open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĉevaltira veturado

eta|rekonstruo de besttirita veturilo en la antikvo
eta|bulgara ĉaro en 1988

eta|dekstra|300ra
eta|la"Hansom Cab"

**Uzo de ĉevaloj kiel tirforto de veturiloj**

## Ĉevaltiritaj Veturiloj 
* Berlina kaleŝo
* breko
* kupea kaleŝo
* kariolo
* kabrioleto
* kaleŝo
* landaŭo
* ĉevalomnibuso
* faetono
* diliĝenco
* tilburo
* trojko
* droŝko
* fiakro
* tendoĉaro

## Militista uzo de ĉaroj dum antikveco 
::Mezopotamio
::Egiptio
::Helenoj
* ktp

## Teknikaj progresoj 
* En antikveco la jungometodo estis per rimeno pasante antaŭ la kolo, tiel la ĉevalo estis sufokita kaj ne kapablis forte tiri. De fino de la 10-a jarcento en mezepoka Eŭropo oni inventis la jungado per ŝultrokoliero, kiu korektis tiun malvirton, kaj ebligis tirigis multe pli pezajn ŝarĝojn; tio konsistigis vera revolucio en la tiutempaj transportoj.
Tamen, ĉar la vojoj, ĉefe terkovritaj, estis maloportunaj kaj foje tute ne uzeblaj, oni favoris laŭeble akvajn vojojn.

* Alia progreso estis kiam oni kreis por la rapidaj veturoj, komence poŝto kaj poste ĉiuj vojaĝantoj (vidu *diligence* ) ĉevalŝanĝejojn, regulspace lokitaj, kie la vojaĝantoj povis ŝanĝi siajn lacajn ĉevalojn per freŝajn, ripozitajn aliajn, kaj tiel iri tutan tagon kun pleja rapido. Tiun veturmetodo ebligis en ties "glora" epoko, t. e. ĉ. jaro 1800 vojaĝi po 120 kilometroj tage.

## Uzo en agrikulturo 
''en Eŭropo ĉevaltirado estis la ĉefa tirmetodo en agrikulturo ĝis la unuaj jaroj post fino de Dua mondmilito, ĉi tie en jaro 1946 en norda Francio.

## Literaturo 
Eivhholz, R.: Esperanta Bildvortaro,Esperanto Press, Bailieboro, Ontario, Kanado,p. 322 - 323

Kategorio:Transportaj rimedoj
Kvanta teorio de mono

Ekonomiko > Mono > Kvanta teorio de mono
----

Enteno de **kvanta teorio de mono** estas kvanta interrilato inter ŝanĝo de monstoko kaj preznivelo koncerne de certaj kondiĉoj. La bazo de tia teorio estas Fiŝera ekvacio (alia nomo: ekvacio de interŝanĝo):

**MV=PT**
*M* - monstoko
*V* - rapido de cirkulado
*P* - preznivelo
*T* - nombro de transakcioj

La plej pura formo de kvanta teorio de mono ekspektas, ke *T* kaj *V* estas konstantaj, do monstoko rekte rilatas al preznivelo. Alivorte, plialtigo de ofertado de mono kaŭzos inflacion.

Grava pensisto de la kvanta teorio de mono estis Milton Friedman.

Kategorio:Mono
Kategorio:Ekonomia politiko
Milton Friedman

**Milton FRIEDMAN** (naskiĝis la 31-an de julio, 1912, en Novjorko, Usono, mortis la 16-an de novembro 2006) estis ekonomikisto kaj grava pensisto de la kvanta teorio de mono. Li ricevis la Nobelan Premion jare 1976 por ekonomika scienco.

Li studis en Universitato Rutgers de Nov-Ĵerzejo kaj diplomiĝis en la Universitato Columbia de Novjorko.

Li estis ekonomikisto de la vaŝingtona Komisiono de Naciaj Resursoj (inter 1935-1937), poste (1937-1945, 1948-1981) kunlaboranto de La Tutlanda Ekonomia Esplora Instituto. Li instruis statistikon inter 1945 kaj 1948 en la Universitato de Ĉikago, poste iĝis samloke profesoro de la ekonomika katedro ĝis lia pensiiĝo en 1983. Li laboris ankaŭ kiel instruisto de la kalifornia Universitato Stanford (1976) kaj kunlaboranto de la *Hoover Institution on War, Revolution and Peace* (*Instituto Hoover pri milito, revolucio kaj paco*), Li estis verkinto por ekonomiaj gazetoj, membro de ekonomiaj societoj, komisionoj, ties gvidanto.

Milton Friedman jam frue rifuzis teorion de John Maynard Keynes, kiu karakterizis la usonan kaj eŭropan ekonomiajn politikojn en la 1930-aj jaroj.

Friedman ĉiam luktis, agadis por la pli libera merkata ekonomio. Li apogis modestan kreskigon de la mon-kvanto en la ekonomio.

En sia libro - verkita kun Anna Jacobson Schwartz - "A Monetary History of the United States, 1867-1960" (*Historio de usona valuto*), li alvenis al la konkludo, ke la recesiojn ĉiam antaŭis monmanko. Laŭ lia opinio, la ŝtato devas direkti per reguligo de la monkvanto en la moncirkulado (per monetaraj politikaj rimedoj).

Friedman laboris kiel prezidenta konsilisto (de Nixon ĝis Reagan) en Usono kaj eĉ Ĉilio (1973-74, ĉe Pinochet).

En 2003, Milton Friedman efektive konkludis : “La tutmonda medio estas problemo multe tro alte taksata. […] Ni poluadas ekde kiam ni spiras. Oni ne fermos la fabrikojn sub la preteksto voli elimini ĉiujn ellasojn de karbonoksido en la atmosferon. Tiel oni povus tuj pendumi sin !”.https://eo.mondediplo.com/article2746.html

## Verkoj 
* *Capitalism and Freedom*
* *Free to Choose: A Personal Statement*
* *Monetary History of the United States, 1867-1960* (with Anna Schwartz)
* *Money Mischief: Episodes in Monetary History*
* *Price Theory*
* *Economic Freedom, Human Freedom, Political Freedom*
* *Two Lucky People: Memoirs* (with Rose Friedman)
* *Why Government Is the Problem*

## Vidu ankaŭ 
* Libertarianismo
* Liberalismo

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj statistikistoj
Kategorio:Usonaj ekonomikistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri ekonomiko
Kategorio:Usonaj libertarianoj
Kategorio:Usonaj agnostikuloj
Kategorio:Usonaj kontraŭkomunistoj
Kategorio:Usonaj kontraŭsocialistoj
Kategorio:Usonaj ekonomikaj verkistoj
Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Usonaj malfikciaj verkistoj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Kategorio:Universitato Rutgers
Kategorio:Universitato de Ĉikago
Kategorio:Universitato Stanford
DCMI

**DCMI** (mallongigo por ) estas organizaĵo, kiu zorgas pri la disvastigo de meta-datenaj normoj kaj disvolvigo de specialaj meta-datenaj vortaroj por priskribo de rimedfontoj (resursoj), kiuj ebligas uzon de pli inteligentaj informaj sistemoj de eltrovaĵo.

DMCI volas peri inter diversaj meta-datenaj kadroj kaj tiucele proponas propran kadron pri resursaj meta-datenoj.
Jena tabelo donas ekzemplojn de tiaj datenoj el la katalogo de DMCI
(la nomoj de la datenoj venas el la angla lingvo):

La retpaĝa lingvo HTML ofertas propran mekanismon por doni meta-datenojn;
ĝi uzas la prefiksojn "DC" aŭ "DCTERMS", ekzemple:
  

## Vidu ankaŭ 
OLAC

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de DCMI
* *Dublin Core in Multiple Languages: Esperanto, Interlingua, or Pidgin?*, Thomas Baker, Asian Institute of Technology, Bangkok, Thailand. Anglalingva komparo inter *Dublin Core* kaj pluraj porhomaj interlingvoj, inkluzivante Esperanton. **link = 404 **

Kategorio:Komputiko
Heinrich Rudolf Hertz

**Heinrich Rudolf HERTZ** [hajnriĥ rudolf herc] (naskiĝis la 22-an de februaro, 1857, mortis la 1-an de januaro, 1894) estis germana fizikisto.

Naskiĝinte en Hamburgo, li studis fizikon kaj matematikon en Munkeno kaj Berlino. Li doktoriĝis en Berlino ĉe Hermann von Helmholtz, kiu ekkonis lian grandan talenton, kaj habilitiĝis en Kiel. De 1885 ĝis 1889 li okupis profesoran postenon en la universitato de Karlsruhe, kaj ekde 1889 li estis profesoro pri fiziko en Bonn.

Lia ĉefa merito estis la eksperimenta pruvo de la elektromagneta teorio de la lumo en 1884 prezentita en 1873 de James Clerk Maxwell . Hertz pruvis, ke la elektreco en formo de elektromagnetaj ondoj propagiĝas je la sama rapideco kiel lumaj ondoj. Ankaŭ per diversaj aliaj eksperimentoj li pruvis, ke la radioondoj kaj la lumo estas samaj, nur kun aliaj frekvencoj. Liaj esploroj liveris la bazon por la evoluigo de la sendrata telegrafado kaj de la radiografio.

La mezurunuo de la frekvenco (unu oscilo po sekundo = 1&nbsp;Hz, herco) estas nomata laŭ li.

Heinrich Rudolf Hertz mortis en la aĝo de apenaŭ 37 jaroj en Bonn.

PIV registras lian nomon en la internaciigita formo *Herco*.

## Honoroj 
Multaj konstruaĵoj kaj stratoj nomiĝis por li, ekz. la Heinrich-Hertz-gimnazio en Erfurto.

Dosiero:HEINRICH HERTZ.JPG|
Dosiero:Heinrich Hertz.jpg|
Dosiero:Autograph of Heinrich Hertz.png|
Dosiero:Heinrich rudolf hertz.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Gustav Hertz
* Hans Christian Ørsted
* Nikola Tesla
* Guglielmo Marconi
* Listo de fizikistoj
* Elektromagneta radiado
* Radiofonio

## Eksteraj ligiloj 
* http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/hertz.htm 
* http://www.kepu.gov.cn/kxrw/index.asp?rw=297&jiang=0 
* http://www.uni-leipzig.de/~pwm/kas/afm/Hertz.pdf 
* http://dochost.rz.hu-berlin.de/dissertationen/historisch/hertz-heinrich/HTML

Kategorio:Germanaj fizikistoj
Kategorio:Germanaj judoj
Kategorio:Germanaj filozofoj
Kategorio:Germanaj luteranoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Radioinventistoj
Likvidebleco

**Likvidebleco** estas facileco de transformado (ofte vendado) de materiaj aŭ aliaj valoroj al mono por amortizi kurantajn ŝuldojn.

Likvidebleco estas la eblo de aktivoj rapide transformiĝi al mono kondiĉe ke fiksa nominala kosto de tia aktivo estu konservita.

**Borsa likvidebleco** estas indikilo, difinanta la eblon rapide kaj sen esenca prez-oscilo fari borsajn transakciojn kaj negocojn. Likvidebleco de akcioj estas la eblo de akcitenanto transformi ilin al mono, enspezinte sumon, pli altan ol la sumo, pagita por aĉetado de tiaj akcioj.

**Internacia likvidebleco** estas la kapablo de lando pagi siajn internaciajn financajn ŝuldatestojn kaj pagi ŝuldojn.

**Valuta likvidebleco** estas la eblo de landoj aŭ grupo de landoj ĝustatempe pagi eksterajn ŝuldojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.marketdata.nasdaq.com/asp/Sec1Summary.asp 

Kategorio:Ekonomiko
Clare Short

**Clare SHORT** (naskiĝis 15-an de februaro 1946) estas angla politikistino kaj parlamentano.

Short naskiĝis al irlandaj gepatroj en Birmingham . Ŝi akiris diplomon pri politika scienco kaj iĝis ŝtatoficisto ĉe la Enlanda Oficejo, laborante kiel privata sekretario por Konservativa ministro Mark Carlisle kiu opiniis, ke ŝi povus pli sukcesi ol multaj el la parlamentanoj kiujn ŝi pritraktis. Dum la brita elekto en 1983 ŝi iĝis Parlamentano por Ladywood, Birmingham kie ŝi plenaĝiĝis.

De la komenco ŝi laboris ĉe la maldekstra alo de la Brita Laborista Partio. En 1968 ŝi allogis atenton pro kampanjo kontraŭ fotoj de nudaj virinoj en The Sun kaj aliaj tablojdaj ĵurnaloj. Ŝi subtenis Tony Benn en la partiestra elekto en 1988. Ŝi postulis retiron de britaj soldatoj el Nord-Irlando.

Ŝi supreniris la rangojn de la Laborpartiestroj malgraŭ ke ŝi dufoje rezignis, pro la Akto por Malpermesi Terorismo 1988 kaj pro la Golfa Milito en 1990. Ŝi iĝis Paralela Ministro por Virinoj, poste Paralela Sekretario por Transporto, sed en 1996 ŝi translokigis al Alilanda Evoluo, tio vaste taksiĝis kiel malavanso aŭ puno pro malkaŝemo. Ŝi ĉiam estis polemikema, aparte kiam ŝi alvokis leĝigon de kanabo.

Post la 1997 nacia balotado la Administraro por Alilanda Evoluo gajnis plenan rangon kiel Departemento por Internacia Evoluo kaj Clare Short estis la unua Ministro. Ŝi tenis tiun oficon tra la unua registara periodo de la Laborista Partio kaj preter la 2001 balotado.

18-jaraĝa ŝi gravediĝis kaj mallongtempe estis edzino, sed ŝi donis la filon por adopto kaj li ne kontaktis Short ĝis 1996 kiam li estis forta Konservativulo laborante ĉe la financa sektoro en Londono, ankaŭ Short estis avino. Ŝia dua edziniĝo al ministro Alex Lyon kondukis al tragedio ĉar li suferis pro la malsano Alzheimer kaj mortis en 1993.

Je la 9-a de marto 2003 Short nomis Tony Blair “malprudenta” kaj minacis rezigni el la ministraro se Britio deklarus militon kontraŭ Irako sen klara mandato de UN. Tio aspektis kiel ripeto de ŝia antaŭa rezigno kiel partia elparolanto dum la 1991 Golfa Milito por protesti pri la Laborpartia politiko. Tamen, je 18-a de marto ŝi anoncis, ke ŝi restos en la Ministraro kaj subtenos la registaran rezolucion ĉe Parlamento.`

Post tiu decido Short restas en la Ministraro nur dum du monatoj. Ŝi rezignis je 12-a de majo, asertante, ke Blair jam rompis promeson pri partopreno de UN je la postmilita rekonstruo de Irako kaj, ke Blair kaj Jack Straw negocis kun la UN Sekureca Konsilantaro rezolucion kiu kontraŭas promesojn kiujn ŝi jam donis en Parlamento kaj aliloke pri a leĝeco de la okupantaj armeoj kaj la bezono por UN-kondukata agado por starigi leĝan irakan registaron. La ĉefministro kontraŭis tion. Je sia prirezigna parolo en Parlamento Short akuzis Blair pri obsedo rilate al lia loko en historio.

SHORT, Clare
Aldehido

**Aldehido** estas organika, alifata kemia kombinaĵo, en kiu la karbonilgrupo (C=O) ligiĝas al la ĉenfina karbonatomo, tio diferencigas de la ketonoj. La ĉenfina karbonila grupo estas tre reakciema. Pro tio aldehidoj tre taŭgas kiel bazmaterialoj por la sintezo de aliaj organikaj kombinaĵoj.

maldekstra
La apuda bildo montras la ĝeneralan strukturan formulon de la aldehidoj; **R** en la plej simpla molekulo (formaldehido) estas H-atomo, cetere iu karbonhidrogeno.

La aldehidoj estas sintezeblaj per oksidigo el alkoholoj.

La aldehido sen **R** formas la **aldehidan grupon** 75ra|acetaldehyde.

## Aldehidoj 
* Aceta aldehido (CH3CHO)
* Butiraldehido (C4H8O)
* Miristila aldehido (C14H28O)

## Vidu ankaŭ 
* Metanalo (= formaldehido)
* Etanalo
* Propanalo
* Butanalo
* Furfuralo
Ketono

[eta|160ra|[Kemia formulo de ketono]]
**Ketono** estas organika, alifata kemia kombinaĵo, kie la karbonilgrupo (C=O) ligiĝas al internaj karbonatomoj, tio diferencigas de la aldehidoj. La ketonoj havas karakterizan odoron, ili estas tre reakciemaj, multaj estas gravaj bazmaterialoj por sintezi aliaj organikaĵojn. Ili estas gravaj kiel solviloj.

Konrtraǔe al elementoj de la karbonilgrupo, la formulo de la ketonoj enhavas nur karbohidrogenojn pri R1 kaj R2.

Ketono kun du metanoalkilo estas acetono.

## Kelkaj ketonoj 

Kategorio:Ketonoj
Kategorio:Funkciaj grupoj
Vanessa Redgrave

eta|Vanessa Redgrave en 2007
**Vanessa REDGRAVE** (naskiĝis la 30-an de januaro, 1937) estas brita aktorino.

La familia fono de Vanessa Redgrave estis plene ligita al la teatro: La gepatroj Michael Redgrave kaj Rachel Kempson estis geaktoroj, ankaŭ ŝiaj gefratoj Lynn kaj Corin sekvis tiun ĉi karieron.

Post ok-jara baletlernado Vanessa Redgrave decidis dediĉi sin al la aktorado, kaj en la jaro 1958 ŝi unuafoje kune kun sia patro aperis sursceneje kaj en filmo. En 1961 ŝi aliĝis al la renoma teatra ensemblo *Royal Shakespeare Company*. Ŝi rapide iĝis fama kaj ŝatata, prezentante sin sur scenejoj en Britio kaj Usono.

Per sia unua ĉefrolo en la filmo *Morgan. A Suitable Case for Treatment* ŝi famiĝis ankaŭ kiel filmaktorino. Krom nomumon por la Oskaro ŝi gajnis la Oran Palmon en la filmfestivalo de Cannes. En 1978 ŝi gajnis la Oskaron pro la plej bona epizoda rolo en *Julia*.

Vanessa Redgrave ankaŭ engaĝiĝas politike. Ŝi protestis kontraŭ nukleaj armiloj kaj kontraŭ la milito kontraŭ Vjetnamio, krome ŝi simpatiis kun la IRA kaj la PLO. Tre gravas por ŝi la movado por homaj rajtoj.

Ŝia edzo de 1962 ĝis 1967 estis la reĝisoro Tony Richardson. La du filinoj el tiu ĉi geedzeco, Natasha kaj Joely, sekvis la patrinon kaj fariĝis aktorinoj. El rilato kun Franco Nero Vanessa Redgrave havas unu filon.

## Listo de filmoj 
* *Behind the Mask* (1958)
* *Morgan. A Suitable Case for Treatment* (1966)
* *Blow Up* (1966)
* *Isadora* (1968)
* *Mary, Queen of Scots* (1971)
* *Murder on the Orient Express* (1974)
* *Julia* (1977)
* *The Bostonians* (1984)
* *Wetherby* (1984)
* ''Howard's End* (1992)
* *Mission: Impossible* (1996)
* Neĝosento de Smilla, 1997
* *Deep Impact'' (1998)

## Eksteraj ligiloj 
* w:it:File:Tranquilloposto-Redgrave.jpg

Kategorio:Britaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1937
Kategorio:Oskaro
Kategorio:Premiitoj de Premio Emmy
Kategorio:Redgrave-familio
Dinaro

Ekonomio > Mono > Monunuo
----
[eta|Malhelaverdaj landoj nuntempe uzas valuton konatan kiel la dinaro. Helverdaj landoj antaŭe uzis dinaron. La malgranda kesto montras [Jugoslavio]]
**Dinaro** estas la nomo de la monunuo en la jenaj regnoj:

* Alĝerio
* Barejno
* Irako
* Jordanio
* Kuvajto
* Libio
* Tunizio
* Serbio
* Makedonio

La nomo devenas de la romia monunuo, la *denarius*. En landoj, kie uzatas la araba lingvo, ĝi nomiĝas "دينار".

## Vidu ankaŭ 
* Maravedo

Kategorio:Monunuoj
Natura interŝanĝo

eta|Ilustraĵo de ĉ. 1820, prezentante interŝanĝon inter eŭropaj komercistoj kaj indianoj
En ekonomiko **Natura interŝanĝo** estas situacio, kiam du aŭ pli subjektoj reciproke interŝanĝis malmonajn aktivojn. Oni povas interŝanĝi ankaŭ servojn aŭ ŝuldatestojn. Profito aŭ malprofito de natura interŝanĝo estas kalkulita pere de prezoj de interŝanĝitaj aktivoj. Notinde, ke natura interŝanĝo ekskluzivas operaciojn kun mono. Interŝanĝo povas estis ekvivalenta, kiam la prezoj de interŝanĝitaj varoj egalas.

Natura interŝanĝo estis unika komerca metodo antaŭ apero de mono. Nuntempe natura interŝanĝo povas ekzisti inter du subjektoj, kiuj konsente volas ŝanĝi varojn. Natura interŝanĝo povas disvolviĝi okaze de inflaciego, kiam mono tute ne plenumas ilian funkcion.

La kolektado de poŝt- kaj enspezmarkoj, kiu iuj foje nomiĝas filatelo, estas ekzemplo de merkato ke multo de kies transakcioj  inter interesitaj agentoj estas faritaj de naturaj interŝanĝoj, do ne per mono aŭ valuto, sed havaĵo por havaĵo. 

## En la moderna epoko 
eta|Ilustraĵo de 1874 prezentas kamparanon kiu ofertas du gekokojn kiel interŝanĝon kontraŭ gazetabono.
En la moderna periodo pluraj specoj de interŝanĝo povas esti distingitaj:

* Ordinara interŝanĝokomerco (kiel en antikvaj tempoj) - ĉefe en evoluantaj kaj neindustriigitaj landoj, same kiel en tempoj de ekonomia krizo (ekzemple - eŭropaj landoj kaj precipe post la Dua Mondmilito en Germanio, aŭ la ekonomia interŝanĝo de krudmaterialoj, industriaj aŭ agrikulturaj produktoj inter komercantaj ŝtatoj).
* Interŝanĝo inter importistoj kaj produktantoj kiuj surmerkatigas siajn varojn al podetalistoj. Ĉi tiuj povas interŝanĝi varojn por pliigi la elekton de produktoj en ilia posedo.
* Interŝanĝo en la sektoro de reklamado kaj amaskomunikilaro.
* Interŝanĝado ene de sociaj komunumoj, kiu estas plejparte servkomercon: per interŝanĝado homoj helpas unu la alian per interŝanĝado de servoj, lertecoj, produktoj kaj sciigoj. Interŝanĝa komunumo povas havi propran komunuman valuton uzatan por enkomunuma komerco. Estas miloj da interŝanĝaj komunumoj en la mondo.

## Vidu ankaŭ
* Tradicia ekonomio
* Vivtena ekonomio
* Tempobanko
* Internacia komerco
* Filatelo

Kategorio:Ekonomiko
Podetala prezo

Ekonomiko > Mono > Prezo > Podetala prezo
----

**Podetala prezo** estas prezo, de kiu varoj estas aĉetataj en malgrandaj kvantoj de apartaj aĉetantoj. Podetalaj prezoj entenas kostojn de produktado, profiton de entrepreno, impostojn kaj estas formataj rilate al situacio sur merkato (vidu Mendado kaj ofertado teorio). Kutime, podetalaj prezoj estas pli altaj ol pograndaj prezoj.
Kategorio:Ekonomiko
Ekvilibra prezo

eta|Ekvilibra prezo
**Ekvilibra prezo** estas prezo sur merkato, je kia kvanto de varoj kaj servoj, kiujn volas aĉeti konsumantoj, tute egalas al kvanto de varoj kaj servoj, kiujn produktistoj volas oferti. Je ekvilibra prezo estas:
* prezo, je kia mendado egalas al ofertado;
* prezo, je kia ne ekzistas deficito aŭ manko de varoj aŭ servoj.

Kategorio:Mono
Kategorio:Mikroekonomiko
Kategorio:Prezo
Inflaciego

eta|Monbileto de 100 miliardoj zimbabva dolaroj presita dum la inflacioperiodo en 2008.
eta|Hiperinflacio en Argentino
**Inflaciego** estas proceso de rapidega senvalorigado de mono, kaŭze de tuta perturbo de moncirkulada sistemo. Rezulte, prezoj kreskas tre rapide kaj permanente. Oni parolas pro la inflaciego, kiam preznivelo kreskas pli rapide ol 50% monate.

Rezulte de inflaciego, homoj povas reveni de mono al natura interŝanĝo.

## Ekzemploj 
* La germana *Reichsmark* dum Vajmara Respubliko. Tiu estis unu el kaŭzoj de naziismo. Federacia Respubliko Germanio decidis kontraŭbatali inflacion per decidoj de *Bundesbank*
* La hungara pengő post Dua mondmilito
* Serbobosnia dinaro dum Bosnia milito
* Argentina peso dum la 1980-aj jaroj.
* Zimbabva dolaro ekde 2007 ĝis 2009
* Venezuelo ekde 2016

Dosiero:Billionmarks.jpg|1000-Marka monbileto remarkita per ruĝa skribaĵo 1 000 000 000 (1 biliono) Markoj, eldonita en Germanio dum la inflaciego de 1923
Dosiero:Goldkey logo removed.jpg|

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20040908233947/http://www.wiwi.uni-passau.de/lehrstuehle/lambsdorff/downloads/MakroI_7.pdf
* https://web.archive.org/web/20100626123351/http://www.sulinet.hu/eletestudomany/archiv/1999/9911/diakoldal/piacgazd/piacgazd.htm

Kategorio:Ekonomiaj problemoj
Kategorio:Makroekonomiko kaj mona ekonomio
Kategorio:Mono
Financa merkato

**Financa merkato** estas sistemo de institucioj kaj instrumentoj, kiuj certigas movadon de mono kaj kapitalo de ĉiuj formoj inter diversaj ekonomikaj subjektoj. Ĉiuj operacioj sur financa merkato estas realizataj kaj mendado kaj ofertado. Sur financaj merkatoj estigas translokigo de financoj de superfluaj subjektoj al deficitaj subjektoj.

Klasifiko de financaj merkatoj dependas de elektita kriterioj
# Ĉu temas pri unua aŭ ripetata vendado de certa financa instrumento:
#* primaraj
#* sekundaraj
# Kiuj subjektoj negocias, kiaj estas paglimdatoj de financinstrumentoj, pri kiuj speco de financaj instrumentaj temas:
#* monaj
#* kapitalaj
#* kreditaj

Ekzistas ankaŭ internaciaj financaj merkatoj, eŭromerkatoj, devizaj merkatoj.

## Vidu ankaŭ
* Financa centro

Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:Financa merkato
Prezo

[eta|Elektronika prezmontrilo en [sidnejo (2021)]]
**Prezo** estas sumo, kiu oni devas pagi por aĉeti iun varon aŭ servon. Prezo estas kutime esprimata pere de mono. Prezo estas interŝanĝa proporcio inter malsamaj varoj.

Sur la merkato prezo plenumas sekvajn funkciojn:
* **informan** -- prezo signifas, ĉi varo estas rara aŭ ne. Do, prezo povas motivigi produktistojn por enveno sur la merkato.
* **dividan** -- prezo separas aĉetantojn al tiuj, kiuj eblas aĉeti varon aŭ servon kaj tiuj, kiuj ne eblas.
* **kunordigan** -- prezo povas kunordigi planojn de produktistoj kun deziroj de aĉetantoj.
* **situigan** -- prezo ebligas lokigi produktadon tien, kie kostoj de produktado estos la plej malaltaj.

Prezo estas formita kaŭze de mendado kaj ofertado (vidu merkata prezo), sed tio ne ekskluzivas influon de registaro en prezformado.

## Prezoj 
* aŭkcia prezo
* interna prezo
* kontrakta prezo
* pogranda prezo
* podetala prezo
* ekvilibra prezo
* monopola prezo
* fiksa prezo
* regulebla prezo
* libera prezo
* resta prezo

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (3) proverboj pri prezo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Manĝoprezo
* Televidprogramo *The Price Is Right*

## Referencoj 
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:Prezsistemo
Absoluta avantaĝo

**Absoluta avantaĝo** en la lingvaĵo de internacia komerco signifas, ke iu homo, lando aŭ entrepreno estas en certa sfero (fako aŭ agado) pli bona ol aliaj homoj, landoj aŭ entreprenoj. Specialigo (kaj interŝanĝo) bazata sur absoluta avantaĝo estas aplikata en internacia komerco.

Vere ne ekzistas daŭra absoluta avantaĝo. Ekzemple, en la fino de la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcentoj, Brazilo produktis preskaŭ la tutan kaŭĉukon en la mondo, ĉar estas kaŭĉukarboj nur en naturaj tropikaj ĝangaloj, kaj havis absolutan avantaĝon en tiu produktado. Sed angloj kaj nederlandanoj malkovris manieron planti kaŭĉukarbojn en siaj kolonioj en Azio, kaj Brazilo perdis rapide la avantaĝon kaj hodiaŭ eĉ aĉetas kaŭĉukon de fremdaj landoj.

## Rilataj temoj 
* Kompara avantaĝo

## Vidu ankaŭ
* Adam Smith

Kategorio:Ekonomiko
Kompara avantaĝo

[eta|dekstra|180px|[David Ricardo.]]
**Kompara avantaĝo** signifas, ke iu homo (lando, entrepreno) estas en certa sfero (agado, fako) pli bona ol en aliaj sferoj (agadoj, fakoj). Do, libereco de internacia komerco pligrandigas eblecojn por internacia specialigo kaj prosperas al ĉiuj landoj, envicigitaj al internacia komerco. Tiun teorion ellaboris David Ricardo.

Estas duboj pri la efiko de kompara avantaĝo. Historia ekzemplo estas la "Interkonsento pri teksaĵoj kaj vinoj" inter Portugalio kaj Anglio en 18-a jarcento.
Komence de la 18-a jarcento, longe antaŭ Ricardo, ambaŭ landoj, Anglio kaj Portugalio, produktis kaj vinon kaj teksaĵojn, sed pro klimato kaj infrastrukturo en Portugalio vin-produktado havis avantaĝojn super teksaĵ-produktado, en Anglio inverse. Do, portugala vino havis komparan avantaĝon al portugalaj teksaĵoj, kvankam ne nepre al brita vino (aŭ franca vino importita).

Tial la brita ambasadoro John Methuen proponis, ke ambaŭ landoj koncentriĝu al la pli avantaĝa varo kaj aĉetu la alian de la partnero, sen dogano. Tiusenca traktato estis subskribita je la 27-a de decembro 1703. Pro ĝi ja profitis la vin-produktado de Portugalio, sed ĝia industriigo estis severe bremsita.

Portugalio kaj Anglio uzus siajn "komparajn avantaĝojn", sed la rezulto estis ruiniga al Portugalio, kiu restis preskaŭ ekster industria revolucio ĝis la 20-a jarcento. Krome, angloj regis la plejparton de produktado de oporto de Portugalio en 19-a jarcento.

## Vidu ankaŭ 
* Absoluta avantaĝo
* David Ricardo
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Ekonomiko
Vestfalio

**Vestfalio** aŭ **Vestfalujo** estas la nomo de historia germana regiono, de historia reĝolando, de prusa provinco kaj nun parto de la moderna federacia lando Nordrejn-Vestfalio de Federacia Respubliko Germanio.

La historia regiono dividiĝas inter la nunaj federaciaj landoj Nordrejn-Vestfalio kaj Malsupra Saksio, temas do pri nordokcidenta Germanio. Kelkaj gravaj urboj estis Münster, Dortmund kaj Osnabrück.
eta|300ra|Mapo de la iama distrikto Westfalen, aperinta 1710–1730

## Duklando Vestfalio 
:*Vidu ĉefartikolon: Duklando Vestfalio*
**Duklando Vestfalio** estis historia teritorio en la Sankta Romia Imperio kaj apartenis ĝis 1803 al la elektoepiskopujo Kolonjo.

## Reĝlando Vestfalio 
:*Vidu ĉefartikolon: Reĝlando Vestfalio*
La Reĝolando Vestfalio estis kreita de Napoleono, kaj ĝi ekzistis de 1807 ĝis 1813 kaj membris en la Rejna Konfederacio. Fakte tiu reĝolando, kun Ĵeromo (frato de Napoleono) kiel reĝo, ne entenis plurajn historiajn partojn de Vestfalio sed aliflanke ja havis plurajn regionojn de nuna norda Hesio.

## Prusia provinco 
:*Vidu ĉefartikolon: Provinco Vestfalio*
En 1815, Vestfalio fariĝis provinco de Prusio kaj ricevis la nunan formon.

## Parto de Nordrejn-Vestfalio 
En 1946 Vestfalio fariĝis parto de la nova federacia lando Nordrejn-Vestfalio. Tiu ŝtato konsistas el du "landopartoj", nome (norda) Rejnlando kaj Vestfalio-Lippe, cetere el kvin provincoj (germane *Regierungsbezirke*), el kiuj tri estas partoj de Vestfalio-Lippe: Okcidenta Vestfalio (Münster), Orienta-Vestfalio-Lippe (Detmold), Suda Vestfalio (Arnsberg).

## Geografio 
La Vestfala Golfo, ankaŭ Monasterlanda Golfo, estas ebena pejzaĝo, kiu esence lokas en Vestfalujo kaj nur malgrandegaparte en norda Rejnlando (ekstrema sudokcidento) kaj Malsupra Saksujo (randaj regionoj en la nordo). Ĝi estas, post la Kolonja Golfo kaj kune kun la okcidente alligiĝa Malsuprorejna Malaltebenaĵo, la dua plej suda parto de la Nordgermana Malaltebenaĵo.

## Lingvo 
Noto: PIV (ankaŭ la nova) enhavas kiel radikon nur Vestfali', dum la vestfaloj mem uzas ankaŭ la radikon vestfal' (por homo).

## Vidu ankaŭ 
* Unuiĝintaj Duklandoj Jülich-Kleve-Berg
* De Galen
* 930 Westphalia


Kategorio:Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj
Kategorio:Germanio
Kategorio:Prusio
Nathanael West

**Nathanael WEST**, origine: Nathan Wallenstein WEINSTEIN (naskiĝis la 17-an de oktobro, 1903, mortis la 22-an de decembro, 1940) estis usona verkisto.

Naskiĝinte en Novjorko, la filo de judaj enmigrintoj el Litovio studis en la universitatoj *Tufts* kaj *Brown*. Ekde 1924 li pasigis du jarojn en Parizo. Tie li verkis sian unuan romanon *The Dream Life of Balso Snell*, kiun li publikigis en 1931. Reveninite al Usono li agis kiel manaĝero de malgrandaj hoteloj. Lia plej renoma romano *Miss Lonelyhearts* aperis en 1933. En 1935 li transloĝiĝis al Hollywood por fariĝi scenaristo. Sian lastan romanon *The Day of the Locust* li publikigis en 1939. Unu jaron poste li mortis de aŭto-akcidento.

## Listo de verkoj 
* *The Dream Life of Balso Snell* (romano, 1931)
* *Miss Lonelyhearts* (romano, 1933)
* *A Cool Million : the Dismantling of Lemuel Pitkin* (romano, 1934)
* *The Day of the Locust* (romano, 1939)

Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Evelyn Waugh

**Evelyn Arthur WAUGH** (naskiĝinta la 28-an de oktobro 1903 en Londono, mortinta la 10-an de aprilo 1966 en Taunton) estis angla verkisto.

## Vivo kaj verkado
Waugh, filo de eldonisto frekventis la universitaton de Oksfordo kaj iĝis instruisto. Inter 1928-38 li publikigis kvin satirajn romanojn, en kiuj li prezentis kritike aspektojn de brita vivo influita de kolonialismo, speciala lernejsistemo kaj de inter la militoj tipa dekadenca kaj cinika vivointerpreto. La titoloj de la romanoj tiamaj jenas: *Decline and Fall* (1928), *Vile Bodies* (1930), *Black Mischief* (1932), *A Handful of Dust* (1934) kaj *Scoop* (1938). Kelkajn jarojn pli malfrue sekvis la romano *Put Out More Flags* (1942) kun intrigo antaŭ la fono de la Dua Mondmilito.

La postaj verkoj estiĝis sub la influo de lia konvertiĝo al katolikismo (li iĝis ano de la Romkatolika eklezio en 1930). Kvazaŭ lia plej bona romano konsideratas *Brideshead Revisited* (1945). Tie Waugh tre serioze raportis la destinon de la nobela familio Marchmain, kiu post multaj konfliktoj finfine retrovos la katolikan kredon. Surbaze de ĝi faritis ankaŭ televidserio, kiu dissenditis en 1981 en la Unuiĝinta Reĝolando. En la verko *The Loved One* (1948) Waugh satire kritikas la troigitajn funebrajn ceremoniojn en Usono.

La spertojn militajn Waugh uzis por la romana trilogio *Sword of Honour* al kiu apartenas la volumoj *Men at Arms* (1952), *Officers and Gentlemen* (1955)  kaj *Unconditional Surrender* (1961): la milito iĝas tie lukto eterna inter la bono kaj la malbono, kulturo kaj barbarismo.

Havante brilan stilon li verkis krome vojaĝlibrojn kaj biografiojn. Sub la titolo *A Little Learning* (1964) kaŝas sin liaj rememoroj. Lia frato estas la verkisto Alec Waugh, kiu skribis romanojn, vojaĝlibrojn kaj rakontojn.

## Listo de verkoj 
* *Decline and Fall* (romano, 1928)
* *Rossetti* (biografio, 1928)
* *Vile Bodies* (romano, 1930)
* *Black Mischief* (romano, 1932)
* *A Handful of Dust* (romano, 1934)
* *Edmund Campion* (biografio, 1935)
* *Scoop* (romano, 1938)
* *Brideshead Revisited* (romano, 1945)
* ''Scott-King's Modern Europe* (romano, 1947)
* *The Loved One* (romano, 1948)
* Trilogio:
** *Men at Arms* (romano, 1952)
** *Officers and Gentlemen* (romano, 1955)
** *Unconditional Surrender* (romano, 1965)
* *Ronald Knox* (biografio, 1959)
* *A Little Learning'' (membiografio, 1964)

## Vidu ankaŭ 
*Renouveau catholique

Kategorio:Britaj verkistoj
Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
Kategorio:Romanoj pri la Dua Mondmilito
Kategorio:Konvertitoj de protestantismo al romkatolikismo
Instrumentotekniko

**Instrumentotekniko** aŭ **instrumentoteĥniko** estas la arto de mezuri fizikajn kaj kemiajn parametrojn kaj uzi ĉi tiujn al rego procesojn. Ĉi tiuj parametroj estas mezurataj per sensiloj kaj la reala regulado estas farata per aktuatoroj.

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Artoj
Kategorio:Kemia inĝenierarto
Maorioj

La **Maorioj** estas la praloĝantoj de Nov-Zelando.

## La maoria alveno al Nov-Zelando 
Oniaopinie, la Maorioj alvenis Nov-Zelandon je iam en la lasta parto de la unua jarmilo p.K., de Tahitio aŭ iu alia parto de orienta Polinezio. Arĥeologiaj malkovraĵoj indikas tion ke estis verŝajne kelkaj amasoj da migrantoj inter la 800-a kaj 1300-a p.K. Laŭ Maoriaj mitoj kaj legendoj, ili alvenis de la mita Hawaiki pere de «waka»-oj (kanotegoj por oceano).

En klereca libro «La Pingvina Estinteco De Nov-Zelando», fameta estintecisto Michael King diris ke Maorioj estis la lasta komunumo da homoj ne ŝanĝita kaj ne influita de la ekstera mondo.

La praaj Eŭropaj esploristoj de Nov-Zelando, inkluzive de Abel Tasman kaj James Cook priraportis renkontojn de Maorioj.

Ĉi tiuj praaj raportoj priskribis la Maoriojn kiel ferocaj kaj malhumilaj. Intertribmilitoj estis kutimaj, kaj la venkitojn oni sklavigis, aŭ eĉ foje manĝis. Ekde eĉ la 1780-oj, Maorioj renkontis Eŭropajn fokkaptistojn kaj balenkaptistojn, en kies ŝipoj kelkaj Maorioj eĉ ŝipanis. Ankaŭ alvenis ade areto da eskapintaj kaptitoj de Aŭstralio, kaj forlasintoj de vizitantaj ŝipoj. Je 1830 taksiĝis tio ke eĉ 2000 da Eŭropaj Maoroj loĝis inter la Maorioj, plejparte kiel sklavoj, kvankam kelkaj gajnis iom da rajtojn. Kiam Pomare militis kontraŭ Titore je 1838, inter liaj militistoj estis 132 eŭropaj maorioj.

Maoria kulturo kaj lingvo instruiĝas en kelkaj Nov-Zelandaj lernejoj. Aldone, ekzistas antaŭlernejnivelaj «kohanga reo» (lingvejoj) kiuj instruas al «tamariki» (infanoj) tute per la Maoria lingvo.

## En Esperanto 
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 19an ĉapitron "Fabelo maoria el Nov-Zelando" al komentoj pri la maorioj (p. 159); poste ŝi rakontas fabelon pri maoria belulino.

La revuo "Kuriero" de Unesko dediĉis sian numeron n-ro 1 de januaro-marto 2019 al la temo de indiĝenaj lingvoj okaze de la proklamo de 2019 kiel Internacia Jaro de Indiĝenaj Lingvoj. Tiukadre la artikolo *La umbilika ŝnuro*, de Kirituia Tumarae-Teka kaj James Doherty, temas pri la konceptoj inter maorioj pri la rilato al la medio.

## Bildaro 

Dosiero:Te Puni Maori Chief.jpg|
Dosiero:Hinepare.jpg|
Dosiero:DanceMaori.jpg|Dancaj maorioj
Dosiero:TawhiaoNLA.jpg|Reĝo (1895)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.maori.org.nz  
* http://www.culture.co.nz  
* http://www.aocafe.com 
* http://www.korero.maori.nz
Hermann Bahr

eta|dekstra|Hermann Bahr (1904)
**Hermann BAHR** (naskiĝis la 19-an de julio 1863 en Linz; mortis la 15-an de januaro 1934 en Munkeno) estis aŭstra verkisto, kritikisto kaj reĝisoro. Li estis mentoro de la grupo Jung-Wien.

Li studis en Vieno, Graz, Czernowitz kaj Berlino klasikan filologion, ekonomion kaj juron. Post vojaĝoj tra Eŭropo kaj Norda Afriko li laboris kiel redaktoro kaj eldonisto en Berlino kaj Vieno.

De 1906 ĝis 1907 li estis reĝisoro en Berlina teatro, en 1912 la ekloĝis en Salzburg, kaj ekde 1918 li laboris kiel dramaturgo en la Viena *Burgtheater*. Ekde 1922 li vivis en Munkeno.

Lia verkaro konsistas el romanoj, teatraĵoj kaj eseoj. Komence influite de la naturalismo, li trapasinte la novromantismon kaj impresionismon fine propagandis la ekspresionismon.

## Verkoj 
### Eseoj 
* *Zur Kritik der Moderne* (1890)
* *Die Überwindung des Naturalismus* (1891)
* *Wiener Theater* (1899)
* *Inventur* (1912)
* *Expressionismus* (1916)
* *Burgtheater* (1920)

### Dramoj 
* *Die neuen Menschen* (1887)
* *Die Mutter* (1891)
* *Das Tschaperl* (1898)
* *Der Querulant* (1914)

### Komedioj 
* *Der Star* (1899)
* *Wienerinnen* (1900)
* *Der Krampus* (1901)
* *Der Meister* (1904)
* *Ringelspiel* (1907)
* *Das Konzert* (1909)
* *Die Kinder* (1911)

### Romanoj 
* *Theater* (1897)
* *Drut* (1909)
* *Himmelfahrt* (1916)
* *Die Rotte Korahs* (1919)

### Membiografio 
* *Selbstbildnis* (1923)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.literature.at/elib/www/wiki/index.php/Frauenrecht_%28Hermann_Bahr%29  
* http://www.literature.at/elib/www/wiki/index.php/Hermann_Bahr  

Kategorio:Aŭstraj verkistoj
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Interna prezo

**Interna prezo** estas prezo, je kiu varo aŭ servo estas vendata en la lando de ĝia origino aŭ en la lando de ĝia produktado. Interna prezo estas difinata koncerne de renkontiĝo de ofertado kaj mendado.

Kategorio:Mono
Duonkonduktaĵa aparato

**Duonkonduktaj aparatoj** estas elektronikaj komponantoj kiuj ekspluatas la elektronikajn ecojn de duonkonduktaĵoj, precipe silicio, germaniumo kaj galia arsenido. Tiu ĉi klaso de aparato anstataŭis termojonajn aparatojn, tiel kiel vakutubojn, en plejmultaj aplikaĵoj. Ili utiligas elektran konduktecon en la solida stato mala al la vakua stato aŭ la gasa stato.

Duonkonduktaj aparatoj disponeblas en apartaj unuoj, aŭ en integritaj cirkvitoj kiuj entenas multaj apartaj cirkvitaj elementoj. konstrukcio de integritaj cirkvitoj dependas de la bazaj konceptoj de aparata fiziko. Plej multaj el tiuj aparatoj dependas de kondukteco de majoritataj portantoj. Sed kelkaj regas la konduktadon de minoritataj portantoj. Aliaj konceptoj el aparata fiziko estas benda strukturo de duonkonduktaĵo, la benda breĉo, benda tordado, ktp... Sed por konstrukcii integrita cirkvito, oni devas kompreni la funkcio de la apartaj unuoj tiel kiel diodo, solidstata kondensilo, kamp-efika kaj dupolusa junta transistoroj, kaj la medodoj de fabrikado de duonkonduktaĵaj aparatoj tiel kiel fotolitografio, jona enplantado, kemia vapora deponado, kaj epitaksia deponado.

Ekzemploj de duonkonduktaĵaj aparatoj:

* Diodoj:
** Zeneraj diodoj
** Lavangaj diodoj
** Lum-elsendaj diodoj (LED)
** Fotodiodoj
** Schottky-aj diodoj
** Klakaj diodoj
** Tunelaj diodoj
** Siliciaj Regitaj Rektifiloj
** Diakoj
** Triakoj

* Transistoroj
** Dupolusaj juntaj transistoroj
** Fototransistoroj
** Kamp-Efikaj transistoroj
** MOSKED-aj transistoroj
** KMOS-aj transistoroj

* Tiristoroj
** Fototiristoroj
** GTO-tiristoroj
** IGC-tiristoroj

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Elektra inĝenierarto
Kontrakta prezo

Ekonomiko > Mono > Prezo > kontrakta prezo
----

**Kontrakta prezo** estas prezo, kia estiĝas laŭ aĉetkontrakto inter vendisto (produktisto) kaj aĉetisto (konsumanto). En eksterekonomikaj rilatoj kontraktaj prezoj estas uzataj en kontraktoj, kiuj direktiĝas al interŝanĝo de varoj. Kontraktaj prezoj profite servas al ambaŭ flankoj de komerca kontrakto.

Kategorio:Mono
Kategorio:Kontrakta juro
Kategorio:Juraj terminoj
Madraso

***Madrasa***, arabe: **مدرسة** (pluralo مدارس, madāris), origine estas araba vorto por **islamlernejo** respektive **koranlernejo**, sed hodiaŭ tiu vorto estas uzata ankaŭ en aliaj lingvoj de islama kulturo. En Esperanto kutime uzatas la vortformo **madraso**, kvankam en unuopaj kazoj ankaŭ aplikiĝis la variaĵo **medreso** - kialo por tiu vario estas, ke en la araba lingvo skribiĝas nur la konsonantoj de vortoj, kaj la interkonsonantaj vokaloj estas transdonataj nur per parola tradicio.

Origine *madrasa* estas lernejo en aŭ apud moskeo. Tradicia lernoformo en *madrasa* estas alia ol okcidentaj lernejoj. Parkere lerni estas pli grave ol en okcidentaj lernejoj. Normale instruisto legas libron laŭte kaj lernantoj kune rediras tion. Ofte studentoj vivas en la *madrasa* kaj rilato al instruisto estas pli intima kaj grava ol en okcidenta lernejo. Formalaj klasoj laŭ aĝo aŭ lerna nivelo ne estas kutimaj. Hodiaŭ *madrasa* ofte estas ŝanĝita laŭ okcidenta modelo kaj ne nur islamlernejo.

Dosiero:Mir-i Arab.JPG|la madraso Mir-i-Arab en Buĥaro (Uzbekio)
Dosiero:Bou Inania Madrasa.jpg|kolonoj de la madraso *Bou Inania* en Fes, Maroko
Dosiero:Samarkand madrasa Shir Dar.JPG|madraso *Ŝir Dar* en Samarkando (Uzbekio)
Dosiero:Medersa bou inania meknes.jpg|madraso de la urbo Meknès (Maroko)
Dosiero:Bukhara divan begi madrasa inside view 1.JPG|korto de la madraso *Divan Begi*, same en Buĥaro
Dosiero:Madrasa At Hauz Khas Complex.JPG|ruino de historia madraso en Delhio, Barato

## Famaj madrasoj 
* Universitato de Sankore
* Madraso de Ĝingerejber

## Vidu ankaŭ 
* Maktabo, ĉefe por bazinstruado

## Eksteraj ligiloj 
* retejo "Islama Vojo", *faizani.com* 
* artikolo "Komprenante Madrasojn" de Alexander Evans en la usona retejo *foreignaffairs.org*  same 
* *Voyage à l’intérieur des madrasa pakistanaises* ("vojaĝo al la interno de la madrasoj de Pakistano") de William Dalrymple, Le Monde diplomatique, marto 2006 

Kategorio:Islamo
Borso de laboro

**Borso de laboro** estas institucio, kia funkcias kiel peranto inter labordonantoj kaj laboristoj sur labormerkato. La plej disvastigita formo de borso de laboro estas *ŝtata borso de laboro*. Ili plenumas sekvajn funkciojn:
* registras mendadon kaj ofertadon al laborforto;
* iumaniere regulas labormerkaton;
* helpas al laborserĉuloj trovi laboron;
* helpas al labordonantoj serĉi novajn laboristojn;
* helpas al laborserĉuloj ŝanĝi laborlokon;
* registras nombron de senlaboruloj por statistiko;
* pere de borsoj de laboro senlaborec-subvenciojn estas pagataj;
* ktp;

Krom ŝtataj borsoj de laboro ekzistas komercaj laboragentejoj. Ili plenumas preskaŭ samajn funkciojn, sed iliaj servoj estas pagataj.

Kategorio:Laboro
Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:Borsoj
Mona iluzio

**Mona iluzio** estas situacio, kiam laboristoj aŭ entreprenoj malĝuste komprenas evoluon de preznivelo. Por ekzemplo, laboristo notas, ke lia salajro plialtiĝas, sed li ne registras (almenaŭ dum mallonga periodo), ke prezoj de varoj ankaŭ plialtiĝas.

Entreprenoj registras, ke iliaj propraj prezoj plialtiĝas, sed ili ne komprenas, ke baldaŭ plialtiĝos salajroj, luprezoj, ktp. Do, entreprenoj bonvolas plialtigi produktadon. Monaj iluzioj estas kialoj de plialtiĝo de prezoj kaj okupateco.

Post iom da tempo, monaj iluzioj malaperas kaj rezulte okupateco kaj nivelo de produktado revenas al la komenca nivelo.

## Vidu ankaŭ 
* Ekonomia kresko
* John Maynard Keynes

Kategorio:Ekonomiko
Talibé

***Talibé***, de arabe: **طالب** "(islama) studento aŭ lernanto", estas volofa nomo de islama lernanto de la senegala islama grupo de la Muredoj. Mureda *talibé* devas subigi sin tute al instruisto kaj ne nur devas lerni islaman lekciaron sed ankaŭ laboradi por sia instruisto, tre ofte multajn horojn ĉiutage, ekzemple en la arakido-kampoj de sia instruisto sen ricevi monan pagon. Labori eble estas pli grave ol lerni.

Kategorio:Islamo
Kategorio:Senegalo
El coche de pedales

***El coche de pedales*** [el koĉe de pedales], "la pedalaŭto", estas hispania kineja filmo reĝisorita de Ramón Barea kaj enkinejigita je la 16-a de januaro de 2004 en kiu Esperanto havas rolon: la protagonistoj parolas Esperanton dum kelkaj momentoj.

## Temo
En Hispanio, dum Paska semajno de 1959, infano *Pablito* ("Paŭlĉjo") deziregas kostegan pedalaŭton, kiun li vidis en ludilvendejo.
Ne havante televidilon, li revas pri heroo de scienc-fikciaj radioprogramoj Diego Valor.

Lia patro Pablo Magaña (rolita de Alex Angulo) estas instruisto pri tajpado kaj Esperanto, el maldekstrema venkita familio.
Li estas malsukcesulo, kiu mensogas kaj prokrastas ŝuldojn.
Liaj lernantoj preferas transŝosean lernejon kie oni instruas la pli praktikan francan.

La patrino *Estrella* venas de dekstrema familio pli riĉa, kiu taksas, ke ŝi mezaliancis kun Pablo.

La filmo montras impreze, kiel oni vivis dum mezo de regado de Francisco Franco.

## "El coche de pedales" kaj Esperanto 
Pablo krom instrui ankaŭ renkontiĝas kun esperantistaj maldekstremaj konspirantoj, kaj tial multaj esperantaj frazoj (salutoj, proverboj) estas aŭdeblaj kaj legeblaj.

Homoj de Hispana Esperanto-Federacio helpis pri prononco kaj lingva kontrolo.

## Eksteraj ligiloj 
En IMDB , 

**HEF**
* Kunlaboro de HEF   
* Premiero  
* Filmoskemo  

## Vidu ankaŭ 
Esperanto-filmo

Kategorio:Esperanto-filmoj
Kategorio:Hispanaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2004
Kategorio:Esperanto en filmoj
Kategorio:Filmoj pri la frankisma epoko
Kategorio:Filmoj pri edukado
Peter Huchel

eta|dekstra|Peter Huchel
**Peter HUCHEL** [pete huĥl] (naskiĝis la 3-an de aprilo, 1903, mortis la 30-an de aprilo, 1981) estis germana poeto.

Naskiĝinte apud Berlino, li pasigis sian junaĝon en kampara regiono. De 1923 ĝis 1926 li studis literaturon kaj filozofion en Berlino, Freiburg kaj Vieno. Ekde 1927 li vojaĝis dum tri jaroj tra Francio, la Balkana Duoninsulo kaj Turkio; reveninte al Berlino li laboris por diversaj literaturaj ĵurnaloj kaj verkis lirikon.

Dum la nazia reĝimo li malmulton verkis; eĉ la publikigon de sia unua poemaro *Der Knabenteich* li en 1933 preventis. Ekde 1940 li devis militservi.

Post la Dua mondmilito Peter Huchel laboris en Orienta Berlino ĉe radiostacio. Ekde 1949 li estis ĉefredaktoro de renoma kultur-revuo, sed pro konfliktoj kun politikaj funkciuloj li en 1962 devis forlasi tiun ĉi postenon. En 1971 li fine transloĝiĝis de GDR al FRG. Li mortis en Staufen im Breisgau, Badeno-Vurtembergo.

Laŭ Huchel nomiĝas la renoma premio Peter-Huchel-Preis pri moderna germana poezio, ĉiujare aljuĝata en Staufen.

## Listo de verkoj 
* *Gedichte* (poemoj, 1948)
* *Chausseen, Chausseen* (poemoj, 1963)
* *Die Sternenreuse* (poemoj verkitaj 1925-1947, eld. 1967)
* *Gezählte Tage* (poemoj, 1972)
* *Die neunte Stunde* (poemoj, 1977)

## En Esperanto aperis 
* *Soldata tombejo*. - En: *La muzino* / eld. Rikardo Ŝulco. - Paderborn : Esperanto-Centro, 1992

Huchel
Kruco

eta|200px|Tipoj de krucoj.
**Kruco** estas "signo, formita de 2 perpendikularaj linioj" (PIV). Estas diversaj formoj de tiu signo, kiuj havas multajn specialajn signifojn:
* Kristana kruco estas la simbolo de kristanismo.
** Kamparkruco
** Lorenokruco estas speciala formo de la kristana kruco.
** Andrea kruco estas kruco, kies brakoj intersekcas oblikve.
** Georga kruco en nordaj landoj.
** Pentaj krucoj estas ŝtonaj krucoj, starigitaj pere de mortiginto en loko, kie okazis murdo.
** Skandinava kruco estas simbolo trovebla sur skandinaviaj flagoj, derivita de kristana kruco.
** Invertita kruco estas simbolo kun tre diversaj signifoj, uzita en Romkatolikismo kaj en satanismo.
** Kruco de Kalatrava de hispana Ordeno de Kalatrava.
** Kruco de Santiago en Hispanio.
** Malta kruco, de militordeno.
** Kruco de Mannerheim, en Finnlando.
** Martela kruco (germane: *Kruckenkreuz*)
* Hokkruco aŭ svastiko estas simbolo el azia filozofio kaj religio, kaj de tie de naziismo.
* Kelkaj krucoj estas medaloj aŭ premioj al gravaj militistoj, kiel la Fera Kruco
* Kruco de Agilulfo, trezora.
* Anĥ, nomata ankaŭ "nila kruco", estas egiptia simbolo por vivo.
* Obeluso (†) aŭ "*ponardo*" estas tipografia simbolo uzata por piednotoj, sed ankaŭ por reprezenti la kristanan krucon.
* Adicio-signo estas matematika simbolo en la formo de kruco.
* Kruco estas ankaŭ la nomo de tabulludo.
* Suda Kruco estas konstelacio.

Laŭ Francisko Azorín **kruco** estas *Figuro formata per du linioj perpendikularaj, havanta en la arto simbolecon.* Li indikas etimologion el la latina *crux, crucis* (kruco). Li montras tiparon (ankaŭ per bildoj), nome latina, greka, rusa, egipta, kelta, malta, lorena, sobrarba, papa, sanktandrea, kalatrava, patriarka, svastika, toforma; kaj li aldonas la terminojn *fadenkruco*, *kruciĝejo*, kaj krucifikso, por bildo reprezentanta krucon kun krucumita Kriston.

## Rilataj terminoj 
* Ĉevoja ŝtonkruco
* Krucmilitoj
* Kruconervura volbo
* Krucosigno
* *Lignum Crucis*
* *Via Crucis*

## Notoj
Lunarko (simbolo)

eta|200px

**Lunarko** kelkfoje rolas kiel simbolo de islamo, kiel kruco simbolas kristanismon, kaj *Magen David* judismon.

Ekzemple, kiam islamanoj sentis tro kristana la simbolon de Ruĝa Kruco, ili kreis samsignifan Ruĝan Lunarkon.

Lunarko ne estis uzita kiel simbolo fare de Mahometo, aŭ de la ceteraj fruaj islamanoj.
Dum bizanca epoko, lunarko estis simbolo de Konstantinopolo, laŭ legendo pri lunlumo helpante defendantojn kontraŭ invado.
Ĝi estas ekuzita de Turka Imperio, post la konkero de la urbo.
De tiam, ĝi pasis al la modernaj flagoj de Alĝerio, Komoroj, Maŭritanio, Pakistano, Malajzio, Tunizio, Turkio, kaj aliaj islamaj landoj.
Notu, ke malmultaj arabaj landoj uzas ĝin.

Dosiero:Herb Leliwa.jpg|
Dosiero:Ottoman crescent (fixed width).svg|
Dosiero:DEU Halle (Saale) COA.svg|
Dosiero:Gibbous-Crescent-half-ellipse-in-circle.png|

## Vidu ankaŭ 
* Lunarko kaj stelo
* Luna fazo

Kategorio:Islamo
Kategorio:Simboloj
Charlotte Irwin Kohrs

**Charlotte Irwin KOHRS** (naskiĝis en 1910, mortis la 31-an de julio 2002) estis usona esperantistino kaj fondinto de *Infanoj ĉirkaŭ la Mondo* kaj ĝia multjara direktoro.

Ŝi verkis "malgrandajn librojn" por infanoj, komponis konversaciajn kantojn por lernantoj, redaktis, eldonis, distribuis tra la mondo novaĵleterojn. Ŝi estis Honora Membro de Esperanto-Ligo por Norda Ameriko.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Listo de ukrainaj esperantistoj

**Listo de ukrainaj esperantistoj**

* Nadija Hordijenko Andrianova
* Anatolo Koch
* Vladimir Kornilov
* Aleksandr Koroleviĉ
* Orest Kuzjma
* Vladimir Savviĉ Kuzmiĉ
* Mikelo T. Popov
* Nikolaj Stepanoviĉ Potapĉik
* Andreo Rogov
* Vasil Stanoviĉ
* Mikaelo Ternavski
* Miĥail VAIL


Ukrainiaj
Kategorio:Listoj pri Ukrainio
Dimitar Terziev

**Dimitar TERZIEV** (naskiĝis 1923, mortis la 30-an de majo 2002) estis bulgara esperantisto.

Li fondis kaj gvidis Ĥoron de Sofiaj Esperantistoj, kiu fariĝis kerno de Internacia E-Ĥoro, kies ĥorestro li estis ĝis la UK en Zagrebo, 2001.

Li ankaŭ estis longjara prezidanto de Muzika Esperanto-Ligo kaj redaktoro de la bulteno *Muziko*.

TERZIEV, Dimitar
TERZIEV, Dimitar
Kategorio:Premio Deguĉi
Vasil Stanoviĉ

**Vasil STANOVIĈ** (naskiĝis 1940, mortis la 19-an de julio 2002) estis esperantisto de 1961, fotoĵurnalisto, eldonisto kaj kunfondinto de Ukrainia Esperanto-Asocio (1989).

En sia eldonejo Bona Koro en Drohobiĉo li renaskigis la aperon de E-almanako *Ukraina Stelo*, aperigis Ukrainan-Esperantan vortareton (kunaŭtoris ĝin kun Volodimir Pacjurko).

En Ukrainio kaj Esperantio li estis konata pro siaj multaj fotoekspozicioj kaj pro por-Esperanta bonfarado.

Eta nekrologo, verkita de Viktor Pajuk, aperis en *Internacia Ĵurnalisto*, 1/2002, p. 2.

Stanoviĉ