open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Etelka Pataky, G.

**PATAKY Etelka** *Gidófalvyné* estis rumana pentristino. Ŝi naskiĝis la 28-a de majo 1898 kaj mortis la 11-an de aprilo 1984 en Târnăveni.

## Biografio 
Etelka Pataky, G. inter 1914-15 en Munkeno lernis en la privatlernejo de Fritz Bergner de Latour; en 1917-18 en la Hungara Belarta Altlernejo ĉe Lajos Deák Ébner. En 1923 li pentris en la Artistkolonio de Baia Mare ĉe János Thorma. Li vivis en Doboka, poste ĝis 1948 en Magyarsáros kaj pli poste ĝis sia morto en Marosvásárhely. Inter la du mondmilitoj li havis ok individuajn ekspoziciojn en Transilvanujo.

## Fonto
*Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Doroslovo

eta|dekstra|Doroslovo situas en la mapo en la verda municipo
eta|dekstra|300px|Preĝejo om. al Sankta Emeriko en Doroslovo
eta|dekstra|300px|Preĝejo om. al Dipatrino helpanta kristanismon en Doroslovo

**Doroslovo,** serbe **Дорослово,** hungare **Doroszló** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Sombor.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 18300
* Poŝtkodo: 25243
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Doroslovo situas sur ebenaĵo, laŭ kanalo Danubo-Tiso. Sombor troviĝas 20 km-ojn.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko, bronzepoko kaj en la ferepoko. La unua mencio devenis el 1192 en formo *terra Peteu et Porboseleu*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. En la 18-a jarcento serboj, hungaroj kaj germanoj refondis la setlejon. En 1910 loĝis en Doroszló 2722 da homoj, (2602 hungaroj, 102 germanoj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, al distrikto de Apatin, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Doroslovo 1830 da homoj, (hungaroj 952 (52 %), serboj 659 (36 %), kroatoj 84 (5 %), ciganoj 39 (2 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Emeriko de Hungario
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino Helpanta Kristanismon
* ruinoj de preĝejo, kie okazis mirakloj ekde 1792, sekve iĝis pilgrimloko

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Amebo

**Amebo** () estas mikroskopa, preskaŭ diafana unuĉela organismo de genro de eŭkariotoj. Ĝi havas nedifinitan ĉiame ŝanĝantan formon kaj moviĝas helpe de siaj pseŭdopodoj (ŝajnpiedoj). Ĝi apartenas al la plej konataj unuĉeluloj.

eta|maldekstra|250px|Amebo

## Priskribo 
Ameboj loĝas en lagetoj, en humida grundo, en tripoj de animaloj. Ili konsistas el maldika ekstera tegilo de la ĉelo, granda nukleo, nutraj kaj kuntiriĝaj vakuoloj kaj adipaj globuloj. Ili reproduktiĝas per binara divido kaj havas longecon ĝis 0.3 mm.

## La plej konataj specioj 
* *Amoeba proteus* (ordinara)
* *Entamoeba histolytica* (kiu kaŭzas disenterion)

## Vidu ankaŭ 
* Mikroorganismo

## Eksteraj ligiloj 
* Enkonduko en la biologion 

Kategorio:Protozooj
Kategorio:Eŭkariotoj
Kategorio:Mikrobiologio
Kategorio:Vivaĵoj
Sarreguemines

**Sarreguemines** - jen france, , en la loka lorena dialekto *Saargemìnn* - estas franca urbo kiu troviĝas en la orienta parto de la departemento Moselle (Mozelo), kaj do en la regiono Loreno.
La germana nomo de la urbo estas *Saargemünd*, nomo en la loka lorena dialekto estas *Saargemìnn*. La loĝantoj estas nomataj en la franca "*Sarregueminois*", en la germana "*Saargemünder*" kaj en la lorena dialekto "*Saargemìnner*".

## Geografio 
[eta|maldekstra|280ra|La [Saarbahn|tramveturilo]]
Sarreguemines situas ĉe la germana landlimo, kie la rivereto Blies [prononcu blis] enfluas en la riveron Sarre (france) aŭ Saar (germane). Tion konfirmas la etimologio de la urbonomo, ĉar la germana vorto "*Gemünd*" signifas "*kunfluejo*" (vidu supre la urbonomon en la germana). La urbo apartenas al la eŭrodistrikto Saarbrücken-Forbach, kies loĝantaro proksimume ampleksas 700 000 homojn.

Ĝia urbaro etendiĝas ambaŭflanke de la franc-germana limo. La urbara aero sur la franca teritorio entenas 42077 loĝantojn.
La urbo Sarreguemines estas la kvina plej homplena komunumo de la departemento Moselle. Laŭ taksado de la statistika instituto INSEE dum februaro 2008, ĝia loĝantaro estis ĉirkaŭ 21 000 loĝantoj, t.e. malkresko de proksimume 7% ekde 1999. Fine de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun .

Ekde 1997, la francan urbon Sarreguemines ĉepasas la tramveturilo de la germana urbo Saarbrücken.

### Geografia aparteno de Sarreguemines tra la historio 
* 843 (Verduna Traktato): Lotaringio
* 25ra|Sankta Romia Imperio de Germana Nacieco 16ra|Duklando Loreno 925-1766: Sankta Romia Imperio de Germana Nacieco, Duklando Loreno
* 25ra|Francio 1766-1871: Francio
* 25ra|Germana Imperio 1871-1918: Germana Imperio
* 25ra|Francio 1918-1940: Francio
* 25ra|Nazia Germanio 1940-1944: Nazia Germanio
* 25ra|Francio ekde 1944: Francio

## Vidu ankaŭ 
* Thionville
* Sarreguemines (stacidomo)
* Saarbahn


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Moselle
Charles Taze Russell

**Charles Taze RUSSELL** (16an de februaro 1852 - 31an de oktobro 1916) naskiĝis en Allegheny (nun tiu urbo estas alunuiĝita al Pittsburgh, Pensilvanio, Usono). Estis la dua filo de Joseph L. Russell kaj Ann Eliza Birney kiuj estis evangeliaj kristanoj (presbiterianoj) kun skotaj kaj irlandaj devenoj.
Fondinto de la Societo Watch Tower kaj de la revuo hodiaŭ mondkonata *La Gardoturo*. Unua reprezentanto de la "**Sinceraj Studantoj de la Biblio**"

## Publikigitaj Verkaĵoj 
* ''The Object and Manner of the Lord's Return* ("La celo kaj la formo de la reveno de la Sinjoro") jaro 1877.
* *Three Worlds, and the Harvest of This World*, jaro 1877.
* *Three Worlds Tract*, jaro 1877.
* *Food for Thinking Christians*, jaro 1881, 1884.
* *The (Divine) Plan of the Ages*, jaroj 1886, 1891, 1895, 1898, 1901-20, 1923-7.
* *The Time is at Hand*, jaro 1889.
* *Thy Kingdom Come*, jaro 1891
* *The Day of Vengeance - poste titolita The Battle of Armageddon*, jaro 1897.
* *The Bible versus The Evolution Theory*, jaro 1898.
* *The At-one-ment Between God and Men*, jaro 1899.
* *The New Creation (La Nova Kreado)'', jaro 1904.

Kategorio:Religiuloj
Kategorio:Atestantoj de Jehovo
Hiperuratemio

**Hiperuratemio** aŭ **hiperuratacidemio** estas la troviĝo de alta nivelo da urata acido en la sango. La plej alta normala nivelo estas 360 mikromolo/L (6 mg/dL) por virinoj kaj 400 mikromolo/L (6,8 mg/dL) por viroj.

## Kaŭzoj 
La kaŭzo de hiperuratemio estas aŭ la akcela generado de urina acido per purina metabolismo aŭ la neproporcia ekskrecio en la reno, aŭ alta nivelo da fruktozo en la dieto.

Konsumo de purinriĉa nutraĵo estas unu el la ĉefkaŭzoj de hiperuratemio.

## Vidu ankaŭ 
* Dalmata hundo

Kategorio:Metabolaj malsanoj
Kategorio:Ureata acido
Kategorio:Denaskaj metabolaj malsanoj
Konvertebla marko

**Konvertebla marko** (*konvertibilna marka*). markita kiel *KM (BAM)*, estas loka valuto de Bosnio kaj Hercegovino. Kurso estas fikse ligita al eŭro (EUR), kaj ĉiam estas 1 KM=0,51129 EUR. Unu marko konsistas el 100 pfenigoj. Kutime, en plejmulto da vendejoj eblas pagi per eŭroj, sed oni redonos reston en markoj.

## Referencoj 
Kategorio:Monunuoj
Gyula Tóth

**TÓTH Gyula** (to:t) estis rumanuja hungara pentristo. Li naskiĝis en Szatmárnémeti la 20-an de marto 1891 kaj mortis samloke la 31-an de marto 1970.

## Biografio 
Gyula Tóth en 1910 pentris en Artistkolonio de Nagybánya ĉe majstro János Thorma; en 1911-14, 1921-22 en la Bavaria Reĝa Akademio en München. En 1918 en sia naskiĝurbo kune kun Endre Litteczky li malfermis pentristlernejon. En 1922 li laboris en Baia Sprie, kien li ankaŭ pli poste li revenis. En 1924 li faris pli longan studvojaĝon en Parizo. En 1932 li pentris akvarelserion pri la artmonumentoj, stratoj de Budapest.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Toth, Gy
Toth, Gy
Gardanto de la Afero de Dio

"**Gardanto de la Afero de Dio**" (''Valí 'Amr'ulláh*), estis titolo de  Shoghi Effendi Rabbání (شوقي أفندي رباني), kiu naskiĝis je la 1-a de marto 1897 en Akko (Israelo). Li estis la plej maljuna nepo de *'Abdu'l-Bahá*, kiu estis la plej maljuna filo de la Fondinto de la Bahaa Kredo, *Bahá'u'lláh*. Laŭ la bahaa ortografia sistemo lia nomo estus skribita *Shawqí Afandí*, sed lia nomo jam delonge estis konata kiel Shoghi Effendi, antaŭ ol la nuna sistemo estis akceptita. Laù la klarigoj de * 'Abdu'l-Bahá* en sia "Volo kaj Testamento", la "Gardanto de la Afero de Dio" estas por la bahaa komunumo ĉef-gvidanto, kies precipa rolo estas la klarigo kaj la interpretado de la sanktaj skriboj bahaaj kun "neeraripova" aŭtoritato :

"La sankta kaj juna branĉo, la Gardanto de la Afero de Dio, kiel ankaŭ la Universala Domo de Justeco universale elektota kaj establita, estas ambaŭ sub la zorgo kaj protektado de la Abhá Beleco (*Bahá'u'lláh*), sub la ŝirmo kaj neerara gvidado de la Ekzaltito (*Báb*) (mia vivo estu oferita por ili ambaŭ). Kion ajn ili decidas, estas di-devena. Tiu, kiu ne obeas lin, nek obeas ilin, ne obeis Dion; tiu, kiu ribelas kontraŭ li kaj kontraŭ ili, ribelis kontraŭ Dio; tiu, kiu disputis kun li, disputis kun Dio; tiu, kiu oponis lin, oponis Dion; tiu, kiu argumentas kun ili, argumentis kun Dio; tiu, kiu disputis kun li, disputis kun Dio; tiu, kiu malagnoskis lin, malagnoskis Dion; tiu, kiu malkredis lin, malkredis Dion; tiu, kiu devias, apartigas sin kaj turniĝas for de li, vere deviis, apartigis sin kaj turniĝis for de Dio. La kolerego, la furioza indigno, la venĝo de Dio restu sur li!"

La forpaso de Shoghi Effendi venis neatendite je la 4-a de novembro 1957, kiam li estis vojaĝanta al Britio kaj infektiĝis je azia gripo. La "Volo kaj Testamento" de * 'Abdu'l-Bahá* priskribis la sinsekvadon de la Gardantoj de la Kredo, sed Shoghi Effendi ne havis gefilon, kaj ĉiuj aliaj kandidatoj estis forpelitaj el la Kredo kiel Interlig-rompantoj, (t.e. iu, kiu ne akceptis la aŭtoritaton de la posteuloj de *Bahá'u'lláh* : *`Abdu'l-Bahá*, Shoghi Effendi kaj la Universala Domo de Justeco). La Volo kaj Testamento de * 'Abdu'l-Bahá* preskribis, ke la Gardanto devas esti vira ido de *Bahá'u'lláh* kaj aprobita de la Manoj de la Afero, kiujn Shoghi Effendi nomis kiel la "Ĉefintendantojn de la Mondordo de *Bahá'u'lláh''". Tiuj "Manoj de la Afero de Dio" kune konstatis, ke estis neeble nomumi novan Gardanton, kaj lasis la decidon al la elektonta "Universala Domo de Justeco". Malgraŭ tio, unu el la Manoj de la Afero, Mason Remey, poste proklamis sin la "dua Gardanto" kaj estis forpelita el la Kredo de la aliaj "Manoj de la Afero" kiel interlig-rompanto. La "Manoj de la Afero" ludis la necesajn administrajn rolojn kaj organizis la voĉdonadon pri la Universala Domo de Justeco. Ili ekskludis sin de la balotado. Post sia elekto la Universala Domo de Justeco konkludis, ke estas neeble nomumi alian Gardanton. Shoghi Effendi restas la unua kaj lasta Gardanto de la Bahaa Kredo, kaj neniu plu rajtas interpreti la sanktajn skribojn bahaajn kun nekontestebla aŭtoritato.

Kategorio:Bahaismo
Kategorio:Administra Ordo
La Gardoturo

eta|220px|maldekstra|
***La Gardoturo, Anoncante la Regnon de Jehovo*** estas religia revuo kun duonmonataj kaj monataj eldonoj en 461 lingvoj kaj po pli ol  (2025). Ĝi estas eldonita de la "", kiu apartenas al la Atestantoj de Jehovo. Nuntempe ĝi estas la religia revuo plej distribuita tutmonde kaj la periodaĵo plej tradukita.

## Historio 
Tiu ĉi revuo komenciĝis en 1879 per la nomo **""** (esperante: La Gardoturo de Ciono kaj Heroldo de la Ĉeesto de Kristo).

En 1909, Charles Taze Russell ŝanĝis la titolon al **""**. La titolo "**La Gardoturo**" estis elektita de Russell. Inspirita de **Jesaja** 21:11,12

En 1920, la Societo Watchtower represis ĉiujn eldonaĵojn de la revuo inter 1879 kaj 1919 en 7 volumoj konataj kiel Watchtower Reprints. Post la , la titolo denove estis ŝanĝita al **"**" (*La Gardoturo kaj Heroldo de la Regno de Kristo*). Poste, la , ili ŝanĝis la nomon al "''''*" (*La Gardoturo: Anoncante la Regnon de Jehovo*), ĝia aktuala nomo. En la komenco la revuo havis desegnita en ĝiaj kovrilpaĝoj la emblemon de la Kruco kaj la krono, kiun poste ili forigis kiam ili malakceptis la uzadon de tiu ĉi religia simbolo.

## Distribuado 
La revuo estas eldonata senhalte ekde 1879, kaj de 1892 aperas duonmonate en la plimulto de la plurlingvaj versioj, en 461 lingvoj kaj  (datumoj de *La Gardoturo''). Ĝia distribuado atingas tiel minimume 240 landojn aŭ regionojn de la tuta Tero.

Ĝia celo estas la instruado pri principoj kaj bibliaj doktrinoj. La revuo estas distribuita de gevolontuloj konataj kiel publikistoj kiuj ne ricevas salajron pro tio kaj eĉ mem pagas la revuon por kunlabori kovri la eldonkostojn.

Tiu ĉi kaj aliaj publikigaĵoj de la Atestantoj de Jehovo estas malpermesataj en kelkaj landoj. Tiuj landoj kiuj malpermesas la revuon estas politikaj reĝimoj kie ne ekzistas la religia aŭ esprima libereco.

## Referencoj 
Kategorio:Atestantoj de Jehovo
Kategorio:Religiaj gazetoj
Vekiĝu!

***Vekiĝu!*** estas revuo eldonita de la "societo Gardoturo", kiu apartenas al la atestantoj de Jehovo. Ekde januaro 2006 ĝi aperas ĉiumonate (antaŭe duonmonate). Post la "La Gardoturo", Vekiĝu! estas la plej populara periodaĵo de la atestantoj. Ĝi aperas en 270 lingvoj kun  ekzempleroj.

La unua titolo de la revuo estis "'***" (La Ora Aĝo) kaj aperis la 1-an de oktobro 1919. La revuo informas pri multaj sferoj de la homa vivo - ĝi estas kreita por la ekstera publiko. La 6-an de oktobro 1937 ĝi ricevis novan nomon "****", pro la Dua Mondmilito, kaj la  ricevis la ĝisnunan titolon de ***' (Vekiĝu!). Dum multaj jaroj ĝia eldonkvanto eĉ superis tiun de "La Gardoturo".

## Artikoloj pri Esperanto 
La revuo informis pri Esperanto la 23-an de novembro 1932 (p.108 en volumo), la 4-an de julio 1940 (p.27) kaj la 22-an de aŭgusto 1948 (p.20).

## Referencoj 
Kategorio:Atestantoj de Jehovo
Kategorio:Religiaj gazetoj
Balisto

alternative=Balisto romia.|dekstra|300x300ra
eta|300px|Kopio de romia balisto.
eta|300px|Basreliefo de balisto

[eta|Kvarrada [balisto portita de katafraktaj ĉevaloj, ĉ. 400.]]
**Balisto** estas antikva militmaŝino kiel granda arko aŭ arbalesto por ĵetado de ŝtonoj, sagegoj kaj simile. Ĝi povis esti grandega kaj uzis risortojn por lanĉi grandajn ĵetaĵojn; kutime estis uzata de kelkaj homoj samtempe. De tiu ĉi vorto devenas la vorto Balistiko kaj pro analogio kun aliaj similaj vortoj en aliaj lingvoj devenaj de la latinida vorto *bala* (kuglo).

Historie jam romianoj kaj grekoj konis ĝin por lanĉo ĉefe de ŝtonoj. Ĝi estis uzata ĉefe por sieĝoj. Poste ĝi inspiris la kreadon de la arbalesto kaj ne inverse.

Kategorio:Armiloj
Klajiĉevo

eta|dekstra|Klajiĉevo situas en la mapo en la verda municipo

**Klajiĉevo** (klajitjevo) serbe **Кљајићево,** slave **Kljajićevo,** hungare **Kerény,** germane **Kernei** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Sombor. Tiu vilaĝnomo riceviĝis en 1949 memore al Miloŝ Kljajiĉ (Miloš Kljajić).

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 6010
* Poŝtkodo: 25221
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Klajiĉevo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Sombor-Vrbas.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio devenis el 1391 en formo *Sent Kiraj* (=Sankta Reĝo). Post la turka serboj kaj germanoj alvenis. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Klajiĉevo 6012 da homoj, (serboj 5603 (93 %), jugoslavianoj (1 %) kaj aliaj).

## Galerio 

Image:Kljajićevo,_Catholic_Church.jpg|Preĝejo de Klajiĉevo

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Ĉonoplja

eta|dekstra|Ĉonoplja situas en la mapo en la verda municipo
eta|300ra|Katolika preĝejo de Ĉonoplja
**Ĉonoplja,** serbe **Чонопља,** slave **Čonoplja,** germane **Tschonopel,** hungare **Csonoplya** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Sombor.

## Bazaj informoj 
* Loĝantaro: 4350
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Ĉonoplja situas sur ebenaĵo.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio devenis el la 14-a jarcento en formo *Conoklija*. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis al la senhomaj lokoj. La fervojo atingis la vilaĝon en 1906. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1940 loĝis en la vilaĝo 4879 da homoj, (germanoj 2597 (54 %), hungaroj 721 (15 %), kroatoj 38 (1 %) kaj aliaj. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. Fine de la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj. En 2002 loĝis en Ĉonoplja 4359 da homoj, (serboj 3093 (71 %), hungaroj 668 (15 %), jugoslavianoj 160 (4 %), kroatoj 129 (3 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Ĉiuj Sanktuloj de 1819
* ortodoksa preĝejo

## Famuloj 
* En la iama Csonoplya naskiĝis hungara aktoro Béla Bodonyi.

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio

## Eksteraj ligiloj 
* Facebook-Fanpage (Čonoplja)
László Murádin

**MURÁDIN László** estis rumanihungara lingvisto, lingvohistoriisto naskita en Călărași (Cluj) la 29-an de novembro 1930 kaj mortis la 9-an de februaro 2022. Li estis frato pli aĝa de arthistoriisto Jenő Murádin.

## Premioj, distingoj 
*Stipendio de MTA, 1974.
*Csűry Bálint-memormedalo 1976; 

## Biografio 
László Murádin finis la mezlernejon en la Gimnazio Majláth en Alba Iulia, en piarista ĉefgimnazio de Kluĵo kaj en Liceo Bolyai Farkas en Târgu Mureş. Li havigis diplomon de instruisto pri hungara lingvo kaj literaturo en Universitato Bolyai (1954). Li estis jam kiel studento praktikanto de la Hungara Lingvistika Katedro, poste asistanto. Ekde 1958 li estis scienca esploristo de la Lingvoscienca kaj Literaturhistoria Instituto de la Filio de Rumana Akademio en Kluĵo, de 1964 li estis ĉefesploristo. De 1968 li estis redaktoro de fakrevuo Nyelv- és Irodalomtudományi Közlemények.

## Volumoj 
**Anyanyelvünk művelése*, artikoloj, studoj, red. (kun Gálffy Mózes), Bk., 1975; 
**Szavak titka* (Kv. 1977);
**Szavak színeváltozása* (Kv. 1983); 
**Atlas linguarum Europae I.* (kunulaŭtoro) 1983;
**A moldvai csángó nyelvjárás atlasza*, (kunulaŭtoro), Bp., 1991;
**A romániai magyar nyelvjárások atlasza*, (kunulaŭtoro), Bp., 1995;
**Anyanyelvünk ösvényein*. Nyelvművelő írások, Székelyudvarhely, 1996.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj lingvistoj
Gendopado

La Monda Kontraŭdopada Agentejo difinas la **gendopadon** kiel "ne-terapeŭtan uzon de ĉeloj, genoj, genetikaj elementoj aŭ influon de la genesprimiĝo per ebleco por fortigi la povumon." Tiu lasta punkto kondukas jam al la farmakologio, ĉar multaj medikamentoj - kiel anabolaj steroidhormonoj - influas, fortigas la genekspresion. Oni molekualrbiologio komprenas la gendopadon kiel traktadon, manipuladon de la DNA- aŭ RNA-molekuloj, kio estas komparebla kun la  genterapio. 

Ekz. miostatino havas la taskon obstakli senliman kreskon de muskoloj. Miostatino estiĝas en ĉiu muskolo, se testosterono aŭ trejnado tiel stimulas la korpon. Oni paralizis agadon de tiu kreskobremso en bovo per injektado kaj la bovo donis pli da viando. Similaj provoj ne okazis ĉe homoj.

## vidu ankaŭ 
* Eritropoetino (EPO)
* Transhumanismo

Kategorio:Genetiko
Kategorio:Dopado
Genesprimo

La **genekspresio** aŭ **genesprimiĝo** signifas en larĝa senco la esprimiĝon de genotipoj – tio estas tiu de la genetika informo (geno, DNA) – al fenotipo de organismo aŭ biologia ĉelo. En pli strikta senco, genesprimiĝo estas la biosintezo de RNA kaj proteino (vidu proteinbiosintezo) el genetikaj informoj.
Attila Zágoni

**ZÁGONI Attila** estis hungara verkisto, publicisto, humuristo naskita la  en Covasna kaj  mortinta la  en Kluĵo.  Li estis edzo de verkistino Olga Zágoni, patro de verkisto, libroeldonisto, filmreĝisoro Balázs Zágonihttp://www.filmtett.ro/szerzo/15/zagoni-balazs kaj Bálint Zágoni.

## Biografio 
Attila Zágoni la mezlernejon finis en sia naskiĝurbo, la fakon pri hungara lingvo kaj literaturo en Kluĵo en 1968. Unu studjaron li instruis en Papolc kaj poste li iĝis redaktoro de ĵurnalo *Előre.* De 1970 li laboris en la kluĵa filio de gazeto *Falvak Dolgozó Népe.*
 
## Verkoj 
**Jégbe hűtött szerencse*, humoreszkek, szatírák, paródiák, Bk., 1978;
**Kötések, sodrásban*, red. (kun Péter Cseke), kunulaŭtoro, raportaĵoj, Bk., 1980;
**A sóderhivatal*, paródiák, Bk., 1981; 
**Sánta Pegazus*, humoreszkek, paródiák, Bk., 1985.

## Fonto
*Romániai magyar irodalmi lexikon
 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Béla Szende

**SZENDE Béla** (sende) *Frummer* hungara ministro por defendaferoj de Aŭstrio-Hungario naskita en Lugos la 4-an de aprilo 1823 kaj mortinta en Gavosdia la 18-an de aŭgusto 1882.

## Biografio 
Li havigis advokatdiplomon en Reĝa Universitato de Pest. Li estis en la 1840-aj jaroj ĉefprokuroro de departemento Krassó. Li partoprenis la liberecbatalon de 1848 – 49-a. De 1850 li mastrumadis en sia bienoj de Gavosdia. Inter 1867 ĝis 1869 li estis prefekto de departemento Arad, de 1869 ĝis 1872 ministerikonsilanto en la militafera ministerio. Ekde 15-a de decembro 1872 ĝis sia morto li estis ministro pri militaferoj en la registaroj de József Szlávy, István Bittó, barono Béla Wenckheim kaj Kálmán Tisza.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo
Armena kalendaro

La **armena kalendaro** estis enkondukita en Armenion de la persoj en la 4-a jarcento a. K., sed multe pli similas al la egipta kalendaro. La jaro havis 360 tagojn plus kvin intermetitaj. Ĝi ne havas superjaron, tial ĝi perdas po unu tago ĉiun kvaran jaron.

La antikvaj armenaj monatoj havas la sekvajn nomojn: nawasard, hoṙi, sahmi, trē, kʿałocʿ, aracʿ, mehekan, areg, ahekan, mareri, margacʿ kaj hroticʿ. La unua tago de la armena jaro estas la 11-a de aŭgusto (laŭ la okcidenta kalendaro).

La armena kalendaro koincidas kun la juliana kalendaro ĉiun 1461 armenan jaron. Tiun ĉi periodon oni nomas "**Granda Armena Epoko**". Krom tiu ĉi Granda Epoko ekzistas "malgrandaj epokoj" de 532 jaroj: la epoko de Aleksandrio, la epoko de Johano Diakono kaj la epoko de Azarias Julja (ĉi-lasta estas la nuntempa). La Granda Armena Epoko komenciĝas per la Koncilio de Tiben en kiu okazis la skismo de la Greka Eklezio. Komenciĝis la 9-an de julio  552 p.K (superjaro).

Kategorio:Kalendaroj
Kalendaro
Zsigmond Ritoók (kuracisto)

**RITOÓK Zsigmond** (rito:k) estis hungara kuracisto kaj internisto. Li naskiĝis en Nagyvárad (germane *Großwardein*, slovake *Veľký Varadín*, kiu ekde 1919 oficiale rumane nomiĝas Oreada) la 5-an de januaro 1870 kaj mortis en Budapeŝto 1-an de oktobro 1938. Lia nepo estis Zsigmond Ritoók (filologo).

## Biografio 
Zsigmond Ritoók havigis diplomon de kuracisto en Budapeŝto en 1893 kaj ĝis 1895 li estis ĉe Frigyes Korányi praktikanto, ĝis 1902 samloke asistanto. En 1910 li iĝis universitata privatprofesoro, en 1911 publikmalsanuleja ĉefkuracisto (ĝis 1935). Inter 1933 – 1935 li estis la direktoro de la centraj malsanulejoj de ĉefurbo. Inter 1903 – 1938 li estis ano de Justicafera Kuracista Konsilantaro, de 1917 ties protokolisto.

## Verkoj ĉefaj 
* *Adatok az arterio-sclerosis aetiologiai viszonyaihoz* (Orv. Hetil. 1896. 45 – 49. sz.);
* *A szívzörejek diagnosztikus értékéről* (Klinikai Füz. 1899. nov.);
* *Adatok az Oliver – Cardarelli-féle tünet jelentőségéhez* (Orv. Hetil. 1900. 38. sz.);
* *Vitás kérdések az endocarditisek pathogenesisében* (Orv. Hetil. 1906. 1. sz. németül/unua volumo en la germana)
* *Zeitschrift für klinische Medizin*, 1907. 1 – 2. sz.);
* *A verőérrendszer hypoplasiája* (Orv. Hetil. 1906. 41. sz.);
* *Az élőbeli vérnyomásmeghatározás értékéről* (Orv. Hetil 1909. 34. sz.).

## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj internistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
György Nanovfszky

[dekstra|300px|eta|Florkronumado de gastesperantistoj en urbo [Dombóvár, okaze de inaŭguro de memortabulo pri Sándor Giesswein, la 14-an de aprilo 2012.]]

**NANOVFSZKY György** [nanovski djordj] (naskiĝis en Budapeŝto, 10-an de aprilo 1942, kaj forpasis tie la 10-an de aŭgusto 2021. Li estis hungara esperantisto kaj eksa diplomato. Li deĵoris interalie kiel ambasadoro de Hungario en Moskvo (1992-1998) kaj en Singapuro (2002-2005).

## Biografio 
Esperanton li lernis en kursoj de Julio Baghy kaj Alfonz Pechan. Ekzameniĝis pri lingva kapableco en 1958. Ekde tiam li aktivas movade kaj publikigas verkojn, artikolojn kaj tradukojn. Li estis prezidanto de Studenta E-Klubo en Budapeŝto 1958-1960 kaj kunorganizanto de la 51-a IFEF-kongreso en 1962 en Budapeŝto. De 1963 ĝis 1968 li aktivis en la Moskva E-klubo "Fajrero", vizitante la renaskiĝintajn klubojn en Siberio, Kaŭkazio, Leningrado (la nuna Sankt-Peterburgo) kaj Irkutsko. Nanovfszky doktoriĝis pri ĝenerala lingvistiko en la Budapeŝta Universitato ELTE en 1973. Li estis funkciulo de KUNKD (Konferenco de la Unuiĝintaj Nacioj pri Komerco kaj Disvolvado) en Ĝenevo 1982-85, ankaŭ reprezentante UEA ĉe UN en Ĝenevo. De 1983 ĝis 1988 li estis ĉefredaktoro de la revuo Planlingvistiko.

Kiel hungara ambasadoro en Moskvo 1992-98 Nanovfszky helpis reaktivigi la movadon en Moskvo kaj tutlande. Li estis profesoro de la Moskva internacia universitato JUSTO 1994-2011. En 1996 li doktoriĝis pri politologio en la Rusia Akademio de Sciencoj. Membro kaj profesoro de AIS li estas ekde 1998. Kiel ambasadoro en Singapuro 2002-2005 li aktivigis lokajn esperantistojn organizante regulajn renkontiĝojn. Ekde 1998 ĝis 2006 li estis prezidanto de Hungara Esperanto-Asocio (HEA) kaj ties komitatano A en UEA. En 2007 li fariĝis honora prezidanto de HEA kaj en 2012 honora membro de UEA.

## Verkoj 
* "Kultúra, viselkedés és szokások", 1992 (Sama libro aperis sub nomo "Szavak, jelek, szokások" (Vortoj, signoj, moroj) en 1998) (Kulturo, konduto kaj moroj)
* "Oroszország 1995" (Rusio 1995)
* "Finnugorok világa" 1996 (Mondo de la Finnugroj)
* "Kereszténység, katolicizmus, ortodoxia" 1996 (Kristanismo, katolikismo, ortodoksismo)
* "Nyelvrokonaink" 2000 (en la rusa 2000,en la angla 2004) (Niaj lingvoparenculoj)
* "Kommunikáció & információ" 2007 (Komunikado kaj informado)
* "Vallástörténeti Olvasókönyv" 2008 (Religihistoria legolibro)
* "Nemzetközi Szervezetek" 2008 (Internaciaj organizoj)

## Tradukaĵo 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
Memortabulo de Sándor Giesswein

## Eksteraj ligiloj 
* [Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=gyoergy+nanovfszky&vid=ONB&fn=search) de kaj pri György Nanovfszky en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Kategorio:Hungaraj diplomatoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Emma Ritoók

**RITOÓK Emma** (rito:k) estis hungara verkistino, poetino, tradukistino naskita en Nadjvarado la 15-an de julio 1868 kaj mortinta en Budapeŝto la 3-an de aprilo 1945.

## Biografio 
Emma Ritoók studis en Budapeŝto, Lepsiko kaj Parizo kaj en 1906 ŝi havigis diplomon de doktoro pri filogio. Ŝi estis bibliotekistino de la Ĉefurba Biblioteko. En 1897 ŝi gajnis sciencan konkurspremion (*A természettudományi irány a szépirodalomban* La naturscienca tendenco en la beletristiko) de la Szigligeti Társaság de Nagyvárad. En 1905 ŝi distingiĝis per sia konkursgajninta romano *Egyenes úton - egyedül*. Ŝi tradukis de skandinaviaj verkistoj Bjørnstjerne Bjørnson, Knut Hamsun.

## Verkoj 
* *Egyenes úton - egyedül* (romano, Bp., 1905);
* *Arany János elmélete az eposzról* (studo, Bp., 1906);
* *A nagy véletlen* (romano, Bp., 1909);
* *Négyen a tűz körül* (rakontoj, Bp., 1911);
* *Ellenséges világ* (rakontoj, Bp., 1911);
* *Sőtét hónapok* (poemoj, Bp., 1920);
* *A szellem kalandorai* (I – II., romano, Bp., 1921);
* *Pán megváltása* (misztériumjáték, Bp., 1929);
* *Gyárfás Sándor két élete* (romano, Bp., 1933).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Ritook, E
Szigligeti Társaság

**Szigligeti Társaság** [sigligeti] (Societo Szigligeti) estis literatura societo fondita en Nagyvárad en 1902.

## Gvidantaro 
La fondinto estis Ödön Rádl. Ĝia prezidanto en la 20-aj jaroj estis János Karácsony, vicprezidantoj: Ármin Adorján, János Kocsán, Géza Tabéry, ĉefsekretario György Perédy, sekretario István Champier kaj Gusztáv Nagy.

## Agado 
Ĝi organizis beletrajn recitalojn, konigis la literaturon kaj eldonis jarlibrojn.

Kategorio:Hungarlingva literaturo
Kategorio:Organizaĵoj
Kategorio:Oradea
Kategorio:Societoj
Listo de famaj samseksemuloj

Jen **listo de famaj samseksemuloj**.

## Reĝoj kaj Imperiestroj 
* Aleksandro la Granda
* Aĥnaton
* Hadriano
* Julio Cezaro
* Egalabalo
* Trajano
* reĝo Sebastiano el Portugalio
* Ferdinando la 1-a el Bulgario
* Filipo la 2-a el Francio
* Rikardo la 1-a de Anglio (Rikardo Leonkora)
* Eduardo la 2-a de Anglio
* Jakobo la 1-a de Anglio kaj la 6-a de Skotio

## Muzikistoj kaj Komponistoj 
* Leonard Bernstein
* Boy George
* Georg Friedrich Händel
* Elton John
* Ricky Martin
* Freddie Mercury
* George Michael
* Frank Ocean
* Cole Porter
* Michael Stipe
* Pjotr Iljiĉ Ĉajkovski

## Verkistoj 
* Hans Christian Andersen
* Reinaldo Arenas
* William S. Burroughs
* Lord Byron
* Truman Capote
* Edward Carpenter
* Federico García Lorca
* Jean Genet
* André Gide
* Franz Kafka
* Thomas Mann
* Christopher Marlowe
* Fernando Pessoa
* Marcel Proust
* Frederic Pujulà i Vallès
* Arthur Rimbaud
* William Shakespeare
* William Somerset Maugham
* Vergilio
* Paul Verlaine
* Walt Whitman
* Oscar Wilde
* Tennessee Williams

## Pentristoj 
* Leonardo da Vinci
* Mikelanĝelo
* Francis Bacon
* Jasper Johns
* Robert Rauschenberg
* Andy Warhol

## Filozofoj 
* Platono
* Aristotelo
* Francis Bacon
* Ludwig Wittgenstein
* Immanuel Kant
* Friedrich Wilhelm Nietzsche
* Michel Foucault
* Adrienne Rich

## Politikistoj 
* Ernst Röhm
* Pim Fortuyn

## Reĝisoroj 
* Pedro Almodóvar
* Jean Cocteau
* Xavier Dolan
* Rainer Werner Fassbinder
* Pier Paolo Pasolini
* Nicholas Ray
* Orson Welles

## Aktoroj 
* Marlon Brando
* Montgomery Clift
* Laurence Olivier
* Antonio Pantojas
* Jean Marais
* Robert Reed
* Rupert Everett
* Tony Curtis
* James Dean
* River Phoenix
* Rudolf Nureyev (klasika baletdancisto)

## Aliaj 
* Giacomo Casanova
* Antoni Grabowski
* Godfrey Harold Hardy (matematikisto)
* Alan Turing (matematikisto)

Kategorio:GLAT-historio

Samseksemuloj
Kategorio:Samseksemo
Bač

**Bač,** serbe **Бач,** slave *Bač* hungare *Bács* germane *Batsch* estas urbo kaj samtempe municipo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto Suda Bačka. Ankoraŭ 5 vilaĝoj apartenas al la municipo.
eta|maldekstra|Mezepoka preĝejo de Baĉ
## Situo 
Baĉ situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Sombor-Novi Sad. Baĉka Palanka troviĝas 20&nbsp;km.
eta|Restaĵo de fortikaĵo en Baĉ
eta|Serba preĝejo en Baĉ
## Historio 
La romianoj havis tie komunumon, kiun ili menciis en 545 en dokumento. En 873 la avaroj havis tie fortikaĵon. La unua hungara mencio devenis el 1094 en formo *Bachia*, kiu estis dekomence grava urbo kun fortikaĵo, departementejo, poste rezidejo de ĉefepiskopo. La loknomo mem iĝis nomdonanto de la departemento. En 1241 la tataroj detruis la komunumon, sed poste ĝi rekonstruiĝis kaj iĝis "reĝa libera urbo" ekde 1351. Tie okazis parlamentado en 1499. La turkoj disrabis la urbon en 1526, kiu apartenis al la Osmana Imperio inter 1529-1686. Dum la turkoj la urbo estis administrejo. En 1604 la Habsburgoj reokupis ĝin, kiun sekvis la turka reokupo. En 1704 armeo de Francisko Rákóczi la 2-a okupis la fortikaĵon kaj faris ĝin ruina. En 1719 la urbeto ekhavis la titolon kampurbo kun tutlanda bazarada rajto. En 1823 kaj en 1853 inundoj okazis. En 1900 loĝis en Bács 4336 homoj, (1897 germanoj, 1413 sudslavoj, 925 hungaroj, 49 serboj, 48 slovakoj, 3 kroatoj, unusola rumano). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Bács-Bodrog, al distrikto de Odĵaci, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. Post la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj. En 2002 loĝis en Baĉ 6087 da homoj, (serboj 4274 (70 %), kroatoj 509 (8 %), hungaroj 418 (7 %), slovakoj 148 kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* iama fortikaĵo
* baroka preĝejo omaĝe al sankta Paŭlo de 178, renoviĝis en 1937 kaj en 1960, la turo estas 60 m-ojn alta
* mezepoka preĝejo omaĝe al Dipatrino, la turo estas 35 m-ojn alta
* restaĵoj de turka banejo nomata Hamam
* serba preĝejo

## Famuloj 
* naskiĝis en iama Bács:
* hungara inventisto Miksa Déri
* hungara pentristo Kálmán Déri

## Ĝemelurboj 
*  Vlist, Nederlando
*  Vukovar, Kroatio

Kategorio:Urboj de Serbio
Tupolev Tu-95

La **Tupolev Tu–95** (NATO raportnomo: **Bear**) estas strategia bombaviadilo, evoluigita en la Sovetunio. Ĝi estas uzata per diversa ekipaĵo, en diversaj taskoj. La Tu–95 estas uzata ĉefe kiel misilporta malpeza bombaviadilo, la versio **Tu-142** kiel mararmea aviadilo.

## Historio 
Ĝia evoluigo komenciĝis komence de la 1950-aj jaroj, post eko de la seria produktado de Tu–4. Oni uzis aerhelican gasturbinon, kiu donis la necesan povumon kaj atingopovon (10&nbsp; 000). La prototipo ekflugis en 1952, la seria produktado ekis en 1956.

La Tu-95 uzas aerarmeo/mararmeo de Rusio kaj Barato. Post disfalo de Sovetunio, Ukrainio heredis 27 ekz. Tu-95, sed oni malmuntis ilin per financa helpo de Usono.

Kategorio:Bombaviadiloj
Kategorio:Aviadiloj de Tupolev
Cienfuegos

**Cienfuegos**, konata kiel **La Suda Perlo**, estas unu el la plej gravaj havenoj en la suda marbordo de Kubo kaj ĉefurbo de la samnoma provinco (antaŭe apartenis al la provinco Las Villas). Ĝi estis fondita pro la intereso de la registaro de la hispana kolonio krei novajn urbojn en la insulo, la 22an de aprilo 1819 de francaj kaj hispanaj riĉuloj en eksterordinara golfeto kiun uzis piratoj kaj korsaroj kiel rifuĝejo.

La arkitekturo de la urbo konservas abundan novklasikan dekoron. Nediskuteble Cienfuegos estas unu el la plej bone konstruitaj urboj en Kubo: stratoj larĝaj kaj rektaj, belaj promenejoj kaj parkoj, modernaj kaj antikvaj konstruaĵoj kiuj kongruas kun la ĉirkaŭaĵo. En julio 2005 la urbocentro estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko. En decembro 2005 estis ĉirkaŭ 186.644 loĝantoj. La urbo situas je 256 km de Havano, la ĉefurbo de la lando, kaj je 658 km de Santiago de Cuba, la dua plej grava urbo de Kubo.

Kategorio:Urboj de Kubo
Kategorio:Provinco Cienfuegos
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Kubo
Majaa kalendaro

eta|La majaa kalendaro - la 19-monata civita Haab-ciklo, kiu konsistas el 365 tagoj.
eta|266x266ra|Ĉi tiu 1 de La Mojarra, la kolumno maldekstre montras nombrojn de la Majaa kalendaro
La **majaa kalendaro** estas la grupiga nomo kiun ricevas aro da kalendaroj kreitaj de la majaa civilizo. La bazo de tiu ĉi kalendaro, laŭ kelkaj fakuloj pri la temo, venas de kulturoj pli antikvaj kiel la olmeka. Laŭ aliaj, la origino estas en la komenco mem de la majaa civilizo; sed ne ekzistas scienca certeco pri tio. La majaa kalendaro mem konsistas el tri malsamaj tempokalkuloj, kiuj funkcias samtempe: La Sankta aŭ Tzolkin, konsistanta el 260 tagoj, la Civita aŭ Haab, kiu konsistas el 365 tagoj, kaj la Longa Kalkulado, nomata Baktuno, konsistanta el 144000 tagoj.

Kiel aliaj antaŭkolumbaj kalendaroj la majaa estas cikla, ĉar la kalkulo de la samaj datoj kaj jarserioj ripetiĝas. Jen ekzemplo por pli bona kompreno: en la gregoria aŭ okcidenta kalendaro la dato 4-a de aŭgusto 1990 kaj la 20-a jarcento kalkuliĝas nur unufoje sed en la majaa ĝi denove estos kalkulata en la komenco de nova ciklo. En la longa kalkulado la tempo komenciĝas la 13-an de aŭgusto 3114 a.K., kaj finiĝos en la dato 13.0.0.0.0, tio estas, la 21-an de decembro 2012 p.K. komencante novan ciklon post tiu dato. Pluraj hodiaŭaj homoj kredas ke ĉe la fino de la kalendaro okazas la mondfino.

La majaa sacerdota kasto nomita Ah Kin, kiu perfektigis la kalendaron, posedis kompleksajn matematikajn kaj astronomiajn konojn kiujn ili interpretis laŭ sia religia kosmovizio. Ili interpretis la komencantajn jarojn, la venontajn kaj la homan destinon.

## Vidu ankaŭ 
* Azteka kalendaro
* Majaoj
* Majaaj ciferoj
* Majaa arto

[[Kategorio:Majaa civilizo|]]
Kategorio:Kalendaroj
Matanzas (urbo)

**San Carlos kaj San Severino de Matanzas** estas urbo de Kubo, fondita en oktobro 1693 en privilegiita loko de la norda geografio de la regiono inter la enfluejo de la riveroj **Yumurí**, **San Juan** kaj **Canimar**. La urbo Matanzas kongruas kun la samnoma komunumo kaj estas la ĉefurbo de la samnoma provinco. La loĝantaro  de Matanzas estas proksimume 144447 homojn laŭ la censo en 2004.

## Geografio
La industria kaj universitata urbo Matanzas situas sur alteco de 3 m s.m. ĉe la norda flanko de la ĉefinsulo de Kubo, ĉe la bordo de la Atlantika Oceano apud vasta golfo, kiu nomiĝas laŭ la urbo.

## Ekonomio
Matanzas estas grava havenurbo de Kubo, kie situas grava naftorafinejo kaj unu el la plej gravaj elektrocentraloj de la respubliko. Ĉirkaŭ Matanzas situas ankaŭ diversaj naftokampoj.

## Trafiko
Tra Matanzas pasas la aŭtovojo Via Blanca de Havano al Holguín, de kiu en Matanzas deflankiĝas la ĉefvojo al Santa Clara. Tra la urbo pasas la fervojlinio de Havano al Guantánamo. Rekte oriente de la urbo situas la internacia flughaveno Juan Gualberto Gómez de Varadero.

## Historio
La urbo Matanzas estis fondita de la hispanoj en la jaro 1693. La nomo Matanzas signifas *buĉado*. La nomo estis supozeble aludo al la buĉejo, ĉar en Matanzas situis siatempe la sola haveno, tra kiu estis eksportitaj bovoj. Matanzas fariĝis la grava haveno kaj komercloko por sklavoj, tabako, kafo kaj sukerkano.

## Famuloj
* José White Lafitte, violonisto kaj komponisto
* Ramón Quián, kantisto kaj muzikisto de son cubano
* Blas Hernández, militisto kaj revoluciulo

## Eksteraj ligiloj
*Retpaĝo pri la urbo Matanzas en la hispana lingvo

Dosiero:Drawbridge in the Matanzas City.jpg|Ĝiranta ponto
Dosiero:A Bell and the South Tower of the Matanzas Cathedral.jpg|Suda turo de la katedralo
Dosiero:Matanzas street.JPG|Strato de Matanzas
Dosiero:2011-11-31 Kubo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 191.JPG|Afiŝo ĉe Via Blanca, venante de Varadero
Dosiero:2011-11-31 Kubo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 378.JPG|Ponto en la urbocentro
Dosiero:2011-11-31 Kubo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 213.JPG|Stacidomo de Matanzas

Kategorio:Urboj de Kubo
Pureo

[eta|[Terpomkaĉo estas ekzemplo de pureo.]]
**Pureo**, el la franca *purée *, estas rafinita kaĉo. Per pureigado estas farita homogena manĝaĵo. Ĉefaj ingrediencoj povas esti legumenoj, terpomoj, cepoj kaj aliaj legomospecoj, cetere viando aŭ fruktoj. Ofte ili entenas buljonon, kremon kaj buteron.

Konataj ekzemploj:

* Terpomkaĉo
* Humuso
* pompureo
* Pureo el manĝeblaj kaŝtanoj (maronoj)
* Pureo *Argenteuil* (asparagoj)
* Pureo *Clamart* (verda fazeoloj)
* Pureo *Dubarry* (florbrasiko)
* Pureo Conti (lentoj)
* Pureo *Soubise* (cepoj)
* Pureo *Suzette* (celerioj kaj terpomoj)

## Vidu ankaŭ 
* Kaĉo
* Pesto (kondimento)
* Arakida butero

Kategorio:Manĝaĵoj
Provinco Las Tunas

eta|dekstra|250ra|Mapo
**Las Tunas** estas provinco en la orienta regiono de Kubo. 

Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La provinco estas dividita en ok municipojn: Amancio, Colombia, Jesús Menéndez, Jobabo, Majibacoa, Manatí, Puerto Padre kaj .

Ĝia ĉefurbo estas , ankaŭ nomata *Victoria de Las Tunas*. Dum la regado de Fidel Castro ĝis 1979 ekzistis nur ses provincoj: Pinar del Río, La Habana, Matanzas, Camagüey, Santa Clara kaj Oriente.

Pere de dekreto establiĝis nova politika kaj administra divido de la teritorio en 14 provincoj kaj speciala municipo unue nomata Isla de Pinos (Pinar-insulo) kaj poste Isla de la Juventud (Junulara Insulo). La nomo de Las Tunas havas sian historion en la okcidenta regiono de la nuntempa municipo Las Tunas kie la aborigenoj starigis en la loko antaŭ kvar jarcentoj la kazikejon (vilaĝo regata de la kaziko: estro de la tribo) de Cueibá. En la jaro 1603 jam ekzistis en la regiono la kazikejo **Hato de Las Tunas**, tiel nomata pro la eblecoj kiujn ofertis la loko por la bovbredado kaj disvolviĝo de la brutaro, plataĵo fekunda kaj riĉa je abunda paŝto kie kreskis specion de kserofitaj plantoj populare konataj kiel nopaloj (hispane: tunas). Tial "Las Tunas" signifas La Nopaloj-n.

Kategorio:Provincoj de Kubo
Kaĉo (manĝaĵo)

eta|William Hemsley (1893)
**Kaĉo** estas manĝaĵo el kuirita greno (antaŭe pistita aŭ muelita), aŭ el aliaj ingrediencoj de pli-malpli kompakta konsisto, ekzemple el fruktoj aŭ legomoj. Ĝi estas la plej malnova kaj simpla maniero pretigi grenon kaj ĝis nun tutmonde ankaŭ la plej grava. Idoj de kaĉo estas diskopano, pano kaj blino. Hodiaŭ tre konataj estas ekz. la angla *porridge* (poriĝo, t.e. avenkaĉo), la itala polento kaj plej ofte dolĉeritaj kaĉoj por infanoj aŭ malsanuloj, ekzemple grio-kaĉo.

Dosiero:Kasza gryczana.jpg|*Greĉnevaja kaŝa*, fagopira kaĉo, tradicie populara en la rusa kuir-arto
Dosiero:Porridge.jpg|Aveno-kaĉo *Porridge*
Dosiero:Griessbrei.jpg|Grio-kaĉo kun fruktoj

## Vidu ankaŭ 
* Muslio
* Pureo
* Griaĵo
* Kaĉigilo

## Proverba kaj metafora uzo 
Ekzistas pluraj (4) proverboj pri kaĉo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

En multaj tiaj proverboj, sed ankaŭ en la ordinara parola lingvaĵo, "kaĉo" foje havas metaforan sencon: *komplika okazaĵo, maloportuna situacio, malfacile kompreneblaj kaj elireblaj cirkonstancoj*.

## Referencoj 
Kategorio:Manĝaĵoj
Kategorio:Matenmanĝo
Bački Petrovac

dekstra|eta|Baĉki Petrovac situas en la verda municipo
dekstra|eta|300px|Luterana preĝejo de Baĉki Petrovac
**Baĉki Petrovac** (, slave **Bački Petrovac,** , ) estas urbo kaj samtempe municipo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Baĉka. Ankoraŭ 3 vilaĝoj apartenas al la municipo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 158 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 6730
* Poŝtkodo: 21470
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

## Situo 
Baĉki Petrovac situas sur ebenaĵo. Novi Sad troviĝas 25 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la komunumo devenis el 1703. En 1745 slovakoj alvenis. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en la urbo 6727 homoj, (slovakoj 5549 (83 %), serboj 573 (9 %), jugoslavianoj 169 kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
* luterana preĝejo

## Ĝemelurboj 
*  Martin, Slovakio
*  Nitra (urbo), Slovakio
*  Ružomberok, Slovakio
*  Babušnica, Serbio

Kategorio:Urboj de Serbio
Sangodopado

**Sangodopado** estas metodo (en konkursa sporto malpermesita dopado) por nenature kreskigi la hemoglobinan koncentriĝon en sango de sportisto, per transfusio de sangodeponaĵoj, kiuj entenas en plialtigita koncentro ruĝajn sangoĉelojn (eritrocitojn). La plialtigita hemoglobina nombro plibonigas la akcepton de oksigeno de la sango, kio fine montrigas en plikreskata povumo. La sango pro la transfusio povas esti propra aŭ fremda.

Sangodopado estas malpermesita metodo ekde 1988 ĉe Internacia Olimpia Komitato (IOC) kaj ĉe World Anti-Doping Agency (WADA).

## Tekniko 
La sportisto antaŭ semajnoj de la konkurso plialtigas nombron de eritrocitojn en la deprenonta sango. Tio okazas per sportado en alta loko (inter montoj) aŭ per uzo de EPO. Oni disigas la eritrocitojn disde aliaj partoj de la sango per centrifugilo. La restaĵon oni tuj redonas al la sportisto, dum la eritrocito-riĉan deponaĵon stabiligas kaj malvarmigas. Mallonge antaŭ la konkurso, oni endonas la sangokonservaĵon al la sportisto.

Ĉe fremda sango, oni necesas uzi sangon kun sama sangogrupo, Rhesus-faktoro.

## Historio 
La tekniko iĝis konata en la 1970-aj jaroj kaj disvastiĝis en la daŭraj (eltenaj) sportoj (biatlono, longkuro, naĝado, remado kaj biciklado. Kiam aperis en 1987 la EPO, la komplika uzo de sangodopado perdis sian gravecon, dum uzo de EPO iĝis ĝenerala en la 1990-aj jaroj. Per enkonduko de EPO-pruvado en 2000, la EPO sensignifiĝis kaj reaperis la sangodopado, kiu estas malfacile pruvebla (per kemiaj analizoj oni serĉas restaĵojn de la stabilizaĵoj kiel glikolo) okaze de propra sango. La senvualiĝo okazas per trovo de la blutdeponaĵoj, restaĵoj de la traktado.

Kategorio:Dopado
Provinco Havano

La provinco **La Habana** (Havano) estas eksa provinco de Kubo, funkcia ĝis 2010. Laŭ la censo de la jaro 1996 la provinco havis preskaŭ 2,5 milionojn da loĝantoj. Ĝi estis la provinco kiu gastigis la nacian ĉefurbon, Havano. Kvankam la provinco estis administrata el la ĉefurbo, la ĉefurbo mem formis sendependan provincon, la "Ciudad de La Habana". Kiel parto de administra reformo, la provinco estis dissolvita fine de 2010. Du novaj provincoj, Artemisa kaj Mayabeque, estis kreitaj ene de ĝia teritorio. La "Ciudad de La Habana" prenis la nomon de la dissolvita provinco, "La Habana".

Laŭ la stato de  en la teritorio "Ciudad de La Habana", nun titolata "provinco Havano", vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio ekde la komenco de januaro 2011 havas komunan limon kun la provinco Artemisa sudokcidente kaj la provinco Mayabeque sude kaj oriente - norde la vasta marbordo de la Kariba Maro limigas la teritorion.

## Komunumoj 
La ĉefurbo Havano, kiu ekde 2011 ankaŭ nomiĝas "provinco Havano", konsistas el entute 15 komunumoj (stato 2011):

## Geografio 
La Provinco de Havano situas en okcidento de Kubo ĉe la flanko de la insulo ĉe la bordo de la Florida Markolo, kiu apartenas Atlantika Maro. La komunumo limas en nordo al la maro, en oriento kaj sudo al la provinco Mayabeque kaj en okcidento al la provinco Artemisa.

## Historio 
La aktuala Provinco de Havano, kiu jure kongruas kun la Kuba Ĉefurbo Havano, estis fondita en la jaro 1976 surbaze de reformo, per kiu la malnova provinco Havano estis disigita en du provincojn nome Ciudad de la Habana kaj La Habana. Kun efiko de la 1-a de januaro 2011 estis malfondita la Provinco Havano (kampara) kaj dividita en du novajn provincojn, nome de Artemisa kaj Mayabeque. Samtempe la nomo de la Provinco Urbo de Havano estis ŝanĝita al simple Provinco de Havano, kiu fakte estas urbo kun stato de provinco.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo pri la Provinco de Havano

Kategorio:Provincoj de Kubo
Freddie Mac

**Freddie Mac** () estas borsonotita, usona hipoteka banko kun sidejo en McLean, Virĝinio. Freddie Mac aĉetas hipotekajn kreditojn de bankoj, kuntenas tiuj kreditojn kaj vendas ilin kiel Mortgage Backed Securities sur la kapitalmerkato.

Freddie Mac estas registaro-apogita entrepreno kaj estas inspektata fare de Office of Federal Housing Enterprise Oversight (OFHEO).

## Historio 
Freddie Mac estis fondita fare de la Usona Kongreso en 1968 kiel **Federal Home Loan Mortgage Corporation**, por konkuri kun Fannie Mae kaj FHL-banko-j.

En 2008 okazis financa malfacilaĵo ĉe la entrepreno - same kiel ĉe la konkuranto Fannie Mae -, surbaze de la nemoveblaĵa krizo en la Usono. La usona registaro sciigis la 13-an de julio 2008, apogi Freddie Mac kaj Fannie Mae per kreditok kaj per aĉeto de akcioj en miliardaj sumoj, por eviti la bankroton de ambaŭ financaj institutoj. La usona senata kaj domo de la reprezentantoj aprobis tion (uzon de mono de la impostpagantoj) la 23-an de julio.

## Vidu ankaŭ 
* Ginnie Mae

## Eksteraj ligiloj 
* hejma paĝo

Kategorio:Bankoj