open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato

**Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato** (, *СПбГУ*) estas unu el la plej gravaj universitatoj de Rusio. La universitato havas pli ol 20 fakultatojn, kies ejoj troviĝas en diversaj partoj de Sankt-Peterburgo (ankaŭ en ĝia apudurbo Peterhof). La institucio apartenas al la Koimbra Grupo, internacia asocio de 41 universitatoj en Eŭropo.

## Historio 
eta|maldekstra|220ra|Onidire, la plej longa universitata koridoro en la mondo. "Dekdu Kolegioj", la ĉef-konstruaĵo de SPbŜU
Peterburga Universitato, la unua universitato (kiel *supera scienca institucio*) de Rusio. Pri la dato de ĝia fondo ekzistas iom da disputo. Laŭ unu versio ĝi aperis el t.n. *Akademia Universitato*, la pure scienc-esplora institucio fondita samtempe kun Akademio de Sciencoj per ordono de Petro la Granda la . Alia versio estas ke ĝi aperis en 1819 surbaze de *Ĉefa Pedagogia Instituto* fondinta post malfondo de Akademio en 1803. Oficie la nomo Sankt-Peterburga Universitato aperis en  post re-fondo de Akademio (kaj tiam la institucio ricevis la nunan ĉefsidejon en *Dekdu Kolegioj*), sed la homoj kiuj laboris en la institucio kontinue konservis sian kolektivon, kaj do ne eblas ekzakte diri, ĉu tio estas sama institucio aŭ ne. Ankaŭ, kvankam unue la Akademia Universitato de estis oficie instrua institucio, publikaj prelegoj tie okazis ekde 1726. Pro tio ekzaktan daton de fondo Universitata ne facilas trovi.

Unue la Universitato enhavis nur tri fakultatojn: filozofi-juran, histori-filologian kaj fiziko-matematikan, en 1854 estis fondita plia fakultato pri la orientaj lingvoj.

## Ŝanĝoj de nomo 
* Ekde 1819 la Universitato multfoje ŝanĝis nomon pro politikaj kaj historiaj kialoj. Jen mallonga historio de nomoj:
* Ekde  — Sankt-Peterburga Universitato
* Ekde  kaj ĝis 1914 — Sankt-Peterburga Imperiestra Universitato
* Ekde 1914 ĝis februaro de 1917 — Petrograda Imperiestra Universitato
* Februaro de 1917 — Junio 1918 — Petrograda Universitato
* Junio 1918 — Oktobro 1919 — Unua Petrograda Universitato
* Oktobro 1919 — Januaro 1921 — Petrograda Universitato
* Januaro 1921 — Januaro 1924 — Petrograda Ŝtata Universitato
* Januaro 1924 — Aprilo 1933 — Leningrada Ŝtata Universitato
* Aprilo 1933 — Oktobro 1937 — Leningrada Ŝtata Universitato nome de Andrej Bubnov
* Oktobro 1937 — Februaro 1944 — Leningrada Ŝtata Universitato
* Februaro 1944 — Oktobro 1948 — Leningrada Lenin-ordena Ŝtata Universitato
* Oktobro 1948 — 1964 — Leningrada Lenin-ordena Ŝtata Universitato nome de Andrej Ĵdanov
* 1969 — 1989 — Leningrada Lenin-ordena kaj Ordeno de Laborista Ruĝa Standardo Ŝtata Universitato nome de Andrej Ĵdanov
* Januaro 1989 — 1991 — Leningrada Lenin-ordena kaj Ordeno de Laborista Ruĝa Standardo Ŝtata Universitato
* Ekde 1991 — Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato.

## Listo de gravaj sciencistoj laborintaj en SPŜU 
* Mihály Balugyánszky, rektoro (1819-1821)
* Sergej Lebedev, kemiisto
* Dmitrij Mendelejev, kemiisto
* Lev Ŝĉerba, lingvisto
* Lev Rafailoviĉ Zinder, lingvisto
kaj aliaj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de la universitato
* http://www.bio.pu.ru  
* http://orient.pu.ru  

eta|maldekstra|180ra|
Dependa teritorio de Usono

**Dependaj teritorioj de Usono** estas teritorioj, kiuj estas sub administrado de Usono, sed ne estas parto de iu el ĝiaj 50 subŝtatoj aŭ de la Distrikto Kolumbio.

En la angla lingvo tiuj teritorioj nomiĝas *Insular Areas* (insulaj areoj), ĉar ili ĉiuj estas insulaj; sed Havajo, kvankam insula, estas subŝtato, do ne dependa teritorio.
Loĝantoj de la teritorioj estas konsiderataj civitanoj de Usono, sed ne pagas federaciajn impostojn kaj ne rajtas voĉdoni pri la prezidento nek pri la Usona Kongreso.

La dependaj teritorioj konsistas el jenaj partoj:
* Gvamo
* Nord-Marianoj
* Porto-Riko
* Usona Samoo
* Usonaj Virgulininsuloj
* Usonaj Malgrandaj Insuloj, sen konstantaj loĝantoj
** Bejkerinsulo
** Hoŭlando
** Ĵarvisinsulo
** Jonstonatolo
** Kingmanrifo
** Midvejinsuloj
** Palmiro
** Vejkinsulo
* Internacie disputataj pretendoj
** Insulo Bajo Nuevo (Petrel-Insulo)
** Insulo Serranilla
** Navasa Insulo

Kategorio:Usono
Kategorio:Dependaj teritorioj
Klaus Johannis

200px|dekstra|eta|Klaus Iohannis, 2015
**Klaus Werner JOHANNIS** (; naskiĝis la 13-an de junio 1959 en Sibio) estas rumana politikisto kiu estis prezidento de Rumanio de novembro 2014 ĝis februaro 2025. Antaŭe en lia politika kariero li estis urbestro de sia naskiĝurbo. 

## Vivo 
Johannis diplomitiĝis pri fiziko kaj laboris unue kiel instruisto pri fiziko. Poste li iĝis ĝenerala lerneja inspektisto de la distrikto. En 2000 la partio de la germanlingvanoj, DFDH (*Demokratisches Forum der Deutschen in Hermannstadt* = demokratia forumo de la germanoj en Sibio), decidis havi propran kandidaton pri urbestreco kaj petis Johannis kandidati.
Kvankam la germanlingva parto de la loĝantaro de Sibiu malkreskis al malpli ol 2 procentoj (ĉ. 2000 el 155.000), Johannis sukcesis elektiĝi kiel urbestro.

Li estas la unua germanlingva urbestro de 55 jaroj (lasta germana urbestro estis *Alfred DÖRR, de 1940 al 1945).

Kiel urbestro Johannis devis kunlabori kun la reganta partio social-demokrata (PSD).
Kvankam li en sia unua ofic-periodo povis nur komenci multajn projektojn, ekzemple la riparadon de la infrastrukturo de Sibio, li estis en 2004 reelektita kun 88,7 % de la voĉoj. Ĉi-foje eĉ lia partio ricevis plimulton en la urba deputitaro.

Johannis sukcesis ligi bonajn kontaktojn al internaciaj instancoj.
Li atingis, ke Sibio en 2007 estis, kune kun Luksemburgo, Eŭropa Kultura Ĉefurbo.

La 20-an de februaro 2013 li membriĝis al la Partio Nacia Liberala *(Partidul Naţional Liberal)'', kaj nur 4 tagojn poste li iĝis ĝia vicprezidanto. En la 16-a de novembro 2014 li elektiĝis Prezidento de Rumanio.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de la Partio Nacia Liberala de Rumanio.
* Paĝaro prepara al ebla prezidenteco. 

## Notoj 
Kategorio:Rumanaj politikistoj
Kategorio:Urbestroj
Kategorio:Prezidantoj de Rumanio
Kategorio:Transilvaniaj saksaj politikistoj‎
Kategorio:Rumanaj pedagogoj
Kategorio:Karolpremiitoj
Listo de muzeoj

Ĉi tio estas listo de muzeoj laŭ landoj. Vidu ankaŭ la :Kategorio:Muzeoj laŭ landoj !
## Afriko 
### Tunizio 
#### Tunizo 
* Muzeo de Bardo

## Azio 
### Israelo 
#### Jerusalemo 
* Biblilanda Muzeo

### Vjetnamio 
#### Hanojo 
* Muzeo de Vjetnamaj Virinoj

### Pakistano 
## Eŭropo 
### Britio 
#### Derby 
* Dom-muzeo de Pickford
* Muzeo kaj artgalerio de Derby

#### Londono 
* Brita Muzeo

#### Monmouth 
* Muzeo de Monmouth

#### Oksfordo 
* Muzeo Ashmolean

### Ĉeĥio 
#### Hlučín 
* Muzeo de fortikaĵoj (Hlučín)

### Francio 
#### Parizo 
* Louvre
* Nacia Muzeo de Natura Historio

### Hispanio 
* Prado-Muzeo
* Muzeo Guggenheim Bilbao

### Hungario 
#### Balatonszemes 
* Poŝta Muzeo en Balatonszemes

#### Budapeŝto 
* Belarta Muzeo
* Poŝta Muzeo
* Hungara Nacia Galerio
* Telefonia Muzeo
* Poŝtmarka Muzeo

#### Debrecen 
* Diliĝenco Muzeo

#### Miskolc 
* Poŝtokorno Galerio
* Telekomunikada Spektaklejo

#### Nagyvázsony 
* Poŝta Muzeo en Nagyvázsony

#### Ópusztaszer 
* Poŝta Muzeo en Ópusztaszer

#### Pécs 
* Telegalerio

#### Tiszaföldvár 
* Tiszazug Geografia Muzeo

### Germanio 
* Alte Nationalgalerie
* Pergamo-muzeo
* Egipta Muzeo de Berlino

### Islando 
#### Húsavík 
* La islanda penismuzeo

### Rusio 
#### Valdaj 
* Muzeo de sonoriloj

## Nordameriko 
### Usono 
#### Seatlo 
* Burke Museum of Natural History and Culture
* Center for Wooden Boats
* Frye Art Museum
* Henry Art Gallery
* Museum of Flight
* Museum of History and Industry
* Nordic Heritage Museum
* Seattle Art Museum
* Seattle Asian Art Museum
* Seattle Metropolitan Police Museum
* Wing Luke Asian Museum

### Kanado 
#### Manitobo 
* Kanada Muzeo de Homaj Rajtoj

## Oceanio 
## Sudameriko 

muzeoj
Friedrich Torberg

[eta|Tombo de Torberg en [Vieno]]
**Friedrich TORBERG** (pseŭdonimo de *Friedrich Ephraim KANTOR*), naskita la 16-an de septembro 1908 en Vieno, mortinta tie la 10-an de novembro 1979, estis aŭstria verkisto kaj ĵurnalisto. Li kontribuis al la t.n. literaturo kafeja.

El liaj germanlingvaj verkoj konatiĝis precipe lia novelo *Der Schüler Gerber hat absolviert* ("lernanto Gerber sukcese ekzameniĝis"), en kiu li laboras pri spertoj el sia propra lerneja tempo, kaj lia epizodaro *die Tante Jolesch* ("onklino Joleŝ, aŭ la pereo de la kristana civilizo en anekdotoj").
Plej multe legataj verŝajne estas liaj tradukoj el Efraim Kiŝon.

Kiel judo li devis forlasi Aŭstrion en 1938 kaj iris al Francio kaj Usono. En 1951 li reiris al Vieno.

Sian pseŭdonimon li kunmetis el la familiaj nomoj de sia patro (kanTOR) kaj patrino (BERG).
Iam malbone informita ĵurnalisto, kiu ne sciis pri lia juda genealogio, demandis lin, ĉu li havas skandinavajn antaŭulojn (Thorr estas nordia dio). Torberg ŝerce respondis: "Tio eblas. Laŭ tradiciaĵo iu mia praulo estis ŝipa rabeno ĉe Eriko la Ruĝa".

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.litlinks.it/t/torberg.htm  
* http://www.s-port.de/david/hakoah/torberg.html 
* http://userpage.fu-berlin.de/~borgmann/semarb/semarb_torberg.shtml 
* http://www.giga.or.at/others/context21/weigelto.html  

Kategorio:Aŭstraj verkistoj
Kategorio:Homoj el Prago
Rabeno

**Rabeno** estas honora titolo de hebreaj kaj judaj kleruloj kaj leĝistoj.
La vorto devenas de la hebrea *rabbi* (רַבִּי) aŭ de la aramea *rabbuni*, kiuj signifas proksimume "mia majstro".

**Por la reformistoj, la konservatistoj kaj la modernaj ortodoksuloj**, la titolo estas kutime donata de religia akademio, post plurjara programo de studoj.

**Por la plejmulto de la ortodoksuloj**, la titolo estas donata persone de alia rabeno, laŭ liaj personaj kriterioj. En la ortodoksa judismo, kaj la procezo de rabenigo kaj la titolo mem estas nomataj "semiĥa".

Taskoj de rabeno estas la religia instruado, interpretado de Torao kaj la decido pri religiaj demandoj. Rabeno ne estas sacerdoto, ĉar
judismo ne konas perantojn inter homoj kaj Dio. Tamen, inter la ĥasidoj, la ĉefaj ĥasidaj rabenoj, konataj kiel **rebbe**, estas
vidataj kiel preskaŭ absolutaj religiaj gvidantoj, kun speciala ligo al Dio, kaj eĉ magiaj povoj.

En kelkaj landoj ekzistas la posteno de "supera rabeno", supera spirita kaj leĝa aŭtoritatulo de la juda religia vivo.
Israelo havas du superajn rabenojn, unu aŝkenazan kaj unu sefardan.

Rabenikisto estas erudiciulo, kiu studas rabenismo.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉefrabeno de Israelo
* Grandaj Rabenoj de Francio
* Rabena judismo

Kategorio:Judismo
Wadowice

**Wadowice** [vadoVIce] estas urbo en Pollando, la unuan fojon menciita en 1327.

Ĝi situas inter Krakovo kaj Cieszyn/Teŝino, estas ĉefurbo de samnoma distrikto (*powiat*) distrikto Wadowice kaj apartenas al provinco Malgrandopolio (Małopolskie). Ĝin trapasas pola landvojo n-ro 28 kaj n-ro 52, krome la fervoja linio de Bielsko-Biała. Fine de la 18-a jarcento la urbo rapide evoluis, danke al konstruo de vojo inter Lvovo kaj Vieno. Nuntempe estas grava pilgrimejo kiel familia urbo de la papo
Johano Paŭlo la 2-a kun ties biografia muzeo kaj relikvo - la zono trapafita de kuglo, kaj relikvoj de Patro Pio kaj Maksimiliano Kolbe. Ĝia loĝantaro estas proksimume 20000.
eta|maldekstra|200ra|Baziliko de Wadowice

La papo trifoje vizitis sian naskiĝurbon: unuafoje en Pola Popola Respubliko en 1979 salutis lin homamaso, malgraŭ komunista malpermeso forlasi siajn laborpostenojn, en 1991 kaj dum la plej fama pilgrimo en 1999, kiam rememoris sian infanecon, kie "Ĉi tie en ĉi tiu urbo Wadowice ĉio komenciĝis. Kaj la vivo komenciĝis, kaj la lernejo komenciĝis, kaj la studado komenciĝis, kaj la sacerdoteco komenciĝis".

## Dua Mondmilito 
Dum la Dua Mondmilito la urbo estis sub germana okupdo. Administracie enkorpigita al Tria Regno.

**1944**

16.03. Popola Armeo senarmigis germanajn doganistojn

20.11. Grupo de partizanoj, probable Pola Enlanda Armeo, atakis distriktan kason en Wadowice akirante 83 mil markojn

## Famaj naskiĝintoj 
* Johano Paŭlo la 2-a, pola papo
* Jerzy Kluger, juda amiko de la papo
* Rafał Kalinowski, pola sanktulo, partoprenanto de januara ribelo
* Ada Sari, pola kantistino (soprano) kaj aktorino
* Marcin Wadowita, pola teologo kaj verkisto
*Berta Lask, feministino kaj verkistino

## Monumentoj 
* Monumento al Johano Paŭlo la 2-a en Wadowice, starigita en 2006
* Katina kruco en Wadowice, malkovrita la 22-an de aprilo 2010
* Monumento memoriganta 100-jariĝon de skoltismo en Pollando malkovrita la 18-an de septembro 2010
* Monumento de nekonata soldato en Wadowice
* Monumento al soldatoj de la 12-a regimento de infanterio
* Monumento al Emil Zegadłowicz
* Monumento al murditaj instruistoj

eta|maldekstra|200ra|Aera foto de Wadowice

## Partneraj urboj kaj komunumoj 
* Canale d'Agordo, Italio
* Carpineto Romano, Italio
* Kecskemét, Hungario
* Marktl, Germanio
* Pietrelcina, Italio
* San Giovanni Rotondo, Italio
* Asizo, Italio
* Sona, Italio

Dosiero:Bazylika wadowice 2.jpg|
Dosiero:Geb-Haus Papst.jpg|
Dosiero:Kosciol Wadowice.jpg|
Dosiero:Zegar na Kosciele Wadowickim.jpg|

Kategorio:Urboj en Malgrandpollanda provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Andechs

**Andechs**  estas komunumo en Germanio. Ĝi troviĝas en la distrikto Starnberg kaj en la distriktaro Supra Bavario de la federacia lando Bavario, borde de la lago *Ammersee*. La komunumo kaj la okcidente najbara lago situas sudokcidente de la bavara ĉefurbo Munkeno. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

Ĝi famas pro la monaĥejo de la benediktanoj, kiu en la mezepoko estis signifa pilgrimloko kaj ankoraŭ nun altiras multajn turistojn pro siaj bongustaj manĝaĵoj kaj bieroj kaj pro la rokoka preĝejo. La monaĥejo estis fondita en 1505.

La muzikaj festludoj Orff en Andechs, estas mondvaste la plej gravaj koncertoj de la verkoj de Carl Orff.
Je sia deziro Carl Orff estis entombigita en la monaĥeja preĝejo de Andechs.

## Famuloj ligitaj kun la urbo 
* Gertrud de Andechs-Meranio
* Hedvigo de Silezio, edzino de pola princo Henryk la 1-a Brodaty el dinastio Piastoj, poste ŝi estis sanktulino.

Dosiero:Kloster Andechs 2005 2.jpg|la monaĥejo en 2005
Dosiero:Ertl Andechs.png|bildigo de 1687
Dosiero:Andechs1 2005.jpg|la monaĥeja kirko

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Pri la monaĥejo:
* oficiala monaĥeja retejo
* informoj en la retejo *starnbergersee-info.de*
* informoj en la retejo *ammersee-region.de* 

Kategorio:Distrikto Starnberg
Kategorio:Urboj de Bavario
Andechs
Kineta energio

**Kineta energio** (aŭ **movenergio**) estas energio, kion havas ero aŭ objekto **pro sia rapido**. Do, ĉiuj objektoj aŭ eroj kiuj moviĝas havas kinetan energion.

## Plue 
### De energio al energio 
Tiu energioformo povas iri de objekto al alia objekto. Ĝi ankaŭ povas transformiĝi el, aŭ al, aliaj energioformoj :

*Ekzemple, se iu frapas per mano pilkon supren, tiu havigas kinetan energion al la pilko. La kineta energio iras de la mano al la pilko, kiam la frapo okazas. Sekve, kiam la pilko supreniras, la kineta energio iĝas potenciala energio. Kiam estas jam nur potenciala energio, la pilko ne plu supreniras, ĝi komencas malsupreniri. Tiam la potenciala energio reiĝas kineta energio ĝis la pilko tuŝas la grundon. (La tero tiam ricevas la kinetan energion de la pilko, kio disiĝas per la formado de varmo. (Varmo estas ankaŭ energio).)*

### Mezurunuoj 
La oficiala mezurunuo de la kineta energio, kiel de ĉiuj energioj, estas la Ĵulo (J). Tamen, oni ankaŭ uzas la Kalorion : 1 kal = 4.184 J. (La Kalorio fakte estas la historia mezurunuo de la varm-energio.)
La dimensioj de energio estas M L2 T−2.

### Kalkulo 
eta|dekstra|350px|Relativeca (1) kaj "klasika" (2) kineta energio pri maso de 1kg

E_k = m_0c^2\left( \frac{1}{\sqrt{1-(\frac{v}{c})^2}}-1 \right) \ ,

kie:
:E_k - kineta energio
:m_0 - maso de senmova objekto
:c - lumrapideco
:v - rapido de objekto.

En klasika mekaniko estas:

E_k = \frac{m v^2}{2} \ ,

kie:
:E_k - kineta energio
:m - maso de la ero aŭ objekto
:v - rapido de la ero aŭ objekto
kiu estas proksimumaĵo de ĝenerala formulo, kiu nur validas por v << c.

## Ankaŭ vidu 
* elektra energio
* kemia energio
* atoma energio
* potenciala energio
* varmoenergio
* muskola energio

## Vidu ankaŭ 
* Ĵulo
* Virialo

Kategorio:Energio
Kategorio:Klasika mekaniko
Kategorio:Fiziko
Aaron Krolenbaum

**Aaron KROLENBAUM** (naskiĝis en 1909, mortis la  en Londono) estis brita esperantisto kaj profesia teologo, kiu ofte gvidis diservojn en Esperanto kaj estis fama pro sia jida traduko de la Nova testamento.

Kategorio:Britaj esperantistoj
Murata Keinosuke

**MURATA Keinosuke** (村田 慶之助, naskiĝis 1910 - mortis la 20-an de septembro 1987 en la prefektujo Osaka, en la urbo Tojonaka) estis japana esperantisto, unu el la aŭtoroj en Esperanta antologio,

Kategorio:Naskiĝintoj en 1910
Kategorio:Mortintoj en 1987
Kategorio:Japanaj esperantistoj
Isobe Yukiko

**ISOBE Yukiko** (磯部 幸子 [isobe jukiko], naskiĝis la 23-an de aŭgusto 1913 - mortis la 15-an de januaro 1988 en Tokio) estis veterana organizantino de la japana Esperanto-movado, dudek jarojn prezidantino de Esperantista Virina Asocio (en Japanio), komitatano kaj Honora Membro de UEA, kaj Prezidanto de Japana Esperanto-Instituto.

Isobe Yukiko aktivis por internaciaj kontaktoj tra la tuta vivo. Ŝi eklernis Esperanton en 1933 en la studenteco. Diplomiĝinta pri la anglaj lingvo kaj literaturo en 1934, ŝi laboris ĉe internaciaj organizaĵoj en Tokio, kie ŝi poste fariĝis interpretisto. De 1953 ĝis 1959 ŝi direktoris en Havajo (Usono) ĉe komerca firmao. Poste ŝi fondis la propran entreprenon en Tokio, kie ekde 1959 ĝis 1970 ŝi cetere direktis multan sian energion al la prosperigo de Japana Esperanto-Instituto (JEI).

La rimarkindaj organizaj talentoj de Isobe estis videblaj en la 50-a Universala Kongreso (Tokio 1965), kie ŝi estis LKK-ano, kaj ankaŭ en ŝia elektiĝo kiel administra estrarano de JEI en 1971 kaj ĝia prezidanto en 1979, ĝis la morto. De 1971 ĝis 1984 ŝi organizis JEI-karavanon al la UK-oj. Krom la prezidado de EVA menciita supre, ŝi estis multjara membro de la UEA-komisiono pri virina agado kaj ankaŭ aktivis en Esperantista Go-Ligo Internacia. En sia taskoplena vivo ŝi cetere trovis tempon por verki aregon da artikoloj en kaj pri Esperanto. Per la propra ekzemplo ŝi elstare kontribuis al la forigo de certa praktika seksismo en la japana kaj Esperanta kulturoj.

## Referenco 
Kategorio:Japanaj esperantistoj
Otto Walder

**Otto WALDER** (naskiĝis 1911 - mortis la 11-an de januaro 1988 en Romanshorn) estis multjara ĉefdelegito de UEA (1946-1967) kaj unu el la plej elstaraj movadaj aktivuloj en Svislando dum pli ol 50 jaroj.

Eĉ kiam li formetis siajn ĉefdelegitajn taskojn, Walder daŭrigis servi al UEA kiel peranto de periodaĵoj kaj libromendoj. Li estis dum jardekoj loka delegito kaj fakdelegito kaj plenumis diversajn funkciojn en la svisa movado.
De 1942 ĝis 1945 kaj denove de 1972 ĝis 1979 kun eta interrompo en 1976 li estis prezidanto de Svisa Esperanto-Societo.

## Verkoj 
* *Enketo pri la stato de la pensiuloj*
* *Esperanto in fünf Lehrbriefen*
* *Svislando: dungado kaj instruado de la lokomotiv-personaro por vapor-, elektraj- kaj motor-lokomotivoj*

## Referencoj 
Kategorio:Svisaj esperantistoj
Kategorio:Prezidantoj de Svisa Esperanto-Societo
Komunaĵo

En aroteorio, la **komunaĵo** de du aroj A kaj B estas la aro, kiu entenas precize tiujn elementojn, kiuj apartenas kaj al A, kaj al B. La notacio por komunaĵo de A kaj B estas A ∩ B (legu: a kaj bo).

eta|La komunajo de A kaj B estas la interna areo signita per A∩B

## Difino 
*x* apartenas al A ∩ B se kaj nur se
* *x* apartenas al A kaj
* *x* apartenas al B

Ekzemple la komunaĵo el la aroj {1,2,3} kaj {2,3,4} estas {2,3}. La nombro 9 ne apartenas al la komunaĵo de la aro de primoj {2,3,5,7,11,...} kaj la aro de neparaj nombroj {1,3,5,7,9,...}, ĉar 9 ne estas primo.

Pli ĝenerale oni povas difini la komunaĵon de pli ol du aroj: La komunaĵo de A, B kaj C, ekzemple, enhavas precize tiujn elementojn, kiuj apartenas al A, al B kaj al C.

La duvalenta operacio, kies rezulto estas komunaĵo de aroj, estas komuta kaj asocia.

## Vidu ankaŭ 
* Aroteorio
* Naiva aroteorio
* Komplemento (aroteorio)
* Simetria diferenco
* Kunaĵo
* Sekco

Kategorio:Aro-teorio
Arni Decorte

Frato **Arni DECORTE**, ankaŭ skribita *De Corte* (naskiĝis en 1914, mortis la  en Leuven), monaĥo, estis dumviva membro kaj delegito de UEA, kaj tradukis, eldonis diversajn verketojn pri kapucenismo kaj religio en Esperanto.

## Verkoj
***La Aperoj de la Sankta Virgulino en la pasinta jarcento.** Eld. de la Fratoj de la Karitato, Gent, 1957(?)

## Referencoj
Kategorio:Belgaj esperantistoj
Kategorio:Fratoj de la Karitato
Marjorie Duncan

**Marjorie DUNCAN** (naskiĝis en 1912 - mortis la 13-an de januaro 1988) estis aŭstralia esperantistino, dumviva membro de UEA kaj delegito en Manly, Aŭstralio.

De pli ol 25 jaroj ŝi aktivis kiel instruanto kaj organizanto en la loka kaj landa movadoj.

* Pliaj informoj: nekrologo en *"The Australian Esperantist*, jan.-feb. 1988, paĝoj 130 kaj 131, en formato PDF  ()

Kategorio:Aŭstraliaj esperantistoj
Tim Einihovici

**Tim EINIHOVICI** (naskiĝis en 1895, mortis la 7-an de marto 1988) estis delegito kaj fakdelegito de UEA pri medicino en Perth, Aŭstralio. 

Li estis fervora disvastiganto de Esperanto, regula kontribuanto al Internacia medicina revuo kaj foje aktoro ĉe la aŭstraliaj Esperanto-kongresoj.

## Pliaj informoj 
* nekrologo en The Australian Esperantist*, mar.-apr. 1988, paĝoj 138, en formato PDF*  ()

Kategorio:Aŭstraliaj esperantistoj
Kazimierz Małycha

**Kazimierz MAŁYCHA** (naskiĝis en 1900, mortis la  en Bydgoszcz) estis pola esperantisto de 1920 kaj honora membro de Pola Esperanto-Asocio; ĵurnalisto, malliberulo de koncentrejoj.

En la periodo 1955-1985 li aperigis ĉ. 10000 noticojn pri Esperanto en *Ilustrowany Kurier Polski*, la organo de la pola Demokrata Partio, kies vicĉefredaktoro li estis; li krome aktivis diverspostene en la landa movado kaj en MEM.

## Eksteraj ligiloj 
* *40 jarojn kun Verda Stelo surbruste*  – intervjuo kun Kazimierz Małycha en Pola Esperantisto, januaro/februaro 1961, p. 5–6

Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Polaj ĵurnalistoj
Louis Obrecian

**Louis OBRECIAN** (naskiĝis 1899 - mortis tie la 20-an de februaro 1988) estis UEA-delegito en Homer City, Pensilvanio, Usono. 

Li estis entuziasma filatelisto, kiu fondis la iaman Internacian Klubon de Esperantaĵ-Kolektantoj.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
William John Downes

**William John DOWNES** (naskiĝis la 19-an de marto 1892, mortis la 29-an de decembro 1987 en Kembriĝo) estis angla kongregaciisma pastro, membro de la Akademio de Esperanto de post 1950, aktiva instruisto kaj kontribuinto al Kristana Esperantista Ligo Internacia. 

Profesie li pasigis 35 jarojn kiel profesoro pri mondreligioj kaj la bibliaj lingvoj (precipe la hebrea, aramea kaj malnovgreka) ĉe la Universitato de Bristolo, kie li ankaŭ estis administristo de la kongregaciisma teologia *Okcidenta Kolegio* de la universitato. Sian fakan scion li uzis por traduki la *Apokrifajn Librojn de la Biblio* en Esperanton (la tradukoj aperis en Dia Regno) kaj la "Hajdelbergan Kateĥismon" de la kalvinisma reformita Eklezio. Li ankaŭ tradukis kaj originale verkis himnojn, estis kunredaktoro de la esperantlingva himnaro *Adoru kantante* 1971, ofte gvidis Esperantajn ĥorojn kaj estis populara predikanto ĉe internaciaj kongresoj. Dum 20 jaroj li estis sekretario de la korespondaj kursoj de Brita Esperanto-Asocio; preskaŭ same longe li estis ekzamenisto pri Esperanto ĉe la Reĝa Societo de la Artoj. Liaj spertoj rezultigis la lernolibron *Esperanto, The International language* (1982).

## Referencoj 
Kategorio:Anglaj esperantistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj 
Kategorio: Akademio de Esperanto
Akumulatoro

[eta|dekstre|180ra|[Nikelo | NiCd akumulatoroj]]
eta|dekstre|180ra|Akumulatorŝargilo
[eta|dekstre|180ra|[Plumbo | Pb akumulatoro de veturilo (40 Ah)]]
**Akumulatoro** aŭ **elektrujo** estas tia galvana pilo, en kiu la transformiĝintaj materialoj – foruzita dum produkto de elektra kurento – povas regeneriĝi per kontraŭdirekta kurento (ŝargado). Ĉar ĝi akumulas energion, oni nomas ĝin ankaŭ *akumulilo*. La akumulatoro rezervas la dum ŝargo alkondukitan elektran energion en formo de kemia energio.

La akumulatoro konsistas el elektrolita solvaĵo kaj du elektrodoj. La elektrolito estas ensorbita en la t. n. seka akumulatoro (baterio) en truhavan materialon aŭ aperas en formo de gelateneca elektrolito.

Baterio estas grupo da elektraj piloj.

## Mezurunuo 
La kapacito estas la plej granda elektrokvanto, kiun la aparato povas enteni, ties kutima mezurunuo estas la amperhoro, foje notita "ampero-horo" (simbolo **Ah**); tio estas la nombro da horoj dum kiuj ĝi povas produkti unu amperon.

## Plumba-acida akumulatoro 
La pli frue plej vaste uzata akumulatoro estis la plumba akumulatoro (acida akumulatoro). Se ĝi estas plene ŝargita, ĝi entenas sulfatan acidon en koncentriteco de 30 %, en kiun mergiĝas unu elektrodo el plumba dioksido (pozitiva angulo) kaj unu el pura plumbo (negativa angulo). Dum la uzado de la akumulatoro ambaŭ elektrodoj (surface) transformiĝas al plumba sulfato. La ŝargita akumulatoro havas la elektromovan forton de ĉirkaŭ 2 V; se tiu malpliiĝas al 1,8 V, oni devas reŝargi la akumulatoron. La efikeco de la akumulatoro estas ĉirkaŭ 80%. La forlasita, elĵetita akumulatoro estas tre danĝera por la medio.

## Baza akumulatoro 
La baza (nikel-fera akumulatoro de Thomas A. Edison) akumulatoro entenas en ŝargita stato elektrolitan solvaĵon de KOH (kalia hidroksido; en koncentreco de 20 %) kaj elektrodojn el fero (negativa, kiu servas ankaŭ kiel ujo) kaj el nikelo (kovrita per nikela oksido (Ni2O3)). La ŝargita akumulatoro havas elektromovan forton de ĉirkaŭ 1,3 V. kaj efikecon de ĉirkaŭ 60 %, sed ĝi (kompare kun la plumba) estas pli malpeza kaj pli bone toleras la troŝargon, skuojn kaj ĝi havas pli longan vivon.

La aliaj pli novaj specoj de bazaj akumulatoroj estas:

* Arĝento-zinka akumulatoro: pozitiva angulo estas la arĝento, kovrata per arĝenta oksido dum la ŝargo, negativa angulo estas el zinko, la elektrolito estas KOH. Ĝi kostas pli ol la supre menciitaj, sed povas doni 3-5-foje pli da energio (je sama pezo).

* Litia-jona akumulatoro

* Nikelo-kadmia akumulatoro

* Nikelo-metalohidrida akumulatoro

## Akumulatorŝargilo 
Por provizi elektron al akumulatoroj estas multaj specoj de akumulatorŝargiloj, ĉar ili dependas de la tipo de la akumulatoro mem kaj de la procezo uzata.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Fuelpilo
* Elektra ŝargo
* Elektro
* Elektrejo

## Eksteraj ligiloj 
*  Battery University ( Baterio Universitato)
*  How Batteries Work ( Kiel Baterioj Funkcias)
*  Batteries  Scientific American ( Baterioj  *Scientific American*)


Kategorio:Elektraj komponantoj
Julia Pióro

**Julia PIÓRO** (naskiĝis 1902 - mortis la 18-an de majo 1988 en Piastów, Pollando) estis pola esperantistino.
## Verkoj
Esperantisto de 1956, ŝi rapide famiĝis kiel verkanto de fabelecaj rakontoj: unue en revuoj kiel *Pola Esperantisto* kaj *Norda Prismo*, poste en la libroj *El Tero kaj Etero* (1964) kaj *Hieroglifo* (1979). Iom poste montriĝis ŝia talento kiel metafizika poeto, interalie en *Fenestro Kristala* (1981, eldono Gabrielli), *Esperanta Antologio* (1984), kaj *Poemoj* (1987). Ŝia kompleta verkaro, sub la titolo *La Mondo en Meditado*, ampleksas pli ol 130 novelojn, ses teatraĵojn kaj 649 poemojn.

## Recenzoj
Pri *El Tero kaj Etero* 

Dosiero:1979 Hieroglifo 2.jpeg|Hieroglifo, novelaro 

Kategorio:Esperantlingva literaturo
Kategorio:Polaj esperantistoj
Walter Dühler

**Walter DÜHLER** (naskiĝis 1891 - mortis la 23-an de septembro 1988) estis unu el la refondintoj de ISAE post la Unua mondmilito, multjara membro de la Akademio de Esperanto. 

Kiel internacie renoma entomologo li verkadis por Internacia Scienca Revuo, ekz. pri la terminologio de la biontoj (1923). Samfake li kontribuis al la Enciklopedia Vortaro de Wüster (1923) kaj al la Plena Vortaro (1933). Esperanto-biblioteko portas lian nomon.

Kategorio:esperantistoj
Kategorio:Eugen Wüster
Lyyli Heinänen

**Lyyli HEINÄNEN** (naskiĝis en 1903, mortis la 18-an de septembro 1988 en Mikkeli) estis finna esperantistino, honora membro de Esperanto-Asocio de Finnlando.

Profesie instruisto pri matematiko, ŝi aktivis ankaŭ kiel Esperanto-kursgvidanto kaj amatora astronomino. En 1983 asteroido 2204 Lyyli, eltrovita de prof. Yrjö Väisälä, estis nomita laŭ ŝi.

Kategorio:Finnaj esperantistoj
Ragnar Hjorth

**Ragnar HJORTH** (naskiĝis 1910 - mortis maje 1988 en Stockholm) estis sveda esperantisto, multjara membro de Societo Zamenhof kaj UEA-fakdelegito pri arbarkulturo, iama vicprezidanto de Sveda Esperanto-Federacio.

Hjorth, Ragnar
Georgios Miggas

**Georgios MIGGAS** (naskiĝis 1908 - mortis la 27-an de majo 1988 en Ateno) estis honora prezidanto de Helena Esperanto-Asocio kaj longjara ĉefdelegito por Greklando.

De 1971 ĝis 1985 li reprezentis sian landan asocion en la Komitato de UEA.

Kategorio:Grekaj esperantistoj
Ida Christensen

**Ida CHRISTENSEN** verkanta sub pseŭdonimo **Adi** (naskiĝis la 5-an de novembro 1885, mortis la 29-an de januaro 1966) estis dana esperanto-verkistino, aŭtorino de originalaj rakontoj ''La Forto de l' Vero* (1945). Esperanton ŝi lernis en la aĝo de 50 jaroj en la jaro 1936, baldaŭ fariĝis redaktorino de la gazeto de danaj esperantistoj kaj dum kelkaj jaroj estis ankaŭ prezidantino de la kopenhaga esperanto-klubo KEK. Ŝi gvidis la internaciajn kursojn de Esperanto en la urboj Helsingør kaj Vejle.
## Verkoj
**La Forto de l' Vero. Facila romano por komencantoj. '' Eld. Dansk Esperanto-Forlag, Aabyhoj, 1945.

## Vidu ankaŭ 
* Aŭtoroj de originala esperantlingva literaturo

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio en la retpaĝo de danaj esperantistoj Esperanto Nia

Kategorio:Danaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Adebayo Ola Afolaranmi

**Adebayo Ola AFOLARANMI** - (naskiĝis ĉirkaŭ 1970) estas niĝeria pastoro, esperantisto, aŭtoro de la originalaj rakonto *La Instruisto* (2003) kaj teatraĵo *Ronke la Ĵaluzino* (2010).
Ĥiĥono

350ra|eta|Parta vido de la urbo Ĥiĥono
**Ĥiĥono** (, ) estas urbo situanta en Hispanio, politika ĉefurbo de la municipo samnoma. Ĥiĥono situas ĉe la marbordo de Asturio, aŭtonoma regiono de kiu ĝi estas la plej loĝata municipo. Laŭ stato de la jaro , en la urbo vivis  loĝantoj sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Krome, ĝi estas konata kiel la ĉefurbo de la *Verda marbordo*.

Ĝi situas en la supra-centra zono de Asturio, je 28&nbsp;km de Oviedo kaj 26&nbsp;km de Avileso, iĝante parto de la metropola areo kiu enhavas dudek municipojn de la centro de la regiono, kun ampleksa reto de ŝoseoj, kaj fervojo kaj kun 885.053 loĝantoj en 2011, kio igas ĝin la sepa metropola areo de Hispanio. La urbo ankaŭ estas parto de la tiel nomata *Asturia ok*.

La urbo Ĥiĥono fondiĝis en la 5a jarcento a.K. kaj ĝis ĵusaj datoj, ĝi estis precipe industria urbo kio multe helpis ĝian disvolviĝon kaj kreskon laŭlonge de la 20a jc. Tamen, dum la lastaj jaroj la krizo de la siderurgio kaj la ŝip-sektoro ĝi konvertiĝis en grava centro turisma, universitata kaj por la servoj.

## Esperanto 
La 16-a Hispana Kongreso de Esperanto okazis de la 23a ĝis la 27a de julio 1955 en Ĥiĥono. Tiu estis la unua fojo kiam la Hispana Kongreso de Esperanto okazis en Ĥiĥono, la dua estis la 39-a en 1979.

## Gefiloj 
* Alejandro Núñez Alonso

## Vidu ankaŭ 
* Gijón (stacidomo)
* Aguda (stacidomo)
* Calzada de Asturias (stacidomo)
* Centro de Transportes (stacidomo)
* Monteana (stacidomo)
* Pinzales (stacidomo)
* Serín (stacidomo)
* Tremañes-Carreño (stacidomo)
* Tremañes-Langreo (stacidomo)
* Sotiello (stacidomo)
* Veriña (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Urbestraro de Gijón
* Astura Esperanto-Asocio  (en Ĥiĥono)
* Gijón rete 


Kategorio:Municipoj de Asturio
Kategorio:Urboj de Hispanio
Dendero

**Dendero**, malgranda urbo en Egiptio, troviĝas 60&nbsp;km norde de Luksoro ĉe la okcidenta bordo de Nilo kontraŭ la provincia urbeto Kena. Tie vizitantoj trovos la Templon de Hathoro, neniam finitan, sed bone konservitan.

Orientita al Nilo, la Templo de Hathoro sekvas tipan planon de aliaj temploj el la grek-romia periodo. Ĝi estas dediĉita al la diino Hathoro kaj ŝia mitologio pri ŝia edzo, **Horuso** de Edfo. La konstruo de la aktuala templo komenciĝis antaŭ la regnado de **Ptolemeo la 8-a Eŭergeto la 2-a**, kies nomo troviĝas en la kriptoj, daŭris dum la ptolemeaj reĝoj kaj estis kompletigita dum romiaj tempoj.

La enirejo de la templa komplekso estas enorma romia pordego. Interne de ĝi estas malgranda sed komplika reliefa cizelaĵo de **Beso**, la malbela eta duondio. La irvojo al la templo estas inter du romiaj fontanoj kaj finiĝis ĉe la enorma enira pordego. La enfermaj muroj estas el kot-brikoj kaj datiĝas de la romia epoko. Interne de la muroj estas la templo, du naskejoj, kopta baziliko, kuracejo, sakrala lago, kaj templo al **Izisa**.

La ĉefa templo havas imponan fasadon, konstruitan kiel malalta ŝirmmuro, dividitan per ses masivaj Hathor-kapaj kolumnoj kaj enorma kurba kornico kun flugila sundisko super la enirejo. La plafono de la unua hipostilo estas speciale interesa, dividita en sep bendojn de bone konservitaj astronomiaj figuroj, prezentantaj la diinon **Nuto**, grifojn, flugilajn sundiskojn, kaj la romiajn zodiakajn signojn.

Sur la tegmento estas ĉambraro, konata kiel la ***ozirisa ĉambraro***. La muroj de la unua ĉambro prezentas vidaĵojn de la entombaĵoj de **Oziriso**, inkluzive liaj kanopoj. Kaj ĉe la plafono Nuto estas denove prezentata kun aliaj astronomiaj figuroj. Ĉe la alia duono de la plafono estas gipsa kopio de la fama ***Dendera Zodiako***, kies originalo nun estas en la Luvro en Parizo.

Dekstre estas du naskejoj kaj inter ili estas la restaĵoj de kopta baziliko, kiu datiĝas de la kvina jarcento p.K. Apud la ruiniĝinta preĝejo estas la kotbrika restaĵo de kuracejo. Ĝi havis benkojn ĉe siaj flankoj, kie la malsanuloj ripozadis, atendante ke la pastroj faru kuracojn. Ortangula sakrala lago estas ĉe la sud-okcidenta angulo de la templa korto. Malantaŭ la templo estas *Izisejo*, malgranda templo dediĉita al la diino Izisa. La ekstera malantaŭa muro de la Hathora templo estas rimarkinda. Reliefoj prezentas la reĝajn figurojn de Kleopatra la 7-a kun ŝia filo Ptolemeo la 15-a.

## Referencoj 
Kategorio:Egipta mitologio
Kategorio:Urboj de Egiptio
Tasmanio

**Tasmanio** (angle *Tasmania*) estas insulo kaj ŝtato de Aŭstralio. Ĝi havas areon de 64,519 km² kaj pro tio ĝi estas la 26a plej granda insulo en la mondo.

La ĉefurbo de Tasmanio estas Hobarto.

Post la alveno de la britaj koloniistoj, multaj lokaj loĝantoj mortis perforte. Poste, la cetero mortis pro malsanoj.

## Servoj
* Universitato de Tasmanio

## Transportado 
Regula fervoja transportado estis ĉesigita en 1977, ekde tiam aŭtovojoj estas la ĉefa maniero por atingi lokojn. Trajnoj plu estas uzataj por kargotransportado kaj por amuzo de turistoj.

Tasmanio estas ligita kun Aŭstralio per pramoj kiuj trapasas la Markolon Bass: nome la pramŝipoj *Spirit of Tasmania I* kaj *Spirit of Tasmania II* itineras ĉiunokte inter Tasmanio (al urbo Devonport en la nordo de la insulo) kaj la kontinenta urbo Melburno. Ankaŭ, la *Spirit of Tasmania III* itineras inter Tasmanio kaj la kontinenta urbo Sidnejo. Meze de Junio 2006 la estraro faris enketon pri la kosto de la estrara mona subteno de la pramo inter Devonport kaj Sidnejo kaj oni decidis, ke ekonomike ne taŭgas. La estraro decidis vendi la pramon, kiu veturadas inter Devonport kaj Sydney. Efektive, ŝipoj fariĝas malpli favoraj ol flugo, ĉar flugo estas pli malmultkosta.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Aŭstralia kontinento
* Insulo Bruny
* Insulo Maria
* Kanalo Dentrekastoa
* Kinginsulo
* Insularo Furneaux
* Insulo Flinders 
* Markolo Bass
* Nacia Parko Insulo Maria
* Pluvombro
* Tasmana Duoninsulo
* Tasmana Insularo
* Tasmana Insulo
* Tasmana Nacia Parko
* Tasmana Regiono de Nov-Zelando
* Van Diemen's Land

Kategorio:Insuloj en Oceanio
Kategorio:Ŝtatoj de Aŭstralio
Ueyama Masao

**UEYAMA Masao** (naskiĝis en 1910, mortis en februaro 1988 en Ŝimonoseki, Japanio) estis japana esperantlingva poeto kaj novelisto.

Li estis unu el la literaturaj korifeoj de la japana Esperanto-movado, kelkfoje premiita en la Belartaj Konkursoj kaj aparte fama kiel hajkisto (*Japana variacio* 1978 kaj *Hajka antologio* 1981), kunredakte kun Miyamoto Masao). Li aŭtoris sola la poemaron *Por forviŝi la memoron pri ŝi* (1974), la novelkolektojn *Ne grimacu* (1967), *Pardonon!* (1970) kaj *Mi amas...* (1977), kaj tradukon de la historia romano *Kristo el bronzo* de Nagayo Yosio (1969).

Koncerne al Esperanto-movado en Japanio, eble plej influa estis lia kontribuado al la beletra revuo ''L'omnibuso'' de 1964 ĝis 1980, per kiu li edukis kaj kuraĝigis novan generacion de verkistoj.

Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Japanaj verkistoj
Kategorio:Japanaj poetoj
Patologio

[eta|dekstra|282px| Virtuala [mikroskopio per ZEN navigilo ]]

**Patologio** aŭ **malsanoscienco** estas scienco, kiu studas la malsanojn, kaj ties efikojn. La vorto "patologio" deriviĝas de la grekaj vortoj *pathos* (malsano) kaj *logia* (scienco).

Pli specife, ĉi tiu fako havas la taskon studi ŝanĝojn strukturajn, bioĥemiajn kaj funkciajn, kiuj produktas malsanojn en ĉeloj, histoj kaj organoj. Patologio uzas iloj molekulaj, mikrobiologiaj, inmunologiaj kaj morfologiaj por provi klarigi la etiologion kaj manifestacio klinikaj (signoj kaj simptomoj), kiuj aperas en pacientoj, kaj proponas bazojn raciajn por la traktado kaj profilaktiko.

## Procezo patologia 
Procezo patologia estas komponata el kvar aspektoj bazaj: etiologio, patologigenio, ŝanĝoj morfologiaj kaj manifestacio klinikaj (ŝanĝoj funkciaj). La bazo de ĉi tiu rezono estis enigita de Rudolf Virchow, la patro de la patologio moderna, en la jarcento 19, kiu asertis ke *ĉiuj formoj de malsano estas la rezulto fina de ŝanĝojn molekulaj aŭ strukturaj de ĉelo.*

### Etiologio 
Etiologio rilatas al kialoj de malsanoj. Tiu koncepto, laŭ kiu difinitaj simptomoj aŭ malsanaj estas kaŭsitaj havas antikveco rekonebla. Akadoj, antaŭ pli ol 2500 jaroj, konsideris ke malsanoj estas rezulto de pekoj de paciento.

Kaŭzoj etiologiaj ofte dividiĝas laŭ genetikaj kaj akiritaj. En la historio de medicino ekzistis pluraj modeloj pri kialoj de malsanoj, inter kiuj elstaras la modeloj unufaktoraj (nur unu agento hazarda) kaj la multfaktoraj (pluraj kondiĉoj favoras la disvolviĝo de malsano).

### Patogenezo 
Patogenezo estas sekvenco de okazaĵoj, kiuj konstituas la respondo de ĉeloj aŭ histoj antaŭ perilo etiologia, el stimulo komenca ĝis la esprimo fina de malsano.

Ĉi tiu aspekto de la patologio ofte estas konsiderata la plej grava, pro ke studas la rilatoj inter periloj etiologiaj kaj fiziologio.

### Ŝanĝoj morfologiaj 
Ŝanĝoj morfologiaj estas ŝanĝoj strukturaj de histoj aŭ ĉeloj, kiuj karakterizas al malsano au permesas diagnozi procezon etiologian.

### Manifestacioj klinikaj 
Manifestacioj klinikaj estas la esprimo de ŝanĝoj genetikaj, bioĥemikaj kaj strukturaj de ĉeloj kaj histoj, kaj kondiĉas ties evoluon.

## Fakoj de patologio 
; Oni distingas 
: Anatomio-patologio: Ĝi konsistas en la studado de la strukturaj kaj aspektaj modifoj kaŭzitaj de la malsanoj.
: Patologio: Studo de la kaŭzoj kaj evoluo de la malsanoj. Tiu termino nomas ankaŭ la simptomaron de iu malsano.
: Fizio-patologio: Ankaŭ nomata "patologia fiziologio". Studo de la disfunkciadoj de la organismo, kiam ĝi estas afekciita de iu malsano.
: Psiko-patologio: Studo de la mensaj malsanoj.
: Neŭropatologio estas branĉo de patologio, kiu traktas malsanojn de la centra nerva sistemo, la meningaj kaj la periferiaj nervoj. Krome, kelkaj muskolaj malsanoj kaj la kreado de cerbaj vundoj ankaŭ falas sub la kampon de neŭropatologio.

## Specoj 
* Fiziologio
* Ludopatologio
* Psikopatio

## Vidu ankaŭ 
* Anatomio
* Malofta malsano
* Sindromo
* Aplazio
Xena

**Xena** (elp. Ksena) estas usona televida serio, kiu estiĝis kiel fajrero (flanka ido) de la TV-serio *Hercules* (Herkules). (origina angla titolo: *Xena: Warrior Princess*)

Ĝi ludatas en la greka mitologio kaj apartenas al la fantastaj filmoj.

Xena (aktorita de Lucy Lawless) estas senkompata militisma princino, kiu rabas, murdas kun bando de eksterleĝuloj. Unu tagon ŝi konsciiĝas kaj ŝanĝas sian vivstilon. Ekde tiam ŝi batalas kun kunulo Gabriela (aktorita de Renee O'Connor) por la bono. Per la nekutima bataltekniko kaj helpe de magiaj armiloj (ekz. ĉakraoj) ŝi akiras la venkon ĉiam eĉ kontraŭ tutaj armeoj aŭ dioj.

eta|250ra|Lucy Lawless 2010

eta|maldekstra|Lucy Lawless 2012

eta|meza|250ra|Lucy Lawless 2007

## Eksteraj ligiloj 
* Xena-fanklubo/de 
* pri la epizodoj 

Kategorio:Usonaj televidaj serioj
Kategorio:Fikciaj militistoj
Kategorio:Fikciaj princinoj
Kategorio:Fikciaj grekoj
Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1990-1999
Saint-Brieuc

**Saint-Brieuc** (), proponita esperantigo *San-Briego*, estas urbo en Bretonio, en la okcidento de Francio. Ĝi estas la ĉefurbo de la departemento ''Côtes-d'Armor* (jen france, ), “marbordoj de la lando ĉe la maro”, en la regiono Bretonio (, ), krome estas administra centro de la arondismento Saint-Brieuc kaj de du kantonoj. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun .

maldekstra|100ra|Blazono

## Nomo 
Ĝia nomo devenas de la sanktulo Briego (409–502), kiu estis unu el la sep sanktuloj fondintaj Bretonujon kaj la unua episkopo de la urbo.

## Transporto 
[eta|maldekstra|300ra|*[Saint-Brieuc (stacidomo)|la urba stacidomo'']]
Sankta-Briego estas atingebla pere de fervojo (3-hora veturado de Parizo) kaj rapidaj aŭtovojoj. Ekzistas ankaŭ malgranda flughaveno. Ene de la urbo, la publikaj transportiloj estas busoj.

## Ĝemelitaj urboj 
En 2005, la ĝemelaj urboj de Sankta-Briego estas:
* Alsdorf (Germanio),
* Agia Paraskevi (Grekio),
* Aberystwyth (Kimrujo).

## Edukado 
* Universitatoj kaj diversaj inĝenier-lernejoj,
* 3.800 studentoj (2004)

## Kulturo 
Ekzistas pluraj artaj festivaloj:
* :fr:Art Rock (muziko),
* :fr:La Passerelle (teatro).

## Monumentoj kaj kuriozaĵoj 
* parkoj
* katedralo
* belarta muzeo
* muzeo de la urbo
* operejo
* historia centro
* Hillion

## Esperanta vivo 
Ekzistas loka Esperanto-klubo kaj pluraj adresoj en Pasporta Servo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Saint-Brieuc (stacidomo)́
* Le Légué (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo 
* Sankta-Briego ĉe Insee
* la departementa Esperanto-klubo


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Urboj de Bretonio
Kategorio:Komunumoj de Côtes-d'Armor
Lucy Lawless

**Lucy LAWLESS**, naskiĝis kiel **Lucille Frances RYAN** (* 29-a de marto 1968 en Mount Albert, Nov-Zelando) estas novzelanda aktorino.

Ŝi iĝis mondkonata en la rolo de Xena, kiel ĉefrolulo de la televida serio. Ŝi ankaŭ rolludis en etaj roloj, kiel en la kinfilmo "Spiderman" aŭ en la TV-serio "Tarzan" en 2002. Ŝi ankaŭ donis sian voĉon ĉe "The Simpsons".

Ŝi estas edziniĝinta ekde 1998 kun Robert G. Tapert, produktisto de la serio "Xena".

## Eksteraj ligiloj 
* 
* http://www.lucylawless.info/articles/1997/newsweek0597.html  
* filmografio ĉe IMDB
* Lawless kiel ASCII-grafiko

Kategorio:Novzelandaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 29-an de marto
Jennifer Aniston

**Jennifer ANISTON**, naskiĝis  en Sherman Oaks en Kalifornio, estas usona aktorino.

Ŝia vera familia nomo estis *Anastassakis*, ĉar ŝi havas grekajn radikojn kaj ŝi pasigis unu jaron en sia infanaĝo en Grekio, poste ŝi vivis en New York, kie ŝi vizitis Waldorfan lernejon. Ŝiaj gepatroj divorciĝis, kiam ŝi aĝis 9 jarojn.

Ŝia kariero komenciĝis per la rolo de *Rachel Karen Green* en la sukcesega televida serio *Friends* (Amikoj) ĉe NBC.

Ŝi edziniĝis en 2000 al aktoro Brad Pitt, kun kiu ŝi vivis en Beverly Hills ĝis 2005, kiam ili publike sciigis pri sia divorco. Ŝi kaj ŝia edzo estis la plej ŝatata geaktora paro de Hollywood.

Ŝia ludo en la sendependa filmo *The Good Girl* pruvis ŝian aktoran talenton.

Ŝia patro estas John Aniston, kiu ludas ekde la 1980-aj jaroj en la NBC-serio *Days Of Our Lives*.

## Filmaro 
### Televido 
### Videoludoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Virinoj
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 11-an de februaro
Kategorio:Vivantaj homoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo
Kategorio:Premiitoj de Ora Globo‎
Kategorio:Premiitoj de Premio Emmy
Kojo Annan

**Kojo Annan** (naskiĝis je julio, 1973 en Ĝenevo, Svislando) estas filo de Kofi Annan, la Ĝenerala Sekretario de la UN, kaj lia unua edzino, niĝero Titi Alakija. Li famiĝis, kiam evidentiĝis liaj kontaktoj kun la programo de UN "nafton por nutraĵo". 

Ekde 1995 ĝis 1997, Kojo laboris en okcidenta Afriko por la svislanda firmao *Cotecna* [kotekna], kiel marketiga konsultanto por la kompanio. Pli poste li helpis sian firmaon gajni kontrakton en la programo **nafton por nutraĵo**. En 2005 li konfesis siajn misagojn.

Kategorio:Ganaanoj
Kategorio:Svisaj entreprenistoj
Beverly Hills

**Beverly Hills** estas urbo en suda Kalifornio, Usono, ene de la urbego Los-Anĝeleso kaj en la samnoma kantono Los-Anĝeleso. Laŭ la stato de la censo  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La urbo estas konata pro multaj famaj aktoroj, kiuj loĝas tie.

Beverly Hills estis mem scenejo por multaj filmoj, serioj, kiel ekz. *Beverly Hills 90210*. Per tiu filmo iĝis la poŝta kodo de la urbo, 90210, la plej konata de la mondo.

## Geografio 
 havas komunan limon kun . Ĝis la urbocentro de Los-Anĝeleso estas 9 kilometroj.

## Famuloj 
* en Beverly Hills mortis interalie:
** komponisto Sergej Raĥmaninov
** aktoro Steffi Duna
** László Kovács (kameraisto)
** reĝisoro George Pal

## Hoteloj 
* *Hotel Regent Beverly Wilshire*

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Dosiero:Spanish Steps Rodeo Drive Beverly Hills.jpg|
Dosiero:Bev hills.jpg|
Dosiero:Beverly Hills Sign, LA, CA, jjron 21.03.2012.jpg|
Dosiero:Rodeo Drive at Night.jpg|

Kategorio:Urboj de Kalifornio
Kategorio:Kantono Los-Anĝeleso (Kalifornio)
PIN

**PIN** havas plurajn signifojn:

***pin** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3, nome la *piama* el la papua lingvaro (sepika familio)
***Persona Identiga Numero**
* Pin (Haute-Saône) estas komunumo en Francio.
* Same, kun gramatika artikolo, france *Le Pin* aŭ okcitane *Lo Pin* estas la nomoj de pluraj komunumoj en Francio.