Ne nur leteroj de plum-amikoj

**Ne nur leteroj de plum-amikoj**  (plennome *Ne nur leteroj de plum-amikoj – esperanta literaturo - fenomeno unika*) estas eseo/libreto de la brita esperantistino **Marjorie Boulton**, origine verkita en 1984 (eldonita de Eldona Societo Esperanto en Malmö), kun represo en 2000 fare de Inko en Tyresö. Ĝi estas enkonduka prezento de la esperanta literaturo, celita precipe al legantoj kiuj ankoraŭ scias tre malmulte pri Esperanto kaj ĝia literaturo. La aŭtorino priskribas la tekston kiel "impresionisman, eĉ iomete anekdotan, personan, kaprican", kiu emfazas la skalon, nivelon kaj unikecon de la esperanta literaturo kiel fenomeno probable unika en la mondliteraturo.

La verko restas grava enkonduka teksto por komencantoj en la esperanta literaturo kaj estas ofte rekomendata pro sia personeca, instiga stilo.

La libreto origine aperis en 1984 (Malmö: Eldona Societo Esperanto), bazita sur artikoloj en *La Espero* (Sveda Esperanto-Federacio, 1981). Represita en 2000 (Inko, Tyresö). Ĝi estas ofte menciata kiel enkonduka eseo pri esperanta literaturo kaj estas havebla en diversaj elektronikaj formoj.

La teksto ne havas striktajn ĉapitronumeron, sed temasajn sekciojn. Jen resumo de ĉiu ĉefa parto laŭ la strukturo de la verko:

## Enkonduko 
La aŭtorino klarigas la celon: verki simplan, legeblan enkondukon por nespertaj legantoj, ne por spertuloj. Ŝi volas doni koncepton pri la amplekso kaj kvalito de esperanta literaturo, stimuli scivolemon kaj emfazi ĝian mirindecon. La teksto estas dediĉita al Tiberio Morariu. Boulton priskribas sin kiel personan, kaprican aliron, elektante ekzemplojn por facileco anstataŭ plena scienco.

## Temposkemo sciencfikcia en reala mondo 
Ĉi tiu parto komparas Esperanton al sciencfikcia "miraklo": lingvo kreita de unu homo (Zamenhof), kiu evoluis al plena, vivanta lingvo kun riĉa kulturo, kontraŭ ĉiuj atendadoj. Boulton citas la paradokson de Tertuliano ("Estas certe, ĉar estas tute neeble") kaj emfazas la psikodinamikon de fido, pacsopiro kaj entuziasmo. Ŝi kontrastas la evoluon de Esperanto kun naturaj lingvoj: Zamenhof kreis bazojn (gramatiko, vortaro), kiuj fiksiĝis en la *Fundamento* (1905), permesante liberan riĉiĝon sen rompi la kernon.

## Tradukita literaturo en Esperanto 
Granda parto dediĉita al valoraj tradukoj, kiuj montras la kapablon de Esperanto redoni altkvalitan literaturon el diversaj lingvoj. Ekzemploj inkluzivas: - *Aniaro* de Harry Martinson (trad. William Auld kaj Bertil Nilsson) – konsiderata pli bela ol la angla versio. - Tradukoj de Kalocsay el hungara (Petöfi, *La tragedio de la homo* de Madách). - *La bapto de caro Vladimiro* de Borovský (trad. Tomaŝ Pumpr). - *La floroj de l’ malbono* (Baudelaire) kaj *Kantoj kaj romanceroj* (Heine) de Kalocsay kaj Waringhien. - Tradukoj de Sartre (*La naŭzo*, *Sen eliro*), Pagnol (*Topaze*) de Roger Bernard. - Fruaj tradukoj de Zamenhof: Molière (*Georgo Dandin*), Gogol (*La Revizoro*), Goethe, Schiller, Orzeszkowa (*Marta*), Andersen (*Fabeloj*), kaj partoj de la Biblio. - *La Nobla Korano* (trad. Italo Chiussi). - El la japana: *Kvin virinoj de amoro* de Ihara Saikaku (trad. Miyamoto Masao). - El la antikva: Sofoklo (*Antigona*, *Reĝo Edipo*), Eŭripido (*Bakĥantinoj*), kaj *Eneado* de Virgilio (trad. Vallienne). - Svedaj tradukoj: verkoj de Selma Lagerlöf kaj August Strindberg (de Stellan Engholm), plus antologioj (*Sveda Antologio*, *Sveda Novelaro*, *Sveda Poemaro*).

Boulton emfazas, ke Esperanto pruvis sin taŭga por redoni vortmuzikon, nuancojn kaj stilon, eĉ en poezio.

## Kelkaj specialaj verkoj 
Mencio de konsultlibroj, vortaroj kaj sciencaj verkoj en Esperanto por kompletigi la literaturan bildon. La aŭtorino notas, ke la tereno de tradukoj estas jam vasta, preskaŭ enciklopedia.

## Kie komencu komencanto? 
Praktikaj konsiloj por novuloj: komenci per pli simplaj verkoj, legi tradukojn por konatiĝi kun la lingvo, poste transiri al originala poezio kaj prozo. Ŝi instigas esplori malprofunde antaŭ ol salti en la oceanon de la plena literaturo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Teksto en Tekstaro de Esperanto
* Verkoj.com – PDF-versio, represo de la eldono
* Teksto en Bitoteko de Esperanto. esperanta literaturo, fenomeno unika.
* REVO-bibliografio
* Lodestone.org – Libroinformo, priskribo kaj represo-informoj
Kategorio:Eseoj