open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dubová (distrikto Pezinok)

**Dubová,**  [ĉerfalu],  estas malgranda vilaĝo en Slovakio.

## Situo 
Dubová situas laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Trnava troviĝas je 20&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la kampoj en 1113, pri la vilaĝo en 1287. La turkoj okupis ĝin en 1540. Poste la vilaĝo senhomiĝis, baldaŭe rifuĝintaj kroatoj refondis ĝin. Denova refondo okazis en 1590. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Dubova*, poste la vilaĝo ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Cserfalu 779 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Szenc, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Dubová 860 homoj, (850 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (Reĝino de Rozario) de 1907
* kapelo omaĝe al Sankta Vendelo
* skulptaĵo pri Johano Nepomuko el la 18-a jarcento

Kategorio:Municipoj en distrikto Pezinok
Báhoň

**Báhoň,** hungare **Báhony** [bAhonj] estas vilaĝo en Slovakio.
300px|eta|Báhoň situas en la plej griza parto

## Situo 
Báhoň situas laŭ laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Pezinok-Trnava. La lasta urbo troviĝas je 16&nbsp;km-oj.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1244 laŭ latima formo *"villa Bahun"*. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Báhony 765 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Szenc, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Báhoň 1591 homoj, (1542 slovakoj, 14 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Francisko el Asizo de 1921
* baroka kastelo de 1765
* nobeldomo de 1580, en 1816 klasikismiĝis

## Eksteraj ligiloj 
* Báhoň sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Municipoj en distrikto Pezinok
Mikaelo Weiss

**Michael WEISS**  estis ĉefurbestro de Braŝovo, kronikisto naskita en Medgyes, la 13-an de januaro 1569 kaj mortinta en Földvár la 12-an de oktobro 1612. Li gvidis la saksajn studentojn en la  batalo de Feldioara.

## Kariero 
Michael Weiß studis en Kolozsvár, poste en Heidelberg. De 1590 li estis oficisto de la urba konsilantaro de Brassó, de 1600 senatano, de 1608 ĉefurbestro. Li agadis ĉefe en diplomatio. De 1594 li reprezentis la urbon en la landkunvenoj. En 1595 li estis ano de la senditaro en Prago por fari ligon inter Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio) kaj Sigmundo Báthori. Kaj Stefano Bocskai kaj Sigmundo Rákóczi ofte sendis lin en kortegojn de la imperiestro, de la sultano kaj en rumanajn vojvodejojn. Kiel urbestro li gvidis la ribelon de braŝovanoj kontraŭ Gabrielo Báthori. Oni murdis lin post perdita batalo.

## Verko 
* "Liber Annalium raptim scriptus"; eldonis E. Trauschenfels: "Deutsche Fundgruben zur Geschichte Siebenbürgens", Kolozsvár, 1860)

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio:Transilvaniaj saksoj
Kategorio:Ekzekutitoj per senkapigo
Častá

250ra|eta|maldekstra|Častá
eta|250ra|maldekstra|Burgo Červený Kameň
eta|250ra|maldekstra|Burgo Červený Kameň
**Častá,** hungare *Cseszte* [ĉeste], germane *Schattmansdorf* [ŝatmansdorf] estas vilaĝo en Slovakio.
Častá situas laŭ rojo Gidra. Trnava troviĝas je 20&nbsp;km.

## Historio 
### Vilaĝo 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1296, apartenanta al la proksima fortikaĵo Vöröskő. En la 16-a jarcento rifuĝintaj kroatoj alvenis. En 1560 ĝi ekhavis la rangon kampurbo kun bazarada rajto havanta tiam jam bierofarejon. En 1644 incendio, en 1738 pesto okazis. En 1884 sinagogo konstruiĝis. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Cseszte 1685 homoj, (slovakoj en majoritato, germanoj en minoritato). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Senec, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Častá 2068 homoj, (2043 slovakoj).

### Burgo Červený Kameň 
La burgo estis konstruita en la 13-a jarcento kaj posedanto estis ankaŭ Mateo Csák. En la 16-a jarcento ĝi bruliĝis, poste rekonstruiĝis. Sukcese sieĝis ĝin laŭvice Stefano Bocskai, Gabrielo Bethlen, en 1683 Emeriko Thököly, dume en la 1670-aj jaroj ĝi renesanciĝis kaj barokiĝis. En 1710 Francisko Rákóczi la 2-a ne povis okupi, sed la fortikaĵo bruliĝis.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Emeriko de Hungario el la 15-a jarcento, en 1937 pligrandiĝis
* fortikaĵo sur monto 340 m alta
* kapelo de la fortikaĵo omaĝe al Dipatrino (Granda) de 1649
* skulptaĵo pri Sankta Floriano de 1776

Kategorio:Municipoj en distrikto Pezinok
Tiriĉ Mir

La monto **Tiriĉ Mir** () havas alton de  metroj  kaj sekve estas la plej alta monto de la montaro Hindukuŝo. Indikoj pri alto de 7690 metroj rilatas al dua, orienta montopinto.

La monto unuafoje grimpiĝis en 1950 fare de la montogrimpistoj *Arne Næss, P. Kvernberg, H. Berg* kaj *Tony Streather*, membroj de norvega ekspedicio.

La monto Tiriĉ Mir situas proksimume ist 240 km nordokcidente de la monto Nanga Parbat kaj proksimume 300 km de la urboj Kabulo kaj Peŝavaro. La montareĝoj etendiĝas ĉiudirekten: norden al la pinto *Tiriĉ Nord*, orienten al la orienta pinto de la monto, sude al monto angle nomata *Three Glacier Peak* kaj okcidenten al la monto nach * Ĥada Barma*. Inter la montareĝoj situas imponaj glaĉeregoj.

## Notoj 
Kategorio:Montoj en Azio
Kategorio:Montoj en Pakistano
Kategorio:Hindukuŝo
Noŝak

**Noŝak** (ankaŭ latinliterigita *Noshak* aŭ *Noshaq*, perse نوشاخ) estas la plej alta monto de Afganio kaj la dua plej alta montopinto de la montaro Hindukuŝo - post la pakistana monto Tiriĉ Mir. La monto Noŝak situas en la pleja nordoriento de Afganio lime al Pakistano.

La monto unuafoje grimpiĝis fare de *Toŝiaki Sakai* kaj *Goro Ivatsuboa*, membroj de japana ekspedicio. La tiama vojo venis de sudoriento kaj pasis la glaĉeron *Kadzi Deh*. La nuntempa kutima vojo por grimpistoj tamen uzas la okcidentan flankon de la monto supren al la pinto.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la plej altaj montoj de ĉiu lando

Kategorio:Montoj en Azio
Kategorio:Montoj en Afganio
Kategorio:Hindukuŝo
525 Adelajdo

**525 Adelajdo** estas mezgranda, hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, ano de la Flora familio. *Oni ne konfuzu ĝin kun la asteroido 276 Adelheid*.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona amatora astronomo Joel Hastings Metcalf elde Taunton (Masaĉuseco).

La , Max Wolf malkovris la objekton *A904 EB*, kiun li nomis *525 Adelajdo*. Sed la objekto perdiĝis. Metcalf reuzis la nomon kaj la numeron por la nove malkovrita asteroido, kiu havis la provizoran nomon **1908 EKa**.

La , la belga astronomo Sylvain Arend malkovris la asteroidon *1171 Rusthawelia*. Postaj kalkuloj de ties orbito montris ke 1171 Rusthawelia estis identa kun la asteroido *A904 EB* malkovrita de Max Wolf en 1904. La nomo de *1171 Rusthawelia* kaj la kredito de la malkovro al Sylvain Arend estis garditaj.

## Nomo 
Ĝi estis nomita honore al Adelajdo de Saksio-Meiningen, edzino de la reĝo Vilhelmo la 4-a de Britio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Joel Hastings Metcalf
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1908
Doľany (distrikto Pezinok)

**Doľany** (hungare *Ottóvölgy* [otovoldj], germane *Ottent[h]al*) estas vilaĝo en Slovakio.

## Situo 
Doľany situas laŭ flankovojoj sub monto 694 m alta. Trnava troviĝas je 17&nbsp;km.

## Historio 
La vilaĝo fondiĝis post la tatara invado en 1241 fare de germanoj. La unua mencio okazis en 1390 en germana formo *"Ottenthal"*. Baldaŭe ĝi iĝis kampurbo. Ĝis 1887 la oficiala hungara loknomo estis *Ompitál*, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Ottóvölgy 1046 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Trnava, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Doľany 1011 homoj, (995 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Katerino pli frue, ol 1390, en 1690 kaj en 1721 trakonstruiĝis, en 1832 turo alkonstruiĝis
* pilgrimloka kapelo omaĝe al Sankta Lenardo proksimume de 1360, fono de la kapelo estas natura kaverno kun fonto
* kapelo omaĝe al Sankta Sebastiano de 1708 sur monto
* kapeloj omaĝe al Urbano la 1-a kaj Sankta Anna
* turo de la urbeto de 1598

Kategorio:Municipoj en distrikto Pezinok
Bernát Ferenc Weisz

**WEISZ Bernát Ferenc** (vajs) estis hungara grandkomercisto, bankisto, pioniro de la hungara asekurafero naskita en Lugos, la 1-an de aŭgusto 1800 kaj mortinta en Budapeŝto la 31-an de marto 1888.

## Kariero 
Weisz estis en 1826 reprezentanto en Segedo de Trieszti Biztosító (Triesta Asekurofico). Li malfermis vendejon en 1838 en Pest. Li fondis en 1841 bankdomon. Li interkonatiĝis kun politikistoj István Széchenyi, Lajos Kossuth kaj Ferenc Deák. En 1848 Kossuth nomumis li sekciestro en la financministerio. Li iniciatis la establigon de pluraj publikinstitutoj. Li estis unu el fondintoj de la Komerca Akademio, popularigisto de la ideo pri lernejaj ŝparkasoj.

## Verko 
* *Az ingatlanok tűzkártérítésének állami szervezetéről* (Pest, 1869);
* *Az iskolai takarékpénztárak Magyarországon* (Bp., 1878 – 79);
* *Az ingatlan állami tűzkártérítés keletkezése és fejlődése Magyarországon* (Bp., 1888).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon 

Kategorio:Hungaraj bankistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Provinco Vardak

**Vardak**, ankaŭ latinliterigita *Wardak* (paŝtoe/perse وردک, laŭ prononco fakte *Ŭardak*), estas provinco (*velajat*) en centra Afganio. La teritorio havas proksimume 581 800 loĝantojn.

Origine konata ekde la 8-a jarcento sub la persa nomo *Maidan*, la regiona nomo en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj dum forta plisubteno de la paŝtoa lingvo ŝanĝiĝis al Vardak, sed ankaŭ iuj distriktonomoj ŝanĝiĝis - kiel ekzemple perse *Markaz-e Behsud* al paŝtoe *De Beshsud Markaz*. La nomo la provinco aludas al paŝtoa tribo hejma en sudorienta kaj centra Azio. Provincestro laŭ la stato de 2010 estas *Mohamad Halim Fedai*.

## Distriktoj 
La provinco Vardak disdividiĝas laŭ 8 distriktoj (*volusvali*):
* Maidanŝar (aŭ *Maidanshar*)
* Ĉaki Vardak (aŭ *Chaki Wardak*)
* Daj Mirdad (aŭ *Day Mirdad*)
* Hisa-i-Avali Bihsud (aŭ *Hisa-l-Awali Bihsud*)
* Ĝalrez (aŭ *Jalrez*)
* De Beŝud Markaz (aŭ *De Beshsud Markaz/De Beshud Markas*)
* Nirĥ (aŭ *Nirkh*)
* Sajd Abad (aŭ *Sayd Abad*)

## Eksteraj ligiloj 
* detalaj informoj pri la provinco de la nacia ministerio de malurba evoluo (formato PDF, stato 2007)
* provinca mapo fare de la institucio AIMS (Afghanistan Information Management Services)
* profiloj de la provincaj distriktoj en la sama retejo

## Notoj 
Kategorio:Provincoj de Afganio
Julian Weisz

**Julian WEISZ** (vajs) estis germana ĵurnalisto, verkisto en Hungario naskita en Temeŝvaro la 2-an de novembro 1858 kaj mortinta en Budapeŝto la 22-an de aprilo 1944.

## Kariero 
Julian Weisz komencis sian karieron de ĵurnalisto en sia naskiĝurbo, poste en Budapeŝto li iĝis korespondanto de la *Wiener Allgemeine Zeitung*. De 1881 ĝis 1907 li redaktis la gazeton *Budapester Tageblatt*, la unuan germanlingvan opozician gazeton. Dum unu ciklo de 1907 li estis deputito de la hungara parlamento, de 1910 ĉefkunlaboranto kaj beletristika redaktoro de la gazeto *Pester Lloyd*. Liaj germane verkitaj humuraj rakontoj aperis en gazetoj enlandaj, de Vieno, Berlino kaj en memstaraj volumoj.

## Verkoj 
* *Halbseide* (rakontoj, Bp., 1881); 
* *Aus den Memoiren eines Wirkelkindes* (Bp., 1887; 
* *Egy pólyásbaba emlékiratai*, trad. Farkas Gyalui, Bp., 1896).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon
Provinco Uruzgan

**Uruzgan** (ankaŭ latinliterigita *Oruzgan*, perse/paŝtoe روزگان) estas provinco (*velajat*) en centra Afganio. La teritorio havas 342.000 loĝantojn.

La 28-an de marto 2004 la plej norda distrikto de la provinco, Daikondi, ricevis la statuson de memstara provinco.

En la teritorio estas du flughavenoj.

## Distriktoj 
La provinco disdividiĝas laŭ naŭ distriktoj (*volusvali*):
* Ĉora (aŭ *Chora (Afganio)|Chora*)
* Dihravud (aŭ *Dihrawud*)
* Gizab
* Ĥas Uruzgan (aŭ *Khas Uruzgan*)
* Kiĝran (aŭ *Kijran*)
* Neŝ (aŭ *Nesh*)
* Shahidi Hasas (aŭ *Shahidi Hassas*)
* Ŝahristan (aŭ *Shahristan*)
* Tarin Kut

## Eksteraj ligiloj 
* detalaj informoj pri la provinco de la nacia ministerio de malurba evoluo (formato PDF, stato 2007) 
* provinca mapo fare de la institucio AIMS (Afghanistan Information Management Services)

## Notoj 
Kategorio:Provincoj de Afganio
Provinco Zabul

**Zabul** (paŝtoe/perse زابل) estas provinco (*velajat*) en la sudo de Afganio ĉe la limo al la najbara ŝtato Pakistano. La teritorio havas 320 000 loĝantojn.

Zabul estas la sola provinco de Afganio, en kiu la Talibanoj post la enmarŝo de la usona armeo nomumis propran provincestron (*vaali*), kiu konkurencas kun la provincestro nomumita fare de la centra afgania registaro en Kabulo.

En aprilo 2003 la Talibanoj konkeris la provincan distrikton *Deh i-Ĉopan*, sed afgania registara soldataro rapide regajnis la armean kontrolon.

Ekde la jaro 2006 la provinco havas modestan flughavenon en Kalat.

## Distriktoj 
eta|maldekstra|la distriktoj de la provinco Zabul

La provinco Zabul disdividiĝas laŭ naŭ distriktoj (*volusvali*):
* Agandab (aŭ *Arghandab*)
* Atgar (aŭ *Atghar*)
* Dajĉopan (aŭ *Daychopan*)
* Mizan
* Kalat-i-Gilzai (aŭ *Qalat-i-Ghilzai*)
* Ŝahĝoj (aŭ *Shahjoy*)
* Ŝamulzaji (aŭ *Shamulzayi*)
* Ŝinkaj (aŭ *Shinkay*)
* Tarnak Va Ĝaldak (aŭ *Tarnak Wa Jaldak*)

## Eksteraj ligiloj 
* detalaj informoj pri la provinco de la nacia ministerio de malurba evoluo (formato PDF, stato 2007)
* provinca mapo fare de la institucio AIMS (Afghanistan Information Management Services)

## Notoj 
Kategorio:Provincoj de Afganio
Koto

eta|seka koto
eta|Afrika bubalo ruliĝanta en  koto
eta|Infanoj ludas en la koto
**Koto** estas mikso el tero kaj akvo. Normale en la socio la homaro konsideras ke ĝi estas malpura, sed kelkaj specoj de bestoj uzas ĝin pozitive por baniĝi; kaj homoj povas uzi ĝin por tre diversaj utiloj: konstruado, kuracado ktp. Ne estas preciza difino pri kio estas koto, ĝi povas varii kun dependo de la kvanto de akvo: nur iom da akvo kaj estas kvazaŭ kiel malmola grundo, aŭ kun pli da akvo estas ŝlimo, aŭ kun eĉ pli da akvo estas ŝlimego.

La koto, foje konfuzita kun malpuraĵo, estas fonto de informo por esplori la Teron kaj ĝian pasintecon. Antikvaj kotaj kuŝejoj, kiuj malmoliĝis en la fora pasinteco, enhavas geologiajn tavolojn, same kiel fosiliojn, kiuj pruvas malproksimajn periodojn en la historio de la tero.

Unu el la diferencoj inter tavolo de natura koto kaj sablo unuflanke, kaj malpuraĵo aliflanke, estas en la ekzisto de la humo en la koto. Humo estas la produkto de la putriĝo de organika materio trovebla en la grundo per kemiaj procezoj kaj de bestoj, kiel vermoj. Oni devas distingi inter portempa koto, kiu enhavas pli da sablo, kaj koton de sekigita marĉa grundo, kiu enhavas pli da humo.

La koto estas habitato de granda nombro da bestoj, kiel vermoj, helikoj, ranoj, duvalvuloj kaj kraboj. Aliaj bestoj, kaj malsovaĝaj kaj sovaĝaj, kiel porkoj kaj elefantoj, regule banas sin en la koto por malvarmigi sian haŭton kaj protekti sin kontraŭ la varmo de la suno.

Dum la longdaŭro de la homa historio, ĉie kaj ĉiam, koto estas utila por multaj homaj aktivecoj, kiaj potfarado, domokonstruado, kaj specife konstruado nur per koto, ktp. Ĝi estas utila ankaŭ por kuracado kaj bonforto de la haŭto.

Kotofluo, aŭ kotinundo, estas la plej rapida kaj flua tipo (ĉirkaŭ 80 km/h) de terglitoj. Ĝi konsistas el glitaĵo kun tre alta koncentro de detritaj materialoj, kiuj miksitaj al akvo (ekzemple de pluvo, sed ne nur) faras koton, kiuj venas al valo laŭ rapideco kiu povas atingi, kaj foje eĉ superi 10 m/s.

## Vidu ankaŭ
* Kotobriko
*Kotokonstruado
*marĉo

Kategorio:Grundo
Kategorio:Konstrumaterialoj
524 Fidelio

**524 Fidelio** estas granda, malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Max Wolf elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝia nomo aludas al *Fidelio*, ununura opero de Ludwig van Beethoven.

## Ecoj 
Ĝia spektroklaso XC signifas, ke ĝi entenas ambaŭe metalojn kaj karbonecajn materialojn.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Max Wolf
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1904
Provinco Sar-i Pul

**Sar-i Pul** (ankaŭ latinliterigita *Sar-e Pol*, paŝtoe/perse سر پل) estas provinco (*velajat*) en la nordo de Afganio. La teritorio havas 514 500 loĝantojn.. La teritorio limas al la provincoj Ĝuzĝan, Balĥ, Samagan, Bamijan, Gor kaj Farjab.

## Notoj 
Kategorio:Provincoj de Afganio
Google Books

**Google Books** (angle, en Esperanto *Guglo-libroj*) estas libera interretservilo por komunikado de libroj konstruita de Google. Ĝi komencis funkcii en 2004. Eblas akiri tie la librojn skanitajn de Google.

## Eksteraj ligiloj 
* Google Books

Kategorio:Libroj
Kategorio:Google
529 Preziosa

'*529 *Preziosa'''* estas malgranda hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, ano, laŭ ĝiaj orbitaj elementoj, de la Eosa familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Max Wolf elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝia nomo, "*Preziosa''", estas tiu de eponima rolulino de opero de Carl Maria von Weber, laŭ romano de Miguel de Cervantes.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Max Wolf
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1904
Joel Hastings Metcalf

.

Li estis diplomita de Harvard Divinity School de Kembriĝo (Masaĉuseco) en 1892
kaj servis kiel unitaria sacerdoto en Burlington
(Vermonto), en Taunton (Masaĉuseco), en
Winchester (Masaĉuseco) kaj en Portland (Majno).

Kiel amatora astronomo, li malkovris 41 asteroidojn, 5 kometojn kaj plurajn .

La asteroido 792 Metcalfia estis nomita en lia honoro.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Malkovrita de Joel Hastings Metcalf

## Eksteraj ligiloj 
*  Joel Hastings Metcalf, biografio (parto 1-a) 
*  Joel Hastings Metcalf, biografio (parto 2-a) 
*  Nekrologio, el "Popular Astronomy"

Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Kategorio:Malkovrintoj de kometoj
Provinco Badgis

**Badgis** (aŭ *Badghis*, perse بادغیس) estas provinco (*velajat*) en la nordokcidento de Afganio. La regiono havas 522 000 loĝantojn. Ĉefurbo de la provinco estas Kala-i-Naŭ. La provinco Badgis limas al la najbaraj provincoj Herat, Gor, Farjab kaj al la ŝtato Turkmenio.

## Eksteraj ligiloj 
* detalaj informoj pri la provinco de la nacia ministerio de malurba evoluo (formato PDF, stato 2007)
* provinca mapo fare de la institucio AIMS (Afghanistan Information Management Services)
* informoj pri la provinca registaro (angle)

## Notoj 
Kategorio:Provincoj de Afganio
Provinco Badaĥŝan

**Badaĥŝan**, ankaŭ latinliterigita *Badakhshan* (paŝtoe/perse بدخشان), estas provinco de Afganio en la pleja nordoriento de la lando. La provinco kovras areon de 44.059&nbsp;km². La provinca ĉefurbo estas Faizabad. En 2008, Badaĥŝan havas proksimume 900 000 loĝantojn. Norde la teritorio limas al Taĝikio, sudoriente al Pakistano kaj en la pleja oriento al Ĉinio. La ĉefa lingvo estas la persa (*Dari*). Plej oriente la provinco enhavas la longan kaj mallarĝan patotenilon nome Vaĥana Koridoro.

## Geografio 
Badaĥŝan situas inter la rivero Amudarjo en la nordo, la nordaj partoj de la montaro Hindukuŝo en la sudo kaj flankaj partoj de la montaro Karakorumo en la oriento. La Amudarjo kaj ties fontaj riveretoj samtempe konsistigas la limon al Taĝikio. La tiel nomata Vaĥan-koridoro, mallarĝa kaj pli-malpli 300 kilometrojn longa regiono, konsistigas la plej orientan parton de la provinco. Tie situas la plej alta monto de Afganio, la 7485&nbsp;metrojn alta Noŝak.

Preskaŭ ĉiuj partoj de de Badaĥŝan havas la karakteron de alta montaro. Nur la areoj en la pleja nordokcidento, laŭ la rivero Kokŝa kaj en malvasta strio ĉe la rivero Pjanĝ, situas sub 1500 metroj da alteco.

En la sudo la limo de la provinco situas tie kie komenciĝas la alfluoj al la rivero Kabul respektive en la Vaĥan-koridoro proksime de la rivero Induso, tiel ke ĉiuj riveroj en Badaĥŝan estas alfluoj al la rivero Amudarjo.

La plej grandaj lagoj en Badaĥŝan nomiĝas Ŝiva - inter la riveroj Ŝiva kaj Pjanĝ en la nordokcidento de la provinco kaj Zorkul en la Vaĥan-koridoro, el kiu fontas la rivero Pamir.

## Historio 
Badaĥŝan estas historia regiono kiu enhavas partojn de tio kio estas nune nordorienta Afganio, orienta Taĝikio, kaj la kantono Taŝkurgan en Ĉinio. La nomo restis en la Provinco Badaĥŝan de Afganio.

## Administra divido 
La provinco Badaĥŝan disdividiĝas laŭ distriktoj. Ties nombro en 2005 pro pluaj dividoj plialtiĝis al 29.

La distriktoj estas:
* Argani Ĥvah
* Argu
* Baharak (Baharakstan)
* Darajem
* Darvaz
* Darvazi Bala (en 2005 dividita de Darvaz)
* Eŝkaŝem
* Faizabad (aŭ *Fejzabad*)
* Jafta e Sufla
* Jamgan
* Javan
* Ĝorm (aŭ *Ĝurm*)
* Keŝ
* Keŝem
* Kuf Ab
* Kuhestan
* Kuran va Munjan (aŭ *Koran va Monjan*)
* Rag
* Ŝari Buzurg
* Ŝegnan
* Ŝiki
* Ŝuhada
* Tagab
* Taŝkan (aŭ *Tiŝkan*)
* Tergeran
* Tergeran
* Ĥvahan {Aŭ Khwahan}
* Zibak (aŭ *Zebak*)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Terglito en Afganio (2014)

## Eksteraj ligiloj 
* detalaj informoj pri la provinco de la nacia ministerio de malurba evoluo (formato PDF, stato 2007)
* provinca mapo fare de la institucio AIMS (Afghanistan Information Management Services)

Kategorio:Provincoj de Afganio
Charles Dieupart

**Charles DIEUPART** (François) (n. proksimume 1667; m. proksimume 1740 en Londono) estis franca violonisto, klavicenisto kaj komponisto.

## Vivo 
Ne estas konata, kiuj estis la instruistoj de Dieupart; lia nomo unuafoje aperis en impostoregistro el 1695, en kiu li estas listigita kiel muzikisto. Plej malfrue ekde 1704 Dieupart vivis en Londono, supozeble li vojaĝis al Anglio en la sekvantaro de grafino Elizabeto de Sandwich, kiu estis iom longe restinta pro sankaŭzoj en Francio. Al ŝi li dediĉis en 1701 siajn ses suitojn por klaviceno, kiuj estis presitaj ĉe Estienne Roger en Amsterdamo. Pro ĉi tiu kaŭzo estas verŝajne, ke ŝi estis lia lernanto.

En 1704 li komponis en London la muzikon por la teatraĵo „*Britain’s Happiness*“ de Peter Motteux, kiu estis prezentata en „Drury Lane Theater“. Dum unu jaro li komponis kune kun Thomas Clayton (1673-1725/30) kaj Nicola Francesco Haym italan operon, je kies prezentado kunlaboris ankaŭ Johann Christoph Pepusch, devena de Berlino, same kiel la flutisto kaj hobojisto Jean-Baptiste Loeillet de Gant. Sekvis pluraj operprezentadoj de la italaj komponistoj Giovanni Battista Bononcini kaj Alessandro Scarlatti. En 1711 la „Drury Lane Theater“ bankrotis, ne laste pro la sukcesoj, kiujn havis la opero "Rinaldo" de Georg Friedrich Händel. En la jaroj 1711 kaj 1712 Dieupart organizis koncertojn, kiuj havis ian sukceson, li ludis violonon en la orkestro de Händel kaj perlaboris ĉefe per la instruado de klavarinstrumenta ludado, kiu havigis al li dumtempe aliron al la influhavaj familioj de la lando.

En la lastaj vivojaroj li estis malsana kaj malriĉiĝinta. La muzikhistoriisto *John Hawkins* raportis, ke Dieupart ludis en bierejoj lerte kaj elegante violonsoloojn de Arcangelo Corelli. Ekde 1740 perdiĝis ĉia postsigno de li.

## Verkoj 
* 6 klavicensuitoj (Amsterdamo, proksimumue 1701). La eldonisto publikigis du malsamajn versiojn, la originan version por klaviceno kaj dua eldono por melodia instrumento kaj violonĉelo (tiutempe kutima praktiko).
* 6 por bekfluto kaj kontinua baso (Londono, 1717)
* Proksimume 30 „Airs“ inter 1729 kaj 1731, aperintaj en „The Musical Miscellany“.
* „*Select Lessons for Harpsichord or Spinett*“ (Walsh, Londono)
* Concerto à 5 por violono, arĉinstrumentoj kaj kontinua baso
* Concerto à 5 por fluto, arĉinstrumentoj kaj kontinua baso.
* 2 grandaj konĉertoj
* Concerto a due cori (duĥora arĉinstrumenta konĉerto)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Francaj barokaj komponistoj
Kategorio:Francaj klasikaj violonistoj
Kategorio:Francaj violonistoj
Kategorio:Francaj klavicenistoj
André Raison

**André RAISON** (n. proksimume en 1640 en Nanterre — m. 1719 en Parizo) estis franca orgenisto kaj komponisto.

## Vivo 
Sian edukadon Raison ricevis en la abatejo Sainte-Geneviève en Nanterre, kie li ankaŭ akiris la postenon de orgenisto. Li ankaŭ fariĝis orgenisto ĉe la jezuito-preĝejo en la Saint-Jacques- strato en Parizo. Ĉi tie oni nomis lin unu el la plej bonaj orgenistoj de la urbo fine de la 17-a jarcento. Unu el liaj lernantoj estis Louis-Nicolas Clérambault.

Johann Sebastian Bach transprenis muzikan temon de Raison, por sia fama „Pasakaljo kaj fugo en c-minora (BWV 582)“

## Verkaro 
Raison postlasis du kolektojn de orgenkomponaĵoj, la unua estis publikigita en 1688, la dua en 1714. Ili entenas kvin orgenmesojn en la diversaj modaloj, „Noëls variés“ (aranĝaĵoj kaj variacioj pri popularaj kristnaskokantoj), unu magnifikaton kaj variajn aliajn pecojn.

### Verkoj (elekto) 
* *Livre d`Orgue contenant cinq Messes … et une Offerte …* (*Premier livre d`Orgue*), 1688
* *Second livre d`Orgue sur les acclamations de la paix tant desirées …* 1714
* *Offertoire du 5e ton*
* *Messe du 3e ton*

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Francaj komponistoj
Kategorio:Francaj orgenistoj
Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Nanterre
Kategorio:Mortintoj en Parizo
Elĉo

**Elĉo** (aŭ **Elŝo**  aŭ **Ilico** aŭ **Iliko**) (, ) estas grandurbo en Valencilando. Ĝi havas 230 112 loĝantojn (2009) kaj ĝi estas la tria urbo de Valencilando. Krome ĝi estas la dua en la provinco de Alikanto, la dudeka en la tuta Hispanio kaj la kvara sen enkalkuli la provincajn ĉefurbojn.
eta|250ra|Palmaro en Ilico
eta|250ra|Kastelo Altamira en Ilico

## Geografio 
Ilico troviĝas de Alicante 23&nbsp;km-ojn. Ekstera parto de la urbo atingas la marbordon.

Ĝi havas tre antikvan historion ĉar jam iberoj loĝis tie. Poste estis grava urbo en epoko de romianoj kaj islamanoj. Rekristaniĝis en 1250. En la 19-a jarcento la fervojo atingis la urbon, tiutempe ŝuofabriko ekfunkciis.

Elĉo havas internacian flughavenon, unu publikan kaj unu privatan universitaton.

## Historio 
La skulptaĵo de la Damo de Ilico troviĝis ĉe Ilico, kie estas monteto kiun la araboj nomigis *Alcudia* ('monteto') kaj kiu antikve estis preskaŭ ĉirkaŭita de rivero. Oni scias, ke temas pri ibera setlejo nome *Helike* (en greka) kaj kiun la romianoj nomigis *Colonia Iulia Illici Augusta*. Kiam alvenis la araboj, situigis la urbon pli sube, sur la ebenaĵo, kaj konservis la romian toponimon de *Illici*, kiu estis arabigita laŭsone al «Elche»"Ilŝ".

## Vidindaĵoj 
* abundo de palmoj kaj la palmaro, kiu estas Monda Heredaĵo
* kastelo Altamira
* banejoj el la romia dominado
* romkatolika baziliko omaĝe al Dipatrino (Maria)
* turo Calahorra
* muzeo pri paleontologio

## Ĝemelurboj 
*  Tuluzo, Francio ekde 1981;
*  15ra **San Bartolomé de Tirajana**;
*  20ra **Ĥako**, (Huesko) Hispanio, ekde 1983;
*  **Orano**, Alĝerio;
*  **Kasukabe**, Japanio;
*  **Subotica**, Serbio;
*  **Ŝumen**, Bulgario.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Elx - Elche AV (stacidomo)
* Elx - Elche Carrús (stacidomo)
* Elx - Elche Parc (stacidomo)
* Torrellano (stacidomo)


Kategorio:Urboj de Valencilando
Kategorio:Urboj de Hispanio
Kategorio:Municipoj de provinco Alikanto
526 Jena

'*526 *Jena''''' estas mezgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono, ano de la Temisa familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita de la germana astronomo Max Wolf la  elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la germania urbo Jena.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Jena
Kategorio:Malkovrita de Max Wolf
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1904
Provinco Baglan

**Baglan** (paŝtoe/perse (بغلان) estas unu el la 34 provincoj de Afganio, situas en la nordo de la lando kaj havas proksimume 820 000 loĝantojn. La nomo devenas de la provinca urbo Baglan. Tamen la ĉefurbo de la provinco estas Pul-i Ĥomri.

En la provinco ekzistas fajrotemplo de Zaratuŝtrismo proksime de *Surĥ Kotal*.

## Distriktoj
La distriktoj de la provinco estas:
* Andarab
* Baglan (aŭ *Baghlan*)
* Baglani Ĝadid (aŭ *Baghlani Jadid*)
* Burka
* Dahana i Guri (aŭ *Dahana i Ghuri*)
* Dih Salah
* Duŝi (aŭ *Dushi*)
* Farang va Garu (aŭ *Farang va Garu* resp. *Farang wa Gharu*)
* Guzargahi Nur
* Ĥinĝan (aŭ *Khinjan*)
* Ĥost va Fereng (aŭ *Ĥost ŭa Fereng* resp. *Khost wa Fereng*)
* Ĥvaja Hiĝran (aŭ *Ĥŭaja Hiĝran* resp. *Khwaja Hijran*)
* Nahrin
* Pul-i Hisar
* Pul-i Ĥumri (aŭ *Pul-i Khumri*)
* Tala va Barfak (aŭ *Tala ŭa Barfak* resp. *Tala wa Barfak*)

## Ekonomio 
La prova kultivo de sukerbetoj rezultigis ke la grundo bone taŭgas por ties grandkvanta kultivado. Fakuloj ĉirkaŭkalkulas, ke eblos rikolti ĝis po 70 tunojn por hektaro. La fondo de provinca sukerkompanio havas la ĉefan celon redukti la dependecon de la lokaj farmistoj je tradiciaj agrikulturaj produktoj. La investon subtenas interalie prisema entrepreno el Germanio.

La Tunelo de Salang estas ŝosea tunelo de Afganio. Ĝi estas la ĉefa ligilo inter la ĉefurbo Kabulo kaj la nordo de Afganio; ties longo estas de 2,67 km kaj ĝi konektas la provincojn Parvan kaj Baglan.

## Eksteraj ligiloj 
* detalaj informoj pri la provinco de la nacia ministerio de malurba evoluo (formato PDF, stato 2007)
* provinca mapo fare de la institucio AIMS (Afghanistan Information Management Services)

## Notoj 
Kategorio:Provincoj de Afganio
532 Herculina

'*532 *Herculina'''* estas tre granda, meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la germana astronomo Max Wolf elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl.

## Nomo 
La deveno de ĝia nomo estas nekonata.

## Ecoj 
Ĝia malsimpla luma kurbo faras, ke estis malfacile determini ĝian formon kaj rotacion. Observoj per ondbrila interferometrio en 1982 sugestis tri-aksan objekton de dimensiojn de 260 × 220 × 215&nbsp;km, kun unu hela makulo, dum fotometriaj studoj de 1987 konkludis, ke la objekto estus sfera kun du malhelaj makuloj. Je la fino de la 1980-aj jaroj oni interkonsentis pri tri-aksa objekto kun detaloj de variaj albedoj.

Ĵusaj modeloj konstruitaj per fotometrio indikas, ke Herculina ne estas sfera, sed similas brikon (ortangulan paralelepipedon), kun ronditaj anguloj, kaj kun multenombraj krateroj sed sen grandaj varioj de albedo. La rilatumo inter aksoj estus 1 / 1,1 / 1,3.

## Satelito 
Pro nenormalaĵoj observitaj dum kaŝado de la stelo SAO 120774 en 1978, Herculina estis la unua asteroido kies asteroida luno esti konfirmita. La diametro de tiu luno estas taksata je 45&nbsp;km kaj ĝi troviĝus al 1000&nbsp;km de la centra korpo. Tamen, ekzameno en 1993 per la kosmoteleskopo Hubble ne permesi retrovi la sateliton.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  Asteroido 532 Herculina ĉe opozicion; el *In-The-Sky.org'' 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Kelkopaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Max Wolf
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1904
Ambliramfo

La **Ambliramfo**, *Amblyramphus holosericeus*, estas birdo de la familio de ikteredoj de suda Sudameriko en humidejoj. Ĝi estas la ununura specio de la genro *Amblyramphus*.

Tiu specio estas ĉirkaŭ 24&nbsp;cm longa. La beko estas iom stranga: nigra, fortika ĉebaze, longa, svelta kaj tre akrapinta. Plenkreskuloj de ambaŭ seksoj estas **nigraj kun ruĝoranĝaj kapo, kolareo kaj supra brusto**. Estas iom da nigreca bridareo el la bekobazo al la okuloj. Ankaŭ kruroj estas nigrecaj. Junuloj havas tutnigran plumaron; ruĝoranĝaj plumoj aperas en brusto kaj gorĝo, poste etendas al kolo, kapo kaj femuroj. La kanto estas "laŭta, klara kaj melodia, sonorila 'klia-klia-klua, klulululu'." La alvokoj estas pli simplaj sed havas similan kvaliton.

Ambliramfoj vivas en paroj en grandaj kareksejoj en suda Brazilo, Paragvajo, Urugvajo kaj nordorienta Argentino; Bolivio havas izolatan populacion je altitudoj de ĝis 600 m. Ili ofte ripozas elstare sur tigopintoj. Ili estas nekomunaj, ĉefe for de marbordo.

Ambliramfoj estas monogamaj, kaj teritorioj grupiĝas kune. La nesto estas malferma taso situa en la interbranĉaro de arbusto aŭ teksita inter vegetaĵaro, kie la ino demetas 2 ovojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*Filmetoj de Ambliramfo ĉe Internet Bird Collection
*Poŝtmarkoj (de Argentino, Urugvajo) kun teritoria mapo
*Fotaro de Ambliramfo VIREO
*Foto-Alta Rez; Artikolo  borderland-tours
*Fotoj de Ambliramfo (Brazilo)

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Ikteredoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kureoj

**Kureoj** estas la membroj de ***Curaeus***, nome genro de birdoj de la familio de Ikteredoj kiu enhavas ankaŭ la ikterojn, kviskalojn, molotrojn kaj aliajn genrojn.

Tiu enhavas nur la du jenajn speciojn:
* Suda kureo (*Curaeus curaeus*)
* Forbesa kureo  (*Curaeus forbesi*)

Ambaŭ estas tutnigraj specioj.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Ikteredoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Hipopiro

La **Hipopiro** aŭ Ruĝventra kviskalo (***Hypopyrrhus pyrohypogaster***) estas specio de birdo de la familio de Ikteredoj kaj de la genro ***Hypopyrrhus***, kiu estas monotipa: ĝi estas la ununura specio. 

## Disvastiĝo 
Ĝi estas endemio de okcidenta Kolombio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj el 800 al 2700 m, arbarbordoj, duarangaj arbaroj kaj arboplantejoj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo kaŭzata de senarbarigo. Pro tio ili videblas nun en diferencaj lokoj de tiuj kie historie ili estis. Ili loĝas en kanopeo en malgrandaj grupoj aktivaj kaj bruemaj de 6 al 8 individuoj for de la reprodukta sezono. Foje ili kuniĝas al miksitaj kunmanĝantaroj foje de grandaj birdoj.

## Aspekto 
Ĝi estas 30 cm longa kaj **tutnigra escepte la ventron kaj subpugon kiuj estas ege brilruĝaj**, kio nomigas la specion kaj en la alternativa komuna nomo kaj en la latina scienca nomo kiu montras kunmetaĵon *pyrohypogaster* de du radikoj el la antikva greka, kiuj signifas respektive “fajro” (por ruĝa koloro) kaj “suba ventro”; pli malpli same oni diras en la vorto por la genro. La beko estas nigra, konusforma kaj pintakra. La iriso estas rimarkinde helflava. La masklo estas 30 cm longa kaj la ino 27 cm longa.

La voĉo estas variaj alvokoj, kelkaj likvidaj kaj gorĝecaj, aliaj fajfecaj (ekz. glok-glok, ŝliii-o, ŝliii).

## Kutimaro 
La idoj manĝas insektojn kaj araneojn. Plenkreskuloj ankaŭ fruktojn.

La gepatrojn helpas tria individuo eble junulo de antaŭa ovaro, kiu same kovas kaj manĝigas la idojn (kooperativa reproduktado).

## Referencoj
* Angle, priskribo, konservostatuso, bildo kaj mapo 
* BirdLife International 2004.  Hypopyrrhus pyrohypogaster.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Ikteredoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Suda kureo

[eta|ovoj de *Molothrus bonariensis* en nesto de *Curaeus curaeus* - [Muzeo de Tuluzo]]
La **Suda kureo** (***Curaeus curaeus***) estas specio de birdo de la familio de Ikteredoj kaj genro de Kureoj, kiu enhavas nur du speciojn. Tiu ĉi troviĝas en suda Sudameriko nome en Argentino kaj Ĉilio, kio nomigas la specion en la komuna nomo, ĉar plej parto de specioj de la familio loĝas en Centrameriko, norda Sudameriko kaj nur ĝis norda Argentino. Tiele tiu specio estas unu el **la plej suda el la familio**. Ties natura habitato estas moderklimataj arbaroj, subtropikaj aŭ tropikaj altaltitudaj arbustaroj, kaj tre degraditaj iamaj arbaroj de montetoj.

Ĝi estas ĉirkaŭ 28 cm longa, kaj ties plumaro estas **brile tutnigra**, sen seksa dimorfismo, tio estas maskloj kaj inoj similaspektas kaj malfacile diferenceblas en naturo, male al granda parto de la membroj de la familio, kiuj prezentas kazojn de seksa duformismo.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Curaeus curaeus.   2006 IUCN IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Ikteredoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Provinco Balĥo

**Balĥo** (ankaŭ latinliterigita *Balkh*, perse بلخ) estas provinco en la nordo de Afganio. Laŭ la stato de 2009 ĝi havis 1 182 000 loĝantojn. La provinca ĉefurbo estas Mazar-i Ŝarif. Provincestro ekde la jaro 2004 estas *Mohamed Ata*.

Balĥo estis antikva urbo kaj centro de Budhismo kaj Zoroastrismo en kio estas nune norda Afganio.

## Historio 
La regiono estas inter la plej frue home loĝataj en tuta Centra Azio kaj estas la lulilo de la irana civilizo. En la antikva epoko konata per la nomo *Zariaspa* (malnovperse: Ora Ĉevalo), (greke: Ζαρίασπα), pli poste *Baktra* (greke: Βακτρα), ĝi estis parto de la legenda regno Baktrio.

En la regiono la Silka Vojo renkontis plian antikvan komercan vojon, kiu nordokcidenten laŭ la valo de la rivero Amudarjo kondukis al la Kaspia Maro, kaj sudorienten per la montpasejo *Ĥajber* al Suda Azio.

Ĉirkau la jaro 500 a.K. Baktrio estis konkerita de la persoj kaj integrita en la Persan Imperion. Ĝis la konkero de Persio fare de la armeo de Aleksandro la Granda, Baktrio restis unu el la plej gravaj Satrapioj de la Persa Imperio de la aĥemenida dinastio.

Sub la rego de la seleŭkida dinastio la regiono preskaŭ ĉiam estis helena kolonio. Pli poste la regiono *Bactra* sub la sasanidoj ree estis parto de unuiĝinta persa imperio, antaŭ ol la regiono estis konkerita kaj islamigita fare de la araboj

En la mezepoko la teritorio estis parto de la regno de la samanidoj. Post la falo de la Samadidoj la regiono havis diversajn regantojn, interalie la gaznavidoj, guridoj, selĝukoj, la ĥorezmianoj, la mongoloj kaj de Timur-e Lang

Fine de la 18-a jarcento la regiono estis konkerita fare de la afganoj sub gvido de ŝaho *Ahmad Durrani* kaj integrigita en la nove fonditan regnon Afganio.

Poste la teritorio iĝis kontrolata fare de la Rusia Imperio, ĝis ĝi meze de la 19-a jarcento - laŭ la *Great Game* ("granda ludo") kaj ligitaj interŝtataj traktatoj inter la eŭropaj koloniaj potencoj Rusio kaj Britio - fine estis deklarita parto de Afganio.

## Vidu ankaŭ 
* Baktrio

## Eksteraj ligiloj 
* detalaj informoj pri la provinco de la nacia ministerio de malurba evoluo (formato PDF, stato oktobro 2007)
* detalaj informoj pri la provinco de la evolua programo de la Unuiĝintaj Nacioj (formato PDF, stato oktobro 2006) 
* provinca mapo fare de la institucio AIMS (Afghanistan Information Management Services)

## Notoj 
Kategorio:Provincoj de Afganio
Gnorimopsaro

La **Gnorimopsaro** (***Gnorimopsar chopi***) estas specio de birdo de la familio de Ikteredoj. Ĝi estas monotipa en la genro ***Gnorimopsar***.

Ĝi troviĝas en Argentino, Bolivio, Brazilo, Paragvajo, Peruo kaj Urugvajo. Ties natura habitato estas sekaj savanoj, subtropikaj aŭ tropikaj laŭsezone humidaj aŭ inonditaj herbejoj de malaltaj teroj, paŝtejoj kaj tre degraditaj iamaj arbaroj.

Temas pri tutnigra birdo kun ankaŭ nigraj kruroj kaj beko; tiu estas tre fortika ĉefe ĉe bazo.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Gnorimopsar chopi. 2006 IUCN IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.

## External links 
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Ikteredoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Jablonec (distrikto Pezinok)

**Jablonec,** hungare **Halmos** [halmoŝ], germane ’’’Halmesch’’’ estas malgranda vilaĝeto en Slovakio. La historia slovaka loknomo estis **Halmeš**.
300px|eta|Jablonec situas en la plej griza parto

## Situo 
Jablonec situas laŭ traira flankovojo. Trnava troviĝas je 12&nbsp;km-oj.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la paleolitiko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1279 en formo *"Jablynch"*. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Halmos 567 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Nagyszombat, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Jablonec 805 homoj, (791 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Maria Magdalena de 1860

## Eksteraj ligiloj 
* Jablonec sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Municipoj en distrikto Pezinok
István Went

**WENT István** (vent) estis hungara kuracisto, fiziologo, biokemiisto, universitata profesoro ano korespondanta de la MTA (1948), Kossuth-premio (1957) naskita en Arado la 30-an de marto 1899 kaj mortinta en Debreceno la 13-an de majo 1963.

## Kariero
István Went havigis sian diplomon en 1923 en la Universitato de Budapeŝto. Inter 1926 – 27 en Parizo per ŝtatstipendio, poste dum du jaroj per Rockefeller-stipendio en la Universitato de Harvardo li faris fiziologiajn esplorojn, poste li faris studvojaĝojn en Anglujo kaj en skandinaviaj landoj. De 1932 ĝis sia morto li estis profesoro de la *Universitato de Debrecen* kaj direktoro de la *Élettani és Általános Kórtani Intézet* (Instituto pri Fiziologio kaj Ĝenerala Patologio).

## Verkoj
**Az általános kórtan vázlata* (kun Hugó Preisz kaj Kálmán Sántha, Bp., 1939); 
**Élettan* (univ. lernolibro, Debrecen, 1946).
 
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm 

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj fiziologoj
Kategorio:Hungaraj biokemiistoj
Kategorio:Hungaraj patologoj
Boĉo

eta|dekstra|160 px|Lanĉo de boĉglobo
**Boĉo** estas globludo simila al la franca ludo petongo, kaj evoluinta de ludoj de antikva Romio. Ĝia nuna formo estiĝis en Italujo, kie ĝi nomiĝas *bocce*, pluralo de *boccia*, itala vorto kiu signifas bulo. Ĝi estas ludata en Eŭropo kaj lokoj en la mondo kien migris italoj, inkluzive de Aŭstralio, Nordameriko, kaj Sudameriko, kie ĝi havas diversajn nomojn. En Usono, boĉo estas favorata pastempo de italaj kluboj, kaj estas aparte populara en Florido, ĉar ĝi estas facile ludebla por maljunuloj. La ludo populariĝis en la eksjugoslavaj respublikoj, kaj en Francujo, la populara ludo *boule lyonnaise* estas preskaŭ identa.

**Boĉo** estas tradicie ludata sur tera, argila, aŭ asfalta boĉejo, 2,5 ĝis 4 metroj larĝa kaj 20 ĝis 27 metroj longa. Boĉgloboj estas faritaj el metalo aŭ plasto, estas sferoformaj kaj havas tute simetrian pezon.

Boĉmatĉo povas konsisti el du ludantoj aŭ du teamoj el du aŭ kvar ludantoj. Je komenco de matĉo, unu teamo aŭ ludanto ĵetas pli malgrandan, ordinare blankan globon nomatan *palino*, nomata ankaŭ globeto, de unu flanko de boĉejo al fora duono de la boĉejo. Sama teamo tiam lanĉos globon celante ke ĝi haltu kiel eble plej proksime al la palino. Tuj poste alia teamo lanĉos. Poste, la teamo nehavanta plej proksiman globon al la palino ĵetos ĝis ĉiuj globoj estas lanĉitaj. Oni ordinare lanĉas de sube, aŭ povas ruligi sian globon. Estas valide lokigi globon pli proksima al la palino per koliziigi ĝin kontraŭ globo de alia teamo, aŭ kontraŭ la palino mem.

La teamo kun globo plej proksima al la palino poentos, kaj gajnos kroman poenton por ĉiu globo pli proksima al la palino ol la plej proksima globo de la alia teamo. Maksimume unu teamo povas poenti en ĉiu ludperiodo. La matĉo finiĝas kiam unu teamo kolektas fiksitan kvanton da poentoj, ordinare 12, aŭ en turniroj, kutime 15, sed la cifero povas varii ege depende de la loko.

## Boĉio 
eta|oficiala emblemo
eta|helpanta de Deklivo por kapfrapo de la pilko.
Boĉo estas paralimpika pilkludo, simila al la Boĉo kaj la Petanko. La nomo de la ludo devenas de la latina vorto por estro - bottia. Ludante la ludon ĉe la lokaj, naciaj kaj tutmondaj atletoj kun grave fizikaj handikapoj.

La ludo estis origine dezajnita por homoj kun cerba paralizo, sed nun ankaŭ estas ludita fare de ludantoj kun larĝa gamo de aliaj movaj handikapoj. En 1984 la ludo eniris la sportajn konkursojn de la paralimpikoj, kaj aktuale en 2020, 75 naciaj kun Boĉiaj kluboj aliĝis al la internaciaj ludoj.

Boĉio estas unu el la nuraj du sportoj konkurantaj en la paralimpikaj konkuradoj, kiuj havas neniun ekvivalenton en la Olimpikoj (kune kun la GoalBall).

Kategorio:Pilkosportoj
Kategorio:Popolaj ludoj
Kategorio:Popolaj sportoj
Limbach (distrikto Pezinok)

300px|eta|Limbach situas en la plej griza parto
**Limbach,** (ankaŭ germane), hungare **Limpak** estas vilaĝo en Slovakio.

## Situo 
Limbach situas sub monto 649 m-ojn alta, laŭ rojo, fine de sakovojo, sed estas ankaŭ aĉa vojo al la najbara Pezinok. Tiu urbo troviĝas je 3, Bratislavo je 21&nbsp;km-oj.

## Historio 
Germanoj fondis la vilaĝon post la tatara invado de 1241. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1390 havanta templon. En 1663 la turkoj bruldetruis la vilaĝon. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Limpak 910 homoj, (plejparte germanoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Senec, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Post la 2-a mondomilito la germanoj estis deportitaj al Germanio. Ekde 1945 en tiu la vilaĝo loĝis preskaŭ sole slovakoj. En 2001 tie loĝis 1141 homoj, (1105 slovakoj). Sur la deklivoj oni kulturas longe vitojn.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Teobaldo el la 14-a jarcento
* luterana preĝejo de 1802

## Eksteraj ligiloj 
* Limbach sur mapo de Slovakio

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Municipoj en distrikto Pezinok
Pál Wesselényi

**WESSELÉNYI Pál**, barono (veŝele:nji) estis hungara grandbienulo en Transilvanujo naskita en ? la ? en 1654 kaj mortinta en ? la ? en 1694.

## Kariero
Barono Wesselényi en 1671 aliĝis al kontraŭhabsburgaj kaŝvagadantoj en Partium, en 1672 li iĝis unu el la vicgvidantoj, de 1674 iliaj gvidanto, sed post 1678 li retiriĝis malantaŭ Emeriko Thökölyn  subtenita de kanceliero Mikaelo Teleki. La kaŝvagantoj malfortiĝis pro iliaj luktoj internaj por la gvidposteno. En 1679 Thököly venkis, la rivalintoj interpaciĝis, Wesselényi retiriĝis al siaj bienoj. En 1688 li ricevis amnestion de Leopoldo la 1-a. 

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm 

Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj nobeloj
Kategorio:Hungaraj baronoj
Píla (distrikto Pezinok)

**Píla** (hungare *Gidrafűrész* [gidrafUrEs], germane *Sägmühl* [segmul]) estas vilaĝo en Slovakio.

## Situo 
Píla situas sub monto 694 m alta, laŭ rojo, fine de 2 sakovojoj, kiuj renkontiĝas en la vilaĝo. Trnava troviĝas je 25&nbsp;km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1602, kiel loko de 2 segilejoj. Inter 1722-1950 farejo pri drapo funkciis. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis **Pila**, poste pro la hungariga politiko la loko ricevis hungaran nomon. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Gidrafűrész 279 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Pozsony (reĝa departemento), al distrikto de Senec, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Píla 261 homoj, (259 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino (Virga Maria) de 1822, en 1935 pro incendio difektiĝis

Kategorio:Municipoj en distrikto Pezinok