Makadamio

eta|250px|maldekstra|La nuksoj de makadamio (*Macadamia integrifolia*) sur la arbo
eta|250px|maldekstra|Plantejo de unu el la specioj de makadamio (*Macadamia integrifolia*)
eta|250px|maldekstra|Unu el la specioj de makadamio (*Macadamia tetraphylla*)
eta|250px|maldekstra|Unu el la specioj de makadamio (*Macadamia tetraphylla*)

eta|250px|maldekstra|Unu el la specioj de makadamio (*Macadamia ternifolia*)

**Makadamio** estas genro el la planta familio de Proteacoj ( *Proteaceae* ). Ĝi estas konata ĉefe pro la "makadamiaj nuksoj", kiuj estas la fruktoj de la ĉ. 5 metrojn alta arbo.

## Hejmo kaj kultiva areo 
La plantoj venas origine el la pluvarbaroj de Kvinslando en orienta Aŭstralio, el la limanta Novsudkimrio, el Novkaledonio kaj *Macadamia hildebrandii* el la indoneza insulo Celebes.

Malgraŭ la grandaj postuloj de la arbo, ĝi estas kultivata ekster Aŭstralio ankaŭ en Havajo, Sud-Afriko kaj certaj regionoj en Nord- kaj Sud-Ameriko.

## Historio 
La aŭstralazian plantan genron priskribis ĉ. 1857 la botanikisto Ferdinand von Müller kaj Walter Hill, direktoro de la botanika ĝardeno de Brisbane. La planto ricevis sian nomon laŭ la sciencisto John McAdam. La unua priskribita specio estis *Macadamia ternifolia*.

Specioj kiel *Macadamia tetraphylla* kaj *Macadamia integrifolia* validas hodiaŭ kiel endanĝerigitaj specioj en Novsudkimrio.

## La nuksoj 
[eta|maldekstra|La freŝa makadamia nukso kun [perikarpo (ĉirkaŭfrukto)]]
250px|eta|maldekstra|*Makadamio*-nuksoj, maldekstre kun ŝelo, dekstre senŝeligite
La nuksoj estas riĉa nutrofonto de proteino kaj graso; ili apartenas al la plej bongustaj kaj fajnaj nuksoj. Ĉar la kultivado de la planto estas malfacila, la plua prilaborado komplika kaj la postulo je ĝi estas grandega, ĝi apartenas al la plej kostaj nuksoj de la Tero.

eta|dekstra|Unu el la specioj de makadamio, blankaj floroj
maldekstra|eta|Unu el la specioj de makadamio (*Macadamia integrifolia*), blankaj floroj

La nuksoj maturiĝas sur la arboj kaj post rikolto oni ripozigas ilin dum unu monato en bone aerumita loko. Pli poste ili estas senŝeligitaj kaj ripozigitaj dum unu plua monato, por redukti la akvoentenon je du procentoj.

La nuksoj aperas en la komerco senescepte kiel ŝenŝeligitaj kaj prilaboritaj, ĉar la ŝelo estas tre dura kaj dika. Plimulto de la nuksorompiloj estas malkonvenaj por rompi ĝin. Por la disrompo necesas specifa spindela nuksorompilo.

Krom la granda grasoenteno, la nuksoj enhavas ankaŭ vitaminon B, kalcion, feron, fosforon. La oleo trovas uzon ankaŭ en la kosmetika industrio aŭ kiel ekskluziva korpoleo.

## Sistematiko 
Oni povas diferencigi 10 speciojn, kiujn oni povas dividi en 4 grupojn. Ekonomie gravas nur du specioj: *Macadamia tetraphylla* (la nuksoj havas krudan ŝelon kaj ne konvenas por rostado) kaj *Macadamia ternifolia* (kun glataj, sed iom pli maldikaj ŝeloj). Nur tiuj ĉi du specioj havas manĝeblajn nuksojn, la aliaj estas tro amaraj por ĝui ilin.

'*Genro *Macadamia* *':
* Grupo 1
** *M. whelani*
** *M. hildebrandii*
* Grupo 2
** *M. ternifolia* (vidu la foton)
** *M. integrifolia* (vidu la foton)
** *M. tetraphylla* (vidu la foton)
* Grupo 3
** *M. prealta*
** *M. heyana*
* Novkaledonia grupo (necerta)
** *M rousselii*
** *M. veillardii*
** *M. francii*

## Eksteraj ligiloj 
* Aŭstralia Societo de Makadamioj 
* produktoj, receptoj kaj pli

Kategorio:Plantoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Proteacoj