Portulako

**Portulako** (*Portulaca*) estas la sola plantgenro de la familio de la **Portulakacoj** (*Portulacaceae*) ene de la ordo de la Kariofilaloj (*Caryophyllales*) kaj la angiospermaj plantoj.

## Priskribo 
[eta|*[Portulaca eruca*]]
[eta|*[Portulaca lutea*]]
[eta|duonplena specio de *[Portulaca grandiflora*.]]
[eta|*[Portulaca molokiniensis*]]
[eta|ilustraĵo de [legomportulako (*Portulaca oleracea* L.).]]
[eta|[legomportulako (*Portulaca oleracea*)]]
*Portulaca*-specioj kreskas kiel unujara aŭ multjara herba planto. Multaj specioj havas sukulentaj folioj, tigoj aŭ radikoj. La tigoj estas starantaj aŭ grimpantaj. La plej multaj unujaraj specioj estas fajnaj kaj etaj.

La folioj estas plej ofte alterne starantaj, malofte kontraŭstarantaj. La simpla, netigaj folioj estas platoj ĝis rondaj, ofte karnecaj kaj preskaŭ ĉiam glatrandaj. Stipuloj plej ofte mankas, se ili estas, ili formas akselajn harojn

La ofte finestarantaj cumaj aŭ malpliofte paniklaj infloreskoj havas ĝis 30 florojn kaj brakteojn. La netigaj floroj plej ofte estas grandaj kaj okulfrapaj, sed nur mallonge vivantaj kaj ofte klejstogamaj. preskaŭ ĉiu specio estas duseksaj. Unuseksa floroj aperas nur tre malofte kaj tiam la specioj estas dioikaj. La sepaloj estas verŝajne ne veraj, sed modifitaj brakteoj, kaj la petaloj estas modifitaj sepaloj kaj veraj petaloj mankas. Ekzistas plej ofte multaj (nur malofte kavar, plej ofte ĝis 40, malofte ĝis 100) stamenoj. La ovario estas hipogina aŭ duone hipogina. Multaj specioj nur malfermas la floroj dum sunbrilo, tial ili nomiĝas kiel pluraj aliaj genro ankaŭ „meztagaj floroj“.

Ili formas kapsulfruktojn, kiuj malfermiĝas horizontale kaj enhavas multajn semojn. La etak semoj estas brunaj, plej ofte grizaj ĝis brilante nigraj kaj globformaj ĝis renformaj.

La kromosomonombro estas n = 4, 5, 8, 9.

## Disvasvigado 
Portulakacoj estas, escepte de la polusregionoj, montvaste disvastigitaj. Ilia ĉefa disvastigejo estas la suda hemisfero. Ili kreskas plej ofte en aridaj tropikaj kaj subtropikaj regionoj. Disvastigcentro estas Afriko kaj Sudameriko. Nur malmultaj specio kreskas en mezvarmaj regionoj.

## Sistematiko 
### Ekstera sistematiko 
La DNA-analizo de la lastaj jaroj pruvis, ke la Portulakaoj ne estas unueca, monofila familio, sed estas forte parafila. Pro la tre granda varieco de la plantoj la morfologiaj ecoj kaj eĉ la florkonstruo, kiu ja estas ĝenerale tre konservativa, ne estas ecoj por diferencigi genrojn kaj speciojn. La resumo estas, ke hodiaŭ nur la genro *Portulaca* (portulako) restis en la familio. La aliaj genroj de la plantfamilio estas nun enordigita en la familio de la Montiaceae.

Tre parencaj al la portulakacoj estas la Kaktacoj (Cactaceae), Anacampserotaceae kaj Talinaceae. Novaj esploroj eĉ montris, ke ili estas interplektitaj ene de la portulakacoj..

Same tre parencaj estas la Halophytaceae, Didiereaceae, Baselacoj kaj Montiaceae, kiuj apartenas al la sama klado. Novaj esploroj proponas, ordigi la iamaj genroj de portulakacoj *Calyptrotheca*, *Ceraria* kaj *Portulacaria* al la familio Didiereaceae.

### Interna sistematiko 
La priskribo de la genro * Portulako* (Portulaca) okazis 1753 fare de Carl von Linné en sia verko *Species Plantarum*. La nomo Portulacaceae estis publikigata en 1789 de Antoine Laurent de Jussieu en *Genera Plantarum*. La tipospecio estas *Portulaca oleracea* L. sinonimo de öa genro estas *Lemia* Vand. (1788), *Merida* Neck. (1790), *Portulacca* Haw. (1812, nom. inval. ICBN-Artikel 61.1), *Lamia* Endl. (1839) kaj *Sedopsis* (Endl.) Exell & Mendonca (1937).

Al la genro *Portulaca* apartenas jenaj specioj:

* *Portulaca amilis* Speg.
* *Portulaca argentinensis* Speg.
* *Portulaca aurantiaca* Proctor
* *Portulaca bicolor* F.Muell.
* *Portulaca brevifolia* Urb.
* *Portulaca bulbifera* M.G.Gilbert
* *Portulaca californica* D.Legrand
* *Portulaca cardenasiana* D.Legrand
* *Portulaca carrissoana* (Exell & Mendonça) Nyananyo
* *Portulaca caulerpoides* Britton & P.Wilson
* *Portulaca ciferrii* Chiov.
* *Portulaca clavigera* R.Geesink
* *Portulaca collina* Dinter
* *Portulaca colombiana* D.Legrand
* *Portulaca commutata* M.G.Gilbert
* *Portulaca confertifolia* Hauman
* *Portulaca conoidea* S.M.Phillips
* *Portulaca constricta* M.G.Gilbert
* *Portulaca conzattii* P.Wilson
* *Portulaca coralloides* S.M.Phillips
* *Portulaca cryptopetala* Speg.
* *Portulaca cubensis* Britton & P.Wilson
* *Portulaca cyclophylla* F.Muell.
* *Portulaca decorticans* M.G.Gilbert
* *Portulaca diegoi* Mattos
* *Portulaca digyna* F.Muell.
* *Portulaca echinosperma* Hauman
* *Portulaca eitenii* D.Legrand
* *Portulaca elatior* Mart. ex Rohrb.
* *Portulaca elongata* Rusby
* *Portulaca eruca* Hauman
* *Portulaca fascicularis* Peter
* *Portulaca filsonii* J.H.Willis
* *Portulaca fluvialis* D.Legrand
* *Portulaca foliosa* Ker Gawl.; mit den Varietäten:
** *Portulaca foliosa* var. *foliosa*
** *Portulaca foliosa* var. *lateritia* Poelln.
* *Portulaca fragilis* Poelln.
* *Portulaca frieseana* Poelln.
* *Portulaca fulgens* Griseb.
* *Portulaca gilliesii* Hook.
* Portulakröschen (*Portulaca grandiflora* Hook.)
* *Portulaca grandis* Peter
* *Portulaca halimoides* L.
* *Portulaca hatschbachii* D.Legrand
* *Portulaca hereroensis* Schinz
* *Portulaca heterophylla* Peter
* *Portulaca hirsutissima* Cambess.
* *Portulaca hoehnei* D.Legrand
* *Portulaca howellii* (D.Legrand) Eliasson
* *Portulaca insignis* Steyerm.
* *Portulaca irwinii* D.Legrand
* *Portulaca johnstonii* Henrickson
* *Portulaca kermesina* N.E.Br.
* *Portulaca lutea* Sol. ex G.Forst.
* *Portulaca macbridei* D.Legrand
* *Portulaca macrorhiza* Zipp. ex Span.
* *Portulaca macrosperma* D.Legrand
* *Portulaca masonii* D.Legrand
* *Portulaca massaica* S.M.Phillips
* *Portulaca mauritiensis* Poelln.
* *Portulaca mexicana* P.Wilson
* *Portulaca meyeri* D.Legrand
* *Portulaca minensis* D.Legrand
* *Portulaca minuta* Correll
* *Portulaca molokiniensis* Hobdy
* *Portulaca mucronata* Link
* *Portulaca mucronulata* D.Legrand
* *Portulaca nivea* Poelln.
* *Portulaca nogalensis* Chiov.
* *Portulaca obtusa* Poelln.
* *Portulaca obtusifolia* D.Legrand
* *Portulaca oleracea* L.)
* *Portulaca oligosperma* F.Muell.
* *Portulaca olosirwa* S.M.Phillips
* *Portulaca papulifera* D.Legrand
* *Portulaca papulosa* Schltdl.
* *Portulaca paucistaminata* Poelln.
* *Portulaca perennis* R.E.Fr.
* *Portulaca peteri* Poelln.
* *Portulaca philippii* I.M.Johnst.
* *Portulaca pilosa* L.; mit den Unterarten:
** *Portulaca pilosa* subsp. *decipiens* (Poelln.) R.Geesink
** *Portulaca pilosa* subsp. *lakhonensis* (Gagnep.) R.Geesink
** *Portulaca pilosa* subsp. *okinawensis* (E.Walker & Tawada) R.Geesink
** *Portulaca pilosa* subsp. *pilosa*
** *Portulaca pilosa* subsp. *sundaensis* (Poelln.) R.Geesink
** *Portulaca pilosa* subsp. *villosa* (Cham.) R.Geesink
* *Portulaca pusilla* Kunth
* *Portulaca pygmaea* Steyerm.
* *Portulaca quadrifida* L.
* *Portulaca ragonesei* D.Legrand
* *Portulaca ramosa* Peter
* *Portulaca ramosissima* Poelln.
* *Portulaca rhodesiana* R.A.Dyer & E.A.Bruce
* *Portulaca rotundifolia* R.E.Fr.
* *Portulaca rubricaulis* Kunth
* *Portulaca sanctae-martae* Poelln.
* *Portulaca saxifragoides* Welw. ex Oliv.
* *Portulaca schliebenii* Poelln.
* *Portulaca sedifolia* N.E.Br.
* *Portulaca sedoides* Welw. ex Oliv.
* *Portulaca smallii* P.Wilson
* *Portulaca somalica* N.E.Br.
* *Portulaca stellulato-tuberculata* Poelln.
* *Portulaca striata* Poelln.
* *Portulaca suffrutescens* Engelm.
* *Portulaca teretifolia* Kunth
* *Portulaca terrae-reginae* Poelln.
* *Portulaca tingoensis* J.F.Macbr.
* *Portulaca tuberculata* León
* *Portulaca umbraticola* Kunth; kun la subspecioj:
** *Portulaca umbraticola* subsp. *coronata* (Small) J.F.Matthews & Ketron
** *Portulaca umbraticola* subsp. *lanceolata* (Engelm.) J.F.Matthews & Ketron
** *Portulaca umbraticola* subsp. *umbraticola*
* *Portulaca werdermannii* Poelln.
* *Portulaca wightiana* Wall. ex Wight & Arnott
* *Portulaca yecorensis* Henrickson & T. Van Devender

## Fontoj 
* Die Familie der Portulacaceae bei der APWebsite. (Abschnitt Systematik)
* Reto Nyffeler: *The closest relatives of cacti: insights from phylogenetic analyses of chloroplast and mitochondrial sequences with special emphasis on relationships in the tribe Anacampseroteae*, in *American Journal of Botany*, 94, 2007, S. 89-101.: Online.  (Abschnitt Systematik)
* James F. Matthews: Die Gattung *Portulaca* - in der *Flora of North America*, Volume 4, S. 496: Online. (engl.)
* Dequan Lu & Michael G. Gilbert: *Portulacaceae* in der *Flora of China*, Volume 5, 2003, S. 442-444: Die Gattung *Portulaca* - Online. (engl.)
* J. G. West: Die Gattung *Portulaca* bei der *New South Wales Flora Online*. (engl.)
* H.R. Coleman & Leslie Watson: *Portulaca* bei der *Western Australian Flora*: Online, 2008.

### Literaturo 
* R. Matthew Ogburn & Erika J. Edwards: *Anatomical variation in Cactaceae and relatives: Trait lability and evolutionary innovation.*, in *American Journal of Botany*, 96, 2009, S. 391-408.
* Roger Charles Carolin: *A review of the family Portulacaceae*, in *Taxon*, 23, 1974, S. 725-728.
* J. Jage: *47. Familie: Portulacaceae*, in *Illustrierte Flora von Mitteleuropa*, 2. Auflage, 3(2), 1979, S. 1183-1221.
* Roger Charles Carolin: *Notas sobre Portulacaceae de la Argentinia*, in *Parodiana* 3(2), 1987, S. 329-332.
* B.L. Nyananyo: *The systematic significance of seed morphology and anatomy in the Portulacaceae (Centrospermae)*, in *Folia Geobot. Phytotax.*, 23, 1988, S. 275-79 & plates 8-13.
* M. Prabhakar, P. Leelavathi, & B.K.V. Kumar: *SEM studies on seeds of Indian Portulacaceae and their taxonomic significance*, in *Asian J. Pl. Sci.* 2, 1990, S. 9-14.
* Roger Charles Carolin: *A review of the family Portulacaceae*, in *Austral. Journ. Bot.*, 35(4), 1993, 383-412.
* L. I. Malyschev & G. A. Peschkova (Hrsg.): *Portulacaceae - Ranunculaceae*, in *Flora of Siberia* Series Volume 6, 2003.
* Lonnie J. Guralnick, Michael D. Jackson: *The Occurrence and Phylogenetics of Crassulacean Acid Metabolism in the Portulacaceae*. In: *International Journal of Plant Sciences*. Band 162, Nummer 2, 2001, S. 257–262, DOI:10.1086/319569.
* B. L. Nyanannyo, S. I. Mensah: *Distribution and origins of members of the Family Portulacaceae (Centrospermae)*. In: ''Journal of Applied Sciences & Environmental Management, Band 8, Nummer 2, 2004, S. 59–62.

### Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* [ Eintrag bei Plants for a Future.] (angla.)


Kategorio:Ornamaj plantoj
Kategorio:Legomoj