open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Urbodomo de Kunszentmiklós

La **Urbodomo de Kunszentmiklós** estas impona klasikisma historia monumento en Kunszentmiklós.
eta|maldekstre|La urbodomo en Kunszentmiklós

## Historio 
En la malnovaj tempoj funkciis ie urbodomo, sed pri tio plene mankas informoj. En 1819 la  municipo aĉetis 2 najbarajn teretaĝajn domojn, ili estis malkonstruitaj. La nun videbla urbodomo en tiu loko estis konstruita inter 1829-1832 (laŭ alia informo inter 1825-1826). En 1845 pasis tie tempon Sándor Petőfi, pri tio estas videbla memortabulo sur la ekstera muro.

## Konstruaĵo 
La unuetaĝa urbodomo situas sola laŭ trotuaroj de la placo kaj strato. Antaŭ la konstruaĵo busto de Sándor Petőfi kaj monumento pri falintoj dum la 1-a mondmilito. La urbodomo formas brikon, la fasado estas simetria, meze estas la ĉefenirejo. La enireja parto reliefas, meze granda bordo estas videbla. Ĉe la tegmenta parto timpano (arkitekturo) estas videbla, meze estas la urba blazono. Ĉe la malantaŭa fasado iam ĝardeno etendiĝis, kiu nun estas parkumejo. 

## Fontoj 
* oficiala paĝo
* hungare kun fotoj
* hungare kun fotoj 
* http://www.tinodilantos.hu/index.php?option=com_content&view=article&id=378&Itemid=428&lang=hu  

Kunszentmiklós
Kategorio:Kunszentmiklós
Natasha Jiménez

**Natasha JIMÉNEZ** estas transgenra kaj interseksa aktivulino kaj aŭtoro, kiu estas nuntempe la Ĝenerala Kunordiganto de MULABI, latin-amerika spaco de Seksecoj kaj Rajtoj, kaj amfitriono de la Interseksa Sekretariejo de ILGA. Ŝi estas membro de la konsulta konsilio por la unua fondaĵo de interseksaj homaj rajtoj kaj ŝi partoprenis en la unua interseksa kunveno antaŭ la Interamerika Komisiono de Homaj Rajtoj.

## Aktivismo 
Interseksa kaj transgenra aktivulo dum pli ol 20 jaroj, Jiménez komencis sian aktivismon en feminismaj kaj GLAT movadoj en Latin-Ameriko, kaj parolas en aro da naciaj kaj internaciaj institucioj pri homaj rajtoj.

En marto 2013, Jiménez, kune kun Mauro Cabral, Paula Sandrine Marchado kaj Pidgeon Pagonis atestis antaŭ la Interamerika Komisiono de Homaj Rajtoj pri la *Situacio de Homaj Rajtoj por Interseksaj Personoj en Ameriko*. En la unua kunveno pri interseksaj homaj rajtoj antaŭ la Komisiono, ĉiu dividis siajn personajn spertojn kaj prezentis la plej gravajn temojn, kiel la "ĥirurgia" normaligo en la reprodukta sistemo de interseksaj infanoj.

En 2015, Jiménez aliĝis al internacia konsulta konsilio de filantropia fondaĵo de Interseksaj Homaj Rajtoj establita fare de Astraea Lesbian Foundation for Justice.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Internacia Asocio de Lesbaninoj kaj Gejoj

## Tradukfonto 
Kategorio:GLAT-aktivuloj
Kategorio:Kostarikanoj
Bogusław Firkowicz

**Bogusław Firkowicz** (karaime: *Icchak Boas*; naskiĝis la 17-an de junio 1865 en Trakai, mortis septembre 1915 en Ostrov, proksime al Pskov) – karaima hazano, en la jaroj 1910-1915 plenumanta devojn de la kleriko de polaj karaimoj.

## Vivo 
Bogusław Firkowicz naskiĝis en karaima familio, kiel filo de Nisan Firkowicz, hazano de la loka sinagogo. En 1880 finis bazan lernejon kaj samjare iris al Armjansko en Krimeo, kie lernis sub gvido de Z. Charczenka, eminenta konanto de teologio kaj karaima literaturo. La 1-an de aprilo 1885 pasigis ekzamenojn, kiuj rajtigis lin plenumi klerikajn devojn. Post la reveno al Trakai eklaboris kiel instruisto de karaismo kaj de la karaima lingvo en ŝtata karaima lernejo. En 1901 ekpostenis kiel pli juna hazano, en 1905 - kiel pli maljuna hazano. En la jaroj 1910-1915 plenumis devojn de la kleriko (haĥano) de polaj karaimoj. En 1910 partoprenis karaiman nacian kunvenon en Eŭpatorio, en 1913 eniris delegitaron, partoprenantan en Peterburgo solenaĵojn de la 300-jariĝo de regado de la dinastio Romanovoj. Oni atribuis la li honoran civitanecon. Mortis en la unua duono de septembro 1915 en Ostrov, kien estis evakuita dum la unua mondmilito kune kun arkivoj de Karaima Klerika Estraro kaj havaĵo de la sinagogo en Trakai. Entombigita en karaima tombejo en Pskov.

Kune kun Juhuda Bezekowicz eldonis himno-kolekton *Tehillot Jisrael* en Berdyczów (Ĵitomira provinco) en 1909.

## Vidu ankaŭ 
* Haĝi Seraja Ŝapŝal

## Bibliografio 
* Włodzimierz Zajączkowski, *Bogusław Firkowicz*
* Szymon Pilecki, *Bogusław i Kamila Firkowiczowie oraz ich potomkowie* (Bogusław kaj Kamila Firkowicz kaj iliaj posteuloj), en: *Almanach karaimski* (Karaima almanako) 2007, redakto de Mariola Abkowicz, Anna Sulimowicz, Vroclavo 2007, p. 85-100.
* Aleksander Babadźan, *Związki Bogusława Firkowicza z Krymem* (Ligoj de Bogusław Firkowicz kun Krimeo), samloke, p. 101-103.

## Eksteraj ligiloj 
* Firkowicz Bogusław 

Kategorio:Polaj religiuloj
Kategorio:Polaj karaimoj
Albrecht von Brandenburg (apartigilo)

Pluraj homoj havis la nomon **Albrecht von Brandenburg**, inter ili:

* 1100–1170 Alberto la Urso
* 1414–1486 Alberto la 3-a (Brandenburgio), nomata **Alberto Aĥilo**
* 1490–1568 Albrecht von Brandenburg-Ansbach, Alta Majstro de la Germana Ordeno kaj poste unua duko de Prusio
* 1490–1545 Albrecht von Brandenburg, princo-elektisto de Majenco
Paragvaja supo

eta|Paragvaja supo
eta|Porcioj de paragvaja supo
eta|*Tatakuá*, speciala forno kie estas kuirata paragvaja supo
**Paragvaja supo** () estas tipa plado de la paragvaja kuirarto, produkto de gvarania kaj hispana sinkretismo. La Gvaranioj kutimis manĝi pastajn nutraĵojn faritajn el maizfaruno aŭ manioko envolvitajn en folioj de "güembé" (*Philodendron bipinnatifidum* - arba filodendro) aŭ banano kaj kuiritajn inter varma cindro. La jezuitoj (plejparte hispanaj), enkondukis la uzon de fromaĝo, ovoj kaj lakto (aldonaĵoj kiuj estis aldonitaj al preparado de gvaraniaj nutraĵoj). Tiel, paragvaja supo estas sala sponga kuko, tre riĉa en kalorioj kaj proteinoj.

## Ingrediencoj 
Por tradicia "paragvaja supo" estas uzataj: cepo, akvo, kuirsalo, porka ŝmalco, ovoj, freŝa fromaĝo, maizfaruno (ne polento), kazeo aŭ natura lakto, laktokremo. (tradicia recepto).

Iuj anstataŭigas la maizfarunon per freŝa maizo:
* ¾ kg da freŝa maizo
* 2 cepoj
* ½ taso da oleo
* 1 kulero da kuirsalo
* ½ kg da fromaĝo
* ¾ litro da lakto
* 4 ovoj

Aliaj variantoj, kiel la tiel nomita “sopa paraguaya de estancia” aŭ “sopa paraguaya Don Carlos” (memore al tiu, kiu nomis tiun pladon) uzas preskaŭ la samajn ingrediencojn, funde ŝanĝante la kvantojn por doni al pasto pli aŭ malpli grandan konsiston kaj igi ĝin pli aŭ malpli grasa, laŭ la gusto de la manĝantoj.

## Bibliografio 
* “Tembi’u Paraguay” de Josefina Velilla de Aquino
* “Karú rekó – Antropología culinaria paraguaya”, de Margarita Miró Ibars

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Supo

## Eksteraj ligiloj 
* Cocina del mundo 

## Tradukfonto 
Kategorio:Paragvaja kuirarto
Kategorio:Supoj
Sinono

**Sinono** (latine *Sinon*) estas en greka mitologio aĥaja soldato, kiu kredigis Trojanojn, ke ili entiru lignan ĉevalon malantaŭ urbaj muregoj kaj per tio venigu la urbon al pereo.
Al Odiseaj planoj Sinono konvenis, ĉar li estis same aŭdaca kiel klera. Kiam la greka ŝiparo fornavigis en kaŝejon, militista tendaro estis malkonstruita kaj bruligita kaj sur esplanado antaŭ la urbo restis nur grandega ligna ĉevalo, kreitaĵo de ĉarpentista majstro Epejo. Trojanoj vidante vakan bordon ĝojiĝis, amase elkuris eksteren kaj rigardis la ĉevalon. Kiam iu rekomendis, ke ili detruu kaj forbruligu ĝin, alvokis sur sin atenton Sinono kaj rakontis, ke grekoj antaŭ sia forveturo volis oferi lin, Sinonon, por bono de sia vojaĝo hejmen, sed ke li forkuris de ili. La ĉevalo estas donaco de aĥajoj al diino Atena, kiel pardonpeto pro ŝtelo de ŝia statuo el la urbo. Kompreneble trojanoj volis la donacon al Ateno entiri en la urbon, sed montriĝis, ke ĝi estas tro granda kaj oni ne povas traveturigi ĝin tra iu ajn el la urbaj pordegoj.

Preoetino Kasandra laŭtvoĉe avertis, ke en la evalo estas kaŝitaj armitaj batalantoj, sed kiel ĉiam neniu kredis al ŝi. Profeto Laokoonto admonis, ke oni de Danaoj nenion akceptu, eĉ se tio estus donaco - de ĉi tio estas sentenco Danaa donaco. Sed tion ankaŭ neniu volis aŭdi. Plie dioj sendis kontraŭ Laokoonto du grandajn venenajn serpentojn, tiuj mortpremis lin kaj liajn du filojn. Tio al Trojanoj ŝajnis esti siggno de diaj favoroj. Plie Sinono ĉiam fortigis ilian favoron per io nova.

La ĉevalo estis entirita post le urbaj muregoj, eĉ se tiuj devis esti parte malkonstruitaj. La viroj interne de la ĉevalo sidis mallaŭte kaj en timzorgoj. Trojanoj solenis finon de la milito kaj kiam la urbo iom post iom silentiĝis, grekaj batalantoj elsaltis el inter la ĉevalo, mortigis la plej proksimajn gardistojn, malfermis la pordegojn kaj donis signon por atako de ekstere. Kiam la grekoj perforte eniris internen, sekvis nur furioza murdado kaj bruligado de ĉio interne de la muregoj. Viroj el la reĝa Priama familiaro estis mortigitaj inkluzive de lulinfanojn, virinoj sklavigitaj, kastelo kaj konstruaĵoj bruldetruitaj.

Duan tagon matene la neniigo de Trojo estis finfarita. La Troja milito finiĝis.

Kategorio:Batalantoj en la Troja milito ĉe la Aĥaja flanko
Kategorio:Roluloj de la Eneado
Ubol Ratana

eta|Ubol Ratana.
Princino **Ubol Ratana**, kompleta nomo: **Thunkramom Ying Ubon Rattana Ratchakanya Siri Watthana Phannawadi**, taje: ทูลกระหม่อมหญิง อุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี) (Lausanne, 5-an de aprilo 1951) estas la plejaĝa infano de reĝo Bhumibol Adulyadej (Rama IX) kaj reĝino Sirikit de Tajlando. Post edziniĝo de la usonano Peter Ladd Jensen ŝi perdis ĉiujn reĝajn pretendojn kaj estis forpelita el Tajlando, ankaŭ la loĝantaro neniam akceptis tiun geedziĝon. Ŝi havis tri infanojn kun Peter Jensen, du filinojn kaj unu filon. Ilia filo "Khun Bhumi" je 21-jaraĝo mortis la 26-an de decembro 2004 dum cunamo en Khao Lak pro submara tertremo.

Post tri jaroj de onidiroj pri geedzaj problemoj en 1998 ili anoncis la oficialan divorcon. Post tio la princino povis reveni al Tajlando kaj tie ŝi estas tre populara.

Kategorio:Tajlandanoj
Kategorio:Princinoj
Magneta kampintenso

La **magneta kampintenso** (formulsigno ***H***) estas vektora grando, kiu karakterizas la fortefikon kaj la direkton en ĉiu punkto de magneta kampo.
En vakuo ĝi egalas al la kvociento de magneta fluksdenso per la induktokonstanto.  :  \vec\mathbf{H}=\frac{\vec\mathbf{B}}{\mu_{0}}  \!\,  

La mezurunuo de la magneta kampintenso en SI-sistemo estas ampero je metro:
:\left[ H \right] = \,{\mathrm{A} \over \mathrm{m}}

Laŭ la leĝo de Ampère la kurba integralo de la magneta kampintenso laŭlonge de la fermita kurbo C egalas al la tuta elektra kurento, kiu trafluas la areon enfermitan de la kurbo.
:\oint_C \vec{H} \cdot \mathrm{d}\vec{\ell} = I

## Referencoj 
Kategorio:Magnetismo
Kategorio:Generatoroj
Trasmoz

**Trasmoz** estas municipo en Provinco Zaragozo, Aragono, Hispanio. Ĝi situas je 78 km nordokcidente de la provinca ĉefurbo, Zaragozo. Ĝi havas 96 loĝantojn (2016) kaj 18,23 km² da areo. Ĝia urbestro estas Jesús Daniel Andía Berna de la Popola Partio.

Ĉi tiu vilaĝo inspiris la aŭtoron Gustavon Adolfon Bécquer'n skribi siajn legendojn, ĉar la municipoj havas historion kaj legendojn pri sorĉistinoj.

## Etimologio 
La nomo *Trasmoz* eliras el *Trasmontes* 'Post Montoj'. La postakcenta vokalo malaperis kaj la grupo "ts" iĝis "z", laŭ la reguloj de la aragona parolo.

## Historio 
La araboj okupis la lokon dum jarcentoj. La konkero de Tarazona fare de Alfonso la 1-a en 1119 sugestas, ke plej verŝajne ankaŭ Trasmoz estis konkerita de kristanoj samjare. La loĝantaro post la kristana konkero restis grandparte de mudeĥaroj kaj poste de moriskoj, kies forpelo rezultos en enorma demografia kaj ekonomia krizo.

eta|maldekstre|Trasmoz kaj ĝia kastelo.
Trasmoz estas la ununura vilaĝo en la mondo kiu estas ekskomunikita de la Katolika Eklezio en la 13-a jarcento. Dum la 13-a jarcento okazis konfliktoj kontraŭ la Monaĥejo de Veruela. En la 14-a jarcento ĝi apartenis al la familio Luna kaj poste al la familio Urrea.

Trasmoz demografie kreskiĝis nur ekde la dua duono de la 19-a jarcento, sed poste tamen preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento, kaj ankaŭ en Trasmoz oni malaltiĝis ĝis nunaj 89 loĝantoj.

## Vidindaĵoj 
* La Kastelo de Trasmoz (12-a jarcento)
* La preĝejo de la Virgulino Maria "de la Huerta" (12-a kaj 13-a jarcento)

## Ferioj 
* Februare: la Eliro de la Sankta Roĥo de vintro; la Fajroj de la Sankta Roĥo
* Marte: la Tago de la Arbo
* Aprile: la Ruliĝado de la Ovo
* Julie: Tago de la Sorĉarto kaj la Kuracherboj
* la 16-an de aŭgusto: la Tago de la Sankta Roĥo
* Oktobre: la Lumo de la Animoj

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de la provinco Zaragozo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Loĝlokoj de provinco Zaragozo
Kategorio:Municipoj de la provinco Zaragozo
Kasado

dekstra|eta|Plado de kasado
**Kasado** ( = edziĝinta) estas tradicia plado de la kostarika kuirarto. Temas pri plado kiu konsistas el bolita rizo, faboj kaj fritita dolĉa banano, ofte akompanita de bovaĵo, porkaĵo, fiŝaĵo aŭ kokaĵo. Kelkfoje ĝi inkluzivas almanĝaĵon el brasiko en formo de salato kaj kutime aldonatas pasto en diversaj variantoj. Tiu plado estas konsiderata kompleta manĝo en Kostariko.

## Receptoj 
La plado estas varianto de "edziĝintaj" ingrediencoj kun rizo.Sed diras loka historio en Kostariko, ke tio estas "la unua manĝo en la geedzeco". La plado estas preparita el malgrandaj porcioj de diversaj pladoj kun la celo ekkoni kiu kuiraĵo estas preferita de la paro la unuan tagon.

La tradicia enhavo konsistas el: faboj, rizo, bananoj, palmomedolo, ovo kaj ĉefe bovaĵo, kokidaĵo, porkaĵo aŭ fiŝaĵo. La salatoj kiuj akompanas ĝin dependas de la havebleco de ingrediencoj, kiu povas varii de terpomo, manioko, pikloj aŭ brasiko, interalie. Ĝi ankaŭ estas regule kombinita kun pastoj, kiu povas varii de makaronioj aŭ kanelonoj en salato el tomatoj ĝis malvarma salato da helikformaj pastoj (*lumaconi*) kun majonezo kaj tinuso.

La kasado estas unu el la tri ĉefaj pladoj de la kostarika kuirarto, kune kun la *gallo pinto* (kombinitaj rizo kaj faboj) kaj la *olla de carne* (poto de viando) kaj ĉiam reprezentas malmultekostan kaj tipan menueron de la lando. Esence ĝi estas miksrasa plado, kiu kombinas la tri ĉefajn gastronomiajn influojn en Kostariko (eŭropan, indiĝenan kaj afrikan), integrante: rizon alportitan fare de la hispanoj, fabojn konsumitajn de Afrikanoj kaj Indiĝenoj, pastojn provizitajn de la italoj, frititan bananon el la kariba kuirarto kaj *picadillos* (haketaĵojn) inspiritajn de andaluzaj kuiraĵoj.

## Referencoj 
## Tradukfonto 
Kategorio:Kostarika kuirarto
Suchitoto

eta|dekstra|Areo ĉirkaŭ la ĉefa placo de la kolonia urbo Suchitoto, kun ĝia preĝejo konstruita de la hispanoj en la 18-a jarcento
**Suchitoto** [suĉiTOto] estas municipo en Departemento Cuscatlán de Salvadoro.

Suchitoto estas vaste konata ĉie en Salvadoro pro sia preĝejo kaj pro siaj vojoj pavimitaj el ŝtonetoj.

Ĝi havas bonegan vidon al lago Suchitlán, kiu estas artefarita lago formita en la Rivero Lempa kaj la akvobaraĵo Cerrón Grande.

Ĝi estas tre populara semajnfina celloko por salvadoranoj. Ĝi havas larĝajn kulturajn agadojn kiel ekzemple artgalerioj, kulturaj centroj, kaj artmetiaĵoj.

## Ĝemelurboj 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Teritoria organizado de Salvadoro

## Tradukfonto 
Kategorio:Urboj de Salvadoro
Károly Mosonyi

**Károly Mosonyi** [kAroj moŝonji], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mosonyi Károly** estis hungara teatrestro. Lia origina nomo estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *Mannsberger Jakab* ĝis 1883.

Jakab Mannsberger http://mek.niif.hu/08700/08756/html/szocikk/w/29/29354.htm naskiĝis la  en Szeged, li mortis la  en Szeged.

## Biografio 
Jakab Mannsberger interrompis la gimnazian lernadon kaj li batalis por la hungara libereco en la jaroj 1848 kaj 1849. Post falo de la Hungara revolucio de 1848 li lernis pianadon en konservatorio en Vieno, poste li instruis pianludon en sia naskiĝurbo. Inter 1870 kaj 1873 li estis teatrestro en la sama urbo, poste denove 3 jarojn en Miskolc. Liaj sekvaj pli gravaj teatraj stacioj estis: Győr (1876–1878), Arad (urbo), Temeŝvaro, Nagyvárad, Buda, Szabadka, Pozsony. En 1881 lia trupo inaŭguris la teatron en Eperjes. En 1890 li hejmenvenis al Szeged, kie li instruis pianadon. Lia strategio en estreco ne portis sukcesojn, ĉar la spektakloj estis multekostaj (pro la altaj salajroj kaj pompaj dekoracioj), la enirbiletoj ne financis la elspezojn.

Li edziĝis en 1872.
 
## Elektitaj trupanoj de Mannsberger/Mosonyi 
* Ede Bánáti
* József Beczkóy
* Mihály Dombay
* Kálmán Egri
* Gusztáv Eőry Pordán
* Mór Fenyéri
* Béla Hetényi
* Margit Hunyady
* Antal Kazaliczky
* Anna Lukács
* Kornélia Mindszenty
* Paula Nagy
* Imre Pintér (aktoro)
* József Szeles
* Antal Tóth

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj teatrestroj
Ferenc Halmi

**Ferenc Halmi,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Halmi Ferenc** estis hungara aktoro, tradukisto, framasono http://www.galilei.hu/hires/hires.html, http://lexikon.katolikus.hu/S/szabadk%C5%91m%C5%B1vess%C3%A9g.html. Lia origina familia nomo estis *Starill*, lia edzino estis Kornélia Mindszenty.
eta|Busto pri Ferenc Halmi
Ferenc Halmi http://nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/fiumei-uti-temeto/halmi-ferenc-starill-ferenc/9943 naskiĝis la  en Mezőberény, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ferenc Halmi lernisis en Szarvas kaj Buda. En 1863 li orfiĝis, poste li estis edukita en Arad (urbo). Li aĝis 15, kiam li aliĝis al la loka trupo, poste li havis rolojn en pluraj urboj kaj pluraj trupoj. Ekde 1873 li apartenis al Nacia Teatro (Budapeŝto). Post jaroj li malsaniĝis, eĉ en Italio li ne povis resaniĝi. Li havis edzinon, kiu naskis filinon.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare: *Epifanio: aŭ kiel vi volas* - Keszeg
* Molière: ''L'École des femmes* - Horace
* Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais: *Le mariage de Figaro* - titolrolo
* Ede Szigligeti *Liliomfi* - titolrolo

## Elektitaj tradukaĵoj 
* *Caverletné* teatraĵo de Émile Augier (1876)
* *Két apa'' teatraĵo de Alexandre Dumas (filo) (1878)

## Memorigiloj 
* busto en Nacia Teatro (vidu la foton!) https://www.kozterkep.hu/~/19506/Halmi_Ferenc_Budapest_1908.html?ul

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Hungaraj tradukistoj
Kategorio:Hungaraj framasonoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
28653 Charliebrucker

'*28653 *Charliebrucker'''* estas tre malgranda meze hela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Charles F. Brucker*, mentoron de unu finalisto de la *Intel Science Talent Search* de 2013, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Li estas instruisto ĉe la *Mission San Jose High School'' en Fremont (Kalifornio).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Paula Környey

**Paula Környey** [kornjei], laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun kompleta nomo **Környey Paula Amália Ilona** estis hungara aktoro. Ŝi estis filino de Béla Környey.

Paula Környey http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz13/702.html naskiĝis la  en Debrecen, ŝi mortis en nekonata tempo en Esztergom.

## Biografio 
Paula Környey frekventis katolikan lernejon en Budapeŝto, en 1917 ŝi lernis en privata aktorlernejo de Szidi Rákosi. En la sekva jaro ŝi debutis en privata teatro de Vilma Medgyaszay. En 1919 ŝi havis rolojn en Teatro Madách, poste en Teatro Magyar. Inter 1921 kaj 1938 ŝi apartenis al Nacia Teatro (Budapeŝto). Ŝi edziniĝis en 1932. En 1938 ŝi plene forlasis la scenejon kaj vivis kun la familio en Esztergom. En la frua socialismo ŝia edzo estis akuzita, eĉ ne nur la edzo sed ankaŭ ŝi mem trovis sin en prizono. Ŝia edzo mortis, post la liberiĝo ŝi plene retiriĝis.

## Elektitaj teatraj roloj 
* William Shakespeare:
** *Romeo kaj Julieta* - ina titolrolo
** *La Venecia Komercisto* - Jessica
** *Hamleto* - Ofelia
** *Epifanio: aŭ kiel vi volas* - Viola
** *La Komedio de Eraroj* - Adriana
** Somermeznokta sonĝo - Hermia
* Imre Madách: La tragedio de l' homo - Hyppia; Cluvia
* József Katona: *Bánk bán* - Izidóra
* Ibsen: Peer Gynt - Solvejg
* Ede Szigligeti: *Liliomfi* - Mariska
* Ferenc Herczeg: *Bizánc* - Olga
* Moliére: La malsanulo pro imago - Angelika

## Ŝiaj kontribuoj 
* *Szép hazugság* (1988) - libro
* *Klaudia* - (1923, dramo prezentita en Eger kaj Budapeŝto)
* *A thagastei sas* - (1924, dramo prezentita en Budapeŝto)

## Referencoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto 

Kategorio:Hungaraj aktoroj
Preĝejo Sanktaj Kosmaso kaj Damiano (Vát)

**Preĝejo Sanktaj Kosmaso kaj Damiano** estas romkatolika konstruaĵo en vilaĝo Vát (Hungario).

## Historio 
La unua mencio pri la preĝejo okazis en 1324. Supozeble post jardekoj ĝi estis ankaŭ paroĥo. En la 16-a jarcento la loĝantoj sekvis la luteranismon, sed en la sekva jarcento la loĝantoj denove estis katolikoj. En 1697 laŭ la priskribo ĝi estas nur preĝejeto kun ligna tureto kaj kun aparta sonorilostablo. Baldaŭ la paroĥo funkciis jam en la proksima vilaĝo, sed la preĝejo mem barokiĝis kaj renoviĝis en 1780. La nun videbla formo estas videbla ekde la 1810-aj jaroj. En 1964 la kirko ekstere, en 1969 interne plene renoviĝis, fine lastfoje en 2014.

## Konstruaĵo 
La preĝejo situas sole en mezo de la vilaĝo. Plejparto de la fasado estas la reliefanta kvadrata turo kun enirejo. La absido estas duonronda. Interne en la ĉefaltaro skulptaĵo pri Sankta Maria, apude Kosmaso kaj Damiano estas videblaj.
Kermeso okazas dum la 26-an de julio. La preĝejo estas pilgrimloko, tamen por la ĉirkaŭaĵo.

Kermeso okazas en la lasta dimanĉo de septembro.

## Fontoj 
* http://www.bucsujaras.hu/vat/tortenet.htm 
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto 
* hungare kun fotoserio
eta|maldekstre|Vido de Vát kun la preĝejturo

Vat
Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Kosmaso
Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Damiano
Béla Környey

**Béla Környey** [kornjei], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Környey Béla** estis hungara operkantisto (tenoro). Lia origina familia nomo estis *Lehner*, lia filino estis Paula Környey. Unu el la 3 edzinoj estis Elza Szamosi.
eta|Béla Környey en 1908
Béla Környey http://nori.gov.hu/nemzeti-sirkert/budapest/fiumei-uti-temeto/kornyey-bela-lehner-bela/9981 naskiĝis la  en Krumau (Aŭstrio-Hungario, Ĉeĥio) (nuntempa Český Krumlov en Ĉeĥio), li mortis la  en Budapeŝto (laŭ alia informo la mortotago estis la 30-a).

## Biografio 
Béla Környey lernis kantadon en privata lernejo de Elek Solymossy, poste li kantadis en koruso en 1896.post 2 jaroj li jam kantadis operetojn en Teatro Magyar. Ekde 1899 li kantadis en Debrecen, post 2 jaroj en pluraj teatroj en Budapeŝto. Inter 1908 kaj 1915 li apartenis al Reĝa Operejo de Budapeŝto, poste 3 jarojn al simila operejo en Vieno, fine li revenis al la Reĝa Operejo. Li ricevis la titolon "eterna membro de la Operejo" en 1918. Li faris turneon en Usono en la teatra jaro 1921. Li edziĝis trifoje, la unua edzino naskis 2 gefilojn.

Li kantadis ankaŭ operetojn kaj hungarecajn kantojn.

## Lia repertuaro (elekto) 
* Pietro Mascagni: *Cavalleria Rusticana* - Turiddu
* D’Albert: :de:Tiefland (Oper) - Padro
* Giacomo Puccini: La fanciulla del West - Johnson Dick
* Giuseppe Verdi: Aida - Radames

## Fontoj 
* http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/III/szin_III.0040.pdf-http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/III/szin_III.0041.pdf
* hungarlingva biografio kun foto
* gramafondiskoj

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Mumioj de Chinchorro

dekstra|eta|Mumioj de Chinchorro en muzeo San Miguel de Azapa
La **Mumioj de Chinchorro** [ĉinĈOro] estas mumiigitaj restaĵoj de homoj el Sudameriko en kulturo de Chinchorro, trovitaj tie, kie nun estas norda Ĉilio kaj suda Peruo. Ili estas la plej malnovaj ekzemploj de artefarite mumiigitaj homaj restaĵoj. La plej malnovaj datas de  jaroj. La mumioj estis daŭre faritaj ĝis ĉirkaŭ 1800 a.K.

Ili estis unue studitaj de la anda arĥeologo Max Uhle en 1914. Hodiaŭ, pli ol 280 mumioj estis trovitaj. Ĉirkaŭ 120 el ili estas konservitaj en la muzeo de la Universitato de Tarapacá. Lastatempe, sciencisto vidis, ke kelkaj el la mumioj estas degelantaj.

Tio estas ĉar la pliigita humideco pro la klimata ŝanĝo lasas mikrobojn ataki la haŭton.

Tumuloj el konkoj kaj osta ĥemio sugestas ke 90% de la dieto de ĉi tiuj personoj estis mariskoj.

## Teĥnikoj 
Uhle kategoriigis la tipojn de mumiigo kiujn li vidis en tri kategoriojn: simpla traktado, kompleksa traktado, kaj kot-tegitaj mumioj. Depost tiam, aliaj arĥeologoj rafinis lian klasifikon kaj nun plejparte uzas la sekvan klasifikon de mumiigo de Chinchorro: natura, nigra, ruĝa, kot-tegita kaj bandaĝita mumioj. La du plej komunaj teĥnikoj uzitaj en mumiigo de Chinchorro estis la nigraj mumioj kaj la ruĝaj mumioj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Mumio
* Mumiigo

## Eksteraj ligiloj 
* Chinchorro Culture
* "Making the Dead Beautiful: Mummies as Art" *Archaeology Magazine*
* Chinchorro Mummies

## Tradukfonto 
Kategorio:Mumioj
Kategorio:Historio de Sudameriko
Kategorio:Arkeologio de Sudameriko
Magnetado

eta|Simpligita komparo de la magneta fluksdenso de feromagnetaj (μf), paramagnetaj (μp) kaj diamagnetaj materialoj (µd) al vakuo (μ0)
La **magnetado** M estas fizika grando kiu karakterizas la magnetan staton de materialo. Ĝi estas vektoro egala pri grandeco kaj direkto al la kvociento de la magneta momanto \vec m de iu elemento per ĝia volumeno V:.
:\vec {M} = \frac{d\vec m}{dV}
La mezurunuo laŭ la internacia sistemo de unoj (SI) estas la ampero je metro (A.m-1), t.e. la sama mezurunuo ol la magneta kampintenso..

La magnetado priskribas la rilaton inter la magneta fluksdenso \vec{B} kaj la magneta kampintenso \vec{H}:

:\vec B = \mu_0 \left( \vec H + \vec M \right)\ = \mu \vec H

Tie \mu_0 estas la magneta konstanto kaj \mu la magneta permeablo. En diamagnetaj materialoj estas \mu  la magnetado direktiĝas kontraŭe al la estiganta kampo; en paramagneta materialo estas \mu > \mu_0 sekve magnetado kaj kampo estas la samdirektaj. 

Ankaŭ, la -- praktike plej grava -- feromagneta magnetado estas orientita en la sama direkto kiel la kampo. Sed ĝi estas multe pli granda ol la paramagneta magnetado kaj ne estas proporcia al la kampintenso H (vidu skizon dekstre), t. e. \mu ne estas konstanta ĉi tie, sed ĝi dependas de H. Feromagentaj korpoj povas esti daŭre magnetaj .

Ĉiu el la magnetado estas kaŭzita de la vicigo de la elementa magnetoj. Ĉar korpo enhavas nur finitan nombron da elementaj magnetoj, okaza *saturado de magnetado, *kiu ne povas esti superata eĉ de grandega ekstera kampo. Tio estas de granda praktika graveco en la kazo de fermagnetoj (vidu saturado). 

## Magnetado de najlo 
eta|Magnetado de najlo pere de ekstera magneta kampo
Najlo farita el fero, kies magnetaj domajnoj estas komence hazarde direktitaj, povas esti magnetataj per ekstera kampo. Tiam la domajnojn ŝanĝas ilian direkton, iuj domajnoj pligrandiĝas ĉe la elspezo de najbaraj domajnoj. Entuta, rezultas magnetado kiu estas proksimume paralela al la ekstera kampo. Tiu reordigo de la magnetaj domajnoj povas esti faciligata ekzemple per ekstera ŝoko aŭ vibro. Pro la feromagnetaj propraĵoj de la najlo ĝi konservas parton de ĝia magnetado ankaŭ post la forigo de la ekstera kampo.

## Vidu ankaŭ 
* Paramagnetismo
* Diamagnetismo
 
## Referencoj 
Kategorio:Magnetismo
Kaitlyn Alexander

**Kaitlyn Alexander** (naskiĝis la ) estas neduumseksa kanada aktoro, verkisto, kreinto de videoj kaj havas kanalon ĉe YouTube, plej bone konata kiel LaFontaine en la populara GLAT-serio *Carmilla*.

## Vivo 
Alexander plenkreskiĝis en Otavo, Ontario, Kanado. Kiel infano, Alexander ĉiam estis tre hontema kaj nur aktoris ĉar ĝi estis deviga en liceo. Per tio, Alexander malkovris sian memfidon pri aktorado.

## Referencoj 
## External links 
* 
* 

Kategorio:Kanadaj aktoroj
Kategorio:Kanadaj verkistoj
Kategorio:GLAT-personoj
Alex MacFarlane

**Alex MacFarlane**, naskiĝinta en 1955,

Tio estis raportita en januaro 2003 de la gazeto *The West Australian* surbaze de apelacio de MacFarlane, kiu uzis naskiĝateston kun nedeterminita sekso eldonita de Viktorio. Laŭ la raporto, la departemento de eksteraj aferoj kaj komerco "decidis helpi homojn kies naskiĝatestoj registris la sekson kiel nedeterminitan... Alex verŝajne estas ankaŭ la unua aŭstraliano ricevinta naskiĝateston, kiu agnoskas sekson, kiu estas nek vira nek ina" - tiu de Alex diras "nedeterminita – ankaŭ konata kiel interseksa". Ĝi estis eldonita en la naskiĝŝtato de Alex, Viktorio, kiu male al Okcidenta Aŭstralio, ŝanĝis sian politikon por permesi la kategorion. kaj Norrie May-Welby.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* sindromo de Klinefelter

Kategorio:Aŭstraliaj aktivuloj
Katedralo de San Lorenzo

250px|dekstra|eta|Alia vido de la Katedralo
La **Katedralo de San Lorenzo** () estas katedralo de la Katolika Eklezio en urbo San Lorenzo, Paragvajo datiĝanta de la frua dudeka jarcento, kvankam ĝia kompletigo daŭris ĉirkaŭ 50 jarojn. Ĝi estas la sidejo de la katolika diocezo de San Lorenzo (*Dioecesis Sancti Laurentii*), kiun papo Johano Paŭlo la 2-a starigis per la papa buleo *Magno perfundimur* de 2000.

Ĝi situas en la urbocentro, ĉirkaŭita de bela skvaroj, placoj, kaj stratoj por piedirantoj. La katedralo kaj skvaroj okupas tutan urban blokon limita de la stratoj Gaspar Rodriguez de Francia, San Lorenzo, Coronel Romero, kaj la avenuo Defensores del Chaco. Ĝi estas konsiderata de multaj kiel belega religia konstruaĵo ĉar ĝia stilo estas unika en la Paragvaja Respubliko.

## Vidu ankaŭ 
* San Lorenzo (Paragvajo)

## Referencoj 
## Tradukfonto 
Kategorio:Katedraloj en Paragvajo
Edda-poemoj

Dum la periodo de ĉirkaŭ 900 ĝis 1100 estas verkitaj en Islando la tiel nomitaj **Edda-poemoj** (Eddukvæði). La plej multaj el tiuj poemoj estis kolektataj en unu libron, nomata Edda aŭ Poezia Edda je la dek-tria jarcento kaj ties nomojn ili ricevis de nomo de tiu libro. Kvankam tiu manuskripto estis skribita en Islando ĝi ankaŭ estas nomita *Codex regius* (Libro de la reĝo) pro sia longtempa rezervado en en la Reĝa Biblioteko en Kopenhago. En Poezia Edda estas konservataj 29 poemoj. Ankaŭ kelkaj samtemaj poemoj troviĝas en manuskripta fragmento AM 748 I a 4to en Instituto de Árni Magnússon en Islando kaj unuopaj en aliaj manuskriptoj.

**Edda-poemoj** dividiĝas en du ĝenroj: diaj poemoj kaj heroaj poemoj. La diaj poemoj temas pri la skandinavaj paganaj dioj kaj mitoj sed la heroaj poemoj precipe estas epopeoj el malnovaj ĝermanaj tempoj en Mez-Eŭropo. Ili rakontas pri herooj kiel Sigurd, mortiginto de la drako Fafnir, Atli (Atila) la reĝo de la Hunoj, kaj Gudrun, filino de Gjuki, kaj tiel plu.

La plej famaj el la poemoj pri la paganaj mitoj sendube estas Hávamál aŭ **Parolo de Odino**, en kiu Odino mem eldiras sian saĝecon, kaj Völuspá aŭ **Antaŭdiro de la aŭguristino**. En Parolo de Odino aperas etoso kaj saĝeco de la olda norena kaj ĝermana paganismo. Tiel estas ekzemple dirite en 15-a strofo en traduko de Baldur Ragnarsson:

Silenta kaj atenta

estu viro

kaj brava en batalo.

Ĝoja kaj gaja

li ankaŭ estu

ĝis la fina morto.

Kaj en 76-a strofo estas la fama eldiraĵo:

Brutaro mortas,

mortas parencoj,

ankaŭ vi mortas.

Sed bona fam’

al akirinto

mortas neniam.

Antaŭdiro de la aŭguristino (Völuspá) koncize prezentas la mondan sistemon kaj la kosmografion de la malnova paganismo en la nordaj landoj. En Esperanto jam troveblas dek Edda-poemoj en traduko de Baldur Ragnarsson en la Poetika retejo.

## Referencoj 
## Fontoj 
* Íslenzk fornrit: Eddukvæði I-II. Ritstjóri Þórður Ingi Guðjónsson. Jónas Kristjánsson og Vésteinn Ólason gáfu út. Hið íslenzka fornritafélag. Reykjavík 2014.

Kategorio:Fontoj de la ĝermana mitologio
Kategorio:Verkoj el la islandlingva literaturo
Kategorio:Eposoj
Kategorio:Nibelungoj
Magneta momanto

La **magneta momanto** \vec{m} en fiziko estas vektora grando, kiu mezuras la intenson de magneta dupoluso. 

Al magneta momanto en ekstera magneta kampo kun fluksdenso \vec{B} agas la tordmomanto
:\vec M = \vec m \times \vec B\,, 
kiu turnas ĝin al la direkto de la kampo. Ĝia potenciala energio dependas de la angulo \theta  inter la direkto de la kampo direkto kaj la magneta momanto:
:E_{\text{pot}} = -\vec m \cdot \vec B \equiv -m \, B \cos \theta.
Gravaj ekzemploj estas la kompasonadlo kaj la elektromotoro.

La mezurunuo de la magneta momanto en la internacia sistemo de unuoj (SI) estas A·m2. 

## Origino 
* La origino de magneta momanto povas esti elektra kurento: 
: La kurenta denseco \vec{\jmath} \, (\vec r) havas magnetan momanton 
:: \vec{m} = \frac{1}{2} \int \mathrm{d}^3r \left[ \vec{r} \times \vec{\jmath} \, (\vec{r}) \right] .

: Por ebena volvaĵo el tio ĉi rezultas 
::m = I \cdot A,

: kie A estas la areo ĉirkaŭfluata de I. 

: Ĉi-tio estas, en elektrotekniko la bazo por generatoroj, motoroj kaj elektromagnetoj. 

* Partikloj kun propra angula movokvanto (Spino) \vec s havas magnetan momenton

:: \vec{m} = \gamma \vec{s} .

:\gamma estas nomata giromagneta interrilato . Ekzemploj estas elektronoj, kiuj per paraleligo de iliaj magnetaj momantoj, ekigas la feromagnetismon de la elementoj de la fera grupo kaj la raraj teroj .

Kategorio:Magnetismo
Kategorio:Fizika kvanto
Cal Orcko

[dekstra|eta|Piedsignoj de [saŭropodomorfoj en Cal Orcko]]
**Cal Orcko** estas paleontologia ejo en Bolivio kun kruta muro kun miloj da piedsignoj de dinosaŭroj sur ĝi. Ĝi situas proksime de la urbo Sukro. La grandega ejo situas sur klifo kun deklivo de 73 gradoj,  alta kaj  longa. Piedsignoj de 293 specioj de dinosaŭroj de la periodo de supera kretaceo estas aktuale identigitaj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Tentative List World Heritage

## Tradukfonto 
Kategorio:Paleontologio
Kategorio:Fosilioj
Lago Coatepeque

**Lago Coatepeque** estas kratera lago en kaldero en Salvadoro.

La lago formas parton de la biosfera rezervejo de Apaneca-Llamatepec, agnoskita de Unesko en 2007,.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Biosfera rezervejo
* Kratera lago

## Tradukfonto 
Kategorio:Krateraj lagoj
Kategorio:Geografio de Salvadoro
Ilona Szoyer

**Ilona Szoyer** [sojer], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szoyer Ilona** estis hungara operkantisto, operetkantisto (koloratursoprano). Ŝia origina familia nomo estis *Soyer*, ŝia persona nomvarianto estis *Ilonka*. Ŝia edzo estis Dezső Márkus (dirigento), post la geedziĝo estis uzataj ankaŭ nomoj (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *M. Szoyer Ilonka* aŭ *Márkus Dezsőné*.
eta|Ilona Szoyer
eta|Ilona Szoyer en 1899
Ilona Szoyer http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC14240/15237.htm naskiĝis la  en Debrecen, ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Ilona Szoyer lernis en Budapeŝto, poste ŝi frekventis konservatorion en Vieno. En la sama urbo ŝi debutis. En 1899 ŝi kantadis en Lejpcigo, inter 1900-1902 en Teatro Magyar. Ŝi apartenis al la Reĝa Operejo de Budapeŝto en rango privata kantisto inter 1902-1912, poste en Népopera. En la lasta teatro ŝia edzo dirigentis. En 1905 ŝi edziniĝis, poste ŝi naskis filinon. Baldaŭ ŝi tre malofte kantadis, sed ŝi instruis private la kantadon. En la frua socialismo ŝi estis translokigita al provinco.

## El ŝia repertuaro 
* Wolfgang Amadeus Mozart: Die Zauberflöte – *reĝino de Nokto*
* Ferenc Erkel: *Ladislao Hunyadi* (opero) - *Gara Mária*
* Georges Bizet: Carmen - Micaela
* Giacomo Puccini:
** Manon Lescaut - titolrolo
** Madama Butterfly - titolrolo
** La bohème - Musette; Mimi
* Ruggero Leoncavallo: *Pagliacci* - Nedda
* Ludwig van Beethoven: Fidelio - Leonora

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla en la 931-a paĝo)
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
eta|maldekstre|Ilona Szoyer en 1907

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Hungaraj operetkantistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Stephanie Kwolek

**Stephanie Louise Kwolek** (naskiĝis la 31-an de julio 1923 en New Kensington (Pensilvanio), mortis la 18-an de junio 2014 en Wilmington (Delavaro) – usona kemiistino poldevena. Ŝi gvidis skipon, kiu en 1965 eltrovis polimeron, de kiu devenas kevlaro.

## Vivo 
Ŝiaj gepatroj, John Kwolek (misformita „Chwałek”) kaj Nellie Zajdel Kwolek, elmigris el Pollando kiel dekkelkjaruloj. Eta Stephanie ŝategis ludi per teksaĵoj, revante iĝi projektantino de modo, kun paso de la tempo malkovris ŝatemon al scienco. La patro, havanta decidan influon al disvolvo de sciencaj ekintersiĝoj de juna knabino, mortis, kiam ŝi estis 10-jaraĝa.

Stephanie lernis en katolika lernejo en New Kensington, gvidatan de monaĥinoj. En 1946 finis kemion en Margaret Morrison Carnegie College ĉe Universitato Carnegie Mellon en Pittsburgh. Poste aspiris studi medicinon, tamen pro materiaj problemoj engaĝiĝis kiel eksperimenta kemiisto en firmao DuPont kun la penso kolekti fonduson por studi. En DuPont specialiĝis pri malalttemperaturaj procezoj krei polikondensaĵojn.

Stephanie komencis okupiĝi pri kemiaĵoj servantaj al produktado de novaj teksaĵoj.

DuPont dinamike disvolviĝis. La firmao produktis sintezajn materialojn, kiuj imitis ecojn de substancoj aperantaj en la naturo (aranereto iĝis inspiro por prilaboro de nilono eltrovita en la 30-aj jaroj de la 20-a jarcento). En la 60-aj jaroj DuPont rekomendis al Kwolek prilabori materialon anstataŭantan ŝtalajn plifortigojn aplikataj en pneŭmatikoj, el pli malpeza materialo, sed same eltenemaj. Stephanie Kwolek decidis krei likvan polimeron pere de kunligo de du polimeroj kristalformaj. Rezulte de ilia kunfandiĝo ekestis likvaĵo - la substanco estis neklara kaj malaltdensa. Malgraŭ pluraj duboj de la socio, kaj rezisto pri kunlaboro kun la substanco, Kwolek devigis realigon de sia ideo. Tiel formiĝis fibro kun eksterordinara malpezo kaj elteneblo. Neniam pli frue oni sukcesis ĝin ricevi en laboratoriaj kondiĉoj. Tiamaniere Stephanie Kwolek inventis kevlaron en 1964. Ĝi estis kvinoble pli rezista ol ŝtalo kaj multe pli malpeza. Kwolek konstatis: "Neniam en la vivo mi esperis, ke tiu ĉi malgranda likva kristalo povas transformiĝi al io tia". Kevlaro estis aplikata al produktado de multaj objektoj - de fajrorezista ganto ĝis kosmovestoj, poŝtelefonoj kaj kuglorezistaj veŝtoj. Fibroproduktado en malaltaj temperaturoj malfermis tute novan fakon de esploroj pri likvaj kristalaj polimeroj.

Stephanie Kwolek pro invento de kevlaro, kaj poste ankaŭ de aliaj sintezaĵoj, tiaj kiel *lycra* kaj *spandex*, ricevis en 1999 premion pro sumaj atingoj: Lemelson-MIT Lifetime Achievement Award.

Ŝi posedis 28 patentojn.

## Premioj 
* National Inventors Hall of Fame (1995)
* National Medal of Technology (1996)
* Perkin Medal (1997)
* Lemelson-MIT Prize (1999)

## Eksteraj ligiloj 
* Biogram Stephanie Kwolek na stronie MIT 

Kategorio:Poldevenaj usonanoj
Kategorio:Usonaj kemiistoj
Kategorio:Usonaj inventistoj
Berta Türk

**Berta Türk,** laŭ hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo **Türk Berta Cecilia** estis aŭstra-hungara kabareda kantisto. Ŝia edzo estis Sándor Rott, post la geedziĝo ŝia nomvarianto estis (laŭ hungarlingve kutima nomordo) *R. Türk Berta*.

Berta Türk http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz25/359.html naskiĝis la  en Vieno, ŝi mortis la  en Sidnejo (Aŭstralio).

## Biografio 
Berta Türk kiel infano aktoradis en sia naskiĝurbo, dum ŝi lernis kantadon de Dietrich Fischer-Dieskau. Ekde 1910 ŝi havis rolojn en diversaj kabaredoj en Budapeŝto. En la sama jaro ŝi edziĝis, baldaŭ ŝi naskis 4 gefilojn, en 1942 ŝi vidviniĝis. En 1939 ŝi katolikiĝis (ŝi estis judino). Dum la nazia erao estis paŭzo en la kantado. En 1946 ŝi fondis kabaredon. Pro la komenciĝinta socialismo ŝi migris al Aŭstralio, kie ŝi daŭre kantadis antaŭ hungaroj. Pro depresio ŝi sinmortis.  

## Elektitaj filmaj roloj 
* *A suszterherceg* (1914) – kuiristino
* *Az erkölcsliga* (1918)
* *Te csak pipálj, Ladányi!* (1938) – germana hotelgasto
* *Hazugság nélkül* (1945) – najbarino

## Fontoj 
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografieto

Kategorio:Aŭstraj infanaj aktoroj
Kategorio:Hungaraj kabaredkantistoj
Kategorio:Hungardevenaj aŭstralianoj
Eternaj membroj de la Budapeŝta Operejo

Jen elektita listo de **"eternaj membroj" de la Budapeŝta Ŝtata Operejo**:

## A 
* Karola Ágai 
* Kálmán Alszeghy 
* Éva Andor

## B 
* Ágoston Balogh
* Zsuzsa Barlay
* Dóra Bársony
* Alfonz Bartha
* Mária Basilides
* Anna Báthy
* Ferenc Begányi
* András Békés
* Zsolt Bende
* István Berczelly
* János Berkes
* János B. Nagy
* Imre Boczonádi Szabó
* Mária Budanovits

## C 
* Attila Csikós

## D 
* Andor Dárday
* Rózsi Delly
* Gabriella Déry
* Imre Dózsa

## E 
* Miklós Erdélyi (dirigento)
* Sándor Erkel

## F 
* András Faragó
* Sándor Farkas (operkantisto)
* János Ferencsik
* János Fodor (operkantisto)
* Viktor Fülöp

## G 
* Vilmos Grünfeld
* Mária Gyurkovics

## H 
* Katalin Hágai
* Gitta Halász
* Olga Haselbeck
* Ferenc Hegedűs (operkantisto)

## I 
* Róbert Ilosfalvy

## J 
* László Jámbor
* József Járay
* József Joviczky

## K 
* Oszkár Kálmán
* Magda Kalmár
* Béla Karizs
* Ildikó Kaszás
* Péter Kelen
* Jenő Kéméndy
* János Kerekes
* István Kerner
* Gábor Keveházi
* Veronika Kincses
* Árpád Kishegyi
* Erzsébet Komlóssy
* Endre Koréh
* Béla Környey
* György Korondi
* János Kovács (dirigento)
* Kolos Kováts
* Júlia Kukely
* Zsuzsa Kun

## L 
* István Laczó
* Margit László
* Ervin Lukács
* Gyöngyi Lukács

## M 
* Rezső Máder
* Tivadar Márk	   
* László Márkus (reĝisoro)
* Anna Medek
* Ádám Medveczky
* György Melis
* Imre Mészáros (aldisto)
* Lajos Miller
* Zsuzsa Misura
* András Molnár

## N 
* Ferenc Nádasi
* Ella Némethy

## O 
* Géza Oberfrank
* Adél Orosz (baletisto)
* Júlia Osváth
* Melinda Ottrubay

## P 
* Sándor Palcsó
* László Palócz
* Lilla Pártay
* Ildikó Pongor

## R 
* Gabriella Relle

## S 
* Sári Sebeők
* József Simándy
* Sándor Sólyom-Nagy
* Mária Sudlik
* György Szakály
* Irén Szecsődi
* Mihály Székely (kantisto)
* Ferenc Székelyhidy
* Ferenc Szende
* Arabella Szilágyi
* Miklós Szinetár
* Olga Szőnyi

## T 
* Paula Takács
* Ilona Tokody
* Aladár Tóth

## U 
* Klotild Ugray

## V 
* Nelly Vágó
* Katalin Volf

## W 
* Rózsi Walter

## Z 
* Zoltán Závodszky

## Fontoj 
* kompilado de la koncernaj paĝoj

Kategorio:Listoj de homoj
Pupteatro Obrazcov

eta|enirejo de la Obrazcov teatro kaj la fama horloĝo
**La Ŝtata Akademia Centra pupteatro Obrazcov** () estis fondita la 16-an de septembro 1931 en Moskvo, Rusio.

Kreinto de la teatro estas elstara rusa artisto, aktoro, direktoro, pentristo kaj verkisto - Sergej Obrazcov verkinta 20 librojn.  Li surscenigis 61 spektaklojn, inkluzive la plej famajn produktojn kiel *"La eksterordinara koncerto", "Aladino kaj la mirinda lampo," "Sur la susuro de viaj okulharoj," "Muelejo de Diablo", "Don Juano"* kaj multaj aliaj.

Pli ol okdek jaroj de ĝia ekzistado teatro de marionetoj iĝis grava centro de la puparto, unika amuzejo por infanoj, junuloj kaj plenkreskuloj. En la mondo ekzistas neniu sama teatro. Ĝi estas sola registrita en konataj lernolibroj, vortaroj kaj enciklopedioj (inkluzive de la fama Guinness-libro de rekordoj), valorega nacia propraĵo de Rusio.

Hodiaŭ la Obrazcov teatro havas du konstruaĵojn kun bela ĝardeno interne kaj unikan marionetan horloĝon sur la fasado. Ekzistas grandaj kaj ĉambraj salonoj ekipitaj per moderna aparataro, la muzeo de marionetoj, artaj studioj, ĉambroj por provludoj kaj laborejoj. Speciale por la spektantaro estas multaj akvarioj kun ekzotikaj tropikaj fiŝoj, kelkaj bufedoj kaj vintra ĝardeno. La personaro kalkulas pli ol 300 personoj.

La teatron ĉiutage vizitas pli ol 1.500 spektantoj. Ankaŭ tie estas la loko por ekspozicioj, konferencoj kaj internaciaj festivaloj.

La Obrazcov teatro estas membro de UNIMA (Unio Internationale de La Marionnette).

Ĝi estas krome membro de la Internacia Akademio pri la marionetarto. Studentoj kaj diplomitoj laboras ne nur en Rusio, sed ankaŭ en Germanio, Pollando, Ĉeĥio, Slovakio, Sud-Koreio, Kubo, Italio, Hispanio, Usono, Svislando kaj en multaj aliaj landoj.

Ekde 2001 oni eldonas revuon *"La teatro de mirakloj"*, en kiu specialistoj kaj ordinaraj legantoj povas trovi necesan informon pri la Obrazcov teatro mem kaj la monda marionetarto.

## Eksteraj ligiloj 
*oficiala retejo de la Obrazcov teatro     
*epizodo el la spektaklo *"La eksterordinara koncerto"*  (video)

Kategorio:Aperis en 1931
Kategorio:Teatroj en Moskvo
Obrazcov
Kategorio:Vizitindaĵoj en Moskvo
Michael Glawogger

**Michael GLAWOGGER** (3a de Decembro 1959 – 23a de Aprilo 2014) estis aŭstria kina reĝisoro kaj scenaristo.

El 1981 al 1982 Glawogger studis ĉe la San Francisco Art Institute, kaj el 1983 al 1989 ĉe Filmakademie Wien. Kiel sia kolego ankaŭ aŭstria reĝisoro Ulrich Seidl, kun kiu li kunlaboris kelkajn fojojn, li estis konata ĉefe pro siaj dokumentaj filmoj, kiaj *Megacities* (1998), ''Workingman's Death* (2005) kaj *Whores' Glory* (2011). En 2008 li estis membro de la ĵurio ĉe la 30a Moskva Internacia Kinfestivalo.

## Filmaro 
* 1989 – *War in Vienna* (*Krieg in Wien*; dokumenta filmo)
* 1995 – *Ant Street* (*Die Ameisenstraße*)
* 1996 – *Movies in the Mind* (*Kino im Kopf*; dokumenta filmo)
* 1998 – *Megacities* (dokumenta filmo)
* 2000 – *France, Here We Come!* (*Frankreich, wir kommen*; dokumenta filmo)
* 2002 – *State of the Nation: Austria in Six Chapters* (dokumenta filmo)
* 2004 – *Slugs* (*Nacktschnecken*)
* 2005 – *Workingman's Death* (dokumenta filmo)
* 2006 – *Slumming*
* 2009 – *Kill Daddy Good Night* (*Das Vaterspiel*)
* 2009 – *Contact High*
* 2011 – *Whores' Glory* (dokumenta filmo)
* 2011 – *60 Seconds of Solitude in Year Zero'' (dokumenta filmo)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj
Kategorio:Graz
28654 Davidcaine

'*28654 *Davidcaine'''* estas asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝi estas nomita en honoro de *David Caine*, kiu mentoris unu finaliston de la *Intel Science Talent Search* de 2013, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Li estas instruisto ĉe la * Ann Arbor-Huron High School'' de Arbaro de Ana (Miĉigano).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Wolfgang Glück

**Wolfgang GlÜCK** (n. 29a de Septembro 1929, Vieno, Aŭstrio) estas aŭstria kin-reĝisoro kaj scenaristo. Lia filmo *38 – Auch das war Wien* (1987) estis nomumita por la Oskar-premio al la Plej Bonkvalita Fremdalingva Filmo ĉe la 59a Akademiaj premioj de 1987.

## Biografio 
Li studis el 1947 Teatrosciencon kaj Ĝermanistikon en Vieno kaj Zuriko.

## Filmaro 
### Kiel reĝisoro 
* 1956: Fuhrmann Henschel (asista reĝisoro)
* 1957: Der Pfarrer von St. Michael
* 1959: Das Nachtlokal zum Silbermond
* 1961: …denn das Weib ist schwach
* 1965: Die eigenen vier Wände
* 1965: Cyprienne oder Lassen wir uns scheiden!
* 1969: Traumnovelle
* 1969: Stellenangebote weiblich
* 1974: Der Graf von Luxemburg
* 1974: Wunschloses Unglück
* 1978: Diener und andere Herren
* 1980: Die kleine Figur meines Vaters
* 1981: Der Schüler Gerber
* 1981: Tatort − Mord in der Oper (televida serio)
* 1982: Der Androjäger (televida serio)
* 1984: Julia
* 1986: 38 – Auch das war Wien
* 1995: Es war doch Liebe?

### Kiel scenaristo 
* 1957: Dort in der Wachau (Idearo)
* 1981: Der Schüler Gerber
* 1986: 38 – Auch das war Wien

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj
Kategorio:Vienanoj
Michael Haneke

**Michael HANEKE** (n. 23a de Marto 1942) estas aŭstria kin-reĝisoro kaj scenaristo plej bone konata pro siaj filmoj kiaj as *Funny Games* (1997), *Caché* (2005), *Das weiße Band – Eine deutsche Kindergeschichte* (2009) kaj *Amour* (2012). Liaj verkoj ofte pritraktas sociajn aferojn, kaj montras la senton de malkonsento suferita de individuoj en moderna socio. Haneke laboris en televido‚ teatro kaj kinarto. Krom labori kiel kinisto, Haneke ankaŭ instruas kinreĝisoradon ĉe la Kina Akademio de Vieno.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj
Kategorio:Munkenanoj