Neŭrodiverseco

eta|La ĉielarka senfineco-simbolo reprezentas kaj la diversecon de la aŭtisma spektro kaj la pli grandan neŭrodiverseco-movadon.
**Neŭrodiverseco** estas movado kaj aliro al mensa malkapableco, en kiu oni rigardas iujn neŭrologiajn trajtojn kiel variaĵojn de la homa genaro. La movado kredas, ke ĉi tiuj variaĵoj devas esti agnoskitaj, kaj ne traktitaj kiel malsanoj aŭ malkapabloj, sed kiel socia kategorio simila al genro kaj seksa orientiĝo. Laŭ ĝi tiuj ne estas malsanoj, malkapabloj aŭ disordoj nature, nur konduto de socio estas malhelpo, kiu malfacilas la vivon de la uloj. Tiu samas kun sociala modelo de malkapablo.

Ekzemploj de neŭrodiversaj trajtoj estas aŭtismo (plejofte sindromo de Asperger), Tourette-sindromo, Atentomanka-hiperaktiva perturbo, disleksio kaj diskalkulio.

Ĝi estis farita de Judy Singer sociologiisto en 1998, kaj popularizis ĝin kun Harvey Blume ĵurnalisto.

Aŭtisma rajta movado havas la saman principon, sed ĝi estas disputita en malkapablulaj movadoj, ĉar tiu vidpunkto malhelpas, ke la uloj ricevos propran helpon.

## Historio 
Singer uzis la vorton en ŝia tezo publikita en 1999, kiu demonstris ankaŭ, ke teorio pri friduja patrino malpravas. Blume skribis artikolon pri sama temo kaj publikis ĝin en The Atlantic en 1998 septembro 30. Li publikis en 1997 junio 30 alian artikolon en New York Times en kiu li skribis pri aŭtismo kiel modo de ekzisto kaj uzis alian esprimon: neŭrologia pluralismo. Li antaŭdiris rolon de la Interreto en movado de neŭrodiverseco.

Iuj aŭtoroj atribuas la konception al Jim Sinclair aŭtisma aktivulo,

## En malkapablulaj movadoj 
Unue aŭtismuloj uzis la vorton; poste ĝi estis uzita por aliaj kondiĉoj, kiel atentomanka-hiperaktiva perturbo, paroleraroj, disleksio, dispraksio, diskalkulio, disnomio, intelekta malkapablo, Tourette-sindromo, skizofrenio, dipolusa perturbo, skizoafektiva perturbo, kontraŭsocia karaktero, disociaj perturboj kaj obsesa-kompulsa perturbo. Anstataŭ de kuraca teniĝo, kiu volas kuraci ilin, aktivistoj sugestas sistemojn, kiuj helpas ilin, ekzemple servoj por integri ilin, helpajn teĥnologiojn kaj helpon, kiuj helpas ilin vivi memstare kaj fakan trajnadon. Intenco estas, ke aŭtentaj formoj de homa diverseco kaj memesprimado devas esti respektitaj kaj subtenitaj, anstataŭe premi la ulojn al unu ideala normaleco.
Apogantoj kontribuas al nova koncepto de aŭtismo kaj aliaj kondiĉoj en socio laŭ tiuj konceptoj: se oni akceptas tiujn diferencojn, oni akceptas ankaŭ ke oni kun tiuj kondiĉo ne bezonas kuracon. Lingva esprimado de malsano, perturbo kaj malkapablo estas ŝanĝitaj al kondiĉo, kun signifiko, ke sano povas esti diversa, se povas vivi memstare kun kunvena helpo. Novaj formoj de aŭtonomio estas rekonitaj, kaj donas rajtojn por decidi pri ilia terapio.

Esploro en 2009 kun 27 studentoj kun diversaj kondiĉoj esploris ilin laŭ ilia opinio pri mem kaj ilia kondiĉo. Al tiuj kondiĉoj aperatenis aŭtismo, disleksio, perturbo de mova kundordigo, atentomanka-hiperaktiva perturbo kaj apoplesio. La du opinio estis diverseco kaj kuraca. Studentoj kun diverseca opinio (41%) havis pli bonan memestimon kaj konfidis pli bone en iliaj kapabloj, kaj pleje (73%) havis pli bonajn ekspektojn pri ilia kariero kun pozitivaj celoj. Ili raportis, ke tiu opinio estas de interretaj grupoj.

Laŭ interreta esploro en 2013, koncepto de aŭtismo kiel diferenco sugestas uzadon de aŭtismaj trajtoj por evolvo anstataŭ supresi (subpremi) ilin. Per tiu oni povas transgresi linion inter du konceptoj de aŭtismo.

## Kritikoj 
Paradigmo de neŭrodiverseco estas disputita inter aŭtismaj aktivistoj.

Unu kritiko estas, ke ĝi iĝis tro diversa; oni devus ekskludi severajn kazojn. Nick Walker aŭtisma aktivisto kaj interdisciplina edukisto distingas pervasivajn neŭrokongitivajn diferencojn, ekzemple aŭtismo kaj medikaj statoj, ekzemple epilepsio.

John Elder Robison konsensas, ke malavantaĝoj de iuj statoj povas esti tial severaj, ke ili iĝas malkapabloj. Sed li pensas, ke tiuj statoj havas avantaĝojn, kiuj ne estas separeblaj de iliaj malavantaĝoj. Eblas, ke iu problemo estas solvebla nur por 1% de homoj, kiuj pensas alie. Li konsideras, ke tiu pensmaniero povas esti pleje malavantaĝa ĝis malkapableco. El vidpunkto de neŭrodiverseco ili estas ekscesaj. Li agnoskas, ke iuj statoj estas malkapabloj, sed oni ne devus forgesi pri iliaj avantaĝoj.

## Libroj 
* 
* 
* 
* 
* McNamara, Brittany (2016). "The Kaleidoscope Society Is Smashing ADHD Stigma for Women and Girls", 12 December 2016.
* Nerenberg, Jenara (2017). "What Neurodiversity Is And Why Companies Should Embrace It", Fast Company 19 May 2017.
* Smith, Theo and Kirby, Amanda (2021). Neurodiversity at Work: Drive Innovation, Performance and Productivity with a Neurodiverse Workforce. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Alismo
* Genetika diverseco

## Traduko 
Kategorio:Neŭrologio
Kategorio:Aŭtismo
Kategorio:Handikapulaj rajtoj
Kategorio:Sociologia terminologio
Kategorio:Tourette sindromo
Kategorio:Aperis en 1998
Kategorio:Medicina etiko