open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Traĥeo

[eta|[Kolorigo|Kolorigita montraĵo de traĥeo.]]
**Traĥeo** aŭ **trakeo** estas spirtubo ĉe pulmaj vertebruloj, kondukanta la aeron de la faringo al la pulmoj, dividata ĉe la malsupra parto en du bronkojn.

Ĝin rigidigas C-formaj kartilagaj ringoj; inter la finoj de la C-formo troviĝas glatmuskoloj. La mukozo konsistas el plurvica cilindra vila epitelio kaj glandaj ĉeloj.

Traĥeo estas ankaŭ spirtubo ĉe surteraj artikuloj. Ĝi evoluas per enpenetro de la ektodermo. Ĝi dividiĝas plurfoje en la korpo kaj kondukas aeron direkte al la organoj, preskaŭ al la ĉeloj.

## Vidu ankaŭ 
* traĥeo (planto)
* traĥeito (inflamo de la traĥeo)
* traĥeuloj (subklado de artikuloj spirantaj per traĥeoj kaj plejparte vivantaj surtere aŭ en la aero: araneoidoj, miriapodoj, insekto...)
* pratraĥeuloj (klaso de primitivaj traĥeuloj, montrantaj similecon kun anelidoj (*Onychophora*))

## Referencoj 
Kategorio:Vertebruloj
Kategorio:Spira sistemo
Salafismo

**Salafismo** (, de *salaf* = praulo) estas tre konservativa movado en islamo, kiu akceptas kiel aŭtoritatojn nur Mahometon kaj du generaciojn de liaj posteuloj (nomataj "la piaj generacioj"). Tio validas por la *haditoj*, la tradiciaj diraĵoj kaj okazaĵoj, kiuj ne estas parto de la Korano, sed ofte servas en ĝia interpretado.

Laŭ salafismo la mallonga regado de Mahometo en Mekao estis perfekta tempo, nomata '''asr as-sa'ada* (عصر السعادة), proksimume "beata erao".

En islama mondo, salafismo estas parto de la sunaisma branĉo, havante plurojn tendencojn, ekzemple *la predika salafismo* kaj la *ĝihada salafismo''. Ŭahabismo estas ankaŭ konsiderata kiel salafismo. Tendencoj estas multaj en salafismo sed ĉiuj akcentas la gravecon de la defendo de la profeto Mahometo.

Ulemoj helpas rete al salafistoj, signifoklarigi la haditojn.

Multaj islamanoj en Kataro, UAE kaj Sauda Arabio estas salafistoj. 46,87% de la loĝantaro en Kataro. Salafismo estas ofte priskribata kiel sinonimo de Ŭahabismo, sed salafistoj konsideras la terminon "ŭahabitoj" kiel maltaŭgan por si mem, ĉar por ili ŭahabistoj malsufiĉe sekvas la islamajn preceptojn laŭlitere kaj strikte. Observantoj ne konsentas inter ili scii ĉu salafistoj estas samaj ol ŭahabistoj aŭ ne. Mem-priskribitaj salafistoj kredas, ke ili estas sunaistoj, dum la movado-kritikistoj asertas ke salafistoj samas ol ŭahabitoj.

## Predika salafismo 
Predika salafismo klopodas islamigi la socion ne per milito aŭ politiko sed per purigo de la religio kaj per edukado. Muhammad Nāsir ad-Dīn al-Albānī estis grava pensulo por predika salafismo.

## Ĝihada salafismo 
Tiu tipo de salafismo neas restrikti religian agon al predikado, kaj faras la armitan ĝihadon la koro de sia agado. Salafistoj de tiu tendenco estas tiel favoraj al batalado por liberigi la islamajn landojn de eksterlanda okupado sed ankaŭ renversi la reĝimojn de islamaj landoj, kiujn ili konsideras kiel malpiajn, kaj krei anstataŭ aŭtentajn islamajn ŝtatojn.

## Organizoj 
* Alkaido
* Al Ŝabab

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Islama Ŝtato de Irako kaj Sirio
* Krucmilito
* Ĝihadismo
Luis Hernández Lahuerta

[eta|300px|Luis Hernández Lahuerta parolas dum inaŭguro de tabulo al [LLZ dum la 17-a SAT-Kongreso en Valencio]]
**Luis HERNÁNDEZ LAHUERTA** (naskiĝis en 1906 en Valencio, mortis en 1961) estis propagandisto, litografo kaj verkisto en Esperanto. Ligita al la laborista movado valencia, li organizis en tiu urbo la 14an kongreson de Sennacieca Asocio Tutmonda. Dum la Hispana Enlanda Milito li redaktis la revuon *Popola Fronto*, kiu propagandis la vidpunktojn de la respublikana flanko tutmonde, en tre flua lingvo.

En 1947, post sia liberiĝo el la karceroj de Franco, li helpis fondi la novan asocion de esperantistoj, Hispana Esperanto-Federacio, estis ties sekretario kaj dum multaj jaroj redaktis ĝian bultenon, *Boletín*.

Li tradukis pecon de la verko *Don Kiĥoto de la Manĉo*, de Miguel de Cervantes: la rakonton de "La malprudenta scivolulo". Li ankaŭ tradukis verketon "Filozofio de Fantomo" de Wenceslao Fernández Flórez kaj "Babiladetoj, diversaj pensoj kaj aforismoj" de Santiago Ramón y Cajal.

Antaŭ la milito Luis Hernández aktivis ankaŭ en la kultura valencilingva societo Lo Rat Penat kaj fariĝis sekretario de ties junulara sekcio.

## Tradukoj
*M. de Cervantes Saavedra. *La malprudenta scivolulo* Novelo el  «Don-Kihoto. Eld. Hispana Esperanto-Federacio, Valencia, 1955.

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Zaragoza

La vorto **Zaragoza** havas plurajn signifojn:

**Hispanio**
* Zaragozo, urbo en Hispanio
**Meksiko**
* Zaragoza (Coahuila), komunumo en la meksika subŝtato Coahuila kaj ties ĉefa loĝloko
* Zaragoza (Puebla), komunumo en la meksika subŝtato Puebla kaj ties ĉefa loĝloko
* Zaragoza (San Luis Potosí), komunumo en la meksika subŝtato San Luis Potosí kaj ties ĉefa loĝloko
* Zaragoza (Veracruz), komunumo en la meksika subŝtato Veracruz kaj ties ĉefa loĝloko
Matero

**Matero** ( ) estas urbo en suda Italio; ĝi situas en la regiono Basilikato, kaj ĉefurbas la samnoman provincon de Matero.

Konsiderata unu el la plej malnovaj loĝataj urboj en la mondo, Matero estas fama pro siaj trogloditaj vivmedioj (la *Sassi di Matera*, laŭvorte ŝtonoj de Matero), listigitaj sur la listo de Monda heredaĵo de Unesko en 1993.

La urbo estas nomumita kiel Eŭropa Kultura Ĉefurbo por Italio en 2019 kune kun la bulgara urbo Plovdiv.

## Geografio 
Matero kuŝas sur kalkoŝtonaj montetoj (ĉ. 400 m) apud profunda ravino.

## Historio 
En la areo estis vilaĝoj jam dum la ŝtonepoko.

La areo senhomiĝis post atako de la saracenoj en 938. Ĝi venis en 1043 sub normanan regadon, iĝis reĝa sidejo kaj akiris riĉecon.

## Vidindaĵoj 
Gravega vidindaĵo en la urbo estas *Sassi di Matera* (la "rokoj de Matero"), kiuj konsistigas la malnovan urboparton de Matero sur la krutaj rokaĵoj de la rivera valo de Gravina. Tiu parto estas deklarita monda kulturheredaĵo fare de Unesko.

La mezepokaj kronikistoj nomumis ĝin "Spegulo de la frunta ĉielo", Carlo Levi komparas ĝin male al funelforma infero de Dante Alighieri.

Gravaj vidindaĵoj estas inter aliaj la tiel nomata roka kirko *San Pietro Barisano*, *Torre Metellana*, la kirko *San Antonio Abate*, la klostro *Madonna della Virtù* (el la 10-a jarcento) kaj *San Nicola dei Greci*, la kripto de *Madonna degli Angioli*, la kirko *San Pietro Caveoso*, la rokaj kirkoj *Santa Maria de Idris* kaj *San Giovanni* same kiel *Cappuccino Vecchio* kaj *Cappuccino Nuovo*.

## Kino 
Pier Paolo Pasolini reĝisoris tie la filmon *Naskiĝo de Kristo*, kaj Mel Gibson la krucuman parton de la filmo *La Pasiono de Kristo*, sur la monteto kontraŭsituanta la materan ravenon.

## Bildgalerio 

Dosiero:Matera Sassi.jpg|
Dosiero:Matera boenisch nov 2005.jpg|
Dosiero:MateraSassi.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sassiweb.it
* http://www.provincia.matera.it/ retpaĝo de la Provinco Matera (itale)
* http://whc.unesco.org/sites/670.htm paĝo de UNESKO pri la mondaj heredaĵo de Matera 

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Basilikato
Kategorio:Komunumoj de Provinco Matera
Kategorio:Unesko
Gamo

En muziko, **gamo** (aŭ foje **skalo**) estas supreniranta aŭ malsupreniranta sinsekvo de tonoj, kontraste al sinsekvo de intervaloj, kiu estas modalo. Ĉiu tono en gamo estas nomata *gamgrado*. Kvankam la gamoj el muzikaj tradicioj tra la mondo ofte tre diferencas inter si, la tonaltoj de la notoj en ĉiaj gamoj kutime rilatas al matematika regulo. Gamoj estas teoriaj konstruaĵoj uzataj por ellabori komponaĵon, sed tre ofte oni komponas muzikon tute ne pensante pri gamoj. Gamojn oni povas priskribi jen tonalaj, modalaj, diatonaj, derivitaj, aŭ sintezaj, kaj ankaŭ laŭ la nombro da tonoj inkluzivataj.

La termino "gamo" ankaŭ uziĝas por indiki "tutan serion de iaj aferoj" (PIV).

## Gamoj en okcidenta muziko 
Gamoj en tradicia okcidenta muziko konsistas el sep tonoj, t.e. toniko (aŭ *gamnoto*) kaj ses aliaj gamgradoj kies tonaltoj sonas inter la toniko kaj ties unua okto.
Tonoj en la kutimaj gamoj estas apartigitaj je intervaloj de plentonoj kaj duontonoj.

Estas multaj diversaj specoj de gamoj ofte uzataj en okcidenta muziko, i.a.:

* La maĵora gamo
* La minora gamo
* La kromata gamo
* La modalaj gamoj
* La plentona gamo
* La kvintona gamo

## Gamgradoj 
**Gamgrado** estas numera pozicio de tono interne de gamo ordita laŭ suprenirantaj tonaltoj. Ĉar intervaloj estas inkluzivaj, *kvinto* priskribas tonon, kiu sonas kvar gradojn pli alte ol la toniko.

## Fontoj 
* Burns, Edward M. (1999). "Intervals, Scales, and Tuning" (Intervaloj, gamoj, kaj agordado), *The Psychology of Music* (La psikologio de muziko) second edition. DEUTSCH, Diana, red. San Diego: Academic Press. ISBN 0-12-213564-4.
* Zonis, E. (1973). *Classical Persian music: An Introduction* (Klasika persia muziko: enkonduko). Cambridge, MA: Harvard University Press.

La sekvaj du bildoj montras maldekstre la dorian gamon kaj en la mezo la kvintonan gamon laŭ la ordo de la 6-plus-6-sistemo.

image:Interval_diagram_dorian.svg|
image:Interval_diagram_pentatonic_major.svg|
Dosiero:C maj.png|

## Vidu ankaŭ 
* Muziknoto
* Tonsilabo

## Eksteraj ligiloj 
;Angle:
* http://www.greenwych.ca/natbasis.htm  
* http://musicianswiki.com/index.php/scales  
* http://www.skytopia.com/project/scale.html
* http://www.guitar-school-online.com//scale3kcmmo1.html  
* http://www.greenwych.ca/cycl-5-2.htm 
;Ĉine:
* http://www.hudong.com/wiki/宫、商、角、徵、羽
;Esperante:
* http://www.jeanpierrepoulin.com/Muzikgamoj.htm

Kategorio:Muzika notacio
Kategorio:Muzika teorio
Komplekso (psikologio)

Ĝenerale **komplekso** signifas tutaĵon el pluraj malsamaj elementoj (aŭ faktoroj) kiuj interrilatas en nesimpla maniero.

En psikologio, **komplekso** estas koncepto kaj termino enkondukita de Alfred Adler, sed multe prilaborita de Carl Jung, kiu faris ĝin la centra koncepto de sia branĉo de psikanalizo.

Laŭ Jung, komplekso estas aro da kunlikigitaj psikaĵoj [=mensaĵoj] kiuj kune formas kvazaŭaŭtonoman unuon, kaj povas esti aŭ fariĝi konscia. La ĉefa komplekso en normala homo estas la Mio [= germanlingve: *das Ich*; anglalingve: *the Ego*; ruslingve: *Я*], pli-malpli kohera amaso da mensaj procedoj, konceptoj, pensoj, memoroj, spertoj, kiuj estas laŭvole elvokeblaj en la konscion. Kutime homo opinias la Mion esti lia memo, t.e. la sumo de lia/ŝia menso aŭ psiko. Sed efektive multaj spertoj, konceptoj, memoroj, kc. estas subpremitaj kaj senkonsciigitaj aŭ malkonsciigitaj pro diversaj kialoj -- plejofte pro inhibicioj trudataj de la socio en kiu oni vivas (ekz. seksaĵoj), aŭ pro dolorego netolerebla (ekz. spertoj de militintoj, personoj suferintaj severajn katastrofojn, hontego). Krome, multe spertoj, inklinoj, kc. laŭ sia naturo povus esti parto de onia konscio, sed pro iu kialo restas sub la konscia nivelo. Ekzemple, multaj personoj havas artotalenton kiu diverskiale neniam estis kuraĝigita kaj kiun oni ial neniam provis nek fortigis. Alfred Adler atentigis pri la "komplekso de nesufiĉa kapablo"; Sigmund Freud popularigis la koncepton pri la "edipa komplekso" (kiun Jung konsideris parto de pli ĝenerala sekskompleksaro).

Kompleksoj kutime estas pli-malpli facile konsciigeblaj, forpuŝitaj nur pro nekonveneco. Sed kelkfoje ili estas multe severaj kaj povas mem estiĝi "kvazaŭpersonoj": psikiatriaj kazoj de homoj kiuj kelkfoje opinias sin unu persono, alifoje opinias sin alia persono kun tre malsimilaj karaktero, sperto, kapablo, kredoj, kc., estas rimarkindaj ekzemploj de personoj en kiuj la Mio neniam sukcesis plene koheriĝi, kaj kvazaŭ dividiĝis en partojn kiuj alterne ekkaptas la konscion kaj memor+parolkapablon de la individuo. Tradicie oni rigardis tiajn kazojn kiel subspecon de skizofrenio. Sed Jung montris ke ankaŭ per eksperimentoj eblas konsciigi kvazaŭajn "submiojn". Liaj studoj pri la Vort-asocia Eksperimento, pri kiu li multe verkis dum la unua jardeko de la 20-a jarcento, indikas la eksperimentan bazon de la teorio pri kompleksoj.

Ĉiu normala homo havas multajn kompleksojn en sia psiko -- kutime ili estas relative malfortaj, ne tre gravaj, ne tre influhavaj. Sed sub kondiĉoj kiuj iel elvokas ilin, ili povas fariĝi neŭrozaj, kaj kelkfoje psikozaj. Tial estas tre malsaĝe ludi pri konsciigo de kompleksoj, ekzemple per uzado de *ouija*-tabulo, "aŭtomata skribado", "direktata imagado", kc., ĉar kvankam plejofte tia ago estas relative sendanĝera, ĝi tamen povas elvoki psikozon -- ofte nekuraceblan.

La populara parolado ofte misuzas la vorton "komplekso" kun multe pli ĝenerala senco, kaj gravas ne konfuzi tiun kun la psikologia/psikiatria signifo de la termino.

Ekzistas rilatoj inter komplekso kaj arketipo, kvankam Jung mem neniam detale esploris tiun interrilaton.

Kategorio:Psikoanalizo
Aleksandr Logvin

eta|Libro de Logvin en la serio "Beletraj kajeroj de Stafeto" (dekstre)
**Aleksandr Porfirjeviĉ Logvin** (naskiĝis la 23-an de decembro 1903 en Lubni (Poltava provinco), Ukrainio, mortis la 21-an de julio 1980 en Moskvo). Li estis laboristo, fervoja konduktoro, relŝaĝisto, kontoristo, metaltornisto, ĵurnalisto.

Li esperantistiĝis en 1923, kaj aperigadis poemojn en *Heroldo de Esperanto* sub la plumnomo Aleksandro Liljer dum la tridekaj jaroj. Li kunlaboris en esperantlingvaj gazetoj kaj revuoj. Li poste perdis kontakton kun la movado, sed reeniris ĝin en 1959, kaj en 1964 aperis lia poemaro *Sur la Vivovojo* ĉe Stafeto. Liaj poemoj lastatempe aperis en *Paco* kaj *Der Esperantist*.

Unu el liaj verkoj, *Sur la Vivovojo*, aperis en 1959 en serio "Beletraj Kajeroj" de eldonejo Stafeto. Jen poemeto el tiu libro:

{{Kaŝskatolo
|titolo = Birdoj kaj kverkoj
|enteno =

*\mathfrak{S}enmove dum jarcentoj*
''ĉe l' sama lok' starantaj,*
*envias oldaj kverkoj*
*al birdoj formigrantaj...*

}}

## Verkoj 
* *Al esperantistoj de Brazilo* (En: Nova Esperanta krestomatio)
* *Sur la vivovojo'' (1964)

## Recenzoj 
## Referenco 
Kategorio:Ukrainaj esperantistoj
Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio
Kategorio:Mortintoj en Moskvo
Huberto Rohden

**Huberto ROHDEN** (Naskiĝis la 30-an de decembro 1893 en Tubarão, Brazilo; mortis la 7-an de oktobro 1981), estis diplomito pri scienco, filozofio kaj teologio en la universitatoj de Innsbruck, Valkenburg kaj Napolo kaj verkinto de multaj filozofiaj verkoj.

Rohden fondis kaj direktis la Brazilan tutlandan movadon *Alvorada* (Tagiĝo), kun sidejo en San-Paŭlo kaj filioj en Rio-de-Ĵanejro, Porto Alegro kaj Goiânia.

En la jaroj 1945 kaj 1946 li ĉeestis magistran kurson ĉe Universitato Princeton, en Usono, kie li kunvivis kun Albert Einstein kaj starigis la fundamenton por la Universala Filozofio, prenante kiel bazon de l' homaj penso kaj vivo la konsisto mem de l' Universo.

La Amerika Universitato de Vaŝingtono invitis lin instrui sian Universan Filozofion kaj Komparajn Religiojn, kion li plenumis dum 5 jaroj. Li faris vojaĝon en 1960 por spiritsutado kaj esplorado tra Palestino, Egiptio, Hindio kaj Nepalo, kaj li partoprenis kunsidojn kun joganoj.

Pli ol 50 librojn li verkis pri filozofio, scienco kaj religio el kiuj ok eldonitaj en Esperanto.

## Eksteraj ligiloj 
*Libroj de kaj pri Huberto Rohden en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo

Kategorio:Brazilaj filozofoj
Kategorio:Brazilaj verkistoj
Kategorio:Brazilaj tradukistoj
Kategorio:Tradukistoj de la Biblio
Kategorio:Tradukistoj al la portugala lingvo
Kategorio:Germandevenaj brazilanoj
Adolfo

**Adolfo** estas vira persona nomo, uzata ĉefe inter germanlingvuloj.

## origino kaj signifo de la nomo 
en la malnova germana lingvo, ĝi estis kunmetita el *adal* (nobla) kaj *wolf* (lupo) = *La nobla lupo*.

Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-an Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, Kustaa Vilkuna, post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf.

## nomtago 
11-a de januaro

## Lokoj 
* Adolfo (São Paulo), urbo en Brazilo;

## konataj nomportantoj 
### nereĝaj personoj 
* Adolf Hitler, faŝista gvidanto, diktatoro; siatempe la nomo Adolf tre populariĝis, sed post la dua mondmilito malmodiĝis
* Hans Adolf Krebs, kemiisto
* Adolf Butenandt, (* 1903 † 1995), germana kemiisto
* Adolphe Adam, franca komponisto
* Adolf Dassler († 1978), germana entreprenisto (Adidas)
* Adolf Eichmann (* 1906 † 1962), germana nazio
* Adolph Gottlieb, germana pentristo
* Adolph von Menzel (* 1815 † 1905), germana pentristo
* Fényes Adolf, hungara pentristo
* Huszár Adolf, hungara skulptisto

### esperantistoj 
* Adolf Burkhardt

## diversaj formoj laŭ lingvoj 
* germane: (pli frue *Adalwolf*), Adolf, Adolph
* itale: *Adolfo*
* angle: *Adolph*
* france: *Adolphe*
* gote: *Athulf*
* litove: *Adolfas*

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Jenakijevo

**Jenakijevo** (, ) estas urbo de Ukrainio. Ĝi apartenas al Donecka regiono.

Post batalado, la 30-an de septembro 2022 la registaro de Rusio deklaris ĝin aneksita al la teritorio de Rusio kune kun la tuta Donecka provinco kaj tri aliaj provincoj de Ukrainio. Ĉar tio estas nur postulo de agrese militanta najbara ŝtato, klaras ke la registaro de Ukrainio kaj la internacia juro neniel akceptas tion. Necesas atendi internacie akceptitan traktaton pri paco.

## Vidu ankaŭ 
* Jenakijevo (stacidomo)
* Tramtransporto en Jenakijevo
* Donecka provinco
* Listo de urboj en Ukrainio

## Eksteraj ligiloj 
* la eksa retejo enakievo.org, arkivigita lastfoje en aprilo 2022 ()

eta|maldekstra|320ra|
eta|maldekstra|320ra|


Kategorio:Urboj en Donecka provinco
Alfonzo

**Alfonso** aŭ **Alfonzo** estas germandevena vira persona nomo. Origine (*Alfons*) ĝi signifis: *preta je batalo*.

## nomtago 
* 23-a de januaro
* 2-a de aŭgusto
* 30-a de oktobro

## variantoj laŭ lingvoj 
* hungare Alfonz
* germane Alfons
* angle Alphonse, Alonzo
* portugale Afonso
* hispane Alfonso

## Konataj Alfonsoj 
* Bartha Alfonz hungara opera kantisto
* Alfons Rodriguez
* Alfons Sabadell, hispana pioniro de Esperanto

### Regnestroj 
Dek ok hispanaj reĝoj, inter kiuj dek unu de la branĉo astur-leon-kastilia, kvin de tiu aragon-kataluna kaj du tuthispanaj. Inter ili:
* Alfonso la 3-a (Aragono), "la Liberala"
* Alfonso la 10-a (Kastilio), "la Saĝulo"
* Alfonso la 12-a (Hispanio)
* Alfonso la 13-a (Hispanio)

Pluraj portugaliaj reĝoj, inter ili:
* Alfonso la 1-a (Portugalio), reĝo

### Fikciuloj 
* Alfons Åberg, sveda infanliteratura rolulo
* *M. Alphonse*, romanfiguro de Alexandre Dumas

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Kategorio:Listoj de regantoj laŭ nomo
Alfredo

**Alfredo** estas germandevena vira persona nomo (*Alfred*). Ĝi signifis: feino + konsilo.

## nomtago 
* 15-a de januaro
* 15-a de februaro
* 23-a de februaro
* 19-a de julio
* 28-a de oktobro

## diverslingvaj variantoj 
* Alfréd hungare
* Alfred germane
* Alfred angle
* Alfred svede

## Konataj nomportantoj 
* Alfredo la Granda
* Alfred Döblin
* Alfred Hitchcock reĝisoro
* Alfred Nobel
* Alfréd Hajós olimpika ĉampiono, arkitekto;

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Flamgotika stilo

eta|Flamgotika stilo de la malfrua gotiko en Vendôme, Francujo
**Flamgotiko** aŭ ***flamboyant*** (franca lingvo por „flama“) estas la lasta stila ŝtupo de la malfrua gotiko en Francujo, Belgujo (Flandrujo) kaj Anglujo; ĝin karakterizas la trolongigo de certaj formoj de la ornamripoj, kiuj memorigas pri flamoj.

La flamgotika stilo samtempis kun aparta gotika stilo en Germanujo, kun la manuela stilo en Portugalujo kaj la izabela en Hispanujo.

Ekzemploj por flamgotiko estas
* parto de la fasado de la urbodomo de Gent en Flandrujo
* la preĝejo en Vendôme en la departemento Loir-et-Cher en Francujo kun sia fasado, la gablo super la portalo kaj la ornamripoj laŭ flamgotika stilo
* la portalo de la katedralo de Senlis
* la urbodomo kaj la portalo de la baziliko Sankta Sango (Granda Foirejo) de Bruĝo
* la urbodomo de Loveno en Belgujo
* la ĥorejo de la monaĥopreĝejo sur la Monto Sankta Miĥaelo
* La okcidenta fasado de la katedralo Sankta Stefano en Toul

## Vidu ankaŭ 
* Manuelisma stilo

## Literaturo 
* Georg Germann: *Flamboyant *, en: *Reallexikon zur Deutschen Kunstgeschichte*, vol. 9, 1992, kol. 638–641

Kategorio:Gotika arkitekturo
Kategorio:Mezepoka arto
Abrahamo

**Abrahamo** estas vira persona nomo, kiu aperas kelkfoje kiel familia nomo.

## Origino kaj signifo 
El la hebrea *Patro de la kvanto*.

## Nomtago 
* 16-a de marto Abrahamo de Kiduna (sanktulo)
* 9-a de oktobro Abraham (biblia patriarĥo)

## Konataj Abrahamoj 
*Abraham, biblia patriarĥo
*Abraham la 2-a, orient-siria katolika patriarĥo (+ 850)
*Abraham Lincoln, 16-a prezidento de Usono
*Selman Abraham Waksman, Nobel-premiito pri medicino (1952)

### Kiel familia nomo 
* Ábrahám Pál, hungara komponisto

## Nocioj 
* La Abraham-testo estas psiĥologa testo.

## Diverslingvaj variantoj 
Plej ofte Abraham, sed
* Ábrahám, hungare
* &#12450;&#12502;&#12521;&#12495;&#12512; (*Aburahamu*), japane
* Abraão, portugale
* &#1488;&#1489;&#1512;&#1492;&#1501; (*Avraham*), hebree
* Bram, nederlande
* İbrahim, turke

## Nomo de municipo 
*Abrahám - municipo en Slovakio

## Eksteraj ligiloj 
* http://wiki.genealogy.net/wiki/Abraham_(Familienname) 
* http://www.genealogy.net 

Kategorio:Hebreaj personaj nomoj
Kategorio:Viraj personaj nomoj
Kategorio:Familiaj nomoj
Sondilo

**Sondilo** estas iu aparato uzata por sondi, tio estas, por kolekti informon pri malproksimaj, danĝeraj, aŭ alifoje neatingeblaj lokoj.

Tradicie sondiloj estas uzataj de ŝipistoj por mezuri la profundon de akvo (per ŝnurligita plumbo) kaj de kuracistoj por esplori vundojn aŭ korpajn orificojn (per tubeto).
Aktiva sondilo tenas aparatojn por kolekti kaj sendi variajn informaĵojn per direkta kablo aŭ radio. Energio por la sondilo venas el propra fonto (baterio aŭ akumulatoro) aŭ per la kablo.

## Specoj de sondilo 
* Medicina sondilo
* Kosmosondilo
* Submara sondilo
* Magma sondilo

## Gravaj sondiloj 
* La projekto Voyager (laŭ angle) lanĉis serion de sondiloj por esplori nian sunsistemon: Vojaĝanto 1 kaj Vojaĝanto 2.
* Laparoskopo permesas kirurgion kun nur malgranda tranĉo.
* La Sondilo Huygens esploras la lunon Titanon.
eta|maldekstra|180ra|

Kategorio:Kirurgiaj instrumentoj
Kategorio:Iloj
Huygens (sondilo)

eta|Maketo de la sondilo Huygens
eta|Kolora bildo de la titana surfaco, fotita de sondilo "Huygens". Ĝi montras glaciajn blokojn ĉirkaŭ la alteriĝo-punkto
La '*sondilo *Huygens''''' estas kosmosondilo provizita de la Eŭropa Kosma Agentejo (ESA) kaj nomita laŭ la nederlanda astronomo Christiaan Huygens. Ĝi estas atmosfera sondilo portita al Titano (la ĉefa natura satelito de Saturno) kiel parto de la misio Cassini-Huygens. La kunigita kosmoŝipo Cassini-Huygens estis lanĉita de Tero la . Huygens apartiĝis de la orbitulo Cassini la , kaj sukcese surgrundiĝis sur Titano la .

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de la misio Cassini-Huygens ĉe la retejo de ESA 
* Oficiala paĝaro de la misio Cassini-Huygens  ĉe la retejo de NASA 
* Bonaj bildoj de la misio  

Kategorio:Kosmosondiloj
Kategorio:Esplorado de Saturno
Gabriel Delanne

**François-Marie Gabriel DELANNE** (naskiĝis en Parizo la 23-an de marto 1857, mortis la 15-an de februaro 1926) estis franca spiritisto.
Liaj gepatroj estis konvinkitaj spiritualistoj. La patro ŝatis legaĵojn kaj estis amiko de Allan Kardec, kun kiu li ĉeestis spiritismajn seancojn, kaj eĉ faris paroladon, okaze de lia entombigo; la patrino estis mediumino, kiun Kardec ofte utiligis. Gabriel Delanne frekventis la *École des Arts et Métiers* kaj fariĝis elektra inĝeniero.
Pro lia kunlaboro kun Kardek, li estas konsiderata, kune kun Léon Denis kaj Camille Flammarion, unu el la ĉefaj kolonoj de spiritismo. Lia unua verko aperis en 1883, kiam li publikigis la libron Spiritismo antaŭ Scienco. Delanne, en tiu verko, profundigis la sciencan flankon de spiritismo kongrue kun la scioj de tiama scienco.
Delanne estis fondinto kaj direktoro de Revuo Scienca kaj morala de spiritismo kaj ankoraŭ fariĝis prezidanto de Franca Unuiĝo Spiritisma. En 1898, ĉe la Spiritisma Kongreso en Londono, li prezentis longan studon pri la sinsekvaj vivoj, nome Teorio pri Reenkarniĝo, kiu nuntempe konsistigas unu el klasikaj verkoj de la Spiritisma doktrino.

## Verkoj 
* *Le Spiritisme devant la Science* (Spiritismo antaŭ Scienco), en 1885;
* *Le Phénomène Spirite* (La Spirita Fenomeno), en 1896;
* *L’Évolution Animique* (La Anima Evoluado), en 1897;
* *Recherches sur la Médiumnité* (Esploroj pri Mediumeco), en 1898;
* *L’Âme est Immortelle* (La Animo estas Senmorta), en 1897;
* *Les Apparitions Matérialisés des Vivants et des Mort, tome I* (La Materiaj Aperaĵoj de Vivantoj kaj de Mortintoj, 1a volumo), en 1909;
* *Les Apparitions Matérialisés des Vivants et des Mort, tome II* (La Materiaj Aperaĵoj de Vivantoj kaj de Mortintoj, 2a volumo), en 1911;
* *Documents pour servir à l´étude de la Réincarnation* (Dokumentoj por Studado de Reenkarniĝo), en 1924.
* *La Réincarnation* (Reenkarniĝo), en 1927.

## Eksteraj ligiloj 
* Liaj elŝuteblaj libroj 

Kategorio:Francaj spiritistoj
Kategorio:Senfontaj artikoloj pri spiritistoj
Gordon Moore

**Gordon Earle MOORE** [mor] (la 3-an de aprilo 1929 - la 24-an de marto 2023) estis la prezidanto kaj fondinto de Intel kune kun Robert Noyce. En artikolo publikigita la 19-an de aprilo 1965 en Electronics Magazine, li prezentis tezon konatan kiel leĝo de Moore .

## Vivo 
Gordon Moore naskiĝis en Pescadero, Kalifornio. Diplomiĝis pri Scienco (B.Sc) en Kemio ĉe la Universitato de Kalifornio ĉe Berkeley (1950) kaj Doktoriĝis pri Kemio kaj Fiziko ĉe la Kalifornia Instituto de Teknologio (Caltech) (1954). Antaŭ ekzamenado de Berkeley, li faris siajn unuajarulajn kaj duajarojn en Ŝtata Universitato de San-Joseo, kie li renkontis sian estontan edzinon, Betty.

En julio de 1968 Moore fondis la kompanion Intel kune kun Robert Noyce. Li funkciis kiel vicprezidanto de la firmao ĝis 1975, kiam li estis nomumita prezidanto kaj ĉefoficisto. En aprilo 1979, li estis nomumita prezidanto de la estraro. Moore restis ĉefoficisto ĝis 1987. Ekde 1997, li havis la titolon de prezidanto emerito, kaj estis Membro de la direktoraro de la firmao ĝis 2001.

En 2001, Moore kaj lia edzino donacis $ 600 milionojn al Caltech, la plej granda kvanto donacita al institucio de supera edukado ĝis tiu tempo. Laŭ Moore, la celo de la donaco estis konservi Caltech ĉe la avangardo de esplorado kaj teknologio. Moore estis prezidanto de la estraro de kuratoraro de Caltech de 1994 ĝis 2000, kaj hodiaŭ daŭras kiel membro de la estraro de kuratoraro. En 2002, usona prezidanto George W. Bush aljuĝis al li la Prezidentan Medalon de Libereco, la plej altan civilan honoron en Usono. En 2003, li estis elektita por iĝi membro de la usona asocio por la akcelo de scienco.

La biblioteko ĉe la Mathematical Science Center de Cambridge University estas nomita laŭ li kaj lia edzino Betty, kiel estas la konstruaĵo de Moore Laboratories (dediĉita en 1996) ĉe Caltech.

Kune kun sia edzino, Moore fondis la Betty and Gordon Moore Foundation.

La 6-an de decembro 2007, Gordon Moore kaj lia edzino donacis 200 milionojn da dolaroj al Caltech kaj la Universitato de Kalifornio por la disvolviĝo de la plej granda optika teleskopo en la mondo. La teleskopo havos 30 metrojn da speguloj laŭ sia longo, proksimume trioble la nuna rekordo.

Moore estas gajninto de la Parkin Medalon de 2004.

La asteroido 8013 Gordonmoore malkovrita de Eleanor Helin en 1990 estas nomita laŭ li .

## Vidu ankaŭ 
* Listo de miliarduloj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.intel.com/pressroom/kits/bios/moore.htm 
* http://www.lib.cam.ac.uk/BGML  
* http://www.stanford.edu/group/mmdd/SiliconValley/SiliconGenesis/GordonMoore/Moore.html  
* http://www.forbes.com/finance/lists/10/2004/LIR.jhtml?passListId=10&passYear=2004&passListType=Person&uniqueId=L6IX&datatype=Person 

Kategorio:Pioniraj komputikistoj
Kategorio:Usonaj entreprenistoj
Kategorio:Usonaj kemiistoj
Kategorio:Usonaj komputikistoj
Kategorio:Usonaj miliarduloj
Salamandro

**Salamandroj** (science: *Salamandra*) estas genro de urodeloj. Nomo "salamandro" povas signifi ankaŭ parencaj genroj.

Salamandro estas longkorpa, vostohava, senhara amfibio. Al la grupo apartenas specioj kiuj vivas daŭre en la akvo, kiel ekz. la japana giganta salamandro kaj specioj kiuj vivas ĉiam surtere kiel ekz. Makulsalamandro (fajrosalamandro).

La salamandro laŭ antikvaj mitologiaj ideoj povas vivi eĉ en la fajro (kiel feo), pro tio ĝi ricevis la nomon fajrosalamandro en multaj lingvoj.

## Specioj 
Al salamandroj apartenas:
* *Salamandra algira* Bedriaga, 1883
* *Salamandra atra* Laurenti, 1768
* *Salamandra corsica* Savi, 1838
* *Salamandra infraimmaculata* (Martens, 1885)
* *Salamandra lanzai* Nascetti, Andreone, Capula and Bullini, 1988
* *Salamandra salamandra* (Linnaeus, 1758)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Romano Milito kontraŭ Salamandroj de la ĉeĥa aŭtoro Karel Čapek, publikigita en 1936.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.das-tierlexikon.de/echte_salamander.htm
* http://www.heise.de/tp/r4/artikel/21/21129/1.html 

Kategorio:Salamandroj
Tokia Urbo

**Tokia Urbo** (東京市 [tōkjō-ŝi]) estis urbo en areo de nuntempa Tokio (東京 [tōkjō]) ekde 1889 ĝis 1943.

## Historio 
En 1868 mezepoka urbo Edo, kiu estis ĉefurbo de registaro de Tokugaŭa, estis renomata al "Tokio" per imperiestra ordono.
La 1-an de majo 1889, la Tokia Urbo fondiĝis en Tokia Gubernio (東京府 [tōkjō-fu]).
En la komenco, la urbo oficis 15 kvartalojn, sed ne havis urbodomon nek oficistojn, la Tokia Gubernio oficis ankaŭ laboron de urbestro.
En la 1-a de oktobro la jaro ????, urbodomo malfermiĝis en la oficejo de Tokia Gubernio.

## Kvartaloj 
* Koĝimaĉi-ku (麹町区) — nun Kvartalo Ĉijoda
* Kjobaŝi-ku (京橋区) — nun Kvartalo Ĉuo
* Kanda-ku (神田区) — nun Kvartalo Ĉuo
* Nihombaŝi-ku (日本橋区) — nun Kvartalo Ĉijoda
* Fukagaŭa-ku (深川区) — nun Kvartalo Koto
* Honĝo-ku (本所区) — nun Kvartalo Sumida
* Asakusa-ku (浅草区) — nun Kvartalo Tajto
* Ŝitaja-ku (下谷区) — nun Kvartalo Tajto
* Hongo-ku (本郷区) — nun Kvartalo Bunkjo
* Koiŝikaŭa-ku (小石川区) — nun Kvartalo Bunkjo
* Uŝigome-ku (牛込区) — nun Kvartalo Ŝinĝuku
* Jocuja-ku (四谷区) — nun Kvartalo Ŝinĝuku
* Akasaka-ku (赤坂区) — nun Kvartalo Minato-ku
* Azabu-ku (麻布区) — nun Kvartalo Minato-ku
* Ŝiba-ku (芝区) — nun Kvartalo Minato-ku

En 1932, la Tokia Urbo metis novajn 20 kvartalojn el ĉirkaŭaj distriktoj:

* Ĝoto-ku (城東区) — nun Kvartalo Koto
* Mukoĝima-ku (向島区) — nun Kvartalo Sumida
* Arakaŭa-ku (荒川区) — nun Kvartalo Arakaŭa
* Takinokaŭa-ku (滝野川区) — nun Kvartalo Kita-ku
* Toŝima-ku (豊島区) — nun Kvartalo Koto
* Jodobaŝi-ku (淀橋区) — nun Kvartalo Koto
* Ŝibuja-ku (渋谷区) — nun Kvartalo Ŝibuja
* Meguro-ku (目黒区) — nun Kvartalo Meguro
* Ebara-ku (荏原区) — nun Kvartalo Ŝinagaŭa
* Ŝinagaŭa-ku (品川区) — nun Kvartalo Ŝinagaŭa
* Edogaŭa-ku (江戸川区) — nun Kvartalo Edogaŭa
* Kacuŝika-ku (葛飾区) — nun Kvartalo Kacuŝika
* Adaĉi-ku (足立区) — nun Kvartalo Adaĉi
* Oĝi-ku (王子区) — nun Kvartalo Kita-ku
* Itabaŝi-ku (板橋区) — nun Kvartalo Itabaŝi kaj Kvartalo Nerima
* Nakano-ku (中野区) — nun Kvartalo Nakano
* Suginami-ku (杉並区) — nun Kvartalo Suginami
* Setagaja-ku (世田谷区) — nun Kvartalo Setagaja
* Omori-ku (大森区) — nun Kvartalo Ota
* Kamata-ku (蒲田区) — nun Kvartalo Ota

## Tokio 
1-a de julio 1943, la Tokia Urbo kaj la Tokia Prefektujo kunfandiĝis en Tokion (東京都 [tōkjō-to], laŭvorte: Tokia Metropolo).
La metropolo rekte ekoficis eksajn kvartalojn.
Oni finis uzi la nomon "Tokio" por la Tokia Urbo tiama.

En 1947 loka registara juro ekfunkciis , Tokio estis reformata en la sama statuso kiel la aliaj gubernioj, dum ĝi retenas ĝian nomon kaj subtilan specialecon.
La eksaj kvartaloj kunfandiĝis en 22 kvartalojn. Ili ricevis statuson kompareblan al tio de urbo.
En aŭgusto 1947 Kvartalo Nerima apartiĝis de Kvartalo Itabaŝi.

Kategorio:Geografio de Tokio
Kategorio:Historio de Tokio
Christiaan Huygens

eta|dekstra|Christiaan HUYGENS
**Christiaan HUYGENS**  () (naskiĝis en Hago la 14-an de aprilo 1629, mortis la 8-an de julio 1695) estis nederlanda matematikisto, fizikisto kaj astronomo.

Huygens naskiĝis kiel filo de Constantijn Huygens, kiu estis lingvospertulo, diplomato, komponisto kaj tiam elstara poeto de Nederlando. La juna Christiaan – danke al sia patro – jam fruaĝe konatiĝis kun famuloj kiel Rembrandt, Petro Paŭlo Rubens kaj René Descartes. Christiaan-on instruis lia patro, pli poste li studis jursciencon, sed poste turnis sin al matematiko kaj natursciencoj.

Li inventis i.a. la pendolhorloĝon.

## Libro 
eta|*Horologium oscillatorium sive de motu pendulorum*, 1673

Christiaan Huygens, Felix Hausdorff: ''Christiaan Huygens' nachgelassene Abhandlungen: Über die Bewegung der Körper durch den Stoss : Über die Centrifugalkraft / Hrsg. von Felix Hausdorff.' Akademische Verlagsgesellschaft*, Leipzig, *um* 1921; traktatoj de **Christiaan Huygens:** "Pri la movado de korpoj tra la puŝo": Pri la centrifuga forto /eldonita de Felix Hausdorff, Leipzig, ĉirkaŭ jaro 1921

## Eksteraj ligiloj 
* Frank van Hertrooij, La tiktakado kiu gvidis sciencan revolucion, Christiaan Huyens, scienca blogo Scivolemo, la 22-a de novembro 2017.

## Vidu ankaŭ 
la artikolojn pri la
* kosma misio Cassini-Huygens
* kaj la sondilo Huygens.
* Puŝo (fiziko)
* 2801 Huygens

## Eksteraj ligiloj 
* La elasta puŝo en 3 dimensionoj *Der elastische Stoß in drei Dimensionen* *einschließlich Herleitung unter Benutzung der Impuls- und Energieerhaltung* (en germana lingvo)
* [pdf en angla - Disertacio de Dennis Bodewits pri temo kometaj radiografiaj elsendoj *Röntgen(https://eo.wikipedia.org/wiki/R%C3%B6ntgen)-emission*.] - kometaj radiografiaj elsendoj: sunovento sturmaj ŝanĝoj en kometaj atmosferio - angla titolo: *Cometary X-rays : solar wind charge exchange in cometary atmospheres*
* disertacio Dennis Bodewits 
* [pri Dennis Bodwits, Dissertaco de Regna Universitato de Groningen(https://eo.wikipedia.org/wiki/Regna_Universitato_de_Groningen), *Rijksuniversiteit'' Groningen]
* prononco de nomo: Christiaan Huygens

## Aliaj projektoj 
Kategorio:Nederlandaj astronomoj
Kategorio:Nederlandaj fizikistoj
Kategorio:Nederlandaj matematikistoj
Kategorio:Universitato de Lejdeno
Kategorio:Historio de aŭto
Kategorio:Malkovrintoj de lunoj
Spiritisma Esperanto-Informilo

**Spiritisma Esperanto-Informilo** estis esperanta versio de brazila bulteno "Serviço Espírita de Informações", kiu celis stimuli la studadon kaj la disvastigon de spiritismo. Ĝi estis eldonata kaj senpage distribuata de Lar Fabiano de Cristo.

Kategorio:Spiritismaj gazetoj
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Brazilaj gazetoj
Silver Birch

**Silver Birch**, laŭ kelkaj spiritistoj, estas unu el la plej superaj spiritgvidantoj en konstanta kontakto kun nia mondo. Laŭ tiu kredo li estas spirito, kiu gvidas Usonon kaj ankaŭ estas spiritgvidanto de "Hannen Swaffer Hejmkunsido". Maurice Barnabell estis lia plej konata mediumo kaj asertas, ke al li Silver Birch diktis 10 verkojn.

Kategorio:Spiritismo
Kategorio:Senfontaj artikoloj pri spiritismo
Enprizonigo: krepusko de erao

La libro **Enprizonigo: krepusko de erao** estas verko de César Barros Leal, laŭ la dua portugallingva eldono esperantigita en 2002 de James Rezende Piton. 

La libro kolektas notojn kaj pripensojn pri la prizona universo. Ĝia celo estas provizi la debaton pri la fiasko de la malliberiga puno, kun tuta aro da rezultaj pripensoj, kiuj inkluzivas, ekzemple, la humanigon de prizonoj, la elpenson de punaj anstataŭigoj kaj novan komprenon pri la celoj kaj limoj de puna juro, en erao trasemita de necertecoj kaj konsterniĝoj.

La originala titolo de la libro estas *Prisão: crepúsculo de uma era* (1998). Aperis ankaŭ hispana traduko sub la titolo *Prisión: crepúsculo de una era* (2000).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Homaj rajtoj
Kategorio:Antverpena Nefikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de la FEL-biblioteko
Ha! Se mi scius

**Ha! Se mi scius** estas libro 96-paĝa organizita de Rose dos ANJOS kaj verkita de pluraj spiritoj. La tuta titolo estas "Ha! Se mi scius ke la vivo ne finiĝas en la tombo! Ke la vivo plu daŭras! Kiel ĉio estus estinta pli facila!" kaj ĝi bone resumas la enhavon. Dudek kvin spiritoj, elkarniĝintaj antaŭ nelonge, raportas pri la alveno al la transmondo, pri sia unua impreso, kiel ili eksciis ke ili estas mortintoj, kion ili nun faras, ktp. Estas tri aliaj aŭtoroj, sed ĉiuj identiĝas per unu nura nomo, ĝenerala la antaŭnomo, kaj unu el ili nur per la litero K.

Kategorio:Spiritismaj libroj
Kolektiva nekonscio

La **kolektiva nekonscio** estas nomo donita de la psikiatro Karlo Jung al la strukturo de mensa funkciado de homa specio, paralele kun la korpa strukturo de homa specio. Ĝi estas rezulto de evoluprocedo, kaj same kiel korpa strukturo, estas esence identa en ĉiuj homoj. 

Ĉar homa menso ne ekzistas sendepende de la korpo, la kolektiva nekonscio ne estas sendependa de korpo. Neniu preciza dividlinio ekzistas inter nervosistemo kaj menso, oni povas rigardi ĉion mensan el fizika (korpa) vidpunkto, kaj ankaŭ egale el nefizika (pure psikologia) vidpunkto. 

Same kiel la centra nerva sistemo funkcias malkonscie, tiel ankaŭ la kolektiva nekonscio funkcias malkonscie. Ni povas dedukti ĝian ekziston kaj kelkajn karakterizaĵojn ĝiajn, ekzamenante la mensan funkciadon de la homa specio. Sed same kiel ĉiu homa koro, brako, hepato, kc. estas individua kaj havas idiosinkraziaĵojn, apud la identa skemo de la anatomio de la homaro, tiel ankaŭ la individua menso de ĉiu homo varias. La varikapabla aspekto de la malkonscio de individua persono nomiĝas la "Persona nekonscio", kontraste kun la nevarianta karaktero de la fundamenta psikologia fundamento komune karakterizanta la homan specion.

Ĉies pensoj varias, sed la procedo de pensado mem estas sama, identa en ĉiuj homoj. La substrato de la pensado estas nekonscia, kaj identa; sendube pro la fakto ke ĉiuj homoj estas la idoj de unu origina vivspecio, Homo sapiens.

La arketipoj estas specifaj funkciaderoj de la kolektiva nekonscio.

Kategorio:Psikologio
Kategorio:Psikoanalizo
Melismo

En muziko, **melismo**
(greke: μέλος, *melos*, "ario, melodio, kanto")
estas la garnado de melodia linio
per la divido de notdaŭroj
en plurajn mallongajn ornamojn,
kiujn oni kantas kontraŭ sola silabo de la teksto.
La silabo tiel dispartiĝas en plurajn tonojn
kaj la melodio elstariĝas.

Kontraste al ĝi ĉe **silaba kanto**
(greke: συλλαβή, *syllabe*, "silabo"),
oni kantas ĉiam unu silabon kontraŭ unu noto,
kiu povas resti por longaj periodoj
kaj tiel direktas la atenton al la teksto.

Melismo ludis gravan rolon en gregoria ĉanto
kaj en ortodoksa liturgia kantado.
En baroka muziko ĝi estis ofta speco de muzika ornamado,
kaj Marc-Antoine Charpentier ĝin abunde utiligis
en siaj religiaj verkoj celaj al sankta semajno
(*répons des ténèbres*). Kvankam la termino
estas uzata precipe rilate al eŭropa klasika muziko,
uzo de la tekniko estas efektive tre vasta.
Ĝi estas grava en pluraj aziaj kantostiloj,
ekzemple en Azerbajĝano kaj Hindio,
kaj oni ĝin trovas ankaŭ nuntempe en populara muziko,
ekz. en la kantado de Stevie Wonder.

## Eksteraj ligiloj 
* "Melisma" ĉe Muzika vortaro
* La melisma muziko. Analizo

Kategorio:Muzikaj formoj
László Tölgyesi

**TÖLGYESI László** (1930 - 1993) estis hungara esperantisto kiu verkis interesan disertacion por supera ekzameno en la jaro 1967, kun titolo *Az eszperantó nyelv szóvégmutató szótára* (Esperanta vortfinvortaro).

Tölgyesi, László
Tölgyesi, László
Tölgyesi, László
Dokumentoj kaj materialoj

**Dokumentoj kaj materialoj de la 19-a Tutsovetia Konferenco de KPSU** estas 142-paĝa libro kun aro de diskursoj de Gorbaĉov kaj rezolucioj de la 19-a Tutsovetia Konferenco de KPSU https://en.wikipedia.org/wiki/19th_All-Union_Conference_of_the_Communist_Party_of_the_Soviet_Union eldonita en Esperanto en Moskvo en 1988.

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Verkoj el la esperantigita ruslingva literaturo
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Lauro de Freitas

**Lauro de Freitas** [laŭrode**frej**taz] estas municipo de la brazila subŝtato Bahio, kiu taksis 163.449 loĝantojn en 2010 .

Tie estis unue indiĝena vilaĝo nomata "Morro dos Pirambás", poste fondiĝis misiejo "Santo Amaro de Ipitanga" en 1552 sub influo de Francisco Garcia D'Ávila. Dum jarcentoj, la vilaĝo vivis per plantado de sukerkano kaj fabrikado de sukero. En 1930 franca aviadilkompanio Latécoére konstruis tie flughavenon. En 1950 mortis la regiona inĝeniero kaj politikisto Lauro de Freitas (1901–1950) je aviadilfalo, kaj oni ŝanĝis la nomon de la urbo por omaĝi lin. La municipo tre suferas per ekologiaj problemoj, kiel malpuraj plaĝoj, troa fiŝkaptado, kaj industria poluo. Tie mortis Leopoldo Knoedt en 2000.

## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Salvador
* Municipoj de Bahio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.atarde.com.br/especiais/laurodefreitas  
* http://www.atarde.com.br 

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Bahio
Caravelas

**Caravelas** [kara**ve**laz], karavelo en la portugala lingvo, povas esti:

* Caravela, brazila municipo en la subŝtato Bahio;
* Caravela, portugala paroĥo en la urbo Mirandela; aŭ
* Marquês de Caravelas, brazila politikisto en la Unua Reĝado.
Cendo (muziko)

La **cendo** estas unuo en logaritma skalo kun bazo 2 por relativa tonalto aŭ intervaloj. 1200 cendoj egalas al unu oktavo, kaj egale temperamentata duontono egalas 100 cendojn. La formulo determini la valoron en cendoj inter du notoj kun frekvencoj *a* kaj *b* estas:

:n = 1200 \log_2 \left( \frac{a}{b} \right).

La proporcio de du notoj *a* kaj *b* kun diferenco en frekvenco de unu cendo estas 1:21/1200 kio estas proksimume 1,0005777895.

La mezuro disvolviĝis de A. J. Ellis ĉirkaŭ la 1870a jaro, kaj eldoniĝis en la eldono de *Pri perceptado de tono* de Hermann von Helmholtz. Ĝi estiĝis de post tiam la norma maniero mezuri intervalojn en sistemoj de egalŝtupa agordo aŭ por komparo kun tiaj sistemoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Tonalsoft Enciklopedio de Sintonizado  (en anglalingvo)
* Kiel konverti proporcion al cendoj (en anglalingvo)

Kategorio:Intervaloj
Demócrito Rocha

**Demócrito ROCHA** [demo'krito hoŝa] (naskiĝis la  en Caravelas, mortis la  en Fortalezo) estis brazila ĵurnalisto, poeto modernista kaj unu el la pioniroj de la Esperanto-movado en la nordorienta ŝtato Cearao.

## Profesia vivo 
Demócrito Rocha estis malriĉa infano kaj frue devis labori en la konstruado de fervojo. Tamen li kiel eble akiris sufiĉan klerigadon. Pruvas lian studemon la sukcesoj en la abiturienta ekzameno al la fakultato de odontologio kaj en la publika konkurso, per kiu li enposteniĝis en la brazila poŝto. Tiu ĉi lasta atingo eksplikas la fakton, ke li transloĝigis al Fortalezo, ĉefurbo de la nordorientea ŝtato Cearao, kie li reprenis sian superan kurson. Li diplomiĝis pri odontologio ĉe la Faculdade de Farmácia e Odontologia de Fortalezo en 1921.

### Fondinto de la ĵurnalo *O Povo* 
Paralele al la publika kariero de dentisto li distingiĝis kiel ĵurnalisto, politikisto (federacia deputito) kaj fama oratoro. En 1928 li fondis la ĵurnalon *O Povo* (La Popolo) delonge ĝis nuntempe la plej legata ĵurnalo en Cearao.

## Esperanta agado 
Demócrito Rocha Lernis Esperanton en Aracaju, ĉefurbo de la nordorienta ŝtato Serĝipo  ĉirkaŭ 1907 de Alcebiades Paes. Estante en Fortalezo Demócrito Rocha kune kun Eurico Pinto, fondis la unuan Esperanto-klubon en Ceará en 1913. Li ankaŭ konatiĝis kun Moacir Caminha, Joel Linhares kaj aliaj esperantistoj, kiuj eldonis la unuajn esperantajn periodaĵojn de la regiono. Menciindas du titoloj: *Brazila Vivo* (1922) kaj *Nova Mondo* (1923). Dum multaj jaroj aperigis kolumnon pri Esperanto-movado en sia ĵurnalo *O Povo*. Hejme li entuziasme esperantigis sian filinon Lucia Dummar, kiu heredis kaj la ĵurnalon kaj la amon al Esperanto.

## Modernista verkisto 
En 1929 Demócrito Rocha fondis la literaturan periodaĵon *Maracajá* [marakaja'] (eta specio de jaguaro). Tiu revuo fariĝis tranĉeo por la starigo de la modernismon en Cearao. Post la fondo de la ĵurnalo *O Povo* la revuo *Maracajá* aliformiĝis al ties literatura kajero. Foje li uzis la kaŝnomon Antônio Garrido.

La plej fama poezio de Demócrito Rocha havas kiel titolon la nomo de la plej granda rivero de Cearao, *O rio Jaguaribe*. Esperantistigis tiun faman poeziaĵon José Roberto Alves de Albuquerque, kiu ĝin aperigis en Almanako Lorenz de 2008.

Demócrito Rocha membriĝis en la Cearaa Beletrikista Akademio.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Brazilaj ĵurnalistoj
Kategorio:Brazilaj poetoj
Kloako (biologio)

**Kloako** estas la komuna korpa aperturo por seksorganoj, uretero kaj intesto. Ĝi karakterizas la surterajn vertebrulojn (ĉefe birdoj, rampuloj) kun escepto de plimulto de mamuloj kaj kelkaj reptilioj.

Inter la mamuloj kelkaj specioj havas sekundarajn kloakojn kiel ĉe kastoro kaj kelkaj tenrekoj, kiu eble aperis pro kutimiĝo al la akva vivo. Ĉe la kloakaj mamuloj (aŭ ovonaskaj mamuloj) (*Monotremata*), la kloako estas origina propreco, kiu distingas ĝin de la marsupiuloj kaj de la alte evoluintaj mamuloj.

Kategorio:Besta anatomio
Kosmosondilo

**Kosmosondilo** estas veturilo, kiu esplorvojaĝas en la ekstertera kosmo sen homa anaro. Ĝi do estas teleregata aŭ aŭtonome stirata, kutime en reĝimo miksa inter tiuj du. Ĝi uzatas por esplorado de ne nur la sunsistemo sed ankaŭ la interstela medio. 

Kelkaj ekskluzivigas de la nocio ĉiujn ĉirkaŭterajn satelitojn kaj konsideras nur veturilojn, kiuj foriras el la tera gravita kampo kaj superas la eskapan rapidon.
Ju pli granda estas la distanco inter sondilo kaj la Tero, des malpli eblas dependi de teleregado, ĉar la lumrapido limas la reag-kapablon de telereganto.

La unua kosmosondilo (laŭ la malpli strikta difino) estis Sputnik 1, lanĉita je la 4-a de oktobro 1957 de Sovetio. Verŝajne ĝi servis precipe por provi kaj pruvi la uzatan teknikon. Kvankam ĝi radie sendis signalojn, tiuj verŝajne celis nur pruvi ĝian funkciadon kaj ne reprezentis la rezultojn de iuj mezuradoj. Postaj sondiloj tamen faris mezuradojn pri la kosmo ĝenerale aŭ pri diversaj astroj.

Male al kelkfoje trovata opinio kosmoveturiloj, kiuj plenumas komercan taskon pri la tero, ne estas sondiloj. Tiaj veturiloj estas ekzemple  por transsendo de telefonaj, radiaj aŭ televidaj informoj aŭ satelitoj, kiuj servas surteran navigadon, ekzemple por la sistemo GPS.

## Vidu ankaŭ 
*Listo de kosmosondiloj
* Rosetta (kosmosondilo)

Kategorio:Kosmoesploro
La Malinĉe

**La Malinĉe** [maLINĉe], ankaŭ **Malintzin** (naskita ĉirkaŭ 1502, mortinta ĉirkaŭ 1529 en Meksikurbo) estis meksika indiĝena virino, eble el altklasa familio (la sufikso "tzin" indikas nobelecon). Ŝi estis vendita aŭ cedita kiel sklavo (interpretisto inter la navatla lingvo kaj la majaa lingvo) kaj en 1519 donacita de la majaaj ĉefoj al la konkeranto Hernán Cortés.[eta|250px|La Malinche kaj [Hernán Cortés.]]Cortéz igis bapti ŝin je la nomo Marina kaj uzis ŝin kiel interpretistinon en kontakto kun aztekoj, unue kune kun Jerónimo de Aguilar, kiu sciis la majaan.
Trans la interpretaj servoj ŝi probable provizis al la konkerantoj ankaŭ informojn pri la konkerataj regiono kaj popolo; laŭ raporto de Rodríguez de Ocana Cortés diris, ke post Dio ŝi estis plej grava por lia sukcesa konkero. Pro tio ŝi estas ĝis nun konsiderata perfidinto de sia popolo, kvankam ŝi kiel sklavino ne povis senti multe da lojaleco nek al aztekoj nek al majaoj. La meksika hispana lingvo uzas la vorton "malinchismo" en la senco "perfido de la propra kulturo".

Martín Cortés Malintzin estis filo de Hernán Cortés kaj Malinĉe.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.isidore-of-seville.com/cortes/4.html#Malinche/DoÒaMarina  artikoloj pri Malinche 
* http://userwww.sfsu.edu/~epf/2000/jt.html  Artikolo "Reinterpreting Malinche" 

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Meksiko
* Majaoj

Dosiero:Malinche.jpg|Vulkano *Malinche* kaj urbo Puebla

Malinche
Malinche
Malinche
Malinche
Kategorio:Konkero de Meksiko
Damme

Ekzistas du urboj kun nomo **Damme** en Eŭropo, kiuj estas ĝemelaj urboj:

* Damme (Belgio) 

kaj

* Damme (Germanio)

100px 100px

Krome la nomo ankaŭ signas du partojn de komunumoj, nome
* parton de la komunumo Grünow en la distrikto Uckermark, federacia lando Brandenburgio de Germanio, kaj
* parton de la komunumo Nennhausen en la distrikto Havelland, same en Brandenburgio.