open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zoltán Kis

**KIS Zoltán** (kiŝ) estis rumanuja hungara fiziologo, publicisto. Ŝi naskiĝis en Iernuţeni la 5-an de septembro 1929 kaj mortinta la 9-an de novembro 1992 en Kluĵo. 

## Biografio
Kis finis en la poinstruista lernejo de Reghin (1949) kaj la studis en *Agrikulturan Altlernejon* (1950-52), pli poste en la Universitato Bolyai de Kluĵo li akiris diplomon pri biologio (1954). Li instruis en la universitato ĝis sia pensiuliĝo, 1991.

## Volumoj
* *Ember és egészség* (kun Holicska Dezső kaj Vitályos András, Kriterion Kézikönyvek, 1974; rumana eldono kun akademiano E.A. Pora, 1978);
* *Ember – Természet – XX. század* (1976); 
* *A magatartás élettani alapjai* (1981).

## Bibliografio
* Puskás Attila: *Folytatása következzék!...* A Hét 1974/32; 
* uő. *Szerzői és "szerzőn túli" szempontok*. A Hét 1977/10. 
* Gábor Dénes: *Érteni az élet nyelvét*. A Hét 1977/5.
Árpád L. Bitay

**L. BITAY Árpád** (bitai) *Léczfalvi* estis rumanuja hungara pentristo.

Árpád L. Bitay naskiĝis en Uzdiszentpéter la 8-an de majo 1900 kaj mortis en Baia Mare la 20-a de marto 1935.

## Biografio 
Árpád L. Bitay revenis invalide el la unua mondmilito. Lia prauloj devenis el Lécfalva. Li ĉesis siajn jurajn studojn kaj inter 1921 kaj 1923 pristudis pentradon an Baia Mare ĉe János Thorma kaj István Réti. Li vojaĝis Parizon. Li pasigis pli longan tempon kun sia edzino en insulo Ada-Kaleh. Iom da tempo li restadis en sia naskiĝvilaĝo, sed li loksidiĝis definitive en Baia Mare.

## Ekspozicioj 
* Kristnasko de 1921 - Târgu Mureş,
* Kun pentristoj de artiskolonio - ekde 1922,
* Kluĵo - 1930 dufoje,
* Memorekspozicio, Baia Mare - printempo de 1935.

## Fonto 
* Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994
L. Bitay, A
Ngulguleoj

La **ngulguleoj** estas etno en suda Sudano. La ngulgulea lingvo (Njalgulgule) apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. La ngulguleoj estas muslimoj. Ili estas supozeble pli ol 1.000 homoj. 

Ngulguleoj
Ngulguleoj
János Husovszky

**HUSOVSZKY János** (huŝovski)) estis rumanuja hungara pentristo naskita en Nagybánya la 8-an de oktobro 1883 kaj mortinta en Seini la 22-an de decembro 1961.

## Biografio 
Husovszky studis en la Artistkolonio de Baia Mare ekde 1913. Li estis unu el vicprezidentoj de la kolonio. La komunista reĝimo konfiskis lian havaĵon kaj indikis al li devigloĝejon en urbo Seini.

## Ekspozicioj 
* Ekde 1920 li partoprenis en komunaj ekspozicioj de la kolonio.

## Fonto 
* Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Husovszky, J
Njamusaoj

La **Njamusaoj** estas etno en Okcidenta Ekvatorio, subŝtato de Sud-Sudano. La njamusa lingvo (*Nyamusa-Molo*) apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. La njamusaoj estas supozeble pli ol 1.000 homoj.

Kategorio:Etnoj en Sud-Sudano
Njimangoj

La **njimangoj** estas minoritata etno en la Nuba-montaro en Kordofano en Sudano. Ili estas unu el la etnoj nomataj "nubaoj". La njimanga lingvo estas nomata *Ama* kaj apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. La njimangoj supozeble estas pli ol 100.000 homoj. La plej multaj njimangoj estas muslimoj.

Njimangoj
Njimangoj
Pál Borgida

**BORGIDA Pál** estis rumanuja hungara pentristo naskita en Satmaro la 1-an de aŭgusto 1899 kaj mortinta en Temeŝvaro la 25-an de aŭgusto 1972.

## Biografio 
Pál Borgida estis disĉiplo de Artistkolonio de Baia Mare en 1924-25 ĉe János Thorma, István Réti kaj Sándor Ziffer. En somero de 1925 Oszkár Nagy portis lin kun si al Baia Sprie. En 1927-28 li estis raportisto el Baia Mare de gazeto *Szamos* de Satu Mare.

## Individuaj ekspozicioj 
* Satu Mare - 1925, 1926.

## Fonto 
* Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Borgida, P
Oluboj

La **oluboj** estas minoritata etno en la regiono Suda Sudano. La oluba lingvo (Olu'bo) apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. La oluboj supozeble estas pli ol 10.000 homoj. Malmultaj oluboj estas muslimoj.

Oluboj
Oluboj
Elemér Göllner

**GÖLLNER Elemér** (goelner) estis rumanuja hungara pentristo naskita en Nagyenyed la 8-a de majo 1898 kaj mortinta en San-Paŭlo, ?.

## Biografio 
Li studis la Artistkolonio de Baia Mare inter 1922 kaj 1924 ĉe János Thorma. Li studvojaĝis du jarojn en Parizo. Li estis konstanta ano ĝis 1927 de la pentristasocio, ekde 1928 li estis ĝia sekretario. En 1925 li edziĝis kun Sári Égly en Parizo. Post 1928 ili elmigris Brazilon.

## Ekspozicioj 
* Baia Mare - vintro de 1922-1923, 1925, 1929, 1938,
* Aiud - 1924,
* Parizo - Printempo de 1928,
* Deva - 1929.

## Fonto 
* Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Gollner, E
Padangoj

La **padangoj** estas etno en Sudano, subetno de la dinkaoj. La padanga lingvo apartenas al la dinkaaj lingvoj. Multaj padangoj estas kristanoj. La padangoj estas pli ol 100.000 homoj.

Padangoj
Padangoj
Géza Kádár

**KÁDÁR Géza** (ka:da:r) estis rumanuja hungara pentristo naskita en Máramarossziget la 9-an de aŭgusto 1876 kaj mortinta en Baia Mare la 17-an de julio 1952.

## Biografio 
Géza Kádár studis en la Artistkolonio de Nagybánya inter 1906 kaj 1916. Li loksidiĝis definitive en Baia Mare en 1923. Ilia loĝejo estis literatura-muzika salono kun multaj vizitantoj. Liaj ekleziaj murpentraĵoj videblas en Munkács kaj en pluraj aliaj preĝejoj en regiono de Maramureş kaj en Cetate (Berchezoaia).

## Fonto 
* Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Kadar, G
Kadar, G
Griaĵo

[eta|[tritiko|Tritikgrio]]
[eta|Diversfajna [aveno|avengrio, malsupre avengrenoj]]
eta|maldekstra|Grio kun lakto
**Griaĵo** estas kaĉo el grio, el malfajne diserigitaj cerealgrenoj, kiel aveno, hordeo, milio, fagopiro, maizo, sekalo aŭ tritiko.

Griaĵo estas farita kuirinte la grion en akvo, lakto, fruktosuko ktp.

La *ruĝa griaĵo* ŝatata en Germanio konsistis komence el grio kuirita en fruktosuko, sed ĝi nuntempe enhavas ĉefe ruĝajn fruktojn (ĉerizojn, ribojn, rubusberojn, fragojn, frambojn, ktp.) kies suko estas dikigita de iom da amelo aŭ saguo.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Cerealoj
Kategorio:Manĝaĵoj
Grio

]]
, malsupre avengrajnoj]]
**Grio** estas greno, kies grajnoj estas senigitaj de la ŝelo kaj maldelikate dispistitaj.

Grio estas preparita same kiel faruno, nur la regulado de la muelilo malsamas. La delikate muelita parto de la grajnoj estas poste elkribrita kaj uzata kiel faruno. Male al ŝroto ĝi konsistas el pli-malpli samgrandaj eroj, ĉar oni plumuelas la pli grandajn kaj forkribras la pli malgrandajn.

## Cerealoj 
Grio estas farata el diversaj cerealoj, sed ĉefe el tritiko. Por tiu plej ofta variaĵo de fajna tritika grio ekzistas aparta vorto semolo (vidu tie ankaŭ por interligoj al aliaj lingvoj, kiuj ne faras tian distingon). 

Aliaj cerealoj uzataj estas aveno, hordeo, milio aŭ fagopiro (vidu artikolon Fagopira grio), el kiuj oni preparas aŭ dolĉajn aŭ salajn griaĵojn [(vidu artikolon Kaĉo).

El maizo oni preparas grion por polento.

Similamaniere oni preparas la rizon kiel manĝaĵon.

## Uzo
Grio utilas por prepari ne nur griaĵon, sed ankaŭ kukojn aŭ bulojn. 

Manĝaĵoj por beboj estas ofte preparitaj baze de grio.

Grio servas ankaŭ por prepari salatojn.

## Vidu ankaŭ
*Bulguro
*Faruno
*Krentjebrij
*Polento
*Semolo
*Ŝroto
*Tabuleo
*Kaĉo (manĝaĵo)
*Griaĵo
*Rizo

Kategorio:Cerealoj
Zoltán Jakab

**JAKAB Zoltán** estis hungara pentristo naskita en Nagysomkút la 13-an de novembro 1883 kaj mortinta en Nagybánya la 13-an de aprilo 1919.

## Biografio 
Zoltán Jakab studis en Artistkolonio Nagybánya inter 1902 kaj 1907 ĉe Károly Ferenczy kaj post tiam li estis Munkeno, Parizo (1909) kaj Anglujo. Ekde 1911 li estis konstanta ano de asocio, en 1913 li ricevis senpagan artlaborejon. Li mortis je ftizio.

## Ekspozicioj 
* 1912 - Nagybánya: en jubilea ekspozicio li partoprenis kun 14 pentraĵoj,
* 1924 - Baia Mare: retropesktiva ekspozicio kun pentraĵoj de Jenő Maticska kaj István Racskó.

## Fonto 
* Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Joparioj

La **joparioj** (*Pari* aŭ *Paeri*, memnomigo *Jo-Pari*, tio estas "homoj de Pari") estas minoritata etno en Sudano. La tradukinto elektis la Esperanto-formon "joparioj" por ne konfuzi tiun etnon kun la "parioj" en suda Barato.

La joparioj vivas en la distrikto Lafon en la provinco Ekvatorio. Ĝis februaro 1993 la joparioj vivis en ses vilaĝoj piede de la Lipul-monteto (Lipul Hill, Ĝebel Lafon). Per la bruldetruo de ĉiuj iliaj vilaĝoj dum la Dua Sudana Intercivitana Milito (1983 - 2005) la joparioj estis dispelitaj kaj nun vivas en disaj setlejoj. La censo en 1982 taksis ilin je proksimume 11.000 homoj. 

La plej multaj joparioj hodiaŭ estas kristanoj protestantaj aŭ katolikaj.

## Fontoj 
Joparioj
Joparioj
Michel Fournier

**Michel FOURNIER** (4-an de majo 1944 en Tréban, Francio) estas franca testpiloto kaj paraŝut-saltisto.

Post longa kariero kiel paraŝut-ĉasisto de la franca armeo kaj post la katastrofo de Challenger en 1986, li estis elektita por testprogramo de la franca registaro. La programo celis analizon de efiko de la paraŝutaj saltadoj en granda alto je la homa organismo (kiel ĉe savado de kosmonaŭtoj el kosmopramoj. Fine de la 1980-aj jaroj komenciĝis diskutoj pri forlaso de ESA la eŭropan kosmopraman programon (Hermes, okazis en 1992), samtempe estis ĉesigita la testprogramo de Fournier, fare de la franca registaro.

Ekde tiam Fournier daŭrigas la programon je propraj kostoj – sed kun apogo de gravaj francaj kosmospertuloj, sed ankaŭ la astronaŭto Jean-François Clervoy kaj la konata scienca ĵurnalisto Michel Chevalet. Laŭ propraj aldonoj, li investis jam pli ol 12,7 milionojn da eŭro en la projekton, kiuj venis de privataj sponsoroj kaj el la propra havaĵo.

Li planas leviĝon per helia balono je ĉ. 40.000 m ( stratosfero ) kaj tiel elsaltas en premvesto kaj subfalas libere ĝis 3000 m, kie li ekuzas la paraŝuton. Okaze de sveno, paraŝuto aŭtomate disvolviĝas en alto de 1000 m.

La celo de la projekto („Le Grand Saut“ ; La granda salto) estas superi samtempe plurajn rekordojn:

* la altorekordon de la salto en libera falo (ĝisnuna rekordulo: Joseph Kittinger, 16-an de aŭgusto 1960, 31.333 m)
* la altorekordon de kunhoma balona leviĝo (ĝisnuna rekordulo: Malcolm D. Ross kaj Victor A. Prather juna, 4-an de majo 1961, 34.668 m)
* la temporekordon kaj vojrekordon de la salto en libera falo (ĝisnuna rekordulo: Evgenij Andrejev, 1-an de novembro 1962)
* rapidecrekordon de salto en libera falo (Kittinger atingis preskaŭ sonrapidon, Fournier celas atingi 1,5 maĥojn)

Post du vanaj provoj en 2002 kaj 2003 kaj post 5-jara paŭzo malsukcesis ankaŭ la tria rekorda provo la 27-an de majo 2008. La leviĝa balono liberiĝis iome antaŭ la starto kaj la kapsulo leviĝis. La balono malaperis sen Fournier en la ĉielo kaj oni troovis ĝin poste je distanco de ĉ. 40 km, damaĝinte. Fournier planas pluan provon en aŭgusto de 2008.

Similan rekordatingan eksperimenton antaŭpreparas la brita Steve Truglia, same por 2008.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la "Le Grand Saut" 

Kategorio:Pilotoj
Sára Káhán

**KÁHÁN Sára** (ka:ha:n) estis rumanuja hungara pentristino naskita en Borgóprund la 5-an de septembro 1909 kaj mortinta ?.

## Biografio 
La familio de Sára Káhán translokiĝis al Nagybánya kaj ŝi lernis ekde 1929 en Artistkolonio de Baia Mare. En 1932 oni eligis ŝin el kolonio kune kun Lídia Agricola kaj Márton Katz, ĉar ili involviĝis politikon. Ŝi laboris en aparta grupo kune kun junuloj. Ŝi ricevis direktadon ankaŭ de János Mattis Teutsch. De post sia loksidiĝo en Bukareŝto ŝi ĉesis pentri. Ĉirkaŭ 1980 ŝi elmigris Israelon kaj pli poste Francujon (Parizo). Unu el ŝiaj kreaĵoj troviĝas en la Hungara Nacia Galerio.

## Fonto 
* Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Kahan, S
Kahan, S
Jaak Aab

**Jaak AAB** (naskiĝis je la 9-a de aprilo 1960) estas estona politikisto kaj eksa ministro de socialaj aferoj.

Kategorio:Estonaj politikistoj
Lee Wan-Yong

**Lee Wan-Yong** [li vanjon] estis korea ministro, kiu subskribis la japanan-korean aneksan traktaton, kiu metis Koreion sub japanan regadon en 1910.

Li naskiĝis en grava familio en provinco Gyeonggi-do, Lee plenigis tri jarojn en la Usono en 1887-1891, tiel li akiris internacian eksperton kaj vidpunkton. Li apartenis al reforma partio, kiu volis okcidentigi Koreion kaj malfermi la landon por internacia komercado kaj tio estis konsiderata kiel por-japana agado.

Lee estis grava registara ministro en tempo de la Traktato Eulsa de 1905 kaj estis la plej fervora apoganto de la pakto, kiu faris la Koreian Imperion al protektorato de la Japana Imperio. La traktato estis subskribita spite al volo de la korea imperiestro Gojong. Li estis – kiel eduka ministro - unu el la kvin traktatistoj de la Traktato Eulsa (plua ministroj estis Park Jae-soon, Lee Ji-yong, Lee Geun-taek, Gwon Joong-hyun).

Sub la japana rezident-generalo Ito Hirobumi, Lee estis ĉefministro en 1906-1910. Lee apogis abdikon de imperiestro Gojong en 1907, post kiam imperiestro Gojong provis denunci la Traktaton Eulsa ĉe la dua internacia Haga Paca Kongreso.

En 1910, Lee subskribis la japanan-korean aneksan traktaton kiu donis al Japanio tutan kontrolon super Koreio, spite al kontraŭargumentoj de la korea imperiestro Sunjong. Por lia kooperado kun la japanoj, Lee estis rekompencita kun adla titolo *hakushaku* (grafo) en 1910, kiu esti altigita al titolo *kōshaku* (markizo) en 1921.

Post sendependiĝo de Koreio ĉe fino de la dua mondmilito, la tombo de Lee malfermita kaj liaj restaĵoj suferis postmortan dis(part)igon, kiu estas konsiderata kiel al plej malgracia punado en la konfucea ideologio. Nomo de Lee Wan-Yong iĝis sinonimo de ‘perfidulo’ en moderna Koreio.

Lee neniam lernis la japanan lingvon kaj pensis kreon de iuforma personalunio de la du landoj (simile al Svedio-Norvegio aŭ Aŭstrio-Hungario).

Kategorio:Koreaj politikistoj
Virino de Elling

eta|Virino Elling
eta|Rekonstruo de la hararanĝo kaj de la pelto de la virino de Elling
La **virino de Elling** (dane: *Ellingkvinden*) estas ina marĉomumio. La virino estis entombigita en marĉo apud Silkeborg en Danio en la antaŭ-romia ferepoko.

## Trovo 
En Bjaeldskovdal, torfejo 10 km okcidente de Silkeborg, la kamparano Jens Zakariassen trovis dum torffosado en la jaro 1938 homan kadavron. Ĉar jam en 1927 oni trovis marĉomumion en tiu regiono, Zakariassen rekonis tuj, ke temis pri arkeologia trovaĵo kaj avertis la rilatajn administraciojn.

## Esploro 
La relative bone konservita mumio estis transportita en la danan nacian muzeon en Kopenhago. Tie oni malkovris, ke temis pri ina kadavro, kiu estis parte vestita de mantelo el ŝaffelo. Ĉirkaŭ la kruroj estis volvita peco de bovoledo, kiu eble apartenis al alia mantelo.

Post la esplorado, la virino de Elling estis desegnita, fotita kaj konservita en la nacia muzeo.

Nur en 1976 oni esploris ŝin denove en la muzeo de Silkeborg. La korpo pro manka konservado intertempe sekiĝis, sed oni povis ankoraŭ esplori ĝin. Ĉeestis leĝaj medicinistoj, radiologoj kaj dentisto.

## La virino 
Oni konstatis dum la esploro, ke la virino de Elling estis ĉirkaŭ 30-jara kiam ŝi mortis kaj tute sana. Ne troveblis indicoj pri antaŭaj malsanoj. La kaŭzo de la morto estis plej verŝajne pendumo aŭ strangolado: ĉe la kolo troviĝis markoj, kiuj ekzakte kongruis kun la trovita leda ŝnuro. Tiel la virino de Elling estis, kiel la en 1950 nur 90 metrojn pli fore trovita viro de Tollund, strangolita homofere kaj enmarĉigita.

Karbono 14 indikis, ke la enmarĉigo okazis ĉirkaŭ -210 (± 70 jaroj).

## Hararanĝo 
## Vestaĵoj 
## Vidu ankaŭ 
* Marĉomumio
* La viro de Tollund

## Bibliografio 
* Christian Fischer *Der Tollund-Mann und die Elling-Frau*. Silkeborg Museum
* Wijnand van der Sanden *Mumien aus dem Moor - Die vor- und frühgeschichtlichen Moorleichen aus Nordwesteuropa*. Drents Museum / Batavian Lion International. Amsterdam 1996. ISBN 90-6707-416-0

## Eksteraj ligiloj 
* Museum Silkeborg mit Informoj pri la virino de Elling kaj foto (videbla nur en la dana versio!)
* http://www.tollundmanden.dk/ellingkvinden.asp 

Kategorio:Marĉomumioj
Károly Kiss (pentristo)

**KISS Károly** (kiŝ) rumanuja hungara pentristo, ksilografisto: Arad, 24-a de oktobro 1883 - Baia Mare, 30-a de majo 1953.

## Biografio 
Károly Kiss post la fino de mezlernejo en sia naskiĝurbo studis arton en Nagybánya, Munkeno kaj Budapeŝto. Lia nomo en la listo de pentristoj de la Artistkolonio Nagybánya en 1902 kaj 1903 jam figuras. Antaŭ la unua mondmilito li translokiĝis Moskvon kaj fondis pentristlernejon, sed oni por kavar jaroj internis lin kiel civitanon de malamika lando. Post reveno li vivis en Şiria. En 1931 li loksidiĝis en Baia Mare. En 1934 oni elektis lin konstanta ano, en 1938 li estis vicprezidanto.

## Ekspozicioj 
* 1924 - Arad, Oradea (grupa ekspozicio),
* 1931 - Baia Mare (individua ekspozicio).

## Fonto 
* Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Kiss, K
Kiss, K
.
Margit Kiss

**KISS Margit** (kiŝ) estis hungara pentristino kaj edzino de János Thorma naskiĝinta en Eger en 1901 kaj mortinta en Baia Mare la 24-an de decembro 1977.

## Biografio
La familio de Margit Kiss translokiĝis en Transilvanujon kaj ŝi akiris diplomon de instruisto en Nagyenyed. Ekde 1924 ŝi laboris en la Artistkolonio de Baia Mare.

## Ekspozicioj grupaj
* Ekde 1925 regule.

## Individuaj ekspozicioj
*1931 - Satu Mare kune kun János Thorma,
*1932, 1938, 1942.

## Fonto
*Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Japana-korea aneksa traktato de 1907

La **japana-korea aneksa traktato** de 1907 estis finaranĝita la 24-an de julio 1907, inter la Japana kaj la Koreia Imperioj.

La Koreia Imperio iĝis protektorato de Japano sub kondiĉoj de la pli frua Traktato Eulsa de 1905 kaj perdis la rajtojn por apartaj diplomataj rilatoj al aliaj landoj. La korea imperiestro Gojong sendis sekrete komisiiton al la Haga Konferenco pri Monda Paco, por protesti kontraŭ la japana agado. Kiel represalio, Japano abdikigis la imperiestron la 18-an de julio 1907 kaj surtronigis lian filon Sunjong. 

Ses tagojn poste, la korea registaro akceptis la traktaton. La korea armeo, polico, oficiroj iĝis subigitaj al la rezident-generalo. 

## Vidu ankaŭ
*Japana-korea aneksa traktato de 1910

Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Politiko en 1907
Ferenc Kovács (pentristo)

**KOVÁCS Ferenc**  estis rumanuja hungara pentristo naskiĝinta la  en Nagybánya kaj mortinta la  en Baia Mare.
## Biografio
Kovács finis la gimnazion en Carei kaj ekde 1930, kiam li ricevis studpremion (1000 pengő) de la *Szinyei Merse Pál Társaság*, li studis en la *Belarta Altlernejo* de Budapeŝto. Li lernis en la Artistkolonio de Baia Mare inter 1925 kaj 1930. Dum la komunista reĝimo li estis malliberigita por ses jaroj.

## Ekspozicioj 
* Budapeŝto, vintro de 1938-39: ekspozicio de pentristoj de Transilvanujo
* Tri ekspozicioj post reveno el malliberejo

## Notoj kaj referencoj 
* Murádin Jenő, *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.
## Fonto
*Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Japana-korea aneksa traktato

300px|dekstra|eta|La subskribita traktato.
La **Japana-korea aneksa traktato** estis subskribita la 22-an de aŭgusto, 1910 fare de la reprezentantoj de la Korea kaj Japana Imperia registaro. Ĝi estis proklamita publike la 29-an de aŭgusto, oficiale komencante periodon de japana regado en Koreio. La traktato havis ok artikolojn, el kiu la unua estis: "Lia Moŝto Imperiestro de Koreio faras kompletan kaj konstantan rezignon pri ĉiuj rajtoj de suvereneco de tuta Koreio, favore al lia Moŝto, al la Japana Imperiestro."

La imperiestro de Koreio (Sunjong) rifuzis subskribon de la traktato, ĝin signis ĉefministro Lee Wan-Yong de Korio kaj rezidenta generalo Terauchi Masatake.

Traktato de 1965 pri bazaj rilatoj inter Koreio kaj Japanio deklaris, ke ĉiu traktato antaŭ la 23-a de aŭgusto estas nevalida. Pro tio multaj japanoj pensas, ke la traktato estis valida ĝis 1965, kiun interpreton rifuzas kompreneble la koreoj.

## Vidu ankaŭ 
* Traktato Eulsa
* Japana-korea aneksa traktato de 1907
* Japana imperialismo en Koreio

## Eksteraj ligiloj 
* la traktato angle 

Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Politiko en 1910
Lilla B. Csizér

**B. CSIZÉR Lilla** (ĉize:r) (Balázsné, edzino de Balázs) estis rumanuja hungara pentristino naskita en Rohi la 20-an de januaro 1920 kaj mortinta en Baia Mare la 27-an de septembro 1986.

## Biografio
Csizér ekaperis en Artistkolonio de Baia Mare en turnopunkto de 20-aj kaj 30-aj jaroj, kaj ŝi studis ĉe János Krizsán kaj András Mikola, sed faris korektaĵojn de ŝiaj pentraĵoj ankaŭ József Klein kaj Sándor Ziffer. Ŝi estis ekspresionista, kubista, konstruktivista pentristino.

## Verko
**A régi iskola és az avantgarde mozgalom Nagybányán*, Műgyűjtő 1975/3.

## Fonto
*Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Géza P. Kováts

**P. KOVÁTS Géza** (kova:ĉ) *Püspöki* rumanuja hungara pentristo, grafikisto. Li naskiĝis en Farkasmező la 23-a de decembro 1908 kaj mortis en Baia Mare la 16-a de julio 1956.

## Biografio 
Géza P. Kováts studis en kolegio de Zilaho. La pentradon li lernis nur en la Artistkolonio de Baia Mare inter 1924 kaj 1929 ĉe János Thorma, István Réti, András Mikola kaj Sándor Ziffer. Kun siaj gepatroj li loĝis en Sighetu Marmaţiei kaj Gurghiu. Li loksidiĝis definitive en Baia Mare en 1936.

## Ekspozicioj 
* Grupaj ekspozicioj de kolonio,
* 1928 - Sighetu Marmaţiei, individua ekspozicio,
* 1934 - Târgu Mureş, individua ekspozicio.

## Albumo 
* *25 ksilografoj*, 1938.

## Fonto 
* Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

P. Kovats, G
Jur nad Hronom

**Jur nad Hronom,** hungare **Garamszentgyörgy** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice.
eta|dekstra|330px|Jur nad Hronom situas en la plej griza regiono
* Areo: 16 km²
* Supermara alteco: 146 m
* Loĝantaro: 940
* Poŝtkodo: 935 57
* Aŭtokodo: LV
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Hron, laŭ flankovojoj. Ĉefvojoj Želiezovce-Levice kaj Nové Zámky-Šahy preteriras. Levice troviĝas 10 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio devenis el 1276 en latina formo *"Sanctus Georgius"*. Kvazaŭreĝo Mateo Csák (ĉAk) tute detruis la vilaĝon en 1312. Post la mezepoko akvomuelejoj funkciis sur la rivero. de Léva inter 1388-1848. La turkoj okupis la vilaĝon en 1618. En 1910 loĝis tie 1267 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al la distrikto de Léva. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la komunumo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 935 da homoj (519 slovakoj, 391 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Georgo el la 13-a jarcento, en 1499 gotikiĝis, en 1937 pligrandiĝis
* novklasikisma kalvinana preĝejo de 1878, la turo estas 25 m-ojn alta
* luterana preĝejo de 1956
* sonorilstablo el la 19-a jarcento
* muzeeto en loĝdomo el la 19-a j.c.

Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
Lupoia

**Lupoaia** vilaĝoj en Rumanujo

*Lupoaia (Holod) en Distrikto Bihor
*Lupoaia (Creaca) en Distrikto Sălaj
Hronské Kosihy

**Hronské Kosihy,** hungare **Garamkeszi** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice.
eta|dekstra|400px|Hronské Kosihy situas en la griza regiono
* Areo: 7 km²
* Supermara alteco: 128-174 m
* Loĝantaro: 670
* Poŝtkodo: 935 27
* Aŭtokodo: LV
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
Hronské Kosihy situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Fervojo Levice-Zvolen preteriras. Levice troviĝas 5 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1294 en formo *"Kezw"*. La kampoj apartenis al fortikaĵo de Léva inter 1388-1848. La turkoj okupis la vilaĝon en 1618. En 1910 loĝis tie 804 da homoj (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al la distrikto de Léva. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio ĝis 1938 kaj de 1945-1993. Inter 1938-1945 ĝi apartenis al Slovakio. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 660 da homoj (651 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al apostolo Sankta Jakobo el la 18-a jarcento
* baroka kapelo de 1714

## Famuloj 
En la iama Garamkeszi naskiĝis advokato Lukács Mácsay.

Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
Veľký Kýr

**Veľký Kýr,** hungare **Nyitranagykér** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. La oficiala slovaka nomo estis **Milanovce** inter 1948-1989.
eta|dekstra|330ra|Veľký Kýr situas en la plej griza distrikto

## Bazaj informoj 
* Areo: 24 km²
* Supermara alteco: 128-174 m
* Loĝantaro: 3060
* Poŝtkodo: 941 07
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
La vilaĝo situas laŭ riverbranĉo Malgranda Nitra, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Nové Zámky-Nitra (urbo). La lasta troviĝas 25 km-ojn for.

## Historio 
Laŭ la restaĵoj la vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko kaj ferepoko, poste alvenis kvadoj, slavoj, fine hungaroj. La unua mencio pri la loko devenis el 1113 en formo *Keer*, kiu estas unu el la 7 hungaraj triboj. En la 17-a jarcento la vilaĝo iĝis kampurbo. Inter 1663-1685 ĝi apartenis al Turka Imperio. Poste ĝi malgraviĝis, dume formiĝis Granda kaj Malgranda *Kér*. En 1910 loĝis tie 1952 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1918 la vilaĝo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al la distrikto de Érsekújvár. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. La vilaĝo iĝis hungara limotrapasejo. En 1944 pro la bataloj la pontoj detruiĝis. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. Kolĥozo formiĝis en 1949. En 2001 loĝis tie 3190 da homoj (2051 hungaroj, 1125 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Apoteozo de Sankta Kruco de 1371, en 1734 pligrandiĝis, en 2004 renoviĝis
* postbaroka kapelo omaĝe al Sankta Triunuo de 1793, en 2006 renoviĝis

## Famuloj 
En la iama Nyitranagykér naskiĝis hungara advokato Jenő Lelley.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Deutschnationale Volkspartei

**Deutschnationale Volkspartei** (DNVP, German-nacia popolpartio) estis dekstre-konservativa partio, kies ideologio entenis naciemajn, monarkiemajn kaj ankaŭ antisemitismajn elementojn.

Ĝi fondiĝis en novembro 1918 kaj rifuzis komence tre forte la Vajmaran Respublikon. Ekde la mezo de la 1920-aj jaroj ĝi partoprenis registarojn, sed post la balota malvenko de 1928 kaj la elektiĝo de Alfred Hugenberg al prezidanto ĝi denove fariĝis pli radikala kaj kontraŭdemokratia. Moderaj konservativuloj komencis forlasi ĝin.

Ekde 1930/31 la partio kunlaboris kun la nacisocialista partio de Hitler kaj koaliciis kun ĝi ekde januaro 1933. En junio de la sama jaro ĝi memdissolviĝis, sub premo, sed kolektive aliĝis al la nacisocialistoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Prie ĉe la paĝaro de DHM/Germana Historia Muzeo

Kategorio:Malaperintaj politikaj partioj de Germanio
Kategorio:Vajmara Respubliko
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1918
Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1933
Ware

[eta|dekstra|akvofaleto en la urbo, fone fabrikejo de la firmao [GlaxoSmithKline]]
**Ware** [uŭer] estas urbo en Hertfordŝiro, Anglio, proksime de Hertfordo (la graflanda ĉefurbo).

Laŭ la stato de  en la urbo vivis .

## Historio 
Arĥeologio montras ke Ware estis enloĝita ekde almenaŭ la mezolitika epoko (kiu finis ĉirkaŭ 4,000 a.K.). La Romia Imperio havis konsiderindan loĝlokon ĉi tie kaj la fondaĵoj de pluraj konstruaĵoj, inkluzive templo, troviĝis.

La moderna nomo de la urbo elvenis el la anglosaksa epoko, kiam "weirs" (malgrandaj akvobaraĵoj) estis konstruitaj por haltigi la invadadajn Vikingojn por eskapi en iliaj longŝipoj post la malvenko per Alfredo la Granda en batalo proksime al Ware.

En la kalastro de Domesday (/dumz:dej/) dum 1085, Ware estis la dua plej granda urbo en Hertfordŝiro. Estis ankaŭ granda kaleŝa urbo, estinte apud la Malnova Nordvojo, malpli ol unu tago el Londono. Dum la 17a jarcento, Ware fariĝis la fonto de la Nova Rivero kiu estis konstruita per porti freŝan akvon al Londonon. La unua pagolandstrato kondukiĝis el Wadesmill (/ŭejdzmil/) al Ware. La urbo ankaŭ estis centrejo de la maltindustrio.

Pro la Rivero Leja kiu fluas tra la urbcentro, transporto per akvo estis granda industrio dum multaj jaroj. Kiel malnova bierfaranta urbo, oni enportis hordeon kaj elportis bieron per la rivero. Oni donis al la boatistoj kiuj naskiĝis en Ware "la liberecon de la Tamizo" - tial ili evitis la bezonon por pagi gaĝojn de kluzo - kiel rezulto de la transportado de freŝa akvo en, kaj mortaj korpoj el Londono dum la "Granda Pesto" de 1665-1666. Oni kredis ke "Buryfield" (Enfoskampo) en Ware estis la loko kie la korpoj estis entombitaj, sed ne estas fakta. La nomo evidente komencis antaŭ 1666 pro la entombado de la granda amaso de Romanoj en Warehttp://www.wareonline.co.uk/history/history3.asp.

Kategorio:Urboj de Britio
Kategorio:Urboj de Anglio
Futbala Mondpokalo 1986

eta|maldekstra|
La **13-a Vira Futbala Mondpokalo** okazis inter la 31-a de majo kaj la 29-a de junio 1986 en Meksiko. La teamo de Argentino gajnis la pokalon en la finalo kontraŭ tiu de okcidenta Germanio. La finalo okazis en Meksikurbo. La franca teamo estis en tria pozicio, kaj la belga en kvara pozicio.

Kategorio:Futbala Mondpokalo
Kategorio:Futbalo en Meksiko
Kategorio:Futbalo en 1986
Šarovce

**Šarovce,** hungare **Sáró** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice. La hungara nomo iam estis la pli longa **Barssáró**.
eta|dekstra|400ra|Šarovce situas en la griza regiono
* Areo: 25 km²
* Supermara alteco: 146 m
* Loĝantaro: 1660
* Poŝtkodo: 935 52
* Aŭtokodo: LV
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
La vilaĝo situas en valo, laŭ dekstra bordo de Hron, laŭ ĉefvojoj Želiezovce-Levice kaj Nové Zámky-Šahy. Levice troviĝas 14 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis el 1075. Dum la historio formiĝis 2 apudaj vilaĝoj Granda kaj Malgranda *Sáró*. En 1910 loĝis en Malgranda Sáró 572, En Granda sáró 1007 da homoj (en ambaŭ plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Bars, al la distrikto de Léva. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la komunumo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1621 da homoj (746 hungaroj, 616 slovakoj kaj 212 ciganoj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Sanktaj Anĝeloj de 1332

Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
Futbala Mondpokalo 1982

La **12-a Vira Futbala Mondpokalo** okazis inter la 13-a de junio kaj la 11-a de julio 1982 en Hispanio. La teamo de Italio gajnis la pokalon en la finalo kontraŭ tiu de Okcidenta Germanio. La finalo okazis en Madrido. La pola teamo estis en tria pozicio, kaj la franca en kvara pozicio.

Kategorio:Futbala Mondpokalo
Kategorio:Futbalo en Hispanio
Kategorio:Futbalo en 1982
András Kunovits

**KUNOVITS András** (kunoviĉ) rumanuja hungara pentristo naskita en Dicsőszentmárton la 26-an de julio 1910 kaj mortinta samloke la 6-an de januaro 1938.

## Biografio 
András Kunovits studis en komercan lernejon en Deĵo kaj pentradon ĉe Sándor Szopos kaj en la *Belarta Altlernejo* de Budapeŝto ĉe Gyula Rudnay, Vilmos Aba Novák kaj János Vaszary, sed li estis ankaŭ en la artlaborejo de János Mattis Teutsch. Li estis la adepto sensupoza de kubismo kaj ekspresionismo. Li studis en Artistkolonio de Baia Mare ekde 1931. Li sinmortigis.

## Fonto 
* Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Kunovits, A
Mon büvenetik

**Mon büvenetik** (volapuke *mono internacia*) estis projekta internacia valuto planita de volapukisto Yang Yen-nung 1895. Oni presis monbiletojn de "mon büvenetik", kiuj similis al poŝtmarko tro fuŝe faritaj je ruĝaj literoj sur blanka papero kun kvadrata bordo. En la centro de bileto estas la vortoj "Mon Büvenetik Franazims" skribitaj cirkle, sub tiuj vortoj estas la numero "25", kiu signifas ke la monbileto valoris 25 francajn centimojn. En la centro de cirklo estas la jaro "1895". La verso de monbileto, aŭ plibone, monmarko, havis gluaĵon kaj serinumeron.

La monbileto estis emisiita de komerca domo de Yang Yen-nung en Amoy (nuna Xiamen), Ĉinio, sed ne estas indiko de kiu oni povus fari kurzon. Eble tiu "mono" cirkulis inter ĉinaj volapukistoj, kiuj uzis ĝin por aĉeti volapukajn librojn.

## Bibliografio 
The New York Times. July 14, 1895, Wednesday. Page 13.

Kategorio:Volapuko
Laura Mándy

**MÁNDY Laura** (ma:ndi) estis rumanuja hungara pentristino naskita en Öthalom la 18-an de februaro 1904 kaj mortinta en Satu Mare la 1-a de junio 1993.

## Biografio
Laura Mándy akiris diplomon de instruisto en Satu Mare. Ŝi studis en Artistkolonio de Baia Mare inter 1925-29 ĉe János Thorma. Inter 1929 kaj 1932 ŝi laboris kune kun sia edzo Oszkár Nagy en Baia Mare kaj Baia Sprie. Ekde 1935 ŝi estis instruistino en Cavnic kaj ŝi definitive loksigiĝis en Satu Mare.

## Ekspozicioj
*1930 -Satu Mare kune kun Oszkár Nagy,
*1931, 1932 - Baia Mare.

## Fonto
*Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Masakro de Srebrenico

eta|dekstra|Enterigo de 465 identigitaj bosnianoj, julio 2007
La **Masakro de Srebrenico** (ankaŭ: genocido de Srebrenico, falo de Srebrenico) okazis en julio 1995, kiam estis murditaj proks. ok mil islam-bosniaj viroj kaj knaboj en la regiono de Srebrenico (*Srebrenica*) en Bosnio-Hercegovino. La kaptantoj kaj murdantoj apartenis al la Armeo de Serba Respubliko (VRS) sub la komando de generalo Ratko Mladić dum la bosnia milito. Aldone al la Armeo de Serba Respubliko, ankaŭ eksterarmea unuo el Serbio, nomata "la skorpionoj", partoprenis la masakron.

La srebrenica masakro estas la plej granda amasmurdado en Eŭropo depost dua mondmilito. En 2004 la Internacia Krimtribunalo por Eksa Jugoslavio, en Hago, konstatis unuanime ke la masakro estis genocido. En februaro 2007 la Internacia Tribunalo konfirmis tion. Ĝi konstatis ankaŭ ke Serbio ne entreprenis ĉion por malhelpi la genocidon, kaj ke Serbio devas plene subteni la Tribunalon kaj elliveri la suspektitojn al Hago.

Antaŭ la genocido, UN deklaris Srebrenicon sekura areo protektata de UN, sed tio ne malhelpis la masakron, kvankam ĉeestis 400 armitaj nederlandaj soldatoj-pactenantoj. Dum la masakro estis murditaj precipe viroj kaj dek-iom-jaruloj, sed ankaŭ kelkaj pli junaj infanoj, virinoj kaj maljunuloj. La listo de la homoj, kiuj estis mortigitaj aŭ pri kies restado oni ne scias, enhavas 8.373 nomojn.

## Vidu ankaŭ 
* David S. Rohde

Kategorio:Historio de Bosnio kaj Hercegovino
Kategorio:Genocidoj
Kategorio:Militkrimoj
Kategorio:Masakroj
Kategorio:1995
Karl Barthel

**Karl BARTHEL** aŭ **Carl BARTHEL** (naskiĝis ĉ. 1875; mortis la ) estis germana esperantisto. Li loĝis en Frankfurto ĉe Majno. En 1906 li estis vicprezidanto de la tiea Esperanto-grupo. En 1950 dum la Germana Esperanto-Kongreso en Majenco li estis nomumita honora membro de Germana Esperanto-Asocio. Krome li estis honora prezidanto de la Esperanto-Societo en Frankfurto. En la frankfurta kvartalo *Sachsenhausen* strato (Carl-Barthel-Weg, 60598 Frankfurt am Main) estas nomata laŭ li, proksime de pliaj stratoj nomataj laŭ Esperanto mem kaj laŭ Ludoviko Zamenhofo.

## Framasono 
Li partoprenis 1905 en Boulogne-sur-Mer la fondon de "Esperanto Framasona", kies prezidanto estis angla Kolonelo Pollen, kiu estis reganto de la brita kolonio en Hindio.
1923 li estis elektita sekretario de la "Universala Framasona Ligo" (UFL), kies prezidanto iĝis la sviso Friedrich Uhlmann

## Literaturo 
* **1960**: [Mortis Carl Barthel, Frankfurt/Main je 1960-02-10; nekrologo en] Esperanto 53-a jaro 1960, n-ro 4, p.&#160;76.
* **1958**: [Artikolo okaze de la 83-a naskiĝdat-reveno]. En Germana Esperanto-Revuo 1958, p.&#160;76.
* **1957**: Barthel, Carl. [Parolas la Legantaro]. En: Oomoto 19-a jaro 1957, n-ro 205-206, p.&#160;126-127 (kun foto de ges-roj Zamenhof kaj Barthel en Frankfurt/M. en 1907. Pri la kontaktoj de Barthel al Zamenhof kaj la eventoj en la Esperanto-Grupo de Frankfurt).
* **1913**: Informoj de C. Barthel pri framasonaj aferoj en Germana Esperantisto p. 13

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Artikoloj  de kaj pri Carl Barthel en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Barthel, Karl
Kvaronigo

eta|dekstra|200px|Bildigo de kvaronumo en manuskripto.
**Pendigo, senviscerigo kaj kvaronumo** estis punmetodo antikve uzita en Anglujo pro ŝtatperfido. Ĝi estis laŭleĝe uzebla ĝis 1870 kaj konsistis el la sekvo: oni trenis la kondamniton al la ekzekutejo, kie oni pendigis lin (tiel ke li ne mortu), kaj senviscerigis dum li vivis ankoraŭ. Oni forbruligis la viscerojn, dum li ankoraŭ vivis, kaj poste oni senkapigis lin kaj kvaronumis la korpon.

Tiun punon oni uzis unuafoje kontraŭ la kimria princo Davido (1283), poste kontraŭ la skota patrioto William Wallace (1305). Oni uzis la punon kontraŭ Edward Marcus Despard kaj liaj ses kunuloj (1803) pro komploto kontraŭ reĝo Georgo la 3-a.

## Kvaronumo 
Kvaronumo estis ŝatata ekzekuta metodo en la mezepoka Eŭropo. Cetere oni detranĉis de la vivanta punito langon, manojn, pinĉis per ardantaj tenajloj, trenis per ĉevaloj ks.

La plej fama kvaronumo en la hungara historio estis la kvaronumo de Koppány, kiu ribelis kontraŭ Stefano la 1-a de Hungario. La kvar korpopartoj fiksiĝis sur urbaj enirpordoj de Esztergom, Veszprém, Győr kaj ie en Transilvanio.

Kategorio:Punoj
Kategorio:Ekzekutaj metodoj
Senhaŭtigo

[eta|senhaŭtigo sur pentraĵo de [Tizian]]
La **senhaŭtigo** estis ekzekuta metodo de la antikvo ĝis la mezepoko. Dum tia ekzekuto oni detranĉis per specifa tranĉilo la homan haŭton. Tio kaŭzis enormajn suferojn, grandan sangumadon, kolapson de la sangocirkula sistemo, temperaturo- kaj akvoreguligo.

Specifa formo de tiu ekzekuto estas la skalpado, okazinte ĉefe post murdo de la malamiko. Herodoto skribis pri tio ĉe la skitoj, aliflanke praktikis ĝin la nordamerikaj indianoj ĝis la 19-a jarcento.

Apostolo Bartolomeo suferis tiun martiran morton.

Kategorio:Punoj
Kategorio:Ekzekutado
Görz

**Görz** (germane), **Gorizia** (itale) aŭ **Gorica** (slovene) estas la nomo de:

* Gorico, ĉefurbo de la Provinco Gorico en la regiono Friulo-Venecio Julia, Italio.
* Nov-Gorico, la najbara urbo de Gorici en la regiono Primorska, Slovenio.
* Gorica, vilaĝo en la komunumo Čukarica en Beogrado, Serbio.
* la princita graflando Görz, la teritorio de la grafoj de Görz kaj poste aŭstria kronlando.
* nobela familio el Görz, el kiu estiĝis la *Meinhardiner* (Meinhardidoj) (grafoj de Görz-Tirolo).

Dosiero:Wappen Nova Gorica si.png|Blazono de Nov-Gorico
Dosiero:Wappen Gefürstete Grafschaft Görz & Gradisca.png|Blazono de la graflando Gorico (ĝis la Traktato de Saint-Germain-en-Laye)
Tunguz-manĉura lingvaro

Al **tunguz-manĉura lingvaro** apartenas kelkaj lingvoj de Okcidenta Siberio, Mongolio kaj Manĉurio. Multaj lingvistoj kredas, ke la lingvaro apartenas al Altaja superlingvaro kune kun Tjurkaj kaj Mongolaj lingvoj. La Altaja superlingvaro mem, tamen, estas ege disputinda afero. Ĉar nun plimulto de tunguz-manĉuraj lingvoj estas en granda danĝero de formorto, la estonto de la lingvaro estas malklara.

Gramatike ĉiuj tunguz-manĉuraj lingvoj estas aglutinaj kun komplika sistemo de sufiksoj. Ili ankaŭ havas ege disvolvitan sistemon de kazoj, verbaj specoj kaj tempoj. Plimulto de tunguz-manĉuraj lingvoj havas specialan sistemon de vokala harmonio, nomitan *ŝtupa sistemo*. Ĝi estas bazita je vokala labialeco kaj tensieco.

## Lingvoklasado 
Laŭ lingvisto Valentin Avrorin, tunguz-manĉuraj lingvoj estu disdividitaj je tri grupoj: nord-tunguza, sud-tunguza kaj manĉura. Aliaj sciencistoj opinias, ke sud-tunguza grupo estas pli parenca al la manĉura ol al la nord-tunguza. Jen pli-malpli universale akceptata klasado por nun:
* **Norda (nord-tunguza, evonkija) sublingvaro**
** Evena lingvo
** Evenka lingvo kaj ĝiaj eks-dialektoj:
*** Oroĉena lingvo
*** Negidala lingvo
*** Solona lingvo
* **Suda sublingvaro**
** *Sud-Orienta (sud-tunguza, nanija) grupo*
*** Nanaja lingvo
*** Oroka lingvo
*** Oroĉa lingvo
*** Udega lingvo
*** Ulĉa lingvo
** *Sud-Okcidenta (manĉura) grupo*
*** Manĉura lingvo
*** Gjurĉena lingvo †

## Etimologia tabelo 
(proksimumaj latinaj transskriboj)

## Aliaj projektoj 
## Notoj kaj referencoj 
## Ligoj 
* Monumenta Altaica /Словари /Тунгусо-маньчжурские словари
* Monumenta Altaica / Грамматики / Тунгусо-маньчжурские грамматики 
* Monumenta Altaica /Современные тексты/ Тексты на современных тунгусо-маньчжурских языках
* Monumenta Altaica /Древние и средневековые письменные памятники/ Старинные тексты на тунгусо-маньчжурских языках
* Тунгусо-маньчжурская раскладка клавиатуры и шрифты
* Тунгусо-маньчжурская раскладка клавиатуры и шрифты (зеркало)

## Vidu ankaŭ 
* Tungus-manĉura grupo
* Eŭrazia Stepo
Rekoj

La **rekoj** estas etno en Sudano, subetno de la dinkaoj. La reka lingvo estas sudokcidenta dialekto de la dinkaa lingvo kaj apartenas al la nilotaj lingvoj. Multaj rekoj estas kristanoj. Laŭ kelkaj taksoj la rekoj estas 500.000 homoj aŭ pli. La rekoj originas en la regiono Suda Sudano.

Rekoj
Rekoj
Rufaoj

La **rufaoj** estas minoritata etno en Sudano. Ili parolas la sudan-araban lingvon. La rufaoj estas pluraj 100.000 homoj. La plej multaj rufaoj estas muslimoj.

Rufaoj
Rufaoj
Janka Olejnik

**OLEJNIK Janka** estis rumanuja hungara pentristino. Ŝi naskiĝis en Nagykanizsa la 13-an de majo 1887 kaj mortis en Baia Mare la 7-an de novembro 1954.

## Biografio
Janka Olejnik inter 1909 kaj 1913 studis en *Belarta Altlernejo* de Budapeŝto. En 1927 ŝi venis al Artistkolonio de Baia Mare el Zalău. Ekde 1937 ŝi estis konstanta ano de asocio pentrista.

## Ekspozicioj
*1927 - Baia Mare,
*1929, 1932 - Satu Mare.

## Fonto
*Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Ruvengoj

La **ruvengoj** estas etno en Sudano. La ruvenga lingvo apartenas al la ĝiengaj lingvoj. Multaj ruvengoj estas kristanoj. La ruvengoj estas malpli ol 100.000 homoj. 

## Eksteraj ligiloj 
*Ruweng People Association 

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Sud-Sudano
Eugen Pascu

**Eugen Pascu**, *Jenő Pászk* rumana, hungara rumania hungara pentristo, skulptisto naskita en Zenta la 2-an de aŭgusto 1885 kaj mortinta en Baia Mare la 5-an de septembro 1948.

## Biografio
Jenő Pászk edukiĝis sub influo de hungara kulturo, siaj prauloj ricevis hungaran nobilecon. La familio devenas el Dobra. El Zenta ili translokiĝis en Budapeŝton. En 1912-13 li komencis lerni en la *Belarta Altlernejo* de Budapeŝto, sed pro la unua mondmilito li povis fini nur en 1919. Li aliĝis al aktivista rondo de Lajos Kassák. Li loksidiĝis en Baia Mare, kie unue li estis en 1914. En 1922 oni elektis lin ano de asocio de pentristoj. Li instruis iom de tempo desegnon. En 1925 unu jaron li instruis skulptadon en *Belarta Lernejo* de Kluĵo. Inter 1935 kaj 1939 li vivis en Arad, sed en 1940 li revenis al Baia Mare.

## Ekspozicioj
*1920 - Baia Mare (grupa ekspozicio), 
*1962 - Baia Mare, memorekspozicio.
*1973 - Pécs (grupa ekspozicio de hungaraj aktivistoj).

## Fonto
*Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

## Eksteraj ligiloj
*Pentraĵoj

Kategorio:Rumanaj skulptistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj skulptistoj
Kategorio:Rumanaj pentristoj
Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Gastino el estonto

***Gastino el estonto*** (ruse *Гостья из будущего*) estas produktita en Sovetunio kvinparta televidserio pri aventuroj de Alisa Seleznjova, populara scienc-fikcia protagonistino de Kir Buliĉov. „Gastino el estonto“ estas unu el la plej popularaj sovetiaj porinfanaj filmoj de la 1980-aj jaroj. La unuan fojon la serio estis spektigita en marto de la jaro 1985.

Kategorio:Televidaj serioj
Kategorio:Kir Buliĉov
Kategorio:Tempovojaĝado en fikcio
Rivero Driftwood

La **Rivero Driftwood** estas rivero en la Usona ŝtato de Indianio. La rivero fluas tra meza Indianao kaj estas 26 KM longa. Ĝi estas alfluo de la orienta forko de la Rivero Blanka. Per la Rivero Blanka, Rivero Wabash, kaj Ohio-Rivero, ĝi estas parto de la Misisipa Rivera baseno.

## La Vojo
La Rivero Driftwood formas per la kunfluo de Rojo Sugar kaj la Rivero Big Blue en Kantono Johnson (Indianao). Ĝi fluas sude tra nordokcidenta Kantono Bartholomew ĝis ĝia kunfluo kun la Rivero Flatrock. Kiam la rivero ligas la Riveron Flatrock, la orienta forko de la Rivero Blanka formas.

Driftwood
Károly Réthy

**RÉTHY Károly** (re:ti kAroj) estas rumanuja hungara pentristo. Li naskiĝis en Garáb la 21-an de oktobro 1884 kaj mortis en Baia Mare la 15-an de decembro 1921. Lia edzino estis Irma Seidler.

## Biografio 
Károly Réthy ekinteresiĝis pri pentrado kiel jurstudento. Li estis lernanto de Artistkolonio Nagybánya inter 1903 kaj 1907. En Budapeŝto li vizitis ankaŭ la privatlernejon de Károly Ferenczy. Li studvojaĝis en Munkeno, Vieno kaj Parizo. En 1908 li edziĝis kaj li havis jam atelieron en Munkeno. En 1911 ŝia edzino mortigis sin. Li revenis invalida el la unua mondmilito. Liaj pentraĵoj disŝutiĝis.

## Ekspozicioj 
* Nagybánya (1912, 1924)
* Arthalo Budapeŝto (1913)

## Fontoj 
* Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Réthy Károly (1884-1921) Nagybányai táj.jpg|Pejzaĝo en Nagybánya
Réthy Károly (1884-1921) Nagybányai utcarészlet.jpg|Strato en Nagybánya

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kategorio:Hungaraj pentristoj
Gambajoj

La **gambajoj** (*Sara Gambai*) estas etno en Sudano. La gambaja lingvo (*Ngambay*) apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. Multaj gambajoj estas kristanoj. La gambajoj supozeble estas pli ol 500.000 homoj.

Gambajoj
Gambajoj
Sebejoj

La **sebejoj** estas etno en Ugando kaj Sudano. La sebeja lingvo (*Kupsabiny*) apartenas al la nilotaj lingvoj. Multaj sebejoj vivas en la provinco Sebei en Ugando.

Sebejoj
Sebejoj
Sebejoj
Selimoj

La **selimoj** estas etno en Sudano. Ili parolas la sudan-araban lingvon. La plej multaj selimoj estas muslimoj. La seilimoj estas pluraj 10.000 homoj.

Selimoj
Selimoj
Ŝajkjaoj

La **ŝajkjaoj** estas etno en Sudano. Ili parolas la sudan-araban lingvon. Ĉiuj ŝajkjaoj estas muslimoj. La ŝajkjaoj supozeble estas pli ol 750.000 homoj. 

Ŝajkjaoj
Ŝajkjaoj
Hronovce

**Hronovce,** hungare **Lekér,** germane **Lecker** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice. La slovaka nomo iam estis **Čajakovo**, kio nun estas vilaĝparto.
eta|dekstra|400px|Hronovce situas en la griza regiono
* Areo: 31 km²
* Supermara alteco: 133 m
* Loĝantaro: 1520
* Poŝtkodo: 935 61
* Aŭtokodo: LV
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
La vilaĝo situas en valo, laŭ dekstra bordo de Hron kun ponto, laŭ ĉefvojo Nové Zámky-Šahy, laŭ fervojo Šahy-Levice.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio pri la loko devenis el 1256 en formo *Sereful*, kiu iĝis *Leker* en 1293. Ĝuste tiam estis menciita ankaŭ abatejo. En 1910 loĝis tie 760 da homoj (plejparte hungaroj).

### Domaša, hungare Garamdamásd 
La unua mencio pri la loko devenis el 1239 en formo *Damas*. En 1910 loĝis tie 656 da homoj (plejparte hungaroj).

### Vozokany nad Hronom, hungare Garamvezekeny 
La unua mencio pri la loko devenis el 1240 en formo *Vezekyn*. En 1910 loĝis tie 760 da homoj (plejparte hungaroj).

Ĝis 1919 la triopo apartenis al Bars, al la distrikto de Léva. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la komunumo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. La 3 vilaĝoj unuiĝis en 1968. En 2001 loĝis tie 1470 da homoj (706 hungaroj, 661 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo el la 18-a jarcento
* kastelo, nun speciala malsanulejo

## Famuloj 
En la tiama Garamvezekény naskiĝis hungara kirurgo Sebestény Endre Kovács.

Kategorio:Municipoj en distrikto Levice