open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mallén

**Mallén** [maLJEN] estas municipo de Hispanio, en la nordorienta parto de la komarko *Campo de Borja* kies ĉefurbo estas Borja, en la okcidento de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

## Geografio 
Mallén estas municipa teritorio en la nordorienta parto de la komarko *Campo de Borja*, kie ĝi okupas teritorion inter tiuj de Novillas norde kaj de Fréscano sude. Krom la rivero Huecha, estas irigaciaj kanaletoj. Estas arkeologia kuŝejo El Convento de la romia epoko, katalogita kiel *Bien de Interés Cultural* (BIC, Kultura heredo).

La loĝloko Mallén mem estas je 57 km nordokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo, tute apud la limo kun Navaro, borde de la rivero Huecha, kiu fakte fluas laŭ la vojo inter Ainzón kaj Novillas. Ĝi estas sur 293 msm, alirebla norde el apuda Cortes (Navaro), sude el Fréscano.

## Historio 
Estis keltibera setlejo Belsinon je ĉirkaŭ 1 km de la nuna kerno, poste de romianoj kiel Balsio aŭ Balsiones; tie oni trovis ceramikon de diversaj devenoj.

La araboj lasis irigacian reton. La konkero de Tarazona fare de Alfonso la 1-a en 1119 ebligis, ke ankaŭ Mallén estis konkerita de kristanoj en tiu sama jaro kaj reloĝata de mozaraboj. En 1132 Alfonso la 1-a donis foruon al la loko kaj donis ĝin kune al la Ordenoj de la Templo kaj de Sankta Johano. Sed finfine la hospitalanoj instaliĝis en la kastelo de Mallén, regataj ekde 1144 de Guillem de Belmes, Prioro de Aragono kaj Katalunio. En 1151 Ramón Berenguer la 4-a konfirmis la posedon de Mallén por la sanktajohanistoj, dum Novillas por la templanoj.

En 1209 en Mallén okazis kunsido inter Petro la 2-a de Aragono kaj Sanĉo la 8-a de Navaro por solvi malkonsentojn. En 1452 oni uzis la kastelon kiel prizono por don Carlos, princo de Viana, pro ordono de lia patro Johano la 2-a. Dum la Milito de Hispana Sukcedo, nome en 1706 Mallén estis sieĝita kaj rabita de trupoj partianaj de la aŭstrianoj.

Inter 1808 kaj 1813, dum la Milito de Hispana Sendependiĝo la kastelo estis gastejo kaj stokejo de franca soldataro. En la somero de 1813 la fortikaĵo suferis grandan damaĝon dum luktoj por liberigo fare de la hispanaj trupoj estritaj de Francisco Espoz y Mina, post kio la kastelo estis malmuntita.

Mallén demografie kreskiĝis nur ekde la dua duono de la 19-a jarcento, ĉefe pro la epidemio de filoksero en Francio. Sed poste tamen preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj ankaŭ en Mallén oni malaltiĝis ĝis nunaj 3 000 loĝantoj.

## Ekonomio 
Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (ĉefe de irigacio) brutobredado (ŝafoj, bovoj, porkoj), kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vino), krom ekstera dungado, ŝtonminado. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo.

Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo, ermitejo, palacdomoj, parkoj, arkeologia kuŝejo, naturaj lokoj kaj pejzaĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de la provinco Zaragozo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Loĝlokoj de provinco Zaragozo
Kategorio:Municipoj de la provinco Zaragozo
Zebrofiŝo

eta|Zebrofiŝo
La **zebrofiŝo** (sinonimoj: *Danio rerio*, *Brachydanio rerio*, *Barilius rerio* aŭ *Cyprinus rerio*) estas 3 ĝis 4 cm longa tropika fiŝo, indiĝena en Sudorienta Azio, ekzemple Barato. Ĝi estas ofte kultivata en tropikaj akvarioj, sed ankaŭ ĉirkaŭnaĝas en multaj loĝĉambraj akvarioj tutmonde. Zebrofiŝo estis regule uzita por scienca esplorado ekde la 1990-aj jaroj. Zebrofiŝo estas taŭga modelo por esplorado, ĉar eroj kiel vido, aŭdo, flaro, muskola kontrolo estas en la sama loko kiel ĉe homoj. Ĝi estas ofte vendata sub la nomo **zebra danio**. Estas fiŝo kiu scias ripari sian vidkapablon. Ekde la malfruaj 1990-aj jaroj, la zebrofiŝo pli kaj pli ofte estas uzata kiel poreksperimenta besto en genetiko, disvolviĝ-biologio kaj molekula ĉelbiologio. El tiuj eksperimentoj (en 2022) rezultis la brilfiŝo*,*kiu estas genetike modifita zebrofiŝo. Tiuj modifitaj fiŝoj estis registritaj kiel varmarko kaj estas nomataj *GloFish* laŭ la angla''''' ''*glow fish*', kio signifas brilan fiŝon.eta|250x250px|Kilifiŝo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kilifiŝo)

Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Internacia Ruĝa Listo de Endanĝeritaj Specioj
Kategorio:Genetiko
Kategorio:Ciprinedoj
Nadiad

**Nadiad,** laŭ guĝarata lingvo **નડિયાદ,** laŭ hindia lingvo **नडियाद,** estas urbego kaj municipo en okcidenta Barato, subŝtato Guĝarato, en distrikto de Ĥeda, kie ĝi estas ties sidejo.
eta|maldekstre|

## Demografio 
Nadiad havis populacion de  en 2021 kun legopovo de 95%, kiu estas signife pli alta, ol la landa mezumo.

## Geografio 
Nadiad situas sur ebenaĵo en alteco 35 m. Anand troviĝas 18, iama subŝtata ĉefurbo Ahmedabado 45, Ĥambat 48, Vadodara 55, nova subŝtata ĉefurbo Gandinagaro 62, Godhra 77, Mumbajo 415, tutlanda ĉefurbo Delhio 791, Kolkato 1592 kilometrojn (aere) https://www.distancefromto.net/.
eta|

## Historio 
En Nadiad onidire loĝis sub ŝnurdancistoj, tial la historiaj nomoj estis "Natapadra" aŭ "Natpur" aŭ "Nandgam". La urbo longe estis regita de islamanoj.

## Ekonomio 
En Nadiad la ĉefa industria firmao produktas partojn de aŭtoj. Dum la historiaj tempoj precipe  muelejoj funkciis. Nuntempe menciindas prilaborado de konstrulignoj.

## Lingvoj 
En Nadiad la  estas la guĝarata kaj la hindia.

## Religioj 
En Nadiad plejparto de la populacio estas hinduoj (preskaŭ 80%), krome muslimoj (13,5%), ĝainistoj (3,5%), kristanoj (preskaŭ 1%) kaj sikistoj (preskaŭ 0,5%).

## Eduko 
Nadiad havas universitaton kaj plurajn altlernejojn.

## Klimato 
Nadiad havas mildajn vintrojn kaj tre varmajn somerojn. Jare pluvas inter 700-1200 mm. Dum musono la inundojofte  estas katastrofaj.

## Trafiko 
Nadiad havas trairan fervojan linion kun stacidomo inter Ahmedabado-Vadodara laŭ ĉefa linio Delhio-Mumbajo. Krome alvenas flanka fervoja linio al la stacidomo. 9 vojoj kuras al la urbego. La plej proksimaj flughavenoj funkcias en Vadodara kaj Ahmedabado.

## Vidindaĵoj 
* preĝejoj, precipe hinduaj

## Fontoj 
* WikiTrans

Inauguration ofthe Jalmandir,Nadiad (146).jpg|Monumento
Santaram Temple.JPG|Templo
Nadiad Junction.jpg|Stacidomo

Kategorio:Urboj de Barato
Kategorio:Urboj de Guĝarato
Ribera Alta del Ebro

[170ra|eta|Loko de la komarko *Ribera Alta del Ebro* en la nordocentro de la [provinco Zaragozo en nordokcidento de Aragono.]]
**Ribera Alta del Ebro** [ribeRALta deLEbro], en Esperanto eble *Supra Riverbordo de Ebro*, estas komarko de regiono Aragono, en Hispanio, en la nordocentro de la Provinco Zaragozo. Ĝi lokiĝas ene de la Ebra baseno, kaj oni konsideras ĝin "supra" ene de Aragono, centra regiono de la rivero inter Rioĥo kaj Navaro (nordokcidente) kaj Katalunio (sudoriente). Trans la centra komarko de la grandurbo Zaragozo estas similnoma komarko *Ribera Baja del Ebro* (*Malsupra Riverbordo de Ebro*).

Ĝia ĉefurbo estas Alagón.

## Municipoj 
La komarko ampleksas jenajn 17 municipojn:

* Alagón
* Alcalá de Ebro
* Bárboles
* Boquiñeni
* Cabañas de Ebro
* Figueruelas
* Gallur
* Grisén
* La Joyosa
* Luceni
* Pedrola
* Pinseque
* Pleitas
* Pradilla de Ebro
* Remolinos
* Sobradiel
* Torres de Berrellén

## Geografio 
eta|400ra|Municipoj en *Ribera Alta del Ebro*.
Ĝi limas norde kun la komarko *Cinco Villas*, okcidente kun la komarko *Centra Komarko*, sude kun Valdejalón kaj oriente kun *Campo de Borja*. Ĝia teritorio estas ĝenerale ebena sur la baseno de la rivero Ebro.

Temas pli la plej malgranda aragona komarko, kiu tamen disponas de unu de la loĝdensecoj plej altaj, ĉar estas multaj tre loĝataj municipoj en la valo de granda rivero.

El la kultura heredaĵo menciendas kelkaj monumentoj de mudeĥara stilo, ĉefe sonorilturoj.

Ekonomie gravas agrikulturo sur fekunda valo de la rivero, kaj sekva nutrindustrio, nome vinproduktado kaj ankaŭ de olivoleo. Grava rimedo estas la fabriko de aŭtomobiloj de Figueruelas.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de la provinco Zaragozo
* Provinco Zaragozo

## Eksteraj ligiloj 
* Komarko Ribera Alta del Ebro, en comarcaacomarca.com
* Komarkoj de Aragono, Ribera Alta del Ebro 

Kategorio:Provinco Zaragozo
Kategorio:Geografio de Aragono
Kategorio:Komarkoj de provinco Zaragozo
Bulvardo Victor

La **Bulvardo Victor** () estas bulvardo en la 15-a arondismento de Parizo. Ĝi formas parton de bulvardoj de Marŝaloj.

Ĝi ricevis sian nomon de Claude-Victor Perrin, alidire Victor (1764-1841), duko de Bellune, Marŝalo de la Imperio.

Victor
Kategorio:15-a arondismento de Parizo
Civila kuraĝo

**Civila kuraĝo** estas tipo de kuraĝo, rilatita proksime al heroeco, en kiu persono agas kuraĝe interveni aŭ preni flankon en socia situacio. Civila kuraĝo estas difinita kiel: Kuraĝo montrita de persono kiu reprezentantas homajn kaj demokratiajn valorojn (ekz., homa digno, justeco, helpanta homojn en bezono) publike (ekz., al aŭtoritatoj, superuloj, nekonatoj aŭ agantoj, ĉiaokaze kun eblaj propraj  sociaj kaj fizikaj sekvoj).

## Superrigardo 
Itala ĵurnalisto kaj verkisto Franca Magnani [de] (1925–1996) skribis, "Je mehr Bürger mit Zivilcourage ein Landa ĉapelo, desto weniger Helden wird es einmal brauchen" ("Ju pli civitanoj kun civila kuraĝo, kiujn lando havas, des malpli da herooj ĝi bezonas").

## Nuntempa uzo 
Civila kuraĝo estis priskribitra fare de psikologo Tobias Greitemeyer kiel tiu kiu konsistas agojn de kuraĝo, efektivigita kun la celo observigi socian aŭ etikan normon, sen koncerno por la efiko ke ĉi tiuj agoj povus havi sur onia propra situacio. Tio ĉi estas ĉar ĉi tiu civila kuraĝo estas ofte punita pro tio ke ĝi necesigas riskojn kaj preskaŭ certigas ostracismon fare de ne nur la proksima grupo al kiu la kuraĝa individuo apartenas sed ankaŭ de socio. En ĉi tiu maniero, ĝi estas distingita de altruismo kaj aliaj formoj de kuraĝo.

En la kazo de altruisma, helpanta konduton, individuo povus atendi esti laŭdita aŭ ricevi pozitivajn sociajn sekvojn de la rezulto ke ili donis helpon, malgraŭ ebla financa aŭ materiala perdo. En agoj kie civila kuraĝo estas montrita, la persono efektiviganta la agon povas sperti negativajn sociajn sekvojn kiel malsimpatiiĝo, parola fitrakto aŭ perforto. Civila kuraĝo estas montrita kiam personon, malgraŭ la perceptita minacon de negativaj sekvoj agas por interveni en socia kunteksto. Tio ĉi estas montrita en la kazo de fajfilistoj, kiu ne nepre riskas iliajn vivojn sed ilia ago povus rezulti al jaroj en prizono.

## Lernado de civila kuraĝo 
Studo de 2021 montris ke germanaj civitanoj konsideras la sekvajn kuntekstojn trafaj por lerni civilan kuraĝon: “ĉe la hejmo kaj/aŭ de la familio”, “helpe de volontado”, “en sportaj organizoj”, “en eksterlernejaj aktivecoj”, “en lernejo”, “en profesiaj organizoj”, “de amikoj” kaj “en junularaj asocioj”. Kaj la sekvaj kuntekstoj estas konsideritaj kiel maltrafaj: “de televido”, “de socia amaskomunikilaro” kaj “de la interreto”.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Dietrich Bonhoeffer

Kategorio:Civitana socio
Kategorio:Filozofio de amo
Kategorio:Virtoj
Bulvardo Ney

La **Bulvardo Ney** () estas bulvardo en la 18-a arondismento de Parizo. Ĝi formas parton de bulvardoj de Marŝaloj.

Ĝi ricevis sian nomon de Michel Ney, (1769-1815), duko de Elchingen, princo de la Moskova, Marŝalo de la Imperio.

Ney
Kategorio:18-a arondismento de Parizo
Fendita frazo

**Fendita frazo**​ estas maniero remaigi uzata en diversaj lingvoj rigidordaj: frazon, kies signifo en lingvo liberorda (i.a. en Esperanto) esprimeblas per simpla propozicio, oni transformas en frazon kompleksan, kies ĉefpropozicio (la elfendaĵo) entenas la remaon, kaj la ceteron oni metas en subpropozicion.

Por remaigi per fendita frazo la elementon X de ekvivalenta simpla propozicio Esperanta oni donas al ĝi jenan formon:

: &#91;Tio&#93; estas (-is, -os) *X*, kiu (kio) {…*la resto de la propozicio*}

## Fenditaj frazoj kaj Esperanto 
Esperanto, samkiel aliaj liberordaj lingvoj, fenditajn frazojn ne bezonas. Ili jes aperas en Esperanto sekve de paŭsado de frazoj anglaj, francaj ktp; sed tiu peza sintakso estas en Esperanto ĝena kaj konfuza.

Ekz‑e la simpla propozicio

: La fenestron frakasis *ŝia filo*

ne estas simple esprimebla en rigidorda SVO-lingvo, ĉar ĝia remao *ŝia filo* estas la subjekto kaj tial ne povas aperi fine de la frazo, en la normala pozicio remaa. Por meti ĝin en tiun pozicion, necesas aŭ pasivigi la frazon (sufiĉe ofta rimedo, sed ne pri pasivigo ĉi tie temas), aŭ konstrui kroman frazon, en kiu *ŝia filo* estu predikativo (do, okupu la finan pozicion post la kopulo *estas*):

: 
: 
: (Tio estis ŝia filo, kiu frakasis la fenestron.)

Ĝenerale la simpla propozicio en ĝusta pragmatika vortordo estas pli flua kaj bonstila ol fendita frazo. Tamen iam (tre malofte) ili estas oportunaj; unu tian ekzemplon prezentas la Fundamento (en traduko el la franca!): «Tio ĉi estis la unua fojo, ke ŝi nomis ŝin sia filino» (Fundamenta Ekzercaro, §17).

### La subjekta pronomo 
PAG opinias la ĉefpropozician subjektan «Tio» arkaika (§251, Rim.). Efektive, nuntempe multaj esperantistoj ĝin ellasas konfuzante ĉi tiun duopan (korelativan) pronomon *Tio … ke…* kun la ŝtopsubjekto de la sensubjektaj frazoj angla-franca-germanaj, kiu en Esperanto estas ĉiam vakua (ekz‑e «*Estas* tempo por disĵeti ŝtonojn, kaj tempo por kolekti ŝtonojn…», Predikanto 3:5). Tiu konfuzo malklarigas, ambiguigas la lingvon; ekz‑e la frazo
: Estas homoj, kiuj faras tion
klasike signifas «Iuj homoj faras tion», «Ekzistas homoj, kiuj faras tion»; sed se oni nefundamente uzas ĝin kiel fenditan frazon, ĝia celata signifo estus «Tion faras *homoj*» (ne bestoj, ne dioj, ne aliplanedanoj).

## Referencoj
Kategorio:Lingvoscienco
Ĉarego

**Ĉarego** estas duaksa, kvarrada veturilo tirata per tirbestoj, plej ofte unu aŭ pluraj ĉevaloj, uzata por transporto de varoj (transporto de personoj okazas per kaleŝo). Teknike, la ekzisto de antaŭa (kaj posta) risortoj diferencigas kaleŝon de ĉarego. La diferencigo de ĉarego al ĉaro kaj ĉareto (ekzemple aĉetĉareto aŭ manĉareto respektive ĉarumo) kompreneble rilatas al la grandeco kaj difiniĝas nur laŭ lingvaj kutimoj, kvankam klaras ke ĉareto neniam tiriĝas per tirbesto, sed moviĝas per homo, kaj ĉaro (ekzemple armea ĉaro de la antikva epoko) ne nepre devas esti duaksa. Tiel ekzemple la veturiloj, kiujn eŭropaj setlistoj uzis en la transporto de Norda Ameriko en la 18-a kaj 19-a jarcentoj, kiuj nomatas tendoĉaro, facile povas esti komprenataj kiel subgrupo de ĉarego.

## Vidu ankaŭ
* kradĉarego
* tendoĉaro
* ĉaro
* kaleŝo
* droŝko
* fiakro
* veturilo

Kategorio:Transportaj rimedoj
Kategorio:Ĉaroj
François Christophe Kellermann

**François Christophe KELLERMANN**, plennome **François Étienne Christophe Kellermann** (naskiĝis  en Strasburgo, mortis  en Parizo) estis franca militisto kaj politikisto.

Veninte de la nobelaro, li komencis sian armean karieron en 1750 kaj atingis la rangon de *maréchal de camp* (brigada generalo) en 1788. Tamen, li aliĝis al la ideoj de la Revolucio kaj estris la armeon de Mozelo dum la batalo de Valmy (la ). En 1793, li de malmulte evitis la Teroron, kaj tiam estis armee marĝenigita. Sub la Imperio, li estis levita al la digno de Marŝalo de la Imperio kaj eniris la Senaton. En 1808, la imperiestro Napoleono donis al li la titolon de Duko de Valmy memore al lia venko. Li poste aliĝis al  kiu igis lin Grandkruco de la Ordeno de Sankta Ludoviko, Guberniestro de Strasburgo kaj Pajro de Francio.

Entute li komandis la francan armeon en kvardek tri bataloj.

## Vidu ankaŭ 
* Bulvardo Kellermann

Kategorio:Francaj generaloj
Kategorio:Francaj marŝaloj
Kategorio:Prezidantoj de la Senato de Francio
Kategorio:Francaj framasonoj
Kategorio:Grandaj krucoj de la Honora Legio
Kategorio:Entombigitoj en la tombejo Père-Lachaise
Tamás Kenderesi

**Tamás Kenderesi** [tamAŝ kendereŝi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kenderesi Tamás** estas hungara naĝisto, dufoja olimpiano.
eta|

 naskiĝis la  en Bonyhád.

## Biografio 
 post la naskiĝo estis edukita en Aparhant, kie li komencis la lernadon. Baldaŭ li lernis en Pécs.

### Sporta kariero 
 komencis naĝi en sia naĝo 6. Ekde 2014 li akiris medalojn inter la junuloj, same ĉe la plenkreskuloj. Li estis hungara ĉampiono kvarfoje inter 2014-2020 ĉiam en 200 m papilio. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 2016 kun bronza medalo, en la sekva Olimpiko li ne ricevis medalon.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun fotoj 
* hungarlingva biografieto kun foto
* datenoj kun foto
* intervjuo kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
László Kiss (trejnisto)

**László Kiss** [lAslO kiŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Kiss László Zsolt** estis hungara naĝisto, olimpiano, trejnisto.

László Kiss naskiĝis la  en Budapeŝto.

## Seksatenco 
László Kiss en 1961 faris seksan perforton kune kun aliaj naĝistoj kontraŭ fraŭlino. La triopo estis kondamnita je prizono. Post la malliberejo Kiss daŭre estis naĝisto, respektive trejnisto (la juĝo permesis tion). En 2016 ĵurnalisto publikis la aferon. Iom poste Kiss rezignis pri ĉiuj statusoj kaj deklaris: "Mi faris pekon, poste mi kulpiĝis, tamen pli poste mi ricevis ŝancon, kiun mi profitis. Juĝu la publiko ankaŭ pri mia trejnista kariero."
 
## Biografio 
László Kiss akiris trejnistan diplomon en Gimnastika Altlernejo de Budapeŝto en 1972, tamen jam ekde 1963 li estis trejnisto, inter 1999 kaj 2016 li estis ĉeftrejnisto de la nacia naĝteamo. Li ricevis signifajn ŝtatajn premiojn inter 1988-2012. 

### Sporta kariero 
László Kiss inter 1954-1965 estis naĝisto en ĉefurbaj sportkluboj. Li estis hungara ĉampiono trifoje, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1958-1960. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1960 sen rezultoj. Li finis sian aktivan sportan karieron en 1965. 

## Elektitaj trejnitoj fare de Kiss 
* László Cseh
* Attila Czene
* Károly Güttler
* Dániel Gyurta
* Krisztina Egerszegi
* Ágnes Kovács

## Memorigiloj 
* naĝejo de Százhalombatta portas la nomon "Kiss László" ekde 2009
 
## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* koncerna paĝo kun foto
* koncerna paĝo

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj trejnistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Bulvardo Kellermann

La **Bulvardo Kellermann** () estas bulvardo en la 13-a arondismento de Parizo. Ĝi formas parton de bulvardoj de Marŝaloj.

Ĝi ricevis sian nomon de François Christophe Kellermann (1735-1820), duko de Valmy, Marŝalo de la Imperio.

Kellermann
Kategorio:13-a arondismento de Parizo
Boquiñeni

**Boquiñeni** [bokiNJEni] estas municipo de Hispanio, en la nordokcidenta parto de la komarko *Ribera Alta del Ebro* kies ĉefurbo estas Alagón, en la nordocentro de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

## Geografio 
Boquiñeni estas municipa teritorio en la nordokcidenta parto de la komarko *Ribera Alta del Ebro*, kie ĝi okupas teritorion inter Gallur norde kaj Luceni sude, borde de la rivero Ebro, kiu trapasas la lokon. Ĝi estas trapasata de la rivero Ebro kaj tute apude transe estas Pradilla de Ebro, kaj krome estas diversaj kanaloj por irigacio, kiel la Imperia Kanalo de Aragono. La rivero Ebro suferas fortan osciladon inter malaltaj kaj altaj niveloj kiam okazas pluvsezono foje koincide kun degelado; tio rezultas en inundoj.

La municipa teritorio estas trapasata de la Aŭtovojo *Vasco-Aragonesa* (AP-68) kaj de la Aŭtoŝoseo *Autovía del Ebro* (A-68). Krome la loĝloko estas inter apudaj Pradilla de Ebro kaj Luceni kaj inter Gallur nordokcidente kaj Pedrola kaj Alagón sudoriente laŭ ŝoseo VP-024.

La loĝloko Boquiñeni mem estas je 39 km nordokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo. Ĝi estas sur 227 msm ĉe la rivero Ebro. La altitudo gamas inter 307 msn sude (Alto de la Loteta) kaj 219 msn borde de Ebro.

## Historio 
La araboj lasis irigacian reton ĉirkaŭ kastelo, ĉirkaŭ kiu kreskiĝis la domaro. La konkero de Zaragoza fare de Alfonso la 1-a en 1119 ebligis, ke ankaŭ Boquiñeni estis konkerita de kristanoj ĉirkaŭ tiu sama jaro kaj reloĝata de sudaj mozaraboj.

Boquiñeni demografie kreskiĝis precipe ekde la dua duono de la 19-a jarcento, ĉefe pro la epidemio de filoksero en Francio. Sed poste tamen preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj ankaŭ en Boquiñeni oni malaltiĝis el 1 424 loĝantoj en 1960 ĝis nunaj 790 loĝantoj.

## Ekonomio 
Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (ĉefe de irigacio) brutobredado (ŝafoj, bovoj, porkoj), kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vino), krom ekstera dungado. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo.

Inter vidindaĵoj menciindas la moderna preĝejo kaj ermitejo, la rivero Ebro, naturaj lokoj kaj pejzaĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de la provinco Zaragozo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Loĝlokoj de provinco Zaragozo
Kategorio:Municipoj de la provinco Zaragozo
Peltro

[eta|125px|Detalo de peltra forktenilo de Norvegio, kiu montras tri bildojn: la reĝo [Olavo la 2-a (Norvegio)|Olavo la 2-a Haraldsson (kelkfoje Sankta Olavo), liaj kunbatalantoj, kaj vikingŝipo.]]

**Peltro** estas molebla metala alojo konsistanta el stano (85–99%), antimono (ĉirkaŭ 5–10%), kupro (2%), bismuto, kaj foje arĝento. Kupro kaj antimono (kaj, en antikveco, plumbo) funkcias kiel malmoligiloj, sed plumbo povas esti uzita en pli malaltaj klasoj de peltro, aldonante bluetan nuancon. Peltro havas malaltan fandopunkton, ĉirkaŭ 170–230°C, depende de la preciza miksaĵo de metaloj.

## Referencoj 
Kategorio:Alojoj
Kategorio:Metalurgio
Johann Jakob Meyer

eta|pioniro filhelenisma
[eta|monumento en honoro de Johann Jakob Meyer en [Misolongi en la Tombejo de la herooj]]
eta|gazeto *Ellinika Chronika*, 7.1.1825
**Johann Jakob MEYER** (naskiĝinta la  en Zuriko, mortinta en 1826; civitano de Schöfflisdorf) estis svisa apotekisto, eldonisto kaj favoranto de filhelenismo. Li eĉ en hodiaŭa Greklando popularas.

## Vivo 
Estante filo de kuracisto li pasigis malkvietan adoleskantaj jaroj ĉar li ribelis kontraŭ burĝaj kutimoj kaj moroj. Li trejniĝis apoteke kaj ekigis studon pri medicino en 1819 en Freiburg kiun li pro monŝuldoj ne povis fini. Tamen li prezentis sin en 1821 en Berno antaŭ la helporganizo *Hilfs-Verein für Griechenland* kiel kuraciston kio ebligis senkoste iri al Grekujo. En funkcio de ĥirurgo li partoprenis en marto 1822 la batalon apud Patraso sub la komando de Andreas Miaoulis. Poste li ekloĝis en Misolongi, ellernis la grekan kaj fariĝis de ĉiuj ŝatata samurbano. Li edzinigis riĉan virinon kio ebligis malfermi propran apotekon.

En la 1824-a jaro li, partiano de demokratio, eldonis la periodaĵon *Ελληνικά Χρονικά* (Eliniká Ĥroniká) kion bonvenigis kaj subtenis finance eĉ lordo kaj nerepublikano George Byron. Al la eŭropanoj tiumaniere eblis liveri novaĵojn rekte kaj relative rapide. Estante fanfarono Meyer ofte troigis la enhavon de la gazetraportoj.

En aprilo 1825 ree okazis sieĝo de la turkoj. Laŭdire estis Meyer en la 10.4.1826 inter la unuaj provante fuĝi el la sieĝoringo. Ĉiuokaze antaŭmorte skribis Meyer la jenajn vortojn al amiko kun komparofaro kun Wilhelm Tell: *Mich macht der Gedanke stolz, daß das Blut eines Schweizers, eines Enkels von Wilhelm Tell, sich mit dem Blute der Helden Griechenlands mischen soll.*

En la t.n. Parko de la herooj de Misolongi troviĝas du monumentoj por Meyer. En Svislando mem la verkisto Alex Capus savis en 2008 Meyer antaŭ forgesiĝo skribante historieton pri li.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Alex Capus: *Himmelsstürmer. Zwölf Portraits*, Albrecht Knaus Verlag, Munkeno 2008 ISBN 978-3-813-50314-2, p.&nbsp;82–97
* Emil Rothpletz: *Der Schöfflisdorfer Philhellene Johann Jakob Meyer (1798-1826). Ein Beitrag zur Geschichte der Griechenbewegung in Europa während des griechischen Freiheitskrieges (1821-1829)*, Basel 1931
* Jean-Philippe Chenaux: ''Le Philhellène suisse Johann Jakob Meyer, héros de la lutte pour l'indépendance grecque*, Desmos (Amitiés gréco-suisses), mense Novembris 2013, p.&nbsp;23–26
* Jean-Philippe Chenaux: *Le Philhellène suisse Johann Jakob Meyer (1798-1826), héros de Missolonghi et rédacteur du premier journal grec - Le drame de Missolonghi et l'action humanitaire du Genevois Jean-Gabriel Eynard relatés par deux quotidiens vaudois*, Lausanne, 2019, 20 p (edidit auctor ipse)

## Eksteraj ligiloj 
* Heinz Schmitz: Das abenteuerliche Leben des Schweizer Philhellenen Johann Jakob Meyer, Redaktor der ersten Zeitung in Griechenland (kun bildoj de la monumentoj)
* Ekkehard Wolfgang Bornträger: "Philhellenismus", che: *Historisches Lexikon der Schweiz'' (chi tie interrete)

Kategorio:Svisaj ĵurnalistoj
Kategorio:Apotekistoj
Kategorio:Ĵurnalistoj
Kategorio:Filhelenismo
Preĝejo Anunciacio (Pannonhalma)

La **preĝejo Anunciacio,** origine hungare *Gyümölcsoltó Boldogasszony-templom* estas sakrala konstruaĵo en urbo Pannonhalma (Hungario).

## Historio 
La konstruaĵo estis konstruita origine en la 12-a jarcento, ĉirkaŭe tombejo etendiĝis laŭ la tiutempaj kutimoj. En 1338 mem la pastro estis menciita. Dum la kontraŭturkaj bataloj ĝi ruiniĝis, la plena rekonstruo de la fundamentoj okazis inter 1732-1734, sed poste ofte okazis pluraj riparoj, trakonstruoj. Inter 1875-1878 krucnavo estis konstruita kune kun novaj turo kaj sakristio. La nun videblaj altaro kaj bildo estis kreita en 1959, post 2 jaroj ankaŭ nova flanka altaro.

## Konstruaĵo 
La preĝejo situas malantaŭ la fortikaĵmuroj. Longaj kaj krudaj ŝtupoj kuras al la simetria fasado. Meze la enirejo estas videbla, pli supre fenestro, la plej supre ronda fenestro. La fasado havas ankaŭ 4 malplenajn niĉojn. Sub la kirko en kripotoj troviĝas tombejoj de la monaĥoj. La turo havas 3 sonorilojn.

Kermeso okazas en la 25-an de marto.

## Fontoj 
* oficiala paĝo
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto
* hungare kun foto

Pannonhalma
Pannonhalma
(159929) 2005 UK

**(159929) 2005 UK** estas malgranda malhela, nerapide rotacianta marsrenkonta kaj terrenkonta amora asteroido malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo *Spacewatch* elde la Nacia Observatorio de Kitt Peak proksime de Tucson (Usono).

## Orbito 
Ĝia discentra, tre klinita orbito krucas tiujn de Marso kaj de la Tero. Ĝia granda orbita klineco tenas ĝin malproksima de la marsa orbito, sed ĝia suprenira nodo estas proksima de la tera orbito.

* Ĝia marsa MOID estas 0,43007 astronomia unuo (64,338 milionoj da km).
* Ĝia tera MOID estas 0,127672 astronomia unuo (19,099 milionoj da km).
* La  ĝi pasis al 0,13730 astronomia unuo (20,540 milionoj da km) de la Tero.
* La  ĝi pasas al 0,12718 astronomia unuo (19,026 milionoj da km) de la Tero.
* La  ĝi pasos al 0,13494 astronomia unuo (20,187 milionoj da km) de nia planedo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Amoraj asteroidoj
Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Terrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Spacewatch
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2005
Pentametilena duhidroksido

**Pentametilena duhidroksido** aŭ **duhidroksido de pentametileno** estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la alkoholoj, rezultanta el reduktado de la **glutarata acido** kaj ĝiaj derivaĵoj. Pentametilena duhidroksido estas senkolora, oleeca, amargusta likvaĵo, solvebla en akvo, metanolo, kloroformo, acetono kaj benzeno. Pentametilena duhidroksido prezentas pentametilenan grupon ligitan al du hidroksilojn en la 1-a kaj 5-a karbonoj. Pentane-1,5-diolo estas uzata kiel plastigilo en la plasta industrio. Ĉi tiu produkto akiris famon kiam ĉina infana ludilfirmao, Bindeez, por redukti kostojn, uzis butano-1,4-duolon anstataŭ ĉi tiu produkto. Kiel rezulto, pluraj infanoj estis infektitaj.

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Preparado de la **pentametilena duhidroksido** per reduktado de **glutarata acido**:

### Reakcio 2 
* Preparado de la **pentametilena duhidroksido** per reduktado de **glutarata aldehido**:

### Reakcio 3 
* Preparado de la **pentametilena duhidroksido** per reduktado de **tetrahidrofurfurila alkoholo**:

### Reakcio 4 
* Preparado de la **pentametilena duhidroksido** per reduktado de **furfuralo**:

## Vidu ankaŭ 
* Alkoholoj

## Referencoj 
Kategorio:Alkoholoj
Gergő Kosina

'*** [gergO koŝina], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kosina Gergő*' estas hungara naĝila naĝisto, mondĉampiono, mondrekordulo.

 naskiĝis la  en Redondo Beach (Kalifornio, Usono).
 
## Biografio 
 naskiĝis en Kalifornio en hungara familio, sed post duonjaro de la naskiĝo ili revenis al Hungario. Kosina maturiĝis en gimnazio en Debrecen en 2015, poste li studis arkitekturon en Universitato de Debrecen.

### Sporta kariero 
Patro de  estis naĝila naĝisto, li metis sian filon en akvon jam duonjaro depost la naskiĝo. La juna Gergő aĝis 3, kiam li lernis naĝi. Li uzis unue naĝilojn en sia aĝo 6 kaj tiutemple li komencis starti en konkursoj. Inter la junuloj li havis bonajn rezultojn en konkursoj, poste inter la plenkreskuloj en 2013 en monsĉampionumo li estis la unua en 200 m rapidnaĝo kun naĝiloj. En aliaj konkursoj inter 2011-2017 en tiu branĉo li startis 18-foje kaj estis la unua same 18-foje. Inter ili unu estas mondrekordo. Li finis sian aktivan sportkarieron en 2017.

## Fontoj 
* hungarlingva intervjuo
* koncerna teksto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Köhler

__NOTOC__
**Köhler** estas germandevena familia nomo. Ĝia germana prononco estas  kaj la origina signifo "karbobruligilo". En Germanio ĝi estas la due plej ofta familia nomo.

## Kelkaj konataj nomportantoj 
* August Köhler, germana pedagogo
* Erich Köhler, germana politikisto kaj ekonomikisto
* Horst Köhler, germana ekonomikisto kaj politikisto
* Oswin Köhler, germana spertulo pri Afriko lingve kaj etnologie
* Wolfgang Köhler, germana psikologo kaj fenomenologo

## Vidu ankaŭ 
* Kohler
* Koehler

Kategorio:Germanaj familiaj nomoj
Remolinos

**Remolinos** [remoLInos] estas municipo de Hispanio, en la nordorienta parto de la komarko *Ribera Alta del Ebro* kies ĉefurbo estas Alagón, en la nordocentro de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono). La loknomo *Remolinos* estas etimologie komprenebla kiel *Akvokirloj* alude al tiuj de la meandroj de la rivero Ebro.

## Geografio 
eta|maldekstre|400ra|Remolinos.
Remolinos estas municipa teritorio en la nordorienta parto de la komarko *Ribera Alta del Ebro*, kie ĝi okupas teritorion inter Pradilla de Ebro norde kaj Torres de Berrellén oriente, iom norde de la rivero Ebro, fakte de ties meandroj, sur la norda (maldekstra) bordo. La rivero Ebro suferas fortan osciladon inter malaltaj kaj altaj niveloj kiam okazas pluvsezono foje koincide kun degelado; tio rezultas en inundoj. Sude de la municipa teritorio estas la Aŭtovojo *Vasco-Aragonesa* (AP-68) kaj la Aŭtoŝoseo *Autovía del Ebro* (A-68) inter Alagón kaj Mallén. Krome nordokcidente de la loĝloko estas Tauste kaj sudoriente Alagón laŭ la ŝoseo A-126.

La loĝloko Remolinos mem estas je 34 km nordokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo. Ĝi estas sur 228 msm ĉe la rivero Ebro.

## Historio 
eta|maldekstre|230ra|Kastelo de Pola, Remolinos.
La araboj lasis irigacian reton kaj havis defendokastelon Pola. La konkero de Zaragoza fare de Alfonso la 1-a en 1119 ebligis, ke ankaŭ Remolinos estis konkerita de kristanoj ĉirkaŭ tiu jaro.

Remolinos demografie kreskiĝis precipe ekde la dua duono de la 19-a jarcento, ĉefe pro la epidemio de filoksero en Francio, fekundeco de la valo kaj instalo de industrio. Sed poste tamen multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj ankaŭ en Remolinos oni malaltiĝis ĝis nunaj 1 035 loĝantoj.

## Ekonomio 
Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (ĉefe de irigacio: ĉefe cepoj, luzerno, maizo ktp.) brutobredado (ŝafoj, bovoj, porkoj), kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vino), krom ekstera dungado. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. Ĉirkaŭ 34 % de la laboristaro laboras en industrio ekster la loko, ĉefe kiel salajruloj, kaj precipe en Opel España en Figueruelas.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de la provinco Zaragozo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Loĝlokoj de provinco Zaragozo
Kategorio:Municipoj de la provinco Zaragozo
Beyer

Jena estas listo de homoj kun nomo **Beyer**.
* Gábor Beyer, rumania hungara arkitekto;
* Katalin Beyer Murádin, rumania hungara arkitektino;
* Peter Beyer, germana profesoro pri ĉelbiologio.

**rigardu ankaŭ:**
* Baier familia nomo de kelkaj gravaj personoj
* Beier familia nomo de kelkaj gravaj personoj
* Bayer (familia nomo) familia nomo de kelkaj gravaj personoj

Kategorio:Apartigiloj
Filhelenismo

[eta|alveno de lordo [George Byron en Misolongi kaj akceptiĝo fare de la ribeluloj]]

**Filhelenismo** (greke: *φιλελληνισμός*, t.e. pasia ŝato de ĉio greka) estis eŭropa movado de personoj kiuj subtenadis aktive la grekojn en la milito de sendependiĝo. Inter la plej konataj oni menciu lordon Byron, Wilhelm Müller, reĝon Ludoviko la 1-a (Bavario), Friedrich Thiersch kaj Johann Jakob Meyer.

Filhelenismaj societoj zorgis pri monkolektoj kaj peris ekipaĵojn kaj senkostan transporton de volontuloj al Grekujo. Tre aktivis ekz. la bankisto Jean-Gabriel Eynard en Ĝenevo kaj Ernst Emil Hoffmann en Darmstadt. El la fremdaj batalantoj estiĝis eĉ propra korpuso de filhelenistoj kiuj partoprenis glore la malamikajn interpuŝiĝojn turkaj-grekaj sub la komando de generalo Karl von Normann-Ehrenfels; sed dum la nefeliĉa batalo ĉe Peta (apud Artao) en la 16.7.1826 ili tute ekstermiĝis.

## Fonto 
*Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 15. Leipzig 1908, p. 775 (tie chi interrete)

## Eksteraj ligiloj 
* pri la germanaj volontuloj en 1821 sur la paĝaro de Reĝo-Oto-muzeo de Ottobrunn
* komencoj de filhelenismo
* *Das Erbe der Philhellenen*: artikolo ĉe SZ, 10.9.2021


Kategorio:Historio de Grekio
Pedrola

**Pedrola** [peDROla] estas municipo de Hispanio, en la sudokcidenta parto de la komarko *Ribera Alta del Ebro* kies ĉefurbo estas Alagón, en la nordocentro de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

## Geografio 
Pedrola estas municipa teritorio en la sudokcidenta parto de la komarko *Ribera Alta del Ebro*, kie ĝi okupas teritorion sude de Luceni, iomete sude de la rivero Ebro. La rivero Ebro suferas fortan osciladon inter malaltaj kaj altaj niveloj kiam okazas pluvsezono foje koincide kun degelado; tio rezultas en inundoj. La rivero Ebro mem ne trapasas la municipon, sed ja la Imperia Kanalo de Aragono.

La municipa teritorio estas trapasata de la Aŭtovojo *Vasco-Aragonesa* (AP-68) kaj de la Aŭtoŝoseo *Autovía del Ebro* (A-68). Laŭ tiuj la loĝloko estas inter nordokcidente Mallén kaj oriente Alagón.

La loĝloko Pedrola mem estas je 34 km nordokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo. Ĝi estas sur 296 msm. La altitudo gamas inter 419 msn kaj 220 msn borde de Ebro kaj lime kun Luceni.

## Historio 
eta|maldekstre|230px|Sonorilturo fone de strato.
La araboj lasis irigacian reton. La konkero fare de Alfonso la 1-a okazis ĉirkaŭ 1110. La loĝantaro post la kristana konkero restis plejparte de mudeĥaroj kaj poste de moriskoj, kies forpelo rezultos en enorma demografia kaj ekonomia krizo. Tial pro la forpelo de moriskoj en 1610, la loko senhomiĝis kaj devis esti reloĝata entute.

Pedrola demografie kreskiĝis precipe ekde la dua duono de la 19-a jarcento, ĉefe pro la epidemio de filoksero en Francio kaj ekkonstruo de fabrikoj, kio pliigis la loĝantaron, sed poste okazis demografia malpliigo. Fakte multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, sed en Pedrola restas nunaj pli ol 3 600 loĝantoj pro bona ekonomia situacio.

## Ekonomio 
Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (ĉefe de irigacio, sed ankaŭ cerealoj) brutobredado (ŝafoj, bovoj, porkoj), kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vino), krom ekstera dungado kaj forstado de poploj por industrio de lignaj skatoloj. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo.

Ĝia ekonomio estas bazata sur la aktiveco industria, ĉefe post la instalo en la najbara Figueruelas de fabriko de aŭtomobiloj Opel España. La tradicia rimedo, nome la agrikulturo, malpliigis sian gravon, sed pluiĝis. Inter vidindaĵoj menciindas la preĝejo kaj la palaco de la Dukoj de Villahermosa, la rivero Ebro, naturaj lokoj kaj pejzaĝo.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de la provinco Zaragozo
* Pedrola (stacidomo)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Loĝlokoj de provinco Zaragozo
Kategorio:Municipoj de la provinco Zaragozo
159974 Badacsony

'*159974 *Badacsony''''' estas asteroido de la ĉefa asteroida zono proksima de la orbita resonanco 1:2 kun Marso.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la hungara astronomoj Sárneczky Krisztián elde la Stacio de Piszkéstető de la Konkoly Observatorio, proksime de Mátraszentimre en Hungario.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la regiono Badacsony ĉe la norda bordo de Balatono en okcidenta Hungario kaj al unu urbo en tiu regiono. La tuta areo estas rekonita pro sia vino, kun vitejo datiĝanta de la romia epoko. La apudaj bazaltaj montoj estas unikaj geologia reliktoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Krisztián Sárneczky
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2006
Schmid

__NOTOC__
**Schmid** estas germandevena familia nomo. Ĝia germana prononco estas  kaj la origina signifo "forĝisto". En Germanio ĝi estas la due plej ofta familia nomo.

## Kelkaj konataj nomportantoj 
* Margarete Schmid, honora membro de Germana Esperanto-Asocio
* Jakob Schmid, svisa esperantisto kaj ŝtata oficisto
* Hermann Schmid, germana esperantisto
* Daniel Schmid, aktoro, svisa filmludestro kaj teatra ludestro, scenaristo kaj reĝisoro.
* Gerald Schmid, aŭstra pedagogo kaj pentristo liberprofesia
* Samuel Schmid, politikisto de la Svisa popol-partio
* Rezső Schmid, hungara kemiisto
* Aglaja Schmid, aŭstra aktorino
* Ludwig Ferdinand Schmid, svisa poeto
* Christian Heinrich Schmid, germana juristo, literatursciencisto

## Vidu ankaŭ 
* Schmidt
* Schmitt

Kategorio:Germanaj familiaj nomoj
Bárboles

**Bárboles** [BARboles] estas municipo de Hispanio, en la plej suda parto de la komarko *Ribera Alta del Ebro* kies ĉefurbo estas Alagón, en la nordocentro de la Provinco Zaragozo (regiono Aragono).

## Geografio 
eta|maldekstre|350px|Submunicipo Oitura.
Bárboles estas municipa teritorio en la plej suda parto de la komarko *Ribera Alta del Ebro*, kie ĝi okupas teritorion sudoriente de Pedrola ĉe la rivero Jalón, kaj sude de Figueruelas kaj Alagón ĉe meandroj de la rivero Ebro, sur la suda (dekstra) bordo, kaj sur la maldekstra bordo de la rivero Jalón. La rivero Ebro suferas fortan osciladon inter malaltaj kaj altaj niveloj kiam okazas pluvsezono foje koincide kun degelado; tio rezultas en inundoj. La municipa teritorio estas komponata de la loĝloko Bárboles kaj la submunicipoj Oitura kaj Peramán, kaj limas kun la teritorioj de Pinseque, Grisén, Pedrola, Pleitas, Bardallur kaj Zaragozo.

La loĝloko Bárboles mem estas je 32 km nordokcidente de Zaragozo, provinca kaj regiona ĉefurbo. Ĝi estas sur 259 msm. La loĝloko estas sude de la Aŭtovojo *Vasco-Aragonesa* (AP-68) kaj la Aŭtoŝoseo *Autovía del Ebro* (A-68) kiu konektas inter tute apuda Alagón oriente, Gallur nordokcidente kaj Utebo sudoriente. Trans la rivero Jalón estas Pleitas.

## Historio 
eta|maldekstre|230px|Sonorilturo de la preĝejo.
eta|maldekstre|230px|La preĝejo.
De la epoko de la romianoj restis vojhaltejo nome Segontia.

La araboj lasis irigacian reton. La konkero de Zaragoza fare de Alfonso la 1-a en 1119 ebligis, ke ankaŭ tiu loko estis konkerita de kristanoj ĉirkaŭ tiu jaro. Post la konkero la plej granda parto de loĝantaro estis mudeĥaroj kaj poste moriskoj, kiuj estis forpelitaj el 1610, pro kio oni devis fari novan reloĝadon.

Bárboles demografie kreskiĝis precipe ekde la dua duono de la 19-a jarcento, ĉefe pro la epidemio de filoksero en Francio, fekundeco de la valo kaj instalo de industrio. Sed poste tamen multaj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj ankaŭ en Bárboles oni malaltiĝis pro malproksimeco de la grandurbo Zaragozo kaj de la ĉefaj komunikiloj de la akso de la valo de Ebro ĝis nunaj nur 297 loĝantoj.

## Ekonomio 
Tradicia bazo de ekonomio estis agrikulturo (kies simboloj estas en la municipa blazono) brutobredado (ŝafoj, bovoj, porkoj), kaj sekva nutrindustrio (ĉefe vino), krom ekstera dungado. Nune gravas ankaŭ natura, kultura kaj rura turismo. Granda parto de la laboristaro laboras en industrio, ĉefe kiel salajruloj, kaj precipe en Opel España en proksima Figueruelas.

Inter vidindaĵoj menciindas la mudeĥara preĝejo kaj arko de la kastelo el briko, kaj naturaj lokoj ĉefe ĉe la rivero.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de la provinco Zaragozo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Loĝlokoj de provinco Zaragozo
Kategorio:Municipoj de la provinco Zaragozo
(159937) 2005 WK97

**(159937) 2005 WK97** estas asteroido de la ekstera asteroida zono, ano de la Hilda grupo, tie estas en orbita resonanco 3:2 kun Jupitero.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo *Mount Lemmon Survey* elde la Observatorio de Monto Lemmon sur la Monto Lemmon, en Summerhaven (norde de Tucson, Arizono, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Hilda grupo
Kategorio:Malkovrita de Mount Lemmon Survey
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2005
Ernst Emil Hoffmann

**Ernst Emil HOFFMANN** (naskiĝinta la  en Darmstadt, mortinta samloke la ) estis germana politikisto kaj fabrikisto.

## Vivo 
Estante filo de soldato kaj eldonisto li frekventis inter 1795 kaj 1800 la gimnazion en sia naskiĝurbo antaŭ trejniĝo je komercisto en Hamburgo en Mannheim. Estinte ekde 1805 memstarulo li entrepreniste kaj grandliveristo tre pliriĉiĝis.

La monrimedoj ebligis al li ankaŭ politikiste aktivi kaj helpadi karitate. Multajn oferojn li donis en 1813 por la kontraŭbatalantoj de Napoleono Bonaparte kaj por grekoj en ilia milito de sendependiĝo. Sekve Greklando al li aljuĝis heredan honorcivitanecon. En la malsatminacanta jaro 1817 li helpis la malriĉulojn; al la de fajrego de 1842 trafitaj hamburganoj li sukuris kiel ankaŭ al la viktimoj de tertremo en Guadeloupe en 1843.

Hoffmann ankaŭ antaŭenpuŝis la Germanan Doganunion. Hoffmann krome instigis la konstruon de fervojlinio ĉe Majno kaj Neckar. Estante gvidanto de la liberalisma movado *Die Schwarzen* li helpis atingi bonan konstitucion por Hesio: por la registaro molestas Hoffmann estante kvazaŭ pleba tribunuso kaj bona retorikisto. En 1826 li estis unuafoje deputito en la dua ĉambro parlamenta; vere enparlamente li sedis ne antaŭ 1829 post venko en proceso pri suverena ofendo kaj balotadmanipulado.

Dum sia deputiteco (1829–35) li treege aktivis. Fine la justico malkomencis tian karieron. Ankaŭ lia gazeto "Hessisches Volksblatt" suferis premiĝon. Inverse li feliĉege aktivis en la urba konsilantaro de Darmstadt inter 1828 kaj 1842 kaj eĉ estis urbestro sen registara aprobo. Eĉ kontraŭulaj liaj (ekz. ministro du Thil) devis agnoski ke ne temis pri revoluciulo aŭ demagogo sed honorinda reprezentanto de la sinemancipiĝinta burĝaro kiu ne fidis aniĝon al konkreta partio. Samtempuloj ja admiris lian titanajn fortojn kaj lia helpemo faris lin tre konata kaj populara en tuta Hesujo.

## Fonto 
Kraft, Rudolf, "Hoffmann, Ernst Emil" ĉe: *Neue Deutsche Biographie* 9 (1972), p. 396-397 (tie ĉi interrete)

## Eksteraj ligiloj 
* Hoffmann en Heslanda biografiaro

Kategorio:Germanaj entreprenistoj
Kategorio:Darmstadt
Kategorio:Germanaj filantropoj
Kategorio:Urbestroj
Kategorio:Germanaj politikistoj
Kategorio:Filhelenismo
Kategorio:Grekoj
Lucio Afranio

**Lucio Afranio** (latine: *Lucius Afranius*; naskiĝinta ĉirkaŭ 150 a.K.) estis romia komedikreanto. Laŭ Kvintiliano estis li la plej grava reprezentanto de la Togata-komedio, do teatraĵoj pasantaj intence antaŭ ne-greka, romia kulisaro.

## Graveco 
De lia verkaro konatas ĉ. 200 fragmentoj kaj 43 titoloj. Li imitis Menandron kaj Terencion enmetante proprajn kanto-erojn *cantica*. La intrigoj ludas ene de la plebo de Romo kaj de aliaj italiaj urboj. Kontraŭe al aliaj Togata-verkistoj (Titinius kaj Titus Quinctius Atta) li preferis pli intelektohavajn temojn kun la ĉi-rilata necesa lingvostilo.

Jam en la 1-a jarcento a.K. liaj verkoj malofte enscenigitis. Dum la regado de imperiestro Hadriano, kiam aperis intereso pri fruaj fazoj de latinlingva literaturo kaj malnovaj vortoj (arkaismo), verkitis komento pri la aĵoj de Afranio. Bedaŭrinde ankaŭ ĝi perdiĝis.

## Eldonoj 
* Otto Ribbeck (eld.): *Comicorum Romanorum praeter Plautum et Terentium Fragmenta* (=Scaenicae Romanorum Poesis Fragmenta, 2). Dua eldono. Teubner, Leipzig 1873, p.&nbsp;164–222 (Represo. Olms, Hildesheim 1962 (ĉi tie interrete)

## Literaturo 
* Ekkehard Stärk: *L. Afranius.* Ĉe: Werner Suerbaum (eld.): *Die archaische Literatur. Von den Anfängen bis Sullas Tod* (= Handbuch der lateinischen Literatur der Antike, 1). C. H. Beck, München 2002, ISBN 3-406-48134-5, p.&nbsp;263-264
* Karl-Ludwig Elvers: Afranius. Ĉe: *Der Neue Pauly* (DNP). Volumo 1, Metzler, Stuttgart 1996, ISBN 3-476-01471-1, kolumno 214.

Kategorio:Romiaj verkistoj
Kategorio:Komedioj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 2-a jarcento a.K.
Ĉistjakove

**Ĉistjakove** (; , **Torez**) estas urbo de Ukrainio, en Donecka provinco. Ĝi havis  loĝantojn komence de 2022.

La , Ĉistjakove estis alinomita Torez omaĝe al la Ĝenerala Sekretario de la Franca Komunista Partio, Maurice Thorez.

Post batalado, la 30-an de septembro 2022 la registaro de Rusio deklaris ĝin aneksita al la teritorio de Rusio kune kun la tuta Donecka provinco kaj tri aliaj provincoj de Ukrainio. Ĉar tio estas nur postulo de agrese militanta najbara ŝtato, klaras ke la registaro de Ukrainio kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Torez (stacidomo)
* Donecka provinco
* Listo de urboj en Ukrainio
* Maurice Thorez


Kategorio:Urboj en Donecka provinco
Géza Kádas

'*** [kAdaŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kádas Géza*' estis hungara naĝisto, olimpiano.
eta|

 naskiĝis la  en Eger, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
 aĝis 15, kiam li komencis sportadi. Inter 1946-1954 li estis naĝisto en pluraj sportkluboj en sia naskiĝurbo. En aĝo 17 li estis junulara enlanda ĉampiono, sed en 1945 li jam estis ĉampiono inter la plenkreskuloj. Li estis hungara ĉampiono individue 13-foje, teame naŭfoje, dum li apartenis al la hungara nacia teamo inter 1946-1954. Li estis olimpiano en Hungario en la Somera Olimpiko 1948 kaj Hungario en la Somera Olimpiko 1952 kun arĝenta medalo (1948), krome en eŭropa ĉampionumo li estis la unua teame en 1954. La sportaj rezultoj donis al li konatecon en Eger, tial li estis gvidanto de la loka naĝejo. Dum la hungara revolucio de 1956 li estis partoprenanto (ne armile), tial post la fiasko li estis kondamnita je prizono. Pro la tutlanda amnestio li liberiĝis en 1961, poste li estis simpla laboristo en la naĝejo. En 1967 li translokiĝis al Budapeŝto. Li ricevis premiojn inter 1948-1951.

## Memorigiloj 
* monumento en Eger

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun fotoj
* hungarlingva biografio kun bildo
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj naĝistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Torez (stacidomo)

**Torez** () estas fervoja stacio en Ĉistjakove (Donecka provinco), urbo en Ukrainio.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de fervojaj stacioj en Ukrainio
* Transporto en Ukrainio
* Maurice Thorez

## Eksteraj ligiloj 
* Torez en retejo tochka-na-karte

Kategorio:Ĉistjakove
Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1904
Kategorio:Fervojaj stacioj en Donecka provinco