Griza papago

La **griza papago** () konata ankaŭ kiel *Kongo griza papago*, estas specio el la familio de la papagedoj, kiu devenas de Afriko inter Niĝerio kaj Kongolando, Kameruno kaj Gabono. Ĝi estis iam konata ankaŭ kiel *Afrika griza papago* ĝis la Timneha papago (*Psittacus timneh*), iam traktata kiel subspecio, estis altigita al plena specio.

## Taksonomio
La griza papago estis formale priskribita en 1758 fare de la sveda natursciencisto Carl Linnaeus en la 10a eldono de lia verko *Systema Naturae*. Li metis ĝin kun ĉiuj aliaj papagoj en la genron *Psittacus* kaj stampis la duvortan nomon *Psittacus erithacus*. Linnaeus erare specifis la tipan lokon kiel "Gvineo": la loko estis poste markita kiel Ganao en Okcidenta Afriko. La genronomo estas Latina por "papago". La specia epiteto *erithacus* estas Latina kaj estas derivita el antikva greka εριθακος (*erithakos*) por nekonata birdo kiu laŭdire imitis homajn sonojn, eble la Nigra ruĝvostulo.

La specio estas monotipa; neniu subspecio estas akceptita. Kvankam Linnaeus metis ĉiujn papagojn kiujn li konis en la genron *Psittacus*, nur la griza papago kaj la Timneha papago estas nun atribuitaj al tiu genro. La koloro de junuloj similas al tiu de plenkreskuloj, sed tipe iliaj okuloj estas malhelgrizaj ĝis nigraj, kompare kun la flavaj irisoj ĉirkaŭ malhelaj pupiloj de plenkreskuloj, kaj iliaj subvostaj kovriloj estas nuance al grizo.

Grizaj papagoj povas vivi 40–60 jarojn en kaptiteco, kvankam ilia averaĝa vivodaŭro en naturo ŝajne estas pli mallonga — proksimume 23 jaroj. Ili komencas reproduktiĝi je la aĝo de 3–5 jaroj kaj demetas 3–5 ovojn por ĉiu ovodemetado. Nunaj taksoj por la tutmonda populacio estas necertaj kaj varias de 630 000 ĝis 13 milionoj da birdoj. La populacioj malpliiĝas tutmonde.

Populacistudo publikigita en 2015 trovis, ke la specio estis "preskaŭ formortigita" el Ganao, ĉar ĝiaj nombroj malpliiĝis je 90 ĝis 99% ekde 1992. Ili troviĝis nur en 10 el 42 arbarkovritaj areoj, kaj tri birdejoj, kiuj iam tenis po 700–1200 birdojn, nun havis nur 18 entute. Lokanoj ĉefe kulpigis la komercon de dorlotbestoj kaj la arbohakadon pri la malkresko. Oni supozas, ke la populacioj estas stabilaj en Kameruno. En Kongo, oni taksas, ke 15 000 estas prenitaj ĉiujare por la komerco de dorlotbestoj, el la orienta parto de la lando, kvankam la jara kvoto estas deklarita je 5 000.

## Kutimaro kaj ekologio en naturo
Oni konas malmulton pri la konduto kaj agadoj de ĉi tiuj birdoj en la naturo. Aldone al manko de esplorfinancado, povas esti aparte malfacile studi ĉi tiujn birdojn en naturaj situacioj pro ilia statuso kiel predbestoj, kio kondukas ilin al sufiĉe sekretemaj kutimoj. Estis montrite, ke naturaj grizaj papagoj povas ankaŭ imiti vastan gamon da sonoj, kiujn ili aŭdas, tre simile al iliaj kaptitaj parencoj. En la Demokratia Respubliko Kongo, du grizaj papagoj sonregistritaj dum ripozado laŭdire havis repertuaron de pli ol 200 malsamaj vokoj, inkluzive de naŭ imitaĵoj de aliaj naturaj birdokantoj kaj unu de vesperto.

### Manĝado
Grizaj papagoj estas ĉefe fruktmanĝantoj, kaj plejparto de ilia dieto konsistas el fruktoj, nuksoj kaj semoj, inkluzive de fruktoj de *Elaeis* (olepalmo). Ili foje manĝas ankaŭ florojn kaj arboŝelon, same kiel insektojn kaj helikojn. En naturo, la griza papago parte manĝas surtere.

### Reproduktado
Grizaj papagoj estas monogamiaj reproduktuloj, kiuj nestas en arbaj kavaĵoj. Ĉiu pariĝinta paro da papagoj bezonas sian propran arbon por sia nesto. La papagino demetas tri ĝis kvin ovojn, kiujn ŝi kovas dum 30 tagoj, dum ŝi estas nutrata de sia partnero. La plenkreskuloj defendas siajn nestejojn. La idoj forlasas la neston en la aĝo de 12 semajnoj. Malmulte oni scias pri la pariĝada konduto de ĉi tiu specio en la naturo. Ili pezas 12-14 g ĉe eloviĝo kaj 372–526 g kiam ili forlasas siajn gepatrojn.

## Parolkapablo
Ili konatas kiel la plej bonaj imitantoj de homa voĉo inter la papagedoj; eksperimentoj, fare de Irene Pepperberg en Universitato de Arizona, kun griza papago *Alex* montris, ke ili evidentigas elstarajn intelektajn kapablojn; ili ne nur ripetas la vortojn, sed kapablas kompreni ilin.

Aliaj eksperimentoj faritaj de Aimée Morgana kun papago nomita ''N'kisi* montris eĉ pli eksterordinarajn parolkompren-kapablojn. Cetere videofilmitaj eksperimentoj kun Rupert Sheldrake montris kapablojn pri telepatio: eksperimentisto en aparta ĉambro malfermas hazarde kovertojn kun bildoj, en alia ĉambro la papago tiam parolas frazojn rilatantajn al la bildoj.

## Bildoj

Dosiero:Graupapagei.jpg|
Dosiero:Graupapagei3.jpg|
Dosiero:Psittacus erithacus MHNT.ZOO.2010.11.148.1.jpg|Ovo de *Psittacus erithacus'' - MHNT

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Araproject
* http://www.alexfoundation.org 
* http://www.theafricangreyparrot.com 
* https://web.archive.org/web/20081203003726/http://www.geocities.com/shanlung9 
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3430481.stm 
* http://www.birdtricks.com/AfricanGreyParrots/ 

Kategorio:Papagoformaj
Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Afriko