open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lisnău

**Lisnău** [lisnəŭ] (hungare: **Lisznyó** [lisnjo]) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sfântu Gheorghe. Lisnău apartenas administre al Ozun.
 
## Loĝantaro
En 1910 Lisznyó havis 924 loĝantojn (hungaroj, rumanoj) kaj en 1992 564 (89% hungaroj). 
## Historio
Je ĝia unua skriba mencio estis en 1332 ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Lisznyó apartenis al Hungario, al Háromszék. 
## Fonto
Magyar nagylexikon
## Renomaj personoj 
* Pál Csia (1885-1978): reformita pastro, verkisto.
* András Dancsuly (3-a de decembro 1921 - Kluĵo, 15-a de majo 2012 ): instruisto pri pedagogio, filozofio, psikologio, universitata profesoro.
* Győző Jány (1878-1945): viktimo de la Fergardo, de rumana faŝista organizo. 
* György Kese (1906-1977): kuracisto en Cluj-Napoca, fakverkisto.
* Pál Kováts (1630-1695): profesoro en Debrecen,
* Jenő Vargha (19-a de januaro 1924 - Cluj-Napoca, 29-a de julio 2007): kemiisto, universitata profesoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Administracia mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Hiperglukozemio

**Hiperglukozemio** aŭ **hiperglukemio** signifas, ke la sangosukera nivelo estas tro alta. La nivelo de sanaj homoj ne superas la 8 mmol/l (144 mg/dl) (???), ĉar la sana korpo mem ĉe tio nivelo faru sufiĉe da insulino por normaligi la sangosukeran nivelon. Ĉe diabetuloj tio ne okazas (aŭ ne okazas ĝuste aŭ adekvate). Se la nivelo fariĝas tro alta, oni povas preni kurtefikan insulinon aŭ atendi ĝis la longefika insulino fariĝos efektiva. Korpa streĉado por forbruli iom da energion ankaŭ povas helpi, sed kelkfoje ankaŭ malhelpas. Se la plialtiĝo de la sangosukera nivelo mallonge daŭras kaj ne estas tro granda, hiperglukozemio plejofte ne estas grava. Ekstremalta sangosukera nivelo aŭ se ĝi longe daŭras povas kaŭzi komaton, kiam oni ne tuj rekonas kaj pritraktas ĝin.

La malo de hipergluk(oz)emio estas Hipoglikemio

Kategorio:Sindromoj en diabetologio
Fikcia universo

eta|dekstra|300px
**Fikcia universo** aŭ **imaga mondo** estas konsekvenca fikcia fono kiu inkludas malsamajn elementojn de la reala mondo. Ankaŭ, ekzistas signifa interkovro inter la fikcia universo kaj terminoj kiel ekzemple komuna universo, paralela universo, alternativa historio kaj interseriaĵo (angle Crossover).

La fikcia universo povas enhavi fikciajn urbojn, landojn kaj eĉ planedojn - krom la ekzisto de inventitaj roluloj same kiel okazaĵoj kiuj okazas en la fikcia verko. Inter la fikcia universo kaj la reala mondo povas ekzisti malmultaj punktoj de simileco se entute, kun malsamaj faktoj de la reala mondo kaj ĝia historio kaj eĉ kun imagaj principoj de tempo kaj spaco kiuj kontraŭdiras la leĝojn de la naturo aŭ kun fikciaj kaj fantastaj elementoj tiaj kiel magio kaj vojaĝado je rapido superanta la lumrapidon.

De nememorebla tempo, homoj emis krei fikcian ekrakonton kaj disvolviĝis ĝin por fine verki kredindajn kaj mirinde detalajn paralelajn universojn. La kialoj de tiu homa bezono estas multaj : provi kompreni la ĉirkaŭan realecon, kritiki tiun realecon, forfuĝi de ĝi, aŭ por la arta kaj simpla deziro krei kaj modifi propravole. Ne ĉiam estas facila afero por la kreinto mem diri ĉu sia verko estas fikcia pro la necerto de realeco de sia ĉirkaŭan medion.

*Tie ĉi estas listigotaj la plej gravaj fikciaj universoj indaj de la tutmonda kultura heredaĵo. Sed ne temas pri mikspoto, tial antaŭ ol aldoni ian ajn universon, **bonvolu NEPRE legi tiun**!*

## Fikciaj universoj komence literaturaj 
## Fikciaj universoj komence bildliteraturaj 
## Fikciaj universoj komence filmaj 
## Fikciaj universoj komence videoludaj 
## Internaj ligoj 
* Fikciulo
* Franĉizo (populara kulturo)
* :Kategorio:Fikciaj universoj

## Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Fikcio
Măgheruș (Ozun)

**Măgheruș**  (hungare: **Sepsimagyarós** ) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sfântu Gheorghe. Ĝi apartenas administre al la komunumo Ozun.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 430 loĝantojn (hungaroj) kaj en 1992 109 (hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1512. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personecoj
* László Bartha: vojaĝisto, verkisto en la 18-a jarcento.
* Sándor Teleki (1894–1952): reformita pastro, eklezia verkisto.
* József Teleki (1905–1986): reformita pastro, eklizihistoriisto.
* Ferenc Koréh (1910–1996): redaktoro de* Székely Nép*, kunlaboranto de la radio-stacio *Voĉo de Ameriko*.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Ozun

**Ozun** (hungare: **Uzon**) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Sfântu Gheorghe. Administre apartenas al ĝi Bicfalău, Lisnău, Valea Lisnăului, Măgheruş (Ozun), Sântionlunca, Scrădoasa, Lunca Ozunului.
eta|maldekstre|Domo en Ozun

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 785 loĝantojn (hungaroj, rumanoj) kaj en 1992 2 919 (83% hungaroj).

## Historio
Je ĝia unua skriba mencio en 1332 ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*). En la batalo inter ĝi kaj Chichiş mortis Áron Gábor la 2-an de julio 1849.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
*György Beke (3-a de aŭgusto 1927 - Budapest, 20-a de januaro 2007): verkisto, raportisto.
*Éva Benkő Szilágyi (3-a de majo 1952 - Miercurea Ciuc, 15-a de januaro 1999): belartistino El ŝiaj kreaĵoj.
*Erzsébet Bibó, hungara instruisto
*Jenő Dálnoki Veress (Uzon, 9-a de decembro 1882 – Budapest, 23-a de decembro 1968): reformita pastro, kampardekano.
*Lajos Erdélyi (Uzon, 1-a de junio 1871 – Budapest, 24-a de februaro 1932): lingvisto
*Lajos Kelemen (1888-1968): kunulredaktoro de ĵurnalo *Bukaresti Magyarság*. 
*Benedek Kováts (4-a de aprilo 1888 - 16-a de majo 1975), Târgu Mureş): instruisto, redaktoro, tradukisto.
*Boldizsár Jankó Uzoni (1605 aŭ 1606 - Deva, printempo 1648 : reformita eklezia verkisto.
*Mátyás Uzoni Béldi (1707-1804): poeto en latina lingvo.
*Jenő D. Veres (1882-1968): reformita pastro, eklezia verkisto, redaktoro, tradukisto.
*István Veres (*24-a de julio 1950): ĵurnalisto, redaktoro, tradukisto.
*László Zsigmond (*23-a de septembro 1960): fizikisto, politikisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
*Loka gazeto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Medea (Italio)

**Medea** estas komunumo en la orienta parto de norda Italio. Ĝi situas en la regiono Friulo-Venecio Julia kaj, ene de ĝi, en la tradicia provinco Gorizia, kiu ekde oktobro 2017 ne plu estas oficiala administra unuo. Ekde tiam la loko apartenis al intermunicipa aŭ interkomunuma teritoria unuo, nomata *Collio - Alto Isonzo*, sed jam fine de 2019 denove ŝanĝiĝis la administra strukturo: nun ĝi apartenas al tiel nomata *malcentra regiona unuo Gorico*, kiu laŭ amplekso identas al la antaŭa provinco - tial, pro praktikeco kaj plia koncizeco, tolereblas plutraduki la novan longan administran nomon *Ente di decentramento regionale di Gorizia* al Esperanto per "provinco Gorico".

Fine de  en la komunumo vivis . Kristana patrono estas la dogmo pri ĉielenpreno de Maria, kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj Chiopris-Viscone (UD), Cormons, Mariano del Friuli, Romans d'Isonzo kaj San Vito al Torre (UD).

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300ra|

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Friulo-Venecio Julia
Kategorio:Komunumoj de Provinco Gorizia
Nederlanda guldeno

La **guldeno** estis dum 723 jaroj, de 1279 ĝis januaro 2002, la nederlanda monunuo kaj laŭleĝa pagilo (ĝis la 28-a de januaro 2002). Post tio ĝi estis anstataŭigita per la monunuo de la EU, eŭro. La valoro de la guldeno estis 0,45378 eŭroj.

eta|300px|dekstra|La lasta nederlanda guldeno
eta|300px|dekstra|2½-guldena monero
* (1-cenda monero) ĝis 1980-1983
* (5-cenda monero)
* (10-cenda monero)
* (25-cenda monero)
* (1 guldena monero)
* (2½-guldena monero)
* (5-guldena monero)
* (5-guldena bileto)

## Vidu ankaŭ 
* 20px la paĝon pri la nunaj nederlandaj eŭro-moneroj
* Banko de Amsterdamo

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Historiaj monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Nederlando
Kategorio:Historio de Nederlando
Nutraĵa sendependeco

**Nutraĵa sendependeco** aŭ **nutraĵa suvereneco** estas koncepto disvolvigita kaj prezentigita kiel unuafoje de Via Campesina okaze de la pintkunveno pri nutro en Romo en 1996. Ĝi detiam estis adoptita de multaj alimondismaj pensistoj kaj movadoj. En la deklaro "Nutra Suvereneco: Estonteco sen Malsato" (1996), Via Campesina diras, ke "Nutra suvereneco estas la rajto de ĉiu lando konservi kaj disvolvi sian propran kapablon produkti siajn bazajn manĝaĵojn, respektante kulturan kaj produktivan diversecon. Ni rajtas produkti proprajn manĝaĵojn en nia propra teritorio. Nutra suvereneco estas antaŭkondiĉo por vera manĝa sekureco".

Oponante al la nuntempaj kondutoj de tutmondigita agrikultura komerco, kaj al konceptoj de la MOK, nutraĵa suvereneco estas prezentita kiel rajto por ĉiu lando, aŭ landaro, je aranĝi la agrikulturajn politikojn plej taŭgaj por siaj loĝantoj kaj la landa intereso. Ĝi ankaŭ enkalkulas la energimalŝparadon kiun rezultigas la sistema planedskala komerco de nutraĵoj produkteblaj sur la konsumloko mem.

Nutraĵa suvereneco inkludas la nocion de nutra sekureco, sed iras pluen, ĉar ĝi inkludas zorgon pri la sociaj kaj ekologiaj produktokondiĉoj.

Ofte ĝi estas ankaŭ ligita kun ideo de grundtena reformo.

Nutraĵa suvereneco poras daŭrigon de ia agrikulturo **loka**, celanta precipe provizon je la regionauj kaj samnaciajn merkatoj. La nutraĵaj kultivoj, kaj familia agrikulturo estas favorataj. Rolo de la virinoj kuraĝigitaj.

Nutraĵa suvereneco donas preferon al la agrikulturaj teĥnikoj, kiuj gardas la memregadon kaj sendependecon de la kamparoj. tial ĝi oponas al la patentigo de la vivantaĵoj kaj GMO-oj.

Ĝi ankaŭ defendas la rajton de ĉiu lando protekti sian landan agrikulturon pere de doganaj baroj, kaj aliaj rimedoj, kiam libera negoco riskas domaĝi ĝin per la inundo de importoj el intensa aŭ subvenciata agrikulturo el aliaj, ĉefe riĉaj, landoj.

Elstaruloj konataj por siaj tezoj pri nutraĵa suvereneco estas José Bové, Vandana Shiva,

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Agroecology (en.wikipedia)
* Shakuntala Haraksingh Thilste (en.wikipedia)

## Ekstera ligilo 
* La temo prezentita de Via Campesina (hispane)

Kategorio:Nutrado
Kategorio:Nutraĵo
Kategorio:Nutra sekureco
Esperanta Himnaro

***Esperanta Himnaro*** estas la titolo de Kristana kantaro (ĉefe tekstoj, kun kelkaj melodioj). Ĝin verkis kaj kompilis (kaj eldonis) Leonard Ivor Gentle. La formato estas simila al la pli grava, pli fama *Himnaro Esperanta* (1910-1965) redaktita de Montagu C. Butler, sed la kovrilo estas ruĝa, kontraste al la blua kovrilo de *Himnaro Esperanta*.

Kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo
Kategorio:Himnaroj
Kategorio:Esperanto-kantaroj
Sântionlunca

**Sântionlunca** [sıntionlunka], hungare **Szentivánlaborfalva** (sentivAnlaborfalva) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sfântu Gheorghe. Ĝi apartenas administre al Ozun.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 889 loĝantojn (hungaroj) kaj en 1992 808 (hungaroj). La nuna komunumo formiĝis per la unuiĝo de du vilaĝoj en 1899. 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estis en 1332. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al Háromszék.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Renomaj personoj
*Mózes Berde (15-a de decembro 1815 - Budapest, 22-a de septembro 1893) advokato, politikisto.
* Dániel Markos (1637 - Kolozsvár, 12-a de majo 1689) verkisto, unitariisma episkopo de Transilvanio inter 1684-1689.
* Áron Berde (8-a de marto 1819 - Kolozsvár 1892) la aŭtoro de la unua meteorologia-klimatologia faklibro, la unua rektoro de la universitato estigita en 1872 en Kolozsvár. 
*Pál Opra jurista, agrikultura fakverkisto
*Ferenc Zsigmond (5-a de decembro 1918 - 12-a de septembro 2012, Târgu Mureș): aktoro, memuaristo pri la Dua mondmilito.
*Tamás Szent-Iványi, hungara bestkuracisto

==Komunumoj *szentiván* (=Sankta Ivano) en Hungara reĝlando==
   

## Eksteraj ligiloj 
* Administracia mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Statistikaĵo

**Statistikaĵoj** estas datumoj uzeblaj por statistika analizado kaj prilaborado kaj rezultoj de apliko de statistikaj algoritmoj al tiaj datumoj. Ekzemple, por kalkuli aritmetikan meznombron, la algoritmo sumas ĉiujn datum-valorojn kaj dividas la rezulton per la nombro de la datumoj. En ĉi tiu okazo, kaj la enigataj bazaj datumoj, kaj la meznombro estas statistikaĵoj. Por plenumi priskribon de iu uzo de statistiko, oni devas priskribi kaj la proceduron, kaj la datuman aron.

La nefaka uzado de la termino por nomi unuopan mezuron aŭ datumon senrilate al ia ajn apliko de statistiko, diferencas de ĉi tiu signifo. Statistikisto devus normale nomi alton de iu persono statistikaĵo nur en statistika kunteksto (ekzemple, se ĉi tiu persono estis elektita hazarde el iu loĝantaro de intereso), sed pli ofte li devus uzi la terminon por nomi, ekzemple, la medianon por alto de homoj en la koncerna homgrupo.

Ofte la koncepto estas difinita per tio, ke statistikaĵo estas *videbla* hazarda variablo. Statistikistoj ofte konsideras parametrigitan familion de probablodistribuoj, kies ĉiu membro povas esti la distribuo de iu mezurebla aspekto de statistika populacio, kies samploj estas hazardaj. La valoro de la parametro estas *nevidebla*, ĉar ĝi dependas de la tuta populacio, sed ne de la samolo.

Ekzemple, la parametro povas esti la averaĝa alto de 25-jaraĝaj viroj en Nordameriko. La altoj de la membroj de la sampla aro de 100 ĉi tiaj viroj estas mezuritaj; la averaĝo de ĉi tiuj 100 nombroj estas statistikaĵo; tamen la averaĝo de la altoj de ĉiuj membroj de la konsiderata populacio ne estas statistikaĵo (se ankaŭ ĝi ne estas iel simile konstatita).

La *diferenco* inter tiu videbla sampla averaĝo kaj la nedeterminebla ekzakta populacia averaĝo estas ekzemplo de hazarda variablo, kiu ne estas statistikaĵo en la faka senco; oni nomas ĝin *hazarda*, ĉar la elekto de samplo estas hazarda.

## Vidu ankaŭ 
* Statistiko

## Eksteraj ligiloj 
* Statistika Arkivo

Kategorio:Statistiko
Faktorado

En matematiko, **faktorado** estas malkomponado de objekto (ekzemple, nombro, polinomo, aŭ matrico) en produton de aliaj objektoj, aŭ **faktoroj**, kiuj kiam estas multiplikitaj kune donas la originalan objekton. Ĝenerale per faktorado oni ricevas produton de pli simplaj aĵoj.

Ekzemple, la nombro 15 faktoriĝas en primojn kiel 3 × 5; kaj la polinomo *x*2 − 4 faktoriĝas kiel (*x* − 2)(*x* + 2).

Celo de faktorado estas kutime redukti ion al "bazaj konstruaĵoj", kiel nombroj al primoj, aŭ polinomoj al neredukteblaj polinomoj. Faktorado de entjeroj estas priskribita per la fundamenta teoremo de aritmetiko kaj faktorado de polinomoj per la fundamenta teoremo de algebro.

La malo al faktorado estas elvolvaĵo. Ĉi tiu estas procezo de multiplikado kune de faktoroj por rekrei la originalan, "elvolvitan" polinomon.

Entjera faktorado por granda entjeroj ŝajnas al esti malfacila problemo. Ne estas sciata maniero kiel fari ĝin rapide. Ĝia komplekseco estas la bazo de sekureco de iuj publik-ŝlosilaj ĉifrikaj algoritmoj, ekzemple RSA.

Matrico povas ankaŭ esti faktorita en produton de matricoj de specialaj tipoj, por aplikoj, en kiuj tiu formo estas oportuna. Grava ekzemplo de ĉi tiu uzas ortogonalan matricon aŭ unitan matricon kaj triangulan matricon. Estas malsamaj tipoj de la malkomponado:  *QR*, *LQ*, *QL*, *RQ*, *RZ*.

## Vidu ankaŭ 
*Entjera faktorado
*Prima faktoriga algoritmo
*Unika faktorigo
*Polinoma elvolvaĵo, la malo de faktorado
*Divizoro
*Plenigo de kvadrato

Kategorio:Aritmetiko
Kategorio:Algebro
Kategorio:Matematiko
Listo de HTML-subtenataj signoj

Jen **listo de HTML-subtenataj signoj**.

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Signokodoj
Kategorio:HTML
Kategorio:Listoj
Parnamirim (Rio Grande do Norte)

**Parnamirim** (proksimumaprononce: parnamirim') estas urbo de la brazila subŝtato Norda Rio-Grando.
Fondita en 1958, la municipo havas 184.222 loĝantojn. En ĝi troviĝas la Internacia Flughaveno Augusto Severo, la ĉefa flughaveno de la subŝtato. Ĝi estas trairata de BR-101. Kune kun la municipoj Natalo, Macaíba, Extremoz, São Gonçalo do Amarante kaj Ceará-Mirim, la urbo formas la Metropolan Regionon de Natalo, oficialigita perleĝe januare de 1997.

Ĝia nomo estas tupigvarani-devena vorto, kiu signifas "malgranda rivero".

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Norda Rio-Grando

## Eksteraj ligiloj 
*  Municipoj-federacio 
*  Datoj

Kategorio:Municipoj de Norda Rio-Grando
Kordo

**Kordo** estas maldika vibranta fadeno el bestaj intestoj, plantaj fibroj, drato, plasto, besta haro aŭ alia materialo, streĉita sur kordinstrumento.

## Kordo en muziko 
kordo]]
Kordo eksonas, kiam oni vibrigas ĝin. Tio povas okazi diversmaniere:

* frotante per arĉo
* tiretante per fingroj, plektro aŭ plumostangeto
* batetante per fingroj aŭ marteletoj
* nerekta ekscito per aliaj sonigiloj de instrumento (t. n. bordunaj aŭ resonancaj kordoj)

Ĉe la plej multaj instrumentoj la kordan sonon plifortigas resonanca korpo ligita kun la kordoj.

La tono altiĝas pro mallongigo de la kordo, fortigo de la streĉiteco, aŭ malpliigo de la diametro, kaj kordo sonas malpli alte pro longigo, malfortigo de la streĉiteco aŭ pliigo de la diametro.

Pitagoro malkovris la matematikan rilaton inter longeco de kordo kaj la alto de tono. La franca matematikisto Marin Mersenne priskribas en sia *Harmonie Universelle* 1636 la vibrajn ecojn de diverstipaj kordoj laŭ longeco, materialo kaj diametro.

Jam antaŭ jarmiloj homoj produktis kordojn el bestaj intestoj por pafarkoj. En la muziko de la antikva Grekio oni konis intestajn kordojn. En Ĉinio estis uzataj kordoj el silko, kiajn oni ankaŭ uzis ĝis la komenco de la 18a jarcento en Eŭropo. En okcidenta Azio kaj norda Afriko oni uzas de jarcentoj metalajn kordojn (el arĝento kaj latuno).

Oni distingas laŭ:
* instrumento: kordoj por piano, gitaro, arĉaj instrumentoj;
* materialo: intesto, silko, ŝtalo, plasto; ĉiuj specoj povas esti ĉirkaŭŝpinitaj per arĝenta, volframa aŭ aluminia drato.

## Kordo en sporto 
Kordojn el natura intesto aŭ plasto oni uzas ankaŭ por rakedoj tenisaj kaj aliaj uzataj en pilkosportoj.

Kategorio:Muzika teknologio
Blato (komputiko)

**Blato** estas integra cirkvito farita el kristalo provizita je tegaĵo kaj malgrandaj konektiloj por muntado: Intel unue ekmetis la staplomemoron en la saman blaton kun la procesoro. Por bone distingi la insekton disde integra cirkvito, eblas diri **bitblato**. (Vidu cifereca). Cetera alia vorto por paroli pri **bitblato** estas **icujo**. Ico estas **I**ntegra **C**irkvito kaj ujo kiu enhavas icojn estas **icujo**. (Laŭ la granda vortaro franca-esperanto).

Angle: *chip*
France: *puce*

## Vidu ankaŭ 
* Integra cirkvito

## Eksteraj ligiloj 
* Komputada leksikono
* Blato en Komputeko

Kategorio:Komputiko
Blato

La **blatoj** estas plataj, ovalkorpaj insektoj el familio de blatedoj. Iliaj kruroj estas forte dornaj, la du paroj da flugiloj kuŝas strikte al la korpo, ili havas abdomenajn alpendaĵojn. La virblatoj portas la ovojn fine de la abdomeno ĝis apero de la larvoj.

Ili ŝatas varmajn, vaporajn kaj mallumajn lokojn, multaj specioj vivas en homaj loĝlokoj.

Plej konata estas la kutima (orienta) blato (*Blatta orientalis*), kiu estas 2–2,5 cm longa brunnigra insekto, kies virseksuloj estas senflugilaj. La germana blato (*Blattella germanica*) estas pli malgranda, ĝia koloro estas helbruna, ĝi havas fortajn flugilojn. Ili disvastigas multajn malsanojn.

## Lukto kontraŭ blatoj 
La blatoj havas tre fortan kapablon adaptiĝi, kaj kutimiĝas generacio post generacio al diversaj venenoj kreitaj de la homo. Certaj kaptiloj uzas la inan odoron por altiri la blatojn. Oni povas dum la nokto meti grandajn telerojn kun akvo kaj siropo (ili povas tre fajne sensi odorojn), kies bordojn oni oleumos, tiel ke kiam ili venos manĝi la siropon, ne povos eliri, kaj dronos. La maŝinojn, kiujn oni uzas por demeti surmuran paperon, aŭ la vaporajn purigilojn, oni povas uzi kaze de plago, ĉar tiel boligos la blatojn. Necesas malfidi la truojn de la kuirejo inter mebloj, aŭ inter muroj, plafono, planko, kaj mebloj, ĉar kelkajn uzos blatoj kiel komfortajn loĝejojn.

### Modifo de la loĝloko 
Blatoj ne loĝas en malpura loĝejo, sed en malatentata. Ekde la apero de la unuaj iliaj spuroj, eblas ekagi kontraŭ ili ekzemple tiel:
* purigu meblaron, kaj interne (paneroj, rizgrenoj, semetoj, faruno, ...) kaj ekstere (grasaj makuloj)
* metu ĉiujn manĝaĵojn malfermitajn (pastaĵojn, terpomojn, lentojn, ...) en plastajn saketojn, ne en ŝtofajn sakojn, pli bone en vitrajn aŭ plastajn ujojn.
* balau almenaŭ ĉiun duan tagon la plankon por forigi la panerojn, kaj evitu permesi grasajn lokojn longe.
* akompanu tiun ĉi agadon per atako al iliaj fontoj aŭ promenejoj konataj, per helpo de aerosola veneno.
* ĉasu ilin, surprizante ilin nokte en iliaj videblaj lokoj. Ne lasu la blatan kadavron surloke, kaj ne ĵetu ĝin en la rubujon: iliaj ovoj povas elkoviĝi. Ĵetu la kadavrojn en la necesejon, kaj fluigu akvon.
* fermu nokte la elirtruojn de la lavujoj
* purigu ĉiam tuj la manĝilaron (estu la lavujo ĉiam pura, kaj se eble, seka)

### Observo kaj rimedo, sen ĥemiaĵoj, tre simpla por ne plu havi ilin 
Oni povas rimarki, ke malnovaj hejmoj, kiuj havas la elektrajn kablojn surmure, ne havas blatojn. Tamen, oni konstatos, ke la enmuraj tuboj por elektraj kabloj iĝas iliaj dormejoj tage, kaj iliaj “aŭtoŝoseoj” nokte. La blatoj iras tra la elektraj tuboj, kiuj permesas al ili aliron al ĉiuj ĉambroj. Simpla rimedo por eviti tion: fermu la elirojn per ŝtopilo simila al tiu, kiun oni uzas por fermi elirtruojn de lavujoj. Restos nur mortigi tiujn malfortajn grupojn de la kuirejo, la lavmaŝinejo aŭ de sub la muraj plintoj.

## Ĉu ili povas flugi? 
En la germana, angla kaj eble aliaj Vikipedioj oni trovas diversajn konstatojn. Spertulo almetu klarigon.

## Esperantistaj spertuloj 
# Andres Izquierdo Madrido - Hispania tezo pri “ektobioj”.

## Vidu ankaŭ 
* La lerta blato

Kategorio:Insektoj
Sternaĵo

En matematiko, **sternaĵo** estas spaco, kiu lokale similas la familiaran spacon de eŭklida geometrio, sed kiu, vidata kiel tuto, povas havi pli komplikan strukturon. Ekzemple, sfero, idealigita versio de la surfaco de la Tero, estas sternaĵo. Loke la Tero aspektas kvazaŭ ĝi estas plata, sed, vidata kiel tuto, ĝi estas ronda. sternaĵo povas esti konstruita per kungluado de apartaj eŭklidaj spacoj kune; ekzemple, monda mapo povas esti farita per kungluado de multaj mapoj de lokaj regionoj kune.

Alia ekzemplo de sternaĵo estas cirklo. Malgranda peco de cirklo aspektas kiel (malmulte-kurba) porcio de rekta segmento, sed entute la cirklo kaj la segmento estas malsamaj unu-dimensia sternaĵoj. Cirklo povas esti formita per flekso de rekta segmento kaj gluigo de ĝiaj randoj kune. La surfaco de sfero kaj la surfaco de toro estas ekzemploj de du-dimensia sternaĵoj. sternaĵoj estas gravaj objektoj, en matematiko kaj fiziko ĉar ili permesas al pli komplikaj strukturoj esti esprimitaj kaj komprenitaj en terminoj de la bone komprenataj propraĵoj de pli simplaj spacoj.

Aldonaj strukturoj estas ofte difinitaj sur sternaĵoj. Ekzemploj de sternaĵoj kun aldona strukturo estas diferencialeblaj sternaĵoj sur kiuj oni povas uzi kalkulon kaj kvar-dimensia pseŭdo-Rimana sternaĵo kiu modelas spacon kaj tempon en fizika relativeco.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de sternaĵoj
* Kurbo (1-sternaĵo)
* Surfaco (2-sternaĵo)
* 3-sternaĵo
* 4-sternaĵo
* 5-sternaĵo

Kategorio:Topologio
Kategorio:Diferenciala topologio
Kategorio:Diferenciala geometrio
Kategorio:Geometria topologio
Giovanni Segantini

eta|Giovanni Segantini
eta|Pentraĵo de Segantini
**Giovanni SEGANTINI** (naskiĝis la  en Arco; mortis la  ĉe Pontresina) estis itala pentristo simbolisma kaj filozofo.

Segantini naskiĝis en tiam aŭstra regiono ĉe Garda-Lago. Post frua morto de siaj gepatroj li vivis en orfejo kaj fariĝis ŝuisto. En 1874 li ekstudis en Akademio Belarta de Brera en Milano. La pentris interalie la Alpojn laŭ nov-impresionisma stilo.

En 1880 li edziĝis al Bice Bugatti. Ŝi naskis kvar idojn. De 1880 ĝis 1886 la familio loĝis en Brianco, regiono kun monteto kaj lagoj inter Lecco kaj Milano. Poste li transloĝiĝis al Svislando. Ĝis 1894 li loĝis en Savognin, poste en la vilaĝeto Maloja de la komunumo Bregaglia en Engadino. Li mortis pro peritoneito.

Granda kolekto de liaj verkoj troviĝas en Segantini-muzeo en Sankta Maŭrico.

## En Esperanto aperis 
* Ernest Marriott: *Giovanni Segantini.* El la angla tradukis Rhodes Marriott. London: Brita Esperantista Asocio, [1932]. 12 paĝoj.

Segantini, Giovanni
Glest

***Glest*** estas projekto por fari malfermitan 3d-an kodon realtempan aranĝeblan strategian ludon. Ĉar temas pri videoludo, kiu havas sian kodon malferman, oni povas facile traduki ĝin al iu ajn lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://bildo.free.fr/glest (esperanta retpaĝaro) < ne ekzistas nun !!!
* http://glest.org/ (angla, hispana)

Kategorio:Videoludoj
Kategorio:Videoludoj ludeblaj per Linukso
Aquiraz

'***  estas municipo de Brazilo. Ĝi situas en la nordorienta regiono de Brazilo kaj en la subŝtato Cearao, kaj interalie apartenas al la metropola regiono de Fortalezo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj municipoj . 

**Aquiraz*' (Akiras') estas brazila municipo en subŝtato Cearao. Ĝia nomo originas el tupia lingvo kaj signifas "akvo tuj antaŭa". Ĝi estis la unua ĉefurbo de Cearao. La municipo situas ĉe la marbordo, oriente de Fortalezo kaj malgraŭ esti centra urbo en fama turisma regiono kiu konsistas el la strandoj *Porto das Dunas, Prainha* inter aliaj, mankas infrastrukturo por elprofiti ĝian potencon. Ĝi posedas apenaŭ unu bankagentejon de *Banco do Brasil* kiu malfermas je la 10-a kaj fermas je la 16-a horo ĉiutage; la bankaŭtomato estas malferma nur ĝis la 18-a horo - vespere kaj matene tute ne eblas havi bankajn servojn.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la municipoj de Cearao

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

 

eta|maldekstra|260ra|
eta|maldekstra|260ra|

Kategorio:Municipoj de Cearao
Dobârlău

**Dobârlău** [dobırləŭ] (hungare: **Dobolló** dobolo) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Braŝovo. En 1910 ĝi havis 1 582 loĝantojn (rumanoj) kaj en 1992 1 442. Ĝia unua skriba mencio estas en 1749. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*). Administre apartenas al ĝi Lunca Mărcuşului, Mărcuş, Valea Dobârlăului.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Mărcuș

**Mărcuș**  (hungare: **Márkos** ) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Braŝovo. En 1910 ĝi havis 703 loĝantojn (rumanoj) kaj en 1992 934. Ĝia unua skriba mencio estas el 1760. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Dobârlău.

En la censo de 2002 el la 460 loĝantoj 459 deklaris sin etnaj hungaroj kaj la hungaran sia precipa lingvo.

## Fonto 
# Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
# Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Comolău

Comolău  ( ) estis malgranda vilaĝo en Rumanio oriente de Sfântu Gheorghe.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 487 loĝantojn (hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1567.

## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*). Ĝi estis aligita al Reci en 1964.

## Famuloj 
En la vilaĝo naskiĝis hungara ministro Imre Dimény.

## Fontoj 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Administracia mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Bita

**Bita** (hungare: **Bita**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Sfântu Gheorghe.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 459 loĝantojn (hungaroj), en 1992 318 (hungaroj).
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1332. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*). Ĝi apartenas administre al Reci.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Renomaj homoj
*András Szabó, (21-a de majo 1871 - Odorheiu Secuiesc, 1-a de majo 1957) klasikfilologo, tradukisto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Reci

**Reci** [reĉj] (hungare: **Réty** [retj]) estas komunumo en Rumanio oriente de Sfântu Gheorghe. Administre apartenas al ĝi Bita, Aninoasa (Covasna), Saciova.
## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 903 loĝantojn (hungaroj) kaj en 1992 1417 (hungaroj). 
## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1334 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék (reĝa departemento) vármegye*). Ĝi unuiĝis kun Comolău en 1964. Ĝia reformita preĝejo havas lignan baldakenon pentritan antaŭ 1626 de nekonata artisto. Ĝi estis repentrita.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* János Antos (22-a de decembro 1819 – Abony, 20-a de novembro 1906): en 1848–1949: vickolonelo, bienulo.
* János Csősz (1848-1910): instruisto, tradukisto, redaktoro.
* Pál Kováts (1902-1978): pastro, redaktoro.
* Anikó Salamon (2-a de julio 1945 - Cluj-Napoca, 1-a de julio 1981): folkloristo, etnografia verkisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Aninoasa (Covasna)

**Aninoasa** [aninŭasa] (hungare **Egerpatak**, germane **Erlenbach**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Sfântu Gheorghe. Ĝi apartenas administre al Reci.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 505 loĝantojn (hungaroj), en 1992 414 (98% hungaroj). 

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al la Hungara reĝlando ene de la habsburga regno Aŭstrio-Hungario respektive de 1940 ĝis 1944 al la respubliko Hungario kaj estis parto de la departemento *Háromszék*. 

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

## Renomaj homoj
*Ilona Fehérvári (13-an de julio 1953) tekstilartistino.

## Referencoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Saciova

**Saciova** [saĉova] (hungare: **Szacsva** [saĉva]) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Covasna. Ĝi apartenas administre al Reci.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 302 loĝantojn (hungaroj), en 1992 136. 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék *). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Mikulov (apartigilo)

**Mikulov** estas nomo por urbo kaj municipo en Ĉeĥio.

*Mikulov - urbo situanta en distrikto Břeclav
*Mikulov (distrikto Teplice) - municipo situanta en distrikto Teplice
* Mikulov (Dolní Dvořiště), eksa domaro kaj municipo, konsisto de municipo Dolní Dvořiště en distrikto Český Krumlov
*Mikołów, urbo en Supra Silezio
Ghidfalău

**Ghidfalău** [gidfalǝŭ] (hungare: **Gidófalva**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Sfântu Gheorghe. Administre apartenas al ĝi Angheluş, Fotoş.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 925 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1 113 (99% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1332. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj personoj 
* János Czetz (8-a de junio 1822 - Buenos Aires, 6-a de septembro 1904): generalo dum la liberecbatalo. 1848-1849.
* Pál Jancsó, *Gidófalvi*(1761 -Kolozsvár, 2-a de decembro 1845): aktoro, la unua hungara komikaktoro.
* Károly Krajnik-Nagy (n. 8-a de aŭgusto 1947): ĵurnalisto.
* Sándor Nagy (31-a de julio 1824 – Hídvég, 10-a de aŭgusto 1900): reformita pastro.
* Zoltán Pap (*28-a de septembro 1928): kuracisto, universitata profesoro.
* Magda Zimán Vitályos (*5-a de aprilo 1942): industriartisto, docentino.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Eresteghin

**Eresteghin**  (hungare: **Eresztevény** ) estas komunumo en Rumanio oriente de Sfântu Gheorghe. En 1910 ĝi havis 221 loĝantojn (hungarojn). Ĝia unua skriba mencio estis en 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*). Ĝi estis kunkonstruita kun Moacşa. Tie estas entombigita Áron Gábor.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Studenec (distrikto Semily)

**Studenec** estas municipo en Ĉeĥio en distrikto Semily, konsistanta el vilaĝoj Studenec kaj Zálesní Lhota. Ĝi havas  ().

## Loĝantaro 
Kategorio:Municipoj en distrikto Semily
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Semily
Kategorio:Setlejoj en Karkonoŝa cismontaro
Pădureni

Pădureni estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Pădureni (Chișineu-Criș) estas vilaĝo en distrikto Arad.
*Pădureni (Viișoara) estas vilaĝo en distrikto Bihor.
*Pădureni (Chinteni) estas vilaĝo en distrikto Cluj.
*Pădureni (Ciurila) estas vilaĝo en distrikto Cluj.
*Pădureni (Dobromir) estas vilaĝo en distrikto Constanța.
*Pădureni (Moacșa) estas vilaĝo en distrikto Covasna.
*Pădureni (Mureș) estas vilaĝo en distrikto Mureș.
*Pădureni (Camăr) estas vilaĝo en distrikto Sălaj.
*Pădureni (Slimnic) estas vilaĝo en distrikto Sibiu.
*Pădureni (Jebel) estas vilaĝo en distrikto Timiș.
*Pădureni (Victor Vlad Delamarina) estas vilaĝo en distrikto Timiș.
Polinomo

En matematiko, **polinomo** estas esprimo, en kiu konstantoj kaj variabloj estas kombinitaj uzante nur adiciojn, subtrahojn kaj multiplikojn. Polinomo povas esti prezentita kiel sumo de termoj.

Tiel,

:  2 x^2 y z^3 - 3 y^2 + 5 y z - 2 \,

estas polinomo de grado 6 kun tri variabloj (*x, y, z*), sed

: {1 \over x^2 + 1} \,

ne estas polinomo.

**Polinoma funkcio** estas funkcio difinita per polinomo. Polinomaj funkcioj estas grava klaso de glataj funkcioj; vorto *glata* signifas, ke ili estas malfinie diferencialeblaj, t.e. ke ili havas derivaĵojn de ĉiu finia ordo.

Pro ilia simpla strukturo, polinomoj estas facile kalkuleblaj, kaj estas ofte uzataj en cifereca analitiko por polinoma interpolado aŭ por ciferece integrali pli komplikajn funkciojn.

Radiko de polinomo de unu variablo estas valoro de la variablo, tia ke per ĝi la valoro de la polinomo nlas. Kvanto de la radikoj, se kalkuli ilin kune kun iliaj oblecoj, egalas al la grado de la polinomo; ĉi tio estas la fundamenta teoremo de algebro.

Por polinomo de grado ne pli granda ol 4, valoroj de la radikoj estas esprimeblaj per radikoj (*radikaloj*) de funkcioj de ĝiaj koeficientoj. Por polinomo de grado 5 kaj pli granda, valoroj de la radikoj estas ne esprimeblaj per *radikaloj* en ĝenerala okazo, tamen pri specialaj okazoj ili povas esti esprimeblaj.

Radikoj de polinomo, kies ĉiuj koeficientoj estas entjeroj, estas algebraj nombroj.

## Unuvariablaj polinomaj funkcioj 
Por donitaj konstantoj (kiuj estas nombroj) *a*0,&nbsp;&hellip;,&nbsp;*a**n* en iu domajno (eble sed nefinia) de **R** aŭ **C** (kun *a*n ne-nulo, por n > 0), tiam **polinomo (funkcio)** de **grado** **n** estas funkcio de la formo:

:f(x) = a_0 + a_1 x + \cdots + a_{n - 1} x^{n - 1} + a_n x^n.

Pli koncize, polinoma funkcio povas esti skribita per \sum skribmaniero kiel
: f(x) = \sum_{i = 0}^{n} a_{i} x^{i}.

La konstantoj *a*0,&nbsp;&hellip;,&nbsp;*a*n estas nomitaj la **koeficientoj** de la polinomo. *a*0 estas nomita la **konstanta koeficiento** kaj *a*n estas nomita la **kondukanta koeficiento**. Kiam la kondukanta koeficiento estas 1, la polinomo estas dirita kiel esti **normigita**.

Ĉiu ero *a**i*&nbsp;*x**i* de la polinomo estas nomita **termo**. Polinomo kun unu, du aŭ tri termoj estas nomita **unutermo**, **dutermo** aŭ **tritermo** respektive.

Polinomaj funkcioj de
* grado 0 estas nomataj *konstantaj funkcioj* (ekskludante la nulan polinomon, kiu havas argumenta grado),
* grado 1 estas nomataj *linearaj funkcioj*,
* grado 2 estas nomataj *kvadrataj funkcioj*,
* grado 3 estas nomataj *kubaj funkcioj*,
* grado 4 estas nomataj *bikvadrataj funkcioj* kaj
* grado 5 estas nomataj *funkcioj de grado 5*.

## Vidu ankaŭ 
* Polinoma vico
* Ehrhart-a polinomo
* Hurwitz-a polinomo
* Polinoma interpolo
* Duterma tipo
* Sheffer-a vico
* Polinoma divido
* Radiko (matematiko)
* Laŭparta interpola funkcio
* B-laŭparta interpola funkcio
* Karakteriza polinomo
* Fundamenta teoremo de algebro
* Algebra nombro

Kategorio:Abstrakta algebro
Kategorio:Kompleksa analitiko
Kategorio:Cifereca analitiko
Kategorio:Polinomoj
Moldavo

**Moldavo** povas esti:

* nomo de rivero = Vultavo

* moldavujano = civitano de Moldavujo aŭ

* moldaviano = civitano de Moldavio (du malsamaj vikipediaj artikoloj!), respektive 

* moldavlingvano = parolanto de la moldava dialekto

## Vidu ankaŭ 
* Moldavio (apartigilo)
Studenec

**Studenec** estas nomo por municipoj, ĉiuj en Ĉeĥio:

*Studenec (distrikto Semily) - municipo situanta en distrikto Semily
*Studenec (distrikto Třebíč) - municipo situanta en distrikto Třebíč

kaj partoj de municipoj:
* 3. Studenec (Oloví) (Horní Studenec kaj Dolní Studenec) – parto de municipo Oloví en&nbsp;distrikto Sokolov kun&nbsp;naturmemorindaĵo Studenec (naturmemorindaĵo)
* 4. Studenec (Nicov) – parto de municipo Nicov en&nbsp;distrikto Prachatice
* 5. Studenec (Trutnov) – parto de urbo Trutnov en&nbsp;distrikto Trutnov
* 6. Studenec (Svojanov) – parto de municipo Svojanov en&nbsp;distrikto Svitavy
* 7. Studenec (Čelechovice na Hané) – parto de municipo Čelechovice na Hané en&nbsp;distrikto Prostějov
* 8. Studenec (Přízeř) – solejo ĉe&nbsp;Přízeř, distrikto Český Krumlov

Studenec aperas en nomoj de setlejoj:
* 9. Krásný Studenec (Děčín XXIV-Krásný Studenec) – parto de urbo Děčín en&nbsp;distrikto Děčín
* 10. Horní Studenec – parto de municipo Ždírec nad Doubravou en&nbsp;distrikto Havlíčkův Brod
* 11. Nový Studenec – parto de municipo Ždírec nad Doubravou en&nbsp;distrikto Havlíčkův Brod

kaj montoj:
* 12. Studenec (Luzacia montaro), (germane: *Kaltenberg*) - monto situanta en distrikto Děčín 
* 13. Studenec (436 m) – monto norde de vilaĝo Srlín en&nbsp;distrikto Písek

Sur teritorio de Slovakio troviĝas:
* Studenec (distrikto Levoča) – municipo en distrikto Levoča
* Banský Studenec – municipo en distrikto Banská Štiavnica
----
Rivero en Rusio:
*Studenec estas rivero en Rusio
Ilieni

**Ilieni** [iljenj] ( ijefalva ) estas komunumo en Rumanio sude de Sfântu Gheorghe. Ĝi estas parto de la distrikto Covasna. Administre apartenas al ĝi Dobolii de Jos, Sâncraiu.  Laŭ la stato de  en la urbo vivis .

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 360 loĝantojn (hungaroj), en 1992 996 (98% hungaroj).

## Historio 
Je ĝia unua skriba mencio en 1332 ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*). Mór Jókai kaj Kálmán Mikszáth verkistoj estis deputitoj de la komunumo en la parlamento de Hungario.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Zsigmond Imreh (26-a de septembro 1900 – Miskolc, 23-a de marto 1965: pentristo.
* Jozefa Pályné Ecsedi; *Etsedi* (1795 – Kolozsvár, 24-a de majo 1827): kantistino-aktorino.
* György Révay (28-a de aprilo 1878 – ?): operetkomponisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Administracia mapo de distrikto 
* Mapo de distrikto 
* Fizografia mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Albiș

**Albiș** [albiŝ] estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

* Albiș estas vilaĝo en distrikto Bihor.
* Albiș estas vilaĝo en distrikto Covasna.

## Vidu ankaŭ 
* Albis
Alungeni

**Alungeni** [alunĝenj] (hungare: **Futásfalva** futa:ŝfalva) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Târgu Secuiesc. Administre apartenas ĝi al Turia (Covasna).
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 733 loĝantojn (hungaroj), en 1992 387 (99 % hungaroj). 
## Historio
Je ĝia unua skriba mencio en 1543 ĝi estis sikula vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*). La vilaĝo estas romkatolika pilgrimloko.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Icafalău

**Icafalău** [ikafaləŭ] (hungare: **Ikafalva**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Târgu Secuiesc. Administre ĝi apartenas al Cernat. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 630 loĝantojn (hungaroj), en 1992 305 (hungaroj). 
## Historio
Je ĝia unua skriba mencio en 1332 ĝi estis ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék*).

## Famuloj 
En la iama Ikafalva naskiĝis hungara piaristo Antal Diénes.

## Fontoj
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Moacșa

**Moacșa**  (hungare: **Maksa** ) estas komunumo en Rumanio oriente de Sfântu Gheorghe.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 760 loĝantojn (hungarojn), en 1992 932 (je 96 % hungarojn).

En la censo de 2002 la 944 loĝantoj de la vilaĝo deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

Ĉar en Pădureni, la alia parto de la komunumo, loĝis nur 2 ne-hungaroj, la parto de la hungaroj en la komunumo estas eĉ pli alta ol en la vilaĝo.

## Historio 
Laŭ ĝia unua skriba mencio ĝi estis en 1332 ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék vármegye*). Administre apartenas al ĝi Pădureni; ĝis 2004 apartenis al ĝi ankaŭ Dalnic. Ĝi kunkreskis kun Eresteghin. Ĝia reformita preĝejo havis pentritan lignan baldakenon kun 75 kasonoj faritan de nekonata aŭtoro en 1766. Ĝi troviĝas de 1893 en Industriarta Muzeo de Budapeŝto.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Zoltán Kakas (n. 2-a de aŭgusto 1942): konservanto, etnografo.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Moacsa jud Covasna.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Coa Romania Town Maksa.svg|La blazono de Moacșa

Kategorio:Komunumoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Zetetiko

En filozofio oni uzas la vorton **zetetiko** por paroli pri metodo uzata en la serĉado de vero aŭ en solvo de problemo. Oni parolas pri zetetika procedo aŭ zetetika metodo.

Historie oni donis la nomon zetetikisto al disĉiplo de la greka Pirrhon (serĉisto). Kiel scienca metodologio, la zetetiko povas aplikiĝi en ĉiuj kampoj de la kono kaj de la socia vivo. La homo ne kredas, aŭ male, kredas, sen postulado de pruvoj, ĉar resti en la dubo estas malagrabla. Sen posedi analizilon fronte al laŭŝajna fenomeno stranga, la pigreco kondukas al rezigni  pri necesa dubado je la komenco de ekzamenado.

Ni rimarku ke sen zorgi pri la vereco de la faktoj, oni rapide perdas moralajn orientilojn. Kiel moralo povus trovi fundamenton sur manko de distingado inter la vero kaj la falso,  la revo kaj la realo? Kredi reala nur tion kion kontroleblas la racio kaj konservi hipoteza aŭ ĥimera tion kio restas nepruvita, neniel estas malkomforta.
La racio kondukas al akcepti ke la ŝarĝo de la pruvo apartenas al ĉi tiu kiu promocias nepruvitaĵon.
La dubo metoda, racia, kritika, utilas en la serĉado de la vero.

La zetetiko obtenas spektaklajn rezultojn  en la ekzamenado de tio kion oni nomas  "paranormaj fenomenoj". Uzi la ilojn donacataj de la scienco, por malmunti mekanismojn de la laŭmodaj mistifikadoj, permesas sin liberigi de ĉi tiuj kaĝoj de la imago, de ĉi tiuj kaptiloj de la racio kiuj estas nur antaŭĉambroj de integristaj sektoj, de ideologiaj fanatikismoj kaj de ĉi tiuj mallarĝaj ŝovinismoj kiuj ne ĉesas renaskiĝi el siaj propraj hororaj kampoj arogante sin honoraj.

Kategorio:Problemoj
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Scienca skeptikismo
Provinco Ĝirono

La **provinco Ĝirono** (, ) estas la plej nordorienta de Hispanio, kaj havas 565 000 loĝantojn. Ĝi entenas la faman *Costa Brava*, gravan turisman altiraĵon.

Ĉefaj urboj estas Ĝirono, Figueres, Puigcerdà, Olot, Banyoles, Blanes, Ripoll, Cadaqués, Camprodon, Santa Coloma de Farners, Bisbal d'Empordà, Sant Feliu de Guíxols, Tossa de Mar.


Kategorio:Provincoj de Katalunio
Metriko (matematiko)

**Metriko en aro M** estas bildigo
:d\colon M \times M \to [0, +\infty),
ke por ĉiuj elementoj  a, b,c  de aro M validas:
:

## Rimarko 
Oni povas difini metrikon kiel bildigon d\colon M \times M \to \R ĉar nenegativeco d(a, b) \geqslant 0 estas konkludo de la aksiomoj 1, 3 kaj 2 (uzante ilin en ĉi tiu ordo):
: 0 = d(a, a) \leqslant d(a, b) + d(b, a) = 2d(a, b).

## Ekzemploj 
* En ĉiu aro **M** ekzistas la *diskreta metriko*: **ddisk**(x,x) := 0 por ĉiuj x, **ddisk**(x,y) := 1 por ĉiuj x &ne; y.
* La absoluta valoro **| |** en la diversaj aroj de nombroj induktas metrikon per **dabs**(x,y) := | x - y |.
* En normohava spaco, tiu normo egale induktas metrikon per **dnorm**(x,y) := || x - y ||.

Kategorio:Topologio
Angheluș

**Angheluș**  (hungare: **Angyalos** ) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Sfântu Gheorghe. Administre apartenas ĝi al la komunumo Ghidfalău.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 550 loĝantojn (hungaroj), en 1992 811 (99 % da hungaroj).

En la censo de 2002 la 692 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1332. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Háromszék)*).

## Fonto
# Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj
* Barna Imreh (20-a de junio 1908 – Sfântu Gheorghe, 15-a de marto 1982), verkisto, lokhistoriisto, etnografo.
* Elek Forró honved-kolonelo
* Gábor Kovásznai, originala nomo *Gocz* (Angyalos, 14-a de aprilo 1887 – 10-a de junio 1956, Sfântu Gheorghe): advokato, redaktoro

## Fonto
* Magyar Nagylexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Covasna
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Metriko (poetiko)

**Metriko** estas la arto pritraktanta la regulojn, mezurojn kaj tipojn de versoj. La malsamaj konceptoj pri la ritmo donas diversajn verssistemojn. Inter ili la ĉefaj estas:

# Kvanta sistemo: la ritmo strukturiĝas per sinsekvo de piedoj de longaj kaj mallongaj silaboj (tiu sistemo estas ankaŭ nomata klasika metriko).
# Akcenta sistemo: la ritmo strukturiĝas per la akcento. Tiuj akcentataj silaboj determinas la strukturon de la versoj.
# Silaba sistemo: la verso strukturiĝas per silaboj, sendepende de la akcentoj.
# Akcentsilaba sistemo: la strukturiĝo dependas kaj de la nombro da silaboj kaj de la akcentoj.

Prozmetro (en la latina *prosimetrum* kaj plurale *prosimetra*) estas poezia komponaĵo kiu uzas kombinon de prozo (*prosa*) kaj verso (*metrum*).

La silabnombraj versoj estas versoj verkitaj en silabnombra metriko aŭ silabismo, t.e. metriko en kiu la ĉefa karakterizaĵo de verso estas la nombro de ĝiaj silaboj. 

La silabmezuraj versoj estas versoj verkitaj en silabmezura metriko, t.e. metriko bazita sur alternado de pezaj kaj malpezaj silaboj laŭ certa skemo. La pezo de silabo dependas je la longeco de ĝia vokalo kaj je la ĉirkaŭa konsonantaro, kiel priskribite en la moraa teorio. 

## Literaturo 
* **1984**: Kalocsay, Kálmán. Parnasa Gvidlibro / Kálmán Kalocsay; Gaston Waringhien; Roger Bernard. Reviziita kaj kompletigita de G. Waringhien. 3-a eld. Pizo: Edistudio 1984, 207 p. kun Skizo de Esperanta metriko. La arto poetika. Esperanta rimaro. ISBN 88-7036-018-0
* **1957**: Clark, Brendon. Kien la poezio? / de Brendon Clark. Rickmansworth: Esperanto Publ. Co. 1957, 156 p.

## Vidu ankaŭ 
* Piedo (poetiko)
* poetiko
* romanco

## Eksteraj ligiloj 
* La klasika metriko kaj Esperanto (parto I, parto II, parto III) de Kálmán Kalocsay en la Nica Literatura Revuo.

* Unu ritmo en "La infana raso" de William Auld en la Nica Literatura Revuo.

Kategorio:Poezio
Vladimiro

**Vladimiro** povas signifi:

* Vladimiro — slava virnomo
* Vladimir — urbo en Rusio
* vladimiro — tipo de strofo