Ruĝa parulio

La **Ruĝa parulio** (*Ergaticus ruber*) estas malgranda paserina birdo de la familio de Paruliedoj kaj endemia de altaj teroj de Meksiko, norde de la Terkolo de Tehuantepeko. Plenkreskulo estas brilruĝa, kun blanka aŭ griza orelmakulo, depende de la subspecio; junuloj estas rozbrunaj, kun blankeca orelmakulo kaj du palaj flugilstrioj. Estas tri subspecioj, kiuj diferencas nur iome laŭ aspekto.

## Taksonomio 
Kiam li unuafoje priskribis la Ruĝan parulion en 1827, naturalisto William John Swainson atribuis ĝin al la genro *Setophaga* — la sama genro de la Ruĝvosta parulio. Dum la venonta duonjarcento, aliaj naturalistoj movis ĝin al *Cardellina*, kun la Ruĝfrunta parulio, kaj al la ampleksa tropika paruligenro *Basileuterus* — krom al genro de Silviedoj *Sylvia* kaj de Paruedoj *Parus*. En 1873, naturalistoj Philip Lutley Sclater kaj Osbert Salvin movis la specion al ĝis nunan genron.

Estas tri subspecioj, kiu diferencas iome laŭ aspekto kaj okupas diferencajn teritoriojn.
* *E. r. melanauris*, kiu estis priskribita de Robert Thomas Moore en 1937, havas malhelgrizajn orelmakulojn kaj iom pli skarlatajn suprajn partojn ol la *E. r. ruber*.

La komuna nomo de la Ruĝa parulio estas rekta aludo al ties koloro. La nomo de la genro *Ergaticus* estas latinigita versio de la antikva greka *ergatikos*, signife "laborema", dum la specia nomo, *ruber*, estas latina por "ruĝa".

## Aspekto 
La Ruĝa parulio estas malgranda paserino, 12.5 al 13.5&nbsp;cm longa,

Kiam junulo, la Ruĝa parulio estas rozecbruna kun blanka orelmakulo. Ties pli malhelaj flugiloj kaj vosto montras rozeccinamajn bordojn, kun du pli palaj flugilstrioj. Malkiel aliaj specioj de la sama habitato, ili tendencas kanti nur dum brilaj matenhoroj dum la reprodukta sezono; sendepende de la sezono, ili ne kantas — kaj eĉ la alvokofrekvenco malpliiĝas — dum kun nuboj vetero. Ĝi estas altitudina migranteto, kiu moviĝas el pli altaj humidaj aŭ duonhumidaj arbaroj de pino, pino-kverko kaj abio en la reprodukta sezono al pli malaltaj lokoj — ofte en kverkarbaroj — vintre. kaj la tria plej komuna parulio ĉe kverka-konifera arbaro laŭ alia.

Kvankam tiu specio estis ŝajne kolektita en Teksaso fine de la 1800-aj jaroj, tio ne estas ĝenerale akceptata kaj ne estas sufiĉe certa ke ĝi loĝis tie.

## Kutimaro 
Kvankam ĝi foje kuniĝas al miksitaj kunmanĝantaroj, la Ruĝa parulio troviĝas plej ofte ĉu sola ĉu en paroj. dum manĝas per rapidaj pikoj en fendetoj de arboŝelo kaj amasetoj de pinpingloj. ofte pendante kapalteren dum ĝi plukas. Nur la ino konstruas la neston, tasko kiu tipe daŭras 4–6 tagojn. Ŝi elektas sunbanan areon, areon ĉe akvofalo aŭ arbustara bordo ĉe rojo, Fortika kaj kruda ĉe la ekstero, ĝi estas tipe konstruita unuavice el mortintaj pinpingloj kaj herboj, krom grizaj likenoj, verda musko, mortintaj folioj, La arbaraj areoj en kiuj ili loĝas, tamen, inkludas kelkajn el la plej minacataj habitatoj en Meksikio, kie lignoproduktado, agrikultura etendo, rikoltado de brulligno, ŝosekonstruado, turisma disvolviĝo, tropaŝtado kaj intensiva urbanizado inter multaj aliaj faktoroj kontribuas al detruado de arbaroj. Estas iome pruvoj ke selektiva lignoproduktado en pinarbaroj povas fakte favori tiun specion, kiu preferas pli malfermajn kaj sunbanajn areojn en kiuj reproduktiĝi.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de Ruĝa parulio  ĉe retejo de Vidaj Resursoj de Ornitologio ĉe Academy of Natural Sciences
* Filmetoj de Ruĝa parulio ĉe Internet Bird Collection website
* voĉo de Ruĝa parulio  ĉe retejo xeno-canto.org

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Paruliedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko