open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
C. Michaux

**C. MICHAUX** estas menciata kiel aktoro de teatraĵo prezentita dum la 1-a UK 1905.
Li eble estis parenco de
**Alfred MICHAUX**, advokato el Bulonjo-ĉe-Maro, la ĉefa organizanto de la unua Universala Kongreso de Esperanto.
Tiu ĉi poste verkis reformitan Esperanton, sen ĝermanaj radikoj, kiun li nomis Romanal.
Kune kun Paul Boulet li verkis lernolibron por franclingvanoj (''Methode pour apprendre seul l'Espéranto'').

Kategorio:Francaj aktoroj
Kategorio:Francaj esperantistoj
Mare Nubium

eta|La maro de Nuboj sur la Luno
La **Mare Nubium** (lat. „Maro de Nuboj“) estas luna maro sur la Luno.

Ĝi situas sudoriente de Oceanus Procellarum ĉe la koordinatoj 21° 18' S; 16° 36' O kaj havas averaĝan diametron de 715 km.

Kategorio:Lunaj maroj
Galbeni

**Galbeni** [galbenj] (hungare: **Trunk**) estas vilaĝo en Rumanio sud-sudoriente de Bacău. En 1992 ĝi havis 1 309 loĝantojn (rumanoj, 69&nbsp;% da ĉangohungaroj). Administre ĝi apartenas al la komunumo Nicolae Bălcescu.

## Fonto
*Magyar nagylexikon

## Renomaj homoj
* Márton Benedek (31-a de julio 1931: Onești, 12-an de julio 1986): kuracisto, franciskano, politika persekutitohttp://lexikon.adatbank.ro/tematikus/szocikk.php?id=98.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Popolmuziko de ĉangohungaroj, arkivigita laŭ la stato de februaro 2006 ()

## Vidu ankaŭ 
* Listo de ĉangohungaraj urboj kaj komunumoj en Moldovo

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Bacău
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Frumoasa (Bacău)

**Frumoasa** (hungare: **Frumósza**) estas vilaĝo en Rumanio okcident-nordokcidente de Bacău. En 1992 ĝi havis 3550 loĝantojn (rumanoj, 53 % ĉangohungaroj). Ĝi apartenas al la komunumo Balcani.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

* Mapo de ĉangosetlegejoj
* Popolmuziko de ĉangohungaroj 

## Vidu ankaŭ 
Listo de ĉangohungaraj urboj kaj komunumoj en Moldovo

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bacău
Gregory Olsen

**Gregory OLSEN** (20-an de aprilo 1945 en Brooklyn, Nov-Jorko, Nov-Jorkio, Usono) estas usona entreprenisto kaj ekde 1991 kunfondinto kaj estrara prezidanto de usona firmao *Sensors Unlimited*, kiu evoluigas infraruĝajn kameraojn. Li famiĝis kiel tria kosmoturisto, en la Internacia Kosmostacio.

Olsen flugis kun *ISS Expedition 12* per Sojuz TMA-7 la 1-an de oktobro 2005 al la kosmostacio kaj revenis la 11-an de oktobro 2005 per Sojuz TMA-6 kaj kun teamo de *ISS-Expedition 11*. Pli fruaj komercaj kosmoflugantoj estis la usona Dennis Tito (2001) kaj la sudafrika Mark Shuttleworth en 2002.

Por la vojaĝo pagis li 20 milionojn da usona dolaro.

Olsen studis elektroteknikon en Universitato Fairleigh Dickinson en New Jersey. Olsen faris sian unuan gravan negocon, kiam li vendis la firmaon *Epitaxx* (produktanta lumsensilojn kaj ledojn) je 12 milionoj da USD kaj en 1992 fondis la similprofilan *Sensors Unlimited*-on, kiun li vendis en 2000 je 700 milionoj da usona dolaro. Li reaĉtis tiun firmaon du jarojn post je 6 milionoj kaj post ties vigligo, vendis li denove ĝin je 60 milionoj.

Olsen estas divorcita kaj havas du infanojn.

Kategorio:Usonaj kosmonaŭtoj
Christian Declerck

**Christian René Arthur DECLERCK** naskiĝis la  en Ostendo, Belgio, kie li vivis 25 jarojn. Li lernis Esperanton aŭtodidakte ekde 1954. En 1964 li transloĝiĝis al Antverpeno. Tra la jaroj aperis etaj kontribuoj (recenzo, eseeto, tradukita poemo, artikolo) en diversaj revuoj: *Norda Prismo, Literatura Foiro, Fonto, Monato* kaj *La Gazeto*.

Lia unua provo verki redonis longan konversacion kun knabineto en parko. Ĝi aperis en 1962 en periodaĵo de UEA *(Monda kulturo)*. Li ekverkis en 1964 poemon, pli ol sepcent versojn longan: *Ŝirpecoj de letero al la amata*. Ĝi aperis nur en 1991 en la poemaro *Ŝirpecoj (anstataŭ monumento)* en la Serio Stafeto.

Li tradukis en 1967 *Dirdri kaj la filoj de Usnaĥ*, poezieca verketo de Adriaan Roland Holst, nederlanda aŭtoro. Ĝi estis eldonita de Flandra Esperanto-Ligo en 1988, kiel parto de la Serio Stafeto.

Li prilaboris kvar manuskriptojn de Deck Dorval kaj tiel konatiĝis kun la samurbano Frans van Dooren. Liaj krimromanoj estis ankaŭ eldonitaj de Flandra Esperanto-Ligo.

Li editoris la lastan romanon de Lorjak (Jean-Louis Mahé) *Kromosomoj* en 1989. En 1999 li tradukis el la nederlanda beletraĵon de August Vermeylen: *La migranta judo*. De 1996 ĝis 1999 li intermite laboris je sia majstroverko *Tarokoj kaj epokoj* (Flandra Esperanto-Ligo, 2002), premiita jam dufoje: per la PEN-premio "La Verko de la Jaro 2004" kaj la OSIEK-premio (2005).

En 2008 aperis FEL lia romano *Spitaj kiel hidrargo*.

En 2019 aperis ĉe FEL lia romano *Kvin kverkoj kaj la sekvo*. La verko temas pri Manuel Halvelik.

Li kontribuis al BA2 kaj BA3.

## Referencoj 
Kategorio:Belgaj verkistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Belgaj esperantistoj
Kosmoturismo

[eta|220px|[Dennis Tito – la unua kosmoturisto, kiu en 2001 mem financis sian kosmoveturon]]

**Kosmoturismo** (kosma turismo) estas la nescienca, ne ŝtate apogita veturo al suborbito de la Tero. Tio okazis ĝis nun en formo de propre-financataj flugoj per Sojuz al Internacia Kosmostacio kaj ĉirkaŭ unusemajna restado tie. Tiuj veturoj kostis 10–20 milionojn da usonaj dolaroj kaj necesis plurmonata trejnado pri la sengraviteco.

La aviadilo de Virgin Galactic (firmao de Richard Branson) volas oferti pli malmultekostajn veturojn (ĉ. ) ekde 2008. Dum tiuj veturoj daŭras la sengravita stato nur kelkajn horojn aŭ malpli.

## Listo de IKS-kosmoturistoj 
* Dennis Tito (usona), 2001
* Mark Shuttleworth (sudafrika), 2002
* Gregory Olsen (usona), 2005
* Anousheh Ansari (usona/irana) – telekom-entreprenisto, mult-miliona apoganto de Ansari X-Prize.
* Charles Simonyi (usona-hungara) 2007 kaj 2009

## Vidu ankaŭ 
* Suborbita flugo
Charles Roden Buxton

**Charles Roden BUXTON** (naskiĝis la 27-an de novembro 1875, mortis la 16-an de decembro 1942) estis brita esperantisto, advokato, politikisto, kaj plurfoje membro de la Brita Parlamento. Li eldonis multe da verkoj pri demandoj politikaj kaj internaciaj. Li sciis Esperanton, publike rekomendis ĝin kaj prezidis la Kvakeran Esperantistan Societon.

Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Britaj politikistoj
Kategorio:Membroj de la brita parlamento
Krioa lingvo

La **krioa** estas kreola lingvo etendata en Sieraleono, kiu baziĝas sur la angla lingvo, kaj tie estas gepatra lingvo je ĉirkaŭ 10% de la popolo, la **kriooj** (akcento ja falas sur la o, ne la i), *472600* en la jaro 1993, kaj servas kiel lingvafrankao en politiko kaj komerco. La krioa estas tona lingvo, kio signifas ke la relativa tonalteco de la silaboj estas apartiga, do ĝi povas apartigi inter signifoj. La krioa havas tri tonojn: suprenira, malsuprenira kaj supren-malsuprenira. Ĉirkaŭ kvar milionoj, la plejparto de la resta popolo, uzas la krioan kiel duan lingvon. Ankaŭ kelkaj parolantoj loĝas en Gambio, Gvineo kaj Senegalo.

La *collective language code* (pluropa lingva kodo) laŭ *ISO 639-2* estas *cpe*.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de lingvoj
* Listo de kreolaj lingvoj

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Sieraleono
Kategorio:Kreolaj lingvoj
Kategorio:Tonlingvoj
Dennis Tito

**Dennis TITO** (naskiĝis la 8-an de aŭgusto 1940 en Queens/Novjorko) estas usona entreprenisto kaj unua kosmoturisto en la kosmoesplora historio.

Post la sukcesaj studoj kaj kvinjara agado ĉe NASA, fondis li en 1972 la financan entreprenon *Wilshire Associates*, kiu analizas per kvantitativaj analitikaj metodoj la riskojn de financaj transakcioj.

Dum la antaŭpreparoj por la kosmoveturo, li sukcese faris ekzamenon kiel radioamatoro kaj povis uzi per la usona voksigno *KG6FZX* la amatoran sendilon de IKS.

Li ekveturis la 28-an de aprilo 2001 sur ferdeko de rusa Sojuz-kapsulo per Sojuz TM-32 al Internacia Kosmostacio. Du tagojn poste, la 30-an de aprilo 2001 dokis la kosmoŝipo je 9.59 MET ĉe la kosmostacio. Lin akompanis du kosmonaŭtoj Talgat Mussabajev kaj Jurij Miĥajlviĉ Baturin dum la veturo. La 6-an de majo 2001 surteriĝis Tito sur la stepo de Kazaĥstano.

Lia plano kaŭzis akran kontraŭstaron ĉe NASA, sed finfine la rusoj sukcesis efektivigi tion. Li pagis por la veturo 20 milionojn da usonaj dolaroj.

## Referencoj 
Kategorio:Usonanoj
Kategorio:Kosmonaŭtoj
Kategorio:Radioamatoroj
Mark Shuttleworth

**Mark SHUTTLEWORTH** (naskiĝis 18-an de septembro 1973 en Welkom, Liberŝtato, Sud-Afriko) estas sudafrika entreprenisto. Li estis konata kiel unua kosmonaŭto de Afriko kaj kiel dua kosmoturisto.

Mark Shuttleworth studis financojn kaj sistemojn de manaĝada informado en la universitato Kaburbo. En la 1990aj jaroj laboris li ĉe la Linuks-distribuado *Debian GNU/Linukso* kiel evoluigisto. Li fondis en 1995 la retsekurecan firmaon *Thawte*, vendis ĉi tiun en 1999 por 575 millionoj da usonaj dolaroj, ĝuste antaŭ la krevo de la dotkom-veziko, al la usona kompanio VeriSign. Post la vendo de Thawte, fondis li la firmaon *HBD Venture Capital* kaj la bonfaran organizaĵon *Shuttleworth Foundation*, kiu apogas la edukajn projektojn en Sud-Afriko.

La 25-an de aprilo 2002 flugis li kiel kosmoturisto per rusia Sojuz TM-34 en la kosmon. Du tagojn poste dokis la kosmokapsulo al la Internacia Kosmostacio, kie li partoprenis en kelkaj eksperimentoj pri aidoso- kaj genesploro. Li revenis la 5-an de majo per Sojuz TM-33 al la Tero. Por la veturo pagis li 20 milionojn da usonaj dolaroj kaj devis sin trejni dum unu jaro, el kiu 7 monatojn en la t.n. Stela Urbo apud Moskvo.

La asteroido 14310 Shuttleworth estis nomita laŭ li.

Mark Shuttleworth loĝas hodiaŭ en Londono.

## Notoj kaj referencoj 
SHUTTLEWORTH, Mark
SHUTTLEWORTH, Mark
SHUTTLEWORTH, Mark
Daisuke Enomoto

**ENOMOTO Dajsuke** aŭ karesnome **Dice-K** (japane: 榎本大輔; hepburne: *Enomoto Daisuke*, naskiĝis la 22-an de aprilo 1971) estas japana entreprenisto, kiu deziris iĝi la kvara tutmonda kaj la unua azia kosmoturisto.

Li trejniĝis en Stela Urbo (Moskvo, Rusio) por lanĉo de Sojuz TMA-9, sed en la lasta fazo, li devis prokrasti la flugon pro neperfektaj sankondiĉoj. Anstataŭ li, Anousheh Ansari‎ ekflugis la 18-an de septembro 2006 al la Internacia Kosmostacio.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
*Tojohiro Akijama
*Kosmoturismo

## Eksteraj ligiloj
*TTT-ejo de Daisuke Enomoto
*Biografio ĉe Spacefacts
*Space Adventures anoncas la flugon de Enomoto
*Spacedaily pri la flugo de Enomoto

Kategorio:Japanaj entreprenistoj
Kategorio:Kosmoturismo
Penseo

***Penseo*** estis monata beletra revueto en Esperanto eldonata en Ĉinio, fondita en 1990 de la esperantistaj aktivuloj Ŝi Ĉeng Tai kaj Lin Lijuan, honorita de Premio Grabowski en 1994, enretigita en 1997. Ĝi aperigis originalajn verkojn en Esperanto kaj tradukojn el ĉina lingvo, inkluzive de eseoj, prozoj, poemoj, mikronoveloj, fragmentoj de romanoj, recenzoj de libroj, k.a. Ĝi atingis sian 200-an numeron en decembro 2008, atingis la 300-an en oktobro 2016 kaj en februaro 2025 festas la 400-an eldonon. Ĝia ĉefredaktoro estis Vejdo, fervora kaj sindonema ĉina esperantisto, kaj ĝis sia morto en 2020 ankaŭ Hu Guozhu estis redaktoro. 

La revuo estis eldonita ĝis 2024, iom antaŭ la forpaso de Vejdo en 2025.

## Kontribuantoj 
Al ekzemple la 396-a eldono de oktobro 2024 kontribuis Mao Zifu (Ĉinio), Yi Qiao (ĉino en Germanio), Rita Mkrtĉjan (Armenio), Ángel Arquillos (Hispanio), Mikaelo Bronŝtejn (Rusio), Feri Floro (hungaro en Germanio), Hans-Georg Kaiser (Germanio), Saulo Salgado Wanderley (Brazilo), Blazio Vaha (Hungario), Jadranka Mirić (Serbio), Ivanichka Magharova (Bulgario), Erika Godó (Hungario), Haizi (1964-1989), Ardo (Ĉinio), Valbona Hadri, Vaso Papa, Bardhyl Selimi (Albanio) kaj Vejdo (Ĉinio).

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Literaturaj gazetoj
Kategorio:Ĉinaj gazetoj
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Aperis en 1994
Kategorio:Esperanto en 1994
Kategorio:Esperantlingva poezio
Charles Simonyi

**Charles Simonyi** (naskiĝis la 10-an de septembro 1948 en Budapeŝto) estas programevoluigisto, esploristo de intenca programado (angle *Intentional Programming, IP*).

Lia patro estis Károly Simonyi, hungara fizikisto.

## Biografio 
Li eklaboris en 1966 en Danio, ekde 1968 studis en la Universitato de Kalifornio ĉe Berkeley, pli poste en la Stanforda Universitato kaj laboris ĉe Xerox PARC kun Alan Kay kaj Robert Metcalfe. Li ellaboris la unuan formfidelan (*WYSIWYG*) tekstoprilaboran programon (*Bravo*) por la persona komputilo Alto.

Li laboris ĉe Microsoft, kie li gvidis la evoluigon de Word kaj Excel, pli frue ankaŭ de *Multiplan*. Li enkondukis tie la objekteman programadon, kiun li lernis ĉe Xerox, kaj elevoluigis la "hungaran signadon" por priskribo de la variabloj.

En 2002 li abrupte forlasis la Microsoft-on, kaj fondis kun *Gregor Kiczales*, profesoro de la Universitato de Brita Kolumbio, la entreprenon *Intentional Software Company*.

Li estis kosmoturisto en 2007 kaj 2009.

Kategorio:Esploristoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj elektroinĝenieroj
Kategorio:Hungaraj komputikistoj
Kategorio:Hungaraj miliarduloj
Publio Kvintilio Varo

**Publio Kvintilio Varo** (latine *Publius Quinctilius Varus*) estis guberniestro en la romia provinco Africa proconsularis, poste en Sirio, poste en Ĝermanio. Tie en la jaro 9 p.K. li estis venkita en la batalo kontraŭ la ĝermanoj sub Arminio en Kalkriese iom norde de la montaro Teŭtoburga Arbaro. Je la fino de la batalo li mortigis sin mem.

## Literaturo 
Pri la batalo inter la armeoj de Arminio kaj Varus verkis la romiaj aŭtoroj:

* Manilio
* Strabo
* Velleius Paterculus
* Lucius Annaeus Seneca
* Sextus Julius Frontinus
* Publius Cornelius Tacitus
* Cajus Suetonius Tranquillus
* Lucius/Publius Annaeus Florus
* Cassius Dio Cocceianus
* Paŭlo Orosio
* Zonaras

## En Esperanto 
- Parton de la verko de la latina historiisto Velleius Paterculus (Velejo Paterkulo) oni retrovas en volumo 3 de la Antologio latina de Gerrit Berveling.

## Vidu ankaŭ 
* La artikolon pri Germania Magna, la granda parto de Ĝermanio oriente de la rivero Rejno kaj norde de la rivero Danubo, kiun ne konkeris la romia armeo
* Batalo de Varus

Kategorio:Naskiĝintoj en -46
Kategorio:Mortintoj en 9
Kategorio:Ĝermanio
Kategorio:Romiaj guberniestroj de Afriko
Kategorio:Romiaj guberniestroj de Sirio
Kategorio:Romiaj respublikaj konsuloj
Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento
Kategorio:Sinmortigintoj
Arminio

**Arminio** povas indiki plurajn personojn:
***Arminio (Ĥeruska tribestro)**
***Arminio (Remonstranta teologo)**
Valea Seacă (Bacău)

**Valea Seacă** - jen rumane, prononco , hungare **Bogdánfalva** - estas komunumo en Rumanio sud-sudokcidente de Bacău. Ĝi apartenas al la historia regiono Moldavio kaj al la administra distrikto Bacău. En 1930  havis 456 loĝantojn (rumanoj, ĉirkaŭ 400 ĉangohungaroj), kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia unua mencio estas en 1646.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de ĉangohungaraj urboj kaj komunumoj en Moldovo

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Bacău
Teutoburger Wald

eta|200ra|Situo
dekstra|eta|200ra|monumento de Arminio proksime de Detmold
[eta|300ra|rigardo de la [Hermannsdenkmal nordokcidenten trans Teutoburger Wald]]
[maldekstra|eta|400ra|la rokaro [Externsteine ĉe Horn-Bad Meinberg]]
La **Teŭtoburga Arbaro** - germane **Teutoburger Wald** - estas mezalta montaro en norda Germanio. La plej alta pinto estas la monto Barnacken (446 m) apud Horn-Bad Meinberg. Ĝin unue menciis Publius Cornelius Tacitus, kiel lokon de la batalo inter Varus kaj Arminio (Batalo de Varus). La latina esprimo estis *Teutoburgiensi saltus*.

Kiam post la 16-a jarcento historiistoj interesiĝis pri tiu historio, ili serĉis la lokon de la batalo kaj pensis, ke ĝi estis proksime de Detmold en la montaro Osning. Tie oni starigis monumenton de Arminio, germane Hermannsdenkmal. La montaron Osning oni renomis Teutoburger Wald.

En 1997 oni eltrovis, ke la batalo okazis plej verŝajne en la pli norda montaro Wiehengebirge, norde de Osnabrück ĉe la vilaĝo Kalkriese. La renomado de la Osning estis do eraro. Oni devintus renomi la Wiehengebirge en Teutoburger Wald. Ŝercemuloj proponas, transporti la monumenton de Arminius norden al la vera loko de la batalo.

Konataj urbetoj estas Tecklenburg, Melle kaj Bad Rothenfelde.

La Beutling estas 220 metroj alta monteto en la Distrikto Osnabrück (Malsupra Saksio) en densarbara areo de 42,8 hektaroj ekde 1937 protektita naturareo. La Beutling estas parto de la Teŭtoburga arbaro.

eta|centre|650ra|Reliefo

Kategorio:Arbaroj de Germanio
Kategorio:Historio
Kategorio:Mezaltaj montaroj
Kategorio:Montaroj en Germanio
Kategorio:Geografio de Malsupra Saksio
Kategorio:Geografio de Nordrejn-Vestfalio
Hermannsdenkmal

**Hermannsdenkmal** estas monumento situanta ĉe Detmold en la montaro Teutoburger Wald por memorigi pri la *batalo de Varus*, en kiu venkis la ĝermanoj gvidataj de Arminio (germane *Herrmann der Cherusker*, latine *Arminius*), kontraŭ tri romiaj legioj, gvidataj de Varus.

La monumento estis konstruata de 1838 ĝis 1875. Ĝi situas sur la monto Teutberg (alteco: 386 m) kaj estas entute 53,46 m alta.

Dosiero:Herrmann von Vorne 4.jpg|**Hermannsdenkmal** en Teutoburger Wald
Dosiero:Hermannsdenkmal 160707-007.jpg|La monumento de proksime, jam nur la glavo longas 7&nbsp;m
dosiero:Blick-über-den-Teutoburger-Wald2.JPG|Rigardo de Hermannsdenkmal nordokcidenten trans Teutoburger Wald

Kategorio:Batalmonumentoj
Kategorio:Statuoj
Faraoani

**Faraoani** - jen rumane, prononco , hungare **Forrófalva** - estas komunumo en Rumanio sudoriente de Bacău. Ĝi apartenas al la historia regiono Moldavio kaj al la administra distrikto Bacău. En 1992  havis 3 498 loĝantojn (rumanoj, 74% ĉangohungaroj), kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

## Renomaj personoj 
* Mihály Petrás kantoro vilaĝa en la 17-a jarcento, taglibristo.
* János Petrás Ince (1813 - Klézse, 6-a de septembro 1886), pastro en Pustiana kaj Cleja, grava informinto pri la vivo de ĉangoj.

## Vidu ankaŭ 
*Listo de ĉangohungaraj urboj kaj komunumoj en Moldovo

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Bacău
Ladislav KOVÁŘ

**Ladislav KOVÁŘ** (1948) estas ĉeĥa esperantisto, inĝeniero, aktivulo de fervojista sekcio, redaktoro de Fervojfakaj Kajeroj kaj Internacia Fervojisto.
Kiel 17-jarulo en 1965 li ĉeestis kaj protokolis la fondan kunvenon de la ĉeĥa IFEF-sekcio en Česká Třebová kaj laboras en ĉefaj funkcioj de la sekcio. 

## Artikoloj 
***Aŭtomatizado de ranĝostacioj** (AEST 1978)
***Veturrezisto ĉe fervojo** (AEST 1989)
***Masmezurilo en ranĝostacioj** (Fervojfakaj Kajeroj, 2/1993)
*** Modernaj informsistemoj por vojaĝantoj** (Fervojfakaj Kajeroj, 7/1998)
***Inundo 2002** (Fervojfakaj Kajeroj, n-ro 12)
***Diagnostiko de fervojaj sekurigaj sistemoj** (Fervojfakaj Kajeroj, 18/2010)
***Trafikterminalo en Česká Třebová** (Fervojfakaj Kajeroj, n-ro 19)
***Alikonstruo de stacio Ústí nad Orlicí** (Fervojfakaj Kajeroj, 22/2014)
***InnoTrans - pripensaĵoj – informdirektado por surrela trafiko** ( Fervojfakaj Kajeroj, n-ro 23, kune kun Heinz Hoffmann)
***Radiofoniobloko** (Fervojfakaj Kajeroj, n-ro 23, kune kun František Frýbort)
***Diagnoziko de fervojvagonoj** (Fervojfakaj Kajeroj, n-ro 25)
***Nova fervoja relvoj-interligo Dresdeno-Prago** (Fervojfakaj Kajeroj, 26/2018)
***Nova silkvojo** (Fervojfakaj Kajeroj, n-ro 27)
***Grandrapidaj fervojlinioj antaŭenigas Marokon** (Internacia Fervojisto, 5/2019)

Kategorio:Naskiĝintoj en 1948
Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Anousheh Ansari

**Anousheh ANSARI** (perse انوشه انصاری; naskiĝis la  en Maŝhado, Irano; en la aĝo de 16 forlasis Iranon por ekloĝi en Usono) estas kunfondinto kaj gvidanto de entrepreno *Prodea Systems, Inc.*. Antaŭe ŝi envolviĝis en kompanio *Telecom Technologies, Inc. (TTI)*, kiun ŝi fondis la entreprenon en 1993, sed ĝi estis vendita en 2000 al firmao *Sonus Networks*.eta|Anousheh AnsariŜi kune kun sia bofrato Amir Ansari donacis la 6-an de majo 2004, je la 43-a datreveno de suborbita flugo de Alan Shepard en la kosmon, kelkmilionojn da usonaj dolaroj al la *X-Prize*-fondaĵo. La X-Prize estis alinomita post tiu donaco al Ansari X-Prize.

Ŝi planis veturi al Internacia Kosmostacio en 2007 kiel kosmoturisto, sed pro elfalo de japano Enomoto Daisuke pro lia nekonvena sanstato, ŝi anstataŭis lin jam en kosmoflugo la  de kosmodromo Bajkonur en Kazaĥio. Per tio ŝi iĝis la unua virino-islamano kaj la unua iranano en kosmo. La  Ansari bonorde alteriĝis en antaŭplanita parto de Kazaĥio.

Edziniĝinta, ŝi ne havas infanojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Anousheh Ansari (persalingva),
* Blogo 

Kategorio:Naskiĝintoj en 1967
Kategorio:Kosmonaŭtoj
Nacia parko Poloniny

maldekstra|100px
maldekstra|250px|eta|Poloninoj sur la ĉefa karpata dorso - Monto Ďurkovec 
maldekstra|eta|250px|Eŭropa bizono
**Nacia parko Poloniny** troviĝas en la plej orienta angulo de Slovakio kie renkontiĝas tri bordoj (slovaka, pola kaj ukrajina). Poloniny troviĝas en la nordoriento de Slovakio en fliŝa zono de Bukovské vrchy ("Fageskaj montoj"). Eksterordinare konservita naturo kaj originaleco estis la kaŭzoj por envicigi ilin inter  biosferaj rezervejoj rekonataj de Unesko sub la nomo Internacia biosfera rezervejo Orientaj Karpatoj. El polaj kaj ukrajinaj flankoj de bordoj troviĝas ankaŭ protektitaj areoj.

Naciaj naturrezervejoj en la nacia parko:

* Havešová;
* Jarabá skala;
* Pľaša;
* Pod Ruským;
* Rožok;
* Stinská;
* Stužica.
Naturrezervejo en la nacia parko:

* Bahno;
* Borsučiny;
* Bzaná;
* Gazdoráň;
* Hlboké;
* Hrúnok;
* Ruské;
* Slatina pod Stinskou;
* Stružnická dolina;
* Šípková;
* Udava;
* Uličská ostrá.

Naturmemoraĵo: Ulička.
## Eksteraj ligiloj 
Slovaka paĝaro pri la nacia parko.  Ankaŭ cs, en, hu

Nacia parko Biescady (pole)

## Vidu ankaŭ 
Malnovaj kaj prahistoriaj eŭropaj fagaj arbaroj (Unesko)


Poloniny
Kategorio:Biosferaj rezervejoj
Kategorio:Geografio de Regiono Prešov
Kategorio:Distrikto Snina
Nacia parko Malgranda Fatro

**Nacia parko Malgranda Fatro** () estas nacia parko en norda Slovakio en norda parto de la montaro Malgranda Fatro. Ĝi troviĝas en la nordokcidenta parto de Slovakio, 52 km longa inter Žilinská kaj Turčianska valkadronoj. Troviĝas ĉi tie konataj lokoj: Rozsutec ("Disŝoviĝulo"; monto), Tiesňavy ("Malvastvaloj"), Diery ("Truoj"). Fatro ofertas elstarajn kondiĉojn por vintraj sportoj kaj same por piedturistiko kun vojdirektoj ankaŭ por malpli spertaj turistoj. Vrátna dolina (valo) estas la elirejo al ĉiuj direktoj en Malá Fatra. La plej altaj akvofalo en la parko estas Akvofalo de Šútovo - 38&nbsp;m alta.

Dosiero:Velky Rozsutec.jpg|Veľký Rozsutec , rigardo de sub Poludňový Grúň
Dosiero:Mala fatra tiesnavy.jpg|Malá Fatra, Tiesňavy - Malsupraj truoj
Dosiero:Šútovský vodopad MF3.jpg|Akvofalo de Šútovo.

Mala Fatra
Kategorio:Malgranda Fatro
Kategorio:Geografio de Regiono Žilina
Kategorio:Distrikto Žilina
Kategorio:Distrikto Martin
Nacia parko Slovaka paradizo

eta|Malá Poľana en centra parto de Slovenský raj
**Nacia parko Slovaka paradizo** () estas unu el 9 naciaj parkoj de Slovakio. Ĝi troviĝas en la nordorienta parto de Slovenské rudohorie (Slovaka ercmontaro)- montaro en komunejo Spiš . Ĝi estas turisme la plej vizitata areo kaj estas konsiderata, kiel unu de la plej belaj naturaj anguloj de Slovakio.
Por la Slovaka paradizo tipaj estas krutvaloj kun akvofaloj. La plej alloga nomiĝas Suchá Belá. En tiu ĉi regiono troviĝas preskaŭ 200 grotoj kaj abismoj.

La nomon *Slovenský raj* oni komencis uzi en la jaro 1921.

## Reliefo 
Karstaj ebenejoj Glac, Geravy, Lipovec, Skala, Pelc

## Gravaj montopintoj 
* Predná hoľa (1545 m)
* Ondrejisko (1270 m)
* Človečia hlava (1269 m)
* Hanisková (1164 m )
* Havrania skala ( 1153 m )
* Vahan (1139 m )
* Popová (1099 m )
* Barbolica (1013 m )

## Kanjonoj, ravinoj, interkrutejoj, valoj 
* Biela dolina-Piecky
* Čierna dolina
* Kláštorská roklina
* Kyseľ
* Malý Sokol
* Prielom Hornádu
* Sokolia dolina
* Stratenský kaňon
* Suchá Belá
* Veľký Sokol
* Tiesňavy
* Zadná diera
* Zejmarská roklina
* Zelená roklina

## Akvofaloj 
En ravinoj de Slovenský raj estas multeco de akvofaloj, de etaj ĝis altaj kelkaj dekoj de metroj. Inter konataj apartenas:
* Korytový vodopád
* Misové vodopády
* Obrovský vodopád
* Okienkový vodopád
* Terasový vodopád
* Veľký vodopád
* Závojový vodopád

## Akvaj areoj 
* Hanz-Jakubová pod Vahanom
* Klauzy
* Palcmanská Maša

## Grotoj 
* Stratenská jaskyňa
* Dobšinská ľadová jaskyňa
* Čertova jaskyňa
* Dlhá jaskyňa
* Jaskyňa nad Košiarom
* Jaskyňa na Skale
* Kešelova diera
* Ružová jaskyňa
* Vlčia jaskyňa

## Fauno kaj a flaŭro 
## Protektitaj naturaj kreitaĵoj 
* Čertova diera
* Dobšinská ľadová jaskyňa
* Hranovnické pleso
* Medvedia jaskyňa

## Naturrezervejoj 
* Barbolica
* Čingovské hradisko
* Hnilecká jelšina
* Holý Kameň
* Kocúrová
* Kyseľ
* Malé Zajfy
* Mokrá
* Ostrá Skala
* Piecky
* Prielom Hornádu
* Sokol
* Stratená
* Suchá Belá
* Tri Kopce
* Vernárska tiesňava
* Vyšná Roveň
* Zejmarská roklina

## Vidu ankaŭ 
* Tomášovský výhľad

Slovensky raj
Kategorio:Geografio de Regiono Prešov
Kategorio:Geografio de Regiono Košice
Kategorio:Slovaka Paradizo
Kategorio:Distrikto Poprad
Kategorio:Distrikto Rožňava
Kategorio:Distrikto Spišská Nová Ves
HCN

**HCN** havas plurajn signifojn:

***HCN** estas kemia kombinaĵo de hidrogeno, karbono, nitrogeno.
***Hidrogena cianido**
Nacia parko Muránska planina

eta|maldekstra|250px|Muránska planina
eta|maldekstra|250px|Muránska planina, Kľak
eta|maldekstra|250px|Muránska planina
**Nacia parko Muránska planina** troviĝas en okcidenta parto de montaro Slovenské rudohorie kaj prezentas gravan karstan teritorion. La plej alta monto estas Fabova hoľa (1439 m ). Longeco de montaro estas de Červená Skala ĝis Tisovec ĉirkaŭ 25 km.

## Flaŭro 
En Nacia parko estas multe da raraj floroj. La plej rarega estas paleoendemito - Arbusta dafno (Daphne arbuscula) kiu kreskas nur tie tutmonde.

## Eksteraj ligiloj 
* Slovakia agentejo de vivmedio: Nacia parko Muránska planina 

Muránska planina
Kategorio:Geografio de Regiono Banská Bystrica
Kategorio:Distrikto Brezno
Kategorio:Distrikto Revúca
Kategorio:Distrikto Rimavská Sobota
Cioboteni

**Cioboteni** [ĉobotenj] (hungare: **Csobotfalva**, ĉobotfalva) estis vilaĝo en Rumanio nordoriente de Miercurea Ciuc.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 425 loĝantojn (hungaroj). Ĝia unua mencio estas en 1556.

## Historio 
Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Csík*). En 1941 ĝi unuiĝis kun Vardotfalău sub nomo de Șumuleu.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Antal Beczásy pentristo, ĉi tie estas entombigita
* Vilmos Györgyicze (*17-a de julio 1933): instruisto pri biologio, fakverkisto.
* János Palkó instruisto, lernolibroverkisto
* Kálmán Petres (2-a de januaro 1890 – 14-a de januaro 1981, Iernut): parokestro, katolika eklezia verkisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Rolando Toro Araneda

**Rolando TORO ARANEDA** (naskiĝis en 1924, mortis en 2010) estis ĉilia antropologo, psikologo kaj poeto kiu kreis biodancon (t.e "danco de la vivo", teoria kaj praktika sistemo kiu celas la liberan esprimon de emocioj, identeco kaj integriĝo inter la partoprenantoj, pere de specifaj ekzercoj de dancado, voĉesprimo, kontakto kaj gestumado k.s.). Multajn jarojn li prezidis la Internacian Fondaĵon pri Biodanco.

Okaze de milita diktatoreco de Augusto Pinochet, li iris al Argentino ne pro persekutado sed, kiel li frazis "mi ne vidis kialon resti en lando kiu estas diktaturo". Poste, li vivis en Brazilo kiaj ankaŭ en Eŭropo. Ekde 1998 li denove loĝis en Ĉilio.

## Eksteraj ligiloj 
* video, kie li parolas pri amo, apude troveblas pluraj aliaj videoj pri li

Kategorio:Ĉilianoj
Vardotfalău

**Vardotfalău** [vardotfaləŭ] (hungare: **Várdotfalva**) estis vilaĝo en Rumanio nordoriente de Miercurea Ciuc. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 949 loĝantojn (hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1333. Ĝia franciskana monaĥejo estis fondita en 1441 de Johano Hunyadi. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Csík*). En 1941 ĝi unuiĝis kun Cioboteni sub la nomo de Șumuleu.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Renomaj personoj  
*Pál Péter Domokos (28-a de junio 1901 - Budapest, 18-a de februaro 1992): muzikfolkloristo, etnografo, literaturhistoriisto.
* Gábor Pál, *bethlenfalvi* (7-a de februaro 1883 – Miercurea Ciuc (Şumuleu), 21-a de oktobro 1968): politikisto, publicisto.
*János Péter (4-an de februaro 1870- ? ): pedagogo

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto
 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Harghita
Virtuala mondo

**Virtuala mondo** estas komputil-stimulata du- aŭ tridimensa medio por la uzantoj en formo de grafika ludo. Oni povas en la ludo konstrui virtulajn urbojn (*The Sims Online*), landojn, batali kontraŭ malamikaj figuroj ks. Ĝi donas eblon por evoluigi propran lertecon, logikon.

En la virtula mondo oni povas agadi unuope aŭ per konektitaj komputiloj eĉ komune, grupe (aŭ unu kontraŭ la alia).

## Ludoj kun sola ludanto 
Multaj sololudoj ekzistas en siaj propraj virtualaj mondoj. Multaj el ili permesas konservi la nunan staton de aktuala instanco de la mondo, tiel permesante la haltigon kaj rekomencon de la virtuala mondo je posta tempo. (Same, tio ankaŭ eblas en kelkaj multop-ludaj ĉirkaŭejoj.)
La virtualaj mondoj, kiuj troviĝas en komputilaj ludoj, ofte estas splititaj en diskretaj niveloj.

## Vidu ankaŭ 
* virtuala realeco
* The Matrix
* Dua Vivo
* Club Penguin

## Eksteraj ligiloj 
* http://secondlife.com virtuala mondo kun Esperanto-komunumo, muzeo de Esperanto, kaj Lingva Universitato
* http://myeve.eve-online.com/ingameboard.asp?a=channel&channelID=3523 EVE estas plejparte angla tutmonda retludo, kie almenaŭ du Esperantuloj petadas pri egalrajteco inter Eo kaj aliaj lingvoj, jen la ĉi-afera diskuto
* http://eve.is  EVE estas virtuala universo sciencfikcie orientita, kaj la plejgranda de tia tipo
* OGRank 

Kategorio:Videoludoj
Virtuala realeco

**Virtuala realeco** estas komputila modelado kaj simulado, per kiu la homo povas kontakti artefaritan, spacoefikan vidaĵon aŭ alimetode percepteblan medion.

La virtuala realeco lokigas la homon en tiun medion, kiu simulas la realecon per diversaj interaktivaj iloj (specialaj okulvitroj, sonaŭdiloj, gantoj, kaskoj aŭ vestoj).

Plej grava estas simulado de flugoj, bataloj.

## Vidu ankaŭ 
* Pliigita realo
* Realo
* Nonny de la Peña
Etnocentrismo

**Etnocentrismo** estas maniero rigardi la mondon vidpunkte de sia propra nacia kulturo. Ironie, tiun ĉi trajton havas ĉiuj etnaj grupoj en la mondo. Multaj homoj sentis sekvojn de etnocentrismo en situacioj de tiel nomata "kultura ŝoko".

Preskaŭ ĉiuj homoj iugrade estas etnocentrismaj, tial vidpunkte de paca kaj komforta kunekzistado estas dezirinde, ke ĉiu strebu konscii pri sia etnocentrismo kaj trejnu sin pri toleremo kaj flekseblo. Tion oni povas atingi per akiro de scioj pri interkultura komunikado kaj interkulturaj diferencoj.

## Modelo de alproprigo de fremda kulturo 
M. J. Bennett (vidu liston de literaturo) priskribas 6-ŝtupan modelon de konatiĝo kun fremda kulturo. Laŭ tiu modelo, ekzistas tri etnocentrismaj kaj tri etnorelativismaj ŝtupoj:
* etnocentrismaj:
** neado de kulturaj diferencoj;
** sindefendado kontraŭ la diferencoj, taksante la diferencojn kun preferemo al propra kulturo;
** minimumigo de kulturaj diferencoj;
* etnorelativismaj:
** agnosko de diferencoj;
** adaptiĝo al la diferencoj inter kulturoj kaj etnoj;
** integriĝo, t. e. ekuzo de la etnorelativismo rilate al si mem.

Neado de interkulturaj diferencoj estas karakteriza por homoj, kiuj ne havas sperton de komunikado kun aliaj kulturoj. Tiaj homoj ne konscias pri la diferencoj inter kulturoj, sian propran mondokoncepton ili taksas kiel la sola ĝusta. Ktp.

Ĉe adaptiĝo al interkulturaj diferencoj homo kapablas ne nur konscii pri la diferencoj, sed ankaŭ konduti laŭ la reguloj de la fremda kulturo, sen sento de malkomforto.

Eĉ pli alta atingebla ŝtupo estas integriĝo, kiam menso de homo inkluzivas mondokoncepton kaj de sia, kaj de aliula kulturo. Ĉe tiu ŝtupo formiĝas dukultura (plurkultura) identeco. Homoj atingintaj la ŝtupon de integriĝo eblas konsideri sin perantoj inter la kulturoj.

## Vidu ankaŭ
* Eŭropcentrismo
* Grupa narcisismo

## Literaturo 
* Brewer M.B., Campbell D.T. Ethnocentrism and Intergroup Attitudes: East African Evidence. N.Y., «Halsted/Wiley», 1976
* Bennett M. J. A Developmental Approach to Training for Intercultural Sensi tivity // International Journal of Intercultural Relations. 1986. Vol. 10. P. 179–196
* Лебедева Н.М. Социальная психология этнических миграций. М., «Институт этнологии и антропологии РАН», 1993
* Эриксон Э. Идентичность: юность и кризис. М., Издательская группа «Прогресс», 1996
* Berry J.W., Poortinga Y.H., Segall M.H., Dasen P.R. Cross-Cultural Psychology: Research and Applications. Cambridge etc., «Cambridge University Press», 2002
* Sow, Adama: Ethnozentrismus als Katalysator bestehender Konflikte in Afrika südlich der Sahara, am Beispiel der Unruhen in Côte d`Ivoire ĉe: European University Center for Peace Studies (EPU), Stadtschleining 2005, en germana
John Rolfe

**John ROLFE** (naskiĝis en 1585 en Heacham, Norfolk, Anglio; mortis 1622) estis la unua tabak-kultivisto, kunfondinto de Jamestown en Virginio, edzo de Pokahontas.

Li ekveturis al Virĝinio en 1609, sed ŝiprompis ĉe la Bahamoj tiel li alvenis nur en 1610. En 1612 li komencis eksperimenti per kultivado de tabakidoj. Kiam li taksis tro amara la lokan tabakon, li liverigis gajnojn el okcidenta Hindio kaj daŭrigis la kultivadon. En junio de 1613, li sendis ŝipkargon da tabako kiu iĝis sukcesa, tiel helpante Virginion al ekonomia memstareco.

La indiana princino tiam estis en Jamestown, en prizono. Oni baptis ŝin kaj vidva Rolfe akiris por geedziĝo permeson de Powhatan, patro de la filino kaj de Siro Thomas Dale, guberniestro de Virginio. La nupto okazis la 5-an de aprilo 1614 kaj la evento certigis por 8 jaroj la lokan pacon. Ŝi naskis unu filon, Thomas (1615). Per monapogo de la Virginia Asocio, la familio vojaĝis en 1616 al Anglio, kie oni fervore akceptis ilin. Pocahontas (ŝia nova nomo iĝis Rebecca) malsaniĝis kaj en marto de 1617 mortis. (Iliaj filoj restadis ĉe onklo, kaj restis ĝis 1640 en Anglio.)

Rolfe revojaĝis al Virĝinio kaj denove edziĝis (al Jane Pierce), poste en 1621 oni elektis lin al la kolonia ŝtata konsilio. Li mortis en 1622 pro indiana atako.
Kultura ŝoko

eta|300px|La renkonto kun la konkerintoj per fusiloj kaj ĉevaloj ŝokis la aztekojn, tial ili konfuzis la eŭropanojn kun profetoj el la oriento.
eta|450px|Laŭ la modelo, homoj komence havos (1) mielmonaton kaj poste (2) transiran periodon, tio estas kulturŝokon. Sed poste homoj komencos adaptiĝi (3) (la punktita linio montras, ke iuj homoj malamos la novan kulturon). Kaj (4) rilatas al iuj homoj, kiuj revenas al sia loko por adaptiĝi al la antikva kulturo.
**Kultura ŝoko** estas la stato de homa menso ĉe renkonto kun ecoj de fremda kulturo (normoj de parola kaj ĉetabla etiketo, tradicia maniero sin vesti kaj konduti, aliaj ecoj), ekzemple, dum vizito al alia lando aŭ regiono. La terminon unue ekuzis Kalvero Oberg en 1954. Foje kultura ŝoko ekigas fortan senton de abomeno kontraŭ la nekutima kulturo.

Kultura ŝoko baziĝas sur etnocentrismo — la maniero percepti la mondon vidpunkte de sia kulturo. Preskaŭ ĉiuj kulturoj en la mondo havas ecojn de etnocentrismo, tial iliaj reprezentantoj riskas ricevi kulturan ŝokon subite venante al alikultura medio.

Kultura ŝoko povas kaŭzi multajn psikologiajn problemojn por individuo. Kiel ekzemplo de la sekvo de la kultura ŝoko por socio, oni foje mencias revolucion en Irano (1979), kiun parte kaŭzis tro drasta eŭropiĝo de la lando dum regado de ŝaĥo Mohamed Reza Pahlavi.

## Fazoj de kultura ŝoko 
Forta kultura ŝoko (ekzemple, dum translokiĝo al alia lando) ofte konsistas el kelkaj distingeblaj fazoj. Ne ĉiu persono trapasas ĉiujn fazojn:
* Aproba fazo. Dum tiu ĉi periodo diferencoj inter la nova kaj la malnova kulturoj perceptatas romantike, kiel novaj kaj bonegaj. Ekzemple, veninte al nova lando individuo povas ekŝati lokan manĝaĵon, vivoritmon, kutimojn de lokanoj, arkitekturon kaj tiel plu.
* Rifuza fazo. Posta paso de tempo (kelkaj tagoj aŭ eble monatoj) homo alkutimiĝas al la nova kulturo kaj eksopiras pri sia antaŭa. Homo povas senti, ke loka vivoritmo estas tro rapida (aŭ male), ke la kutimoj de lokanoj estas strangaj ktp.
* Fazo de alkutimiĝo. Finfine individuo alkutimiĝas al la nova vivmaniero kaj ne plu reagas al ĝiaj ecoj negative, ĉar li simple jam alproprigis la lokan kulturon, ne plu sentas ĝin fremda. Homo ekzorgas pri ĉiutagaj bezonoj, kvazaŭ li estas en sia origina kulturo.
* Inversa kultura ŝoko. Reveno al sia iama propra kulturo post alkutimiĝo al la nova povas kaŭzi kulturan ŝokon.

Ekzistas homoj, kiuj ne kapablas eliri el la stato de kultura ŝoko. Ili ofte ne sukcesas alkutimiĝi al la novaj cirkonstancoj kaj preferas reveni al sia propra kulturo aŭ iĝi marĝenuloj en la nova.

## Vidu ankaŭ 
* Interkulturo
* Interkultura edukado
* Interkultura komunikado
* Kultura asimilado
* Fremdiĝo

## Eksteraj ligiloj 
Formularo ĉe Interkulturo.net por priskribi eventojn de kultura ŝoko 

## Referencoj 
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Interkultura komunikado
Kategorio:Sociologio
Leono la 1-a

Papo **Leono 1-a**, nomata La Granda, estis Romia aristokrato kaj estis papo de 440 ĝis 461. Li estis la unua, kiu uzis la titolon *Pontifex Maximus* (plej alta “pontofaranto” = pastro), titolo, kiu antaŭe apartenis al la oficoj de la romiaj imperiestroj. Li estis la unua vaste konata papo, pro kio oni parolas ankaŭ pri li kiel la “unua papo”. Li haltigis la invadon de Italio far la Hunoj sub Atilo en la jaro 452 per sia morala persvado. Li estis influa teologo kaj gvidanta persono je la centrigo de la regado de la eklezio; tial li estas agnoskita Doktoro de eklezio fare de la Katolika eklezio en 1754.
eta|maldekstra|*Sermones*

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Patroj de la Eklezio
Kategorio:Doktoroj de la Eklezio
Kategorio:Sanktuloj
Yves Bellefeuille

**Yves Bellefeuille** naskiĝis en Cornwall, Kanado, la , kaj ĉefe loĝis en Otavo. Li havis plurajn postenojn en TEJO, inkluzive de vic-prezidanto, ĝenerala sekretario, kaj estrarano pri kongresoj. En 1993 li estis volontulo de TEJO. Li ankaŭ reprezentis Kanadon en la Komitato de UEA.

Bellefeuille, Yves
Bellefeuille, Yves
Bellefeuille, Yves
Bellefeuille, Yves
Kategorio:Naskiĝintoj en 1962
Șomcuta Mare

**Șomcuta Mare** [ŝomkuta mare] (hungare: **Nagysomkút** [nadjŝomkut]) estas urbo en Rumanio sudokcidente de Baia Mare. Administre apartenas al ĝi Buteasa, Ciolt, Buciumi, Finteușu Mare, Vălenii Șomcutei kaj Hovrila.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 3013 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 3749 (rumanoj, 5&nbsp;% da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas el 1358. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario (*Közép-Szolnok*, poste *Szatmár*).

== Komunumoj pri *kút* (= puto) en Hungara reĝlando ==

## Renomaj personoj 
* Zoltán Felvinczi Takács (1880–1964): arthistoriisto.
* Zoltán Jakab (13-a de novembro 1883 – Nagybánya, 13-a de aprilo 1919): pentristo.
* Győző Mátéffy (1913–): popolkultivinto, publicisto.
* Sándor Kibédi (1897–1941): poeto, dramverkisto, tradukisto, redaktoro.
* Sándor Korvin (1912–1944): poeto, tradukisto, kritikisto, publicisto.
* Bálint Magyar, familia nomo *Marincsák* (Pátyod, 23-a de novembro 1886 – 14-a de decembro 1957): poeto, tradukisto.
* József Szamosi (n. 13-a de septembro 1912 – Munkeno, 24-a de marto 2010): verkisto, poeto.
* Domokos Szilágyi (2-a de julio 1938 – Cluj-Napoca, 2-a de novembro 1976): poeto, tradukisto, eseisto..
* Alexandru Vasile Șainelic (n. 15-a de junio 1929): pentristo.
* Gyula Zolnai (3-a de decembro 1862 – Budapeŝto, 24-a de decembro 1949): lingvisto, universitata profesoro, ano de MTA.

## Fonto 
## Eksteraj ligiloj 
* Urba retejo
* Administra mapo de la distrikto 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Somcuta Mare jud Maramures.png|Situo en la distrikto
Dosiero: ROU_MM_Somcuta_Mare_CoA2.jpg|La urba blazono

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Boiu

**Boiu** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

* Boiu (Ciumeghiu) estas vilaĝo en distrikto Bihor.
* Boiu (Rapoltu Mare) estas vilaĝo en distrikto Hunedoara.
* Boiu (Albești) estas vilaĝo en distrikto Mureș.
Sânmiclăuș

**Sânmiclăuș** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

* Sânmiclăuș (Șona) estas vilaĝo en distrikto Alba.
* Sânmiclăuș (Moftin) estas vilaĝo en distrikto Satu Mare.
Alkmeono el Krotono

**Alkmeono el Krotono** (487 a. K. -450 a. K.) naskiĝis en Krotono en la kvina jarcento a.K., estis kuracisto kaj filozofo, disĉiplo de Pitagoro, eble pli juna ol sia majstro kaj la unua verki traktaton pri naturaj sciencoj. Li instruis ke la animo estas senmorta kaj moviĝas senĉese tiel same kiel la suno; kiel la pitagoranoj, ke la homaj aferoj ekzistas je paroj, duope; ke la sano estas la ekvilibro inter la kontraŭoj, inter la dolĉa kaj amara, la malvarmo kaj la varmo, ktp. kaj ke la aŭtokratio de unu el ili estigas la malsanon. Pere de tiuj ideoj li proklamas la koncepton de "izonomio de la dinamoj", komprenante ĉi tie la grekan signifon de *dynamis* (potenco, natura forto de la organoj, homaj kutimoj, k.a.); li estis kuracisto de la "fizio" *physis*, unu el plej eminentaj antaŭsokrataj "fiziistoj" aŭ "fiziologoj".

## Vidu ankaŭ 
* Greka filozofio

## Referencoj 
Kategorio:Traktatoj
Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj
Kategorio:Helenaj kuracistoj
Kategorio:5-a jarcento a.K.
Rekordo

La esprimo **rekordo** (el la latina *recordari* = memorigi, atenti) signifas kvantigitan valoron de plenumo, kiu estas pli bona ol ĉiu alia inter la konkursantoj.

Ĝenerale sporto estas afero aŭ okupiĝo tute dediĉita al akirado de rekordoj.

Ekzemple la mondrekordo de la 100-metra kurado signifas tiun plej mallongan tempon, dum kiu iu finkuras tiun vegon. Krom la mondrekordo ekzistas landaj aŭ olimpikaj rekordoj.

## Turkio en Esperanto 
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 17an ĉapitron "Atingoj en alta aĝo" al komentoj pri rekordoj atingitaj de maljunuloj.

## Rekordoj 
* sportrekordo
* geografia rekordo
* homa rekordo
* teknika rekordo
* rekordoj de la bestoj
* rekordoj de mamuloj
* Rekordoj de serpentoj

## Vidu ankaŭ 
* Guinness-libro de rekordoj

## Notoj 
Kategorio:Sporto
Lenauheim

**Lenauheim** [lenaŭhaim] (hungare: **Csatád** [ĉata:d]) estas komunumo en Rumanio okcident-nordokcidente de Timișoara. Administre apartenas al ĝi Bulgăruș kaj Grabaț. Ĉiu el ili havas pli da loĝantoj ol la sideja vilaĝo, kiu situas inter ili.

Lenauheim ĝis 1926 portis la hungaran nomon Csatád; tiam ĝi estis nomita laŭ Nikolaus Lenau, naskiĝinta tie en 1802.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 2 605 loĝantojn (germanoj), en 1992 1 483 (rumanoj, 1 % da hungaroj).

## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1482. La germanoj estis tie koloniigitaj en 1767. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torontál vármegye).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
*Dezső Járosy (Csatád, 7-a de septembro 1882 – 13-a de septembro 1932, Eger): muzikestetikisto, kritikisto, orgenisto, komponisto.
* Nikolaus Lenau (1802 – 1850): germana poeto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* www.satul-lenauheim.ro: vilaĝa retejo

Dosiero: Lenauheim_jud_Timis.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Cullinan

eta|300px|La naŭ ĉefaj ŝtonoj eltranĉitaj el la kruda diamanto. Supre: Cullinans II, I, kaj III. Sube: Cullinans VIII, VI, IV, V, VII kaj IX.
La **Cullinan** estas unu el la plej grandaj diamantoj. Ĝi estas la plej granda ĝis nun trovita kruda diamanto.

## Malkovro 
La 26-an de januaro 1905 malkovris Frederik Wells la plej grandan iam trovitan diamanton en la fama sudafrika "Premier"-minejo apud Pretoria. La diamanto estis 3106 karatojn peza (ĉirkaŭ 621,2 gramoj), kaj estis nomita laŭ la ercejestro Sir Thomas Cullinan.

La sudafrika guberniestro, Generalo Louis Botha, donacis la diamanton al la angla reĝo Eduardo la 7-a, okaze de ties 66-a naskiĝdatreveno (la 9-an de novembro 1907). Estas interese scii, ke oni sendis ĝin per poŝtotrajno.

## Tranĉado 
En Amsterdamo ĝi estis distranĉita de la tranĉisto J. Ascher je 105 eroj, naŭ grandaj kaj 96 malgrandaj ŝtonoj. La naŭ grandaj diamantoj estas nun parto de la britaj kronjuveloj kaj troviĝas en la londona "Tower".

### Cullinan 1 
La plej granda (530,2 karatoj) ero famiĝis sub la nomo **Stelego de Afriko** (Great Star of Africa). Ĝi estis tranĉita piroforme kaj enlaborita en la reĝan sceptron.

### Cullinan 2 
Cullinan 2 (ankaŭ nomita **Steleto de Afriko**) estas 317,4 karatojn peza. Ĝi estis enmetita en la frontoplaton de la brita reĝkrono (Imperial State Crown).

### Cullinan 3 
Cullinan 3 estas 94,4 karatojn peza kaj estis tranĉita piroforme. Kune kun Cullinan 4 ĝi estis enmetita en la kronon de Reĝino Mary en la jaro 1911.

### Cullinan 4 
Cullinan 4 estas 63,6 karatojn peza kaj estis tranĉita kvadrate. Ĝi troviĝas hodiaŭ en la krono de Reĝino Mary.

### Aliaj 
* Cullinan 5: 18,5-karata; nun en broĉo
* Cullinan 6: 11,5-karata
* Cullinan 7: 8,8-karata; nun en broĉo
* Cullinan 8: 6,8-karata; nun en broĉo
* Cullinan 9: 4,39-karata; nun en ringo

## Eksteraj ligiloj 
Bildoj

Kategorio:Diamantoj
Koh-i-noor

eta
La **Koh-i-noor** („Lumomonto“) (La telugua: కోహినూరు, la persa: کوہ نور, la urdua: کوہ نور, la hinda: कोहिनूर, la bengala: কহিনূর) estas ĉirkaŭ 110-karata diamanto, kiu nun estas ero de la britaj kronjuveloj.

Probable Koh-i-noor estas la plej malnova ankoraŭ ekzistanta diamanto, kiun iam ajn tuŝis homaj manoj. Ĝia spuro komencis antaŭ pli ol 5000 jaroj, kiam oni jam menciis ĝin en malnova Sanskrit-eposo.

Poste oni parolis pri ĝi en la jaro 1304, kiam Sultano Ala-ad-Din ŝtelis ĝin de la hindreĝo de Malwa (Hindio). Poste la gemo ornamis la **okulon de la pavo** de la tiama mondfama belega pavotrono en Delhi. Dum la konkero de Delhi en 1739 akiris ĝin Nadir, ŝaho de Persio. La legendo rakontas ke haremvirino diris al la konkerinto, ke la diamanto estis kaŝita en la turbano de la mogulo. Post tio la ŝaho proponis dum festo interŝanĝi la turbanojn. Tiu gesto estis simbolo de ĉiama amikeco kaj frateco; malakcepto estintus afronto. Kiam la ŝaho malvolvigis la diamanton el la tuko, li ŝajne ĝoje kriis "koh-i-noor".

En la jaro 1747 la persa ŝaho estis murdita kaj "Koh-i-noor" iris al la trezorejo de Panĝabo. Kiam la lando estis aneksita en 1849 al la brita Hindio, la juvelo estis donita kiel kompenso por la Sikh-militoj al la Brita Kompanio de Orientaj Indioj.

Dum la jaro 1850 oni transdonis la juvelŝtonon al la brita reĝino Viktoria okaze de la 250-jara fondojubileo de la Brita Kompanio de Orientaj Indioj, kiu tiel ricevis ĉiujn rajtojn pri komerco kun Hindio kaj la spicinsuloj. Reĝino Viktoria tranĉadigis la Koh-i-noor-diamanton denove, post kiam iuj parolis pri malsufiĉa fajro. Tiel la iama 186-karata diamanto estis malgrandigita je la nuna grandeco de 108,93 karatoj.

Por la kronado de la Reĝino Mary en 1911, la Koh-i-noor estis enmetita kiel centra ŝtono en la kronon kaj fine en 1937 ĝi estis translokigita en la kronon de la Reĝino Elizabeta, la posta reĝpatrino.

La Koh-i-noor estas videbla inter la britaj kronjuveloj en la Tower de Londono.

Kategorio:Diamantoj
Kategorio:Brita imperio
Kategorio:Reĝaj juveloj de Britio