open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kartvelia milita vojo

[eta|300px|Aŭtomobila [ponto sur Kartvelia milita vojo ĉe urbeto Ananuri]]
**Kartvelia milita vojo** estas grava vojo trans Kaŭkaza montaro, liganta urbon Vladikavkaz en la nordo (nun rusia respubliko Nord-Osetio) kaj Tbilisi en la sudo (nun ĉefurbo de Kartvelio). La totala longeco de la vojo estas 208 kilometroj. La plej alta punkto de la vojo estas *pereval Krestovij* (2384 metroj super nivelo de maro).

## Historio 
Trapasejo en la centra Kaŭkazo estis konata ekde antikveco. Tamen konstruado de fidinda moderna vojo komenciĝis nur post la jaro 1783, kiam estis subskribita Kontrakto de Georgijevsk (laŭ ĝi Kartvelio iĝis ŝtato protektata de Rusio). En 1799 ekfunkciis la unua versio de la vojo, en 1801 startis ĝia nova rekonstruo.

La vojo havis tre gravan ekonomian kaj kulturan rolon. Ĉe ĝiaj randoj restas multaj memoraĵoj kaj vidindaĵoj. Ĝi estas menciita en rusa literaturo en verkoj de multaj aŭtoroj inkluzive de Puŝkin kaj Lermontov.

## Nuna uzo 
Dum lastaj kelkaj jaroj trafiko sur la vojo ne estas maksimume aktiva pro apero de ŝtata limo inter Rusio kaj Kartvelio. Ĉe nord-osetia vilaĝo Verĥnij Lars staras rusia doganejo, ĉe la kartvelia urbo Kazbegi — kartvelia doganejo. Samtempe la vojo iĝis tre grava por alia sud-kaŭkazia lando, Armenio, kiu estas fakte blokita de Azerbajĝano kaj Turkio kaj ne havas eliron al maro.

Ekde la 11-a de julio 2006 la vojo estis fermita pretekste de rekonstruo de doganejo ĉe vilaĝo Verĥnij Lars. Fine de aŭgusto 2006 funkciis dum tri tagoj por enlasi etne kartvelajn infanojn el Vladikavkaz, kiuj pasigis someron ĉe parencoj en Kartvelio.

La 13-an de novembro 2009 registaro de Kartvelio konsentis malfermi la vojon, kiu ĉefe servos ekonomion de Armenio, sed ankaŭ de Kartvelio per tranzitaj enspezoj. Ankaŭ la longe disigitaj familioj de vladikavkazaj kartveloj povos pli facile rilati kun la parencoj en Kartvelio.

## Aliaj vojoj trans Kaŭkazo 
Krom la du marbordaj vojoj (ĉe Kaspia maro kaj ĉe Nigra maro) ekzistas nur du funkciantaj aŭtomobilaj vojoj inter Suda kaj Norda Kaŭkazio: Kartvelia milita vojo kaj Transkaŭkaza magistralo.

Georgische Heerstrasse-20-Siedlung-2019-gje.jpg|
Georgische Heerstrasse-22-Kirche-2019-gje.jpg|
Georgische Heerstrasse-34-Bergkuppe-2019-gje.jpg|
Georgische Heerstrasse-Kalksinter-08-2019-gje.jpg|
Georgische Heerstrasse-Kreuzpass-08-Gedenkstaette-2019-gje.jpg|
Treaty of Georgievsk Monument-20-Ausblick-2019-gje.jpg|

Kategorio:Transporto en Nord-Osetio
Kategorio:Aŭtovojoj en Kartvelio
Kategorio:Aŭtovojoj en Rusio
Kategorio:Internaciaj ŝoseaj retoj
Albi (Italio)

**Albi** estas komunumo de Italio.

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Kalabrio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Catanzaro
Albi (Francio)

**Albi** (jen france kaj okcitane) estas franca komunumo kaj la ĉefurbo de la departemento Tarn. Ĝi troviĝas en la regiono  kaj havas proksimume 50.000 loĝantojn.

Kvankam albigensismo, mezepoka herezo (aŭ katarismo) ŝuldas sian nomon al la  ĉirkaŭaĵoj de tiu urbo, fakte ĉi lasta ne havis pli multajn  anojn de tiu herezo ol la cetero de Langvedoko.

## Geografio 
Albi ĝuas belegan situacion sur monteto super la rivero Tarn.

## Vidindaĵoj 
Albi estas unu el la "rozkoloraj" urboj de sudokcidenta Francio, samkiel Tuluzo aŭ Montauban, pro la koloro de la brikoj per kiuj la tuta urbo estis konstruita.

La fortikigita katedralo Sainte Cécile, el videblaj rozkoloraj brikoj, konstruita inter 1282 kaj 1480, kun siaj mirindaj pentraĵoj kaj la episkopa palaco, kie nun hejmas la muzeo pri la pentristo Toulouse-Lautrec estas la ĉefaj vidindaĵoj de la urbo. Sed menciindaj estas ankaŭ la mezepokaj mallarĝaj stratoj, kaj la multnombraj preĝejoj kaj kapeletoj de la urbocentro.

La 31-an de julio 2010, en Brasilia, la « Episkopa Urbo Albi », kiu entenas la katedralon Sainte-Cécile, la episkopan Palacon de la Berbie, la preĝejo Saint-Salvi kaj ties klostro, la bordoj de la rivero Tarn kaj la malnova Ponto kaj pluraj konstruaĵoj klasigitaj kiel historiaj monumentoj estis aldonitaj al la listo de Monda heredaĵo de Unesko.

## Lokaj famuloj 
Albi estas la naskiĝloko de Toulouse-Lautrec kaj de La Pérouse (1741 - 1788), esploristo kiu malkovris plurajn insulojn de la Pacifika Oceano.

## Esperantistoj 
* Philippe Rienau

## Bildaro 

(Albi) Bell tower of the Ste Cécile Cathedral - West exposure.jpg|La katedralo
Dosiero:Albi statue.jpg|Statuo en la palaco de la Berbie
Dosiero:Albi statue laperouse.jpg|Statuo de Jean François Galaup, grafo de Lapérouse
|Moderna teatrejo
Dosiero:Antikva klostro.jpg|Antikva klostro nun integrita inter loĝejoj
Dosiero:Fontano antaux la katedralo.jpg|Fontano antaŭ la katedralo
(Albi) Palais de la Berbie - Jardin ancienne place d'arme.jpg|Ĝardeno de la episkopa palaco
(Albi) La tour Saint-Michel et la cour d'honneur du palais de la Berbie.jpg|Interna korto de la Muzeo Toulouse-Lautrec
Dosiero:Tipa popola arkitekturo.jpg|Tipa popola arkitekturo
Dosiero:Turo de la katedralo sub ponto.jpg|Turo de la katedralo sub ponto
Dosiero:Panoramo de la moderna urbo.jpg|Panoramo de la moderna urbo
Dosiero:Ĉerivera fabriko.jpg|Ĉerivera fabriko konvertita en nuna hotelo kaj ponto

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Tarn
* Listo de urboj de Francio
* Albi-Madeleine (stacidomo)
* Albi-Ville (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mairie-albi.fr/eng/index.html  Oficiala Retejo
* http://www.mairie-albi.fr Oficiala Retejo
* http://france-for-visitors.com/languedoc/albi.html Vizitantoj de Albi
* http://www.newadvent.org/cathen/01267a.htm Arkidiocezo de Albi


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Tarn
Stilo (Italio)

**Stilo** estas komunumo de Italio. Fine de  en la komunumo vivis . Kristana patrono de la komunumo estas la Sankta Georgo, kies memortago, la 23-a de aprilo, sekve estas la komunuma festotago.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300ra|panoramo

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Kalabrio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Reggio Calabria
Filadelfia (Italio)

**Filadelfia** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Kalabrio kaj la provinco Vibo Valentia kaj situas en alteco de  metroj super la marnivelo. Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la [[]], kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaras la komunumoj .

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* informoj en administra datumbazo, kun informoj pri lernejoj, apotekoj kaj bankoj ()

eta|maldekstra|300ra| 

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Kalabrio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Vibo Valentia
Siksto la 1-a

**Sankta Siksto la 1-a** estis 7-a papo. Li mortis en la 1-a de februaro 125 kaj regis eklezion inter 115(?) kaj 125. Siksto apartenis al nobela familio de Elvidia (Grekio) kaj eble estis la unua ne juddevena papo.

La Annuario Pontificio de Vatikano (2003) identigas lin kiel romanon kiu regis de 117 aŭ 119 al 126 aŭ 128. Laŭ la Liberiana Katalogo de papoj, li regis la eklezion dum la regado de Hadriano "a consulatu Negro et Aproniani usque Vero III et Ambibulo ", kiu estas, de 117 al 126.

Eŭsebio diras en sia Kroniko ke Siksto la 1-a estis papo de 114 al 124, dum lia Eklezia Historio, utiligis malsaman katalogon de papoj, kiu diras ke li regis de 114 al 128. Ĉiuj aŭtoritatoj konsentas ke li regis proksimume dek jarojn.

Li estis romano laŭ naskiĝo, kaj la nomo de lia patro estis Pastor. Laŭ la Liber pontificalis (ed. Duchesne, mi. 128), li donis al la sekvantaro tri preskribojn:

* neniu ministro rajtas tuŝi la sanktajn glasojn;
* ke episkopoj kiuj estis alvokitaj al Sankta Seĝo devas, post ilia reveno, ne esti ricevitaj de ilia diocezo krom post prezentado de apostolaj leteroj;
* post la Antaŭparolo en la Meso la pastro devas deklami la Sanctus kun la komunumo.

La Feliciana Katalogo de papoj kaj la diversaj martirologioj deklaras lin martiro. Sankta Ireneo de Liono, skribante en la dua jarcento, diras nenion de lia martireco; lia posteulo Telesforo estas la unua papo post Sankta Petro kiun Ireneo indikas martiron.

Li estis entombigita en Vatikano, apud la tombo de Sankta Petro. Liaj restaĵoj laŭdire estis transdonitaj al Alatri en 1132, kvankam O. Jozzi asertas ke ili estas daŭre en la Vatikana Baziliko.

Alban Butler (Vivo de la sanktuloj, 6 aprilo) deklaras ke Klemento la 10-a donis kelkajn el liaj restaĵoj al kardinalo de Retz, kiu lokis ilin en la Abatejo de Sankta Mikaelo en Loreno. La festo de Siksto estas festita en la Katolika Kanono de la Meso kiel Siksto la 2-a, ne Siksto la 1-a.

Lia festeno estas famkonata la 6-an de aprilo.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.newadvent.org/cathen/14031b.htm 
* http://www.heiligenlexikon.de/BiographienS/Sixtus_I_Xystus.htm 
* http://www.bautz.de/bbkl/s/sixtus_i.shtml 

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Papoj
Filadelfio

**Filadelfio** havas diversajn signifojn:

***Filadelfio (Egiptio)** estis historia urbo en antikva Egiptio.
***Filadelfio (Paragvajo)** estas urbo en Paragvajo.
***Filadelfio (Pensilvanio)** estas la plej granda urbo en Pensilvanio, Usono.
***Filadelfia (Italio)** estas komunumo de Italio.

## Vidu ankaŭ 
* Filadelfo, ĝenro de floraj arbustoj
* Filadelfacoj
* Filadelfi-koridoro
Suno (Italio)

**Suno** estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Novaro de la regiono Piemonto. Fine de  en la komunumo vivis . Kristana patrono estas la sanktulo Genesio de Romo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago. 

Najbaras la komunumoj .

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Piemonto
Kategorio:Komunumoj de Provinco Novara
Gaumont

**Gaumont** estas franca societo produktanta, distribuanta kaj ekspluatanta kinaĵojn, do filmkompanio. Ĝi estis kreita en 1895 kaj estas la plej malnova kina societo en la mondo.

Gaumont estis fondita sub la nomo de *L. Gaumont et compagnie* de *Léon Gaumont* en julio 1895 reprenante la *Comptoir Général de Photographie*. La societo fabrikis en la komenco projekciilojn kaj kameraojn. Ekde aprilo 1896 ĝi vendas la kolorfotografilon de Georges Demenÿ al bazaristoj kun demonstradaj ekzemplobendoj.

Ĝi havis Gaumont-Palace, la plej grandan kinejon en la mondo en 1911 kaj ankoraŭ tia en 1931.

## Vidu ankaŭ
* Pathé

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo ()
* du-minuta filmo el kineja novaĵelsendo de kompanio *Gaumont* pri la, UK 1911 en Antverpeno, unu el la plej fruaj filmaj dokumentoj pri Esperanto
* nederlandlingva artikolo pri la rilato inter Gaumont kaj Esperanto, de 1999, jen en arkivo de 2007

Kategorio:Kino
Ne (Italio)

**Ne** estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Ligurio kaj la provinco Ĝenovo, kiu ekde 2015 oficiale nomatas metropola urbo Ĝenovo. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaras la komunumoj Borzonasca, Carasco, Casarza Ligure, Cogorno, Lavagna, Maissana (SP), Mezzanego, Sestri Levante, Varese Ligure (SP).

Kristanisma patrono de la komunumo estas la sankta [[]], kies religia memortago sekve estas la komunuma festotago.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Ligurio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Genova
Rezulto

La **rezulto** estas la fina atingo de procezo, de kalkulo aŭ de rezonado.

## Ekzemploj
*el matematiko:
**La rezulto de adicio estas sumo.
**La rezulto de divido estas kvociento.
**La rezulto de multipliko estas produto.
**La rezulto de subtraho estas diferenco.
*aliaj:
**La rezulto de esploro estas trovo aŭ netrovo.
**La rezulto de hejtado estas varmiĝo.

Kategorio:Procezaj kalkuloj
Kategorio:Kalkulo
Trovo (Italio)

**Trovo** estas komunumo de Italio.

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Pavia
Marguerite Moreau

**Marguerite MOREAU** (naskiĝis la 25-an de aprilo 1977) estas usona aktoro, kies unua sukcesa ludo estis en la usona televida serio Blossom en 1994 kaj 1995, ludanta Melanie-on. Ŝi iĝis stelulino kiel Charlie McGee en la televida filmo *Fajrigisto 2* (2002) kaj Reĝino de la damnitoj (2003, *Queen of The Damned*).

Marguerite aperis en du epizodoj de *Lost*, ludanta Starla-on.

Kategorio:Usonaj aktoroj
Ruino (Italio)

**Ruino** estas loĝloko de Italio kaj ĝis la jaro 2018 estis memstara komunumo, kiu komence de 2018 havis 708 loĝantojn. La 1-an de januaro 2019 ĝi kunfandiĝis kun la komunumoj Canevino kaj Valverde por formi la novan komunumon Colli Verdi. La iama disa komunumo apartenis al la komunumaro Comunità Montana Oltrepò Pavese. 

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Lombardio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Pavia
Rumo (Italio)

**Rumo** estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Trentino-Supra Adiĝo/Sudtirolo kaj en la provinco Trento, en la nordo de la lando. Fine de la jaro 2015 la komunumo havis 820 loĝantojn.

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Trentino-Supra Adiĝo
Kategorio:Komunumoj de Provinco Trento
Vo'

eta|maldekstra|240ra|
**Vo**' estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la provinco Padovo kaj la historia regiono Veneto, nordokcidente de la Adriatika Maro. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis . Ili dividiĝas al areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sanktulo , kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaras la komunumoj .

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|centra|300ra|

Kategorio:Komunumoj de Veneto
Kategorio:Komunumoj de Provinco Padovo
Vas

**Vas**  estas mezgranda administra unuo de okcidenta Hungario. La departemento najbaras okcidente al Aŭstrio (Burgenland), sudokcidente al Slovenio, sude al la departemento Zala, oriente al Veszprém kaj norde al Győr-Moson-Sopron.

## Komunumoj de la departemento 
Szombathely apartenas al la plej grandaj hungaraj urboj, krome estas malgrandaj urboj, nur 2 grandvilaĝoj, fine estas multe da malgrandaj vilaĝoj. En la okcidenta flanko la hungaroj fondis reton de farmoj (hungare szer), kies tasko estis defendi la limon. Poste foje el ili formiĝis malgrandaj vilaĝoj.

### Urboj de la departemento, samtempe subregionaj centroj 
Szombathely estas ankaŭ departementejo kune kun departementa rajto. Vasvár estas la iama departementejo.

### Simplaj urboj de la departemento 
### Vilaĝoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Hungariaj departementoj
Vas (Italio)

**Vas** ĝis la 28-a de decembro 2013 estis komunumo de Italio. Tiam ĝi kunfandiĝis kun la apuda komunumo Quero al nova komunumo Quero Vas, kiu apartenas al la regiono Veneto kaj al la provinco Belluno. La komunumopartoj situas en la montoĉeno Dolomitoj, suda kalkoŝtona parto (aŭ laŭ alia difino antaŭmontaro) de la Alpoj.

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Veneto
Kategorio:Komunumoj de Provinco Belluno
Gheorghe Lazăr

**Gheorghe LAZĂR** [gjorge lazər], naskiĝinta la  en la vilaĝo Avrig en Transilvanio kaj mortinta tie la , estis rumana pedagogo kaj batalanto por baza popola klerigo.

eta|150ra|dekstra|Busto de Lazăr en Sibiu
Kiel junulo, filo de kamparano, li konatiĝis kun Samuel von Brukenthal, kiu zorgis pri lia edukado en Cluj kaj Vieno, kie Lazăr studis natursciencon kaj teologion. Reveninte post doktoriĝo al Transilvanio li iĝis profesoro ĉe la pastra seminario de Sibiu. Li decidis ne iĝi pastro, ĉar li admiris Napoleonon, eble ankaŭ la sekularajn idealojn de la Franca Revolucio. Laŭ aliaj la eklezio rifuzis lin pro lia reformemo.

En 1818 li en Bukareŝto fondis akademion de filozofio kaj matematiko, la unuan altlernejon de Rumanio. Ĝi ankoraŭ ekzistas sub la nomo "Politeknika Universitato", kiun ĝi ricevis en 1920.

En 1821 li grave malsaniĝis. Li reiris al sia hejma vilaĝo (kies estro estis lia frato) kaj tie mortis. Lia tombo estas en la korto de la ortodoksa kirko de Avrig.

## Verkoj 
Preskaŭ ĉiuj verkoj de Lazăr restis manuskriptoj.

Li tradukis el la germana en la rumanan moralajn por-infanajn instrutekstojn de la pedagogo Johann Heinrich Campe. En Sibio li verkis kompendion pri la geografio de Transilvanio kaj ruman-germanan gramatikon; ambaŭ perdiĝis. En Bukareŝto li verkis tekston pri aritmetiko kaj geometrio. Parto de liaj verkoj estis publikigita post lia morto:
* *Trigonometria*, red. Traian Lalescu, Bukareŝto, 1919.
* G. Bogdan-Duică k G. Popa Lisseanu, *Viața și opera lui Gheorghe Lazăr* [vivo kaj verkoj de G. L.], Bukareŝto, 1924.
* *Scrierile matematice ale lui Gheorghe Lazăr* [matematikaj skribaĵoj de G. L.], red. Axente Creangă, Bukareŝto, 1968.

## Honoroj 
Pluraj liceoj en Rumanio portas la nomon de Gheorghe Lazăr, interalie la liceo en Sibiu, kie li mem studis en 1801/02.

Same, multaj stratoj en Rumanio estas nomitaj laŭ li, kaj la komunumo Gheorghe Lazăr en distrikto Ialomița.

Sur la granda placo en Sibiu ekde 2006 staras statuo de Lazăr, farita de la skulptisto Radu Aftenie. Ĝis 2006 tie staris alia statuo pri Lazăr de la sama artisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Gheorghe-Lazăr-Kolegio en Bukareŝto
* Bildo de lia tombo 
* Liceo Gheorghe-Lazăr en Avrig
* www.cngl.eu (Gheorghe-Lazăr-Kilegio en Sibio)
* [Teksto pri li](http://ro.wikisource.org/wiki/Gheorghe_Laz%C4%83r_(Heliade)) de Ion Heliade Rădulescu en Vikifonto

Kategorio:Rumanaj pedagogoj
Sona (Italio)

**Sona** estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Veneto kaj en la provinco Verona.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Veneto
Kategorio:Komunumoj de Provinco Verona
Nanto (Italio)

**Nanto** estas komunumo de Italio.

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Veneto
Kategorio:Komunumoj de Provinco Vicenza
Vahrn

**Vahrn** - por kiu aldona itallingva literumo **Varna** estis elektita dum la unua duono de la 20-a jarcento - estas komunumo de Italio. Ĝi troviĝas en la sume plejparte germanlingva norda landoparto Aŭtonoma Provinco Sudtirolo, kiu post la Unua Mondmilito forpreniĝis de Aŭstrio kaj la norda parto de la kultura regiono Tirolo, kaj doniĝis al Italio. Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Najbaras la komunumoj Barbian, Klausen, Lajen, Ritten kaj Sarntal.

## Lingva distribuo 
Laŭ la nacia censo de 2011, plejmulto de la loĝantoj (87,8 %) parolas la germanan kiel denaska lingvo, 11,2 % parolas denaske la italan kaj 1 % la ladinan.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* gemeinde.vahrn.bz.it ( kaj )

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Sudtirolo
Nanto (Francio)

**Nanto** (franclingve *Nantes* ['nãt], bretonlingve *Naoned* ['naõnet], galolingve *Nauntt*) en okcidenta Francio estas la ĉef-urbo de la administra regiono Luarlandoj kaj de la departemento Loire-Atlantique. Nanto estas historie ankaŭ parto de la apuda regiono Bretonio. La internacia festivalo de sciencfikcio Utopiales okazas ĉiujare en ĝi.

## Arto kaj historio 
dekstra|eta|250px|Muzeo pri Jules Verne
Nanto famas kiel kultura urbo. En ĝi estas Kastelo de la Dukoj de Bretonio (13-a jarcento), Katedralo (11-a jarcento) kaj multaj muzeoj: belarta muzeo, muzeo pri natura historio kaj muzeo pri Jules Verne, kiu naskiĝis en Nanto. La nacia Kongreso de Esperanto de 2025 okazis la inter 7-a kaj 9-a de junio en Nanto, tradicie dum la semajnfino de pentekosto, de sabato ĝis la festotaga lundo.

## Edukado 
* Universitato de Nanto
* *Audencia Business School*
* e-artsup
* ''École pour l'informatique et les nouvelles technologies*
* *ISEG Marketing & Communication School*
* *ISEFAC Bachelor''

## Sporto
* Football Club de Nantes

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Nantes (stacidomo)
* Nantes-État (stacidomo)
* Chantenay (stacidomo)
* Doulon (stacidomo)
* Haluchère-Batignolles (stacidomo)
* Baziliko Saint-Donatien-et-Saint-Rogatien
* Tramtransporto en Nanto
* Tramtrajno Nantes-Châteaubriant
* Tramtrajno Nantes-Clisson

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Tirol (Sudtirolo)

[eta|maldekstra|300ra|La vilaĝo Tirolo supre de la urbo [Merano]]
**Tirol** (germane, ankaŭ *Dorf Tirol*, itale *Tirolo*) estas komunumo de la la plejparte germanlingva Aŭtonoma Provinco Sudtirolo en norda Italio. En la komunumo, ĉe pitoreska monta deklivo inter vitejoj kaj pomarbaroj, staras la mezepoka kastelo Tirolo, kiu donis sian nomon ne nur al la komunumo, sed al la tuta regiono Tirolo. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaras la komunumoj Kuens, Algund, Meran, Moos in Passeier, Partschins, Riffian kaj Schenna.

Nuntempe la plej grava ekonomia faktoro de la loko estas turismo. En la komunumo ĉirkaŭ 90 % de la bruta socia produkto devenas de turismo. En la multaj hoteloj kaj pensionoj kaj eĉ en kelkaj bienoj okazas ĉiujare ĉirkaŭ 700 000 tranoktadoj.

## Lingva distribuo 
La plejmulto de la loĝantoj (95,5%) parolas la germanan kiel denaska lingvo, 2,5% parolas denaske la italan kaj 2% la ladinan.

## Vidindaĵoj 
[eta|maldekstra|300ra|la [kastelo Tirolo, sidejo de la grafoj de Tirolo]]
* La preĝejo de Sankta Petro (*germane*: *St. Peter ob Gratsch*) nomata ankaŭ *Sankta Petro proksime al Tirolo* estas preĝejo el la karolida epoko en la municipo Tirol situanta supre de la vilaĝo Gratsch/Quarazze (Merano).

## Eksteraj ligiloj 
*  ( kaj )

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Trentino-Sudtirolo
Kategorio:Komunumoj de Sudtirolo
Avio (Italio)

**Avio** estas komunumo de Italio. Ĝi situas en la regiono Trentino kaj Supra Adiĝo/Sudtirolo kaj en ties pli suda provinco de Trento, en la nordo de la ŝtato. Fine de  en la komunumo vivis . Fine de  en la komunumo vivis . Kristana patroneco estas la doktrino de Ĉielenpreno de Maria, kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaras la komunumoj Brentonico, Malcesine (VR), Ala, Ferrara di Monte Baldo (VR), Brentino Belluno (VR) kaj Sant'Anna d'Alfaedo (VR) kaj Dolcè (VR).

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

maldekstra|eta|300px|kastelo de Avio
maldekstra|eta|300px|panoramo

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Trento
Rolo (Italio)

**Rolo** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la provinco Reggio Emilia kaj la regiono Emilio-Romanjo. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaraj komunumoj estas Carpi (MO), Fabbrico, Moglia (MN), Novi di Modena (MO) kaj Reggiolo.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Emilio-Romanjo
Kategorio:Komunumoj de Provinco Reggio Emilia
Perlo (Italio)

**Perlo** estas komunumo de Italio. Ĝi apartenas al la regiono Piemonto kaj al la provinco Cuneo. Najbaraj komunumoj estas Bagnasco, Ceva, Massimino (SV), Murialdo (SV), Nucetto kaj Priero.

Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|600ra|

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Piemonto
Kategorio:Komunumoj de Provinco Cuneo
István Gergely

**GERGELY István** (gergej) estas hungara skulptisto en Rumanio naskita en komunumo Cozmeni la 14-an de aŭgusto 1939 kaj mortinta la 13-an de marto 2008 en Kluĵo.

## Biografio 
Post la mezlernejaj artstudoj en Târgu Mureş li pristudis skulptarton en la artlernejo Ion Andreescu en Cluj-Napoca. De 1964. Li vivas tie kaj estis desegnaĵinstruisto en mezlernejo. Liaj plej popularaj kreaĵoj estas la reliefoj pri la elstaraj hungaraj kulturaj personecoj de Transilvanio.

## Elektitaj disĉiploj 
* István Buda (pentristo)

## Individuaj ekspozicioj 
* 1964 • Kolozsvár
* 1976 • Korunk Galéria, Kolozsvár • Galaţi.

## Publikplacaj skulptaĵoj 
* Diákművészeti Ház belső térdíszítése (1970, Kolozsvár [Florian Al. Milánnal])

* Alecu Russo román költő (mellszobor, 1973, Onyest)

* Bod Péter kaj Végh Antal mellszobrai (1973, Alsócsernáton)

* Gábor Áron (mellszobor, 1973, Sepsiszentgyörgy)

* amfiteátrum (1987, Kolozsvár, Brassai Líceum)

* Lorántffy Zsuzsanna (1996, Nagyvárad).

## Bibliografio 
* Murádin J.: Csernátoni Múzeum, Új Élet, 1973/9.
* Kántor L.: ~ szenvedélye (kat. előszó, Korunk Galéria, 1976).
* Banner Zoltán: *Gergely István*. PALLAS-AKADÉMIA Könykiadó, Csíkszereda, 2003.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

## Eksteraj ligiloj 
* [El ekspoziciejo de Korunk(https://eo.wikipedia.org/wiki/Korunk)]
* Nuntempa artkolektaĵo en Lăzarea
* Nomlisto de hungaraj artistoj en Rumanio 

Gergely, I.
Pico (Italio)

**Pico** - prononco  - estas komunumo de centra Italio. Ĝi situas en la regiono Latio kaj en la provinco Frozinono. Komence de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sankta , kies memortago sekve estas la komunuma festotago.

Najbaras la komunumoj .

## Famuloj 
* Tommaso Landolfi

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Latio
Kategorio:Komunumoj de Provinco Frosinone
Sketado

**Sketado** estas movado per specialaj modifitaj ŝuoj (sketiloj) por gliti aŭ ruli trans surfaco. Oni povas sketi por sporto (ekzemple, hokeo aŭ arta sketado), ekzerco aŭ amuzado. Ĉefe, sketado aludas al **glaci-glitado**.

## Aliaj tipoj de sketado 
Pluraj variaĵoj de sketado ekzistas:
* arta sketado
* klapsketado
* rapid-sketado
* skeletonado
* sketada derbio
* sketkurado

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Sketa Unio

Kategorio:Movadoj
Kategorio:Surfacoj
Kategorio:Sketiloj
Kategorio:Transportaj rimedoj movataj per homa forto
Kategorio:Vintra sporto
Vărșag

**Vărșag**  (hungare: **Székelyvarság** ) estas komunumo en Rumanio en la areo de fonto de Târnava Mare oriente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi estas disŝutita komunumo.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 mil 233 loĝantojn (hungaroj); en 1992 1 mil 560 (hungaroj).

En la censo de 2002 la 1.515 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio 
Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Székelyvarság apartenis al Hungario (*Udvarhely*). En ĝia teritorio fontas rivero Târnava Mare. Ĝis 1906 ĝi apartenis al Dealu. Ĝi estas regiono riĉa je mineralakvaj fontoj.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Katalin Kosztándi: pentristino.
* Dénes Sándor (n. 29-a de decembro 1939): muzikinstruisto, muzikpublicisto, ekde 1966 sekretario de filharmonio en Oradea.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto
* Eksa fortikaĵo Vărșag 

Dosiero: Varsag jud Harghita.svg|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Harghita
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Varmo (Italio)

**Varmo** - jen itale, friule *Vildivar* - estas komunumo en la pleja oriento de Italio. Ĝi situas en la regiono Friulo-Venecio Julia kaj, ene de ĝi, en la tradicia provinco Udine, kiu ekde aprilo 2018 ne plu estas oficiala administra unuo - nun la loko formale apartenas al administra unuo nomata ''. Fine de  en la komunumo vivis . Kristana patrono estas la sankta Laŭrenco de Romo, kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj Bertiolo, Camino al Tagliamento, Codroipo, Morsano al Tagliamento (PN), Rivignano, Ronchis kaj San Michele al Tagliamento (VE).

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Friulo-Venecio Julia
Kategorio:Komunumoj de Provinco Udine
Namsos

**Namsos** [NAMsus] estas urbo kaj komunumo en la provinco Trøndelag kaj al la pli larĝa regiono centra Norvegio. Komence de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigis loĝdenson de  loĝantoj/km².

Kadre de la administra reformo en Norvegio, la antaŭe najbaraj komunumoj Namdalseid kaj Fosnes estis kunfanditaj kun Namsos la 1-an de januaro 2020.

La urbo situas plej ene de Namsen-fjordo, kie la rivero Namsen fluas en la maron. Do, la nomo *Namsos* signifas *elfluo de Namsen* (*Namsens os*). Arboindustrio motivis la fondiĝon de la urbo, pro la amaso da arbaroj en la distrikto, kaj ligno estis elŝipeblaj el Namsos. Hodiaŭ Namsos estas konata pro sia bona rokmedio kun bandoj kiel Prudence, Null$katte$nylterne, kaj D.D.E.; kaj muzikistoj kiel Åge Aleksandersen, Askil HOLM, Stina MOLTU, kaj Bjarne Brøndbo. Aliaj famuloj de la urbo estas politikistoj Guttorm Hansen kaj Bjarne Håkon Hanssen, kaj verkistoj Idar LIND kaj Carl Frode Tiller.

## Historio 
Namsos fondiĝis en 1845. La ejo estis perfekta por fari arboindustrion, pro la apudeco al la arboriĉaj areoj de la geografia vala regiono kaj historia regno Namdalen kaj al la maro per la Namsen-fjordo. Unu el la plej gravaj kialoj por fondi Namsos estis havi impostan oficejon tie, ke arba kargo eksporteblu rekte al eksterlando. Ĝi estis dekoj da segejoj en Namdalen antaŭ la fondo de Namsos, ili estis eta segrjoj fonditaj de la arbarpropruloj. Hodiaŭ nur unu el la dek unu segejoj kiuj operaciis en Namsos ekzistas, Moelven Van Severen. Kie la maljuna Spillumsbruket lokiĝis, nun fonditas la nacian norvegan segmuseon.

La urbo brulis tri fojojn. La unua fajro okazis en 1871, kiam du knaboj ludis per fajrilo. La kialo por la dua fajro, en 1897, estas nekonata. La tria fojo estis dum la dua mondmilito tiam germanaj aviadiloj bombis la urbon la 20-a de aprilo 1940.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de komunumestro de Namsos ()
* Namsos Rokfestivalo  ()
* Namdalsavisa ()

Kategorio:Komunumoj de Trøndelag
Kategorio:Urboj de Norvegio
Noto (Italio)

**Noto** estas urbo en la provinco de Sirakuzo sur la itala insulo Sicilio. Ĝi apartenas al la samnoma regiono Sicilio kaj al la provinco Sirakuzo, ekde 2015 formale itale nomata *Libero consorzio comunale di Siracusa*. Fine de  en la komunumo vivis . Najbaraj komunumoj estas Avola, Canicattini Bagni, Ispica (RG), Modica (RG), Pachino, Palazzolo Acreide, Rosolini kaj Siracusa.

## Vidindaĵoj 
* Katedralo de Noto

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
János Maszelka

**MASZELKA János** [maselka jAnoŝ] estis hungara pentristo en Rumanio naskita en urbo Sighetu Marmaţiei la 24-an de januaro 1929 kaj mortinta la 20-an de decembro 2003 en  Odorheiu Secuiesc, kie li vivis de 1935. 

## Biografio
János Maszelka pristudis pentroarton ĝis 1955 en la Arta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. Li estis desegnaĵinstruisto, laboris kiel fakgvidanto ĉe la urba kulturdomo de Odorheiu Secuiesc organizinte la artan vivon de la urbo. Li estis dum kvaronjarcento unu el la fondintoj kaj organizintoj de la arttendaro en Mărtiniş. Li priportretis karbokrete la eminentulojn de la hungara literaturo.

## Bibliografio 
*Nagy Miklós Kund: *Maszelka János*. Pallas-Akadémia Könyvkiadó, Csíkszereda, 2004.

## Fonto
*Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Arthur Eddington

**Arthur Stanley EDDINGTON** (naskiĝis la 28-an de decembro 1882 en Kendal, mortis la 22-an de novembro 1944 en Kembriĝo) estis brita astrofizikisto.

La limmaso de Eddington, la maksimuma maso por ke la premo de radiado ne superu la gravitan altiron ĉe lumemisia korpo, estas nomata pro li.

Li famas pro sia laboro pri la teorio pri relativeco kaj fuzio. Eddington skribas artikolon en 1919, "Raporto pri la relativeco-teorio de gravito" kiu anoncis la Teorio de Ĝenerala Relativeco de Albert Einstein al la anglalingva mondo. Pro la Unua mondmilito, disvolvado de germana scienco ne estis bone sciata en Anglio.

Dosiero:1919 eclipse negative.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Eddington.html  
* http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Quotations/Eddington.html 
* http://www.bibliomania.com/NonFiction/Eddington/Stars/index.html 
* https://web.archive.org/web/20010411220717/http://www.usd.edu/phys/courses/phys300/gallery/clark/edd.html 
* Experiments of Sobral and Príncipe repeated in the space  project in proceeding in fórum astronomical.
* Surveying the shunting line of a ray of light of the space   
* Claus Bernet: Eddington, Arthur Stanley, in: BBKL, 32, 2011, 278-288: http://www.kirchenlexikon.de/e/eddington_a_s.shtml

Kategorio:Britaj astrofizikistoj
Kategorio:Relativecoteoriistoj
Super Bowl

En profesia usona piedpilkado, la **Super Bowl** (prononcita: *SUPer BOL*) estas ĉiujara konkurso por determini la ĉampionon de la National Football League (*Nacia Futbala Ligo*, mallongigo: **NFL**). La konkurso kaj flankaj festoj, kiu ĉiam okazis je vintra dimanĉo estas nomata **Super Bowl Sunday** (~Superboŭla Dimanĉo), kaj estas neoficiala festotago en Usono.

La konkurso komenciĝis en januaro de 1967 (nomata **AFC-NFC World Championship Game**), kiam la NFL-a ĉampiona teamo konkursis kontraŭ la pli nova *American Football League* (Amerika (Usona) Futbala Ligo). Kiam la du ligoj kuniĝis en 1970, la Super Bowl estiĝis la ĉampiono-konkurso.

La Super Bowl estas unu el la plej spektataj televidaj elsendaĵoj el Usono ĉiujare, kiu logas multajn firmaojn por elspezi milionoj da dolaroj por reklamoj. Ankaŭ, multaj popularaj kantistoj kaj muzikistoj estas ludata dum la antaŭludaj kaj mezludaj ceremonioj.

## Listo de venkintoj de Super Bowl 
**AFL-NFL Championships:**

Rezulto inter la Ligaoj: NFL: 2 venkoj, AFL 2 venkoj.''

**NFL Championships:**

## Teamoj kun plej oftaj venkoj 
Kategorio:Usona piedpilko
Tomé de Sousa

200ra|dekstra|eta|Tomé de Sousa
**Tomé de SOUSA** [to**me** dj**soŭ**za] estis portugala militisto, unua ĝenerala-guberniestro de Brazilo. Kromfilo de monaĥo, naskis en Rates aŭ Barcelos, Portugalio, en 1503. Partoprenis de multaj militoj ĉefe kontraŭ la maŭroj en Maroko kaj en Arzila. En 1535 ricevis la titolon *fidalgo* (*nobelido*).

En la 7-a de januaro 1549 Tomé de Sousa estis nomita *governador-geral* (ĝenerala-guberniestro) de Brazilo de 1549 ĝis 1553 kiam enoficiĝis sia posteulo Duarte da Costa.

Poste, li reiris al Portugalio, kie okupis publikajn oficojn ĝis sia morto en 1579.

Kategorio:Portugalaj soldatoj
Kategorio:Brazilaj politikistoj
Avrig

**Avrig** (, ) estas urbo en la distrikto Sibio (Rumanio). Ĝi situas rande de la Montoj de Făgăraș, je la dekstra bordo de rivero Olt, 35 km de Sibiu. Administre apartenas al ĝi Bradu, Glâmboaca, Mârșa kaj Săcădate.

## Loĝantaro 
Ĝi havis en 1910 3 509 loĝantojn (rumanoj, germanoj), en 1992 14 965, en 2004 14 259 loĝantojn.

## Historio 
Avrig estis dokumente menciita en 1346. La plej grava historia monumento de la urbo estas la Somera Palaco Brukenthal, en 1771 barokstile konstruita kiel somera rezidejo de la barono Samuel von Brukenthal, guberniestro de Transilvanio. En la urbo troviĝas ankaŭ du preĝejoj de historia karaktero: evangelia kirko konstruita en la 13-a jarcento kaj fortikigita en la 16-a jarcento, kaj ortodoksa kirko konstruita en la 18-a jarcento.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Romulus Cândea (7/19 de oktobro 1886 – 19-a de januaro 1973, Avrig), historiisto.
* Gheorghe Lazăr (5-a de junio 1779 – Avrig, 17-a de septembro 1823), la fondinto de la rumanlingva klerismo.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Sibiu
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Avrig jud Sibiu.jpg|Situo en la distrikto
Dosiero:Freck.jpg|Avrig
Dosiero:ROU_SB_Avrig_CoA.png|La urba blazono

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sibiu
Jan Nepomuk Štěpánek

**Jan Nepomuk ŠTĚPÁNEK** (naskiĝis la 19-an de majo 1783 en Chrudim - mortis la 12-an de februaro 1844 en Praha) estis ĉeĥa verkisto de historiaj dramoj. Lia nepo estis granda ĉeĥa aktoro Zdeněk Štěpánek.

Li devenis el riĉa familio, studis filozofion, organizis la ĉeĥan teatran vivon. Li prizorgis regulajn spektaklojn, verkis, tradukis kaj adaptis ĉirkaŭ 140 dramojn. Aliflanke lia monopolo bremsis klopodojn de novaj generacioj. Plej gravaj estas liaj originaj komedioj.

## Verkoj 
* **Obležení Prahy od Švejdů** (Sieĝo de Prago fare de svedoj, 1812)
* **Břetislav První, český Achilles** (Břetislav la Unua, ĉeĥa Aĥileo, 1813)
* **Čech a Němec** (Ĉeĥo kaj Germano, 1816)
* **Pivovár v Sojkově** (Bierfarejo en Sojkov, 1823)
* **Berounské koláče** (La kukoj de Beroun, 1818)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
František Turinský

**František TURINSKÝ** (naskiĝis la 2-an de januaro 1797 en Poděbrady - mortis la 4-an de septembro 1852 en Praha) estis ĉeĥa poeto kaj dramverkisto.

Li studis filozofion kaj juron kaj laboris kiel juristo. Lia poezio estis publikata en tiutempa gazetaro. Lia dramo **Angelina** fiaskis sur la scenejo, sed ĝi gravas por la evoluo de la ĉeĥa dramo kiel provo pri la unua tragedio.

## Verkoj 
* **Angelína** (Angelina, 1821, dramo)
* **Virginie** (Virginia, 1841, dramo)
* **Pražané roku 1648** (Praganoj en 1648, dramo)

Poemaro en gazetoj.

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Josef Krasoslav Chmelenský

**Josef Krasoslav CHMELENSKÝ** (naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1800 en Bavorov - mortis la 2-an de januaro 1839 en Praha) estis ĉeĥa poeto kaj libretisto de la unuaj ĉeĥaj operoj.

Li studis juron kaj filozofion, laboris kiel juĝeja oficisto en Prago kaj realigis listigon de havaĵo de la ĉefepiskopejo de Olomouc, pro kio li devis travojaĝi Moravion kaj Silezion - la impresoj respeguliĝis en lia poezio.

Li kontribuis al literaturaj kaj muzeaj gazetoj per propraj verkoj kaj per kritikoj literaturaj kaj teatraj.

## Verkoj 
* **Básně** (Poemoj, 1823)
* **Dráteník** (Dratisto, 1826, opero de František Škroup)
* **Oldřich a Božena** (Ulriko kaj Boĵena, 1828, opero)
* **Libušin sňatek** (La edziniĝo de Libusa, 1832, opero)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj muzikaj kritikistoj
Kategorio:Ĉeĥaj literaturkritikistoj
Kategorio:Ĉeĥaj juristoj
Václav Bolemír Nebeský

**Václav Bolemír NEBESKÝ** (naskiĝis la 17-an de aŭgusto 1818 en pereinta bieno ĉe Jestřebice - mortis la 17-an de aŭgusto 1882 en Praha) estis ĉeĥa poeto.

## Verkoj 
* **Protichůdci** (Kontraŭuloj, 1844, poemoj)
* **Dějiny Muzea Království českého** (Historio de la Muzeo de Reĝolando Ĉeĥa, 1868)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Josef Václav Frič

**Josef Václav FRIČ** (naskiĝis la 5-an de septembro 1829 en Praha - mortis la 14-an de oktobro 1890 en Praha) estis ĉeĥa poeto.

Kiel 15-jarulo li forkuris el la hejmo, vivis en Hamburgo, Parizo, Londono, elprovis multajn profesiojn. En 1847 li revenis Prago kaj en 1848 aktive partoprenis ĉiujn revoluciajn agojn. Kiam lin minacis aresto, li fuĝis al Vieno, Zagrebo, poste li revenis Pragon kaj estis arestita. Prizonita ĝis amnestio en 1854. En 1858 denove arestita, en 1859 li povis foriri eksterlanden en diversaj urboj. Li laboris kiel redaktoro, politika propagandisto, ĵurnalisto. En 1879 li povis reveni Pragon.

eta|250px|Josef Václav FričEl lia verkaro estas la plej valoraj liaj **Memoroj**, dum liaj poemoj kaj dramoj estas iom patosaj.

## Verkoj 
* **Kochan Ratiborský** (dramo, 1847)
* **Upír** (Vampiro, 1849, poemoj)
* **Libušin soud** (La juĝo de Libusa, 1861, dramo)
* **Ivan Mazepa** (1865, dramo)
* **Paměti** (Memoroj, 1886-1887)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Julien Offray de La Mettrie

**Julien Offray de la METTRIE** (naskiĝis la ; mortis la ) estis la fondinto de la studo pri konscienco. Li estis ankaŭ fama materialisto en la franca Klerismo.

## Logio 
Li opiniis, ke moralo estas juĝokapablo, libera volo, kaj pensia, pri la funkcio de materio organizo. Li opinias, ke tiu principo diferencas inter homo kaj besto. En la laboro ''L'Homme machine'', finis li sian argumenton per la opinio, nei la ekziston de Dio en la sama laboro.

## Eksteraj ligiloj 
* LSR - parafilozofia projekto - La Mettrie

Kategorio:Verkistoj de la 18-a jarcento
Kategorio:Filozofoj de la 18-a jarcento
Kategorio:Francaj filozofoj
Kategorio:Francaj ateismaj aktivuloj
Kategorio:Ateismaj filozofoj
Kategorio:Socia filozofio
Kategorio:Francaj kuracistoj
Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Francaj materiistoj
Kategorio:Filozofoj de medicino
Kategorio:Francaj ateistoj
Kategorio:Membroj de la Prusa Akademio de Sciencoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Saint-Malo
Biblio de Gutenberg

[maldekstra|250px|eta|Ekzemplero de la Biblio de Gutenberg en la usona [Biblioteko de Kongreso.]]
[eta|La [Biblio de Gutenberg el la jaro 1455, la biblio ununura en Pollando kiu troviĝas en Pelplino en la Dioceza Muzeo estas du-voluma. La pelplina ekzemplero estas escepta, ĉar sur la suba marĝeno de la 46-a paĝo de la unua volumo restis postsigno de la falinta tipo (prestipo - la inversa flanko de ĝi).]]
[eta|La pelplina ekzemplero de la biblio ununura en Pollando kiu troviĝas en la Dioceza Muzeo en [Pelplino ĝi estas du-voluma]]
La **Biblio de Gutenberg**, konata ankaŭ kiel *42-linia Biblio*, estas kopio de la latina vulgata traduko de la Biblio, presita de Johannes Gutenberg en Majenco, Germanio. La presado komenciĝis la . Unu kompleta kopio enhavis 1282 paĝojn. Multaj ampleksis du volumojn.

Oni kredas, ke 180 kopioj de la libro estis produktitaj: 45 el veleno kaj 135 el papero. Nune, nur 11 konataj velenaj kopioj kaj proksimume 48 paperaj kopiaj ekzistas.

## Eksteraj ligiloj 
* Gutenberg Digital cifereca kopio de la biblio.

Kategorio:Presarto
Kategorio:Biblio
Kategorio:Memoro de la Mondo
Kategorio:Johannes Gutenberg
Túpac Amaru

**Túpac Amaru** (mortis la 24-an de septembro 1572) estis la lasta reganto de la Inkaa imperio.

## Historio
Li estis filo de Huayna Cápac, fariĝis pastro kaj funkciis kiel gardisto de la kadavro de sia patro. Li surtroniĝis kaj ekregis post la morto de sia duonfrato Titu Cusi en 1570.

Túpac Amaru kuraĝe gvidis onidire ĉirkaŭ 500 batalojn kontraŭ la hispanaj koloniistoj kaj misiistoj el sia monta fortikaĵo Vilcabamba. La 24-an de julio 1572 detruis la burgon de Túpac Amaru hispana expedicio gvidata de la kapitano Martín García Óñez de Loyola kaj generalo Martin Hurtado. Túpac Amaru kun siaj kunuloj estis tiam jam fuĝigita de la hispanoj en la praarbaron en Amazonio, kie li estis akceptita de la indiana popolo de la Manarioj.

Pro perfido falis tamen Túpac Amaru poste en la manojn de la konkerantoj. Dum lia arestado oni diris al li, ke oni ne ekzekutos lin. La kapitano Martín García Óñez de Loyola portis lin en oraj katenoj al Kuzko, kie la vicreĝo Francisco De Toledo tamen ordonis ekzekuton pro kontraŭstaro kontraŭ la ŝtato kaj pro pliaj krimoj. La surpriza obĵeto de la klerikularo kontraŭ tiu ĉi juĝo restis sensukcesa. Túpac Amaru, la lasta Inkao, estis senkapigita la 24-an de septembro 1572 ĉe la Plaza de Armas en Kuzko, antaŭ pluraj miloj da amasiĝintaj inka-indianoj.

José Gabriel Condorcanqui asertis, ke li devenas de lia genro, kaj nomis sin *Túpac Amaru la 2-a*. Inter 1780 kaj 1781 li estris indianan ribelon en Latina Ameriko kaj en 1781 estis senkapigita.

La subgrunda movado "Tupamaros" en Urugvajo, same kiel la "Movimiento Revolucionario Túpac Amaru" (*Movado revolucia Túpac Ameru*) en Peruo, starigas sin en la tradicion de tiu ĉi batalanto por libereco.

## Vidu ankaŭ
* Túpac Amaru (romano)

Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
Kategorio:Mortintoj en 1572
Kategorio:Inkaaj imperiestroj
Kategorio:Inkaa imperio
Kategorio:Historio de Bolivio
Kategorio:Historio de Peruo
Tornado (apartigilo)

La vorto **tornado** havas plurajn signifojn, bonvolu elekti:

* Tornado estas fortega ŝtormo.
* Tornado estas la ago torni.
* Tornado estas pola esperanto-gazeto.
* B(onifatij) Tornado estas kromnomo de Boris Tokarev, rusa esperantisto.
Telesforo

**Sankta Telesforo** estis grekdevena, kvankam li probable naskiĝis en romia provinco Italia, eble en Romo, eble en la nuntempa Terranova da Sibari, Kalabrio. Li laŭtradicie estis la 7-a papo, regis inter 125 kaj 136 kaj estas sanktulo de romia kaj greka ortodoksa eklezioj. Dum lia papa periodo, dum la regado de imperiestroj Hadriano kaj Antonino ne estis persekutado al kristanoj, sed estis internaj disputoj en la kristanaro.

La verkisto Ireneo de Liono diris ke Telesforo suferis martirecon. En la Romia Martirologio lia festo okazas la 2-an de januaro kaj la greka eklezio festas ĝin la 22-an de februaro.

La tradicio de noktomezaj mesoj en Kristnasko, la festado de Pasko en dimanĉoj, la konservado de sep-semajna Karesmo antaŭ Pasko kaj la kantado de la Gloria estas kutime atribuitaj al lia papado, sed kelkaj historiistoj dubas ke tiaj atribuoj estas precizaj.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Papoj
Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
Kategorio:Mortintoj en 136
Higeno (papo)

**Sankta Higeno** estis la 8-a papo, laŭtradicie. Li naskiĝis en Ateno, filo de greka filozofo. Laŭdire, li devigis la eston de gebaptopatroj en bapto. Dum lia 4-a jara regado estis persekutado al kristanoj kaj li kontraŭbatalis gnostikismon.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.newadvent.org/cathen/07593a.htm 
* http://www.bautz.de/bbkl/h/hyginus_p.shtml 
* http://www.heiligenlexikon.de/BiographienH/Hyginus.htm 

Kategorio:Mortintoj en 140
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Papoj
Pio la 1-a

**Sankta Pio la 1-a** estis la 10-a papo de 140 ĝis 154. Li naskiĝis en Aquileia, nordo de Italio, kiel filo de Rufino. Li estis elektita post tri tagoj de fasto kaj preĝoj de romaj kristanoj.

Dum lia papa periodo estis kvereloj inter juddevenaj kristanoj kaj gnostikoj. Li ankaŭ kontraŭbatalis multajn grekajn kaj egiptajn herezojn.

## Vidu ankaŭ 
* listo de papoj

Kategorio:Mortintoj en 154
Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Tușnad

**Tușnad**  (hungare: **Tusnád** ) estas vilaĝo en Rumanio laŭ la Olt sudoriente de Miercurea Ciuc. Administre apartenas al ĝi Tușnadu Nou (kiu havis en 1992 1 020 loĝantojn), Vrabia.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 285 loĝantojn, kaj en 1992 1 926 (94 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1421. Ĝi estis ĉikseĝa vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Csík). Băile Tușnad memstariĝis de ĝi en 1935.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon

## Renomaj personoj 
* Ambrus Ábrahám (20-a de novembro 1893 – Szeged, 10-a de januaro 1989): kanoniko, zoologo, nervhistologo, ano de la Hungara Scienca Akademio, laŭreato de Kossuth-premio.
* Dénes Imets (18-a de aŭgusto 1929 – 8-a de julio 2011): instruisto, muzikfolkloristo, dramverkisto.
* Fülöp Jákó Imets (1837-1912): verkisto, pedagogo.
* Attila Korodi (n. Băile Tușnad, 23-a de junio 1977): politikisto, ministro pri mediprotekto kaj akvomastrumo.
* Péter Korody (1864 – ?): teologo.
* Miklós Kovács, *Kováts* (26-a de januaro 1769 – Kolozsvár, 15-a de oktobro 1852): katolika episkopo.

## Ĝemelurbo 
* 20ra| Kertészsziget, Hungario.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Dosiero: Tusnad jud Harghita.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Mein Kampf

***Mein Kampf*** (Esperantigite: *Mia Batalo* aŭ *Mia Lukto*) estas libro de Adolf Hitler kaj eldoniĝis en du volumoj. Ĝi estas miksaĵo de aŭtobiografio de Hitler kaj lia filozofio de naziismo. La unua volumo, *Eine Abrechnung*, ("Konto") estis eldonita en 1925, kaj la dua volumo, *Die Nationalsozialistische Bewegung* ("La Naci‑Socialisma Movado"), en 1926. Hitler skribis la libron en bavaruja malliberejo.

## Enhavo 
En la libro, Hitler deklaris, ke judismo kaj komunismo estis la du ĉefaj malbonoj de la mondo kaj skribis pri ilia necesa detruo. Li ankaŭ kredis la judismon kaj komunismon interligitaj, inspirite de la libro de la usona aŭtomobilfabrikisto Henry Ford *The International Jew* ("la internacia judo").

Hitler skribis pri la tiama estonteco de Germanio:
* Aliancoj kun Italio kaj la Unuiĝinta Reĝlando
* Abolicio de la Traktato de Versajlo
* Militoj kun helpo de la alianco kontraŭ Francio kaj orienta Eŭropo
* Militoj kun helpo de la alianco kontraŭ Sovetunio.

Hitler skribis en *Zweites Buch* (laŭlitere "dua libro"), pri la daŭra alianco kun la Unuiĝinta Reĝlando en milito kontraŭ Usono, kiun li malofte mencias en *Mein Kampf*.

*Mein Kampf* diskutas ankaŭ hierarkion de la aroj de homo laŭ haŭtkoloro kun la "arjoj" (al kiuj apartenas la germanoj) ĉe la supro, kaj la judoj ĉe la malsupro. La libro estas kontraŭ‑juda, unufoje postulas la ekstermon de la judaro.

### Esperanto 
En la libro, Hitler kondamnis Esperanton pro esti produkto de la judoj:

## Historio post eldono 
eta|maldekstra|180px|Franclingva versio (1934)
En la komenco, *Mein Kampf* vendiĝis malabunde, sed vendiĝis pli bone post kiam Hitler ekhavis potencon. La libro estis preskaŭ deviga por ĉiuj germanoj. La tuta vendokvanto superis dek milionojn da ekzempleroj en 1945. Ĝi estas malpermesita en multaj landoj, sed estis libere disponebla en Usono, la Unuiĝinta Reĝlando, kaj Brazilo, kie ĝi estis tradukita al la portugala de esperantisto Julio de Matos Ibiapina antaŭ la Dua mondmilito. Brazila eldonejo, kiu aĉetis la kopirajton estis devigita ne kontrakti kun juda tradukisto.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Antikomunismo
* Dua mondmilito
* Nazia Germanio
* Rasismo

Kampf, Mein
Kampf, Mein
Kampf, Mein
Kategorio:Libroj aperintaj en 1925
Kategorio:Libroj aperintaj en 1926