open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tony Kakko

**Tony Kakko** (Kemi, 16-an de majo 1975) estas finnlanda kantisto kaj klavarinstrumentisto, fondinto de la muzikgrupo Sonata Arctica

## Biografio 
Lerniginte klavarinstrumenton je du jaroj kaj kantinte plurfoje, li decidis krei muzikgrupo en 1996 (iama nomo estis *Tricky Beans*).
Li estis la kantisto kaj klavarinstrumentisto de tio. Ŝanĝinte la nomon de la muzikgrupo en Sonata Arctica, antaŭ la publikigo de la unua muzikalbumo *Ecliptica*, Mikko Härkin iĝis la nova klavarinstrumentisto de la muzikgrupo. Nun Kakko nur kantas kaj verkas preskaŭ ĉiujn kantojn de la muzikgrupo.

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo de Sonata Arctica

Kategorio:Finnaj kantistoj
Kategorio:Finnaj klavarinstrumentistoj
Kategorio:Sonata Arctica
Lumporta etero

La **lumporta etero** estas hipoteza elasta substanco, penetranta ĉiujn korpojn, per kiu propagiĝas la lumo sammaniere kiel la sonaj ondoj propagiĝas per vibroj de aero. Etero estus ankaŭ la peranto de fizikaj efektoj kiel la gravito aŭ la elektromagnetaj fortoj.

Etero estas malnova fizika nocio. René Descartes provis klarigi la astrajn movojn kiel kirloj da etero; kaj Isaac Newton, nekontenta de la ideo pri forto trairanta vakuon, koncedis pri «*subtila spirito kiu penetras la solidajn korpojn*», per kiuj la korpoj altiras unuj la aliajn.

En 1678, Christiaan Huygens proponas ondan teorion pri lumo; kiel aliaj fizikistoj, li supozis ke la lumo propagiĝis tra fluaĵo, kiu plenigus la tutan universon, ĉar la lumon de steloj ni ricevas.

La eksperimentoj de Thomas Young kaj Augustin Fresnel pruvis la ondan econ de la lumo kaj igis la eteron nepra kiel portanto de vibroj, ĉar oni tiam ne imagis, ke la vakuon oni povas travibri. William Thomson proponis, ke etero ankaŭ propagus la elektrajn kaj magnetajn fortojn.

Sed la etera fluidaĵo havas strangajn ecojn. Ĉar la lumo estas transversa ondo, etero estu solida kaj samptempe estu infinite flua (viskozeco nula) ĉar ĝi ne bremsas la planedajn movojn.

Laŭ Fresnel, la etero estas ĉie senmova en la spaco, do la Tero kaj planedoj moviĝas rilate al ĝi: oni povus mezuri *eteran venton*. Laŭ George Gabriel Stokes, la etero estas senmova laŭ la materio, do ĝi estus *kuntrenata* de Tero.

La eksperimentoj de François Arago, en 1810 pri la "*etera vento*" kaj ĉefe la eksperimento de Michelson-Morley en 1887 fine pruvis, ke la lumrapido ne varias laŭ la tera pozicio, kio instigis Ernst Mach forlasi la nocion pri etero.

La negativa rezulto de la eksperimento de Michelson kaj Morley kaj aliaj, kiel la eksperimento de Trouton-Noble, neprigis novajn teoriojn kiel la specialan teorion de relativeco, kiu ne bezonas eteron.

## Eksteraj ligiloj 
*  Etero, laŭ la ''Dictionnaire d'histoire et philosophie des sciences* 
*  Etero laŭ *Classic Encyclopedia''

Kategorio:Eksvalidiĝintaj sciencaj teorioj
Kategorio:Optiko
Kategorio:Fiziko
Rosalejo

**Rosalejo** (Rozujeto) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

## Loĝantoj 
La loĝantoj nomiĝas *rosalejanos*. La censita populacio en 2008 estis de 1.346 loĝantoj.

## Situo 
Rosalejo estas situa en la nordorienta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Campo Arañuelo. La areo de ties teritorio estas de 41,82&nbsp;km².

## Ekonomio 
Agrikulturo de irigacio (tabako, kapsiko, maizo) kaj brutobredado (bovoj).

## Historio 
Tiu vilaĝo naskiĝis en la 1950-aj jaroj kun iom malpli da 1500 loĝantoj (80 % el tiuj kolonoj estis ĝis tiam anoj de Talavera la Vieja). En 1985 la loĥantoj iniciatis la procezon de konvertiĝo en *Entidad local Menor* (submunicipo) kio havigis kelkajn rajtojn. Ekde la 1a de marto de 1994 sendependiĝis el Talayuela, ĝis tiam supra municipo kaj en kies teroj estis ekde la fondo.

Rosalejo pozedas la jurisdikcian pilorion de Talavera la Vieja, kiu alimaniere estus restinta sub la akvoj de la Akvorezervujo de Valdecañas

## Demografio 
Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Velušovce

**Velušovce,** hungare **Velős** [velOŝ] estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Topoľčany. Ĝis 1899 la hungara loknomo estis **Velusócz**, poste pro la hungariga politiko la vilaĝo ricevis hungarecan nomon.
eta|dekstra|330ra|Velušovce troviĝas en la plej griza parto

## Bazaj informoj 
* Areo: 6km²
* Supermara alteco: 224 m
* koordinatoj: 
* Loĝantaro: 500
* Poŝtkodo: 955 01
* Aŭtokodo: TO
* Telefonprefikso: 38

## Situo 
Velušovce situas laŭ rojo, meze de sakovojo. Piešťany troviĝas 9 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1389 en formo *"Welys"*. En 1828 vivis tie 263 homoj en 34 domoj. En 1910 loĝis en Velős 381 homoj, (377 slovakoj, 3 germanoj, unusola hungaro). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nagytapolcsány, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1944 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Velušovce 505 homoj, (escepte 3 ĉiuj slovakoj).

## Eksteraj ligiloj 
* Velušovce sur mapo de Slovakio

Kategorio:Municipoj en distrikto Topoľčany
Vozokany (distrikto Topoľčany)

**Vozokany,** hungare **Végvezekény** [vEgvezekenj] estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Topoľčany.
eta|dekstra|330ra|Vozokany troviĝas en la plej griza parto

## Bazaj informoj 
* Areo: 9km²
* Supermara alteco: 239 m
* koordinatoj: 
* Loĝantaro: 340
* Poŝtkodo: 956 05
* Aŭtokodo: TO
* Telefonprefikso: 38

## Situo 
Vozokany situas laŭ rojo sub monto 748 m-ojn alta, laŭ flankovojo. Topoľčany troviĝas 16 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1318 laŭ tiama hungara ortografio *"Wezeken"*. En 1787 vivis tie 436 homoj en 69 domoj, en 1828 558 homoj en 77 domoj. En 1910 loĝis en Végvezekény 365 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Nagytapolcsány, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1944 kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 loĝis en Vozokany 328 homoj, (319 slovakoj, 6 ukrainoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (Helpema) de 1993

## Eksteraj ligiloj 
* Vozokany sur mapo de Slovakio

Kategorio:Municipoj en distrikto Topoľčany
Závada (distrikto Topoľčany)

**Závada** (hungare *Nyitrazávod* [njitrazAvod]) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Topoľčany. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis **Zavada**, poste pro peto de poŝto al la nomo aldoniĝis ankaŭ la proksima rivero. *(...poste pro peto de poŝto al la nomo aldoniĝis ankaŭ la proksima rivero. Kio estas tio? Kian rilaton havas la rivero en tiu ĉi frazo? Ĉu la rivero venis por peti kaj aldoni la saman nomon?)*

## Situo 
Závada situas laŭ rojo sur deklivoj, laŭ flankovojoj. Topoľčany troviĝas 11&nbsp;km.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el la 1300-aj jaroj en formo *"Zabeti"*. En 1787 vivis tie 534 homoj en 69 domoj, en 1828 242 homoj en 35 domoj. En 1910 loĝis en Nyitrazávod 509 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Nyitra (reĝa departemento), al distrikto de Topoľčany, poste al Ĉeĥoslovakio, inter 1938-1944 kaj ekde 1993 al Slovakio. Dum la 2-a mondmilito la loĝantoj apogis la slovakan nacian ribelon, tial la faŝistoj bruldetruis la vilaĝon kaj deportis vilaĝanojn. En 2001 loĝis en Závada 669 homoj, (653 slovakoj, 7 ukrainoj, 5 ĉeĥoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo de 1780
* tombeja baroka kapelo

Kategorio:Municipoj en distrikto Topoľčany
UnOpened

***UnOpened*** estas la unua unuopaĵo de la finnlanda muzikgrupo Sonata Arctica, publikigita de Spinefarm Records eltirita de la muzikalbumo *Ecliptica*. Ĝi estis publikigita la 16-an de julio 1999 kaj enhavas du trakojn.

## Trakoj 
# *UnOpened* – 3:42
# *Mary-Lou* – 5:04

## Anaro 
* Tony Kakko - kantisto
* Jani Liimatainen - gitaristo
* Tommy Portimo - frapinstrumentisto
* Janne Kivilahti - basisto
Gafur Gazizi

**Gafur Gazizi** aŭ *Gafur Gazizov* () estas sovetia kaj ruslanda esperantisto, kiu naskiĝis la 20-an de septembro 1958 en Baŝkirio. Esperantisto ekde 1973, li laboris kiel kompresoristo en vitrouzino *Salavatsteklo*. Gafur Gazizi ekverkis en Esperanto ekde 1978 kiam li militservis en la Soveta Armeo laŭ instigo de Jaan Ojalo, tiam redaktoro de Amikeco. Krom Esperanto Gafur ĝuas sporadan uzadon de la hispana kaj franca lingvoj. En 1986 ĉe la eldonejo Sezonoj aperis lia originala poemaro *Zigzage*. Dek jarojn poste liaj poemoj estis eldonitaj en la kolektiva poemaro Kvarteto (1996). Intertempe poemoj, recenzoj kaj polemikaĵoj de Gazizi aperis en *Amikeco*, *Ekzakte*, La Ondo de Esperanto, Ruslanda Esperantisto, Sezonoj, Literatura Foiro, Fonto kaj aliloke, ankaŭ en baŝkiria gazetaro.   

## Poemo ekzemplera 
* Lian poemon "Rura somermateno" iu pseŭdonima poeto I. R. Onies, en kies nomo videblas la vorto "ironio" moke kaj iusence ĉarme rime komentis en la retejo *esperanto.mv.ru*

## Recenzo 
## Eksteraj ligiloj 
* Kunlaborantoj de Sezonoj kaj La Ondo de Esperanto   *tekstoj de Gazizi*

Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Esperantlingvaj poetoj

Kategorio:Naskiĝintoj en Baŝkirio
Kitzsteinhorn

250ra|eta|Kitzsteinhorn
La **Kitzsteinhorn** estas montopinto en la ĉefa alpa kresto en la komunuma teritorio de Kaprun en la aŭstria federacia lando Salcburgio. La Kitzsteinhorn atingas altecon de 3203 m super la marnivelo kaj estas parto de la Hohe Tauern, kiu situas en la orientaj Alpoj. Al monto gvidas telfero. Ĉar temas pri glaĉero, ĝi povas esti uzita de skiistoj dum tuta jaro.

## Literaturo 
* Anton Hetz: *Aus dem Leben eines Bergführers von Pinzgau* (germanlingva)

## Eksteraj ligiloj 
* Kitzsteinhorn (oficiala retpaĝo)

 

Kategorio:Salcburgio
Kategorio:Montoj de la Alpoj
Kategorio:Montoj en Aŭstrio
Latinxua Sin Wenz

eta|300px|Gazeto „Dazhung Bao“ („Dazhongbao“, 大众报) eldonita en Sovetunio
**Latinxua Sin Wenz** (ĉine: 拉丁化新文字; Lādīnghuà Xīn Wénzì), foje ankaŭ nomata **Sin Wenz**, **Zhongguo Latinxua Sin Wenz**, **Beifanĝua Latinxua Sin Wenz** aŭ **Latinxua**) estas malmulte uzita sistemo de latiniigo de la ĉina lingvo. Oni kutime ne skribis tonojn, kiujn oni deduktis de la kunteksto.

Historie ĝi estis la unua sistemo de latinigo de la ĉina, uzata de ĉinoj anstataŭ ideogramoj. Ĝi estis kreita en Sovetunio kaj uzita de ĉinaj enmigrintoj, tiam multaj en orienta Siberio, ĝis kiam ili forlasis la landon. Poste ĝi reviviĝis portempe en la norda parto de Ĉinujo, sed estis forlasita post kreado de la popolrespubliko de Ĉinujo, supozeble ĉar komunisma regantaro ne volis asociiĝi kun la antaŭjuĝoj kontraŭ la alfabeto en la regionoj, kie komunisma potenco ankoraŭ ne establiĝis.

Kreo de la latina skribo por la ĉina lingvo estis parto de la larĝa movado por alfabetigo de popoloj en frua Sovetunio: tiam latinskribajn alfabetojn ricevis pluraj lingvoj, kiuj antaŭe ne havis alfabeton aŭ limigite uzis diversajn sistemojn surbaze de la cirila aŭ de la araba skribo. Oni planis ankaŭ latinigon de la rusa skribo, jam pretis du esence similaj sistemoj. Plejparto de tiuj alfabetoj estis kelkajn jarojn post la enkonduko, dum regado de Stalin, anstataŭigitaj per ciril-bazitaj.

## Eksteraj ligiloj 
*  Sin Wenz 新文字, Mark Swofford, 2004

Kategorio:Ĉina skribo
Salvatierra de Santiago

**Salvatierra de Santiago** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

## Loĝantoj 
La loĝantoj nomiĝas *salvaterranos*. La censita populacio en 2008 estis de 316 loĝantoj.

## Situo 
Salvatierra de Santiago estas situa en la centra parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Sierra de Montánchez, je altitudo de 438 m. La areo de ties teritorio estas de 33,45&nbsp;km².

## Historio 
La vilaĝo apartenis al la Ordeno de Santiago, kies kruco aperas en la dekstra parto de la blazono. Pro tio Santiago (Sankta Jakobo) aperas en la nomo de la vilaĝo.

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Demografio 
Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Taga pavo

**Taga pavo**, **pavo-okulo**, **pava vaneso** (latine: *Aglais io*, eksa: *Inachis io* aŭ *Nymphalis io*) estas papilio el la familio de la nimfalisedoj.

Paon-du-jour MHNT CUT 2013 3 14 Cahors Dos.jpg|Taga pavo (dorso)
Paon-du-jour MHNT CUT 2013 3 14 Cahors Ventre.jpg| △ Taga pavo (ventro)

Kategorio:Papilioj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Oksokululo

**Oksokululo** aŭ **brunulo** (latine: *Maniola jurtina*) estas papilio el la familio de la nimfalisedoj.

## Bildogalerio 

Maniola jurtina-mo.jpg|♂
Maniola jurtina-mu.jpg|△ ♂
Maniola jurtina-fo.jpg|♀
Maniola jurtina-fu.jpg|△ ♀

Kategorio:Papilioj
Halina Gorecka

**Halina GORECKA** (naskiĝis la 6-an de novembro 1959 en Astano, Kazaĥio) estas sovetia kaj rusia esperantistino. Ŝi ricevis matematikan kleron en la Urala Ŝtata Universitato (Sverdlovsk, nun Jekaterinburgo). Gorecka oficis kiel inĝeniero pri komputado en granda projekta firmao kaj nun (2009) estas eldonisto.

Gorecka lernis Esperanton en 1979. Poste ŝi movadumis kiel sekretario kaj prezidanto de la Sverdlovska Esperanto-Klubo, prezidanto de la Urala Esperanto-Komitato kaj de la Urala Esperantista Societo (UES), vicprezidanto de Rusia Esperantista Unio (REU) (1994-1995) kaj estis la unua redaktoro de Bulteno de REU. Ŝi estis organizanto de multaj renkontiĝoj kaj konferencoj en Uralo kaj peranto de Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj reprezentanto de Monda Turismo en Ruslando. Gorecka ankaŭ estis ĵuriano en Belartaj Konkursoj de UEA.
Ekde 1982 senŝanĝa direktanto de la Kolektiva Esperanta Biblioteko (KEB) kaj de la Urala libro-servo (ULS). Ruslanda peranto de pluraj esperantaj gazetoj. Verkis multajn artikolojn kaj recenzojn en la esperanta kaj landa gazetaro. Oficiala eldonanto de Ruslanda Esperantisto kaj de La Ondo de Esperanto. Eldonis kun la edzo (Aleksander Korĵenkov) pli ol 70 librojn kun diversaj eldonmarkoj (Sezonoj k.a.). Redaktoro de Ruslanda Esperantisto kaj de Ekzakte.

Pro sia agado, ŝi kune kun sia edzo ricevis en 2010 la FAME-premion.

En decembro 2021 ŝi estis proklamita la Esperantisto de la Jaro 2021 pro la laboro por la eldonejo Sezonoj kaj la magazino La Ondo de Esperanto.

## Verkoj (elekto) 
* Katalogo de esperantaj kaj interlingvistikaj libroj eldonitaj en Ruslando kaj Sovetunio, kompilis Halina Gorecka, Aleksander Korĵenkov. 3-a eldono Jekaterinburg: Sezonoj 1999, 26 p. (Kolektiva Esperanto-Biblioteko) (1-a eld. 1991)

## Literaturo 
* La teksto estas laŭ Kunlaborantoj de Sezonoj kaj La Ondo de Esperanto .

## Eksteraj ligiloj 
* Video-intervjuo de Halina Gorecka interalie pri *La Ondo de Esperanto*
* [Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=halina+gorecka&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Halina Gorecka en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* Artikoloj  de kaj pri Halina Gorecka en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

## Referencoj 
Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:FAME-premiitoj
Wolf & Raven

***Wolf & Raven*** (angle: "Lupo kaj korako") estas la dua unuopaĵo de la finnlanda muzikgrupo Sonata Arctica. Ĝi estis publikigita de Spinefarm Records kaj eltirita el muzikalbumo *Silence*.

## Trakoj 
# *Wolf & Raven* (Lupo kaj korako) – 4:15
# *PeaceMaker* (Pacfaristo) – 4:57

## Anaro 
* Tony Kakko - kantisto
* Jani Liimatainen - gitaristo
* Mikko Härkin - klavarinstrumentisto
* Tommy Portimo - frapinstrumentisto
* Marko Paasikoski - basisto
Chazilly

**Chazilly** estas franca komunumo lokita en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado.
Akvoujo plenigas la kanalon de Burgonjo.

## Historio 
La preĝejo Saint Martin estis konstruita en la 19-a jarcento (1873).

## Najbaraj komunumoj 
## Demografio 
Laŭ la Nacia Instituto de Statistiko kaj Ekonomiaj Studoj.

ImageSize = width:250 height:200
PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20
TimeAxis = orientation:horizontal
AlignBars = justify
Colors = 
  id:gray1 value:gray(0.9)

DateFormat = yyyy
Period = from:1960 till:2020
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960

PlotData = 
  bar:300 color:gray1 width:1
  from:start till:end
  bar:200 color:gray1
  from:start till:end
  bar:100 color:gray1
  from:start till:end
  bar:0 color:gray1

LineData = 
  layer:front
  points:(48,108)(84,91) color:blue  width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 155 1968: 125
  points:(84,91)(100,100)    color:blue    width:2 #1975: 141
  points:(100,100)(128,87)   color:blue    width:2 #1982: 119
  points:(128,87)(160,89)   color:blue    width:2 #1990: 122
  points:(160,89)(196,85)   color:blue    width:2 #1999: 114
  points:(196,85)(224,94)   color:blue    width:2 #2006: 127
  points:(224,94)(242,98)   color:blue    width:2 #2013: 138

## Esperanta vivo 
Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 1 voĉon (1,79 %) en 2014.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Côte-d'Or

Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
Fajroestingista muzeo (Ostrava)

**Fajroestingista muzeo de urbo Ostrava** havas sidejon en Ostrava-Přívoz en strato *Zákrejsova*. Malfermita ĝi estis la 9-an de majo 2005. Konstruaĵo, en kiu ĝi situas, estis konstruita en la jaro 1905. Ĝis la jaro 1919 dividiĝis je ĝi germana propravola korpuso de fajroestingistoj kaj Přívoza asekurejo. Post tiu ĉi jaro eluzis la tutan konstruaĵon nove fondita ĉeĥa korpuso de propravolaj fajroestingistoj. Tiu estis nulugita en la jaro 1980. Poste havis ĉi tie sidejon Urba inspekto de incendia ŝirmo en Ostrava, al kiu la objekto servis precipe kiel instruiga centro.

Rekonstruo kaj alkonstruo de la nuntempa Fajroestingista muzeo okazis en la jaroj 2003-2004. Investisto de la agado estis la statuta urbo Ostrava. Ekspozicio estas dividita en ses laŭtemajn partojn:

* Spirtekniko
* Modelaj situacioj
* Montro de kunlaboro de ISS dum transportakcidento
* Videoprojektado
* Evoluo de fajroestingistaro
* Evoluo de estinganta tekniko

## Eksteraj ligiloj 
* Oficialaj ttt-paĝoj

Kategorio:Muzeoj en Ostrava
Kategorio:Kontraŭincendia ŝirmo
Kategorio:Přívoz
Olomao

La **Olomao** (*Myadestes lanaiensis*) estas eta malhela solulo, tio estas birdo de la familio de Turdedoj, endemia de la insuloj Maui, Lanai kaj Molokai en Havajo, kaj estas birdo kiu probable estas formortinta. Ĝi estas ĝis 7 colojn longa. Maskloj kaj inoj aspektas simile. Ĝi estas malhelbruna supre kaj griza subel kun nigrecaj kruroj. Ĝi estas proksime parenca kun la aliaj specioj de havajaj turdoj, nome la Puaiohi (*M. palmeri*) , la Omao (*M. obscurus*), kaj la probable formortinta Kamao (*M. myadestinus*).  

Ties kanto konsistas el kompleksa melodio de flutecaj notoj, likvida pepado kaj gorĝeca fajfado. La alvoko estas miaŭeca raspo kun alternaj altatonaj notoj similaj al la polica fajfado. Tiu birdo loĝas en densaj ravinoj, kie ĝi ĉeestas la subbranĉaron kie ofte ripozas senmova laŭ kurbigita sinteno. Kiel ĉe aliaj indiĝenaj havajaj turdoj, tiu ekmontras siajn flugilojn kaj manĝas ĉefe  fruktojn kaj insektojn. 

La Olomao estas ankoraŭ klasita kiel Draste Endanĝerita pro la ebleco ke ekzistus ankoraŭ nur malgrandega populacio aŭ eĉ solaj individuoj. La lastaj certaj vidaĵoj okazis en Molokai en 1980 en la Rezervejo Kamakou, kaj en 1933 en Lanai. Malfrue en la 1800-aj jaroj, oni konsideris ĝin komuna aŭ abunda en la tri insuloj, sed terklarigado, kaj setlejo kaj disvolvigo de la urbo Lanai, kaj la birda malario enmetita siavice de enmetitaj moskitoj onigis la populaciojn de tiu birdo. Enmetitaj bestoj kiaj sovaĝaj aproj (kiuj kreas  flakojn per siaj tordiĝoj por reproduktado de moskitoj) helpis la specian formorton. 

## Sistematiko 
Birdoj de Maui povis esti konstituintaj separatan subspecion aŭ rason, sed formortiĝis antaŭ ebloj studi ilin. Oni agnoskas du subspeciojn:

**M. l. lanaiensis* – Lanaia turdo
**M. l. rutha* – Molokaia turdo

## Fonto 
* BirdLife International 2004.  Myadestes lanaiensis .   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.  Elŝutita la 26an de julio 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet 
* 3D view  of specimen RMNH 110.026 at Naturalis, Leiden (requires QuickTime browser plugin).

Kategorio:Turdedoj
Kategorio:Bestoj el la Pacifika ekozono
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Brulmotoro

eta|Kvartakta brulmotoro
**Brulmotoro** estas motoro, kie la transformo de kemia al mova energio okazas per brulado. La nutraĵo de tiaj motoroj nomiĝas *brulaĵo*. Ekzemploj estas eksplodmotoroj kiel la dizela motoro kaj la brulgasa aŭ karburaĵa motoro.

## Vidu ankaŭ 
* Gasturbino
* Jetmotoro
* Piŝta motoro

Kategorio:Maŝinoj
Kardo-papilio

**Kardo-papilio** (latine: *Vanessa cardui*, karda vaneso, aŭ *Cynthia cardui*) estas papilio el la familio de nimfalisedoj.

## Ecoj 
eta|maldekstra|180px|Malsupro de la flugiloj de la kardopapilio
Kardopapilioj atingas flugilenverguron de 45 ĝis 60 milimetroj. La pintoj de la antaŭaj flugiloj similas al tiuj de la atalanto, ili estas nigraj kaj portas plurajn grandajn kaj malgrandajn blankajn makulojn. La ena duono de la flugilo kontraŭe havas oranĝ-nigran desegnon. La malantaŭaj flugiloj estas ene helbrunaj kaj havas desegnon similan al la antaŭaj flugiloj, kies nigraj makuloj estas vigle koloritaj nur je la ekstera rando de la flugiloj, la aliaj makuloj estas palaj.

La suba parto de la malantaŭaj flugiloj estas blanka, diversbrune marmorigita kaj havas kvin diversgrandajn okulmakulojn. La suba parto de la antaŭaj flugiloj estas kolorigita simila al la malantaŭaj, sed pli pala. Ĉe la antaŭa rando estas videblaj du pli grandaj helaj makuloj. La nigro de la flugilpintoj estas parte miksita kun brunaĵo kaj ĉe la bazo de la flugiloj la oranĝkoloro povas ruĝiĝi.

La raŭpoj estas ĝis ĉ. 40 milimetroj longaj kaj portas sur ĉiu segmento dornan ringon kun branĉiĝintaj dornoj. La baza kolor estas flava ĝis verdbruna kun malhela desegno. Ekzistas ankaŭ tre helaj raŭpoj, kiuj estas preskaŭ blankaj.

### Sinonimoj 
* *Cynthia cardui*
* *Papilio cardui*
* *Pyrameis cardui*

### Similaj specioj 
* Usona vaneso (*Vanessa virginiensis*)
* Atalanto (*Vanessa atalanta*)
* Kanaria vaneso (*Vanessa vulcania*)

## Teritorio 
Kardopapilioj estas migruloj kaj troveblas en Eŭropo, Norda Afriko, Azio, Nordameriko kaj Aŭstralio ĝis alteco de ĉ. 3.000 metroj.

Ilia devenlando situas en subtropaj stepoj. En Eŭropa ili restas tutjare nur en la varmaj regionoj ĉirkaŭ la Mediteraneo.

### Migrado kaj generacioj 
En la devenregionoj kardopapilioj vivas tutjare sen diapaŭzo kaj estiĝas generacio post generaio.

### Nutrado de la raŭpoj 
eta|maldekstra|180px|Raŭpo de la kardopapilio
La raŭpoj nutras sin laŭregione de multaj diversaj plantoj. En Eŭropo ili preferas ĉefe kukurbacoj (Cucurbitaceae), asteracoj (Asteraceae), fabacoj (Fabaceae), vitacoj (Vitaceae), malvacoj (Malvaceae), kruciferacoj (Brassicaceae) kaj boragacoj (Boraginaceae).

### Evoluo 
[eta|dekstra|180px|[Krizalido de la kardopapilio]]
Femaloj lasas la konformajn, grizajn ovojn unuope ĉe sur la folioj de la nutroplantoj. La raŭpoj kunŝpinas unue la foliopinton, poste la tutan folion por ke ili povu manĝi trankvile. Ĉe kardoj ili ŝpinas inter la tigo kaj la folio.

## Eksteraj ligiloj 
* Atestoj pri migrado en la jaro 2009 

## Referencoj 
Kategorio:Papilioj
Puaiohi

La **Puaiohi**, Puaiohio aŭ Kaŭaia miadesto (***(Myadestes palmeri***) estas rara specio de kantobirdo de la familio de Turdedoj, kiu estas endemia de la insulo de Havajo nome Kauaio. Ĝi estas tre proksime rilata al la aliaj kvar endemiaj turdoj de Havajo, nome la Kamao, la Olomao, la Omao, kaj la Oahua miadesto. Ĝi estis unuafoje kolektita de Henry Palmer en 1891 ĉe Halemanu ĉe la enirejo al la Ŝtata Parko Kokee.

## Aspekto 
Estas grizbrunaj supraj partoj kaj helgrizaj brusto kaj ventro sube. Tiu birdo havas nigran bekon kaj rozkolorajn piedojn. Rimarkindas **blanka okulringo** kiu helpas distingi tiun birdon el aliaj turdoj de Havajo. Maskloj kaj inoj estas ege similaj laŭ aspekto. Junuloj montras bildon transire el punktita blankece supre al laŭstria grizbruna sube.

## Distribuado kaj vivejo 
Historie tiu pacifika specio estis konsiderata rara, kaj loĝas arbarajn ravinojn super 1050 m. Puaiohi estas limigitaj al centraj kaj sudaj partoj de la Rezervejo Alakai. 75 % de la reprodukta populacio loĝas en nur 10&nbsp;km² de arbaro.

## Dieto kaj kutimaro 
For de la reprodukta sezono plej parto (82 %) de la dieto estas frukto kaj beroj, dum la resto estas insektoj kaj aliaj senvertebruloj. Grava manĝoresurso estas fruktoj de la indiĝenaj *Cheirodendron trigynum*), la lapalapa (*Cheirodendron platyphyllum*), la ohiaha (*Syzygium sandwicensis*) kaj la kanavao (*Broussaisia arguta*). En la reprodukta sezono, ĉirkaŭ duono de la dieto estas senvertebruloj.

La kanto estas varia, konsista de simpla tintilo al kompleksa spirbruo, kaj altatona ĉirpado priskribita kiel krakado pli ol metala rado necesa je lubrikado. Maskloj povas kanti la tutan jaron, sed plej ofte proksime de la reprodukta sezono, kaj ĉefe aprile al maje. sed ili uzas ankaŭ arbokavaĵoj. Nur inoj konstruas nestojn, kio daŭras ĝis 7 tagoj.  Eloviĝo okazas post 13–15 tagoj. Post elnestiĝo maskloj iĝas ĉefaj manĝigantoj de la idoj, dum la ino klopodas duan ovodemetadon.
En 1995 oni starigis reproduktan programon en kaptiveco.. Kelkaj birdoj el tiu programo estas nun reenmetitaj en la Rezervejo Alakai por pligrandigeti la naturan populacion.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Audubon Watchlist Species Account
* USFWS Threatened and Endamgered Animals in the Hawaiian Islands Species Account 

Kategorio:Turdedoj
Kategorio:Bestoj el la Pacifika ekozono
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Omao

La **Omao** (***Myadestes obscurus***, nomata ankaŭ **Havaja turdo**) estas birdo endemia de Turdoj kiu troviĝas nur en la insulo de Havajo. Ĝi estis malkaŝita en 1789 de Gmelin. Tiu turdo estas proksime parenca kun la aliaj endemiaj turdoj de aliaj insuloj de Havajo, nome la Kamao, la Olomao, kaj la Puaiohi. Ĝi troviĝas ĉefe en orienta kaj sudorienta regionoj de Big Island. Populacio estas ĉirkaŭkalkulata je 170,000 birdoj, kio faras el la specio la plej komuna de la havajaj turdoj. Ŝajne temas pri stabila populacio, sed ĉar la tuta populacio ekzistas en eta teritorio kaj estas endemia de ununura insulo, ĝi estas konsiderata vundebla.  

Plenkreskuloj (maskloj kaj inoj estas similaj laŭ aspekto) havas grizecbrunan kapon kiu povas nuanciĝi al palgriza sube. La dorso kaj flugilplumoj estas olivbrunaj. Ili havas ankaŭ blankecajn subpugon kaj subvostajn kovrilojn. Junuloj estas ankaŭ similaj laŭ koloro, sed havas palajn punktojn en la flugilkovriloj.  

Omaoj estas ĉefe fruktomanĝantaj, sed manĝas ankaŭ insektojn aŭ aliajn etajn senvertebrulojn.
 
Tiu pacifika birdo havas kanton kiel serio de interrompitaj likvidecaj notoj, ”uip-per-uiio-uip-per-uiit”. Ĝi havas multajn alvokojn inter kiuj miaŭeca raspo, raneca krako kaj eĉ altatona policfajfo. Dum reproduktado, tiuj birdoj faras amasecan neston en arbo aŭ arbofiliko, kie la ino demetas 1 al 3 bluecajn ovojn.

La Omao iam loĝis en plej parto de la tero de Havajo. Nuntempe ĝi estas limigita al la sudaj kaj orientaj deklivoj de la insulo, ĉefe super 1,000 m super  marnivelo, kio estas 25 al 30 % de sia prahabitato. Ties preferata biotopo estas havajaj tropikaj pluvarbaroj, sed povas troviĝi ankaŭ ĉe havajaj tropikaj altaj arbustejoj en Mauna Loa. Preferataj arboj inkludas la Ohia kaj la Koa. La Havajaj turdoj evitas areojn kiuj enhavas la Passiflora tarminiana. En pli subaj lokoj, ŝajne ĝi akiras naturan reziston al la birda malario. Minacoj al tiu specio inkludas habitatodetruon pro homsetlado, turisma disvolviĝo kaj farmado; predado fare de enmetitaj sovaĝaj animaloj (ĉefe ratoj, katoj kaj herpestoj); invado de entrudaj plantoj; kaj sovaĝa gregaro kiel kaproj kaj porkoj.

Tiu specio ricevas konservan helpon. Tiuj planoj konsistas el forigo de porkoj el kelkaj areoj en la 1990-aj jaroj kaj kontrolo de ratoj, katoj, hundoj kaj hufohavuloj.

## Referencoj 
*Birdlife Species Factsheet 
**Handbook of the Birds of the World Vol 10*,  Josep del Hoyo eldonisto, ISBN 84-87334-72-5

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife International 2004. Myadestes obscurus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007
* ARKive-Bildoj de Omao 

Kategorio:Turdedoj
Kategorio:Bestoj el la Pacifika ekozono
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Skafandro

[eta|200ra|[Edward Higgins White II|Ed White testas novan umbilikan kosmoveston en 1965]]
[eta|200ra|Kosmovesto uzata dum [Projekto Apollo|Apollo-misioj al la Luno]]
**Skafandro** estas kompleksa sistemo el vestaĵoj, ekipaĵoj kaj vivtenaj sistemoj fasonita por vivteni homon en la danĝera kosma medio. Oni uzas ilin dum la eksterveturilaj agadoj ekster la kosmoveturiloj orbitantaj la Teron kaj dum la reeniroj, kaj estis uzataj por promeni kaj veturi sur la Luno per la veturilo Lunar Rover .

## Tipoj de skafandroj
### Kosmovestoj 
Kosmovesto devas plenumi multajn celojn por vivteni homon sekure kaj komforte en la kosmo, inter ili:
*Ĝi devas teni stabilan internan premon. Ĝi povas esti malpli alta ol tiu de la Tero, kaj pro tio ne estas bezonate ke ĝi enhavu nitrogenon. Tio donas al la kosmonaŭto pli da moveblo, sed ankaŭ pro tio la kosmonaŭto, antaŭ ol eliri, devas pasigi iom da tempo spirante puran oksigenon por eviti malpresurizadan sindromon.
*Ĝi devas ebligi facilan movadon. La moveblo rilatas inverse al la premo kaj ankaŭ rilatas al la desegno de la juntaĵoj.
*Ĝi devas provizi spireblan oksigenon.
*Ĝi devas kontroli la temperaturon. Ĉar la temperaturo ŝanĝas multege en la kosmo, la kosmovestoj estas tre bone izolitaj por teni konstantan temperaturon.
*Ĝi devas protekti la homon kontraŭ ultraviola radiado.
*Ĝi devas protekti la homon kontraŭ la kolizioj de etaj eroj.
*Ĝi devas provizi komunikadan sistemon.

### Subakviga skafandro 
Ĝi ŝirmas skafandriston antaŭ alta premo en profundaĵoj kaj donas la aeron por spiri.

## Eksteraj ligiloj 
* How Spacesuits Work (angla)
* EVA Support Imformation – Standard EVA Preparations (angla)
* Suited for Spacewalking (angla)
* Foto: Kosma kasko de la ISS-misio
* www.wissenschaft.de: Kompressionsstrumpf für den Mars – Elastischer Raumanzug soll leichter und handlicher sein als bisherige Modelle (germana)
* Der *Bio Suit* de la MIT

Kategorio:Kosmoesploro
Kategorio:Sekureca ekipaĵo
Kategorio:Kosma tekniko
Kategorio:Subakva ekipaĵo
Aleksej Birjulin

**Aleksej Birjulin** - cirile *Алексей Бирюлин* - estas sovetia kaj rusia esperantisto, kiu naskiĝis en 1956 en Norilsko. Li lernis en la Tomska Politekniko, kie plu evoluas lia scienca kaj praktika kariero en la komputada fako. Li lernis esperanton en 1979 kaj dum kelkaj jaroj aktivis en Tomska Esperanto-Klubo (kiun li kelktempe prezidis) kaj siberia movado (membro de OSER-komitato), partoprenis kelkajn tendarojn (kie li instruis kaj akumulis faktojn por sia plua laboro), instruis Esperanton. En 1982 li estis redaktoro de Aktuale (sub diversaj titoloj) baldaŭ fermita. Ĉirkaŭ 1982 Birjulin provis fari kritikan analizon pri la ĉirkaŭa komunumo. Lia studo *Pri la nocio “esperantisto-aktivulo” aŭ la aktivecoj veraj kaj malveraj: Revuo de la tipoj rimarkeblaj en nia junulara movado* (aparta eldono: Sverdlovsk, 1984) kaj *Pri ekstera (surfaca) kaŭzo de malesperantismo* (Sezonoj. 1985. № 5) provokis indignon de la tradiciaj movadaj gvidantoj kaj entuziasmon ĉe la legantaro de Sezonoj, kiuj elstarigis lian duan studon kiel la plej interesan materialon de la almanako en 1984-85.

Aleksej plu kunlaboris en Sezonoj, precipe kiel fakulo pri literaturo scienc-fikcia kaj fantasta. Ĝuste li alportis novajn kriteriojn, ne plu verd-radikajn. Per lia interveno pli ofte nun ni rememoras ne nur pri Borges kaj Tolkien, sed ankaŭ pri Szathma'ri kaj la iberianoj. Li estas aŭtoro de multaj popularaj esprimoj (sufiĉas nur “damne kaj sakre”). Alia forta flanko lia estas (krom sociologio kaj literaturo) ankaŭ muziko, precipe “subtera”, apenaŭ kun ekvivalento en Esperantujo.

Post 1991 Aleksej aŭtoras en La Ondo de Esperanto kaj Ruslanda Esperantisto. Sub lia redaktoreco aperis kvar kajeroj de Spektro. Unu el la membro-fondintoj de UES, li prezidis la fondan konferencon de Ruslanda Esperanto-Asocio (Jekaterinburg, februaro 1992). En la Komitato de REA li prizorgis sociologion, komercon kaj iusence reprezentis Siberion. Tamen post la unuiĝo de REA kaj REU li ne plu partoprenas en ruslandaj movadaj strukturoj.

Neriĉa homo (patro de tri infanoj) Aleksej ĉiam estis inter malavaraj amikoj de Esperanto, kaj ĝuste lia kotizo estis la unua kontribuo al la fondaĵo Amiko.

La teksto estas laŭ Kunlaborantoj de Sezonoj kaj La Ondo de Esperanto 

Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rusio
Oahua miadesto

La **Oahua miadesto** aŭ Oahua turdo, *(Myadestes woahensis)*, estis birdo de la familio de Turdedoj endemia de la insulo de Oahu kaj estis la unua de sia genro kiu formortis. Ĝi estis granda bruneca kantobirdo kiu loĝis en multe de la arbaroj de altaj teroj de Oahu. Ili ŝajne estis ĉefe fruktomanĝantaj kiel multaj el la aliaj turdoj de Havajo. Pro ties rapida formortiĝo oni scias malmulte pri la Oahua miadesto. Ili ŝajne nestumis en arboj kiel la Omao aŭ nestumis en fendoj kiel la formortinta Kamao. Ties kanto estis simila al tiu de la Olomao de Molokai eble la plej proksima parenco. Ili formortiĝis pro drasta malpliiĝo de la uzebla habitato. Moskitoj estis enmetita ĉirkaŭ 30 jaroj pli frue kaj devigis la birdojn abandoni la malmultan taŭgan habitaton de la malaltaj areoj de Oahu kaj tiuj kiuj ne foriris malsaniĝis pro la birda malario kaj mortis. Birdoj kiuj retiriĝis al pli altaj altitudoj estis atakitaj de ratoj kiam ili manĝis berojn kaj tiuj rabis idojn el la lastaj nestoj. Oni ne scias la daton de la formortiĝo ĉar neniu scias kiam estis vidata la lasta Oahua miadesto. Sciencistoj kredas ke tiu specio formortiĝis inter 1840 kaj 1860, kvankam eble je la fino de la 1850-aj jaroj. Fakte la specio oni konas el ununura specimeno kolektita en 1825 (nuntempe jam perdita) kaj el subfosiliaj ostoj.

## Referencoj 
* BirdLife Species Factsheet 

## External links 
* BirdLife International 2004. Myadestes woahensis . 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 31an de julio 2008

Kategorio:Turdedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Fingrolingvo

eta|250ra|Usona fingro-alfabeto
**Fingrolingvo**, nomata ankaŭ **fingro-alfabeto** aŭ **daktilologio**, servas al literumado de vorto helpe de la fingroj. Dum signolingva komunikado kun surduloj aŭ malbone aŭdantaj homoj ĝi estas uzata por literumi precipe nomojn kaj vortojn, por kiuj ne jam ekzistas signolingvero. Laŭsituacie oni fingro-alfabetas por substreki vortojn el la parola lingvo, anstataŭ uzi la signolingvan geston. Oni povas uzi ĝin ankaŭ sendepende de signolingvoj.

Estas internacia fingrolingvo, sed ĝi ne estas disvastiĝita. En iuj landoj estas pli figrolingvaj abocoj. Ekzemple en Hungario oni povas elekti inter daktil kaj fonomimiko. Surduloj pli konas kaj uzas fonomimikon, kiuj estas instruita ankaŭ lerneje. Fonomimika aboco estas uzita per fonomimika metodo, kiu ligas mansignojn al fonoj kaj literoj. Ĝi uzas ne nur la manon kaj fingrojn, sed ankaŭ vizaĝon kaj aliajn korpopartojn. Estas sonoj, kiujn malfacile aŭdantaj uloj ne povas diferenci laŭ aŭdo, sed havas separitajn fonomimikan signon.

Fingrolingvo povas esti unu- aŭ dumana. Dumana estas alfabeto uzita de Brita signolingvo; aliaj ekzemploj por dumanaj alfabetoj uzitaj en Bharato, Nov-Zelando, Aŭstralio, Ĉehio kaj parte en Sud-Afriko. Japana fingrolingvo ne estas alfabeto, sed silabario. Kutime ne estas diferenco inter majuskloj kaj minuskloj. Lorm estas taktila figrolingvo uzita de surdblinduloj. Ĝi estas inventita de Aŭstra poeto kaj skribisto Hieronymus Lorm, kiu iĝis surdblinda.

Fingrolingvoj estas kodoj por parolitaj lingvoj, do ili povas esprimi ĉiun rapide (300 literoj per unu minuto). Precipe estas uzitaj kun simbolaj signoj, kiuj estas pli rapidaj. Ĝi estas malkomforta longtempe, kaj uzanto povas mankigi literojn, kiu malfacilas komprenadon.

Signolingvoj havas ilian literuman sistemon, kiu estas miksita en simbolaj signoj. Precipe nomoj kaj fakvortoj estas montritaj tiel. Fremdaj lingvoj uzas ofte sonoj, kiuj estas nekonitaj en nacia lingvo; do oni povas literumi literumitajn nomojn.

Singolingvoj kaj fingrolingvoj estas utilaj ankaŭ por aŭdantuloj, kiuj havas ian parolproblemon (ekzemple balbutado, disleksio, apopleksio), ĉar parolcentro ricevas novajn impulsojn de movcentroj kaj movmemoro. Oni uzas aliajn metodojn por aŭdantoj, kiun por surduloj kaj malfacile aŭdantoj.

Fingrolingvo estas praa komunika metodo. Ĝi estis ankaŭ en Antikva Egiptio konita. Antikvaj civilizacioj uzis ĝin anstataŭ kriado, por direkti korusojn kaj militistojn. Brachoho-keironomia estas signosistemo por muziko. Ankaŭ arto montras karakterajn movojn, ekzemple de Budho Gotamo aŭ Kristo. En Bharato religiaj signoj ligas al parolo de manoj.

Unue Juan Pablo Bonet publikis tutan fingrolingvon en 1620; tiu estis verŝajne de Benediktanoj. Pedro Ponce de León instruis Hispanan lingvon por surdaj infanoj helpe de tiu alfabeto.

## Traduko 
## Notoj 
Kategorio:Lingvo
Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Signolingvoj
Inwil LU

**Inwil** estas komunumo en la distrikto Hochdorf en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 2140 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La Inwil etendiĝas de la suda fino de la montoĉeno *Lindenberg*, la tiel nomita *Inwilerberg* [monto de Inwil] ĝis la norda bordo de la rivero Reuss.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo limas en nordo al Ballwil, Sins kaj Dietwil (la lastaj du situas en Kantono Argovio), en oriento al Honau kaj Gisikon, en sudo al Root kaj Buchrain, kaj en okcidento al Eschenbach.

## Trafiko 
Inwil estas konektita al la publika trafikreto per la loka buslinio 22 de Lucerno.

La komunumo disponas pri komuna alveturejo kun Gisikon al la nacia svisa aŭtovojo A14 en distanco de 4 km de la vilaĝo centro.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Inwil datiĝas el la jaro 1145 kiel *Ingenwilare*.

Sur la teritorio de la komunumo situas la restaĵoj de kastelo de la Senjoroj de Iberg. Inwil apartenis kune kun la preĝejo kaj kelkaj liberaj bienoj supozeble al la jurisdikcio de la *Baronoj de Eschenbach*. Apud *Fahr*, malnova pasejo trans la rivero Reuss troviĝas la restaĵoj de setlejo, kiu estis loĝita dum la 11-a kaj 12-a jarcentoj, kaj la ruinoj de la urbeto Eschenbach, kiu estis detruita en la jaro 1309. Tiu loko hodiaŭ nomiĝas *Alt-Eschenbach* (Malnoveschenbach).

Post la reĝmurdo en la jaro 1308 la Habsburgoj konfiskis la posedaĵon de la Senjoroj de Eschenbach, kaj Inwil fariĝis servuto de la Senjoroj de Aarburg kaj poste de Lütishofen, kiuj transdonis la rajtojn en la jaro 1479 al la Abatejo Beromünster, kiu siavice en la jaro 1480 integriĝis al Lucerno. Ĝis la jaro 1798 la komunumo apartenis al la lucerna voktejo Rothenburg kaj ek de tiam al la unue helveta kaj ek de 1803 lucerna distrikto Hochdorf.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Inwil

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Inwil
* Inwil en la Historia Leksikono de Svislando
* Profilo de la komunumo en la retejo de la kantono

## Bildoj 

Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 409.JPG|Preĝejo Inwil
Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 423.JPG|Interno de la preĝejo
Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 404.JPG|Vilaĝeniro
Dosiero:2012-08-28 Regiono Seetal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 415.JPG|Trafikcirklo en la vilaĝocentro
Defterdaro

**Defterdaro** (turke: "Librotenisto") estis en la Osmana Imperio financdirektoro en la vilajetoj (provincoj).

La dokumentoj de la financa administrado estis gardataj en centra oficejo, la *defterhane* en la sultana palaco, kie ankaŭ la registroj, la *deften* estis prizorgitaj.

Antaŭ la reformoj, kiu kreis la modernan Turkion, "defterdaro" ankaŭ estis la titolo de la financministro.

## Notoj 
Kategorio:Otomana Imperio
Finŝa muŝkaptulturdo

**Finŝa muŝkaptulturdo**, *Neocossyphus* (aŭ *Stizorhina*) *finschi*, estas malmulte konata birdo de la familio de turdedoj de la arbaroj de Okcidenta Afriko. Ĝi estas ofte konsiderata subspecio de la Ruĝeca muŝkaptulturdo.

## Teritorio kaj habitato 
Tiu afrotropisa specio loĝas je malaltaj niveloj de la plej densaj partoj de arbaroj, ofte ĉe riveraj aŭ marĉaj areoj en arbaraj marĉoj, el marnivelo al 1500 m, en la sudaj partoj de Sieraleono, Liberio, Ganao, Benino kaj Niĝerio. (Vidaĵo el suda Togolando povus reprezenti malgrandan populacion tie.) Ili estas loĝantaj birdoj.

Ĝi estas rara en multaj areoj, sed komuna en kelkaj aliaj. Nematuruloj estas ankoraŭ nepriskribitaj. parte pro observado de birdoj en suda Niĝerio kun plumaro kaj kantoj inter tiuj de la du specioj. Ĉi tie ĝi estas traktata kiel separata specio laŭ la *Handbook of the Birds of the World* kaj aliaj fakuloj.

La specifa nomo honoras la esploriston Otto Finsch. Ĝi estas ofte literumata *finschii*, sed literumado kun ununura *i* estas ĝusta.

## Vidu ankaŭ 
* Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj
* Tropikaj kaj subtropikaj sekaj foliarbaroj
* Gvinea arbara-savana mozaiko

## Referencoj 
Kategorio:Turdedoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Inwil

**Inwil** havas diversajn signifojn:

* **Inwil LU** estas komunumo en distrikto Hochdorf en Kantono Lucerno en Svislando.
* **Inwil bei Baar** estas parto de la urbo Baar en Kantono Zugo en Svislando.
Purpura koĥoao

La **Purpura koĥoao** (***Cochoa purpurea***) estas birdospecio kiu estis diverse lokita kun la turdoj de la familio de Turdedoj aŭ kun la rilataj Muŝkaptuledoj. Nuntempe oni konsideras ĝin pli proksima de tiuj lastaj, sed nur klopode.

Temas pri specio kun forta seksa duformismo, ĉar kvankam ambaŭ seksoj havas **purpurajn (malhelbluajn) kapon kaj voston** (la unua kun nigra traokula strizono kaj la dua kun nigra bordo) la resto de la korpa plumaro estas ege diferenca, nome ĉefe **bruna ĉe ino** (pli hele sube) kaj ĉefe nigreca al **malhelblua ĉe masklo**. Ambaŭ havas nigrajn flugilplumojn post pli hela strizono kaj nigrecajn bekojn kaj krurojn.

Tiu specio troviĝas en Sudorienta Azio nome en Bangladeŝo, Butano, Ĉinio, Barato, Laoso, Birmo, Nepalo, Tajlando kaj Vjetnamo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montarbaroj.

## Literaturo 
* BirdLife International 2004. Cochoa purpurea. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Turdedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Koĥoaoj

La **koĥoaoj** estas mezgrandaj insektomanĝantaj kaj moluskovoraj birdoj de la genro *Cochoa*. Ili estis iam en la familio de Turdedoj, sed lastatempe ili estas pli ofte traktataj kiel parto de la familio de Muŝkaptuledoj.

Temas pri specioj loĝantaj en arbaroj de Azio, ofte ĉe akvo.

* Purpura koĥoao, *Cochoa purpurea*
* Verda koĥoao, *Cochoa viridis*
* Sumatra koĥoao, *Cochoa beccarii*
* Java koĥoao, *Cochoa azurea*

Kategorio:Turdedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Orange City (Iovao)

Urbo de Usono, en la ŝtato Iovao. Ĉefurbo de la kantono Sioux (Iovao). La loĝantaro estis 5.582 homoj en 2000.

Ĝia nomo estis honore de Vilhelmo la 1-a de Oranje-Nassau, ĉar fondintoj estis nederlandanoj, kaj arkitekturo kaj nunaj tradicioj kiel Tulipa Festivalo estas nederland-devenaj.eta|Juĝejo
[eta|350px|Situo en la [kantono Sioux (Iovao) kaj la kantono en la ŝtato Iovao]]

## Geografio 
Orange City situas je koordinatoj  (43.005498, -96.058796).

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de la urbestraro.

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Iovao
*Orange City (Iovao)
Verda koĥoao

La **Verda koĥoao** (***Cochoa viridis***) estas birdospecio kiu estis diverse lokita kun la turdoj de la familio de Turdedoj aŭ kun la rilataj Muŝkaptuledoj. Nuntempe oni konsideras ĝin pli proksima de tiuj lastaj, sed nur klopode.

La nomo de la specio kiel *verda* en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *viridis*, kio signifas “verda”, estas prava, ĉar tiu birdo havas rimarkindajn **verdajn dorson kaj pugon** kun finaj flavecaj kaj brunecaj nuancoj al vosto, kiu estas blugriza kun nigraj bordoj. Sama **blugriza koloro estas en krono kaj nuko** limigita de nigra traokula strizono el la nigra beko. La flugilplumoj estas nigraj post helaj strizonoj. 

Tiu specio troviĝas en Sudorienta Azio nome en Kamboĝo, eble en Butano, Ĉinio, Barato, Laoso, Birmo, Nepalo, Tajlando kaj Vjetnamo. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montarbaroj.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Cochoa viridis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Turdedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Sveticjevo

eta|dekstra|Sveticjevo troviĝas en la verda municipo
eta|250ra|Mapo de municipo Bačka Topola
**Sveticjevo,** serbe **Светићево,** slave **Svetićevo,** hungare: *Buránysor* aŭ *Székelytornyos* aŭ *Istenkeze* estas malgranda vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda Bačka**, en municipo de Bačka Topola.

## Bazaj informoj 
* Areo: 27
* Alto super marnivelo: 100m
* Loĝantaro: 200
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: SU
* Poŝtkodo:

## Historio 
Post la mezepoko la regiono apartenis al la Osmana Imperio ĉirkaŭ 150 jarojn. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, al distrikto de Topolya, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Sveticjevo 205 homoj.

## Loĝantaro 
## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Hoher Tenn

La **Hoher Tenn** estas dupinta monto en la aŭstria federacia lando (subŝtato) Salcburgio. Ĝi konsistas el sudokcidenta pinto, nomata *Bergspitze* (montopinto), kun alteco de 3368 m kaj nordorienta pinto, nomata *Schneespitze* (neĝopinto), kiu estas 3317 m alta. La Hoher Tenn apartenas al la Glocknergruppe (montogrupo ĉirkaŭ Großglockner) en la meza parto de la Hohe Tauern en la Centraj Orientalpoj. Inter la du pintoj situas en alteco de 3293 m la *Tennsattel* (montoselo de Hoher Tenn). Nordorienten kaj nordokcidenten la Hoher Tenn dissendas longajn krestojn. La monto Hoher Tenn posedas altan geografian dominadon, pro kio kaj, ĉar ĝi estas facile atingebla, ĝi estas ŝatata grimpmonto. Rigardate de Zell am See en la Pinzgau la Hoher Tenn dominas malantaŭ la Imbachhorn (2470 m) la panoramon de la Hohe Tauern.

eta|Hoher Tenn vidite de nordokcidente, maldekstre *Schneespitze* (neĝopinto), dekstre *Bergspitze* (montopinto)

## Literaturo 
* Willi End: *Alpenvereinsführer Glocknergruppe*, Bergverlag Rother, München 2003, ISBN 3-7633-1266-8
* Eduard Richter (Redaktion): *Die Erschließung der Ostalpen, III. Band*, Verlag des Deutschen und Oesterreichischen Alpenvereins, Berlin 1894
* Alpenvereinskarte 1:25.000, folio 40, *Glocknergruppe*

Kategorio:Montoj de la Alpoj
Kategorio:Montoj en Aŭstrio
Kategorio:Montoj kun alteco inter 3000 kaj 3999 m
Kategorio:Hohe Tauern