open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Etnizado

La nocio **etnizado** priskribas agmanieron, kiu atribuas socian fenomenon al realaj aŭ kredataj etnaj diferencoj, aŭ kiu atribuas al personoj apartenon al homogena grupo pro ilia aspekto aŭ pro iliaj vivkutimoj. La konduton de homoj oni klarigas ĉefe surbaze de ilia (supozata) etna aparteno. Kiam la deekstera atribuo havas ne etnan, sed kulturan bazon, oni ofte uzas anstataŭe la nocion kulturismo), ĉe kiu oni klarigas la kondutojn de homoj surbaze de supozataj kulturaj atributoj. Al la kunteksto, la situacio kaj la individuo kune kun ties lernkapablo kaj ŝanĝiĝkapablo oni dum tio donas tro malmulte da konsidero. En la socia debato oni “vortumas ĉiujn sociajn konfliktojn kiel kulturajn diferencojn, por fortiri ilin de la rekta politika pridisputado”, skribis la publicisto Jost Müller en 1995 (kp. rasismon sen rasoj). Tiam oni atribuas al la kulturo la funkcion produkti sencon kaj identecon por personoj aŭ grupoj.

Ĉe etnizado, kulturo ne estas komprenata kiel individua kaj en gravaj partoj kontingenca procezo de identec-formiĝo, sed kiel senmova sistemo de devigaj reguloj (sociaj normoj).

## Konsekvencoj de etnizado 
Etnizado okazas ofte kun valortaksado kaj etnocentrisma hierarkiigo de la pritraktataj etnoj (aŭ kulturoj), en kiu la propra etno aŭ kulturo pli valoras ol la fremda. Oni opinias la etnocentrisman sintenon vera kaj tradicias ĝin kiel “scion”. Karakterizaj en ĉi tiu rilato estas postuloj pri asimiliĝo, precipe en landoj kun enmigrado.

Etnizado havas ideologian signifon en la identecpolitiko, en kiu oni retorike referencas al rasoj, nacioj, etnoj aŭ klanoj. La tiumaniere esencigataj imagoj estas instrumentigeblaj por legitimi la propran kulturon kaj la ekzistantajn regadformojn.

Ankaŭ la leĝdonado povas esti influita de etnizado. En la debato pri jura protekto de malplimultoj oni ofte konekse kun ebla etnizado prikontestas la postulon je “agnosko de la kultura identeco” tie, kie ĝi estas postulata kiel kolektiva rajto.

## Opozicio 
Reziston kontraŭ etnizado formulas unuavice enmigrantoj kaj anoj de malplimultoj. Precipe en la postkoloniisma diskutado de multaj sciencistoj kaj artistoj oni malakceptas identecpolitikon kaj temigas spertojn de malplimulteco kaj marĝenigado.

## Vidu ankaŭ 
* banala naciismo
* ekzotikismo
* etnoplurismo
* kulturismo
* orientismo
* etno
* raso
* rasismo
* rasismo sen rasoj

## Referencoj 
Kategorio:Etna identeco
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Rasismo
Kategorio:Stereotipoj
Ilja Frank

**Ilja Miĥajloviĉ FRANK** (23-an de oktobro 1908, Sankt-Peterburgo, Rusio – 22-an de junio 1990) estis soveta fizikisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1958 - kun Pavel Ĉerenkov kaj Igor J. Tamm - pro klarigo de la Ĉerenkov-radiado. 

Ĉerenkov malkovris en 1934, ke la ekstreme rapidaj ŝargitaj korpuskloj eligas lumon. Post la malkvoro, oni ellaboris novajn metodojn por rimarki la grandrapidajn korpusklojn, mezuri ties rapidon. Frank kaj Tamm donis teorian klarigon de la fenomeno en 1937. 

Frank analizis – kun Ĉerenkov kaj Tamm – ankaŭ radiadon de la elektrono, pro kio ili ricevis en 1946 Stalin-premion. Frank okupiĝis ankaŭ pri analizado de la gama-radioj kaj la neŭtronaj faskoj. 

Li estis elektita al gvidanto de la fizika katedro de la Moskva Universitato (1944), al membro de la Scienca Akademio de la Sovetunio (1946).

## Referencoj 
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Rusiaj fizikistoj
Kategorio:Sovetiaj fizikistoj
Kategorio:Membroj de Rusia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Rusiaj judoj
Ĉerenkov-radiado

eta|La blua lumo estas ĉerenkov-radiado
**Ĉerenkov-radiado** aŭ **Ĉerenkov-efiko** estas lumradiado, kiun eligas ŝargita korpusklo en travidebla medio, se ties rapido superas la lumrapidon en tiu medio. Oni uzas tiajn aparatojn - Ĉerenkov-kalkulilojn - por detekti la rapidegajn ŝargitajn korpusklojn. La fenomeno estis nomumita post Pavel Ĉerenkov, rusa fizikisto, nobel-premiito.

La intensa Ĉerenkov-radiado estas rigardebla kiel pala blublanka lumo en la pigrigaj ujoj de la akvaj nukleaj reaktoroj. La Ĉerenkov-radiadon estigas tiukaze la elektronoj, kiuj forlasas la reaktoron kaj kies rapido estas pli granda ol lumrapido en la akvo. Tiu rapido estas 75% de la lumrapido en vakuo. La grandrapida korpusklo forĵetas elektronojn de la unuopaj atomoj apud sia vojo. La eligita radiado de la elĵetitaj elektronoj sumiĝas tiel, ke elformiĝas elektromagneta ondofronto.

## Vidu ankaŭ 
* Maĥo

Kategorio:Partikla fiziko
Kategorio:Elektromagneta radiado
Igor Tamm

**Igor Jevgeneviĉ TAMM** () (8-an de julio 1895, Vladivostok, Rusio – 12-an de aprilo 1971, Moskvo) estis sovetia fizikisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1958 – kun Pavel A. Ĉerenkov kaj Ilja M. Frank – pro klarigo de la Ĉerenkov-radiado. Ĉerenkov malkovris en 1934, ke la ekstreme rapidaj ŝargitaj korpuskloj eligas lumon.

Li diplomiĝis en la Moskva Ŝtata Universitato en 1918, instruis en diversaj altlernejoj, universitatoj de la Sovetunio. Li doktoriĝis pri matematika fiziko, poste iĝis gvidanto de teoria sekcio de la Fizika Instituo Levedev (1934). 

Kiel profesoro de la Moskva Ŝtata Universitato, li okupiĝis pri kvantuma teorio de la lumo, disŝpruciĝanta en solidaj korpoj. Li ellaboris en 1937 kun Frank la teorion de la Ĉerenkov-radiado. 

Li interesiĝis pri paca uzo de la nuklea energio, tiel li okupiĝis pri realigaj metodoj de la reguligita termonuklea reakcio.

## Referencoj 
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro
Kategorio:Membroj de la Akademio pri Sciencoj de Sovetunio
Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Pola Scienca Akademio
Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Sciencoj Leopoldina
Kategorio:Rusiaj fizikistoj
Kategorio:Sovetiaj fizikistoj
Kategorio:Teoriaj fizikistoj
Kategorio:Sovetiaj instruistoj
Ahmed H. Zewail

**Ahmed Hassan Zewail**, Ahmed H. Zewail aŭ Ahmed Zewail (en araba: أحمد زويل) (Damanhur, Egiptio, 26-a de februaro de 1946) estas kemiisto kaj universitata profesoro kaj usona kaj egiptia, kiu ricevis la Nobel-premion pri kemio de la jaro 1999.

Li ricevis la Medalon Davy de la Reĝa Societo de Londono en 2011.

## Biografio 
Li studis kemion en la Universitato de Aleksandrio kaj poste translokiĝis al Usono por doktoriĝi en la Universitato de Pensilvanio en 1974 en tiu menciita fako. Post labori du jarojn en la Universitato de Kalifornio ĉe Berkeley, li translokiĝis al Kalifornia Instituto de Teknologio en la 1980-aj jaroj, kie li okupas la katedron Linus Pauling de Fiziko kaj Kemio ekde 1990.

Zewail estas edzo kaj havas kvar filojn.

## Studoj 
Li estas fama pro siaj studoj pri la transiraj statoj de la kemiaj reagoj helpe de la spektroskopio laŭ femtosekundoj. Do, ties fako estas femtokemio.

Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Kategorio:Usonaj fizikaj kemiistoj
Kategorio:Spektroskopiistoj
Kategorio:Usonaj islamanoj
Kategorio:Egiptaj islamanoj
Kategorio:Egiptaj kemiistoj
Kategorio:Egiptaj inventistoj
Kategorio:Usonaj kemiistoj
Kategorio:Usonaj inventistoj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Papa Akademio de la Sciencoj
Kategorio:Membroj de Rusia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Wolf-premiitoj pri kemio
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Ĉarto

[eta|170ra|La [Atlantika Ĉarto, inter Usono kaj Britio dum la Dua mondmilito.]]
**Ĉarto** estas ĝenerala nomo por gravaj dokumentoj, per kiuj aŭtoritato, asembleo, partio ktp. deklaras publike ion.

## Ĉarto en historio 
Dum mezepoko, la ĉartoj estis reĝaj deklaroj kaj proklamoj. Famega estas la *Magna Carta* de Anglio signita de Johano sen Tero. Kelkaj statutoj kaj konstituaj leĝoj ankaŭ estas nomataj "ĉartoj", kiel la Ĉarto de la Unuiĝintaj Nacioj aŭ la ĉartoj de usonaj universitatoj.

Libro, en kiu estis enskribitaj ĉartoj, estis nomata **ĉartaro**, ĉambro kun konservataj ĉartoj estis **ĉartejo** kaj specialisto pri ĉartoj estas **ĉartisto**.

Kelkaj traktatoj pri ĝeneralaj intencoj kaj ideoj, kiel la Ĉarto de Nov-Delhio, ofte signitaj de nediplomatoj pri teknikaj aferoj, ankaŭ estas nomataj "ĉartoj". Diplomatie ili estas rigardataj kiel agnosko de internaciaj principoj, kiuj gvidos pli specifajn traktatojn.

## Ĉarto en transporto 
**Ĉarto** estas ankaŭ kontrakto inter luanto (luprenanto) kaj luiganto (ludonanto) de ŝipo aŭ aviadilo, por transporti varojn aŭ pasaĝerojn.
Poste oni parolas pri portempa aŭ porvojaĝa ĉarto, ĉarti avion (lupreni), ĉartigi ŝipon (ludoni), ĉarta flugo k.s.

## Ĉartoj 
* Atlantika Ĉarto, 1941
* Kanada Ĉarto de Rajtoj kaj Liberecoj
* *Magna Carta*, 1215

## Vidu ankaŭ 
* Traktato pri estigo de Eŭropa Konstitucio (dokumento)
Akihabara

**Akihabara** ( [Akihabara]) estas loknomo mencianta ĉefe pri la ĉirkaŭejo de , la Sotokanda, Kandasakumaĉo, Kandasakumaĉo en la kvartalo Ĉijoda kaj la Akihabara en kvartalo Tajto en Tokio.

Butikas multaj elektro-butikoj pri elektraj komponantoj, personaj komputiloj, programaroj, elektroaparatoj, anime-butikoj kaj ceteraj en la kvartalo (t.n. *Denki-gaj*; laŭvorte: elektrabutika kvartalo).
Freŝdate, multaj turistoj vizitas la kvartalon. Laŭ demandaro de la japana turisma oficejo el la jaro 2003, 6,6% el ĉiuj vizitantoj de Japanio vizitis la kvartalon Akihabara. Oni vokas mallongige **Akiba**.

## Geografio 
[maldekstre|eta|240px|Vojokruciĝo de avenuo Ĉuo-dori en Akihabara ([2020)]]
Laŭ geografio, **Akihabara** signifas kvartalon ĉirkaŭitan de avenuoj Ŝoŭa-dori kaj Ŝohejbaŝi-dori, la rivero Kanda kaj avenuo Kuramaebaŝi-dori. Ĝia adreso estas la Sotokanda en Kvartalo Ĉijoda aŭ la Akihabara en Kvartalo Tajto. Je 1-a de oktobro 1969, la loknomo **Akihabara** naskiĝis en Kvartalo Tajto, distante 100 m de la stacio . Nuntempe, Akihabara kiel elektrabutika kvartalo signifas kvartalon, kies centro estas la stacio  kaj la avenuo Ĉuo-dori.

## Historio 
Post granda incendio en 1869, Imperiestro Meiji ordonis konstrui sanktejon por kontraŭincendia sanktejo () (nun kampo de stacio ). Popoloj nomis ĝin Akiha-sama aŭ Akiha-san, miskomprenante, ke ĝi estus spirodivido de Sanktejo Akiha, kaj nomis kontraŭincendian bufrokampon "Akiba no Hara"() aŭ "Akiba no Harappa" (kampo de Akiba).

La kontraŭincendia sanktejo renomiĝis Akiba-Sanktejo ( akibaŝa) en 1870. En 1888 la sanktejo estis translokigita pro konstruado de fervoja linio (nun Linio Tohoku), kaj ĝi renomiĝis Sanktejo Akiba ( [Akiba Ĝinĝa]).

### Nomo 
En 1890, Akiahabara-Stacio malfermiĝis, kaj **Akiahbara** iĝis komuna nomo por la kvartalo. Antaŭ tio, popoloj vokis *Akibahara*, *Akibagahara*, *Akiba no Hara* k.c.

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala ttt-ejo de Akihabara (japane kaj angle)

Kategorio:Geografio de Tokio
Ĉarto de Venecio

**Ĉarto de Venecio** estas ĉarto de la dua Internacia Kongreso de Arkitektoj kaj Teknikistoj de Historiaj Monumentoj kaj Internacia Konsilantaro de Monumentoj kaj Historiaj Lokoj (ICOMOS), subskribita 1964. Provokis tiun ĉarton la konstruo de Alta Baraĵo de Asŭano en Egipto kaj la movo de templo de Abu Simbel.

Ĝi komplementas la ĉartoj de Ateno, ĉefe la ĉarto de 1931, pri restaŭrado de monumentoj de internacia valoro. Tiu dokumento difinas "monumenton" kaj la limojn de akcepteblaj modifoj en ili por adaptado al modernaj uzoj.

Kategorio:Ĉarto
Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Arkeologio
Kategorio:Politiko en 1964
Döbrönte

eta|centre|500ra|Larĝa panoramo de la apuda iama fortikaĵo
**Döbrönte** [dobronte] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Pápa.
eta|dekstra|Hotelo kaj feriejoj en Döbrönte
eta|Kirko de Döbrönte

## Bazaj informoj 
* Areo: 11&nbsp;km²
* Loĝantaro: 260
* Poŝtkodo: 8597
* Telefonprefikso: 89

## Situo 
Döbrönte situas en valo apud montaro Bakony, fine de sakovojo. Pápa troviĝas 15, Veszprém (urbo) 50 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1330 en formo *Devrente*. La apuda fortikaĵo nomata Szarvaskő [sarvaŝkO] konstruiĝis en 1374. En la 16-a jarcento la vilaĝo kaj la fortikaĵo forlasiĝis. En la 1760-aj jaroj hungaroj kaj germanoj refondis la vilaĝon. Post la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj al Germanio. En 1955 kolĥozo formiĝis.

En Döbrönte migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* ruinoj de fortikaĵo Szarvaskő
* romkatolika klasikisma preĝejo omaĝe al Dolora Virgulino de 1815
* arbaraj turistaj vojetoj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Egyházaskesző

**Egyházaskesző** [edjhAzaŝkesO] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Pápa.

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro: 517
* Poŝtkodo: 8523
* Telefonprefikso: 89
* GPS koordinatoj: N47, 24, 980 E17, 19, 630

## Situo 
Egyházaskesző situas sur ebenaĵo, inter riveroj Rába kaj Marcal, laŭ flankovojoj, laŭ iama fervojo Csorna-Pápa. La lasta troviĝas 15 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1361.

## Vidindaĵoj 
* postbaroka katolika preĝejo de 1782
* skulptaĵo pri Sankta Triunuo de 1896
* loĝdomo de 1892

## Famulo 
* naskiĝis ŝakisto, fizikisto Árpád Élő en 1903, li eltrovis vicordon de ŝakistoj nomata *Élő*-sistemo

== Komunumoj pri *egyházas* (=ekleziejo) en Hungara reĝlando ==
Komence en Hungarujo ĉiuj 10 vilaĝoj kune devis havi komunan preĝejon. Tiu vilaĝo, kie tiu konstruiĝis, nomiĝis "ekleziejo" vilaĝo havanta preĝejon. Jen listo, kie tiu rango restis:

## Referencoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Gic

**Gic** estas malgranda vilaĝeto kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en Veszprém (departemento), en Distrikto Pápa.
eta|Vilaĝdomo de Gic
eta|maldekstre|Kapelo de Gic

## Bazaj informoj 
* Areo: 20&nbsp;km²
* Loĝantaro: 500
* Poŝtkodo: 8435
* Telefonprefikso: 88

## Geografio 
eta|maldekstre|Kasteleto (nobeldomo) de Gic
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, en valo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Tatabánya-Pápa.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1235 en formo *Guechy*. La vilaĝo en 1542 senhomiĝis, en 1785 refondiĝis. Vilaĝoj Csehi, Hathalom kaj Gic unuiĝis en 1857. Kolĥozo pri Konstitucio formiĝis en 1949, uzino pri fromaĝoj en 1948.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, kuratoro (zorganto) pri maljunuloj, migra poŝto.

## Vidindaĵo 
* kastelo de Jankovich (jankoviĉ), nun speciala lernejo

## Ĝemelvilaĝo 
*  Orechová Potôň, Slovakio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Aŭtoĥtono

**Aŭtoĥtono** aŭ **aŭtoktono** estas 

* homo, kies prapatroj jam tiom longe vivas en iu regiono, lando aŭ kontinento, ke neniu plu memoras la tempon de ilia eventuala enmigrado. Grava dato rilate tion foje estas la konkerado fare de fremda popolo.
* En pli vasta senco, oni nomas aŭtoĥtono ion surloke estiĝintan. Ekzemplo: **aŭtoĥtona mineralo**.
* La moderna uzado devenas el la helena mito pri aŭtoĥtonoj, homoj kreskintaj el la tero kaj, pro tio, por ĉiam speciale ligitaj al ĝi.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Indiĝenaj popoloj
Zoltán Nuridsány

**NURIDSÁNY Zoltán** (nuridĵa:n) estis hungara pentristo naskita en Târgu Mureş la 22-an de aŭgusto 1925 kaj mortinta en Debrecen la 22-an de majo 1974.

## Biografio 
Zoltán Nuridsány lernis en privatlernejo de Tibor Gallé kaj inter 1944-1948 en la arta altlernejo de Budapeŝto, kie liaj majstroj estis István Szőnyi, János Kmetty, en mozaikfako Géza Fónyi. En 1947 li partoprenis en la ekspozicio de junuloj de *Európai Iskola* (Eŭropa Skolo), en 1948 li ricevis la stipendion de *Római Magyar Akadémia* (Hungara Akademio de Romo), en 1962 li faris studvojaĝon en Vietnamio. En 1974 li estis honorita de *Magyar Partizán Emlékérem*. Ekde 1949 li estis ano de tiel nomata *Négyesfogat* [kun Gellért Orosz, Ferenc Jánossy, Gyula Sugár ].

## Fonto 
* Artportalo.hu 

## Eksteraj ligiloj 
* Kreaĵoj

Nuridsany, Z
Nuridsany, Z.
Nuridsany, Z
Nuridsany, Z
Les Francofolies de Montréal

**Les FrancoFolies de Montréal**, fondita en 1984, estas somera festivalo de franclingva kantado. Les Francofolies prezentas spektaklojn je tre diversaj muziktipoj, de famaj, nunaj aŭ novaj artistoj. Ĝi entenas ambaŭ pagajn kaj senpagajn spektaklojn. Ĝi estas nuntempe la plej granda franclingva muzikfestivalo en la mondo, kun pli ol 1000 artistoj kaj 500 000 vizitantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 

Kategorio:Montrealo
Kategorio:Muzikaj festivaloj
L'International des Feux Loto-Québec

Dum '''''L'international des feux Loto-Québec''''', piroteknikaĵaj firmaoj el la tuta mondo konkurencas por impresi la publikon. Spruĉitaj aeren el insulo Sankt-Helena, la piroteknikaĵoj videblas el multaj lokoj en Montrealo, laŭ la rivero Sankta-Laŭrenco, en la malnova haveno, aŭ sur ponto Jacques-Cartier. Ekde 1985, la piroteknikaĵa festivalo okazas ĉiujare, de mezo de junio ĝis fino de julio.

## Eksteraj ligiloj
* Oficiala retejo

Kategorio:Montrealo
Kategorio:Festivaloj
László Péterfy

**PÉTERFY László** [pe:terfi laslo] hungara skulptisto naskiĝinta en Șilea Nirajului la 2-an de majo 1936. Li estas la patro de verkisto Gergely Péterfy, aktorino Bori Péterfy.
[eta|[Johano Esterházy fare de László Péterfy en Tatabánya]]

## Biografio 
László Péterfy inter 1954–59 pristudis pentroarton en la Belarta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo ĉe Tibor Kádár, Gábor Miklóssy. Ekde 1966 li vivas en Hungarujo. Li estis komence pentristo.

## Premioj, distingoj 
* 1999: Magyar Művészetért Díj;
* Kodály Zoltán-díj; 2000:
* a Magyar Köztársasági Érdemrend Tisztikeresztje.
* premio Kossuth; 2017

## Elektitaj solaj ekspozicioj 
* Budapeŝto (1968, 1988, 1992)
* Tatabánya (1986, 1989)
* Celldömölk (1993)

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* Pécs (1967-1993)
* Balatonboglár (1968-1970)

## Fonto 
* Artportal.hu 

Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Festival Nuits d'Afrique

**Festivalo Afrikaj Noktoj** () estas populara dektaga muzika spektaklaro okazanta en Montrealo. Prezentas sin tie tradicistilaj kaj modernistilaj artistoj el Afriko, Sudameriko kaj Antiloj. La festivalo konsistas el kelkaj senpagaj eksteraj spektakloj ĉe urbocentra parko, kaj diversaj pagaj koncertoj en koncertejoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Montrealo
Kategorio:Festivaloj
Ugod

**Ugod** estas vilaĝo kaj municipo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Veszprém, en Distrikto Pápa.

## Bazaj informoj 
* Areo: 63&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1520
* Poŝtkodo: 8564
* Telefonprefikso: 89

## Geografio 
Ugod situas sur malebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ iama fervojo Tatabánya-Pápa. Tiu lasta urbo troviĝas 15, Veszprém (urbo) 60, Budapeŝto 139 km.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua mencio devenis el 1287. Apud la vilaĝo fortikaĵo konstruiĝis. Dum la jarcentoj la loĝantaro okupiĝis ankaŭ pri kaŭstika kalko, karbeto kaj vitrofarado. En 1526 la komunumo iĝis kampurbo, sed post 20 jaroj la turkoj faris senhoma la urbeton. En la 19-a jarcento kuracbanejo funkciis. Inter 1905-2007 fervojo trafikis apud Ugod.

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika Kirko Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Ugod) de 1759
* baroka katolika paroĥo de 1795
* skulptaĵo pri Pietà

## Famuloj 
En Ugod naskiĝis Dénes Kovács (aktoro).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Urmas Sisask

**Urmas SISASK** (naskiĝis la 9-an de septembro 1960 en Rapla) estas estona komponisto kaj muzikisto.

## Vivo 
Urmas Sisask komencis la lernadon de piano en 1969. Li studis ĝis 1985 Komponadon ĉe René Eespere en la Estona Muzikakademio en Talino. Urmas Sisask speciale okupiĝis pri gregoria kantado kaj pri la baroka muziko. Li estas nuntempe unu el la plej konataj komponistoj de Estonujo. Urmas Sisask estas ankaŭ frato de la estona kantistino kaj politikistino Siiri Sisask (* 1968).

## Verkado 
Urmas Sisask flegas eklektikan stilon. Grandan parton de sia inspiro li ricevas de la astronomio. La kosma harmonio estas ripetiĝanta temo, al kiu li evoluigis proprecan sonkondukon. Surbaze de la planedaj orbitoj li kreis la, de si nomatan, *planedan skalon*, modalon konsistantan el la tonserio C#, D, F#, G#, kaj A. Poste, li multe surpriziĝis ke ĝi plene koincidas kun la japana modalo *kumajoŝi*.

En 1994 kiel komponadejon kaj registrejon li ricevis meblitan observatorion kun ĉiuj teĥnikaĵoj en la kastelo de Jäneda.

Granda parto de liaj verkoj konsistas el komponaĵoj por seninstrumenta mikso-ĥoro. Krome Urmas Sisask komponas, inter aliaj, por orĥestroj, piano kaj klarnetoj. Li kiel katoliko verkas ankaŭ multe da religia muziko.

## Verkoj (elektitaj) 
* *La stelarhimno por piano* (Tähistaeva tsükkel) (1980-1987)
* *Gloria Patri* (1988)
* *Plejadoj* (Plejaadid) (1989)
* *Laktovojo* (Linnutee galaktika) (1990)
* *Andromedo* (Andromeda galaktika) (1991)
* *Kristnaska oratorio* (Jõuluoratoorium) (1992)
* *Magnificat*
* *Meso n-ro 1*
* *Simbioza Simfonio* (Sümbiootiline Sümfoonia)
* *Kometo Hyakutake*
* *Ave Sol* (Saluton Suno!)
* *Meso n-ro 4 op. 46: Kristnaska meso* (Jõulumissa)
* *Polaris, Simfonio por du pianoj kaj orĥestro* (Põhjanael)
* *Veni Sancte Spiritus* (Venu Sankta Spirito!)
* *Benedictio* (Benado)

## Eksteraj ligiloj 
* Edition 49 
* Musikbeispiele 
* Fennica Gehrman 

Kategorio:Estonaj komponistoj
Camajoj

La **Camajoj** (Tsamai, aliaj nomformoj: *Tsemay, Tsemai, Tsamako* aŭ *Tsamakko*) estas etno en sudokcidenta Etiopio. La camaja lingvo apartenas al la orientaj kuŝidaj lingvoj, specife al la subgrupo dulajaj lingvoj. Ĝi estas parenca al la busa kaj kaj la gavada lingvoj.

La camajoj estas 9.702 homoj (laŭ censo de 1998). La camajan lingvon parolas 8.621 homoj, 5.298 el ili estas unulingvaj.http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tsb Multaj camajoj uzas la konsan lingvon por komercaj celoj.http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tsb

La plej multaj camajoj estas agristoj-paŝtistoj, kaj bredante brutojn kaj plantante fruktoplantojn. Multaj camajaj virinoj uzas vestaĵojn el ledo. Multaj camajaj viroj portas kun si malgrandajn sidilojn uzotajn kaze de bezono eksidi.

Ege malmultaj el ili scias legi kaj skribi: malpli ol 1% en la unua lingvo, 2,8 % en sia dua lingvo.http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tsb

La camajoj vivas en regiono frekventita de aventurturistoj, ili do estas ofte fotita etno.http://www.sydertravel.com/mad/webpage.php?cat=276 http://www.infohub.com/vacation_packages/7125.html

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue entry for Tsamai
* Article about Tsamai  by Dave Stamboulis
* Photo of young Tsamai girl by Dave Stamboulis
* Photo of Tsamai men by Dave Stamboulis
* Article about Tsamai
* Photo of Tsamai woman

Camajoj
Camajoj
Wolfgang Ambros

**Wolfgang AMBROS** [VOLFgang AMbros] (naskiĝinta la 19-an de marto 1952 en Wolfsgraben, Malsupra Aŭstrio) estas aŭstra kantaŭtoro kaj rok/pop-muzikisto.

1971 li unue fuoris kun sia socikritika muzikaĵo *Da Hofa*, kantita en viena dialekto ([da HOfa], altgermane *Der Hofer*, *La Hofer* - *Hofer* estas kutima germandevena familia nomo). En la stilo de Ödön von Horváth la teksto rakontas pri la trovigo de ĉekomence nekonata mortigito en loĝdom-bloko sociala. Estas sarkasme priskribite kiel la teruro de la najbaroj ŝanĝiĝas al linĉemo ("Ja murdis Hofer, de la 20-a domo, li ja aspektadas suspekta"). Nur la domzorgistino klarigas, ke la kadavro certe estas Hofer mem. Tiu ĉi kanto fariĝis unu el la plej bazaj verkoj de la tiel nomata Aŭstro-Pop.

Ankaŭ lia muzikaĵo *Tagwache* ([TAgwaĥe], "Tag-gardistoj!" militara vek-alvoko ĉiumatena) famiĝis malgraŭ bojkotita de aŭstraj radio-stacioj pro la kritika enhavo.
Wolfgang Ambros ne nur interpretis vien-dialekte kantojn de la folkmuzikisto Bob Dylan kaj de Tom Waits, sed ankaŭ malnovajn verkojn de la "klasika" viena popola muziko (*Wienerlieder*) (tekst-ekzemplo: "Per ĉiu nova glaso da vino, vi fariĝas pli kaj pli bela ino").
En la 1980-aj jaroj li kunverkis kun la mondkonata aŭstra artisto André Heller.
Regule Wolfgang Ambros kunverkis kun la aliaj tri eminentaj reprezentantoj de la Aŭstro-Pop Reinhard Fenrich kaj Georg Danzer, ĝis la morto de la lastnomita.
En julio 2007 Ambros, Dzikowski kaj reĝisoro Rudi Dolezal estis premiitaj por la DVD "Ambros Pur!" per Ora disko.

## Verkoj 
### Studio-diskoj 
* 1972: *Alles Andere Zählt Net Mehr*
* 1973: *Eigenheiten*
* 1976: *Es Lebe Der Zentralfriedhof*
* 1976: *19 Class A Numbers*
* 1977: *Hoffnungslos*
* 1978: *Wie Im Schlaf* (Kantoj de Bob Dylan - Kantitaj de W. Ambros)
* 1979: *Nie Und Nimmer*
* 1980: *Weiß Wie Schnee*
* 1981: *Selbstbewusst*
* 1983: *Der Letzte Tanz*
* 1984: *Der Sinn Des Lebens*
* 1985: *No. 13*
* 1987: *Gewitter*
* 1989: *Mann Und Frau*
* 1990: *Stille Glut*
* 1992: *Äquator*
* 1994: *Wasserfall*
* 1996: *Verwahrlost Aber Frei*
* 1999: *Voom Voom Vanilla Camera*
* 2000: *Nach Mir Die Sintflut - Ambros singt Waits*
* 2003: *Namenlos*
* 2005: *Der Alte Sünder - Ambros Singt Moser* (Kantoj de Hans Moser kantitaj kun la Ambassade Orchester Wien)
* 2006: *Steh Grod*
* 2007: *Die 2te - Ambros Singt Moser* (Pli da kantoj de Hans Moser)

### Koncert-diskoj 
* 1979: *Live ...auf ana langen finstern Strassn*
* 1983: *Ambros + Fendrich Open Air*
* 1986: *Selected Live*
* 1987: *Gala Concert*
* 1991: *Watzmann Live*
* 1997: *Verwahrlost Aber Live*
* 2002: *Hoffnungslos Selbstbewusst*
* 2007: *Ambros Pur!

### Unuopaĵoj 
### Sondramoj 
* 1973: *Fäustling*
* 1974: *Der Watzmann ruft*
* 1978: *Schaffnerlos (Die letzte Fahrt des Schaffners Fritz Knottek)*
* 1981: *Augustin (Eine Geschichte aus Wien)''

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo, germane

Kategorio:Aŭstraj muzikistoj
Kategorio:Aŭstraj kantistoj
Bussum

Dosiero:Loudspeaker.svg**Bussum** () estas loĝloko kaj eksa municipo en la sudorienta parto de la nederlanda provinco Nord-Holando *(Noord-Holland)*, kiu ekde la 1-a de januaro 2016 apartenas al nova municipo Gooise Meren. La eksa municipo havis 31 273 loĝantojn (je la 1-a de julio 2006) kaj havis areon de nur 8,1 km² kun preskaŭ nenia akvo.Per tio Bussum estis laŭ areo la plej malgranda kaj plej dense loĝata municipo en la regiono *Gooi*. Post Hilversum kaj Huizen la loĝloko havas la plej multnombran loĝantaron. Tamen kresko inter la komunumaj limoj ne eblas. La lastaj jardekoj la nombro da loĝantoj malpliiĝis kaj ili griziĝis. En la komenco de 2007 19% de la loĝantoj estis pliaĝaj ol 65 jaroj.
eta|maldekstra|220ra|loka fontano
eta|maldekstra|220ra|La rimarkinda akvoturo el 1897 en 2009 trakonstruiĝis al modernisma konstruaĵo
eta|maldekstra|330ra|enirejo de la ripoza areo "Heidezicht" ("erikeja vidaĵo"), kreita en 2012

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando
Kategorio:Eksaj municipoj de Nord-Holando
Sennwald

## Pri la komunumo 
**Sennwald** estas komunumo en la elektodistrikto Werdenberg, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 4&nbsp;738 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
La komunumo Sennwald situas en Rejnvalo ĉe la bordo de Alpa Rejno. Ĝi konsistas el la vilaĝoj **Sennwald**, **Frümsen**, **Salez**, Haag kaj **Sax**.

## Trafiko 
Sennwald situas ĉe la trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Rohrschach tra Altstätten SG al Buchs SG kaj ankaŭ ĉe la aŭtoŝoseo A13, ĝi estas do trafike bonege situanta.

## Historio 
La unua skriba mencio de la loko kiel *Senius* datiĝas el biografio de Sankta Gallus el la 9-a jarcento.

## Famaj personoj 
La lasta de la svisa justico murdita sorĉistino Anna Göldi naskiĝis en la jaro 1734 en Sennwald.

## Vidu ankaŭ 
* Salez-Sennwald (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Sennwald
Roman S.A.

**Roman S.A.**, konata per la nomo **Autocamioane Brașov** (kamionoj Braŝovo) estas firmao en Braŝovo (Rumanio), kiu specialiĝas pri desegnado kaj konstruado de kamionoj, aŭtobusoj kaj il-veturiloj. Ĝia emblemo montras, flave, la literojn "AB" (Autocamioane Brașov) kaj sub ĝi la majusklan nomon ROMAN.

eta|prototipo de ekstervoja kamiono de ROMAN
Ĝi estis fondita en 1921 sub la nomo ROMLOC kaj tiam produktis fervojajn vagonojn, poste motorojn kaj aŭtojn. Post ekregado de la komunistoj en 1948 la firmao estis alinomita *Steagu Roșu* (ruĝa flago). Ĝi specialiĝis pri produktado de kamionoj kaj poste de il-veturiloj. De 1971 ĝi produktis kamionojn kun dizelaj motoroj laŭ licenco de MAN (Germanio). Nun ĝi produktas diversajn specojn kaj partojn de aŭtobusoj kaj kamionoj. La revuo lastauto omnibus en 2005 konstatis, ke "la plej okcidenteca aŭtobuso de Rumanio estas ĉi-momente indiĝena veturilo, ne importita".

Ĝis 2000 la firmao produktis preskaŭ 750.000 kamionojn.

eta|Roman-kamiono

## Kuriozaĵo 
Hazarde aŭ ne, la kamionoj de ROMAN fronte portas la firmaan nomon en literoj tre similaj al tiuj de MAN.

## Eksteraj ligiloj 
* Firmaa retejo

## Bildoj 

Dosiero:ROMAN-kamiono de TVR.jpg|Roman-kamiono de la Rumana Televido
Dosiero:ROMAN-gruo_en_Arad_2.jpeg|Gruo-kamiono en Arad
Dosiero:Romania_stamp_-_1975_-_40B_-_19_ALP.jpg|Kamiono sur rumana poŝtmarko de 1975

Kategorio:Rumanaj firmaoj
Karl Maria Wiligut

**Karl Maria WILIGUT** (10-an de decembro 1866 en Vieno - 3-an de januaro 1946 en Arolsen) estis popola esoteristo kaj SS-grupgvidanto.

Li estis oficiro en la aŭstra-hungara monarĥia armeo. Wiligut aperigis artikolojn ekde 1932 en ĵurnalo *Hagal* kaj tiutempe kontaktiĝis kun Heinrich Himmler. Li membriĝis en 1933 sub kaŝnomo "Weisthor" en SS, estis ekde 1934 *SS-Standartenführer*, pli poste *SS-Gruppenführer* (General-leŭtenanto). 

Wiligut kaj Himmler havis same grandan intereson pri temoj de okultismo, esoterismo kaj mitologio. Pro lia influo je Himmler, oni nomumis lin eĉ ankaŭ „Rasputin de Himmler". 

Li devis forlasi en aŭgusto de 1939 la SS, ĉar li pruviĝis ĉarlatano kaj trouzis alkoholaĵojn, medikamentojn. Tiutempe senvualiĝis, ke Wiligut inter 1924 kaj 1927 pasigis tempon en nervokuracejo.

Liaj ezoteraj verkoj repopulariĝis inter la novnazioj en la 1990-aj jaroj.

Kategorio:Aŭstroj
Kategorio:Okultistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1866
Kategorio:Mortintoj en 1946
Glaĉer-kreskigo

eta|180px|

**Glaĉer-kreskigo** aŭ glaĉer-greftado estas metodo en nordokcidenta Pakistano, por rezervi akvon. La tekniko konsistas el sistemo de tuboj kaj baraĵoj kaj estis evoluigita fare de Chewang Norphel en 1987. Li estas iama inĝeniero kaj kunlaboranto de *Leh Nutrition Project* en Ladakh. Pro ellaboro de tiu tekniko, Norphel estis distingita en 1999 per *Asian Innovation Award* de la ĵurnalo *Far Eastern Economic Review* kaj en 2007 per *Silver Award* de *Harmony for Silvers Foundation*.

Loĝantoj de altmontaraj valoj pli kaj pli ofte konfrontas kun la problemo, ke la precipitaĵo falas vintre kaj en la valoj apenaŭ restas akvo por akvumado, kultivado de agroj. En tiu problemo celas ehlpi tiu metodo de la glaĉer-kreskigo.

Oni povas kreskigi glaĉerojn en alto de pli ol 4.500 m, per kunkolekto de la degelakvoj per tuboj en etaj akvobaraĵoj.

La plej granda tiel kreskiginta glaĉero servas akvumon de komunumo *Phuktsey* (700 loĝantoj) kaj ĝi longas 300 m, larĝas 50 m, dikas 1,2 m. La efektivigo de la projekto kostis ĉ. 7.000 USD.

Kategorio:Glaciologio
Sax

**Sax** havas plurajn signifojn:

* **Sax** estas municipo en la komunumo Sennwald en la elektodistrikto Werdenberg, Kantono Sankt-Galo.

* **SAX** estas kodo laŭ ISO 639-3 s por la sa-a lingvo.

* **Sax** estas la familia nomo de **Adolphe Sax**, la inventisto de la saksofono.

* **Sax (Hispanio)** estas hispana municipo en Valencia Komunumo kaj en provinco Alikanto.
** **Sax (stacidomo)** estas fervoja stacio en Sax (Hispanio).

* **Sax (Maladers)** estas vilaĝeto en la komunumo Maladers de la komunumaro Schanfigg en distrikto Plessur, Kantono Grizono, Svislando.
Adolphe Sax

**Adolphe SAX**, efektive **Antoine Joseph Sax**, (naskiĝis la 6-an de novembro 1814 en Dinant ĉe la bordo de Mozo, mortis la 7-an de februaro 1894 en Parizo) estis belga instrumentkonstruisto, la inventisto de la saksofono kaj saksofonisto.

La patro de Charles Joseph Sax estis artlignaĵisto. Li translokiĝis en la jaro 1835 al Bruselo, kie li malfermis sian propran instrumentkonstruejon.

## Vivo 
Adolphe Sax estis unu el dek unu gefratoj. Li vizitis la konservatorion en Bruselo kaj tie studis fluton, klarneton, kantadon kaj harmonion. Lia unua memstara laboro kiel instrumentokonstruisto en la lignaĵejo de sia patro estis perfektigo de klarneto kaj basklarneto en la jaro 1840.

Sen rimedoj (lia patro foruzis multe da mono por eksperimentoj kaj ricevis plurfoje subtenon de la registaro) Sax iris en la jaro 1842 al Parizo kaj kunportis kiel sola rekomendo ekzempleron de la de li inventita komplete nova instrumento, la sopransaksofono. Li baldaŭ akiris la atenton de diversaj personoj de la muzikista mondo de Parizo, nome de Jacques Fromental Halévy, Daniel-François-Esprit Auber kaj aliaj. Precipe en la persono de Hector Berlioz li trovis aktivan subtenanton al kiu baldaŭ aliĝis sponsoroj.

## Literaturo 
* *Sax, Mule & Co*, Jean-Pierre Thiollet, H & D, Paris, 2004 (ISBN 2 914 266 03 0)

## Vidu ankaŭ 
* 3534 Sax

## Fonto 
Tiu ĉi artikolo baziĝas sur traduko el la teksto Adolphe Sax de la germana vikipedio.

Kategorio:Belgaj muzikistoj
Kategorio:Belgaj inventistoj
Portugala nacia teamo de futbalo

La **portugala nacia teamo de futbalo** – la *Selecção* ("elektaĵo" aŭ "elektularo") - estas inter la plej fortaj viraj naciaj teamoj de futbalo en Eŭropo. Kontraste al unuopaj futbalaj klubaj teamoj kaj la teamo de la sub-18-jaruloj la vira nacia teamo tamen ĝis nun gajnis Futbalan Mondpokalon aŭ Eŭropan Futbal-Ĉampionadon.

La enlandaj ludoj de Selecção precipe okazas en la sekvaj futbalaj stadionoj: la *Estádio do Dragão* de la klubo *FC Porto*, *Estádio da Luz* de la klubo *Benfica Lisbono* kaj la *Estádio José Alvalade* de la klubo *Sporting Lisbono*. Tiuj tri stadionoj samtempe estas la plej grandaj tiucelaj kunvenejoj de Portugalio.

La teamo ankaŭ partoprenis en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2008, kaj malgajnis en la okonfinalo kontraŭ Hispanio same kiel en la Futbala Mondpokalo 2010. Ankaŭ en la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012 ĝi malvenkis kontraŭ la hispana teamo, sed nur en la duonfinalo, tiel ke ĝi en tiu turniro kune kun la germana teamo atingis la trian pozicion. Granda triumfo estis la Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2016, en kiu la teamo iĝis ĉampiono.

Ekde 2023 la ĉeftrejnisto kaj manaĝero de la teamo estas la kataluno Roberto Martínez.

## Selecção 
**„Selecção“** estas la kromnomo de la portugala nacia teamo de futbalo, kontraste al la **„Seleção“** (minus unu litero "c"), la kromnomo de la brazila nacia teamo de futbalo.


Kategorio:Naciaj teamoj de futbalo
Galo de Arbono

**Galo de Arbono**, konata en iuj kristanaj eklezioj kiel **Sankta Galo** aù **Gallus**, (naskiĝis proksimume en la jaro 550 en Irlando kaj mortis la 16-an de oktobro 640 en Arbon, Svislando; laŭ diversaj aliaj fontoj la morto okazis 620 aŭ inter 646 ĝis 650)) estis migranta monaĥo, kiu ĉefe predikis en la regiono de Bodenlago.

## La legendo pri Sankta Galo kaj la urso
Konata legendo pri Sankta Galo okazis laŭdire en la ravino Mühlegg: Dum Hiltibod, la kunulo de Galo, dormis, li mem estis ankoraŭ veka, kiam subite aperis urso. Galo ne timis la urson, eĉ ne, kiam la urso leviĝis. Li ordonis al la urso, ke li ĵetu lignon al la fajro. La urso obeis kaj portis lignon al la fajro. Tiam Galo donis al la urso pecon da pano sub la kondiĉo, ke li ne plu revenu. Hiltibod, kiu kunaŭskultis tiam diris: "Nun mi scias, ke Dio estas kun vi, ĉar eĉ la bestoj de la arbaro obeas vin." La urso neniam revenis. Por la misiisto tiu evento estis signo de Dio instaliĝi en ĉi tiu loko kaj venki la fortojn de la naturo. La urso fariĝis la blazona besto de la urbo Sankt-Galo.

## Postvivo
En la jaro 719, do 79 jarojn post la morto de Sankta Gallus la alemana pastro Sankta Otmaro fondis honore al Galo ĉe lia pilgrimejo abatejon donante al ĝi la nomon Sankt-Galo.

Kategorio:Svisaj sanktuloj
Kategorio:Historio de Svislando
Kategorio:Sankt-Galanoj
Kategorio:Ursoj en populara kulturo
Gallus

**Gallus** povas esti:
* Katolika sanktulo de Irlando nome Sankta Gallus
* Genro de birdoj el la ordo de Kokoformaj kaj familio de Fazanedoj, el kiuj la ordinara koko, nome *Gallus*
Drozero

[220 px|eta|Rondfolia *sunroso* (drozero) en sia natura vivmedio - marĉo en norda [Nigra Arbaro ]]
**Drozero** (sunroso) estas genro de karnovoraj plantoj, kiuj vivas en medioj malriĉaj je bazaj nutrosubstancoj (aparte je nitrogeno) kiel ekzemple pluv-marĉoj aŭ sablaj grundoj. Drozeroj prizorgas la bezonatan nitrogenon per kaptado kaj digestado de bestoj, aparte: insektoj. 

La genro **drozero** havas pli ol 100 speciojn, ili vivas en ĉiuj kontinentoj krom Antarkto kaj estas aparte multnombraj en Aŭstralio (kontinento). En Eŭropo vivas nur tri drozero-specioj: rond- kaj longfolia kaj meza sunroso (*D. rotundifolia, anglica kaj intermedia*), ĉiuj listigitaj kiel protektendaj specioj. 
 
## La kaptilo de "sun-roso" 
eta|dekstra|220px|Sunrosa folio de *drozero kaba* (Drosera capensis)
Kaj la botanika nomo **drozero** (el greka δρόσος *drosos* = „roso, rosguto“) kaj la kutima nomo "sunroso" venas el la brilo de la multnombraj gutoj de glandsekreciaĵo pinte de la tentakloj, kiuj aspektas kiel frumatenaj rosgutoj. 
Tiuj tipaj gutoj fakte estas la esenca parto de la drosera insektkaptilo.

Sur la folioj troviĝas multaj tentakloj kun la karakterizaj glutoj. La gutoj aspektas kiel roso, sed fakte konsistas el glua mukeca sekreciaĵo, kiu allogas bestetojn, ĉefe insektojn. 

Bestetoj tuŝas la gutojn kaj gluiĝas. Ju pli ĝi baraktas por liberiĝi, des pli da apudaj tentakloj moviĝas al la kaptaĵo. Kelkaj drozeroj eĉ posedas faldeblajn foliojn: la *drozero kaba* povas faldiĝi je 180° kaj tiel enŝlosi la kaptaĵon. Enzimoj en la guto komencas digesti la kaptitan besteton, dum aliaj glandoj ĉe la bazo de la tentakloj sekrecias enzimojn por sorbi la nutrajn substancojn. 
 
## Endanĝerigo 
eta|220px|*Drosera admirabilis*
**Eŭropo:** Protektita estas drozero en Aŭstrio, Bulgario, Finnlando, Francio, Germanio, Hungario, Svisio. - La plej granda danĝero por la eŭropaj specioj estis la homa uzado de ilia biotopo marĉo per sekigo kaj forfosado de la torfo. Tiel en multaj regionoj perdiĝis grandaj areoj da marĉo kaj kune kun ili la drozeroj. Ne sukcesis provoj, rehejmigi drozeron en marĉoj, kie ĝi perdiĝis. 

En **Sudafriko** kaj **Aŭstralio** la ĉefdanĝero estas la disvastiĝo de loĝkvartaloj kaj la sekigo por krei agrikulturajn areojn. 

En **Madagaskaro** la ĉefdanĝero estas la kolektado de drozeroj por eksporti ilin kiel ekzotikaĵoj por eŭropaj loĝĉambroj (jare 10-200 milionoj!).

## Vidu ankaŭ 
* speciprotekto
* naturprotekto
* endanĝerigitaj specioj
* Internacia Ruĝa Listo de Endanĝerigitaj Specioj
* protektendaj specioj.

## Literaturo 
Darwin Charles: *Insectivorous Plants*, (insektmanĝaj plantoj) 1875. 

## Eksteraj ligiloj 
* (germanlingve) *Fleischfressende Pflanzen* 
* http://www.carnivoren.org/de/ffp/gattungen/drosera/drosera_frame.html 
* Bela fotogalerio 
* (germanlingve) WWF pri drozero  

Kategorio:Karnomanĝaj plantoj
Kategorio:Drozeracoj
Golumartropodo

eta|dekstra|250px|Akvarelo de la nova specio
**Golumartropodo**, *Gollumjapyx smeagol*, estas artropodo malkovrita en 2007 en Hispanio kaj pli precize en la kavoj de la marbordaj montoj de la nordo de orienta regiono Valencio ĝis la marenfluo de la rivero Ebro en la sudo de Katalunio.

Ĝi havas du longajn antenojn ambaŭflanke de la kapo dekstren kaj maldekstren, tri parojn da kruroj kaj longan segmentitan abdomenon kaj je la fino unu pikilon ĉiuflanke.

Tre kurioze estas ke la scienca nomo omaĝas dufoje na Smeagol, alinome Gollum pro la sono de ties gorĝo, la misheroo de la serio de romanoj de La Mastro de l' Ringoj de Tolkien. La rilato estas, ke ambaŭ loĝas en kavoj, Smeagol en la kavoj de la Mezaj Teroj, la Golumartropodo en la kavoj de orienta Hispanio.

Kategorio:Dipluroj
Ruidera

eta|775ra|centre|Bildoj de la Plaĝo de la Lageto Colgada.

**Ruidera**, Lagunas de Ruidera (Lagetoj de Ruidera), aŭ Parque Nacional de las Lagunas de Ruidera (Natura Parko de la Lagetoj de Ruidera) estas lagetoj kaj natura parko ĉirkaŭ ili, situanta en la regiono (Komunumo) de Kastilio-Manĉo (Hispanio) precize en la municipoj de Ruidera, Argamasilla de Alba kaj Villahermosa en la provinco de Ciudad Real kaj Ossa de Montiel en tiu de Albacete. Krome **Ruidera** estas ankaŭ la nomo de vilaĝo najbara, kiu nomigas la areon.
Laŭ la tradicio oni supozas, ke en tiu areo naskiĝas la rivero Gvadiano, kiu poste subteriĝus por poste surfaciĝi, sed tio estas dubinda kaj ĉefe post sekiĝo de tiu areo kaj eĉ de la humidejoj de la areo nomita Tablas de Daimiel.

La parko estas formita de aro de dekkvin lagetoj situaj laŭlonge de la valo de la rivero nomita Pinilla aŭ Malnova Gvadiano, separitaj kaj konektitaj per baraĵoj kiuj formas akvofaletojn aŭ rojojn kiuj kunligas ĉiun superan lageton kun la sekvonta malsupra; pro tio ne estas fakte lagetoj, sed laŭ strikta senco, riveraj "haltaĵoj" aŭ fludormejoj. Krome formas parton de la natura parko la akvorezervejo de Peñarroya. La lagetoj okupas riveran eron de 30 km kun nivelfalo de 120 m, kio estas tialo de la akvofaletoj; ĝi okupas totalan areon de 3,772 hektarojn.

Ene de la limoj de la parko troviĝas ankaŭ la Kastelo de Peñarroya (Ciudad Real), la ruinoj de la Kastelo de Rokafrida, la fama kavo de Montesinos, kie Cervantes pasigis nokton al Don Quijote (Kiĥoto) kaj la Domo de la Reĝo en la vilaĝo de Ruidera (Ciudad Real).

eta|Akvofalo ekde la lageto Santos Morcillo al la Batana.
eta|"Taŭrareno" aŭ "Banejo de la Mulinoj": akvofalo ĉe la lageto Tomilla la Tinaja

Laŭ la ascenda fluo de akvo, la lagetoj havas la jenajn nomojn:
* Rezervejo de Peñarroya
* Cenagosa
* Coladilla
* Cueva Morenilla
* Del Rey (De la Reĝo)
* Colgada
* Batana
* Santos Morcillo
* Salvadora (Savintino)
* La Lengua (La lango)
* Redondilla
* [Taza] (tiu lageto estis sekigita por instali kampadejon)
* San Pedro (Sankta Petro)
* Tinaja
* Tomilla
* Conceja
* Blanca (Blanka)
* Escudero (malgranda kaj ofte seka)
* Nava (same)

Kategorio:Geografio de Hispanio
Kategorio:Lagoj en Hispanio
Kategorio:Gvadiano
Kategorio:Kastilio-Manĉo
Ĉo Oju

maldekstra|250ra|Ĉo Oju, Nepalo
**Ĉo Oju** aŭ **Qowowuyag** (Diino de turkizo; en tibeta lingvo: jo-bo-dbu-yag; en ĉina lingvo: 卓奥友山, Zhuó'àoyǒu Shān) estas monto pli alta ol 8000 m en Himalajo.

## Geografio 
Ĉo Oju situas 20&nbsp;km okcidente de Ĉomolungmo kaj Lhotse. Ĝi estas la okcidenta piliero de *Khumbu Himal* en la himalaja ĉefkresto. La pinto troviĝas sur la limo inter Ĉinio kaj Nepalo. Kun alteco de 8210 m s.m. ĝi estas la sesa plej alta monto de la mondo.

## Unua grimpo 
La unua grimpo okazis la 19-an de oktobro 1954 fare de Herbert Tichy, Josef Jöchler kaj Pasang Dawa Lama.

### Historio de la grimpado 
En la jaro 1952 Edmund Hillary esploris la nordokcidentajn alirojn al Ĉo Oju. La 19-an de oktobro 1954 aŭstra ekspedicio sub gvido de Herbert Tichy kun la tirolano Sepp Jöchler kaj la ŝerpo Pasang Dawa Lama sukcesis la unuan grimpadon de la monto sen uzado de aldona oksigeno. En la jaro 1958 barata ekspedicio sukcesis la duan grimpadon. La ŝerpo Pasang Dawa Lama ankaŭ la duan grimpadon partoprenis. La saman jaron sur Ĉo Oju ankaŭ mortis la unua montgrimpanto. Pri la tria grimpado fare de germana ekspedicio en la jaro 1964 ĝis hodiaŭ regas dubo, ĉar mankas pruvo pri la atingo de la pinto. En la jaro 1978 la aŭstraj alpistoj Edi Koblmüller kaj Alois Furtner sukcesis tragrimpi la ekstreman sudorientan vandon por atingi la pinton. En la jaro 1983 la itala montgrimpisto Reinhold Messner el Sudtirolo sukcesis la kvaran pruvitan grimpadon. Ĝis tiam mortis ok homoj inter ili en la jaro 1982 la konata germana alpisto Reinhard Karl dum malsukcesaj grimpadoj de Ĉo Oju. En la jaro 1985 sukcesis pola ekspedicio la unuan dumvintran grimpadon tra la suda piliero, kiu ĝis hodiaŭ estas konsiderata la plej malfacila vojo.

### Plej ofte grimpata 8000-metra monto post Ĉomolungmo 
Post Ĉomolungmo Ĉo Oju estas la plej ofte grimpata pinto pli alta ol 8000&#160;m. Sur ĝia normalvojo ĝi estas konsiderata kiel la plej facile grimpebla 8000-metra monto kun malmultaj objektivaj malfacilaĵoj. Tial ĝi estas ofta celo de komerca ekspedicioj kaj kun nur unu mortinto je 47 sukcesaj grimpadoj ĝi havas la plej malaltan riskon de ĉiuj 8000-metraj pintoj.

## Vidu ankaŭ 
* Mahalangur Himal

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de la unua grimpo
* Ĉo Oju sur Peakware 

Kategorio:Montoj en Ĉinio
Kategorio:Montoj en Nepalo
Kategorio:Montoj de Himalajo
Kategorio:Montoj pli altaj ol 8000 m
Kitero

eta|300px|dekstra|Diakofti, la ĉefa haveno de Kitero
**Kitero** (greklingve Κύθηρα, klasika prononco *Kythera*, nuntempa *Kithira*) estas unu el la Ioniaj insuloj. Ĝia nomo estas ofte ligata al la diino Afrodito aŭ Venuso. Laŭ mito, ŝi venis tie tuj post sia mirinda naskiĝo el la maro.

* VisitKythera (Vizitu Kiteron) - Turisma informpaĝo pri la insulo 

Kategorio:Insuloj en Grekio
Kategorio:Ioniaj insuloj
Mastodonto

[eta|dekstra|250px|Restaŭro de [Charles R. Knight]]
**Mastodonto** estas formortinta rostrulo, kiu ekzistis en la tri jenaj familioj: la gomfoterioj (*gomphotheriidae*), la veraj mastodontoj (*mammutidae*) kaj la stegodontoj (*stegodontidae*). Ili vivis dum la terciaro kaj la kvaternaro sur ĉiuj kontinentoj, krom Aŭstralio.

## Bibliografio 
* A. H. Müller: *Lehrbuch der Paläozoologie*, Band III Vertebraten, Teil 3 Mammalia, 2. Auflage. Gustav Fischer Verlag, 1989. ISBN 3-334-00223-3
* E. Thenius: *Grundzüge der Faunen- und Verbreitungsgeschichte der Säugetiere*, 2.Auflage, Gustav Fischer Verlag, Stuttgart, 1980

Kategorio:Formortintaj mamuloj
Kategorio:Rostruloj
Edit Gergely

**Edit Gergely** (gergej) estas rumanuja hungara poetino kaj verkistino naskiĝinta en Gheorgheni la 23-an de aprilo 1974. 

## Biografio 
Gergely finis la mezlernejon en *Liceo Ernő Salamon* en sia naskiĝurbo. Dum siaj studjaroj ŝi iniciatis kaj ĉefredaktis la gazeton *Sztafilokópé*. En la Universitato Babeş-Bolyai inter 1992 kaj 1997 ŝi studis en la fako pri hungara-finna lingvoj. Ĝis 2006 ŝi estis televid-redaktorino en Gheorgheni, kunlaborantino de la gazeto *Krónika* kaj raportistino de *terasz.hu.*, pli poste redaktorino de Új Magyar Szó en Bukareŝto. Ŝi estas anino de E-MIL.

## Premioj 
* 1995 - Literatura stipendio de *Fondaĵo Collegium Transsylvanicum*;
* 1996 - Premio en la konkurso pri noveloj de Látó.

## Verkoj 
* *Üzenet lélekdoktor szeretőhöz* (poemoj, Erdélyi Híradó, Kolozsvár), 1999
**A boszorkánymester* (versromano, Nyitott Könyvműhely, Budapest), 2006.

## Literaturo 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Internacia opikonvencio

La **internacia opikonvencio** aŭ **internacia konvencio pri opio** estis la unua internacia traktato por kontroli drogojn. Ĝi estis subskribita la 23-an de januaro 1912 en Hago, Nederlando.

La konvencio iĝis valida la 15-an de januaro 1915 en Usono, Nederlando, Ĉinio, Honduro kaj Norvegio.

*Reviziita internacia opikonvencio* okazis la 19-an de februaro 1925 kaj validiĝis la 25-an de septembro 1928.

Ĝin anstataŭis la ununura drogkonvencio de 1961.

Tiu konvencio celas kontroli la importon, vendon, distribuon kaj eksporton de morfino, kokaino kaj de iliaj kemiaj saloj.
Ĝi estas la bazo de la nuna sistemo de internacia drogkontrolo, ĉar la subskribintaj landoj adaptis siajn leĝojn laŭ la konvencio.

## Historio 
En 1909, Usono kunvokis la internacian opikomisionon en Ŝanhajon por lukti kontraŭ la grandiĝanta opikomerco.

Tiu unua traktato estis subskribta interalie de Germanio, Usono, Ĉinio, Francio, Britio, Italio, Japanio, Nederlando, Portugalio, Rusio kaj Tajlando. Tiu komisiono adoptis plurajn punktojn por neniigi la produktadon kaj la konsumadon de opio, kiuj poste iĝis la bazo de la unua internacia opikonvencio en 1912.

## Vidu ankaŭ 
* Opio
* Drogo

Kategorio:Drogoj
Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Politiko en 1912
Kategorio:Opio
István Berszán

**BERSZÁN István** (bersa:n) estas rumanuja hungara literaturteoriisto, kritikisto, porinfana verkisto naskita en Baraolt la 2-an de decembro 1966.

## Biografio 
Berszán finis la liceon en sia naskiĝurbo kaj la fakon pri hungara lingvo kaj literaturo en 1990 en Universitato Babeş-Bolyai en Kluĵo. Ekde 1990 li laboras en tiu universitato. Li estas ano de E-MIL.

## Premioj 
* 1996 - Dua premio de kritikkonkurso de revuo Látó;
* Literaturteoria premio *Kanyó Zoltán*.

## Literaturteorio, kriritikoj 
* *Útkereső* (kritikoj, disputoj, eseoj, studaĵoj), 2001;
* *Kivezetés az irodalomelméletből*, 2002;
* *Terepkönyv* Koinónia, Kolozsvár, 2007.

## Porinfanaj libroj 
* *A válogatott útibatyu - Szöszmögi Müsszents Sündörgő kalandjai*,fabeloj, 2002;
* *Bundafüles Subanagy*, fabeloj, 2008;
* *Angyalok meséi* fabeloj, Koinónia, 2011

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 
* Retejo de UBB

Berszan, I
Berszan, I