open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĉada Lago

**Ĉada Lago** situas en centra Afriko kaj etendiĝas nun en kelkaj okcidentafrikaj landoj (Niĝerio, Ĉado, Kameruno, Niĝero). Ĝi ne havas elfluaĵon kaj perdas akvon nur per vaporiĝo.  

La lago kiu estas akvofonto por almenaŭ 30 milionoj da homoj, ekde la 90-aj jaroj ŝrumpis je 90% pro klimata ŝanĝo, akcelita de neplanitaj irigaciaj sistemoj. Tiu ĉi lago, havis antaŭ ĉirkaŭ 6000 jaroj surfacon de 300.000 km² kaj apartenis al la dek plej grandaj lagoj eĉ en la 1970-aj jaroj. 

## Rifuĝintoj 
Ekzistas grandegaj rifuĝejoj en la regiono, gastigantaj centmilojn da homoj delokigitaj de siaj hejmoj, nekapablaj trovi sufiĉe da manĝaĵoj kaj akvo por postvivi. Aldone al la tutmonda plivarmiĝo ekzistas eksploda kresko de la loĝantaro, kio metas plian premon sur la malmultaj resurcoj. Plej multaj homoj estis tie pro la pliiĝo de batalema agado en la areo fare de Boko Haram, ribela grupo laboranta el Niĝerio, kiu klopodas krei novan ŝtaton kaj ofte uzas perfortajn kaj terurajn agojn. eta|maldekstra|La lago pozicias en la nordokcidento de Centra Afriko

## Ĉada baseno 
Ĉada baseno, ankaŭ Ĉadlaga baseno, estas la nomo de la la malalte situanta centro en Centra kaj Okcidenta Afriko. Ĝi apartenas al la plej grandaj senelfluaj basenoj de la mondo. La baseno konsistas el diversaj naturejoj de tre malsamaj pejzaĝ- kaj vegetaĵar-tipoj. Ĉirkaŭ la duono (la nordo) konsistas el dezertoj Ténéré, kaj la granda sablodezerto de Bilma (Erg du Bilma) kaj la Erg du Djourab. La meza parto de la baseno la dezerto transiras al duonaridaj vegetaĵaraj zonoj de la Sahela Zono kun tipaj dornarbustaj kaj sekarbustaj savanoj apud la riveroj Ŝario, Logoneo kaj Komadugu Yobe. Tie etendiĝas la grandaj internacie gravaj inundaj savanoj. Laŭlonge de la riveroj kreskas galeriaj arbaroj kaj en la suda parto de la baseno troviĝas ankaŭ la humidaj savanoj de la Sudano kun ĝiaj tipaj sekarbaroj. 

## Referencoj
Absceso

**Absceso** (devena de la latina: abscessus) estas kolekto de puso kiu pliiĝis ene de histo de  korpo. Karbunkloj kaj furunkloj estas specoj de absceso kiuj ofte implikas haraj folikloj inter kiuj karbunkoloj estas pli grandaj.

eta|180px|dekstre|Absceso

## Kaŭzoj 
Ĉi tiuj estas kaŭzitaj de bakteria infekto. Multaj specoj de bakterioj ofte implikas en unuopa infekto.

## Traktado 
Norma traktado de plej multaj abscesoj de la haŭto aŭ mola histo estas malferma tranĉo al ĝi kaj eldrenado. Ne ŝajnas esti iu ajn avanĝo de kuna uzo de antibiotikoj  al plej multaj homoj kiuj estas alie sanaj. Fermado de la kavaĵo tuj post drenado anstataŭ lasado al ĝi malferma eble pli rapidigas saniĝon sen pliiĝo de la risko de reveno de la absceso. Elsuĉado de la puso kun nadlo ofte ne sufiĉas. En 2005 en Usono, 3,2 milionoj da homoj iris al medikamentaj krizaj departementoj pro abscesoj. En Aŭstralio ĉirkaŭ 13 000 homoj estis enhospitaligita en 2008 pro la malsano.

## Vidu ankaŭ
* Artefarita absceso

## Referencoj 
Kategorio:Fundamentaj vortoj
Ester

La kapvorto **Ester** povas konduki al jenaj artikoloj:
* Ester (nomo).
* Ester (reĝino).
* Ester (libro)
* 622* Esther* (asteroido).
* Estero, ĥemiaĵo.
Abagta

**Abagta** estas mencia en la libro de Ester en la Biblio, li estis oficiisto de l' kortego de l' reĝo persa Aĥaŝveroŝ kaj ministris, kun alia ses oficiistoj, en kastelurbo Susa. (Ester 1:10.) 

La plejparto de l' versioj de Biblio, inkluzive tiu de Zamenhof, diras ke li estis unu el sep "eŭnukoj", sed aliaj tion tradukas "homoj de konfido" kaj "servistoj". Eĉ ke en la orientaj landoj oni ofte oficiigis eŭnukojn kiel homoj de konfido en servo de l' reĝaj kortegoj, la baza signifo de l' vorto hebrea origina *sa·ris* estas "oficisto de l' kortego" kaj, nur en dua senso ĝi referigas al eksviriga homo. Kiel ŝajnas ke tiuj sep oficiistoj estis ministroj rekte de l' reĝo  kaj ili ne estis al servo de la virinoj (male Hegaj, la eŭnuko de l' reĝo menciita en Ester 2:3), eble ili  ne estis eŭnukoj en fizika senco.

Kategorio:Roluloj de la Tanaĥo
Kategorio:Eŭnukoj
Guadalajara

**Guadalajara** (elp: *Gŭadalaĥara*) povas esti:

* Gvadalaharo: Ĉefurbo de ŝtato Jalisco, Meksiko.

* Gvadalaharo (Hispanio): Urbo kaj provinco en Kastilio-La Manĉo, Hispanio.
** Guadalajara (stacidomo): fervoja stacio en Gvadalaharo (Hispanio).
** Guadalajara-Yebes (stacidomo): fervoja stacio inter Gvadalaharo (Hispanio) kaj Yebes.

La esperantigo de la vorto ne estas stabila. Oni plej ofte trovas la vortojn *Guadalaĥaro* kaj *Gvadalaharo*; foje la unua por la hispana urbo kaj la dua por la meksika.
Kastelo

[350px|dekstra|eta|Kastelo [Neuschwanstein ]]
[eta|350px|Ekstera vidaĵo de la Kastelo de [Manzanares el Real.]]
**Kastelo** (el la latina lingvo *castellum* signifante "milita kampo") estas loĝejo kaj fortikaĵo ĉefe konstruita dum la mezepoko en Eŭropo kaj Azio. Kasteloj estis ofte konstruitaj por protekti la loĝantojn (ofte nobelon, kiel reĝo, grafo, duko, aŭ daimio) kaj ebligi regnon al la ĉirkaŭaj landoj.

Kasteloj protektis la loĝantojn kun altaj muroj kaj turo, sed iuj pli kompleksaj strukturoj havis remparon, ĉirkaŭfosaĵon, barbakanon, kaj aliajn defendilojn.

La vorto "kastelo" ankaŭ uzeblas por loĝejo de nobeloj, riĉuloj, eĉ se ĝi ne estas fortikigita.

PIV ne faras grandan diferencon inter kastelo kaj palaco. En moderna senco **kastelo** estas luksa konstruaĵo en kamparo aŭ en parko. En tiu okazo la kastelo aspektas iomete historieca. La simila konstruaĵo **palaco** dum la historio estis luksa domego (konstruaĵo) ĉefe por la reĝo. Laŭ pli moderna senco ĝi estas ornama impona konstruaĵo en urbo.

Laŭ Francisko Azorín **kastelo** estas *Fortikigita loĝloko, ofte kun ĉirkaŭ fosoj, remparoj k. turoj.* Li indikas etimologion el la latina *castellum*, el *castrellum*, *castrum* (fortikaĵo).

Historia helpscienco pri kasteloj nomiĝas **kastelologio**.

## Kasteltipoj 
Kvarangula kastelo estas kastela formo, kiu deire de la mediteranea regiono enradikiĝis en Eŭropo ekde la epoko de la krucmilitoj, plej malfrue tamen per enkonduko de pafarmiloj, do en la malfrua fazo de la kastelkonstruo. Ĝi priskribas la modernepokan formon de *castrum*.

## Famaj kasteloj 
[eta|500px|La norda fasado de la [kastelo de Chambord.]]
Ankaŭ jen listo de kasteloj.
* Kastelo Bolingbroke (Anglio)
* Kastelo Lincoln (Anglio)
* Kastelo Tattershall (Anglio)
* Kastelo Windsor (Anglio)
* Kastelo de Léhon (Bretonio)
* Kastelo de Amboise (Francio)
* Kastelo de Chambord (Francio)
* Kastelo de Fontainebleau (Francio)
* Kastelo de Montsoreau (Francio)
* Palaco de Versajlo (Francio)
* Kastelo Hohenschwangau (Germanio)
* Kastelo Linderhof (Germanio)
* Neuschwanstein (Germanio)
* Kastelo de la Muela (Hispanio)
* Kastelo de Manzanares el Real (Hispanio)
* Kastelo de Orgaz (Hispanio)
* Kastelo de Martonvásár (Hungario)
* Kasteloj de la reĝa dinastio de Jugoslavio kaj Serbio
* Moskva Kremlo (Rusio)

## Konstruelementoj 
* Krenelo
* levoponto
* Poterno
* Remparo

## Vidu ankaŭ 
* Akvokastelo
* Burgenland
* Burgo
* Citadelo
* Palaco

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (4) proverboj pri kastelo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Artikoloj pri kasteloj
Tezo

**Tezo** estas aserto elmetata kaj defendata de iu persono. Tezo, kiu montriĝas malvera, perdas sian ekzistorajton kiel tezo.

Oni kelkfoje uzas la vorton "tezo" en la senco disertacio, sed tio estas evitinda.

En filozofio la antitezo sekvas kaj oponas tezon, kio kondukas al la sintezo. Tiu procezo estas la bazo de la dialektiko.

## Komparu kun 
* Tezo, antitezo, sintezo en dialektiko/filozofio
* Hipotezo

Kategorio:Pruvoj
Eskatologio

**Eskatologio** (de la helena έσχατος ("lasta, fina" + -logio) estas parto de teologio kaj filozofio, kiu ĉefe traktas la finajn eventojn en la tutmonda historio kaj la finan destinon de la homo, kion oni ofte formulas kiel fino de la mondo. En multaj religioj la fino de la mondo estas evento venonta, kaj la veno estas aŭgurita en la sanktaj tekstoj aŭ en folkloro. En pli vasta senco eskatologio traktas ankaŭ la rilatajn konceptojn, kiel Mesio, Mesia Tempo, postvivo, animo kaj morto aŭ senmorteco.

La greka vorto αιών signifas "tempo, epoko"; kelkaj tradukas tion kiel "fino de la epoko" anstataŭ "fino de la mondo". La distingo havas teologian signifon, ĉar "fino de la mondo" en multaj religioj ankaŭ implicas la neniigon de la planedo (kun ĉiuj vivantaj estaĵoj), sed la homa raso travivas tion kaj transformiĝas al nova formo, per kio finiĝas la nuna "epoko" de ekzisto kaj startas la nova.

Plejparto de okcidentaj unudiaj religioj havas doktrinojn, laŭ kiuj nur "(s)elektitaj" aŭ "bonaj" membroj de unu sola vera kredo estos "savitaj" aŭ "liberigitaj" de la venonta juĝo kaj kolero de Dio. Ili estos portitaj en la paradizon antaŭ, dum aŭ post tio, depende de la doktrino al kiu ili apartenas.

Laŭ katolika kaj ortodoksa, kaj grandparto de protestantaj grupoj, teologioj, la eskatologia savo ne dependas de la vero konata kaj konfesata, sed el la honesta konscienco kiu honeste esploras kaj honeste adheras al la vero konita. Elstaras, do, la konscienco pli ol la vero. Sekvi Jesuon (la unika vojo de savo) signifas esti fidela la sia konscienco kaj lin komplete akcepti kiam la homo kun li efektive konatiĝas. http://www.vatican.va/archive/ITA0014/_INDEX.HTM

Biblia verko, kiu larĝe traktas pri ĉi tiaj temoj estas la Duakanona Libro 2 Ezra, kiun oni trovas en la biblio de la Rusa Ortodoksio.
Monda Tago de la Libro

[eta|dekstra|300px|Vendado de Esperanto-libroj en [Barcelono okaze de la Libro-Tago.]]
**Monda Tago de la Libro** (23-a de aprilo) estas de 1995 festotago de Unesko por legado, libroj, kulturo de skribita vorto kaj rajtoj de aŭtoroj.

Tiutage de la jaro 1616, kvankam laŭ malsamaj kalendaroj, forpasis William Shakespeare kaj Miguel de Cervantes.

La tago estis elektita de la Ĝenerala Konferenco de Unesko en 1995 en Parizo por la helpo al la libroj, la kulturo kaj la aŭtorrajtoj.

## Vidu ankaŭ 
* Tago de Esperanto-libro
* Esperanto-eldonejo
* Tago de Sankta Georgo
* Furorlibro
* Literatura salono
* Intelekta propraĵo
* Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj
* Tutmonda Ĉefurbo de la Libro

## Eksteraj ligiloj 
* World Book and Copyright Day at UN 23 April
* World Book and Copyright Day at UNESCO 23 April

Kategorio:Socio
Kategorio:Kulturo
Kategorio:Libroj
Kategorio:Internaciaj tagoj
Kategorio:Unesko
Kategorio:Bibliografio
Kategorio:Legado
1 E12 m

Por bildigi la grandecon de unu terametro, tiu ĉi paĝo estas listo de iuj aĵoj longaj inter 1&nbsp;terametro&nbsp;(**Tm**) kaj 1&nbsp;petametro&nbsp;(**Pm**) (1012—1015&nbsp;m). 
----
eta|dekstra|320px|Saturno.

Vidu ĉi tie pri signifoj de *tera-*, *peta-*.

Distancoj pli mallongaj ol 1 Tm

*1 terametro egalas al:
**1&nbsp;000&nbsp;Gm
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Mm
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;m
*1,079&nbsp;Tm — Unu lumhoro. La distanco, kiun lumo trapasas en vakuo en unu horo. Vidu ankaŭ: lumjaro.
*1,4&nbsp;Tm — 9,5&nbsp;AU — distanco inter Saturno kaj suno.
*2&nbsp;Tm — 13&nbsp;AU — diametro de la plej granda konata stelo, *KY Cygni*.
*2,9&nbsp;Tm — 19&nbsp;AU — distanco inter Urano kaj suno.
*4,5&nbsp;Tm — 30&nbsp;AU — distanco inter Neptuno kaj suno.
*7,5&nbsp;Tm — maksimuma distanco inter Plutono kaj suno.
*14&nbsp;Tm — distanco de *Vojaĝanto 1* for de suno, en septembro 2004.
*14&nbsp;Tm — Taksita diametro de la sunsistemo.
*25,9&nbsp;Tm — Unu lumtago. La distanco, kiun lumo trapasas en vakuo en unu tago. Vidu ankaŭ: lumjaro.
*181&nbsp;Tm — Unu lumsemajno. La distanco, kiun lumo trapasas en vakuo en unu semajno. Vidu ankaŭ: lumjaro.
*1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;&nbsp;000&nbsp;m egalas al 1 petametro.

Distancoj de planedoj estas proksimumaj aŭ mezaj distancoj.

Distancoj pli longaj ol 1 Pm.

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Bartolomeo la 1-a

[eta|Bartolomeo kun [Papo Francisko]]
*Lia Sankta Moŝto* **Patriarko Bartolomeo la 1-a** (baptonomo *Δημήτριος Ἀρχοντώνις*; naskiĝis la 29-an de februaro 1940) estas la Patriarko de Konstantinopolo, la "unua inter egalaj" en la Orienta Ortodoksa Komunio, ekde la 2-a de novembro 1991.

Li naskiĝis sur la turka insulo Imvroso, en la Egea Maro. Li estas turka civitano, sed etne devenas el la restaĵo de la pontia greka komunumo ekzistinta en la nigramara regiono de Turkujo.

Kiel patriarko li estis speciale aktiva internacie. Unu el liaj unuaj taskoj estis la rekonstruo de la iam persekutitaj ortodoksaj eklezioj de la eksaj socialismaj landoj post la falo de komunismo en 1990. En tia ĉi klopodo li strebis fortigi la ligojn inter la variaj landaj eklezioj kaj patriarkejoj de la ortodoksa komunio. Li daŭrigis repacigan dialogon kun la romkatolika eklezio, komencitan de liaj antaŭuloj, kaj li komencis dialogojn kun aliaj kredoj, inkluzive de kristanaj, islamaj kaj judaj sektoj.

Ŝajne plej eksterordinare, li gajnis reputacion kiel eminenta ekologia aktivulo, metinta la subtenon de la patriarka ofico je variaj internaciaj ekologiaj movadoj. Sekvis por li la kromnomo "la Verda Patriarko".

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retloko en la helena kaj angla lingvoj

Kategorio:Patriarkoj de Konstantinopolo
Kategorio:Naskiĝintoj en 1940
Kategorio:Turkoj
Aarono

**Aaron**, aŭ Esperante **Aarono,** estas nomo el hebrea origino. Ĝi devenas el rolulo de la Biblio.

La biblia Aarono estis laŭ la Biblio pli aĝa frato de Moseo. Informoj pri tiu Aaron sole venas de religiaj tekstoj, kiel la Biblio kaj la Korano.

## Biblia Aarono 
La biblia Aarono frue vivis en la orientaj bordaj teritorioj en Antikva Egiptio, kaj eble naskiĝis en 1396 a. K.. Laŭ la libro Eliro en Biblio, liaj gepatroj estis Amram kaj Jokebed, de la gento de Levi, la praavo de Aaron (Eliro 6:13, 16-20.) Li havis pli aĝan fratinon, Mirjam, kaj fraton tri jarojn pli junan, Moseo (Eliro 2:1-4; 7:7). Li edziĝis al Eliŝeba, filino de Aminadab, kiu naskis kvar filojn: Nadab, Abihu, Eleazar kaj Itamar (Eliro 6:23). Laŭ la Biblio, li mortis 123-jaraĝa (Nombroj 33:39) en 1274 a. K..

Ĉar Moseo ne parolis flue, la Eternulo nomis Aaronon la parolanto anstataŭ Moseo antaŭ Faraono.

Moseo investis Aaronon je la devoj konsekritaj kiel reprezentanto de Dio en ceremonio, kiu daŭris sep tagojn (Le 8:7-9; El 28). Aaron estis sanktoleita, laŭ priskribo de la Psalmo 133:2, kaj de tiam povis esti nomata **מָשִׁיחַ** "mesio" ("la sankteoleita" – septuaginte, Χριστός, "kristo") (Le 4:5, 16; 6:22). Dio indikis, ke el lia idaro oni devos enoficiigi ĉiujn estontajn superajn pastrojn.

Lia nomo eble devenas el sama radiko ol "hā'ārōn", kiu signifas "La Kesto", aŭ eble ĝi devenas el la egipta.
eta|maldekstra|400px|La adorado al la ora bovido.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Aaron en la Juda Enciklopedio 
* 
* 


Kategorio:Ĉefpastroj de Izraelo
Kategorio:Eliro
Kategorio:Kohenoj
Kategorio:Moseo
Kategorio:Naskiĝintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Mortintoj antaŭ Kristo
Kategorio:Biblio
Kategorio:Kristanaj sanktuloj el la Malnova Testamento
Kategorio:Profetoj de la Malnova Testamento
Kategorio:Toraaj personoj
Kategorio:Viraj personaj nomoj
Alfredo Palacio

**Alfredo Palacio** [Alfredo Palasjo] estas la nova provizora prezidento de Ekvadoro. De 15-a de januaro 2003 ĝis 20-a de aprilo 2005 li estis vicprezidento de la lando. Profesie, li estas kuracisto, fakulo en kormalsanoj.

Li anstataŭas Lucio Gutiérrez, de kiu li estis vicprezidento antaŭ la elĵeto kongresa. Li naskiĝis la  en Guayaquil, granda havenurbo, kaj tie komencis siaj esploroj. Li ĥirurgiistiĝis en urba universitato en 1967, kaj poste laboris pri kardiologio en diversaj usonaj malsanulejoj ekde 1969 ĝis 1974. Ekde 1980 li instruis kardiologion ĉe la Nacia Ekvadora Instituto de Kardiologio, kaj ekde 1989 ankaŭ ĉe la Universitato de Guayaquil.

En 1994, li akiris la oficon de ministro de publika saneco, kiun li okupis ĝis 1996 kiam la registaro de Sixto Durán-Ballén ekregis.

Ekde 2001, li estas profesoro pri kontrolado de publika saneco ĉe la Universitato de Guayaquil.

En 2003, li vicprezidentiĝis kiam li kaj Lucio Gutiérrez gajnis la prezidentan elektadon kun 56% de la voĉdonoj. GUTIÉRREZ restis kiel prezidento ĝis la krizo de aprilo 2005.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.presidencia.gov.ec/modulos.asp?id=192  
* http://news.bbc.co.uk/hi/spanish/latin_america/newsid_4468000/4468617.stm 
* http://world.people.com.cn/GB/14549/3341548.html  
* http://www5.chinesenewsnet.com/MainNews/Topics/2005_4_21_0_26_51_56.html 

Kategorio:Vicprezidantoj de Ekvadoro
Kategorio:Prezidantoj de Ekvadoro
Abstraktado

eta|200x200ra|Abstrakta bildo de vizaĝo
La **abstraktado** estas la mensa fakultato de abstrakti, t. e. de reprodukti la kvalitojn aŭ ecojn proprajn de iu objekto, en modo distinkta de la objekto mem, pripensante ĝin. Ekzemple oni havas la ideojn abstraktajn de dolĉeco, koloro, malmoleco, kuraĝo, beleco, kiuj estas abstraktitaj kaj reprezentas la komparojn originajn, ĉu por preterlasi ilin, ĉu por pripensi ilin en ili mem. Neniu povas gustumi "la dolĉecon", sed oni povas gustumi dolĉan aferon; neniu vidas "la ruĝon", kvankam oni povas vidi ruĝajn objektojn; neniu vidas, gustumas, aŭdas aŭ sensas "la kuraĝon" en iu ajn, sed oni povas vidi kuraĝan homon.

La ideoj abstraktaj estas, sekve, konceptoj kiujn la menso havas de kvalito aŭ eco de objektoj malligitajn de l' objektoj mem per la abstraktado.

## Eksteraj ligiloj 
* (angla) http://plato.stanford.edu/entries/abstract-objects 

## Vidu ankaŭ 
* Abstrakta arto
* Gottlob Frege
* Ontologio
* Primitivismo
* Teorio
* Logiko


Kategorio:Konceptoj de sciteorio
Kategorio:Konceptoj en metafilozofio
Kategorio:Konceptoj de metafiziko
Kategorio:Pensado
Akrostiko

**Akrostiko** aŭ **akrostiĥo** estas poemo kies komencaj, mezaj aŭ finaj literoj de ĉiuj versoj, legate vertikale, formas vorton (ĝenerale propran nomon), devizon, moton aŭ ideon. Vidu ekzemplon de Poul Thorsen pri Marĝorie Bulton:*M*ire mi sentis unua-ekvide:

*A*mbaŭ nin konas tre bone.
*R*ave mi, longe de vi izolite,
*Ĝ*uis vin frande -- platone.

*O*fte vi venis en versoj vizite,
*R*estis por senviakone
*I*nter Teneraj Sonetoj merite
*E*kstravaganci ĉi-dome.

*B*aŭmas surtable sen ĝen' surogato:
*U*lo al kiu vi faras
*L*ibro-altaron por mis-adorado.

*T*ute trompita mi staras
*O*rfa kun ĉi serenado,
*N*uda eĉ pli ol la kato! 

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.snopes.com/photos/grave.asp 
* http://www.nrg.co.il/online/10/ART/965/208.html 
* http://www.zeit.de/2005/41/Fussball_Gedicht_1 
* http://www.topos.ru/article/1746 

## Vidu ankaŭ 
* Akronimo
* Wilhelmus

Kategorio:Literaturo
Kategorio:Lingvoscienco
Kategorio:Poezio
Kategorio:Retoriko
Konsento de Zuriko

**Konsento de Zuriko** (latine: *Consensus Tigurinus*) estis interkonsento de Johano Kalvino kaj Heinrich Bullinger (majo 1549), pri la reala sed ne fizika prezenco de kristo en la Komunio. Ili interkonsentis ke Jesuo partoprenas la komunion per la potenco de Sankta Spirito kaj estas perceptebla pro la leviĝo de la animoj de la kredantoj al la ĉielo; la ĉeesto de Jesuo realiĝas en la kredo de la manĝanto kaj per la efiko de la Sankta Spirito dum pano kaj vino estas signoj, simboloj de la korpo kaj sango de Jesuo, kiu fizike hejmas nur en la ĉielo. Tamen (laŭ ili) la graco sakramenta venas nur al elektitaj (>antaŭdestinismo).

Kategorio:Kristanismo
Guayaquil

eta|Muzeo de antropologio kaj moderna arto en Guajakilo
eta|Pentraĵoj sur muroj de filio de la Centra Banko de Ekvadoro
eta|Malriĉaj kvartaloj (*barrio*)
**Guajakilo** aŭ **Guayaquil** (legu *gŭajaKIL*) estas la plej granda urbo de Ekvadoro, ĉefurbo de la provinco Guayas.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La urbo estis fondita en 1531 kun la nomo **Santiago de Guayaquil**. Ĝi situas ĉe  , 250&nbsp;km sude de la ĉefurbo, Kito, apud la Pacifika Oceano.

La urbo estas la industria centro de la lando.

## Historio 
Guayaquil estis fondita je la 25-a de julio de 1531, fare de la hispana konkeranto Francisco de Orellana. En 1600 ĝi havis ĉirkaŭ 2.000 loĝantojn, kaj en 1700 iom super 10.000.

En 1687 kaj denove en 1709 ĝi estis atakita de piratoj.

En 1820 grupo de civiluloj kun la apogo de kelkaj soldatoj de la bataliono "Granaderos de Reserva", deklaris la sendependecon el Hispanio. José Joaquín de Olmedo estis nomumita guberniestro de Guayaquil.

En 1822 José de San Martín kaj Simón Bolívar havis faman konferencon en Guayaquil por plani la sendependecon de Sudameriko.

Iama urbestro (*alcalde* aŭ *gobernador de la ciudad*) estis *Jaime Nebot*, kiu planis la projekton *Malecón 2000*, por renovigi la promenejon ĉe la rivero Guayas. Ekde , la nuna urbestro estas .

La  la prezidanto Lenín Moreno anoncis translokadon de la registaro al Guajakilo, ĉar Kito estis paralizita de amasaj protestoj kontraŭ ŝparprogramo trudita de la Internacia Monunua Fonduso (IMF) kiel kondiĉo por ĝia prunto je 4,2 miliardoj da dolaroj.

## Servoj 
* Universitato de Guayaquil

## Gefiloj 
* Ana Cecilia Blum
* Jorge Queirolo Bravo

## Eksteraj ligiloj 
* Guayaquil Ekvadoro
* [Municipa retejo en la hispana lingvo(https://eo.wikipedia.org/wiki/hispana_lingvo)]
eta|maldekstra|180ra|


Kategorio:Urboj de Ekvadoro
Kategorio:Milionurboj
Adonija

**Adonija** estis filo de Reĝo David kaj Ĥagit kiu konspiris celante preni la tronon kiam lia patro estas proksima de l' morto. Ebjatar, la pastro, kaj Joab, la estro de l' armeo helpadis lin. Kiam Salomono, apogata de pastro Cadok, la profeto Natan kaj la fortuloj de David, fariĝis reĝo li mortigis Adonija'n. (1 Reĝoj 1, 5 - 2, 25)

Kategorio:Roluloj de la Tanaĥo
Kategorio:Davido
Adoptismo

**Adoptismo** estas parto de la unitarisma aŭ kontraŭtrinitarisma branĉo de kristanismo; ĝi unue aperis dum la unuaj jarcentoj post Kristo. Ĝia ĉefa tezo diras ke Jesuo naskiĝis nur perfekta homo kaj estis poste adoptita filo de Dio dum lia bapto, dum lia transfiguriĝo, dum lia releviĝo aŭ dum lia ĉieliro, depende de sekto. Ĉefa formo de adoptismo estis proponita de Teodoto kaj Paŭlo de Samosato. Adoptisman kristologion havis poste, dum la 16-a kaj 17-a jarcentoj, la Polaj fratoj, ofte erare nomitaj "socinanoj". Ĝi estas malsama al la kristologio de la arianismo, laŭ kiu Kristo estas nek dio nek homo, sed la unua kreitaĵo.

La termino "adoptismo" aŭ "adoptianismo" iĝis aktuala kiam la hispana episkopo Elipando de Toledo, kaj iom poste ankaŭ la episkopo Felikso de Urgell, advokatis tian teologion en la 8-a jarcento, sed la ideo estas pli aĝa; ĝi troveblas jam en tiel frua teksto kiel la Paŝtisto de Hermaso, apokrifa apokalipso kiun oni kredas estis verkita de frato de la episkopo de Romo ĉirkaŭ 150 p. Kr.

Tiu teksto enhavas interalie dek parabolojn, el kiuj la kvina similigas la Dipatron al la posedanto de vinberĝardeno, La sanktan spiriton al ties vera filo kaj Kriston al ties sklavo, kiu faras pli ol petite kaj tial estas levigita al la pozicio de filo, ankaŭ li; do bildo klare malsama al la poste kutima triunu-ideo.

## Sektoj
* Pavlikianoj

## Vidu ankaŭ
* Komentarioj pri Apokalipso

## Eksteraj ligiloj 
* Katolika Enciklopedio
* Araboj kaj frankoj

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Netrinitatanismo
Koprofagio

[eta|Du [Papilio|papilioj nutras sin sur eta bulo de ekskremento]]

**Koprofagio** (la termino originas de la greka: κόπρος *kopros*, "fekaĵo" kaj φαγεῖν *fagein*, "manĝi") estas manĝado de fekaĵo. Ĉe homoj estas simptomo de iuj psikaj malsanoj aŭ seksaj aberacioj (koprofilio).

## En naturo 
Detritovoruloj, ankaŭ konataj kiel rubomanĝantoj, estas heterotrofoj kiuj akiras nutraĵojn konsumante detritojn (t.e. malkomponiĝantajn plantajn kaj animalajn partojn same kiel fekaĵon). Sterkoskaraboj estas skaraboj kiuj manĝas sterkon/fekaĵojn.

Koprofagio estas ofta ĉe birdoj. Konata ekzemplo estas Kadavrogrifoj (*Neophron percnopterus*) kiuj manĝas ekzemple bobofekaĵojn por akiri karotenoidajn pigmentojn kiuj flavigas iliajn kapojn kaj krurojn . Multaj 
paseroformaj konsumas la fekosakojn de siaj idoj, utilaj por eviti predantojn sed ankaŭ por recikligi nutraĵojn. Ĵusa studo montris, ke la koprofagio estas sufiĉe etenda ĉe birdoj, kaj sugestas, ke ĝi povus utili ankaŭ por formi kaj adapti la mikrobioton 
de la intesto al mediaj ŝanĝoj aŭ al la dieto, kiel okazas ĉe la longdistancaj migrobirdoj. Tamen tiu konduto povus ankaŭ okazigi riskojn pro ekspono al kemiaj poluantoj, patogenaj mikroboj kaj mikroboj rezistantaj al antibiotikoj. Tio kondukas al plua esplorado.

## Vidu ankaŭ 
* Ekskremento
* Kadavromanĝanto
* Skaraboj, respektive Sterkoskaraboj

## Notoj 
Kategorio:Manĝokutimoj
Kategorio:Simptomoj
Kategorio:Zoologio
Kategorio:Parafilio
Esplorado

775ra|centre
[eta|dekstra|200ra|La [Pollando|polo Kazimierz Nowak (1897-1937), kliŝa esploristo]]
**Esplorado** estas la ago de serĉado, esploro aŭ vojaĝado por la celo de malkovrado de nekonataj lokoj kiel kosmo (spacoesploro) aŭ fremdaj landoj. La ago ankaŭ aludas al la ago de serĉado de specifaj fizikaj naturaĵoj kiel akvo, oro, aŭ nafto, aŭ abstraktaĵoj kiel informo. Tiu kiu esploras estas **esploristo**; kaj por ne konfuzi kun **scienca esploristo**, la termino **esplorvojaĝisto** oportunas.

Esplorado estas tiel aĝa kiel homaro, tamen ĝia alta punkto estas ofte konsiderata esti la Epoko de Esplorado, kiam eŭropaj navigistoj vojaĝis tutmonde.

Kutime oni uzas en geografio kaj historio la terminon esplorado por referenci al la agado de esploristoj kiuj veturas tra regionoj fremdaj por la kulturaj medioj de kiuj ili devenas, sen depende de la fakto, ke ofte jam vivas homoj en tiuj regionoj de propraj indiĝenaj kulturoj. Tio estis partikulare ofta en Afriko ĉefe dum la 19-a jarcento, sed ankaŭ multe antaŭe pro ekonomiaj kaj politikaj celoj.

## Libro "Esplorvojaĝo" de Jules Verne 
Libron dumlonge ne eldonitan pri esplorvojaĝo al Afriko, en kiu ludas rolon ankaŭ Esperanto, verkis Jules Verne. La franca titolo estas "''Voyage d'études''"; tradukis al Esperanto István Ertl.

## Vidu ankaŭ 
* Esploro
* Listo de esploristoj
* Ekspluatado
* Epoko de Malkovroj
* Esplorado de Afriko
* Esplorado de la Pacifiko
* Eŭropa koloniado de Ameriko
* Koloniado
* Montogrimpado
* Polusa esplorado
* Speleologio
* Kosmoesploro
* Scienca esploro
* Urboesploro
* Leteroj de Kristoforo Kolumbo informantaj pri malkovro de Ameriko
Harry Houdini

**Harry HOUDINI** [heri hudini] (naskiĝis la 24-an de marto en 1874 kiel *Ehrich WEISS* [eriĥ vejs] en Budapeŝto; mortis la 31-an de oktobro 1926 en Detroit, Miĉigano, Usono) estis jud-devena usona iluziisto.

Kiam Weiss estis 4-jara, elmigris lia familio al Usono, al Appleton (Viskonsino). Pli poste translokiĝis la familio al Novjorko.

Kiam li iĝis 17-jara, li ekaperis sur scenejo kiel iluziisto (magiisto). Li donis al si mem la pseŭdonomon Harry Houdini omaĝe al sia idolo, la franca magiisto Jean Eugène Robert-Houdin.

Li konatiĝis en 1893 kun la varietea artistino Wilhelmine Beatrice Rahner, mallonge Bess, kun kiu li edziĝis. Bess estis ekde tiu ĉi punkto sceneja asistantino de Houdini preskaŭ ĉe ĉiu sceno.

La granda trarompo de la magiista paro okazis en 1899 post la decido, ke ili koncentriĝos ĉefe pri senkatenaj iluzioj. Houdini famiĝis tra la mondo per la spektaklaj sinliberigaj agoj. Mankatenoj, ŝnuroj, ĉenoj, trudkiteloj, kestoj, eĉ laktujegoj kaj memkonstruitaj subakvaj kaĝoj ne okazigis problemon por li.

Multaj artifikoj ne estis ne eksterordinare komplikaj; Houdini kolorigis la spektaklon antaŭ ĉio per arta povo (li kapablis siajn ŝultrojn elartikigi por liberiĝi el la trudjako) kaj sentoj.

Krom sia kariero kiel magiisto, Houdini produktis kelkajn mutfilmojn en Holivudo, en kiuj ankaŭ li mem ludis. Krom tio li interesiĝis pri la aerveturo kaj en 1913 partoprenis en aviada eksperimento en Aŭstralio.

Post la morto de sia patrino en la 1920-aj jaroj, li uzis sian scion de magiaj ruzoj por senvualigi la parapsiĥologojn kaj mediumojn, kiuj onidire povis komuniki kun la mortintoj.

Houdini estis eĉ ano de komitato de la scienca gazeto *Scientific American*, kiu anoncis orpremion por tiuj, kiuj povas pruvi siajn supernaturajn kapablojn antaŭ la ĵurio - premio, kiu danke al Houdini neniam transdoniĝis.

Houdini mortis dum Halloween (antaŭvespero de la Tago de Ĉiuj Sanktuloj) 1926 en la aĝo de 52 pro peritoneito (tion kaŭzis dufoja forta bato de iu studento en pli frua spektaklo). Li daŭris sian batalon post sia morto kontraŭ la neseriozaj parapsiĥologoj: li interkonsentis kun sia edzino Bess pri kodo. Dek jarojn post lia morto invitis Bess al halovino diversajn parapsiĥologojn al seanco. La penso estis, ke la spirito de Houdini aldirus la kodon al vera mediumo kaj Bess scius, ke fakte komunikis spirito de mortinto. Post la provo de 1936, Bess lasis la pliajn intencojn pro la nesukceso.

## Eksteraj ligiloj 
* Libro de Harry Houdini pri sekretoj de falsa magio (angle).
* Memorigo de Harry Houdini kun biografio, fotaĵoj kaj la voĉo de Houdini (angle).
* Houdini en Rusio.  (ruse).

Kategorio:Iluziistoj
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Hungaraj aktoroj
Kategorio:Artistnomoj
Taragono

**Taragono** (hispane kaj ) estas urbo en Katalunio, Hispanio. Ĝi estas ĉefurbo de samnoma provinco (la plej suda en Katalunio) kaj de distrikto (*comarca*) *Tarragonès*.

Taragono estis tre grava en la Romiaj tempoj, kiam ĝi estis nomata *Tarraco* kaj estis la ĉefurbo de la provinco Hispania Tarraconensis.

Ankoraŭ bone konserviĝas la restaĵoj de tiu epoko, kiuj fariĝis turisma altiraĵo, kune kun la Arkeologia Muzeo. Tiu parto estis agnoskita kiel Monda Kulturheredaĵo de UNESKO.

Tarragona havas tre gravan havenon, unu el la plej gravaj en Hispanio, gravan industrian areon, kaj novan universitaton, *Universitat Rovira i Virgili*.

250ra|maldekstra|eta|Katedralo de Taragono
[250ra|maldekstra|eta|Romia akvedukto, konata kiel *Pont del Diable*, kiu provizis akvo al *Tarraco* ekde la epoko de [Aŭgusto.]]
eta|180ra|centre|Strateto en la historia centro de Taragono

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de Taragono estas:
* 20ra Orleano, Francio
* 20ra Avinjono, Francio

## Provinco 
Taragono estas ĉefurbo de samnoma provinco, havanta 930.000 loĝantojn. Ĝi estas turisma altiraĵo, ĉefe pro la marbordo, la t.n. *Costa Daurada* (*Ora Marbordo*).
Ĉefaj urboj: Reus, Tortosa, Salou kaj Amposta.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tarragona (stacidomo)
* Camp de Tarragona (stacidomo)
* Listo de urboj de Katalunio


Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj
Kategorio:Municipoj de Provinco Taragono
Akademio pro Interlingua

Giuseppe Peano, kreanto de Latino sen fleksio ekde 1909 ekpublikigis la revuon Discussiones. Samjare li elektiĝas kiel direktoro de la Akademi Internasional de Lingu Universal (Idiom-Neutral-Akademio), kiu akceptas la revuon de Peano kiel oficialan organon, kaj pli poste (1910) akceptas ankaŭ lian lingvon. Krome, oni aliigas la nomon de la lingvo: de *Latino sine Flexione* al *Interlingua*. Ankaŭ la nomo de la Akademio ŝanĝiĝas: ĝi nomiĝas ekde 1910 **Academia pro Interlingua**. Waldemar Rosenberger kaj kelkaj aliaj ne konsentas kun tiu evoluo: ili fondas novan periodaĵon Progres, en kiu ili ellaboras kaj prilaboras idon de Idiom Neutral: Idiom Neutral Reformed. Sekve en 1910 la **Akademio pro Interlingvo** (**Academia pro Interlingua**) iĝis posteulo de l' Akademi Internasional de Lingu Universal (Internacia Akademio de universala lingvo), kiu propagandis la Idiom Neutral. De sia vico, la Idiom-Neutral-Akademio estis posteulo de la Kadem Volapüka (Akademio de Volapuko).

Cetere la nova Akademio ne ricevis nur novan nomon, sed ankaŭ novan statuton. En 1909-1910 la konsisto de tiu akademio ŝanĝiĝis. Per jara pago ĉiu ajn tion deziranta povis aliĝi kaj iĝi akademiano; krome la celo de la Akademio ne estis plu evoluigi aŭ flegi lingvon, sed simple diskuti pri io ajn koncernanta eŭroklonan lingvoplanadon. Pro tio la sinteno de la Akademio iĝas ĉiam liberala: en ĝia organo aperas artikoloj en multaj planlingvoj, grand-parte pausaĵoj, plibonigoj aŭ idoj de Latino sen fleksio. La Unua mondmilito haltigas la laborojn de la Akademio inter 1915 kaj 1921. En 1913 la revuo *Discussiones* malaperis: ĝin anstataŭas la de Peano redaktita *Academia*, inter 1914 kaj 1927. Fine, oficiala organo de la Akademio iĝis *Schola et Vita*, kiun redaktis la italo Nicola Mastropaolo (1926-1939). La Akademio de Interlingvo malaperis definitive dum la Dua mondmilito. En 1958 alvoko aperinta en Utrecht (Nederlando) provis rekunigi la restantajn amikojn de Latino sen fleksio, sed ĝi restis seneĥa: la lastaj Peano-anoj verŝajne aliĝis al la samnoma, sed pli lastatempa IALA-Interlingvao.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.googlegroups.com/group/academiaprointerlingua 
* http://www.yahoogroups.com/group/academiaprointerlingua 
* http://www.cafeshops.com/interlingua 
* http://www.interlingua.com 
* http://www.interlingua.us 

Kategorio:Eŭroklono
Kategorio:Akademioj
Ikono (komputiko)

**Ikono** estas elemento de interfaco grafika kiun konsistigas mikrobildo reprezentanta iun ajn objekton fizikan aŭ logikan (arkivon, dosieron, komputilon, programon, kameraon ktp.) Per ikono la uzanto povas agi je la objekto de ĝi reprezentata.

PIV2 rekomendas kiel preferindan terminon la vorton piktogramo.

## Vidu ankaŭ 
* Emociikono
1 E9 m

Por bildigi la grandecon de unu gigametro, tiu ĉi paĝo estas listo de iuj aĵoj longaj inter 1&nbsp;gigametro&nbsp;(**Gm**) kaj 1&nbsp;terametro&nbsp;(**Tm**) (109—1012&nbsp;m). 

Distancoj pli mallongaj ol 1 Gm

*1 gigametro egalas al:
**1&nbsp;000&nbsp;Mm
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;m
**621&nbsp;000&nbsp;mejloj (proksimume)
*1&nbsp;400&nbsp;000&nbsp;km — diametro de suno.
*1&nbsp;500&nbsp;000&nbsp;km — estonta orbita distanco super tero, de *James Webb Space Telescope* (Kosma Teleskopo *James Webb*).
*18&nbsp;milionoj da kilometroj — Unu lumminuto, la distanco, kiun lumo trapasas en vakuo en unu minuto. Vidu ankaŭ: lumjaro.
*24,36 milionoj da kilometroj — radiuso de sunfiksa orbito.
*40 milionoj da kilometroj — diametro de Riĝelo (β Orionis / Beta Orionis), stelo en stelaro Oriono.
*58 milionoj da kilometroj — 0,39 AU — distanco inter Merkuro kaj suno.
*108 milionoj da kilometroj — 0,7 AU — distanco inter Venuso kaj suno.
*150 milionoj da kilometroj — 1 AU — distanco inter Tero kaj suno.
*228 milionoj da kilometroj — 1,9 AU — distanco inter Marso kaj suno.
*780 milionoj da kilometroj — 5,2 AU — distanco inter Jupitero kaj suno.

Distancoj de planedoj estas proksimumaj aŭ mezaj distancoj.

*1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;m egalas al 1 terametro.

Distancoj pli longaj ol 1 Tm.

Kategorio:Mezurunuoj de longo
O. J. Simpson

dekstra|250px|eta|O.J. Simpson kun sia filino Sydney, en Honoluluo, Havajo en 1986. Foto de Alan Light.
**Orenthal James "O. J." Simpson** [O’ ĝE’ simpson] (naskiĝis la 9-an de julio 1947 en San Francisco, Kalifornio, mortis la 10-an de aprilo 2024) estis usona usonfutbala stelulo kaj aktoro. (Rimarko pri la nomo: la angla *O. J.* ankaŭ estas la mallongigo de oranĝa suko (en:*orange juice*))

## Futbalo 
O.J. Simpson estis en la 1970-aj jaroj la plej bona rekuranto – same kiel en la kolegio ankaŭ pli poste ĉe la profesiuloj en la NFL.

### Kolegio 
Li pasigis sian kolegian tempon en la Universitato de Suda Kalifornio (angla mallongigo USC) kaj gajnis tie en 1968 la Trofeon Heisman – la plej altan distingon en la kolegio de la usona futbalo.

### NFL 
En 1969 O.J. Simpson estis la unua ludanto, kiu estis elektita al ?Draft? de Buffalo Bills . En 1973 li superis kiel la unua ludanto de la National Football League (Nacia Futbala Ligao) la 2.000-jardajn markojn. Li ludis ĉe Bills preskaŭ la tutan profesian tempon. En 1978 li ludis ankoraŭ unu sezonon ĉe San Francisco 49-aj, antaŭ ol fini sian karieron.

En 1985, O.J. Simpson estis la unua Heisman-Trofea gajnisto, kiu ankaŭ estis elektita al Pro Football Hall of Fame (Halo de Famuloj, Por Futbalo).

## Filmkariero 
Post lia kariero kiel sportisto, li iĝis konata per kelkaj filmroloj, i.a. *La nuda kanono* kun Leslie Nielsen.

* *La nuda kanono*
* *La nuda kanono* 2 1/2
* *La nuda kanono* 33 1/3
* Entrepreno Capricorn
* Ĉiuj estas malbenitaj

## Jura proceso 
En 1994 li estis akuzita pro murdo de sia eks-edzino Nicole Brown Simpson - de kiu li divorciĝis en 1992 - kaj de ŝia amato Ronald Goldman. En spektakla proceso -kiun oni komunikis vive tra la usonaj televidoj -, oni ne povis pruvi la murd-agojn je li kaj li absolviĝis. Spite al absolvo en la kriminala proceso, kondamnis lin civila juĝejo 16 monatojn poste je kompensopago de 8,5 milionojn da usonaj dolaroj al la famili-restuloj.

Lia advokato eluzis en la unua sukcesa proceso la fakton, ke la blankaj policistoj ne laboris perfekte, kiam ili kolektis la pruvojn kaj la defendo aludis al ili rasismajn pensojn.

Ĉe ambaŭ procesoj, reprezentis lin la stelula advokato Johnnie Cochran.

## Pensio 
Li estis en pensio kaj ricevis ĉiujare 300,000 usonajn dolarojn kiel pension de la profesia basbola ligo.

## Postludo 
Li kaj liaj amikoj organizis prirabon kaj ostaĝigon de iu homo, kiu volis vendi - onidire - ŝtelitajn sportajn relikvojn de O. J. Simpson. O. J. Simpson reakiris la relikvojn en 2007, sed dum tio li uzis neleĝajn metodojn (prirabon per armilo). Pro tio oni juĝis lin en fino de 2008 je 15-jara prizono.

## Morto 
Lia familio anoncis, ke post batalo kontraŭ kancero, li mortis la 10-an de aprilo 2024.

Kategorio:Usonaj sportistoj
Omega (rokgrupo)

**Omega** estas hungara rokgrupo fondita en 1962. La grupo iĝis populara komence per tralaboro de eksterlandaj rokgrupaj kantoj. En 1967 formiĝis la unua stabila teamo (László Benkő, János Kóbor, József Laux, Tamás Mihály, György Molnár (gitaristo) kaj Gábor Presser).

Ili rikoltis la unuajn sukcesojn en 1969, 1970.

Presser kaj Laux forlasis la grupon, tiel ekde 1971 la grupanoj ne ŝanĝiĝis:

* László Benkő – klavaro, kanto
* János Kóbor – kanto
* Ferenc Debreczeni – drumo
* Tamás Mihály – basgitaro, kanto
* György Molnár (gitaristo) – gitaro
** Tamás Szekeres - gitaro (1994-2001)
Post kiam Presser, Laux kaj Anna Adamis, la tekstopoeto forlasis la grupon, Omega rapide refortiĝis kaj aperigis en 1972 novan diskon: Élő Omega (Vivanta Omega). Tiu estas konĉerta varietato de studia albumo, kiun li mem surigis per kvar-traka magnetbenda registrilo. Ili volis per tio pruvi, ke ili povas daŭrigi sian vojon sen apogo de la funkciuloj (la komunisma ŝtato preferis la novan formacion LGT, kiun fondis la eksiĝintaj mebroj). Ili traturneis eĉ tutan Eŭropon.

En 2013 ili ricevis premion Kossuth.

## Eksteraj ligiloj 
* http://omega.hu
* http://gammapolis.de/biou.html

Kategorio:Hungaraj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1960-1969
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1970-1979
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2010-2019
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1962
Envio

[eta|Envio en koncepto de [Jacob Matham, 1587]]
**Envio** estas deziro havi ion, kion alia posedas. La envianto ofte sentas malĝojon kaj malamon kontraŭ iu, kiu posedas ion, kion oni mem malhavas. Oni ofte akuzas la kredantojn de egaligaj ideoj (socialdemokratismo, marksismo aŭ aliaj emancipaj movadoj) je envio. La kritikistoj asertas, ke la deziro pri egaligo naskas envion, sed la envio ofte instigas enviantojn por pli bona, efika laboro por plibonigi sian vivon. Malo de envio estas afableco.

Homoj ofte fiere montras sian riĉaĵon por enviigi aliajn.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri envio en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Emocioj
Kategorio:Gravegaj pekoj
Modelismo

**Modelismo** aŭ **modelkonstruado** estas ŝatokupo kies celo estas fari malgrandajn modelojn de realaj aferoj, ĝenerale maŝinoj aŭ konstruaĵoj, kiuj plej proksime similu al vera afero. Estas multaj tipoj de modelismo:

* aŭtomodelismo;
* aviadmodelismo;
* konstrumodelismo;
* ŝipmodelismo;
Aviadmodelismo

400px|dekstra|eta|Ligna aviadilmodeloLa **aviadmodelismo** estas ŝatokupo kun granda scienca kaj teknika elemento. Ĝia celo estas projekti, konstrui kaj flugigi modelojn de aviadiloj, kiuj ekzistas aŭ apartan projektojn por aviadmodelismo.

Estas malsamaj tipoj de aviadmodelismo:

* Libera flugo: Modeloj kiujn oni ĵetas per mano kaj kiuj flirtas sen homa regado.
* Ronda flugo: Modeloj regataj per kablo, kiun oni turnas.
* Radia teleregado: Modeloj regataj per radio, kiu elsendas komandojn al regiloj de aviadileto.

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Kulturo
Dora Wunderbaum

**Dora WUNDERBAUM** estis israela esperantisto, kiu naskiĝis 1908 kaj mortis la 11-an de septembro 1989. Dum tridek jaroj ŝi estis  Naskita en Varsovio en la familio Tannenbaum, kun patro, kiu apartenis al la rondo de Zamenhof mem, ŝi lernis Esperanton de Lidja Zamenhof en la 

WUNDERBAUM, Dora
WUNDERBAUM, Dora
WUNDERBAUM, Dora
Julius Hecht

**Julius HECHT** (mortis la 20-an de julio 1989 en Kirjat Gat) estis esperantisto de ĉirkaŭ 60 jaroj, aktiva en sia naskolando Rumanio kaj poste en Israelo.

De multaj jaroj li regule subtenis la agadon de UEA ĉe Unuiĝintaj Nacioj.

Hecht, Julius
Hecht, Julius
Zhang Hongfan

**HONFAN** (plumnomo de **Zhang Hongfan**) (naskiĝis en 1910, mortis la 31-an de julio 1989 en Pekino) estis la ĉefo-redaktoro de la granda *Esperanta-ĉina vortaro* (1987), kiu restas unu el la plej imponaj nacilingvaj vortaroj.

## Vivo 
Komence de la 1930-aj jaroj Honfan lernis en la Unua Kampara Pedagogia Kolegio de Ĝjinan, kie li estis influita de "revoluciaj pensoj". En 1932 li estis arestita de la Kuomintanga registaro pro sia aktivado kontraŭ Japanio. Dum la aresto li eklernis Esperanton.

## Esperanto-agado 
En la 1940-aj jaroj li aktive instruis Esperanton en Chongqing kadre de la fama Koresponda Esperanto-Lernejo, samtempe redaktante la revuon *Ĉina esperantisto*. Li poste fariĝis unu el la fondintoj de *El Popola Ĉinio*. Produktiva verkanto kaj tradukanto, kiu i.a. aperigis ĉinan version de *Historio de la lingvo Esperanto* de Edmond Privat, li dediĉis la lastajn dek jarojn al vortara laboro. Ĝis sia morto li prilaboris la manuskripton de pli granda laŭtema vortaro de Esperanto.

## Verkoj 
* **1987**: Esperanto-ĉina vortaro - Omaĝe al la centjaro de Esperanto  = Shijieyu hanyu cidian / [Zhang Hongfan]. Peking: Zhongguo Shijieyu Chuban She 1987, 1035 p. ISBN 7-5052-0004-6.

## Tradukoj 
* Ĝaŭ Ŝu-li: **Edziĝo de Erhejĉjo** (En: *Por Nova Afero Nova Maniero*, Ĉina Esperanto-Ligo, 1959)

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj de kaj pri Zhang Hongfan en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo

## Referencoj 
Kategorio:Ĉinaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Isaac Albéniz

**Isaac Manuel Francisco ALBÉNIZ** (Camprodón, Ĝirono, Katalunio, 29-a de majo de 1860 - Cambo-les-Bains, Francio, 18-a de majo de 1909) estis hispana komponisto kaj pianisto.

Li komencis sian karieron kiel *prodigia infano*, kaj ludis kaj studis en diversaj eŭropaj urboj.

En 1883 li renkontiĝis la komponiston kaj profesoron Felipe Pedrell kiu inspiris lin por komponi serion de pecoj bazitaj en hispanaj motivoj, nomitan *Suite Española*, Op. 47.

Dum la sekva jarcento Albéniz loĝis en Londono kaj Parizo kaj verkis teatromuzikajn verkojn (operojn kaj *zarzuelojn*). Post malsaniĝo, li revenis al la piana muziko, kaj verkis sian plej konatan verkon, *Iberia* (1906 - 1909).

## Eksteraj ligiloj 
* Vivo kaj muziko de Isaac Albéniz 
* Elŝuteblaj komponaĵoj en midi-formo (aŭskulteblaj kaj transformeblaj al muziknotoj ) ĉe Classical Archives (eblas senpage registriĝi kaj elŝuti 5 komponaĵojn potage) - serĉu sub komenca litero de la familia nomo de la komponisto
* interpreto de la flamenka muzikaĵo *Leyenda* ("legendo") de Isaac Albéniz el 2015 fare de la tiam 14-jara perkuta fingropluka gitaristo Marcin Patrzałek

Kategorio:Klasikaj komponistoj
Kategorio:Katalunaj komponistoj
Kategorio:Kavaliroj de la Honora Legio
Kategorio:Hispanaj pianistoj
Listo de kubaj esperantistoj

__NOTOC__
## A 
* Enriqueta Almanza
* Georgina Almanza
* Niurka Alonso Santos
* Tirso Ávila Bory
* Marta Alonso Gutiérrez
* Onoermis Acuña Velázquez

## B 
* Santiago Barreras Linares
* Johano Besada
* Francisco Jesús Briel de Cañas
* Fráncel Briel Gil
* Guillermo Bes Salazar

## C 
* Jesús Castillo Jiménez
* Socorro Castro Acosta 
* Rosa Castañeda Guerrero
* Martín Castro López
* Rafael Cabrera Espinosa
* Gonzalo Collantes García
* José Evelio Cárdenas Zúñiga
* José de Jesús Campos Pacheco
* Amparado Cisnero Rovira

## D 
* Norberto Díaz Guevara
* Albania Duthil Alvarez
* Daimi Doval Delsa
* Jorge Alberto Domínguez Agüero

## F 
* Alberto Fernández-Calienes Barrios
* Pedro Fernández Rodríguez
* Yordán Fonseca Olivera

## G 
* Alberto García Fumero
* Ariadna García Gutiérrez
* Maritza Gutiérrez González
* Miguel Ángel González Alfonso
* Maria Lisandra Gonzalez Hurtado
* Jorge Luis González Santillán
* Carlos Manuel Ginarte Alfonso

## H 
* Julián Hernández Angulo 

## J 
* Raúl Juárez Sedeño

## L 
* Pedro Pablo Lamas Díaz
* Rufino Lopez Cepero
* Ismary Lezcano García
* Leonardo Luna Neyra

## M 
* Julio Martínez Fiallo
* José Luis Montes de Oca Cárdenaz
* Magaly Molina Suárez
* Juan Carlos Montero Medina
* Digna Mayra Morales Burón
* Graciela Morgado Rodriguez
* Geomar Martínez Pérez

## N 
* Guillermo Navarro Toledano
* Roberto Núñez Silva
* Mayra Núñez Hernández

## O 
* Ismael Ortega Iber
* Lázaro Eriosvel Ochoa Yzquierdo
* Fernando Ortiz Fernández

## P 
* Fernando Paredes Elósegui

## R 
* Orlando Raola
* Javier Ramos Nistal
* Andrés Rodríguez González
* Juan Ramón Rodríguez Gómez
* Alberto Rodríguez Pineda
* Yoan Rodríguez Martínez
* Cirilo Ramos Piñero

## S 
* Osniel Sarmiento Dunán

## T 
* Elvira Tapia Batista
* Julio César Tamayo Salas

## Z 
* Alina Zuaznabal Himely

## Q 
* Jany Quiñones Valdés

Kubaj
Rufino Lopez Cepero

**Rufino LOPEZ CEPERO** (naskiĝis 1925 - mortis la 13-an de majo 1989 en Havano, Kubo), kie li estis la vicdelegito.

Kategorio:Kubaj esperantistoj
Manuel Nebra-Val

**Manuel NEBRA-VAL** (naskiĝis  en Barcelono, Hispanio - mortis la 26-an de septembro 1989 en Karakaso) estis multjara fidela membro de UEA, fervora filatelisto kaj dum kvar jardekoj aktivulo de la venezuela Esperanto-movado.

Li eklernis esperanton en 1931 en la Popoldomo de Barcelono.

Dum la jaroj 1946-48 li estis membro de "La Paco" kaj "Libre Penseé" en Brive (Francio). Kiam li, César Manzano kaj José Pique foriĝis al Venezuelo, iliaj francaj amikoj seniluziiĝis ĉar ili multe vivigis ambaŭ organizaĵojn.

En 1949 je ilia alveno al Karakaso, ili kontaktis la venezuelajn esperantistojn. Tiam ili kutime kunvenis en la "Casa de Monagas". Li fariĝis venezuela civitano en 1950.

## Referencoj 
Kategorio:Venezuelaj esperantistoj
Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Ary Zamora

[maldekstra|eta|Ary Zamora kun la bofilo [Alberto Flores, same esperantista aktivulo]]
**Ary ZAMORA** (naskiĝis 1898 - mortis 1989 en Porto Alegre, Brazilo) estis la UEA-delegito dum pli ol sesdek jaroj.
Li fariĝis adepto de la Internacia Lingvo en 1922 kaj estis  prezidanto de ESPA kaj ĝia honora prezidanto; vicprezidanto de Brazila Konsilantaro de Esperanto (BKE), dediĉante sian tutan vivon al esperanta idealo. 

Li instruis Esperanton en Porto Alegre ekde 1927. Post Dua Mondmilito helpis la restarigo de Rio Grande do Sul kaj estis unua prezidento de Esperanto-Asocio de Porto Alegre (ESPA) post 1945. La kunsidoj de ESPA, komence (1945), okazis en la hejmo de Ary Zamora ĉe Strato São Carlos, 1192. Li multe verkis en bulteno Suda Stelo eldonita de sia filino Clecy Zamora.

La 13-an de septembro 1997 estis inaŭgurita la biblioteko de Gaŭĉa Esperanto-Asocio, kiu ricevis la nomon “Ary Zamora”, omaĝe al tiu karmemora esperantisto forpasinta en 1989.
Piktogramo

eta|
eta|
**Piktogramo** (aŭ **bildsimbolo**) estas bildo de objekto aŭ procezo (ago), uzata kiel kategoria aŭ individua simbolo de ĝi. Ordinare ĝi estas abstraktigita per forlaso de detaloj, por eviti asociadon kun reala objekto.

En internacia trafiko (fervojo, flughavenoj, ŝipoj, aŭtovojoj) piktogramoj estas uzataj por komuniki sen uzo de iu konkreta lingvo.
La unikodaj tavoloj "Miksaj simboloj" kaj *Dingbats* (2600–27FF) enhavas kelke da ofte uzataj piktogramoj. Jen kelkaj unikodaj ekzemploj:

Problemo de piktogramoj estas, ke oni emas supertaksi ilian kulturan universalecon. Praktiko montras, ke la signifon de multaj piktogramoj necesas lerni kvazaŭ fremdlingvajn vortojn.

## Komputado
En komputado piktogramoj estas uzataj por simboli objektojn aŭ funkciojn de komputiloj, ekz. presilon, dokumenton, retpoŝton.
Eblas ekigi operaciojn pri tiuj objektoj pere de alklako, helpe de menuo aŭ per rekta manipulado, t.&nbsp;e. trenado kaj faligo.
En tiu senco oni uzas ankaŭ, sub influo de la angla lingvo, la vorton ikono (komputiko).

Piktogramoj
Kategorio:Simboloj