open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grizkapa arbalciono

La **Grizkapa arbalciono** (*Halcyon leucocephala*) estas arbalciono, tio estas birdo de la grupo de Alcededoj, kiu enhavas ankaŭ la alcionon, kukabaraojn kaj aliajn arbalcionojn.

Tiu ĉi specio estas amplekse distribuita el insuloj Kabo-Verdo ĉe la nordokcidenta marbordo de Afriko al Maŭritanio, Senegalo kaj Gambio, oriente al Etiopio, Somalio kaj suda Arabio kaj suden al Sudafriko.

eta|200px|maldekstra|
eta|250px|maldekstra|Ĉe Murchison Falls NP, Ugando
Tiu arbalciono de seka kamparo de arbaro aŭ arbustejo vivas sole aŭ en paroj, ofte troviĝas apud akvo, sed malkiel plej parto de arbalcionoj ne estas akvobirdo. Ĝi ripozas sur branĉo, senmova dum longaj temperoj, dum gvatas super grunde por trovi signojn de insektoj aŭ etaj lacertoj, balancante la kapon antaŭ salti super la predo. Laŭ aspekto estas tre simila al la Senegala arbalciono, tio estas kun malhelblua dorso kaj grizaj kapo kaj supra brusto kiu iĝas kremokolora pli sube, sed kun ruĝa pli ol nigroruĝa beko kaj simila al la Brunkapuĉa arbalciono, kiu ne havas brunan ventron, malkiel la Grizkapa arbalciono. Nestumas en truoj de riverbordoj kaj estas agresema por protekti sian neston ĵetoflugante super la varanoj. Ĝi estas parazitita de la Granda mielindikanto. Tiu specio migras dumnokte kaj ofte mortas pro flugo kontraŭ baroj kiel konstruaĵoj, turoj aŭ kabloturoj.

eta|*Halcyon leucocephala*

Kategorio:Alcededoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Mez-Oriento
Luguruoj

La **luguruoj** (*Luguru* aŭ *Ruguru*) estas patrinlinia etno kun aparta lingvo loĝanta en la regionoj Morogoro kaj Pwani en orientcentra Tanzanio. En 2001 la luguruoj estis taksitaj 692.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Luguruoj
Luguruoj
Sargans

**Sargans** estas historia urbeto en la elektodistrikto Sarganslando, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 5058 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Sargans situas sur la akvodislimo inter Seez, kiu alfluas al Valenlago kaj Rejno. Fakte la barilo kiu malhelpas, ke la Rejno fluas anstataŭ tra la Rejnvalo tra Valenlango havas altecon de nur malmultaj metroj. Sargans estas regiona kultura kaj ekonomia centro.

## Trafiko 
Sargans situas ĉe ligo inter la valo de la Alpa Rejno kaj la lago de la Valenlago kaj estas grava trafiknodo kaj por la aŭtoŝoseoj tra la Rejnvalo kaj de Zuriko al Koiro kaj por la trajnlinoj de la Svisaj Federaciaj Fervojoj.

## Historio 
Inter la 1-a kaj 3-a jarcento ekzistis en Sargans romia bieno. En tiu epoko oni jam ekspluatis feron en la monto Gonzen. La unua dokumenta mencio de Sargans sub la nomo «Senegaune» datiĝas el la jaro 765 post Kristo. En la 9-a jarcento estis konstruita preĝejo kaj en la jaro 1100 la unua turo de la kastelo. Ĝis la jaro 1798 la Kastelo Sargans estis la centro de la Grafejo Sargans. Ĝi estis nomdona por la Grafoj de Werdenberg-Sargans, kiuj konstruis en la jaro 1260 la urbeton Sargans. En la jaro 1811 granda inscendio detruis la urbon.

## Monda naturheredaĵo 
Sargans apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.

## Vidu ankaŭ 
* Sarganslando (elektodistrikto)
* Grafejo Sargans
* Sargans (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Sargans

Kategorio:Urboj de Svislando
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Svislando
Thierry Amiel

**Thierry AMIEL** estas franca kantisto, kiu naskiĝis la 18-an de oktobro 1982 en Marsejlo (Francio). Dum la unua televida elsendo "À la recherche de la Nouvelle Star" ("Serĉade de la nova Stel-kantisto") en 2003, li gajnis la duan premion. Li eldonis du kant-albumojn (KD-formatajn), en 2003 kaj 2006.

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-paĝoj de Thierry Amiel 
* "MySpace" de Thierry Amiel 

Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Francio
Quarten

**Quarten** estas komunumo en la elektodistrikto Sarganslando, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 2709 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
eta|120ra|maldekstra|Bergsboden en Unterterzen (Quarten), rigardo al Valenlago
La komunumo Quarten konsistas el la vilaĝoj Oberterzen, Unterterzen, *Quarten*, Quinten, Mols, Murg, Tannenbodenalp kaj Flums-Grossberg, kiuj situas ambaŭ-flanke de la Valenlago.

## Trafiko 
Sur la teritorio de la Quarten troviĝas pluraj stacidomoj de la linio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko al Koiro kaj tra Quarten ankaŭ pasas la valenlaga aŭtoŝoseo A2. La municipo *Quinten* atingeblas nur per ŝipo.

## Historio 
Quarten ekzistas kiel politika komunumo ekde la fondiĝo de la Kantono Sankt-Galo en la jaro 1803. Ĝia unua dokumenta mencio tamen jam datiĝas el la jaro 801 kiel *Quarto*.

## Turismo 
La ĉefa enspezfonto de la komunumo Quarten estas la turismo. Al la komunumo apartenas gravaj partoj de la municipo *Flumserberge*, kiu estas signifa skiregiono. De *Unterterzen*, kien semajnfine veturas rektaj regionaj trajnoj de Zuriko, kabin-aertelefero kondukas rekte al la skiregiono Flumserberge. Somere la Valenlago kaj la Murgvalo invitas al belaj migradoj.

## Monda naturheredaĵo 
Sargans apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Murg (stacidomo)
* Unterterzen (stacidomo)
* Mols (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Quarten
* Oficiala retejo de la municipo Murg

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Svislando
Bolgara runoskribo

La **bolgara runoskribo** estas la skribsistemo de Bolgaroj, uzata ĉirkaŭ 6-a ĝis 10-a jarcento, dum iom da tempo paralele kun la cirila alfabeto. Ekzistas versio ke ili devenas de orĥona runoskribo, sed aliaj fakuloj kredas ke ili devenas rekte de plej antikva runoskribo, trovita en Pamiro, kaj skribitis de dekstre al live. Ankaŭ ekzistas versio ke cirilaj leteroj б,ж,з,i,у,ф,ш,щ devenas de bolgaraj runoj.

## Vidu ankaŭ 
* Bolgaroj
* Bolgara lingvo
* Orĥona runoskribo

## Eksteraj ligiloj 
* Bildo de Bolgara Alfabeto, far Petro Dobrev 
* Inscriptions and Alphabet of the Proto-Bulgarians, Peter Dobrev 
* Надписи и алфавит протобулгар на русском языке, Петр Добрев 

Kategorio:Runoj
Mobutu Sese Seko

eta|180px|maldekstre|Mobutu (1973)
**Mobutu SESE SEKO** (kies vera nomo estis Joseph-Desire Mobutu) estis la ŝtata prezidanto de la nuna Demokratia Respubliko Kongo, tiam ekde la jaro 1971 nomata Zairio, por 32 jaroj, de 1965 ĝis 1997. Lia diktatora regado kaj lia amasa uzado de la mono de la ŝtato por lia persona uzo signifas ke lia nomo fariĝis simbola de kleptokratia kaj diktatura regado en Afriko.

Mobutu naskiĝis en Lisala en 1930, kiam lia lando estis ankoraŭ Belga kolonio. Li venis de la etna grupo Ngabandi, kaj liaj gepatroj estis relative malriĉaj. Post studoj en katolika lernejo, li eniris la armeon, kaj poste fariĝis ĵurnalisto. En 1958 li eniris la Nacian Movadon de Patrice Lumumba, kiu batalis por sendependeco. Li rapide fariĝis la persona helpanto de Lumumba. Post sendependeco en 1960 Lumumba decidis serĉi sovetan apogon, kaj la okcidentaj landoj helpis Mobutu liberiĝi de Lumumba kaj fariĝi la nova prezidanto post militista puĉo per kiu li forigis el la povo la ĝistiame, demokratie elektitan, prezidenton Joseph Kasa-Vubu.

Kiam li eniris la povon, Mobutu malleĝigis Francajn nomojn, kaj donis al si mem novan Afrikan nomon, Mobutu Sese Seko Ngbendu Wa Za Banga, kutime mallongigita al Mobutu Sese Seko.

En 1994 Mobutu ŝajne apogis la amasbuĉadon ĉefe de tutsioj nomita Ruanda genocido. En 1996 oni proklamis la forpelon de tutsioj el la lando kaj eksplodis ribelo en orientaj regionoj; krome aliaj kontraŭantoj de Mobutu insurekciis kaj en majo de 1997 la ribelo eniris en Kinŝaso, Mobutu forfuĝis kaj la landon ekregis Laurent-Désiré Kabila.

Mobutu mortis en 1997 en la ekzilo en Maroko pro kancero.

Kategorio:Prezidantoj de Demokratia Respubliko Kongo
Kategorio:Historio de la Demokratia Respubliko Kongo
Kategorio:Diktatoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1930
Ĥio (litero)

**Ĥio** aŭ **Ĥi** (majuskle **Χ**, minuskle **χ**; greke **Χι** ) estas la 22-a litero de la greka alfabeto. Ĝia elparolo en la antikva greka lingvo tre eble estis aspiraca senvoĉa velara plozivo  (en la okcidenta greka alfabeto: /ks/).

En la kojnea greka lingvo kaj pli malfruaj dialektoj ĝi fariĝis frikativo kiel ankaŭ fariĝis teto (Θ) kaj fio (Φ). En la moderna greka, ĥio havas du distingendajn prononcojn: antaŭ malvastaj aŭ antaŭaj vokaloj (e, i, oj, aj, y) ĝin oni prononcas kiel sevoĉan palatalan frikativon , Antaŭ vastaj aŭ malantaŭaj vokaloj (a, o, oŭ) kaj konsonantoj, ĥio estas senvoĉa uvula frikativo . Iom simila situacio ekzistas en Esperanto: komparu la plej oftaj prononcoj de litero ĥ en "ĥimero" kaj "ĥaoso".

En la greka numeralsistemo ĥio havas la valoron 600.

En la antikva tempo, iuj dialektoj grekaj uzis ĥion anstataŭ ksion (Ξ) por la sono /ks/. Tion pruntis la frua latina lingvo, kaj sekve litero X uziĝis en la latina kaj en la modernaj lingvoj, kiuj uzas la latinan alfabeton.

Ĥio ankaŭ estis inkluzivita en la cirilan alfabeton kiel litero ĥa (Х) kun la fonetika valoro .

Ĥi estas la bazo por la nomo de Kiasmo aŭ Ĥiasmo.

## Vidu ankaŭ 
* Greka alfabeto

## Notoj 
Kategorio:Greka alfabeto
Bolgara lingvo

**Bolgara lingvo** (malnovbolgara, prabolgara ktp.) estas komuna nomo por kelkaj lingvoj uzataj fare de bolgaroj, popolo kiu loĝis en Balkana duoninsulo, Volgio kaj Norda Kaŭkazio. Ĉiuj bolgaraj lingvoj estis tjurkaj kaj apartenis al ogura branĉo de la lingvaro. La sola vivanta lingvo kiu apartenas al tiu sama branĉo estas la ĉuvaŝa. Ankaŭ kelkaj fakuloj kredas, ke formortinta ĥazara lingvo apartenis al la sama branĉo, sed tio estas dubebla.

Jenaj lingvoj kaj dialektoj formas bolgaran grupon:

**Fru-bolgara lingvo** ekzistis en 5-a jarcento apud la Azova maro, sed neniuj tekstoj estas trovitaj.

**Danubo-bolgara lingvo** ekzistis de la 7-a ĝis la 10-a jarcento en Balkano. Ĝi estis lingvo de reganta elito en Granda Bolgario kaj malaperis pro asimilo fare de balkanaj slavoj. El ĝi travivis kelkaj pruntovortoj en diversaj balkanaj lingvoj kaj en la hungara. Ankaŭ ekzemploj de tiu lingvo estas trovitaj en:
*Preslava enskribo de 9-a jarcento, farita per grekaj leteroj kun speciala ortografio
*Nomaro de Bolgaraj Dukoj, slava citaĵo de perdita kronologia verko skribita per cirilaj literoj
*Enskribo sur unu el teleroj de trezoro de Nagyszentmiklós, skribita per sama ortografio kiel Preslava enskribo
Probable por la danubo-bolgara lingvo ankaŭ uzatis bolgara runoskribo, sed tiuj skribaĵoj ankoraŭ ne estas deĉifritaj. La lingvo de la avaroj probable estis tre proksima al la danubo-bolgara.

**Volgo-bolgara lingvo** ekzistis ekde 8-a jarcento en Volgio. Kelkaj enskriboj en ĝi estas trovitaj en iama Volga Bolgario. Ili estas skribitaj en 13-a aŭ 14-a jarcento per araba skribsistemo.

La "bolgara lingvo" menciita fare de Maĥmud Kaŝgari en 11-a jarcento probable ne rilatas al la Volgo-Bulgara kaj havas nur iom da pruntovortoj de ĝi.

## Bibliografio 
* Benzing J. Das Hunnische, Donaubolgarische und Wolgabolgarische (Sprachreste) // PhTF. T 1, 1959
* Хакимзянов Ф. С. Язык эпитафий волжских булгар. М., 1978
* Мудрак О. А. Заметки о языке и культуре дунайских булгар // Orientalia et Classica VI, Аспекты компаративистики 1. М., 2005. pdf
* Inscriptions and Alphabet of the Proto-Bulgarians, by Peter Dobrev

Kategorio: Mortintaj lingvoj de Eŭropo
Kategorio: Mortintaj lingvoj de Azio
Kategorio: Tjurka lingvaro
Péter Ilosvai Selymes

**ILOSVAI SELYMES Péter** (iloŝvai ŝejmeŝ) *Sericeus Petrus Ilosvanus* estis hungara epika kantaŭtoro (?, ĉirkaŭ 1520 kaj mortinta ?, ĉirkaŭ en 1580.

## Biografio 
Ilosvai Selymes estis instruisto ĉirkaŭ 1548 en Nagyida, en 1575 en Nagybánya. Pri lia vivo restis malmulte da datoj. Li kultivis ĉiujn variantojn de kanta epiko. Krome Lantos Sebestyén Tinódi li estis la plej fekunda hungara kantaŭtoro. Lia unua pli longa kanto estis *Historia Alexandri Magni* (1548). Lia plej fama verko estas tiu pri *Miklós Toldi* laŭ la popolaj legendoj (*Az híres neves Tholdi Miklósnak jeles cselekedeteiről és bajnokoskodásáról való historia*, Debrecen, 1574). Surbaze de tiu kanto verkis János Arany la *Toldi-trilogion*https://www.eventoj.hu/libroj/toldi.htm. Pluraj el liaj kantoj perdiĝis.

## Verkoj 
* La lasta eldono de liaj verkoj de Szilády Áron en *Régi Magy. Költők Tára*, IV. Bp., 1883).

## Bibliografio 
* Horváth János: *A reformáció jegyében* (Bp., 1953).
* Ady Endre: Ilosvai S. P. (poemo, 1908).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Ilosvai Selymes, P
Sarganslando (elektodistrikto)

La **Elektodistrikto Sarganslando** (germane **Wahlbezirk Sarganserland**) estas administra unuo de Kantono Sankt-Galo en Svislando. Ĝi estis kreita el post la akcepto de la nova kantona konstitucio la 10-an de junio 2001 el la malnova distrikto Sargans. La elektodistrikto havis 36328 loĝantojn la 31-an de decembro 2006 kaj kovras areon de 517.92&nbsp;km². Ĝis la 31-a de decembro 2009 la loĝantaro kreskis al 37255 personoj.

## Geografio 
[eta|150ra|maldekstra|Rigardo de Laufböden al [Mels kaj Sargans]]
Sarganslando situas en la regiono de la historia urbo Sargans inter la Glarusaj Alpoj kaj la Churfirsten. Sude ĝi atingas la Alpan Rejnon kaj limas al Kantono Grizono norde ĝin limigas la Valenlago je kies alia fino situas la elektodistrikto See-Gaster.

En Sarganslando situas la plej altaj montoj de Kantono Sankt-Galo kun la plej alta pinto Ringelspitz kun alteco de 3247 m s.m., kaj ankaŭ du glaĉeroj, nome Pizol-Glaĉero kaj Sardona-Glaĉero.

## Historio 
Sarganserlando estas historie kreskinta kulturregiono kun propra identeco. De la 13-a ĝis 15-a jarcento ĝi apartenis al la iama Grafejo Sargans, poste ĝi estis ĝis la 18-a jarcento komunue administrita teritorio de la Svisa Ĵurkomunumo. En la jaro 1803 Sarganslando estis aldonita al la nove fondita Kantono Sankt-Galo, konservis tamen ĝis hodiaŭ sian statuson kiel aparta regiono kun propra politika vivo kaj kulturo.

## Komunumoj de la elektodistrikto Sarganslando 
La elektodistrikto konsistas el la sekvantaj komunumoj:
La nombroj de la loĝantoj datiĝas de la 31-a de decembro 2006
* Bad Ragaz, 5165 loĝantoj
* Flums, 4862 loĝantoj
* Mels, 8026 loĝantoj
* Pfäfers, 1716 loĝantoj
* Quarten, 2772 loĝantoj
* Sargans, 5085 loĝantoj
* Vilters-Wangs, 4078 loĝantoj
* Valenurbo, 4892 loĝantoj

## Monda naturheredaĵo 
Sarganslando apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.

## Vidu ankaŭ 
* Grafejo Sargans
* Sargans

## Eksteraj ligiloj 
* Sarganslando en la Historia Leksikono de Svislando
* Lourdes-Kavernoj en Sarganslando

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Svislando
-
Oficejo por Specialaj Asignoj

**Oficejo por Specialaj Asignoj** (en sveda lingvo: *Kontoret för särskild inhämtning*, aŭ KSI) estas parto de la svedia Armea Inteligenteca kaj Sekureca Servo kaj ankaŭ unu el la plej nepublikaj partoj de la Svediaj Armeaj Fortoj. Antaŭaj nomoj de la oficejo estas *Informationsbyrån* (IB) kaj *Sektionen för särskild inhämtning* (SSI).

La ĉefa tasko de la agentejo estas spionado per interhomaj kontaktoj.

Kategorio:Svedio
Kategorio:Politiko de Svedio
Kategorio:Spionado
Ferenc Monay

**MONAY Ferenc** (monai) estis hungara minoritata pastro, instruisto, konfesianto en Vatikano, historiisto, verkisto naskita en Nagybánya la 22-an de decembro 1878 kaj mortinta en Vatikano la 5-an de majo 1964.

## Biografio 
Ferenc Monay studis en Eger kaj en Romo en Universitato Gregoro. En 1901 li instruis en Szilágysomlyó, en 1902, li estis helppastro en Arad, ekde 1903 li instruis en Marosvásárhely, ekde 1909 li estis parokiestro en Arad, ekde 1918 regionestro, ekde 1922 asistanto en la ordena centro de Romo, ekde 1927 li estis konfesianto en la Santa Petro preĝejo. Li pensiuliĝis en 1958. Li redaktis la ĵurnalon Egyetértés en Marosvásárhely en 1903 – 1904, Katholikus Egyházi Tudósító en Arad en 1918. Li estis kunlaboranto de *Katolikus Lexikon*. Li tradukis ĉiujn verkojn de Sankta Francisko el Asizo en hungaran lingvon (Marosvásárhely 1907).

## Verkoj 
* *Római levelek* (Arad. 1927);
* *A lateráni béke*: 1929. febr. 11. (Arad, 1929);
* *Adatok a magyarországi és erdélyi minoriták irodalmi munkásságáról* (Róma, 1953);
* *De provincia Hungarica ordinis fratrum minorum conventualium memoriae historicae* (Róma, 1953);
* *A római magyar gyóntatók* (Róma, 1956);
* '' P. Kelemen Diák, a Felső-Tiszavidék apostola (Róma, 1957).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Monay, F
Peĉenega lingvo

**Peĉenega lingvo** estas formortinta tjurka lingvo de peĉenegoj. Ĝi ekzistis en sudo de Ukrainio kaj en Balkanoj. Kiam la Slavoj formortigis Peĉenegojn en 12-a aŭ 13-a jarcento, la lingvo malaperis.

Pozicio de Peĉenega lingvo inter aliaj tjurkaj lingvoj estas dubebla, ĉar preskaŭ neniu el ĝia lingva materialo travivis ĝis nun. Maĥmud Kaŝgari kaj Raŝid ad-Din menciis, ke peĉenegoj apartenis al Oguza tribaro, do ilia lingvo apartenu al Sud-Uesta (Oguza) branĉo de Tjurka lingvaro, kelkaj eĉ suspektas ke ĝi povas esti fonto de nun ekzistanta Gagauza lingvo. Sed aliaj fakuloj kredas, ke Peĉenegoj apartenis al Kipĉaka tribaro kaj do la lingvo devas esti de Nord-Uesta (Kipĉaka) branĉo.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Mortintaj lingvoj de Eŭropo
Malilaoj

La **malilaoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta en la regiono Mbeya en sudokcidenta Tanzanio. En 2003 la malilaoj estis taksitaj 65.000 homoj http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Malilaoj
Malilaoj
Gagauza lingvo

**Gagauza lingvo** estas lingvo de Gagauzoj, kiun parolas ĉirkaŭ 150 000 homoj. Ĝi similas al la turka, la turkmena, kaj la azerbajĝana. Iuj tjurkologoj opinias, ke la gagauza lingvo devenas de la peĉenega.

## Gagauzaj alfabetoj 
Antaŭ la komenco de la 20-a jarcento ne ekzistis aparta alfabeto por la gagauza lingvo. Maloftaj tekstoj en la gagauza, plejparte religiaj, skribatis per grekaj literoj. En la malfrua 19-a jarcento la lingvisto V.A. Moŝkov eldonis kolekton de gagauzlingvaj tekstoj en t.n. "Tjurkologia Alfabeto de Akademio de Sciencoj". Ĝi estis varianto de la cirila kaj konsistis el la jenaj literoj: ''', ы̄, **. Molaj sonoj estis markataj per unu punkto apud la litero.

En la periodo ekde 1909 ĝis 1912 la instruisto M. Ĉakir tradukis iom da religiaj libroj en la gagauzan. Li uzis alfabeton tre similan al la rusa. En ĝi ne ekzistis la litero **щ**, kaj estis aldonaj digrafoj **дж, i, аа, ее, оо, ии, ыы, юю**. En la jaroj 1932—1938 Ĉakir eldonis aliajn du librojn en la gagauza, sed por ili li uzis latinan alfabeton similan al la rumana. Ĝi konsistis el la literoj ****, kaj havis ankaŭ di-, tri- kaj eĉ tetragrafojn: ****.

En la jaro 1957 la Prezidentaro de la Supera Soveto de Moldava SSR oficialigis gagauzan alfabeton sur cirila bazo. Ĝi enhavis ĉiujn literojn de rusa alfabeto kaj la digrafojn **аь, оь, уь**. Poste la digrafoj estis anstataŭigitaj per la literoj **** por pli oportuna skribado. En la 1970-aj oni aldonis ankaŭ la literon **''' por speciala sono. Do, la gagauza alfabeto aspektis jene:

Tiu alfabeto ekzistis ĝis la 1990-j. Ĝi estis instruata en lernejoj kaj ĉiuj tiamaj libroj, gazetoj kaj dokumentoj eldonatis en ĝi.

En la 1990-aj sciencistoj de la sendependa Moldavio kreis novan latin-bazitan alfabeton por la gagauza lingvo. Ĝi plejparte baziĝis sur la turka kun la aldonaj literoj Ä kaj Ţ por specialaj sonoj. Ĝi aspektas jene:

## Fontoj 
* Гайраджи Г.А, Тукан Б.П., Колца Е.К., Покровская Л.А., Гагаузско-русско-молдавский словарь, Москва, Советская Энциклопедия, 1973
* Мошков В. А., Гагаузские тексты, Известия Общества археологии, истории и этнографии, Казань, 1895—1896, XIII, вып. II
* Правила орфографии гагаузского языка, Кишинёв, 1958
* Chachir M., Dicționar gagauzo (tiurco)–român, Chişinău, 1938

## Vidu ankaŭ 
* 
* «Ana sözü», gagauzlingva gazeto.
* Projekto por gagauzlingva vikio en Vikimedia Kovilo

Kategorio:Lingvoj de Moldavio

Kategorio:Lingvaj minoritatoj
Roto (litero)

**Roto** greke **ρω** (majuskle **Ρ**, minuskle **ρ** aŭ **ϱ**) estas la 20-a litero de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj liter-numeraloj ĝi valoras 100. Oni prononcas ĝin . El tio devenas la latina **R, r** kaj la cirila **P, p**.

Oni uzas ĝin en fiziko por denseco kaj specifa rezistanco.

## Vidu ankaŭ 
* Greka alfabeto
* Rotismo

Kategorio:Greka alfabeto
Ipsilono

**Ipsilono** (majuskla **Υ**, minuskla **υ**; greke *Ύψιλον*) estas la 20-a litero de la greka alfabeto. En la sistemo de grekaj numeraloj ĝi havas la valoron 400. Ĝi estas derivita de la litero waw de la fenica alfabeto.

En la frua greka ĝi estis prononcata simile al la angla *oo* . En la klasika greka lingvo ĝi estis prononcata simile al la franca *u* aŭ germana *ü*, . En la novgreka lingvo ĝi estas prononcata kiel , kaj en diftongoj  aŭ . En la antikva greka lingvo ĝi ekzistis en ambaŭ longa kaj mallonga versioj, sed ĉi tiu distingo perdiĝis en la novgreka.

Kiel komenca litero en la klasika greka, ĝi ĉiam portis la aspiron (ekvivalento al *h*) kaj tial troviĝas en multaj vortoj de greka fonto, kiuj komenciĝas per ekzemple *hiper-*. Ĉi tiu aspiro estis derivita de pli malnova prononco, kiu uzis ŝuŝon anstataŭe; ĉi tiu ŝuŝo estis ne perdita en la latina lingvo, donante formojn kiel *super-* (por *hiper-*) kaj *sub-* (por *hipo-*).

Ipsilono partoprenis kiel la dua ero en malkreskaj diftongoj. Ekzemple post alfo aŭ epsilono ĝi estas prononcata kiel [f] aŭ [v].

La romia imperiestro Klaŭdio proponis aldonon de nova litero al la latinan alfabeton por la sono de la greka ipsilono, sed fine la litero Y estis adoptita anstataŭe.

La nomo de la litero estis originale nur *υ* ("i"). Ĝi ŝanĝis al *υ ψιλόν*, (*i psilon*, kies signifo estas 'simpla υ') por distingi ĝin de *ο&joto;*, kiu havis la saman prononcon . La nomo de la litero en la novgreka lingvo estas prononcata kiel  (en kontrasto al Ε, kiu estas prononcata ). Ĝi estas ankaŭ malofte nomata angle "ypsilon" () pro ĝia simileco al la latina litero Y.

Kvar literoj de la latina alfabeto kreiĝis el ĝi: V kaj Y kaj, multe poste, U kaj W. En la cirila alfabeto, la literoj U (у) kaj iĵica (ѵ) baziĝas sur ĝi.

## Uzado 
* En partikla fiziko la majuskla ipsilono estas la ipsilona partiklo. Notu, ke la simbolo devas ĉiam aspekti kiel ϒ por eviti konfuzon kun la latina Y uzata por la hiperŝargo.
* En la diskuto de spacaj dimensioj, "movanta ipsilono" estas la movado de suba dimensio al pli alta.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* La latina ipsilono ʊ nuntempe reprezentiĝas per la artikolo Y

Kategorio:Greka alfabeto
XI

**XI** havas plurajn signifojn:

***XI** estas skribita per romiaj ciferoj nombro 11.
***&amp;Xi;** kaj **&amp;xi;** estas simboloj en HTML de litero **ksio** (majuskla **Ξ**, minuskla **ξ**, greka nomo **ksi**, **ξι**) de la greka alfabeto.
Ĉulima lingvo

La **Ĉulima lingvo** estas lingvo de Ujgura grupo de Tjurka lingvaro, proksima al la ŝora kaj ĥakasa. Ĝin parolas ĉulimanoj, popolo kiu loĝas apud Ĉulim rivero en Centra Siberio, norde de Altajo. 

Tradicie ekzistas kelkaj dialektoj - supra ĉulima, meza ĉulima kaj malsupra ĉulima. La meza ĉulima dialekto ankaŭ dividiĝas je tutala kaj meleta. 

La ĉulima lingvo estas endanĝerigita kaj troveblas en Ruĝa libro de mortantaj lingvoj de UNESCO. Nuntempe ĝin scias nur 426 anoj de ĉulimana komunumo, el kiuj flue parolas nur ĉirkaŭ 35-40 homoj. La plej juna flua parolanto aĝas pli ol 50 jaroj. El ĉulimanaj junuloj nur 1-2% lernis la lingvon. Plej verŝajne la lingvo tute malaperos post 25 jaroj.

La ĉulima lingvo ne havas skribsistemon kaj neniam estis instruita en lernejoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo pri ĉulima lingvo  en la rusa
* Informo pri Ĉulimanoj  en paĝaro de Konsilo de Rusa Federacio

Kategorio:Lingvoj de la siberiaj etnoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
László Ipó (pentristo)

**IPÓ László** (ipo:) estas rumanuja hungara pentristo naskita en Felsőboldogfalva la 4-an de marto 1911 kaj mortinta en Cristuru Secuiesc la 22-a de marto 1991. Li estis la patro de geologo László Ipó.

## Biografio 
László Ipó la mezlernejon finis en Cristuru Secuiesc (1926), kie lia majstro estis Gerő Daday. Tie estis lia unua ekspozicio (1936). Li partoprenis la distriktajn eskoziciojn en Târgu Mureş kaj Miercurea Ciuc (1953–67). Li laboris ankaŭ en la Artistkolonio de Lăzarea (1981). El liaj oleopentraĵoj li havis ekspozicion en Székelykeresztúri Múzeum (1982). Li pentris portretojn pri Lajos Kelemen (1944), László Tompa (1955), Sándor Tomcsa (1961), Dénes György (1970), István Molnár (1976), Elek Benedek (1979).

## Bibliografio 
* Szécsi András: I. L. hetvenéves. Új Élet 1981/6. –
* Györffi Kálmán: "Azután már jobb volt". I. L. képei előtt. Előre 1983. jún. 30.

## Fonto 
* Artportal.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Polova lingvo

**Polova lingvo,** ankaŭ nomata **kumana lingvo** (angle: *cuman language*), aŭ uest-kipĉaka estis lingvo de formortinta popolo de kumanoj aŭ kipĉakoj (ruse ili estas nomataj polovoj aŭ polovcoj). La lingvo apartenas al Kipĉako-Polova subgrupo de Kipĉaka grupo de Tjurka lingvaro. Ĝi estis tre vaste uzata en Kieva Rus inter la 11-a kaj 13-aj jarcentoj. En la 13-a jarcento estis skribita *Codex Cumanicus*, la latina-persa-polova vortaro. Danke al ĝi eblas scii kiel la lingvo aspektis.

El nunekzistantaj lingvoj plej proksimaj al la polova estas la krime-tatara kaj la karaĉaja-balkara.

## Vidu ankaŭ 
Sanktaj lingvoj

## Eksteraj ligiloj  
(en) *Codex Cumanicus* 

(en) Tekstoj en la ukraina polava 

(en) Preĝo en la hungara polova

## Referencoj 
Kategorio:Mortintaj lingvoj de Eŭropo
Ottó Indig (verkisto)

**INDIG Ottó** estis rumanuja hungara ĵurnalisto, verkisto naskita en Braŝovo la 18-an de novembro 1890 kaj mortinta la 22-an de majo 1969, Bellinzona.

## Biografio 
Ottó Indig finis juron en Kolozsvár kaj li iĝis interna kunlaboranto de Ellenzék (1916–26), pli poste respondecredaktoro de Hétfő Reggel (1926). Liajn unuajn poemojn publikis la almanako *Közös úton* (Kv. 1912). En 1930 li translokiĝis Budapeŝton. Ekde 1938 li vivis en Parizo, ekde 1951 en Munkeno kaj li iĝis la kunlaboranto de la Radio Libera Eŭropo. Li pensiuliĝis en junio 1961. Li publikis precipe en la Új Látóhatár. Li elfalis el la treno voje al Ascona.

## Verkoj 
* *Papírkosár*(Kv. 1922),
* *Játék*, komedio (1923),
* *A torockói menyasszony*, (1931), tradukita en plurajn lingvojn, filmvarianto (1937),
* *Két ember eltéved* (Bp. 1936),
* *Ember a híd alatt*, teatraĵo, (1933),
* *Magasiskola*, teatraĵo (1934),
* *Kánikula* (Bp. 1947),
* *Pipacs* (lukto de francaj geknaboj kontraŭ germanaj faŝistoj, Bp. 1948).

## Literaturo 
* Zsuzsa Thury: Barátok és ellenfelek (visszaemlékezés, Bp., 1979).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Indig, O
Indig, O
Mambveoj

La **mambveoj** estas etno kun aparta lingvo vivanta en sudokcidenta Tanzanio en la regiono Rukwa, distrikto Sumbawanga, kaj en nordorienta Zambio. En 1987 la mambveoj en Tanzanio estis taksitaj 63.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ. La nombro de la mambveoj en Zambio ne estis sendepende taksita, kvankam la kombinita nombro de la mambveoj kaj lunguoj en Zambio estis taksita 262.800 en 1993http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=mgr. 

La mambvea, lungua kaj la njamuanga lingvoj estas tre similaj kaj en Zambio estas kunigataj sub la nomo bemba lingvo. La bemba lingvo en tiuj regionoj estas lerneja lingvo. En Tanzanio la mambvea lingvo estas forte miksita kun la svahila lingvo

La mambveoj en Zambio estas konataj kiel lertaj komercistoj, kiujn oni trovas sur la merkatoj en la urboj de la provinco Kuprozono (Copperbelt) en Zambio. 

La mambveoj distingas la lastajn nomojn por viroj kaj virinoj, samkiel la muangoj, antaŭmetante prefikson "Si" respektive "Na" kiel unuajn du literojn de la lasta nomo, ekzemple Sinyangwe (vire) kaj Nanyangwe (ine), Sikasula (vire) kaj Nakasula (ine), Sinkamba (vire) kaj Nankamba (ine) k.t.p.
Manĝaĵo el faboj ("chilemba") kaj gombo ("kumbi") estas ĉefmanĝaĵo kaj delicaĵo 
ĉe la mambveoj.

## Eksteraj ligiloj 
* La mambveoj-lunguoj en Zambio 

Mambveoj
Mambveoj
Mambveoj
Konrad Zuse

eta|dekstra|Konrad Zuse (1992)
**Konrad ZUSE**  (naskiĝis la  en Berlino, mortis la  en Hünfeld) estis germana inĝeniero kaj komputilpioniro. Li estis la kreinto de la unua funkcianta komputilo.

## Vivo 
Naskita en Berlino, li studis ĉe la Teknika Universitato unue maŝinkonstruadon, poste arkitekturon kaj finfine konstrufakan inĝenieron.

Por simpligi sian enuigan laboron kiel specialisto pri statiko ĉe Henschel, fabriko de aviadiloj, li konstruis en 1938 la unuan komputilon Z1. Ĝi legis ordonojn el trukartoj. Ĝi uzis mekanikajn partojn, kiuj ne sufiĉe precize funkciis. Du jarojn poste li plibonigis la maŝinon per uzo de telefonaj relajsoj, nomis la novan aparaton Z2, kaj fondis la entreprenon Zuse Apparatebau.
[eta|maldekstra|Zuse Z1 en [Germana teknika muzeo Berlino]]

En 1941 Zuse konstruis la unuan funkciantan komputilon en la mondo, la Z3, kiun li vere povis programi. Dum la dua mondmilito Zuse kreis Plankalkül, la unuan universalan programlingvon. Pro la milito li ne povis kontakti komputikistojn el Usono aŭ Anglujo.

La Berlina entrepreno de Zuse detruiĝis per bombo en 1945, sed ili savis la preskaŭ pretan Z4.
Ankaŭ en 1945 li edziĝis kun Gisela Brandes en Berlino. La plej aĝa inter kvin infanoj, Horst Zuse, estas hodiaŭ profesoro pri informadiko.
Post la milito li fondis en la jaro 1949 la entreprenon Zuse KG, kiun li forlasis en 1964. La firmao Siemens transprenis la Zuse KG finfine en 1967.
Pseŭdonime Kuno See li verkis kiel pentristo kiam li estis pensiita. Li pentris portretojn de famaj kunuloj kaj abstraktajn pentraĵojn.

## Honorigoj 
Zuse ricevis ok honorajn doktortitolojn kaj du honorajn profesortitolojn. Laŭ li oni nomis du medalojn, unu de la "Gesellschaft für Informatik" (societo por informadiko) kaj unu de la "Zentralverband des deutschen Baugewerbes" (centra asocio de la germana konstrufako). Li ricevis la Wilhelm-Leuschner-medalon, la Werner-von-Siemens-ringon kaj la germanan merit-ordenon (Bundesverdienstkreuz).

## Tezo 
Konrad Zuse evoluigis la tezon, ke la universo estas komputilo (Rechnender Raum).

## Verkoj 
* *Rechnender Raum*. Friedrich Vieweg u. Sohn, Wiesbaden, 1969. ISBN 3-528-09609-8
* *Der Computer – Mein Lebenswerk*. Springer, Berlin 1993. ISBN 3-540-56292-3

## Eksteraj ligiloj 
* Konrad Zuse Internet Archive 
* Zuse's thesis of digital physics and the computable universe

Kategorio:Germanaj inĝenieroj
Kategorio:Komputadinĝenieroj
Kategorio:Pioniraj komputikistoj
Akso de la Malbono

[eta|dekstra|250px|La Akso de Malbono laŭ [George W. Bush.]]
La **Akso de la Malbono** estas esprimo kreita de la Usona prezidanto George W. Bush en sia parolado pri la stato de la Unio la 29-an de januaro 2002, por priskribi registarojn, kiujn laŭ li helpis teroristojn kaj provis akiri armilojn de amasa detruo. Laŭ Bush, la registaroj de Irako, Irano kaj Norda Koreio kune formis la "Akson de la Malbono". La sekvan jaron Usono invadis Irakon.

La esprimo estis origine elpensita de David Frum, kiu verkis la paroladon de Bush.

Pli ĝenerale kaj amplekse tiu termino estas uzata en la senco, ke Usono kiel monda potenco inkludas siajn malamikojn, kiel repreaentantoj de malbono, dum ili estus reprezentantoj de la bono aŭ Dio. Tiele iam estis konsiderataj membroj de tiu akso Libio, Sirio kaj aliaj landoj; poste Libio, eĉ kun la sama reĝimo kaj registo, estis jam konsiderata nemalamika lando. Tiu nomigo rememoras la epokon, kiam la malamikaro de Usono kaj de ties aliancaro estis ankaŭ trio, nome Germanio, Italio kaj Japanio, dum la Dua Mondmilito.

## Vidu ankaŭ 
*Imperio de malbono

Kategorio:Internaciaj rilatoj
Fischer von Erlach

**Fischer von Erlach** estas la nomo de du arĥitektoj de baroko:
* Johann Bernhard Fischer von Erlach (1656–1723);
* Joseph Emanuel Fischer von Erlach (1693–1742), filo de Johann Bernhard.
George Cayley

eta|maldekstra|
eta|maldekstra|
eta|maldekstra|
**Kavaliro George CAYLEY** (la 27-an de decembro, 1773 - la 15-an de decembro 1857), angla inventisto kiu esploris stabizitan flugadon.

Li naskiĝis en Scarborough en North Yorkshire. Lia patro estis bienulo kaj baroneto, kaj li mem iĝis la sesa baroneto de sia familio. Li estis fekunda inventanto, kaj inter liaj multaj inventaĵoj estis:
* raŭpveturiloj
* savboato kiu kapablis rektigi sin post renverso
* artefarita mano
* radoj kun streĉaj spokoj
* frua versio de la eksplodmotoro
* novaj metodoj por dreni marĉojn
* rimedojn por pliigi la sekurecon de fervojoj

Li ankaŭ fondis la Londonan Politeknikon (nun la Universitato de Westminster), kaj estis parlamentano inter 1832 kaj 1835.

Tamen li plej famas pro siaj esploroj pri stabizita flugado. Li desegnis kaj konstruis flug-maŝinojn, el kiuj almenaŭ du - glisiloj - flugis. Li sciis ke la ŝlosilo al grandskala stabizita flugado estis la evoluigo de malpezaj motoroj, sed, malgraŭ liaj klopodoj, tio ne okazis dum lia vivtempo. Replikoj de glisilo kiu flugis en 1853 ĉe lia hejmo ĉe Brompton (vilaĝo apud Scarborough) flugis tie en 1974, la 1980-a jardeko kaj 2003.

Inter liaj flugmaŝinaj desegnoj estis kelkaj de helikopteroj.

Kategorio:Anglaj inĝenieroj
Johann Bernhard Fischer von Erlach

**Johann Bernhard FISCHER VON ERLACH**, naskita kiel Johann Bernhard Fischer la  en Graz, mortinta la  en Vieno, estis aŭstra arĥitekto de baroko. En 1696 li estis nobeligita kaj ricevis la nom-aldonon *von Erlach*.

Fischer lernis la artmetion de sia patro Johann Baptist Fischer, skulptisto. De 1670/71 al 1686 li vivis en Romo, laboris en la metiejo de Philipp Schor kaj konatiĝis kun Gian Lorenzo Bernini. Li studis la antikvan kaj la tiutempan barokan arkitekturojn kaj pli kaj pli foriris de skulptado al arĥitekturo. En 1686 li revenis al Graz, kie li ricevis komision pri stukado de la tombo de Ferdinando la 2-a. En 1688 li iris al Vieno; tie li estis instruisto de Jozefo la 1-a, tiam tronheredonto. Okaze de ties kronado en 1690 li desegnis du triumfajn pordojn.

Inter 1693 kaj 1699 li konstruis kvar preĝejojn en Salzburg. En 1698 li komencis konstrui la urban palacon de Eŭgeno de Savojo en Vieno.

En 1705 li estis nomumita supera inspektisto de ĉiuj kortegaj konstruaĵoj, tamen ne ricevis komisiojn por novaj konstruaĵoj. Nur en 1709 li povis komenci la Bohemian Kancelarion en Vieno.

En 1721 li publikigis, post 16-jara laboro, sian teorian arĥitekturan ĉefverkon, kolekton da kuprogravuraĵoj titolitan "Entwurf einer historischen Architektur" (skizo de historia arĥitekturo). Tri sekcioj de la verko enhavis bildojn de gravaj historiaj konstruaĵoj, inkluzive de la sep mondaj mirakloj. Kvara sekcio prezentas proprajn verkojn.

En 1715 li gajnis konkurson pri la konstruado de la Karla Preĝejo en Vieno. Por ties desegno li ligis historiajn ekzemplojn al novaj arkitekturaj rimedoj. Fine li ricevis komisiojn pri la viena Hofburg kaj planis ties stalojn kaj la kortegan bibliotekon.

Ankaŭ sur teritorio de Bohemio kaj Moravio li postlasis plurajn elstarajn konstruaĵojn - menciendas palaco de Clam-Gallas en Prago, ampleksa rekonstruo de la kastelo en Vranov nad Dyjí kaj rajdeja komplekso en la kastelo Lednice. Inter liaj skulptistaj kreaĵoj elstaras monumenta akvofontano Parnas en Brno kaj tombomonumento de Jan Václav z Mitrovic en preĝejo de Sankta Jakobo en Prago.

Post lia morto lia filo Josef Emanuel transprenis liajn nefinitajn projektojn, precipe la Karlan Preĝejon.

## Vidu ankaŭ 
* Maria Kirchenthal
* Kirko Sankta Marko (Salzburg)
* Karlskirche (Vieno)
* Kolegia preĝejo (Salcburgo)

Kategorio:Aŭstraj arkitektoj
Kategorio:Arkitektoj de baroko
Mandaoj

La **mandaoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta en suda Tanzanio laŭlonge de la orienta bordo de la Malavia Lago en la distrikto Ludewa en la regiono Iringa kaj iom ankaŭ en la distrikto Mbinga en la regiono Ruvuma. En 2002 la mandaoj estis taksitaj 22.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Mandaoj
Mandaoj
Matengoj

La **matengoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta apud la Malavia Lago en la regiono Ruvuma en suda Tanzanio. En 1987 la matengoj estis taksitaj 150.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Matengoj
Matengoj
Batthyány

**Batthyány** estas la nomo de malnova hungara nobela familio. Al ĝi apartenas interalie:
* Ignác Batthyány (1741–1798), episkopo kaj eklezia historiisto
* Lajos Batthyány (1807–1849), politikisto
* László Batthyány-Strattmann (1870–1931), kuracisto, katolika beatulo

La familio de 1524 havas sian sidejon en Güssing (hungare: Németújvár) kaj tial foje uzas la nom-aldonon *Németújvári* aŭ *von Németújvár*.
Mahivaoj

La **mahivaoj** estas etno kun aparta lingvo loĝanta laŭlonge de la limo inter Tanzanio kaj Mozambiko. http://www.fizzylogic.com/wasukuma/makabila_tz.html . Ili parolas sian mahivaan lingvon, kiu estas niĝer-konga lingvo kaj duan lingvon, ekzemple la anglan en Tanzanio, la portugalan kaj la makuvan lingvon en Mozambiko kaj la svahilan en ambaŭ landoj.

Mahivoj
Mahivoj
Mahivoj
Churfirsten

**Churfirsten**, en Esperanto ankaŭ **Ĥurfirstoj**, estas montoĉeno respektive montarmasivo konsistanta el 7 (aŭ depende de la nombradmaniero ĝis 13) rimarkindaj pintoj inter Togenburgo kaj Sarganslando respektive inter la valo de la supra Turo kaj Valenlago.

## Nomo 
La nomo kredeble venas de *Chur* = Koiro kaj *First* = montopinto(-ĉeno), kresto, firsto.

Laŭ alia interpreto, la nomo devenas de la 7 princoj-elektistoj (germane **Kurfürsten**) de la Sankta Romia Imperio. La kolegara formo de la montĉeno vekas asocion al la majesteco de la germana elekto-kolegaro, kial ankaŭ oni en la nombrado ĉiam provas alveni al la cifero 7. La nomo havas sian originon en la dokumentoj de Princabatejo Sankt-Galo, .

## Geografio 
La Churfirsten formas akvodislimon inter Turo kaj Stimmi norde kaj Valenlago, kiu apartenas al la riversistemo de Limato, sude. Al la Valenlago la rokvandoj de Churfirsten falas preskaŭ vertikale. La altecdiferenco inter la plej profunda loko de la lago kaj la pinto de Hinterrugg estas pli ol 2000 m.

### La 7 pintoj 
La 7 plej rimarkindaj pintoj estas de oriento al okcidento:
* **Chäserrugg**, 2262 m s.m.
* **Hinterrugg**, 2306 m s.m.
* **Schibestoll**, 2234 m s.m.
* **Zuestoll**, 2235 m s.m.
* **Brisi**, 2279 m s.m.
* **Frümsel**, 2263 m s.m.
* **Selun**, 2205 m s.m.

### La ceteraj neoficialaj pintoj 
Aliaj ne oficialaj pintoj pli okcidente estas: **Wart** (2068 m s.m.), **Schäären** (2171 m s.m.), **Nägeliberg** (2163 m s.m.) kaj **Leistchamm** (2101 m s.m.).

## Turismo 
En vintro la Churfirsten estas parto de grava ski- kaj neĝtabuladregiono. Ek de Wildhaus, Unterwasser, Malnov-Sankt-Johano, Nesslaŭ kaj Krummenaŭ la diversaj monto-pintoj estas alireblaj per diversaj aertelferoj, funikularoj kaj seĝtelferoj. Ankaŭ somere la regiono estas ŝatata por belaj montgrimpadoj kaj dank al la turisma infratstrukturo facile alirebla.

## Bildoj 

Churfirsten viditaj de Sarganslando 326.jpg|Churfirsten viditaj de Sarganslando
Churfirsten vom Saentis 20140929.tiff|Churfirsten viditaj de Säntis

## Eksteraj ligiloj 
* Turismaj informoj pri Togenburgo
* Ĉiuj 7 Ĥurfirstoj en unu tago
* Migradraportoj kaj fotoj: Selun, Frümsel, Brisi, Zuestoll, Schibenstoll, Hinterrugg kaj Chäserrugg, krome Nägeliberg kaj Schäären

Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Montarmasivoj de la Alpoj
Kategorio:Montoj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Montoj kun alteco inter 2000 kaj 2999 m
Mbungaoj

La **mbungaoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en sudcentra Tanzanio, norde de la pogoroj. En 1987 la mbungaoj estis taksitaj 29.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Mbungaoj
Mbungaoj
Mbugveoj

La **mbugveoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en la distrikto Babiti en la regiono Arusha en nordcentra Tanzanio. En 1999 la mbugveoj estis taksitaj 24.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Mbugveoj
Mbugveoj
Sankt-Galo (elektodistrikto)

La **Elektodistrikto Sankt-Galo** estas administra unuo de Kantono Sankt-Galo en Svislando. Ĝi estis kreita post la akcepto de la nova kantona konstitucio la 10-an de junio 2001.

## Historio 
La elektodistrikto Sankt-Galo konsistas el al iamaj distriktoj Sankt-Galo kaj Gossaŭ SG kaj la komunumo Eggersriet el la malnova distrikto Rorschach. La elektodistrikto havis 113&#160;621 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006 kaj kovras areon de 157.54&nbsp;km².

## Komunumoj en la elektodistrikto Sankt-Galo 

## Vidu ankaŭ 
* Urbo Sankt-Galo
* Kantono Sankt-Galo

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Elektodistriktoj de Kantono Sankt-Galo
Mpotoj

La **mpotoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en la distrikto Mbinga en la regiono Ruvuma en suda Tanzanio, laŭlonge de la nordorienta bordo de la Malavia Lago. En 1977 la mpotoj estis taksitaj 80.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

**Mpoto**, aŭ pluraj variaĵoj de tiu vorto, signifas "Eŭropo" en pluraj okcidentafrikaj lingvoj inkluzive de la konga lingvo (*Mputu*] kaj lingala lingvo (*Mpótó*), kaj devenas de la vorto "portugalo". Krom la indiko al la kontinento kaj ties loĝantoj ĝi ankaŭ povas esti uzata por homoj de eŭropa deveno kaj tiel inkluzivi landojn kun plimulto da loĝantoj eŭropdevenaj kiel la Amerikoj, Aŭstralio kaj Nov-zelando.

Mpotoj
Mpotoj
Mueraoj

La **mueraoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en suda Tanzanio. En 2001 la mueraoj estis taksitaj 469.000

## Fontoj 
Mueraoj
Mueraoj
Pogoroj

La **pogoroj** (*Pogoro* aŭ *Pogolo*) estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en sudcentra Tanzanio. En 1987 la pogoroj estis taksitaj 185.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=poy

## Referencoj 
* Green, M. (2003). *Priests, Witches and Power: Popular Christianity after Mission in Southern Tanzania*. Cambridge: Cambridge University Press.

Pogoroj
Pogoroj
See-Gaster (elektodistrikto)

La **Elektodistrikto See-Gaster** estas administra unuo de Kantono Sankt-Galo (Svisio), kiu estis formita post la akcepto de la nova kantona konstitucio la 10-an de junio 2001.

La elektodistrikto konsistas el la malnovaj distriktoj *See* (en Esperanto *Lago*, temas pri la Lago de Zuriko) kaj *Gaster*. Ĝi havis 59&#160;935 loĝantojn la 31-an de decembro 2006 kaj kovras areon de 246,16&nbsp;km².

## Geografio 
La elektodistrikto See-Gaster etendiĝas oriente de la montpasejo (Ricken) inter Valenlago kaj Lago de Zuriko, entenas la Linth-Ebenaĵon kaj la sudorientan bordon de la Supra Lago de Zurio ĝis la urbo Rapperswil-Jona, kiu estas ĝia ekonomia kaj kultura centro.

## Komunumoj en la elektodistrikto See-Gaster 
En la elektodistrikto See-Gaster troviĝas la sekvantaj komunumoj:
La nombroj de loĝantoj datiĝas de la 31-a de decembro 2008
* Amden, 1594 loĝantoj
* Benken SG, 2428 loĝantoj
* Ernetschwil, 1352 loĝantoj
* Eschenbach SG, 5263 loĝantoj
* Goldingen, 1044 loĝantoj
* Gommiswald, 2800 loĝantoj
* Kaltbrunn, 3797 loĝantoj
* Rapperswil-Jona, 25400 loĝantoj
* Rieden SG, 723 loĝantoj
* Sankt-Gallenkappel, 1725 loĝantoj
* Schänis, 3449 loĝantoj
* Schmerikon, 3336 loĝantoj
* Uznach, 5514 loĝantoj
* Weesen, 1483 loĝantoj

La komunumoj Rapperswil kaj Jona estis kunigitaj la 1-an de januaro 2007 al la nova komunumo Rapperswil-Jona.

## Eksteraj ligiloj 
* Gaster en la Historia Leksikono de Svislando
* Retejo de la regiono See-Gaster 

Kategorio:Elektodistriktoj de Kantono Sankt-Galo
Borso Monda Komerca Centro (Roterdamo)

eta|250px|la Monda Komerca Centro vidita el *Coolsingel*
eta|250px|La Borso en 1840

La **Borso - Monda Komerca Centro de Roterdamo** *(Beurs-World Trade Center Rotterdam)* situas ĉe ĉefstrato Coolsingel kaj Borsplaco *(Beursplein)* en la centro de Roterdamo (proksime de la komerca ĉefstrato "koopgoot").

Ĝi estas la negoca centro de Roterdamo kun ĉirkaŭ 200 oficejoj. La konstruaĵo altas 93 metrojn.

## Historio 
La historio de la Borso kaj Monda Komerca Centro komenciĝas en 1598, jaro en kiu la unua roterdama borso estis fondita. La projekto de tiu Borso montriĝis ekstreme sukcesa. Manko da spaco gvidis al starigo de pli grandaj borskonstruaĵoj el kiuj konstruaĵo en la kvartalo Westnieuwland plej longe staris (1736-1940). Tiu konstruaĵo estis planita de Adriaen van der Werff

La bazo de la nuna konstruaĵo estis planita de arkitekto J.F. Staal kaj realigita inter 1936 kaj 1940. Dum bombado de Roterdamo la 14-an de majo 1940 la borskonstruaĵo estis plurfoje bombtrafita, sed la damaĝoj povis esti rapide riparitaj. jam en 1941 la borso ĉe Coolsingel remalfermiĝis.

Tiu multfunkcia konstruaĵo entenas ne nur multajn komercborsojn, sed ankaŭ butikojn, konferencejojn, trinkejon kaj oficejojn. En 1973 estis planita konstruado de kroma etaĝo. Artitekto de tiu pligrandigo estis Arthur Staal, la filo de J.F. Staal. En 1984 ekis konstruado de nova oficejturo meze de la jam staranta konstruaĵo. La verda elipsforma turo planita de arkitekto Rob van Erk, estis finkonstruita en 1987. La reĝino tiam baptis la tuton Borso-Monda Komerca Centro ( *Beurs-World Trade Center* kunmetaĵo de nederlanda *Beurs* kaj angla *World Trade Center*). Nuntempe la Centro plu gastigas unu borson: la asekurborson. Ĝi estas posedata kaj regata de *Beurs Rotterdam N.V*.

En aŭgusto 2008 la Universala Kongreso de Esperanto okazis en la Centro.

## Vidu ankaŭ 
* la apartigan paĝon Monda Komerca Centro.

## Eksteraj ligiloj 
* WTC Rotterdam
* Trovu Mondan Komercan Centron per WikiMapia

Kategorio:Roterdamo
Kategorio:Komerco
Ndambaoj

La **ndambaoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en sudcentra Tanzanio en la regionoj South Central kaj Iringa, nordoriente de la benaoj, sudoriente de la hehoj, okcidente de la pogoloj, sudokcidente de la mbungaoj.  Ili estas 55.000 homoj (1987). 

Iliaj dialektoj havas 69 %-an similecon kun la mbungaoj, 56%-an kun la pogoloj. La ndambaoj ankaŭ uzas la svahilan lingvon.

Gravaj lokoj de la ndambaoj estas Mlimba, Msagati, Chisano, Chita kaj aliaj en la distrikto Kilombero. La ndambaoj estis tribo de la pogoroj kaj elmigris kiel malgranda grupo sub sia tribestro en la sudan parton de la regiono Morogoro. Ili nutras sin per rizo kaj fiŝo, kio eblas tie la tutan jaron. La plej multaj el ili estas romkatolikoj.

Kategorio:Etnoj en Tanzanio
ASUS Eee PC

La poŝkomputilo Eee PC [iːi:i piː siː] estas aparte malmultekosta poŝkomputilo de Asus (firmao, kiu kreas kaj produktas komputilojn kaj komputilerojn) . La tri "E" signifas laŭ ĝia varbado "Easy to Learn, Easy to Work, Easy to play" (angle por "facila por lerni, labori kaj ludi").

Kategorio:Komputila aparataro
Ndendeuleoj

La **ndendeuleoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en suda Tanzanio, en la regiono Ruvuma. En 2000 la ndendeuleoj estis taksitaj 100.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Ndendeuleoj
Ndendeuleoj
Ndengerekoj

La **ndengerekoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas je la centra marbordo de Tanzanio, sude de la rivero Zaramo kaj norde de la rivero Rufiji, en la distrikto Songea en la regiono Ruvuma. En 2000 la ndengerekoj estis taksitaj 110.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Ndengerekoj
Ndengerekoj
Ndalioj

La **ndalioj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas en suda Tanzanio, en la distrikto Ileje en la regiono Mbeya kaj en norda Malavio. En 1987 la ndalioj en Tanzanio estis taksitaj 150.000 homoj, kaj en Malavio 70.000, entute proksimume 220.000 homojhttp://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Ndalioj
Ndalioj
Ndalioj
Ngasaoj

La **ngasaoj** estas etno kun aparta lingvo, kiu loĝas je la orientaj deklivoj de la monto Kilimanĝaro en norda Tanzanio. En 2000 la ngasaoj estis taksitaj 4.285 homoj, sed nur 200 ĝis 300 anoj daŭrigas paroli la ngasaan lingvon. http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=TZ.

Ngasaoj
Ngasaoj