open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĝido

eta|Jeddah Fahne
**Ĝido**, aŭ pli proksime al la araba formo **Ĝeddao**, (arabe جدّة, [*ĝeddah*] aŭ [*ĝiddah*]) estas la dua plej granda urbo de Sauda Arabio kaj ĝia plej grava haveno ĉe la Ruĝa Maro havanta universitaton.

## Geografio 
La urbo situas en la provinco Heĝazo laŭ Ruĝa Maro kaj probable havas pli ol 3,4 milionojn da loĝantoj. Ĝi estas la haveno de Mekao, situanta ĉirkaŭ 70 km oriente. Multaj pilgrimantoj al Mekao iras tra Ĝido.
* Horzono: UTC - 3 (ankaŭ somere)

## Historio 
Laŭ tradicio Ĝido enhavas la tombon de Evo, la biblia prapatrino de la homaro. Arabaj fiŝistoj vivis tie jam antaŭ Kristo. Oficiale la urbo fondiĝis en 646. Inter 1517-1916 ĝi apartenis al la Osmana Imperio, kiel aŭtonoma parto de Heĝazo. En 1813 batalo okazis por la urbo. En 2009 inundo okazis pro abrupta pluvo.

## Ekonomio 
Escepte nafton ĉiuspecaj varoj alvenadas en la havenon. Tial Ĝido estas grava komercejo de la lando.

## Klimato 
Ĝido havas dezertan klimaton. Jare pluvas nur po 67 mm. Somere la temperaturo estas ofte pli, ol .

## Vidindaĵoj 
* moskeo
* muzeo

## Servoj 
* Internacia Flughaveno Reĝo Abdulaziz

## Famuloj 
* Usama bin Laden tie naskiĝis

## Partneraj urboj 
Ĝido havas 23 partnerajn aŭ ĝemelajn urbojn:

## Bildaro 

dosiero:Jeddah-seaport-saudiarabia.PNG|la haveno


Kategorio:Urboj de Sauda Arabio
Kategorio:Marhavenaj urboj
Kategorio:Milionurboj
Muzio Clementi

dekstra|150px|Muzio Clementi
**Muzio CLEMENTI** (naskiĝis la 24-an de januaro, 1752, mortis la 10-an de marto, 1832) estis klasika komponisto,
kaj estas agnoskata la unua, kiu verkadis aparte por la piano.

Clementi estas plej bone konata pro sia kolekto de pianostudaĵoj *Gradus ad parnassum*,
al kiu la peco *Docteur Gradus ad Parnassum* de Debussy (la unua movimento de sia pecaro *Infana angulo*) faras ludeman aludon. Simile liaj sonatinoj restis postulataj por pianostudantoj el ĉie, ĝis la malfrua 20-a jarcento. Erik Satie, kiu estis samtempulo
de Debussy, ludimitis tiujn ĉi sonatinojn (aparte la sonatinon vk. 36, n-ro 1 ) en sia *Sonatine Bureaucratique*.

## Eksteraj ligiloj 
* Opera Omnia Muzio Clementi 
* Elŝuteblaj komponaĵoj en midi-formo (aŭskulteblaj kaj transformeblaj al muziknotoj ) ĉe Classical Archives (eblas senpage registriĝi kaj elŝuti 5 komponaĵojn potage) - serĉu sub komenca litero de la familia nomo de la komponisto

Kategorio:Italaj komponistoj
Kategorio:Klasikaj komponistoj
Kategorio:Klasikepokaj komponistoj
Ferenc Erkel

**ERKEL Ferenc** (7-a de novembro 1810, Gyula – 15-a de junio 1893, Budapeŝto) estis hungara komponisto, pianoartisto, dirigento kaj pedagogo. Li estas la plej granda reprezentanto de la romantika hungara nacia operoliteraturo.

Lia patro (Erkel József) estis instruisto kaj eklezia dirigento. Erkel Ferenc lernis en Nagyvárad, poste en Pozsony, kie lia muzika instruisto estis KLEIN Henrik. En la aĝo de 17-18 li lernis en Kolozsvár, kie li konatiĝis kun György Ruzitska.

Li laboris ekde 1834 en Peŝto kiel pianisto. Ekde 1835 li laboris tie ĉe la Germana Teatro (Pest), poste ĉe la Budaa Hungara Teatra Asocio. Li estis ekde 1837 dirigento de la Hungara (pli poste Nacia) Teatro, kie li establis la bazojn de la hungara operludo. Lia unua opero estis la Bátori Mária, kies tekstojn skribis Béni Egressy.

Li venkis en 1844 la anoncitan konkurson por muzikigo de la hungara Himno. Oni samjare prezentis lian operon Hunyadi László (pron. Hunjadi Laslo = Ladislao HUNJADI), kies intonacio kaj dramaturgio montris novan vojon en la hungara opera arto. Kun lia gvido fondiĝis en 1853 la hungara Filharmóniai Társaság (Filharmonio), kies ĉefa dirigento li iĝis ĝis 1874. Lian operon Bánk bán (Bánk bano) oni prezentis en 1861, en kiu li laboris kun hungaraj elementoj anstataŭ italaj. Tiu ĉi opero estis la lasta, kiun li verkis je tekstoj de Béni Egressy (kiu mortis en 1851). La postaj operoj kun tekstoj de aliaj verkistoj ne estis tiel sukcesaj.

Li kunlaboris ĉe la fondo de la hungara Muzikakademio, kie li estis direktoro kaj pianista instruisto inter 1875-1887. Li iĝis en 1884 muzika ĉefdirektoro en la Reĝa Operejo de Budapeŝto. Lia lasta apero antaŭ larĝa aŭskultantaro okazis en 1890, kiam li dirigentis naskiĝtage (80.) en la koncerto de la Hungara Filharmonio.

Li ĉerpis la temojn por siaj verkoj ĉiam el la hungara historio, li ĉiam klopodis por esprimi la naciajn ideojn kaj kontraŭis la despotismon (Bánk bán) kaj la „interkonsenton” (de 1867) (Dózsa Gyögy – 1867).

Li estas en Hungario (krom Ferenc Liszt) la plej grava reprezentanto de la hungara muzika romantiko.

## Diversaj 
Li geedziĝis en 1839 kun ADLER Adél kaj naskiĝis 4 elstaraj filoj, kiuj iĝis poste muzikistoj (Gyula Erkel, Elek Erkel, László Erkel, Sándor Erkel).

Li estis ankaŭ grava ŝakisto, vicprezidanto (kaj post unu jaro prezidanto) de la Pesti Sakkör (Peŝta Ŝakrondo) fondiĝinta en 1864. Liaj ŝakpartioj eĉ aperis en la Berliner Schachzeitung.

Je lia memoro oni fondis en 1952 ŝtatan premion, per kiu oni distingas la elstarajn hungarajn muzikajn verkojn kaj sciencajn laborojn.

## Elektitaj disĉiploj 
* Ferenc Gaál
* Zoltán Gáty
* Gyula Major

Kategorio:Hungaraj operkomponistoj
Kategorio:Romantikaj komponistoj
Kategorio:Hungaraj pianistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj dirigentoj
Ĉefo Seattle

Ĉefo **Seattle** [Sjetl, Sje'l] aŭ **Seathl** (en la moderna ortografio de la propra lingvo **siʔał**) estis ĉefo de la indianaj triboj *Suquamish* kaj *Duwamish*.

## Vivo 
Li naskiĝis proksimume en 1786 sur insulo Blake Island en Vaŝingtonio kaj mortis la 7-an de junio 1866 en la rezervejo de la *Suquamish*-indianoj ĉe Port Madison (nun Bainbridge Island).

Jam la patro de Seattle estis ĉefo, sed lia popolo ne havis heredajn ĉefojn. Krome lia patrino estis de alia tribo. Li verŝajne iĝis gvidanto de sia tribo pro personaj distingoj, kvankam estas malfacile taksi la influon de la gepatroj.

En 1848 li petis kaj ricevis la katolikan bapton kaj alprenis kristanismon. Tio estis konsiderata kiel signo, ke li emas pace akcepti la superregon de blankaj enmigrintoj, kvankam katolikoj malmultis inter ili.

Kiam Seattle mortis en rezervejo, oni funebris pri li laŭ katolika kaj indiana kutimoj. Sur lia tomboŝtono estas skribite "Seattle, ĉefo de la Suquamp-indianoj kaj aliancaj triboj, mortis la 7-an de junio 1866. Firma amiko de la blankuloj, laŭ kiu la urbo Seattle estis nomita de siaj fondintoj", kaj dorse "baptonomo: Noah Sealth, verŝajna aĝo 80 jaroj".

La instiginto de la urbonomado estis la multinflua entreprenisto *Maynard*, amiko de Seattle, kiu iam savis lian vivon.

## La repliko de Ĉefo Seattle 
Seattle konatiĝis nelaste pro parolado, kiun li faris en januaro 1854, kaj kiun raportis d-ro Henry A. Smith en la ĵurnalo *Seattle Sunday Star* pli ol tridek jarojn poste, en 1887.
La parolado estas nomata "repliko", ĉar ĝi estis reago al parolado de Isaac M. Stevens, teritoria guberniestro (Vaŝingtonio iĝis usona ŝtato nur en 1889).

Smith ĉeestis la paroladon, kiu daŭris proksimume duonhoron, sed ne komprenis la lingvon de Seattle. Li iom, sed ne bone, scipovis la ĉinukan piĝinon de la regiono, kaj ne estas klare, ĉu kaj kiom da traduko al la ĉinuka estis farita, kaj kiom Smith do povis kompreni. Evidente la stilo en la raportita parolado ne povis esti tiu de Seattle, sed estis de Smith. Sed la publikigita parolado ĝis nun trovas vastan atenton kaj igis ĉefon Seattle profeteca figuro de la ekologiisma movado.

## Eksteraj ligiloj 
* plej frua angla teksto de la parolado de ĉefo Seattle (la lastaj du frazoj ne estis parto de la originala teksto)
* komerca retejo www.chiefseattle.com (en, de), kun biografio de Seattle]

Kategorio:Indianaj ĉefoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1786
Kategorio:Mortintoj en 1866
Kategorio:Usonaj politikistoj
Pierre de Fermat

**Pierre de FERMAT** (naskiĝinta je la 20-a de aŭgusto 1601 en Beaumont-de-Lomagne, mortinta je la 12-a de januaro 1665 en Castres) estis franca juristo kaj matematikisto. Oni nomas lin "la princo de la amatoroj".

Fermat, filo de komercisto Dominique Fermat kaj de instruisto de matematiko Claire Delong, ne vizitadis lernejon, sed estis hejme instruita de sia patrino. Li studis juron en Tuluzo, Bordozo kaj Orleans kaj poste faris juristan karieron, kiu havigis al li la nobelecon.

Kiel amatora matematikisto li okupiĝis pri la diofantaj ekvacioj kaj defiis siajn kolegojn Kartezio, Huygens, Mersenne, Pascal, Roberval kaj Torricelli (mal)pruvi liajn konjektojn.
Konata li tamen iĝis pro konjekto jam ekzistanta, nome ke la ekvacio

a^n+b^n=c^n

havas naturanombrajn solvojn (kun *a*,*b*,*c* >0) nur se *n* = 2. Laŭdire li, trovante en libro tiun faman konjekton, skribis marĝene "mi trovis mirindan pruvon pri tio, sed bedaŭrinde la marĝeno estas tro mallarĝa por noti ĝin".

Nur en 1995 la angla matematikisto Andrew Wiles sukcesis pruvi tiun konjekton. Tial multaj dubas, ke Fermat vere trovis simplan pruvon.

Fermat esence kontribuis ankaŭ al aliaj kampoj de matematiko, ekzemple pri la naskiĝanta probablokalkulo, pri kiu li kunlaboris kun Pascal, kaj pri la nombroteorio, pri kiu li pruvis la "malgrandan teoremon de Fermat" kaj "Lastan teoremon de Fermat", nomitan laŭ li.
Same laŭ li oni nomis la "Fermat-ajn nombrojn", kiuj havas la formon "22n + 1" kaj estas tre interesa nombroteoria studobjekto.

## Vidu ankaŭ 
*12007 Fermat
*Reinhardt Ferdinand Albert Has, arkitekto verkinte pri la Fermat-principo
*Leĝo de Snell (principo de Fermat)

Kategorio:Francaj matematikistoj
Kategorio:Universitato de Orleano
Magia realismo

**Magia realismo** estas latinamerika literatura movado ĉefe manisfestiĝinta per la genro rakontado (kiu inkluzivas romanojn kaj novelojn, kaj do prozon). Kiel stilo (kaj etoso) magia realismo estas frato aŭ "kvazaŭĝemelo" de la tielnomata miriga realismo. Kompreneble, ankaŭ troviĝas poetoj en la magia realismo, sed ĝi ĉefe manifestiĝas en rakontado. La plej konata reprezentanto de la magia realismo estas Gabriel García Márquez; tiu de la miriga realismo estas Alejo Carpentier. En Flandrio ekzemplo estas la verkisto Johan Daisne. En Germanio ekzemplo estas la verkisto Ernst Jünger. Resume, magia realismo estas literatura movado kiu ĉefe entenis rakontistojn.

Aliflanke, oni ne devas redukti la magian realismon al stilo, ĉar temis, interalie, pri kunfandiĝo de formo kaj senco de la tekstoj, kaj per destrukturigo de la formo de la romano (eksplodo de linieco, ekzemple), kaj per forviŝado de limoj inter realo kaj fantazio (magio), kio produktis konfuzon aŭ miron en la leganto pro repensado de la funkcio kaj senco de literatura mimetismo (tradicia koncepto de literaturo: imitado de la realeco). Do, magia realismo estas kaj stilo, kaj etoso, kaj ankaŭ literatura movado (prave aŭ ne prave multaj latinamerikaj verkistoj estis konsiderataj kultivantoj de la magia realismo nur pro generacia kaj geografia aparteneco; tial, tiu ĉi termino ankaŭ priskribas latinamerikajn verkistojn de la literatura eksplodo de la 1960-aj jaroj, sendepende de la literaturaj konceptoj en iliaj verkoj), kaj literatura temaro alfrontata de latinamerikaj verkistoj dum granda parto de la dua duono de la dudeka jarcento.

## Vidu ankaŭ 
*Postmoderna literaturo

Kategorio:Literaturo laŭ ĝenroj
Kategorio:Ismoj
E-SENCO

**E-SENCO** estas Kulturo-Socia Societo nome L. Zamenhof en Poznano, en okcidenta Pollando. 

## Agado 
Kursoj kaj renkontiĝoj okazas ĉiuĵaŭde je la 18.00 en Fervojista Kulturo-Domo ĉe aleo Niepodległości 8a en urbocentro. Pri eventualaj ŝanĝoj vi legos ĉe kluba retpaĝo E-SENCO.

Ĝi kunlaboras kun Pola Esperanto-Junularo, kun la klubo Varsovia Vento, helpas organizi Artaj Konfrontoj En Esperanto - Arkones, kaj volonte ekkunlaboros pri aliaj projektoj.

## Historio 
Inter la jaroj 2003-2007 E-Senco funkciis kiel junulara klubo. Pri ĝia historio kaj agado vi legu sube. Dum la jaro 2007 oni decidis fondi Esperantistan asocion por festi jubileon de Esperanto kaj jubileon de la naskiĝdatreveno de Ludoviko Zamenhof. Fin-fine oni starigis Societon kiu heredis la nomon E-Senco.

## Vidu ankaŭ 
* Tobiasz Kaźmierski
* Pola Esperanto-Asocio
* Pola Asocio Eŭropo - Demokratio - Esperanto
* Silezia Esperanto-Asocio
* Krakova Societo ESPERANTO
* Bjalistoka Esperanto-Societo
* Parlamenta Grupo de la Lingvo Esperanto

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala retpaĝo de E-SENCO

Esenco
Valašské Meziříčí

**Valašské Meziříčí** estas urbo en Ĉeĥio kun  (), kiu situas en Moravio, 15&nbsp;km de urbo Vsetín. Valašské Meziříčí estas grava fervoja kaj landvoja vojkruciĝo kaj signifa ekonomia kaj kultura centro de regiono, kies nomo estas Valaĥio kun multe da historiaj kaj kulturaj memorigaĵoj.

La urbo situas en kunfluejo de riveroj Rožnovská Bečva kaj Vsetínská Bečva (plu daŭrigas nur rivero Bečva). Valašské Meziříčí estiĝis en la jaro 1923 per unuiĝo de Meziříčí (la unua mencio pri Meziříčí estas el la jaro 1297), kaj de Krásno (la unua mencio pri Krásno devenas el la jaro 1299). Sed ambaŭ urboj ekzistis kiel memstaraj urboj, eĉ kiam historia evoluo de la urboj estis simila. Precipe Krásno gardis sian memstarecon. Jam en la jaro 1516 Meziříčí havis 140 domojn. En duono de la 16-a jarcento estis konstruitaj urbaj remparoj, kiuj estis preskaŭ 6 m altaj, kun bastionoj kaj portaloj – la 16-a jarcento estas periodo de la evoluo de la urbo. En la jaro 1607 incendio dezertigis la urbon, dum la tridekjara milito ĝi estis kelkfoje ruinigita. En la jaro 1621 ĉi tie estis malvenkitaj valaĥiaj ribeloj, en la jaro 1648 svedoj forbruligis la urbon. Ankoraŭ en la jaro 1742 prusoj rabis kaj forbruligis la urbon. Dum napoleonaj militoj Meziříčí fariĝis kelkfoje soldatarejo.

Ĉe la kunfluejo de Rožnovská kaj Vsetínská Bečva estis en la jaro 1899 konstruita obelisko al 1 228 aŭstriaj, francaj kaj rusaj soldatoj, kiuj ĉi tie mortis. Prospero de la urbo okazis nur en la 19-a jarcento (fonditaj vitrofarejo, teksfabriko, alkonduko al fervojo). Plua industria evoluo okazis post la I-a mondmilito (kafrostejo Dadák, elektrofabriko Mikrofona, trikfabriko, fabriko por ĉapeloj, fonditaj multaj faklernejoj, gimnazio). La urbo estis tiam nomata ankaŭ Valaĥiaj Atenoj. Nuntempe estas signifaj industrio ĥemia, vitrofarejo, lignoindustrio, trikfabriko, produktado de gobelinoj kaj permane ligataj tapiŝoj, kafrostejo.

En Valašské Meziříčí estas multe da valoraj historiaj kaj kultutraj memorigaĵoj. La urbo estas naskiĝloko aŭ agadloko de vico da eminentaj personecoj, ekz. de verkistoj M. Jahn (1865–1942), Č. Kramoliš (1862–1949), en la urba gimnazio studis verkistino Amálie Kutinová (1898–1965), de pentristoj J. Barucha (1892–1966), A. Schneiderka (1896–1958) ka.

## Loĝantaro 

Kategorio:Municipoj en distrikto Vsetín
Kategorio:Urboj en distrikto Vsetín
Kategorio:Valaĥio (Moravio)
Kategorio:Urboj en Moravio
Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio
Kategorio:Setlejoj en Subbeskida montetaro
Kategorio:Setlejoj en Rožnova sulko
Kategorio:Setlejoj sur Bečva
Namuro (provinco)

**Namuro** estas belga provinco en Valonio kun ĉefurbo Namuro. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. 

## 38 municipoj 
(Sube estas distingo inter **urbo** (grase) kaj municipo)

## Arondismento Dinant 
## Arondismento Namuro 
## Arondismento Philippeville 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Provinco Namuro
Ksenofobio

**Ksenofobio** (de la greka vorto *ξενοφοβία*, kiu laŭvorte signifas „*timo de la stranga*“) estas fobio, malamo aŭ timo al fremduloj aŭ nekonataj aferoj.

Almenaŭ en la angla, la vorto *xenophobia* fojfoje ankaŭ sugestas rasismon ĝenerale, kaj similajn malamojn, ekzemple kontraŭ samseksemo aŭ aliaj religioj, kaj oni uzas ĝin kiel politikan insulton kontraŭ rasistoj, izolistoj, kaj naciistoj.

## Bibliografio 
Martin Solly. Ksenofobia gvidlibro al la italoj, Tradukis A. Löwenstein. Geografio, vojaĝoj. Eld. IEF, Milano, 2006, amuzstila libreto kun faktoj kaj fantazioj pri italoj. 

Rodney Bolt, Ksenofobia gvidlibro al la nederlandanoj, Tradukis S. Davies. Geografio, vojaĝoj. Eld. Bero, Rotterdam, 2008.

## Vidu ankaŭ 
* Identisma movado
* Monda Konferenco kontraŭ Rasismo, rasa diskriminacio, Ksenofobio kaj rilata maltoleremo
* Ksenofilio
* Ho, tiuj fremduloj!
Gian Carlo Fighiera

[eta|maldekstra|[UK 1959 en Varsovio. La konstanta kongresa sekretario s-ro Gian Carlo Fighiera (staranta) en la adiaŭa vespermanĝo, kiun la L.K.K. aranĝis je lia honoro, dankas pro la kunlaboro kaj pro la donacita bela memoraĵo (luksa skribilaro)]]
[eta|maldekstra|[UK 1960 en Bruselo. Kadre de la loka kongresa komitato]]
[eta|maldekstra|Gian Carlo Fighiera (maldekstre) kun [Stanisław Rudnicki, 1964]]
**Gian Carlo Fighiera** (naskiĝis la 1-an de marto 1929) estas itala esperantisto kaj internacia turisma sekretario kaj oficisto.

Li esperantistiĝis en 1947 kiel studento en Torino (Italio), aktivis kiel kursgvidanto kaj fondis la Informan Servon de Itala Esperanto-Federacio, kies vicprezidanto li fariĝis. Ekde 1955 li ekdeĵoris kiel itineranta Konstanta Kongresa Sekretario de Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj kunorganizis ses Universalajn Kongresojn. En 1961 li fariĝis vic-ĝenerala sekretario de la Eŭropa Asocio de Vojaĝagentejoj ECTAA, en Bruselo (Belgio). Ekde 1978 ĝis la emeritiĝo en 1988 li laboris ĉe la Monda Organizaĵo pri Turismo (agentejo de UN) en Madrido (Hispanio). Post emeritiĝo li revenis al Torino kaj dum 15 jaroj instruis kongres-organizadon en seminarioj en superaj fakaj lernejoj en pluraj urboj, samtempe publikigante kelkajn fakajn librojn en la franca, Esperanto kaj itala. Dum sia tuta vivo Fighiera aktivis en lokaj kaj naciaj Esperanto-asocioj kiel preleganto, kursgvidanto kaj organizanto de programoj kaj renkontiĝoj. Li edziĝis la 20-an de aprilo 1960 al la polino Ada Sikorska. Ilia familia lingvo dum 36 jaroj estis Esperanto. Kiel prezidanto de la senprofitcela societo Heroldo de Esperanto li kunlaboris kun Ada, ĝis ŝia morto en 1996, en la eldono de la samnoma gazeto. Tiutempe li prizorgis la eldonon de la Zamenhofa traduko de *Fabeloj de Andersen* kaj de Esperanto-lernolibroj (inter kiuj *Paŝoj al plena posedo* de W. Auld) en diversaj lingvoj. Li verkis multajn artikolojn kaj eseojn rilate al la Esperanto movado. En 2004 li estis elektita Honora Membro de UEA. Honoran membrecon li ricevis ankaŭ de nombraj aliaj E-organizaĵoj kaj fakaj asocioj. Pri kongresa fako Fighiera verkis kvin librojn kaj plurajn eseojn en la franca, Esperanto kaj itala.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
*  Fighiera, Gian Carlo 1977 : Elspezoj por tradukoj : miljardoj da dolaroj (en : *Esperanto Vandaag*)
* Lia prelego dum la 20a Semajno de Kulturo Internacia

Kategorio:Italaj esperantistoj
Lee Chong-Yeong

**LEE Chong-Yeong** (, naskiĝis la , mortis la  en Daegu) estis korea esperantisto kaj honora membro de UEA.

Li studis ĉe la universitatoj Yeungnam (Sud-Koreio), Havajo kaj Harvard (Usono) kaj doktoriĝis en la universitato Kobeo (Japanio) pri komerca ekonomio. Li estis ĉefo de la merkatuma grupo de la UNorganizo pri Nutraĵoj kaj Agrikulturo, emerita profesoro de la Ŝtata Universitato Kyungpook (Koreio) kaj orda profesoro de la Akademio Internacia de la Sciencoj San Marino. 

Lee Chong-Yeong lernis Esperanton aŭtodidakte en 1948, esperantistiĝis en 1949 kaj estis prezidanto de Korea Esperanto-Asocio (KEA) en jaroj 1994-95, prezidanto de UEA en jaroj 1995-1998, denove prezidanto de KEA (1998-2001) kaj vicprezidanto de UEA (2001-2004). Kiel prezidanto de UEA li distingiĝis kiel dinamika kaj iniciatema gvidanto, kies plena sindediĉo al Esperanto, sincereco kaj persona ĉarmo faris lin amata de ĉiuj. Li kuniniciatis la unuan Nitobe-simpozion en la Universala Kongreso en Prago en 1996 kaj la Manifeston de Prago, kiu - subskribita de pli ol 13000 esperantistoj - plu restas la gvida dokumento pri la celoj de la Esperanto-movado. En 1996 prezidanto Lee lanĉis Kampanjon 2000, kiu kune kun la Manifesto de Prago katalizis senteblan pliaktivigon en UEA kaj la cetera movado. 

En 2004 Lee Chong-Yeong estis elektita honora membro de UEA pro liaj elstaraj meritoj por UEA kaj tutmonda Esperanto-movado. Li estis ankaŭ honora prezidanto de Korea Esperanto-Asocio. La ĉina stato dekoraciis lin per la Medalo de Entuziasma Subteno de Konstruo kaj Kunlaboro por Ĉina Amikeco, kaj la prezidento de Vjetnamio per la Medalo de Entuziasma Subteno por la Vjetnama Esperanto-Movado. 

Li prelegis okfoje en IKU kaj dufoje ĉe AIS-kursoj.

## Verkoj
**Esperanto en la 21-a jarcento* (2001)
**Esperanto, la lingvo de la 21-a jarcento* (en la korea, 2001)
**Esperanto kaj internaciaj organizaĵoj* (2003) 
**80-jara historio de la korea Esperanto-movado* (en la korea, 2003)
**Komuna Historio por malfermi estontecon* (kunverko, 2007)
**[Ridante Lernu](http://www.mobigen.com/~hiongun/LA/ezboard/db/LAsubmita/upload/201106290002/Amuze_Lernu(2011)(7).pdf) * (en la korea/esperanta, 2007)

Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Kategorio:Prezidantoj de UEA
Kategorio:Estraranoj de UEA
Kategorio:Koreaj esperantistoj
Negu Gorriak

***Negu Gorriak*** [nEgu gor:Iak] ("Ruĝaj Vintroj") estas eŭska plurĝenra grupo, kies unua albumo eliris en 1990. La membroj de la grupo antaŭe ludis en la grupo Kortatu. Iliaj kantoj kutime havas tekstojn en la eŭska lingvo, kiuj montras fierecon pri la eŭska identeco kaj estas ĝenerale politikaj kaj maldekstraj. Ili estas konsiderataj unu el la plej gravaj eŭskaj rokgrupoj.

## Nomo 
*Negu gorriak* signifas laŭlitere "la vintroj ruĝaj", laŭsence "malmildaj vintroj", laŭ citaĵo de Bertoldt Brecht.

Dum la naŭdekaj jaroj ili estis kverelitaj de estro de polico Guardia Civil, ĉar, en unu el iliaj kantoj, ili afirmas, ke la kolonelo vendis kokainon. Tamen la policestro estis sekve arestita laŭ tiu sama akuzo, kaj la grupo estis deklarita senkulpa post proceso.

La nomoj de la membroj de la grupo estas: Fermin Muguruza (kantisto), Iñigo Muguruza (frato de Fermin, gitaristo), Kaki Arkarazo (gitaristo), Mikel Anestesia (basisto), Mikel Bap (drumisto).

## Diskaro 
* Negu Gorriak (1990)
* Gure Jarrera (1991)
* Gora Herria (1992)
* Borreruak Baditu Milaka Aurpegi (1993)
* Hipokrisiari Stop! (1994)
* Ideia Zabaldu (1995)
* Ustelkeria (1996)
* Salam Agur (1996)

## Vidu ankaŭ 
* Aglo nigra

## Eksteraj ligiloj 
* negugorriak.net

Kategorio:Eŭskaj muzikaj grupoj
Kategorio:Rokmuzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1990
Takeuti Yosikazu

**TAKEUTI Yosikazu** (Kunrei) (竹内義一 [take-uĉi joŝi-kazu];Hepburn: TAKEUCHI Yoshikazu, 1931- 29-a de aŭgusto, 2005)

Esperanton li ekkonis en 1946 kaj ekde 1958 li aktivas en la regiona organizaĵo Kansaja Ligo de Esperanto-Grupoj (KLEG), i.a. kiel prezidanto de la komitato kaj kiel redaktoro. Li flegis la lokan grupon de Takatuki(en urbo Takacuki) dum 40 jaroj, organizis kaj gvidis kursojn. En 1965 li estis prezidanto de la LKK de la 21-a IJK en Ootu (Oocu) en Ŝiga (gubernio). En 1994 li fariĝis la unua prezidanto de la Azia Komisiono de UEA. Ekde 1993 Takeuti estas estrarano de Japana Esperanto-Instituto, 1992-1998 komitatano A kaj 1998-2004 komitatano C de UEA, ekde 2004 Honora Membro de UEA. Kiel ano de la Elekta Komisiono li kunpreparis ekde 2002 la elektojn de UEA en 2004. Li prezidas la lokan grupon kaj estas vicprezidanto de JEI. En 1999 li estis honorita je la premio Ossaka. Li forpasis je 29-a de aŭgusto 2005 pro pneŭmonio.

S-ro Takeuti Yosikazu grave kontribuis al ĝemeligho de Takacuki(Japanio) kaj Changzhou (Ĉinio) kaj preskaŭ chiujare vizitis la urbon Changzhou por vigligi la interurban Esperanto-movadon post kiam li havis kontakton kun tieaj esperantistoj. N-ro.1 Informilo de Ĝemelaj Urboj speciale tion raportis. En la lasta oktobro s-ro Takeuti Yosikazu ricevis la titolon "honora profesoro" de Changzhou Gerontologia Universitato.

Takeuti Yosikazu testamentis al la Esperanto-movado dek milionojn da japanaj enoj, aŭ proksimume 64 000 eŭrojn. Tiel informis la plej granda japana gazeto Mainichi Shimbun en paĝo de lokaj novaĵoj la 20-an de januaro 2005. Li deziris donaci sian heredaĵon kaj de sia edzino, Tomiko, kiu pli frue mortis, al la movado ĉar ili ne havis gefilojn, kaj sekve malproksima parencaro heredos ilian posedaĵon. La amikoj de Takeuti dividis la sumon por donaci al jenaj kvin organizoj: Takatuki-a Esperanto-Societo, Kansaja Ligo de Esperanto-Grupoj, UK-fondaĵo de Japana Esperanto-Instituto, Azia Fondaĵo de UEA kaj Sennacieca Asocio Tutmonda.

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo pri li, en Esperanto-Societo en Takatuki (en Japanlingvo)
* Forpasis Takeuti Yosikazu, honora membro de UEA (Notico en Libera Folio)
* Takeuti Yosikazu testamentis al la Esperanto-movado

Kategorio:Naskiĝintoj en 1931
Kategorio:Mortintoj en 2005
Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Emajlo

*Vidu ankaŭ emajlo (dento)*
eta|200ra|Irana metiaĵo

**Emajlo** estas vitrosimila diverskolora glazuro, per kiu oni kovras potojn, fajencon, porcelanon, metalon (oni nomas ankaŭ emajlo la tutan emajlokovritan artobjekton). Tia pasto vitriĝas sub la efiko de la temperaturo. La emajlo kovras ankaŭ la kolorojn, kiuj estas tiel nedifekteblaj, nefroteblaj.

Laŭ Francisko Azorín **Emajlo** estas *Vitrosimila fandaĵo per kiu oni kovras ceramikaĵojn, metalojn.* Kaj li indikas etimologion el greka *meldo* (fandi) el antikva germana *meltan, smelzan, schmelzen* kaj de tie la latina *smaltum*. Kaj li aldonas teknikan terminon **Emajli**, por kovri surfacon per emajlo.

## Priskribo 
La bazaj materialoj de emajlo estas la silico, alumino, borata acido, plumba oksido, sodo (natria karbonato), kalko, silikata acido, argilo, diversaj metaloksidoj (el kiuj dependas la koloron), hidrogenfluorido, fosfata acido. Surbrula temperaturo estas 800-900 C. En la industrio oni uzas tion por kovri feraĵojn, kiuj devas elteni altan temperaturon (kuirejaj ujoj, kelkaj fornotipoj, fornotuboj, iloj) aŭ rustiĝon.

Oni nomas emajlofarbo tiujn kolorigaĵojn (aŭ lakojn), kiuj donas briletan surfacon.

La klozoneo estas speco de emajlo, en kiu la diversaj farboj estas entenataj en ĉeletoj, konsistantaj el maldikaj lamenetoj vertikale lutitaj sur la fono (ĉeleta emajlo).

## Historio 
La emajliza metio aperis en la 3-a jarmilo a. K. en Egiptio (bela ekzemplo postrestis de broĉo (*pektoralo*) de faraono Senusert la 2-a. Poste oni ellaboris diversajn metodojn por aperigi bildetojn, rezistantajn al la temperaturo, mekanikaj damaĝoj.

Unu metodo estis, ke oni elformis sur la grundo diversmetode iun figuron, bildeton per lamenetoj aŭ per la emajlo mem kaj poste la tuton kovris per travidebla emajlo.

* ĉela emajlo (klozoneo) (ekzemplo:hungara reĝa krono)
* engravurita emajlo aperis dum la Romia epoko: oni gravuris la ornamaĵon en la materialo, poste plenigis tion per emajlo. La metodo refloras ekde la 11. jarcento.
* farbita emajlo

La farbita emajlo aperis fine de la 15-a j.c. (*Limoges*), la francoj malkovris en la 17-a jarcento la emajlo-farbadon sur blanka fono. Tio ebligis la ornamigon de metiaĵoj per koloraj bildetoj.

## Vidu ankaŭ 
* Glazuro
* Lako
* Vito

## Notoj 
Kategorio:Metaloj
Meliacoj

La **meliacoj**.

Tiuj plantoj ĉefe estas arboj el tropikaj landoj. Inter ili troviĝas la mahagono kaj la grandfolia svitenio famaj pro siaj lignoj, kaj la hinda nimo fama pro multterenaj utiloj.

Ilin karakterizas alternaj remilarformaj folioj senstipulaj kaj floroj laŭ kumoj.
Multaj specioj havas falivajn foliojn, ĉu vintre se en subtropikaj klimatoj, ĉu dum la seka sezono, se en tropika klimato. Tamen kelkaj specioj havas daŭrivajn foliojn.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (9 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

## Bildaro 

Dosiero:Aglaiaodorata1web.jpg|*Aglaia odorata*
Dosiero:Melia azederach1.jpg|bida melio (*Melia azedarach*)

## Eksteraj ligiloj 
* http://delta-intkey.com/angio/www/meliacea.htm  

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Meliacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Troja ĉevalo

**Troja ĉevalo** signifas
* origine lignan ĉevalon, kiun laŭ roma kaj helena mitologio (en Odiseado, Eneado k.s.) helena militistaro uzis por ruze eniri la sieĝatan urbon Trojo;
* metafore donacon donitan ne por ĝojigi, sed por porti malutilon;
* en komputiko programon, kiu ŝajne plenumas ion utilan, sed kaŝe malutilas.
Telč

:*Estas ankaŭ Melč aŭ Kelč.*

**Telč** [telĉ] () estas ĉeĥa urbo en suda Moravio, proksime de Jihlava. Vivas ĉi tie  ().

Ĝi posedas kastelon kaj longan urban placon kun bele konservitaj renesancaj domoj; de 1992 ĉio ĉi estas Monda Kulturheredaĵo de UNESKO.
La konstruisto de la kastelo estis Zakario de Hradec, laŭ kiu nomiĝas la urba placo; lia nomo rilatas al la urbo Jindřichův Hradec.

Telč ekestis meze de la 14-a jarcento; la romanika turo de la Sankta Spirito pruvas, ke jam antaŭe tie estis setlejo.
La urbomuroj kaj la kirko de la Ĉieliro de Maria devenas el gotiko.

Ĝis 1945 Telč havis, same kiel najbara Jihlava, grandparte germanlingvan loĝantaron.

## Kulturo 
De jaro 1982 estas tie ĉi ĉiujara muzika festo "Ferioj en Telč" *(Prázdniny v Telči)*. La festo estas unu el la plej malnovaj muzikaj festoj en Bohemio kaj okazas ĉiam je la ŝanĝo inter la monatoj julio kaj aŭgusto.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
* Studnice
* Telč-Podolí
* Telč-Staré Město (malnova urbo)
* Telč-Štěpnice
* Telč-Vnitřní Město (urbocentro)

## Esperantistoj el Telč 
* Franz Zwach


Kategorio:Municipoj en distrikto Jihlava
Kategorio:Urboj en distrikto Jihlava
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Urboj en Moravio
Kategorio:Setlejoj en Křižanova montetaro
Merksplas

**Merksplas** (nederlande: [MERKSplas]) estas municipo en Flandrio, la nederlandlingva norda parto de Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la provinco Antverpeno kaj al la distrikto respektive arondismento *Turnhout*.

## Historio 
La urbon liberigis de germana okupado la 30-an de septembro 1944 pola generalo Stanisław Maczek

## Partneraj urboj 
* Grodzisk Wielkopolski, Pollando
* Delligsen, Malsupra Saksio, Germanio (ekde 2011)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Mortsel

**Mortsel** (nederlande: [MORTsel]) estas municipo en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon "urbo". Ĝi ricevis la titolon en la jaro 1999. La urbo apartenas al la Flandra Regiono, al la provinco Antverpeno kaj al la samnoma distrikto (arondismento) *Antverpeno* - unu el tri distriktoj de la provinco. Komence de  ĝi havis  loĝantojn, komence de   loĝantojn, sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Eksteraj ligiloj 
*  de la municipo] (nederlande)

Kategorio:Urboj de la provinco Antverpeno
Kategorio:Urboj de Belgio
Claudio Monteverdi

eta|La titolpaĝo de la unua eldono de Orfeo, 1609
eta|Vesperpreĝo de Monteverdi (Marienvesper Altus
**Claudio MONTEVERDI**, baptita la 15-an de majo 1567 (lia naskiĝdato estas nekonata) en *Cremona*, m. la 29-an de novembro 1643, la 17-an de februaro 2017, en francemusique.fr.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ĉe la Projekto de Internacia Muzika Poentaro. Claudio Monteverdi ĉe la portalo Yandex.Music

Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Italaj muzikistoj
Kategorio:Klasikaj komponistoj
Kategorio:Operkomponistoj
Jean-Baptiste Lully

**Jean-Baptiste LULLY**, denaske **Giovanni Battista LULLI**
(naskiĝis la 28-an de novembro, 1632,
mortis la 22-an de marto, 1687),
estis en Italio naskiĝinta franca baroka komponisto,
kiu pasigis la plimulton de sia vivo laborante en la kortego
de Ludoviko la 14-a de Francio.
Li akiris la francan civitanecon en 1661.

Li mortis pro sekvoj de laboreja akcidento. Li batis dum la prezentado, direktado de koncerto (la 8-an de januaro), sian piedon, kiu kaŭzis gangrenon ĉe piedfingro. Ĉar li ne permesis amputi la fingron, li baldaŭ mortis en la sekvoj. 

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj signifoj de Lully
* 8676 Lully

Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Francaj muzikistoj
Kategorio:Italaj muzikistoj
Kategorio:Klasikaj komponistoj
Kategorio:Orkestrestroj
Arcangelo Corelli

**Arcangelo CORELLI** (naskiĝis la 17-an de februaro, 1653, mortis la 8-an de januaro, 1713) estis itala violonisto kaj komponisto de baroka muziko.

Dosiero:Arcangelo Corelli (composer).jpg|
Dosiero:Arcangelo Corelli 2.jpg|
Dosiero:Arcangelo corelli.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* Elŝuteblaj komponaĵoj en midi-formo (aŭskulteblaj kaj transformeblaj al muziknotoj ) ĉe Classical Archives (eblas senpage registriĝi kaj elŝuti 5 komponaĵojn potage) - serĉu sub komenca litero de la familia nomo de la komponisto
* Arcangelo Corelli
* http://www.glbtq.com/arts/corelli_a.html  
* http://www.easybyte.org 
* http://download-sheet-music.com/Classical/tito-lafolia.mid  
* http://icking-music-archive.org 

Kategorio:Italaj barokaj komponistoj
Kategorio:Italaj klasikaj violonistoj
Henry Purcell

eta|150ra|Henry PURCELL

**Henry PURCELL** (naskiĝis la 10-an de septembro 1659, mortis la 21-an de novembro 1695), estis angla komponisto de baroka muziko. Li estas konsiderata unu el la plej grandaj anglaj komponistoj, aparte konata pro sia opero *Dido and Aeneas* (Didona kaj Eneo).

## Eksteraj ligiloj 
* sondosiero - Arĉsuito " La gorda ŝnurligo" (fragmento)
* http://www.gutenberg.org/etext/14430 
* http://www.cpdl.org/wiki/index.php/Henry_Purcell  
* http://perso.wanadoo.fr/jean-claude.brenac/PURCELL.htm 

Kategorio:Anglaj muzikistoj
Kategorio:Anglaj operkomponistoj
Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Klasikaj komponistoj
Kategorio:Operkomponistoj
Georg Philipp Telemann

**Georg Philipp TELEMANN** (naskiĝis la 14-an de marto, 1681, mortis la 25-an de junio, 1767) estis germana komponisto de baroka muziko, naskiĝinta en Magdeburgo. Li instruis sin mem pri muziko, kaj poste studadis lingvojn kaj sciencon ĉe la Universitato de Leipzig. Li estas rekonita kiel la plej fekunda komponisto ĝis nun. Li estis samtempulo de Johann Sebastian Bach; nuntempe oni ĝenerale konsideras tiun la pli granda komponisto, sed tamen Telemann en sia tempo estis pli favore rekonata pro siaj muzikaj kapabloj.

Telemann estis tiel fekunda, ke li neniam povis kalkuli la nombron de siaj komponaĵoj. Li vojaĝadis ĝis malproksime, ensorbante diversajn muzikajn stilojn kaj ilin miksante en siajn komponaĵojn.
Telemann estas konata pro sia verkado de konĉertoj por nenormalaj kombinaĵoj de instrumentoj, kiel pluraj aldviolonoj aŭ trumpetoj.

Li okupis serion de gravaj muzikaj postenojn, kiu kulminis per tiu de muzika direktoro de la kvin plej grandaj preĝejoj en Hamburgo,
de 1720 ĝis sia morto en 1767. Lin anstataŭigis lia baptofilo Carl Philipp Emanuel Bach.

## Koncertejoj 
En Kastelo Wilhelmsthal en Gerstungen estas fortimpresa Telemann-koncertsalonego en originala stato kie okazis multaj premieroj de Telemann-verkoj. Ankau Preĝejo Sankta Georgo (Eisenach) samfunkciis ofte.

## Verkoj 
* *Der Geduldige Socrates* (1721)
* *Der Schulmeister*
* *Der Tod Jesu* ("La morto de Jesuo")
* *Die Donner-Ode* ("La odo de tondro")
* *Die Tageszeiten* ("La horoj de la tago")
* *Der Tag des Gerichts* ("La tago de juĝado")

## Registraĵoj 
* *Trauer — Actus*, Kantatoj Konrad Junghänel, 2002

Dosiero:Georg Philipp Telemann by Georg Lichtensteger.jpg|
Dosiero:Telemann Lukas-Passion.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.baroquemusic.org/bqxtel.html  
* http://icking-music-archive.org/ByComposer/Telemann.html 
* http://www.kantoreiarchiv.de/telemann  
* http://www.zary.pl/index.php?id=88&lng=pl 

Kategorio:Germanaj barokaj komponistoj
Kategorio:Germanaj muzikistoj
Kategorio:Germanaj operkomponistoj
Alemando

eta||255ra|

**Alemando** (france **allemande**, kiu signifas "germana") estas speco de muzika movimento, ne tre rapida, kvarpulsa, ebliganta riĉan ornamadon kaj harmoniojn, kutime formanta la unuan (aŭ duan, kiam antaŭas preludo) parton de suito en baroka muziko. Devene temis, kiel montras la nomo, pri germana danco sufiĉe malrapida, kiu perdiĝis; malmulte estas konjektita pri ĝi.

## Vidu ankaŭ 
* Suito
* Korento
* Sarabando
* Gavoto
* Ĝigo

Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Dancoj
Kataro (apartigilo)

**Kataro** povas esti:
* lando, vidu Kataro
* ponardo, vidu Kataro (ponardo)
* ano de la gnostika movado, vidu katarismo
* malsano de nazo, intesto aŭ urinveziko, vidu kataro (malsano)
* grupo de katoj, vidu elisedoj
Silvestro la 1-a

**Sankta Silvestro** (n. fine de la 3-a jarcento, eventuale en 292, m. la 31-an de decembro 335, latine *Sylvester* aŭ *Silvester*) estis kristana sanktulo kaj papo. Li estis papo Silvestro la 1-a dum 314-335, sekvinte post Sankta Miltiado sur la papa trono; lin mem sekvis Sankta Marko (Marcus). Li papiĝis en la jaro post la jura agnoskiĝo de Kristanismo far la imperiestroj Konstantino kaj Licinio (j. 313).

Konstantino konstruigis por li plurajn konstruaĵojn, inter kiuj verŝajne la unua baziliko de Sankta Johano Laterano, kiu estis dum jarcentoj la ĉefa papa preĝejo. Silvestro sendis delegitojn al la Unua koncilio de Niceo en 325, la elstara eklezia okazaĵo de la epoko, kaj aktive partoprenis la polemikadon pri Arianismo. Laŭ la Donaco de Konstanteno la imperiestro donacis al Silvestro kiel papo politikan regrajton en Italio, sed la Donaco estis la fraŭda inventaĵo de mezepokaj papoj por rajtigi siajn militojn por Italio.

Kiel estas kutime ĉe multaj sanktuloj, oni festas ilian morto-tagon kiel "naskiĝotagon en la ĉielo": tial do en la eklezia kalendaro oni festas Silvestron je la 31-a de decembro, - en multaj landoj oni nomas tiun tagon, kaj la novjarajn festojn, "Silvestro".

## Vidu ankaŭ 
* Listo de papoj
* Sankt-Silvestro

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo "אחת ולתמיד: מי היה סילבסטר?", "Unufoje por ĉiam: Kiu estis Silvestro?" ()

Kategorio:Papoj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 3-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en 335
Silvestro (nomo)

**Silvestro** estas virnomo, persona nomo.

## Signifo kaj origino de la nomo 
* latine: *la al arbaro apartenanta*

## Nomtago 
* 31-a de decembro

## konataj nomportantoj 
* Silvestro la 1-a, papo en la 4-a jarcento
* Silvestro la 2-a, papo fine de la 10-a kaj komence de la 11-a jarcentoj, do de la ŝanĝiĝo de 1-a al 2-a jarmiloj
* Silvestro la 3-a (kontraŭpapo)
* Sylvester Stallone, usona aktoro
* Szilveszter Matuska, hungara teroristo
* Szilveszter Ördögh, hungara redaktoro

## Variantoj 
* Sylvester 
* Silvestro (itale)
* Silvester 
* Szilveszter (hungare)
* Silvestre (hispane)
* Silvestre (portugale)

## geografiaj nomoj 
* Sylvester (Georgio)
* Sylvester (Okcidenta Virginio)
* Sylvester (Viskonsino)

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo "אחת ולתמיד: מי היה סילבסטר?", "Unufoje por ĉiam: Kiu estis Silvestro?" ()

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Carl Philipp Emanuel Bach

**Carl Philipp Emanuel BACH** (naskiĝis la 8-an de marto, 1714, mortis la 14-an de decembro, 1788) estis germana muzikisto kaj komponisto, kaj la dua filo de Johann Sebastian Bach. Li estis fondinto de la klasika stilo, kaj estis profunde respektata interalie de Joseph Haydn, kiu diris: "Li estas la patro, ni la infanoj."

En Frankfurto ĉe Odro ekzistas koncertejo nomita laŭ li, la Bach-koncerthalo en la iama franciskana preĝejo. Li mem studis Frankfurte kaj iĝis membro de *Collegium musicum*.

## Vidu ankaŭ 
* Familio Bach
* Bach

Kategorio:Familio Bach
Kategorio:Germanaj muzikistoj
Kategorio:Klasikaj komponistoj
Kategorio:Klasikepokaj komponistoj
Kategorio:Universitato de Lepsiko
Belga franko

eta|200px|5 Frankoj (1873).
La **belga franko** estis la oficiala valuto de Belgio antaŭ la enkonduko de la eŭro. Per la traktato por la Belga-Luksemburga Ekonomia Unio de 1922 la valutoj de la du najbaraj landoj - la belga kaj luksemburga frankoj - estis fikse kunligitaj. De tiam ĝi estis kurze egala al kaj en la belga provinco Luksemburgo interuzebla kun la luksemburga franko.

Ĝia kodo estis BEF. 1 franko enhavis 100 centimojn.

De 1999 la belga franko estis ligita al la eŭro laŭ la kurzo 40,3399 BEF = 1 EUR.

## Vidu ankaŭ 
* 20px la paĝon pri la nunaj belgaj eŭro-moneroj.

## Eksteraj ligiloj 
* () () () 

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Historiaj monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Belgio
Nijlen

**Nijlen** (nederlande: [NEJL'n]) estas municipo en Flandrio, la nederlandlingva norda parto de Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto respektive arondismento *Meĥleno*. Tra ĝi fluas la rivero Malgranda Neto.

Ekde 1977 la loĝlokoj Bevel kaj Kessel departenas al Nijlen, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Matenmanĝo

[eta|[francio|franca matenmanĝo]]
[eta|Tradicia [anglio|angla matenmanĝo]]
[eta|Tradicia [germanio|germana matenmanĝo]]
[eta|[maizflokoj kiel matenmanĝo]]
[eta|Tradicia [japanio|japana matenmanĝo]]
eta|Tipa japana matenmanĝo
**Matenmanĝo** estas la unua manĝo de la tago.

En la diversaj mondoregionoj la homoj matenmanĝas malsamajn nutraĵojn.
* eta|Tipa jamajka matenmanĝo.En Anglio oni manĝas ampleksan matenmanĝon. Angloj matene prenas panon, teon, ovojn, lardon, ŝinkon, fruktojn, kaj foje vegetalojn.
* En Francio kaj Brazilo, oni manĝas pli modestan manĝon. Francoj matene manĝas panon (aŭ malgrandajn lunarkaj brioĉojn kies tipo estas el Viena deveno), kaj trinkas kafon kun lakto. En Brazilo oni eĉ nomas matenmanĝon "matena kafo", ĉar kafo estas la ĉefa elemento de ĝi.
* En Belgio jam la matenmanĝo estas pli riĉa ol en Francio, kun fromaĝo, sed egale akompanata de granda taso da kafo.
* En Germanio la matenmanĝo estas diversa, laŭ la tradicio de la familio. Oftas bulkoj kun diversaj marmeladoj, mielo, fromaĝo, kolbasaĵoj, kuirita ovo aŭ muslio. Oni trinkas kafon, teon aŭ lakton.
* En Usono, la matenmanĝo similas la anglan, kun frititaj ovoj, lardo aŭ kolbasoj, kaj toasto. Iufoje ĝi inkludas vafloj, patkukoj, aŭ duono da grapfrukto. Modernaj usonanoj ofte anstataŭigas ĉi tion per pli saniga cereala manĝaĵo, ekzemple maizflokoj aŭ avenkaĉo.
* Sed en multaj landoj ne estas aparta menuo por matenmanĝo, oni tiam manĝas la samajn aĵojn kiajn dum la aliaj manĝoj.
* En Azio, oni plej ofte matenmanĝas rizon anstataŭ pano.
* En Jamajko, matenmanĝo foje inkluzivas ackee kaj salfiŝon, la nacian pladon de Jamajko.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tagmanĝo
* Vespermanĝo
* Frutagmanĝo
* Kolaziono

## Eksteraj ligiloj 
* Matenmanĝreceptoj (angle) 
* Pri matenmanĝo
* wikibooks (angle)
* En wikibooks 

Kategorio:Manĝoj
Emajlo (dento)

[eta|300ra|1. [Dento 2. **dentoemajlo**]]
La emajlo aŭ dentoemajlo (adamantium) kovras, protektas la dentokronon, ĝi estas emajlosimila tavolo, kiu havas ektoderman originon.

## Trajtoj 
La dentoemajlo estas la plej dura histo de la homa kaj besta organo. Ĝi konsistas el prismoformaj, forkalkiĝintaj emajloestigaj unitoj, kiujn interligas organika gluaĵo. Ĝi formas sur la maĉa surfaco de dentokrono: onde elstarantajn lamenetojn ĉe la herbovoraj; pintajn konusojn ĉe karnovoraj; tuberetojn ĉe la ĉionvoraj bestoj. La homo kiel speco de ĉionmanĝanto havas dentaron kun dentoj tipaj kaj herbovoraj kaj karnovoraj.

## Esploroj 
Dum 2009, esploristoj de la Ŝtata Universitato de Oregono malkovris genon respondecan pri dentoemajlo kresko. Post ĉi tiu malkovro, disvolviĝis studo, kiu celas la eblon de dentoemajlo rekresko nature, kiu tute ŝanĝos la praktikon de dentokuracado.

## Malsanoj 
La denta malsano Kario, kiu kaŭzas dentokadukiĝon, estas inter la plej ofta malsano en la mondo, kaj ĉefe en la moderna epoko ĉar sukero estas tiom ofta en manĝaĵoj kaj trinkaĵoj.

## Referencoj 
Kategorio:Dento
Oud-Turnhout

**Oud-Turnhout** (nederlande: [OŬD-TURNhoŭt]) estas municipo en Flandrio, la nederlandlingva norda parto de Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la provinco Antverpeno kaj al la distrikto respektive arondismento *Turnhout*.

Ekde 1977 la municipoj het Centrum, Zwaneven kaj Oosthoven apartenas al Oud-Turnhout, la ĉefa komunumo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Adršpach

**Adršpach** () estas municipo kaj burgoruino en kabo de Rokoj ĉe Adršpach-Teplice, situanta 2&nbsp;km de vilaĝo Dolní Adršpach en Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  ().

## Historio
Sur rokoza plataĵo de Starozámecký vrch (Malnovkastela monteto) estis verŝajne fine de la 13-a jarcento konstruita reĝa burgo. En suda kaj okcidenta partoj ŝirmis la sidejon duspecaj remparoj kun fosaĵo, la ceteraj partoj havis naturan ŝirmon en perpendikle falantaj rokoblokoj. Al antaŭburgejo, kie staris mastrum-konstruaĵoj, ligis du memstaraj burgetoj. En la orienta burgeto sur la memstara rokobloko staris palaco. La burgo estis post la jaro 1427 konkerita de táboranoj, kiuj de tie entreprenis atakojn en najbaran Silezion. Ĉar la atakoj daŭrigis eĉ pli malfrue, silezianoj en la jaro 1447 aĉetis la burgon kaj ruinigis ĝin tiel perfekte, ke ĝi jam ne plu estis renovigita. Nur fundamentoj de la mastrum-konstruaĵoj kaj restaĵoj de keloj kun volboj konserviĝis. De la burgo eblas rigardi al Rokoj ĉe Adršpach-Teplice, al la ĉirkaŭaĵon de urbo Broumov kaj al montaro Krkonoše (Gigantmontaro).

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
* Dolní Adršpach
* Horní Adršpach

## Memorindaĵoj
* Kastelo Adršpach

## Pluaj fotoj

Image:Old Castle Adersbach.jpg|Parto de ruino de burgo Adršpach (2005).
Image:Adrspach (czechia- village chapel.JPG|Preĝejo en Adršpach
File:Adršpach (Adersbach) - train station.JPG|Fervoja stacio


Kategorio:Municipoj en distrikto Náchod
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Náchod
Kategorio:Setlejoj en Broumova montetaro
Kategorio:Setlejoj en PPR Broumovio
Kategorio:Setlejoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando
Adamov (distrikto Blansko)

**Adamov** estas urbo en Moravio, kie loĝas  (), situanta 12&nbsp;km de urbo Brno en profunda valo de rivero Svitava.

400 px|center|eta|Adamov
Adamov estas elirloko por vojaĝoj ĝis sudorienta parto de Moravia karsto, ĉe kies rando ĝi situas, en la ĉirkaŭaĵo ni trovos vicon da naturaj, karstaj kaj ankaŭ historiaj interesaĵoj. La urbo etendiĝas sur loko de eksaj fergisejoj, estiĝintaj ĉi tie jam en mezepoko ĉirkaŭ la jaro 1360. Nove konstruitaj loĝdomaroj supreniras ankaŭ en apudajn deklivojn. La nomo Adamov estis deduktita el nomo laŭ posedanto de sinjorejo Jan Adam Ondřej el Lichtenštejn kaj ĝi aperas ekde la jaro 1679.

En la 19-a jarcento Adamov fariĝis centro de industrio, en la jaro 1875 ĉi tie estis fabrikita unua aŭtomobilo kun benzina motoro, hodiaŭ tio estas fabriko Adast. Adamov estis avancigita je urbo en la jaro 1964. La ĉefa historia memorigaĵo estas novgotika preĝejo de Sankta Barbora kaj paroĥejo el la jaroj 1855–1857. Altaro el tilia ligno, devenanta el la jaroj 1516–1525, estas konsiderata kiel kulmina gotika artaĵo de la tn. danuba lernejo. Kompare kun meza Eŭropo temas pri la unika artaĵo. Ankaŭ ties dimensioj estas estimindaj. Ĝi estas 7 m alta kaj preskaŭ 3 m larĝa.

Al naturinteresaĵoj de ĉirkaŭaĵo de Adamov apartenas kalkŝtonaj plataĵoj en la maldekstra flanko de la valo, la deklivoj de la valo de rivero Svitava kaj Josefa valo. La kalkŝtonoj ĉi tie suriĝas sur granodioritan subaĵon. Tie, kie la kalkŝtonoj estis per denudigo forigitaj, la surfaco estas kreata per granodioritoj. Alia interesaĵo estas ŝtona belvedero de Aleksandro, el kiu eblas vidi la urbon kaj la profundan valon de rivero Svitava kaj ankaŭ ĝis urbo Brno. Sur deklivo sub la belvedero troviĝas monumento al torturitaj arbaristoj. En la norda ĉirkaŭaĵo de Adamov, en la profunda romantika valo de Svitava, kiun oni nomis Moravia Svislando, troviĝas burgoruinoj de burgoj Nový hrad (Nova burgo) kaj Ronov. **Nova burgo** estas menciata ekde la jaro 1251. Ties remparoj kreas komune kun pordego en bazplano multangulon, interne kun prisma burgoturo. En lasta temo la burgo estis parte renovigita.

## Loĝantaro 
## Pluaj fotoj 

Adamov, kostel (2).jpg|Preĝejo de sankta Barbora
Stará huť u Adamova.jpg|Malnova gisejo ĉe Adamov

### Panoramo 

Kategorio:Municipoj en distrikto Blansko
Kategorio:Urboj en distrikto Blansko
Kategorio:Urboj en Moravio
Kategorio:Setlejoj en Drahana montetaro
Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj
Kategorio:Setlejoj en PPR Moravia karsto
Ranst

**Ranst** (nederlande [RANST]) estas municipo en Belgio. Ĝi apartenas al la Flandra Regiono, al la provinco Antverpeno kaj al la samnoma distrikto (arondismento) *Antverpeno* - unu el tri distriktoj de la provinco. Komence de  ĝi havis  loĝantojn, komence de   loĝantojn, sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Ekde 1977 la municipoj Broechem, Emblem kaj Oelegem apartenas al Ranst, la ĉefa municipo.

La vojnodo de Ranst norde de Ranst kaj sude de Oelegem estas la kuniĝo de la aŭtoŝoseoj E40 kaj la E314 al la direkto de Antverpeno.
## Lokaj esperantistoj
*Hugo Fontyn-Janssens;

## Vidu ankaŭ 
* Antverpena kontraŭtanka fosaĵo

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)