open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Den Helder

Dosiero:Loudspeaker.svg**Den Helder** ()
situas en la plej norda neinsula parto de Nord-Holando, Nederlando. municipo de Nederlando. Ĝi apartenas al la provinco Nord-Holando *(Noord-Holland)*, en la okcidenta parto de la lando. Komence de  en la municipo vivis  de kiuj proksimume 44 000 vivas en la urbo Den Helder mem, dum la aliuloj vivas en la vilaĝoj Huisduinen (1 000) kaj Julianadorp (10 000).

La plej gravaj areoj de Den Helder estas Malnova Den Helder, Nova Den Helder kaj De Schoten. Nova Den Helder estis konstruita en la 1950-aj jaroj post la Dua Mondmilito kiam estis urĝa bezono por pliaj domoj. De Schoten estis konstruita en la 1960-aj jaroj.

Den Helder estas la ĉefa haveno por la Reĝa Nederlanda Mararmeo.

eta|maldekstra|200ra|
eta|maldekstra|300ra|

## Famuloj 
* Nobel-premiito Gerardus 't Hooft

## Esperanto 
En Den Helder estas Esperanto-klubo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (nederlande)
* Den Helder mapo 
* Reĝa Nederlanda Mararmeo (nederlande)

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando
Kategorio:Municipoj de Nord-Holando
Kategorio:Banlokoj
Porsche 911

La **Porsche 911** [porŝe], aŭ ankaŭ "naŭ-dekunua" aŭ "Carrera", estas la plej konata kaj karakteriza sportaŭto de Porsche. Ĝi estis unuafoje prezentita en 1963 en kadro de la Internacia Aŭtomobila Ekspozicio en Frankfurt am Main kaj aperis unuafoje sur la merkato en 1964 kiel *901*, sed poste tiun ĉi nomon oni ŝanĝis al 911, pro nomuma rajto de Peugeot.

En la poŭpo de 911 troviĝas la karakteriza, aer-malvarmigita 6-cilindra motoro en bokserkonstruaĵo kun neintermiksebla motorbruo kaj speciala dupumpila motorŝmirada sistemo. La karoserian dezajnon skizis - kun helpo de Erwin Komenda - Ferdinand Alexander Porsche, filo de la fondinto Ferry Porsche (Ferdinand juna).

La aŭtomobilo spertis daŭran pluevoluon kun multnombraj derivaĵoj, inkluzive turboŝargilon, kompletan transmision, kabrioleton kaj targa-versiojn. Dum paso de la tempo, oni evoluigis multajn konkurversiojn de 911 kaj la aŭtomobilo gajnis diversajn konkursojn kaj dezajnajn premiojn.

Gravaj modelprilaboroj okazis en 1974, 1989, 1993 kun gravaj ŝanĝiĝoj ĉe la fronto kaj poŭpo. Tra la jaroj, la pramodelo 901 ŝanĝiĝis tiel grave, ke la lasta versio *(interna kodo 993)* de 1993 jam ne havis eĉ unu saman parton kun la unua praversio de 1963.

En 1997, oni aperigis unuafoje kompletan novan 911-modelon *(interna kodo 996)*. Per tiu ŝanĝo de 993 al 996, la tuta formo estis komplete tralaborita (dezajnita de Harm Lagaay) same kiel la aer-malvarmigita 6-cilindra motoro al akvo-malvarmigita, nedupumpile motorŝmirita versio (en normaj modeloj).

La aktuala modelo de 2004 *(interna kodo 997)* estas pluevoluigo de 996. Tie denove aperis la optika parenceco al pra-modelo 901.

En la jaroj de 1965 ĝis 1969 kaj en 1976 (por Usono) estis produktita la Porsche 912, kun kvarcilindra motoro, 90 ĈP.

En 1983 aperis Porsche 959, 911-derivaĵo kun ĉiurada sistemo kaj 450 ĈP.

eta|Fronto

## Unuo nombroj 
La Porsche 911 estis iam serio produktita de 1963 ĝis 2009 en la sekvaj kvantoj.

## Vidu ankaŭ 
* Aŭto de la jarcento

911
Kategorio:Aperis en 1963
Kategorio:Transporto en 1963
Koncepta aŭtomobilo

**Koncepta aŭtomobilo** estas aŭtomobila prototipo, produktita por ŝoprezento kiel novstila veturilo, teknologio kaj ĉefe dezajno antaŭ la produktado. Ili estas ofte prezentitaj por mezuri la reakciojn de konsumontoj pri la nova kaj radika dezajno.

Konceptaj aŭtoj tre malofte iras direkte en produktadon; ili plej ofte suferas ŝanĝojn en dezajno por igi ilin praktika kaj kostmerita. La konceptaj aŭtoj ofte havas radikalan dezajnon tiel uzado de nekutimaĵoj kiel 3, 6 aŭ pli da radoj, flugilaj pordoj, specialaj alojoj, karbofibroj ktp.

Ĉar plimulto de la konceptaj aŭtoj estas malpraktika kaj multekoste, multoj el ili neniam iras en produktadon.

## Ekzemploj 
* Audi Avus Quattro
* Buick "Y" Job" – dezajnita en la lastaj 1930-aj far la fama General Motors-a dezajnisto Harley Earl. Desegnaĵo ĉe "http://www.classicar.com/harley_earl3.asp ". Oni traktas ĝin la unua koncepta aŭto.
* 1956 General Motors Firebird – gasturbina, kvarsideja kun plastika "Bubble Top" bobelsupra tegmento. "http://www.carofthecentury.com/ "
* Buick LeSabre – desegnaĵo ĉe "http://info.detnews.com/history/story/index.cfm?id=101&category=people "
* Bugatti Rinspeed EB110 Cyan
* BMW Z9 Concept
* Chevrolet Mako Shark
* Chevrolet Volt‎
* Chrysler Norseman,
* Eliica 8-rada, 4-porda, 4 pasaĝera, tre rapida elektra aŭtomobilo.
* Ford MA concept car
* General Motors Ultralite
* Opel Frogster – verda koncepto
* Volvo YCC aŭto por virinoj
* Toyota Sportivo Coupe
* Cadillac Sixteen

Kategorio:Aŭtomobiloj

Dosiero:Toyota Fine N Diagonal.jpg|
Dosiero:Bugatti veyron in Tokyo.jpg|
Dosiero:Buick Y.jpg|
Dosiero:Ford Mustang I Concept car.jpg|Ford konceptaŭtomobilo de 1958
Ain

**Ain** [] estas unu el la departementoj de la franca regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj. Ĝi etendiĝas sur  kaj havas  loĝantojn. La ĉefurbo estas Bourg-en-Bresse. Ĝia nomo originas de la rivero Ain, kiu trafluas ĝin.

Esperante Ain estas *Ainio* .

Ain enhavas 410 komunumojn.

[eta|maldekstra|250px|[prefektejo de la departemento en Bourg-en-Bresse]]
eta|maldekstra|250px|la aŭta-fervoja ponto *Cize–Bolozon* super la rivero Ain.

## Geografio 
Ain havas landlimojn kun la departementoj Isère, Jura, Rhône, Saône-et-Loire, Savoie, kaj Haute-Savoie.

## Naturaj regionoj 
* Bresse
* Bugey
* Dombes
* Pays de Gex

## Ĉefaj urboj 
* Bourg-en-Bresse : 40,666 loĝantoj (kiam?)
* Gex : 8,913 loĝantoj
* Nantua : 3,955 loĝantoj
* Belley : 8,466 loĝantoj
* Oyonnax : 24,636 loĝantoj

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al kvar arondismentoj:
* arondismento Belley
* arondismento Bourg-en-Bresse
* arondismento Gex
* arondismento Nantua

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la prefektujo 
* retejo de la ĝenerala konsilio

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Ain
* Francaj departementoj
* Kaskado de Glandieu
* Listo de deputitoj de Ain


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Aisne

**Aisne** [] estas unu el la departementoj de la franca regiono Hauts-de-France. Ĝi etendiĝas sur  kaj havas  loĝantojn. La ĉefurbo estas Laon.

La departemento laŭ la stato de 2023 enhavas 799 komunumojn en 21 kantonoj. Antaŭ administra reformo de 2013-2015 ankoraŭ temis pri 805 komunumoj en 42 kantonoj, iom antaŭe eĉ estis 57 kantonoj.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al kvin arondismentoj:
* Château-Thierry
* Laon
* Saint-Quentin
* Soissons
* Vervins

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Aisne
* Kantonoj de Aisne
* Francaj departementoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.aisne.pref.gouv.fr
* http://www.cg02.fr 
* http://www.evasion-aisne.com 

## Referencoj 

Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Camille Jenatzy

eta|dekstra|300px|"La Jamais Contente".
[eta|dekstra|300px|"La Jamais Contente"; malantaŭa rado, rekonstruaĵo de [Museum Autovision, Altlußheim, Germanio.]]
**Camille Jenatzy** (* 1868; † 1913) estis belga aŭtokonkursa ŝoforo.

Jenatzy, kiu post sia ruĝa barbo kaj kuraĝega stira stilo estis nomita "Ruĝa diablo", komencis fine de la 19-a jc konstrui aŭtomobilon, per kiu li volis atingi antaŭ ĉio rapidan mond-rekordon. En aprilo de 1899 stiris li la memkonstruitan, cigaroforman elektroaŭton "Jamais Contente" (Neniam Kontenta), kiu atingis la novan rekordon de 105,3 km/h. Tiu monda rekordo estis dum tri jaroj ne trapasita.

Li komencis sian karieron per Mors, li iĝis la 7-a ĉe la Tour de France por aŭtomobiloj en 1899. En 1903 li iris al Mercedes, per kiu li iĝis la 14-a ĉe rompita konkurso Paris-Madrid 1903, sed akiris la unuan internacian venkon dum Gordon Bennet-Cup 1903 por la germana marko. Ĉe Gordon-Bennett-konkurso 1904 en Homburg li estis dua, sed li havis bonŝancon, ĉar trajno preskaŭ trafis lin dum trapaso de kruciĝo. Post tiu ŝoko, lia gvidstilo ne estis tiel kuraĝega kiel antaŭe. Per Mors kaj Mercedes provis li sin ĝis 1910 ĉe konkursoj, sed sen grava sukceso.

Jenatzy mortis en 1913 pro ĉasakcidento: iu ĉasisto pensis lin apro (aŭ virkapreolo) kaj pripafis lin.

## Referencoj 
Kategorio:Pioniroj de la aŭtomobilindustrio
Kategorio:Belgaj sportistoj
Kategorio:Aŭtosportistoj
Ping Tung (Tajvano)

eta|Situo de Ping Tung en la Pingtung-a distrikto, sude de Tajvano.
**Ping Tung** (ĉine: 屏東) aŭ Pingtongo estas urbo en sudo de Tajvano. Ĝi lokiĝas ĉe 

En la granda mez-alta lernejo estas esperanto-klubo kun 25 lernantoj. Tie oni bonvenigas gastojn el eksterlando. Tiu Esperanto-klubo eldonas ĉiujare numeron de la gazeto *Formoza Folio*.

En ĝi pasigis plurmonatajn periodojn kaj verkis poemojn la hispana verkisto Jorge Camacho.

Kategorio:Urboj de Tajvano
Ventotunelo

eta|Aviadil-modelo dum testo en ventotunelo.

**Ventotunelo** aŭ **ventokanalo** estas uzata por esplori, mezuri la aerodinamikajn proprecojn de la objektoj.

Ventotuneloj estas plej ofte uzataj por esploroj de aviadiloj kaj aŭtomobiloj. Dum oni celas ĉe aŭtoj nur la malgrandan ventoreziston, ĉe aviadiloj gravas ankaŭ aliaj faktoroj: ventorezisto, levoforto, surfaca profilo, stabileco, stirebleco ktp.
Malofte oni esploras ankaŭ trajnojn (lokomotivojn) kaj ŝipojn, sed ankaŭ gravas la esploroj pri nubskrapuloj, kamentuboj. Oni ofte devas tute postkonstrui la ĉirkaŭaĵon por precize simuli la ventofluojn.

Oni nur malofte (ĉe aŭtoj) povas stimuli per originalgrandaj objektoj, oni uzas plej ofte proporcie malgrandigitajn modelojn.

La ventotuneloj konsistas el unu aŭ pli da blovaparatoj (kiuj produktas la ventofluon), rektifilaj elementoj kaj ajuto, kiu devas zorgi pri plejeble samnivela, senturbulenta, bruo-malriĉa fluo. Pli ero de la ventokanalo estas la **mezurejo**, en kiu kolektiĝas la informoj.

La ventokanalo povas estis fermita (ili havas ringforman kanalon) aŭ malfermita (duflanka). Malaltaj temperaturoj kaj granda aerpremo povas estiĝi nur en fermita ventokanalo.

Ĉar la eksperimentoj en la ventokanaloj tro multe kostas, oni ofte simulas unuafoje per komputilaj programoj.

## Historio 
La unuajn aer-rezistajn esplorojn faris Gustave Eiffel en la 1890-aj jaroj por mezuri la flureziston de la Eiffel-turo ĉe rektangulaj kaj ovalaj platoj. Li konstruis pli poste laboratorion kun malfermita ventotunelo sur champ de Mars, kiu havis fermitan mezurkabinon kaj aviadilan helicon por produkti la aerfluon.

Ĉar la malfermita tunelo havis la malavantaĝojn, ke la ensuĉita aero kunportis malpuraĵojn, humidon de la ekstera aero, Ludwig Prandtl evoluigis alian (fermitan) ventotunelan formon kaj konstruis ĝin en Göttingen. Ĝi cirkuligis la saman aeron, per blovaparato kaj ajuto.

## Referencoj
Kategorio:Aerodinamiko
Elektromotoro

eta|Malgranda kontinukurenta motoro
[eta|Paŝmova motoro kun molec[fero|fera rotoro, kun aktivaj bobenoj montritaj. En "A" la aktivaj bobenoj tendencas teni la rotoron en pozicio. En "B" alia malsama aro de bobenoj portas kurenton, kiu generas tordmomanton kaj rotacion ktp.]]
**Elektromotoro** estas elektra maŝino, kiu per helpo de magneta kampo transformas la elektran energion al mekanika laboro. En la elektromotoroj la forto, kiun la magneta kampo efikas je la konduktilo de bobeno, transformiĝas al moviĝo. Tiel la elektromotoro estas la malo de la generatoro. Elektromotoroj produktas plej ofte rotaciantajn moviĝojn, sed ili povas efektivigi ankaŭ aliajn moviĝojn.

Oni povas distingi inter
* startmotoro
* altern-kurentaj maŝinoj
** trifaza nesinkrona maŝino
** trifaza sinkrona maŝino
** kondensatora motoro

** sinkrona motoro
** reluktanca motoro
* kurentotransformaj maŝinoj
** kontinu-kurenta motoro
** paŝmova elektra motoro
* lineara motoro

## vidu ankaŭ 
* Brulmotoro
* Eksplodmotoro
* Hibrida motoro
* Marinov-motoro
* Motoro

## Eksteraj ligiloj 
* Rakontu al mi... La elektran motoron 

Kategorio:Elektra energio
Kategorio:Mekaniko
Kategorio:Elektro
Kategorio:Maŝinoj
Balancilo

eta|dekstra|Pendolilo (pendigita balancilo)
eta|dekstra|Baskulo (apogita balancilo)
eta|Risorto kun motivo de leporo
[dekstra|eta|[Baskula ĉevalo, ĉ. 1850]]

La **infana balancilo** havas aspekton de libere pendigita sidloko, sur kiu eblas balanciĝi en flankojn aŭ meze apogita stango, sur kies finaĵoj povas balanciĝi reciproke ekvilibrigitaj homoj.

Balancilo estadas kutime parto de infanludejo, pli grandajn versiojn eblas trovi en amuzejoj.
## Specoj de balanciloj 
* Baskulo, balancilo, konsistanta el tabulo aŭ stango, kiu estas ekvilibrigita sur mezpunkto, kaj sur kies ekstremaĵoj povas sidi personoj alterne leviĝantaj kaj malleviĝantaj laŭ la movo de la tabulo aŭ stango.
* Pendolilo, balancilo plejofte en formo de mallonga tabulo, pendanta je ŝnuroj aŭ ĉenoj, aŭ aliaj longaĵoj.
* Risorto
* Baskula ĉevalo
* Balancoseĝo

## Bildaro 

Swing.jpg|Linia balancilo
Indischer Maler um 1755 002.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Infana ludejo
* Sabloludejo
* Stango
* Tobogano

Kategorio:Infanludoj
Kategorio:Libera tempo
Hautes-Alpes

**Hautes-Alpes** [] (“Altaj Alpoj”; okcitane *Auts Aups*) estas unu el la ses departementoj de la franca regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura. Ĝi etendiĝas sur  kaj havas  loĝantojn. La ĉefurbo estas Gap.

La departemento enhavas 168 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al du arondismentoj:
* arondismento Briançon
* arondismento Gap

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Hautes-Alpes
* Francaj departementoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hautes-alpes.pref.gouv.fr 
* http://www.cg05.fr 
* http://www.leshautesalpes.com
* http://salut3.at.infoseek.co.jp 

**
**
**
***
***
**


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Ardèche

**Ardèche**, en esperanto **Ardeĉio**, en okcitana lingvo **Ardecha**, estas unu el la departementoj de la franca regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj. Ĝi etendiĝas sur  kaj havas  loĝantojn. La ĉefurbo estas Privaso.

Ardèche havas landlimojn kun la departementoj Drôme, Vaucluse, Gard, Lozère, Haute-Loire, Loire kaj Isère. La departemento laŭ la stato de 2023 enhavas 335 komunumojn.

## Arondismentoj 
* arondismento Largentière
* arondismento Privas
* arondismento Tournon-sur-Rhône

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Francaj departementoj
* Komunumoj de Ardèche

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ardeche.pref.gouv.fr 
* http://www.ardeche.fr
* http://www.ardeche-online.com 
* http://www.ardecheweb.com


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Ardennes

**Ardennes** estas unu el la departementoj de la franca regiono Grand Est, nomita laŭ la montaro Ardenoj. Ĝi etendiĝas sur  kaj ĝi havis  loĝantojn en la jaro 2013. La ĉefurbo estas Charleville-Mézières.

Ardennes havas landlimojn kun la departementoj Meuse, Marne, Aisne, sed ankaŭ kun Belgio. La departemento enhavas 457 komunumojn.

Ĝi dividiĝas al la arondismentoj
* arondismento Charleville-Mézières
* arondismento Rethel,
* arondismento Sedan kaj
* arondismento Vouziers.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ardenoj
* Departementoj de Francio
* Komunumoj de Ardennes

## Eksteraj ligiloj 
* Prefektejo de Ardennes
* Departementa konsilio de Ardennes
* Turismo en Ardennes


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Patotenilo (geografio)
Kategorio:Departementoj de Francio
Bouches-du-Rhône

**Bouches-du-Rhône** (franca elparolo: [], "Riverbuŝoj de Rodano", okcitane *Bocas de Ròse*) estas unu el la ses departementoj de la franca regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura. Ĝi etendiĝas sur  kaj havis  loĝantojn en 2013. La ĉefurbo estas Marsejlo.

Bouches-du-Rhône havas limojn kun la departementoj Gard, Vaucluse kaj Var. La departemento enhavas 119 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al kvar arondismentoj:
* arondismento Aix-en-Provence/Ais de Provença (aŭ esperante Aikso Provenca)
* arondismento Arles/Arle
* arondismento Istres/Istre
* arondismento Marsejlo (*Marseille/Marselha*)

## Historio 
La departemento estis kreita dum la franca revolucio, la 4-an de marto 1790. La departemento perdis parton de sia teritorio kiam oni kreis la departementon de Vaucluse.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Bouches-du-Rhône

## Eksteraj ligiloj 
* Prefektejo de Bouches-du-Rhône
* Departementa konsilio de Bouches-du-Rhône 

**
**
**
***
***
**


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Aube (departemento)

**Aube** (franca elparolo: []) estas unu el la departementoj de la franca regiono Grand Est. Ĝi etendiĝas sur  kaj havis  loĝantojn en 2013. La ĉefurbo estas Troyes. Ĝia nomo devenas de la samnoma rivero.

Aube havas landlimojn kun la departementoj Marne, Haute-Marne, Côte-d'Or, Yonne kaj Seine-et-Marne. La departemento enhavas 431 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* Arondismento Bar-sur-Aube
* Arondismento Nogent-sur-Seine
* Arondismento Troyes

## Historio 
La provinco Aube ekestis parto de la Franca Reĝlando per la traktato de Verdun en 848.

La departemento estis kreita de la Franca Revolucio la 4-an de marto 1790.

maldekstra|380px|eta|Malnova mapo de Aube (1854)

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Aube
* Francaj departementoj

## Eksteraj ligiloj 
* Departementa konsilio de Aube
* Prefektejo de Aube
* Turismo en Aube
* Historio de Esperanto en la departemento Aube kaj ties ĉefurbo Troyes 


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Stacio Hanamaki

**Stacio Hanamaki** (花巻駅 [hanamaki-eki]) lokiĝas la urbo Hanamaki, Gubernio Iŭate.
Ĝi havas kromnomo de Esperanto "Ĉielarko".

## Linioj 
* Orient-Japania Fervoja Kompanio:
** Linio Tohoku
** Linio Kamaiŝi

## Kajoj 
* N-ro 1. Linio Kamaiŝi
* N-ro 2. Linio Tohoku al , 
* N-ro 3. Linio Tohoku al 

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.itoyokado.co.jp/ap/store/hanamaki.html 

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Iŭate
Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Iŭate
Stacio Nitanaj

**Stacio Nitanaj** (似内駅 [nitanai-eki]) estas sur Linio Kamaishi, lokiĝas en urbo Hanamaki, Gubernio Iŭate, Japanio.

Ĝi havas kromnomon "La Marbordo", ĉar Mijazaŭa Kenĝi nomis bordon de Rivero Kitakami, kiu fluas apud la stacio, "Britia Marbordo" (japane: イギリス海岸).

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Iŭate
Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Iŭate
Aix-en-Provence

eta|maldekstra|160px|Bazaro en Aikso Provenca
**Aix-en-Provence**, jen france (ĝis 1931 nur *Aix*  aŭ , estas franca komunumo lokita en la departemento Bouches-du-Rhône kaj en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura. Ĝi estas ĉefurbo de tri kantonoj.

Ĝi situas norde kaj proksime de Marsejlo kaj havas mezan alton super maro de 173 metroj, areon de 186,08 km² kaj loĝantaron de 140.100 en 2005.

eta|maldekstra|160px|Strato en Aix.

## Geografio 
Aikso Provenca kuŝas 30 km norde de Marsejlo kaj okcidente de la monto Sankta-Venko.
Aiksa komunumo estas unu el la plej vasta en Francio kaj enhavas pluraj vilaĝoj, ekz. Les Milles, Luynes, Palette, Le Tholonet, Puyricard, Coutheron.

## Historio 
Aikso estis fondita en -123 de la roma konsulo Sextius Calvinus, kiu nomis ĝin laŭ sia nomo *Aquae Sextiae* (akvoj de Sextius).

## Heraldiko 
## Vidindaĵoj 
* **Cours Mirabeau**, ĉefa strato kun la statuo de la reĝo René supre kaj la fonteno *La Rotonde* malsupre.
* **Preĝejo Saint-Jean-de-Malte** en kvartalo **Mirabeau**
* **Muzeo Granet** kie okazis en 2006 monda ekspozicio pri Paul Cézanne.
* **Katedralo Saint-Sauveur**
* **Vasarely fondaĵo** pri la fama hungardevena artisto Victor Vasarely
* kaj pluraj fontanoj.

## Konataj lokanoj 
En Aikso Provenca naskiĝis Paul Cézanne. Liaj plej famaj pentraĵoj reprezentas la Sanktan-Venkon.
* Benjamin Graham

## Ĝemelaj urboj 
* Bath (Britio)
* Kartago (Tunizio)
* Coimbra (Portugalio)
* Granada (Hispanio)
* Peruĝo (itale *Perugia*, france *Perusa*, Italio)
* Tübingen (Germanio)
* Aŝkelon (Israelo)
* Bâton Rouge (Usono)
* Coral Gables, antaŭurbo tuj sude de Miami, Usono ekde 1996
* Granado, Hispanio ekde 1978
* Oujda, Maroko ekde 1997
* Filadelfio, Usono ekde 1998
* Makao, Ĉinio

## Vidu ankaŭ 
* Aix-en-Provence (stacidomo)
* Aix-en-Provence TGV (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la grupo de aiksaj esperantistoj
* turisma retejo
* Oficiala urba retejo


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Bouches-du-Rhône
Kategorio:Provenco
Kategorio:Kuraclokoj de Francio
Stacio Ŝin-Hanamaki

eta|300ra|Stacio Ŝin-Hanamaki
** Stacio Ŝin-Hanamaki** (新花巻駅 [ŝin-hanamaki-eki]) lokiĝas en urbo Hanamaki, Gubernio Iŭate, Japanio.

Ĝi havas kromnomon de Esperanto "Stelaro".

## Linioj 
* Orient-Japania Fervoja Kompanio:
** Linio Kamaiŝi
** Ŝinkansena linio Tohoku

## Kajoj 
* N-ro 1. Ŝinkansena linio Tohoku al 
* N-ro 2. Ŝinkansena linio Tohoku al  kaj 

* Linio Kamaiŝi

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.jreast.co.jp/estation/station/info.aspx?StationCd=878

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Iŭate
Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Iŭate
Johano de Jenštejn

**Johano de Jenštejn**, ,  (1350-1397) estis ĉeĥa pastro, episkopo de Meißen (1375-1379), ĉefepiskopo de Prago (1379-1396) kaj aŭtoro de latinlingva spirita liriko.

Kiel la 29-jara junulo li fariĝis ĉefepiskopo, sed li plu vivis per studenta diboĉa vivo ĝis 1382, kiam subite mortis dum dancamuzo lia amiko, ĉefepiskopo de Magdeburgo. Jan vidis en la okazaĵo averton de la ĉielo kaj fariĝis pentanto, kiu ĉiutage sin skurĝis.

Plurfoje li havis konflikton kun reĝo Venceslao la 4-a pri kompetento rilate al ekleziaj aferoj. Kiam Jan nomumis pere de sia vikario Jan z Pomuku alian episkopon ol kiun deziris la reĝo, Jan z Pomuku estis arestita kaj torturita (tiu dum la torturado mortis, estis ĵetita en la riveron Vultavon kaj post du jarcentoj proklamita sanktulo kiel Johano Nepomuka). La konfliktoj kun la reĝo daŭris, Jan z Jenštejna rezignis pri sia funkcio kaj foriris al Romo plendi ĉe la papo. En Romo li verkis sian aŭtobiografion kaj elegiojn. En sia lasta vivojaro li havis la titolon de "Latina Patriarko de Aleksandrio". En Romo li ankaŭ mortis.

## Vidu ankaŭ
* Jenštejn

Kategorio:Naskiĝintoj en 1350
Kategorio:Mortintoj en 1397
Kategorio:Germanaj romkatolikaj episkopoj
Kategorio:Ĉefepiskopoj de Prago

Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Sofie Podlipská

**Sofie PODLIPSKÁ** (naskiĝis la 15-an de majo 1833 en Praha, mortis la 17-an de decembro 1897 en Praha) estis ĉeĥa verkistino de aventuraj historiaj romanoj.

Propranome Rottová, ŝi estis fratino de Karolína Světlá kaj bopatrino de poeto Jaroslav Vrchlický.

Ŝi ne estas tiel grava verkistino kiel ŝia pli aĝa fratino, tamen kelkaj ŝiaj romantikaj historiaj romanoj fariĝis populara popola legaĵo.

## Verkoj 
* **Nalžovský** (Nalžovský, 1878)
* **Anežka Přemyslovna** (Agnesa Premislidino, 1897)
* **Jaroslav ze Šternberka** (Jaroslavo de Ŝternbego, 1881)
* **Peregrinus** (Peregrinus, 1881-1882)
* **Přemysl Otakar II** (Premislo Otakaro la 2-a, 1892-1893)

Ŝiaj rakontoj rilatis ankaŭ al ŝiatempaj temoj.

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo
Kategorio:Tradukistoj al la ĉeĥa lingvo
Kategorio:Ĉeĥaj romanistoj
Josef Hron

**Josef HRON** (naskiĝis la 5-an de junio 1933) estas ĉeĥa inĝeniero kaj esperantisto, honora membro de Ĉeĥa Esperanto-Asocio (ĈEA) kaj aktivulo de Asocio de Esperantistoj Handikapuloj (AEH).

Hron estas membro de esperanto-klubo de Dr. Schulhof en Pardubice, kie li aktive laboras kiel kasisto kaj gvidas konversacian kurson. En 1996 li fariĝis membro, poste prezidanto de asocia kontrola komisiono. Li aktive laboras ankaŭ en AEH, nun kiel vicprezidanto. En 2005 li gvidis karavanon de AEH al la 90-a Universala Kongreso de Esperanto en Vilno.

Krom tio, li jam kelkajn jarojn kompilas grandan esperanto-vortaron en elektronika formo kaj prelegas pri tiu laboro. 

Lastatempe li ankaŭ publikigas en diversaj gazetoj kaj ĵurnaloj kaj kunredaktis broŝuron pri la "100-jara jubileo de Esperanto en Pardubice".

Li intense okupiĝas pri kontribuado al Vikipedio.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝaro de Josef HRON 
* [Libroj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=josef+hron&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Josef Hron en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* Reta vortaro laŭ Josef Hron (ŝaltu al EO → CZ)
* Alia versio de la reta vortaro
* Elŝutebla versio de la Hron-vortaro pere de ĈEA-domajno Jazykové kurzy = Lingvaj kursoj, tute malsupre 

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Honoraj membroj de ĈEA
Bohuslava Pelclová

**Bohuslava PELCLOVÁ** (naskiĝis la 14-an de novembro 1922 - mortis la 26-an de oktobro 2022) estis ĉeĥa esperantistino, honora membro de ĈEA.

Samideanino Bohuslava Pelclová, esperantistiĝis jam emerita, la unuan informon pri Esperanto ŝi aŭdis en radio elsendado. Finstudis korespondan kurson, poste ankoraŭ partoprenis diversajn kursojn kun ekzamenoj, ankaŭ en Slovakio,  kaj en Bulgario ŝi ricevis ateston pri matureco. Kvankam ŝi vivas en Šternberk, ŝi aktivas en EK Olomouc, instruis Esperanton en la klubo, sed ankaŭ en religia lernejo Catiras. Ofte partoprenis diversajn aranĝojn kaj kongresojn. Ĝis nun ŝi preskaŭ regule partoprenas aranĝojn en la tuta respubliko, kaj ofereme akompanas handikapitan amikinon D. Vokáčová. Ŝi estas konvinkita, ke Esperanto donis al ŝi multon – bonegan aktivecon en emerita aĝo.

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Honoraj membroj de ĈEA
Karolina Světlá

eta|maldekstra|Juna Karolína Světlá
**Karolina SVĚTLÁ** (naskiĝis la 24-an de februaro 1830 en Praha - mortis la 7-an de septembro 1899 en Praha) estis ĉeĥa verkistino, fratino de Sofie Podlipská.

Ŝia fraŭlina nomo estis Johanna Rottová, edzina nomo Mužáková, sed la patriotisman literaturan nomon ŝi elektis laŭ submontara vilaĝo Světlá pod Ještědem, kie al ŝi plaĉis la vilaĝa popolo. Ŝi amikiĝis kun poeto Jan Neruda, laboris en feminisma movado kaj verkis emancipajn romanojn. Post okulmalsano en 1875 ŝi preskaŭ blindiĝis kaj diktis la verkojn al sia nevino.

Ŝiaj rakontoj kaj romanoj priskribas la vivon en Prago kaj bohemia submontaro, okupiĝas ankaŭ pri problemoj filozofiaj kaj religiaj.

## Verkoj 
* **První Češka** (Unua ĉeĥino, 1861)
* **Kříž u potoka** (Kruco ĉe la rivereto, 1868)
* **Vesnický román** (Vilaĝa romano, 1869)
* **Černý Petříček** (Nigra Petreto, 1876)
* **Frantina** (Frantina, 1876)
* **Nemodlenec** (Nepreĝanto, 1878)

Kaj multaj rakontoj.

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj romanistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 24-an de februaro
Kategorio:Mortintoj la 7-an de septembro
Cosme de Churruca

**Cosme Damián CHURRUCA y ELORZA** (Prononcu "Kosme DamiAn Ĉurruka i Elorca") naskiĝis en *Motrico* (Gipusko) en 27-a de septembro 1761 kaj mortis en Batalo de Trafalgar 21-an de oktobro 1805. hispana sciencisto kaj maristo. Urbestro de *Motrico*.

Li komencis labori por hispana milit-ŝiparo en 1776, estis en sieĝo de Ĝibraltaro (1781) kaj en scienca ekspedicio al Magelana markolo (1788) kaj laboris ankaŭ en Observatorio de San-Fernando (Kadizo), de tie li estris ekspedicion al Sudameriko por kartografii Antilojn.

Kiam komenciĝis milito inter Hispanio kaj Anglio, li partoprenis en Batalo de Trafalgar estrante la ŝipo *San Juan Nepomuceno*, kie li mortis pro kanona pafo la 21-an de oktobro de 1805.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.churruca2005.com/  (hispane)

Kategorio:Hispanaj admiraloj
Kategorio:Hispanaj sciencistoj
Preterpasa preno

dekstra
**Preterpasa preno** (en la franca kaj multaj aliaj lingvoj: *en passant*) estas ŝaka regulo, kiu aplikiĝas, kiam peono moviĝas du ĉelojn antaŭen el sia komenca pozicio, kaj kontraŭa peono povus preni ĝin, se la unua peono farus unuĉelan paŝon anstataŭ duĉelan. La regulo ebligas al la kontraŭa peono preni la ĵus paŝintan peonon kvazaŭ ĝi movis nur unu ĉelon antaŭen. Tiu regulo validas nur kiel tuja respondo. Tiu prensistemo estas la sola ekzemplo en ŝako, ĉe kiu peco prenas sen iri al la sama loko kiel la prenita peco.

## Historio 
La preterpasa preno estas unu el la lastaj grandaj ŝanĝoj en la ŝak-reguloj, kiuj okazis dum la 14a-15a jarcentoj, samtempe kiel la dupaŝa antaŭeniro de la peono, la aroko, kaj la multpaŝa movo de la kuriero kaj de la damo. Tiuj ŝanĝoj ne okazis ĉe la aziaj variaĵoj de la ludo.

Kategorio:Ŝako
Tuitonga imperio

La **Tuitonga Imperio** estis potenca mezepoka oceania imperio, kies centro estis la insulo Tongatapu en Tongo. Kiam ĝi estis plej granda, ĝi ampleksas de Niuo al Tikopio, kaj havis eĉ pli granda sfero de influo.

La imperio ekformiĝis ĉirkaŭ 950 p.K. post la malkresko de Tuimanuo en Samoo kaj Tuipolotuo en la Fiĝioj. Ĝi estis samtempa kiel la Mikronezia imperio en Japo.

Kategorio:Eksaj imperioj
Kategorio:Historio de Tongo
Kategorio:Insulaj landoj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en la 10-a jarcento
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1826
Vehiklo

eta|
La latina vorto *vehiculum* estas laŭ la origina signifo veturilo, do transportilo, ekzemple ĉaro aŭ ĉareto.

Sed laŭ la Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (PIV) la vorto **vehiklo** estas uzata en Esperanto nur pri materialaj aŭ ne-materialaj perantoj, aparte en ĥemia, fiziologia, biologia aŭ medicina sencoj, en figura senco ankaŭ en filozofio kaj teologio.

En farmacia kemio ĝi estas substanco, en kiun oni metas aŭ solvas efikantajn substancojn por prepari medikamenton. Ekz. vazelino estas vehiklo de ungventoj, alkoholo de tinkturoj k.s. Medikamentoj estas vehikloj de vitaminoj, kiujn ili disportas en la korpo de la paciento.

En biologio ĝi estas ĉiu objekto, ĉiu vivulo, mem sana aŭ ne, kiu portas patogenajn mikrobojn kaj povas ilin transdoni al alia vivulo, kiu infektiĝos kaj eventuale malsaniĝos. Ekz. puloj kaj ratoj estas vehikloj de multaj malsanoj.

En genetiko ĝi estas portanto de unu aŭ pluraj kaŝitaj heredaj dispozicioj, kiuj ne manifestiĝas ĉe la koncernulo, sed kiuj nur eventuale aperas ĉe posteuloj kiel percepteblaj kvalitoj. Ĉiu vivulo ricevas kvalitojn de ambaŭ siaj gepatroj, sed ekstere manifestiĝas nur la pli forta kvalito. Ekz. se vi heredis nigrajn kaj flavajn harojn, vi mem havas la nigrajn, sed al via infano vi povas transdoni la kaŝitajn flavajn. Se la infano heredis la flavajn ankaŭ de la alia el la gepatroj, tiam la infano havos flavajn harojn, kvankam la gepatroj eble ambaŭ estas nigraharaj.

En filozofio ĝi estas ĉia rimedo de intelekta transdonado aŭ transportado. Ekz. vortoj estas vehiklo de pensoj, lingvoj estas vehiklo de ideoj, romano estas vehiklo de politikaj opinioj ktp.

**Granda Vehiklo** estas sinonimo de mahajano kaj **Malgranda Vehiklo** estas sinonimo de hinajano, du skoloj kaj movadoj, klopodantaj disvastigi la budhismon.

## Vidu ankaŭ 
* Vektoro (epidemiologio)

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Apartigiloj
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Genetiko
Kategorio:Medicina terminologio
Kategorio:Kemio
Provinco Kadizo

La **provinco Kadizo** ( *[kAdis]*) situas en suda parto de Hispanio en Andaluzio. Ĝi limas la provincojn Onubo *(Huelva)*, Sevilo *(Sevilla)* kaj Malago *(Málaga)*, la britan posedaĵon Ĝibraltaro, kaj Atlantikon. Ĝia ĉefurbo estas Kadizo (*Cádiz*).

## Geografio 
Geografie oni povas distingi kelkajn zonojn, norde la *Sierra de los Alcornocales* kaj *Sierra de Grazalema* (kie oni povas trovi arbaron de pinsapo, Natura Parko kaj Biosfera rezervejo), sude la plej loĝataj partoj, kie oni povas trovi du metropolajn areojn, tiun de Kadiza Golfeto kaj tiun de Ĝibraltara Kampo, kaj belegajn naturajn strandojn ĉe Tarifa kaj Kabo Trafalgar (ĉe kiu okazis la fama Batalo de Trafalgar) kaj kiu aktuale estas grava turismejo, tre ŝatata de veltabulistoj.

Gravaj urboj estas:

* En Kadiza Golfeto, Kadizo, Chiclana de la Frontera, El Puerto de Santa María, Jerez de la Frontera, Puerto Real, Rota kaj San Fernando.
* En Ĝibraltara Kampo, Algeciras, La Línea de la Concepción, San Roque kaj Tarifa. Ĉe Ĝibraltara Kampo estas la brita kolonio Ĝibraltaro, ne integrita en provinco sed ekonomie grava por la zono.

Multaj lokoj en la provinco havas la titolon "de la Frontera" (= "de la limo").
Ĝi devenas el la tempo de la "rekonkero" (*reconquista*) de la Iberia Duoninsulo de la maŭroj kaj signifas, ke iam la fronto de la konkerado estis ĉe tiu urbo.

Komarkoj estas:
* Kadiza Golfeto
* Ĝibraltara Kampo
* La Janda

La Golfo de Kadizo aŭ en hispana golfo de Cádiz estas golfo de la Atlantika Oceano en la marbordo de la sudokcidento de la Iberia Duoninsulo, kiu troviĝas inter la Kabo de Sankta Vincento, en Portugalio, kaj la Ĝibraltara Markolo, pro kio ĝiaj akvoj bordas la sudan marbordon de Algarve, de la provinco Onubo kaj la atlantikan marbordon de la provinco Kadizo.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de la provinco Kadizo
* Proksimaĵoj Kadizo
* Tramtrajno de la Kadiza Golfeto

Kadizo (provinco)
Kadizo (provinco)
Kadizo (provinco)
Kadizo (provinco)
Cher

* **Cher**  estas departemento de la franca regiono Centro-Valo de Luaro.
* Ĝi nomatas laŭ la rivero **Cher** [same prononcata], kiu trafluas centran Francion.
* **Cher** estas usona kantistino.
Corse-du-Sud

**Suda Korsiko** ( ), , "aliflanke de/malantaŭ la montoj", esperante *Suda Korsiko*, fakte temas pri la suda duono de la mediteranea insulo estas unu el la du departementoj de la insulafranca regiono Korsiko. Tiu departemento etendiĝas sur la plej suda parto de la insulo () kaj havas  loĝantojn. La ĉefurbo estas Ajaccio.

Corse-du-Sud havas landlimon kun la departemento Haute-Corse (*Alta Korsiko*). La departemento enhavas 124 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al du arondismentoj:
* arondismento Ajaccio
* arondismento Sartène

eta|maldekstra|Reliefa mapo de Corse-du-Sud

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Corse-du-Sud

## Eksteraj ligiloj 
* Prefektejo de Corse-du-Sud 
* Departementa konsilio de Corse-du-Sud 


Kategorio:Departementoj de Francio
Kategorio:Korsiko
Carola Höhn

**Carola HÖHN** [karola hen], realnome: Karoline Minna HÖHN (naskiĝis la 30-an de januaro, 1910, mortis la 8-an de novembro, 2005) estis germana aktorino.

Carola Höhn naskiĝis en Wesermünde (nuntempe Bremerhaven). Post la lernado ŝi komencis labori en vestaĵfirmao. Fine de la 1920-aj jaroj ŝi transloĝiĝis al Berlino por lerni la aktoradon. En la jaro 1929 ŝi unuafoje aperis en filmo (*Aus dem Tagebuch eines Junggesellen*) kaj en 1933 ŝi havis sian debuton en teatro. Dum la sekvaj jaroj ŝi laboris kaj en teatro kaj en filmprojektoj.

Post la dua mondmilito Carola Höhn dumtempe sinkronizis filmojn, parolis germanlingve la rolojn de Katharine Hepburn, Ava Gardner, Maureen O'Hara kaj Hedy Lamarr kaj aliaj. Ĝis al la 1970-aj jaroj ŝi ofte aperis en kinofilmoj, poste ŝi agis en diversaj televid-serioj.

Apud la aktorado Carola Höhn sukcese gvidis mod-salonon kaj verkis artikolojn por la revuo *Film und Frau* (= Filmo kaj virino). En la jaro 2003 ŝi publikigis siajn memorojn *Fange nie an aufzuhören...*.

Carola Höhn mortis en la aĝo de 95 jaroj en maljunula hejmo en la Munkena antaŭurbo Grünwald.

## Eksteraj ligiloj 
* germanlingva paĝo kun fotoj 
* filmaro

Kategorio:Germanaj aktoroj
Merengo

**Merengo** (hispane, *merengue* ) estas dancostilo, kiu originas en Domingo. Ĝia ritmo estas pli rapida ol tiu de salso kaj ĝi havas pli simplan bazan paŝon (1,2,1,2 kompare kun 1,2,3-5,6,7 en la salso).
Kvankam merengo havas rapidan ritmon, eĉ ekzistas *arda merengo* ('hot merengue') kiu havas probable la plej rapidan ritmon de ĉiuj Latin-Amerikaj dancoj.

Konataj merengomuzikistoj estas inter alie: Las Chicas Del Can, Kinito Mendez, Johnny Ventura, Miriam Cruz, Fernandito Villalona, Elvis Crespo kaj Juan Luis Guerra.
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.iasorecords.com/index.cfm?secid=1&subsecid=82  
* http://www.bachataradio.com  
* http://www.vistawide.com/spanish/spanish_music/merengue.htm 
* http://www.mindspring.com/~adiascar/musica/merhst-e.htm  

Kategorio:Latinamerika muziko
Kategorio:Dancoj
Stacio Cuĉizaŭa

**Stacio Cuĉizaŭa**(土沢駅 [cuĉi-zaŭa-eki]) lokiĝas en urbeto Toŭa, Distrikto Ŭaga en Gubernio Iŭate, estas sur Linio Kamaiŝi.
Ĝi havas kromnomon de Esperanto, "Brila Rivero".

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Iŭate
Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Iŭate
Gupio

La **gupio** (*Poecilia reticulata*) estas unu el la plej konataj , kiu tre ofte estas flegata en akvarioj. Tio certe baziĝas sur ĝia generademo kaj buntegeco.

Ĝia hejmo estas en Sudameriko, norde de la rivero Amazono. Tiu besto estas uzata por la batalo kontraŭ la moskitoj kaj pro tio estis disvastigita en multaj landoj.

La sekso estas tre facile diferencigebla. La maskloj estas pli multkoloraj kaj kreskas ĝis ĉirkaŭ 4&nbsp;cm, la femaloj ĝis 7&nbsp;cm.

La gupio naskas vivajn idojn kaj ne flegas sian idaron - la fiŝoj kelkfoje eĉ manĝas siajn idojn. La fiŝoj povas vivi inter 16° ĝis 30&nbsp;  - prefere inter 24° ĝis 26&nbsp; .

El la sovaĝa formo oni bredis multajn koloro- kaj staturo-variantojn.

dosiero:Poecilia reticulata 01.jpg
dosiero:guppy.jpg
dosiero:GlassGuppy.jpg

## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj ĉe Google

Kategorio:Akvario
Kategorio:Akvariaj fiŝoj
Kategorio:Peciliedoj
Stacio Kaŝiŭagidajra

**Stacio Kaŝiŭagidajra** (柏木平駅 [kaŝiŭagi-daira-eki]) lokiĝas en urbo Tono en Gubernio Iŭate, sur Linio Kamaiŝi.
Ĝi havas kromnomon "Glanoj".

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Iŭate
Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Iŭate
Stacio Arajamae

**Stacio Arajamae** (荒谷前駅 [araja-mae-eki]) lokiĝas en urbo Tono, Gubernio Iŭate, estas sur Linio Kamaiŝi. Ĝi havas kromnomon "Akvorado".

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Iŭate
Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Iŭate
Stacio Tono

eta|maldekstra|Ŝildo portas la dulingvan stacinomon "Folkloro TONO"
**Stacio Tono** (遠野駅 [tōno-eki]) situas en la urbo Tono, Gubernio Iŭate, Japanio, en la Linio Kamaiŝi. Ĝi havas kromnomon en Esperanto: "Folkloro".

## Ĉirkaŭaĵoj 
* Urbodomo de la urbo Tono

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Iŭate
Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Iŭate
Stacio Kamaiŝi

240ra|eta|Stacidomo de Orient-Japania Fervoja Kompanio
**Stacio Kamaiŝi** (釜石駅 [kama-iŝi-eki], angle: *Kamaishi Station*) lokiĝas en urbo Kamaiŝi, en Gubernio Iŭate, Japanio.
Ĝi havas kromnomon de Esperanto: "La Oceano".

## Linioj 
* Orient-Japania Fervoja Kompanio:
** Linio Kamaiŝi
** Linio Jamada
* Fervojo Sanriku:
** Linio Minami-Riasu

Kategorio:Fervojaj stacioj en Gubernio Iŭate
Kategorio:Stacioj de JR en Gubernio Iŭate
Kategorio:Stacioj de Fervojo Sanriku
Václav Neckář

**Václav NECKÁŘ** (naskiĝis la 23-an de oktobro, 1943) estas ĉeĥa aktoro kaj kantisto.

Fine de la 60-aj jaroj de la lasta jarcento membro de la fama triopo *Golden Kids* (kun Marta Kubišová kaj Helena Vondráčková), li kantis kun la muzika grupo *Mefisto* kaj kun la Dancorkestro de ĉeĥoslovaka radio, poste kun propra akompananta grupo *Bacily*. En duono de la 1970-aj jaroj sukcesa kunlaboro kun rockaj komponistoj enfluis en unu el la plej bonaj albumoj de la ĉeĥa rock-muziko kaj pop-muziko entute.

Li rolis en filmoj *Ostře sledované vlaky* (Akre observataj trajnoj), *Šíleně smutná princezna* (Freneze malĝoja princidino), *Skřivánci na niti* (Alaŭdoj sur ŝnuro) ka.

Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Kategorio:Ĉeĥaj kantistoj
Kategorio:Arĝentaj najtingaloj
Kategorio:Bronzaj najtingaloj
Kategorio:Naskiĝintoj la 23-an de oktobro
Legendoj pri Brno

eta|dekstra|200px|La rado kaj la drako de Brno estas hodiaŭ ekspoziciitaj en pordego de la malnova urbodomo.
La multaj ekzistantaj **legendoj pri Brno** rakontas pri interesaj momentoj de la historio de la moravia urbo Brno. La legendoj devenas ĉefe de la epoko de la tridekjara milito. La plej konataj parolas pri la **rado** kaj **krokodilo**, kiuj estas hodiaŭ ekspoziciitaj en la koridora traveturejo de la malnova urbodomo de Brno. Alia konata legendo rakontas pri la **ruza elsaviĝo de Brno** de la sieĝo de svedaj soldatoj.

## La rado de Brno 
Proksimume 50 kilometrojn sude de Brno troviĝas urbo Lednice, kie en majo 1638 radfaristo Georgo Birk vetis kun amikoj, ke li sukcesos dum unu tago faligi arbon, fabriki el ĝi radon por veturilo kaj alruli ĝin al Brno antaŭ la vespera fermiĝo de la urba pordego. Li sukcesis tion en lasta momento, kiam oni jam estis fermontaj la pordegon. La urbestroj poste donacis al li barelon da vino kaj lokis la radon en la koridoron de la urbodomo.

## La drako de Brno 
La remburitan krokodilon ricevis la urbodomo donace ĉirkaŭ la jaro 1600, sed la popolo longe kredis, ke ĝi estas drako vivinta en la rivero Svratka kaj terorinta la tutan ĉirkaŭaĵon. Ĝi ĉasadis kokinojn, brutojn, eĉ homojn. Foje venis al la urbo junulo, vaganta metia submajstro, kiu promesis likvidi la drakon. Li postulis bovan felon kaj kalkon. Per kalko li plenigis la felon kaj alportis ĝin al la bordo de la rivero. La drako eliris, formanĝis la felon kaj subakviĝis por trinki. Tiam la kalko komencis kaŭstikiĝi kaj mortigis la drakon.

## Kiel Brno saviĝis de svedoj 
Fine de la tridekjara milito la svedoj sieĝis la urbon, kiu kvar monatojn heroe rezistis. Generalo Lennart Torstenson senpacienciĝis kaj deklaris antaŭ siaj oficiroj en gastejo, ke morgaŭ la armeo faros la lastan sturmon. Se la armeo ne sukcesos ĝis la tagmezo, ĝi retiriĝos kaj foriros. La priservanta gastejestro jam lernis iomete kompreni la svedan kaj nokte per sekretaj koridoroj venis al la urbo por sciigi la informon al komandanto Raduit de Suchet. Morgaŭ la 15-an de aŭgusto 1645 okazis ĝenerala sturmo. Ĉirkaŭ la 11-a horo la situacio de la urbanoj estis malespera, sed tiam oni komencis en la preĝejo de sanktaj Petro kaj Paŭlo sonorigi tagmezon. La svedoj, supozante ke jam estas tagmezo, vere retiriĝis. Ekde tiam oni sonorigas en la preĝejo tagmezon unu horon pli frue, do je la 11-a horo antaŭtagmeza.

Kategorio:Brno
Milton H. Erickson

**Milton Hyland ERICKSON**, MD (naskiĝis la 5-an de decembro 1901 en Aurum, Nevado, mortis la 25-an de marto 1980) estis usona psikiatro kiu specialiĝis pri hipnota terapio, do pri la medicina uzo de hipnoto. Li estis fondinta prezidanto de la Usona Societo por Klinika Hipnoto kaj aktiva membro de la Usona Psikiatra Asocio, la Usona Psikologia Asocio, kaj la Usona Psikopatologia Asocio.

## Vidu ankaŭ 
* Neŭro-lingvistika programado
* George Lakoff

Kategorio:Usonaj kuracistoj
Kategorio:Psikoterapiistoj
Kategorio:Usonaj hipnotistoj
Leeuwarden

Dosiero:Loudspeaker.svg**Leeuwarden** (;
urbofrise: , , en Esperanto: **Levardo**) estas la ĉefurbo de Frislando kaj ankaŭ la ĉefloko de la samnoma municipo. La municipo Leeuwarden konsistas el la kerna urbo Leeuwarden kaj la municipopartoj Lekkum, Snakkerburen, Miedum, Wirdum, Swichum, Goutum, Hempens, Teerns, Wyckaard, Wijtgaard, Idaard, Warga, Grouw, Wartena, Warstiens, Reduzum, Friens, Girnsum, Roordahuizum, Irnsum kaj Tsienzerburen. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, de kiu  akvo, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

## Historio 
Leeuwarden ricevis urborajtojn en 1435, sed jam antaŭ la jaro 1000 vivis homoj sur la loko kiu nun nomiĝas Leeuwarden. Pro la situo je la - en la dektria jarcento plenŝlimita - Mezamaro komercaj aktivecoj evoluis ĝis al Rusio.

Ĉirkaŭ 1650 Leeuwarden apartenis al la dek plej gravaj urboj de Nederlando. Tiam Leeuwarden havis proksimume 16 000 loĝantojn. Leeuwarden nuntempe havas centran funkcion por la regiono, sed estas tutlande malpli grava.

## Vidindaĵoj 
* Prinsentuin
* Oldehove Frisa muzeo

## Historiaj eventoj 
Leeuwarden estas la loĝloko de Frisa narrans.

## Gravaj eventoj 
* Forira kaj alvena urbo de la Elfstedentocht
* Leeuwarden estis en 2018 kurturĉefurbo de Eŭropo

## Famuloj 
* Pieter Jelles Troelstra

## Esperanto en Leeuwarden 
* En Leeuwarden naskiĝis Wijtze Nutters.
* La urbo estas la sidejo de la muzikgrupo Kajto.
* Estas Dr. Zamenhofparko kun statuo en la urbo (vidu Listo de ZEO-j en Eŭropo).
* La Esperanto-klubo nomiĝas Frisa Esperanto-Rondo. Ĝi estas nun parto de Esperanto Noord Nederland kiu kovras la provincojn Drento, Frislando kaj Groningen. Ĝi situas en la urbo Groningo.
* Informoj: per la retejo de Esperanto Nederland

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.friesepoort.nl 
* retejo de la Frislanda  Altlernejo
* Retejo de la municipo

## Galerio 

Dosiero:LocatieLeeuwarden.png|
Dosiero:Leeuwarden 5.79772E 53.20009N.jpg|
Dosiero:Crowd welcoming the Stormont, Dundas and Glengarry Highlanders of Canada to Leeuwarden.jpg|

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Frislando
Kategorio:Municipoj de Frislando
Kategorio:Sketado
SMS (apartigilo)

**SMS** estas **servo de mallongaj sendaĵoj** (angle: *Short Message Service*), kiun oni uzas por sendi mesaĝojn per poŝtelefonoj.

Aliaj eblaj signifoj de SMS:

*Junulara Partio de Slovenio (slovene: *Stranka mladih Slovenije*)
**Super Mario Sunshine* estas platforma videoludo.
***sms** estas kodo de la skolt-samea lingvo laŭ la normo ISO 639-3.
***Sm2S3** estas kemia kombinaĵo de samario, sulfuro.
SMS

**Servo de mallongaj mesaĝoj** estas la traduko de la anglalingva termino ***S**hort **M**essage **S**ervice*, kiu uziĝas laŭ ĝia akronimo **SMS**. Oni esperantlingve uzas ankaŭ tiun SMS (prononco: so mo so), kiu per *retro-akronimado*, iĝis **Skriba Mesaĝeto-Servo** (alia, pli malfrua varianto - **Servo de Mallongaj Sendaĵoj**)

Temas pri servo disponebla en la plejmulto de ciferecaj poŝtelefonoj, kiu ebligas sendadon de mallongaj mesaĝoj (*SMS-mesaĝoj*, *(poŝtelefonaj) tekstmesaĝoj*, *poŝmesaĝoj*, *SMS-oj* aŭ *somosoj*) inter poŝtelefonoj, aliaj porteblaj aparatoj kaj eĉ kelkaj fiksaj telefonoj. La longeco de SMS-mesaĝo estas limigita al 160 signoj (aŭ 70 signoj se en Unikodo), sed eblas aŭtomate meti pli longan tekston en plurajn SMS-mesaĝojn samtempe sendatajn.

Dosiero:SMS-mobile.jpg|Poŝtelefono kun angla kaj ĉina skribaĵo
Dosiero:Mobile-phone-keypad-taiwan.jpg|Tajvana klavaro

## Vidu ankaŭ 
* SMS-slango

## Poŝtelefonaj programoj por sendi somosojn kun supersignita Esperanto 
* Somosilo, sendi SMS per iksa metodo
* Vibra somosilo en la angla kaj Esperanto por blindsurduloj
* EoSMS, sendi SMS per iksa metodo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.tymcc.com.cn/news/linenews/export.asp?id=1313  
* http://www.visualgsm.com/wire_sms_index.htm  
* http://www.transl8it.com 
* http://lingvo.org/kode/ 
* http://news.chinatimes.com/Chinatimes/newslist/newslist-content/0,3546,110501+112005042000040,00.html 

Kategorio:Komunikado
Haute-Corse

**Haute-Corse** (jen france, , "ĉi-flanke de la montoj", esperante *Alta Korsiko*, fakte temas pri la norda duono de la mediteranea insulo) estas unu el la du departementoj de la insula franca regiono Korsiko. Tiu departemento etendiĝas sur la plej norda parto de la insulo () kaj havas  loĝantojn. La ĉefurbo estas Bastia.

Haute-Corse havas landlimon kun la departemento Corse-du-Sud (*Suda Korsiko*). La departemento enhavas 236 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al tri arondismentoj:
* arondismento Bastia
* arondismento Corte/Corti
* arondismento Calvi

eta|maldekstra|Reliefa mapo de Haute-Corse

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Haute-Corse

## Eksteraj ligiloj 
* Prefektejo de Haute-Corse 
* Departementa konsilio de Haute-Corse 


Kategorio:Departementoj de Francio
Kategorio:Korsiko
Blua igvano

**Blua igvano** (*Cyclura lewisi*) estas bestospecio el la klaso de reptilioj, ordo de lacertoj. La besto longas kelkfoje eĉ 1,4m kaj vivas sur la Kajman-insuloj.

Ĝi ricevis la nomon pro tio, ke la blua igvano matene havas grizkoloron, sed ĝi bluiĝas dumtage, danke al la sunbriloj. La plej belan azurbluan koloron havas la dominantaj maskloj dum la pariĝa periodo. Sed ili bluiĝas, se iu ĉagrenas ilin aŭ pro sento de danĝero. La malpli altrangaj maskloj grizkoloras eĉ dum la pariĝa periodo, ili bluiĝas, se aperas esceptema (seksarda) femalo. La efiko de la bluaj pigmentoj kaj ties kemia konsisto ankoraŭ hodiaŭ estas nekonataj.

La besto estas tre endanĝerigita: en 2001 oni nombris nur 25 ekzemplerojn. Komence ĉasis ĝin la homo – en la 18-19-a jc.- ĉar ĝi estis la plej granda besto sur la insulo. Poste ĉasis ĝin ankaŭ dorlotbestoj de la homoj (hundoj, katoj) .

La plej grava minaca afero estis por ili, kiam komenciĝis marbordaj konstruadoj antaŭ jardekoj, kio pereigis ĝiajn vivmediojn.

La igvanoj manĝas vegetaĵojn, nun jam eĉ homajn ornamplantojn.

Oni nuntempe (2005) multigas ilin per kovigo de la ovoj kaj sur aparta areo (27-ha botanika ĝardeno).

Kategorio:Igvanedoj
Deserto

eta|dekstra|Diversaj specoj de desertoj
eta|Deserto
**Deserto** estas la lasta parto de eŭropaj manĝoj, konsistanta el fromaĝo, fruktoj aŭ dolĉaĵoj kiel pudingo, bruligita kremo, laktokaramelo, glaciaĵo aŭ bakaĵoj.


Kategorio:Dolĉaĵoj
Kategorio:Manĝoj