open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arlingtona nacia tombejo

eta|dekstra|Arlingtona Amfiteatro, poŝtmarko de 1922.
La **Arlingtona nacia tombejo** estas fama tombejo en Virginio (Usono), en departemento Arlington, apud riverbordo de Potomako, kaj Vaŝingtono, federacia ĉefurbo. Ĝi estas pli ol 200-hektara, ĉ. duonronda areo kun centra konstruaĵo de nobeldomo (kurio) de George Washington Parke Custis, adoptita filo de George Washington kaj konstruita sur ties bieno en 1802. La konstruaĵo estis verkita onidire laŭ ekzemplo de la atena Thesein. Ties ok karakterizaj blankaj kolonoj de la vestiblo estas videblaj eĉ de trans la rivero. La kurio nuntempe funkcias kiel memordomo de Robert E. Lee sub nomo Arlington House.

Post kiam Lee – kiu edzinigis en tiu domo Mary Randolph Custis-on en 1831 – forlasis Arlington (22-an de aprilo de 1861), por transpreni la ĉefkomandejon de la Konfederaciaj taĉmentoj dum la usona interna milito, la nordanoj okupis la bienon kaj establis en la konstruaĵo ĉefkomandejon, sur la bieno armean bivakon. Arlington iĝis soldata tombejo en 1864 je ordeno de la milita ministro. Post plurjara proceso, la ĝenerala heredanto de la bieno, George Washington Custis Lee atingis, ke la Supera Kortumo juĝis la registaron malobservanto de la posedrajto. Li finfine vendis sian posedrajton en 1883 al Usono kontraŭ 150 000 dolaroj.

Oni entombigis tie unuafoje la 13-an de majo 1864 konfederacian militkaptiton, kiu mortis en loka hospitalo.

Post tiam oni entombigis multajn heroajn mortintojn de Usono, oni reentombigis kelkajn oficirojn de la sendependiga milito (ekz. la hungaran Sándor Asbóth-on. Oni entombigis tie multajn armeajn gvidantojn kaj kelkajn elstarajn civitanojn kiel generalon John J. Pershing, admiralon Richard E. Byrd, generalojn William Howard Taft, Robert E. Peary, Jonathan Wainwright kaj George C. Marshall, majorojn Robert Todd Lincoln, Pierre-Charles L'Enfant; William Jennings Bryan-on, John F. Kennedy-n kaj Robert F. Kennedy-n.

La tombo de la nekonata soldato estis originale memoraĵo por la mortintoj de la unua mondmilito, sed oni rigardas ĝin ankaŭ kiel memoraĵon por la aliaj militoj. La respublika armeo konstruis proksime al tio la amfiteatron Memorial por festejoj de Memorial Day (respublika memortago) kaj oni inaŭguris la 15-an de majo 1920. Ĝi estas sen tegmenta, amfiteatrosimila konstruaĵo el blanka marmoro kaj formanta la atenan Dionis-templon aŭ la francian romepokan Orange-teatron.

La Kampo de la mortintoj (*Fields of the Dead*) entenas pli ol 163 000 unuopajn tomboŝtonojn. Ĝi formas ordigon, akceptitan en 1872 por ĉiu nacia tombejo. La milita memoraĵo de la Usona Marsoldato (Marine Corps War Memorial) portanta flagon ĉe Iwo Jima, troviĝas apud la tombejo.

## Bildaro 

Image:ArlingtonCemetery.jpg
Dosiero:Wreaths at Arlington National Cemetery.jpg|
Dosiero:Challenger Memorial.jpg|
Dosiero:Arlington.jpg|

## Sepultitoj 
* John Fitzgerald Kennedy

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.arlingtoncemetery.org
* http://www.arlingtoncemetery.net 
* http://www.arlingtoncemetery.org/funeral_information/guide.pih.html 
* http://www.nps.gov/arho
* Vidu ĉe Google Maps

Kategorio:Tombejoj
Kategorio:Usono
Kategorio:Virginio
Albert Nagy (pentristo)

**Albert NAGY ** (nadj) estis rumania hungara pentristo naskita la 5-an de oktobro 1902 en urbo Torda kaj mortinta la 24-an de februaro 1970 en Kluĵo.

## Biografio 
Albert Nagy estis en Budapeŝto disĉiplo de Gyula Rudnay. Post dek jaroj pasigitaj en Italio inter 1937 kaj 1941 li vivis en Budapeŝto. En 1941 li loksidiĝis en Koloĵvaro.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1934 • Palazzo Doria, Romo
* 1963 • Horizont Galéria, Bukareŝto
* 1968 • Művészeti Múzeum, Kluĵo • Târgu Mureș • Odorheiu Secuiesc • Miercurea Ciuc
* 1969 • Oradea
* 1975 • Korunk Galéria, Kluĵo (memorekspozicio, kat.).
* 1988 • Konstanta ekspozicio en la unitariisma episkopejo de Kluĵo el parta de heredaĵo de la artisto

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* 1932 • hungara ekspozicio en Romo
* 1947 • Nuntempa rumana belarto, Budapeŝto
* 1966 • Rumanujaj belartistoj Pekino
* 1967 • Moskvo

## Verkoj 
* ~: Rózsika édes!, Válogatott levelek és írások, Bukareŝto, 1975

## Bibliografio 
* Banner Zoltán: *Nagy Albert*, Dacia Könyvkiadó, 1974.
* Gazda J.: ~ (monogr.), Bukareŝto, 1982.
* *Fehér volt a világ*. Vivo kaj tempo de A. N., Elektis kaj enkondukis Lajos Kántor, 1997.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

## Eksteraj ligiloj 
* Pro memoria

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Maŭzoleo de Báb

[eta|200px|La maŭzoleo de Báb kaj la [Bahaaj terasĝardenoj|terasĝardenoj kun la ponto super la avenuo HaCijnut. ]]

La **Maŭzoleo de Báb** ( - "Supra Loko";  - "Bab-Turo") estas bahaa templo situanta en la Bahaa Mondcentro sur la nordaj deklivoj de Karmel en Ĥajfo, foje referita kiel la "Baha'i Domo", la "Baba's Domo" aŭ la "Ora Kupolo". La templo iĝis unu el la plej elstaraj simboloj de la grandurbo de Ĥajfo.

Ĝi entenas la fizikajn restaĵojn de la *Báb*. La loko sur Monto Karmel elektis la ''Bahá'u'lláh* mem en 1891, konstruiĝinte de *'Abdu'l-Bahá* multajn jarojn poste. La superstrukturon kompletigis *Shoghi Effendi Rabbání* en la 1950-aj jaroj.

Unue, la restaĵoj de la sanktulo enkuŝigiĝis la 21-an de marto 1909 en malgranda konstruaĵo kiu servis kiel Maŭzoleo. La templo, kiu hodiaŭ estas tiel fama, konstruiĝis super la maŭzoleo inter 1949 kaj 1953.

La plejmulto de la ŝtonoj por la maŭzoleo estis ĉizitaj en Italio kaj poste transportiĝis al Israelo. La kanadana bahaano arĥitekto, William Sutherland Maxwell, kiu apartenis al la arĥitektur-skolo *Beaux-Arts*, estis la bopatro de *Shoghi Effendi*. Kelkaj struktur-inĝenieraj aspektoj de la kupolo kreiĝis de profesoro ĉe la Teknion.

La konstruaĵo kombinas orientan kaj okcidentan konstrustilon, kaj staras en la koro de la Bahaa Mondcentro. Super ĝi, naŭ terasoj grimpas supren laŭ la monto kiu kondukas al la centro de la Karmel, kaj sub ĝi, naŭ pliaj terasoj kondukas al la kvartalo de Hajfo nomita germana kolonio.

La maŭzoleo estas unu el la plej rekoneblaj landmarkoj de Ĥajfo. La templo estas lumigita nokte, kaj fariĝis la plej rekonebla simbolo de la urbo Ĥajfo. Bahaanoj konsideras la maŭzoleon kaj ĝian ĉirkaŭan ĝardenaron "donaco al la homaro".

La interno de la konstruaĵo estas celita por preĝo kaj meditado, kaj neniuj religiaj ceremonioj estas okazigitaj tie. La vortigo de la speciala preĝo deklamita vizitante la templon pendas sur la muro de la konstruaĵo en la araba kaj la angla.

En 2008, la templo, kune kun kelkaj aliaj bahaaj ejoj en Ĥajfo kaj la Okcidenta Galileo, estis deklarita Monda Heredaĵo de Unesko.

## Vidu ankaŭ 
* Bahaa Mondcentro

## Bildaro 

Dosiero:Mount-carmel-1894.jpg|Monto Karmel en 1894
Dosiero:Mauzoleo_bab_1909.jpg|Maŭzoleo de Báb en 1909
Dosiero:Haifa-Bahai_world_center_front.jpg|Maŭzoleo de Báb nuntempe

## Eksteraj ligiloj 
* Historio kun fotoj de la konstruado de tiu maŭzoleo *(angle)*
* Los Jardines Bahai de Haifa - patrimonio cultural de la humanidad  *(hispane)''

Kategorio:Bahaismo
Kategorio:Gravaj Lokoj Bahaaj
Kategorio:Religiaj konstrua%C4%B5oj
Kategorio:Pilgrimejoj
Kategorio:Ĥajfo
Reviviĝo

[eta|La pentraĵo "Reviviĝo" (1499) de [Luca Signorelli|500ra]]
**Mirakla reviviĝo** aŭ per teologia neologismo **resurekto** estas, laŭ multaj religioj, la postmorta reveno de la animo aŭ spirito al enkorpa vivo en la sama korpo kie iu vivis. La resurekto de Jesuo laŭ Kristanismo estas klasika ekzemplo de tiu fenomeno.

Pluraj religioj kredas ke ĝenerala reviviĝo okazos je la fino de la mondo, tuj antaŭ la Lasta juĝo. Ĉe la abrahamaj religioj tiu koncepto evoluis el la biblia ideo, ke Dio tiel egaligos la maljustaĵojn, kiuj ekzistas inter la homoj.

## Vidu ankaŭ 
* Postmorto
* Reenkarniĝo
* Resurekto de Jesuo
* Resurekto (romano)
* Sanktejo à répit

Kategorio:Mirakloj
Kategorio:Postmorto
Kategorio:Religiaj kredo kaj doktrino
András Gaál

**András GAÁL** [andrAŝ gAl], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Gaál András** estis rumanuja hungara instruisto, artvivorganizinto, pentristo. Li estas la patro de kameraisto Barna Gaál.

András Gaál naskiĝis la 9-an de marto 1936 en la komunumo Ditrău, li mortis la 6-an de aŭgusto 2021.

## Kariero 
András Gaál la artstudojn faris en la Muzik- kaj Artliceo de Târgu Mureș kaj en la Arta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo. De 1959 ĝis sia pensiuliĝo li instruis desegnon kaj pentron en Miercurea Ciuc. Li estas unu el la estraranoj de la internacia Arttendaro *Amikeco* *(Barátság)* en Lăzarea – ĝiaj majstroj: Péter Abrudán, Harsia Teodor, Gábor Miklóssy. Li vivis post sia pensiuliĝo en Pannonhalma (Hungario).

## Premioj, distingoj 
* Káplár Miklós-díj (1972-1973)
* Pro Urbe Díj (1996)
* Boromisza Tibor emlékérem (1999)
* Magyar Vízfestők Társasága Díj (2000)
* Szárhegyi Alkotótáborért emlékérem (2000)
* EMKE Szolnay Sándor–díj (2000)
* Kriterion-koszorú (2001)
* Tőkés Sándor-díj (2002)
* Cívis Nemzetközi Művésztelep nívódíja (2003)
* Életmű Díj
* Hargita Megyéért Díj

## Solaj ekspozicioj 
* 1964, 1978, 1983, 1984, 1985, 1986 • Miercurea Ciuc
* 1968, 1977, 1987 • Târgu Mureș
* 1973 • Sfântu Gheorghe • Târgu Mureș
* 1973, 1976 • Odorheiu Secuiesc
* 1973 • Ditrău
* 1978 • Korunk Galéria, Kluĵo
* 1978, 1985, 1986 • Gheorgheni
* 1986 • Lăzarea
* 1988 • Braŝovo
* 1991 • Debreceno • Essen (DE)
* 1992 • Laon (FR)
* 1993 • Toyama (JP)
* 1994 • Sopron
* 1996 • Bátaszék • Budapest

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* 1972, 1973 • Hajdúböszörmény • Ekspozicio de 12 transilvaniaj belartistoj, Erdős Renée Ház, Budapest
* 1990 • Ekspozicioj de rumaniaj hungaraj belartistoj, Budapesti Történeti Múzeum, Budapest.

## Publikareaj kreaĵoj 
* Cantata profana (ceramikmozaiko, 1967, Csíkszeredai Művelődési Ház (kun Árpád Márton)
* Mozaikmuro (1974, Szárhegy [kun Árpád Márton])
* Vitralo de romia katolika preĝejo en Băile Tușnad (1985 [kun László Egri]).

## Volumoj 
* *Gaál András 70 rajza* (70 desegnaĵoj), 2006.

## Bibliografio 
* Banner Zoltán: *Gaál András*, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, 2009.

## Fonto 
* Artportal.hu 

## Eksteraj ligiloj 
* Pentraĵoj 
* Pentraĵoj 

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj instruistoj
Hron

**Hron** (, , ) estas rivero, maldekstra alfluanto de Danubo en Slovakio. Ĝi longas 289 km kaj havas la akvokolektan areon de 5465 km2 (minima trafluo: 7.6 m³/s , maxima trafluo: 1,050 m³/s).
maldekstra|250px|eta|Elfonto de rivero Hron ĉe Telgárt
Ĝi fontas en alto de 960 m, en la Malaltaj Tatroj, sur sudorienta deklivo de Kráľova hoľa (Reĝ-monto) en Nacia parko Malaltaj tatroj 3 km oriente de vilaĝo Telgárt. Post tio ĝi fluas al okcidenta direkto, al Banská Bystrica, ekde tie al sudo. Ĝi trarompas super Levice la vulkanan montaron kaj atingas tiel la ebenaĵon. Ĝi alfluas la Danubon kontraŭe al hungara urbo Esztergom.
[maldekstra|250px|eta|Enbuŝo de rivero Hron en Danubo ĉe [Esztergom]]
Akvonivelaj indikiloj: Polomka, Kamenín.

## Apudriveraj komunumoj 
* Brezno
* Banská Bystrica
* Zvolen
* Žiar nad Hronom
* Levice
* Želiezovce
* Štúrovo

## Geomorfologiaj tutecoj 
Hron trafluas sinsekve tiujn geomorfologiajn tutecojn(13):
* Malaltaj Tatroj
* Spišsko-gemerský kras
* Horehronské podolie
* Veporské vrchy
* Zvolenská kotlina
* Javorie
* Pliešovská kotlina
* Kremnické vrchy
* Štiavnické vrchy
* Žiarska kotlina
* Vtáčnik
* Pohronský Inovec
* Podunajská pahorkatina

## Vidu ankaŭ 
* Listo de slovakaj riveroj


Kategorio:Karpat-basenaj riveroj
Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo
Kategorio:Riveroj en Regiono Banská Bystrica
Kategorio:Riveroj en Regiono Nitra

Kategorio:Alfluantoj de Danubo
Széchenyi-Ĉenponto

555ra|centre|eta|

La **Ĉenponto** aŭ en kompleta hodiaŭa nomo **Ĉenponto SZÉCHENYI** [seĉenji] estis la unua konstanta ponto de Budapeŝto super Danubo. Ĝia nomo venas el tio, ke ĝia vojstrukturo estas alligita al kunligitaj, pendigitaj, ankritaj ĉenoj.
eta|

## Datenoj 
Ĝi longas 380 m, la meza aperturo estas 202,6 m. La pezo de la originala fersistemo estis 2139 tunoj kaj ĝi grandiĝis post la unua trakonstruo (1913–15) al 5194 tunoj.

## Historio 
Ĝian konstruon ordonis la hungara leĝo XXXV (35) el 1836. Tre gravis por la afero la Budapeŝta Ponto-societo, fondita en 1832 de István Széchenyi.

La leĝo skribis, ke sur la onta Ĉenponto ĉiu – sendepende de sia rango – devas pago pontomonon. Tio estis la unua fendo je muro de la nobela senimposteco.

Oni komencis la konstrulaborojn en 1839 laŭ planoj de la brita inĝeniero William Tierney Clark. La konstruadon efektivigis Adam Clark, la plejparton de mono pruntis riĉaj bankistoj kiel György Sina, ROTSCHILD Salamon kaj WODIANER Sámuel. Oni metis la bazŝtonon dum festa ceremonio la 24-an de aŭgusto 1842.
eta|Linĉado de Franz Lamberg
Kiam oni volis alfiksi la lastan portan ĉenon – la 18-an de julio 1848 –, tiam ĝi pro teknikaj kialoj defalis kaj tio prokrastis la konstruadon. Sur la ponto okazis linĉado de Franz Lamberg. Dum la hungara liberecbatalo oni igis ĝin uzebla por la hungara armeo per almeto de lignotabuloj sur la fera konstru-strukturo. Kiam la aŭstroj reokupis Buda-on – la 21-an de majo 1849 –, ili sensukcese provis ĝin eksplodigi.

eta|maldekstra|Situo de la ponto
Oni transdonis la Ĉenponton al publika trafiko la 20-an de novembro 1849. Ĝin aĉetis la ŝtato en 1870. Ĝi estis parte trakonstruita inter 1913 kaj 1915, kiam oni ŝanĝis la lignopartojn de la pezoprena konstruo al ŝtalaj.

Oni nuligis en 1918 la pontomonon. Dum la Hungara Sovetrespubliko (1919) komunista mortobrigado mortpafis kaj ĵetis Danubon Sándor Hollán (pli juna) kaj Sándor Hollán (pli aĝa).

Fine de la dua mondmilito la retiriĝantaj germanaj trupoj eksplodigis la ponton nokte de la 17-a de januaro 1945. La rekonstruo komenciĝis en 1948, laŭ planoj de Pál Sávoly [ŝa:voj], kaj la pordojn de la pilieroj oni larĝigis por la aŭtobusoj. La trafiko ekis denove la 21-an de novembro 1949. Post tiam granda renovigo okazis en 1973 kaj en 2006.

Ĉe la orienta pontofino en Pest situas placo Széchenyi. Tie estas la konstruaĵo de la Hungara Scienca Akademio kun skulptaĵo pri Széchenyi. Ĉe la alia pontofino troviĝas monumento "0 km", ĉar tiu monumento estas startopunkto de la hungaraj landovojoj.
eta|

## Leona anekdoto 
Ĉe la Buda-flanko situas 2 ornamskulptaĵoj pri po unu leonoj fare de János Marschalkó.

## Eksteraj ligiloj 
* A lánchíd  (la ĉenponto) 

Kategorio:Pontoj en Budapeŝto
Kategorio:Pontoj trans Danubo
Korupto

[eta|dekstra|400px|Monda mapo pri [indico de perceptata korupto kreita de Transparency International, kiu mezuras "la gradon pri percepto de korupto inter publikaj oficialuloj kaj politikistoj"]. Altaj nombroj (verde) indikas relative malmulte da korupto, kaj kontraŭe malaltaj nombroj (ruĝe) indikas relative pli da korupto.]]
eta|Konvencio de Unuiĝintaj Nacioj kontraŭ Korupto
**Korupto** (laŭ la latina: *corrumpere*, korupti, demoralizi, senfortigi, deformi) estas misuzo de konfidenca pozicio en administracio, ekonomio aŭ politiko por gajni materialan aŭ nematerialan avantaĝon, kiu estas kontraŭleĝa.

Kroma signifo de korupto estas malmoralo.

Kontraŭ korupto luktas ne nur la ŝtatoj, sed ankaŭ neregistaraj organizaĵoj. Ofte kontraŭkorupta aktivado estas uzata en politikaj celoj, foje estigante kontraŭdiran reagon. Ekzemple en decembro 2019 la uganda prezidanto Yoweri Museveni gvidis marŝon kontraŭ korupto, kion liaj oponantoj konsideris hipokriteco.

## Vidu ankaŭ 
* Avantaĝigo
* Imposta fraŭdo
* Impostparadizo
* Lobiado
* Nepotismo
* Krima organizaĵo
* Politika korupto
* Travideblo Internacia
* Puraj manoj
* interna alarmanto

## Eksteraj ligiloj 
*
Malluma materio

**Malluma materio (Mallaŭta materio)** estas materio neobservebla per kutimaj esploristaj rimedoj, do restanta nevidebla en nia Universo, kvankam ĝia influo manifestacias gravite.
Dum la jaroj 1970, oni rimarkis, ke la tuta videbla maso de la galaksioj, steloj kaj gasoj, ne povis ĝuste klarigi sian rotacirapidecon. Tio estigis la ideon de **malluma materio**.
Dum la 1990-aj jaroj, la Kosmoteleskopo Hubble alportis grandan kvanton da novaj donitaĵoj el foraj regionoj de la observebla Universo. Tiuj novaj observoj montris, ke la *malluma materio* el nia Galaksio ne povas konsisti el nur mallumaj kaj nanaj steloj.

## Vidu ankaŭ 
* Abell 901

Kategorio:Gravito
Kategorio:Nesolvitaj problemoj en fiziko
Tekovské Lužany

**Tekovské Lužany**, hungare **Nagysalló** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en distrikto Levice. La historia slovaka nomo estis **Tekovské Šarluhy**.
eta|dekstra|400ra|Tekovské Lužany situas en la plej griza regiono
eta|dekstra|300ra|Katolika preĝejo de Tekovské Lužany
eta|dekstra|300ra|Batalmonumento de Tekovské Lužany
eta|dekstra|300ra|Panoramo al preĝejo de Tekovské Lužany
* Areo: 44 km²
* Supermara alteco: 156 m
* Loĝantaro: 2930
* Poŝtkodo: 935 41
* Aŭtokodo: LV
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
Ĝi situas je 25 km sudokcidente de Levice, parte sur ebenaĵo, parte sur deklivoj, laŭ ĉefvojo Nové Zámky-Šahy, laŭ fervojo Levice-Štúrovo. En 1965, al la vilaĝo aliĝis vilaĝoj Hulvínky kaj Tekovské Lužianky.

## Historio 
Oni mencias ĝin unuafoje en 1156 kiel *Surlou*, kiu signifas hungare serpo. En 1508 la komunumo iĝis kampurbo. La turkoj en 1561 bruldetruis la vilaĝon. Ekde 1662 la urbeto rajtis aranĝi foiron. Tie okazis grava batalo de la hungara liberecbatalo de 1848-1849. János Damjanich tie venkis la 19-an de aprilo 1849 super la aŭstroj, gvidata de marŝalo Wohlgemuth kaj defendanta la linion de rivero Nitra. En 1910 loĝis tie 2588 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 ili apartenis al Bars, al distrikto de Léva, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝoj rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj estis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 2926 da homoj (1771 slovakoj, 1035 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 1740
* baroka kolono pri Sankta Triunuo de 1755
* monumento pri la batalo de 1876
* kalvinana preĝejo de 1784, turo alkonstruiĝis en 1886
* renesanca kastelo el la 17-a jarcento, en 1927 novklasikismiĝis.

## Ĝemelkomunumo 
*  Bátaszék, Hungario

## Famulo 
Tie naskiĝis la 20-an de marto 1895 Endre Dudich (zoologo), fama esploristo de bestaro de Baradla-kaverno.

Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
Pest (apartigilo)

**Pest** havas diversajn signifojn:

***Pest** nuntempa departemento
***Budapeŝto** (mallonga kaj simpla formo de Budapeŝto)
***Peŝto** urbo (hungare *Pest*)
Mário Chaves

**Mário de Magalhães CHAVES**, kuracisto, naskiĝis en 1920. Li diplomitiĝis pri odontologio kaj medicino en Rio-de-Ĵanejro kaj frue fariĝis profesoro pri ambaŭ fakoj. Kiel stipendiulo de Fondaĵo Kellogg (*W. K. Kellogg Foundation*) li magistriĝis pri publika sano en la Universitato de Miĉigano. 

Li lanĉis pioniran kurson pri sanitara odontologio en la Universitato de San-Paŭlo, kies lernolibro fariĝis modelo por la odontologiaj fakultatoj de Sudameriko. Li plurjare agadis pri odontologio en OPS/PAHO/OAS (Tutamerika San-Organizo, , , , Vaŝingtono), kiel ties respondeculo pri sanitara odontologio en Latinameriko. Agadis plurjare pri odontologio kaj medicino en MSO (Monda San-Organizo, Ĝenevo), kie interalie li studis la dentan situacion en Afriko kaj ellaboris planon por prizorgo de denta sano en la tuta mondo. Li estis kundirektoro de ALAFO (Latinamerika Asocio de Odontologiaj Fakultatoj, ) kaj de FEPAFEM (Tutamerika Federacio de Asocioj de Medicin-Facultatoj, ). Li kundirektis la fondaĵon Kellogg, respondece pri teknika helpo al Latinameriko en ĉiuj kampoj.

Post sia emeritiĝo, Mário ankoraŭ intense laboris por la plibonigo de san-sistemoj de la tuta mondo. Tiucele li partoprenis en la Monda Konferenco okazinta en Edinburgo (1988) por restrukturi la medicinajn fakultatojn por pli bone respondi al la nunaj bezonoj kaj konceptoj, por adekvate sekvi la rekomendojn faritajn en Alma-Ata (1978) kaj por atingi iliajn celojn.

En lia longa kaj riĉa profesia kariero rezultis multaj gravaj libroj kaj artikoloj.

En Esperanto aperis lia verko

*Chaves, Mário M. (1988): Sano. Strategio por ŝanĝo. (tradukis Paulo Sérgio Viana), 1988

Kategorio:Brazilaj kuracistoj
Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Iŝi

**Iŝi** estas pronomo por ina ili proponita de Kálmán Kalocsay kaj Gaston Waringhien en tria eldono de Plena Gramatiko de Esperanto (parto 1, paĝ. 72-73, alineo 46, komentario I). Ili citis la biblian tekston Mat. 28:10-11:

*Tiam Jesuo diris al **ili** (LA VIRINOJ): Ne timu; iru, diru al miaj fratoj, ke **ili** foriru en Galileon, kaj tie **ili** min vidos. Kaj dum **ili** iris...*

Kaj la aŭtoroj demandas ĉu tiu lasta *ili* signifas "la fratoj" aŭ "la virinoj". Kaj ili proponas por klarigo:

''Tiam Jesuo diris al **iŝi**: Ne timu, iru, diru al miaj fratoj, ke **ili** foriru en Galileon, kaj tie **ili** min vidos. Kaj dum **iŝi** iris...".

La pronomo **ili** ne montras sekson.

## Vidu ankaŭ 
* Hiismo
* iĉismo
* Seksneŭtrala homa triapersona pronomo
* ri
* riismo

## Referencoj 
Kategorio:Gramatiko de Esperanto
Kategorio:Reformoj en Esperanto
Vira sekso

[eta|120ra|Bildigo de [virseksa simbolo.]]
La **vira sekso** aŭ **malina sekso** (malofte ankaŭ "maskla sekso", derivita de **masklo** = **malino**) estas en la duseksa generado la sekso, kiu kontribuas la pli malgrandajn gametojn, ĉe bestoj kaj homoj nomataj spermatozooj. Tiuj fekundigas la pli grandajn gametojn (ovolojn) de la ina sekso por koncipo de ido.

Ĉe homoj malinecon markas multaj biologaj kaj socialaj faktoroj. La biologiaj malinaj signoj de homoj estas:
* Po unu seksa kromosomo X kaj Y.
* La anatomiaj karakterizaĵoj kiel peniso, skroto kaj testikoj.
* La celkonforma kvanto de la virseksa hormono testosterono, kiu regulas la kreskon de la sekundaraj seksaj signoj (ekzemple, barbo).

Konforme kun statistike signifaj fizikaj trajtoj de viroj kaj ilia historie observita socia konduto, oni ofte asocias karakterizon "vir(ec)a" kun kuraĝo, forto kaj firmeco.

La vira sekso ofte signiĝas per la simbolo ♂, la stiligitaj lanco kaj egido de la dio Marso.

## Referenco 
## Vidu ankaŭ 
* Viro
* Virseksulo
* Maĉismo
* Ina sekso

Kategorio:Reproduktado
Kategorio:Viro
Ina sekso

[eta|120ra|Bildigo de [inseksa simbolo.]]
La **ina sekso** (malofte **femala sekso** derivata de **femalo** aŭ ankaŭ **femina sekso**) estas en la duseksa generado la sekso, kiu disponas la pli grandajn gametojn, ĉe animaloj (kaj homoj) nomataj ovoĉeloj. Tiuj koncipiĝas pere de la pli malgrandaj gametoj (spermatozooj) de la vira sekso, por ke ekestu ido.

Ĉe homoj inecon markas multaj biologaj kaj sociaj faktoroj. La biologiaj inaj signoj de homoj estas:
* La duobla seksa kromosomo X.
* La anatomiaj karakterizaĵoj kiel utero, ovario, vagino kaj laktoglandoj.
* La responda kvanto de la inaj seksaj hormonoj oestrogeno kaj progesterono.

Ĉe bestoj ekzistas diversaj meĥanismoj, kiuj determinas la sekson de individuo: La malinaj abeloj generiĝas el nekoncipitaj ovoj, la inaj el la koncipitaj. Ĉe kelkaj krokodilspecioj kaj aliaj reptilioj la sekso decidiĝas laŭ la temperaturo, per kiu la ovoj elkoviĝas. Ĉe birdoj la virseksuloj havas du egalajn seksajn kromosomojn, kaj la inaj birdoj diferencajn. La duseksa generado evoluis kelkajn fojojn sendepende.

La ina sekso ofte signiĝas per ♀, la stiligita spegulo de la diino Venuso.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Inseksulo
* Femino
* Virino
* Vira sekso

Kategorio:Reproduktado
Kategorio:Virino
Endre Kusztos

**KUSZTOS Endre** [kustoŝ] rumania hungara grafikisto. Li estis naskita en komunumo Ghindari la 25-an de septembro 1925 kaj mortinta en Târgu Mureș la 14-an de februaro 2015. Li estis la edzo de Piroska Kusztos kaj la patro de Endre Kusztos Sz.. Li mortis pro karakcidento.

## Biografio 
Endre Kusztos akiris artdiplomon en 1955 en la Belarta Altlernejo Ion Andreescu en Cluj-Napoca. Li laboras precipe per karbokreto kaj konsideras sin kiel sekvanto de István Nagy. Li estas honora civitano de urbo Sovata.

## Bibliografio 
* Szatmári László: *Kusztos Endre*. PALLAS-AKDÉMIA Könykiadó, Csíkszereda, 2000.

## Fonto 
* Artportal.hu
* Szováta.ro 

## Eksteraj ligiloj 
* Portretfilmo pri la artisto en 2015 
* Pri la akcidento 
* Nekrologo
* Video kun artisto 
* Kreaĵoj
* BMCEH

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Dej

eta|300px|Kalvinana preĝejo en Dej
**Dej** [deĵ] ( [deŝ], , en Esperanto **Deĵo**) estas urbo en Rumanio ĉe la kunfluo de la riveroj Someșul Mic kaj Someșul Mare, nordokcidente de Cluj-Napoca. Ĝi estas fervojtrafika nodo. Administre apartenas al ĝi Jichișu de Sus, Mica, Ocna Dejului, Peștera, Pintic (Dej), Șomcutu Mic.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 11 mil 451 loĝantojn (hungaroj, rumanoj, germanoj); en 1992 37 mil 745 el kiuj pli ol 80% estis rumanoj.

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1214. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de renomaj personoj de Dej

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
János Incze

**INCZE János Dés** estis hungara pentristo en Rumanujo naskiĝinta en urbo Seini la 19-an de oktobro 1905 kaj mortinta la 3-an de februaro 1999 en Dej. 
## Biografio
János Incze post kvar gimnaziaj jaroj en Satu Mare estis fiziklaboristo kaj li studis samtempe en la artlernejo. En 1934 akiris diplomon de instruisto. Meze de la trideka jardeko li loksidiĝis en Deĵo. En 1969 li faris studvojaĝon en Italujo. Oni nomas lin 'Pieter Bruegel de Transilvanio'.
### Verko
**Önarckép azaz lelátás hat évtized tetejéről*. 1982. (Aŭtobiografio).
### Bibliografio
*Jánosházy György: *Incze János*. 1977.

## Fonto
*Artportalo.hu 

### Eksteraj ligiloj 
*Terminactors.com
Incze, János
Incze, János
Incze, János
Vítězslav Hálek

**Vítězslav HÁLEK** (naskiĝis la 5-an de aprilo 1835 en Dolínek - mortis la 8-an de oktobro 1874 en Prago) estis ĉeĥa poeto.

eta|dekstra|250ra|Vítězslav HálekEn sia tempo li estis la plej alte aprezata el la ĉeĥaj poetoj; laboris kiel ĵurnalisto kaj redaktoro, literatura kaj teatra kritikisto, feletonisto, novelisto, poeto, dramverkisto.

## Verkoj 
* **Alfréd** (Alfredo, 1858)
* **Večerní písně** (Vesperaj kantoj, 1859)
* **Mejrima a Husejn** (Mejrima kaj Husejn, 1859)
* **Carevič Alexej** (Carido Aleksejo, 1860, dramo)
* **Záviš z Falkenštejna** (Záviš el Falkenŝtejn, 1861, dramo)
* **Komediant** (Komedianto, 1861, romano)
* **Muzikantská Liduška** (Muzikista Lidinjo, 1861, rakonto, filmita)
* **Král Rudolf** (Reĝo Rudolfo, 1862, dramo)
* **Král Vukašín** (Reĝo Vukaŝino, 1862, dramo)
* **Sergius Catilina** (1863, dramo)
* **Goar** (Goar, 1864)
* **Amnon a Tamar** (Amnono kaj Tamaro, 1866, dramo)
* **Černý prapor** (Nigra flago, 1867)
* **Dědicové Bílé hory** (Heredinto de Blanka monto, 1869)
* **Náš dědeček, U panských dveří, Domácí učitel** (Nia avo, Antaŭ la nobela pordo, Hejma instruisto, 1870, tri rakontoj)
* **Děvče z Tater** (Knabino el Tatra-montaro, 1871)
* **Pohádky z naší vesnice** (Fabeloj el nia vilaĝo, 1874)

## En Esperanto aperis 
* **Profetojn ne ŝtonbatu** (tr. Miloš Lukáš)
* **Profeton ne ŝtonbatu** (tr. Jiří Soltykovič, *Nova Eŭropo* 1922, 8 9)
* **Peto de kantisto** (tr. Jiří Kořínek)
* **Poeto** (tr. Emil Smetánka, *Fundamenta Krestomatio*)
* **El Vesperaj Kantoj 51** (tr. Adolf Staňura, *Esperantista*, 2 1948, p.&nbsp;15)
* **Vi ĉiuj, kiujn premas sort** (tr. J. Kořínek)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Sano. Strategio por ŝanĝo

***Sano. Strategio por ŝanĝo*** estas fakverko de Mário M. Chaves pri socia medicino eldonita de Brazila Esperanto-Ligo en 1988, kaj tradukita de Paulo Sérgio Viana el la originala portugallingva titolo *Saúde: uma estratégia de mudança*.

En tiu verko, la aŭtoro uzas ne nur sian longan kaj valoran sperton en la teknika helpo de Fondaĵo Kellogg kaj aliaj organoj, sed ankaŭ kaj precipe siajn multajn kontaktojn kaj partoprenojn en la pluraj ŝanĝoj, kiuj nun okazas en la mondo. Li helpas ĉiujn, fakuloj kaj nefakuloj, ordigi sian penson kaj metodigi sian agandon cele al socia sano.

Doktoro CHAVES permesis ne nur la senkopirajtan tradukon al Esperanto, sed ankaŭ la tradukojn pere de Esperanto al aliaj lingvoj.

Kategorio:Esperantlingva literaturo
Pekela

Dosiero:Loudspeaker.svg**Pekela** ()
(loĝantoj je la 1-a de junio 2005: 13.325) estas municipo en norda Nederlando, en la provinco Groningen. La municipo havas areon de 50,20 km².

## Historio 
Pekela portas sian nomon ek de 1599, kiam setlantoj el la okcidenta parto de Nederlando akiris terpecojn laŭlonge de la rivero Pekel. Oni bezonis la tie troviĝantan marĉon por torfelfoso.
Kiam Ludoviko Napoleon estis reĝo de Nederlando (1810), oni dividis la municipon en Oude Pekela (Malnova-Pekela) kaj Nieuwe Pekela (Nova-Pekela). En 1990 oni reunuigis ambaŭ partojn.

Ĝis en la 20-a jarcento Pekela estis konata pro la fabrikado de pajlokartono. Ĉar la laborkondiĉoj estis malbonaj, estis multe da simpatio por la komunismo. Krom tio, la Komunista partio de Nederlando (CPN) havis multajn adeptojn en la orienta parto de la provinco. Ankaŭ nuntempe estas multaj adeptoj de la socialismo, inter aliaj ĉar la senlaboreco en la regiono estas relative alta.

## Subdivido 
La municipo Pekela konsistas el la sekvaj vilaĝoj: Alteveer (parte), Boven Pekela, Bronsveen, Hoetmansmeer, Nieuwe Pekela, Oude Pekela.

## Publika transporto 
Buslinioj en la municipo Pekela:
* linio 10: Winschoten-Oude Pekela-Nieuwe Pekela-Veendam-Bareveld-Gieten-Assen
* linio 71: Veendam-Nieuwe Pekela-Alteveer
* linio 75: Winschoten-Oude Pekela-Nieuwe Pekela-Boven Pekela-Stadskanaal
La buslinioj estas ekspluatataj de la kompanio Arriva

## Naskiĝis en Pekela 
* Fre Meis gvidinto de la CPN

## Eksteraj ligiloj 
* komunuma retejo

Kategorio:Municipoj de Groningo
Seini

**Seini** [sejnj] (hungare: **Szinérváralja** [sine:rva:ralja]), estas urbo en Rumanio laŭ la rivero Someș nordokcidente de Baia Mare. En 1950 oni aligis al ĝi Viile Apei (Apahegy). Administre apartenas al ĝi krome la vilaĝo Săbișa.

## Situo 
Seini situas en la valo de Someș; sude, okcidente kaj norde ĝi limas la distrikton Satu Mare. Tra la urbo pasas la rumana nacia vojo DN1C kaj la fervoja linio inter Satu Mare kaj Baia Mare, kiu havas tie stacion.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 5 056 loĝantojn (hungaroj, rumanoj, germanoj); en 1992 7 774 el kiuj preskaŭ 80&nbsp;% estis rumanoj.

## Historio 
Ĝi estis unue menciita skribe en 1334 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Szinérváralja apartenis al Hungario (*Szatmár*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Zoltán Ábrám (n. 9-a de decembro 1963): kuracisto, universitata adjunkto, ĵurnalisto.
* József Bajnóczy (27-a de februaro 1888 – Pilismarót, 12-a de junio 1977): kolonelmajoro.
* Béla Bay, hungara skermisto, trejnisto.
* Ion Donca (n. 5-a de januaro 1938): grafikisto.
* Mária Pákey-Gyerkó (Racoș, 11-a de februaro 1930) skulptistino, pentristino
* Miklós Havas (1876-1944): ĵurnalisto, redaktoro, muzikkritikisto, dramverkisto.
* János Husovszky (Nagybánya, 8-a de oktobro 1883 – Seini, 22-a de decembro 1961) pentristo.
* János Incze Dés, pentristo.
* Zsigmond Kurovszky (1860 – Zalatna, 5-a de septembro 1913): inĝeniero pri fornoj , ĉefminejkonsilanto.
* József Lengyel (Szinérváralja, 8-a de decembro 1868 – 28-a de marto 1933): verkisto, katolika pastro.
* Sándor Reményi (Szinérváralja,13-a de majo 1901 – Oradea, 20-a de januaro 1963): ĵurnalisto, redaktoro, verkisto.
* János Sylvester (1504? – Vieno, antaŭ 6-a de majo 1552): la unua tradukinto de la Nova Testamento en la hungaran lingvon en 1541.
* Pál Szende (Nyírbátor, 7-an de februaro 1879 – Seini, 15-a de julio 1934): politikisto, ministro por financaj aferoj, ekonomika verkisto.
* Attila Tamási (Szinérváralja, ?): ĵurnalisto de Bányavidéki Új Szó, verkisto.
* Ferenc Teghze-Gerber (13-a de decembro 1872 – Budapest, 25-a de julio 1948): financa fakulo, fakverkisto.
* Károly Zágonyi, *Charles Zagonyi* (Szinérváralja, 19-a de oktobro 1822 – post 1867 en Usono: liberecbatalisto, heroo de Springfield (Greene County, Missouri).

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 

Dosiero: Seini jud Maramures.jpg|Situo en la distrikto
Dosiero: ROU_MM_Seini_CoA.png|La urba blazono
Dosiero: Primaria_Seini.jpg|La urbodomo

Kategorio:Urboj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Maramureș
Kabir Bedi

**Kabir BEDI** estas barata aktoro, kiu naskiĝis la 16-an de januaro 1946 en Lahora (nun en Pakistano). Li studis historion, li laboris kiel modelo. Li rolis en pli ol 60 barataj filmoj kaj en kelkaj usonaj.

En 1983 li rolis en la filmo Octopussi de la serio pri James Bond. Lia plej granda eŭropa sukceso estis en la rolo de Sandokan en televida serio direktita de Serglio Sollima.

## Ordeno 
60px: "Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana" (Kavaliro de la Itala Respubliko) (Romo, ), por la Prezidento de la itala Respubliko

## Vidu ankaŭ 
Il corsaro nero (filmo 1976)

## Eksteraj ligiloj 
(en) Oficiala paĝo

(en) Kabir Bedi en IMDb

## Referencoj 

Kategorio:Barataj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 16-an de januaro
Michael York

**Michael YORK**, naskiĝinta la 27-an de marto 1942 en Fulmer, Buckinghamshire, Britio, estas brita aktoro.

Lia patro estis komercisto ĉe firmao Marks & Spencer. Michael pasigis siajn lernejajn jarojn en *Hurtspierpoint College* en Sussex kaj en *Bromley Grammar School* en Kent. En adoleska aĝo li estis membro de la brita Nacia Junula Teatro en Londono, kaj li rolis en scenejoj en londona West End, en Nederlando, Francio kaj Italio. Studante anglan literaturon en la Universitato de Oksfordo, li estis membro de tiea teatra rondeto kaj fininte ĝin en 1964 li komencis profesian aktoran vojon en la skota *Dundee Repertory Theatre*.

## Filmoj
* *Murder on the Orient Express* (1974)

## Eksteraj ligiloj 
* http://michaelyork.net 
* http://french.imdb.com/name/nm0001868 
* http://www.imdb.com/name/nm0001868 

Kategorio:Britaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 27-an de marto
Ghindari

**Ghindari** [gindarj] (hungare: **Makfalva**) estas komunumo en Rumanio en la meza etapo de la rivero Târnava Mică oriente de Târgu Mureș. Administre apartenas al ĝi la vilaĝoj Abud, Ceie, Chibed, Solocma kaj Trei Sate.

## Situo 
Ghindari situas sur la dekstra bordo de Târnava Mică. Ĝin trapasas la nacia vojo DN13A inter Bălăușeri kaj Lupeni.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1821 loĝantojn (hungaroj); en 1992 1.521 el kiuj 97&nbsp;% estis hungaroj.

## Historio
Ĝia unua skriba menciaĵo datiĝas el 1507. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Makfalva apartenis al Hungario (*Maros-Torda*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj personoj
*Ilona Bernád (n. 1963): esploristino pri popolkuracado, naturkuracistino.
*Irén Csatáné Bartha: instruistino, poetino.
*Dániel Dózsa (30-a de januaro 1821 – Búzásbesenyő, 25-a de septembro 1889): verkisto, ĵurnalisto.
*Dénes Fülöp (n. 1938): instruisto, lokhistoriisto.
*Ildikó Incze (n. 3-a de decembro 1959): aktorino.
*Endre Kusztos (25-a de septembro 1925 – 14-a de februaro 2015): grafikisto.
*Dani Molnár (1854–1914): naivisma artisto, potisto, skulptisto.
*Zsuzsanna Nagy (n. 11-a de aŭgusto 1967): redaktorino, ĵurnalistino.
*László Suba (n. 15-a de novembro 1941): skulptisto.
*Áron Vass (1891–1979): naivisma skulptisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Ghindari jud Mures.png|Situo en la distrikto
Dosiero: Makfalva_6.JPG|Ghindari

Kategorio:Komunumoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Ernest Denis

**Ernest DENIS** (naskiĝis la 3-an de januaro 1849 - mortis la 5-an de januaro 1921) estis franca historiisto kaj slavisto.

Li okupiĝis pri la rusa, germana kaj precipe ĉeĥa historio kaj subtenis formiĝon de Ĉeĥoslovakio.

## Verkoj 
* **Hus kaj la militoj de husanoj**
* **Fino de la ĉeĥa memstareco**
* **Bohemio post la Blanka monto**
: („Blanka monto“ estas loko apud Prago, kie en 1620 okazis batalo inter katolikoj kaj protestantoj - la lastaj malvenkis)

Kategorio:Francaj historiistoj
Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Francaj verkistoj
Alfredo Stroessner

**Alfredo Stroessner Matiauda** (naskiĝis 3-a de novembro de 1912 en Encarnación departemento de Itapua, mortis 16-a de aŭgusto de 2006 en Braziljo) estis paragvaja militisto, kiu deĵoris kiel diktatora prezidento inter 1954 kaj 1989.

## Vivo 
Filo de germana enmigrinto kaj indiĝena patrino, li eniris la armeon 17-jara. Li partoprenis la Ĉakan militon en 1932 kontraŭ Bolivio, kie li ricevis du militajn medalojn. Poste, li plirangiĝis regule, kaj 36-jara li fariĝis generalo, la plej juna tiutempe en Latinameriko.

En 1951, li aliĝis al la Partido Colorado (*Ruĝa Partio*), unu el la tradiciaj en la lando.

En 1954 li gvidis puĉon kontraŭ la tiam prezidento Federico Chávez kaj estis nomumita nova prezidento. Li estis reelektita en 8 sinsekvaj elektoj, dum kiuj li estis la sola kandidato (1958, 1963, 1968, 1973, 1978, 1983 kaj 1988). Li estis la plej longe deĵoranta prezidento en Latinameriko post Fidel Castro.

## Regado 
Stroessner regis kun la apogo de la armeo kaj de sia partio. Lia regado estis radikale kontraŭkomunisma. Li apogis la interesojn de Usono kaj forte kontraŭis ĉiujn revoluciajn movadojn. En 1960 lia registaro rompis rilatojn kun la nova kuba gvidantaro.

Stroessner montris simpatiojn al la nazioj, kaj permesis la rifuĝon de diversaj el ili en Paragvajo, inter kiuj la doktoro Josef Mengele. Li ankaŭ permesis la rifuĝon de aliaj diktatoroj, kiel la nikaragva Anastasio Somoza Debayle.

Li ankaŭ partoprenis la *Operaco Kondoro*, la kunlaboro inter la sudamerikaj diktaturoj por kune forigi siajn oponantojn.

Dum la 80-aj jaroj, post la reveno de la najbaraj Brazilo kaj Argentino al la demokratio, plimultiĝis la postuloj por liberaligo de la reĝimo. Li oponis ĉiujn klopodojn kaj ankoraŭ estis denove fraŭde elektita en 1988, kun 88,8% de la voĉdonoj.

La opono kreskis kaj je la 3-a de februaro de 1989, la generalo Andrés Rodríguez faris ŝtatrenverson. Stroessner estis sendita al *ora ekzilo* en Brazilio, kie li forpasis en 2006.

## Kuriozaĵo 
La nomon *Puerto Stroessner* ricevis la urbo unue nomata *Puerto Flor de Lis* (kreita en 1957) kaj nun Ciudad del Este.

Kategorio:Prezidantoj de Paragvajo
Kategorio:Diktatoroj
Chimène Badi

**Chimène BADI** (naskiĝis  en Melun) estas franca kantistino.

## Biografieto 
Ŝi naskiĝis la , de Mohamed kaj Chérifat Badi. Ŝi havas fraton, Karim, kaj fratinon, Déborah. Tri jarojn post la naskiĝo, ŝiaj gepatroj decidis translokiĝi en Villeneuve-sur-Lot.

De sia juna aĝo **Chimène** volis iĝi kantistino. Post sia profesia diplomo "BEP", Chimène estis diplomita de "BAC" pri agroalimentaj sciencoj. La studojn ŝi ne ŝatis, do ŝi dediĉis sian tutan tempon al kantista fako.

Ŝi unue estis rimarkita de la publiko kaj profesia medio dum televida elsendo de muzika konkurso "Popstars" en 2002, kiun ŝi tamen ne gajnis (la celo estis formi grupon, dum Chimène riveliĝis kiel solo-kantistino).

## Diskaro 
### Albumoj 
* 2003: *Entre nous*
* 2004: ''Dis-moi que tu m'aimes*
* 2006: *Live à l'Olympia*
* 2006: *Le miroir* (+ ekstra DVD)

### Unuopaĵoj 
* 2003: *Entre nous*
* 2003: *Je vais te chercher*
* 2003: *Si j'avais su t'aimer*
* 2004: *Je ne sais pas son nom*
* 2004: *Le jour d'après*
* 2005: *Dis-moi que tu m'aimes*
* 2005: *Retomber amoureux*
* 2005: *Je viens du sud*
* 2006: *Tellement beau*

## Videografio 
* 2006: *Live à l'Olympia'' (DVD)

## Vidu ankaŭ 
* Sheryfa Luna: partoprenantino al "Popstars" en 2007

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.chimenebadi.fr(http://www.chimenebadi.fr)
* Chimene Badi - Photo gallery

Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Francio
Ilona Mitrecey

**Ilona MITRECEY** (naskiĝis la  en Fontenay-aux-Roses) estas franca kantistino. Ŝi kantis *Un monde parfait* (mondo perfekta), infana titolo kun elektronika voĉo, la . En marto 2005 ŝia muziko estis la plej vendata en Francio. La dua kanto estis: ''C'est les vacances* (Estas la ferioj) en Junio 2005.

## Diskografio 
### *Albumoj* 
* 2005 *un monde parfait* (mondo perfekta)
* 2006 *Laissez-nous respirer* (Lasu nin spiri)

### *Unuopaĵoj* 
* 2005 *Un monde parfait* (Mondo perfekta)
* 2005 *C'est les vacances* (Estas la ferioj)
* 2005 *Dans ma fusée* (En mia raketo)
* 2005 *Noël, que du bonheur* (Kristnasko, nur feliĉo)
* 2006 *Allo allo* (Ha lo, ha lo)
* 2006 *Laissez-nous respirer* (Lasu nin spiri)
* 2007 *Chiquitas*

## Videografio 
* 2005 *ilona mitrecey Le DVD des clips'' (DVD) (Muzik-videoj)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ilonamitrecey.fr  
* http://www.ilonamitrecey.com  
* http://videos.tf1.fr/video/musique/clips/0,,3205570,00.html 
* http://www.paroles.net/chansons/36325.htm  

Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Francio
Corund

**Corund** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Corund (Harghita) en distrikto Harghita
*Corund (Bogdand) en distrikto Satu Mare
Ținutul Sării

**Salregiono** (rumane: **Ținutul Sării**, , ) estas malgranda naturhistoria regiono en Rumanio ĉe la limteritorio de la sikul-seĝoj Odorheiu kaj Mureș. Sian nomon ĝi ricevis pro siaj malnovaj salminejoj. Al la regiono apartenas: urbo Sovata; komunumoj: Sărățeni, Praid, Ocna de Jos, Ocna de Sus, Atia, Corund. Ĝia loĝantaro plejgrandparte estas hungara.

## Bibliografio 
* Ilona Madar, * A Sóvidék vallásosságáról* (Pri la religieco da la Salregiono). Mentor Kiadó, Marosvásárhely, 1998.
* Ilona Madar: *A Sóvidék földművelése*, Mentor Kiadó, 2003.

## Eksteraj ligiloj 
* Esploristoj de la regiono 
* Literatura antologio
* Fraternitas.ro
* Popolnombrado 2002 
* Vortaro de loknomoj en Transilvanio, rumane, hungare kaj germane 

Kategorio:Geografio de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Kategorio:Distrikto Harghita
Challenger

*Challenger* estas angla vorto signifanta **defianto**. Tiu vorto aperas en projektoj kiuj celas iun novan, elstaran, atentokaptan temon. ĝi aperas ekz. kiel nome de 

* usona kosmoavadilo Challenger (kosmopramo)
* usona veturila tipo de Dodge, legu Challenger (aŭtomobilo)
* fama brita esplorŝipo: legu Challenger (vaporŝipo), Challenger-ekspedicio
* brita tanko en la dua mondmilito, legu Challenger (tanko)
* moderna brita bataltanko-tipon, legu Challenger 1 kaj Challenger 2
* Komerca aviadilo de Bombardier Aerospace, La serioj Challenger.
* Challenger-profundo de plej profunda loko en la maro, legu Mariana Fosego
* konstruserio de usonaj vaporlokomotivoj, legu UP-klaso 3900
* produktiston de agrikulturaj maŝinoj, legu Challenger Equipment
* komputilon, legu Challenger (komputilo)
Eva Vrchlická

**Eva VRCHLICKÁ**, propranome **Nevolová**, naskita **Frídová** (naskiĝis la 6-an de marto 1888 en Prago - mortis la 18-an de julio 1969 en Prago) estis ĉeĥa aktorino, verkistino kaj tradukistino, filino de poeto Jaroslav Vrchlický.

Ĝis nun estas populara ŝia libro **El la nukso de reĝino Mab**, en kiu ŝi rakontas por junularo la plej famajn teatraĵojn de Ŝekspiro en formo de rakontoj. Interesaj estas ankaŭ ŝiaj rememoroj pri la patro.

## Verkoj 
* **Prázdniny** (Ferioj, 1925)
* **Všechny cesty vedou do Říma** (Ĉiuj vojoj kondukas al Romo, 1927)
* **Dětství a mládí s Vrchlickým** (Infanaĝo kaj junaĝo kun Vrchlický, 1939, 1960)
* **Cestou necestou** (Voje senvoje, 1946)
* **Z oříšku královny Mab** (El la nukso de reĝino Mab, 1946)
* **U divadla** (Ĉe la teatro, 1947)
* **Básník s dětmi** (Poeto kun infanoj, 1956)

Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 6-an de marto
Kategorio:Mortintoj la 18-an de julio
Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj de muta filmo
Time

eta|Unua eldono de *Time*
La usona semajna revuo ***Time*** (ankaŭ nomata ***TIME Magazine***, signifante vorton "tempo") estas revuo kun tutmonda influo. Ĝi fondiĝis en la jaro 1923 kaj estas eldonata de Time Inc., parto de la amaskomunika entrepreno Time Warner.

TIME ofte aperigas artikolojn pri gravuloj je la monda scenejo. Plej ofte aperas ĉiusemajne persono je la frontpaĝo. Plej konata la revuo estas pro la ĉiujara elekto de *Persono de la jaro* (interese: ĝis la jaro 1998 la revuo parolis pri *Viro de la Jaro*). Decembre de ĉiu jaro la redaktistaro elektas personon kiu dum la pasinta jaro grave influis la mondon. En 2004 tio estis la usona prezidento George W. Bush, sed ankaŭ Charles Lindbergh (kiel unua en 1927), Adolf Hitler, Josif Stalin kaj papo Johano Paŭlo la 2-a havis tiun honoron. Fine de la 20-a jarcento la legantoj de TIME elektis Albert Einstein la persono de la jarcento.

Ekde 2004 TIME publikigas la *TIME 100*, liston de la cent plej influhavaj personoj en la mondo.

## Eksteraj ligiloj 
* La gazeto TIME

Kategorio:Usonaj gazetoj
Periodaj san-testoj

**Periodaj san-testoj** (angle *check-up*) estas subprodukto de industri-medicina aparato kiu aperis en la 1970-jaroj. En tiu tempo oni havigis materiajn kondiĉojn por fari multnombrajn san-testojn, sed, por eviti senokupon de testiloj, oni bezonis homojn por fari san-testojn en industria skalo. Sekve, la privata san-sektoro kreis la ideon pri bezono de periodaj san-testoj, eĉ se homoj estas tute sanaj. Tiam ekestis granda socia premo por akiri periodajn san-testojn kaj eĉ multaj kompanioj devigis siajn dungitojn fari ilin.

La komercigo de periodaj san-testoj kondukis al cirkonstancoj en kiuj simplaj testoj, se erare pozitivaj igis kuracistojn utiligi pli kompleksajn, invadajn ekzamenojn, ekzemple biopsiojn kaj angiradiografiojn, kaj submetis la pacienton al nenecesa angoro. Ĉiujaraj rutinaj ekzamenoj povas doni falsan senton pri sekureco kaj malatentigi pri gravaj simptomoj aperantaj tuj post ekzameno. 

Komercumado kaj misutiligado de preventmedicino enhavas la saman malavantaĝon por la socio kiel misa aŭ troa utiligado de kuracmedicino. Nuntempe, oni pli zorge elektas koncerne periodajn ekzamenojn, farante ilin pli adekvataj al la karakterizaĵoj, aĝo kaj vivstilo de paciento.

Kategorio:Medicinaj testoj
STS-51-L

eta|Ikoneca bildo de la eksplodo de la kosmopramo Challenger
**STS-51-L** estis la 25-a misio de la Programo Kosmopramo de NASA, kaj lasta flugo de la kosmopramo Challenger.

La 28-an de januaro 1986, la kosmopramo Challenger eksplodis 73 sekundojn post la starto. Ĉiu astronaŭto mortis: Greg Jarvis, Christa Mcauliffe, Ronald Mcnair, Ellison Onizuka, Judith Resnik, Michael Smith kaj Dick Scobee. Temis pri la unua kosmokatastrofo, kiu okazis dum flugo, lanĉo. La postaj ekzamenoj konkludis, ke unu izola ringo de la akcela ŝtupo kaŭzis la akcidenton.

## Bildaro 

STS-51-L_mcc_01.jpg|Jay Greene (supre maldekstre), Fred Gregory (sube maldekstre), kaj Dick Covey
Icicles on the Launch Tower - GPN-2000-001348.jpg|Glacio kun glacikonusoj sur la lanĉejo antaŭ la lanĉo

## Vidu ankaŭ 
* Katastrofo de kosmopramo Columbia

## Eksteraj ligiloj 
* Raporto de Rogers
* Kondolenca parolo de Usona prezidanto Ronald Regan pri la katastrofo de Challenger 
* Már 20 éve... ()
* Oficiala paĝo de misiso STS-51-L 

Kategorio:Katastrofoj en 1986
Kategorio:Usono
Kategorio:Kosmoesploro