open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gefianĉeco

**Fianĉeco** (aŭ fianĉineco, gefianĉeco) estas la formala stato aŭ rilato de persono, kiu formale promesis  edziĝi kun alia.

## Vidu ankaŭ 
* Fianĉiĝo
*Geedzeco
*Hejma partnereco
*Spozo

## En Esperanto 
* ''Fianĉo de l'Sorto'', romano de Johan Hammond Rosbach

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (11) proverboj pri fianĉo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Interpersona rilatado
Kategorio:Familio
Kategorio:Tradicioj
Rilato

**Rilato** estas ligo inter du fenomenoj. Apud realaj ekzistas rilatoj konstruitaj(ekzemple per komparo). En diversaj uzokampoj oni difinas tiun nocion iom diverse.

* **Rilato (matematiko)** estas ajna asocio de eroj de aroj.

Parencaj rilatoj estas interalie:

patro, patrino, filo, filino, avo, avino, nepo, nepino, onklo, onklino, nevo, nevino

Aliaj sociaj rilatoj inter homoj povas esti:

*(ge)edz(in)a

*unuama

*plurama

*koramika

*(ge)fianĉ(in)a

*divorca

*incesta
Al Alvarez

**Al ALVAREZ** ( – ) estis angla poeto kaj literaturkritikisto, aŭtoro de romano pri sinmortigo, *"The Savage God"* ("La sovaĝa dio").

## Elektitaj verkoj
**The Shaping Spirit* (1958)
**The School of Donne* (1961)
*''The New Poetry' (1962)
**Under Pressure* (1965)
**Beyond All This Fiddle* (1968)
**The Savage God* (1972)
**Samuel Beckett* (1973)
**Hers* (1974)
**Hunt* (1979)
**Life After Marriage* (1982)
**The Biggest Game in Town* (1983)
**Feeding the Rat* (1989)
**Day of Atonement* (1991)
**Night* (1995)
**Where Did It All Go Right?* (1999)
**Poker: Bets, Bluffs, and Bad Beats* (2001)
**New & Selected Poems* (2002)
*''The Writer's Voice* (2005)
**Risky Business'' (2007)

Kategorio:Anglaj poetoj
Kategorio:Judaj verkistoj
Kategorio:Anglaj judoj
Rolfo

**Rolfo** estas esperantigo de vira ĝermana persona nomo, devenanta de Roldolfo/Rudolf, signifanta "fama lupo". Ofta variaĵo estas **Rolf**. La simila, sed ankaŭ ĝermandevena **Ralfo** / **Ralph** havas alian etimologion: Radulf, signifanta "konsilanta lupo".

## Vidu ankaŭ
* Esperantaj personaj nomoj
*Ralph Baer, inventisto
*Ralph Samuel Funk, verkisto
*Ralph Glomp, muzikisto
*Ralph Nader, usona politikisto
*Ralph Waldo Emerson, usona eseisto
*Rolf Wanka, ĉeĥa aktoro
*John Rolfe, edzo de Pocahontas

## Esperantistoj
*Ralph Bonesper
*Rolf Bugge Paulsen
*Ralph Chubb
*Ralph Crowley
*Ralph Eliot
*Rolfo Ernst
*Rolf Fantom
*Ralph Glomp
*Ralph Harry
*Ralph Murphy

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Stearino

[eta|[Strukturoformulo de stearino]]
**Stearino** estas senkolora kaj senodora substanco, troviĝanta en preskaŭ ĉiuj bestaj grasoj, precipe en ŝafa graso kaj uzatas por fabriki kandelojn kaj sapojn.

Kemie, ĝi devenas el steara acido.

La nomo stearino estas derivita el la malnovgreka lingvo (στεαρ) kun la signifo graso, speciale sebo.

## Vidu ankaŭ 
* Parafino

Kategorio:Substancoj
Stearata acido

**Stearata acido** (n-oktadekan-acido) CH2(CH2)16COOH estas en la best-devenaj lipidoj la plej ofta grasacido post la palmitata acido.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Stearino
* Arganio
* Ordinara alkemilo

Kategorio:Grasacidoj
Laŭrata acido

La **laŭrata acido** (*dodekanata acido*) estas saturita karboksilata acido kun karbonĉeno el 12 karbonaj atomoj. La laŭrata acido apartenas al la grasacidoj. La empiria formulo estas C11H23COOH.

Struktura formulo:

300px

La fandopunkto troviĝas ĉe . La laŭrata acido transformiĝas en la homa korpo al monolaŭro. Ĝin entenas la grasacidoj de Kokosnukso.

Ĝi troviĝas ankaŭ en la trigliceridoj de la lakto malgrandkvante.

## Komponaĵoj 
* Kalia laŭrato

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lauric.org  
* http://www.compchemwiki.org/index.php?title=Lauric_acid  

Kategorio:Palmoleo
Kategorio:Grasacidoj
Kategorio:Laŭratoj
Sebo

eta|Glaso da bovida sebo
**Sebo** estas substanco ricevita per fando de la plej malmola kaj malplej fandebla parto de besta graso (ŝafo, bovo), uzata ne por kuirado, sed por fari kandelojn, sapon, ŝmiraĵojn. Oni povas uzi ĝin kiel bazmaterialon por produkto de biodizeloleo.

**Sebacato** estas salo de sebacata acido (COOH(CH2)8COOH).

Kategorio:Kemiaj kombinaĵoj
Kategorio:Substancoj
Biologia luminesko

**Biologia luminesko** estas tiu fenomeno kiam organismo lumineskas. Bakterioj, protistoj, kaj fungoj povas lumineski.

La **lumantaj bestoj** havas organon, ĉe kies metabolo estiĝas lumanta materialo. El tiu metabola produkto, per enzima transformado, la kemie liberiĝanta energio transformiĝas al lumenergio (**biologia luminesko**). Parto da bestoj mem produktas la lumantan materialon (luciferino). En ĉirkaŭ 40 animalaj ordoj estas specioj kapablaj lumi. Ili vivas ĉefe en maro, kelkaj surtere, sed neniu en nesala akvo.

La lumanta organo de insektoj *Pyrophorus noctilucus* (lumanta piroforo) el Sud-Ameriko kaj *Lampyris noctiluca* (granda lumskarabo/lampiro) el Eŭropo estiĝas el graskorpetoj.

Luciolo (*Luciola*) estas genro de insektoj, el la ordo de koleopteroj, portanta lumantajn organojn. Tre parenca al lampiro, sed vivanta en suda Eŭropo.

## Kemia mekanismo 
[eta|[Proteino|Proteina tridimensia formo de luciferazo de la lampiredoj *Photinus pyralis*. La enzimo estas multe pli granda ol la luciferino.]]

Lampiredoj kaj aliaj tipoj de bestoj uzas grupon de molekuloj nomata luciferino. Luciferino povas reagi kun dioksigeno kaj ATP, kun helpo de grupo de enzimoj luciferazo. Malsamaj bestoj havas malsamajn luciferinojn kaj luciferazojn, kaj tiel produktas malsamajn lumojn. La kemia reago estas tre efika, kaj preskaŭ neniu energio estas perdita per varmo.

:L{} + O2{} + ATP ->[\text{Luciferazo}][\ce{Mg^2+}] oxy-L{} + CO2{} + AMP{} + PP{} + luma energio

[eta|[Coelenterazino estas luciferino trovita en multaj meduzoj kaj terbestoj. Kiel ĉiuj luciferinoj, ĝi estas oksidigita por produkti lumon.]]

## Roloj 
### Elektado de seksa partnero 
Masklaj lampiredoj havas specifan ritmon de ekbriloj. Inaj lampiredoj reagas per sendado de lumsignalo, kaj elektas masklon kun la plej hela lumo kaj taŭga ritmosenco. Tiel ina lampiredo povas esti certa pri tio ke sia partnero estas sana kaj havas multan energion.

### Ĉasado 
Inaj Photuris ofte imitas la ekbril-ritmon de aliaj lampiredoj. Tiel, ili povas allogi masklajn lampiredojn por manĝi ilin.

Fiŝoj Ceratiidae havas longan ŝnuron, kiu havas multajn biologie lumineskajn bakteriojn je sia pinto. La fiŝo uzas ĝin por allogi fiŝojn en la profundo de la marego, kie lumo kutime preskaŭ ne ekzistas. Kiam la predo estas proksima, la Ceratiidae glutas ĝin per sia grandega buŝo.

## Referencoj
Triglicerido

[eta|300ra|Ekzempla [strukturformulo de triglicerido kun tri malsamaj grasaj acidoj (unu saturita, du nesaturitaj).]]
[eta|300ra|Ĝenerala [strukturformulo de triglicerido, R estas karbona ĉeno.]]
**Trigliceridoj** estas la plej granda grupo de lipidoj, kiuj konsistas el la esteroj de glicerino kun tri grasacido. En mallarĝa senco oni nomas triglicerido nur la solidstatajn grasacidajn glicerinesterojn (ĉe plantoj oni parolas ofte pri plantaj oleoj).

La diversaj trigliceridoj diferencas per la longo de la karbonĉeno kaj la (ne)saturiteco de la gras-acidoj.

Ju pli nesaturita estas la triglicerido, des pli alta estas la fandopunkto, tiel la grasa-olea distingo havas specifan sencon ne nur priskriban.

La trigliceridoj ne solviĝas en akvo, sed solviĝas en etero, kloroformo, karbon-tetraklorido.

La energio liberiĝanta dum la oksidado estas la duobla de tiu de la karbonhidratoj kaj proteinoj. Tiel la trigliceridoj estas bonaj deponaĵoj por la bestoj kaj deponiĝas en certaj partoj de la besta organismo en relative granda parto.

Ili troviĝas ankaŭ kun aliaj lipidoj en multaj ĉeloj, ĉefe en la membranoj.


Kategorio:Lipidoj
Kategorio:Biokemio
Kategorio:Nutrado
Kandelo

eta|250px|dekstra|flamo de kandelo

**Kandelo** estas lumigilo, konsistanta el cilindra seba, stearina aŭ vaksa maso, ĉirkaŭanta meĉon.
En la antikva Romio, Egiptio oni uzis oleomeĉujon kaj oni konis jam en la 4. jc. la vaks-kandelojn. La seba kandelo aperis en la 12. jc., sed oni eltrovis la stearinan kandelon en 1834 kaj la parafinan nur en 1850. La kandeloj cilindre ĉirkaŭas la meĉon kaj estas tenataj en kandelingo, aŭ multaj kandeloj en kandelabro).

:''Sonoroj ondas por nova jar',
:''ĉi jar' nur horojn rulas.
:''Malluma estas kabanar',
:*kandeloj ne plu brulas.
:*Malsata lup' en urbo, kort'.
:''Kiel novjare venos sort'?
::(Hialmar Procopé, esperantigis Szilagy)

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (9) proverboj pri kandelo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj
Statistisches Bundesamt (Germanio)

**Statistisches Bundesamt**  estas la federacia statistika institucio de Germanio, kun centra oficejo en Wiesbaden. Ĝi havigas, kolektas, prilaboras kaj prezentas informojn pri preskaŭ ĉiuj temoj de la civitana vivo en Germanio. Kiel federacia institucio ĝi estas subordigita sub la federacia ministerio pri internaj aferoj.
Ĉiujare ĝi publikigas statistikan jarlibron.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la germana federacia oficejo pri statistiko
eta|maldekstra|180ra

## Vidu ankaŭ 
* Statistiko

Kategorio:Germanio
Kategorio:Wiesbaden
Germanio
James Tobin

**James Tobin** (* 5-a de marto 1918 en Champaign en usona ŝtato Ilinojo, † 11-a de marto 2002) estis usona ekonomikisto.

## Trarigardo 
Li studis kaj doktoriĝis en Universitato Harvard, estis ano en la ekonomia konsila grupo de prezidento John F. Kennedy kaj instruis dum jardekoj en Universitato Yale en New Haven, Konetikuto.

Tobin iĝis tutmonde konata pro sia propono, ke oni impostu la devizokomercon kaj la prenitan monon oni transdonu tra Monda Banko al evoluantaj landoj. Tiu monpostulo, nomata ankaŭ "Tobin-imposto" estis surprenita, tre populara ĉe la kontraŭglobalismo (vidu ATTAC). Estante ano de libera komerco, Tobin poste akre kritikis sian pli fruan ideon sen tamen rezigni sian impostan proponon.

La nomon de Tobin portas en branĉo de la kapitalmarketa teorio la t.n. Tobin-separado samkiel Tobin-a Q. En 1981 ricevis Tobin la Nobelpremion pri ekonomiko pro sia portfolia teorio.

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj ekonomikistoj
Kategorio:Usonaj militistoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Nobel-premiitoj pri ekonomiko
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Tobin-imposto

La **Tobin-imposto** estas imposto je la internacia devizokomerco, pli precize impostoj de la mallongtempaj spekuladoj pri eksterlandaj valutoj ekz. en interbanka komercado. Tian imposton proponis en 1978 James Tobin (1918–2002), nobelpremiito pri ekonomiko.

Li volis per tiu metodo obstakli, malgrandigi la financajn spekulojn, kiuj pli ol ĉio alia kaŭzis problemojn al la malgrandaj ekonomiaj sistemoj. La impostopago, kiun proponis Tobin, estis relative malgranda, ĉ. 0,05 % – 1,00 %, kaj li pensis imposti per tio ĉiun translandliman montransakcion. Estis proponite uzi la enspezon, ekzemple, favore al la evoluantaj landoj, malriĉuloj ktp, asignante la monon tra Monda Banko. La ideo mirigis, kaj iĝis tre populara ĉe la kontraŭglobalismaj movadoj kiel ATTAC.

La enkondukon malhelpas parte la banka sekreto, aliflanke la fakto, ke nur regiona enkonduko ebligus al la kapitalo translokiĝi al senimpostaj regionoj (impostparadizoj). 

Tobin mem en la lastaj jaroj de sia vivo jam kritikis kaj malagnoskis la Tobin-imposton, ĉar kontraŭglobalismaj movadoj uzis lian nomon por siaj celoj. Li elpensis tiun imposton por reguligi la monfluon kaj ne por financi la malriĉajn landojn.

La parlamentoj de Francio kaj Belgio decidis enkonduki la Tobin-imposton, sed la decidoj ekvalidos nur kiam ankaŭ ĉiuj aliaj EU-landoj enkondukos ĝin.

## Vidu ankaŭ 
* Arcadi Oliveres

## Eksteraj ligiloj 
* http://cowles.econ.yale.edu/faculty/tobin.htm
* en TTT-ejo de ATTAC-Germanio 
* http://weed-online.org/tt/texte.htm
* http://go.to/tobin-tax
* http://www.spiegelgruppe.de/presseservice/pressearchiv/spiegelvorab-tobin-030901.htm
* franclingva praktika kaj teoria pridiskuto

Kategorio:Fiska juro
Kategorio:Impostoj
Kluzo

eta|Funkciado de kluzo
**Kluzo** povas esti striktasence:
* mallarĝa parto de kanalo aŭ rivero, kies ekstremoj estas provizitaj per pordoj, kaj kiun oni uzas por levi aŭ mallevi ŝipon
* akvobaro, provizita per pordo, uzata por kreo de artefarita niveldiferenco de la akvo.
Kaj metafore:
* Kluza prokurilo.
* En figura signifo la termino estas uzata por la babilprotokolo Jabber.
* En Interreto kluzo estas interfaco destinita por konekti du komputilajn retojn. Angle: *gateway, protocol converter*. France: *passerelle*. Hispane: *pasarela*. Ruse: *шлюз*.

Laŭ Francisko Azorín **kluzo** estas *akvobarilo funkciebla en kanalo, rivero, por konservi nivelon de la akvo k. faciligi la navigadon.* Li indikas etimologion el la latina *exclusa* (fermita), el *claudere* (fermi).

Komparu kun: ŝiplifto

Dosiero:Panama Canal Gatun Locks.jpg|Vido de la Gatun-kluzo en la Panama Kanalo.
Dosiero:TGDModelShipLocks.jpg|Modelo de la Baraĵo Tri Gorĝoj: maldekstre, la baraĵo; apud ĝi ŝiplifto kun sia propra kanalo; dekstre la kvin kluzoj.
Dosiero:Schleusentor.jpg|La levebla pordego de la granda, pli malnova kluzo en la Kanalo Wesel-Datteln
Dosiero:Gezhouba_Dam_lock.jpg|Kluzo de la Gezhouba baraĵo de Jiĉang (Ĉinio)
Dosiero:Lock 10 C and O Canal.jpg|Ekzemplo de kluzo regulanta la akvonivelon de la kanalo Chesapeake kaj Ohio along la Potomako.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Akvobaraĵo
* Kaledonia Kanalo
* Kanalo Erie
* Kiela Kanalo
* Moskva Kanalo
* Panama Kanalo
* Marvojo Sankt-Laŭrenco
* Kanalo Rideau


Kategorio:Akva transporto
Kategorio:Akvorilataj konstruaĵoj
Dato

**Dato** estas precize difinita tago, en kiu okaz/is/as/os fakto.

Dato kune kun tempo estas kompleta priskribo de punkto en la tempomezurado.

Komparu kun: datumo, kalendaro, tempokalkulo

## Skriba formato de dato laŭ lando 
eta|500px|

Ĝis nun la datoj estas skribataj en diversaj manieroj. Ekzemple, en Usono oni uzas la sinsekvon MM TT JJJJ (12/15/1859) kaj metas dividajn suprenstrekojn.  En Germanio oni skribas TT MM JJJJ kaj metas dividajn punktojn (15.12.1859). En multaj landoj oni skribas en la ordo JJJJ MM TT kun punktoj (1859.12.15).

Por eviti miskomprenon, en Esperanto oni ofte skribas: ***la 15-a de decembro 1859** estas notinda dato* kaj *L.L. Zamenhof naskiĝis **la 15-an de decembro 1859*** aŭ simile senambigue.

## La ISO-normo 
La internacia normo por dato- kaj tempo-indikado estas ISO 8601.
Laŭ tiu normo la reprezento de dato estas ***JJJJ-MM-TT***, do 4 ciferoj por la jara numero, poste du ciferoj por la monata numero ("01" ĝis "12") kaj 2 ciferoj por la taga numero ("01" ĝis "31"). La ciferoj estas apartigitaj per streketoj.
Ekzemplo:  ***2010-10-15***

La ISO-normo evitu konfuzojn. Povas ja okazi, ke varoj atingas la klienton en alia lando tro malfrue aŭ tro frue, se tagoj kaj monatoj estas fuŝe komprenitaj. 

Avantaĝo de la ordo "de la granda al la malgranda" de maldekstre al dekstre estas, ke programoj kaj homoj povas pli facile ordigi la sinsekvon de datoj.

Se en iu lando tekstoj nun uzas la ISO-norman skribadon, legantoj devas iom alkutimiĝi, ĉar la sinsekvo de la ciferoj estas alia ol ĝis nun. Eble, malgraŭ la alia sinsekvo de la ciferoj en la skriba versio oni daŭre legos en la kutima versio. La sama problemo aperas ankaŭ en Esperanto.

### ISO-norma skribado en Esperanto-tekstoj kaj ties legado 
Se en teksto aperas ekz. la dato **2010-10-15** oni povas tion legi en kutima maniero, do fakte de dekstre al maldekstre, aldonante la kutimajn -a kaj de. 

Radikalaj modernemuloj povas diri: **2010 minus 10 minus 15**.

## Vidu ankaŭ 
* ISO 8601

Kategorio:Kalendaro
Gajlo

dekstra|250ra
**Gajlo** estas ŝvelaĵo pro nenormala kresko de planta histo, kaŭzita de parazitoj, ekz. akaroj, vespoj, fungoj, bakterioj. Gajloinsekto estas unu el la insektoj, kiuj kaŭzas gajlon (cinipo, afido, filoksero). En ĝi kreskas la larvo de la insekto, kaj ĝi protektas la larvon dum ties evoluo.

Ĉe kverko-gajloj, eblas ĝis kvin niveloj de parazitismo (Parazitoidoj).

Multaj enhavas tanacidon kiel ekz. iuj kverkogajloj. Gajlato estas la salo de gajlata acido (C6H2(OH)3-COOH

Krongajlo estas plantmalsano, karakterizata de disvolviĝo de kancerosimilaj ŝvelaĵoj, gajloj aŭ tumoroj, kiujn produktas bakterio (*Agrobacteriom tumefaciens*)

## Bildaro 

Dosiero:Gallwespe bedient sich Eichel2.jpg|
Dosiero:Andricus quercuscalicis Quercus robur 02.jpg|
Dosiero:Eikengallen op mannelijke bloeiwijze.jpg|

Kategorio:Botaniko
Fino

**Fino** estas vorto por indiki

# la ĉeson aŭ ĉesigon de io, aŭ
# la lastan parton de io (en spaca aŭ tempa signifo).

Komparu kun: finaĵo, finalo, ekstremo, komenco, mondofino.

## Toponimio 
* Fino del Monte, itala komunumo de provinco Bergamo, regiono Lombardio.
* Fino Mornasco, itala komunumo de provinco Como, regiono Lombardio.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (36, kaj 25 pri komenco) proverboj pri fino en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Spaco
Kategorio:Tempo
Pensaĵo

Pensaĵo estas kombinaĵo de ideoj kiu ekestas en la menso de homo. Kiam ni pensas ion, tiu pensata afero ĉiam estas pensaĵo. Kutime ĝi konsistas el multaj unuopaj ideoj, kiuj povas esti kombinitaj laŭ diversaj manieroj. Sed eĉ unuopa ideo povas esti konsiderata *pensaĵo* se eblas pensi ĝin ekster la kombino kun aliaj ideoj.

## Vidu ankaŭ
* Pensado
* Ideo
* Imago

Kategorio:Abstraktado
Karnutoj

**Karnutoj** estis kelta popolo en Gallio, kies ĉefaj urboj estis *Cenabum* Orléans kaj *Autricum* nuntempe Chartres. Laŭ romianoj la teritorio de karnutoj estis politika kaj religia centro de Gallio. Arbaro en unu el tiuj du fortigitaj urboj estis la ĉiujara kunvenloko de ĉiuj galliaj druidoj. Dum la ribelo gvidata de Vercingetoriks Cezaro bruligis Cenabumon.

## Eksteraj ligiloj 
* moneroj stampitaj de la karnutoj
* mapo de ilia lando en paĝo (france) pri ili kaj urbo Orléans
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Antikva epoko
Kategorio:Historio de Eŭropo
Listo de islamaj filozofoj

Jen **listo de islamaj filozofoj** laŭ kronologia ordo
* Al-Kindi
* Al-Farabi
* Al-Maari
* Aviceno
* Algazelo
* Ibn Tufajl
* Sohraŭardi
* Ibn Arabi
* Ibn Ruŝd (ankaŭ konata kiel *Averroës*)
* Ĝalal-ed-din Mohammad Rumi
* Ibn Ĥaldun
* Ĝamal al-Din al-Afghani
* Muhammad Ikbal

## Vidu ankaŭ 
* Islama filozofio
Piktoj

La **Piktoj** estis konfederacio de triboj kiuj loĝis en la oriento kaj la nordo de la nuna Skotlando dum la malfrua ferepoko kaj la frua alta mezepoko. Oni pensas ke ili estis Keltoj. Ili loĝis norde de la riveroj Forth kaj Clyde, kaj parolis la piktan. Ilia vivmanero kaj kulturo estas konkludita per fortikaĵoj nomitaj broch, Brita nomo de lokoj kaj Piktaj ŝtonoj. La Piktoj estas konsiderataj kiel la idoj de la *Caledonii*.

## Reĝoj 
Kenneth la 1-a, *Cináed mac Ailpín* (skotgaele: Coinneach mac Ailpein) aŭ Kenneth MacAlpin (naskiĝis en 810 kaj mortis la 13-an de februaro 858 estis reĝo de la Piktoj kaj laŭ la tradicio estas konsiderata kiel la unua reĝo de la Skotoj. Domnall mac Ailpín (Skotgaele: *Dòmhnall mac Ailpein*; naskiĝis en 812 kaj mortis la 13-an de aprilo 862) estis reĝo de la Piktoj aŭ de la Skotoj de 858 ĝis 862. Li sekvis sian fraton Kenneth la 1-a. Áed mac Cináeda (mortis en 878) estis filo de Kenneth la 1-a. Li fariĝis reĝo de la Piktoj en 877 kiam li sekvis sian fraton Konstantino la 1-a. Causantín mac Cináeda aŭ *Còiseam mac Choinnich* (mortis en 877) estis reĝo de la Piktoj aŭ de la Skotoj de 862 ĝis 877. Li estas poste konata kiel Konstantino la 1-a, referante al lia placo en la modernaj listoj de la skotlandaj monarkoj, kvankam modernaj fontoj priskribas Konstantinon kiel Pikta reĝo. Filo de Kenneth MacAlpin, li sekvis sian onklon Donaldo la 1-a kiel reĝo de la Piktoj post la morto de ĉi-lasta, la 13-an de aprilo 862. Giric mac Dúngail (skotgaele: Griogair mac Dhunghail; naskiĝis ĉirkaŭ 832 en Skotlando kaj mortis en 889), konata en la angla lingvo simple kiel Giric estis reĝo de la Piktoj aŭ de Alba de 878 ĝis 889.
Gaston Bachelard

**Gaston BACHELARD** [Baŝlar] (naskiĝis la 27-an de junio 1884 en Bar-sur-Aube, mortis la 16-an de oktobro 1962 en Parizo) estis franca filozofo.

Unue poŝt-laboristo li fariĝis instruisto pri Fiziko kaj Kemio en Bar-sur-Aube. En 1922 li sukcesis ekzamenon de "agrégation" pri Filozofio kaj instruis tiun fakon en la Universitato de Dijon antaŭ fariĝi profesoro en la fama Universitato de la Sorbonne en Parizo, ĝis 1954.

Unue epistemologo, li estis interesita de historio kaj kritiko de sciencoj:

:La nova scienca spirito (1934) *(Le nouvel esprit scientifique)*
:La konsistigo de la scienca spirito (1938) ''(La formation de l'esprit scientifique)*
:La filozofio de la neo (1940) *(La philosophie du non)*
:La racionalista agado de la nuna fiziko (1951) *(L 'activité rationaliste de la physique contemporaine)*

Li poste interesiĝis pri la poezia imago kaj la revoj rilataj al la fizika medio:

:La psikanalizo de la fajro (1938) *(La psychanalyse du feu)*
:La akvo kaj la revoj (1942) *(L'eau et les rêves)*
:La aero kaj la sonĝoj (1943) *(L'air et les songes)*
:La tero kaj la revaĵoj de kvieto (1946) *(La terre et les rêveries du repos)*
:La tero kaj la revaĵoj de volo (1948) *(La terre et les rêveries de la volonté (1948)*

Lia lasta libro estis aŭtobiografio:

:La flamo de kandelo (1961) *(La Flamme d'une chandelle)*

----

## Citaĵoj 
El *La akvo kaj la revoj'':

Jen ĉi-sube ekzemplo de la tipa analizema kaj samtempe poeziema stilo de Bachelard. Oni povas miri tie la progreson de subtila analizo de supraĵa imago, ĝis sintezo de alia imago ege pli profunda:

Bachelard kondutas la leganton, en ĉiu paĝo de siaj libroj, gvidante lin paŝo post paŝo, de la plej supraĵaj evidentaĵoj ĝis la plej profundaj subtilaĵoj. Tiel, la legado de Bachelard estas kiel eksterordinara filozofa vojaĝo, vojaĝo al la imago, vojaĝo al la malkovro de sia propra plej profunda imago.

## Vidu ankaŭ 
* Louis Althusser
* Michel Foucault

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.u-bourgogne.fr/PHILO/CENTRE-BACHELARD/biogb.htm  
* http://www.aufildemeslectures.net/?au=465 
* http://www.uqac.ca/zone30/Classiques_des_sciences_sociales  

Kategorio:Francaj filozofoj
Kategorio:Francaj literaturkritikistoj
Kategorio:Francaj poetoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Francaj verkistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Francaj profesoroj
Kategorio:Francaj matematikistoj
Kategorio:Francaj fizikistoj
Kategorio:Filozofoj de edukado
Lorient

**Lorient** (*bretonlingve* An Oriant) estas marborda urbo en la departemento Morbihan, Francio.
Je 30 metroj alte kaj kun 116,174 loĝantoj en 1999, ĝi estas la tria urbo en Bretonio.
Ĉiujare tie okazas muzika festivalo: La Interkelta Festivalo de Lorient (: Festival Interceltique de Lorient) kiu amasigas multegajn personojn.

## Historio 
Komence de l'17-a jarcento nogocistoj komercantaj kun Hindio establis tenejojn tie, en 1628 aliaj aldoniĝis. Poste, en 1664 fondiĝis la franca "Orient-Hindia kompanio" subaŭspicio de la reĝo (Ludoviko la 14-a), kaj la loko iĝis grava komerchaveno, kiu ricevis la nomon "L'Orient" (= Oriento, pro ties destino pri alorienta negoco).

Post gravecoperdo de la alhindia komerco, ĝi iĝis unu el la francaj militistaj havenoj. Dum la Dua mondmilito la urbo estis tute detruita, ĝi estis rekonstruita kiel tutmoderna tutblankkolora urbo.

## Ĝemelecoj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Esperanto-movado 
Estas gastiganto de Pasporta Servo tie.

Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 30 voĉdonojn (0,18% de voĉoj) en 2004, kaj 22 voĉdonojn (0,15% de voĉoj) en 2009.

### Esperantistoj 
* Gaston Moch;

## Notoj kaj referencoj 
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Morbihan
* Lorient (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.festival-interceltique.com  
* http://www.lorient.com/www/index.php  
* http://www.lorient.com  
* http://france-for-visitors.com/brittany/south/lorient.html  


Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France
Divorco

[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri mediado. Temas pri helpo al divorcaj paroj ne tro batali eble eviti suferigantan juĝejan proceson.]]
**Divorco**, **eksgeedziĝo**, **eksedziĝo** aŭ **eksedziniĝo** estas formala, jura dissolvo de geedzeco. En la landoj, kie divorcoj estas permesitaj, ambaŭ personoj povas, se ili deziras, denove geedziĝi kun aliaj personoj. La stato *divorcinta* estas apud *needz(in)iĝinta*, *edz(in)iĝinta* kaj *vidv(in)a* unu el la kvar civilaj statoj kutimaj en la plej multaj landoj. Tamen ne en ĉiuj juraj sistemoj eblas divorco, kaj ekzistas granda diverseco da leĝaj kondiĉoj por divorco. Ekzemple en multaj landoj oni devas certan periodon vivi dise antaŭ ol povi divorci.

Oni devas distingi inter divorco kaj nura aparteco de geedzoj, ĉe kiu la geedzeco ne estas formale dissolvita.

## Divorco en diversaj religioj 
Pli-malpli amplekse, divorco estas permesata ĉe ĉiuj la plej disvastigitaj religioj, ankaŭ en tiuj kristanaj, escepte de tiu katolika. Ĉi-rilate, atenta rigardo al eksterkatolikismo montras ke, ĝuste la katolika prigeedzeca juro estas unikaĵo, kiu fundiĝas, interalie, sur la evangelia moto (Mt 19,16) http://www.site-berea.com/c/sb/: *“Quod ergo Deus koniunxit, homo ne separet”* (Kion tial Dio kunigis tion homo ne separu) . http://it.cathopedia.org/wiki/Matrimonio

La ortodoksa kristana eklezio konfesas la sakramentecon de la geedzeco kaj do kontraŭas divorcon, sed poste estas koncedita dua kaj tria geedziĝo: en tiuj kazoj ne temas pri vera kaj propra sakramento, sed nur pri beno, kaj la geedzoj ne rajtas ricevi Eŭkaristion laŭ du (en la dua geedziĝo) aŭ tri (en la tria) jaroj, sed fine la Komunio estas koncedita (pro mizerokordo).

Ĉe kristanaj protestantoj, ĉe kiuj la geedziĝo ne estas sakramento, la situacio estas malsama kaj, se resumi mallonge, praktike divorco estas ĉiam koncedita.

Ĉe la anglikana eklezio la divorcitoj rajtas aliri novan laŭritan geedziĝon: tio okazas post kiam Enriko la 8-a ribelis al la roma Papo rifuzinta lian novan geedziĝon: kio estis la kaŭzo de la malunuiĝo de anglikismo el katolikismo.

La Get indikas la proceduron en judismo.

## Lingva noto 
La nociojn "eksedziĝi", "eksedziniĝi" kaj "eksgeedziĝi" oni ankaŭ povas redoni per la unusola internacia verbo "divorci", tiu neologismo estas sufiĉe disvastiĝinta kaj en plejparte da vortaroj.

## Vidu ankaŭ 
* Geedziĝo
* Nupto

## Referencoj 
Kategorio:Interpersona rilatado
Kategorio:Familio
Kategorio:Antropologio
Kategorio:Familia juro
Kategorio:Divorco
Épernay

''''* estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Marne*, en la regiono Granda Oriento (). Fine de  en la komunumo vivis . Ĝi estas unu el la subprefektejoj de la departemento, kaj do estras la arondismento *Épernay* kaj same du kantonojn.

La urbanojn oni kutime nomigas *''. Ĝi estas unu el la plej gravaj centroj rilate al la produktado de ĉampanjo.

## Geografio 
Épernay situas en la okcidenta parto de la departemento Marne, 27 kilometrojn sudokcidente de Reims, kaj 140 kilometrojn nordoriente de Parizo. Ĝi troviĝas kore de la ĉampanja vinregiono.

La urbo havas landlimojn kun la komunumoj Magenta kaj Dizy norde, Mardeuil kaj Cumières nordokcidente, Ay oriente kaj Pierry sude.

## Lokaj famuloj 
Épernay estas la urbo de René Lemaire.
## Lokaj esperantistoj
*Maurice Mongeois.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Marne
* Listo de urboj de Francio
* Épernay (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo

eta|centra|Urbodomo


Kategorio:Komunumoj de Marne
Sojlakto

**Sojlakto** (  "soja buljono"; aŭ   "soja lakto") aŭ **soja lakto** estas planta trinkaĵo nur laŭaspekte simila al bovina lakto. Ĝi estas farita per sorbigado kaj muelado de sojfaboj, poste boligitaj kaj filtritaj. La restanta miksaĵo estas emulsio de oleo, akvo kaj proteinoj.

Devenante el Ĉinio, ĝi origine estis nur interproduktaĵo por tofuo, kaj dum la 20-a jarcento ĝi fariĝis vulgara trinkaĵo en Eŭropo kaj Nordameriko.

En Tajvano oni trinkas ĝin ankaŭ varma.

Produktantoj de bovina k.a. lakto oponas la uzon de la vorto *lakto* por ĉi tiu trinkaĵo kaj proponas, ke oni nomu ĝin simple *sojtrinkaĵo*.

## Vidu ankaŭ 
* Plantlakto

* Tofuo (kazeo el sojlakto)
* Jubo

## Referencoj 
Kategorio:Sojfabaĵoj
Kategorio:Lakt-anstataŭaĵoj
Kategorio:Vegana kuirarto
Sojsaŭco

eta|Sojsaŭco
**Sojsaŭco** estas saŭco farita per fermentado de sojfaboj, grenoj, kaj aliaj ingrediencoj. Oni ofte uzas ĝin en aziaj kuir-artoj.

## Vortodeveno 
Laŭ PIV "sojo" signifas "Densa bruna aroma likvo, preparita el sojfaboj, k uzata kiel saŭco aŭ spicaĵo en kuirado." Do, oni principe ne devas aldoni la vorton "saŭco" kiel "sojsaŭco" aŭ "soja saŭco".

Budhismaj monaĥoj el Ĉinio enkondukis sojsaŭcon en Japanion en la 7a jarcento, kie ĝi estas konata kiel *shōyu* (醤油). Poste, oni enkondukis la vorton al Eŭropo tra la hispana *soya*.

Jen kaj jen oni trovas la radikon **soj-** kiel mallongigo de "sojfabo", ekzemple en "sojlakto" aŭ "soja lakto".

## Variaĵoj 
### Japana sojsaŭco 
* *Tamari* - malnova maniero en la epoko Edo.
* *Koikuchi* - kutima saŭco uzata kun suŝio, saŝimio ktp.
* *Usukuchi* - iomete malforta koloro. Ofte uzata en la Kansaja regiono por udonoj.
* *Shiro* - lit. "blanka". Flava koloro.

### Aliaj regionoj 
* *Ganjang* - korea sojsaŭco.
* *Kecap manis* - indonezia (dolĉa) sojsaŭco.

* "*Tamari*" - Senglutena sojsaŭco vendita de la firmao Kikkoman en Eŭropo, Usono ktp sed ne en Japanio.

## Vidu ankaŭ 
* Misoo

Dosiero:Soy sauce.jpg|Ĉina sojsaŭco
Dosiero:Shoyu.jpg|Japana sojsaŭco
Dosiero:Bouteille-siaw.jpg|Sojsaŭco el Reunio
Dosiero:Kecapmanis.jpg|Indonezia dolĉa sojsaŭco (Kecap manis)

## Referencoj 
Kategorio:Sojfabaĵoj
Kategorio:Saŭcoj
Gaston Moch

**Gaston MOCH** [mok] (naskita la  en Saint-Cyr apud Parizo; mortinta en 1935) estis franca esperantisto, oficiro de artilerio ĝis 1894, poste verkisto kaj pacisto.

En 1893 li verkis francan libron, kie li antaŭvidis ne mallongan, sed kvarjaran militon, kiu unuigos la batalantajn popolojn. En 1894 li eksiĝis kaj sin dediĉis al la propagando de paco per franca-germana akordo, kaj al la defendo de la „Rajtoj de la homo“. En 1879, lernanto en „l'École Polytechnique“, li legis libron pri Leibniz kaj de tiu momento ne ĉesis pripensi la problemon de internacia kompreniĝo, tiom pli ke li estis poligloto. Li aliĝis al Esperanto en 1889 (la tria aliĝinto en Francujo) kaj dum multaj jaroj propagandis per parolo kaj verkoj. La 31 marto 1900 li faris paroladon, post kiu fondiĝis la Pariza grupo, kiun li prezidis. Sed tuj ĉe la komenco li deziris perfektigojn kaj korektojn, kaj post la rifuzo de Zamenhof, li daŭrigis sian porreforman agadon, „al kiu, li diras, li fine altiris de Beaufront, unue timigitan“. Li partoprenis en la laboro de la Delegacio por alpreno de la lingvo internacia (1907) kiel anstataŭanto de Émile Boirac. Iom post iom li deturnis sin de Esperanto, kaj kiam la komisiono elektita de la Delegacio finis sian laboron (1913), li definitive adoptis la reformitan sistemon "Ido". En la 1930-aj jaroj li reĵetis eĉ la ideon de planlingvo.

Li redaktis ,Espero Pacifista' (1905-1908). Krom multaj artikoloj kaj kelkaj broŝuroj en Esperanto precipe pri paco kaj malarmo, li verkis
* ''La question de la langue internationale et sa solution par l' Espéranto*, 1897.
* *Pri la elparolado de Esperanto*, 1907.
* Traduko de Tristan Bernard: *Angla lingvo sen profesoro*, komedieto, 1907.
* Traduko de About: *La Reĝo de la Montoj*, 1909.
* *Pri la transskribo de la propraj nomoj en Esperanto'', 1910.

Moch estis membro de la Lingva Komitato de 1905 ĝis 1912 (eksigo pro kontraŭesperanta agado).
(Surbaze de la artikolo de Louis BASTIEN en Enciklopedio de Esperanto).

## Rete legeblaj verkoj 
* Verkoj de Gaston Moch en la skanprojekto  de la Kolekto por Planlingvoj 

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Kongreso de Paco
* Liberpensuloj

## Referencoj 
Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:Pacistoj
Kategorio:Pacmovado

Kategorio:Esperantistaj militistoj
Lin Yutang

**LIN Yutang** (林語堂) (10-a de oktobro 1895 – 26-a de marto 1976) estis ĉina verkisto, kies originalaj verkoj kaj tradukoj de ĉina klasika literaturo iĝis tre popularaj en t.n. Okcidento. En aliaj verkoj li celis konstrui ponton inter la ĉina kulturo kaj la kulturoj de Eŭropo kaj ĉi ties historiaj posteuloj (t.e. Usono).

Tre konata estas lia eseo, verkita en la angla, *"The Importance of Living"* ("La graveco de vivado", 1937).

## Citaĵoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Ĉina-Angla vortaro de Lin Yutang
* Listo de verkoj de Lin Yutang

Kategorio:Ĉinaj verkistoj
Kategorio:Ĉinoj
Klinika morto

**Klinika morto** estas nomo donata al la difino de la evento morto kiel la ĉeso de ies korbatoj kaj spirado.

Tamen nuntempe ekzistas teknikoj por restarti la korbatadon kaj spiradon post jama halto, tial oni prefere parolas pri cerba morto.

## Vidu ankaŭ
* Elektroencefalografio

Kategorio:Intensa medicino
Kategorio:Morto
Kategorio:Fiziopatologio
Cerba morto

**Cerba morto**, aŭ biologia morto, estas la morto de persono post la konstato, ke en ties cerbo ĉesis tute kaj konstante la elektra aktivado kaj la refleksoj. Ankaŭ la spirado ĉesis kaj oni vivtenas la spiradon artefarite per maŝinoj.

Oni kredas, ke tiu ĉeso de aktivado signifas la malaperon de la konscio. Tamen ankaŭ ĉi tiu fiksado de preciza mortmomento ne montriĝas tute senproblema. En kelkaj landoj la cerba morto signifas jam laŭleĝe la morton. Ankaŭ tiam estas eble provizore daŭrigi spiradon kaj sangocirkulan sistemon por organtransplantaj bezonoj. Post kelkaj tagnoktoj ne plu estas eble vivteni diversajn funkciojn, ĉar koro kaj spirado haltas baldaŭ malgraŭ la intensa medicino.

La japana organizaĵo Oomoto, konata inter esperantistoj pri sia subteno de la Esperanto-movado, kontraŭas la nocion de cerba morto kaj organotransplantadon de cerbomortintoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komato
* Vegeta stato

Kategorio:Morto
Kategorio:Intensa medicino
Kategorio:Cerbo
Kanabcigaredo

eta|La rulado de herbingo
**Kanabcigaredo** estas cigaredo, kiu enhavas drogon faritan el kanabo, kutime mariĥuanon aŭ haŝiŝon.

Malsame al normalaj cigaredoj, kanabcigaredoj kutime estas rulitaj de la fumanto mem.

Kanabcigaredo fariĝas de peco da rulpapero (kutime pli longa ol regule) kaj mariĥuano aŭ haŝiŝo. Oni ankaŭ povas aldoni tabakon (aŭ anstataŭan herbaĵon), kaj kiam oni uzas haŝiŝon, oni certe devas uzi ĝin, por ke la kanabcigaredo estu fumebla. Kelkaj personoj ankaŭ uzas pintojn (peco da rulita mola kartono).

Tiumaniere, la rulpapero ruliĝas ĉirkaŭ la miksita tabako kaj kanabo kaj je la finaĵo metiĝas la pinto. La pinto kaŭzas pli bonan oksigenigon, kaj plifaciligas finfumi la kanabcigaredon.

Farinte rulaĵon, oni ĝin ekbruligas.

Inter la neformalaj esprimoj por *kanabcigaredo* en Esperanto estas *kanabingo*, *herbingo*, *haŝingo*, *rulaĵo* kaj *ĝojnto*.

## Vidu ankaŭ 
* Mariĥuano
* Haŝiŝo
* Kanabo
* Cigaredo

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Kanabo
Libroj pri morto

Interesaj libroj pri la temo morto estas:

## Originala literaturo en esperanto 
### Nefikcia prozo 
*"Pri arto kaj morto"*, de Miyamoto Masao

## Literaturo verkita alilingve 
### Dramoj 
*"La Dia Komedio"*, de Dante Alighieri

*"Faŭsto"*, de Johann Wolfgang von Goethe

### Eposoj 
La *"Eposo pri Gilgameŝ"*, anonima

### Eseoj 
*"La graveco de vivado"*, de Lin Yutang

*"La Mito de Sizifo"*, de Albert Camus

''"Pri la tragika sento de l' vivo"*, de Miguel de Unamuno

### Poezio 
*"Elegio je la morto de lia patro"*, de Jorge Manrique

*"Robaioj"* aŭ *"Robajoj"*, de Omar Kajjam

### Fikcia prozo 
* *La metamorfozo* de Franz Kafka
* *Frankenstein, aŭ La moderna Prometeo* de Mary Shelley
* *La morto de Ivan Iljiĉ* de Lev Tolstoj
* *La morto kaj la kuracisto* de Jenő Heltai 
* *Der Tod in Venedig* de Thomas Mann
* *Something Wicked This Way Comes'' de Ray Bradbury

## Religiaj libroj pri morto
*La Mortintoj kaj la mortantoj de Nassif Isaac
*Libro de mortintoj

## Vidu ankaŭ
* Sinmortigo en beletraj verkoj

Kategorio:Libroj
Kategorio:Morto
Sinmortigo en beletraj verkoj

Eblas citi literaturajn tekstojn por kaj kontraŭ sinmortigo:

**por**

* *La suferoj de la juna Werther* (1774) de Goethe.
* La morto en Venecio

**kontraŭ**

* En la fama  monologo *"Ĉu esti aŭ ne esti..."* la ŝekspira Hamleto cerbumas, ĉu li eble postmorte suferos eĉ pli.
*En la romano *"Kiel la ŝtalo estis hardita"* de Nikolaj Ostrovskij, unu el la kernaj frazoj estas: "La vivo estas la plej valora, kion la homo posedas, ĝi estas donita al li nur ununuran  fojon."

Kategorio:Literaturo
Bombhomo

## Difino 
**Bombhomo** estas homo kaŝanta bombon aŭ eksplodilon sur sia korpo, kaj kiu eksplodigas ĝin normale en loko kun aliaj personoj kun la celo ne mortigi sin mem, sed mortigi gravulon aŭ laŭeble plej grandan nombron da apudestantoj.

## Avantaĝoj 
El milita vidpunkto, bombhomo estas tre efika maniero uzi rimedojn. Per la morto de unu sola "batalanto" eblas atingi la mortigon de multaj malamikoj, je relative malalta kosto.

Pro tio, el ilia flanko oni ofte rigardas ilin martiroj.

Aliflanke, estas tre malfacile malhelpi ilian agadon. Tial, el la vidpunkto de la atakata flanko, oni rigardas ilin teroristoj.

## Vidu ankaŭ 
*Sinmortiga atako
*11-a de septembro, 2001
*kamikazo

Kategorio:Atencintoj
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Terorismo
Bombo

eta|dekstra|Usona bombo (2003)
eta|Mark 83

**Bombo** estas eksplodema aparato, plejofte ujo plenigita per eksplodema materialo, celita al detruo. Plejofte ekigilo kaŭzas la eksplodon, kiun ekfunkciigas ekz. telemastrumilo aŭ iuspeca sentilo. Se ĝi estas mempropulsata, la bombo estas parto de misilo.

La bombojn oni uzas amase de la Dua Mondmilito. Oni uzas ilin ofte dum militoj kaj por agi terorisme.

La militistoj kutime ĵetas ilin de aviadiloj. La bomboj povas esti je malsamaj dimensioj kaj laŭ tiu, ili povas esti destinitajn por detrui malsamajn celojn.

Nune la plej detrua bombo estas la hidrogena bombo kaj poste la atombombo. La plej detruaj bomboj neatomaj estas la usona MOAB (Amasa Artileria Aera Bombo kvankam ĝi estas pli konata kiel "Patrino de ĉiu bombo") de la Aera Militforto kaj la rusa "Patro de ĉiu bombo" (provita je septembro de la jaro 2007, kiu postulas esti kvaroble pli pova ol MOAB).

## Vidu ankaŭ 
* Atombombo
* Bomb-aŭto
* Bombhomo
* Brulbotelo
* Grapolbombo
* **Seksbombo** estas metafora slanga esprimo por sekse tre alloga virino (Krause-vortaro 2007, p. 1255), uzata ĉefe ĉe holivudaj stelulinoj.
* TM 31-210 Improvised Munitions Handbook


Kategorio:Eksplodarmiloj
Eksporto

En la ekonomiko, **Eksporto** estas ĝenerala termino de la transigitaj varoj kaj servoj transportataj de aparta lando al aliaj landoj. Eksporto estas ankaŭ la ago translokigi varojn kaj servojn eksterlanden al aliaj landoj.

Eksportaĵoj ekzistis ekde la krepusko de historio kun la celo translokigi varojn de la loko de sia produktado ĝis la loko kie ili estas postulataj, kaj fiksaj itineroj, kiuj estis uzitaj por translokigi certajn varojn, estis nomitaj komercvojoj , ekzemple: la Silka Vojo kaj la Sukcena Vojo. Kun la evoluo de la landoj ankaŭ disvolviĝis imposta sistemo, kiu reguligas la eksportadon de varoj. En la moderna epoko eksporto postulas malsamajn specojn de kontraktoj, vendokontrakto, asekurkontrakto, transportkontrakto kaj pagkontrakto.

Eksportaĵoj povas esti segmentitaj laŭ la diversaj varoj kaj servoj kaj povas esti segmentitaj laŭ la transportrimedo uzata por plenumi ĝin aŭ laŭ ĝiaj cellokoj.

Famaj eksportindustrioj estas:

* Industriaj eksportoj.
* Agrikulturaj eksportoj.
* Defendaj, armilaj, eksportoj.
* Eksportado de programaro kaj intelekta propraĵo.
* Eksportservoj.
* Eksportoj de laborforto.
* Eksportado de krudaĵoj.

Eksportaĵoj havas gravan efikon al la pagobilanco de eksportantaj kaj importantaj landoj kaj iliaj valutrezervoj.

Oni helpas la eksporton per intence malfortaj valutoj (ekz. la valutpolicio de Ĉinio al la kurzo de sia nacivaluto, la yuan) por helpi la nacian ekonomion. La tro fortaj valutoj malhelpas la eksporton, ĉar taksas la eksportendan varon relative multekosta. Eksportaĵoj havas respondan efikon ankaŭ sur la labormerkato. Pro ĉi tiuj kialoj modernaj ŝtatoj reguligas la kampon en leĝoj kaj regularoj pro zorgo pri siaj interesoj kaj por malhelpi inundojn.

Eksportoj kaj importadoj estas influitaj de multaj faktoroj, inkluzive de produktadkapablo, komercaj interkonsentoj kun aliaj landoj, doganoj kaj doganunio, disponeblaj transportiloj kaj pli. En la pasinteco, industriigitaj nacioj konstruis imperiojn por si mem kiel rimedo por sekurigi eksportmerkaton por siaj produktoj kaj industrivaroj. Nuntempe multaj landoj estas kunigitaj en internaciaj kadroj, ekzemple la eŭropa merkato, kiu protektas kompaniojn de landoj ene de la kadro kaj konstruas doganajn murojn al landoj ekster la kadro.

## Elektronike 
Eblas eksporti dosierojn en komputilaj programoj. Dosieroj eksporteblas ankaŭ al "USB-poŝmemorilo".

## Vidu Ankaŭ 
* Importo
* Internacia komerco

* Ekstera komerco de Argentino


Kategorio:Internacia komerco
SMTP

**SMTP** estas interreta protokolo baze de TCP, per kiu retpoŝto estas sendata tra la interreto. La nomo estas mallongigo de  (simpla retpoŝt-transiga protokolo). Kutime ĝi uzas la pordon 25.

La normala uzanto de retpoŝto ne bezonas rekte interagi kun la servilo (por kio oni uzas retpoŝtilon) kaj tial ne devas scii la detalojn de la protokolo.

SMTP nur estas uzata por forsendi retpoŝtojn (de uzanto al servilo aŭ inter serviloj). Por ricevi ilin, oni uzas la protokolojn POP3 aŭ IMAP.

Kutima SMTP-sesio aspektas jene:

 &gt; 220 mail.ekzemplo.com SMTP Foo Mailserver
 &lt; HELO miakomputilo.ekzemplo.org
 &gt; 250 Ok
 &lt; MAIL FROM: 
 &gt; 250 Ok
 &lt; RCPT TO: 
 &gt; 250 Ok
 &lt; DATA
 &gt; 354 End data with .
 &lt; From: 
 &lt; To: 
 &lt; Subject: ekzempla retposhto
 &lt;
 &lt; test
 &lt; .
 &gt; 250 Ok
 &lt; QUIT
 &gt; 221 Bye

## ESMTP 
**ESMTP** ebligas aldoni pluajn funkciojn al la SMTP-servilo, ekz. SMTP-AUTH. Ĝi aktiviĝas, se la kliento salutas ne per *HELO*, sed per *EHLO*.

Aldone, ESMTP ankaŭ permesas la uzadon de 8-bitaj kodoj en la mesaĝo, dum la originala SMTP nur permesas 7-bitajn kodojn (nome la ASCII-kodaron). Por akiri kongruecon kun ambaŭ protokoloj, retpoŝtiloj kutime enkodas mesaĝojn per MIME, kiu ebligas transskribon de diversaj datenformatoj al 7-bita ASCII kaj reen.

## Oftaj serviloj 
* vindozaj
** Microsoft Exchange Server
** Pegasus Mail
* uniksaj
** Sendmail eble la unua SMTP-servilo
** exim
** Postfix
** Qmail

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ietf.org/rfc/rfc2822.txt 
* http://www.ietf.org/rfc/rfc0821.txt 

RFC 2821 "The Simple Mail Transfer Protocol"
RFC 1869 pri ESMTP

Kategorio:Ret-komunikaj protokoloj
Dijon

'*** (prononcu []), esperante **Diĵono*', estas franca urbo kaj komunumo, lokita en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo. Ĝi estas la ĉefurbo de la regiono kaj la prefektejo de la departemento.

Dijon estas la historia centro de la duklando Burgonjo. Ĝi havas proksimume  loĝantojn, kiujn oni kutime nomas ''*. Sed la tuta kunurbaro havas pli ol  loĝantojn.

Dijon estas turisma urbo fama konata pri gastronomio. Gi entenas ankaŭ ne malmultajn verdajn parkojn. Kun impona tria sektoro, ĉefurbo de la regiono, ĝi kultivas tradicion de forta kulturo rilate al lerneja, universitata, juĝa, hospitala kaj administra kampoj. Krom tio, Dijon estas multflanka ekonomia regiona centro sed en malkresko kun tradicia agronutraĵa poluso (kasiso el Dijon kaj Kiro, spickuko, ĉokolado Lanvin.) kaj fama farmacia sektoro.

Mustardo el Dijon ne plu estas produktata en la urbo sed mustardo estas ankoraŭ produktata en Burgonjo, vidu ekzemple la mustardon ĉe Beaune.

## Vidindaĵoj 
* Dipatrino de Dijon

## Esperanto-movado 
Ekzistas Esperanto-Grupo fondita en 1901 . Émile Boirac estis prezidanto.

En 1935 la socialista urbestro Robert Jardillier volis lernigi la internacian lingvon (Esperanton) en la lernejoj de la urbo sed la dua mondmilito malebligis la projekton.

Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 83 voĉdonojn en 2004 (0,24%) kaj nur 44 voĉdonojn en 2009 (0,13 %) sed 84 voĉdonojn en 2014 (0,23 %).

## Edukado 
* *Burgundy School of Business''
* Universitato de Burgonjo

## Gefiloj 
* Henri Navier, inĝeniero

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj de Francio
* Komunumoj de Côte-d'Or
* Dijon-Porte-d'Ouche-Perrigny (stacidomo)
* Dijon-Porte-Neuve (stacidomo)
* Dijon-Ville (stacidomo)
* Tramtransporto en Dijon

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo
Leon Bollack

**Léon BOLLACK** (naskiĝis en 1859) estis riĉa franca komercisto kiu kreis la "Lingvon Bluan" en 1900. Poste li fariĝis Idisto. Li diris la frazon: "la volapukistaj kaj esperantistaj poetoj ŝajnas al mi ridindaj". Tre eble li proponis la bluan koloron de flago de ido-movado

Bollack inspiris H.G. Wells, kiam li verkis *A Modern Utopia* (1905). Li havis neordinarajn ideojn, li partoprenis de *Comité d’Ornithologie Economique* kaj faris studon por pruvi ke la uzo de plumoj de sovaĝaj birdoj ne endanĝerigus la faŭnon. Li ankaŭ vizitis Wilbur Wright, kiam li estis en Parizo.

Li mortis en 1925.

## Verkoj 
### Libroj 
* La Langue Bleue Bolak: langue internationale pratique, Paris: 1899 (480+ p.).
* Abridged grammar of the Blue Language [translated by Tischer], Paris: Pres. Dupont, 1900 (64 p.).
* Premier vocabulaire de la langue bleue Bolak, Paris: 1902 (90+ p.).
* Comment tuer la guerre - La loi mondiale de boycottage douanier. Rapport ... Paris, 1912.
* L'emploi rationnel de la plume des oiseaux sauvages. Réglementation, oui ; prohibition, non.. Publ. du. Comite d’Ornithologie Economique, 1914.

### Artikoloj 
* De Blauwe Taal, Gazette van Gent, 25 oktobro 1899, https://hetarchief.be/
* La Langue Française en l'an 2003, par Leon Bollack, in La Revue, 15 Juillet, 1903.
* La Langue internationale et la franc-maçonnerie. Acacia. (Paris) N-ro 1 1902-1903 S. 371-378.

Kategorio:Idistoj
Kategorio:Lingvokreintoj
Kategorio:Framasonoj
Murdo

[eta|300px|15-a jarcenta bildo de [Kaino murdanta Habelon.]]
Laŭ kriminala juro, **murdo** estas la krimo kiam unu homo kaŭzas la morton de alia homo, sen leĝa senkulpigo, kaj kun la intenco por mortigi aŭ kaŭzi egan korpan damaĝon.

## Murdo (ĝenerale) 
**Etimologie** la vorto *murdo* estas **de ĝermana origino** (komparu: **en**:*murder*,**de**:*Mord*,**da/no/sv**:*mord*).

La elementoj de murdo estas la motivo, viktimo, armilo, mem la okazo, ago, la postlasintaj spuroj.

Murdo povas esti laŭ murdistoj individua, grupa, armea ktp (ekzemple amasmurdo, genocido, pogromo).

### Leĝa murdo 
Kvankam leĝoj de la unuopaj landoj malpermesas la intencan murdon, ekzistas kelkaj eblecoj por leĝaj murdoj:
* ekzekutisto (ĉe mortpunoj en kelkaj landoj)
* soldato (en defendo de la lando aŭ dum atako, okupo de alia lando (ekz. Irako))
* korpogardisto (defendo de la protektita persono)
* policano (memdefendo aŭ por savi vivon de personoj)
* kuracisto en kelkaj landoj okaze de aktiva eŭtanazio kaj - se oni konsideras memstara personeco la homan feton - aborto.
* ĉiu, se onin minacas vivdanĝero, rajtas sin defendi (en kelkaj landoj eblas permeso murdi personon, kiu volas onin hejme prirabi)

### Politika murdo 
La  usona prezidanto Donald Trump rakontis ke en 2017 oni proponis al li murdi Baŝar al-Asad, sed li rezignis je la plano pro opono de la tiama Usona Sekretario de Defendo Jim Mattis. Li aldonis diris ke li ne bedaŭras ke li ne ordonis mortigi sian sirian kolegon kaj ke li povus fari tion iam ajn se li dezirus. En 2018 Trump publike neis tion.

### Statistikoj 
eta|300px|dekstra| Internaciaj murdoj po  loĝantoj en 2011
La kvanto da murdoj relative al la loĝantaro forte varias laŭ la landoj. La apuda statistika mapo montras ĝin laŭ la landoj. 

### Pri murdo en beletraj verkoj 
* Krimliteraturo
* Murdo en beletro
* Ambrose Bierce en sia "Vortaro de la diablo" satire difinas: "Estas kvar specoj de hom-mortigo: kanajla, pardonebla, pravigebla kaj laŭdinda."

## Listo de famaj murdoj 
* Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy (Usono)
* Atenco kontraŭ Abraham Lincoln (Usono
* Murdo de Martin Luther King (Usono)
* Murdo de John Lennon (Usono)
* Ritaj murdoj de Toa Payoh (Singapuro)

## Komparu kun 
* morto
* mortigo
* sinmortigo
* akcidento

## Vidu ankaŭ 
* Honormurdo
* Infanmortigo
* Genocido
* Masakro
* Seria murdisto
* Virinmurdo

### Filmoj 
* M (filmo)
* *Maria Marten, or Murder in the Red Barn*
* Dial M for Murder 
* Double Indemnity
* Rope


Kategorio:Krimoj laŭ tipoj
Louhans

**Louhans** estas franca komunumo, kiu situas en la departemento Saône-et-Loire kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.

## Esperanto vivo 
Tie propagandis Alice Roux por Esperanto, kaj tie Gabriel Chavet fondis la unuan Esperanto-klubon de Francio en januaro de 1897.

Okaze de la eŭropaj balotoj, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 4 voĉojn (0,23% de voĉoj) en 2004, 2 voĉojn (0,11% de voĉoj) en 2009 kaj 1 voĉon (0,05% de voĉoj) en 2014.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Saône-et-Loire
* Louhans (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Saône-et-Loire
Kategorio:Esperanto-movado en Francio