Flavorela rozelo

**Flavorela rozelo** (*Platycercus icterotis*, kaj loke ankaŭ *moyadong*) estas specio de papagoj en genro *Platycercus* (rozeloj), kiu estas indiĝena kaj endemio de sudokcidenta Aŭstralio. La kapo kaj malsupraj partoj estas brilruĝaj, kaj la dorso estas makulecnigra; flava areo ĉe la vango distingas ĝin de aliaj birdoj de la genro *Platycercus*. Plenkreskuloj de la specio montras seksan dimorfismon, kaj la inoj estas ĝenerale pli senkoloraj; junuloj ne havas la okulfrapajn kolorojn de maturaj birdoj, kaj la karakteriza modelo ne estas tiel facile distingebla. Ilia komunikada voko estas mallaŭte elsendata *pink-pink* sono, kaj multe de ilia konduto estas relative diskreta. Ilia vivejo estas en eŭkaliptaj arbaroj kaj maldensarbaroj, kie ili ofte restas nerimarkitaj ĝis ili ŝajne manĝas semojn ĉe proksimaj senarbigitaj areoj.

Individuoj formas pariĝantajn parojn kaj ĝenerale restas en unu loko, kvankam ili kuraĝas eliri por aliĝi al malgrandaj grupoj ĉe abundaj nutraĵfontoj. La flavorela rozelo estas ĉefe herbovora, ĝia dieto konsistas plejparte el semoj de herboj kaj aliaj plantoj, kvankam nektaro kaj insektaj larvoj estas foje manĝataj. La damaĝo atribuita al la specio ĉe enkondukitaj frukto- kaj gren-rikoltoj rezultigis ilian deklaron kiel plagon kaj la ŝtato permesis, ke ili estu mortigitaj aŭ kaptitaj. Ili estas pli silentemaj kaj sociemaj ol rozeloj de aliaj aŭstraliaj regionoj, de kiuj ili estas geografie izolitaj kaj fariĝis internacie popularaj kiel birdo de bredejoj. Ilia historio en birdobredado komenciĝis per du litografioj de 1830 de vivaj specimenoj en Anglio fare de Edward Lear. Sukcesa reproduktado en kaptiteco komenciĝis tie dum la komenco de la 20-a jarcento.

La populacio estas klasifikita kiel du subspecioj, reprezentante enlandan grupon loĝantan en la agrikultura distrikto kaj alian pli proksime al la marbordo en *kwongan*, altaj arbaroj kaj diversaj maldensarbaroj. La abrupta koincido de la teritorio de ĉi tiuj grupoj, difinita per lando kun pli malalta pluvokvanto inter Albany kaj Geraldton, estas zono de hibridiĝo inter la du subspecioj *Platycercus icterotis icterotis* kaj *P. icterotis xanthogenys*. La klasifiko de la specia rilato al frataj taksonoj de *Platycercus* estas malpli kompleksa, pro ilia ekologia kaj geografia izoliteco, kaj ili estas parencaj al subgenro *Platycercus* (*Violania*).

## Taksonomio
La unua priskribo de la specio estis publikigita de C. J. Temminck kaj Heinrich Kuhl en 1820 kiel *Psittacus icterotis*, uzante kolekton akiritan en King George Sound (Albany (Okcidenta Aŭstralio)). Kuhl iam erare ricevis la solan aŭtorecon por la priskribo; tio poste estis korektita por inkluzivi Temminck; Kuhl mem citis la pli fruan laboron de Temminck en la teksto priskribanta iliajn tri specimenojn. La epiteto *icterotis*, signifanta "flava orelo", devenas de la antikva greka lingvo kaj supozeble rilatas al la flava vango. Ili estis apartigitaj de la genro *Psittacus* en 1830 fare de Nicholas Vigors, al la genro *Platycercus*, kiun li starigis kvin jarojn antaŭe; la specia epiteto, kiun li nomumis, estis *Platycercus stanleyii*.

Du subspecioj estas agnoskitaj ĉe la Aŭstralia Faŭna Adresaro, la nomiga *Platycercus icterotis icterotis* kaj priskribo de enlandaj specimenoj kiel subspecio *Platycercus icterotis xanthogenys*. La ​​enlanda subspecio citas la priskribon de Tommaso Salvadori de 1891 pri nova specio *Platycercus xanthogenys*, publikigita en la *Proceedings of the Zoological Society*, rezultanta el lia laboro pri katalogo de psitakaj specimenoj ĉe la Brita Muzeo; ĉi-lasta verko enhavas ilustraĵon de la holotipo fare de J. G. Keulemans. Revizio en 1955 fare de Arthur Cain proponis, ke la tipa loko por *P. icterotis xanthogenys* estis Wongan Hills,
 arbitre, sed akceptita kiel logika supozo, ke la kampolaboristo de John Gould, nome John Gilbert, povus esti akirinta specimenon tie kaj ĝi similis al tiuj trovitaj vivantaj ĉe tiu loko. Revizio fare de Herbert Condon, publikigita en la *Checklist of the Birds of Australia* (RAOU, 1975), subtenas klasifikon de du subspecioj: La aŭtoro Gregory Mathews, fervora eksponento de subspecia klasifiko, citas la specion *Platycercus xanthogenys*, Salvadori, sed forigis la epiteton *xanthogenys* prove proponante tri novajn taksonojn. Mathews notas la apartigon fare de Salvadori de la tipa specimeno de du aliaj en la Gould-kolekto, tiam tenata ĉe la Londona muzeo, kaj singardon nur donante la fonton de la haŭto kiel "nekonatan, sed probable Aŭstralio".

La priskribo en tiu verko de 1917 traktas la tipon de nomiga *P. icterotis icterotis*, kiun li antaŭe atribuis al la loko "Shark Bay". Ĉi tion Mathews korektis al la loko "Albany, Sudokcidenta Aŭstralio". En la antaŭparolo al la sama volumo, Mathews atribuas la materialon ekzamenitan el la sudokcidento de Aŭstralio al la kolektoj de la botanikisto Robert Brown dum la ekspedicio Flinders. 

La notoj de Whitlock kaj aliaj aŭtoroj raportantaj el Okcidenta Aŭstralio, inkluzive de Tom Carter kaj A. W. Milligan, estis kunmetitaj aŭ cititaj de Mathews. Eraroj enkondukitaj al la malabunda scio fare de li mem kaj aliaj estis agnoskitaj. La vario en la koloroj de la dorso estis proponita kiel akordiĝanta kun malsama vivejo aŭ kiel karakterizaĵo de plene matura plumaro. Li konkludis, ke ekzistis almenaŭ du subspecioj — proksimume kiel marborda kaj enlanda formoj — kiuj povus esti pli diversaj se kompleta serio de specimenoj estus ekzamenita. Ĉi tiu aranĝo ligas la okcidentajn speciojn al la komplekso "Platycercus eximius-adscitus-venustus", kiujn Les Christidis kaj Walter Boles apartigis al specioj en 2008.

Okcidenta rozelo ("Western Rosella") estis aprobita kiel la oficiala nomo de la specio fare de la Internacia Ornitologia Unuiĝo (IOU), fakte la sama nomo atribuita de la RAOU en 1923.

## Aspekto
Kiel plej malgranda specio de sia genro, la plenkreska flavorela rozelo, pezas 60 ĝis 70 g kaj longas 25 ĝis 30 cm. Ĝi havas larĝajn flugilojn kun enverguro de 35 ĝis 41 cm kaj longan voston, kiu averaĝe longas 13 cm, egale al duono de sia tuta longo. Ĝi estas la sola specio de la genro, kiu montras markitajn diferencojn en la koloraro de la seksoj — la ruĝo de la plumaro estas pli skarlata ĉe maskla *P. icterotis*. Inoj estas malpli okulfrapaj en sia koloraro, kun pli diskreta ruĝa plumaro makuleca de verdo kaj pli malgranda obtuze flava areo ĉe la vango.

La plenkreska masklo havas ĉefe ruĝajn kapon kaj kolon, kun flava vangareo — helflava ĉe la nomiga subspecio kaj palkremkolora ĉe la subspecio *xanthogenys*. La ruĝaj plumoj havas nigrajn bordojn kiam novaj. La dorso havas malklarajn nigrajn plumojn makulecajn per ruĝa, verda kaj flavbruna variaĵoj, estante skvameca kun ĉi tiuj koloroj ĉe la randoj de la plumoj. Kiam faldita, la flugilo estas verda, fariĝante nigra kun verdaj randoj sur la ŝultro, kun mallarĝa malhelblua ŝultrareo kaj blurandaj malhelaj primaraj kovriloj. La bluo de la flugilplumoj kaj kovriloj ĉe la subflugiloj estas videbla kiam oni ekflugas.

La du subspecioj estas geografie apudaj — *P. icterotis xanthogenys* ĉe la tritikzono, enlande norde kaj oriente de la montaro, kaj *P. icterotis icterotis* trovebla ĉe marbordaj areoj en la sudo kaj okcidento. La interna limo de la speci-arealo etendiĝas de la areo inter la malsupra parto de la riveroj Swan kaj Arrowsmith ĉe la okcidenta marbordo. De tie ĝi pasas orienten kaj suden antaŭ Southern Cross, la montaro Fraser, Esperance, Stirling kaj Kojonup. La demarkacia linio inter la enlanda kaj marborda subspecioj komenciĝas oriente de King George Sound kaj kuŝas nordokcidente tra Mount Barker kaj la regiono Kojonup direkte al la rivero Bannister.

La historiaj registroj pri la specio indikas ĝin relative malofta, kvankam ĝi estis observita pli ofte en sudaj regionoj. La ​​plej norda amplekso de la distribua areo estas proksime de Moora, kun registroj etendiĝantaj orienten ĉirkaŭ Norseman. La populacio de la specio signife malpliiĝis ekde koloniigo, precipe la enlanda *P. icterotis xenogenys* post la 1970-aj jaroj. Ĝi fariĝis loke formortinta en kantonoj (*shires*) kie ĝi antaŭe estis registrita, inter ili: Coorow, Dandaragan, Moora, Dalwallinu, Merredin, Quairading, Serpentine-Jarrahdale kaj Murray. La nestejo estas tipe kun ŝprucforma enirejo, inter 45–105 milimetrojn larĝa, ĉe kavaĵo inter 0,35–1,5 metrojn profunda, kiu kondukas al verda branĉo.

Kutime oni produktas unu idaron dum ĉiu reprodukta sezono, kvankam ofte du en kaptiteco. La ovodemetado estas inter du kaj sep (malofte naŭ) ovoj, kun averaĝo de ĉirkaŭ ses. Tom Carter poste etendis ĉi tiun konatecon de la specio al ĝia hazarda eniro en konstruaĵojn serĉante manĝaĵon. Studo en 1984 pri tri papagoj de la Sudokcidento, kiuj ĉiuj estis observitaj manĝantaj ĉefe semojn kaj fruktojn de enkondukitaj specioj, notis, ke la efiko sur molaj fruktokultivaĵoj estis malpli granda ol tiu sur la ruĝkapa papago kaj la papagspecioj de Port Lincoln *Barnardius zonarius*. La damaĝo al kultivaĵoj estas konsiderata minimuma, ŝajne manĝante fruktojn en fruktoĝardenoj jam difektitaj de tiuj papagoj kaj ĉefe kolektante semojn dum manĝado proksime al prote-floraj kultivaĵoj.

## Referencoj
* 
* 
* 
*

## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Papagedoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio