Quintius Curtius Rufus

**Quintus Curtius Rufus** estis roma senatano, kronikisto kaj historiisto, kiu vivis en la epoko de la imperiestro Klaŭdio, Nerono kaj Vespaziano. Oni kredas ke temas pri la sama Quintus Curcius Rufus kiu estis konsulo kaj prokonsulo en Afriko. Lia sola verko "Historiae Alexandri Magni Macedonis" estas biografio de Aleksandro la Granda en 10 libroj. La du unuaj perdiĝis kaj la ok restantaj restas nekompletaj.
## Faktoj
Pri la naskiĝo de Curtius Rufus, kelkaj asertas ke li estis filo de gladiatoro. Atinginte viraĝon, li alkroĉis sin al Kvestoro el Afriko, kaj li promenis sole tagmeze en iu nefrekventata arkado en la urbo Adrumetum, kiam li vidis virinan figuron pli ol homan staturon, kaj aŭdis voĉon: Vi, Rufo, estas la viro, kiu iam revenos en ĉi tiun provincon kiel prokonsulo."

Levita alte en ekstazo pro tia antaŭsigno, li revenis al Romo, kie, per la abundega elspezo de siaj amikoj kaj sia propra vigla kapablo, li akiris la kvestorecon, kaj, poste, en konkuro kun bonnaskitaj kandidatoj, la pretorecon, per la voĉdono de la imperiestro Tiberio, kiu ĵetis vualon super la misfamigo de lia origino, dirante: "Kurtius Rufus ŝajnas al mi esti mia propra prapatro."

Poste, dum longa maljuneco de malafabla sikofaco al tiuj kiuj estis super li, de aroganteco al tiuj kiuj estis sub li, kaj de malgajeco inter liaj egaluloj, li akiris la altan oficon de la konsulejo, triumfaj distingoj, kaj, finfine, la provincon de Afriko. . Tie li mortis, kaj tiel plenumis la antaŭsignon de sia destino.

## Tiberio
Verŝajne estas iom pli dirinda pri ĉi tiu. Unue, Curtius Rufus estis konsulo en 43 kaj mortis en 53. Tio signifas ke la finaj etapoj de lia kariero estis dum la regado de Klaŭdio (41-54); sed li atingis la pretorecon sub Tiberio (14-37). Nun, romiaj karieroj estis sufiĉe tipaj kaj inter pretoreco kaj konsulejo neniam eksvalidiĝis longa periodo. La kariero de Curtius Rufus, aliflanke, montras lakunon.

Ĉi tio povas esti facile klarigita. Kiel filo de ne-senatano (kvankam "gladiatoro" povas ŝajni insulton), li verŝajne faris sian karieron en la armeo, kaj povis avanci ĉar li estis protektita fare de Sejanus, la pretoria prefekto de Tiberio. Kiam Sejanus falis el la povo en 31, la kariero de Curtius Rufus venis al fino, por rekomenci nur dum la regado de Klaŭdio.

Dum la jardeko 31-41, kiu estis markita per la tiranaj lastjaroj de Tiberio kaj la despotismo de lia posteulo Kaligulo (37-41), Curtius Rufus ŝajnas esti verkinta la "Historion de Aleksandro la Granda".

## Aleksandro la Granda
Nekonsiderante kelkajn negravajn verkintojn, Quintus Curtius Rufus estas la nura romia verkisto kies historio de Aleksandro la Granda pluvivis. Origine, la Historio de Aleksandro konsistis el dek libroj, kaj kvankam la verko estis tre populara en la Mezepoko (ĝi estas konata el pli ol cent manuskriptoj), la unuaj du libroj nun estas perditaj.

Ili enhavis la okazaĵojn inter la surtroniĝo de Aleksandro kaj la morto de la persa komandanto Memnono de Rodoso. Niaj manuskriptoj komenciĝas kiam la makedona armeo marŝis tra Frigio, en la printempo de 333; la lasta libro finiĝas per la entombigo de la korpo de Aleksandro en ora sarkofago, kiu poste estis alportita al Egiptujo (321).

Entute, ĝi estas tre fascina libro, kvankam ĝi enhavas erarojn. Ambaŭ povas esti klarigitaj de la fakto ke ĝi havas la Historion de Aleksandro de Klejtarko (samtempulo de Aleksandro) kiel sia fonto. La aŭtoro de ĉi tiu libro skribis bonan historion, kiu koncentriĝis pri la supozebla psikologia evoluo de Aleksandro ekde brila juna konkerinto ĝis paranoja despoto.

## Kaligulo
Tiu psikologia dimensio igas la Historion de Aleksandro de Curtius bona legado kaj la romaj legantoj certe perceptis tion: kompreneble, la vera temo ne estis Aleksandro, sed la tiraneco de Tiberio kaj Kaligulo. (Oni povas konstati ke la priskribo de Curtius Rufus de la proceso de Filoto estas bazita sur okazaĵo dum la regado de Tiberio.)

Klejtarko tamen bazis sin sur la rakontoj raportitaj de soldatoj, kiuj foje troigis aŭ ne plene komprenis la okazintaĵojn. Eraroj estis neeviteblaj, kaj tio okazis kun Klejtarko, rilate  al  la Historio de Curtius Rufus. Tamen, li estas nekritika imitanto: li legis aliajn fontojn (Ptolemeo, Aristobulo) kaj foje korektas siajn modelojn. Curtius eble ne estas bonega historiisto, sed li certe provis esti kritika, kaj proponas multajn interesajn rakontojn, kiujn ni ne trovas en nia plej bona fonto, Aĥiano el Nikomedio, al kiu li estas valora kaj necesa aldono.

## Vidu ankaŭ
* Lucius Aelius Sejanus (20 a. K. - 31 p. K.)
* Filoto (365 a. K. - 330 a. K.)
* Walther de Châtillon (1135-1201)
* Aĥiano (86-160)
* Johann Albert Fabricius (1668-1736)
* Klitarko (Aleksandrio) (285 a. K. - 221 a. K.)

## Referencoj 
Kategorio:Antikva scienco
Kategorio:Antikva literaturo
Kategorio:Latinlingva literaturo