Verda kardelo

La **Verda kardelo** (***Spinus spinus***, iam Carduelis spinus), ankaŭ nomata **fringelo** en la Universala Vortaro, estas malgranda paseroforma birdo, membro de la familio de Fringedoj. Ĝi estas tre komuna en Eŭropo kaj Azio. Ĝi troviĝas en arbaraj areoj, kaj de koniferoj kaj de miksaj arbaroj kie ili manĝas semojn ĉiatipajn, ĉefe de alnoj kaj koniferoj.

Ili povas esti distingataj el aliaj similaj fringoj laŭ la koloro de la plumaro. La supraj partoj estas grizecverdaj kaj la subaj partoj grizecstriecaj inter blankecaj kaj helverdecaj. Ties flugiloj estas nigrecaj kun videbla flava flugilstrio, kaj la vosto estas nigra kun flavaj bazoflankoj. Temas pri specio kun seksa duformismo. La masklo havas ĉefe flavecajn vizaĝon kaj bruston, kun senmarka nigreca krono. La ino kaj junuloj havas grizecverdan kapon kaj ne kronon. Ĝi estas fidema, socia kaj aktiva birdo. La kanto de tiu birdo estas agrabla mikso de pepado kaj trilado. Pro tiaj tialoj ĝi estas ofte bredata en kaptiveco.

Tiuj birdoj faras nekutiman migradon ĉar nur kelkajn jarojn vintre ili migras suden en grandaj nombroj. La tialojn por tia konduto oni ne konas sed povas rilati al klimataj faktoroj kaj ĉefe al manĝodisponeblo. Tiele vintrantaj populacioj povus supervivi kie manĝo abundas.

Tiu malgranda fringedo estas akrobata manĝanto, ofte pendante kapalteren kiel paruo. Ili vizitas ĝardenajn birdomanĝejojn.

## Aspekto 
eta|maldekstra|Paro (masklo supre) manĝanta ĉe alno. Ilustraĵo de Johann Friedrich Naumann
La Verda kardelo estas malgranda, mallongvosta birdo, 11 al 12.5&nbsp;cm longa

### Kanto kaj alvoko 
Tiu birdo havas du alvokojn, ambaŭ povaj sed konfliktaj, unu estas descenda kaj alia ascenda, kaj ties onomatopeaj sonoj povas esti reprezentataj kiel *"tilu"* kaj *"tluih"*. En 1760, Brisson priskribis la genron *Carduelis*, kien tiu specio estis fine lokita.

Spite sian ampleksegan teritorion ĝi estas monotipa specio, tio estas, ne havas distingajn subspeciojn.
* Ino faras kelkajn ovodemetojn en unu reprodukta sezono, ĉiun en diferenca loko.
* Interjara spaca variableco de individuo en siaj reproduktaj areoj.
* Granda vintruma areo kio ebligas konstantan genetikan interŝanĝon.

La Verda kardelo, *C. spinus* estas praulo de la Pinkardelo, Dominga kardelo, *C. dominicensis,* kaj de la Nigrakrona kardelo, *C. atriceps*. La subspecio *C. pinus perplexus* povus esti pli proksima al la *C. atriceps*; ili ambaŭ loĝas en la altebenaĵo de Gvatemalo kaj Meksiko.

## Disvastiĝo kaj vivejo 
eta|maldekstra|Maskla plenkreskulo ĉe birdomanĝejo.
Tiu palearktisa specio povas troviĝi ĉe plej granda parto de Eŭrazio kaj nordo de Afriko. Ties reprodukta areo estas separata en du zonoj, ambaŭflanke de Uralo : la orienta marbordo de Azio kaj la centra kaj norda parto de Eŭropo.
Tiuj birdoj povas troviĝi la tutan jaron en Centra Eŭropo kaj en kelkaj montaraj teritorioj sude de la kontinento. Ili ĉeestas norde de Skandinavio kaj en Rusio kaj ili vintrumas ĉe la Mediteranea Baseno kaj en la areo ĉirkaŭ la Nigra Maro. En Ĉinio ili reproduktiĝas en Granda Ĥingan-Montaro de Interna Mongolio kaj en la provinco de Ĝjangsuo; ili somerumas en Tibeto, Tajvano, la valoj de suba Jangzio kaj la sudorienta marbordo.
La Verda kardelo estas foje vidata en Nordameriko. Estas simila kaj tre proksime rilata partnero de Nordameriko, nome la Pinkardelo, *Carduelis pinus*.
Ties sezona distribuado estas ankaŭ markata de la fakto ke ili sekvas nenormalan migradon. Kelkajn jarojn ili migras suden en grandaj nombroj kaj ekzemple la vintrumantaj populacioj de la Iberia Duoninsulo ege pliiĝas. Tiu okazo estis objekto de diversaj teorioj, el kiuj unu sugestas, ke tio okazas en la jaroj kiam la Ordinara piceo produktas abundan frukton en la centro kaj nordo de Eŭropo, kaŭzante populacipliigon. Alternativa teorio estas ke plej grandaj migradoj okazas kiam la preferata manĝo el semoj de alno aŭ betulo malpliiĝas. Tiu specio formas grandajn arojn for de la reprodukta sezono, ofte en miksitaj kunmanĝantaroj kun flamkardeloj.

Ĝi estas birdo kiu ne restas longe en unu areo sed kiu varias el areoj kiujn ĝi uzas por reproduktado, manĝado kaj vintrumado el jaro al venonta.

Ties habitato estas arbaraj areoj je preciza altitudo en montoflanko kaj emas humidajn areojn. La Eŭropa populacio estas ĉirkaŭkalkulata inter 2.7 kaj 15 milionoj de paroj.
Ŝajne ne estas specifa tendenco en populacinombroj kaj pro tio la IUCN listigis ties konservostatuson kiel "Malplej Zorgiga".
La Verda kardelo aperas en Apendico II de la Berna Konvencio kiel protektita birdospecio.

## Kutimaro 
eta|240ra|Ripozanta masklo observanta sian venontan ripozejon.
Ili estas tre aktivaj kaj senripozaj birdoj. Ili estas ankaŭ tre sociaj, formante malgrandajn unuecajn arojn ĉefe aŭtune kaj vintre. Ili estas tre fidemaj de homoj, kaj eblas observi ilin deproksime. Dum la reprodukta sezono, tamen, ili estas multe pli timidaj, solecaj kaj malfacile observeblaj. Pro tio estas ĝermana legendo kiu diras, ke Verdaj kardeloj konservas magian ŝtonon en iliaj nestoj kiu faras ilin nevideblaj.
Ĝi estas unu el malmultaj specioj kiuj estis priskribita kiel montranta *"alomanĝan"* konduton, tio estas kiam subuloj (de la sama sekso) vomas manĝon por la hegemoniaj membroj de la grupo, kio kreas fortan unuecon en la aroj kaj hierarkian strukturon ene de la grupo.

### Manĝo 
La Verda kardelo estas ĉefe grenovora, kvankam ĝi varias sian dieton depende el la sezono. Ili manĝas en arboj kaj evitas manĝon surgrunde.
Somere ties manĝo estas pli varia, aldone aliajn herboplantojn al ties dieto de konifersemoj: *Chenopodium* kaj aliaj Asteracoj. Maskloj konkurencas agreseme por inoj. Kiel parto de la pariĝado la masklo ŝvelas sian plumaron de la krono kaj pugo, kio faras lin pli granda, etendas sian voston kaj kantas ripete.
 Ili faras ankaŭ parigajn flugojn el arbo al arbo, kvankam tiuj ne estas tiom rimarkindaj kiom tiuj de aliaj fringedoj. Ili formas malgrandajn koloniojn de ĝis 6 paroj kies nestoj situas unu apud alia. Ne estas specifaj malsanoj kiujn suferas la specio, kvankam ili povas montri iajn intestinajn patologiojn asociajn al malriĉa dieto. Hibridado okazas ankaŭ en naturo sen homa interveno.
En kelkaj areoj individuoj trovataj estas rezulto de eskapoj aŭ liberigoj de kaptivitaj birdoj.

## Miksaĵo 
* Pollando, Ĝibraltaro, Benino kaj Belgio eldonis poŝtmarkojn kiuj aperigas bildojn de la Verda kardelo.

* En Sankta Petersburgo estas statuo de Verda kardelo, ĉar ties koloroj estas samaj kiel tiuj de la uniformo vestata de studentoj de elita lernejo en la urbo. Tiuj studentoj estis konataj per la kromnomo de *Verda kardelo*, . Tiu termino populariĝis en la rusia infankanto *Chizhik-Pyzhik*.

## Alternativaj nomoj 
*Carduelis spinus* estas nomata ankaŭ 'Eŭropa verda kardelo', 'Komuna verda kardelo' aŭ, en Eŭropo, estas nur 'Verda kardelo' aŭ 'siskino'. Alia (arkaikaj) nomoj estas 'Nigrakapa kardelo',
'Hordebirdo' kaj 'Aberdevino'

En la Universala Vorataro, la siskino estas nomata "fringelo".

## Fotaro 

Dosiero:Mahiwa_fem.JPG | Ino
Dosiero:Carduelis_spinus_2_tom_(Marek_Szczepanek).jpg | Masklo
Dosiero:Carduelis_spinus_3_hen_(Marek_Szczepanek).jpg | Ino
Dosiero:Carduelis_spinus_1_tom_(Marek_Szczepanek).jpg | Masklo
Dosiero:Spinus spinus 9402 11.jpg|Ino
Erlenzeisig (6) (35020677955).jpg|Masklo

## Referencoj 
## Literaturo 
* Lethaby, Nick (1997) Identification of Pine Siskin *Birding World* 10(10): 383-6 (temas pri separo de Verda kardelo el Pinkardelo *C. pinus*)

## Eksteraj ligiloj 
* Verda kardelo, filmetoj, fotoj kaj sonoj  ĉe Internet Bird Collection
* Aĝoj kaj seksoj (PDF) de Javier Blasco-Zumeta 

Kategorio:Fringedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko