open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rupert Sheldrake

dekstra|170ra
**Rupert SHELDRAKE** (naskiĝis je la 28-a de junio 1942 en Newark-on-Trent, Anglio), post studoj pri botaniko, fiziologio, ĥemio, bioĥemio en Cambridge, filozofio kaj sciencohistorio en Harvard, iĝis konata kiel proponanto de teorio pri "morfaj kampoj", kiun li poste provis apliki al diversaj esplortemoj.

## Listo de libroj 
* *A New Science of Life* Nova vivoscienco (1981)
* *The Presence of the Past* La ĉeesto de pasinteco (1988)
* *The Rebirth of Nature* La renasko de naturo (1990)
* *Seven Experiments That Could Change the World* Sep eksperimentoj, kiuj povus ŝanĝi la mondon (1994)
* *Dogs that Know When Their Owners are Coming Home* Hundoj, kiuj scias, kiam siaj mastroj rehejmiĝos (1999)
* *The Sense Of Being Stared At* La sento esti alrigardata (2003)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sheldrake.org 
* http://www.gwup.org/skeptiker/archiv/2004/3/morphogenetische_felder.html  
* http://www.nautis.com 
* http://www.imprint.co.uk/jcs_12_6.html  

Kategorio:Britaj biologoj
Kariero

La **kariero** (profesia vojo) estas la persona vojo de unu homo dum sia profesia vivo.
Speciale ene de certa profesia kampo ĝi estas la atingo de pli kaj pli altaj ŝtupoj.

En la ĉiutaga lingvo (slango) la nocio 'kariero' ofte estas asociata kun aliiĝo de la profesiaj kapabloj kaj de la ofico.

Etimologie la vorto venas de la franca *carrière*, kiu origine signifis konkurs-veturan kurejon por ĉaroj; same kiel la vorto "ĉaro" ĝi reiras al la latina *carrus*.

## Vidu ankaŭ 
* Kunula premo

Kategorio:Regado
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Sociologio
Kategorio:Homa scienco
Kategorio:Socio
Kategorio:Profesioj
Errico Malatesta

**Errico MALATESTA**, en esperanto **Eriko Malatesto** aŭ **Eriko Malatesta** (naskiĝis la 4-an de decembro 1853 en Capua, Reĝlando de la du Sicilioj, mortis la 7-an de julio 1932 en Romo, Italio), estis itala anarkiisto. Li havis tre fortan kredon, kiel lia amiko Petro Kropotkin, ke la revolucio anarkia okazos baldaŭ.

Malatesta vivis longan parton de sia vivo ekster sia hejmlando Italio. Entute li pasigis pli ol naŭ jarojn en malliberejo. Li skribis kaj prilaboris kelke da ĵurnaloj radikalaj. Li ankaŭ estis amiko de Miĥail Bakunin.

## Malatesta kaj Esperanto 
Malatesta rilatis favore al Esperanto.

En 1907, dum la unua Internacia Anarkiista Kongreso kiu okazis en Amsterdamo, Errico Malatesta] kun Emile Chapelier, proponis al la Kongreso rezolucion ne sole por instigi la anarkiistojn, almenaŭ la plej aktivajn, lerni Esperanton sed ankaŭ por postuli ke la Anarkiista Internacio uzu Esperanton kiel laborlingvon. Tiu rezolucio estis malakceptita. La Kongreso montris sin pli pragmatisma ol idealisma kaj akceptis alian rezolucion kiu "alvokas ĉiun kamaradon lerni almenaŭ unu vivantan lingvon".

Intervjuate de Lanti por Sennacieca Revuo en 1924, li tiam deklaris, ke li senpene legas tiun ĉi gazeton, ĉar li lernis Esperanton iam en Londono. Li aldonis, ke li ĉesis interesiĝi pri la movado post la Ido-krizo, atendante scii, kiu el la du mondlingvoj venkos.

Lia libro *Anarkio* aperis en Esperanta traduko de Carlo Minnaja en 2018.

## Citaĵo 
"Nu, eĉ se ĝi fiere alprenas la ja senutilan etikedon ‘revolucia’, la sindikatismo estas kaj ĉiam estos nur leĝema kaj konservema ilo sen alia atingebla celo ol la plibonigado – eĉ dubinda! - de la laborkondiĉoj. (… la grandaj nordamerikaj unuiĝsindikatoj) estas fariĝintaj, laŭmezure kiel kreskis ties forto kaj riĉeco, organizoj klare konservemaj, zorgantaj nur privilegigi siajn membrojn en la fabriko, la metiejo aŭ la minejo, kaj multe malpli malfavoraj al la mastra kapitalismo ol al la neorganizitaj laboristoj, tiu subproletaro malestimata far la social-demokratio! Nu, tiun ĉiam kreskantan proletaron de senlaboruloj, kiun sindikatismo ne konsideras, aŭ pli ĝuste, kiun ĝi konsideras nur kiel obstaklon, ne povas forgesi ni mem, anarkiistoj (rim. sed ni povus diri pli ĝenerale ni mem, universalistoj), ni devas ĝin defendi, ĉar ĝi estas la plej suferanta. Mi tion ripetas, la anarkiistoj (…universalistoj) devas iri en la laboristajn unuiĝojn. Unue por propagandi la anarkiismon (pli ĝenerale la universalismon), due, ĉar tio estas la nura rimedo por disponigi al ni, ĉe la ĝusta horo, grupojn kiuj kapablos ekmastrumi la produktadon ; finfine ni devas tien iri por vigle reagi kontraŭ tiu malŝatinda pensmaniero, kiu instigas la sindikatojn defendi nur apartajn interesojn".

## Vidu ankaŭ 
* Anarkiismo en Italio

## Mencioj 
Li estas menciita en la libro «Kronikoj el la monteto» de Anna Maria Riccardi, eld. Edistudio 2020, ISBN 9788870360943

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Duonhoron kun Eriko Malatesta, intervjuo kun Lanti por Sennacieca Revuo, 1924
* Bitoteko - Errico Malatesta

Kategorio:Italaj anarkiistoj
Gama-radiado

**Gama-radiado** (aŭ γ-radiado) estas elektromagneta radiado. Pro ĝia tre alta frekvenco ĝi estas joniga radiado. Ĝia frekvenco estas pli ol 2,42 EHz, la ondolongo pli malgranda ol 124 pm, pli mallonga ol ikso-radioj. Ĝi estas formita de fotonoj.

Gama-radiado estas la plej energia el la tuta elektromagneta spektro. Ĝi estas ofte difinata kiel pli energia ol 10 keV, kvankam la unua parto de tiu intervalo estas ankaŭ konsiderata kiel energiaj ikso-radioj. Fakte, ne ekzistas fizika diferenco inter gama- kaj ikso-radiado: oni kutime nomas gama-radiadon tiun elsendon de fotonoj el nukleaj procezoj, dum la ikso-radioj originas el la eksteraj tavoloj de la atomo aŭ el similaj procezoj. Povas okazi ke kelkaj ikso-radioj estas pli energiaj ol iuj gama-radioj.

Do, gama-radiado ne estas partikla kiel alfa- kaj beta-radiado, sed ĝenerale akompanas tiujn. Ĉar gama-radiado estas multe pli penetranta ol partikla radiado, oni bezonas pli dikan tavolon da materialo por protekti sin kontraŭ ĝi. Plumbo kaj aliaj materioj densaj kun alta atomnombro taŭgas bone kiel blendaĵo. Plumbaĵo unu centimetron dika duonigas la intenson de gama-radiado. Strukturaj konstruaĵoj povas uzi radiadŝirman betonon por protektado.

Gama-radiado uzatas en diversaj aplikoj de medicino kaj industrio. Ekzemple, la radioterapio per teleterapio uzas ĝenerale izotopojn elsendantajn gama-radiadon, kiu atingas la malsanajn korpopartojn. La industria radiografio uzas ofte gama-radiadon por malkovri difektojn ene de la metalaj materialoj. Alia uzo estas la steriligado de materialoj; por tiu uzo oni aplikas fortan radiadon, kiu mortigas bakteriojn aŭ aliajn nedeziratajn vivaĵojn.

## Vidu ankaŭ 
* Disfala vico
* Kosma radiado
* Kernfiziko
* Gamo-radia ekbrilo
* Radiprotektado
* Radionuklido

## Eksteraj ligiloj 
* *Specifaj konstantoj de gama-radiadaj dozoj pri (proks. 500) nuklidoj Specific Gamma-Ray Dose Constants for Important to Dosimetry and Radiological Assessment*, Laurie M. Unger kaj D. K . Trubey, Oak Ridge National Laboratory, Majo 1982 . ()

Kategorio:Elektromagneta radiado
Kategorio:Nuklea fiziko
Kategorio:Radioaktiveco
Santa-Kruzio (Bolivio)

**Santa-Kruzio**, (, elp. *Santa Krus*, *Santa Kruh*), estas departemento de Bolivio. Kun surfaco de  kvadrataj kilometroj, ĝi okupas la orientan trionon de la lando. Laŭ la censo de 2001 la tuta loĝantaro estis  homoj - laŭ takso de la jaro 2010 intertempe estu proksimume 2,6 milionoj.

La ĉefurbo estas Santa Cruz de la Sierra (*Sankta Kruco de la Siero*). La Nacia Parko Amboró () estas naturrezervejo kun ĉirkaŭ 800 specioj de birdoj, ĉirkaŭ 125 mamuloj kiaj pumoj, ocelotoj, kaj la rara Okulvitra urso.

En 2005 estis iniciatoj por akiri plian aŭtonomecon de la provinco, elde la centra registaro, parte kun sendependismaj trajtoj. La cetera parto de la lando konsideras tion ribelo de pli riĉa parto, precipe post la malkovro de rezervejoj de natura gazo en la departemento.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala departementa retejo (hispane) 
* informoj pri Santa Cruz kaj la malaltebenaĵo de Bolivio enretejo *bolivialine* (germane)

Kategorio:Departementoj de Bolivio
Santa Cruz

**Santa Cruz** estas la hispana kaj portugala nomo por **Sankta Kruco**, kaj ĝi estas la nomo de multaj geografiaj unuoj:

# Santa Cruz departemento en Bolivio
# Santa Cruz (Paraibo), Santa Cruz (Rio Grande do Norte), Santa Cruz do Piauí, Santa Cruz dos Milagres kaj Santa Cruz (Pernambuco) municipoj en Brazilo
# Santa Cruz, provinco en Argentino
# Santa Cruz, kantono en Kostariko
# Santa Cruz, urbo de Ĉilio
# Santa Cruz, urbo en Kalifornio, Usono
# Santa Cruz, urbo en Sonora, Meksiko
# Santa Cruz (stacidomo), fervoja stacio en Mieres, Princlando Asturio, Hispanio
# Santa Cruz de El Seibo, urbo en Dominika Respubliko
# Santa Cruz de Iguña (stacidomo), fervoja stacio en Molledo, Kantabrio, Hispanio
# Santa Cruz de la Sierra, vilaĝo en la Provinco Cáceres, Hispanio 
# Santa Cruz de la Zarza, vilaĝo en la Provinco Toledo, Hispanio 
# Santa Cruz de Llodio (stacidomo), fervoja stacio en Provinco Alavo, Eŭskio, Hispanio
# Santa Cruz de Tenerife, ĉefurbo de insulo Tenerife, Kanarioj, Hispanio 
# Santa Cruz de La Palma, en insulo La Palma, Kanarioj, Hispanio 
# Santa Cruz de la Sierra, urbo en Bolivio, ĉefurbo de departemento Santa Cruz
# Santa Cruz del Quiché, en Gvatemalo
# Santa Cruz del Zulia, en Venezuelo
# Santa Cruz del Norte, municipo de Kubo
# Santa Cruz del Sur, municipo de Kubo
# Santa Cruz, rivero en Argentino

**Santa Cruz** ankaŭ estis la unua oficiala nomo de Brazilo dum la hispana kolonia epoko.
ISO 3166-2:CA

**ISO 3166-2:CA** estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Kanadon. La kodojn havas dek provincoj kaj tri teritorioj. Ĉiu kodo konsistas el du partoj, apartigitaj per streketo. La unua estas CA, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Kanado. La dua parto estas du literoj. Tiuj kodoj estas vaste uzataj en Kanado, interalie en poŝtaj adresoj.

## Kodoj por Kanado 
## Kodoj por najbaraj landoj 
* Usono — ISO 3166-2:US (sude kaj okcidente),
* Sankta-Piero kaj Mikelono — ISO 3166-2:PM (oriente),
* Gronlando — ISO 3166-2:GL (nord-oriente).

## Vidu ankaŭ 
* Provincoj kaj teritorioj de Kanado
* Kanadaj poŝtaj mallongigoj
* .ca

## Referencoj 
CA
ISO 3166-2:AU

**ISO 3166-2:AU** estas subaro de la normo ISO 3166-2 rilate Aŭstralion. Ĉiu kodo konsistas el du partoj. La unua estas AU, la ISO 3166-1 dulitera (alpha-2) kodo de Aŭstralio. La dua parto estas du aŭ tri literoj.

## Kodoj por la ses ŝtatoj kaj du teritorioj de Aŭstralio 
Laŭ la paĝaro Statoids.com (*angle*) Teritorio de Golfeto Jervis ne havas propran kodon laŭ la normo ISO 3166-2.

## Kodoj por eksteraj teritorioj de Aŭstralio 
Kodoj por eksteraj teritorioj de Aŭstralio laŭ la normo **ISO 3166-1**

## Kodoj por najbaraj ŝtatoj 
* Orienta Timoro — ISO 3166-2:TL (norde, trans maro),
* Indonezio — ISO 3166-2:ID (norde, trans maro),
* Papuo-Nov-Gvineo — ISO 3166-2:PG (norde, trans maro),
* Vanuatuo — ISO 3166-2:VU (nord-oriente, trans maro),
* Nov-Kaledonio — ISO 3166-2:NC (nord-oriente, trans maro),
* Salomonoj — ISO 3166-2:SB (nord-oriente, trans maro),
* Nov-Zelando — ISO 3166-2:NZ (sud-oriente, trans maro).

## Vidu ankaŭ 
* Aŭstraliaj ŝtatoj kaj teritorioj
* .au

## Referencoj 
Kategorio:Administraj unuoj de Aŭstralio
AU
Iltis

Edition **Iltis** (germane por "putoro", kio estas la marko-simbolo) estas eldonejo por esperantologio kaj interlingvistiko, fondita en aprilo 1997 de Irmi Haupenthal. 

Sub la eldoneja nomo "Artur E. Iltis" aperis libroj almenaŭ ekde 1968. Tiujare aperis la broŝuro "Kiel (mal)venkigi Esperanton? Elektitaj metodoj de Kanguruo" kun satiroj pri la Esperanto-movado, laŭ la indiko ĉe "Artur E. Iltis" (do: Reinhard Haupenthal aŭ eble Günther Becker) en "Pleasecastle" (Blieskastel). En la katalogo de UEA troviĝas 213 titoloj kun "Iltis" kiel eldonejo, en la datumbazo Trovanto de la Viena biblioteko preskaŭ 200.

Adreso: Edition Iltis, La Saousse, FR-84340 Malaucène, Francio
Retpoŝto: editioniltis@aol.com

## Vidu ankaŭ
*Artur E. Iltis

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri la serĉilo "Iltis" en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko ()
* Artikoloj  de kaj pri "Iltis" en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

Kategorio:Esperanto-eldonejoj
Juan Sebastián Elcano

**Juan Sebastián ELCANO** aŭ **Elkano** (Getaria, Gipuzko, Hispanio, 1486/1487-Pacifika Oceano, 1526) estis hispana navigisto, kiu unuafoje ĉirkaŭnavigis la Terglobon.

La unua provo de vojaĝo ĉirkaŭ la Tero komencis en Sevilo je la 10-a de aŭgusto de 1519, sub la gvidado de Fernando de Magallanes, kun kvin ŝipoj, kaj definitive eliris en la maron je la 20-a de septembro el Sanlúcar de Barrameda, ĉe la elfluo de la rivero Gvadalkiviro.

Magallanes (aŭ Magellano) forpasis dum la vojaĝo, en batalo en Filipinoj, en 1521, kaj Elcano prenis la gvidadon. Post tre peniga navigado, li sukcesis reveni en la Iberan duoninsulon je la 6-a de septembro de 1522, kun nur aliaj 17 supervivantoj.

La hispana reĝo donis al li ŝildon kun la tera globo kun latina motto: "*Primus circumdedisti me*" (Vi unua ĉirkaŭiris min)''.

Li mortis en la Pacifika Oceano dum dua provo rondiri la planedon.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Antonio Pigafetta

## Eksteraj ligiloj 
* Antaŭ 500 jaroj (Unua rondiro al la mondo) - Lorenzo Noguero

Kategorio:Eŭskoj
Kategorio:Hispanaj esploristoj
Kategorio:Hispanaj admiraloj
Kategorio:Eksaj kolonioj de Hispanio
Kategorio:Navigantoj ĉirkaŭ la Tero
Sojuz (kosmoŝipo)

**Sojuz** estas serio de sovetaj/rusiaj homportaj kosmoŝipoj, lanĉita ekde 1967. Kosmoŝipo de tipo Sojuz kapablas transporti tri homojn.

La raketoj, kiuj portas la kosmoŝipojn, origine ne ricevis propran nomon; tial oni nun uzas la nomon "Sojuz" ankaŭ por ili.

## Desegno 
La kosmoŝipoj de serio Sojuz ( = "unio") trairis evoluon de pluraj generacioj, sed la baza desegno de la kosmoŝipo Sojuz ne ŝanĝiĝis ekde la 1960-aj jaroj. La veturilo konsistas el tri partoj (blokoj; foje nomataj moduloj):
* Sfera orbita bloko
* Malgranda aerodinamika reenira bloko
* Cilindra serva bloko kun sunpaneloj

La unua kaj la tria blokoj ne estas reuzeblaj, kaj detruiĝas dum la reeniro. La du unuaj blokoj estas loĝeblaj, dum la tria portas la orbitajn motorojn, la propulsiajn sistemojn kaj aliajn ekipaĵojn.

### Orbita Modulo 
La Orbita Modulo (ruse *Bytovoy Otsek*, BO) troviĝas en la antaŭa parto de la kosmoŝipo. Entenas la plej grandan parton de la ekipaĵoj bezonataj por la vivado de la ŝipanaro ĝis la reveno hejmen aŭ la endokiĝo kun la IKS. Ofte portas kuplo-sistemo por endokiĝi, sed ne ĉiam. La Orbita Modulo disiĝas ĝuste antaŭ la reeniro kaj detruiĝas pro la frotado kun la atmosfero.

### Reenira Modulo 
La Reenira Modulo (ruse *Spuskaemiy Apparat*, SA) troviĝas en la meza parto de la kosmoŝipo kaj estas la nura modulo, kiu revenas teren, kaj pro tio ĝi havas kontraŭvarman ŝildon kaj du paraŝutojn. Ene povas vojaĝi ĝis tri kosmonaŭtoj.

### Serva Modulo 
La Serva Modulo (*Priborno-agregatniy Otsek*, PAO) troviĝas en la malantaŭa parto de la kosmoŝipo kaj estas la sekcio kiu entenas la motorojn, la sistemon por kontroli la temperaturon, la komuniksistemojn kun la Tero, la telemetrian sistemon, ktp. Post malrapidigi la Reeniran Modulon ĝi disiĝas kaj detruiĝas en la atmosferon.

## Kosmoŝipoj 
* Sojuz 1

## Versioj 

## Vidu ankaŭ 
* Projekto Sojuz
* Sergio Koroljov
* Kosmoesploro
* Apollo (kosmoŝipo)


Kategorio:Kosmoŝipoj
Kategorio:Kosmoesploroj en Sovetunio
Kategorio:Kosmoesploroj en Rusio
Kategorio:Kosmaj programoj
Provinco Gipusko

**Gipusko** aŭ **Gipuzko**, (, ), estas *historia teritorio* kaj provinco en la hispana parto de Eŭskio.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi estas la plej malgranda provinco en Hispanio. 

Ĝi situas en la orienta marbordo de la Kantabra Maro, apud la landlimo kun Francio, el kiu ĝin disigas la rivero Bidasoa. La ĉefurbo estas Donostio (*Donostia* aŭ *San Sebastián*). Aliaj urboj estas: Oñati, Errenteria, Bergara, Tolosa, Azkoitia aŭ Irún.

Komence agrara kaj fiŝista, la regiono nun havas fortan industrian sektoron. Dum multaj jaroj ĝi altiris elitan turismon, sed nun tiu sektoro estas multe pli malforta.

## Vidu ankaŭ 
* Laurak Bat
* Zazpiak Bat

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gipuzkoa.net/index-c.html  
* http://www.sc.ehu.es/Web_Campus/index.htm  
* http://www.ficoba.org 
* Retejo de la gipuska aŭtonoma Deputitaro
Provinco Biskajo

**Biskajo** aŭ **Bizkajo**, (, ), estas *historia teritorio* kaj provinco en la hispana parto de Eŭskio.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi estas la plej malgranda provinco en Hispanio, kaj unu el la plej dense loĝataj. Ĝi situas en la marbordo de la Atlantika Oceano, inter Gipusko kaj Kantabrio. La ĉefurbo estas Bilbao. Aliaj gravaj urboj estas Gerniko, Barakaldo, Sestao, Portugalete kaj Durango.

La regiono estas ĉefe industria, kvankam nun klopodas favori turismon, ĉefe al Bilbao.

Ĝi donas sian nomon al Biskaja Golfo. Dum multaj jaroj la eŭskoj estis nomataj *biskajanoj*.

## Interesaj vidindaĵoj 
* Dunoj de Astondo

## Vidu ankaŭ 
* Laurak Bat
* Zazpiak Bat

centre|775ra
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la biskaja aŭtonoma Deputitaro
Magelanaj Nuboj

La **Magelanaj Nuboj** estas du galaksioj de neregula formo, nudokule videblaj en la suda hemisfero - Granda Magelana Nubo kaj Malgranda Magelana Nubo.
Ili estas mallonge nomataj **GMN** kaj **MMN** respektive.

eta|dekstra|120px|Malgranda Magelana Nubo
eta|dekstra|120px|Granda Magelana Nubo
Iliaj koordinatoj estas ne precize difineblaj, ĉar ili posedas signifan angulan grandecon. La sekva tabelo indikas kiel ascension kaj deklinacion la lokojn de iliaj proksimumaj centroj.

La distancoj al la Suno estas indikataj en kilolumjaroj (klj, = 1000 lumjaroj).
Kiel montras la deklinacioj, la nuboj situas nur ĉ. 20° de la suda ĉiela poluso (deklinacio 90°); tial ili ne estas videblaj de Eŭropo, Norda Ameriko kaj la plejparto de Azio.
La persa astronomo Al Sufi priskribis ilin en 964, menciante, ke ili ne estas videblaj de Bagdado (latitudo 34°), sed ja de la Bab al-Mandab, la plej suda punkto de Arabio kun latitudo de 12,25°.
En Eŭropo la nuboj konatiĝis post la ekspedicio de Magelano, kies nomon ili ricevis.

La indikitaj distancoj inter la nuboj kaj la Suno estis multe diskutataj inter astronomoj, kiuj mezuras distancojn al pli malproksimaj galaksioj laŭ la rilato inter periodo kaj heleco de cefeidoj. Tiu mezuro devas esti normigita laŭ pli proksima objekto, kies distanco estas mezurebla laŭ alia metodo. Kiel tia objekto servas la Magelanaj Nuboj; do ĉiu ŝanĝo en la mezurado de ilia distanco propagiĝas al ĉiuj aliaj objektoj, kies distanco estis mezurita laŭ la cefeida metodo.

Observoj de la supernovao 1987A en la GMN ebligis pliprecizigi ties distancon, kiu nun estas taksata inter 44 kaj 51 kilo-parsekoj (143/166 klj).

La Magelanaj Nuboj estas inter si kaj kun nia galaksio, la Lakta vojo, ligitaj per fluo el protonoj (hidrogen-atomoj), nomata Magelana Fluo.
Pro sia proksimeco ili kaj la Lakta vojo influas sin gravite, tiel ke ili orbitas ĉirkaŭ komuna centro.
Ili apartenas al la Loka Grupo de galaksioj kaj ene de ĝi estas satelitaj galaksioj de la Lakta vojo.

eta|maldekstra|180px|Restaĵoj de supernovao 1987A en GMN (en centro). Helaj blankaj objektoj maldekstre supre kaj dekstre malsupre estas la aliaj steloj.
eta|maldekstra|180px|Relativa situo de GMN, MMN kaj Lakta vojo

## Vidu ankaŭ 
* Loka Grupo

## Eksteraj ligiloj 
* Universitato de Ilinojso ĉe Urbana–Champaign: http://www.astro.uiuc.edu/projects/mcnews/mcwg.php  
* http://www.aao.gov.au/images/captions/misc021.html 
* http://home.insightbb.com/~lasweb/lessons/magellanic.htm 
* http://aa.springer.de/papers/8336003/2300925/sc6.htm
Provinco Alavo

**Alavo**, (, ), estas *historia teritorio* kaj provinco en la hispana parto de Eŭskio.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝi estas la nura teritorio de la Eŭska Aŭtonoma Komunumo kiu ne apudas la maron. Ĝia ĉefurbo estas Vitoria/Gasteiz. Aliaj urboj estas: Llodio, Salvatierra aŭ Laguardia.

La suda parto apartenas al la natura regiono de Rioĥo, kun riĉa tradicio de kvalita vino, sed ne al la administracia regiono Rioĥo.

En la interno de la provinco situas malgranda teritorio, nome eksklavo Condado de Treviño, apartenanta al la provinco Burgoso de la regiono Kastilio kaj Leono.

Dosiero:Flag of Spain.svg|
Dosiero:Aratz.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Laurak Bat
* Zazpiak Bat

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.vc.ehu.es/castellano/paginas/prin_c.htm 
* http://www.alavatotal.com  
* http://www.ine.es 
* Retejo de la alava aŭtonoma Deputitaro

Kategorio:Hispanio
Hans Bakker (patro)

**Hans BAKKER** (naskiĝis en 1896 — mortis la 3-an de decembro 1988 en Amsterdamo) estis nederlanda esperantisto, dum pli ol 50 jaroj delegito aŭ fakdelegito de UEA.

Lerninte Esperanton ĉirkaŭ 60 jarojn antaŭ la morto, li pere de ĝi edziĝis kaj poste klopodis utiligi ĝin en sia profesio, turismo. Liaj streboj alportis plurajn sukcesojn, i.a. esperantigon de la nederlandaj telefonbudoj kaj la menuoj de la eŭropaj fervojaj restoracioj *Wagons-Lits*. La ekskursoj de la Harlema UK en 1954 estis krome sub lia gvido. Li montriĝis ankaŭ talenta instruisto kaj informanto, kiu per trafaj, simplaj kaj amuzaj ilustraĵoj efike transdonis principojn kaj ideojn, i.a. en pluraj lernolibroj. Ankaŭ lia filo Hans estis konata esperantisto.
## Verkoj
**Esperanto in een Doosje (Esperanto en skatolo)*. Eld. H. Meulenhoff, Amsterdamo, 1932 (?). Formato de la skatolo: 27x14 cm . de la Gramatiko 16,5x23 cm . 104 pĝ.

Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Nikolaj Danovskij

**Nikolaj DANOVSKIJ** (naskiĝis la 10-an de decembro 1905 - mortis la 2-an de majo 1988 en Riga, Latvio) estis unu el la plej aktivaj sovetiaj tradukistoj kaj verkistoj en Esperanto post la dua mondmilito [kaj travivinto de la stalinaj persekutoj). 

Profesia inĝeniero kaj ĵumalisto, li longe laboris en la redakcio de la Granda Sovetia Enciklopedio kiel supera scienca redaktoro. Samtempe li produktis ŝajne senfinan vicon da artikoloj, eseoj, tradukoj de ŝtataj dokumentoj kaj beletraĵoj, sovetiaj numeroj de Paco kaj Esperantaj versioj de kvar filmoj. 

En 1986 aperis lia longe prilaborita monografio *Vvodnoe slovo v iskusstvo perevoda*  (Enkonduka vorto pri la arto traduki).
## Originalaj verkoj
*La evoluo de Esperanto;

## Tradukoj de Nikolaj Danovskij 
* Princidino Mary: Novelo. M.Lermontov. Tradukis el la rusa N.Danovskij; Antaŭparolo A.Korĵenkov. — Jekaterinburg: Ruslanda Esperantisto, 72 pĝ. — (Serio Rusa literaturo; Vol. 3)

## Artikoloj pri Nikolaj Danovskij 
En la revuo *Internacia Ĵurnalisto* aperis pluraj artikoloj pri li. En aprilo 1981, p. 10-13, aperis artikolo (kun foto el 1935) de I.A. Butman kun titolo *Kelkaj vortoj pri N.F. Danovskij*, okaze de lia 75-jara jubileo. En numero 1985-4, aperis simila artikolo de Ivan Esperov okaze de lia 80-jariĝo. En 1988-3, p. 3, aperis nekrologo.

## Literaturo 
* 

## Eksteraj ligiloj 
*Lasta ekflamo de S.E.U. , Nikolaj Danovskij, Spektro, 1993

DANOVSKIJ, Nikolaj
DANOVSKIJ, Nikolaj
John Brownlee

**John BROWNLEE** (naskiĝis en 1911, mortis la 28-an de septembro 1988 en  Swindon  Anglio) estis multjara inspiranto de la Londona Esperanto-Ĥoro kaj dumviva membro de Universala Esperanto-Asocio (UEA).

Brownlee eklernis Esperanton tridekjara, kaj post la fino de la dua mondmilito estis konstante aktiva en la movado en pluraj regionoj de Anglio, ankaŭ kiel UEA-delegito kaj fakdelegito. Dum 21 jaroj li oficis kiel la sekretario de Esperanto-Asocio de Britio. Inter liaj multaj esencaj taskoj estis la administrado de librofonduso por la Esperanto-movadoj de la tria mondo, kiu de post lia morto portas lian nomon.

Kun Mary Larrad li kompilis la "B. E. A. kantokolekton" (London: British Esperanto Association 1971, 62 p.)

Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1911
Kategorio:Mortintoj en 1988
Paulo Paavali

**Paulo PAAVALI** (naskiĝis 1914 - mortis la 2-an de decembro 1988 en Kuopio, Finnlando) estis ĉefepiskopo de la finna ortodoksa eklezio de 1960 ĝis 1987.

Siatempe membro de UEA, li i.a. aranĝis aperigon de Esperanta prospekto pri la Ortodoksa eklezia muzeo de Kuopio.

Kategorio:Finnaj esperantistoj
Niku Tumi

**Niku TUMI** (naskiĝis en 1911, mortis la  en Tampereo) estis finna esperantisto, iama sekretario-kasisto de la finna ILEI-sekcio kaj redaktoro de la porlernejana revuo *Planteto* (1963-1969), kiun li mem fondis kaj presis.

Kategorio:Finnaj esperantistoj
Kategorio:Finnaj instruistoj
Bernard Zenker

**Bernard ZENKER** (naskiĝis en 1907 - mortis la 28-an de oktobro 1989 en Hanau,  Germanio) estis dum 17 jaroj UEA-delegito.

Esperantisto de 1920, li okupis kelkajn gravajn postenojn en la antaŭmilita movado ĝis ties ĉesigo fare de la nazia reĝimo. Post la milito li aktivis i. a. kiel la prezidanto de regiona asocio. Krome li multajn jarojn okupiĝis pri la gazetara servo de GEA kaj la esperantigo de popularaj kantoj.

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Hanau
Bab al-Mandab

**Bab al-Mandab** eventuale **Bab el Mandeb** () estas araba nomo de markolo inter Ruĝa maro kaj Adena golfo, en traduko pordego de larmoj (lamentoj). Tio estas grava transporta vojo.

La jemena insulo Perim (ankaŭ nomata **Barim**) dividas ĝin en du partojn (26 km kaj 3 km). La nord-orienta (arabia), la Aleksandra Markolo, larĝas nur ĉirkaŭ 3 km kaj profundas 30 metrojn. La sud-okcidenta (afrika), la Markolo de Mensogoj, larĝas 25 km kaj profundas pli ol 300 metrojn. Ĝi estas inter la plej uzataj ŝip-itineroj de la mondo.

Laŭ legendo la nomo venas de tertremo, kiu disigis Afrikon kaj Azion kaj kaŭzis la morton de multaj homoj. Certas, ke la markolo iam estis malpli profunda.

Kategorio:Markoloj
California

**California**, esperante **Kalifornio** estas la nomo de diversaj geografiaj unuoj, en Nordameriko:

* Kalifornio (iam parto de Supra Kalifornio aŭ *Alta California*), ŝtato de Usono
* Kalifornia Duoninsulo (Malalta aŭ Malsupra Kalifornio), duoninsulo de Meksiko, dividita administracie en du subŝtatoj:
** Malsupra Kalifornio (*Baja California*)
** Suda Malsupra Kalifornio (*Baja California Sur*)
* Kalifornia Golfo, golfo inter Kalifornia Duoninsulo kaj la cetero de Meksiko.

## Astronomio
* 341 California estas asteroido.
Jesse James

**Jesse Woodson James** (; Esperantigite **Ĝessi Vudson Ĝejms**) (n. la 5-an de septembro 1847 en Clay County, Missouri; mortis la 3-an de aprilo en 1882 en St. Joseph, Missouri) estis fama eksterleĝulo de sovaĝa okcidento.

## Vivo 
Li naskiĝis kiel filo de baptista predikisto, sed li perdis sian patron en aĝo de 2 jaroj kaj kreskis – post 3-a geedziĝo de sia patrino – en biena familio. Post eko de la usona secesia milito (1861-65), la familio apogis la sudajn ŝtatojn kaj en 1864 Jesse James same kiel lia frato Frank aliĝis al la malbonfama partizana grupo de William Clark Quantrill.

Post kiam la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko perdis la militon, Jesse kaj Frank James fondis kun la fratoj James, John, Robert kaj Coleman Younger, kiu ankaŭ batalis ĉe Quantrill, bandon, kiu specifis sin por prirabo de fervojo kaj kiu ekde 1866 akiris timigan famon. Ĉar la bandanoj realigis la prirabojn ĉiam en masko, oni ne povas prijuĝi, kiom da priraboj estas sur ilia konto kaj kiom da priraboj sur aliuloj. En certa tempo, oni aljuĝis ĉiujn fervojajn prirabojn en Missouri kaj en la ĉirkaŭaĵo al la James/Younger-bando. Ĉar la fervoja entrepreno ne povis resti plu senaga, ĝi dungis detektivejon de Allan Pinkerton, kiu estis malbonfama pro la senprudaj metodoj. En 1875 okazis incendio en la bieno de James-familio, en kiu mortis duonfrato de Jesse kaj lia patrino perdis unu brakon. La suspekto trafis je agentoj de la detektivejo kaj jam tiutempe ekformiĝis simpatio je la James-fratoj, ĉar ankaŭ la fervojaj entreprenoj estis fifamaj pro siaj dunklaj kaj krimaj ag-metodoj. Jesse James en 1881 edziĝis kaj ekvivis kiel familia patro en St. Joseph (Missouri) sub la nomo **Thomas Howard**. Li estis – dedorse – mortpafita la 3-an de aprilo en 1882 fare de Robert Ford (ano de la propra bando) pro la rekompenco.

Post morto de James, oni igis lin moderna Robin Hood, al kio tre multe helpis la filma industrio. En la verkego de Henry King *Jesse James* en 1939, oni faris la demandon: "Kion fari kun krimuloj, al kiuj la fervojo apartenas?", sen prirespondante tion. Ankoraŭ en 1949 elparolis usona prezidento Harry S. Truman: "Jesse James estis moderna Robin Hood. Li prirabis la riĉulojn kaj donacis la malriĉulojn kaj tio ĝenerale ne estas malbona politiko." Sed fakte James ne donacis la rabaĵon al malriĉuloj, sed rezervis por si mem.

## Eksteraj ligiloj 
* urbo St. Joseph, Missouri, pri J. James / angle 

Kategorio:Naskiĝintoj la 5-an de septembro
Kategorio:Mortintoj la 3-an de aprilo
Progress

**Progress** ( = progreso) estas aŭtomata rusia kosmoŝipo ĉefe planita por provizi kosmostaciojn je nutraĵoj kaj alia kargoj.

En la 1970-aj jaroj *Progress* servis la staciojn de serio Saljut, poste la rusan stacion Mir kaj la Internacian Kosmostacion.

*Progress* ne estas kapabla surteriĝi. Plenuminte sian taskon ĝi malaltigas sian orbiton por fine forbruli en la atmosfero. Ĉe tio ĝi povas kunporti rubaĵon el la provizita (kaj malprovizita) stacio.

## Desegno 
La kosmoŝipo Progress estas tre simila al kosmoŝipo Sojuz, kaj kiel tiu, ĝi konsistas el tri partoj:
* Ŝarĝomodulo
* Fuelokupeo
* Propulsia modulo

La unua kaj la tria moduloj estas tre similaj al tiuj de la Sojuz, dum la dua estas tute diferenca.

### Ŝarĝomodulo 
La Ŝarĝomodulo (ruse *Gruzovói Otsek*, GO) troviĝas en la antaŭa parto de la kosmoŝipo kaj similas al la Orbita Modulo de la kosmoŝipo Sojuz, sed estas uzata por porti nutraĵojn, vestaĵojn kaj diversajn ekipaĵojn. Ankaŭ havas aŭtomatan kuplo-sistemon.

### Fuelokupeo 
La Fuelokupeo (ruse *Otsek Komponentov Dozapravki*, OKD) troviĝas en la meza parto de la kosmoŝipo kaj estas tute diferenca de tiu de la Sojuz. Ĝi portas la brulaĵojn bezonatajn por la Internacia Kosmostacio.

### Propulsia Modulo 
La Propulsia Modulo (ruse *Priborno-agregatnii otsek*, PAO) troviĝas en la malantaŭa parto de la kosmoŝipo kaj, kiel tiu de la Sojuz, portas la orbitan motoron.

## Versioj 
Estis multaj malgrandaj ŝanĝoj inter la diversaj flugoj, sed la gravaj plibonigadoj evidentiĝas per la ŝanĝo de la nomo.

### Progress (1978-1990) 
Oni konstruis 42 kosmoŝipojn Progress laŭ la unua desegno bazita en la kosmoŝipo Soyuz 7K-T. Inter 1978 kaj 1990 ili estis uzataj kun la kosmostacioj Saljut 6, Saljut 7 kaj Mir.

* Maso: 7 020-7 249 kg
* Maso de ŝarĝo (Progress 1-24): ~2 300 kg
* Maso de ŝarĝo (Progress 24-42): ~2 500 kg
* Longo: 7,94 m
* Diametro de ŝarĝomodulo: 2,2 m
* Maksimuma diametro: 2,7 m
* Volumeno de ŝarĝomodulo: 6,6 m3

### Progress M (1989-...) 
Bazita en la kosmoŝipoj Sojuz T kaj Sojuz TM, estas tre simila al Progress. Krom porti 100 kg pli ol la unu desegno (Progress), la plej gravaj ŝanĝoj estas la aldono de sunpaneloj kaj la kapablo revenigi aĵojn al la Tero. Oni faras tion per la kapsulo Raduga, kiu povas porti ĝis 150 kg.

La unuaj 43 flugoj iris al Mir, kaj nun estas uzata por provizi la Internacian Kosmostacion.

* Maso: 7 130 kg
* Maso de ŝarĝo: 2 600 kg
* Longo: 7,23 m
* Enverguro de sunpaneloj: 10,6 m
* Diametro de ŝarĝomodulo: 2,2 m
* Maksimuma diametro: 2,72 m
* Volumeno de ŝarĝomodulo: 7,6 m3

### Progress M1 (2000-...) 
Estas variaĵo kapabla porti pli da brulaĵo (sed entute malpli da kargo) al la kosmostacioj

* Maso: 7 150 kg
* Maso de ŝarĝo: 2 230 kg

Kategorio:Nehomportaj kosmoveturiloj
Kategorio:Kosmoesploroj en Rusio
Kategorio:Kosmoesploroj en Sovetunio
Enrique Balech

**Enrique BALECH** [enRIke baLEĈ] (naskiĝis la 17-an de aŭgusto 1912 en Telén (provinco de La Pampa, Argentino), mortis la 26-an de aŭgusto 2007 en Necochea) estis argentina natursciencisto, monde konata fakulo pri marbiologio, planktono kaj algoj.

## Vivo 
Balech profesoriĝis pri natursciencoj en la Nacia Instituto por profesorigo de Buenos Aires. Li instruis en gimnazioj kaj en 1961 li estis kontraktata kiel profesoro ĉe la Universitato de La Plata. Kune kun aliaj kolegoj, li sukcesis krei fakultaton de "Biologio", separata de "Natursciencoj", tiel en La Plata, kiel en Bonaero-Nacia Universitato. 

Kiel ĉefa sciencisto, li sukcesis partopreni multajn internaciajn kongresojn pri sia fako, kiel  estro de la laboratorio de Protistologio de la Argentina Muzeo de Natursciencoj, estro de la Sekcio Hidrobiologio kaj estro de la Hidrobiologia Stacio de Quequén (poste honora estro de ĉi lasta). Multe verkis li pri sia fako en hispana, angla kaj esperanto.

Li gvidis kursojn naciajn kaj internaciajn en Argentino, Ĉilio, Ekvadoro kaj dum SUK en Liège (Belgio). Li ankaŭ instruis en Usono (Kalifornio kaj Teksaso) kaj faris specialajn studojn en Francio kaj Usono. Memorinda de li estis Kongreso de Biologio en Kanado, kie en granda polemiko, li venkis iun faman japanan sciencistoj, kiu meze de la Kongreso volis fari "Harakiri"...

Balech estis koresponda membro de Nacia Akademio de Ekzaktaj, Fizikaj kaj Natursciencoj de Buenos Aires. Li emeritiĝis en 1981

## Esperanta agado
Kiel Esperantisto, Balech kune kun Manuel Férnandez Menéndez el Urugvajo verkis la unuan postmilitan vortaron Esperanto-hispanan (1951), krome Esperanto-terminarojn pri sia fako kaj multajn (ankaŭ fakajn) artikolojn en ĵurnaloj. En Necochea li instruis ĉiujare kursojn de Esperanto kaj fondis "Verda Stelo-Asocion", kun propra bulteneto.

En 2004 Argentina Esperanto-Ligo nomumis lin honora membro. Li estis ankaŭ "honora civitano" de la urbo Necochea, kie li loĝis dum kvardeko da jaroj. La urbo honore al li nomis placon PLAZO ENRIQUE BALECH, kun monumenteto je sia memoro.

Balech en 1983 apartenis al la fondintoj de AIS San-Marino.

## Verkoj en Esperanto
***1951**: (kun Manuel Férnandez Menéndez) Diccionario Esperanto-Español (Vortaro Esperanto-Hispana). 
***1958**: Biooceanografiaj studoj en Argentinio. Sciencaj Studoj, p. 221-227. 
***1968**: Terminaro pri mikroskopio kun krestomatio. 
***1974**: Planktono kaj mara produktado. SUK 1974, p. 1-88.
### Recenzoj
Pri *Diccionario Esperanto-Español*

## Referencoj
Partoj de la informoj en tiu ĉi artikolo estas el la Internacia Sciencista Dokumentaro de AIS.

## Vidu ankaŭ 
*Sciencaj Studoj bazitaj sur originalaj esploroj kaj observoj

Kategorio:Argentinaj esperantistoj
Kategorio: Esperanto-vortaristoj
Kategorio:AIS
Kategorio:Argentinaj biologoj
Nederlandaj eŭro-moneroj

La **nederlandaj eŭro-moneroj** havas 2 malsamajn desegnaĵojn, fare de Bruno Ninaber van Eyben. Ĉiu desegnaĵo estas portreto de Beatrikso, reĝino de Nederlando kiam la unua nederlandaj eŭro-moneroj oficialiĝis en 2002.

Ekde 2014 ekzistas nova moner-serio kun portreto de la nova reĝo Willem-Alexander.

## Vidu ankaŭ la paĝojn pri 
* bildoj de komunaj flankoj de eŭro-moneroj
* la komuna valuto Eŭro
* la antaŭa nacia valuto nederlanda guldeno

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la Eŭropa Centra Banko en Frankfurto-ĉe-Majno
* paĝoj de la nacia Nederlanda Banko

Kategorio:Eŭro-moneroj laŭ landoj
Kategorio:Ekonomio de Nederlando
Geumo

alternative=Ilustracja|eta|Morfologia gatunku typowego – kuklika pospolitego)
La genro **geumo** (*Geum*) apartenas al la planta familio Rosaceae. Ili estas malaltaj staŭdoj kun rizomoj en la tersurfaco, kun ofte brilkoloraj, ruĝaj aŭ flavaj floroj, kiuj havas kvinnombran korolon. La fruktoj estas plurakenoj. Fruktoj unuope finiĝas per aristo. Aristoj estas maturiĝintaj stilusoj.

## Specioj (kelkaj) 
* vera geumo (*Geum urbanum*) specio de la mezeŭropaj falfoliaj arbaroj.
* rivereta geumo (*Geum rivale*) kreskas sur nutraĵ-riĉaj, humidaj herbejoj, ĉe fontoj, en alt-arbustaraj kampoj kaj humidaj arbaroj.
* oranĝkolora geumo (*Geum coccineum*).

## Eksteraj ligiloj 
* vera geumo 
* rivereta geumo 

Dosiero:Geum-rivale.JPG|
Dosiero:Geum.jpg|

Kategorio:Rozacoj
Kalia permanganato

**Kalia permanganato** (KMnO4) estas viola-nigra, iomete metalluma, brileta kristala solidaĵo kaj ĝi solviĝas bone en akvo. La solvaĵo havas la malhelviolan koloron kaj efikon de forta oksidenzo. La kemiaĵo forte oksidigas la organikajn materialojn. Oni uzas ĝin por blankigo de la teksaĵoj, purigo de organikaj matrialoj, „tanado” de ligno. La akva solvaĵo de la kalia permanganto havas sterilizan efikon.

Oni uzas ĝin en la analitika kemio kiel la plej gravan reagenton de la oksidiga titrado.

La silabo *per* signifas en la kemio, la mangano aperas en la eble plej alta oksidiĝa stato, nome +7.

## Produktado 
La teknika produktado okazas el brunŝtono MnO2, kiu reagas kun kalia hidroksido kaj aera oksigeno al verdkolora kalia manganato (VI) K2MnO4. Tiu estas elektrokemie plu-prilaborita al kalia permanganato (anoda oksidiĝo) kaj aperas en la komerco la kristala formo.

## Historio 
La fotografistoj uzis kalian permanganaton kiel eron en fulmila pulvoro.

## Vidu ankaŭ 
* Mangano

Kategorio:Saloj
Kategorio:Oksidantoj
Kategorio:Eksplodivaj substancoj
Kategorio:Permanganatoj
Kategorio:Kaliaj kombinaĵoj
Oksidanto

**Oksidanto** estas – en la plej larĝa senco – materialo, kiu povas akcepti elektronojn (redukto), en mallarĝa senco signifas nur tiujn materialojn kiuj povas fordoni oksigenon, sed tiukaze oni povas paroli pri oksigen-transdonanto. En la unua, larĝa senco, oni nomas la oksidantojn ankaŭ kiel elektron-akceptantoj.

Ekzemplo estas la hidrogena peroksido (ankaŭ oksigena akvo!) kaj ties aduktoj kiel natria perkarbonato, oksigenentenaj anjonoj de trairaj metaloj en la altaj oksidiĝaj statoj kiel permanganato MnO4− (legu kalia permanganato) aŭ diĥromato Cr2O72−, metaljonoj kiel Ce4+, anjonoj de *haloida acido* kiel bromato BrO3−, aŭ elemento kiel oksigeno, sulfuro, fluoro, kloro, bromo, jodo.

La oksidanto reagas kun reduktantoj en redoksa reakcio.

## Vidu ankaŭ 
* Antioksidanto
* Redoksa titrado
* Volumetra analizo
* Peroksido
* Redukto
* Redoksa reakcio

Kategorio:Kemio
Kategorio:Redoksaj reakcioj
Medellín

**Medellín** estas:
#Medellín: Kolombia urbo, ĉefurbo de la departemento Antjokio  
#Medellín: Malgranda urbo de la provinco de Badajoz, Hispanio, naskiĝloko de Hernán Cortés. 
#Medellín kaj Medellín de Bravo: Municipo de la subŝtato Veracruz en Meksiko kaj ties ĉefa urbo
#Medellín: Urbo en Filipinoj
Megametro

Por bildigi la grandecon de unu megametro, tiu ĉi paĝo estas listo de iuj aĵoj longaj inter 1&nbsp;megametro&nbsp;(**Mm**) kaj 1&nbsp;gigametro&nbsp;(**Gm**) (106—109&nbsp;m).
----
eta|dekstra|320px|Tero.

Vidu ĉi tie pri signifoj de *mega-*, *giga-*.

Distancoj pli mallongaj ol 1 Mm

* 1 megametro egalas al:
** 1&nbsp;000 km
** 1&nbsp;000&nbsp;000 m
** 621 mejloj
* 1&nbsp;186 km — diametro de Karono (au Ĥarono), luno de Plutono.
* 1&nbsp;320 km — longo de rivero Rejno, (Germanio).
* 1&nbsp;572 km — longo de Svedio, nordo al sudo.
* 2&nbsp;000 km — rekta distanco de Pekino al Honkongo, (Ĉinio).
* 2&nbsp;320 km — diametro de Plutono.
* 2&nbsp;850 km — longo de rivero Danubo, (Germanio, Aŭstrio, Slovakio, Hungario, Rumanio, Bulgario kaj Ukrainio).
* 3&nbsp;475 km — diametro de la Luno.
* 4&nbsp;715 km — longo de rivero Nilo.
* 4&nbsp;879 km — diametro de Merkuro.
* 6&nbsp;296 km — longo de rivero Amazono, (Peruo kaj Brazilio).
* 6&nbsp;366 km — radiuso de la Tero.
* 6&nbsp;380 km — longo de rivero Jangzio, (Ĉinio).
* 6&nbsp;400 km — longo de la Granda Ĉina Muro.
* 9&nbsp;289 km — longo de la Transsiberia fervojo.
* 10&nbsp;000 km — egalas al 6&nbsp;216 mejloj.
* 10&nbsp;001 km — longo de la pariza meridiano, de la Norda Poluso al la Ekvatoro. Tiu ĉi distanco origine (en 1791) difinis la metron.
* 12&nbsp;104 km — diametro de Venuso.
* 35&nbsp;790 km — alteco de fiksa orbito (komunikadaj, televidaj satelitoj, ktp).
* 40&nbsp;005 km — polusa cirkonferenco de la Tero.
* 40&nbsp;077 km — ekvatora cirkonferenco de la Tero.
* 50&nbsp;000 km — diametro de Neptuno.
* 50&nbsp;000 km — diametro de Urano.
* 111&nbsp;191 km — egalas al 20&nbsp;000 maraj leŭgoj, (vidu: *Dudek mil leŭgoj sub la maro*)
* 120&nbsp;000 km — diametro de Saturno.
* 140&nbsp;000 km — diametro de Jupitero.
* 299&nbsp;792&nbsp;458 m — la distanco, kiun lumo trapasas en vakuo en unu sekundo. Tiu distanco nuntempe difinas la metron, tiele ĝi estas, difine, preciza. (Vidu ankaŭ: lumjaro).
* 384&nbsp;000 km — meza distanco inter la Luno kaj la Tero.
* 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000 m egalas al 1 gigametro.

Distancoj pli longaj ol 1 Gm.

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Arthur Nobes

**Arthur NOBES** (naskiĝis 1905 - mortis la 17-an de decembro 1988 en Norwich, Anglio) estis esperantisto de pli ol 50 jaroj.

Aktiva en la laborista E-movado dum la tridekaj jaroj, li aperigis en 1983 mallongan historion pri Brita Laborista Esperanto-Asocio kaj la Internacio de Proleta Esperantistaro. Inter 1963 kaj 1967 li redaktis ''''. Antaŭ sia morto li komencis biografion de la brita pioniro Montagu Christie Butler.

Kategorio:Britaj esperantistoj
William W. Glenny

**William W. GLENNY** (naskiĝis en 1916; mortis la 16-an de marto 1989) estis usona esperantisto kaj UEA-fakdelegito pri juro en Beverly Hills, Usono. 

Li estis dum multaj jaroj unu el la motoroj de la Esperanto-Klubo (poste Asocio) de Los Angeles. Kiam aperis *Incubus*, profesia Holivuda filmo en kiu stelrolis William Shatner, "Vilĉjo" Glenny helpis aranĝi por la tradukado de la manuskripto en Esperanton, kiun faris Charles Chomette de Los Angeles. (La geaktoroj ne ricevis instruadon pri la prononcado, pro fuŝo de la reĝisoro, kaj la rezulta lingvaĵo kaŭzis multe da ridado inter Esperantistaj spektantoj!) 

Kiam en la 1980-aj jaroj ELNA decidis krei videobendan reklamon pri Esperanto, estis Vilĉjo Glenny kiu varbis la helpon de Steve Allen, fama Usona aferisto, muzikisto, televida personeco, humuristo kaj verkisto. La filmado de la rezulta 30-minuta filmo por televido, *The World of Esperanto,* estis grandparte ebligita danke al helpo de Vilĉjo Glenny, kies filino eĉ helpis dum la filmado. Esperanto-Ligo por Norda Ameriko post lia morto starigis omaĝe al li librofonduson ("Fonduso Glenny").

Glenny, William W.
Glenny, William W.
Glenny
Georgi Cvetkov Ivanov

**Georgi Cvetkov IVANOV** (naskiĝis 1936 - mortis la 11-an de februaro 1989 en Kirjaevo, Bulgario) estis longjara prezidanto de E-societo "Albatroso" en Varna kaj direktoro de la tiea Internacia Esperanto-Kursejo.

Li energie kontribuis al organizo de la 63-a Universala Kongreso en 1978 en la urbo. Bulgara Esperantista Aaocio honoris lin per siaj plej altaj distingoj. Ĝis sia morto li restis aktiva partoprenanto en la landa kaj internacia movadoj.

Kategorio:Bulgaraj esperantistoj
Miguel Sancho Izquierdo

**Miguel SANCHO-IZQUIERDO** (naskiĝis 1890 - mortis la 2-an de decembro 1988 en Zaragoza, Hispanio) estis membro de la Honora Patrona Komitato de UEA.

Profesoro pri la filozofio de la juro, li oficis kiel rektoro de la Universitato de Zaragoza de 1941 ĝis 1954 kaj poste kiel ĝia honora rektoro. Pluraj aliaj universitatoj, kune kun la hispana ŝtato, distingis lin per honoraj titoloj kaj diplomoj.

Esperanton li eklernis en 1908, partoprenante la postan jaron en la 5-a Universala Kongreso en Barcelono. Sian plej aktivan periodon en la movado li eniris en 1963, kiam oni elektis lin prezidanto de Hispana Esperanto-Federacio; sub lia egido la landa movado, iam subpremita sub la reĝimo de Franco, sukcesis reorganizi sin ĝis la okazigo de Universala Kongreso en 1968, kun la generalo kiel Alta Protektanto. De post 1969 Miguel Sancho-Izquierdo estis la Honora Prezidanto de Hispana Esperanto-Federacio.

Li estis edzo de Pilar Rebullida de Sancho Izquierdo.

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Kategorio:Hispanaj profesoroj
Kategorio:Hispanaj politikistoj
Spermo

[dekstra|eta|Homa spermo rigardata per [mikroskopo]]
**Spermo** (greke , *spérma*, "ĝermo", "semo") estas sekrecio de maskla besto cele al seksa reproduktado.

Ĝi konsistas el spermoĉeloj, epiteliaj ĉeloj kaj semoplasmo. La spermoĉeloj estas kreataj en la du testikoj. La semoplasmo estas kreata ankaŭ per aldonaj seksaj glandoj: flanktestikoj, la semoveziko kaj prostato.

Spermo rolas kiel likva transportilo por spermoĉeloj. Ili povas travivi en ĝi dum iom da tempo ĝis kiam ili mortas aŭ eniras ovoĉelon (fekundigo).

Ĉe homoj kaj multaj aliaj bestoj, spermo estas elĵetita de la maskla korpo dum ejakulo, kiu kutime rezultas de la seksa ekscitiĝo de seksumado. Multaj akvemaj bestoj ĵetas la spermoĉelojn rekte en akvon. Ĉe multaj vermoj, multpieduloj, molaj bestoj kaj ĉe kelkaj amfibioj, spermatoforoj estas uzataj anstataŭ spermo.

## Ĉe homo 
eta|Homa spermo
Homa spermo estas liberigata per ejakulo. Unu ejakulo averaĝe donas volumon de unu te-kulereto. Tie troviĝas 200 ĝis 500 milionoj da spermoĉeloj, kio estas 2 ĝis 5 % el la suma enhavo de la spermo.

## Ecoj 
Spermo plej ofte havas blankan aŭ helflavan koloron. Denseco, koloro, pH kaj aliaj ecoj dependas de individuaj ecoj, aĝo, sana stato, specio, ktp.

## Transdono de malsanoj 
Spermo estas la transigilo de sekse transdoneblaj malsanoj kiel HI-viruso aŭ hepatito. La uzo de kondomo minimumigas la riskon de infekto.

## Slango 
*Ĉuro* estas vulgara aŭ komunuza sinonimo de spermo. La verbo , signifas ejakuli aŭ orgasmi (por maskloj).

## Vidu ankaŭ 
* Spermoĉelo
* Ovoĉelo
* Seksumado
Al-Hurra

**Al-Hurra** (, t.e. "La Libera", fakte , t.e. "La Libera Kanalo") aŭ, angle kaj latinskribe, **Alhurra TV**) estas arablingva televido, lokita en la usona federacia ŝtato Virĝinio kiu volas disvastigi informojn pri eventoj kaj programoj laŭ interesoj de Usono. En araba okcidenta Azio Alhurra TV per satelito atingas 25 procenton de la loĝantaro. La televida stacio estas senreklama kaj apogita fare de la usonaj instancoj. La kredebleco kaj populareco de la usona sendilo estas momente tre mallarĝa. Usono volas ankaŭ eki kampanjon en la medio kontraŭ la araba ekstremismo eĉ al Eŭropo.

Kategorio:Televidkanaloj
Kategorio:Araba mondo
Rondo

**Rondo** kiel objekto, estaĵo estas io pli-malpli samforma kiel cirklo aŭ sfero: ronda turo, fenestro, tablo, buŝeto; ronda pilko, kapo, kuglo. 

* **Rondo** kiel socia fenomeno estas aparta aro da homoj, kunvenantaro, societo; "rondeto" estas malgranda societo.
* Ĝeneralsence, "rondigi" signifas fari ion ronda (rondigi ŝtonon), ankaŭ uzeblas figurasence (rondigi siajn frazojn).
* En matematiko, "rondigi" signifas proksimumi nombron per alia nombro kun malpli da decimaloj (ekz. rondigante pi je 2 decimaloj, oni ricevas 3,14;), aŭ por entjero kun malpli da nenulaj ciferoj en la dekstra parto (ekz. rondigante la nombron 21 oni uzas la naturan nombron 20). 

## Vidu ankaŭ 
* Rondirantaj gazetoj
Biopiratado

Oni nomas de kelkaj jaroj **biopiratado** la agon, per kiu la natura kuraca efiko de plantoj, plej ofte en triamondaj landoj, aŭ la tradiciaj indiĝenaj konoj pri uzo, ekzemple kuraca, de plantoj, estas kaptitaj kaj poste privatigitaj de okcidentaj egfirmaoj.

## Priskribo 
Konsidere ties internacia merkata potencialo, bioteĥnologia firmao povas informiĝi ĉe iu indiĝena komunumo en biodiverseco riĉa lando pri la disponebleco de interesa rikoltplanto aŭ kurace utiligebla sovaĝa kreskaĵo de la arbaro. Malkovrante, ke tiu plantvario kaj ties ecoj havas merkatan potencialon en la riĉaj landoj, la firmao akiras kelkajn ekzemplerojn.

Poste la firmao genetike inĝenieras proksiman surogaton de la origina natura planto, gardante ties dezirindajn naturajn virtojn. Ĉar ĝi estis genetike inĝenierita nova plantovario, ĝi povas esti patentigita.

La firmao povas eĉ peti protekton de siaj "intelektaj posedrajtoj" en la devena lando mem cele malhelpi kunekziston de la natura formo kaj sia variaĵo. Ĝi povas malpermesi, ke la tradicia vario estu vendata sub sia nomo. En ekstrema okazo la devenlando aŭ indiĝena komunumo perdas la rajton plu kultivi kaj uzi sian tradician kreskaĵon aŭ tradician konon.

Kategorio:Botaniko
Kategorio:Teknologio
Kategorio:Ekonomio

## Vidu ankaŭ 
* Interkonsento pri Biologia Diverseco
* Pirato
Kategorio:Juro pri intelekta proprieto
Rakotondravao

**RAKOTONDRAVAO** (naskiĝis 1917 - mortis la 24-an de februaro 1989 en la madagaskara ĉefurbo pro malario) estis UEA-vicdelegito en Antananarivo pri la fakoj turismo, instruado kaj financoj.

Dum multaj jaroj li estis unu el la plej aktivaj kunlaborantoj de UEA en la tuta afrika kontinento. Instruado estis lia granda merito en lando, kie malabundas kompetentaj instruantoj: li ĉiam helpis al lernantoj kaj mem verkis vortareton Esperanto-malagasan. Multaj memoros lian malaltan figuron ĉe la kongresoj. Ankoraŭ en Roterdamo, 1988, li ĉeestis por prezenti al UEA la organizajn problemojn de la madagaskara movado, kiu perdis en li kaj apogon de roka stabileco, kaj lingvokapablulon.

Kategorio:Malagasaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1917
Kategorio:Mortintoj en 1989