Filofeo (Leszczyński)

eta|Portreto de Filofeo, la 18-a jarcento.
eta|Ikono de sanktaj metropolitoj Filofeo kaj Paŭlo en la preĝejo de Petro kaj Paŭlo. Tjumeno, 2022.
[eta|Portreto de Filofeo super la pordego de la [Monaĥejo de Sankta Triunuo (Tjumeno)|monaĥejo de Sankta Triunuo en Tjumeno, 2013.]]

Metropolito **Filofeo** (laike: , ; 1650, Krolevec, Niĵina regimento, Zaporoĵa Armeo — la , Tjumeno, Tjumena distrikto, Tobolska provinco, Siberia gubernio, la Rusia imperio) estis episkopo de la Rusa Ortodoksa Eklezio, metropolito de Siberio kaj Tobolsko (la  — februaro 1711, julio 1715 — februaro 1721), sanktulo je la rango de sankta episkopo, honorata la 10-anjul (23-an)greg de junio.

## Biografio 
Li naskiĝis en 1650 en la urbo Krolevec, finis la Kievan Spiritan Akademion kaj iun tempon servis kiel paroĥa pastro. Post vidviĝi li alfrontis dilemon — forlasi la pastrecon aŭ monaĥiĝi, ĉar la ortodoksa pastro ne rajtas edziĝi post la pastriĝo. Li monaĥiĝis en la Monaĥejo de la Grotoj de Kievo kie montris sin aktiva kaj fervora, do iĝis ĝia mastrumanto kaj ne forlasis tiun postenon eĉ post esti nomumita estro de la Svenska monaĥejo, tiutempe dependa de la Monaĥejo de la Grotoj.

Tiutempe estiĝis bezono pri efika administrado de la Siberia eparĥio. Fine de majo 1700 metropolito Ignatij (Rimskij-Korsakov) forlasis Tobolskon pro malsaniĝo. En marto 1701 la postenon okupis Dimitrij (Tuptalo), kiun rekomendis al imperiestro Petro la Granda metropolito de Kievo Varlaam (Jasinskij). Li ankaŭ finis la Kievan Spiritan Akademion kaj monaĥiĝis en la Monaĥejo de la Grotoj de Kievo. Sed Dimitrij rifuzis la translokiĝon al Tobolsko reference al sia malforta sano kaj regis la eparĥion el Moskvo. En januaro 1702 li estis nomumita metropolito de Rostovo kaj Jaroslavlo dum la siberian postenon okupis Filofeo. Je episkopa rango lin ordinis provizora patriarko Stefan Javorskij.

La  Filofeo venis al Tobolsko akompanata de kelkaj asistantoj el kievaj monaĥoj. Situacio en la Siberia eparĥio estis sufiĉe plorinda — pastroj estis malriĉaj kaj grandparte subedukitaj, episkopa ĉefsidejo forbrulis en junio 1701, preĝejoj estis neglektataj. En 1703 li malfermis en Tobolsko spiritan lernejon. Danke al liaj petoj la ŝtato donacis al monaĥejoj kaj preĝejoj plurajn terenojn, falĉejojn kaj salajrojn pagatajn de paroĥanoj. Komenciĝis aktiva konstruado de preĝejoj, kies nombro en Siberio dum lia regado kreskis de 160 ĝis 448. Aktiviĝis misiisma laboro inter siberiaj indiĝenoj, antaŭe bremsata de la registaro ĉar laŭleĝe indiĝenoj transirintaj al kristanismo ne plu pagis jasakon forme de peltoj. En 1703 li sukcesis nuligi tiun regulon, do komenciĝis aktiva baptado de la ĥantoj, mansoj kaj nenecoj. En 1704 li sendis misiistojn al Mongolio kaj Ĉinio dum li mem navigis al Berjozovo por admoni lokajn ĥantojn akcepti kristanismon. En 1705 li sendis misiisman ekspedicion subestre de arkimandrito Adrian al Kamĉatko. En 1706 guberniestro Matvej Gagarin petis lin aktivigi la misiistan laboron kaj Filofeo sendas misiistojn al Berjozova kaj Surguta distriktoj. En 1708 ilia laboro provizore haltis, ĉar en Berjozova distrikto eksplodis indiĝena ribelo.

Tamen siberia guberniestro Matvej Gagarin preferis ke Filofeo daŭrigu la aferon de kristanigo de la indiĝenoj. La  li reagis al sciigoj pri vizitado de paganaj idoloj fare de siberiaj indiĝenoj per ukazo al metropolito Teodoro, en kiu li unuafoje postulis amasan kristanigon de la siberiaj indiĝenoj.

En la ukazo estis ordonite severe puni kontraŭulojn de ĝia plenumo: "Kaj se iu el voguloj aŭ ostjakoj agos kontraŭ tiu ĉi [...] ukazo, tiujn mortpuni" ().

Gravan atenton Filofeo donis al la religia edukado de la novbaptitoj, al ilia materiala subteno kaj protektado kontraŭ arbitreco de lokaj administrantoj. Iuj orfoj el novbaptitoj akompanis lin kiel edukitoj kaj iuj eĉ loĝis en lia monaĥa ĉelo. Oni diris ke li estis kvieta, indulgema kaj sena je vanteco. Indiĝenoj mem eĉ en la dua duono de la 19-a jarcento konservis pri li bonan memoron kiel pri la homo bonkora, kiu admonis ilin per vortoj.

La imperiestro laŭdis misiistajn atingojn de Filofeo kaj stimulis lin al plua agado tiukampe. La  aperis ukazo de la Senato, kiu liberigis la novbaptitojn de jasako kaj aliaj impostoj por tri jaroj. La  estis eldonita laŭda dankpapero () en kiu la imperiestro instigis lin al plua misiista agado. Lastajn vivojarojn Filofeo pasigis en vojaĝoj, baptante la indiĝenojn. Ĉe tio guberniestro Ĉerkasskij ne nur neniel helpis al li, sed eĉ aktive malhelpis. En 1724 Filofeo plendis al la Sankta Sinodo, ke li havas neniujn vivrimedojn, ĉar la guberniestro ne pagas al li la preskribitan pension kaj li loĝas en la monaĥejo kies kamparanojn kaj terojn la guberniestro ŝtatigis promesinte anstataŭe pagojn, kiuj tamen ankaŭ ne venas jam 4 jarojn. Tiutempe Aleksej Ĉerkasskij loĝis jam en Sankt-Peterburgo kaj surloke regis princo S. M. Kozlovskij, pri kies arbitreco Filofeo plendis. Komence de 1724 venis nova guberniestro Miĥail Dolgorukov, kiu persone enketis la plendojn kaj akuzojn de Filofeo kaj subtenis liajn iniciatojn. Oni denove faris donacojn al la novbaptitoj. En 1726 estis aranĝita nova misiista ekspedicio subestre de Filofeo al Obdorsko.

### Grigorij Novickij 
La plej fama el ili estis Grigorij Novickij, filo de kozaka militisto Ilja Novickij. Li ankaŭ finis la Kievan Spiritan Akademion, sed poste elektis militistan karieron kaj servis ĉe Ivan Mazepa, dum iu tempo estis lia reprezentanto ĉe hetmano Adam Mikołaj Sieniawski. En 1709 kolonelo Grigorij Novickij petis pardonon de la rusia imperiestro, sed ne ricevis ĝin, eble pro parencaj rilatoj kun Filip Orlik, posteulo de Mazepa. Aŭtune 1712 li kune kun 15 ukrainaj kozakoj estis ekzilita al Tobolsko. Laŭ peto de Filofeo li estis sendita al li kiel asistanto kaj loĝis kun li en la monaĥejo de Sankta Triunuo. Novickij akompanis la monaĥon dum liaj misiistaj vojaĝoj kaj kolektis tie unikan materialon por sia studo "Konciza priskribo de la ostjaka popolo" (), kiu iĝis la unua etnografia studaĵo aperinta en la rusa lingvo kaj ĝis nun estas uzata de la sciencistoj kiel grava fonto. En 1811 trezoristo Filadelf en sia mesaĝo al la konsistorio esprimis dubon pri tiu ĉi plano, atentigante ke ĝi sekvigos grandan rekonstruon de la katedralo kaj povos kaŭzi ĝian neripareblan damaĝon. Do oni vendis la preparitajn tiucele brikojn kaj nuligis la planon.

En 1821 arĥimandrito Amvrosij kreis super la tombo tomboŝtonon kun surskribo, bildo de anĝelo kaj portreto de Filofeo. Super la tomboŝtono aperis malgranda fera ŝedo. En 1890 laŭ ordono de arĥimandrito Filareto, la portreto kaj la surskribo estis grandigitaj, anstataŭ ŝtona barilo aperis tiu ligna, kun feraj finaĵoj, aperis sufiĉe larĝa ligna preĝeja perono, el kiu laŭ ŝtuparo oni povas veni al la dua etaĝo de la Transfiguriĝa alkonstruaĵo. En 1926 la ligna preĝeja perono estis malmuntita de la muzeo, okupinta la monaĥejon. La muzeistoj argumentis ke la konstruaĵo estis tro kaduka kaj ŝirmis la malnovajn fenestrojn kaj pordojn de la katedralo.

Laŭ legendo, la pastroj elprenis el la tombo nur kelkajn malnovajn aĵojn kaj translokis ilin al la preĝejo dum la restaĵoj mem jam estis kaŝitaj tie. Unu el la partoprenintoj, Andrej Straĥov, poste eksiĝis kiel pastro kaj laboris en la Tjumena Kontraŭreligia Muzeo, funkciinta en la Anunciacia katedralo, kien li transdonis "bukojn, sandalojn kaj parton de episkopa mantelo" de Filofeo, uzitajn kiel eksponaĵoj.

Post la Dua mondmilito en la eksa sidejo de la Urba Dumao denove ekfunkciis muzeo. La  la Tjumena Urba Soveto eldonis ordonon N 482 pri transdono de la Oranta katedralo al kredantoj. Ĝia ĉefpastro iĝis Aleksandr Siĉugov. Li petis la muzeon redoni la mantelon de Filofeo, aludinte pri eventuala reakiro de liaj restaĵoj malaperintaj en 1923. Tio maltrankviligis la aŭtoritatojn, kiuj formis ekspertan komisionon, agnoskintan ke la eksponaĵo ne havas historian kaj muzean valoron kaj povas esti detruita. Al la Novosibirska eparĥio oni mesaĝis pri "maldezirindeco de plua restado de Siĉugov je eklezia servado en Tjumeno". Pro tio en 1947 li kun sia familio forlasis la urbon kaj servis en diversaj urboj de Siberio, inkluzive en la katedralo de Petro kaj Paŭlo en Tomsko (1954–1956). La  li mortis en Novosibirsko. Antaŭ la forpaso li rakontis al sia filino Ariadna kie estas kaŝitaj restaĵoj de Filofeo.

La  speciala komisiono esploris la eksponaĵon N 1647 ekstere kaj interne kaj faris akton, en kiu estis skribite ke temas pri kesto kun vitraj muretoj, 90x36x25 cm granda, en kiu situas "ĉerketo sur piedetoj" () kaj proponis redoni ĝin al la eklezio. Vic-episkopo D. A. Radionov respondis ke ĝi ne havas religian valoron.

La  la restaĵoj estis solene translokitaj el la Ĉielira-Georga preĝejo al la monaĥejo.

## Memoro 
### Tjumeno 
En Tjumeno apud la monaĥejo de Sankta Triunuo, ĉe kruciĝo de la stratoj Dimitrov kaj Kommunistiĉeskaja situas skvaro de Sankta Filofeo (), ricevinta sian nomon la . Ĝi estas malgranda, en la centro staras monumento al Filofeo, farita de arkitekto Aleksandr Medvedev (Jekaterinburgo) kaj skulptisto Lev Puzakov el bronzo kaj granito kaj malfermita la . Statuo de la sanktulo staras antaŭ alta arko, simbolanta preĝejon kaj eklezion ĝenerale. En la dekstra mano li tenas krucon, en la maldekstra — episkopan bastonon. Antaŭ li staras du nordaj indiĝenoj (ino kaj viro) kaj rusa setlinto kun fusilo enmane. La metropolito rigardas direkte al la monaĥejo, kiun li prikonstruigis kaj kie li finis sian vivon. Ekzistis pluraj projektoj de la monumento, ilia publika prezentado okazis en novembro 2006. Iuj ĉeestintoj oponis la ideon de la skulptaĵo mem, dirante ke ĝi propras al katolikismo dum ortodoksismo preferas dudimensiajn artaĵojn kiel ikonoj. La monumenton iniciatis monaĥejestro Tiĥon (Bobov), kiu ĉeestis la malfermon kaj sanktigis la skulptaĵojn. Tio estas la unua monumento al la ekleziulo en la urbo.

### Ĥanti-Mansijsko 
La  apud la preĝejo Resurekto de Jesuo en Ĥanti-Mansijsko, maldekstre de la ŝtuparo kondukanta al la enirejo, estis instalita statuo de Filofeo. Dekstre de la ŝtuparo estis starigita monumento al Johano de Tobolsko. La statuoj estas faritaj el bronzo en Moskvo de arkitektoj A. Ju. Dmitrijev, B. G. Viĥorev, Je. V. Sergejeva, skulptistoj K. V. Sapriĉjan, N. N. Ljubimov, P. V. Aleksandrov.

### Polnovat 
La  oni anoncis ke statuo de Filofeo aperos ĉe la preĝejo de Endormiĝo de la Dipatrino en vilaĝo Polnovato (Belojarska distrikto, Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto — Jugra). La  la monumenton, faritan en Niĵnij Tagil, sanktigis la episkopo de Ĥanta-Mansijsko kaj Surguto Pavel, servinta liturgion okaze de la 300-a datreveno de la preĝejo al kiu li donacis ikonon de la sanktulo kun ero de liaj restaĵoj.

### Meĵdureĉenskij 
La  en vilaĝo Meĵdureĉenskij (Kondinska distrikto, Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto — Jugra) estis malfermita monumento al Filofeo, starigita ĉe la preĝejo de la ikono de Dipatrino "Ĝojo de Ĉiuj Dolorplenaj" ().

### Libro 
En 2008 en Tjumeno estis eldonita libro "Vorto pri Sankta Filofeo, kiu Siberion baptis" () de Maksim Jakovlev, loka verkisto, farinta ĝin laŭ mendo de la Tjumena filio de la Nacia Milita Fonduso. Li agnoskis ke antaŭe nenion sciis pri la sanktulo.

## Referencoj 
Kategorio:Ukrainaj sanktuloj
Kategorio:Rusaj ortodoksaj sanktuloj
Kategorio:Episkopoj de la Rusa ortodoksa eklezio
Kategorio:Metropolitoj de la Rusa ortodoksa eklezio
Kategorio:Kristanaj sanktuloj de la 18-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Ukrainio
Kategorio:Kievanoj
Kategorio:Personoj de Tjumeno
Kategorio:Personoj de Tobolsko
Kategorio:Mortintoj en Tjumena provinco