open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hans-Peter Tschudi

**Hans-Peter TSCHUDI**, svisa politikisto, naskiĝis la 22-an de oktobro 1913, mortis la 30-an de septembro 2002. Lia familio devenas de Bazelo kaj de Glaruso. Li estis federacia konsilanto de 1960 ĝis 1973.eta|Hans-Peter Tschudi

## Studvojo kaj kariero 
* Li studis juron en la universitatoj de Bazelo kaj de Parizo kaj doktoriĝis pri juro en 1936.
* En 1937, li estas vic-estro de la kantona labor-oficejo.
* En 1938 inspektor-estro de agentejo pri artoj kaj metioj.
* En 1952, li iĝas profesoro pri laborjuro kaj socialaj asekurecoj ĉe la bazela universitato.
* De 1944 ĝis 1953, li estas deputito ĉe la bazela granda konsilantaro kaj elektiĝas ĉe la ŝtatkonsilio de Bazelurbo, komisiita pri internaj aferoj.
* Li estas elektita deputito ĉe la ŝtatara konsilio en 1956.

## Federacia konsilanto 
* La 17-an de decembro 1959, li estas elektita ĉe la Feredacia Konsilio je la tria balotrondo. La parlamento preferis lin pli ol la prezidenton de la svisa socialista partio Walther Bringolf, kiun igis neelektebla lia komunista estinteco antaŭ la okuloj de dekstraj partioj. Tio rezignigis lin je la dua voĉdonvico. La svisa socialista partio ne plendis pri sia ministro, kies « Tschudi-takton » la publika opinio aprezis.
* Li estras la federacian departementon pri internaj aferoj dum 14 jaroj.
* Impulsate de li, socialaj asekurecoj disvolviĝas sed ne sukcesas solvi la problemon pri san-asekureco.
* La voja reto estas konstruata ekde 1964.
* Universitatoj profitas la monhelpon de la federacia ŝtato, la politeknika lernejo de Laŭzano estas transzorgata de la konfederacio, scienca esplorado estas subtenata malgraŭ la rifuzo de la konstitucia artikolo pri instruado kaj esplorado (la majoritato de la kantonoj ne estis atingita). Tamen, la svisa konsilio pri scienco estas kreita.
* Naturmedioprotektado iĝas konstitucia postulo.
* Li estas prezidento de la svisa konfederacio en 1965 kaj 1970. Li eksiĝas de sia funkcioj la 31an de decembro 1973.

## Emeritperiodo 
* Dum lia emeritperiodo, li esprimiĝas ĉiufoje, kiam socialaj asekurecoj estas kontestataj. Li anas en la CICR kaj prezidas la asocion *Pro Senectute*.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la federaciaj konsilantoj de Svislando
* Aliaj personecoj kun la nomo Tschudi

## Eksteraj ligiloj 
* Franclingvaj informoj kaj fotoj 

Tschudi Hans-Peter
Tschudi Hans-Peter
Tschudi Hans-Peter
Tschudi Hans-Peter
Ödön Mauthner

**MAUTHNER Ödön** (Pest, 22-an de aprilo 1848 - Budapeŝto, 25-an de novembro 1934) estis hungara semgrajna komercisto, ĝardenisto, ĝardenista fak-verkisto.

Li studis en la Agrikultura Akademio de Magyaróvár, en la 1860-aj jaroj laboris en pluraj bienegoj kiel praktikanto. Dumtempe, li studis en Germanio - apud profesoro Nobbe - la problemojn de la semgrajna kultivado kaj purigo.

Li fondis en 1874 la plej grandan semgrajnan komercejon de Hungario, en Budapeŝto. Li faris pioniran laboron en la hungara semgrajna kultivado kaj la plibonigitaj grajnoj. Li estis kreinto de la hungara semgrajna eksportado. Lia semgrajna bienego agadis en Ferenchalom kaj Derekegyház.

Lia entrepreno, la *Mauthner Magtermelő és Magkereskedő Rt.* daŭre akiris premiojn, distingojn. La entreprenon transprenis liaj filoj Alfréd Mauthner (bofilo de Manfréd Weiss) kaj Pál Mauthner. La komunistoj ŝtatigis la entreprenon en 1948 kaj funkciigis plu kiel *Vetőmagtermeltető és -értékesítő Vállalat*.

Li eldonis kaj redaktis ekde (1880?) 1895 ĝis 1919 la monatan eldonaĵon *A Kert* (la ĝardeno). Li verkis ankaŭ por aliaj eldonaĵoj.

## Verkoj 
* Mauthner képes kertészkönyve (Bp., 1885)
* A növények magról való tenyésztése (Bp., 1891)
* Bolgárország mezőgazdasági állapota (Bp., 1892)
* Mauthner kertészeti Kátéja (Bp., 1897)

## Literaturo 
* Füredi Jenő: Jubileum 1874 - 1924 (Kertészet, 1924)
* Jánoshegyi: Mauthner Ödön (Köztelek, 1934).

Kategorio:Historio de la hungara agrikulturo
Kategorio:Agrikulturistoj
Buk

* **Buk** estas nomo por pluraj setlejoj en Ĉeĥio.
** Buk (distrikto Prachatice) municipo situanta en distrikto Prachatice
** Buk (distrikto Přerov) municipo situanta en distrikto Přerov
** Buk (Jindřichův Hradec) – parto de urbo Jindřichův Hradec en&nbsp;distrikto Jindřichův Hradec
** Buk (Milín) – vilaĝo, parto de municipo Milín en&nbsp;distrikto Příbram

* Buk urbo en Pollando situanta en distrikto Poznański.

*Bük - urbo en Hungario

## Vidu ankaŭ 
* BUK
Bron

**Bron** estas franca komunumo kaj ĉirkaŭurbo de Liono, lokita en la metropolo Liono kaj en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.

Ĝi havas proksimume 39&nbsp;000 loĝantojn, kiujn oni kutime nomigas *Brondillants*.

## Geografio 
Bron estas unu el la sudorientaj ĉirkaŭurboj de Liono, kaj konsistigas gravan industrian centron, precipe pri metalurgio aŭ vitro. La urbo cetere disponas universitaton kaj la privatan flughavenon Lyon-Bron.

Sur la teritorio de la komunumo situas la parko de *Parilly*.

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Saint-Denis
* Fortikaĵo de Bron

## Lokaj famuloj 
* Jean-Jack Queyranne, franca politikisto, eksa ministro pri la transmaraj departementoj, prezidento de la regiono Rodano-Alpoj.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Rhône
* Listo de urboj de Francio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo

Kategorio:Komunumoj de Metropolo Liono
Kategorio:Urboj de Francio
Lom

**Lom** estas nomo por urbo kaj pluraj municipoj de Ĉeĥio.

*Lom (distrikto Most) - urbo situanta en distrikto Most
*Lom (distrikto Strakonice) - municipo situanta en distrikto Strakonice
*Lom (distrikto Tábor) - municipo situanta en distrikto Tábor
*Lom (Norvegio) - komunumo en Oppland, Norvegio.

## Familia nomo
**Lom** estas ankaŭ familia nomo de ĉeĥa aktoro Herbert Lom.

## Vidu ankaŭ 
*LOM
Nepomuk (apartigilo)

**Nepomuk** estas nomo por urbo kaj vilaĝo de Ĉeĥio.

* Nepomuk - urbo situanta en distrikto Plzeň-sudo
* Nepomuk (distrikto Příbram) - municipo situanta en distrikto Příbram
* Nepomuk (Jílovice) – parto de municipo Jílovice en&nbsp;distrikto České Budějovice
* Karlov-Nepomuk – parto de municipo Dražíč en&nbsp;distrikto České Budějovice, antaŭe en&nbsp;distrikto Písek

**Nepomuk** estas ankaŭ familia kaj persona nomoj por pluraj personoj:
* Johano Nepomuka
* Nepomuk János Adami
* Nepomuk János Belházy
* Nepomuk János Cörver
* Nepomuk János Raffay
* Nepomuk János Rupp
* Nepomuk János Zichy
Brunoy

**Brunoy** [bʁynwa] estas franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Essonne kaj en la Pariza Regiono.

Ĝi havas proksimume 24&nbsp;000 loĝantojn, kiuj nomiĝas *Brunoyens*.

## Geografio 
### Topografio 
Brunoy situas sudoriente de Parizo, proksimume 22 kilometrojn el la franca ĉefurbo kaj 17 kilometrojn el la departementa prefektejo Évry. La urbo estas trafluata de la rivero Yerres, branĉo de la Sejno, kaj troviĝas apud la arbaro de Sénart.

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

### Najbaraj komunumoj 
* Montgeron
* Yerres
* Villecresnes
* Mandres-les-Roses
* Épinay-sous-Sénart
* Soisy-sur-Seine

## Lokaj famuloj 
* Jean Bruce, franca verkisto
* Bernard Clavel, franca verkisto
* Ludoviko la 18-a
* Jean-Baptiste Camille Corot, franca pentristo
* Marie Curie, franca fizikistino
* Jean Paris de Monmartel (1690-1766)
* José de San Martín, argentina generalo
* Michel Serrault, franca aktoro (1928-2007)
* Jacques-Germain Soufflot, franca arkitekto
* François-Joseph Talma, franca aktoro

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Essonne
* Listo de urboj de Francio
* Brunoy (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Essonne
Kategorio:Urboj de Francio
Slaná (apartigilo)

**Slaná** estas nomo por rivero en Slovakio kaj por vilaĝo de Ĉeĥio.

*Slaná rivero en Slovakio
*Slaná vilaĝo situanta en distrikto Semily
Pomerio

**Pomerio** (; ) estas geografia kaj historia regiono en la nordo de Germanio kaj Pollando ĉe la suda bordo de la Balta Maro (**Pomeria Golfo**), kaj ambaŭflanke de la Odro. La nomo venas de la kaŝuba *po more* = "ĉe la maro".

De la 12-a ĝis la 17-a jarcento estis la Duklando Pomerio regata de la dinastio Grifoj.

Inter 1816 kaj 1945 Pomerio estis prusia provinco.

La nuna politika divido de la historia regiono Pomerio estas:

* okcidenta parto: historie ankaŭ nomata Antaŭpomerio, apartenas al Germanio, kiel parto de la germana federacilando Meklenburgo-Antaŭpomerio. Proksimume tiu parto apartenis al Svedio de 1648 ĝis 1815, nomata Sveda Pomerio.
[eta|maldekstra|300px|Teritoria pligrandigo de [Prusio inter 1600 kaj 1795: ● *blue*: Margraflando Brandenburgio en 1600 ● *verde*: Duklando Prusio en 1600 ● *flave*: Teritorioj aneksitaj ĝis 1772: 1. Nova Silezio 2. Varmio 3. jen Pomerio 4. Antaŭpomerio 5. Magdeburgo 6. Osnabrück 7. Minden 8. graflando Mark 9. Kleve ● *ruĝe*: pluse aneksitaj ĝis 1795]]

* orienta parto: historie ankaŭ nomata **Malantaŭpomerio**, apartenas al Pollando, proksimume:
** la nuna pola Okcidentpomeria Provinco, *Województwo zachodniopomorskie*,
** okcidenta parto de la nuna pola Pomeria Provinco, *Województwo pomorskie* kaj
** nordorienta parto de la nuna Kujavia-Pomeria Provinco, *Województwo kujawsko-pomorskie*.

## Germanaj reprezalioj dum la Dua Mondmilito 
Post la dispartigo de Pollando inter Germanio kaj Sovetunio en la historia provinco Wielkopolska (Grandpolujo) kadre de germana Operaco Tannenberg la 20-an de oktobro 1939 komenciĝis tritagaj amasaj publikaj ekzekutoj de la pola "gvidanta tavolo" — reprezentanto de SS deklaris, ke ĝis tiu tago en Pomerio pereis "apenaŭ 20 mil poloj".


Kategorio:Provincoj de Prusio
Kategorio:Historia geografio de Germanio
Kategorio:Historia geografio de Pollando
Maria Rybakova

**Marija RIBAKOVA**  (**Мария Рыбакова**) (Moskvo, 1973) rusa verkistino. Ŝi estas la nepino de Anatolij Ribakov. Ŝi studis filologion en Moskva Ŝtata Universitato. Poste, ŝi iris al Berlino kaj ŝi fariĝis doktorinon en Yale University, kie ŝi laboras kiel instruisto de rusa lingvo.

## Bibliografio
*"Анна Гром и ее призрак" 1999
*"Братство проигравших", 2005
*"The Child-snatching Demons of Antiquity: Narrative Traditions, Psychology and Nachleben", Ph.D. thesis, Yale University, 2004.
*"Братство проигравших", Время, 2005.
*"Слепая речь", Время, 2006.
*"Острый нож для мягкого сердца", Время, 2009.
*"Гнедич", Время, 2011.
*"Черновик человека", Эксмо, 2014.
## Referencoj 
Kategorio:Rusiaj verkistoj
Kategorio:Instruistoj de la rusa lingvo
Margalit Matitiahu

**Margalit MATITIAHU** (1935) estas israela verkistino en la ladino kaj la hebrea lingvo.

Post la Holokaŭsto, ŝiaj gepatroj moviĝis al Israelo de Thessaloniki, Grekio kaj ŝi studis hebrea literaturo kaj filozofio ĉe Universitato Bar-Ilan.

Ŝi komencis enskribi en hebrea linguo kaj en 1988 ŝi eldoniĝis *Curtijo Quemado* (poste en *Vela de luz*) en ladina lingvo, atesto de Nazio detruo. Ŝi laboris kiel prezentisto en radio kaj ŝi prienketis lagino lingva. Ŝi estas membrino de la WAAC (Doktotino *Honoris Causa*), de la Israela PEN club kaj de la Israelo Asocio de Verkistoj. Ŝi estas aljuĝitajn kelkajn premiojn.

## Bibliografio 
### En hebrea lingvo 
* *Through the Glass Window* (1976)
* *No Summer Silence* (1979)
* *White Letters* (1983)
* *Handcuffed* (1987)
* *Midnight Stairs* (1995)

### En ladina lingvo 
* *Alegrica* (1993)
* *Matriz de luz* & *Vela de la luz* (1997)
* *Kamino de Tormento* (2000)
* *Vagabondo Eternel* & *Bozes en la Shara* (2001)

### CD 
* *Aromas & Memorias* (2005) kun SuZy.

## Vidu Ankaŭ 
David Grossman

## Ligoj 
* Musica de Margalit

Kategorio:Sefardoj
Kategorio:Israelaj verkistoj
Institute for Advanced Study

La **Institute for Advanced Study** estas privata instituto en usona ŝtato Nov-Ĵerzejo (New Jersey), en parto *Princeton Township*, proksime al la Universitato Princeton. La instituto estis fondita en 1930, kaj celas antaŭenigon de la teoriaj esploroj de sciencistoj. Ili povas libere labori sen devoj pri instruado kaj limdatoj de la sponsoroj. Ĝi estas konata pleje kiel scienca laborejo de Albert Einstein.

## Membroj 
Konataj membroj estis András Alföldi, Géza Alföldy, Glen Bowersock, Albert Einstein, Kurt Gödel, Tsung-Dao Lee, János Neumann, Chen Ning Yang, J. Robert Oppenheimer, Freeman J. Dyson, Franck Wilczek, Edward Witten, J. Robert Oppenheimer, Hermann Weil kaj André Weil.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo *(angle)*
 

Kategorio:Esploraj institutoj
Kategorio:Nov-Ĵerzejo
Hastings Kamuzu Banda

eta|Hastings Kamuzu Banda
**Hastings Kamuzu BANDA** (n. ĉ. 1902, Kasungu, nun Malavio – m. 25-an de novembro 1997, hospitalo de Johannesburg) estis la unua ŝtatprezidanto de Malavio kaj gvidanto de la malavia nacia movado.

Banda lernis en misiista lernejo, studis en Usono, kie li doktoriĝis en 1927 pri medicino. Poste plu studis en Edinburgh kaj akiris novan doktoran gradon (1941). Li praktikis inter 1945–1953 en Londono.

Li komencis politikumi en 1949, kiam la blankulaj bienuloj de la regiono deziris federacion de Rodezio kaj Njasalando (posta Malavio). Banda kaj aliaj forte kontraŭis en Njasalando la disvastiĝon de la blankula dominado, sed en 1953 la federacio realiĝis.

Banda praktikis en 1953–58 en Ganao, en 1958 iris al Njasalando, kie oni atendis lin kun ĝojo. Li rondiris la landon kaj parolis kontraŭ la federacio, kiel prezidanto de la Njasalanda Afrika Kongreso. La kolonia registaro lin kulpigis pro la akriĝantaj enlandaj cirkonstancoj.

La registaro deklaris en 1959 eksterordinaran staton kaj lin arestis la brita registaro. Banda liberiĝis en 1960 kaj li akceptis post kelkaj monatoj konstitucian planon de la brita registaro, kiu certigis plimulton por la njasalandanoj en la leĝfara konsilio. Li estis en 1962–63 ministro pri la naturaj resursoj kaj lokaj registaroj, ekde 1963 - post disiĝo de la federacio - ĉefministro.

La lando sendependiĝis en 1964 kiel Malavio kaj iĝis en 1966 Respubliko (ĝis tiam agadis eĉ arbitra guberniestro). La prezidento Banda elformis unuapartian, aŭtokratan sistemon, la malamikoj iris en prizonon aŭ estis murditaj. Oni elkriis lin en 1971 eterna prezidento.

Banda en 1994 permesis demokratiajn elektojn, kiujn li malvenkis al Bakili Muluzi.

Banda koncentris je evoluigo de la infrastrukturo, agrikulturo, havis amikajn rilatojn al la kapitalismaj landoj kaj havis eĉ diplomatiajn kontaktojn kun la apartisma reĝimo de Sud-Afriko.

Kategorio:Prezidantoj de Malavio
Kategorio:Malaviaj politikistoj
Kategorio:Kuracistoj de la 20-a jarcento
Novzelanda galinago

La **Novzelanda galinago** aŭ **Subantarkta galinago** (angle *Subantarctic Snipe*, Maorie Tutukiwi, *Coenocorypha aucklandica*), estas eta fortika vadbirdo de la familio de Skolopedoj, kaj ordo de Ĥaradrioformaj kaj endemio de Novzelando.

## Disvastiĝo kaj subspecioj 
eta|maldekstre|200ra|
La ĉefa raso *C. a. aucklandica * troviĝas en insularo Aŭklando (escepte la ĉefa insulo). Aliaj subspecioj inkludas *C. a. huegeli* kiu troviĝas en insularo Snaroj kaj *C. a. meinertzhagenae* kiu troviĝas en insularo Antipodoj. La enmeto de la Pacifika rato *Rattus exulans* probable kaŭzis la formorton de la specio en ĉefa tero novzelanda antaŭ ĉirkaŭ mil jaroj, sed la specioj de Norda Insulo kaj Suda Insulo sukcesis restiĝi en apartaj insuletoj ekzemple insulo Malgranda Barilo (ĝis 1870-aj jaroj: Miskelly, 1988) kaj insulo Granda de Kabo Suda (ĝis ĉ. 1964), respektive. Rormortiĝis entute *C. a. iredalei* el insulo Jacky Lee kaj el insulo Granda de Kabo Suda kaj *C. a. barrierensis* el insulo Malgranda Barilo. Lastatempe oni malkaŝis galinagon en insuleto ĉe insulo Campbell; tiu draste malpliiĝis pro enmeto de ratoj, sed post formortigo de tiuj, tiu galinago nome Galinago de insulo Campbell, *Coenocorypha sp.* ankoraŭ ekzistas. Krome ekzistas la Galinago de Chatham, *Coenocorypha pusilla*. Ambaŭ, kune kun la Novzelanda galinago estas galinagoj de la genro *Coenocorypha*.

## Aspekto 
La Novzelanda galinago estas tre eta vadbirdo nur 23 cm longa. Lokuloj nomigas ilin simile al kivioj pro ties ŝajno kiel eta kivio de fortikaj kruroj kaj longa beko. Ili estas brunaj kaj makulitaj, plie supre, kaj montras malhelan strion traokule kiel aliaj galinagoj.

## Kutimoj 
La Novzelanda galinago nestas surgrunde kaj malofte flugas pro sentimo; do la specion endanĝerigas facile eventualaj predantoj novalvenintoj kiel katoj, ratoj kaj aliaj. La ino demetas 2 ovojn kaj ambaŭ gepatroj kovas dum 3 semajnoj. Ĉiu patro zorgas po unu idon dum pli ol du monatoj.

La Novzelanda galinago multnombras ĉirkaŭ 20 000 individuoj. Loĝas kaŝe inter plantaro, sed nokte eliras.

## Legendoj 
La popolo de Maorioj havas legendojn pri la *hokioi* aŭ *hakawai*, mita birdo kiu estis nur aŭskultata. Supozate giganta rabobirdo; tiu bildo estis influata de rakontoj de la tiama formortinta Aglo de Haast kaj la laŭtaj bruoj atribuitaj al la *hokioi*. Tamen, Miskelly (1987; vidu ankaŭ Galbreath & Miskelly, 1988) pruvis ke la eta Novzelanda galinago respondecis pri la produktado de tia laŭta bruado nokte dum sia pariĝada flugo simila al tiu farata de la Komuna galinago per falflugado kaj per vostoplumetoj kaj tute senproporcie kun la eta grando de la birdo.

## Referencoj 
* Galbreath, Ross & Miskelly, C. M. (1988): The Hakawai. *Notornis* **35**(3): 215–216. PDF fulltext 
* Miskelly, C. M. (1987): The identity of the hakawai. *Notornis* **34**(2): 95-116. PDF fulltext 
* Miskelly, C. M. (1988): The Little Barrier Island snipe. *Notornis* **35**(4): 273–281. PDF fulltext

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet 

Kategorio:Skolopedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Faŭno de Nov-Zelando
Branto

La **Brantoj** aŭ **Nigraj anseroj** (*Branta*) estas ansera genro en la familio de Anasedoj kaj subfamilio de Anserenoj kiu enhavas la grupojn de anseroj kaj cignoj. Ili loĝas en la nordaj marbordaj regionoj de Palearkto kaj en la tuta Nordameriko, migrante al pli sudaj marbordoj vintre, kaj kiel loĝantaj birdoj en Havajo. En la Suda Hemisfero, memeltenebla naturiĝinta populacio devena el enmetitaj birdoj de unu specio troviĝas ankaŭ en Novzelando.

La komuna nomo de la Nigraj anseroj devenas el la elstaraj areoj de nigra koloraro troviĝantaj ĉe ĉiuj specioj. Ili povas esti distingataj el ĉiuj aliaj veraj anseroj pro siaj kruroj kaj piedoj, kiuj estas nigraj aŭ tre malhelgrizaj. Krome ili havas nigrajn bekojn kaj grandajn areojn de nigra en kapo kaj kolo, kun blankaj (okro en unu specio) markoj kiuj povas esti uzataj por apartigi plej speciojn.  Kiel ĉe plej anseroj, ties subvosto kaj supraj vostokovriloj estas blankaj. Ili estas ankaŭ averaĝe pli malgrandaj ol aliaj anseroj, kvankam oni konas tre grandajn taksonojn, kiuj rivalas kun la Cigna ansero kaj kun la Nigrakola cigno laŭ grando.

La specioj de Eŭrazio de nigraj anseroj havas pli marbordan distribuadon kompare kun la grizaj anseroj kiuj kunhavas saman ĝeneralan areon de loĝado, ne troviĝant tre interne eĉ vintre (escepte ĉe eventualaj perditaj birdoj aŭ individuoj fuĝintaj el kaptiveco). Tio ne pravas ĉe la amerikaj kaj pacifikaj specioj, ĉe kies teritorioj la grizaj anseroj ĉefe forestas.

## Sistematiko 
Oni konas 6–8 vivantajn speciojn de Nigraj anseroj. Aldone, oni priskribis specion el restaĵoj de subfosilioj troviĝintaj ene Havajo, kie ĝi iĝis formortinta en prahistoriaj tempoj. Alia nepriskribita prahistoria specio el Havajinsulo de Havajo estis ege granda kaj nefluga; ĝi estas provizore atribuita al tiu genro ĉar estas tre pekuliara. Ĝi estas preskaŭ certe ke almenaŭ alia specio de tiu genro atendas malkovron en la Havajinsulo, konsiderinte la fakton ke oni trovis almenaŭ unu specion de la genro *Branta* en ĉiu granda Havaja insulo, kaj ke oni ne serĉis restaĵojn de tiaj birdoj intence en la Havajinsulo (sed vidu sube).

## Specioj kaj elektitaj subspecioj 
[eta|dekstra|250px|Naĝanta [Kanada ansero (*Branta canadensis*) en Parko Smythe, Toronto, Kanado.]]
* Berniklo, *Branta bernicla*
** Palventra berniklo, *Branta (bernicla) hrota*
** Nigra branto, *Branta (bernicla) nigricans*
* Blankvanga ansero, *Branta leucopsis*
* Kanada ansero, *Branta canadensis*
* Eta kanada ansero, *Branta hutchinsii* - iam inkludita en *B. canadensis*
** Beringa eta kanada ansero, *Branta hutchinsii asiatica* - dube diferenca subspecio; formortinta (ĉ. 1929)
* Ruĝbrusta ansero, *Branta ruficollis*
* Havaja ansero, *Branta sandvicensis*
* Arbara ansero, *Branta hylobadistes* (prahistoria)

### Havaja etendo 
### Fosiliaj registroj 
## Notoj 
Kategorio:Anasedoj
Las Trece Rosas

eta|350px|Monumento a la Dek tri Rozoj, en Madrido.
**Las Trece Rosas** (*la dek tri rozoj*) estas nomo donita en Hispanio al grupo de dek tri junulinoj, el kiuj sep ne jam estis plenkreskaj, kiuj estis ekzekutitaj per frankisma pafroto ĵus post la fino de la Hispana Enlanda Milito. Iliaj nomoj estis Carmen Barrero Aguado, Martina Barroso García, Blanca Brissac Vázquez, Pilar Bueno Ibáñez, Julia Conesa Conesa, Adelina García Casillas, Elena Gil Olaya, Virtudes González García, Ana López Gallego, Joaquina López Laffite, Dionisia Manzanero Salas, Victoria Muñoz García kaj Luisa Rodríguez de la Fuente.

Post la venko de Madrido per la trupoj de Franco je la fino de la milito, la *Juventudes Socialistas Unificadas* (la junularo de la Hispana Socialista Laborista Partio) provis reorganizi sub la direkto de José Peña Brea, 21-jaraĝa. Li estis arestita kaj torturita post esti elperfidita. Nepova rezisti la doloron, li provizis la nomojn de tiuj engaĝitaj kun si en la projekto. La Dek Tri Rozoj estis kaptitaj per la policistoj kaj enmalliberejigitaj. Post esti torturitaj plurfoje, ili estis ekzekutitaj je la 5-a de aŭgusto, 1939. Ilia sola krimo estis defendi la demokration.

En 2005, fondaĵo (Fundación Trece Rosas) estis kreita en Hispanio por daŭrvivigi iliajn memorojn.

## Eksteraj ligiloj 
Fondaĵo de Dek Tri Rozoj  (en la hispana)

Kategorio:Hispana Enlanda Milito
Kategorio:Hispanaj socialistoj
Kategorio:Hispanaj komunistoj
Kategorio:Persongrupoj
Kategorio:Ekzekutitaj personoj de Hispanio
Kategorio:Hispanaj kontraŭfaŝistoj

Kategorio:Viktimoj de frankismo
Vilaĝoj de Japanio

**Vilaĝo** (村 [mura] aŭ [son]) estas loka administra unuo en Japanio. Ili estas lokaj registaroj fonditaj laŭ Loka Aŭtonoma Juro, ofertantaj al siaj civitanoj administrajn servojn, kaj rangas saman nivelon kiel urbo (市 [ŝi]) kaj urbeto (町 [maĉi]). Japana vilaĝo estas parto de distrikto (郡 [gun]).

## Vidu ankaŭ 
* Urboj de Japanio
* Urbetoj de Japanio
* Distriktoj de Japanio
* Gubernioj de Japanio
* Listo de municipoj de Japanio
* Historiaj provincoj de Japanio, ĝis pli-malpli la 1880-aj jaroj, kiam la gubernioj anstataŭigis ilin

*
*
Asekura terminaro seslingva

**Asekura terminaro seslingva** estas verko de la flandra esperantisto Marc Vanden Bempt. Ĝi aperis en 2005 en Leuven kiel komuna eldonaĵo de Flandra Esperanto-Ligo kaj Esperanto 3000 (324 p., ISBN 90-77066-13-6).

La libro konsistas ĉefe el la sekvaj tri partoj: 

* Listo de 1377 bazaj asekuraj nocioj en Esperanto kun tradukoj al kvin lingvoj: germana, angla, franca, hungara kaj nederlanda, parte kun fontindikoj 
* Listoj en la germana (2096 asekuraj terminoj), angla (2067), franca (1940), hungara (1659) kaj nederlanda (2025) kun tradukoj al Esperanto
* Difina parto: Listo de asekuraj terminoj en Esperanto, grupigitaj laŭ logikaj blokoj, kun difinoj

## Kritiko
Ĉar Esperanto estas preskaŭ neuzata kiel asekura lingvo (kontraktoj aŭ bilancoj de asekuroj ekzistas pli-malpli nur en naciaj lingvoj), la ekzisto de tia vortaro estas tre grava por montri, ke Esperanto tamen povus esti aplikata ankaŭ ĉi-terene. Oni notu ankaŭ, ke antaŭ la apero de tiu ĉi verko ekzistis nur tre modesta esperanta asekura terminaro el la jaro 1929 (la 14-paĝa *Dictionnaire actuariel des langues Espéranto - Allemand - Anglaise et Francaise* de d-ro Ernest Sós).

La terminaro de Vanden Bempt estas relative bonkvalita verko kun kelkaj mankoj. Troviĝas en ĝi verŝajne pli ol 100 tajperaroj kaj kelkaj lingvaj malglataĵoj. La vortaro listigas centon da malgravaj specoj de asekuro (ekzemple *asekuro pri abstinuloj*), dum inter la plej gravaj asekuroj en Germanio kelkaj mankas en la germanlingva listo (*Berufsunfähigkeitsversicherung* kaj *Pflegeversicherung*), kaj alia estas tradukita malĝuste (*Direktversicherung* = vivasekuro pagata de entrepreno, dum la terminaro redirektas al la malsamsignifa termino *Erstversicherung*).
Kategorio:Vortaroj
Asekuro
Cachan

**Cachan**, esperante **Kaĉano**, estas franca komunumo kaj pariza ĉirkaŭurbo, lokita en la departemento Val-de-Marne kaj en la Pariza Regiono. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis , kiuj france nomiĝas *cachanais* vire kaj *cachanaises* ine, sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento L'Haÿ-les-Roses [] kaj al la kantono ''''. 

Cachan gastigas plurajn prestiĝajn lernejojn, inkluzive la École normale supérieure de Cachan ("Supera Normala Lernejo de Cachan").

## Geografio 
Cachan estas proksima suda ĉirkaŭurbo de Parizo, kaj situas 2 kilometrojn el la sudaj pordoj de la franca ĉefurbo. Ĝi havas landlimojn kun la komunumoj Arcueil, Villejuif, L'Haÿ-les-Roses, Bourg-la-Reine kaj Bagneux.

Cachan etendiĝas laŭlonge de la valo de la rivero *Bièvre*.

## Historio 
La komunumo ekzistas nur depost la jaro 1923. Ĝi estis antaŭe riĉa, kampara kvartalo de la apuda industria urbo Arcueil.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Val-de-Marne
* Listo de urboj de Francio
* Arcueil - Cachan (stacidomo)
* Arcueil - Cachan (pariza metrostacio)
* Bagneux (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* retejo de la loka supera lernejo de Cachan ()


Kategorio:Komunumoj de Val-de-Marne
Kategorio:Urboj de Francio
Paul Kuusberg

**Paul KUUSBERG** (naskiĝis la  en Talino; mortis la  en Talino) estis estona verkisto.

Paul Kuusberg estis filo de konstrulaboristo en Talino. Unue li mem laboris en konstruado. De 1942 ĝis 1946 li estis redaktisto de gazeto de la estonaj pafistoj ĉe Ruĝa Armeo. Post la milito li lernis en Moskvo ĉe KPSU, kies membro li estis. De 1957 ĝis 1960 kaj de 1968 ĝis 1976 li redaktis estonan kulturgazeton *Looming* kaj komunisman gazeton *Rahva Hääl.* De 1960 ĝis 1983 li estis, kun kelkaj interrompoj, prezidanto de la verkista asocio de Estonio. En 1976 kaj 1984 li estis honorata per la ordeno de Lenin. Li estis la nura estona verkisto, kiu ricevis la sovetan oran medalon kiel heroo de socialisma laboro. Malgraŭ sia komunisma ideologio Paul Kuusberg agadis por la literatura libereco de estonaj verkistoj dum komunismaj tempoj.

Dum la soveta regado en Estonio li unue laboris kiel kulturideologo, ĵurnalisto kaj politika publicisto. Nur poste li vere malkovris sian verkistan talenton. Lia unua verko, *Müürid* (1957), temas pri liaj vivspertoj. Li fariĝis fama en 1960/1961 per la libro *Enn Kalmu kaks mina* pri la sorto de la estonoj, kiuj batalis sur la soveta flanko dum la dua mondmilito. Majstrajn vivpriskribojn enhavas *Andres Lapeteuse juhtum* (1963) kaj *Südasuvel (Somermeze)* (1966). La romano *Vihmapiisad* (1976) temis pri la politikaj ŝanĝoj en Estonio post la dua mondmilito. Por la du noveloj *Roostetanud kastekann* (1971) kaj *Võõras või õige mees* (1978) mi ricevis literaturan premion nomitan laŭ Friedebert Tuglas. Pliaj gravaj verkoj estas *Naeratus* (1971), *Üks öö* (1972), *Linnukesega* (1977) kaj *Kes nad olid?* (1986). Liaj verkoj estas tradukitaj al pli ol 30 lingvoj.

## En Esperanto aperis 
* *Somermeze (Südasuvel).* El la estona lingvo tradukis Alma Lekko. Redaktis Henrik Seppik. – Tallinn: eldonejo "Eesti Raamat", 1981. 358 paĝoj.

Kategorio:Estonaj verkistoj
Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro
Cagnes-sur-Mer

eta|maldekstra|250ra|
**Cagnes-sur-Mer** (okcitanlingve *Canha de Mar*) estas mezgranda ĉemara franca komunumo, lokita en la departemento Alpes-Maritimes kaj en la regiono Provenco-Alpoj-Bordo Lazura. Administre la komunumo apartenas al la arondismento *Grasse* kaj al la kantono ''*.

En 1999, la nombro de la loĝantaro estis  proksimume . La laŭloka nomo de la loĝantoj estas *Cagnois''.

Tiu urbo de sudorienta Francio situas ĉe la bordo de la Mediteraneo, inter Saint-Laurent-du-Var kaj Villeneuve-Loubet, proksime al Nico. Ĝi estas la kvara plej granda urbo de la departemento, kaj entenas mezepokan centron kaj kastelon sur monteto. La moderna kvartalo kaj la fiŝista vilaĝo situas pli malalte, ĉe la marbordo.
eta|maldekstra|250ra|la loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Konatuloj 
* Maxime Nocher (n. 1994), kajtosurfisto naskiĝis en la urbo.
* Auguste Renoir, franca pentristo mortis en la urbo
* Ingmar Bergman, sveda reĝisoro vivis en la urbo dum 1949.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Alpes-Maritimes
* Listo de urboj de Francio
* Cagnes-sur-Mer (stacidomo)
* Cros-de-Cagnes (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Komunumoj de Alpes-Maritimes
Kategorio:Urboj de Francio
Hohencolernoj

eta|
eta|
La **Hohencolernoj**, , estis germana princa familio, el kiu eliris la princoj-elektistoj de Brandenburgio (1415–1806), pluraj prusaj reĝoj (1701-1918) kaj germanaj imperiestroj (1871–1918), kaj ankaŭ reĝoj de Rumanio dum 1866–1947.

## Gravaj dinastianoj 
### Princoj-elektistoj de Brandenburgio 1415–1701 
* Frederiko la 1-a (1415-1440)
* Johano Sigismundo (1608-1619)
* Georgo Vilhelmo (1619-1640)
* Frederiko Vilhelmo (1640-1688)

### Reĝoj "en Prusio" kaj "de Prusio" 
* 1688-1713 princo-elektisto Frederiko la 3-a, ekde 1701 reĝo Frederiko la 1-a
* 1713-1740 reĝo Frederiko Vilhelmo la 1-a, nomata la "soldato-reĝo"
* 1740-1786 reĝo Frederiko la 2-a, nomata "la Granda", ekde 1772 reĝo "de Prusio", antaŭe nur "en Prusio"
* 1786-1797 reĝo Frederiko Vilhelmo la 2-a
* 1797-1840 reĝo Frederiko Vilhelmo la 3-a
* 1840-1861 reĝo Frederiko Vilhelmo la 4-a
* 1861-1888 reĝo Vilhelmo la 1-a, ekde 1871 germana imperiestro Vilhelmo la 1-a

### Reĝoj de Prusio kaj Germanaj Imperiestroj 
* 1861-1888 reĝo Vilhelmo la 1-a, ekde 1871 germana imperiestro Vilhelmo la 1-a
* 1888 reĝo Frederiko la 3-a, samtempe germana imperiestro
* 1888-1918 reĝo Vilhelmo la 2-a, samtempe germana imperiestro Vilhelmo la 2-a, mortis 1941 en ekzilo en Nederlando

La lasta imperiestro Vilhelmo la 2-a, estis maltronigita en 1918 post la finiĝo de la Unua mondmilito.

La lasta kronprinco, Vilhelmo de Prusio, neniam surtroniĝis.

### Reĝoj de Rumanio 
La alia branĉo de Hohencolernoj (Hohenzollern-Sigmaringen) regis en Rumanio dum 1866–1947.
* 1866-1914 Karolo la 1-a (Rumanio), reĝo
* 1914-1927 Ferdinando la 1-a (Rumanio), reĝo, "la Fidela"
* 1927-1930 Mikaelo la 1-a (Rumanio), reĝo
* 1930-1940 Karolo la 2-a (Rumanio), reĝo
* 1940-1947 Mikaelo la 1-a (Rumanio) (denove), reĝo
En decembro 1947 Sovetunio trudis al Mikaelo la decidon abdiki kaj li elmigris al Svislando.

## Genealogio 
eta|center|700px|Genealogia tabelo de la Hohencolernoj

## Vidu ankaŭ 
* Hohenzollern-Sigmaringen
* Hohenzollern-Hechingen


Kategorio:Dinastioj
Kategorio:Germana monarkio
Kategorio:Prusio
Kategorio:Historio de Brandenburgio
Kategorio:Historio de Rumanio
*Hohencolernoj
*Hohencolernoj
*Hohencolernoj
*Hohencolernoj
*Hohencolernoj
*Hohencolernoj
Kategorio:Orienta Prusio
Kategorio:Germana Imperiestra Regno
La Verda Raketo

***La Verda Raketo***  estas originala novelaro de Jean Forge. Ĝi aperis en 1961, kun tria eldono en 1973. Ĝia subtitolo estas "Satira novelaro el Esperantujo". La novelaro havas numeron 4 en la kvin-parta Forge-serio de
Fondumo Esperanto. Ĝi enhavas naŭ novelojn (post komenca "privata letero al s-ro Forge" de Julio Baghy):

* Metempsikoza aventuro
* Nia nigra filo: temas pri Kola Ajayi kaj foje estas kritikata kiel rasisma.
* Tunelo de kisoj
* Entrepreno "Svat"
* Martiro de nia afero
* Knabino, kiu ŝtelis feliĉon
* Aŭ mi – aŭ Esperanto
* Ses leteroj
* La verda raketo

## Recenzoj 
eta|Kovrilpaĝo de la eldonaĵo de 1973.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *La Verda Raketo* en libroservo de Universala Esperanto-Asocio (UEA)
* Recenzo de Sten Johansson
* Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
* Katalogo de CDELI
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de  Nacia Biblioteko de Esperanto

Verda Raketo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1973
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Kategorio:Katalogo de CDELI
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Jamendo

eta|dekstra|Emblemo de jamendo
**jamendo** estas retejo kiu proponas laŭleĝan kaj senpagan elŝutadon de libermuzikaj albumoj aŭ laŭ licenco ebliganta senprofitcelan uzadon. La termino "jamendo" devenas de la kunigo de "jam" kaj "kresĉendo".

jamendo ebligas rektan aŭskultadon de sondosieroj, sed ankaŭ zorgas pri ties disŝutado pere de la samtavolaj retoj eMule kaj BitTorento, interalie danke al tiucelaj bitvaroj tiaj, kia *Jamseeder*. Plejparto de la albumoj estas memvole disponigataj de la artistoj laŭ licencoj kiel tiuj de Krea komunaĵo aŭ licenco *Libera arto* (Art Libre, Free Art License). Ili estas disponigataj laŭ informaranĝoj MP3 kaj Ogg Vorbis, tiu lasta aranĝo cetere estas libera.

La retumsistemo de jamendo uzas *etikedojn* aŭ ŝlosilvortojn, gluatajn de la aŭskultantoj, kaj ebligas priserĉi albumojn laŭ ĝenro aŭ temo. Tiel, la klasifikan procezon mastrumas mem la aŭskultantoj kaj vizitantoj de la retejo.

jamendo proponas al artistoj enretigi sian muzikon elektante laŭ kiu licenco ili volas permesi la disŝutadon de la aŭd-enhavo. Ĉiu artisto disponas je persona spaco por anonci aktualaĵojn, siajn venontajn koncertdatojn kaj por komunikiĝi kun sia publiko. Albumojn aŭskultantoj povas prirecenzi. Krome, estas disponeblaj sistemo kiu ebligas mon-doni al artistoj, kaj forumoj por diskutado inter komunumanoj.

Ekde sia lanĉo en januaro 2005, ene de unu jaro, jamendo lerte profitis la teknikajn plibonigojn de sia interna funkciaro, sed ankaŭ la okulfrapan kreskadon de la nombro de albumoj disponeblaj. Fakte, pli ol 2100 albumoj aldoniĝis al la ĉiam plilongiĝanta listo dum 2006, oferante al jamendo eblon por elforĝi solidan reputacion. La platformo intencis en 2007 oferti al interesataj artistoj novajn mon-enspezeblojn.

Laŭ lingva vidpunkto, jamendo estis komplete tradukita en Esperanton, sed tio malaperis dum ĝisdatigo de la tuta retejo en decembro 2007 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* EMule
* BitTorento
* Samtavola ŝutado

## Eksteraj ligiloj 
* jamendo.com
* Dogmazic temas pri samtipa retejo

Kategorio:Retejoj aperintaj en 2005
Jasna Góra

**Jasna Góra** [jasna gura] estas katolika pilgrimejo en la pola urbo Częstochowa, konsiderata nacia sanktejo de Pollando kun la mirakla bildo de Virgulino de Ĉenstoĥovo. La 16-an de septembro 1994 estis agnoskita historia monumento kaj kandidatas por listo de la Monda heredaĵo de Unesko

La "hela monto" () estas zorgata de paŭlanaj monaĥoj kaj ĉiujare vizitata de 3 ĝis 4 milionoj da homoj. Centra objekto de la honorado estas bildo de Nigra madono.

## La sanktejo 
eta|Plano de la sanktejo
La sanktejo okupas areon de ĉirkaŭ kvin hektaroj. La fortikigita parto estis konstruita iom post iom inter la 15-a kaj 20-a jarcentoj. Norde, okcidente kaj sudokcidente apudas ĝin parko.

Sude troviĝas la impona ĉefa enirejo. Oriente situas libera placo, kiu servas por aranĝoj kun multaj vizitantoj.

Okcidente situas pilgrimula centro kun dormejoj, restoracioj kaj parkejoj.

La turo de la sanktejo altas 106 metrojn. Ĝi servas ne nur kiel sonorila turo, sed portas ankaŭ antenon de la sankteja radio-stacio (ultramallongondo).

## Pli gravaj eventoj
**Kronado de la bildo**

Laŭ decido de Klemento la 11-a el 1716 episkopo Krzysztof Szembek la 8-an de septembro 1717 kronis la bildon. En la ceremonio partoprenis ĉirkaŭ 200 mil da kredantoj. Tio estis la unua kronado de la sankta bildo ekster Vatikano.

**Predikoj de polaj primasoj**

La 26-an de aŭgusto 1980 dum Strikoj en la Pola Marbordo primaso Stefan Wyszyński predikis, kio estis cenzurita en Pola Televido kaj manipulita de la komunista reĝimo.

**Papaj vizitoj**

La sanktejon vizitis tri papoj: Sankta Johano Paŭlo la 2-a (sesfoje), Benedikto la 16-a kaj Francisko.

Sur la Klara Monto la 15-an de aŭgusto 1991 finiĝis la 6-aj Mondaj Junularaj Tagoj — unuafoje la polan papon aŭskultis junularo de Sovetunio kaj Okcidenta Eŭropo (venis ĉirkaŭ unu miliono kaj duono)

## Vidu ankaŭ 
* Nigra Madono (kanto)
* Stefan Wyszyński
* Templo de Dia Providenco en Varsovio

## Bibliografio 
* Aleksander Jaśkiewicz, *Jasna Góra*, Sport i Turystyka, Varsovio 1986, ISBN 83-217-2607-0.
* Mirosław Zwoliński, *Przewodnik po Częstochowie* (Gvidlibro tra Ĉenstoĥovo), Częstochowa 1997, p. 87–112

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.jasnagora.pl/ la sankteja retejo (pl, en, de, it, es)

Kategorio:Pollando
Kategorio:Sanktejoj
Kategorio:Częstochowa
Kategorio:Pilgrimejoj
Kategorio:Lokoj de pilgrimado al Sankta Maria
Kategorio:Bazilikoj en Pollando
Hélène Smith

**Hélène SMITH** (naskiĝinta en 1861 - mortinta en 1929) estis fama franca psikisto de la malfrua 19-a jarcento, kiu pretendis povi komuniki kun marsanoj. Ŝi skribis la marsanajn interkomunikojn surpapare kaj tradukis ilin en la francan, popularigantne aŭtomatan skribadon. En 1900, Smith famiĝis pro la publikiĝo de *Des Indes à la Planete Mars* ("De Barato al Marso") de Théodore Flournoy, Profesoro de Psikologio ĉe la Universitato de Ĝenevo. La verko fariĝis furorlibro.

Hélène Smith estis konata per la superrealistoj kiel la Muzo de Aŭtomata Skribado. Ili konsideris ŝin pruvon de la povo de la superreala kaj simbolo de superrealista scio.

## Eksteraj ligiloj 
Théodore Flournoy, Des Indes à la planète Mars , Étude sur un cas de somnambulisme avec glossolalie, Éditions Alcan et Eggimann, Paris et Genève, 1900 (en la franca)

Kategorio:Superrealismo
Kategorio:Francaj verkistoj
Gwyneth Paltrow

**Gwyneth Kate PALTROW** (naskiĝis la 27-an de septembro 1972 en Los Angeles) estas usona oskara aktorino kaj kantistino.

## Biografio 
Gwyneth naskiĝis en Los Angeles en Usono al aktorino Blythe Danner kaj al produktoro Bruce Paltrow. Ŝia patro estis de juda deveno. Ŝi elkreskis en Santa Monica en Kalifornio, mezlernejon ŝi finstudis en Novjorko en privata knabina lernejo Spence School. Pli poste ŝi studis en altlernejo University of California, Santa Barbara en Kalifornio fakon Historio de arto. En decembro de 2003 ŝi edziniĝis al brita rokmuzikisto Chris Martin, kun kiu ŝi havas du infanojn. 

## Filmaro 
### Televido 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 27-an de septembro
Kategorio:Naskiĝintoj en 1972
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Usonaj muzikistoj
Kategorio:Usonaj teatruloj‎
Kategorio:Usonaj kantoverkistoj
Kategorio:Usonaj entreprenistoj
Kategorio:Usonaj scenaristoj
Kategorio:Usonaj televidproduktoroj
Lago Adams

Lago **Adams** estas granda, profunda lago kun malvarma akvo. Ĝi situas je . La suda fino de la lago estas proksimume je 30 km (19 mejloj) norde de urbo Peli en la regiono Thompson-Okanagan de Brita Kolumbio (Kanado). La lago estas ĉe la okcidenta flanko de montoj Monashee.

eta|200px|maldekstra|Sude de provinca parko de lago Adams

La lago estas 63 km (39 mi) longa kaj inter 1,6 km kaj 3,2 km (1 kaj 2 mejlojn) larĝa. La surfaca alto estas 404 metroj (1.326 futoj) super la marnivelo. Akvo fluas en la lagon tra multaj alfluantoj (inkluzivante riveron Supra Adams, riveron Momich, kaj golfon Bush). La akvo degutas de la lago en la suban riveron Adams, kiu estas hejmo de tre granda kaj fama salmo sockeye, kiu allogas multajn vizitantojn al la regiono dum ĉiu jaro. De tie la akvo fluas en lagon Shuswap, kaj suben en riveron Thompson. La rivero Thompson estas granda alfluanto de la rivero Fraser, kiu enefluas en Pacifikan Oceanon proksime de Vankuvero, Brita Kolumbio.

## Klimato 
* *Averaĝa kvanto de horoj de sunbrilo*: 2000+ por jaro
* *Averaĝa kvanto de pluvo*: 304,7 mm (11 in) ĉiujare
* *Averaĝa kvanto de neĝo*: 139,8 cm (55 in) en la valoj. Pli supre ĝis 644 cm (253,5 in) sur la montoj
* *Kvanto de tagoj sen frosto*: 120–175 tagoj ĉiujare

* Averaĝa maksimuma temperaturo (somero):  ().
* Averaĝa minimuma temperaturo (vintro):  ().

eta|200px|maldekstra|Sude de provinca parko de lago Adams

Adams
Akkajaure

**Akkajaure** estas baraĵlago en la historia provinco Norrbotten (Norda Botnio), Laponio, Svedio. Ĝi estas parto de nacia parko Stora Sjöfallet.

Kategorio:Lagoj en Svedio
Kategorio:Sameio
Kategorio:Norrbottens län
Alsvågvatnet

**Alsvågvatnet** estas lago en Norvegio. Ĝi situas en la la provinco Nordland kaj apartenas al la komunumo Øksnes. La laga areo kovras 2,36 kvadratajn kilometrojn, kaj la bordo ampleksas 17,99 kilometrojn. Ĝi estas sur la insulo *Langøya*, unu el la insuloj Vesterålen. Apud ĝi estas betula arbaro kaj torfejo.  

## Vidu ankaŭ
* Listo de lagoj en Norvegio

Kategorio:Lagoj en Norvegio
Vasárnapi Ujság

**Vasárnapi Ujság** [vaŝa:rnapi ujŝa:g ~ Dimanĉa Gazeto] (laŭ nova ortografio *Vasárnapi Újság*) estis bilda, semajna eldonaĵo en (Aŭstrio)-Hungario, en la hungara lingvo.

Ĝi aperis unuafoje la 5-an de marto 1854. Tiam eldonis ĝin Gusztáv Heckenast kaj redaktoris ĝin Albert Pákh. Komence vivtenis Ela gazeton nur Pákh, Pál Gyulai [djulai] kaj Mór Jókai, kiuj preskaŭ sole verkis por la eldonaĵo. Poste aliĝis al ili pli fruaj persekutintoj de la aŭstra registaro.

Kvankam ili malfacile reproduktis la bildojn, la gazeto iĝi populara. Post morto de Albert Pákh (17-an de marto 1867), transprenis la redaktadon Miklós Nagy [mikloŝ nadj], ekde 1873 la *Franklin-társulat* iĝis la eldonisto-posedisto.

Ĝi aperis ekde 1855 kun aldonaĵo *Politikai Ujdonságok* (Politikaj Novaĵoj), en 1877 kun *Háboru-Krónika* (Milit-kroniko) (pli poste *Világ-Krónika* Mond-kroniko).

Milós Nagy pensiiĝis la 1-an de novembro 1909 kaj la redaktadon transprenis Pál Hoitsy. Samtempe oni ĉesigis la aldonaĵon *Politikai Ujdonságok*

La eldona entrepreno decidi ĉesigi la aperigon fine de 1921.

## Fototeknika graveco en Hungario 
Dum la unuaj dek jaroj, aperis gravuraĵoj pri desegnoj, pentraĵoj. Poste aperis gravuraĵoj pri fotoj. Fine aperis - kun malpliiĝo de la gravuraĵoj - eĉ fotoj presitaj per kliŝo.

Oni ilustris la gazeton ĝis 1884 (48-a numero) senescepte kun gravuraĵoj. La unua gravuraĵo, farita laŭ foto aperis en januaro de 1864. Ekde la 1890-aj jaroj aperis eĉ fotoraportoj.

La plej konataj ilustristoj estis Károly Cserna, Gyula Háry, Ferenc Haske, Mátyás Jantyik, Zsigmond Pollák, Nelly Radóné Hirsch kaj Károly Rusz.

Redaktoroj estis ekzemple János Arany, Zsolt Beöthy, Sámuel Brassai, István Cseresnyés, Pál Gyulai (kritikisto), Ottó Herman, Lajos Hevesi, Arnold Ipolyi, Gusztáv Kelety, Albert Kenessey, Pál Király, Gyula Pauer, Flóris Ferenc Rómer, József Szinnyei, Kálmán Thaly, Mihály Tompa, János Vajda, Ármin Vámbéry, József Vida, Károly Zilahy.

Elektitaj kontribuantoj estis ekzemple Ernő Ábrahám, Mihály Boross, Zoltán Farkas (kritikisto), Béla Kelemen (instruisto), Gyula Rudnyánszky kaj Endre Tóth (poeto).

## Aliaĵoj 
En Hungario aŭdeblas radia programo *Vasárnapi Újság*.

## Eksteraj ligiloj 
* legeblaj ekzempleroj

Kategorio:Hungaraj gazetoj
Altevatnet

**Altevatnet** (samee *Álddesjávri*) estas la 11-a plej granda lago de Norvegio, kun surfaco de ĉirkaŭ 80 km². La lago estas proksimume 35 km longa kaj averaĝe 2 km larĝa. Ĝi situas en komunumo Bardu kaj estas la plej granda lago en la malnova provinco Troms, ekde 2020 en pli larĝa nova provinco Troms og Finnmark. La lago estas reguligata. La surfaco kuŝas 489 m super la marnivelo. Akvo el la lago elfluas en riveron *Barduelva*, kiu elfluas en riveron *Målselva*, kiu siavice elfluas en fjordon *Malangen*.

Pro la reguligado la surfaca nivelo varias inter 489 kaj 472 metroj kaj la maksimuma profundo inter 99 kaj 82 metroj.

## Vidu ankaŭ
* Listo de lagoj en Norvegio

Kategorio:Lagoj en Norvegio
Daniel Nekonečný

**Daniel Nekonečný** (naskiĝis la 29-an de junio 1966, mortis la 23-an de marto 2019) estis membro de ĉeĥa muzikgrupo Šum svistu (en traduko *Susuro de siblado*). Li alternis vicon da bizaraj profesioj ekde helpanto en ginekologia kaj akuŝsekcio ĝis okupito de funebra servo. Du jarojn li studis aktoradon, poste li interrompis la studadon kaj pro manko de tempo li ne plu revenis al ĝi. Li estis membro de muzikgrupo Laura a její tygři (en traduko *Laŭro kaj ŝiaj tigroj*), en la jaro 1990 li fondis propran grupon, *Susuron de siblado*, kiu atentigis je unu jaro pli poste per sukcesa multmedia projekto en praga Teatro de Muziko.

## Diskografio 
* Šum svistu
* Tančírna
* Rytmy z ráje
* Nekonečný šum

Kategorio:Ĉeĥaj kantistoj
Kategorio:Ĉeĥaj muzikistoj
Kategorio:Mortintoj pro koratako
Lasanjoj

eta|200px|Aŭtentikaj italaj lasanjoj / lazanjo

**Lasanjoj** (menciita en PIV) aŭ **lazanjo** estas manĝaĵo kiu estas vendata en maldikaj platoj de ĉ. 10 x 15 cm.

Ĉi tiu pasto estas uzata en fornopladoj. La plado ankaŭ nomiĝas *lasanjoj* (itale:*lasagne* aŭ *lasagne al forno* (el la forno).

La preparo de **lazanjo**: oni preparas la tradician italan fornopladon kun (neplen)antaŭkuiritaj lasanjoj, (tranĉaĵoj da pasto), viandhaketaĵo, tranĉaĵoj da itala kukurbo kaj kovrita kun beŝamelo. Ekster Italio tamen ĉi tiuj lasanjoj / lazanjo multfoje estas adaptitaj al la gusto de la loka loĝantaro. Tiel oni preparas **lasanjojn** / **lazanjon** en Irlando kun tomatoj, (cheddar) fromaĝo kaj granda amaso da viandhaketaĵo, kaj sekve oni servas ĝin kun sufiĉe da pomfritoj.

## Origino 
Kvankam lasanjoj / lazanjo estas tipa itala manĝaĵo, la nomo venas el Grekio, kie *Lasanon* (λάσανον) signifas: *plata pastaĵo*.

Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Itala kuirarto
Kategorio:Tipoj de pasto
90 Gradoj Oriente

**90 Gradoj Oriente**, ankaŭ sciata kiel **90°E Lago**, estas lago en Antarkto. Kun surfaca areo ĉirkaŭ 2,000 km², ĝi estas la dua plej granda sciata subglacia lago en Antarkto.

## Vidu ankaŭ 
*Lago Vostok
*Sovetskaja (lago)

Kategorio:Lagoj en Antarkto
Plafono (arkitekturo)

eta|180px|Streĉita plafono
eta|180px|
eta|180px|
eta|180px|
eta|180px|Rekonstruaĵo de Roma pendentiva plafono en Imperia palaco de la jaro 306 en Treviro.
[eta|maldekstra|Plafono en la halo de la stacidomo de [Groningo (stacidomo)|Groningo]]
[eta|180px|Plafono de [kasonaro de la palazzo Vecchio en Florenco.]]
eta|180px|
eta|180px|

**Plafono** estas en la arkitekturo (preskaŭ ĉiam) horizonta konstruaĵoparto, kiu limigas ĉambron supre.
Laŭ Francisko Azorín **plafono** estas *Horizontala aŭ kurba surfaco formanta la supran internan parion de ĉambro, galerio, k.c.* Li indikas etimologion el la latina *planus fundus* (plata fono). Kaj li aldonas terminojn por tipoj de plafono: nome plata, trogoforma, panelita, pentrita. ligna.

## Priskribo 
Plafono devas plukonduki ŝarĝojn al la apogantaj konstruaĵopartoj kiel muroj aŭ apogiloj kaj krome ofte ankaŭ plenumi funkciojn kiel protekto kontraŭ vetero (tegmentplafono), malvarmo respektive varmego (varmoprotektado), bruo (sonprotektado) kaj fajro (incendiprotektado), eventuale ankaŭ protekto kontraŭ venenaj aŭ sandamaĝantaj substancoj aŭ eksplodoj (bunkroplafono).

La elekto de la konstrumaniero kaj de la uzotaj materialoj dependas de la supre menciitaj postuloj kaj de la apogdistanco de la plafono. La plej ofte uzataj estas:

* ligno, precipe en la loĝejkonstruado kiel lignotraba plafono
* naturŝtono, muraĵo, ekzemple kiel volbaĵoplafono
* ŝtalo aŭ aluminio, ekzemple en la industrikonstruado kiel trapeclada plafono
* betono, ŝtalbetono aŭ prestreĉita betono, ekzemple kiel ebena plafono, parte prefarita plafono
* kombino de materialoj, ekzemple ŝtaltrabo-brika plafono (germanlingve *Kappendecke*), ŝtalligita plafono, hurdisplafono

## Vidu ankaŭ 
* Kasona plafono
* Tekto

## Notoj 
## Literaturo 
* Georg Barkhausen u. a.: *Balkendecken. Gewölbte Decken (Gewölbe). Verglaste Decken und Deckenlichter. Sonstige Decken-Constructionen*. (= Handbuch der Architektur; Teil 3. Die Hochbau-Constructionen; Bd. 2: Raumbegrenzende Constructionen; Heft 3). Bergsträsser, Darmstadt 1895 (Digitalisat) (germanlingva)