Armena kvartalo en Jerusalemo

eta|La armena kvartalo, sen la areo de Israelo, konsiderata parto de la juda kvartalo. La Patriarkejo (helgrize) inkluzivas la katedralon Sankta Jakobo (malhelgrize).

La ***Armena kvartalo*** (, Harat al-Arman; , Ha-Rova ha-Armeni; , Hajoc tagh) estas unu el la kvar kvartaloj de la enmurigita Malnova Urbo de Jerusalemo. Situanta en la sudokcidenta angulo de la Malnova Urbo, ĝi estas alirebla tra la Pordego Ciono kaj Pordego de Jaffa.
Ĝi okupas areon de 0,126 km², kio estas 14% de la totalo de la Malnova Urbo. En 2007, ĝi havis loĝantaron de 2 244 personoj (6,55% de la totalo de Malnova Urbo). En ambaŭ kriterioj, ĝi kompareblas al la juda kvartalo. La Armena kvartalo estas apartigita de la Kristana kvartalo per la strato Davido kaj de la Juda kvartalo per strato Habad.

La armena ĉeesto en Jerusalemo devenas de la 4-a jarcento p.K. , kiam Armenio adoptis kristanismon kiel nacian religion kaj armenaj monaĥoj ekloĝis en Jerusalemo. Tial ĝi estas konsiderata la plej malnova vivanta diaspora komunumo ekster la armena patrujo. Iom post iom, la kvartalo disvolviĝis ĉirkaŭ la monaĥejo Sankta Jakobo, kiu regas la kvartalon, kaj prenis sian modernan formon ekde la 19a jarcento. La monaĥejo enhavas Jerusaleman Patriarkejon de la Armena Apostola Eklezio, kiu estis establita kiel diocezo en la 7-a jarcento p.K. La patriarkejo estas la fakta administranto de la kvartalo kaj funkcias kiel "eta ŝtato" por la armenaj loĝantoj. La armena komunumo malpliiĝas ekde la mezo de la 20a jarcento, kaj estas en tuja danĝero malaperi, laŭ Bert Vaux.

Kvankam formale apartaj de grekkatolikaj kaj latinaj (katolikaj) kristanoj, la armenoj konsideras sian kvartalon kiel integra parto de la kristana kvartalo. La tri kristanaj patriarkejoj de Jerusalemo kaj la registaro de Armenio publike esprimis sian opozicion al iu ajn politika divido de la du kvartaloj. La centraj kialoj de la ekzisto de aparta armena kvartalo estas la miafizitismo kaj klara lingva kaj kultura trajtoj armenaj, kiuj, male al la plimulto de kristanoj en Jerusalemo (ankaŭ en Israelo kaj Palestino), estas nek arabaj nek palestinaj.

## Loko, limoj kaj surfaco 
La Armena kvartalo situas en la sudokcidenta angulo de Jerusalema Malnova Urbo. La kvartalo estas alirebla tra la Pordego Ciono kaj Pordego de Jaffa. Laŭ esploro de 2007 publikigita de la Internacia Centro pri Kunlaboro kaj Paco, la kvartalo okupas areon de 0,126 km², kio estas 14% de la tuta malnova urbo. La Armena kvartalo estas formale apartigita de la Kristana kvartalo per strato David kaj per strato Habad de la Juda kvartalo.

## Historio 
250px | thumb |Armena Ortodoksa Patriarkejo en la hebrea, araba kaj angla.
[250px|thumb | Armena Ortodoksa Patriarkejo en [klasika armena lingvo.]]

### Originoj 
En la frua 4-a jarcento Armenio, sub reĝo Tiridato la 3-a, fariĝis la unua lando adoptanta kristanismon kiel ŝtatan religion. Multaj armenaj monaĥoj ekloĝis en Jerusalemo jam en la 4-a jarcento, post la malkovro de kristanaj sanktaj lokoj en la urbo . Tamen la unuaj skribaj registroj devenas de la 5-a jarcento. Jerusalemo estas tiel konsiderata la plej malnova vivanta diaspora komunumo ekster la armena patrujo. Philip Marsden skribis, ke la postvivado de la armenoj en Jerusalemo, "la plej intensa el ĉiuj urboj", pruvas ilian eksterordinaran rezistemon. Armenaj preĝejoj estis konstruitaj dum tiu periodo, inkluzive de la monaĥejo Sankta Jakobo. Ĉi-lasta estis laste vastigita meze de la 12-a jarcento. Armena *scriptorium* funkciis meze de la 5-a jarcento. Laika komunumo kunmetita de komercistoj kaj metiistoj estis establita en la 6-a jarcento en la Jerusalema kvartalo, kie armena strato ekzistis (*Ruda Armeniorum*).

### Bizancaj kaj fruaj islamaj periodoj 
En la Unua koncilio de Dvin (506), la Armena Eklezio oficiale apartiĝis de la Kalcedona Kristanismo malakceptante la duoblan naturon de Kristo, pri kio estis interkonsentita en la Koncilio de Kalcedonio de 451. Tiel, la armenoj trovis sin en rekta konfrontiĝo kun la bizancanoj. Imperiestro Justiniano la 1-a persekutis, kiujn li konsideris miafizitismaj armenoj, devigante ilin forlasi Jerusalemon.. Ĝis ĉi tiu atingo Jerusalemo havis unu solan kristanan episkopon. En 638 p.K., armenoj fondis sian propran ĉefepiskopejon, kun la episkopo Abrahamo la 1-a. Li estis oficiale agnoskita de la raŝiduna kalifo Umar. La fundamento de la armena migrado al Jerusalemo tiel solidiĝis..

### Otomana periodo 
[eta|Armena pastro en Jerusalemo ĉ. 1900 fumante [nargileon kun la Abatejo de la Endormiĝo fone]]
La otomanoj toleris la ĉeeston de ne-islamaj (*Dhimmi*) komunumoj inkluzive de la kristanaj armenoj. Ekzistis religia toleremo kaj otomana administracio ekzistis por aranĝi religiajn diferencojn inter la rivalaj kristanaj eklezioj kaj islamanoj. Israelaj historiistoj Kark kaj Oren-Nordheim skribis en 2001: "La Armena kvartalo, kvankam kristana, reprezentis apartan etnon kun sia aparta lingvo kaj kulturo, celanta konservi apartajn identecon kaj unuecon, minimumigante la kontaktojn kun araboj kaj la otomanaj aŭtoritatoj pro timo de persekutado." Multaj membroj de la armena komunumo en Jerusalemo parolis la araban, krom la armenan.

En 1538, la nunaj muroj de Jerusalemo estis finitaj laŭ ordonoj de sultano Sulejmano la 1-a. Ĉi tiuj muroj, kune kun la internaj muroj konstruitaj de la armenoj, determinis la konturon de la kvartalo. En la censo 1562–1563, nur 189 armenoj estis kalkulitaj, dum 640 estis kalkulitaj de la otomanoj en 1690, pliigo de 239%. Laŭ la kronikisto Simeon Lehaci nur ĉirkaŭ dek du armenaj familioj loĝis en Jerusalemo en 1615–1616. Seminario estis malfermita en 1857. En 1883, 102 armenaj familioj (8%) konsistigis la trian plej grandan kristanan komunumon en la Malnova Urbo post la grekaj ortodoksaj kaj katolikaj (latinaj) komunumoj. Krom ĉi tiuj loĝantoj, en la sama jaro, 46 ​​armenaj pastroj kaj monaĥoj kaj 55 soldatoj loĝis ene de la monaĥejo Sankta Jakobo . Laŭ la otomana censo de 1905 en la Malnova Urbo, la Armena kvartalo havis loĝantaron de 382, ​​el kiuj armenoj (121) konsistis el malpli ol unu triono (31,7%). Judoj (127) konsistis el 33,2%, aliaj kristanoj (94) 24,6% kaj islamanoj (40) 10,5%. La judoj, kiuj nombris iom pli ol la armenaj, loĝis en la orienta parto de la Armena kvartalo, kiu en la dua duono de la 19a jarcento fariĝis la okcidenta parto de la Juda kvartalo.

### Unua mondmilito, brita, kaj jordana periodoj 
Antaŭ la Unua Mondmilito, ekzistis proksimume 2,000-3,000 armenoj en Palestino, plejparte en Jerusalemo, kiu estis kaptita fare de la britoj en 1917. De 1915 kaj pluen, miloj da pluvivantoj de Armena genocido el Kilikio (Adana) trovis rifuĝon, kaj ekloĝis en la kvartalo, pliigante ĝian loĝantaron. En 1925, ĉirkaŭ 15 000 armenoj verŝajne loĝis en tuta Palestino, kun la plimulto en Jerusalemo. Dum la periodo de la Brita Mandato, la nombro de la armenoj kalkuliĝis ĝis 20.000. Tamen, la brita censo en 1931 montris nur 3.524 armenojn en tuta Palestino.

En 1947, ĉirkaŭ 1 500 armenoj el Palestino translokiĝis al soveta Armenio kiel parto de la klopodoj de la soveta registaro plialtigi la loĝantaron de Armenio per grandskala repatriigo de etnaj armenoj, plejparte el Mezoriento. Ĉi tio markis la komencon de la longdaŭra malkresko de la armena komunumo de Jerusalemo. Dum la Araba-Israela Milito en 1948, la Armena kvartalo estis damaĝita de bomboj. Ĝi loĝigis multajn armenojn de ĉirkaŭ Palestino. Armena civila gvardio, armita per tio, kion Der Matossian priskribas kiel "improvizitaj armiloj", estis formita por defendi la kvartalon. Pli ol 40 armenoj mortis dum la milito.

### Israela periodo 
eta|250px |La enirejo al la monaĥejo de Sankta Jakobo, kerno de la Armena kvartalo.
Malnova Urbo de Jerusalemo venis sub israela regado post la Sestaga Milito en 1967. Tamen la Armena patriarkejo estas la fakta administranto de la kvartalo kaj funkcias kiel "eta-bonstata ŝtato" por la armenaj loĝantoj. La araba-israela konflikto grave influis la saĝe neimplikitan armenan loĝantaron de la kvartalo. Artikolo de 1992 eldonita de la Katolika Proksim-Orienta Bonfara Asocio diris, ke "la armenoj en Jerusalemo provas konservi bonajn rilatojn kun araboj kaj israelanoj, sed ili ne neas, ke ilia komunumo estis trafita de streĉoj en la urbo en novembro 2015 indikis la Armenan kvartalon en la koloro rezervita por palestinaj komunumoj. Laŭ armena esploristo Tamar Bojaĝjan, ĉar armenoj estas konsiderataj palestinanoj por ĉiuj juraj celoj, ili malfacile akiras vojaĝajn kaj geedzajn dokumentojn. Graham Usher, Palestina fremda korespondanto de pluraj okcidentaj ĵurnaloj, skribis en 2000 en eldonaĵo de la Bejruta Instituto por Palestinaj Studoj, ke la armenoj "estis ŝarĝitaj kun la statuso de palestinaj loĝantoj sed etne armenaj. Kaj efektive iliaj vivoj, posedaĵoj kaj heredaĵo estis ligitaj per la samaj israelaj limoj kiel iliaj palestinaj samlandanoj." Okcidenta Jerusalemo kaj la sanktaj lokoj ene de la Juda kvartalo kaj la Okcidenta Muro igis armenajn nemoveblaĵojn ĉefa nemoveblaĵo en israelaj okuloj. Laŭ Reuters, la Armena Patriarkejo "samopinias laŭ la plejparte islamaj palestinanoj, ke la nomumado de Israelo de la tuta urbo kiel ĉefurbo de la juda ŝtato signifas ĝian regadon super restadaj kaj konstruaj permesiloj kiuj estas uzataj por premi arabojn kaj aliajn ne-judojn rezigni kaj foriri.
" Israela suvereneco super la Armena kvartalo estus, laŭ Usher, la "plej malbona estonteco imagebla" por la armena komunumo
, la kvartalo gastigis 2 244 homojn (6,55% de la totalo de Malnova Urbo). Du artikoloj, publikigitaj en 2010 kaj 2011, metis la nombron de la armenoj en la Armena kvartalo ĝis 500 skribis pri la armena komunumo de Jerusalemo en 2010 jene:

### Subgrupoj 
Hajtajan identigas tri grupojn de armenoj loĝantaj ene de la Armena kvartalo. La unua grupo inkluzivas monaĥojn kaj klerikojn (ĉirkaŭ 50). Ili ne pagas lupagon (aŭ pagas nur simbolan sumon) al la patriarkejo.
* Lernejo de Sanktaj Tradukistoj (Սրբոց թարգմանչաց վարժարան, Srbots targmanĉac varĵaran) enhavas infanĝardenon, elementan lernejon kaj mezlernejon kun entute ĉirkaŭ 150 lernantoj. En 1931, la nombro de katalogitaj manuskriptoj estis 2.720.

#### Aliaj 
* Armena ĝardeno.
eta|Enirejo de la Siria Ortodoksa Preĝejo de Sankta Marko, en la Armena kvartalo de Jerusalemo.

### Ne-armenaj 
#### Preĝejoj 
* La Siria Ortodoksa Monaĥejo Sankta Marko situanta sur strato Ararat. La asirianoj kaj sirianoj kundividas la miafizitismon kaj "tial ili preferis vivi sub la "ombrelo" de la pli granda kaj pli forta armena komunumo."
* La Greka Ortodoksa Preĝejo de Sankta Georgo, kun monaĥejo.
* Preĝejo Kristo, anglikana preĝejo de la 19-a jarcento
* La Maronita Preĝejo (ankaŭ konata kiel Domo de Sankta Marono), la sola maronita kultejo en Jerusalemo.

### Aliaj 
* Turo de Davido (citadelo)

## Politika statuso kaj vidpunktoj 
La internacia komunumo, nome la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj, konsideras Orientan Jerusalemon, el kiu la Malnova Urbo estas parto, "Okupata Palestina Teritorio".

### Armena vidpunkto 
maldekstra|eta|Aram la 1-a, armena patriarko de Kilikio, pledas por urbo regata de la tri religiaj konfesioj.
La "trankvila politika konsento" inter la armenoj de Jerusalemo, laŭ The Economist, estas, ke la Malnova Urbo devas esti "nek palestina nek israela, sed prefere internacia "spaco", regata de reprezentantoj de la tri kredoj... kaj protektita de Unuiĝintaj Nacioj kaj aliaj internaciaj korpoj." Krome, la armenoj konsideras la Armenan kvartalon esti parto de la Kristana kvartalo. Ĉi tiu sinteno estis reasertita de la ministro pri eksterlandaj aferoj de Armenio, Vartan Oskanjan, kiu fine de 2000 deklaris, ke Armenio kontraŭas la disiĝon de la armena kaj kristana kvartaloj

### Usona propono pri disdivido de la Malnova Urbo 
En la Pintkunveno de Camp David de 2000, usona prezidento William J. Clinton proponis la disdividadon de la Malnova Urbo, laŭ kiu la Armena kvartalo estus jure sub israela suvereneco kune kun la Juda kvartalo." En 2011, kunveno kun gvidantoj de diversaj kristanaj komunumoj en Ramalaho palestina prezidanto Maĥmud Abbas deklaris: "La palestina gvidantaro aliĝas al sia pozicio, kiu konsideras la Armenan kvartalon integra parto de orienta Jerusalemo, la ĉefurbo de la sendependa palestina ŝtato." Laŭ la Palestinaj Paperoj, filtrita de Al-Ĝazira en 2011, ĉefa palestina intertraktanto Saeb Erekat proponis geografian dividon de la Malnova Urbo en kunveno de oktobro 2009, laŭ kiu Israelo akirus suverenecon super la tuta juda kvartalo kaj "parto de la armena kvartalo."

### Israela kaj juda vidpunktoj 
Israelo asertas, ke la tuta Jerusalemo ("kompleta kaj unuiĝinta"), inkluzive la Malnovan Urbon, estas ĝia ĉefurbo laŭ la Jerusalema Leĝo de 1980. En artikolo de 1975, rabeno Jakov Goldman alvokis israelan suverenecon super la tuta Malnova Jerusalemo. Li skribis pri la Armena kvartalo:

### Kristanaj vidpunktoj 
eta|maldekstre| 250px|Poŝtmarko de 1997 pri la Armena kvartalo kaj la monaĥejo Sankta Jakobo
La Armenaj, Grekaj Ortodoksaj kaj Latinaj Patriarkoj de Jerusalemo sendis "forte vortigitan" leteron al la intertraktantoj ĉe la Pintkunveno de Camp David 2000 Papo Benedikto la 16a, dum sia vizito en 2009 al la katedralo Sankta Jakobo, diris:

## Bildaro 

dosiero:Armenian Quarter, Jerusalem 010.jpg
dosiero:Jerusalem (6241037587).jpg
dosiero:Jerusalem-st-jaques-kloster-b.JPG
dosiero:Old Jerusalem Armenian Tavern P1060533.JPG
dosiero:Ju IMG 1231.JPG
 

## Vidu ankaŭ 
* Armena diasporo
* Armenoj en Mezoriento
* Armenoj en Israelo

## Referencoj 
### Libroj kaj ĉapitroj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Artikoloj el ĵurnaloj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Kvartaloj de Jerusalemo
Jerusalemo