Krabro

La **krabro** (***Vespa crabro***) estas specio de eŭsocialaj himenopteroj de la familio de Vespedoj aspektanta kiel komuna vespo sed duoble pli granda; ĝi estas la plej granda el la eŭropaj specioj de vespoj.

## Priskribo 
[eta|maldekstra|La krabro kapablas periferie vidi kaj havas 3 [okuletojn facile videblajn supre de la kapo, kiu pro tio estas bona ĉasanto]]

La reĝino atingas ĝis 35 mm, la laboristinoj de 18 ĝis 25&nbsp;mm kaj la viroj de 21 ĝis 28 mm. Flave kaj nigre striita sur la abdomeno, la kapo, la torako, la abdomeno kaj la antenoj estas iomete kaŝtankoloraj.

### Nutrado 
eta|maldekstra|Detaloj de la pikilo. Kvankam impresa, lia piko estas malpli danĝera ol tiu de abelo aŭ vespo
Por nutri sian abelovaron, bone kreskinta kolonio povas konsumi 500 g da insektoj ĉiutage : muŝojn, vespojn, abelojn, lokustojn, libelojn, sed ankaŭ raŭpojn kaj araneojn.

La adoltaj laboristinoj nutras sin per vegetalaj sukoj, fruktoj, forlasitaj karnoj kaj aliaj sukeraj varoj. Ĝi do havas dieton de plantovorulophytophage de prédateur.

## Vivareo 
Eŭropo, nordo de Azio (palearktiso), Norda Afriko, sed ankaŭ Norda Ameriko.

## Vivkondiĉoj 
eta|maldekstra|*Vespa crabro* estas precipe insektovora aŭ manĝas el la floroj. La anoj, kiuj ŝajnas nutri sin per ŝeloj (eĉ per malnovaj kotonaj tukoj) estas junaj inoj (solecaj) aŭ laboristinoj (kutime grupaj) kiuj kolektas fibrojn por fabriki sian neston de *« papermaĉaĵo »*
eta|300px|Video

Ĝiaj jaraj kolonioj ne postvivas la unuajn malvarmojn, escepte de la junaj fekundigitaj reĝinoj.

Printempe, tiuj ĉi kreas en mortintaj arboj, sek-ŝtonaj muroj, grenejoj aŭ kamenoj, eĉ en malnovaj pajlofaskoj, amason da kompoŝto aŭ da malnovaj tukoj, en ĉarpentoj aŭ en subtegmentoj, neston el papermaĉaĵoj (maĉitaj vegetalaj fibroj) ŝirmantan la unuajn ĉelojn en kiuj ili elmetas la unuajn ovojn.

Post naskiĝo de la larvoj, la reĝinoj, kiuj postvivis ĝis tiam mem nutras ilin ĝis haŭtŝanĝo. 5 ĝis 7 semajnojn post la unua ovometo, tiuj unuaj maturaj laboristinoj senŝarĝigos tiam la reĝinon pri plej multaj laboroj. Aŭtune, la kolonio apogeas, junaj reĝinoj kaj maskloj naskiĝas, komenciĝo de sekvanta ciklo. La nestoj ofte konsistas el 5 ĝis 10 (eĉ 12) vicoj de supermetitaj platoj el alveoloj ĉiam malsupren direktaj, sed la ĝenerala formo de la nesto forte varias laŭ la loko kie ĝi estas konstruita. La koloro kaj la desegnoj de la paper varias laŭ la vegetala fibro kolektita de la laboristinoj.

Nesto havas meze  alveolojn. La nesto, fine de aŭgusto, povas havi 25-litran kapaciton kaj la plej granda longo de ties granda akso (en suda regiono, ĝuste antaŭ la unuaj malvarmoj) povas atingi unu metron. La plej grandaj nestoj estas en la ĉarpentoj kaj la mkavaj arboj ĉar tiuj lokoj ofertas maksimuman alkroĉan surfacon. Ju pli la bona sezono estas longa (kazo de mediteranea areo), des pli grandaj estas la kolonioj kaj des pli la nestoj estos volumenaj fine de la sezono. La junaj maskloj kaj inoj, kiuj naskiĝos en junio aŭ julio ne partoprenas en la konstruado de la nesto. Okaze de la unuaj aŭtunaj malvarmoj, la maskloj, la inoj kaj la reĝino de la sezono mortas, same kiel la laboristinoj. La junaj ĵus fekundigitaj inoj trapasos vintron por krei novajn koloniojn.

## Sistematiko 
La specio *Vespa crabro* estis priskribita de la sveda naturalisto Carl von Linné en 1758.

### Taksonomio 
Ekzistas naŭ sub-specioj 
* *Vespa crabro crabro* Linnaeus, 1758
* *Vespa crabro altaica* Pérez, 1910
* *Vespa crabro birulai* Bequaert, 1931
* *Vespa crabro caspica* Pérez, 1910
* *Vespa crabro crabroniformis* Smith, 1852
* *Vespa crabro flavofasciata* Cameron, 1903
* *Vespa crabro germana* Christ, 1791 - krabro
* *Vespa crabro oberthuri* du Buysson, 1902
* *Vespa crabro vexator* Harris, 1776

## Danĝereco 
eta|maldekstra|La varioj de koloroj, de strioj sur la papero de la nesto respondas al la diversaj fibroj kolektitaj de la laboristinoj sur diversaj plantoj, aŭ de diversaj partoj de la ŝelo
La piko de tiu insekto, same kiel tiuj de la aliaj vespedoj tre doloras pro la diametro de la pikilo kaj la konsisto de la veneno, sed ties tokseco estas meza (10-oble malpli ol tiu de la abela veneno, multe pli konsumas vaksovora tineo ol abeloj, ĝi estas utila por la abelujoj kaj, en Germanio, iuj saĝaj abelbredistoj helpas al la instalo de krabra nesto proksime al la abelujoj. Ĉar, la vaksovora tineo (*Galleria mellonella*) estas lepidoptera insekto de la familio Piraledoj vivantaj en Eŭropo kaj kies larvoj nutras sin per abeluja vakso, kio multe damaĝas ilin. Tiu papilio, kiu flugas de majo ĝis oktobro, havas 30 ĝis 41 mm da enverguro.

## Fotaro 

European hornet 090621.jpg|Krabro, fronta vido
Hornet-vespa.jpg|Krabro, flanka vido
Vespa crabro 0003.jpg|Vira krabro, desupera vido
VespaFrance.jpg|Kapo (6mm)
Vespa crabro MHNT CUT 2014 14 3 Beauchene Femelle.jpg|Dismetita laŭ metodo Beauchène

Nest'frelons-big.JPG|Nesto de krabroj
26.08.07 (19).JPG|Nesto de krabroj
niddefrelons.jpg|Nesto de krabroj (1m x 0,5m)

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* La genro *Vespa*, kiu arigas la diversajn tipojn de krabro
* Azia vespo aŭ flavkrura vespo

### Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* Referenco al Arkiva Biblioteko Vespa crabro  
* Ni ne plu timu krabrojn ! - Enhavas toksologiajn detalojn pri la piko

Kategorio:Himenopteroj
Kategorio:Vespedoj