open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Károly Zágonyi

eta|dekstra|Károly Zágonyi
**Zágonyi Károly** [za'gojni ka'roj] (19-a de oktobro 1822 – post 1867) naskiĝis en Szinérváralja, Hungario, estis la bravulo de Springfield dum la Usona Enlanda Milito.

En 1848 li iĝis memvola patrujdefendanto kaj servis en la armeo de generalo Bem kiel husara kapitano.

Li estas modelo por ĉiu husaro, li kapablis entuziasmigi siajn homojn. Li vundiĝis en batalo kaj la aŭstroj kaptis, enprizonigis lin. Li liberiĝis post du jaroj kaj tuj vojaĝis al Usono en 1851. Tie generalo Frémont komisiis lin organizi malpezan husarregimenton, kion li eminente plenumis. Ĉar lia taĉmento aspektis husareske kaj eĉ la uniformo estis pli bela ol la aliaj soldatoj, la enviantoj komence mokis ilin *holiday soldiers* (festaj soldatoj). Tiu moka opinio ŝanĝiĝis kiam Zágonyi atakis en oktobro de 1861 kun 300 rajdistoj garnizonon de malamiko en Springfield (Misurio). La garnizonon defendis 1900 soldatoj, sed la regimento disbatis ilin. Tiutempe tio estis la plej elstara militbrava ago. La nomon de Zágonyi la gazetoj angligis "Seagoyne".

La evento pri liberigo de Springfield estas pentrita sur la kupolo de la kapitolo.

ZÁGONYI, Károly
ZÁGONYI, Károly
ZÁGONYI, Károly
Fülöp Figyelmessy

**FIGYELMESSY Fülöp**, Merk [fitjelmeŝi fulop] ( Pest, 1820. 01. 1. – Philadelphia, 1907. 07. 27.): hungara oficiro, usona kolonelo. Li studis en la militara akademio de Bécsújhely, poste iĝis imperiestra oficiro. Dum la hungara revolucio kaj liberecbatalo de 1848, li estis kapitano kaj majoro de la Bocskai-kavaliera regimento. Li ricevis amnestion post kapitulado de Komárom, sed pro lia apogo por la politikaj persekutatoj oni malvalidigis tion. Li elmigris al Turkio, li estis fidulo de Kossuth. Dum la arbitra periodo (1849-1867) li trifoje vizitis kontraŭleĝe Hungarion. En julio de 1851, li alvenis kun komisio de József Makk al Pest. Komence de 1852, li plenumis komisiojn de Kossuth, en 1853 li kunportis Kossuth-dolarojn kaj proklamojn. Li restis eĉ Grand-Britio apud Kossuth. En 1859 li alpaŝis la Hungaran Legionon en Italio kaj batalis kiel komandanto de la hungara kavaliera regimento en la bataloj de Garibaldi. En 1862, li vojaĝis al Britio, poste al Usono. En la Usona Enlanda Milito, lin nomumis prezidento Abraham Lincoln al kavaliera kolonelo. Ekde 1865 ĝis 1878, li estis usona konzulo en Brit-Gvajano. En 1891, - por mallonga tempo- , li translokiĝis al Svislando. Kiam Kossuth mortis, li estis apud li. Post tio li reveturis al Usono.

M. Emlékiratai (Memuaroj) (el la angla tradukis Géza Kacziány, Hungario, 1914.).

Kategorio:Hungaraj soldatoj
János Fiala

**Fiala János** [fiala ja’noŝ] (naskiĝis en Temesvár la , mortis en San Francisco la ) estis hungara liberecbatalanto.

Li studis en militista lernejo de Graz, en 1848 iĝis hungara oficiro, kapitano, pli poste kolonelo en suda ĉefstabo de generalo Vetter.
Post malvenko de la hungara liberecbatalo, li fuĝis, elmigris kun Kossuth al Turkio, kie li iĝis adjutanto de Bern. Poste li veturis al Francio, kiun li forlasis post ŝtatrenverso de Napoleono la 3-a. Li elmigris al Usono, Sankta Luizo, kie li laboris kiel fervoja inĝeniero. Li skizis unuafoje grandan mapon pri Missouri. Li partoprenis ankaŭ en la usona Enlanda Milito en flanko de la nordanoj. Pli poste li setlis en Kalifornio, Alameda. Li skribis artikolojn en usonaj kaj hungaraj gazetoj (Hazánk, 1889 (Nia Patrujo)) pri la hungara liberecbatalo. Li fondis en San Francisco Hungaran Kunulan kaj Reciprokan Helporganizaĵon. Lian fratinon edzinigis Frigyes Pesty, hungara historiisto.

Literaturo: E. Vasváry: Lincoln's Hungarian Heroes Washington, 1939

Fiala, János
Fiala, János
Fiala, János
Mediĉoj

La **Mediĉoj** () estis fama florenca familio, kiu, komencante per sia banka agado, atingis gravan politikan rolon en Toskanio dum la 15-a kaj la 16-a jarcento, apogante la Roman Eklezion.

Ili grave influis la eŭropan arton dum la epoko Renesanco.

## Familianoj 
* Giovanni di Bicci de' Medici
* Kosimo de Mediĉo
* Lorenzo de Mediĉo
* Kozimo la 1-a de Mediĉo
* Lorenzo la 2-a de Mediĉo
* papo Leono la 10-a (Johano de Mediĉo)
* papo Klemento la 7-a
* papo Pio la 4-a
* Aleksandro la Maŭro
* Katerino de Mediĉo
* Maria de Mediĉo

Kategorio:
* :Kategorio:Mediĉoj

## Bildoj 

Dosiero:Cosimo I de Medici in armour (1545) Oil on wood by Angelo Bronzino - Galleria degli Uffizi - Florence.jpg|Kozimo la 1-a de Mediĉo
Dosiero:Florence italy duomo.jpg|la katedralo de Florenco
Dosiero:Stemma dei Medici.png|la baza familia blazono

## Eksteraj ligiloj 
* Genealogia arbo de la familio
* Historio de Florenco kaj de Italio: De la plej fruaj tempoj ĝis la Morto de "Lorenco la Belega" de Mediĉoj
* Pri la rolo de la familio en la arto Renesanca


Kategorio:Italoj
Kategorio:Historio de Italio
Kategorio:Historio de Francio
*Mediĉoj
Kategorio:Nobelaj familioj de Italio
Sándor Asbóth

**Asbóth Sándor** [aŝbo’t ŝa’ndor] (Keszthely, 1810, 18-a de decembro – Buenos Aires, 1868, 21-a de januaro.) hungara ĉefoficiro en la liberecbatalo de 1848, usona genaralo.
eta|Asbóth Sándor (samepoka foto)
Li patro estis dungato de la keszthely-a grafo György Festetics (politikisto) kaj instruis en la Georgikon. Lia familio translokiĝis de tie en 1818 al Zombor. Lia patrino ne permesis al li, ke li same kiel sia frato Lajos [lajoŝ Ludoviko] elektu militaran profesion, tiel li ekstudis inĝenierecon. Li ekstudis en la Selmecbánya-a Mineja Akademio, kaj finstudie en la Pest (urbo) en Institutum Geometricum.

Ĝis 1836, li estis laboristo de la Buda-a Ĉefkonstruista Ofico, poste li laboris kiel akvoinĝeniero en la Ŝipada Direktantaro. En 1844, li eklaboris en Temesvár, en la Tutlanda Ĉefkonstruista Ofico, kie li estis vicdirektoro en la Ŝipada Subklaso, pli poste kiel gvidanto. Asbóth apogis la proponojn de István Széchenyi [seĉenji iŝtva’n], interalie konstruon de la Ĉenponto.

Somere de 1848, li anoncis sin en Nagybecskerek al la liberecbatala armeo. Ekde la 9-a de decembro de 1848, li iĝis ĉefstaba kapitano ĉe generalo VETTER Antal. Komence de 1849 li direktis la fortigajn laborojn de la komárom-a fortikaĵo. Li partoprenis en la batalo de Kápolnai, poste la 19-an de aprilo en la batalo de Nagysalló, oni povis konstrui ponton per lia direktado sur la rivero Garam.

Baldaŭ li ricevis la rangon de majoro kaj ekde la 16-a de julio jam agadis kiel subkolonelo – gvidanto de la militara klaso de guberniestra ofico de Lajos Kossuth.

Post malvenko de la hungara liberecbatalo, li sekvi Kossuth-on kie aloadjutanto al Turkio. Pli poste li plumigris al Usono, kie li atingis soldatan karieron: oni nomumis lin en 1863 militara komandanto de Okcident-Florido en generala rango. En 1864 li vundiĝis en batalo kontraŭ la sudanoj, tiel li ne povis plu batali.

En 1866, oni nomumis lin ambasadoro de Usono en Argentino kaj Urugvajo. Li mortis en Bonareo kaj oni entombigis lin en la loka, malnova soldata tombejo. Liajn cindrojn oni liverigis la 23-an de oktobro de 1990 al Usono kaj reentombigis ilin en Vaŝingtono, en la arlingtona nacia tombejo.

Laŭ kelkaj informoj, li starigis la unuan nigran taĉmenton.

Asbóth Sándor
Asbóth Sándor
Majakovskoje

**Majakovskoje** (, ) estas loko en la rusia Kaliningrada provinco. Ĝi situas sudoriente de Gusev (germane *Gumbinnen*) ĉe rivero *Agrappa*.

La vilaĝo misfamiĝis sub la nomo *Nemmersdorf* dum la fina fazo de la Dua mondmilito, kiam soldatoj de Ruĝa Armeo ĉe la okupo de la loko – 21-a de oktobro de 1944 - efektivigis masakron de la vilaĝanoj de la iama germana orienta Prusio. Matene de 21-a de oktobro proksimiĝis tankoj de la 2-a bataliono de la 25-a tanka brigado, el la Gusev-a direkto. Je la 7.30-a horo la masakro jam finiĝis. Sciigoj de la germanaj instancoj parolis pri ĉ. 26 murditoj. En la lastaj 60 jaroj, la nombro de viktimoj atingis eĉ 636, sed tio ne estas pruvebla.

La Propaganda ministerio de Joseph Goebbels tuj ekkonis la signifon de masakro kaj kunkalkulis la viktimojn de la najbaraj vilaĝoj, por eluzi la grandnombran rezulton. Tiel oni celis altigi la timon kaj kontraŭstaron de la germana loĝantaro kontraŭ la Ruĝa Armeo.

Ses virinoj estis onidire perfortitaj, nude krucumitaj far soldatoj de la Ruĝa Armeo (kvar el ili sur kradĉarego, du je fojneja pordo).

## Literaturo 
* Bernhard Fisch: *Nemmersdorf, Oktober 1944. Was in Ostpreußen tatsächlich geschah.* Berlin: 1997. ISBN 3-932180-26-7.

## Rilataj artikoloj 
* Masakro en Nemmersdorf

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.jf-archiv.de/archiv/47aa15.htm 

Kategorio:Vilaĝoj de Kaliningrada provinco
Provinco Rioĥo (Argentino)

eta|Situo de la provinco
**Rioĥo** (**La Rioja**) estas provinco de Argentino, situanta en la nordokcidenta parto de la lando.

* **Ĉefurbo:** La Rioja
* **Areo:** .
* **Loĝantaro:**  (2001)

La ĉefa ekonomia aktivado estas la agrokulturo, kaj inter la plej gravaj kultivoj troviĝas la vinbero.

Inter la vizitindaj turismaj atrakciaĵoj estas menciinda la nacia parko Talampaya.

## Administra organizado 
La provinco estas dividita en 18 departementojn.

eta|dekstra|180ra|La flago

## Vidu ankaŭ 
* Monte-Arbedaro
* Cerro Bonete

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.larioja.gov.ar Oficiala retejo de la provinca registaro
* http://www.argentour.com/mapas/lariojamap.html  Mapo de la provinco de La Rioja
* http://www.larioja.gov.ar/turismo Turismo en La Rioja
* http://www.unlar.edu.ar Universitato de La Rioja

Rioĥo
Dancoskribo

eta|
**Dancoskribo** aŭ **danca notacio** estas skribsistemo, speco de gestoskribo, kiu specife notacias dancojn. Ekzistas ĉirkaŭ deko da tiaj skriboj aŭ notacioj uzataj por notacii aŭ specifajn dancostilojn aŭ pli ĝeneralajn movojn de homa korpo:

* baroka dancoskribo
* labana skribo (aŭ *labanotacio*, *kinetografio*)
* beneŝa skribo
Parolskriboj

**Parolskriboj** estas skribsistemoj, per kiuj oni notas lingvojn. La sekva prezento montras nur grandajn tipojn.  Por detala prezento laŭ uzo kaj historio rigardu al la listo de lingvoj laŭ skribsistemo.

* sonskriboj
** alfabetoj
*** konsonantaj skriboj – ekzemple la hebrea
*** ĉiusonaj skriboj – ekzemple la greka
** silabaroj
** duonsilabaroj, – ekzemple la ibera skribo
** plenaj silabaroj, – ekzemple nagario
* vortskriboj
** ideogramaroj ekzemple la antikva egipta

Tiuj klasoj ne puras en la realo: multaj skriboj enhavas signojn de diversaj specoj.

Kategorio:Skribo
Mandela

La vorto **Mandela** havas plurajn signifojn:

* Nelson Mandela, iama prezidento de la Sudafrika Respubliko
* **Mandela** estas komunumo en Italio

## Vidu ankaŭ 
* Mandel, komunumo de Germanio
Lago Bolsena

La **lago Bolsena** () -  - estas kratera lago en centra Italio, vulkan-kreita antaŭ proksimume  jaroj. Ĝi estas oval-forma kaj enhavas du insulojn (*Bisentina* kaj *Martana*). Ĝia alto super marnivelo estas 305 metroj, ĝia plej granda profundo 151 metroj.
eta|maldekstre|250ra|

Ĝi havas areon de . Per sia areo ĝi estas la kvina plej granda lago de Italio. Kvankam la areo ne estas tre granda, la Lago Bolsena estas tamen la plej granda vulkana lago en la tuta Eŭropo.

La akvon de la lago forfluigas rivero Marta al la Tirena Maro.
 
## Geologio 
La Montoj *Vulsinii* (latina nomo) estis plejstocena vulkano, kiu komencis erupcii verŝajne antaŭ 300mil jaroj kaj kreis la grandan kalderon, en kiu nuntempe estas la lago. La grandaj erupcioj ĉesis antaŭ ĉ. 150mil jaroj; malgrandaj erupcioj daŭre okazis en la ĉirkaŭaĵo ankaŭ post la ekestiĝo de la lago (la lasta en 104 a.K.).

## Rilato al homoj 
Jam en la Neolitiko ekestis ĉe la bordoj de la lago vilaĝoj, tiam kunmetitaj el palafitoj.

Sub la Etruskoj estis ĉi tie du gravaj urboj: *Velzna* (latine *Vulsinii*), kiu estas la nuntempa Bolsena, kaj *Visentium* (latina nomo, itale *Bisenzio*, nun arkeologia loko en la teritorio de Capodimonte), kiu estis forlasita nur en 1816.

Nuntempe ĉe la bordoj estas tri urbetoj: Bolsena, Marta kaj Capodimonte. Aliaj apudaj urbetoj estas Montefiascone, Valentano kaj Gradoli.

La lago situas en provinco Viterbo kaj estas grava turisma celo por ekoturistoj.

eta|maldekstre|250ra|

eta|maldekstre|200ra|
## Kuriozaĵo 
En Titano, luno de Saturno, estas lago de likva metano kaj etano al kiu la astronomiistoj donis la nomon *Bolsena Lacus*.

## Notoj kaj eksteraj ligiloj 
* Informoj kaj fotoj de lago Bolsena  (itale)
* http://www.navigabolsena.com Naviga informoj (itale)

Kategorio:Lagoj en Italio
Kategorio:Krateraj lagoj
Incendio

**Incendio** aŭ **brulego** estas granda brulo, dum kiu ekestas damaĝo je naturo aŭ konstruaĵoj, aŭ eĉ morto de homaj viktimoj.

## Famaj incendioj 
* Granda incendio de Londono
* Incendio de Romo
* Lisbona tertremo en 1755

## Bildaro 

Dosiero:Baghdad fire department engine Iraq.jpg |Incendio en la dua etaĝo de Usona ambasadejo en Bagdado, Irako la 23-an de Augusto 2004
Dosiero:Forestfire2.jpg|Arbara incendio
Dosiero:New Orleans Fire 2005-09-02.jpg|
Dosiero:Dymjashchijsja_musornyj_bak.jpg|Fumiĝanta rubujo en urbo Kaliningrad, Rusio, la 26-a de decembro 2007

## Vidu ankaŭ 
* Fajro
* Torfo
* Fajroestingisto
* Arbara incendio
* Saharaj inunditaj herbejoj
Ĝojo

eta|Ĝojo
eta|Du infanoj esprimas ĝojon
[eta|La [rideto estas simbolo de ĝojo]]
eta|Azidevena knabino ĝojas
eta|Feliĉa budhana monaĥo
alternative=A Smiling boy from Bangladesh.jpg|eta|A Smiling boy from Bangladesh
**Ĝojo** estas emocia stato de estado. La difino de ĝojo estas unu de la ĉefaj filozofiaj demandoj. Proponataj difinoj inkluzivas liberecon de volo kaj malĝojo, konscio de la bona ordo de aferoj, certeco de onia propra rolo de la universo aŭ societo, interna paco, ktp. Pli ĝenerale, tamen, ĝi povas esti difinata kiel la stato al kiu homoj kaj aliaj animaloj estas kondutece pelata, por kontraŭi al eksteraj fortoj kiuj foje gvidus al malĝojo, kaj supozeble al finfina morto pro enuo.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (10, kaj 3 pri malĝojo) proverboj pri ĝojo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Odo al Ĝojo - poemo de Friedrich Schiller, kaj muzikumis en la lasta movado de la 9-a simfonio de Beethoven. Nun ĝi estas la Eŭropa himno.
* Antaŭĝojo

Kategorio:Emocioj
Oktobro de 2005

**Aktualaĵoj en oktobro de 2005**

## Dimanĉo, 30-a de oktobro 2005 
* En pola urbo Bydgoszcz mortis post mallonga sed kruela malsano Ryszard Grzębowski, konata esperantisto, membro de Pola Esperanto-Asocio kaj UEA, honora membro de Monda Turismo. Li aĝis kvardek naŭ jarojn. (Informis *Radio Polonia*)

## Merkredo, 26-a de oktobro 2005 
* En svisia urbo Zuriko finiĝis juĝproceso, kiu kondamnis oseton Vitalij KALOJEV al ok jaroj de malliberigo. KALOJEV mortigis dungiton de kompanio SkyGuide post kiam liaj du infanoj kaj edzino pereis en aviakatastrofo pro la kulpo de tiu kompanio. En Nord-Osetio kaj Moskvo okazis amasaj protestoj pro la decido; defendantoj de KALOJEV proponis mildigon de la kondamno ĝis 3 jaroj de malliberigo.

## Ĵaŭdo, 20-a de oktobro 2005 
* Aperis la longe atendita versio 2.0 de la ofica programaro OpenOffice.org, malfermitkoda kaj libera konkuranto de Microsoft Office.

## Mardo, 18-a de oktobro 2005 
* Uragano Wilma intensiĝas al klaso-5 uragano kaj minacas Jukatanon kaj Floridon.

## Lundo, 17-a de oktobro 2005 
* Forpasis la ĉina verkisto kaj esperantisto **Ba Jin**.

## Dimanĉo, 16-a de oktobro 2005 
* Suzuka, Japanio: La franca teamo **Renault** gajnis la ĉampionecon de konstruistoj 2005 de Formulo Unu.

## Ĵaŭdo, 13-a de oktobro 2005 
* Stokholmo, Svedio: Brita verkisto Harold Pinter gajnis la 2005-a **Nobel-premion pri literaturo**.

## Sabato, 8-a de oktobro 2005 
* Severa **tertremo** granda 7,6 laŭ skalo de Richter batis Islamabadon, Kaŝmiron kaj apudajn landojn. Almenaŭ 3.000 homoj mortis.

## Vendredo, 7-a de oktobro 2005 
* Oslo, Norvegio: Egipto Mohamed ElBaradei, kaj la Internacia Atomenergia Organizo gajnis la **Nobel-premion pri paco** de 2005.

## Merkredo, 5-a de oktobro 2005 
* Stokholmo, Svedio: Usonanoj Robert H. Grubbs, Richard R. Schrock, kaj franco Yves Chauvin gajnis la **Nobel-premion pri kemio**.

## Mardo, 4-a de oktobro 2005 
* Stokholmo, Svedio: Usonanoj John L. Hall, Roy J. Glauber, kaj germano Theodor W. Hänsch gajnis la **Nobel-premion pri fiziko** de 2005.

## Lundo, 3-a de oktobro 2005 
* Reentombigo en Moskvo de kontraŭrevolucia generalo **Anton Denikin**.

eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px

10
Alejandro Toledo

**Alejandro Toledo Manrique** (naskiĝis la 28-an de marto 1945 en Ferrer) estas politikisto, 46-a prezidento de Peruo ekde la 28-a de julio de 2001 ĝis la 28-a de julio 2006.

Kiel filo de malriĉaj kamparanoj, de indiĝena deveno, li pasigis tre malriĉan infanaĝon kaj junaĝon. En 1966 li sukcesis akiri stipendion por studi Ekonomikon en la universitato de San-Francisko, Usono, kaj poste en la Universitato de Stanford. En 1979 li eksiĝis al la belga antropologiisto Eliane KARP.

Komence Toledo laboris en diversaj internaciaj kaj peruaj institucioj. En 1995 li komencis sian politikan karieron. Li prezentiĝis al la prezidentaj balotadoj, sed malvenkis fronte al la tiam jam prezidento Alberto Fujimori.

En la sekvaj balotoj de la jaro 2000, Toledo estis la dua plej voĉdonita kandidato. Li akuzis la alian kandidaton, Fujimori, je granda fraŭdo kaj ne partoprenis la duan balotadon, kio ekigis kampanjon de protestoj.

Post la senigo de la prezidenteco al Fujimori, okupis la postenon provizore la prezidanto de la Kongreso, Valentín Paniagua, kiu kunvokis novajn balotojn por majo del 2001.

Toledo venkis, post dua baloto, la eksan prezidenton Alan García kaj fariĝis nova prezidento.

Dum la lastaj jaroj, Toledo perdis grandan parton de sia politika apogo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.peru.com/ivota/noticias/archivo/index20000411.asp 
* http://www.peru.com/ivota/noticias/archivo/index20000414.asp 
* http://www.peru.com/ivota/noticias/archivo/index20000426.asp 

Kategorio:Peruaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Peruo
Kategorio:Naskiĝintoj en 1945
Tumultoj en Francio

Plurfoje en la historio okazis grandaj tumultoj en Francio. Jen la plej gravaj:

* Majo 1968 - Tumultoj fare de studentoj
* Tumultoj en Francio en 2005 fare de enmigrintoj kaj idoj de enmigrintoj
* Mortigo de Nahel Merzouk (junio 2023)

Francio
Kategorio:Historio de Francio
Alberto Fujimori

**Alberto FUJIMORI**, inĝeniero kaj politikisto, estis prezidento de Peruo inter 1990 kaj 2000.eta|Alberto FujimoriLi naskiĝis en Limo (Peruo) la 28-an de julio 1938 kaj mortis tie la 11-an de septembro 2024. Li estis filo de japanaj enmigrintoj, devenantaj el Kumamoto. Lia nomo en la japana estas:
* Kanji, 藤森 謙也
* Kanae, アルベルト・ケンヤ・フジモリ
* Rōmaji, Aruberuto Ken'ya Fujimori

Estinte tute nekonata kandidato, li fariĝis prezidento de Peruo en 1990 kiam li venkis en dua baloto la verkiston Mario Vargas Llosa, ĉekape de ĵus kreita movado Cambio 90 (*Ŝanĝo 90*).

Li uzis aŭtoritatismajn metodojn, kaj je la 5-a de aprilo de 1992 li dissolvis la Kongreson, kaj faris kion oni poste nomis **mempuĉo**. En 1993 la nova Kongreso aprobis novan Konstitucion. Fujimori estis reelektita en 1995, venkinte la eksan sekretarion de Unuiĝintaj Nacioj Javier Pérez de Cuéllar.

Li dediĉis grandan parton de sia agado al la lukto kontraŭ la insurgentaj grupoj, el kiuj la plej gravaj estis tiam la MRTA (Movimiento Revolucionario Tupac Amaru) kaj la maŭista Sendero Luminoso (*Luma Vojo*, uzante ofte perfortajn kaj duonleĝajn manierojn.

En 2000, meze de grandaj protestoj li prezentiĝis al novaj elektoj, kio ne konformiĝis al la Konstitucio. Kvankam li denove venkis, li estis poste senigita je sia posteno, post la pruvoj pri la granda korupteco de la reĝimo kaj la fiaj agadoj de lia ĉefa kunlaboranto, Vladimiro Montesinos.

Li rifuĝis en Japanio, kies registaro agnoskis al li la japanan civitanecon. La perua registaro tamen ne ĉesis peti lian ekstradicion, por ke li respondu antaŭ la perua Justico, pro torturo, eksterleĝaj mortpunoj, falsigo kaj koruptado.

Fujimori neis sian respondecon kaj plurfoje montris sian deziron reveni al la perua politiko. La 6-an de novembro de 2005 li surterigis en Santiago de Ĉilio el Tokio. Li restis retenita de la ĉilia registaro, ĝis kiam oni decidis lian postan sorton.

La 21-an de septembro 2007, la Supera Kortumo de Ĉilio akceptis la peton de ekstradicio kontraŭ li pro 5 kazoj de koruptado kaj 2 de perforto kontraŭ la homaj rajtoj dum lia regado.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo  (hispane, angle kaj japane)
* Fujimori extraditable  (postulas ekstradicion; hispane)

Kategorio:Peruaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Peruo
Tumulto

**Tumulto** okazas kiam amaso da homoj kunigas kaj faras krimojn kaj perforton. Haltado de tumulto estas ofte tasko por polico aŭ armeo. Laŭ la leĝo de iuj landoj, tumulto estas difinita kiel perfortaj agoj de tri aŭ pliaj homoj. Tumultado povas kaŭzi detruadojn de propraĵo, brulatencojn, ŝteladojn, atencojn, kaj aliaj krimoj. Pro tumulto ofte povas inkluzivi senkulpajn civitanojn, policanoj ĝenerale uzas senmortajn armilojn por kvieti tumultojn: akvopafilego, kaŭĉukaj kugloj, kapsikaj ŝprucigiloj, kaj aliaj.

Tumultoj povas komenci pro multaj kialoj. Ĝenerala civila malkontento aŭ specifa malĝojanta afero povas sproni amasan koleron. Iufoje, ĝenerale paca protesto povas perfortiĝi.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de tumultoj
Li Ju

李煜 **Li Ju** (937 - 978), ankaŭ konata kiel **Li Hoŭĝu**, (李後主, pinjine Lǐ Hòuzhǔ, en traduko *Li la lasta regnestro*) estis la lasta imperiestro en Suda Tang dinastio, enprizonita post venko de la Song. Li ankaŭ verkis poezion en la formo de cio (詞), kaj estas proklamita "unua vera mastro" de ĝi.

## Biografio 
### Entroniĝo 
La patro de Li Ju, Li Ĝjing, estis la dua reĝo de Suda Tang. Li mortis en 961, kaj lia filo Li Ju tuj entroniĝis. La dinastio Song jam estis tre potenca, kaj Li Ju rapide akceptis sian subservan rolon sub ĝi. Li apenaŭ estis pli ol regiona estro de Songa Imperio.

### Detruo de Suda Tang 
En tiaj tempoj, el ĉiuj reĝlandoj ĉirkaŭ Suda Tang nur Vuje en nord-eosto ankoraŭ ne estis tute detruita kaj aneksita al Song. En 975 venis vico de Suda Tang. La armeoj de Song invadis ĝin, kaptis na Li Ju kaj lia edzino kaj venigis ilin al Kajfengo, la tiama ĉefurbo de Song. Tie ili loĝis sufiĉe komforte, sed vere estis malliberuloj.

### Poezio 
### Morto 
La Songa imperiestro Tajzong ordonis mortigon de Li Ju post kiam li verkis poemon, kiu, en alegoria maniero menciis la detruon de lia lando Suda Tang kaj seksperforton al lia dua edzino Ĝoŭ la Malgranda far imperiestro de Song. Post morto oni nomis lin *Princo de Wu* (吳王).

## Referencoj 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj (angle) 
* Sinorama.com 
* Index of Poems of Li Yu
* Li Yu's Poetry 
* Li Yu's *Ci* 

Kategorio:Imperiestroj de Ĉinio
Kategorio:Ĉinaj poetoj
Koshiba Masatoshi

En 2002 li partigis kune kun Raymond Davis Jr. [dejvis] duonan parton de la Nobel-premio pri fiziko, "pro iliaj pioniraj kontribuoj al astrofiziko, speciale la detektado de kosmaj neŭtrinoj".

Koshiba naskiĝis en Tojohaŝi, gubernio Aiĉi, Japanio. Li bakalaŭriĝis de la universitato de Tokio ( [Tōkyō Daigaku]) en 1951. En 1955 li doktoriĝis ĉe la universitato de Rochester, Nov-Jorkio

Post 1999 li estas Konsilanto ĉe la Internacia Centro por Elementa Partikla fiziko ĉe la universitato de Tokio.

## Eksteraj ligiloj 
* Nobelpremio retpaĝaro 
* Listo de postenoj kaj premioj 

Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Japanaj fizikistoj
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Wolf-premiitoj pri fiziko
Die tageszeitung

***die tageszeitung*** (mallongigo **taz**) estas la sepe plej granda interregiona taggazeto de Germanio. Ĝi estas ĝenerale politike maldekstra kaj ekologiisma. La gazeto fondiĝis en 1978 en okcidenta Berlino kiel aŭtonomia gazeta projekto kaj daŭre eldoniĝas fare de kooperativo de gazetaj subtenantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo ()
* artikolo **en** Esperanto **pri** Esperanto en la gazeta retejo (2021-12-01,  kaj ankaŭ germane)

Kategorio:Germanaj gazetoj
Kategorio:Germanlingvaj gazetoj
Televidilo

eta|
Televido aŭ **televidilo** (de malnovgreka τῆλε "malproksime" + latina *vīsio* "vido"), ankaŭ konata kiel fora sonkinejo en la 1930-aj jaroj, estas aparato por ricevi kaj reprodukti analogajn kaj ciferecajn televidajn signalojn (uzante bildotubo t.n. CRT teknologio). La ideo por la unua mekanika televido estis prezentita en patento de Paul Nipkow en 1886. Li estas konsiderita la fakta inventinto de televido. La termino **televidricevilo** ankaŭ estas uzata por televidiloj.

Esence ĝi estas ricevilo de televidbildaj kaj sonsignaloj, elmontrante ilin sur la ekrano kaj uzante laŭtparolilojn. Moderna televidilo kapablas ricevi televidprogramojn kaj de anteno kaj rekte de iliaj reproduktaparatoj - ekzemple, vidbendilo, DVD-ludilo aŭ plurmedia ludilo. Tiel nomataj inteligentaj televidiloj povas montri fluan videon ricevitan de loka reto aŭ interreto .

La fundamenta diferenco de ekrano estas la deviga ĉeesto de enkonstruita agordilo, dizajnita por ricevi altfrekvencajn signalojn de elsendoj (aŭ surteraj: kablo) televidelsendoj kaj konverti ilin en signalojn taŭgajn por reproduktado sur la ekrano kaj laŭtparoliloj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Televida terminologio
Kategorio:Televida teknologio
Eliica

eta|300px|Eliica
eta|300px|Eliica
**Eliica** (angla tuta nomo **Electric Lithium-Ion battery Car**, el kio venas la nomo) estas 8-rada elektra aŭtomobilo, prototipo, koncepta aŭtomobilo dezajnita de la teamo de Universitato de Keio en Tokio, gvidata de profesoro Shimizu Hiroshi. La aŭtomobilo longas 5,1&nbsp;metrojn, ĝin pelas litia-jona baterio kaj povas akceliĝi de 0-100&nbsp;km/h dum kvar sekundoj (pli rapide ol Porsche 911 Turbo). En 2004, Eliica atingis la rapidon de 370&nbsp;km/h en la itala *Nardo High Speed Track*. La teama celo estas la 400&nbsp;km/h, traromponte la rekordon de benzinaj veturiloj.

Eliica longas 5 m kaj pezas 2400&nbsp;kg kaj en ĝi povas sidi la stiranto kaj tri pasaĝeroj. La korpokonstruo de la aŭto estas futureska, la kugloforma dezajno estis testata en ventotunelo. La antaŭaj pordoj malfermiĝas antaŭen,la malantaŭaj flugile, supren. La aŭtomobila platformo entenas 4 trakojn da 80 baterioj, kiuj donas trionon de la veturilaj kostoj. Nuntempe, la aŭto bezonas 10 horojn por komplete reŝargi ĝin. La ŝargo povas okazi eĉ el hejma elektra sistemo.

La aŭto havas 8 radojn, kiuj ebligas proksimigi la ĉasion al la grundo. Ĉiu rado estas pelita per 60&nbsp;kW-a (80&nbsp;hp) elektromotoro, la antaŭaj kvar radoj estas direkteblaj. La elektromotoroj de Eliica povas doni rapidumon de 0.8&nbsp;g. Ĉiu rado entenas diskobremson kaj uzas energioreŝargan bremsosistemon.

En 2005 Eliica havas 2 versiojn: *Speed model* (rapida modelo) kaj *Acceleration model* (akceliĝa modelo). La rapida modelo havas la pintorapidon de 370&nbsp;km/h (230&nbsp;mph) kaj atingopovon de 200&nbsp;km. La akceliĝa modelo estis skizita por la vojoj. Ĝi havas la pintorapidon de nur 190&nbsp;km/h kaj atingopovon de 320&nbsp;km.

La plano estas nun produkti 200 ekzemplerojn. Oni kalkulas la koston je unu kilometro nur je unu eno.

La 19-an de decembro de 2005, la japana ĉefministro Junichiro Koizumi testis la veturilon en 10-minuta veturo al la parlamento.

## Historio 
La belgo Camille Jenatzy trapasis per elektra aŭto la sonĝan pintorapidon 100km/h en 1899.

Okrada antaŭulo de Eliica estis la usona **OctoAuto**, prezentita en 1911. Ĝin planis Milton O. Reeves en Detroit. Ĉar la publiko ne akceptis la aŭton, Reeves produktis nur la prototipon kaj provis ĝin vendi je 5000 dolaroj.

La unua versio de Eliica portis la nomon KAZ kaj estis prezentita en 2003 en la aŭtomobila ekspozicio de Tokio. La aŭto ne havis aksojn, eksplodmotorojn, ĝin pelis la elektromotoroj enkonstruitaj en la radoj. La aŭto estis dum sekundoj transformebla de dekstra al maldekstra stirsideja. Ĝi longis 6,7 m, larĝis 2 m, pezis 3 tunojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo (nun en la tajlanda)

Kategorio:Elektraj aŭtomobiloj
Ĉevalmuelejo

[eta|300ra|Ĉevalmuelejo en [Ĵersejo produktas pomsukon]]
Malpli okulfrapa kaj pro tio malpli konata muelejotipo estas la **ĉevalmuelejo**.
En antaŭaj tempoj ofte uzata por, per ĉevaltrakcio dum senventaj periodoj, tamen povante produkti farunon aŭ por mueli fagopiron (griaĵomuelejo).
Sur la foto vi vidas varianton ĉe kiu la ĉevalo iras interne.

Kategorio:Muelejoj
Tegucigalpo

eta|maldekstre|250ra|Tegucigalpo
[eta|maldekstre|250ra|*Basílica de la Virgen de Suyapa*, [baziliko de la Virgo de Sujapa, patronino de Honduro]]
[eta|maldekstre|250ra|Kopio de [Antaŭkolumba Ameriko|antaŭkolumba templo en Tegucigalpo]]
**Tegucigalpo** (nacilingve ***Tegucigalpa***) estas la ĉefurbo de Honduro. Ĝi situas en la samnoma valo, je 990 metroj super marnivelo.

La loĝantaro estis en 2010 de 1 126 534 homoj.

Kune kun la apuda urbo de Comayagüela, situanta transe de la rivero Grande aŭ Choluteca, ĝi formas la Centran Distrikton, oficialan nomon de la ĉefurbo.

La plej gravaj industriaj sektoroj estas la teksa, sukera kaj tabaka.

## Historio 
Tegucigalpo estis fondita en la 16-a jarcento, kiel centro de la mina aktivado de oro kaj arĝento. La ĉefurbeco pasis el Tegucigalpo al *Comayagua* kaj revene plurfoje en la unuaj jaroj, ĝis 1880, de kiam ĝi restis en Tegucigalpo. Tie fondiĝis en 1847 la unua universitato de la lando. Ĝi suferis grandajn damaĝojn en 1998 post la paso de la Uragano Mitch.

## Referencoj 
center|775px

Kategorio:Urboj de Honduro
Kategorio:Ĉefurboj de Ameriko
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1570-1579
Kategorio:Aperis en 1578
Venus Express

eta|Venus Express
eta|Trajektorio de Venus Express
**Venus Express** (esperante **Venusa Ekspreso**) estas artefarita satelito kaj sondilo de la Eŭropa Kosma Agentejo por esplori pri la planedo Venuso. Ĝi estis lanĉita la 10-an de novembro de 2005 el la kazaĥstana kosmodromo Bajkonuro. La sateliton suprenigis rusa porta raketo Sojuz-Fregat-tipa.

Laŭ planoj, la satelito atingis Venuson la 11-an de aprilo 2006. La ĉefa celo de la sondilo estas la esploro de la venusa atmosfero kaj forceja efiko. Ĝi estis la unua sondilo de ESA, kiu vizitas la planedon.

La sondilo mem havas amplekson de 1,5×1,8×1,4 metroj kaj pezon de 1250 kg (el kio 570 kg estas pelaĵo kaj 90 kg utila kunportaĵo). Ĝi havis unu ĉefpelilon kaj 8 kromajn manovrajn helpajn pelilojn, direktilojn. La energioprovizon donas specifaj – ĝis nun neuzataj – sunrezistaj sunĉeloj.
La misio kostis 200 milionojn da eŭroj.

La sondilo devis laŭplane funkcii 500 tagojn sed la misio estis plurfoje plilongigita kaj Venus Express funkciis ĝis la 14-an de decembro 2014, kiam ĝi plonĝis en la venusan atmosferon pro manko de benzino.

## Antaŭ Venus Express 
En 2003, la Eŭropa Kosma Agentejo sendis la sondilon Mars Express al la planedo Mars. La agentejo decidis uzi la saman modelon de sondilo (sama platformo) por nova malmultekosta misio. Inter la tri proponitaj projektoj, Venus Express estis elektita.

La misio uzas la saman platformon ke Mars Express sed ankaŭ reuzas jam ellaboritajn mezurilojn el ĝi kaj la antaŭa misio Rosetta. Dank'al tiu reuzado, la ellaborado de la tutaj instrumentoj daŭris nur 33 monatoj (malpli ol tiu de Mars Express). Pro tio la misio estas ankaŭ la malplej kosta misio de ESA kun nur 220 M€.

## Mezuriloj 
Venus Express portis 7 mezurilojn, el kiuj nur unu estis tute nova, la aliaj elprenitaj de Mars Express kaj Rosetta.

## Orbito 
La orbito de Venus Express estis polusa kun periapsido je 250 km super la norda poluso kaj apoapsido je 60000 km. La orbita periodo estis 24 horoj, kun parto de la orbito destinita al mezuroj kaj parto por la komunikado kun la Tero.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj misioj de la Eŭropa Kosma Agentejo pri esplorado de la suna sistemo estas Rosetta, Mars Express, Exo Mars kaj Bepi-Colombo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Venus Express: The first European mission to Venus 

Kategorio:Kosmosondiloj
Riccardo Giacconi

**Riccardo GIACCONI**  (naskiĝis la  en Ĝenovo -- mortis la 9-a de decembro 2018 en San-Diego (Kalifornio)) estis usona astrofizikisto.

En 2002 li gajnis duonan parton de la Nobel-premio pri fiziko, "pro siaj pioniraj kontribuoj al astrofiziko, kiuj kondukis al la eltrovo de kosmaj iksradiaj fontoj".

Li bakalaŭriĝis ĉe la Universitato de Milano, en Italio, kaj doktoriĝis tie en 1954. En 1956 li translokiĝis al Usono, kie li ankoraŭ loĝas. Li ankaŭ akiris usonan civitanecon.

Post 1999 li estas Profesoro de Esploro ĉe Universitato Johns Hopkins en Baltimore, Marilando, kaj ankaŭ ĉef-esploranto por la projekto ''*, uzante la *Chandra* iksradian observatorion (spaco-teleskopon).

D-ro Giacconi estas edziĝita kun Mirella kaj ili havas du filinojn, kaj unu filon (mortinta 1991 en aŭto-akcidento).

En 1987 li estis premiita la Wolf-Premio pri Fiziko.

## Eksteraj ligiloj 
* Nobelpremio retpaĝaro 
* Listo de postenoj kaj premioj 
* Hejmpaĝo de Giacconi ĉe Universitato *Johns Hopkins'' 

Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Usonaj astrofizikistoj
Kategorio:Usonaj astronomoj
Kategorio:Membroj de la Nacia Akademio de la Linkoj
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Italaj fizikistoj
Kategorio:Wolf-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Joyeux Noël

**Joyeux Noël** (france: [ʒwajø nɔɛl] *Ĝojan Kristnaskon*) estas franca filmo de la reĝisoro *Christian Carion* - prononco laŭ sistemo IFA [] el la jaro 2005. Dum la Festivalo de Cannes, en la sama jaro 2005, ĝi troviĝis en la oficiala elekto, inter la filmoj eksterkonkursaj. Aperas en la filmo gesteluloj Benno Fürmann, Daniel Brühl kaj Diane Kruger.

## Intrigo 
Kiam ekŝprucas la Unua mondmilito, meze de somero 1914, ĝi surprizas kaj kirlade forprenas milionojn da homoj. Nikolaus Sprinks, kiu estas mirindega tenorulo de la operejo Berlina, tuj devos ĉesigi sian karieron kaj rezigni pri sia amatino: Anna Sörensen, la sopranulino kiu estas lia kantpartnerino.

La anglikana pastro Palmer propravole rekrutiĝas por sekvi sian junan helpanton en la preĝejo, Jonathan [Ĵonatan']. Ili forlasas sian karan Skotlandon, la unua kiel brankardisto, la dua kiel soldato...
Leŭtenanto Audebert devis lasi sian gravedan edzinon enlitigitan por fore batali kontraŭ la malamikaro. Ekde tiam, la armeo de Nazia Germanio okupas la urbeton en norda Francio, kie la juna edzino probable jam naskis, krom se la plej malbona jam okazis ... Nenion scii pri sia familio estas suferado, kiu subfosas kaj traboras ĉiujn noktojn de la leŭtenanto.

Kaj poste falas la neĝo kaj alproksimiĝas Kristnasko kun sia aro de donacoj el familioj kaj staboj. Tamen, la surprizo ne ekestos el la abundaj poŝtpakaĵoj, kiuj diskovras la tranĉeojn francajn, germanajn kaj skotajn. Ĉar okazas nepenseblaĵo! Por momenteto, la fusiloj estos demetitaj por ebligi iron, ĉe kandela lumo, al renkonto de la frontflankuloj, por ilin manpremi, interŝanĝi kun ili cigaredojn kaj ĉokoladon. Ankaŭ por deziri al ili "Ĝojan Kristnaskon!"

## Rolularo 
* Diane Kruger: Anna Sörensen
* Benno Fürmann: Nikolaus Sprink
* Guillaume Canet: Leŭtenanto Audebert
* Gary Lewis: Palmer
* Dany Boon: Ponchel
* Daniel Brühl: Horstmayer
* Lucas Belvaux: Gueusselin
* Bernard Le Coq: Generalo
* Alex Ferns: Gordon
* Christopher Fulford: Majoro
* Michel Serrault: Kastelano
* Suzanne Flon: Kastelanino
* Robin Laing: William
* Joachim Bissmeier: Zimmermann
* Thomas Schmauser: Kronprinco

## Vidu ankaŭ 
* Kristnaska militpaŭzo

## Eksteraj ligiloj 
* pri la romano de Christian CARION, en la franca, ĉe la eldonejo PERRIN, ISBN n° 2-262-02400-6
* pri la filmo
* 

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2005
Kategorio:Militaj filmoj
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Kristnaskaj filmoj
Falklanda milito

eta|400x400ra|Falklands war montage
[200ra|eta|dekstra|skema mapo pri la situo de la [Falklandoj]]

La **Falklanda milito**, **Malvina milito**, aŭ **Malvinas-milito** okazis en 1982 inter armeo de Britio kaj tiu de Argentino ĉe Malvinoj kaj ĉe Sud-Georgio kaj Sud-Sandviĉinsuloj pro la posedo de tiuj insularoj.

La 19-an de marto 1982, Argentino re-okupis armee la insularon, sep semajnojn poste britaj trupoj komencis la okupadon en golfeto de *San Carlos*, kaj tiam komenciĝis la vera milito, ne tro longe daŭra sed ja tre kruela (655 argentinanoj mortaj kaj 255 el Britio).

La milito daŭris ĝis la 14-a de junio kaj faligis la armeon de Argentino.

Kategorio:Militoj de Argentino
Kategorio:Militoj de Britio
Kategorio:Konfliktoj en 1982
Prototipo

[eta|Frua prototipo de [komputila muso]]
**Prototipo** (normotipo) signifas primitivan tipon, unutempan modelon aŭ unuan ekzempleron de io ekz. prototipon de softvaro, varo kiel aŭtomobilo, aviadilo.

La prototipoj servas por eksperimenti, elprovi nove evoluigitajn ekzemplerojn, malkovri ties mankojn, nesufiĉecon ks. kaj por eluzi la ricevitajn spertojn por perfektigi la prototipon kaj igi ĝin preta por seria produkto.

Kategorio:Fabrikado
Kategorio:Industrioj
Kategorio:Industrio
Kategorio:Programado
Kategorio:Pseŭdoscienco
Kategorio:Teknologio
Kategorio:Aŭtomobila teknologio
Universitato de Keio

La **Universitato de Keio** kaj **Keio-Universitato** (japane: 慶應義塾大学 [Keiō giĝuku daigaku], angle: *Keio University*), mallongigo — **Keio** (慶應 [keiō]) aŭ **Kejdaj** (慶大 [keidai]), estas la plej malnova kaj unu el la plej prestiĝaj universitatoj de Japanio.

270ra

Ĝi estis fondita en 1858 fare de la fama edukisto kaj aŭtoro Fukuzaŭa Jukiĉi kiel privatlernejo por okcidentaj studoj. La unuaj fakultatoj ekfunkciis en 1890. Kvankam Keio estis la unua progresema lernejo en Japanio, paliĝis ĝi baldaŭ apud la ŝtate apogita Universitato de Tokio. Tion kaŭzis eble la problemhava rilato de Fukuzaŭa Jukiĉi al la samurajoj, kiuj apogis tiutempe la registaron de Mejĝi. Keio konkuras nune kun Universitato de Ŭaseda por la 2-a loko. Unu el famaj studentoj de Keio estas 87-a 88-a ĉefministro Koizumi Ĝuniĉiro.

## Kampusoj 
* La ĉefa kampuso troviĝas en la kvartalo Minato de Tokio.

Estas aliaj kampusoj:
* la kampusoj de Jagami kaj de Hijoŝi en la kvartalo Kohoku de la urbo Jokohamo en la gubernio Kanagaŭa,
* la kampuso de Ŝonan-Fuĝisaŭa en la urbo Fuĝisaŭa en la gubernio Kanagaŭa,
* la kampuso de Ŝinanomaĉi en la kvartalo Ŝinĝuku de Tokio,
* la kampuso de la urbo Ŝinkaŭasaki en la kvartalo Sajŭaj de la urbo Kaŭasaki,
* la kampuso de urbo Curuoka en la urbo Curuoka en gubernio Jamagata,
* la kampuso de Marunouĉi en la kvartalo Ĉijoda de Tokio

kaj Keio de Novjorko.

## Vidu ankaŭ 
* Eliica

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo

Kategorio:Universitatoj en Tokio
Kliento (komputiko)

En komputiko, **kliento** signifas perilon, kiu konektiĝas al servilo. La termino komuna ankaŭ temas pri komputilo, kies ĉefa funkcio estas plenumi perilan programon.

Ekz-e en la TTT, TTT-legilo estas speco de kliento. Ĝi konektiĝas al TTT-servilo kaj petas retpaĝon, kaj la servilon respondas retpaĝon (iam erarpaĝo).

Same kun FTP, retpoŝto kaj aliaj specoj de klientoj.

Alia speco de kliento estas la fenestrosistemo X, kiu komunas en Unikso. La kliento estas la programo, kiun la komputilo plenumas. La kliento sendas komandojn al la servilo pentri sur la ekranon. Ĉi tiuj roloj ŝajnas inversa por plejparte da homoj.

Kategorio:Komputilaj retoj
Kategorio:Komputiko
Elŝuto

**Elŝutado** (malofte ankaŭ nomata *deŝutado*) signifas transigon de datumoj (dosieroj, dosierujoj) *el* servila komputilo al klienta komputilo.  Male *al*ŝutado aŭ *en*ŝutado estas la transigo de lokaj rimedoj *al* fora komputilo.

Elŝutaĵo (aŭ deŝutaĵo) estas io tiel elŝutita.  Alŝutaĵo estas io tiel alŝutita.

La termino ordinare temas pri la transigo de rimedoj ekstere de TTT-legilo.  La termino *ŝarĝado* estas ordinare uzata por la transigo kaj elmontro de rimedoj interne de TTT-legiloj.

Retumiloj komune ankaŭ enhavas administrilojn por elŝutoj.  Elŝutoadministriloj permesas por la uzanto plani elŝutojn kaj daŭrigi elŝutojn interrompitajn aŭ nekompletajn.

## Vidu ankaŭ
* Samtavola ŝutado
* Ŝutspegulo

Kategorio:Komputilaj retoj
Shimizu Hiroshi

Homoj kun nomo **SHIMIZU Hiroshi** [ŝimizu hiroŝi] povas esti:
*Shimizu Hiroshi (direktoro), 清水 宏 direktoro de kino
*Shimizu Hiroshi (profesoro), 清水 宏 profesoro ĉe la Universitato de Keio
*Shimizu Hiroshi (voĉaktoro), 清水 宏 voĉaktoro en animeo
Litia-jona akumulatoro

[eta|275px|Litia-jona akumulatoro, [Varta, Museum Autovision, Altlußheim, Germanujo]]
eta|275px|Cilindra 18650-ĉelo fermota
**Litio-jona akumulatoro** estas reŝargebla, elektrokemia tensiofonto surbaze de litio. Krom tio ekzistas ankaŭ la ne-reŝargebla litio-baterio.

Tiu ĉi akumulatoro havas longan vivdaŭron, malgrandan pezon, grandan povumon kaj preskaŭ tutan mankon de la memor-efekto de nikel-kadmiaj piloj.

Malavantaĝo de tiu piloformo estas la eksploda kaj fandiĝa danĝero, precipe ĉe difektitaj ŝargiloj, ĉe fuŝkontakto (kurta cirkvito) de la pilaj poloj aŭ simple la malsufiĉa kvalito.

La litia-jona akumulatoro uzatas plej ofte en poŝtelefonoj, en ciferecaj fotiloj kaj kameraoj, sed ankaŭ en camcorderoj, laptopoj kaj similaj.

Litia-jona pilo havas nominalan tension de 3,6 voltoj kaj ŝargan fintension de 4,0 voltoj. Li-jonajn akumulatorojn ne estas permesate ŝargi per kutimaj ŝargiloj por NiMH- aŭ NiCd-akumulatoroj, ĉar la piloj povas esti troŝargitaj kaj en ekstrema kazo okazas eksplodo. Ĉe ŝargo sub 2,6 voltoj, la piloj iĝos neuzeblaj.

La plej konvena temperaturo por la rezervado de akumulatoroj estas ĉ  kaj ĉe ŝargostato de 40%. La akumulatoroj perdas el siaj kapacitoj ĉirkaŭ 20% ĝis 60% (ĉ ) en 3 ĝis 5 jaroj.

eta|maldekstra|180px|Stako da Litia-jonaj ĉeloj
[eta|maldekstra|180px|*Motorola TimePort* [poŝtelefono kaj siaj cirkvitoj]]

## Historio, Nobel-premio 
La komencaj laboroj pri litia-jona akumulatoro okazis en la 1970-aj, 80-aj jaroj, la unua tia akumulatoro aperis en la komerco en komenco de la 1990-aj jaroj. Post 20 jaroj, litia-jona akumulatoro iĝis la ĉefa akumulatora tipo en elektraj aŭtomobiloj.

En 2019, la esploristoj John B. Goodenough, M. Stanley Whittingham kaj Akira Joŝino komune ricevis la Nobelpremion pri kemio 2019 por evoluigo de la litia-jona akumulatoro.

## Vidu ankaŭ 
* litia-polimera akumulatoro
* Baterio
* litia-fera-fosfata akumulatoro, kiu estas pluevoluigo de la litia-jona akumulatoro

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.batteryuniversity.com/parttwo-34.htm 
* http://www.batteryuniversity.com/print-partone-5-german.htm 
* http://www.ict.fhg.de/deutsch/scope/ae/ion.html
* http://www.digitalkamera.de/Tip/29/99.htm 

Kategorio:Akumulatoroj
Kategorio:Litio
Mozilo (projekto)

## Historio de la projekto 
En februaro de 1998, Netscape liveris la plejparton de la fontodosieraro de sia populara programaro *Communicator* (inkluzive la TTT-legilon *Navigator*) per malfermitkoda permesilo. Por teni la kunlaboradon pri Mozilo, Netscape kreis ankaŭ la **organizaĵon Mozilla** kaj la TTT-ejon **http://www.mozilla.org/**. Kvankam oni baldaŭ forlasis la originalan fontodosieraron, la organizaĵo fine sukcesis produkti Mozilon, interretan programaron pli kapablan ol *Communicator*.

Kiam Netscape maldungis disvolviĝistojn de Mozilo, la aŭtonoma neprofita fondaĵo Mozilla (Mozilla Foundation) komenciĝis je 15-a de julio en 2003.

Je 3-a de aŭgusto de 2005 la korporacio Mozilla komenciĝis.

## Faroj 
Komence, la projekto estis intencita krei anstataŭigon de la Netscape retumilo (Communicator). Tamen aktuale, ili ĉefe verkas pri la Mozilla Firefox TTT-legilo, Mozilla Thunderbird kliento por retpoŝto kaj novaĵgrupoj, kalendaro Mozilla Sunbird, k.t.p.&nbsp;Ili ankaŭ gastigas aliajn projektojn kiel SeaMonkey kaj Camino.

## Vidu ankaû 
* Mozilla-Fondaĵo
* *Common Voice*
* Mozilo

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo "Netscape: elreviĝo", revuo Monato, marto 2006. p. 19  

* Matrix-kanalo: #esperanto:mozilla.org
*Tradukado de projektoj al Esperanto per pontoon

Kategorio:Libera programaro
Kategorio:Mozilo
Mozilla Application Suite

**Mozilo** (angle **Mozilla**) estas libera, multsistema programaro por la Interreto, inkluzive TTT-legilon, retpoŝtan kaj novaĵgrupan programon, HTML-redaktilon k.a.

## Historio de Mozilo 
La liberigo de *Netscape Communicator*, dum la pinto de la ekonomia apogeo de la finaj 1990-aj jaroj en Usono, estis akceptita kun miksitaj aprobo kaj skeptiko. Pluraj (ĉefe Linuksanoj) vidis ĝin kiel venkon de la **movado por libera programado** kaj kiel bonan ŝancon ke *Netscape* profitu.

Aliaj (la industrio de malfermita programaro) interpretis ĝin kiel fiaskon de *Netscape* kontraŭ *Internet Explorer* de *Mikrosofto* en la batalo pri TTT-legiloj.

La programado per la fontokodo de *Communicator* malfacilis pli ol antaŭvidite:
* La kodaro estis grandega kaj kompleksa.
* Oni devis labori por pluraj operaciumoj, respektante iliajn diversajn morojn kaj normojn.
* Dum jaroj *Netscape*-anoj devis rapide produkti novajn versiojn laŭ "Interreta tempo". Por tio, ili oferis modjulecon kaj programan elegantecon.
* Pluraj partoj ne estis liberaj, ĉar Netscape akiris ilin laŭ permesoj de aliuloj.

Rezulte, la unua liveraĵo **estis nek konstruebla nek ekzekutebla**. Tio malfacilis por la kernaj programistoj de Mozilo (multaj salajrataj de *Netscape*), kaj eĉ pli por eksteraj eventualaj kontribuontoj.

Fine, la kernaj programistoj decidis forlasi la hereditan kodaron por reverki ĉion dekomence. Malkonsente, unu el la ĉefaj *Netscape*-aj programistoj, Jamie Zawinski, rezignis. La rezulta plano inkluzivis krei tute novan multsisteman programbibliotekon por komputil-homa interagado kaj novan HTML-surekranigan meĥanismon.

Malmultaj antaŭvidis, ke iam donos rezulton. Rapida kompletigo de la HTML-a pozicimeĥanismo Gecko kredigis, ke la tuta programo baldaŭ aperos. Tamen, ĝi prenis multe pli da tempo. Kaj iuj mozilanoj jam viziis projekton trans simpla TTT-legilo. La nova Mozilo estos laŭ ili "bazo por interretaj programoj", tute programebla kaj modjula. Same bone ĝi povus enhavi retpoŝtajn redaktilojn, tujmesaĝilojn, Usenet-legilojn, kaj multon alian.

## Aldonaĵoj 
La laboro pri Mozilo plu daŭras. Ĝi ankaŭ iĝis bazo por aliaj programoj. Kelkaj estas troveblaj ĉe MozDev (angle).

## Esperanta versio 
Mozilo haveblas en esperanto, kiel montras la sekva ekranbildo. 
400px
*Ĉefpaĝo de la Vikipedio vidata per esperanto versio de Mozilo*
----
Esperanta versio de programo Mozilo 

## La estonto 
Ne ekzistos plu eldonoj de Mozilo escepte de riparoj por sekureco. La mozila projekto estas laboranta pri Firefox. Tamen nova grupo daŭrigos la aplikaĵaron sub la nomo SeaMonkey.

## Vidu ankaŭ 
* SeaMonkey

Kategorio:Retumiloj
Kategorio:Mozilo
Diskoteko

[eta|300ra|dekstra|Diskoteko en [Florido, Usono]]
**Diskoteko** aŭ **diskejo** aŭ dancejo estas ejo, kie oni aŭdigas muzikaĵojn registritajn sur diskojn ĉefe por dancado, sed ankaŭ por aŭskultado.

En multaj lingvoj oni nomas diskotekon *nokta klubejo* laŭ la angla *nightclub*.

## Aliaj signifoj 
Diskoteko povos ankaŭ signifi kolekton aŭ kolektejon de gramofondiskoj, komputilaj diskoj aŭ aliaj sonregistraĵoj.

## Vidu ankaŭ 
* Dancejo
* Diskoo

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Amuzo
Kategorio:Dancmuziko
Kategorio:Muzikaj agadoj
Linio Kamaiŝi

[eta|upright=0.8|Ŝildo portas la stacinomon [Stacio Tono|Folkloro TŌNO, en Esperanto kaj la japana]]
**Linio Kamaiŝi** (japane: 釜石線 [kamaiŝi-sen]) estas fervojo de Orient-Japania Fervoja Kompanio. Ĝi etendiĝas 90,2 km de Hanamaki ĝis Kamaiŝi en la Gubernio Iŭate.

Tiu ĉi linio, kaj ties stacioj, havas esperantlingvajn kromnomojn, laŭ la verkaĵo *Nokto de la Galaksia Fervojo* de esperantista literaturisto Mijazaŭa Kenĝi. La japana esperantisto Sato Ŝoiĉi koncilis la fervojkompanio pri kiujn nomojn elekti.

## Datumoj 
eta|upright=0.6|Situo de la linio
* Administrado Orient-Japania Fervoja Kompanio
* Longeco: 90,2 km
* Larĝo de trako: 1067 mm
* 24 stacioj
* Unuobla trako
* Ne elektrigita (por dizela vagono kaj vapora lokomotivo)
* Vagono KiHa 100 de Orient-Japania Fervoja Kompanio

## Stacioj 
Ĉiuj stacioj situas en Gubernio Iŭate. La simbolo ● signifas ke ĉiuj trajnoj haltas, ▲ ke iuj trapasas, kaj ｜ trapasas.

## Eksteraj ligiloj 
* Zeoj en Japanio 
* Bildo de japana trajno

Kamaiŝi
Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj
Kamaiŝi