Dunombro

**Dunombro** aŭ **dualo** estas gramatika subkategorio de la gramatika nombro. Kontraste al la ununombro kaj la nepreciza multenombro la dunombro signas duon de la priskribataj elementoj kun respondaj substantivaj, adjektivaj kaj foje ankaŭ verbaj formoj. Pliaj nekutimaj gramatikaj nombroj estas la trinombro kaj malmultenombro.

## Apero 
En la plej multaj lingvoj, kiuj konas dunombron, ĝi uziĝas precipe por nature paraj aĵoj, ekzemple por la paraj korperoj kiaj brakoj, kruroj, oreloj, okuloj, renoj ktp. aŭ ekzemple por ŝuoj, iloj kun du simetriaj partoj (tondilo aŭ tranĉiloj) aŭ geedzoj. Se la nombro de objektoj aŭ personoj kontraŭe nur hazarde estas du, oni kutime uzas la normalan multenombron.

En la hindeŭropaj lingvoj la dunombroj pli poste je granda parto anstataŭiĝis per multenombroj. Aliflanke en iuj situacioj ankaŭ originaj dunombroj foje transprenis multenombrajn funkciojn. En la sanskrita lingvo la dunombro ankoraŭ estis plene evoluinta, en la antikva greka kaj en la gota lingvoj la dunombro ankoraŭ troveblis en restoj. Ankaŭ en la aliaj ĝermanaj lingvoj ĝi ekzistis, pro sia komplekseco tamen pli kaj pli perdis je signifo. Diversaj dialektoj de la nordfrisa lingvo konservis dunombrajn pronomojn en la unua kaj dua personoj (ekzemple *wat* por "ni ambaŭ" kaj *jat* por "vi ambaŭ"), la dialekto de la insulo Sylt (nomata *Sölring*) ankaŭ en la tria persono) ĝis la unua duono de la 20-a jarcento.

Ankaŭ la plej multaj slavaj lingvoj historie havis dunombron, sed intertempe perdis ĝin, kun la escepto de la slovena kaj soraba lingvoj, kiuj plu praktike uzas dunombrojn.

En la nuntempaj keltaj lingvoj ĝi ekzistas kiel "eĥo" en specialaj vortoj por paraj korperoj, kvankam alikaze post 2 (kiel post ĉiuj nombrovortoj) uziĝus la ununombra (!) formo. En la malnovirlanda lingvo la dunombro ankoraŭ estis pli forta, kaj eĉ influis la fleksion de la substantivoj.

En multaj ekstereŭropaj lingvofamilioj la dunombro ankoraŭ ekzistas nuntempe. La plej multaj ŝemidaj lingvoj havas ĝin, ekzemple la hebrea (nur por paraj objektoj kiel okuloj aŭ oreloj) kaj la araba.

En la nordaj lingvoj de la irokeza lingvaro la dunombro restis vivanta formo.

En Esperanto oni povus konsideri dunombro la uzadon de vortoj kiel "ambaŭ", "geedzoj", ktp.

## Ekzemploj 
### Araba lingvo 
En la araba la dunombro estas ĉiam markata en la norma lingvo (por religio, literaturo, gazetaro, novaĵoj, oficialaj paroloj) en ĉiuj gramatikaj rilatoj, do ĉe verbo, adjektivo, pronomo kaj substantivo. En ĉiuj arabaj dialektoj la dunombro nur estas markata ĉe substantivoj. Tio estas en la plej multaj dialektoj (krom ekz. Maroka:d:Q56426) ankaŭ produktiva.

### Bavara 
En la Bavara la origina pronomo por la 2-a persono de dunombro estas uzata kiel kutima plurala formo. Aparta dunombro nuntempe ne plu ekzistas.
* Transpreno de la pluralo:
** en Bavar. *és* (ofte „eß“, „öß“, „ös“ skribata, prononco ĉiam „es“) „vi“ ekz. *hver þeirra* kiu el ili, sed *hvor þeirra* kiu el ili ambaŭ

### Latina lingvo 
* La dunombro ne konserviĝis en la Latina krom malmultaj esceptoj. La latinaj vortoj *duo* („du“),  *ambo* („ambaŭ“) kaj *octo* („ok“, origine verŝajne „duoble kvar fingroj“) ankoraŭ montras la malnovan dunombran finaĵon -ō.

### Litova lingvo 
### Malnovnordlanda lingvo 
En la malnovnordlanda nur la personaj pronomoj de la unua kaj dua personoj havis dunombrajn formojn:

### Mohoka lingvo 
* *Sewahtáhkwa* () „ŝuo“ (ununombro)
* *Tewahtáhkwake* () „du ŝuoj“ (dunombro)
* *Áhsen niwahtáhkwake* () „tri ŝuoj“ (multenombro)

### Pola lingvo 
En la pola nuntempe nur ekzistas ununombro kaj multenombro. Origine ankaŭ ekzistis dunombro, kiu kiel en preskaŭ ĉiuj slavaj lingvoj perdiĝis. Spuroj tamen konserviĝis en la pola, tamen tre malofte, ekzemple ĉe paraj korperoj *w ręce* („en unu mano“), *w ręku* („en ambaŭ manoj“), *w rękach* („en la manoj“ ekzemple de malamikoj, do en pluraj manoj), laŭ la bazaj vortoj *ręka* („la mano“), *dwie ręce* („du manoj“), *trzy ręki* (malnovstile „tri manoj“). En proverboj la dunombro ofte troveblas (ekzemple *mądrej głowie dość **dwie słowie*** anstataŭ *dwa słowa*: „al saĝa kapo sufiĉas **du vortoj**“) kaj la pola verkisto Adam Mickiewicz dum la 19-a jarcento ankoraŭ literature uzis ĝin. 

### Slovena lingvo 
### Sorabaj lingvoj 
La Sorabaj finaĵoj estas tre similaj. Nur ĉe la virseksaj formoj estas diferenco inter ambaŭ lingvoj, nome ke la suprasoraba havas malsamajn finaĵojn depende de la moleco de la lasta konsonanto.

#### Malsuprasoraba lingvo 
#### Suprasoraba lingvo 
## Referencoj 
Kategorio:Gramatiko