Jakutingoj

**Pipileo** aŭ **Jakutingoj** (latine Pipile) estas genro de kokoformaj birdoj de la familio de la Kracedoj kiuj loĝas en sudamerikaj arbaroj. Tiu familio, parenca de la nestamasuloj de Aŭstralazio, enhavas ankaŭ la mutuojn, ortalojn aŭ jakuojn.

## Enhavo 
[eta|maldekstre|250px|*[Pipile jacutinga* - Blankakrona jakutingo]]
[eta|maldekstre|250px|*[Pipile cumanensis* - Blankamaska jakutingo]]
Tiu genro enhavas kvar speciojn de birdoj kies genra nomo estas Jakutingo:

* *Pipile jacutinga* - Blankakrona jakutingo
* *Pipile cujubi* - Blankahartufa jakutingo aŭ Kujubio
* *Pipile pipile* - Blumaska jakutingo
* *Pipile cumanensis* - Blankamaska jakutingo

## Priskribo 
Temas pri birdospecioj similaj al meleagroj kun longaj kaj sveltaj koloj, malgrandaj kapoj kaj longaj kaj fortaj vostoj. Plumaro tendencas esti malhela kun markoj en kapo (mentonsakoj, krestoj aŭ karunkloj). Ili kutime loĝas en kanopeo.

## Historio 
Ĵusa studo (Grau *et al.* 2005), kiu koncernis DNA, ostologion kaj biogeografion  konkludis, ke la Brida jakuo apartenas al la sama genro kiel tiuj kaj estas hipermelanisma jakutingo. Tiele, *Pipile* iĝus juna sinonimo de *Aburria*, kvankam tiu konkludo ne estis akceptita de la Sudamerika Listokomitato , aŭ pritaksita de la IOC, kaj tiele la klasigo restas ĉe Pipile.

La samaj rezultoj montris ankaŭ ke la helvizaĝaj taksonoj *pipile, cumanensis* kaj *cujubi* ne estas, kiel foje sugestis, samspecifaj. Tamen libera interreproduktado inter la *A. cujubi* kaj *A. cumanensis grayi* en orienta Bolivio, kreante "hibridan svarmon", starigas dubojn pri tiu konkludo por ambaŭ specioj menciitaj .

Eble oni povas fideme solvi, ke la blankavizaĝaj specioj formas kladon, dum la plej bazaj nigravizaĝaj formoj estas de malpli certa rilataro. Eble la Blankakrona jakutingo estas la plej baza taksono, sed la lokigo de la Brida jakuo rilate al ties samgenrano ne estas tute solvita. Bluaj bridoj evoluis nur unufoje, en stirpo kiu ŝajne originiĝis norde de la Amazona Rivero. La radiado de la jakutingoj ekis en la lasta duono de la komenca Plioceno, antaŭ ĉirkaŭ 4-3.5 mj. La blankavizaĝa stirpo aperis antaŭ ĉirkaŭ 3 mj kaj ties nuna diverseco ekevoluis ĉirkaŭ la limo inter Plioceno kaj Pleistoceno, kiam la prauloj de la Kujubio kaj la blubridaj taksonoj disiĝis. Ĉar ne eblas konfirmi tion per materiala pruvaro kia fosilioj, tiu diverĝo ne povas esti ĉirkaŭkalkulita laŭ preciza fido .

La origino de la genro estis ebla en la ĝenerala areo de orienta Bolivio, ĉe la bordo de ties nuna teritorio. El la filogeniko supre menciita, la jakutingoj eble originiĝis en la sudaj malaltaj teroj de Brazilo. Tamen, kvankam la rilataro de tiuj genroj de jakutingoj ne estas tute klara, ŝajnas plej verŝajne ke tiu grupo originiĝis en la norde de Andoj: la plej nordaj genroj de jakutingoj nome *Chamaepetes* kaj *Penelopina* ŝajnas bazaj diverĝoj, kaj *Pipile* estas plej verŝajne pli proksima al *Penelope* (kiu reprezentas ĝenerale pli sudenan radiadon for de nordaj Andoj) ol tiuj.

Tiele ŝajnas plej verŝajne ke la nuna genro diverĝis en la orienta deklivaro de Andoj ie en proksimeco de Bolivio, for al nordokcidento el kie ties origino estu supozeble el la filogenetiko kaj nuna distribuado de *Pipile* sole . Menciindas du konsideroj: Unue, la tempo kiam la praulo de la jakutingoj diverĝis el *Penelope* estis datitaj el la Burdigaliano, antaŭ ĉirkaŭ 20-15 mj, kio lasas konsiderindan truon dum kiu neniu survivanta jakutinga stirpo evoluis (Pereira *et al.* 2002). Due, notindas, ke fine de Plioceno, leviĝantaj marniveloj transformitaj ĉe multe de sudamerikaj malaltaj teroj en habitato de salecakvaj lagunoj netaŭgaj por jakutingoj. Tiele, la nuna distribuado estas ŝajne relikvo, kaj la formorto de populacioj aŭ forlokigo de plej restinta genro *Penelope* ŝajne ludis multan aŭ eble pli ol unu rolo en formado de la diverseco de nunaj jakutingoj pli ol la apero de novaj stirpoj .

## Referencoj
## Literaturo 
* del Hoyo, Josep & Motis, Anna, updated chapter in Delacour, Jean & Amadon, Dean (2004): *Curassows and Related Birds*, Lynx Edicions in association with the American Museum of Natural History. ISBN 84-87334-64-4
* Grau, Erwin T.; Pereira, Sérgio Luiz; Silveira, Luís Fábio; Höfling, Elizabeth & Wanjtal, Anita (2005): Molecular phylogenetics and biogeography of Neotropical piping guans (Aves: Galliformes): *Pipile* Bonaparte, 1856 is synonym of *Aburria* Reichenbach, 1853. *Molecular Phylogenetics and Evolution* **35**: 637-645.  PDF kompleta teksto
* Pereira, Sérgio Luiz; Baker, Allan J. & Wajntal, Anita (2002): Combined nuclear and mitochondrial DNA sequences resolve generic relationships within the Cracidae (Galliformes, Aves). *Systematic Biology* **51**(6): 946-958. DOI 10.1080/10635150290102519 PDF kompleta teksto
* Remsen, J. V., Jr., C. D. Cadena, A. Jaramillo, M. Nores, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, T. S. Schulenberg, F. G. Stiles, D. F. Stotz, and K. J. Zimmer. Version 21 October 2007. A classification of the bird species of South America. American Ornithologists' Union. http://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.html

Kategorio:Kracedoj
Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdaj genroj
Kategorio:Faŭno de Sudameriko