open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Niagara-on-the-Lake

**Niagara-on-the-Lake**, mallonge **NOTL**, estas urbeto en suda Ontario (Kanado), en tiu loko kie la Rivero Niagaro enfluas la Ontarian Lagon.

Unue konata kiel Butlersburg, Niagara-on-the-Lake urbiĝis en 1781 sub la nomo Newark kiam Lojalistoj fuĝante Usonon ekloĝis tie dum la Usona Revolucio.

En la jaro 1792 la nove renomita Niagara fariĝis la ĉef-urbo de Supra Kanado, sed ĝi poste perdis tiun privilegion al York (nun Toronto) pro tio ke ĝia proksimeco al Usono estis danĝera. Dum la Milito de 1812 usonaj soldatoj kaptis la urbon kaj detruis ĝin antaŭ ol foriri, sed la britoj rekonstruis la urbon, kaj hodiaŭ ĝi ankoraŭ havas multon de sia historio ĉarmo. Oni adoptis la nunan nomon ĉirkaŭ 1880 por diferencigi ĝin de la urbo Niagara Falls.

Kategorio:Urboj en Ontario
Nadab

**Nadab** estas nomo de pluraj Bibliaj personoj. La unua estis filo de Aaron kaj nevo de Moseo (16-a - 13-a jarcento antaŭ Kristo), la alia estis israela reĝo el dinastio de Jerobeamo - li regis en la jaroj -901 ĝis -900 (antaŭ Kristo). Biblio mencias ankoraŭ aliajn samnomulojn.

Pri Nadab, filo de Aaron, la Biblio diras:

Pri Nadab, filo de Jerobeam, donas Biblio jenajn informojn:

Biblio mencias ankoraŭ du Nadabojn:

## Vidu ankaŭ 
*Listo de izraelaj reĝoj

Kategorio:Israelo
Kategorio:Bibliaj personoj
Kategorio:Historio de Israelo
Marakeŝo

eta|Pordego Bab Agnaou en Marakeŝo
eta|maldekstre|250px|Moskeo Kutubia
eta|maldekstre|250px|Ĝemaa el Fna
eta|maldekstre|250px|Panoramo de Marakeŝo
eta|maldekstre|250px|Placo en Marakeŝo nokte
eta|maldekstre|250px|Palmaro de Marakeŝo
**Marakeŝo** (*Marrakech* aŭ *Marrakesh*, مراكش arabe, berbere: ⵎⵕⵕⴰⴽⵯⵛ *Murakush*) estas ĉefa urbo kaj tre grava turista centro en la sudorienta Maroko, proksime al la Atlasa Montaro.

La urbo havas oficiale 450.000 loĝantojn, kvankam probable tie loĝas pli ol miliono.

Marakeŝo estis fondita de Jusuf ibn Taŝfin, de la almoravida dinastio, en 1062. En la 12-a jarcento moskeo Kutubia konstruiĝis. Ĝi estis dum multaj jaroj la ĉefurbo de Maroko, kaj fakte donis sian nomon al la lando.

La urbo havas universitaton kaj plurajn kongrescentrojn. Turismo estas la ĉefa aktivaĵo.

## Historio
La tertremo en Al Haouz de 6,8 Mw en regiono Marakeŝo-Safi (kies ĉefurbo estas Marakeŝo mem) okazis en la 8-a de septembro 2023. La epicentro estis je 71,8 km sudoriente de Marakeŝo, proksime al Ighil, en la Atlasa montaro, ĉe faŭlto de tiu montaro. Laŭ informo fare de la maroka ministerio de Internaj Aferoj, oni kalkulis 2 946 mortojn (plimulte ekster Marakeŝo) kaj pli ol 5 476 vunditojn (el kiuj 1 404 grave vunditojn). Krome oni registris katastrofajn damaĝojn en historiaj konstruaĵoj kaj monumentoj eĉ en Marakeŝo mem.

## Trafiko 
Tie renkontiĝas ĉefvojoj el diversaj direktoj. Apud la urbo flughaveno funkcias.

## Ĉefaj vidindaĵoj 
* Malnovaj kvartaloj: *Medina*, *Kasbah*, *Mellah*
* Moskeo Kutubia
* Moskeo Mansuria
* Palaco El Badi
* Muzeo Dar Si Said
* Placo Ĝemaa el Fna
* Ĝardeno de la domo Majorelle

## Ĝemelurboj 
*  - Marsejlo, Francio
*  - Granada, Hispanio
*  - Timbukto, Malio

## Esperanto en Marakeŝo 
En marto-aprilo 2018 okazis la 11-a Mezorienta Esperanto-Kunveno en la urbo. Kadre de ĝi okazis ankaŭ la jara kunveno de la Komisiono pri Meza Oriento kaj Norda Afriko de UEA (komisiono MONA) de Universala Esperanto-Asocio.
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Marakeŝo


Kategorio:Urboj de Maroko
Kategorio:Iamaj ĉefurboj
Queenstown (Ontario)

**Queenston** estas vilaĝo () sude de la urbeto Niagara-on-the-Lake en suda Ontario (Kanado). Ĉe la rivero Niagaro, ĝin fondis iom post 1770 lojalistoj fuĝintaj de Usono post la Usona Revolucio. Soldatoj de Britio, la mohaka nacio kaj la kanada kolonio ĉi tie venkis usonan armeon en la Batalo de la Altaĵo de Queenston, dum kiu mortis la brita major-generalo Isaac Brock - oni memorigis la venkon kaj morton de la generalo per granda monumento sur la altaĵo apud la vilaĝo. Queenston estas ankaŭ konata kiel la naskiĝ-loko de Laura Secord, heroino de la Milito de 1812 inter Britio kaj Usono. Apud ĝi estas unu el la tri pontegoj super la rivero Niagaro, per kiuj miloj da aŭtoj kaj kamionoj transiras de Kanado al Usono (kaj inverse) ĉiutage.

Kategorio:Vilaĝoj de Kanado
Satu Mare (Secusigiu)

**Satu Mare** (hungare: *Temesnagyfalu*) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Arad administre apartenanta al komunumo Secusigiu. En 1910 ĝi havis 1 499 loĝantojn (serboj, germanoj, hungaroj), en 1992 1 005 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1333. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Temes vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Neudorf (Rumanio)

Neudorf (najdorf) (hungare: **Temesújfalu**, germane:Neudorf) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Lipova administracie apartenanta al komunumo Zăbrani. En 1910 ĝi havis 1 310 loĝantojn (germanoj, rumanoj, hungaroj), en 1992 1 020 (rumanoj, 6,6%. Ĝia unua skriba mencio estas en 1723. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eventoj 
* En ĝia kastelo loĝis ĝis sia morto (1809) la princino Maria Ana Ferdinanda, fratino pli aĝa de imperiestro aŭstra Franco la 1-a kaj en 1903 Franco Ferdinando, la tronheredanto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Turnu

**Turnu** (hungare: **Tornya**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Arad administracie apartenanta al urbo Pecica.

## Loĝantaro 
En 1910 Tornya havis 2 537 loĝantojn (hungaroj, rumanoj, serboj), en 1992 1 664 (rumanoj, 39% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1446. La vilaĝo apartenis ĝis 1919 al Hungario, al departemento Csanád.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
Turnu estas romkatolika pilgrimloko.

== Komunumoj pri *torony* (= turo) (ankaŭ deklinacie) en Hungara reĝlando ==

## Gravaj personoj 
* Margit Czakó (*2-a de februaro 1932): ĵurnalistino.
* János Kiss (ĵurnalisto), Dormándi Kiss (Tornya, 20-a de januaro 1941) – ĵurnalisto.
* Ilona Cucuruzan, (Ilona Péterszabó, Nóra Péterszbó) (*2-a de julio 1957): ĵurnalistino.
* Pál Greguss (botanikisto) naskiĝis en Tornya.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Iercoșeni

**Iercoșeni** [jerkoŝenj] (hungare: **Újárkos**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Ineu administracie apartenanta al komunumo Șilindia. En 1910 ĝi havis 584 loĝantojn (rumanoj, 130 hungaroj), en 1992 71 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1477. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Zaránd, de 1744 Arad vármegye).

Iercoșeni estas ĉirkaŭata de arbaretoj kaj atingebla nur per malgranda sud-norda vojo, kiu sude post 2 km atingas la distriktan vojon 792C kaj norde pos 9 km la komunumon Bocsig kun la nacia vojo 79A.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
* Listo de rumanaj poŝtkodoj 

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Bodrogu Nou

**Bodrogu Nou** (hungare:**Újbodrog**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Arad administracie apartenanta al komunumo Foeni. En 1910 ĝi havis 259 loĝantojn (rumanoj), en 1992 216. Ĝia unua skriba mencio estas en 1828. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad, de 1778 Temes vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Olari

**Olari** [olarj],  [varŝa:nd], estas komunumo en Rumanio sude de Chişineu-Criş. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Arad en Hungario. Ĝi unuiĝis en 1930 kun Vărşandu Vechi sub nomo Olari.

La unua skriba mencio de Olari estas en 1828. En 1910 ĝi havis 1 242 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1592 (rumanoj, 47% hungaroj).

## Fontoj
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
**Erdélyi és moldvai helységnévtár* – reta nord-rumania loknomvortaro

## Gravaj personoj 
*József Essig (1938–2020): fotoartisto, raportisto, naskiĝita en Vărşandu Vechi

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Călugăreni (Mărtiniș)

**Călugăreni**  (hungare: **Homoródremete**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi apartenas administre al Mărtiniș.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 286 kaj en 1992 77 loĝantojn (hungaroj).

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas el 1601. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Udvarhely*).
## Renomaj homoj
*Veronika Gothárd (n. 1956): pentristino

## Eksteraj ligiloj 
*Artfondumo 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Cuveșdia

**Cuveșdia** [kuveŝdia] (hungare: **Temeskövesd**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Lipova administracie apartenanta al komunumo Șiștarovăț. En 1910 ĝi havis 1437 loĝantojn (rumanoj, germanoj), en 1992 — 57 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1440. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad, de 1788 Temes vármegye).

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Antaŭpaga fraŭdo

**Antaŭpaga fraŭdo** estas trompo, per kiu oni kredigas al viktimo, ke li aŭ ŝi povas gajni grandegan monsumon. Por akiri tiun monsumon (kiu fakte ne ekzistas), la viktimo faru antaŭpagojn.

La antaŭpaga fraŭdo populariĝis meze de la 1980-aj jaroj kun la disvastigo de la fakso kaj - iom poste - la interreto. Estis amase dissenditaj faksoj aŭ retmesaĝoj en kiuj oni plej ofte petas helpon pri transpago de giganta sumo (ekzemple 80 milionoj da Usonaj dolaroj, el kiuj la viktimo ricevu ĉirkaŭ trionon). La mesaĝoj plej ofte estis dissenditaj el Niĝerio; tiukaze oni parolas en la angla pri la **Nigeria Connection** aŭ **Nigerian scam** kaj en Esperanto pri la **Niĝeria konekto**, **Niĝeria trompo** aŭ **Niĝeria fraŭdo**.

La mesaĝoj estas plej ofte skribitaj en angla lingvo ("URGENT BUSINESS PROPOSAL"), tamen oni uzas ankaŭ multege da aliaj lingvoj. Jam ĉirkaŭ la jaro 1990 aperis averto de UEA, ke oni sendas tiajn trompajn leterojn aŭ faksojn en naciaj lingvoj al adresoj el la Jarlibro de UEA, kaj ĉirkaŭ la jaro 2000 eĉ dissendiĝis amaso da trompaj retmesaĝoj en Esperanto. Montriĝis, ke iu el la krimuloj vere parolis Esperanton.

## Vidu ankaŭ 
* Sani Abacha

Kategorio:Krimoj
Kategorio:Niĝerio
Vărșandu Vechi

**Vărșandu Vechi** [vərŝandu vekj],  [o:vaŝa:nd], *Fazekasvarsánd,* estas iama vilaĝo, nun vilaĝparto en Rumanio sude de Chișineu-Criș aligita en 1930 al la komunumo Olari.

Ĝia unua skriba mencio estas el 1214. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario – de 1744 al Arad kaj poste, ĝis 1919, al Zaránd. En 1910 ĝi havis 990 loĝantojn (rumanoj kaj hungaroj).

## Renomaj homoj 
* József Essig (1938–2020): fotisto, redaktoro, kameraisto

## Fontoj 
* *Magyar nagylexikon,* 1–18., 1993–2004, Budapest.
* *Erdélyi és moldvai helységnévtár* – reta nord-rumania loknomvortaro

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Fiscut

**Fiscut** [fiskut] (hungare: **Temesfűzkút**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Arad administracie apartenanta al la komunumo Şagu. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 896 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj), en 1992 227 (rumanoj, 2 % hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1493. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Bernhard Pabst

**Hans Bernhard PABST** (naskiĝis la 4-an de aprilo 1960 en Gießen) estas germana juristo kaj esperantologo.

## Movada agado 
Inter decembro 1986 kaj decembro 1987 li kune kun interalie Thomas Pusch starigis nacian oficejon de Germana Esperanto-Asocio kaj Germana Esperanto-Junularo en Bonno, nomatan Germana Esperanto-Centro, kiu sekve post enurba translokiĝo plufunkciis ĝis marto 1995 kaj donis gravajn impulsojn al la nacia Esperanto-movado. Dum tiu unua jaro li estis ties salajrata gvidanto.

## Terminara agado 
Poste li interalie verkis la publikaĵon "Inversa Vortaro de Esperanto" (IVE, 1989), kunlaboris ĉe "Perkomputora Termino-Kolekto" (Pekoteko) de Rüdiger Eichholz, Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA), Manlibro de Politiko (ed. Stefan Maul). Li kontribuis per multaj artikoloj i.a. al la periodaĵoj Monato, Internacia Jura Revuo, Akademiaj Studoj, Kontakto, Esperanto aktuell k.a. Bernhard Pabst redaktis la fakrevueton "Terminoteko, informilo pri Esperanta termino-farado". En sia blogo li publikigis multajn recenzojn pri vortaroj kaj studojn pri la Fundamento de Esperanto. Krome li verkis kelkajn studojn pri konataj esperantistoj (Max Butin, Marie Hankel, Julius Penndorf, Antoon Jozef Witteryck k.a.). Kune kun Gonçalo Neves li ricevis en 2018 duan Premion Grabowski pro sia Historia Vortaro de Esperanto.

## Esploroj pri la Fundamento 
Siajn esplorojn pri la Fundamento Pabst kunigis en la "Berlina Komentario pri la Vortaro Oficiala" (2013-2014), kiu koncernas la Universalan Vortaron kaj ties Oficialajn Aldonojn. Per aldono de komentoj ankaŭ pri la aliaj partoj de la Fundamento el ĝi fariĝis la "Berlina Komentario pri la Fundamento de Esperanto" (ĝis sept. 2014 du volumoj kun ĉ. 650 paĝoj).
Kiel gravan interpretilon de la Fundamento li reeldonis la difinvortaron de Kabe (1910) kun komentoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Akademia Dokumentaro
* Esperantologio

## Eksteraj ligiloj 
*  .
* . **BK** Berlino 2017.
* . **BKB** Berlino 2015.
* , 270 p. A 4.
* . Komentita eldono de la verko de 1910. Berlino 2013.

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Germanaj juristoj
Kategorio:Esperanto en Berlino
Kategorio:Esperantologoj
Hierarkio

**Hierarkio** aŭ **hierarĥio** laŭ PIV estas

*la (fiksa) klasifiko de rangoj, oficoj aŭ postenoj laŭ gradiga ordo*.

La vorto venas el la greka lingvo, kie ĝi skribiĝas ιεραρχία, kunmetaĵo el ιερή, hieré - "sankta" kaj αρχή, arché - "regado, ordo, principo".

## Ekzemploj 
Klasika ekzemplo por hierarkio estas militaj rangoj. Tamen en la praktiko la rangoj ne nepre respegulas la ĉenon, laŭ kiu unu oficisto donas plenumendan ordonon al alia. Ankaŭ en entreprenoj ekzistas hierarkio de ĉefoj kaj departementaj subĉefoj, laŭ kiu klaras, kiu rajtas doni plenumendajn taskojn al alia. Tamen ankaŭ ĉi tie, pro multaj konferencoj kaj elbatalitaj rajtoj je kundecido, preskaŭ neniam la decidostrukturo estas pure hierarkia.

Pli strikte ordigita estas la jura sistemo de plej multaj ŝtatoj, kun juĝejaj instancoj ordigitaj hierarkie, tiel ke pli alta instanco povas malvalidigi juran verdikton de pli malalta instanco.

Por ordigo de informoj ĝenerale uzatas hierarkiaj klasifikoj. Ankaŭ la hierarkia ordigo de datumaroj en komputilo estas speco de tia klasifiko. 

## Hierarkioj en sociaj sistemoj 
En sociaj sistemoj hierarkioj plejofte signifas regadon kaj aŭtoritaton de iuj homoj super aliaj - en entreprenoj, administrejoj, armeoj, aŭ la organizaj strukturoj de kristana eklezio (la klerikaro. Ofte oni bildigas hierarkion en formo de piramido: malmultaj plej gravaj decidantoj tutsupre, kaj en la pli malaltaj tavoloj ĉiam pli da plenumantoj de ordonoj. 

La strukturo de **socia reto** teorie ne konas hierarkion. Planitaj sociaj retoj, kiuj havas malmultajn elementojn regajn kaj ordono-donajn, teorie estu liberaj je regado kaj plenumado de taskoj sed propra influo, sed en praktiko plej ofte tamen ne estas tute sen-hierarkiaj.

Kategorio:Hierarkio
Revolver Ocelot

**Revolvero Oceloto** estas ada kaj grava protagonisto en la kulta fikcia universo de la videoludo Metal Gear.

Oceloto naskiĝis meze de batalkampo la 6-a de junio 1944 ĉe la Batalo de Normandio de La Estro kaj de La Afliktulo. Lia nomo referencas al la katspecio Oceloto kies krio li "kiajas" okaze de atendita ekscito.

Oceloto, Revolvero
Oceloto, Revolvero
Oceloto, Revolvero
Oceloto, Revolvero
Klasifiko

**Klasifiko** laŭ PIV estas:

# ordigo laŭ sistemo de klasoj *(ekzemple klasifiko de kolekto de artaĵoj, de libroj en biblioteko)*,
# ordigo de vegetaĵoj, animaloj kaj ceteraj en grupojn laŭ ilia reciproka parenceco *(ekzemple la biologia klasifiko de Lineo)*,
# apartigo kaj kunigo laŭ la speco aŭ destino *(ekzemple klasifiko de vagonoj, do **ranĝado**, aŭ klasifiko de pakaĵoj pertrajnaj laŭ la celaj stacioj)*.

## Vidu ankaŭ 
* Biblioteka klasifiko
* Hierarkio

Kategorio:Hierarkio
Kategorio:Botaniko
Kategorio:Zoologio
Kategorio:Libroj
Vânători (Mureș)

**Vânători** [vınətorj] (hungare: **Héjjasfalva** [he:jaŝfalva], germane: **Teufelsdorf**) estas komunumo en Rumanio oriente de Sighișoara. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Archita (Erked), Șoard (Küküllősárd), Feleag (Magyarfelek) kaj Mureni (Szederjes).

## Situo 
Vânători situas sur la suda bordo de Târnava Mare. La komunumon nord-oriente limas la distrikto Harghita kaj sude la distrikto Brașov.

En Vânători la nacia vojo DN13C debranĉiĝas de la nacia vojo DN13. Vânători havas haltejon ĉe la fervoja linio inter Sighișoara kaj Braŝovo.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 534 loĝantojn (hungaroj, rumanoj) kaj en 1992 1 595 (rumanoj, 32&nbsp;% da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas el 1329. Originale ĝi estis saksa vilaĝo, sed ĉirkaŭ 1500 ĝia loĝantaro pereis, kaj anstataŭ ĝi loksidiĝis hungaraj servutuloj. Ĝia rumana loĝantaro loksidiĝis en la 17-a jarcento. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Nagy-Küküllő*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Zoltán K. Adorjáni (Héjjasfalva, 10-a de oktobro 1880 – Acățari, 28-a de julio 1933): popolkultivanto, redaktoro
* János Csiszér (Héjjasfalva, 18-a de aprilo 1883 – Budapest, 30-a de aprilo 1953): skulptisto

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Vanatori jud Mures.svg|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Vânători (Mișca)

**Vânători** [vınətorj] (hungare: **Vadász**) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Chișineu-Criș administracie apartenanta al la komunumo Mișca. En 1910 ĝi havis 2 448 loĝantojn (hungaroj, rumanoj, ciganoj), en 1992 1 180 (hungaroj, ciganoj, rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1214. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Zaránd, de 1744 Arad vármegye).

En 2002 ĉirkaŭ triono el la loĝantaro estis hungarlingva, tial la hungara estas tie oficiala lingvo.

Turnhout en Belgio estas ĝemela urbo de Vânători.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Mișca

**Mișca** estas nomo de pluraj vilaĝoj en Rumanio:

* Mișca (Arad) estas vilaĝo en distrikto Arad.
* Mişca (Chişlaz) estas vilaĝo en distrikto Bihor.
Besro

La **besro** aŭ **hindia akcipitreto**, *Accipiter virgatus*, estas taga rabobirdo de familio akcipitredoj kiu inkludas ankaŭ multajn aliajn tagajn rabobirdojn kiel aglojn, buteojn, milvojn, cirkuojn, ktp.

## Disvastiĝo 
La Besro estas disvastigita loĝanta bredanto en densaj arbaroj de sudorienta Azio el Barato ĝis suda kaj centra Ĉinio, Filipinoj kaj Indonezio. Ili vivas el marnivelo ĝis 3.000 m de alteco.

## Aspekto 
maldekstra|eta|Illustraĵo fare de Keulemans
Tiu birdo estas mezgranda rabobirdo (25–36&nbsp;cm) kun mallongaj larĝaj flugiloj kaj longa vosto, ambaŭ adaptiĝoj por manovri inter densa vegetaĵo. La virbirdoj pezas de 85 ĝis 110 g, la inoj 131 ĝis 154 g.

Tiu specio estas kvazaŭ pli **malhela** versio de la samzone disvastigita Ŝikro, sed ĉiu plumartipo havas **malhelan vertikalan gorĝan strieton**. La plenkreska (vira) Besro havas malhelgrizan dorson kaj estas sube blanka, iom **ruĝe bustre** kaj ruĝete striita ventre. La ino estas pli granda kaj bruna. La junulo estas malhelbruna dorse above kaj blanka sube, brune striita. Ili havas flavajn krurojn kaj okulojn kaj klare tristriitan voston; la tri klaraj strioj subflugilaj estas diferencigilo disde la Ŝikro, *A. badius*.

## Kutimoj 
Vintre Besroj eliras al pli malfermaj arbaroj kaj eĉ terkultivitaj teritorioj. Ties ĉasada tekniko estas simila al aliaj akcipitroj, kiaj Akcipitro *A. nisus* aŭ Striakcipitro *A. striatus*, falante surprizige el kaŝita gvatejo aŭ inter arbustoj por kapti nenion atendantajn predojn. La predoj estas plej ofte lacertoj grandaj insektoj, birdetoj kaj etaj mamuloj.

Ĝi nestas en arboj, konstruante novan neston ĉiujare, sed ili povas reuzi malnovan de aliaj birdoj. La ino demetas 2-5 ovojn, sed pli ofte 3 aŭ 4.

La kutima flugado de tiu specio estas karaktera flapado kaj glitado.

## Subspecioj 
* *A. v. affinis* loĝas en Nepalo, Barato ĝis Ĉinio kaj Hindoĉinio.
* *A. v. fuscipectus* loĝas en Tajvano.
* *A. v. nisoides* loĝas en Tajlando, Birmo Kaj duoninsulo Malako.
* *A. v. besra* loĝas en suda Barato kaj Srilanko.
* *A. v. abdulalii* loĝas en insularo Andamano kaj Nikobaro.
* *A. v. confusus* loĝas en Filipinoj.
* *A. v. quagga* loĝas en Filipinoj.
* *A. v. rufotibialis* loĝas en insulo Borneo.
* *A. v. vanbemmeli* loĝas en Sumatra.
* *A. v. virgatus* loĝas en Javo kaj Bali.
* *A. v. quinquefasciatus* loĝas en Insulo Flores en Indonezio.

## Referencoj 
* *Birds of India* de Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, ISBN 0-691-04910-6

Kategorio:Akcipitroj
Kategorio:Akcipitredoj
Erich-Dieter Krause

**Erich-Dieter KRAUSE** (naskiĝis la  - mortis la 18-an de oktobro 2023 en Leipzig) Prof. Dr. phil. habil., estis ekde la jaro 2000 germana emerita profesoro pri la indonezia lingvo ĉe la Orientazia Instituto de la universitato de Leipzig en Germanio kaj vortaristo kaj leksikografo pri la indonezia kaj Esperanto. Li estis membro de la Akademio de Esperanto kaj de la redakta komitato de la faka periodaĵo "Esperantologio / Esperanto Studies / EES".

Krause esperantistiĝis en 1947. En 1988 li estis membro de la "Centra Estraro" de la Esperanto-Asocio de GDR (GDREA). 

## Verkoj (elekto) 
eta|maldekstre|150ra|
eta|dekstra|200px|
eta|maldekstre|150ra|

### Esperanto-vortaroj 
*1967 Esperanto-deutsches Wörterbuch. Leipzig: Verlag Enzyklopädie, 190 p.
*1971 Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch. Leipzig: Verlag Enzyklopädie, 279 p.
*1983 Wörterbuch Deutsch-Esperanto. Leipzig: Verlag Enzyklopädie, 596 p.; 2-a eldono ĉe Langenscheidt, 1993
*1999 Großes Wörterbuch Esperanto-Deutsch. Hamburg: Buske, 882 p.
*2007 Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto. Hamburg: Buske, 1679 p.
*2018 Vollständiges Wörterbuch Esperanto-Deutsch in zwei Bänden. Novjorko: Mondial, 1512 p.
*2023 Vollständiges Wörterbuch Deutsch-Esperanto in drei Bänden. Novjorko: Mondial, 2511 p.

#### Recenzoj
Pri *Wörterbuch Deutsch-Esperanto.*

### Vortaroj kaj lernolibroj de la indonezia 
* 1970 Deutsch-Indonesisches Gesprächsbuch. Leipzig 1970. 
* 1974 Fremde Einflüsse auf die Lexik der Bahasa Indonesia unter besonderer Berücksichtigung des englisch-amerikanischen Einflusses. Jena Diss. 1974
* 1995 Wörterbuch Indonesisch-Deutsch. 4-a eldono Leipzig (kaj alie): Langenscheidt, Verlag Enzyklopädie, 1995 (ISBN 3-324-00470-5, 1-a eldono Leipzig 1985)
* 2002 Großes Wörterbuch Deutsch-Indonesisch. Hamburg: Buske 2002, 1058 paĝoj (ISBN 978-3-87548-248-5)
* 2003 Gesprächsbuch Deutsch-Indonesisch. Hamburg: Buske 2003 (ISBN 978-3-87548-337-6, 1-a eldono Leipzig 1983)
* 2004 Lehrbuch der indonesischen Sprache. 6-a eldono Hamburg: Buske 2004, represo 2021 (ISBN 978-3-96769-166-5, 1-a eldono Leipzig 1978)
kaj multaj aliaj

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-germanaj vortaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Forpasis Erich-Dieter Krause, artikolo en Libera Folio aperinta 2023-11-10 ()
*Libroj  de kaj pri Erich-Dieter Krause en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo
*Artikoloj  de kaj pri Erich-Dieter Krause en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
*La dika Krause? ... kredu min, sinjorino! (recenzo pri *Großes Wörterbuch Deutsch-Esperanto* de Erich-Dieter Krause) el *Monato*
*Prelego de Erich-Dieter Krause pri farado de vortaro (en Herzberg, Germanio)

## Notoj
Kategorio:Germanaj lingvistoj
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:Lepsiko
Kategorio:Esperantologoj
Edward O'Hare

'''Edward Henry "Butch" O'Hare'*, naskita la  en Sankta-Luizo, mortinta la  super Pacifiko, estis aviadila vickolonelo en la usona mar-armeo kaj heroo de la dua mondmilito.

La  li kiel unua usonano ricevis la titolon *fighter ace'' (batal-pintulo), ĉar li detruis kvin malamikajn aviadilojn.

Lia lasta operaco okazis nokte de la 27-a de novembro 1943. Li gvidis la unuan noktan aviadil-atakon de la usona mar-armeo iam ajn lanĉitan de aviadil-ŝipo. Dum batalo kun grupo da japana torpedaj bomb-aviadiloj lia aviadilo estis depafita kaj neniam retrovita.

En 1945 la mar-armeo nomis destrojeron laŭ O'Hare. De la  flughaveno ĉe Ĉikago portas lian nomon.

Kategorio:Usonaj soldatoj
Kansasurbo (Misurio)

eta|Downtown - panoramio (15)
**Kansasurbo** () en Misurio estas urbo ĉe la kunfluejo de Misuro kaj rivero Kansaso. Ĝi situas kontraŭ Kansasurbo en Kansaso, aliflanke de Misuro. Laŭ la censo de 2000 ĝi havis 441.545 loĝantojn kaj per tio estas la plej granda urbo en Misurio. Ĝi okupas partojn de kvar konteoj: Jackson, Clay, Platte kaj Cass.

La du samnomaj urboj kaj ilia ĉirkaŭaĵo konsistigas la duŝtatan Kansasurban Aglomeraĵon kun pli ol 1,8 milionoj da loĝantoj.

## Konataj lokuloj 
* Robert Morris (1931-2018), usona artisto, naskiĝis ĉi tie
 
## Servoj
* Universitato de Misurio ĉe Kansasurbo

## Ĝemelurboj 
Kansasurbo ĝemeliĝis kun jenaj urboj:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj
*  ()


Kategorio:Urboj de Misurio
Văsoaia

**Văsoaia** [vəsŭaja] (hungare: **Vészalja**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Sebiş administracie apartenanta al la komunumo Chisindia. En 1910 ĝi havis 833 loĝantojn (rumanoj), en 1992 148. Ĝia unua skriba mencio estas en 1650. Ĝi apartenis ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando (Arad vármegye).
eta|Văsoaia
## Famuloj 
En la iama Vészalja naskiĝis la hungara akademia instruisto Antal Gulyás.

## Fontoj
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Pusto

La **Pusto**, , estas pejzaĝo sur granda areo de Hungario. La pejzaĝo estas stepo, preskaŭ sen iu arbo, kaj havas forte kontinentan klimaton - somere pli varman, vintre pli malvarman, ol ĉe la eŭropaj marbordoj. La origina pejzaĝo, en kiu nur kreskis malaltaj herboj kaj kiu nur uzeblis por paŝtado de bestoj, intertempe en grandaj partoj kultiviĝis. La tute ne-ŝanĝita, origina stepa pejzaĝo nun nur troveblas en malmultaj lokoj, ekzemple en la Nacia Parko de Hortobágy.

La grundo plejparte konsistas el sablo. Subtera akvo troviĝas malprofunde sub la tersurfaco, tiel ke la tre malmultaj arboj kaj arbustoj dum la tuta jaro havas simplan aliron al akvo. Tiu malprofunda nivelo de la subtera akvo ankaŭ favoras la funkcion de la historiaj tir-putoj, tute tipaj por la Pusto.

La vorto *Puszta* signifas pli-malpli "malplenejo" aŭ "paŝtejo". Ĝi estas parto de pluraj lokonomoj. Oriente de la urbo Debrecen situas la arbarego "Erdős Puszta" (en Esperanto pli-malpli "arbara malplenejo").

La Pusto estas eksklavo de la *eŭrazi-stepa pejzaĝo*.

## Eksteraj ligiloj 
* Nacia parko Hortobágy - La Pusto 

Kategorio:Hungario
Gura Văii

Gura Văii estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Gura Văii (Pleşcuţa) estas vilaĝo en Distrikto Arad.
*Gura Văii (Recea) estas vilaĝo en Distrikto Braşov.
Bad Godesberg

**Godesberg**, de 1921 **Bad Godesberg** (en la loka ripuara dialekto *Bad Jodesbersch*), ekde 1969 estas suda urboparto de Bonn en Germanio. La iam memstara ban- kaj kurac-loko ĉe la rivero Rejno estas konata pro sia granda kaj bone konservita riĉa kvartalo de vilaoj.

Konataj esperantistoj, kiuj vivis en Bad Godesberg, estas inter alie
* Max Butin
* Ulrich Lins
* Bernhard Pabst kaj
* Thomas Pusch

## Aliaj famuloj 
* Max Cahner

## Partneraj urboj 
La urba distrikto havas partnerajn rilatojn al
* 20px Saint-Cloud en Francio ekde 1957, al
* 20px Frascati en Italio ekde 1960, al
* 20px Windsor and Maidenhead en Britio ekde 1960 kaj al
* 20px Kortrijk en Belgio ekde 1964, aldone al amikaj rilatoj al
* 20px Yalova en Turkio ekde 1969.

## Esperanto en Godesberg 
Konata pioniro de Esperanto en Godesberg estis Max Butin, kiu lernis la lingvon 16-jara en oktobro 1904. Loka Esperanto-grupo estis fondita en aŭgusto 1907 sub la nomo "Godea" (Godesberga Esperanto-Asocio), jaron pli frue ol la grupo en Bonn. Jam en 1910 Godea estis aliĝita al Germana Esperanto-Asocio. La grupa vivo estis tre riĉa kun kursoj, teatraĵoj, muzikaj vesperoj kaj multaj en- kaj eksterlandaj vizitantoj de la riĉa banloko, kiuj ankaŭ vizitis la "Rejnan Esperantujon". Konataj ekzemploj estis Carlo Bourlet kaj L.L. Zamenhof, kiun Butin renkontis okaze de ties ferioj en la proksima banloko Bad Neuenahr en 1913. La gazeto Germana Esperantisto en julio 1910, p. 151 skribas: „Vera esperanta vivo regas en tiu ĉarma urbeto, plej rekomendinda al esperantistoj kiel somera restadejo.“ (komparu ankaŭ la vivan raporton pri Esperanto en Godesberg en Germana Esperantisto aŭg./sept. 1910, p. 184).

En junio 1909 lokaj grupoj el la regiono fondis Rejnlandan Esperanto-Ligon (RELO) en Godesberg, kie poste ankaŭ troviĝis ĝia sidejo. Dum la jarkunveno en Essen en 1912 la vestfaliaj grupoj aliĝis kaj el RELO fariĝis Rejnland-Vestfalia Esperanto-Ligo (ReVELo), kiu ekzistas ĝis hodiaŭ.

Post la Dua Mondmilito la agado de la lokaj esperantistoj tre interplektiĝis kun tiu de la movadanoj en la najbaraj urboj Bonn kaj Beuel, ekde 1969 en la aliaj distriktoj de la pligrandigita urbo Bonn. Al la supra listo aldoneblus multaj pliaj godesbergaj esperantistoj. Ulrich Lins ne nur longe vivis, sed ankaŭ plurajn jardekojn profesie laboris en Bad Godesberg, en la institucio Deutscher Akademischer Austauschdienst. En la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj interalie Thomas Pusch kaj Remi Rudaitytė en la centra vilaĝa parto, Klaus Dahmann en la pli norda parto *Friesdorf* kaj la litova diplomatino *Vaida Miklovaitė* en la parto *Schweinheim* okcidente de la mezepoka burgo vivis en Godesberg, pliaj membroj vivis en la baltia studenta loĝejo *Haus Annaberg* sur monta deklivo de la parto *Friesdorf*, kie la loka junulara Esperanto-grupo ekde la jaro 1990 ofte renkontiĝis.

## Esperantlingva literaturo 
* informilo de la fortikaĵo *Godesburg* (foto en la informkesto supre dekstre kaj plia ĉi-sube), 4 paĝoj, esperante kaj germane, de Max Butin, eldonita de UEA en Ĝenevo 1928 (informoj en la Internacia Esperanto-muzeo en Vieno) 

eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Bonn
Kategorio:Loĝlokoj de Nordrejn-Vestfalio
Gura Văii (Pleșcuța)

**Gura Văii** [gura vǝji] (hungare: **Vojkaháza**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sebiș administracie apartenanta al komunumo Pleșcuța. En 1910 ĝi havis 391 loĝantojn (rumanoj), en 1992 223. Ĝia unua skriba mencio estas el 1553. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
* Listo de rumanaj poŝtkodoj 

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Hodiş

Hodiş estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

* Hodiş (Bârsa) estas vilaĝo en Distrikto Arad.
* Hodiş (Holod) estas vilaĝo en Distrikto Bihor.
Zădăreni

Zădăreni [zədərenj] (hungare: **Zádorlak**, germane: **Saderlach**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Arad administracie apartenanta al la komunumo Felnac. En 1910 ĝi havis 2 127 loĝantojn (germanoj, rumanoj, hungaroj), en 1992 2 032 (rumanoj, 3% hungaroj. Ĝia unua skriba mencio estas en 1333 kiel ekleziejo. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Temes vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Bârsa

**Bârsa** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

* Bârsa (Arad) estas vilaĝo en distrikto Arad.
* Bârsa (Someș-Odorhei) estas vilaĝo en distrikto Sălaj.
Nadăș

**Nadăș** estas nomo de pluraj vilaĝoj en Rumanio:

* Nadăș (Tauț) estas vilaĝo en distrikto Arad.
* Nadăș (Băla) estas vilaĝo en distrikto Mureș.
* Nadăș (Recaș) estas vilaĝo en distrikto Timiș.
Zimandcuz

**Zimandcuz** [zimandkuz] (hungare: **Zimándköz**]) estas vilaĝo en Rumanio norde de Arad administracie apartenanta al la komunumo Zimandu Nou. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 043 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1 202 (rumanoj, 61% hungaroj. 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1743. Zimándköz apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Nadăș (Tauț)

**Nadăș** [nadəŝ] (hungare: **Zarándnádas**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Pâncota administracie apartenanta al la komunumo Tauț. En 1910 ĝi havis 2 724 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 992 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1464. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Zaránd, de 1744 Arad vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Hodiș (Bârsa)

**Hodiș** [hodiŝ] (hungare: **Zarándhódos**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Sebiș administracie apartenanta al la komunumo Bârsa. En 1910 Zarándhódos havis 793 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 226 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas el 1429. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario, al Arad.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

== Komunumoj pri *hód* (=kastoro) en Hungara reĝlando ==

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Zimbru

**Zimbru** (hungare: **Zombrád**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Sebiş administracie apartenanta al la komunumo Gurahonţ. En 1910 ĝi havis 767 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 453 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1553. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye). En 1933 oni aligis al ĝi Brusturesc (Borosztok).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Generismo

**Generismo** estas ĝenerala termino por aludi al Genera lingvistiko. La ĉefaj branĉoj de **generismo** estas : 

* Genera sintakso

* Genera fonologio

* Genera morfologio

**Generismo** komence konceptis la lingvon kiel matematikan funkcion, en kiu vortoj estis la variabloj, per kies kombinado signifhavaj esprimoj estis produkteblaj. Tiu koncepto evoluis, speciale en la genera sintakso, kie estas konsiderite ke ne nur ekzistas reguloj, sed ankaŭ estas operacioj kiel movo, trajtokongruado kaj prokrasto, kiuj devas interagi kun ĝeneralaj principoj. La momento en kiu realiĝas iu operacio estas ankaŭ grava kaj la kondiĉoj en kiu ĝi okazas ne povas esti arbitraj.

Kategorio:Lingvo
Generismo
Generismo
Kategorio:Ismoj
Kategorio:Genera lingvistiko
Kategorio:Formalaj lingvoj
Gombo

**Gombo** estas planto el la angiospermoj, en la familio malvacoj, kiu originus ie apud moderna Etiopio. Antaŭe oni konsideris ĝin esti specio de genro *Hibiscus* (hibisko) sed nun ĝi estas en la genro *Abelmoschus*. La angla nomo *okra* devenas de Afriko kaj signifas "fingroj de virino" en la igba lingvo parolata en Niĝerio.

Ĝi estas unujara planto aŭ staŭdo, kies alto povas atingi 2 metrojn. La folioj longas je 10-20 cm. La floroj havas diametron de 4-8 cm, kun kvin blankaj/flavaj petaloj, ofte kun ruĝa aŭ purpura makulo je la bazo de ĉiu petalo. La frukto estas kapsulo, 5-20 cm, kun multaj semoj.

## Kultivado kaj uzoj 
eta|maldekstra|Krudaj kapsuloj de gombo
Oni kreskigas gombon tra la varmaj regionoj de la mondo por la fibraj kapsulaj fruktoj. La junaj fruktoj estas manĝataj. Oni portis ilin al Usono dum la afrika sklava komercado, kaj ili ankoraŭ popularas en suda Usono, kie oni fritas aŭ peklas aŭ vaporumas ilin, aŭ uzas en supo. Ili ankaŭ estis inter la plej popularaj legomoj de japana kuirarto en la malfrua 20-a jarcento. En Israelo, Jordanio, Grekio, kaj aliaj areoj de la orienta Mediteraneo oni nomas ĝin en la araba *bamia*, kaj oni kuiras densan supon per ĝi. Ĝi ankaŭ oftas en barata kuirado, aŭ fritata aŭ aldonata al saŭcoj.

Oni kutime manĝas gombon kiam ĝi junas, ĉar ĝi ligneciĝas dum ĝi pli maljuniĝas.

Interne estas semoj kaj mucilago, kiu povas helpi densigi supon, ekzemple *gumbo* en suda Usono. La nomo de tiu dika supo *gumbo* devenas de la usona/franca *gombo*, kiu devenas de la bantua lingvo, kiu rilatas al vorto *ochinggômbo* en la umbunda lingvo.

## Vidu ankaŭ 
* Kaĵuna kuirarto

Kategorio:Malvoideoj
Kategorio:Legomoj
Junula Radio Internacia

eta|Logoo de JRI
**Junula Radio Internacia** (**JRI**) estas podkasta radio farita de Joop Kiefte, Aleks kaj Luis Miguel. Ĝi komenciĝis en la jaro 2006 kaj faras elsendojn cele al Esperantaj junuloj sed ankaŭ por aliaj Esperantistoj. Nun longan tempon ĝi ne elsendis.

## Podkasta produktaro 
### Intervjuoj 
JRI ofte faras intervjuon, interalie estis intervjuitaj:
* En la KoToPo, de Aleks
* Kun Luis Miguel
* Kun Chuck Smith

### Baldaŭ 
* Antaŭmalkovro de Nigra Flago

Kategorio:Podkasto en esperanto
Günther Becker

**Günther Becker** aŭ **Günter Becker** (naskiĝis la 25-an de januaro 1930 en Elversberg (Saar), mortis la 18-an de aŭgusto 2008 en Zweibrücken) estis germana esperantisto. Laŭ profesio, li estis mezlerneja instruisto ĝis 1983, ĝis sia pensiiĝo pro akcidento. Li parolis almenaŭ 10 lingvojn.

Günther Becker eklernis Esperanton en adoleksa aĝo tuj post la 2-a mondmilito kaj ekde 1951, kiam li estis 21-jara, konstante aktivis en la Esperanto-movado. Li aliĝis al UEA en 1955, kies dumviva membro li estis ekde 1966 kaj samtempe delegito por Blieskastel.

[eta|maldekstra|290px|Plantado de Jubilea Kverko en [Sopot dum la IJK 1959: Günther Becker maldekstre malantaŭ la ŝtono]]
Li agadis en la sekvaj postenoj:
* prezidanto de TEJO (1956-1964)
* prezidanto de Sarlanda Esperanto-Ligo (1957-1973)
* ĝenerala sekretario de UEA (1964-1974)

Distingis lin honora prezidanto TEJO en 1964 kaj Sarlanda Esperanto-Ligo en 1973.

Ekde la komenco de la 90aj jaroj apartenis sendaĵoj pri didaktiko de la lingvolernado produktitaj de prof. Max Mangold kaj Günther Becker (poste anstataŭigita de Oliver Walz) al la regula radioprogramo de Publika Kanalo Saarbrücken. Li tre fruepoke entuziasmiĝis pri Satelita televido kaj liajn ampleksajn lingvokonojn li aplikis i. a. helpe de sia "orelo al la mondo", unu el la plej grandaj privataj satelitricevaj instalaĵoj kun giganta turnebla spegulanteno. Li estis regula kunlaboranto de la magazino *Monato*.

Li estis edzo de Maria Becker-Meisberger (1925-1999).

Lia tombo estas en la tombejo de lia hejm-urbo Blieskastel.

## Literaturo 
* Forpasis Günther Becker. [Nekrologo en:] *Esperanto aktuell* (GEA) 2008 n-ro 5, p.&nbsp;18

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj de kaj pri Günther Becker en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* Artikoloj  de kaj pri Günther Becker en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Prezidantoj de TEJO
Kategorio:Honoraj Prezidantoj de TEJO
Kategorio:Estraranoj de UEA
Esperanto-Radio-Arkivo

**Esperanto-Radio-Arkivo** (ERA) aŭ pli koncize **Radio-Arkivo** estis podkasta arkivejo, kiu arkivigis ĉiujn esperantlingvajn elsendaĵojn tra la mondo.

La arkivo uzis prefere la aranĝon MP3: ĝi akceptis ankaŭ ne-esperantlingvajn elsendaĵojn, kiuj temis pri Esperanto. Ĝia datenbanko permesis konservi komenton por ĉiu elsendaĵo. Meze de 2007 ĝi enhavis 3.395 registraĵojn.

Ĝi malaperis en 2009.

## Ligiloj 
* http://www.radioarkivo.org/(https://web.archive.org/web/20090308140346/http://www.radioarkivo.org/) en la Wayback Machine de la interreta arkivo

Kategorio:Podkasto en esperanto
Ĉi Tie Nun

eta|dekstra|150ra|La marko de Ĉi Tie Nun

**Ĉi Tie Nun** estas podkasta elsendo kaj jutuba kanalo, farita de KriZe (*Christopher Zervic*) de Miŝigano, Usono. Estas 22 epizodoj kiuj aperis de januaro 2006 ĝis marto 2007. La mezuma daŭro de ĉiu elsendo estas 8 minutoj. La 2an de marto, 2007, Ĉi Tie Nun aperis por unua fojo kiel videa elsendo.

La ĉefa afero de Ĉi Tie Nun estas "strangaj aktualaĵoj de la tuta mondo." La programo prezentas ankaŭ humuraĵojn, interalie la fikcian intervjuan programon "Temoj de la Tempo."

La titolon "Ĉi Tie Nun" elektis KriZe por esti maksimume esperanteca, eĉ kun supersignita litero.

## Muziko 
La muziko venas de nekonataj artistoj kiuj disponebligas muzikaĵojn al podkastistoj senkoste por uzo en podkasto. En Ĉi Tie Nun, la jenaj muzikaĵoj aŭdiĝas:

:Enkonduko: "I'm In Love With You Baby" de Timothy C. Lee
:Fonmuziko: "Statuc" de Hardmoon
:Malenkonduko: "That's No Dream" de Derek Miller

## Ligiloj 
* Jutuba kanalo
* Oficiala retejo
* Forumoj por diskutado de la podkasto kaj aliaj strangaj aferoj.
* Ĉi Tie Nun en Podcast Alley 

Kategorio:Podkasto en esperanto
Irmtraud Haupenthal

**Irmtraud Haupenthal** (nask. Lukesch), nomata ankaŭ **Irmi Haupenthal**, estas fondinto de la eldonejo Eldonejo Iltis. Laŭ profesio, ŝi estis mezlerneja instruistino.

Ŝi eklernis Esperanton en 1959 kaj konatiĝis malmultajn jarojn poste en Esperanto-aranĝo kun Reinhard Haupenthal, al kiu ŝi edziniĝis en 1969. De 1978 ĝis ĉirkaŭ 1989 ŝi estis kasistino de Sarlanda Esperanto-Ligo. Kune kun sia edzo ŝi dum multaj jaroj (ĉirkaŭ 1980 ĝis ĉirkaŭ 1989) organizis la Kulturajn Semajnfinojn de Sarlanda Esperanto-Ligo kaj prizorgis la libroservon de la Ligo.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri publikaĵoj verkitaj aŭ eldonitaj de ŝi en la retejo *worldcat.org* ()

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Radio Verda

dekstra

Starigite en 1998, **Radio Verda** estis pionira sendependa produktejo de interreta aŭda programaro disponata senpage per TTT. La sonmagazinoj aŭdeblis per tujaŭskultilo, per rekta elŝuto aŭ abone laŭ podkasta formato. En ĉiu numero, Arono kaj Karlina en Vankuvero, Kanado prezentis mallongajn diversaĵojn en Esperanto.

La programoj inkluzivis anoncojn kaj artikolojn ankaŭ de aŭskultantoj. Radio Verda ĉesis produkti novajn programojn en 2013.

Nuntempe estas 247 aŭdeblaj pecoj (bendoj) de prelegaĵoj el la pli ol 200 epizodaj elsendoj ĉe Jutjubo.

## Eksteraj ligiloj 
*Arkivo de registraĵoj
*Jutuba kanalo de Radio Verda

Kategorio:Esperanto-radio
Loving kontraŭ Virginio

**Loving kontraŭ Virginio** estis usona jura kazo en 1967. La supera kortumo deklaris leĝon de la ŝtato Virginio nekonstitucia. Temis pri *rasa integreca leĝo* de 1924, kiu malpermesis edzecon inter homoj de malsamaj rasoj.

Malsamrasanoj Mildred Jeter and Richard Perry Loving loĝis en Virginio, kie ili ne rajtis geedziĝi, do ili iris al apuda Distrikto Kolumbio, kie tia edzeco laŭleĝis, tiam revenis al Virginio kiel edzino kaj edzo. Tie la geedzoj (kies angla familia nomo "Loving" ironie signifas "amantaj") estis arestitaj de la ŝtato Virginio, kiu kondamnis ilin, kaj ordonis ilin pasigi jaron en malliberejo. La ŝtato nuligis la malliberejan punon kondiĉe ke ili eliru la ŝtaton por 25 jaroj.

La juĝisto Leon Bazile (eĥante rasan teorion de Johann Friedrich Blumenbach el la 18-a jarcento) proklamis ke

:*Supera Dio kreis la rasojn blanka, nigra, flava, malaja kaj ruĝa, kaj li metis ilin sur malsamajn kontinentojn. Kaj krom pro la interfero kun lia aranĝo estus neniu kialo por tiaj edzecoj. La fakto ke li apartigis la rasojn montras ke li ne celis por la rasoj intermiksiĝi.*

La Loving-oj transloĝiĝis al Distrikto Kolumbio, kaj en 1963 ekprocesis por nuligi la kondamnon (argumente laŭ la 14-a amendo de la konstitucio usona), kaj la kazo finfine atingis la superan kortumon. Ĉiuj naŭ juĝistoj de la supera kortumo konsentis ke la virginia leĝo estis kontraŭ la konstitucio, kaj malakceptis la argumenton de Virginio ke la leĝo ne rasismas ĉar ĝi egale punas blankulojn kaj nigrulojn. En la decido, skribis la kortumo:

:*Edzeco estas unu el la "bazaj civitaj rajtoj de homo," fundamenta al nia ekzisto kaj elteno.... Nei tiun fundamentan liberon laŭ tiom ne subtenebla bazo kiom rasa klasifiko en tiuj statutoj, klasifikoj tiom rekta subfosa al la principo de egaleco je la koro de la 14-a Amendo, certe senigas liberon al ĉiuj ŝtataj civitanoj sen justa jura procezo. La 14-a Amendo postulas ke la libero de elekto edziĝi ne estu limigita de malicaj rasaj diskriminacioj. Sub nia Konstitucio, la libero edziĝi, aŭ ne edziĝi, al persono de alia raso restas ĉe la individuo kaj ne rajtas esti limigita de la Ŝtato.*

Spite tion, tiaj leĝoj restis en la konstitucioj de pluraj usonaj ŝtatoj, ĝis 2000, kiam Alabamo estis la lasta forigi sian leĝon kontraŭ durasa edzeco.

Kategorio:Juro
Kategorio:Usono
Jag är nyfiken...

***Jag är nyfiken...*** (*Mi estas kurioza...*) estas serio de du svedaj filmoj, *Jag är nyfiken – en film i gult* (*Mi estas kurioza – filmo flava*) kaj *Jag är nyfiken – en film i blått* (*Mi estas kurioza – filmo blua*), farita en 1967 kaj direktita de Vilgot Sjöman kaj kun Lena Nyman kiel stelulino, aktorante kiel ŝi mem. Ili precipe temas la sociajn kaj politikajn kondiĉojn de Svedio en la 1960-aj jaroj, rilatante multe al socialismo. Ili estas tre disputataj kaŭze de oftaj nudeco kaj sekso, de 1969 ili dumtempe estis malpermesitaj en Usono.

Kategorio:Svedaj filmoj
Kategorio:Svedlingvaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1967
Pastoro

eta|dekstra|120px|jen kiel ekzemplo la estona **pastoro** Jakob Hurt (1839 – 1907)
**Pastoro** laŭ PIV estas pastro de unu el la protestantaj eklezioj. La vortoradiko "pastor" venas el la latina lingvo kaj tie havas la signifon "paŝtisto". Kutime kaj viro kaj virino, post sufiĉa studado kaj specifa trejniĝo, povas fariĝi pastoro.

## Eduko 
Multaj eklezioj postulas universitatan studon pri teologio plus, krom tio, specifan eklezian trejniĝon koncerne la praktikan-teologian flankon de la laboro. Tamen kelkaj protestantaj eklezioj, plej ofte el la pli novtempaj movadoj, postulas nur la propran eklezian trejniĝon.

## Taskaro 
La pastoro havas multajn taskojn; sed ili sufiĉe povas malsami laŭ la konfesioj.

Por al ĝenerala publiko tamen doni ian impreson, jen la precipaj taskoj en la Remonstranta eklezio:

* prizorgi la diservon
* (kun)organizi la laboron de diakonoj
* atenti pri maljunuloj kaj malsanuloj
* eduki religie la junularon
* prizorgi edukadon (precipe koncerne religiajn kaj etikajn temojn) de la membroj de l' loka komunumo
* serĉi kie nur eblas je ekumenaj kaj interreligiaj kontaktoj
* laŭ loka bezono, prezidi diversajn grupojn aŭ organizaĵojn, ofte ankaŭ ekster eklezia rondo
* kunlabori en ĝeneralaj tutlandaj agadoj de etika aŭ religia enhavo
* kunlabori ĉe sinoda aŭ alia organiza eklezia laboro

En Protestantismo, la pastoro, estante la plej alta ofico en la eklezio, havas la rajton, interkonsente kun ĉu tutlanda eklezia organizo ĉu la regiona sinodo, ordini novajn pastorojn. Ankaŭ tiusence, la pastoro en protestantaj eklezioj do estas funkcie komparebla je la episkopo en la katolika eklezio.

## Aliaj oficoj 
La du aliaj oficoj en la plimulto de l' protestantaj eklezioj estas kutime: diakono kaj presbitero (kvankam ofte nomata pliaĝulo); tute principe - teologie - ne ekzistas inter ili hierarkio, kvankam laŭfakte, ĉar li havas pli vastan taskaron, la pastoro funkcias kiel la ĉefa el la tri.

La romkatolikoj ankaŭ havas tri oficojn: episkopo, presbitero kaj diakono, kiuj ja estas hierarkie ordigitaj.

## En Esperanto 
Aperis verketo por doni pli konkretan impreson pri la vivo de pastoro:
*Ajnasemajne* (Fonto 2006), de Gerrit Berveling.

Kategorio:Protestantismo