Migrokolombo

**Migrokolombo** (*Ectopistes migratorius*) estas formortinta birdospecio de la familio kolombedoj, kiu inkluzivas turtojn kaj kolombojn. La specio malaperis estinte la plej ofta birdo de Nordameriko. Oni taksis, ke estis inter tri kaj kvin miliardoj da migrokolomboj, kiam eŭropanoj ekkoloniis Nordamerikon. La migrokolomboj vivis en enormaj aroj. Oni rakontas, ke dum migrado eblis vidi svarmojn unumejle larĝajn (1,6&nbsp;km) kaj tricentmejle longajn (500&nbsp;km), kiuj bezonis pli ol dek horojn por pasi kaj kiuj povis havi eĉ miliardon da birdoj. La specio ne estis same ofta en la antaŭ-Kolumba periodo, ĝis la drasta malpliiĝo de la amerikaj indiĝenoj ĉefe pro eŭropaj malsanoj.

Dum la 19-a jarcento, la specio pasis el unu el la plej abundaj en la mondo al la formorto. Iam migrokolombo formis kelkajn el la plej grandaj aroj inter ĉiuj bestoj, eble la dua nur post la lokusto.

Ia malpliiĝo okazis kiel rezulto de mediperdo, kiam la eŭropanoj eksetlis pli interne. Tamen la ĉefa faktoro de formorto okazis kiam la viando de tiu kolombo ekestis komercita kiel malmultekosta manĝaĵo por sklavoj kaj malriĉuloj dum la 19-a jarcento, kio rezultis troan ĉasadon je amaskvanto. Okazis malrapida malpliiĝo inter 1800 kaj 1870, sekvita de katastrofa malpliiĝo inter 1870 kaj 1890, fine de kio tiuj birdoj ekestis tre raraj kaj for de la punkto de repliiĝo. 'Martha', laŭ onidiroj la lasta migrokolombo en la mondo, mortis la 1-an de septembro 1914 en Cincinnati.

## Aspekto kaj priskribo 
eta|*Ectopistes migratorius*
Temis pri mezgranda kolombo kun pli grizaj supraj partoj ĉefe ĉe kapo, dorso (kun kelkaj nigraj makuloj kaj pli malhela dorsofino) kaj longa vosto. La subaj partoj ĉe brusto kaj supra ventro estis cinamokoloraj kaj la fina ventro preskaŭ blanka. La beko estis nigra kaj la okulringo cinamokolora.

Dum somero, migrokolombo vivis en arbaroj tra Nordameriko orienten ĝis la Roka Montaro: el orienta kaj centra Kanado al nordorienta Usono. Vintre ili migris al suda Usono kaj eventuale al Meksiko kaj Kubo.

La migrokolombo estis tre sociema birdo. Ĝi vivis en kolonioj sur centoj da kvadrataj kilometroj, reproduktante laŭ komunuma reproduktado de ĝis cento da nestoj en ununura arbo. La ino demetis po unu ovon en ĉiu reprodukta sezono. Dum aŭtuno, la migrado suden, en aroj da miloj da milionoj, estis senegala spektaklo, kiu kovris la ĉielon:

## Kaŭzoj de malapero 
Dum la formortigo de la migrokolombo estas rezulto de multaj kaŭzoj, la ĉefa kialo estis la komerca ekspluatado de la viando je amasa kvanto.. Dum la aroj malpliiĝis, la specio alproksimiĝis al malapero .

La formortigo de la Migrokolombo levis publikan intereson pri la konservisma movado kaj kaŭzis novajn leĝojn kaj praktikojn kiu malhelpis similan malaperigon de multaj aliaj specioj.

## Metodoj de mortigo 
Alkoholtrempita greno eble venenis la birdojn kaj igis ilin pli facile mortigeblaj. Oni faris fajrojn por perfume forpeli la birdojn el la nestoj. Ĉar ili estis en grandaj grupoj, la migrokolomboj estis oportuna celo por masakro. Homoj pafmortigis ilin, bastonumis ilin dum ili dormis sur la branĉoj kaj elprenis siajn idojn de siaj nestoj.

Alia metodo de mortigado estis blindigi birdon kudrinte ties okulojn per kudrilo kaj fadeno; oni ligus tiun birdon al ripozilo kaj oni faligis ĝin; kiam surterigata ĝi flugilfrapis kaj allogis arojn da aliaj preterpasantaj migrokolomboj kiuj estis kaptitaj per reto kaj strangolitaj permane.

Unu el la plej grandaj nestolokoj de Migrokolombo estis ĉe Petoskey, Miĉigano, en 1878. Tie oni mortigis ĉiutage 50 000 birdojn kaj la ĉasado pludaŭris dum preskaŭ kvin monatoj. Kiam la plenkreskaj birdoj kiuj survivis la amasbuĉadon klopodis duafoje nestumi en novaj lokoj, ili estis lokitaj de profesiaj ĉasistoj kaj mortigitaj antaŭ povi kreskigi la idaron.

Konservemuloj estis malefikaj por haltigi la buĉadon. Oni proklamis leĝon en Miĉigano kontraŭ retumado de kolomboj je malpli ol du mejloj de nestejoj, sed tio apenaŭ estis obeita: Meze de 1890-aj jaroj, la migrokolombo preskaŭ estis malaperinta. Estis tro malfrue por protekti ilin per leĝoj.

La lasta bando de ĉirkaŭ kvarono de miliono da individuoj estis detruita en unu tago en ĉaskonkurso en 1896. La organizantoj de la konkurso sciis, ke oni ne plu vidos pli da aroj da migrantaj kolomboj. En 1897, oni proklamis novan leĝon ankaŭ en Miĉigano petante dekjaran ĉeson, sed tio malsukcesis.

Ĉar temis pri tiom gregema specio, la aro komencis pariĝadon kaj reproduktadon nur kiam estis kunigitaj en grandaj nombroj; oni konstatis nur malfrue, ke etaj grupoj de Migrokolombo ne povis reproduktiĝi sukcese, kaj, ke la survivintaj ekzempleroj ne estis sufiĉaj por resetligi la specion. la fakto, ke la rekompenco neniam estis postulita indikas, ke jam ne ekzistis tiam. Tamen nekonfirmitaj vidaĵoj daŭris ĝis 1930 Informoj pri Migrokolombo vidata el Arkansaso kaj Luiziano, en grupoj de dekoj aŭ dudekoj, daŭris ĝis la unua jardeko de la 20-a jarcento.

La natursciencisto Charles Dury, el Cincinnati, Ohio, verkis en septembro 1910:

## Martha 
En 1857, oni klopodis proklami leĝon favore la kolombon en Ohio kaj la koncerna komitato informis, ke neniam malaperos, ĉar estas sufiĉe nombro da ili. 57 jarojn poste, la 1an de septembro 1914, Martha, la lasta Migrokolombo, mortis en la bestoĝardeno de Cincinnati, Ohio. Ŝi estis frostita en bloko de glacio kaj sendita al la *Smithsonian Institution*, kie ŝi estis deŝeligita kaj muntita. Nune, Martha estas en la arkivo de la muzeo kaj ne estas montrata. Martha estis tiel nomita kiel Martha Washington.

## Popola kulturo kaj fikcio
eta|dekstra|Foto de 1898 de Migrokolombo
[eta|dekstra|Specimenoj de Migrokolombo de la [Muzeo Field, Ĉikago.]]
[eta|dekstra|Vira kaj ina specimenoj ĉe muzeo [Vanderbilt, Centerport, Novjorkio.]]

La drama historio de la Migrokolombo sufiĉe impresis la popolan kulturon.

* La muzikisto John Herald verkis kanton pri Martha, "Martha (Last of the passenger pigeons)" (La lasta migrokolombo).
* La 27an de aprilo 1948 epizodo de la radioprogramo *Fibber McGee and Molly* estis titolita "La Kaptilo de Migrokolombo", kie McGee ŝajnigis esti vidinta Migrokolombon, kaj li planis kapti ĝin por vendi al la plej pagonta aĉetanto. Finfine estas nur ordinara kolombo (*Columba livia*), kiu sidas sur buso, kaj kiun McGee tial nomas "pasaĝera" (la angla nomo de migrokolombo signifas "pasaĝera kolombo".
* En *The Man Trap*, la unua epizodo de *Star Trek*, Profesoro Crater rilatigas la preskaŭan formorton de la loĝantoj de planedo M113 al tiu de la Migrokolombo.
* Stephen King faris multajn referencojn al Migrokolombo en sia romano *Cell* de 2005. Li uzas la kolombon kiel alegorion de la abeluja spirito, kiu disvolviĝas post kiam stranga poŝtelefona signalo ("la pulso") frape trafas Usonon.
* En la filmo *Ghost Dog*, 1999, de Jim Jarmusch, Louie (John Tormey) identigas sian birdon kiel "transportan kolombon". Lin korektas pli aĝan mafianon, kiu krias, "Migrokolombo! Migrokolombo! Ili estas formortintaj ekde 1914!" (la birdo estis fakte hejmkolombo kiun *Ghost Dog* uzis por transporti notojn, kio klarigas la eraron de Louie).
* *Ectopistes migratorius* estas la dua ĉapitro de la romano *Havana Glam* (2001) de Wu Ming. La reapero de la kolomboj en 1944 estas la unua signalo de la alveno de vojaĝantoj tra la tempo el la 21-a jarcento en Usonon.
* Priskribo de paso de aro de Migrokolombo kaj la buĉado de grandaj nombroj de tiuj birdoj aperas en la romano *The Pioneers* (La pioniroj) de James Fenimore Cooper.  Kvankam ĝi estis publikigita jam en 1823, Natty Bumppo esprimas malakcepton de la senmezura agado de homoj kaj antaŭvidas eblon de formorto de la birdo.
* La aŭstralia poetino Judith Wright verkis poemon nomitan "Lamento por Migrokolombo."
* La sendependa rokbando *Paint by numbers* verkis kanton nomitan "Martha, Sweet Martha" (Dolĉa Marta) memore al la lasta Migrokolombo.
* La duo *The Handsome Family* de alternativa kontreo havas kanton nomitan "Passenger Pigeons" en sia albumo *Twilight* de 2001.
* Tra la tuta Usono, multaj lokonomoj mencias la eksan abundon de la Migrokolombo.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Weidensaul, Scott (1994). *Mountains of the Heart: A Natural History of the Appalachians*. Golden, Colorado: Fulcrum Publishing. ISBN 1-55591-143-9.
* Eckert, Allan W. (1965). *The Silent Sky: The Incredible Extinction of the Passenger Pigeon*.  Lincoln NE: IUniverse.com. ISBN 0-595-08963-1.
* New York Times; August 18, 1901, 
* Schorger, A.W. 1955. The Passenger Pigeon: Its Natural History and Extinction. University of Wisconsin Press, Madison, WI. Represita, 2004, de Blackburn Press. ISBN 1-930665-96-2. 424 pp.
* Pedro Cáceres, *Un siglo sin la paloma migratoria americana*, *Aves y naturaleza*, Madrid, numero 16, 2014, pp.&nbsp;8–9.

## Vidu ankaŭ 
* Formortintaj bestoj
* Grandfolia fago

## Eksteraj ligiloj 
* Songbird Foundation: Migrokolombo 
* Ejo pri formorto 
* Socio pri Migrokolombo 
* Radioprogramo

 

Kategorio:Formortintaj birdoj
Kategorio:Birdoj de Usono
Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko