open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Denunco

[eta|**Venecio**: anonimaj denunciantoj povis meti siajn (fi-)denuncojn tra la „leonbuŝoj“ (*Bocca di Leone*, ĉi-bildo de [doĝo-palaco).]]
**Denunco** estas ago de denuncanto, do sciigo al estro, policano, juĝisto, aŭ al la publiko, pri ies kulpon aŭ krimon.

La denunco povas esti deklarita al juĝisto, al aŭtoritato aŭ ĝenerale al la publiko, ekzemple dum intervjuo aŭ pere de letero al gazeto.

## Fidenunco 
La **fi-denunco** estas denunco farita de homo, mem restante kaŝita, kun la celo damaĝi la denuncitan personon en la senco: *kalumnii*, *diskrediti*, *misfamigi*.
Ju pli totalisma la ŝtato, des pli granda la risko / damaĝo al la denuncito.

## Vortkomparo 
La vortkomparo montras, ke *denunco* havas neŭtralan valoron en latinidaj lingvoj (fr, it), dum en ekzemple la hodiaŭa germana *denunco* nur havas negativan signifon de fi-denunco, kalumnio, perfido, ĝi do apartenas al la falsaj amikoj.

## Vidu ankaŭ 
* Sikofanto

Kategorio:Bazaj terminoj de juro
Brita ekspedicio al Tibeto

eta|160px|Francis Younghusband
La **Brita ekspedicio al Tibeto** estis atako de la britaj koloniaj fortoj kontraŭ Tibeto en 1904 kontraŭ la supozita kreskanta influo de Rusio.

## Antaŭeventoj 
Ekde la dua duono de la 19-a jarcento, en Azio okazis brita-rusa konkurado por la influo. Strategia celo de la cara imperio estis la atingo de la „varmaj maroj” tra Turkio, Irano aŭ Afganujo, Hindio. La brita imperio volis obstakli tion per ĉiu rimedo.

La nova brita vicreĝo George Curzon en 1899 konkludis el diversaj informoj, ke Rusio volas akiri influon en Tibeto. Tion montris al li, ke inter la konsilistoj de la dalai-lamao aperis la burjat-mongoldevena monaĥo Agvan Dorĵiev. (Pli poste evidentiĝis, ke Doržijev fakte laboris pri disvastigo de la tibeta budhismo en Rusio.)

Curzon akiris aprobon de Londono por tio, ke li sendu Francis Younghusband al militista ekspedicio al Tibeto, apelaciante al limtrapaso de gruntbovoj.

## La bataletoj 
Younghusband ekis en julio de 1903, sed oni ne akceptis lian delegacion kaj petis forlason de Tibeto. Younghusband travintrumis kaj ricevis militistan apogon en printenmpo de 1904. Lia armeo nombris 3000 soldatojn, kun modernaj armiloj kaj tiu armeo treege superis la tibetanojn, kiuj batalis per glavoj kaj meĉaj pafiloj. La brita ekspedicia korpuso havis 9 vunditojn, dum mortis 400 tibetanoj.

La 13-a dalai lama, Thubten Gyatso fuĝis en Mongolion, la britaj trupoj enmarŝis Lhason en komenco de aŭgusto.

## Rezultoj 
Younghusband altrudis tipan malegalan traktaton al Tibeto, kiu alprenis repagon de grandsuma milita rekompenso, malfermis la landon antaŭ la britoj, donis rajton por stacionigo de soldatoj kaj por ekspluato de krudmaterialoj. Dumtempe aliaj internaciaj eventoj fortiris atenton de Britio kaj la lando eĉ ne havis gravajn resursojn.

Pro alproksimiĝo de la vintro, Younghusband forlasis Tibeton kaj forliveris per mulkaravanoj la forŝtelitajn Buddha-statuojn, preĝomaterialojn, pentraĵojn, porcelanojn, librojn kaj manuskriptojn.

Younghusband iĝis Siro kaj ricevis honordoktoran titolon en multaj universitatoj.

Kategorio:Militoj
Kategorio:Tibeto
Francis Younghusband

eta|Francis Younghusband
Siro **Francis YOUNGHUSBAND** (31-an de majo 1863 en Murree, Hindio - 31-an de julio 1942 en Lytchett Minster, Dorset, Britio) estis brita oficiro kaj esplora vojaĝanto.

Li trapasis en 1887 Manĉurion kaj la montaron Karakorum (kiel la unua eŭropano) tra la Muztagh-montpasejo. Li partoprenis inter 1889 kaj 1895 multajn ekspediciojn en la nord-hindiaj montaroj. Dum tiu unu ekspedicio, disvastiĝis en Hindio la misinformo, ke li estis murdita fare de rusoj kiel suspektita spiono, kio kaŭzis preskaŭ militon inter Hindio kaj Rusio.

Fine de 1903, lin sendis Lord Curzon al Tibeto, por elkonstrui komercajn kontaktojn. Tiuj klopodoj celis antaŭi eblan rusajn klopodojn. Ĉar la Dalai Lama rifuzis la komercadon kun la britoj, Younghusband ekagadis perforte.

La ekspediciaj fortoj en 1904 atingis la urbon Lhasa, post kiam ili neniigis la tibetajn trupojn, tre mizere ekipitajn. En Lhasa, oni premis la tibetanojn al komerca traktato kaj al brita armea apogpunkto en Lhasa. La sekvantaj traktadoj altrudis malfermon de la lando al komercado kaj oni eĉ detranĉis teritoriojn favore al Ĉinio. (Brita ekspedicio al Tibeto)

Post la unua mondmilito, li ekipis ekspediciojn por veturo en la Himalajo. Pli poste li verkis ekspediciajn sciigojn kaj okupiĝis pri religiaj kaj filozofiaj demandoj. Li apogis la klopodojn de Hindio por memstareco. Li fondis en 1936 la Mondkongreson de kredo.

## Verkoj, literaturo 
* Younghusband, Sir Francis: *Der Himalaja ruft*, Berlin. Union Deutsche Verlagsgesellschaft Roth &. Co., 1937.
* Younghusband, Francis: *La epopeya del Everest*, 1946, Barcelona, Ed. Juventud
* Younghusband, Sir Francis: *The Heart of Nature or The Quest for Natural Beauty*, 1921, London, Murray
* Patrick French: *Younghusband: The Last Great Imperial Adventurer*. 2004 (englisch)
* Tsepon W.D. Shakabpa: *Tibet. A Political History.* Yale 1967, 4. Auflage New York 1988, ISBN 0-9611474-1-5

## Vidu ankaŭ 
* Brita ekspedicio al Tibeto

Kategorio:Britaj esploristoj
Baĉki Sokolac

eta|dekstra|Baĉki Sokolac troviĝas en la verda municipo
eta|dekstra|290px|Serba ortodoksa preĝejo de Baĉki Sokolec

**Baĉki Sokolac,** slave **Bački Sokolac,** serbe **Бачки Соколац,** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda Bačka**, en municipo de Bačka Topola.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 600
* Poŝtkodo: 24343
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: SU

## Situo 
Baĉki Sokolac situas sur ebenaĵo.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis tie 609 da homoj, (serboj 578 (95%), hungaroj 9 (2 %), slovenoj 5 (1 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
* serba ortodoksa preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Buxheimer Orgelbuch

La **Buxheimer Orgelbuch** estas kodekso ekestinta ĉ. 1460/70, kiu entenas 256 originalajn komponaĵojn kaj aranĝaĵojn por klavarinstrumentoj. Ĉi tiuj originas de diversaj gravaj komponistoj de la epoko (ekz. John Dunstable, Guillaume Dufay, Gilles Binchois, Walter Frye, Conrad Paumann, Baumgartner). 

Krom aranĝaĵoj de profanaj kanzonoj, dancaĵoj kaj kantoj ĝi entenas ĉ. kvindek pecojn de sakral-liturgia karaktero kaj ĉ. tridek preludojn, je kiuj la rapsodia-figurativa kaj nur-akordaj partoj alternas. La pecoj plejparte estas du- kaj trivoĉaj, sed ankaŭ troveblas kvarvoĉajoj.

La esploro ankoraŭ ne samopinias pri deveno kaj ekesto de la Buxheimer Orgelbuch, kiu ne  montras uzadospurojn kaj pro tio povas estis konsiderata kiel kopio por instruaj aŭ reprezentaj celoj. Supozeble ĝi devenas de skribisto el la sudgermana regiono kaj eniris trans Nurenbergo, Munkeno kaj Bazelo dum la 16-a jarcento en la posedaĵon de la Monaĥejo Buxheim ĉe Memmingen. Tiu ĉi ofertis ĝin en 1883 je aŭkcio, kaj ekde tiam ĝi troviĝas en la stoko de la  Bavara Ŝtata Biblioteko en Munkeno. En la fakliteraturo ofte troviĝas atribuado al la rondo ĉirkaŭ Conrad Paumann. Tio ĉi  signifus, ke la manskribaĵo devenas de Munkeno, ĉar Paumann ekde 1450 ĝis sia morto en 1473 aktivivs kiel bavara kortegorgenisto. De Paumann originas la orgeninstruilo *Fundamentum Organisandi*, kiu komplete konserviĝis en la Buxheimer Orgelbuch samkiel en la Lochamer-Liederbuch.

La tabulaturo de la Buxheimer Orgelbuch konsistas el seplinia sistemo kaj literoj .

Kategorio:Muzika literaturo
Kategorio:Orgenmuziko
Kategorio:Malnova muziko
Kategorio:Manuskriptoj
Vipo

[eta|Vipo por [rajdado.]]
[eta|300ra|Vipo de la muzeo pri torturo en [Freiburg.]]
**Vipo** estas batilo konsistanta el ŝnuro aŭ rimeno alligita al ligna tenilo. Tra la historio estis du uzoj por vipoj:

* Kiel pelilo por bestoj, ekzemple ĉevaloj tiranta ĉaron aŭ bovoj tirantaj plugilon.
* Al homoj, por doni punon aŭ eĉ torturon (laŭ tiu senco estas sinonimo de skurĝo).

Kategorio:Iloj
Kategorio:Armiloj
Nigra rusto

**Nigra rusto** aŭ tiga, cereala rusto estas planta malsano, kiun kaŭzas nigrarusta fungo (*Puccinia graminis*) kaj damaĝas ĉefe tritikon.

La nigra rusto estas konata jam en antikvaj fontoj. La romianoj eĉ havis apartan Dion kontraŭ la malsano (*Robigus*) kaj festis ĉiun jaron la 23-an de aprilo (Robigalia) por la Dio kaj oferis hundon por ĝi.

La lasta dismonda epidemio okazis en 1954, antaŭ ol Norman Borlaug komencis nobligi rezistajn subspeciojn en Meksiko. Danke al liaj laboroj, en la 1960-aj jaroj disvastiĝis la rezista tritika specio. Borlaug ricevis pro tio Nobel-premion en 1970.

Ug99 estas la plej danĝera tribo de la fungo, ĉar ĝi rezistas al la nunaj fungicidoj.

## Priskribo 
maldekstra|eta|Ciklo de *P. graminis*
*Pucinnia graminis* sinsekve parazitas du gastigantaj kreskaĵoj : *Berberis vulgaris* poste tritiko aŭ aliaj Pooideoj (science *Pooideae*). Heinrich Anton de Bary priskribis unue ĝia ciklvivo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
*  Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo

Kategorio:Plantaj malsanoj
Kategorio:Fungoj
Lothar Mendes

**Lothar MENDES** (naskiĝis la 19-an de majo 1894 en Berlino, Germanio kaj mortis la 25-an de februaro 1974 en Londono) estis germana reĝisoro, kiu realigis la antinazian filmon *Le Juif Süss*, responde al Jud Süss.

## Bibliografio 
* Claude Singer, ''Le Juif Süss et la propagande nazie, L'Histoire confisquée*, 1999, Les Belles lettres, ISBN 2-251-38061-2
* Jan-Christopher Horak, *Sauerkraut & Sausages with a Little Goulash: Germans in Hollywood'', 1927 dans Film History: An International Journal, 2005, p 241 à 260.

Kategorio:Germanaj reĝisoroj
Uzanto

**Uzanto** povas esti:
* Persono, kiu uzas ion.
* Uzanto (komputiko), persono aŭ programo, kiu uzas komputilan sistemon aŭ servon.
De Havilland Flamingo

eta|De Havilland Flamingo
La **De Havilland DH 95 Flamingo** estas pasaĝeraviadilo de De Havilland, disvolviĝita en 1938. Flamingo estis uzata dum la dua mondmilito kiel truptransportilo de la Reĝa Aerarmeo.

La aviadilo estis plenmetala, la du pilotoj sidis unu apud la alia, la radiisto sidis malantaŭ ili. La radoj estis entireblaj, la propeleroj alidirekteblaj. La aviadilo estis komparebla kun Douglas DC-3 kaj Lockheed M10/12 Electra.

La unua modelo havis du 890 ĈP-a (660kW) Bristol Perseus XIIc-motorojn. Tiel ĝi havis elstaran povumon kaj povis kun plenmaso deteriĝi jam post 230 m.

La unua flugo okazis la 22-an de decembro 1938. La prototipo estis transdonata en 1939 al Jersey Airways por testflugoj.

Plimulto de la flamingoj malaperis el la aero ĉ. 1950 kaj oni dismontis ilin en 1954.

## Specifaĵoj 
Kategorio:Militaj aviadiloj
Kategorio:Aviadiloj de De Havilland
Agvan Dorĵiev

eta|dekstra|Agvan Dorĵiev
**Agvan DORĴIEV** (1853-1938) estis burjatdevena budhista lamao, grava persono de la historio de Interna Azio dum la 19-a jarcento. Oni povas ligi al lia nomo la elkonstruon de la tibetaj-rusaj diplomataj kontaktoj, fondon de la unua eŭropa budista preĝejo en Sankt-peterburgo (ekservis 1913), fondo de pluraj monaĥejoj en kalmukaj kaj burjataj teritorioj. Li verkis burjatan abocon, sed tio ne disvastiĝis.

Li forlasis en aĝo de 19 jaroj la naskiĝlandon kaj ekveturis kun sia majstro al Tibeto, por daŭrigi tie studojn. Li veturis en 1874 al la budhisma sankta monto, Wu Tai, poste reveturis al la hejma lando, sed pli poste realvenis n Tibeto.

Li forlasis Tibeton en 1897 je ordono de la 13-a dalai-lamao por traktado kun caro Nikolao la 2-a. La fortiĝanta tibetaj-rusaj kontaktoj ektimigis la britojn kaj tio servis kiel bazo por la brita ekspedicio al Tibeto en 1903-04.

Laŭ imago de Dorĵiev, la budhismaj landoj (Tibeto, Mongolio) devantus unuiĝi sub rusa protektorato.

Lin arestis la NKVD en 1937 pro falsaj akuzoj (spionado por Mongolio, Japanio). Li mortis en prizona hospitalo.

## Vidu ankaŭ 
* Gomboĵab Cibikov

Kategorio:Lamaoj
Kategorio:Budhismo en Rusio
Kreto

**Kreto** povas signifi:
*Kreto (ŝtono) - ŝtono kaj ĉiutage uzata skribilo sur nigrotabulo.
*Kreto (insulo) - granda insulo en Grekio kaj samnoma administra regiono.
*Kreto (mitologio) - rolulino de la greka mitologio.
Kavilo

eta|dekstra|Kavilo situas en la mapo en la verda municipo
**Kavilo,** serbe **Кавило,** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda Bačka**, en municipo de Bačka Topola.

## Bazaj informoj
*Areo:  &nbsp;km²
*Loĝantaro: 230
*Poŝtkodo: 24xxx
*Telefonprefikso: 24
*Aŭtokodo: SU

## Situo
Kavilo situas sur ebenaĵo.

## Historio
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Kavilo 215 da homoj, escepte 2 ili estis  hungaroj.

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Tabulokreto

eta|Blanka tabulkreto
eta|Kolora tabulkreto
eta|Franca tabulkreto
**Tabulokreto** (ankaŭ **tabulkreto**) estas materialo, uzata por skribi sur malglataj surfacoj, precipe sur tabuloj. Ĝi postlasas partikuletojn, kiuj nur malforte algluiĝas kaj facile forviŝeblas.

## Ecoj 
Tabulkreto kutime estas longa kun kvadrata aŭ cirkla kverprofilo. Tabulkreto estas produktata en Germanio, Aŭstrio kaj Skandinavio antaŭ ĉio el kalcia sulfato (gipso), ĉar tie la plej multaj kretejoj estas protektitaj. En Francio uziĝas por la tiel nomata **ĉampanja kreto** la mineralo kreto, do kalcia karbonato. Ĉirkaŭ 55 procentoj de la en Germanio vendata tabulkreto konsistas el gipso.

Per aldono de farboj ankaŭ povas esti produktata bunta tabulkreto. Ĉar la kreta polvo, kiu estiĝas antaŭ ĉio ĉe seka forviŝado de tabulo, por alergiuloj estas ĝena, ankaŭ estas produktata senpolva kreto.
La polvo ankaŭ estas suspektata, kaŭzi problemojn kun spirorganoj. El akvo kaj gipso oni mem povas produkti kreton.

La kreto estas uzata ankaŭ por artistoj en kretpentraĵo, ekzemple en desegnaĵoj kaj pentraĵoj sur strattrotuaroj. Kreto desegnaĵo sur trotuaroj estas amuza maniero por ke infanoj amuziĝu. La kreto ankaŭ estas uzata de infanoj ludantaj Hopludo por desegni la ludtabulon. Tabulkreto estas kutime pli maldikaj ol trotuarkretoj.

## Vidu ankaŭ 
* Trotuara pentraĵo

## Noto 
Kategorio:Skribmaterialoj
Kategorio:Skribiloj
Kategorio:Pentristaj teknikoj
Kategorio:Materialoj
LAPCAT

**LAPCAT** aŭ **Long-Term Advanced Propulsion Concepts and Technologies** estas programo de la Eŭropa Kosmoesplora la Teknologia Centro (*ESTEC*), suborganizo de la Eŭropa Kosma Agentejo ESA. Celo de la programo estas la evoluigo de la hidrogenpelilo, per kiuj civilaj komercaj (trafikaj) aviadiloj povas atingi rapidon de ĉ. 6000 km/h (maĥo 5).

La aviadilo - laŭ la planoj - havos deltaflugilojn, kiuj etendiĝas 140 m (komparu Airbus 380: 73 m) kaj estas planita sub projekta kodo *A2*.

Oni volas la aviadilon posteulo de supersona pasaĝera jeto Concorde, sed tiu nova aviadilo devas trapasi eĉ la hipersona rapidon. Laŭ kalkuloj, la aviadilo portos 300 pasaĝerojn kaj tutmason de 400 tunoj tra la vojo Bruselo - Sidnejo, dum 4 horoj.

Por la funkciigo, oni necesos uzis kombinitan peladan sistemon, ĉar ramjeta pelado funkcias nur ekde kelkaj 100 km/h, ĝis tiam turbojeto. Tiu kombinaĵo povas esti ekz. la Lockheed SR-71 kun Pratt & Whitney J58.

Ĉar la ramjetoj mem havas ekde 5 maĥoj trovarmigajn problemojn, oni devas malvarmumigi la sistemon (skramjeto). Simila sistemo funkciis ĉe senhoma proptotipo de X-43A de NASA, per kiu oni atingis la rekordon (2004) de 9,6 maĥoj tio estas 11.250 km/h.

La flugoj povas okazi en alto de 20-30 km, kie la aero estas konvena maldensa, sed entenas ankaŭ sufiĉon el oksigeno.

## Eksteraj ligiloj 
* LAPCAT-paĝo de ESA 

Kategorio:ESA
Kategorio:Aviadiloj
Edvard Radzinskij

**Edvard Stanislavoviĉ RADZINSKIJ** () (la 29-an de septembro 1936 en Moskvo, RSFSR, Sovetunio) estas sovetia, rusia historiisto, verkisto, aŭtoro de televidaj ludoj, filmoj, aktoro. Radzinskis estas rjurikida princo, plej olda rusa nobla familio.

Liaj plej konataj politikaj asertoj estas:
* ekzistas plena teksto de la politika testamento de Lenin
* Berija murdis Stalinon (laŭ intervjuoj de la korpogardistoj)
* li apogas la ideon de Viktor Suvorov, ke Stalin planis uzi la nazian Germanion kontraŭ la Okcidento por poste liberigi Eŭropon el sub la nazia okupado.

## Liaj verkoj 
### Filmoj 
* http://intv.ru/view/?film_id=78058  verkisto Radzinskij rakontas historion de Rusio. Senpaga filmo 

### Angle 
* ''Stalin: The First In-depth Biography Based on Explosive New Documents from Russia's Secret Archives*, Anchor, (1997) ISBN 0-385-47954-9
* *The Last Tsar : The Life and Death of Nicholas II*, 1993, Anchor, ISBN 0-385-46962-4, (2005) ISBN 0-7432-7332-X
* *Alexander II: The Last Great Tsar* (2005) ISBN 0-7432-7332-X
* *Tsar : The Lost World of Nicholas and Alexandra* ISBN 0-316-55788-9
* *The Rasputin File* (2001, Anchor, USA) ISBN 0-385-48910-2
* *Rasputin: The Last Word* (2001, Allen & Unwin , Australia) ISBN 1-86508-529-4

### Ruse 
* «Ипатьевская ночь» © Издательство «АСТ», 2007 г.
* «На Руси от ума одно горе» © Издательство «АСТ», 2006 г.
* «Начало театрального романа»: Сборник пьес © Издательство «ВАГРИУС», 2004 г.
* Собрание сочинений (в восьми томах) © Издательство «ВАГРИУС», 1998—2003 г.
* «Загадки жизни и смерти». Подарочное издание © Издательство «ВАГРИУС»,2003 г.
* «Княжна Тараканова» © Издательство «ВАГРИУС», 2003 г.
* «Загадки истории». Подарочное издание © Издательство «ВАГРИУС», 2002 г.
* *Napoleon: life after death* «Наполеон: жизнь после смерти» © Издательство «ВАГРИУС», 2002 г.
* «Игры писателей» © Издательство «ВАГРИУС», 2001 г.
* «Загадки любви» © Издательство «ВАГРИУС», 1999, 2000 гг.
* «Загадки истории» © Издательство «ВАГРИУС», 1999, 2000 гг.
* «Кровь и призраки русской смуты» © Издательство «ВАГРИУС», 1998, 2000 гг.
* «Гибель галантного века» © Издательство «ВАГРИУС», 1999 г.
* «…и сделалась кровь» © Издательство «ВАГРИУС», 1998 г.
* «Властители дум» © Издательство «ВАГРИУС», 1999 г.
* «Театр» © Издательство «Искусство», 1986 г.
* *Conversations with Socrates'' «Беседы с Сократом» © Издательство «Советский писатель», 1982 г.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo de Radzinskij (ruse)

Kategorio:Sovetiaj historiistoj
Kategorio:Sovetiaj dramistoj
Kategorio:Rusiaj historiistoj
Kategorio:Rusiaj dramistoj
Kategorio:Sovetiaj televidprezentistoj
Kategorio:Rusiaj televidprezentistoj
Kategorio:Sovetiaj scenaristoj
Kategorio:Rusiaj scenaristoj
Kategorio:Sovetiaj verkistoj
Kategorio:Rusiaj verkistoj
Kategorio:Rusiaj blogistoj
Kategorio:Rusiaj jutubistoj
Kategorio:Rusiaj biografoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo
Fuwa

La **Fuwa** (福娃; pinyin: Fúwá) estas maskotoj de la Somera Olimpiko 2008. Ĝi inkluzivas kvin figurojn: Bèibei (Virino/Karpo), Jīngjing (Viro/Granda pando), Huānhuan (Viro/Olimpika flamo), Yíngying (Viro/Tibeta antilopo) kun Nīni (Virino/Hirundo). Iliaj nomoj spegulas la frazon "北京欢迎你。" (Běijīng huānyíng nǐ.) kiu signifas "Pekino bonvenigas vin.

Kategorio:Somera Olimpiko 2008
Kategorio:Maskotoj
Martemjan Rjutin

**Martemjan Rjutin** (1890–13-an de januaro 1937, ) estis malnova bolŝeviko kaj sekretario de la Moskva urba komitato de la Komunista Partio en la 1920-aj jaroj. Inter decembro 1927 kaj septembro 1930, li estis kandidata (ne-voĉdona) membro de la Centra Komitato de la Soveta Komunista Partio kaj apoganto de la modera ("dekstrula") alo en la partio, gvidata fare de la komunista teoretikulo Nikolaj Buĥarin kaj ĉefministro Aleksej Rjukov. 

## Opozicio de Rjutin
Sekve al siaj kritikoj kontraŭ la ŝanĝo de politiko en la fino de la 1920aj jaroj fare de Stalino, en septembro de 1930, Rjutin estis forpelita el la Komunista Partio kaj estis arestita post ses semajnoj pro opozicia agado. 

Li verkis en junio de 1932 "Apelacion al ĉiu membro de la Tut-Unia Komunista Partio (bolŝevika)". La dokumento havis 200 paĝojn kaj estas konata kiel "Rjutina Platformo". En la dokumento, li alvokis por ĉesigo de la perforta kolektivigo ("paco kun la kamparanoj"), malakcelo de la industriigo, remembrigo de forpelitaj, eksigitaj partianoj inkluzive Lev Trockij kaj  "freŝa starto". Unu ĉapitro de la Platformo estis dediĉita al personeco de Stalino, kiun Rjutin nomumis "tombofosisto de la revolucio" kaj "diabla genio de la partio kaj la revolucio". Rjutin argumentis, ke "sen elimino de  Stalin, estas neeble restaŭri sanon de aŭ la Partio aŭ la lando."

La Rjutina Platformo estis disdonita inter amikoj de Rjutin kaj iamaj opoziciaj gvidantoj en Moskvo en la somero de 1932. La sekreta polico OGPU baldaŭ raportis la aferon al Stalin, kaj tiu estis al komenco de la t.n. Rjutin-afero. Oni identigis Rjutinon kiel verkiston la 23-an de septembro 1932 kaj oni arestis lin. La 2-an de oktobro, la supozita Rjutin-grupo estis pelita el la Komunista Partio. OGPU referis la aferon al la Politburoo. Oni ne trovas dokumentojn de kunsido de la Politburo pri la afero. Oni supozas, ke pro interna misakordo, Rjutin estis punita ne al morto sed nur al 10-jara prizono. 29 aliaj personoj same ricevis prizonpunon.

Rjutin estis ekzekutita en 1937 dum la Granda Purigo.
Li - preskaŭ sola el la malnovaj bolŝevikoj - ne cedis al torturoj kaj rifuzis konfeson de falsaj akuzoj. 

## Vidu ankaŭ 
* Rjutin-afero

Kategorio:Rusiaj politikistoj
Kategorio:Bolŝevikoj
Kategorio:Mortintoj en 1937
Sándor Dali

**DALI Sándor** estis rumanuja hungara ĵurnalisto, redaktoro, teatrestro naskita en Sovata la 29-an de junio 1930 kaj mortinta en Sfântu Gheorghe la 21-an de novembro 2010.
 
## Biografio 
La mezlernejon Sándor Dali finis en Târgu Mureș, li akiris diplomon pri pedagogio-psikologio en Universitato Bolyai de Kluĵo en 1955. Li estis inter 1961 kaj 1968 ĉefredaktoro de Ifjúmunkás. Ekde 1968 ĝis 1974 li ĉefredaktis la gazeton Megyei Tükör. De 1977 li estis interna kunlaboranto de gazeto A Hét. Inter 1985 kaj 1993 li estis direktoro de la teatro Sepsiszentgyörgyi Tamási Áron Színház.

## Libroj 
**Le a kalappal*, etiketlibro por la junularo, (1965), en la germana libro *Hut ab* 1968.
**Mindenki viselkedik*, etiketlibro, (1978).

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Dali, S
La filozofio de libereco

**La filozofio de libereco** estas verko de Rudolf Steiner publikita en 1894 kaj eldonita en Esperanto en 2002 de Willy Nüesch, publikigita en Berno en formato de 205 paĝoj kaj 21 centimetra alto. La libro prezentas bazon por antropozofia mondkoncepto per rezultoj de animobservado laŭ naturscienca metodo. Ĝin kompletigas la aldona publikaĵo "Vero kaj scienco. Antaŭludo de filozofio de libereco" de la sama aŭtoro kaj sama tradukinto, Berno, 2009, 62 paĝoj.

En sia filozofia ĉefverko, samtempe fundamento de la antropozofia spiritoscienco, Rudolf Steiner pritraktas la esencajn demandojn de la ekkona procezo kaj etiko. 

## Enhavo
Scienco de la libereco: La konscia homa agado – La baza instigo al scienco – La pensado en la servo de mondo-konceptado – La mondo kiel perceptaĵo – La ekkonado de la mondo – La homa individuo – Ĉu ekzistas limoj de ekkonado ? / La realo de la libereco : La faktoroj de la vivo – La ideo pri libereco – Libereco-filozofio kaj monismo – Mondocelo kaj vivocelo (Destino de la homo) – La morala fantazio (Darvinismo kaj moraleco) – La valoro de la vivo (Pesimismo kaj optimismo) – Individuo kaj genro / La lastaj demandoj : La konsekvencoj de la monismo.

## Eksteraj ligiloj
* Katalogo de la Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj en Vieno ()
* prezento de la libro en la libroservo de UEA, kun recenzo de Reinaldo Marcelo Ferreira ()

Kategorio:Antropozofio
Kategorio:Filozofiaj verkoj
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Noel Field

eta|180px|Tombo de Noel Field en tombejo Farkasréti en Budapeŝto

**Noel Haviland FIELD** (1904 – 1968) estis usona komunisto, kiu setlis en Hungario kaj estis suferinto de konceptita proceso.

Field estis konata pro tio, ke lin uzis la komunistoj en diversaj konceptitaj procesoj en Orienta Eŭropo, tiel en la Rajk-proceso en Hungario kaj en la Slánsky-proceso en Ĉeĥoslovakio.

## Biografio 
Li laboris komence en la eksterafera ministerio de Usono, poste ekde 1935 en sekretariejo de Ligo de Popoloj. Li partoprenis en la Hispana Enlanda Milito, poste setlis en Eŭropo, kaj ne revenis al Usono post la dua mondmilito.

La komunistoj perforte transportis lin en 1949 – kun la edzino – el Prago al Budapeŝto, kie oni kondamnis lin en la Rajk-proceso al prizono. Li liberiĝis en 1954. Li petis politikan azilon en Hungario pro sia komunista konvinko, kion li ricevis, kaj vivis ĝismorte en Hungario.

Kategorio:Usonaj komunistoj
Kategorio:Sovetiaj spionoj
József Bihari

**BIHARI József** estis hungara aktoro naskita en Nagyajta la 14-an de januaro 1901 kaj mortinta en Budapeŝto la 25-an de februaro 1981.

## Premioj, distingoj 
Kossuth-premio (1951, 1953), meritartisto (1952), eminenta artisto (1955).

## Kariero 
Li estis fervoja oficisto kaj post transloĝiĝo al Hungarujo li estis laboristo, poste kontisto. Li finis en 1928 en Budapeŝto la aktorlernejon kaj li travojaĝis la landon kun la *Országos Művész Színház*. Tiu trupo prezentis valorajn beletrajn verkojn al publiko provinca (Ibsen, Pirandeloo, Goethe ktp.). En 1935 engaĝis lin la *Vígszínház*, kies li estis ano ĝis 1945, post kiam li ludis en la *Nemzeti Színház* ĝis sia pensiuliĝo en 1965.

## Roloj ĉefaj teatraj 
* Ujlaki Bálint (Kós Károly: Budai Nagy Antal);
* Bubnov (Gorkij: Éjjeli menedékhely);
* Stogumber (Shaw: Szent Johanna);
* Wolff (Hauptmann: A bunda);
* Orrondi (Shakespeare: Szentivánéji álom);
* Varga Antal (Háy Gyula: Az élet hídja);
* Józsa Mihály (Illyés Gyula: Fáklyaláng);
* Tiborc (Katona József Bánk bán),
* Menyus (Illyés Gyula: Dózsa György);
* Czabuk Lajos (Darvas József Kormos ég);
* Bencsik Antal (Darvas József Hajnali tűz);
* Bolyai Antal (Németh László: A két Bolyai);
* Pásztor (Szophoklész: Oidipusz király);
* Bryant (Wesker: Gyökerek).

## Filmoj 
* *Uz Bence* (1938), *Halálos tavasz* (1942), *Emberek a havason* (1942), *Ludas Matyi* (1949) *Úri muri* (1949), *Különös házasság* (1951), *Tűzkeresztség* (1951), *Szakadék* (1956), *A 39-es dandár* (1959), *Katonazene* (1961), *Húsz óra* (1964), *Circus Maximus* (1980), *Cserepek az aszfalton* (1981)

## Literaturo 
* Zelk Zoltán: B. J. (Élet és Irod., 1970. szept. 12.);
* Ablonczy L.; B. J. halálára (Film, Színház, Muzsika, 1981. márc. 7.);
* Sivó Jenő: Az epizodista óriás (Vasárnapi Hírek, 1990. fan. 14.);
* Sas György: In memoriam B. J. (Népszava 1991. jan 14.).

## Eksteraj ligiloj 
* Filmroloj 

## Fontoj 
* www.hangosfilm.hu

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Studoj pri interlingvistiko: festlibro omaĝe al la 60-jariĝo de Detlev Blanke

**Studoj pri interlingvistiko/Studien zur Interlinguistik : Festlibro por Detlev Blanke** estas verko redaktita de Sabine Fiedler kaj Liu Haitao, kun artikoloj de pluraj aŭtoroj, eldonita de Kava-Pech, Dobřichovice (Prago) 2001. Ĝi estas dulingva verko kun resumoj en Esperanto, la germana kaj la angla. La libro havas 736 paĝojn. 

La verko kovras larĝan spektron da diversaj fakoj de interlingvistiko: lingvoplanado kaj lingvopolitiko, esperantologio, terminologio, leksikografio, tradukscienco, historio kaj aplikaj aspektoj. La pritraktita temaro de tiu libro estas multaspekta: de la bibliaj tradukoj esperanten ĝis interlingvistiko en informadiko kaj interreto, space plej diversaj lingvaj kulturoj tuŝiĝas. La aŭtoroj ĝenerale estas fakuloj je universitata nivelo kaj la temoj science pritraktataj ne ĉiam facilaj, sed bonvola leganto povas eltiri multajn utilajn detalojn pri historio, sociologio kaj politiko de planlingvoj aŭ etnaj lingvoj. 

## Ligiloj 
* http://www.lingviko.net/db/ - reta versio de la libro

Kategorio:Esperantologio
Kategorio:Interlingvistoj
Planned Languages: From Concept to Reality

***Planned Languages : from concept to reality*** (''Planlingvoj : ekde la koncepto al l' realo'') estas verko 257-paĝa pri interlingvistiko redaktita de Klaus Schubert, kun artikoloj de diversaj aŭtoroj en la angla, germana, franca, nederlanda kaj Esperanto kun resumoj en la angla. Eldonis "Hogeschool voor Wetenschap en Kunst", Bruselo, 2001.

## Enhavo 
* De Smet, W.M.A. : Edward Symoens 1915-1995, 3-4
* Schubert, Klaus : Plansprachen zwischen Plan und Sprache. Einleitung, 5-9
* Tonkin, Humphrey : The role of literary language in Esperanto, 11-35 
* Blanke, Detlev : Vom Entwurf zur Sprache, 37-89
* Goninaz, Michel Duc : Problèmes lexicographiques de l'Espéranto, 91-98
* Koutny, Ilona : Speech processing and Esperanto, 99-120
* Haitao, Liu : Creoles, pidgins, and planned languages. Language evolution under special conditions, 121-177
* Corsetti, Renato & La Torre, Mauro : Ĉu klara strukturo estas instrua? 179-202
* van Oostendorp, Marc : Constructed language and linguistic theory on the notions *possible*, *impossible* and *actual* language, 203-221
* Schubert, Klaus : Gestaltete Sprache. Plansprachen und die regulierten Sprachen der internationalen Fachkommunikation, 223-257 

## Eltiraĵoj 

Dosiero:2001 Interface 003.jpg
Dosiero:2001 Interface 004.jpg

## Eksteraj Ligiloj 
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Interlingvistiko
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Panonija

eta|dekstra|Panonija situas en la mapo en la verda municipo
**Panonija,** serbe **Панонија,** hungare **Pannónia** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda Bačka**, en municipo de Bačka Topola. *Pannonia* estis regiono de romianoj, kovrante precipe Hungarion.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 790
* Poŝtkodo: 24330
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: SU

## Situo 
Panonija situas sur ebenaĵo.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Panonija 794 da homoj, (serboj 462 (58 %), hungaroj 147 (18 %), montenegranoj 48 (6 %) kaj aliaj).

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Speciala funkcio

**Specialaj funkcioj** – mora nomo de grupo de funkcioj, kiuj ne estas elementaj funkcioj sed ili estas grava en multaj fakoj de scienco. Specialaj funkcioj estis detale esplorita kaj tabelita, kaj multaj komputilaj programoj scipovas kalkuli ilian valoron kun laŭvola precizo. Bazaj specialaj funkcioj estas solvoj de linearaj diferencialaj ekvacioj.

En ĉi tiu grupo estas interalie:

* Funkcio zeta de Euler kaj Riemann
* Γ funkcio

Kategorio:Specialaj funkcioj
Jessica Lange

**Jessica Phyllis LANGE** (naskiĝis ) estas usona aktorino.

## Biografio 
Ŝia patro estas Albert John Lange (1913–1989) kaj ŝia patrino estas Dorothy Florence (el familio Sahlman; 1913–1998). Unu el ŝiaj pliaĝaj fratinoj estas Nancy Ann Lange, nome la edzino de Prezidento de Peruo Pedro Pablo Kuczynski.

**Jessica Lange** studis arton en la Universitato de Minnesota antaŭ ol iri al Parizo. Ŝi revenis al Nov-Jorko en 1973 kaj vizitadis kursojn de interpretado dum ŝi laboris kiel manekeno.

En 1976, la reĝisoro Dino De Laurentiis kontraktis ŝin kiel protagonistinon en refaro de *King Kong* kie ŝi komencis kaj preskaŭ finis sian karieron, pro la severaj kritikoj kiujn ŝi ricevis. Tamen, post ŝia rolado en la refaro de *The Postman Always Rings Twice* de Bob Rafelson en 1981, kritikoj tute ŝanĝiĝis.

Ŝia rolado en ŝia sekvanta filmo, *Frances* (1982), en kiu ŝi personigis la aktorinon Frances Farmer, estis tre laŭdita. La saman jaron, ŝi ricevis Oskaron por plej bona aktorino en dua rolo por la komedio *Tootsie* (1982). Dum la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj ŝi daŭre faris bonajn interpretadojn, kaj gajnis Oskaron por plej bona aktorino en 1994, pro sia rolado en *Blue Sky*.

En 1992, ŝi debutis en Broadway kun Alec Baldwin, en adapto de Tennessee Williams de *A Streetcar Named Desire*.

## Filmaro 
* 1976: *King Kong*
* 1979: *All That Jazz*
* 1980: *How to Beat the High Cost of Living*
* 1981: *The Postman Always Rings Twice*
* 1982: *Tootsie*
* 1982: *Frances*
* 1984: *Country*
* 1985: *Cat on a Hot Tin Roof* (TV)
* 1985: *Sweet Dreams*
* 1986: *Crimes of the Heart*
* 1988: ''Everybody's All-American*
* 1989: *Music Box*
* 1991: *Cape Fear*
* 1992: *O Pioneers!* (TV)
* 1994: *Blue Sky*
* 1995: *Losing Isaiah*
* 1995: *Rob Roy*
* 1997: *A Thousand Acres*
* 1998: *Hush*
* 1999: *Titus*
* 2001: *Prozac Nation*
* 2003: *Normal* (TV)
* 2003: *Masked & Anonymous*
* 2003: *Big Fish*
* 2005: *Broken Flowers*
* 2012: *The Vow*

### Televido 
### Teatro 
## Rekompencoj 
* 1983: Oskaro por plej bona aktorino en dua rolo en *Tootsie*
* 1994: Oskaro por plej bona aktorino en *Blue Sky''

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktivuloj
Kategorio:Usonaj fotomodeloj
Kategorio:Usonaj fotistoj
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj teatruloj‎
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Oskar-premiitoj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktorino
Kategorio:Akademia Premio por plej bona subtena aktorino
Kategorio:Premiitoj de Ora Globo
Kategorio:Premiitoj de Premio Emmy
Kategorio:Tony-premiitoj
Robert Byron

**Robert Byron** (1905-1941) estis brita vojaĝverkisto. Lia plej konata libro estas *The Road to Oxiana* (La vojo al Oksjano). Li ankaŭ estis artkritikulo kaj historiisto.eta|Robert Byron (1923)Robert Byron naskiĝis en 1905 kaj studis en Eton College kaj Merton College, en Oksfordo. Li mortis en 1941, dum la dua mondmilito kiam la ŝipo per kiu li vojaĝis al Egiptio estis torpedita fronte al kabo Wrath (Skotlando).

Lia libro *The Road to Oxiana* estas konsiderata de multnombraj vojaĝverkistoj kiel granda vojaĝverko. Temas pri rakonto de dek monata vojaĝo de Byron en Persio kaj Afganio en 1933-1934. Li antaŭe vojaĝis en multaj diversaj lokoj kiel Athos, Hindio, Sovetunio, Tibeto.

La verkisto Paul Fussel skribis en lia libro *Abroad: British Literary Traveling Between The Wars* ke *The Road to Oxiana* estas por la vojaĝlibro tion kion "*Ulysses* estas por la romano inter la militoj, kaj tion kion estas *The Waste Land* por poezio". La vojaĝverkisto Bruce Chatwin priskribis la libron kiel "sankta teksto, super kritiko".

## Verkoj 
* *Europe in the Looking-Glass. Reflections of a Motor Drive from Grimsby to Athens* (1926)
* *The Station* (1928) - vizitante la greka monaĥejo en monto Athos
* *The Byzantine Achievement* (1929)
* *The Appreciation of Architecture* (1932)
* *First Russia, Then Tibet* (1933)
* *The Road to Oxiana* (1937)
* *Letters home* edited by Lucy Butler (his sister). London, John Murray, (1991). ISBN 0-7195-4921-3

## Literaturo 
* Fussell, Paul. (1982). *Abroad: British Literary Traveling Between the Wars*. Oxford, OUP. ISBN 0-19-503068-0.
* Knox, James (2003). *Robert Byron: A Biography*. London, John Murray. ISBN 0-7195-4841-1.

Kategorio:Britaj historiistoj
Kategorio:Britoj de la unua mondmilito
Kategorio:Britaj veturverkistoj
Viktor Suvorov

**Viktor SUVOROV** () estas pseŭdonimo de la iama sekretserva agento kaj rusa verkisto **Vladimir Bogdanoviĉ Rezun** () (naskiĝis la 20-an de aprilo 1947 en vilaĝo Barabaŝ, Ĉemara Regiono, Sovetunio).

## Biografio 
Viktor Suvorov estis oficiro de la Soveta Armeo kaj laboris en GRU, militista sekretservo de Sovetunio. Li estis pli poste sovetia diplomato ĉe UN en Ĝenevo. Li fuĝis el Ĝenevo la 10-an de junio 1978 al Britio, kie li petis politikan azilon. Suvorov laboris en Britio kiel novaĵagenteja konsilisto kaj docento. Li akiris famon kaj atenton per pridubitaj verkoj pri la Historio de Sovetunio, la Ruĝa Armeo, GRU kaj Specnazo.

Suvorov publikigis diversajn librojn pri siaj spertoj en la sovetia armeo kaj la militista novaĵagentejo. Krom tiuj, li publikigis plurajn librojn fine de la 1980-aj jaroj, en kiuj li skizis hipotezon pri preventa milita tezo, laŭ kiu Stalin volis post aneksoj de la 1939-40-aj jaroj preventan militon kontraŭ Mezeŭropo kaj Okcidenta Eŭropo.

Lastfoje li aperigis duan parton de trivoluma kritika trilogio pri marŝalo Georgij Ĵukov sub la titolo *Mi reprenas miajn vortojn* kaj ekrolis en filmo de pola reĝisoro Grzegorz Braun.

## Vidu ankaŭ 
* Ryszard Kukliński

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo de Viktor Suvorov 

Kategorio:Britaj verkistoj
Kategorio:Rusiaj verkistoj
Kategorio:Britaj historiistoj
Kategorio:Rusiaj historiistoj
Kategorio:Historiistoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Kondamnitoj al mortpuno
Kategorio:Militaj historiistoj
Kategorio:Sovetiaj disidentoj
Kategorio:Sovetiaj komunistoj
Kategorio:Ukrainoj en Rusio
Andrea Schorta

**Andrea SCHORTA** (ŝorta) estis svisa verkisto de romanĉa lingvo. Schorta naskiĝis en Zernez la 2-an de aprilo 1905 kaj mortis la 12-an de decembro 1990 en Chur/Cuera.

Li diplomiĝis pri Romanistaj studoj en Zuriko, Parizo kaj Sieno. Ekde 1935 li estis redaktanto, de 1939 al 1975 ĉefredaktanto, de *Dicziunari Rumantsch Grischun*; li organizis sub la sama nomo sciencan instituton por la romanĉa lingvo en Grizono kaj Alpa kulturo. Schorta daŭrigis kaj finis la verkon de sia profesoro R. von Planta kun kontribuo pri la setla historio de la lokaj nomoj de Grizono al R*ätisches Namenbuch* (vol. 1, Materialien, 1939 ; vol. 2, Etymologien, 1964). Kiel kolektanto kaj interpretanto de la grizona tradicio li eldonis la jurajn fontojn, la komunumajn statutojn kaj regularojn de la valo Engadino (1965–1969). Instrukomisiito de la Konfederacia teknika altlernejo Zuriko ETHZ kaj de la Universitato de Zuriko (1950–1964). Engaĝiĝo por la konservado de la retoromanĉa kiel sekretario de la *Lia Rumantscha* (1934–1940). Iniciatis la agadon por la esploro pri la kamparanoj kaj subtenis la kreon de instituto por la esploro de Retio en Chur.

Li distingiĝis kiel doktoro h. c. de la Universitato de Berno 1964 kaj de la Universitato de Insbruko 1990, li akiris la premiojn Prix Charles Veillon 1964 kaj *Premi Comünanza Radio Rumantsch* 1985, li estis honora membro de la *Società Retorumantscha* 1975, *Bündner Kulturpreis* 1977.

Kategorio:Svisaj verkistoj
Kategorio:Romanĉa lingvo
Júlia Vallasek

**VALLASEK Júlia** (valaŝek) estas rumanuja hungara literaturhistoriistino, kritikistino, tradukistino naskita en Kluĵo la . Ŝi estas la filino de la fizikisto István Pál Vallasek kaj de la tradukistino Márta Vallasek.

## Premioj
*2005 - premio Arany János de MTA.

## Biografio 
Júlia Vallasek akiris diplomon pri hungara-angla lingvoj en Kluĵo en 1998, kaj en 2002 doktoriĝis en la Universitato de Debreceno. Ŝi estas universitata adjunktino de la Universitato Babeş-Bolyai.

## Verkoj 
**Sajtótörténeti esszék* (2003); 
**Elváltozott világ*. Az erdélyi magyar irodalom 1940–44 között (monografio pri literaturo de Transilvanio, (2004).
**Lassú utazások*, eseoj, kritikoj, 2005.

## Tradukvolumoj 
**A tulipán törpék* (Insullandaj fabeloj) Tinivár Könyvkiadó, 1999. 
*Nicolae Balotă: *A láthatatlan képe*. Koinónia Könyvkiadó, 2000. 
*Mircea Iorgulescu: *A nagy zsibvásár*. Mentor Könyvkiadó, 2000. 
**"Csillaghoz kötöttük szekerünk"* Balázs Ferenc levelei Christine Frederiksenhez. Kriterion Könyvkiadó. 2001. 
**A tó kisasszonya*. (Britaj fabeloj) Pallas-Akadémia Könyvkiadó, Csíkszereda, 2006. 
*Nicolae Balotă: *Romániai magyar írók* (1920–1980) Mentor Kiadó, Marosvásárhely, 2007.
## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon
Fraŭlo

**Fraŭlo** estas ne edziĝinta viro. Viro, kiu antaŭe estis edziĝinta, kaj nun vivas sen edz(in)o, ne estas fraŭlo, sed eksedzo aŭ vidvo.

La responda vorto por ne edziĝinta virino estas fraŭlino.

En eklezia mondo vivas kiel dumvivaj fraŭloj eklezianoj kaj monaĥoj, kiuj konservas celibaton.

En multaj kulturoj nejuna fraŭlo estas strangaĵo aŭ eĉ honto. Ĉar, ĝenerale, pro militoj, krimoj kaj danĝeraj laboroj estas malpli da plenkreskaj viroj ol virinoj, por viroj estas facile edziĝi, kaj eĉ estas devo. En Brazilo, ekzemple, fraŭloj devis pagi aldonan imposton. En aliaj kulturoj, en kiuj oni faras infanmortigon de knabinoj, aŭ en kiuj estas poligamio, estas malmultaj virinoj kaj multaj viroj devas resti fraŭloj. Fine, en moderna eŭropa kulturo, pro individuismo, multaj homoj decidas ne edziĝi ĉar ili ne volas dividi sian tutan vivon kun unu alia homo.

Kategorio:Viroj
Jino kaj Jango

eta|Tajĝi-figuro
**Jino** kaj **jango** (ankaŭ **Jino-Jango**) estas malnovega ĉina koncepto el la taoismo por du samtempe komplementaj kaj kontraŭaj povoj kiuj konstante ŝanĝiĝas. 'Jino' (ĉina por "luno" aŭ la principo de mallumo) reprezentus la inan, la teron, la negativan, pasivan kaj kontraktas. 'Jango' (ĉina por "suno" - aŭ la principo hela) reprezentus la viran, la ĉielon, la energion, la pozitivon, la dinamikan, la varmecon, kiu produktas, movigas kaj ekspansias. Kune jino kaj jango formas la vivenergion Ĉi, kiu trakuras la korpon pere de meridianoj (energilinioj). Kiam jino kaj jango estas en harmonio oni estas sana.

## Historio 
La ekzakta origino de Jino kaj Jango estas malklara, ĉar estas koncepto kiu ekzistas jam plurajn milojn da jaroj. La principon oni nomas unuafoje en la libro I Ĉing, kiu datiĝas de proksimume 700 ĝis 1000 jaroj antaŭ Kristo. Oni supozas ke, por provi kompreni la vivon, finfine oni prenis la movojn de la naturo kiel elirpunkto.

## Tajĝifiguro 
La tajĝio (ĉine 太極圖 (tradicie), 太极图 (simpligite), taìjítú (pinjine) reprezentas jinon kaj jangon.

### Unikodo 
En Unikodo oni skribas la tajĝifiguron tiel ĉi: U+262F (☯).

## Vidu ankaŭ 
* Dialektiko
* Flago de Sud-Koreio
* Flago de Mongolio
* Flago de Tibeto

Kategorio:Taoismo
Kiromancio

[eta|300px|*Buona ventura*, de [Caravaggio (1594-1495; tolo; Luvro).]]
**Kiromancio** (aŭ *ĥiromancio*, de la greka *cheir*, "mano" kaj *manteia*, "profetado") estas aŭgurado surbaze de la linioj de via manplato. Kiromancion oni praktikas ĉie en la mondo, en diversaj manieroj. La metodo estas ĝenerale konsiderata kiel pseŭdoscienco.

En Eŭropo kaj Usono ofte manplatoj estas rekte legataj, dum en Barato oni unue ŝmiras inkon sur mano por poste ĝin presi sur paperon.

Kelkaj "fakuloj" asertas ke la maldekstra mano indikas pri ebloj kaj la dekstra pri kiel tiuj ebloj estas realigitaj en la vivo. Ofte oni supozas ke la linioj de via manplato povas ŝanĝiĝi post grava okazaĵo.

Kategorio:Pseŭdoscienco
Kategorio:Esoterismo
Kategorio:Okultismo
Cignolago

**Cignolago** (ruse : Лебединое Озеро - *Lebedinoje ozero*) estas tre fama baleto en kvar aktoj, kies muzikon komponis Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij (ruse : Пётр Ильич Чайкoвский ()).
Ĝi apartenas al la normrepertuaro de la klasikaj baletkompanioj. Precipe la allegro modera el la dancaro de la cignoj en la dua akto estas mondfama, eĉ ekster la publiko, kiu interesiĝas pri la dancarto, ĉar el la koregrafio de Lev Ivanov naskiĝis multaj parodioj (Danco de la kvar cignetoj!).

eta|dekstra|300px|Desegnaĵo de F. Gaanen por la dekoro de la dua akto, Moskvo, 1877[eta|maldekstra|200px|[Rusio|Rusa poŝtmarko: Siegfried kun Odile, la nigra cigno, filino de la sorĉisto Rothbart]]

Ĝi estis kreata en la *Granda Teatro* de Moskvo (ruse : Большой Театр) je la 20-a de februaro laŭ la julia kalendaro (aŭ 4-a de marto laŭ la gregoria kalendaro) 1877 sub gvido de Semen Riabov kaj kun koreografio de Julius Reisinger.
Ĝi estas la dudeka verko de Ĉajkovskij kaj la libreton verkis Vladimiro Begiĉev ekde malnova legendo germana.

## En Esperanto 
* Vejdo: *Paro da blankaj baletŝuoj*. Beletra Almanako (29), junio 2017. Paĝoj 31-45.

## Vidu ankaŭ 
* The Swan Princess

Kategorio:Komponaĵoj de Ĉajkovskij
Kategorio:Baletoj
Usona Atomenergia Komisiono

La **Usona Atomenergia Komisiono** (anglalingve "United States Atomic Energy Commission" aŭ **AEC**) estas iama agentejo de la usona registaro establita post la Dua Mondmilito de la Usona Kongreso por faciligi kaj kontroli la pactempan disvolvadon de atomenergia scienco kaj teknologio. Prezidanto Harry S. Truman subsignis la Atomenergian Akton de McMahon la 1-an de aŭgusto 1946, kiu transdonis administrado de atomenergio de milituloj al civitanoj, ekde 1-a de januaro 1947.

Ĉi tiu ago montris la postmilitan optimismon de Usono, kun Kongreso deklarante ke atomenergio estu utiligita ne nur en la formo de atomaj armiloj por la defendo de Usono, sed ankaŭ plivastigi mondan pacon, plibonigi la publika bonesto, kaj plifortigi liberan konkursadon en privata industrio. La subsignado okazis nur post pluraj monatoj de intensaj debatoj inter politikistoj, militaj planistoj kaj atomaj sciencistoj pri la destino de ĉi tiu nova energia fonto. Prezidento Truman nomigis David Lilienthal kiel la unuan komisiestron de la AEC.

Kongreso donis al la nova civitana Komisiono vastan povumon kaj sendependecon por fari ĝian mision. Por doni al la Komisiono liberecon dungi sciencistojn kaj profesiulojn, laboristojn de la Komisiono ne devis aligis la usona sistemo de civita servo. Pro la bezono de granda sekureco, ĉiuj produktejoj kaj atomenergiaj reaktoroj estus propritaj de la lando, kaj ĉiu teknika informo estus regita de la Komisiono. La Sistemo de Naciaj Laboratorioj estis establita de la agentejo kreita sub Projekto Manhattan. Nacia Laboratorio Argonne estis unu el la unuaj laboratorioj sub la akto kiel laborejo operaciita de kontraktdungitoj kiuj plenumis la mision de la nova Komisiono.

## Komisiestroj de la AEC 
Kategorio:Historio de Usono
Joe Sacco

eta|Joe Sacco
**Joe SACCO** (naskiĝis la  en Malto) estas verkisto de bildstrioj. Li laboras en Usono.

Post lia naskiĝo, lia familio migris al Aŭstralio, kaj poste, kiam li estis 12-jaraĝa, instaliĝis en Los Anĝeleso. Li diplomiĝis pri ĵurnalismo en la Universitato de Oregono en 1981. Li tiam interesiĝis pri bildstrio kaj sendis kelkajn paĝojn al la magazino Raw.

En *How I Loved the War*, li analizas proprajn sentojn de televidspektantoj fronte al la Golfa Milito. En 1992, li vizitas Palestinon kaj interesiĝas pri situacio de la rifuĝintoj. De tiu sperto li verkas serion da bildstrioj, pliposte eldonitaj sub la titolo *Palestine* (en 2001 ĉe Fantagraphics Books). Per tiu verko li inventis bilstrian ĵurnalismon. Kvalito de lia verko donis al li admiron kaj de la ĵurnalistoj kaj de la bildstri-ŝatantoj. Por *Palestine*, Joe Sacco ricevis multnombrajn premiojn, interalie la prestiĝan American Book Award en 1996.

En 1995, Joe Sacco iris en Sarajevo kaj Goražde, kadre de la milito en Bosnio. De tiu sperto en eks-Jugoslavio li verkis tri albumojn : *Soba*, *The Fixer* kaj *Safe Area Goražde*. Por tiu lasta verko, li gajnis la Eisner Award por plej bona originala grafika romano en 20001.

Verko de Joe Sacco ne havas ekvivalenton en la bilstria mondo kaj pensigas pri aventuremaj ĵurnalistoj de la komenco de l'20an jarcento. Per detala desegno kaj realecaj dialogoj li ĉiam montras la homajn kaj personajn fatalaĵoj malantaŭ la grandaj eventoj.

## Verkoj 
* 1988-92: *Yahoo* #1-6. Poste eldonitaj en *Notes from a Defeatist* (2003), Fantagraphics Books, ISBN 1-56097-510-5.
* 1993-5: *Palestine* #1-9. Poste eldonitaj en *Palestine* (2001), Fantagraphics Books, ISBN 1-56097-432-X.
* 1994: *Spotlight on the Genius that is Joe Sacco*. Fantagraphics Books.
* 1997: *Christmas with Karadzic*, eldonita en *Zero Zero* #15 (Fantagraphics Books) kaj poste en kolekto ''War's End* (2005), Drawn and Quarterly, ISBN 1-56097-510-5.
* 1997: *War Junkie*, Fantagraphics Books, ISBN 1-56097-170-3.
* 1998: *Soba*, eldonita en *Stories from Bosnia* #1 kaj poste en la kolekto *War's End* (2005), Drawn and Quarterly, ISBN 1-56097-510-5.
* 1998: *Stones*, published in Zero Zero #25 (Fantagraphics Books).
* 2000: *Safe Area Goražde: The War in Eastern Bosnia 1992-1995*. Fantagraphics Books. ISBN 1-56097-470-2
* 2001: *Palestine*. Fantagraphics Books. ISBN 1-56097-432-X
* 2003: *The Fixer: A Story from Sarajevo*. Drawn and Quarterly Books. ISBN 1-896597-60-2
* 2003: *Notes from a Defeatist*. Fantagraphics Books. ISBN 1-56097-510-5
* 2005: *War's End: Profiles from Bosnia 1995-96*. Drawn and Quarterly. ISBN 1-896597-92-0
* 2006: *But I Like It*. Fantagraphics Books.
* 2010: *Gaza 1956, en marge de l'histoire*, Futuropolis,  premio 2011 *Regards sur le monde'' de la festivalo de Angulemo

Kategorio:Verkistoj de bildstrioj
Kategorio:Maltaj verkistoj