open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nigra foceno

La **Nigra foceno** (*Neophocaena phocaenoides*) el la ordo de cetacoj kaj familio de fokenedoj vivas en la marbordoj de Ĉinio kaj ĝiaj riveroj Jangzi (Lago Dongting) kaj Ŝjangĝjang, kaj ankaŭ en la Bonespera Kabo de la suda parto de Afriko, en Hindia Oceano, Hindio, Pakistano, la Insularo de Indonezio, marbordoj de Japanio kaj Koreio. Ĝia korpo estas malhelgriza aŭ nigra. La kapo estas ronda, muzelo mallonga kaj larĝa, okuloj malgrandaj. Ĝi, sen dorsa naĝilo, tamen havas grandajn naĝilojn ventran kaj brustan, falĉil-formajn. Ambaŭ vostnaĝiloj sin tenas horizontale. Ĝia korpo estas é. 1,5 metrojn long;4, maksimume 1,9 metrojn kaj ĉ. 220 kg. peza.

La nigraj focenoj sin trovas en la tropika kaj subtropika maroj, ĉe la marbordaj havenoj kaj golfoj. Iam ili naĝas de riverbuŝo supren en la riveron. En Ĉinio ili povas kontraŭflue naĝi 1 600 km. supren en Jangzi-riveron. Ĝenerale ili moviĝas unuope, duope aŭ la bestino agas kune kun siaj idoj. Sed en printempo, t.e. en ilia fekundiga tempo, videblas granda grupo.el dekoj da ili. En la norda parto de Ĉinio ili ofte venas al la marbordoj kune kun tiŝaroj. Ili, malrapidmovaj, ŝatas naĝi ĉirkaŭ ŝipoj, tial ĉasi ilin estas facile. Ili manĝas ĉefe diversspecajn fiŝojn, salikokojn, sepiojn kaj ankaŭ krustulojn kaj aliajn akvajn bestojn. Ili povas resti sub akvo 8-9 minutojn, tamen ĝenerale post ĉiu minuto ili devas spiri.

La focenino naskas oktobre, ĉiufoje unu idon. La tavolo de subhaŭta graso de foceno estas dika. Ĝi konsistigas 23-36% de la tuta korpa pezo, kaj la oledona procento povas atingi 70-80. Ilia graso povas esti prilaborita en industrian oleon kaj altklasan ŝmirgrasort. Estas utiligeblaj iliaj graso, karno, haŭto kaj osto. En Ĉinio iii estas protektataj animaloj duaklasaj, tamen ili ankoraŭ ne estas listigitaj en la ruĝan libron de la mondaj protektataj animaloj.

Kategorio:Cetacoj
Tibeta griza urso

En Ĉinio troviĝas tri subspecioj de la **tibeta griza urso** (*Ursus pruinosus*) el la ordo de karnovoruloj kaj familio de ursedoj, t.e., la nordorienta bruna urso, kiu vivas en la Nordoriento de Ĉinio, la tibeta griza urso, kiu vivas sur la Ĉinghaj-Tibeta Altebenaĵo kaj en Ĉinghaj, Gansu kaj la okcidenta parto de Siĉŭan, kaj la himalaja bruna urso, kiu vivas en Tibeto kaj Ŝinĝango.

Kategorio:Ĉinio
Kategorio:Ursedoj
Malgranda pando

La **malgranda** aŭ **ruĝa pando** (*Ailurus fulgens*) estas specio el la ordo de karnovoruloj kaj familio de procionedoj. Ĝi vivas en Siĉŭano, Tibeto, Ĉinghajo kaj Junano de Ĉinio kaj en Hindio, Nepalo, Sikimo kaj Birmo. 
## Priskribo 
La besto havas sur si hararon brunruĝan, kaj ĝiaj brusto, abdomeno kaj kruroj estas nigrebrunaj. Sur ĝia vizaĝo troviĝas blankaj makuloj, kaj sur ĝia dika vosto vidiĝas naŭ alterne aranĝitaj ringoj brunruĝaj kaj flavblankaj, pro kio ĝi nomiĝas ankaŭ naŭringa lupo. Ĝia korpo longas 50-64 centimetrojn kaj pezas 5-10 kilogramojn. Ĝi aspektas kiel kato kaj ŝajnas dika pro sia densa hararo.
## Disvastiĝo 
Tiuj orientalisaj bestoj loĝas en ĝangaloj sur montoj je 2.000-3.000 metroj super la marnivelo, kie kreskas densaj bambuoj, betuloj kaj abioj. Ili vivas en lokoj, kie la tutjara temperatura diferenco estas tre malgranda; tial ĝi timas kaj varmegon kaj froston. Vintre ili transloĝiĝas al sunplenaj montodeklivoj.

## Vivmaniero 
Ili vivas pare, aŭ 4-5-ope laŭ familio. Frumatene kaj vespere ili iras serĉi nutraĵojn, kaj tage dormas aŭ sunumas sur arboj. Nokte ili nestas en arbotruoj aŭ rokkavernoj. La malgranda pando ŝatas manĝi bambufoliojn, herbojn, rizomojn, fruktojn kaj glanojn, iam eĉ birdovojn kaj birdetojn. Ĝi estas facilmova kaj kapablas grimpi sur altajn arbobranĉojn. Se io danĝera ĝin minacas, ĝi tuj grimpas sur arbon por sin kaŝi. Ĝi estas milda, scivolema kaj facile bredebla. Ĝenerale ĝi ne blekas escepte en pariĝa tempo. Tiam gepandoj eligas grandan bruon kaj frotas siajn generajn organojn sur arbotrunkoj aŭ ŝtonegoj, kaj la virpando eĉ urinas dum la frotado. En la provinco Siĉŭano de Ĉinio la malgrandaj pandoj pariĝas en aprilo kaj majo kaj naskas en junio kaj julio. La pandino gravedas naŭ monatojn kaj naskas ĉiufoje 1-3 idojn. La ĵus naskita pandido longas 6 centimetrojn kaj pezas 100 gramojn. Ĝi povas vivi pli ol dek jarojn.

## Komputiko 
Malgranda pando, anglalingve *firefox*, estas la simbolo de la nova libera programo Fajrfokso eldonita de la projekto Mozilo.

## Vidu ankaŭ 
* Mizoramaj, manipuraj kaj kaĉinaj pluvarbaroj
* Nord-hindoĉinaj subtropikaj arbaroj
* Orient-himalajaj subalpaj koniferaroj

## Piednotoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Wildfacts 
*  Malgranda pando en neĝo

Dosiero:Red Panda.JPG
Dosiero:RedPanda.jpg

Kategorio:Procionedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kavokarapaca testudo

alternative=Manouria impressa specimen.jpg|eta|Manouria impressa specimen
La **kavokarapaca testudo** (*Manouria impressa*) el la ordo de testuduloj kaj familio de testudedoj troviĝas en Junano kaj Hajnano de Ĉinio kaj videblas ankaŭ en montregionoj de Tajlando, Birmo, Vjetnamio kaj Malaja duoninsulo.

Kategorio:Testudoj
Ĉina dezerta kato

La **ĉina dezerta kato** (*Felis bieti*) el la ordo de karnovoruloj kaj familio de felisedoj vivas en Siĉŭan, Ŝenŝji, Ĉinghaj, la Interna Mongolio kaj Ŝinĝango de Ĉinio, kaj ankaŭ en la meza parto de Azio. Ĝi aspekte similas al hejma kato, sed estas pli granda ol ĉi-lasta. Sur ĉiu ĝia orelpinto troviĝas hartufo, du centimetrojn longa. Ĝia kapo estas helgriza kaj de la supra lipo tra la malsupraj vangoj ĝis post la okuloj etendiĝas du neklaraj brunaj kaj kurbaj strioj. Ĉe la bazo de ĉiu ĝia orelo troviĝas unu brunruĝa makulo. La harbazo de ĝia tuta korpo estas griza, la dorso malhelflava kun brunflavaj strioj kaj abdomeno brunflava. Troviĝas kvar brunnigraj kaj blankaj harringoj ĉe ĝia vosto, kies harpintoj estas brunnigraj kaj ĉe kies bazo vidiĝas du kaj tri helbrunaj harringoj. Ĉe la fingroj troviĝas brunnigraj mallongaj haroj.
La ĉina dezerta kato vivas en dezertoj kaj agas nokte. Ĝi manĝas ĉefe diversajn musojn. La nombro de la ĉinaj dezertaj katoj estas treege malgranda kaj krome ili loĝas en dezertaj regionoj, tial oni malfacile ilin kaptas kaj bredas. Kaŭze de tio oni malmulte scias pri iliaj karakterizajoj kaj vivkutimoj. En la mondo nur la Pekina Zoologia Ĝardeno unuafoje en 1974 montris du menciitajn katojn el Ĉinghaj (unu estas vira kaj la alia ina, inter kiuj la katino pezas 6,5 kilogramojn kaj la virkato 8,25 kilogramojn. En 1986 restis nur la katino. Multaj eksterlandaj zoologoj venis al la Pekina Zoologia Ĝardeno malgraŭ longa vojo por ĝi rigardi. Laŭdire estas iu feliseda zoologo de iu lando, kiu faris eksperimenton pri ĉiuj kromosomoj de felisedoj, inter kiuj mankas al li nur tiu de la ĉina dezerta kato. Por plenigi la blankon de sia eksperimentado, li plurfoje venis al la Pekina Zoologia Ĝardeno por peti permeson preni iom da sango de la dirita kato. Sed bedaŭrinde li estis rifuzita de la mastro, ĉar tiam ĝi estis la unusola bredata dezerta kato en la mondo.

## Ankaŭ vidu 
* Ŝjaŭji, Ĉen (ĉefredaktoro), *Ĉinaj Protektataj Bestoj*, Ĉina Esperanto-Eldonejo, 1987, paĝo 209.
* Dezertoj kaj kserofitaroj

Kategorio:Katoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Azio
Kategorio:Faŭno de Ĉinio
Malgranda hindia zibeto

La **malgranda hindia zibeto** (*Viverricula indica*) estas specio el la ordo de karnovoruloj kaj la familio de viveredoj. Ĝi dislokiĝas en orienta, suda kaj sudokcidenta Ĉinio kaj ankaŭ en Hindio, Srilanko kaj Sumatro, Javo kaj Balio de Indonezio.

## Priskribo
Ĝi havas longan korpon kun pinta muzelo kaj mallongaj kruroj. Ĝi estas kovrita de grizbruna hararo kun nigraj makuloj. Ĉe ĝia dorso estas 6-8 malhelaj strioj, kaj ĉe ĝia vosto troviĝas po 7-9 nigraj kaj blankaj harringoj. Ĝi longas 45-63 centimetrojn, pezas 2-4 kilogramojn, kaj ĝia vosto estas 30-43 centimetrojn longa.

## Vivmaniero
La malgrandaj hindiaj zibetoj vivas sur arboriĉaj montetoj kaj en arbedaroj kaj herbaroj. Ĝenerale ili vivas unuope, sed hazarde aktivadas pare. Tage ili sin kaŝas en kavernoj, densaj arbustaroj, rokfendoj kaj herbaroj por ripozi kaj dormi, kaj nokte iras serĉi nutraĵojn ĉe arbaroj,	riveretoj kaj eĉ ĉirkaŭ vilaĝoj. Ili manĝas musojn, ranojn, lacertojn, birdojn kaj ties ovojn, insektojn, kaj ankaŭ fruktojn kaj radikojn. Ili ankaŭ ŝatas manĝi putrintan karnon.

Tiu orientalisa specio estas tre lerta en arbogrimpado, sed ĝi tamen preferas aktivadi surtere, eĉ se ĝi estas persekutata de ĉashundo, ĝi ne grimpas sur arbon, sed anstataŭe kuras zigzage en arbustaro por sin kaŝi. Ĝi havas akrajn flarsenton kaj aŭdkapablon. La malgrandaj hindiaj zibetoj povas generi en ajna sezono de la tuta jaro, sed ili ofte pariĝas en printempo kaj la zibetino naskas en somero, ĉiufoje 2-5 idojn post gravedeco de du kaj duona monatoj.

## Uzado
Tre valora estas la felo de la malgranda hindia zibeto, per kiu oni povas fari peltaĵon, ĉapon kaj gantojn. Ĝiaj malmolaj haroj kaj haroj de ĝia vosto estas uzataj por fari brosojn kaj penikojn.

Kategorio:Viveredoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Mamuloj de Azio
Kategorio:Faŭno de Sudorienta Azio
Kategorio:Faŭno de Tajlando
Palasa kato

La **palasa kato** (*Octocolobus manul*) el la ordo de karnovoruloj kaj familio de felisedoj vivas en la Nordoriento, Ŝinĝango, Ĉinghaj, la Interna Mongolio, Gansu, Siĉŭan kaj Tibeto de Ĉinio, kaj ankaŭ en Mongolio, Sovetunio, Irano, Afganio, Hindio kaj Pakistano.

Samgranda kiel hejma kato, ĝi longas 47-65 centimetrojn, kun vosto 21-25 centimetrojn longa. Ĝiaj rondaj oreloj estas mallongaj sed larĝaj. Ĝi havas dikajn krurojn kaj portas malhele grizbrunan hararon miksitan kun nigra kaj blanka. Ĉe la posta parto de ĝia dorso troviĝas kelkaj kaŝtankoloraj strioj kaj sur ĝia kapo malgrandaj sed densaj nigraj makuloj. Vidiĝas kelkaj nigraj aŭ kaŝtanbrunaj larĝaj harringoj ĉe la vosto kun nigra pinto.

maldekstra|eta|300px|Kapo en detalo
La palasa kato loĝas sur stepoj kaj en dezertoj, kaj ŝatas aktivadi sur ŝtonozaj altebenaĵoj kaj krutaj montdeklivoj senarbaj. Kelkfoje ĝi ankaŭ iras al arbaro kaj povas grimpi sur monton altan je  metroj. Ĝenerale ĝi vivas sola. Ĝi agadas ĉefe en nokto, iam iras serĉi nutraĵon ankaŭ en frumateno, kaj ripozas en tago.

Ĝi konstruas neston en rokfendo aŭ sub ŝtonegoj, iufoje loĝas ankaŭ en truoj forlasitaj de marmotoj kaj aliaj malgrandaj bestoj. Ĝi manĝas musojn, birdojn, ovojn kaj insektojn. Vintre, kiam mankas al ĝi nutraĵo, ĝi iras al ĉasado ankaŭ en tago aŭ serĉas nutraĵon ĉirkaŭ vilaĝo. Ĝiaj blekoj estas pli raŭkaj ol tiuj de la hejma kato.

Dum atakado al sia malamiko, ĝi povas eligi oreltranĉajn nazbruojn. Ĝi havas akrajn vidadon kaj aŭdadon. Ĝenerale ĝi pariĝas en februaro, la katino gravedas pli ol du monatojn kaj ĉiufoje naskas 3-4, iam eĉ 6 idojn. Ĝia bonkvalita felo kun densa hararo povas esti uzata por fari felaĵojn, sed la produktokvanto de la felo estas tro malgranda. Estas signifoplene protekti la palasajn katojn por ke ili ekstermu en la naturo grandan nombron da malutilaj ronĝuloj.

Kategorio:Felisedoj
Kategorio:Katoj
Kategorio:Mamuloj de Azerbajĝano
Ordinara foko

La **ordinara foko** aŭ **marhundo** (*Phoca vitulina*) el la ordo de fokuloj (*Pinnipedia*) kaj familio de **fokedoj** vivas en la norda hemisfero. Ĝi troveblas en ĉinaj maroj, la Japana Maro, Pacifika Oceano kaj Atlantika Oceano. Ĝia spindel-forma korpo estas dika kaj grasa. La kapo estas ronda kaj la kolo mallonga. La antaŭaj kaj malantaŭaj membroj havas po kvin fingrojn. Sur ĝia helgriza kaj malhelbruna korpo, 1,3-2 metrojn longa, vidiĝas multaj strioj kaj makuloj. Ĝia vosto longas 7,5-10 cm. La tuta korpo pezas pli ol 100 kg.

La fokoj vivas en la maroj de la varmetaj kaj malvarmaj zonoj, ofte restas en malprofundaĵoj aŭ ĉe sabloriĉaj bordoj. Iam ili naĝas kontraŭflue laŭ riveroj kelkcent kilometrojn. Ili ne faras difinitan migradon, tamen portempe forlasas la loĝlokon, kiam tie furiozas ventego kaj falas neĝo. Ili vivas unuope aŭ grupete. Somere ili vivas en diversaj lokoj, kaj en la somera fino la diversjaraj fokoj grupiĝas. Ili manĝas fiŝojn kaj krustulojn. Konsiderante, ke fokoj multe manĝas fiŝojn, fiŝistoj mortigas ilin, kaj rezulte de tio malpliiĝas ilia nombro. La Usona Ministerio de Internaj Aferoj taksis en 1974, ke en la mondo vivas ĉirkaŭ 900 '000 fokoj. La fokoj seksumas en akvo kaj naskas idojn ĉe bordo. Post 8-9-monata gravedeco la fokino naskas 1-2 idojn. La fokoj, loĝantaj en malsamaj lokoj, naskas en malsama tempo. En la Nordorienta Pacifiko ili naskas inter februaro kaj aprilo, sed en Bohaj-maro de Ĉinio en februaro sur flosanta glacio. La novnaskito pezas 5-10 kg kun blankaj aŭ helflavaj viloj. La fokino mamnutras siajn idojn ĉirkaŭ unu monaton. La fokidoj kreskas rapide. Post 1-2 semajnoj la novnaskito komencas harŝanĝiĝi. Ilia vivo daŭras ĉirkaŭ 20 jarojn. La bredataj fokoj povas vivi pli longe. Ili estas saĝaj kaj facile dreseblaj.

eta|Ordinara foko

## Notoj 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Fokovartejo

Kategorio:Fokuloj
Kategorio:Mamuloj de Pollando
Malgranda tragolo

alternative=Állatkerti példány|eta|En Zoo
La **malgranda** aŭ **java tragolo**, ankaŭ nomata **kanĉilo** (*Tragulus javanicus*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de tragoledoj estas trovebla en Junano, la Hindoĉina Duoninsulo kaj Indonezio.

## Aspekto 
Ĝi kun longeco de 40-47 centimetroj kaj pezo de ĉirkaŭ 3 kilogramoj estas la plej malgranda el la parhufuloj. Aspekte ĝi iom similas al la cervo, sed efektive ĝi havas pli proksiman parencecon kun la kamelo kaj porko ol kun cervo. Ĝia stomako havas nur tri ventriklojn. Sen korno la tragolino kaj virtragolo tamen havas kaninojn sur ia supra kaj malsupra makzeloj. La kaninoj de la supra makzelo de la virtragolo estas aparte fortaj kaj montras sin ekster la lipoj.

## Konduto 
La tragoloj loĝas en sekaj rokozaj regionoj, primitivaj arbaroj kaj manglarbaroj. Escepte de la pariĝa tempo, ili vivas unuope. Ili estas timemaj, singardemaj kaj viglaj kaj kuras rapide. Tage ili ripozas en densa arbaro, nokte serĉas manĝaĵojn. Ili manĝas ne nur herbojn, foliojn de arbeto, diversajn sovaĝajn fruktojn kaj berojn, sed ankaŭ insektojn, molajn grilojn (Gryllotalpa africana) kaj malgrandajn mamulojn. La bredataj tragoloj tenas siajn originalajn vivkutimojn. Tage ili dormas kaj remaĉas en sia nesto, nokte kaj frumatene aktivadas sufiĉe vigle. En la pariĝa tempo ili vivas duope. La tragolino havas du parojn da mampintoj. Ĉiufoje ĝi naskas 1 aŭ 2 idojn post 5-monata gravedeco. Ĉiu ido pezas pli ol 300 gramojn.

## Rareco 
Nun la tragoloj estas tre malmultaj, ili montriĝis nur en kelkaj zoologiaj ĝardenoj de la mondo.

## Bildaro 

Dosiero:Tragulus javanicus.jpg|
Dosiero:Lesser.malay.mouse.deer.arp.jpg|
Dosiero:Kantschil-drawing.jpg|

Kategorio:Tragoledoj
Hartufa cervo

La **hartufa cervo** (*Elaphodus cephalophus*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de cervedoj vivas en la baseno de Jangzi-rivero kaj sudorienta Ĉinio. Laŭdire ĝi vidiĝas ankaŭ en la norda parto de Birmo. La hartufa cervo estas malgranda. Ĝia korpo estas malhelbruna, kun krudaj haroj. Somere ĝi portas sur si ruĝbrunajn harojn kaj vintre malhelgrizajn. Ĝi havas tufon da nigraj longaj haroj hirtaj sur la frunto, kaj ĝuste pro tio ĝi nomiĝas hartufa cervo. La interna flanko de ĝiaj oreloj, la abdomeno kaj dorsa flanko de la vosto estas blankaj. Sur ĝia orelpinta dorso troviĝas blanka makulo. Ĝi aspektas kiel la muntjako (M. muntjak). Ĝi havas longecon de 110-160 centimetroj, kun vosto 7-15 centimetrojn longa, kaj altecon de 52-72 centimetroj. Nur la vircervo portas mallongajn kornojn.

La hartufaj cervoj vivas en montoj 900-2.600 metrojn super la marnivelo. Laŭdire ĝi ofte vidiĝas en la loko proksima al akvofonto. Ĝi ofte aktivadas en arbetaroj kaj manĝas herbojn kaj aliajn plantojn. Dum manĝado ĝi levas sian voston kaj montras la blankajn harojn de ĝia dorsa flanko. Ankaŭ dum fuĝado de malamiko ĝi levas la voston, kiu balanciĝas laŭ la ritmo de ĝia kurado. La hartufa cervo ĝenerale agas sola, iam en paroj. Ĝi tre viglas en vespera krepusko. La cervo estas timema kaj lerta en sinkaŝado, tial estas malfacile trovi ĝin.

La hartufaj cervoj, bredataj en la Pekina Zoologia Ĝardeno, estas en la oestro aŭtune kaj naskas idojn inter aprilo kaj julio, plejofte inter majo kaj junio. En la oestra periodo la maskla kaj femala cervoj faras blekadon. Ĉiufoje la femala cervo naskas unu aŭ du idojn. La gravedeco daŭras 7-8 monatojn. La ĵus naskita cervo similas al siaj gepatroj en koloro, sed havas po vicon da makuloj ambaŭflanke de la vertebraro. Ĉar la cervo estas timema, oni malfacile kaptas kaj bredas ĝin. Ĝi montriĝas nur en tre malmultaj zoologiaj ĝardenoj.

Kategorio:Cervedoj
Kategorio:Mamuloj de Azio
Fiŝa kato

La **Fiŝa kato** aŭ **Fiŝkato** (*Prionailurus viverrinus* aŭ *Felis viverrina*) el la ordo de karnovoruloj kaj familio de felisedoj vivas en Junnan kaj Hajnan-insulo de Ĉinio kaj ankaŭ en Nepalo, la okcidenta parto de Barato, Birmo, Tajlando, kaj Indonezio. Ĝi longas 73-78 centimetrojn, pezas 7-11 kilogramojn, kaj ĝia vosto estas 25-29 centimetrojn longa. Ĝi havas mallongajn krurojn kaj orelojn, longan kapon kaj p,atforman bruston. Ĝi havas mallongan kaj maldikan hararon grizan aŭ brunan kun brunnigraj makuloj ĉe ambaŭ flankoj de la korpo kaj kun strioj ĉe la dorso. Ĝiaj vangoj kaj buŝo estas grizblankaj, kaj strioj troviĝas de la okuloj ĝis sub la oreloj. Griza estas ĝia vosto, ĉe kies bazo vidiĝas malhelaj makuloj kaj ĉe kies pinto nigraj harringoj. Duonnaĝhaŭto kunligas la fingrojn de ĝiaj antaŭaj piedoj, kies ungoj elmontras siajn pintojn eksteren Jum la kuntiriĝado. Sed la ungoj de ĝiaj postaj piedoj nur duone kuntiriĝas.

maldekstra|eta
La fiŝa kato ordinare vivas en arbustaroj ĉe akvo kaj manĝas prefere fiŝojn, krabojn, ronĝulojn, birdojn, krustulojn kaj moluskojn. Dum fiŝkaptado ĝi kaŭras sur ŝtono ĉe riverbordo. Kiam alnaĝas fiŝo, ĝi subite kaptas ĝin per siaj ungoj kaj jetas ĝin sur la bordon. Ĝi ne povas libere enakviĝi por fiŝkapti kiel la platkapa kato, sed la bredata fiŝa kato povas rapide ellerni naĝi. La fiŝa kato estas kruelega kaj atakema. Laŭ eksterlanda informo, iu fiŝa kato mortigis leopardon, duoble pli grandan ol ĝi. En Hindio iu fiŝa kato eĉ gratvundis infanon. La fiŝa katino gravedas 90-95 tagojn kaj ĉiufoje naskas du aŭ tri idojn. La ĵus naskita katido pezas 170 gramojn, kun bone elkreskintaj ungoj kaj belkolora hararo. Breditaj katidoj elnestiĝas post 3-4 semajnoj, komencas manĝi karnon post 53-54 tagoj kaj maturiĝas post ok kaj duona monatoj.

Kategorio:Katoj
Kategorio:Mamuloj de Azio
Kategorio:Faŭno de Tajlando
Kategorio:Faŭno de Malajzio
Kategorio:Faŭno de Pakistano
Kategorio:Faŭno de Indonezio
Sumatra serovo

La **sumatra serovo** (*Capricornis sumatraensis* aŭ *Nemorhaedus sumatraensis*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de bovedoj troviĝas ne nur en nordokcidenta, centra, orienta kaj suda Ĉinio, sed ankaŭ en Hindio, la Hindoĉina duoninsulo kaj Indonezio. Ĝi longas 1,2-1,8 metrojn kaj pezas 55-140 kilogramojn. La vosto estas 8-18 centimetrojn longa. Ĝia longa kaj mallarĝa orelo estas pinta. Ĝi havas kolharojn. Ĝiaj orbita kaj pieda glandoj bone kreskas. La maskla kaj femala kaproj ambaŭ portas kornojn iomete kurbajn, kiuj longas 15-26 centimetrojn.

La sumatraj serovoj aktivadas en montaroj kaj arbaroj 600-3 000 metrojn super la marnivelo, hazarde sur stepoj kaj ebenaĵoj. Ili ĝenerale vivas unuope aŭ 5-6-ope, kun familio kiel unuo. Ĉiu kapro havas sian terenon kaj per sekrecio el siaj disvolviĝantaj glandoj faras markon sur arboj kaj arbedoj ĉirkaŭ sia loĝejo. Ili manĝas herbojn, arbofoliojn, junajn branĉojn, ĝermojn kaj fungojn. Ili aktivadas en frumateno kaj vespera krepusko, poste ili revenas al sia ripozejo. Ili ĝenera1e loĝas solaj en montaro. Somere ili emas ripozi sub ombrodonaj arboj sur krutaĵoj. Vintre ili tranoktas en kavernoj aŭ sub rokoj kontraŭ vento. Ili havas fiksajn vojetojn por serĉi manĝaĵojn kaj lokojn por ripozado, fekado kaj frotado de siaj kornoj. La sumatraj serovoj estas lertaj en grimpado sur krutaĵon. Surprizite, ili estas tre spritaj kaj povas rapide kuri kaj transsalti krutajon, tial ili estas tre malfacile kapteblaj. Dum fuĝado ili blekadas. Ili havas fortan karakteron. En seneliro persekutataj kaproj povás sentime ataki sian malamikon per siaj kornoj. Septembre kaj oktobre la sumatraj serovoj estas en la oestro. Ĉiufoje la femala kapro naskas unu aŭ du idojn en majo kaj junio. La gravedeco daŭras ĉirkaŭ 8 monatojn.

## Vidu ankaŭ 
* Nordorient-barataj kaj birmaj pinaroj

Kategorio:Kaprenoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Faŭno de Indonezio
Kategorio:Faŭno de Ĉinio
Kropa gazelo

La **kropa** aŭ **sabla gazelo** (*Gazella subgutturosa*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de bovedoj troviĝas en Ŝingjang, Ĉinghaj, la Interna Mongolio, Gansu kaj Tibeto de Ĉinio, kaj ankaŭ en iama Sovetunio, Mongolio, Arabio, Irano kaj Afganio. Ĝia korpo estas hele flavbruna, kun blankaj brusto, abdomeno kaj internaj flankoj de la kvar membroj. Ĝi aspektas kiel la mongola gazelo, kun longaj oreloj kaj vosto. La maskla gazelo portas kornojn 25-35 centimetrojn Iongajn, kun okulfrapaj cirkiaj eĝoj. La fernala gazelo ĝenerale ne portas kornojn aŭ portas nur tre mallongajn kornojn. En la oestra periodo, la kolo de la maskla gazelo fariĝas dika, kvazaŭ ĝi suferas de tiroidito (kropo).

La gazeloj vivas en dezertoj aŭ duondezertaj regionoj. Somere la masklaj gazeloj loĝas unuope aŭ grupe; kaj la femalaj vivas kune kun siaj idoj. Ili ofte formas grupeton el 4-6 kaj aktivadas kune. Aŭtune ili formas pli grandan grupon el pli ol 100 por fari translokiĝon. Ili ŝatas vivi en vasta regiono kaj estas lertaj en kurado. Ili pariĝas inter novembro kaj januaro de la sekvanta jaro kaj naskas inter aprilo kaj majo. Ĉiujare ta femala gazelo naskas unufoje, kaj ĉiufoje 2 idojn, iafoje 3 aŭ 4. Bredataj gazeloj povas vivi la tutan vintron eksterdome.

## Vidu ankaŭ 
* Elborz-montara arbarstepo

Kategorio:Gazeloj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Griza goralo

La **goralo** (*Naemorhedus goral*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de bovedoj estas trovebla en orienta, norda, nordorienta kaj sudokcidenta Ĉinio, kaj ankaŭ en Barato, la Hindoĉinio kaj Indonezio.

## Priskribo 
Ĝi estas grizbruna aŭ malhelbruna, kun abdomeno helkolora. Ĝi portas nigrajn striojn sur la antaŭaj membroj, blankajn makulojn sur la gorĝo kaj vicon da malhelaj strioj laŭ la vertebraro sur la dorso. La femala kaj maskla goraloj ambaŭ havas rektajn kornojn, kiuj longas 13-18 centimetrojn, kun pinto iom kurba. La goralo longas 0,9–1,3 metrojn, pezas 22–32 kilogramojn kaj altas 58–71 centimetrojn.

## Vivejo 
Tiuj orientalisaj bestoj vivas en montaroj 1 000–2 500 metrojn super la marnivelo, kie abundas herboj kaj rokoj proksimaj al arbaro.

## Kutimaro 
Ili ĝenerale formas grupeton el 4–8 kaj aktivadas kune. La maljunaj virgoraloj vivas unuope en plejparto de la tuta jaro. En frumateno kaj vespera krepusko la goralo plej viglas. Ĝi manĝas herbojn, ĝermojn, junajn arbobranĉojn, fruktojn, muskon kaj likenon. Matene post manĝado ĝi trinkas akvon, poste ĝi ripozas sur krutajo sunplena. lafoje la goralo, kiel hundo, sidiĝas sur siaj malantaŭaj kruroj, aŭ kuŝas en sunlumo ĝis vesperiĝo. Eĉ sen ŝirmado ĝi ne estas facile trovebla, ĉar ĝi kuŝas senmove kaj la koloro de ĝiaj haroj harmonias kun tiu de rokoj kaj ĉirkaŭaĵoj. Ĝi ofte iras leki naturan salon kaj alkalon. Vintre ĝi estas en la oestro. En julio kaj aŭgusto de la sekvanta jaro la femala goralo naskas idon en rokfendo aŭ kaverno. Ĉiufoje ĝi naskas unu idon, iafoje du. La gravedeco daŭras 8 monatojn. Tuj post la naskiĝo la goralido povas stariĝi kaj serĉi mamojn de sia patrino. La femala goralo maturiĝas en la aĝo de du kaj duona jaroj aŭ 3 jaroj. Nun la nombro de goraloj estas malgranda kaj cetere estas malfacile kapti ĝin. Laŭdire ĝi montriĝas nur en 6 zoologiaj ĝardenoj en la mondo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Mizoramaj, manipuraj kaj kaĉinaj pluvarbaroj

Kategorio:Indonezio
Kategorio:Kaprenoj
Kategorio:Ĉinio
Kategorio:Orientalisa faŭno
Binturongo

La **binturongo** (*Arctictis binturong*) el la ordo de karnovoruloj kaj familio de viveredoj vivas en la provinco Junano de Ĉinio kaj ankaŭ en Hindio, Butano, Nepalo, Sikimo, la Hindoĉina Duoninsulo kaj Indonezio. Ĝi longas 61-96 centimetrojn, kun vosto 56-89 centimetrojn longa, kaj pezas 9-14 kilogramojn. Ĝi estas dika kaj fortika kun mallongaj kruroj. Ĝi estas kovrita de krudaj kaj nigraj longaj haroj, kiuj estas malpli longaj ol tiuj de la vosto. Ĝi havas volveblan voston kaj ĉe ĝiaj orelpintoj troviĝas tufo da nigraj kaj longaj haroj, per kio ĝi klare distingiĝas de la aliaj bestoj de la viveredoj.

La binturongo vivas en densaj arbaroj, ĉiam aktivadas en nokto. Tage ĝi dormas sur la supro de arbo, kuntirante sian korpon kaj kaŝante sian kapon sub la vosto, aŭ sunumas tie. Surtere ĝi iradas ĉiam malrapide kaj singardeme, kaj oni neniam vidis ĝin saltantan. Ĝi estas lerta arbogrimpanto, kun vosto kiel helpa-membro. Agante sur arbo, ĝi ofte alkroĉas sian voston al branĉo, malrapide antaŭeniras, aŭ etendas sian voston por tuj alkroĉi ĝin al branĉo ĉe eventuala falo. Ĝenerale, ĝi malsuprengrimpas de sur arbo kun kapo malsupren. Ĝi ĉefe manĝas fruktojn, ŝoŝojn kaj diversajn vegetaĵojn, hazarde birdetojn aŭ malgrandajn ronĝulojn. Agante, ĝi eligas de tempo al tempo kriadon, kaj eĉ furioze muĝas, kiam ĝi koleriĝas. Ĝi estas la plej kriema el la viveredoj. En densa arbaro ĝi rekonas siajn kunulojn danke al sia flarsento. Post kiam la binturongino gravedas 88-98 tagojn, ĝi naskas 2-4 idojn, ĉiu el ili pezas 283-340 gramojn kaj povas rampi nelonge post sia naskiĝo.

## Vidu ankaŭ
*Kinabalu-montaj alpaj herbejoj
*Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj

Kategorio:Viveredoj
Kategorio:Mamuloj de Azio
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Faŭno de Sudorienta Azio
Kategorio:Faŭno de Indonezio
Kategorio:Faŭno de Tajlando
Sevila Esperanto-Asocio

**Sevila Esperanto-Asocio** aŭ ***Asociación Sevillana de Esperanto*** estas asocio aganta en la urbo Sevilo (Andaluzio, Hispanio)

Kvankam jam ekzistis asocio kun tiu nomo en la jaro 1911, la nuna asocio estis kreita en lastaj 1970-aj jaroj de Tomás Caspe Cereijo por disvastigo de esperanto en tiu urbo. Ĝi estis kune kun SEJO (Sevilja Esperantista Junulara Organizo) grava referenco en Hispana movado dum 1980-aj jaroj. Sevila Esperanto-Asocio estis tiel multenombra kaj aktiva ke ĝi eldonis periodaĵojn, disvastigis e-on tra la lokaj medioj kaj foiroj, instruadis la lingvon per tutjaraj kursoj, organizis naciajn kaj regionajn kongresojn kaj renkontiĝojn kaj eĉ naskis junularan sekcion, S.E.J.O.-n (Sevilja Esperanta Junulara Organizo) kiu fariĝis alia grava referenco en la hispana junulara movado ĝis la naŭdekaj jaroj. 

Post kelkaj jaroj sen aktiveco dum 1990-aj jaroj en jaro 2004 ĝi refondiĝis okaze de organizado de Andaluza Kongreso de Esperanto. Ĝi nun organizas kursojn kaj renkontiĝas en kulturcentro *Casa de las Sirenas*. 

En oktobro 2023 ĝi organizis la 81-an Hispanan Kongreson de Esperanto. Dum ĝi oni prezentis la libron "125 años de esperanto en Sevilla", pri la historio de Esperanto en la urbo.

## Referencoj 
Kategorio:Hispanaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Sevilo
Przewalski-gazelo

**Przewalski-gazelo** (*Procapra przewalskii*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de bovedoj troviĝas en Ĉinghaj, Gansu, Ŝinĝango kaj la Interna Mongolio de Ĉinio. 

## Priskribo
Tiu specio aspekte similas al la tibeta gazelo (*Procapra picticaudata*), sed ĝiaj kvar membroj kaj kornoj estas pli maldikaj ol tiuj de la tibeta gazelo, kaj la kornoj havas okulfrapajn transversajn eĝojn. Ĝiaj mallongaj kornoj kurbiĝas unu kontraŭ alia ĉe la pinto. Ĝia nazosto estas inallarĝa kaj ĝia fina parto pli maldika, kie ne troviĝas kavetoj. Somere ĝiaj mallongaj kaj brilaj haroj estas sablofiavaj kaj iom okraj, vintre brunflavaj aŭ laktoblankaj. La gorĝo, abdomeno kaj internaj flankoj de la kvar membroj estas blankaj. Ĝi havas vizaĝan glandón. Ĝi longas ĉirkaŭ 100 centimetrojn, pezas 15 kilogramojn kaj altas 50'centimetrojn. Nur la maskla gazelo portas kornojn.

## Vivejo
Tiuj palearktisaj bestoj vivas en duondezertaj herbejoj. Vintre ili horizontale translokiĝas suden al lokoj, kie ne estas neĝo aŭ maldikas neĝtavolo, sed abundas akvo kaj herboj. En la fino de printempo kaj komenco de somero ili revenas norden.

## Kutimaro
La gazeloj ŝatas loĝi grupe. Dekoj aŭ centoj da gazeloj grupiĝas kaj aktivadas kune. Ili kuras rapide kvazaŭ flugante. Ili estas singardemaj, havas akrajn okulojn kaj orelojn, sed neakran flaradon. Ili manĝas junajn branĉojn, tigojn kaj foliojn de sablaj plantoj. Vintre ili manĝas velkintajn herbojn kaj foliojn. Post manĝado ili trinkas akvon. De decembro ĝis januaro de la sekvanta jaro, ili estas en la oestro. Tiam inter la masklaj gazeloj okazas ne tre intensa lukto. En majo kaj junio la femala gazelo naskas idojn, ĉiufoje unu, iafoje du. Post tio la masklaj gazeloj forlasas la grupon kaj formas inter si alian grupon. Kiam venas alia oestro, ili ree formas grandan grupon. 3 tagojn post sia naskiĝo, la gazelidoj povas rapide iri sekvante sian patrinon; post 2-3 monatoj ili povas kuri tiom rapide, ke preskaŭ neniu besto povas kuratingi ilin. Ĝuste per tiu kapablo ili gardas sin kontraŭ malamiko.
## Vidu ankaŭ
* Mongolaj-manĉuraj herbejoj
* Nikolaj Prĵevalskij

Kategorio:Faŭno de Ĉinio
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Gazeloj
Argalo

La **argalo** aŭ **montara ŝafo** (*Ovis ammon*) el la ordo de parhufuloj kaj familio de bovedoj troviĝas en norda Ĉinio, Ŝenŝjio, Interna Mongolio, Gansuo, Ĉinghaj, Ŝinĝango kaj Tibeto de Ĉinio, kaj ankaŭ en Altajo de Rusio, Nepalo kaj Kaŝmiro. Ĝi estas la plej granda el la ŝafoj. Ĝia korpo estas dika kaj fortika. Ĝi ne havas barbon ĉe la mentono. La inseksa kaj virseksa ovioj ambaŭ portas kornojn. La kornoj de la ina ovio estas mallongaj kaj kurbaj, sed tiuj de la vira tre dikaj kaj longaj, kiuj unue etendiĝas malantaŭesupren kaj ambaŭflanken, poste kurbiĝas malsupren kaj turniĝas antaŭen, formante spiralajn cirklojn. Ĉiu korno longas ĉirkaŭ 1,5 metrojn.

La ovioj vivas en duondezertaj regionoj, senarbaraj altebenaĵoj, montaroj kaj rokaj regionoj. Tiuj, kiuj loĝas en malaltaj lokoj kaj valoj, vivas en granda grupo. Somere la maljunaj virovioj forlasas la grupon kaj iras solaj al altaj montoj, dum la junaj viraj ovioj kaj la inaj kune restas en la grupo. La ovioj ĝenerale aktivadas en fiksaj regionoj, kvankam ili faras sezonan translokiĝon. Vintre ili translokiĝas al ebenaĵoj aŭ valoj, kie ne estas neĝo aŭ maldikas neĝtavolo. Ili manĝas herbojn en frumateno kaj vespera krepusko. Ili havas akrajn okulojn kaj nazon. Kiam ili sin trovas en danĝero, ili batas grundon per sia antaŭa piedo por doni alarmon. La ovioj estas lertaj en montogrimpado. Ilia oestro estas inter decembro kaj januaro de la sekvanta jaro. Tiutempe la plenkreskaj viraj ovioj faras inter si lukton por gajni la inajn. Antaŭ la lukto ili elektas pecon da ebena grundo kaj ambaŭ flankoj vizaĝo-al-vizaĝe retroiras respektive je certa distanco, poste ili forte ĵetas sin al la rivalo kaj kunfrapiĝas. Dum la forta kunfrapiĝo iuj el ili mortas de vundo. La ina ovio naskas en majo kaj junio, la gravedeco daŭras 5 monatojn.

La argaloj havas pli ol 10 subspeciojn, inter kiuj tri vivas en Ĉinio. Ili estas mongola ovio (*O. a. darvini*), Marko-polo-ovio (*O. a. polii*) kaj tibeta ovio (*O. a. hodgsoni*).

## Vidu ankaŭ 
* Alpa stepo de Karakorumo kaj okcidenta Tibeta Altebenaĵo
* Elborz-montara arbarstepo

Kategorio:Kaprenoj
Kategorio:Ovio
Kategorio:Palearktisa faŭno
Skull and Bones

**Skull and Bones** („Kranio kaj Ostoj“) estas sekreta societo en la universitato de Yale. La membroj - nomataj *Boodle Boys* - estas ĉiam studentoj de Yale. Kranio kaj Ostoj havas multajn famajn anojn, kiel George Bush kaj George W. Bush iamaj prezidentoj de Usono, sed ankaŭ la demokrata kandidato por la prezidenteco de 2004, John Kerry. Aliaj famuloj estas Bundy, Ford, Goodyear, Harriman, Heinz, Jay, Kellogg, Lord, Lovett, Perkins, Phelps, Pillsbury, Pinchot, Rockefeller, Sloane, Stimson, Taft, Vanderbilt, Weyerhaeuser kaj Whitney.

*Skull and Bones* estis fondita en 1832 de William Huntington Russell kaj Alphonso Taft.

Oni invitas en la societon ĉiujare ĉ. 15 studentojn, la membroj devas esti reciproke lojalaj, helpi unu la alian.

Onidire la anoj de *Skull and Bones* - inter aliaj Prescott Bush - elfosis en 1918 kiel „kuraĝ-provo“ la tombejon de la indiĝena ĉefo Geronimo kaj oni lokigis la kranion kaj tibiojn en sia kulta muzeo.

## Fontoj 
* anara listo: http://www.biblebelievers.org.au/bones.htm 

## Eksteraj ligiloj 
* Skull & Bones: The Secret Society That Unites John Kerry and President Bush 

vidu
nepotismo)

Dosiero:Bones logo.jpg|
Dosiero:Skull and Bones tomb.jpg|
Dosiero:Bonesmen clock.jpg|

Kategorio:Universitato
Kategorio:Organizaĵoj
L'Echo

'''L'Echo''' estas belga franclingva gazeto.
Same kiel ĝia nederlandlingva ekvivalento, De Tijd, L'Echo apartenas nun al Rossel kaj De Persgroep. Ĝian anoncan servon prizorgas Trustmedia.

## Nombro de legantoj
Laŭ enketo de la sendependa kontrolorgano CIM en Belgio inter junio 2004 kaj majo 2005, L'Echo havas ĉiutage 61.300 legantojn.

Kategorio:Belgaj gazetoj
Kategorio:Franclingvaj gazetoj
La Profeto

**La Profeto** (origine en la angle: **The Prophet,** 1923) estas libro, kiun la libana-usona verkisto Ĝibran Ĥalil Ĝibran verkis. eta|Portreto de Ĝibran Khalil Ĝibran , kiel al-Mustafa, kiel prezentite sur la fronto de la eldono de la libro de la profeto, (1971) publikigita en la anglaĜi estas la nura libro kiun la verkisto verkis en la angla lingvo, kaj certe estas la plej konata verko de Ĝibran. Ĉi tiu libro estas konsiderata unu el la plej sukcesaj furorlibroj ĝis nun.

## Inspiroj 
Kvankam Ĝibran estis membro de la maronita komunumo, li ankaŭ estis influita de islamo kaj ne nur de kristanismo, precipe de la sufisma islama mistikismo. Konscia pri la sanga historio de Libano, pri la detruaj frakciaj luktoj okazintaj en lia lando, lia kredo je la baza unueco de ĉiuj religioj plifortiĝis, kun liaj gepatroj servantaj kiel lia persona ekzemplo por venigi gastojn kaj homojn de ĉiuj religioj en sian hejmon. Interligoj kaj paraleloj ankaŭ estis faritaj inter ĉi tiu verko de Ĝibran kaj la verko de William Blake, kaj ankaŭ la teologiaj ideoj de Walt Whitman kaj Ralph Waldo Emerson, kiel la reenkarniĝo de animoj kaj la super-animo. Pli ĝeneralaj fontoj de inspiro por verki la libron estas araba kaj islama arto, eŭropa klasikismo kaj romantikismo (ekzemple: Leonardo da Vinci, William Blake kaj August Rodin), la antaŭrafaela movado, kaj moderna simbolsmo kaj superrealismo.

Ĝibran havis multajn fortajn ligojn al la bahaa religio, kiu komenciĝis ĉirkaŭ 1912. Unu el la amikoj de Ĝibran , Juliet Thompson, pentristino, kiu mem estis bahaa laŭ ŝia kredo, atestis pri kelkaj anekdotoj rilataj al la ligo de Ĝibran al la bahaa religio. Ŝi rememoris, ke Jubran renkontis ʻAbdu'l-Bahá, tiama estro de la bahaa religio, dum lia vojaĝoj al la Okcidento, por prediki kaj konvertigi novajn kredantojn al la sino de la religio. En 1928, post la morto de 'Abdul Bahá, spektante dokumentan filmon pri li, Jubran supreniris al la scenejo por paroli kaj larmoplene deklaris la altan spiritan virton de Abdul Bahá kaj forlasis la eventon ankoraŭ plorante.

## Ĉapitroj 
* La alveno de la ŝipo
* Amo
* La geedzeco
* Infanoj
* Doni
* Manĝi kaj drinki
* Laboro
* Ĝojo kaj aflikto
* Domoj
* Vestoj
* Aĉeti kaj vendi
* Krimo kaj puno
* Leĝoj
* Libero
* Racio kaj pasio
* Doloro
* Sinkono
* Instruo
* Amikeco
* Paroli
* Tempo
* Bono kaj malbono
* Preĝo
* Plezuro
* Beleco
* Religio
* La morto
* La adiaŭo

## Esperanto 
Esperantan tradukon verkis Roan Orloff-Stone (La Laguna: Stafeto, 1962, 126 paĝoj).
## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

Kategorio:Profetoj
Kategorio:Eldonaĵoj de Eldonejo Stafeto
Kategorio:Libroj de Ĝibran Ĥalil Ĝibran
Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Velŝipo

eta|Unumastulo
**Velŝipo** estas granda akvoveturilo, kiu moviĝas per la venta forto. Per veloj la vento estas kaptita kaj sia forto puŝas la ŝipon antaŭen. Oni kutime parolas pri velboato se temas pri iom malpli granda veturilo, kiun oni uzas por sporti aŭ libertempi. Velŝipo estas pli granda kaj estas uzata ĉefe por transporti ŝarĝon aŭ pasaĝerojn. Ne estas facile difini ekzaktan limon inter ili. La brigo estas dumasta velŝipo.

Fama velŝipo estas *Cutty Sark*. Tre moderna velŝipo estas la *The Maltese Falcon*.[eta|220ra|Moderna ĵonko en [Hong Kong (2006)]]
[eta|[Barko "Herzogin Cecilie"]]

## Tipoj de velŝipoj 
* Altŝipo
* Barko
* Brigantino
* Brigo
* Brigskuno
* Feluko
* Fregato
* Galiono
* Galioto
* Goeleto
* Jaĥto
* Ĵonko
* Karako
* Klipero
* Korveto
* Kutro
* Plurmastulo
* Skuno
* Slupo
* Ŝalupo
* Trimastulo
* Unumastulo

## Vidu ankaŭ 
* eta|maldekstre|180ra|Konkursoj de la Altaj Ŝipoj

## Eksteraj ligiloj 
* Garbhan MacAoidh: IRLANDO: Renaskiĝo de velŝipo Jeanie Johnson el *Monato* (2004/05, p.&nbsp;21)
* mara terminareto


Kategorio:Velado
Kategorio:Ŝipspecoj
Kategorio:Akvoveturiloj
La Dernière Heure

**La Dernière Heure** (eo:"La Lasta Horo") estas belga franclingva gazeto. Precipe en la ĉefurbo ĝi estas legata.

## Nombro de legantoj 
Laŭ enketo de la sendependa kontrolorgano CIM en Belgio inter junio 2004 kaj majo 2005, *La Dernière Heure* havas ĉiutage 4420.700 legantojn. Tio estas 18,8% pli ol dum la pasinta enketo.

Kategorio:Belgaj gazetoj
Kategorio:Franclingvaj gazetoj
Verda trionikso

La **verda trionikso** (*Pelochelys bibroni*) el la ordo de testuduloj kaj familio de trioniksedoj troviĝas en Junnan, Ĝjangsu, Ĝeĝjang, Fuĝjan, Gŭangdong kaj Gŭangŝji de Ĉinio. Ĝi longas 26-72 cm kaj eĉ pli ol unu metron. Ĝia ronda karapaco kun dissemitaj verukoj estas nigreverda kaj la brusto blanka. Ĝi havas platajn membrojn kun membrano inter la fingroj. La eksteraj randoj de la antaŭaj membroj kaj la membrano estas blankaj. Mallonga estas ĝia rostro, duone longa kiel la diametro de ĝia okulo. Ĝi havas larĝan buŝon. La kornecaj elstaraĵoj sur ĝiaj makzeloj funkcias kiel dentoj. La kornecaj kirasoj sur la dorso kaj la ventro estas kunligitaj per ligamento, en kiujn povas esti entiritaj la kapo kaj kolo.
La bestoj vivas en klaraj kaj profundaj riveroj de suda Ĉinio. Ĉar ilia kiraso surhavas protektan koloron, ili estas malfacile troveblaj de aliaj bestoj en akvo. Ili nutras sin per malgrandaj fiŝoj, salikokoj kaj moluskoj. Pro malrapida metabolo ili povas resti sen manĝi dum pluraj monatoj aŭ eĉ pli longa tempo. Ili estas sentivaj al media temperaturo. Kiam la temperaturo tro malaltiĝas aŭ tro altiĝas, ĝi sin kaŝas en sablon por travintri aŭ serĉas kavernon por somerumi. Kiam al ĝi mankas nutraĵo, ĝi dormadas kelkajn monatojn nenion manĝante. Ĝi ŝatas loĝi en akvofundo. La dika kuniga histo ĉe la kirasrando faciligas al ĝi enŝlimiĝi. De majo ĝis aŭgusto ili fekundiĝas, demetante kelke, eĉ dekojn da ovoj ĉiufoje sur plaĝo. Post ovodemetado ili plenigas la kavon per sablo. Post du-monata natura kovado la idoj eloviĝas kaj mem rampas en akvon. Estas interese: se la bestoj demetas ovojn en tre alta loko, do la venonta superakvo nepre estos granda, se male, do la superakvo estos ne granda. Ili ĉiuj ellasas ovojn en lokoj de la sama nivelo.

Kategorio:Testuduloj
Sarmizegetusa

**Sarmizegetusa** [sarmizeĝetusa] estas vilaĝo kaj komunuma sidejo en distrikto Hunedoara en Rumanio. La loko situas en la regiono Transilvanio de Rumanio, sudokcidente de la urbo Hațeg.

Administre apartenas al la komunumo la vilaĝoj Breazova, Hobița-Grădiște, Păucinești kaj Zeicani.

## Historio 
**Sarmizegetusa** estis la ĉefurbo de la antikva regno Dakio.

Proksimume 40 kilometrojn de la antikva dakia ĉefurbo dum la 2-a jarcento konstruiĝis la romia setlejo *Colonia Ulpia Traiana Augusta*, kiu estis antaŭvidita kiel formala nova centro de la romia provinco, sed la fakta administra regejo de la provinco tamen restis la antikva dakia ĉefurbo.

Ekde la mezepoko la loko rumana nomiĝas **Grădiște**,  kaj . La mezepoka loĝloko unuafoje menciiĝis en la jaro 1315. Ĝis 1919 la loko apartenis al Hungario (Hunyad vármegye), kaj ekde tiam formale estas komunumo de la ŝtato Rumanio. Dum la jaro 1910 Grădiște havis 1 043 loĝantojn (rumanoj, hungaroj kaj germanoj); dum 1992 temis pri 715 (rumanoj).

Oni nuntempe ofte prirabas la areon kaj vendas la trovitaĵojn eksterleĝe.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de la distrikto 
* Administracia mapo de la distrikto 

Dosiero: Sarmizegetusa jud Hunedoara.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Sarmizegetusa temples.jpg|Loko de la iama templo
Dosiero: Sarmisegetuza_townhall.JPG|Komunuma domo
Dosiero: 2007_06_Sarmisegetuza.jpg|Ruinoj de Ulpia Traiana

Kategorio:Komunumoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Hunedoara

Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Historio de Rumanio
Franclingva Komunumo de Belgio

eta|maldekstra|240px|La franclingva komunumo de Belgio loĝas en la ruĝa parto. En la verda loĝas la nederlandlingva komunumo kaj en la blua la germanlingva.
La **Franclingva Komunumo** de Belgio estas la suda ŝtata institucio de Belgio kie loĝas parolantoj de la franca lingvo. Ĝi ankaŭ decidas pri Bruselo rilate al edukado, kulturo, lingvo kaj bonfarto.

En Valonio decidas la Valona Regiono kaj en Bruselo la Brusela Ĉefurba Regiono pri la aliaj temoj.

La sidejo de la Franclingva Komunumo de Belgio estas en Bruselo. Ĝia decida organo estas la Konsilio de la Franclingva Komunumo. Por ĝi ne okazas balotoj. Ĝi konsistas el 19 de la 72 franclingvaj membroj de la Brusela Ĉefurba Konsilio kaj el ĉiuj 75 membroj de la Valona Parlamento.

## Vidu ankaŭ 
* Flandra Regiono
* Nederlandlingva Komunumo de Belgio
* Germanlingva Komunumo de Belgio
* Belgio
* Valona Regiono
* Ŝtata reformo (Belgio)
* Tago de la Franclingva Komunumo de Belgio
Longharverta tamarino

|-
| eta|300px|none
|-
|}
La **longharverta tamarino** aŭ Liszt-simio (elparolu *List-*; *Saguinus oedipus*) estas simio-specio, kiu ricevis sian nomon pro la hararo simila al tiu de la hungara komponisto Ferenc Liszt.

## Disvastiĝo 
La longharvertaj tamarinoj vivas senescepte en nordokcidenta Kolombio.

## Priskribo 
Ilia specifaĵo estas la longaj, blankaj haroj, kiuj etendiĝas de la kapo tra la ŝultro. La dorso estas bruna, la kruroj kaj la piedoj estas blanke kolorigitaj. La longa vosto estas bruna sur la supra parto, sube ĝi estas nigra.

## Vivmaniero 
Kiel aliaj ungegaj simioj, ili aktivas tage sur la arboj. Ili preferas la malfermitajn arbarajn areojn kaj malofte aperas en pluvarbaro. Nokte ili dormas en branĉaro, kaj fruvespere, aŭrore ekiras por trovi manĝaĵon.

La bestoj vivas grupe 3-9-ope, kiu grupo konsistas el monogama, dominanta paro, el iliaj idoj kaj junaj bestoj subigitaj. La grupo kontrolas la revieron de 7 ĝis 10 ha, kies limojn ili signas per glandosekreciaĵoj.

## Nutrado 
Ili manĝas insektojn kaj fruktojn.

## Plimultiĝo 
La femalo naskas ĉiujare dufoje du idojn post 140-taga graveda tempo. Pri la idoj okupiĝas ĉefe la masklo, ĝi portas ilin sur sia dorso kaj al mamsuĉado al patrino. La seksan maturecon atingas la inbestoj post 18 monatoj, la maskloj post 24 monatoj. La vivdaŭro estas ĉ. 10 jaroj.

## Protekto 
La longharvetaj tamarinoj vivas sur relativa eta areo en nordokcidenta Kolombio. La detruo de la vivloko, la ĉasado por vendi ilin dombesto danĝerigas ilian ekziston, pro tio ili estas listigitaj kiel danĝerigiaj bestoj.
eta|maldekstra|180px|

## Eksteraj ligiloj 
* http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/cotton-top_tamarin 
* http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=572933 

Kategorio:Primatoj
Mochovce

**Mochovce** (hungare *Mohi**) estas eksvilaĝo en Slovakio - plej konata pro sia atomcentralo -, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice.
eta|dekstra|400px|Mochovce situas en la plej griza regiono
eta|dekstra|400px|Panoramo de la nuna Mochovce

## Situo 
La vilaĝo situis en valo de Hron, for de Levice 14 km-ojn. Industria fervojo laŭnecese funkcias el Levice.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1295 en formo *Muhy*. La kampoj apartenis al fortikaĵo de Léva ekde 1388. Kalvinana preĝejo konstruiĝis en 1787, ankaŭ nun videbla. En 1910 loĝis en la vilaĝo plejparte hungaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Bars, al distrikto de Léva, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis kaj situis laŭ la nova ŝtatlimo. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito multe da hungaroj estis deportitaj. La restaĵo iĝis senrajta laŭ Dekretoj de Beneš. Fine de la socialismo atomcentralo konstruiĝis. La loĝantoj ŝanĝis lokon al Levice kaj Vráble.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo de la atomcentralo 

Rimarko: la hungara nomo *Mohi* por la vilaĝo uzatas en diversaj lingvoj por alia, hungaria vilaĝo Muhi, kie okazis en 1241 grava batalo.

Kategorio:Malaperintaj vilaĝoj de Slovakio
Kategorio:Fantomvilaĝoj
Germanlingva komunumo de Belgio

eta|maldekstra|240ra|La germanlingva komunumo de Belgio loĝas en la blua parto. En la verda loĝas la nederlandlingva komunumo kaj en la ruĝa la franclingva.
La **germanlingva komunumo** de Belgio estas la orienta ŝtata institucio de Belgio kie loĝas parolantoj de la germana lingvo. Krom la norma germana lingvo ĉirkaŭ Eupen parolatas loka variaĵo de la germana ripuara dialektaro. Apud St. Vith la homoj parolas variaĵon de la luksemburga lingvo.

## Municipoj en la germanlingva regiono 
dekstra
La municipoj en la lando de Eupen
1. Eupen (kun Kettenis)
2. Kelmis (La Calamine) (kun Neu-Moresnet kaj Hergenrath)
3. Lontzen (kun Walhorn)
4. Raeren (kun Eynatten kaj Hauset)

kaj la municipoj en la kantono Sankt Vith
5. Amel (Amblève) (kun Meyerode kaj Heppenbach)
6. Büllingen (Bullange) (kun Manderfeld kaj Rocherath)
7. Burg-Reuland (nova nomo post la fuzio de Reuland kaj Thommen)
8. Bütgenbach (kun Elsenborn)
9. Sankt-Vith (kun Recht, Schönberg, Crombach kaj Lommersweiler)

kune formas la **germanan lingvoregionon** en Belgio. Ĉiuj municipoj estas t.n. faciligmunicipoj (en kiuj franclingvanoj devas esti servataj franclingve en oficialaj oficejoj), kvankam preskaŭ ĉiu estas germanlingva.

## Vidu ankaŭ 
* Belgio
* Valona Regiono
* Ŝtata reformo (Belgio)
* provo de "neŭtrala ŝtato" Moresnet

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la Germanlingva Komunumo de Belgio
* paĝoj de la parlamento de la Germanlingva Komunumo de Belgio
* germanlingva artikolo: "La pozicio kaj rolo de la germanlingva malplimulto en orienta Belgio" 
* interreta portalo "Netecho" (kun paĝoj de la regiona gazeto "Grenzecho" (lima eĥo) 

Kategorio:Valonio
Kategorio:Lingvaj komunumoj de Belgio