open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sabineno

**Sabineno** estas natura ducikla unuterpeno, kies kemia formulo estas C10H16. Ĝi izoleblas el la esencaj oleoj ekde variaĵo da plantoj inklude de Quercus ilex kaj Picea abies. Ĝi posedas streĉringan sistemon kies ciklopentano fandiĝas al ciklopropana ringo.

Sabineno estas unu el la kemiaĵoj kiuj kontribuas por la akra gusto de la Nigra pipro kaj estas la ĉefa konstituanto de la karota semoleo. Ĝi ankaŭ okazas en la melaleŭkoleo en malaltaj koncentriĝoj. Ĝi same ĉeestas en la esencoleo estigita ekde la muskato, Laurus nobilis kaj Clausena anisata.

Ĉe altaj dozoj sabineno povas kaŭzi gastro-intestajn malkomfortojn, naŭzojn, vomadon kaj reno-fiaskon. Pli forta tokseco povas kaŭzi internan sangadon, kiu manifestiĝas kiel sangohava diareo aŭ sango en la urino. Pli altaj dozoj povas kaŭzi senkonsciencon kaj konvulsiojn kiuj povas rezulti en morton se la paralizo etendiĝas sur la centra spirsistemo. Kiam aplikita surhaŭte sabineno povas kaŭzi haŭto-iriton. La esencoleo enhavanta sabinenon estis iam uzata por traktado de verukoj kaj generaj verukoj. Sabineno same uzatas en homeopatio.

## Molekula rearanĝo de la sabineno 
[400ra|eta|centre|Sabineno povas sperti molekulan rearanĝon kaj transformiĝi en pluraj izomeroj, tiaj kiaj [terpineno|α-terpineno, γ-terpineno, terpinoleno kaj terpinen-4-olo]]

## Literaturo 
* Stenutz
* Chemical Book
* Leafy Medicinal Herbs: Botany, Chemistry, Postharvest Technology and Uses Dawn C P Ambrose, Annamalai Manickavasagan, Ravindra Naik
* Aromatic Plants: Basic and Applied Aspects, A. Koedam, M.S. Margaris, Despoina Vokou
* Food Flavors and Chemistry: Advances of the New Millennium, Arthur M. Spanier
* Handbook of Herbs and Spices, Volume 1, K. V. Peter
* Off-Flavors in Foods and Beverages, G. Charalambous

## Izomeroj de la sabineno 

(-)-a-Pinen.svg|**α-pineno**
Adamantane_acsv.svg|**Adamantano**
Alpha-phellandren.png|**α-Felandreno**
(%2B)-camphene.svg|**Kamfeno**
3-Caren.svg|**Kareno**
(R)-Limonen.svg|**Limoneno**
Myrcen.png|**Mirceno**
Alpha-ocimene.svg|**α-Ocimeno**
(+)-b-Pinen.svg|**β-pineno**
Syntin.svg|**Sintino**
Alpha_terpinene.png|**alfa-terpinoleno**
Twistane1.svg|**Tuistano**
Thujene3D.png|**Tujeno**

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Terpenoj
Peter Doig

**Peter DOIG** (Edinburgo, 17-a de aprilo 1959) estas pentristo skota. Li estas konsiderita unu el la plej gravaj pentristoj de sia generacio kaj de la nuna tago, kaj estas unu el tiuj kiuj atingis plej altajn prezojn en la arta merkato.

En 1962 estis kun sia familio translokiĝintaj en Trinidado kaj Tobago kaj, en 1966, al Kanado. Li revenis al la UR en 1979, por studi ĉe *Wimbledon Lernejo de Arto*, *St Martin Lernejo de Arto* kaj poste ĉe la *Chelsea Lernejo de Arto*, kie li ricevis MA. En 2002 li revenis al Trinidado, kie li malfermis studion proksime de Haveno de Hispanio, kaj iĝis profesoro ĉe la Akademio de Belartoj en Düsseldorf, Germanio.

Lia laboro estas ofte pejzaĝoj, foje rememorigaj de sia infanaĝo kaj junaĝo pasita en Kanado kaj inspirita de la fotoj, kvankam ne en la stilo foto-realisma.

Lia pentrarto rivelas la influon de romantikaj, impresionistaj, post-impresionistaj kaj ekspresionistaj pentristoj de pejzaĝoj, kiel ekzemple Caspar David Friedrich, Claude Monet kaj Edvard Munch.

La laboro de Doig kaptas la momentojn de trankvileco, kiu kontrastas kun la elementoj de revanto. La pentristo uzas nekutimajn kombinaĵojn de koloroj kaj ĉefaĵoj scenoj de neatenditaj anguloj, kontribuante por doni al sia laboro senton de magia realismo. Iliaj pentraĵoj reprezentas ofte lagojn kun kanuoj, kabanoj perditaj en la arbaro, kaj skiantoj en monta medio.

Lia pentraĵo *Blanka kanuo* estis vendita ĉe Sotheby's en 2007 kontraŭ 11,3 milionoj da dolaroj, tiam rekordon de vendoj por eŭropa artisto viva. Alia pentraĵo, *la domo de la arkitekto en la intermonto*, estis vendita ĉe Christie's por 12 milionoj da usonaj dolaroj en 2013.

Doig estas reprezentita en kelkaj el la ĉefaj muzeoj de la mondo, inkluzive de la Tate Modern en Londono, la Brita Muzeo en Londono, la Nacia Muzeo de Moderna Arto en Parizo, la Nacia Galerio de Kanado en Otavo, la Muzeo de Moderna Arto en Novjorko, la Metropola Muzeo de Arto en Novjorko, kaj la Filadelfia Muzeo de Arto. En Portugalio, estas reprezentitaj en la Muzeo de Moderna Arto - Berardo-Kolekto, Sintra.

## Eksteraj ligiloj 
* Peter Doig ĉe Artikoloj (angla)

Kategorio:Trinidadanoj kaj tobaganoj
Kategorio:Skotaj pentristoj
Tujeno

**Tujeno** estas natura organika kombinaĵo klasita kiel unuterpeno. Ĝi trovatas en la esencoleoj de pluraj plantoj, kaj forte kontribuas kun la odoro de kelkaj herboj tia kia la Ĝardena satureo. La vorto tujeno ordinare rilatas al la α-tujeno. Iu malpli konata kemie rilatita izomero kun duoblaj ligiloj konatas kiel β-tujeno (aŭ 2-tujeno). Alia konata izomero konatas kiel **sabineno**.

## Historio 
[250ra|eta|maldekstre|**Tujeno trovatas en la [Ĝardena satureo**]]
Kvankam tujeno estis unue preparita de Lev Ĉugajev (1873-1922), en 1900, la okazejo de la tujeno en naturo estis unue observita de John Lionel Simonsen, en 1923, kiam oni konstatis ke ĝi estas konstituanto ĉeestanta en la terpena frakcio de la oleo derivita el la gumo-rezino de la Boswellia serrata.

Leono Ĉugajevo rimarkis ke okaze de distilado de la metila ŝantato de la tujila alkoholo, iu miksaĵo de hidrokarbonidoj estiĝis kiu povas separiĝi en du ĉefaj frakcioj kies bolpunktoj estas 147.5 °C-149.5 °C kaj 152°C-152.5°C. La lasta frakcio, kiu formiĝis per larĝaj kvantoj, estis nomita α-tujeno kaj la antaŭa β-tujeno.

Samtempe Ivan Kondakov (1857-1931) kaj Skworzov preparis α-tujenon per forigo de hidrogena klorido el la tujila klorido kaj ankaŭ per la ŝantata metodo de Ĉugajevo. La postaj eksperimentoj faritaj de Kondakov kaj Skŭorcof kaj tiuj de Ĉugajevo kaj Aleksandro Vasiljeviĉ Fomin (1869-1953) elmontris ke la hidrokarbonidoj tiele estigitaj estis miksaĵo de izomeroj kaj strukturaj kaj stereaj.

Per malkomponiĝo de la likva metila ŝantato de la tujila alkoholo, Ĉugajevo kaj Fomino preparis tion, kion ili konsideris kiel la pura α-tujeno.

## Literaturo 
* Terpenes: Flavors, Fragrances, Pharmaca, Pheromones Eberhard Breitmaier
* Restek 
* Using Essential Oils Safely
* Terpenoids and Steroids K. H. Overton
* The Terpenes Volume II The Dicyclic Terpenes, Sesquiterpenes and their ...
* Off-Flavors in Foods and Beverages G. Charalambous

## Izomeroj de la tujeno 

(-)-a-Pinen.svg|**α-pineno**
Adamantane_acsv.svg|**Adamantano**
Phellandrene_alpha.svg|**α-Felandreno**
Camphene.png|**Kamfeno**
3-Caren.svg|**Kareno**
(R)-Limonen.svg|**Limoneno**
Myrcen.svg|**Mirceno**
Alpha-ocimene.svg|**α-Ocimeno**
Beta-pinen.svg|**β-pineno**
(%C2%B1)-Sabinene_Structural_Formulea_V.1.svg|**Sabineno**
Syntin.svg|**Sintino**
Alpha_terpinene.png|**alfa-terpinoleno**
Twistane1.svg|**Tuistano**

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Geranyl pyrophosphate 3D.png|**Geranila pirofosfato**
Geranyl acetate3D.png|Geranila acetato
Linalyl acetate3D.png|Linalila acetato
Farnesyl-pyrophosphate-3D-balls.png|**Farnezila pirofosfato**

## Vidu ankaŭ 
* Umbelulono
* Tujo
* Tujono
* Tujilamino
* a-pineno
* b-pineno
* Limoneno
* Terpineno

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Terpenoj
Tujano

**Tujano** aŭ **sabinano** estas saturita ducikla terpeno hidrokarbonido, kies kemia formulo estas C10H18. Ĝi ĉeestas en pluraj membroj de la familioj Compositae, Labiatae kaj Cupressaceae kaj ĉefe en la Artemisia, Tanacetum, Salvia, Thuja occidentalis kaj Juniperus.

Multaj eksperimentoj pri la kemio de la tujano estis faritaj ĉirkaŭ 1947 kaj la rezultoj estas nekonkludaj kaj malkonsistaj ĉar la apartigoj estis faritaj sen la beneficoj de la kromatografiaj teknikoj, kaj la determinigo de ties strukturoj, ĉefe rilate al ĝiaj izomeroj, estis larĝe atribuitaj surbaze de empiriaj reguloj.

Antaŭ nelonge, adekvataj metodoj pri purigo kaj difino de ĝiaj fizikaj konstantoj estis registritaj almenaŭ por la plej gravaj membroj de la familio. Sed, almenaŭ la naturo de la tujana strukturo estis klarigita pere de klasikaj teknikoj dum la turniĝo de la pasinta jarcento.

Tujano estis unue priskribita de Lev Ĉugajev (1873-1922) kaj Aleksandro Vasiljeviĉ Fomin (1869-1953) kiu preparis ĝin per kataliza hidrogenigo de la α-tujeno, β-tujeno kaj sabineno en ĉeesto de nigra plateno sub premo de 25 atmosferoj.

Dum tiu sama periodo, Kishner preparis d-tujanon per distilado de la d-tujono-hidrazono kun kalia hidroksido, kaj post kelkaj jaroj Semmler kaj Feldstein preparis ĝin ekde ĉi tiu derivaĵo per agado de la **natria etilato** sub . Tujano ankaŭ estiĝas kiam tujono-hidrazino, kiu prepariĝas per reduktado de hidrazono kun natrio kaj alkoholo, oksidiĝas kun kalia fericianido.

Laŭ Zelinsky kaj Kasansky, ĝia solvaĵo en acetata anhidrido donas brilruĝan koloron kun koncentrita sulfata acido, iu reakcio kiu same okazas kun a-tujeno.

## Izomeroj de la tujano 

(-)-a-Pinen.svg|**α-pineno**
Adamantane_acsv.svg|**Adamantano**
Alpha-phellandren.png|**α-Felandreno**
(%2B)-camphene.svg|**Kamfeno**
3-Caren.svg|**Kareno**
(R)-Limonen.svg|**Limoneno**
Myrcen.png|**Mirceno**
Alpha-ocimene.svg|**α-Ocimeno**
(+)-b-Pinen.svg|**β-pineno**
Sabinene_structure.png|**Sabineno**
Syntin.svg|**Sintino**
Alpha_terpinene.png|**alfa-terpinoleno**
Twistane1.svg|**Tuistano**
Thujene3D.png|**Tujeno**

## Literaturo 
* Chemical Book
* Science Direct
* The Terpenes Volume II The Dicyclic Terpenes, Sesquiterpenes and their ...
* Alicyclic Compounds: A Modern Comprehensive Treatise, M. F. Ansell
* Lipids: Structure and Function: The Biochemistry of Plants, P. K. Stumpf
* Terpenoids and Steroids, James R. Hanson
* Alicyclic Compounds: A Modern Comprehensive Treatise, M. F. Ansell

## Vidu ankaŭ 
* Tujo
* Tujono
* Tujeno
* Sabineno
* Sabinolo
* Sabinono
* a-pineno
* terpinoleno

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Terpenoj
Árpád Palotay

**Árpád Palotay** [palotai], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Palotay Árpád** estis hungara operkantisto, (baso), reĝisoro. Lia familia nomvarianto estis *Palotai*, lia edzino estis Mária Budanovits.

Árpád Palotay http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC11587/11723.htm naskiĝis la  en Újpest, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Árpád Palotay post la abituriento frekventis privatan aktorlernejon de Szidi Rákosi, fine li studis en konservatorio de Berlino. Hejmenveninta li komence kantis operetojn, poste li apartenis al Operejo Popola. Li revojaĝis al Berlino, kie li estis membro de trupo de Max Reinhardt, sed pro la 1-a mondmilito li hejmenvenis. Li ricevis rolojn en Teatro Belvárosi. Li edziĝis en 1917. En 1919 li estis nomumita privata kantisto de Budapeŝta Ŝtata Operejo, en 1933 vicreĝisoro, poste reĝisoro, fine li komencis okupiĝi ankaŭ pri kantoinstruado. Post la 2-a mondmilito li oficiale instruis en studio de la Operejo, krome li instruis private kun sia edzino.

## El lia repertuaro 
* Wolfgang Amadeus Mozart: *La geedziĝo de Figaro* — Antonio
* Giacomo Puccini: *Turandot* – mandareno
* Giuseppe Verdi: Rigoletto — grafo Ceprano
* Richard Wagner:
** *Die Meistersinger von Nürnberg* — Hermann Ortel
** *Das Rheingold* — Donner

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj operkantistoj
Kategorio:Hungaraj reĝisoroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Petena Baseno

[eta|350px|dekstra|Mapo de [Departemento Peten, montranta ĉefajn loĝlokojn kaj arĥeologiajn ejojn]]
La **Petena Baseno** () estas geografia subregiono de Mezameriko, plejparte situanta en norda Gvatemalo en Departemento Peten, kaj en subŝtato Campeche en sudorienta Meksiko.

Dum la malfrua Antaŭklasika kaj Klasika periodoj de Antaŭkolumba Ameriko multaj gravaj centroj de la Majaoj prosperis, kiaj Tikal kaj Calakmul. Karakteriza Petena stilo de majaa arĥitekturo kaj majaa skribo naskiĝis. Arĥeologiaj ejoj La Sufricaya kaj Holmul ankaŭ situas en tiu regiono.

## Bibliografio 
: 
: 
:

## Vidu ankaŭ 
* Departemento Peten
* Petenaj-verakrucaj humidaj arbaroj

## Tradukfonto 
Kategorio:Majaaj arkeologiejoj
Kategorio:Majaaj ruinoj en Gvatemalo
Kategorio:Geografio de Gvatemalo
28675 Suejohnston

'*28675 *Suejohnston'''* estas malgranda malhela asteroido de la ĉefa asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Susanne C. Johnston*, kiu mentoris unu finaliston de la *Intel Science Talent Search* de 2013, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Ŝi estas instruistino ĉe la *Germantown Academy'' en Fort Washington (Pensilvanio).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Asteroido de la ĉefa asteroida zono

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Harcaj etŝpuraj fervojoj

La societo **Harcaj etŝpuraj fervojoj** - germane ***Harzer Schmalspurbahnen GmbH***, mallonge *HSB* - estas fervoja kompanio, kiu havas reton de proksimume 140 kilometroj da etŝpuraj fervojaj linioj en la mezalta montaro Harco en centra Germanio - plejparto el la trajnoj de la reto moviĝas per tradiciaj vaporlokomotivoj. Administra centro de la societo estas la urbeto Wernigerode . Laŭ la stato de 2017 temas pri la plej longa kontinua fervoja reto de vaporlokomotivaj trajnoj en Eŭropo. La reto de fervoja ŝpuro de unu metro konsistas el la linioj *Harzquerbahn*  ("fervojo trans la montaro Harco"), *Selketalbahn*  ("fervojo de la valo *Selke*" ) kaj *Brockenbahn*  ("fervojo de la monto Brocken"). Ankaŭ la komencaj literoj de la tri fervojaj linioj konsistigas la mallongigon *HSB*. La fervojaj linioj servas grandparte al turistoj, sed ne nur funkcias en somero, kiam estas aparte multaj da turistaj migrantoj en la regiono, sed dum la tuta jaro.[eta|250px|[vaporlokomotivo de la reto forlasas la tunelon *Thumkuhlental*]]Tri el la ses finstacioj de la fervoja reto - *Nordhausen Nord, Quedlinburg* kaj *Wernigerode* - ankaŭ estas stacidomoj de la normalŝpura trajnreto de la nacia fervoja kompanio *Deutsche Bahn*. En Germanio laŭ la stato de 2017 nur estas du aliaj restintaj etŝpuraj fervojaj linioj, kiuj transportas kaj personojn kaj varojn: la aliaj du estas *Brohltalbahn* inter la montaro *Eifel* okcidente kaj la urbeto *Brohl* borde de la rivero Rejno okcidente, kaj *Wangerooger Inselbahn* sur la orientfrisa insulo *Wangerooge* en la Norda Maro.

Kategorio:Harco
Kategorio:Distrikto Harco
Kategorio:Metra ŝpuro
Kategorio:Fervojaj kompanioj en Germanio
Kategorio:Transporto en Saksio-Anhalto
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1993
Kategorio:Transporto en 1993
Eva Menasse

**Eva MENASSE** (naskiĝis la  en Vieno) estas aŭstria aŭtoro kaj ĵurnalisto. Ŝi studis historion kaj Germanan literaturon. Menasse havis sukcesan karieron kiel ĵurnalisto, verkante por la gazeto *Frankfurter Allgemeine Zeitung* en Frankfurt kaj kiel korespondanto el Prago kaj Berlino. Ŝi lasis ĵurnalismon por verki sian unuan romanon, *Vienna*, kaj nun loĝas kaj laboras en Berlino kiel libera aŭtoro.

## Verkoj 
* *Die letzte Märchenprinzessin* (kun Elisabeth kaj Robert Menasse, ilustris Gerhard Haderer), 1997
* *Der mächtigste Mann* (kun Elisabeth kaj Robert Menasse, ilustris Rudi Klein), 1998
* *Der Holocaust vor Gericht. Der Prozess um David Irving*, 2000
* *Vienna*, 2005
* *Lässliche Todsünden*, 2009
* ...
* *Dunkelblum*, 2021

## Referencoj 
* 

Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj
Kategorio:Aŭstraj verkistoj
Manŝaltilo

La **manŝaltilo** havas la saman funkcion kiel gaspedalo, sed ĝi estas manipulebla per la mano. 

Krome la  "mangasilo" estas ilo ĉe la stirilo por reguli la rapidecon de duradaj veturiloj, kvadoj kaj  ankaŭ ĉe kvarradaj veturiloj kun ekipaĵo por korpe handikapitaj homoj. Ĝi ankaŭ estas la nomo por la rapidecŝaltilo ĉe  elektromorskutiloj aŭ handikapulaj skoteroj. 

## Manŝaltilo ĉe traktoroj 
Pli malnovaj traktoroj nur havas manŝaltilon. Grava avantaĝo de manŝaltilo estas, ke ĝi male al la gaspedalo, povas fiksiĝi en certaj pozicioj. Tio gravas ĉe traktoro, ekzemple, se la traktoro estas uzata kiel nemovebla potencfonto, ekzemple kiel propulso de irigacia pumpilo, propulsata per fortotransdonŝafto kaj la ŝoforo sidas sur traktoro.

La manŝaltilo povas esti ligita trans boŭdenkablo) aŭ stangaro, sed ankaŭ trans potenciometro al la motoro. Ĉe modernaj traktoroj gasŝaltilo kaj gaspedalo estas kunligitaj, t. s., ke la gaspedalo ŝanĝas sian pozicion depende de la movigado de la manŝaltilo. La manŝaltilo iĝas aŭtomate dereglita kiam la gaspedalo estas premata, por ke la rapideco povu denove esti reglata per la piedo. 

Kategorio:Aparatoj
Kategorio:Aŭtomobila teknologio
Tujilamino

**Tujilamino** estas cikla amino derivita el la tujeno kaj nature trovata en kelkaj plantoj tia kia tujo. La sinteza tujilamino ĝenerale estas miksaĵo de pluraj stereo-izomeroj. Lev Ĉugajev (1873-1922) kaj Aleksandro Vasiljeviĉ Fomino (1869-1953) vaste esploris la derivaĵojn de la tujilamino tiaj kiaj la **tujilamoniaj jodido kaj klorido**.

Ĉugajevo iam konstatis ke li estigis miksaĵon da hidrokarbonidoj (tujeno kaj aliaj C10H16 derivaĵoj) okaze de distilado de la tujilamina klorido. La tujilaminoj ankaŭ estis studitaj de Friedrich Wilhelm Semmler (1860-1931) kaj Otto Wallach (1847-1931) ankaŭ studis la terpenojn kaj portis multajn kontribuaĵojn por la konado de la tujilaminaj derivaĵoj.

## Reakcio 

## Literaturo 
* ACS Publications
* Dictionary of Terpenoids, Connolly/Hill
* The Terpenes Volume II The Dicyclic Terpenes, Sesquiterpenes and their ...
* Chempedia
* Production of tetra-acyl-glycocholyl thujylamines

## Vidu ankaŭ 
* Tujo
* Tujano
* Tujeno
* Tujono
* Sabineno
* Tujilata acido

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Aminoj
Nubarbaro-Rezervejo de Monteverde

**Nubarbaro-Rezervejo de Monteverde** () estas privata rezervejo situanta en Kostariko lokita laŭlonge de Montaro Tilarán, inter la provincoj Puntarenas kaj Alajuela.

Ĝia nomo devenas de la najbara urbo Monteverde kaj estis fondita en 1972.
La rezervejo konsistas el pli ol  hektaroj da tropika pluvarbaro, kaj akceptas ĉirkaŭ  vizitantojn jare. Ĝi posedas 6 ekozonojn, el kiuj  estas praarbaro.

Sciencistoj kaj turistoj ekde tiam trovis tre grandan biodiversecon, kiu konsistas el pli ol  specioj de plantoj (inkluzive la plimulton de specioj de orkideoj en unu loko), 100 specioj de mamuloj, 400 specioj de birdoj, 120 specioj de reptilioj kaj amfibioj, kaj el miloj da insektoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Talamankaj montaraj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Centro Científico Tropical 
* Monteverde On Line
* Reserva Bosque Nuboso Monteverde 
* Reserva Biologica Bosque Nuboso Monteverde, Puntarenas Norte

## Tradukfonto 
Kategorio:Naturrezervejoj en Kostariko
Kategorio:Arbaroj de Kostariko
Kategorio:Protektitaj areoj en Kostariko
Kategorio:Protektitaj areoj kreitaj en 1970-1979
Kapelo Stefano la 1-a (Vát)

La **kapelo Stefano la 1-a (Hungario)** estas pilgrimloka konstruaĵo en vilaĝo Vát.
eta|maldekstre|Ŝtono ĉe la kapelo

## Legendo de Sankta Fonto 
Grafo Francisko Nádasdy (banuso) ĉasadis en sia bieno, kiam ĉe fonto vidis almozulon rajdantan sur blinda ĉevalo. La ĉevalo eniris la fonton, poste la besto jam vidis.

## Historio 
La menciita grafo konstruigis lignan kapelon ĉe la fonto en 1720, poste kapelon jam el brikoj. Lia posteulo invitis Servistojn de Mario por zorgadi la kapelon en 1734. Inter 1745-1750 ili konstruis monaĥejon kaj preĝejon. En 1788 la monaĥa ordeno estis forigita, poste la monaĥejo ruiniĝis, tial ĝi estis malkonstruita proksimume en 1800. La preĝejo longe restis, sed en 1945 oni trakonstruis ĝin al kapelo. Ekde 1967 estas videbla la nuna formo.

## Konstruaĵo 
La kapelo situas sola en rando de la vilaĝo. Ĝi formas majusklon T, la piedo de la litero estas la absido. La konstruaĵo estas apogata de pilieroj. En mezo de la fasado funkcias la tre granda enirejo. En la tegmento piramida pinta turo altiĝas. Interne ĉe la sanktejo estas malgranda fenestro.
eta|Fasado de la kapelo
Kermeso okazas en la 20-a de aŭgusto.

## Fontoj 
* http://www.bucsujaras.hu/vat/tortenet.htm 
* http://www.vasivirtualismuzeum.hu/index.php?  
* hungare kun fotoj
* hungare kun foto

Vat
Vat
Vat
Margit Bárdy

**Margit Bárdy** [bArdi], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Bárdy Margit** estas hungara-germana kostumisto, dekoraciisto. Ŝia origina familia nomo estis *Kreibich* [krejbiĥ], ŝia edzo estis György Bárdy http://femina.hu/hazai_sztar/bardy-gyorgy-ozvegye-bardy-margit/.

Margit Kreibich http://www.imdb.com/name/nm0126592/ naskiĝis la  en Magyaróvár (nuntempe Mosonmagyaróvár).

## Biografio 
Margit Bárdy akiris diplomon en Hungara Belarta Altlernejo en 1952. Ŝiaj ĉefaj instruistoj estis Aurél Bernáth, Sándor Bortnyik, Jenő Barcsay kaj László Bencze. Post lernado ŝi ricevis stipendion en   Teatro Madách kiel kostumisto. En la teatro ŝi konatiĝis kun György Bárdy kaj ili geedziĝis. Antaŭ la Hungara revolucio de 1956 ŝi estis sendita al Vieno, post la okazintaĵoj ŝi ne hejmenvenis. Tio estis krimo laŭ la hungara leĝo, tial ŝi estis deklarita disidento. Inter 1957-1959 ŝi studis scenejan teknikon en arta altlernejo en Munkeno, poste ŝi estis kostumisto en teatro en Karlsruhe. Inter 1961-1970 ŝi laboris en Bavara Televizio, kie ŝi kreis 110 kostumseriojn. Tie ŝi kreis kostumojn, eĉ hararojn de la mondfama serio "Spacŝipo Orion". En la jaroj 1967 kaj 1968 ŝi denove lernis en la menciita altlernejo en Munkeno, poste ŝi havis diplomon pri sceneja dekoracia tekniko. En la sekvaj jaroj ŝi kreis dekoraciaĵojn aŭ teatrajn kostumojn por pli ol 110 teatraĵoj ekzemple en Okcidenta Berlino, Zuriko, Londono. Ŝi kreis ankaŭ afiŝojn. Ŝi ricevis hungaran premion en 1998, pli frue 2 eksterlandajn premiojn.
 
## Elektitaj teatraj laboroj 
* Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij: Eŭgeno Onegin (1978) - Hamburgo
* *A királyasszony lovagja* (1995) - Nacia Teatro (Budapeŝto) 
* Ludwig van Beethoven: Fidelio - (1991) - Londono

## Elektitaj filmaj kostumoj 
* *Jacobowsky und der Oberst* (1967)
* *Raumpatrouille - Die phantastischen Abenteuer des Raumschiffes Orion* (1966) - mondfama serio
  
## Elektitaj ekspozicioj 
1984 • Győr
1993 • Berlino
1998 • Veszprém (urbo)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio kun foto 
* hungarlingva biografio 

Kategorio:Hungaraj kostumistoj
Kategorio:Hungaraj dekoraciistoj
Bettina Balàka

**Bettina BALÀKA** (naskiĝinta la 27an de marto 1966, en Salcburgo) estas premiita aŭstria romanisto, poeto, eseisto, dramaturgo kaj novelisto. Ĵusaj romanoj estas *Eisflüstern* (glacisusuro, 2006), *Kassiopeia* (2010) kaj *Unter Menschen* (interhome, 2014).

## Biografio 
Balàka studis anglan kaj italan en la Institut für Übersetzer- und Dolmetscherausbildung (Instituto por Tradukado kaj Interpretado) en Vieno, kaj gradiĝis en 1991. Ŝiaj studoj inkludis etendajn veturojn en Brition kaj Usonon. Ŝi ekde tiam laboris kiel libera verkisto kaj tradukisto en Vieno. Krom romanoj, poezio, teatraĵoj kaj radioverkoj, Balàka ofte kontribuis al literaturaj ĵurnaloj kaj antologioj. Ŝi loĝas kun sia filino en Vieno.

Ŝia romano *Eisflüstern*, nome historio de soldato revenanta el milito, estas unu el la aŭstriaj ĉefaj verkoj pri fino de la Unua Mondmilito kun la falo de Aŭstriaj Habsburgoj kaj la establado de nova respubliko. *Unter Menschen* estas humura rakonto pri la espertoj de hundoj tra serio de diversaj posedantoj.

## Premioj 
Inter la multaj premioj ricevitaj de Balàka estas la Salzburger Lyrikpreis (Salcburga Poezipremio, 2006) kaj la Friedrich-Schiedel-
Literaturpreis (Friedrich Schiedel Literaturpremio, 2008).

## Selektaj publikaĵoj 
* *Die dunkelste Frucht.* Poezio. (Lyrik aus Österreich. Band 60). G. Grasl, Baden bei Wien 1994, .
* *Krankengeschichten.* Noveloj, Droschl, Graz 1996, .
* *Road movies. 9 Versuche aufzubrechen.* Noveloj. Droschl, Graz 1998, .
* *Der langangehaltene Atem.* Novelo. Droschl, Graz 2000, .
* *Messer.* Eseo. Droschl, Graz 2000, .
* *Im Packeis.* Poezio. Deuticke, Vienna 2001, .
* *Dissoziationen. Gedichte aus Pflanzen und Vögeln.* Poezio. Resistenz, Linz/Vienna 2002, .
* *Unter Jägern.* Noveloj. Droschl, Graz 2002, .
* *Eisflüstern.* Novelo. Droschl, Graz/Vienna 2006, .
* *Schaumschluchten.* Poezio. Droschl, Graz/Vienna 2009, .
* *Auf offenem Meer.* Noveloj. Haymon Verlag, Innsbruck 2010, .
* *Kassiopeia.* Novelo. Haymon Verlag, Innsbruck 2012, . (June 2012: ORF best seller list)
* *Unter Menschen.* Novelo. Haymon Verlag, Innsbruck 2014, .
* *Die Prinzessin von Arborio.* Novelo. Haymon Verlag, Innsbruck 2016, .

## Referencoj 
Kategorio:Aŭstraj verkistoj
Kategorio:Salcburgo
Monteto Ancón

La **Monteto Ancón** () estas alto de 199 m situanta en urbo Panamo, Panamo kaj formas parton de la distrikto de Ancón. Ĝi estis sub la jurisdikcio de Usono kiel parto de la Zono de la Kanalo de Panamo, dum granda parto de la 20-a jarcento. Kvankam ĝi situas tuj apud la urbo Panamo, ĝi ne estas urbanizita areo.

## Flago de Panamo 
dekstra|eta|250px|Flago sur la supro de la monteto
La unua flago metita sur ĉi tiu monteto estis farita de S-ro Silvestre Tenorio. Sur la supro de la monteto, videblas la flago de Panamo.

## Eksteraj ligiloj 
* Neoficiala retejo pri Monteto Ancón 

## Tradukfonto 
Kategorio:Panama kanalo
Kategorio:Geografio de Panamo
Sabinolo

**Sabinolo** estas ducikla alkoholo derivita el la sabinano, akramara oleeca substanco nature trovata en la planto Juniperus sabina izole kaj kiel estero. Ĝi uzatas en populara medicino kiel parfumo kaj aliaj hejmaj uzoj. Hipoteze ĝi trovatas ankaŭ en la oleo de la Cipresacoj.

Ĉar sabinolo enhavas tri nesimetriajn karbonatomojn, ĝi teorie povas ekzisti laŭ ok malsamaj optike aktivaj formoj. Sabinolo estis unue esplorita de la germana kemiisto Fromm, kiu montris ke ĝi estas nesaturita alkoholo, kun molekula formulo C10H16, kiu per oksidado kun kalia permanganato donas la a-tujadukarboksilatan acidon, do enhavante du ciklaj strukturoj, la ciklopentana kaj ciklopropana.

Okaze de tiaj eksperimentoj la kemia strukturo de la a-tujadukarboksilata acido ne estis konata, kaj tiu eksperimento taŭgas por identigo de la sabinolo. Pli ampleksaj esploroj pri la oksidaj produktoj estis farita de Friedrich Wilhelm Semmler (1836-1931) kiu difinis la strukturon de la kemiaĵo.

La esenca oleo enhavanta sabinolon elmontriĝis kun malfortaj anti-mikrobaj kaj anti-oksidaj aktivecoj. Kvankam la tujila alkoholo malkomponiĝas per varmigado kun sulfata acido, ĝi estas stabila en malvarmo kaj tiurilate ĝi malsamas rilate al la sabinolo.

## Reakcioj 
### Reakcio 1 

### Reakcio 2 

## Literaturo 
* The Terpenes Volume II The Dicyclic Terpenes, Sesquiterpenes and their ...
* Progress in Botany: Genetics Cell Biology and Physiology Ecology and ..., H.-D. Behnke, K. Esser, J. W. Kadereit, U. Lüttge, M. Runge
* Die Fruchtabtreibung Durch Gifte und Andere Mittel: Ein Handbuch für Ärzte ..., Louis Lewin
* Plant Secondary Metabolism, David S. Seigler
* Biorganic Synthesis: An Introduction, Gary W. Morrow
* NIST Webbook
* Chest of Books

## Vidu ankaŭ 
* Sabinano
* Sabineno
* Tujolo
* Tujono
* Tujeno
* Tujo
* Sabinono

## Referencoj 
Kategorio:Alkoholoj
Géza Márkus

**Géza Márkus** [mArkuŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Márkus Géza** estis hungara arkitekto, ilustristo. Lia frato estis Dezső Márkus (dirigento).

Géza Márkus http://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/m-76AF9/markus-geza-76C4E/ naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.
eta|maldekstre|Palaco Cifra
eta|300ra|La tiama Operejo Popola

## Biografio 
Géza Márkus devenis el juda familio. Post lernado (sen arkitekta diplomo) li eklaboris en laborejoj de Alajos Hauszmann kaj Ödön Lechner, kie li komence desegnis arkitekturajn strukturojn, sed dum laboro li lernis la arkitektan profesion. Ĉirkaŭ en 1900 li establis memstaran arkitekturan laborejon, sed li ofte laboris kune kun aliaj arkitektoj. Li estis unu el la plej gravaj adeptoj de la Secesio (stilo). Li faris ankaŭ subaĵojn de monumentoj, ilustraĵojn por pluraj libroj kaj teatrajn dekoraciojn. Li havis edzinon.

## Elektitaj arkitektaj laboroj 
* Palaco Cifra (1903) - lia arkitektura ĉefverko en Kecskemét
* *Teatro Király* (1905) - jam malkonstruita en Budapeŝto
* Ŝtata Hungara Teatro (Kolozsvár) (1910)
* Operejo Popola (1911) - la plej granda hungara teatrejo

## Aliaj laboroj 
* *Ördög* dekoracio por Gaja Teatro
* *Lőcsei fehér asszony* dekoracio por Operejo Popola
* *Budapest szépe* teatraĵo prezentita en 1901

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo M, poste serĉu la nomon)
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Hungaraj ilustristoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Wolf Haas

**Wolf HAAS** (n. 14a de Decembro, 1960) estas aŭstria verkisto. Li estas plej amplekse konata pro siaj krimfikciaj romanoj kun ĉefrolulo policano Simon Brenner, el kiuj kvar estis adaptitaj al filmoj. Li ricevis kelkajn premiojn pro siaj verkoj, kiaj la germana premio por krimfikcio (*Deutscher Krimipreis*).

## Vivo 
Wolf Haas naskiĝis en 1960 en Maria Alm. Post universitato li laboris por reklamado. Inter 1996 kaj 2003 li verkis sep krimrakontojn, el kiuj ses kun ĉefrolulo policano Simon Brenner. Tri estis adaptitaj en filmoj: nome *Komm, süßer Tod* (venu, dolĉa morto), *Silentium* kaj *Der Knochenmann* (la ostulo). kaj la *Literaturpreis der Stadt Bremen* 2013.

## Verkoj 
[eta|Wolf Haas legante ĉe la [Frankfurta librofoiro en 2009.]]

### Romanoj 
* **Brenner-aj policrakontoj**:
** *Auferstehung der Toten* (Zell am See), Rowohlt, Reinbek 1996, 
** *Der Knochenmann* (Klöch in Styria), Rowohlt, Reinbek 1997, 
** *Komm, süßer Tod* (Vienna), Rowohlt, Reinbek 1998, 
** *Silentium!* (Salzburg), Rowohlt, Reinbek 1999, 
** *Wie die Tiere* (Vienna), Rowohlt, Reinbek 2001, 
** *Das ewige Leben* (Graz), Hoffmann und Campe, Hamburg 2003, 
** *Der Brenner und der liebe Gott*, Hoffmann und Campe, Hamburg 2009, 
** *Brennerova*, Hoffmann und Campe, Hamburg 2014, 
* *Ausgebremst - Der Roman zur Formel 1*, Rowohlt, Reinbek 1998, 
* *The weather fifteen years ago* (*Das Wetter vor 15 Jahren*, 2006), Hoffmann und Campe, Hamburg 2006, 
* *Verteidigung der Missionarsstellung*. Hoffmann und Campe, Hamburg 2012, 

### Ne-Fikcio 
* *Sprachtheoretische Grundlagen der Konkreten Poesie*. Akademischer Verlag Heinz, Stuttgart 1990 
* *Die Liebe in den Zeiten des Cola-Rauschs*, Verlag Tauschzentrale, Wien 1993, 

### Porinfanaj libroj 
* *Die Gans im Gegenteil*. Hoffmann und Campe, Hamburg 2010 

## Literaturo
* Helga Schreckenberger, "Wolf Haas's Brenner Novels - Austrian Adaptations and Transformations of the American Detective Story ", in Internet-Zeitschrift für Kulturwissenschaften, Number 17, Februar 2010.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de Aŭstroj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Persona informaro kaj listo de publikaĵoj ĉe la Germana Nacia Biblioteko.
* Intervjuo kun Wolf Haas en la gazeto *Welt am Sonntag*, 2a de Januaro, 2011

Kategorio:Aŭstraj verkistoj
Tujolo

**Tujolo** aŭ **tanacetolo** estas sekundara ducikla unuterpena alkoholo kies molekula formulo estas C10H18 kaj estis unue sintezita de Schimmel kaj lia teamo. Ĝi ĉeestas en libera kaj kombinita statoj en la oleo de absinto ekstraktita el la Artemisia Absinthium.

Antaŭ ol ĝia malkovro en la naturo, la alkoholo estis samtempe preparita de Semmler per reduktigo de la tujono kun natrio kaj alkoholo. Rapida ekzamenado en la kemia formulo de la tujila alkoholo elmontras ke ĝi povas teorie ekzisti laŭ ok optike aktivaj kaj kvar ekstere kompensitaj modifoj.

La natura alkoholo kaj tiu preparita per reduktigo de la tujono estas miksaĵoj de stereaj izomeroj, kiuj estis parte separitaj de Paolini kaj liaj kunlaborantoj kaj ankaŭ de Lev Ĉugajev (1873-1922), kaj Aleksandro Vasiljeviĉ Fomino (1869-1953). Pro la ĉeesto de la ciklopropana ringo la molekula refrakto prezentas tranĉan ŝanĝon (+ 0.62).

La brulvarmo determinita de Roth kaj Östling estas 1479.4 kg/cal kaj estas pli alta ol tiu de la borneolo. La alkoholo estas facile identigebla per oksidado al tujono kaj per la preparado de la karakterizaj derivaĵoj de la ketono. Komerce ĝi uzatas kiel baktericido, anti-viruso, parazitocido kaj vermicido, samkiel neŭrotona kaj uterotona.

## Sintezo 

## Izomeroj de la tujolo 

Citronellal-2D-skeletal.png|Citronelalo
Eucalyptol.png|Eŭkaliptolo
Stru_fenchol.png|Fenĉolo
Geraniol.png|Citrolo
Grandisol.png|**Grandisolo**
Exo-(1S)-(%E2%80%93)-Isoborneol_Structural_Formulae_V.1.svg|Izoborneolo
Lavandulol_skeletal.png|**Lavandulolo**
Linalool skeletal.svg|Linalolo
(-)-Menthone structure.svg|Mentono
Nerol.png|Nerolo
Terpinen-4-ol.svg|**Terpinen-4-olo**
Terpineol_alpha.svg|α-terpineolo

## Literaturo 
* Mon herboristerie 
* Mon guide Huiles essentielles, Bruno RIOTTE
* Decontamination of Fresh and Minimally Processed Produce, Vicente M. Gomez-Lopez
* Dictionary of Terpenoids, Connolly/Hill
* Aromatherapy for Health Professionals E-Book, Len Price,Shirley Price
* Fortschritte der Chemie organischer Naturstoffe/Progress in the Chemistry of ...

## Vidu ankaŭ 
* Timolo
* Tujilamino
* Eŭgenolo
* Karvakrolo
* Mentolo
* Eŭkaliptolo
* Kamforo

## Referencoj 
Kategorio:Alkoholoj
Fino de la Tero

maldekstre|200px|eta|Land's End.
eta|Land’s End (fino de la tero en februaro).
eta|Fino de la Tero kaj la malprofundaĵoj antaŭ la marbordo kaj la lumturo Longship.
[eta|[vrako en la jaro 2003 de sinkinta kargoŝipo *RMS Mülheim*.]]

**Fino de la Tero**,  aŭ kornvale **Penn an Wlas** [KK] aŭ **Pen an Wlas** [UCR]), proksime de Penzance, Kornvalo, estas vilaĝo kaj samnoma terlango. La pinto de la terlango estas la plej okcidenta punkto de Anglujo sur la ĉefa insulo Grandbritio. Ĉirkaŭ 40 km sudoriente troviĝas sur la duoninsulo The Lizard la Lizard Point, la plej suda punkto de Grandbritio, do tuj en la najbareco. La ĉirkaŭ 45 km sudokcidente situantaj Scilly-insuloj estas la plej okcidenta punkto de Anglujo. Dum klara vetero eblas vidi la ĉirkaŭ 60 m altaj klifoj super la Atlantiko. Krome de la „Fino de la Tero“ oni povas vidi la du kilometrojn sude situantan *Longship lumturon* (1795, respektive novkonstruaĵo el la jaro 1893), kiu staras sur kvarcita kaj serpentinita insulo.

Proksime situas la lumturo Pendeen kaj norde de ĝi la Kabo Kornvalo. Ĉi tie komenciĝas la kanalo de Bristol kaj la Irlanda maro al la nordo kaj al la sudo la Manika Markolo.

Estas hotelo kaj aliaj turismaĵoj tie, sed ne vere iu vilaĝo.

Ĝi plej famas pro la kutimo vojaĝi de tie al John o' Groats.

## Literaturo 
* Emil Hübner: "Antivestaeum". Ĉe: *Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft* (RE). Volumo I,2, Stuttgart 1894, kol. 2561.

Kategorio:Penwith
Kategorio:Vizitindaĵoj en Anglio
Kategorio:Kaboj
Sabinono

**Sabinono** estas ducikla nesaturita ketono derivita el la sabinano, kies komponanto povas troviĝi en la karota semoleo kaj nigra pipro. Ĝi estas preparata per hidrogenigo de la tujono kiu same estigeblas per oksidado de la tujeno. Kiel aliaj tujenaj derivaĵoj, ĝi havas du ringojn: unu ciklopentanan kaj alian ciklopropanan.

## Literaturo 
* Pharmacognosie, phytochimie, plantes médicinales (4e ed.) Jean Bruneton
* Studies in Natural Products Chemistry, Volume 40
* Biorganic Synthesis: An Introduction, Gary W. Morrow
* Herbs, Spices, and Medicinal Plants: Recent Advances in Botany ..., Volume 1, Lyle E. Craker, James E. Simon
* Studies in Natural Products Chemistry: Chapter 3. Synthesis of Bioactive ..., Shazia Anjum, Elena Soriano, José Luis Marco-Contelles

## Vidu ankaŭ 
* Tujo
* Tujano
* Tujeno
* Tujolo
* Tujilamino
* Sabineno
* Sabinolo

Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Ketonoj
Lanyon Quoit

eta|Lanyon Quoit - Kornvalo – Britio
eta|Lanyon Quoit – rigardo en direkto okcidenten
eta|Lanyon Quoit – rigardo en direkto norden
La **Lanyon Quoit**, ankaŭ konata kiel **The Giant’s Quoit** kaj **The Giant’s Table**, estas ĉirkaŭ 5500 jaraĝa dolmeno el la neolitiko. Ĝi estas la plej konata *quoit* en Kornvalo.

## Situo 
La Lanyon Quoit troviĝas nordokcidente de Penzance inter Madron kaj Morvah. Ĝi situas 3 km malantaŭ Madron en norda direkto 50 m dekstre de la ŝoseo. En la ĉirkaŭo troviĝas pliaj megalitaj instalaĵoj:
* ŝtoncirklo de Boskednan
* Boscawen-ûn
* Chûn Quoit
* Mên-an-Tol
* Merry Maidens
* Mulfra Quoit
* ŝtoncirklo de Tregeseal
* Tregiffian
* Zennor Quoit

## Konstrumaniero 
La Lanyon quoit konsistas el tri ĉirkaŭ 2,0 m altaj kolonoj, sur kiu kuŝas ĉirkaŭ 13 tunojn peza kovraĵplato. Ĉirkaŭ la rekonstruita ŝtona monumento troviĝas menhiroj.

## Historio 
eta|la Lanyon quoit antaŭ la disfalo en la jaro 1815 – akvoforto de William Borlase 1769
eta|horizontala projekciaĵo de la Lanyon Quoits
eta|akvoforto de J.T. Blight 1861

1769 William Borlase priskribis kiel unua la konstruaĵon.  En la jaro 1815 la konstruaĵo disfalis dum ŝtormo kaj 1824 ĝi estis rekonstruita sub gvido de kapitano Giddy de la reĝa mararmeo.

## Vidu ankaŭ 
* brita megalitiko

## Referencoj 
## Literaturo 
* John Barnatt: *Prehistoric Cornwall: The ceremonial monuments*. Turnstone Press 1982, ISBN 0855001291.
* Ian McNeil Cooke: ''Standing Stones of the Land's End''. Cornwall: Men-an-Tol Studio 1998, ISBN 0951237195.

## Eksteraj ligiloj 
* www.megalithics.com
* www.stonepages.com

Kategorio:Dolmenoj
Kategorio:Eŭropa ŝtonepoko
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Britio
Kategorio:Megalitoj
Kategorio:Penwith
28678 Lindquester

'*28678 *Lindquester'''* estas tre malgranda, hela asteroido de la asteroida zono malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo "LINEAR" (*Lincoln Near-Earth Asteroid Research*) elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Terri E. Lindquester*, mentorinon por unu finalisto de la *Intel Science Talent Search* de 2013, scienca konkurso por gelernantoj en lasta jaro de mezlernejo. Ŝi estas instruistino ĉe la *Houston High School'' en Germantown (Tenesio).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000
Pulegono

**Pulegono** estas cikla ketono nature okazanta en la esencoleoj de pluraj plantoj tiaj kiaj Nepeta cataria, Mentha piperita kaj Mentha pulegium. Ĝi estas klasita kiel unuterpeno, senkolora oleeca likvaĵo kun agrabla odoro je mento, pipromento, Hedeoma pulegioides kaj kamforo. Ĝi uzatas kiel gustigagento, en parfumindustrio kaj aromaterapio.

## Historio 
d-Pulegono trovatas iom vaste disdonita en la naturo, but ĝia okazado laŭŝajne limiĝas al oleoj derivitaj el la familio Labiatae. Kvankam l-pulegono ankoraŭ ne estis priskribita, pro ĝia larĝa distribuado kaj facila trovebleco, d-pulegono estis ĝisfunde esplorita.

D-pulegono estis unue izolita laŭ relative pura kondiĉo far Roland E. Kremers ekde la oleo de Hedeoma pulegioides, malgraŭ ke li erare atribuis al ĝi la formulon C10H18O, sed nur dank'al la eksperimentoj faritaj de Ernst Otto Beckmann (1853-1923) kaj Pleissner ĝia komponado, C10H16O, estis korekte determinita kaj ĝia konvertiĝo al mentono kaj mentono observita.

En la posta jaro, Friedrich Wilhelm Semmler (1860-1931) elmontris ke la ketono donis, per oksidado kun kalia permanganato, acetonon kaj **β-metil-adipata acido** kaj li sugestis ke temis pri la p-menteno-3-ono. Konfirma evidentaĵo de ĉi-strukturo estis pli malfrue provizita de Otto Wallach (1847-1931), kiu malkovris ke la ketono reakcias kun formiata acido aŭ kiam varmigita ĉe 250°C sub premo, ĝi spertas malkomponiĝon kun formado de ketono kaj 1-metil-cikloheksano-3-ono. La sama malkomponado okazas per agado de la sulfata acido aŭ sub akvo-alkohola solvaĵo de kalia hidroksido.

## Reakcio 

## Literaturo 
* Chemicalland21
* Essential Oils Handbook, H. Panda
* Mint: The Genus Mentha, Brian M. Lawrence
* The 5-minute Herb and Dietary Supplement Consult, Adriane Fugh-Berman
* Handbook of Essential Oils: Science, Technology, and Applications, K. Husnu Can Baser, Gerhard Buchbauer
* Medical Toxicology of Natural Substances: Foods, Fungi, Medicinal Herbs ..., Donald G. Barceloux
* Studies in Natural Products Chemistry: Stereoselective Synthesis (Part J), Atta-ur-Rahman

## Vidu ankaŭ 
* Pulegolo
* Izopulegono
* Terpeno
* Mentolo
* Citronelalo
* Sabinono
* Ketonoj
* Fenĉono

## Referencoj 
Kategorio:Hidrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Ketonoj
Homa kontrabandado

**Homa kontrabandado** estas termino uzata por priskribi la kontraŭleĝan kaj organizitan kontrabandadon de homoj trans internaciaj limoj. Plej ofte homaj kontrabandistoj agas pro financaj motivoj.

En komuniko Interpol priskribis homan kontrabandadon jene:
: *La kontrabando de homoj fariĝis tutmonde la taŭga komerco* *de kreskanta nombro de krimaj retoj, kiuj agante ĉiam per* *ĉiam pli rafinitaj metodoj sukcesas transporti homojn en* *ĉiam pli grandaj kvantoj kaj kun ĉiam pli altaj gajnoj.*
Ofte rifuĝantoj kaj azilo-serĉantoj kiuj volas eskapi el mizeraj cirkonstancoj ŝerĉas elirvojon ĉe kontrabandistoj, aŭ (eŭfemisme) *"vojaĝagentejoj"*. Agante tiel ne maloftas ke ili fariĝas viktimo de ŝtelo aŭ de montrompo aŭ eĉ trudizolado (senigo de libereco, fr. *séqustration*) kaj rabado. Krome ili riskas devige fari la fuĝvojaĝon sub vivo-minacaj cirkonstancoj.

Foje la "klientoj" de tiaj kontrabandistoj pagas malsukcesitan vojaĝon kun la morto, ekzemple pro elĉerpiĝo aŭ dronado.

Se ilia limotranspaŝo malsukcesas kaj ili estas resendataj de la aŭtoritatoj de transitlando al la lando de origino, povas okazi, ke ili tie revenas sen iuj ajn rimedoj de ekzistado, kiam ili vendis ĉiujn siajn posedaĵojn por povi pagi la fuĝvojaĝon.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Homvendado

Kategorio:Migradoj
Kategorio:Krimoj
Arnulf Rainer

eta|Arnulf Rainer en *Arnulf Rainer - Sternsucher* filmo de 1994 de Herbert Brödl.
**Arnulf RAINER** (n. la 8-an de decembro 1929 en Baden (Malsupra Aŭstrio); m. la 18-an de decembro 2025 en Vieno) estis aŭstria pentristo internacie fama pro sia abstrakta neformala arto.

Dum siaj fruaj jaroj, Rainer estis influita de Superrealismo. En 1950, li fondis la *Hundsgruppe* (*hundogrupo*) kun Ernst Fuchs, Arik Brauer kaj Josef Mikl. Post 1954, la stilo de Rainer evoluis al *Detruo de Formoj*, per nigriĝo, tropentrado, kaj maskado de ilustraĵoj kaj fotoj hegemonie en sia posta laboro. Li estis proksime al la *Viena Agadismo*, prezentante korp-arton kaj pentradon sub la influo de drogoj. Li pentris etende pri la temo de Hiroŝimo ĉar ĝi rilatas al la atombombo de la japana urbo kaj la sekva politika kaj fizika dekadenco.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Arnulf Rainer Museum , Baden
* Arnulf Rainer at the Museum of Modern Art. MoMa - The Collection, New York
* Arnulf Rainer at Galerie Lelong , Paris
* Arnulf Rainer at the Galerie m Bochum , Bochum

Kategorio:Moderna arto
Kategorio:Aŭstraj pentristoj
Historia centro de Panamurbo

La **Historia centro de Panamurbo** (konata sub la nomoj **Casco Viejo**, **Casco Antiguo** aŭ **San Felipe**) situas en Panamurbo. Kompletigita kaj ekloĝata en 1673, ĝi estis konstruita sekve al la preskaŭ totala detruo de la origina urbo, Malnova Panamurbo, en 1671, kiam ĉi-lasta estis atakita de piratoj. Ĝi estis deklarita ejo de monda heredaĵo en 1997. Hodiaŭ tiu loko konservas la unuajn instituciojn kaj konstruaĵojn de la moderna urbo de Panamo. Ĝi estas konata kiel *Casco Viejo* (hispane por Malnova urbo).

## Ĉefaj vidindaĵoj 
* La Metropolita Katedralo estas la ĉefa katolika templo en Panamurbo.
* La Palaco de las Garzas, estas la registara oficejo kaj loĝejo de la Prezidanto de Panamo.
* Preĝejo kaj Konvento San Francisco.
* Preĝejo San José
* Preĝejo La Merced
* Preĝejo kaj Konvento de Santo Domingo: La Plata Arko.
* Preĝejo kaj Konvento de Societo de Jesuo.
* Municipa Palaco, kiu datiĝas de la komenco de la 20-a jarcento.
* Nacia Palaco
* Nacia Teatro de Panamo
* Muzeo de Panama Kanalo
* Palaco Bolívar
* Domo Góngora
* Placo Bolívar
* Placo Herrera
* Placo de Francia
* Placo de la Independencia

## Bildgalerio 

Plazadelaindependenciapanama.JPG|Placo de la Independencia
Museo del Canal.jpg|Muzeo de Panama Kanalo
Casco viejo de panama1.jpg|Preĝejo San Francisco
Teatro Nacional Panamá.jpg|Nacia Teatro
Compañia de jesus.jpg|Societo de Jesuo
Convento Arco Chato Panama.jpg|Konvento de Santo Domingo
Arco chato panama.jpg|Plata Arko
Altar de oro de San Jose.jpg|Preĝejo San José
Casco viejo panama.jpg|Tipaj domoj
Edificio_del_Ministerio_de_Gobierno_y_Justicia_-_Casco_Viejo_de_la_Ciudad_de_Panamá.jpg|Nacia Palaco
Palacio de las Garzas.jpg|Palaco de las Garzas
CasaGóngoraCascoViejo.JPG|Domo Góngora
Panama Catedral Metropolitana.jpg|Metropolita Katedralo
Plano Panamá 1789.jpg|Mapo de Panamo kaj ties suburbo en 1789

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de mondaj heredaĵoj en Ameriko
* Listo de homaraj heredaĵoj en Panamo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Tradukfonto 
Kategorio:Historio de Panamo
Kategorio:Urboj de Panamo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Panamo
Kategorio:Historiaj centroj
Jesús de Tavarangue

La Jezuita Gvarania Misiejo **Jesús de Tavarangüé** estas unu el la redukcionoj kiuj ankoraŭ restas, el inter multaj vilaĝoj fonditaj de jezuitaj misiistoj en la kadro de sia kolonia tasko en Sudameriko en la dek-sepa jarcento. Ĝi situas en la departemento Itapúa, Paragvajo.

Ĝi estis fondita en 1685 sur la bordoj de la rivero Monday fare de la jezuito Gerónimo Delfín, kvankam la setlejo devis moviĝi plurfoje pro la malamikeco de brazilanoj kiuj atakis ilin kaj kondukis ilin kiel sklavojn, ĝis kio hodiaŭ estas  disde la urbo Encarnación. Ĝi finis havante proksimume  loĝantojn en 1750.

En tiu misio oni komencis konstrui unu el la plej grandaj preĝejoj de la epoko, kiu devis esti forlasita nefinita pro la elpelo de la jezuitoj en 1768 fare de Karlo la 3-a de Hispanio.

La ruinoj de tiuj religiaj misioj respegulas vivmanieron kaj edukadon markitaj de aparta stilo. Retrovitaj preskaŭ du jarcentojn poste, ili estis deklaritaj Monda heredaĵo fare de UNESKO en 1993.

## Arĥitekturaj ecoj 
Tiu templo estus repliko de la preĝejo de Lojola, lokita en Italio. La arĥitektura dezajno de ĉi tiu redukciono estis de la arĥitekto Antonio Forcada, de hispana deveno, kiu postulis sian propran stilon kun trilobaj arkaĵoj karakterizaj de la islama kulturo, kiu tiam regis en Hispanio.

## Vidu ankaŭ 
* Jezuitaj Gvaraniaj Misiejoj
* Santísima Trinidad del Paraná
* Listo de mondaj heredaĵoj en Ameriko

## Tradukfonto 
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Paragvajo
Kategorio:Preĝejoj en Paragvajo
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj en Paragvajo
Kategorio:Jezuitoj
Gottfried Helnwein

**Gottfried HELNWEIN** (n. 8a de Oktobro 1948) estas Aŭstri-Irlanda grafika artisto. Li laboris kiel pentristo, artmetiisto, fotisto, murpentristo, skulptisto, artisto per instalaĵoj kaj improvizaĵoj, uzante ampleksan varion de teknikoj kaj esprimrimedoj.

Lia verko rilatas ĉefe al psikologia kaj sociologia streso, historiaj kaj politikaj aferoj. Lia ĉefa temo estas la homa kondiĉo. La metaforo pri arto estas dominata de la bildo de infano, partikulare de vundita infano, ĉu fizike kaj emocie. Liaj verkoj ofte referencas tabuajn kaj polemikajn aferojn el ĵusa historio, speciale la Nazia regado kaj la hororo de Holokaŭsto. Kiel rezulto, lia laboro estas ofte konsiderata provoka kaj polemika.

Helnwein studis ĉe la Universitato de Vidartoj en Vieno (*Akademie der Bildenden Künste*). Li loĝas kaj laboras en Irlando kaj Los Angeles.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Helnwein en Fejsbuko
* 
* Helnwein ĉe Deviantart
* Albertina Museum, Vieno 
* Lentos Museum of Art, Linz 

## Referencoj 
Kategorio:Vienanoj
Kategorio:Aŭstraj artistoj
Kategorio:Aŭstraj pentristoj
Kategorio:Aŭstraj fotistoj
Kategorio:Irlandaj artistoj
Kategorio:Irlandaj pentristoj
Kategorio:Irlandaj fotistoj