Insula naneco

[eta|Nana lacerto el norda [Madagaskaro, proksimume la grandeco de homa fingro. Ĝi estas la plej malgranda reptilio en la mondo.]]
[eta|dekstra|250px|Skeleto de [nana elefanto de la insulo Kreto.]]
[eta|250px|[Kanguruinsula emuo|Kanguruinsula (maldekstre) kaj Kinginsula emuoj]]
**Insula naneco**, nome formo de filetika naneco, estas la proceso kaj kondiĉo de la redukto en grandeco de grandaj bestoj dum kelkaj generacioj, kiam la intervalo de ilia populacio estas limigita al malgranda medio, ĉefe insuloj. Tiu naturprocezo estas aparta de la intencita kreado de nanrasoj, nomitaj eklipsaj. Tiu proceso okazis multajn fojojn ĉie en evolua historio, kun ekzemploj inkluzive de dinosaŭroj, kiaj *Europasaurus*, kaj modernaj bestoj kiel ekzemple elefantoj kaj iliaj parencoj. Tiu proceso, kaj aliaj "insulgenetikaj" eventoj, povas okazi ne nur sur tradiciaj insuloj, sed ankaŭ en aliaj situacioj kie ekosistemo estas izolita de eksteraj resursoj kaj reproduktado. Tio povas inkludi kavernojn, dezertajn oazojn, izolitajn valojn kaj izolitajn montojn ("ĉielinsuloj"). Insula naneco estas unu aspekto de la pli ĝenerala "insuloregulo", kiu postulas ke kie kontinentaj bestoj koloniigas insulojn, malgrandaj specioj tendencas evoluigi pli grandajn korpojn, kaj grandaj specioj tendencas evoluigi pli malgrandajn korpojn.

## Eblaj kialoj de insula naneco 
Ekzistas pluraj proponitaj klarigoj por la mekanismo kiu produktas tian nanecon.

Unu estas selekta procezo kie nur pli malgrandaj bestoj kaptitaj sur la insulo pluvivas, dum manĝaĵo periode malkreskas al limonivelo. La pli malgrandaj bestoj bezonas pli malmultajn resursojn kaj pli malgrandajn teritoriojn. Pli eta grandeco ankaŭ estas favora ekde genera starpunkto, ĉar ĝi implicas pli mallongajn gravedecperiodojn kaj generacitempojn.

## Naneco kontraŭ gigantismo 
La inversa proceso, en kio malgrandaj bestoj reproduktiĝantaj sur izolitaj insuloj malhavantaj la predantojn de grandaj teritorioj povas iĝi multe pli grandaj ol normalaj, estas nomitaj insulgigantismo. Elstara ekzemplo estas la dido, kies prapatroj estis normal-grandaj kolomboj. Ekzistas ankaŭ pluraj specioj de gigantaj ratoj, unuj daŭre konservitaj, kiuj kunekzistis kun kaj *Homo floresiensis* kaj la nanaj stegodonoj sur Floreso.

La procezo de insula naneco povas okazi relative rapide kompare al evoluaj normoj. Tio estas kontraste al pliiĝoj en maksimuma korpa grandeco, kiuj estas multe pli laŭpaŝaj. Se normaligite al generacia longo, la maksimuma indico de korpopezo malkreskas dum insula naneco estis trovita 30 fojojn pli bonega ol la maksimuma indico de korpopezo kreskas por dekobla ŝanĝo en mamuloj. La malegaleco supozeble reflektas la fakton ke pedomorfismo (junaspekteco) havigas relative facilan itineron evoluigi pli etan plenkreskan grandecon; aliflanke, la evoluo de pli granda maksimuma korpograndeco estas supozeble interrompita per la apero de serio de limoj kiuj devas esti venkitaj per evoluaj inventoj antaŭ ol la procezo povas daŭri. Ekzistis apartaj regresolinioj por endotermaj pintopredantoj, ektotermiaj pintopredantoj, endotermaj pintoherbivoroj kaj (sur la bazo de limigitaj datumoj) ektotermi-pintoherbivoroj, tiel ke manĝokvanto estis 7 ĝis 24-obla pli alte por pintoherbivoroj ol por pintopredantoj, kaj proksimume la sama por endotermoj kaj ektotermoj de la sama trofa nivelo (tio kondukas al ektotermo estanta 5 ĝis 16 fojojn pli peza ol ekvivalentaj endotermoj).

## Notoj 
Kategorio:Biologia evoluo