open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sekvojo

**Sekvojo** (*Sequoia*) estas genro de la arbofamilio de cipresacoj, kun nur unu specio (**Sequoia sempervirens**) de konifera arbego, hejma en okcidenta Usono. La arbego estas tre longviva kaj povas iĝi pli ol 1&nbsp;000-jara – la plej maljuna aĝas ĉirkaŭ 2&nbsp;200 jarojn. La branĉoj havas pinglojn kvazaŭ en du plataj vicoj sur branĉoj, preskaŭ kiel ĉe taksuso. La arbo estas hejma en Usono, en Kalifornio kaj Oregono, kaj povas kreski ĝis 104&nbsp;m alta kaj 8,5&nbsp;m de diametro. Ĝi estas kultivata por lignaĵarto kaj ornamo.

La nomo sekvojo estis donita omaĝe al la ĉeroko Sequoyah. La latina *sempervirens* signifas «ĉiamverda», malprecize.

La Sekvoja Nacia Parko estas apud la kalifornia pacifika marbordo proksime al la limo al Oregono. En la protektejo kreskas preskaŭ 50 procentoj de la naturaj arboj de la specio sekvojo aŭ *Sequoia sempervirens*, la plej alte kreskanta arbo de la mondo. 

## Bildaro 

Sequoia sempervirens0.jpg
Costal Redwood.jpg
Muir Wood11.JPG
Sequoia sempervirens MHNT.BOT.2007.52.2.jpg|Sequoia sempervirens – Muzeo de Tuluzo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sekvojadendro, kun kiu oni ofte konfuzas sekvojon
* Kaliforniaj ĉaparalo kaj duonarbaroj
* Nord-kaliforniaj marbordaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Sekvoja Parko en Kalifornio, kiun vizitis Ilf kaj Petrov (de *Unuetaĝa Usono*)
* Pri Sekvojo *sempervirens* ()
* En la datumbazo de la Usona Arbara Fajroprotekta Servo ()
* http://www.pnas.org/cgi/reprint/86/23/9347 ()

Kategorio:Cipresacoj
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Naturhistorio de Kalifornio
Kategorio:Arboj de Kalifornio
Kategorio:Arboj de Nordameriko
Grock

eta|dekstra|200px|Grock en 1903
**Adrian Wettach**, nask. la 10-a de januaro 1880, apud Biel en Svisio, mort. la 14-a de julio 1959 en sia kastelo *Villa Bianca* en Imperia Italio, estis fama muzikanta klaŭno, konata laŭ lia scennomo **Grock**.

Li estis filo de horloĝfabrikisto, kiu amatore ŝatis muzikludon kaj akrobataĵojn. De 1903 li komencis montriĝi en cirko, kun partnero. En 1929 iĝinta fama kaj riĉa li aĉetis terenon en la itala Riviera kie li konstruigis barokan eksplodmontremean riĉan vilaon en bela kaj malnaiva ĝardeno (nun estas projekto fari el ĝi monumentmuzeo kaj centro pri la klaŭnarto). Li montriĝis antaŭ publiko kiel lastfoje en 1954.

Li scipovis ludi, kaj lerte ludi, per 24 muzikilojn, inkluzive de miniatura violono. Li egale scipovis ĵongli kaj akrobati, kaj esprimiĝi en pluraj lingvoj. Lia famiĝita vorto estis *"Sans blââââgue!?"* (="ĉu ja vere ?")

Pluraj filmoj estis filmigitaj, kie oni povis, kaj ankoraŭ nun povas, vidi lian spektaklaĵon.

bildoj pri Grock (germane) 

## Vidu ankaŭ 
* Cirkartoj
* *Au revoir monsieur Grock*

Kategorio:Naskiĝintoj en 1880
Kategorio:Mortintoj en 1959
Kategorio:Svisoj
Kategorio:Klaŭnoj
Klaŭno

[eta|200px|Karikaturo de klaŭnoj en [Ferooj|Feroa Insula stampo, 2002.]]
La vorto **klaŭno** devenas de la islanda *klunni* (per la angla *clown*). Fakte la origina radiko de tiu arto estis ne nur la veinda emo homa priridi la mallertulojn, la malriĉulojn, la stultulojn, kaj ridi pri ĉiaj malagrablaĵoj, kiuj ekokazas al aliaj, sed ankaŭ pli precize de la "socia rasismo", ĉar en ĝia origina senco la vorto *clown* estas malestima vorto por signi kampulon, misvestitan, ĉar mizeran, ŝajne stultan, ĉar senedukan, ktp.; en la komenco de la 19-a jarcento (ekzemple en la romanoj de la fratinoj Brontë), ĝi ankoraŭ havis tiun sencon.

## Historio 
Tradicia komika risorto en la romiaj komedioj estis la sklavo je kiu oni ludis ŝercmistifikojn. Tial la klaŭnoj kutime surhavas mizerajn vestojn aŭ tro grandajn aŭ tro malgrandajn por ili, ktp.

Ia alia praa formo de la klaŭnarto troviĝas en la personoj de la kortegaj bufonoj. Ofte nanuloj, aŭ aliaj misformuloj, sed ne nepre, kiuj ridigis la reĝojn aŭ grandsinjorojn. Ili restis famaj pro la libereco en iliaj paroloj, kiun ili ĝuis; ja ĉar ili estis teorie frenezuloj aŭ teorie diris nenion krom sensencaĵoj, tio donis al ili liberon diri kion ajn, inkluzive la veron al la reĝo, kion neniu ajn aliulo aŭdacus sen riski sian vivon! En la teatraĵoj de Michel de Ghelderoode kaj Ŝekspiro troviĝas famaj roloj de bufonoj.

La enketisto Ben Radford verkis pri la fenomeno de klaŭnoj en la historio kaj hodiaŭa epoko en sia libro *Bad Clowns* ("malicaj klaŭnoj"). Li konkludis, ke malicaj klaŭnoj evoluis al interretaj troloj. Kvankam ili ne vestas sin kiel tradiciaj klaŭnoj, ili mokas kaj ekspluatas "homajn difektojn" por paroli la "veron" kaj kaŭzi reagon. Kvazaŭ klaŭna ŝminko, interretaj troloj kaŝas sin antaŭ "sennomaj kontoj kaj falsaj uzant-nomoj." En siaj okuloj ili estas la *tricksters*, kiuj performas interrete antaŭ sennoma spektantaro.

## Famaj klaŭnoj 
* Grock
* Ronald McDonald's
* Zavatta
* Carequinha
* Karandash
* Pierrot
* Joker, superfiulo kaj la ĉefa kontraŭulo de Batman
* Bozo, la klaŭno
* Pennywise, la dancanta klaŭno
* Olego Popov
* Gábor Eötvös

## Bildaro 

Dosiero:Faroe stamp 415 clowns.jpg|
Dosiero:Clown chili peppers.jpg|
Dosiero:Mardi gras, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|
Dosiero:Actor_in_clown_costume_-_Weir_Collection.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Filmo *I clowns*

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  *(recenzo pri la filmo "Ĉokolado", kiu temas pri franca klaŭno)*
Pinacoj

La **pinacoj** () estas arbarformiga familio el gimnospermoj, ĉefe kreskanta en la norda hemisfero. Tiu familio apartenas al la ordo pinaloj (*Pinales*). Ĝi entenas 11 genrojn kaj ĉirkaŭ 250 speciojn:

* *Gymnospermae* - gimnospermoj
** *Pinales* Gorozh. - pinaloj
*** *Pinaceae* Spreng. ex Rudolphi - pinacoj
**** *Abies* Mill. - abio
**** *Cathaya* Chun & Kuang - katajao
**** *Cedrus* Trew - cedro
**** *Keteleeria* Carrière - ketelerio
**** *Larix* Mill. - lariko
**** *Nothotsuga* H. H. Hu ex C. N. Page - notocugo
**** *Picea* A. Dietr. - piceo
**** *Pinus* L. - pino
**** *Pseudolarix* Gordon - pseŭdolariko
**** *Pseudotsuga* Carrière - pseŭdocugo
**** *Tsuga* (Endl.) Carrière - cugo

## Referencoj 
* Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.

[eta|maldekstra|[Arbara pino *(Pinus sylvestris)*]]

Kategorio:Gimnospermoj
Kategorio:Pinacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Pseŭdocugo

**Pseŭdocugo** aŭ **falsa cugo** (*Pseudotsuga*) estas genro de la familio pinacoj. Ĝia klasado kaŭzis multe da cerbumado al sciencistoj, kaj memorindas ke ili NE estas abioj, kvankam en pluraj lingvoj oni vokas ilin "abioj de Douglas" (pro tio kelkaj esperantistoj uzas esperante la nomon **duglaso**, tamen ne oficiala kaj ne agnoskita de la ĉefaj vortaroj).

Nature estas tri specioj en okcidenta Nordameriko, kaj du en orienta Azio (tamen tiuj nombroj varias laŭ la fakuloj). Oni kultivas la Menzies-pseŭdocugon (*Pseudotsuga menziesii*) eĉ grandskale en Eŭropo.

* *Pseudotsuga macrocarpa* - Grandfrukta pseŭdocugo (nur en suda Kalifornio)
* *Pseudotsuga menziesii* var. *menziesii* - Marborda pseŭdocugo (de Brita Kolumbio al Kalifornio)
* *Pseudotsuga menziesii* var. *glauca* - Bluverda pseŭdocugo (de Brita Kolumbio al norda Meksiko)
eta|220ra|maldekstra|La bluverda pseŭdocugo
* *Pseudotsuga lindleyana* - Meksika pseŭdocugo (Meksiko)
* *Pseudotsuga japonica* - Japana pseŭdocugo (Japanio)
* *Pseudotsuga sinensis* - Ĉina pseŭdocugo (Ĉinio kaj Tajvano), kun 3-5 varietoj

Post la sekvojoj (kaj eble giganta eŭkalipto) pseŭdocugo estas la plej altastatura arbo. La plej alta vivanta pseŭdocugo atingas ĉirkaŭ 100 metrojn.

eta|220ra|maldekstra|Strobilo de Menzies-pseŭdocugo.

## Referencoj 
Kategorio:Pinacoj
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Orientalisa flaŭro
Maldeno

**Maldeno** estas la nomo de multaj lokoj:

* Maldeno, Essex, Anglio
* Maldeno, Londono, Anglio (aŭ Novmaldeno)
* Maldeno, Misurio, Usono
* Malden en Nederlando, parto de la municipo Heumen en provinco Gelderlando
* **Maldeno (Masaĉuseco)** (angle: **Malden** ['m&#593;l d&#601;n]) estas urbo en Kantono Middlesex, Masaĉuseco.
Taja lingvo

La **taja lingvo** (), **tajlanda taja**, historie en Esperanto por diferencigo foje nomita **siama lingvo**, lingvo paroliĝas en Tajlando. Ĝi estas unu el la tajaj lingvoj kaj havas 5 tonojn. La siama skribsistemo estas abugido, alinome alfasilabaro. La termino "taja lingvo" povas identiĝi kun taja lingvaro enhavanta isanan lingvon en la isana regiono, la laŭan en Laoso, la ĝŭangan kaj la dajan en Ĉinio kaj Vjetnamio ktp.

## Tonoj 
## Vokaloj 
### Monoftongoj 
eta|250ra|Siamaj monoftongoj.

### Paroj de Longaj kaj Mallongaj Monoftongoj 
### Diftongoj 
eta|250ra|Siamaj diftongoj.

### Triftongoj 
## Konsonantoj 
## Historio 
Taja lingvo suferis multajn gravajn sonŝanĝoj. Multaj el tiuj ŝanĝoj, rilate al konsonantoj kaj tono, okazis inter la tempo kiam la malnova taja lingvo estis unue skribita kaj la moderna taja lingvo. Ĉi ŝanĝoj videblas en la ortografio.

### Malnova Taja 
La malnova taja havas tri-manieran tondistingon por vivi silaboj (tiuj silaboj ne finas en halto, i.e. /m/, /n/, /ŋ/, /w/, /j/) sed en distingo por malvivi silaboj (tiuj finoj en plozivo, ie. /k/, /p/, /t/, kaj tiuj finoj en glota halto).

Estis du-maniera tondistingo inter voĉa kaj senvoĉa por ĉiaj frikativaj kaj sonorantaj konsonantoj, tri-maniera kaj kvar-maniera distingo por plozivoj kaj afrikatoj. La kvar-maniera okazis en labialoj (/p pʰ b ʔb/) kaj dentaloj (/t tʰ d ʔd/); la tri-maniera okazis en velaroj (/k kʰ ɡ/) kaj palataloj (/tɕ tɕʰ dʐ/). La glotaj haltoj de ĉiu aro ŝajne mankas.

La gravaj ŝanĝoj inter la malnova taja kaj moderna taja estis perdo de voĉa distingo kaj la aldonita tonosplitiĝo. Eble ĉi tiuj ŝanĝoj okazis inter ĉirkaŭ 1400 kaj 1600 AD, eble okazis ĉe malsamaj fojoj en malsamaj partoj de la taja-parola regiono. Ĉiuj paroj el voĉaj kaj senvoĉaj konsonantoj perdis la voĉan distingon:
*  voĉaj plozivoj (/b d ɡ dʐ/) iĝis senvoĉaj aspiraciaj plozivoj (/pʰ tʰ kʰ tɕʰ/).
* voĉa frikativoj iĝis senvoĉaj.
* senvoĉaj sonorantoj iĝis voĉaj.

## Referencoj 
:* ฑ prononciĝas kiel  aŭ , depende de la vorto.
:** La glota plozivo impliciĝas post mallonga vokalo sen finiĝo, aŭ per la silenta อ antaŭ vokalo. Oni atentu, ke tiu simbolo uziĝas ankaŭ por la longa vokalo /ɔː/ -อ.

## Aliaj projektoj 

Kategorio:Taja lingvaro
Kategorio:Tonlingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Tajlando
Ibaraki (urbo)

**Ibaraki** (茨木市 [ibaraki-ŝi], en rondaj kanaoj , Hepburn: **Ibaraki-shi**, Kunrej: *Ibaraki-si*) estas urbo de Japanio. Ĝi situas en la norda parto de la gubernio Osaka, en la regiono Kansajo, kaj geografie troveblas en la centro de la insulo Honŝuo, la plej granda el la insuloj de Japanio.  Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Transporto 
* JR Okcidenta:
** Linio Tōkaidō (ĉefa) (Linio JR Kyōto): Stacio Ibaraki
* Fervojo Hankyū:
** Linio Hankyū-Kyōto (ĉefa): Stacio Ibaraki-shi — Stacio Minami-Ibaraki — Stacio Sōjiji
* Osaka Rapida Fervojo:
** Linio Osaka Unurelvojo (ĉefa): Stacio Unobe — Stacio Minami-Ibaraki — Stacio Sawaragi
** Linio Osaka Unurelvojo Saito (Linio Kokusaj-Bunka-koen-toshi): Stacio Handai-byōin-mae - Stacio Toyokawa - Stacio Saito-nishi

## Famuloj de la urbo 
* Kaŭabata Jasunari — honorcivitano

eta|maldekstra|360ra|
## Partneraj urboj 
* 20px Anĉin, Ĉinio
* 20px Mineapolo, Usono

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Gubernio Osaka
Kamala Markandaya

**Kamala MARKANDAYA**, laŭ ŝia vera nomo Kamala PURNAIJA, naskiĝis en 1924 en malgranda urbo en Mysore, kaj estas anglalingva hinda romanistino. Ŝi edziniĝis anglon en jaro 1956, naskis filinon *Kim* en 1957,kaj loĝas en Londono.
Ŝi naskiĝis en burĝa, duonokcidentigita familio (kaj la personaj problemoj rezultantaj de tia situacio estis ofte temo en ŝiaj romanoj); ŝia patro laboris en la mastrumado de fervojoj. Ŝi jam dum la junaĝo vizitis ne nur sudan Hindion sed vojaĝis ankaŭ tra anglio, Usono kaj grandparto de Eŭropo. Ŝi eniris universitaton en Madraso en 1940, poste fariĝis gazetisto. Fine instaliĝis en Anglio, kaj post esti devigita fari ĉiajn laboroj fariĝis verkisto. Ŝia unua sukceso estis ŝia unua libro en 1954. Listo estas:
:1954: *Nectar in a sieve* (la rizo kaj la musono)
:1955: *Some inner fury* (ia ena furiozo)
:1960: *A silence of desire
:1963: *Possession*
:1966: *A handful of rice*
:1969: *The coffer dams*
:1972: *The nowhere man*
:1973: *Two virgins*
:1977: *The golden honeycomb*
:1983: *Pleasure city*

En ŝia romano "Ia ene furiozo" neforgeseblas la riveliĝinta karaktero de Premala:
*"En ŝiaj okuloj bonkoreco konsistigis supron de ĉiaj perfektecoj, la cetero ne pezis; ĉar ekzistas multe da ŝlosiloj por malfermi homajn korojn, ĉiuj malsamaj. Tiel por konkeri Kit-on, sufiĉis esti leĝera, brilsprita kaj gaja, vidi la amuzan flankon de vivo ; por Govind, endis diri “mi apartenas je mia patrujo – ĝi estas mia patro kaj mia patrino”, ekde tiam, li estis via sklavo; por Premala, bonkoreco estis la ununura respondo, nenion pli ŝi postulis."''
Ovario (planto)

[eta|[Floro#Floreroj|Floreroj: 1. stiluso, **2. ovario**, 3. florbazo, 4. stameno, 5. petalo, 6. stigmo, 7. karpelaro, 8. sepalo, 9. flortigo]]
**Ovario** estas la malsupra parto de karpelo, kiu estas malplena kavo enhavanta la ovolo(j)n ĉe la angiospermoj. El tiu ĉi parto evoluas la frukto post la fekundiĝo de la floro.

eta|maldekstre|I- Ovario supra, II- Ovario meza, III- Ovario suba.
La situo de la ovario al alia florparto estas karakteriza:
* **Ovario supra**: se la floro havas malgrandan, malaltan florbazo, tiel ke la sepaloj, pateloj kaj stamenoj kreskas malsupre de la libere formiĝanta ovario. Tiel la ovario staras libere, meze de la floro, la aliaj florpartoj kreskas sub ĝi: papavo, luzerno, pizoj, tulipo, brasikacoj, ktp.
* **Ovario meza**: ĉe kelkaj specioj, la florbazo larĝiĝas kruĉforme ĉirkaŭ la ovario, tiel la aliaj florpartoj kreskas super ĝi. Tamen, la ovario ne kunkreskas kun la florbazo, kaj fakte ĝi estas "supra", aŭ "ŝajnsuba": tipe ĉe la rozacoj.
* **Ovario suba**: se la rando de la florbazo etendiĝas kaj kunkreskas kun la ovario la aliaj florpoartoj kreskas kvazaŭ sur ties pinto, ni parolas: kukurbo, asteracoj, apiacoj, ktp.

## Referencoj 
Kategorio:Plantomorfologio
Marie Luise Kaschnitz

**Marie Luise KASCHNITZ** , realnome: Marie Luise Freifrau von Kaschnitz-Weinberg (naskiĝis la 31-an de januaro 1901, mortis la 10-an de oktobro 1974) estis germana verkistino. Ŝi ankaŭ laboris kiel profesorino pri poetiko.

Naskiĝinte en Karlsruhe, ŝi pasigis sian infanaĝon en Berlino kaj Potsdam. De 1922 ĝis 1924 ŝi lernis la profesion de librovendisto (i.a. je la librejo de Thelemann), poste ŝi vendadis uzitajn librojn en Romo.

En la jaro 1925 ŝi edziniĝis al la arkeologo Guido von Kaschnitz-Weinberg. Kun li ŝi faris studvojaĝojn tra Italio, Grekio, Nordafriko kaj Turkio. Ekde 1932 ŝi vivis en Kenigsbergo, ekde 1937 en Marburg, ekde 1941 en Frankfurto ĉe Majno, ekde 1953 en Romo kaj ekde 1958 denove en Frankfurto.

Marie Luise Kaschnitz mortis en Romo.

## Listo de verkoj 
* *Liebe beginnt* (romano, 1933)
* *Elissa* (romano, 1937)
* *Gedichte* (poemoj, 1947)
* *Totentanz und Gedichte zur Zeit* (poemoj, 1947)
* *Zukunftsmusik* (poemoj, 1950)
* *Ewige Stadt* (poemoj, 1952)
* *Das Haus der Kindheit* (membiografio, 1956)
* *Lange Schatten* (rakontoj, 1960)
* *Dein Schweigen – meine Stimme* (poemoj, 1962)
* *Hörspiele* (radiodramoj, 1962)
* *Wohin denn ich* (membiografio, 1963)
* *Ein Wort weiter* (poemoj, 1965)
* *Ferngespräche* (rakontoj, 1966)
* *Die fremde Stimme* (radiodramoj, 1969)

## Premioj gajnitaj 
* Georg-Büchner-Preis (1955)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_ijk/kasch.html  
* http://www.kaschnitz.de 

Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Librovendistoj
Palatino

La nomo **Palatino** povas signifi multajn temojn:
***Palatino (Romo)** estas unu el la sep montetoj de Romo.
***Palatino (grafo)** estas grafo havante sur sia graflando la saman jurisdikcion kiel aliloke la reĝo.
***Palatino (Hungario)** estis la plej alta ofico (vicreĝo) en la Hungara reĝlando.
***Palatino (tiparo)** estas populara tiparo.
Marstelo

eta
**Marsteloj** (*Asteroidea*) estas plataj kaj multfoje stelformaj (5-pintaj) bestoj. Ili grandas de kelkaj cm al kelkdek cm. Ilia korpo konstruiĝas el centra disko kaj brakoj. La disko kaj brakoj tre varias je grando. Ili havas kalkajn skeletojn. La buŝaperturo situas ventre. Sur la ventra flanko troviĝas ankaŭ a t.n. ambulakraj piedetoj kun adheraj disketoj en 2 aŭ 4 vicoj. Ili estas unuseksaj bestoj kun ekstera fekundigo.

Ili aperis unuafoje en la ordovicio.

Dosiero:Ochre sea star on beach, Olympic National Park USA.jpg|
Dosiero:Asterias rubens.jpg|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* oranĝkolora marstelo (*Astropecten aurantiacus*) grandas maks. 70&nbsp;cm, vivas sur la grundo de la Atlantika Oceano, Mediteranea Maro.
* serpenta marstelo

## Eksteraj ligiloj 
* http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87+%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C 
* http://www.vsf.cape.com/~jdale/science/digest.htm  
* http://www.naturligvis.u-net.dk  
* http://www.sns.dk/brevkasse/svar/dyr/arkiv1.htm 

Kategorio:Ekinodermoj
Ordovicio

**Ordovicio** estas la 2-a epoko de la paleozoika erao, kiam aperis la senmakzelaj fiŝoj (prafiŝoj), cefalopodoj (naŭtiloj). Ĝi daŭris de 488 ĝis 444 milionoj da jaroj. Ĝi entenas tri sinsekvajn periodojn : Frua Ordovicio, poste Meza Ordovicio kaj fine Malfrua Ordovicio.
eta
Ĝin sekvis silurio.

## Bildaro 

Dosiero:OrdovicianEdrio.jpg|*Cystaster stellatus*, *Corynotrypa*
Dosiero:FossilMtnUT.jpg|
Dosiero:OrdOutcropTN.JPG|
Dosiero:LibertyBorings.jpg|*Trypanites*
Dosiero:Petroxestes_borings_Ordovician.jpg|*Petroxestes*
Dosiero:OilShaleFossilsEstonia.jpg|Bryozoa
Dosiero:OrdFossilsMN.JPG|Brachiopoda, Bryozoa
Dosiero:PlatystrophiaOrdovician.jpg|*Platystrophia ponderosa*
Dosiero:Echinosphaerites.JPG|*Echinosphaerites*
Dosiero:Prasopora.JPG|*Prasopora*
Dosiero:EncrustedStroph.JPG|Brachiopoda, Bryozoa
Dosiero:Protaraea.jpg|*Protaraea richmondensis*
Dosiero:ZygospiraAttached.jpg|*Zygospira modesta*
Dosiero:DiplograptusCaneySprings.jpg|*Amplexograptus*


Kategorio:Geologiaj periodoj
Kategorio:Paleozoiko
Floroformulo

**Floroformulo** estas formulo permesanta priskribi floron per ciferoj.

La floroformulo' de lino estas: Ka5Ko5A5-∞G(5).

La formulo komenciĝas desube (deekstere) kaj priskribas la floron:

* P perianto (montras nombron de homogenaj sepal- aŭ petalformaj folioj de la floro),
* Ka kaliko (montras nombron de la kalikaj folioj aŭ sepaloj),
* Ko korolo(montras nombron de la korolaj folioj aŭ petaloj),
* A androceo (montras nombron de la stamenoj),
* G gineceo (montras nombron de la pistiloj).

La krampo signifas kunkreskitajn florpartojn.
La formulo kun ekz. 5-∞ rilatas al tre multaj florpartoj (de 5 al nenombreblaj).

## Vidu ankaŭ 
* Flordiagramo
* Roza (nomo)
* Tulipo

## Eksteraj ligiloj 
* http://botit.botany.wisc.edu/courses/systematics/key.html 
* http://www.flowercouncil.org 
* http://www.lovetoknow.com/Flowers/flowers.htm
* http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/F/Flowering.html 
*https://quotesplant.com 

Formulo
Kategorio:Ĝardenplantoj
Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Vegetala reproduktado
Kategorio:Polenado
Umbelo

[eta|400ra|Floraroj (el [ReVo): 1. Grapolo, 2. Korimbo, 3. Spiko, 4. Amento, 5. Spadiko, 6. Spikaro, 7. Grapolaro, 8. Korimbaro, 9. Funela korimbaro, **10. Umbelo**, **11. Umbelaro**, 12. Duaksa cumo, 13. Umbelaro, 14. Kapo, 15. Kapitulo, 16. Strobilo.]]

**Umbelo** estas simpla nefinita floraro, kies ĉiuj floroj estas elkreskantaj el unu punkto ĉiudirekte. Tial, la flortigoj similas al vergoj de ombrelo. La floroj sidas preskaŭ samalte, ebene aŭ spfere. Plejofte, la umbeloj estas alcentraj (aŭ *centripeta*), ĉar la eksteraj kaj malsupraj floroj elvolviĝas unue.

150ra|eta|maldekstra|Skemo de umbelo.
La umbelo tipas la apiacoj (antaŭe *umbeliferacoj*). Tamen, estas umbeloj ĉe aliaj familioj, kiel ekzemple la hedero.

Baze de umbelo, estas braktearoj, kiuj foje similas sepalaron.

## Malveraj umbeloj 
Iuj floraroj similas umbelojn, sed la flortigoj ne elkreskas el la sama punkto. La floroj estas samalte pro malsamaj longeco de la flortigoj. Oni nomigas ili korimbojn. Fakte, oni povas rigardi la umbelojn kiel korimbo kies la flortigoj kuniĝis unupunkte.

## Floraroj kunmetitaj 
Ofte, la umbeloj estas kunmetitaj, en umbelaro: umbeloj de umbeletoj.

150ra|eta|maldekstra|Skemo de umbelaro.

[eta|centra|Umbelo ĉe [karoto.]]

Kategorio:Floroj
Taksuso

**Taksuso** (*Taxus*) estas genro kun multaj specioj. Plej konata estas la **eŭropa taksuso** (*Taxus baccata*), kiu estas unuseksa planto. La folioj estas malhelverdaj, la pingloj plataj kaj staras kombilforme. Ĝi ne havas tipan strobilon, rezinoduktojn. La tuta planto enhavas venenan alkaloidon (taksanon), kiu tre danĝeras por ĉevaloj, ŝafoj, bovoj, kiuj volonte manĝas la plantoŝosojn. La ligno estas ruĝbruna, kompakta, tiel valora kaj peza. En mezepoko ĝi multe utilis por fari pafarkojn.

La gineceaj floroj enhavas surpinte unu ovolon. La nigrajn semojn kovras grajnomantelo (*arillus*) suka, ruĝa, pinte malfermita.

300ra

Specioj:
* *Taxus baccata* (Eŭropa taksuso)
* *Taxus brevifolia* (Okcidentusona taksuso)
* *Taxus canadensis* (Kanada taksuso)
* *Taxus chinensis* (Ĉina taksuso)
* *Taxus cuspidata* (Iĉii aŭ Daisenkjaraboku Japana taksuso)
* *Taxus floridana* (Florida taksuso)
* *Taxus globosa* (Meksika taksuso)
* *Taxus mairei*
* *Taxus sumatrana* (Sumatra taksuso)
* *Taxus wallichiana* (Himalaja taksuso)

Kategorio:Taksusacoj
Amento

[eta|380px|[Floraroj (el ReVo): 1. Grapolo, 2. Korimbo, 3. Spiko, **4. Amento**, 5. Spadiko, 6. Spikaro, 7. Grapolaro, 8. Korimbaro, 9. Funela korimbaro, 10. Umbelo, 11. Umbelaro, 12. Duaksa cumo, 13. Umbelaro, 14. Kapo, 15. Kapitulo, 16. Strobilo.]]
**Amento** estas nefinita floraro, ofte konussimila, longforma, fleksebla kaj tipe penda. Ĝi estas tipa el arbfamilioj kiel salikacoj, fagacoj kaj betulacoj. Ĝi defalas unubloke. La floroj estas simplaj apud la brakteoj, senflorfoliaj (tio estas senpetalaj kaj sensepalaj). Ĉiuj floroj estas unuseksaj, el sama sekso. Virseksaj floroj estas simpliĝa al nur stamenoj, kaj la inaj al karpeloj. Estas do virseksaj kaj inseksaj amentoj. Kiam ili estas simplaj floraroj, ili estas fakte apartaj spikoj, kiel ĉe la saliko. Ili povas ankaŭ esti kunmetitaj floraroj, kiel ĉe la betulo (kies la amento estas spiko de cumoj.

La amentoj estas polenigitaj de vento, tio signifas ke la vento movigas la polenojn al inseksaj amentoj.

Alno (*Alnus*) havas floraron nomata **ligniĝinta amento** aŭ ŝajnkonuso.

## Bildaro 

Dosiero:Ament inflorescence.jpg| Amentoj ĉe saliko
Dosiero:Corylus_avellana_Hazelnoot_male_flowers.jpg| Amentoj ĉe korilo
Dosiero:Els katjes.jpg| Amentoj ĉe alno
Dosiero:Wilgenkatjes bloeiend.jpg|Masklaj amentoj de blanka saliko (*Salix alba*)

Kategorio:Plantomorfologio
Cikaso

La genro **cikaso** () estas fosiliaj aŭ ankoraŭ vivaj palmosimilaj, grandaj arboj.

## Historio 
Ili aperis en la permo kaj ankaŭ el ili konsistas la nunaj karbotavoloj.

## Priskribo 
La stamenofolioj estas skvamsimilaj, la pistilfolioj flugilaj. La semoj havas malmolan ŝelon. Ili vivas nature en la tropikoj.

## Klasifiko 
Cikaso estas la nura genro de sia cikaso-familio *Cycadaceae* (esperante: cikasacoj), ĝi inkludas pli ol 100 specioj.

Ili ne apartenas al la veraj palmoj, kvankam ili similas al ili.

* Cikaso - foto  

## Homa uzo 
Multaj specioj havas amelriĉan internan histon, el tio oni faras la tn. cikasfarunon (saguofarunon). Ĝi uzatas kiel cereala faruno. Kelkaj specioj estas eĉ kulturitaj.

*Cycas circinali L. revoluta* vivas en kontinenta klimato nur en forcejo.

Faruno pretiĝas ankoraŭ el veraj palmoj *Spadiciflorae Palmae*
* *Metroxylon rumphii*
* *Aranga sacchifera* ĉefe en la Malajaj insuloj.

Kategorio:Gimnospermoj
Larvo

**Larvo** estas bestido, kies korpo esence diferencas en sia konstruo de tiu de la plenkreska besto de la sama specio.

* **Raŭpo** estas larvo de papilioj kaj kelkaj aliaj insektoj
* **Pupo** estas larvo de la insektoj.
* **Krizalido** estas ormakula pupo de kelkaj papilioj.
* **Kronlarvo** (*trochophora*) estas larvo de maraj ringvermoj, moluskoj, kiu havas unu aŭ pli cilian kronon.
* **Vellarvo** (*veligera*) estas la larvo de gastropodoj post kronlarvo.
* **Naŭplio** (*nauplius*) kaj **zoeo** estas larvo de kelkaj specioj de krustuloj.

Imagino (*imago*) estas plenkreska insekto.

## Vidu ankaŭ 
* Metamorfozo
* Ontogenezo.
[eta|maldekstra|180px|Larvo ŝajnas al [serpento]]
[eta|dekstra|260px|[Ranidoj en akvo 10 tagojn post naskiĝo]]
[eta|maldekstra|180px|Larvo de [kuledoj]]
[eta|dekstra|260px|Larvo de [libelo ("pro-nimfo")]]
Madridaj atakoj de la 11-a de marto 2004

[210px|eta|dekstra|[Poŝtmarko kunmemoranta la atencojn de la 11-a de marto.]]
La **atakoj de 11-a de marto 2004 kontraŭ Madrido** estis serio de kunordigataj bomb-atencoj kontraŭ la trajna sistemo de Madrido (Hispanio) dum la mateno de la 11-a de marto 2004. La atakoj mortigis 192 homojn kaj vundis pli ol 1.600.

La atenco estis la plej grava en okcidenta Eŭropo post la bombo en aviadilo, kiu eksplodis super Lockerbie en Skotlando en 1988. Hispana ĉefministro José María Aznar, kiu tiutempe estis prezidento de la Popola Partio (PP), senpruve akuzis al ETA ke ĝi estis farinte tiun atakon, kvankam poste evidentiĝis ke Al Qaeda estas la pli verŝajna kulpulo. Al tio cetere indikis jam la dato de la atenco, kiu okazis precize du kaj duonan jarojn post la atencoj de la 11-a de septembro 2001.

En Marto de 2004, laŭ *artikolo en la ĵurnalo El Mundo*, 11.400.000 homoj (laŭ policia nombrado) manifestaciis en la ĉefstratoj de hispanaj urboj kontraŭ la atencoj. Tiutempe, pro la akuzoj de Aznar, oni ankoraŭ plejparte taksis ETA kulpa, sed kelkaj suspektoj pri Al Qaeda jam komencis aŭdiĝi. Laŭ la artikolo de *El Mundo* la manifestaciintoj diris interalie, ke *ETA y Al Qaeda son la misma mierda* – "ETA kaj Al Quaeda estas la sama fekaĵo".

Kelkajn tagojn poste, la konservativa kandidato de la Popola Partio, Mariano Rajoy malvenkis en la balotado por ĉefministro kaj parlamento, dum kiuj la voĉdonantaro sentis, ke li mensogis al ili pri la efektivaj kulpintoj de la atakoj.

Nuntempe, ekzistas konspir-teorioj, laŭ tiu, la atako eble estis antaŭkonata de la hispana polico aŭ eĉ de la marokaj sekretaj servoj. Kelkaj ĵurnaloj kaj radioj plu klopodas insisti pri la duboj pri kelkaj gravaj pruvoj.

La juĝo kontraŭ la kulpintoj komenciĝis en februaro de 2007. La verdikto estis diskonigita la 31-an de oktobro de tiu jaro. Oni kondamnis 21 homojn, inter kiuj du estis kondamnitaj al po pli ol 40.000 jaroj de prizono. La verdikto asertas ke neniu pruvo montras la kulpecon de ETA, kaj ke la aŭtoroj estis ĉiuj islamaj fundamentistoj.

Omaĝe al la viktimoj ekzistas du gravaj memoraĵoj: la Bosque de los Ausentes (Bosko-parko) kaj Monumento en la placo de Atocha, inaŭgurita okaze de la tria datreveno de la atenco.

## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj kaj biografietoj de la mortintoj (*hispane*)

Dosiero:11-M Plaque.jpg|
Dosiero:Anónimo11M04.JPG|
Dosiero:Atentado11M2004Oraciones.JPG|

## Vidu ankaŭ 
* Terorismo
* Atencoj de Londono 2005-07-07
* Trajnstacidomo Atocha
* El Pozo (stacidomo)
* Santa Eugenia (stacidomo)

Kategorio:Atakoj
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Politiko en 2004
Abio

**Abio** (science: *Abies*) estas genro de pingloarboj, ĉe kiuj la pikantaj, kvareĝaj pingloj staras sur longaj ŝosoj kiel ĉe kombilo, kaj ĉe kiuj la strobiloj staras supren, maturiĝante ili disfalas. La arboŝelo estas helgriza kaj glata. Ĝi ne havas rezinduktojn. Sur la dorsoflanko de la pinglofolioj troviĝas du vaksaj strioj.

La arĝenta aŭ blanka abio ( *Abies alba* ) kreskas en Mez-Eŭropo inter 800 kaj 1900 m mikse kun Eŭropa fago kaj ordinara piceo. Pli norde, ĝi kreskas en pli malaltaj regionoj. Ĝi estas grava konifero en Nordameriko.

Iuj specioj estas uzataj en pluraj landoj kiel ornamaĵo ĉe kristnaska festo, vidu Kristnaska arbo.

Vidu la parencan genron: Pseŭdocugo

* abioj de boreala Azio kaj Nordameriko
** *Abies fraseri*
** *Abies balsamea* - balzama abio
** *Abies bifolia*
** *Abies lasiocarpa* - rokmontara abio
** *Abies sibirica*
** *Abies sachalinensis*
** *Abies koreana* - korea abio
** *Abies nephrolepis*
** *Abies veitchii*
** *Abies kawakamii* - tajvana abio
** *Abies grandis* - giganta abio
** *Abies lowiana*
** *Abies concolor*
** *Abies durangensis*
** *Abies mexicana* - meksika abio
** *Abies flinckii*
** *Abies guatemalensis*

* abioj de Eŭropo kaj Malgranda Azio
** *Abies nebrodensis*
** *Abies alba* - blanka abio
** *Abies borisii-regis* - bulgara abio
** *Abies cephalonica* - greka abio
** *Abies nordmanniana* - kaŭkaza abio
** *Abies cilicica* - Kilikia abio

* abioj de suda Hispanio kaj nordokcidenta Afriko
** *Abies pinsapo* - 
** *Abies numidica* - numida abio

* abioj de centra Azio, Ĉinio, kaj Himalajo
** *Abies homolepis*
** *Abies recurvata*
** *Abies firma*
** *Abies beshanzuensis*
** *Abies holophylla*
** *Abies chensiensis*
** *Abies pindrow*
** *Abies squamata* - skvama abio
** *Abies ziyuanensis*

* abioj de okcidenta (Pacifika) marbordo de norda Ameriko
** *Abies amabilis* - gracia abio 
** *Abies mariesii* - Maries-abio el Japanujo

* abioj de Himalajo
** *Abies delavayi*
** *Abies fabri*
** *Abies forrestii*
** *Abies chengii*
** *Abies densa*
** *Abies spectabilis* - sensacia abio
** *Abies fargesii*
** *Abies fanjingshanensis*
** *Abies yuanbaoshanensis*
** *Abies squamata*

* abioj de norda Ameriko
** *Abies religiosa* (Meksiko)
** *Abies vejarii*
** *Abies hickelii*
** *Abies procera* (okcidenta Usono)
** *Abies magnifica* (okcidenta Usono)
** *Abies bracteata* (Kalifornio)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.zeleno.bg/?action=view&docid=122&catid=127 
* http://www.conifers.org/pi/ab/index.htm  
* http://www.pinetum.org/cones/ABIEScones.htm 
* http://www.botanik.uni-bonn.de/conifers/pi/ab/index.htm  
* http://dmoz.org/Science/Biology/Flora_and_Fauna/Plantae/Coniferophyta/Pinaceae/Abies/  


Kategorio:Arboj
Kategorio:Pinacoj
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Fundamentaj vortoj
Taksusacoj

alternative=Ilustração científica de Taxus baccata|eta|Ilustraĵo científica de Taxus baccata
La **taksusacoj** () estas planta familio el gimnospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo pinaloj (*Pinales*). Ĝi entenas 6 genrojn kaj ĉirkaŭ 30 speciojn:

**Gymnospermae* - gimnospermoj
***Pinales* Gorozh. - pinaloj
****Taxaceae* Gray - taksusacoj
*****Amentotaxus* Pilg. - amentotaksuso
*****Austrotaxus* Compton - aŭstrotaksuso
*****Cephalotaxus* - cefalotaksuso
*****Pseudotaxus* W.C. Cheng - pseŭdotaksuso
*****Taxus* L. - taksuso
*****Torreya* Arn. - torejo

## Referencoj 
Kategorio:Gimnospermoj
Kategorio:Taksusacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Alice Walker

**Alice WALKER** (naskiĝis la 9-an de februaro, 1944 en Eatonton, Georgio) estas usona verkistino kaj aktivistino pri paco kaj virinaj rajtoj.

Ŝi famiĝis ĉefe pro sia romano *The Color Purple* ("La Koloro Purpura"; 1982), kiu en la jaro 1983 ricevis du renomajn literaturpremiojn: la Premion Pulitzer kaj la *American Book Award*. En 1986 la verko aperis kiel filmo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cubasolidarity.net/awalker.html 
* http://members.tripod.com/chrisdanielle/index.html 
* http://www.luminarium.org/contemporary/alicew  

Kategorio:Usonaj verkistoj
Ora regulo

La **ora regulo** ekzistas en du versioj, la pozitiva, kaj la negativa:

Tiu ĉi regulo troviĝas en multaj etikoj, ekz. en la ĉina, hinduisma, juda, kristana, islama; ĉe Konfuceo, Thales, Augustinus, Albertus Magnus, Tomaso de Akvino, Hobbes, Voltaire, Herder, Zamenhof kaj multaj aliaj. Ĝi apartenas al la moralaj universalaĵoj. Por Zamenhof - konforme al Hilelo - ĝi estas la bazo de ĉiu etiko.

Vidu ekzemple: Malnova testamento, Tobit 4,16 (dua-kanona); Nova testamento, Sankta Mateo 7,12 kaj Sankta Luko 6,31; Konfuceo, Lun-yü XV, 23; Mahabharata XIII, 5571; Zamenhof, *Deklaracio pri Homaranismo* X.b. kaj *Deklaracio de Hilelisto (Homarano)* 10.b.

Jesuo diris "amu vian proksimulon kiel vin mem". La spiritistoj komentas, ke unue oni devas ami sin mem, ĉar sinmortigema homo, laŭ ora regulo, volus mortigi aliajn homojn, homo sen memamo, senhonorigus la proksimulon, ktp. Do la ora regulo por spiritistoj nepre inkluzivas amon al si mem.

Simile la katolikismo: laŭ la katolika moralfilozofio "amu vian proksimulon kiel vin mem" enhavas du ordonojn: 1. Amu vian proksimulon, 2. amu vin mem. Ne ami sin mem, estas do peko.

Notinda estas la mirinda koincido de la du motoj de ora regulo:
Hilelo: "Kio ne plaĉas al vi, tion ne faru al la aliaj: tio estas la tuta Torao, ceteraĵo estas nur komentario".

Jesuo (Mt 7,12): "Ĉion ajn do, kion vi deziras, ke la homoj faru al vi, vi ankaŭ faru al ili, ĉar ĉi tio estas la leĝo kaj la profetoj".

Ĉu unu inspiris la alian aŭ ĉu ambaŭ, samtempuloj, originale pensis? Ambaŭ koincidigas la amon al Dio kun la amo al proksimularo, ambaŭ asertas la senmezuran dignon de la homo... aminda kiel Dio mem; ambaŭ resumas la tutan Sanktan Skribon en la ordono de la amo al la homoj.

Ekzistas ankaŭ aliaj filozofiaj eblecoj por eviti misinterpretadon de la regulo.

## Diferenco al la kristana amo 
Se pli specifi, utilas precizigi ke la ora regulo de Jesuo interpretendas sub la lumo de aliaj liaj ordonoj: "Jen estas mia ordono: ke vi amu unu la alian tiel same, kiel mi vin amis" (Jo 15,12). Do en kristanismo la ora regulo estas superata: ne plu la homo estas la mezuro de la amo, sed Dio mem kiu amas senmezure kaj senlime. Tia, Jesua, regulo estas certe evangelia absoluta novaĵo: amu la homojn tiom kiom ilin amas Kristo!.

Kutime la ora regulo estas asertata kaj akceptata sen klopodo ĝin pruvi aŭ pravigi. Aŭ simple oni konsiderigas la avantaĝojn, fine, ankaŭ por la praktikanto, kiuj tamen povas manki aŭ aperi tre foraj. Nur kristanismo argumentas pri ĝia pravigo tiel: homo estas kreita laŭbilde de Dio kaj estas amata de Dio kaj destinita al la komuna sorto ĉe Dio. Tial la homo meritas amon ankaŭ kiam li agas malamike.

## Vidu ankaŭ 
* Karmo
* Religio
* Amo
* Arĝenta Regulo

## Referencoj kaj fontoj 
Kategorio:Filozofiaj konceptoj
Kategorio:Religiaj konceptoj
Beladono

**Nigra beladono** (*Atropa belladonna*) estas plurjara herbo kun kloŝformaj, brune violkoloraj floroj kaj brilglataj, nigraj, venenaj beroj. Ĝi havas ovoformajn, glatrandajn foliojn (la folilameno longas 10–20&nbsp;cm). La tigo de la planto altas 1-2 metrojn. La planto (folio, radiko, frukto) enhavas la alkaloidon atropino.

Atropino donis al la planto beladono la nomon: Iam virinoj uzis etan kvanton da atropino (ekstraktita el beladono) por pligrandigi la pupilojn kaj tiel aspekti pli alloge ("bele").

Ĝi estas kuracplanto, kies folio, radiko uzatas por diversaj farmaciaĵoj.

Dosiero:Atropa bella-donna0.jpg|
Dosiero:Atropa belladonna0.jpg|
Dosiero:Hazard_T.svg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.giftpflanzen.com/atropa_belladonna.html 
* http://www.giftpflanzen.com/atropa_caucasia.html 
* http://www.giftpflanzen.com/atropa_acuminata.html 
* http://www.shadowplayzine.com/Articles/belladonna.htm 

Kategorio:Solanacoj
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Psikostimulaj plantoj
Kategorio:Venenaj plantoj
Tomato

**Tomato** estas herbo en la familio solanacoj kun hel-koloraj (ofte ruĝaj) manĝeblaj fruktoj (tamen ofte manĝataj kiel legomo). Ĝi originas en Meza kaj Suda Ameriko, kaj la vorto devenas el la navatla lingvo.

## Historio 
Oni kredas, ke la tomato unue kreskis en antikva Peruo, kie multaj sovaĝaj specioj de verdaj tomatoj ankoraŭ kreskas. Poste, proksime antaŭ tri mil jaroj, ĝi portiĝis al Meksiko.

Dum la eŭropa koloniado de la Amerikoj, la tomato estis portita al Eŭropo. Dum la 16-a kaj 17-a jarcento, multaj eŭropanoj timis, ke tomatoj estis toksaj, pro la rilato de la tomato al beladono kaj tabako. Tamen, tomatoj estis kreskigitaj kiel ornamaĵoj. Dum la frua 19-a jarcento ĝi estis uzata kiel manĝaĵo, ĉefe in Italio kaj Francio. Vincenzo Corrado, kuiristo de Napoleono, priskribas receptojn en 1773 en la kuirlibro *Il cuoco galante*.

En Usono Thomas Jefferson estis pioniro pri la kulturado de tomatoj. Li kulturis grandajn "hispanajn" tomatojn. La tomato estis ofta manĝaĵo ĉe lia manĝotablo. La filinoj de Jefferson lasis plurajn receptojn pri tomatoj.

## Moderna uzo de tomatoj 
Tomatoj nun estas manĝataj libere tutmonde. Post ties senkulpigo kiel toksa frukto, nun ili estas estimataj kiel pretendata afrodiziigilo. Nuntempe, oni pensas, ke la tomato estas saniga manĝaĵo, kaj manĝado de tomatoj bonigas la koron kaj kontraŭas kanceron ĉar ili enhavas likopenon.

Tomatoj estas uzataj ofte en mediteranea kuirado, ĉefe itala. Ĝi povas esti manĝata freŝa aŭ kuirita. Ĝi povas esti fritata aŭ rostata. Oni povas surtabligi ĝin en salato, aŭ kiel saŭco por aliaj manĝaĵoj.

## Fotaro 

Tomato scanned.jpg|eta|maldekstra|La frukto de tomato kaj sproso 
Tomates anciennes.jpg|eta|maldekstra|La diversaj specioj de tomatoj 
Tomato P5260299b.jpg|eta|maldekstra|Tomatoj kultivataj sur la minerala lano 
Tomaat bloem.jpg|eta|La floranta sproso 
Solanum lycopersicum 1.JPG|eta|maldekstra|La fruktoj en diversaj stadioj de maturco 
"Yellow Pearshaped".JPG|eta|La tomatoj koktelaj "Yellow Pearshaped" 
Tomatoes plain and sliced.jpg 
Tomato je.jpg|eta|Paniklo da tomatoj 

## Eksteraj ligiloj 
* Plantado de la tomato - retejo sur la plantado de la tomato 

## Vidu ankaŭ 
* Keĉupo (aŭ keĉapo)
* Salato

Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Legomoj
Kategorio:Solanum
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Burdo

[dekstra|eta|La [terburdo (*Bombus terrestris*)]]
Burdoj|eta
Burdo|eta
eta|Burdo.
**Burdo** estas insekto de la genro *Bombus* en la familio *Apidae*; ili estas parencaj al la abeloj, tiel ili ankaŭ havas pikilon, vivas en kolonioj. Ili estas malpli evoluintaj ol la mielabeloj, ne travivas vintron kaj devas regeneriĝi en ĉiu printempo fare de ininsekto, kiu unue zorgas pri ĉio, nur poste, kiam ŝia "familio" estiĝis, ŝi rolas nur kiel ovmetanto kaj lasas sin helpi de siaj filinoj. Ili estas do pli vundeblaj ol la abeloj. Korpe ili estas pli larĝaj kaj dikaj.

Burdoj estas minacataj en multaj industriaj landoj, rezulte de detruado de biotopo, kaj de malutilo fare de herbicidoj. Ekzemple en Britio estis 21 specioj de burdoj; el inter ili nur 6 plu estas ordinaraj, 5 suferas seriozan malkreskon, kaj 3 tute malaperis, simila konstato estas en Germanio.

Tio des pli maltrankviligas, ĉar burdoj ege gravas por polenado de plantoj kaj por ties reproduktado. Kelkaj floroj povas esti polenataj nur de burdoj .

## Precipaj specioj 
* *Bombus agrorum* Kampburdo
* *Bombus collamanus*
* *Bombus distinguendus*
* *Bombus hortorum* Ĝardena burdo
* *Bombus lapidarius* Ŝtonburdo
* *Bombus pratorum* Herbeja burdo
* *Bombus ruderatus*
* *Bombus subterraneus* Subtera burdo
* *Bumbus silvarum* Arbara burdo
* *Bombus terrestris* Terburdo

## Vidu ankaŭ 
* Entomologio

## Aliaj projektoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Burdoj kiel polenumistoj - (anglalingve) 
* Kiel protekti burdojn en sia ĝardeno (franclingve) kun listo de florspecioj
* listo de la endanĝerigitaj specioj de burdo en Germanio

Kategorio:Abeledoj
Ortopteroj

alternative=Eumastacidae Genera Insectorum.jpg|eta|Eumastacidae Genera Insectorum
**Ortoptero** (science: *Orthoptera*) estas ordo de insektoj.

Estas 16 000 specioj de ortopteroj ĝis nun konitaj. La ordo dispartiĝas en du subgrupoj: *Ensifera*  kaj *Caelifera*.

## Listo de superfamilioj kaj familioj 
* *Acrididae* (akridedoj: akrido, lokusto)
* *Anostostomatedoj*
** Salikoka grilo
* *Eumastacidae*
* *Gryllacrididae*
* *Gryllidae* Grilo
* *Gryllotalpidae* Talpogrilo
* *Haglidae*
* *Mogoplistidae*
* *Myrmecophilidae*
* *Rhaphidophoridae*
* *Romaleidae*
* *Stenopelmatidae*
* *Tanaoceridae*
* *Tetrigidae*
* *Tettigoniidae*
* *Tridactylida*

Dosiero:Groene sprinkhaan belgie01.jpg|
Dosiero:Caelifera Ambri2004.jpg|
Dosiero:Leptophyes punctatissima 20050808 028.jpg|
Dosiero:Eastern Lubber Grasshopper Sideview.jpg|

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* retejo *Orthoptera Species File Online* 

Kategorio:Insektoj
Solanacoj

La **solanacoj**.

La specioj de tiu familio estas moltigaj plantoj aŭ arbedoj aŭ arboj. Ili vivas ĉefe subtropike, tropike.

La folioj de la specioj estas simplaj aŭ kunmetitaj. La sepaloj, petaloj estas kunkreskintaj, la stamenoj fandiĝis al la kolorbazo.

Ili havas la floroformulon ĝenerale: Ka(5)  Ko(5)  +A5  G(2) , kie la substrekita 2 signifas supre starantan ovarion.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (23 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL

### Kelkaj specioj 
*Terpomo
*Melongeno
*Tomato
*Dolĉamaro

## Bildaro

Dosiero:brugmansia_lg.jpg|*Brugmansia x insignis*
Dosiero:CapsicumFrutescens.jpg|rokoto *Capsicum frutescens*
Dosiero:Henbane1.JPG|*Hyoscyamus niger*
Dosiero:Illustration Lycium barbarum0.jpg|licio (*Lycium barbarum*)
Dosiero:Physalis fruchthuelle (fcm).jpg|fizalido (*Physalis peruviana*)
Dosiero:Schizanthus grahamii.jpg|*Schizanthus grahamii*
Dosiero:Scopolia carniolica0.jpg|*Scopolia carniolica*
Dosiero:Solanum dulcamara_(2005_07_07).jpg|dolĉamaro (*Solanum dulcamara*)
Dosiero:Rajče1.jpg|tomato (*Solanum lycopersicum*)
Dosiero:Solanum melongena ja02.jpg|melongeno (*Solanum melongena*)

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Solanaloj
Kategorio:Plantofamilioj
Ernst Stadler

**Ernst** Maria Richard **STADLER** [enst ŝtadle] (naskiĝis la 11-an de aŭgusto, 1883, mortis la 30-an de oktobro, 1914) estis alzaca lirikisto.

Stadler naskiĝis en Colmar, kiel filo de juristo. En Strasburgo kaj Munkeno li studis germanistikon, romanistikon kaj lingvosciencon. Siajn unuajn poemojn li ekde 1902 publikigis en la revuo *Der Stürmer*. En la jaro 1905 lia unua poemkolekto aperis libroforme: *Präludien*. De 1912 ĝis 1914 li okupis profesoran postenon por germana filologio en Bruselo.

Stadler estis grava reprezentanto de la ekspresionismo. Krom lirikon li verkis literatursciencajn traktatojn kaj tradukis el la franca lingvo.

Je la kulmino de sia kariero li pereis kiel soldato dum la Unua mondmilito apud Ipro (Belgio).

## Listo de verkoj 
* *Präludien* (poemoj, 1905)
* *Wielands Shakespeare* (traktatoj, 1910)
* *Der Aufbruch* (poemoj, 1914)

## En Esperanto aperis 
* *Printempiĝo* / trad. de Guido Holz. - En: Übertragungen / Transkondukoj. - Messkirch : Gmeiner, 1988. - p.&nbsp;87-88. - ISBN 3-926633-14-X

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Korunjo

frame
**Korunjo** aŭ **Koruno** (galeglingve kaj oficiale *A Coruña*), estas urbo en la ekstrema nordokcidento de Hispanio kaj estas parto de la Aŭtonoma Komunumo Galegio. Ĝi estas ĉeatlantika urbo kun milda klimato.
eta|300px|Vido pri Korunjo de turo

Ĝi okupas areon de , kaj atingas  loĝantojn, densanta  loĝantojn je km².

Ĝi estas administracia ĉefurbo de granda areo, kun aktivecoj agrara, fiŝista, industria kaj serva. En la lastaj jardekoj ĝia strukturo ŝanĝis multmaniere: ĝi dispartigas diversajn funkciojn administrajn kaj reduktis aliajn militajn. Ankoraŭ tre gravas la havena aktivado, ĉu komerca, ĉu fiŝista.

En la lastaj jaroj la urbo tre disvolviĝis, per la plibonigo de la komunikado kaj la ampleksigo de la infrastrukturoj kultura, sporta (ĝi estas la sidejo de la futbala klubo *Real Club Deportivo de La Coruña*) kaj distra.

## Monumentoj 
* *Torre de Hércules* (Turo de Herkulo): Ĝi estas la unika romana lumturo, kiu funkcias hodiaŭe. Oni ankaŭ povas viziti la golfludejon (tre proksiman) kaj la ĉemaran promenejon kun pli ol kvar kilometroj trapromeneblaj.
* *Millenium* (Jarmilo): Konstruita en la jaro 2000, tiu monumento estis pensita por memori la antaŭan jarmilon, kaj diri "bonvenon" al la nova. Ĝi estas bela piramido el kristalo kun kelkaj koloroj.

### Muzeoj 
* Belarta Muzeo de Korunjo

## Provinco 
dekstra|frame|Situo de Korunjo en Hispanio
Korunjo estas la ĉefurbo de la samnoma hispana provinco, en kiu situas urboj kiel Santiago de Compostela aŭ Ferrol.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj laŭ lando
* A Coruña (stacidomo)
* Elviña-Universidade (stacidomo)
* Lifto de Monte de San Pedro

## Eksteraj ligiloj 
* Urbodomo de Korunjo (hispanlingve)

Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj
Kategorio:Galegio
Kategorio:Korunjo
Boise (Idaho)

**Boise** (aŭ esperantlingve, **Bojsio**) estas la ĉefurbo kaj plej granda urbo de la usona subŝtato Idaho. Ĝi ankaŭ estas la ĉefurbo de la kantono Ada. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Laŭ la popolnombrado de 2000 ĝi havis  loĝantojn. 

La loĝloko estas konata kiel la "Urbo de Arboj".

Ĝi estas la hejmo de pli ol  eŭskoj. Eŭskaj festivaloj okazis en la 2000-aj jaroj por celebri eŭskan kulturon.

Boise estis fondita kiel fuorto de la usona armeo en 1863. La celo de la fuorto estis protekti setlantoj, do blankulojn, kiuj invadis la teritorion de la Nez Perce post malkovri oron ĉirkaŭ la loko de la nuna urbeto Pierce.

La nomo *Boise* venas el la franca vorto *boisé* - prononco  - kiu signifas "lignata" aŭ "arbarata".

## Servoj
* Ŝtata Universitato Boise

## Esperanto-movado 
Ekzistas loka Esperanto-grupo *Bojsio-Esperantistoj*, retejo arkivigite lastfoje en julio 2013 kaj delegito de UEA.

## Bildoj

Dosiero:Boise-State-Capitol0601.jpg|La ŝtata kapitolo en Boise
Dosiero:Main_Street%2C_Looking_East%2C_Boise%2C_ID.jpg|La ĉefa strato en 1911

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|center|785x785ra|Panorama vido de la urbocentro kun la montetoj de malantaŭe


Kategorio:Urboj de Idaho
Kategorio:Eŭska diasporo
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Thomas Pynchon

**Thomas Ruggles PYNCHON Jr.** (/ˈpɪntʃɒn/, naskiĝis la 8-an de majo, 1937) estas usona verkisto, konata pro siaj densaj kaj kompleksaj romanoj. Por ''Gravity's Rainbow* (Ĉielarko de Gravito), Pynchon gajnis la Nacian Libran Premion de Usono (U.S. National Book Award) por Fikcio de 1973. kaj estas regula kandidato por la Nobel-premio pri literaturo. Lia verkaro estas ekstreme ampleksa, kaj liaj libroj inkluzivas diversajn temojn kaj stilojn inkluzive de la studfako de historio, scienco kaj matematiko.

Pynchon naskiĝis en Glen Cove, Long Island, Novjorko. En Universitato Cornell tiu studis fizikon kaj anglan lingvon (i.a. ĉe Vladimir Nabokov). Pynchon interrompis la studadon dum du jaroj por servi en la mararmeo. Post diplomiĝo en 1957, Pynchon eklaboris kiel teknika redaktoro ĉe la firmao *Boeing*.

Ties unua verko, la rakonto *The Small Rain* (La Pluveto) aperis en 1959 en la revuo *Cornell Writer*. En la jaro 1963 Pynchon eldonis sian unuan romanon *V*. Ekde tiam Pynchon dediĉas sin plene al la verkado, sed vivas tute retirite, konata pro evitado de persona malkovro kaj apenaŭ aperas en la publika vivo.

Liaj malmultaj bildoj publikigitaj estas de liaj jaroj en lernejo kaj universitato. Tre malmultaj fotoj pri li iam estis publikigitaj kaj onidiroj pri lia identeco disvastiĝis ekde la 1960-aj jaroj. Ĉi tiu evitado de komunikado ricevas aprezon de iuj de liaj admirantoj kaj samptempe estigas multajn onidirojn pri lia loĝejo kaj identeco.

Ties romano *Inherent Vice* (Eneca Malvirto) fariĝis filmon kun la sama nomo de reĝistoro Paul Thomas Anderson en 2014.

## Listo de verkoj 
* *The Small Rain* (La Pluveto, rakonto, 1959)
* *V* (romano, 1963)
* *The Crying of Lot 49* (La Aŭkcio de N-ro 49, romano, 1966)
* *Gravity's Rainbow* (Ĉielarko de Gravito, romano, 1973)
* *Slow Learner* (Malrapida Lernanto, rakontoj, 1984)
* *Vineland* (romano, 1990)
* *Mason & Dixon* (romano, 1997)
* *Against the Day* (Kontraŭ la Tago, romano, 2006)
**Inherent Vice* (Eneca Malvirto, romano, 2009)
**Bleeding Edge'' (Sanganta Eĝo, romano, 2013)

## Referencoj 
Pynchon
Pynchon
Ebena angulo

**Ebena angulo** (foje *plata angulo* aŭ simple **angulo**) estas la angulo inter du radiusoj de cirklo, arkolongo inter kiuj egalas al la radiuso.

Ebena angulo estas mezurita en radianoj (simbolo: rad), kiu apartenas al la derivitaj unuoj de la Sistemo Internacia de Unuoj (SI).

La mezuro de la unuo estas 
:\mathrm{1\, rad = 1\, \frac{m}{m}} = 1   

## Vidu ankaŭ 
* Angulo
* Duedra angulo
* Solida angulo

Kategorio:Angulo
Kategorio:Geometrio