Birdokaptista sorbuso

La **birdokaptista sorbuso** aŭ **aŭkupar(i)o** (*Sorbus aucuparia*) estas specio el la genro sorbuso, indiĝena en plejparto de Eŭropo escepte de la ekstrema sudo, kaj en norda Azio. En la sudo de ĝia arealo, en la mediteranea regiono, ĝi estas limigata al altaj altitudoj en montaroj.

## Priskribo 
Ĝi estas malgranda ĝis mez-granda foliarbo tipe altante ĝis 8–10 m, plej malofte ĝis 20 m, kaj esceptokaze ĝis 28 m. La arboŝelo estas mola, arĝentece griza ĉe junaj arboj, estiĝante skvamece griz-bruna kaj okaze kanelita ĉe maljunaj arboj. La ŝosoj estas verdaj kaj unue varie harecaj, estiĝante griz-
maldekstra|eta|Folioj kaj floroj
eta|300px|Scienca ilustraĵo
brunaj kaj senharaj; la burĝonoj estas okulfrapaj, purpur-brunaj, kaj ofte dense harecaj. La folioj estas pinataj, 10–22&nbsp;cm longaj kaj 612&nbsp;cm larĝaj, kun 9–19 ( plejofte 13–15 ) folietoj; ĉiu folieto longas 3–7&nbsp;cm, larĝas 15–23&nbsp;mm, kaj havas krude segildentan randon; la folietoj estas varie harecaj, precipe la petiolo kaj la folionervuroj subflanke.
La ambaŭseksaj floroj troviĝas en grandaj korimboj ( 8–15&nbsp;cm diametro ) kun ĝis 250 floroj, la individuaj floroj havas diametron de 1&nbsp;cm, kun kvin kremkolor-blankaj petaloj, kaj estas insekte polenitaj. La frukto estas malgranda pomofrukto kun diametro de 6–9&nbsp;mm ( malofte ĝis 14&nbsp;mm ), unue verda, maturiĝante hele ruĝe tard-somere, kaj enhavante ĝis ok ( plejofte du ) malgrandajn semojn.

Tiu palearktisa specio estas diploida, kun kromozoma nombro de 2*n*=34.

## Subspecioj 
eta|220px|Sorpoj
Kvar aŭ kvin subspecioj estas agnoskitaj, ekzemple :
* *Sorbus aucuparia* subsp. *aucuparia*. Ĝia arealo etendiĝas en modera Eŭropo kaj nordokcidenta Azio, sude ĝis centra Hispanujo, centra Italujo, kaj ekstreme norda Grekujo, oriente ĝis la riveroj Obo kaj Irtiŝo. Ĝi estas arbo kun haraj ŝosoj kaj folioj.
* *Sorbus aucuparia* subsp. *fenenkiana* T.Georgiev & Stoj. Ĝi estas endemia en Bulgarujo.
* *Sorbus aucuparia* subsp. *glabrata* (Wimm. & Grab.) Cajander. (syn. *S. glabrata* (Wimm. & Grab.) Hedl.). Ĝi vegetas en subarktaj regionoj, ekde Islando, ekstreme norda Skotlando (Orkadoj, Ŝetlandaj Insuloj), norda Skandinavujo, nordokcidenta Rusujo, kaj ankaŭ loke je arbolimo en centra Eŭropo en Alpoj kaj Karpatoj. Ĝi estas arbedo kun malpli haraj folioj kaj ŝosoj.
* *Sorbus aucuparia* subsp. *praemorsa* (Guss.) Nyman. Ĝi troviĝas je altaj altitudoj en la mediteraneaj regionoj de Francujo (Korsiko) kaj Italujo (Sicilio kaj Kalabrio).
* *Sorbus aucuparia* subsp. *sibirica* (Hedl.) Krylov (syn. *S. sibirica* Hedl.). Estas arbo kun senharaj folioj kaj ŝosoj el modera norda Azio, oriente de la riveroj Obo kaj Irtiŝo.

## Ekologio 
maldekstra|eta|Folioj kaj maturaj sorpoj
La birdokaptista sorbuso estas tre tolerema por la malvarmo kaj ofte troviĝas ĉe alta altitudo en la montaro; en Britujo ĝi vegetas ĝis altitudo de 1 000 m, pli alte ol iu ajn arbo, kaj en Francujo ĝis 2 000 m.

Ĝi estas tre toleremo por larĝa gamo de grundaj cirkonstancoj, inkluzive de malprofundaj acidaj grundoj kaj krevaĵoj en rokoj. Ĝi ankaŭ sufiĉe multfoje vegetas epifite en kavaĵoj de pli grandaj arboj kiel arbara pino, kvankam epifitaj specimenoj malofte havas adekvatajn kreskadajn cirkonstancojn por permesi atingadon de matureco.

La foliaro kaj la arboŝelo estas manĝataj de ruĝa cervo, kapreolo, neĝleporo, kaj malmulte da insektaj larvoj, inkluzive de foliominantoj el la genro *Stigmella*, kaj la noktpapilio *Venusia cambrica*. La heliko *Helix aspersa* nutriĝas sur la folioj. La kultivaro 'Edulis' estis selektita por ĝiaj malpli amaraj sorpoj.

## Bildaro 

Rosales - Sorbus aucuparia - 3.jpg
Rosales - Sorbus aucuparia - 5.jpg|
Rosales - Sorbus aucuparia - 6.jpg|
Rosales - Sorbus aucuparia - 7.jpg|
Sorbus aucuparia 1 - wetland.jpg|
Sorbus aucuparia 2 - wetland.jpg|

## Referencoj 
## Bibliografio 
*  Davidson, A. 1999 : The Oxford Companion to Food. *Oxford University Press* ISBN 0-19-211579-0
*  McAllister, H.A. 2005 : The genus Sorbus: Mountain Ash and other Rowans. *Kew Publishing*
*  Mitchell, A. F. 1982 : The Trees of Britain and Northern Europe. *Collins* ISBN 0-00-219037-0
*  Snow, D. W. & Perrins, C. M. 1998 : The Birds of the Western Palearctic. *Concise Edition*. OUP ISBN 0-19-854099-X

Kategorio:Rozacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Arboj
Kategorio:Ornamaj plantoj