open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Akademio de Sciencoj

**Akademio de Sciencoj** estas asocio de homoj kleraj pri sciencoj kaj institucio subtenanta sciencan esploron: Baza ideo estas grupigi anojn de diversaj branĉoj de sciencoj kaj vigligi la interŝanĝon de ideoj kaj spertoj inter ili. Ekzistas internaciaj, naciaj kaj regionaj respektive urbaj Akademioj de Sciencoj. Krom Akademioj de Sciencoj ankaŭ ekzistas Akademioj de Artoj, kiuj - kiel montras la nomo - dediĉas sin al la subteno de diversspecaj studoj pri artoj.

## Signifo 
En la fokuso de la ofte tradiciaj akademioj estas la grupigo de altrangaj kleruloj, kiuj regule kunvenas por scienca interŝanĝo de informoj kaj ideoj. La vorto akademio devenas de la Akademio de Platono en Ateno, kiun kunvokis la filozofo Platono kaj kiu iĝis la modelo por postaj interfakaj sciencaj diskutejoj. Honore al la helena heroo Akademo, kiu laŭ helena legendo estas entombigita en olivarbaro aĉetita de Platono, la filozofo nomis la kunvenejon "akademio". Akademioj de Sciencoj estas aŭ privataj aŭ ŝtataj institucioj. Ili diferencas de universitatoj per tio, ke ili ne science instruas.

## Diversaj akademioj 
Artikoloj en la esperantlingva vikipedio ĝis nun ekzistas interalie pri la sekvaj naciaj Akademioj de Sciencoj:

:
* Brazila Beletristika Akademio

* Nacia Akademio de Sciencoj de Belorusio

:
* Reĝa Societo de Londono

* Akademio de Sciencoj de Respubliko Ĉeĥio

:
* Akademio de Sciencoj de Francio

:
* Hungara Scienca Akademio

* Unio de Germanaj Akademioj de Sciencoj

:
* Israela Akademio de Sciencoj kaj Beletroj

:
* Litovia Akademio de Sciencoj

* Pola Akademio de Sciencoj

* Akademio de Sciencoj de Lisbono

:
* Rumana Akademio

:
* Rusia Akademio de Sciencoj

:
* Akademio pri Sciencoj de Sovetunio

* Nacia Akademio de Sciencoj de Respubliko Koreio

* Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj

:
* Svisaj Akademioj de Sciencoj
* Svisa Akademio de Naturaj Sciencoj

* Usona Nacia Akademio de Sciencoj

Vatikano
* Papa Akademio de la Sciencoj
Heréd

**Heréd** (herEd) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Heves, en subregiono de Hatvan.
eta|Kastelo de Heréd

## Bazaj informoj 
* Areo: 14 &nbsp;km²
* Plej granda alto super marnivelo: 158 m
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.7088/19.637
* Loĝantaro: 2070
* Poŝtkodo: 3011
* Telefonprefikso: 37

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj, laŭ flankovojo. Hatvan troviĝas 6, Aszód 16, Gyöngyös 28, Gödöllő 30 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1138 en formo *"Kerudy"*. De la turkoj la loĝantaro rifuĝis. En 1873 ĥolero okazis. En 1919 la rumana armeo, en 1944 la germanoj, poste la Ruĝa Armeo okupis la vilaĝon. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj. Dum la socialismo kolĥozo pri Miĉurin (iom poste Progreso) funkciis.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, kulturdomo, kuracejo, 5 nutraĵvendejoj, 6 aliaj vendejoj, 9 kafejetoj, etbanko, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* baroka romkatolika Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj (Heréd) de 1779
* monumento de falintoj dum la mondomilitoj
* kastelo, nun lernejo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Unterägeri

**Unterägeri** estas komunumo en Kantono Zugo, Svislando. Ĝi havis 7835 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Unterägeri situas ĉe la nordokcidenta fino de la Lago de Ägeri sudokcidente de la urbo Zugo. En Unterägeri fontas la rivereto Hüribach, kiu estas unu el la ĉefaj alfluantoj de Lago de Ägeri, kaj je la nordokcidenta pinto de la lago elfluas la rivero Lorze.

### Limoj 
La komunumo limas en okcidento al la Lago de Ägeri, en nordokcidento al la komunumo Oberägeri, en nordo al Menzingen kaj Baar, en nordoriento al la urbo Zugo, en oriento al Walchwil, en sudoriento al la alppaŝtejo *Alpli*, kiu estas eksklavo de la urbo Zugo sub la monto Rossberg, kaj fine en sudo al la komunumo Sattel en Kantono Ŝvico.

## Trafiko 
Unterägeri atingeblas ek de la urbo Zugo per aŭtobuslinio 1 de Verkehrsbetriebe Zugerland. Inter la jaroj 1912 ĝis 1954 ekzistis tramlinio de Zugo tra Unterägeri al Oberägeri.

## Historio 
En la 6-a jarcento alemanoj eksetlis en la valo de Ägeri. La posedantoj de la bienoj en la valo plurfoje ŝanĝiĝis. Partoj apartenis dum mezepoko al la Virina Abatejo Zuriko, al la Monaĥejo Einsiedeln kaj al la Habsburgoj.

La 15-an de novembro 1315 de Zugo marŝis habsburgaj trupoj tra la valo de Ägeri kontraŭ la Svisa Ĵurkomunumo. Apud Morgarten okazis tiam la batolo, kiu finiĝis per neniiga malvenko de la Habsburgoj.

En 1352 la Zugo aliĝis al la Svisa Ĵurkomunumo kaj kun ĝi ankaŭ la valo de Ägeri, tamen la valo liberiĝis nur finde de la 17-a jarcento de ĉiuj servutoj de Habsburgoj kaj monaĥejoj.

La du politikaj komunumoj Oberägeri kaj Unterägeri estiĝis en la jaro 1798 okaze de la Helveta Revolucio el la du malfrumezepokaj kamparankooperativoj, kiuj kultivis la komunajn bienojn de la valo de Ägeri, nome la supra kooperativo kaj la suba kooperativo. Post la politika sendependiĝo de Oberägeri sekvis ankaŭ la eklezijura per la konstruo de propra preĝejo en Unterägeri laŭ la planoj de Ferdinand Stadler en la jaro 1856.

## Ekonomio 
Im 19. Jahrhundert begann in Unterägeri die Industrialisierung, welche die Wasserkraft der Lorze nutzte. Mit der Industrialisierung stieg die Bevölkerungszahl stark an. Die Entwicklung von Unterägeri zu einem Kurort gegen Ende des 19. Jahrhunderts kompensierte den einsetzenden langsamen Niedergang der Industrie.

## Vidu ankaŭ 
* Lago de Ägeri
* Oberägeri

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Unterägeri
Terry Davis

**Terry DAVIS** (n. la 5-an de januaro 1938 en *Stourbridge*, Britio) estas brita politikisto, manaĝero kaj ekde la jaro 2004 ĝenerala sekretario de la Konsilio de Eŭropo.

La politikisto dum 28 jaroj por la Britan Laboristan Partion estis membro de la suba ĉambro de la brita parlamento. Krome li estis manaĝero en la aŭtomobila industrio de Britio. Ekde la jaro 1992 li estis membro de la brita delegacio ene de la parlamenta kunveno de la Konsilio de Eŭropo.

La 1-an de septembro 2004 oni elektis lin posteulo de la aŭstro Walter Schwimmer por la posteno de 2004 ĝenerala sekretario de la Konsilio de Eŭropo.
Konkurencaj kandidatoj por la posteno estis la ĝistiama postenulo kaj la ministrino por eksteraj rilatoj de Estonio, *Kristiina Ojuland*.

Kategorio:Konsilio de Eŭropo
Kategorio:Britaj politikistoj
Nudskanilo

eta|Nudskanila bildo de virino
**Nudskanilo** aŭ **tutkorpa skanilo** (angla nomo *full-body scanner*) laboras laŭ analizado de redirektita radiado (Compton-efiko). Ĝi ebligas senvualigon de kaŝitaj plastaj armiloj kaj eksplodaĵoj kaj helpas eĉ okaze de ŝtalaj konteneroj. La aparato montras la homon nuda, tiel oni timas maldignigon de la homoj.

Oni jam testis la aparaton en flughavenoj de Usono kaj planas la samon en Eŭropo. La analizisto de la bildoj sidas en fora ĉambro de la loko de la aparato, li/ŝi ne povas kunligi personon al bildo. Spite al tio, multaj politikistoj kaj civilaj organizoj kontraŭas uzon de tiu nudskanilo.

Kategorio:Sekureco
Karl Friedrich Eusebius Trahndorff

**Karl Friedrich Eusebius Trahndorff** (naskiĝis la 18-an de oktobro 1782 en Berlino; mortis en 1863) estis germana filozofia verkisto.

## Verkoj 
* *Der Schild des heiligen Winfried*, Berlino 1825
* *Ästhetik oder Lehre von Weltanschauung und Kunst* 2 Bde., Berlin 1827
* ''Wie kann der Supranaturalismus sein Recht gegen Hegel's Religionsphilosophie behaupten?*, Berlin 1840
* *Schelling und Hegel oder das System Hegels als letztes Resultat des Grundirrtums in allem bisherigen Philosophieren*, Berlin 1842 
* *Der welthistorische Zweifel, oder: Ist Gott nur Idee oder objektive Realität?*, Barmen 1852
* *Über die Bedeutung Berlins in der grossen Krisis unserer Zeit*, Berlin 1852
* *Der Mensch, das Ebenbild des dreieinigen Gottes. Versuch einer dogmatischen Berichtigung*, Berlin 1853
* *Theos, nicht Kosmos! Denkschrift als Zeugnis für die Wahrheit*, Berlin 1859

## Vidu ankaŭ 
*Tutarta verko

## Literaturo 
* *K. F. E. Trahndorff: der Bewußtseinsphilosoph. Ein Beitrag zur Würdigung und Hochschätzung eines verklungenen Namens'' Hrsg. v. Julius W. von Eckardt, Halle 1878.

Kategorio:Germanaj filozofoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Chucándiro

**Chucándiro** estas komunumo en la meksika subŝtato Michoacán. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Chucándiro*. 
La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 16 027.

## Geografio
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 5516  loĝantojn. El tiuj estas 2391 viroj kaj 3125 virinoj. La komunumo havas surfacon de 140.98 kvadratkilometroj. 

## Sociogeografio
En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 6613 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 9 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0.14 % de la loĝantoj. 

Entute 4 833 personoj (en 2000) aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj personoj 3 958 estis alfabetoj kaj 865 analfabetoj. Tio signifas ke 17.90 % de la loĝantaro de la jaro 2000 estis analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

## Eksteraj ligiloj 
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/michoacan/mpios/16027a.htm 

Kategorio: Komunumoj de Meksiko
Kategorio: Komunumoj de Michoacán
Masano

[eta|200px|La ĉefa preĝejo en Masano, titolita laŭ [sankta Vitale.]]
**Masano** (***Maza***, en la loka bergama dialekto) estas vilaĝo en la urba teritorio de Caravaggio, en la provinco Bergamo, en Lombardio, Italio. Ĝi troviĝas proksimume 3,5 km-n nord-oriente de la ĉefurbo, kaj tie loĝas 980 homoj, laŭ la itala popolnombrado okazinta en 2001.

Temas pri kampara urbeto, kiun karakterizas laktejoj, bovejoj kaj terkulturoj.

## Historio 
La origino de la urbeto, kiu (laŭ la konataj fontoj) neniam estis memstara komunumo, estas antikva, sed preskaŭ nekonata. Laŭ supervivintaj dokumentoj, en 1193 tie oni konstruis preĝejo titolita laŭ sankta Vitale, ''"com'era stata la chiesa precedente nel castello vecchio di Masano"* ("samkiel la antaŭa preĝejo, en la malnova kastelo de Masano"). Tiu ĉi lasta frazo pensigas, ke la urbeto jam ekzistis kaj aktiviĝis dum la barbara epoko. Oni eĉ povus rilati la elekton de sankta Vitale al la apuda urboparto Vidalengo (*Vitalis'', en la latina lingvo).

Kategorio:Urboj de Italio
Draĝeo

eta|Interno de draĝeo, kun videbla migdalo
eta|Draĝefarilo
eta|Draĝefarilo, kiu kovras nukson per sukero
**Draĝeo** ( ) estas franca malgranda dolĉaĵo de nukso, glazurita per sukero.

## Priskribo 
La draĝeo estas malgranda, ofte ronda aŭ ovala dolĉaĵo, enhavanta kerne nukson, kiu estas glazurita per sukero aŭ sukersiropo. La glazurado estas farata per maŝino kun rotacianta ujo, kiu entenas la nuksojn kaj sukeron.

Draĝeoj estas ofte hele koloritaj. Oni ofte uzas blankajn draĝeojn por nuptoj, bluajn por baptoj, verdajn por fianĉiĝoj, ruĝajn por diplomiĝoj.

En kelkaj Eŭropaj landoj (Francio, Italio ktp), draĝeoj estas ofte manĝataj por baptoj, nuptoj, aŭ unuaj komunioj. Ili estas tradicie prezentata en malgrandaj skatoloj, nomataj **draĝeujoj** (). Tradicie, oni ĵetas kvin draĝeojn al genovedzoj: la migdala amaro kaj la sukera dolĉo simbolas la amaron kaj dolĉon de vivo. La kvin draĝeoj simbolas feliĉon, abundecon, fekundecon, gastamon, kaj malavarecon.

### Medikamenta draĝeo 
Kelkfoje, similforma tablojdo, simile kovrita per sukero, nomiĝas draĝeo.

En Francio, en la jaro 1220, apotekisto (tiam, apotekistoj estas la nuraj homoj licencitaj por vendi sukeron) en Verduno inventis la modernan draĝeon, por faciligi la konservon kaj transporton de migdaloj. Dum mezepoko, la draĝeo estis origine medikamento, por freŝigi la spiron, helpi digeston, kaj por malhelpi sterilecon. Tial, la draĝeo estis ofte manĝata dum familiaj eventoj (nuptoj, baptoj, ktp).

En 1750, Pariza sukeraĵisto Pecquet inventis la rotaciantan draĝefarilon, kiu ebligis glatan glazuradon de la migdalo.

## Referencoj 
Kategorio:Dolĉaĵoj
Kategorio:Franca kuirarto
Georg Kahn-Ackermann

**Georg KAHN-ACKERMANN** (n. la 4-an de januaro 1918 en Berlino, m. la 6-an de septembro 2008 en Münsing borde de la lago Starnberger See en Bavario) estis germana ĵurnalisto kaj politikisto. Li estis membro de la Socialdemokrata Partio de Germanio.

## Abgeordneter 
La politikisto inter la jaroj 1853 1957, kaj de 1962 ĝis 1874 estis membro de la (okcident-)germania parlamento Bundestag. Krome li estis membro de parlamenta kunveno de la Konsilio de Eŭropo - inter la jaroj 1973 kaj 1974 li estis ties vicprezidanto. La 17-an de oktobro li post propono de Willy Brandt estis elektita ĝenerala sekretario de la Konsilio de Eŭropo, estis la unua germano en tiu pozicio, kaj havis la postenon dum 5 jaroj ĝis la 17-a de septembro 1979. Dum sia oficperioro la politikisto sukcesis instali la konsultan statuson de ne-registaraj organizoj ĉe la Konsilio de Eŭropo kaj ebligis la partoprenon de la membroj de tiuj organizoj, do de multe pli vasta gamo de civitanoj ol nur la reprezentantoj de naciaj registaroj, en tiu eŭropa organizo, do kontribuis al plidemokratiigo de ĝi.

Pro sia engaĝiĝo vavore al sociaj temoj li nomumiĝis membro de la Internacia Akademio de Sciencoj. Krome dum multaj jaroj li luktis por pli ampleksaj rajtoj de verkistoj kaj ĵurnalistoj.

Kategorio:Konsilio de Eŭropo
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj
Benzinejo

maldekstra|30ra
eta|250ra|Malnova benzinstacio
eta|moderna benzin-stacio

**Benzinstacio** aŭ **benzinejo** estas loko kie oni vendas likvajn brulmaterialojn - ĉefe benzinon, dizeloleon, sed ankaŭ alian oleon aŭ likvan gason (LPG).

Antaŭe, dum komenco de evoluo, oni vendis nur brulmaterialojn kaj tempo de laboro estis kutime sama kiel aliaj vendejoj: nokte kaj festtage estis fermata. Kaj nun, ĝi estas malfermata eĉ nokte kaj festtage, do eblas diri, seninterrompe aŭ ĉiam.

## Vidu ankaŭ 
* Itinero memoriga pri Bertha Benz (la unua benzinstacio de la mondo estis la Urba Apoteko en Wiesloch)
* Biobrulaĵo
* Benzino
* Nafto
* Petrolo
* Kanistro
* fuelpumpilo
* fuelo

eta|maldekstre|300ra|
eta|100ra|Svislando, Liĥtenŝtejno: signo por benzina stacio
[eta|100ra|Aŭstrio, simile en [Germanio: signo por benzina stacio]]
Lujo Tončić-Sorinj

**Lujo Tončić-Sorinj** (n. la 12-a de aprilo 1915 en Vieno; m. la 20-an de majo 2005 en Salcburgo) estis aŭstra diplomato kaj politikisto. Li estis membro de la konservativa Aŭstra Popola Partio.

Ekde 1945 Lujo Tončić-Sorinj estis gvidanto de la politika branĉo de la Aŭstra Instituto por Ekonomiko kaj Politiko en Salcburgo, kaj krome estis membro de la aŭstra UNESKO-komisiono kaj la aŭstra delegacio en la parlamenta kunveno de la Konsilio de Eŭropo. De 1949 ĝis 1966 li por sia politika partio estis membro de la parlamento Nacia Konsilio de Aŭstrio. Inter 1966 kaj 1968 li estis ministro pri eksteraj rilatoj de Aŭstrio kaj inter 1969 kaj 1974 estis ĝenerala sekretario de la Konsilio de Eŭropo.

Dum 1992 li "pro emocia ligiĝo al Dalmatio" petis kaj ricevis la ŝtatanecon de Kroatio, sekve perdis la ŝatanecon de Aŭstrio kaj la aŭstran politikistan pension. Nur pro fortaj intervenoj de la Aŭstra Popola Partio kaj pro pruvo, ke li ne estis rajtigita preni la kroatan ŝtatanecon, li fine refariĝis aŭstriano.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la politikisto en la retejo de la aŭstria parlamento (en la germana) 
* originala sondokumento de la politikisto el la jaro 1955 (same en la germana)

Kategorio:Aŭstraj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1915
Kategorio:Mortintoj en 2005
Slivovico

eta|Diversaj boteloj da Slivovico
**Slivovico** aŭ **prunobrando** aŭ **pruna brando** (serbe: *шљивовица aŭ šljivovica, slovene: slivovka, kroate: šljivovica*, bosne: *šljivovica*, makedone: *slivova*, pole: *śliwowica* []; rumane: *şliboviţă*; bulgare: *сливова* (*slivova*); slovake: *slivovica*; ĉeĥe: *slivovice*, suprasorabe: *sliwowica*) estas brando farita el prunoj aŭ el slivoj. Speciale ĝi estas farata en Balkanio. La nomo "slivovico" deriviĝis de la komuna slava vorto (ekzemple, ruse: *слива* [slíva]; serbe: *šljiva* [ŝlíva] ktp), kiu signifas prunon.

En Serbio Slivovico estas la nacia alkoholaĵo kaj enhavas ĉirkaŭ 47% da alkoholo. Tie estas tre kutima por komenci la tagon per glaseto da slivovico antaŭ ol matenmanĝi.

La trinkaĵo estas senkolora sed, se ĝi estas stokita en bareloj el kverka ligno, la koloro fariĝas orflava.

Miksita kun kruŝkovaco ĝi formas la trinkaĵon juliŝko.

Kategorio:Alkoholaĵoj
Ruĝostria kapito

La **Ruĝostria kapito** (***Capito wallacei***) estas specio de birdoj de la familio Kapitonedoj, aŭ Sudamerikaj barbuloj.

Tiu ĉi neotropisa specio montras nigrecan dorson, **flavoranĝajn subajn partojn** kun tre larĝa **ruĝa zono** inter la blanka gorĝo kaj brusto (de kie devenas la nomo de la specio). Krome montras tre rimarkindajn **ruĝajn kronon kaj nukon**. Sube estas brova blanka borda linio kaj pli sube traokula larĝa strio nigreca kiu trairas la vizaĝon, malsupreniras kaj kuniĝas kun la dorso. La beko estas grizeca, fortika, mallonga kaj tre mallarĝa en bazo. La okuloj estas malhelaj kaj la kruroj grizecaj.

Ĝi estas endemia en Peruo. Ties natura biotopo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montarbaroj. La specio estas minacata pro habitatodetruo.

## Literaturo
* BirdLife International 2006.  Capito wallacei.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 27a Julio 2007.

## Eksteraj ligiloj 
*BirdLife Specidatumbazo. 

Kategorio:Pegoformaj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Makulkrona kapito

La **Makulkrona kapito** (***Capito maculicoronatus***) estas specio de birdoj de la familio de Kapitonedoj, aŭ Sudamerikaj barbuloj.

La krono diferencas multajn el la specioj de tiu ĉi genro. Tiu ĉi specio montras **makulitan kronon**, kio nomigas la specion.

Ĝi troviĝas en Kolombio kaj Panamo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj tre degraditaj eksarbaroj.
## Fonto
* BirdLife International 2004.  Capito maculicoronatus.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 27a Julio 2007.

Kategorio:Birdoj de Panamo
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Aerkuseno

eta|flanka aerkuseno de Porŝe
**Aersako** (angle *airbag*) aŭ **aerkuseno** estas sekureca aparato en veturiloj, por la sidantoj. La aerkuseno abrupte plenbloviĝas okaze de akcidento inter la sidanto kaj iu rigida, malmola aŭtomobila parto.

Oni povas paroli pri *front-aerkusenoj* kaj pri *flank-aerkusenoj* por la stiranto kaj la kunsidanto, kiuj aersakoj hodiaŭ jam estas standardaj en la novproduktitaj veturiloj. La *flank-aerkusenoj* por la poste sidantoj kaj la *kapo-aerkuseno* aperas nuntempe ĉefe en la multekostaj veturiloj (nomata ankaŭ supra klaso). Oni povas malaktivigi la aersakon de la kunsidanto, ekz. okaze de bebo-sidejo.

La unua patento por aerkusen-simila ekipaĵo aperis en 1920 por aviadiloj. La unuaj aerkusenoj aperis amase ĉe la usonaj aŭtomobiloj ekde 1973. La fronta aerkuseno estis deviga en Usono en 1993. La unuajn flankajn aerkusenojn enkondukis Volvo en 1995 ĉe Volvo 850, la unuajn kapajn aerkusenojn en 1998 ĉe Volvo S80. La aerkuseno por motorbicikloj aperis en 2006 por Gold Wing 1800.

Funkcio: post kiam kraŝ-sensiloj (malakcelaj datenoj) sendas signon al la aerkuseno, ekbrulas eksplodaĵo (ĝis 1995 natria nitrido kun kalia nitrato, poste nevenenaj senacidaj kemiaĵoj). Pro tio plenboviĝas plasta, nilona aŭ alia poliamida sako ene de ĉ. 10–40&nbsp;ms. La gasgeneratoro produktas ĉefe 60-150 litrojn da nitrogeno:
10&nbsp;NaN3&nbsp;+&nbsp;2&nbsp;KNO3&nbsp;→&nbsp;5&nbsp;Na2O&nbsp;+&nbsp;K2O&nbsp;+&nbsp;16&nbsp;N2

## Vidu ankaŭ
* Airbag (filmo)

## Notoj 
Kategorio:Aŭtomobila teknologio
Blankdorsa kapito

La **Blankdorsa kapito** (***Capito hypoleucus***) estas specio de birdoj de la familio de Kapitonedoj, aŭ Sudamerikaj barbuloj.

## Aspekto
La plej karaktera eco de tiu ĉi specio estas la **blanka dorso** kiu nomigas la specion. La scienca specifa nomo *C. hypoleucus* signifas en la latina “blanka supre”. Fakte la diferenco kun aliaj membroj de la specio, kiel la Ruĝkrona kapito kaj la Ruĝostria kapito, kiu havas ruĝajn kronon kaj nukon, estas ke tiu ĉi specio havas ruĝan nur la antaŭan parton de la krono (frunto), dum la resto de la krono estas blanka vertikala strio kiu sekvas kiel blanka dorso, tre **kontrasta inter la nigraj flugiloj**. Estas blankecaj ankaŭ la gorĝo, brusto (kun bruneca nuanco) kaj ventro (kun flaveca nuanco). La nigra traokula strio de aliaj samgenranoj estas ĉe tiu ĉi specio pli larĝa kaj fakte estas tutvizaĝa zono el la beko ĝis la flugiloj.

## Disvastiĝo
Ĝi estas endemia en Kolombio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ  tropikaj humidaj montaroj, paxstejoj kaj plantejoj. Ĝi estas minacata de perdo de habitato.

## Listo de subspecioj 
* *Capito hypoleucus carrikeri* G.R. Graves, 1986
* *Capito hypoleucus extinctus* G.R. Graves, 1986
* *Capito hypoleucus hypoleucus* Salvin, 1897

## Referencoj
* BirdLife International 2004.  Capito hypoleucus.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 27a Julio 2007.

## Eksteraj ligiloj 
*BirdLife Specidatumbazo.
Hans Kästli

**Hans KÄSTLI** [kestli] (naskiĝis la ; mortis la ) estis svisa esperantisto. Profesie li estis unue frizisto, poste psikiatra flegisto.

Hans Kästli ekde 1963 estis aktiva membro de Esperanto-Societo Zuriko. Li subtenis la aktivecon de la societo per diversaj grandegaj mondonacoj. En februaro 2008 Esperanto-Societo Zuriko elektis lin pro liaj meritoj por la societo kaj por Esperanto kiel honora membro.

Esperanto ekĝermis en Wil SG en la jaro 1964, kiam Hans Kästli volis enkonduki Esperanto en praktikan agadon de la psikiatria hospitalo de Wil, en kiu li laboris. En la malsanulejo laboris diverslingvaj eksterlandanoj. Hans Kästli volis fondi teamon, kies membroj ne havus lingvajn problemojn almenaŭ en reciproka interkompreniĝado. Li organizis Esperanto-kurson en la kliniko kaj poste fondis grupon, en kiu oni perfektiĝadis en la lingvo por povi bone interkompreniĝi, sed ankaŭ lernis la germanan por kompreni estrojn, svisan kolegojn kaj pacientojn. Krome en la grupo oni instruis flegadon al flegohelpantoj, kiuj ofte unuan fojon laboris en flegado. Al tiu grupo aliĝis poste esperantistoj el Wil kaj ĉirkaŭaĵo, kiuj ne laboris en la kliniko, sed volis praktiki la internacian lingvon. Unue la grupon gvidis Hans Kästli, ekde la jaro 1975 Hildegard Schoch. Tiam la grupo eknomiĝis «Esperanto-Klubo Wil».

Siajn lastajn jarojn Hans Kästli pasigis en flegohejmo en sia hejmurbo Sankt-Margreto. Lia sanstato ne plu permesis aktivan partoprenon en la movado.

Kategorio:Svisaj esperantistoj
Kategorio:Sankt-Galanoj
Kategorio:Flegistoj
Nigrozona kapito

La **Nigrozona kapito** (***Capito dayi***) estas specio de birdoj de la familio de Kapitonedoj, aŭ Sudamerikaj barbuloj.

La masklo havas tre rimarkindan kaj kontrastan **ruĝan kronon, nigran vizaĝon** kaj helgrizan fortikan bekon. La dorso estas nigra, sed tie videblas **blankaj markoj** en la ŝultroj, centro de flugiloj kaj vostobazo. Subvizaĝo, ĉirkaŭokula areo kaj gorĝo estas brunecaj kaj la subaj partoj estas blankaj escepte de **nigra larĝa horizontala zono** en la supra ventro (kio nomigas la specion), dum la suba ventro montras flavecajn nuancojn. La anusa areo estas ruĝa.

Ĝi troviĝas iomete en Bolivio kaj ĉefe en relative eta areo de sudokcidenta Amazonio en Brazilo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj, kie estas fruktarboj.

## Referencoj
* BirdLife International 2004.  Capito dayi.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 27a Julio 2007.
Walter Schwimmer

**Walter SCHWIMMER** (n. la 16-an de junio 1942 en Vieno) estas aŭstra juristo kaj politikisto. Ekde la jaro 1971 li estis membro de la Nacia Konsilio de Aŭstrio, kaj inter la jaroj 1999 kaj 2004 ĝenerala sekretario de la Konsilio de Eŭropo.

Walter Schwimmer estas filo de bakisto kaj de vendistino. Post la abituro li studis juron en la universitato de Vieno, kie li doktoriĝis dum 1964. Poste li estis juristo en la aŭstria sindikato de privataj dungitoj, poste en la aŭstria ligo de laboristoj kaj dungitoj. Dum la jaro 1979 li iĝis gvida dungilo de la regiona malsanasekuro de Vieno, kaj de 1984 ĝis 1999 estis ĝis ĝenerala direktoro.

Ekde la universitata studo li estas membro de la konservativa Aŭstria Popola Partio, kaj reprezentis la partion kiel parlamentano de la Nacia Konsilio de Aŭstrio ekde la unua elektiĝo dum 1971.

Ekde la jaro 1991 li estis membro de la aŭstra delegacio en la parlamenta kunveno de Konsilio de Eŭropo, kaj ekde 1996 estis prezidanto de la frakcio de la Eŭropa Popola Partio kaj vicprezidanto de la kunveno. Dum junio 1999 la parlamenta kunveno elektis lin posteulo de la svedo Daniel Tarschys por la posteno de ĝenerala sekretario de la Konsilio de Eŭropo. La 22-an de junio li rezulte de la sekva elekto transdonis la postenon al la brito Terry Davis.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la politikisto en la retejo de la aŭstria parlamento (en la germana)
* informoj pri la politikisto en la retejo de la aŭstria parlamento (jen en la itala)
* 

Kategorio:Aŭstraj politikistoj
Kategorio:Konsilio de Eŭropo
Consumenta

La **Consumenta** estas foiro por konsumantoj de la Foiro Nürnberg. La foiro okazas ĉiujare en la germana urbo Nurembergo. Kun ĉirkaŭ 200.000 vizitantoj ĝi estas tre bone vizitata foiro de tiu speco. La lasta Consumenta okazis inter la 23a de oktobro ĝis la 2a de novembro 2008.

## Eksteraj ligiloj 
* consumenta.de

Kategorio:Festivaloj
Kategorio:Nurenbergo
Pilchowice (Malsupra Silezio)

**Pilchowice** [elparolu: *pilĥovice*] estas vilaĝo en Pollando en Malsupra Silezio en Distrikto Lwówecki en Komunumo Wleń, ĉe rivero Bóbr sur la limo inter la izera montetaro kaj Kaczawskie Montetaro.

La unua priskribo pri same nomita vilaĝo devenas el la jaro 1217 kaj tiam la vilaĝo estis servanta al la urbo Wleń. En Pilchowice interesinda estas preĝejo patronata de “Dipatrino Doloranta” el la unua duono de la 19-a jarcento. 
Ĉe Pilchowice ekestis en la jaroj 1902 – 12 akvobaraĵo, kiu havas 62 metrojn da alteco kaj 270 metrojn da larĝeco de ĝia krono. Ekestis enfluejo, kiu havas 240 da hektaroj de areo kaj 50 milionojn kubmetrojn de kapacito. Sube de la akvobaraĵo troviĝas hidroelektra centralo.

Image:Pilchowice kościół MB Bolesnej 1.jpg|Preĝejo patronata de Dipatrino Doloranta.
Image:Pilchowice elektrownia.jpg|Akvobaraĵo kaj hidroelektra centralo.
Image:Pilchowice most 1.jpg|Ponto super la rivero Bóbr.

## Bibliografio kaj fontaĵo 
* Janusz Czerwiński, Krzysztof R. Mazurski: *Sudety. Sudety zachodnie*. Warszawa 1983 (pole)
* Mapa turystyczna: *Góry i Pogórze Kaczawskie*. Wrocław 1984 (pole)
* http://www.wlen.pl (pole)

----
**Vilaĝoj de Komunumo Wleń**:
Bełczyna • Bystrzyca • Klecza • Łupki • Marczów • Modrzewie • Nielestno • **Pilchowice** • Przeździedza • Radomice • Strzyżowiec • Tarczyn
----

Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Kategorio:Komunumo Wleń
Citronventra kapito

La **Citronventra kapito** (***Capito squamatus***) estas specio de birdoj de la familio de Kapitonedoj, aŭ Sudamerikaj barbuloj.

La plej karaktera eco de tiu ĉi specio estas la **verda ventro** kiu nomigas la specion. Tamen la krono kaj dorso estas nigrecaj kiel ĉe aliaj membroj de la grupo. La subvosto estas blueca. La beko estas grizeca, fortika, mallonga kaj tre mallarĝa en bazo.

Ĝi troviĝas en Kolombio kaj Ekvadoro. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj. Ĝi estas minacata de perdo de habitato.

## Fontoj
* BirdLife International 2004.  Capito squamatus.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.   Downloaded on 27 July 2007.

Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Banko Melli Iran

La **Banko Melli Iran** (**BMI**) estas la unua irana ŝtata banko. Ĝi fondiĝis en la jaro 1927. La banko estas la ĉefa banko de la irana financindustrio. Pli ol 50 % de la irana ekstera komerco iras tra la banko, kiu centprocento apartenas al la irana ŝtato. La banko akceptas plene la regulojn de la islama bankado.

Tutmonde la BMI havas ĉirkaŭ 3100 filiojn, 16 el tiuj en la eksterlando ekzemple en Baku, Barejno, Hongkongo, Maskato, Muharrako, Moskvo. Sep filioj estas en la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj. La filio en Londono, Parizo kaj Hamburg ne plu povas labori por la sankcioj de la Eŭropa Unio. Oni sankciis pro la verŝajno ke Irano povus produkti nukleajn armilojn.

Melli Iran
Nacia Parko Hainich

eta|dekstra|200px|Panoramo de la parko
eta|dekstra|200px|Mapo
La **Nacia Parko Hainich** estas nacia parko en Turingio. Ĝi fondiĝis je la 31a de decembro 1997 kaj ĝi troviĝas en la okcidento de la federacia lando, oriente de la rivero Werra. Proksime estas la urba triangulo Eisenach-Mühlhausen-Bad Langensalza. Sude estas la samnoma, proksimume 160 kvadratajn kilometrojn vasta montoĉeno Hainich.

## Flaŭro 
En la nacia parko dominas ĉiuj specoj de fagoj, sed krome ankaŭ estas multaj aliaj falfoliaj arbospecoj.

## Bestoj 
Ene de la Hainich estas multaj specoj de sovaĝaj katoj, vespertoj (Mikrokiropteroj) kaj aliaj bestoj.

## Celo de la nacia parko 
En la nacia parko estu mezeŭropa arbaro, laŭ la naturo, do oni tute ne uzos la arbaron por forstekonomiaj celoj. Ĝi estas nun la plej granda natura falfolia arbaro en Germanio.

## Literaturo 
* *Hainich Artenbuch - Tiere, Pflanzen und Pilze im Nationalpark Hainich*, Verlag Rockstuhl, Bad Langensalza, 2005, ISBN 978-3-937135-37-3

## Referenco 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nationalpark-hainich.de – la oficiala paĝo en la germana lingvo
* http://www.nationale-naturlandschaften.de/park-hainich  – Aliaj informoj

## Vidu ankaŭ 
Eŭropaj fagaj arbaroj (Unesko)

Hainich
Asarako

Laŭ la helena mitologio, **Asarako** estis la dua filo de Kaliroo kaj de la reĝo Troso de Dardanio. Lia fratoj nomiĝis Ilo kaj Ganimedo. Li estis pranepo de Dardano, kaj heredis la tronon ĉar lia pli aĝa frato, Ilo preferis reĝi pri la ĵus fondita urbo Iliono, kiu famiĝis poste per la nomo Trojo.

Li edzinigis Hieromnemon, filino de la reĝo-rivero Simoizo, kaj ili havis kune la filon Kapison.

Kategorio:Dardanidoj
Kategorio:Mitaj reĝoj de Dardanio
Kategorio:Roluloj de la Eneado
Kategorio:Trojanoj
Nagykökényes

eta|Prunelo, kies nomo estas rekonebla en Nagykökényes
eta|Nobeldomo en Nagykökényes
**Nagykökényes** (nadjkokEnjeŝ) estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Heves, en subregiono de Hatvan. La vilaĝonomo signifas: granda-prunelejo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 17 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.7302/19.6012
* Loĝantaro: 630
* Poŝtkodo: 3012
* Telefonprefikso: 37

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Hatvan troviĝas 11, Pásztó 27, Gödöllő 29 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la pratempoj. Dum la mezepoko la kampoj apartenis al subepiskopo, poste al la Osmana Imperio. En 1715 oni komputis en la vilaĝo 17 domomastrumojn. En 1854 granda incendio okazis. En 1873 pro ĥolero vilaĝanoj mortis. Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, poŝto, interretejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika Preĝejo de Maria de la Neĝo (Nagykökényes)
* klasika kastelo de Dessewffy de 1820, nun lernejo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Walchwil

**Walchwil** (prononcu *valĥvil*) estas komunumo en Kantono Zugo, Svislando. Ĝi havis 3440 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Walchwil situas ĉe la orienta bordo de la Lago de Zugo.

## Najbaraj komunumoj 
Walchwil limas al la Lago de Zugo en okcidento, al la urbo Zugo en nordo, al Unterägeri en oriento al la zuga eksklavo *Alpli* en sudokcidento kaj al la ŝvica komunumo Arth en sudo.

## Trafiko 
Walchwil havas stacidomon sur la Gotardlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj inter la urbo Zugo kaj Ŝvico. De Walchwil ekzistas ankaŭ liniŝipoj sur la Lago de Zugo al Arth, Zugo, Buonas kaj Ĥamo.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Walchwil datiĝas el la jaro 1283 sub la nomo *Walchwile*.

En la 13-a jarcento la Habsburgoj heredis la voktorajtojn pri Walchwil de la Grafoj de Kiburgo kaj pandigis ilin al la Sinjoroj de Hünenberg. Ĉi-lastaj vendis la voktrajtojn en la jaro 1352 al la lucernano *Werner von Stans* kaj tiel fariĝis posedaĵo de la Svisa Ĵurkomunumo. Liaj filoj vendis en la jaro 1379 tiujn rajtojn al la urbo Zugo, kiu tiel akiris sian unuan voktejon. Pro la Helveta Revolucio Walchwil en la jaro 1798 fariĝis memstara politika komunumo kaj en la jaro 1804 akiris ankaŭ la eklezian sendependecon de Zugo ricevante la pastrorajtojn pri la kapelo, kiu jam estis konstruita en la jaro 1497.

## Vidu ankaŭ 
* Walchwil (stacidomo)
* Walchwil Hörndli (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Walchwil
* Walchwil en la Historia Leksiko de Svislando
Literaturscienco

**Literaturscienco** estas la scienca okupiĝo pri literaturo. Laŭ vasta kompreno ĝi ampleksas subfakojn kiel literatura historio, literatura kritiko, literaturinterpretado, literaturteorio, literatura temo kaj kritiko de teksto.

Dumpase de la historio ĝi eliĝis
*el la universitata okupiĝo pri (retoriko kaj) poezio,
*el la okupiĝo pri la romano kiel objekto de la beletro kaj,
*laŭnome el la okupiĝo pri la „literaturo“ - ĝis en la 19-a jarcento la kampo de la sciencaj publikadoj.

La literatursciencan tradicion sekvas inter aliaj la teatroscienco kaj la amaskomunikila scienco.

## Eksteraj ligiloj 
* E-Learning und Germanistik  (retpaĝaro de la Universitato Duisburg-Essen kun multaj retaj kursoj, kun i.a. la paĝo „Einladung zur Literaturwissenschaft“ (Prof. Dr. J. Vogt) kaj la retportalo Linse (Linguistik Server Essen).(germanlingve)
* LiGo - Literaturwissenschaftliche Grundbegriffe online  (Interaktiva memlernaj kursoj pri literatursciencaj fundamentaj ideoj – komuna projekto de germanistoj el diversaj universitatoj, evoluigo kaj teknika realigo ĉe la TU Darmstadt.) (germanlingve)
* Einführung in die französische Literaturwissenschaft (PDF)  Skribaĵo, kiu ankaŭ traktas problemojn trans la franca literaturscienco. (germanlingve)
* La t.nn Lauer-Liste – baza scio pri literaturscienco de Gerhard Lauer (germanlingve)

Kategorio:Kultursciencoj
Ecséd

**Ecséd** [eĉEd] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Heves, en Distrikto Hatvan.

## Bazaj informoj 
* Areo: 42 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.7325/19.7697
* Loĝantaro: 3520
* Poŝtkodo: 3013
* Telefonprefikso: 37

## Situo
Ecséd situas sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj sub Mátra, laŭ traira flankovojo. Hatvan troviĝas 13, Gyöngyös 16, Pásztó 26 km-ojn.

## Historio
Antaŭ la hungaroj keltoj loĝis tie. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1267. Dum la turkoj la vilaĝo restis daŭre viva. Dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a malgranda fortikaĵo funkciis apud Ecséd. Dum la socialismo kolĥozo funkciis. La loĝantaro okupiĝas precipe pri vinkulturo. 

## Vidindaĵoj
* baroka Preĝejo Ĉiuj Sanktuloj (Ecséd) de 1787, la turo estas 25 metrojn alta
* kapelo omaĝe al Dipatrino
* vinocentro nomata Aglária
* fiŝkaptista lago

## Famuloj
* en 1872 naskiĝis farmaciisto kaj fondinto de ankaŭ nun funkcianta fabriko Gedeon Richter

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Cuitzeo

**Cuitzeo** estas komunumo en la meksika subŝtato Michoacán. La ĉefurbo de la komunumo estas Cuitzeo del Porvenir.
La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 16 020.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 26213 loĝantojn. El tiuj estas 12158 viroj kaj 14055 virinoj. La komunumo havas surfacon de 247.02 kvadratkilometroj.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 22914 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 40 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 0.17 % de la loĝantoj.

Entute 16 783 personoj (en 2000) aĝis pli ol 15 jaroj. El tiuj personoj 13 808 estis alfabetoj kaj 2 964 analfabetoj. Tio signifas ke 17.66 % de la loĝantaro de la jaro 2000 estis analfabetoj.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI

## Eksteraj ligiloj 
http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/michoacan/mpios/16020a.htm 

Kategorio:Komunumoj de Meksiko
Kategorio:Komunumoj de Michoacán
Marion van de Kamp

**Marion VAN DE KAMP** estis germana aktorino. Van de Kamp naskiĝis je la 24-a de oktobro 1925 en la germana Wuppertal kaj mortis la 28-an de majo 2022. Ŝi lernis ĉe la lernejo pri aktorado en Dresdeno. Ekde 1953 ŝi laboris por la televido de GDR kaj ludis en diversaj roloj ekzemple en serio por agentoj.

## Filmografio 
Jen kelkaj produktitaj filmoj:

* (2008), Wunschkinder III - Mamas Flitterwochen (Televido)
* (2008), "SOKO Wismar"
* (2005), "Kanzleramt"
* (2003), "Der letzte Zeuge"
* (2002), "St. Angela"
k. a.

## Eksteraj ligiloj 
* Agentur Tatsch

Kategorio:Germanaj aktoroj
Krajišnik

**Krajišnik,** serbe **Крајишник,** germane **Stefansfeld,** hungare **Istvánfölde** estas vilaĝo en la serba Banato. La hungara loknomo estis ĝis 1890 *Stefanföld*, la serba historia loknomo estis *Шупљаја*/*Šupljaja*.
eta|Serbio, kie troviĝas Municipo Seĉanj (verde)
eta|Municipo Seĉanj, kie troviĝas Krajišnik nordokcidente
eta|dekstra|200px|Parko centre de la vilaĝo.

## Bazaj informoj 
* Supermara alteco: 58 m
* Loĝantaro: 1719 en 2011
* Areo: 43 km²
* Poŝtkodo: 23231
* Telefonprefikso: 23
* Aŭtokodo: ZR

## Situo 
Krajišnik situas sur ebenaĵo ĉirkaŭ 30 kilometrojn oriente de Zrenjanin kaj ĉirkaŭ 75 kilometrojn norde de Beogrado. Administre ĝi apartenas al Seĉanj.

## Historio 
En la jaro 1796 en la koncerna loko komencis setli germanaj koloniistoj, kiuj ĉefe venis el la norda Banato. En 1910 loĝis en Istvánfölde 2445 da homoj, (germanoj 2334 (96 %), hungaroj 71 (3 %), 22 rumanoj, 1 serbo, 7 aliaj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungario (al Torontál, al distrikto de Módos), poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon ĝis 1944, poste la germanoj kaj hungaroj estis deportitaj. En 1948 la preĝejo estis malkonstruita. En 2001 vivis en Krajišnik 2058 serboj (92 %), ciganoj 92 (4 %), jugoslaviano (kiel imagita popolo) 16, hungaroj 12 kaj kelkaj aliaj.

## Famuloj 
En la iama Stefanföld naskiĝis hungara ministro pri justico László Radocsay.

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Karácsond

**Karácsond** (karAĉond) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Heves, en subregiono de Gyöngyös. Karácsony signifas: Kristnasko.
eta|Blazono de Karácsond

## Bazaj informoj 
* Areo: 32 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.7294/20.0291
* Plej alta punkto super marnivelo: 180 m
* Loĝantaro: 3190
* Poŝtkodo: 3281
* Telefonprefikso: 37

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, (norde estas deklivoj), laŭ traira flankovojo, aŭtoŝoseo M3 kaj fervojo Budapeŝto-Miskolc preteriras. Gyöngyös troviĝas 12, Parád 26, Heves (urbo) 30 km-ojn.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la pratempoj. La unua mencio devenis el 1323 en formo *KARACHUND*. Dum la turkoj Karácsond ne senhomiĝis. En 1871 la vilaĝo ricevis la rangon grandvilaĝo. Vilaĝservo estas lernejo.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo ĉirkaŭ en 1770
* statuo pri Johano Nepomuka

## Famuloj 
* en Karácsond mortis pedagogo Pál Gönczy

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Fratinoj de Don Bosco

alternative=Pentraĵo de la sankta Maria Domenica Mazzarello|eta|Pentraĵo de la sankta Maria Domenica Mazzarello|dekstra
**Fratinoj de Don Bosco** (angla: *Figlie di Maria Ausiliatrice*, latina: ***Congregatio Filiarum Mariae Auxiliatricis*** aŭ la **Kongregacio de Filinoj de Virgulino Maria Helpantino**, mallonge **FMA**), ankaŭ nomataj salesianinoj, estas romkatolika ina ordeno apartenanta al la salesianoj kaj fondita en Mornese, Italio (en 1872) de Sankta Johano Don Bosco kaj Sankta Maria Domenica Mazzarello. 

La fratinoj el tiu ĉi kongregacio nomiĝas salesianinoj. Simile kiel la salesianoj zorgas pri la edukado de knaboj, tiel la salesianinoj zorgas pri la edukado de knabinoj laŭ la edukadometodo "preventa sistemo" de Don Bosco.

Komence de 2015,  fratinoj kaj 315 novulinoj tutmonde estis membroj de la kongregacio. 

Depost 2016 la fratinoj Don Bosco estis inter la plej grandaj inaj kongregacioj de la katolika eklezio en la mondo kun pli ol  membroj en 80 landoj sur ĉiuj kvin kontinentoj. 

## Historio 
La kongregacio estis fondita en 1872 de Don Bosco kaj Maria Domenica Mazzarello (1837-1881) sub la latina nomo: *Auxilium Christianorum*  aŭ *Filinoj de Virgulino Maria Helpantino de la Kristanoj*, laŭ la titolo de Maria. Maria Domenica Mazzarello komencis pastorecan laboron kun junulinoj en Mornese ĉirkaŭ 1864, kie ŝi starigis lernejon por kudristinoj. Tie ŝi renkontis Don Bosco. Li petis, ke ŝi starigu kongregacion, kiu "faru por la knabinoj, kion li kaj liaj salesianoj faris por la knaboj". Jen kiel ekestis la ina branĉo de la salesianoj. La Fratinoj de Don Bosco fondis knabinajn lernejojn en multaj lokoj.

## Celo 
Ekde la komenco, la kongregacio celis la edukadon de gejunuloj, precipe de tiuj kun malpli da ŝancoj. Krome, la ordo ankaŭ volas plibonigi la pozicion de la virinoj en la socio.

## Aktivecoj 
eta|Sankta Maria Domenica Mazzarello|alternative=|dekstra
La filinoj de Maria Helpantino de Kristanoj dediĉas sin al la instruado, al gejunuloj, al socia laboro, al sanzorgado kaj spirita kuraĝigo. Aktivado je diversaj niveloj: elementaj lernejoj, altlernejoj, universitatoj aŭ alfabetiga centro, vesperaj klasoj. 

Junulara laboro: studentaj restadejoj, eksterkursaj agadoj, someraj tendaroj, hejmoj por gejunuloj en malfacilaĵoj, reintegriĝo de junaj deliktuloj kaj drogemuloj. 

Sociaj laboroj: centro por la promocio de virinoj, kultura promocio, komunuma laboro en la marĝenigitajn distriktojn de grandaj urboj. Sanzorgado: sancentro, sanedukado kaj manĝaĵa helpo. 

Spirita kuraĝigo: parokaj verkoj, katekismo kaj liturgia kuraĝigo, spiritaj centroj kaj religia formado.

## Filmo 
"*The Main House of Happiness*" (la ĉefa domo de feliĉo) estas filmo pri la kongregacio. Ĝi havas subtekstojn en 11 lingvoj (angla, franca, germana, hispana, portugala, pola, japana, korea, vietnama, slovena kaj kroata).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Don Bosco
* Salesianoj de Don Bosco
* Listo de katolikaj religiaj ordenoj.

## Eksteraj ligiloj 
* (5-lingva) Oficiala retejo de la kongregacio 

Kategorio:Kongregacio de Filinoj de Virgulino Mario Helpantino
Kategorio:Salesiana familio
Detk

300px|eta|dekstra|Preĝejo de Detk
**Detk** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Heves, en subregiono de Gyöngyös.

## Bazaj informoj 
* Areo: 28 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.75/20.0994
* Loĝantaro: 1290
* Poŝtkodo: 3275
* Telefonprefikso: 37

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo, ĉefvojo, kaj aŭtoŝoseo M3 Budapeŝto-Miskolc preteriras. Gyöngyös troviĝas 16, Parád 24 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1332. La turkoj kelkfoje faris senhoma la vilaĝon. En 1831 ĥolero okazis. Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, kuracejo, dentokuracejo, apoteko, familihelpa servo, polico.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Georgo de 1799
* kastelo de Tarródy-Gosztonyi (gostonji) el la 17-a jarcento, en 1820 trakonstruita
* skulptaĵo pri Sankta Triunuo de 1719
* skulptaĵo de Petőfi de 1999
* monumento pri falintoj dum la 1-a mondmilito de 1933, dum la 2-a mondmilito de 1994
* memorparko
* muzeo de 2005

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Ilustrita Oficiala Radikaro Esperanta por Lernanto

***Ilustrita Oficiala Radikaro Esperanta por Lernanto*** (mallonge **ilustrita OREL** aŭ simple **iOREL**) estas ilustrita nur-esperanta vortareto por lernantoj kompilita de la brazila esperantisto Luiz Portella kaj publikigata de la brazila eldonejo Pentuvio en 2008. La vortareto enhavas la *Bazan Radikaron Oficialan* (BRO) de la Akademio de Esperanto kun difinoj de 2.656 radikoj kaj pli ol 500 bildoj. Laŭ la kovrilo de la libro ĉiuj difinoj estis preparitaj nur per radikoj, kiuj estas difinitaj ene de la vortareto mem. Ĝia unua kaj nura eldono konsistis je 3.000 ekzempleroj.

## Aŭtoreco 
iOREL estis kreita de la brazila esperantisto Luiz Portella, kiu respondecis mem pri la projekto de la vortareto kaj pri la kompilado kaj verkado de la prezentitaj difinoj surbaze de tri fontoj: ReVo, la komune verkata *Reta Vortaro*; "BER", la *Baza Esperanta Radikaro* de Wouter F. Pilger; kaj "OVO", la *Oportuna Vortaro de Ordinara Esperanto* de Vilho Setälä. La bildojn faris Elison Simas, profesia brazila bildisto, kaj Luiz Portella mem, kiu ankaŭ preparis la librokovrilon surbaze de artaĵo ĉe Openclipart.org, disponigita de la uzanto "rgesthuizen", kiu metas liberajn bildojn ĉe tiu retejo. Laŭ indiko de la libro, provlegis ĝin "esperantistoj". Antaŭparolis la brazila esperantisto Emilio Cid. Ĉiuj rajtoj pri la verko estas rezervitaj al Luiz Portella. La tuta libro estis plene kreita pere de GNU/Linukso.

## Bezono 
Laŭ la kompilinto iOREL estis bezonata, ĉar delonge mankis konciza kaj aktuala nur-esperanta vortaro por lernantoj. En 2001 aperis la *Baza Esperanta Radikaro* de Pilger, sed ĝi jam estis elĉerpita dum la aperigo de iOREL en 2008. Same elĉerpita kaj ĝenerale ne plu aktuala estas la *Oportuna Vortaro de Ordinara Esperanto* de Setälä, aperinta en 1969. Ambaŭ tiuj verkoj servis kiel fonto por iOREL.

La unua versio de iOREL estas eldonita en 3.000 ekzempleroj. Post la elĉerpiĝo estus plano de Luiz Portella eldoni alian version, unue novan version de iOREL mem kaj poste aliajn du tute novajn, plibonigitajn vortarojn, post kontrolo de spertuloj, kvazaŭ evoluigojn de iOREL. Luiz Portella nomus ilin "Lerneja vortareto" (kun ĉirkaŭ 3.000 eroj) kaj "Lerneja vortaro" (kun ĉirkaŭ 9.000 eroj), kiuj kaŭzus la forlason ĉirkaŭ la projekto de iOREL, restontaj la bildoj kaj difinoj por vortoj, kiuj "postvivos" - laŭ li.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* iOREL, informoj ĉe la "Katalogo" de Edukado.net
* iOREL, elŝutebla ĉe la "Dosierujo" de Edukado.net
* Libera Folio: Vortareto por lernantoj ankoraŭ neperfekta, artikolo

Kategorio:Esperanto-vortaroj
David Axelrod

**David AXELROD** (naskiĝis en 1955) estas usona politika konsultisto bazita en Chicago, Illinois. Li estas plej bone prisciata por tio, ke li estas alta konsultisto al Barack Obama, unue en lia kampanjo de 2004 por la usona Senato kaj nune kiel la ĉefstrategiisto por lia kampanjo de 2008.eta|David Axelrod

Axelrod estas la altnivela kunlaboristo de AKP&D Message and Media (Mesaĝo kaj Amaskomunikiloj AKP&D, en la angla) kaj estis politika skribisto por la Chigaco Tribune (Tribuno Chicago, en la angla). Li operacias la firmon ASK Public Strategies (Publikaj Strategioj, en la angla), kiu helpas komencantojn organizojn kun publikaj rilatoj.

Kategorio:Usonaj politikistoj
Ivano la 1-a (Rusio)

eta|maldekstra|Ivano Kalita
**Ivano Daniloviĉ** apartenis al princa dinastio Rjurik, kies regado en Rusio komenciĝis fine de la 9-a jarcento.

**Ivano la 1-a** naskiĝis en 1283 en Moskvo.

Post pereo de lia pliaĝa frato *Jurij* en 1325 li iĝis moskva princo.

Lia avo *Aleksandro Jaroslaviĉ* gloriĝis per siaj venkoj super kavaliraro de Teŭtona ordeno kaj svedaj armeoj. Nun li estas sanktulo de Rusa Ortodoksa Eklezio kaj fame konata en Rusio kiel Aleksandro Nevskij (la pseŭdonomon donis al li rivero Neva, nun fluanta tra St.Peterburgo), apud kiu okazis kruela batalo.

Tiutempe plimulto de rusaj princoj fakte estis vasaloj de Ora Hordo kaj estis devigitaj pagi ĉiujaran tributon. Evidente, ke ĉi tiu stato ne povis kontentigi ĉiun princon kaj sekve okazis multaj ribeloj kontraŭ la okupintoj. Tamen fortega Ora Hordo facile subpremis ĉiun indignon okazintan separe.

Grava evento okazis ĉirkaŭ 1326, kiam Moskvo ankaŭ fariĝis rezidejo de *metropolito Petro*, kiu altiris el urbo Vladimiro ampleksan klerikaron de Rusa Ortodoksa Eklezio.
eta|Arĥangelskij katedralo de moskva Kremlo
Laŭ permeso de Ora Hordo princo **Ivano Daniloviĉ** iĝis la unua Granda princo de moskva kaj vladimira princlandoj. Lia regata teritorio estas ankaŭ konata kiel *Moskovio*.

Dum regado de **Ivano la Unua** aperis kverkaj muroj de moskva Kremlo. Interne de la fortreso li konstruis kelkajn templojn.

Por multigi enspezojn li grave pliigis impostojn, kiujn kompreneble ne aprobis civitanoj. Pro lia granda monujo (), kiun li ĉiam portis, li ricevis kromnomon **Ivano Kalita**.

Antaŭ sia morto li aliĝis al monakaro de Rusa Ortodoksa Eklezio sub nomo *Ananio*.

**Ivano la 1-a Kalita** mortis la 31-an de januaro 1340 en Moskvo. Lia tombo troviĝas en Arĥangelskij katedralo de moskva Kremlo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hrono.ru/biograf/bio_i/ivan1kalita.php biografio 
* http://familypedia.wikia.com/wiki/Ivan_I_of_Moscow_(1288-1340) biografio 

Kategorio:Naskiĝintoj en 1283
Kategorio:Mortintoj en 1340
Kategorio:Rurikidoj
Kategorio:Moskvaj princoj