open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Șiclod

dekstra|eta| Preĝejo projektita
**Șiclod**  ( ) estas vilaĝo en Rumanio norde de Cristuru Secuiesc. Administre ĝi apartenas al la komunumo Atid.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1664 loĝantojn; en 1992 492 (hungaroj).

## Historio 
Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Siklód apartenis al Hungario (*Udvarhely*). Ĝia reformita preĝejo estis konstruita en 1992 laŭ la projektoj de Károly Kós faritaj en 1948.

## Kuriozaĵo 
Șiclod havas unu el la malmultaj palindromaj Siruta-kodoj, 83838. Ĝi eĉ enhavas nur du malsamajn ciferojn.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Jolt Kerestely (n. 12-an de majo 1934): komponisto, instrumentisto kaj orkestrestro de distra muziko.

## Eksteraj ligiloj 
* Administrcia mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Inlăceni

dekstra|eta|Preĝejo en Inlăceni
**Inlăceni** [inləĉenj] () estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Odorheiu Secuiesc. Administre ĝi apartenas al Atid.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 643 loĝantojn; en 1992 228 (hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1332. En ĝia unitariisma preĝejo troviĝas pentrita ligna baldakeno kun 87 kasonoj el kiuj 9 estas kun skribaĵo (8 latine, 1 kun runo) farita de György Muzsnai en 1667 kaj 1668. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Énlaka apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Tibor Toró (1931-2010): atomfizikisto, universitata profesoro en Timişoara.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Gerd Jacques

**Gerd JACQUES** [ĵak] estas flandra esperantistino, naskiĝis en Ekeren, Belgio, la . Ŝi estas la plej multjara oficistino de Flandra Esperanto-Ligo. Ŝi eklaboris en la tiama Grafika Centro Antverpeno de UEA en la jaro 1977. Veninte el antverpena familio en kiu 4 generacioj parolas Esperanton, ŝi lernis unue presadon, kaj pretigis plurajn Esperanto-revuojn kaj broŝurojn. Poste aliaj homoj transprenis tiun taskon, kaj ŝi specialistiĝis pri librotenado. Nun ŝi estas direktoro de Flandra Esperanto-Ligo. Ŝi ankaŭ parte okupiĝas pri la magazino Monato, zorgante pri la rilatoj kun la perantoj kaj enkasigante la kotizojn. Ŝi helpis fondi FLEJA kaj estis ĝia komitatano ĉe TEJO. Ŝi estas filino de Henny Jacques-De Ketelaere kaj nepino de Morris De Ketelaere. Ŝi havas du filinojn, Karlijn kaj Melinde.

## Referencoj 
Jacques, Gerd
Jacques, Gerd
Crișeni

**Crișeni** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

* Crișeni (Mociu) estas vilaĝo en distrikto Cluj.
* Crișeni (Atid) estas vilaĝo en distrikto Harghita.
* Crișeni (Craidorolț) estas vilaĝo en distrikto Satu Mare.
* Crișeni (Sălaj) estas vilaĝo en distrikto Sălaj.
Orpluvio

La **Eŭrazia orpluvio** aŭ simple **Orpluvio** (*Pluvialis apricaria*) estas specio el la ĥaradrioformaj birdoj, genro pluvio.

## Aspekto 
Ĝi grandas 27–29&nbsp;cm, havas enverguron de 66 ĝis 77&nbsp;cm kaj pezas ĝis 200 gm. Sur ties dorso kaj krono aperas orkoloraj makuloj, densaj makuletoj. La norda subspecio havas somere nigrajn kapoflankon, gorĝon, bruston kaj ventron. La nigrajn kolorojn disigas de la dorsa flanko larĝa, tutkorpa blanka zono ekde la frunto ĝis la subvosto. Tiu blankega zono – kune kun flaveco dorsa- diferencigas la orpluvion disde la Arĝenta pluvio, kiu havas blankan zonon nur ĉe la kapo kaj disde la Amerika orpluvio, kiu havas ĝin nur ĝis la brusto. La suda subspecio portas somere nur malgrandan makulon surbruste kaj la blanka strio estas ne tiom karakteriza. En ĉiuj la nigro de vizaĝo kaj ventro estas pli ampleksa ol tiu de brusto kiu povas esti nur fadeno inter tiuj.

La suba korpo kaj la kapoflanko de ambaŭ subspecioj estas vintre helaj, la brusto kaj la dorsa estas orbrune makulitaj. Beko kaj kruroj estas nigraj.

Somere oni povas distingi la orpluvion kaj la arĝentan pluvion je la blankplumaj akseloj de la orpluvio. Desupre la vintra kaj somera plumaro de la orpluvio estas or-bruna.

## Subspecioj 
*Pluvialis apricaria apricaria* estas pli norda kaj *Pluvialis apricaria oreophilos* estas pli suda ĉar reproduktiĝas en Danio, Germanio, Nederlando kaj Britio. Restas dirite supre diferencoj de plumaro: la suda estas malpli nigra somere.

## Disvastiĝo kaj migrado 
Tiu palearktisa specio reproduktiĝas somere en norda Eŭropo, tio estas Nederlando, Skotio, Skandinavio -kaj Islando-, Balta Maro kaj nordaj Rusio kaj okcidenta Siberio. Ili vintrumas en pli sudaj kaj sudokcidentaj landoj en Britio, Irlando, Francio kaj Mediteranea Maro. Dum migrado haltas kun vaneloj, sed poste disiĝas por plua migrado. Kelkaj migras laŭ aroj ĝis de 5 000 birdoj aŭ laŭ etaj grupoj kaj eĉ paroj.

## Kutimoj 
Ĝi voĉo estas melodia, pursona "tlu-i, tlui". La printempaj fajfoj dum flugado estas diversaj triladoj.

La vivloko de la orpluvio estas la montaraj kaj ebenaĵaj marĉoj senarbaj, vintre agroj, marbordoj, riverdeltoj, kie ili povas forkuri facile kaj rapide kaze de danĝero. Ĝi nestas en tundroj, marĉoj, akvaj lokoj.

Ili manĝas ĉefe insektojn kaj inter ili vermojn, sed ankaŭ limakojn kaj eĉ herbojn. Dum reproduktado ili manĝas malproksime de la nesto.

Ili vivas ĝis 12 jaroj. Ilia disvastiĝo estas endanĝerita pro ŝanĝoj kaj malpliigo de ties medioj kaj ĝenado dum reproduktado, migrado aŭ manĝado.

## Reproduktado 
eta|* Pluvialis apricaria*
Paroj estas kutime dumvivaj. Masklo estas teritoriema kaj fosas kelkajn truojn engrunde el kiuj la ino elektas unu, ĉirkaŭ kie ambaŭ ceremonias. Post seksumado, la ino grandigas kaj kovras la truon per herboj. La ino demetas 3 aŭ 4 ovojn. Ambaŭ gepatroj kovas kaj post unu monato okazas eloviĝo kaj tuje elnestiĝo al manĝejo. Post alia monato la idoj jam havas plenan plumaron kaj post unu jaro ili povas reproduktiĝi siafoje.

## Vidu ankaŭ 
* Orpluvo

Kategorio:Ĥaradriedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Arĝenta pluvio

**Arĝenta pluvio** (*Pluvialis squatarola*, kaj ankaŭ *Nigraventra pluvio*) estas Ĥaradrioforma birdo el la familio Ĥaradriedoj en la genro de Orpluvioj.

## Disvastiĝo 
Ties reprodukta medio estas arktaj insuloj kaj marbordaj zonoj de norda Kanado kaj Alasko ĝis nordorienta Rusio.

Ili estas migrantaj birdoj kaj vintras en marbordaj zonoj el suda Kanado ĝis Argentino kaj el Britio kaj Danio al nordokcidenta Afriko kaj la Mediteranea maro, Hindio kaj Aŭstralio. Tiam ĝi ŝanĝas la nigrajn partojn al blanko. Ĉar ĝi povas vintri en suda hemisfero, tie fakte ĝi estas denove en somero.

## Aspekto 
maldekstra|eta|
Estas fortika specio kaj samgranda kiel orpluvio, 27-30 cm, sed iom pli larĝeta, kun pli fortaj bekoj kaj grandaj okuloj. Ĝia nuptoplumaro estas sube nigra, supre arĝent-griza; plej precize estas punktete nigroblanka en dorso kaj flugiloj. Kapo, nuko kaj malantaŭakolo estas blankegaj, dum vizaĝo -ekde okulo-, antaŭa kolo, brusto kaj antaŭa ventro estas nigraj. La malantaŭa ventro estas blanka. Desupre rigardante la flugantan arĝentan pluvion, ĝi havas blankan pugoplumaron kaj nigran plumaron ĉe akselo. Vintre ĝi havas brungrizan dorsan plumaron, sube blanketan. La beko kaj kruroj estas nigraj; en tiuj estas malantaŭa fingro. La plumaro de la junaj birdidoj estas flaveta, tiel ĝi estas konfuzebla kun idoj de orpluvio. Ĝenerale tiu specio estas simila al *Pluvialis dominica*, tamen tiu lasta estas flaveca, dum *Pluvialis squatarola* estas blankeca kaj vintre ili estas tute nigraj sube. Krome *Pluvialis dominica* ne havas malantaŭan fingron.

eta|dekstra|Atentu la blankan pugan (vostan) plumaron.
eta|Ovo de *Pluvialis squatarola*

## Reproduktado 
Ili faras neston surgrunde en seka malferma loko bone videbla. Ĝi nestas sur la nordaj tundroj. La ino demetas du ĝis kvin makuletajn ovojn. La idoj tuje elnestiĝas. La gepatroj kondutas strange por malproksimigi fremdulojn.

## Kutimoj 
Ĝia vokvoĉo estas doloreca, plilongigita "kli-e', tli-e'".

La arĝenta pluvio vivas ĉe marbordaj ŝlimbenkoj, sablaj bordoj, kie manĝas insektojn, etajn krabojn kaj krustulojn kaj vermojn.

La arĝenta pluvio estas birdo protektita de internaciaj traktatoj.

## Listo de subspecioj 
* *Pluvialis squatarola cynosurae* (Thayer & Bangs, 1914)
* *Pluvialis squatarola squatarola* (Linnaeus, 1758)
* *Pluvialis squatarola tomkovichi* Engelmoer & Roselaar, 1998

## Referencoj 
* 

Kategorio:Migrantaj birdoj
Kategorio:Ĥaradriedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Pluvio

alternative=Thinornis rubricollis - Orford.jpg|eta|250ra|*Thinornis rubricollis* - Orford
**Pluvioj** (*Ĥaradrienoj*) estas tre disvastiĝinta grupo de vadbirdoj el la ordo ĥaradrioformaj kaj familio de Ĥaradriedoj. Ekzistas ĉirkaŭ 40 specioj entenante mem la genron *pluvialis* kaj aliajn, ĉefe *charadrius* (ankaŭ uzata por tiuj lastaj la esprimo *ĥaradrio*). Temas pri etaj vadbirdoj kun mallongaj fingroj kaj relative etaj bekoj, kiuj manĝoplukas per vido kaj ne per flaro- aŭ aŭdosento; manĝotekniko konsistas el eta kurado kaj subita haltiĝo por manĝopluki aŭ daŭrigi la serĉadon. Ili manĝas insektojn, vermojn kaj aliajn etajn senvertebrulojn. Multaj specioj estas karakterizataj de brust- aŭ kolzonoj. Ili estas ĉie en la mondo.

## Specioj 
'*Genro *Pluvialis'''*
* Orpluvio, *Pluvialis apricaria*
* Arĝenta pluvio *Pluvialis squatarola*
* Siberia orpluvio, *Pluvialis dominica fulva*
* Amerika orpluvio, *Pluvialis dominica dominica*
*'Genro *Charadrius*'*
* Kolumpluvio aŭ Granda pluvio, *Charadrius hiaticula*
* Malgranda pluvio, *Charadrius dubius*
* Marborda pluvio, *Charadrius alexandrinus*
* Dezertpluvio, *Charadrius leschenaultii*
* Malgranda dezertpluvio aŭ Mongola pluvio, *Charadrius mongolus*
* Kripluvio, *Charadrius vociferus*
* Kaspia pluvio, *Charadrius asiaticus*
* Duonreta pluvio, *Charadrius semipalmatus*
* Morinelo, *Charadrius morinellus''

Kategorio:Ĥaradrioformaj
Fiat

[eta|dekstra|280px|[Fiat Grande Punto - Auto Moto Show Katowice 2006.]]
**Fiat** aŭ **FIAT**, akronimo de ''* (esperante, "Itala Fabriko de Aŭtomobiloj Torino") estas itala firmao, kiu produktas precipe aŭtomobilojn, sed ankaŭ aviadilojn. Ĝi estas unu el la plej grandaj firmaoj en Italio. Ĝi estas en la urbo Torino.

Dosiero:FIAT 650 m.jpg|Fiat 650
Dosiero:FIAT 850 Sport m.jpg|Fiat 850 Sport

## Historiaj internaciaj kunlaboroj 
SEAT estas hispana aŭtomobilmodelo. La nomo estis komence akronimo de *Sociedad Española de Automóviles de Turismo'' (Hispana Societo de Turismaŭtomobiloj). La kompanio estis fondita en 1950 de la Nacia Instituto de Industrio, granda konglomeraĵo de ŝtataj industrioj, kiu deziris esti motoro por la industriigo de la lando dum la diktaturo de Francisco Franco. Ĝi tamen ne fabrikis proprajn modelojn, sed adaptojn sub licenco de la itala FIAT.

Pirin-Fiat estis la varmarko de pluraj pasaĝeraj aŭtoj produktitaj en Loveĉ, Bulgario, kaj la rezulto de kunlaborado inter Fiat kaj SPC Balkankar (ŝtata produkta kooperativo de Bulgario). Produktado daŭris dum kvin jaroj (1967-1971).

## Reklamfilmoj en Esperanto en la 1970aj jaroj 
Post la iniciato de Giuseppe Grattapaglia FIAT tradukis kelkajn reklamfilmetojn por la Fiat 124 al Esperanto en profesia maniero. La voĉoj de la esperanta dubado registris Maŭro La Torre kaj Renato Corsetti. Unu filmo ankoraŭ estas spektebla ĉe jutubo. 

## Vidu ankaŭ 
* Fiat 500
* Fiat 124
* Fiat Marea
* Fiat Uno
* Fiat Tempra
* Fiat X1/9
* Pirin-Fiat
* Polski Fiat

## Referencoj 

Kategorio:Italaj aŭtomobilfabrikoj
Kategorio:Aŭtomobilmodeloj
Kosmoŝipo

**Kosmoŝipo** aŭ **homporta veturilo** estas uzebla kosmoveturilo, plejfoje kun propra vivtena sistemo, kiuj povas liveri homojn. La unua homporta kosmoŝipo estis la Vostok 1, per kiu Jurij Gagarin flugis en la kosmon - la 12-an de aprilo 1961- kiel unua homo. En la 1970-aj jaroj aperis la ŝarĝoportaj kosmoŝipoj, kiuj liveris reprovizon al la ĉirkaŭtere rondirantaj kosmostacioj.

Kelkfoje oni ĉikalkulas eĉ la kosmopramojn, kiuj vere estas - parte- plurfoje uzeblaj kosmoveturiloj.

La kosmoŝipoj, laŭ lando, estas la sekvaj:
* Usono: Mercury, Geminis, Apolo, Kosmopramo, Orion, Gemini 8, Dragon 2
* Rusio: Vostok, Vosĥod, Buran, Sojuz, Progress
* Eŭropo: ATV
* Ĉinio: Ŝenĵou

## Vidu ankaŭ 
* Kosmofluga inĝenierarto
* Listo de kosmoŝipoj de Star Trek
* NASA
Kosmostacio

dekstra|eta|250 px|La usona kosmostacio Skylab ĉirkaŭ la Tero.
[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri kosmostacioj]]
La **kosmostacioj** estas grandmasaj kosmoveturiloj kun vivtena sistemo. Ili diferencas de la kosmoŝipoj, ke ili ne estas konvenaj por surteriĝo kaj ne havas propran propulsian sistemon, nur kelkajn malgrandajn manovrajn movilojn. Ili ne kapablas fari gravajn manovrojn, por tio necesas kosmoŝipoj.

Per ekuzo de kosmostacioj, eblis fari longtempajn eksperimentojn por analizi la efikojn de la longtempa kosmoflugo kaj fari eksperimentojn rilate al vivscienco, astronomio, terobservado, materialscienco.

La fruaj unuageneraciaj kosmostacioj (Saljut 1, 5) havis nur unu dokejon, tiel ĝi povis akcepti nur unu kosmoŝipon kaj pluaj reprovizaj ŝarĝoportaj kosmoŝipoj ne povis endokiĝi. La pli postaj kosmostacioj estis ekipitaj per min. du dokejoj, tiel oni solvis la problemon de la reprovizo kaj la homoj povis restadi ne nur kelkajn semajnojn sed monatojn.
Meze de la 1980-aj jaroj aperis la duageneraciaj, plukonstrueblaj, t.n. modul-kosmostacioj. Tiuj konsistas el multaj, tropremitaj unuoj, t.n. moduloj, tiel la interna hermeta volumeno grandiĝis je pluroblo.

Ekde la flugo de Sojuz-11 (Saljut 1), ĉiu temporekordo estis atingita en kosmostacioj. La nuna rekordo de homa kosmorestado estas 437,7 tagoj, kiun atingis Valerij Poljakov rusa kosmonaŭto en la kosmostacio Mir, inter la 8-a de januaro 1994 kaj 22-a de marto 1995.

Pluevoluita versio de la kosmostacioj estas la kosmourboj, en kiuj aperas artefarita gravito kaj homoj povas restadi tie dum jaroj. Tiuj urboj aperas nur kiel planoj.

## Kosmostacioj 
### Surorbigitaj kosmostacioj 
* MOL (Manned Orbiting Laboratory) - eksperimenta kosmostacio, senhoma (Usono, 1966)
* Saljut - soveta kosmostacio-programo
* Saljut 1 - la unua loĝata kosmostacio (Sovetunio, 1971)
* Saljut 2 - sensukcesa lanĉo (Sovetunio, 1973)
* Skylab - la unua loĝata usona kosmostacio (Usono, 1973)
* Saljut 3 - (Sovetunio, 1974)
* Saljut 5 - (Sovetunio, 1976)
* Saljut 6 - kun plurdoka sistemo (Sovetunio, 1977)
* Szaljut 7 - (Sovetunio, 1982)
* Mir - la unua modul-kosmostacio (Sovetunio, 1986)
* Internacia Kosmostacio (angle International Space Station) -  (internacia, ekde 1998)
* Tiangong 1 - (Ĉinio 2011)
* Tiangong 2 - (Ĉinio 2016)
* Ĉina kosmostacio (CSS/Tiangong) - ekde 2021

### Planitaj, sed ne konstruitaj kosmostacioj 
* Freedom (Usono)
* Mir 2 (Sovetunio/Rusio)
* Bigelow plenblovebla kosmostacio (Usono)
* Lunar Gateway de la Programo Artemis (Usono/Internacia)

## Datumoj de la loĝataj kosmostacioj 
1 - ĝis 31-an de decembro 2004
2 - Post fino de la konstruo
3 -ĝis oktobro 2024

## Eksteraj ligiloj 
* KP183 Kosmostacioj. De Saljut I ĝis Tiangong – homa loĝado en la orbito, epizodo de la podkasto Kern.punkto, aperinta 2020-06-09 

## Vidu ankaŭ 
* Kosmoesploro


Kategorio:Kosmonaŭtiko
Kategorio:Kosmoesploro
Leonardo DiCaprio

**Leonardo Wilhelm DiCAPRIO** estas usona aktoro naskita la  en Holivudo (Kalifornio).eta|Leonardo DiCapriofoto: David Shankbone
## Filmaro 
### Kino 
### Televido 
### Produktoro 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj agnostikuloj‎
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Usonaj infanaj aktoroj
Kategorio:Usonaj filantropoj
Kategorio:BAFTA-premiitoj‎
Kategorio:Premiitoj de Ora Globo
Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktoro
Charlie Hebdo

[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri Charlie Hebdo, provokema gazeto franca – iom da kunteksto]]
***Charlie Hebdo*** (franca prononco:  *ŝarli ebdo*) estas polemika kaj satira franca gazeto.

La politika direkto de la eldonaĵo estas ekstreme maldekstra, kontraŭreligia, ne timante eĉ blasfemon. La gazeto ofte (2014) karikaturas islamajn ekstremistojn kaj ne timas bildigi la islaman profeton Mohamedo, kio estas granda ofendo, blasfemo en okuloj de la islam-kredantoj. La kritikado de kristanismo estas pli malofta, dum kritiko de judismo estas evitata por eviti akuzon je anti-semitismo (eĉ la kunlaborinto Siné estis forlasita en 2008 pro onidira anti-semitismo. Siné venkis en la jura proceso 2010 kontraŭ Charlie Hebdo.)

Ĝi praktikas fojfoje esploradon per publikigo de raportaĵoj eksterlande aŭ pri temoj kiel la sektoj, la sporto, la ĉasado, ktp. *Charlie Hebdo* konservis sian maldekstre orientitan reputacion. Tamen, kvankam ĝi volonte skoldas la dekstrajn partiojn, ĝi ne estas tute komplezema kun la maldekstraj partioj, ĉu ili estas en la registaro aŭ ne. Ĝi estas antaŭ ĉio ajn unue respublikana gazeto, kiu praktikas esprimliberecon en sia propra sino: ne maloftas ke kronikistoj pli malpli malakordiĝas, ekzemple okaze de la referendumo pri la Eŭropa Konstitucio.

La ĉefredaktoro estis Philippe Val de 1992 ĝis 2009 kaj Stéphane Charbonnier (alinome Charb) de 2009 ĝis 2015.

La nomparto *Hebdo* deriviĝas de la franca vorto *hebdomadaire* = "ĉiusemajna (gazeto)".

## Historio 
En Novembro 1970, post la morto de Charles de Gaulle hejme en Colombey-les-Deux-Églises, la ĉiusemajna *Hara-Kiri Hebdo* montris ĉefan titolon *«Bal tragique à Colombey: 1 mort»* ("Tragika danco en Colombey: 1 morto"). Kiel kontrastigo, la elekto de la titolo aludis al la multe pli granda perdo de vivo la saman monaton: nome incendio en dancejo en kiu mortis 146 personoj. La registaro konsideris tiun elekton kiel ofendo de *lèse-majesté* (kontraŭgravula) kontraŭ la mortinta prezidento kaj la tiama ministro de enlandaj aferoj Raymond Marcellin ordonis tujan kaj definitivan malpermeson de reklamado kaj de vendado al minoritatuloj.

*Charlie Hebdo* aperis tuj poste. Charlie en la titolo aludas al la Generalo de Gaulle (diris Georges Wolinski); sed ĝi estis ankaŭ la nomo de alia gazeto el Éditions du Square nome ĉiumonata *Charlie Mensuel*, nomita laŭ la rolulo Charlie Brown el la verko de Charles M. Schulz nome *Peanuts*.

## Pafado de la 7-a de januaro 2015 
La , almenaŭ du nigre vestitaj homoj profitas el la trapaso de poŝtisto por eniri la sidejon de la pariza gazeto Charlie Hebdo kaj ekpafas per aŭtomata armilo, mortigante 12 homojn el kiuj 2 policanoj, kaj serioze vundante almenaŭ 3 homojn laŭ la prokuroro de Parizo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* François Cavanna
* Georges Wolinski

## Eksteraj ligiloj 
* www.charliehebdo.fr Retejo de Charlie Hebdo

Kategorio:Francaj gazetoj
Kategorio:Franclingvaj gazetoj
Ĉi

**Ĉi** povas esti

* Ĉi (adverbo) : Primitiva adverbo en la lingvo Esperanto
* Ĉi (koncepto) : Ĉina kaj japana koncepto kiu signifas *Vivan energion*
* Ĉi (kanao) estas litero de la japana kanao
Ĉjio

eta|Emblemo-simbolo, ĉina karaktero de ĉjio
**Ĉjio** (ĉine 氣, 'ĉi' vitala energio) estas fundamenta koncepto en ĉina kulturo, precipe spirita sed ankaŭ uzata en konkretaĵoj. Ĝia traduko estas tre malfacile direbla sed ĝi proksimume ekvivalentas al *vitala energio*, v*itala blovo*, aŭ simple *blovo*. Interalie Luktosportoj kiel Aikido, artoj kiel fengŝuo, ĉigongo aŭ tajĝiĉuano kaj kuracartoj kiel akupunkturo elĉerpas sian esencon el ĝi.

En viva organismo ĝi fluas en la korpo per meridianoj.

En japanaj kaj ĉinaj luktosportoj la ĉjia koncepto konsistas el la energio liberigita de la tuta korpo en sporto kaj precipe dum frapoj aŭ prenoj. Precize je la momento kiam iu produktas la Kiai, la krio de la sportluktantoj (rimarku, ke la vorto *kiai* entenas *ki* alidire *ĉi*). Je altgrada nivelo oni povas eĉ uzi la ĉjion de malproksime.

* Ĉine
** Hanzi : 氣 (炁)
** Pinyin : qì
* Japane
** Kanji : 気
** Romaji : ki
* Koree
** Hangul : &#44592;
** Hanja : &#27683;
** Latiniga skribo : gi

## Listo de Referencoj 
Kategorio:Ĉinio
Kategorio:Japanio
Kategorio:Energio (esoterismo)
Kategorio:Luktosporto
Ave Maria (Florido)

**Ave Maria** estas planita, katolika komunumo kaj kolegia urbo nuntempe en evoluo, en konteo Collier, Florido, proksime al Immokalee kaj Naples. Oni celas 20-30 mil loĝantojn kaj eŭropstilan (promeneblan) urbon.

Loka komunumo kaj entreprenaj gvidantoj kunlaboris kun Fondaĵo Ave Maria por konstrui la novan komunumon, kiu, ekde 2006, havas kreskantan Romkatolikan universitaton, la Universitato Ave Maria.

Malantaŭ tiu plano staras la romkatolika miliardulo Tom Monaghan, fondinto de ''Domino's Pizza'' en 1960. Lia partnero estas la kompanio Barron Collier.

Ĉar oni ne volas fari abortigojn en la urbo kaj eĉ ne vendi kontraŭkoncipilojn, pornogazetojn, dissendi netaŭgajn televidajn spektaklojn, Monaghan estas kritikita de liberaluloj.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo

Kategorio:Katolikismo
Kategorio:Urboj de Florido
Stambulo

**Stambulo** estis la antikva nomo de la urbo Istanbulo.

La malnova urbo de Istanbulo situas sur la markolo de Bosporo, kiu apartigas Azion disde Eŭropo kaj kunligas Nigran Maron al Marmara Maro. 

## Historio 
Nomita Bizanco dum antikveco, ĝi alprenis la nomon Konstantinopolo kiam ĝi fariĝis la dua ĉefurbo de Romia Imperio sub Konstantino (330). Ĝis 1928, la urbaro oficiale nomiĝis *Konstantinopolo* kaj *Stambulo* nur signifis la antikvan urbon (t.e. la historia duoninsulo).

Tiu nomo estis vastigita al la tuta urbo sub la moderna formo *Istanbulo* post la reformo de la turkaj lingvo kaj skribo fare de Atatürk en 1928 (Revolucio de signoj). 

Nuntempe la moderna urbo estas multe pli granda kaj ampleksas ambaŭ bordojn azian kaj eŭropan de Bosporo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Istanbulo

Kategorio:Istanbulo
Kategorio:Urboj de Turkio
Katalin Kováts

**Katalin KOVÁTS**, antaŭe konata kiel **SMIDÉLIUSZ** (IFA: ; Budapeŝto, ) estas hungara esperantisto, pedagogo kaj lingvisto.

Ŝi estas redaktoro de la paĝaro edukado.net pro la «diversmaniera antaŭenigo de profesieca instruado de Esperanto» kaj «pro la popularigo kaj okazigo de la
ekzamenoj laŭ la Komuna Eŭropa Referenckadro»; ŝi servis kiel ano de la Akademio de Esperanto (2007-2022).

## Studoj 
### Renkontiĝo kun Esperanto 
Kováts naskiĝis en Budapeŝto, en 1957. Ŝi studentis en la bazlernejo en Pilisszentlászló (1964 -1970) kaj en Szentendre (1970-1972), ambaŭ en norda Hungario. Poste, ŝi aliĝis al gimnazioj en Szentendre (1972-1974) kaj en Budapeŝto (1974-1976). «Kiam mi eniris, mi vidis milojn da homoj. Mi estis relative nova.» — ŝi memoris dum intervjuo — «Mia koro batis, kaj kiam ĉiuj homoj kune komencis en unu lingvo kanti la Esperantan himnon, mi ploris. Estis tiom emocia momento.»

[eta|Katalin Kováts dum prelego de [ILEI, en 2015.]]
Ŝi kunlaboras kun la gazeto *Monato* ekde 1994 (servis kiel provleginto de la revuo dum 1994-2005) kaj estis vicredaktoro de *Internacia Pedagogia Revuo* (IPR) dum 1995-2006.

En 2009, Kováts iĝis la estro de la ekzamen-komisiono de UEA kaj, kadre de sia retejo edukado.net, ŝi okazigis kaj prizorgis la ekzamenojn.

Kadre de la paĝaro edukado.net, Kováts starigis en 2016 la projekton «Ekparolu!» por doni la eblecon al ĵuslernintoj de Esperanto parole apliki la lingvon.

### La KER-memtaksilo 
En 2005, Kováts tradukis la memtaksilon de la KER-ekzamensesio kaj aperigis ĝin el la Manlibro pri instruado de Esperanto. Kováts estas ankaŭ patrino de Petra Smidéliusz (iama estrarano de TEJO) kaj de Bence Smidéliusz.

En 2017 Katalin Kováts deklaris, ke krom la hungara, ŝi regas Esperanton (je nivelo C2), la italan (B2), la anglan (B2), la rusan (B1), la francan (B1), la nederlandan (B1), la polan (A2), kaj Idon.

Esperanto estas ŝia ĉefa lingvo, familie kaj labore. Ŝi estas dumviva membro de UEA.

## Premioj 
* En 2008, la retportalo edukado.net ricevis Diplomon pri Elstara Agado de UEA.
* En 2009, ŝi ricevis la Premion Ada Fighiera-Sikorska.
* En 2010, ŝi elektiĝis Esperantisto de la Jaro.
* En 2016, ŝi ricevis la Esperanto-Kulturpremion de la FAME-fondaĵo kaj la urbo Aalen.
* En 2018, ŝi ricevis la premion Deguĉi pro la multjara agado rilate al instruado de Esperanto

## Verkoj 
; Propraj libroj
* 
* 
* 
* 
* 
* 
;Aliaj
* 
* Ŝi kontribuis al multaj artikoloj en la trimonata *Internacia Pedagogia Revuo* kaj en la revuo *Esperanto*.

## Notoj
## Referencoj
## Literaturo
*  	

## Vidu ankaŭ
* Edukado.net
* Akademio de Esperanto
* Internacia Pedagogia Revuo (IPR)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* EsKu - Epizodo 26 - Katalin Kováts, jutuba filmeto en la kanalo EsKu - Esperanto-Kulturo - aperinta la 2022-12-23
*
*

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Hungaraj lingvistoj
Kategorio:Membroj de la Akademio de Esperanto
Kategorio:FAME-premiitoj
Kategorio:Premio Deguĉi
Cădaciu Mare

**Cădaciu Mare** [kədaĉu mare] (hungare: **Nagykadács** (nadjkadaĉ)) vilaĝo en Rumanio en la Valea Feernicului nordokcidente de Odorheiu Secuiesc. Administre ĝi apartenas al Şimoneşti.
## Loĝantaro
En 1992 estis 159 (158 hungaroj). Ĝi estis unue menciita skribe en 1567. 
## Historio
Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Gravaj personoj 
*Sándor Gálfalvi (26-a de majo 1919 - Cristuru Secuiesc, 12-a de januaro 1996): instruisto, kulturorganizanto, publicisto.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto
 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Harghita
Cădaciu Mic

**Cădaciu Mic** [kədaĉu mik], hungare: **Kiskadács**, kiŝkadaĉ estas vilaĝo en Valea Feernicului apartenanta administracie al la komunumo Şimoneşti. En 1992 ĝi havis 24 hungarajn loĝantojn.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Harghita
Chedea Mică

**Chedia Mică**  (hungare: **Kiskede** ) estas vilaĝo en Rumanio sude de Odorheiu Secuiesc. Administre ĝi apartenas al la komunumo Șimonești.

## Loĝantarto
En 1910 ĝi havis 217 loĝantojn (hungaroj); en 1992 64 (hungaroj).

## Historio
Ĝi estis unue menciita skribe en 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Udvarhely vármegye). En ĝia reformita preĝejo estis pentrita ligna baldakeno farita en 1805 de nekonata artisto. Nun ĝi estas en muzeo de Cluj-Napoca.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj
*Zsigmond Jakabházy  (Kiskede, 26-a de majo 1867 – Budapeŝto, 5-a de julio 1945): kuracisto, universitata profesoro, korespondanta ano de la Hungara Scienca Akademio (1923).
*István Tiboldi (Székelyszentmiklós, 1793 – 1880): popolkanto kolektanto, poeto.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Medișoru Mare

**Medișoru Mare** [mediŝoru] (hungare: **Medesér** [medeŝe:r]) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Cristuru Secuiesc. Administre ĝi apartenas al la komunumo Șimonești.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 915 loĝantojn (hungaroj); en 1992 1 075 (98 % da hungaroj).

En la censo de 2002 ĉiuj 147 loĝantoj deklaris sin etnaj hungaroj kaj la hungaran sia precipa lingvo.

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1333 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Medesér apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Kálmán Árkosi-Ferenczi (Medesér, ? 1877 – ?, ? 1918): verkisto, poeto.
* Elek Kiss (Medesér, 28-a de marto 1888 – 7-a de decembro 1971, Cluj): eklezia verkisto, tradukisto, unitariisma episkopo.
* András Szederjesi (n. 1-a de januaro 1926): skulptisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Evgeni Georgiev

**Evgeni GEORGIEV** - cirile *Евгени Георгиев* - estas bulgaro, kiu naskiĝis en 1955, do nun estas  aŭ  jarojn aĝa. Lia vivo pasis en du landoj: Bulgario kaj Aŭstrio. En la aŭstra ĉefurbo Vieno li fariĝis doktoro pri filozofio (disertacio pri Hugo von Hofmannsthal). Profesie li estas ĵurnalisto kaj specialisto pri merkatiko.

Esperanton li eklernis kiel 14-jara knabo (en 1969-1970) en sia naskiĝurbo Sofio, Bulgario. Li aktivis en la landa kaj internacia Esperanto-movadoj: Bulgara Esperanto-Asocio (1978-1990), TEJO (1978-1982) kaj TEĴA (1983-1995). Li laboris multajn jarojn kiel redaktoro de la revuo Bulgara Esperantisto (1982-1984, 1987-1992) kaj kiel redaktoro ĉe la Eldonejo de Bulgara Esperanto-Asocio (1984-1987). Krome li estas kunkompilinto de la bulgara-esperanta poŝvortaro (1992). Kunlaboranto de MONATO li fariĝis en 1991, kaj redaktoro de la rubrikoj *Hobio* kaj *Turismo* respektive en 1992 kaj 1996.

Kategorio:Bulgaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Bulgaraj esperantistoj
Cușmed

**Cușmed**  (hungare: **Küsmöd** ) estas vilaĝo en Rumanio laŭ la rivereto Cușmed nordokcidente de Odorheiu Secuiesc. Administre ĝi apartenas al la komunumo Atid.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 718 loĝantojn; en 1992 430 (hungaroj). En la censo de 2002 ĉiuj 423 loĝantoj deklaris sin etnaj hungaroj kaj la hungaran sia lingvo

## Historio 
Ĝia preĝejo de Sankta Virgulino en 1466 ricevis permeson de la papo por estiĝi pilgrimejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Küsmöd apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* György Kovács (27-a de aprilo 1911) – Târgu Mureș, 22-a de oktobro) verkisto, publicisto.
* Géza Szávai (4-a de decembro 1950) verkisto.
* Lajos Szőcs (n. 4-a de aprilo 1938 – Corund (Harghita), 13-a de julio 2008): bazlerneja instruisto en Corund (Harghita), etnografia esploristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

## Notoj 
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Tribo

**Tribo**, klasike, estis grupo da fratrioj aŭ kurioj kunigitaj per religia ligilo, havanta propran protektantan dion kaj propran komunan sanktejon. 

La vorto tribo devenas el la latina *tribus* (po tri). Ŝajne, en la komenco de romia historio, sub influo de etruskoj, la 12 gentoj de Romo estis organizitaj en tri triboj kun po 4 gentoj por ĉiu tribo. La estro de tribo eble estis "*tribunus*", sed kromaj historiaj informoj mankas. En la latina lingvo, "tribus" restis kiel sinonimo de "granda ero de iu popolo", aŭ "granda kunigo de familioj"; de tiam, "tribo" akiris la sencon de "granda aro de familioj", "politika aro de familioj", "iom sendependa parto de iu popolo", ktp kaj estis aplikata al aliaj popoloj kiujn romianoj ekkonis. Sekve, kiam romianoj invadis Grekion, ili nomis "tribo" la erojn de la Atena societo, la "démoi"; la partoj de keltaj popoloj ankaŭ estis nomitaj "tribo" ktp.

Tribo, laŭ tiu tradicio, nomiĝas ankaŭ idaro de ĉiu el la 12 hebreaj patriarkoj en latinaj tradukoj de Biblio kaj en lingvoj influitaj de tiuj tradukoj.

Nun, "tribo" estas fleksebla koncepto, ĝenerale signifas memstaran popolon kun malmultaj anoj kaj nomada vivo.

*Gento* estas la kulturaj samecoj de grupo de same devenaj familioj. Kvankam raso kaj gento estas similaj konceptoj, la koncepto de gento radikas en la ideo de societaj grupoj, nacieco, religio, denaska lingvo, aŭ similaj tradicioj. *Raso* rilatas al la fizikaj trajtoj de grupo, anstataŭ la kulturaj.

## Vidu ankaŭ 
* Etno
* Gento
Ŝaftremo

**Ŝaftremo** estas la plej konata kaj studata priona malsano de ŝafoj kaj kaproj. Sciencistoj eĉ opinias, ke ŝaftremo estas la *praavo* de ĉiuj prionaj malsanoj de bestoj (inter ili homoj). Ŝaftremo estas konata en Britio jam preskaŭ 300 jarojn. Alia nomo de ŝaftremo estas *skrap-malsano*. Pro netolerebla haŭta juko, karakteriza por la malsano, la bestoj frotiĝas kontraŭ ĉiuj malmolaj objektoj kaj fariĝas tre ekscititaj. Baldaŭ ĉe ili aperas ŝanceliĝema irmaniero, kaj la bestoj jam ne povas stari. Post kelkaj jaroj la malsanaj bestoj pereas. En la cerbo de la malsanaj kaj mortintaj bestoj estas trovitaj multnombraj spongecaj kavoj sur la loko de detruitaj nervaj ĉeloj kaj amasiĝoj de la proteino ameloido (ameloidaj plakaĵoj), kiuj enhavas grandan kvanton da infektaj prionoj. Krom en la cerbo, tiuj prionoj povas aperi en limfonodoj, lieno, okulbulboj, intestaro ktp. La ŝafoj kaj kaproj infektiĝas precipe sur paŝtejoj kaj en bienoj, kiuj restas kontaĝaj longan tempon post ĉeestado de la malsanaj bestoj. Nuntempe ŝaftremo estas disvastiĝinta en multaj landoj de ĉiuj kontinentoj krom Aŭstralio.

Por la prevento de la malsano necesas rigoraj kvarantenaj kaj profilaktikaj rimedoj: la frua evidentigo de la malsanaj bestoj, neniigo de la grego, kie estis registrita almenaŭ unu malsana besto, desinfektadoj, malpermeso uzi la paŝtejon, kie paŝtiĝis malsanaj bestoj, ktp.

Sed ŝaftremo estas danĝera ne nur por ŝafoj kaj kaproj. Sciencistoj malkovris, ke ŝaftremo fariĝis la fonto de infektado por multaj aliaj bestoj. Malraciaj kaj nepripensitaj agadoj de homoj, kiuj uzis kiel aldonan proteinan nutraĵon al bestoj nesufiĉe desinfektitajn ostodevenan farunon kaj viandajn restaĵojn, fabrikitajn el kadavroj de ŝafoj kaj kaproj, kiuj estis infektitaj de ŝaftremo, alkondukis al la amasa disvastiĝo de prionaj malsanoj inter bovoj, katoj, lutreoloj, hufuloj ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Kuruo

## Eksteraj ligiloj 
* El MONATO: Vladimir LEMELEV: PRIONOJ: Nova etapo en biologio kaj medicino

Kategorio:Bestaj malsanoj
Rugănești

**Rugănești**  () estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Cristuru Secuiesc. Administre ĝi apartenas al la komunumo Șimonești.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 669 loĝantojn (hungaroj); en 1992 667 (hungaroj).

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1495. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Rugonfalva apartenis al Hungario, (*Udvarhely*). Ĝia reformita preĝejo havas pentritan lignan baldakenon kaj ĥorejon faritajn de Georghius Rosler kaj Herman Szászkézdi Andreas en 1783. Tie naskiĝis la patrino de la trifoja olimpia ĉampiono kaj boksisto László Papp.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Famuloj 
* Dezső Balogh (2-a de oktobro 1912 – ?): popolkantesploristo.
* Miklós Bartha (14-a de novembro 1848 – Budapest, 19-a de oktobro 1905): politikisto, publicisto, ĉefredaktoro Ellenzék.
* Mózes Bíró (n. 24-a de majo 1933): kemiisto, scienca esploristo.
* Domokos Kiss (n. 10-a de novembro 1946): operkantisto (tenoro).
* András Mester (1922 Kluĵo, 2002): aktoro.
* József Mester (1928- 2002, Békéscsaba), operkantisto.
* Miklós Mester (8-a de marto 1906 – Budapeŝto, 5-a de januaro 1989): historiisto.
* Rozália Mészáros Jakab Zsigmondné (n. 14-a de julio 1928): bazlerneja instruistino, popolartistino, verkistino
* Anna Mihálykó, *Anna Bali* (n. 8-a de aŭgusto 1948): fotoartistino.
* Samu Sebesi (1859? – 1930): verkisto, ĵurnalisto, aktoro.

Dosiero:Ruganesti Biserica reformata.JPG|Reformita preĝejo en Rugănești
Dosiero:31arugonfalva2.jpg|Interno de la reformita preĝejo

## Bibliografio 
* Jakab Zsigmondné Mészáros Rozália: *Rugonfalva az idő múlásában*. 2005.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la komunumo Șimonești
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Chedea Mare

**Chedia Mare**  (hungare: **Nagykede** ) estas vilaĝo en Rumanio norde de Cristuru Secuiesc. Administre ĝi apartenas al la komunumo Șimonești.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 202 loĝantojn (hungaroj); en 1992 29 (hungaroj).  Ĝi estis unue menciita skribe en 1255.

## Historio
Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Nagykede apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
*Samu Benedekffi (1915 – ?): poeto
*Gyula Péterffi (10-a de aŭgusto 1878 – 7-a de majo 1942, Torockó) dramverkisto
*Sándor Péterfi (7-a de aprilo 1817 – Olthévíz, 12-a de marto 1887): unitariisma pastro.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
János Kardalus

**KARDALUS János** (kardaluŝ) estis rumanuja hungara instruisto pri rumana lingvo, etnografia esploristo naskita la 20-an de septembro 1935 en Mugeni kaj mortinta la 9-an de aprilo 2006 en Miercurea Ciuc.

## Kariero 
János Kardalus akiris bazlernejan instruistan diplomon en Cristuru Secuiesc en 1954 kaj mezlernejan pri la rumana lingvo kaj literaturo en Kluĵo en 1966. Li instruis en pluraj vilaĝoj. Inter 1965 kaj 1976 li estis lernejestro en Mereşti. De 1976 ĝis 1991 li estis direktoro de la Domo de Popolkreaĵoj de Distrikto Harghita en Miercurea Ciuc kaj poste li laboris kiel lernejinspektoro en la sama distrikto ĝis sia pensiuliĝo en 1999. En 1999 li doktoriĝis pri etnografio. Li verkis pli ol 40 studaĵojn etnografitemajn.

## Ĉefaj verkoj 
* *Kapuk és kerítések*, 1977.
* *Népviselet*, 1979.
* *Korondi kerámia*, 1981.
* *A festett bútor*, 1982.
* *A székely festett bútor*, 1995.
* *Népélet a Kis-homorod mentén*, 1998.

## Fonto 
* Erdélyi magyar ki kicsoda, 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj etnografoj
Hermosillo

**Hermosillo** estas urbo en nordokcidenta parto de Meksiko, sur ebenaĵo rigardanta al la Kalifornia Golfo. Ĝi situas en alto de , ĉe kunfluo de riveroj Sonora kaj San Miguel, oriente de la Kalifornia Golfo. Ĝi estas ĉefurbo de federacia ŝtato Sonora kun ĉirkaŭ  loĝantoj (2004).

Hermosillo estas komerca kaj prilabora centro de la akvum-mastruma provinco. Oni kultivas sur la ĉirkaŭaj agroj ĉefe maizon, tritikon, kotonon, fabon, sed oni ankaŭ bredas bovon.

En la urbo formas kontraston la koloniismaj kaj la modernaj konstruaĵoj. Ĝi estas populara vintra ripozloko, kun universitato ekde 1938.

Oni minas en la proksimo kupron.

En Hermosillo naskiĝis Hermes Alberto Carvajal, fama eldonisto kaj verkisto.

Hermosillo havas flughavenon kaj ĝi estas grava stacio sur la ĉefvojo inter la nordokcidenta limurbo Mexicali kaj Meksikurbo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hermosillo.gob.mx 
* http://www.gotosonora.com/hermosillo-son-mx.htm 
* http://www.inegi.gob.mx  
* http://img116.echo.ĉ/img116/5716/museo6bc.jpg 


Kategorio:Urboj de Meksiko
Sonora-Dezerto

eta|220ra|Baboquovari-pinto en la dezerto
**Sonora-Dezerto** estas montara dezerta, seka areo en okcidenta parto de federacia ŝtato Arizono, sudorienta parto de Kalifornio, okcidenta parto de meksikaj federaciaj ŝtatoj Malsupra Kalifornio kaj Sonoro.

Al tiu varmega, seka areo apartenas ankaŭ la Kolorado- kaj Yuma-dezerto. Oni povis elformi kultiveblajn agrojn per akvumado, ekz en la valoj de Coachella kaj Imperial.

Dum la vintraj monatoj multaj turistoj vizitas la mildklimatajn ripozejojn de Sonora-Dezerto, inter ili Palm Springs en Kalifornio, same Tusono kaj Fenikso en Arizono.

En la dezerto troviĝas kelkaj indianaj rezervejoj (ekz. Papago, Pima).

## Biogeografio 
Fitogeografie, Sonora-Dezerto estas aparta flaŭra provinco el la Madrea Regiono de la Holarktisa Regno (vidu : Flaŭra regno).

Biogeografie, Sonora-Dezerto estas tersupraĵa ekoregiono el la nord-meksika ekoprovinco de la nearktisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Ĝi estas parto de la tutmondaj 200-regiono Sonora- kaj malsupra-kalifornia dezertoj. Biome la ekoregiono apartenas al dezertoj kaj kserofitaroj.

## Vidu ankaŭ 
* Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj
* Ekoregionoj en Meksiko
* Konservada stato de ekoregiono

## Eksteraj ligiloj 
*  Ekoregiono NA1310 : Sonora-Dezerto (WWF)
*  Ekoregiono NA1310 : Sonora-Dezerto (*Bioimages*)
*  Sonora-Dezerto (*Globalspecies*) 
*  Situo de la ekoregiono NA1310 : tajpu *Sonoran desert* 
*  Tutmondaj 200; numero 130 : Sonora- kaj malsupra-kalifornia dezertoj (WWF) 

Kategorio:Nearktisaj ekoregionoj
Kategorio:Dezertoj en Nordameriko
Kategorio:Dezertaj ekoregionoj
Kategorio:Dezertoj kaj kserofitaroj
Kategorio:Global 200
Kategorio:Dezertoj en Arizono
Kategorio:Dezertoj en Kalifornio
Kategorio:Geografio de Meksiko
Sonora (rivero)

**Sonora** estas rivero en nordokcidenta parto de Meksiko, en federacia ŝtato Sonoro. Ĝi fontas ĉe limo de Usono, sude de Cananea, poste fluas suden, sudokcidenten inter la okcidentaj plilongiĝoj de Okcidenta Patrinmontaro.

Ĝi preterfluas Hermosillo-n, ĉefsidejon de Sonora-ŝtato kaj trafluas la bordan ebenaĵon kaj enfluas la Kalifornian Golfon kontraŭ la Tiburon-insulo. Ĝi tuta longo estas ĉ. 400 km. Sur ties bordo situas multaj komunumoj, inter aliaj Arizpe, Moctezuma, Ures kaj Hermosillo. Kvankam akvo de la rivero malaperas en sekaj jaroj, oni uzas tion por akvumi, ĉefe ĉe ĉirkaŭo de Hermosillo.

Kategorio:Riveroj en Meksiko
Dominanta decida regulo

Estu \delta_1 kaj \delta_2 du decidaj reguloj, kaj estu R(\theta, \delta) la risko de regulo \delta por parametro \theta.

La decida regulo \delta_1 estas nomata kiel **dominanta** de regulo \delta_2 se R(\theta,\delta_1)\le R(\theta,\delta_2) por ĉiuj \theta, kaj la neegalaĵo estas severa por iu \theta.

Vidi ankaŭ artikolon konsentebla decida regulo.
Kategorio:Decida teorio
Rudimenta enigo

En matematika logiko, se M kaj N estas modeloj en la sama lingvo L, funkcio

: f:M\to N

nomiĝas **rudimenta enigo** se f(M) estas rudimenta substrukturo de N kaj f estas modela izomorfio inter M kaj f(M).

Rudimentaj enigoj estas la plej gravaj bildigoj en modelteorio. Rudimentaj enigoj kies argumentaro estas *V* (la universo de aroteorio) havas gravan rolon en la teorio de grandaj kardinaloj.

Kategorio:Modela teorio
Rudimenta matematiko

**Rudimenta matematiko** konsistas de matematikaj temoj ofte instruita tra la unuagrada kaj meznivela lernejoj. La plej bazaj estas aritmetiko kaj geometrio. En la sekva nivelo povas esti probablo kaj statistiko, algebro, kaj trigonometrio.

## Vidu ankaŭ 
* Operacioj per nombroj
** Adicio
** Subtraho
** Multipliko
** Divido

Kategorio:Rudimenta matematiko
Elipsa Γ funkcio

En matematiko, la **elipsa Γ funkcio** estas q-seria analogo. Ĝi estas donata per formulo

:\Gamma (z;p,q) = \prod_{m=0}^\infty \prod_{n=0}^\infty
\frac{1-p^{m+1}q^{n+1}/z}{1-p^m q^n z}. 

Ĝi kontentigas egalaĵojn:

:\Gamma(z;p,q)=\frac{1}{\Gamma(pq/z; p,q)}\,

:\Gamma(pz;p,q)=\theta (z;q) \Gamma (z; p,q)\,

:\Gamma(qz;p,q)=\theta (z;p) \Gamma (z; p,q),\,

kie &theta; estas la q-θ funkcio.

Kategorio:Γ kaj rilatantaj funkcioj
Kategorio:Q-analogoj
Ekvilibra punkto

En matematiko, la punkto \tilde\mathbf{x}\in \mathbb{R}^n estas nomata kiel **egalpeza punkto** por diferenciala ekvacio

:\frac{d\mathbf{x}}{dt} = \mathbf{f}(t,\mathbf{x})

se \mathbf{f}(t,\tilde\mathbf{x})=0 por ĉiuj t\,\!.

Simile, la punkto \tilde\mathbf{x}\in \mathbb{R}^n estas nomata kiel **egalpeza punkto** por diferenca ekvacio

:\mathbf{x}_{k+1} = \mathbf{f}(k,\mathbf{x}_k)

se \mathbf{f}(k,\tilde\mathbf{x})=\tilde\mathbf{x} por k=0,1,\ldots.

Kategorio:Diferencialaj ekvacioj
Eksponenta funkcia pova distribuo

La **eksponenta funkcia pova distribuo**, ankaŭ sciata kiel la **ĝeneraligita erara distribuo**, prenas krustan parametron *a* kaj eksponenton *b*. La probablodenso estas

p(x) dx = {1 \over 2 a \Gamma(1+1/b)} \exp(-|x/a|^b) dx

Por *b = 1* ĝi reduktas al la laplaca distribuo. Por *b = 2* ĝi havas la saman formon kiel gaŭsa distribuo kun a = \sqrt{2} \sigma.

Kategorio:Kontinuaj distribuoj
Konverĝaj linioj

En geometrio, tri aŭ pli da linioj estas nomataj kiel **konverĝaj** se ili intersekciĝas ĉe unu sola punkto.

Komparu al samrektaj linioj.

Kategorio:Matematika terminologio
Kategorio:Elementa geometrio
Pligrandiĝanta procezo

**Pligrandiĝanta procezo** estas stokastiko

:(X_t)_{t \in M}

kie la hazardaj variabloj X_t, kiuj konsistigas la procezon, pligrandiĝas preskaŭ certe kaj
:0=X_0 \leq X_1 \leq \ldots 
**Kontinua pligrandiĝanta procezo** estas tia procezo kie la aro M estas kontinua.

Kategorio:Stokastikaj procezoj
Kategorio:Probablo
Ena derivaĵo

Je diferenciala geometrio, la **ena derivo** estas derivoperatoro de grado −1 sur la eksteraĵa alĝebro de diferencialaj formoj sur glata sternaĵo. Ĝi estas difinita kiel kuntiro de diferenciala formo kun vektora kampo.

## Difino 
Se
* M estas glata sternaĵo,
* kaj X\in\Gamma(\mathrm M) estas vektora kampo sur M,
do la **ena derivo**
:i_v\colon \Omega^p(M) \to \Omega^{p-1}(M)
estas jena la reele lineara bildigo: ĉe ĉiu punkto x\in M, pri ajna diferenciala formo \omega \in \Omega^p(M) de grado p sur M, por ajnaj tanĝaj vektoroj u_1,\dotsc,u_{p-1}\in\mathrm T_xM,
:i_v\omega|_x(u_1,\dotsc,u_{p-1})=\omega(v|_x,u_1,\dotsc,u_{p-1}).

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Diferencialaj formoj
Logaritme konkava funkcio

Matematika funkcio f estas **logaritme konkava**, se ĝia natura logaritmo \ln(f(x)) estas konkava. Ĉiu Konkava funkcio estas logaritme konkava, tamen la inversa konkludo ne nepre ĝustas (ekzemple \exp\{-x^2\} estas logaritme konkava, sed ne konkava).

Analoge, funkcio nomiĝas **logaritme konveksa** se ĝia natura logaritmo estas konveksa.

Evidente la difino ne dependas de la bazo de la logaritmo.

## Vidu ankaŭ 
* Konveksa aro
* Konveksa funkcio

Kategorio:Rudimenta algebro
Hilberta sternaĵo

En matematiko, **hilberta sternaĵo** estas sternaĵo modelita en hilberta spaco. Tial ĝi estas topologia spaco en kiu ĉiu punkto havas najbarecon homeomorfan al hilberta spaco. Hilbertaj sternaĵoj estas unu el eblaj specoj de sternaĵoj en malfiniaj dimensioj.

## Vidu ankaŭ 
* Banaĥa sternaĵo

Kategorio:Ĝenerala topologio
Kategorio:Strukturoj sur sternaĵoj
Altkomponita nombro

**Altkomponita nombro** estas entjero **n** , kiu havas pli da divizoroj ol ĉiu entjero **m** pli malgranda ol **n**.

Ekzemple, 12 estas la plej malgranda entjero kun ses divizoroj (1, 2, 3, 4, 6, kaj 12). Pro tio ĝi estas *altkomponita nombro*. Jen listo de la plej malgrandaj:

1, 2, 4, 6, 12, 24, 36, 48, 60, 120, 180, 240, 360, 720, 840, 1260, 1680, 2520, 5040, 7560, 10080 ... (nefinie)

La kvanto de la altkomponitaj nombroj estas nefinia, ĉar por ĉiu ajn altkomponita nombro **n** inter **n** kaj ties duoblo **2*n** ekzistas almenaŭ unu cetera.

La koncepto estis unue priskribita fare de Srinivasa Aiyangar Ramanujan (1887-1920).

## Referenco
* Srinivasa Aiyangar Ramanujan, *Highly Composite Numbers* (Esperante: *altkomponitaj nombroj*), Proc. London Math. Soc. 14, 347-407, 1915; represita en *Collected Papers* (*Kolektitaj paperoj*) (Red. G. H. Hardy kaj aliaj), Novjorko: Chelsea, pp.&nbsp;78–129, 1962

## Vidu ankaŭ
*Supera altkomponita nombro
*Faktorado de entjero
*Faktorado
*Divizoro
*Perfekta nombro, Primo de Mersenne, abunda nombro, manka nombro
*Primofaktorialo
*Faktorialo
*dividanta funkcio

## Eksteraj ligiloj 
* pli ... paĝo de *Achim Flammenkamp*, universitato *Bielefeld* (*anglalingve*).
* vico de la 1200 plej malgrandaj altkomponitaj entjeroj (sub-)paĝo de *Achim Flammenkamp*

Kategorio:Entjeraj vicoj
Ara sistemo de finia speco

Familio \mathcal{F} de aroj estas de **finia speco** se ĝi havas jenajn propraĵojn:
#Por ĉiu A\in \mathcal{F}, ĉiu finia subaro de A apartenas al \mathcal{F}.
#Se ĉiu finia subaro de donita aro A apartenas al \mathcal{F} do A apartenas al \mathcal{F}.

Kategorio:Araj familioj
Feliĉa primo

**Feliĉa primo** estas nombro kiu estas primo kaj samtempe feliĉa nombro. La unuaj (la plej malgrandaj) kelkaj feliĉaj primoj estas

3 7 13 31 37 43 67 73 79 127 151 163 193 211 223 241 283 307 331 349 367 409 421 433 463 487 541 577 601 613 619 631 643 673 727 739 769 787 823 883 937 991 997 1009

Ne estas sciata ĉu estas malfinie multaj feliĉaj primoj.

Ĝemelaj feliĉaj primoj okazas malpli ofte ol ĝemelaj primoj ĝenerale, sed en simila proporcio. Ĝemelaj primoj estas primoj kiu estas apartigita per du (ekzemple 5 kaj 7). Ĝemelaj feliĉaj primoj estas maloftaj pro al la maniero per kiu feliĉaj nombroj estas difinitaj.
Kategorio:Primoj
Plenigo de kvadrato

**Plenigo de kvadrato** estas tekniko de rudimenta algebro en kio esprimo

:x^2+bx+c

estas anstataŭigita per esprimo de la formo

:(x+d)^2+e

Do:

:\begin{matrix}ax^2 + bx + c &=& a\left(x^2 + \frac{bx}{a}\right) +c \\
&=& a\left(x^2 + \frac{bx}{a} + \left(\frac{b^2}{4a^2} - \frac{b^2}{4a^2}\right)\right) + c \\
&=& a\left(x^2+2\frac{bx}{2a}+\left(\frac{b}{2a}\right)^2\right)-\frac{b^2}{4a} +c \\
&=& a\left(x+\frac{b}{2a}\right)^2-\frac{b^2}{4a} + c
\end{matrix}

Plenigo de kvadrato plisimpligas esprimon engaĝantan plenan kvadratan polinomon al engaĝantan nur kvadraton kaj konstanton.

## Ekzemplo 
Simpla ekzemplo estas:

:x^2+4x = x^2+4x+4-4 = (x+2)^2-4

Nun, konsideru la problemon de trovo de malderivaĵo de ĉi tio:

:\int\frac{dx}{9x^2-90x+241}.

La denominatoro estas

:9x^2-90x+241=9(x^2-10x)+241.

Adicio de (10/2)2 = 25 al *x*2 - 10*x* donas perfektan kvadraton *x*2 - 10*x* + 25 = (*x* - 5)2. Do:

:9(x^2-10x)+241=9(x^2-10x+25)+241-9(25)=9(x-5)^2+16.

Kaj la malderivaĵo estas

:\int\frac{dx}{9x^2-90x+241}=\frac{1}{9}\int\frac{dx}{(x-5)^2+(4/3)^2}=\frac{1}{9}\cdot\frac{3}{4}\arctan\frac{3(x-5)}{4}+C.

## Vidu ankaŭ 
* Kvadrata funkcio
* Kvadrata ekvacio
* Al-Ĥorezmi
* Faktorigo

Kategorio:Algebro