Sorpujo

La **sorpujo**, **sorparbo**, **sorbuso** (*Sorbus*) estas holarktisa genro de ĉirkaŭ 100–200 specioj de arboj kaj arbedoj en la subfamilio *Maloideae* de la familio de rozacoj (*Rosaceae*).

La pomofrukton oni nomas **sorpo**, sed la frukto de *Sorbus domestica* nomiĝas **kurmo** kaj de *Sorbus aria* : **alizo**.

## Taksonomio 
La ekzakta nombro de specioj estas pridiskutata depende de la difino de la genro, kaj ankaŭ pro la nombro de subspecioj, kiujn iuj konsideras kiel diferencaj specioj sed kiujn aliaj arigas je pli malgranda nombro de variemaj specioj. Freŝdate oni konsideras *Sorbus* je pli mallarĝa signifo por inkluzivi nur la pinat-foliajn speciojn de la subgenro *Sorbus*, plialtigante plurajn de la aliaj subgenroj al genra rango.

Kiel konsiderata en ĝia larĝa signifo, la genro estas subdividita en du ĉefajn kaj tri aŭ kvar malgrandajn subgenrojn (kun pli freŝdataj genraj indikoj interkrampe):

* '''*Sorbus* subgenro *Sorbus*'* (genro *Sorbus* s.s.), troviĝas en la nearktiso kaj en la palearktiso. Ĝi havas kunmetitajn foliojn kiuj kutime estas senharaj aŭ iomete haraj subflanke; la fruktaj karpeloj ne estas kunfandigitaj; la tipa specio estas *Sorbus aucuparia* (Birdokaptista sorbuso). Tiu subgenro estas disvastigita en la malvarmet-moderaj regionoj de la Norda duonsfero.
* *'*Sorbus* subgenro *Aria*'* (genro *Aria*), blanka sorbuso, kun simplaj folioj kutime forte blank-haraj subflanke (tie la nomo, kiel germane *Weissbaum'', 'blanka arbo'); la fruktaj karpeloj ne estas kunfandigitaj; la tipa specio estas *Sorbus aria* (Blanka sorbuso). Tiu palearkta subgenro estas disvastigita en la moderaj regionoj de Eŭropo kaj Azio.
** '''*Sorbus* subgenro *Micromeles*'* (genro *Aria*), malklara grupo de kelkaj aziaj specioj (ekzemple *Sorbus alnifolia*, Korea blanka sorbuso) kun mallarĝaj folioj; dube diferenca de kaj ofte inkluzivita en la subgenro *Aria*. Ĝi troviĝas en modera nordorienta Azio.
thumb|*Sorbus domestica*
* *'*Sorbus* subgenro *Cormus*'* (genro *Cormus*), plumfolia kiel subgenro *Sorbus*, sed kun diferencaj kunfandigitaj karpeloj en la frukto; la subgenro konsistas nur el unu specio, *Sorbus domestica* (Kurmujo aŭ Doma sorbuso). Estas palearkta subgenro el Nordafriko, varm-modera Eŭropo kaj Okcidenta Azio. Ĝia frukto nomiĝas kurmo.
* *'*Sorbus* subgenro *Torminaria*'* (genro *Torminalis*), kun sufiĉe acerecaj folioj kun pintigitaj loboj; la fruktaj karpeloj ne estas kunfandigitaj; ekzistas nur unu specio, *Sorbus torminalis* (Adstringa sorbuso). Tiu ĉi estas disvastigita en modera Eŭropo, plej sude en la montaroj de Nordafriko kaj plej oriente en Kaŭkazo.
thumb|*Sorbus chamaemespilus*
* *'*Sorbus* subgenro *Chamaemespilus*'* (genro *Chamaemespilus*), unu sola arbeda specio *Sorbus chamaemespilus* (ŝajna mespilujo) kun simplaj senharaj folioj kaj rozkoloraj floroj. Tiuj ĉi havas antaŭen pintintajn sepalojn kaj petalojn. Ŝajna mespilo estas disvastigita en la montaroj de suda Eŭropo.
[thumb|*Sorbus Burka* - [burĝonoj]]
* **Hibridoj** estas kutimaj en la genro, inkluzive multaj inter la subgenroj; tre ofte tiuj hibridoj estas apomiksaj (mem-fertilaj sen polenado), do taŭgaj por klona reproduktado ekde semoj sen iu ajn variado. Tiu estas kondukinta al tre granda nombro de mikro-specioj, precipe en Okcidenta Eŭropo (inkluzive Britujo) kaj partoj de Ĉinujo.

Sorpospecioj estas uzataj kiel nutraĵaj plantoj fare de la raŭpoj de iuj noktpapiliaj specioj.

## Vino 
"Sorbus" ankaŭ estas branda finnlanda frukta vino aromigita kun pomofruktoj de *Sorbus aucuparia*. *Sorbus domestica* estas uzata por aromigi cidron.

## Referencoj 
## Literaturo 
*  Price, D.T. 2007 : One-way introgressive hybridisation between *Sorbus aria* and *S. torminalis* (Rosaceae) in southern Britain. *Watsonia.'' **26**: 419–431.

Kategorio:Rozacoj
Kategorio:Holarktisa flaŭro
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro