open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Francisco Pacheco

[eta|dekstra|200px|*La Lasta Juĝado*Muzeo Goya, [Castres (Tarn)|Castres (Francio)]]
**Francisco PACHECO** (naskiĝis en 1564 - mortis en 1654) estis hispana pentristo de la 17-a jarcento. Li restis fama kiel la majstro de la juna Diego Velazquez, sed ankaŭ kiel tiu de Alonso Cano. Li cetere verkis lernolibron pri pentrado, kiu restas ĝis hodiaŭ gravega dokumento por kompreni la hispanan arton de la 17-a jarcento.

Francisco Pacheco naskiĝis en Sanlúcar de Barrameda, sed frutempe transloĝiĝis al Sevilo. Li fariĝis lernoknabo de Luis Fernandez, kaj akiris la plej grandan parton de sia talento per la kopiado de la pentraĵoj de la grandaj italaj majstroj. Pacheco vizitis Madridon kaj Toledon en 1611, por studadi tie la verkojn de El Greco. Li sekve revenis al Sevilo por fondi art-akademion.

La art-akademio de Pacheco emfazis sufiĉe klasikajn religiajn temojn, ĉar la pentristo samtempe fariĝis la oficiala cenzuristo de la katolika Inkvizicio en Sevilo. Liaj propraj verkoj respegulas tiun malliberecon : pentraĵoj kiel la *Lasta Juĝado* kaj la *Martiroj de Grenado* ja ŝajnas monumentaj, sed mankas de imagpovo.

Kvankam Velazquez restis lernoknabo de Pacheco dum ses jaroj, kaj kvankam li en 1618 edziĝis kun la filino de Pacheco, neniu influo de la majstro restas en la verkoj de lia eminenta skolano.

Kategorio:Hispanaj pentristoj
Kategorio:Hispanaj romkatolikoj
Kategorio:Hispana Inkvizicio
Kategorio:Diego Velázquez
Henriko (regantoj)

**Listo de regantoj nomataj Henriko**.

:*Pri la nomo mem kaj ties nacilingvaj formoj, vidu: Henriko*

Kun proksimumaj regojaroj.

## Henriko la 1-a 
* &nbsp;919&nbsp;-&nbsp;936 Henriko la Birdisto, reĝo de Orientfranka imperio
* 1031-1060 Henriko la 1-a (Francio), reĝo
* 1100-1135 Henriko la 1-a (Anglio), reĝo
* 1214-1217 Henriko la 1-a (Kastilio), reĝo
* 1232–1238 Henriko la 1-a (Pollando), duko
* 1578–1580 Henriko la 1-a (Portugalio), reĝo 
* 2000–nun Henriko (Luksemburgo), grandduko

* ...

## Henriko la 2-a 
* &nbsp;955&nbsp;-&nbsp;995 Henriko la 2-a (Bavario), "la Kverelanto", duko
* 1014-1024 Henriko la 2-a (Sankta Romia Imperio), imperiestro
* 1154-1189 Henriko la 2-a (Anglio), reĝo
* 1547-1559 Henriko la 2-a (Francio), reĝo
* 1369-1379 Henriko la 2-a (Kastilio), reĝo

* 1156-1177 Henriko la 2-a (Aŭstrio), *Jasomirgott*, duko

* ...

## Henriko la 3-a 
* 1017-1056 Henriko la 3-a (Sankta Romia Imperio), imperiestro

* 1216-1272 Henriko la 3-a (Anglio), reĝo
* 1390-1406 Henriko la 3-a (Kastilio), reĝo
* 1574-1589 Henriko la 3-a (Francio), reĝo, estas ankaŭ Henriko de Pollando-Litovio, reĝo
* Henriko la 3-a (Navaro) estas: Henriko la 4-a (Francio)

## Henriko la 4-a 
* 1084-1106 Henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio), imperiestro

* 1399-1413 Henriko la 4-a (Anglio), reĝo
* 1425-1474 Henriko la 4-a (Kastilio), reĝo
* 1589-1610 Henriko la 4-a (Francio), reĝo

* Henriko la 4-a (Bavario) estas: Henriko la 2-a (Sankta Romia Imperio)

### En la literaturo 
Henriko la 4a, teatraĵo de Luigi Pirandello

## Henriko la 5-a 
* 1111-1125 Henriko la 5-a (Sankta Romia Imperio), imperiestro

* 1413-1422 Henriko la 5-a (Anglio), reĝo
* 1830-???? Henriko la 5-a (Francio), reĝo

## Henriko la 6-a, 7-a 
* 1191-1197 Henriko la 6-a (Sankta Romia Imperio), imperiestro

* 1307-1310 Henriko la 6-a de Karintio, reĝo de Bohemio kaj Pollando
* 1422-1461, 1470-1472 Henriko la 6-a (Anglio), reĝo

* Henriko la 6-a (Bavario) estas: Henriko la 3-a (Sankta Romia Imperio)

* 1312-1313 Henriko la 7-a (Sankta Romia Imperio), imperiestro

* 1485-1509 Henriko la 7-a (Anglio), reĝo

## Henriko la 8-a, ktp. 
* 1509-1547 Henriko la 8-a (Anglio), reĝo

* Henriko la 8-a (Bavario) estas: Henriko la 4-a (Sankta Romia Imperio)

* 1126-1138 Henriko la 10-a (Bavario), "la orgojla", duko

* Henriko la 11-a (Bavario) estas: Henriko la 2-a (Aŭstrio)

* 1156-1180 Henriko la 12-a (Bavario), "la Leono", duko

## Neregantoj 
Aliaj gravaj Henrikoj el regantaj dinastioj:
* Henriko la Naviganto, portugala infanto, 1394-1460

*(kompletigenda...)*

Kategorio:Listoj de regantoj laŭ nomo
Prado-Muzeo

[eta|dekstra|250px|La Prado-Muzeo, kore de [Madrido.]]
La **Prado-Muzeo** (); prado signifas "herbejo") estas grava muzeo lokita en Madrido. Ĝi entenas kelkajn el la plej belaj kolektoj de eŭropaj pentraĵoj, datiĝantaj ekde la 14-a jarcento ĝis la komenco de la 19-a jarcento. La Prado-Muzeo estas unu el la plej grandaj muzeoj de la tuta mondo. Ĝi estas unu el plej gravaj kaj certe la 11a plej vizitata en la mondo en 2010.

## Verkoj 
La plej famaj kaj multnombraj verkoj estas tiuj de Diego Velazquez, Francisco de Goya kaj Hieronymus Bosch. Sed troviĝas ankaŭ en la muzeo pentraĵoj fare de El Greco, Petro Paŭlo Rubens, Giambattista Pittoni, Rafaelo, Tiziano, Bartolomé Esteban Murillo, Sandro Botticelli, Caravaggio, Albrecht Dürer, Melozzo da Forlì, Rembrandt kaj Paolo Veronese.

Oni montras ĉirkaŭ 1,150 verkojn el totalo de pli ol 8,600: la resto atendas en subteraj keloj pro spacomanko. La kerno devenas el reĝaj kolektoj, pro kio temas pri kolekto limigita al ties rilatoj kaj emoj. Mankas la enciklopedia tendenco de la Luvro en Parizo, la Muzeo Ermitejo en Sankt-Peterburgo aŭ Nacia Galerio de Londono. El skoloj elstaras la hispana, flandra kaj itala (ĉefe venecia) kaj poste iome la franca kaj malpli la germana, nederlanda kaj brita (portretoj). Krom pentraĵoj estas ankaŭ skulptaĵoj kaj ornamaj artaĵoj.

## Historio de la konstruaĵo 
La ĉefan konstruaĵon oni starigis dum la reĝado de Karlo la 3-a, fare de la arkitekto Juan de Villanueva. Ĝi estis uzita kiel kavalieriar-estrarejo kaj kiel rezervo de pulvo por la soldatoj de Napoléon Bonaparte. La muzeo estis naciigita en 19-a de novembro 1819, samkiel la najbaraj konstruaĵoj en 1918.

## Vidu ankaŭ 
* Muzeo

## Eksteraj ligiloj 
*  ( kaj )


Kategorio:Muzeoj en Hispanio
Kalkaneo

**Kalkaneo** aŭ **kalkanosto** estas la granda osto en la kalkano de la homa piedo. Ĝi havas ligon kun la astragalo. La plej grava tasko de la kalkaneo estas la amortizo de la pezo de la korpo dum ĉiu paŝo.

## Vidu ankaŭ 
* Homa skeleto
* Gastroknemia muskolo

Kategorio:Besta anatomio
Pantoflo

eta|dekstra|250px|Pantofloj kiuj ne ĉirkaŭfermas la kalkanojn
eta|dekstra|250px|Pantofloj kiuj ĉirkaŭfermas la kalkanojn

**Pantoflo** estas piedvesto portata en la hejmo.

La pantoflo plej ofte estas pli malpeza kaj supla ol ordinara ŝuo. La pantoflo ne estas por uzi en malseka ĉirkaŭaĵo por tio oni uzas zoriojn.

Pantoflo antaŭ ĉio estas por ke la portanto havas pli da komforto: mola kaj varma je la piedoj, kaj facila por sur- kaj demeti. Estas pantofloj kiuj ĉirkaŭfermas la kalkanojn kaj pantofloj kiuj ne faras tion. *Babuŝo* neniam ĉirkaŭfermas la kalkanojn.

## Historio 
La unuaj pantofloj, kiel la vorto mem, venas el okcidenta Azio. La plej malnovaj pantofloj estis elfositaj el koptaj tomboj (2-8-aj jarcentoj). Ili disvastiĝis tra la Bizanca imperio al Italio, poste en la 15-a jarcento en tuta Eŭropo.

## Vidu ankaŭ 
* ŝuo,
* mokaseno,
* pantoflofloro,
* zorio

Kategorio:Piedvesto
Teko

**Teko** havas multajn signifojn:

# **Teko** estas alia vorto por "dokumentujo" aŭ "valizeto", kiun tamen kelkaj konsideras nenecesa, evitinda novradiko.
# **Teko** estas botanika termino:
#* ĉe florplantoj teko estas polensak-paro. La stameno de angiospermoj ĝenerale konsistas el 2 tekoj, do el kvar polensakoj.
#* ĉe briofitoj teko estas la kapsulo.
# **-teko** (aŭ pli precize "-otek-") estas ankaŭ ŝajnsufikso (ekssufikso) en vortoj kiel diskoteko, biblioteko, kulturoteko kaj apoteko. Tiuj vortoj ne estas kunmetitaj, ekzemple "biblioteko" ne rilatas al la Biblio (historie ĝi signifas “librokolektejo”, de la Greka vorto “biblion” = libro). Kelkaj elprovis uzi veran sufikson "-otek-" en Esperanto, kun la signifo "kolekto", "kolektujo", "kolektejo", ekzemple kartoteko aŭ filmoteko. Tamen tiu uzo kiel vera sufikso ne estas tre disvastigita, kaj PMEG rekomendas anstataŭe uzi kunmetaĵojn kun "kolekto", "kolektejo" aŭ "kolektujo", kiuj estas multe pli klaraj. Ankaŭ ekzistas risko konfuzi tiun sufikson kun la supre menciita vorto "teko".

## Fontindikoj 
Kategorio:Botaniko
Kamizolo

eta|Moderna virina kamizolo
eta|Virino en blanka kamizolo
**Kamizolo** estas jakforma vira survesto aŭ alisence - pli konate - speco de subkorsaĵo, iam portita de virinoj super la korseto.

## Vidu ankaŭ 
* Ĉemizo
* Noktĉemizeto
* Subĉemizo
* T-ĉemizo
* Negliĝo

Kategorio:Vestoj
Tintoretto

**Tintoretto**, aŭ realnome **Jacopo COMIN**, (naskiĝis la 29-an de septembro 1518 en Venecio - mortis la 31-an de majo 1594 en Venecio) estis unu el la plej gravaj pentristoj de la Venecia Skolo, kaj sendube la lasta eminenta pentristo de la itala Renesanco.

eta|maldekstre|*Transigo de la korpo de Sankta Marko al Venecio* (1548).
Pro la freneza energio, kiun li demonstris en siaj pentraĵoj, oni kromnomis lin **Il Furioso**. La verko de Tintoretto estas giganta: krom la pentraĵoj, li lasis plurajn antaŭskizojn. Per la patosa uzado de perspektivo kaj per la tre luma stilo, Tintoretto anticipas la barokan movadon kaj manierismon.

Ankaŭ lia filo Domenico Tintoretto estis pentristo.

## Vidu ankaŭ 
* 9906 Tintoretto

Kategorio:Italaj pentristoj
Kategorio:Renesancaj pentristoj
Jay Chou

**Jay CHOU** (tradici-ĉine: **周杰倫**, simpligit-ĉine: **周杰伦**, pinjine: **Zhōu Jiélún**, Wade-Giles: **Chou Chieh-lun**), naskiĝis la 18-an de januaro 1979, estas tajvana muzikisto, kantisto, produktisto, kaj gajnanto de la World Music Award (Tutmonda Muzik-Premio). Je 1998, li malkovriĝis per talenta konkurso, kie li elmontris siajn pianajn kaj kantverkadajn lertaĵojn. Dum la sekvaj du jaroj, li dungiĝis por komponi por popularaj ĉinaj kantistoj. Trejnite en klasika muziko, li kunigas ĉina kaj Okcidenta muzik-stiloj por produkti kantojn, kiuj kombinas ritmenblusan, rok-muzikan, kaj pop-muzikan ĝenrojn, ampleksante demandojn kiel hejma perforto, milito, kaj urbecigado.

eta|Jay Chou
Je 2000, li eldonis sian unuan albumon titolitan *Jay* sub la album-etikedo Alfa Music. De post tiam, li eldonis unu albumon ĉiujare, vendante po plurajn milionojn da kopioj. Lia muziko akiris agnoskon tute tra Azio, plej notinde en landoj kiel Ĉinio, Japanio, Malajzio, Indonezio, Singapuro, kaj Vjetnamo, kaj en eksterlandaj ĉinaj komunumoj, gajnante pli ol 20 premioj ĉiujare. Je 2007, li nomiĝis kiel unu el la 50-plej influaj personaj in Ĉinio de la brita cerbumkomitato Chatham House. Li ĉefrolis en *Initial D (Inicialo D)* (2005), pro kiu si gajnis "Best Newcomer Actor" (Plej Bona Nov-Aktoro) en la Golden Horse Awards (Ora Ĉevalo Premioj) kaj kandidatis por "Best Supporting Actor" (Plej Bona Subtenanta Aktoro) de la Hong Kong Film Awards (Honkongaj Film-Premioj) pro sia rolo en *Curse of the Golden Flower (Malbeno de la Ora Floro)* (2006). Lia kariero nun ampleksas reĝisoradon kaj administradon de sia propra album-kompanio JVR Music.

## Eksteraj ligiloj 
* televida elsendo "Mojito, Kubo kaj Esperanto" prezentanta lin en julio 2020 ()

## Referencoj 
Kategorio:Ĉinaj muzikistoj
Kategorio:Tajvananoj
Kategorio:Ĉinaj kantistoj
Vertikala kultivado

**Vertikala kultivado** estas koncepta formo de agrikulturo, planita por enurbaj specialaj turdomoj. Oni pensas, ke tiu teknologio povus provizi tutjare fruktojn, vegetaĵojn, fiŝojn kaj aliajn agrikulturaĵojn por la urbanoj. Ĝi funkcius kiel vitrodomo kaj oni en ĝi reuzus la materialojn kaj ne uzus agrotoksaĵojn. Avantaĝoj de la koncepto estas la eliminado de la eksteraj cirkonstancoj (sekego, malbona vetero, troa pluvo ks.), proksima produktejo por la urbanoj (tiel la transportaj kostoj estas malgrandaj), neuzo de pesticidoj, herbicidoj ks.

Ĉefe Dickson Despommier, profesoro ĉe Columbia University en Novjorko ellaboris kaj propagas  la koncepton depost 1999.

## Aspekto de vertikala konstruaĵo 
La vertikala konstruaĵo estus alta je almenaŭ 200 metroj, kaj havus inter 30 kaj 40 etaĝojn. Ĝi ebligus produktadon de po 5 m² - ĝis 30-oblan superan al la nuna agrokulturo. Ĝi kreskigus fruktojn kaj legomojn, bredus kokidojn kaj havus ovo-produktadon.

## Referencoj 
## Literaturo 
* (angla) Dickson Despommier, *The Vertical Farm: Feeding the World in the 21st Century*, 2010 (ISBN 978-0312611392, rete legebla (angle)
* (angla) Laane, F.J.J., United Nations Environmental Council: The Vertical Farm, 2012. (PDF)

## Vidu ankaŭ 
* Urba agrikulturo
* Biosfero 2
* Turfa tegmento

## Eksteraj ligiloj 
* (franca) artikolo pri la vertikala farmejo Cité La Maraîchère  en Francio montras filmeton.
* (angla) Vertical Farm
* (angla) The Vertical Farm

Kategorio:Agrikulturo
Ludoviko (regantoj)

**Listo de regantoj nomataj Ludoviko**.

Kun rego-joroj; proksimume en kronologia ordo.

:*Pri la nomo mem kaj ties nacilingvaj formoj, vidu: Ludoviko*

## Ludoviko la 1-a 
"Ludoviko la 1-a" aŭ "Ludoviko" sen numero.

* &nbsp;814–&nbsp;840 Ludoviko la 1-a (Sankta Romia Imperio), imperiestro, estis ankaŭ Ludoviko la 1-a (Francio)
* 1040–1080 Ludoviko la Barbulo, prapatro de la Ludovikidoj 
* 1342–1382 Ludoviko la 1-a (Hungario), reĝo, estis ankaŭ reĝo Ludoviko la 1-a (Pollando)
* 1440–1465 Ludoviko la 1-a (Savojo), duko
* 1516–1526 Ludoviko la 1-a (Bohemio), reĝo, estis ankaŭ Ludoviko la 2-a (Hungario)
* 1724 Ludoviko (Hispanio)
* 1825–1848 Ludoviko la 1-a (Bavario), reĝo
* 1861–1889 Ludoviko la 1-a (Portugalio), reĝo

## Ludoviko la 2-a 
* &nbsp;840–&nbsp;876 Ludoviko la 2-a (Sankta Romia Imperio) respektive Ludoviko la Germano, reĝo de la germanlingva orientfranka imperio
* &nbsp;855–&nbsp;875 Ludoviko la 2-a (Italio), imperiestro
* &nbsp;877–&nbsp;879 Ludoviko la 2-a (Francio), reĝo
* 1253–1294 **Ludoviko la 2-a**, "la severa", duko de Bavario
* 1516–1526 Ludoviko la 2-a (Hungario), reĝo, estis ankaŭ Ludoviko la 1-a (Bohemio)
* 1864–1886 Ludoviko la 2-a (Bavario), reĝo
* 1926–1949 Ludoviko la 2-a (Monako), princo

## Ludoviko la 3-a 
* &nbsp;879–&nbsp;882 Ludoviko la 3-a (Francio), reĝo
* 1410–1432 Ludoviko la 3-a (Palatinato), princo-elektisto
* 1417–1434 Ludoviko la 3-a (Napolo), reĝo
* 1412–1478 Ludoviko la 3-a Gonzaga 2-a Markizo de Mantovo
* ...

## Ludoviko la 4-a 
* &nbsp;936–&nbsp;954 Ludoviko la 4-a (Francio), "de Transmaro", reĝo
* 1217–1227 Ludoviko la 4-a (Turingio), landgrafo, edzo de Elizabeto de Hungario
* 1328–1347 Ludoviko la 4-a (Sankta Romia Imperio), imperiestro, "Ludoviko la Bavaro"
* 1436–1449 Ludoviko la 4-a (Palatinato), princo-elektisto
* ...

## Ludoviko la 5-a ktp.  
* &nbsp;986–&nbsp;987 Ludoviko la 5-a (Francio), "la Pigra", reĝo
* 1108–1137 Ludoviko la 6-a (Francio), "la Dika", reĝo
* 1137–1180 Ludoviko la 7-a (Francio), "la Juna", reĝo
* 1223–1226 Ludoviko la 8-a (Francio), "la Leono", reĝo
* 1226–1270 Ludoviko la 9-a (Francio), "la Sankta", reĝo
* 1508–1545 Ludoviko la 9-a (Bavario), "la Riĉa", duko

## Ludoviko la 10-a ktp. 
* 1314–1316 Ludoviko la 10-a (Francio), reĝo
* 1461–1483 Ludoviko la 11-a (Francio), reĝo
* 1498–1515 Ludoviko la 12-a (Francio), reĝo
* 1610–1643 Ludoviko la 13-a (Francio), reĝo
* 1643–1715 Ludoviko la 14-a (Francio), reĝo
* 1715–1774 Ludoviko la 15-a (Francio), reĝo
* 1774–1792 Ludoviko la 16-a (Francio), reĝo
* 1814–1824 Ludoviko la 18-a (Francio), reĝo

## Ludoviko kun alia nomo 
* 1830–1848 Ludoviko-Filipo (Francio), reĝo

## Neregantoj 
Aliaj gravaj Ludovikoj el regantaj dinastioj.
* Ludoviko de Francio (1661-1711), tronheredunto
* Ludoviko la 17-a (Francio) (m. 1795), kronprinco

Kategorio:Listoj de regantoj laŭ nomo
John W. Holland

**John W. HOLLAND** estas angla esperantisto. Post la fondiĝo de TJO en 1938 li fariĝis ĝia ĉefperanto por Anglio; li loĝis en Leighton Buzzard, Bedfordshire.

## Fonto 
Kategorio:Anglaj esperantistoj
Kategorio:Britaj esperantistoj
Walter Kobelt

**Walter KOBELT** estas svisa esperantisto. Post la fondiĝo de TJO en 1938 li fariĝis ĝia ĉefperanto por Svislando; li loĝis en St. Margrethen, kantono Sankt-Galo.

## Fonto 
Kategorio:Svisaj esperantistoj
Job Kars

**Job KARS** estis nederlanda esperantisto. Li redaktis la nederlandlingvan organon de TJO, *De Esperantist.* Dum la 2-a Internacia Junular-Kunveno oni elektis lin estrarano de TJO. Li loĝis en Leerdam.

## Fonto 
Kars, Job
Kategorio:Estraranoj de TEJO
Hiram Stevens Maxim

**Siro Hiram Stevens MAXIM** (n. 5-an de februaro 1840 Sangerville, Maine, Usono – m. 24-an de novembro 1916, Londono, Anglio) estis produktema inventisto, plej konata pro la Maksim-mitralo.

Lia patro estis bienisto, kies teknika kono, vejno estis konata en la ĉirkaŭo. Hiram iĝis en aĝo de 14 jaroj metilernanto de ĉaregmetiisto. Lia unua patento estis en 1866 la hararvarmiga fero. Poste li ellaboris maŝinon, kiu produktis lumgason, pli poste li inventis lokomotivan lumĵetilon (reflektoron). Li iĝis en 1878 ĉefinĝeniero de la *United States Electric Lighting Company*, unua lumteknologia entrepreno de la Usono. En tiu posteno, li ellaboris multajn novigaĵojn, ekz. produktan metodon de la karbofibroj. Li partoprenis en 1881 la Mondan ekspozicion en Parizo per elektra premreguligilo.

Li translokiĝis en Londonon, pro la interesiĝo pri la aŭtomataj armiloj. Li preigis tie en 1884 la unuan funkcikapablan, tute aŭtomatan mitralon, kiu eluzis la forton de la retrogliso de la tubo kaj ĝi tiel elĵetis la foruzitan kartoĉingon kaj replenigis novan kartoĉon. Por efikigi la armilon, li ellaboris senfuman pulvoron, la korditon. Ene de kelkaj jaroj, ĉiu armeo estis ekipita per Maksim-mitraloj aŭ ties variantoj.

Maksim eksperimentis en la 1890-aj jaroj per aviadiloj, unu movis vapormaŝino, sed li rekonis, ke nur la interna brula motoro solvas la problemon de la flugado. Li do ne provis lian ideon.

Lia entrepreno estis la *Maxim Gun Company*, kiu kuniĝis kun *Vickers, Ltd.*, kies direktoro estis li.

Maksim ricevis en 1900 britan ŝtatanecon, la reĝino Viktoria kavalierigis lin.

## Vidu ankaŭ 
Hudson Maxim

Kategorio:Usonaj inventistoj
Kategorio:Britaj inventistoj
Charles Chomette

**Charles CHOMETTE** (naskiĝis en 1891 en Francio; mortis la ) estis franca-usona esperantisto.

Charles Chomette transloĝiĝis al Usono en 1919. Sian belgan edzinon Germaine van der Veken li ekkonis dum la 20-a Universala Kongreso de Esperanto en 1928 en Antverpeno. Iliaj filinoj Dianto (1933-) kaj Lilio (1936-) estas denaskaj Esperanto-parolantoj.

Chomette aktivis en la Esperanto-klubo de Los-Anĝeleso. Li tradukis la tekston por la esperantlingva filmo *Incubus*, en kiu rolis William Shatner.

## Literaturo 
* William R. Harmon: *Remembering Some of Our Pioneers,* en: *Esperanto USA* 2006/2 , paĝo 5.

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Donald Stephens

**Donald STEPHENS** (mortis en januaro 1971, 84-jaraĝa) estis usona esperantisto, kiu loĝis en Ardens (Delavaro).

Donald Stephens lernis Esperanton en 1907 kaj estis amiko de Upton Sinclair kaj Eleanor Roosevelt. Li kaj Upton Sinclair estis inter la unuaj, kiuj rifuzis la militservon pro konsciencaj kialoj, dum la unua mondmilito. Li restis aktiva pacifisto dum sia tuta vivo.

## Literaturo
*William R. Harmon: *Remembering Some of Our Pioneers,* en: *Esperanto USA* 2006/2 , paĝo 5.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Mortintoj en 1971
Germaine Chomette

**Germaine CHOMETTE** (naskiĝis **Germaine VAN DER VEKEN** en Belgio; naskiĝis en 1906, mortis la ) estis belga-usona esperantistino, filino de Charles Van der Veken kaj edzino de Charles Chomette (1891-1969, denaske franco, ekde 1919 en Usono), kiun ŝi ekkonis dum la 20-a Universala Kongreso de Esperanto en 1928 en Antverpeno. Iliaj filinoj Dianto Chomette, ekde 1953 Farnsworth, pli poste Murray (1933-) kaj Lilio Chomette, pli poste Aragonés (1936-) estas denaskaj Esperanto-parolantoj. Dianto en 1953 edziniĝis al la usona esperantisto Lee Farnsworth.

Ŝi aktivis por Esperanto ekde 1925. Ŝi estis unu el la fondintoj de la Esperanto-klubo de Los-Anĝeleso en la 1930-aj jaroj. Ekde 1936 ŝi estis (dumviva) membro de UEA, ekde 1953 de ELNA. Ekde 1969 ŝi estis delegito de UEA en Los-Anĝeleso.

## Literaturo 
* William R. Harmon: *Remembering Some of Our Pioneers,* en: *Esperanto USA* 2006/2 , paĝo 5.

## Referencoj 
Kategorio: Belgaj esperantistoj
Kategorio: Usonaj esperantistoj
Kladníky

**Kladníky** estas municipo en Ĉeĥio, en Regiono Olomouc, en distrikto Přerov. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1358.

## Loĝantaro 
## Pluaj fotoj 

Kladníky, tabule.JPG|Komenco de municipo
Kladníky, svatý Antonín.JPG|Sankta Antonio
Kladníky, č. p. 26.JPG|Konstruaĵo n-ro 26
Kladníky, kaple.JPG|Kapelo
Kladníky, OÚ.JPG|Municipa ofico
Kladníky, č. p. 40.JPG|Konstruaĵo n-ro 40
Kladníky, č. p. 9.JPG|Konstruaĵo n-ro 9

Kategorio:Municipoj en distrikto Přerov
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Přerov
Kategorio:Setlejoj en Subbeskida montetaro
Juan Bautista Martínez del Mazo

**Juan Bautista MARTÍNEZ del Mazo** (naskiĝis en 1612 - mortis en 1667) estis hispana pentristo de la baroka movado. Li fariĝis la bofilo de Diego Velázquez, kiam li edziĝis kun lia filino Francisca. Pro la protektado de sia potenca familiano, li povis eniri la prestiĝan kortegon de la hispana reĝo Filipo la 4-a.[eta|dekstra|250px|Vidaĵo de [Zaragozo]]En 1634, Juan postvenis sian bopatron kiel oficiro de la kortego. Ekde 1640, li enspezis ĉiujare 500 dukatojn por siaj pentraĵoj. La rento atingis 700 dukatojn en 1648. La stilo de liaj verkoj estas profunde inspiritaj de la pentraĵoj de Velázquez, sed ne estas tiom altkvalita.

## Ĉefaj verkoj 
* *Don Adrián Pulido Pareja*, post 1647 (National Gallery, Londono)
* *Virino kun dormanta infano*, 1660 (Ermitejo, Sankt-Peterburgo)
* *Unu el la filoj de la pentristo*, 1660 (Dulwich Picture Gallery, Londono)
* *La funebriganta reĝino Maria-Anna de Hispanio*, 1666 (National Gallery, Londono)

## Vidu ankaŭ 
* Diego Velázquez

Kategorio:Hispanaj pentristoj
Kategorio:Barokaj pentristoj
Glenn P. Turner

**Glenn P. TURNER** (naskiĝis la ; mortis la  en Middleton, Viskonsino) estis usona esperantisto. Li estis advokato kaj radio-anoncisto. Almenaŭ dumtempe li estis posedanto de hotelo en Madison (Viskonsino): *Sherlock Hotel.*

Turner estis ano de "reorganiza komitato" kiu helpis fondi Esperanto-Ligon por Norda Ameriko en 1952. Li ankaŭ organizis Esperanto-fondaĵon de Madison kaj funkciigis multjaron libroservon tie.

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Enrique Gaspar

eta|Enrique Gaspar
**Enrique Lucio Eugenio GASPAR y RIMBAU** (naskiĝis la 2-an de marto 1842 en Madrido, mortis la 7-an de septembro 1902 en Olorono) estis hispana diplomato kaj verkisto, kiu verkis teatraĵojn, leĝerajn operojn (*zarzuelojn*) kaj rakontojn.

## Biografio 
Liaj gepatroj estis teatraj artistoj. Post morto de la patro li transloĝiĝis kun sia patrino kaj gefratoj al Valencio.

Gaspar y Rimbau verkis sian unuan operon en la aĝo de 13 jaroj. Li pleje verkis inter la jaroj 1868 kaj 1875, kiam li verkis operojn por la burĝoj pli ol por la nobeloj. Li tiam verkis ankaŭ historiajn dramojn kaj iĝis pioniro pri socia teatro en Hispanio. Li publikigis en gazetoj kaj ĵurnaloj.

23-jara, Gaspar y Rimbau edziĝis al Enriqueta Batllés y Bertán de Lis, belega nobelino, kio malplaĉis al ŝiaj gepatroj. Post la naskiĝo de ilia dua infano, 27-jara li iĝis diplomato.

Li vivis en Grekio kaj Francio, poste Madrido kaj servis kiel konsulo en Ĉinio, unue en Makao, poste en Hongkongo. Dume li daŭre verkis.

Reveninte al Hispanio, li transloĝiĝis al Olorono (Oloron-Sainte-Marie, suda Francio), kvankam lia familio loĝis en Barcelono. Poste li loĝis en diversaj lokoj en suda Francio. Lia edzino mortis en Marsejlo, kie li estis konsulo. Malsana, li retiriĝis al Olorón kun siaj filino, bofilo kaj genepoj. Tie li mortis en 1902, 60-jaraĝa.

## Lia verkaro 
Enrique Gaspar y Rimbau verkis tre interesajn kaj novecajn verkojn, kiel *El estómago* (*La stomako*, 1874), pri la ĉefeco de tiu organo en la homa korpo, aŭ *La lengua* (*La lango*, 1882), pri la klaĉemo kaj edukado de la virinoj. En lia tempo gravis la sentemo en la teatro, sed li deziras pensigi siajn spektantojn, kaj uzas la prozon kaj prozecajn efektojn por tiu celo.

Liaj verkoj taktas temojn de socia etiko. *Las circunstancias* (*La cirkonstancoj*, 1867), oni denoncas la hipokritecon kaj interesojn de la burĝaro. Tiu temo elstaras ankaŭ en unu el liaj lastaj verkoj, *Las personas decentes* (*La decaj personoj, 1890).

*Huelga de hijos* (*Filstriko*, 1893) estas feminista verko, tre avangarda por lia epoko. Enrique Gaspar estis minoritata aŭtoro pro sia kritika realismo kaj siaj dramaj novecoj. Lia mondrigardo estas pesimista, malgraŭ lia ofta humuro.

## *El anacronópete* 
*El anacronópete* (*La anakronopeto* estas eble traduko: temas pri neologismo en la hispana lingvo), eldonita en 1887 en Barcelono, estas unu el liaj plej gravaj verkoj. Ĝi estas romano de sciencfikcio kiu antaŭas la verkon de H. G. Wells en la inventado de tempomaŝino.

Romano en formo de zarzuelo, ĝi estas la unua romano kiu elpensas maŝinon por vojaĝi en la tempo, kiu ricevas la nomon de la titolo.

La verko enskribiĝas en la spirito de sia tempo, en kiu la verkoj de Jules Verne havis grandan sukceson. Ĝi certe ricevis influon de Camille Flammarion kaj ties verko *Lumen*.

## Eksteraj ligiloj 
* El anacronópete  en *Aula'' de la ĵurnalo El Mundo (en la hispana).
* La verkaro de Enrique Gaspar: El Anacronópete (1887) en Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes (en la hispana).

Kategorio:Hispanaj verkistoj
John Lewine

**John L. LEWINE** (mortis la ) estis usona esperantisto.

Li lernis Esperanton 12-jaraĝa en 1920, post kiam li hazarde trovis Esperanto-librojn en biblioteko en Nov-Jorko. En 1925 li partoprenis la 17-an Universalan Kongreson de Esperanto en Ĝenevo (Svislando). Li fondis kaj prezidis Esperanto-societon ĉe la Universitato Yale. Poste li studis ĉe Sorbono en Parizo kaj aktivis en la Esperanto-movado en Francio, Belgio, Anglio kaj Italio. Dum la dua mondmilito li laboris por SHAEF, la ĉefstabejo de la aliancaj trupoj, en Londono kaj Parizo. Post la milito li helpis unuigi la Esperanto-societojn de Manhattan kaj Brooklyn en Nov-Jorko. 

Li estis dumviva membro de UEA. Dum 30 jaroj li prezidis la Esperanto-societon de Nov-Jorko, dum tri jaroj ELNA-n. Li estis krome prezidanto de Amerika Asocio de Instruistoj de Esperanto (AAIE) kaj de Internacia Societo de Amikeco kaj Bonvolo.

En 1975 li eklernis la planlingvon *Unio* kaj agnoskis ĝian uzeblon.

## Literaturo 
* William R. Harmon: *Remembering Some of Our Pioneers,* en: *Esperanto USA* 2006/2 , paĝoj 5–6.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Prezidantoj de Esperanto-USA
IJK 1939

La **2-a Internacia Junular-Kunveno** de Tutmonda Junular-Organizo (aranĝo poste konata kiel **2-a Internacia Junulara Kongreso** de TEJO) okazis de la 7-a ĝis la 14-a de aŭgusto 1939 en Tervuren. Nur TJO-membroj rajtis partopreni. Ĉeestis 350 esperantistoj, inter ili 60 plenkreskuloj. Oni organizis aŭtobusajn karavanojn de Nederlando kaj Anglio al Tervuren. Ĉiuj partoprenantoj el Nederlando kaj Belgio devis kunporti sakon por pajlo kun kusenkovrilo. Kaj: "Neniu rajtas paroli inter la deka vespere kaj la sepa matene, por ke ĉiu bone ripozu." Oni faris 45-minutan filmon pri la kunveno.

Por 1940 oni akceptis proponon okazigi IJK-on en Bulonjo-ĉe-Maro. Ĝi tamen pro la Dua Mondmilito ne okazis; la 3-a IJK okazis nur en 1947 en Ipswich, Anglio.

## Programo 
Okazis dum la 2-a IJK la jenaj programeroj:
* *La Najtingalo,* teatraĵeto en du aktoj, laŭ fabelo de Hans Christian Andersen.

## Fontoj 
02-a IJK
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Belgio
Kategorio:1939 en Belgio
Kategorio:Tervuren
Faworki

[eta|250x250ra|La plado de [faworki (pron. *favorki*)]]
eta|250x250ra|La faworki
[eta|maldekstra|La [benjetoj]]
[eta|250x250ra|La krudaj faworki, antaŭ la fritado en [oleo, kokosbutero aŭ ŝmalco]]
eta|maldekstra|La karnavala rozo (pole: *róża karnawałowa*)
***Faworki*** (pluralo de *faworek*, pron. *favorki*, *favorek*), konata ankaŭ kiel *chrust* (pole: seka branĉaro; pron. *ĥrust*) estas pola tradicia manĝaĵo, dolĉaj kukoj frititaj en densa oleo, kokosbutero aŭ en ŝmalco kaj surŝutitaj per sukerpulvoro. Ili havas formon de faldita kokardo. Oni manĝas *faworki* plej ofte dum karnavalo, **Grasa Ĵaŭdo** aŭ **Antaŭfasta Mardo** (tio estas unu tago antaŭ la Cindra Merkredo la komenco de la fastsezono de Karesmo por la plej multaj okcidentaj kristanaj eklezioj).

La vorto *faworek* devenas de la franca *faveur*, kiu signifas graco kaj favoro.

## Recepto 
300 gramojn de la tritika "torta" faruno,

5 la kokinajn ovoflavojn,

1 kulereton da blanka sukero,

1 kulereton da pura 95% alkoholo (etila alkoholo) (povas esti 10% vinagro),

duonkulereton da salo,

5 la supajn kulerojn de 18% kremo,

6 por friti ŝmalco (fandita porkograso) aŭ sengusta oleo,

7 sukerpulvoro.

## Vidu ankaŭ 
* *(en)* Kuira recepto de *faworki* (angle)
* benjetoj (**fritkukoj**) (vidu la apudan foton)

Kategorio:Pola kuirarto
Polmos

[eta|Entrepreno *Polmos [Toruń*]]
**Polmos** (pole: akronimo de vortoj ***pol**ski **mo**nopol **s**pirytusowy*, *pola spiritusa monopolo*) estas nomo de ŝtataj entreprenoj kiuj dum komunisma epoko en Pollando (t.n. *Pola Popola Respubliko*) havis monopolon por produkti vodkojn kaj aliajn fortajn alkoholaĵojn. La entreprenoj produktis ankaŭ giston kaj vinagron. Post la jaro 1989 kaj enkonduko de kapitalismo plejparte *Polmos* estis elaĉetita de okcidentaj firmaoj aŭ privataj investantoj. Nuntempe sub la nomo **Polmos** en Pollando funkcias:
* Polmos Wrocław - produktanto de vodko *Wratislavia*, *Krakus*, *Abstynent*
* Pola Produktejo de Vodkoj Polmos en Siedlce - produktanto de vodko *Chopin*
* Polmos Białystok - produktanto de vodko *Absolwent* kaj *Żubrówka*
* Polmos Bielsko-Biała - produktanto de vodko *Żytnia* (Nuntempe sub la nomo *Extra Żytnia*) kaj *Advocaat* (alkoholaĵo de ova kremo)
* Polmos Kraków - parto de firmao Sobieski
* Polmos Lublin - produktanto de vodko *Żołądkowa gorzka*
* Polmos Łańcut
* Polmos Łódź - produktanto de vodko *Prezydent*
* Polmos Toruń - produktanto de vodko *Copernicus*
* Polmos Sieradz
* Polmos Starogard Gdański - produktanto de vodko *Starogardzka*
* Polmos Szczecin - produktanto de vodko *Starka* kaj konjakoj
* Polmos Warszawa - produktanto de rektifita spirituso
* Polmos Białogon
* Mazovia Produktejo de Vodkoj Polmos Józefów - produktanto de vodko *Smirnoff*
* *Spyritus Rektifikovany*

Kategorio:Alkoholaĵoj
Kategorio:Firmaoj
Kategorio:Pollando
4 luni, 3 săptămâni și 2 zile

**4 luni, 3 săptămâni și 2 zile** (4 monatoj, 3 semajnoj kaj 2 tagoj) estas filmo de la rumana reĝisoro Cristian Mungiu. Ĝi gajnis la Oran Palmon de la 60-a internacia Filmfestivalo de Cannes. Ĝi temas pri abortigo en Rumanio dum la komunista periodo (kiam abortigo estis severe malpermesita).

La filmo estis prezentita unuafoje dum la festivalo je la . Nur en oktobro 2007 ĝi estis prezentita en Rumanio.

## Eksteraj ligiloj 
oficiala retejo 

Kategorio:Rumanlingvaj filmoj
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2007
Kategorio:Premio Ora Palmo
Kategorio:Rumanaj filmoj
Junio de 2007

## 30-a de junio 2007 
* Terorista atenco en la flughaveno de Glasgovo, Skotlando, per la uzo de aŭtomobilo kun eksplodaĵoj. Neniu persono mortis, kaj nur la aŭtoro estis severe vundita.

## 28-a de junio 2007 
* La Operdomo de Sidnejo estas rekonita kiel Monda Kulturheredaĵo de UNESKO.
* Mortis Miyazawa Kiichi, la 28-a Ĉefministro de Japanio

## 23-a de junio 2007 
* Mortas ĉirkaŭ 200 en ŝtormoj en la dua urbo de Pakistano, Karaĉio. Ekde sabato falis 17.7mm de pluvo, kaj oni antaŭvidas plian pluvadon.

## 16-a de junio 2007 
* La unua en historio traduko de Korano en la kartvelan lingvon estas prezentita en Tbiliso. La libron tradukis kartvela orientisto Giorgi Lobĵanidze.

## 14-a de junio 2007 
* Mortis Kurt Waldheim, eksa Ĝenerala Sekretario de Unuiĝintaj Nacioj kaj prezidento de Aŭstrio.

## 13-a de junio 2007 
* Kolapsis la tuta komputila sistemo de la Internacia Kosmostacio eble pro instalo de novaj sunĉelaj paneloj de NASA.
* Post akraj bataloj, Hamas tute regas la Gaza-strion. La organizo likvidas multajn Fatah-membrojn kiel kunlaborantojn (de Israelo kaj Usono)

## 5-a de junio 2007 
* La eŭska terorista grupo ETA anoncas la rompon de sia pafĉeso.

## 4-a de junio 2007 
* Komencas en Hago internacia juĝo kontraŭ la eksa prezidento de Liberio Charles Taylor, pro homarkrimoj dum la milito en Sieraleono.

## 1-a de junio 2007 
* Sep homoj mortis rezulte de terorisma atenco kontraŭ Ali Mohamed Gedi, nova ĉefministro de Somalio. Mem la politikisto restis tute sana.

06
Pitú

[eta|Pitú-botelo kaj glaso da [kaipirinjo farita per Pitú.]]

***Pitú*** estas brazila pingo produktata en Vitória de Santo Antão (Pernambuko). Ĝi enhavas 40% da alkoholo.

Ĝi ekfabrikiĝis en 1938, post la fondiĝo de la firmao S. Cândido e Cia (kiu poste eknomiĝis Pitú). Tiam la firmao fabrikis vinagron kaj drinkaĵojn el ĵenipapo kaj marakuĵao krom brandon.

Nuntempe Pitú estas vendata ankaŭ en aliaj landoj (ekzemple Japanio kaj Usono krom landoj de Latinameriko kaj Eŭropo).

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro de la firmao. 

Kategorio:Alkoholaĵoj
Arumo (lingvo)

**Arumo** aŭ **Arumiano**, (*Arumian* en la angla, *Arumien* en la franca kaj *Arymén* en Arumo mem) estas arta lingvo kreita kun ludaj celoj por fikcia mondo nomata *Asemia* de iu, kiu uzas la pseŭdonimon *Nelanth*, belga franclingvano. La aŭtoro volis ke ĝia fonetiko similu al la gaela lingvo. Kvankam tute regula, la konjugacio estas malsimpla, kaj similas al tiu de latina lingvo (Ekzemple: la verbo finas la frazon) kaj uzo de du artikoloj (animato kaj neanimato) kun pluralo. La substantivoj havas la 4 kazojn de la germana lingvo: nominativo, akuzativo, dativo kaj genitivo, la sintakso similas al la latina lingvo. La aŭtoro kreis ankaŭ alfabeton kun ŝajna influo de stenografio.

## Ekzemploj de frazoj en Arumon 
* Leniun = Bonan tagon, bonvenon
* Heï = Saluton
* Etis = Jes (laŭvorte: "vere")
* Gasis = Ne (laŭv.: "nevere")
* Nesavis = Jes/Ne (laŭv.: "malsimile")
* Niavi = Dankon
* Shesá = Ĝis revido
* Antiu iroc? = Kiel vi fartas?
* Elyn = Bone
* (Nï) nel cial = Mi (ne) scias
* Vene nim... = Mia nomo estas...
* Rochelel [nomo de la loko] an = Mi loĝas en...
* Gutal Arymenï = Mi lernas la Arumon
* Sel enial = Mi amas vin 

## Vidu ankaŭ 
* Ĉamiŝo : Alia lingvo de **Nelanth**

## Eksteraj ligiloj 
http://asemaen.site.voila.fr/asemia.html  (en franca kaj angla lingvoj)

Kategorio:Artaj lingvoj
Yamamoto

**Yamamoto** (japane 山本 [jamamoto]) estas unu el la plej oftaj familiaj nomoj en Japanio. Konataj nomportantoj estis/as:

* Yamamoto Kansuke (ca. 1493 – 1561), japana armea gvidanto.
* Yamamoto Tsunetomo (1659 – 1719), samurajo kaj aŭtoro.
* Yamamoto Isoroku (1884 – 1943), japana ĉefadmiralo.
* Yamamoto Issei (1889 – 1959), japana astronomo.
* Yamamoto Gonnohyōe (1852 – 1933), 8-a kaj 16-a ĉefministro de Japanio.
* Yamamoto Yōji (* 1943), japana mododizajnisto.
* Yamamoto Naoki (* 1960), japana *mangaka*.
* Sakon Yamamoto (* 1982), konkur-striristo en Formulo-1
* Yamamoto Toshikatsu, japana kuracisto.
Arumo

:*Ankaŭ ekzistas artikolo pri la artlingvo ĉe **Arumo (lingvo)**.*

**Arumo** (*Arum*) estas genro de plantoj el la familio de la Arumacoj. 

Arumoj havas rimarkindan infloreskon. La floroj ne donas nektaron, sed logas la insektojn per forta odoro, kaj poste enfermas ilin por la daŭro de diurno. Tia strategio de trompado nomiĝas  sapromiofilio.

;Kelkaj specioj
**Arum alpinum*
**Arum concinnatum*
**Arum creticum*
**Arum cyrenaicum* 
**Arum dioscoridis*
**Arum gratum*
**Arum hygrophilum*
**Arum idaeum*
**Arum italicum*
**Arum korolkowii*
**Arum maculatum*
**Arum nigrum*
**Arum palaestinum*
**Arum pictum*
**Arum purpureospathum*
**Arum rupicola*
**Arum triphyllum*

ArumPalaestinum_young_plant01.jpg|Du junaj *Arum palaestinum* plantoj

Kategorio:Arumacoj
Kategorio:Floroj
Zubrovko

**Zubrovko** ( *żubrówka*, prononcata: *ĵubrufka*) estas pola vodko distilita el sekalo. Al tiel preparita alkoholo oni aldonas esencon de aroma herbo populare nomata *żubrówka* (en la pola ĝi signifas "bizona herbo", ), kiu kreskas en Arbaro de Białowieża. La herbo kaŭzas specifan guston, aromon kaj verdaflavan koloron. En ĉiu originala botelo da zubrovko estas unu trunketo de la herbo.

La historio de la vodko probable komenciĝis en la 17-a jarcento kaj jam en la 18-a jarcento zubrovko iĝis unu el la plej popularaj alkoholaĵoj de pola nobelaro. En 1926 la firmao Polmos eltrovis metodon de amasa produktado de la vodko kaj registris kaj patentis ĝin kiel komercan produkton.

Hodiaŭ la originalan vodkon produktas Polmos en Bjalistoko. Krome, en aliaj landoj oni produktas similaĵojn sub la nomoj: *Wisent Vodka* (Usono), *Зубровка* (Rusio), *Zubrivka* (Ukrainio), *Grasovka* (Belorusio).

Zubrovko estas ĝenerale trinkata pura kaj malvarmigita aŭ kiel koktelo kun pomsuko.

Kategorio:Alkoholaĵoj
Kategorio:Bjalistoko
Kategorio:Pola kuirarto
Kategorio:Belorusa kuirarto
Leonard Orban

250px|eta|Leonard Orban
**Leonard Orban**, naskiĝinta la 28-an de junio 1961, estas rumana sendependa politikisto kiu ekde la 1-a de majo 2007, kiam Rumanio iĝis membroŝtato de la Unio, laboras kiel komisionano pri *plurlingvismo* en la Eŭropa Komisiono Barroso, la plenuma organo de la Eŭropa Unio inter la jaroj 2004 kaj 2009. Li respondecas pri la lingvopolitiko de la Eŭropa Unio kaj estas la unua komisionano kies sola respondeco estas plurlingvismo.

Li parolas aldone al sia denaska lingvo, la rumana, ankaŭ la francan, iomete la italan kaj la anglan.

## Edukado kaj kariero 
Orban studis inĝenieradon kaj ekonomikon. Li havis plurajn postenojn rilatajn al la akcepto de Rumanio en la Eŭropan Union, plej fame kiel vic- kaj post ĉef-intertraktanto por sia lando dum la tempo de finaj intertraktoj kun la Eŭropa Unio.

## Celoj kaj taskoj kiel komisionano 
Rilate al plurlingvismo, Orban koncentriĝas pri la antaŭenigo de fremdlingva lernado per EU-programoj kiel la Programo por tutviva lernado 2007-2013. Aldone, al lia taskaro apartenas ankaŭ la efika funkciado de la vastaj servoj de tradukado (kaj teksta kaj parola) en la 23 oficialaj lingvoj de la EU. Orban zorgas pri laborantaro kun 1300 membroj kaj pri 1 elcento de la EU-buĝeto.

## Multlingva retforumo kaj Esperanto 
Orban fondis oficialan multlingvan retforumon pri multlingvismo. En ĝi partoprenas multaj esperanto-parolantoj, kiuj varbas por tio ke la Eŭropa Unio subtenu Esperanton kaj iam uzu ĝin kiel pivotan lingvon (pontlingvo). En respondo al komentoj en la forumo de la 6-a de februaro 2008, li respondis ankaŭ al la kontribuoj de la esperanto-parolantoj, kontraŭante la uzon de Esperanto kiel Eŭrop-Unian pontlingvon. Por subteni sian vidpunkton, li atentigis, ke kreado de kompletaj terminaroj por tute novaj uzokampoj de Esperanto estus enorma, multekosta laboro; li asertas, ke ekesto de pontlingvoj estas "historie spontanea fenomeno socilingvistika, ne rezulto de decidoj leĝofaraj kaj politikaj". Krome li skribas, ke li mem "ne kredas" je pontolingvoj; tamen li ne komentas la ĉiam kreskantan rolon de la angla kiel ĝuste tia pontolingvo en EU. Al lia respondo denove respondis multaj Esperantistoj per mesaĝoj en la forumo.

## Politikaj konvinkoj 
Kvankam Orban ne apartenas al iu ajn politika partio, li sekvas liberalismon. Li subtenas la pluan Eŭrop-Unian integriĝon de Rumanio. Orban subtenas ankaŭ pli fortan Eŭropan Union kaj rean iniciaton por instali Eŭrop-Unian konstitucion sen ŝanĝoj al la origina teksto.

## Notoj kaj fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala multlingva retforumo pri multlingvismo 
* "EU-komisionano pri multlingveco kontraŭas Esperanton" ĉe Raporto.info.
* Pritrakto de Esperanto en lia forumo

Kategorio:Rumanaj politikistoj
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono
Kategorio:Komisiono Barroso 1
Egling

**Egling** havas diversajn signifojn:

***Egling an der Paar** estas komunumo en distrikto Landsberg en Bavario en Germanio.
***Egling (distrikto Bad Tölz-Wolfratshausen)** estas komunumo en distrikto Bad Tölz-Wolfratshausen en Bavario en Germanio.
Esmeraldas

**Esmeraldas**, portugala kaj hispanlingva vorto por *smeraldoj*, povas esti lokoj en:

*Esmeraldas, municipo

*Esmeraldas, provinco
*Esmeraldas, kantono
*Esmeraldas, urbo
Eusébio

**Eusébio** havas diversajn signifojn:

***Eusébio (Cearao)**
***Eusébio Da Silva Ferreira**, konata nur kiel Eusebio, estis fama futbalisto.

## Vidu ankaŭ 
* Eŭzebio
Freiberg

**Freiberg** havas diversajn signifojn:

* **Freiberg am Neckar** estas komunumo de la distrikto Ludwigsburg en la federacia lando Baden-Virtembergo de Germanio.
* **Freiberg (Saksio)** estas la administra centro de la distrikto Centra Saksio en la federacia lando Saksio de Germanio.
Frumoasa

**Frumoasa** havas diversajn signifojn:

***Frumoasa (Bacău)** (hungare: *Frumósza*) estas komunumo en Rumanio okcident-nordokcidente de Bacău.
***Frumoasa (Harghita)** (hungare: *Csíkszépvíz*) estas komunumo en Rumanio en la orienta rando de la baseno laŭ la rivereto Frumoasa, enfluanta en la Olt (rivero)n norde de Miercurea Ciuc.
Corvara

**Corvara** havas diversajn signifojn:

* **Corvara (Sudtirolo)** estas plejparte ladinlingva komunumo en la provinco Sudtirolo de Italio.
* **Corvara (Abruco)** estas komunumo en la regiono Abruco kaj la provinco Peskaro de Italio.
Chiesanuova

**Chiesanuova** havas diversajn signifojn:

* **Chiesanuova (San-Marino)** [kjezanŭova] estas municipo ("kastelo") de San-Marino.
* **Chiesanuova (Italio)** estas komunumo de Italio.
Cagno

**Cagno** havas diversajn signifojn:

***Cagnò** estas komunumo en Trentino-Supra Adiĝo/Sudtirolo en Italio.
***Cagno (Lombardio)** estas komunumo en Lombardio en Italio.
Chiemsee

**Chiemsee** havas diversajn signifojn:

***Chiemsee (lago)** estas purakva lago en Bavario, Germanio, inter urboj Rosenheim kaj Salzburg.
***Chiemsee (komunumo)** estas komunumo en Germanio. Ĝi apartenas al distrikto Rosenheim, Bavario.
***Prien am Chiemsee** estas komunumo en Germanio. Ĝi apartenas al distrikto Rosenheim, Bavario.
***Episkopujo Chiemsee**, pereinte.
Frøylandsvatnet

**Frøylandsvatnet** havas diversajn signifojn:

***Frøylandsvatnet (Sandnes)** estas lago en municipo Sandnes en departemento Rogaland en Norvegio.
***Frøylandsvatnet (Jæren)** estas lago situanta en la distrikto Jæren en Norvegio.
Ján Figeľ

**Ján FIGEĽ**, naskiĝinta la 20-an de januaro 1960, estas slovaka politikisto. En la jaroj 2004–2010 li estis komisionano en la Eŭropa Komisiono Barroso kaj prezidis la fakojn pri *edukado, trejnado kaj kulturo, sporto kaj junularo*. Jam dum la ofico de la antaŭa Eŭropa Komisiono Prodi, li estis membro ekde la 1-a de majo 2004, kiam Slovakio iĝis membroŝtato de la Unio, kaj kune kun alia komisionano el la "malnovaj" membroŝtatoj prezidis la fakojn *entreprenoj kaj informsocio*. Ján Figeľ estas membro de la socialisma konservativa liberala partio Kresťanskodemokratické Hnutie (KDH) de Slovakio.

En aŭgusto 2012 konatiĝis asertoj ke lia doktora disertaĵo, farita ĉe privata universitato, enhavas tekstopartojn kopiitajn el alia fonto sen cit-indiko. La ver-enhavo de tiuj asertoj estas nuntempe esplorata.

## Vidu ankaŭ 
* ĉapitro "Esperanto" de la artikolo "Lingvoj de la Eŭropa Unio"

Kategorio:Membroj de la Eŭropa Komisiono
Kategorio:Komisiono Barroso 1
Kategorio:Komisiono Prodi
Kategorio:Slovakaj politikistoj
Kategorio:Plagiataj disputoj
Spektra povuma distribuo

**Spektra povuma distribuo** estas karakterizo de signalo, kiu donas distribuon de povumo de la signalo en ĝia frekvenca spektro.

Spektra povuma distribuo por ĉiu signalo, se ĝi ekzistas, estas funkcio kun frekvenco kiel la argumento. Ĝia valoro havas mezurunuon W/Hz (vato/herco) en Si.

Povumo, havata de parto de signalo inter frekvencoj *f1* kaj *f2* estas donata per formulo

  *f1*  
  ∫ *A(f)* d*f*
  *f2*
:kie *A(f)* estas la spektra povuma distribuo (se la integralo ekzistas).

La plena povumo de la signalo estas donata per formulo
  ∞
  ∫ *A(f)*   d*f*
 -∞
(se la integralo ekzistas).

Blanka bruo havas konstantan spektran povuman distribuon *A(f)=A* kaj ne dependas de *f*. Ĝia plena povumo estas malfinia, kaj respektive la lasta integralo ne ekzistas.

Spektra povuma distribuo povas esti priskribita ankaŭ kiel funkcio *Φ(ω)* de angula frekvenco *ω=2πf*.

Tiam same povumo, havata de parto de signalo inter frekvencoj *ω1* kaj *ω2* estas donata per formulo

  *ω1*  
  ∫ *Φ(ω)* d*ω*
  *ω2*

Kaj *A(f)=2π Φ(2πf)*.

Kategorio:Signal-prilaborado
Ayọ

**Ayọ** estas germana kantistino de soulo, parolanta angle.
Ŝia artista nomo - Ayo - signifas « ĝojo » en joruba.

## Bibliografio 
eta|maldekstra|200px|Berlin 2007
**Joy Olasunmibo Ogunmakin** naskiĝis la  en Frechen apud Kolonjo, ŝia patro estis niĝera kaj ŝia patrino estis cigana el Rumanio.
Ŝi uzas la joruban tradukadon **Ayọ** aŭ **Ayo.** de ŝia antaŭnomo *Joy*.
La nomo devas esti skribata kun punkto sube aŭ malantaŭ la o – sen ĝi, ĝi rilatas al ovare, tabulludo fama inter la joruboj.

Post travivi en Hamburgo kaj en Londono, Ayo instaliĝis en la kvartalo de Les Halles en Parizo kaj vivas inter Parizo kaj Novjorko.

En 2002 ŝi kantis dum la unuaj partoj de la koncertoj de la brita kantisto Omar.

Jay Newland, la produktanto de la usona kantistino Norah Jones produktis la 12 titolojn de Joyful.
Krom ''And it's suposed to be love* ĉiujn kanzonojn de tiu albumo skribis kaj komponis Ayo.
Ŝi dividas sian vivon inter muziko kaj sia filo Nile, naskiĝinta en 2005, kies patro estas la germana kantisto regeo Patrice Bart-Williams.

## Verkoj 
### Albumoj 
### Mallongaj albumoj (*single*) 
* 2006 : *Down on my knees*
* 2007 :
** *Help is coming*
** *And It's Supposed to Be Love*
** *Life Is Real*
* 2008 : *Slow Slow (Run Run)*
* 2009 : *Lonely*
* 2011 : *I'm gonna dance*
* 2013 : *Fire*
* 2017 : *I'm a Fool*
* 2017 : *Paname*
* 2019 : *Beautiful*
* 2020 : *Rest assured*
* 2021 : *I'll Be Right Here*

### Kunlaboradoj 
* *Liebe & Verstand* (kun *Sister Keepers*, 2001)
* *Confusion* (kun *Chris Prolific*, 2004)
* *Play Boy* (en la albumo *PlayUp*, 2006)

### Musikaj videoj 
* *Down On My Knees" (2007)
* *Help Is Coming" (2007)
* *Life Is Real" (2007)
* ''And It's Supposed To Be Love" (2008)

### DVD 
* *AYO Live In Monte Carlo* (2007, el PBS)
* *Ayọ Live at the Olympia* (2007)

## Koncertoj en Francio dum la somero de 2007 
* 29/06 : Arras (62) *Main Square Festival* - Granda plaĉo
* 30/06 : Melun (77) Festivalo *Le Bruit de Melin* - Grand Chapiteau
* 05/07 : Strasburgo (67) Festivalo de Ĵazo - Palaco de muziko kaj kongresoj
* 06/07 : Maubeuge (59) Festivalo *Les Folies de Maubeuge* - Remparts de Maubeuge
* 07/07 : Le Touquet (62) Festivalo de ''Cote d'Opale*
* 08/07 : Parizo (75) : Festivalo *Solidays*
* 11/07 : La Rochelle (17) : Festivalo *les Francofolies*
* 17/07 : Marseillant (34) : Festivalo de Thau - Port de Tabarka
* 20/07 : Carhaix (29) : Festivalo de *les Vieilles Charues*
* 21/07-22/07 : Tarnos (64): Festivalo *Les Océaniques''
* 16/08 : Colmar (68) : Koncerto de la foiro por vinoj de Alzaco

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* www.ayomusic.com 
* Oficiala ttt-ejo 
* Paĝo ĉe MySpace
* Rettaglibro ne-oficiala
* Ne-oficiala vikio 

Kategorio:Germanaj kantistoj
Kategorio:Anglalingvaj kantistoj
Kategorio:Soulaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Germanio
Kategorio:Artistnomoj
Smells Like Teen Spirit

***Smells Like Teen Spirit*** (laŭlitere «Odoras kiel adoleska spirito») estas kanto de la usona rok-muzika bando Nirvana kaj la komenca trako kaj ĉefa unuopaĵo el la 1991-a trarompa albumo de la bando *Nevermind*. Verkite de Kurt COBAIN, Krist NOVOSELIC, kaj Dave GROHL kaj produktite de Butch VIG, la kanto uzas vers-refrenan stilon, kie la ĉefa kvar-akordsekvenco uziĝas dum la enkonduko kaj refreno por krei alternantan laŭt-kaj-mallaŭtan dinamikon.

La neanticipita sukceson de "Smells Like Teen Spirit" propulsis *Nevermind* al la supro de la listoj je la enkonduko de 1992, ofte indikite kiel la punkto, kie alternativ-muziko eniris la ĉeffluon. "Teen Spirit" estis la unua kaj plej granda furoro de Nirvana, atinginte n-ron ses en la "Billboard Hot 100" kaj altajn poziciojn en muzik-industria listoj tutmonde je 1991 kaj 1992. La kanto ankaŭ ricevis multe da recenzaj laŭdoj, inkluzive de la supra pozicio en la *Village Voice* "Pazz & Jop" opinisondo de recenzistoj kaj gajni du "MTV Video Music Award"-ojn pro ĝia muzikvideo, kiu ricevis multe da eksponado en muziktelevido. La kanto nomiĝis kiel "himno por apatiaj infanoj" de Generacio Ikso, sed la bando malkomfortiĝis kun la sukceson kaj atenton si ricevis. Dum la jaroj post de la disiĝo de Nirvana, aŭskultantoj kaj recenzistoj daŭris laŭdi "Smells Like Teen Spirit" kiel unu el la plej bonegaj rok-muzikaj kantoj ĉiame.

## Referencoj 
Kategorio:Kantoj de Nirvana
Kategorio:Kantoj pri adoleskantoj
Kategorio:Verkoj de 1991