Muta cigno

La **Muta cigno** (*Cygnus olor*) estas granda, blanka birdo el la familio de anasedoj, kiu enhavas la anasojn, anserojn kaj cignojn. Ĝi estas indiĝena de multe de Eŭropo kaj de Azio, kaj (kiel rara vintra vizitanto) ĉe plej norda Afriko. Ĝi estas ankaŭ enmetita specio en Nordameriko, Aŭstralazio kaj suda Afriko. La nomo 'muta' devenas el fakto ke ĝi estas malpli voĉema ol la aliaj cignospecioj. Ĝi estas 125 al 170&nbsp;cm longa, kaj tiu granda cigno estas tute blanka kun oranĝeca beko borde de nigra. Ĝi estas facile rekonebla pro ties markata nodo super la beko.

La Muta cigno facile kutimiĝis al homa najbaro. La specio suferas pro la viruso de birda gripo nome H5N1.
__TOC__

## Taksonomio 
eta|250ra|Detalaj karakterizoj de Muta cigno
La Muta cigno estis unuafoje priskribata de la germana naturalisto Johann Friedrich Gmelin kiel *Anas olor* en 1789, kaj estis translokita de Johann Matthäus Bechstein al la nova genro *Cygnus* en 1803. Ĝi estas la tipa specio de la genro *Cygnus*. Kaj *cygnus* kaj *olor* signifas "cigno" en latina; *cygnus* estas rilata al la greka *kyknos*. La sinonimo *Sthenelides olor* estis foje uzata pasinte.

Spite ties Eŭrazian originon, ties plej proksimaj parencoj estas la Nigra cigno de Aŭstralio kaj la Nigrakola cigno de Sudameriko, kaj ne la aliaj nordhemisferaj cignoj..

La Muta cigno povas hibridiĝi kun la Nigra cigno, la Kantocigno, la Trumpetocigno kaj la Malgranda cigno Ili estis trovitaj ankaŭ el Irlando al Portugalio kaj al Italio, kaj el Francio, de antaŭ  jaroj (Desbrosse kaj Mourer-Chauvire 1972–1973). La paleosubspecio *Cygnus olor bergmanni*, kiu diferencis nur laŭ grando el la vivanta birdo, estas konata el fosilioj trovitaj en Azerbajĝano.

Oni trovis fosiliojn de pracignoj pli malproksime rilataj al Muta cigno en kvar usonaj ŝtatoj: nome Kalifornio, Arizono, Idaho kaj Oregono. La tempolimo estas el Mioceno al la fina Pleistoceno, aŭ antaŭ  jaroj. La plej ĵusa trovo estis en la Dezerto Anza Borrego, nome nacia parko en Kalifornio.

La plej grandaj Mutaj cignoj troviĝis en la areo de la Kaspia Maro, dum migrado.

## Aspekto 
eta|250ra|"Pola cigno" dekstre

Longeco de plenkreskulo de muta cigno estas 140–160&nbsp;cm, kvankam ili povas gami en ekstremaj kazoj el 127 al 170&nbsp;cm, kun enverguro 200–240&nbsp;cm. Surtere ili povas alti 1,20 m. Maskloj estas pli grandaj ol inoj kaj havas pli grandan nodon super siaj bekoj. Averaĝe, tiu estas la dua plej granda specio de akvobirdo post la Trumpetocigno, kvankam masklo de Muta cigno povas facile egali aŭ eĉ superi la pezon de masklo de Trumpetocigno.

La Muta cigno estas unu el plej pezaj flugantaj birdoj, kies maskloj averaĝe pezas 12&nbsp;kg, dum la iom pli malgrandaj inoj pezas ĉirkaŭ 9&nbsp;kg. Dum la plej rekorda normala pezo por granda masklo estas 15&nbsp;kg, nekutima granda Pola masklo pezis preskaŭ 23&nbsp;kg kaj tio estus la plej granda konstatita pezo de fluganta birdo, kvankam estas duboj ĉe tiu pezega cigno povus ankoraŭ ekflugi. Ties grando, oranĝecruĝeca beko kaj tute blanka plumaro faras tiun cignon preskaŭ nekonfuzebla de proksime. Kompare kun la aliaj nordaj cignoj, la Muta cigno povas facile esti distingata per sia kurba kolo kaj oranĝeca, nigra nodo super beko. Tiu tubero de masklo forte kreskas printempe por la reprodukta sezono. Malkiel plej aliaj nordaj cignospecioj (kiuj kutime loĝas nur en puraj humidejoj sen regula homa interveno), la Muta cigno alkutimiĝis, en kelkaj partoj de la mondo, sentime ĉe homoj. Tiaj cignoj estas ofte vidataj deproksime en urbaj areoj kun akvejoj. La plumaro de la nejuna birdo estas pure blanka. Ĝi tenas la kolon dum naĝado en S-formo, la beko direktiĝas suben. La okuloj estas avelkoloraj. La bridoj de plenkreskulo estas nudaj, kojnformaj kaj nigraj. La beko estas oranĝa sed kun la rimarkinda nigra karunklo.

eta|maldekstre|250ra|Serĉante manĝon subakve: en tiu sinteno tiu specio diferencas el aliaj cignoj pro pli pinteca vosto.
La plumaro de la junbirdoj estas grizecbruna, kaj ne brilblanka kiel ĉe maturuloj, kaj ties beko estas grizec-nigra, ne oranĝa, dum la unua jaro kaj ne havas tuberon super la beko. Ties kruroj kaj beko estas grizaj kaj la lanugo povas gami el pure blanka al griza kaj sablokolora, sed griza/sablokolora plej oftas. La blankaj cignidoj havas leŭcisman genon, kiu plej oftas en centraj nordamerikaj ŝtatoj kaj en Pollando; ili havas flavan bekon kaj rozkolorajn krurojn. Dum la unua vintro la junuloj havas pli rozkoloran bekon, malgrandan karunklon kaj ĝis tiam ili havas plumojn en siaj bridoj. Ĉiuj Mutaj cignoj estas blankaj maturaĝe, kvankam la plumoj (ĉefe de kapo kaj kolo) estas ofte nuancaj al oranĝec-bruna pro fero kaj taninoj en akvo.

La morfo *immutabilis* ("Pola cigno") havas rozkolorajn (ne grizajn) krurojn kaj blankecajn cignidojn; kiel ĉe la blankaj Bredanseroj, kaj ili troviĝas laŭ kelkaj nur ĉe populacioj kun historio de hejmigo. Ili estis iam konsiderataj subspecio kaj eĉ propra specio. La nomo devenas el Londono, kien komercistoj alportis tiajn birdojn el la polaj marbordoj de la Balta Maro. Ne temas pri albinismo, sed pri hereda geno. Tio aperis fine de la 19a jarcento.

### Diferencoj inter eŭropaj cignoj 
[eta|250ra|[Birdoringado|Ringita muta cigno en Novjorko; notu la kutiman koltenon kiel S, pli rekta en aliaj cignospecioj]]
Temas pri tre similaj specioj, jam separataj pro la geografia distribuado: nome, la Muta cigno estas la plej suda, kun reproduktejoj el suda Skandinavio tra Baltio. Pollando kaj Ukrainio al suda Rusio kaj Centra Azio (vintrejoj tra Germanio, Francio kaj Brita Insularo), dum la Kantocigno reproduktiĝas en Islando, Svedio, Finnlando kaj norda Rusio (vintrejoj en Britio, Danio kaj laŭ la Danubo al Nigra Maro) kaj la Malgranda cigno reproduktiĝas eĉ pli norde nur en pleja norda Rusio ĉe la Arkto (kun disaj vintrejoj foje koincidaj kun tiuj de la Kantocigno).

Laŭ aspekto, la unua diferenco separas la Malgrandan cignon el la aliaj du, pli grandaj, nome maksimuma longo de 127&nbsp;cm kontraŭ 160&nbsp;cm respektive. Tamen la Kantocigno kaj la Malgranda cigno havas flavan bekobazon anstataŭ oranĝeca (kiel la Muta cigno) kaj nigran bekobordon, dum ili diferenciĝas inter si pro pli granda flava areo de la Kantocigno. Krome la Kantocigno kaj la Malgranda cigno koincidas ankaŭ en pli rekta kolsinteno, dum la Muta cigno plej ofte tenas ĝin kurbece kiel formo de litero so. Eĉ plej rimarkinde la Muta cigno montras kontrastan nigran karunklon super la bekobazo, tute foresta el la aliaj du specioj; klare ankaŭ studoj pri evoluo kaj speciparenceco separas la Mutan cignon el la aliaj du.

Ankaŭ junuloj montras ke la du flavbekaj specioj parencas dise el la Muta cigno, kies junulo montras unuavintre pli markatan kontraston inter grizaj kaj blankecaj areoj, dum la flavbekaj specioj montras pli svagan aŭ mildan bildon.

## Konduto 
maldekstre|eta|250ra|Dumfluge

Krom dum la kovado ĝi vivas en grupoj. Malkiel ĉe la Nigra cigno, la Mutaj cignoj estas kutime tre teritoriemaj kun nur sola paro en pli malgrandaj lagoj, kvankam en kelkaj lokoj kie troviĝas granda areo de taŭga manĝohabitato ili povas esti koloniaj. La plej grandaj kolonioj havas ĉirkaŭ 100 parojn, kiaj la kolonio ĉe Abbotsbury Swannery en suda Anglio, kaj ĉe la suda pinto de la insulo Öland, nome ĉe la rezervejo Ottenby, en la marbordaj akvoj de la Balta Maro, kaj povas havi nestojn dise tiom malmulte kiom ĝis 2 m aparte. Ne pariĝintaj junuloj ĝis 3– aŭ 4-jaraĝaj ankaŭ komune formas grandajn arojn, kiuj povas enhavi totale kelkajn centojn da birdoj, ofte je regulaj tradiciaj lokoj. Rimarkinda aro de nereproduktuloj troviĝas ĉe la estuaro de la Rivero Tweed apud Berwick-upon-Tweed en nordorienta Anglio, kun maksimuma kalkulo de 787 birdoj. Kiam plenkreskuloj pariĝas, ili serĉas siajn proprajn teritoriojn kaj ofte vivas proksime al anasoj kaj mevoj, kiuj povas eltiri profiton el la cigna kapablo atingi plantojn el profunda akvo, kiuj poste disiĝas tra la akva surfaco. La junuloj povas vivi are, sed la paroj estas monogamaj.

La muta cigno estas facile ekscitebla, baldaŭ pretas por atako. Tiam ĝi kurbigas la kolon, duonetendas la flugilojn. Tiu konata sinteno estas minaca memmontro, ĉefe fare de maskloj sed ankaŭ de inoj je pli malgranda etendo. La Nigra cigno kaj la Kantocigno estas malpli agresemaj kaj ne tiom defendaj kontraŭ predantoj. La Trumpetocigno foje lasas siajn nestojn kaze de minaco. Mutaj cignoj atakas terbestojn defende de siaj familioj, dum la periodo antaŭ ekflugo de la idaro (kiu, kun ses monatoj, estas pli longdaŭra ol tiuj de plej aliaj birdoj).
eta|250ra|Kun idoj
Kvankam tiu birdo povas esti alhomigita, ĉefe ĉe tiuj kiuj manĝigas ilin ĉiutage, ili estas agresemaj defende de sia nesto, kaj ties grando kaj impresa siblo faras ilin timigan malamikon por animaloj tiom grandaj kiom kojoto. Diversaj predantoj estas eventualaj predantoj de cignidoj kaj tiele plenkreskuloj devas esti regule viglaj. En Novjorko, plej komuna predanto de cignidoj estas la serpentotestudo. Ankaŭ grandaj akvobirdoj, kiaj la Kanada ansero, povas esti agreseme forpelitaj, kaj la Mutaj cignoj regule atakas homojn kiuj eniras en sian teritorion.

Tiu cigno montras sian agresemon per flugilagitado kaj frapante akvon per siaj retaj piedoj, kio produktas bruon aŭdeblan el kelkaj centoj de metroj. Dum bataloj, la plenkreskulo persekutas sian rivalon havante kapon kaj kolon sur la korpo, la flugilojn levitaj kaj la bekon pointe antaŭe kaj proksime de la kolo. Tiu sinteno estas karaktera de ties agresemo. La du kontraŭuloj same uzas siajn flugilojn por frapi unu la alian, ili miksas siajn kolojn kaj mordas sin unu la alian ĉe la dorso kaj la kolo. La hegemonia masklo povas supreniri sian rivalon, uzi siajn krurojn kaj kolon por peli la alian cignon subakve ĝis tiu abandonas la lukton aŭ eĉ dronas.

eta|250ra|Manĝante subakve kun kapo kaj kolo ene.
Oni povas observi grupojn de pli da cent individuoj. Tiuj grandaj cignaroj estas ĝenerale konstituataj de junuloj nepariĝintaj. Okazas ankaŭ ke la familiaj grupoj restas kune dum la vintro.

Tiu cigno flugas per etendita kolo, per forta rektalinia flugo. La flugilbatoj estas susuraj, belsonaj. Tiu sono estas unika de tiu specio, kaj povas esti aŭdata el 1 al 2&nbsp;km, indiko de ties valoro kiel kontakta sono inter birdoj dumfluge. La plenkreskuloj povas plonĝi ĝis profundo de 10 m. Dum la plumoŝanĝado, la individuoj pelas la akvon per siaj flugiloj por atingi plian rapidon. La junuloj foje iras surdorse de unu el la gepatroj.

### Manĝado 
eta|maldekstre|250ra|Manĝante ĉe surfaco.
Ili manĝas ampleksan gamon de vegetaĵaro, kaj submerĝitajn akvoplantojn kiujn ili atingas per siaj longaj koloj, kaj per paŝtado surtera. La manĝo estas konstituata ĉefe de akvoplantoj kiaj la kanada elodeo, la junkoj, ĥaracoj de la genro *Chara*, verdaj algoj kaj eĉ folioj de junaj salikoj. Ties manĝo komune inkludas agrikulturajn plantojn kiaj kolzo kaj tritiko, kaj manĝantaroj vintre povas okazigi gravajn rikoltajn damaĝojn, ofte tiom multe per piedpremado per siaj grandaj retaj piedoj, kiom per rekta konsumado.

La muta cigno manĝas priserĉante en ŝlimo ĉefe akvajn kreskaĵojn, sed ankaŭ molusketojn, kaj eĉ fiŝetojn, insektojn, amfibiojn (ranoj) kaj eĉ pli malgrandajn birdojn. Dum vintro naturaj cignoj venas ĝis urboj por profiti el la homaj donacoj. En Miĉigano oni konstatis, ke la cignoj manĝas animalan materion ĉefe dum la periodo de la mudo au komence de la printempo kiam la vegetaĵaro estas pli rara. Tiu specio preferas la akvejoj kies profundo permesas ilin atingi la fondon (ĝis unu metro) per sia longa kolo. Ili manĝas surtere terajn plantojn, kiaj poacoj, kaj kelkajn senvertebrulojn (malgrandaj helikoj, limakoj aŭ insektoj manĝataj kun la englutitaj folioj).

Ili uzas tri metodojn por manĝi: surface, plonĝado de kapo kaj kolo kaj plonĝado de la tuta korpk. Dum manĝado en surfaco, la beko estas tenita horizontale kaj filtras la akvon. Tiu metodo estas uzata de 51 al pli de 60 % de la tempo. La plonĝado de kapo kaj kolo povas daŭri 10 sekundojn; la korpo estas tiam tenita horizontale surface. Por la plonĝado de la tuta korpo, tiu estas submerĝata escepte la vosto kaj la kruroj. Ankaŭ la cignidoj povas plonĝi sub la surfaco de la akvo.

Kiam la profundeco permesas ĝin, tiu birdo agitas la krurojn subakve. Tiu movo kirlas kaj la plej pezaj organismoj akumuliĝas, kaj tiele ili estas pli facile manĝeblaj. Tamen tiele ili povas ankaŭ engluti ĉasplumbaĵojn, kaj morti pro saturnismo (kio estas ofta kaŭzo de morto de cignoj de zono kie multe oni ĉasas).

La ĉiutaga manĝo de cigno estis ĉirkaŭkalkulata inter 3,6 kaj 4&nbsp;kg ĉe plenkreskuloj dum mudo. Okazas mudo unu fojon jare, dum 4 al 6 semajnoj, kiam ili ne povas flugi.

### Reproduktado 
[eta|Nestumado komence de printempo, [Ustermer Aa ĉe Wetzikon, Svisio]]
eta|Cigno nestozorga.
[eta|*Cygnus olor* - [MHNT]]
Post ties formo, kio okazas aŭtune aŭ vintre, la paro atendos unu jaron antaŭ reproduktiĝi sed restos ĝenerale unuiĝinta porvive.

## Disvastiĝo kaj habitato 
### Habitato 
Tiu cigno prefaras trankvilajn akvejojn kun malmulte profundaj bordoj kaj nombraj akvoplantoj. Ili bone toleras la habitatojn eŭtrofiajn Gmelin (1789) kaj John Latham (1824) fine de la reprodukta sezono (nome plenkreskuloj plus junuloj), el kiuj  estis en la teritorioj de la iama Sovetunio..

En 1993, la totala nombro de Mutaj cignoj en Usono ŝajne estis ĉirkaŭ   nome iometa malpliiĝo el la pinto de ĉirkaŭ - birdoj en 1990. Aliaj gravaj populacioj en Eŭropo estas la 6,800-8,300 reproduktaj paroj en Germanio,  paroj en Danio, - paroj en Pollando, - paroj en Nederlando, ĉirkaŭ  paroj en Irlando, kaj - paroj en Ukrainio. Pl iĵuse en la periodo ĉirkaŭ about 1960 ĝis komence de la 1980-aj jaroj, la nombroj denove malpliiĝis grave en multaj areoj, ĉefe pro plumbovenenado de birdoj englutintaj perdintaj kanpeziloj faritaj el plumbo. Post kiam la plumbaj kanpeziloj estis anstataŭataj de aliaj malpli venenaj alternativoj, la nombroj de Mutaj cignoj denove repliiĝis rapide.. Krome la karaktera bruo de flugilflugado estus estinta rimarkita kaj notita de John James Audubon. Ĉe *The Birds of America*, Audubon deklaris, ke li akceptus la eblon de alia specio de cigno ĉe Ameriko («would accept the possibility of another swan species on the American continent») krome la Trumpetocigno kaj la Malgranda cigno. Krome akvarelo de John White estis pentrita en 1585 dum esplorado scienca en Ameriko je la konto de Walter Raleigh. Tiu akvarelo ŝajne montras estadon de Muta cigno ĉe la atlantika marbordo en tiu epoko. Kvankam simple titolita *La cigno* («*The Swann*») fare de la artisto, ĝi estus identigita en la 1960-aj jaroj kiel reprezentanta Trumpetocignon, probable pro la nigra koloro de la beko. Ĵusa rekonsidero fare de la sciencistoj de la British Museum, posedanto de la akvarelo, montris ke la plumbo en la uzitaj koloroj fare de White estus estinta malklariginte la kolorojn dum la venontaj 400 jaroj. La formo en S de la kolo, la Karunklo, la levitaj plumoj de la vosto kaj la ĝenerala aspekto de la birdo sugestas ke ne temus pri Trumpetocigno.

eta|maldekstre|Cignido sur la dorso de patro.
La Muta cigno estis enmetita en Nordameriko fine de la 19a jarcento. Ĵuse ili estis amplekse vidataj kiel invada specio pro sia rapida pliiĝo kaj efiko super aliaj akvobirdoj kaj indiĝenaj ekosistemoj. Ekzemple studo de populacigrandoj en malsupra areo de la Grandaj Lagoj el 1971 al 2000 trovis, ke la nombroj de Mutaj cignoj pliiĝas je averaĝa indico de almenaŭ 10% jare, duoblante la populacion ĉiu sepa aŭ oka jaro. Kelkaj studioj konkludis, ke la Mutaj cignoj draste malpliigas la densecon de submerĝita vegetaĵaro kie ili estas.

En 2003, la Fiŝkapta kaj Natura Servo de Usono proponis, ke "malgrandigi la mediajn damaĝojn atribuitajn al mutaj cignoj" malpliigante ties nombrojn en la Atlantika Birdovojo al niveloj de antaŭ 1986, nome malpliigo de 67%. Laŭ informo publikita en *Federal Register* de 2003 tiu propono estis subtenite de la dektri ŝtataj naturagentejoj kiuj sendis komentojn same kiel de 43 birdokonservaj, naturkonservaj kaj naturadministraj organizoj. Dek organizoj por bestaj rajtoj kaj la ampleksa majoritato de komentoj el individuoj estis kontraŭ. Tiam la Mutaj cignoj estis protektataj laŭ la Traktato de Migrantaj Birdoj de 1918 pro juĝa ordono, sed en 2005 la Usona Ministerio pri Enlandaj Aferoj oficiale deklaris ilin neindiĝena, neprotektata specio. La Mutaj cignoj estas plue protektataj en kelkaj areoj de Usono fare de lokaj leĝoj, kiel ekzemple en Konektikuto.

La statuso de la Muta cigno kiel enmetita specio en Nordameriko estas disputata fare de premgrupo "Save The Mute Swans" (Savu la Mutajn cignojn) fondita de Kathryn Burton. Ili asertas, ke la Mutaj cignoj estas indiĝenaj en la regiono kaj pro tio meritas protekton. Ili plendas, ke la Mutaj cignoj havis originojn el Rusio kaj citas historiajn vidaĵojn kaj fosiliajn registrojn. Tiuj plendoj estas specife malakceptataj de la Usona Ministerio pri Enlandaj Aferoj kiel trompa.

## La Muta cigno kaj homoj 
[eta|250ra|Muta cigno ĉe la rivero Segre en [Katalunio, Hispanio]]

### Etimologio 
La nomo de la genro *Cygnus* kaj la nomo de la specio *olor* signifas ambaŭ «cigno» devene de la antikva greka (*kuknos*) kaj en latino, respektive. Tamen en Nordameriko, ĝi estis konata laŭ la nomo *Sthenelides olor* ĝis la 1930-aj jaroj; la American Ornithologists' Union ŝanĝis tiam ĝian nomon. La kromnomo de *muta* devenas de la fakto ke ili estas malmulte voĉemaj, kompare kun la aliaj cignospecioj.

### Minacoj 
La junuloj estas viktimoj de kelkaj specioj de predantoj kiaj la serpentotestudo, la ezokoj, la vulpoj kaj la kornikoj.

Tiu specio ne estas ĉasata en Usono kaj estas protektata de facto ĉar la regularo ne konsideras ĝin kiel ĉasspecio La ceremonio marki nomiĝas angle *Swan upping*.
* La Mutaj cignoj de la fosaĵo de la Episkopa Palaco ĉe la Katedralo de Wells, Anglio estis dum jarcentoj trejnitaj por sonori sonorilojn el kordoj ligitaj al tiuj por peti manĝon. Du cignoj ankoraŭ kapablas sonori por manĝi.
* La paro de cignoj de la Publika Ĝardeno de Bostono nomiĝas **Romeo** kaj **Julieta** laŭ la Ŝekspira paro; tamen oni trovis, ke ambaŭ estas inoj.
* Camille Saint-Saëns komponis pecon nome *Le Cygne* en *La Bestokarnavalo*. Ĝi estas ludata per soloa violonĉelo kaj du pianoj kaj reprezentas cignon glitante super akvo (violonĉelo) kaj la ondojn kiujn ĝi kreas (pianoj).

### Filatelio 
eta|250ra|Paro de Mutaj cignoj
[eta|250ra|[Pariĝado de Mutaj cignoj]]
eta|250ra|Etendo de flugiloj
eta|250ra|Muta cigno sur akvo
eta|250ra|Parada muta cigno
[eta|250ra|Muta cigno en urba ĝardeno de [Vila Viçosa (Portugalio)]]

## Bildaro 

Dosiero:Cygnus olor flirt edit 20070609.jpg|Pariĝado
Dosiero:Cygnus-olor-nest.jpg|Cigno en nesto
Dosiero:Mute.swan.cygnets.750pix.jpg|Cignidoj kun plenkreskulo
Dosiero:CygnusOlorJuvenile.jpg|Junulo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Baltaj miksaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Arealo de muta cigno : tajpu *Cygnus olor*  

Kategorio:Anasedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno