open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Šibenice (artileria fuortaro)

**Artileria fuortaro Šibenice** (, **Šibenice** signifas **Pendumilo**) estis konstruata proksimume 10 km okcidente de urbo Opava. La konstruado de fuortaro estis planita en spacon de nivellinio 376 U šibenice inter municipoj Sádek kaj Milostovice, okcidente de Opava. Kiel praktikan komencon de ĝia konstruado ni povas konsideri la 10-an de januaro 1938, kiam estis komisiita de Ministerio de nacia defendo konkurso por konstrulaboroj. Templimo por fini la konstrulaboroj estis 26 monatoj kaj sumaj konstrukostoj por la laboroj inkluzive de materialo estis supozataj en alteco 61 730 000 Kč.

Tasko de la fuortaro Šibenice, nomata iam ankaŭ „Galgenberg“, estis subteni per artileria pafado la fortikaĵlinion ekde urbo Opava okcidenten kaj malebligi al malamiko por antaŭeniri ekde la ŝtatlimo tra la plej mallonga direkto al urbo Olomouc. Vasta supraĵo de la fuortaro estas preskaŭ plata, tereno ĉi tie ekde oriento kaj sudo nur milde ascendas. Sed okcidente la fuortaro estas akre limigita per abrupta, preskaŭ 50 m profunda krutaĵo, kiu en larĝa arko turniĝas ŝirmante ties supraĵon eĉ de norde.

La fuortaro Šibenice apartenis kun siaj sep batalfuortoj inter la plej signifajn ekkonstruitajn ĉeĥoslovakajn fuortarojn kaj ĝi estis komparebla kun fuortaroj Dobrošov kaj Adam. Sole fuortaro Stachelberg superis ĝin.

La artileria fuortaro Šibenice estis ekkonstruita, sed sekve de endanĝerigo fare de la nazia Germanio ĝi estis en la ekkonstrua fazo cele surŝutita tiel, por ke ne estis trovita eniro - enirejo en la fuortaron. Ĝis nun la enirejo ne estis trovita. En la subtera parto estas onidire tre longaj kunigkoridoroj, kaj savvojoj kaj kunigaj kaj provizigaj. La koridoroj devas havi longecon proksimume 2,5 km.

## Taskoj de la fuortaro 
La fuortaro devis subteni per haŭbizoj la izolitajn infanteriajn fuortojn de urbo Opava ĝis infanteria fuorto ĉe municipo Sosnová. La artileria turniĝonta turo povis per siaj armiloj pripafi tiam germanajn urbojn kaj urbetojn Pilszcz, Branice, Uciechowice kaj pluajn. Maldekstre de la fuortaro la pafado devis superkovriĝi kun nuligita fuortaro Milotický vrch, kiu estis anstataŭigita per du izolitaj artileriaj fuortoj. Dekstre la pafado de haŭbizoj de la artileria fuorto devis tuŝi la pafadon de haŭbizoj el la artileria fuorto MO S-39 "U Trigonometru" de l' artileria fuortaro Smolkov.

Objektoj de la fuortaro:
** OP S-30 „Šibenice“ – (infanteria fuorto)
** OP S-31 „U Cesty“ – (infanteria fuorto)
** OP S-32 „Kopaniny“ – (infanteria fuorto)
** OP S-33 „Katastr“ – (artileria turniĝonta turo)
** OP S-33a – (fuortara minĵetila fuorto)
** OP S-34 „Březová“ – (artileria fuorto okcidento)
** OP S-35 „U Vrby“ – (artileria fuorto oriento)
** OP S-35a „Divá Hůra“ – (enireja objekto)

## Vidu ankaŭ 
* Ĉeĥoslovakaj antaŭmilitaj fortikaĵoj
* Artileria fuortaro Smolkov
* Belvedero Šibenice

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:PGK IV Opava
Kategorio:Velké Heraltice
Šibenice
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Opava
Kategorio:Proponitaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Nízký Jeseník
Golfo de San-Francisko

La **Golfo de San-Francisko** ( [sen fr'nciskoŭ bej])
estas golfo de la Pacifiko, kun kiu ĝi estas ligita nur per la markolo de la Ora Pordego (*Golden Gate* [goŭldn gejt]). Ĝi situas en la usona ŝtato Kalifornio.

eta|320ra|dekstra|Golfo de San-Francisko

La golfo iam (1850) havis, kune kun *San-Pablo*-Golfo, longon de pli ol 80 km kaj areon de ĉirkaŭ 1750 km² sed pro arta digado kaj sekigo nun restas nur ĉirkaŭ 1200 km².

La urbo San-Francisko situas sur la kabo de la duoninsulo, kiu formas la sudan flankon de la markolo. Aliaj urboj proksime de la golfo estas Oakland, Berkeley kaj San José.

Norde la golfo transiras en la San-Pablo-Golfon, en kiun fluas (tra Suisun-Golfo) la
rivero Sakramento.

La golfon transiras kvin aŭtovojaj pontoj:
* Golden-Gate-Ponto (orapordega ponto), de San-Francisko norden al Sausalito. Pendoponto.
* ponto inter Richmond kaj San Rafael, norde. Kantilevra. Duetaĝa.
* Golfa Ponto inter San Francisko kaj Oakland. Du-parta; miksa tekniko.
* ponto inter Hayward (Kalifornio) kaj San Mateo.
* *Dumbarton*-ponto inter Menlo Park kaj Newark.
* Krome estas fervoja ponto en la suda parto, sed ĝi ne estas uzata.

La spino de la publika trafiko inter San-Francisko kaj la orienta flanko de la golfo estas la sistemo BART. Sude de San-Francisko trafikas la trajnoj de Caltrain.

La regiono ĉirkaŭ la sudo de la golfo estas nun konata kiel la Silicia Valo.

La golfon en horloĝa direkto ĉirkaŭas la kaliforniaj kantonoj Marin nordokcidente, Sonoma kaj Napa norde, Solano, Contra Costa kaj Alameda oriente, Santa Clara kaj San Mateo sude kaj la urbo San-Francisko sudokcidente. En la pleja okcidento la golfo per la orpordega markolo, superpontata per la Golden-Gate-Ponto, ligiĝas al la Pacifika Oceano.

## Bildaro 

Dosiero:SF Bay area USGS.jpg|La golfo de San-Francisko, vidata el satelito
Dosiero:Alcatraz dawn 2005-01-07.jpg|la golfa insulo Alcatraz je krepusko

## Vidu ankaŭ 
* Ora Pordego
* Areo de la Golfeto de San-Francisko

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.spn.usace.army.mil/bmvc  
* http://www.baycrossings.com/Archives/2001/07_August/barging_in.htm  
* http://www.sfmuseum.org/hist9/mcgloin.html
* http://response.restoration.noaa.gov/cpr/watershed/sanfrancisco/sfb_html/sfbenv.html

San-Francisko
Kategorio:San-Francisko
Kuracisto

eta|Jan Havicksz Steen
eta|230px|Kovrilpaĝo Konferencaj materialoj, 1977
**Kuracisto** estas la ĝenerala nomo de profesiulo de la sanscienco kaj medicino, specife oni kiu rekte kuracas malsanojn, zorgas malsanulojn kaj preskribas medikamentojn. Ekzistas multaj fakoj da kuracisto, kiel kirurgo, pediatro, oftalmologo, ginekologo, ktp. Plejparto da modernaj kuracistoj nepre atingas diplomon de Doktoreco.

La ĝenerala kuracisto estas specialisto pri ĝenerala medicino, ankaŭ konata kiel *familia kuracisto*. 

Folklora kuracisto estas nelicencita persono kiu praktikas la arton resanigi uzanta tradiciajn praktikojn, kuracherbaj kuraciloj kaj la potenco de sugesto. 

## En Esperanto 
Imre Ferenczy, en sia artikolo *Esperanto kaj medicino* rakontas pri la agado de la du asocioj de esperantlingvaj medicinistoj: nome TEKA (1908-1961) kaj UMEA (ekde 1961), en kiuj aktivis diverslandaj medicinistoj kaj ĉefe japanoj, inter kiuj elstaris d-roj Seiho Nishi, Hideo Shinoda kaj Saburo Yamazoe. Kuracistoj kunsidis kadre de UK-oj, eldonis gazetojn kaj en 1932 aperis la grava "Teknika Medicina Vortaro", kaj poste kelkaj aliaj vortaroj. En la 1970-aj jaroj aktivis ĉefe medicinistoj de orienteŭropaj landoj. Ekde 1997 UMEA organizis kongreson ĉiun duan jaron, ĉiam en orienteŭropaj landoj, escepte por unu fojo en Belgio (1977, 1979, 1981, 1983, 1985, 1987, 1989, 1991, 1993, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003, 2005 kaj 2008). Kvankam estis kontaktoj kun aliaj organizoj, malsukcesis kun la Monda Organizaĵo pri Sano kaj kun la Internacia Ruĝa Kruco. Dum la lastaj jardekoj populariĝis Yumeiho, nome kuracmetodo ĝustigantaj ostojn de la tuta korpo.

## Organizoj 
* Brita Medicina Asocio
* Germana Medicina Asocio
* Usona Medicina Asocio

## Vidu ankaŭ 
* Listo de kuracistoj
* Primara kuracisto kaj malsanuleja kuracisto.
* Hipokrata ĵuro
* Historio de medicino
* Kuraculo

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri kuracisto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Internacia Naturkuraca Asocio. (ne funkciis 2015-12-27)
* Tutmonda Esperanta Medicina Organizo por Studentoj (TEMOS).
* Voĉo de kuracistoj (1909-1911) Artikolo pri esperantlingva gazeto
* Voĉoj de kuracistoj, 2020-11-19 Analiza bloga artikolo de Javier en blogo Esperantaj Bitoj


Kategorio:Sanservaj profesioj
Smolkov (artileria fuortaro)

eta|250ra|maldekstra|Historia foto de la artileria fuorto MO S-39 "U Trigonometru"
eta|250ra|maldekstra|La artileria fuorto MO S-39 "U Trigonometru" (Ĉe Trigonometro) nuntempe

**Artileria fuortaro Smolkov** () estis la plej granda fortikaĵkonstruaĵo de la II-a pionira grupa komandantejo. Smolkov finis la sektoron Moravská Ostrava kaj pafadoj de ĝiaj tri fortikaĵaj haŭbizoj de kalibro 100 mm atingis ĝis urbo Opava, kie ili tuŝis pafsektoron de haŭbizoj el la artileria fortikaĵo de fuortaro Šibenice, kiun oni komencis konstrui proksimume 10 kilometrojn okcidente de Opava. Smolkov konsistis el 5 objektoj, kiuj estis jenaj:

** MO S-38 – „V Lese“ (artileria turniĝonta turo),
** MO S-39 – „U Trigonometru“ (artileria fuorto),
** MO S-40 – „Nad Silnicí“ (infanteria fuorto),
** MO S-41 – „Nad Valchou“ (enireja objekto),
** MO S-42 – „Nad Hájem“ (artileria gvatejo),

Ĉiuj fuortoj estis en subterejo kunigitaj per subteraj koridoroj, ĉambregoj, municiejoj, maŝinejoj, loĝigejoj por hom-ekipo kaj per pluraj bezonaj spacoj por funkciado de la fuortaro.

Dum ostrava operaco en aprilo de 1945 eĉ sovetaj armeaj korpusoj timis ekataki la fuortaron, ili ĉirkaŭiris ĝin tra Hrabyně.

## Rilataj temoj 
* Sektoro Moravia Ostrava
* Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava
* Artileria fuortaro Šibenice

Smolkov
Kategorio:PGK II Hlučín
Kategorio:Konstruaĵoj en Háj ve Slezsku
Kategorio:Nízký Jeseník
Kvartalo Naka-ku (Jokohamo)

**Kvartalo Naka-ku** aŭ **Kvartalo Naka** (中区 [naka-ku]) estas kvartalo en Jokohamo, Japanio. "Naka" signifas vorton "centro/centra".

Entreprenoj koncentriĝas kaj formas oficurbon.
Gubernia domo kaj urbodomo situas en la kvartalo.

## Historio 
* 1-a de oktobro, 1927: la kvartalo Naka-ku estis fondata, kiam Jokohamo ekigis kvartalsistemon.
* 1-a de aprilo 1943: Minami-ku apartiĝis el la kvartalo Naka-ku.
* 1-a de aprilo 1944: Niŝi-ku apartiĝis el la kvartalo Naka-ku.

Kategorio:Municipoj de Japanio
Naka-ku
Naka-ku (Jokohamo)
Kvartalo Niŝi-ku

Pluraj japaniaj kvartaloj havas la nomon **Niŝi-ku**:
#kvartalo Niŝi-ku (Fukuoka) (西区 [niŝi-ku]) — kvartalo en urbo Fukuoka en Gubernio Fukuoka
#kvartalo Niŝi-ku (Hiroŝimo) (西区 [niŝi-ku]) — kvartalo en urbo Hiroŝimo en Gubernio Hiroŝima 
#kvartalo Niŝi-ku (Jokohamo) (西区 [niŝi-ku]) — kvartalo en urbo Jokohamo en Gubernio Kanagaŭa
#kvartalo Niŝi-ku (Kobe) (西区[niŝi-ku]) — kvartalo en urbo Kobeo en Gubernio Hjogo
#kvartalo Niŝi-ku (Nagojo) (西区 [niŝi-ku]) — kvartalo en urbo Nagojo en Gubernio Ajĉi
#kvartalo Niŝi-ku (Osako) (西区 [niŝi-ku]) — kvartalo en urbo Osako en Gubernio Osaka
#kvartalo Niŝi-ku (Sajtama) (西区 [niŝi-ku]) — kvartalo en urbo Sajtama en Gubernio Sajtama
#kvartalo Niŝi-ku (Sapporo) (西区 [niŝi-ku]) — kvartalo en urbo Sapporo en Hokajdo
Volga

eta|dekstra|240ra|*Volga* (GAZ-24)
**Volga** estas nomo de aŭtomobilo, produktita dum dekjaroj en la Sovetunio kaj poste en Rusio de granda aŭtoproduktanta uzino GAZ en Niĵnij Novgorod.

Relative grandaj kaj fidindaj, la aŭtomobiloj de serio *Volga* estis uzataj kiel taksioj kaj (kutime farbitaj nigre) kiel imponaj aŭtomobiloj de gravuloj (estroj de fabrikoj kaj aliaj institucioj). Estis aparte multe produktitaj aŭtomobiloj GAZ 24 (la unua aperis en 1967, la lasta en 1992).

Plej multe da *Volga*-aŭtoj oni produktadis en la jaroj 1990-1995 kun ekstremo de pli ol cent mil aŭtoj jare.

Ekde 2007 uzino GAZ ne plu produktos pasaĝerajn aŭtomobilojn de la serio *Volga*, koncentriĝante je busetoj kaj kamionoj.

## Eksteraj ligiloj 
* [Multenombraj fotoj de *Volga* en paĝaro pri aŭtoj de sovetia erao](http://www.autosoviet.altervista.org/ENGLISH-automotorusse6(gaz-2).htm) 

Kategorio:Aŭtomobilmodeloj
Kategorio:GAZ
Kategorio:Rusiaj aŭtomobiloj
Ali Ŝariati

**Seyyed Ali Shariati** (perse: **شریعتی سید علی**; naskiĝis en 1933 en Mazinan, antaŭurbo de Maŝhado; mortis la 19-an de junio 1977 en Anglio) estis irana islama intelektulo kaj revoluciulo. Li havis grandan influon sur la irana islama junularo. Li iĝis unu el la ĉefaj inspirfontoj de la irana islama revolucio kaj tial estis nomita "la ideologo de la Irana Revolucio".

## Biografio 
[alternative=Hosseiniyeh Ershad en Teherano kie Shariati donis multajn el siaj bonkonataj kontraŭreĝimaj paroladoj antaŭ la revolucio.|eta|Hosseiniyeh Ershad en Teherano kie Ŝariati donis antaŭ la revolucio multajn de siaj bonkonataj paroladoj kontraŭ la reĝimo de ŝaho [Reza Ŝaho Pahlavi|Pavlavi.|330x330ra|maldekstra]]
Li naskiĝis en Mazinan, ĉirkaŭurbo ĉe Maŝado. Lia patro estis progresema naciismema predikanto. Li sekvis kurson de lernejo por instruistoj, dum kiu li malkovris la suferplenan vivon de la plej mizeraj sociaj tavoloj de tiama Irano. Ankaŭ la okcidentan penson kaj kulturon li ekkonis en tiuj jaroj.

Ali Ŝariati poste sukcesis akiri stipendion por studi en Francio ĉe la Universitato Sorbono en Parizo, kie li doktoriĝis pri Iranaj Studoj en 1964. Li estis arestita en Parizo dum manifestacio omaĝe al Patrice Lumumba la 17-an de januaro 1961. Reveninte en sia lando li fariĝis docento, kaj rapide gajnis fortan popularecon inter la studentoj. Sed tiu populareco kaj liaj ideoj malserenigis la tiaman reĝimon de la Ŝaho kaj li suferis persekutojn. Finfine en la jaro 1977 li forfuĝis al Anglio, sed 3 semajnojn poste li estis mortigita, konjekteble fare de komisiistoj de la Shah-a sekreta polico (SAVAK).

Laŭ li Imamo devas gvidi homojn ne laŭ sia deziro kiel diktatoro sed al islama ideologio kaj aŭtentaj valoroj.

Jean-Paul Sartre diris pri Ŝariati: "Al mi *mankas religio, sed se mi elektintus unu, ĝi estus la religio de Ŝariati* ". 

## Verkaro 
Malgraŭ la frua morto de Ŝariati, li estis la verkinto de pli ol cent libroj,  kaj la nombro da liaj publikaĵoj iras ĝis proksimume 200 se ĝi inkludas artikolojn kaj prelegseriojn.

## Bibliografio 
* Rahnema, Ali. 1998. *An Islamic Utopian: A Political Biography of Ali Shariati*. London: I.B. Tauris.
* Gheissari, Ali. 1998. *Iranian Intellectuals in the Twentieth Century*. Austin: University of Texas Press.

## Noto kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
Irano

Islama socialismo

Persa filozofio

## Eksteraj ligiloj 
(angla) Oficiala retejo de Ali Ŝariati

(angla) David Zeidan: '''Ali Shari'ati: Islamic Fundamentalist, Marxist Ideologist and Sufi Mystic'*

(angla) Lawrence Reza Ershaghi: *'The forgotten revolutionary: Ali Shariati'''

Kategorio:Irananoj
Kategorio:Revoluciuloj

Kategorio:Irano
Kategorio:Iranologio
Benno Fürmann

eta|Benno Fürmann
**Benno FÜRMANN** [beno firman] (naskiĝis la 17-an de januaro, 1972) estas germana aktoro kaj voĉaktoro.

Fürmann naskiĝis en Berlino. En la aĝo de 15 jaroj li perdis ambaŭ gepatrojn. Li ĉesigis la lernadon kaj vivtenis sin i.a. kiel kelnero kaj rekvizitisto. En la jaro 1991 li vojaĝis al Novjorko por studi aktoradon en la *Instituto de Teatro kaj Kino Lee Strasberg*. Intertempe li estas populara filmaktoro.

## Listo de filmoj 
* 1992: *Schuld war nur der Bossanova*
* 1993: *Einfach nur Liebe*
* 1993: *Schicksalsspiel*
* 1998: *Die Bubi Scholz Story*
* 1998: *Mein Freund der Bulle*
* 1998: *Der Eisbär*
* 1998: *Pünktchen und Anton*
* 1999: *Anatomie*
* 2000: *Der Krieger und die Kaiserin*
* 2002: *Nackt*
* 2004: *Die Nibelungen* (televida produktaĵo)
* 2005: *Joyeux Noël*: Nikolaus Sprink
* 2007: *Survivre avec les loups*: Reuven
* 2010: *Die Teufelskicker*

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Germanaj aktoroj
Tom Tykwer

eta|250ra|Tom Tykwer, Berlino, 2006
**Tom TYKWER** [tom tikver] (naskiĝis la 23-an de majo, 1965 en Wuppertal) estas germana filmreĝisoro kaj produktoro.

## Listo de filmoj kaj serioj 
* *Die tödliche Maria* (1993)
* *Winterschläfer* (1997)
* *Lola rennt* (1998)
* *Der Krieger und die Kaiserin* (2000)
* *Heaven* (2002) sur la scenario de Krzysztof Kieślowski
* ''Paris, je t'aime* (kurtfilmo, 2004)
* *La Parfumo – La Historio de Murdisto'' (2006)
* Sense8 (2015-2017 televida serio, 3 epizodoj)
* Babylon Berlin (ekde 2017, televida serio)

## Eksteraj ligiloj 
Lia oficiala retejo, germana+anglalingva 

Tykwer, Tom
Franka Potente

**Franka POTENTE** [franka potente] (naskiĝis la ) estas germana aktorino.

Franka Potente naskiĝis en Münster, Nord-Rejno-Vestfalio. En la aĝo de 19 jaroj ŝi transloĝiĝis al Munkeno por studi aktoradon.

Ŝia kariero komenciĝis en nekutima loko: en la necesejo de Munkena drinkejo. Dum amuza vespero ŝi rimarkis, ke fremda virino konstante rigardadis ŝin. Post ioma tempo ŝi sentis sin malkomforta kaj volis forlasi la ejon, tamen decidis, unue iri al la necesejo. La fremdulino sekvis ŝin kaj montriĝis agentino serĉanta talentulojn. Post interparolado Franka Potente ricevis sian unuan rolon, en la filmo *Nach fünf im Urwald - En praarbaro post la kvina*.

Ŝi ĉesigis la studadon kaj prezentis rolojn en aro da pliaj filmoj, el kiuj aparte menciindas *Lola rennt - Lola kuradas* de 1998. Ekde 2001 ŝi ankaŭ sukcese aperas en usonaj produktaĵoj.

De 1998 ĝis 2002 ŝi havis amrilaton kun la reĝisoro Tom Tykwer.

La nomo POTENTE (*potenca* en sudaj latinidaj lingvoj) ne estas pseŭdonimo, sed heredaĵo de itala praulo.

## Filmaro 
* 1996 • Nach fünf im Urwald *(En praarbaro post la kvina)*
* 1997 • Drei Mädels von der Tankstelle
* 1997 • Opernball [televida produktaĵo]
* 1998 • Lola rennt *(Lola kuradas)*
* 1998 • Bin ich schön? *(Ĉu mi belaspektas?)*
* 1999 • Downhill City *(Malsupreholma urbo) *
* 1999 • Schlaraffenland *(Ŝlarafolando)*
* 2000 • Der Krieger und die Kaiserin *(La princfilino kaj la batalanto)*
* 2000 • Anatomie *(Anatomio)*
* 2001 • Blow *(La neĝo)*
* 2002 • All I Want *(Ĉio kion mi volas)*
* 2002 • The Bourne Identity *(La Burna identeco)*
* 2003 • Blueprint *(Ŝablono)*
* 2003 • Anatomie 2 *(Anatomio 2)*
* 2004 • The Bourne Supremacy *(La Burna superregado)*
* 2004 • Creep *(La rampaĵaĉo)*
* 2005 • Che *(Che)*
* 2005 • Elementarteilchen

### Televido 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* http://www.franka-potente.de   
* http://www.agentur-heppeler.de  

Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Germanaj scenaristoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj kantistoj
Kategorio:Germanaj voĉaktoroj
Kategorio:Germanaj reĝisoroj
Brulharo

[eta|180px|Brulharoj de [urtiko]]
eta|180px|Brulharo de raŭpo
**Brulharo** estas tiu eta estaĵo de kelkaj plantoj kiu kaŭzas jukadon (urtiko) aŭ malofte inflamon (tropikaj plantoj).

La grundo de la brulharoj estas la kusene elstarante epidermaj ĉeloj. La korpo de la brulharo estas delikate mallarĝiĝanta kapilario, ĉe kies supro troviĝas kapeto flankenkiniĝante. La ĉelmuro de la haro estas kalka, ĉepinte silika. La kapeto de brulharo tre facile derompiĝas je tuŝo, premo kaj la restanta iom rigida stumpo (trunko) enpenetras aŭ vundas la korpon de tuŝinto kaj ĉelsuko transiras al la vundo pro la planta turgora premo. Tiu ĉelsuko entenas sekreciaĵojn, kiuj kaŭzas jukon, malofte inflamon.

## Vidu ankaŭ 
* Urtikanta planto
* Triĥomo

Kategorio:Plantomorfologio
Hugh Grant

**Hugh John Mungo GRANT** (naskiĝis la 9-an de septembro 1960 en Londono) estas brita aktoro kaj produktoro.

Sian unuan filmrolon li ricevis en *Privileged* en la jaro 1982. Mondfamon li gajnis 12 jarojn poste, per la romantika komedio *Four Weddings and a Funeral*.

En 1995 li kune kun sia vivpartnerino Elizabeth Hurley fondis la firmaon *Simian Films*, la unua komuna produkto estis la filmo *Extreme Measures*. Samjare li per seks-skandalo nutris la klaĉ-ĵurnalojn: Kaptita kun putino en publika loko, li devis pasigi unu tagon en aresto. Lia amrilato kun Liz Hurley post ioma tempo rompiĝis, sed post publika pardonpeto li sukcesis regajni sian popularecon.

## Filmaro 
## Eksteraj ligiloj 
* Hugh Grant en la retejop de la brita instituto de kino (angle).
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Britaj aktoroj
Abrotano

Abrotano estas arbusto alta 1 m (specio de artemizio Artemisia abrotanum). Ĝi havas duoble pinatajn, citronŝel-odorajn foliojn, kiujn oni iam uzis kiel spicaĵon, kaj el kiuj elĉerpata  esenco  uzatas por meti sur haŭto cele protekti sin kontraŭ kuloj, ĉar ties odoro forpelas ilin.
Nun ĝi kulturatas kiel ornamplanto.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.uni-graz.at/~katzer/engl/Arte_abr.html  
* http://www.gardenguides.com/herbs/southernwood.htm  
* http://www.hepatitis-c.de/abrotanu.htm  
* http://linnaeus.nrm.se/flora/di/astera/artem/arteabr.html 

Kategorio:Botaniko
Kategorio:Spicoj
Torento

[eta|220ra|La torento [Ambro, apud Montefortino, en la nacia parko Monti Sibillini Italio ]]
**Torento** estas montara rivero kun rapidega fluo kaj granda erozia povo. La nocio uzatas alicele, por montri rapidegon, abundon de io (vidu pluvtorento, rojo).

Kategorio:Riveroj
Kategorio:Geografio
Kategorio:Geomorfologio
Kategorio:Geografiaj objektoj
Absinto

**Absinto** (*Artemisia absinthium*) estas arbustosimila 1-1,5 m alta planto, kiu havas simple aŭ duoble pinatajn, silkhare feltajn foliojn. Ties amar-aroma ekstrakto (absintaĵo) estas uzata por fabrikado de absinttrinkaĵo, kiu estas verda, forte alkoholita likvaĵo.

La planto kreskas sur plejparto de Eŭrazio, ofte sur kalkaj, sekaj deklivoj, apud vojoj. La floranta ŝoso entenas 0,2% da bluverda volatila oleo, amaraĵojn kaj tanaĵojn. Oni uzas la sekigitajn infloreskajn partojn eĉ por aromigo de vino.

Kategorio:Asteracoj
Kategorio:Fundamentaj vortoj
Gvajako

eta|maldekstra|180px|Gvajako-Arbo (*Guajacum officinale*), ilustraĵo
**Gvajako** (*guajacum*) estas genro de arboj, el kiuj la plej konata estas la sudamerika specio (*Guajacum officinale*) kun pinataj folioj kaj bluaj aŭ ruĝaj floroj en umbelecaj infloreskoj. Ili havas tre malmolan, pezan (1,55&nbsp;kg/dm3) kaj nefendeblan lignon uzatan por lagroj aŭ ŝipŝraŭboj, laboriloj. Gvajakolo aŭ *metil-pirokatekino* estas nature okazanta organika kombinaĵo, kiu ordinare derivas el la *Guajacum officinalis* aŭ el la ligna kreozoto.

## Vidu ankaŭ 
* Gvajakolo
* Zigofilacoj

Kategorio:Zigofilacoj
Ĉiang Kai-ŝek

**Ĉiang Kai-ŝek** aŭ **Ĉan Kajŝek** aŭ **Ĝiang Ĝieŝi** (naskita la ; mortinta la ), oficiale konata kiel Jiăng Zhōngzhèng (蔣中正), ĉina milita kaj politika estro, iĝis ĉefo de la Kuomintango post la morto de Sun Jatsen en 1925. Li komandis la Nordan ekspedicion por unuigi Ĉinion kontraŭ la militestroj kaj eliĝis venke en 1928 kiel ĉefo de la Respubliko de Ĉinio. Jiǎng kondukis Ĉinion dum la milito por rezisti la japanojn, dum kiu la staturo de Jiǎng en Ĉinio malfortigis sed lia internacia eminenteco kreskis kiel unu el la "Kvar grandaj" estroj aliancitaj. Ĉiang provis elradiki la ĉinajn komunistojn sed malsukcesis, pro kio lia registaro devis retreti al Tajvano, kie li servis kiel prezidento de la Respubliko de Ĉinio dum la cetero de sia vivo.

Dosiero:Cairo conference.jpg|Ĉiang Kai-ŝek, Franklin D. Roosevelt kaj Winston Churchill en la konferenco de Kairo en 1943.
Dosiero:Chiangs and Stilwell.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Mao Zedong
* Dua Mondmilito

Kategorio:Konvertitoj al kristanismo
Kategorio:Japanaj militistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Ĉinio
Kategorio:Ĉefministroj de Ĉinio
Kategorio:Ĉinaj kontraŭkomunistoj
Kategorio:Ĉinaj generaloj
Kategorio:Ĉinaj metodistoj
Kategorio:Ĉinaj revoluciuloj
Kategorio:Ĉinaj militistoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Ĉinaj marŝaloj
Kategorio:Prezidantoj de Tajvano
Kategorio:Ĉinaj socialistoj
Kategorio:Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la Dua Mondmilito
Kategorio:Homoj de la Ĉina enlanda milito
Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time
Kategorio:Ĉinaj regantoj
Zigofilacoj

alternative=Ilustracja|eta|Gwajakowiec lekarski
La **zigofilacoj**.

Tiuj plantoj ofte estas kserofitanaj aŭ halofitanaj. Ili vivas ĉefe en sekaj terenoj.

*ĉefe arbustoj kun kontraŭesidantaj folioj
*stipulo restanta ofte dorneca
*floroj ofte radisimetriaj kaj unuseksaj
*nombro de stamenoj estas duobla al tiu de la korolfolioj
*frukto estas kapsulo, malofte bero, drupo
*parencaj al rutacoj

La gvajako (*guajacum*) estas genro de arboj, el kiuj la plej konata estas la Sud-Amerika specio (Guajacum officinale) kun pinataj folioj kaj bluaj aŭ ruĝaj floroj en umbelecaj infloreskoj. Ili havas tre malmolan, pezan (1,55 kg/dm3) kaj nefendeblan lignon uzatan por lagroj aŭ ŝipŝraŭboj, laboriloj.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (23 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Zygophyllales* Link - zigofilaloj
****Zygophyllaceae* R.Br. - zigofilacoj
*****Augea* Thunb. - aŭgeo
*****Balanites* Delile - balaniteso
*****Bulnesia* Gay - bulnezio
*****Fagonia* L. - fagonio
*****Guaiacum* L. - gvajako
*****Izozogia* G. Navarro - izozogio
*****Kallstroemia* Scop. - kalstremio
*****Larrea* Cav. - lareo
*****Malacocarpus* - malakokarpuso
*****Metharme* Philippi ex Engler - metarmo
*****Morkillia* Rose & Painter - morkilio
*****Neoluederitzia* Schinz - neoludericio
*****Neoschroetera* Briq. - neoŝretero
*****Pintoa* Gay - pintoo
*****Plectrocarpa* Gillies ex Hook. & Arn. - plektrokarpo
*****Porlieria* Ruiz & Pav. - porlierio
*****Roepera* A. Juss. - repero
*****Sarcozygium* Bunge - sarkozigio
*****Schroeterella* - ŝreterelo
*****Seetzenia* R. Br. - secenio
*****Sericodes* A. Gray - serikodo
*****Sisyndite* E. Mey. ex Sonder in Harv. & Sonder - sizindito
*****Tetraena* Maxim. - tetraeno
*****Tribulus* L. - tribulo
*****Viscainoa* Greene - viskainoo
*****Zygophyllum* L. - zigofilo

## Vidu ankaŭ
*Monte-Arbedaro

## Referencoj
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Zigofilacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Halofito

**Halofito** estas planto kiu nature vegetas kie ĝi estas influata de saleco en la radikozono aŭ en sala aero, kiel ĉe salaj duondezertoj, mangrovoj, marĉoj kaj marbordoj. Ekzemplo de halofito estas la greso *Spartina alterniflora* de la atlantikaj marbordoj de Ameriko. Relative malmulte da plantoj estas halofitoj – eble nur 2% de ĉiuj plantospecioj. La plejmulto de la plantospecioj estas sufiĉe facile difektita de saleco.

eta|maldekstra|180ra
eta|maldekstra|180ra

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ussl.ars.usda.gov/pls/caliche/halophyte.preface 

Kategorio:Plantekologio
Kserofito

**Kserofitoj** estas plantoj, kiuj evoluis por kreski en medioj sekaj aŭ sekegaj kaj povaj travivi longan senpluvecon. Kserofitoj estas tipaj en dezertoj, duondezertoj kaj en sablaj dunoj. Ankaŭ multas kserofitoj sur mara bordo, ĉar mara sala akvo ne estas taŭga por plantoj.

La adaptoj por sekegaj medioj estas diversaj. Ekzistas t.n. efemeraj kaj efemeroidaj plantoj, kiuj plejparte vivas kiel semoj aŭ sporoj. En pluva periodo, ili rapidege kreskas kaj reproduktas semojn, kiuj restas ĝis venonta pluva periodo.

Adaptoj por ne-efemeraj plantoj, kiuj daŭre vegetas en seka periodo, estas:
* longa sistemo de radikoj kaj rizomoj, kiuj ebligas atingi akvon el profunde
* sekaj, maldikaj folioj, kiuj minimumigas vaporiĝon
* densa kutiklo
* dikaj, sukriĉaj branĉoj, kiuj konservas akvon (sukulentoj)

## Vidu ankaŭ 
* Mezofito
* Sklerofila vegetaĵaro

Kategorio:Plantoj
Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Ekologio de plantoj
Violacoj

alternative=Viola tricolor - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-280.jpg|eta|Viola tricolor - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-280
alternative=Ilustracja|eta|Fiołek bagienny
La **violacoj**.

Tiuj plantoj havas zigomorfajn florojn. Ĝiaj specioj vivas ĉefe tropike kaj subtropike. Insekte polenita, la frukto estas kapsulo, estiĝinta el tri fruktofolioj.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (31 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Malpighiales* Juss. ex Bercht. & J.Presl - malpigialoj
****Violaceae* Batsch - violacoj
*****Acentra* Phil. - acentro
*****Agatea* A. Gray - agateo
*****Allexis* Pierre - aleksiso
*****Amphirrhox* Spreng. - amfirogo
*****Anchietea* A. St.-Hil. - ankieteo
*****Calyptrion* Ging. - kaliptrio*
*****Corynostylis* Mart. - korinostilido
*****Decorsella* A. Chev. - dekorselo
*****Fusispermum* Cuatrec. - fuzispermo
*****Gloeospermum* Triana & Planch. - gleospermo
*****Hekkingia* H.E. Ballard & Munzinger - hekingio*
*****Hybanthopsis* Paula-Souza - hibantopso
*****Hybanthus* Jacq. - hibanto
*****Ionidium* - ionidio
*****Isodendrion* A. Gray - izodendrio
*****Leonia* Ruiz & Pav. - leonio
*****Lophion* Spach - lofiono
*****Mayanaea* Lundell - majanao
*****Melicytus* J.R. Forst. & G. Forst. - melicito
*****Noisettia* Kunth - nuazetio
*****Orthion* Standl. & Steyerm. - ortio
*****Paypayrola* Aubl. - pajpajrolo
*****Phyllanoa* Croizat - filanoo
*****Pombalia* Vand. - pombalio*
*****Rinorea* Aubl. - rinoreo
*****Rinoreocarpus* Ducke - rinoreokarpo
*****Schweiggeria* Spreng. - ŝvejgerio
*****Viola* L. - violo

:*Genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

### Kelkaj specioj 
* Genro violo: kun malaltaj unu kaj plurjaraj herboj kun unuopaj, 5-sepalaj, 5-petalaj, plej ofte bluaj floroj kun spronoj. Unu florfolio estas sprona kun nektario (nektario (*nectarium*) estas planta glando en floro, kiu sekrecias nektaron uzatan de abeloj, por fari mielon). Ĝi havas trivalvajn kapsulojn. La sovaĝaj specioj estas ĝardenaj ornamplantoj. (la genro enhavas 450 speciojn ),
**odora violo (*Viola odorata*) estas plurjara herbo kun longaj superteraj stolonoj kaj ruĝece bluaj, bonodoraj floroj printempe
**penseo, trikoloreto (*Viola wittrockiana*) kun kvin petaloj, la du mezaj petaloj starantaj supre kaj la kvina malsupre.
* Genro *Rinorea*: kun radisimetria floro.

## Vidu ankaŭ 
* Viola (koloro)

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Violacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Nektario

Laŭ botaniko, la **nektario** (science: *nectarium*) estas organo en plantoj, kiu sekrecias dolĉan nektaron. La glando povas esti parto de la floro, infloresko, folioj, aŭ trunketo.

Kategorio:Plantomorfologio
Raimund Harmstorf

**Raimund HARMSTORF** [rajmunt harmstorf] (naskiĝis la 7-an de oktobro, 1939, mortis la 3-an de majo, 1998) estis germana aktoro.

Naskiĝinte en Hamburgo, li studis medicinon, muzikon kaj fine aktoradon. Sekvis roloj en diversaj teatroj kaj en televidaj produktaĵoj.

Famon li akiris per sia rolo de la kapitano *Wolf Larsen* en filmigo de la romano *The Sea Wolf* de Jack London. Neforgesebla estas la sceno, kiam li montris sian fortecon dispremante per unu mano krudan terpomon.

Post tiu ĉi sukceso lia kariero stagnis. En la sekvaj jaroj li aperis en pluraj aventuraj filmoj, kiuj plejparte ne estas altkvalitaj.

Dum siaj lastaj vivojaroj li suferis de la Parkinsona malsano. Li mortis en Marktoberdorf, Bavario; onidire li finis sian vivon per suicido.

## Listo de filmoj 
* *Der Seewolf* (1971)
* *Der Schrei der schwarzen Wölfe* (1972)
* *Götz von Berlichingen mit der eisernen Hand* (1979)
* *Warum die UFOs unseren Salat klauen* (1979)
* *S.A.S. Malko* (1983)
* *Thunder* (1983)

Harmstorf
Harmstorf, Raimund
Harmstorf
SSE (instrukciaro)

**SSE** (Streaming SIMD Extensions) estas etendaĵo de instrukcioj MMX por komputilkoro Pentium III, kreita per Intel je februaro de 1999. Instruoj SSE estas speciala por MPEG2. DVD uzas MPEG2.

Ĉi tiu instruoj estas simila al 3DNow!.

eta|maldekstra|180ra

Kategorio:Procesoroj
3DNow!

**3DNow!** estas la nomo de la etendaĵo de komputilkoro de AMD ekde AMD K6-2. Teknike, komputilkoro kun 3DNow! havas instruojn x86 kaj instruojn SIMD.

Pli malfrue, Intel kreis similajn instruiojn, sed inkongrua kun 3DNow!. ĉi tiu instruoj estas SSE.

## Eksteraj ligiloj 
* Gvidlibro pri AMD-3DNow!™ (angle, PDF)
* Teknika manlibro pri AMD-3DNow!™ 
* Manlibro pri etendaĵoj de AMD por 3DNow!™ kaj MMX™ 
* Datumlibro pri traktiloj de AMD-Geode™ LX 

Kategorio:Komputila aparataro
Kategorio:AMD
Kasuarino

**Kasuarino** (*Casuarina*) (PIV-proponita neologismo estas *kazuareno*) estas genro de arboj kaj arbustoj el la familio de kasuarinacoj. Ili estas indiĝenaj al Aŭstralio kaj insuloj en la Pacifiko.

Dosiero:Casuarina cunninghamiana fruit and leaves01.jpg|
Dosiero:Casuarina cunninghamiana fruit01.jpg|
Dosiero:Casuarina cunninghamiana trunk bark01.jpg|
Dosiero:Filao-Réunion.JPG|

## Referencoj 
Kategorio:Kasuarinacoj
Kategorio:Plantoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Plantoj el la Pacifika ekozono
Kategorio:Plantoj de Aŭstralio
Leŭso

[eta|dekstre|Leŭso-vando en [Dirmstein, Germanio]]
Leŭso (alia vorto: *loeso*) estas sedimenta petro, kiu ekestas per la detruiĝo de aliaj ŝtonaĵoj. Plejparte ĝi konsistas el pulvora kvarco. Ĝiaj grajnoj (eroj), kiujn origine alportis vento, estas delikataj kaj egalmezuraj.

## Vidu ankaŭ 
* Marno
* Geoterapio

Kategorio:Geologio
Kategorio:Pedologio
Kaŝmiro

**Kaŝmiro** (Kaŝmira: कॅशीर, کشیر; dogra: कश्मीर, balta: کشمیر; gojra: کشمیر; *pahari*: کشمیر; *ŝina*: کشمیر; ujgura lingvo: كەشمىر; nagario*:* कश्मीर) estas regiono en Azio, devenloko de mola, brila lanteksaĵo, sed ankaŭ kontestata areo en la nordokcidento de la hinda subkontinento, historie iama princlando en Himalajo. Politike, aliflanke, ĝi kutime signifas multe pli granda areo, kiu ankaŭ inkluzivas Gilgit, Baltilando kaj Ladako.

Kaŝmiro estas fonto de streĉiĝo inter la landoj okupantaj ĝin, ĉefe Barato kaj Pakistano. Kaŝmiro estas la plej dense militarigita zono en la mondo. Kun pli ol 700 000 barata armea personaro kiu deĵoras en la ŝtato, ĝi havas la plej altan proporcion soldato-al-civitana en la mondo.

Hodiaŭ Kaŝmiro estas fakte dividita en du hindajn uniajn teritoriojn, Ĝamuo kaj Kaŝmiro kaj Ladako, kun totala areo de 101 387 km² kaj populacio de 12,5 milionoj; la memproklamita nerekonita ŝtato Azad Kashmir ("libera Kaŝmiro") kun areo de 13 000 km² kaj populacio de 3,6 milionoj da loĝantoj, same kiel la Gilgit-Baltistan regiono ("nordaj teritorioj") kun areo de 72 500 km² kaj loĝantaro de 1 miliono da loĝantoj, situanta sub kontrolo de Pakistano; kaj la teritorio de Aksaychin sub la jurisdikcio de la Ĉina Popola Respubliko kun areo de 37 555 km² kaj pluraj miloj da loĝantoj. La totala areo de Kaŝmiro estas 222,236 km².

Ĝamuo kaj Kaŝmiro estis unu el la centroj de sanskrito dum longa tempo. La literaturo, skulptarto, muziko, danco, pentroarto kaj arkitekturo de Ĝamuo kaj Kaŝmiro havis signifan influon en Azio.

## Historio 
La iamaj hinduaj loĝantoj de Kaŝmiro estis ĉiuj anoj de la kasto bramanoj. Ili estas konataj kiel la kaŝmiraj panditoj (vorto, kiu signifas klerulo). Ekzemple Jawaharlal Nehru estis nomata pandito, ĉar li estis el tiu kaŝmira kasto.

## Politikaj konfliktoj 
eta|Mapo de Kaŝmiro|300ra|maldekstre
La surmape verda parto estas okupata de Pakistano, la oranĝeca parto estas okupata de Barato. Laŭlonge de la historio okazis kelkaj militoj pro malkonsento pri la desegno de la landlimo, ekzemple dum la Barat-Pakistana Milito de 1965 aŭ dum la Kargila Milito de 1999.

[eta|300ra|1. Nordaj regionoj (Gilgit-Baltilando); 2. Azad Kaŝmiro; 3. Shaksgam; 4. Glaciejo Siachen; 5. Ĝamuo kaj Kaŝmiro; 6. [Akesajĉino.]]
alternative=Mapo montranta la sekcion de Kaŝmiro inter Barato, Pakistano kaj Ĉinio.|eta|300ra|Mapo montranta la sekcion de Kaŝmiro inter Barato (Ĝamuo kaj Kaŝmiro + Ladako), Pakistano (en verda koloro) kaj Ĉinio (Shaksgam + Akesajĉino).
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Amarnath
* Kargila milito
* Kaŝmira Valo
* Kaŝmirkapro
* Srinagaro

## Eksteraj ligiloj 
* Ĉiatema TTT-ejo por la kaŝmiraj panditoj (kun muziko)
Kvarco

dekstra|eta|175px|Kristalo de kvarco
[eta|maldekstra|115px|Strukturo de α-kvarco, la atomoj de [oksigeno estas ruĝaj.]]
eta|maldekstra|115px|Strukturo de β-kvarco.
**Kvarco** estas silikata mineralo formiĝinta laŭ romboedra kristala sistemo sub malalta termperaturo (α-kvarca formo), sed sub alta temperaturo ĝi kristaliĝas laŭ heksagona kristalsistemo (β-kvarca formo). Ĝia relativa maso estas 2,65.

Kvarco devenas el acida magmo de silikataj fandaĵoj. Ĝi estas la **ĉefa mineralo** de vejnoj en postmagma hidroterma stadio, la plej disvastiĝanta mineralo kaj ĉefa ero de granda parto de sablotipoj. Ĝi foje aperas sub la formo de kristala ĝemelo.

En industrio oni uzas por produkti kvarcajn vitraĵojn, por metalurgio, polurindustrio kaj precizeca industrio. 

Ĝi havas durecon de 7 laŭ la Mohs-skalo kaj estas unu el la plej abundaj mineraloj de la tero. Samkiel la ne-kristala **kvarca vitro** ĝi konsistas komplete el silicio de dioksido (SiO2).

Kvarco estas klaso de oksido, tre **travidebla** kun iom da minerala brilo glacea. Ties durefrakteco estas 1,5. Pro ŝanĝo de temperaturo la trigona kristalsistemo (poste heksagona) transformiĝas en tridimito aŭ kristobalito. Ĝi estas bona dielektriko, ĝia dielektra konstanto estas 4,5.

## Kristalaj variaĵoj 
Multaj gemoj estas speco de kvarco, tamen plej ofte ne kvarco pura, sed kun iom da aldonaj mineraloj, kiuj donas koloron.
* Ametisto
* Amatrino
* Aventurino (ĉefe verda kvarco)
* Citrino (flava kvarco)
* Fumkvarco
* Hematoida kvarco (ruĝa kvarco)
* Kalcedono (agato, jaspo, onikso ktp)
* Roza kvarco
* Verda ametisto

## Piezoelektro 
Kvarcaj kristaloj havas piezoelektrajn ecojn; ili evoluigas elektran potencialon sub apliko de mekanika streĉo. Tiajn ecojn de kvarco malkovris Pierre Curie kaj lia plej juna frato Jacques en 1880.

## Vidu ankaŭ 
* Kristala sistemo
* Kvarca ĝelo
* Kvarcito
* Rokokristalo

## Fontoj 
* Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.

## Referencoj 
Kategorio:Mineraloj
Kategorio:Gemoj
Kategorio:Dielektriko
Kategorio:Silicia dioksido
Hero kaj Leandro

**Leandro** estas heroo de helenaj mitoj. Lia amatino, **Hero** estis pastrino de Afrodito kaj loĝas en la turo Sestos, ĉe la rando de Helesponto. **Leandro**, junulo el Abidoso, kiu loĝas ĉe alia flanko de markolo, enamiĝas al ŝi, kaj li naĝadas ĉiunokte trans Helesponto por intervidiĝi kun ŝi. Hero ekbruligis fajron sur la pinto de sia turo por gvidi lin tra la markolo.eta|dekstra|250ra|Pentraĵo de Hero kaj LeandroCedante al la karesaj vortoj de Leandro kaj al liaj argumentoj, ke Afrodito, kiel diino de la amo, abomenus troan sekvon de la kulto de virgeco, Hero konsentis dividi sian amon kun li. Sed dum unu ŝtorma nokto ondegoj disvojigas Leandron kaj forta vento estingigis la lumon, kaj li perdiĝas en la maro kaj dronas. Hero ĵetas sin de sur la turo pro malĝojo kaj ankaŭ mortas.

La nomon *Hero* portis ankaŭ fama ŝipo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://remacle.org/bloodwolf/poetes/falc/musee/hero.htm 
* http://gutenberg.spiegel.de/grillprz/wellen/wellen.htm 
* http://www.deutsche-liebeslyrik.de/xschill1.htm  
* *Hero and Leander*, angle 

Kategorio:Roluloj de la helena mitologio
Lot (Biblio)

eta|maldekstre|
**Lot** estis, laŭ la Genezo, nevo de Abrahamo, kiu loĝis en la urbo Sodomo. Li estis la nura justulo en tiu urbo. Pro tio, Dio sendis anĝelojn por savi lin kaj liajn edzinon kaj filinojn. Dum la fuĝo el la urbo, lia edzino reen rigardis al Sodomo kaj iĝis sala statuo. Laŭ la Biblio, Lot poste estis ebriigita de siaj filinoj kiuj kuŝis kun li por de li naski du filojn, kiuj nomiĝis *Moab* kaj *Ben-Ammi* - tiuj du iĝis la prapatroj de la ŝemidaj triboj moabidoj kaj amonidoj.

Kategorio:Bibliaj personoj
Lucretia

**Lukreciino** (latine *Lucretia*), laŭ romia mitologio, estis romanino kiu, perfortite de Sextus Tarquinius, mortigis sin pro tio per ponardo en 510 a.K..

Kategorio:Romio
Manakao

eta|*Brunfelsia uniflora*
**Manakao** (science: *Brunfelsia uniflora*) estas tropika ornama arbedo kun purpura-blankaj floroj. Ĝi estas el la familio de solanacoj. Ĝi eblas kreski alte proksime 3,5 metrojn. Ĝian radikon, trunkon, kaj arboŝelon oni povas uzi medikamente.

Ĝi estas indiĝena al la regionoj Bolivio, Brazilo, Ekvadoro, Karibea Insularo, Kolombio kaj Venezuelo.

Kategorio:Solanacoj
Moema

[eta|Moema, pentrita de [Victor Meirelles]]
**Moema** estas brazila fikciulino en la poemo "Caramuru" de Santa Rita Durão. Laŭ legendo, ŝi estis indianino, kiu sin dronigis kiam ŝia portugala amanto Diogo Álvares Correia enŝipiĝis por reiri al sia patrujo.

La verkisto Basílio da Gama uzis la legendon en sia poemo "Caramuru" kaj la parto, kiu rakontas pri la morto de Moema estas uzata en antologioj de brazilaj lernejoj kaj estas ofte citata en brazilaj publikaj ekzamenoj.

Moema iĝis, sekve, iom ofta ina persona nomo en brazilo kaj eĉ nomo de vilaĝoj kaj kvartaloj.

Kategorio:Literaturaj roluloj
Kategorio:Fikciaj brazilanoj
Oŭrikurio

**Oŭrikurio** () estas brazila palmarbo kun bersimilaj nuksoj. Ĝi povas kreski ĝis 12 metroj kaj havas 2 metrajn foliojn. Ĝi estas la plej impona palmarbo de preskaŭdezerta zono de brazila nordoriento. Ĝi okazas ĉefe en Bahio.

Oŭrikuriaj nuksoj estas gravaj al kelkaj indiĝenaj popoloj de Pernambuko kiuj manĝas ilin dum religiaj ceremonioj. De tiu, kun influo de katolikismo, venas folklora brazila moro de fari manĝeblajn rozariojn de tiuj nuksoj kiujn oni povas trovi en bazaroj de brazila nordoriento.

eta|meza|nuksoj

Kategorio:Arekacoj
Kategorio:Flaŭro de Brazilo
Laŭra

**Laŭra** estas esperantigo de la virina nomo *Laura*, kutima en la latina, la itala kaj parencaj lingvoj, sed disvastiĝinta ankaŭ ekster tiu kultura areo, aparte inter kristanaj familioj. Virino de tiu nomo estis interalie konata rolulino de la itala poeto Petrarka, alia samnomulino estis rolulino de la opero *La Gioconda* de Amilcare Ponchielli. La nomo signifas kaj devenas de la vorto laŭro. Vira variaĵo de la nomo estas la latina nomo *Laurentius*, do la esperanta nomo Laŭrenco (esperanta formo "Laŭrencio" ne estas kutima). Plej ofte la persona nomo origine rilatas al la kristana sanktulo Laŭrenco de Romo. La nomtago kaj la mortotago, la 10-a de aŭgusto, de la kristana sanktulo Laŭrenco de Romo estas tradicia kaj dokumentita jam en la kronografo de 354 kaj aliaj plej fruaj kalendaroj de sanktuloj en la malfrua antikva epoko. Alia virina variaĵo estas *Lauren*.

## Notindaj homoj kun la nomo aŭ variaĵo 
* Laura Chinchilla (1959-), kostarika advokatino kaj politikistino
* Laura Fermi (1907-1977), itala kaj poste usona verkistino kaj politika aktivulo kaj edzino de la fizikisto Enrico Fermi
* Laura La Plante (1904-1996), usona film-aktorino
* Laura Perls (1905-1990), german-usona psikoanalizistino
* Laura Marx (1845-1911), la dua filino de Karl kaj Jenny Marx
* Laura Dern (1967-), usona aktorino
* Laura Pausini (1974-), itala kantistino
* Laura Hilgermann (1865-1945), aŭstra-hungara operkantistino
* Laura Döbrösi, (1993-), hungara infana aktorino 
* Laura Faragó (1949-), hungara popolkantisto
* Laura Ruttkay (1975-), hungara aktorino kaj voĉoaktorino
* Laura Réthy (1864-1938), hungara aktorino kaj operetkantistino (1864-1938)
* Laura Bassi (1711-1778), itala filozofino, profesorino kaj itala sciencistino
* Laura Huhtasaari (1979-), finna politikistino
* Laura Imbruglia (1983-), aŭstralia kantistino
* Laura Smet (1983-), franca aktorino
* Laura Antonelli (1941-2015), itala aktorino 
* Laura Helvey (1852-1931), hungara aktorino
... la listo daŭrigeblus ...

de la variaĵo *Lauren*
* Lauren Bacall, usona aktorino (1924-2014)

## Esperantistoj 
* Laura Brazzabeni (1964-), ekde 2023 la prezidanto de Itala Esperanto-Federacio
* Anna-Laura Wickström (1980-), esperantistino kaj matematikistino
* Lauro Müller (1863-1926), brazila inĝeniero, politikisto, diplomato kaj esperantisto 
* Lauri Ilmari Lappi (1899-1965), finna kuracisto kaj esperantisto

## Aliaj uzoj 
* Laura, usona filmo de 1944 reĝisorita de Otto Preminger
* 467 Laura, asteroido malkovrita en 1901
* Lauri, vira (!) formo de la latina nomo *Laurentius*, do la esperanta nomo Laŭrenco, aparte kutima en la finna kaj estona lingvoj
* Lauro, vira (!) formo de la latina nomo *Laurentius*, aparte kutima en la portugala
* Lauro de Freitas, municipo de la brazila subŝtato Bahio
** nomata laŭ la brazila inĝeniero kaj politikisto Lauro de Freitas (1901–1950)
* *Laŭroj* Kolekto de esperantlingvaj verkoj

Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Raĥel

**Raĥel**, laŭ Biblio, estis la preferata edzino de Jakobo.

Pri tio rakontas la Genezo, la unua libro de la Biblio,
en ĉapitroj 29 kaj 30.
Laŭ ĝi Jakobo havis la problemon,
ke Raĥel havis pli aĝan, sed malpli belan fratinon, Lea,
kiu ankoraŭ ne estis edzino,
kaj laŭ ilia patro Laban

**26** ...En nia loko ne estas moro, ke oni donu la pli junan antaŭ ol la pli maljunan.

Pro tio Jakobo devis edziĝi al Lea kaj
servi al Laban sep jarojn
por ricevi ankaŭ Raĥelon kiel edzinon
(la geedziĝo efektiviĝis jam komence de tiu tempo).

Ĉar Lea naskis kvar filojn (Ruben, Simeon, Levi, Jehuda),
sed "Raĥel estis senfrukta",
la geedzeco ne estis tre feliĉa;
Raĥel fine donis al Jakobo sian sklavinon *Bilha*
kiel anstataŭulinon, kaj ŝi anstataŭe naskis
du filojn (Dan, Naftali).
Post tio ankaŭ Lea agis same,
kaj ŝia sklavino *Zilpa* naskis al Jakobo du pliajn filojn
(Gad, Aŝer).

Post tio Lea denove gravediĝis kaj naskis du pliajn filojn
(Isaĥar, Zebulun) kaj filinon (Dina)
kaj estis certa,
per tio konkeri la koron de Jakobo.
Sed "Dio rememoris Raĥelon kaj malŝlosis ŝian uteron",
tiel ke ŝi naskis Jozefon. Raĥelo mortis dum akuŝo de dua filo Benjamen.

Tiel el 12 infanoj de Jakobo nur du (Jozefo kaj Benjamen) estis de Raĥel,
sed ankaŭ *Dan* kaj *Naftali* kalkuliĝis kiel ŝiaj idoj,
ĉar ilia patrino estis ŝia sklavino.

Kategorio:Bibliaj personoj
Sapukajo

eta|150ra|maldekstra|Frukto de sapukajo ( science: ***Lecythis pisonis*** Camb. )
eta|150ra|maldekstra|Floro de sapukajo ( science: ***Lecythis pisonis*** Camb. )
eta|150ra|maldekstra|Floro kaj folio de sapukajo ( science: ***Lecythis pisonis*** Camb. )
eta|200ra|dekstra|Arbo de sapukajo ( science: ***Lecythis pisonis*** Camb. )

**Sapukajo** ( science: ***Lecythis pisonis*** Camb. ) el genro Lecitido (*Lecythis*) estas arbo trovebla nature en Amazona Baseno, Gujano, kaj alie en tropika Sud-Ameriko. Ĝi kreskas al 12-20 metroj (vidu la suban foton). La fruktoj de la arbo estas ronda bruna pot-formaj ujoj kun ligneca ŝelo, kiu iufoje estas nomata "simio-poto" (vidu la apudan foton). Ene de ĝi troviĝas la manĝeblaj semoj krude aŭ kuire (vidu la apdan foton).

En Brazilo oni kultivas sapukajon en parkoj kaj forstoj (vidu la apudan foton).

La ligno de la arbo estas uzata en konstruado.

## Eksteraj ligiloj 
* Sapukajo 
* Sapukajo 

## Bibliografio 
Russell T. et.al. 2006 : Trees of the world, pp.&nbsp;238–239. .

Kategorio:Lecitidacoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Sizifo

**Sizifo** (Σίσυφος) laŭ greka mitologio estis viro por puno devigata suprenruli rokegon, kiu ĉiam denove malsuprenruliĝas.

Sisifo estis filo de Eolo (*Ajolos*) kaj *Enarete*;
li fondis la urbon *Efira* (posta Korinto) kaj estis ties reĝo.
Li estis konsiderata la plej ruza, sagaca kaj mensogema el ĉiuj homoj;
li perfidis la planojn de la dioj
kaj sukcesis kateni la morton (Tanatos),
tiel ke dum certa tempo neniu povis morti.
Li atakis kaj murdis vojaĝantojn kaj pro tio estis mortigita de Tezeo.
En la submondo (Hadeso) li ricevis la menciitan punon.
Pri tio raportas la Odiseado.

Odiseo laŭdire estis eksteredzeca filo de Sizifo (kun Antiklejo)
kaj heredis de li la ruzecon.

Dosiero:Sisyphus by von Stuck.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Sizifa laboro
* Albert Camus

Kategorio:Mitaj reĝoj de Korinto
Kategorio:Tartaro
Ŝtuparo de Jakobo

eta|''Ŝtuparo de Jakobo

La **Ŝtuparo de Jakobo**, laŭ libro de Genezo (28:11-19) en la Biblio, aludas al sonĝo de Jakobo kiam li foriris Beer-Ŝeban pro lia frato Esav. En la sonĝo, li vidis ŝtuparon de Tero al Ĉielo, kaj anĝeloj supreniris kaj malsupreniris per la ŝtuparo.

Kategorio:Biblio