open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pacema kolombo

La **Pacema kolombo** (*Geopelia placida*) estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu estas loĝanto kaj disvastigata reproduktulo en Aŭstralio kaj Nov-Gvineo. Ĝi estas tre rilata al la Zebrokolombo de sudorienta Azio kaj al la Strieca kolombo de orienta Indonezio. Ĝis antaŭ nelonge, la tri estis klasitaj kiel ununura specio, *Geopelia striata*, konata ĉu kiel Pacema kolombo ĉu kiel Zebrokolombo.

## Aspekto 
eta|maldekstre|250px|Pacema kolombo.
Tiu birdo estas relative malgranda kolombo kaj varias en longeco el 19 ĝis 21 centimetroj. La Pacema kolombo havas roz-grizan bruston kun kvadratecaj grizbrunaj flugiloj. Fajna strieco de nigro aperas ĉirkaŭ la kolo kaj la nuko kaj suben laŭ la tuta dorso. La okulo estas grizblanka kaj estas blugriza ringo ĉirkaŭ la okulo kiu malsupreniras kaj kuniĝas kun la vaksaĵo de la beko. Junuloj estas pli palaj kaj malpli striecaj. Ili ankaŭ havas pli senkoloran okulringon. La nuko estas simila al tiu de la Striŝultra kolombo, ĉe kiu la nukoplumoj estas striecaj sed diferenciĝas pro tio, ke la Striŝultra kolombo ne havas striecan gorĝon kiel la Pacema kolombo. Krome, la nukoplumoj estas grizbrunaj kompare kun la tre kupreca koloro de la Striŝultra kolombo.

La voĉo de la Pacema kolombo estas altatonaj "dudel-duu", "ko-ko-kuu" kaj "krurrr!".

## Kutimaro 
La Pacema kolombo troviĝas en paroj, grupoj aŭ aroj. Ili manĝas surgrunde kaj troviĝas ofte en stratoj kaj ĝardenoj. Ili troviĝas ankaŭ ĉe rubejoj, arbaroj, riveroj, ŝoseoj kaj ĉe la bordo de pluvarbaroj. Kiam ili ne troviĝas surgrunde manĝante, ili povas esti en arboj ripozante.

Tiuj kolomboj flugas per rapida, ondeca movo. La flugiloj faras bruecan "frrr" kiam la birdoj estas dumfluge.

### Nestado 
Reproduktado okazas el oktobro ĝis januaro en suda Aŭstralio kaj el marto ĝis junio en norda Aŭstralio. Nestoj estas konstruataj sur horizontalaj branĉoj de arboj. La ino demetas du blankajn ovojn. Tiuj kolomboj estas tre agresemaj al aliaj birdoj kiam ili reproduktiĝas.

## Distribuado 
Tiu ĉi specio povas troviĝi tra la tuta Aŭstralio escepte Tasmanion, suda Viktorio kaj suda okcidenta Aŭstralio (el Pilbara, Okcidenta Aŭstralio, kie la subspecio estas pli ruĝeca ol griza, ĝis Nullarbor, Suda Aŭstralio). Malfeliĉe la teritorio de tiu ĉi kolombo malpliiĝas pro konkurenco kun la enmetita Punkteca turto. En Nov-Gvineo ili troviĝas ĉefe en la sudo de la insulo sed ankaŭ ĉe kelkaj lokoj en la nordo kaj ĉe la insuloj Aru.

## Bildaro 

Dosiero:Geopelia placida -Cairns-6.JPG

## Literaturo 
* Coates kaj Peckover (2001), *Birds of New Guinea and the Bismarck Archipelago: a photographic guide*, Dove Publications, ISBN 0-9590257-4-X
* Pizzey kaj Knight, *Field Guide to the Birds of Australia*, Angus & Robertson, ISBN 0-207-19691-5
* Trounsen kaj Trounsen, *Australian Birds: A Concise Photographic Field Guide*, Cameron House. ISBN 1-875999-47-7.

## Eksteraj ligiloj 
* Pacema kolombo , Avibase
* Pacema kolombo, Pluvarbaroj-Aŭstralio

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Kategorio:Birdoj de Nov-Gvineo
Dunavecse

**Dunavecse** [dunaveĉe] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Kunszentmiklós.

## Situo
Dunavecse situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Danubo, kontraŭe estas Dunaújváros kune kun nova ponto, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Sombor, laŭ fervojo Kunszentmiklós-Dunapataj.

## Historio
La iama Vecse estis menciita unuafoje en 1332. En 1610 kalvinana sinodo okazis en la kirko. Dum dominado de turkoj la komunumo ne senhomiĝis. En 1761 Vecse ricevis rajton aranĝi tutlandan foiron, en 1832 semajnajn foirojn. En 1838 kaj 1876 inundoj, en 1848 incendio okazis.

En la tiama vilaĝo vivis gepatroj de Petőfi inter 1840-1844, sed ankaŭ la poeto ofte frekventis la komunumon. Tie li verkis multe da elstaraj poemoj. La gepatra domo estas muzeo.
eta|Urbodomo de Dunavecse
## Vidindaĵoj 
* Kalvinana kirko (Dunavecse)
* Preĝejo Reĝino de Rozario (Dunavecse)

## Famuloj 
En Dunavecse naskiĝis universitata profesoro Mihály Samu.

Kategorio:Dunavecse
Kategorio:Vinvilaĝoj
1860-aj jaroj

eta|1860s Montage 2

## Eventoj 
* Nordameriko - Usona enlanda milito de 1861 ĝis 1865. Nordaj subŝtatoj venkis kaj ĉiuj sklavoj estas liberigitaj.
* Azio – Francio kreskigas sian teritorion en Hindoĉinio.
* Eŭropo – Tre severa malsato en Finnlando en 1867 kaj 1868.

## Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
## Gravaj personoj
Kecel

**Kecel** () estas banloko kaj urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Kiskőrös.
eta|maldekstre|

## Situo
Kecel situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Baja-Kecskemét, laŭ iama fervojo Kiskőrös-Kalocsa. Kiskőrös troviĝas 12, Soltvadkert 14, Kalocsa 27, Baja 50, Kecskemét 60, Szeged 82, Budapeŝto 127 km.

## Historio
La unua mencio devenis el 1198. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. La komunumo refondiĝis fare de ĉefepiskopo de Gábor Patachich en 1734. En 1869 poŝtejo, en 1878 vilaĝdomo konstruiĝis. La fervojo funkciis inter 1882-2007. En Kecel neniam funkciis kolĥozo. Oni trovis varman akvon en 1960, poste banejo ekfunkciis. La vilaĝo iĝis grandvilaĝo en 1970, urbo en 1993.

La urbo famas pri vinkulturo, krome entreprenisto fondis uzinon "Pintér" jam fine de la socialismo.

## Famuloj 
* en Kecel naskiĝis:
** Károly Lehoczki (karikaturisto)
** kuracisto Imre Barta
** operetkantisto Szilvi Szendy

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sankta Triunuo (Kecel)
* Preĝejo Sankta Familio (Kecel)

## Ĝemelurboj 
*  Schwarzenbruck, Germanio (1991)
*  Tabarz (Turingio), Germanio
*  Lupeni, Rumanio

## Fontoj 
* WikiTrans
eta|maldekstre|Monumento pri la 1-a mondmilito en Kecel

Kategorio:Kecel
Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Banlokoj
1810-aj jaroj

eta|1810s collage

## Eventoj 
* Napoleono venkita;
* Komenco de sendependa movado en Sudameriko;
* Egipto konkeris Saudan Arabion;

## Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
## Signifaj personoj
1800-aj jaroj

eta|1800s collage

## Eventoj 
* Napoleono konkeris preskaŭ tutan kontinentan Eŭropon kaj faris militon kontraŭ Anglio.
* Brazilo iĝis fakte sendependa.

## Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
* La itala astronomo Giuseppe Piazzi malkovras la asteroidon Cereso (aŭ 1 Ceres) la 1-a de januaro 1801

## Signifaj personoj
1840-aj jaroj

eta|1840s montage

## Eventoj 
* Granda malsato en Irlando;
* Siĥoj militas kontraŭ britoj en Barato;

## Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
* Fera ŝipo.

## Gravaj personoj
1820-aj jaroj

eta|1820s collage

## Eventoj 
* Afriko –
** En okcidenta Afriko Fulanoj fondis emirlandon en Adamawa kaj kaliflandon de Hamdallah en Malio.
** Por sklavoj liberigitaj en Usono fondiĝis Liberio por reveno al Afriko.
* Azio – Javo ribeliĝis kontraŭ Nederlandanoj de 1825 ĝis 1830.
* Europo –
** Grekio kombatas kontraŭ Turkio pro sia libereco de 1821 ĝis 1829.
** Oni ribeliĝis por konstitucioj en Hispanio, Portugalio kaj Italio.
* Ameriko -
** Multaj landoj sendependiĝis.

## Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
## Signifaj personoj
1870-aj jaroj

eta|1870s Montage

## Eventoj 
* Germanio unuiĝis.
* Francia-Prusia Milito kaj tuj poste ŝprucis la Pariza Komunumo
* disvolviĝis en Svislando la Ĵurasa Federacio notinde kun Bakunino

## Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
* Thomas Alva Edison inventis la fonografon kaj la unuan komerce sukcesan ampolon.
* Ludwig Boltzmann disvolvas statistikan difinon de termodinamika entropio.
* Pra-Esperanto estas disvolvita de Ludviko Zamenhof

## Gravaj personoj 
### Mondaj estroj 
* Imperiestro Franz Josef (Aŭstrio-Hungario)
* Ĉefministro Sir John A. Macdonald (Kanado)
* Ĉefministro Alexander Mackenzie (Kanado)
* Imperiestro Tongzhi (Ĉinio)
* Imperiestro Guanĝu (Ĉinio)
* Imperiestro Vilhelmo la 1-a (Germanio) (Germana Imperio)
* Kanceliero Otto von Bismarck (Germana Imperio)
* Reĝo Viktoro Emanuelo la 2-a (Italio)
* Reĝo Umberto la 1-a (Italio)
* Imperiestro Meiji (Japanio)
* Papo Pio la 9-a
* Papo Leono la 13-a
* Imperiestro Aleksandro la 2-a (Rusio)
* Reĝo Alfonso la 12-a (Hispanio)
* Reĝino Viktoria (Unuiĝinta Reĝlando)
* Ĉefministro William Ewart Gladstone (Unuiĝinta Reĝlando)
* Ĉefministro Benjamin Disraeli (Unuiĝinta Reĝlando)
* Prezidento Ulysses S. Grant (Usono)
* Prezidento Rutherford B. Hayes (Usono)
* Nasser-al-Din Shah de dinastio Qajar (Persio)
Elek Jakab (historiisto)

**JAKAB Elek** estis hungara historiisto, arkivisto, ano de MTA (1889) naskita en Szentgerice la 13-an de februaro 1820 kaj mortinta en Budapest la 22-an de julio 1897.

## Biografio 
En 1841 Elek Jakab estis trezorejoficisto en Transilvanujo. En 1849 li luktis en manovroj de Bem en Transilvanujo kaj Bánság, sekve suferis kaptitecon. Poste li studis historion. Ekde 1861 li fariĝis kunlaboranto de arkivejo de ĉefgubernejo de Transilvanujo, en 1863 ĝia vicdirektoro, ekde 1867 direktoro, poste ekde 1875 vicarkivisto de Landa Arkivejo en Budapest, ekde 1893 ĝia vicgvidanto. Li priokupiĝis ĉefe la historion de Transilavanujo en la 16–19-aj jarcentoj. Kun Imre Mikó li redaktis Erdélyi Történeti Adatok (I–III. volumoj).

## Ĉefaj verkoj 
* *Kolozsvár története* (I–III. Pest, 1870)http://mek.oszk.hu/06200/06278;
* *A királyföldi viszonyok ismertetése* (I–II. Pest, 1871–76);
* *Br. Wesselényi Miklós hűtlenségi bűnpöre* (I–II. Kolozsvár, 1876);
* *A levéltárakról* (Bp., 1877);
* *Tanulmányok Erdély XVIII. századi történetéből* (Bp., 1877);
* *Szabadságharcunk történetéhez* (Bp., 1881);
* *A MTA kézirattárának ismertetése* (Bp., 1892).
* *Oklevéltár Kolozsvár története első kötetéhez* http://mek.oszk.hu/06100/06198/
* *Székely telepek Magyarországon*http://mek.oszk.hu/03400/03489/

## Bibliografio 
* Gál Kelemen: J. E. élet- és jellemrajza (Kolozsvár, 1938).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj arkivistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
László Kőváry

**KŐVÁRY László**, *Kővári* (keOvari) estis hungara verkisto, historiisto, statistikisto, ano korespondanta de MTA (1883) naskita en Torda la 17-an de julio 1819 kaj mortinta Koloĵvaro la 25-an de septembro 1907. Liaj fratoj estis Józsa Kőváry kaj Mihály Kőváry.
eta|maldekstre|László Kőváry
eta|Memortabulo pri László Kőváry

## Biografio 
László Kőváry pristudis juron en Koloĵvaro. Bertalan Szemere en 1848 nomumis lin sekretario de tutlanda statistika oficejo. En 1849 li estis la militraportisto de transilvanuja armeo. Post la armildemeto li kaŝis sin en Szentdemeter, oni kaptis lin, sed baldaŭ oni lasis lin libera. En Pest (urbo) li iĝis kunlaboranto de Pesti Napló, sed pro la helpo por fuĝi de József Makk organizanto de kontraŭhabsburga komploto, en 1851 oni kaptis ankaŭ lin kaj internis al Koloĵvaro. Inter 1862-67 li redaktis la politikan ĵurnalon *Korunk*, apogantan la partion Deák. Li havis edzinon, kiu neniam naskis.

## Ĉefaj verkoj 
* *Erdélyország statistikája* (Kolozsvár, 1847);
* *Erdély régiségei* (Pest, 1852);
* *Száz történelmi rege* (Kolozsvár, 1857);
* *Erdély történelme (I–VI. Pest, 1859–66);
* *Erdély története 1848–49-ben'' (Pest, 1861).http://mek.oszk.hu/05800/05829/index.phtml

## Bibliografio 
* Márki Sándor: Emlékbeszéd K. L. felett (MTA. Emlékbeszédek, XIV. Bp., 1910);
* Imre Lukinich: A szabadságharc történetírói (Századok, 1917).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj statistikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kerekegyháza

**Kerekegyháza** [kerekedjhAza] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Bács-Kiskun, en Distrikto Kecskemét. La loknomo signifas hungare: ronda-eklezio. Oni trovis restaĵojn de ronda preĝejo, pri kio la urbo ricevis la nomon.

## Situo 
Kerekegyháza situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Lajosmizse troviĝas 16, Kecskemét 19, Budapeŝto 81 km.
dekstra|eta|Urbocentro de Kerekegyháza

## Historio 
La unua mencio devenis el 1323. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Poste ĝi estis simpla paŝtejo. La komunumo fondiĝis fare de bienulo Johano Farkas en 1856. La loĝantaro konsistis precipe el hungaroj kaj ŝvaboj. Apud la urbo sala lago troviĝas kun maloftaj kreskaĵoj. Parto de la kampoj apartenas al Nacia parko "Kiskunság".

Kerekegyháza ricevis la rangon urbo en 2001.

## Vidindaĵoj 
* novgotika katolika Preĝejo Stefano la 1-a (Kerekegyháza) (1911-1913, kiu estas la unua hungara ferbetona preĝejo, la turo estas 57 metrojn alta
* kapelo de 1898
* kalvinana preĝejo (Kerekegyháza-Kunpuszta) de 1901 ekster la urbo
* Kalvinana preĝejo (Kerekegyháza) de 1911

## Fontoj 
* distancoj 

Kategorio:Kerekegyháza
Kategorio:Vinvilaĝoj
Mózes Berde

**BERDE Mózsa** estis hungara advokato, politikisto naskita en Szentivánlaborfalva, la 15-an de decembro (baptotago) 1815 kaj mortinta en Budapeŝto la 22-an de septembro 1893.

## Biografio 
En 1848 Mózes Berde estis deputito kaj ŝtatkomisaro de Transilvanujo. Post la liberecbatalo por longaj jaroj li kaŝis sin, poste ĉe pluraj altrangaj familioj estis bienadministranto. En sia testamento li postlasis sian gravan havaĵon al unitariisma eklezio kun kondiĉo, ke por 200 lernantoj de unitariismaj gimnazioj de Cluj, Turda kaj Cristuru Secuiesc oni donu senpage ĉiutage po unu paneton. Tio estis la fama Berde-paneto. El lia heredaĵo oni konstruis en la novajn konstruaĵojn de la unitariismaj kolegioj 1901 de Cluj kaj en 1914 de Cristuru secuiesc.

## Bibliografio 
* Benczédi Gergely: B. M. életrajza (Bp., 1901);
* Szentmártoni Kálmán: B. M. (Kolozsvár, 1943).

## Fonto 
* *Magyar Életrajzi Lexikon*

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Karl Drais

eta|skizo de drezino el 1817
**Karl Frh. von Drais** (29-an de aprilo 1785 en Karlsruhe - 10-an de decembro 1851 en Karlsruhe, plennome: **Karl Friedrich Christian Ludwig Freiherr Drais von Sauerbronn**, en 1849 por mallonga tempo **Bürger Karl Drais**) estis germana arbaristo kaj grava inventisto en la Goethe-epoko.

Li studis de 1803 ĝis 1805 konstruarton, agrikulturon kaj fizikon en la Universitato de Hajdelbergo.

Li agadis ekde 1811 kiel inventisto, inventis pianoludan registrilon, skribmaŝinon kun 25 literoj (1821), kiun li pluevoluigas al rapid-skribmaŝino kun 16 klavoj (1829), unuafoje kun trubendo, lignan fornon kun frua kuirkesto. La plej konata inventaĵo de Drais estis la kurmaŝino, aŭ drezino, la unua veturilo kun du radoj sur unu spuro. Drais evoluigis en 1813 kvarradan drezinon.

La evoluigon de senĉevalaj veturiloj instigis ekde 1812 la kreskantaj avenoprezoj. La situo iĝis akra en la Jaro sen somero‎ de 1816/17 kiam vulkana erupcio de Tambora kaŭzis rikoltoelfalon en Germanio.

La unua veturo sur tiu drezino (velocipedo) okazis la 12-an de junio 1817, de Mannheim al releja domo de Schwetzinger, hodiaŭ parto de Mannheim (Rheinau). La dua veturo okazis la 28-an de julio, de Gernsbach tra monto al Baden-Baden.

Por diskonigi sian inventaĵon, Drais faris publikajn veturojn. Li atingis sukceson per televeturo de Karlsruhe al Kehl en la lasta aŭgusta semajno. Pri tio aperis artikolo en la gazetoj.

Li ricevis la 12-an de januaro 1818 grand-princan privilegion, egalan al la hodiaŭa patento.

Ĉar lia juĝista patro juĝis la murdiston de August von Kotzebue, Karl Ludwig Sand, je morto, liaj sekvantoj deturnis sin kaj Drais perdis la apogantojn. Li elmigris pri tio en Brazilon, kie laboris dum jaroj kiel geometro. Li revenis post morto de la patro.

Pro lia demokrata konvinkiteco, oni volis lin murdi en 1838. Post tio, li translokiĝis al Waldkatzenbach en Odenwald. Drais estis konvinkita demokrato, kiu en 1849 - okaze de la soldata ribelo - abdikis pri la nobela titolo, sed post subpremo de la ribelo, li reprenis tion. La venĝaj instancoj - pro apogo de la reviolucioj - neglektis kaj sukcese mizerigis lin. Li mortis senposedaĵe.

Kategorio:Germanaj baronoj
Kategorio:Germanaj inventistoj
János Petrás Incze

dekstra|eta
**PETRÁS INCZE János** (petraŝ) estis hungara pastro, ĵurnalisto, folkloristo, lingvisto naskita en 1813 en Forrófalva en (Moldavio (Rumanio) kaj mortinta en Klézse la 6-an de septembro 1886.

## Biografio 
János Petrás Ince studis teologion en Eger. En 1831 li enpaŝis en la minoritan ordenon. Li iris kiel misiulo en sian naskiĝlandon. Li estis pastro en Pusztina, poste en Klézse. Li estis en interrilato dum sia tuta vivo kun Gábor Döbrentei kaj Ferenc Toldy, reprezentantoj de MTA. Li sendis gravajn raportaĵojn pri la situacio kaj vivmaniero de ĉangoj. Li donis multajn helpojn al hungaraj esploristoj kaj vojaĝistoj (Bernát Munkácsi, Gábor Szarvas, Mózes Rubinyi, János Jerney). Li fariĝis viktimo de rabmurdo. Lia artikolserio prietnografia aperis en Magyar Nyelvőr 1874 – 81. jarkolekto.

## Bibliografio 
* Veszely, Imets és Kovács utazása Moldva-Oláhhonban (Marosvásárhely, 1870);
* Domokos Pál Péter: A moldvai magyarság (Csíksomlyó, 1931);
* Domokos Pál Péter – Benjámin Rajeczky: Csángó népzene (I., Bp., 1956).

## Dramo 
* *Petrás Incze János* de Laura Iancu, MAGYAR NAPLÓ KIADÓ, 2013.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Petras
Petras
Petras
Petras
Ferenc Mentovich

**MENTOVICH Ferenc** hungara poeto, natursciencisto (Nagydebrek, 19-a de aprilo 1819 – Marosvásárhely, 15-a de decembro 1879).

## Biografio 
Inter 1841–43 li studis natursciencojn en universitatoj de Berlin kaj de Vieno. En 1849 li laboris en pulvofabriko, poste en Pest estis ĵurnalisto, guvernanto. En 1850 li instruis en Nagykőrös poetikon kaj literaturon, poste natursciencojn. En 1856 li venis al Marosvásárhely por instrui matemetikon. Li redaktis la revuon Marosvásárhelyi Füzetek, poste la Székely Néplap, fine la Székely Közlöny. Lia ĉefverko scienca estas *Új világnézlet* (Maros-Vásárhely 1870, kies la unuan eldonaĵon en 1863 la cenzurofico konfiskis).

## Ĉefaj verkoj 
* *Földgömbünk őskora* (Természetbarát, Kolozsvár, 1846);
* *Nemzeti színek* (antológia Gyulai Pál és Szász Károly verseivel, Kolozsvár, 1848);
* *Száraz lombok* (versek, Pest, 1854);
* *Halotti búcsú-hangok* (Kecskemét, 1856);
* *Új világnézlet* (szemelvények, összeállította és a bevezető tanulmányt írta Hajós József, Bp., 1953).

## Bibliografio 
* Lénárt József: „Az utolsó istenhozzád” (Emlékbeszéd és életrajz, Marosvásárhely 1880);
* Nagy Endre: M. F. élete és működése (bibliográfiával, Marosvásárhely, 1905);
* Osváth Ferenc: M. F. (Nagykőrös, 1931).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj poetoj
Sándor Teleki

**TELEKI Sándor**, grafo, estis patrujdefenda kolonelo, memuaristo naskita en Koloĵvaro la 27-an de januaro 1821 kaj mortinta en Nagybánya la 18-an de aprilo 1892.eta
## Biografio 
La guvernisto de Sándor Teleki en 1835 estis Mihály Táncsics. Post sia advokata ekzameno li studvojaĝis en Germanujo kaj en 1841 iris al Hispanujo, kie miksiĝis en karlistajn luktojn. Li revenis Germanujon kaj kun Franz Liszt travojaĝis Italujon. Li estis adepto, eĉ amiko de Sándor Petőfi, kiu kun sia edzino pasigis la mielmonaton en Koltó, en lia kastelo. En 1848 li estis ĉefkapitano de Kővár, soldato en la bataloj en la suda regiono. Lajos Kossuth sendis lin Transilvanujon, kie apud Bem kiel majoro, poste kolonelo partoprenis plurajn batalojn. Post la falo de la liberecbatalo el fortikaĵmalliberejo de Arad li fuĝis al Beogrado, poste Konstantinopolo. La reĝimo absolutisma *in effigie* (simbolice) pendumis lin. Pro liaj respublikaj sentimentoj Napoleono la 3-a el Parizo ekzilis lin al insuloj Jersey, poste Guernsey, kie li vivis en societo de Victor Hugo. En 1859 li distingis sin apud Giuseppe Garibaldi en Sicilio kaj Napolo. Post 1867 li revenis Hungarujon kaj vivis en sia bieno rericevita kaj publikigis memuaraĵojn.

Li estis fondantano de Hungara Historia Societo, membro de Societo Petőfi kaj membro de Societo Kisfaludy.

## Ĉefaj verkoj 
* *Természet után* (elb., Bp., 1884);
* *Teleki Sándor Emlékezései* (Sajtó alá rendezte Görög Lívia, életrajzi bevezetéssel, Bp., 1958).

## Bibliografio 
* Nemes Lipót: Gr. T. S. a népoktatási reformok, a szociálpedagógia, a népművelés úttörő harcosa (Bp., 1934);
* Lukácsy Sándor: Két emlékíró (Irod. tört. Közl. 1962).
* Gyalui Farkas: Gr. T. S. kalandos élete (ifjúsági r., Bp., 1939);
* Baumgarten Sándor: A szabadság kóbor lovagja (r., Bp., 1948).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

T
Károly Szász

**Károly Szász**
*Károly Szász (verkisto)
*Károly Szász (muzikologo)
*Károly Szász (juristo)
*Károly Szász (arkivisto)
*Károly Szász (literaturhistoriisto)
Riachinho

**Riachinho** (*Hiaŝinjo*, oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Norte de Minas* (do "Nordo de Minas-Ĝerajso") kaj en la mikroregiono *Pirapora*. Laŭ la stato de  en la municipo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso
Strieca kolombo

La **Strieca kolombo** aŭ **Timorkolombo**, (*Geopelia maugeus*) estas specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu estas loĝanto kaj disvastigata reproduktanto en la insuloj Malgrandaj Sundoj la plej sudorientaj en Indonezio. Ĝi estas tre rilata al la Zebrokolombo de sudorienta Azio kaj al la Pacema kolombo de Aŭstralio kaj Nov-Gvineo. Ĝis antaŭ nelonge, la tri estis klasitaj kiel unika specio, *Geopelia striata*, konata ĉu kiel Pacema kolombo ĉu kiel Zebrokolombo.

## Aspekto 
eta|maldekstre|250ra|Strieca kolombo.
La Strieca kolombo estas tre simila al la Zebrokolombo laŭ aspekto sed ĝi havas nudan flavan haŭtaĵon ĉirkaŭ la okuloj kaj nigrablanka striado kiu ampleksiĝas rekte tra la brusto kaj ventro.

Ĝi loĝas arbustejojn, terkulturejojn kaj bordojn de arbaroj en malaltaj areoj. La Strieca kolombo troviĝas nur en la plej sudorientaj insuloj en Indonezio, nome en Sumbavo, Floreso, Sumbo, Timoro, la insuloj Tanimbaroj, la insuloj Kei kaj aliaj pli malgrandaj insuloj, pro tio la specio povas esti konsiderata kiel endemio.

## Literaturo 
*  Ne minacata
* Morten Strange (2001), *A Photographic Guide to the Birds of Indonesia*, Christopher Helm, London, ISBN 0-7136-6404-5

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet 
* ITIS report for *Geopelia maugei*

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Indonezio
Kategorio:Birdoj de Orienta Timoro
1880-aj jaroj

eta|1880s Montage II

## Eventoj 
* Kongreso de Berlino por kolonizado de Afriko.
* Tunizio fariĝis kolonio de Francio
* Krakatoa, vulkano en Indonezio, erupciis.

## Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
* L. L. Zamenhof pretigas Esperanton kaj la Unua Libro estas eldonita.
* Karl Benz patentis la aŭtomobilon.
* Trinkaĵo Coca-Cola estas inventita.
* La Eksperimento Michelson–Morley sugestas ke rapido de lumo estas konstanta.
* Marvin Stone inventis la trinkŝalmon.

## Gravaj personoj 
* Imperiestro Franz Josef (Aŭstrio-Hungario)
* Ĉefministro John A. Macdonald (Kanado)
* Ĉefministro Guangxu (Ĉinio)
* Imperiestro Vilhelmo la 1-a (Germana Imperio)
* Imperiestro Vilhelmo la 2-a (Germana Imperio)
* Ĉanceloro Otto von Bismarck (Germana Imperio)
* Reĝo Viktoro Emanuelo la 2-a (Italio)
* Papo Leono la 13-a
* Imperiestro Meiji (Japanio)
* Generalo Porfirio Díaz (Meksiko)
* Imperiestro Aleksandro la 2-a (Rusio)
* Reĝo Alfonso la 12-a (Hispanio)
* Reĝino Viktoria (Unuiĝinta Reĝlando)
* Ĉefministro William Ewart Gladstone (Unuiĝinta Reĝlando)
* Ĉefministro Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil, la 3-a Markizo de Salisbury (Unuiĝinta Reĝlando)
* Prezidento Rutherford B. Hayes (Usono)
* Prezidento Chester A. Arthur (Usono)
* Prezidento Grover Cleveland (Usono)
* Naser al-Din Ŝaho de Kaĝara dinastio (Persio)
* Imperiestro Petro la 2-a (Brazilo)
Jaro sen somero

eta|dekstra|250px|Nenormalaj temperaturoj de la somero de 1816 kompare kun la averaĝa temperaturo el 1971–2000.
**Jaro sen somero** estas nomata la nekutime malvarma jaro 1816, precipe en nordorienta Ameriko, en okcidenta kaj suda Eŭropo. Okazis same sensomeraj jaroj en Mezeŭropo en 1529, 1588, 1601, 1618, 1628, 1675 kaj 1813. La kaŭzo por tio estis la precipe sulfurriĉaj aŭ tre aktivaj vulkanaj erupcioj.

## Detaloj 
Komence de junio, julio kaj fine de aŭgusto okazis en nordorienta Usono frostaj periodoj. En orienta Kanado kaj en Novanglio neĝis, la neĝo atingis en Kebeko alton de 30&nbsp;cm. La frostoj rezultigis malpliiĝon de la rikolto, altiĝon de la grenoprezoj, sed malsatego ne okazis.

La grenoprezo atingis en 1817 ĝenerale unukajduon-oblon de la jaro 1815. Kelkloke (Nord-Alpaj regionoj) okazis malsato, triobla prezo. La malsato de 1817 rezultigis apogon de la agrikulturo en Germanio.

La krizo ne trafis Skandinavion kaj Orientan Eŭropon. La grenoprezo altiĝis en Pollando nur pro la kreskanta eksporto.

## Kaŭzoj 
La usona klimatesploristo William Humphreys en 1920 klarigis la fenomenon per vulkana erupcio de Tambora sur insulo Sumbavo en hodiaŭa Indonezio. Tio okazis en aprilo de 1815 kun forto de 7. La malvarmiga efiko daŭris eĉ ĝis 1819.

Kategorio:1816
Kategorio:Somero
Rekombino de DNA

**Rekombino**, en genetiko, estas la esto ĉe ido de geno-kombino ne estanta ĉe siaj gepatroj.

Tiu nova kombino povas formiĝis per la intersekto de kromosomoj en mejozo, tiel ĉeesti en gameto, uniigintaj hazarde dum fekundigo.

Kategorio:Genetiko
Socia geografio

**Socia geografio** pristudas spacajn procezojn kaj formojn de organizado de homvivo, antaŭ ĉio laŭ vidpunkto de kondiĉoj de laboro, ripozo, vivo, reprodukto de homoj. Ĝi estas ligita kun sociaj, demografiaj, ekonomiaj kaj aliaj esploroj.

La **socia geografio**, estas fako kiu formas parton de la homa geografio kaj fokuziĝas sur la studojn kiuj rilatigas la socion kun la teritorio, interese pri kiel la socio influas al la  geografiaj faktoroj kaj kiel tiuj interagadas kun la socio.

Kelkaj el la demandoj sur kiuj interesiĝas la socia geografio estas: la distribuado de kelkaj sociaj temoj sur la teritorio (ekz. malriĉeco/riĉeco), la teritoriaj konsekvencoj de la elkampara migrado kaj la urba kresko, observado de la ĉiutaga spaco, la teritoria vidpunkto de la ĉeurbaj pendolaj movadoj, ktp.

## Rilataj temoj 
*Homa geografio
*Geografio
Bluzo

eta|Virino kun bluzo
**Bluzo** estas virina ĉemizo, t.e., ĝi estas ŝirma manikhava vesto por la supra parto de l' korpo, ĝis la talio aŭ la genuo; aŭ mallonga kitelo uzita de virinoj. La distingo inter bluzo respektive ĉemizo kaj jako baziĝas precipe sur tio, ke bluzoj kaj ĉemizoj ordinare konsistas el pli malpeza ŝtofo kaj ke oni portas ilin senpere sur la haŭto (kaj eventuale sub jako), dum jakoj tendencas esti el pli peza kaj pli varmiga ŝtofo kaj eventuale estas subŝtofitaj.

Kiel virina vesto, ĝenerale ĝi estas pli ornamita ol ĉemizo. Ĝenerale, oni portas bluzon kun jupo aŭ pantalono.

Kategorio:Vestoj
Ekonomia geografio

**Ekonomia geografio** pristudas specifaĵojn de la formado de teritoriaj-ekonomiaj strukturoj de mastrumado en diversaj landoj kaj regionoj. Ĝi dividiĝas je ĝenerala, ekonomibranĉa (Geografio de Agrokulturo, Industrio, Transporto, Turismo k.c.), regiona Ekonomiaj Geografioj kaj Geografio de Monda Mastrumado.

La **ekonomia geografio** celas la komprenigon de ampleksa gamo de nuntempaj problemoj. La kombino de la **mediaj influoj** kun la spacaj en la studo de la ekonomia agado estas klopodo kontraŭ la malprogreso ĝis la geografia determinismo. Ĝi helpas konigi laŭ pli entera formo la **naturon ne determinisman de la ekonomia proceso**.

La geografoj interesiĝas ne nur pri la demando kie estas la varoj sed ankaŭ pro kial ili troviĝas tie kaj pri la naturo de la procesoj kiuj rilatas al tiu lokigo. Ekzistas diferencaj formoj difini la ekonomian geografion, sed efika formo de alproksimiĝo konsistas je konsideri tiajn demandojn kiel jenaj:
* Kiu estas la kialo de la diferencaj uzadoj de la tero?,
* Kial tiom varias la prezo de la tero?,
* Kial eblas atingi kelkajn varojn ie ajn kaj aliajn ne?,
* Kiel klariĝas la lokigo de la ekspluatejoj de la naturaj resursoj?,
* Kiel influas poluado de industriejo al medio?,
* Kial ampleksaj teritorioj estas preskaŭ senhomaj se ili havas klimaton kaj vegetalaron simila al tiuj de la loĝataj regionoj?,
* Kie kaj kiel la homoj gajnas sian vivon kaj kie kaj kiel elspezas siajn enspezojn?, ktp.

La **ekonomia geografio** konsideras la arojn de konsumantoj kaj la aron de produktejoj ene de limigita aŭ ne limigita spaco. La konsumantoj (ĉiuj) estas moveblaj, dum la produktejoj estas malmoveblaj. La konsumantoj translokiĝas por konsumi varojn kaj servojn, kvankam foje estas la produktoj kiuj translokiĝas ekde la produktejoj al la konsumonto (ĉehejma livero), sed plej ofte la produkto kaj la konsumanto moviĝas ĝis renkontiĝejo: la merkato.

Kategorio:Homa geografio
Hajdúhadház

**Hajdúhadház** [hajdUhadhAz] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Hajdúhadház, kies centro estas.
eta|maldekstre|Kulturdomo de Hajdúhadház

## Situo 
Hajdúhadház situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Nyíregyháza-Debrecen. Téglás troviĝas 5, Hajdúböszörmény 13, Debrecen 18, Nyíregyháza 32, Budapeŝto 223 km.

## Historio 
La setlejo estis loĝata dum la kuprepoko kaj de sarmatoj. La komunumon mencias unuafoje skriba dokumento el 1312. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Stefano Bocskay setligis tie en 1606 hajdukojn. 

La komunumo iĝis en 1876 konsilantrajta urbo, sed samtempe aŭtonomio de la hajdukaj urboj ĉesis. Ĝi estis grandvilaĝo, sed inter 1924-1936 denove urbo, en 1984 ĝi unuiĝis kun Téglás, kune ili urbiĝis en 1989, fine en 1999 okazis disiĝo, sed ambaŭ partoj restis urboj.

Apud la urbo troviĝas milita trejnada kampo.
eta|Aerfoto pri Hajdúhadház

## Vidindaĵoj 
* urbodomo
* Kalvinana preĝejo (Hajdúhadház)

## Famuloj 
En Hajdúhadház naskiĝis:
* agronomo Imre É. Kiss
* farmakologo Pál Hadházy.

## Ĝemelurbo
* Leczna, Pollando

## Referencoj 
## Fontoj 
* distancoj

Kategorio:Hajdúhadház
Geografoj

[eta|*La Geografo* ([1668-1669), de Johannes Vermeer. Tiu konata pentraĵo ideiĝis por reprezenti la pliiĝantan influon de la scienca kono en tiama Eŭropo.]]
**Geografo** estas sciencisto kies pristuda celo estas la natura kaj socia **Geografio**, la pristudo de la homa agado sur la surfaco de la Tero kaj de ties fizika konsisto.

## Celoj 
Kvankam historie oni konsideras la geografojn kiel tiuj homoj kiuj faras mapojn, tio estas vere pristuda celo de la kartografio, subcelo de la geografio. La geografo estas kapabla pristudi ne nur la geografiajn detalojn je regiona aŭ sistema niveloj, sed ankaŭ la spuron de la homo en la geografio kaj la influon de la geografio en la vivo kaj la homa kaj biologia agadoj.

La ĉefa pristudo celo estas la geografia spaco, konsiderata kiel socia konstruado. Es decir creado a partir del accionar del ser humano en un determinado territorio a lo largo de la historia.

## Fakaj helposciencoj 
La bezonataj kapablecoj por iĝi geografo devenas de la geografiaj sciencoj, sed ili estas influataj ankaŭ de la sociaj sciencoj kaj de la biologiaj sciencoj. La moderna geografo en la nuntempa socio centriĝas ĉefe en la solvado de problemoj kiel la media sekvo, la Urbo-planismo, prevento de Naturkatastrofoj, la aranĝado de la teritorio kaj la konstanta loka disvolviĝo inter aliaj agaderoj.

Krome nuntempe multaj geografoj estas ĉefe fakuloj pri uzado de la Sistemoj de Geografia Informado (kaj la kartografio, kaj tiele ili laboras por la Publika administrado aŭ por la privata sektoro en Konzultaj entreprenoj.

## Areoj de Studo 
* Fizika geografio - Inkludante fakojn kiel Geomorfologio, Hidrologio, Glaciologio, Biogeografio, Klimatologio, Pedologio, Oceanografio, Geodezio kaj Media geografio.
* Homa Geografio - Inkludante sciencojn kiel Urba geografio, Kultura geografio, Ekonomia geografio, Politika geografio, Historia geografio, Merkata geografio, Sangeografio kaj la Socia geografio.

* Dum estas multnombraj areoj de studo ene de la geografio, specifa graveco estas lokita ĉe homaj kaj sociaj aspektoj de la natura medio. Kernaj ekzemploj de tio povas vidiĝi ĉe kampoj kiel Naturaj okazaĵoj, kie, ne estas nur geofizikaj faktoroj studotaj detale (kiel ĉe geologio), sed ankaŭ homaj faktoroj.

* La National Geographic Society identigas kvin ĉefajn fakojn por geografoj:
** lokigo
** loko
** interagado homo-medio
** movadoj
** regionoj

## Famaj geografoj 
[eta|dekstre|250ra|[Elisée Reclus.]]
Multaj elstaraj vojaĝantoj kaj esploristoj faris kontribuojn al la konoj de la geografio kaj kelkaj el ili estas konsiderindaj elstaraj geografoj, kiel jenaj:

: Al-Mukaddasi
: Anaksimandro
: Ĉeng He
: Ibn Batuta
: Vitus Bering
: François Bernier
: Samuel de Champlain
: James Cook
: Petro Kropotkin
: Kolumbo
: Magelano
: Marko Polo
: Piteaso
: Elisée Reclus
: Strabono
: Taleso
: Vasco da Gama
: Marc Aurel Stein
Károly Böhm

eta|La tombo de Károly Böhm en la evangelia tombejo en Banská Bystrica
**BÖHM Károly** (beOm) estis hungara filozofo, universitata profesoro, ano de MTA naskita en Besztercebánya la 17-an de septembro 1846 kaj mortinta en Kolozsvár la 19-an de majo 1911.

## Biografio 
Károly Böhm lernis en Pozsony, Göttingen, Tübingen kaj Berlin. Elde 1870 li instruis en evangelia liceo de Pozsony, ekde 1873 en evangelia gimnazio de Budapest, samloke ekde 1883 li estis direktoro. Ekde 1896 li estis universitata profesoro de filozofio en Koloĵvaro. Ekde 1881 por kvar jaroj li redaktis la revuon Magyar Philosophiai Szemle. Kiel profesoro li havis grandan influon, kvazaŭ kreis filozofian skolon (Béla Tankó, György Bartók, Béla Varga ktp.). Li estis pensulo subjektiv-idealista, unue influita de Immanuel Kant kaj Auguste Comte, poste pli kaj pli li iĝis sekvanto de Johann Gottlieb Fichte.

## Ĉefaj verkoj 
* *Az ember és világa* (I-III, Bp., Kolozsvár, 1883-1906, en 1911 li ricevis por ĝi la grandan premion de MTA);
* *Kriticizmus és pozitivizmus* (Magy. Philos. Szle, 1884);
* *A pozitivista philozófia rendszere* (Magy. Philos. Szle, 1885);
* *A fil. propedeutika magyar gymnasiumainkban* (Magy. Philos. Szle, 1889-90);
* *Az értékelmélet feladata s alapproblémái* (Bp., 1900; akadémiai székfoglaló);
* *Logika* (2. kiad., Bp., 1901);http://mek.oszk.hu/05800/05844/
* *Tapasztalati lélektan* (2. kiad., Bp., 1904);
* *A megértés mint a megismerés középponti mozzanata* (Bp., 1910.; akadémiai r. tagsági székfoglaló);
* *B. K. összegyűjtött művei* (L, Bp., 1913)

## Bibliografio 
* *B. K. élete és munkássága*. Emlékkv. (I-III. Besztercebánya, 1913);
* Bartók György: B. K. (Bp., 1928);
* B. K. ifjúkori önéletrajza (kiadta és bev. ellátta Joó Tibor, Szeged, 1930);
* Sándor Pál: Két magyar filozófus $. K. és Brandenstein Béla (Bp., 1944).
* Hajós József: *Böhm Károly filozófiája*. Kriterion Könyvkiadó, 1986.
* Ungvári Zrínyi Imre: *Öntételezés és értéktudat. Böhm Károly filozófiája*. (Monográfia) (Kolozsvár – Szeged, 2002).
* Kissné Novák Éva: *Böhm Károly értékelméletének és ez értékelmélet történeti hatásának kritikai elemzése* http://mek.oszk.hu/05800/05874/

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj filozofoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Lajos Tolnai

**TOLNAI Lajos** *Hagymássy* estis hungara verkisto naskita en Györköny la 31-an de januaro 1837 kaj mortinta en Budapeŝto la 19-an de marto 1902.

## Biografio 
Lajos Tolnai studis en reformita porpastreduka instituto de Peŝto. Poste por kelkaj jaroj li instruis en la reformita gimnazio de Pest. En 1866 li fariĝis membro de Societo Kisfaludy. Inter 1868 – 1884 li estis reformita pastro de Marosvásárhely. Li iĝis membro de Societo Petőfi en 1878. En la sekva jaro li fondis kun Zsigmond Molnár la Kemény Zsigmond Társaság. En 1879 li akiris en la budapeŝta universitato diplomon de filozofio kaj de privatinstruisto. En 1884 pro la atakoj li abdikis disde sia pastra posteno kaj li translokiĝis Budapeŝton. Ekde 1889 ĝis sia morto li estis instruisto, direktoro. Ekde 1887 li redaktis la revuon *Irodalom*, ekde 1891 la *Képes Családi Lapok*.

## Ĉefaj verkoj 
* *Tolnai Lajos költeményei* (Pest, 1865);
* *Tolnai Lajos beszélyei* (I – II., Pest, 1867);
* *Az urak* (Pest, 1872);
* *A báróné ténsasszony* (I – II., Bp., 1882);
* *A nemes vér* (Bp., 1882);
* *Az oszlopbáró (Bp., 1884);
* *A polgármester úr* (I – II., Bp., 1885);
* *A jubilánsok* (Bp., 1886);
* *Az új főispán* (Bp., 1886);
* *Eladó birtokok* (Bp., 1886);
* *A rongyos* (Bp., 1890);
* *Sötét világ* (aŭtobiografia romano, sajtó alá rendezte Kozocsa Sándor, Bp., 1942);
* *Tolnai Lajos válogatott művei* (Sajtó alá rendezte és bevezette Gergely Gergely, Bp., 1958).

## Bibliografio 
* Förhécz József: T. L. élete és művei (Bp., 1936);
* Belia György: T. L. (Irod. tört., Bp., 1951);
* Puruczky Béla: T. L. a mi szemünkben (Irodalomtörténet, 1952);
* Simó Jenő: T. L. öröksége (Csillag, 1952);
* Móricz Zsigmond: Irodalomról, művészetről (II., Bp., 1959);
* Gergely Gergely: T. L. pályája (bibliográfiával, Bp., 1964).
* Dávid Gyula: *Tolnai Lajos Marosvásárhelyen''. 1974.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

T
Ekvacio de Lotka-Volterra

La **ekvacio de Lotka-Voltarre** aŭ **reguloj de Lotka-Volterra** ankaŭ **Lotka-Volterra-leĝoj** aŭ nur **Volterra-reguloj** estas tri reguloj por kvanta priskribo de la populacia dinamiko en la rabobesta-preda rilato.

La tri bazaj reguloj estis ellaboritaj en 1925 kaj 1926 samtempe kaj sendepende unu de la alia, fare de aŭstra-usona matematikisto Alfred James Lotka kaj itala matematikisto kaj fizikisto Vito Volterra.

La reguloj priskribas evoluon de du populacioj en granda areo, se nur ili konkuras kaj sendepende de aliaj mediaj faktoroj.

Laŭ la unua regulo, la malpliiĝo de la rabobestoj sekvas fazomalfrue malpliiĝon de la predo. Laŭ la dua regulo, la populacinombra averaĝo estas konstanta en longa tempo kaj sendependas de la periodaj ŝanĝiĝoj. Laŭ la tria regulo, la predopopulacio kreskas pli forte ol la rabobesta populacio.

Tiuj reguloj estas teoriaj kaj priskribas idealan staton kun du konkuraj populacioj, inter predo kaj predanto. La regulojn klarigas, ke la predobestoj estas plantovorantoj, pli nombras ol predanto kaj naskas ĝenerale tro da idoj kaj pli ofte ol la karnovora predanto. Se la rabobestoj malpliiĝas pro manko de predo, kompreneble malkreskas eĉ nombro de la predoj kaj tiel poste eĉ nombro de la rabobestoj. Tio kaŭzas periodajn ŝanĝiĝojn.

Lotka-Volterra
Hajdúdorog

**Hajdúdorog** [hajdUdorog] estas urbo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Hajdúböszörmény. La urbo estas ankaŭ sidloko de grekokatolika eparĥio.
eta|maldekstre|Aerfoto pri Hajdúdorog

## Situo 
Hajdúdorog situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, aŭtoŝoseo M3 estas ne tro for, laŭ fervojo Tiszalök-Debrecen. Hajdúnánás troviĝas 6, Újfehértó 14, Hajdúböszörmény 17, Tiszalök 27, Debrecen 37, Hajdúszoboszló 45, Budapeŝto 206 km.

## Historio 
La setlejo estis loĝata dum la bronzepoko kaj de sarmatoj kaj avaroj. La komunumon mencias unuafoje skriba dokumento el 1301, en 1332 estas eklezia vilaĝo laŭ la nomo Dorogegyháza (egyház=eklezio). Dum la turkoj la vilaĝo pluvivis. Stefano Bocskay proklamis ĝin hajduka urbo en 1605, sekve alvenis hajdukoj precipe el Sud-Hungario. eta|Grekokatolika katedralo en HajdúdorogIli estis grekokatolikaj (ortodoksaj), kies katedralo konstruiĝis en la 17-a jarcento. La komunumo estas la unusola grekokatolika episkopejo de Hungario.

Centre de la urbo formiĝis sentineloturo, apude fortresopreĝejo, pli fore 4 bastionoj kaj muroj.

La komunumo estis kampurbo ekde 1632 ĝis 1886. Hajdúdorog reurbiĝis en 1989.

## Vidindaĵoj 
* Grekokatolika katedralo (Hajdúdorog)
* Preĝejo Senmakula Koncipiĝo (Hajdúdorog)
* Kalvinana preĝejo (Hajdúdorog)
* urbodomo
* kuracbanejo

## Famuloj 
* en Hajdúdorog naskiĝis:
** ĵurnalisto Demeter Görög
** ministro György Pogácsás
** operkantistino Mária Mátyás
** pentristo Vilma Lwoff-Parlaghy
** tradukisto Mihály Bába

## Ĝemelurboj 
*  Lubartów, Pollando
*  Podenzano, Italio
*  Ștei, Rumanio
*  Odorheiu Secuiesc, Rumanio

## Referencoj 
## Fontoj 
* distancoj
eta|maldekstre|Urbodomo de Hajdúdorog


Kategorio:Banlokoj
Pelbárt Temesvári

**Beatulo TEMESVÁRI Pelbárt** (temeŝvari) (Pál) eklezia verkisto, oratoro, franciskano (Temesvár?, ĉirkaŭ 1435 – Buda, 22-a de januaro 1504).

## Biografio 
En 1458 Pelbárt Temesvári studis en universitato de Krakovo, en 1483 instruis teologion en ordendomo de franciskanoj de Buda. En 1496 li estis domestro en Esztergom, poste denove alvenis al Buda. Li estis renoma figuro de mezepoka literaturo en Eŭropo. Liaj verkoj ĝis la fino de la 16-a jarcento aperis en multaj eldonaĵoj.

## Ĉefaj verkoj 
* *Stellarium Coronae Mariae Virginis* (Hagenau, 1498);
* *Pomerium* (Sermones Pomerii, I – III., Hagenau, 1499);
* *Expositio libri Psalmorum* (zsoltár magyarázatok);
* *Aureum Rosarium Theologiae* (teológiai enciklopédia, I-IV., az utolsó kötetet tanítványa, Laskai Osvát fejezte be. Hagenau, 1503 – 08).
* Katona Lajos: *Középkori legendák és példák* (Magy. Kvtár, é. n.);
* Brisits Frigyes: *Magyar Irodalmi Ritkaságok*, 1931. 6. sz.);
* Válogatott írásait V. Kovács Sándor adta ki (Bp., 1982).

Kategorio:Hungaraj franciskanaj monaĥoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj beatuloj
Otto Liman von Sanders

**Otto Liman von Sanders** (17-an de februaro 1855 en Stolp, Pommern – 22-an de aŭgusto 1929 en Munkeno) estis germana generalo kaj otomana marŝalo.

Liman von Sanders estis en armea servo ekde 1874. Li servis ekde 1879 de la infanterio al la kavaliero. Li iĝis en 1885 leŭtenanto, ekde 1887 servis ĉe la generalstabo. Li iĝis en 1891 eskadrona ĉefo, majoro de husarregimento en 1900, en 1904 *Oberst*, en 1908 generalmajoro. Li atingis la rangon generalleŭtenanto en la Germana Imperio.

Li alproprigis la noblan nomon de sia edzino von Anders en 1913. La germana militista misiono komandis lin la 13-an de decembro 1913 en la Otomanan Imperion (Azian korpuson). Lia tasko estis plibonigi la otomanan armeon. Oni altrangigis lin al marŝalo.

Dum la unua mondmilito, li sukcese komandis defendon de la Dardaneloj (1915), en 1918 batalis en Palestino kontraŭ la britoj.

Post la unua mondmilito, li respondecis pri retiro de la germanaj trupoj el la Otomana Imperio. Li ekveturis hejmen la 28-an de januaro 1919, sed la britoj kaptis lin la 3-an de februaro pro militkrimo kontraŭ la armenoj kaj grekoj. Li restis ĝis 26-a de julio en aresto, alvenis en Berlino la 1-an de aŭgusto 1919.

Li setlis en Munkeno kaj geedziĝis duafoje.

Kategorio:Germanaj generaloj
Kategorio:Germanaj militistoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Otomanaj militistoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Germanaj nobeloj
Kategorio:Prusaj generaloj
Kategorio:Otomanaj feldmarŝaloj
Kategorio:Germanaj judoj
Striŝultra kolombo

La **Striŝultra kolombo** (*Geopelia humeralis*) estas aŭstralazia specio de birdo de la familio de Kolombedoj kiu estas loĝanto kaj reproduktanto nur en Aŭstralio. Ĝi estas protektita laŭ la Regularo pri Naciaj Parkoj kaj Naturo de 1974.

## Aspekto 
eta|maldekstre|250ra|Striŝultra kolombo.
Ĝi estas mezgranda kolombo variante en grando el 26 ĝis 30 centimetroj. La voĉo estas diferenciga kaj melodia "ku-KU" aŭ "kul-KU".

Tiu ĉi kolombo havas blugrizan bruston kun kvadratecaj brunbronzaj flugiloj. La nuko estas simila al tiu de la Pacema kolombo ĉe kiu la nukoplumoj estas striecaj, sed diferenciĝas pro tio, ke la Striŝultra kolombo ne havas striecajn gorĝoplumojn kiel la Pacema kolombo. Krome la nukoplumoj estas kuprecaj laŭ koloro. Tiuj kolomboj estas ofte konfuzataj kun la enmetita kaj ofta Punkteca turto. La okulringo estas griza, sed ruĝbruna dum reproduktado. Junuloj estas pli senkoloraj.

## Kutimaro 
La Striŝultra kolombo troviĝas ofte en paroj, grupoj aŭ grandaj aroj vidataj komune manĝantajn surgrunde nutrante sin per semoj. Flugo estas rekta kaj rapida kaj la flugiloj fajfas dum la birdoj flugas.

## Medio 
La Striŝultra kolombo troviĝas kutime en densa vegetaĵaro kie estas akvo, kanaletoj, arbaroj kaj kanjonoj, manglejoj, plantejoj, marĉoj, arbaroj de eŭkalipto, tropikaj kaj subtropikaj arbustejoj kaj riverbordoj. Ili povas troviĝi kaj en internaj kaj en marbordaj regionoj. La Striŝultra kolombo troviĝas ĉe la orienta marbordo el suda Novsudkimrio (kun pliiĝantaj nombroj ĉe la regionoj de la Blua Montaro kaj Ilavarao), norden ĝis la Kabjorka Duoninsulo kaj okcidenten ĝis la regiono Pilbara (ĉe Onslow, Okcidenta Aŭstralio). Ili estis lastatempe vidataj plie en suda Aŭstralio, specife en nordokcidenta Viktorio sed povas esti forlokigitaj el aliaj naturaj teritorioj de enmetitaj specioj. Tiuj kolomboj estis vidataj ankaŭ ĉe la Toresa markolo. Ĝi troviĝas ankaŭ en aliaj landoj de Suda Pacifiko, kiel ĉe Papuo-Nov-Gvineo.

## Reproduktado 
La reprodukta sezono estas el septembro ĝis januaro sude kaj februare ĝis aprile en la nordo. La nesto estas ebena platformo el bastonetoj kaj herberoj kutime en arboj kaj arbustoj, mangloj aŭ arbustetoj. La ino demetas du blankajn kaj rondajn ovojn.

## Subspecioj 
* *Geopelia humeralis gregalis*
* *Geopelia humeralis headlandi*
* *Geopelia humeralis humeralis*
* *Geopelia humeralis inexpectata*

## Referencoj 
*  Ne minacata
* Pizzey kaj Knight, "Field Guide to the Birds of Australia", Angus & Robertson, ISBN 0-207-19691-5
* Trounsen kaj Trounsen, "Australian Birds: A Concise Photographic Field Guide, Cameron House. ISBN 1-875999-47-7.

## Eksteraj ligiloj 
* Rainforest-Australia, **Striŝultra kolombo** 

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Hajdúnánás

**Hajdúnánás** [hajdUnAnAŝ] estas urbo kaj kuracbanloko en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Hajdúnánás, kies centro estas.
eta|maldekstre|Ponto tra Orienta ĉefkanalo ĉe Hajdúnánás
## Situo
Hajdúnánás situas sur ebenaĵo, laŭ Orienta ĉefkanalo, laŭ flankovojoj, aŭtoŝoseo M3 estas ne tro for, laŭ fervojo Tiszalök-Debrecen. Hajdúdorog troviĝas 6, Tiszavasvári 14, Tiszalök 21, Polgár kaj Hajdúböszörmény po 24, Debrecen 43, Budapeŝto 200 km.

## Historio
Tiu loko estis loĝata jam dum la ŝtonepoko, kuprepoko, bronzepoko. Apud la urbo kuras Remparo de Ĉorso. Mencias unuafoje skriba dokumento la komunumon en 1508. Stefano Bocskay proklamis ĝin hajduka urbo en 1605. La komunumo estis kampurbo ĝis 1886 kaj samtempe aŭtonomio de la hajdukaj urboj ĉesis.

## Vidindaĵoj 
* La Kalvinana preĝejo (Hajdúnánás) en la 18-a jarcento konstruiĝis.
* Preĝejo Sankta Triunuo (Hajdúnánás) de 1895.
* La urbo havas termalan banejon ekde 1958.

## Famuloj 
En Hajdúnánás naskiĝis:
* aktoroj Imre Csuja kaj Róbert Ilyés
* botanikisto Miklós Ujvárosi
* historiisto Loránd Szilágyi
* inĝeniero Zoltán Igmándy
* kalvinana episkopo Lóránt Hegedűs
* literaturhistoriisto Lajos Kéky
* luktisto Imre Hódos
* Gábor Tánczos (oficiro)
* operkantistoj Marianna Váradi kaj Elemér Bán
* poeto Béla Vihar
* radiologo Gábor Jóna
* sociologo Imre Kovách
* skulptisto Antal Borsi
* verkisto Pál Móricz.

## Ĝemelurboj
* Ustron, Pollando
* Piešťany, Slovakio
* Érmihályfalva, Rumanio

## Referencoj 
eta|maldekstre|Aerfoto pri Hajdúnánás

Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario
Kategorio:Hajdúnánás
Razio

**Razio** (el la araba غزوة ghazwa ~ militiro, prirabo, atakmurdo) signifas surprizan atakon fare de militista aŭ gerila grupo. Ĝi estis aplikata unue ĉe la araba konkero, sed la signifo poste vastiĝis.

La vorto estas uzata ankaŭ por signifi larĝan traserĉan agadon de la polico.
La razio servas unuacele identigon de iu persono, kontrolon de iu atesto, pruvo pri krimo, poste kolekton de pruvaĵoj por krimagado aŭ alicele. La razion reguligas la lokaj landaj leĝoj.

Kategorio:Polico
Kategorio:Armeo