open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Spinuș de Pomezeu

**Spinuș de Pomezeu** [spinuŝ] () estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Beiuș. En 1910 ĝi nombris 439 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 319 (rumanoj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1292. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Pomezeu.

En la censo de 2002 ĉiuj 283 loĝantoj deklaris sin rumanoj.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Ursad

Ursad (hungare Urszád) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Beiuş. En 1910 ĝi nombris 461 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 249 (rumanoj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1374. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Şoimi.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Topești

**Topești** [topeŝtj] () estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. Administre ĝi apartenas al Drăgănești.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 264 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 277 (rumanoj).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1508. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Tomnatic

**Tomnatic** [tomnatik] estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Tomnatic (Vadu Crișului) estas vilaĝo en distrikto Bihor.
*Tomnatic (Lovrin) estas vilaĝo en distrikto Timiș.
Gurbediu

**Gurbediu** () estas vilaĝo en Rumanio oriente de Salonta. Administre ĝi apartenas al Tinca.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 1 710 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, ciganoj), en 1992 1 245 (rumanoj, 4,3% hungaroj).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1300. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Bihar*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* István Tóth (25-a de oktobro 1923 - Târgu Mureş, 16-a de septembro 2001): poeto, tradukisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Tinca

**Tinca** [tinka] () estas komunumo en Rumanio oriente de Salonta. Administre apartenas al ĝi kvar pliaj vilaĝoj:
* Belfir
* Gurbediu
* Girișu Negru
* Râpa

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 3 857 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 4 294 (rumanoj, 21,7% hungaroj).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1338. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Bihar*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* István Beöthy (20-a de julio 1882 – Székesfehérvár, 4-a de oktobro 1979): katolika pastro.
* Gáspár Bíró (n. 1958 – februaro 2014): juristo,
* Iosif Cova (n. 24-a de junio 1912 – ): grafikisto.
* László Dénes (28-a de septembro 1959) poeto, ĵurnalisto.
* Sándor Faragó, *Fischer* (26-a de julio 1919): aktoro.
* Ferenc Fodor (5-a de marto 1887 – Budapest, 23-a de majo 1962): geografo, kartografhistoriisto.
* György Kákay Szabó (31-a de januaro 1903 – Budapest, 26-a de januaro 1964): pentristo, restarigisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 

Dosiero: Tinca jud Bihor.png|Situo en la distrikto
Dosiero: RO_BH_Tinca_new_church_1.jpg|Ortodoksa preĝejo en Tinca

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Dumbrava (Holod)

**Dumbrava (Holod)** () estas vilaĝo en Rumanio oriente de Salonta. En 1910 ĝi nombris 588 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 577 (rumanoj, ciganoj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1291. De 15-a jarcento ĝi estis kamparurbo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Holod.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Telek

**Telek** estas rojo en malsupra regiono Šariš, sur teritorio de distrikto Sabinov. Tio estas dekstraflanka alfluanto de Jakuboviansky potok, ĝi mezuras 8,5 km kaj ĝi estas fluanto de la 7-a vico.

## Fonto 
Ĝi fontas en Čergov sur sudsudokcidenta deklivo de Lysá (1 067,9 m s. m.) en supermara alteco proksimume 740 m s. m. 

Kategorio:Rojoj en Slovakio
Alekto

**Alekto** (helene *Ἀληκτώ*, latine *Alecto* oder *Allecto *) estis en la helena mitologio unu el la tri Erinioj, (Furioj de la romianoj), ankaŭ unu el Harpioj, fratino de Tizifona kaj Megera.  Ili estis diinoj de venĝo kaj malbeno. Alekto estis en sia kolero la plej malpardonema. Pro tio ŝi estis nomata "Diino de malpacigebla kolero". Ŝi venĝe punis la moralajn krimojn, nome: koleron, kokron, kc. Alekto senĉese persekutis la viktimon kun brulantaj torĉoj.

Kategorio:Erinioj
Singin' in the Rain (filmo)

'''''Singin' in the Rain'''* (anglalingve: *Kantado sub la pluvo'') estas usona filmo farita en 1952. Ĝi montras la komedian transigon de silentaj filmoj al sonfilmoj, kaj estas konata pro ĝia pioniraj danco-scenoj, La filmo ofte estas konsiderata kiel unu el la plej bonaj muzikaj filmoj iam ajn. Steluloj aperantaj en la filmo inkluzivas Gene Kelly, Donald O'Connor, Debbie Reynolds, Jean Hagen kaj aliaj.

## Bibliografio 
* Comden, Betty, kaj Green, Adolph. ''Singin' in the Rain*. New York: Lorrimer Publishing Limited. 1986. ISBN 0 85647 116 X.
* Hess, Earl J., kaj Pratibha A. Dabholkar. *Singin’ in the Rain: The Making of an American Masterpiece* (Lawrence: University Press of Kansas, 2009). ISBN 978-0-7006-1656-5.
* Wollen, Peter. *Singin' in the Rain''. London: BFI Publishing. 1992. ISBN 0-85170-351-8.

Kategorio:Filmoj aperintaj en 1952
Kategorio:Usonaj muzikaj filmoj
Kategorio:Usonaj komediaj filmoj
Kategorio:Filmoj pri kino
Peleș

**Peleș** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Peleș (Sohodol) estas vilaĝo en distrikto Alba.
*Peleș (Lazuri) estas vilaĝo en distrikto Satu Mare.
Tamanrasset

**Tamanrasset** (pli frue *Fort Laperrine*, post 1981 *Tamenghest*) urbo en suda parto de Alĝerio. Ĝi situas en la samnoma provinco Tamanrasset, en la Ahaggar-montaro, apud la Tamanrasset-uedo. 

Malgraŭ ke ĝi estas geografie izola, tamen estas kultura kaj historia centro de la Sahara regiono kaj centro de tuarega kulturo

Ĝi estis originale militara garnizonejo ĉe la trasahara karavanvojo, poste iĝis grava stacio apud la transsahara artvojo, kies konstruo atingis la lokon en 1980. Ĝi situas 1378 m super la marnivelo, kio mildigas la dezertan klimaton.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis , ĉefe tuaregojn, sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La municipo havas komunan limon kun .

La franca esploristo kaj asketo Charles-Eugéne Foucauld translokiĝis tien en 1905, por verki la la vortaron kaj gramatikon de la tuarega lingvo. Lian murdlokon signas (1916) memorkolono. La Ahaggar-muzeo prezentas vivon de la tuaregoj.

Kategorio:Urboj de Alĝerio
Piaseczno

eta|290px|Preĝejo św. Anny
eta|290px|Urbodomo
eta|290px|
eta|290px|
eta|290px|
eta|290px|
eta|290px|
**Piaseczno** [*pjaseĉno*] estas urbo en la provinco (historie vojevodio) Mazovio de Pollando, situanta 3&nbsp;km de la suda limo de Varsovio. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en distrikto Piaseczyński. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Piaseczno estas unu el la plej malnovaj urboj en Mazovio – ĝi ricevis urbajn rajtojn de princo Janusz la 1-a la pli maljuna en la jaro 1429. La blazono de Piaseczno montras virŝafon.

* Piaseczno - Local information 

Kategorio:Urboj de Mazovia provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Mazovia provinco

**Mazovia Provinco** () aŭ malpli longe **Mazovio** (vidu sube) respektive historie **Mazovia vojevodio** estas provinco (historie vojevodio) en centra-orienta Pollando.

Ĝia ĉefurbo estas Varsovio, la ĉefurbo de Pollando.

Mazovia provinco konsistas el 42 poviatoj (distriktoj), kiuj dividiĝas en 314 komunumojn.

Ĝia teritorio pli-malpli identas al tiu de la historia kultura regiono Mazovio, pri kiu estas aparta teksto.

## Urboj 
La plej grandaj urboj de Mazovia vojevodio (milonoj da loĝantoj):

* 24px Varsovio - 1690,8
* 24px Radom - 227,9
* 24px Płock - 127,9
* 24px Siedlce - 76,9
* 24px Ostrołęka - 54,1

## Naciaj parkoj
* Nacia Parko Kampinos

Kategorio:Provincoj de Pollando
Săliște de Vașcău

**Săliște de Vașcău** [səliŝte de vaŝkəŭ] () estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Vaşcău. En 1910 ĝi nombris 683 loĝantojn (rumanoj), en 1992 592. Ĝi estis unue menciita skribe en 1588. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Criștioru de Jos.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Smilodonto

**Smilodontoj** estas formortintaj rabobestoj de familio *Smilodon*, kiuj vivis en Norda Ameriko kaj Suda Ameriko antaŭ 1,6 miliono - 8000 jaroj. Smilodontoj, kiuj havis ankaŭ nomon **sabrodentaj tigroj**, apartenis en diversan kaj tre sukcesan grupon de karnovoruloj (*Machairodontinae*), hodiaŭ tute formortinta.

## Evoluo 
Machairodus, antaŭulo de Smilodonto, mem estiĝis el *Proailurus*. Laŭ fosiliaj trovitaĵoj la smilodonto povas esti envicigita inter felisedojn, sed en alian evoluigan branĉon. Ĝi ensumigas malpezajn kaj malrapidajn speciojn, multe pli fortajn kaj pli grandegajn kaj ĉe la sama grandeco pli pezajn ol samtempaj grandaj felisedoj. La smilodonto estis inter tiuj ĉi specioj la plej malgranda. Tiuj ĉi felisedoj evoluis en diversaj partoj de la mondo sendepende unu de la alia. Ili troviĝis en Afriko, Azio, Eŭropo kaj Norda Ameriko en intervalo proksimume 13 milionoj - 2 milionoj da jaroj. Skeletoj de precipe junaj unuopuloj de smilodonto estis trovitaj en Kalifornio, proksime de Los Angeles en asfalta lageto Rancha La Brea. Tiuj ĉi felisedoj preskaŭ formortis en periodo de plejstoceno antaŭ 1,8 - 1 miliono da jaroj en Ameriko kaj en Eŭrazio preskaŭ samtempe. Escepte ili troviĝis ankoraŭ antaŭ 13000 - 10000 jaroj.

## Dentoj 
Tipaj por sabrodentaj tigroj estis longaj, elflanke platigitaj kaninoj elkreskintaj el mandiblo, kun eĝoj akraj kvazaŭ tranĉilo, sur la randoj leĝere dentigitaj, dum kio la kaninoj en la makzelo estis malgrandaj aŭ ili tute mankis. La longeco de la kaninoj signas, ke la smilodonto kapablis malfermi larĝe la buŝegon. Laŭ taksoj tio estas angulo preskaŭ 120 gradojn, la hodiaŭ vivanta leono kapablas malfermi ĝin en 65 gradojn. Tiuj ĉi faktoj signas, ke smilodonto povis kuraĝi eĉ al predo, kiu estis esence pli granda ol ĝi.

## Ĉasado kaj nutraĵo 
Tiuj ĉi rabobestoj havis evidente diferencan teknikon de ĉasado ol hodiaŭaj felisedoj. Tiuj ĉasas tiel, ke per longa salto ili saltos al ĉasaĵo sur la kolon kaj per akraj ungegoj ili firme alkroĉiĝos sur ĝi. Ili enprofundigos la dentojn en la kolon kaj per turno de la kapo ili rompos la nukon de la ĉasakiraĵo.

Sciencistoj unue konjektis, ke la smilodonto vundis la ĉasakiraĵon per profundaj pikvundoj sur la mola parto de la kolo kaj per sekva difekto de arterioj kaj fermo de spirvojoj ĝi mortigis la beston.

Sed laŭ hodiaŭaj trovoj oni prijuĝas, ke la smilodonto estis kadavrovorulo. La forta kurbigo de la kaninoj atestas pri tio, ke la besto ne povis trafi la ĉasakiraĵon per la profundaj pikvundoj, ĝi nur distranĉis ĝin per tiuj ĉi dentoj. Plie la smilodontoj ne estis ekipitaj por rapida kuro. La fosiliaj trovitaĵoj de la skeleto montras, ke ili havis proporcie malgrandajn krurojn kaj samtempe grandegan staturon, kio estas neniel favoraj kondiĉoj al rapida kuro kaj persekutado de la ĉasakiraĵo. Laŭ konservitaj ekzempleroj kun resaniĝintaj rompitaĵoj eblas prijuĝi, ke la smilodonto evidente vivis kaj ĉasis en familiaj grupoj. Ilia ĉefa predo povis esti grandaj dikhaŭtuloj, kies malapero povas koneksi kun la formorto de Machairodontoj.

Kategorio:Formortintaj mamuloj
Kategorio:Felisedoj
Kategorio:Neogena vivo
Najwyższy Czas!

**Najwyższy Czas!** (esperante *Urĝa tempo!*) estas pola sociala-politika semajngazeto, konekta kun partio Unio de Realpolitiko (). Eldonata de 31-a de marto 1990 per Eldonejo de Konservativuloj kaj Liberaluloj (pole *Oficyna Konserwatystów i Liberałów*) de Janusz Korwin-Mikke.

Najwyższy Czas! estas diskuta gazeto, ĉefe pro eŭroposkeptikaj, gejfobiaj kaj kontraŭjudaj opinioj de redakcio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de Najwyższy Czas! (pl)

Kategorio:Polaj gazetoj
Tizifono

**Tizifono** – helene Τεισιφόνη – laŭ la helena mitologio estas unu el la Erinioj, la venĝistinoj de la krimoj. Ŝi estas fratino de Alekta kaj Megera kaj havis la taskon puni la familiajn krimojn, tio estas, la murdon de parencoj. La tradicio rakontas ke ŝi vipadis la kulpulon.

Kategorio:Erinioj
Peleș (Lazuri)

**Peleș** [peleŝ] (hungare: **Nagypeleske**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Satu Mare. Administre ĝi apartenas al la komunumo Lazuri.

## Loĝantaro 
En 1910 Nagypeleske havis 1 018 loĝantojn (hungaroj), en 1992 809 (rumanoj, 90&nbsp;% da hungaroj).

En la censo de 2002 la 829 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1334. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al departemento Szatmár.

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ la hungara landlimo, kontraŭe Zajta troviĝas.

## Renomaj personoj 
* Máté Juhász (Jászapáti, ? 1706 – Nagypeleske, 28-a de decembro 1776): misteri-dramverkisto, poemaŭtoro.
* András Mikola (17-a de marto 1884 – Baia Mare, 4-a de julio 1970): pentristo.
* Péter T. Rátz (Császló, 27-a de oktobro 1879 – Nagypeleske, 28-a de aŭgusto 1945): pentristo

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Satu Mare
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Satu Mare
Bystrianská jaskyňa

maldekstra|eta|350px|
**Bystrianská jaskyňa** (Kaverno de Bystrá) troviĝas sur la suda flanko de Malaltaj Tatroj en proksimeco de turisma centro Tále – Srdiečko, ĉe la municipo Bystrá en Distrikto Brezno. La malnovaj partoj de la groto estis konataj de malnovtempoj. La nove konatajn partojn malkovris en la jaro 1926 esperantisto Jozef Kovalčík kaj fratoj HOLMAN, kiam ili trapenetris tra profundaĵo Peklo (Infero) en pluajn areojn. Nuntempe estas por publiko alirebla la groto de la jaro 1968.

La groto kreiĝadis en malhelgrizaj kalkoŝtonoj de meza triaso kaj apartenas al la tipaj likaj grotoj. Ĝi ekestis per modeliga, erozia kaj korozia agadoj de akvo de rivereto Bystrá, kiu trafluis likojn diversdirekten, kaj ankaŭ far de falo de kelkaj partoj de plafonoj. Ĝiajn plej profundajn partojn trafluas subtera fluo, kiu elfluas surteren ĉe la civito Valaská. En la groto estas reprezentitaj ĉiuj bazaj formoj de sintra ornamaĵo kun tipaj kreaĵoj de sintrigitaj torentaj gruzoj en plafonaj kaneloj.

Al la plej grandaj kaj interesaj areoj apartenas Enira katedralo, en kiu estas lokigita memortabulo honore al batalfalinta partizano, kiu estis pafmortigita dum la kontraŭfaŝisma ribelo rekte en la groto. Sintrajn ornamaĵojn kreas stalaktitoj, stalagmitoj kaj gutŝtonaj kurtenoj. Eksterordinare atent-interesaj estas Sonoraj stalaktitoj, Baldakeno kaj Forĝista forĝejo.
El la tuta konata longeco de 3 000 m estas por publiko alireblaj 750 m. La rigard-teritorio estas komforta, sen pli ekstremaj alto-diferencoj.

Ekster la trarigardebla teritorio troviĝas kurac-salono, kie oni nuntempe sukcese kuracadas malsanojn de spirorganoj ĉe la infanoj – speleoterapion. Ĉi tiu salono estas por publiko nealirebla.
Veturo al la groto estas ebla per ŝtata ŝoseo Banská Bystrica – Podbrezová – Tále, aŭ Kráľova Lehota – Mýto pod Ďumbierom – Bystrá.

Kategorio:Grotoj de Slovakio
Kategorio:Malaltaj Tatroj
Kategorio:Distrikto Brezno
Kategorio:Geografio de Regiono Banská Bystrica
Nelvana

**Nelvana** estas kanada desegno-rakonta firmao, kiu posedas Corus Entertainment. Ĝin fondis Michael HIRSH, Patrick LOUBERT kaj Clive A. SMITH en 1971.

Inter la serioj de la studio estas *Care Bears*, *Babar*, *Little Bear*, *Franklin*, Polly Pocket, SSW *6teen*, *Beyblade* kaj *Cardcaptor Sakura*.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo
* Listo po IMDb

Kategorio:Firmaoj
Kategorio:Kanado
Tarczyn (urbo)

**Tarczyn** estas urbo en la provinco (historie vojevodio) Mazovio de Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en la distrikto Piaseczyński. En 2004 la urbo havis 3869 loĝantojn.

Tarczyn havis urbajn rajtojn ekde 1353. Post falo de Januara Ribelo en 1870 ĝi perdis la urbajn rajtojn, kiujn ĝi regajnis nur en 2003.

En Tarczyn situas bela katolika kirko de Sankta Nikolao, konstruita en la 16-a jarcento. Tra la urbo kuras interlanda trako E-77 kaj fervoja trako Łuków - Skierniewice.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la urbo Tarczyn

Kategorio:Urboj de Mazovia provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Latina kvadrato

**Latina kvadrato** de ordo *n* estas kvadrata tabelo de *n* vicoj kaj *n* kolumnoj, plenigita per *n* diversaj elementoj, tiel ke ĉiu vico kaj ĉiu kolumno entenas nur unufoje ĉiun elementon. Plej ofte, la *n* elementoj estas la entjeroj de 0 ĝis *n-1*, sed tio ne vere gravas.

Jen ekzemplo de latina kvadrato :

\begin{bmatrix}
 0 & 1 & 2 & 3 \\
 1 & 2 & 3 & 0 \\
 2 & 3 & 0 & 1 \\
 3 & 0 & 1 & 2 \\
\end{bmatrix}

## Iom da matematiko 
Kiam oni interŝanĝas du vicojn aŭ du kolumnojn de latina kvadrato, la rezulto restas latina kvadrato.

Se ne paroli pri bijekcio de la *n* elementoj, aŭ pri permutaĵo de la vicoj kaj la kolumnoj, ekzistas nur unu latina kvadrato kies ordo estas 3.

\begin{bmatrix}
 0 & 1 & 2 \\
 1 & 2 & 0 \\
 2 & 0 & 1 \\
\end{bmatrix}
\quad\quad

Se ne paroli pri bijekcio de la *n* elementoj, aŭ pri permutaĵo de la vicoj kaj la kolumnoj, ekzistas du latinaj kvadratoj de ordo 4 :

\begin{bmatrix}
 0 & 1 & 2 & 3 \\
 1 & 2 & 3 & 0 \\
 2 & 3 & 0 & 1 \\
 3 & 0 & 1 & 2 \\
\end{bmatrix}

\begin{bmatrix}
 0 & 1 & 2 & 3 \\
 1 & 0 & 3 & 2 \\
 2 & 3 & 0 & 1 \\
 3 & 2 & 1 & 0 \\
\end{bmatrix}

En la suba tabelo vi trovos por ĉiu ordo la nombron da eblaj latinaj kvadratoj kun la elementoj 0 ĝis *n-1*, obtenita laŭ du kriterioj :
# ekskludante permutaĵojn de la elementoj, vicoj kaj kolumnoj
# ekskludante nur permutaĵojn de la vicoj kaj kolumnoj

## Apliko 
Por testi semojn aŭ agrikulturajn metodojn, ĉiuj eksperimentoj ideale devus esti farataj samtempe kaj samloke. Samtempe por havi la saman veteron, samloke pro la influo de ofte nevideblaj diferencoj en la sojlo kaj subsojlo. Ĉar tio ne eblas, oni povas, por testi *n* metodojn, dividi grandan ŝajne homogenan provkampon en *n2* partojn, kaj aranĝi la eksperimentojn laŭ latina kvadrato.

Supozate ke la influo de la provkampo mem sur la rezulto estas lineara, aŭ pli ĝenerale, ke la rezulto (ekz. la pezo de la rikolto) en ĉiu parto de la provkampo estos la sumo de funkcio de la metodo, alia funkcio de la vico, kaj tria funkcio de la kolumno, la sumo de la *n* rezultoj obtenataj kun la sama metodo estos funkcio nur de la metodo (ĉar ĉiu vico kaj ĉiu kolumno estas reprezentataj po unu foje).

## Vidu ankaŭ 
* Magia kvadrato
* Grek-latina kvadrato - kombino de du *ortaj* latinaj kvadratoj
* Sudoko (ludo kiu uzas latinajn kvadratojn)
* Konuoloĝio (algebra strukturo kun latin-kvadrata tabelo)

Kategorio:Matematiko
Kategorio:Kombinatoriko
Marelefanto

La **Marelefantoj** (*Mirounga*) estas la plej grandaj fokoj. Ilian nomon ili ekhavis pro la grandaj nazoj de la viraj bestoj, kiuj preskaŭ iomete similas al la rostro (nazego) de elefanto.

Ekzistas du tre similaj specoj:
* la Norda marelefanto, *Mirounga angustirostris*, vivas ĉe la okcidenta marbordo de Nordameriko
* la Suda marelefanto, *Mirounga leonina*, vivas en la Suda Oceano

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Antarkta ekozono
* Nearktiso

Dosiero:Elephant_seal_lg.jpg|Norda marelefanto en Kalifornio
Dosiero:Elephant seals 08-03.JPG|Elephant seals hauled out on a beach
Dosiero:Elephantseal.jpg|Adoleskaj vir-marelefantoj ripozantaj sur Kampbel-Insulo (Nov-Zelando)
Dosiero:Elephant seal fight Part-3.jpg|Du interbatalantaj nordaj marelefantoj

Kategorio:Fokuloj
Kategorio:Bestoj el la Antarkta ekozono
Kategorio:Nearktisa faŭno
Marleopardo

La **marleopardo** (*Hydrurga leptonyx*) estas foko ofta en la Suda Oceano ĉirkaŭ la Antarktio. Sian nomon ĝi ekhavis pro sia makula felo iom simila al tiu de leopardo, kaj pro tio, ke ĝi estas la plej danĝera speco de foko, kiu ĉasas kaj manĝas ne nur pli etajn bestojn, sed ankaŭ aliajn fokojn. Plej multe ĝi ŝatas manĝi pingvenojn kaj junajn fokidojn.

300ra|eta|neniu|Marleopardo.

Kategorio:Fokuloj
Ŝanco

**Ŝanco** en matematiko estas la ebleco, ke okazas (favora) evento, kies probablo estas inter nul kaj unu.

Antonimoj de ŝanco estas risko kaj danĝero.

En nematematika kunteksto ŝanco estas la ebleco atingi per propra agado deziratan rezulton.

## Vidu ankaŭ 
* la artikolojn pri risko kaj danĝero

Kategorio:Matematiko
Adelic

**Adelic** estas arta lingvo kreita de Scott MacLagan, kiel provo rekonstrui la lingvon de praĝermana popolo, ne kun scienca aŭ filologia celo, sed por rolludoj.  

## Karakteroj
Kun vortprovizo derivita el hindeŭropaj radikoj de ĝermana lingvofamilio, Adelic estas provo rekrei eblan lingvon de praĝermanoj. Estas disponebla en interreto gramatikaj trajtoj kaj vortaro kun pli ol du mil vortoj, filologie derivitaj.

## Eksteraj ligiloj 
https://web.archive.org/web/20000120051136/http://www.geocities.com/Area51/Station/6297/index.html - Scott MacLagan

Kategorio:Artaj lingvoj
Bohema Klubo Esperantista

**Bohema Klubo Esperantista en Wien** estis organizo de vienaj ĉeĥoj-esperantistoj. La organizon fondis kaj gvidis Karel Macháček.

La fondiĝon de la klubo priskribis ĝia vicprezidanto Rudolf Koutník jene:
 
*En oktobro 1908 aperis en „Vídeňský Denník“ kelklinia noto, ke Karel Macháček parolados pri la helpa lingvo internacia Esperanto kaj ke li poste malfermos senpagan kurson. Pro scivolemo mi vizitis lian paroladon  per kiu mi estis gajnita por nia afero.  Ĉe tiu okazo mi ekkonis la tablan societon de Macháček kaj ĝian helplaboron por la nacio, konsistantan en kolektado de mondonacoj kaj aranĝado de bibliotekoj por la germanige minacataj regionoj de Moravio kaj Silezio de kiu laboro Macháček estis animo.  Post finiĝo de la kurso kelke da ni fervoruloj kuniĝis kaj efektivigis lian ideon fondinte la „Boheman Klubon Esperantistan“ en Wien, kies unua ĝenerala kunveno (21.V.1909) unuanime elektis lin prezidanto, kiun funkcion li okupadis ĝis sia morto.  Estis interese aŭskulti lian instruadon, kun kia amo li sciis paroli pri Esperanto, kiel li posedis la tutan lingvan materialon, kiel li estis informita pri la tuta movado. Lia nelacigebla energio estis plene dediĉita al Esperanto; en diversaj kvartaloj de Wien li aranĝadis senpagajn kursojn, en la lokaj gazetoj bohemaj li publikigadis  propagandajn artikolojn, kaj oni ne povas imagi, kia estis lia doloro, se antaŭjuĝema redaktoro ilin aŭ ne presigis aŭ ŝanĝis je domaĝo  por Esperanto.*

Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj
Akbiekdi

**Akbiekdi** estas fikcilingvo kreita de Renato Piereck kiel oficiala lingvo de fikcia respubliko *Naro Ermase*.
La lingvo havas strukturo OVS kaj ĝia gramatiko kaj vortprovizo aperas en elektronika paĝo.

## Specimenoj
*kase oige jires pafge mase ("mi kuiros por vi");
*NaroErmase age Kikmano age moro titmoi ges AkbiekdiMoro ("Akbiekdi estas la oficiala lingvo de Respubliko Naro Ermase").

## Eksteraj ligiloj 
http://www.angelfire.com/ak/akbiekdi/

Kategorio:Artaj lingvoj
Talpe

**Talpe** () estas vilaĝo en Rumanio oriente de Beiuş. Administre ĝi apartenas al Drăgăneşti.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 364 loĝantojn (rumanoj), en 1992 303.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1580. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Talpoș

**Talpoș** [talpoŝ] () estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Salonta. Administre ĝi apartenas al Batăr.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris  loĝantojn (rumanoj, hungaroj, ciganoj), en 1992  (rumanoj, 2&nbsp;% da hungaroj.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1344. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Zaránd*, ekde 1744 *Arad*).

En la censo de 2002 el la 1 701 loĝantoj 536 deklaris sin romaoj, sed nur 206 indikis la ciganan kiel precipan lingvon. 12 deklaris sin hungaroj.

Talpoș situas tute sude en la distrikto Bihor, sur la maldekstra bordo de la rivero Crișul Negru. La distrikta vojo DJ 709 ligas ĝin al Batăr sur la alia bordo.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Gheorghe Tiutin (n. 6-a de majo 1935): dekoraciartisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Tămașda

**Tămașda** [tamaŝda] () estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Salonta. En 1910 ĝi nombris 1 988 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 1 159 (ciganoj, rumanoj, 19 % da hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1169. En 1241 la tataroj detruis ĝin. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). El ĝia areo memstariĝis Regina Maria, hodiaŭ Avram Iancu. Administre ĝi apartenas al Avram Iancu (Bihor).

Tămașda situas sur la dekstra bordo de rivero Crișul Negru.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Teleac (Feliceni)

**Teleac (Feliceni)** [teljak] (hungare: **Telekfalva**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Odorheiu Secuiesc.

En 1910 ĝi havis 340 loĝantojn, kaj en 1992 267 (hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1566. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Udvarhely vármegye*). Administre apartenas ĝi al Feliceni.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Gravaj personoj 
*Lajos Gellérd (*7-a de septembro 1942): ĵurnalisto.
## Eksteraj ligiloj 
* Administrcia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto
 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Harghita
Totoreni

**Totoreni** [totorenj] () estas vilaĝo en Rumanio sude de Beiuş. En 1910 ĝi nombris 364 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 343 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1580. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Tărcaia.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Tășad

**Tășad** [təŝad] () estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 1 359 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 267 (rumanoj, ciganoj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1508. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Drăgești.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
* Listo de rumanaj poŝtkodoj

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Sărsig

**Sărsig** [sərsig] () estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Marghita. Administre ĝi apartenas al Chişlaz.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 501 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 332 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1490. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj homoj 
* Árpád Radó: ĵurnalisto, poeto

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Ionești (Cața)

**Ionești** [ioneŝtj] (hungare: **Homoródjánosfalva** [homorodjanoŝfalva], germane: **Eisdorf**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Rupea. Administre ĝi apartenas al Cața.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 367 loĝantojn (hungaroj), en 1992 187 (hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1448. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Udvarhely *).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Vilma Jobb, edzino de József Csomor, (1912–1972), popolpoeto.
* István Jánosfalvi Sándor lokhistoriisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Brașov
Bistra (Popești)

**Bistra** (, ) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Marghita. En 1910 ĝi nombris 447 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 088 (rumanoj), en 2002 estis 1 053, kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . Ĝia unua skriba mencio estis en 1472. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Popești (Papfalva, Pfaffendorf).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapeŝto.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Șerghiș

**Șerghiș** [ŝergiŝ] ( [ŝergeŝ]) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Aleșd. En 1910 ĝi nombris 783 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 713 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1438. En mezepoko ĝi estis rumana vilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Vârciorog.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

## Notoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Șișterea

**Șișterea** [ŝiŝterja] () estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Oradea. Administre ĝi apartenas al Cetariu.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 1 164 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 670 (hungaroj). En 2002, 90 % de la 663 loĝantoj estis hungaroj.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1291. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye).

## Famuloj 
En la iama Siter naskiĝis Gyula Kovács (arkitekto).

## Fonto 
* Magyar Nagylexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Sarcău

**Sarcău** - jen rumane, prononco , ,  - estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Oradea. En 1910 ĝi nombris 209 loĝantojn (rumanoj), en 1992 125, kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis . Ĝia unua skriba mencio estis en 1860. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario kaj estis parto de la departemento *Bihar vármegye*. Administre ĝi apartenas al la komunumo Sârbi (Alsótótfalu, Gross-Ratzdorf).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
*  de la komunumo ()
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bihor
Adinjo

**Adinjo** aŭ **Adin** (la du nomoj estas propralingve) estas fikcilingvo kreita de Nathaniel Knight post 2000. Ĝi uzas latinan alfabeton kaj ŝajnas aposteriora lingvo, sed kun neinternacia emo, ekzemple la verbajn tempojn oni faras per helpo vortetoj (*ju*= pasinta tempo), simile al kelkaj aziaj dialektoj de portugala lingvo. La projekto iom similas al malstabila kuldraĵo de tre malsamaj elementoj el tre malsamaj lingvoj.

Specimeno (Babela Turo, Ĝen. 11: 1-9):

Kategorio:Artaj lingvoj
Decido (Eŭropa Unio)

150px :::*Por la kutima uzo de la vorto, vidu paĝon "decido".*

Laŭ la **artikolo 249** (4-a alineo) de la traktato pri Eŭropa Komunumo, *"**Decido** estas deviga en sia tuteco por tiuj, al kiuj ĝi estas adresita"*.

Decido estas akto por apliki la eŭropunian juron en unuopaj aferoj koncernantaj civitanon, societo aŭ ŝtaton.

## Ecoj de decido 
### Akto kun unuopa apliko 
Decido devigas nur la "individuoj", al kiu ĝi estas adresita: civitanoj, societoj, ŝtatoj.

Pli ofte la decidoj donas permeson. Sed ili povas ankaŭ doni punon: ekz. la Eŭropa Komisiono faras decidojn, kiu trudas punon al firmaoj pro troprofito de sia komerca superrego.

### Akto deviga en sia tuteco 
Tio similigas decidon al reglamento, kaj malsimiligas ĝin de direktivo.

### Akto rekte aplikenda 
Decido rekte efikas:
* ĝi necesigas nenian enlandan transformon (male de direktivo);
* ĝi donas rajtojn aŭ devojn rekte al sia aladresato.

## Sciigo de decido 
Principe decido estas sendita al sia aladresato. Ĝi efektiviĝas ekde la tago, kiam ĝi estas ricevita.

Tamen ekzistas okazoj, kiam decido estas publikigita en la *Oficiala Gazeto de Eŭropaj Komunumoj*, nome:
* kiam la decido estas alprenita laŭ la kundecida proceduro (t.e. kundecido far la Ministrara Konsilio kaj la Eŭropa Parlamento);
* kiam tion unuanime decidas la Ministrara Konsilio;
* kiam la decidon alprenas la Eŭropa Komisiono, se temas pri konkurenca afero.

Kategorio:Eŭropunia juro
Kategorio:Eŭropa Unio
Bistra (Maramureș)

**Bistra** (hungare: **Petrovabisztra**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Sighetu Marmației. En 1992 ĝi havis 678 loĝantojn (rumanoj). Ĝi fariĝis memstara komunumo en 1926 el teritorio de Petrova. Ĝia unua mencio estas en . Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Máramaros vármegye).

Administre apartenas al la komunumo la vilaĝoj Crasna Vișeului kaj Valea Vișeului. Ĉiuj tri partoj situas ĉe rivero Vișeu. La komunumo norde limas al Ukrainio. Ekzistas fervoja stacio ("Vișeu Bistra") ĉe la linio inter Sighetu Marmației kaj Dej. Proksime de Crasna Vișeului pasas la nacia vojo DN18.

En la censo de 2002, 1.184 (90&nbsp;%) el la 1.316 loĝantoj deklaris sin etnaj ukrainoj. En la tuta komunumo la proporcio estis simila.

Laŭ la censo de 2011 la vilaĝo Bistra estis la plej malgranda inter la tri komunumaj partoj.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo 
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Bistra jud Maramures.jpg|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Maramureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Seghiște

**Seghiște** [segiŝte] () estas vilaĝo en Rumanio oriente de Ștei. En 1910 ĝi nombris 570 loĝantojn (rumanoj), en 1992 701. Ĝia unua skriba mencio estis en 1503. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Lunca.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Sitani

Sitani () estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Beiuş. En 1910 ĝi nombris 692 loĝantojn (rumanoj), en 1992 603. Ĝia unua skriba mencio estis en 1508. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Pomezeu.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Săldăbagiu de Barcău

**Săldăbagiu de Barcău** [səldəbaĝu de barkəŭ) () estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Marghita. En 1910 ĝi nombris 583 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 608 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1406. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Balc.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Izvoarele

**Izvoarele** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio; ĝi signifas "la fontoj":

* Izvoarele (Blaj) estas vilaĝo en distrikto Alba.
* Izvoarele (Livezile) estas vilaĝo en distrikto Alba.
* Izvoarele (Viișoara) estas vilaĝo en distrikto Bihor.
* Izvoarele (Teliucu Inferior) estas vilaĝo en distrikto Hunedoara.
* Izvoarele (Cernești) estas vilaĝo en distrikto Maramureș.
* Izvoarele (Teleorman) estas vilaĝo en distrikto Teleroman.
Picleu

**Picleu** [pikleu] () estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Aleşd. Administre ĝi apartenas al Brusturi.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 1 153 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 948 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1469. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Bihar).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Suiug

Suiug [sujug] () estas vilaĝo en Rumanio orient-sudoriente de Marghita. Administre ĝi apartenas al Abram.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 613 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 544 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1374. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Bihar vármegye*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Pavilono Anthropos

**Pavilono Anthropos** estas muzeo en Brno dediĉita al prahistorio de la homo.

D-ro Karel Absolon kolektis inter la du mondmilitoj sufiĉe multan materialon, kiun li prezentis en ekspozicio nomata "Anthropos" en 1928. La ekspozicion forigis la Dua mondmilito, sed post la milito d-ro Jan Jelínek kun arkitekto František Šteflíček konstruis por la materialo pavilonon, kiu estis finita en 1962.
maldekstra|eta|dekstra|Enirejo

En 2003 ĝi estis fermita kaj en la mezo de 2006 post rekonstruoj denove disponigita al la publiko.

Plej ŝatata eksponaĵo estas statuo de mamuto (en Moravio estis trovitaj spuroj pri pratempaj mamut-ĉasantoj).

La unua parto de la ekspoziciejo konsistas el tri ekspozicioj:
* **Moravio de ĉasantoj kaj plukantoj**
* **La plej malnova arto de Eŭropo**
* **Paleolitikaj teknologioj**

En la dua parto oni trovas:
* **Genetiko en evoluo de homo**
* **La rakonto de la homa specio**
* **Primatoj nia familio**

La tria parto estas nove konstruita kaj alportas
* novaĵojn en arkeologio, antropologio, genetiko
* inter-aktivan prezentadon danke al aŭdo-vida tekniko
* dioramojn de natura medio por la prahistoriaj ĉasantoj kaj bestoj inkluzive de la mamuto, kiu nun estas ĉirkaŭita per la naturo (antaŭe ĝi staris meze de salono sur piedestalo)

Plie la pavilono prezentas ekspoziciojn
* Bosnio - fotoj el 1905 de Rudolf Bruner-Dvořák
* Sur la gorĝo belaĵo - ekspozicio de kolieroj el Afriko, Ameriko kaj Hindio el pratempo, mezepoko kaj nuntempo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la pavilono Anthropos

Kategorio:Muzeoj en Brno
Kategorio:Prahistorio
Kategorio:Antropologiaj muzeoj
Snuftabako

**Snuftabako** estas pulvorigita kaj aroma tabako destinita por snufi.

La unua manufakturo por **snuftabako** estiĝis en la sudo de Hispanio, en la urbo Sevilo jam dum la 16-a jarcento. Ĝuste de tie la snuftabako komencis sian venkan disvastigon tra Eŭropo. Komence de sia populariĝo, snuftabako estis privilegio de kortegoj de eŭropaj regantoj kaj ĝi disvastiĝis nur tiam, kiam tiu ĉi kutimo konsiderata kiel lukso komencis similigi burĝajn tavolojn. Hodiaŭ la snuftabako estas akceptata de ĉiuj sociaj tavoloj.

Ekde la granda populariĝo de la cigaredo, la tabaksnufado fariĝis pli-malpli malofta en Eŭropo kaj Ameriko. Populara kulturero ĝi estas ankoraŭ en Mongolujo.

## Vidu ankaŭ 
* Tabako

Kategorio:Drogoj
Kategorio:Tabako
Brusturi (Bihor)

**Brusturi** [brusturj] (, ) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Oradea. Administre apartenas al ĝi Cuieșd, Loranta, Orvișele, Păulești (Brusturi), Picleu, Țigăneștii de Criș kaj Varasău.

## Loĝantaro 
En 1910 la centra vilaĝo nombris 2 100 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 652 (rumanoj, 6 % da hungaroj), en 2002 en la tuta komunumo estis 4 367 kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1360. En 1928 el ĝia areo memstariĝis Orvișele. Ĝis 1919 kaj inter Dua Viena Arbitracio de 1940 kaj 1944 la loĝloko apartenis al la Hungara reĝlando ene de la habsburga monarkio Aŭstrio-Hungario respektive de 1940 al Hungario, kaj estis parto de la reĝa departemento (*Bihar vármegye*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapeŝto.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de komunumoj en distrikto Bihor

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Dosiero: Brusturi jud Bihor.svg|

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bihor
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Triptolemo

**Triptolemo** (el la greka: Τριπτόλεμος) estis laŭ la helena mitologio reĝo el Eleŭziso, kiu lernis de Demetra kaj instruis al siaj regatoj la agrokulturon. Li estis filo de la reĝo Keleo kaj de la reĝino Metanira el Eleŭziso en Atiko.[eta|Triptolemo staranta inter [Demetra kaj Persefona, ricevante tritikspikojn. Vota reliefo, 440-430 a.K., Nacia muzeo de arkeologio de Ateno]]Demetra donis al Triptolemo grajnojn el tritiko kaj flugpovan veturilon, kun unu sola rado, tiritan de drakoj por ke li prisemu la grenon ekde la ĉielo sur la tutan teron, instruante, tiamaniere, la arton de agrokulturo. Pere de tio la tuta Grekio lernis planti kaj rikolti la tritikon.

Laŭ aliaj versioj, estis diino tiel dankis al Triptolemo la informon pri sia forrabita filino, Kora.

## Vidu ankaŭ 
* Nutrado en antikva Grekio

Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Demetro
Kategorio:Herooj de la helena mitologio
Kategorio:Ktonikaj dioj
Kategorio:Mitaj reĝoj de Atiko
John Kirk

**John Kirk** [ĝon k'rk] (naskiĝis la 19-an de decembro 1832, mortis la 15-an de januaro 1922) estis fizikisto, naturalisto kaj akompananto de esploristo David Livingstone. Li ankaŭ estis la brita administranto en Zanzibaro.

Li naskiĝis en Barry, proksime al Arbroath en Skotlando kaj estis entombigita en la tombejo de St. Nicholas en Sevenoaks, Kent, Anglio.

John Kirk atingis la medicinistan gradon en la universitato de Edinburgh kaj li fariĝis tre sperta botanikisto. Distingan titolon ricevis **Sir** John Kirk.
Pipredoj

La **pipredoj** (latine Pipridae) estas familio el la ordo de paseroformaj birdoj. Ĝi enhavas 55 speciojn en 16 genroj. La tipa genro de tiu familio estas *Pipra*, esperantigita "pipro", sed komunlingve ĉiuj pipredoj estas nomataj "**manakoj**", laŭ la esperantigo de alia pipreda genro, *Manacus*, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu familio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La komunlingva nomo "manako", kaj la scienca genra nomo *Manacus* de kiu ĝi deriviĝas, venas el la nederlanda *manneken* (= "malgrandulo"), kiu estas la origino de la nederlanda nomo de tiuj birdoj en Surinamo (*Manakin*), pro ilia eta grando kaj kompakta silueto.

## Disvastiĝo kaj habitato
Manakoj vivas en Centrameriko kaj en la tropika parto de Sudameriko. Ili troviĝas en arbarkovritaj neotropisaj vivejoj, de ebenaĵaj tropikaj pluvarbaroj ĝis montaj nubarbaro.

## Bildaro

Image:Rabo de arame.jpg|Fadenvosta manako (*Pipra filicauda*)
Image:Blue-crowned manakin male.jpg|Velura manako (*Lepidothrix velutina*)
Image:Araripe Manakin (1).jpg|Araripa manako (*Chiroxiphia bokermanni*)
Image:Antilophia galeata -Reserva Ambiental, Piraju, Sao Paulo, Brasil -male-8.jpg|Kaska manako (*Chiroxiphia galeata*)
Image:White-bearded Manakin.jpg|Blankbarba manako (*Manacus manacus*)
Image:Machaeropterus regulus - Stripped manakin (male).jpg|Reĝa manako (*Machaeropterus regulus*)
Image:Machaeropterus striolatus - Western Striped Manakin (male); Serra do Divisor National Park, Acre, Brazil.jpg|Stria manako (*Machaeropterus striolatus*)
Image:Tyranneutes virescens - Tiny tyrant Manakin.JPG|Pigmea manako (*Tyranneutes virescens*)

## Referencoj
Kategorio:Pipredoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Faŭno de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Arbaroj
Pavilono

eta|250px|
**Pavilono** en la arkitekturo estas libere staranta, ne tre granda konstruaĵo, kiu plej ofte servas por amuzaj celoj. La vorto devenas de la franca vorto *papillon*, tio estas papilio. Kutime pavilonon ne limas fortikaj muroj; ĝia fasado malfermiĝas al unu aŭ pluraj flankoj. La baza areo de pavilono plej ofte estas cirkla aŭ multangula.

Laŭ Francisko Azorín **pavilono** estas *Konstruaĵo kunligita aŭ sindependa de alia centra, ĉefa, pli granda. Granda, luksa tendo.* Li indikas etimologion el la latina *papilio, papilionis* (pavilono, tendo). Kaj li aldonas la terminon *polikliniko*.

## Vidu ankaŭ 
* Belvedero
* Kiosko

## Notoj 
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Amuzo
Kategorio:Konstruaĵoj
Universitato McGill

La **Universitato McGill**, fondita en 1821, estas anglalingva universitato en la urbo Montrealo (Kebekio, Kanado). Ĝi estas unu el la plej malnovaj universitatoj en Kanado kaj delonge konsiderata unu el la plej bonaj en Nordameriko.

## Priskribo
eta|maldekstra|*Roddick Gates*
U McGill estas tre konata por sia laboro en medicino, ĥemio, fiziko, kaj biologio. Ĝi tamen havas bonajn programojn en juro, religio, kaj humanismaj temoj.

U McGill havas pli ol 28.000 lernantoj. 22% de la lernantoj parolas la francan kiel sian denaskan lingvon.

La Muzeo Redpath (france *Musée Redpath*, angle *Redpath Museum*) estas muzeo kiu temigas naturhistorion. Ĝi estas parto de la Fakultato de Naturaj Sciencoj de Universitato McGill kaj situas en la nordokcidento de la kampuso, 859 Rue Sherbrooke Ouest. 

## Historio 
eta|maldekstra|*Redpath Museum*
En 1813, la testamento de James McGill donis lian proprietaĵon kaj 10.000 pundojn por krei la *Reĝan Instituton por la Disvastiĝo de la Scio*, kiu poste kreis la Universitaton McGill en 1821.

Inter aliaj famaj McGill-anoj estas ses gajnintoj de la Nobela Premio, du ĉefministroj de Kanado, kaj la aktoro William Shatner.

## Elektitaj instruistoj 
* Hugh Longbourne Callendar
* Miklós Csörgő
* László Gergely Lukács

## Elektitaj esploristoj 
* Ernest Rutherford

## Elektitaj studentoj 
* Robert Lantos
* László Rajk (arkitekto)
* Gábor Váli
eta|maldekstra|350ra|Universitato McGill

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Universitato Concordia
* Universitato de Kebekio

Mcgill
Monerumado

**Monerumado** estas la plej simpla eksperimento pri hazardo (lotumado). 
Dum monerumado iu monero estas turnige ĵetita en la aeron kaj rekaptita tiel, ke ĝi montras unu el la du rondaj surfacoj. Ĉe tia lotumado *gajnis* la partio, kiu elektis la montratan flankon. 
Idealkaze, do neglektante la randon, monerumado liveras unu el du rezultoj, nome la monero falinta kuŝas kun aŭ unu aŭ la alia flanko de la monero supren kun la sama probablo de 50%.

Pro sia simpla tekniko kaj senduba rezulto *monerumado* estas ofte aplikata en ĉiutaga vivo por decidiĝi inter alternativoj aŭ solvi malgravajn kvereletojn inter du opinioj ktp.

La monerumado ofte estas aplikata en sporto, ekzemple en futbalo aŭ Usona piedpilkado, kie la matĉestro monerumas pri la decido, kiu teamo havu la elekton de sia duono de la ludkampo kaj kiu teamo ekludu.

Pli gravan rolon havis monerumado dum Eŭropa Futbal-Ĉampionado en 1968 en la duon-finalo: la matĉo inter Italio kaj Sovetunio finiĝis per 0:0 post suplementa matĉdaŭro. Penal-ŝotado en tiu tempo ne jam estis enkondukita, tial estis interkonsento lotumi la "venkinton" per monerumado anstataŭ reludi matĉon. Italio gajnis kaj eniris la finalon, kiun la teamo venkis kiel Eŭropa ĉampiono.

Pro diversaj motivoj sur moneroj en ĉiuj landoj la nomo de monerumado en diversaj lingvoj tre varias: en la angla *heads or tails* (kapoj aŭ vostoj), en la germana *Kopf oder Zahl* (kapo aŭ nombro), en la franca *Pile ou face* (amaso aŭ kapo), en la latina *navia aut caput* (ŝipo aŭ kapo).

En probablokalkulo (aŭ teorio de probabloj) la *monerumado* estas konsiderata kiel plej simpla tipo de eksperimento pri hazardo.

Kategorio:Statistiko
Kategorio:Stokastiko