open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Valka

**Valka** (latve, germane historie ankaŭ **Walk**) estas urbo en la nordo de Latvio. La urbo situas en la historia regiono Livonio, proksimume 175 kilometrojn de la nacia ĉefurbo Rigo. Valka estas la okcidenta parto de la origina urbo "Walk", kiu post la Unua Mondmilito dum la jaro 1920 estis dividita al okcidenta, latva kaj orienta, pli granda parto, kiu sub la nomo Valga iĝis urbo de Estonio.

Inter la jaroj 1920 kaj 1940, kiam kaj Latvio kaj Estonio estis perforte konkeritaj kaj aneksitaj fare de Sovetunio, kaj inter 1991 kaj 2007 la du historiaj urbopartoj estis dividitaj per interŝtata limo, kiu ene de la urba teritorio havis limtrapasejojn. Dum la dua duono de 1940 kaj inter 1994 kaj 1991, do dum la tempo de sovetunia okupiĝo, temis pri interrespublika limo ene de Sovetunio, kiun eblis pasi sen formalaĵoj. 

Post la ekvalidiĝo de la Interkonsento de Schengen en Latvio kaj Estonio fine de 2007 denove eblas pasi sen limkontroloj inter la urbaj teritorioj de ambaŭ ŝtatoj. 

Valka etendiĝas sur areo de 14 km² kaj dum la jaro 2005 havis 6.459 enloĝantojn. Ĝi estas centro de samnoma municipo. 

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la urbo (en la latva, estona, angla kaj rusa lingvoj)

Kategorio:Urboj de Latvio
Elemental Games

**Elemental Games** estas rusia programista studio. La plej sukcesa produkto de la studio estas komputila ludo "Kosmaj Vagantoj", aperinta en 2002 kaj distribuata de la granda distribua softvara firmao 1C.

Agado de la studio komenciĝis en 1990-aj, kiam gvide de Dmitrij Gusarov aperis strategia ludo "Generalo". Sukceso de "Generalo", nekomerca produkto, kondukis al la ideo fari pli grandan ludon, kiu reuzus kelkajn sukcesajn solvojn de "Generalo". Tia ludo aperis en 2002 kaj havis enorman sukceson en Rusio kaj en kelkaj najbaraj landoj.

Estis reeldono de la ludo kun kelkaj negravaj ŝanĝoj.

Nun la programista studio disfalis je du kompanioj, unu el kiuj konservas la nomon "Elemental Games"; la alia nomiĝas "Katauri Int.".

Kategorio:Rusiaj firmaoj
Kategorio:Videoludaj firmaoj
Battenheim

**Battenheim** estas franca komunumo situanta en la norda ĉirkaŭurbo de Mulhouse, en la departemento Haut-Rhin, en la regiono Alzaco.

## Geografio 
Battenheim situas je 5 km sude de la urbo Ensisheim kaj je 10 km nord-oriente de la urbo Mulhouse. La vilaĝo situas je ĉirkaŭ 15 km okcidente de la landlimo kun Germanio.

La komunumo de Battenheim konsistas el pluraj distingeblaj zonoj :
* la centro de la vilaĝo kaj ties malnovaj konstruaĵoj, preĝejo, komercoj,
* loĝ-kvartaloj kun nuntempaj domoj,
* agrikulturaj zonoj kun plejparte intensivaj kultivadoj,
* parto de la ŝtatbiena arbaro Hardt.

## Historio 
* La **Romianoj** tie instaliĝis : restas vestiĝoj de kampo en la loko nomata Schnapphahnenlager.
* La vilaĝo, menciita ekde **817** kun la nomo Batenheim, apartenis al sinjorbieno de Landser.
* Battenheim spertis viglan **demografian eksplodon** ekde la instaliĝo de la uzino *Peugeot* de Sausheim en la **60-aj jaroj**.

## Administracio 
120px|maldekstra
* Mandato 2001 ĝis 2008: S-ro Michel Marchal
* Mandato 2008 ĝis 2014: Georges Ottenwaelder
* Mandato 2014 ĝis 2020: Maurice Guth

## Demografio 
## Lokoj kaj monumentoj 
### Religiaj heredaĵoj 
* La preĝejo Sankta Imier posedas navon de la 18a jarcento. La sonoril-turo kaj la ĉorejo estas gotik-tipaj kaj la altaro baroka. En tiu preĝejo troviĝas granda orgeno de la jaro 1720. Ĝi estis restaŭrita en 1989.
* Kalvario datumanta de 1776 troviĝas sur la loko.

### Civila heredaĵo 
## Praktike
### Transportoj 
* Aŭtobuso *Soléa* regule trafikas (proksimume ĉiu-hore) inter la vilaĝo kaj la tram-stacio de Mulhouse. La veturado daŭras malpli ol 20 minutojn. La ĉefa stacidomo de Mulhouse estas tiel facile atingebla.
* Battenheim situas ne malproksime de aŭtoŝosea interkruciĝo inter la aŭtoŝoseoj A 35 kaj A 36, kiuj kunligas respektive Strasburgon al Bazelo kaj Mulhouse al Liono kaj Parizo, ktp.
* La flughaveno de Bâle-Mulhouse, '*EuroAirport*, estas atingebla proksimume en duonhoro per aŭtoŝoseo.

### Komercoj 
Battenheim posedas mult-servan komercon (nutraĵ-vendejo, Poŝtejeto, gazet-vendejo), dimanĉe malfermitan pan-vendejon. Krome, almenaŭ du grandaj komercaj centroj situas je malpli ol 6 km.

## Asocia vivo 
* Ekzistas multaj asocioj en Battenheim : futbal-, tenis-, tablotenis-, petanko-kluboj, asocio dediĉita al la Historio, alia al karnavalo, ktp.
* Ĉiu-jare *la Fourmilière* (formikejo), la inter-asocia grupiĝo de la vilaĝo organizas oktobran feston nomata "festo de la Formiko" (alude al la insekto, simbolanta la loĝantaron de Battenheim) kun koncertoj kaj aparte vespermanĝo kun dancmuziko.
* Aliaj eventoj estas proponitaj dum la jaro, alzaca teatraĵo komence de la jaro, karnavalo, vilaĝa festo en majo, foiro pri renovigeblaj energioj kaj agrikultura materialo (ekde 2006), kaj krome Kristanasko-merkato.

## Eksteraj ligiloj 
* Battenheim sur la retejo de la nacia geografia Instituto 
* Battenheim sur la retejo de Insee
* Battenheim sur la retejo de Quid 
* Situo de Battenheim kaj ties apudaj komunumoj sur mapo de Francio
* Mapo de Battenheim sur Mapquest
* Historio pri la orgeno

Kategorio:Komunumoj de Haut-Rhin
Kategorio:Komunumoj de la aglomeraĵo Mulhaŭzo-Alzaco
SV Austria Salzburg

**SV Austria Salzburg** estas futbalklubo en Salzburg, Aŭstrio. Ĝi estis fondita 1933.

Ĝia stadiono nomiĝas *UFC-Platz*, kiu disponas je pli ol 1.500 sidlokoj.

## Nuntempaj ludistoj 2006/07 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de SV Austria Salzburg

Kategorio:Aŭstraj futbalteamoj
Kategorio:Salcburgo
Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1933
Coudekerque-Branche

''''* - jen france, nederlande *Nieuw-Koudekerk* respektive origine okcidentflandre **Nieuwe-Koukerke** ("nova loĝloko malvarma kirko", respektive en traduko de la francigita nomo "branĉa loĝloko malvarma kirko")  - estas urba komunumo de Francio kaj ĉirkaŭurbo de Dunkerque kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, *Frans-Vlaanderen* respektive *Flandre française*. Ĝi situas en la departemento Nord [], en la administra regiono Hauts-de-France (jen france, prononco [] , pikarde *Heuts-d'Franche*) kaj en la tradicia regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* ). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Dunkerque kaj estas la administra centro de samnoma kantono **. La teritorio havas komunan limon kun . 

Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La urbanojn oni kutime nomigas *Coudekerquois'' en la franca.

La blazono de Coudekerque-Branche/Nieuwe-Koukerke bildigas erinacon, nomitan la "Erinaco de la Branĉo".

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Nord
* Listo de urboj de Francio
* Coudekerque-Branche (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo

eta|maldekstra|250px|Coudekerque-Branche en la arondismento de Dunkerque


Kategorio:Komunumoj de Nord
Kategorio:Urboj de Francio
Nativas no Campus

***Nativas no Campus*** (esperante: "Indiĝenaj en la Kampuso") estas etend-entrepreno ekinta en la Universitato Federacia de Norda Rio-Grando (UFRN) kaj havanta kiel celon "stimuli la konserviĝon de arboj de la Atlantika Arbaro per enurba arboplantado, unuigante UFRN al sia ĉirkaŭa komunumo per ensociigo, edukado pri naturmedio kaj socia responso de firmaoj kaj institucioj". Inter la agoj de la entrepreno estas multhomaj plantadoj indiĝenajn arbojn (kelkfoje en specialaj okazaĵoj, kiel je enveno de novaj studantoj kaj je la Tutmonda Tago de Junula Volontagado) kaj sciencaj esploroj. Kiel proponas la entrepreno, en la aktivaĵoj partoprenas homoj el diversaj sociaj grupoj (armeo, studantoj de diversnivelaj institucioj, anoj de loĝejoj por maljunuloj kaj frenezulejoj, k.a.). Oni planas ankaŭ ampleksigi la projekton eksterkampusen, kalkulante je la nunaj aktivaĵoj por "estigi la bazojn (el sciencaj kaj operaciaj konoj) por la kreiĝo de la *Projeto Nativas em Natal* ["Entrepreno Indiĝenaj en Natalo"] kaj tiel, kune kun ŝtataj kaj neregistaraj organizaĵoj kaj ĝenerala partopreno de la socio, igi Natalon verda urbo kaj pliprofundigi la konscion de ĝia loĝantaro pri naturmedio."

## Referencoj 

## Eksteraj ligiloj 
* Nativas no Campus  Oficiala retpaĝaro de la entrepreno. (en la portugala)

Kategorio:Mediprotektado
Clamart

**Clamart** - prononco laŭ sistemo IFA [],  - estas franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Hauts-de-Seine - prononco laŭ sistemo IFA [] - kaj en la regiono Francilio - france *Île-de-France* [iːl dəˈfʁɑ̃s], laŭvorte "insulo de Francio") aŭ Pariza Regiono. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Antony kaj al la kantono ''*. La teritorio havas komunan limon kun . La loĝantojn oni kutime nomigas *clamartois* aŭ *clamartoises* en la franca.

## Geografio 
Clamart estas sudokcidenta ĉirkaŭurbo de Parizo. Ĝi konsistas el du partoj, apartigitaj far la bosko de Clamart (kiun la kantisto Georges Brassens famigis) : la kvartalo *Bas-Clamart*, historia centro de la urbo, kaj la kvartalo *Petit-Clamart*, kies urbanigo estas pli freŝdata.

eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Historio 
En la kvartalo *Petit-Clamart'' okazis je la 22-a de aŭgusto 1962 fama, malsukcesa atenco kontraŭ la prezidento Charles de Gaulle.

## Vidindaĵoj 
Sur la **placo Maurice-Gunsburg** stariĝas fontano konstruita en 1943, kiu rememorigas la forstan kaj kamparan estintecon de Clamart. La **urbdomo** datiĝas de la 17-a kaj de la 19-a jarcentoj, kaj entenas tri apartajn ĉambrojn, respektive por la komisionoj, la edziĝoj kaj la municipa konsilio. La **pensiejo Ferrari** estis konstruita dum la 19-a jarcento far la arkitekto Léon Ginain, laŭ itala-renesanca stilo.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Hauts-de-Seine
* Listo de urboj de Francio
* Clamart (stacidomo)
* Division Leclerc (Tramtransporto en Parizo)
* Georges Pompidou (Tramtransporto en Parizo)
* Hôpital Béclère (Tramtransporto en Parizo)
* Jardin Parisien (Tramtransporto en Parizo)
* Mail de la Plaine (Tramtransporto en Parizo)
* Pavé Blanc (Tramtransporto en Parizo)
* Place du Garde (Tramtransporto en Parizo)
* Soleil Levant (Tramtransporto en Parizo)
* Fort d'Issy - Vanves - Clamart (pariza metrostacio)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Clamart
Funkcio de Euler

eta|dekstra|Normo de phi sur la kompleksa ebeno, kolorita tiel ke nigra=0, ruĝa=4
En matematiko, la **funkcio de Euler ** definiĝas jene
:\phi(q)=\prod_{k=1}^\infty (1-q^k)
Nomita laŭ Leonhard Euler, ĝi estas prototipa ekzemplo de q-serio, modula funkcio, kaj provizas la prototipan ekzemplon de rilato inter kombinatoriko and kompleksa analitiko.

## Proprecoj
La koeficiento p(k) en la Maclaurin-a serio por 1/\phi(q) estas la nombro de ĉiuj entjeraj partigoj de k.  Tiel,
:\frac{1}{\phi(q)}=\sum_{k=0}^\infty p(k) q^k
kie p(k) estas la partiga funkcio de k.

La **identaĵo de Euler** (nomata ankaŭ **kvinangula nombra teoremo**) estas:
:\phi(q)=\sum_{n=-\infty}^\infty (-1)^n q^{(3n^2-n)/2}  .

Rimarku ke (3n^2-n)/2 estas kvinangula nombro.

La funkcio de Euler rilatas al la funkcio eta de Dedekind per identaĵo de Ramanujan jene
:\phi(q)= q^{-1/24} \eta(\tau)

kie q=e^{2\pi i\tau} estas la kvadrato de la nomeno (en:nomehttps://en.wikipedia.org/wiki/Nome_(mathematics)).

Rimarku ke ambaū funkcioj havas la simetrion de la  modula grupo.

## Referencoj
* Tom M. Apostol, *Introduction to Analytic Number Theory*, (1976) Springer-Verlag, New York. ISBN 0-387-90163-9

Kategorio:Nombroteorio
Kategorio:Q-analogoj
Kategorio:Funkcioj
Kategorio:Leonhard Euler
Lip-denta konsonanto

En fonetiko, **lip-denta konsonanto**, aŭ fakĵargone **labial-dentalo** estas konsonanto artikulaciata per la malsupra lipo kaj la supraj dentoj. La lip-dentaj konsonantoj apartigitaj de la Internacia Fonetika Alfabeto estas:

La plozivoj kaj la nazalo ) ne estas atestitaj kiel apartaj fonemoj en iu ajn lingvo. Ilin oni fojfoje signas per la monogramoj  (*qp* kaj *db*).

## Vidu ankaŭ 
* Loko de artikulacio
* Labialo
* Listo de fonetikaj temoj 

## Piednotoj 
Kategorio:Labialaj konsonantoj
Kategorio:Konsonantoj
Interdentalo

**Interdentaloj** (aŭ **interdentaj konsonantoj**, aŭ pleonasme **interdentalaj konsonantoj**) estas konsonantoj farataj per metado de la klingo (la surfaco malantaŭ la pinto) de la lango kontraŭ la supraj incizivoj (antaŭaj dentoj).  Ĉi tio diferencas disde dentala konsonanto per tio ke la pinton de la lango oni metas "inter" la suprajn kaj malsuprajn antaŭajn dentojn, kaj do ĝi povas artikulaciiĝi per kaj la supraj kaj la malsupraj incizivoj, dum ke dentala konsonanto artikulaciiĝas per la lango kontraŭ la "dorso" aŭ "malantaŭo" de la supraj incizivoj.

## Transskribado 
Interdentalaj konsonantoj transskribeblas per kaj subskripta kaj superskripta pontoj, kiel , se bezonatas precizo, sed oni pli ordinare transskribas ilin kiel antaŭenigitajn alveolarojn, ekample .

## Okaziĝo 
Interdentalaj konsonantoj tre malordinaras inter la lingvoj. Interdentalaj realigaĵoj de alie dentalaj or alveolaraj konsonantoj povas okazi kiel idiosinkrazioj aŭ kiel kunartikulaciaj efektoj de najbara interdenta sono. La plej ofte okazantaj interdentalaj konsonantoj estas la ne-sibilantaj frikativoj (sibilantoj povas esti dentalaj, sed ne aperas kiel interdentaloj). Verŝajne, interdentaloj neniam kontrastas kun dentaloj ene de iu ajn lingvo. 

Voĉaj kaj senvoĉaj interdentalaj frikativoj  aperas en la usona angla kiel la komencaj sonoj de vortoj kiaj 'then' kaj 'thin'. En la brita angla, tiuj konsonantoj pli probable estas dentalaj .

Interdentala  okazas en iuj specoj de la itala, kaj povas okazi ankaŭ en iaj specoj de la angla, kvankam la distribuo kaj uzo de interdentala  en la angla ne estas klaraj.

En la plejo da aŭstraliaj indiĝenaj lingvoj, ekzistas serio de "dentalaj" konsonantoj, skribataj *th*, *nh*, kaj (en iuj lingvoj) *lh*. Ĉi tiuj ĉiam estas laminaloj (tio estas, prononcataj per tuŝado per la surfaco de la lango tuj super la pinto, nomita la "klingo" de la lango), sed ili povas esti formataj per iu el tri diversaj manieroj, depende de la lingvo, de la parolanto, kaj de tio kiel zorge la parolanto prononcas la sonon.  Tiuj estas **interdentala** per la *pinto* de la lango videbla inter la dentoj, kiel en *th* en la usona angla; **interdentala** per la pinto de la lango sube malantaŭ la malsupraj dentoj, tiel ke la "klingo" videblas inter la dentoj; kaj dento-alveolara, tio estas, per kaj la pinto kaj la klingo kontaktantaj la malantaŭon de la supraj dentoj kaj la alveolaran kreston, kiel en la francaj *t*, *d*, *n*, *l*.

## Vidu ankaŭ 
*Loko de artikulacio
*Listo de fonetikaj temoj 

Kategorio:Konsonantoj
Chaumont (Haute-Marne)

maldekstra|100px|Blazono de Chaumont
**Chaumont** estas franca komunumo lokita en la departemento Haute-Marne kaj en la nuna regiono Grand Est (france, "Granda Oriento", ĝis 2016 en historia regiono Ĉampanjo-Ardenoj). Ĝi estas la prefektejo (ĉefurbo) de la departemento. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km² - la loĝantojn oni kutime nomigas *chaumontais* aŭ *chaumontois* en la franca.

## Geografio 
La urbo troviĝas ĉe la bordo de la rivero Marno, kaj ĉe la fervojo inter Parizo kaj Bazelo, kiu tie trapasas 600-metrojn longan viadukton konstruitan en 1856.

## Historio 
Chaumont estas la historia sidejo de la grafoj de Bassigny, kaj sekve de la grafoj de Ĉampanjo. Ataktraktato kontraŭ Napoléon Bonaparte estis subskribita tie en 1814 inter Britio, Aŭstrio, Prusio kaj Rusio. La urbo estis multe bombardita en 1940 kaj 1944 dum la Dua mondmilito.

eta|maldekstra|300ra|

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Haute-Marne
* Listo de urboj de Francio
* Chaumont (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo


Kategorio:Komunumoj de Haute-Marne
Kategorio:Urboj de Francio
Gyula Cseszneky

Grafo **Gyula István Cseszneky de Milvány et Csesznek** (naskita en Nagymajor, Aŭstrio-Hungario en 1914, mortinta en Brazilo ĉirkaŭ 1970) estis hungara poeto, tradukisto, kaj politikisto. En 1941, dum la dua mondmilito, li fariĝis konsilisto por Aimone de Aosta, kiu estis tiutempe reĝo Tomislavo la 2-a de la Sendependa Ŝtato Kroatio. En 1943, kiam Nazia Germanio ĉeeste anstataŭis la italajn trupojn, li estis devigita eksiĝi pro siaj judaj parencoj, kaj estis arestita de la Gestapo. Li sukcesis eskapi reen al Hungario kie li partoprenis la savon de judoj. Post la milito, li iris kun Aimone de Aosta en Argentinon.

----

* Familio Cseszneky de Milvány et Csesznek

Cseszneky
Palatalo

**Palata konsonanto**, aŭ **palatalo** estas konsonanto artikulaciata per la langodorso levita kontraŭ la (malmola) palato.

Konsonantoj kun la langopinto kurbigita dorsen kontraŭ la palaton nomiĝas retrofleksoj.

## Komunaj palataloj 
La plej komuna speco de palata konsonanto estas la treege komuna alproksimanto , kiu kalkuliĝas entute, inter la dek plej oftaj sonoj inter la lingvoj de la mondo.  La nazalo  ankaŭ oftas, troviĝante en po ĉirkaŭ 35 elcento de la lingvoj de la mondo, en la plejo el kiuj ĝia respektiva obstrukcanto estas ne la plozivo , sed la afrikato [[senvoĉa postalveolara afrikato|]].  Nur malmultaj lingvoj en norda Eŭrazio, la Amerikoj, kaj centra Afriko faras kontraston inter palataj plozivoj kaj postalveolaraj afrikatoj - la solaj bone konataj estas la hungara kaj la albana.

## Notacia atentigo 
**Zorgu:** la signoj de la IFA  estas ofte uzataj, ne por palataj plozivoj, sed por la palatigitaj velaraj plozivoj , aŭ la palataj afrikatoj , aŭ la alveolo-palataj afrikatoj , aŭ eĉ la postalveolaraj afrikatoj . Tio estas malnova tradicio en la IFA. Veraj palataj plozivoj relative maloftas, do estas bona ideo certiĝi pri la elparolo kiam ajn oni vidas iun  en la transskribo de ia lingvo.

## Palatigo 
Konsonantoj kun aliaj primaraj artikulacioj povas esti **palatigitaj**, tio estas, akompanataj de la levado de la langa surfaco al la palato.  Ekzemple, la angla  (literumita *sh*) havas tian palatan komponenton, kvankam ĝia ĉefa artikulacio engaĝas la pinton de la lango kaj la supran gingivon (tiu tipo de artikulacio nomiĝas palato-alveolara).

Kelkaj lingvoj, ekzemple la rusa, havas palatigitan formon por ĉiuj aŭ preskaŭ ĉiuj konsonantoj.

## IFA 
La palataj konsonantoj identigitaj de la Internacia Fonetika Alfabeto estas:

## Piednotoj 
## Vidu ankaŭ 
* Loko de artikulacio
* Dorsalo
* Listo de fonetikaj temoj
*Palataligo
Kategorio:Konsonantoj
Kategorio:Palataj konsonantoj
Choisy-le-Roi

**Choisy-le-Roi**, en "speranto **Ĉuazio-la-Reĝo**, estas franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Val-de-Marne kaj en la regiono Francilio. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis , kiujn oni kutime nomigas *Choisyens* en la franca, sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento L'Haÿ-les-Roses [] kaj al la kantono '**. 

## Geografio 
Choisy-le-Roi situas 12 kilometrojn sude de Parizo. Krom Parizo propre, Choisy estas la ununura komunumo de Francilio, kies teritorio troviĝas sur la du bordoj de la rivero Sejno.

Choisy havas landlimojn kun la komunumoj Alfortville nordoriente, Créteil oriente, Valenton kaj Villeneuve-Saint-Georges sudoriente, Orly sudokcidente, Thiais okcidente kaj Vitry-sur-Seine nordokcidente.

## Vidindaĵoj 
La **preĝejo Saint-Louis et Saint Nicolas'* estis konstruita fare de *Ange-Jacques Gabriel* pro iniciato de la franca reĝo Ludoviko la 15-a. Restas nur hodiaŭ la enirejo de la **kastelo de Choisy**.

## Ĝemelurboj 
Choisy-le-Roi estas ĝemeligita kun :
*  Dong Da (Đống Đa), malnova urbodistrikto de Hanojo en Vjetnamio, ekde 1973
*  Hennigsdorf en Brandenburgio, Germanio ekde 1968
*  Lugo en Italio ekde 1968
*  Târnova en Rumanio ekde 1998
*  Auderghem en la Brusela Ĉefurba Regiono de Belgio - plia partnera urbo, kiun la franclingva vikipedia teksto ne konfirmas (estus bone rekontroli la aserton kaj se eble noti ekstervikipedian referencon)

## Lokaj famuloj 
Claude Joseph Rouget de Lisle vivis en Choisy-le-Roi kaj mortis tie je la 26-a de junio 1836.

## Esperanto en la urbo 
La urbo gastigas la sidejon de la departementa asocio "La Verda Stelo - Esperanto 94" ĉe n-ro 3 de la avenuo Pablo Pikaso. Tie longjare loĝis aktiva esperantisto el la SAT-movado *Claude Gicquel* (loke nomata laŭ neformala esperantigo *Klaŭdo Ĝikelo''), kiu foriris en 2011 provincen, kaj la asocio bonŝance plu agadas post lia foriro.

Sur la placo antaŭ la stacidomo staras busto de Zamenhofo identa al tiu, kiu estas en Bulonjo-ĉe-Maro. La tria ekzemplero de tiu busto troviĝas en la sidejo de SAT en Parizo.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Val-de-Marne
* Listo de urboj de Francio
* Choisy-le-Roi (stacidomo)
* Villeneuve-Prairie (stacidomo)
* Carle - Darthé (Tramtransporto en Parizo)
* Christophe Colomb (Tramtransporto en Parizo)
* Four - Peary (Tramtransporto en Parizo)
* Rouget de Lisle (Tramtransporto en Parizo)
* Trois Communes (Tramtransporto en Parizo)
* Verdun - Hoche (Tramtransporto en Parizo)
* Trans-Val-de-Marne

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Komunumoj de Val-de-Marne
Kategorio:Urboj de Francio
Chalon-sur-Saône

**Chalon-sur-Saône** estas mezgranda franca komunumo lokita en la departemento Saône-et-Loire kaj en la regiono Burgonjo. Ĝi estas unu el la subprefektejoj de la departemento, kaj do estras unu arondismenton. Chalon havas proksimume 50 000 loĝantojn, kiujn oni kutime nomigas *Chalonnais* [ŝalone] en la franca lingvo.

## Geografio 
Chalon-sur-Saône, kiel montras sia nomo, estas trafluata de la rivero Saône. Kvankam ĝi estas la plej granda urbo de la departemento (kaj la dua plej granda urbo de Burgonjo post Dijon), Chalon estas nur ĉefurbo de arondismento kaj subprefektejo (kiu troviĝas en rimarkinda konstruaĵo, starigita laŭ la stilo de la reĝado de Henriko la 4-a).

## Historio 
Chalon estis malnovtempe la ĉefurbo de la graflando de Chalon, antaŭ kunuiĝi kun la duklando de Burgonjo. Pluraj katolikaj koncilioj cetere okazis en Chalon, respektive en 651, 813 kaj 1129.

La franca reĝo Karlo la 9-a vizitis la urbon je la 1-a de junio 1564, okaze de sia granda ĉirkaŭiro de Francio (1564-1566). Li laŭdire ricevis triumfan bonvenon.

## Vidindaĵoj 
[eta|maldekstra|[Katedralo Sankta Vincento]]
La **muzeo Niépce** estas dediĉita al Nicéphore Niépce, pioniro de fotografio.

La **muzeo Dominique Vivant Denon** troviĝas sur la placo de la urbdomo kaj temas pri la gravaj artistoj de la fino de la 18-a jarcento.

La **katedralo Saint Vincent** konstruiĝita inter 1090 kaj 1520 estas ambaŭ romanika kaj gotika.

La **roseraie Saint Nicolas** estas vasta ĝardeno kun grava kolekto de malnovaj rosaj.

La **Espace des Arts** estas nova (1971) spektaklejo.

Chalon-sur-Saône plie posedas vastan historian kvartalon, kun multaj malnovaj domoj, stratetoj kaj turoj.

## Famuloj 
* Césaire d'Arles (470-543), monaĥo ;
* Gontran la 1-a (545-592), reĝo ;
* Abélard (1079-1142, vidu la tekston Abelardo kaj Heloiza), teologisto ;
* Pontus de Thyard (1521-1605), poeto ;
* Vivant Denon (1747-1825), arkeologo ; ;
* Joseph Nicéphore Niépce (1765-1833) ;
* Gérard Collomb (1947-), politikisto ;
* Florent Pagny (1961-), kantisto ;
* Arnaud Montebourg (1962-), politikisto ;
* Rachida Dati (1965-), politikistino ;

## Esperanto-movado 
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Saône-et-Loire
* Listo de urboj de Francio
* Chalon-sur-Saône (stacidomo)

## Ĝemelurboj 
* 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo 


Kategorio:Komunumoj de Saône-et-Loire
Kategorio:Urboj de Francio
Creil

**Creil** [krej] estas franca komunumo lokita en la departemento Oise kaj en la regiono Pikardio. 

Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Geografio 
Creil situas en suda Pikardio, proksime al Francilio: ĝi troviĝas nur 55 kilometrojn norde de Parizo. La komunumo, kvankam nur mezgranda, disponas gravan stacidomon, multe frekventitan. Creil estas trafluata de la rivero Oise.

eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Ekonomio 
Creil posedas havenon ĉe la rivero Oise. Ĝin administras la departementa Ĉambro pri komerco kaj industrio.

Ekzistas sur la teritorio aerbazo de la franca armeo, nomita *Base aérienne 110 Creil*.

## Vidindaĵoj 
La **muzeo Gallé-Juillet**, fondita en 1929 danke al donaco de S-ino Berthe Gallé, entenas belajn meblojn kaj porcelenaĵojn tipajn de la 19-a jarcenta burĝoj. La **preĝejo Saint-Médard** datiĝas de la 14-a jarcento.

eta|maldekstra|170px|Preĝejo Saint-Médard

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Oise
* Listo de urboj de Francio
* Creil (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Oise
Kategorio:Urboj de Francio
Internacia kvartaga marŝado de Nimego

eta|400px|La *alveno* de la marŝantoj
eta|400px|Kelkaj partoprenintoj de la unua marŝado en 1909 (entute estis 306 partoprenintoj)
eta|400px|Tradicia flago de la kvartaga marŝado

La **Internacia kvartaga marŝado de Nimego**, (nederlande: **Internationale Vierdaagse Afstandsmarsen Nijmegen**), estas organizata ĉiujare ekde 1909 kaj startas je la tria mardo de julio. Ĝi estas la plej granda promena evento de la mondo kaj unu el la plej grandaj sportaj eventoj de la mondo. La kvartaga marŝado de Nimego estas organizata de la fondaĵo "DE 4DAAGSE" (sekcio de la KNBLO). Partoprenantoj marŝas dum kvar tagoj po 30, 40 aŭ 50 kilometrojn.

Tiuj personoj kiuj atingas la finlinion ricevas florojn de la familianoj kaj spektantoj. Plejofte ili ricevas gladiolojn, pro tio oni nomas la alvenstraton (Sint Annastraat) "Via Gladiola" (Gladiola Vojo).

En la jaro 2006 oni nuligis la marŝadon post kiam du personoj mortis pro la varmega vetero.

En 2016 la 100-a marŝado estas organizita kaj oni unufoje denove enkondukis la distancon de 55 km.

Dosiero:Goudenkruis vierdaagse14.jpg|Ora medalo (14 foje plenumita marŝado)
Dosiero:Vierdaagse Medal Bar.png|Rubanda trabeto
Dosiero:2006 herinneringsspeld 4daagse.jpg|Memorpinglo de la nuligita marŝado en 2006

## Mapoj 

Dosiero:Vierdaagse - 1st day - 2012.png|Unua tago tra Lent, Bemmel kaj Elst.
Dosiero:Vierdaagse - 2nd day - 2012.png|Dua tago tra Dukenburg, Viĥeno kaj Beuningen.
Dosiero:Vierdaagse - 3rd day - 2012.png|Tria tago tra Malden, Milsbeek kaj Groesbeek.
Dosiero:Vierdaagse - 4th day - 2012.png|Kvara tago tra Grave, Cuijk kaj Malden.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* / Internacia kvartaga marŝado de Nimego

Kategorio:Sporto
Kategorio:Marŝado
Cachoeira do Sul

**Cachoeira do Sul** estas municipo en la brazila subŝtato Suda Rio-Grando, kiu havis 83.827 loĝantojn en 2010 . 

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Suda Rio-Grando

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Suda Rio-Grando
Radikalo

La termino **radikalo** havas plurajn sugnifojn laŭ la fako.

## Gramatiko 
En gramatiko, **radikalo** estas la tuto de vorto krom ĝia gramatika finaĵo. Ĝi povas konsisti el unu aŭ pluraj radikoj kun la eventualaj afiksoj. Vorto sen gramatika finaĵo povas konsisti el nur radikalo: "disde", "ĝis", "ĉies", "tridek", "tro", "malkiel", "morgaŭ", "ne", "ve!", liternomoj (a, bo, co, ĉo...) ktp.

### Ekzemploj 
*En la vorto "malsanulejo", la radikalo estas "malsanulej" dum la sola radiko estas "san" ("mal", "ul" kaj "ej" estas afiksoj, "o" estas finaĵo).
*En la vorto "matenmanĝus", la radikalo estas "matenmanĝ"; la vorto ne enhavas afiksojn, sed du radikojn: "maten" kaj "manĝ"; "us" estas finaĵo.

## Fonetiko 
En fonetiko, **radikalo (fonetiko)** estas maniero artikulacii radikalajn konsonantojn per la radiko (bazo) de la lango en la gorĝo.

## Kemio 
En ĥemio, **radikalo** estas parto de molekulo, stabila atomgrupo, dum ĥemiaj reakcioj bloke kaj senŝanĝe transiranta de unu ĥemia kombinaĵo en alian; ekz-e metilo CH3, metileno CH2 ktp.

## Politiko 
Politike ekstrema, postulanta tutajn profundajn kaj senkompromisajn reformojn.

## Vidu ankaŭ
*Radikala partio
*Radiko

Kategorio:Apartigiloj
Kategorio:Gramatiko
Ŝajnmorto

**Ŝajnmorto** (latine **Vita reducta** aŭ **Vita minima** ~ *reduktita* aŭ *malpliigita vivo*) estas tiu stato, en kiu la vivo ŝajnas esti foresta, sed fakte kaj komplete tio ne okazis.

La unua fazo de la morto estas tiu momento, kiam la spirado, koraktivado ĉesas (tiu estas returnebla klinika morto) aŭ cerboaktivado ĉesas (cerbomorto, fina individua morto). Oni ofte atendas ankoraŭ aperon de mortmakuloj (30 minutoj) aŭ dekminutan EKG-nulan linion.

Ekde la 17-a jarcento ĝis la 19-a, en Eŭropo regis timo pro entombigo de vivantoj, kiuj revekiĝas en la tombo kaj mortas timplenan sufokiĝan morton. Tiun imagon fortigis tiuj kadavroeltombigoj, ĉe kiuj la kadavro estis nenormala pozicio aŭ skrapis la ĉerkon. 

Por eviti entombigon de ŝajnmortinto, oni tratranĉis la pulsojn aŭ pikis ponardon en la koron aŭ donis tintilon al la kadavro ks.

Konataj viktimoj de la ŝajnmorteco estis ekz. Edgar Allan Poe, Friederike Kempner, Hans Christian Andersen kaj Alfred Nobel (Petrarca kaj Ludoviko la 9-a ankaŭ aliaj fontoj). 
 

Kategorio:Morto
Popea Sabina

eta|350px|Nero kaj Popea Sabina
**Popea SABINA** aŭ **Poppaea SABINA** (naskiĝis ĉ. 30 p.K.; mortis 65 p.K.) estis kiel edzino de Nero, romia imperiestrino.

Ŝi estis filino de Titus Ollius, ŝia nomo venas la patrina avo Poppaeus Sabinus. Kiel ŝia patrino Popea Sabina la pli maljuna, ankaŭ ŝi estis konata pro sia riĉeco kaj beleco sed ankaŭ pro senmoraleco.

Ŝi geedziĝis unuafoje kun Rufrius Crispinus, dum la geedzeco konatiĝis ankaŭ kun Otho kaj edziĝis poste ili en 58. Ŝi geedziĝis en 62 al Nero, post kiam li forpelis kaj murdis sian edzinon.

Ili havis komunan filinon Claudia Augusta (n. 63), kiu bald post la nasko mortis. Poppaea ricevis post la sanko la titolon *Augusta*, sed ŝi mortis en 65 je sekvoj de piedbatoj de la kolera Nero, dum la dua gravedeco.

Poppaea simpatiis kun la judoj kaj pri astrologio.

Ŝia sorto inspiris Claudio Monteverdi al opero *L’incoronazione di Poppea*.

Onidire ŝi ĉiam banis sin per azenina lakto, tiel ŝi ĉiam veturis kun plurcent azeninoj pro melkigi ilin.

Kategorio:Romianoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 30
Kategorio:Mortintoj en 65
Neforgesumino

La genro **neforgesumino** nombras kelkdekojn da specioj.  La alia nomo ***miozoto*** venas de la greka kun la signifo *mus-orelo*. Neforgesuminoj estas troveblaj en Eŭropo, Azio, Afriko kaj Aŭstralio. 

Kelkaj specioj:
* *Myosotis arvensis* 
* *Myosotis discolor* 
* *Myosotis laxa* subsp.* cespitosa* 
* *Myosotis ramosissima* 
* *Myosotis scorpioides* subsp. *scorpioides* 
* *Myosotis scorpioides* subsp. *nemorosa* 
* *Myosotis stricta* 
* *Myosotis sylvatica*

## Mito
Dum la Mezepoko iam kavaliro kun sia amatino promenis laŭlonge rivero. Dum la plukado de fasko da floroj li falis en la akvon pro la pezo de sia kiraso. Dum li dronis li ĵetis la faskon da floroj al sia amatino kaj kriis "Ne forgesu min". Ĉi tiu floro estas ligata al romantikismo kaj tragikeco kaj ofte estis portata de virinoj kiel signo de fideleco kaj senfina amo.

## En aliaj lingvoj
eta|maldekstra|Neforgesumino en Orienta Siberio
*France: ne-m’oubliez-pas (neforgesumino); Myosotis des bois (arbara miozoto)
*Angle: Forget-me-not (neforgesumino)
*Germane: Vergißmeinnicht (neforgesumino)
*Itale: Nontiscordardimé (neforgesumino)
*Litove: Neužmirštuolė (neforgesumineto)
*Latve: Neaizmirstules (neforgesumineto)
*Nederlande: Vergeet-mij-nietje (neforgesumineto)
*Pole: Niezapominajka (neforgesumineto)
*Rumane: Nu-mă-uita (neforgesumino)
*Ruse: Незабудка (neforgesumineto)
*Svede: Förgätmigejsläktet (neforgesumino)
*Hispane: Nomeolvides (nefeorgesumino)

## Referencoj 
Kategorio:Boragacoj
Esperanto (aŭtomobilo)

**Esperanto** estas aŭtomobilo de modelo Cadillac Eldorado aperanta en la komputila ludo Grand Theft Auto: Vice City. La nomo "Esperanto" por tiu konkreta aŭtomobilo venas de la samnoma internacia lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* La aŭtomobilo Esperanto ĉe gtabase.com

Kategorio:Aŭtomobiloj
Kategorio:Grand Theft Auto
Kategorio:Videoludoj
Norda mezepoka literaturo

La **norda mezepoka literaturo** estas la literatura verkaro skribita en Praskandinava lingvo dum Mezepoko.

## Mallonga Historio 
Ĝis jaro 800 (kiam komencis la vikingaj invadoj) la nordaj popoloj parolas la idiomon nomata *dansk tunga*.

Je la fino de la IX-a jarcento, multaj norvegiaj familioj iris al Islando. Tiam la “dansk tunga” estis dividita inter du dialektoj: la orienta dialekto (parolata en Danlando kaj Svedlando) kaj la okcidenta dialekto (parolata en Norvegio kaj Islando).

Dum la X-a jarcento la nordaj popoloj eltrovis Groenlando kaj Vinlando (eble Ameriko). Tiam la kristanismo komencis evangeli al Nord-Eŭropo. La kristanismo interŝanĝis la runan alfabeton (uzata por mallongaj tekstoj) por la latina alfabeto, tiel li bazis la komenciĝon de la literaturo.

En la XIII-a jarcento la norda literaturo floris.

## Poezio kaj Prozo 
La skaldoj estas poetoj-militistoj de la reĝa restadejo. Siaj verkoj estas nomata skalda-poezio. La skaldoj uzis vortfigurojn konata kiel *kenning*.

La “sagao” estas normala rakontado, senversa. Ekzemple *La sagao de Njal* estas la plej fama el islandaj sagaoj.

## Eksteraj ligiloj 
Promesita lando de la literaturo de A. MILDWURF

Kategorio:Mezepoka literaturo
Polikarpov R-5

eta|dekstra|200px|R-5 dum flugoLa **Polikarpov R-5** estis soveta biplano, produktita en la 1930-aj jaroj en ĉ. 7.000 ekzempleroj kaj estis – krom la Po-2 – la plej uzata tipo en la Sovetunio.

Nikolaj Polikarpov ekplanis la aviadilon jam en ĉ. 1925, la flugprovoj okazis de aŭtuno de 1928 ĝis komence de 1929. La seria produktado komenciĝis en 1931 kaj finiĝis en 1937. La R-5 estis robusta kaj fidebla aviadilo.

La R-5 estis provita en ĉiuj konfliktoj kaj militoj de la Sovetunio, de la hispana enlanda milito ĝis la japana-rusa limkonflikto kaj kompreneble dum la dua mondmilito (ĝis 1944). Lastfoje ĝi servis kiel sanitara kaj interkonekta aviadilo. Pluaj taskoj estis la evakuado (en arkta regiono), skoltado, bombado.

La Aeroflot uzis R-5 sub nomo **PR-5** kiel pasaĝeran kaj ŝarĝotransportan aviadilon.

## Versioj 
## Teknikaj datenoj 
Kategorio:Militaj aviadiloj
Faringalo

**Faringalo** (aŭ **faringa konsonanto** aŭ pleonasme **faringala konsonanto**) estas speco de konsonanto artikulaciata per la radiko de la lango kontraŭ la faringo.

## Transskribado 
Faringalaj konsonantoj identigitaj en la Internacia Fonetika Alfabeto (IFA) estas:

* Oni opinias ke faringalaj plozivoj ne eblas. Notu ke kiam ili estas proponitaj, oni ilin foje transskribas per malgranda majuskla Q, [Q]. 
* Kvankam tradicie lokataj en la frikativa vico de la tabelo de la IFA,  kutime estas alproksimanto. Ĝia simbolo en la IFA mem estas ambigua, sed neniu lingvo havas distingajn frikativon kaj alproksimanton ĉe tiu loko de artikulacio.  Fojfoje malaltiga diakrita signo uzatas por specifigi ke la maniero estas alproksimanta: .  (kp. artikolon Epiglotalo.)

## Okazado 
Faringaloj estas konataj precipe de du mondaj areoj: en Norda-Afriko/Mezoriento (en la Ŝemida, Berbera, Kuŝida, Adiga kaj Naĥo-dagestana familioj) kaj en Brita Kolumbio (en la Vakaŝaj kaj Saliŝa familioj). Ankaŭ estas disaj raportoj pri faringaloj aliloke, kiel en la Nilo-Sahara tama lingvo kaj en la nena (neneca) en Siberio. En la finna, iu malforta faringala frikativo estas la realigo de /h/ apud la vokalo /a/, sed ĉar ĝi estas nur alofono, oni ĝin transskribas kiel /h/. Laŭ la laringala teorio, la Pra-Hindo-Eŭropa lingvo eble ankaŭ enhavis faringalajn konsonantojn.

Notu ke raportitaj faringaloj ofte montriĝas esti epiglotaloj.  Tiaj estis la kazoj de la Dahala kaj la norda Haida, ekzemple, kaj probable ĝi veras ankaŭ por multaj, se ne la plejmulto, el la aliaj.  Tio eble estas rezulto de tio ke nur antaŭnelonge oni agnoskis ke 'epiglotalo' estas distinga loko de artikulacio, anstataŭ variaĵo de 'faringalo'.  La sola lingvo pri kiu oni scias, ke ĝi havas kontrastajn faringalojn kaj epiglotalojn estas la  Agula, Lezgia lingvo de Dagestano. 

Antaŭnelonge, ebla nova loko de artikulacio, la epigloto-faringalo, raportiĝis.

## Vidu ankaŭ 
* Epiglotalo
* Loko de artikulacio
* Listo de fonetikaj temoj

Kategorio:Konsonantoj
K5

**K5** aŭ **K-5** povas esti:

## Armeo
* Daewoo K5, pistolo, uzata ĉe la polico kaj armeo de Sud-Koreio
* HMS *K5*, submarŝipo de la Reĝa Mararmeo, sinkita en 1921
* Krupp K5, fervoja armilo de Germanio, dum la dua mondmilito
* Kaliningrad K-5, soveta aera-aera misilo

## Teknologio
* AMD K5 CPU-ĉipo, surmarketigita en la 1990-aj jaroj

## Aliaj
* Chevrolet K5 Blazer
* K-5 (Kansasa ŝoseo), ŝtata ŝoseo en Kansaso
* K-5 (edukado), infanmĝardeno tra 5 gradoj
Aleksandr Maslakov

**Aleksandr Maslakov** (; naskiĝis la  en Sverdlovsk, Sovetunio — mortis la ) estis populara rusia televida artisto, multjara gvidanto de la movado "Klubo de gajaj kaj spritaj". Ludoj de la premier-ligo de tiu klubo estas la plej spektata programero de la Unua kanalo de rusia televido.

Aleksandr Maslakov laboris en televido ekde 1964.

Kategorio:Sovetiaj televidprezentistoj‎
Kategorio:Rusiaj televidprezentistoj‎
Kategorio:Rusiaj televidproduktoroj‎
Kategorio:Rusiaj entreprenistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Sverdlovska provinco
Niĵnegorskio

**Niĵnegorskio** (, , , antaŭ la jaro 1944 nomata *Sejtler*) estas
urbotipa loĝloko en Aŭtonoma Respubliko Krimeo, administra centro de la Niĵnegorska distrikto.

Niĵnegorsko troviĝas en la nordorienta parto de la Krimea duoninsulo. Tra la
loĝloko pasas la fervoja linio Ĝankojo-Kerĉo.

La unua mencio pri la loĝloko rilatas al la 17-a jarcento.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Niĵnegorskaja (stacidomo)

Kategorio:Niĵnegorsko (Krimeo)
Kategorio:Niĵnegorska distrikto (Krimeo)
Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Ilira gladiolo

La ***Ilira gladiolo*** (*Gladiolus illyricus*) estas plurjara specio el genro gladiolo, familio iridacoj.

[eta|maldekstra|Ilira gladiolo, fruktoj kaj semoj - [Naturhistoria Muzeo de Tuluzo|Muzeo de Tuluzo]]
Ĝi formas tuberon por la travintrumo. La tigoj estas 20 – 60 cm altaj, folihavaj. La folioj estas lancetformaj, 10 – 40 cm longaj kaj 4 – 10 mm larĝaj.

La floroj kreskas po tri- ĝis dekope en spikoj. La floroj ĝenerale kreskas al unu flanko, havas du brakteojn. Ili havas kurban flortubon kiu estas 1 – 1,5 cm longa. La korollipoj estas roze ruĝaj, 2 – 4 cm longaj kaj de malsama longo. La floro havas en la mezo okulfrapajn, roze ruĝajn stamenojn. La planto floras en sia natura areo de aprilo ĝis en junio.

*Gladiolus illyricus* troviĝas en suda kaj okcidenta Eŭropo kaj Malgranda Azio. La planto precipe troviĝas en rokaj kampoj, makiso kaj maldensaj arbaroj.

Kategorio:Floroj
Amalteo (luno)

**Amalteo** estas la tria plej ena luno de la planedo jupitero. Ĝi malkovriĝis .la 9-a de septembro 1892 de Edward E. Barnard per la 91-cm-refraktoro de la lick-observatorio. Ĝi estis la unue malkovrita satelito malantaŭ la galilejaj lunoj kaj samtempe la laste malkovrita per okula teleskopado Ĉiuj posteaj troviĝis per fotoj.

Ĝi nomiĝis laŭ la nimfo Amalteo, kiu kreskigis Zeŭson per sia kaprina lakto. La nomon, proponita de la franca astronomo Camille Flammarion, ĝi ricevis oficiale de IAU nur 1975, kvankam kutima jam kelkajn jardekojn.

Kategorio:Lunoj de Jupitero
Kategorio:Kosmo
Kategorio:Ĝermoj pri kosmo
Himalio (luno)

**Himalio** estas laŭ maso la kvina plej peza satelito de Jupitero, post la kvar grandaj Galilejaj lunoj, tamen Himalio havas diametron de nur 170 km.

eta|maldekstra|180px|

## Orbito 
Himalio estas la ĉefa ano de grupo, al kiu ĝi donas sian nomon: la himalia grupo. Tiu grupo de kvin satelitoj, havas progradajn orbitojn kies grandan duonakson inter 11 160 000 kaj 12 555 000 km, inklinacion inter 25,8° kaj 30,7° rilate al la jupitera ekvatoro, kaj discentreco inter 0,11 kaj 0,25.

Dosiero:TheIrregulars JUPITER GROUPS.svg|Diagramo montranta la orbitojn de la neregulaj jupiteraj satelitoj. La himalia grupo estas videbla en centro-maldekstro.
Dosiero:TheIrregulars JUPITER Himalia.svg|Diagramo montranta la inklinacion de kvar ĉefaj anoj de la himalia grupo en funkcio de la granda duonakso.

## Vidu ankaŭ 
* *Himalia*, esperantlingva filmo el 2024

## Eksteraj ligiloj 
* http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0017//0000022.000.html 
* http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AJ.../0024//0000154I002.html 
* http://adsabs.harvard.edu//full/seri/BHarO/0173//0000001.000.html 
* http://adsabs.harvard.edu//full/seri/BHarO/0175//0000001.000.html 
*  La eksteraj jupiteraj lunoj, (el *naŭ8 planedoj*)
*  Himalio, el "Solar System Exploration" 
*  La hamalia grupo (el *"Projekto Luno"*)

Kategorio:Lunoj de Jupitero
Metiso (luno)

**Metiso** estas la plej proksima luno el la proksimaj malgrandaj lunoj de Jupitero.

La luno estis malkovrita en 1979 de la sondilo Voyager 1, kaj ricevis la nomon **S/1979 J 3**. En 1983 ĝi estis oficiale nomita kiel la mitologia persono Metiso, Titanino kiu estis la unua edzino de Zeŭso kaj la patrino de Atena.

Metiso situas en la ĉefa planeda ringo de Jupitero, kaj eble estas la fonto de iom da la materialo tiu konsistigas ĝin.

## Bildgalerio 

Dosiero:Metis ontdekking.gif|

## Eksteraj ligiloj 
* Metis  

Kategorio:Lunoj de Jupitero
2042 Sitarski

'*2042 *Sitarski'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la 24-an de septembro 1960 de la kunlaborado de la usona astronomo Tom Gehrels kaj la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden en la kadro de la *Palomar–Leiden survey''.

Tom Gehrels fotis ĝin per la Schmidt-teleskopo de 48 coloj (122&nbsp;cm) de la Observatorio de la Monto Palomar kaj sendis la  en Nederlandon, kie la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten ekzamenis ilin.

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la polan astronomon Grzegorz Sitarski.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1960
Encelado (luno)

**Encelado** (*S II Enceladus*) estas natura satelito de la planedo Saturno malkovrita de William Herschel en 1789. Laŭ grandeco ĝi estas la sesa satelito de Saturno, laŭ distanco la dekkvara el 48.

Ĝi havas multe da glacio, kaj eble eĉ havas fluidan akvon sub sia surfaco. Oni supozas, ke tie povas esti interna akvo, ĉar Encelado probable havas internan varmon, kiu generiĝas gravite.

[eta|300px|maldekstre|Skemo de la encelada [orbito (ruĝe) ĉirkaŭ Saturno, vidita "el supre"]]

## Nomado 
Tiu luno ricevis la nomon de la giganto Encelado, venkita de Atena dum la Gigantomaĥio. La geologiaj detaloj de ĝia surfaco ricevis nomojn de lokoj aŭ roluloj el la persa fabelaro *Mil kaj unu noktoj*.

eta|750px|centre|Encelado orbitas ene de la ringo E, tie, kie ĝi estas plej densa

## Vidu ankaŭ 
* Saturno

## Eksteraj ligiloj 
* Encelado sur la ttt-ejo *Planet-Terre* de la *École normale supérieure de Lyon* (france) 
* Bildoj de Encelado ĉe *Planetary Photojournal* de la NASA (angle)

Kategorio:Lunoj de Saturno
Pozuelo de Alarcón

**Pozuelo de Alarcón** estas vilaĝo kiu situas meze de la Madrida Regiono (Hispanio), kaj estas 15 kilometrojn for de la .

## Priskribo 
Pozuelo estas vilaĝo kiu daŭre plivastiĝas, ĝi disponas grandnombrajn servojn kaj estas tre bone komunikita kun Madrido. Multaj entreprenoj de la tiel nomata tria sektoro elektis ĝin kiel sidejon.

## Vidu ankaŭ 
* Pozuelo (stacidomo)
* El Barrial-Centro Comercial Pozuelo (stacidomo)

* Avenida de Europa (metroo de Madrido)
* Bélgica (metroo de Madrido)
* Berna (metroo de Madrido)
* Campus de Somosaguas (metroo de Madrido)
* Ciudad de la Imagen (metroo de Madrido)
* Ciudad del Cine (metroo de Madrido)
* Cocheras (metroo de Madrido)
* Colonia de los Ángeles (metroo de Madrido)
* Dos Castillas (metroo de Madrido)
* José Isbert (metroo de Madrido)
* Pozuelo Oeste (metroo de Madrido)
* Prado de la Vega (metroo de Madrido)
* Prado del Rey (metroo de Madrido)
* Retamares (metroo de Madrido)
* Somosaguas Centro (metroo de Madrido)
* Somosaguas Sur (metroo de Madrido)


Kategorio:Urboj de Hispanio
Chaumont

**Chaumont** estas la nomo de variaj lokoj:
* **Chaumont (Cher)** estas franca komunumo en la departemento Cher.
* **Chaumont (Haute-Marne)** estas franca komunumo kaj prefektejo en la departemento Haute-Marne.
** **Chaumont (stacidomo)** estas stacidomo en Chaumont (Haute-Marne).
* **Chaumont (Orne)** estas franca komunumo en la departemento Orne.
* **Chaumont (Haute-Savoie)** estas franca komunumo en la departemento Haute-Savoie.
* **Chaumont (Yonne)** estas franca komunumo en la departemento Yonne.

Krome:
* *Chaumont* estas eksa franca komunumo kaj nuna parto de Saint-Claude en la departemento Jura.
* *Chaumont* estas eksa franca komunumo kaj nuna parto de Tourcelles-Chaumont en la departemento Ardennes.
Raciismo

**Raciismo** estas filozofia metodo kaj mondbildo, kiu kontraŭas la empiriismon. La raciistoj bazas sian klarigon de la mondo ĉefe sur raciajn deduktojn, dum empiriisto akceptas nur tiajn hipotezojn, kiuj baziĝas sur la sentuma percepto.

Renato Kartezio estas konsiderata kreinto de raciismo.

## La Tezoj de Raciismo 
Estas tri tezoj, kiuj klarigas la manieron kiel raciisto funkcias:

# **La Intuicia-Dedukta Tezo** - Laŭ ĉi tiu vidpunkto, en certa kampo de iu X, ni akiras sciojn per intuicio. Ĝi signifas, ke intelekta pensado en la sama kampo, kun la helpo de nia komuna racio kaj intelekto, igas nin amasigi intuiciajn sciojn en la kampo de X. Ĉi tiu scio ŝajnas al ni reala kaj ni ankaŭ kredas kun kompleta kredo je ĝia vereco. De ĉi tiuj intuiciaj veroj, per dedukto, ni alvenas al konkludoj, kiuj derivas el la veroj laŭ logika maniero, alivorte - ekkonas. Dedukta maniero signifas - eltiri konkludojn, laŭ logika maniero, de realaj supozoj, kiujn ni faris komence (ĉi tiuj estas la intuiciaj veroj). Se la supozoj estas veraj kaj la logika vojo validas, tiam neeviteble ke ankaŭ la konkludoj (t.e. la fina scio) estos veraj. La scioj, kiujn ni tiamaniere akiras, nomiĝas **apriora scio**, tio estas scio akirita sendepende de la sperto de la sensoj. Estas diversaj gradoj de "raciisma ekstremismo" - de tiuj, kiuj asertas, ke ĉi tiu apriora scio ĉiam veras kaj estas absoluta, ĝis tiuj, kiuj kredas, ke tiel ekzistas ankaŭ eblo erari kaj atingi veron, kiu ne estas absoluta sed verŝajna kaj racia.
# **Tezo pri denaska scio** - laŭ ĉi tiu vidpunkto la homo estas racia estaĵo kaj tial li naskiĝas kun apriora scio. Ĉi tiu denaska scio ne estas kreita per intuicio-dedukto nek per la sperto de la sensoj, sed ĝi estas simple parto de homa naturo (humanisma opinio) aŭ scio heredita de homo de Dio (religia opinio) aŭ akirita laŭ evolua maniero de natura selektado (scienca opinio).
# **Tezo pri Denaskaj Konceptoj** - Laŭ ĉi tiu vidpunkto ni ne naskiĝas kun a-priora scio sed kun denaskaj konceptoj (KONCEPTOJ), do ne akiritaj de sperto. Ĉi tiuj denaskaj konceptoj povas, per intelekta pensado, konduki al akiro de informoj kaj scioj.

Raciistoj uzas almenaŭ unu el ĉi tiuj tezoj krom la jenaj principoj:

# La racian neceson - dirante, ke ĉiujn sciojn, kiujn ni akiris per la helpo de ĉi tiuj tezoj, ni ne povus akiri alimaniere, ekzemple la sperton de la sensoj.
# Racia supereco - la scioj akiritaj laŭ raciisma maniero ĉiam superas ĉiajn sciojn akiritajn per sperto. Ekzemple, Descartes argumentas, ke apriora scio ĉiam superas ajnan suspekton pri eraro dum eksperimenta scio povas esti erariga, ĉar niaj sencoj ankaŭ povas esti malĝustaj. Platono diras, ke apriora scio superas metafizike (ĝi estas eterna, perfekta, senŝanĝa, ktp) al la sperton de la sensoj.

## Vidu ankaŭ 
* Humanismo
* Libera penso
* Neraciismo
* La Casa sul Lago di Como (V Trienalo de Milano)


Kategorio:Ismoj
Haŭsoj

[eta|Mapo de la haŭsa popolo en [Niĝerio k Niĝerlando.]]
eta|Hausa harpisto
La **Haŭsoj** estas popolo en Afriko. La plej multaj Haŭsoj loĝas en la nordo de Niĝerio kaj la sud-oriento de Niĝero. Entute estas proksimume 28 milionoj da Haŭsoj.. La plej multaj Haŭsoj estas islamanoj.

## Fontoj 
haŭsoj
Haŭsoj
Haŭsoj
Haŭsoj
Haŭsoj
Haŭsoj
Haŭsoj
Haŭsoj
Haŭsoj
Haŭsoj
Haŭsoj
Haŭsoj
Haŭsoj
Haŭsoj
Mutum

''''* (oficiale ) estas municipo en la subŝtato Minas-Ĝerajso de Brazilo. Ĝi situas en la sudorienta regiono de Brazilo, en la mezoregiono *Vale do Rio Doce* (do "Valo de Rivero Dolĉa") kaj en la mikroregiono *Aimorés''. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en  estis . La teritorio havas komunan limon kun .

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Minas-Ĝerajso	

## Eksteraj ligiloj 
*  () 
 

Kategorio:Municipoj de Minas-Ĝerajso