Angela parulio

La Angela parulio (*Dendroica angelae*), **Elfin-woods Warbler** en angla aŭ ***Reinita de Bosque Enano*** en hispana, estas malgranda paserina birdo de la familio de Paruliedoj de Ameriko kaj granda genro de Dendroica. Ĝi estas endemia de la insulo de Karibio nome Puerto-Riko kie ĝi estas loka kaj nekomuna specio. Malkovrita en 1968 kaj priskribita en 1972, ĝi estas la **plej ĵusa priskribata** specio de la de Ameriko birdofamilio de Paruliedoj. La nomo de la specio en la latina scienca nomo, *angelae*, kaj en Esperanto kaj aliaj lingvoj, estas ŝuldata al Angela Kepler, unu el ties malkovrintoj. Ĝi estas insektomanĝulo, kiu manĝas per plukado malgrandajn insektojn el la foliaro.

Pro ties malgrandaj populacioj kaj limigita habitato, oni komencis konservadajn klopodojn jam en 1982 (nur 10 jarojn post la priskribo) por protekti tiun specion, sed, je 2005, tiu parulio ankoraŭ bezonis protekton. Tiu neotropisa specio ne estas sub tuja danĝero kiel la majoritato de tiu habitato, sed enmetitaj specioj, kiaj ratoj kaj la Java herpesto, habitatoperdo kaj naturaj katastrofoj reprezentas eventualajn minacojn al la populacio.

## Malkovro 
eta|upright|La Zebroparulio estas specio komune konfuzita kun la Angela parulio
La Angela parulio estas unu de 29 specioj de la genro *Dendroica* de la amerika familio de Paruliedoj. Ĝi estis unuafoje observata en 1968 fare de Cameron kaj Angela Kepler dum ili direktoris observadojn pri du puertorikajn endemiajn birdojn, nome la  kaj la . La 18an de majo 1971, oni kaptis specimenon en la Nacia Arbaro El Yunque, kiun tiam oni supozis la ununura habitato. Post unu jaro Kepler kaj Parkes priskribis kaj nomigis la specion kaj tiele faris la plej ĵusan malkovron de paruliedoj (*Dendroica* spp.) en Ameriko. Ankaŭ ĝi estas la unua specio priskribita en Karibio ekde 1927 kaj la unua puertorika specio priskribata en la 20a jarcento.

## Aspekto 
La supra korpo de la Angela parulio estas ĉefe **blankanigra** dum la subaj partoj estas blankaj kun nigra strieco. Aliaj identigaj karakteroj estas malhelbrunaj okuloj, blankaj makuloj ĉe orelareo kaj kolo, **duonigita blanka okulringo**, nigra traokula strio kaj du blankaj punktomakuloj en eksteraj vostoplumoj. Kiel karaktero ankaŭ de la insulaj parulioj de Antiloj (nome *D. adelaidae*, *D. delicata*, *D. plumbea* kaj *D. pharetra*), ankaŭ tiu specio montras longan bekon kaj mallongajn, rondoformajn flugilojn (53.8&nbsp;mm averaĝe). Inter la specioj de *Dendroica*, nur *D. adelaidae* havas pli mallongan enverguron (50&nbsp;mm) ol tiu de la Angela parulio. La kruroj estas blugrizaj. Oni ne videblas seksa dimorfismo en tiu specio, male al aliaj samgenranoj, sed maskloj povas montri iom pli da nigra strieco en brusto kaj gorĝo.

La Angela parulio estas ofte konfuzata kun la simila nesamgenra Zebroparulio (*Mniotilta varia*), nereproduktanta specio en Karibio sed videbla en Puerto-Riko el mezo de septembro al komenco de majo. La ĉefa fizika distingilo estas ĉe okuloj. La Angela parulio havas nekompletan blankan okulringon dum la Zebroparulio havas blankan strion superokulan kaj blankan nur suban duonon de la okulringo. Alia distingilo troviĝas en la krono, ĉar tiu de la Angela parulio estas tute nigra kaj tiu de la Zebroparulio havas blankan vertican strion.

## Populacio kaj distribuado 
Kiam estis unuafoje malkovrita, oni supozis ke la Angela parulio loĝas nur en altaj altitudoj, el 640 al 1030 m, “nanaj” arbaroj de la Nacia Arbaro El Yunque en orienta Puerto-Riko. La venteltenaj arboj de tiu arbaro rare superas 5 m de alto kaj karakteras per duraj dikaj branĉetoj, ledecaj folioj kaj nepenetrebla, densa subkreskaĵaro ideale por kaŝiĝi el predantoj. Tri pliaj populacioj estis poste malkovrataj en la Ŝtata Arbaro Maricao (1972, pli granda konata populacio), la Ŝtata Arbaro Carite (1977) kaj la Ŝtata Arbaro Toro Negro (fine de 1970-aj jaroj). Aliaj studoj montris, ke tiu specio migretas altitude al pli malaltaj altaĵoj, el 370 al 600 m, al arbaroj de tabonuko kaj cirilao.

850px|maldekstre|eta|Censo de la Angela parulio (2001)
Septembre de 1989, la uragano Hugo frapis la centrajn kaj orientajn regionojn de Puerto-Riko damaĝante tri (populacioj de la Naciaj Arbaroj El Yunque, Toro Negro kaj Carite) de la kvar konataj populacioj de la Angela parulio. Studo farita post du jaroj en Arbaro Toro Negro, ĉe la *Cordillera Central*, trovis neniun individuon. Ĵusaj studoj sugestas ke pro nekonataj kialoj la populacio de Carite kaj Toro Negro estis ŝajne formortintaj.

Historie la Angela parulio estis limigita al humidaj montararbaroj de kvar diversaj lokoj en Puerto-Riko. Nune oni supozas, ke la specio estas formortinta el du lokoj, kaj loĝas nur ĉe la Nacia Arbaro El Yunque kaj la Ŝtata Arbaro Maricao. La “nana” arbaro de El Yunque karakteras pro alta pluvokvanto kaj humideco, malaltaj temperaturoj kaj sunbanado, kaj konstantaj ventoj. Ĝi troviĝas ĉe montopintoj kaj ĉefe estas komponita de densa arbustaro kaj malgrandaj arboj kun musko kaj epifitoj en ties plantoj kaj grundo. La speciriĉo estas malalta kompare kun aliaj tipoj de arbaroj (tabonuko, cirilao kaj Prestoea) troviĝantaj ĉe la Montoj Luquillo. La specio havas subtilan voĉon kaj ties alvoko kaj kanto similas al tiuj de la Cerebo, la plej abunda birdo en Puerto-Riko. La kanto estas serio de "mallongaj, rapide kriataj, pli nemuzikecaj notoj en unu tono, descendaj laŭ volumo kaj fine per mallonga serio de distingaj duoblaj silaboj sonantaj pli malaltatone" La ino demetas 2 aŭ 3 blankajn ovojn kun ruĝecbrunaj punktoj. La dieto de la idaro konsistas je insektoj – oni observis gepatrojn proponantajn plenkreskajn lepidopterojn kaj ortopterojn kaj larvojn de lepidoptero al la idoj

La IUCN unue taksis la statuson de la angela parulio en 1988. Tiam ĝi ricevis klasigon de Malalta Risko/malplej zorgiga. En 1994, ties statuso estis ŝanĝita al Malalta Risko/preskaŭ minacata kaj en 2000, ties statuso estis reŝanĝita al vundebla, kie ĝi restas. La justigo por pluhavi la specistatuson kiel vundebla estas ke "Ne estas rektaj aŭ tujaj minacoj, sed la kombino de tre malgrandaj teritorio kaj populacio povas havi gravan implikon por ties ebloj de longdaŭra survivado, kaj tiu specio estis sekve kvalifikita kiel Vundebla".

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Porto-Rikaj sekaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Sociedad Ortinológica Puertorriqueña – Reinita de Bosque Enano . Konsultita la 15an de junio 2006. (en hispana)
*  
* 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Paruliedoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko