open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
János Ábrahám

**ÁBRAHÁM János** estis rumanuja hungara publicisto, verkisto naskita en Vălenii de Arieş la 17-an de januaro 1931 kaj mortinta en Budapest la 22-an de majo 1996.

## Biografio 
Ábrahám estis redaktoro ekde 1952 de la radio de Bukareŝto, ekde 1954 de la radio de Kluĵo. Inter 1965 kaj 1969 li estis uzinkemiisto. Li publikis rakontojn ekde 1953. Li estis kunlaboranto de Brassói Lapok.

## Verkoj 
* *Részegnek minden nóta szép*, rakontoj, Bk., 1969;
* *Mindennapi munkánk*, scienpopulariga, Bk., 1969;
* *Homo faber*. Reflexiók a munkáról, Bk., 1972;
* * Vér és vas*, studoj, Bk., 1976;
* *Földszintes atomkor*, studoj, Bk., 1979;
* *Micsoda majális*, rakontoj, Kvár, 1979;
* *Égi úton*. Képzeletben, gépmadárral, űrhajóval, Bk., 1988;
* *Ember a légtengeren túl*. spackroniko, Bk., 1990;
* *Picula*. Dumás beszély glaszodél-hangadó masinára. Első tekercs: *Szegényember csikója hamar ló*, romano, 1-a vol., Székelyudvarhely, 1995.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Abraham, J
Halabor

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio

**Halabor,** ukraine **Галабор,** hungare **Halábor** estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove.

## Bazaj informoj 
* Areo: 1 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 113 m
* Loĝantaro: 750
* Poŝtkodo: 90254
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Halabor situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Tiso, kontraŭe troviĝas Szatmárcseke. Berehove troviĝas je 18 km-oj.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1300 en formo *Harabur*. La lernejo ekfunkciis en 1801. Ĝis ekfunkcio de fervoja reto Halábor profitis el Tiso. Tie estis vigla trafiko de flosoj, la flosistoj ofte haltis por ŝanĝi varojn aŭ aranĝi la flosojn. Ĝis 1920 Halábor apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio. Halábor rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Halabor apartenis al Sovetunio (tiam la Ruĝa Armeo deportis hungarojn al gulago), fine ekde 1991 al Ukrainio. Galabor reakiris la memstarecon en 1996, pli frue apartenanta al Badalovo. En 2001 loĝis en Galabor 752 da homoj, (738 hungaroj).

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, kuracejo, 3 vendejoj.

## Vidindaĵo 
* kalvinana preĝejo de 1911, en 1984 renovigita

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Beate Fassnacht

**Beate FASSNACHT** (Beate Fasnaĥt) estas germana dezajnistino de teatraj scenejoj kaj kostumoj. Krome ŝi verkas teatraĵojn.

## Verkoj 
* **sofort heiraten ("tuj edziĝi")**; unue surscenigita en Würzburg, 2007
* **Die Brust von der Frau aus Chur ("La mamo de la virino el Chur")**; unue surscenigita en Bazelo, 2008.

Kategorio:Teatro
Ditono

**Ditono** signifas en la muziko intervalon de du grandaj plendutoj (9:8).

En la pitagora agordo *ditono* egalas la frekvencproporcion 81:64 estas konata kiel **pitagora tercio**. Ĉi tiu estas sintonikan komaon pli granda ol pura granda tercio, kiu valoras 400 cendoj.

La pitagora tercio:  

:: \left(\frac{9}{8}\right)^2 = \frac{81}{64}  \approx 407{,}82\;\mathrm{cendoj} .

## Vidu ankaŭ 
* Cendo (muziko)
* Pitagora intervalo
* Tercio
* Tono
* Tritono

Kategorio:Intervaloj
Kategorio:Agordoj (muziko)
Pilkosporto

[eta|[Snukero]]
**Pilkosporto** estas ludo aŭ sporto kie la ĉefa elemento estas pilko. Kiu ludas estas **ludanto** aŭ *pilkisto*. Estas multaj popolaj ludoj kaj sportoj kiuj implicas uzadon de pilko aŭ simila objekto. Tiuj ludoj povas esti grupitaj pro la ĝenerala celo de la ludo, foje laŭ la komuna deveno, ĉu de la propra ludo ĉu de la baza ideo:
* Tiuj en kiuj oni uzas elementon por frapi la pilkon, kiel la basbalo, la kriketo kaj la golfo.
* Ludoj kie necesas atingi poentojn aŭ golojn, kiel korbopilko kaj ĉiuj formoj de futbalo, la glacihokeo aŭ la kanada bastonludo.
* Ludoj kiuj inkludas reton, kiel la voleibol kaj la teniso.
* Ludoj kun poenteblaj celoj, kiel kegloj kaj lotball.
* La origina "pilkoludo", kies celo estas pluhavi la pilkon en konstanta movo.
* Kaj multaj pliaj.

Popularaj pilkoludoj tutmondaj estas jenaj:

* Akvopilko
* Badmintono
* Basbalo
* Bilardo
* Ĉukpilkado
* Farbopafado
* Futbalo:
** Gridirono
*** Usona piedpilko
*** Kanada piedpilko
** Internacia piedpilko
*** Aŭstralia piedpilkado
*** Pejlo
** Rugbeo
* Flugpilkado, retpilkado, volejbalo
* Futbaloteniso
* Glitpilkado
* Globludo
* Globoĵeto
* Golfo
* Hokeo:
** Hokeo (ludata ekstere sur herbejo aŭ interne en sporta halo)
** Unihokeo
** Glacihokeo
** Radhokeo
* Iomano
* Indiako
* Ĵonglado
* Kanada bastonludo
* Kanuopilko
* Kegloludo
* Korbakvopilko
* Korbobalo
* Korbopilkado
* Kroketo
* Kvar-kvadrat-ludo
* Lotball
* Maleopilko
* Maleoteniso
* Manpilkado
* Matkoto
* Mezamerika pilkoludo
* Miksteka pilkado
* PaddleBall
* Padelo (sporto)
* Peloto
** Usona manpilkludo
** Gaela manpilkludo
** Polmpilkludo
* Podex
* Poloo
* Quidditch (fikcia ludo)
* Rakedopilkado
* Skvaŝo
* Ŝnurpilko
* Spiralpilkado
* Tablofutbalo
* Tabloteniso
* Teniso
* Valencipilkado


Kategorio:Pilkoj
Kategorio:Sporto
Kategorio:Ludoj
Alberto la 1-a (Monako)

[eta|dekstra|250px|Statuo de Alberto la 1-a en [Monako.]]
**Alberto la 1-a de Monako**, denaske Albert Honoré Charles Grimaldi, kromnomita la "princo-scienculo" (n. la 13-an de novembro 1848 - m. la 26-an de junio 1922) estis la reganta princo de Monako ekde la 10-a de septembro 1889 ĝis la 26-a de junio 1922. Alberto estis la filo de Karlo la 3-a de Monako (1818-1889) kaj de la grafino Antoinette de Mérode-Westerloo (1828-1864). Li heredis la tronon dum sia 42-a jaro.

La princo ege interesiĝis pri oceanografio. Li kun sia persona ŝipo plurfoje esploradis arktajn regionojn, kune kun multaj eminentaj sciencistoj de tiu tempo. Li fondis interalie la Oceanografian Instituton de Monako kaj la Oceanografian Muzeon.

Alberto edziĝis dufoje, unue kun Mary Victoria Douglas Hamilton en 1869, kaj due kun la dukino Alice Heine en 1889. El la unua edziĝo naskiĝis nura filo, la princo Ludoviko la 2-a.

Kategorio:Princoj de Monako
Kategorio:Oceanografoj
Bjørn Dunkerbeck

[eta|Bjørn Dunkerbeck ĉe la eksurfado en [Podersdorf am See (Aŭstrio) dum 2006]]
[eta|Bjørn Dunkerbeck ĉe la mareto [Veluwemeer 2005]]
**Bjørn DUNKERBECK** (n. la 16-an de julio 1969 en Ribe, Danio, internacie ofte skribata *Björn Dunkerbeck* kvazaŭ svede kaj germane) estas dana-nederlanda breta velisto. Kun 36 titoloj de monda ĉampiono li laŭ la stato de 2008 estas la tutmonde plej sukcesa breta velisto. Li estas 191 centimetrojn alta kaj iom pli ol 110 kilogramojn peza – ĉiuaspekte ne averaĝa. Dum multaj jaroj li dum internaciaj konkursoj startis por Hispanio, ekde somero 2007 lia konkursa nacieco estas Svislando. La filo de danaj-nederlandaj gepatroj kreskis sur la insulo Gran Canaria, kiu apartenas al Hispanio, li havas pasporton de Nederlando kaj ekde la komenco de 2007 ankaŭ havas oficialan loĝlokon en Svisio (Silvaplana ĉe St. Moritz). Kun sia edzino Maria li havas filinon kun la nomo Alba (* 2002) kaj filon kun la nomo Liam (* 2004), kiuj precipe vivas en Gran Canaria.

## Kariero 
En aĝo de naŭ jaroj Bjørn Dunkerbeck komencis praktiki bretan veladon. Lia patro, posedanto de loka hotelo, frue subtenis la pasion de la filo. La atleta kaj fortoplena stilo de Bjørn, kombine kun talento kaj forta ambicio, li baldaŭ igis lin esti unu el la pintaj mondaj tiukategoriaj sportistoj. Pro sia eksperimentemo li plibonigis la materialojn de tabuloj, veloj kaj bretovelistaj vestaĵoj, kaj baldaŭ li havis varbajn kontraktojn kun produktistoj de tiukategoria sporta ekipaĵo. Dum la 1987 li eniris la konkursaron pri la monda pokalo pri breta velado kaj metis la antaŭan multjaran ĉampionon Robby Naish al la dua loko.

Kune kun Robby Naish, Bjørn Dunkerbeck konsideriĝas la plej legenda breta velisto. Pro sia familia deveno kaj pro multaj internaciaj sportaj konkursoj li flue parolas la germanan, nederlandan, hispanan kaj anglan. Samkiel Robby Naish, ankaŭ Bjørn Dunkerbeck produktas surfotabulojn kaj velojn de propra marko, sed tiurilate ekonomie estas malpli sukcesa ol la eksa rivalo.

## Eksteraj ligiloj 
* persona paĝaro (en la angla)

Kategorio:Breta velado
Kategorio:Danaj gevelistoj
Kategorio:Nederlandaj gevelistoj
Abela danco

[eta|240px|[abelo|Abela danco]]
La **abela danco** estas grava komunikilo de la mielabeloj. Per la danco ili transdonas diversajn informojn pri nutraĵfontoj. Unue la danco anoncas la ekziston de granda nutraĵfonto, due estas komunikita la odoro de tiu nutraĵo kaj trie la lokalizo de la nutraĵo.

Kiam revenas abelo post nutraĵserĉado, ĝi komunikas al la aliaj abelujanoj per la danco kie ĝi trovis nutraĵon (nektaro, poleno, mielroso aŭ akvo). Tamen nur grandaj nutraĵfontoj estas indikitaj per dancoj.

## Bibliografio 
[eta|maldekstra|Danco de la [mielabelo]]
* K. von Frisch: *Über die "Sprache" der Bienen* (pri la lingvo de la abeloj). 1923 Zoologisches Jahrbuch (Zoologie und Physiologie) 40, 1-186
* K. von Frisch: *Dance language and orientation of bees* (danca lingvo kaj orientiĝo de abeloj). 1967 Harvard University Press (Cambridge, Massachusetts)
* T.H. Seeley: *The wisdom of the hive* (la saĝeco de la abelujo). 1995 Harvard University Press (Cambridge, Massachusetts)
* F.C. Dyer: *The biology of the dance language* (la biologio de la danca lingvo). 2002 Annual Review of Entomology 47, 917-949

Kategorio:Lingvoj
Kategorio:Komunikiloj
Kategorio:Entomologio
Kuspo (specialaĵo)

eta|dekstra|200px|Kuspo je (0, 0) sur kurbo *x3-y2=0*
eta|dekstra|200px|Kuspo okazanta en reflekto de lumo en fundo de taso

En specialaĵa teorio **kuspo** estas singulara punkto de kurbo.

Por kurbo difinita kiel la nula aro de funkcio de du variabloj *f(x, y)=0*, la kuspoj sur la kurbo estas punktoj *(x, y)* kiuj havas samtemple ĉiujn jenajn propraĵojn:

* *f(x, y)=0*
* {\partial f\over \partial x}={\partial f\over \partial y}=0
* La matrico de Hessian de la duaj derivaĵoj havas nulan determinanton.

Klasika ekzemplo de kuspo estas punkto (0, 0) sur kurbo

: *x3-y2=0*

Ĉi tiu kurbo povas esti esprimita parametre kiel

: *x=t2, y=t3*

Kuspoj estas ofte trovitaj en optiko kiel formo de kaŭstikoj. Ili estas ankaŭ trovataj en projekcioj de profilo de surfaco.

## Vidu ankaŭ 
* Izolita punkto de kurbo
* Sinsekco de kurbo
* Kuspo de pli alta ordo

Kategorio:Kurboj
Kategorio:Teorio de specialaĵoj
Kvasovo

**Kvasovo,** ukraine **Квасово,** hungare **Kovászó** estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove.
eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio

## Bazaj informoj 
* Areo: 2 &nbsp;km²
* Supermara alteco: 120 m
* Loĝantaro: 890
* Poŝtkodo: 90264
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Kvasovo situas sur ebenaĵo, sed rande estas montetoj, laŭ rojo. Berehove troviĝas 14, Hungario 6, stacidomo de Bene 4 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1270 en formo *Koazou*. Tiutempe fortikaĵo konstruiĝis, kiun inter 1557-1562 rabobando uzis, sekve la Habsburgoj okupis kaj malkonstruis ĝin. Uzino pri aleno ekfunkciis en 1809. En 1910 loĝis en Kovászó 668 da homoj, rutenoj en majoritao, hungaroj en minoritato. Ĝis 1920 Kovászó apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio, ed inter 1938-1945 denove al Hungario. Ekde 1945 Kvasovo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Fine de 1944 la Ruĝa Armeo atingis la vilaĝon kaj loĝantoj aliĝis al la armeo. Dum la socialismo en Kvasovo kolĥozo nomata "Amikeco" funkciis. En 1991 la komunumo disiĝis de Orosijevo kaj iĝis memstara vilaĝo. En 2000 oni disdonis kampojn de la kolĥozo, kiu ĉesis. En 1998 kaj en 2001 inundoj okazis.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, kulturdomo, kuracejo, poŝto, vendejoj, kafejetoj.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1895
* grekokatolika preĝejo de 1390, en 1750 barokiĝis

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Obleco de intersekco

En algebra geometrio, **intersekca nombro** estas **obleco de intersekco** de du kurboj.

Ekzemple du kurboj intersekcanta je punkto povas esti konsiderataj kiel intersekcantaj dufoje se ili estas tanĝantaj tie. La *n*-obla intersekco estas limiganta okazo de *n* apartaj intersekcoj je *n* malsamaj punktoj, se la punktoj estas movitaj tiel ke ili ekkoincidas. 

Kalkulado de la obleco de intersekco bezonatas por preciza formulaĵo de teoremo de Bézout. Ankaŭ, teoremoj pri fiksaj punktoj estas pri intersekcoj de grafikaĵo de funkcio kun diagonaloj; oni deziras kalkuli la fiksajn punktojn kun obleco por ke havi la fiksan punktan teoremon de Lefschetz en kvanteca formo.

Pli ĝenerala okazo estas intersekcoj en pli alte-dimensia okazo kaj ankaŭ tiam povas esti necese  konsideri de la oblecojn de ĉi tiaj intersekcoj. Ekzemple se ebeno estas tanĝanta al cilindra surfaco laŭ rekto, ĉi tiu rekto devas esti kalkulita kiel intersekco kun obleco 2.

Ĉi tiuj demandoj estas diskutitaj sisteme en komunaĵa teorio.

## Intersekcaj oblecoj por ebenaj kurboj 
Estas unika funkcio asignanta al ĉiu trio *(P, Q, p)* kie
: *P* kaj *Q* estas polinomoj de du variabloj *x* kaj *y*, la variabloj estas de kampo *K*,
: *p* estas punkto en *K2*
la intersekcan oblecon de *P* kaj *Q* je *p* - entjeron *Ip(P, Q)*. Ĝi kontentigas jenajn propraĵojn:

* *Ip(P, Q) = Ip(Q, P)*
* *Ip(P, Q)* estas malfinia se kaj nur se P kaj Q havas komunan faktoron kiu estas nulo je *p*.
* *Ip(P, Q) = 0* se kaj nur se minimume unu el de *P(p)* kaj *Q(p)* estas ne nulo (kio estas ke la punkto *p* estas ne sur unu el la kurboj).
* *Ip(x, y) = 1* se punkto *p* estas je *(x, y)*, kio estas ke obleco de intersekco de du ortaj rektoj (paralelaj al la malsamaj koordinataj aksoj) estas 1.
* *Ip(P, Q·R) = Ip(P, Q) + Ip(P, R)*
* *Ip(P + Q·R, Q) = Ip(P, Q)* por ĉiu *R* en *K[x, y]*

Kvankam ĉi tiuj propraĵoj plene karakterizas intersekcan oblecon, en praktiko ĝi estas komprenata en kelkaj malsamaj vojoj.

Intersekca obleco povas esti komprenita kiel maksimuma kvanto de malsamaj intersekcoj kiuj rezultiĝas se la kurboj estas perturbitaj malmulte.

Ankoraŭ unu kompreno de intersekca obleco estas tra la dimensio de certa kvocienta spaco de la potencoseria ringo *K*. Per ŝanĝo de variabloj se necesas, oni povas preni ke la punkto *p* estas (0, 0). Estu *P(x, y)* kaj *Q(x, y)* la polinomoj difinantaj la algebrajn kurbojn. Se la originalaj ekvacioj estas donita en homogena formo, ĉi tiuj povas esti ricevita per meto de *z=1*. Estu *I=(P, Q)* la idealo de *K* generita per *P* kaj *Q*. La intersekca obleco estas la dimensio de Kx, y\big/I kiel vektora spaco super *K*.

### Ekzemplo
Konsideru la intersekcon de la abscisa akso kun parabolo

: *y = x2*

Tiam

: *P = y*
: *Q = y - x2*

tiel

: I_p(P, Q) = I_p(y, y - x^2) = I_p(y, - x^2) = I_p(y, x^2) = I_p(y, x) + I_p(y, x) = 1 + 1 = 2

Tial, la intersekca grado estas 2; ĝi estas ordinara tanĝanteco.

Kategorio:Komunaĵa teorio
Kaŭstiko (matematiko)

[dekstra|frame|Spegula kaŭstiko generita de [cirklo kaj paralelaj radioj]]
En diferenciala geometrio, **kaŭstiko** estas la koverto de radioj reflektitaj aŭ refraktitaj per sternaĵo. Ĝi estas simila al la optika koncepto de kaŭstiko.

La radia fonto povas esti punkto (elradianta punkto) aŭ malfinio, en la lasta okazo la direkta vektoro devas esti donita.

## Reflekta kaŭstiko 
Reflekta kaŭstiko estas okazo ĉe kiu la radioj estas reflektataj de la kurbo.

En okazo de elradianta punkto, ĝi estas la evoluto de la aro de reflektoj je tanĝantoj de la elradianta punkto.

En okazo de paralelaj radioj: supozi la direkta vektoro estas *(a, b)* kaj la spegula kurbo estas parametrigita kiel *(u(t), v(t))*. La normala vektoro je punkto estas ''(-v'(t), u'(t))''; la reflekto de la direkta vektoro estas (normala vektoro bezonas specialan normaligon al longo 1)

: 2\mbox{proj}_nd-d=\frac{2n}{\sqrt{n\cdot n}}\frac{n\cdot d}{\sqrt{n\cdot n}}-d=2n\frac{n\cdot d}{n\cdot n}-d=\frac{
(av'^2-2bu'v'-au'^2,bu'^2-2au'v'-bv'^2)
}{v'^2+u'^2}

Havante komponantojn de trovita reflektita vektoro traktu ĝin kiel tanĝanto

: (x-u)(bu'^2-2au'v'-bv'^2)=(y-v)(av'^2-2bu'v'-au'^2)

Uzante la plej simplan kovertan formon

: F(x,y,t)=(x-u)(bu'^2-2au'v'-bv'^2)-(y-v)(av'^2-2bu'v'-au'^2) =x(bu'^2-2au'v'-bv'^2)
-y(av'^2-2bu'v'-au'^2)
+b(uv'^2-uu'^2-2vu'v')
+a(-vu'^2+vv'^2+2uu'v')
: F_t(x,y,t)=2x(bu'u''-a(u'v*+u*v')-bv'v'')
-2y(av'v*-b(u*v'+u'v'')-au'u'')
+b( u'v'^2 +2uv'v'' -u'^3 -2uu'u'' -2u'v'^2 -2u''vv' -2u'vv'')
+a(-v'u'^2 -2vu'u'' +v'^3 +2vv'v'' +2v'u'^2 +2v''uu' +2v'uu*)

kiu povas esti komplika, sed meto de F=F_t=0 donas sistemon de linearaj ekvacioj por *x* kaj *y* kaj tiel per solvo de ĝi eblas ricevi parametrigon de la reflekta kaŭstiko, formuloj de Kramero povas esti uzataj.

### Ekzemplo 
Estu la direkta vektoro *(0, 1)'' kaj la spegula kurbo (t,t^2)
Tiam

:u'=1 u''=0 v'=2t v*=2 a=0 b=1
:F(x,y,t)=(x-t)(1-4t^2)+4t(y-t^2)=x(1-4t^2)+4ty-t
:F_t(x,y,t)=-8tx+4y-1

kaj F=F_t=0 havas solvaĵon *(0, 1/4)'', kio estas ke lumo eneniranta parabolan spegulon paralele al ĝia akso estas reflektita tra fokuso de la parabolo.

## Refrakta kaŭstiko 
Refrakta kaŭstiko estas pli komplika okazo pro tio ke bezonatas datumoj pri la refrakta indico kaj pro tio ke refrakto estas ne lineara, la leĝo de Snell estas sufiĉe "malbela" en pura vektora skribmaniero (se ne la refrakta indico varias glate en spaco).

## Eksteraj ligiloj 
* Kaŭstiko je MathWorld

Kategorio:Diferenciala geometrio
Alavitoj

La **alavitoj** aŭ **alaŭitoj** (), ankaŭ konataj kiel ), kaj aliversioj *an-Naṣīriyyah*, kaj *al-Anṣāriyyah*), estas sekto de la ŝijaista Islamo.

Ĝia nomo devenas de Ali ibn Abi Talib (Alijo), kuzo kaj bofilo de Mohamedo, kaj kvara kalifo de Islamo.

La saman originon havas la vorto "alevoj", kiu estas konsiderata kiel alia branĉo de Islamo.

Ĝi estas ĉefe disvastiĝinta en Sirio.

## Historio 
### Origino 
eta|maldekstra|Alavitinoj en Sirio, en la komenco de la 20-a jarcento.
La origino de la Alavitoj estas disputata. Kelkaj konsideras ilin kiel prapopolo de la epoko de Aleksandro la Granda, kiu alprenis kristanan kaj poste islaman fidon.

La alavitoj mem konsideras ke ili devenas el la dekunua Imamo, Hasan al Askari (m. 873), kaj lia disĉiplo Ibn Nusayr (m. 868). Tiu ĉi sin proklamis *Bāb* "Pordo" (reprezentanto) de la 11-a Imamo en 857.

La sekto estis organizita de sekvanto de Ibn Nusayr, konata kiel al-Khasibi, kiu mortis en Halepo ĉirkaŭ 969. Lia nepo, al-Tabarani, translokiĝis al Latakio en la siria marbordo, kie li prilaboris la religion kaj konvertis grandan parton de la loka loĝantaro.

### 20-a jarcento 
eta|dekstra|Flago de la iama Alavita Ŝtato
Post la falo de la Otomana Imperio, la Franca Respubliko okupis la teritorion kiu nun estas Sirio kaj Libano. Ili agnoskis diversajn minoritatojn, inter kiuj la alavitojn.

En 1925 oni kreis "teritorion de la alavitoj", kaj en 1930 oni kreis registaron en Latakio. Ĝi daŭris ĝis la 28-a de februaro de 1937, kiam ĝi unuiĝis al Sirio.

En 1939, parto de la nordokcidenta Sirio, la *Sanjako de Aleksandreto* (*Alexandretta*, nun İskenderun), nuna Provinco Hatay, kiu enhavis grandan nombron da Alavitoj, estis transdonita al Turkio, kio kaŭzis multajn protestojn inter la alavitoj, kaj ĝenerale en la tuta Sirio. Zaki al-Arsuzi, la gvidanto de la ribelo, fariĝos poste unu el la fondintoj de la partio Baazo.

Post la preno de la povo fare de tiu partio, la alavito Hafez al-Asad fariĝis prezidanto de Sirio en 1971. La sekto estis forte reprezentata en la gvidaj organoj de la registaro, malgraŭ ke ĝi konsistigas nur ĉirkaŭ 15 procentojn de la loĝantaro.

### 21-a jarcento 
La filo de Hafez al-Asad, Baŝar al-Asad, estis la prezidanto de la lando de 2000 ĝis 2024, kiam lia reĝimo estis renversita.

Inter la 7a kaj 9a de marto 2025 okazis masakro de la alavitoj en Sirio. Enketo de Reuters trovis, ke dum tiuj tri tagoj, sunaismaj siriaj fortoj murdis ĉirkaŭ 1 500 alavitojn. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* La artikolon pri Alevoj, kiuj ankaŭ konsideras sin "adeptoj de Alijo", sed el teologia vidpunkto ne miksindas kun la Alavitoj

Kategorio:Islamo
Samfokusa

eta|250ra|Aro de samfikusoj elipsoj kaj hiperboloj

**Samfokusa** estas havanta la saman fokuson.

* En geometrio ĉe konikoj, la propraĵo povas esti ĉe du elipsoj, du hiperboloj, aŭ elipso kaj hiperbolo. Se elipso kaj hiperbolo estas samfokusaj do ili estas perpendikularo unu al la alia je la punktoj de intersekco.
* En optiko, ĝi signifas ke unu fokuso aŭ bilda punkto de unu lenso estas la sama kiel unu fokuso de la alia (sekva) lenso.

Kategorio:Geometrio
Kategorio:Optiko
Konkoido

400px|dekstra|eta|Konkoidoj de rekto (nigra) kun komuna fiksa punkto *O* (ruĝa punkto). Ĉiu paro de kolorigitaj kurboj estas konkoido. En la blua okazo *d* estas pli granda ol distanco de *O* al la rekto, tiel la supra blua kurbo havas ciklon. En la verda okazo *d* egalas al distanco de *O* al la rekto, kaj en la ruĝa okazo ĝi estas malpli granda.
250px|dekstra|eta|Konkoido de cirklo

En geometrio, **konkoido** aŭ **konĥoido** estas kurbo produktita de fiksa punkto *O*, la alia donita kurbo, kaj longo *d*. Por ĉiu rekto tra *O* kiu sekcas la donitan kurbon je *A* la du punktoj sur la rekto kiu estas je distanco *d* de *A* estas punktoj de la konkoido.

La plej simpla esprimo uzas polusaj koordinatoj kun *O* je la fonto. Se *r=α(θ)* estas la donita kurbo tiam *r=α(θ)±d* estas la konkoido.

Ĉiu konkoido estas cisoidoj kun cirklo centrita je *O* kiel unu el la du fontaj kurboj.

La prototipo de ĉi tiu klaso estas la *konkoido de rekto de Nicomedes* en kiu la donita kurbo estas rekto.

Heliko de Pascal estas konkoido kun cirklo kiel la donita kurbo.

La konkoido de de Sluze ne estas konkoido laŭ ĉi tiu difino sed estas speco de cisoido. La konkoido de Dürer estas nek konkoido nek cisoido.

Kategorio:Kurboj
Tomasz Majewski

eta|200ra|Tomasz Majewski (2008)
**Tomasz MAJEWSKI** (nask. 30-a de aŭgusto 1981-a jaro en Nasielsk) - pola sportisto, globoĵetisto, ĉampiono dum Olimpikaj ludoj en Pekino.

Li estis 15-jara kiam li startis esti globoĵetisto, tamen unuaj sukcesoj li atingis antaŭ fino de lernado en mezlernejo en Ciechanów. Li estas diplomito de Universitato de Stefan Wyszyński en fakultato de sociaj kaj historiaj sciencoj. Dum olimpikaj ludoj en Pekino li gajnis oran medalon, li ankaŭ estis ĉe olimpikaj ludoj en Ateno.

## Kluboj 
Liaj kluboj (laŭ kronologio)

- WMKS Płońsk

- Skra Warszawa

- Warszawianka

- AZS-AWF Warszawa (nune)

## Venkoj 
Antaŭ olimpikaj ludoj liaj plej gravaj sukcesoj estis:

- bronza medalo dum Hala Mondĉampionado en 2008 jaro en Valencio

- 4-a pozicio dum Hala Mondĉampionado en 2004 en Budapeŝto

- ora medalo dum Universiado en Izmir (2007)

- 5-a pozicio dum Mondĉampionado en Osako

Lia rekordo estas 21.51 da metroj faritaj dum olimpikaj ludoj en Pekino.

Ses-foja Ĉampiono de Pollando kaj kvar-foja Hala Ĉampiono de Pollando.

Lia staturo estas 204 cm kaj li pezas 130 kilogramoj. Li loĝas en Słończewo. Private li tre ŝatas basketbalon.

## Eksteraj ligiloj 
* Pri Tomasz Majewski (pl)

Kategorio:Polaj sportistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Pollando
Cisoido

dekstra|eta|340px|Cisoido (verda) generita de kurboj *r=θ* (blua) kaj *r=θ1/3* (ruĝa)

En geometrio, **cisoido** estas kurbo produktita de fiksa punkto *O* kaj du la aliaj kurboj *α* kaj *β*. Ĉiu linio tra *O* tranĉanta kurbon *α* je *A* kaj kurbon *β* je *B* tranĉas la cisoidon je mezpunkto de streko *AB*.

La plej simpla esprimo uzas polusajn koordinatojn kun la fonto je *O*. Se *r=α(θ)* kaj *r=β(θ)* estas la du kurboj do r=\frac12(\alpha(\theta)+\beta(\theta)) estas la cisoido.

Iam cisoido estas komprenata kiel sumo de la radiusaj distancoj *r=α(θ)+β(θ)* aŭ ilia diferenco *r=β(θ)-α(θ)*; ĉi tiuj variantoj estas plejparte ekvivalentaj al la donita pli supre, la diferenco estas en duobligo de la amplekso kaj eble reflekto de la kurbo tra *O*.

Ĉiu konkoido estas cisoido ĉe kiu la alia kurbo estas cirklo centrita je *O*.

La cisoido de Diocles estis la prototipo por ĉi tiu ĝenerala konstruado.

La cisoido de Zahradnik anstataŭigis cirklon de Diocles per koniko.

La konkoido de de Sluze estas cisoido kiu havas cirklon pasantan tra *O* kiel la kurbo *α* kaj rekton paralelan al tanĝanto de *α* je *O* kiel la kurbo *β*. Ĝi estas, fakte, ne konkoido.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mathcurve.com/courbes2d/cissoidale/cissoidale  bone ilustrita
* 
* 2D Kurboj

Kategorio:Kurboj
Heĉa

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio

**Heĉa,** ukraine **Геча,** hungare **Mezőgecse** estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove.

## Bazaj informoj 
* Areo: 3 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 112 m
* Loĝantaro: 1030
* Poŝtkodo: 90251
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Heĉa situas sur ebenaĵo, Berehove troviĝas 10 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1232. La lernejo ekfunkciis en 1785. Ĝis 1920 Mezőgecse apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio. Mezőgecse rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 la komunumo apartenis al Sovetunio (dum alveno de Ruĝa Armeo hungaroj estis deportitaj al gulago), fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 loĝis en Heĉa 1030 da homoj, (919 hungaroj).

## Vidindaĵo 
* preĝejo de 1805

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Janoŝi

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
**Janoŝi** (,  (ivanovka), ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove. La pli frua ukrainia nomo estis '** (ivanivka), inter 1921-1939 **'. Ankoraŭ unu setlejo apartenas al la municipo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 4 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 111 m
* Loĝantaro: 2030
* Poŝtkodo: 90233
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Janoŝi situas sur ebenaĵo, ĉefvojoj estas al Ĉop, Mukaĉeve kaj Berehove. La lasta troviĝas 6 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1321 en formo *Ivanosi*. La tataroj detruis la komunumon en 1566. En 1910 loĝis en Makkosjánosi 1118 da homoj, plejparte hungaroj, Ĝis 1920 apartenanta al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio. Rehungariĝo okazis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Fine de 1944 la Ruĝa Armeo okupis la vilaĝon kaj tuj deportis hungarojn al la gulago. Ekde 1945 la komunumo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2000 la ŝtataj kampoj estis aldonitaj al la loĝantoj. Dum la lastfoja popolnombrado loĝis en la municipo 2030 da homoj, (1657 hungaroj).

Vilaĝservoj estas dulingva bazlernejo, agrara faklernejo, infanĝardeno, biblioteko, kulturdomo, poŝto, ŝparkaso, poŝto, kuracejo, dentokuracejo, sportejo.

## Vidindaĵoj 
* nun kalvinana mezepoka preĝejo, en la 18-a jarcento trakonstruiĝis
* greko-katolika klasikisma preĝejo de 1839
* termala naĝejo

## Ĝemelkomunumo 
 Göd, Hungario

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Filolao de Krotono

**Filolao de Krotono** (greke Φιλόλαος; * eble je 470 a.K., † post 399 a.K.) estis antikva greka filozofo (pitagorano). Filolao estis unu el la plej gravaj filozofoj de la pitagora skolo. Li estis samtempulo de Sokrato, tamen pro sia pensmaniero oni rigardas lin kiel antaŭsokratano.

Laŭ la universkoncepto de Filolao, en la plej proksima loko al la centro de la universo, en "*Antikton*" estas nevidebla planedo, kaj poste situas la tero, la luno, la suno kaj la kvin planedoj kaj preter ili la ĉielo kaj sur ĝi estas fiksitaj la fiksitaj steloj.

Preter la ĉielo estas muro de fajra "Etero", kiu fermas la universon de ĉiuj direktoj kaj funkcias kiel dua lumfonto.

## Vidu ankaŭ 
* Suncentrismo

## Fontoj kaj literaturo 
* Carl A. Huffman: *Philolaus of Croton, Pythagorean and Presocratic*, Cambridge 1993. ISBN 0-521-41525-X [enhavas tekstojn de Filolao]
* Wilfried Neumaier: *Tonsysteme - ein interessantes Kapitel der Musik-Mathematik-Geschichte*, in: *Mitteilungen der mathematischen Gesellschaft in Hamburg* 22 (2003) S. 5-26
Walter Burkert: *Weisheit und Wissenschaft. Studien zu Pythagoras, Philolaos und Platon*, Nürnberg 1962

## Eksteraj ligiloj 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Helenaj filozofoj
Kategorio:Helenaj kuracistoj
Kategorio:Helenaj matematikistoj
Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj
Kategorio:Pitagoristoj
Kategorio:Helenaj rifuĝintoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento a.K.
Poligrafio

**Poligrafo** estas la agado de poligrafo, kiu povas esti:

* Poligrafo, persono kiu verkas kaj publikas librojn pri variaj temoj.
* Poligrafo, aparato uzita kiel supozata "mensogodetektilo".
Svoboda

**Svoboda** estas la nomo de pluraj vilaĝoj en Transkarpatio, en Ukrainio. La loknomo signifas "libereco".

* **Svoboda (Berehove)** en distrikto Berehove
* **Svoboda (Miĵgirja)** en distrikto Miĵgirja

; en Ĉeĥio
* Svoboda nad Úpou – urbo en Ciskarkoŝo en Ĉeĥio
* Svoboda (Štěpánkovice) – loka parto de municipo Štěpánkovice en Moraviasilezia regiono

;familia nomo
* Ludvík Svoboda
* Karel Svoboda
Wangfujing

240ra|eta|Wangfujing-strato
**Wangfujing** (ĉine: 王府井, Wángfǔjǐng), en la pekina kvartalo Dongcheng estas unu el la plej famaj kaj gravaj butikstratoj de la ĉina ĉefurbo Pekino. Jam dum la dinastio Ming ĝi estis grava komercejo, poste dum la dinastio Qing nobeloj starigis siajn loĝejojn en la Wangfujing-strato.

*Wangfu* signifas regejon de reĝo kaj *jing* fonton.

Multegaj butikoj, vendejaroj kaj kafejoj troviĝas sur la strato, kies plej granda parto estas rezervita al piedirantoj. En 1903 estiĝis la Dong'an-bazaro. En la strato ekzistas ankaŭ kristana preĝejo.

## Eksteraj ligiloj 
* Fotogalerio Wangfujing 

Kategorio:Pekino
Vendejaro

[eta|240ra|Vendejaro en [Ĝakarto (Indonezio)]]
**Vendejaro**, **vendejcentro**, **grandvendejo** aŭ **butikumcentro** estas konstruaĵo situanta plej ofte en antaŭurbo, kiu entenas aron de diversaj vendejoj. La butikumanto estas tiel protektita de la ekstera vetero. Ĝi estas kutime agrabla loko destinita igi la klientojn aĉeti varojn per klimatizilo, rulŝtuparoj, muziko, senpaga parkejo aŭ busa transporto, foje spektakloj ktp.

En multaj landoj, regionoj, urboj kaj eĉ vilaĝoj la tradiciaj vendejoj ne povas konkurenci ĉu kun malaltaj prezoj de tiuj vendejaroj aŭ kun allogeblo de tiaj lokoj kaj suferas malplialtigon de klientonombro kaj eĉ devas fermi siajn negocojn. Foje eĉ la vivo de urboj translokiĝas el la tradicia urbocentroj al la ĉirkaŭurbaj kvartaloj de vendejaroj aŭ eĉ ununura vendejaro.

## Vidu ankaŭ 
* Shopping City Süd
Poligrafo (verkisto)

[235px|eta|[Diderot de Louis-Michel van Loo, 1767]]

**Poligrafo** (de la antikva greka *polugraphos*: *poly*, pluraj, kaj *graphos*, skribado) estas aŭtoro, kiu verkas kaj publikigas pri diversaj temoj.

## Prezentado
En la fako de la literaturo, la nomo de poligrafo aplikiĝas ĉefe al kelkaj verkistoj de la Antikveco. Inter ili, Aristotelo kaj Plutarĥo ĉe la grekoj, Varro, Cicerono kaj Plinio la pli maljuna ĉe la romianoj. Oni enkalkulas ankaŭ poligrafoj de la Mezepoko kaj de la Renesanco, sed tiuj iĝas ili kaj pli raraj en modernaj epokoj, pro la tro ampleksa disvolviĝo de la fakaj sciencoj. Voltaire kaj la enciklopediisto Denis Diderot (de la Enciklopedio venas la Vikipedio) estas du ekzemploj de modernaj poligrafoj.

### Poligrafoj
#### Antikveco
* Filostrato de Lemnos
* Suetonio

#### Mezepoko
* Abu Nuvas
* Al-Jahiz
* Isidoro de Sevilo
* Mikael Psellos

#### Moderna epoko
* Carlo Amoretti
* Jean-François de Bastide
* Giuseppe Betussi
* Laurent Bordelon
* Jacques Pierre Brissot
* Andrea Calmo
* Gatien de Courtilz de Sandras
* Johann Wolfgang von Goethe
* Pierre-Jean Le Corvaisier
* Pierre Louis Manuel
* Marcelino Menéndez Pelayo
* Mathieu-François Pidansat de Mairobert
* Nicolas Edme Restif de La Bretonne
* Saint-Réal
* Francesco Sansovino
* Charles Sorel

#### Nuntempa epoko
* Jean-Marie-Vincent Audin
* Arthur Conan Doyle
* Pierre Gévart
* Henry de Graffigny
* Léon Halévy
* Vincent Labaume
* Paul Lacroix
* Gustave Le Rouge
* Claude Roy
* Ludwig Tieck

### Aliaj uzadoj
La termino povas esti uzata laŭ pejorativa senco por kvalifiki ĵurnaliston kiu pritraktas diversajn temojn sen regi ilin.

*Poligrafo* estas unu de la insultoj de la kapitano Haddock, uzata ĉefe en la albumo ''L'Affaire Tournesol'' de Tinĉjo.

## Notoj
Kategorio:Verkistoj laŭ ĝenroj
Natura fenomeno

[eta|280px|natura katastrofo (cunamo de ([2004))]]

**Natura fenomeno** estas tiuj konstantaj procezoj de movoj kaj transformoj suferitaj de la naturo.

## Naturaj fenomenoj 
Estas situacio aŭ eksterordinara kaj surpriza evento kiun oni povas observi aŭ aŭskulti, tio estas kaŭzita de fizikaj kaj kemiaj ŝanĝoj de la naturo. Estas la procezoj de konstanta movo kaj transformo de la naturo. Estas la reciprokeco inter natura fenomenoj de danĝero kaj homaj kondiĉoj endanĝerigeblaj (loĝejoj ne aranĝitaj por tertremoj aŭ lokoj sendefendaj kontraŭ inundoj, setlejoj okazintaj en danĝeraj lokoj, malalta ekonomio, manko de bezonaĵoj, mezuriloj aŭ avertiloj).

## Naturaj katastrofoj 
Estas katastrofoj produktitaj por la forto de la naturo, speciale ne de antaŭ longe antaŭviditaj.

Kategorio:Naturo
Veliki Beregi

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
**Veliki Beregi** (,  (velIkij beregi), , ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove. Ankoraŭ unu setlejo apartenas al la municipo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 106 m
* Loĝantaro: 3020
* Poŝtkodo: 90212
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Veliki Beregi situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo el Berehove, kiu troviĝas 10 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1233. La tataroj detruis la vilaĝon en 1241. Poste Béla la 4-a konstruis fortikaĵon, kiu iĝis departementejo. La vilaĝo ricevis rangon kampurbo en 1329, kiun la poloj detruis en 1657. En 1910 loĝis en Nagybereg 2133 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Nagybereg apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio, baldaŭe rehungariĝis inter 1938-1945. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Velikij Beregi apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Nun loĝas en Veliki Beregi 2674 da homoj, (2240 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* nun kalvinana preĝejo el la 14-a jarcento, en 1670 renoviĝis, en 1824 turo alkonstruiĝis, en 1869 pligrandiĝis

## Famuloj 
En la iama Nagybereg naskiĝis hungara aktoro Gusztáv Eőry Pordán.

## Ĝemelkomunumo 
 Erdőd, Rumanio

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Kampalopekuro

***Alopecurus myosuroides***, komune konata kiel **Kampalopekuro**, estas palearktisa vegetala specio de la subfamilio de Pooideae. Ĝi estas unujara. Myosuroides signifas greke musovostoforma.

Kutime ĝi kreskiĝas nature en la samaj zonoj produktantaj de tritiko kaj pro tio oni konsideras malbonigan herbon por tiu kultivado.
Aroj posedas rezisteco pri plejoftaj herbicidoj.

## Etimologio 
La dunoma *Alopecurus* signifas (el la antikva greka lingvo) "vulpovosto-n". La specifa epiteto, *myosuroides*, signifas "formon de musovosto". Ĉi tiuj nomoj raportas al la formo de la longa, maldika, cilindra infloresko.

## Priskribo 
Ĝi altas 20-70 cm. Spiketo havas unu floron. La du glumoj kunfandiĝas.
La ekstera glumo altas kiel la spiketo kaj kiel la ekstera paleo. La ekstera paleo havas longan fleksan ariston. Ne estas interna paleo. La floroj estas protoginaj. La haroj de la spinoj de la glumoj estas mallongaj.

## Parazitoj 
[eta|maldekstra|[Mielroso de *Sphacelia segetum* elfluante sur semo de *Alopecurus myosuroides*]]
[eta|center|[Skleroto de *Claviceps purpurea* kreskante sur semo de *Alopecurus myosuroides*]]
*Blumeria graminis* kaj *Claviceps purpurea* estas parazitoj de alopekuro.

## Vidu ankaŭ 
* Pratalopekuro

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* tela botanica  

Kategorio:Poeoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Ádám Abet

**ABET Ádám** estis hungara poeto, verkisto, tradukisto naskiĝinta en Nadjvarado la 26-an de decembro 1867 kaj mortinta en Fenikso, (Arizona) la 17-an de septembro 1949.

## Biografio 
Ádám Abet ellernis la metion pri tajlorado. Liaj poemoj ĉefe aperis en *Népszava*. En 1890 li elmigris Usonon . Li partoprenis la fondadon de gazeto *Amerikai Magyar Népszava*, kies inter 1895 kaj 1897 li estis redaktoro. Pli poste li organizis la eldonejfirmaon Cooperativ Publishing Company. En 1926 li translokiĝis al Fenikso, kie li vivsubtenis sin kiel asekuragento.
## Verkoj 
**Magyar Levelek Amerikából* (poemoj, New York, 1894);
**Csodatükör* (popoldramo, New York, 1896);
**Social conscience or Homocracy versus Monocracy in Story, Vers and Essay* (Bridgeport, 1920);
**Composition of well being* (Bridgeport, 1924); T
**Tudós Omár bölcs dalai* (reverko al hungara lingvo de la poemo *La Robajoj* de persa poeto Omar Kajam, New York, 1941).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Abet, A
Abet, A
Abet, A
Abet, A.
Abet, A.
Borĵava

**Borĵava** (, , ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove, en municipo de Vari.

* Areo: 3 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 114 m
* Loĝantaro: 1500
* Poŝtkodo: 90256
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo: 
 
## Situo
Borĵava situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo, Ĉop-Vilok ĉefvojo kaj fervojo preteriras. Berehove troviĝas 11 km-ojn.

## Historio
La unua mencio devenis el 1213 en formo *Borsoha*. En 1556 la tataroj detruis la vilaĝon. En 1910 loĝis en Nagyborzsova 762 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Nagyborzsova apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio, baldaŭe inter 1938-1945 rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Borĵava apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 loĝis en Borĵava 1485 da homoj, (1460 hungaroj).

## Vidindaĵo
* ekde 1552 kalvinana preĝejo el la 15-a jarcento, en 1830 klasikismiĝis
 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
János Aszódy

**ASZÓDY János** (aso:di) estis rumanuja hungara ĵurnalisto, redaktoro naskiĝinta en Arad la 16-an de oktobro 1908 kaj mortinta en  Bukarest la 24-an de novembro 1976. 

## Biografio 
Ekde 1926 li estis oficisto en Temeŝvaro, poste li estis kunlaboranto de Korunk, Független Újság kaj Brassói Lapok. Ekde 1945 li estis ĉefredaktoro de *Igazság*, ekde 1947 de *Viaţa Sindicală*. Inter 1948 kaj 1950 li gvidis la hungaran subsekcion de la nacimalplimulta sekcio de Ŝtata Literatura kaj Arta Eldonejo. Ekde 1957 ĝis 1969 li estis redaktoro en Bukareŝto de Korunk. 

## Verkoj 
**Így kezdődött...* A világháború kitörésének kulisszáiból, Temesvár, 1934; 
**Petőfi, poetul domniei poporului*, Bk., 1949; 
**Szaud-Arábia és az arab petróleum* [ankaŭ rumane kaj germane], Bk., 1957; 
**Égő víz*. La historio de ŝtonoleo [ankaŭ rumane], Bk., 1959; 
**Láthatatlan ellenség*, porjunulara romano, Bk., 1962;
**Pagini din istoria vitezei*, Bk., 1967; 
**Akcióban az Interpol* [ankaŭ rumane], Bk., 1969; 
**A pokol zsoldosai*. *Az idegenlégió*. Paĝoj el historio de koloniigo, Bk., 1975 [rumane: Bk., 1974].

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Aszody, J
Aszody, J
Aszody, J
Velika Bijhanj

**Velika Bijhanj,** ukraine **Велика Бийгань,** ruse **Великая Бегань** (velIkaja beganj), hungare **Nagybégány** estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove. Ankoraŭ unu setlejo apartenas al la municipo.
eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio

## Bazaj informoj 
* Areo: 3 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 110 m
* Loĝantaro: 1890
* Poŝtkodo: 90232
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Velika Bijganj situas sur ebenaĵo, laŭ rojo. Berehove troviĝas 6 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1332 en formo *Bygan*. En 1910 loĝis en Nagybégány 1136 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Nagybégány apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio. La komunumo rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Velikaja Beganj apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Nun loĝas en Velika Bijganj 2000 da homoj, (1800 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* nun kalvinana mezepoka preĝejo, en 1760 tute trakonstruiĝis, en 1881 renoviĝis, turo alkonstruiĝis en 1854

## Famuloj 
En la iama Nagybégány naskiĝis hungara advokato Ödön Literáty.

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Uvs Nuur

La senforfluiga lago **Uvs** (; ) troviĝas en la pleja nordokcidento de Mongolio, kun malgranda parto, la nordokcidenta lagolango, en la pli norda respubliko Tuvio de la Rusia Federacio. Ĝi estas salakva lago, kovras areon de  kvadrataj kilometroj kaj sekve estas la plej granda lago de la lando. Precipa enfluo estas la rivero Tes, sed ankaŭ aliaj riveroj; elfluo ne ekzistas.

La lago atingas maksimuman profundon 15 metroj. Ĝi situas en la Baseno Lago Uvs, kiu havas la areon de 70 000 km². La teritorio de la lago kaj ties borda pejzaĝo estas en la listo de naturaj mondaj heredaĵoj de Unesko.

eta|maldekstra|250ra|La lago el satelito

Kategorio:Lagoj en Mongolio
Kategorio:Lagoj en Tuvio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Mongolio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Rusio
Kategorio:Salaj lagoj
Kategorio:Senelfluaj lagoj
Kategorio:Internaciaj lagoj en Azio
Kategorio:Ramsar-malsekejoj en Mongolio
Kategorio:Landlimo de Mongolio kaj Rusio
Sándor Asztalos (ĵurnalisto)

**ASZTALOS Sándor** [astaloŝ] (naskiĝis en Nagyvárad la 31-an de aŭgusto 1890, mortis en Budapest la 14-an de aŭgusto 1959) estis rumanuja hungara ĵurnalisto kaj verkisto.

## Biografio 
Li estis privatoficisto, poste en 1918 redaktoro de la *Nagyváradi Munkás Újság*. Mallongtempe li estis ĵurnalisto en Kluĵo, ekde 1924 kunulredaktoro de la gazeto *Temesvári Hírlap*. Li redaktis en 1930–32 *A Nap*, en 1933 la semajngazeton *A Világ*. En 1948 li translokiĝis Hungarujon.

## Verkoj 
* *Nincs kegyelem*. Vivromano de Péter Ágoston, Temesvár, 1929;
* *Bíró Lajos, a nagy magyar utazó*, romano, 1953.

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Gyula Bach

**BACH Gyula** estis rumanuja hungara ĵurnalisto, verkisto, tradukisto naskita en Zsombolya la 4-an de aprilo 1889 kaj mortinta en Temeŝvaro la 29-an de oktobro 1954.

## Biografio 
Gyula Bach studis en Zsombolya, Temesvár kaj Selmecbánya, poste li estis oficisto en Zsombolya, Budapeŝto kaj en Dunavecse. Ekde 1913 li vivis en Temesvár. Li redaktis por pluraj jaroj la ekster- kaj interpolitikan rubrikon de *Temesvári Hírlap*. Ekde 1925 li estis respondesredaktoro de la gazeto *Középeurópai Lloyd*, ekde 1935 de *Új Hírlap*. En la 30-aj jaroj li estis kunlaboranto de de *6 Órai Újság* kaj de *Magyar Néplap*. Li estis ano de Asocio János Arany. Post 1945 li estis kunlaboranto de *Szabad Szó* kaj *Romániai Magyar Szó*. Li publikis novelojn, psikoanalitikajn kaj socisciencajn eseojn, vojpriskribaĵojn en gazetoj de Banat kaj Transilvanujo.

## Verkoj ĉefaj 
* *Mozi* (filmromano, Temesvár, 1922).

## Tradukaĵoj 
* *A feminizmus* (Temesvár, 1926);
* *Az eltűnt kézirat* (romano, Temesvár, 1930).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Tago de la germana unueco

[eta|Ambaŭ ekzempleroj de la Traktato pri Reunuiĝo troviĝas nun kune en la arkivejo de la Ministerio de Eksterlandaj Aferoj en [Berlino]]

La **Tago de la germana unueco** aŭ **Tago de la Germania unuiĝo** (en la germana : Der Tag der Deutschen Einheit) estas la nacia tago de la Federacia Respubliko Germanio.

Ekde 1990, ĝi estas celebrata la trian de oktobro, je la dato de la (re)unuiĝo de la lando en 1990 kaj ĝiaj datrevenoj.

Ĝi estas la ununura ferio en Germanio kiun decidis la federaciaj instancoj: la ceteraj decidiĝis laŭ la juro de ĉiu el la dek ses diversaj federaciaj landoj.

Antaŭ 1990, la nacia tago de la Federacia Respubliko Germanio estis celebrata je la 17-a de junio (memore je armee subpremita ribelo de la 17-a de junio 1953 en Orienta Berlino), kaj tiu de la Germana Demokratia Respubliko je la 7-a de oktobro.

Germana unueco
Kategorio:Naciaj simboloj de Germanio
Dukolora tukano

La **Dukolora tukano** aŭ **ruĝbrusta tukano** (*Ramphastos dicolorus*), konata ankaŭ kiel **verdbeka tukano**, estas granda kaj kolorbela birdo el la familio de la Ramfastedoj kaj ordo de Pegoformaj de Sudameriko. Temas pri birdo kun granda beko, de ĉefe nigra supra plumaro kaj kiu troviĝas en suda kaj orienta Brazilo, orienta Paragvajo kaj malproksima nordorienta Argentino. Ĝi troviĝas ĉefe en Atlantika arbaro. Ĝi estas sufiĉe komuna, kaj de tie konsiderata kiel malpli zorgiga de IUCN.

eta|maldekstra|250px|montrante la brustajn kolorojn
Ĝi estas unu el la plej malgrandaj specioj de la tukanoj de la genro *Ramphastos*, longas 40-48 cm kaj pezas proksimume 350 g (260-400 g). Ties beko estas unu el la plej mallongaj de la tukanoj *Ramphastos* nur ĉirkaŭ 10 cm longaj. La Dukolora tukano elprenas sian nomon "ruĝbrusta tukano" el la granda areo de forte ruĝaj plumoj kiuj fakte estas en la ventro kaj ne en brusto. Ties brusto estas fakte flavoranĝa, kun helflavo ĉirkaŭe. La beko estas ĉefe palverdeca, de kie venas la alia nomo "verdbeka tukano". La bekobazo estas malhelbruna. La iriso blua kaj la nuda haŭtaĵo ĉirkaŭokula estas ruĝa. La supraj partoj estas nigraj.

La ino demetas 2 al 4 ovojn, kiuj estas kovataj dum 18 tagoj.

En birdobredado, ĝia postulo de grandaj kaĝoj, alta fruktodieton kaj sensivecon al la hemokromatozo (ferstoka malsano) faras ĝin malfacile bredebla por novuloj.

## Eksteraj ligiloj 
* Bildaro 
* Listo de tukanoj 
* Filmoj  ĉe Interreta Birdokolekto

Kategorio:Pegoformaj
Kategorio:Tukanoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Somapura Mahavihara

**Somapura Mahavihara** (bengale: সোমপুর মহাবিহার) estas unu el la plej konataj budhismaj monaĥejoj en Suda Azio. Ĝi situas proksime de urbo Paharpur en nordokcidenta Bangladeŝo, kie ĝi apartenas inter la plej gravaj arkeologiaj lokoj. La monaĥejo konsistas el granda kvanto de stupaoj kaj profundigitaj ĉeloj por monaĥoj. Ĝi estis konstruita en la 8-a jarcento kaj ĝis la 12-a jarcento ĝi ĝojis al granda populareco, ĝis kiam danke al islamaj invadintoj ĝi restis tute forlasita. remalkovrita ĝi estis nur en la 19-a jarcento kaj ekde la jaro 1985 ĝi poste estas en listo de monda heredaĵo de Unesko.

La tuta konstruaĵo ensumigas 177 ĉelojn, do iaj profundigitaj kameroj, kiuj servis al la monaĥoj por loĝiĝi kaj meditado. La tuta tiu ĉi reto da kameroj por la monaĥoj komune kun apudaj sanktejoj kreas monaĥejon Somapura Mahavihara, kiu kovras areon preskaŭ 27 akrojn, kio faras el ĝi unu el la plej ampleksajn monaĥejoj sude de Himalajo.

## Vidu ankaŭ 
* Pala Dinastio
* Bengalaj budhistoj

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Bangladeŝo
Kategorio:Konstruaĵoj en Bangladeŝo
Muĵijevo

**Muĵijevo** (,  (muĵijevo), , ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove.

## Bazaj informoj 
* Areo: 1 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 118 m
* Loĝantaro: 2080
* Poŝtkodo: 90260
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Muĵijevo situas sur ebenaĵo, laŭ rojo. Berehove troviĝas 8 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1232 en formo *Muse*. Dum la historio formiĝis 2 vilaĝoj: Granda kaj Malgranda Muse. La lasta senhomiĝis en 1657. Nagymuzsaly (nadjmuĵaj) en 1566 detruiĝis pro la tataroj, same en 1657 pro la poloj. En 1910 loĝis en Nagymuzsaly 1505 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Nagymuzsaly apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio. Rehungariĝo okazis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Muĵijevo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 2001 loĝis en Muĵijevo 2462 da homoj, (2035 hungaroj). Tie funkcias unusola orominejo de Ukrainio.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo el la 15-a jarcento, la ligna sonorilturo devenis el la 17-a jarcento
* ruinoj de preĝejo el la 14-a jarcento

## Famuloj 
En la iama Nagymuzsaly naskiĝis Pál Beregszászi Nagy (lingvisto).

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Sándor Asztalos (soldato)

**ASZTALOS Sándor** (astaloŝ) estis hungara honvedkolonelo naskiĝinta en Máramarossziget la 5-an de majo 1823 kaj mortinta en Ĝenevo la 17-an de februaro 1857.

## Biografio 
Azstalos elstariĝis en la batalo de Arad la 8-an de februaro 1849. Kun la flago de 29-a bataliono li ree gvidis la soldataron fuĝintan al Arad kaj oni forpelis la gardistaron venintan por liberigi Temeŝvaron. Post la falo de la hungara revolucio de 1848 en 1849 li alvenis Hamburgon, poste Londonon, Bruselon, Ĝenevon. Li duelis kun pola elmigrinto Ágost Strezeleczky, kiu same luktis en la hungara liberecbatalo kaj li estis mortigita en duelo.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Asztalos, S
Asztalos, S.