open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
James Branch Cabell

**James Branch CABELL** (naskiĝis la , mortis la ) estis usona romanisto kaj eseisto, populara en la 1920-aj jaroj.

Li kaj liaj verkoj malfuroriĝis dum la sekvaj jardekoj, sed indas mencii lin, ĉar li estas preferata de kelkaj verkistoj, inkluzive de William Auld kaj Neil Gaiman. Auld esperantigis lian majstroverkon, la romanon *Jurgen* (1919).

Lia stilo estas nur fantazia kaj multornamita ĉe la surfaco; tamen li vere verkis malromantike pri homeco.

Aliaj rimarkeblaj libroj de Cabell inkludas (angle) *Cream of the Jest* (1917) kaj *Figures of Earth* (1921).

## En Esperanto aperis 
* Jurgen: Romano. J.B.Cabell. Tradukis el la angla W.Auld. — Jekaterinburg: Sezonoj, 240 pĝ. — (Serio Mondliteraturo; Vol. 10).

Kategorio:Fantasto
Kategorio:Usonaj verkistoj
Marie Thérèse Rodet Geoffrin

eta|dekstra|Marie Thérèse Rodet Geoffrin
**Marie-Thérèse Rodet GEOFFRIN** (naskiĝis en 1699 en Parizo, Francio, mortis en 1777 samloke) estis franca salonulino, kiu famiĝis pro tio ke ŝi mone helpis al la eldonado de la *Enciklopedio* de Denis Diderot kaj d'Alembert.

De 1749 ĝis 1777, ŝi organizadis salonon dufoje en la semajno, akceptante kaj artistojn kaj verkistojn kaj filozofojn.

## Vidu ankaŭ 
* Klerismo

Kategorio:Salonistoj
-324

En la jaro **324 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: Dua Jaro de Diktatoreco

## Naskiĝoj 
* Proksimume tiun jaron naskiĝis Antioko la 1-a, de septembro -281 ĝis junio -261 imperiestro de la helenisma Seleŭka Imperio

Antiochos I Soter tetradrachm obverse.jpg|
-325

En la jaro **325 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Grekoj alvenis al Britio.
* Romio: L. Furius Sp.f. Camillus kaj D. Iunius Brutus Scaeva iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
* Proksimume en tiu jaro naskiĝis Zenodoto de Efezo, la unua estro de la granda Biblioteko de Aleksandrio

## Mortoj

Zenodoto de Efezo (325 a. K. - 260 a. K.).png|
-326

En la jaro **326 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* finiĝis la konsula periodo de Publilio Filono kiu estis nomumita prokonsulo en Romo, C. (Gaius) Poetelius Libo Visolus la 3-a L. (Lucius) Papirius Cursor iĝis konsuloj.
* Aleksandro la Granda invadis Hindion.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Gerard de Lairesse, The Clemency of Lucius Papirius Cursor, 1688, The Hague, Binnenhof.jpg|
-327

En la jaro **327 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* En Romio L. Cornelius Lentulus kaj Q. Publilius Q.f. Philo (la 2-an fojon) iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
* Heraklo, kromfilo de Aleksandro la Granda kaj de la persa princino Barsine (malnovgreke Βαρσίνη Barsínē)

## Mortoj 

|
-328

En la jaro **328 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Romio: L. Papirius L.f. Crassus la 2-an fojon, L. Plautius L.f. Venox (Venno) iĝis konsuloj.
* Zipoites (malnovgreke Ζιποίτης, Zipoítēs) iĝas la reganto de Bitinio

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* En decembro: Spitamenes, gvidanto de la Sogdianoj kontraŭ Aleksandro la Granda
* Klejto la Nigra, generalo de Aleksandro la Granda, estis mortigita per Aleksadro
* Erigio, generalo de Aleksandro la Granda

The Quarrel between Alexander and Clitus.jpg|
-331

En la jaro **331 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Batalo de Gaŭgamelo aŭ batalo de Arbelo: la armeo Aleksandro la Granda renversis tiun de Dario la 3-a
* Romio: *C. Valerius L.f. Potitus (Flacus)* kaj *M. Claudius C.f. Marcellus* iĝis konsuloj

Darius III mosaic.jpg|
The battle at Arbela (Gaugamela) between Alexander and Darius, who is in flight (1696).jpg|
Battle of Gaugamela.jpg|
-353

En la jaro **353 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Komencis konstruo de Maŭzoleo de Halikarnaso
* Romio: C. Sulpicius M.f. Peticus kaj M. Valerius L.f. Poplicola iĝis konsuloj

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
Pejlo

eta|200px|La ludkampo
**Pejlo**, aŭ **gaela futbalo** (irlandlingve ***peil Ghaelach*** [pel GĤEJ-laĥ]; anglalingve ***Gaelic football*** [GEJ-lik FUT-bol]), estas pilko-ludo piedbata mankapta, plejparte ludata en Irlando. Ĉiu el la du teamoj havas 15 ludantojn. Oni ludas pejlon sur kampo, uzante plenblovitan sferan pilkon. La golejoj estas altaj, kaj ĉiu havas transstangon kaj reton trans la plimalalta sekcio. Oni ricevas poentojn per goloj en la reton (3 poentoj) aŭ super la transstangon (1 poento).

Ludata unuafoje en 1712, ĝi nun estas unu el la sportoj prizorgataj de la Gaela Atleta Asocio (GAA). La ĉefa turniro estas la Tut-Irlanda Ĉampioneco (okazanta ekde 1887); ĝia finalo estas ludata ĉe Croke Park en Dublino je la tria dimanĉo de septembro ĉiujare. La gajnantoj ricevas la Trofeo de Sam Maguire.

Kategorio:Irlando
Kategorio:Ludoj
Iomano

eta|dekstra|240px|iomanaj bastono kaj pilko
**Iomano** (irlandlingve ***iománaíocht*** [io-MON-ioĥt]; ) estas sporto kun pilkoj kaj batiloj, ludata kun du teamoj da 15 ludantoj, kaj populara en Irlando. La celo estas bati la pilkon, nomata la *sliotar* [ŜLI-tar], en la golejon de la alia teamo. Se la pilko irus sub la transstangon de la golejo, la teamo ricevos tri poentojn; se ĝi irus super la transstangon, la teamo ricevos unu poenton.

eta|maldekstra|180px|<centerIrlanda poŝtmarko kiu bildigas iomanon
Unuafoje ĝi estis ludata antaŭ pli ol 3 000 jaroj. La reguloj estis normigitaj en 1884 kaj nun la sporto estas kontrolata de la *Gaela Atleta Asocio*. La ĉefa turniro estas la Tut-Irlanda Ĉampioneco (okazanta ekde 1887).

Kategorio:Kulturo de Irlando
Kategorio:Sporto en Irlando
Croke Park/Páirc an Chrócaigh

**Croke Park**/ **Páirc an Chrócaigh** aŭ plennome **Croke Memorial Park** (sportejo memora de Croke) estas stadiono en Dublino, Irlando, en kiu la naciaj ludoj de iomano kaj pejlo estas ludataj. Sur la sportejo estas ankaŭ kvarmura enfermaĵo por la tria irlanda nacia ludo, gaela manpilko. La sportejo povas enhavi 90 000 homojn.

La 21-an de novembro 1920 ('Sanga Dimanĉo'), dum la angli-irlanda milito de sendependeco, britaj kvazaŭmilitistaj soldataroj, nomataj *Black and Tans*, komencis pafadon kontraŭ ludantoj kaj spektantoj dum la finalo de la Tut-Irlanda Pejla Ĉampioneco. 12 homoj, inkluzive de unu ludanto, estis mortigitaj, kaj multaj aliaj estis vunditaj. Tiu ĉi kruelegaĵo estis reprezalio por la mortigo samtagmatena de 14 britaj agentoj, fare de la Irlanda Respublika Armeo (IRA).

La stadiono estis nomata por ĉefepiskopo Croke, unu el la fondintoj de la Gaela Atleta Asocio (GAA) / Cumann Lúthchleas Gael (CLG) en 1884.

Kategorio:Ludoj
Kategorio:Irlando
Black and Tans

Anglalingve, la ***Black and Tans*** [blek end tenz] (irlandlingve la ***Dúchrónaigh*** [du-ĤROŬN-ig]) estis la moknomo de speciala brita helpa kvazaŭmilitistaro, dungita de la Reĝa Irlanda Polico de 1920 ĝis 1921 por kontraŭi la subtenantojn de Sinn Féin en Irlando. La filmo de Ken Loach, *"The Wind that shakes the Barley"* (La vento kiu skuas la Hordeon), kiu gajnis la "Palme d'Or" dum la Filmfestivalo de Cannes en 2006, verece montras la aktivadon de la *"Black and Tans"*.

La nomoj venas de la koloroj de ilia uniformo: tankolora kakia vesto kun nigraj ĉapelo kaj tali-rimeno.

Kategorio:Historio de Irlando
Sogda lingvo

La **sogda lingvo** estas inter la iranaj lingvoj de la antikva epoko. Ĝi estis, kiel montras ĝia nomo, lingvo de la lando konita dum antikveco, ekde la jaro 500, eble 1000 antaŭ nia erao, kiel Sogdio, kies ĉefurbo estis *Afrasiab* aŭ *Marakanda*, nuntempe Samarkando. Nun tiu regiono estas plejparte en Uzbekio. La ĝis nun konserviĝintaj skribitaj dokumentoj en la sogda lingvo estis skribitaj en la 8-a jarcento p. K. Tiam Sogdio estis potenca reĝlando, kaj la sogda lingvo estis siaspeca lingvafrankao sur la Silka Vojo.

Poste tiu lingvo malaperis, forpuŝita de la persa kaj la tjurkaj lingvoj. Restintaj parolantoj de multe evoluiĝinta sogda lingvo ankoraŭ vivas en Taĝikio — la lingvo de ili parolata estas konata kiel jagnoba, aŭ nov-sogda.

## Eksteraj ligiloj 
* plena gramatiko de la sogda lingvo (angle) 

Kategorio:Irana lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Georgo Abraham

**Jorge ABRAHAM** aŭ **Georgo ABRAHAM** (naskiĝis 1916, mortis la 26-an de junio 2001), estis argentina esperantisto kaj pioniro sur la kampo de arab-lingvaj Esperanto-lernolibroj kaj -vortaroj.

Naskiĝinte en Usono en 1916, li transloĝiĝis al Argentino en 1929.

## Esperanta agado 
Esperanton li lernis en 1931. En 1941 li kunfondis Argentinan Esperanto-Ligon, en kiu li plenumis gvidajn funkciojn dum pluraj mandatoj. En 1952 li gvidis la unuan Esperanto-kurson en sia loĝurbo Venado Tuerto, kie li fondis kaj prizorgis klubon. En 1966 Abraham starigis Amerikan Esperanto-Lernejon por koresponda instruado.

En 1995 la Komitato de UEA distingis Abraham per Honora Membreco de la Asocio. En 2000 li ricevis ankaŭ premion de Fondaĵo Antoni Grabowski.

## Tradukoj kaj vortaroj 
Abraham tradukis el la araba verkojn de Ĥalil' Ĝibran: *Rakontoj kaj Poemoj*. (1972), *La Rompitaj Flugiloj* (1981), *Plukitaĵoj* (1986) kaj *Preter la Horizonto* (1992).

Li verkis plurajn Esperanto-lernilojn. Lia precipa verko estas la ampleksa araba Esperanto-vortaro, kies unuan volumon, *Klara Vortaro Esperanta-Araba*, UEA eldonis en 1998. La alidirekta, pli ampleksa parto estas preparata por eldono. En 2000 ĉe UEA aperis ankaŭ lia lernolibro por arablingvanoj, *Kurso de Esperanto, Lingvo Internacia*. Tiuj verkoj metis la bazon por la lastatempa ekdisvastiĝo de Esperanto en la arabaj landoj..

## Verkoj (elekto) 
* Abraham, Georgo 1998 : *Klara Vortaro Esperanta-Araba*, Universala Esperanto-Asocio, Rotterdam, 308 p. — 22 cm.

## Premioj kaj Omaĝoj 
En 1995 la Komitato de UEA distingis Abraham per Honora Membreco de la Asocio. En 2000 li ricevis ankaŭ premion de Fondaĵo Antoni Grabowski.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Argentinaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
-391

En la jaro **391 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Izokrato verkis "Kontraŭ la Sofistoj"

## Naskiĝoj 
## Mortoj
-363

En la jaro **363 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: Cn. Genucius M.f. Aventinensis kaj L. Aemilius Mamercinus iĝis konsuloj

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
Makrosceliduloj

La **Makrosceliduloj** estas ordo, kiu estas endemia en la Afrotropiso.

## Klasifiko 
**ordo : makrosceliduloj - Macroscelidea**

::familio : Makroscelidedoj - *Macroscelididae*
:::genro : Makroscelido - *Macroscelides*
::::specio : Makroscelido longrostra - *Macroscelides proboscideus*
:::genro : Elefantulo - *Elephantulus*
::::specio : Elefantulo granda - *Elephantulus roseti*
:::genro : Rinĥociono - *Rhynchocyon*
::::specio : Rinĥociono makulita - *Rhynchocyon cirnei*
:::genro : Petrodromo - *Petrodromus*
::::specio : Petrodromo kvarfingra - *Petrodromus tetradactylus*
eta|maldekstra|180ra

## Eksteraj ligiloj 
* http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/classification/Macroscelidea.html#Macroscelidea 
* http://www.das-tierlexikon.de/ruesselspringer.htm 
* http://www.calacademy.org/research/bmammals/eshrews/photographic.html 


Kategorio:Mamul-nomenklaturo de Středa
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Vangodento

eta|Vangodentoj
**Vangodentoj** estas la tutaj premolaroj kaj molaroj.

## Premolaro
**Premolaroj** (*dentes premolares*) aū **antaūmolaroj** situas en la mamula dentaro inter la kanino kaj molaroj. 
La homan premolaron karakterizas 2 tuberetoj. La homo havas premolaron en la supra/suba makzelo en la dekstra-maldekstra flanko 2-2. La supra premolaro ofte havas du radikojn.

## Molaro
Sinonimoj de molaro: **mueldento**, **maĉdento**.

**Molaroj** sekvas la premolarojn en la mamula dentaro. La molaroj estas restantaj (permanentaj) dentoj, kiujn ne antaŭas laktodento (deciduaj, elfalantaj, nerestantaj dentoj). 

La homa molaro estas granda, forta dento, sur ĝia surfaco troviĝas 4 tuberetoj, kaŭzante supre H, sube X-forman kaveton. La homo havas molaron en la supra/suba makzelo en la dekstra-maldekstra flanko 3-3. La supra mueldento havas ĝenerale 3 radikojn, la suba nur 2 (kelkfoje unuiĝanta al 1). La tria mueldento nomiĝas saĝodento (dentes serotinus).

La vangodentoj formiĝis dum la evoluo al la nutrado, nutraĵo, tiel ni distingas kelkajn dentotipojn de la bestoj:

* ŝirdentoj de la karnovoroj
* tuberata dento de la ĉiovoraj
* falda dento de la herbovoraj

Oni nomas ĉe karnovoroj la plej lastan premolaron de la supra makzelo kaj la unuan molaron de la suba makzelo ŝirdento (dentes sectorius). Ĝi estas granda, forta.
La tuberetan denton de la ĉiovoraj karakterizas la tuberetoj sur la surfaco, longa radiko kal mallonga krono. 

La faldan denton de la herbovoraj karakterizas la emajlokovritaj, duraj faldoj dentosurface, mallonga radiko kaj relative alta krono.

Kategorio:Anatomio
Kategorio:Dento
Kanino

**Kaninoj** (sinonimo: **kojnodentoj;** latine: *dentes canini*) estas dentoj, kiuj situas en la mamula dentaro inter la tranĉodentoj kaj premolaroj. Ilia dentokrono ĝenerale estas pintohava.

La kaninoj
* estas forte evoluintaj ĉe la karnovoroj, vespertuloj,
* mankas ekz. ĉe ronĝuloj, leporuloj,
* kreskas dum la tuta vivo, ĉar havas malfermitajn dentoradikojn, ekz. ĉe la suedoj.

La kanino de la homo finiĝas pinte, la facia (vestibla) surfaco de la dento estas konveksa, la surfaco de la langa flanko estas konkava. La radiko estas longa, duflanke platigita. Homo havas kvar kaninojn, po du en la supra kaj la suba makzelo, dekstre kaj maldekstre.

eta|Homaj kaninoj en dentaro (ruĝaj)

Eckzahnführung B 20090930 01.JPG|fermita
Eckzahnführung B 20090930 02.JPG|duonfermita
Eckzahnführung B 20090930 03.JPG|malfermita

La suprajn kaninojn oni ankaŭ nomas *okuldentoj.*

[eta|dekstra|250px|[Afrika elefanto en Kenjo.]]
Daniel Moirand en sia listo de proponitaj vortoj por sia traduko de La Libro de la mirindaĵoj de Marko Polo proponas la vorton "tusko" laŭ anglalingva ekvivalento por la elefantaj dentegoj, fonto de la eburo.

eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Kanisedoj

## Referencoj
Kategorio:Dento
-332

En la jaro **332 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Aleksandro la Granda konkeris Cidonon, Tiron kaj Egiption.
* Aleksandrio fondita.
* Romio: Cn. Domitius Cn.f. Calvinus kaj A. Cornelius P.f. Cossus Arvina iĝis konsuloj

المسرح الرومانى بالاسكندريه (28).jpg|

Kategorio:-332
Armin Doneis

**Armin DONEIS** (naskiĝis en 1906, mortis la 30-an de oktobro 2000) estis usona esperantisto kaj dumviva membro de UEA. Li estis delegito de UEA en Pharr (Teksaso) kaj fakdelegito pri inĝenierado.

Doneis lernis Esperanton en 1927, tuj partoprenis la 20-an Universalan Kongreson en Antverpeno (1928) kaj dum posta vojaĝo propagandis la lingvon tra 13 landoj. Reveninte al Usono, li revivigis la Esperanto-klubon en Milvokio kaj, kiel la unua rajtigita Cseh-instruisto en Usono, gvidis de 1931 kursojn en kvar ŝtatoj. 

Doneis servis je diversaj postenoj en Esperanta Asocio de Norda Ameriko kaj laboris ok monatojn en ties centra oficejo. Eksiĝinte el EANA pro ties makartiisma politiko, li kunfondis la landan asocion ELNA en 1952. Li estis inter ties unuaj gvidkomitatanoj, prezidis ĝin (1957-59), membris en la ELNA-estraro trifoje (1955-1957, 1961-1963 kaj 1969-1971) kaj estis elektita ĝia honora membro en 1978.

Ano de UEA ekde 1937, regula membro de Societo Zamenhof, Doneis servis kiel komitatano A por ELNA (1956-1959) kaj usona ĉefdelegito (1969-1977).

Kristano aktiva en la metodista eklezio kaj en Kristana Esperantista Ligo Internacia, arda pacemulo, Doneis ne hezitis riski sian enprizonigon pro sia rifuzo pagi impostojn, ja uzatajn militcele. Ĝismorte li aktivis pri Esperanto, kaj en lia urbo ofte aperis artikoloj pri la familio Doneis, "internaciema kaj tamen plene usona" (Adolf Burkhardt), kun la esperantista edzino Mary, tri gefiloj, dek unu nepoj kaj dek kvin pranepoj.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Homoj el Milvokio
Kategorio:Prezidantoj de Esperanto-USA
-334

En la jaro **334 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Aleksandro la Granda ekiris siajn konkerojn.
* Spurius Postumius Albinus (Caudinus) kaj Ti. Veturius Calvinus iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-333

En la jaro **333 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Reĝo Aleksandro de Makedonio konkeras okcidentan Malgrandan Azion, subigante la montetajn tribojn de Likio kaj Pisidio.
* Reĝo Dario la 3-a de Persio ekzekutas *Ĥaridemos* (Χαρίδημος), grekan soldulgvidanton vivantan en ekzilo en Irano, pro kritiko de preparoj prenitaj por la Batalo de Iso.
* Aleksandro havas grandan venkon super la persoj en la batalo de Iso en Kilikio, sed la persa imperiestro Dario la 3-a eskapas, postlasante sian edzinon, siajn du filinojn kaj sian patrinon. Sekve Aleksandro konkeras preskaŭ la tutan Kaŭkazon.
* Aleksandro faras unu el siaj oficiroj, Nearĥo, satrapo de la lastatempe konkeritaj Likio kaj Pamfilio en Anatolio kaj li nomumas sian generalon, Antigono Monoftalmo, satrapo de Frigio.
* De Iso, Aleksandro kun sia armeo marŝas suden en Sirio kaj Fenicio, lia celo estas izoli la persan floton de ĝiaj bazoj kaj tiel detrui ĝin kiel efikan batalforton. La feniciaj urboj Marathos (Μάραθος) kaj la insula Arados (fenice 𐤀𐤓𐤅𐤃, arvad, ankaŭ arfad kaj arpad, greke *Ἄραδος*) ne rezistas al la armeoj de Aleksandro. Parmenio estas sendita antaŭen por provi sekurigi Damaskon kaj ĝian riĉan rabaĵon, inkluzive de la militkesto de Dario.
* Post prenado de Biblos kaj Sidono, la armeo de Aleksandro eksieĝas Tiron: la sieĝo daŭras la tutan jaron -332, sed la urbo ne cedas. 
* Romio: Unua Jaro de Diktatoreco.

## Mortoj 
* *Ĥaridemos* (Χαρίδημος), vidu supre
* Memnono de Rodoso (n. en 380 antaŭ nia erao)

|

Kategorio:-333
Ĉamo

La **ĉamo** (*Rupicapra rupicapra*) indiĝene vivas en la altaj montaroj (700–3500 m) de centra kaj sudorienta Eŭropo; en 1907 oni enkondukis ĉamojn sur la sudan insulon de Novzelando, kie ili prosperis ... kaj multe detruas la indiĝenan vegetaĵon. La ĉamo havas sur la kapo flavblankan markon, desegnaĵon. Ĝiaj hufoj estas duraj (malmolaj), larĝaj. La beston karakterizas la *hokoforma kornofinaĵo*. Ambaŭ seksoj (femaloj kaj maskloj) portas kornon.

En la mezepoko kaj renesanco oni uzis la kornon de ĉamo kiel okarin-similan muzikinstrumenton.

La delikata ledo de tiu palearktisa besto nomiĝas ŝamo.

## La specioj de ĉamo 
* Norda ĉamo
* Suda ĉamo

### La subspecioj de Norda ĉamo 
* Alpa ĉamo
* Anatolia (Turka) ĉamo
* Balkana ĉamo
* Karpata ĉamo
* Kartuzia ĉamo
* Kaŭkaza ĉamo
* Tatra ĉamo

### La subspecioj de Suda ĉamo 
* Apenina ĉamo
* Kantabra ĉamo
* Pirenea ĉamo

## Vidu ankaŭ 
* Apeninaj deciduaj montarbaroj

Kategorio:Bovedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Pollando
Ava Gardner

**Ava GARDNER** (naskiĝis la 24-an de decembro, 1922, mortis la 25-an de januaro, 1990) estis usona aktorino.

Ava Gardner naskiĝis en Smithfield, Nord-Karolino. Per privataj fotoj, faritaj de sia bofrato laboranta kiel fotisto, ŝi en la jaro 1941 ricevis sian unuan kontrakton kun filmentrepreno. Post kelkaj malgrandaj epizodaj roloj ŝi famiĝis per roloj, kiuj montras ŝin kiel tentan „vampirinon“ kaj tial ŝi iĝis seksosimbolo.

Tri edzojn ŝi havis: Mickey Rooney (1941-43), Artie Shaw (1945-46) kaj Frank Sinatra (1948-57).

Ava Gardner mortis en Londono.dekstra

## Listo de filmoj 
* *The Killers* (Usono, 1946)
* *Singapore* (Usono, 1947)
* *One Touch of Venus* (Usono, 1947)
* *The Bribe* (Usono, 1949)
* *East Side, West Side* (Usono, 1949)
* *Snows of Kilimanjaro* (Usono, 1952)
* *Mogambo* (Usono, 1953)
* *The Barefoot Contessa* (Usono, 1954)
* *The Sun also Rises* (Usono, 1957)
* *La sposa bella* aŭ *The Angel Wore Red* (Italio/Usono, 1960)
* *55 Days at Peking* (Usono, 1962)
* *The Night of the Iguana* (Usono, 1963)
* *The Life and Times of Judge Roy Bean* (1972)
* *Earthquake* (Usono, 1974)
* *The Blue Bird* (Usono/Sovetunio, 1975)

## Vidu ankaŭ 
* 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.avagardner.org 
* http://www.classicactresses.com/ava.html  
* http://www.movietreasures.com/main/Ava_Gardner/ava_gardner.html  
* http://www.thegoldenyears.org/gardner.html  

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo
Ernst Toller

**Ernst TOLLER**  (naskiĝis la 1-an de decembro 1893, mortis la 22-an de majo 1939) estis jud-germana dramisto kaj verkisto plej konata pro siaj ekspresionismaj teatraĵoj kaj pro sia permanenta ofico kiel prezidento de la Bavara Soveta Respubliko, dum ses tagoj en aprilo 1919.

Toller naskiĝis en Samotschin (nuntempe: Szamocin en Pollando), kiel filo de juda komercisto. Li studis juron en Grenoble kaj partoprenis la Unuan Mondmiliton. Pro sanecaj kialoj li revenis al Germanio kaj daŭrigis sian studadon en Munkeno kaj Heidelberg.

Toller fariĝis pacifisto kaj socidemokrato, partoprenis strikojn kaj revoluciajn batalojn. Li estis implikita en la establado de la Bavara Soveta Respubliko en 1919, kune kun gvidaj anarkiistoj, inkluzive de B. Traven kaj Gustav Landauer kaj kun la komunistoj. Li funkciis kiel Prezidanto de la Respubliko de la 6-an ĝis 12-an de aprilo. Pro tio li estis kondamnata al 5-jara aresto. Dum en malliberejo li kompletigis la verkadon de multaj verkoj, inkluzive de la teatraĵoj "*Masse Mensch*" (La homo de la amasoj), "*Der Maschinenstürmer*" (La maŝinrompantoj), "*Der deutsche Hinkemann*" kaj multaj poemoj. Liaj plej gravaj ekspresionismaj dramoj estiĝis en la malliberejo.

En 1924 li akceptis la honorprezidantecon de la 4-a kongreso de SAT.

La danĝeron de la estiĝanta faŝismo li jam frue ekkonis. En la jaro 1933 li elmigris tra Svislando kaj Britio al Usono. En 1939 li en Novjorko finis sian vivon per suicido.

## Listo de verkoj 
* *Die Wandlung* (dramo, 1919)
* *Masse Mensch* (dramo, 1921)
* *Der Maschinenstürmer* (dramo, 1922)
* *Der deutsche Hinkemann* (dramo, 1923)
* *Das Schwalbenbuch* (poemoj, 1924)
* *Hoppla, wir leben!* (dramo, 1927)
* *Feuer aus den Kesseln* (dramo, 1930)
* *Eine Jugend in Deutschland* (membiografio, 1933)
* *Briefe aus dem Gefängnis* (leterkolekto, 1935)
* *Pastor Hall* (anglalingva dramo, 1939)

## En Esperanto aperis 
*La Hirundlibro* / tradukis el la germana poemaro *Das Schwalbenbuch* Helene Wolff. - Kolonjo: propra eldono, [1924].

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Gotfredo de Charny

**Gotfredo de CHARNY**, france *Geoffroy de Charny*  (naskiĝis en 1305, mortis la 19-an de septembro 1356) estis ĉampania nobelo, perpatrina nepo de la senjoro de Joinville (fama kronikisto kaj amiko de reĝo Ludoviko la 9-a). Li sinsekve militiris enkadre de la tiel nomata Centjara milito en Langvedoko, kaj Gujeno, Flandrio, Bretonio (enkadre de la Milito de postveno de Bretonio), Smirno (en Malgranda Azio), Pikardio, Normandio. Li estis mortigita en la fama kaj por la francoj katastrofa batalo de Poitiers en *Maupertuis*, dum li savas la vivon de sia reĝo Johano la 2-a.

Dufoje li estis kaptita de la angloj, el kies malliberejoj li unu fojon eskapis, la dua estis ostaĝmone elaĉetita de sia reĝo. Plurfoje li rolis kiel intertraktanto por sia reĝo, kaj ekde 1348 li sidas en la reĝa konsilio. Li verkis iun *Libro de Kavalireco*, kiu estos, dum du generacioj la agnoskita kodo de honoro en la militaj aferoj.

Lia dua edzino, *Jeanne de Vergy*, estis heredinto kaj posedanto de la nuntempe tielnomata Mortotuko de Torino, kiu estos dum pluraj jardekoj objekto de montrado kaj pilgrimo en la preĝejo de *Lirey*, fondita de li pro voto dum kiam li estis malliberulo.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1305
Charny, Gotfredo
Charny, Gotfredo
Kavaliro

dekstra|200px|eta|Armaĵo de mezepoka kavaliro.
En la Romia Imperio la **kavaliroj** (latine: *eques*, pluralo *equites*) estis civitanoj apartenantaj al tiu el la tri ordoj, kiu estis meza inter la pleba kaj la patricia.

Iam **kavaliro** (latine *caballarius*) estis surĉevala batalanto, kiu sekvis nobelon, aŭ nobelo, kiu sekvis reĝon. En multaj kulturoj ĝi estis la malplej alta ŝtupo de nobeleco.

Nun **kavaliro** estas persono, kiu havas reĝan rekonon kaj normale apartenas al kavalira ordeno. En Britio kaj iuj landoj de la Komunumo de Nacioj la kavaliro estas nomata Siro. La kavalirino estas kutime Damo.

## Vidu ankaŭ 
* Kavalireco
* Samurajo
* Krucmilito
* Kavaliro (ŝako) (evitinda esprimo por ĉevalo)

## Eksteraj ligiloj 
* ["Libro de Kavaliro" elekto en angla traduko, verkita de Geoffroy de Charny(https://eo.wikipedia.org/wiki/Geoffroy_de_Charny).]

## Notoj 

Dosiero:Knight crop.JPG|
Dosiero:Codex_Manesse_052r_Walther_von_Klingen.jpg|
Dosiero:Knight-Iran.JPG|
Dosiero:Edmund blair leighton accolade.jpg|


Kategorio:Nobelaj titoloj
Kategorio:Historio de Eŭropo
Insularo de la Norda Atlantiko

La **Insularo de la Norda Atlantiko** (angle: *Islands of the North Atlantic* [AJlanz ov ze NORZ atLaNtik], **IONA**) estas moderna nomo por la ofte nomitaj "Britaj insuloj": Britio, Irlando (eventuale ankaŭ ampleksante la insuletojn Manksinsulon, Hebridojn, Orkadojn kaj Ŝetlandon). Oni enkondukis la nomon por eviti favorigon de Britio, kiu ankaŭ estas nomo de lando kun tradicie "sinjora" sinteno al Irlando. Tamen ĉi nomo estas evitenda en Esperanto, pro tio ke la Nord-Atlantikaj insuloj ankaŭ ampleksas Feroojn, Islandon, Jan-Majen-insulon, Svalbardon, Gronlandon, Bermudon kaj aliajn insulojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.biipb.org/biipb/summary/sum/doc/8033001/8033012.htm 
* http://www.imsgrp.com/greenparty/goodfrid.htm 
* http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/cm199798/cmhansrd/vo980116/debtext/80116-14.htm 
* http://www.iona.edu/academic/arts_sci/orgs/resiliency/barry.htm 

Norda Atlantiko
Kategorio:Insuloj en la Atlantiko
Wanda Zamenhof

[eta|Sur la foto de maldekstro: [Wanda Zamenhof, Adam Zamenhof (edzo de Wanda) kaj la unua de dekstro Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof (ilia filo), ĉ. 1935]]
**Wanda ZAMENHOF**, naskiĝinta **Wanda FRENKEL**, (naskiĝis la  en Varsovio, mortis samloke la 30-an de julio 1954 pro akcidento) estis varsovia okulkuracistino kaj esperantistino.

Wanda Frenkel ekstudis medicinon en Laŭzano, daŭrigis en Moskvo kaj finis en Varsovio en 1922. La  ŝi edziniĝis al Adamo Zamenhof, filo de L. L. Zamenhof. La  naskiĝis ilia filo, Ludoviko. 

En la jaroj 1922-1939 Wanda Zamenhof laboris kiel okulkuracisto en la urba malsanulejo de Varsovio, en fako gvidata de ŝia edzo. Krome ŝi laboris en socia malsanula kaso kaj ambulatorio ĉe la strato Zamenhofa, iam fondita de LLZ. 

## Dum la Dua Mondmilito 
Post la eksplodo de la Dua Mondmilito, kvar tagojn post la ekokupo de Varsovio far nazioj, Wanda Zamenhof estis arestita kune kun Adamo, Zofia, Lidja kaj la bofrato Henryk Minc. En januaro 1940 Adamo kaj Minc estis mortpafitaj en Palmiry. Wanda kaj la fratinoj de Adamo ses monatojn pasigis en Pawiak. Kelkajn monatojn poste ŝi estis devigita ekloĝi en la varsovia geto. En 1942, dum la Granda Kampanjo, Wanda kaj ŝia filo eskapis el la geto kaj ĝis la fino de la milito kaŝis sin sub la falsa familia nomo Zaleski en la varsovia kvartalo Praga.

## Post la milito 
Post la liberigo de Pollando, en marto 1945 Wanda Zamenhof komencis denove labori kiel socia kuracisto. Ŝi fervore okupiĝis pri rekreo de la kuracservo en Mokotów, en kiu ŝi ekloĝis. En tiea ambulatorio ŝi laboris preskaŭ 10 jarojn. Ŝi famiĝis kiel sindona helpanto. 

Unu tagon antaŭ la morto Wanda Zamenhof sendis salutan telegramon al la 39-a UK en Haarlem:
:“Plej koraj salutoj al la samideanaro kaj sukcesdeziroj al la Kongreso. Ĝi estu grava paŝo antaŭen al la venko de la pacideo. Wanda kaj Ludoviko Zamenhof.”. 
La , rapidante al paciento, ŝi mortis en akcidento, frapita de ŝarĝaŭto. Pri tio Isaj Dratwer informis al UEA en sekva telegramo. La  okazis funebra ceremonio sur la milita tombejo en Varsovio, en kiu nome de Pola Esperanto-Asocio ĝia sekretario metis florojn kaj adiaŭis Wanda Zamenhof.

## Fontoj 
* Bulteno de Esperantista klubo en Brno, 5/1954, p. 1, informas pri la mortodato 30.7. samjare

## Referencoj 
Kategorio:Polaj kuracistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de januaro
Kategorio:Mortintoj la 30-an de julio
Ringo Starr

**Ringo Starr** [ringo sta] (realnome Richard STARKEY) (naskiĝis la 7-an de julio 1940 en Liverpulo) estas brita kantisto, drumisto kaj aktoro.

En la jaro 1962 li aliĝis la muzikgrupon *The Beatles*, kaj agis tie kiel drumisto. Unu el la plej famaj kantoj, kiujn li mem verkis, estas ''Octopus' Garden''.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ringostarr.com 
* http://www.ringotour.com 
* http://www.imdb.com/name/nm0823592 
* http://web2.airmail.net/gshultz/drumpage.html  

Starr, Ringo
Kategorio:Anglaj vegetaranoj
Kategorio:Grammy-laŭreatoj
Kategorio:Artistnomoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de julio
Yves Montand

200ra|dekstra|eta|La tombo de Yves Montand kaj Simone Signoret en Parizo
**Yves MONTAND**, realnome: Ivo LIVI (naskiĝis la 13-an de oktobro, 1921, mortis la 9-an de novembro, 1991) estis franca aktoro kaj kantisto.

Yves Montand naskiĝis en Monsummano Terme, Italio. Sian junaĝon li pasigis en Francio. En la aĝo de 17 jaroj li ekaperis en teatroj kaj klubejoj. Lian kantistan (kaj seksan) talenton malkovris Édith Piaf.

Sian unuan filmrolon li ricevis en la jaro 1946. Mondfamon li gajnis en 1952, per la filmo *Le Salaire de la peur*.

Kune kun sia edzino, la aktorino Simone Signoret, li dum longa tempo simpatiis kun la Komunisma Partio de Francio.

Yves Montand mortis en Parizo.

## Filmaro 
* *Les portes de la nuit* (Francio, 1946)
* *Le Salaire de la peur* (Francio, 1952)
* *Les sorcieres des Salem* (Francio/GDR, 1957)
* ''Let's Make Love* (Usono, 1960)
* *Grand Prix* (Usono, 1966)
* *La guerre est finie* (Francio/Svedio, 1966)
* *Paris brûle-t-il ?* (Francio/Usono, 1966)
* *Z* (Francio, 1968)
* *Le cercle rouge* (Francio/Italio, 1970)
* *César et Rosalie* (Germanio/Francio/Italio, 1972)
* *Vincent, François, Paul et les autres* (Francio/Italio, 1974)
* *La menace* (Francio/Kanado, 1977)
* *Le choix des armes* (Francio, 1981)
* *Garçon!'' (Francio, 1983)

## Diskaro 
* 1952 - Yves Montand chante...
* 1953 - Montand chante Paris
* 1953 - Yves Montand chante ses dernières créations
* 1953 - Récital 1953 au Théâtre de l'Étoile
* 1954 - Yves montand chante ses derniers succès
* 1955 - Y. Montand
* 1955 - Chansons populaires de France par Yves Montand
* 1958 - Dix chansons pour l'été
* 1958 - Je Soussigné Yves Montand
* 1953 - Récital 1958 au Théâtre de l'Étoile
* 1960 - Dansez avec Yves Montand
* 1961 - Rengaine ta rengaine
* 1962 - Yves Montand chante Jacques Prévert
* 1964 - Le Paris De...
* 1967 - Yves Montand "7"
* 1968 - La bicyclette
* 1974 - Montand de mon temps
* 1981 - Montand d'hier et d'aujourd'hui
* 1982 - Olympia 81
* 1984 - Chante David Mc Neil
* 1988 - 3 places pour le 26
* 1997 - Plaisirs inédits

Montand, Yves
Montand, Yves
Montand, Yves
Kategorio:Artistnomoj
Jane Fonda

**Jane Seymour FONDA** (naskiĝis la 21-an de decembro 1937 en Novjorko) estas usona aktorino.

Fonda naskiĝis kiel filino de la aktoro Henry Fonda. En la jaro 1954 ŝi unuafoje kune kun sia patro aperis en la teatraĵo *The Country Girl*. Sian filmdebuton ŝi havis en 1960 en *Tall Story*. 
eta|Jane FondaDe 1964 ĝis 1968 Fonda vivis en Francio. En 1965 ŝi edziniĝis al la reĝisoro Roger Vadim, kun kiu ŝi havas unu filinon. En 1973 la paro disiĝis kaj Fonda edziniĝis al la politikisto Tom Hayden. Ŝia tria edzeco kun Ted Tutner daŭris de 1991 ĝis 2001.

Fonda forte interesiĝis pri politiko kaj forte kritikis la militon de Usono kontraŭ Vjetnamio.

En la 1980-aj jaroj ŝi per videofilmoj propagandis novan sportprogramon: aerobikon.

Du-foje ŝi gajnis Oskarojn: pro *Klute* (1971) kaj pro *Coming Home* (1979), kvin pliajn fojojn ŝi estis nomumita por tiu ĉi premio.

## Listo de filmoj 
* *Tall Story* (Usono, 1960)
* *Period of Adjustment* (Usono, 1962)
* *Cat Ballou* (Usono, 1965)
* *Barbarella* (Italio/Francio, 1967)
* *Barefoot in the Park* (Usono, 1967)
* ''They Shoot Horses, Don't They?* (Usono, 1969)
* *Klute* (Usono, 1971)
* *A Doll's House* (Britio/Francio, 1972)
* *The Blue Bird* (Usono/Sovetunio, 1975)
* *Julia* (Usono, 1976)
* *Coming Home* (Usono, 1978)
* *California Suite* (Usono, 1978)
* *The China Syndrome* (Usono, 1978)
* *The Electric Horseman* (Usono, 1978)
* *Nine to Five* (Usono, 1980)
* *On Golden Pond* (Usono, 1981)
* *The Morning After* (Usono, 1986)
* *Stanley & Iris'' (Usono, 1990)

Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktorino
Kategorio:Premio Ora Globo
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 21-an de decembro
-336

En la jaro **336 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Dario la 3-a (Persio) surtroniĝis;
* Aleksandro la Granda surtroniĝis;
* L. Papirius L.f. Crassus kaj K. (C.) Duillius iĝis konsuloj;
* Reformo en ortografio de latina lingvo, oni komencis reprezenti grafike la rotacismon;

## Mortoj 
* Arses (Persio)
* Filipo la 2-a (Makedonio)

|
-337

En la jaro **337 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristoo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: C. Sulpicius, Ser.f. Longus kaj Paulus Aelius Paetus iĝis konsuloj. Malnobeloj akiris rajton esti pretoroj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
-338

En la jaro **338 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Filipo la 2-a (Makedonio) venkis la grekojn en Keroneo
* Finiĝis la tielnomata 2-a latina milito
* *L. Furius Sp.f. Camillus* kaj *C. Maenius P.f* iĝis konsuloj en Romio
* Arses (Persio) surtroniĝis

## Mortoj 
* Artaĥŝaŝt la 3-a
* Isokrato

|
-341

En la jaro **341 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Filipo la 2-a de Makedonio konkeris la regionon ĉirkaŭ la bulgara urbo Plovdiv.
* Romio: *C. Plautius Venox (Venno)* kaj *L. Aemilius Mamercinus Privernas* iĝis konsuloj.

## Naskiĝoj 
* Epikuro, helena filozofo (m. 270 a.K.)

Epikouros BM 1843.jpg|
Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|
Ferdinand Eisen

**Ferdinand EISEN** (naskiĝis 1914, mortis la 31-an de oktobro 2000) estis estona esperantisto kaj iama ministro pri klerigo de Estona Soveta Respubliko (1960-80), kiu prezidis (1980-91) la landan Esperanto-asocion.

Lerninte Esperanton en la 1930-aj jaroj, li subtenis ĝin multmaniere en Estonio, kaj lia renomo forte kontribuis al la grandaj sukcesoj de la jaroj 70/80-aj, kiam ŝtataj eldonejoj aperigis dekkvinon da beletraj libroj estonaj en Esperanto, kaj dudeko da lernejoj fakultative instruis la lingvon. Eisen estis ankaŭ fakdelegito de UEA pri filozofio.

Kategorio:Estonaj esperantistoj
Kategorio:Estonaj politikistoj
George Harrison

https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2021/07/31/1022807721/ravi-told-george-they-told-the-world-the-birth-of-the-celebrity-benefit-concert
**George HARRISON** MBE  (naskiĝis la 25-an de februaro, 1943, mortis la 29-an de novembro, 2001) estis brita muzikisto.

George Harrison naskiĝis en 12 Arnold Grove, Wavertree, Liverpool, Britio. Harrison havis du fratojn (Peter kaj Harold) kai unu fratinon (Louise). Lia patro estis Harold (m.1978) kaj lia patrino estis Louise (m.7 julio 1970). Liaj lernejoj estis Dovedale Primary kaj Liverpool Institute. Li ankaŭ logis kun lia familio ĉe 25 Upton Green, Speke, Liverpool.

Famon li gajnis kiel membro de la muzikgrupo Beatles. Kvankam ĉefe John Lennon kaj Paul McCartney influis la muzikon de la Beatles, kelkaj de liaj verkitaj kantoj (ekz. *Taxman, While my guitar gently weeps,* *Something* kaj *Here Comes the Sun*) gajnis grandajn sukcesojn.

Lia konvertiĝo al la Hinduismo (Hare Kriŝna movado) meze de la 1960-aj jaroj riĉigis la muzikon de la Beatles per hindaj elementoj (ekz. la kantoj *Within you without you, Love you to,* kaj *The Inner Light*). 

Lia unua edzino estis Pattie Boyd kaj lia dua edzino estis Olivia Trinidad Arias. Kune kun Olivia, lia filo estas Dhani (n.1 augusto 1978), kiu estas ankaŭ muzikisto.

1966-1969, Harrison loĝis en la domo *Kinfauns* en Esher, Surrey. 1969-2001, li loĝis en la domego *Friar Park* en Henley-Upon-Thames. Li ankaŭ havis domoj en Australio kaj Hawaii. Li tre ŝatis ĝardenistiko kai liaj ĝardenoj en *Friar Park* estis tre belaj.

Post la disiĝo de la Beatles en la jaro 1970, George Harrison komencis solistan karieron. Liaj plej grandaj sukcesoj el tiu tempo estis liaj kantoj *My Sweet Lord* kaj *All those years ago*.

La 1-an de aŭgusto 1971 George Harrison organizis la Koncerton por Bangladeŝo - la unua grandskala pop-muzika evento profitanta gravan problemon pri homaj rajtoj.
Kune kun lia barata amiko Ravi Shankar li kunmetis steluloplenan koncerton en Madison Square Garden de New York por helpi bengalajn rifuĝintojn kiuj fuĝis de perforto kaj estis en Barato. La Koncerto por Bangladeŝo metis la ŝablonon por serio de masivaj bonfaradkoncertoj kiuj iĝis popularaj en la 1980-aj jaroj, kiel ekzemple Live Aid en 1985 https://www.npr.org/2021/07/30/1022352422/concert-for-bangladesh. Krom Georgo kaj Ravi Shankar en la koncerto partoprenis tiaj grandaj steloj kiel: Ringo Starr, Eric Clapton, Leon Russell, Billy Preston, Klaus Voormann, Jim Keltner, kaj 18 aliaj muzikistoj https://www.udiscovermusic.com/behind-the-albums/george-harrison-the-concert-for-bangladesh/. 

George Harrison mortis en Losanĝeleso.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/11/30/harrison.obit 

Kategorio:Britaj kantistoj
Kategorio:Britaj gitaristoj
Kategorio:The Beatles
Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de februaro
Kategorio:Mortintoj la 29-an de novembro
Vesna Skaljer-Race

**Vesna SKALJER-RACE** (naskiĝis en 1911, mortis en 2000) estis jugoslava esperantistino kaj UEA-membro ekde 1955/56.  Ŝi estis  kvar jardekojn delegito pri instruado de lingvoj.

Ŝi funkciis kiel direktoro de Esperanto-Instituto por Serbio ĝis 1960, gvidis kursojn kaj kontribuis al la revuoj *La Progreso* kaj *La Suda Stelo.*  Ŝi verkis same nacilingve kiel en Esperanto. Ricevinte inter 1962 kaj 1987 ne malpli ol 15 diversajn premiojn de Belartaj Konkursoj, ŝi iĝis ties tria plej premiita aŭtoro. 

## Verkoj
### Poemoj
* *Reeĥoj* (1961) 
* *Maristo Surmaste* (poemaro, 1969) 
* *El la Vivo* (noveloj kaj skizoj, 1977)
### Tradukoj
* *Bosniaj Elegioj* (Ranko Risojeviĉ, 1986) 
* *Espanja Espanja* (Vladimir Ĉerkez, 1986) 
* 'Familio Talhe'' (Irfan Horozoviĉ, 1991).

Kategorio:Jugoslavaj esperantistoj
Listo de kostarikaj esperantistoj

## Kostarikaj esperantistoj
* Carlos Gagini
* Guido Hernández
* Jorge Antonio Leoni De León
* Hugo Mora Poltronieri
* Guillermo García Murillo

Kostarikaj
Jakob Balde

**Jakob BALDE** [jakop balde] (naskiĝis la 4-an de januaro, 1604, mortis la 9-an de aŭgusto, 1668) estis germana poeto.

Balde naskiĝis en Enisheim, Alzaco. En la jaro 1624 li fariĝis jezuito. Li agadis kiel profesoro pri retoriko, kortega predikisto kaj historiografo.

En sia verkaro germanlingva kaj novlatinlingva li pritraktas antikvajn kaj siatempajn temojn, ofte retroviĝas la granda patriotismo de la aŭtoro.

## Listo de verkoj 
* *Ode nova de vanitate mundi* (Odo, 1636/38)
* *Ehrenpreiß* (poemo, 1640)
* *Lyrica* (odoj, 1643)
* *Urania victrix* (elegio, 1657)

Kategorio:Germanaj poetoj
-342

En la jaro **342 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio: Q. Servilius Q.f. Ahala kaj C. Marcius L.f. Rutilus iĝis konsuloj.

|
Peter Fonda

**Peter Seymour FONDA** (naskiĝis la 23-an de februaro, 1940, mortis ) estis usona aktoro kaj reĝisoro.

Li naskiĝis en Novjorko, kiel filo de la aktoro Henry Fonda. Li studis aktoradon en Omaha, Nebrasko, la hejmurbo de sia patro. Post kariero en la *Omaha Playhouse* (kie ankaŭ lia patro kaj Marlon Brando famiĝis), li revenis al Novjorko kaj poste transloĝiĝis al Hollywood por fari filmojn.

Internacian famon li atingis per la filmo *Easy Rider* en la jaro 1969. Post tiu ĉi sukceso li elprovis sin ankaŭ kiel reĝisoro (*The Hired Head*, 1970). Dufoje li estis nomumita por la Oskaro.

Peter Fonda estas la frato de Jane Fonda kaj la patro de Bridget Fonda.

## Listo de filmoj 
* *Easy Rider* (Usono, 1969)
* *The Hired Head* (Usono, 1970; P. Fonda kiel aktoro kaj reĝisoro)
* *92 in the Shade* (Usono, 1975)
* *Futureworld* (Usono, 1976)
* *Fighting Mad* (Usono, 1976)
* *Wanda Nevada* (Usono, 1979, P. Fonda kiel aktoro kaj reĝisoro)
* *Grace of My Heart* (Usono, 1996)
* ''Ulee's Gold* (Usono, 1997)
* *The Limey* (Usono, 1999)
* *Ocean's Twelve*, 2004
* *3:10 to Yuma'', 2007

## Eksteraj ligiloj 
* Peter Fonda ĉe IMDB (angla)

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de februaro
Kategorio:Mortintoj la 16-an de aŭgusto
Hugh Martin

**Hugh Martin** (naskiĝis en 1931, mortis la 1-an de marto 2001), estis skota kaj islanda esperantisto kaj pastro kaj dum jardekoj fakdelegito de UEA pri kristanismo, teologio kaj lingvoj.

Kiel pastro li deĵoris interalie en Islando kaj Egiptio, ĉiam agante ankaŭ por Esperanto: jen kiel delegito en la islanda urbo Akranes, jen kiel multjara UEA-komisiito por arabaj landoj. Ekzemple en la UEA-seminario en Jordanio en 2000 li prelege komparis E-on kaj la araban.

Inter la jaroj 1954 kaj 1961 li prezidis Glasgovan Esperanto-Societon, aktivis en Skota Esperanto-Federacio kaj en Esperanto-Asocio de Britio. Li redaktis la revuon *Esperanto en Skotlando* (1955-1961, 1996-1999), estis juĝanto de Belartaj Konkursoj, aperigis tradukojn en *Skota antologio* kaj en 1993 kompilis dudirektan vortaron gaelan-Esperantan, kiu restas tajposkribita.

Kategorio:Islandaj esperantistoj
Kategorio:Skotaj esperantistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj 
Kategorio:Esperanto-movado en Glasgovo
-343

En la jaro **343 antaŭ nia erao** aŭ **antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Artaĥŝaŝt la 3-a reĝo de Persio dominis la Egipton;
* Aristotelo estis instruisto de Aleksandro la Granda en Pela, Makedonio;
* Komenco de Unua Samnita milito;
* M. Valerius M.f. Corvus kaj A. Cornelius P.f. Cossus Arvina iĝis konsuloj en Romio;

|
Sebastian Kneipp

**Sebastian KNEIPP** [sebastjan knajp] (naskiĝis la 17-an de majo, 1821, mortis la 17-an de junio, 1897) estis germana pastro kaj naturkuracisto.
http://de.wikipedia.org/wiki/Bild:Kneippkur.jpg
Sebastian Kneipp naskiĝis en Stephansried apud Ottobeuren. Lia familio estis malriĉa: Kiel infano li devis labori por subteni sian familion, kaj nur en la aĝo de 23 jaroj li povis ekviziti gimnazion.

Kiel gimnaziano li malsaniĝis je tuberkulozo. El naturkuracista libro (Johann Sigmund Jahn: *Unterricht von Kraft und Wirkung des frischen Wassers*), pritemanta la kuracadon per freŝa akvo, li ĉerpis novajn esperojn. Li vintre banis en rivero, plievoluigis la akvoverŝojn de Jahn kaj vere resaniĝis.

Kiel studento pri teologio en Dillingen kaj je Georgia kolegio (Munkeno) li kuracis kelkajn kunstudentojn kaj en la jaro 1854 li sukcese helpis kontraŭ ĥolera epidemio. Pli kaj pli da malsanuloj venis al li, kvankam kritikuloj daŭre akuzis lin pro ĉarlatanado.

Ekde 1855 Kneipp agadis en monaĥinejo en Wörishofen (nuntempe: Bad Wörishofen). Apud sia religia laboro li perfektigis siajn kuracmetodojn kaj en la jaro 1880 li povis fondi la unuan kuracbanejon tie.

En 1886 aperis lia verko *Meine Wasserkur*, per kiu li instruis sian metodon, kuraci per akvo. Du jarojn poste eldoniĝis *So sollt ihr leben*, t.e. konsilaro pri nutrado, korpa aktivado kaj ordema vivostilo. Lia pacientaro kreskegis, societoj pri la kuracado laŭ Kneipp fondiĝis. Eĉ al papo Leono la 13-a li en 1894 donis konsilojn.

La kuracmetodo de Kneipp baziĝas sur kvin kolonoj: hidroterapio (kuraci per akvo), fitoterapio (kuraci per plantoj), movoterapio (korpa aktivado), dietiko (racia nutrado) kaj ordoterapio (ordo kaj ekvilibro en la vivo).

Sebastian Kneipp mortis en Wörishofen. La urbo nuntempe estas konata kuracloko.

eta|maldekstra|180ra|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.med-serv.de/medizin-buch-wasserkur-0-2-1.html 

Kategorio:Nutristoj
Kategorio:Herbokuracistoj
Kategorio:Romkatolikaj pastroj en Germanio
Františka Omelková

**Františka OMELKOVÁ** (naskiĝis la 5-an de marto 1907 en Staré Město, mortis la 18-an de oktobro 1997 en Zlín) estis ĉeĥa instruistino, verkistino kaj esperantistino, edzino de František Omelka.

Ŝi verkis fejetonojn, skizojn, rakontojn kaj romanojn en la ĉeĥa, ofte sub pseŭdonomoj Olga Melková, Vlasta Habrová aŭ Jiřina Břízová.

## Verkoj en la ĉeĥa 
### Daŭrigotaj romanoj en gazetoj 
* O. Melková: **Nalezená** (Trovitino, 1937)
* Jiřina Břízová: **Magdin hřích** (La peko de Magda, 1939)
* Jiřina Břízová: **Žena dvou můžů** (Edzino de du edzoj, 1940, relaborita 1996)
* Vlasta Habrová: **Hořký přístav** (Amara haveno, 1941)
* Jiřina Břízová: **Bloudění Pavla Mrázka** (Vojserĉado de Paŭlo Mrázek, 1948)

### Eldonitaj libroj 
* **Zvířátka na výletě** (Bestetoj ekskursas, 1977)
* **A byla svatba** (Kaj estis nupto, 1997 - reverkita romano de Edzino de du edzoj)

En la jaroj 1932-1942 ŝi publikigis dudekon da rakontoj por infanoj en diversaj gazetoj, en la jaroj 1946-1959 edukajn glosojn.

En la 40-aj jaroj de la 20-a jarcento ŝi rezignis pri la propra beletra verkado kaj prefere helpis tajpi la verkojn de sia edzo.

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Giacinto Jacobitti

**Giacinto JACOBITTI** (naskiĝis 1904, mortis la 28-an de januaro 2001) estis itala esperantisto kaj pastro.

Li multkampe pioniris en la katolika Esperanto-movado. Li organizis ties internaciajn kongresojn; atingis ke letero pri Esperanto estu sendita al ĉiuj partoprenantoj de la 2-a Vatikana Koncilio; redaktis (1971-72) la periodaĵon *Katolika Sento*.
Jacobitti esperantigis la tekstojn de la katolika meso kaj instigis la unuan oficialan aprobon (1966) al liturgia uzo de Esperanto. Proponinte en 1964 al la papo enkonduki Esperanton ĉe Radio Vatikana, li staris ĉe la komenco (1977) de la Esperanto-elsendoj kaj redaktis ilin ĝis 1980. Fama estis la indiko "konfesoj en Esperanto" ĉe lia deĵorejo en Roma baziliko.

JACOBITTI, Giacinto
Kategorio:Italaj esperantistoj
Katarina Witt

eta|maldekstra|Katarina Witt en 1988
eta|maldekstra|Katarina Witt en 2014
**Katarina WITT** [katarina vit] (naskiĝis  estas germana artosketistino.

Katarina Witt naskiĝis en Falkensee, GDR. En la jaro 1970 ŝi komencis sian sportistan karieron ĉe la trejnistino Jutta Müller en Karl-Marx-Stadt (nun Chemnitz).

Internacian famon ŝi atingis en 1983: Tiam ŝi unuafoje gajnis Eŭropo-Ĉampionadon. Kvin pliajn fojojn ŝi ripetis tiun ĉi sukceson: en 1984, 1985, 1986, 1987 kaj 1988. Mond-Ĉampionadon ŝi gajnis en 1984, 1985, 1987 kaj 1988, la ormedalon en la Olimpikoj ŝi ricevis en 1984 en Sarajevo kaj 1988 en Kalgario.

En la jaro 1988 Katarina Witt fariĝis profesia sketistino, brilis en spektakloj sur glacio kaj aperis en diversaj filmoj (ekz. *Ronin*, *Carmen on Ice*, 1989).

En 1994 ŝi denove elprovis sin en la Olimpikoj: En Lillehammer, Norvegio ŝi gajnis la 7-an lokon. Samjare aperis ŝia membiografio: *Meine Jahre zwischen Pflicht und Kür*.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Artsketistoj
Jovan Bamburaĉ

**Jovan Bamburaĉ** (naskiĝis 1938 mortis la 15-an de aprilo 2001) estis renoma psikiatro kaj kroata parlamentano (reprezentanto de la serba minoritato).

Li estis simpatianto de Esperanto, patro de esperantistino kaj avo de denaska esperantisto. Lia plej lasta ago kiel parlamentano estis subteni la kandidatigon de UEA por Nobel-pacpremio.
The Year of Living Dangerously

**La jaro de danĝera vivado** (*The Year of Living Dangerously*) estis aŭstralia kinofilmo farita en 1983. Ĝia reĝisoro estis Peter Weir, kaj la ĉefaktoroj estis Mel Gibson, Sigourney Weaver, Linda Hunt kaj Bembol Roco. La filmo estis nepermesita en Indonezio ĝis 1999.

Kategorio:Aŭstraliaj filmoj
Liisi Oterma

**Liisi OTERMA** (naskiĝis 1915, mortis la 4-an de aprilo 2001) estis finna esperantistino, Honora Membro de UEA kaj profesoro pri astronomio. Asteroido "1529 Oterma" estis nomita honore al ŝi.

## Liisi Oterma kaj Esperanto 
Ŝi esperantistiĝis dum la dua mondmilito, instigite de prof. Yrjö Väisälä, ŝia instruisto (malkovrinto i.a. de la asteroidoj Esperanto kaj Zamenhof), kies posteulo ŝi estis kiel profesoro pri astronomio en la Universitato de Turku (1962-78). 

Krom 54 asteroidojn, ŝi malkovris tri kometojn, el kiuj la plej fama estas Oterma (1942 VII). Ŝi komplete dediĉis sin al scienca esplorado, evitante postenojn movadajn. Ŝi multe kontribuis al la prestiĝo de Esperanto en sia medio, uzante la lingvon en astronomiaj konferencoj kaj sciencaj publikigaĵoj. Dum duona jarcento ŝi aktivis en la Esperanto-Societo de Turku. Ŝi estis membro ankaŭ en Societo Zamenhof ekde ĝia fondo en 1975, kaj ŝi mecenatis plurajn fondaĵojn de UEA kaj de ties Novjorka Oficejo. Ŝi estis ano de la Internacia Sciencista Kolegio de AIS kaj ĝia subtena membro.

## Referencoj 
??

## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Malkovrita de Liisi Oterma

## Ekstera ligilo 
(en) Liisi Oterma, astronomo, 1915-2001

Kategorio:Finnaj esperantistoj
Kategorio:Finnaj astronomoj
Kategorio:AIS
Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj