open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
C'h

'''C'h''' (minuskle c'h) estas trigramo de la latina alfabeto, kiu konsistas el litero C, apostrofo kaj litero H. 

## Lingvistiko 
La trigramo «c'h» estas uzata en la bretona lingvo, kie ĝi estas unu litero. Ĝia elparolo estas  aŭ , depende de la parolantoj. La bretona digramo CH havas tute alian elparolon. Forgeso de la apostrofo en francigitaj bretonaj nomoj estas ofta eraro. La trigrama litero c'h en la bretona ordiĝas inter la litero B kaj la litero D (tiu lingvo ne havas la literon C sola). 

## Komputila prezento 
Ne estas Unikoda signo por c'h. Ĝi estas ĉiam prezentata per la tri signoj C, ', kaj H.

Kategorio:Bretona lingvo
Kategorio:Latina alfabeto
Nigra alaŭdo

[eta|*Melanocorypha yeltoniensis * - ([MHNT)]]

La **Nigra alaŭdo**, *Melanocorypha yeltoniensis*, estas specio de birdo de la familio da Alaŭdedoj, kiu reproduktiĝas en sudorienta Rusio kaj Kazaĥio. Ĝi estas parte migranta, kun birdoj el nordoriento de la reprodukta teritorio translokiĝantaj sudorienten vintre al Rusio kaj najbaraj landoj, tiom malproksime kiom ĝis la nordo de la marbordoj de la Nigra Maro en suda Ukrainio.

Temas pri birdo de malferma stepo, ofte ĉe akvo. Ĝi nestumas surgrunde, kie la ino demetas 4-5 ovojn. Manĝo estas semoj kaj insektoj, tiuj lastaj ĉefe dum la reprodukta sezono. Ili estas gregemaj vintre.

Temas pri granda, fortika alaŭdo, 18-20.5 cm longa. Kiel aliaj alaŭdoj de sia genro Melanocorypha estas stareca kaj kun rondoforma kapo, pli ol aliaj alaŭdoj. La masklo plenkreskulo estas nekonfuzebla, ĉar estas **tute nigra** kun nur kelkaj palaj plumobordoj dorse kaj en supraj partoj, kaj kun flaveca aŭ rozkolora beko pli malhela en pinto. La ino kaj la junulo estas nedistingeblaj kompare, ĉefe grizbrunaj supre kaj pli palaj sube, kiel aliaj alaŭdoj. La kruroj kaj subflugiloj estas nigraj.

La kanto estas kiel frenezeca versio de tiu de la kampalaŭdo.

## Vaganteco 
La Nigra alaŭdo estas tre rara vaganto for de sia reprodukta teritorio, kun informoj dum la pasado printempe kaj aŭtune, kaj ankaŭ vintre; sube estas kompleta listo de vidaĵoj en Eŭropo for de la reprodukta teritorio aŭ de la vintraj lokoj ĝis la momento de la artikolverko (2005):

* **1803 Italio** Masklo ĉe Alessandria, Piemonto aŭtune
* **19a jarcento Aŭstrio** Tri maskloj, unu mortpafita, ĉe Breitensee, Vieno, inter 1857 kaj 1874
* **1874 Germanio** Ino ĉe Helgoland aprile
* **1892 Germanio** Masklo ĉe Helgoland julie
* **1897 Moldavio** Unu en marto
* **1900 Rumanio** Unu en Dobroĝo en marto
* **1914 Turkio** Unu en Küçükçekmece, Istanbulo oktobre
* **1929 Malta** Unu en vintro
* **1930 Grekio** Unu en Ateno printempe
* **1958 Grekio** Unu masklo en Ateno aprile
* **1961 Italio** Unu en Manfredonia, Apulio, maje
* **1963 Grekio** Aro de 8 ĉe Lago Koronia februare
* **1964 Grekio** Du ĉe la Delto Aksios februare
* **1981 Ĉeĥio** Unu masklo en Zákupy novembre
* **1984 Britio (Anglio)** Unu masklo en Spurn, Yorkshire aprile
* **1988 Pollando** Unu en Kozienice januare
* **1989 Finnlando** Unu masklo en Joensuu en marto
* **1989 Finnlando** Unu masklo en Korppoo aprile
* **1993 Svedio** Unu masklo en Karlstad maje
* **1995 Bulgario** Ino ĉe Kabo Kaliakra maje
* **2003 Britio (Kimrio)** Unu masklo en la rezervejo South Stack, Môn junie

Unu individuo estis vidata iam (antaŭ 2003) en Libano.

## Referencoj 
* 

Kategorio:Alaŭdedoj
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Aude (rivero)

[eta|300ra|La malnova ponto en [Carcassonne]]
[eta|dekstra|300ra|Aude ĉe [Axat.]]
[eta|300ra|maldekstre|La vojo de la rivero [Aude (rivero)|Aude; la ruĝa linio aperigas la limojn de la departemento Aude]]
[eta|300ra|[Quillan: *Pont Vieux* ( pri *malnova ponto*)]]
La rivero **Aude** situas en suda Francio kun longo je 224 km. Ĝi trapasas la departementon je sama nomo.

## Etimologio 
La rivero havis multajn nomojn dum la historio. Ĝi estis nomita tiele la unuan fojon en la jaro 1342 kiel *Auda* ou la ''Ribera d'Aude*.

Antikvaj aŭtoroj uzis nomojn kiel *Narbôn* (Polibio), *Atax* (Strabo, Plinio, Pomponio Mela). Kaj dum la Mezepoko oni uzis *Adice*, denove *Atax*, *Fluvium Atacis*, *Flumine Atace*, *Flumen Ataze* kaj eĉ *Jŭta Aditum fluvium*

### Vojo de la rivero 
Ĝi estas almara rivero, kies la fonto troviĝas en la montaro de Carlit, ĉe Aude (lago) en altitudo je 2 185 m en la komunumo Les Angles (departemento Pyrénées-Orientales) kaj ĝi enfluas al la mediteranea maro apud Narbonne en la Grau de Vendres (proksime al Cabanes-de-Fleury), sur la limo de la departementoj Aude kaj Hérault.

De la Pireneoj ĝis Carcassonne ĝi unue iras de sudo al nordo kaj aperas kiel tipa montara akvofluo, kiu pasas Capcir, plenigas kelkajn akvoprovizejojn en (Matemale kaj en Puyvalador.

De Axat, post akcepto de la akvo de la rivero Aiguette de dekstre kaj de Rébenty maldekstre, ĝi rompas la kalkan barilon de la antaŭ-Pireneoj kaj pasas serion de malgrandaj komunumoj: Quillan, Espéraza, Couiza, Alet-les-Bains kaj Limoux.

Post Carcassonne la direkto estas orienten al la mediteranea maro. La ĉefaj alfluoj estas de Orbieu dekstre kaj de Argent-Double kaj Cesse maldekstre.

Inter Carcassonne kaj Homps la *Canal du Midi* estas paralela al la rivero. La distanco foje estas malpli ol 50 metroj (ekzemple apud Trèbes, oriente de Marseillette aŭ inter Homps kaj Argens-Minvervois). La kanalo troviĝas je la maldekstra flanko de la valo kaj ĉiam estas super la rivero.

Post Ventenac-en-Minervois kun sia fama kooperativo, la canalo iras norden. Post la pitoreska vilaĝo Le Sommail la *Canal du Midi* estas ligata al la rivero Aude per *Canal de Jonction* kaj per *Canal de la Robine* kun la urbo Narbonne. La *Canal de Jonction* estis konstruita 100 jaroj post la malfermo de la *Canal du Midi'' kaj ĝi havas 7 kluzojn por diferenco de alteco de 21 metroj sur 5 kilometroj.

Ĉi tiu linio egalas proksimume al la suda rando de la regiono Minervois, kiu estas registrita kiel AOC ekde 1985 kaj produktas 170 000 hl vino sur 5000 ha de la vinberspecoj Syrah, Grenache, Carignan, Cinsault kaj Mourvèdre per 30 kooperativoj kaj 220 individuaj vinproduktantoj.

Kun la paralela Canal du Midi la rivero pasas regionon de vinberkulturo kaj atingas la ebenaĵon de Narbonne.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  hidrologiaj stacioj (informoj pri la akvokvanto mezurita kvaronhore)

Kategorio:Riveroj en Francio
Giganto

**Giganto** povas esti

* Giganto (mitologio) –– tre granda mitologia estulo. Vidu ankaŭ: Jötun
* Tre granda homo aŭ besto –– gigantismo.
* Specoj de steloj, ekz. ruĝa giganto.
* Speco de planedoj –– gasgiganto.
Giganto (mitologio)

[eta|"La giganto", olea pentraĵo iam atribuita al [Francisco de Goya|Goya.]]
En mitoj kaj legendoj, **giganto** estas ulo, kiu similas homon, sed estas ege pli granda kaj forta.

La vorto devenas el la greka plurala vorto *gigantes* (Γίγαντες), kies singularo estas *gigas*. En la devena greka senco, la "gigantoj" estas la cent filoj de Geo, la diino de la tero.

En pli ĝenerala senco, oni nomas kiel "gigantoj" ankaŭ ekz. la nord-ĝermanan Lokion, la grekan Polifemon, kiu krome estis ankaŭ nur unuokula, kaj la biblian Goliaton.

## Gigantoj 
* Jötun
* Kua Fu


Kategorio:Mitologiaj kreitaĵoj
Križevci

**Križevci,** germane **Kreuz,** hungare **Kőrös** estas urbo en Kroatio. Ankoraŭ 59 komunumoj apartenas al la municipo.
eta|dekstra|300px|Katedralo de Križevci
eta|dekstra|300px|Preĝejo de Križevci

## Bazaj informoj 
* Areo de la municipo: 264 km²
* Supermara alteco: m
* Loĝantaro en la municipo: 22&nbsp;320, en la urbo: 11&nbsp;540
* Poŝtkodo: 48 260
* Telefonprefikso: 48
* Aŭtokodo: KŽ

## Situo 
Križevci situas ĉe renkontiĝo de ebenaĵo kaj monto, laŭ ĉefvojo Zagrebo-Koprivnica, laŭ fervojo Budapeŝto-Rijeka, fine estas ĉefvojo kaj fervojo al Bjelovar. Koprivnica troviĝas 30 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la loko devenis el 1090, kiel "Supra Körös". En 1252 Béla la 4-a donis rangon "libera reĝa urbo" al la urbeto. La samon akiris setlejo "Suba Körös" en 1404. Post la mezepoko la urbo situis en fronto de Osmana Imperio kaj Habsburga Imperio. En 1752 la urboj unuiĝis. Ambaŭ urboj foje apartenis al unu, foje al la alia imperio. En 1910 loĝis tie 4&nbsp;897 da homoj, (4&nbsp;271 kroatoj, 146 serboj, 107 germanoj. Ĝis Traktato de Trianon apartenis al Habsburga Imperio, al Hungara reĝlando, al Belovár-Kőrös, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio, fine ekde 1991 al Kroatio.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Kruco el la 11-a jarcento
* katolika preĝejo omaĝe al Ladislao la 1-a (Hungario) el la 13-a jarcento
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna el la 17-a jarcento
* greko-katolika preĝejo el la 16-a jarcento, en 1897 renovigita
* muzeo
* baroka departementeja domo

## Famuloj 
* en la urbo naskiĝis martira pastro Marko Križevčanin, la 3-a kroata sanktulo

Kategorio:Urboj de Kroatio
Axat

**Axat** (okcitane *Atsat*) estas franca komunumo en la departemento Aude, en la regiono Langvedoko-Rusiljono.

La loĝantoj nomiĝas france *Axatois*.

La komunumo troviĝas je la bordo de la rivero Aude en la Pireneoj ĉe la ŝoseo D 117 de Carcassonne al Rivesaltes inter Saint-Paul-de-Fenouillet kaj Quillan

## Blazono 
100px

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Aude
* Axat (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Aude
Kategorio:Municipoj de Fenolleda
Koprivnica

eta|maldekstra|250px|Preĝejo de Koprivnica

**Koprivnica** (germane *Kopreinitz* hungare *Kapronca*) estas urbo en Kroatio. Ankoraŭ 8 komunumoj apartenas al la municipo.

## Situo 
Koprivnica situas ĉe renkontiĝo de ebenaĵo kaj monto, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Varaždin-Osijek, laŭ ĉefvojo al Zagrebo, laŭ fervojo Budapeŝto-Rijeka.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la loko devenis el 1272, urbiĝis en 1308, iĝis "libera reĝa urbo" kaj bazarejo en 1356. Post la mezepoko la urbo situis en fronto de Osmana Imperio kaj Habsburga Imperio. En 1870 la fervojo atingis la urbon. Ĝis Traktato de Trianon la urbo apartenis al Habsburga Imperio, al Hungara reĝlando, al Belovár-Kőrös, kie distriktejo estis, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio, fine ekde 1991 al Kroatio.

## Vidindaĵoj 
* renesanca ĉefplaco
* 2 barokaj placoj
* sinagogo el la 19-a jarcento
* ortodoksa preĝejo el la 18-a jarcento
* katolikaj preĝejoj omaĝe al Sankta Nikolao, Sankta Antonio de Padovo kaj Dipatrino
* muzeo
* biblioteko

Kategorio:Urboj de Kroatio
Đurđevac

eta|maldekstra|250ra|Malnova kastelo de Đurđevac
**Đurđevac**, (germane *Sankt Georgen*, hungare *Szentgyörgyvár*) estas urbo en Kroatio. Ankoraŭ 8 komunumoj apartenas al la municipo.

Đurđevac situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Varaždin-Osijek, fine estas ĉefvojo al Bjelovar. Koprivnica troviĝas 25 km.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la fortikaĵo devenis el la 14-a jarcento. Post la mezepoko la urbo situis en fronto de Osmana Imperio kaj Habsburga Imperio. Ekde 1746 la urbo apartenis al aparta limgarda zono, kie estis rezidejo de regimento. En 1910 loĝis tie 8&nbsp;707 da homoj, (8&nbsp;584 kroatoj). Ĝis Traktato de Trianon la urbo apartenis al Habsburga Imperio, al Hungara reĝlando, al Belovár-Kőrös, kie distriktejo estis, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio, fine ekde 1991 al Kroatio.

## Transporto 
Đurđevac situas apud la Podravska aŭtovojo, kiu ligas Varaždin kaj Osijek kaj reprezentas la krucvojon de la aŭtovojo al Bjelovar kaj Zagrebo. La fervojo kiu ligas Osijek, Koprivnica kaj Zagrebo ankaŭ pasas tra Đurđevac.

## Kulturo 
"Podravina de somero ĝis somero" - procesio de aranĝitaj kaleŝoj kun folkloro kaj etnografia heredaĵo kaj kutimoj de la popolo de Podravina.

Park-arbaro "Borik" estas centjara parko de pinoj kaj akacioj en Đurđevac

### Esperanto 
En Đurđevac okazos de la 30-a de junio ĝis la 2-a de julio 2023 la Kongreso de kroataj esperantistoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo

Kategorio:Urboj de Kroatio
Nokturno

**Nokturno** estas formo ekestinta dum la epoko de la baroko, kiu ne estas difinita laŭ okupado kaj kompona strukturo. Tiutempe la nomo *nokturno* parte kongruas kun tiu de la serenado. Nokturnoj establiĝis kiel distra muziko ĉe nobelodomoj, estis antaŭrange okupita per instrumentoj, sed povis enhavi ankaŭ voĉkantajn elementojn.

Laŭ nuntempa percepto nokturnoj estas karakterpecoj por piano, kies inventinto oni rigardas la irlandan komponiston John Field. Specialan gravecon akiris la 21 nokturnoj de Frédéric Chopin, kiuj laŭ sia strukturo nur malofte egalas la bildon de nokturno kiel iom malrapida kaj trankvila pianopeco, sed enhavas grandan variecon de esprimeblecoj. Al ĉi tiuj imagoj pli bone korespondas la same popularaj *Liebesträume* de Franz Liszt, kiuj tamen postulas altan teknikan spertecon kaj lertecon.

Nokturnojn por piano krome komponis i.a. Aleksandr Skrjabin, Erik Satie (sub fort influo de Chopin), Gabriel Fauré kaj Sergej Rachmaninoff. Claude Debussy komponis kadre de la impresionismo denove nokturnojn por orkestro kaj ĥoro, kaj ankaŭ en la pop-muziko aperas nokturnoj. Volker David Kirchner komponis konĉertaĵo por vjolo kaj orkestro sub la germana tradudo en la titolo: *Nachtstück (Varianten über eine wagnersche Akkordverbindung)*.

## Literaturo 
* Ulrich Michels: *dtv-Atlas Musik Band 2. Musikgeschichte vom Barock bis zur Gegenwart.* dtv/Bärenreiter, München/Kassel 2003, ISBN 3-423-03023-2

Kategorio:Muzikaj formoj
Friedrich Kuhlau

**Friedrich Daniel Rudolph KUHLAU** (naskiĝis la 11-an de septembro 1786 en Uelzen; mortis la 12-an de marto 1832 en Lyngby ĉe Kopenhago) estis germana komponisto en Danio.

## Vivo 
Dum infano li perdis sian dekstran okulon pro akcidento. Kuhlau ricevis edukadon de Christian Friedrich Gottlieb Schwencke en Hamburgo, por eskapi la militservodevon por Francio li fuĝis en 1810 al Kopenhago, kie li estis dungita kiel flutisto kaj fariĝis reĝa kortegokomponisto post la prezentado de siaj unuaj operoj *Die Räuberburg* kaj *Elisa*, kiuj estis akceptitaj per granda aplaŭdo. Por la komponado de la dramo *Elverhøj* li ricevis la titolon profesoro.

Friedrich Kuhlau mortis la 12-an de marto 1832 en Lyngby kaj estas entombigita sur Assistens Friedhof.

## Verkaro 
Krom aliaj operoj kiel *Lulu*, *Die Zauberharfe* kaj *Hugo und Adelheid* li ankaŭ verkis voĉkantajn komponaĵojn samkiel instrumentajn kaj pianajn verkojn, inter ili multaj instruaj, eĉ hodiaŭ ŝatatajn sonatojn. Franz Schubert diris iam pri la sonatetoj de Kuhlau: „Ĉi tiuj veraj majstraĵoj, kvankam nur malmultajn minutojn longaj, enhavas altegan melodiecon kaj esprimpovon!“

Pli ol kvaronon de lia verkaro Kuhlau dediĉis al la fluto (sonatoj por fluto kaj piano, duetoj, tercetoj, kvarteto por 4 flutoj en E-maĵora op. 103 ktp.).

### Verklisto 
La biografio de Carl Thrane, „Friedrich Kuhlau“ (1886), enhavas ampleksan verkliston kaj ankoraŭ estas fundamenta. Ekzistas represaĵo de 1979.

Plua verklisto estas la tem-bibliografia katalogo de Dan Fog, *Kompositionen von Friedrich Kuhlau* (1977), ISBN 87-87099-09-8.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Elverhøj - overturo de la unua akto en formato MP3

Kategorio:Danaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Germanaj romantikaj komponistoj
Kategorio:Germandevenaj danoj
Rurikidoj

La **Rurikidoj** estis la unua monarka dinastio en Rusio, devenanta de Ruriko (), princo de Novgorodo, kies idoj regis en Rusio pli ol sep jarcentojn, ekde 862 ĝis 1598.

## Origino 
eta|maldekstra|heraldikaĵoj de iuj Rurikidoj

La naskiĝdato de Ruriko estas nekonata, li mortis en 879.

Ekzistas du ĉefaj versioj de lia origino. Laŭ plej ofte menciata versio li estis skandinava varengo *Hrørikr*, kiun invitis, kvazaŭ dungis, kelkaj nord-okcidentaj rusaj gentoj por regi en Novgorodo, laŭ tiamaj kutimoj.

Laŭ la alia supozo, li estis okcidenta slavo kaj lia nomo *Rurik* estas derivaĵo el *Rarog* ("falko" en kelkaj slavaj lingvoj).

## Invito de varengoj 
eta|maldekstra|Invito de varengoj

Interetnaj konfliktoj okazintaj tiam bezonis finon kaj konstantan pacon. Plej bona kaj efika rimedo en 862 estis invito de tri fratoj varengoj: *Ruriko, Truvoro* kaj *Sineuso*, kiuj famiĝis kiel elstaraj militistoj kaj regintoj. Kune kun ili venis en tiun landon multenombra sekvantaro, inkluzive iliajn familiojn.

## Regado 
La 17-jara regado de Ruriko en Novgorodo grave vastigis ĝian teritorion kaj alportis plibonigon de vivkondiĉoj de la tiea loĝantaro.

En 864 ambaŭ liaj fratoj mortis kaj de tiam li regis sole.

## Lia familio 
Oni sciigas, ke Ruriko havis kelkajn edzinojn kaj idojn. En la historio restis la nomo de lia edzino *Efanda*, kiu naskis lian filon kaj heredinton *Igoro*. Postaj kronikoj mencias lin kiel Igor Maljuna.

## Morto de Ruriko kaj posta regado 
Princo Ruriko mortis en 879. Ĉar lia filo *Igoro* estis ankoraŭ juna, do poste komencis regi *Oleg*, lia bofrato, frato de *Efanda*.

## Membroj de dinastio 
* Membroj de dinastio Rurik

## Eksteraj ligiloj 
* Genealogy of the Rurik dynasty from Genealogy.eu  
* Genealogia arbo de la rusaj caroj 


Kategorio:Dinastioj de Rusio
*
*
Kategorio:Aperis en 862
Kategorio:Malaperis en 1598
Pastro Merino

**Jerónimo Merino Cob** (n. Villoviado 1769 - m. Alençon, Francio, 1844), konata kiel ***«la pastro Merino»***, estis pastro kaj hispana gerilano dum la Milito de Hispana Sendependiĝo kaj poste. Li sekvis la eklezian karieron, pastriĝis kaj fariĝis paroĥestro en sia naskiĝurbo.

## Gerilano 
En 1808, jam paroĥestro, rimarkis la aĉan konduton de la franca armeo kontraŭ la hispana popolo, tio instigis lin gerilaniĝi. Dum la Milito de Hispana Sendependiĝo kontraŭ la napoleona franca armeo, li konvertiĝis en unu el la plej prestiĝaj gerilanoj de la hispana rezistado, fondante en 1811 la "Regimiento de Húsares de Burgos" en kiu partoprenis i.a. Julián de Pablos kaj aliaj lermaj junuloj.
Li finas tiun ĉi etapon de sia vivo en 1814 atingante la postenon de militista reganto de la Kastelo de Burgoso.

## Absolutisto 
Post la fino de la milito, li reprenis sian ministerion en Villoviado, Burgoso. Dum la jaroj post al la milito li daŭre aktivis laŭ la ideoj konservativa kaj absolutistaj kontraŭe al la movado de la liberaloj kiuj intencis starigi pli demokratian reĝimon simile al tiu imagita en la Kadiza Parlamento; eĉ kiam la liberaloj estis enpovigitaj, li reprenis la gerilan kaj politikan aktivadon. Danke al siaj absolutistaj ideoj estis honorigita de Ferdinando la 7-a je lia reveno, kiel kanoniko en Valencio.

## Ekziliigita 
[eta|200px|... lia tombejo troviĝas en [Lermo (Burgoso)]]
Post la Akordo de Vergara (1839) ekziliiĝis en Francio, same kiel faris la kandidato de la absolutistoj kontraŭ Izabela la 2-a nome Carlos María Isidro de Borbón. Mortis en Alençon (Francio) kaj lia tombo troviĝas en Lermo (Burgoso)

## Eksteraj ligiloj 
* Artehistoria - Biografio de pastro Merino 
* Jerónimo Merino - MSN Encarta 

## Bibliografio 
* José María Codón . *Biografía y crónica del cura Merino*. Burgos, 1986
* 

Kategorio:Pastroj
Kategorio:Hispanoj
Inter Mirifica

**Inter Mirifica** estas la unuaj du latinaj vortoj, kaj tiel la titolo de la dua koncilia teksto decidita la 4-an de decembro 1963 de la plenkunveno de la Koncilio. Spite al la vertikala kaj ĝenerala elirpunkto Inter Mirifica kaptis socian kaj eklezian signifojn de la medioj per la enkonduko de certa animzorga nocio de la medioj ("Instrumentoj de la socia komunikado" numero 1). Tiu nocio estis evoluinta en 1971 per la animzorga postkoncilia instrukcio Communio et Progressio el la ekleziologio de la koncilio (Komparu Lumen Gentium kaj Gaudium et Spes.

## Enhavo 
Inter Mirifica okupiĝas pri la modernaj komunikiloj kaj pledas por libereco de la gazetaro, sed ankaŭ por protektado de la junularo. Katolikoj estas petataj konstruive okupiĝi pri la novaj medioj kaj evolui konceptojn. Krome Inter Mirifica kuraĝigas enigi la propran opinion en la socian diskurson por montri en la publika areo kristanajn konvinkojn ankaŭ pri la medioj, kaj aliflanke fondi kaj instigi specialan katolikan gazetaron, ekz. ekleziajn revuojn.

## Eksteraj ligiloj 
*Plena germana kaj latina tekstoj de la dokumento 

Kategorio:Katolikismo
Kategorio:Latina lingvo
Franz Berwald

eta|Franz Berwald ĉ. 1860.
**Franz Adolf BERWALD** (* 23-an de julio 1796 en Stokholmo; † 3-an de aprilo 1868 samloke) estis sveda komponisto kaj violonisto.

## Verkoj 
### Simfonioj 
* simfonio A-maĵora (fragmento) (1820)
* simfonio n-o 1 g-minora *Sinfonie sérieuse* (1842)
* simfonio n-o D-maĵora *Sinfonie capricieuse* (1842)
* simfonio n-o 3 C-maĵora *Sinfonie singulière* (1845)
* simfonio n-o 4 Eb-maĵora *Sinfonie naïve* (1845)

### Konĉertoj 
* temo kaj variacioj Bb-maĵora por violono kaj orkestro (1816)
* konĉerto E-maĵora por 2 violonoj kaj orkestro (1817)
* violonkonĉerto cis#-minora (1820)
* konĉertaĵo F-maĵora por fagoto kaj orkestro (1827)
* pianokonĉerto D-maĵora (1855)

### Pluaj orkestrojverkoj 
* *Slaget vid Leipzig* (*La batalo apud lepsiko*) (1828)
* *elfoludo* (1841)
* fugo Eb-maĵora (1841)
* *seriozaj kaj serenaj kapricoj* (1842)
* *memoroj pri la norvegaj alpoj* (1842)
* *Bayaderen-Festo* (1842)
* *vetkurado* (1842)
* *Stor polonaise* (*Granda polonezo*) (1843)

### Ĉambromuziko 
* dueto por violono kaj piano D-maĵora (1857–60)
* dueto por violonĉelo (aŭ violono) kaj pianoj Bb-maĵora (1858)
* dueto konĉerteca por 2 violonoj A-maĵora (1816)
* pianoterceto C-maĵora (1845)
* pianoterceto n-o 1 Eb-maĵora (1849)
* pianoterceto n-o 2 f-minora (1851)
* pianoterceto n-o 3 d-minora (1851)
* pianoterceto n-o 4 C-maĵora (1853)
* arĉkvarteto n-o 1 g-minora (1818)
* arĉkvarteto n-o 2 a-minora (1849)
* arĉkvarteto n-o 3 Eb-maĵora (1849)
* kvarteto Eb-maĵora por piano, klarneto, korno kaj fagoto (1819)
* pianokvinteto n-o 1 c-minora (1853)
* pianokvinteto n-o 2 A-maĵora (1850–57)
* septeto Bb-maĵora por klarneto, korno, fagoto, violono, vjolo, violonĉelo kaj kontrabaso (1828)
* kelkaj pianaĵoj

### Voĉkantaj verkoj 
* *Kantat i anledning av högtidligheterna* (1821)
* *Kantat författad i anledning av HKH Kronprinsessans ankomst till Sverige och höga förmälning* (1823)
* *Gustaf Adolph den stores seger och död vid Lützen* (1845)
* *Nordiska fantasibilder* (1846)
* *Gustaf Wasas färd till Dalarna* (1849)
* *Apoteos* (1864)
* pluaj ĥoraĵoj kaj pluraj kantoj

### Dramaj verkoj 
* *Leonida*. opero (1829, malaperinta)
* *Jag går i kloster*. opereto (1843; UA 1843)
* *Modehandlerskan*. opereto (1843; UA 1845)
* *Kampara gefianĉiĝofesto en Svedio*. kantato (1847)
* *Stelo de Soria*. opero (1841/48)
* *Drottningen av Golconda* (*la reĝino de Golconda*). opero (1864)

### Verkoj por blovorkestro 
* *revua marŝo*

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Romantikaj komponistoj
Kategorio:Svedaj operkomponistoj
Kategorio:Svedaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Svedaj klasikaj violonistoj
Kategorio:Svedaj kirurgoj
Kategorio:Germandevenaj svedoj
Langrickenbach

## Pri la komunumo 
**Langrickenbach** estas komunumo en la distrikto Kreuzlingen de Kantono Turgovio, Svislando. Ĝi havis 1099 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Langrickenbach situas sur la montoĉeno Seerücken en supera Turgovio. Al Langrickenbach apartenas krom la vilaĝo kaj municipo Langrickenbach mem la municipoj kaj setlejoj Belzstadel, Dünnershaus, Herrenhof, Schönenbaumgarten, Unter-Greut kaj Zuben.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 10,85 km², de kiuj 16,1% estas kovritaj de arbaro, 73,8% servas por agrikulturo kaj 9,4% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Langrickenbach limas en nordo al Münsterlingen TG, en oriento al Altnau, en sudoriento al Güttingen, en sudsudoriento al Sommeri, en sudo al Erlen, en okcidento al Birwinken, kaj en nordokcidento al Lengwil.

## Trafiko 
Langrickenbach situas ĉe la vojkruciĝo de la stratoj de Sulgen al Altnau kaj de Konstanco al Amriswil. La konekton de Langrickenbach al la publika trafikreto certigas la poŝtaŭtolinio de Münsterlingen al Amriswil.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Langrickenbach datiĝas el la jaro 889 kiel *Rihchinbahc*.

La aktuala komunumo Langrickenbach estiĝis per la kunigo de la tiamaj komunumoj kaj municipoj Langrickenbach kun Belzstadel, Dünnershaus, Herrenhof, Schönenbaumgarten, Unter-Greut kaj Zuben.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Langrickenbach
* Langrickenbach en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:2013-09-23-Orientsvislando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 215.JPG|Langrickenbach
Dosiero:Herrenhof2.jpg|Herrenhof
Dosiero:2013-09-23-Orientsvislando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 210.JPG|Belzstadel
Dosiero:2013-09-23-Orientsvislando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 222.JPG|Reformita preĝejo de Langrickenbach
Dosiero:2013-09-23-Orientsvislando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 229.JPG|La preĝejo de interne
Tristan (mitologio)

**Tristan**, Tristano (aŭ Tristram, Tristran ktp.), estas unu el la du ĉefroluloj de la legendo de Tristan kaj Iseult (aŭ Isolde, Yseult, ktp.). Li kaj Iseult havis tragikan am-aferon post kiam pro hazarda trinko de am-pocio ili enamiĝis.

## Vidu ankaŭ 
* Iseult
* Tristan kaj Iseult
* Tristano kaj Izoldo
* Tristan & Isolde (filmo)

Kategorio:Kelta mitologio
Čazma

eta|dekstra|300ra|Čazma troviĝas en la plej malhela parto

**Čazma,** hungare **Csázma** (ĉAzma) estas urbo en Kroatio. Ankoraŭ 35 komunumoj apartenas al la municipo.

## Bazaj informoj 
* Loĝantaro en la municipo: 8&nbsp;890
* Loĝantaro en la urbo: 2&nbsp;870
* Poŝtkodo: 43 240
* Telefonprefikso: 43
* Aŭtokodo: BJ

## Situo 
Čazma situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Bjelovar troviĝas 27 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la loko devenis el 1232, tiutempe jam estanta departementejo. Abatejo kaj aliaj religiaj konstruaĵoj funkciis ĝis la turka erao en 1552. La urbeto senhomiĝis. Inter 1610-1871 la komunumo apartenis al limgarda zono. En 1910 loĝis tie 1&nbsp;282 da homoj, (1&nbsp;188 kroatoj. Ĝis Traktato de Trianon Čazma apartenis al Habsburga Imperio, al Hungara reĝlando, al Belovár-Kőrös, kie distriktejo estis, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio, fine ekde 1991 al Kroatio.

## Famulo 
* latinlingva poeto politikisto kaj episkopo Janus Pannonius (origine Csezmicei János) tie naskiĝis en 1434

Kategorio:Urboj de Kroatio
Chip kaj Dale

**Ĉip kaj Dejl**, angle ''Chip 'n Dale* estas duopo de animeaj sciuroj kreitaj de Walt Disney Company. Iliaj nomoj estas kalemburo bazita sur la nomo "Chippendale" (vidu Thomas Chippendale).

Iliaj nomoj estas prenitaj laŭ teraj tamiasoj (*Tamias sibiricus'').

Kategorio:Fikciaj ronĝuloj
Kategorio:Fikciaj paroj
Kategorio:Disney-figuroj
Kutina

eta|dekstra|300px|Kutina troviĝas en la plej malhela parto
**Kutina,** (ankaŭ hungare) estas urbo en Kroatio. Ankoraŭ 22 komunumoj apartenas al la municipo.

## Bazaj informoj 
* Areo: km²
* Supermara alteco: 98-149 m
* Loĝantaro en la municipo: 24&nbsp;590, en la urbo: 14&nbsp;810
* Poŝtkodo: 44 320
* Telefonprefikso: 44
* Aŭtokodo: KT

## Situo 
La urbo situas sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Beogrado-Zagrebo. La lasta troviĝas 70 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la loko devenis dum regado de Béla la 4-a. Post la mezepoko la urbo situis en fronto de Osmana Imperio kaj Habsburga Imperio. En 1789 lernejo ekfunkciis. Ĝis Traktato de Trianon Kutina apartenis al Habsburga Imperio, al Hungara reĝlando, al Belovár-Kőrös, kie distriktejo estis, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, ekde 1929 al Jugoslavio, fine ekde 1991 al Kroatio.

## Vidindaĵo 
Viziteblas muzeo en Kutina.

Kategorio:Urboj de Kroatio
Termofonto

**Termofonto** (PIV) aŭ geovarma, tervarma (akvo)fonto estas hidroterma fonto, ĉe kiu la fontanta akvo (**termoakvo**, geovarma akvo) estas pli varma (min. ) ol la ĉirkaŭa grundakvo.
[eta|maldekstra|La tria plej granda termofonto de la mondo: *[Granda Prisma Fonto* en la Nacia parko Yellowstone (diametro 91 m)]]
[eta|Natria-klorida termofonto [Baden-Baden]]
Okaze de termofonto, la akvo varmegiĝas subtere, aŭ pro vulkana aktivado aŭ pro la profundaj varmegaj teraj rokaĵoj. Dum tio, la plej varmaj fontoj de Mez-Eŭropo atingas en Bad Blumau , Bad Radkersburg , en Aachen , en Karlsbad  kaj en Wiesbaden . En vulkanaj areoj, la akvotemperaturo parte proksimiĝas al bolpunkto. La akvo plej ofte bobelas al tersurfaco, malofte kiel gejsero. Tiam kelkfoje liberiĝas sulfurgasoj.

La areo kun plej densa koncentriteco de varmegaj akvofontoj troviĝas en la Nacia Parko Yellowstone en Usonok ja nomiĝas Supra Gejsera Baseno. La 62 % de la tutaj varmegaj fontoj troviĝas tie. Ankaŭ Islando estas konata pro multaj termofontoj.
eta|Termofontoj en Usono

## Koloroj 
[eta|[Mamutaj Termofontoj en Nacia Parko Yellowstone]]

La tipa termofonto estas blanka ĉe la fonto pro precipitiĝo de mineralaj materialoj ĉirkaŭ la fonto. Ju pli fore fluas la akvo de la fonto, des pli malvarmiĝas kaj depende de la temperaturo vivas en ĝi mikroorganismoj kiel algoj kaj bakterioj (ekz. cianobakterioj aŭ *Thermus aquaticus*) aŭ arkeoj. La kolorojn, kiuj donas tiuj mikroorganismoj varias de helflava tra oranĝo al malhela verdo.

## Specifaj termofontoj 
Okaze de gejsero, la subteravamro ne povas sufiĉe rapide cirkulo kaj estiĝas akvovaporo, kiu puŝas la varmon supren kiel gejseron. Fumaroloj estas varmegaj fontoj, ĉe kiu la akvo eliĝas en formo de akvovaporo. Se la elpuŝanta akvo miksiĝas kun ŝlimo kaj argilo, oni parolas pri ŝlimpoto.

Preskaŭ ĉiuj termofontoj (sur kontinentoj) entenas dolĉan akvon, nur tri sana akvon: en Italio ĉe la Vezuvo, sur la japana insulo Hokajdo kaj sur la tajvan insulo Ludao ("Verda Insulo").

### Fontoj sur grundo de profunda maro 
[eta|Blanka fumanto de la subtera vulkano [Eifuku (Japanio)]]
En la profunda maro ekzistas longa reto de aktivaj vulkanoj en la mezoceana dorso, kie ekzistas termofontoj kun temperaturo de pli ol  (pro la akvopremo tiu ne estas gasforma). Ili estiĝas pro tio, ke marakvo penetras la terkrusto kaj varmegiĝante elfluas. Dum tio elformiĝas sur la margundo el mineraloj la t.n. nigraj kaj blankaj fumantoj, tubo- aŭ kugloformaj fumtuboj.

Malofte estiĝas subteraj termofontoj pro eksoterma kemia proceso.

## Uzebleco 
eta|
La varmegaj kaj varmaj termofontoj estas uzataj ofte por terapeutaj celoj, ĉar ili estas pli riĉaj je solvitaj mineraloj ol malvarmaj fontoj. Oni ofte konstruas kuracbanejojn je akvo de la termofonto.

La varmoenergio de la termofontoj estas uzeblaj por hejtado aŭ produktado de energio (ĉefe en Islando).

## vidu ankaŭ 
* mineralfonto
* malvarmakva gejsero
* onsen

Kategorio:Hidrologio
Kategorio:Hidrogeologio
Kategorio:Vulkanismo
Blankflugila alaŭdo

La **blankflugila alaŭdo** () estas birdospecio el la familio de alaŭdedoj. Ĝi reproduktiĝas en centra Azio, el Kaŭkazo orienten tra mezvarma suda Azio kaj Kazaĥio. Ĝi estas parte migranta, kaj la plej nordaj birdoj eme moviĝas suden vintre. Ĝi estas tre rara vaganto al okcidenta Eŭropo.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*BTO BirdFacts – Birdoj de Britio.

Kategorio:Alaŭdedoj
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Armenio
Kategorio:Birdoj de Azerbajĝano
Villoviado

**Villoviado** estas antikva municipo kiu apartenas al la municipo de Lermo, en la provinco Burgoso, en Hispanio. Ĝi situas en la distrikto de Arlanza.

Ĝia urbestro (2007-2011) estas Victor García Orozco, de la Popola Partio

## Enloĝantaro 
* En 2006, havis 32 loĝantojn.
* En 1842, havis 13 domojn kaj 40 najbarojn.
Inter la Censo de 1857 kaj la antaŭa, unuiĝas kun la municipo 09313 Revilla Cabriada; poste pro problemoj rilate al horloĝo kiu apartenis al la turo de Villoviado kaj estis portita al Revilla Cabriada rompiĝis la unuiĝo kun tiu vilaĝo kaj denove sendependiĝis. Nuntempe restas kiel *pedanio* de Lermo

## Situo 
Je 7,5 km. de la ĉefurbo de la municipo, Lermo, kaj estas inter Rabé de los Escuderos kaj Castrillo de Solarana

Wikimapia/Koordinatoj: 41°58'45"N 3°42'9"W

## Gravuloj 
* Jerónimo Merino, gerilano, konata kiel **la pastro Merino**, paroĥestro de Villoviado. Naskiĝis en Villoviado la 30an de septembro 1769 kaj forpasis estinte maljunulo en Alençon (Francio) la 12an de novembro 1844 kiam estis 75-jaraĝa, post longa historio pri bataloj kontraŭ la franca okupado en Hispanio.

Kategorio:Hispanio
Hepatologio

**Hepatologio** estas speciala temaro ene de la medicina subfako gastroenterologio, kiu traktas la fiziologion kaj malsanojn de la hepato, la gala veziko kaj la galaj kondukiloj. Ĝi ne estas memstara fako. La vorto "hepatologo" signas kuraciston unue specialiĝintan pri gastroenterologio kaj poste aparte pri la hepataj kaj ligitaj malsanoj.

Tiuj malsanoj inkluzivas
* denaskajn misformiĝojn kaj metabolajn problemojn,
* akiritajn malsanojn pro
** inflamoj kaŭze de
*** bakterioj,
*** virusoj,
*** fungoj aŭ
*** parazitoj,
** kanceroj (jen necesas kunlaboro kun kuracistoj pri onkologio),
** aŭtoimunajn malsanojn,
** malsanojn pro ĝenita galoforfluo kaŭze de galaj ŝtonoj, kaj
** damaĝojn pro deeksteraj venenoj, kiel proalkohola hepata cirozo.
Gastroenterologio

**Gastroenterologio** (malnovgreke γαστήρ, gaster, stomako; έντερον, enteron, "intestaro" kaj *λόγος*, *lógos*, "instruo, scienco") estas subfako de interna medicino. Kuracisto specialiĝinta pri tiu subfako nomatas **gastroenterologiisto** aŭ **gastroenterologo**.

La gastroenterologio ampleksas la preventon, diagnozadon kaj sen-operacian terapion de la malsanoj de la digesta sistemo, do de la ezofago, stomako kaj intestaro, kaj la organoj hepato, gala veziko kaj pankreato proksime ligitaj al tiu sistemo. Specialiĝoj ene de la subfako estas la endoskopio, la hepatologio, la proktologio, kaj la gastroenterologia onkologio.

Inter la gravaj gastroenterologiaj malsanoj estas ekzemple
* la ulceroj de stomako kaj duodeno,
* tumoroj de la digesta sistemo kiel ekzemple kojla kancero,
* malsanoj de la hepato kiel hepata cirozo kaj hepatito,
* malsanoj de la intestaro kiel la inflamaj malsanoj *morbus Crohn* kaj *colitis ulcerosa*.

Granda grupo de malsanoj estas la tiel nomataj "funkciaj perturboj", kiuj kaŭzas fortajn simptomojn, sed ne troveblas senpera materia kaŭzo por la misfunkcio.
Angiologio

[dekstra|eta|120ra|skemo de la homa [sangocirkulo]]
**Angiologio** estas subfako de interna medicino, kiu traktas la malsanojn rilatajn al la angioj.

La angiologio ampleksas la preventon, diagnozadon kaj sen-operacian terapion de la malsanoj de la arterioj, vejnoj kaj limfaj angioj.

Ekzakta difino de la limoj de tiu kompare al aliaj subfakoj de medicino ne ĉiam eblas kaj ankaŭ ne ĉiam deziratas. Malsanoj de la koraj angioj estas klara fokuso de la kardiologio, sed por angiaj malsanoj de la centra nerva sistemo kunlaboras angiologoj kaj kuracistoj pri neŭrologio kaj neŭrokirurgio. Rilate al malsanoj de la surfacaj vejnoj ekzistas kunlaborado kun kuracistoj pri dermatologio kaj flebologio. La angiokirurgio estas subfako de kirurgio kaj ne apartenas al la angiologio. Pro tio, ke angioj ĉiam plej proksime rilatas al organoj, por kiuj ili prizorgas la al- kaj fortransporton de sango, ankaŭ ekzistas kunlaborado kun pliaj medicinaj subfakoj, kiuj fokusiĝas pri tiuj organoj.

## Historio 
La angiologio establiĝis kiel medicina subfako unue en Germanio, kie la profesoro *Max Ratschow* (prononco *Maks Raĉo*, 1904 - 1963) inter la jaroj 1954 kaj 1963 en Darmstadt fondis la tutmonde unuan apartan klinikon pri angiologio. La subfako sekve estas la plej juna branĉo de interna medicino.
Nefrologio

**Nefrologio** aŭ **renscienco** (malnovgreke νέφρος, *nefros*, "reno" kaj *λόγος*, *lógos*, "instruo, scienco") estas subfako de interna medicino. Kuracisto specialiĝinta pri tiu subfako nomatas **nefrologo/nefrologiisto** aŭ **renkuracisto**.

La nefrologio ampleksas la preventon, diagnozadon kaj sen-operacian terapion de la malsanoj de la renoj. Krome tro alta sangopremo, perturboj de la korpa metabolismo pri akvo kaj elektrolitoj, de acidoj kaj alkaloj konsideriĝas parto de la subfako. Esenca celo de la nefrologia terapio estas la stabiligo de la rena funkcio, por laŭeble eviti aŭ almenaŭ prokrastigi la neceson de kontinua eksterkorpa aparata anstataŭigo de tiu funkcio (per sanga aŭ peritonea dializo).

Tipaj medicinaj problemoj en la kazo de malstabila rena funkcio estas rena anemio, alta sangopremo, rena osteomalacio kaj la neceso de dozoadapto (ĝenerale dozoredukto) por ĉiuj medikamentoj, kiuj estas elkorpigitaj per la renoj.

Se la renoj nemalhelpeble havas nesufiĉan funkciopovon, la kuracistoj kaj flegistoj pri nefrologio realigas sanga aŭ peritonea dializo aŭ preparas operacian transplanton de reno. Same parto de la subfako estas la postoperacia prizorgo de la paciento.
Endokrinologio

[eta|Listo de [Hormono|hormonoj trovitaj en la endokrinaj glandoj de la gastrointestina vojo]]
**Endokrinologio** (greke *ἔνδον* *endon* „ene“, *κρίνειν* *krinein* "sekrecii" kaj *λόγος*, *lógos*, "instruo, scienco"), **endokrinscienco** (en sia fazo kiel vivoscienca branĉo), aŭ **endokrinmedicino** (en sia aplikita fazo), ankaŭ **hormonscienco**, estas la studo de la endokrina sistemo kaj hormonoj.

La endokrinologio ampleksas la preventon, diagnozadon kaj sen-operacian terapion de la malsanoj de la *endokrinaj glandoj*. "Endokrinaj glandoj" estas tiuj, kiuj sekrecias sian produktaĵon rekte en la sangon, kontraste al la "eksokrinaj glandoj" (ekzemple por salivo, ŝvito aŭ haŭta graso), kiuj transportas sian produktaĵon al la korpoekstero.

La medicina endokrinologio estas subfako de interna medicino, krome ekzistas endokrinologia kirurgio, kiu konsideratas subfako de kirurgio.

La endokrinologio interalie traktas la sekvajn malsanojn (kiuj fake nomatas *endokrinopatioj*):
* panhipopituitarismo
* malsanoj de la tireoido
* diabeto (latine *diabetes mellitus*)
* *diabetes insipidus* = malsano de la korpa akvoreguligo
* *Conn*-sindromo = troa produktaĵo de aldosterono
* *Cushing*-sindromo = troa produktaĵo de kortizolo
* *Addison*-malsano = manko de hormonoj de la surrena glando
* adrenogenerila sindromo = plivirigo de la eksteraj generaj organoj ĉe virinoj
* akromegalio (malproporcie tro grandaj korpofinaĵoj, kiel fingroj, piedfingroj, nazo, mentono, oreloj) kaj gigantismo
* hipoglikemio ekzemple ĉe insulinomo (tumoro produktanta tro da insulino)
* malsanoj de la paratiroidoj
* feokromocitomoj kaj aliaj kanceroj
* troo aŭ manko de generaj hormonoj
Sierra de la Demanda

dekstra|eta|300ra|Mapo de la distriktoj de Burgoso. *Sierra de la Demanda* estas ruĝe, sudoriente.

**Sierra de la Demanda** estas komarko aŭ distrikto situanta sudoriente de la provinco Burgoso.

## Municipoj 
* Arauzo de Miel
* Arauzo de Salce
* Arauzo de Torre
* Barbadillo de Herreros
* Barbadillo del Mercado
* Barbadillo del Pez
* Cabezón de la Sierra
* Canicosa de la Sierra
* Carazo
* Cascajares de la Sierra
* Castrillo de la Reina
* Contreras
* Hacinas
* Hontoria del Pinar
* Hortigüela
* Huerta de Arriba
* Huerta de Rey
* Jaramillo de la Fuente
* Jaramillo Quemado
* Jurisdicción de Lara
* La Gallega
* La Revilla y Ahedo
* Mambrillas de Lara
* Mamolar
* Monasterio de la Sierra
* Moncalvillo
* Monterrubio de la Demanda
* Neila
* Palacios de la Sierra
* Pineda de la Sierra
* Pinilla de los Barruecos
* Pinilla de los Moros
* Quintanar de la Sierra
* Rabanera del Pinar
* Regumiel de la Sierra
* Riocavado de la Sierra
* **Salas de los Infantes**
* San Millán de Lara
* Santo Domingo de Silos
* Torrelara
* Valle de Valdelaguna
* Villaespasa
* Villanueva de Carazo
* Villoruebo
* Vilviestre del Pinar
* Vizcaínos

dekstra|eta|300ra|Campa de Revenga

Kategorio:Provinco Burgoso
Kategorio:Kastilio kaj Leono
Avellanosa de Muñó

**Avellanosa de Muñó** [abeljaNOsa demuNJO], estas la nomo de vilaĝo kaj municipo, kodo INE-032, en regiono de Arlanza, provinco Burgoso, Kastilio la Malnova, hodiaŭ regiono Kastilio kaj Leono, (Hispanio).

## Geografio 
maldekstre|eta|230px|Avellanosa - Preĝejo
Avellanosa estas la ĉefurbo de la municipo, kiu havas ankaŭ aliajn tri vilaĝojn:
* Torrecitores del Enebral
* Paúles del Agua
* Pinedillo
maldekstre|eta|230px|Torrecitores - Mezepoka turo
maldekstre|eta|230px|Paúles del Agua - Preĝejo

## Ĝeneralaĵoj 
Je 45 km. de la ĉefurbo, ĉe la valo de la rivero Arlanza. Avellanosa de Muñó estas proksime de Lermo en inter Burgoso kaj Aranda de Duero.

Municipo kun malgrandaj vilaĝoj kiuj suferis, pro la mekanizado de la kamparanaj aktivecoj, perdon de loĝantoj kaj maljunigon de la enloĝantaro en la lastaj 50 jaroj.

## Vidindaĵoj 
La vidindaj monumentoj estas: la romanika preĝejo de la jarcentoj 12-a ĝis 17-a (Avellanosa de Muñó), la mezepoka turo (Torrecitores del Enebral) kaj la gotika preĝejo (Paúles del Agua).

## Ekonomia aktiveco 
La ĉefa ekonomia aktiveco de la regiono estas la agrikulturo.

## Aliaj datumoj 
:Urbestro 2007: José Luis Santillán Saiz.
:Buĝeto 2007: 289 882,00 Eŭroj.

Kategorio:Municipoj de provinco Burgoso
Tägerwilen

**Tägerwilen** estas komunumo en la distrikto Kreuzlingen de Kantono Turgovio, Svislando. Ĝi havis 3640 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Tägerwilen situas ĉe la suda bordo de Lagorejno oriente de la urbo Konstanco, kies parto Tägermoos situas sur la tereno de la komunumo.

## Najbaraj komunumoj 
Tägerwilen limas en sudokcidento al Gottlieben, en sudo al la Lagorejno, je kies alia bordo situas la germana urbo Konstanco, en okcidento al Konstanco kaj Kreuzlingen, en sudoriento al Kemmental, en sudokcidento al Wäldi kaj en okcidento al Ermatingen.

## Trafiko 
Tägerwilen situas ĉe la trajnlinio de Ŝafhaŭzo al Kreuzlingen kaj ankaŭ havas aliron al la nacia aŭtoŝoseo N7, kiu finiĝas ĉe la komuna doganejo de Germanio kaj Svislando en Tägermoos.

## Historio 
eta|maldekstra|150ra|Kastelo Castell
La unua dokumenta mencio de Tägerwilen datiĝas el la jaro 990 kiel *Tegirwilare*. En mezepoko la Kastelo Castell en Tägerwilen estis la sidejo de la episkopoj de Konstanco. En la jaro 1499 la kastelo estis detruita de la armeoj de la Svisa Ĵurkomunumo dum la Ŝvaba Milito. En sia hodiaŭa formo ĝi estis rekonstruita en la jaro 1725.

## Tägermoos 
La komunuma parto Tägermoos estas ŝtatpolitika kuriozaĵo, ĉar temas pri svisa teritorio, kiu apartenas municipe al la urbo Konstanco sed jure al la komunumo Tägerwilen. En la ŝtakontrakto inter la Grandduklando Badenio kaj Kantono Turgovio el la jaro 1831 estis fiksita interkonsento pri la aparta statuso de Tägermoos, kiu fiksas ties samtempan apartenecon al la germana urbo Konstanco kaj al la Kantono Turgovio kaj Svislando. Tiel ekzemple la urba polico ekzercas en Tägermoos la juran kontrolon sed sub la leĝo de Kantono Turgovio kaj Svislando. Same la komunumaj impostoj estas pagataj al la urbo Konstanco laŭ svisa juro dum la kantonaj kaj federaciaj impostoj estas ŝuldataj al Svislando.

## Vidu ankaŭ 
* Tägerwilen Dorf (stacidomo)
* Tägerwilen-Gottlieben (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Tägerwilen
* Germanlingva teksto pri Tägermoos en Vikifontaro
Madrigal del Monte

**Madrigal del Monte** [madriGAL delMONte] estas la nomo de vilaĝo kaj municipo, kodo INE-200, en distrikto Arlanza, provinco Burgoso, Kastilio la Malnova, hodiaŭ regiono Kastilio kaj Leono, (Hispanio). 

## Vilaĝoj 
Madrigal estas la ĉefurbo de la municipo, kiu ankaŭ havas la vilaĝeton Tornadijo.

## Ĝeneralaĵo 
Je 26km. de la ĉefurbo.

Wikimapia/Coordenadas: 42°8'44"N 3°40'32"W

Ĝi havas areon de 26,88 km² kun 198 enloĝantoj (2007).

## Demografio 
Kategorio:Municipoj de provinco Burgoso
Tägermoos

**Tägermoos** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Tägermoos (Konstanco)** estas kvartalo de la germana urbo Konstanco politike apartenanta al la svisa komunumo Tägerwilen en Kantono Turgovio en Svislando.
* **Tägermoos (Etziken)** estas setlejo de la komunumo Etziken en la distrikto Wasseramt de Kantono Soloturno en Svislando.
Sangopremo

eta|dekstra|mekanika aparato por mezuro de la arteria sangopremo, kun manometro kaj stetoskopo
 eta|elektra mezurilo de la arteria sangopremo
La **sangopremo** estas la specifa premo de sango en difinita angio. Koresponde oni en la faka medicina lingvaĵo parte uzas la pli ekzaktan vorton "angiopremo".

En diversaj partoj de la sangocirkula sistemo ekzistas malsamaj premoj. Se oni uzas la vorton sangopremo sen aldonaĵo, ĝenerale celatas la sangopremo de la grandaj arterioj proksime al la koro – ĝi plej ofte mezuriĝas laŭ la braka arterio ĉe la humero. Krome ankaŭ la centra vejna sangopremo estas de aparta medicina intereso.

## Historio de mezurado de la sangopremo 
La komencon de la moderna kardiologio, la subfako de interna medicino pri la koro kaj la sangocirkula sistemo, oni plej bone povas datigi en la jaro 1638, kiam la angla kuracisto William Harvey publikigis sian malkovron de la sangocirkula sistemo.

Dum la jaro 1733 la angla pastro kaj sciencisto Stephen Hales unuafoje "sange", do per operacieto, povis mezuri la sangopremon, enmetante metalan tubeton en la kolan arterion de ĉevalo kaj ligante la tubeton al vitra cilindro.
Dum la 19-a jarcento evoluis pluraj aparatoj por sen-operacia mezuro de la sangopremo, el kiu la plej praktika konsideriĝis tiu de la itala kuracisto *Scipione Riva-Rocci* el la jaro 1896 per balona rubando aplikebla al la brako de homo. La anglo *Harvey Williams Cushing* plibonigis la teknikon kaj la rusa armea kuracisto Nikolaj Korotkov dum 1905 modifis ĝin. Nuntempe nur malofte oni mezuras la sangopremon laŭ la metodo de Riva-Rocci, plej ofte laŭ tiu de Korotkov. Erare tamen en multaj landoj oni daŭre indikas la ("korotkove") mezuritan sangopremon per la mallongigo "RR" por Riva-Rocci.

Kontraste al la nunaj natursciencaj kutimoj ankoraŭ nuntempe ne mezuriĝas la absoluta premo, sed la relativa pli alta premo de la sango kompare al la atmosfero, kaj ne uziĝas la unuo Paskalo en la Internacia Sistemo de Unuoj kutima por premoj, sed la tradicia unuo *mm Hg* (milimetroj da hidrarga kolono).
.
La arteria premo konvencie menciiĝas kiel paro de nombroj: la unua estas la "sistola premo", la maksimuma premo tuj post kontrakto de la koro, la dua la "diastola premo", la minimuma premo dum la fazo de senstreĉiĝo de la kora muskolo.

## Normala, tro alta kaj tro malalta sangopremo 
En fazo de ripozo la normala "sistola" arteria premo de plenkreska sana homo estas inter 13,3 kaj 17,4 kPa (100 kaj 130 mmHg) kaj "diastola" premo inter 8,0 kaj 11,3 kPa (60 kaj 85 mmHg).
Se la arteria premo estas pli alta ol 140 je 90 mmHg, rekomendatas kontroligi ĉe kuracisto, ĉu ĝi ne tro altas: tamen ĉiam rekomendindas plurfoje kontroligi la sangopremon, ĉar kaj la "sistola" kaj la "diastola" premo plialtiĝas en kazo de streso, kaj la nura mezurado de sangopremo povas esti streso por paciento, do povas kaŭzi nenormale altan mezurorezulton, aparte se la paciento zorgiĝas pri sia sanstato.

Pri malsanaj statoj de konstante tro alta aŭ tro malalta sangopremo bonvolu rigardi la artikolojn pri
* hipertensio (tro alta sangopremo) kaj
* hipotensio (tro malalta sangopremo).
TER (trajno)

**TER** estas la kutima mallongigo por **Transport express régional** (aŭ **Transports express régionaux**) (france por regiona rapidtrajno) en Francio.

Estas reto de trajnoj por pasaĝeroj en la jenaj regionoj:

Sen kostoj por la infrastrukturo.

TER estas filia entrepreno de la ŝtata franca trajnokompanio Société nationale des chemins de fer français (SNCF); tio signifas *Nacia societo de la francaj fervojoj*.

## Bildgalerio 

Ter en gare de Roanne.jpg|Moderna TER en la stacidomo de 
TER Hazebrouck.jpg|TER en la stacidomo de 
Gare de Marseille-Saint-Charles - Z 23500 - 02.jpg|TER en la stacidomo de Marsejlo

## Vidu ankaŭ 
* Société nationale des chemins de fer français
* Intercités
* Nomad
* TGV
* RER de Francilio
* Transilien
* Fervojaj linioj en Francio
* Ĉeurba fervojo
* Chemins de fer de la Corse

## Eksteraj ligiloj 
dekstra|300ra
* 
* Oficiala retejo  **TER**: 
** Aŭvernjo-Rodano-Alpoj (auvergne-rhone-alpes) + Mapo
** Burgonjo-Franĉkonteo (bourgogne-franche-comte) + Mapo
** Bretonio (bretagne) + Mapo
** Centro-Valo de Luaro (centre-val-de-loire) + Mapo
** Grand Est (grand-est) + Mapo
** Hauts-de-France (hauts-de-france) + Mapo
** Normandio (normandie) + Mapo
** Nova Akvitanio (nouvelle-aquitaine) + Mapo
** Okcitanio (occitanie) + Mapo
** Luarlandoj (pays-de-la-loire) + Mapo
** Provenco-Alpoj-Bordo Lazura (sud-provence-alpes-cote-d-azur) + Mapo

* Francilio (Île-de-France, departementoj 75, 77, 78, 91, 92, 93, 94, 95) → 
* Korsiko (Corse, 2A Corse-du-Sud + 2B Haute-Corse) → 

Kategorio:SNCF
Kategorio:Fervojo en Francio
Kategorio:Publika transporto en Francio
Kategorio:Trajnoj