Nauranoj

[eta|366x366ra|Landa flago de [Nauro]]
**Nauranoj** estas etno devena el Nauro, insulo en la Pacifiko, nordoriente de Papuo-Nov-Gvineo, kiu havas sendependan respublikon. Nuntempe nauranoj vivas nur sur tiu insulo, krom malgranda nombro, kiu loĝas ĉefe en Aŭstralio.

## Historio 
[eta|240px|maldekstra|Nauranoj, [1896]]

### Antaŭkolonia epoko 
Kvankam ekzistas nenia arkeologia pruvo, oni taksas, ke la unuaj homoj, verŝajne mikroneziaj kaj melaneziaj navigaciantoj, alvenis dum antikvo sur la insulon. 
Komence de la 12-a jarcento a.K. alvenis novaj enmigrantoj el la ĉinaj marbordaj regionoj tra Filipinoj. Tiuj popoloj miksiĝis inter si kaj verŝajne ankaŭ al najbaraj popoloj polineziaj.

Ekde 1830 eksteraj popoloj alvenis sur la insulon malkovritan en 1798 de britoj. 
Iuj eŭropanoj surteriĝis kaj enkondukis konceptojn ĝis tiam nekonatajn de la nauranoj, kiel mono kaj perforta konfliktsolvo. 
La tiamaj aŭtoritatoj rimarkis, ke la nombro de nauranoj malkreskis sekve al gripepidemio al kiu supervivis nur 1.068 homoj. Ili tiam kreis la koncepton de Angam-tago (*angam* estas la naura vorto por festo, ceremonio) por kreskigi naskiĝojn: la 1.500-a naurano ricevos donacojn kaj honoron de la tuta insulo okaze de sia naskiĝo kaj tiu tago estos festata ĉiujare. 
La 1850 nauranoj rajtis libere moviĝi. 
Nur 737 inter ili supervivis kaj revenis al Nauro la 31-an de januaro 1946; la Angam-bebo Eidegenegen Eidagaruwo estis inter tiuj, kiuj mortis kaj ne revenis. 
La nombro de nauranoj malkreskis tiam ĝis 1.369, sed la 31-an de marto 1949 Angam-tago okazis duafoje en la historio de Nauro pro la naskiĝo de Bethel Enproe Adam. 
Ĉar la nauranoj gajnis malmulton el tio, ili postulis kreadon de *loka registara konsilio*, kiu kreiĝis la 18-an de decembro 1951.

## Geografia lokiĝo 
Nuntempe la plej multaj nauranoj loĝas sur la insulo Nauro, ĉefe en komunumo situanta en la sudokcidenta parto de la insulo ĉe la marbordo. Aliaj vivlokoj estas malgranda komunumo ĉirkaŭ la laguno Buada, la nura priloĝata loko de la centra ebenaĵo.

Kelkaj nauranoj loĝas eksterlande, ĉefe en Aŭstralio. Tiuj estas aŭ riĉuloj aŭ studentoj, kiuj studas en aŭstraliaj universitatoj.

Ĉiu tribo posedis ĉefon, kiu reprezentis ĉiujn membrojn de sia klano. La estroj kunvenis en grandaj kunvenoj por decidi pri aferoj gravaj por la tuta socio. La socio matriarkeca. Viroj devis disponigi domon al sia familio, dum virinoj zorgis pri infanoj kaj decidis pri familiaĵoj. 
Tiu epoko de riĉeco finiĝis en la 1990-aj jaroj, kiam la fosfatrezervoj ekelĉerpiĝis kaj investoj eksterlandaj evidentiĝis neprofitdonaj. 
Malriĉiĝintaj nauranoj spertis la rebaton de sia okcidentiĝinta vivo: kresko de malsanoj pro malbona vivohigieno aŭ la ĉiutaga farunofero al la spirito de la hejmo. Laŭ la naura kosmogonio, araneo nomita Areop-Enap kreis la mondon el mitulo, du helikoj kaj vermo, kaj homoj el ŝtonoj.

Ekde la kristaniĝo je la fino de la 19-a jarcento nur tre malmultaj nauranoj ankoraŭ subtenas tiun mitologion, kiu nuntempe folkloriĝis. Nuntempe ĉirkaŭ du trionoj de la nauranoj deklaras aliĝi al protestantismo, la ceteraj al katolikismo. La diversaj dialektoj, kiuj ekzistis komence, malfaciligis la interkomprenon de loĝantoj el la diversaj lingvistikaj regionoj. Iom post iom kreiĝis komuna lingvo, kiu elĉerpis ankaŭ vortojn el la germana. 
Tiu lingvo daŭre atestas pri la koloniado de la insulo, ĉar multaj nauranoj estas dulingvaj. Tiel la angla estas prefere uzata en administrado, justico, alta edukado, ĉe televido kaj radielsendoj.

## Fotogalerio 

Dosiero:Scene at Arenibek.jpg|Virinoj kaj infano en Arenibek, 1896
Dosiero:Nauruan-warrior-1880ers.jpg|Batalanto naura, 1880
Dosiero:Young nauruan people.jpg|Junaj nauraj viroj, 1914
Dosiero:Old Nauruan people.jpg|Naura maljunulo apud fregato, 1914
Dosiero:School building Nauru.jpg|Lernejo, 1913
Dosiero:Nauru Annexation Germany 1888.jpg|Ceremonio de aligo de Nauro al Germana Novgvineo, 1888
Dosiero:Auweyida-Eigamoiya-nauruansubjects.jpg|La reĝo Auweyida kaj lia edzino Eigamoiya meze de nauranoj, ĉirkaŭ 1880
Dosiero:Panzer-Saints-U17-2003.jpg|Naura piedpilkoskipo *Panzer Saints*, 2003

## Referencoj 
## Literaturo
* Bellwood, Peter, *The Austronesians*, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University, 1995

## Vidu ankaŭ 
* Nauro
* Oceanio


Kategorio:Etnoj en Oceanio