Lindley Murray (gramatikisto)

**Lindley MURRAY** (n. la 7-an de junio 1745, Harper Tavern, Pensilvanio, Usono ; m. la 16-an de januaro 1826, Holgate, apud Jorko, Unuiĝinta Reĝlando) estis usona advokato kaj komercisto, kiu famiĝis kiel gramatikisto. Lia verko " *English Grammar" (Angla gramatiko* ) fariĝis, post la "Spelling Book" (Ortografio) de Noah Webster, la plej vendata anglalingva libro de la unua duono de la 19-a jarcento. Anglaj lernejaj gramatikoj referencis al ĉi tiu verko ĝis la 1960-aj jaroj. 

## La gramatiko 
Antaŭ ol Lindley Murray traktis la temon, la plej grava gramatiko venis de la Oksforda profesoro pri poezio kaj pli posta londona episkopo Robert Lowth. Lia anonime publikigita **Mallonga Enkonduko al Angla Gramatiko** aperis en 1762. Lowth, kiel pli poste Murray, alprenis preskriban aliron, kio signifas, ke ili volis starigi normojn per siaj gramatikoj. La unua frazo de lia gramatiko estis: " *Angla gramatiko estas la arto paroli kaj skribi la anglan lingvon dece."* Murray *prenis* multon da sia materialo de Lowth.

Dum sia emeritiĝo, Murray estis petita verki instrumaterialojn por knabina lernejo. Tio rezultigis " *Angla Gramatiko", adaptita al la malsamaj klasoj de lernantoj: Kun Apendico, enhavanta Regulojn kaj Observojn por Antaŭenigi Klarecon en Parolado kaj Skribado*, kiu estis publikigita en 1795. La verko ĝuis fenomenan sukceson, kun 200 eldonoj ĝis 1850 sole kaj 20 milionoj da kopioj venditaj. Ĝi estis eĉ pli populara en Usono ol en Britio kaj estis tradukita en multajn aliajn lingvojn. Unu faktoro kontribuanta al ĝia sukceso estis, ke en la tempo de Murray ne ekzistis kopirajto por protekti aŭtorajn rajtojn. Komence de la 19-a jarcento, "gramatiko" kaj Murray fariĝis sinonimoj en la anglalingva mondo, kaj lia populareco ankaŭ estas montrita per la fakto, ke verkistoj kiel Charles Dickens kaj satiraj revuoj kiel *Punch* mokis lin. En artikoloj pri gramatiko, *la "Angla Gramatiko"* de Murray ĉiam funkciis kiel normo, ĉu ĝi estis malakceptita aŭ defendita.

Murray estis fervora observanto de la angla lingvo, kaj multe de lia gramatiko povus ankoraŭ aperi hodiaŭ en moderna priskriba gramatiko, kun certaj ŝanĝoj en terminologio.

La koncizaj reguloj, kiuj plejparte estus nekontestataj eĉ hodiaŭ, estas sekvataj de longaj, malgrandpresitaj komentoj, kiuj foje provokis mokadon eĉ dum la vivo de Murray. Ekzemple, Murray argumentis, ke la pronomo *"kiu"* (angle who) *ne estu uzata post "infano* " ĉar infanoj ankoraŭ ne estis raciaj estaĵoj. Murray malakceptis duoblan neon, kvankam ĝi troveblas en la malnovangla lingvo, estis uzata de Shakespeare, kaj ankaŭ estis ofte uzata en parollingva parolado por aserto en sia tempo. Murray estis tiel konvinkita pri la valoro de siaj gramatikaj normoj, ke li eĉ kondamnis la uzon de *"volo"* kaj " *devos"* en la Biblio de Reĝo Jakobo. Ĉi tio finfine kondukis al tio, ke la lingvo uzata de la plimulto de anglalingvanoj estis markita kiel "malĝusta". Multaj aliaj reguloj, kiujn Murray origine celis kiel stilajn rekomendojn, fariĝis normoj en la lernejo, de kiuj studentoj ne rajtis devii. Ekzemple, Murray rekomendis ne fini frazon per adverbo.

El ĉiuj libroj, la Gramatiko de Murray havis la plej grandan influon sur la disigo de la angla en norman lingvon kaj nenormajn variaĵojn, dum antaŭe ĝi formis kontinuumon.

Aldone al sia gramatiko, li verkis aliajn lernolibrojn, el kiuj la *Angla Leganto* estis la plej populara.

## Aliaj verkaĵoj 
En 1797, Murray publikigis libron de praktikaj ekzercoj pri angla gramatiko - *English Exercises with a key to the tasks* (Anglaj Ekzercoj kun ŝlosilo al la taskoj), ambaŭ libroj ankaŭ estis tre postulataj. Poste, Murray ankaŭ verkis lernolibrojn de la franca lingvo - *Lecteur Francais* (1802) kaj *Introduction to the Lecteur Francais* (1807).

Inter la libroj verkitaj de Murray dum sia emeritiĝo estas la verko de 1787 *The Power of Religion on the Mind* (La povo de religio sur la menso)*,* kiu havis 20 eldonojn ĝis 1842 kaj estis tradukita en la francan dufoje.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  diversaj formatoj havebla ĉe la Interreta Arkivo
* La Lindley Murray Paperoj tenita ĉe Amikoj Historia Biblioteko de Swarthmore Altlernejo

Kategorio:Personoj de Jorko
Kategorio:Anglaj kvakeroj
Kategorio:Usonaj kvakeroj