open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Otakar Hostinský

**Otokar Hostinský** (naskiĝis la 2-an de januaro 1847 en Martiněves - mortis la 19-an de januaro 1910 en Prago) estis ĉeĥa kritikisto kaj estetikisto pri literaturo kaj muziko.

Li studis filozofion en Prago kaj Munkeno. Poste li laboris kiel ĵurnalisto, edukisto de nobelidoj, prelegis pri estetiko kaj muzikhistorio. Li verkis ĉeĥe kaj germane.

## Verkoj 
* **Richard Wagner** (1871)
* **Šest rozprav z oboru krasovědy a dějin umění** (Ses analizoj el la fako de estetiko kaj muzikhistorio, 1877)
* **Stručný přehled dějin hudby** (Konciza supervido de muzikhistorio, 1885)
* **O nynějším stavu a směru české hudby** (Pri la nuna stato kaj celado de la ĉeĥa muziko, 1885)
* **O hudbě starých Řeků** (Pri la muziko de antikvaj grekoj, 1885)
* **Hector Berlioz** (1885)
* **Bedřich Smetana a jeho boj o mederní českou hudbu** (Fraderiko Smetana kaj lia batalo pri la moderna ĉeĥa muziko, 1901)
* **A. Dvořák ve vývoji naší dramatické hudby** (A. Dvořák en evoluo de nia drama muziko, 1909)

## Oper-libretoj 
* **Nevěsta messinská** (Fianĉino de Messina, 1884 por Zdeněk Fibich)
* **Popelka** (Cindrulino, 1886 por J. R. Rozkošný)

Kategorio:Estetikistoj
Kategorio:Ĉeĥaj filozofoj
Kategorio:Ĉeĥaj muziksciencistoj
Kategorio:Ĉeĥaj muzikaj kritikistoj
Kategorio:Muzikteoriistoj
Kategorio:Ĉeĥaj publicistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Sciencaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Kategorio:Profesoroj
Ĵuro

**Ĵuro** estas memvola, festa atesto aŭ promeso ĝenerale farite memvole. La ĵuro ofte aludis, ke falsan ĵuron aŭ neplenumon de ĵuro sekvas Dia puno. Oni ofte uzas ĵuron en juĝa proceso.

La antikvaj ĝermanoj, grekoj, romianoj kaj la skitoj ĵuris je sia glavo aŭ alia armilo.

La ĵuro reiras al la ŝumera civilizo, kiam oni faris ĵuron antaŭ dioj. En la antikva Egipto, oni ĵuris je sia vivo. Pli poste oni ĵuris je sia vivo, honesto, kredo. Nuntempe leĝo ofte antaŭskribas ĵuron dum juĝproceso en la angla-usona jurpraktiko.

## Vidu ankaŭ 
* Hipokrata ĵuro
* Ĵuro pri fideleco, Usono
* La kavaliro de la mano surbruste

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (7) proverboj pri ĵuro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj
Ĵuro pri fideleco (Usono)

eta|Lernejanoj en 1899 deklamante la Ĵuron de Fideleco
La **ĵuro pri fideleco** (angle *Pledge of Allegiance*) estas en Usono uzata ĵurpromeso al la usona ŝtato kaj flago. Ĝi estas citita komune kaj unuvoĉe ĉe publikaj eventoj, en lernejoj kiel komuna matena rito.

La *Pledge of Allegiance* estis laŭleĝe rekonita la 22-an de junio 1942. Ĝi estis unuafoje publikigita en 1892 en la ''Youth's Companion Magazine*, Bostono, Massachusetts, por festi la 400-jaran malkovron de Ameriko.

En la origina teksto aperas la ĵuro „mia flago“ kaj ne „la flago de la Unuiĝintaj Ŝatoj“. La ŝanĝo okazis en 1923.

Nuntempe la ĵuro pri fideleco estas deviga en 25 federacia ŝtatoj kaj „proponita“ en 6 pliaj. Sed en la pluaj 19 federaciaj ŝtatoj recitas oni la ĵuron.

La frazo „sub Dio“ iĝis per leĝo aldonita la 14-an de junio 1954. La celo estis diferencigo de la sendiaj komunistoj en la malvarma milito.

**La teksto:**

*I pledge allegiance to the Flag of the United States of America, and to the Republic for which it stands: one Nation under God, indivisible, with liberty and justice for all.*

*Mi ĵuras fidelecon je flago de Usono kaj je la Respubliko, por kiu ĝi staras: unu nacio sub Dio, nedividebla, kun libereco kaj justeco por ĉiuj.''

Kategorio:Usono
Kategorio:Flagoj
Parlamentejo (Budapeŝto)

La hungara **Parlamentejo** estas la plej konata ŝtata konstruaĵo de Budapeŝto, sidejo de parlamento kaj ties kelkaj institutoj (ekz. Parlamenteja biblioteko). Ĝi situas en la 5-a distrikto Belváros-Lipótváros de la hungara ĉefurbo, sur riverbordo de Danubo, sur Placo Kossuth Lajos.

## La kandidataĵoj 
eta|maldekstre|Parlamentejo nokte
Pri konstruo de la parlamento akceptis leĝon, laŭ kiu oni konkurigis la kandidatojn. Venkis plano de Imre Steindl, la dua iĝis Alajos Hauszmann, laŭ kies planoj konstruiĝis la iama Kurio (nuntempe Ortografia Muzeo).

## La konstruado 
eta|maldekstre|La parlamentejo, junio 2005
La konstruado de la novgotika Parlamentejo komenciĝis en la jaro 1885, kaj jam meze de la sekva jaro kunsidis en ĝi la Parlamento, sed ĝi estis finkonstruita nur en 1906 kun surfaco 17745 m² . Ĝi estas 268 metrojn longa 118 metrojn larĝa. La alteco de la kupolo estas 96 m, ĝi havas 27 pordegojn kaj 29 ŝtuparojn. La eksterajn murojn ornamas 88 elstaroj figuroj de la hungara historio.

La ĉefa enirejo de la Parlamentejo estas de la Placo Kossuth (*Kossuth Lajos tér*). La ŝtuparo, kiun gardas du leonoj, kondukas al la meza kupolo de la konstruaĵo. Dekstre de ĝi troviĝas la tielnomata kongresa halo, maldekstre la kunsidejo de la Parlamento. Ankaŭ ene de la Parlamentejo multaj pentraĵoj, statuoj reliefoj gobelinoj ornamas la opajn salonojn. En la Salono Munkácsy videblas la fama pentraĵo de Mihály Munkácsy: Patrujkonkero. En la Parlamentejo funkcias ankaŭ publika biblioteko en kiu troveblas 400 mil libroj.

## Interesaĵoj 
* La interno de la Parlamentejo estas ofte ornamita per oro, ofte sur la muroj troviĝas tapetoj el mikron-dikaj orlamenoj. (entute uzatas 40 kg da oro por ornamaĵoj)
* Pinton de la Parlamentaja kupolo ornamis grandega ruĝa stelo inter 1950 kaj 1990.
* En la konstruaĵo uzis oni unuafoje en Hungario la telehejtadon.
* La parlamento funkciis antaŭe en Pozsony [poĵonj]

## Eksteraj ligiloj 
* oficiale

Kategorio:Konstruaĵoj en Budapeŝto
Kategorio:Parlamento
Ĉokolada kazeostangeto

eta|250ra|Dolĉaĵo *Túró Rudi*
La **ĉokolada kazeostangeto** estas ĉokoladokovrita dolĉeta-acideta kazeoforma stangeto, unu el la plej ŝatataj laktaj desertoj en Hungario. Ĝi estis origine pakita al aluminiaj lamenoj, ornamitaj kun ruĝaj makulpunktoj (tiel aperas la internacia nomo *Dots*)

La deserto nomiĝas origine en la hungara *Túró Rudi* kaj estas markonomo. La nomon *Túró Rudi* elpensis Sándor Klein, instruisto en la Budapeŝta Teknika Universitato.

## Historio 
La ideo de kazea deserto estiĝis en la Sovetunio, kie oni vendis deserton el kazeo-grasaĵo-butero kun nomo "eskimo". La ideon importis hungaroj kaj ekproduktis en Mátészalka, en 1968.

Post la privatigo de ŝtataj produktejoj, la markon akiris Danone kaj la dolĉaĵon produktas ekde 2002 ankaŭ en Pollando sub nomo „Danio Batonik", la firmao Friesland en Rumanio kaj Slovakio sub „Dots". Similaj produktoj ekzistas ankaŭ en aliaj landoj (kazeo kun aldona gusto + dolĉa kovraĵo aŭ el ĉokolado aŭ el sukera kovraĵo gustigita per fruktosuko). Tipaj parencoj - en iom alia formo, pli kompareblaj al briketoj - estas la deserto *Varškės sūrelis* en Litovio kaj la aliaj du landoj de Baltio ( kaj ), kaj *Творо́жный сыро́к* en Rusio. Tiuj dolĉaĵoj praktike nur vendatas enlande kaj malfacile eksporteblas, ĉar pro la kazeo ili kompreneble havas tre mallongan vivodaŭron kaj devas praktike daŭre stokiĝi en fridujo ĝis oni manĝas ilin.

## Oficiala difino 
La (ĉokolada kazeostangeto) *Túró Rudi* konsistas el bovkazeo, eventuale el butero aŭ laktokremo, sukero ktp., kun aldono de diversaj gustizaĵoj kiel ĉokolado- aŭ kakaomasa kovraĵo kaj estas preskaŭ cilindra deserta fromaĝoprodukto.
La kazeoplenigaĵo devas esti je 50% (m/m) laktodevena.

Sensorganaj postuloj:
:*Formo:* preskaŭ cilindra, palta aŭ iom ripa stangeto.
:*Ekstero:* la ĉokolado- aŭ kakaomaso plene kaj averaĝe kovras la kazeokorpon, ĝi bone adheriĝas, je premo milde rompiĝetas.
:*Koloro:* la kazeomaso estas homogena blanka aŭ blankflava, okaze de gustizo, konvena al la gustizaĵo.
:*Odoro:* karakteriza je la kovraĵo.
:*Gusto:* agrable dolĉeta-acideta, karakteriza je gusto kaj kovraĵo.

## Konsisto 
Grasomalriĉa kazeo 42%, kakaoenhava ĉokolada kovraĵo 36% (sukero, planta graso hidrogenizita, kakaopulvoro, emulgeaĵo: E 322, natursama vanilia aromo), sukero, butero, modifita maiza amelo: E 1412, natura citronaromaĵo, konservaĵo: E 202 kalia sorbato.

## Túró Rudi en arto 
* kanto *Túró Rudi* de hungara muzikgrupo 100 Folk Celsius
* *Túró Rudi*, filmeto de János Kellár 
* *Túró Rudi*, programgvidanto ĉe *Tilos Rádió* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Internacia fanpaĝo 
* Historio (hungare)
* http://index.hu/gazdasag/magyar/rudi20040521 (hungare)
* http://www.fn.hu/index.php?id=5&cid=130271 (hungare)

Kategorio:Hungario
Kategorio:Dolĉaĵoj
Carlo Sarandrea

**Carlo Sarandrea** (naskiĝis la  en Romo) estas itala esperantisto.
Li lernis Esperanton kiel 16-jarulo kaj jam mallonge poste komencis abundan aktivadon en la itala Esperanto-movado kaj en IKUE: estrarano de la roma katolika Esperanto-grupo, prezidanto de la itala IKUE-sekcio, kunredaktoro de la itala Esperanto-revuo, konsiliano de Itala Esperantista Federacio, parolisto kaj poste redaktoro de la Esperanto-elsendoj ĉe Radio Vatikana, redaktoro de *Espero Katolika* (de ĉ. 1982 ĝis ĉ. 2015), kunorganizanto de IKUE-Kongresoj, sekretario kaj retestro de IKUE.

Proksimume de la jaro 2010, li malpliigis sian agadon en la esperanta movado kaj iom post iom retiriĝis de siaj postenoj. Lia lasta grava agado estis la redaktado de la elsendoj de Radio Vatikana, kiun li plenumis ankoraŭ ĝis la 4-a de junio 2023.

Sarandrea, Carlo
Veraj salikokoj

La **veraj salikokoj** (scienclatine: Caridea) apartenas al la artikuloj. Ili vivas en sala kaj nesala akvo, sed precipe en la maro, plej volonte sur sabla fundo, kie ili povas enfosi sin por ŝirmi sin kontraŭ predantoj.

Estas ĉirkaŭ 250 specioj da veraj salikokoj, kaj en tropikaj, duontropikaj kaj malvarmaj akvoj. Ĝenerale ili fariĝas pli grandaj, kiam la akvo, en kiu ili vivas, estas pli varma. Ili manĝas ĉiajn bestajn kaj plantajn restaĵojn.

La plej konataj veraj salikokoj estas la grizaj salikokoj aŭ krangonoj (*Crangon crangon*). Ili vivas, precipe dum la somero, ĉe la marbordo. Dum la vintro ili iras al pli profunda akvo. Krangonoj antaŭ ĉio dumnokte estas aktivaj.

## Terminologio 
La termino "salikoko" ne estas taksonomia, sed aplikiĝas al ĉiu dekpiedulo kun longa, relative malgranda korpo adaptita por naĝado. "Veraj salikokoj" estas popularscienca termino uzata en pluraj lingvoj por la infraordo Caridea, kvankam ĝi fakte ne inkludas kelkajn bone konatajn specojn de salikokoj.

## Specioj 
* *Periclimenes imperator*

### Vidu ankaŭ 
* Sunda-bretaj mangrovoj
Indriði G. Þorsteinsson

**Indriði G. Þorsteinsson** (18-a de aprilo 1926 - 3-a de septembro 2000) naskiĝis en la biendomo Gilhagi en  en norda Islando. Li okupis sin pri diversaj laboroj, ekzemple kiel taksiisto kaj ĵurnalisto. Dum ioma tempo li estis redaktoro de la ĵurnalo *La Tempo* (Tíminn) en Reykjavík. Indriði estas tre konata verkisto de romanoj kaj noveloj. Li ankaŭ aperigis unu poemlibron. Liaj plej famaj romanoj estas *79 el la taksiejo* (79 af stöðinni) 1955 kaj *Tero kaj filoj* (Land og synir) 1963.

Filo de Indriði estas verkisto Arnaldur Indriðason.

## En Esperanto aperis 
*En tempoj de paco* (Á friðartímum), novelo, en La Tradukisto en traduko de Hafsteinn Bjargmundsson.

Kategorio:Islandaj verkistoj
Hubert Gordon Schauer

Ĉeĥlingvaj verkistoj

**Hubert Gordon Schauer** (naskiĝis la 27-an de oktobro 1862 - mortis la 26-an de julio 1892) estis ĉeĥa literatura kritikisto.

Li devenis el familio ĉeĥa-germana, studis juron en Vieno, ekde 1886 laboris en Prago en redaktejo de Enciklopedia vortaro de Jan Otta.

## Verkoj 
* **Geistiges Leben im zwölften Jahrhundert** (1885)
* **O podmínkách i možnosti národní české literatury** (Pri kondiĉoj kaj ebloj de nacia ĉeĥa literaturo.
John R. A. Mayer

**John R.A. MAYER** naskiĝis en Hungario kaj enmigris al Kanado kiel plenkreskulo. Li servis kiel dua prezidanto de la postmilite refondita Kanada Esperanto-Asocio (1961-65). Apud sia metio de profesoro pri filozofio John instruis Esperanton ĉe universitatoj en Hamiltono kaj Sankta Katarino (Ontario).

Kategorio:Kanadaj esperantistoj
Ian McKenzie Richmond

**Ian McKenzie RICHMOND** naskiĝis en Anglujo kaj transloĝiĝis al Ontario (Kanado) en 1953. Li memlernis Esperanton pere de *Teach Yourself Esperanto*, kaj poste partoprenis la Somerajn Kursojn en San Francisko. En 1983 li gvidis E-kurson en la Universitato de Okcidenta Ontario (UWO), kie li tiam profesoris, kaj dum pluraj jaroj estis korektanto ĉe la Koresponda Kurso de KEA. Li estis prezidanto de la Kanada Esperanto-Asocio (1984-86) kaj de la Amerika Asocio de Instruistoj de Esperanto (1987-1989). Li organizis kaj partoprenis dum jarkongresoj de la Modern Language Association of America (MLA) plurajn fakajn sesiojn pri esperanta literaturo. Jam de multaj jaroj li servas kiel delegito de UEA, unue en Londono (Ontario) ĝis 1994, poste en Church Point (Nov-Skotio), kie li estis profesoro kaj vicrektoro ĉe la franc-lingva Universitato Sainte-Anne, kaj lastatempe en Powell River (Brita Kolumbio). En 1993 li aperigis ĉe University Press of America *Aspects of Internationalism: Language and Culture*, kolekton da referaĵoj prezentitaj je la MLA-sesioj kun esperantaj resumoj. Li estas dumviva membro de la Akademio Internacia de la Sciencoj (San Marino) kaj estrarano de la Esperantic Studies Foundation (ESF). Lia biografio aperas en ''Who's Who in Canada'', publikigita per la eldonejo de la Universitato de Toronto.

RICHMOND, Ian McKenzie
U. Paul Ronald

**U. Paul RONALD** (1925 - 2008) naskiĝis en Germanio, fuĝis al Sud-Afriko en 1939 kaj poste migris al Kanado, kie li enloĝiĝis en okcidenta antaŭurbo de Montrealo. Unu el la fondintoj de la post-milita Kanada Esperanto-Asocio, li servis kiel ĝia prezidanto (1972-76) kaj funkciigis ĝian oficejon kaj libroservon dum multaj jaroj. Vigla aktivulo en la skolta movado, li estis kanada reprezentanto de la Skolta Esperantista Ligo dum multaj jaroj. Paul elektiĝis Honora Membro de KEA en 1996.

## Ligiloj 
* Nekrologio pri Paul Roland en la Revuo de Kanada Esperanto-Asocio 2008/1

RONALD, U. Paul
Brian D. Kaneen

**Brian Douglas KANEEN** (naskita la  sur Manksinsulo; mortinta la ) estis kanada esperantisto.

Sian unuan kontakton kun Esperanto li havis sur Manksinsulo en 1950. Unuafoje li parolis ĝin 5 jarojn poste dum brita militservado en Germanio. Post enmigrado al Kanado, kie li studis ĉe la Universitato McGill, li faris doktorigajn studojn ĉe Universitato Cornell en Ithaca (Nov-Jorkio), kie li aktivis en la loka Esperanto-klubo. Depost 1965 Kaneen loĝis en Vankuvero, kie li servis al Vankuvera Esperanto-Societo unue kiel sekretario kaj poste kiel multjara prezidanto. Kiel docento ĉe Universitato Simon Fraser en Burnaby, Brian organizis kaj instruis multajn Esperanto-kursojn, precipe en la jaroj antaŭ la 69-a Universala Kongreso de Esperanto, en kies Loka Kongresa Komitato li servis kiel sekretario kaj vic-prezidanto. En la estraro de Kanada Esperanto-Asocio li servis tri-foje, kun la postenoj de redaktoro de *Lumo,* vicprezidanto (1999) kaj prezidanto (2000-03). Delonge Brian estis ankaŭ delegito de UEA kaj fakdelegito (lingvoj) en Vankuvero. Li elektiĝis Honora Membro de KEA en 1997.

Brian Kaneen mortis en 2012. Pli ol duonan milionon da kanadaj dolaroj li postlasis al Esperantic Studies Foundation.

Kategorio:Kanadaj esperantistoj
Kategorio:Manksaj esperantistoj
Birchiș

**Birchiș** [birkiŝ] (hungare: **Marosberkes** [maroŝberkeŝ]) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 1494 loĝantojn (rumanoj), en 1992 752 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1596. En mezepoko ĝi estis hungara servutulvilaĝo. De 1828 ĝi estis kamparvilaĝo. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Krassó-Szörény*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Alexandru Mocsonyi (Pest, 17-a de decembro 1841 – 20-a de marto 1909): komponisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Bârzava (Arad)

**Bârzava** [bırzava] (hungare: **Marosborsa** [maroŝborŝa]) estas komunumo en Rumanio oriente de Lipova.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 813 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 063 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas el 1471. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Arad*). Iam ĝi estis grava orlavejo.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
* Listo de rumanaj poŝtkodoj 

## Renomaj personoj 
* Iosif Conta (14-a de septembro 1924 – Bukareŝto, 8-a de novembro 2006): orkestrestro.
* Ernő Tőkés (7-a de junio 1883 - ?): ref. eklezia verkisto

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Petriș (Arad)

**Petriș** [petriŝ] (hungare: **Marospetres**) estas komunumo en Rumanio okcidente de Deva. En 1910 ĝi havis 1 270 loĝantojn (rumanoj), en 1992 702 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas el 1743. En 1784 la lokaj rumanaj ribeluloj forbruligis la kastelon de la komunumo. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye). Administre apartenas al ĝi Corbești, Ilteu, Seliște, Obârșia kaj Roșia Nouă.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Henao

eta|
**Henao** estas ruĝa tinkturo por haroj aŭ haŭto, kie ĝi faras ĉirkaŭ dektagedaŭrajn kvazaŭtatuojn. La tinkturo estas eltirita el la araba arbedo lavsonio (*Lawsonia inermis*) aŭ henaarbusto. Lavsonio apartenas al la plej odoraj plantoj de la mondo. El la etaj floroj oni produktas parfumoleon, la foliojn sekigas, diserigas. La pulvoformaj henafolioj entenas 0,5-1,5% lavsonon - kiu respondecas pri la koloro. Se oni rikoltas la foliojn somere, ĝi ne kolorigas la harojn, sed donas silkan lumeton, elastecojn por la hararo. Oni uzas la foliojn de la aŭtuna rikolto por kolorigado.

La arbedo estas ĉiamverda, rapidkreska planto, kiu atinas eĉ 6 m, bone eltenas sekon, sed ne toleras vintran froston. Ĝi estas multigebla per branĉoj aŭ grajnoj.
eta|maldekstra|hena-pulvo

http://www.henna.hu/hogyan.html 

Kategorio:Arto
Iratoșu

**Iratoșu** [iratoŝu] (hungare **Nagyiratos**) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Arad. En 1910 ĝi havis 1 611 loĝantojn (hungaroj), en 1992 2 053 (rumanoj, 51 % da hungaroj). Ĝia unua mencio estas el 1446. En mezepoko ĝi pereis. En 1810 ĝi estis reloĝata. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Csanád, poste Arad vármegye). Administre apartenas al ĝi Variașu Mare kaj Variașu Mic.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Pilu

**Pilu** (hungare: **Nagypél**, nadjpe:l) estas komunumo en Rumanio norde de Arad.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 1 932 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 994 (rumanoj, 4% hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1283. Ĝia hungara loĝantaro dum la turka submetiĝo pereis. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Zaránd, poste Arad).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Zerind

**Zerind** (hungare: **Nagyzerénd** nadjzere:nd) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Arad. Apartenas al ĝi la samnoma vilaĝo kaj Iermata Neagră. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 2 637 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1 113 (rumanoj, 91% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1169. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Zaránd*, de 1744 *Arad*).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Renomaj personoj 
*János Csanádi (*22-a de marto 1941): instruisto, etnografia esploristo.
## Eksteraj ligiloj 
*Bildarejo de Zerind
*Zerindi Képtar
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Peregu Mare

**Peregu Mare** (hungare: **Németpereg**, germane: **Deutschpereg**) estas komunumo en Rumanio okcidente de Arad. En 1910 Németpereg havis 1 363 loĝantojn (germanoj, rutenoj, ĉeĥoj, hungaroj), en 1992 1 011 (slovakoj, rumanoj, germanoj, 5% hungaroj). Ĝia unua mencio estas en 1377. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario, al Arad (reĝa departemento).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
== Komunumoj pri *német* (=germano) en Hungara reĝlando ==

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Pirokseno

**Pirokseno** estas minerala grupo el silikatmineraloj. La piroksenoj estas gravaj ŝtonformiĝantoj kun diversa konsisto. Ili havas la ĝeneralan formulon X2Si2O6, ofte riĉas je kalcio, magnezio kaj fero. Ili havas la durecon inter 5 kaj 6,5.

La plej oftaj piroksenoj apartenas al la enstatit–ferrosilit-serio ([Mg,Fe]SiO3) aŭ kalcientena diopsid–hedenbergit-serio (Ca[Mg,Fe] Si2O6). La kristalan strukturon de la piroksenoj formas ĉenoj el SiO4-tetraedroj, kiuj interligiĝas per komuna oksigenatomo.

## Tipoj 
* Klinopiroksenoj (monoklinaj)
** Egirino
** Aŭgito
** Diopsido
*** Kromdiopsido
*** Fassaito
*** Jeffersonito
** Esseneito
** Hedenbergito
** Jadeito
*** Nefrito
** Jervisito
** Johannsenito
** Kanoito
** Klinoenstatito
** Klinoferrosilito
** Kosmokloro
** Namansilito
** Nataliito
** Omfacito
** Petedunnito
** Pigeonito
** Spodumeno
*** Kunzito
*** Hiddenito
*** Trifano
* Ortopirokseno (ortoromba)
** Donpeakorito
** Enstatito
*** Bronzito
** Ferrosilito
** Nĥvaningito

Kategorio:Mineraloj
Moneasa

**Moneasa** (hungare: Menyháza [menjhAza]) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Sebiş.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 772 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 964 (rumanoj, 2% hungaroj). Ĝi estas kuracbanloko.

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1597. En la 16-a kaj 17-a jarcentoj ĝi estis hungara servutulvilaĝo. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj homoj 
* Gyula Czárán (Seprős, 1847 - 1906): grotesploristo

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Melilito

eta|250px|Mikroskopa bildo de melilito
**Melilito** estas serio de (kalcio)silikataj mineraloj, kies anoj enhavas aluminion kaj magnezion. Membroj de la serio estas la *gehlenit* (entenas nur aluminion) kaj *åkermanit*, en kiu troviĝas magnezio. Unue malkovrita en 1793 apud Romo, ĝi havas flava-verda-brunan koloron. La nomo devenas de la grekaj vortoj por mielo (μέλι) kaj ŝtono (λίθους).

Tiuj mineraloj kristaliĝis el kalcioriĉa alkala magmo kaj nenature ĉe fandejoj.

Kategorio:Mineraloj
Șagu

**Șagu** [ŝagu] (hungare: **Németság**, germane: **Segentau**, Dreispitz) estas komunumo en Rumanio norde de Timișoara. La komunumo konsistas el la centro kaj jenaj vilaĝoj: Cruceni, Firiteaz, Fiscut, Hunedoara Timișană.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 2 025 loĝantojn (germanoj), en 1992 2 033 (rumanoj, 3 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas el 1333 kiel ekleziejo. La vilaĝo dum la turka submetiĝo pereis. La germanoj estis koloniigitaj en 1770 kaj 1771. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad, poste Temes).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

== Komunumoj pri *német* (=germano) en Hungara reĝlando ==

## Eksteraj ligiloj 
* Urbestra retejo 

* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Llanfair

Pluraj Kimraj lokoj nomiĝas *Llanfair* "Kirko de Mair (Maria)":

*Llanfair (Ceredigion)
*Llanfair (Gwynedd)
*Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch en insulo Môn
Andaluzito

eta|Andaluzito
Andaluzito estas aluminio-silikatmineralo kun formuloAl2SiO5. Ĝi aperas en malgranda kvanto en metamorfaj ŝtonaroj, precipe en sedimentaĵoj.

Ĝi havas minejojn en White Mountain (Kalifornio) kaj Oreana (Nevada), Usono, plie en Kazaĥstano kaj Transvalo (Sud-Afrika Respubliko). Oni uzas ĝin por ceramikaĵoj, fajrorezistaj brikoj, sparkoj, ktp.

La andaluzito havas ankaŭ juvelŝton-kvalitaj tipoj, kiuj havas verdan aŭ ruĝan koloron kaj formon de gruzo. Oni minas ĝin en subŝtato Minas Gerais en Brazilo kaj en Srilanko.

Ĝi havas la tipon ĥiastolito, kiun oni nomas ankaŭ kruc-ŝtono, ĉar en la kristala trasekco havas nigran krucon sur griza fono. Ĝi formas longetajn, prizmoformajn kristalojn, aperas ĉe argil-ardezo. Oni uzas la kversekcon de la polirita mineralo kiel talismanon

Ĝi estis trovita unua foje en Andaluzio, de tio venas ĝia nomo.

## Vidu ankaŭ 
* Kombinaĵoj de aluminio

Kategorio:Mineraloj
Kategorio:Gemoj
Livada (Arad)

**Livada (Arad)** (hungare: **Fakert**,  malnova nomo: *Liváda*, germane: **Baumgarten (Arad)**)  estas komunumo en Rumanio nordoriente de Arad.  Administre apartenas al ĝi Sânleani
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 2191 loĝantojn (hungaroj, germanoj, rumanoj)  kaj en 1992 1328 (rumanoj, 7% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1855. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (Arad). En 2002 ĝi havis 2892 loĝantojn.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Renomaj personoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Felnac

Felnac [felnak] (hungare *Fönlak*,  *Фелнак*, Felnak) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Arad. En 1910 ĝi havis 3 095 loĝantojn (rumanoj, serboj), en 1992 2 496 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1308. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Temes vármegye).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Tauț

**Tauț** [tauc] (germane *Tautz*, hungare *Feltót* aŭ *Taucz*) estas komunumo en Rumanio oriente de Arad. En 1910 ĝi havis 2 911 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 972 (rumanoj). Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1496. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Zaránd, de 1744 Arad vármegye). Administre apartenas al ĝi Minișel, Minișu de Sus, Nadăș.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Vârfurile

**Vârfurile** [vırfurile], jen rumane,  [HOLmadjĉuĉ],  [ĉuĉ], estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Sebiş. En 1910 ĝi havis 1 221 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 950 (rumanoj)kaj laste laŭ la stato de  en la komunumo vivis . Ĝia unua mencio estas en 1390. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye). Administre apartenas al ĝi Groşi, Lazuri kaj Poiana.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Ghioroc

**Ghioroc** [gjorok] (hungare: **Gyorok** [djorok]) estas komunumo en Rumanio oriente de Arad. Al ĝi apartenas la vilaĝoj Cuvin, Ghioroc kaj Miniș.

Ghioroc estas ligita al Arad per pluraj tramaj linioj.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 2392 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 1 867 (rumanoj, 40 % da hungaroj). 

## Historio
Ĝia unua mencio estas el 1323. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Arad*).

## Gravaj personoj 
* Adorjáni Albertné, Aranka Nagy (n. 26-a de marto 1926): reformita pastorino, poetino.
* Pál Köteles (27-a de aprilo 1927 – 14-a de decembro 1991, Budapest): verkisto, publicisto
* János Borbándi, hungara vicĉefministro

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Cărand

**Cărand** [kərand] () estas komunumo en Rumanio oriente de Sebiş. En 1910 ĝi havis 826 loĝantojn (rumanoj), en 1992 801 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1429. Ĝi formiĝis en mezepoko per unuiĝo de du vilaĝoj: Seliștea kaj Cărand. Ĝia loĝantaro en la fino de la 16-a jarcento jam estis rumana. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Bihar vármegye).

## Renomaj personoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Almaș

**Almaș**  ( ) estas komunumo en Rumanio oriente de Arad. En 1910 Háromalmás havis 2035 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1662 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1334. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungara reĝlando (*Arad (reĝa departemento)*). Administre apartenas al ĝi Cil, Joia Mare kaj Rădești.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

== Komunumoj pri *almás* (= poma aŭ pomarbaro) en Hungara reĝlando ==
* Vidu la liston de hungaraj loknomoj kun "almás".

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Gurahonț

**Gurahonț** [gurahonc] (hungare: **Honctő**) estas komunumo en Rumanio oriente de Arad. En 1910 ĝi havis 997 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 2 160 (rumanoj). Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1386. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Arad vármegye*). Administre apartenas al ĝi Băltele, Iosășel, Pescari.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
Gurahonț situas en la valo de Crișul Alb; ĝin pasas la nacia vojo DN 79A de Ineu al Vârfurile kaj la fervojo de Arad al Brad.

## Renomaj personoj 
* Viorel Gheorghiță (1922) verkisto, memuaristo, politika kaptito
* Bertalan Magyari kuracisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Chisindia

**Chisindia** [kisindia] (hungare: **Keszend**) estas komunumo en Rumanio oriente de Arad. En 1910 ĝi havis 1 915 loĝantojn (germanoj), en 1992 1 157 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1349. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye). Apartenas al ĝi la vilaĝoj Păiușeni kaj Văsoaia.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Hălmăgel

**Hălmăgel** [həlməĝel] (hungare: **Kishalmágy**) estas komunumo en Rumanio nordokcidente de Brad. En 1910 ĝi havis 1 404 loĝantojn (rumanoj), en 1992 727 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1439. Ĝi estas rumana popolarta centro. Tie okazas la fraŭlinfoiroj sur la monto Găina, kiun ankaŭ Mór Jókai priskribis en sia romano titolita *Riĉaj malriĉuloj*. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad vármegye). Ĝi konsistas el la samnoma vilaĝo kaj la vilaĝoj: Luncșoara, Sârbi, Târnăvița kaj Țohești.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Buteni (Arad)

**Buteni (Arad)** (hungare: **Körösbökény**, situo: ) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Sebiş.

## Loĝantaro 
## Historio 
En 1910 ĝi havis 3 632 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 2 201 (rumanoj, 2% hungaroj). Ĝia unua mencio estas en 1202. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Zaránd*, de 1744 ''Arad ').

## Fonto 
* Magyar nagylexikon

## Renomaj personoj 
* Andor Arató (9-a de decembro 1887 – Lugoj, 31-a de marto 1964) – redaktoro, popolkultivanto
* Nóra Aradi: arthistoriistino.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Covăsanț

**Covăsânț** (hungare *Kovászi*, de 1899 *Kovasincz*, germane historie ankaŭ *Kowazynth*) estas komunumo en Rumanio oriente de Arad.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 3 846 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 estis 2 596 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua dokumenta mencio estas el 1278. Ĝi estis en la 15-a kaj 16-a jarcentoj kamparurbo. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Arad*).

La komunumo konsistas nur el unu vilaĝo. Oriente de ĝi estas granda arbaro, norde kaj okcidente agraroj. Sude situas la komunumo Ghioroc.

El la du skribmanieroj (Covăsinț / Covăsânț) la *Enciclopedia României* uzas la duan, sed la komunuma retejo la unuan. Ĉar la retejo ne uzas supersignojn kaj do skribas "Covasint", ne eblas diri, ĉu ĝi celas uzi la malnovan skribon "Covăsînț", kiu estis prononcata same kiel Covăsânț.

## Trafiko 
Tra Covăsinț pasas sud-norde la vojo 708B inter Păuliș kaj Șiria. La plej proksima fervoja stacio estas en Șiria.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La komunuma retejo
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Covasant jud Arad.png|Situo en la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Freud

**Freud**:
* Anna Freud (1895–1982)
* Lucian Freud (1922–2011)
* Sigmund Freud (1856–1939)

## Vidu ankaŭ 
* Kraft durch Freude
Soraboj

eta|200ra|maldekstra|
La **soraboj** () estas malgranda okcidentslava popolo, ŝtate agnoskita etna minoritato, kiu vivas en orienta Germanio, en Luzacio.

Laŭ taksoj de sorabaj institucioj (Domowina, Soraba instituto) nuntempe ekzistas inter 20.000 kaj 30.000 **aktivaj** parolantoj de la soraba, de kiu tamen ekzistas du variaĵoj, la suprasoraba, parolata en la regiono de Bautzen (sorabe Budyšin) kaj la malsuprasoraba, parolata ĉirkaŭ Cottbus (Chośebuz).

## Situacio nuna 
Bautzen kaj Cottbus estas la kulturaj centroj de la soraboj. Ekzistas sorabaj infanĝardenoj kaj sorabaj lernejoj, inter ili du gimnazioj.

La germanaj federaciaj landoj Saksio kaj Brandenburgio oficiale subtenas la aktivaĵojn por vivteno de la soraba kulturo.

Ekzistas sorablingva literaturo (propra eldonejo "Domowina-Verlag"), gazetoj kaj radioelsendoj.

En 1912 estiĝis la tegmenta organizaĵo "Domowina", en kiu membras la plej multaj sorabaj societoj.

Ĉe la universitato Leipzig ekzistas instituto pri sorabistiko, kies estro de 2003 estas Eduard Werner esperantisto, kiel ankaŭ lia antaŭulo Ronald Lötzsch en tiu funkcio de 1993 ĝis 1995. Kaj en Bautzen kaj en Cottbus ekzistas interesaj muzeoj.

## Vidu ankaŭ 
* Elboslavoj
* Polabiaj Slavoj
* Wuhladko (televida programo)
* Soraba muzeo en Bautzen
* Malsuprasoraba muzeo (Cottbus)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Soraboj en Germanio
* Sorabaj kutimoj (en Esperanto)
Ignești

**Ignești** [igneŝtj] (hungare: *Ignafalva*) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Arad. En 1910 ĝi havis 425 loĝantojn (rumanoj), en 1992 273 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas el 1533. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Zaránd, de 1744 Arad vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Zimandu Nou

**Zimandu Nou** (hungare: **Zimándújfalu**) estas komunumo en Rumanio norde de Arad. Administre apartenas al ĝi Andrei Şaguna (Arad), Zimandcuz.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 032 loĝantojn (hungaroj, germanoj), en 1992 1 535 (hungaroj, rumanoj). 
## Historio
Ĝi memstariĝis en la komenco de la 20-a jarcento el teritorio Zimándköz. Ĝia unua mencio estas en 1315. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Arad).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Renomaj personoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Arad
Zărand

Zărand [zərand] (hungare: **Zaránd**) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Arad.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 3 484 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 494 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1318. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Zaránd*, de 1744 *Arad*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Gyula Déri-Deheleanu, origina nomo *Iuliu Deheleanu* 18-a de aŭgusto 1888 – Cluj, 17-a de marto 1945) – kulturpolitikisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Macea

Macea (maĉa) (hungare: **Mácsa** ma:ĉa) estas vilaĝo en Rumanio norde de Arad. 
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 4193 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj), en 1992 3948 (rumanoj, 4% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1380. En mezepoko ĝi estis hungara servutulvilaĝo. Mácsa apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Arad*).

## Eventoj 
* Tie estis entombigitaj sekrete en la parko de Csernovichy-kastelo János Damjanich kaj György Lahner, generaloj ekzekutitaj en Arad la 6-an de oktobro 1849.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
*Péter Csernovics, *Črnović* (13-a de marto 1810 – Fény, 27-a de aprilo 1892): temesvára grafo, prefekto, teatroarta mecenato.
*János Domokos (14-a de oktobro 1921 – Budapest, 23-a de julio 1987): politikisto, eldonejestro, tradukisto.
*Imre Károlyi, grafo (10-a de januaro 1873 – Nagymágocs, 24-a de julio 1943): grandbienulo, ekonomia kaj politika verkisto.
*Ede Kulinfay (15-a de aprilo 1839 - Budapest, 7-a de aprilo 1881): poeto, ĵurnalisto, tradukisto.
*Pavel Mircea (*1-a de marto 1931): skulptisto.
*Jenő Rodiczky (13-a de februaro 1844 – Alag, 4-a de januaro 1915): ekonomia fakverkisto.
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Vinga

**Vinga** (hungare: **Vinga**, germane: **Theresiopel**) estas komunumo en Rumanio sud-sudokcidente de Arad.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis  loĝantojn (bulgaroj, hungaroj, germanoj, rumanoj), en 1992  (rumanoj, ĉirkaŭ  bulgaroj,  hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1231. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Temes*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Sándor Bechnitz (18-a de februaro 1888 – 27-a de oktobro 1951, Timişoara): ĵurnalisto, kritikisto, novelisto.
* Lajos Dobroszláv (10-a de majo 1902 – Tata, 8-a de aŭgusto 1986): pentristo
* István Dunyov (28-a de julio 1816 – Pistoia, Italio, 29-a de aŭgusto 1889): subkolonelo, itala kolonelo.
* Márton Özséb Fermendzsin (20-a de septembro 1845 – Nasic, 25-a de junio 1897): historiisto.
* Szabina Perle Regéczy (n. Bukareŝto, 1-a de januaro 1971): instruistino, tradukistino, literaturorganizintino
* István Luigi Varga (8-a de oktobro 1951): skulptisto

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Târnova

**Târnova** [tirnova] havas diversajn signifojn:

*Târnova (Caraș-Severin) (hungare: *Tornó*) estas komunumo en Rumanio nordoriente de Reșița.
*Târnova (Arad) hungare: *Tornova*) estas komunumo en Rumanio oriente de Pâncota.
*Târnova (Edineț) estas loko en distrikto Edineț en la Moldava Respubliko.

Krome ekzistas:
*Târnovița en distrikto Harghita
*Veliko Tarnovo en Bulgario
Zăbrani

Zăbrani [zəbranj] (hungare: **Zábrány**) estas komunumo en Rumanio okcident-sudokcidente Lipova. En 1910 ĝi havis 116 loĝantojn (germanoj, rumanoj), en 1992 2 146. Ĝia unua mencio estas en 1347. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Temes vármegye). Ĉ. 1925 ĝi kuniĝis kun Guttenbrunn.

## Gefiloj 
* Adam Müller-Guttenbrunn, verkisto

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Adiĝo

La **Adiĝo** (; ; ; ) estas rivero kun ĝia fonto en la Alpa regiono de Sudtirolo proksime de la itala limo kun Aŭstrio kaj Svislando. Je 410 kilometroj en longo, ĝi estas la dua plej longa rivero en Italio, post rivero Pado kiu longas 652 kilometrojn.

## Fizika geografio 
La akvokolekta areo de Adiĝo ampleksas 12.000&nbsp;km². De tiuj 7.200&nbsp;km² troviĝas en la provinco Bolzano-Bozen ene de kiu la rivero longas 140&nbsp;km (1/3 de la tuta longo).

### Fonto 
La riverfontoj troviĝas je altitudo de 1504 m proksime al la Reschenpasejo kiu kunligas Italion kaj Aŭstrion. Tuj post la fonto la rivero fluas tra la artefarita alpa lago Reschen. La lago estas konata pro la preĝeja turo kiu markas la lokon de la antaŭa vilaĝo de *Alt Graun* (Malnova Graun); ĝi estis evakuita kaj inundita en 1953 post la digo enfermante la fontojn estis finita.

### Venosta Valo 
La Valo inter la Reschenpasejo kaj Merano nomiĝas Venosta Valo (*Vinschgau*). Tuj post la fonta lago la Adiĝo rapide malsupren fluas en suda direkto ĝis ĉ. 900 metroj de altitudo. Proksime de Glurns, enfluas la rivero Rom devenante de la svisa Val Müstair. De tie la Adiĝo fluas orienten, ĝis Merano, kie enfluas la rivero Passer (294 m). Inter la fonto kaj Merano pluraj hidroelektraj centraloj utiligas la energion de la akvo por produktado de elektra energio.

### Adiĝa Valo 
Ek de Merano la Adiĝo malsuprenfluas pli malrapide kaj la valo estas plejparte pli larĝa. Ĝi direktiĝas pli malpli en suda direkto. Apud Bolzano enfluas la rivero Eisack.

Tuj post Salorno, kie la valo malvastiĝas, la rivero forlasas Sudtirolon, kaj enfluas Trentinon. Proksime de Trento, la Avisio, Noce, kaj Fersina riveroj enfluas. Sude de Rovereto la Adiĝo estas ligita per artefaritaj subtera kanalo al Garda-Lago por inundopreventado. Ĉe la limo inter Trentin kaj Veneto la Adiĝo trafluas la kluzon de Verono (59 m) kaj eniras la Padan Ebenaĵon.

### Ebena parto 
La Adiĝo trafluas la urbon Verono kaj poste ĝi fluas malrapide en unue sudorienta, kaj fine orienta direkto tra la Pada Ebenaĵo. Post Legnago ĝi disiras en pliaj branĉoj (la plej grava branĉo atingas larĝon egala al 260 m) kiuj fluas en la Adriatikon en proksimeco de la urbo Chioggia.

[eta|800px|Adiĝa valo, vido de [Salorno norden]]

Kategorio:Geografio de Italio
Kategorio:Riveroj en Italio
Kategorio:Riveroj en Eŭropo
Hispana Esperantista Junulara Societo

**Hispana Esperantista Junulara Societo** (**HEJS**) estas la organizaĵo de la esperantistaj junuloj en Hispanio. Ĝi estas la juna sekcio de la Hispana Esperanto-Federacio (HEF) kaj ĝia prezidanto estas *Alejandro Escobedo*.

eta|maldekstra|dinamika emblemo
Al HEJS apartenas tiuj membroj de la Hispana Esperanto-Federacio, kiuj aĝas malpli ol 30 jaroj. Membroj de HEJS havas la avantaĝojn de la ceteraj membroj, kaj pagas pli malaltan kotizon.

## Vidu ankaŭ 
* Hispana Esperanto-Federacio
* Konsilio de la Junularo de Hispanio

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝaro de HEJS 
* paĝo de HEJS en la retejo *Facebook*
* La regionlingva paĝaro pri Esperanto (aragone, asturie, valencie, katalune, hispane, eŭske, galege kaj esperante)

Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO
Kategorio:Hispanaj Esperanto-asocioj
Sintea Mare

**Sintea Mare** [sintja mare] (hungare: **Szinte**) estas komunumo en Rumanio oriente de Chişineu-Criş. En 1910 ĝi havis 2 278 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 164 (rumanoj). Ĝia unua mencio estas en 1337. La mezepoka hungara vilaĝo pereis en la 16-a kaj 17-a jarcentoj. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Zaránd, 1744 *Arad vármegye*).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Semlac

**Semlac** [semlak] (hungare: **Szemlak**, Ajtonymonostora) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Arad. En 1910 ĝi havis 5676 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj), en 1992 3787 (rumanoj, 5 % da hungaroj ). Ĝia unua mencio estas el 1256. La hungara vilaĝo dum la turka submetiĝo senpopoliĝis. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Arad vármegye*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
*Petre Pascu (27-a de januaro 1909 – ?, ? 1994): rumana poeto, tradukisto.
*Helmuth Duckadam (n. ), golisto de la rumana nacia futbalteamo.
* Károly Ihrig, hungara ekonomikisto

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Lufthansa

La entrepreno **Deutsche Lufthansa AG**, mallonge *Lufthansa* [LUFT-hanza], estas la plej granda flugkompanio de Germanio. La kompania sidejo estas en Kolonjo, sed la "hejma flughaveno" estas Frankfurto ĉe Majno. Ĉar ties kapacitoj trakti aviadilojn ne sufiĉis, oni nomis dua centra flughaveno de Lufthansa tiun de Munkeno - plej multaj internaciaj flugoj de Lufthansa do alvenas en unu el tiuj du urbojn kaj naciaj flugoj plutransportas la pasaĝerojn al aliaj urboj, ekzemple la ĉefurbo Berlino. Post kiam *Lufthansa* transprenis la nacian aviadilan kompanion de Svisio, *Swiss*, la Flughaveno de Zuriko estas la tria centro por internaciaj flugoj, la unua ekster Germanio (centra regiona flughaveno de *Swiss* estas Ĝenevo). La entrepreno estas fonda membro de la aviadila ligo *Star Alliance*. Dum 2005 en la kompanio laboris 91 364 dungitoj.

[250px|eta|Aviadilo *Airbus A380* de la flugkompanio *Lufthansa* en [Frankfurto ĉe Majno.]]

La entrepreno estas inter la plej grandaj siaspecaj en la mondo: Dum 2004 ĝi en internaciaj flugoj transportis pli da pasaĝeroj ol iu alia membro-kompanio de la internacia aviada asocio IATA, kaj ankaŭ transportis pli da varoj ol iu alia konkurenca entrepreno. Dum 2005 51,3 milionoj da klientoj flugis per *Lufthansa*, sed la kvanto da transportitaj varoj pro la malforta konjunkturo malaltiĝis ĝis "nur" 1 736 000 tunoj da varoj.

La flugoj de *Lufthansa* havas la IATA-mallongigon **LH** aŭ la numeron **220**, kiu estas la komenco de ĉiu bileta numero. La ICAO-mallongigo por la entrepreno tamen estas **DLH**. En internaciaj konektoj, la flugoj AL Germanio havas ne-parajn numerojn, kaj tiuj DE Germanio parajn numerojn.

## Aviadilaro 
## Ligiloj 
* Oficiala retejo de Lufthansa  (germane kaj angle, en iuj naciaj subretejoj ankaŭ france, hispane, itale kaj japane)

Kategorio:Germanaj flugkompanioj
Kategorio:Flugkompanioj
Kategorio:Aviado en Germanio
Socodor

**Socodor** [sokodor] (hungare: **Székudvar** se:kudvar) estas komunumo en Rumanio okcidente de Chişineu-Criş. 

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 5 534 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 2 322 (rumanoj, 7 % da hungaroj). 

## Historio
Ĝia unua mencio estas el 1299. La hungara vilaĝo dum la turka submetiĝo senpopoliĝis. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (*Arad vármegye*).
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
*Gheorghe Adoc (n. 22-a de februaro 1926): pentristo, grafikisto, skulptisto.
*Benedek Banner (1884 – Budapeŝto, 1968) arkeologo
*János Banner (1888 – Budapeŝto, 1971) praarkeologo.
*Iosif Goldiș (1836 – 1902), episkopo, ano korespondanta de la Rumana Akademio.
*Gerő Mály (Székudvar, 1-a de aŭgusto 1884 – Holivudo, 1952: aktoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Secusigiu

**Secusigiu** [sekusiĝu] (hungare **Székesút**, germane **Sekeschut**, serbe **Секусић**, latinliterigite *Sekusić*) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Arad. Al ĝi apartenas la vilaĝoj  Munar, Satu Mare, Sânpetru German și Secusigiu (la ĉefvilaĝo).

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 2 446 loĝantojn (rumanoj, germanoj, ciganoj), en 1992 1 359 (rumanoj). 

## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1359. La hungara vilaĝo dum la turka submetiĝo senpopoliĝis. Ĝi apartenis ĝis 1919 al Hungario (Temes).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Arad