Borneolo

**Borneolo** estas ducikla unuterpena alkoholo, komponita de du izoprenaj ringoj kunfanditaj, kiu igas ĝin pli granda ol la unuterpenoj kiel limoneno, kaj eĉ pli malgranda ol la seskviterpenoj kiel la **kariofileno**. Borneolo estis unue menciita en la Okcidenta Medicino en 1888 de D-ro Ralph Stockman, kiu kondukis la unuajn dokumentitajn eksperimentojn en la Universitato de Edinburgo.

Ĝi estas produktita per vapordistilado de pluraj plantoj, kaj nature okazas en esencoleoj de la pinacaj specioj kaj en la citroneloleo. Krom la sennombraj medicinaj proprecoj, borneolo same estas natura insektoforigilo, tiel evitante malsanojn kiuj estas transdoneblaj de moskitoj, puloj kaj aliaj pestovektoroj. Esploroj faritaj rivelis ke borneolo povas esti efika kontrolmetodo de malsanvektoroj en la batalo kontraŭ la Okcidentnila viruso kaj aliaj moskitoj portantaj patogenojn.

## Reakcioj 
Borneolo estas facile oksidebla al ketono estigante la kamforon. Bornelo estas sintezebla per reduktiĝo de la kamforo, kies reakcio estis disvolvita de Mirvajno-Ponndorf-Verley. La reduktiĝo de la kamforo per **natria borohidrido** (rapida kaj neinversigebla) estigas la izomeron izoborneolon kiel reakciprodukto kinete kontrolita. La borneolo estas facile esterigebla kun acidoj, sed tiu metodo ne estas uzata industrie. Borneolo estas artefarite sintezebla elde pinenoj kun diluitaj acidoj, kaj sekva hidrolizo de la rezultantaj esteroj.

### Sintezo de la borneolo 
[450ra|eta|centre|Sintezo de borneolo per reduktiĝo de la [kamforo]]

### Sintezo de la kamforo 
[450ra|eta|centre|Sintezo de [kamforo per oksidado de la borneolo]]

## Uzoj 
Laŭ la ĉina medicino la borneolo estas uzata en kazoj de gorĝo- kaj dento- doloro, gripo, brusta kaj stomaka streĉoj, konjunktiva kongesto, ŝvelaĵo, vermoj kaj disenterio. Plej ofte borneolo estas uzata pli topike ol interne. Ĉi-uzoj estas sennombraj, ĉefe por vundoj, brulvundoj, reŭmataj doloroj, hemoroidoj, haŭtomalsanoj, buŝ-, okul-, orel- kaj naz- ulceroj. Borneolo estas uzata en religiaj ritoj, kaj okaze en sapofabrikado. La izoborneolo estas produktebla varmigante borneolon kun anhidra acetata acido en la ĉeesto de sulfata acido. La borneolo posedas proprecojn kontraŭdolorajn, antibakteriajn, antifungajn, kontraŭinflamajn, kaj antioksidajn. Ĝi kelkfoje povas anstataŭi la **lidokainon** kiel topika anestezilo.

## Plantoj enhavantaj borneolon 

Blumea_balsamifera_Blanco2.403-cropped.jpg|Blumea balsamifera
Elettaria_cardamomum_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-057.jpg|Kardamomo
Myristica_fragrans_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-097.jpg|Muskato
Rosmarinus_officinalis_-_K%C3%B6hler%E2%80%93s_Medizinal-Pflanzen-258.jpg|Oficina rosmareno
Salvia_candelabra.jpg|Salvio
Koeh-146-no_text.jpg|Zingibro

## Izomeroj de la borneolo 

Citronellal-2D-skeletal.png|Citronelalo
Eucalyptol.png|Eŭkaliptolo
Stru_fenchol.png|Fenĉolo
Geraniol.png|Citrolo
Grandisol.png|**Grandisolo**
Exo-(1S)-(%E2%80%93)-Isoborneol_Structural_Formulae_V.1.svg|Izoborneolo
Lavandulol_skeletal.png|**Lavandulolo**
Linalool skeletal.svg|Linalolo
(-)-Menthone structure.svg|Mentono
Nerol.png|Nerolo
Terpinen-4-ol.svg|**Terpinen-4-olo**
Terpineol_alpha.svg|α-terpineolo

## Vidu ankaŭ 

(%2B)-alpha-pinene-3D-balls.png|'''α-Pineno
Bornyl_acetate_structure.png|Bornila acetato
Isobornyl acetate.svg|Izobornila acetato
Camphor_Enantiomers_V.1.svg|Kamforo
(R)-(%2B)-alpha-Terpineol.svg|α-terpineolo
(-)-alpha-Thujon.svg|Tujono

## Literaturo 
* Institute for Tradicional Medicine
* ChestOfBooks
* Acidity Causes Cancer
* The FreeDictionary
* TheLeafOnLine 
* WildFlowerFinder
* McMaster University
* Odinity
* Departamento de Química 
* Introduction to Organic Laboratory Techniques: A Small Scale Approach, Donald L. Pavia
* CRC Handbook of Medicinal Spices, James A. Duke
* Chemistry of Terpenoids and Carotenoids, Volume 3, G. Singh
* Medical Engineering and Bioinformatics, Zhenyu Du, Maozhu Jin
* The Terpenes Volume II The Dicyclic Terpenes, Sesquiterpenes and their ...
* Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients, Fifth Edition, George A. Burdock
* Common Fragrance and Flavor Materials: Preparation, Properties and Uses, Kurt Bauer, Dorothea Garbe, Horst Surburg
* Selected Topics in the Chemistry of Natural Products, Raphael Ikan
* Analysis of Resins, Balsams and Gum-Resins: Their Chemistry and ..., Charles Salter
* Essential Chemistry for Aromatherapy, Sue Clarke
* Progress in Botany / Fortschritte der Botanik: Morphology - Physiology ..., Karl Esser, Klaus Kubitzki, Michael Runge, Eberhard Schnepf, Hubert Ziegler
* Preventive Therapy in Complimentary Medicine: Volume I to Liberate Humankind ..., Dr. Lumumba Umunna Ubani
* Principles of Plant Biochemistry, V. L. Kretovich
* Medical Engineering and Bioinformatics, Zhenyu Du, Maozhu Jin

## Referencoj 
Kategorio:Terpenoj