Hermann Sudermann

**Hermann SUDERMANN** (n. la 30-an de septembro 1857 en Matzicken (Macikai), distrikto Heydekrug, Orienta Prusio ; m. la 21-an de novembro 1928 en Berlino) estis germana verkisto kaj dramisto. 

## Verkado 
Sudermann jam famiĝis kiel rakontisto antaŭ sia sukceso kiel dramisto. En siaj kolektitaj rakontoj *Im Zwielicht* (1886) li modelis sin laŭ Guy de Maupassant. Kun sia unua romano *Frau Sorge* (1887), formadromano kun elementoj de socia romano, nomita laŭ motivo el *Faŭsto* *parto 2*, li ŝajne sekvis la skolon de Friedrich Spielhagen. En sia romano *Der Katzensteg* (1890) oni rimarkis enscenigitajn pozojn kaj mitan troigon, kaj oni faris ligojn al pentraĵoj kiel *Tritono kaj Nereido* de Arnold Böcklin. Sed, laŭ la literatura fakulo Peter Sprengel, ĉi tio estas pli ol nur stila konvencio; prefere, ĝi estas protesto kontraŭ klerike mallarĝmensa kristanismo. La rakontanto Sudermann penis ambivalencan efikon ĝis la 20-a jarcento. Unuflanke, oni suspektis lin pri trivialeco; aliflanke, lia rakonto estis plena de suspenso kaj havis certan senton por efiko. Dum la nuntempaj referencoj kaj liberala engaĝiĝo de Sudermann metas lin proksime al literatura modernismo, lia reflektema sed neŝancelebla aliro al tradiciaj literaturaj modeloj, kliŝoj kaj artefaktoj pliigas la patoson de emocio, kiun li intencas transdoni al legantoj. 

La dramo *"Honoro"* de Sudermann estis sensacia sukceso ĉe la Lessing-Teatro en Berlino en 1889. En ĝi, Sudermann kontrastis la koncepton de honoro de la riĉuloj kun tiu de la malriĉuloj kaj prezentis la malsamajn vivkondiĉojn de la berlina burĝaro kaj la proletaro per la kontrasto inter la antaŭaj kaj malantaŭaj domoj. La teatraĵo, regule prezentita de la nove fondita *Freie Volksbühne*, establis la reputacion de Sudermann kiel la plej grava naturalista dramisto kune kun Gerhart Hauptmann.

La premiero de lia dramo *Sodoms Ende* (La Fino de Sodomo, 1891) estis malpermesita de la berlina policestro Bernhard von Richthofen. Nur post kiam la teatra reĝisoro Oscar Blumenthal intervenis ĉe la prusa ministro pri internaj aferoj Ernst Ludwig Herrfurth, kaj post negravaj tranĉoj, la prezentado estis permesita. Tamen, imperiestro Vilhelmo la 2-a ofendiĝis pri la dramo, metis Herrfurth sub premon, kaj en 1892, proteste, nuligis sian loĝion ĉe la Wallner-teatro kiam la teatraĵo estis prezentota tie. La teatraĵo estis malpermesita en Kaselo kaj Munkeno, kaj okazis publikaj protestoj de kristanaj konservativuloj tra la lando. 

La plej sukcesa teatraĵo de Sudermann estis *"Heimat"* (1893), rakonto pri juna virino, kiu malobeas la edziĝajn planojn de sia patro kaj revenas al sia patrujo kiel fama operkantistino. La teatraĵo estis populara ne malpleje en Anglio kaj Usono, kie Sarah Bernhardt kaj Eleonora Duse famiĝis per la ĉefroloj. Samtempaj kritikistoj kiel Maximilian Harden, Franz Mehring kaj Alfred Kerr tamen akuzis Sudermann pri preferado de konvenciaj solvoj por la celo de sceneja efiko. Sudermann alfrontis siajn kritikistojn en 1902 *(La Brutaligo de Teatra Kritiko)* kaj, en siaj teatraĵoj, aliĝis al la moralaj idealoj, kiuj difinis naturalismon ĉirkaŭ 1890. En sia patrujo, li havis resonan sukceson, precipe ĉe la Urba Teatro de Elbing, kun sia dramo *Das Glück im Winkel*, verŝajne ne malpleje kontraŭ la fono de la prezentado reĝisorita tie de Paul Albert Glaeser-Wilken en oktobro 1910, kiu estis orientita al la Breslau-a teatra praktiko dediĉita al naturalismo.

Kiel verkisto, Suderman skribas facile kaj amuze, sed en siaj romanoj kaj rakontoj, apud veremaj kaj kortuŝaj paĝoj, estas multe da inventita kaj nekredebla. Kelkaj el liaj verkoj (ekzemple, "Frau Sorge") portas la premsignon de patologia nervozeco kaj ia naiva fatalismo. Li ne sentas, ne pensas kiel realisto - li kaptas nur la realecon kaj, ĉefe, nur ĝiajn akre elstarantajn, kriantajn flankojn.

Kiel dramisto, Suderman estas pli aŭdaca; li ŝajne provas liberiĝi de la tradicia mondkoncepto kaj nunaj taksoj, sed ankaŭ ĉi tie li faras koncedojn al rutino, sekvas la batitan vojon kaj ne diras ion novan, sed nur igas homojn miri pri lia literatura talento kaj fleksebla spriteco. Eble ĉi tiu hezito inter la malnova kaj la nova, inter kondamno de mortantaj ideoj kaj la nekapablo tute liberiĝi de ili, estas la kialo de tiu pesimismo kaj tiu senespera malĝojo, kiuj presas la plej multajn el la verkoj de Suderman.

Dum la sukceso de lia dramo malkreskis, Sudermann pli kaj pli dediĉis sin al prozaj verkoj, kiuj sekvis la tradiciojn de Poezia Realismo kaj ŝajnis pli proksime ligitaj al lia patrujo (*Litovaj Rakontoj*, 1917).

## "Vojaĝo al Tilsit" 
Specialan mencion meritas la kolekto de noveloj kaj noveloj "Litovaj Rakontoj" (*Litauische Novellen*, 1917). La novelo "Vojaĝo al Tilsit" (*Die Reise nach Tilsit*), publikigita en ĉi tiu kolekto, estas unu el la plej bonaj prozaĵoj de la verkisto; rilate al la profundo de psikologio kaj la majstreco de priskribo de la internaj sentoj kaj spertoj de la roluloj, kelkaj kritikistoj komparis ĝin kun la granda romano de F. M. Dostojevskij " Krimo kaj puno ".

La novelo unue estis adaptita por la ekrano en 1927 de la germana reĝisoro Friedrich Wilhelm Murnau sub la titolo " Sunleviĝo ". Ĉi tiu filmo gajnis tri Oskarojn ĉe la unua premioceremonio: 1) Plej Bona Filmo (premio pro elstara arta merito, kun la plena nomumo estanta "unika kaj tre arta filmo" (ne plu estis tiaj nomumoj, do "Sunleviĝo" restis la unua kaj sola filmo kiu gajnis la premion por Plej Bona Filmo en ĉi tiu kategorio); 2) Plej Bona Aktorino (Janet Gaynor); 3) Plej Bona Kinoarto.

Sekvis filmadapto sub la originala titolo " Vojaĝo al Tilsit " en 1939, reĝisorita de Veit Harlan. Parto de la filmado okazis rekte en Tilsit, kio faras la filmon unika materia atesto, historia fonto de gravaj informoj pri la arkitekturo kaj vivo de la malnova urbo.

En 1969, la tria filmadapto de la verko okazis, ĉi-foje kiel televida filmo, ĉe la germana publika televidkanalo ZDF, denove sub la originala titolo "Vojaĝo al Tilsit". Reĝisoris Günter Grawert.

En 1980, la novelon filmis la kvaran fojon la litova reĝisoro Arūnas Žebrūnas. La filmo nomiĝas " Vojaĝo al Paradizo ". Interese, Tilsit tute ne estas menciita.

## Verkaro 
* **Romano**
** *La Griza Virino* (*Frau Sorge*, 1887)
** *La Silenta Muelejo* (*Die Geschichte der stillen Mühle*, 1888), romano en la libro titolita *Geschwister*
** *Deziro* (*Der Wunsch*, 1888), romano en la libro titolita *Geschwister*
** *La Vojo de la Katoj* (*Der Katzensteg*, 1890)
** *La Kanto de Kantoj* (*Das Hohe Lied*, 1908)
** *La Freneza Profesoro* (*Der tolle Professor*, 1926)
* **Rakonto**
** *Ĉe Krepusko* (*Im Zwielicht*, 1886)
** *La Lilio de Hindio* (*Die indische Lilie*, 1911), libro kun 7 rakontoj: *La Lilio de Hindio* (*Die indische Lilie*), *La Celo* (*Der Lebensplan*), *La Kanto de Morto* (*Das Sterbelied*), *La Viktimo* (*Die leidenede Dritte*), *Aŭtuno* (*Herbst*) kaj *The Merry Lebensplan* (Föhl Lebensplan), La Viktimo (Die leidenede Dritte), La Aŭtuno (*Herbst*) kaj *La Merry Lebensplan*.
* **Teatro**
** *Honoro* (*Die Ehre*, dramo, 1889)
** *La Fino de Sodomo* (*Sodoms Ende*, dramo, 1890)
** *Magda* aŭ *Patrujo* (*Heimat*, dramo, 1893)
** *Batalo de la Papilioj* (*Die Schmetterlingsschlacht*, komedio, 1894)
** *Feliĉo en Kurbo* (*Das Glück im Winkel*, 1895)
** *Morituri*, tri unuaktaj teatraĵoj: *Teja*, *Fritzchen* kaj *The Eternal Masculine* (*Morituri*, 1896)
** *Fajro de Sankta Johano* (*Johannisfeuer*, 1900)
** *Vivu vivo* (*Es lebe das Leben*, dramo, 1902)
** *Johano* (tragedio, 1898)

## En Esperanto apris 
* BA17: Ricardo Felipe Albert Reyna, *"Mava" traduko de fremda kuko*, pri *La Ekskurso al Tilsit* de Hermann Sudermann (trad. Reinhard Haupenthal, 2012).

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj dramistoj
Kategorio:Menonitoj