Havaja ansero

La **Havaja ansero**, konata ankaŭ kiel **Nene** aŭ **Nēnē** (*Branta sandvicensis*), estas specio de birdo de la familio de Anasedoj, kvankam ĝi ne estas "vera" ansero. Ĝi estas la plej rara anasedo, kiu preskaŭ formortis dum la 1950-aj jaroj.

Ĝi estas la oficiala ŝtata birdo de la usona subŝtato Havajo, kaj estas nature trovebla nur kiel endemio en la insuloj de Havajo, Kauai kaj Maui.

La specio estis foje vastnombra. Tamen, la specio preskaŭ formortis en 1952, kies ekzempleroj estis mortigitaj fare de mungotoj, porkoj kaj katoj, kiam nur 30 birdoj vivis. Nun, pli ol 500 vivas nature, kaj multaj aliaj vivas kaptivece.

La havaja nomo *Nēnē* devenas el ties milda alvoko.

## Evoluado 
La Nene evoluis el la Kanada ansero (*Branta canadensis*), kiu plej verŝjajne migris al Havaja insularo antaŭ 500,000 jaroj, tuj post kiam formiĝis la insulo de Havajo. Tiu praulo estas la prapatro de la Nene same kiel ankaŭ de la prahistoria Giganta havaja ansero kaj de la Nēnē-nui (*Branta hylobadistes*). La Nēnē-nui estis pli granda ol la Nene, varie el neflugaj birdoj al flugaj depende el individuoj, kaj loĝis en la insulo de Maui. Similaj fosiliaj anseroj troviĝantaj en Oahu kaj Kauai eble estis de sama specio. La Giganta havaja ansero estis limigita en la insulo de Havajo kaj estis 1.2 m longa kun pezo de 8.6&nbsp;kg, kio faras ĝin pli da kvar fojojn pli grandajn ol la Nene. Oni supozas, ke la herbivora Giganta havaja ansero okupis la saman ekologian niĉon kiel la anserecaj anasoj konataj kiel moa-nalo, kiuj ne loĝis en la Granda Insulo. Baze sur la DNA troviĝinta en fosilioj, oni povas diri, ke ĉiu havajaj anseroj, kaj vivantaj kaj mortintaj, estas tre proksime rilataj al la Giganta havaja ansero (*B. c. maxima*) kaj al la Okcidenta kanada ansero (*B. c. occidentalis*). Masklaj plenkreskuloj havas nigrajn kapon kaj malantaŭan kolon, sablokolorajn vangojn kaj tre faltecan kolon. Ties fortaj fingroj estas kusenaj kaj havas reduktitan retecon, nome adapto kiu permesas ĝin rapide trapasi asprajn terenojn kiaj laftavoloj.

### Vivejo kaj teritorio 
La Nene povis iam troviĝi en la insuloj de Havajo, Maui, Kahoolawe, Lanai, Molokai, kaj Kauai. Nune ties teritorio estas limigita al la insuloj de Havajo, Maui, Molokai, kaj Kauai. La Nene estas loĝanto de arbustaroj, herbejoj, marbordaj dunoj, kaj laftavoloj, kaj rilataj homtuŝitaj habitatoj kiaj paŝtejoj kaj golfludejoj el marnivelo ĝis tiom multe kiom ĝis 2400 m. Kelkaj populacioj migris inter reproduktejoj de malaltaj teroj kaj montaraj manĝareoj. plej ovoj estas demetataj inter novembro kaj januaro.

## Konservado 
La Nene estas la plej rara ansero en la mondo. Oni supozas, ke ĝi estis iam komuna, kun ĉirkaŭ 25,000 Havajaj anseroj vivantaj en Havajo kiam la kapitano James Cook alvenis en 1778.

## Bildaro 

Dosiero:Hawaiigans Kopf.jpg|Kapo
Dosiero:Nene.neck.arp.600pix.jpg|La distinga kolbildo
File:Nene RWD4d.jpg|La distinga kolbildo
File:Nene family RWD4a.jpg|Nene, familio
Dosiero:Branta sandvicensis Volcano Winery Big Island.jpg|Grupo de Nēnē; la birdo dekstre montras la karakteran piedon
File:nene_sign.jpg|Signalo en Havajo avertante pri trapasontaj Havajaj anseroj
File:Nene, Kauai.JPG|Du Havajaj anseroj ĉe la Nacia Naturrezervejo Pinto Kilauea.
File:Nene_Hawaiian_Goose.jpg|Grupo de Havajaj anseroj ĉe golfludejo de Waikoloa en aprilo 2010.
File:Maalea, Maui on the Pali Trail, 2005.jpg|Du Havajaj anseroj ĉe Pali Trail inter Maalaea kaj Lahaina.
File:Branta_sandvicensis_-WWT_Slimbridge,_Gloucestershire,_England-8a.jpg|Ĉe humideja rezervejo WWT Slimbridge en Anglio.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Havajaj tropikaj altaĵaj arbedaroj

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet.
* Nene aŭ Havaja ansero, Ŝtato de Havajo 
* Nene, filmetoj, fotoj kaj sonoj ĉe Internet Bird Collection

Kategorio:Anserenoj
Kategorio:Anasedoj
Kategorio:Anseroformaj
Kategorio:Bestoj el la Pacifika ekozono
Kategorio:Birdoj de Oceanio