open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brian Piccolo

**Louis Brian PICCOLO** (31-an de oktobro, 1943 – 16-an de junio, 1970) estis profesia uson-futbala ludisto en la Chicago Bears dum kvar sezonoj (1965-69). Li mortis pro embrio-ĉela karcinomo, kiu estis trovita kiel larĝa tumoro en lia brusta kavo. Lia sorto estis filmigita en 1971 per kinofilmo *kanto de Brian*. Piccolo estis ludita en la originala filmo fare de James Caan kaj Sean Maher en la rescenigo en 2001.

Li geedziĝis en 1964 kaj havis tri filinojn.

## Eksteraj ligiloj
*biografio de Brian Piccolo en retejo pri la kluba historio   

Piccolo, Brian
Ojmjakon

**Ojmjakon** (Ruse: Оймякон; Jakute: Өймөкөөн, Öymököön) estas vilaĝo en nordorienta siberio, en respubliko Saĥa (Rusio), havas ĉirkaŭ 800 loĝantojn kaj estas la "*malvarma poluso de ĉiuj loĝataj areoj sur la mondo*", do la plej malvarma homa setlejo sur la Tero.

## Geografio 
Ojmjakon situas ĉirkaŭ 640&nbsp;km nordoriente de la urbego Jakutsk en Altebenaĵo de Ojmjakon en valo de rivero Indigirka, en alto de 750 m. La vilaĝo situas inter la Verĥojanska montaro kaj la Ĉerski-montaro. La altebenaĵon fermas sude montara ĉeno, tiel la alfluo de pli varmaj aermasoj estas limigita.

Ĉ. 135&nbsp;km sudokcidente de Ojmjakon troviĝas la Mus Ĥaja, la plej alta monto de la Verĥojanska montaro.

## Temperaturo 
Kvankam Ojmjakon situas ĉirkaŭ 2.900&nbsp;km fore de la Norda poluso, oni ofte mezuras tie la plej malaltan temperaturon de la Tero (en stacio, en vilaĝo Tomtor, 30&nbsp;km sudoriente). La oficiale mezurita plej malalta temperaturo estis en 1926 . Neoficiale rekonita mezuro okazis en 1916 kaj montris la temperaturon de .

Oni mezuris tie la plej grandan aerpremon (1.083,8 mbaro) de la mondo. (31-an de decembro 1968)

En somero oni povas mezuri eĉ la varmon de ĝis , tiel la temperatura ŝanĝiĝo ene de unu jaro superas la 100 Celsiusojn.

### Klimato 
## Vidu Ankaŭ 
* Dallol - estas fantomurbo en Dalolkratero en Etiopio, eksminejo de kalio forlasita en la 1960-aj. Kiam loĝata ĝi estis la plej varmega loĝatejo de la planedo.

.

## Pluaj fotoj 

After sunset ... near Oymyakon in Yakutia .. - Flickr - Maarten Takens.jpg|
A Yakutian horse (9762345674).jpg|
Oymyakon - 190228 DSC 5484.jpg|

Oymyakon - 190228 DSC 5843.jpg|
Oymyakon - 190228 DSC 5889.jpg|
Oymyakon - 190228 DSC 5570.jpg|

Oymyakon - 190228 DSC 5631.jpg|
Oymyakon - 190228 DSC 5904.jpg|
Oymyakon - 190228 DSC 5934.jpg|

## Referencoj 
Kategorio:Vilaĝoj de Jakutio
Kategorio:Veteraj ekstremejoj de Tero
Fumobombo

[eta|dekstra|200px|Diverskoloraj fumbomboj malantaŭ [Humvee]]
**Fumobombo**, ankaŭ **fumogrenado**, **nebulgrenado** ktp. estas bombo, grenado, kiu estigas fortan fumon - nebulon kaj estas uzata kiel fumaĵo aŭ signaĵo. Ĉe fumbombo ne okazas eksplodo, sed la entenaĵo brulas per forta fumestigo.

Ĝi estas uzata fare de la armeo, zelotoj, protestantoj aŭ ĉe flughavenoj aŭ aliloke direkti surteriĝon de avioj. Ĝi povas servi ankaŭ kiel atentigaĵo por difini lokon de la helpoto.

La fumbombo konsistas plej ofte el salpetro, ruĝa fosforo, titantetraklorido, stantetraklorido aŭ klorsulfonacido. La estiĝanta nebulo, fumo ofte damaĝas la sanon, tial oni ne enspiru ĝin.

## Vidu ankaŭ 
* Brulbombo

Kategorio:Bomboj
Brulbombo

**Brulbombo** aŭ **flambombo**, **fajrobombo** estas tiu bombo, kiu povas kaŭzi brulon, incendion.
eta|250px|Germana 1-kg-a brulbombo el la Dua Mondmilito

la brulbomboj entenas diversajn, apenaŭ solveblajn brulaĵojn, kiuj forbrulas en tre alta temperaturo en la influa loko. La brulmaterialo estas disŝprucita, disĵetita kaj bruligita ĉe bombosubĵeto sur granda surfaco.

Dum uzo de brulbombo oni mortas pro la direktaj brulvundoj, aliaj pro elsuĉo de oksigeno el la ĉirkaŭo kaj plenigo per fumo.

## Historio 
[eta|250px|usona [napalmo|napalmatako en la vjetnama milito]]
La brulbombon uzis dum la Dua Mondmilito ĉefe la usona kaj brita aerarmeo kontraŭ germanaj, italaj, francaj kaj japanaj celoj (urboj).

La britoj subenĵetis ankaŭ celuloidajn diskojn, kiuj entenis meze en truo gazujon, sur kiun oni fiksis malgrandan kvanton da humida blanka fosforo. Tio bruligis la celuloidon post sekiĝo. Oni uzis tiun armilon kontraŭ grenkampoj.

Oni uzis dum la Dua Mondmilito kontraŭ Germanio pli ol 80 milionojn da elektron-thermita bastona brulbombo.

Oni uzis en la Dua Mondmilito ankaŭ la tiel nomatan fosforan kanistron kiel brulrapidigaĵon, kiu entenis miksaĵon el malpeza benzino kaj likva kruda kaŭĉuko, al kiuj oni aldonis iom da fosfora solvaĵo. Tiu miksaĵo estis similefika kiel la pura blanka fosforo kaj oni povas vidi ĝin kiel antaŭulon de la napalmo.

## Formo kaj brulaĵo 
Oni povas diferencigi inter stabaj brulbomboj kun malgranda maso de kelkaj kilogramoj kaj kun solidaj brulaĵoj (plej ofte iu magneziaĵo) kaj grandaj brulbomboj kun maso de plurcent kilogramoj, kiuj entenas plej ofte likvon kiel brulaĵon.

Ekzemploj estas pro brulaĵoj:
* elektron-thermita staba brulbombo kun thermito (fer(III)-oksidopulvo kaj aluminiopulvo)
* fosfora bombo kun blanka fosforo (sparkiĝas per oksigeno de la aero kaj ne estas solvebla per akvo)
* cirkonio/urano/magnezio/aluminio
* napalmo (polistirolo-densigilo, benzolo, benzino)

## Vidu ankaŭ 
* Brularmilo
* Bombardado
* Aermilito
* Spruĉbombo
* Fosfora bombo
* Elektron-thermita staba brulbombo
* Fumobombo
Himno de Ukrainio

**Ŝĉe ne vmerla Ukraini i slava, i volja** () estas la titolo kaj la unua verso de la nacia himno de Ukrainio. La tekston verkis Pavlo Ĉubinskij en 1862. La melodion komponis pastro *Miĥajlo Verbickij*.

La verso signifas "Ankoraŭ ne mortis Ukrainio" kaj estis inspirita de la himno de Pollando, kiu komenciĝas per *"Ankoraŭ Pollando ne pereis"*.

## Ukrainlingva teksto 

Ще не вмерла України і слава, і воля, 
Ще нам, браття молодії, усміхнеться доля. 
Згинуть наші вороженьки, як роса на сонці. 
Запануєм і ми, браття, у своїй сторонці. 

:*Refreno:*
Душу й тіло ми положим за нашу свободу, 
І покажем, що ми, браття, козацького роду.

## Traduko 

Ankoraŭ ne mortis Ukrainiaj gloro, nek libero, 
ankoraŭ ridetos al ni, junaj fratoj, la destino. 
Malaperos niaj malamikoj kiel roso sub suno, 
regos ankaŭ ni, fratoj, en la propra lando. 

:*Refreno:*
Animon, korpon ni oferu por nia libero 
kaj montros, ke ni, fratoj, estas de kozaka deveno.

## Literatura traduko 
Ne jam mortis Ukrainio, nek liber’, nek gloro, 
Kaj ankoraŭ al ni, fratoj, venos sortfavoro. 
Kvazaǔ ros’ sub sun’ pereos malamikoj fiaj, 
Tiam, fratoj, ni ekmastros Patrolandon nian. 

Niajn korojn ni oferu sur liberaltaron, 
Pruvu, fratoj, ke ni estas la kozakidaro!

Tradukis Viktor Jaskovec kaj Volodimir Pacjurko (*Ukraina Stelo*, 1991; *La Lampiro*, 2022.2; *Turka Stelo*, 2022, majo).

Antaŭ la jaro 2003 la unua verso tekstis "Ankoraŭ ne mortis Ukrainio, nek gloro, nek libero" (ĝuste tiu versio estas reprezentita en la supra poezia traduko). Tamen en 2003 oni ŝanĝis la verson por eviti la implicon, ke Ukrainio estas mortonta. La esprimo "junaj fratoj" antaŭe tekstis "ukrainaj fratoj"; ĝin oni ŝanĝis por ne diskriminacii ukrainianojn de neukraina deveno.

## Himno de Ukrainio ĝis la 6-a de marto 2003 
## Piednotoj 
## Eksteraj ligiloj 
* bela prezento de multaj infanoj kaj parte iliaj gepatroj, iuj el ili profesiaj kantistoj (unua strofo, kun skribita teksto , ,  kaj )
* same trankvila prezento per kvar violonĉeloj (sen teksto, evidente)

Ukrainio
Kategorio:Naciaj simboloj de Ukrainio
Kategorio:Kulturo de Ukrainio
Kategorio:Ukrainlingvaj kantoj
Tanĝanto

eta|Nigra kurbo kaj ruĝa tanĝanto
En geometrio **tanĝanto** estas rekto kiu tuŝas kurbon en iu punkto, kaj trapasas tiun punkton samdirekte kiel la kurbo; tanĝanto estas la plej bone alproksimiĝo de rekto al la kurbo ĉe tiu punkto. La kurbo tie havas la saman inklinon kiel la tanĝanto. Oni diras ke tanĝanto estas **tanĝa** al la kurbo (aŭ **tanĝas** la kurbon).

En la grava kazo kiam la kurbo estas cirklo, oni povas difini la tanĝanton kiel iun rektan linion, kiu tuŝas la cirklon precize unufoje. Tamen tiu difino ne funkcias por ĝeneralaj kurboj, ĉar unuflanke eblas ke ne-tanĝanta linio tuŝas kurbon nur unufoje, kaj aliflanke eblas ke tanĝanto tuŝas kurbon dufoje, kiel montras jena ekzemplo

## Vidu ankaŭ 
* Tangento

Kategorio:Geometrio
Liběchov (kastelo)

**Kastelo Liběchov** troviĝas en Ĉeĥio, rande de la samnoma urbo Liběchov, en la norda parto de Mezbohemia regiono, distrikto Mělník, norde de la ĉefurbo Prago.

Ĝis 2004 sidejo de Muzeo pri aziaj kulturoj, filio de la Nacia muzeo en Prago.

## Historio 
Origine ligna gotika fortikaĵo el la 14-a jarcento estis en la 2-a duono de la 16-a jarcento rekonstruita je rondforma renesanca kastelo ĉirkaŭita de larĝa akvofosaĵo. En jaroj 1720-1731 la rezidejo estis rekonstruita je somera kastelo en baroka stilo. La rekonstruon kaj ornamojn realigis tiutempe elstaraj artistoj – arkitekto František Maxmilián Kaňka kaj liaj amikoj skulptisto Maxmilián Braun kaj pentristo Václav Vavřinec Reiner.

En 1783 kaj 1811 la kastelo akiris klasikisman formon kaj la ĉambroj estis ornamitaj de pentristo kaj dekoristo Josef Navrátil (freskoj kun ĉinaj motivoj, plafonoj kaj kolumnoj en islameca stilo). Tiama posedanto Antonín Veith faris la kastelon centro de tiama kultura societa vivo kaj invitadis al ĝi elstarajn klerulojn kaj artistojn (i.a. filozofon Bernard Bolzano, historiiston František Palacký, lingviston Josef Jungmann k.a.)

Veith subtenis ankaŭ junan talentan skulptiston Václav Levý, kiu komence laboris en la kastelo kiel kuireja helpanto kaj kiu poste danke al lia subvenciado povis finstudi skulptistan akademion en Munkeno kaj fariĝis elstara personeco de la ĉeĥa moderna skulptarto.
eta|200px|maldekstra|eksa ekspoziciejo
En 1963 la kastelon transprenis kiel posedon la Nacia muzeo en Prago kaj post postulema rekonstruo en 1977 ĝi malfermis por publiko ampleksan ekspozicion pri artmetioj de aziaj kulturoj. Proksimume 2 mil artverkoj el Ĉinio, Vjetnamio, Koreio, Japanio kaj aliaj landoj kolektitaj en 21 ĉambroj neimiteble harmoniis kun belaj eŭropaj interieroj de la 18-a kaj 19-a jarcento. Dum inundoj en 2002 la kastelo estis grave damaĝita. En 2004 ĝi estis reprivatigita kaj la kastelo estis fermita. ekde 2008 la kastelo estas malplena kaj krom la parko ĝi ne estas publike alirebla.

## Vidindaĵoj 
En la kastela parko eblas vidi kelkajn valorajn skulptaĵojn de menciita skulptisto Václav Levý - *Pomona* kaj* Flora*, alegorioj de Printempo kaj Aŭtuno. Krome, apud la proksima vilaĝo Želízy eblas vidi liajn reliefojn en kalkŝtonaj rokoj (*grupo Blaník*, *Kapoj de diablo*, *Harpistino* ktp). La tuta piedmigra signita pado mezuras 15km.

## Atingebleco 
* Trafika atingebleco: la loko estas bone atingebla per publika buso eliranta el Prago, el la busstacidomo apud la Metro-linio C Holešovice.

## Pluaj fotoj 

Liběchov, zámek (1).jpg|Ĝardena fasado de la kastelo
Liběchov, zámek (2).jpg|Ĉefa enirejo en la kastelon el la ĝardeno
Liběchov, zámek (4).jpg|Ĉevalejoj
Liběchov, zámek (3).jpg|Kastela grenejo
Liběchov, zámek (6).jpg|La norda fasado de la kastelo

## Rilataj artikoloj 
* Liběchov
* Václav Levý

## Eksteraj ligiloj 
* Fotografaĵoj de la kastelo kaj la parko  
* Priskribo de ekskurso tra Želízy kun fotaĵoj  

Kategorio:Liběchov
Kategorio:Kasteloj en Mezbohemia regiono
Kategorio:Muzeoj en Mezbohemia regiono
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Mělník
Kategorio:Barokaj kasteloj en Ĉeĥio
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Mezbohemia regiono
Nyársapát

**Nyársapát** (njArŝapAt) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Nagykőrös. La loknomo laŭvorte signifas rostostango-abato, ŝajnas, la vera signifo estas poplo-abato.
eta|maldekstre|Preĝejo en Nyársapáti

## Bazaj informoj 
* Areo:54&nbsp;km²
* Loĝantaro:1750
* Poŝtkodo: 2712
* Telefonprefikso: 53

## Situo 
Nyársapát situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Cegléd-Szeged inter Cegléd kaj Nagykőrös.

## Historio 
La komunumo estis loĝata jam dum la neolitiko. Tataroj en 1241 detruis la hungaran setlejon, kumanoj refondis ĝin. Ŝtonfortikaĵo konstruiĝis antaŭ la turkoj, sed la loĝantaro fuĝis al la proksimaj urboj. Poste farmoj fondiĝis. En 1875 la fervojo ekfunkcias. En 1948 kolĥozo pri **Progreso** formiĝis. En 1955 vilaĝdomo, en 2004 katolika preĝejo konstruiĝis.

## Vidindaĵoj 
* nobeldomo de Szarka [sarka]
* preĝejo

== Komunumoj pri *apát* (= abato) en Hungara reĝlando ==

## Famuloj 
En Nyársapát naskiĝis subministro Miklós Zsolt Kis.

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
The Manchurian Candidate (1962 filmo)

***The Manchurian Candidate*** (anglalingve: "La Manĉuria Kandidato") estas politika drama filmo el la jaro 1962, adaptita de la romano de Richard Condon el la jaro 1959. La filmo estas direktita de John Frankenheimer, kaj aktoris Frank Sinatra, Laurence Harvey, Angela Lansbury, Janet Leigh. La filmo centre temas pri la filo de populara konservativa politika familio; li estis cerbolavita kiel senvola atencinto por la Internacia Komunista Konspiro. *The Manchurian Candidate* estis nacie eldonita merkredon, la 24-an de oktobro, je la pinto de la Kariba krizo.

Angela Lansbury kandidatis por Akademia Premio kiel plej bona subtena aktorino, kaj Ferris Webster kandidatis por plej bona film-redaktado. Plue, Lansbury estis nomumita kiel plej bona subtena aktorino de la *National Board of Review* kaj gajnis la Oran Globon por la plej bona subtena aktorino. La filmo estis elektita de la Usona Biblioteko de Kongreso kiel "kulture grava", kaj tial preservita ĉe la Usona Nacia Film-Registro.

La filmo estis refarita en 2004 kun Denzel Washington, Liev Schreiber kaj Meryl Streep en la ĉefaj roloj.

Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Dramaj filmoj
Kategorio:Misteraj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1962
Béla Gy. Szabó

**GY. SZABÓ Béla ** (sabo), *Gyulafehérvári* estis rumania hungara grafikisto, pentristo kaj ŝtatpremiito (1952) naskiĝinta en Gyulafehérvár la  kaj mortinta en Kluĵo la .

## Biografio 
La patro de Béla Gy. Szabó estis fervojisto deveninta el Sikullando. En 1927 li akiris diplomon de inĝeniero pri mekaniko en Budapeŝto. En 1931-1933 li estis projektantinĝeniero en Kluĵo de Energia Elektra Fabriko. Siajn kreaĵojn li prezentis unuafoje en 1932 en ekspozicio de Károli Gáspár Társaság. Instigite de Károly Kós li komencis krei lignogravuraĵojn. Inter 1936 kaj 1939 li studis en Budapeŝto en belarta altlernejo. En 1937 li studvojaĝis en Italio, Grekio kaj Bulgario. En 1944 li organizis la grupon de Független Hivatásos Képzőművészek. En 1956 kaj 1957 li faris studvojaĝon en Ĉinujo. En 1972-73 li estis en Meksiko.

## Ekspozicioj 
* Kolozsvár, 1934.
* Ekspozicio de Barabás Miklós Céh, Kolozsvár, 1941-1942.
* Retroprektiva ekspozicio, Bukareŝto, 1954.
* Retroprektiva ekspozicio, Budapeŝto, 1966.
* Vieno, 1969.

## Gravuraĵvolumoj 
* Liber miserorum, 1935.
* Barangolókönyv, 1939.
* Homokvilág, 1941.
* 25 fametszet, 1949.
* Kínai útivázlatok, Bukarest, 1960.
* Mexikói tél (Bukarest, 1974).
* Hónapok, 1973.
* Divina Commedia, 1976.
* Jelenések könyve, 1978.

## Fonto 
* Retejo de artisto
* Retpaĝo

G|
Vasad (Pest)

**Vasad** (vaŝad) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Hungario**, en departemento Pest, en subregiono Monor. Ne miskomprenu pri Vasad vilaĝo en Transilvanio.
eta|150ra|Blazono de Vasad

## Bazaj informoj 
* 
* Areo:33&nbsp;km²
* Loĝantaro:1700
* Poŝtkodo: 2211
* Telefonprefikso: 29

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, urbo Monor kaj tie la fervojo kaj ĉefvojo Budapeŝto-Cegléd-Szolnok estas proksime. Budapeŝto troviĝas je 38 km-oj.

## Historio 
La komunumo estis kunvilaĝo de Nyáregyháza ĝis 1923, poste Vasad memstariĝis.

## Vidindaĵoj 
Vidindaĵoj estas romkatolika kapelo, kastelo de Szemző (semzO) kaj nobeldomo de Möller. La kalvinana preĝejo konstruiĝis en 1904.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Heidi Klum

eta|250ra|Heidi Klum kaj Seal
**Heidi Klum** (naskiĝis la 1-an de junio 1973 en Bergisch Gladbach) estas germana fotomodelo, unu el la plej konataj manekenoj de la mondo. Ekde 2008 ŝi ankaŭ estas usona ŝtatanino.

Ŝi geedziĝis en majo de 2005 kun la angla kantisto Seal. Ili havas du filojn kaj unu filinon. En 2012 la paro disiĝis.

## Eksteraj ligiloj 
* Heidi Klum
* Heidi Klum en la *Fashion Model Directory*

Kategorio:Germanaj fotomodeloj
Kategorio:Germanaj manekenoj
Csévharaszt

**Csévharaszt** (ĉEvharast) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Hungario**, en departemento Pest, en subregiono Monor. Haraszt signifas: filiko.
## Bazaj informoj 
* 
* Areo:49&nbsp;km²
* Loĝantaro:2000
* Poŝtkodo: 2212
* Telefonprefikso: 29

## Situo 
Csévharaszt situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Urbo Monor kaj tie la fervojo kaj ĉefvojo Budapeŝto-Cegléd-Szolnok estas proksime. Monor troviĝas 8, Cegléd 35, Budapeŝto 42 km.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1280 kiel *Pótharaszt*. Proksime estis alia vilaĝeto „Csév”. Ili senhomiĝis dum la turka dominado. Csévharaszt fondiĝis en 1950 el eksteraj partoj de Nyáregyháza.

## Vidindaĵoj 
* ruino de mezepoka preĝejo
* juniperejo

== Komunumoj pri *haraszt* (= filiko) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
František Maxmilián Kaňka

**František Maxmilián Kaňka** (naskiĝis la 9-an de aŭgusto 1674 - mortis la 14-an de julio 1766) estis ĉeĥa baroka arkitekto.

En Bohemio li realigis konstruaĵojn kaj por nobelaro (kasteloj en Vinoř, Liběchov, ĝardeno de Vrba en Prago, palaco de Černín en Prago, ) kaj por eklezio (finkonstruo de Karolinum, Klementinum, monaĥejo en Zbraslav, rekonstruo de baziliko de sankta Georgo en Praga kastelo).

eta|200px|maldekstra|Kastelo Liběchov

Kategorio:Ĉeĥaj arkitektoj
Kategorio:Arkitektoj de baroko
Felsőpakony

**Felsőpakony** [felŝOpakonj] estas grandvilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Gyál. En la loknomo felső signifas: supra.
eta|Preĝejo de Felsőpakony

## Bazaj informoj 
* 
* Areo:15&nbsp;km²
* Loĝantaro:2980
* Poŝtkodo: 2363
* Telefonprefikso: 29

## Situo 
Felsőpakony situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, laŭ fervojo Budapeŝto-Lajosmizse inter Gyál kaj Ócsa. Aŭtoŝoseo **M5** Budapeŝto-Szeged preteriras. Budapeŝto estas je 18 km-oj.

## Historio 
La komunumo estis loĝata de sarmatoj kaj avaroj. La unua skriba mencio okazis en 1264. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Ekde 1704 la loko rehomiĝis. En 1931 oni disdonis parcelojn, kio ebligis konstruojn de novaj domoj. La loko estis vilaĝo en 1947. Dum la socialisma erao ĝi estis kunvilaĝo de Gyál. En 1990 la setlejo iĝis municipo.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Mater Dolorosa (Felsőpakony) de 1994
* Kalvinana preĝejo (Felsőpakony)

## Famulo 
En Felsőpakony naskiĝis aktoro József Baróti.

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Nyáregyháza

**Nyáregyháza** (njAredjhAza) estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Hungario, en departemento Pest, en Distrikto Monor. La loknomo signifas poplo-eklezio.

## Bazaj informoj 
* Areo:32&nbsp;km²
* Loĝantaro:3740
* Poŝtkodo: 2723
* Telefonprefikso: 29

## Situo 
Nyáregyháza situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, urbo Pilis kaj tie la fervojo kaj ĉefvojo Budapeŝto-Cegléd-Szolnok estas proksime. La ĉefurbo estas je 40 km-oj.

## Historio 
Dum la historio la bienoj apartenis al familio Nyáry (njAri) (=popla). La komunumo nur fine de la turka erao senhomiĝis. Tie naskiĝis politikisto Pál Nyáry, partopreninto de la revolucio kaj liberecbatalo 1848-1849 kaj tie vivis populara aktorino Sári Fedák en la 1950-aj jaroj.
eta|Kalvinana preĝejo en Nyáregyháza

## Vidindaĵoj 
* kastelo de Mannó
* romkatolika preĝejo Adorado de Du Koroj (Nyáregyháza) de 2001, la turo estas 30 m-ojn alta
* kalvinana kaj luterana komuna preĝejo
* nobeldomo de Nyári

## Famuloj 
En Nyáregyháza naskiĝis:
* kemiisto Péter Huszthy
* politikisto Pál Nyáry.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Batalo

775ra
[eta|240ra|La [batalo de Austerlitz, de Louis-François Lejeune.]]
**Batalo** estas lukto inter du aŭ pli da grupoj. Bataloj ĝenerale okazas kadre de militoj. La nombro de batalantoj varias kaj povas atingi plurajn centmilojn ĉiuflanke.

Oni konsideras kutime unu flankon venka, kiam la kontraŭa flanko kapitulacis, disfuĝis, retiriĝis aŭ iĝis nekapabla daŭrigi la militan agadon. La germana stratego Carl von Clausewitz asertis, ke .

Batalkampo estas parto de tereno en kiu batalas du armeoj.

## Vidu ankaŭ 
* militistiko
* stabo (armeo)
* taktiko
* sieĝo
* tranĉea milito
* aviadila ŝipo
* fulmomilito
* listo de bataloj
* Osprey Publishing

## Bibliografio 
* Carl von Clausewitz, Carl. Hahlweg, Werner, ed. *Bemerkungen über die reine und angewandte Strategie des Herrn von Bülow oder Kritik der darin enthaltenen Ansichten* (in German). Verstreute kleine Schriften. (Osnabrück: Biblio Verlag, 1979), 77.
* *Wojsko, wojna, broń* (Militistaro, milito, armilo), Scienca Eldonejo PWN, Warszawa: 2001, p. 36-37. ISBN 83-01-13506-9.
* John Keegan, *The Face of Battle*, Pimlico 1976, ISBN 1-84413-748-1
* F.M. Richardson, Sir Peter Hunt (antaŭparolo), *Fighting spirit: A study of psychological factors in war*, Leo Cooper, London 1978, ISBN 0-85052-236-6
Luejo

eta|200px|Alveturebla videoluejo.

**Luejo** estas vendejo, kie klientoj precipe luas reuzeblajn produktojn por konsentita tempo. **Videoluejo** estas la plej kutima luejo. Krome luejoj de komputilludoj populariĝis. Aliaj oftaj luejoj estas tiuj, kiuj funkcias en konekto kun sportejoj, ekz. sketilluejoj kaj skiluejoj.

Kategorio:Vendejoj
Cifereca akordigilo

eta|Baza cifereca akordigilo
**Cifereca akordigilo** estas elektra aparato, kiu ŝanĝas signalojn de televidanteno tiel, ke analoga televidilo povas ricevi ilin. Ekzistas ciferecaj akordigiloj por antentelevida kaj kablotelevida retoj. En kablotelevidaj akordigiloj krome estas loko por ciferectelevida karto, kiu ebligas ricevadon de pagendaj televidkanaloj.

Kategorio:Televido
Miklós Tótfalusi Kis

**TÓTFALUSI KIS Miklós** (to:tfaluŝi kiŝ) *Misztótfalusi Kis*, *M. Tótfalusi Kis*, *M. Tótfalusi K* estis hungara letertranĉisto, presisto. naskita en Misztótfalu en 1650 kaj mortinta en Koloĵvaro la 20-an de marto 1702.

## Biografio 
Komence Tótfalusi Kis lernis en Nagybánya, poste en kolegio Nagyenyed studis teologion. De 1677 ĝis 1680 en Fogaras li instruis. En 1680 li iris al Nederlando, kie studis tipografion en Amsterdamo. En 1683 li memstarigxis kaj fariĝis konata tre rapide. Li ricevis mendojn el la tuta Eŭropo, sed forlasis la bonegajn materialajn eblecojn kaj en 1689 venis hejmen en Transilvanujon por sirvi sian patrolandon, sed nur de 1693 povis li komenci sian laboron,se dum dek jarojn aperigis kvazaŭ duoncent librojn. Pro la atakojn senbazajn li suferis multe kaj malsaniĝis. En sia ĉefa verko, en memuaro *Mentség* (Senkulpigo) li prezentas siajn luktojn kaj malfacilaĵojn.

## Verkoj 
* *Apologia Bibliorum anno 1684 impressorum* (Claudiopoli, 1697. Új kiadása Toldy Ferenc: Corpus Grammaticorum, 1866);
* *Siralmas panasz* (Kolozsvár, 1697. Újra kiadta Gyalui Farkas, Kolozsvár, 1892);
* *Maga személyének, életének és különös cselekedeteinek mentsége* (Kolozsvár, 1698. Újra kiadta Gyalui Farkas, Kolozsvár, 1902;

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Tótfalusi Kis, M.
Tótfalusi Kis, M
Totfalusi Kis, M.
Kategorio:Hungaraj tipografoj
Politiko de la malferma pordo

[eta|[John Hay, la pensulo de la politiko]]
**Politiko de malferma pordo** (aŭ **malfermita pordo**) estas principa deklaro, interkonsento, je iniciato de Usono kaj landoj komercantaj kun Ĉinio (1899, 1900). Ĝi deklaris defendon de la egalajn privilegiojn de la partoprenantaj landoj kaj apogon de teritoria  kaj administra integreco de Ĉinio. La memorandon dissendis kiel rondleteron la usona eksterafera ministro al Grand-Britio, Germanio, Francio, Italio, Japanio kaj Rusio. La politikon de la malferma pordo apogis la plejmulto de la usona loĝantaro kaj tio estis dum 40 jaroj grava kompaso de la usona ekstera politiko. 

La principo jam estis formita en la anglaj-ĉinaj Traktato de Nankino kaj Traktato de Wanghia (1842–44), laŭ kiu ĉiu lando devas ricevis la samajn rajtojn por komercado kun Ĉinio tra uzado de la . 

Tiun politikon hegemoniis Grand-Britio ĝis fino de la 19-a jarcento, kiam aliaj landoj volis akiri ekskluzivajn rajtojn en Ĉinio. Post la unua ĉina-japana milito (1894–95), ekkonkuris Rusio, Francio, Germanio kaj Britio kaj aperas la minaco pri monopolado de la komerco kaj tuta disfalo kaj koloniigo de Ĉinio. 

La krizo en Ĉinio samtempis kun ekonomia krizo en Usono en la 1890-aj jaroj, kiam Usono ekinteresiĝis pri alilandaj merkatoj. Usono tiam akiris – post la hispana-usona milito – la Filipinojn, Guamon kaj Havajon kaj pli kaj pli interesiĝis pri Ĉinio por trovi vendolokon pro la malmultekostaj kotonaj varoj de la teksaĵa industrio. 

La memorando pri malferma pordo el 1899 deklaris, ke ĉiu lando devas malfermi siajn havenojn, ke nur la ĉina registaro havas kolekti imposton pri komercado, ke neniu lando povas akiri amnestion je pago de havenaj traktaj kostoj kaj fervojaj transportaj kostoj. La adresitaj landoj respondis malklare, sed Hay klarigis tiujn kiel akceptojn.  

Por subpremi la bokseran ribelon en orienta Ĉinio, aperis okcident-eŭropaj armeoj (1900). Reage je tio, Hay eldonis duan memorandon en 1900, en kiu estis akcentita la graveco por defendi la teritorian kaj administran integriĝon de Ĉinio. Hay ne petis respondon, sed krom Japanio ĉiu grandpotenco sciigis sian interkonsenton. 

Kiam Japanio prezentis la dudek unu postulojn al Ĉinio (1915), ĝi tute neglektis tiun principon. La naŭpotenca traktato, subskribita post al Vaŝingtona konferenco (1921–22) fortigis tiun principon.   

La krizo en Manĉurio (1931) kaj la ĉina-japana milito en 1937 devigis Usonon klare montri sian vidpunkton por la politiko de la malferma pordo. Tio signifis ankaŭ tion, ke ĝi ĉesigas la liverojn al Japanio. Pro la japana malvenko kaj post la venko de la ĉinaj komunistoj en 1949, ĉiu privilegio de la eksterlandanoj ĉesis, tiel la politiko de la malferma politiko iĝis senbaza.

Kategorio:Historio de Ĉinio
Zoltán Banner

**BANNER Zoltán** estas rumanuja hungara/hungara artverkisto, deklamisto, poeto, redaktoro. Li naskiĝis en Satu Mare la .

## Biografio 
La mezlernejon Banner finis en sia naskiĝurbo, la historifakon en Universitato Bolyai de Kluĵo. De 1958 li estis la arta redaktoro de Utunk. En 1986 li translokiĝis Hungarujon kaj li laboris en la muzeo de Békéscsaba.

## Belartaj verkoj 
* *Aurel Popp* (kun Raoul Şorban, rumane kaj germane, 1968);
* *Albert Nagy* (rumane, resume en franca lingvo, 1968);
* *Mattis Teutsch* (rumane 1970, hungare kaj germane 1972);
* *Csillagfaragók* (eseoj kaj dokumentkolekto pri popolarto kaj naivismaj artistoj), 1972,
* *Andrei Mikola* (antaŭparolo al reprodukcikolekto, Nagybánya 1968);
* *Szervátiusz Jenő* (1976);
* *Bordy András* (1978).
* *Mohy Sándor* (1982)
* *Erdélyi magyar művészet a XX. században*, 1990.
* *Fuhrmann Károly*, 1991.
* *Korondi Jenő*, 2004.
* *Vetró András*, 2007.
* *Gaál András, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, 2009.
* *Csilla Kákonyi'', Pallas-Akadémia Könyvkiadó, 2011.

## Deklamprogramoj 
* 1965 Ha egyszer hangod támad, 1979 (Poemoj de Imre Horváth),
* 1966 poemoj de Lucian Blaga kaj Jenő Dsida,
* 1970 Szarvasének (Bartók-memorprogramo).
* 1973 Petőfi a hídon.
* 1975 Lakoma
* 1980 Tűzkör.

## Beletraj verkoj 
* Kié vagy Ausztrália?. 1979.
* Ólomharang (poemoj), 1982.
* Örvendjetek, némaság lovagjai! Pódiumnapló. Pallas-Akadémia Könyvkiadó. Csíkszereda. 2007.
* Hátra ne nézz!, selektitaj poemoj, Magyar Napló Kiadó, 2012

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de aŭtoro

B
Banner, Z
Banner, Z
Kategorio:Rumanujaj hungaraj deklamistoj
Sonorilturo

[eta|dekstre|250ra|Sonorilturo ĉe la [Universitato de Twente, Nederlando]]
[eta|dekstre|250ra|Ligna sonorilturo en [distrikto Sanok, Pollando (konstruita en 1817)]]
[eta|dekstre|250ra|Moderna sonorilturo, [Vinico, Ukrainio (konstruita en 1996)]]

**Sonorilturo** estas sendependa konstruaĵo aŭ parto de konstruaĵo, kiel ekzemple preĝejo, en kiu pendas sonoriloj. Foje horloĝoj estas integritaj al la turo (ekzemple, la sonorilturo de la katedralo de Teruelo).

Preskaŭ ĉiu preĝejturo estas sonorilturo, sed ekzistas ankaŭ nereligiaj sonorilturoj, kiel ekzemple la berlina sonorilturo de la olimpika stadiono. Gravan funkcion havas sonorilturo kiel memoriga konstruaĵo, kiel tiu de la iama koncentrejo Buchenwald.

Konstruante sonorilturon oni devas ĉiam atenti, ke la pezegaj, ofte tre alte pendigitaj sonoriloj multe ŝarĝas la turkonstruaĵon. Foje pluraj sonoriloj estas instalataj kiel sonorilaro, kvazaŭ muzikilo; tion oni nomas kariljono. Ekzemplo estas la ruĝa turo sur la bazarejo en Halle, Germanio.

## Vidu ankaŭ 
* Belfrido
* Kampanilo
* Kupolbazo
* Sonorilludo
* Sonorilmuro
* Sonorilostablo
Bazarejo

[eta|dekstra|240px|Unu el la plej belaj bazarejoj, [Memmingen, suda Germanio]]
**Bazarejo** aŭ **bazarplaco** estis jam en mezepokaj urboj placo, kie vendiĝis materiaj varoj. Tia komerco multe partoprenis al pligrandiĝo de urboj dum la mezepoko. Ekde la komenco de la urbiĝo, bazaroj estis centroj de la urba vivo. Kelkaj bazarejoj estas arkitekture altvaloraj.

## Fotogalerio 

dosiero:Bernkastel BW 2.JPG|Mezepoka bazarejo en Bernkastel-Kues, Germanio
dosiero:Marktplatz_Bayreuth.JPG|Bazarejo de Bayreuth, Germanio
dosiero:Schiltach Marketplace out of the townhall.JPG|Bazarejo en Schiltach, Schwarzwald, Germanio
dosiero:Alians PL SpacerPoKazimierzuDolnym Jesien,02 10 2008,PA020009.jpg|Bazarejo de Kazimierz Dolny, Pollando

Kategorio:Arkitekturo
An American in Paris

***An American in Paris*** (anglalingve signifas "Usonano en Parizo") estas 1951-a muzikala dancada filmo inspirita de klasika komponaĵo fare de George Gershwin. En la filmo aktoris Gene Kelly, Leslie Caron kaj Oscar Levant, kaj Kelly faris la koreografion. La fino de la filmo estas 18-minuta baleto kun Kelly kaj Caron, tiu sceno mem kostas pli ol duono de miliono da dolaroj. Ĝi estas ofte kritike listigita inter la plej bonaj muzikaloj en kino-historio.

*An American in Paris* gajnis ses Akademiajn Premiojn, inkluzivante premio por plej bona filmo de 1951. Ĝi estis elektita de la Usona Biblioteko de Kongreso kiel "kulture grava", kaj tial konservita ĉe la Usona Nacia Film-Registro.

Kategorio:Muzikaj filmoj
Kategorio:Dancadaj filmoj
Kategorio:Usonaj filmoj
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Kategorio:Amaferaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1951
Kategorio:Akademia Premio por plej bona filmo
Kategorio:Parizo en filmoj
Morgauŝi

**Morgauŝi** (cirile Моргауши, ruse Муркаш) estas vilaĝo en la Ĉuvaŝa Respubliko, administra centro de la samnoma distrikto.

Ĝi situas ĉ. 30 km sud-okcidente de Ĉeboksari.

Kategorio:Vilaĝoj de Ĉuvaŝio
Karl Friedrich Kurz

**Karl Friedrich KURZ** (*pron. KURC*), (n. 23-an de septembro 1878 proksimie de Freiburg, Bremgarten, Markgräflerland en Germanio; m. 26-an de junio 1962) estis verkisto germana-svisa-nederlanda.

Infanaĝe li kun siaj gepatroj translokiĝis al Baselo. Li volis iĝi pentristo kaj sinregistris en la akademio de Karlsruhe.

Sed la okazoj lin igis verkisto. Li vagis tra multaj mondopartoj Orienta Azio, Japanio, poste ekloĝis en Norvegio. Tie ĉi li verkis rakontojn en germana lingvo. Krom la verkisto HAMSUN lin influis en la fjordoj de Sogn kaj Sunnfjord la naturo kaj la vivo de la loĝantaro.

Liaj verkoj estis sukcesoj kaj grandnombre vendataj. 1934 li ricevis la Grandan Ŝiller-premion de la Svisia Ŝiller-fondaĵo Zuriko.

Unue li vivis proksime de Solund, poste apud Vadheim en Sognefjord, translokiĝis 1924 al Vårdal (Dalsfjorden) en Sunnfjord, kie li vivis ĝis 1950; tiam li forlasis sian familion kaj fortranslokiĝis al Nessjøen (Sotra) en Hordaland. Tie li restis ĝis la morto.

Preskaŭ ĉio de liaj postlasitaj notaĵoj perdiĝis.

Lia tombo estas en la tombejo de Holmedal (Dalsfjorden), Sunnfjord.

## Rakontoj 
* »De Nilo al Fuĝijamo« (»Vom Nil zum Fujijama«, 1910; lia unua verko)
* »Kohana. Japana am-idilio« (»Kohana. Japanisches Liebesidyll«; eldonejo HUBER en Frauenfeld kaj Leipzig, 1910)
* »Noktmeza suno kaj nordlumo»« (»Mitternachtsonne und Nordlicht«, 1914)
* »Mastroj de la fjordo« (»Herren vom Fjord«, eldonejo WESTERMANN, 1947; tradukiĝis ankaŭ al la norvega, de Heidi HELLE kaj Rolf LOSNEGÅRD: »Herskap ved fjorden«, ISBN 978-82-7959-033-0)
* »En reĝregno Mjelviko« (»Im Königreich Mjelvik«, eldonejo WESTERMANN, 1930)
* »Tyra, la insulo fabela« (»Tyra,die Märcheninsel«, eldonejo WESTERMANN, 1935)
* »Filo de la maro« (»Der Sohn des Meeres«, 1937)
* »Benita mensogulo« (»Ein gesegneter Lügner«, 1938)
* »Revo kaj celo« (»Traum und Ziel«, eldonejo Dt. Buch-Gemeinschaft, 1940; por tiu ĉi rakonto li 1934 ricevis la Grandan ŜILLER-premion de la Svisia ŜILLER-fondaĵo Zuriko)
* »La servistino de s-ro ERLING« (»Herr Erlings Magd«, eldonejo WESTERMANN, 1947)
* »La fantoma kaleŝo« (»Die Geisterkutsche«, eldonejo WESTERMANN, 1953)

## Fontoj 
Karl Friedrich KURZ: »Herskap ved fjorden«. traduko el la germana al la norvega, de Heidi HELLE kaj Rolf LOSNEGÅRD.

Norvald TVEITT: »Fra gull til grønne skoger« - (»From gold to green forests« (vd. Erik Grant Lea)).

Intervjuoj kun loĝantoj de Vårdal, Sunnfjord kaj Nessjøen, Sotra v/ Frode Inge HELLAND.

Kategorio:Germanaj verkistoj
Hans Mattsson

**Hans MATTSSON** (n. la 23-an de decembro 1832 - m. la 5-an de marto 1893) estis sveddevena, usona politikisto. Li elmigris el Skåne, en suda Svedio, al Nord-Ameriko en 1851, kaj enloĝiĝis en la kantonon Goodhue, en Minesoton. Li fariĝis distingita kolonelo dum la Usona Enlanda Milito (1861-65), kaj iĝis en 1869 la ŝtatsekretario de Minesoto.

Mattsson revenis al Svedio kiel reprezentanto de la minesota agentejo pri elmigrado en 1867 kaj 1868 por rekruti kolonianojn, kion li faris sukcese. Li denove kaj plurfoje revenis en la 1870-aj jaroj, sed tiufoje komisiite de la Norda Pacifika Fervojo. Li priskribis siajn vizitojn en siaj memuaroj, titolitaj *Reminiscences* ("Rememoraĵoj"), kiuj estis eldonitaj en 1891 en la angla kaj la sveda. En sia verko, Mattsson konsideras la socian snobismon de sia malnova patrolando laŭ sarkasma vidpunkto.

## Fontoj 
* Barton, H. Arnold (1994). *A Folk Divided: Homeland Swedes and Swedish Americans, 1840—1940,* pp. 59–62. Uppsala: Acta Universitatis Upsaliensis.

Kategorio:Svedaj usonanoj
Kategorio:Historio de Minesoto
Kategorio:Usonaj politikistoj
Waldenburg BL

**Waldenburg** estas komunumo kaj historia urbeto en la svisa Kantono Bazelo Kampara. Ĝi estas la ĉefloko de la samnoma distrikto. La komunumo havis 1246 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La urbeto Waldenburg situas ĉe la suda fino de la antaŭa Frenkenvalo, kiu ankaŭ nomiĝas *Waldenburg-valo*, ĉe la limo al Kantono Soloturno. Sur la teritorio de la komunumo situas la plej alta punkto de la kantono, nome la monto *Hinteri Egg* kun alteco de 1169 m s.m.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Waldenburg limas en okcidento al Reigoldswil kaj Liedertswil, en nordoriento al Oberdorf BL, en sudo al Langenbruck, kaj en sudokcidento al Mümliswil-Ramiswil, kiu situas en Kantono Soloturno.

## Trafiko 
Waldenburg estas la finhaltejo de la Waldenburg-Fervojo, etŝpurfervojo, kiu kondukas de Liestal tra la Waldenburg-valo al Waldenburg. La urbeto situas ĉe la pasejvojo al la Supra Hauensteinpasejo, kiu ligas la kantonojn Bazelo Kampara kun Soloturno

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Waldenburg datiĝas el la jaro 1244 kiel *Waldenburch*. Laŭ arĥeologiaj trovaĵoj supozeble jam la romianoj posedis fortikaĵon sur la teritorio de la posta komunumo por sekurigi la vojon tra la Supera Hauensteinpasejo. En mezepoko la regiono apartenis al Onoldswil, kiu estis posedaĵo de alzacaj monaĥoj. Okaze de la malfermo de la Gotardpasejo la barono *Hermann von Froburg* fondis la urbeton Waldenburg, kiu fariĝis en la jaro 1366 posedaĵo de la bazela episkopo kaj en 1400 de la urbo Bazelo. Post la Bazela Kantondisiĝo en la jaro 1833 Waldenburg fariĝis distriktĉefloko de la nove fondita Kantono Bazelo Kampara. (Fontindiko: Tiu-ĉi alineo baziĝas sur libera traduko el la artikolo de la germanlingva vikipedio.)

## Vidu ankaŭ 
* Waldenburg (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Waldenburg

## Bildoj 

Dosiero:Waldenburg BL preghejo 388.JPG|Malnova urbo kun preĝejo
Dosiero:Waldenburg BL supra urbopordego 399.JPG|Supra urbopordego
Dosiero:Waldenburg BL stacidomo 362.JPG|Stacidomo
Dosiero:Waldenburg BL lernejo 369.JPG|Lernejo
Dosiero:Waldenburg BL gastejo zum Löwen 392.JPG|Gastejo zum Löwen
Dosiero:Waldenburg BL Antaua Frenke 378.JPG|Antaŭa Frenke

Kategorio:Urboj de Svislando
Josef Seger

**Josef Seger** (plennome *Josef Ferdinand Norbert Seger*, familia nomo ankaŭ *Seeger* aŭ *Seegr*) (naskiĝis la 21-an de marto 1716 en Řepín – mortis la 22-an de aprilo, 1782 en Prago) estis ĉeĥa-germana muzikkomponisto, violonisto kaj orgenisto.

Li estis disĉiplo de Bohuslav Matěj Černohorský; li vivtenis sin kiel kantisto kaj violonisto en diversaj pragaj preĝejoj. En la jaro 1741 li akiris prestiĝan postenon de orgenisto en la preĝejo de Týn en Prago kaj en 1745 en la pregexejo de la krucordeno. Liaj plej elstaraj lernantoj estis Jan Antonín Koželuh a Josef Mysliveček (*Il Divino Boemo*). En 1781 li klopodis akiri postenon de orgenisto en Vieno, sed li mortis pli frue, ol li povis eklabori tie.

Seger estis eksterordinare fruktodona komponisto. Li verkis plurajn centojn da orgenverkoj (preludoj, tokatoj, fugoj), mesojn, motetojn, psalmojn kaj preĝojn. Liaj verkoj estis parte duonforgesitaj dum la periodo de klasikismo kaj romantismo kaj estis remalkovritaj komence de la 20-a jarcento.
Nuntempe li denove apartenas al popularaj kaj ofte ludaj orgenaŭtoroj.

## Sondosieroj 
* Tokato kaj fugo d minor
* Tokato kaj Fugo C maĵor
* Fugo f minor

Kategorio:Ĉeĥaj komponistoj
Kategorio:Ĉeĥaj barokaj komponistoj
Kategorio:Germanaj komponistoj
Kategorio:Germanaj barokaj komponistoj
Kategorio:Ĉeĥaj violonistoj
Kategorio:Orgenistoj
Huffington Post

300ra|eta|Logo
**Huffington Post** aŭ pli mallonge **HuffPost**(angle oficiale *The Huffington Post*, "france" same oficiale *Le Huffington Post*, "hispane" *El Huffington Post* ktp, esperante *La Poŝto Huffington*) estas retejo fondita de Arianna Huffington. La retejo inkluzivas kaj retblogojn kaj novaĵojn kaj konsidereblas retgazeto. La blogoj estas pleje skribitaj de blogistoj de la maldekstra vidpunkto kaj la novaĵoj inkluzivas novaĵojn, kiujn la tradiciaj medioj kutime ignoras. La kompanio intertempe apartenas al la konzerno America Online.

## Eksteraj ligiloj 
* *The Huffington Post*, la retgazeto en angla versio,
* *Le Huffington Post*, la sama gazeto en franca versio,
* *El Huffington Post* aŭ kutime *El HuffPost*, la retgazeto en hispana versio, simile pri aliaj lingvoversioj

Kategorio:Retejoj aperintaj en 2005
Natria nitrato

**Natri-salpetro**, aŭ **natria nitrato**, estas klaso de nitrato kun formulo NaNO³, do ĝi enhavas Natrion, Nitrogenon kaj Oksigenon. Ĝi estas vitrece brila mineralo senkolora. Ĝi havas trigonan simetrion kaj estas ege durefrakta. Ties relativa maso estas 2,25 kaj ties dureco estas 1,5. Ĝi povas troviĝi kiel resto de dezerta forvaporiĝo. Antaŭ la invento de la sintezo de amoniako produktita el aero, ĝi estis ĉefa konsistaĵo de pulvo. Lastatempe ĝi utilas kiel konsistaĵo de minerala sterko por plibonigo de terkulturado.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado per traktado de nitrata acido kaj natria hidroksido:

### Sintezo 2 
* Preparado per traktado de *dunitrogena pentoksido* kaj natria hidroksido:

### Sintezo 3 
* Preparado per traktado de nitrata acido kaj natria formiato:

### Sintezo 4 
* Preparado per traktado de natria klorido kaj etila nitrato:

### Sintezo 5 
* Preparado per interagado de alila nitrato kaj natria formiato:

### Sintezo 6 
* Preparado per acida interŝanĝo de nitrata acido kaj natria acetato:

### Sintezo 7 
* Preparado per duobla interŝanĝo de izopropila nitrato kaj natria hidroksido:

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Hidrolizo de la **natria nitrato**

### Reakcio 2 
* Reakcio kun sulfata acido:

### Reakcio 3 
* Preparado de natria butanato per acida interŝanĝo inter *natria nitrato kaj *buterata acido'':

### Reakcio 4 
* Preparado de alila nitrato per alkohola interŝanĝo de natria nitrato kaj alila alkoholo en acida medio:

### Reakcio 5 
* Per varmigo, nitrata acido malkomponiĝas en dunitrogenan pentoksidon kaj akvon:

### Reakcio 6 
* Reakcio kun kloramino

### Reakcio 7 
* Reakcio kun klorida acido:

## Vidu ankaŭ 
* John Thomas North

## Referencoj 
* Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapeŝto, 1983.

Kategorio:Mineraloj
Kategorio:Kemio
Kategorio:Natriaj kombinaĵoj
Kategorio:Saloj
Oksalito

**Oksalito** estas kemiaĵo kiu kongruas kun formulo **FeC²O⁴ · 2H²O**, do ĝi enhavas feron, karbonon kaj oksigenon, krom akvon. Ĝi estas flava, malmulte brila, netravidebla mineralo. La simetrio estas romba (Romba kristalsistemo), la relativa maso estas 2,28 kaj la dureco 2. Ĝi troviĝas en brulkarbo.

## Referencoj
Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.

Kategorio:Mineraloj
Kategorio:Organikaj mineraloj
Kategorio:Kemio
Jakovlev Jak-3

eta|300px|Jakovlev Jak-3
La **Jakovlev Jak-3** (ruse Як-3) estis nomo de unusideja soveta ĉasaviadilo el la Dua Mondmilito. Ĝi estis tutmetala aviadilo, planita inter 1941-44 kaj ekproduktita serie en 1944. La unua provflugo okazis en 1943. La produktado finiĝis en 1946.

Ĝi aperis fine de 1944 kiel **Jak-3A**, kun motoro VK-107A. Ĝi atingis la rapidon de 720&nbsp;km/h ĉe 2984&nbsp;kg-a starta maso.

Oni produktis el tiu 4848 aviojn dum la Dua Mondmilito. Kune kun Lavoĉkin La-7, Jak-3 estis ĉefa ĉasaviadilo de Sovetia aerarmeo inter 1944 kaj 1945.

## Teknikaj datenoj 
Jak-03
Kategorio:Aviadiloj de Jakovlev
Daily Kos

**Daily Kos** (Esperante *Taga Kos*) estas progresema usona politika blogo fondita de Markos Moulitsas Zuniga. La nomo *Kos* venas de la lasta silabo de lia persona nomo. La blogo enhavas enskribojn de homoj de ĉiu stratangulo de la progresema mondo. Estante unu el la plej populara TTT-ejoj, la Daily Kos estas financita per reklamado. Proksimume 600.000 homoj vizitas la TTT-ejon tage.

## Eksteraj Ligiloj 
* TTT-ejo de la blogo

Kategorio:Retejoj
Festival International de Jazz de Montréal

[eta|dekstra|260ra|Festival de Jazz de Montréal, ĉe [Place des Arts.]]
La **Festival International de Jazz de Montréal** (oficiala nomo franca por la **Internacia Ĵazfestivalo de Montrealo**) estas la plej granda ĵazfestivalo en la mondo. Ĝi okazas ĉiujare en Montrealo, Kanado. Kutime ĉeestas la festivalon pli ol du milionoj da homoj, logataj pro la festeca etoso, la diversaj spektakloj aŭ la urbo mem. Senpagaj spektakloj okazos ĉiutage dum du semajnoj ĉe pluraj eksteraj scenejoj. Kelkaj spektakloj altiras pli ol 100 000 ĉeestantoj. Krom strate, famaj ĵazartistoj ludas ankaŭ en plej diversaj ejoj, de la etaj ĵazkluboj ĝis la grandaj spektaklejoj ĉe Place-Des-Arts.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Montrealo
Kategorio:Ĵazfestivaloj
Alexander Shlafer

**Alexander SHLAFER** [ŝláfer] ( [ŝláfer], naskiĝis la 18-an de aŭgusto 1956 en Rusio) estas esperantisto, membro de Akademio de Esperanto, matematikisto, lingvosciencisto, komputisto kaj revizianto plus redaktoro de la revuo *Monato*

## Esperanto 
* Membro de la Akademio de Esperanto (ekde 2010)
* Direktoro de la sekcio Interkonsilejo de la Akademio de Esperanto (de 2022)
* Direktoro de la Lingva Konsultejo de la Akademio de Esperanto (2010-2019)
* Lingva kontrolanto de la internacia magazino MONATO (ekde 1995). Redaktoro de la rubriko *Politiko* (ekde januaro 2017 ĝis 2022, posteulo iĝis Massimo Ripani)
* Prezidanto de usona Landa Asocio Esperanto-USA, tiutempe konata kiel ELNA (2002-2005)
* Prezidanto de SFERO (Regiona Esperanto-organizaĵo de Sanfrancisko) (1995-2002)
* Estrarano de SEU (1989-1990)
* Estrarano de ASE (Asocio de Sovetiaj Esperantistoj) (1982-1989)
* Fondinto (1979), la unua prezidanto kaj honora membro de Tomska Esperanto-Klubo (Tomsk, Rusio)
* Ano de Internacia Rajtigita Ekzamenantaro (ekde 1998)
* Ĉefinstruisto en la Internacia Somera Esperanto-Kursaro en la Sanfranciska Ŝtata Universitato 1998
* Instruis Esperanton en Rusio, Bulgario (en la internacia kursejo en Pisanica), Litovio kaj Usono (ekde 1979)

Aleksandro estas patro de du denaskaj esperantistoj, kiuj siatempe, dum siaj studentaj jaroj, mem oficiale instruis Esperanton en Universitato de Kalifornio en Berkeley (Kalifornio) kaj aktivis en Esperanto-movado.

## Profesie 
Alexander Shlafer doktoriĝis pri matematiko en la fako matematika logiko/algebro/nombro-teorio (1987).

Laborante en universitatoj, sciencaj kaj informo-teĥnologiaj organizaĵoj kaj sendepende, li profesie okupiĝis pri matematiko, logiko, artefarita intelekto, komputado, informo-teĥnologio, lingvoinstruado, lingvoscienco matematika/komputa kaj ĝenerala, interlingvistiko kaj esperantologio.

## Notoj 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
**Persone**:
* Direktoro de la Lingva Konsultejo de la Akademio de Esperanto
* La Lingva Konsultejo de la Akademio de Esperanto
* Lingva revizianto kaj redaktoro pri politiko de *Monato*
* Sinprezento en *Monato*

**Verkoj/Recenzoj**:
* *Defia Rubriko* 
* *Ĉu silentigi opiniojn?*
* *La arto labori kune* (ankaŭ ĉi tie)
* Studraporto lingvoscience serioza kaj metodologie firma
* Kortuŝa omaĝo al elstara lingvisto, esperantisto kaj patro
* *El Ombro*
* Plia sukceso de Jacques Ivart
* Perloj de gramatika inspiro (*Geraldo Mattos. Apartaj mondoj: verboj kaj participoj*) (ankaŭ ĉi tie )
* Komputiko "laŭ Pokrovskij" (kaj ankaŭ ĉi tie  kaj ĉi tie)
* Vi ĝuos legadon! (*Sergio Pokrovskij. Lingvaj Respondoj*) 
* "La manuskriptoj ne forbrulas!"
* *Leksikaj Ekskursoj*
* Ĉarma antikva musido
* Stenu ĉiulingve, se vi kapablos
* Aliaj

Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Kategorio:Nord-Amerika Somera Kursaro
Kategorio:Prezidantoj de Esperanto-USA
Silvino

eta|180ra|Silvino
eta|180ra|Silvino

**Silvino** (en terminologio de mineraloj) estas **kalia klorido** (en terminologio de kemio) estas klaso de halogenidoj, nome sub formulo **KCl**, do ĝi enhavas kalion kaj kloron. Ĝi estas senkolora mineralo, sed povas esti ruĝflaveca. Ĝi estas vitre brila, travidebla kaj dufrakteca. La simetrio estas kuba (Kuba kristalsistemo). La relativa maso estas 1,9 ĝis 2,0 kaj ties dureco estas 2. Silvino precipitiĝas el forvaporiĝanta marakvo, tio estas salakvo, post la ŝtonsalo **NaCl**, do natria klorido. Ĝi estas grava konsistaĵo de minerala sterko.

Silvino estas trovata en pluraj lokoj de la mondo sed tre multe estas en Kanado (Saskaĉevano) kaj Usono (Nov-Meksiko, okcidenta Teksaso, Utaho)

En 1832 oni priskribis la ecojn de la silvino trovita ĉe la monto Vesuvio proksime Napolo en Italio. La nomo devenas de la nederlanda kemiisto François Sylvius de le Boe (1614-1672).

## Referencoj 
Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.

Kategorio:Mineraloj
Anhidrito

eta|dekstra|
**Anhidrito** estas senkolora mineralo kiu enhavas Kalcion, Sulfuron kaj Oksigenon kaj havas formulon **CaSO3**. Spite sian senkolorecon ĝi ofte montras bluecajn, ruĝecajn, violecajn aŭ flavecajn nuancojn. Ties brilo estas vitreca. La simetrio estas romba (romba kristalsistemo). La relativa mso estas 2,95 kaj la dureco estas 3 ĝis 3,5.

Ĝi precipitiĝas el marakvo, tio estas el salakvo, antaŭ ŝtonsalo (NaCl). Poste enstrukturiĝas akvo, transformante anhidriton en gipson (CaSO4 · 2H2O); dume la volumeno pliiĝas je 60 %. Malofte ĝi precipitiĝas el akvoj varmigitaj pro vulkanaĵoj aŭ senpere rekte el vulkanaj vaporoj.

Anhidrito utilas kiel konsistaĵo el minerala sterko.

## Vidu ankaŭ 
* barbarosa kaverno

## Referencoj 
* Endre Dudich, "Ĉu vi konas la teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapeŝto, 1983.

Kategorio:Mineraloj
Kresto (geometrio)

En geometrio, **kresto** estas *(n-2)*-dimensia ero de *n*-dimensia hiperpluredro aŭ de *(n-1)*-dimensia kahelaro.

Por diversaj dimensioj de hiperpluredro, la krestoj estas:
* vertico de plurlatero,
* latero de pluredro,
* edro de plurĉelo (4-hiperpluredro),
* ĉelo de 5-hiperpluredro,
* 4-hiperĉelo de 6-hiperpluredro,
* 5-hiperĉelo de 7-hiperpluredro,
* ...

Por diversaj dimensioj de kahelaroj (eŭklidaj aŭ hiperbolaj), la krestoj estas:
* vertico de kahelaro de 1-dimensia linio,
* latero de kahelaro de 2-dimensia ebeno,
* edro de kahelaro de 3-dimensia spaco,
* ĉelo de kahelaro de 4-dimensia spaco,
* 4-hiperĉelo de kahelaro de 5-dimensia spaco,
* 5-hiperĉelo de kahelaro de 6-dimensia spaco,
* ...

Akurate du facetoj kuniĝas je ĉiu kresto en hiperpluredro aŭ kahelaro.

## Vidu ankaŭ 
* Kulmino (geometrio)
* Faceto (geometrio)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Hiperpluredroj