Usona Indiana Movado

La **Movado de Usonaj Indiĝenoj** (, akronime AIM) estas indiĝena organizaĵo en Usono, fondita en 1968 en Mineapolo, Minesoto, origine kreita por helpi delokigitajn indiĝenajn homojn el urboj, per registaraj programoj.

Dum la tempo, ili dediĉis sin al la vastigado de siaj klopodoj por subteni postulojn pri ekonomia sendependeco, aŭtonomio super tribaj areoj, la restarigo de kontraŭleĝe konfiskitaj teroj, kaj la protekto de la juraj rajtoj kaj tradicia kulturo de indiĝenaj popoloj. Kelkaj el liaj protestaj agadoj fariĝis perfortaj kaj estis vaste diskonigitaj.

Inter la malfruaj 1960-aj jaroj kaj la mezo de la 1970-aj jaroj, la AIM faris fraptitolojn kaj akiris internacian atenton pro spektaklaj, inkluzive de kelkaj batalemaj, agoj de rezisto kiel ekzemple la okupado de Wounded Knee en 1973.

AIM — antaŭe unu el la plej grandaj kaj plej popularaj indiĝenaj organizaĵoj en Nordameriko, kaj dum kelka tempo ĝuanta konsiderindan publikan subtenon kaj nacie kaj internacie — estis pli kaj pli atakata de diversaj flankoj laŭlonge de la tempo (pro minaco al socia ordo aŭ pro radikalismo, foje fare de la aŭtoritatoj kaj foje fare de iuj indiĝenaj grupoj) kaj estis turmentata de internaj disputoj pri la strategio, taktikoj kaj gvidado de la movado. Dividita kaj malfortigita dum multaj jaroj, ĝi nun estas unu el la multaj — kvankam iom legendaj — malgrandaj indiĝenaj organizaĵoj en Usono. Lastatempe, ĝiaj agadoj limiĝis al lokaj kaj fojaj iniciatoj (protestoj kontraŭ malobservoj de indiĝen-amerikaj rajtoj, senpripensaj festadoj de la Tago de Kolumbo kaj Dankotago, karikaturitaj indiĝen-amerikaj maskotoj, ktp.) kaj spektaklaj — kvankam ne ĉiam efikaj — prezentoj de iuj el la historiaj gvidantoj de la movado.

## Agado 
Kun la siatempa eksplodo de la Nigraj Panteroj, kaj la organizoj inspiritaj de ĝi (Ruĝaj Gvardioj, ktp.), ili uzis la strukturon kaj agmanieron de la unuaj, kombinante ilin kun tradiciaj elementoj de la indiĝena lukto.

La AIM ĉefe rekrutis siajn membrojn de ekster la tradiciaj rezervejoj kaj, kiel indiĝena movado, pledas kaj kontraŭ korupto kaj misuzo de potenco fare de oficialaj indiĝenaj rezervejoj kaj por revizio de la indiana politiko de Usono.

La deklaritaj celoj de la movado estis protekti la rajtojn de indiĝenaj amerikanoj, atingi ekonomian sendependecon por urbaj indianoj, konservi kaj protekti ilian tradician materian kaj spiritan kulturon, kontraŭbatali rasismon kaj policajn kaj registarajn misuzojn, kaj batali por la redono de tribaj teroj, kiujn la gvidantoj de la movado kredis esti kontraŭleĝe okupitaj de blankuloj. Baldaŭ post ĝia formiĝo, filioj de la movado aperis en multaj usonaj ŝtatoj kaj ankaŭ en Kanado.

Inter la fondintoj de la organizaĵo estas Dennis Banks, George Mitchell, Herb Powless, Clyde Bellecourt, Harold Goodsky, Eddie Benton-Banai, kaj Russell Means, kiuj gvidis la organizaĵon komence de la 1970-aj jaroj. La organizaĵo origine fondiĝis por trakti indianajn problemojn kiel malriĉeco, diskriminacio, edukado en la gepatra lingvo, kaj polica ĉikanado kaj torturo. Ĝi kunlaboris kun aliaj indianaj organizaĵoj kaj organizis diversajn protestojn por doni plenajn rajtojn al indianoj kaj por kampanji por oficiala rekono de indianoj kiel viktimoj de la usona milita ekspansio.

Preskaŭ ekde sia komenco, aktivuloj de AIM partoprenis diversajn protestojn, inkluzive de la okupado de la insulo Alcatraz de novembro 1969 ĝis junio 1971 kaj la tiel nomata Marŝo sur Vaŝingtono en oktobro 1972. La plej fama ago de la movado estis la okupado de Wounded Knee en 1973, per kiu aktivuloj protestis kontraŭ la tiamaj politikoj de la usona registaro rilate al indiĝenaj amerikanoj. En siaj protestaj agadoj, AIM foje alianciĝis kun la afrik-usonana movado de Nigraj Panteroj. Meze de la 1970-aj jaroj, la agadoj de la organizo kreskis laŭ skalo, kun ĝiaj membroj aktive postulantaj finon al la ekonomia uzado de indiĝen-amerikaj teroj fare de la federacia registaro. Tamen, antaŭ 1978, la centra gvidantaro de la movado efike ĉesis ekzisti, pro internaj malkonsentoj kaj la aresto de multaj eminentaj figuroj. Grupoj en memstaraj filioj, tamen, daŭrigis siajn agadojn kaj daŭre faras tion ĝis nuntempe. Unu el la plej famaj agoj de la movado post 1978 estis la okupado de parto de la Nigraj Montetoj en Suda Dakoto en 1981, postulante ke la registaro redonu ĉi tiujn terojn al indiĝenaj amerikanoj. Antaŭ 1993, du branĉoj de la movado restis en Usono, en Mineapolo kaj Denvero, inter kiuj ekzistas signifaj ideologiaj diferencoj.

Ĉe la pinto de sia populareco, ĝi estis vidata kiel la ĉefa reprezentanto de la pli juna generacio de urbaj indianoj kaj kontraŭpezo al pli malnovaj indiĝenaj organizaĵoj en Usono, precipe la Nacia Kongreso de Amerikaj Indianoj (National Congress of American Indians, NCAI), kiuj estis akuzitaj pri neefikeco. Malfortigita preskaŭ dekomence pro eksteraj atakoj kaj internaj dividoj, ĝi nun faras ĉefe lokajn kaj fojajn agadojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de AIM Grand Governing Council
* Amerika indiana IOC
* Usona Indiana Movado de Kolorado.
* Movado de Usonaj Indianoj en Klevlando La AIM de Klevlando estas la plej malnova urba AIM-organizo kaj membro de la Internacia Konfederacio de Aŭtonomaj Ĉapitroj de AIM.
* Internacia Konfederacio de Aŭtonomaj ĉapitroj de AIM.
* "Mallonga Historio de la Movado de Usonaj Indiĝenoj".

Kategorio:Sociaj movadoj en Usono
Kategorio:Usonaj indianoj