open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Listo de imperioj

Jen listo de historiaj imperioj:
* Akada Imperio
* Araba imperio
* Aŭstra imperio
* Aragona Imperio
* Azteka Imperio
* Belga kolonia imperio
* Bizanca imperio
* Bospora Imperio
* Brazila Imperio
* Brita imperio
* Bulgara Imperio
* Franca Imperio
** Unua franca imperio
** Dua franca imperio
** Franca kolonia imperio
* Franka imperio
* Ganaa imperio
* Gaznavida Imperio
* Germana Imperio
** Germana kolonia imperio
* Grandmoravia imperio
* Gupta imperio
* Habsburga Imperio
* Hispana Imperio
* Ĥorezma Imperio
* Imperio Kanem-Bornu
* Inkaa Imperio
* Itala Imperio
* Japana Imperio
* Korea Imperio
* Konga Imperio
* Kuŝana imperio
* Latina Imperio de Oriento
* Malia Imperio
* Maratha Imperio
* Maŭrja Imperio
* Mogola Imperio
* Mongola Imperio
* Majaa Imperio
* Maĝapahita Imperio
* Malia Imperio
* Meda Imperio
* Nicea imperio
* Orientfranka imperio
* Otomana (Turka) Imperio
* Persa imperio
* Portugala Imperio
** Portugala kolonia imperio
* Romia imperio
* Rusa Imperio / Rusia Imperio
* Sankta Romia Imperio
* Seleŭkida Imperio
* Serba Imperio
* Soveta Imperio
* Sveda Imperio
* Trebizonda imperio
* Tuitonga imperio
* Turka (Osmanida) Imperio
* Usona Imperio
* Vjetnama Imperio
* Viĝajanagara imperio
* Volofa Imperio


Kategorio:Listoj
Baronlando

**Baronlando** aŭ **baronujo** estas lando regata de barono.

## Origino 
Geografia baronlando estas resto de mezepokaj tempoj de la areo de tero tenita sub la formo de feŭdan terpermanentan oficon nomitan feŭda baronlando, aŭ baronlando antaŭ permanenta ofico, aŭ angla feŭda baronlando, skota feŭda baronlando aŭ irlanda feŭda baronlando, kiuj ĉiu funkciigis sub malsamaj laŭleĝaj kaj sociaj sistemoj. Ekzakte ĉar modernaj distriktoj jam ne estas sub la administra kontrolo de nobla kalkulo aŭ grafo, geografiaj baronlandoj estas ĝenerale jam ne ligitaj kun feŭdaj baronoj, certe ne en Anglio kie tia permanenta ofico estis aboliciita kun la tuta feŭda sistemo de la Permanentaj oficoj Forigo-Leĝo 1660. La pozicio en Skotlando estas pli kompleksa, kvankam la jura valido de la skota feŭda barono estis aboliciita frue en la 21-a jarcento.

## Listo de baronlandoj 
* Baronlando de Wentworth
* Baronlando de Commequiers
* Baronlando de Cicé
* Baronlando Clane
* Baronlando Erris

## Referencoj
Dunatria malonato

**Dunatria malonato**, **malonato de dunatrio** aŭ **Na-OOC-CH2-COO-Na** estas natria salo de la malonata acido, blanka solido, ĝenerale trovata en ĝia formulo trihidrata, kiu partoprenas en kelkaj biologiaj reakcioj. Ĝi povas iriti kiam inhalita, ingestita aŭ haŭtokontakto. Okulkontakto ankaŭ devas evitiĝi kaj kelkaj alergiaj reakcioj povas okazi.

Malonatoj estas konkuraj inhibantoj de la enzimo sukcenata malhidrogenazo, kiu favoras la ĉelspiradon: la malonato ligiĝas al la aktiva parto de la mitokondria enzimo, dum la citrata acida ciklo, ne reakciante, kaj tiele ĝi konkurencas kun sukcenato, la kutima substrato de la enzimo. La observo ke la malonato estas konkura inhibanto de la sukcenata malhidrogenazo estis uzata por dedukti la strukturon de la aktiva parto de tiu enzimo.

## Sintezo 
Natria malonato estiĝas pere de reakcio inter malonata acido kaj natria hidroksido:

\mathrm{HOOC-CH_2-COOH\ +\ 2\ NaOH\ \longrightarrow\ NaOOC-CH_2-COONa\ +\ 2\ H_2O}

## Literaturo 
* Sigma Aldrich
* Santa Cruz Biotechnology
* Chemical Book
* Taxonomy of Prokaryotes, Fred A. Rainey, Aharon Oren
* Structure Reports: Organic Indexes, G. Ferguson
* Isoquinolines And Beta-Carbolines As Neurotoxins And Neuroprotectants: New ..., Lucyna Antkiewicz-Michaluk, Hans Rommelspacher
* Substance name section (part 1)...v.2. Substance name section (part 2)...v.3 ..., United States. Environmental Protection Agency. Office of Toxic Substances
* ACS Publications

## Referencoj 
Kategorio:Natriaj kombinaĵoj
Kategorio:Malonatoj
Nakano Ŝuiĉi

**NAKANO Ŝuiĉi ** (japane : 中野 主一, *Nakano Shuichi* ; naskiĝis la )
estas japana amatora astronomo, fakulo pri la kometoj kaj la kalkulo de ties orbitoj. La revenoj de la kometoj estas tre malfacile antaŭkalkuleblaj, ĉar tiaj astroj suferas ne-gravitajn fortojn pro la ellaso de gasoj, kiuj formas iliajn hararojn.

Li estas kunlaboranto de la Centro pri Astrodinamiko de la Orienta Astronomia Asocio de Sumoto.
Precipe li laboras kun la sekcioj kiuj traktas kalkulojn de orbitoj kaj studoj pri malgrandaj korpoj de la sunsistemo.

Li eldonas la *Nakano Notes* pri observoj kaj efemeridoj de kometoj. En 2001 li gajnis la *Amateur Achievement Award of the Astronomical Society of the Pacific*.

Kvankam li ne malkovris asteroidojn, li retrovis la  3789 Zhongguo, 1026 Ingrid kaj 3568 ASCII.

la asteroido 3431 Nakano estis nomita en lia honoro, 3983 Sakiko estis nomita en honoro de lia fratino kaj 4649 Sumoto ricevis la nomo de lia loĝa urbo : Sumoto en gubernio Hjogo.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Viroj
Kategorio:Japanaj astronomoj
Dunatria inozinato

**Dunatria inozinato**, **inozinato de dunatrio** aŭ **C10H11N4Na2O8P** estas organika dunatria salo el "inozinata acido", uzata kiel nutro-aldonaĵo (E631) kaj ofte trovata en rapidofaraj makaronio, frititaj terpomoj kaj gamo da aliaj manĝetoj. Tiu kombinaĵo estas stabila sed neakoridgebla kun fortaj oksidigagentoj.

## Uzo kiel nutro-aldonaĵo 
Dunatria inozinato uzatas kiel gustiga plibonigilo kune kun ununatria glutamato por krei la guston de umamo. Kune kun dunatria guanilato, ĝi aldonatas al nutraĵoj, sed ununatria glutamato laŭŝajne forestas, eble pro tio ke glutamata acido estas provizita kiel parto de alia ingredienco aŭ nature okazas en aliaj produktoj tiel kiel tomatoj, parmezana fromaĝo aŭ gistoekstrataĵoj.

## Origino 
Dunatria inozinato ĝenerale derivatas el viando aŭ fiŝo. Kvankam ĝi kutime estas ne-vegetara produkto, ĝi prepareblas el tapioka amido sen ajna bestoprodukto partoprenante en ĝia manufakturado. La produktanto povas provizi informojn pri la origino kaj kelkfoje ĝi estas identigita kiel "vegetara" en listoj da ingrediencoj kiam produktita elde plantofontoj.

## Toksologio kaj sekureco 
En Usono la averaĝa konsumo de ribonukleotidoj estas 4&nbsp;mg potage, kompare al 2 g potage de la nature okazantaj purinoj. Raportoj de la FDA komitato ne trovis evidentaĵojn pri kancerogeneco, teratogeneco aŭ adversaj efektoj pri reproduktiĝo. En 2004, dunatria inozinato estis forigita el la listo de nutro-aldonaĵoj fare de Komisio pri Nutro-kodekso, tamen, ĝi ankoraŭ listiĝas en la lasta listo de la jaro 2009.

## Literaturo 
* What is that ingredient? 
* Chemical Book
* ScienceDirect
* Healthy Bliss
* Food Additives in Europe 2000
* The Nutrition and Health Dictionary, Percy Russell, Anita Williams
* Encyclopedia of Food and Color Additives, Volume 1, George A. Burdock

## Referencoj 
Kategorio:Natriaj kombinaĵoj
Kategorio:Nutro-aldonaĵoj
Marius Dyglys

**Marius DYGLYS** (naskiĝis la  en urbo Naujoji Akmenė, Litovio) estas litova katolika pastro.

Li studis teologion en katolika pastra seminario en urbo Telšiai. Ĝin finis en 2008. Nun li estas paroĥestro kaj loĝas en litova urbeto Kurtuvėnai. En 2004 li partoprenis en kongreso de IKUE en Kretinga, kongreso de TEĴA en Vilnius, en 90-a Universala Kongreso en Vilnius, en 100a Universala Kongreso en Lillo kaj UK 2016 en Nitra. 

Li eklernis Esperanton en 1998 kaj sekvontjare ekaktivis en la E-movado. Marius Dyglys partoprenis en Baltiaj Esperanto-Tagoj de la 1999-a jaro kaj aliaj E-renkontiĝoj en Litovio, Latvio kaj Estonio.

Li membras ĉe Universala Esperanto-Asocio kaj tradukas artikolojn por la esperantlingva Vikipedio.

Kategorio:Litovaj esperantistoj
Dunatria metila arsenato

**Dunatria metila arsenato**, **metila arsenato de natrio dubaza** aŭ **CH3AsNa2O3** estas organika salo de arseno uzata kiel pesticido, fungicido kaj herbicido. Ĝi estas toksa substanco, kaj, kiel ĉiuj molekuloj de la sama familio, tiel ĝi uzatas kiel pesticido en agrikulturo, kaj konsideratas karcinomogena por la homa vivo.

Ĝi estas malpli toksa ol la arsenata acido, kaj ĝi anstataŭas la plumban arsenaton kiu estas pli toksa en agrikulturo, vinberkultivado, fruktokultivado kaj en golfejoj. Ĝi estas parto de listo de pesticidoj kiu estas objekto de reviziado flanke de la Usona Administracio por Mediprotektado (EPA), kiu povas konduki al nuligo de federala licencio.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Sittig's Handbook of Pesticides and Agricultural Chemicals, Richard P. Pohanish
* Handbook of Pesticide Toxicology, Two-Volume Set: Principles and ..., Volume 1, Robert Krieger
* Gardner's Commercially Important Chemicals: Synonyms, Trade Names, and ..., G. W. A. Milne
* Trace Elements in Abiotic and Biotic Environments, Alina Kabata-Pendias, Barbara Szteke
* Electronics Engineering
* Chemical Elements
* Arsenic 
* Chemical Standards

Kategorio:Natriaj kombinaĵoj
Kategorio:Arsenatoj
Malŝlosigo

[eta|IOS jailbreak vendejo, [Cydia]]
**Malŝlosigo** estas procedo por ekhavi administran aliron kaj la eblecon por malŝlosi aparatarajn limigojn kreitajn de fabrikistoj. Per malŝlosigo, la uzanto akiras ĉefuzantecon kaj privilegian pligrandiĝon. Oni povas malŝlosigi aparatojn kie estas instalita Android (angle: *rooting*) kaj iOS (angle: *jailbreaking*). La videoludilo PlayStation 3 ankaŭ povas esti malŝlosigata.

Malŝlosigado estas la agado por eliri malliberejon en Uniksaj operaciumoj aŭ ĉirkaŭpasi ciferecan administradon de rajtoj (DRM). En la unua kazo, ĝi permesas al uzanto vidi dosierojn ekster la dosiersistemo publike havigebla de la administranto. Pri la DRM, la malŝlosigo permesas al uzanto lanĉi kodaĵojn libere kaj eviti limigojn rilate al chroot. La PlayStation Portable ankaŭ estis celo de kodumuloj por malŝlosigi ĝin, kaj foje tiaj kodumaĵoj estis invaliditaj de vendistaj ĝisdatigoj.

Malŝlosigado malsamas en Android kaj iOS. Kvankam en Android ĝi permesas ekhavon de administraj rajtojn, en iOS ĝi ne nur permesas ĝin, sed ankaŭ preteriras agordojn de cifereca administrado de rajtoj.

## Referencoj 
Kategorio:Komputila sekureco
Gediminas Degėsys

**Gediminas DEGĖSYS** (naskiĝis la  en la urbo Alytus, Litovio) estas poligloto, aŭtoro de tri lernolibroj de fremdaj lingvoj, esperantisto kaj ĵurnalisto. Liaj artikoloj ofte aperas en litovlingvaj kaj esperantlingvaj revuoj, estas tradukataj al la angla kaj al la franca. Post studado precipe en la Litova Pedagogia Akademio de la Vytautas-Magnus-Universitato en Vilno li nun laboras kiel docento en la orientalistika fakultato de la Universitato Vilno.

## Poligloto 
Gediminas Degėsys studis en litovaj universitatoj pri edukado, krome ankaŭ en Romo (Italio) kaj Moskvo (Rusio). Krom sia denaska lingvo, la litova, kaj Esperanto, li flue parolas la anglan, hispanan, italan, latvan, francan kaj la rusan. Krom la svahila kaj la germana li ankaŭ legas kaj komprenas ĉirkaŭ 20 aliajn lingvojn.

## Referencoj 

Kategorio:Litovaj esperantistoj
Kategorio:Poliglotoj
Margraflando Badeno

**Margraflando Badeno** (; laŭ NPIV estas "Badenio" anstataŭ "Badeno") estis margraflando kaj historia teritorio en la Sankta Roma Imperio, kiu ekzistis de 1112 ĝis 1535 kaj denove de 1771 ĝis 1803. Ĝi situas en la regiono Badeno, parto de la hodiaŭa federacia lando Baden-Virtembergo en Germanio. La lando nomiĝis "margraflando" kvankam ĝi neniam estis markio (limlando) de la imperio. Hermano la 2-a de Badeno, origine grafo en Breisgau, unue nomis sin "margrafo de Badeno", laŭ heredita titolo "margrafo" kiu origine celis la markion de Verono.

En 1535 okazis hereda divido kiu rezultis en **Margraflando Baden-Durlach** (luterana ekde 1556) kaj **Margraflando Baden-Badeno** (katolika). La du margraflandoj reunuiĝis en 1771, kiam mortis *August Georg Simpert*, la lasta margrafo de Baden-Baden. La landon heredis lia parenco, margrafo Karlo Frederiko de Baden-Durlach, kiu tiel fariĝis margrafo de tuta Badeno.

## Elektoprinclando 
En 1803, margrafo Karlo Frederiko de Badeno estis rangaltigita al princo-elektisto per la Regna deputacia fina akto de la Sankta Romia Imperio. Tri jarojn poste la imperio kaj la princo-elektisteco dissolviĝis, sed anstataŭe li fariĝis grandduko per subteno de Napoleono.

Post 1803 la "Margraflando Badeno" estis sekvata de "Grandduklando Badeno".

Kategorio:Historio de Baden-Virtembergo
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio
Kategorio:Margraflandoj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1110-1119
Kategorio:Aperis en 1112
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1803
Irena Alijošiūtė

**Irena Alijošiūtė** (naskiĝis la 17-an de marto 1948 en vilaĝo Maironiai, distrikto Kelmė, Litovio – mortis la 28-an de januaro 2021 en Vilno, Litovio) estis respondeca sekretariino de Litova Esperanto-Asocio.

En 1970 finis Vilnan Universitaton, Ekonomian fakultaton, samtempe vizitis sesmonatan E-kurson ĉe Respublika Instruista Domo, trapasis ekzamenon kaj ricevis ateston. Samjare komencis viziti kunvenon de la junulara E-klubo "Juneco" (kies prezidento estis Vytautas Šilas). Dum 1970-1975 estis unu el ĉefaj organizantoj de aranĝoj de tiu klubo, en 1970-1972 estis sekretariino de E-klubo "Juneco", partoprenis SEJT en Uralo (1970) urbo Kuŝnarenkovo ĉe la rivero Belaja, legis raporton pri farita laboro de la litova E-junularo. Ankaŭ partoprenis internacian E-aranĝon en Pollando (1972) en Swinoujscze, vizitis Bydgoszcz, Torun, Krakovon, Varsovion, renkontiĝis tie kun esperantistoj.

Estis membro de la organiza komitato de la 65-a SAT kongreso. Ekde la 1a aŭgusto de 1993 I. Alijošiūtė eklaboris en LitEA kiel respondeca sekretariino en Kaunas. Ŝi partoprenis en la organizaj komitatoj de BET-31 en Girionys (1995) kaj BET-34 en Veisiejai (1998). I. Alijošiūtė multon faris por organizi aŭtobus-grupajn vojaĝojn el Litovio al E-aranĝoj eksterlanden.

## Fonto
* Antanas Mekys, *Esperanto en Litovio*, parto kvara (1999), p. 83-84.

## Referencoj 
Kategorio:Litovaj esperantistoj
Flikaĵo

eta|Fliki truitan vestaĵon estas pli ŝpare kaj malmultekoste ol akiri novan vestaĵon. |233x233ra**Flikaĵo** estas peco de materialo uzata por ripari ajnan difektitan objekton, kovrante la difektitan areon prefere ol anstataŭigi la difektitan pecon.

Kutimo estas fliki truon en vesto per surkudrado aŭ surgluado de peco da ŝtofo sur la ŝirita loko.  Ankaŭ eblas fliki biciklan tubon, tegmenton aŭ fliki poton aŭ kaldronon per lutado aŭ nitado de peco da metalo sur la truo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ
* Stebkovrilo
* Peplomo
* *Patchwork* (flikaĵaro, peckudraĵo)

* Kaldronisto
* Reversado

Kategorio:Vestoj
Natolin

**Natolin** povas signifi:
* Natolin – parto de Varsovio
* Natolin – metrostacio de la unua linio de metroo de Varsovio

## Referencoj
Dunatria oktaborato

**Dunatria oktaborato**, **oktaborato de natrio** aŭ **Na2O . 4 B2O3 . 4 H2O** estas alkala salo de natrio kaj boro, rezultanta inter reakcio de la borata acido kaj borakso. Komerce ĝi estas disponebla laŭ du formoj: koncentrita travidebla solvaĵo, kiu eble konfuziĝas kun maiza siropo se jam enpakigita kaj ne adekvate identigita, aŭ kiel blanka senodoro pulvorigita kemiaĵo kiu ne estas brulema, bruligebla aŭ eksploda kaj posedas malaltan akutan buŝan kaj haŭtan toksecon.

## Sintezo 
Dunatria oktaborata estiĝas pere de reakcio inter borakso kaj borata acido:

**Na2B4O7 + 4 H3BO3 → Na2B8O13 + 6 H2O**

## Proprecoj 
Ĉi-salo, kiu ordinare konfuziĝas kun borata acido, uzatas kiel insekticido, fungicido, algicido kaj ĝenerale vendatas sub likva aŭ pulvora formo. Ĝi havas senfinan validan periodon kaj ne suferas ŝanĝojn pro temperaturo. Ĉi-kemiaĵo same estas flamo-malrapidiganto kaj en la likva formo ĝi ordinare estas diluita kaj sprajita sur lignaj surfacoj por mortigo de la termitoj, blatoj, ĉarpentistaj formikoj, fungoj kaj algoj. Ĝi ankaŭ disponeblas en granuloj por enpenetrado de strukturaj lignoj.

Ordinare uzata por termito-kontrolo aŭ termito-preventado, la likva koncentriĝo uzatas en proporcio 1:1 kun akvo. La avantaĝoj de ĉi-kemiaĵo rilate al konvencia traktado pri pesto-kontrolo estas ke ĝi ne estas kancerogena kaj havas malaltan toksecon por homoj kaj dombestoj. Ĝi same estas senodora kaj konforma aplikado daŭras longatempe por lignoj. Ripetitaj traktadoj ĝenerale ne estas necesaj. Ĝi plej bone uzatas en novaj konstruadoj, tamen, ĝi ordinare uzatas en domoj kie originale uziĝis kemiaĵoj kiuj fariĝas neaktivaj.

Ĝi montriĝas kiel signife efektiva pri kontrolado de svarmoj da termitoj en lokoj kiam kombinita kun regula vakuo-uzo.

## Literaturo 
* Group 13 Chemistry III: Industrial Applications, H.W. Roesky, D.A. Atwood
* United States Environmental Protection Agency
* Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology, Volume 27
* Gardner's Commercially Important Chemicals: Synonyms, Trade Names, and ..., G. W. A. Milne
* Handbook of Pesticide Toxicology, Two-Volume Set: Principles and ..., Volume 1, Robert Krieger
* Chemical Book
* ChemNet 
* United States Environmental Protection Agency
* Handbook of Pesticide Toxicology, Two-Volume Set: Principles and ..., Volume 1, Robert Krieger

## Referencoj 
Kategorio:Natriaj kombinaĵoj
Kategorio:Boratoj
Il Divo

**Il Divo** estas muzika grupo, kiu kombinas la belkantan operon kaj klasikan muzikon kun popo kaj aliaj ĝenroj ; la stilo konata internacie kiel klasika interkruciĝo. La grupo konsistas el vokalo kvarteto de viraj kantistoj: la tenoro svisa Urs Buhler, hispana baritono Carlos Marín †, usona tenoro David Miller kaj franca tenoro Sébastien Izambard .

CARLOS_MARIN_-_2015.jpg|Carlos Marín
DAVID_MILLER_-_2015.jpg|David Miller
SEBASTIEN_IZAMBARD_-_2015.jpg|Sébastien Izambard
URS_B%C3%9CLHER_-_2015.jpg|Urs Bühler

## Diskaro 
# 2004 - Il Divo
# 2005 - Ancora
# 2006 - Siempre
# 2008 - The Promise
# 2011 - Wicked Game
# 2013 - A Musical Affair
# 2015 - Amor & Pasión

Kategorio:Hispanlingvaj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Anglalingvaj kantistoj
Kategorio:Itallingvaj kantistoj
Kategorio:Japanlingvaj kantistoj
Kategorio:Portugallingvaj kantistoj
Kategorio:Kvartetoj
Kategorio:Britaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 2003
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 2004
La Fourche (pariza metrostacio)

**La Fourche** [la fuʁʃ] () estas stacio de la Metroo de Parizo sur linio 13, inter la 17-a kaj 18-a arondismentoj de Parizo.

## Stacio 
«&nbsp;La Fourche&nbsp;» estas la kutima nomo de kruciĝejo, surstrate, kie Avenuo de Clichy apartiĝas de Avenuo de Saint-Ouen.

La stacio situas ĉe du-branĉa forko de linio 13:
* branĉo  restas en du-voja tunelo
* branĉo Saint-Denis disduoniĝas:
** direkte al Saint-Denis, ĝi forlasas la duoblan vojon tuj post stacio *La Fourche* kaj retrovas kontraŭan vojon venantan el Saint-Denis ĵus antaŭ stacio 
** de Saint-Denis al , vojo debranĉiĝas antaŭ *La Fourche* kaj malsupreniras sub la aliajn vojojn por priservi ununuran kajon, poste, resupreniras ĵus en la nivelo de la kontraŭa vojo antaŭ la stacio , tre mallonga trakforko ebligas al vagonaroj aliri la linion irantan al .

Stacio *La Fourche* do havas tri kajojn:
* en la supera nivelo:
** kajo al Asnières aŭ Saint-Denis (proksimume ĉiu dua trajno)
** kajo al Saint-Lazare (kie trapasas nur vagonaroj el Asnières)
* en la malsupera nivelo:
** dua kajo al Saint-Lazare (kie trapasas nur vagonaroj el Saint-Denis).

Luma indikilo informas la vojaĝantojn pri atendo-tempo ebligante al ili elekti inter la du kajoj en direkto al Saint-Lazare.

## Interkonektoj 
*  RATP 54 74 81
*  N15 N51

## Bildgalerio 

Metro de Paris - Ligne 13 - station La Fourche 02.jpg|Kajo en direkto al *Châtillon - Montrouge* vidita el aliflanka kajo
La Fourche.jpg|Renovigaj konstrulaboroj en 2010
Metro de Paris - Ligne 13 - station La Fourche - Bifurcation 01.jpg|Trakforko ebliganta al vagonaroj debranĉiĝi sur ĉiu branĉo al la nordo de la linio
Metro de Paris - Ligne 13 - station La Fourche - Bifurcation 03.jpg|Televid-ekranoj ĉe kapo de kajo en direkto al nordo de la linio (la vagonaro debranĉiĝos al Asnières)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrostacioj de Parizo
* Linio 13 de la metroo de Parizo

Kategorio:Linio 13 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 17-a arondismento de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 18-a arondismento de Parizo
Bálint Kéri

**Bálint KÉRI,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kéri Bálint** estis hungara pastro, monaĥo, profesoro.

Bálint Kéri http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/057/pc005722.html#9 naskiĝis la  1712 en Hungara reĝlando en Nagyszombat? (nuntempa Trnava en Slovakio). Li mortis la  1764 en Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio).

## Biografio 
Bálint Kéri aliĝis al la jezuitoj en 1726. Li lernis teologion en Vieno. Post siaj studoj li instruis en la sama urbo en katolika altlernejo. En 1740 li pastriĝis. En 1748 li instruis en Graz, en la sekva jaro li pilgrimis al Romo, kie pasis 4 jarojn. Hejmenveninta li instruis plu laŭvice en Graz, Kassa, Győr, Vieno. Inter 1762 kaj 1765 li estis rektoro en Jezuita Universitato de Nagyszombat http://www.elte.hu/rektorok. En 1764 li estis sendita al la hungara parlamento por interesoj de la ordeno.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Series banorum Dalmatiae, Croatiae et Sclavoniae chronologica ad annum saeculi hujas trigesimum tertium producta* (1737)
* *Introductio facilis in doctrinam de motu* (1743)
* *Exercitationes dramaticae, honoribus... neo-doctorum, cum in... universitate Viennensi, promotore ... suprema aa. 11. & philos, laurea insignirentur* (1746)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero K, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Humphrey B. Bear

**Humphrey B. Bear** estas titolo de aŭstralia televida serio por infanoj. La ĉefa rolulo estas urso kiu nomigas la serion. Ĝi aperis en 1965.

Kategorio:Televidaj serioj
Kategorio:Fikciaj ursoj
Greka Tendaro

Jen la (ne plena) listo de la  de Jupitero de la tiel nomata **Greka Tendaro**, kiuj ricevis la nomojn de la grekaj roluloj de la mita troja milito (aŭ de amikoj de Odiseo en la Odiseado). Tiuj asteroidoj orbitas proksime de la **punkto de Lagrange L4** de la sistemo Jupitero-Suno aŭ proksimume 60° antaŭ la giganta planedo, laŭ ties orbita movo.

Ĉiuj trojaj asteroidoj de Jupitero lokita en la punkto de Lagrange L5, kontraste, estas nomita laŭ trojaj partoprenantoj de la Troja Milito sur la flanko de Trojo.

La nuraj esceptoj estas de asteroidoj Patroclus kaj Hektor, respektive anoj de la Troja Tendaro kaj de la Greka Tendaro, kontraŭe al ilia mitologiaj roloj, ĉar la nuna normo pri la nomoj ankoraŭ ne estis en uzo, kiam ili estis nomitaj.

De 2018, elĉerpinte la nomojn de roluloj de la troja milito, IAU konsentis, ke la trojaj asteroido, kaj ties satelitoj, kun absoluta magnitudo pli granda ol 12, ricevas nomojn de olimpikaj atletoj.

## Listo 

### 1 – 100 000 
### 100 001 – 200 000 
### 200 001 – 300 000 
### 300 001 – 400 000 
### 400 001 – 500 000 
### 500 001 – 600 000 
### 600 001 – ... 
----
Tiu paĝo estas traduko de *Lista degli asteroidi troiani di Giove (campo greco)* de la Itallingva Vikipedio kaj de la listoj el la Anglalingva Vikipedio.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la asteroidoj de la Troja Tendaro.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Listo de la Jupiteraj trojanoj, de *Minor Planet Center*

#
Kategorio:Grupoj kaj familioj de asteroidoj
Kategorio:Jupitero
Kategorio:Listoj de asteroidoj
Kastelo Rákóczi (Felsővadász)

La **Kastelo Rákóczi** estas historia monumento en Hungario en Felsővadász.
eta|maldekstre|Kastelo Rákóczi en Felsővadász

## Historio 
La familio Rákóczi akiris la bienon en 1517, poste la familio konstruis kastelon. La turkoj okupis kaj detruis ĝin en 1567. Post falo de la liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la Habsburgoj forprenis la kastelon, ĝis 1945 la posedantoj estis diversaj familioj. Intertempe oftaj trakonstruoj okazis, sed la plej grava okazis en 1860 (tiam la kastelo ricevis etaĝon). Ekde 1871 ankaŭ poŝtejo funkciis en la kastelo. Dum la socialismo (eĉ poste) la kastelo funkcias kiel lernejo.

## Konstruaĵo 
eta|La kastelo en la historiaj tempoj
La kastelo situas en granda korto, kiu estis iam fama parko. Iam kreskis maloftaj kreskaĵoj. En la konstruaĵo perdiĝis grandparte la mebloj, same la biblioteko.

## Fontoj 
* http://vendegvaro.utazom.com/rakoczi-kastely 
* hungare kun foto
* http://www.dimo.hu/hu/cegek/22157/_II._Rakoczi_Ferenc_Altalanos_Iskola/Kultura/Felsovadasz 
* fotoj

Felsővadász
Felsővadász
Kategorio:Felsővadász
Cité des Sciences et de l'Industrie

280px|dekstra|eta|Cité des Sciences et de l'Industrie
La ''''* (Civito de Sciencoj kaj Industrio) estas la plej granda scienca muzeo en Eŭropo. Situanta en Parko de La Villette en la 19-a arondismento de Parizo, Francio, ĝi estas unu el la tri dekduoj da Kulturaj Centroj de Scienco, Teĥnologio kaj Industrio (CCSTI), promociantaj sciencon kaj sciencan kulturon.

Ĉirkaŭ kvin milionoj da homoj vizitas la Civiton ĉiujare. Allogaĵoj inkluzivas planetarion, submarŝipon (*Argonaute*), IMAX-teatron (*La Géode'') kaj specialajn areojn por infanoj kaj adoleskantoj.

La Civito estas klasifikita kiel "Établissement public à caractère industriel et commercial" (publika establaĵo kun industria aŭ komerca karaktero), specialiĝinta en la subteno de scienca kaj teĥnika kulturo. Kreita je la iniciato de Prezidanto Giscard d’Estaing, la celo de la Civito estas disvastigi sciencajn kaj teĥnikajn sciojn en la publiko, interalie por junuloj, kaj promocii publikan interesiĝon pri scienco, priserĉo kaj industrio.

La plej rimarkinda karakterizaĵo de la "bioklimata fasado" fronte al la parko estas "Les Serres" – tri forcejoj po 32 metrojn altaj, 32 metrojn longaj kaj 8 metrojn larĝaj. La fasadoj de "Les Serres" estis la unuaj strukturaj muroj el vitro konstruitaj sen framoj aŭ subtenaj kadroj.

## Publikaj transportoj 
*  metrostacio:  '**
*  tram-haltejo:  **'
*  RATP 139, 150, 151, 249, 75

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Parko de La Villette
* Palaco de Malkovro

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Incendio de 20 aŭg 2015
* Ubuntu Party 16-17 novembro 2019  ()

## Tradukfonto 
Kategorio:Industriaj muzeoj
Kategorio:Muzeoj en Parizo
Kategorio:Naciaj muzeoj en Francio
Kategorio:Konstruaĵoj en la 19-a arondismento de Parizo
Kategorio:Planetarioj
Kategorio:Teknikaj muzeoj
Kategorio:Sciencaj muzeoj
Kategorio:Muzeoj fonditaj en 1980-1989
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1986
Mortotuko de Arquata

Temas pri Arquata del Tronto, urbeto de Markio (Italio), en kies preĝejo estas kultata la **mortotuko de Arquata**, kiu unuavide ŝajnas simila al tiu unika de Torino, nome senvernisa, radie alestiĝinta kaj “mirakle produktita per simpla kontakto kun la origina de Torino”.

## Historio 
De kiam, komence de la 16-a jarcento ekdisvastiĝis de kutimo montri etendita la torinan mortotukon, komencis ankaŭ la tradicio reprodukti, sammezure, la figuron videblan sur la teksaĵo de Torino. Kaj aperis multego da tiuj kiuj iom post iom perdis valoron aŭ estis forgesitaj. 
La 17-a jarcento aldoniĝis ankaŭ nova metodo de reprodukto: la verko, realigita samforme kaj sammezure, estis apogita sur la origina kvazaŭ por ĉerpi pli da sankteco, kaj por pri tio certigis oni skribis sur la produktaĵo: ***Extractum ab originali, Extractum ex originali (devenigita de la origina)***. Tiu skribaĵo aperas en multaj ekzempleroj (el tiuj hodiaŭ konserviĝas ĉirkaŭ 50), inter kiuj en tiu de Arquata. En tiu lasta la kvalito “penttita” ne tuj manifestiĝis.
De tuj oni opiniigis ke la fenomeno “Mortotuko de Torino” ne unikas kaj male io produktebla per homa kvankam nekonata aktiveco.

## Scienca esploro 
Sinsekva esploro pri la “Arquata” teksaĵo, efektigita de scienculoj kaj per la scienca ilaro de la ENEA montris ke ankaŭ tiu ekzemplero entenas la spurojn de verniso, kaj ke la imagita efiko de radia elfluo estas nura supozo. La bildo, fakte, sur la torina mortotuko ŝuldiĝas al dehidratizo kaj oksidado, ekstreme surfaca, de la lina celulozo, kies origino restas mistera ĝis nun. La scienculoj de Agenzia nazionale per le nuove tecnologie, l'energia e lo sviluppo economico sostenibile sukcesis ankaŭ reprodukti ekzempleron tute identan al tiu Auquata.
eta|dekstra| Dekrucigo kun la "Mortotuko de Torino" de *Il Fiammenghino* Restas, do, pruvata la pentra origino ankaŭ de la mortotuko de Arquata, kies bildon la legendo emis kredidi produktita per simpla kontakto kun la origina figuro.

## Vidu ankaŭ 
* Mortotuko de Torino
* oksidado

## Bibliografio 
* Fossati Luigi, *Le copie della Sacra Sindone:* http://www.shroud.it/FOSSATI9.PDF
* Marinelli Emanuela, Marinelli Maurizio, *The copies of the Shroud, Proceedings of the International Workshop on the Scientific approach to the Acheiropoietos Images,* ENEA, Frascati, 4-6 May 2010.

Kategorio:Katolikismo
Kategorio:Mortotuko de Torino
András Patai

**András Patai** [andrAŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Patai András** estis hungara pastro, monaĥo, profesoro. Lia nomvarianto estis **Patay Endre**.

András Patai http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/080/pc008034.html#8 naskiĝis la  1697 en Szécsény. Li mortis la  1755 en Hungara reĝlando, Nagyszombat (nuntempa Trnava en Slovakio).

## Biografio 
András Patai aliĝis al la jezuitoj en 1717. Post siaj studoj li instruis en kolegio de Kolozsvár, en la studjaro 1738 en Várad, inter 1739 kaj 1742 denove en Kolozsvár, inter 1745 kaj 1748 en Jezuita Universitato de Nagyszombat, kie li estis rektoro (1746/47–1748/49) http://www.elte.hu/rektorok. Li estis poste denove rektoro en Kolozsvár.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Oliva verae pacis, seu Theologia Catholica indefferentem et alium quemvis errantem ad unicam fidem salvificam et veram cum Romana Christi Ecclesia pacem manuducens* (1731)
* *Historia Thaumaturgae Virginis Claudiopolitanae* (1737)
* *Virágokat szedő mennyei kertész az az: a dicsőségesen feltámadott és kertész-képében öltözött Ur Jézus Krisztus virágokat szede...* (1744)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero P, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Nord-Donecka naftogasa sektoro

La **Nord-Donecka naftogasa sektoro** estas naftogasa sektoro, kiu okupas la nordan parton de Rostova provinco kaj la sudan parton de Volgograda provinco (Rusio). Sude ĝi estas limigita de la falta Donbaso, okcidente ĝi spureblas en Luhanska provinco (Ukrainio), kie ĝi kuniĝas kun la Dnipra-Donecka enpremiĝejoвпадина, oriente ĝi bordas al la Ĉekaspia enpremiĝejo. En Rusio ĝia areo estas 20 mil km².

## Strukturo 
Tektonike la sektoro estas ligita al la sud-orienta deklivo de la Voroneĵa anteklizo de la Orienteŭropa kratono en la loko, kie ĝi kuniĝas al la Donecka orogenezo (la Antaŭdonecka ŝtupo). De Donbaso ĝin apartigas la sistemo de grandaj surŝoviĝojнадвиг (la Ĉefa, Diamanda, Marjevska kaj aliaj), kiuj formas sude de la ŝtupo la apartan strukturan elementon — la interŝurŝoviĝan zonon. Laŭ la antaŭrifeana fundamento sur la deklivo de la anteklizo spureblas la submeridiana Millerova transversa leviĝoподнятие.

La platforma kapoto enhavas sedimentaĵojn de karbonio, frua triaso kaj malfrua kretaceo. La ĉefan parton de la sekco okupas karboniaj (ĉefe karbonataj) rokaĵoj. En la suda parto la kapoto estas dika pli ol 4 km. Gasohavaj horizontoj estas trovitaj en grejsoj de la baŝkira kaj moskva ŝtupojярус de la meza karbonio.

## Ekspluatado 
La unua gasminejo (Krasnopopovska) estis malkovrita en 1961 en Luhanska provinco. En 1972 en RSFSR estis malkovrita la Skosirska gasminejo, kiu troviĝas en la interŝurŝoviĝa zono. Ĝis 2002 estis trovitaj 14 minejoj, inkluzive de 12 gasaj, po unu naftogasa kaj nafta. La gaskapacito estis pritaksita je 24,3 miliardoj da kubaj metroj da gaso kaj 1,61 milionoj da tunoj da nafto. Ĝis 2002 estis elminigitaj 5 miliardoj da kubaj metroj da gaso.

La plej granda kaj tipa por tiu ĉi provinco estas Markovka minejo, kiu enhavas ĝis 17,55 miliardoj da kubaj metroj da gaso. En sedimentaĵoj de la meza karbonio en la intervaloj de 600 ĝis 1900 metroj estas trovitaj pli ol 20 grejsaj gasohavaj tavoloj dikaj 2 ĝis 20 metroj (180 metroj sume). 

La ekspluatataj minejoj estas ligitaj al la Nord-Kaŭkaza gasotransporta sistemo.

## Vidu ankaŭ 
* Mezkaspia naftogasa baseno

## Referencoj 
Kategorio:Geologio de Rusio
Kategorio:Geologio de Ukrainio
Kategorio:Geografio de Luganska provinco
Kategorio:Geografio de Rostova provinco
Kategorio:Geografio de Volgograda provinco
Kategorio:Naftogasaj sektoroj
Ferenc Kunics

**Ferenc Kunics** [kuniĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kunics Ferenc** estis hungara pastro, monaĥo, profesoro, bibliotekisto. Liaj familiaj nomvariantoj estis *Kunits, Kunich*.
eta|Verko de Ferenc Kunics
Ferenc Kunics http://lexikon.katolikus.hu/K/Kunics.html naskiĝis la  1697 en Hungara reĝlando en Németciklény (nuntempa Eisenzicken en Aŭstrio). Li mortis la  1763 en Sopron.
 
## Biografio 
Ferenc Kunics aliĝis al la jezuitoj en 1714. Li studis filozofion (komprenu sciencojn) en Vieno, teologion en Graz. Li akiris diplomojn en ambaŭ lokoj. Post siaj studoj li instruis en Kolozsvár (1730), en Jezuita Universitato de Nagyszombat (1733-1737), Kassa (1738-1741, en la lasta jaro li estis rektoro), Buda (1745), denove Nagyszombat, kie li estis rektoro (1748/49–1751/52) http://www.elte.hu/rektorok, Eger (1751), denove Nagyszombat (1755), denove Kassa (1759-1761). En la sekva jaro li emeritiĝis, tamen li estis bibliotekisto en Sopron.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Epistolae heroum sacrae et profanae* (1732) *Vidu la bildon!*
* *Monumentum gratitudinis res gestas virorum, quorum singulari beneficio stat...* (1738)
* *Regulae juris canonici auditoribus oblatae ...* (1741)
* *Szedecziás, Keserves játék, melyet magyar nyelven szerzett* (1753) - tradukita dramo prezentita en Eger

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj
Purismo

**Purismo** ( = „pura“;  = „la purismo“) signifas spirita sinteno, kiu alstrebas purecon de spiritaj kreaĵoj kaj provas liberigi ĝin de fremdaj aldonaĵoj:
* forigon de kaj sekurigi kontraŭ fremdaj elementoj en lingvo, vidu lingva purismo
* tendenco en la moderna bildarto, vidu purismo (arto)

**Vidu ankaŭ:**
* Puritanismo
Liège (pariza metrostacio)

**Liège** [ljɛʒ] () estas stacio sur linio 13 de la Metroo de Parizo, inter la 8-a kaj 9-a arondismentoj de Parizo.

## Stacio 
La stacio estis malfermita la  fare de Kompanio Nord-Sud, sur linio B, nuna parto de linio 13.

Ĝia unua nomo estis *Berlin* (Berlino), kaj ĝi estis alinomita *Liège* (Lieĝo) la .

Ĝi situas sub Strato d'Amsterdam, ambaŭflanke de Strato de Liège, ĉirkaŭ 300 metrojn norde de stacidomo Gare de Paris-Saint-Lazare. La stacio eltiras sian nomon de Strato de Liège, kiu kiel la plimulto de stratoj de la Kvartalo de l'Europe, kreita en la 1820-aj jaroj, havas nomojn de grandaj urboj de Eŭropo.

Pro la mallarĝeco de la strato, kajoj ne frontas unu la alian: la stacio konsistas el du apartaj duon-stacioj, norda kaj suda, por priservi ambaŭ direktojn de la linio.

La stacio restis longe fermita post la Dua mondmilito.

## Alirejoj 
La stacio disponas pri unusola alirejo: ŝtuparo sur inter-ŝoseo fronte al n-ro 21, Strato de Liège.

## Interkonektoj 
*  RATP 81 95

## Bildgalerio 

Metro Liege NS depart.jpg|MF 77 eliras el norda duon-stacio, aŭg. 2008
Metro Liege NS 2 quais.jpg|Kajo en direkto Sudo→Nordo, aŭg. 2008
Liège fresque n°1 par Cramos.JPG|Huy: ponto, kolegiato, citadelo
Liège fresque n°3 par Cramos.JPG|Lieĝo: Domo Curtius

Metro de Paris - Ligne 13 - station Liege 04.jpg|Freskoj, julio 2008
Metro de Paris - Ligne 13 - station Liege 05.jpg|Freskoj, julio 2008
Metro de Paris - Ligne 13 - station Liege 06.jpg|Fresko de aŭtokurejo de Spa, julio 2008
Metro de Paris - Ligne 13 - station Liege 03.jpg|Vido de suda duon-stacio, julio 2008

## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrostacioj de Parizo
* Alinomitaj stacioj de la Metroo de Parizo
* Linio 13 de la metroo de Parizo

Kategorio:Linio 13 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 8-a arondismento de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 9-a arondismento de Parizo
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1911
Kategorio:1911 en Francio
Vincentas Vaitiekūnas

**Vincentas Vaitiekūnas** (naskiĝis la  en vilaĝo Šlapikiai, distrikto Šiauliai; mortis la  en Šiauliai) estis litova esperantisto, juristo, ekde 1927 juĝeja interpretisto en Šiauliai.

Samtempe esperantiĝis, ekde 1936 diplomita esperantisto kaj komitatano aŭ prezidanto de loka E-societo. li estis ankaŭ senĉesa organizanto kaj gvidanto de landesplora muzeo "Aušra" en Šiauliai. Li aktive partoprenis ankaŭ en ĉiuj Baltiaj E-tendaroj kaj renkontiĝoj, estis kunlaboranto en sciencaj ekspedicioj de la muzeo. Elokventa oratoro, poligloto (li posedis krom la litova ankaŭ la rusan, polan, germanan, Esperanton kaj jidon).

## Fontoj 
* Povilas Stašys, *Litova Stelo*, 1998, januaro-februaro, n-ro 1, pĝ. 23.

Vaitiekūnas, Vincentas
Telamono

**Telamono** (helene *Τελαμών*, latine *Telamon*) estis en la helena mitologio reĝo de la insulo Salamino. Li estis filo de egina reĝo Eako kaj frato de ftia reĝo Peleo.

Li estis amiko de la plej granda heroo Heraklo, kun kiu li ĉeestis ekspedicion kontraŭ Trojo. Li estis ankaŭ ano de ŝipanaro sur fama ŝipo Argo, per kiu argonaŭtoj sub gvido de Jasono navigis ĝis malproksima Kolĥido por la ora ŝaffelo. Estas ankaŭ nomata inter ĉeestantoj de la fama kaj danĝera ĉaso de la kalidonia apro. Ĉio ĉi atestas pri lia braveco, kuraĝeco kaj heroeco.

Li famiĝis ne nur per tiuj ĉi ecoj, sed ankaŭ pro siaj posteuloj: ambaŭ liaj filoj Teŭkro kaj Ajakso apartenis inter la plej bravaj militestroj de aĥajaj trupoj en la troja milito. Precipe Ajakso, nomata la Granda, estis la plej forta batalanto post Aĥilo.

Sed Telamono estis fama ankaŭ pro sia inventkapablo. Ĉe konkerado de Trojo onidire penetris en la urbon la unua. Heraklo, kiu ne kapablis esti la dua nudigis kontraŭ li sian glavon. Sed Telamonono ne embarasis - li nur kaŭriĝis kaj kolektis ŝtonojn. Heraklo mire demandis kion la amiko faras. „Mi konstruas oferaltaron por la plej granda heroo Heraklo!", trankvile respondis Telamono kaj diskordo estis forigita tuj en la komenco.

## Tradukfonto 
Kategorio:Batalantoj en la Troja milito
Kategorio:Argonaŭtoj
Balys Dūda

**Balys Dūda** (naskiĝis la  en Naskvyčiai, distrikto Kupiškis, mortis la  en Subačius) estis kulturaganto, ĵurnalisto, pacifisto kaj esperantisto.

Li oficis kiel stilisto de semajna agrikultura gazeto "Litova Terposedanto", kaj estis iniciatinto kaj fondinto de popola universitato (1920) en vilaĝo Dubliškiai, en kies programo figuris ankaŭ Esperanto. Estante principa pacifisto, adepto de Lev Tolstoj, Balys Dūda fondis eldonsocieton "Fajreto" (1922), kiu eldonadis litovlingvan revuon "Renaskiĝo"; la revuo bonefike propagandis Esperanton, unu el la punktoj de revua programo estis lingvo internacia. Vilaĝa popola universitato, establita de Balys Dūda, estis unusola en Litovio kaj restigis spurojn: "studentoj" de Dubliškiai estis lingvisto Grigas, pedagogo J. Laužikas, landesploristo Juozas Petrulis. Balys Dūda estas entombigita en Subačius.

## Fonto 
* Povilas Stašys, *Litova Stelo*, 1997,  julio-aŭgusto, n-ro 4, pĝ. 26.

Dūda, Balys
Kategorio:Litovaj pedagogoj
Markas Robinzonas

**Markas Robinzonas** (naskiĝis la  en Lazdijai; mortis la  en Vilno kaj estas sepultita en juda tombejo en la urbokvartalo Žvėrynas) estis merita medicinisto, kuracisto-venerologo kaj esperantisto.

Dum la milito 1941-1945 li estis doktoro en la Ruĝa armeo. Al Esperanto aliĝis en 1924. Aktiva ano de la Esperanto-societo en Kaŭno (Kaunas) sub gvidado de Paŭlo Medem. Organizinto de Esperanto-grupo kaj samtempe UEA delegito en Plungė, ĉeestis Baltian E-kongreson en Talino (1940). Dum stalinisma epoko li estis unu el nemultaj, kiu kuraĝis publike nomi sin esperantisto. Post la renaskiĝo de Esperanto en Sovetunio (1956) M. Robinzonas plej aktive sindonis al reorganiza laboro de Esperanto en Vilno kaj en tuta Litovio. Li estis estrarano de Vilna Esperanto-klubo, aktiva kaj objektiva komisiano de eldonataj Esperanto-lernolibroj. En BET-oj li ĉiam gvidis matenan gimnastikon. Li ŝatis vojaĝi kaj poste rakonti siajn impresojn al esperantistoj.

## Literaturo 
* 
## Fonto 
* Povilas Stašys, *Litova Stelo*, 1998, januaro-februaro, n-ro 1, pĝ. 21.

Robinzonas, Markas
Natria apolato

**Natria apolato**, **apolato de natrio** aŭ **C2H3NaO3S** estas natria heparinoido, nature okazanta aŭ sinteze alte-sulfatita polisakarido. Ĝi konatas kiel vazoprotektiva, pro ĝia antikoaguliga aktiveco kaj anti-inflamaj proprecoj.

## Literaturo 
* Self.gutenberg.org
* Spanish Chemical and Pharmaceutical Glossary: English-Spanish, Spanish-English, Hilda Zayas
* Harmonized Tariff Schedule of the United States (2006), Stephen Koplan, Deanna Tanner Okun
* The Law on Medicines: Volume 3 Distribution and Selling, H.S. Harrison
* Pharmaceutical Chemistry- VI
* Dictionary of Medical Objects / Medizinisches Sachwörterbuch / Dictionnaire ..., A. Nobel

## Referencoj 
apolato
Natria adipato

**Natria adipato**, **adipato de natrio** aŭ **Na-COO-(CH2)4-COO-Na** estas natria salo de adipata acido, identigita kiel nutro-aldonaĵo E356, kaj uzata kiel acida kontrolanto en nutro-industrio. Ĝi estas blanka pulvoro, kun sala gusto, kiu povas anstataŭi la ordinaran doman salon. La adipato de natrio devenas el acido kies natura origino trovatas en herboj tiel kiel Beta vulgaris kaj en la suko de sukerkano, tamen, nuntempe ĝi estas artefarite sintezita.

## Sintezoj 
* Natria adipato estiĝas pere de reakcio inter la adipata acido kaj natria karbonato:

**\mathrm{  \ HOOC-(CH_2)_4-COOH + Na_2CO_3 \longrightarrow }**

**\mathrm{    \ Na-COO-(CH_2)_4-COO-Na + \ H_2O + \ CO_2 \uparrow }**

* aŭ pere de reakcio inter la etila-adipato kaj natria hidroksido:

**\mathrm{  \ (CH_3CH_2-O)_2-COO-(CH_2)_4-COO + 2\;NaOH \longrightarrow }**

**\mathrm{    \ Na-COO-(CH_2)_4-COO^-Na + \ 2\;H_3C-CH_2-OH \uparrow }**

## Reakcioj 
Natria hidroksido estiĝas kiam natria adipato hejtatas en la ĉeesto de natria bikarbonato sub altaj temperaturoj. Adipata acido bolas kiam temperaturo atingas :

**\mathrm{    \ Na-COO-(CH_2)_4-COO-Na \underset {Na_2CO3} \overset{950^oC - 1100^oC}\longrightarrow  }**

**\mathrm{    \ H-COO-(CH_2)_4-COO-H \uparrow + 2\;NaOH }**

* Elektrolizo de natria adipato estigas ciklobutanon:

450px|eta|center|Elektrolizo de adipato de natrio

## Literaturo 
* Food Additives in Europe 2000
* Hazardous and Industrial Waste Proceedings, 27th Mid-Atlantic Conference, Arup K. SenGupta
* Santa Cruz Biotechnology 
* ChemNet 
* The Dictionary of Cell & Molecular Biology, John M. Lackie
* Chemical Book

## Referencoj 
Kategorio:Natriaj kombinaĵoj
Kategorio:Adipatoj
Gábor Graff

**Gábor Graff,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Graff Gábor** estis hungarlandana pastro, monaĥo, profesoro. (Pri la nacieco mankas informoj.)

Gábor Graff http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/042/pc004217.html#4 naskiĝis la  1696 en Moravio en Příbor. Li mortis la  1759 en Hungara reĝlando en Kassa (nuntempa Košice en Slovakio).

## Biografio 
Gábor Graff aliĝis al la jezuitoj en 1713 en Nagyszombat, li frekventis jezuitan gimnazion en Trencsén, poste li studis en Jezuita Universitato de Nagyszombat. Li ricevis diplomojn el filozofio kaj teologio. Post siaj studoj li instruis samloke en la universitato, post jaroj en Kassa, kie en 1737 li estis dekano. Li revenis instrui en Nagyszombat, kie li estis rektoro inter 1739/40–1745/46 http://www.elte.hu/rektorok. Li estis lektoro en Pozsony, fine presejestro en Kassa. Resume li estis pedagogo 46 jarojn.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Panegyris D. Francisco Xav. adornata* (1722)
* *Lustra Pannonici...* (1730)
* *Problema philosophium orbis litterati judicio propositum* (1731)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Natria askorbato

**Natria askorbato**, **askorbato de natrio** aŭ **C5H5O5CH2ONa** estas minerala salo de askorbata acido aŭ Vitamino C. Kiel natria salo de askorbata acido, ĝi konatas kiel minerala askorbato. Natria askorbato provizas 131&nbsp;mg da natrio po 1000&nbsp;mg da askorbata acido, stekiometrie, 1 g da natria askorbato enhavas 889&nbsp;mg-ojn da askorbata acido kaj 111&nbsp;mg-ojn da natrio.

Kiel nutro-aldonaĵo, ĝi identiĝas kiel E301 kaj uzatas kiel antioksidanto kaj acida kontrolanto. Ĝi estas aprobita kiel nutro-aldonaĵo en Usono, Aŭstralio kaj Nov-Zelando. En studoj "en vitro", natria askorbato montriĝis tre efika kontraŭ la citotoksaj efektoj de pluraj grupoj da malignaj ĉeloj, inkluzive de melanomaj ĉeloj kiuj estas aparte impreseblaj.

## Sintezo 
Natria askorbato estiĝas pere de dissolvado de askorbata acido en akvo kun aldono de ekvivalenta kvanto da natria bikarbonato en akvo. Post ĉesigo de eferveskeco, la natria askorbato precipitiĝas pere de aldono de izopropanolo.

**\mathrm{  \ C_5H_5O_5CH_2OH + NaHCO_3 \longrightarrow }**

**\mathrm{  \ C_5H_5O_5CH_2ONa + H_2O + CO_2  }**

### Sintezo 1 
* Kiel antioksidiga substanco askorbata acido transformas benzoatojn en benzenon, kiu estas kancerogena substanco:

## Reakcio 
Natria askorbato reakcias kun klorida acido por estigi dehidroaskorbatan acidon kaj natrian kloridon:

**\mathrm{  \ C_5H_5O_5CH_2ONa + HCl \longrightarrow }**

**\mathrm{  \ C_5H_3O_5CH_2OH + NaCl + H_2O}**

## Literaturo 
* Advances in Food Research, Volume 29
* Handbook of Preservatives, Michael Ash, Irene Ash
* Advanced Physicochemical Treatment Processes, Lawrence K Wang,Yung-Tse Hung,Nazih K. Shammas
* Food Chemicals Codex, Institute of Medicine (U.S.). Committee on Food Chemicals Codex
* The Handbook of Microbiological Media for the Examination of Food, Ronald M. Atlas
* Soy Protein and Formulated Meat Products, H. W. Hoogenkamp
* Vitamin-Binding Proteins: Functional Consequences, Krishnamurti Dakshinamurti,Shyamala Dakshinamurti

## Vidu ankaŭ 
* Kalia askorbato

## Referencoj 
Kategorio:Natriaj kombinaĵoj
Kategorio:Askorbatoj
Chris Christie

**Chris CHRISTIE** (elparolu "KRIS KRIsti"; plenanome **Christopher James CHRISTIE**, naskita la  estas usona advokato kaj respublikana politikisto, kiu servas kiel la estro de la usona subŝtato Novĵerzejo. Li elektiĝis en 2009, ekservis la , kaj reelektiĝis en 2013. Li estas kandidato por la respublikana nomumo por la usona prezidenteco en la voĉdonado de 2016. En 2012 oni menciis lin kiel ebla kandidato sed li ne kandidatigis sin. Li tamen prezentis ĉefparoladon ĉe la tiujara respublikana partia landkongreso. Post malfavora rezulto en Iovao, la  Christie ĉesigis sian kampanjon.  La 26-an de februaro, li anoncis sian subtenon por la kandidato Donald Trump.eta|Chris Christie en aprilo 2015

## Notoj 
Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Guberniestroj de Nov-Ĵerzejo
Juozas Petrulis

**Juozas Petrulis** (naskiĝis la  en vilaĝo Rudikiai, distrikto Kupiškis; mortis la  en Vilnius, sepultita en tombejo de Žvėrynas, Vilno) estis etnografo, oficis kiel scienca kunlaboranto en Vilniusa Ŝtata Artmuzeo.

1923 lingvon ellernis memstare, poste en Šiauliai finis ankaŭ kurson (1939) gvidantan de Rubaževičius. Kiel pacifiston (rifuzis militservi) milita tribunalo en 1927 kondamnis lin al okjara enkarcerigo. Tio elvokis ondon da protestoj, diverslandaj esperantistoj kaj pacamikoj postulis liberigi la kondamniton. Aperadis artikoloj pri J.Petrulis en sveda revuo "Brand" (1933, n-ro 20). En 1933 li jam estis libera kaj komencis studi. En 1939-1944 li laboris en muzeo de Šiauliai, partoprenis en multaj etnografiaj ekspedicioj. En 1947-1955 Petrulis estis direktoro de historia-etnografia muzeo en Vilnius, 1956-1957 fakestro de tiu muzeo. Ekde 1958 - artisto de restaŭraj laborejoj en Ŝtata Artmuzeo. Li kolektis abundan materialon pri popolaj lignoskulptistoj; liaj artikoloj, ĉiam kompetente preparitaj, estis volonte aperigataj en diversaj litovaj kaj Esperantaj revuoj. Petrulis estis ankaŭ arda populariganto de Esperanto, kolektis materialon pri estintaj esperantistoj en enciklopedia stilo. En malliberejo gvidis E-kursojn (1930). En 1938 travojaĝis Italion, Germanion, Svislandon uzante Esperanton. En 1940 litovigis verkon de L. Zamenhof "La esenco kaj estonteco de lingvo internacia". Kunaŭtoro de ampleksa E-lernolibro por litovoj, eldonita en 1959.
Post la morto arkivon de J. Petrulis transprenis Nacia Biblioteko de Litovio “Martynas Mažvydas” en Vilnius.

## Fontoj 
* Povilas Stašys, *Litova Stelo*, 1997, novembro-decembro, n-ro 6, pĝ. 24.

Petrulis, Juozas
Kategorio:Justuloj inter la popoloj