open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cândido Bravo

**Cândido BRAVO** estis militisto, entuziasma brazila esperantisto kaj framasono. Li naskiĝis en 1901 kaj forpasis en la 15-a de marto 1960. Li partoprenis en Pro-Konstitucia Revolucio en 1932, dua komandanto de fama Batalhão Acadêmico (Studenta Bataliono), kiu konkeris urbon Bauru. Kiam oni arestis la ĉefon de revolucio Pedro de Toledo antaŭ silenta homamaso, li kriis al ĉefo: *Senjoro subŝtatestro, ni ambaŭ estos ĉiam kune!*, tiu kuraĝa ago faris de li vivanta legendo. Post revolucio, li eniris terarmeon kaj fariĝis kolonelo.

En 1952 li estis prezidanto de **Federação Paulista de Hipismo** (*San-Paŭlia Rajdarta Federacio*). En januaro 1956 membriĝis al Esperanto-Asocio de San-Paŭlo, en aprilo 1956 iĝis jam vicprezidanto kaj tuj prenis la prezidantecon anstataŭe al la tiama prezidanto. Pro sia influa pozicio ĉe la aŭtoritatuloj, li facile venigis oficialan Esperanto-kurson de urbo San-Paŭlo. Li restis prezidanto de asocio ĝis sia morto.

Estas strato kun lia nomo en San-Paŭlo.

## Referencoj 
Bravo, Candido
Azália Machado Dias

**Azália MACHADO DIAS** estas brazila esperantistino. Ŝi estis kunfundintino de San-Paŭla Esperanto-Klubo en 1937. Dum multaj jaroj, ŝi estis la kasistino de la klubo, inkluzive de la 11-a Brazila Kongreso de Esperanto en 1947. En 1950 ŝi petis demision sed ŝi revenis al movadon en 1976 kaj prezidis la ĝeneralan asembleon de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo en tiu jaro.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Buŝo

**Buŝo** kaj **buŝa kavo** estas komenco de digesta sistemo de plimulto de animaloj. Ĝi servas ankaŭ - kun aliaj organoj ekz. lango - por parolo ĉe homo; formigo, eligo de voĉoj, sonoj, krioj (tiuj lastaj ankaŭ ĉe bestoj)io. La buŝon ekstere ornamas la lipo kaj donas ĝian formon la makzeloj.

La bestan grandan buŝon ĉe longkapaj bestoj (hundo, ĉevalo) oni diras muzelo, buŝego. (vidu faŭko). Ĉe hundoj oni devas uzi buŝumon dum promenigo por eviti la mordojn de aliuloj (sed oni uzas tiun esprimon por la nelibera gazeta skribo).

## Aliaj esprimoj 
Oni diras ankaŭ buŝo por enira aŭ elira aperturo de io (forno; rivero en la maro faŭko).

Enbuŝaĵo estas transversa stangeto, kiun oni ŝovas en la buŝon de ĉevalo por direkti ĝin per alfiksitaj bridoj.

Postbuŝo estas parto de la buŝo proksima al la faringo.

Plenbuŝo estas kvanto, kiun povas enteni la buŝo.

Rondbuŝuloj estas klaso de vertebruloj (*Cyclostomata*), serpento- aŭ vermo-formaj senmakzelaj fiŝoj.
eta|maldekstra

## Vidu ankaŭ 
* Anatomio

Kategorio:Besta anatomio
István Széchenyi

**SZÉCHENYI István** [sEĉenji iŝtvAn] (21-a de septembro 1791 en Vieno - 8-a de aprilo 1860 en Döbling ĉe Vieno), estis hungara magnato, grafo. Multaj nomas lin, kiel faris Lajos Kossuth, "la plej granda hungaro". Lia patro estis Ferenc Széchényi, lia patrino estis Julianna Festetics, liaj filoj estis Béla Széchenyi kaj Ödön Széchenyi.
[eta|240px|[Portreto de István Széchenyi fare de Friedrich von Amerling]]
Széchenyi forte kontribuis al la progresigo de Hungario.
Kvankam la familio de liaj gepatroj vivis en Aŭstrio, li edukiĝis en la hungara lingvo.
Studinte en Anglio kaj vojaĝinte tra pluraj eŭropaj landoj li en 1825 fondis la Hungaran Sciencan Akademion, zorgis pri konstruado de vojoj kaj la navigebligo de Danubo; inter Buda kaj Pest (urbo) li konstruigis la unuan ĉenponton, kiu nun portas lian nomon. Li jam faris planojn por la tunelo sub la budapeŝta burgo, realigota poste en 1854 de Adam Clark.

En la disputo de Hungario pri la Aŭstra-hungara interkonsento kun la centra registaro en Vieno li prenis pli moderan pozicion ol Lajos Kossuth. Kiam Hungario proklamis sin sendependa en 1848, li iĝis ministro pri transportoj kaj socialaj aferoj.

Kiam en 1849 Aŭstrio kun rusia helpo disbatis la hungaran revolucion, Széchenyi havis psikan krizon kaj iris al nerva sanatorio en Döbling.
Li sukcesis tiom resaniĝi, ke li povis daŭrigi sian verkadon.

En 1859 Széchenyi verkis satiron pri la aŭstria ministro *Bach* kaj ties propagandilo "*Rückblick*" (retrorigardo).
Plej malfrue ek de tiam la polico suspektis lin pro politika nefidindeco kaj en marto 1860 traserĉis lian loĝejon. En aprilo Széchenyi mortpafis sin. Tuta Hungario funebris pri li.

## Verkoj 
* *A Lovakról* (Pri la ĉevaloj)
* *Hitel* (Kredito)
* *Világ* (Mondo)
* *Stádium* (Stato)
* *A magyar játékszinről* (Pri la hungara teatro)
* *Kelet népe* (Popolo de oriento)
* *Önismeret* (Sinkono)
* *Ein Blick* (Rigardo)

Dosiero:Barabas-szechenyi.jpg|
Dosiero:Ender Szechenyi 1818.jpg|
Dosiero:Prestel loverseny 1827.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://english.mnb.hu/Engine.aspx?page=mnben_notes&ContentID=3316  

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj magnatoj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri transporto
Termito

Termitejo en Somalio|eta
:*Por la kemia kombinaĵo, vidu **termito (kemio)**.*

**Termitoj** (aŭ **isopteroj**) estas flugilhavaj insektoj (*Pterygota*) el la ordo *Isoptera*. Ili vivas socian vivon simile kiel formiko aŭ abelo.

Kelkaj konataj specioj:

* batalo-termito (*Bellicositermes bellicosus*)
* pintanaza termito (*Nasutitermes spec*.)
* reta termito (*Reticulitermes spec*.)
* granda bruna termito (*Syntermes spec*.)
* flavakola termito (*Calotermes flavicollis*)

## Socio 
Termitoj organiziĝis sin en kolonion aŭ bonsocieman socion, kvazaŭ abeloj aŭ formikoj. La kolonio estas pli lerta ol la sumo de siaj partoj. Por efektivigi aferojn, ili dividiĝas laŭ fakaj grupoj. La unua kaj plej granda (80% de la kolonio estas laboristoj) grupo estas la laboristaj termitoj. Laboristoj faras multajn laborojn, ekzemple: amasigi manĝaĵon; cirkuligi feromonon; manĝigi kaj zorgi pri la reĝino, la reĝo, la ovoj, kaj la nimfoj; konstrui kaj ripari la subtervojojn; kaj kreskigi la fungajn ĝardenojn.

## Vidu ankaŭ 
* termitejo (d:Q965847)

Kategorio:Himenopteroj
Muzelo

eta
**Muzelo** estas buŝego de bestoj, kiu faciligas la kapton, manĝon de nutraĵo. Ĝi estas fakte la antaŭen-plilongiĝo de la makzeloj. La muzelo reduktiĝis ĉe la homoj, sed restis ĉe la simioj.

La nazo troviĝas sur la supra parto de la muzelo. Vibriso estas ĉiu el la longaj, hirtaj, sensivaj haroj sur la muzelo (ĝenerale aliflanke de la supra lipo) de diversaj mamuloj.

Kategorio:Vertebrula anatomio
Kategorio:Buŝo
Darcy Pedroso Machado Gaia

**Darcy PEDROSO MACHADO GAIA** /dar'si pedrozŭ ma'ŝadŭ 'gaja/  (mortis 2000) estis brazila esperantisto. Jam membro de San-Paŭlo Esperanto-Klubo en 1947. Li agadis en oficiala kurso de urbo San-Paŭlo  en 1959, kiam li iniciatis la ĝisnunan organon La Lampiro, kiun li redaktis ĝis 1972 kvankam kun interrompoj ne dependantaj de li. Li estis sekretario de la Esperanto-Asocio de San-Paŭlo de 1950 al 1955 poste en 1964 al 1965 kaj daŭre aktivis ĝis lia transloĝiĝo al Braziljo en 1972.
Deodato de França Mello

**Deodato de FRANÇA MELLO** (mortis en 1990) estis unu el plej konstantaj aktivuloj en San-Paŭla Esperanto-movado, ekde la membriĝo en 1956 al Esperanto-Asocio de San-Paŭlo ĝis la morto. Li ofte estis sekretario de tiu asocio (4 fojojn) kaj daŭre akompanis la movadon kun atento. Li ofte estis trafa konsilisto, kaj agadis en propadando de Esperanto kun originalaj planoj. De 1979 ĝis 1984 li respondis pri la rubriko *Língua Internacional* (Internacia Lingvo) en ĵurnalo *Folha da Tarde.*

Franca Mello, Deodato de
Franca Mello, Deodato de
Vertebro

eta|vertebro
eta|600x600ra
La **Vertebro** estas ĉiu osto de la spino (aŭ vertebraro).

La vertebro konsistas el:
* vertebra korpo
* vertebra arko

La vertebroj estas unu sur la alia per kunligitaj artikoj, ligamentoj kaj firmtenitaj muskoloj.

La *vertebra arko* ĉirkaŭbrakumas la vertebran kanalon kun la mjelo.

Atlaso estas la unua vertebro de la vertebraro.

## Vidu  ankaŭ
*vertebruloj
*osto
*skeleto

Kategorio:Skeleta sistemo
Kategorio:Vertebra kolumno
Astrogilda Guerrini

**Astrogilda GUERRINI** estas brazila esperantistino. Membro en 1946 de Esperanto Asocio de San-Paŭlo ŝia nomo jam aperas kiel aktiva aganto en 1953. Artamantino, ŝi organizis kaj gvidis muzikajn kaj teatrajn aranĝojn ankaŭ por esperantistoj. Ŝi estis vicprezidantino en 1954-1955 kaj prezidento de la asocio en 1956. Post edziniĝo al tre aktiva esperantisto Dilermando Teixeira, en 1957, ŝi ekloĝas en Belo Horizonto.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Natalija Kasymova

**Natalija Kasymova** estas taĝika kantistino, kantanta kanzonojn de diversaj stiloj kaj landoj. Ŝi ofte partoprenas en Esperanto-aranĝoj. Ŝi instruis la germanan lingvon kaj Esperanton en blindula lernejo en Duŝanbo. Ĉirkaŭ la jaro 2001 ŝi translokiĝis al Marburg (Germanio), kie ŝi nun loĝas kun germana edzo (kiu estas, same kiel ŝi, blindulo).

## Eksteraj ligiloj 
* "Real Audio" muzikdosieroj

Kasymova
Kasymova
Kasymova
Lipo

[eta|281x281ra|lipoj koloritaj per [lipoŝminko]]
eta|angle nomita "Pouty lips", simbolo de sekso
**Lipo** (en latina *labia oris*) estas ĉiu el la du moveblaj karnorandoj de la buŝaperturo, kiu kovras la dentojn kaj helpas la homan parolon.

Fari diklipon signifas montri malkontentiĝon, antaŭenigante la lipojn (buŝpintigi, lipmieni).

La virinoj ofte farbigas la lipojn por akiri belecon. Kelkaj riĉaj virinoj eĉ dikigas, operacias la lipojn por altiri pli grandan seksan atenton.

Filtrumo aŭ *philtrum* (en latina *philtrum*, en greka φίλτρον *filtron*) estas vertikala sulko inter nazo kaj supra lipo (PIV). Ĝi estas limigita de du malaltaj krestetoj en la haŭto kiu ĉirkaŭas ĝin.

## Botaniko 
Lipo estas la supra aŭ la suba malsupren-kliniĝanta parto de gamopetala korolo, precipe labiacoj (nomata ankaŭ lipacoj) kaj skrofulacoj.
(labio estas la suba lipo de labiata korolo)

## Esprimo 
Leporlipo aŭ fendlipo estas denaska misformiĝo, ĉe kiu la supra lipo estas fendita.

## Vidu ankaŭ 
* Kiso
* Lipharoj
* Lipsinkronigo

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri lipo/j en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.3sat.de/3sat.php?http://www.3sat.de/nano/news/41703  
* http://www.3sat.de/3sat.php?http://www.3sat.de/nano/news/43882  
* https://archive.is/20121210052331/www.daserste.de/moma/servicebeitrag_dyn~uid,lseerg2o7iy26jh2~cm.asp 
* http://www.staff.uni-mainz.de/pommeren/Gedichte/Storm/lippen.htm  

Kategorio:Korpopartoj
Kategorio:Besta anatomio
Kategorio:Digesta sistemo
Beribero

[alternative=Late stage of paralysis with atrophy in dry beriberi.jpg|eta|Malfrua stadio de [paralizo kun atrofio en seka beribero]]
**Beribero** estas malsano, nervara inflamo kaŭzata pro manko de vitamino B1 en malĝusta nutrado.

Estas du ĉefaj tipoj ĉe plenkreskuloj: malseka beribero kaj seka beribero. Malseka beribero influas la kardiovaskulan sistemon rezultigante rapidan korfrekvencon, spirmankon kaj gamban ŝveliĝon. Seka beribero efikas sur la nerva sistemo rezultigante sensentemon de la manoj kaj piedoj, konfuzon, problemon movi la krurojn kaj doloron.

Kategorio:Hipovitaminozoj
Kategorio:Historio de medicino
Georgo Handzlik

**Georgo HANDZLIK** () estas pola kantisto de Esperanto-kantoj. Li estis edzo de Małgorzata Handzlik, kiu en 2004 elektiĝis en la Eŭropa parlamento. Foje oni lin nomas la "Bardo sen barbo", laŭ unu el liaj kantoj.

Georgo Handzlik gvidas en Pollando plurajn entreprenojn, el kiuj inter esperantistoj plej konata estas la eldonejo KLEKS, kiu eldonas librojn kaj sondiskojn en Esperanto kaj la pola lingvo. Georgo Handzlik havas du filinojn. En kelkaj Esperanto-aranĝoj, ekzemple la Universala Kongreso 2018 en Lisbono kaj Arkones 2018, li kantis kune kun sia filino Dominika Handzlik.

En la UK 2013 en Rejkjaviko li pro sia kontribuo al la Esperanto-muziko kaj eldona agado estis honorigita per Diplomo pri Elstara Arta Agado de UEA.

## Diskaro 
* Ni tostu la verdan fortunon ... (1999, Eldonejo KLEKS)
*# Ludoviko
*# Knaboj de tiu kongreso
*# Kabeiĝos iam mi...
*# Dek klubanoj
*# Bieno en Nordio
*# La knaboj de nigra-blanka foto
*# Justaj bomboj
*# Esperantisto ekesto kaj malapero
*# Kun mia gitaro...
*# Dancu Eŭropo
*# Titanik'
*# Finnlando
*# Ripetado (dum la leciono de Rikardo Ŝulco)
*# Regularo
*# Egalec' per lingvo
*# Tropostulo
*# Ukrainio
*# Ni tostu la verdan fortunon
*# Ĝis revido
* Vivu Esperantujo (1989)

## Libroj 
* *Płatki i kolce. Fraszki* (Petaloj kaj dornoj. Komikaj poemetoj), Słowo wstępne Andrzej Rostowski, Wydawnictwo KLEKS, Antaŭvorto Andrzej Rostowski, Bielsko-Biała 2016, p. 264
* *Verdeskaj pensoj*, Eldonejo Kleks, 2009, 133 p.

Li estas la aŭtoro de komedio en la pola lingvo: *Pismo węzełkowe* (La noda lingvo) surscenigita en la Teatro Ekstravaganco (Teatr Ekstrawersja) en Vroclavo decembre 2019 ().

## Vidu ankaŭ 
* Jan Sztaudynger

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Georgo HANDZLIK en la kantarvikio
* Radio 3ZZZ 2004-09-06 - Ĉi tiu elsendo enhavas la kantojn *Ludoviko* kaj *Kun mia gitaro*
* Radio 3ZZZ 2004-12-13 - Ĉi tiu elsendo enhavas la kanton *Ludoviko*
* Radio 3ZZZ 2004-12-27 - Ĉi tiu elsendo enhavas la kanton *Esperantisto ekesto kaj malapero*
* Radio 3ZZZ 2005-03-21 - Ĉi tiu elsendo enhavas la kanton *Kabeiĝos iam mi...*
* Georgo Handzlik kantis "Mi volas danki vin, s-ro Ludoviko" dum la 80a Hispana Kongreso de Esperanto.

Kategorio:Bardoj
Kategorio:Vivantaj homoj
Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Esperantlingvaj poetoj
Kategorio:Esperantlingvaj kantistoj
Farmakologio

eta
**Farmakologio** (el la greka: φάρμακον, kuracilo, kaj λόγος, scienco), aŭ **farmakoscienco**, estas la scienco pri la rilato inter farmakoj (aŭ la aktivaj substancoj en ili) kaj vivaj organismoj. Farmakologio temas do pri funkciado kaj efikoj de kuraciloj.

Ekzistas du procedoj por prijuĝi tion:
# Farmakokinetiko pristudas tion, kion la organismo faras pri la kuracilo: liberigo, akcepto, dissendo, metabolo, ekskrecio.
# Farmakodinamiko priskribas efikon de la kuracilo en la organismo.

Komparu kun farmacio.

## Bibliografio 
* Forth, Wolfgang; Hentschler, Dietrich; Rummel, Walter; Starke Klaus (Hrsg.): *Allgemeine und spezielle Pharmakologie und Toxikologie.* BI-Wiss.-Verl., Mannheim 1992, ISBN 3-411-15026-2
* Hunnius, Curt; Ammon, H.P.T.: *Hunnius - Pharmazeutisches Wörterbuch* de Gruyter, Berlin 2004, ISBN 978-3-11-017475-5

## Vidu ankaŭ 
* drogo
* veneno
* ATC-kodo
* farmacio
* farmakoterapio
* medicino

## Eksteraj ligiloj 
* Pri la efiko de medikamento (PDF)
* Ĝenerala farmakologio (germane, PDF) 
* Difino kaj historio de farmakologio (germane) 
* Instrucela video pri inversa farmakologio (france)


Kategorio:Medikamentoj
Kategorio:Substancoj
Lignaĵisto

**Lignaĵisto** estas sperta metiisto, kiu elfaras meblojn kaj aliaj aĵojn el ligno, ekzemple lignajn manĝilarojn (telerojn, bovlojn, kulerojn...), fenestrojn aŭ pordojn. Lignaĵisto, kiu specialiĝas ekskluzive pri mebloj, nomiĝas meblisto. Kontraste al tiuj relative fajnaj prilaboroj de ligno, ĉarpentisto estas metiisto kiu krude prilaboras lignopecojn en dikajn trabojn, kaj kunmetas tiujn trabojn por starigi la fortigitan internan parton de konstruaĵo (aŭ en modernaj brikaj aŭ betonaj domoj, almenaŭ la fortikigan parton de tegmento). Same kontraste, artisto, kiu kreas artajn skulptaĵojn el ligno, nomiĝas lignoskulptisto.

Ĉar la plejmulto el la scioj, kiuj necesas por iĝi lignaĵisto, lernatas per ekzerco kaj akiro de praktika sperto, la profesio estas relative facile majstrebla. La leĝaj priskriboj, kiuj spertoj kaj scioj necesas por iĝi aprobita lignaĵisto, tial tre varias de lando al lando.

[eta|200px|dekstra|ligna statuo en [Kėdainiai (Litovio) bildigas la ĉarpentiston kaj lignaĵiston Jozefo kaj sian filon kaj metilernanton Jesuo]]
La eble plej konata ĉarpentisto kaj lignaĵisto de la monda literaturo estas (el la Nova Testamento de la Biblio) la kristana sanktulo Jozefo, kiu instruis la metion al sia filo Jesuo Kristo.
## Teĥnikoj 
* juntado
** per foldo kaj lango
** per tenono kaj mortezo
** per plurdenta junto
** per hirundvosta junto

## Iloj de lignaĵisto 
* Rabotilo
* segilo
* tornilo

eta|180px|
eta|180px|

Kategorio:Profesioj
Kategorio:Ligno
Stalinurbo

**Stalinurbo** estis la nomo de multaj urboj en la t.n. socialisma ŝtataro de Orienta Eŭropo. La nomo estis donata pro altestimo al Stalin en la 1950-aj jaroj, dum la dura stalinismo, kaj la urboj estis transnomitaj (ĉefe) en la 1960-aj jaroj pro la mal-stalinigo.

## Stalinurboj laŭ landoj 
### Albanio: Qyteti Stalin 
1950 ĝis 1990, nun Kuçovë
----
### Bulgario: Stalin 
Stalin (urbo) en Bulgario, 1949 ĝis 1956, nun Varna
----
### Ĉeĥoslovakio/Ĉeĥio: Stalingrad 
Stalingrad estis de ____ ĝis 1961 nomo de satelita urbo de Ostrava, nun kvartalo "Nové Město" de Karviná.
----

### GDR/Germanio: Stalinstadt 
**Stalinstadt** ekestis kiel urbo por la laboristoj de *Eisenhüttenkombinat Ost* (Fandofabriko Oriento). Ĝi fondiĝis somere de 1950 same kun la ekipado de fandouzino. La 1-an de februaro 1953, ĝi iĝis memstara urbo kaj prenis la nomon de Stalin la 7-an de majo 1953: Stalinstadt (Stalinurbo).

Post disvolviĝo de malstalinigo, la urbo transnomiĝis Eisenhüttenstadt la 13-an de novembro 1961 per kunfandiĝo de la komunumoj Stalinurbo, Fürstenberg/Oder kaj Schönfließ.
----
### Hungario: Sztálinváros 
Sztálinváros en Hungario estis nomita tiel en 1951. Pli frue estis tie nur vilaĝo **Dunapentele**. Sur la kampoj oni konstruis industrian urbon, kie oni fandadis la feron. Ekde la 25-a de novembro 1961 la urbonomo estas Dunaújváros (= Danuba Nov-Urbo).

----

### Pollando: Stalinogród 
Stalinogród estis de 1953 ĝis 1956 la nomo de la urbo
Katowice.
----
### Rumanio: Oraşul Stalin 
Oraşul Stalin estis en la jaroj 1951 ĝis 1961 la nomo de la urbo Braşov (Kronstadt).
----
### Sovetunio/Kartvelio: Staliniri 
Staliniri estis la nomo de la urbo Cĥinvalo en la jaroj 1934-1961.
----

### Sovetunio/Rusio 
#### Stalingrad 
Stalingrad estis de 1925 ĝis 1961 la nomo de la pli frua urbo Caricin, hodiaŭ Volgogrado (ekde 1961).

#### Stalinogorsk 
Stalinogorsk tiel nomata de 1953 ĝis 1961, fondiĝis 1930 kiel Bobriki, nomiĝas ekde 1961 Novomoskovsk.

#### Stalinsk 
Stalinsk nomiĝis ĝis 1961 la urbo Novokuzneck.

----

### Sovetunio/Ukrainio: Stalino 
Stalino de 1924 ĝis 1961 estis la nomo de la urbo Juzovka, hodiaŭ Doneck (ekde 1961).
----
### Sovetunio/Taĝikio: Stalinabad 
Stalinabad estis de 1929 ĝis 1961 la nomo de la urbo Duŝanbo.
----

## Aliaj nomobjektoj 
* Stalingrad, Pariza metrostacio, tiel nomata de 1946. La nomo devenas de samnoma placo, kiu estis nomita laŭ la batalo ĉe Stalingrado.

Kategorio:Urboj
Nesto

[eta|Patrina [nigra ruĝvostulo manĝiganta siajn idojn.]]
**Nesto** estas strukturo konstruata de diversaj bestoj por teni siajn ovojn, siajn idojn, aŭ sin mem. Nestoj povas esti faritaj el ia natura materio, kiel branĉetoj, folioj, herboj, ktp., aŭ esti simpla kavo en la grundo, aŭ truo en arbo, rokaĵo, aŭ konstruaĵo.

Ĝenerale, ĉiu specio faras apartan stilon de nesto. La malsimpleco de nestoj respondas neprecize al la nivelo de gepatra zorgado pri la idoj. Bestoj, kiuj konstruas nestojn, inkluzivas birdojn, sciurojn, simiojn, multajn insektojn, kaj aliajn.

## Konstruantoj de nestoj 
eta|Centoj de mielabeloj kuniras sur sia nesto.
La konstrumaniero de nestoj povas esti tiel distinga inter specioj kiel ilia korpa aspekto. Specioj plej facile distingeblaj per siaj nestoj troviĝas plej ofte inter vespoj kaj termitoj, sed foje ankaŭ inter birdoj. Ĉe la plejparto de specioj, ekzistas iom da vario inter la nestkonstruoj de malsamaj individuoj. Oni ne scias ĉu tiuj malsamoj estas genetikaj aŭ lernitaj.

### Birdoj 
Birdoj ĝenerale estas la plej lertaj nestokonstruantoj, kvankam iuj specioj ne konstruas nestojn, sed demetas siajn ovojn rekte sur rokaj bretoj aŭ nuda tero ne modifinte la areon. Kompleksa nestokonstruado estas unu el la malŝlosaj adaptoj de birdoj. Nestoj helpas regi la temperaturon kaj malpliigi riskon de predado, pliigante la ŝancon, ke la idoj vivos ĝis plenkresko. Tajlorbirdoj kunkudras foliojn por kovri siajn nestejojn. La kovejoj de ocelaj nestamasuloj povas atingi diametron de 10.6 m kaj uzi ĝis 300 t da materialo. La formortinta *Sylviornis* eble konstruis nestamasojn kun diametro de 50 m.:
* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Bestoj
Frýdlant nad Ostravicí

:*Tiu ĉi artikolo temas pri urbo Frýdlant nad Ostravicí en distrikto Frýdek-Místek. Pri urbo Frýdlant en Bohemio en distrikto Liberec temas artikolo Frýdlant.*

**Frýdlant nad Ostravicí** () estas urbo en Ĉeĥio situanta en valo de rivero Ostravice, sub la plej alta monto de montaro Moravskoslezské Beskydy, sub Lysá hora, 10&nbsp;km de urbo Frýdek-Místek, etendiĝanta ambaŭflanke de historia moravia-silezia landa limo. Vivas ĉi tie  ().

## Historio
La koloniigita vilaĝo estas unuafoje menciata en la jaro 1300, en la jaro 1777 ĝi estis avancigita je urbeto, urbo ĝi estas ekde la jaro 1948. En la jaroj 1646–1648 lasis ĉi tie konstrui senjorularo el Hukvaldy gisejetojn kaj altfornon por prilaborado de ferercoj, kiujn oni minis en la ĉirkaŭaĵo. El la gisejetoj poste evoluis ferfabriko (1869). En la ferindustria tradicio oni daŭrigas ĝis hodiaŭ. En la jaro 1871 Frýdlant akiris fervojan alkondukon.

En la urbo naskiĝis pentristo kaj grafikisto Ferdiš Duša (1888–1958). En lia naskodomo estas monumento de Ferdiš Duša. Tie estas daŭra ekspozicio de lia viv-verkaro kaj artverkaro.

La urbo estas signifa centro de vojaĝtrafiko kaj refreŝigado. Krom aŭtokampadejo, turismaj loĝigejoj, hoteloj, pensionoj kaj manĝejoj de diversaj kategorioj estas en katastroteritorio de Frýdlant pli ol 700 kabanoj kaj dometoj. Frýdlant estas elirloko por promenoj kaj eĉ por pli pretendemaj piedirantaj turistoj ĝis Beskydy (Lysá hora, Ondřejník) kaj ankaŭ por montara bicikloturismo. Ĉi tie estas sporta flughaveno por motora kaj senmotora flugado kaj pluraj sportejoj. Baniĝi eblas aŭ en banejo aŭ en rivero Ostravice, kie estas ludejo por stranda volejbalo. Vintre eblas eluzi proksimajn skitelferojn aŭ oni povas dediĉi sin al skikurado. En la urbo havas sidejon regiona administraro de Montara deĵoro.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
* Frýdlant
* Lubno
* Nová Ves

## Pluaj fotoj 

Frýdlant nad Ostravicí, kostel.jpg|Preĝejo de sankta Bartolomeo
Frýdlant nad Ostravicí, MÚ.jpg|Nova konstruaĵo de urba ofico
Frýdlant nad Ostravicí, domov důchodců.jpg|Eksa monaĥejo de boromeinoj, hodiaŭ hejmo por emerituloj
Frýdlant nad Ostravicí, centrum.jpg|Urbocentro
Frýdlant nad Ostravicí,nádraží.JPG|Fervojstacio
Frýdlant nad Ostravicí,náměstí.JPG|Placo
Frýdlant nad Ostravicí,Pohled na Lysou Horu.JPG|Monto Lysá hora


Kategorio:Municipoj en distrikto Frýdek-Místek
Kategorio:Urboj en distrikto Frýdek-Místek
Kategorio:Urboj en dislimejo de Moravio kaj Silezio
Kategorio:Setlejoj en Subbeskida montetaro
Eurico Antonio Ribeiro

**Eurico Antonio RIBEIRO** (eŭ'rikŭ an'toniŭ rhi'bejrŭ) /eŭrikŭ ã'tôniŭ Ri'bejrŭ/ estas brazila esperantisto. Li esperantistiĝis en 1961 kaj tuj membriĝis ĉe Esperanto-Asocio de San-Paŭlo samjare kaj jam en 1962 li estis kasisto de la asocio, kaj estas membro, kiu sukcesis resti en l' estraro (plejparte kiel kasisto) plej longe, t.e., dum 21 jaroj de 1962 ĝis 1988. Inter la jaroj 1998 kaj 2001 li prizorgis kompostadon por la iama bulteno Milde - oficiala organo de Brazila Sekcio de ILEI (Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj). Partnere kun Elvira Fontes, li ankaŭ kunfondis la eldonejon AMIKOJ DE ESPERANTO, per kiu eldoniĝis la lerniloj Unuaj Paŝoj kaj Survoje al Esperantujo, ambaŭ de aŭtoreco de Elvira Fontes. De 2003 ĝis februaro 2010 li estis bibliotekisto de EASP kaj unu el ties deĵorantoj. Krome, de tiu sama dato ĝis sia morto, li kunlaboris kiel unu el la reviziantoj de la revuo La Lampiro, oficiala organo de Esperanto-Asocio de San-Paŭlo, kaj de ties retejo.

Li forpasis la 18an de julio 2010, en hospitalo dum cerba kirurgio.

Ribeiro
Fanny Luiza Dupré

**Fanny Luiza DUPRÉ** estis brazila esperantistino. Ŝi naskiĝis en Paranapiacaba en 1911. Ŝi estas kunfondintino de San-Paula Esperanto-Klubo en 1937 kaj estas homo kiu konstante partoprenis movadon en kulturaj aranĝoj kaj kunvenoj ĝis sia forpaso en la 21-a de marto 1996. En 1939 ŝi ekkonis la hajkon en la studgrupo pri japana kulturo en Universitato de San-Paulio kaj publikigis la verkon *Pétalas ao Vento*, la unuan poemlibron de hajkoj verkitan de virino en Brazilo.

Legeblaj poemoj en la reto (portugallingve): http://www.secrel.com.br/jpoesia/fanny.html

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Hajko
Konsento

**Konsento** estas akcepto de ies opinio aŭ propono. Konsento povas esti difinita kiel:

* Interkompreniĝo por sekvi specifan konduton, ekz-e *konsento por fari krimon*. (Vidu: konspiro)
* Kontrakto, laŭ leĝo devigebla en kortumo.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (5, sed neniu pri malkonsento) proverboj pri konsento en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj
Beernem

**Beernem** (, proksimuma prononco [BE:Rnem]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Bruĝo.

Ekde 1977 la municipoj Oedelem kaj Sint-Joris apartenas al Beernem, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Guanajuato

***Guanajuato***  (Esperantigite : **Gvanaĥŭato**) estas federacia subŝtato de Meksiko, en kies centro ĝi situas.

Ĝia nomo en la purepeĉa lingvo signifas "rana montejo".

## Geografio 
Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

Ĝi dividiĝas en 46 (Listo de la komunumoj de Guanajuato) komunumojn (municipojn), kaj ĝia ĉefurbo same nomiĝas Guanajuato.

La provinca kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-GUA".

Geografie la provinco dividiĝas en tri partojn, la montaro "Sierra de Guanajuato" kaj la regionojn norde kaj sude de ĝi. La suda regiono nomiĝas Bajío  kaj estas konata pro sia fekundeco, danke al la relative alta pluvokvanto de 700 mm/jaro. Ĝi estas konata ankaŭ kiel bastiono de konservema katolikismo. Ĝia ekonomia kresko estas inter la plej altaj de Meksiko.

## Gravuloj 
* La eksprezidento Vicente Fox Quesada venas de Guanajuato kaj iam estis ties provincestro.
* Jorge Negrete, aktoro kaj kantisto

## Bildgalerio 

Dosiero:Guanajuato, Mexico.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Meksiko
* Meksika Altebenaĵo
* Meksikaj loknomoj

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la subŝtata registaro 
* *Guanajuato en Línea* (neoficiala retejo)
Luhačovice

**Luhačovice** estas urbo en Ĉeĥio. Ĝi situas sudorienta parto de Moravio, regiono Zlín, en Vizovica montetaro, en valo de rivero Šťávnice, 12&nbsp;km de urbo Uherský Brod. Ĝi estas la plej konata moravia banloko kaj populara turisma centro kun  ().

## Historio 
En Luhačovice ekzistis en la jaro 1261 burgo Engelsberk, en la jaro 1609 burgaro, la vilaĝo mem estas unue menciata en la jaro 1412.
Sur la fundo de la valo fontas hidrogenkarbondioksido-kloridsodaj alkalaj mineralakvoj kaj sulfurhidrogenaj akvoj, konataj ekde la jaro 1669.
El la jaro 1738 devenas baroka kastelo kun kapelo (1754), el kiu fariĝis en la jaro 1784 preĝejo.
La unuan banlokan konstruaĵon konstruis en la jaro 1789 tiamaj posedantoj Serényi-anoj (ili posedis Luhačovice ekde 1628 ĝis 1945). Statuton de urbo havas Luhačovice nur ekde 1936.

## Loĝantaro 
## Banloko 
maldekstra|eta|Banlokaj domoj kaj hoteloj en Luhačovice
[eta|maldekstra|[Kolonaro en v Luhačovice antaŭ la jaro 1916]]
El pli multe ol 10 fontoj estas la plej fama Vincentka, troviĝanta en ĉi tiea kolonaro kaj kiun oni ankaŭ distribuas en vendejreton. Malpli multe konataj estas Aloiska, Otovka kaj Amandka. La fontoj havas ŝirmzonon. La akvon oni kaptas plejparte el putoj aŭ boroj. En la urbo oni kuracas perturbojn de spirorganoj kaj digestorganoj, perturbojn de metaboloj de grasaĵoj, angiajn malsanojn. Oni uzas trinkkuracadon, banojn, kompresojn kaj inhaladon. La banloko funkcias tutjare, krom unumonata paŭzo ĉirkaŭ fino de la jaro. La komplekso de la banlokaj konstruaĵoj kun kolonado estas ekster trafikvojo de la urbo. Secesia arkitekturo de la banloko havas karakterizajn elementojn inspiritajn de regiono Valaĥio. La banloko havas tradicion de ĉeĥa-slovaka reciprokeco (Akvoterapia instituto, domo de Jurkovič).

Proksimume 3&nbsp;km de la urbo estas valbaraĵo nomata Luhačovice, kiu estis finita en la jaro 1928. Ĉirkaŭ la valbaraĵo estas multnombraj ripozobjektoj kaj aŭtokampadejo.

## Interesaĵoj 
En la urbo troviĝas granda nombro de la plej diversaj kafejoj, vinejoj, restoracioj kaj sukeraĵejoj. En Luhačovice-on oni ne veturas nur pro kuracado, sed ĉi tieaj kondiĉoj kontentigos homojn turisme, sporte kaj socie fonditajn. Por la turismo estas en Luhačovice kreitaj specialaj rondoj tra la ĉirkaŭaĵo kun naturaj scenejoj.

## Transporto 
Pro la populareco de Luhačovice estas eĉ regula direkta trajna konekto de Prago al Luhačovice.

## Esperanto 
En novembro 2009 dum ĝenerala asembleo de Ĉeĥa Esperanto-Junularo estis ekskurso al Luhačovice.

## Partoj de urbo 
* Kladná Žilín
* **Luhačovice**
* Polichno
* Řetechov

## Fotografioj 

Luhacovice2.JPG|Vido al Luhačovice
Luhacovice 6200.JPG|Domo de Jurkovič
Luhacovice Palace.JPG|Kuracdomo Palace
Luhacovice kolonada.JPG|Kolonado
Luhacovice kostel.JPG|Preĝejo

## Ĝemelurboj 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Turisma retejo pri la urbo kaj ĉirkaŭaĵo


Kategorio:Municipoj en distrikto Zlín
Kategorio:Urboj en distrikto Zlín
Kategorio:Urboj en Moravio
Kategorio:Banlokoj en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj en Vizovica montetaro
Guerrero

**Guerrero** [geREro] (Esperantigite : **Gerero**) estas unu el la plej sudaj federaciaj subŝtatoj de Meksiko, ĉe Pacifiko.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

Ĝia ĉefurbo same nomiĝas Chilpancingo kaj ĝi dividiĝas en 81 komunumojn (municipojn). Vidu ankaŭ la liston de komunumoj en Guerrero. 

La provinca kodo laŭ ISO 3166-2 estas "MX-GRO".
Estas la sola provinc-kodo, kies dua litero estas nek la dua litero de vorto en la provinca nomo, nek inicialo en ĝi.

La nomo de la provinco honoras Vicente Guerrero, militestron de la bataloj pri sendependiĝo.

La plej konata urbo de la provinco estas Acapulco ĉe la pacifika bordo, konata ban- kaj feriloko.
La marbordo formas plurajn lagunojn, el kiuj la plej gravaj estas *Laguna Negra*, *Laguna de Coyuca* kaj *Laguna de Tres Palos*.

## Regionoj kaj municipoj 
maldekstra|650px
* **Acapulco**
Unumunicipa regiono de la samnoma municipo.
* **Tierra Caliente**
Regiono enhavanta la jenaj municipoj: Ajuchitlán del Progreso, Arcelia, Coyuca de Catalán, Cutzamala de Pinzón, Pungarabato, San Miguel Totolapan, Tlalchapa, Tlapehuala kaj Zirándaro.
* **Norte**
Municipoj: Apaxtla, Atenango del Río, Buenavista de Cuéllar, Cocula, Copalillo, Cuetzala del Progreso, Huitzuco de los Figueroa, Iguala de la Independencia, General Canuto A. Neri, Ixcateopan de Cuauhtémoc, Pedro Ascencio Alquisiras, Pilcaya, Taxco de Alarcón, Teloloapan, Tepecoacuilco kaj Tetipac.
* **Centro**
Municipoj: Ahuacuotzingo, Chilapa de Álvarez, Chilpancingo de los Bravo, Eduardo Neri, Gral. Heliodoro Castillo, José Joaquín Herrera, Juan R. Escudero, Leonardo Bravo, Mártir de Cuilapan, Mochitlán, Quechultenango, Tixtla de Guerrero kaj Zitlala.
* **La Montaña**
Municipoj: Acatepec, Alcozauca de Guerrero, Alpoyeca, Atlamajalcingo del Monte, Atlixtac,
Cochoapa el Grande, Copanatoyac, Cualac, Huamŭtitlán, Iliatenco, Malinaltepec, Metlatónoc, Olinalá, Tlacoapa, Tlalixtaquilla de Maldonado, Tlapa de Comonfort, Xalpatláhuac, Xochihuehuetlán kaj Zapotitlán Tablas.
* **Costa Chica**
Municipoj: Ayutla de los Libres, Azoyú, Copala, Cuautepec, Cuajinicuilapa, Florencio Villarreal, Igualapa, Juchitán, Marquelia, Ometepec, San Luis Acatlán, San Marcos, Tecoanapa, Tlacoachistlahuaca kaj Xochistlahuaca.
* **Costa Grande**
Municipoj: Atoyac de Álvarez, Benito Juárez, Coahuayutla de José María Izazaga, Coyuca de Benítez, Petatlán, Zihuatanejo de Azueta, Técpan de Galeana kaj La Unión de Isidoro Montes de Oca.

## Vidu ankaŭ 
* Balsasaj sekaj arbaroj
* Balsaso
* Meksikaj loknomoj
* Sud-patrinmontaraj pinaroj-kverkaroj

## Eksteraj ligiloj 
* http://tucodigo.com.mx/gro.php 
* http://www.tlachinollan.org 
* Oficiala retejo 

Dosiero:Acapulco.jpg|
SWIFT

dekstre|250ra
**S.W.I.F.T.**, mallongigo de la angla nomo *Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication* (), administras tutmondan reton per kiu bankoj kaj aliaj financaj institucioj interŝanĝas mesaĝojn pri financaj transakcioj.
Je decembro 2001 ĝi interligis pli ol 7.000 financajn instituciojn en 194 landoj, kaj taksas ke ĝia reto portas transpagajn mesaĝojn de averaĝa valoro de pli ol ses trilionoj da usonaj dolaroj ĉiutage. En 2000 SWIFT portis ĉ. 1.200.000.000 mesaĝojn.

SWIFT estas koopera societo laŭ belga juro, posedaĵo de siaj membraj institucioj, kun oficejoj ĉie en la mondo. Ĝia ĉefstabejo lokiĝas en La Hulpe, apud Bruselo, Belgio.

Fondita en Bruselo en 1973, kun la subteno de 239 bankoj en 15 landoj, SWIFT komencis estigi komunan lingvon por financaj transakcioj, partigatan datenbankan sistemon, kaj tutmondan komunikan reton. Ĝi estigis fundamentajn operacajn procedojn, regulojn pri kompensodevo, ktp., en 1975, kaj sendis la unuan mesaĝon en 1977.

## La sendataj mesaĝoj 
La transportataj informoj estas tre diversaj, ekzemple ĝiro aŭ konfirmo de devizo-kontrakto.

Por tiu komuniko estas uzataj tiel nomataj *mesaĝtipoj* (MT) kiu havas triciferan numeron indikantan la tipon de la informo. Ekzemple la numeroj komenciĝantajn per 3 estas konfirmoj, konkrete 300 estas devizo-konfirmo. La konsisto estas tiel, ke marko (angle *tag*) en la formo ":" + numero + eventuala litero + ":" indikas la specon de informero (ekzemple la daton de plenumo; ":72:" estas libera teksto) kaj tuj sekvas la informero mem, finata per nova linio (sed ne ĉiu nova linio markas finon de informero).

## BIC 
La partoprenantoj ricevas de S.W.I.F.T. kodon nomatan **BIC** (Bank Identifier Code aŭ Business Identifier Code), ankaŭ konata kiel S.W.I.F.T.-kodo. Ĝi havas jenan konsiston:
* 4 literoj indikas la unuopan partoprenanton
* 2 literoj indikas la landon laŭ
* 2 literoj aŭ ciferoj indikas la urbon

Por indiki filion oni povas uzi la urbokodon, sed pli disvastiĝis uzo de branĉokodo, tio estas tri ciferoj kaj / aŭ literoj sufiksaj al la 8-karaktra BIC. Ĝi havas la avantaĝon, ke la partoprenanto povas mem decidi pri ĝia uzo, do ankaŭ por departemento aŭ - tial la granda nomspaco - por kliento. Ĉi tio signifas, ke la banko plusendas resp. ricevas la mesaĝon al / de kliento, kiu ne havas propran S.W.I.F.T.-aliron. 8-karaktraj BIC sen branĉokodo estas kompletigataj al 11 karaktroj per "XXX".

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala SWIFT retejo ()
* Germanlingva retejo pri SWIFT ()

Kategorio:Mallongigoj
Kategorio:Internaciaj organizaĵoj
Kategorio:Mono
Tokato

**Tokato** (itale "tuŝata")
estas peco de klasika muziko por klavarinstrumento,
ĝenerale emfazanta la lertecon de la ludanto.
Pli malofte la nomo aplikiĝas
al verkoj por pluraj instrumentoj
(la malfermiĝo de la opero *Orfeo*
de Claudio Monteverdi estas notinda ekzemplo).

La formo unue aperis en la malfrua
renesanca periodo.
Ĝi originis en norda Italio.
Kelkaj eldonaĵoj el la 1590-aj jaroj
inkluzivas tokatojn de komponistoj
kiel Girolamo Diruta, Adriano Banchieri,
Claudio Merulo, Andrea kaj
Giovanni GABRIELI, Luzzasco Luzasschi kc.
Tio estas klavaraj komponaĵoj, en kiuj unu mano,
kaj sekve la alia, ludas virtuozajn rapidaĵojn
kaj brilajn kaskadajn tonsinsekvojn
kontraŭ akorda akompano en la alia mano.
Inter la komponistoj laborantaj en Venecio
en tiu tempo estis la juna Hans Leo Hassler,
kiu studadis kun la du Gabrieli;
li reportis kun si la formon al Germanio.
Ĝuste en Germanio ĝi spertis sian plej altan disvolviĝon,
kulmine en la verkado de Johann Sebastian Bach
post pli ol cent jaroj.

La baroka tokato, komence je Girolamo Frescobaldi,
estas pli sekciigita kaj pliigita je longeco,
ekstremeco kaj virtuozeco, kompare kun sia renesanca aspekto,
kaj atingis kulminon de superabundo egalan al la
impona detalo aperanta en la samperioda arkitekturo.
Ofte ĝi prezentas rapidajn virtuozaĵojn kaj arpeĝojn
alternantajn kun akordaj aŭ fugaj partoj.
Iafoje mankas regula pulso, kaj preskaŭ ĉiam
estas improviza etoso.

Aliaj barokaj komponistoj de tokatoj en la periodo antaŭ Bach
inkluzivas Michelangelo Rossi, Johann Jakob Froberger,
Jan Pieterszoon Sweelinck, Alessandro Scarlatti,
kaj Dietrich Buxtehude.

La tokatoj de Bach okupas lokon inter
la plej famaj ekzemploj de la formo.
Liaj tokatoj por orgeno estas brilaj
improvizaj komponaĵoj, kaj ilin ofte sekvas
sendependa fuga movimento.
En tiaj okazoj la tokato estas uzata
anstataŭ la kutime pli firma preludo.
Liaj tokatoj por klaviceno estas plursekciaj
verkoj, kiuj inkluzivas fugan verkadon
kiel parton de sia strukturo.
  
Preter la baroka periodo
tokatoj troviĝas malpli ofte;
tiel Robert Browning uzis la motivon
de tokato de Baldassare Galuppi
por elvoki pensojn de homa pasemeco (vidu ligilon).
Estas tamen kelkaj notindaj ekzemploj:
Robert Schumann kaj Prokofjev ambaŭ
verkis tokaton por piano sola,
kaj same faris Maurice Ravel kiel parton
de *Le Tombeau de Couperin*.
La tokata formo estis tre grava
en la franca romantika orgena skolo,
kies fundamenton Jacques-Nicolas Lemmens
kreis per sia *Fanfaro*.
Tokatoj en tiu ĉi stilo kutime konsistas
el rapidaj akordaj sinsekvoj kombinitaj
kun potenca melodio
(ofte ludata per la pedalo).
La plej famaj ekzemploj estas
la fermaj movimentoj de la *Simfonio n-ro 5*
de Charles-Marie Widor
kaj la Finalo de la *Simfonio n-ro 1*
de Louis Vierne.

## Eksteraj ligiloj
Angle:

*Robert BROWNING, "Tokato de Galuppi" eldonita 1855 e-teksto

Kategorio:Muzikaj formoj
Ambrozio

**Ambrozio ** (ἀμβροσία, greka *senmorteco*) estas la manĝaĵo kaj sanktaĵo de la grekaj dioj kiel nutraĵo de iliaj ĉevaloj. Krom la nektaro, la grekaj dioj povas danki sian nemortecon al la ambrozio. Laŭ la legendo, kolomboj alportis por Zeus ambrozion, sed ankaŭ la dioŝatuloj ricevis ĝin kiel Tantalos kaj Aĥileo.

Ne konfuzu kun:
* Ambrozio (genro)
* Ambrozio (nomo)

## Vidu ankaŭ 
*193 Ambrozio

Kategorio:Mitaj substancoj
Adeno

eta|urbocentra impreso
[eta|Strata sceno dum la jaro [1999]]
[eta|La regnoj de la suda [Araba Duoninsulo ĉirkaŭ la jaro 100 antaŭ nia erao, Adeno markita en la regno Himjaro]]
**Adeno** (, latinliterigo laŭ DMG ʿAdan ) estas havena urbo en Jemeno. 

Ĝi situas borde de la samnoma Golfo de Adeno kaj inter la jaroj 1967 kaj 1990 estis ĉefurbo de la komunisma Demokratia Popola Respubliko Jemeno. Adeno situas en la bovlo de eksa vulkana kratero.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Iam ĝi estis brita Kolonio Adeno.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* informoj de la retpaĝaro "Barleby" pri Adeno 
* paĝoj de la adena haveno
* ...kaj pliaj informoj 
* ...pri la urbo

## Alia signifo 
**Adeno** ankaŭ estas internacia grekdevena vortoradiko por glando, do organo produktanta sekrecion al interno kaj ekstero de organismo: La vortoradiko estas uzata ekzemple en la medicinaj terminoj adenito (genra nomo de ĉiuj glandaj inflamoj) kaj adenomo (glanda tumoro).

Kategorio:Urboj de Jemeno
Kategorio:Metropoloj
Kategorio:Iamaj ĉefurboj
Anuso

**Anuso** (lat. *anus* "ringo") estas eligo de fina sekcio de la digesta sistemo sur surfaco de la korpo. Ties fermado estas priregata per ronda muskolo. Tra la anuso elkorpiĝas dum fekado fekaĵoj, kio estas ĝia primara celo. Plimulto da bestoj – ekde simplaj vermoj ĝis elefantoj – havas tubforman digestan aparaton, kiu komenciĝas per buŝa aperturo en unu ekstremaĵo kaj finiĝas per la anuso en la alia ekstremaĵo.

La anuso estas ofte tabuigata parto de la korpo. Ekzistas multe da slangaj esprimoj kunigitaj kun la anuso, kiuj estas ĝenerale konsiderataj kiel vulgaraj kaj ili ne estas uzataj dum ĝentila konversacio.

## Homa anuso 
La homa anuso troviĝas inter gluteoj, malantaŭ perineo. Ĉirkaŭas ĝin du anusaj kontrahiĝaj muskoloj, la ekstera kaj la interna. Tiuj tenas la anusaperturon fermita, dum ne estas tempo por fekado. Unu kontrahiĝa muskolo estas glata muskolo kaj ni ne povas priregi ĝin pervole. La alia estas el transverse striita muskolaro kaj ni povas priregi ĝin pervole.

## Vidu ankaŭ 
*Fekado
*Kloako
*Purigado de anuso
*Perineo

Kategorio:Besta anatomio
Kategorio:9-a oficiala aldono
Klubo

[260px|eta|dekstra|Sidejo de la *Real Club Marítimo de Santander* ([Kantabrio, Hispanio). Ekde sia fondo en 1927 ĝi dediĉas sin organizi kaj helpi eventojn kaj aktivaĵojn rilatajn kun akvosportoj.]]
**Klubo** estas personoj ligitaj per sama intereso kaj kunvenantaj por agi tiucele. Tiel, ĝi estas socia aŭ politika organizaĵo. Homoj estas starigintaj klubojn antaŭ prahistorio. Hodiaŭ, kluboj kunvenas pri diversaj temoj: lingvo, ŝatokupo, sporto, religio, ktp.

Laŭ Francisko Azorín **klubo** estas *Societo k. sia ejo, por amuzo, sporto, politiko, k.c.* Li indikas etimologion el la angla *clubbe* (kunsidejo).

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-klubo
* societo
* organizaĵo
* fanklubo
* Afinecgrupo

## Notoj 
Kategorio:Organizaĵoj
Bubalo

**Bubalo** estas genro de bovenoj. Inter la bubaloj estas la akvobubalo, la anoo kaj la tamaruo.

:genro : BUBALO - *Bubalus*	
::specio : † bubalo tejlharda - *Bubalus teilhardi
: subgenro : bubalo - Bubalus
::specio : Akvobubalo - *Bubalus (Bubalus) arnee
::: subspecio : bubalo (bubalo) arnio hindia - *Bubalus (Bubalus) arnee arnee -
::: subspecio : bubalo (bubalo) arnio cejlona - *Bubalus (Bubalus) arnee migona
::: subspecio : bubalo (bubalo) arnio asama - *Bubalus (Bubalus) arnee fulvus
::: subspecio : bubalo (bubalo) arnio bornea - *Bubalus (Bubalus) arnee hosei
::: subspecio : bubalo (bubalo) arnio mindora - *Bubalus (Bubalus) arnee mindorensis
::specio : *Bubalus cebuensis* (formortinta)
::specio : Tamaruo, *Bubalus mindorensis*
: subgenro : Anoo - *Anoa
::specio : bubalo (anoo) anoo - *Bubalus (Anoa) depressicornis –
::: subspecio : bubalo (anoo) anoo baslanda - *Bubalus (Anoa) depressicornis depressi-cornis -
::: subspecio : bubalo (anoo) anoo altlanda - *Bubalus (Anoa) depressicornis quarlesi
::: subspecio : bubalo (anoo) anoo fergusona - *Bubalus (Anoa) depressicornis fergusoni -

Aliaj specioj de bestoj tre similas al la bubaloj, kaj foje oni nomas ilin *bubalo*. Ekzemploj estas:
* La sinceroj el la afrika genro *Syncerus*: la ruĝa bubalo kaj la nigra bubalo
* La bizonoj el la eŭropa kaj amerika genro *Bison*: la Eŭropa bizono kaj la Amerika bizono.
eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Bovo

## Aliaj projektoj 
Kategorio:Bovenoj
Kategorio:Mamul-nomenklaturo de Středa
Kategorio:Genroj de mamuloj
Depresio

**Depresio** povas rilati al diversaj konceptoj:

# Depresio (medicino), mensa malsano karakterizita per malalta humoro kaj perdo de intereso pri la vivo;
# Deprimo, ĝenerala sento de malsana apatio;
# Malalta tereno situanta sub la marnivelo aŭ, pli ĝenerale, sub la nivelo de la ĉirkaŭa tereno;
# Depresio (ekonomiko), kriza malvigleco de la ekonomio;
# Zono de malalta aerpremo (foje nomata ankaŭ ciklono) en la atmosfero.

Kategorio:Medicina terminologio
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Meteologio
Kategorio:Geologio
Siliko

eta|180ra|maldekstra|diverskoloraj silikoj
[eta|dekstra|thumbtime=57.0|fari fajron kun fajroŝtono kaj [tindro – subĉiela muzeo Roscheider Hof.]]
**Siliko** estas mineralo, do speco de ŝtono. Ĥemie temas pri unu el pluraj variaĵoj de kvarco (SiO2). Siliko estas tre stabila ŝtono, kaj dum prahistoriaj epokoj, aparte dum la ŝtonepoko, la homoj multe uzis kunbaton de du silikaj ŝtonoj por krei ilojn kun akraj anguloj kaj krei fajreron kaj per ĝi havigi fajron. Tio funkcias plibone per kunbato de tiaj ŝtonoj kun aliaj ŝtonoj aŭ materialoj riĉaj je fero (ekz. pirito, ŝtalo). Nescienca kroma nomo de la mineralo tial estas **fajroŝtono**.

## Bildaro 

dosiero:Fintstonep.jpg|eta|malfermigita per segilo de malgranda siliktubero kun bone videbla hela ŝelo
dosiero:Feuersteinhalbkugel, Chalzedon.jpg|eta|maldekstre|kava globas siliko el Malm, Klettgau
dosiero:Feuerstein-bruch.jpg|eta|maldesktre|akraeĝa siliko parto
dosiero:Bänderfeuerstein.jpg|eta|bendosiliko el norta Germanujo. La benoj ekestas pro ritma desiliciigado de la siliko
dosiero:Flintbeach.jpg|eta|maldekstre|el kretroko ellavita fajroŝtono sur Rügen.
dosiero:Feuersteinfelder Mukran 05.jpg|eta|maldekstre|fajroŝtonaj kampoj en „ Schmalen Heide“ sur Rügen
Flintstone-ordinary.JPG|fajroŝtono el la balta maro (Boltenhagen)
Feuersteinplatterp.jpg|platoforma fajroŝtonaj sedimentaĵoj.
Feuerstein mit Loch-Huehnergott.jpg|fajroŝtono kun truo
Feuerstein.JPG|fajroŝtona disko el Polujo
Polierter roter Feuerstein von Helgoland.jpg|polzrita fajroŝtono el Helgoland
Gebel el-Arak knife mp3h8783-black.jpg|tranĉilo de Gebel el-Arak, ornamtranĉilo el la egipta prahistorio ĉirkaŭ 3300–3200 a.K. eburamanumo kaj flaveca fajroŝtona klingo
dosiero:Flintstone1.jpg|eta|maldekstre|fajroŝtono el suda Francujo
dosiero:Maya eccentric.jpg|eta|Maya eccentric|neregulformaj fajroŝtonoj de la Majaoj de la meza preklasiko (900–400 a. K.). en la Reĝaj muzeoj por Belaj Artoj de Belgio de Bruselo
Hindsgavl dagger, Funen, Denmark (black backgr).jpg|fiŝvosta ponardo el Hindsgavl, Danujo
dosiero:Feuersteinaxt.jpg|eta|fajroŝtona hakilo, funelpokalkulturo

Kategorio:Arkeologio
Kategorio:Prahistorio
Kategorio:Geologio
Kategorio:Iloj
Kategorio:Mineraloj
Annette Seemann

**Annette SEEMANN**, fraŭlina nomo: Besier, (naskiĝinta la 4-an de marto 1959 en Frankfurt am Main) estas germana verkistino kaj tradukistino.

## Vivo 
Post la abiturienta ekzameno kaj kelkaj ludoj en la frankfurta Kelo-teatro *(Kellertheater)* ŝi studis ĝis 1982 en Frankfurt kiel ankaŭ en Poitiers germanistikon kaj romanistikon. En la 1985-a jaro ŝi edziniĝis al la juristo kaj kulturmanaĝerado Hellmut Seemann.

Per la tezo *Merlin – Prophet und Zauberer* ŝi doktoriĝis. .

Per tri teatraĵoj de Carlo Gozzi komenciĝis ŝia fruktodona kaj altkvalita tradukista agado. De 1990-2000 ŝi apartenis al la grupo de la *liberaj geverkistoj de FAZ*. Ŝia romano *Das falsche Kind* estis publikigita en la jaro 1998-a. La ĉefaj temoj de la faklibroj estas kulturhistoriaj. En 2013 aperis la tradukado de franclingvaj poemoj verkitaj en la nazia koncentrejo de Buchenwald sub la titolo *Der gefesselte Wald*.

Ekde 2002 ŝi vivas en Vajmaro. Tie ĉi ŝi transprenis en 2003 la estradon de la amikara societo *Gesellschaft Anna Amalia Bibliothek - (GAAB)*, kiu flege prizorgas reklamajn kaj aranĝajn aferojn de la Biblioteko Dukino Anna Amalia. Ekde 2014 ŝi membras ĉe PEN-centro de Germanujo.

## Verkoj 
* *Weimar. Eine Kulturgeschichte*, Beck Verlag, München 2012, ISBN 978-3406630309
* *Weimar*. - Text: A. Seemann; Fotos: H. Wenzel-Orf, Rhino-Verl., Ilmenau, 2010, ISBN 978-3-939399-21-6
* *Geschichte der Herzogin Anna Amalia Bibliothek, Frankfurt, Leipzig, 2007, ISBN 978-3-458-19293-0
* *Anna Amalia : Herzogin v. Weimar., Insel-Verlag, Frankfurt, Leipzig 2007, ISBN 978-3-458-17345-8
* *Weimar : ein literarischer Reiseführer*, Wiss. Buch-Gesellschaft, Darmstadt 2006, ISBN 9783534190171
* *Weimar – die bedeutendsten Bauten*, Edition, Leipzig 2005, ISBN 3361005965
* *Weimar – ein Reisebegleiter*, Insel-Verlag, Frankfurt, Leipzig 2004, ISBN 3458347666
* *Prodi, Paolo, Eine Geschichte der Gerechtigkeit* (Übersetzung), Beck, 2003, ISBN 3406495192
* *„Ich bin eine befreite Frau“, Peggy Guggenheim*, List-Verlag 2002, ISBN 3548603181
* *„Ich habe mich in eine Heilige verwandelt“, Frida Kahlo*, List-Verlag, 2002, ISBN 3548601472
* *Sinnlichkeit und Eigensinn*, Rowohlt, 2002, ISBN 3499233193
* *„Ich bin alles!“, Gala Dali*, Econ-Verlag, 1999, ISBN 3612266063
* * Das falsche Kind* (Romano), Piper, München 1998, ISBN 3492229050
* *Der gefesselte Wald. Eine Gedichtsammlung* (Antologio, tradukita el la franca), eldonejo Wallstein, 2013, ISBN 3835312200
* *Christiane von Goethe: Dichtung und Wahrheit*, Mitteldeutscher Verlag, Halle (Saale) 2018, ISBN 978-3-96311-095-5

## Piednotoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Informoj de Ullstein-Buch
* Artikolo pri la nove eldonita libro de buchenwaldaj poemoj.
* Pri la Buchenwald-libro kun foto de la verkistino.
* Hejmpaĝo de la Anna-Amalia-societo.

Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Homoj rilataj al Weimar
Kategorio:Germanaj tradukistoj
Kategorio:Virinoj