Boro

**Boro** aŭ **Borio** estas kemia elemento de la perioda tabelo kun la simbolo **B** kaj atomnumero 5. Ĝi estas duvalenta metaloido. En sia kristala formo ĝi estas fragila, malhela, brila metaloido; en sia amorfa formo ĝi estas bruna pulvoro. Kiel la plej hela elemento de la bora grupo, ĝi havas tri valentajn elektronojn por formi kovalentajn ligojn, rezultante en multaj kombinaĵoj kiel bora acido, la mineralo natria borato, kaj la ultra-malmolaj kristaloj de bora karbido kaj bora nitrido.

Boro estas sintezita tute per kosmaj radiaj spaligoj kaj supernovaoj kaj ne per stela nukleosintezo, do ĝi estas elemento kun malalta abundaĵo en la Sunsistemo kaj en la terkrusto. Ĝi konsistigas ĉirkaŭ 0,001 procentojn laŭ pezo de la terkrusto. Ĝi estas koncentrita sur la Tero pro la akvosolvebleco de ĝiaj pli oftaj nature okazantaj kombinaĵoj, la borataj mineraloj. Ĉi tiuj estas minitaj industrie kiel vaporitoj, kiel borakso kaj kernito. La plej grandaj konataj deponejoj estas en Turkio, la plej granda produktanto de boraj mineraloj.

## Historio 
Mineraloj enhavantaj boron estas ekspluatitaj ekde antikveco ekde pluraj civilizacioj, interalie por fabriki vitron.
eta|Boro
Boro estis izolita en 1808 (sed ne kiel aparta elemento) de Sir Humphry Davy, Louis Joseph Gay-Lussac kaj la barono Louis-Jacques Thénard (1777-1857). Jöns Jacob Berzelius malkovris boron kiel elementon en 1824.

## Bora nitrido 
La boraj nitridoj sekvas la ŝablonon eviti B-B kaj N-N ligojn; nur B-N ligado estas ĝenerale observata. La boraj nitridoj montras strukturojn analogajn al diversaj alotropoj de karbono, inkluzive de grafito, diamanto kaj nanotuboj. Ĉi tiu simileco reflektas la fakton, ke B kaj N havas ok valentajn elektronojn same kiel paro da karbonatomoj. En kuba bora nitrido, boraj kaj nitrogenaj atomoj estas tetrahedraj, same kiel karbono en diamanto. Kuba bora nitrido, inter aliaj aplikoj, estas uzata kiel abrazivaĵo, ĉar ĝia malmoleco estas komparebla kun tiu de diamanto. Seslatera bora nitrido (h-BN) estas la BN-analogo de grafito, konsistanta el tavoloj de alternaj B kaj N-atomoj. Ĉi tiuj tavoloj stakiĝas kun boro kaj nitrogeno en registro inter la tavoloj. Grafito kaj h-BN havas tre malsamajn ecojn, kvankam ambaŭ estas lubrikaĵoj, ĉar ĉi tiuj ebenoj facile glitas unu preter la alia. Tamen, h-BN estas relative malbona elektra kaj termika konduktilo en la ebenaj direktoj. Molekulaj analogoj de boraj nitridoj estas reprezentitaj per borazino, (BH)3(NH)3.

## Bora karbido 
Bora karbido estas ceramika materialo, kiu estas malmola kaj bone taŭga por muelado, tranĉado kaj polurado de la plej malmolaj surfacoj. Ĝi estas akirita per karbotermika redukto de B2O3 en elektra forno:

2 B2O3 + 7 C → B4C + 6 CO

La strukturo de bora karbido estas nur proksimume reflektita en ĝia formulo de B4C, kaj ĝi montras klaran malplenigon de karbono el ĉi tiu proponita stoiĥiometria proporcio. Ĉi tio ŝuldiĝas al ĝia tre kompleksa strukturo. La substanco videblas kun empiria formulo B12C3 (t.e., kun B12-dekduedroj kiel motivo), sed kun malpli da karbono, ĉar la proponitaj C3-unuoj estas anstataŭigitaj per C-B-C-ĉenoj, kaj kelkaj pli malgrandaj (B6) oktaedroj ankaŭ ĉeestas. La ripetanta polimero plus duonkristala strukturo de bora karbido donas al ĝi grandan strukturan forton laŭ pezo.

## Uzoj 
Oni uzas boron interalie...
* por fabriki vitrofibron,
* por fabriki vitron (el Pirekso),
* en pirotekniko (artfajraĵoj) pro ties verda flamo.

## Komponaĵoj 
* Borato
* Kalia cianoborohidrido

## Bildaro 

Dosiero:B-TableImage.svg|Boro en perioda tabelo
Dosiero:B,5.jpg|Boro
Dosiero:Borax crystals.jpg|Boraksaj kristaloj
Dosiero:Borax - Kramer Borate deposit, Boron, Kern Co, California, USA.jpg|Borakso (Kalifornio)
Dosiero:Bor 1.jpg|Amorfa boro

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Perioda tabelo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Boro