open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tagmeza sonorigado

La **tagmeza sonorigado** okazas ĉiutage en katolikaj preĝejoj je la 12-a horo, alvokante al anĝeluso.

## Historio
* la tagmezan sonorigadon ordenis la episkopuja koncilio de Kolonjo en 1413, sed ne por ĉiu tago sed nur je vendredo, je memoro al pasiono de Jesuo.
* Papo Kaliksto la 3-a, ordenis (*"Bulla orationum..."*) sonorigadon al tuta eklezio, la **29-an de junio** 1456. Ĝi celis - simile al la muslima komuna preĝado, kvinfoja en tago - alvoki la kristanojn al preĝado, por venki en la bataloj kontraŭ la turkoj.  La sonorigo okazis tagmeze en tri partoj.
* János Hunyadi venkis la **22-an de julio** 1456 ĉe Nándorfehérvár la turkan armeon. Je ties memoro, la papo ordenis memorfeston je la 6-a de aŭgusto, unu jaron poste, en 1457. La samepokanoj pensis, ke la preĝo helpis la batalantajn kristanojn.
*La papo Aleksandro la 6-a ordenis en buleo (1-an de julio 1500) la **tagmezan** sonorigadon por ĉiam, en ĉiu tago de la jaro.

En Hungario estas tute disvastiĝinta tiu falsa informo, scio, ke la papo Kaliksto ordenis la tagmezan sonorigadon je venko (de la hungaroj) super la turkoj. Tio devenas el tio, ke la papa buleo tiutempe alvenis en Peŝto pli malfrue ol la informo pri venko.

## Kutimoj
* En granda vendredo kaj sabato ne okazas tagmeza sonorigado.
* En Hungario vivis la popolkutimo en la 1930-aj jaroj, ke oni suĉnutris la bebojn ankaŭ dum sonorigado.

Kategorio:Katolikismo
Șugag

**Șugag** [ŝugag] (, ) estas komunumo en Rumanio sude de Sebeș, la plej suda komunumo de la distrikto Alba. En 1910 ĝi havis 2 210 loĝantojn (rumanoj), en 1992 4 258, kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Estas fama ĝia lignoskulptado. Ĝia unua mencio estas el 1770. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Szeben vármegye). Administre apartenas al ĝi: Arți, Bârsana, *Dobra*, Jidoștina, Mărtinie kaj *Tău Bistra*.

Șugag estas la plej suda komunumo de la distrikto Alba; la suda parto tamen ne estas loĝata. Tra la komunumo pasas la nacia vojo DN 67C, nomata *Transalpina* (tramontara), kiu trairas la pasejon *Urdele*, 2 145 metrojn altan. Ĝi estas la plej alta nacia vojo de Rumanio.

## Historio 
Ĝis 1919 la teritorio apartenis al la Hungara reĝlando ene de Aŭstrio-Hungario, kaj estis parto de la reĝa departemento *Alsó-Fehér vármegye* (, ).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapeŝto.

## Eksteraj ligiloj 
*  de la komunumo ()
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Dosiero:Sugag jud Alba.svg|
Dosiero:RO AB Tău.jpg|
Dosiero:RO AB Barajul Obrejii de Capalna (2).jpg|

Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Livezile (Alba)

**Livezile** (,  de 1910, malnoviĝinte Vládháza, Kakova) estas komunumo en distrikto Alba, Rumanio, norde de Aiud.

En 1910 ĝi havis 1 230 loĝantojn (rumanoj), en 1992 843. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torda-Aranyos vármegye). Administre apartenas al ĝi: Izvoarele, Poiana Aiudului, Vălişoara.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba
Rădești (Alba)

**Rădești** [rədeŝtj] (hungare: **Tompaháza**, Szászújfalu) estas komunumo en Rumanio sude de Aiud (, ), ĉe rivero Mureș. Administre apartenas al ĝi: Sâncrai, Leorinţi, Șoimuș kaj Meșcreac.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 931 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 724 (rumanoj, 11,3 % da hungaroj.

## Historio 
Ĝia unua mencio estas el 1263. Ĝia loĝantaro unue estis hungara, poste saksa kaj de la 17-a jarcento plejparte rumana. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Alsó-Fehér vármegye).
En 1912 oni kreis Rădești per kunigo de *Tâmpahaza* (hungare *Tompaháza*) kaj Uifalău (hungare *Szászújfalu* aŭ *Marosújfalu*, germane *Neudorf*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
La nomo Rădești estis donita honore al Demetriu Radu (1862–1920), episkopo de Oradea, naskita en Rădești.

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba
Ito Noizi

**ITO Noizi** いとうのいぢ [ito: noiĵi] estas japana desegnistino pri erotika komputilludo kaj mangailustrita romano. Ŝi naskiĝis en Hjogo-prefektujo. Ŝi apartenas al ludilo-etikedo UNiSONSHIFT de SOFTPAL kiu estas produktanto de erotikaj komputilludoj.

## Verkoj 
Ŝi estas konata kiel desegnanto kaj artisto pri fikciuloj de Shakugan no Shana, romana serio kiu estis aranĝita en mangaan kaj animean seriojn. Ŝi ankaŭ verkas por Suzumiya Haruhi no Yuutsu.

### Komputilludoj 
* Be-reave
* Wasurenaso 忘レナ草 ～Forget-me-Not～
* Komorebi こもれびに揺れる魂のこえ
* Peace@Pieces
* Nanatsuiro Drops ななついろ☆ドロップス

Kategorio:Japanaj ilustristoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Japanio
Kategorio:Mangaverkistoj
Kategorio:Kreantoj de videoludoj
Hanau

**Hanau** [hAnaŭ], urbo de la fratoj Grimm, estas komunumo kun speciala sendependa statuso ene de la germana distrikto Main-Kinzig. Fine de la jaro  la komunumo havis  loĝantojn, kaj sekve estas la sesa plej granda urbo de Hesio.

Situante 18 kilometrojn oriente de Frankfurto ĉe Majno, ĝi estas parto de la metropola regiono *Rhein-Main*.

## Famuloj de Hanau 
* Alfred von Henneberg, entreprenisto
* Bodo Sperling
* Friedrich Bury
* Hermann Kopp
* Johann Heinrich Kopp

### Esperantistoj de Hanau 
* Bernard Zenker
* Stefan Knauf

## Bildaro 

Dosiero:Hanau Wilhelmsbad Kuranlage.jpg|la baroka kuracejo kaj parko Hanau-Wilhelmsbad
Dosiero:Schloss-philipsruhe-hanau002.jpg|kastelo Philippsruhe
Dosiero:Hanau_Schloss_Philippsruhe.jpg|duafoje jen kastelo Philippsruhe
Dosiero: Goldschmiedehaus Hanau.jpg|la orforĝista domo kaj malnova urbodomo

## Partneraj urboj 
Hanau havas jenajn ĝemelurbojn:
* 20ra Dartford, Britio
* 20ra Tottori, Japanio
* 20ra Jaroslavl, Rusio
* 20ra Conflans-Sainte-Honorine, Francio
* 20ra Francheville, Francio
* 20ra Utrechtse Heuvelrug, Nederlando
* 20ra Taizhou, Ĝeĝjango, Ĉinio (ekde 2012)

**Urboamikecoj:**
* 20ra Waltershausen, Germanio (Turingio)
* 20ra *Pays de Hanau*, komunumaro ĉirkaŭ la urbo Bouxwiller en Alzaco, Francio

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la urbo, germanlingvaj
* gazetaraj komunikoj de la urbo, germanlingvaj 
* muzeoj en Hanau, paĝoj same germanlingvaj
* privataj paĝoj pri la urbaj vidindaĵoj, ankaŭ ili germanlingvaj
* paĝoj pri la Esperanto-Rondo de Frankfurto kaj la Regiono *Rhein-Main* 


Kategorio:Urboj de Hesio
Kategorio:Distrikto Main-Kinzig
Kategorio:Urboj ĉe rivero Majno
Kategorio:Iamaj eksterdistriktaj urboj de Germanio
Pajnofluto

eta|dekstra|Pajnoflutisto.
**Pajnofluto** aŭ **Sirinkso** estas blovmuzikilo konsistanta el aro da sinsekvaj tubetoj, je diferencaj longoj, el kanoj, bambuoj, k.a., paralele kunmetitaj kaj ŝtopitaj je unu sola ekstremaĵo.
Preskaŭ ĉiuj instrumentoj estas diatonaj. Por ricevi duonajn tonojn oni devas ŝanĝi la blovangulon je 45 gradoj. Instrumentoj, ĉe kiuj la tubetoj estas en intervaloj de nur tutaj tonoj, apartenas al la 6-plus-6-instrumentoj. Ĉar por aŭ tri aŭ kvar tonoj de la gamo oni devas anguli la instrumenton je 45 gradoj, ĝi taŭgas nur por progresintaj flutistoj. Sed avantaĝe estas, ke por po ses gamoj validas la sama blovmaniero. Tiel oni povas tre simple transponi melodion. La basa 6-plus-6-fluto konsistas el du vicoj da tuboj, ĉar pro la grandeco ĝi ne taŭgas por la angulado.

Ankaŭ en la anda altebenaĵo (Peruo, Bolivio, Ĉilio, k.a.) troviĝas simila muzikilo kies nomoj estas sikuo, antarao kaj rondadoro. Ĝi estas tre ŝatata de la indiĝenaj popoloj kaj uzata dum la naciaj festoj.

## Vidu ankaŭ 
* Akrigisto

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Kategorio:Blovinstrumentoj
Kategorio:Lignaj blovinstrumentoj
Kvantumkomputilo

[dekstra|eta|IBM Quantum System One, [Ehningen, Germanio]]
**Kvantumkomputilo** aŭ **kvantuma komputilo** estas komputilo, kiu uzas kvantumbitojn por sia kalkulado; ĝi do baziĝas sur la principoj de kvantuma mekaniko (kaj ne sur klasika mekaniko). Ĉar iuj kvantumaj efikoj ne havas klasikajn similaĵojn, ĝi povas manipuli informon novmaniere, kaj tiel aperas nova informa teorio.

## Vidu ankaŭ 
* Vikilibro pri Kvantumkomputiko

Kategorio:Komputilo
Oblikvo

eta|maldekstra|80px|Oblikvo

**Oblikvo** aŭ **Oblikva frakcistreko** estas la signo **/** (kodita per 47 en Askio). Laŭ PIV ĝi estas **suprenstreko**.

Ĝi simbolas dividooperacion (precipe la reelan), disigas la partojn de dosiernoma vojprefikso en Unikso kaj sekve, en URL-oj (http:**//** ...).

## Noto pri la elektita termino 
«Dividstreko» konfuzeblus kun streketo, «dividsigno» estas ÷.

## Vidu ankaŭ 
* Deklivo

## Eksteraj ligiloj 
* Oblikvo en Komputada Leksikono

Kategorio:Interpunkcio
Kategorio:Matematikaj simboloj
Libera Demokratia Partio

La **Libera Demokrata Partio** (*Freie Demokratische Partei*, mallonge **FDP**) estas liberala partio en Germanio. Ĝi fondiĝis la 11-an de decembro 1948 en Heppenheim, kunligante variajn liberalajn partiojn el diversaj germanoj landoj kun parte pli ol centjara historio. FDP estis dum entute 46 jaroj (en koalicioj kun CDU aŭ SPD) unu el la regantaj partioj en Germanio, laste (sen interrompo) de 1969 ĝis 1998, kaj ankoraŭ de 2009 ĝis 2013. La iamaj federaciaj ministroj pri eksteraj aferoj Walter Scheel, Hans-Dietrich Genscher, Klaus Kinkel kaj Guido Westerwelle membriĝis en FDP.

Du prezidentoj de Germanio, Theodor Heuss kaj Walter Scheel, estis anoj de FDP.

La ĉefaj celoj de FDP estas la progresigo de la ekonomio i.a. per malaltigo de impostoj, simpligo de la imposta sistemo, privatigoj kaj malpliigo de subvencioj, kaj la protekto de la civilaj rajtoj. En Turingio gravas partie Thomas Kemmerich.

## Partiestroj 
* 1948–1949: Theodor Heuss
* 1949–1954: Franz Blücher
* 1954–1957: Thomas Dehler
* 1957–1960: Reinhold Maier
* 1960–1968: Erich Mende
* 1968–1974: Walter Scheel
* 1974–1985: Hans-Dietrich Genscher
* 1985–1988: Martin Bangemann
* 1988–1993: Otto Graf Lambsdorff
* 1993–1995: Klaus Kinkel
* 1995–2001: Wolfgang Gerhardt
* 2001–2011: Guido Westerwelle
* 2011–2013: Philipp Rösler
* ekde 2013: Christian Lindner

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Vidu ankaŭ 
* ALEUS
* Friedrich Naumann, nomdonanto de la FDP-fondaĵo *Friedrich-Naumann-Stiftung* 

Kategorio:Liberalaj partioj
FDP

**FDP** havas plurajn signifojn: 

***FDP** estas la mallongigo por Freie Demokratische Partei (Libera Demokrata Partio) en Germanio.

***FDP** estas la mallongigo por Freisinning-Demokratische Partei (Radikal-Demokrata Partio de Svislando) en Svislando
Deklivo

[eta|Deklivo en [Krimeo.]]
**Deklivo** estas formo de reliefo produktita de la erozio en tiuj partoj kie la tereno de sedimento havas tavolojn iom klinaj. Tiuj montras du flankojn: nome antaŭa taluso kaj en la mala direkto deklivodorso de malplia deklivo kongrua kun la klino de la deklivo.

**Deklivo** estas fundamenta vorto, kiu laŭ PIV egalas al *Ne horizontala supraĵo de grundo, vojo, planko k.a*. Pli teknike estus transversa deklivo (en vojkurbo, altigo de la ŝoseo al la ekstera flanko —al la granda cirklo— por faciligi la venkon super la centrifuga forto k la defluon de la surfacakvo).

Laŭ Francisko Azorín **Deklivo** estas *Angulo de vojo, tereno kun nivellinio.* Kaj li indikas etimologion el la latina *declivis*, el *de + clivis* (de + klino). Li aldonas teknikajn terminojn kiel laŭlonga deklivo, laŭlarĝa deklivo, transversa deklivo.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kliniteco (geologio)
* Retroklino

Kategorio:Erozio
Kategorio:Geologio
Kategorio:Geomorfologio
Kategorio:Geografio
Kategorio:Fundamentaj vortoj
Kristan-Sociala Unio en Bavario

**Christlich-Soziale Union in Bayern** (*Kristan-Sociala Unio en Bavario*, mallonge **CSU**; ) estas kristana, konservativa partio en la germana federacia lando Bavario. Sur nivelo de la germana ŝtato ĝi formas komunan frakcion kun sia frata partio CDU.

## Partiestroj 
* 1945–1949: Josef Müller
* 1949–1955: Hans Ehard
* 1955–1961: Hanns Seidel
* 1961–1988: Franz Josef Strauß
* 1988–1999: Theo Waigel
* 1999–2007: Edmund Stoiber
* 2007–2008: Erwin Huber
* 2008–2019: Horst Seehofer
* ekde 2019: Markus Söder

Kategorio:Konservativaj partioj en Eŭropo
Tripunkto

**Tripunkto** estas marko de interpunkcio (…), montranta,

# ke la senco de la frazo ne estas komplete esprimita,
# ke vorto estas nekompleta.

Antaŭ tripunkto oni ne metas spaceton, se vorto estas interrompita (ekzemple: Fermu vian f...!) ĉar, samekiel apostrofo, ĝi anstataŭas literojn, do apartenas al la vorto interrompita.
Ĉe fino de frazo ne komplete esprimita, ĝi estas antaŭita de spaceto aŭ ne, depende de la tipografiaj modoj (aŭ reguloj) kiu varias laŭ la landoj. Kiam antaŭita de spaceto, tiu spaceto estu "nedisigebla", tiel ke la tripunkto ne risku troviĝi ĉe komenco de linio.

En bona tipografio tripunkto aspektas iom alie ol tri sinsekvaj punktoj. Unikode la tripunkto havas la kodonon 16u2026.

## Vidu ankaŭ 
* Trilanda punkto

## Eksteraj ligiloj 
* Tripunkto en Komputada Leksikono

Kategorio:Interpunkcio
Tildo

**Tildo** estas signo en la formo de ondolinio (**~**). Ĝi estas uzata kaj aparte kaj kiel diakrita signo, kaj aldonata super litero. En naturscienco ĝi ankaŭ estas uzata kiel memstara simbolo.

En unikodo la tildo havas du kodojn. La signo ~ kun kodo 126 (deksesume 0x7e) estas por aparta uzo (ĉi-tiu signo apartenas ankaŭ al askio). La diakrita signo (&nbsp;&nbsp;&nbsp;̃&nbsp;) estas kun kodo 771 (deksesume 0x303), laŭdifine ĝi kombiniĝas kun la antaŭa litero.

## Uzado kiel diakrita signo 
Literoj kun tildo kiel diakrita signo: Ã ã Ẽ ẽ Ĩ ĩ Õ õ Ũ ũ Ñ ñ Ṽ ṽ .

La nomo tildo devenas de 'titilus' en la latina lingvo. Ĝi originale estis malgranda **n** post litero: nn > n~ > ñ; an > a~ > ã, ktp.

En la portugala lingvo la tildo estas uzata por la vokaloj /ã/ kaj /õ/, tio estas, ĝi taŭgas por nazaligi la sonon de la vokaloj A kaj O.
En la hispana lingvo oni ĝin uzas por esprimi la sonon **nj** (per ñ).

Ankaŭ en la bretona, eŭska, estona kaj la vjetnama oni uzas la tildon.

* En matematiko, **litero O kun tildo Õ** estas la simbolo uzata por priskribi asimptotan baron por la grandeco de funkcio per la alia, kutime pli simpla, funkcio.

### Portugallingve 
La tildo krom fonologian, havas morfologian funkcion. La ~ estas ĉiam morfologie ekvivalenta al "n", sekve, en derivo, oni devas ŝanĝi tildon al "n": Pão (pano)> PaNificadora (panfarejo); cão (hundo)> caNil (hundejo); mão (mano)> maNual (mana); são (sana)> saNar (sanigi); lã (lano)> laNoso (lanoza).

## Uzado kiel aparta signo 
En logiko, en bulea algebro tildo estas uzata por operacio de logika neo. Do por iu *p*, *~p* estas *ne p*.

En kelkaj programlingvoj (C, C++, Java , Python), *~p* estas laŭbita logika neo de *p*.

En matematiko la tildo estas uzata por priskribo de proksimuma egalo: *a ~ b*.

En elektrotekniko tildo estas uzata por priskribi, ke tensio aŭ kurento estas alterna, ekzemple ~230 V.

En ŝeloj de unikso-similaj sistemoj tildo estadas uzata por priskribi hejmajn dosierujojn (kutime, sed ne nepre
de speco /home/*nomo*). Do, ~janedoe estas ekzemple /home/janedoe. (Vidu ankaŭ en norma hierarkio de dosierujoj en Unikso.)

En interreto tildo estadas uzata en nomoj de personaj retejoj, situantaj en servilo. Ekzemple  estas retejo de uzanto .

Kategorio:Diakritaj signoj
Kategorio:Interpunkcio
Aub

**Aub** estas urba komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Würzburg kaj en la distriktaro Malsupra Frankonio de la federacia lando Bavario. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn. Samtempe la komunumo estas la administra centro de komunumaro, nomata *Verwaltungsgemeinschaft Aub*.

eta|maldekstra|400ra|kastelo kaj kirka turo malantaŭ la remparo

Kategorio:Distrikto Würzburg
Kategorio:Urboj de Bavario
Alejandro Casona

**Alejandro Rodríguez Álvarez**, pli konata kiel **Alejandro Casona** [aleĤANdro kaSOna] (Besullo - Cangas del Narcea, Asturio, 1903 - Madrido, 1965) estis hispana verkisto.

## Vivo 
Li studis en universitatoj de Oviedo kaj Murcia, kie li ankaŭ kunlaboris kun la teatra grupo *Misiones Pedagógicas* (Pedagogiaj misioj). Tiu agademo propra de universitatanoj kulturemaj kaj malavaraj aperos en kelkaj el liaj verkoj. Pro la Hispana Intercivitana Milito li ekziliiĝis al Argentino en 1937. Tie estis la ununura loko kie sufiĉe ampleksa hispana kaj hispanlingva komunumoj permesis lin dediĉi sin al teatro. Tie li restis ĝis 1963, kiam li translokiĝis al Madrido, kie mortiĝos du jarojn poste.

## Kelkaj verkoj 
Jam de antaŭ la ekzilo *Nuestra Natacha* (Nia Nataĉa, 1936) prezentas rolulon, ne hazarde virinan, kiu luktas por atingi plibonigitan mondon; ankaŭ nehazarde la ĉefrolulo estas kuracistino. Tio simbolas la lukton de la kleraj tavoloj por la Hispana Respubliko.
La plej konata eco de la teatraĵoj de Casona estas la simbolismo. Eble la plej ludata verko estas *La dama del alba* (La damo de mateniĝo, 1944), kie malriĉa familio, forlasita de patrino, vidas sin helpata de nova virino kaj edzino. Tamen la antaŭa revenas kaj tragedio alproksimiĝas. Vere la anstataŭanta virino estas la morto, la damo kiu aperas ĉe mateniĝo.

## Verkaro 
* La sirena varada
* Otra vez el diablo (1935)
* Nuestra Natacha (1936)
* Prohibido suicidarse en primavera (1937)
* Las tres perfectas casadas (1941)
* La dama del alba (1944)
* La barca sin pescador (1945)
* Los árboles mueren de pie (1949)
* La llave en el desván (1951)
* Siete gritos en el mar (1952)
* La tercera palabra (1953)
* Corona de amor y muerte (1955)
* Carta de una desconocida
* La casa de los siete balcones
* Tres diamantes y una mujer
* El caballero de las espuelas de oro (1964)

## Eksteraj ligiloj 
* Otra vez el diablo. www.alejandro-casona.com (Spanish, English)

Kategorio:Hispanaj verkistoj
Kategorio:Hispanaj dramaturgoj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento
Kategorio:Hispanaj ekzilitoj
Peloponezo

**Peloponezo** (greke Πελοπόννησος, do *Pelopónisos*, malnovgreka prononco *Pelopónnēsos*) estas duoninsulo en la sudo de Grekio. Ĝi estas ankaŭ administra regiono de Grekio kiu havas kvin provincojn kaj ampleksas proksimume unu milionon da loĝantoj, tamen la administra regiono ne ampleksas la tutan duoninsulon.

## Insulo aŭ duoninsulo? 
De la kontinento Peloponezo atingeblas per malvasta istmo proksimume 6,3 kilometrojn larĝa, la istmo de Korinto. Dum la jaro 1893 tiu istmo tratranĉiĝis per la *kanalo de Korinto*. Tamen Peloponezo ne estas insulo, ĉar la kanalo estas artefarita konstruaĵo. Ekde la jaro 2004 Peloponezo ligiĝas al la kontinento per granda ponto inter la lokoj *Rio* kaj *Antirio*.

## Geografio 
eta|maldekstra|250px|Midea
Peloponezo estas la plej suda parto de la duoninsulo Balkano kaj tiu parto de ĝi, kiun plej ĉirkaŭas la Mediteranea Maro. La plej suda punkto de Peloponezo estas *Kabo Malea*. Oriente ĝin limigas la Egea Maro kaj okcidente la Ionia Maro.

El geologia vidpunkto, Peloponezo origine estis insulo, sed dum la jarmiloj pro la geologia movo norden de Afriko kaj la subkontinento Arabio ĝi premiĝis pli kaj pli norden, al la kontinenta parto de Grekio. Videblaj spuroj de tio estas la multaj, geologie relative novaj, montaroj de la preskaŭinsulo.

## Iom da historio 
La *Peloponeza Milito* estis granda milita periodo dum la 5-a jarcento a.K., en kiu interbatalis la urboŝtatoj Ateno kaj Sparto de antikva Grekio preskaŭ ĝis plena elĉerpiĝo.

### Konataj antikvaj lokoj 
* Mikeno
* Olimpio (sankejo de la dio Zeŭso, tie okazis la Olimpiaj ludoj de la antikva epoko)
* Tirinso
* Sikiono
* Sparto
* Epidaŭro
* Korinto

### Posta historio 
Moreja despotlando estis despotlando en la Bizanca Imperio. Ĝi estis fondita meze de la 14a jarcento en la duoninsulo Peloponezo. Ĉefurbo estis Mistra.

## Vidu ankaŭ 
* Insuloj (regiona unuo)
* Kabo Malea
* Moreo
Gârda de Sus

**Gârda de Sus** [gırda de sus] (hungare: **Felsőgirda**) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Câmpeni. En 2002 ĝi havis 1 861 loĝantojn (rumanoj). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torda-Aranyos vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba
Fântânele

**Fântânele** [fıntınele] (hungare: **Angyalkút**, germane: **Engelsbrunn**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Arad.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 702 loĝantojn (germanoj), en 1992 2 186 (rumanoj, 14 % da hungaroj). 

## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1457. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Temes).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* Gyöngyi Péterffy, edzo de *Pénzes* (n. 23-a de junio 1937): poetino, instruistino
* Josef Zauner estis germana instruisto, librovendisto kaj esperantisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Fantanele jud Arad.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Arad
Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Apateu

**Apateu** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Apateu (Arad) estas vilaĝo en Distrikto Arad.
*Apateu (Nojorid) estas vilaĝo en Distrikto Bihor.
*Apateu (Culciu Mare) estas vilaĝo en Distrikto Satu Mare.
Bata (Arad)

**Bata** (hungare: **Batta**) estas komunumo en Rumanio oriente de Arad. En 1910 ĝi havis 1 629 loĝantojn (rumanoj), en 1956 1 135 1992 477. Ĝia unua mencio estas en 1367. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Krassó-Szörény vármegye*).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest. 
## Renomaj personoj 
*Iulia Simu (*12-a de decembro 1900 - ?): pentristino, gravuristino.
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Batta

**Batta** estas la familia nomo de
* József Batta (1900–1938), hungara esperantisto.

**Batta** krome estas la hungara nomo de
* Bata (Arad), komunumo en Rumanio.
Primara

**Primara** estas:

# La unua en iu grupo aŭ serio; ekzemple primara prizorga kuracisto (ne-hospitala kuracisto).
# Kio estas antaŭ aliaj. 
# Baza aŭ fundamenta elemento; kio estas ne plu-simpligebla.
# Apartenanta al la induktanta cirkvito en transformilo.

## Vidu ankaŭ
* Unu
* Primara idealo
* Primara koloro
* Primara prizorga kuracisto : kuracistoj kiuj ne laboras en la hospitaloj, sed sendan pacientojn al ĝi kian la problemo estas komplika.
* Primus inter pares.
Bârsa (Arad)

**Bârsa (Arad)]** [bırsa] (hungare: **Barza**) estas komunumo en Rumanio okcidente de Sebiş. En 1910 ĝi havis 1 460 loĝantojn (germanoj), en 1992 1 077 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1489. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye). Estas rumana popolarta centro, popolpotorado. Administre al ĝi apartenas Aldești, Hodiș kaj Voivodeni. 

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Barza

**Barza** havas diversajn signifojn:

***Bârza (Topleț)** estas vilaĝo en distrikto Caraș-Severin en Rumanio.
***Bârza (Sânger)** estas vilaĝo en distrikto Mureș en Rumanio.
***Barza** estas hungara nomo de komunumo Bârsa (Arad) en Rumanio okcidente de Sebiș.
Beliu

**Beliu **[belju] (hungare **Bél** estas komunumo en Rumanio nordoriente de Sebiş. En 1910 ĝi havis 2 198 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1956 2 222 (rumanoj, 10% hungaroj) kaj en 1992 1 999. Ĝia unua mencio estas en 1332 kiel ekleziejo. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Bihar vármegye).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Archiș

eta|La loko de la komunumo en Arad
**Archiș** [arkiŝ] (hungarlingve: **Bélárkos** [belarkoŝ]) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Arad. En 1910 ĝi havis 555 loĝantojn (rumanoj), en 1992 488 (rumanoj). Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1552. Dum la turka submetiĝo ĝi pereis. En 1773 ĝi estis loĝita de rumanoj. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Bihar vármegye*).

Al la komunumo apartenas, krom la sidejo, la vilaĝoj Bârzești, Groșeni kaj Nermiș.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Craiva (Arad)

**Craiva (Arad)** [krajva] (hungare: Bélkirálymező) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Sebiş.

En 1910 ĝi havis 582 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 636 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1315. Ĝia hungara loĝantaro dum la turka submetiĝo pereis. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Bihar vármegye).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Hășmaș (Arad)

**Hășmaș** [həŝmaŝ] (hungare: **Bélhagymás**) estas komunumo en Rumanio orientnordoriente de Sebiș. Administre la komunumo konsistas el Agrișu Mic, Botfei, Clit, Comănești (Arad), Hășmaș kaj Urvișu de Beliu.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 851 loĝantojn (rumanoj), en 1992 583 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua dokumenta mencio estas en 1588. Ĝi estis rumana vilaĝo. Dum la turka submetiĝo ĝi senhomiĝis. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Bihar vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Bocsig

**Bocsig** [boksig] (hungare:**Bokszeg**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Arad. En 1910 ĝi havis 2 679 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 2 580 (rumanoj, 5% hungaroj ). Ĝia unua mencio estas en 1553. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye).

## Fonto 
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Cermei

**Cermei** [ĉermej] (jen rumane, hungare **Csermő**, germane **Tschermei**) estas komunumo en Rumanio norde de Ineu. 

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 4 060 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj), en 1992 2 046 (rumanoj, 15% hungaroj). 

## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1229. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Arad*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
*Zoltán Bitay (*6-a de decembro 1931): pentristo, grafikisto.
*József Klein (30-a de januaro 1896 - deportite ?, ? 1945): pentristo.
*Emil Vitroel (*8-a de julio 1929): skulptisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Dieci

**Dieci** [dieĉ] (hungare: **Décse** [de:ĉe], Diécs) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sebiș. Administre apartenas al ĝi Cociuba.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 293 loĝantojn (rumanoj), en 1992 880 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1619. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj homoj 
* Alexandru Popp (Sándor Papp) (27-a de majo 1868 – Lugoj, 10-a de marto 1949) pentristo, grafikisto

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 200 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Dezna

**Dezna** () estas komunumo en Rumanio orient-nordoriente de Sebiş. En 1910 ĝi havis 1 140 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 975 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1318. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye). Administre apartenas al ĝi Buhani, Laz, Neagra, Slatina de Criş.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Naskiĝdomo

**Naskiĝdomo** estas aparta domo, kie homoj naskiĝis antaŭ la disvastiĝo de naskoj en malsanulejoj. La naskiĝdomo de gravaj personoj iĝas ofte memormuzeo, tiel servante ofte kiel sola turisma allogaĵo en apenaŭ konataj vilaĝoj. Jen kelkaj gravaj naskiĝdomoj de famaj, gravaj homoj:

* Naskiĝdomo de Zamenhof
* Naskiĝdomo de reĝo Matiaso la 1-a

## Vidu ankaŭ 
* Akuŝisto
* Gravedeco
* Hejma nasko

Kategorio:Obstetriko
Kategorio:Malsanulejoj
Dorgoș

**Dorgoș** [dorgoŝ] (hungare: **Dorgos**, historie ankaŭ germane **Dorkosch**) estas vilaĝo (iam komunumo) en Rumanio oriente de Arad administracie apartenanta al la komunumo Ususău. En 1910 ĝi havis 661 loĝantojn (rumanoj), en 1992 — 244 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas el 1717. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Temes vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Arad
Eterna flamo

eta|228px|
**Eterna flamo** estas konstante brulanta flamo omaĝe al iu homo aŭ evento, ĝi ornamas multajn monumentojn en la mondo. Kutime la flamo brulas pro la alkondukita gaso. Kredeble, plej amase eternaj flamoj estis uzataj en Sovetunio por omaĝi mortintoj dum la Dua mondmilito — preskaŭ en ĉiu urbo, eĉ malgranda, troveblas sia eterna flamo ĉe monumento al la mortintoj.

Unu el la plej konataj eternaj flamoj en la mondo estas la flamo ĉe Triumfa Arko de Parizo, brulanta senĉese ekde 1921 por omaĝi la mortintojn en la Unua mondmilito.

Kategorio:Monumentoj
Nenombro

eta|Ekzemplo de NaN kiel eraro en vetera retejo.
**Nenombro** estas speciala kodo, uzata en komputiko por priskribi rezulton de komputado kiu ne estas nombro. Ekzemple ĝi povas aperi pro kalkulo de 0/0.

**NaN** (el la anglalingva '''') estas simbolo de nenombro en multaj programlingvoj.

Ĝenerale uzado de nenombroj multe dependas de uzata procesoro kaj de elektitaj opcioj de komputado.

Nenombro estas aŭ laŭta aŭ mallaŭta. La laŭta igas halton de la daŭra kalkulado se ĝi estas argumento de iu operacio. La mallaŭta ebligas kontinuon de kalkulado, kutime produktante novajn nenombrojn.

Nenombro estas ne pozitiva nek negativa nek nula. Tipe, komparo kun nenombro estas ĉiam malvera; nenombro eĉ ne egalas sin mem.

Nenombroj kutime povas aperi dum uzado de glitkomo. Dum kalkulado kun entjeraj variabloj nenombroj ne estas uzataj, ĉar ĉiu kodo, reprezentata per iu kombino de la donita kvanto de bitoj, signifas iun entjeron (ekzemple −32768 … 32767 por 16-bitaj nombroj), kaj mankas superfluaj kodoj por reprezenti nenombron.

Nenombro ĝenerale ne estas la sama kiel malfinio.

Kategorio:Nombroj
Kategorio:Komputiko
IRC

La tri-litera kombinaĵo **IRC** povas esti:

***IRC**, tujmesaĝa protokolo, vidu interreta relajsa babilo
***IRC**, internacia revena kupono
Tom Lanoye

eta|Tom Lanoye
**Tom Emiel Gerardine Aloïs Lanoye** (naskiĝis en Sint-Niklaas la ) estas flandra verkisto. Li laboras en Antverpeno kaj en Kaburbo.

Lanoye komencis kiel poeto laŭ la stilo de John Cooper Clarke. Kune kun James Bordello li ekde 1981 prezentis siajn verkojn neanoncite en studentaj trinkejoj de la urbo Gento kaj fine de la sama jaro li prezentis sin en la *Nokto de la poezio* en Utreĥto. Kun la sama vervo li eldonis proprakoste kelkajn libretojn kaj li verkis polemikajn tekstojn por la gazetoj *De Zwijger*, *Propria Cures* kaj *Humo*.

En 1986 aperis lia rakontaro *Een slagerszoon met een brilletje* (Buĉista filo kun okulvitretoj). Tio kaŭzis lian renomon ĉe la granda publiko. Lia famo pligrandiĝis per pluaj opini-artikoloj en *Humo*, per lia adapto de War of the Roses de Shakespeare kaj per *Monstertrilogie* (Monstra trilogio), satiro pri lia amata Flandrio.

Lanoye iĝis la unua "urba poeto" de Antverpeno. Lia kompleta verkaro kiel urba poeto (poemoj, sed ankaŭ paroladoj) estis eldonita en aprilo 2005 sub la titolo *Stadsgedichten* (Urbaj poemoj).

## Bibliografio 
* 1983 - *De glazen klomp* (poezio)
* 1983 - *Rozegeur en Maneschijn* (eseoj)
* 1984 - *In de piste* (poezio)
* 1984 - *Bagger* (poezio)
* 1985 - *Een slagerszoon met een brilletje* (rakontoj)
* 1986 - *Het cirkus van de slechte smaak* (kritikoj)
* 1988 - *Alles moet weg* (romano)
* 1989 - *Vroeger was ik beter* (eseoj)
* 1989 - *De Canadese Muur* (teatraĵo, kune kun Herman Brusselmans)
* 1990 - *Hanestaart* (poezio)
* 1991 - *Kartonnen dozen* (romano)
* 1991 - *Komieken* (teatraĵo, laŭ *Comedians* de Trevor Griffiths)
* 1992 - *Doen!* (eseoj)
* 1993 - *De schoonheid van een total loss* (teatraĵo)
* 1994 - *Spek en bonen* (rakontoj)
* 1994 - *Onweer in de tropen* (teatraĵo)
* 1994 - *Maten en gewichten* (kritikoj)
* 1997 - *Het goddelijk monster* (romano)
* 1997 - *Ten oorlog* (teatraĵo, kune kun Luk Perceval; ses eroj laŭ *Wars of the Roses* de Shakespeare. En Germanio ili estis prezentitaj sub la nomo *Slachten!*)
* 1999 - *Zwarte Tranen* (romano, gajnis la premion *Gouden Uil* (Ora strigo) en 2000)
* 2001 - *Tekst & uitleg/Woorden met vleugels* (kritikoj)
* 2001 - *Mamma Medea* (teatraĵo, laŭ Eŭripido kaj Apolonio de Rodiso
* 2002 - *Niemands Land* (poezio)
* 2002 - *Boze Tongen* (romano, gajnis la premion *Gouden Uil* (Ora strigo) en 2003)
* 2003 - *Veldslag voor een man alleen* (teatraĵo)
* 2004 - *De Jossen* (teatraĵo)
* 2005 - *Stadsgedichten* (poezio kaj prelegoj)

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retpaĝaro
*  Paĝo pri la urba poeto de Antverpeno

Kategorio:Flandraj verkistoj
Kategorio:Flandraj poetoj
NAN

La vorto **NAN** aŭ **Nan** havas plurajn signifojn:
***NaN** estas simbolo de **ne nombro** en multaj programlingvoj.
***Nan** (en taja lingvo *น่าน*) estas provinco de Tajlando.
***Nan** estas urbo en Tajlando.
***Nan** estas rivero en Tajlando.

## Vidu ankaŭ 
***Nano** (apartigilo)
***nan** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Chu Tu-nan**
Internacia respondkupono

eta|Internacia respondkupono el la jaro 1978
**Internacia respondkupono** (mallongigite "irk" aŭ "IRC" en la aliaj lingvoj) estas kupono, kiu donas al ricevanto de internacia papera letero la eblon senpage sendi respondon al la sendinto.

Fizike internacia respondkupono estas papera slipeto kun priskribo en kelkaj lingvoj, diranta, ke ĉiu poŝtejo en ĉiu lando de Internacia Poŝta Unio devas anstataŭigi la kuponon per poŝtmarkoj, sufiĉaj por sendi internacian leteron (ne pli pezan ol 20 g) en ĉiun landon de Internacia Poŝta Unio.

En okazo de enlanda korespondado estas pli facile sendi en la letero koverton kun jam algluitaj poŝtmarkoj. Tamen en okazo de internacia korespondado ĉi tio ne taŭgas, ĉar diversaj landoj uzas diversajn poŝtmarkojn kaj aĉeti alilandajn poŝtmarkojn ĝenerale malfacilas.

Internaciaj respondkuponoj reale estas sufiĉe malofte uzataj. Aĉeti ilin kutime eblas nur en grandaj poŝtejoj (ekzemple centraj poŝtejoj de grandaj urboj). Iu poŝtejo povas rifuzi preni la kuponon kaj doni poŝtmarkojn simple pro tio, ke la poŝtistoj neniam antaŭe vidis ĉi tian kuponon kaj ne scias kion fari.

Internacia respondkupono kostas kutime pli multe ol internacia letero.

Internaciaj respondkuponoj reale estadas uzataj en amatora radio por peti QSL-karteton kaj por pagi malgrandajn sumojn internacie.

## Internaciaj respondkuponoj kaj UEA 
Dum multaj jardekoj UEA akceptis pagojn per internaciaj respondkuponoj. Ili estis simpla pagmaniero, kiam internaciaj monĝiroj per banko aŭ poŝtmandato estis malfacile fareblaj kaj subigitaj al diversaj limigoj aŭ eĉ ne permesitaj al privatuloj. Lastatempe ilia uzado maloftiĝis, ĉar internaciaj pagoj fariĝis pli facilaj danke al la forigo aŭ mildigo de limigoj kaj pro disvastiĝo de kreditkartoj kaj de retaj pagmanieroj kiel ekz. PayPal. En 1997 UEA ankoraŭ ricevis 1652 respondkuponojn sed en 2007 nur 43, t.e. 2,6% de la nombro dek jarojn pli frue.

Antaŭe la Centra Oficejo de UEA povis facile ŝanĝi la kuponojn en poŝtmarkojn en sia kutima poŝtejo, preskaŭ vid-al-vide al la CO trans la strato. Nuntempe la poŝtejo ne plu akceptas ilin, kaj en 2008 nur per escepta aranĝo la poŝta entrepreno TNT konsentis akcepti de UEA, por la lasta fojo, kvanton da kuponoj. Ankaŭ en multaj aliaj landoj internaciaj respondkuponoj ne plu estas vendataj nek akceptataj de la poŝto. Antaŭe ili ankaŭ havis senliman validecon, sed jam de kelkaj jaroj ili validas nur ĝis la dato presita sur ili. Parto de la kuponoj, kiujn UEA lastatempe ricevis de siaj membroj kaj klientoj, estis jam senvaloraj. Evidente ili cirkulis inter pluraj homoj, kaj neniu rimarkis, ke ilia valideco estis tempe limigita.

Pro la priskribita evoluo UEA ne plu akceptas internaciajn respondkuponojn kiel pagilojn por kotizoj aŭ servoj nek por aldoni bonhavon al UEA-kontoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Internaciaj respondkuponoj: ĉu fino alproksimiĝas? (artikolo de Roland Rotsaert en *Monato*)
* 

## Vidu ankaŭ 
* Respondkupono de UEA
* Esperantismo kaj mono

Kategorio:Poŝto
Sirinksa

[eta|dekstra|200ra|[Pajno kaj Sirinksa, far Nicolas Poussin (1637)]]
**Sirinksa**, laŭ la greka mitologio estas nimfo, filino de la rivero Ladono, amatino de la dio Pajno. Sub persekutado de la amorema dio, la nimfo estis transformita de sia patro en kanarbedo kies ŝalmoj estis kunigitaj de la dio kiu elfaris blovmuzikilon ankaŭ nomatan pajnoŝalmo aŭ sirinkso omaĝe al la nimfo.

Kategorio:Riveroj
Organkomerco

**Organkomerco** signifas en ĉiutaga parolo tiun **kontraŭleĝan** komercon kun homaj korpoorganoj de vivantaj personoj. Ĝi celas organtransplantadon, ĉefe de renoj. Inter certaj kondiĉoj ekzistas ankaŭ komercado kun organoj de mortintoj, sed tio okazas plej ofte laŭleĝe, laŭ leĝoj, reguloj (komp. organbanko).

Male al la permesita organdonacado al parencoj aŭ proksimuloj, la kontraŭpreza donaco estas tute malpermesita en landoj de EU kaj en Usono, sed ekzistas similaj reguloj en la landoj de la tria mondo. 

En la 1980-aj jaroj aperis manko je organoj, kiu instigis mafion, la nigran komercadon de la organoj. Oni atendas 3 jarojn nun en 2006 je nova reno en Eŭropo.

Ofte okazas, ke mizeruloj de la malriĉaj landoj vendas sian renon (unu el la du) kontraŭ  - por ili - relative bona prezo. La ekstraprofiton enpoŝigas la perantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Quellensammlung von Roberto Rotondo
* organkomerco en Haitio
* organkomerco en Mozambiko
* Organschmugglerring
* Nieren für Brot - Organhandel in Brasilien
* la monda organkomerco 

Kategorio:Transplantada medicino
Kategorio:Krimoj
Kategorio:Puna juro
Naskiĝdomo de reĝo Matiaso la 1-a

**Naskiĝdomo de reĝo Matiaso** (la 1-a) estas la plej malnova etaĝa domo de Kolozsvár, nuntempe ejo por la *Belarta Altlernejo Ioan Andreescu*.

La domo estis posedaĵo de la riĉa vinber-mastruma bienulo Méhfi Jakab en la 1440-aj jaroj, ofte gastis ĉe li Erzsébet Szilágyi.

## Historio 
* 1443, la 23-an de marto (laŭ memortabulo, la 27-an de marto): naskiĝis Matiaso Hunyadi
* 1467, la 28-an de septembro: reĝo Matiaso liberigis la domon el ĉiu impostdevo. Tio estis tia privilegio, kiu igis tre valora la domon kaj helpis la preskaŭ senŝanĝan konservon.
* ĉ. 1740: la heredentoj vendis la domon al la urbo, post tio ĝi estis provizora tranoktejo de kaptitoj kaj eĉ militara hospitalo.
* 1887: Francisko Jozefo la 1-a donis subvencion por almeti memortabulon
* 1889, la 2-an de septembro: kun partopreno de Mór Jókai kaj Balázs Orbán, oni lokigis bronzan memortabulon; ĝin planis Lajos Pákey kaj efektivigis György Zala
* 1902, la 12-an de oktobro: malfermiĝas la ortografia muzeo de la hungara *Erdélyi Kárpát-Egyesület* (Karpat-Societo de Transilvanio)
* 1921, la 1-an de marto: la urba (rumana) konsilantaro demetigas la hungarlingvan bronzan memortabulon
* 1925, 11-an de oktobro: en du ĉambroj malfermiĝas la Tutlanda Historia kaj Relikvia Muzeo
* 1940, restaŭrado laŭ planoj de Károly Kós
* 1945–1948: funkciis en la domo la Kolegio Zsigmond Móricz, por helpi lernadon de malriĉaj junuloj
* 1948, la 1-an de julio, la urba estraro prunti la domon por du jaroj al Universitato Bolyai

## Eksteraj ligiloj 
* Bildo 1
* Bildo 2 

Kategorio:Konstruaĵoj en Kluĵo
Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch

**Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch** (, ▶), mallonge **Llanfairpwllgwyngyll,** estas vilaĝo en insulo Môn (*Anglesey*) en Kimrio.

Per siaj 58 literoj ĝi estas taksita la plej longa loknomo de Eŭropo kaj la trie plej longa de la mondo. (Tamen laŭ kimra vidpunkto ĝi nur enhavas 51 literojn, ĉar *LL* kaj *CH* estas unuopaj literoj en la kimra alfabeto.)
Multaj turistoj vojaĝas al la vilaĝo por fotiĝi antaŭ la ŝildo de la trajnstacio.

eta|La ŝildo ĉe la trajnstacio ankaŭ montras proksimuman prononcon de la nomo por anglalingvanoj

*Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch* estas nomo neoficiala. Oficiale la loko nomiĝas Llanfairpwllgwyngyll (20 literoj; kimralfabete 17 literoj). Tiun ĉi nomon oni mallongigas kiel "Llanfairpwll" (kimralingve), "Llanfair PG" (Anglalingve) aŭ simple "Llanfair".

## Signifo 
eta|Kirko de Sankta Maria

La nomo estas longa kunmetaĵo de kimraj vortoj. La kimra lingvo havas tiun trajton, ke kaj adjektivoj kaj posedantoj postsekvas la ĉefan substantivon, kio ebligas ĝuste tiajn ĉi nomojn. (*Llyfr mawr* "granda libro", *llyfr Tom* "la libro de Tom".) *Llan Fair* signifas "La kirkon de Mair (Maria)". La tutan nomon oni povas traduki pli-malpli jene:
"La kirko de (Sankta) Maria en la kavaĵo de la blanka avelujo ĉe la kirlo rapida kaj la kirko de (Sankta) Tysilio de la kaverno ruĝa"

## Eksteraj ligiloj 
* La vilaĝa hejmpaĝo, kiu troviĝas en *Guinness-libro de rekordoj* de 2002 kiel la monde plej longa nomo de retejo
* Kanto, kiu instruas prononci la nomon de la vilaĝo ĉe Youtube.com; se vi ne komprenas la anglan parton, tio ne gravas, la celo estas ekzerci sin pri la loknomo kimra mem!

Kategorio:Vilaĝoj de Kimrio
Kategorio:Plej longaj vortoj
Arieșeni

: ***Lepus** alidirektas ĉi tien. Por la genro de mamuloj, vidu **Leporo**.*

**Arieșeni** [arieŝenj] ( [lepuŝ] aŭ *Aranyoslepus*) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de la komunumo Câmpeni. En 2002 ĝi havis 1 921 loĝantojn (rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Torda-Aranyos vármegye*).

Arieșeni konsistas el 18 vilaĝoj. Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1909 sub la nomo Lăpuș, sed ĝi ekzistis jam konsiderinde antaŭe. Komence la vilaĝo apartenis al la iama komunumo *Râul Mare*, nun Albac.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Alba
* Administracia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

Kategorio:Komunumoj de Rumanio
Kategorio:Komunumoj de distrikto Alba
Vilao Winter

**Villo** aŭ **Vilao Winter** estas konstruaĵo proksime al Cofete sur la okcidenta bordo de duoninsulo Jandía de Kanaria insulo Fuerteventura, apartenanta al Hispanio.

La villo estas nomata post iama posedanto, la germana inĝeniero Gustav Winter (naskiĝis 1893, Schwarzwald).

La domo estis konstruita en 1946 kaj havas du etaĝojn, turon en la nordorienta direkto kaj vinkelon.

Gustav Winter laboris ekde 1915 en Hispanio kaj partoprenis en projektoj sur Gran Canaria kaj Fuerteventura. Oni poste spekulis celon de la vilao al:

* sekreta submarŝipa bunkro dum la dua mondmilito ĉe Cofete de Fuerteventura.
* Helpo de naziaj krimuloj fuĝi al Sud-Ameriko post fino de la dua mondmilito.

Tiuj spekuladoj pruviĝis senbazaj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.villawinter.de
* http://www.villawinter.com

Kategorio:Fuerteventuro
Kategorio:Kanarioj
Giorgio Napolitano

**Giorgio NAPOLITANO**  (naskiĝis la 29-an de junio 1925 en Napolo - la 22-an de septembro 2023, en Romo) estis itala politikisto kaj Prezidento de la Itala Respubliko. Li estis la ununura kiu estis elektita por du oficperiodoj kiel prezidento.

Li estis elektita deputito unuafoje en 1953 en la sino de la tiama Itala Komunista Partio kaj estis plurfoje reelektita.

Inter 1969 kaj 1975, li okupiĝis ĉefe pri la kulturaj aferoj en la partio. Lia libro *Intervista sul PCI* ("Intervjuo pri la PCI") kun Eric Hobsbawm (1975) estis granda sukceso, kaj estis publikigita en pli ol 10 landoj.

De 1989 ĝis 1992 li estis deputito en la Eŭropa Parlamento, kaj poste estis prezidanto de la Ĉambro de Deputitaro de Italio. En 1996, Napolitano estis ministro de Internaj Aferoj en la registaro de Romano Prodi. Poste li estis denove parlamentano, en la nun nomata Partio de la Maldekstraj Demokratoj. La 23-an de septembro 2005 li estis nomumita dumviva senatano.

Li estis elektita kiel la 11-a Prezidento de la Respubliko la 10-an de majo 2006, kaj prenis oficon la 15-an de majo. En 2013, pro la persisto de la Demokrata Partio, de la Popolo de Libereco kaj de Civitana Elekto, li estis reelektita por nova oficperiodo. Tio estas la unua okazo en la itala respublika historio.

## Nomumita ĉefministroj 
* Romano Prodi, 
* Silvio Berlusconi, 
* Mario Monti, 
* Enrico Letta, 

Kategorio:Prezidantoj de Italio
Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Italio 1989-1994
Zemplén

La vorto **Zemplén** [zemple:n] povas rilati al

*hungara nomo de slovaka vilaĝo Zemplín
*Borsod-Abaúj-Zemplén nuna hungara departemento
*Zemplén (reĝa departemento), nun parto de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
*Montaro Zemplén (hungare: *Zempléni hegység*)
*Géza Zemplén hungara kemiisto
*Győző Zemplén hungara fizikisto, frato de Géza

## Vidu ankaŭ 
*Zemplínská Šírava lago en Slovakio proksime de Michalovce

La slovaka formo de Zemplén estas Zemplín.
Muhammad Abu Tajr

**Muhammad Hassan Abu Tajr** (naskiĝis en 1951, Umm Tuba, Orienta Jerusalemo) estas la dua plej grava gvidanto de la plaestina politika partio Hamas. Abu Tajr estis elektita en 2006 kiel reprezentanto de orienta Jerusalemo. 

Li apartenis al Fatah en la fruaj 1970-aj jaroj kaj al muslima frateco. Li plenumis ĉ. 25 jarojn en israelaj prizonoj, li liberiĝis en 2005. 

## Oranĝa barbo 
Lia plej okulfrapa persona propreco estas sia oranĝa barbo, kiun li akiras per natura kolorigaĵo henao.

Kategorio:Politikaj partioj
Turulung

**Turulung** - jen rumane,  [tUrterebeŝ],  - estas komunumo en Rumanio okcidente de Negrești-Oaș. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Drăgușeni kaj Turulung-Vii (*Kleinturterebesch*).

Laŭ ĝia suda rando fluas la rivero Tur.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 3 792 loĝantojn (hungaroj); en 1992 4 142 (rumanoj, 48&nbsp;% da hungaroj), en 2009 3 861.

En la censo de 2002 la 2&nbsp;431 loĝantoj de la vilaĝo deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

Ankaŭ en la komunumo plimultis la hungaroj (55,3&nbsp;%) kaj ilia lingvo (68,0&nbsp;%).

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1216. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Ugocsa).

## Renomaj homoj 
* Pál Reizer (Túrterebes, 6-a de januaro 1943 – Debreceno, 18-a de aprilo 2002: romkatolika episkopo (inter 1990 kaj 2002).
* Jenő Schönberger (18-a de junio 1959: romkatolika episkopo de Satmaro de 2003.
* János Bodnár (bibliotekisto), hungara instruisto, bibliotekisto.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Kálmán Kiss: *Túrterebes egyház- és iskolatörténete* (historio de ekleziejo kaj lernejo de Túrterebes), 2009.
* Kálmán Kiss: *Túrterebes földrajzi neveinek története* (toponomia historio de Túrterebes), 2014.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Dosiero: Turulung jud Satu Mare.svg|Situo en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Komunumoj de Rumanio