open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kafoklaĉa Internacia Somera Renkontiĝo

[eta|300px|Artikolo pri la KISO de 1987, en la junulara Esperanto-periodaĵo [GEJ-Gazeto, numero 5 1987]]
**Kafoklaĉa Internacia Somera Renkontiĝo** (**KISO**) estis Esperanto-renkontiĝo, kiu ĝis 2004 okazis ĉiujare aŭguste ĉe la germana urbo Marburg. Post 19 fojoj sekvis paŭzo kaj revivigo de la tradicio, tiel ke la jam 23-a KISO okazis de la 19-a ĝis la 25-a de aŭgusto 2013. En la komenco KISO okazis en Marburg en tendaro ĉe la rivero Lahn, poste unufoje en Hamburgo. Poste la renkontejo estis naturamika kabano meze en arbaro. Laŭ la devizo *ludi, krei, sperti sin mem* oni organizis diversajn ludajn, artajn, sportajn kaj distrajn programerojn, ekzemple origamion, batikumadon, jogon, urborigardon, popoldancadon kaj ĵongladon. Komencantoj povis plibonigi siajn Esperanto-sciojn en lingvokurso.

Ekde la jaro 1994 KISO estis ĉefe projekto de la Marburga esperantisto *Gunter Neue*. Ĝin finance subtenis Germana Esperanto-Junularo.

## Eksteraj ligiloj 
* retpaĝo pri la renkontiĝo  

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Germanio
Kategorio:Germana Esperanto-Junularo
Kategorio:Marburg
Kansaso

**Kansaso** (angle *Kansas* [kánzas]) estas usona subŝtato. Ĝi fariĝis la 34-a subŝtato de Usono je la 29-a de januaro 1861. Kansaso havas 105 kantonojn.

**Loĝantaro**:  (en 2017)
**Ĉefurbo**: Topeko
**Aliaj urboj**: Kansasurbo, Salina, Wichita

## Eksteraj ligiloj
*  ()

Kategorio:Subŝtatoj de Usono
Kolorado

**Kolorado** (hispane: Colorado, *ruĝa*) estas nomo uzata por pluraj geografiaj objektoj:
*rivero Kolorado en okcidentaj Usono kaj Meksiko
*rivero Kolorado en Teksaso
*rivero Kolorado en Argentino
*Usona subŝtato Koloradio
*Kolorado-altebenaĵo en Usono
*Colorado (Paraná) kaj Colorado (Suda Rio-Grando) urboj en Brazilo

Krome ekzistas nomoj, kiuj enhavas la vorton kiel parton, ekzemple *Colorad Springs*, *Cerro Colorado*, ktp.).

La hispana vorto *colorado* origine signifas "kolorigita", sed striktasence signifas certan tonon de ruĝa koloro. En hispan-konkerita Ameriko multaj lokoj akiris tiun epiteton pro la koloro de grundo, roko, sablo aŭ eĉ akvo.
Krimliteraturo

**Krimliteraturo** ankaŭ nomata **krimromano** estas proza verko, konsistanta el longa rakonto, kiu priskribas la rivelon de krimoj.

**Famaj aŭtoroj de krimromano:**

* Serge Brussolo, franca nuntempa verkisto
* Raymond Chandler
* Agatha Christie
* Arthur Conan Doyle
* Friedrich Glauser
* Dashiell Hammett
* Patricia Highsmith
* Edgar Allan Poe
* Edogawa Ranpo
* Georges Simenon
* Edgar Wallace
* Albert Cornelis Baantjer
* Janwillem van de Wetering

**En Esperanto aperis, interalie**
* Gates, Ronald Cecil: *Murdo en la teatro* (2017)
* Gates, Ronald Cecil: *Briĝo kun veneno* (2014)
* Gates, Ronald Cecil: *Mortiga ekskurso* (2006)
* Gates, Ronald Cecil: *La vidvino kaj la profesoro* (1997)
* Gates, Ronald Cecil: *Refoje krimnoveloj sep* (1994)
* Gates, Ronald Cecil: *Morto de sciencisto* (1994)
* Gates, Ronald Cecil: *Sep krimnoveloj* (1993)
* Gates, Ronald Cecil: *Kolera afero* (1993)
* Gates, Ronald Cecil: *La septaga murdenigmo* (1993)
* Grobe, Edwin: *Murdo en la preĝejo* (1995)
* Johansson, Sten: *Falĉita kiel fojno* (1997)
* Johansson, Sten: *Trans maro kaj morto* (1999)
* Johansson, Sten: *Neĝo kaŝas nur...* (2001)
* Johansson, Sten: ''Memor' mortiga* (2003)
* Modest, Julian: *Averto pri murdo* (2018)
* Modest, Julian: *Murdo en la parko* (2018)
* Modest, Julian: *Serenaj matenoj* (2018)
* Moirand, Daniel: *Murdo en Esperantujo* (1988)
* Nemere, István: *Nesto de viperoj* (1994)
* Claude Piron: *Ĉu vi kuiras ĉine?* (krimromano 1976; 3-a eldono: 1996)
* Claude Piron: *Ĉu li bremsis sufiĉe?* (krimromano 1978; 2-a eldono: 1979; 3-a eldono: 2022)
* Claude Piron: *Ĉu li venis trakosme?* (krimromano 1980)
* Claude Piron: *Ĉu ni kunvenis vane?* (krimromano 1982)
* Claude Piron: *Ĉu ŝi mortu tra-fike?* (krimromano 1982, sub la pseŭdonimo Johán BALANO, memkompreneble; 2-a eldono: 2000)
* Van de Velde, Lode: *Aspiroj* (2020)
* Albert Cornelis Baantjer: De Cock kaj la morto en preĝo libere elŝutebla bitlibro (2023).

## En Esperanto aperis 
"Kiam realo mordas: kio altiras nin al verkrimo?" de Rachel Franks, esperantigis Mao Zifu (Ĉinio), paĝoj 44-47 en Unesko-Kuriero "*Arkeologio: vivanta pasinteco"'' (53-paĝa) de la julio-septembro, 2025. senpage elŝutebla (en formato PDF) en la retejo de Unesko.

## Vidu ankaŭ 
* Krimfikcio
* Nigra romano
* Trilero
* Granda premio de krimromano

## Eksteraj ligiloj 
* Sezonaj krimoj de Sten Johansson 


Kategorio:Fikcio
Kategorio:Literaturo laŭ ĝenroj
Kategorio:Filmoj laŭ ĝenroj
Kategorio:Detektivaj filmoj
Kastela Turo

**Kastela Turo** () estas postrestaĵo de la origina ĉaskasteleto de la imperiestro kaj reĝo Karolo la 4-a de Luksemburgio. La ĉaskasteleto estis fondita ĉirkaŭ la jaro 1358. En ĝi de tempo al tempo restadis la imperiestro proksime de la kuracfontoj kaj mem sin kuracadis. En la jaro 1604 ĝi same kiel la tuta urbo forbrulis. Tial en la jaro 1608 sur ĝia aspekto. La turo havas simplan piramidan tegmenton, triflankan arkadan ambiton en la dua etaĝo kaj karakterizan barokan tureton supre. En pasinteco de la ambito oni bonvenigadis per fanfaroj elstarajn gastojn kaj nun ĉiujare oni ĉi tie solene inaŭguras la bansezonon.

Kategorio:Konstruaĵoj en Karlovy Vary
Kategorio:Turoj en Ĉeĥio
Kategorio:Burgoj en Regiono Karlovy Vary
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Regiono Karlovy Vary
Kapelo de Sankta Andreo

eta|Kapelo de Sankta Andreo
La **kapelo de Sankta Andreo** (*Ondřejská kaple*) de la ĉeĥia urbo Karlovy Vary troviĝas en la plej kruta descendanta strateto "Ondřejská", sur la deklivo super la hotelo Otava. Ĝi estas la plej antikva arkitekturaĵo el la tempo ĉirkaŭ la jaro 1500 - unusola postrestaĵo de iama gotika urbo. Sed la kapelo estis kelkfoje rekonstruata kaj sian nunan aspekton ĝi ricevis dum la antaŭlasta rekonstruo en la jaro 1841. Ĝi servis al la estinta tombejo, kiu estis nuligita en la jaro 1864 - ĉi tre estis entombigitaj ekz. Fr. X. Mozart, D-ro Jean de Carro, arkitekto Gilly k.a.

Kategorio:Konstruaĵoj en Karlovy Vary
Kategorio:Kapeloj en Ĉeĥio
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj en Regiono Karlovy Vary
Karlovara Gejsero

La **Karlovara Gejsero** (ĉeĥe: *VŘÍDLO*) estas gejsero en Karlovy Vary.

Sur la dekstra bordo de la rivereto Teplá estas la ĉefa celo de ĉiuj vizitantoj - la plej varma kaj plej forta fonto de Kuraca mineral-akvo en Karlovy Vary - varmega 72 Celsius-gradojn. Jam ekde nememorata pratempo senĉese pulsadas, ŝprucante per potenca fluo ĝis alteco de 12 m, el profundo 2000 metrojn en mallongaj intervaloj pli ol 200 litrojn da akvo dum unu minuto.

maldekstre|eta|Karlovara Gejsero en 2009 jaro
La Gejsero estis origine sentegmenta. En tridekaj jaroj de la 19-a jarcento oni konstruis simplan halon sur kolonetoj. Nova impona kolonaro interne ornamita per latuno kaj per bronzo estis konstruita laŭ projekto de vienaj arkitektoj Fellner kaj Helmer. Ĝia finkonstruo estis en la jaro 1879. Pro abundo de metaloj dum la Dua mondmilito estis de germanaj nazioj malmuntita en la jaro 1939 kaj la materialo uzita por kanonoj. Post la Dua mondmilito oni konstruis ĉi tie provizoran simplan lignan budon – ĝian aspekton oni povas vidi sur malnovaj bildkartoj. Sed ankaŭ tiu ĉi – hodiaŭ jam oni povas diri ankaŭ "historia" provizora budo estis en la jaro 1965 forigita kaj la Gejsero estis certan tempon sentegmenta. Nun ĉirkaŭ la Gejsero staras nova kolonaro. Ĝi estis malfermita la 11-an de majo 1975 kaj tiam ricevis nomon laŭ la unua kosmonaŭto Jurij Gagarin.

Ampleksan modernan du-etaĝan konstruaĵon el rustorezista ŝtalo, el vitro kaj el marmoro oni konstruis laŭ projekto de arkitekto inĝ. Jaroslav Vetruba. La konstruaĵo similas al majusklo "L". Meze staras ĉefa ronda halo, kiu havas 364 m² (tricent sesdek kvar kvadrat-metrojn) kaj alta estas 12 metrojn. La kupolo estas el vitro kaj havas ankaŭ 12 m supren.
La **Transversa promenada halo** estas 8 m-ojn alta kaj ĝia areo estas 884 m² (okcent okdek kvar kvadrat-metrojn). Anka la longforman halon kun areo 952 m² oni uzas por promenado. En ĝi estas envitrigitaj mineralaj fontoj, el kiuj ĉerpas la akvon malsanuloj por trinki. En la nova Gejsera kolonaro povas komforte promeni kaj trinki interne ĉirkaŭ 2000 homoj. Nun oni simple nomas la kolonaron "GEJSERA KOLONARO".

Kategorio:Karlovy Vary
Kategorio:Gejseroj
Kvinzo

**Kvinzo** ( [kŭinz]) estas unu el la kvin komunumoj de Novjorko. Laŭ la stato de la censo  en Kvinzo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Estas multaj enmigrintoj de la tuta mondo, kaj oni aŭdas multajn lingvojn. La du mondfamaj flughavenoj, La Guardia kaj John F. Kennedy, situas en Kvinzo. Ĝi estas identa al **Kantono Kvinzo**.

La nederlandanoj setliĝis en Kvinzo je 1635. La angla nomo *Queens* honoris la reĝinon Catherine, edzinon de la brita reĝo Karlo la 2-a en 1683, kiam Novjorkio iĝis brita kolonio. Kvinzo kaj Broklino estas la du komunumoj novjorkaj en Longinsulo. Kvinzo iĝis parto de Novjorko en 1898.

La nuntempa usona prezidanto Donald Trump estas de Kvinzo.

## Vidindaĵoj 
* Unisfero

## Servoj
* Frank Sinatra Lernejo de la Artoj
* Queens College (Novjorko)

## Gravuloj
* Onyx

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Geografio de Novjorko
Kategorio:Urboj de Nov-Jorkio
Kategorio:Kantonoj de Nov-Jorkio
Kukinsuloj

250px|eta|maldekstra|Kukinsulaj gedancistoj
[eta|250px|maldekstra|La [laguno de Aitutaki]] 
[eta|maldekstra|250px|Loko sur Atiu, kie [James Cook albordiĝis en 1777]] 
La **Kukinsuloj** (ankaŭ nomata **Kuk-Insularo** aŭ **Insularo Cook**) estas insula lando kaj dependa teritorio de Nov-Zelando en Oceanio per libera asocio, konsistanta el dek kvin insuloj. La tuta landareo estas 240 km2, sed la Ekskluziva ekonomia zono de Kukinsuloj ampleksas  km2 de oceano. La nomo devenas de la fama angla ekspediciisto James Cook. 

Laŭ la stato de  sur la insuloj vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La plej grava industrio de Kukinsuloj estas la turismo, aliaj gravaj ekonomiaj sektoroj estas eksterlanda bankado (impostparadizo), perloj kaj eksporto de fruktoj kaj maraj varoj.

Nov-Zelando havas aŭtoritaton por la defendo kaj ekstera politiko de Kuninsuloj, la Kukinsuloj tamen realigas pli sendependan eksteran politikon lastatempe.

## Ekstera politiko 
La Kukinsuloj apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano.

## Geografio 
La 15 insuloj kaj du rifoj estas grupigitaj jene:
* **Sudaj Kukinsuloj:**
** Nga-pu-Toru ("Tri radikoj", la grupnomo por la plej orientaj insuloj de la suda grupo):
*** Atiu (Enua Manu aŭ Insulo de birdoj)
*** Ma'uke (Akatokamanava)
*** Mitiaro (Nukuroa)
*** Takutea
** Ceteraj insuloj de la sudo:
*** Aitutaki (Araura Enua)
*** Mangaia (Auau Enua)
*** Rarotonga (Tumutevarovaro) kun la ĉefurbo, Avaruo.
*** Palmerston Insulo (Pamati) kelkfoje grupigita en la norda grupo.
*** Manuae
*** Winslow Reef (subakviĝinta)
* **Nordaj Kukinsuloj:**
** Manihiki (Te Fuinga o Niva)
** Nassau (Te Nuku o Ngalewu )
** Penrhyn Insulo (Tongareva aŭ Mangarongaro)
** Pukapuka (Te Ulu o te Watu)
** Rakahanga (Tapuahua)
** Suwarrow ankaŭ nomata Suvorov
** Tema Reef (subakviĝinta)

## Famaj kukinsulanoj
* Sam Nunuke Pera
* William Masters

## Vidu ankaŭ 
* Kukinsula kanbirdo
* Listo de maraj ekoregionoj
* Pacifika ekozono

Kategorio:Insularoj
Kategorio:Nov-Zelando
Kategorio:Polinezio

Kategorio:Dependaj teritorioj
Kategorio:Insuloj en Oceanio
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Kategorio:James Cook
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1965
Kasitoj

La **kasitoj** estis antikva popolo en sud-okcidenta Azio, kiu estas konata pro la establo de dinastio, reganta Babilonion dum 450 jaroj, komencante de 1600 a.K. Multo estas nekonata pri la kasitoj, pri ilia kulturo kaj origino. Tamen, oni konsideras, ke ili venis en Mezopotamio de Zagros-montaro (moderna Irano). En la komenco de sia apero en Mezopotamio, la kasitoj fondis *Dar Kurizgalu* kiel sia ĉefurbo, je 150 km norde de Babilono. Oni pensas, ke ilia socio estis feŭda.
 
La ĉevalo estis sankta animalo de la kasitoj kaj probable ili enkondukis ĝin en Mezopotamio. Ekzistas malmulte da informoj pri ilia arto kaj arkitekturo, kiu estis specife kasita. Plimulto, kion ili konstruadis, estis babilonstila.

**Historio**
* 18-a jarcento - La kasitoj provis penetri Babilonion, sed estis forpelitaj. Ili direktas sin instaliĝi en Mezopotamio, norde de la Babiloniaj bordoj.

* Mezo de 18-a jarcento - Gandaŝ fariĝis la unua reĝo de la kasitoj.

* -1600 -  La kasitoj konkeras Babilonion kaj ilia reĝo fariĝas reganto de Babilonio. De tiu tempo, dum 400 jaroj la kasitoj dominas ĉi tie.

* -1160 - Elamanoj konkeras Babilonion, kio signifas finon de la kasita dinastio. 

Kategorio:Etnoj
Kontroleco

**Kontroleco** estas la Sekureca kriterio kiu eblas priskribi la necesan/deziratan eblon kontroli tion, kio estis farita kun tiu parto de la Informaĵa Sistemo kiu bezonas kontrolecon.

Tamen, tiu Sekureca kriterio ne estas ofte konsiderata tiel, kaj nur Konfidenceco, Integreco kaj Disponeblo estas konsiderataj.

Kategorio:Sekureco
Kategorio:Komputiko
Kostarika Esperanto-Asocio

[eta|Memortabulo honore al kostarika lingvisto kaj verkisto [Carlos Gagini]]
La **Kostarika Esperanto-Asocio** (**KREA**) estas la nacia organizo de Esperanto en Kostariko. Ĝi neformale fondiĝis en 1953 post la vizito de la Esperanto-emintentulo Tibor Sekelj, kiu en tiu sama jaro gvidis kurson pri la lingvo.
En 1998, korporaciiĝis la asocio *Asociación Costarricense de Esperanto* kiu en 1999 fariĝis, sub la nomo KREA, la kostarika sekcio de UEA.

La oficiala organo de KREA estas bulteno *Vivplene!*.

En 1996, aktivuloj de KREA okazigis la Tut-Amerikan Kongreson de Esperanto en San José. Okaze de tiu granda projekto en la sama jaro oni deklaris formalan fondon de la asocio - oficialan statuson de korporacio la asocio, kiel jam notite, ricevis en 1998. Kunfondinto en 1996 kaj la postan jaron estrarano estis Guillermo García Murillo, kiu tamen mortis jam en aprilo 1997. Li estis profesoro pri filozofio ĉe la Universitato de Kostariko, kie li helpis enkonduki Esperanton. En la komitato de UEA la asocion en la oficperiodoj 1998-2001, 2001-2004 kaj 2022-2025 reprezentis la nuna estrarano Jorge Antonio Leoni De León. Ankaŭ li ekde 2010 estas asociita profesoro kaj ekde 2013 ordinara profesoro en la Universitato de Kostariko, sed li fakas pri lingvistiko.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de Kostarika Esperanto-Asocio (KREA), plejparte en la hispana lingvo 
* Oficiala Instagram-Konto de la Kostarika Esperanto Asocio (KREA): https://www.instagram.com/krea_esperanto_cr/


Kategorio:Kostarikaj Esperanto-asocioj
Kokosinsuloj

250px|eta|Mapo pri Kokosinsuloj 

Dependa teritorio de Aŭstralio en Sud-Orienta Azio. 

* **Landkodo:** CC
* **Nacia nomo:** Territory of Cocos (Keeling) Islands
* **Politika statuso:** ekstera teritorio
* **Areo:** 14 km²
* **Loĝantaro:** 7 mil
* **Lingvo:** angla
* ĉefurbo: Okcidenta Insulo (Kokosinsuloj)

## Vidu ankaŭ
*Listo de maraj ekoregionoj


Kategorio:Aŭstraliaj ŝtatoj kaj teritorioj
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Kristana erao

La **Kristana Erao** komenciĝas kun la naskiĝo de Jesuo Kristo, laŭ la kalkulo de Dionysius Exiguus. Ĝi estas la erao de la gregoria kalendaro kaj, depost 527, de la julia kalendaro.

Dionysius inventis la eraon en la 6-a jarcento por faciligi la kalkuladon de la dato de Pasko. Ĝi estis popularigita en la 8-a jarcento en la historio de Bede.

La mallongigo estas a.K (antaŭ Kristo) kaj p.K. (post Kristo).

La jaro antaŭ 1 p.K. estas 1 a.K., ĉar la numero de jaro estas orda numero. Vidu: kial ne estas jaro 0.

## Vidu ankaŭ 
* Vikiarbo > Universo > Abstrakta Mondo > Tempo > Tempintervalo > Erao > Kristana Erao

Kategorio:Kalendaro
Klipertono

**Klipertono** estas neloĝata insulo de Francio, en orienta baseno de la Pacifiko, je 2900 km okcidente de Panamo kaj je 2090 km sudokcidente de Meksiko. Ĝi estas preskaŭ rondforma atolo kun areo de 5-7 km². Ĝia alto estas plej ofte sub 3 m, nur ekzistas holmo alta de 21 m kaj sur ĝi ruinoj de lumturo el la 19-a jarcento. 

La plantaro de la insulo konsistas el malalta arbusto, malofte sovaĝa tabako kaj kelkaj kokospalmoj. 

La nomo de la insulo venas de la angla ribelanto kaj pirato John Clipperton, kiu kaŝis sin tie en 1705. Oni registris la insulon en 1856 kiel usonan teritorion, kvankam Francio aneksis ĝin unu jaron pli frue. La meksika armeo okupis ĝin kaj establis en la insulo (inter 1897 kaj 1917) garnizonon. 

En 1906 Porfirio Díaz konstruigis lumturon kaj sendis regimenton da soldatoj al la insulo. Oni provizis la loĝantojn ĉiu-dumonate el Acapulco. Pro la eskalado de la Meksika revolucio tiu ligo tamen foriĝis, pro kio la loĝantoj mem devis prizorgi sin. En 1915 grandparto de la populacio pereis. La supervivintoj ne ricevis permeson de la armea komandanto por forveturi kun usona mararmea ŝipo kiu vizitis la insulon. En 1917 preskaŭ ĉiuj mortis kaj la lumturgardisto Victoriano Álvarez estis la nura restinta viro. Li mem deklaris sin reĝo kaj komencis murdi kaj seksatenci, ĝis kiam li mem estis murdita de unu el la virinoj. En julio, kelkajn monatojn post lia morto, la lastaj postvivintoj, kvar virinoj kaj sep infanoj, estis kunprenitaj per la USS Yorktown.

Post malfermo de la Panama kanalo, Klipertono akiris novan gravecon. La internacia juĝistaro - prezidis itala reĝo Viktoro Emanuelo la 3-a - donis la insulon al Francio (1930). Ĝi apartenis al Franca Polinezio ĝis 1979, kiam la francoj metis ĝin sub direktan francan administradon.

eta|maldekstra|La postvivintoj de Klipertono
[eta|maldekstra|[Bruna naivulo]]

## Vidu ankaŭ
*Listo de maraj ekoregionoj

Kategorio:Insuloj
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Kategorio:Transmara Francio
Kuŝbiciklo

eta|Kuŝbiciklo de modelo "Odense"
[eta|Kuŝbicikloj en [Nijmegen]]

**Kuŝbiciklo** estas biciklo kiun oni uzas sidante aŭ kuŝante. Oni sidas sur seĝo kun dorsa apogilo, ne sur selo kiel sur kutima biciklo. Pro tio ke estas loko por kuŝi la dorson, oni diras ke kuŝbiciklo estas pli komforta por la dorso. La kruroj estas pli malpli horizontalaj kaj kiam oni puŝas la pedalojn oni puŝas sin kontraŭ la apogilo de la seĝo kiu donas subtenon kaj tiel oni pli forte pedalas. Tiu pozicio ankaŭ estas pli aerodinamika, do je egala peno oni pli rapidas ol sur kutima biciklo. Ĉar kuŝante la veturanto ne estas tiom alte kiel sur kutima biciklo, oni ofte aldonas al kuŝbiciklo flagon sur stango kiu situas sufiĉe alta por esti vidata de kondukantoj de aliaj veturiloj sur la strato.

## Vidu ankaŭ 
* Charles Mochet

## Eksteraj ligiloj 
* La historio de la kuŝbiciklo (en Esperanto)
* Kuŝbicikloj (kaj aliaj bicikloj), blogo pri biciklado en Esperanto kaj la kastilia
* La historio de la kuŝbiciklo 
* Mapo de kuŝbiciklemuloj  (france)
* Ekzemplo pri vojaĝo ĉirkaŭ la mondo per kuŝbiciklo  (france)
* Internacia asocio pri homenergiaj vojaĝiloj 
* ĉirkaŭ la mondo d'Olivia Dierauer et Yves Chaloin— (france). VOYAGE AU COEUR DU MONDE
* ALIAciklo (havante nomon en Esperanto) estis en 2010 firmao de esperantisto kiu produktis kuŝbiciklojn (la firmao ne plu ekzistas)

Kategorio:Biciklado
Kategorio:Duradaj veturiloj
Kranko

eta|200px|Mankranko
**Kranko** estas kurba parto de akso aŭ ŝafto aŭ ortangula brako fiksita al la ekstremaĵo de ŝafto, per kiu oni turnis la akson aŭ ŝafton.  Ekzemple, sur biciklo la kranko estas la parto kiu konektas la pedalojn kun akso, kaj tiel oni donas rotacian movon al la akso.

eta|maldekstra|200px|Bicikla kranko
eta|meza|200px|Motora krankaro

Kategorio:Kurboj
Kategorio:Germanaj inventoj
Kaabo

[eta|300px|Pilgrimoj ĉirkaŭmarŝas dum [Haĝo en **Kaabo**.]]
La **Kaabo** ( ''*, IFA: /kaʕba/), la plej sankta loko de la islama mondo, estas granda nigra kvadrata konstruaĵo kiu estis la ĉefa sanktejo de Mekko kaj la celo de la islama pilgrimado de la haĝo. Eĉ antaŭ Mohamedo kaj la fondiĝo de islamo, la Kaabo estis sanktejo, kvankam sanktejo idolkulta, ĉirkaŭita de 360 idoloj (kiujn la armeo de Mohamedo detruis). La Kaabo fakte estas betilo. La pilgrimado al la Kaabo ankaŭ estis antaŭ-islama.

En Kaabo estas la Haĝar al-Asŭad, kiu, laŭ Mohamedo, falis el la ĉielo en la tempo de Adamo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kiblo
* *Kisŭah''
* Sepimamismo
* Kurajŝoj

## Eksteraj ligiloj 
* Kaabo 


Kategorio:Islamo
Kategorio:Pilgrimejoj
Kategorio:Islama terminaro
Korporacio de Transporto de Montrealo

dekstra|150px
**Korporacio de Transporto de Montrealo** ( (STM); antaŭe *Société de transport de la Communauté urbaine de Montréal* (STCUM) ĝis 1-a de januaro 2002), publika korporacio kiu administras la publikajn transportilojn (aŭtobuso kaj metroo de la urbo de Montrealo, Kebekio, Kanado). Ĝi havas la dekkvaran plej grandan dungitaron de Kebekio.

## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Montrealo
* Exo (Montrealo)

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Transporto en Montrealo
Korpa traborado

eta|Korpa traboraĵo
**Korpa traborado** estas la praktiko truigi parton de la homa korpo, kaj sekve enmeti kaj gardi fremdan objekton en la truon ĝis la vundo kuraciĝas kaj tunelo de haŭto formiĝas ĉirkaŭ la objekto, por tiel krei taŭgan lokon por la portado de diversaj specoj de juveloj. La plej ofta ekzemplo de la procedo estas la ordinara orela traborado, sed tiu estas tre simpla kaj ofte vidata ekzemplo kaj do ne estas kutime konsiderata sub la titolo korpa traborado.

Kelkaj preferas uzi **aleni** kiel fakan terminon anstataŭ trabori, post diskuto en la retpoŝtlisto de la Ligo de Samseksamaj Geesperantistoj.

La praktiko estas komuna inter multaj indiĝenaj gentoj sed estis preskaŭ nekonata en industriaj civilizoj ĝis popularigita de Jim WARD kaj lia traborad-butiko The Gauntlet en Novjorko.

Kelkaj kulturoj praktikas traboradon kiel parton de religiaj tradicioj. En industriaj landoj, la plejparto de traborado performiĝas por ornamaj aŭ seksumaj kialoj.

**Korpa traborado en industriaj civilizacioj**

Kelkaj taksas *korpan traboradon* speco de arta aŭ persona esprimo, aliaj speco de seksuma esprimo aŭ stimulo.

Generilaj traboraĵoj estas inter la plej oftaj, kaj kelkaj korpaj traboristoj raportas ke la traboraĵo de Princo Alberto estas la plej populara el ĉiuj.

Multaj portantoj de generilaj traboraĵoj gardas siajn juvelojn dum seksumo kaj aliaj seksumaj agadoj, sed aliaj taksas ĝin malkomforta. Ĝi dependas grandaparte je la desegno de la juvelo kaj la speco de seksuma agado.

Vizaĝaj Traboraĵoj:
* nazringo
* septa traboraĵo
* orelringoj
* lipa traboraĵo
* vanga traboraĵo
* langa traboraĵo
* nazponta traboraĵo
* brova traboraĵo

Korpaj Traboraĵoj:
* cica traboraĵo
* umbilika traboraĵo

Traboraĵoj de la virseksaj organoj:
* "apadrajvo"
* "ampalango"
* traboraĵo de Princo Alberto
* frenuma traboraĵo
* "gviŝo"
* "dajdo"
* prepucia traboraĵo

Traboraĵoj de la inseksaj organoj:
* labia traboraĵo
* klitora traboraĵo

## Vidu ankaŭ 
* Tatuo

Kategorio:Antropologio
Kristo

**Kristo** (greke **χριστός** [ĥrisTOS], Esperanto: **Sanktoleito**) estas nomo por Mesio – la "unktito de Dio". Tiu titolo estis uzata por nomi la antikvajn judajn reĝojn, kaj dum la romia rego super la judoj, la judoj same nomis la atendatan savanton kaj novan reĝon de la judoj.

## Etimologio 
La vorto estas traduko de la hebrea vorto **משיח** [maŜIaĥ] kun signifoj "sanktoleito", "mesio". La unkto, al kiu la greka kaj la hebrea vortoj aludas, estas tiu, kiun la juda ĉefpastro metas sur la novan reĝon por enoficigi lin.

## Jesuo el Nazareto kiel Kristo 
Laŭ la judaj profetoj, la Kristo estos ido de la gento de la malnova juda reĝo David. Li unuigos la mondon kaj regos ĝin en paco kaj justeco, estonte universala reĝo por la tuta homaro.

Komence de la 1-a jarcento, grupo de judoj ekkredis, ke la tiam en Palestino predikanta Jesuo el Nazareto estas la longe atendata Kristo. Sur tiu ĉi supozo elkreskis la hodiaŭa religio, nomata kristanismo.

La disĉiploj de Jesuo opiniis, ke li eniros la judan ĉefurbon Jerusalemon kaj fariĝos juda reĝo. Tamen, anstataŭ fariĝi reĝo, li estis krucumita fare de la romianoj kiel krimulo. Laŭ liaj vortoj menciitaj en la Biblio, la sankta libro de la kristanoj, li klarigis la aferon tiel, ke lia reĝlando ne estas surtera, sed ĉiela, kaj ke je la finiĝo de la mondo li revenos solene sur la teron por juĝi kaj regi ĝin.

Jesuo Kristo estas persono ĝenerale plej ofte agnoskata kiel la atendata Mesio, kvankam dum la postaj jarcentoj aperis dekoj da aliaj homoj, kiuj proklamis sin esti tiu.

## Galerio 

Dosiero:Spas vsederzhitel sinay.jpg|
Dosiero:Ac-christ.jpg|
Dosiero:Hagiasophia-christ.jpg|

Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Judismo
Kastilia lingvo

La **kastilia lingvo** (hispanlingve *castellano* [kaste[l]jano]) estas:
***historie**, la latinida lingvo parolita en Kastilio.
***lingvistike**, ties ido, dialekto de la hispana lingvo parolata ĉefe en Kastilio. Male je ceteraj dialektoj, la kastilia distingas la sonon de *c*/*z* (laŭ IFA, /θ/) kaj tiu de *s*. Miguel Delibes konservas en sia verkaro multajn kastiliajn vortojn malaperantajn.
***nuntempe**, alia nomo por la hispana lingvo. La dilemo "kastilia"/"hispana" estas politika:
**En Hispanio, oni pravigas ĝin, ĉar la ceteraj hispaniaj lingvoj (kataluna, galega, eŭska) estas ankaŭ de hispanoj, do hispanaj. La hispaniaj lingvoj ne distingas "hispana" kaj "hispania".
**Ekster Hispanio, oni pravigas ĝin, ĉar la hispana lingvo ne estas nur de Hispanio. Ĝi apartenas same al ĉiuj landoj de Hispanlingvio.

Komparu toskana lingvo/itala lingvo.

## Vidu ankaŭ 
*Lingvoj de Hispanio

Kastilia
Kyselka

eta|maldekstra|250px|Kovrita ponto en Radošov
**Kyselka** estas municipo en Ĉeĥio. Ĝi situas en Regiono Karlovy Vary en distrikto Karlovy Vary. Vivas ĉi tie  ().

El Radošov kontraŭ la fluo de la rivero Ohře oni povas iri al malgranda banloko Kyselka. De tie estas la distanco proksimume 2&nbsp;km. Kyselka estas kaŝita en romantika arbara rondvalo (kaldronvalo) sub altaĵo nomata Bučina (tiun nomon oni povas traduki "Faga arbaro"), alta 582 m super marnivelo. Valo, kie la urbeto Kyselka troviĝas, estas 340 m super marnivelo. Ĉi tie fontas minerala akvo (trinkakvo -Hidro-karbonata-natria acidet-akvo). Ĝian sanigan efikon esploris Heinrich Mattoni, ĉar jam en la 13-a jarcento estis la akvo uzata al kuracado. Henriko Mattoni estis itala kuracisto kaj laŭ lia instigo oni ĉi tie konstruis en la dua duono de 19-a jarcento bandomojn.

Al la banloka komplekso apartenas eĉ tiel nomata "Korto de Henriko" konstruita en novrenesanca stilo ĉirkaŭ la jaro 1880, en kiu ankoraŭ en la 80-aj jaroj plenigadis botelojn per minerala akvo. Antaŭ fino de la 20-a jarcento estis la tuta komplekso rekonstruata.

La minerala akvo el Kyselka estas mondkonata sub marko "MATTONI" kaj estas eksportata al ĉiuj kontinentoj. Oni ĝin uzas al trinkado kaj ankaŭ al kurac-banado. Por memoro estis instalita en subo de la turo de tiu ĉi konstruaĵo busto de la unua balneologia universitata profe-soro D-ro Josefo Löschner (en 1a jaro 1888), kiu kunlaboris kun D-ro Mattoni. Li meritis pri evoluo de la banloko. La ĉefa fonto de la minerala akvo estas nomata "Fonto de Otto" je honoro de la greka reĝo Otto, kiu jenan banlokon vizitis en la jaro 1852. Ĝi elfluas en la halo, kiu
estis konstruita en la jaro 1897 en klasikisma stilo sur la deklivo de la monteto Bučina super la ĉefa bandomo. La temperaturo de la fonto estas 12,5 Celsius-gradoj.

La tuta ĉirkaŭaĵo estas bele aranĝita - en parkoj oni povas promeni kaj ĝui belan medion de submontara klimato.

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
* **Kyselka** (katastra teritorio (k. t.) Kyselka)
* Nová Kyselka (k. t. Nová Kyselka)
* Radošov (k. t. Radošov u Kyselky)

La katastra teritorio *Kyselka u Hradiště* estis al la municipo alligita ekde la 1-a de januaro 2016 el la malpligrandigita armea spaco Hradiště.

## Vidu ankaŭ
* Mattoni

## Pluaj fotoj 

Kyselka.JPG|Kyselka el belvedero Bučina
Švýcarský dvůr-z mostu.JPG|Svisa domo
Muzeum Mattoni - pavilon Josefa Löschnera (1).jpg|Pavilono de Josef Löschner
Kyselka socha Jindřicha Mattoni (2).JPG|Statuo de Heinrich Mattoni
Kyselka 2019-09-15 Pomník.jpg|eta|Monumento al falintoj en la dua mondmilito


Kategorio:Municipoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Setlejoj en Doupova montaro
Kategorio:Setlejoj sur Ohře
Kia koincido

**Kia koincido** - oficiale kun du majuskloj **Kia Koincido** - estas Esperanto-teatra grupo, kiu formiĝis en 1985 en Germanio okaze de la 41-a Internacia Junulara Kongreso en Eringerfeld. Ĝia unua teatraĵo estis *La Kalva Kantistino* (france: *La Cantatrice Chauve*) de Eugène Ionesco. La frazo "Kia koincido", kiu ege ofte ripetiĝis en la dramo, finfine ankaŭ fariĝis la nomo de la grupo. Fine la ensemblo arigis junajn esperantistajn aktorojn el Germanio, Nederlando kaj Britio.

Post grandaj sukcesoj dum la IJK 1985 en Eringerfeld kaj la 70-a Universala Kongreso en Augsburg, la ensemblo decidis daŭrigi sian Esperantan teatrumadon. Krom *La Kalva Kantistino* de Eugène Ionesco la geaktoroj prezentis interalie la kontraŭmilitan absurdan teatraĵon *Pikniko sur la Batalkampo* de Fernando Arrabal,  *Kato sur varmega ladotegmento* de  Tennessee Williams, *La aŭdienco* de Václav Havel, *Pupohejmo* de Henrik Ibsen kaj la skeĉon *Same procedi kiel ĉiujare* (angle: *Dinner for one*) de Freddie Frinton.

Inter la kerna aktoraro inter 1985 kaj 2000 estis Judith Jackson, Martin Haase, Thomas Bormann, Elsbeth Wielgus, Annette Lui, Thomas Pusch, ekde 1991 ankaŭ Saskia Idzerda, inter 1985 kaj 1990 okaze ankaŭ Jürgen Wulff, kaj krome en 1989 kaj 1990 jam en aĝo de 8 respektive 5 jaroj la du denaskaj esperantistoj Jens kaj Heike Brandenburg, infanoj de Babsi kaj Ulrich Brandenburg.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Dinner for One (1963)


Kategorio:Esperanto-teatro
Kategorio:Teatroj en Germanio
Kategorio:Esperanto-movado en Germanio
0 (jaro)

Plej multaj kalendaroj ne havas **jaron 0**. Oni foje supozas, ke mankas jaro 0 en la gregoria kalendaro pro tio, ke ĝi komenciĝis antaŭ la kreo de numero 0. Sed la franca respublika kalendaro komenciĝis post la invento de 0, kaj ankaŭ ĝi ne havis jaron 0.

La fakto estas ke jaroj havas ordajn numerojn. Tio signifas ke jaro *x* estas la *x*-a jaro. La jaro 1 estis la unua jaro de la kristana erao, kaj la jaro 1 a.K. estis la unua (nu, fakte la lasta) jaro de la antaŭkrista epoko.

Simile, la jaro I de la respublika kalendaro estis la unua jaro de la Franca Revolucio; la jaro II estis la dua, k.t.p. Tial ne estis jaro 0.

Por la samaj kialoj ne estas 0-a monato, nek 0-a tago en monato.

Ĉar ne ekzistas 0-a jaro (nek 0-a io ajn, krom en komputiko aŭ astroscienco), ne estis jaro 0.

Tamen, ekzistas almenaŭ du esceptoj de la supra aserto:
* La orienta versio de la budhisma kronologio.
::Tiu kronologio komenciĝas per la supozata mortojaro de la Budho. En la okcidenta versio (de Barato, Srilanko kaj Birmo), tiu jaro estas jaro 1, kaj la jaro 2500 respondas al la jaro 1956/1957 laŭ la okcidenta kronologio.
::Sed en la orienta versio (de Tajlando, Laoso kaj Kamboĝo, la komenca jaro fakte estas jaro 0, kaj la jubilea jaro 2500 do estis festata en 1957/1958.
* La internacia normo pri datreprezentado, ISO 8601.
::Tiu normo ne numeras la jarojn laŭ la kristana erao, anstataŭe la jaro 1875 estas difinata kiel la jaro de la subskribo de la "Convention du Mètre" (Konvencio de la Metro) en Parizo. Aliaj jaroj estas nombrataj rilate al 1875, do la gregoria jaro 1 A.K., laŭ ISO 8601 estas la jaro 0.
* La Holocena kalendaro.
::La jaro 0 je tiu kalendaro komenciĝas je 10,001 a.K.
----
 -5 | -4 | -3 | -2 | -1 | **0** | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 
 1-a jarcento a.K. - 1-a jarcento 

## Vidu ankaŭ 
* Jarcentoj
* Jardekoj
* Kalendaro

Kategorio:Tempo
Kategorio:Jaroj
Klafto

**Klafto** estas malnova mezurunuo de longo aŭ profundo egala al 6 futoj (franca: 195 cm; germana: 183&nbsp;cm; angla: 183&nbsp;cm; rusa: 213&nbsp;cm; hungara 189,648&nbsp;cm).

En nuntempa angla uzado, klaftoj estas uzataj sole por mezuri marprofundon.

*1 hungara kvadrata klafto = 3,596 650954 kvadrataj metroj (m²)
*1 (katastra) arpento = 1 600 kvadrataj klaftoj = 5 754,642 m² = 0,575 hektaroj
*1 hektaro = 1,738 arpentoj

## Vidu ankaŭ 
* Saĵeno (rusa klafto)

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Kanada Parlamento

eta|
La **Parlamento de Kanado** (, ) havas sian sidejon sur la parlamenta monteto *(Parliament Hill)* en Otavo, Ontario, sur klifo 50 metrojn alta super la rivero Otavo kaj la kanalo Rideau. La parlamento formale konsistas el tri partoj:
* la ŝtatestro, do nuntempe reĝino Elizabeto la 2-a, kiun en Kanado reprezentas la guberniestro ĝenerala de Kanado
* la Senato de Kanado kaj
* la Ĉambro de Deputitoj de Kanado.

La parlamentejo konsistas el tri konstruaĵoj de gotika stilo. La Centra Bloko enhavas la Senaton de Kanado (kun 105 membroj) kaj la Ĉambron de Deputitoj de Kanado (kun 308 membroj). Supre staras la Turo de Paco, 92 metrojn alta, konstruita en 1927 por memori la finon de la Unua mondmilito. La turo havas kariljonon kun 53 kloŝojn.

La Orienta Bloko havas specialajn ĉambrojn, meblitajn kiel en la tempo de Sir John A. Macdonald. La Okcidenta Bloko havas komitatajn ĉambrojn kaj oficejojn. La Monteto de Parlamento ankaŭ havas superban okangulan bibliotekon.

Kategorio:Politiko de Kanado
Kategorio:Parlamento
Kategorio:Otavo
Kaleoj

**Kaleoj** estas ciganoj el tiuj grupoj de ciganoj, kiuj vivas precipe en hispanlingvaj landoj, kontraste al romaoj kaj sintioj. En la hispana oni nomas ilin *"gitano"* [ĥitano] aŭ *"calé"* [kale'] (tabuiĝinta).

Kaleoj atingis Iberion el Afriko en 15-a jarcento. Tiamaj iberianoj kredis, ke ili devenis el Egiptio, tial la hispana nomo *egiptano* > *gitano*.

En cigana ĵargono *caló* [kalo'], ciganoj nomas ne-ciganoj *payos* [pajos].

Malgraŭ kvin jarcentoj da kunloĝo, hispana socio ankoraŭ diskriminacias ciganojn, pli ol eksterlandanojn. Tamen, ciganaj muzikistoj povas akiri famegon kaj respekton. Pro ilia suspektata krimemo, ciganoj estis persekutataj de hispana polico, speciale *Guardia Civil*. La demokratio post 1978 samrajtigas ilin, sed la socio ne evoluis samrapide. En pluraj regionoj, ciganoj loĝas en miksetnaj kvartaloj, sed, ĉirkaŭ grandaj hispanaj urboj, estas faveloj de ciganoj, vivtenantaj per heroinokomerco, metalrubokomerco, almozo, nomada komerco aŭ malprestiĝa laboro.

La tradiciaj kaleoj vivis en grandaj familioj, ofte disaj pro nomadeco. Geedziĝoj estas okazo por festo kaj renkonto. Tradicie oni ne geedziĝis kun ne-ciganoj, krom se tiuj akceptis la ciganajn morojn. Tial, nunaj kaleoj idas ankaŭ de anoj de landoj tramigritaj de ciganoj.

Kiam, antaŭ ne multe, hispana ekonomio kreskegis, **portugalaj ciganoj** migris al Hispanio por labori kiel sezonaj terkulturistoj anstataŭante la hispanajn ciganojn en postenoj kaj socia klaso.

Post falo de komunismo, rumaniaj ciganoj migris okcidenten, atingante Hispanion. Ilia maladapto al la hispaniaj moroj estigas problemojn kaj diskriminacion.

Hispanaj ciganoj kreis la muzikon flamenko.

Granda parto el hispanaj evangeliismanoj estas konvertitaj kaleoj. Evangelisma eklezio inkluzivigis ciganan muzikon en ritaro.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Fundación Secretariado General Gitano (ES)
* Unión Romaní / Unión del Pueblo Gitano  (ES, EN, ciganlingve)
----
Vidu ankaŭ hispanaj nomadoj *merchero* aŭ *quinqui*.

Kategorio:Ciganoj
Kategorio:Hispanoj
Kategorio:Etnoj
Kingmanrifo

La **Kingmanrifo** ( ) estas korala rifo en la Pacifika Oceano kaj apartenas kiel neadministrata teritorio (angle: *unincorporated territory*) al Usono. Ĝi situas 61&nbsp;km nordokcidente de Palmiro kaj 1713&nbsp;km sudokcidente de Honolulu. Oficiale, ĝi estas parto de la Usonaj Malgrandaj Insuloj, dependa teritorio de Usono en Oceanio. Geografie, ĝi konsideratas parto de Polinezio.

* **Situo:** Meze inter Havajo kaj Samoo, 
* **Areo:** 1&nbsp;km².
* **Loĝantaro:** sen konstantaj loĝantoj.

La rifo havas maksimuman alton de metro super meza marnivelo. Ĝi estas inundata dum ĉiu alta tajdo, do ne estas loĝebla, kaj konsistigas danĝeron por la ŝipa trafiko.

eta|300px|dekstra|Fotita de NASA-satelito
eta|300px|maldekstra|Fotita en oktobro 2003
eta|300px|maldekstra|Situo en ortografia projekcio
eta|300px|dekstra|Fotita en oktobro 2003

Kategorio:Usonaj Malgrandaj Insuloj
Kategorio:Insuloj en Oceanio
Kategorio:Usono
Kategorio:Polinezio
Kategorio:Dependaj teritorioj
Colotlán

[eta|200ra|**Colotlán** montrita en [Jalisco.]]
**Kolotlan** () estas urbo kun ĉirkaŭ 15 loĝantoj en la ŝtato Ĥalisko en Meksiko. Ĝi estas la ĉefurbo de la komunumo Colotlán. En la urbo naskiĝis la vikipediisto kaj meksika esperantisto Fabio Alonso Ruiz Ortega.

La nomo devenas de la navatla lingvo kaj ĝia signifo havas du sencojn: "loko de skorpioj" kaj "loko de la malnova dio". Ĝi troviĝas en la nordo de la ŝtato Ĥalisko en Meksiko, je , je 200&nbsp;km de la ĉefurbo Gvadalaharo kaj 130&nbsp;km de la urbo Zakateko.

Kolotlan estis fondita la 21-an de aŭgusto 1591 kun la nomo "Villa Nueva Tlaxcala de Quiahuixtla". Ĝi estis fondita de la kapitano Miguel Caldera, ĉefa estro de Villa Jerez y Valle de Tlaltenango. La hispanoj alportis 110 tlakskaltekajn familiojn por koloniigi ĉi tiun lokon.

La ĉefa etno de la urbo nun estas kiel en la plej parto de Meksiko miksitaj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.colotlan.gob.mx/

Kategorio:Urboj de Meksiko
Komputila klavaro

eta|Uzado de komputila klavaro
**Klavaro** estas enigilo, per kiu oni enigas tekston premante klavojn, kiuj reprezentas literojn, ciferojn, kaj markojn de interpunkcio. Ĉe maŝinskribilo, la teksto tuj presiĝas je la papero; ĉe komputilo, la teksto estas priumata de la maŝino. Estas diversaj klavarofasonoj kaj familioj de tiuj.

* Familio QWERTY:
** QWERTY, AZERTY, QWERTZ

* Familio Dvorak:
** Klavaro Dvorak, aŭ tn *Simpligita klavaro de Dvorak*

Por tajpi en Esperanto, estas variaĵoj de la klavarofasonoj.

Klavaro konsistas el kelkaj partoj:
* Klavaro aldona
* Klavaro cifera aŭ klavaro nombra
* F-klavaro
* k.a.

Krome, komputila klavaro havas tujajn klavojn aŭ tujajn klavaĵojn ekz ALT+CTR+DEL.

Ankaŭ ekzistas specialaj apartaj klavaroj ekz por komputilaj ludoj.

## Vidu ankaŭ 
* Askio kaj Unikodo
* Klavaro Colemak
* Klavarofasonoj
* Klavaro (apartigilo)
* Trouza braka malsano.
* Tiparo.

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanta virtuala klavaro.
* Klavaro - Kurso de Tajpado: senpaga kaj fleksebla programo por faciligi lerni rapidan tajpadon.
* Esperanto rilata klavaro.
* Programo Ek!, Esperanta klavaro.
* Iksa klavaro por Linukso
* Programo "XK" por iksa klavaro en Vindozo (sen agordoj do utila por komencantoj, sed aliaj plej emas al Ek)
* Senpaga javaskripto "EOTAJPU" por iksa klavaro en HTML sur iu ajn retpaĝo
* Krozila aldonaĵo "ABCTAJPU" por Fajrovulpo kaj Tondrobirdo
* Klavred, (serĉu Klavred sub J2ME) klavara programeto por poŝtelefonoj kiaj Blackberry 
*  klavarofasono.
* Tajpi, Klavarilo por esperantistoj (Vindozo 2000/XP/Vista/7) 
* MessagEase-klavaro por tuŝekranoj (smartfonoj, tabulkomputiloj ktp.).
* Esperanta klavaro - por komputiloj kaj poŝtelefonoj

Dosiero:Qwerty.svg|QWERTY klavara aranĝo
Dosiero:Apple Adjustable Keyboard.jpg|Alĝustiga klavaro
Dosiero:Cherry keyboard 105 keys.jpg|Cherry klavara aranĝo

Kategorio:Komputila aparataro
Kategorio:Esperanto-klavaroj
Keĉua lingvaro

[dekstra|eta|250px|La teritorioj de la [keĉua lingvo kaj la dialektoj de tiu lingvo]]
[eta|dekstra|La [Patronia en la keĉua lingvo, en la preĝejo (kapelo) de la Patronia en Jerusalemo]]
La **keĉua** ( aŭ ''''''''*, ) estas familio de lingvoj parolataj en Sudameriko, precipe en Peruo, Ekvadoro kaj Bolivio. La vorto *keĉua* ofte aludas iun el la pluraj lingvoj de la keĉua familio. La plej konata formo de keĉua estas de Kusko, Peruo. Kun pli ol 11 milionoj da parolantoj, la keĉua havas pli grandan parolantaron ol ĉiu alia indiana lingvo. Ĝi verŝajne, sed ne certe, estas parenco de la ajmara, kiu ankaŭ parolatas en Bolivio kaj Peruo.

La klasika keĉua lingvo venas de la popolo keĉua, kiu estis parto de la Inkaa Imperio.

**origino:** Andoj**fonto de la vortoj:** *gaŭĉo, inkao, kajmano, kinino, kokaino*, k.a.

## Keĉua literumado 
### Vokaloj 
La keĉua havas nur tri vokalojn: **/i/**, **/a/**, kaj **/u/**, laŭ la "klasika araba triangulo". Ĝi sonas same kiel tiuj de Esperanto; tamen, kiam la malvastaj vokaloj "*a*", "**i**" kaj "**u**" aperas apud la postvelaj konsonantoj **/q/**, *'/q'/**, kaj **/qh/**, ili iĝas pli similaj al **/A/** **/e/** kaj **/o/'''.

### Konsonantoj 
La konsonantaro ŝajnas stranga laŭ hindeŭroplingvanoj. Neniu plozivo kaj neniu frikativo estas voĉa. Ŝajnus ke mankus fonemoj. Tamen, en pluraj dialektoj keĉuaj, ĉiu plozivo povas havi ĝis tri formojn: simplan, kun glota fermo, kaj kun plia spiro. Ekzemple:

 simpla  glota fermo  plia spiro
   p          p'          ph
   t          t'          th
   k          k'          kh
   q          q'          qh
   ch         ch'         chh

## Keĉuaj vortoj 
La dialektoj de la hispana en Peruo kaj Bolivio havas multajn keĉuajn vortojn. Eĉ Esperanto havas plurajn. Jen iom da ili:

* gaŭĉo < *waqcha* ("orfo/povrulo")
* inkao < *inka* ("reĝo")
* kajmano < *kayman*
* kinarbo, kinino, kinkono < *kina* ("kinarbo")
* kokao, kokaino < *kuka* ("kokao")
* kondoro < *kuntur*
* lamo, ljamo < *llama*
* pampo < *panpa*
* pumo < *puma*
* vikuno < ''wik'uña''

## Keĉuaj frazoj 
## Vidu ankaŭ 
* Betty Veizaga
* Pukvina lingvo
* Johann Jakob von Tschudi
* Keĉua literaturo
* Lingvistiko
* Listo de lingvoj
* Lingva familio

## Eksteraj ligiloj 
* La Akademio de la Keĉua Lingvo 
* kurso ktp (angle)

----
La plimulto de tiuj ĉi informoj venis de Ethnologue, de Culturas de los Andes, aŭ el la vortaro verkita de Jesús Lara (ISBN 84-8370-176-6).
eta|maldekstra|180px|
Karmelitská

**Karmelitská** estas strato en la Malgranda Kvartalo de Prago. La plej elstaraj konstruaĵoj estas: 

* la *malfruempira domo* (1853-54), alikonstruita iama barokstila preĝejo de sankta Maria Magdalena el la 17-a jarcento. Pri la preĝejo memorigas ĝis nun konserviĝinta malalta kupolo;
* la iama *Rohan-palaco,* konstruita en 1796, kun fasado el 1838; 
* la fama *Špork-palaco* kaj la iama *Thun-Hohenstein-palaco* el la unua duono de la 18-a jarcento. 

En la strato Karmelitská staras la unua baroka konstruaĵo en Prago, la *preĝejo de sankta Maria la Venkintino (kostel Panny Marie Vítězné).* Konstruita en la jaroj 1611-13 de germanaj protestantoj, post la perdita batalo sur la Blanka Monteto ĝi estis donacita al la Karmelana ordeno (1624), kiu alkonstruis la monaĥejon kaj novan portalon al la preĝejo (1636-44) kaj turon (1669). Sub la preĝejo troviĝas katakomboj, kie en malfermitaj ĉerkoj kuŝas entombigitaj la monaĥoj kaj mecenatoj de la preĝejo. La preĝejo estas mondkonata precipe kiel tabernaklo de *Jesu-Infano de Prago,* hispana vaksfiguro, kiun donacis al la preĝejo en la jaro 1828 Polyxena de Lobkovice. Dum jarcentoj oni aljuĝadis al ĝi miraklan povon.

Plue elstaras la *Vrtba-palaco,* kies hodiaŭa malfrurenesanca aspekto devenas el la jaroj post 1631. La palacon limtuŝas la fama Vrtba-ĝardeno, fondita ĉirkaŭ la jaro 1720 verŝajne laŭ projekto de arkitekto F. M. Kaňka. La relative malgranda terasĝardeno estas unu el la plej belaj en Prago. Ĝian artisman valoron pligrandigas precipe skulptaĵoj el la verkejo de la gvidanta baroka skulptisto M. Braun. 

Kategorio:Stratoj en Prago
Kategorio:Malgranda Kvartalo (Prago)
Kastela Placo

Geografio > Eŭropo > Ĉeĥio > Prago > Hradcany > Kastelo de Prago > Kastela Placo < Turismo
----

Bildo de la placo|eta|200ra**Kastela Placo** () estas enirejo al la Praga burgo. Sur la pilastroj de la krada enirpordego oni vidas kopiojn de la **batalantaj gigantoj** laŭ skulptaĵoj de I. Platzer (la originalo el 1768); la rokokstilaj vazoj kaj "putti" ambaŭflanke estas originaloj de I. Platzer. La konstruaĵoj ĉirkaŭ la unua korto devenas el la jaroj 1758-74 (aŭtoro N. Pacassi); en la mezo staras la tiel nomata **Mateo-pordego** (*Matyášova brána*) (1614), la unua barokaĵo de la Kastelo. El la internaj ejoj distingiĝas precipe la tiel nomata **Kolona salono** (*Sloupová síň*) (de la pordego maldekstren) adaptita ĉirkaŭ la jaro 1935 fare de arkitekto J. Plečník.

Kategorio:Placoj en Prago
Kategorio:Hradčany (Prago)
Kapucena monaĥejo en Jejkov

La **Kapucena monaĥejo en Jejkov** (*Kapucínský klášter na Jejkově*) estas la plej malnova ejo de la kapucena ordeno en Bohemio. 

maldekstra|eta|220ra
La simplaj monaĥejaj konstruaĵoj estiĝis en la jaroj 1600-1602. La preĝejo estas simpla frubaroka konstruaĵo el la mezo de la 17-a jarcento.
 

Kategorio:Třebíč
Kapucena monaĥejo
Kategorio:Kapucenaj preĝejoj
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Třebíč
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Regiono Vysočina
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj en Regiono Vysočina
Karel Havlíček Borovský

**Karel HAVLÍČEK Borovský** (31-a de oktobro 1821 - 29-a de julio 1856), ĉeĥa ĵurnalisto kaj satira poeto, rigardata kiel ekzemplo kaj idealo de klera kuraĝa, prudenta, sindona organizanto de publika opinio. Li verkadis ankaŭ spritajn epigramojn pri politikaj aferoj. La aŭstria registaro ekzilis lin al Brixen, nokte, por ke la ĉeĥa publiko ne sciu. La noktan forveturon li priskribis en la satira poemo **Tirolaj elegioj** (esperantigis ĝin Jaroslav Mráz).

Politikaj satiroj estas ankaŭ la poemoj **Reĝo Lavra** (tr. Tomáš Pumpr) pri azenaj oreloj, kiuj beligas la kapon de reĝoj, kaj la ĉefverko estas **La bapto de caro Vladimir** (d:Q12032229), kies esperantigo estas ĉefverko ankaŭ de Tomáš Pumpr. La satiro primokas negocadon pri Dio, misuzadon de religioj. Post la apero de la Esperanta traduko en 1953 multaj komprenis tion kiel atakon kontraŭ la eklezio kaj volis la tutan eldonkvanton neniigi. Nun ĝi apartenas al la ĉefverkoj de nia traduka literaturo.

Ankaŭ en la "Bapto" Borovský aludas, memironie, pri sia ekzilo, kiam li igas dion Peruno diri pri sia dia laboro "Briksen mem – kompare tion – estas preskaŭ ŝerco."

En la jaro 1918 estis nove estiĝinta la 9-a infanteria pafista regimento de nove kreanta la 3-a divizio de Ĉeĥoslovakaj legioj en Rusio nomita "Regimento de Karel Havlíček Borovský"

## En Esperanto aperis 
* La tria kanto el "Bapto de sankta Vladimiro". Tradukis Stanislav Kamaryt. En: *Ĉeĥoslovaka Antologio* Budapest: Literatura Mondo, 1935.
* "La bapto de caro Vladimir". Tradukis Tomáš Pumpr. La Laguna: J. Régulo, 1953.
* "Reĝo Lavra" (tr. Tomáš Pumpr, en *Nica Literatura Revuo*)
* "Reĝo Lavro" (tr. Jaroslav Mráz - manuskripto)
* "Tirolaj elegioj" (tr. Jaroslav Mráz - manuskripto)
### Recenzoj
Pri *La bapto de caro Vladimir*

## Vidu ankaŭ 
* Vladimiro (poetiko)
* 2706 Borovský

## Referencoj 
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Kategorio:Ĉeĥaj satiristoj
Kategorio:Ĉeĥaj literaturkritikistoj
Kategorio:Ĉeĥaj politikaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj politikistoj
Kategorio:Deportitoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 31-an de oktobro
Kategorio:Mortintoj la 29-an de julio
Klasika araba triangulo

La **klasika araba triangulo** aludas la tri vokalojn **/i/**, **/a/**, kaj **/u/**. Tiuj ĉi vokaloj estis la solaj en la klasika araba lingvo. Laŭ tradiciaj tabeloj, la lokoj de iliaj artikigaj punktoj formas triangulon:

La moderna araba havas pli da vokaloj; tamen, pluraj lingvoj ankoraŭ havas nur tiujn ĉi tri, ekz. la keĉua.

Kategorio:Fonetiko
Kardamomo

La **Kardamomo** (*Elettaria cardamomum*) estas specio el la familio de zingiberacoj.

De la kardamomo kuiristoj uzas la semojn aŭ tutajn kapsulojn.

La muelitaj semoj fajnigas la guston de fruktaj salatoj, kukoj, panoj, keksoj kaj kafo. Kompletaj semoj uzatas por marinaĵoj, likvoroj kaj punĉoj.

eta

## Vidu ankaŭ 
* Kardamino

Kategorio:Spicoj
Kategorio:Orientalisa flaŭro