Antverpena lingvo

La **antverpena** estas regiona lingvo parolata ĉefe en la urbo Antverpeno kaj en la samnoma provinco. Ĝi havas tre fortajn komunajn trajtojn kun la germana lingvo. Ĝi apartenas al la brabantaj lingvoj, sed tamen estas tre klare distingebla de la aliaj brabantaj malaltfrankaj regionaj lingvoj (kiel la holanda kaj limburga lingvoj), pro parte alia gramatiko kaj prononcado. La antverpena, same kiel la limburga lingvo ne estas konsiderata dialekto de la nederlanda, ĉar ĝi ne estas ido de ĝi. Male, la nederlanda estas ido de kelkaj nun ankoraŭ vivantaj regionaj lingvoj. La antverpena havas 22 diversajn vokalojn kaj diftongojn, pli ol iu ajn alia okcident-eŭropa lingvo: a, aa, ae, e, ŝvao, ee, i, ie, o, oo, u, uu, ù, oe, ö, eu, au/ou, ei/ij, ui, eê, iê, oê.

## Vokaloj 
### a, aa kaj ae 
Ekzistas tri formoj de *a*: la mallonga *a*, la skandinavia *a* kaj la franca *a*. La mallonga *a* aperas en vortoj kiel *lamp* (eo: lampo; nl: lamp), *kat* (eo: kato; nl: kat) kaj *frak* (eo: jako; nl: jas). Ĝi estas prononcata kiel la franca vorto *à*. La skandinavia *a* troviĝas en la mezo de la nederlandaj *a* kaj *o* kaj aperas en vortoj kiel *baard* (eo: barbo; nl: baard), *maan* (eo: luno; nl: maan) kaj *traag* (eo: malrapida/malrapide; nl: traag). La franca *a* ne nur aperas en francdevenaj vortoj, sed ankaŭ en tipe antverpenaj kiel *waerm* (eo: varma/varme; nl: warm), *daense* (eo: danci; nl: dansen) kaj *Aentwaerpe* (eo: Antverpeno; nl: Antwerpen). Ĝi estas prononcata kiel la *a* en la franca vorto *gare*.

### e kaj ee 
Ankaŭ de la *e* ekzistas tri formoj: la mallonga, la longa kaj la ŝvao. La mallonga aperas ekzemple en la dua silabo de *ferket* (eo: forko; nl: vork) kaj estas prononcata kiel en la nederlanda vorto *bed*. Antaŭ la konsonanto *l* ĝi tamen similas pli al tre mallonga *ei* en la nederlanda vorto *ei*. La ŝvao aperas en la unua silabo de *ferket* kaj estas prononcata kiel en la nederlanda vorto *de*. La longa e estas tre simila al la nederlanda *ee*, ekzemple en *meer* (eo: lago; nl: meer) aŭ *speer* (eo: lanco; nl: speer).

### i kaj ie 
La mallonga *i* aperas en la vortoj *vis* (eo:fiŝo; nl: vis), *frit* (eo: frito: nl: friet) kaj *vrind* (eo: amiko; nl: vriend) kaj estas prononcata kiel la nederlanda *ie* en *lied,* sed multe pli mallonge. La longan *i* oni renkontas en la vortoj *bier* (eo: biero; nl: bier) kaj *vies* (eo: malpura; nl: vies) kaj estas pli fermita ol la nederlanda *ie* en *bier*.

### o kaj oo 
La mallonga *o* preskaŭ egalas en la nederlanda mallonga o. Ekzemploj: *mor* (eo: sed; nl: maar), *koffe* (eo: kaf; nl: koffie), *ik gon* (eo: mi iras; nl: ik ga). La longa *o* troviĝas inter la nederlandaj longa *o* kaj *ou*, simila al la sono de la angla vorto *low*: *school* (eo: lernejo; nl: school), *siroop* (eo: siropo; nl: stroop), *tore* (eo: turo; nl: toren).

### u kaj uu 
La mallonga u estas prononcata kiel en la franca vorto *vu* kaj aperas en vortoj kiel *zjust* (eo: ĝuste; nl: juist), *kus* (eo: kiso; nl: kus) kaj *mug* (eo: kulo; nl: mug). La longa u estas prononcata simile al la eu en la nederlanda deur. Ekzemple: *muug* (eo: laca; nl: moe), *vruug* (eo: frua; nl: vroeg) kaj *bruur* (eo: frato; nl: broer).

### oe kaj ù 
La longa sono *oe* estas prononcata kiel en la nederlanda *boer* aŭ en la germana *Ruhr*. Ekzemploj estas *knoesels* (eo: maleoloj; nl: enkels), *voete* (eo: piedoj; nl: voeten), *smoel* (eo: vizaĝo; nl: gezicht). La mallonga sono ù aperas en vortoj kiel *sùp* (eo: supo; nl: soep), *ùnger* (eo: malsato; nl: honger) kaj *ùp* (eo: sur; nl: op) kaj estas prononcata kiel en la germana *Suppe*.

### eu kaj ö 
La sono *eu* en la nederlanda ĉiam estas longa (*leuk*) aŭ tre longa (*deur*). En la antverpena estas nur mallonga kaj longa variaĵoj. Ekzemploj de la mallonga *eu*: *mörg* (eo: finkuirita; nl: gaar); *plöts* (eo: placo; nl: plein). Ekzemploj de la longa *eu*: *deur* (eo: pordo; nl: deur); *reuk* (eo: odoro; nl: reuk). La mallonga formo estas prononcata kiel en la germana *können*, la longa kiel en la franca *freule*.

### au kaj ou 
En la nederlanda *au* kaj *ou* estas diftongoj, en la antverpena ili estas vokaloj, kiuj tre similas al la sono de la germana *Mahl*. Ekzemploj: *kösvrou* (eo: purigistino; nl: werkster), *shauwele* (eo: babili; nl: babbelen), *lau* (eo: varmeta; nl: lauw).

## Diftongoj 
La antverpena konas 5 diftongojn:
* *ui*, prononcata kiel *oj* en Esperanto. Ekzemploj: *buite* (eo: ekstere; nl: buiten), *zuiver* (eo: pura; nl: zuiver)
* *ei* kaj *ij*, prononcataj kiel *aj* en Esperanto. Ekzemploj: *vijf* (eo: kvin; nl: vijf), *lawijt* (eo: bruo; n: lawaai), *ei* (eo: ovo; nl: ei)
* *eê* konsistas el la sono en la franca *père*, sekvata de ŝvao. Ekzemploj: *keês* (eo: fromaĝo; nl: kaas), *peêrd* (eo: ĉevalo; nl: paard)
* *iê* konsistas el la sono de la nederlanda *mier*, sekvata de ŝvao. Ekzemploj: *kiêr* (eo: fojo; nl: keer), *liêre* (eo: lerni; nl: leren)
* *oê* konsistas el la sono de la nederlanda *boer*, sekvata de ŝvao. Ekzemploj: *taloêr* (eo: telero; nl: bord), *doês* (eo: skatolo; nl: doos)

## Konsonantoj 
La plimulto de la konsonantoj sonas kiel en la nederlanda kaj germana lingvoj. Jen la plej gravaj esceptoj:
* La sono *h* ne ekzistas (*Ollant* signifas "Holando", *aend* estas la germana *Hand*, nederlanda *hand*) krom inter du vokaloj: geheuge (eo: memoro; nl: geheugen).
* La sono *n* plej ofte iĝas 'ng' **[η]** antaŭ la literoj -k, -t, -d, -s kaj -z: *twintig, vinde, vrind, mens, kont* sonas kiel [twingteg, vingde, vringt, mengs, kongt].

## Artikoloj 
Esperanto havas nur unu artikolon (*la*), la nederlanda havas tri: *de, het* kaj *een*. La antverpena havas ok, kvar
nedifinajn (*een, e, ne* kaj *nen*) kaj kvar difinajn (*de*, *den*, ''d' * kaj *et*).

### Difinaj artikoloj 
La **virgenra difina artikolo** (kiu rilatas al virgenraj substantivoj) estas *den* se la vorto, kiu sekvas, komenciĝas per vokalo, per b, d aŭ t (ekzemple *den ond, den boêr, den dief, den tore*) kaj *de* en ĉiuj aliaj okazoj (ekzemple *de man, de smoel, de frak*). La **ingenra difina artikolo** estas *d' * se la vorto, kiu sekvas, komenciĝas per vokalo (ekzemple *d'oma*) kaj *de* en ĉiuj aliaj okazoj (ekzemple *de bùrin, de vrou*). La sengenra difina vokalo estas ĉiam *et* (ekzemple *et biêst, et idool*). En pluralo la antverpena havas nur unu difinan artikolon, kiu identas al la ingenra difina artikolo (ekzemple *de tafels, d'arbeiders*).

### Nedifinaj artikoloj 
La **virgenra nedifina artikolo** (kiu rilatas al virgenraj substantivoj) estas *nen* se la vorto, kiu sekvas, komenciĝas per vokalo, per b, d aŭ t (ekzemple *nen ond, nen boêr, nen dief, nen tore*) kaj *ne* en ĉiuj aliaj okazoj (ekzemple *ne man, ne smoel, ne frak*). La **ingenra nedifina artikolo** estas ĉiam *een* (ekzemple *een kösvrou, een dochter*). La **sengenra nedifina artikolo** (kiu rilatas al sengenraj substantivoj) estas *een* se la vorto, kiu sekvas, komenciĝas per vokalo, per b, d aŭ t (ekzemple *een idool, een biêst, een doekske, een tafeltshe*) kaj *e* en ĉiuj aliaj okazoj (ekzemple *e vaereke, e maske, e fiêst*). En pluralo la antverpena ne havas nedifinan artikolon, same kiel ĉiuj aliaj ĝermanaj lingvoj.

## Umlaŭto 
Unu el la grandaj trajtoj de la antverpena estas la umlaŭto. En la nederlanda ĝi apenaŭ ekzistas, krom el kelkaj okazoj kiel *stad → steden, vallen - vellen*. En la germana ĝi estas tre ofta: *Baum → Bäumchen* (diminutivo), *kurz → kürzer* (komparativo), *fallen → fällt* (verbo). Tiu fenomeno ekzistas tute same en la antverpena: *boêm → bùmmeke* (diminutivo), *zwaar → zworder* (komparativo) kaj *kruipe → kröpt* (verbo), sed kun multe pli da variaĵoj.

En la germana la umlaŭto havas kvin formojn a → ä, o → ö, u → ü, e → i kaj au → äu. En la antverpena ekzistas 13:
* aa → o: *zwaar > zworder*
* ae → a: *staer → starreke*
* ee → e: *scheet → schetshe*
* eê → e: *keês → keske*
* ei/ij → e: *wijf → wefke*
* eu → ö: *kleur → klörreke*
* ie → i: *vlieg → vligske*
* ië → i; *spiêke → zij spikt*
* oo → o: *ik koom → gij komd*
* oe → ù: *voet → vùtshe*
* oê → ù: *boêm → bùmmeke*
* uu → u: *muur → murreke*
* ui → ö: *kruip → zij kröpt''

## Kuriozaĵoj 
* Kelkaj humanismaj verkistoj el la Renesanco (ekzemple Johannes Goropius Becanus) firme kredis kaj provis pruvi, ke la antverpena estus la plej malnova lingvo de la mondo, kiun jam parolis Adamo kaj Evo.

## Ortografio 
La antverpena ne havas oficialan ortografion. En tiu ĉi artikolo ni uzis la ortografion de Filip Camerman.

## Ekzemplo de teksto en la antverpena 

Ik wil deze nacht in de strate verdwale,
De klaenk van de stad mokt m'n ziel amoureus,
Al eb ek gin geld ùm plezier te betale,
Ik vind wel een vrouken iêl net en zjenereus,

Onder de glaens van de manestrale,
Wörd iel onze wereld een ouwelijksbed,
Goh mee nor de kroeg vol vrouwen en matroêze,
Verget ùwe naam en al de rest,

Ik wil deze nacht in de strate verdwale,
De klaenk van de stad mokt m'n ziel amoureus,
Al eb ek gin geld ùm plezier te betale,
Ik vind wel een vrouke nor m'n keus,

Lot ons dan same de wêreld vertêre,
Meh klinkende glaze vol Fraense wijn,
Zingd mee meh' de mense dad ebbe ze gère,
En lot deze nacht noêt ten ende zijn.
(Teksto Wannes Van de Velde)

## Eksteraj ligiloj 
 Retpaĝaro pri la antverpena

## Referencoj 
Kategorio:Malaltfranka lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Belgio
Kategorio:Antverpeno