open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oraj bronzoj de Cartoceto di Pergola

La **Oraj bronzoj de Cartoceto di Pergola** estas la nura romia orumita bronza grupo de rajdantoj, kiu ankoraŭ ekzistas. Origine temis pri du ĉevaloj kun du rajdantoj el kiuj nur unu ekzistas nun, kaj du starantaj virinoj.

## Malkovro 
En junio 1946 oni malkovris centojn da malgrandaj orumitaj bronzeroj en Santa Lucia di Calamello ĉe Pergola en la Provinco Pesaro e Urbino, Italio. Iuj el tiuj eroj estis cent kilogramojn pezaj.

## Restaŭrado 
La restaŭrado okazis inter 1949 kaj 1988 en pluraj fazoj. Entute estis kunmetitaj 318 eroj al kvar figuroj.

## Prezentado 
;La rajdantoj
:La plej bone konservita rajdantoj estas ĉirkaŭ 40-jara viro, kies vesto montras ke li estas altranga oficiro dum pactempo. La brako estas levita kiel pacsigno. Nur eretoj ekzistas de la dua rajdanto.

;La virinoj
:La konservita figuro estas maljuna virino, kies greka hararanĝo (eco el la dua duono de la 1-a jarcento a.K.). Ŝi estas vestita de stola kaj palla. De la dua virina figuro ekzistas nur la malsupra korpoduono.

;La ĉevaloj
:La ĉevaloj estas prezentitaj kun levita antaŭhufo. La brustoj estas ornamitaj de tritonoj kaj nereidoj, hipokampoj kaj delfenoj. Multaj dioj estas prezentitaj sur la gvidiloj: Jupitero, Venuso, Marso, Juno, Minerva kaj Merkuro.

## Eksteraj ligiloj 
* Museo dei Bronzi dorati e della città di Pergola (angle/itale)
* Soprintendenza per i Beni Archeologici delle Marche  (itale)

Kategorio:Arto
Kategorio:Statuoj
Kataluna Esperanto-Junularo

**Kataluna Esperanto-Junularo** (katalune: Joventut Catalana d'Esperanto) estas la junulara Esperanto-organizo en Katalunio. Neformale fondita fine de la 1970-aj jaroj, ĝi formale ekfunkciis en 1985 kiel sekcio de Kataluna Esperanto-Asocio kaj ekeldonis la "revujon" *Kata Luno*. En 1988 ĝi fariĝis Landa Sekcio de TEJO. Inter 1990 kaj 1993 ĝi publikigis la revuon *Freqüències (Revista de llengües i pobles)* en la kataluna. En la 1990-aj kaj fruaj 2000-aj jaroj multaj el ĝiaj membroj estis konscienc-obĵetantoj kaj pluraj aktivis en la kontraŭkonskripcia movado, tiel ke en 2004 nur unu kataluna membro de Kataluna Esperanto-Junularo estis militservinta.

Post vigla aktivado ĝis la komenco de la 1990-aj jaroj, ĝi stagnis ĝis ĉirkaŭ la jaro 2000, kiam nova estraro estis elektita kaj kelkaj klopodoj revigligi la asocion kaj eldoni novan revuon estis organizitaj. En tiu senso kelkaj renkontiĝoj estis organizitaj, interalie kun la kunlaboro de trinkejo Badlands en Barcelono. Poste, ekde 2005, nova generacio de aktivuloj el Katalunio kaj Valencilando relanĉis la organizon, organitzante interalie pliajn kaj tre sukcesajn renkontiĝojn.

## Nuna estraro 
Ekde oktobro 2022:
* Jordi Calafí: Prezidanto
* Siru Laine: 1a vicprezidantino
* David Ruíz: 2a vicprezidanto
* Jordi Solsona: ĝenerala sekretario
* Pol Jiménez: kasisto
* Òscar Hernández: Komitatano A en TEJO
* Lucía M. Fernández: Sociaj Retejoj
2019-2022: Antoni Gimeno, Jordi Calafí, Òscar Hernández, Maria Sánchez i Jesús García

## Prezidintoj 
* Òscar Puig i Cánovas (1985)
* Hèctor Alòs i Font (1986-1987)
* Gemma Armadans i Gil (1988-1993?)
* Lluís Garcia i Casademunt (?-2005)
* Lluís Batlle i Rossell (2006)
* Jordi Aromí i Martos (2007-2008)
* Anna Raventós i Gascon (2008-)
* Krishna Sivillà i Rubio (2016-2019)
* Antoni Gimeno i Cortés (2019-2022)
* Jordi Calafí i Franquesa (2022-2023)
* Òscar Hernández Rodríguez (2023-)

## Vidu ankaŭ 
* Renkontiĝoj de KEJ
* Eldonaĵoj de KEJ

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
*  ()

## Referencoj 
Kategorio:Katalunaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO
Ŝaŭmigilo

[eta|dekstra|240ra|Ŝaŭmigiloj el [drato kaj plasto]]
eta|dekstra|240ra|Aliforma ŝaŭmigilo el drato
**Ŝaŭmigilo** (aŭ **kirlilo**) estas kuirilo. Per ĝi oni povas kirli aŭ ŝaŭmigi ovoblankon aŭ miksaĵon el likvaĵo kaj pulvoro. Ekzistas ankaŭ elektraj ŝaŭmigiloj.

## Vidu ankaŭ 
* Kirlaparato
* cha-sen

## Referencoj 
Kategorio:Kuiriloj
Ĉa-sen

eta|dekstra|240ra|*Ĉa-sen*
***Ĉa-sen*** (茶筅 [ĉa-sen]) estas tradicia japana ŝaŭmigilo el bambuo uzata dum la teceremonio.

Oni uzas *ĉa-sen* por ŝaŭmigi la verdan *maĉĉa*-teon.

## Vidu ankaŭ 
* Japana teceremonio
* Maĉĉa

Kategorio:Teceremonio
Kategorio:Iloj
Minankabaŭa lingvo

La **Minangkabaŭa** estas malaja lingvo parolata de la minangkabaŭoj, 6,5-miliona popolo loĝanta en Indonezio, en okcidenta Sumatro. Ĝia ISO-kodo estas *`min`*.

La 29-an de januaro 2013 la vikimedia prilingva komitato aprobis kreon de aŭtonomeca eldono de Vikipedio en la lingvo, kiu ricevis la titolon *Wikipedia baso Minang*, do minangkabaŭlingva Vikipedio: La projekto praktike ekfunkciis la 7-an de februaro kaj per multaj robotaj redaktoj atingis 150&nbsp;000 artikolojn jam sep monatojn poste, la 9-an de septembro 2013 (la -an de   ĝi enhavas  artikolojn). Pro la ampleksa uzateco de la reta enciklopedio, tiu projekto signife plividebligis la lingvan nomon kaj konscion pri la lingvo inter alilingvanoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Ekzemploteskto en language-museum kun angla traduko
* *Lengua Minangkabau* en Promotora Española de Lingüística 
* Lingva Mapo de Sumatro 
* *Lenguas de Sumtara* 
* Serĉrezultoj de Rosetta Project


Kategorio:Okcident-malajopolinezia lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Indonezio
Andrés Bravo del Barrio

**Andrés BRAVO DEL BARRIO** estis hispana esperantisto kaj poste idisto.

En 1901 li publikigis gazeton kun la nomo *Esperanto*, unuan Esperanto-gazeton en Hispanio en Santandero. Poste, en Madrido, Bravo del Barrio starigis en societo *Fomento de las Artes* ("Progresigo de la Artoj") fakon titolitan "sekcio internacia Esperanta". En 1907, li estis unu el la fondantoj de la Centra Esperantista Grupo en Madrido.

Poste li transiris al Ido kaj en 1914 kreis planlingvon *Europeo*. En 1918 li verkis artikolon, en kiu li defendis la disvastigadon de Esperanto, ĉar tio helpos la fortigon kaj disvastigon de la hispana kiel fremda lingvo. Kiam kreiĝis la Ligo de Nacioj, en 1920, Bravo del Barrio forte proponis la hispanan kiel internacia lingvo de tiu organo.

Li ankaŭ interesiĝis amatore pri la arkeologio de sia regiono.

## Verkoj
*"Dibujo con la situación de las ruinas de Bernorio y la antigua Vellica. Incluye un croquis general y otro de aproximación". Madrid, 1913.
*"El Castellano". CASTILLA. Revista Regional Ilustrada año I núm 4. Toledo: 10 de mayo 1918. p.48.

Bravo del Barrio, A.
Bravo del Barrio, A.
Bravo del Barrio, A.
Bravo del Barrio, A.
Arumana lingvo

La **arumana** (aŭ **macedonrumana**)—propranome *Limba Armãneascã; (armãneshce, armãneashti, rrămăneshti*—lingvo estas balkan-latinida lingvo parolata en la sudo de la Balkana duoninsulo (Grekio, Albanio, Rumanio, Serbio, Bulgario, Makedonio). Ĝi tre parencas al la rumana lingvo kaj foje estas konsiderata dialekto de ĝi. Depende de la lando ĝi estas skribata aŭ per la latina alfabeto aŭ per la greka alfabeto. Intertempe fiksiĝis norma literumado per la latina alfabeto.

Ties etno estas nomata Arumanoj.

## Alfabetoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Consillu Makedonarmânjloru, Makedonarman Council, , arumane
* TRA ARMANAMI Asocio de Arumanoj en Francio, arumane
* Consiliul A Tinirlor Armanj Retejo pri junaj arumanoj kaj iliaj projektoj (retejo "rekonstruota , 2009/10/15)
* DZÃLILI A CULTURÃLJEI ARMÃNEASCÃ , arumana kulturo, arumane

Kategorio:Balkanlatinida lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Grekio
Kategorio:Lingvoj de Nord-Makedonio
Kategorio:Lingvoj de Rumanio
Ĉamora lingvo

La **ĉamora lingvo** estas malajapolinezia (aŭstronezia) lingvo, parolata sur la Marianoj (speciale sur Gvamo kaj Saipano) de proks. 47 000 homoj (ĉ. 35 000 parolantoj sur Gvamo, ĉirkaŭ 12 000 sur la N. Marianoj).. Tiuj parolantoj estas la Ĉamoroj.

Ĝia ISO-kodo estas *`ch`*. Ekzistas Vikipedio en la ĉamora lingvo.

Estas interese, ke en la ortografio de la ĉamora lingvo ekuziĝis la litero Å, minuskle å, aŭ ringa a - ĝi origine fontas el la sveda lingvo kaj de tie enportiĝis ankaŭ en la norvegan kaj danan - sed la ĉamora kompreneble tute ne rilatas al la nordĝermanaj lingvoj kaj nur arbitre pruntis la literon.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
Listo de lingvoj de la mondo

Kategorio:Okcident-malajopolinezia lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Josep Franquesa i Solé

**Josep FRANQUESA i SOLÉ** (n. 1937 en Sant Feliu de Codines, Vallès Oriental, Katalunio; † 23-an junio 2025) estis kataluna entreprenisto kaj esperantisto. Li estis patro de la esperantistino Montserrat Franquesa. Li estis prezidanto de la Kataluna Esperanto-Asocio (KEA) dum kelka tempo. Li estis membro de la Societo Zamenhof ekde 1982 kaj partoprenis ĉirkaŭ 40 Universalan Kongreson de Esperanto. Inter 1995 kaj 2013, kun mallonga paŭzo, li estis membro de la C-komitato de Universala Esperanto-Asocio (UEA). Li ankaŭ estis aktiva en la  Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio ekde 1996.

Franquesa lernis Esperanton dum sia adoleskeco kaj disvolvis sian profesion en Lleida, komence en koko-bredado kaj poste en la vendo de ekipaĵoj por aŭtomobil-riparado kaj hidraŭlikaj aparatoj. Dum tiu periodo li uzis Esperanton por internaciaj kontaktoj kaj por aliri sciencajn kaj teknikajn novaĵojn. En 2006 li partoprenis azian PTC-foiron pri hidraŭliko kaj pneŭmatiko en Ŝanhajo, kie kun la helpo de tri lokaj esperantistoj li subskribis komercajn interkonsentojn. Li estas aŭtoro de la eseo «Malgranda estas bela, grava kaj interesa» (2003), kiu raportas lian praktikan uzadon de Esperanto dum pli ol kvindek jaroj. distingo atribuita al gravaj personoj en la internacia esperantista movado.

Li partoprenis la inaŭguron de la Biblioteko-Arkivo Petro Nuez en Sabadell, kiu konservas pli ol 3 000 librojn kaj publikaĵojn rilatajn al Esperanto kaj ĝia historio. Tiuj instalaĵoj estas parto de la kataluna esperantista heredaĵo, kun celo faciligi la lernadon kaj praktikon de Esperanto kaj konservi arĥivojn de la Kataluna Esperanto-Asocio.

Li ankaŭ estis membro de speciala komisiono de UEA por iniciati kaj kunordigi agadojn dum la Internacia Jaro de Lingvoj deklarita de Unuiĝintaj Nacioj en 2008. En tiu komisiono, gvidata de vicprezidanto Ranieri Clerici, Franquesa partoprenis kiel prezidanto de KEA (Komitato de Esperanto-Agado). Li ankaŭ estis parto de la delegacio de KEA en simpozio pri lingvaj rajtoj en Ĝenevo la 24-an de aprilo 2008, okazigita en la sidejo de Unuiĝintaj Nacioj. Tiu evento kunvenigis fakulojn kaj reprezentantojn de lingvaj malplimultoj por diskuti la defendo de lingvaj rajtoj kaj la situacion de minoritataj lingvoj en Eŭropo kaj Ameriko.

Josep Franquesa estis aktiva persono en la kataluna kaj internacia esperantistaj komunumoj, kun engaĝiĝo kiun li ankaŭ dividis kun sia familio. Li prezidis la Katalunan Esperanto-Asocion, kie lia filino Montserrat Franquesa ankaŭ estis aktivula. Lia nepo Jordi Calafí, engaĝita en la Kataluna Esperanto-Junularo (KEJ), reprezentas la trian generacion de esperantistoj en la familio, daŭrigante la heredaĵon de sia avo partoprenante kongresojn kaj antaŭenigante la internacian lingvon kiel komunikilon.

## Referencoj 
Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Barĝo

[dekstra|eta|Barĝo sur la [kanalo Saint-Denis]]
[eta|Barĝo en [kluzo de la Suda Kanalo]]
**Barĝo** estas ŝarĝboato, kun plata fundo, uzata en havenoj, sur riveroj aŭ kanaloj. Oni kutime transportas sekajn ŝarĝojn en granda holdo atingebla tra formeteblaj kovriloj.

## Vidu ankaŭ 
* *Il tabarro* de Giacomo Puccini
* Haŭlado

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de loĝeblaj barĝoj en Francio 
* Malkovru Francion laŭ kanaloj 
* Barĝa gastigejo sur franca kanalo
* Vortaroj pri riveraj boatoj en Francio 

Kategorio:Akvoveturiloj
Kategorio:Ŝipspecoj
Kategorio:Rivera boato
Loes Demmendaal

**Loes DEMMENDAAL** (naskiĝis en 1954) estas nederlanda esperantisto. Ŝi diplomitiĝis pri kompania ekonomio en 1993. Profesie ŝi estas ekonomikisto ĉe urba komunumo. 

Esperanton ŝi lernis en 1965. Ŝi unue laboris en la Centra Oficejo de UEA kiel librotenisto (1977-1978) kaj poste ankaŭ volontulis en tiu fako (en 1996). Ŝi estis komitatano C de UEA (1983-1986, 1998-2001 kaj 2004-2010) kaj estrarano de UEA respondeca pri administrado kaj financo (2007-2013). Ekde 2009 ŝi estas estrarano de Institucio Hodler kaj ekde 2010 komitatano A de UEA por Esperanto Nederland.

Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de UEA
Komitatano C

**Komitatano C de UEA** estas membro de komitato de UEA elektita de komitatanoj A kaj B. Komitatanoj C estas personoj, kiuj estas elektitaj al la komitato pro siaj aparte bezonataj spertoj. Ofte komitatanoj C estas elektitaj estraranoj de UEA. Komitatanoj C povas estis maksimume 25 % el la kvanto de komitatanoj A kaj B.

Kategorio:Komitato de UEA
Ranieri Clerici

**Ranieri CLERICI** (naskiĝis la 14-an de oktobro 1940 en Trivero, komunumo iam en la itala provinco Vercelli, hodiaŭ en Biella; mortis la 16-an de oktobro 2019) estis itala esperantisto kaj inĝeniero. Lerninte Esperanton en 1954, li fariĝis en 2004 komitatano A por Italio. Inter somero 2007 kaj marto 2009 li apartenis al la Estraro de UEA kiel vicprezidanto de la Asocio.

Li partoprenis plurajn IJK-ojn kaj UK-ojn (ekde 1968). Clerici estis prezidanto de Itala Esperantista Junularo kaj vicprezidanto de Itala Esperanto-Federacio. Li instruis Esperanton plurloke. Dumviva membro de UEA (ekde 1958), delegito de UEA (ekde 1959), dumviva patrono de UEA kaj TEJO.

## Referencoj 
Kategorio:Italaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de UEA
Kuirilo

**Kuirilo** estas ilo speciala por helpi laboron dum kuirado. Ĝi povas esti mekanika aŭ elektra. Kontraŭe al multaj aliaj iloj la higiena preparado de la manĝaĵoj estas grava rolo. Tial oni ofte uzas rustorezistan ŝtalon.

## Bildaro 

dosiero:Wasserkessel01.jpeg|akvoboligilo
dosiero:Kuechenreibe (fcm).jpg|raspilo
dosiero:Zitronenpresse fcm.jpg|citronelpremilo el vitro
dosiero:Dosenstecher.jpg|skatolpikilo por skatoloj kun kondensita lakto

## Diversaj kuiriloj 
[eta|200px|pendigita [kaldrono en kuirejo de la 18-a jarcento]]
eta|240px|Kaserolaro
220px|eta|Kafŝtancilo.
240px|desktre|eta|Espreskruĉo.
eta|dekstra|189px|Ĉina kulero
eta|dekstra|189px|Okcidenteca kulero

* Kaldrono
* Kaserolo
* Pato
* Espreskruĉo
* Kafŝtancilo
* Kafofiltrilo
* Manĝilo
* Ajlopremilo
* Ananastranĉilo
* Bolkruĉo
* Botelmalfermilo
* Braĝujo
* Elektrofornelo
* Fajfbolilo
* Fajna senŝeligilo
* Gasfornelo
* Kafmuelilo
* Kirlaparato
* Korktirilo
* Kradrostilo
* Kribrilo
* Kuireja maŝino
* Kuireja raspilo
* Kuirforno
* Kuirhorloĝo
* Kurba pato
* Laktukcentrifugilo
* Manĝobastonetoj
* Marmito
* Mezurkruĉo
* Miksaparato
* Multekuirilo
* Nuksrompilo
* Ovotranĉilo
* Panrostilo
* Pastorulo
* Perkolilo
* Picotranĉilo
* Pomborilo
* Potskrapilo
* Premmarmito
* Rostilo
* Rostostango
* Salujo
* Samovaro
* Senkernigilo
* Skatolmalfermilo
* Stovo
* Tekruĉo
* Traverŝilo
* Turnpureilo
* Vaflofero
* Viandomuelilo
* Ĝardenrostilo
* Ŝaŭmigilo
Komitatano A

**Komitatano A de UEA** estas membro de komitato de UEA elektita de aliĝinta landa asocio aŭ aliĝinta faka asocio. Aliĝintaj membro-asocioj rajtas elekti unu komitatanon por ĉiu komencanta milo de membroj. Asocioj kun malpli ol 100 membroj rajtas nomumi observanton.

Kategorio:Komitato de UEA
Le Petit Poucet (filmo)

***Le Petit Poucet*** (*La malgranda Fingreto*) estas franca filmo de Olivier Dahan, aperinta en 2001.

## Rakonto
Iam vivis La malgranda Fingreto, malforta knabo forĵetita de siaj gepatroj kaj fratoj. Dum periodo de malsato, la gepatroj decidas forlasi siajn infanojn en la arbaron.

## Teĥnikaĵoj
* Titolo: *Le Petit Poucet*
* Reĝisoro: Olivier Dahan
* Scenaro: Olivier Dahan laŭ *Le Petit Poucet*, fabelo de Charles Perrault
* Muziko: Joe Hisaishi
* Lando: Francio
* Ĝenro: Fabelo, Dramo
* Daŭro: 90 minutoj

## Rolularo
* Nils Hugon: Poucet (Fingreto)
* Raphaël Fuchs-Willig: Pierrot
* William Touil: Martin
* Pierre-Augustin Crenn: Jacques
* Théodul Carré-Cassaigne: Joseph
* Hanna Berthaut: Rose, filino de la ogro
* Romane Bohringer: Patrino de Poucet (Fingreto)
* Pierre Berriau: Patro de Poucet (Fingreto)
* Dominique Hulin: Ogro
* Élodie Bouchez: Edzino de la ogro
* Samy Naceri: Soldato kun fera kruro
* Catherine Deneuve: Reĝino
* Saïd Taghmaoui: Trupestro
* Clément Sibony: Mortanta soldato
* Carlo Brandt: Kavaliro

## Eksteraj ligiloj
* IMDB-slipo de la filmo
* Allociné-slipo
* La malgranda Fingreto 

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2001
Kategorio:Filmoj adaptitaj de libroj
Kategorio:Filmoj de Olivier Dahan
Kategorio:Fabeloj de Charles Perrault
Hoffmann

**Hoffmann** estas germana familia nomo, i.a. de:
* E. T. A. Hoffmann, germana verkisto, desegnisto, komponisto kaj juristo
* Hans Hoffmann, germana verkisto (1848-1909)
* Hans Theodor Hoffmann, germana eldonisto en Berlino, i.a. de Esperanto-libroj
* Heinrich Hoffmann, germana kuracisto kaj verkisto
* Heinz Hoffmann, germana esperantisto, terminara aktivulo en fervojaj rondoj
* Karl-Heinz Hoffmann (1919-1999), germana esperantisto en Hamburgo
* Ondrej Hoffmann, slovaka esperantisto
* Fritz Hoffmann-La Roche, svisa kemiisto kaj fondinto de la firmao Hoffmann-La Roche
* Ottó Hoffmann, hungara lingvisto
* Richárd Hoffmann, hungara kantisto
* Mária Hoffmann, la unua hungara ina bibliotekisto

Kategorio:Germanaj familiaj nomoj
Jokano

eta|Jokano
**Jokano** () estas dolĉaĵo el la japana kuirarto.
Jokano estas farata el gelozo (nomata *kanten* en la japana) kaj anno (pasto el sukero kaj muelitaj azukioj).

La ingrediencoj estas miksitaj kun akvo, varmigitaj, verŝitaj en formon, kie la pasto malmoliĝos. Plej ofte oni distranĉas ĝin al ortangulaj pecoj.

Ĉar jokano estas sufiĉe longe konservebla, ĝi estas ŝatata donaco.

## Historio 
Tiu dolĉaĵo aperis dum la epoko de Edo, kiam sukero pli kaj pli disvastiĝis en Japanio.

## Vidu ankaŭ 
* Japana dolĉaĵo
* Ĵeleo
* *Uiro*

## Eksteraj ligiloj 
* Recepto de jokano  

## Referencoj 
Kategorio:Japanaj dolĉaĵoj
Kategorio:Dolĉaĵoj
Aalten

Dosiero:Loudspeaker.svg** Aalten** ()
estas municipo en la orienta parto de la nederlanda provinco Gelderland, kaj situas ĉe la limo kun Germanio.  Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun .

La municipo vivas ĉefe de agrikulturo, etkomercado kaj turismo. En la urbo estas eta stacio de la regiona fervojo Arnhem-Winterswijk.

La blazono de Aalten estas arĝentkolora ŝildo kun verda tilio. La nomo "Aalten" venas de la origina nomo *Aladna*, unue menciita en akto el 823.

Krom Aalten ankaŭ la sekvaj urboj, vilaĝoj kaj vilaĝetoj situas en la municipo: Barlo, Bredevoort, Dale, Dinxperlo, Haart, Heurne, De Heurne, IJzerlo, 't Klooster, Lintelo. La lasta komunuma reformo okazis en 2005 kiam la municipo Dinxperlo estis dissolvita kaj venis al Aalten.

eta|Preĝejo de Sankta Heleno en Aalten


Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Lai Thi Hai Ly

**LAI THI Hai Ly** (vjetname kun plenaj diakritaj signoj *Lại Thị Hải Lý* aŭ en inversa vicordo *Hải Lý Lại Thị*, naskiĝinta la ) estas vjetnama esperantistino. *Hải Lý* cetere en la vjetnama ankaŭ estas la nomo de kastoro.

Hai Ly esperantistiĝis en 1995. Ŝi flue parolas Esperanton, la vjetnaman, la anglan kaj la francan. De 2005 ĝis 2007 ŝi estis prezidanto de Vjetnama Esperantista Junulara Organizo (VEJO). Krome ŝi prezidis la Lokan Kongresan Komitaton (LKK) por la 63-a Internacia Junulara Kongreso en Hanojo en 2007.

Kategorio:Vjetnamaj esperantistoj
Daifuku

[eta|250px|dekstra|*Daifuku* kun [anko]] eta|dekstra|*Daifuku*
***Daifuku*** (japane: 大福, «granda bonŝanco») estas japana dolĉaĵo, el moĉio (餅, *mochi*) enhavanta ekzemple paston el dolĉaj azuki-faboj, nomita *anko* (japane: 餡こ). La plej multaj *daifuku* estas kovritaj maldike de *kinako* (faba faruno).

## Specoj 
La plej komunaj specoj enhavas ruĝan paston (赤餡, *aka-an*) aŭ verdan (うぐいす餡, *uguisu-an*). Aliaj enhavas fruktojn, ekzemple fragojn (*ichigo daifuku*) aŭ miksaĵon el faboj kaj fruktopecoj.
* *Yomogi daifuku* (蓬大福), «artemizia *daifuku*», farita kun herba moĉio (草餅 *kusa mochi*), moĉio el komuna artemizio.
* *Ichigo daifuku* (イチゴ大福), «fraga *daifuku*», nova inventaĵo enhavanta tutan fragon.
* *Yukimi daifuku* (雪見だいふく), «neĝa *daifuku*», estas glaciaĵo de *daifuku*, kiu estas pakita per maldika moĉi-tavolo. Tio estas kreita de Lotte.

## Vidu ankaŭ 
* Japana dolĉaĵo
* *Anko*

Kategorio:Japanaj dolĉaĵoj
Kategorio:Dolĉaĵoj
Kinako

**Kinako** () estas pulvoro el rostitaj sojfaboj.

## Uzado 
Miksita kun sukero oni uzas *kinako*-n en multaj japanaj dolĉaĵoj kiel ekzemple abekawa mochi (klasika moĉio kovrita de *kinako*) kaj daifuku, kiu ankaŭ estas deserto el moĉio, sed kies pasto estas miksita kun verda teo.

Oni foje parfumas lakton per *kinako*.

Kategorio:Dolĉaĵoj
Kategorio:Japana kuirarto
Manĵuo

eta|Blanka kaj ruĝa manĵuoj
La **manĵuo** aŭ **manĝuo** ( ) estas japana dolĉaĵo, konsistanta el vaporkuirita bulko kun enhavaĵo.

## Priskribo 
La manĵuo estas malgranda, ronda, tipe blanka kuketo el faruno, vaporkuirita. La farĉaĵo en la manĵuo estas ordinare anno de azukio; la anno estas kovrita de pasto el faruno, akvo, sukero kaj amelo, kaj poste vaporkuirita.

La manĵuo estas ordinare manĝata malvarme kun teo. Tradicie, japanoj ne manĝas deserton fine de manĝado; ili preferas kuketojn dum la posttagmezo.

### Variaĵoj 
Ekzistas diversaj variaĵoj de la manĵuo.
* **Rostita manĵuo** (): tia manĵuo estas rostita en forno, ne vaporkuirita, kaj estis inventita post la Mejĝi-reformo; kelkaj specoj estas pli eŭropeca.
* **Akvomanĵuo** (): tia manĵuo estas mergita en malvarma glacia akvo kaj manĝata dum somero.
* **Tempurmanĵuo** (): tia manĵuo estas kovrita per tempura pastaĵo kaj fritita.
* **Misomanĵuo** (): tia manĵuo estas farĉita per misoo kun anno.
* **Sakemanĵuo** (): tia manĵuo estas farita per pastaĵo, kiu estas fermentita per sakea gisto.

Yakimanju; 2017.jpg|Rostitaj manĵuoj kun siropo
Mizumanju 1.JPG|Akvomanĵuoj
Age manju at Takemura, Kanda, Tokyo.jpg|Tempurmanĵuoj
Misomanju.jpg|Misomanĵuo

## Historio kaj etimologio 
[eta|dekstra|Portreto de la [bikŝuo Enni (), kiu onidire enkondukis la manĵuon en Japanion]]
La japana vorto *manjū*  devenas de la ĉina vorto *mántou* , kiu tamen signifas nedolĉan vaporkuiritan bulkon, sen anno aŭ ajna alia farĉaĵo.

La origino de manĵuo en Japanio estas ne pli frua ol la 13-a jarcento. Ekzistas du teorioj, ambaŭ pri bikŝuoj studintaj mahajanon en Ĉinio. Laŭ la unu teorio, en 1341, la 
bikŝuo Rjusan Tokuken (, 1284–1358), kiu studis budhismon en Ĉinio, revenis al Japanio kun la recepto por la manĵuo kaj ekvendis ĝin. Laŭ la alia teorio, en 1241, la bikŝuo Enni (), kiu studis en Ĉinio, revenis hejmen al Fukuoka kaj faris la saman.

Origine, en Ĉinio oni tipe farĉas la vaporkuiritajn bulkojn per viando. Tamen, pro la tiama leĝe deviga vegetarismo en Japanio kaj pro budhismaj doktrinoj, la viandaj farĉaĵoj anstataŭiĝis per legomoj kaj aliaj plantaĵoj. Post jarcentoj, la dolĉa formo de manĵuo, farĉita per anno, iĝis plej ofta.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ
*Japana dolĉaĵo
*Dango

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Japanaj dolĉaĵoj
Nagyiván

**Nagyiván** [nadjivan] estas vilaĝo en meza Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en Distrikto Tiszafüred. La loknomo signifas hungare: granda Ivano.

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Poŝtkodo: 5363
* Telefonkodo: 59
* Areo: 43&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1230

## Situo 
Nagyiván situas sur ebenaĵo, rande de Nacia parko Hortobágy, havanta nur flankovojon. La vizitanto povas vidi, kiel aspektis komunumo de la paŝtistoj.
eta|Preĝejo de Nagyiván

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1277, kiun la turkoj faris senhoma. La refondiĝo okazis en 1754. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, kuracejo, apoteko, poŝto, vendejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Naskiĝo de Johano Baptisto de 1789
* skulptaĵoj pri Attila József, Johano Baptisto, Stefano la 1-a (Hungario)

## Famuloj 
En Nagyiván naskiĝis:
* Béla Balogh (geografo)
* Katalin Balogh (psikologo).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Pusztamonostor

**Pusztamonostor** [pustamonoŝtor] estas vilaĝo en meza Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en subregiono de Jászberény. La loknomo signifas hungare pusta-abatejo aŭ neniiĝinta abatejo.
eta|300ra|Pusztamonostor

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Poŝtkodo: 5125
* Telefonkodo: 57
* Areo: 25&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1660

## Situo 
Pusztamonostor situas proksime de Zagyva inter Jászberény kaj Hatvan voje kaj fervoje. Jászberény troviĝas 14, Hatvan 19, Nagykáta 20 km-ojn.

## Historio 
Verŝajne apud la abatejo vilaĝo formiĝis, kiu dum la historio kunfandiĝis al la jasaj komunumoj.

## Vidindaĵo 
* romkatolika preĝejo omaĝe al (Eta) Dipatrino de 1793

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Moĉio

eta|dekstra|Dolĉaĵo el glua rizo: specifaj rizkukoj laŭ japana maniero, nomitaj moĉioj
**Moĉio** ( [moĉi]) aŭ (malprecize) **rizkuko** estas bul-forma manĝaĵo el rizo, kiu eniras multajn japanajn receptojn. Oni foje nomas ĝin *dango-moĉi* (*dango* = "buletoj"). Oni fabrikas ilin knedante kuiritan rizon, kiu iĝas tiam gluecega.

## Uzo 
Moĉioj estas uzataj dum grandaj okazaĵoj, ĉefe dum la novjarfesto. La preparado mem estas festa rito kaj oni ofte preparas ilin surstrate aŭ publike (vidu bildojn 2 kaj 3).

Pro ĝia granda glueco, sufokiĝoj estas tre oftaj kaj la konsumado rapida de multaj moĉioj ĉiujare okazigas dekon da mortoj en Japanio.

## Preparado kaj manĝado 

Image:Zojirushi NS-JSS10 with scoop 20050801.jpg|Elektronika rizboligilo,
Image:Mochituki1.jpg|Tradicia pistilo, *usu*,Osako, decembro 2002
Image:Making mochi with an Usu and Kine.jpg|Preparado de moĉioj
Image:Mochimachine3387.JPG|Moĉi-knedilo,Asaka, Gubernio Sajtama, decembro 2004

# Vaporkuirado de la glua rizo;
# La rizo estas kaĉigita per tradicia pistilo nomita *usu* aŭ pli moderne per moĉi-maŝino. La pasto iĝas glua kaj pli solida ol tiu de okcidenta pano. Tiu simbola preparado estas ofte farita publike kaj estas paro de la jarkomencaj ritoj.
# Fine la moĉioj estas faritaj mane al buletoj, aŭ sternita kaj distranĉita al ortangulaj pecoj.
# Nun (aŭ antaŭe) la moĉioj estas parfumitaj aldonante teon, sukeron k.s. en la paston aŭ nur tegante ĝin, kaj tuj formanĝitaj.
# Oni uzas ĝin en manĝaĵoj, ekzemple supoj aŭ miksaĵoj (*nabe*), tiaj foje rostitaj.
# Pasto tia estas ŝveligita enforne kaj uzitaj por prepari sembejon.

## Manĝaĵoj kun moĉioj 
* Dolĉaĵoj: *wagashi*
* Supoj: *zoni* (salita), *shiruko/zenzai* (dolĉa) kaj *chikara udon*
* Rostaĵoj: *yakimochi*, *agemochi*, *arare* (aŭ *kakemochi*), *senbei*

## Rizkukoj en aliaj landoj 
### Ĉinio 
* *Nian gao*
* *Tangyuan*
* *Erkuai*

### Koreio 
* *Tteok*

### Vjetnamio 
* *Bánh bèo*
* *Bánh bò*
* *Bánh đúc*

## Vidu ankaŭ 
* Japana dolĉaĵo kun multaj aliaj specoj de rizkukoj
* *Kashiwa mochi*
* *Kuzu mochi*, specialaĵo el la kvartalo Ikegami, Tokio, dolĉaĵo ligita al budhisma templo Nichiren
* *kusa mochi*, herba moĉio
* *uirō*
* *dango*

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Recepto de moĉio

Kategorio:Japanaj dolĉaĵoj
Kategorio:Dolĉaĵoj
Kategorio:Japana kuirarto
Marija Ŝarapova

**Marija ŜARAPOVA** aŭ Maria Sharapova (originale ; naskiĝinta la  en Njaganj) estas rusdevena tenisludistino.

Ŝia familio devenas originale el Homel, Belorusio, sed ili translokiĝis post la nuklea akcidento de Ĉernobilo en 1986 en Rusion. Ŝaparova tiel naskiĝis en la siberia urbo Njaganj en 1987. Ŝia patro estas Jurij Ŝarapov, ŝia patrino Jelena. Ŝi elmigris en aĝo de ok jaroj en Usonon, kie tenisludis en la florida Tenisa Akademio Nick Bollettieri. Ŝi iĝis profesia tenisludisto en 2001, kiam ŝi aĝis 14 jarojn. En tiu tempo ŝi (ĝis januaro 2009) dum sume 17 semajnoj gvidis la mondan rangliston pri teniso de la Virina Tenisa Asocio, do tiutempe estis la tutmonde plej bona tenisistino. En la tuta ĝisnuna historio de teniso, ŝi laŭ tiu nombro de semajnoj pinte de la monda ranglisto (laŭ la stato de februaro 2010) konsideratas la 14-a plej bona tenisistino.

Ŝi loĝas nun en la usona federacia ŝtato Florido, en Bradenton.

Ŝi altas 183&nbsp;cm, pezas 59&nbsp;kg, uzas la dekstran manon dum ludado. Ŝia trejnisto estas Robert Lansdorp, kiu agadis pli frue ĉe Pete Sampras.

Ĝis junio 2013 ŝi venkis en 31 unuopaj kaj 3 paraj turniroj. Aparte elstaris ŝia venko en 2004 en Wimbledon kontraŭ Serena Williams. La 11-an de junio 2012 ŝi gajnis la tiujaran Francan Malferman Tenisturniron *Roland Garros*.

Marija Ŝarapova en novembro 2003 kontraktis kun la modelagentejo *IMG*. Ŝi havas sponsoran, reklaman kontrakton kun Nike, TAG Heuer, Prince kaj Motorola (2007).

Pro dopado la 8-an de junio 2016 ŝi estis suspendita de la Internacia Tenisa Federacio por du jaroj. La 4-an de oktobro Arbitra Tribunalo pri Sporto en Laŭzano mallongigis la punon ĝis 15 monatoj.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

Kategorio:Tenisistoj de Rusio
Kategorio:Usonaj tenisistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rusio
Szászberek

**Szászberek** (sasberek) estas malgranda vilaĝo en meza Hungario, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok. kun 940 da loĝantoj. La nomo signifas hungare: saksa marĉaĵo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 39 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 940
* Poŝtkodo: 5053
* Telefonprefikso: 56

## Situo 
Szászberek situas laŭ maldekstra bordo de Zagyva inter Jászladány kaj Újszász voje kaj fervoje.

## Historio 
La komunumo ricevis rangon opidumo en la 15-a jarcento. Sekve la turkan okupadon ĝi senhomiĝis kaj iĝis denove vilaĝo en 1949. En la bieno Kohner estis fama bestobredado. Nuntempe oni produktas akumulatorojn.

## Vidindaĵoj 
Moderna preĝejo de 2000

== Komunumoj pri *szász* (= sakso) en Hungara reĝlando ==
Iam tie loĝadis saksoj.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Vezseny

**Vezseny** [veĵenj] estas malgranda vilaĝo en meza Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en Distrikto Szolnok. La loknomo signifas slave: kurbiĝo. Nobela familio havis la saman nomon, ili havis tie bienojn. La saman nomon oni trovas en Nagyvázsony.
eta|Tiso kun vojo al pramo en Vezseny

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Alto super marnivelo: 87-91 m
* Poŝtkodo: 5093
* Telefonkodo: 56
* Areo: 25&nbsp;km²
* Loĝantaro: 650

## Situo 
Vezseny situas en dekstra bordo de Tiso, havanta fervojon, vojon kaj pramon.

## Historio 
Tie oni trovis objektojn jam el la ferepoko kaj el la bronzepoko. La komunumo senhomiĝis pro la tatara invado en 1241. La unua mencio okazis en 1354 en formo *Wesen*. En 1705 armeo de Francisko Rákóczi la 2-a perdis batalon apud Vezseny. En 1895 la inundo detruis la vilaĝon.

## Vidindaĵo 
* romkatolika kapelo omaĝe al Reĝo Stefano la 1-a (Hungario) de 2006

## Famuloj 
En Vezseny naskiĝis komponisto Zdenkó Tamássy.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Lentugo

eta|300px|Senilaj lentugoj sur mandorso.
**Lentugo** estas hiperpigmentita makulo, plata aŭ apenaŭ reliefa, kiu povas lokiĝi kie ajn sur haŭto, ungoj kaj mukozoj (labiaj , buŝaj, konjunktivaj, vulvaj, vaginaj aŭ penisaj), kun tamen prefero por la lumeksponitaj regionoj.
Tiuj lezoj ofte havas malgrandajn dimensiojn (de 1 ĝis ), sed povas dimensii ĝis  por tiuj induktitaj de UV . Ili estas rondecaj aŭ ovalecaj, kun homogena koloro. Iliaj limoj estas netaj, krom kiam ili lokiĝas ĉe mukozoj. Ilia koloro varias de ĉama flavo al tre malhela bruno kaj ne estas modifiita de suneksponiĝo. Ili povas esti solecaj (lentigo simplex) aŭ multnombraj, tiel formante lentugozon.
Ili tre oftas kaj aperas dum infanaĝo aŭ adoltaĝo.

## Etimologio 
La termino *lentugo* devenas el Latino, *lentigo, lentiginis*, kiu signifas *efelidon* aŭ *haŭtmakulon* . Tiu latina termino derivas de alia latina vorto, *lens, lentis*, kiu signifas *lenton* . Tial, oni povas plu trovi tiun sencon en kelkaj malnovaj medicinaj vortaroj , aŭ en la komuna uzo de pluraj lingvoj, inkluzive Esperanton . Sed nuntempe tiu senco estas rezervata al la termino *efelido*, dum *lentugo* determinas lezon dermatologie kaj histologie ja malsaman.

## Histologio 
La histologia ekzameno de lentugo montras lokan hiperpigmentiĝon de epidermo, rezultantan el granda multiĝo de la melanoĉeloj de la baza tavolo, sen grupiĝo en tekoj. La epidermaj krestoj estas pli longaj .

## Lentugoj kaj aliaj pigmentaj makuloj 
Lentugo povas esti malfacile distingebla klinike de aliaj pigmentaj makuloj. Foje, nur la mikroskopa ekzameno permesas ilin diferencigi. Inter la konfuzemaj dermatologiaj lezoj, oni povas citi:
* Efelidoj, kies koloro estas pli hela, kaj kies limoj estas malpli klaraj. Ĉi tiuj ne trafas mukozojn kaj ilia pigmentiĝo pliiĝas per sunlumo. Ili ĝenerale aperas antaŭ ol lentugoj. Histologie, efelidoj ne montras melanoĉelan multiĝon, nek plilongiĝon de la epidermaj krestoj ;
* La juntaj nevusoj, kiuj plejparte havas komencan aspekton lentugecan, klinike kaj histologie .

## Vidu ankaŭ 
* efelido

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de Lentugoj je DermNet 

Kategorio:Besta anatomio
Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Dermatologio
Cetate (Berchezoaia)

**Cetate (Berchezoaia)** [ĉetate] estas vilaĝo en Rumanio aligita al Berchezoaia.

## Renomaj personoj 
*János Haller, *hallerkői* (verŝajne Kővár?, ? 1626 - Kerelőszentpál, 28-a de februaro 1697): tradukisto.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Zenzai

eta|Zenzajo.
***Zenzajo*** (, *zenzai*) estas alia japana dolĉa supo el koncentrita pasto el azukio kun buletoj: aŭ moĉio aŭ *dango*.

Ĝi similas al *shiruko*, , kiel ekzemple ĵeleo aŭ marmelado.
En kelkaj regionoj, *zenzai* estas farita kaj el anno kaj el kaĉigitaj azukioj.

## Vidu ankaŭ
* Shiruko
* Hóng dòu tāng
* Japana dolĉaĵo
* Anno

## Referencoj 
Kategorio:Japanaj dolĉaĵoj
Azuki-faba supo

eta|Ĉina azuki-faba supo
***Hóng dòu tāng*** (ĉine: 紅豆湯) aŭ **azuki-faba supo** rilatas al diversaj tradiciaj aziaj supoj faris kun azuki-faboj.

## Similaj manĝaĵoj 
*Patjuk* (koree: 팥죽) estas komune manĝata en vintra sezono.

*Chè đậu đỏ* estas simila manĝaĵo. Ĝi ofte enhavas kokoslakton.

## Vidu ankaŭ 
* Ŝiruko
* Zenzai

Kategorio:Ĉina kuirarto
Kategorio:Dolĉaĵoj
Kategorio:Supoj
Dango

eta|dekstra|240px|Botchan dango
***Dango*** (japane: 団子) estas la japana vorto por buleta manĝaĵo. Tiu estas dolĉe preskaŭ. La eble plej konataj dango estas *moĉio*, el rizfaruno kaj akvo faritaj buletoj kiujn oni ofte prezentas kun verda teo.

La vorto *dango* tamen povas signifi iajn buletojn, kiel ekzemple viandbuletojn.

*Dango*-j estas manĝataj dum la tuta jaro, sed dum specifaj okazaĵoj aŭ sezonoj oni manĝas diversajn specojn. *Dango*-j estas ofte pikitaj sur lignan pikilon (*kushidango*). Speco de *dango* el Hokkajdo estas farita el terpomfaruno, kovrita de *shoyu* (sojsaŭco) kaj bakita.

## Specoj de *dango*-j 
La nomo plej ofte indikas la specialaĵon de la *dango*:
* *an-dango* ĉirkaŭita de *anko*. Tre malofte oni uzas anstataŭ *anko*-n dolĉan paston el blankaj faboj. „An-dango“ estas la en Japanio plej ŝatata speco de *dango*-j.
* *botchan-dango*: *dango*-pikilo kun tri malsamkoloraj *dango*-j. Unu estas kolorigita de anko, alia de ovoflavo kaj la lasta de matcha.
* *goma-dango*: *dango* kun sezamo. Havas samtempe dolĉan kaj salan guston.
* *kinako-dango*: kovrita de kinako, rostita sojofaruno.
* *mitarashi-dango*: siropo el sojsaŭco, sukero kaj fekulo. Ĉefe infanoj ŝatas tiun *dango*-n.
* *nori-dango*: *dango* kun sekigita kaj spicita nori.

## Vidu ankaŭ 
* Dorodango
* Japana dolĉaĵo
* Manĵuo

## Eksteraj ligiloj 
* Dango-Receptoj 

Kategorio:Japanaj dolĉaĵoj
Mesterszállás

**Mesterszállás** [meŝtersAlAŝ] estas malgranda vilaĝo en meza Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Jász-Nagykun-Szolnok, en subregiono de Mezőtúr. La loknomo signifas hungare: majstro-tranoktejo.

## Bazaj informoj 
* Koordinatoj: 
* Poŝtkodo: 5452
* Telefonkodo: 56
* Areo: 43&nbsp;km²
* Loĝantaro: 820

## Situo 
Mesterszállás situas meze inter 4 urboj Tiszaföldvár, Mezőtúr, Szarvas kaj Kunszentmárton havanta trairantan flankovojon inter Mezőhék kaj Öcsöd.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1524. En la 17-a jarcento la turkoj faris senhoma la komunumon. Ĝis 1897 la loko apartenis al Kunszentmárton, poste tio iĝis municipo.

## Vidindaĵo 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Emeriko de Hungario

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Gelozo

eta|300ra|**Agaragaro**
**Gelozo**, **agaragaro** de la epoko de Nara, nomita *tokoroten* (心太 aŭ 心天), farita el ruĝaj algoj (*tengusa*, 天草). La plado estis populara dum la epoko de Edo, malkovris, ke malvarmigante ĝin rezultis gelozo.

### Ĉinio 
En la ĉina oni nomas ĝin *yángcài* (洋菜), t.e. *oceana legomo* aŭ *eksterlanda legomo*. Aliaj nomoj estas 海藻瓊脂 aŭ 凍粉.

### Tajvano 
En Tajvano agaragaro nomiĝas *chhài-iàn* (菜燕), t.e. *legoma apuseto*, ĉar ĝi similas al la teksturo de la nesto de la apuseto, kies nesto manĝeblas, kiujn oni uzas en birdnestsupo.

### Koreio 
En Koreio ĝi nomiĝas *umu* (우무) aŭ *hancheon* (한천).

### Filipinoj 
En Filipinoj ĝi estas konata kiel *gulaman* en la lingvoj tagaloga, apajaa, bikola kaj pangasinano, kiel *guraman* en la ilokana kaj kiel *gurguraman* en la sambala.

### Tajlando 
En la taja lingvo oni nomas ĝin *wóon* (วุ้น).

### Okcidento 
*Agar* aŭ *agar-agar* estis elektita kiel komercnomo por vendo en okcidentaj landoj.
En la germana oni nomas ĝin ankaŭ *japana* aŭ *ĉina gelateno*.

## Ecoj 
Agaragaro estas gustneŭtrala kaj ne digestebla por plej multaj mikroorganismoj. Ĝi estas tre efika gelatenilo, kiu ne dependas de la ĉirkaŭa medio. Jam koncentraĵo je 1 %, likviigita en varmega akvo sufiĉas por bona gelatenaĵo. Duona kulereto da agaragaro respondas al ĉirkaŭ kvar folioj de gelateno. Agaragaro likviĝas je 95°, tial ĝi restas solida ĉe pli altaj temperaturoj ol gelatenaĵo. Ĝi solidiĝas nur je 45°, tial eblas aldoni aĵojn, kiuj malbone eltenas varmigon, post la likviĝo.

La ĉefa substanco de agaragaro estas agaroso.

Agaragaro estas pli facile uzebla ol pektino aŭ gelateno.

## Listo de agaragaralgoj 
:* *Sphaerococcus Euchema*
:* *Gelidium*
:* *Gracilaria*
:* *Gelidiella*
:* *Pterocladia*

## Uzo 
Oni uzas agaragaron:
* kuireje: por prepari konfitaĵojn, ĵeleojn, flanojn ktp.
* kuracile: kaze de digestproblemoj, trodikiĝo kaj diabeto 
* dentistoj foje uzas ĝin por fari dentopremformojn
* por kulturi bakteriojn
* por kreskigi orkideojn

## Recepto 
La bazo recepto por kuirado estas 4 gramoj da agaragaro (t.e. du kuleretoj) por 1 litro da likvaĵo. Boligi la miksaĵon dum 30 sekundoj. Verŝi en formilojn kaj malvarmigi.

Laŭ la kvanto de agaragaro oni obtenos aŭ ĵeleojn, aŭ ŝaŭmaĵojn aŭ saŭcojn pli-malpli dikajn.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* E-numeroj
* Jokano, tradicia japana dolĉaĵo el anno solidigita de gelozo.

## Eksteraj ligiloj 
* Ĝeneralaj informoj pri agaragaro (angle)
* Agaragaro kaj adzuki-fabo recepto (angle) 
* Kemia strukturo (angle)
* Recepto kun fruktoj kaj agaragaro de Rose (angle)

Kategorio:Algoj
Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Manĝeblaj Algoj
Kategorio:Japana kuirarto
Gábor Szakáts

**SZAKÁTS Gábor** [saka:ĉ] (Makó, la 17-an de marto 1892 – Budapeŝto, julio de 1937) estis hungara inventisto, inĝeniero. 

Li konstruis en aĝo de 9 jaroj vapormaŝinon, funkciantan per lignokarbo. Li studis en la Mekanika Universitato de palatino Jozefo, poste maŝinfakultaton de la Altlernejo de Szeged.

Dum la unua mondmilito, la hungara Milita ministerio dungis lin kaj li kreis tie la inventaĵojn. Poste la germana *Kriegsministerium* depetis lin kaj ekde tiam lia laboris en Eisenach en germanaj fabrikoj. Post la unua mondmilito, li laboris en Krupp-uzinoj de Essen. Dum lia libertempo, li kontaktis la uzinajn gvidantojn per radio (en lia ĝardeno en Mako altis 25-m-a anteno). 

Post la milito, li konatiĝis kun aktorino kaj aĉetis teatron, kie la aktorino iĝis primadono. Miklós Horthy (hungara guberniestro) en 1924 nomumis lin al ĉefkonsilisto pro iu agrikultura inventaĵo (iu motora plugilo) kaj ricevis la titolon Moŝto. Tiam Szakáts prezentis planon pri la atendebla onta krizo en la produkta sektoro kaj la tiel estiĝonta senlaboreco. Laŭ lia studaĵo, oni devas redukti la produktajn kostojn per aŭtomatigo. 

Li forlasis la laborejon en Germanio komence de la 1930-aj jaroj kaj laboris kelkajn jarojn en Anglio, poste hejmenlokiĝis.  

Li trafikis kun okpersona aŭtomobilo, kiun pelis 120-Ĉp-a dizelmotoro, havis 16 mezurajn montrilojn, kuglorezistan glacon kaj grandpovuman reflektoron. La aŭtomobilo pezis 2,4 tunojn kaj grandparte li konstruis. Sur ties flanko pendis surskribo *Szakáts-patent*. 

Li instalis en Makó laboratorion por pluaj inventa laboro. Li agadis en la 
lastaj jaroj en Budapeŝto, mortis en tuta malriĉeco (oni konfiskis eĉ la aŭtomobilon kaj la vestojn). 

Li ricevis laboron ĉefe de germanaj fakuloj, kiuj ofte petis lian konsilon. Se oni invitis lin al Germanio, oni sendis aviadilon por li. Li loĝis en Hungario kaj en eksterlando daŭre en hoteloj. 

Lin ofte sekvis spionoj, kiuj prirabis dokumentojn de li. 

Liaj plej gravaj inventaĵoj estas en la militistara tekniko, plej konata el inter ili la flamŝprucilo, uzata jam en la unua mondmilito. Tiu inventaĵo ellasis flamantan likvaĵon kaj li estis deklarita pro tiu inventaĵo volis la konsilio de la ambasadoroj (komence de 1920, Parizo) starigi al internacia juĝistaro kiel militkrimulon. 

Pluaj inventaĵoj:

*K 76, mirtalo (1915)
*18-a monta kanono (dismuntebla)
*demuntebla kanona direktilo (celfendo)  
***flamŝprucilo** (uzita fare de la germanoj kontraŭ la Maginot-linio). La flamo varmigis betonmurojn kun diko de 2-3 m je 140-150 Celsiusa grado. La soldatoj vestis sin en asbesta vesto.
*fandokuglo (germane *Schmelzgeschoss*) povis trairi la plej dikan kirasplaton.  
*pulmospiriga ilo

Li ankaŭ inventis la kirasrompan kanonon. 

## Eksteraj ligiloj 
*fonto, hungare
*Tre detala biografio, hungare

Kategorio:Hungaraj armeinĝenieroj
Charles Herbert Lightoller

**Charles Herbert Lightoller** (naskiĝinta la 30-an de marto 1875, mortinta la 8-an de decembro 1952) estis la dua oficiro de *Titanic*. Li estis konsiderata kiel malmola viro eĉ inter spertaj maristoj. Tra lia vivo tiriĝis seninterrompa ĉeno de aventuroj kaj dramaj eventoj. Kiel juna maristo li deĵoris sur ŝipoj de kelke da kapitanoj de brita komercŝiparo, pri kies kuraĝaj navigadoj oni rakontis kun respekto en liverpoolaj kaj southamptonaj maristaj drinkejoj. Li apartenis al sovaĝa homekipo de velŝipo *Holt Hill*, kies alveturo hororigis havenoficejoj en multaj landoj, li travivis incendion sur maro, frakasigon sur forlasita insulo, li veturis sur brutaraj ŝipoj, li veturigis eĉ orfosistojn al Alasko en tempoj de ora febro. Kiam li estis dudektrijara, li akiris kapitanan patenton kaj li navigaciis sur ŝipoj de White Star Line en aŭstraliaj linioj. Tio estis ŝtormemulo, kiu en la tempo, kiam Anglio gvidis en rompo de jarcento militon kontraŭ sudafrikaj buraj respublikoj, ĝuste troviĝis en aŭstralia Sidnejo kaj tie li demonstris siajn simpatiojn por buroj tiel origine, ke post lia reveno Anglion la ŝipposedejo tre riproĉis al li tion, kaj transigis lin al Atlantiko. Kun kreskantaj jaroj Lightoller evidente trankviliĝis, kaj ĉar li estis eminenta maristo, li ascendis sur deĵorŝtupetaro rapide supren. Li atingis kvalifikon *Extra Master* kaj sinsekve li deĵoris sur plimulto el grandaj ŝipoj de White Star Line: kiel dua oficiro sur *Oceanic*, la unua sur *Majestic*, poste li revenis kiel la unua oficiro sur *Oceanic* kaj en la sama funkcio li transiris al *Titanic*. Post transŝovoj faritaj de kapitano Smith li portempe funkciis en posteno de la dua oficiro - sole dum la tempo de la unua navigacio. Por Lightoller maro estis hejmo, tie li estis en sia elemento. Foje li diris al sia fratino, kiu ne senzorge timis pri li: *"Ne havu zorgojn, maro ne estas sufiĉe malseka, por ke ĝi englutu min. Mi neniam dronos."* Li pravis.

Kategorio:Titanic
Kategorio:Mortintoj pro drono
Apeldoorn

**Apeldoorn** (esperantigite: **Apeldorno**) estas grandurbo kaj universitata urbo (ekde 1968) en Nederlando, sur la  en la provinco Gelderland. Ĝi havas areon de 340&nbsp;km² kaj pro tio estas unu el la plej grandaj municipoj de Nederlando. Granda parto de la kampara areo estas karakterizata de multe da naturo. La tuta okcidenta parto de la municipo estas parto de Veluwe, kun sur morenmuroj situantaj arbaroj kaj erikejoj. La plej alta monteto en la ĉirkaŭaĵo estas la , kiu altas 107,1 metrojn. La plej alta monteto de Veluwe altas 110 metrojn (), apud Rheden).

## Geografio 
Apeldoorn etendiĝas sur ebenaĵo en la mezo de la lando. La urbo estas nodo de fervojoj kaj aŭtovojo estas tre proksima.

## Historio 
Apeldoorn menciiĝis unuafoje en 793, kiel **Appoldro**. En la 17-a jarcento konstruiĝis grava ĉaskastelo de la reĝa familio. En la 19-a jarcento la urbo evoluis multe. Reĝino Wilhelmina mortis en Loo palaco la 28-an de novembro 1962. En 2009 atako okazis kontraŭ la reĝa familio, 8 homoj mortis.

## Gravaj sportaj eventoj 
Retplikbala (volejbla) matĉoj: la klubo Dynamo estas unu el la plej sukcesplenaj de Nederlando.

Vetbiciklado okazanta dum la naskiĝtago de la reĝo je la fino de aprilo, de biciklista asocio de Adelaar (la aglo.)http://www.myurlidea.com/www/adelaar.org.html.

Kvartaga promenado.

Mezvintra maratona kuro.

## Vidindaĵoj 
* protestanta preĝejo
* romkatolika preĝejo
* Loo palaco http://www.paleishetloo.nl/
* Amuzejo Berg en Bos, en kiu situas Apenheul, zoologia ĝardeno kun multaj specoj de simioj kaj antropoidoj. http://www.apenheul.com
* Nacia parko De Hoge Veluwe http://www.hogeveluwe.nl
* Muzeo Coda http://www.coda-apeldoorn.nl
* Teatro/koncertejo Orpheus http://www.orpheus.nl
* Monumento pri la liberigo, la 17-an de aprilo 1945, dank’al la kanada armeo http://www.apeldoornendeoorlog.nl/monumenten-en-gedenktekens/monumentenlijst/nationaal-canadees-bevrijdingsmonument-de-man-met-de-twee-hoeden/ 
* Monumento de naald (la pinglo) kiu festis la finciĝon de reĝino Wilhelmina kun la germana princo Hendrik. http://www.nl.wikipedia.org/wiki/De_Naald_(Apeldoorn) 

## Urboj kaj vilaĝoj 
La municipo Apeldoorn konsistas el: Apeldoorn, Beekbergen, Hoenderloo, Loenen, Klarenbeek (parte), Oosterhuizen, Hoog Soeren, Lieren, Uddel.

## Partneraj urboj 
Apeldoorn havas ĝemeliĝajn rilatojn kun:
* 20ra Burlington (Ontario), Kanado
* 20ra Yichang, Ĉinio
* 20ra Banda Aceh, Indonezio ekde 2004

## Esperanto en Apeldoorn 
En Apeldoorn estas esperantoklubo kun la nomo Esperantokring Oost-Veluwe. Ĝi konsistas el dek unu anoj, 5 de ekster Apeldoorn. La esperantoklubo kunvenas unu fojon en la monato, hejme ĉe anoj en Apeldoorn. La esperantoklubo estas regiona sekcio de Esperanto Nederland, kiu siavice estas Asocia Membro de Universala Esperanto-Asocio.
Informoj: Esperanto Nederland aŭ Lokaj informejoj pri Esperanto en UEA-vikiohttp://ttt.uea.org/vikio/index.php/UEA-vikio:Komunuma_portalo.

eta|dekstre|300ra|Satelitfoto Apeldoorn
eta|250ra|Urbodomo de Apeldoorn
eta|250ra|Kanalo en Apeldoorn
eta|250ra|Palaco en Apeldoorn

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Kategorio:Municipoj de Gelderlando
Nagurskoje

**Nagurskoje** (ruse Нагурское) estas malgranda militistara bazo kaj meteologia stacio sur Lando de Francisko Jozefo, sur insulo Aleksandro-lando. En Nagurskoje estas de la 10-a de aprilo ĝis la 5-a de septembro nokta suno, dum vintre malhelas dum monatoj.

## Klimato 
En Nagurskoje ekzistas somere nur dusemajna senneĝa periodo.

* Plej alta mezurita temperaturo: 
* Plej malalta mezurita temperaturo: 
* Temperatura averaĝo 
* Temperatura averaĝo julio: + 
* Temperatura averaĝo januaro: - 

Kategorio:Lando de Francisko Jozefo
Kategorio:Aerbazoj en Sovetunio
Kategorio:Aerbazoj en Rusio
Fligeli-kabo

La **Fligeli-kabo** aŭ **Kabo Fligely** () estas la plej norda punkto de Eŭrazio. La loko estis nomita post la aŭstra kartografo August von Fligely, kiun lokon atingis unuafoje la aŭstri-hungaria nordpolusa ekspedicio en 1874, sub gvido de Julius Payer kaj Carl Weyprecht. Ĝi troviĝas sur la Rudolf-insulo kaj apartenas geografie al Lando Francisko Jozefo.

Kategorio:Geografio de Eŭropo
Kategorio:Lando de Francisko Jozefo
Kategorio:Ekstremaj punktoj de Rusio

Kategorio:Kaboj en Rusio