Esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj

**Esperantigo de vortoj el rusa kaj ukraina fontoj** temas pri rusaj kaj ukrainaj fontaj vortoj
plene adoptitaj en Esperantolingvo kaj farotaj esperantaj kun kelkaj manieroj.

## Esperantigo 
Ili estas jam delonge sukcese esperantigitaj. Por esperantigi nomojn kaj lokoj kiel subŝtatoj (provincoj) de Rusio, la sekva sekcio "Cirila-Esperanta Transliterumo" estas citinda.
* Росси́я: Rusio (alternative *Ruslando* aŭ *Rusujo*)
* Москва́: Moskvo aŭ "njet" en Esperantalfabeto, anstataŭ "net" laŭ ĉi tiu prova unu-al-unua transliterumo.

* а = a
* б = b
* в = v (elparolata senvoĉe kiel **f** antaŭ senvoĉa konsonanto kaj silabfine; palataligite kiel **vj** antaŭ palataliganta vokalo)
* г = g (same kiel **k** aŭ **gj**)
* д = d (same kiel **t** aŭ **dj**)
* ж = ĵ
* з = z (same kiel **s** aŭ **sj**)
* и = i
* й = j
* к = k (same kiel **kj**)
* л = l (same kiel **lj**)
* м = m (same kiel **mj**)
* н = n (same kiel **nj**)
* о = o
* п = p (same kiel **pj**)
* р = r (same kiel **rj**)
* с = s (same kiel **sj**)
* т = t (same kiel **tj**)
* у = u
* ф = f (same kiel **fj**)
* х = ĥ
* ц = c
* ч = ĉ
* ш = ŝ
* щ = ŝĉ
* э = e

Kelkaj aliaj literoj ankaŭ ne havas precizan analagon en Esperanto aŭ signifas malsamajn sonojn depende de pozicio en vorto. Jen tabelo, por ekzemplo de transliterumo de vortoj kun tiaj literoj ; ĝi baziĝas sur simila tabelo, kiun proponas la unua leciono de la klasika kurso de Esperanto por ruslingvanoj (de Boris Kolker):
    * 'щ' = ŝĉ: Vereŝĉagin, Ŝĉusev, Ŝĉebetovka, Blagoveŝĉensk;
    * 'ы' = i: Kujbiŝev, Ribakov, Siktivkar, Groznij (Грозный), Beliĥ, Ĉernovci;
    * 'е' =
          * *e* post konsonantoj: Fedorenko, Vasilevskij, Iĵevsk, Tuapse;
          * *je* en aliaj kazoj: Jesenin, Dmitrijev, Mendelejev, Gurjev;
    * 'ё' =
          * *o* post *л*, *ш*, *щ*, *ч*: Mogilov, Gumilov, Liĥaĉov, Ŝĉolkovo;
          * *jo* en aliaj kazoj: Jolkin, Fjodorov, Okajomov, Solovjov;
    * 'ю' =
          * *u* post *л*, *ш*, *щ*, *ч*: Ludmila, Lubimov, Iluŝin, Kluĉi, Mamlutka, Luba;
          * *ju* en aliaj kazoj: Jutkeviĉ, Neftejugansk, Izjum, Temrjuk, Vjugin;
    * 'я' =
          * *a* post *л*, *ш*, *щ*, *ч*: Ĉelabinsk, Polana, Ŝalapin, Lapunov, Gala;
          * *ja* en aliaj kazoj: Jalta, Krasnojarsk, Pjatigorsk, Uljanovsk, Tatjana, Majja;
    * 'ь' =
          * antaŭ 'и', 'о' – j: Iljiĉ, Zaĥarjin, Ruĵjin;
          * antaŭ aliaj vokaloj estas ellasata: Grigorjev, Prokofjev, Oĵerelje, Darja;
          * fine de vortoj kaj antaŭ konsonantoj:
             + fine de vortoj kaj inter konsonantoj estas ellasata: Tiraspol, Uralsk, Ilmen,
                                                             Ĥarkov, Ust-Labinsk ks.;
    * 'ъ' estas ellasata: Podjablonskij, Objaĉevo, Izjurov.

Ekzistas, tamen, iuj variantoj, aparte pri literoj *я*, *ё*, *ю*, *е* kaj *ь*. Ofte, oni uzas literon *j* eĉ en okazoj kiam laŭ suprelistitaj reguloj ĝi estas ellasenda, aparte en okazoj kiam ĝi estas grava por signifo. Se en Vikipedio ekzistas alisistemaj esperantigoj (*Jaroslavlj* ka.), bezonatas alia interkonsento.

### Duoblaj konsonantoj 
Laŭ tiu klarigos sekvas, ke duoblaj konsonantoj, ekzemple en Spassk (), restas duoblaj konsonantoj ankaŭ en esperantlingva latinalfabetigo. Ĉar en Esperanto oni laŭeble evitas duoblajn konsonantojn, estus demando ĉu forfaligi duoblajn konsonantojn se akceptiĝas plena esperantigo de vorto. Tamen, ĉar esperantigon ĉiukaze oni nur apliku se trovablas almenaŭ unu, pli bone pluraj eksteraj referencoj pri efektiva uzado de tiu esperantigo en la esperantlingva literaturo kaj gazetaro, la decidon fakte eblas lasi al la efektiva uzo, do al la eksteraj referencoj. Kiam estus pluraj malsamaj alternativoj en eksteraj referencoj, eblos unuope diskuti kiun alternativon sekvi en vikipedio.

## Uzo en la ukraina 
Preskaŭ la sama sistemo povas esti uzata por ukraina lingvo, sed kun kelkaj diferencoj.

# La litero **г**, el la rusa transskribata per **g**, el la ukraina transskribiĝas kiel **h**. La maloftan sonon **g** en la ukraina oni skribas per alia litero, nome **ґ**.
# La literoj **і** kaj **и** en la ukraina ĉiam transskribiĝas kiel **i**. La ukraina litero **ї**, ne ekzistanta en la rusa, transskribiĝas kiel **ji**, sed post vokaloj oni ankaŭ povas transskribi ĝin per **i**.
# La litero **е** ĉiam transskribiĝas per **e**. Per **je** oni transskribu nur unike ukrainan literon **є**.

Tamen se ekzistas iuj uzataj alisistemaj variantoj, pri kiuj ukrain-lingvanoj ne havas konsenton, oni ĉiam kreu aldirektigojn kaj menciu aliajn esperantigojn en teksto de artikolo.

## Uzo en la bulgara 
Kun kelkaj diferencoj la sama sistemo povas esti uzata ankaŭ por la bulgara lingvo. En la bulgara, kiel konate, pluraj alilingvaj cirilaj literoj ne ekzistas, do ili simple malatentatas. Щ en la bulgara estas [ŝt] kaj Ъ estas vokalo, mankanta en Esperanto kaj nomata ŝvao, en la bulgara plej ofte transdonata per „a“ . do Несебър iĝas Nesebar(o). 

## Vidu ankaŭ 
* Kiam oni uzu formon "rusia"?
* Esperantalfabeta mapo de Ukrainio 
* ISO 9: Cirila-Esperanta transliteriga sistemo
* Esperantigo de vortoj

## Referencoj 
Rusa
Kategorio:Rusa lingvo
Kategorio:Ukraina lingvo