‎
Kategorio:Rumanaj inventistoj
Kategorio:Membroj de la Rumana Akademio
Kategorio:Rumandevenaj francoj
BIOS-3

**BIOS-3** aŭ **biosfero 3** estis fermita ekologia sistemo, kiun efektivigis la Instituto pri Biofiziko en Krasnojarsk - Siberio laŭ komisio de la soveta registaro. 

La celo de la esploro estis establo de funkcianta fermita ekologia sistemo. La soveta registaro volis per tio trovi solvon, por ke homoj travivu ekster la Tero dum nedifinita tempo. 

La konstruo de BIOS daŭris de 1964 ĝis 1972 kaj havis tri fazojn. En 1964 estis evoluigita BIOS-1, en 1965 BIOS-2, en 1972 BIOS 3.

La preta konstruaĵo de BIOS-3 havis la internan volumenon de ĉ. 315 kubikmetroj kaj estis sufiĉe granda por maksimume tri personoj.

Oni uzis kloreloalgojn (Chlorella) por reprodukti oksigenon el karbona dioksido. Unu homo bezonis 8 kvadratmetrojn de klorelaalgoj. 

Oni efektivigis entute 10 eksperimentojn en BIOS-3 kun de 1 ĝis 3 personoj. Ĉe la plej longa eksperimento, eltenis tri kosmonaŭtoj 180 tagojn. La eksperimentoj daŭris ĝis 1984. La konstruaĵo estas ankoraŭ (2004) uzebla por eksperimentoj.

## Vidu ankaŭ
*Biosfero
*Biosfero 1
*Biosfero 2

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Siberio
David Hammerstein Mintz

**David Hammerstein Mintz**, naskiĝinta la 23-an de septembro 1955 en Los-Anĝeleso, estas hispana politikisto de usona deveno. Li membras en la Eŭropa Verda Partio kaj en ties nacia branĉo Los Verdes. Dum la oficperiodo 2004 ĝis 2009, David Hammerstein Mintz estas membro de la Eŭropa Parlamento kaj apartenas al la parlamenta Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco (Verduloj/ELA).

Post studo de sociologio en Kalifornio (1973-1978), li laboris kiel mezlerneja instruisto de ekonomiko kaj geografio en la provinco Valencio de Hispanio (1991-1999), kaj poste kiel mediprotekta konsilisto (1999-2003). Politike, unue li aktivis precipe en la provinca Valencia organizaĵo de la Verduloj, antaŭ ol ekaktivi nacie kaj internacie.

Lastatempe li estis tre kritikita. En 2005 abandonis sian partion kaj estis kritikita de ties sampartianoj, ĉar onidire, tio okazis por ne montri la kontojn. En 2006 li estis akuzita deflankigi oficialajn buĝeterojn ĉu al partio ĉu al privataj interesoj.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj retaj paĝoj 
* persona diskutejo
* biografio en la paĝaro de la Eŭropa Parlamento (ĉi-tie en la angla, ankaŭ havebla en 21 aliaj eŭropaj lingvoj) 

Kategorio:Hispanaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1955
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento
Kategorio:Verduloj
Kategorio:Hispanaj sociologoj
Els de Groen

**Els de Groen-Kouwenhoven** (kutime pli mallonge nomata nur **Elly** respektive **Els de Groen**), naskiĝinta la 28-an de decembro 1949 en Hago, estas nederlanda politikistino. Ŝi membras en la partio *Europa Transparent*, kiu apartenas al la parlamenta Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco (Verduloj/ELA), kaj estas membro de la Eŭropa Parlamento.

Ene de la EP, ŝi estas ano de la komitatoj pri civila libero kaj pri peticioj, kaj ankaŭ de la delecagio por la integrigo de Bulgario en la Eŭropan Union.

Antaŭ ol koncentriĝi pri eŭropa politiko, ŝi estis instruistino pri la franca lingvo (1970-1975), poste verkisto kaj eseisto, redaktisto de infanlibroj (1985-1992) kaj poste eldonisto de la infana suplemento de la gazeto *Algemeen Dagblad* ("Ĝenerala Ĵurnalo"). Dum pli ol 20 jaroj ŝi laboris por politikaj gazetoj, kaj verkis plurajn nederlandlingvajn librojn - kaj fikciajn kaj nefikciajn. Pluraj literaturaj premioj estis atribuitaj al ŝi.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj retaj paĝoj
* biografio en la paĝaro de la Eŭropa Parlamento (ĉi-tie en la angla, ankaŭ havebla en 21 aliaj eŭropaj lingvoj) 

Kategorio:Nederlandaj politikistoj
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento
Klorelo

**Klorelo** aŭ **Ĥlorelo** (latine *Chlorella*) estas genro de dolĉakvaj algoj. Ĝi formas kugloformajn, unuopajn ĉelojn kaj estas per klorofilo *a* kaj *b* kolorigita al verda. La ĉeloj estas tre malgrandaj kun diametro de 2 ĝis 10 µm.

La ĉelmuro konsistas el plurtavola celuloza skeleto, en kies tavolojn rezerviĝas hidrokarbonaj polimeroj. La ĉeloj entenas solan  kloroplaston kaj diskuŝantajn mitokondriojn en la citoplasmo.

La multobliĝo okazas per neseksa reproduktado. 

## Nutrado 
Ĝia uzo estis atribuita al la virtoj de chlorella de malmultekosta proteina suplemento, kiu helpas homan nutradon. Subtenantoj de algoj parolas pri aliaj avantaĝoj de konsumado de ĝi kiel: gardi pezon, malhelpi kanceron kaj subteni la imunsistemon. 

Klorela-algoj enhavas pli altan koncentriĝon de vitamino B12 rilate al la koncentriĝo trovita en bova hepato . Ĉi tiu vitamino estas grava ingredienco en la dieto. 

La potencialo eneca en algoj igis multajn korperaciojn fari esplorojn en ĝi, inkluzive de la Fondaĵo Rockefeller kaj la Atomenergia Komisiono. Post 2-a Mondmilito kaj la loĝantarkresko, la tutmonda manĝaĵproblemo ĝenerale kaj viandproduktado aparte intensiĝis - pro la altaj kostoj kaj alta energikonsumo. 

Unu el la manieroj trakti manĝaĵmalabundon estis esplori la neuzitajn marajn rimedojn, inter ili la Klorella-algoj. Komenca testo de la Standford Research Institute montris, ke sekigitaj algoj enhavas ĉirkaŭ 50% da proteino.  La efikeco de la fotosintezo de la algo kondukis al la konkludo, ke ĝi povus produkti pli da proteino por unuo de areo kompare kun iu ajn alia planto, sed la rezultoj de la diversaj studoj ne kondukis al amasa produktado de la algo. Ĉi tio malgraŭ la referenco de la scienca literaturo al algoj kiel vera solvo al la malsataj problemoj kaj la atendo, ke estonte la kreskantaj lagetoj de algoj enhavos la plej gravan agrikulturan kultivaĵon en la mondo.  

Tiu alga genro estas disvastiĝinta en la naturo, sed oni eblas ĝin iucele kultivi. Klorelo estas uzata por produktado de nutraĵoj, nutraĵ-aldonaĵoj kaj kosmetikaĵoj. Oni kultivas la algon inter nenatruaj kondiĉoj en longegaj vitrotuboj (ekz ekde 1999 en Klötze/Altmark, en tubo longa 500 km).

Melvin Calvin esploris ĉe tiu algo la fotosintezon, pro kio li ricevis Nobel-premion en 1961.

## Referencoj 
Kategorio:Algoj
Mikel Irujo Amezaga

**Mikel IRUJO AMEZAGA**, naskiĝinta la 6-an de oktobro 1972 en Karakaso (Venezuelo), estas eŭropa politikisto de la hispania (do suda) parto de la kultura regiono Eŭskio. Li membras en la eŭska sendependisma partio *Eusko Alkartasuna*, kiu apartenas al la parlamenta Frakcio de la Verduloj kaj Eŭropa Libera Alianco (Verduloj/ELA), kaj estas membro de la Eŭropa Parlamento.121px|dekstra|frakcia emblemo

## Eksteraj ligiloj 
* biografio pri li en la paĝaro de la frakcio Verduloj/ELA (ĉi tie en la angla, ankaŭ havebla en la franca kaj germana) 
* biografio en la paĝaro de la Eŭropa Parlamento (ĉi tie en la angla, ankaŭ havebla en 21 aliaj eŭropaj lingvoj, kvankam ankoraŭ ne en la eŭska) 

Kategorio:Hispanaj politikistoj
Kategorio:Eŭskoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1972
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento
Seez

**Seez** estas rivero en Sarganslando, Kantono Sankt-Galo, Svislando. La fontoj de Seez estas diversaj montaraj riveroj en la Glarusaj Alpoj, ekzemple *Prägelbach* ĉe la orienta flanko de Pizol kaj Pizol-Glaĉero, kies langofrunto situas nuntempe en alteco de 2600 m s.m. La unuiĝintaj fontriveroj fluas kiel Seez unue tra la Weisstannen-Valo kaj poste la rivero plej parte kanaligita fluas tra la Seez-Valo al Valenlago.

La rivero pasas tra la komunumoj Mels, Flums kaj Valenurbo.

El Valenlago Seez antaŭe elfluis kiel Maag, sed post la riverkorekturo en la 19-a jarcento, la elfluanto de Valenlago estas Linth-Kanalo. Antaŭ la riverkorekturo de Linth, Seez estis la ĉefalfluanto de Valenlago, nun la plej grava alfluanto de Valenlago estas Linth.

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Akvokolekta areo de Aro
Kategorio:Riveroj de la Alpoj
Kadena-Aerbazo

[eta|300px|dekstra|Fotita de rigardejo de la [vojostacio *Kadena*(Aprilo 2005)]]
[eta|300px|dekstra|[SH-60 Seahawk|SH-60B Seahawk trejniĝanta de lanĉado de kontraŭŝipa misilo AGM-119 Penguin, fotita marborde de Kadena-Aerbazo(23-a de julio 2002)]]
**Kadena-Aerbazo** (Japane: 嘉手納基地 [kadena kiĉi]; Angle: Kadena Air Base, laŭ Usona Aerarmeo) estas aerbazo de 5-a Aerarmeo de Usona Aerarmeo, kiu situas en Kadena, Okinaŭa, Ĉatan. La oficiala nomo en Japanio, **Kadena Aerkampo**(Japane: 嘉手納飛行場 [kadena hikōĵō]; Angle: Kadena airfield).

Ĝi havas du kurejojn kun longeco 4000m, kaj pli ol 200 militaj aviadiloj. Ĝia areo estas 19.95 km².

## Trupoj 
* 18th Wing
* 353d Special Operations Group
* 733d Air Mobility Squadron
* 82nd Reconnaissance Squadron
* 390th Intelligence Squadron
* Usona armeo

## Geografio 
* Oni povas trarigardi la nordorientan parton de kurejon kaj militajn aviadilojn en parkejo , de rigardejo de la vojostacio *Kadena* apud la prefektuja vojo 74

## Historio 
* 1944 septembro - japana imperia armeo malfermis la aerbazon.
* 1945 aprilo - Usona Marinfanterio okupis la aerbazon (Batalo de Okinavo)
* 1967 majo - malfermiĝis kurejoj kun 4000 m.
* 1972 15-a de majo - Iuj kampoj de la aerbazo estis redonitaj al Japanio.(Redono de Okinavo)
* 1987 14-a de decembro - Tupolev Tu-16 de Sovetunio invadis en la aerkampon de la aerbazo, aviadilo de Japana Memdefenda korpuso avertpafis.
* 1999 14-a de junio AV-8B Harrier II kraŝis malsukcesante ekflugon.

## Flugrego 
5-a Aerarmeo regas flugojn.
Aldone, la aerkampa rego de Okinava Insulo kaj la ĉirkaŭejo de tio estas ne sub Ministerio pri Lando, Substrukturo kaj Transporto, sed sub la *OKINAWA approach control*(la komuna nomo estas Kadena Rapcon(嘉手納ラプコン, kadena rapukon) Radar APproach CONtrol) de Usona Aerarmeo en la Kadena-Aerbazo.
La mastrumado de la flugrego estos transdonota al Ministerio pri Lando, Substrukturo kaj Transporto en la proksima estonteco, kaj flugregantoj de la ministerio trejniĝas por flugregon.

Kategorio:Aerbazoj
Kategorio:Usona Aerarmeo
Flums

## Pri la komunumo 
**Flums** estas komunumo en la elektodistrikto Sarganslando, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 4889 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Flums situas ĉe la bordo de la rivero Seez, alfluanto de Valenlago, inter Mels kaj Valenurbo. Al Flums apartenas ankaŭ granda parto de la turisma regiono **Flumserberge**, kiu parte ankaŭ apartenas al la komunumo Quarten. La regiono Flumserberge estas ŝatata regiono por skiado kaj neĝtabulado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo limas en nordo al Valenurbo, en oriento al Wartau, en sudo al Mels, en sudokcidento al Glaruso-Sudo (GL), kaj en nordokcidento al Quarten.

## Trafiko 
Flums posedas stacidomon ĉe la trajnlinio de Zuriko al Koiro, kun kiu ĝi estas ligita per rektaj trajnoj kaj krome disponas pri bone funkcianta poŝtaŭtobusreto. Flums ankaŭ havas konekton al la svisa aŭtovojo A3.

## Historio 
Murrestaĵoj, splitoj kaj moneroj trovitaj sub la preĝejo Sankt-Justus indikas, ke en Flums iam ekzistis romia setlejo. Ankaŭ estis malkovritaj spuroj de romia strato. La unua skriba mencio de Flums sub la nomo *Flumini* datiĝas el dokumento de la jaro 765 en testamento de episkopo Tello de Koiro. En la jaro 881 la imperiestro Karolo la dika interŝanĝis Flumson kontraŭ bienoj en Alzaco kun la episkopo de Koiro. La Episkopejo Koiro plurfoje pandigis la regionon kun la fortikaĵo Gräpplang kaj reakiris ĝin. En la jaro 1528 la familio Tschudi akiris la fortikaĵon kaj restis ĝis 1767 ĝia posedanto.

Inter la jaroj 1798 kaj 1803 dum la epoko de la Helveta Respubliko Flums estis parto de la distrikto Mels en la Kantono Linth. Ek de 1803 ĝi apartenas al la tiam fondita Kantono Sankt-Galo.

## Monda naturheredaĵo 
Flums apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.

## Vidu ankaŭ 
* Flums (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Flums

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Svislando
Fermita ekologia sistemo

[eta|[Biosfero 2]]
**Fermita ekologia sistemo** estas tia ekosistemo, kiu ne komunikas, ne ŝanĝas materialon kun la ekstera ekosistemo.

Kvankam la Tero plenumas la kondiĉojn de la fermita ekosistemo, oni uzas do la esprimon pro artefaritaj ekosistemoj. Tiuj sistemoj estas science planitaj kaj povas mem servi pri la necesaj homaj bezonoj. Tiu povas esti ekz. la vivapoga sistemo dum kosmoveturo aŭ en kosmostacioj aŭ en submarŝipoj.

Okaze de fermita ekosistemo, la sistemo devas ŝanĝi, produkti la necesajn akvon, oksigenon, nutraĵon por la plej alta viva formo, por la homo. Tiel la sistemo devas transformi la urinon, ekskrementojn, karbonan dioksidon reen al la menciitaj materialoj.

La fermita ekologia sistemo entenas minimume unu aŭtotrofan organismon. Preskaŭ ĉiu malpli granda fermita ekosistemo baziĝas nuntempe je verdaj algoj (ĉefe klorelo).

Plej gravaj, grandaj fermitaj ekologiaj sistemoj estas Biosfero 2, MELiSSA kaj rusaj projektoj BIOS-1, BIOS-2, kaj BIOS-3.

## Fontoj
*"Manmade Closed Ecological Systems." I. I. Gitelson, G. M. Lisovsky and R. D. MacElroy. Taylor & Francis (2003) ISBN 0-415-29998-5.

## Vidu ankaŭ 
* Vivtena sistemo
* Teroformigo
* Biosfero 2

Kategorio:Ekologio
MELiSSA

dekstra|300px|frameless
**MELiSSA** (mallongigo el la angla *Micro-Ecological Life Support System Alternative*) estas projekto de Eŭropa Kosma Agentejo por evoluigi teknologiojn de la estonta biologia vivtena sistemo, por longtempaj kunhomaj kosmomisioj.
MELiSSA celas uzis Co2 kaj ekskrementojn de la kosmonaŭtoj por transformi ilin al aero kaj nutraĵo. Por tiu oni celas uzi plantojn kaj bakteriojn.

La esploro kaj evoluigo de teknologioj de MELiSSA okazas en kunlaboro de la Eŭropa Kosma Agentejo kaj 8 partneroj.

Plej gravaj teknologiaj esploroj:

-Akvorecikliga teknologio
-Ekskrementa kaj fibrodegrada teknologio
-aerregenera teknologio
-biologia sensora teknologio

## Eksteraj ligiloj 
* MELiSSA Homepage 
* IPStar homepage 

## Vidu ankaŭ 
* Fermita ekologia sistemo

Kategorio:Kosmoesploro
Kategorio:Ekologio
Bloemendaal

Dosiero:Loudspeaker.svg**Bloemendaal** () estas loĝloko kaj municipo de Nederlando. Ĝi apartenas al la provinco Nord-Holando *(Noord-Holland)*, en la okcidenta parto de la lando. Komence de  en la municipo vivis  kaj havas areon de 38,56 km² (de kiu 0,52 km² estas akvo).

Bloemendaal havas, kune kun Wassenaar, la plej bonhavajn loĝantojn de Nederlando.

## Aliaj loĝlokoj 
Aerdenhout, Bentveld (parte), Bloemendaal aan Zee, Overveen (municipejo) kaj Vogelenzang.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|Municipejo en Overveen
eta|meza|Topografia mapo de la municipo Bloemendaal (decembro 2013)

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando
Kategorio:Municipoj de Nord-Holando
Kategorio:Banlokoj
Melvin Calvin

**Melvin CALVIN** (8-an de aprilo 1911, St. Paul, Minesoto, Usono - 8-an de januaro 1997 en Berkeley, Kalifornio) estis usona biokemiisto, kiu ricevis Nobel-premion pri kemio en 1961 pro klarigo de procesoj de la fotosintezo.

Li akiris doktoran titolon en 1935 en la Universitato de Minnesota, poste laboris du jarojn en Anglio, en la Universitato de Manchester kiel Rockefeller-stipendianto. Li laboris ekde 1937 en Berkeley, en la Kalifornia Universitato, kie en 1946 iĝis gvidanto de biokemia grupo de *Lawrence Radiation Laboratory* (radiesplora laboratorio). Li iĝis universitata instruisto en 1971.

Calvin komencis siajn esplorojn pri fotosintezo en mezo de la 1940-aj jaroj, per radiokarbona metodo (C14) pri la verda algo *Chlorella*. Li analizis, esploris diversajn kreskajn fazojn de la planto kaj identigis la etkvantajn radiokaktivajn kombinaĵojn (legu Kalvin-ciklo).

Li ricevis la Medalon Davy de la Reĝa Societo de Londono en 1964.

Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Kategorio:Usonaj kemiistoj
Kategorio:Biokemiistoj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Biosfero 2

eta|300px|*Biosfero 2* interne
**Biosfero 2** (angle: ***Biosphere&nbsp;2***) estis eksperimento, kiu celis establon de sendependa, fermita ekologia sistemo. Ĝian establon ebligis miliardulo Edward Bass per investo de 200 milionoj da USD. Oni elektis la nomon Biosfero 2 por atentigi pri tio, ke „Biosfero 1“, la Tero, estas endanĝerita.

## La konstruo 
eta|dekstra|300px|Biblioteka konstruaĵo de *Biosfero 2*
La eksperimento devintus pruvi, ke eblas longtempa vivo en fermita ekosistemo. La sistemon observis ankaŭ NASA, por kolekti spertojn por eblaj kunhomaj stacioj sur la Luno aŭ Marso.

Oni konstruis la ekosistemon sur areo de 1,6 hektaro de 1987 ĝis 1989 norde de Tucson, Arizono. La kupola konstruaĵo el vitro entenis ekosistemojn de savano, oceano, tropikaj pluvarbaro, mangrova marĉo, dezerto, intensa agrikulturo kaj loĝlokoj.

Teknikaj instalaĵoj (pumpiloj, filtraj sistemoj, ventoliloj) necesis por akiri kompletan aŭtarĥion en la vivtena sistemo.

## La eksperimentoj 
### Unua provo 
La unua eksperimento komenciĝis la 26-an de septembro 1991 post plursemajnaj antaŭeksperimentoj. En la vitrokonstruaĵo vivis 8 partoprenantoj ĝis 1993 kun la celo, ke ili devas nur elektran energion kaj sunlumon akcepti el la ekstero.

Dum forpaso de la tempo evidentiĝis problemoj, kiuj malfaciligis la vivon de la partoprenantoj kaj aliaj organismoj en la sistemo. Plej gravaj problemoj estis:

* La ŝtalbetono uzita en la konstruado absorbis oksigenon.
* Parazitaj mikroboj en la agro altigis proporcion de nitrogeno kaj karbona dioksido en la atmosfero.
* La klimata fenomeno El Niño kaŭzis malgrandan rikolton sur la agro.
* Kakerlaken kaj specifa formika specio (flava aranea formiko, *Paratrechina longicornis*) ekstreme disvastiĝis.

Spite al la planoj, oni devis jam en la dua jaro alkonduki oksigenon el ekstero. Post transorganizo de la administrado kaj la scienca observado, oftiĝis materialaj problemoj.

### Dua provo 
La dua provo okazis en 1994 dum 6 monatoj. La grupo produktis nutraĵon, sufiĉis akvo, aero.

### PLuaj projektoj kaj nuna stato 
En 1996, la administradon de Biosfero 2 transprenis Universitato Columbia kaj uzis por ekologia esploro kaj instruo. Sub gvido de Barry Osmond, oni publikigis esplorajn rezultojn pri efiko de la klimataj gasoj.

La universitato kontrolis en 2002 la projekton kaj decidis fini la partoprenon fine de 2003 pro financaj kaŭzoj. La konstruaĵon vendis en 2007 la posedanto Edward Bass al CDO Ranching & Development, L.P. kontraŭ 50 milionoj da USD. La universitato de Arizono informis, ke ĝi volas lui la konstruaĵon por esplori tutgloban varmiĝon.

## Vidu ankaŭ 
* Biosfero
* Biosfero 1
* Biosfero 3

Kategorio:Ekologio