Biosekureco

**Biosekureco** estas vorto pri sekureco de biologia stato.

## Protektindaj bonoj 
Biosekureco estas vorto pri sekureco de biologia stato antaŭ danĝeroj en hodiaŭ - novembro 2009 - kvar protektindaj bonoj:

* La protekto de humana (kaj besta) saneco.
* La protekto de "medio", de aero, de akva, de grundo (de tero).
* La biodiverseco de plantoj kaj bestoj en medio.
* La protekto de infrastrukturo.

## Ekzemploj de bonoj 
Simpla ekzemploj de danĝeroj en Eŭropa estas "Anthraks"-bakterioj, semoj de ambrosia planto kaj genteknologia varigia tritiko. La ŝtata aŭtoritato gardas la biologian institutojn, oni uzas la novan metodon DPSIR.

## Metodo DPSIR 
Oni uzas la metodon en Eŭropa, ekzemple en **EEA** Eŭropa ekologia agentejo, en **UNEP** Unuiĝintaj Nacioj **e**kologia programo (E estas en angle *environment*, do **ĉirkaŭaĵo** kaj **medio)**,
kaj en la svisa federacia agentejo pri medio **BAFU** (germane *schweizerisches Bundesamt für Umwelt*)

Oni proponas similajn vortojn per anglaj vortoj **DPSIR**:

* D Densigo (angle *Driving force*, germane: *treibende Kraft*)
* P Premo (angle *Pressure*, germane *Druck, Einfluss*)
* S Stato (angle *State*, germane *Zustand*)
* I Implikaĵo (angle *Impact*, germane *Wirkung*)
* R Respondo (angle *Response*; germane *Behördenreaktion*)

* **D Densigo**: privataj kaj publikaj institucioj povas premi la evoluon al certa direkto.
* **P Premo**: Por la medio rezultas ŝarĝoj kaj medipolucioj.
* **S Stato** Stato estas la situacio de certa media kompartimento kun ŝarĝoj, ekzemple atmosfera ŝanĝita.
* **I Implikaĵo** estas la specifa efiko de medioŝarĝoj, ekzemple la moderna "forcejefiko" aŭ la grunda malpurigado, de tera malpurigado.
* **R Respondo** estas la socia ago pri la malpurigado, ekzemple la esplorado pri medio kaj leĝfarado pri medio.

## Riskajn klasojn de biosekureco 
En Zuriĥo, Svislando, oni distingas en jaro 2009 4 riskajn klasojn de danĝeraj institutoj:

* klaso 1 (120 Institutoj en kantono Zuriĥo)
* klaso 2 (120 Institutoj)
* klaso 3 Ekzemploj de danĝeraj substancoj: HIV (humana imuna deficita viruso) , BSE (germane *Bovine spongiforme Enzephalopathie*) (15 Institutoj)
* klaso 4 Ekzemploj de tre danĝeraj substancoj: variola virusoj, Ebolaj virusoj, buŝa kaj ungega epidemio (germane *MKS Maul- und Klauenseuche*) ( neniaj institutoj en Zuriĥo)

## Invado de novaj, ofte fremdlandaj biologiaj specioj en fremda medio (latine: neobiota) 
En kantono Zuriĥo Svislando oni distingas 14 disvastiĝintajn "malpermesajn" speciojn, vidu liston de malpermesaj specioj, reta paĝo *Baudirektion ZH Abfall*.
Vidu ankaŭ la paĝon: www.jardin.ch-n, oni volas vendi multajn belajn plantojn per ĝardeno kaj domon, sed oni ne volas la speciojn en libera naturo. La komercaj interesoj de ĝardenistoj kaj la interesaj de la medio ne estas samaj. La fremdlandaj specioj povas forpremi ĉiujn indiĝenajn specojn de plantoj.
La senarbiga kosto estas en Svislando ĉirkaŭ 40 eŭro/ m3 en jaro 2009, sed oni devas subtere dragi 3 metrojn pri certa planto, (*Fallopia japonica, Reynoutria japonica, Polygonum cuspidatum, Polygonaceae*). Oni havas grandan koston pri senarbigo de tero de konstruado.
Vidu ankaŭ la novjarfoligon de jaro 2010 **"biologiaj invadoj"** de Naturesplora societoj en Zuriĥa en germana kaj kun resumo en angla lingvo.

## Esteraj ligiloj 
* invado de novaj specioj
* grundo pri konstruado
* biosekureco en kantono Zuriĥo
* ĝardeno plantoj
* novjarfoligo 2010 "biologiaj invadoj" (germane *"Biologische Invasionen"*) de Naturesplora societo en Zuriĥo)
* vortaro: invadintoj estas en germane *Invasoren*

Kategorio:Biotekniko
Kategorio:Botaniko
Kategorio:Ĥemiosekureco