open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tamarikacoj

La **tamarikacoj**.

Tiuj plantoj kreskas en Azio, Eŭropo, Afriko, sed la centro estas apud la Mediteraneo kaj Mez-Azio. Ilia vivtereno estas la dezertoj, stepoj, sed multaj vivas eĉ sur salaj grundoj. Ili havas malgrandajn, skvamecajn foliojn, alterne starantajn. La folioj havas dikan kutiklon kaj ofte saloglandojn. Ili havas duseksajn 4-5-nombrajn florojn.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (13 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Caryophyllales* Juss. ex Bercht. & J.Presl - kariofilaloj
****Tamaricaceae* Link - tamarikacoj
*****Myricaria* Desv. - mirikario
*****Reaumuria* L. - reaŭmurio
*****Tamarix* L. - tamariko

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Tamarikacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Bálint Szemenyei

**SZEMENYEI Bálint** (mortis 66-jara la 7-an de decembro 1972 estis hungara esperantisto, UEA-komitatano, delegito kaj fakdelegito pri juro. Krom kiel sekretario de la 2a Teritoria Komitato de Hungara Esperanto-Asocio, li aktivis ankaŭ kiel membro de la konsilantaro por Somera Esperanto-Universitato, ĉiujare okazanta en Hungarujo.

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Tamariko

eta|franca tamariko
**Tamariko** (*Tamarix*) estas genro de arbedoj kun longaj, maldikaj branĉoj, malgrandaj, skvamecaj folioj, malgrandaj, 4-5-nombraj, hipoginaj, rozkoloraj floroj en densaj panikloj aŭ malgrandaj grapoloj. Kelkaj specioj estas ĝardenaj ornamplantoj.
** (*Tamarix mannifera*): la manĝebla rezino de tiu specio estas la manao, menciita en la Biblio.
** (*Tamarix artikulata*) havas ofte gajlojn pro piko de ŝildlaŭso.

Pluaj specioj:
* *Tamarix africana* 
* *Tamarix anglica*
* *Tamarix aphylla*
* *Tamarix canariensis* 
* *Tamarix chinensis*
* *Tamarix dioica*
* *Tamarix gallica*
* *Tamarix hispida*
* *Tamarix indica*
* *Tamarix juniperina*
* *Tamarix parviflora*
* *Tamarix ramosissima*
* *Tamarix tetrandra*

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tamariksilvio

Kategorio:Tamarikacoj
Firsto

dekstra|eta|260px|Firsto en moderna magazenara konstruaĵo.
**Firsto** estas eĝo, kiun formas du flankoj de tegmento.

Plej ofte la firstlinio situas en la mezo inter la tegment-randoj. Tio ebligas ke la du flankoj de la tegmento havas identan deklivo-angulon.

Laŭ Francisko Azorín **Firsto** estas *La plej alta konveksa tegmento supro.* Li indikas etimologion el latina *fastigium*, kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj **firstlinio**, por tegmenta suprolinio, kaj *firstotrabo*, por peco kunliganta la vertojn de la tegmentoarmaturoj.

## Komparu kun 
* Firstotrabo

## Notoj 
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Firstotrabo

[eta|Firstotrabo en Maori-domo [Velingtono]]
La **Firstotrabo** estas la ĉefa el la traboj kiuj apogas tegmenton.
Ĝi formas la supran parton de la tegmenta ĉarpentaĵo.

Laŭ Francisko Azorín **Firsto** estas *La plej alta konveksa tegmento supro.* Li indikas etimologion el latina *fastigium*, kaj li aldonas teknikajn terminojn kiaj **firstlinio**, por  tegmenta suprolinio, kaj *firstotrabo*, por peco kunliganta la vertojn de la tegmentoarmaturoj.

## Komparu kun 
* Ĉevrono
* Firsto
* Gablo

## Notoj 
Kategorio:Konstruaĵoj
Konstruaĵoparto

## Partoj de konstruaĵo
*Balkono
*Fenestro
*Firsto
*Frontono
*Fundamento
*Gablo
*Kelo
*Kolono
*Kornico
*Muro
*Plafono
*Pordo
*Ŝtuparo
*Tegmento
*Teraso
*Trabo

## Teknikaj instalaĵoj
(iam movinda al aparta artikolo)

*alarminstalaĵo
*instalŝakto
*akvodukto
*pluvakvodukto
*poluakvodukto
*gasodukto
*elektokablo
*telefonkablo
*televidokablo
*klimatiza instalaĵo (granda por tuta domo aŭ etaĝo)
*klimatizilo (malgranda por unu ĉambro)
*aeruma instalaĵo
*hejtinstalaĵo
*hejtilo
*lifto
*sunkolektoro
*sunĉela panelo

## Vidu ankaŭ 
* Konstruelemento
Frontono

eta|223x223px|frontono dronte de la "Greka Nacia Akademio" en Ateno
En la klasika arkitekturo de la greka-romia antikvo **frontono** estas triangula aŭ duonronda kronaĵo de la fasado, kiu havas kiel bazon la kornicon de la entablemento.

Ankaŭ analoga ornamaĵo ĉe la fronto de konstruaĵo, kiu troviĝas super pordo aŭ fenestro nomiĝas **frontono**.

Laŭ Francisko Azorín **frontono** estas *Triangula kronaĵo de fasado formita per horizontala modluro k. la arta elmontro de duflanka tegmento. Ornamaĵo ĝin similanta.* Li indikas etimologion el latina *frons, frontis* (frunto), kaj li aldonas esprimojn *Triangula frontono* kaj *cirkla frontono*.
[eta|745x745ra|frontono ĉe la [Praga Operejo, skulptaĵoj de Theodore Friedel]]

## Notoj 
## Komparu kun 
* Gablo
* Timpano

Kategorio:Konstruaĵoj
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Teatro José de Alencar

**Teatro José de Alencar** estas la plej malnova teatro en la ĉefurbo de Cearao, Fortalezo, Ĝia nomo omaĝas la faman verkiston José de Alencar (Jozefo de Alenkar'). Konstruita inter 1908 kaj 1910, ĝi estas grava marko arkitektura kaj kultura de la urbo Fortalezo. La teatro posedas belan arkitekturon kaj ĝiaj eklektikaj linioj elstaras pri novklasikismaj elementoj kaj *"Art nouveau"*; la metala strukturo estis importita el Skotlando.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo 
* Bildoj

Kategorio:Cearao
Kategorio:Teatroj
Kategorio:Teatroj en Brazilo
Kornico (arkitekturo)

[eta|160px|La fasado de la *Palazzo Rucellai* en [Florenco havas entute kvar kornicajn bendojn, la plej malalta, la "sojla kornico", en iom pli ol duona alto de la pordoj malpli ol metron super la sojlo]]
En arkitekturo **kornico** estas liniforma elstaraĵo, similanta al modluro, kiu kronas konstruaĵon aŭ muron. Francisko Azorín difinas ĝin *Modluro kronanta konstruaĵon, muron, piedestalon* kaj indikas etimologion el la greka *koronis* (kronaĵo) tra la latina *coronis*. Ĝia precipa funkcio estas ŝirmi la fasadon kontraŭ pluvakvo, kaj ĝi ankaŭ permesas elstarigi iujn liniojn de la konstrua strukturo, kiel la distingon inter etaĝoj.

En antikva greka kaj romia arkitekturo, la kornico estis la plej supra parto de la entablemento, kiu konsistis ankaŭ el arkitravo kaj friso. La esenca elemento de kornico estas la gutlado, t.e. la horizontale elstara parto, de kiu la pluvgutoj fluas.. En mezepoka romanika kaj gotika arkitekturo, la kornico estas nura elstara bendo, kiu apogas la gutujon. Ĝi ĝenerale estas subapogata de konsoloj aŭ modilonoj. Ene de konstruaĵo, kornico garantias la kontinuecon de ŝajnvolbo kaj havas gravan ornaman rolon. Ekde la Renesanco, kornicoj sekvas la romian modelon..

Ankaŭ analoga formaĵo ĉe meblo (ekz. ŝranko) nomiĝas **kornico**, sed ne konfuzu kun konzolo.

## Stiloj 
### Antikva periodo 
[eta|400px|Antikva [entablemento de la Maison Carrée en Nimo. La perspektivo montras la prilaboritan sofiton de la kornico. La sofito alternas modilonojn kaj florajn kasonojn. La sofito estas bordita ĉe la arkitrava kaj gutlada flankoj per korforma ornamo. La ekstera bordo de la kornico konsistas el gutlado kaj cimatio.]]

En la dorika, ionika, kaj korintika arkitekturaj ordoj, la kornico estas la plej supra parto de la entablemento, super la friso. Ĝi kronas la ordon, kaj ĝia elstara formo ŝirmas la malsuprajn partojn kontraŭ la fluo de pluvakvo. Ĝi ĝenerale havas surmetitan gutujon kaj apogas la kovraĵon. Se alia ordo estas supermetita, la kornico ne apogas la kovraĵon, sed ĝia supro estas plata por ricevi la suprajn kolonojn aŭ pilastrojn.

## Bildaro 

Dosiero:Italianate1.png|Kornico de loĝejo en Sanfrancisko.
Dosiero:Valence-Corniche-Crabes-Coquillages.jpg|Kornico ornamita per kraboj kaj konkoj, Valence (Drôme).
Dosiero:Mömünəxatun Türbəsi Detail.jpg|Kornico ornamita per ''''. Maŭzoleo de Momine Khatun, 12-a jarcento, Bakuo.

## Vidu ankaŭ 
* Friso
* Zooforo

## Notoj 
Kategorio:Arkitekturo
Kornico (geografio)

eta|dekstre|250px|Koncico de neĝo antaŭ falo. Fendoj ed neĝo estas videblaj en la parto (1). La areo (3) falis nelonge post efektivigo de tiu ĉi foto kaj lasis la areon (2) en nova rando.
En geografio **kornico** estas pli-malpli horizontala superelstaraĵo el rokaĵo aŭ malmoliĝinta neĝo. Ĝi formiĝis ĉar la vento ventas neĝon sur terena ŝiro.

Kornicoj estas tre danĝeraj.

Kategorio:Geografio
Timpano (arkitekturo)

eta|250ra
En la klasika arkitekturo de la greka-romia antikvo **timpano** estas triangula spaco inter la tri kornicoj de frontono.

Ankaŭ simila spaco ĉe alistila konstruaĵo, ekzemple super pordo, nomiĝas **timpano**.

Laŭ Francisko Azorín **timpano** estas *Panelo, ofte triangulforma; inter la modluroj de frontono, de impoŝto k. du apudaj arkivoltoj, de lintelo k. arkivolto.* Li indikas etimologion el la greka *timpanon* (triangulaĵo, triangula muzikilo), kaj de tie la latina *tympanum*

## Vidu ankaŭ 
* Frontono
* Gablo

## Notoj 
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Entablemento

[eta|Entablemento de [Dorika ordo.]]
[eta|maldekstre|Entablemento de [Korinta ordo.]]
Konstruarto > arkitekturo > konstruaĵo > fasado > entablemento
----
**Entablemento** estas parto de konstruaĵo, kiu sin apogas sur la supro de kolonoj kaj ilin kunligas. Ĝi konsistas el arkitravo, friso kaj kornico, kaj duarangaj elementoj estas triglifoj, metopoj, muteloj...

Laŭ Francisko Azorín **Entablemento** estas *Supra parto de la klasikstilaj konstruaĵoj, konsistanta ordinare el arkitrabo, friso k. korniso [tiele].* Kaj li indikas etimologion el la latina *en + tabula* (tabulita).

## Referencoj
Kategorio:Arkitekturo de Antikva Grekio
Kategorio:Kolonoj
Kategorio:Konstruaĵoj
Kreola lingvo

[eta|Kreolaj ŝildoj en [Martiniko.]]
**Kreola lingvo** (aŭ tutsimple "**kreolo**") estas eksa piĝino, kiu ekhavis denaskajn parolantojn. Kreola lingvo, per apero de popolo parolanta en ĝi, povas iĝi sufiĉe riĉa kaj nuancoplena por servi kiel nacia lingvo, kiel okazis en kelkaj eksaj kolonioj (Haitio, Nov-Gvineo ka.).

## Termino 
La vorto "kreolo" devenas de hispana *criar*, kio povas signifi "kreskigi" aŭ "nutri". Estas nomo por ĉiuj lingvoj, kiuj estiĝis dum la 17-a jarcento per la reciproka trapenetrado de la respektiva eŭropa lingvo kun la lingvo en la kolonizita lando. La kreolaj similas al la piĝinaj lingvoj, sed havas pli kompleksan gramatikon kaj pli grandan vortaron. Kelkaj piĝinoj evidentiĝis tiel utiliĝemaj, ke komunumo akceptas ilin kiel lingvafrankaon.

## Diversaj bazoj 
Kreolaj lingvoj baziĝas sur diversaj lingvoj, precipe eŭropaj. Sed tamen ekzistas kelkaj kreolaj lingvoj, kiu baziĝas sur neeŭropaj lingvoj.

## Esperanto kaj kreolaj lingvoj 
Bernard Golden, en sia artikolo *Piĝinoj, kreolaj lingvoj kaj planlingvoj*, eliras el la konceptoj de piĝinoj kiel porokazaj helplingvoj, nenies gepatraj lingvoj kaj kreolaj lingvoj kiel jam primaraj lingvoj devenaj el piĝinoj. Tradicie lingvistoj iom malatentis ilin, kvankam ja ili konstituas interesajn lingvajn fenomenojn, kaj fakte modelojn por planlingvoj, kiuj siavice plej ofte havas piĝinajn interetnajn celojn, kaj same kiel ili estas mikslingvoj. Kreolaj plej ofte estas facilaj lingvoj mikse inventitaj de filoj de parolantoj de piĝinoj. Tre interesaj kazoj de tiaj lingvoj estas papiamento kaj la svahila. 

Esperanto povus profiti el tiaj fenomenoj, se ĝi pligrandigas sian facilecon kaj piĝinecon, dum povas esti malhelpita en sia etendiĝo pro alproksimiĝo al funkciado de nacilingvoj. Paŝoj al tiu piĝiniĝo estus la bazaj vortaroj kaj evito de gramatikaj komplikaĵoj de la "trunko" de Kalocsay, la facila lingvaĵo de la revuo *Kontakto* aŭ la Zagreba Metodo.

Okaze de la Internacia tago de la kreola lingvo, eldoniĝis poemo en la maŭrica (kreola lingvo) kun tradukoj en 57 lingvoj, i.a. en Esperanto.

### Literaturo 
* Renato Corsetti, “*Esperanto kaj kreolaj lingvoj: komunaj kaj malkomunaj trajtoj en la kreoligo*”, ˆ in: KOŠECKÝ, STANISLAV (Eld.), “Multkulturaj familioj de nuntempa Europo: aktoj de la seminario okazinta 01–02.08.1996”, 11–36, ˘ Bratislava: Esprima, 1996.
* Jouko Lindstedt, “*Kreoligo kaj spontanea ŝanĝiĝo de Esperanto*”, manuskripto, Universitato de Helsinki, 1997.

## Vidu ankaŭ 
*Esperanto kaj la maŭrica lingvo
*Nikaragva signolingvo
*Listo de kreolaj lingvoj
*Bislamo
*Papiamento
*Tokpisino
*Kriolo
*Patrick Chamoiseau

## Referencoj 

Kategorio:Lingvotipoj
Kategorio:Interlingvistiko
Gablo

[eta|tipa insule [nordfrisa lingvo|frisa domo de la insulo Amrum en norda Germanio, kiu havas grandan gablon super la enireja pordo]]
[eta|Ligna domo kun gablo en [Amsterdamo (Begijnhof 34)]]

**Gablo** estas la supra triangula parto de muro, sur kiu sin apogas la firstotrabo. Ĝiaj flankoj sekvas la deklivon de la tegmento.

Laŭ Francisko Azorín **gablo** estas *Akrepinta kronaĵo de muro kaŝanta duflankan tegmenton. Ornamo similforma.* Li indikas etimologion el latina *gabulum* el *gabula, gabel* (forko), kaj li aldonas terminon **gableto**, por *Ornamaĵo kiu kronas aperturon aŭ pilastron, tre uzata en la gotika stilo*.

Do, speciala speco de gablo troveblas en la gotika arkitekturo. Temas pri gablo kiu ne subtenas tegmenton, sed estas nura triangula ornama muro, kiu enkadrigas kaj kronas pordon aŭ fenestron. Ĝi estas ofte trarompita de bele formitaj truaĵoj.

## Komparu kun 
* Frontono
* Timpano
* Ŝtupogablo

## Notoj 
Kategorio:Konstruaĵoj
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Lingva elemento

Lingvo > Gramatiko > lingva elemento
----
En lingvistiko elemento estas ĝenerala termino por vico de sonoj/literoj, kiu reprezentas ian signifon, kaj kiu ne estas dividebla en signifohavajn partojn. Ofte aŭ eĉ plej ofte oni nomas tian elementon ankaŭ "morfemo".

Ia ajn elemento povas uziĝi substantivece en citaĵa rolo (ekz. "La 'tuj' de sinjoroj estas multe da horoj"). Tia citaĵa uzo estas aparta fenomeno, kiu ne konfuzu la klasadon. Kiel O-ecaj citaĵoj povas aperi ankaŭ tute ne-Esperantaj aferoj. 

La elementoj de Esperanto dividiĝas en kvar bazajn klasojn:

*Afikso 
*Finaĵo
*Primitiva vorto 
*Radiko

Tiu kvardivido baziĝas sur la rilatoj de la diversaj elementoj al vorteco.

Elementoj kiuj ne estas primitivaj vortoj ne povas aperi en frazo kiel memstara vorto, sed nur kiel parto de kunmetita vorto.

**Vidu ankaŭ:** 

Elemento, kemia elemento, morfologio

Kategorio:Gramatiko
Guido Lazzini

**Guido LAZZINI** (naskiĝis 1919- mortis la 11-an de novembro 1972 pro aŭtomobila akcidento dum sia vojaĝo en Jugoslavio) estis itala esperantisto, komercisto, UEA-fakdelegito pri danc-muziko en Massa (Italujo), konata kiel muzikisto de orkestreto "Verda Stelo", kiu ludis en pluraj Universalaj Kongresoj.

Kategorio:Italaj esperantistoj
Individuo

eta|Individua nigra ŝafo inter blankaj ŝafoj.
**Individuo** estas ĉiu organizita estaĵo - homa, besta aŭ vegetaĵa - rigardata kiel unuo aparte de sia specio aŭ grupo. La vorto devenas el la latina lingvo (*individuum*) kun la signifo **nedivideblaĵo**.

## En arto 
* Filmo *Senbedaŭre pri nia juneco*

## Vidu ankaŭ 
* Ento
* Individuigo
* Individuismo
* Konscio
* Organismo
* Persono
* Personeco

Kategorio:Metafiziko
Kategorio:Biologio
Kategorio:Homoj
Kategorio:Civila juro
Kategorio:Logiko
Kategorio:Filozofio
Eduard Macheiner

eta|dekstra|100px|Blazono
**Eduard MACHEINER**  (naskiĝis la  en Fresen, mortis la 17-an de julio 1972 en Salzburg), estis ĉefepiskopo de Salcburgo de 1969 ĝis 1972 kaj honora prezidanto de Aŭstria Katolika Ligo Esperantista.

Macheiner estis esperantisto ekde 1924. Li aktivis ne nur kiel ĉefepiskopo de Salcburgo (Aŭstrio), sed ankaŭ kiel komisiito de Vatikano pri lingva ekzameno de la liturgiaj tekstoj en Esperanto. Li estis membro de la Honora Komitato de la 56-a UK.

Kategorio:Aŭstraj esperantistoj
Kategorio:Ĉefepiskopoj de Salcburgo
Jaroslava Míčová

**Jaroslava MÍČOVÁ** (mortis 52-jara la 27-an de aprilo 1973 en Praha post tre longa malsano) estis ĉeĥa esperantistino.

Dumviva membro kaj fakdelegito de UEA, ŝi grave helpis la kandidatigon de UEA por la pacpremio Nobel kaj estis unu el la monde plej aktivaj kolektantoj de subskriboj por la Propono al UN en 1965–1966.

Laŭ ŝia iniciato komencis Tomáš Pumpr kaj Jiří Kořínek esperantigadi poemojn de la plej malfacila ĉeĥa poeto Otakar Březina por eldoni ilin omaĝe al la centjariĝo de la poeto en 1968 en Jaroměřice nad Rokytnou, kie la poeto vivis, sed la eldono ne sukcesis kaj la manuskriptoj restis en la loka Muzeo de Otakar Březina kune kun ŝiaj leteroj al ambaŭ tradukantoj. La eldonon fine aranĝis en 2014 Viktor Dvořák kunlabore kun Miroslav Malovec.

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Wijpkje Steffering

**Wijpkje (Wies) STEFFERING** (naskiĝis la  en Leeuwarden, mortis la ) estis nederlanda esperantisto kaj prezidantino de Frisa Esperantista Rondo en Leeuwarden, Nederlando. Ŝi estis senĉese aktiva en la loka movado kaj en la lastaj jaroj kun entuziasmo iniciatis kelkajn tre sukcesajn aranĝojn okaze de la Semajno de Internacia Amikeco.

## Referencoj 
Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Elisabeth Linnuse

**Elisabeth LINNUSE** (naskiĝis 1896 - mortis la 13-an de majo 1973 en Tallinn, Estonio estis  malnova aktivulino de la estona Esperanto-movado. 

Jam en 1922 ŝi instruis la lingvon en lernejoj kun ministeria permeso, kaj en 1956, kiam ŝi helpis restarigi la movadon, ŝia kurso estis la unua de post la mondmilito. Ŝi kunlaboris en Norda Prismo, uzante la pseŭdonomon Ille Selin.

Kategorio:Estonaj esperantistoj
Friedrich Helfers

**Friedrich Helfers** (naskiĝis 1900 - mortis la 15-an de septembro 1973 en Karlsruhe, Germanio), estis germana esperantisto, membro de UEA dum pli ol 50 jaroj kaj delegito kaj fakdelegito en Karlsruhe. Li servis kiel Ĉefdelegito de UEA por FR Germanio de 1952 ĝis 1963, kiam li devis transdoni la laboron pro okulmalsano. En tiu ofico li helpis multajn personojn en la postmilita periodo.
Maurice René Fréchet

**Maurice René FRÉCHET** ( – ) estis mondkonata matematikisto kaj franca esperantisto. Li estis membro de la Honora Patrona Komitato de UEA de post 1958. 

Li estis mondfama matematikisto, membro de pluraj akademioj de sciencoj, interalie tiuj de Francio, Pollando kaj Nederlando, kaj emerita profesoro de matematiko en la Scienca Fakultato de la Universitato de Parizo. Prezidanto de ISAE de 1950 ĝis 1953 kaj aktiva pledanto por Esperanto en sia fako, li aperigis plurajn matematikajn studojn originale verkitajn en Esperanto kaj kunlaboris en Sciencaj studoj. Nelaste, li estis honora membro de Internacia Instituto de Statistiko, honora prezidanto de Federacio de Francaj Sciencaj Societoj kaj antaŭa prezidanto de la Matematika Societo de Francio. La franca ŝtato honorigis lin per la ordeno de la Honora Legio. Inter pluraj aliaj premioj, li ankaŭ en 1925 honoriĝis per la premio Montyon.

## Verkoj
**Determinado de la plej generalaj planaj paraanalitikaj funkcioj*, Ann. di Mat.,35,1953,255-268.
**La kanonaj formoj de la 2,3,4 dimensiaj paraanalitikaj funkcioj.* Comp. Math.,12,2,81-96,1954.
**La paraanalitikaj funkcioj en n dimensioj,* Journal für die reine und angewandte Mathematik,195,1/2,1956,22-41.
**Pri iuj tipoj de minimumaj surfacoj,* Sciencaj Studoj bazitaj sur originalaj esploroj kaj observoj, P.Neergard ed., ISAE, 1958.
**Ĉu la spaco de la kurboj estas Banach-a spaco ?* J.Math. pures et appl., t.40,1961,p.197.
**L’espace dont chaque élément est une courbe n’est qu’un semi-espace de Banach,* Ann.scient. Ec.Norm.Sup., 3e série,78,1961,p.241-272.

## Vidu ankaŭ
*Sciencaj Studoj bazitaj sur originalaj esploroj kaj observoj

## Eksteraj ligiloj 
* La kanonaj formoj de la 2, 3, 4 -dimensiaj paraanalitikaj funkcioj. En Esperanto, en Revuo *Compositio Mathematica*, 12 (1954-1956), p.&nbsp;81-96, formo PDF.

Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Francaj matematikistoj
Kategorio:Francaj statistikistoj
Kategorio:Topologoj
Kategorio:Probabloteoriistoj
Kategorio:Membroj de la Pola Scienca Akademio
Kategorio:Membroj de la Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Lernintoj de École Normale Supérieure (strato Ulm, Parizo)
Kategorio:Naskiĝintoj en Burgonjo-Franĉkonteo
Kategorio:Mortintoj en Parizo
Listo de malagasaj esperantistoj

Jen listo de esperantistoj el Madagaskaro:

* Maurice Bourgeois
* Henriel Fidilalao
* Désiré Rabevazaha
* Fafah Rafanomezantsoa
* Lova Hasina Rajaonarison
* Rakotondravao
* Justine Ralalarisoa
* Julienne Bakoly Rasoarimanana
* Frederiko Rasoanaivo
* Eugène Raveloson
* Ranja Zafinifotsy


Malagasaj
Maurice Bourgeois

**Maurice BOURGEOIS** estis malagasa esperantisto en Antananarivo, Madagaskaro. Li mortis 81-jara la 15-an de junio 1973. De 1939 ĝis la morto li estis  delegito de UEA en sia urbo.

Bourgeois, Maurice
Bourgeois, Maurice
Bourgeois, Maurice
Laŭro Gabalda

**Laŭro GABALDA** (mortis , 24-jara en Hispanio pro aŭtomobilakcidento) estis franca esperantisto, fianĉo de F-ino Loes Demmendaal en Roterdamo. La fianĉino povis ekscii pri la tragedio nur post tri semajnoj, danke al esploroj de hispanaj membroj de UEA, ĉar post la akcidento la aŭto forbrulis neidentigeble.

Kategorio:Francaj esperantistoj
Channing Bete

**Channing L. BETE**, patro (naskiĝis en 1908, mortis la 18-an de aŭgusto 1973 en Massachusetts, Usono), estis fondinto de la eldonejo Bete.

Lia eldonfirmo produktis milionojn da klerigaj kaj informaj broŝuroj en la stilo, kiun li nomis "skriptografio" - okulfrapa kombino de amuzaj, simpligitaj desegnaĵoj kun manskribita teksto. Li estis konata kiel aktivulo sur la kampo de socia plibonigo, kaj lian aktivan subtenon al la Internacia Lingvo atestas la eldono de du informbroŝuroj kaj moderna kursmaterialo (*A first course in Esperanto*, de William Auld), por kies lanĉo li speciale flugis al la Universala Kongreso en Portland.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1908
-iv-

**-iv** estas neoficiala pseŭdosufikso de Esperanto. Ĝi estas uzata en iuj vortoj menciataj en la Plena Ilustrita Vortaro.

Ĝi devenas el Ido, inspirita de la latina lingvo, kaj posedas ĝenerale du signifojn:
* Kapablo je ago esprimata en la antaŭa radiko (kiel en "pagiva" = "pagipova")
* Kapablo je igo esprimata en la antaŭa radiko (kiel en "kreativa" = "kreatigipova").

Ekzistas similaĵoj al tiu ĉi sufikso en aliaj lingvoj: ekzemple *-dyktig*  ; *-tüchtig* , *-fähig* , *-tauglich*  .

## Ekzemploj 
Oni notu ke la ĉi-subaj ekzemploj estas tradicie rigardataj kiel unuradikaj vortoj, en kiuj "iv" estas nur parto de radiko kaj ne afikso. La montrita interpreto kun "iv" kiel sufikso estas nur la interpreto de tiuj, kiuj ŝatas enkonduki "iv" en Esperanton.

### Signifo *kapabla* 
* akv'o'tra'las'iv'a,
* brul'iv'a,
* daŭr'iv'a (*kapabla daŭri*),
* esprim'iv'a,
* konstru'iv'a(*kapabla konstrui*),
* konvink'iv'a,
* kre'iv'a (*kapabla krei*),
* produkt'iv'a (*kapabla produkti*),
* sent'iv'a

### Signifo *igikapabla* 
* altern'at'iv'a,
* daŭr'iv'a (*kapabla igi daŭra*),
* esprim'at'iv'a,
* grand'iv'a (*kapabla grandigi*),
* «inklud'iv'a»,
* konstru'at'iv'a (*kapabla igi konstruata*),
* kre'at'iv'a (*kapabla igi kreata*), 
* kresk'(ant)'iv'a,
* mort'iv'a,
* produkt'iv'a (*kapabla igi je produkto*),
* ruĝ'iv'a, 
* vol'at'iv'o.

## Argumentoj por -iv- 
Laŭ kelkaj esperantistoj -iv- povas utili kiel aktiva ekvivalento de la pasiva -ebl-.

Cetere, la dua signifo iasence internaciiĝas per la 15-a regulo de Esperanto (kvankam necesas ĉiam akcenti, ke la 15-a regulo eblas apliki nur, kiam ne estas iu alternativo esprimi iun koncepton).

## Argumentoj kontraŭ -iv- 
Sendube ekzistas en oficiala Esperanto pluraj manieroj esprimi la saman signifon kiel la pseŭdosufikso -iv-. Eblas ĝenerale uzi la jenajn sufiksojn:
* **-a** (kreiva - krea)
* **-ema** (produktiva - produktema)
* **-pova** (pagiva - pagipova/pagopova)

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Sufiksoj en Esperanto
Ludvik Prebil

**Ludvik PREBIL** (naskiĝis 1900 - mortis la 16-an de oktobro 1973, en Maribor (Slovenio) estis unu el la pioniroj de la Esperanto-movado en Jugoslavio.

Li eklernis Esperanton en 1926 kaj de tiam aktive partoprenis en la movado. La plej grandan kontribuon li faris kiel sekretario de la Konstanta Organiza Komitato de la Kunordiga Konferenco por enkonduko de Esperanto en lernejojn, kaj lia laboro sur tiu kampo estis la fundamento de la nun daŭranta kvinlanda oficiala lerneja eksperimento. Inter 1928 kaj 1973 li plenumis krome multajn oficojn en la loka, distrikta kaj landa movadoj de Jugoslavio. Ĉe lia enterigo parolis i.a. d-ro P. Zlatnar en la nomo de Slovenia Esperanto-Ligo.

P
-oz-

**Vorterklaso:** sufikso
**Statuso:** neoficiala
**Uzata en PIV:** jes
**Deveno:** venis el la latina lingvo per la Esperantida lingvo Ido.
**Similaĵoj en aliaj lingvoj:** -reich [-rajĥ] (germana); -rik, -rich [-riĥ] (malnovĝermana); -osus, -osa, -osum (latina); -rik (norvega)
**Signifo kaj uzado:**
Indikas abundecon de la konsistiga elemento, kiel en "montetoza pejzaĝo" = "pejzaĝo riĉa je montetoj".  La sufikso estas uzebla nur kun o-karakteraj radikoj.

La sufikso **-oz-** havas jenajn difinojn en Esperanto

#sufikso uzata por formi nomon de malsano
##pri medicino
##*kaŭzata de difinita aganto: askaridozo, streptokokozo, ktp.
##*karakterizata de difinita patologia elemento: tuberkulozo, angiomozo, trombozo, ktp.
##*neinflama, de difinita organo: nefrozo, artrozo, ktp.
##pri botaniko
##*kaŭzata aŭ karakterizata de la ideo esprimita en la radiko: arĝentfoliozo, bakteriozo ktp.
#sufikso uzata por formi nomojn de oksidoj kaj saloj de pli malsupera valento (precipe metalo, donanta du seriojn kaj de oksidoj kaj de saloj): feroza sulfato, kuproza sulfato, ktp
#sufikso uzata por indiki la abundecon de konsistiga elemento: ŝtonoza, ktp.

## Ekzemploj
karb'oz'a
montet'oz'a
muskol'oz'a
or'oz'a
por'oz'a
sabl'oz'a
suk'oz'a
ŝton'oz'a

## Argumentoj por »-oz-« 
**-oz-** estas foje malpli peza ol kunmetaĵo kun **-plena** aŭ **-riĉa**.

## Kontraŭargumentoj
## Alternativoj
-abunda
-dona
-hava
-plena
-riĉa

## Vidu ankaŭ
* -eg-

## Referencoj 
Kategorio:Sufiksoj en Esperanto
Ernst Görlich

**Ernst Joseph GÖRLICH** (naskiĝis la 16-an de novembro 1905 en Vieno - mortis la 4-an de oktobro 1973) estis doktoro pri historio kaj germana literaturo, aŭtoro de romanoj kaj sciencaj verkoj, inter kiuj "Historio de Aŭstrio".
Krome, li estas aŭtoro de la oficiala himno de la aŭstra provinco Burgenland.

En Vieno li vizitis gimnazion kaj studis poste en la tiea Universitato historion, geografion kaj modernajn lingvojn. En 1930 li fariĝis doktoro de filozofio kaj sukcesis ankaŭ en ekzameno de instrua kapableco en mezgradaj lernejoj. Poste li estis profesoro en la burgenlanda seminario por instruistoj. Sed kiam en 1938 la nacisocialistoj okupis Aŭstrion, li perdis sian oficon kaj estis persekutata de la reĝimo. En 1945 la restarigita aŭstra respubliko revokis lin kiel profesoron al la plej malnova teknika akademio en Vieno.

Esperanton li ekkonis en 1919, aŭ eĉ pli frue kiel 12-jara knabo (laŭ HdE). Leginte en junulara gazeto artikolon pri Esperanto, verkitan de konata esperantisto kolonelo Franz Zwach, li skribis al ĉi tiu. La kolonelo invitis lin en sian loĝejon kaj mem instruis al li la lingvon. De post tiu tempo Görlich restis aktiva membro de la movado. Poste li fariĝis ankaŭ lektoro pri Esperanto en la altlernejo pri terkulturo. Li aktive partoprenis la movadon, plurfoje prelegis en ISU kaj dum multaj jaroj estis lektoro de Esperanto en altlernejoj. En 1946 li estis redaktoro de Esperanto-paĝo en gazeto de aŭstriaj instruistoj, kaj ekde 1962 direktoro de la Ŝtata Ekzamen-Komisiono por Esperanto en Vieno.

Sed Görlich estis ne nur esperantisto. En la germanlingvaj landoj li estas bone konata kiel verkisto kaj poeto. Jam kiel junulo li verkis mallongajn rakontojn kaj poemojn. Kelkaj el ili estis publikigitaj jam antaŭ la dua mondmilito. Post la milito li verkis serion da libroj por junuloj, ĉefe por knabinoj. Ilia plimulte estas historiaj rakontoj.

Görlich estis ankaŭ sciencisto. Li verkis grandan mondhistorion kun ĉapitro pri Esperanto kaj portreto de Zamenhof kaj historion de nia tempo.

## Verkoj 
* **Anni und der Prinz Eugen** (Anjo kaj princo Eŭgeno, el la tempo de la turkaj militoj kontraŭ Aŭstrio)
* **Die Sklavin des Senators** (la sklavino de la senatoro, el la tempo de la Roma Imperio)
* **Das Mädchen von Louisiana** (La knabino el Luiziano, el la tempo de usona milito inter nordo kaj sudo, t.n. secesia milito por forigi la sklavecon)

Pluraj estis tradukitaj al fremdaj lingvoj. Grandab verkon li dediĉis al la vivo kaj morto de la ĉefduko Franz Ferdinand, kiu mortis en 1914, komence la la unua mondmilito.

## Fontoj 
* Heroldo de Esperanto, la 1-an de novembro 1961, estas tie ankaŭ foto.
## Eksteraj ligiloj
*ligiloj ĉe DDB

## Referencoj 
Kategorio:Aŭstraj historiistoj
Kategorio:Aŭstraj verkistoj
Kategorio:Aŭstraj esperantistoj
Liismo

**Liismo** estas vorto por la tradicia uzado de la triapersona pronomo *li* pri persono, kies sekso estas nekonata aŭ ne precizigita.

La kutimo paroli liisme estis tute normala en la tempo de Zamenhof. Sed en la nuna tempo ĝi ŝajnas al multaj *virŝovinisma*, kaj pro tio estas proponataj diversaj aliaj esprimmanieroj kaj per seksneŭtralaj pronomoj (*ri*, *ĝi*, *ŝli*) kaj per specife virgenra triapersona pronomo (neologisma pronomo *hi* aŭ regula pronomeca kunmetaĵo *malŝi* = mal+ŝi), inkluzive de kelkaj sufiĉe drastaj reformoj en Esperanto.

## Vidu ankaŭ 
* Seksneŭtrala homa triapersona pronomo
* Ĝiismo
* Hiismo
* Riismo

Kategorio:Reformoj en Esperanto
Kategorio:Seksneŭtrala lingvouzado
Kategorio:Pronomoj
Die

''''* estas komunumo en departemento Drôme en sudokcidenta Francio. Ĝi estas ĉefurbo de arondismento kaj do sidejo de subprefekto. La urbo situas ĉirkaŭ  oriente de rivero Rhône, ĉe la dekstra bordo de la rivero Drôme, apud la piedo de la montomasivo Vercors.

## Ekonomio 
Die estas malgranda urbo (malpli ol 5000 loĝanton, ekzakte 4668), kiu dank’ al siaj urbestraranoj kaj ilia maldekstra pensmaniero alportis en la jaroj 60-aj kaj 70-aj blindan subtenadon al etaj fabrikoj ekfiniĝantaj (mebloj kaj ŝuoj). Tiel ĝi maltrafis la historian turnopunkton de la amasturismo, kies plagon ĝi samtempe kaj senvole ankaŭ maltrafis. En la jaroj 80-aj la snobaj burĝoj de Parizo daŭre ignoradis tiun belegan regionon. Neniu grava festivalo, neniu famulo aŭ famulino, nenio, do, por atentigi ilin. Ankaŭ la turnopunkto de la novturismo estis maltrafita, kio estas ĝojiga pro la prezo de la loĝejoj. Hodiaŭ Die restas urbeto kun hospitalo, pri kiu estas politike malĝuste ne defendi ĝin (sed en kiu estas pli bone ne esti kuracata); ĝi havas subprefektejon kun ĝiaj servoj, vendejojn, kiuj dormas ĝis la feritempon, sed eĉ tiam estas fermitaj ĉiutage inter tagmezo kaj la 15-a. Konklude: paradizo por emeritoj kaj eĉ por ĉiuj, kun la ŝanco disvolviĝi kun nova turismo sendube pli inteligenta. Die estas loko malfermita al la estonteco.

## Monumentoj kaj vidindaĵoj 
### en la urbo 
### en la ĉirkaŭaĵo 
* Abatejo de Valcroissant
* Vilaĝo de Pontaix
* Ĝardeno de papilioj
* *Le claps* 
* La montpasejo de *Rousset*
* La montaro de *Justin* 
* La *Glandasse*
* La urbo de Châtillon-en-Diois
* Le fundo de valo de la Drôme, kun vilaĝoj de Beaurières, malsupre de montpasejo de *Cabre* kaj *Valdrome*, mirinda ejo.
* La eta urbo de Luc-en-Diois
* *Valdrome* estas skia stacio, subvenciita de Departementa Konsilanaro
* La kastelo de *Beaurières''

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Drôme
* Die (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Drôme
Ombrelo

eta|250px|sunombreloj en Uzbekio
[eta|250px|Testado de ŝtormpluvombrelo en [Roterdamo]]
**Ombrelo** (el la angla *umbrella*) estas kontraŭpluva aŭ kontraŭsuna portebla ŝirmilo, konsistanta el tenilo kaj ŝtofo aŭ papero ronde streĉita sur vergetoj.

La **pluvombrelo** estas akvoimuna ombrelo taŭga por ŝirmi kontraŭ pluvo. Konjekteble tio estas ĉina invento: plej unuaj videblas sur stampbildoj de la 2-a jarcento a.K. De Ĉinio pluvombrelo iras al Persio, kaj al Anglio, komence de la 18-a jarcento, danke al mondvojaĝinto Sir Jonas Hongway. Rimarkeblas, ke malgraŭ ties komprenebla uzutilo en pluvema klimato, tiu novaĵo nur tre malfacile enradikiĝis.

La **sunombrelo** taŭgas por ŝirmi de sunlumo.

## Vidu ankaŭ 
* umbelo	

Kategorio:Vestoj
Kategorio:Iloj
McDonald's

[eta|275px|dekstra|McDonald's-restoracio en [Sankt-Peterburgo]]
[eta|275px|dekstra|McDonald's Kosher en [Bonaero (Argentino)]]
eta|275px|Landoj kun McDonald's restoracioj, montrante la unuan jaron kun restoracio.
'''McDonald's** (esperante ofte **Makdonaldo''') estas la plej granda ĉeno de rapidmanĝaj restoracioj en la mondo. Kvankam McDonald's ne inventis la hamburgeron aŭ hastmanĝon, ĝia nomo estas ofte konsiderata sinonima kun ili. Ekde la fondo de la unua restoracio en Usono en 1940, nuntempe pli ol 31000 McDonald's-restoracioj ekzistas tutmonde.

Ĝiaj burgeroj kaj aliaj vendaĵoj estas tre popularaj ĉefe inter infanoj kaj junuloj. La entrepreno mem aparte flegas tiun merkaton, ĉar (mis)informitajn adoltojn malpli facile logas ĝia reklamado. Tio grandparte ŝuldiĝas al la abundaj kritikoj kontraŭ la kvalito de ĝiaj burgeroj, ankaŭ en formo de dokumentaj filmoj. Aliaj aldone opinias, ke la disvastiĝo de makdonaldoj kaj similaj burgerejoj kvazaŭ mortigas tipajn, lokajn manĝejojn, nekapablajn konkurenci kun la usona ĉeno.

En 2004 la dokumenta filmo de Morgan Spurlock *Super Size Me* (*Supergrandigu min*) alportis negativan reklamon por McDonald's per la sugesto ke la manĝado de nutraĵo de McDonald's ege kontribuas al la plimultiĝo de obezeco en Usono. La filmisto manĝis kaj trinkis dum unu monato tri foje en tago ĉe McDonald's. Li plipeziĝis 11,1 kilogramojn, deprimiĝis, akiris kronikan kapdoloron, perdis sian intereson en seksumado kaj i.a. suferis pro hiperuratemio.
eta|275px|McDonalds Golden Arches, USA

## Vidu ankaŭ 
* Burger King
* Maoz
* *McJob*
* Ronald McDonald

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de McDonald's en Usono (angle).
* "Makdonaldo en Germanio" Kritika filmo pri siaj laborpraktikoj (germane kun subtekstoj en Esperanto).
* *McSpotlight* Retejo ege kritika de McDonald's (angle).
* Blogo pri kolektado de Makdonaldaĵojn (angle).
* Super Size Me (angle).

Kategorio:Usonaj firmaoj
Kategorio:Gastronomio
Kategorio:Rapidmanĝejoj
Vergo

Ĝenerale oni komprenas sub **vergo** branĉeton de arbo, sed ankaŭ similajn aĵojn nomas oni "vergo" (ekzemple, maldikan metalan stangon).

**Vergo** estas longa, rekta fleksebla branĉeto, uzata por plekti garbejojn, aŭ frapante puni.

Ĝi ofte servas por plimultigi plantojn ĉe frambujo, vinberujo ktp. Sur ĝi aperas ĝenerale burĝonoj, floroj, fruktoj.

## Vidu ankaŭ
* Draĵo
* Stikado
* Korpa puno
* Vergokuro

Kategorio:Plantomorfologio
Ardooie

**Ardooie** (*nederlande*, proksimuma prononco [ARdo:je]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto *Tielt*.

Ekde 1977 la municipo Koolskamp apartenas al Ardooie, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Sandviĉo

**Sandviĉo** estas manĝaĵo farata el pano (ofte blanka) kun aliaj enhavaĵoj, kiel viando, legomoj, kondimentoj, fromaĝo, kolbaso, spicoj aŭ saŭcoj. En multaj landoj, sandviĉo tradicie estas farata el du aŭ pli da pantranĉaĵoj. Inter la pantranĉaĵoj estas la enhavaĵoj. Tamen sandviĉo povas esti "malferma", el unu panpeco kun la enhavaĵoj suraj.

Ĝi estas nomita pro John Montagu, Grafo de Sandwich [sendŭiĉ], kiu estis angla aristokrato, tamen oni dubas, ke li inventis ĝin. Oni diras, ke la sandviĉo plaĉis al Grafo Sandwich, ĉar ĝi permesis al li manteni sian manĝaĵon dum partopreno en hazardludo.

## Vidu ankaŭ 
* Hamburgero
* Kolbasobulko
* Pansurmetaĵo
* Panŝmiraĵo
* Sandviĉa ŝmiraĵo
* Sandviĉo (seksumado)
* Submarŝipforma sandviĉo

## Eksteraj ligiloj 
* Sandviĉaj receptoj .
* Historio de sandviĉoj .
* Klubo de sandviĉ-amantoj .
* La Brita Sandviĉa Asocio .
* Sandviĉa Klubo .


Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio

**Kategorio** povas esti:
* Kategorio, filozofia koncepto enkondukita de Aristotelo
* Teorio de kategorioj, matematika teorio pri strukturoj

## Vidu ankaŭ 
* Kategoriigo
* Helpo:Kategorio pri kategorioj en Vikipedio
Hamburgero

dekstre|eta|270px|Hamburgero.
La **hamburgero** (ankaŭ konata kiel **hakviandaĵo**, **burgero** kaj **hamburgaĵo** - »viandbulko« signifus bulko el viando anstataŭe faruno) devene signifas formita hakviando. Signifis pri hakviando kiu estas plejparte viando kaj graso, kiu premiĝas (formiĝas kvarrande aŭ rondece) kaj kradrostiĝas aŭ fritiĝas. Fariĝas el la sama speco de hakviando ol aliaj hakviandaĵoj, ekzemple viandobuloj. 

Tamen nuntempe la nomo ĉirkaŭmonde ankaŭ uziĝas al ne-viandaĵoj, ekzemple legomaĵoj, tofuaĵoj kaj fiŝaĵoj, kiu formiĝas kaj kuiriĝas samkiele ol la kutima speco. Ofte manĝiĝas per bulko de blanka faruno kaj sukero, sed multaj homoj manĝas per laktuka kovrilo anstataŭe, kaj la restaĵoj de antaŭtempa manĝo plejofte uziĝas senpane. La nomo taŭgas eĉ se nenia aliaĵoj ekzistas en la bulko, ekzemple tomatoj, ĉar vere nur signifas pri la formo de la viandaĵo. Angle, la nomo ankaŭ uziĝas al la restaĵoj de antaŭtempa manĝo eĉ se la viando aliformiĝas. 

Plejofte la viando estas bovaĵa, ĉevalaĵa aŭ mikso kaj oni manĝas la viandon kun surmetaĵoj, ekzemple keĉapo (signifas: tomato, akvo kaj sukero), acida kremo, kaj mustardo. Ofte ankaŭ manĝiĝas kun terpomo'strioj (terpomfingroj).

Kiam oni diras »hamburgaĵo«, signifas oni pri la usona speco — viandaĵo kun blankfaruna bulko. La vorto »hakviandaĵo« plejofte bonsufiĉas anstataŭe, ĉar la ideo de la elpana kovraĵo ne gravas.

## Nutroj el du vaste'ŝatataj hamburgaĵoj 
Ĉi faktoj ne samas inter landoj.

## Vidu ankaŭ 
* Rapidmanĝejo
* Manĝeto
* Burger King
* McDonald's
* Maoz
* Vegana hamburgero

## Eksteraj ligiloj 
* Historio kaj legendoj de la hamburgero 
* Historio de la hamburgero 
* Nutraj faktoj pri hamburgeroj aĉeteblaj en ''McDonald's* kaj *Burger King''  

Kategorio:Sandviĉoj
Kategorio:Viandaĵoj
Kategorio:Pruntaĵoj el la germana lingvo
Pedaliacoj

La **pedaliacoj**.

Ĝi kelkfoje estas nomata sezamacoj, pro sia plej konata genro, sezamo (*Sesamum*)

Kun escepto de genro *Sesamothamnus*, ĉiu pedaliacoj estas moltigaj plantoj, kiu oftas en Afriko. La floroj estas kvinpartaj, ĉe multaj genroj (*Rogeria, Holubia*) la korolo portas dorsoflanke etan spronon.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (26 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Lamiales* Bromhead - lamialoj
****Pedaliaceae* R.Br. - pedaliacoj
*****Ceratotheca* Endl. - ceratoteko
*****Dewinteria* Van Jaarsv. & A.E. van Wyk - devinterio
*****Dicerocaryum* Bojer - dicerokario
*****Harpagophytum* DC. ex Meisn. - harpagofito*
*****Holubia* Oliv. - holubio
*****Josephinia* Vent. - jozefinio
*****Linariopsis* Welw. - linariopso
*****Pedaliodiscus* Ihlenf. - pedaliodisko
*****Pedalium* D. Royen ex L. - pedalio
*****Trapella* Oliv. - trapelo
*****Uncarina* Stapf - unkarino

:*genro tradicie en la familio kaj ĉeestanta en PIV sed ne akceptita nek en TPL nek en WFO

### Kelkaj taksonoj 
*sezamo (*Sesamum*) havas 18 speciojn kun vivareo de Orient-Afriko kaj Sud-Azio.
**sezamo (*Sesamum indicum*) la plej grava specio de la genro sezamo. Ĝi estas unujara herbo kun duope kontraŭesidantaj simplaj folioj, kun unuopaj, neregulecaj (rozkoloraj, sonorilsimilaj) floroj en la folianguloj kaj kun kapsuloj enhavantaj multajn platajn, obovalajn, tre oleoriĉajn grajnojn, pro kiuj la planto estas kulturata en Azio. La sezama oleo estas uzata kiel manĝoleo kaj por margarin- kaj sapofanrikado. (ankaŭ Sezamo estas magia vorto ĉe Mil kaj unu noktoj; sezamoido) Ĝi estas la plej praa oleoplanto de la homaro vivanta en la subtropika, tropika parto de Afriko, Azio. La fruktoj longas 2,5 cm, la grajno entenas ĉ. 58% oleon. La oleo havas antioksidiĝa efiko, kiu certigas la elstaran, daŭran kvaliton. De la semado ĝis la rikolto bezonas nur 2,5-3 monatojn.
*jozefinio (*Josephinia*) havas dornajn fruktojn.
*harpagofito 

## Bildaro 

Dosiero:Whiteflowers5.jpg|*Ceratotheca triloba*
Dosiero:Harpagophytum 5.jpg|*Harpagophytum procumbens*
Dosiero:Rogeria longiflora.jpg|*Rogeria longiflora*
Dosiero:Sesamum indicum fructus.jpg|*Sesamum indicum*
Dosiero:Uncarina ankaranensis MHNT.jpg|*Uncarina ankaranensis* 
Dosiero:Uncarina grandidieri1.jpg|*Uncarina grandidieri*
Dosiero:Uncarina_grandidieri01.jpg|*Uncarina grandidieri*

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Pedaliacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Saal

**Saal** havas diversajn signifojn:

***Saal (Antaŭpomerio)** estas komunumo en distrikto Norda Antaŭpomerio en Meklenburgo-Antaŭpomerio en Germanio.
***Saal an der Donau** estas komunumo en distrikto Kelheim en Bavario en Germanio.
***Saal an der Saale** estas komunumo en distrikto Rhön-Grabfeld en Bavario en Germanio.
***Saal (Alzaco)** estas komunumo de la historia regiono Alzaco en Francio.
Simarubacoj

alternative=Simarouba amara Ypey63.jpg|eta|Simarouba amara Ypey63
La **simarubacoj**.

Tiuj plantoj estas arboj kaj arbedoj, kreskantaj en tropiko kaj subtropiko. La etaj floroj grupiĝas en paniklo, flanke staranta. Sur la interna parto de la stamenaj tigetoj evoluas skvameca alpendaĵo.

La indiĝenoj uzas ilin kiel kuracplantojn pro la granda amaraĵa enteno.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (10 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Sapindales* Juss. ex Bercht. & J.Presl- sapindaloj
****Simaroubaceae* DC. - simarubacoj
*****Ailanthus* Desf. - ailanto
*****Amaroria* A. Gray - amarorio
*****Brucea* J.F. Mill. - bruceo
*****Castela* Turpin - kastelao
*****Eurycoma* Jack - eŭrikomo
*****Gymnostemon* Aubrév. & Pellegr. - gimnostemono
*****Holacantha* A. Gray - holakanto
*****Iridosma* Aubrév. & Pellegr. - iridosmo
*****Leitneria* Chapm. - lejtnerio
*****Nothospondias* Engl. - notospondiado
*****Odyendyea* Pierre - odjendjeo
*****Perriera* Courchet - periero
*****Picrasma* Blume - pikrasmo
*****Picrolemma* Hook. f. - pikrolemo
*****Pierreodendron* Engl. - piereodendro
*****Quassia* L. - kvasio
*****Samadera* Gaertn. - samadero*
*****Simaba* Aubl. - simabo
*****Simarouba* Aubl. - simarubo

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝian specion.

### Kelkaj taksonoj 
* ailanto (*Ailanthus*) aŭ ĉielarbo estas iu el la arboj, hejmaj en Orient-Azio kaj Aŭstralio, kiuj havas 50 cm (ĉe kelkaj specioj eĉ 1 m) longajn, pinatajn foliojn. Ĝi estas kulturataj por bredado de iu speco de silkraŭpo.
** ordinara ailanto (*Ailanthus altissima*) la sola specio de la familio, kiu toleras la kontinentan zonon.
* kvasio (Quassia; kvasio estas substanco, drogo, ekstraktita el la lignoj de tropikaj arboj, ĉefe el tiu ĉi arbo. Uzata kiel insekticido.)
** amara kvasio (*Quassia amara*) enhavas 25 % kvasiojn kaj neokvasiojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.inmygarden.org/archives/2005/01/ailanthus_and_s_1.html  

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Simarubacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Mezepoka minejo en Azena zono

**Mezepoka minejo en Azena zono**, situanta en historia centro de urbo Kutná Hora, estas unike konservita mezepoka minejo. Ĝi estas la sola minejo en la regiono de Kutná Hora, kiu estas alirebla por publiko.

En spaco inter Burgejo kaj monaĥejo de sankta Barbora foje estadis minejo Azeno, laŭ kiu havas nomon ankaŭ unu el kutnohoraj ercaj zonoj. Tio estis unu el la plej profundaj kaj plej riĉaj minejoj. Sed en duono de la 16-a jarcento ĝi subakviĝis kaj la minado estis plu neniam renovigita en ĝi. Hodiaŭ ne estas konata ĝia preciza situo. Kaj do, kiam en 1967 kunpuŝiĝis esplorŝakto antaŭ Jezuita kolegio kun malnova minejlaboraĵo, la esplorintoj estis konvinkitaj, ke ili trovis la legendan Azenon. Tio kaŭzis ondon de entuziasmo, kiu gvidis en la jaro 1968 al ties alirebligo por publiko. Tio estis escepta agado, ĉar ĉiuj malkovroj de trafalejoj kaj malnovaj verkoj ĉi tie kutime gvidas, pro sekureckaŭzoj, al ties rapida likvido. Sed iom post iom montriĝas, ke la malkovrita kaj alirebligita, hodiaŭ jam muzea laboraĵo, estas verŝajne galerio, deakviganta la malnovan minejon Georgo kaj ĝi ne havas al ĝis nun senĉese nekonata Azeno rektan ligon.

Vizitantoj de Distrikta muzeo en Kutná Hora povas, vizitinte la ekspozicion, viziti ankaŭ tiun ĉi malnovan minejlaboraĵon. 250 m longa deakviggalerio, troviĝanta en profundeco 20 – 35 m sub surfaco, estis hakita ekde la 14-a ĝis fino de la 15-a jarcento aŭ komence de la 16-a jarcento.

Kategorio:Kutná Hora
Kategorio:Minejoj en Ĉeĥio
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Kutná Hora
Ostejo en Sedlec

**Ostejo en kapelo de Ĉiuj sanktuloj en Sedlec**, Ĉeĥio estas unika memorigaĵo de eŭropa signifo.

[eta|maldekstre|200px|[Ostejo en Sedlec]]
La eksa cisterciana abatejo en Sedlec ĉe urbo Kutná Hora estis fondita jam en la jaro 1142 kaj monaĥeja preĝejo de Virgulino Mario dum pluaj du jarcentoj estis ne nur la unua ĉeĥa katedralo, sed ankaŭ la plej granda preĝejo de la ĉeĥa reĝlando. Tio estis eksterordinare riĉa abatejo, kiu estis ankaŭ kelkfoje eksterordinare dure neniigita. Unu el abatoj el Sedlec, eble Heidenrich, alveturigis el Sankta Lando plenmanon da grundo kaj li disŝutis ĝin sur areo de la hodiaŭa tombejo. Mito de sankteco de la loko kaj influo de la monaĥejo tiel logis la sepultado. Kelke da militoj kaj pestepidemioj poste plenigis la tombejon tiel, ke ĉi tie estis ĉirkaŭ la jaro 1400 konstruita karnero. En la duetaĝa gotika tombejkapelo estis amasigitaj korprestaĵoj de 30 – 40 000 homoj, kiujn en la jaro 1511 unuafoje ordigis duonblinda monaĥo en ses piramidojn. Post incendio ĝi estis renovigita komence de la 18-a jarcento en stilo de baroka gotiko. Dek jarojn, ĝis la jaro 1870, denove ordigis la ostojn ĉarpentisto Johannes Rint komune kun sia edzino kaj la infanoj. Li nuligis du piramidojn da ostoj, el desinfektitaj kaj blankiĝintaj ostoj li kreis rimarkindajn modelojn (lustron el ĉiuj ostoj de homa korpo, blazonon de Schwarzenberg-anoj ktp.). Ankoraŭ preskaŭ 40 kubaj metroj da pluaj ostoj li piete enterigis en la tombejo. La rezulto de lia laboro estas iom ekscesa ostejo, kiu havas en Eŭropo nur tre malmulte da similaĵoj.

Kategorio:Kutná Hora
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Kutná Hora
Kategorio:Subteraj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Tombejoj en Ĉeĥio
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Mezbohemia regiono
Ciudad Juárez

**Ciudad Juárez** [sjuDAD ĥŭAres] estas milionurbo en la meksika subŝtato Chihuahua, ĉe rivero Rio Grande del Norte. Ĝi havas iom pli ol milionon da loĝantoj. La urbo kun El Paso formas duoblajn urbojn.
eta|La urba katedralo
eta|Surstrata trafiko
La urbo havas ponton inter la duoblaj urboj, kiu apartenas al la plej gravaj limpasejoj.

## Historio 
En 1659 hispanaj konkeristoj tiuloke fondis urbon nomatan *El Paso del Norte* (la pasejo de la nordo), ĉar la valo de Rio Grande tie ebligas komfortan pasadon al nordo. La urbo situis sur ambaŭ riveraj bordoj, ĝis en 1848 Usono ekposedis Teksason kaj en la traktato de *Guadalupe Hidalgo* fiksis riveron Rio Grande kiel limon.

Dum la milito kontraŭ Maksimiliano de Habsburgo urbo El Paso estis la plej norda retiriĝejo de la meksika prezidento Benito JUÁREZ, kiu tiam igis ĝin provizora ĉefurbo.
Honore al li oni en 1888 nomis la urbon laŭ li.

## Klimato 
En Ciudad Juárez estas dezerta klimato. Jare pluvas po 260&nbsp;mm, en ĉiuj monatoj estas iom da pluvo (vintre neĝas). Oni mezuris somere (majo-septembro) -ojn, vintre -ojn. La jara averaĝa temperaturo estas .

## Ĝemelurboj 
*  El Paso (Teksaso), Usono.
*  Tijuana, Meksiko.
*  Las Cruces, Usono.
*  San Diego, Usono.
*  Chihuahua, Meksiko.
*  Tecomán, Meksiko.
*  Juazeiro, Brazilo.

Kategorio:Urboj de Meksiko
Kategorio:Milionurboj
Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj
Plumo (skribilo)

eta|Skriboplumo
**Plumo** estas ilo por skribi kiu metas inkon sur ian surfacon. Origine, la skribilo estis farata el tranĉita plumo de ansero aŭ alia granda birdo. Hodiaŭ, plumoj estas farataj el plasto aŭ metalo. Specoj de plumo inkluzivas la globkrajonon, feltkrajonon, kaj fontoplumon.

## Vidu ankaŭ 
* Skribadarto