open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
840

En la jaro **840** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Ardez kiel *Ardezis* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
*Bivio kiel *de stabulo Bivio* (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
*Brienz/Brinzauls kiel *Brienzola* (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
*Degen kiel *Higenae/Egenae* (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
*Domleschg kiel *Tumilasca* (hodiaŭ komunumaro kaj regiono en Kantono Grizono en Svislando).
*Duvin kiel *Auna* (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
*Emmen kiel *Emau* (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
*Felsberg kiel *villa Fagonio* (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
*Giswil kiel *Kisevilare* (hodiaŭ komunumo en Kantono Obvaldo en Svislando).
*Igis kiel *Ovinae/Aviuns* - ne estas absolute certa, ke tiu mencio efektive rilatas al la hodiaŭa komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando.
*Kriens (proksimuma dato, ne eblas ekzakta datigo de la dokumento) kiel *Chrientes* (hodiaŭ urbo en Kantono Lucerno en Svislando)
*Malans kiel *villa Mellanze* (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
*Malters kiel *Maltrensi marcha* (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
*Mathon kiel *Mentaune* (hodiaŭ komunumo Igis  en Kantono Grizono en Svislando).
*Rhäzüns kiel *Raezunne* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
*Riom kiel *Villa Riamio* (hodiaŭ parto de la komunumo Riom-Parsonz en Kantono Grizono en Svislando).
*Schnaus kiel *Scanaues* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
*Sevgein kiel *Soviene* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
*Siat kiel *Septe* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
*Vaz/Obervaz kiel *villa Vazzes* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
*Vella kiel *ad sanctum Vincentium [...] in valle Leguntia* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).
*Zuoz kiel *Zuzes* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

## Naskiĝoj 
* Mikaelo la 3-a orient-romia imperiestro

## Mortoj 
* Ludoviko la 1-a imperiestro de la Sankta Romia Imperio;
* Junna Imperiestro de Japanio;
* 14-a de marto - Eginhard, franca nobelulo, kronisto, fondinto de la abatejo de Seligenstadt, privata sekretario kaj biografiisto de Karolo la Granda. (n. 770)
753

En la jaro **753** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Thionville kiel *Theodonis Villa* (hodiaŭ urbo en Francio).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
Edward Teller

**Edward TELLER**, origine: TELLER Ede (naskiĝis la 15-an de januaro, 1908, mortis la 9-an de septembro, 2003) estis usona fizikisto hungar-devena. Li estas rigardata kiel la inventinto de la hidrogena bombo.

Naskiĝinte en Budapeŝto, li forlasis Hungarion en la jaro 1926, por studi en Germanio. En 1930 li doktoriĝis ĉe Werner Heisenberg en la universitato de Leipzig. Poste li laboris du jarojn en Göttingen kaj unu jaron ĉe Niels Bohr en Kopenhago.

Kiam la nazioj ekregis en Germanio, li elmigris unue al Britio, poste al Usono. En 1941 li fariĝis usona civitano. En la jaro 1942 li ekpartoprenis la Manhattan Project, kies celo estis la konstruo de atombombo. Ekde 1949 li pli kaj pli koncentriĝis al la kreo de hidrogena bombo, ĉar ĝia efiko estus pli granda. Kun grupo da sciencistoj li kreis la teoriajn bazojn kaj li esence kunlaboris en la konstruado. Krome li instruis en diversaj usonaj universitatoj, ekz. en Novjorko (1941-42), Ĉikago (1946-52) kaj en Berkeley (1953-75).

Dum sia tuta vivo li engaĝiĝis por la evoluigo de atomarmiloj. Prognozoj pri katastrofe finiĝanta atommilito laŭ li estis "stultaĵoj". En la 1970-aj jaroj li postulis la enkondukon de neŭtronaj armiloj kaj li forte aplaŭdis la SDI-projekton de Ronald Reagan.

En la jaro 2002 Edward Teller publikigis siajn memorojn. Li mortis en 2003 en Stanford, Kalifornio.

Li iĝis honora membro de Hungara Scienca Akademio en 1990.

Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj atomfizikistoj
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Hungaraj inventistoj
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Projekto Manhattan
L. S. Lowry

**Laurence Stephen Lowry** (naskiĝis la 1-an de novembro 1887, mortis la 23-an de februaro 1976) estis brita pentristo.

Lowry naskiĝis kaj vivis dum preskaŭ la tuta vivo en la urbego Manchester.
Li pentris bildojn de vivo dum la fruaj jaroj de la 20-a jarcento en la industriaj urboj de norda Anglio. Li havis tre distingan stilon kaj la pentraĵoj ofte enhavas alumetsimilajn figurojn de homoj en industriaj fonoj kun malhelaj koloroj.

Lowry naskiĝis en malriĉa laborista familio kaj laboris dum jaroj kiel kolektanto de lupagoj aŭ kasisto kaj nur pentris dum libera tempo.

Impona nova artgalerio, *The Lowry Centre* estis malfermita en 2000 en Manchester.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.manchesteronline.co.uk/news/s/142/142912_lowry_bronze_unveiled.html 
* http://www.manchesteronline.co.uk/news/s/144/144405_lowry_statue_too_big_a_draw_for_vandals.html 
* https://web.archive.org/web/20070929083349/http://www.btinternet.com/~anthony.seaton/lowry.html 
* http://www.liverpoolmuseums.org.uk/walker/collections/20c/Lowry.asp 
* https://web.archive.org/web/20041205204613/http://www.geocities.com/lowrystudy 
* http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0FQP/is_4544_130/ai_76780674 
* The Lowry Centre (nur angle sed por rigardi pentraĵojn klaku L.S. Lowry ĉe la hejmpaĝo).

Lowry
Will Green

**Will GREEN** (kromnomo *Vilcĵo Verda;* naskiĝis en 1911, mortis la 7-an de januaro 2003) estis brita esperantisto kaj Esperanto-vortaristo, iama honora sekretario de la Esperanto-Asocio de Britio kaj vicprezidanto de la Londona Esperanto-Klubo.

Green estis instruisto ĉe porknaba lernejo en la urbego Leeds kaj ankaŭ fotoĵurnalisto. Lia entuziasmo rilate Esperanton senlimis: li havis profundan konojn pri Esperanto kaj, kiel instruisto, lerte scipovis kapti la intereson de kursanoj.  

Ankaŭ per magio li varbis por Esperanto: li estis amatora magiisto kaj kunfondinto de MIRo (Magia Internacia Rondo – nomo, kiun li elpensis). Li estis regula kunlaboranto de la internacia magazino *Monato*.

Aliajn talentojn li posedis: li estis muzikisto, pentristo kaj verkisto.  Almenaŭ unu poemo fariĝis kanzono (vidu la Kajto-kolekton *Tohuvabohuo*). 

Kun sia edzino Myrtle Green li verkis "Kudra kaj trika terminaro" (Rickmansworth: Universala Esperanto-Asocio 1947, 22 p.; 2-a eld. Oakville: Esperanto Press 1960, 21 p.) kaj pro ĝi estis invitita kunlabori pri la fako "teksaferoj" de Plena Ilustrita Vortaro (PIV) de 1970. 

## Fonto
*Adaptita el *La Brita Esperantisto* (n-ro 954, printempo 2003) 

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj  de kaj pri Will Green en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* Artikoloj  de kaj pri Will Green en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA) (serĉu je "green")
* Skanaĵo de "Kudra kaj trika terminaro" 1960

Kategorio:Britaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Ladislav Kyselý

**Ladislav KYSELÝ** (naskiĝis la 27-an de junio 1926 en Mořkov - mortis la 25-an de aŭgusto 2003) estis ĉeĥa esperantisto, fondinto de Junularo Ostrava en la 50-aj jaroj de la 20-a jarcento kaj fondinto de teatra kolektivo, por kiu li verkis spektaklojn. Plie li instruis Esperanton, preparis ekspoziciojn pri Esperanto kaj tradukis al Esperanto ĉeĥajn kaj slovakajn kantojn. Lia plej fama traduko estas la kanto Mariŝa:

: Ĉiuj knaboj kaj knabinoj amas sin, nur neniu junuleto amas min.
: Sidas panjo, sidas panjo, sur kortet', kaj mi estas en kamero kun knabet'.
: Batas panjo, batas panjo, batas min, ke mi amas, ke mi kisas, knabo, vin.
: Mariŝa, kisu min, sen peto al patrin', ŝi juna same faris, pri kisoj ne avaris.

Kysely, Ladislav
843

En la jaro **843** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Lotaro la 1-a iĝis imperiestro de la Sankta Romia Imperio;
*Traktato de Verdun;
*Kenneth Macalpin proklamis sin reĝo de la Piktoj kaj de la Skotoj;
*Unua dokumenta mencio de la komunumo Bad Ragaz en Sarganslando, Kantono Sankt-Galo, Svislando.

## Naskiĝoj 
*Topiltzin Tlamacazque Ce Ácatl, tolteka reĝo de Tulao, alinomita Quetzalcóatl.

## Mortoj
844

En la jaro **844** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Serĝo la 2-a iĝis papo;

## Naskiĝoj 
*Oktobro: Judita de Flandrio (m. 870), edzino de du reĝoj de Wessex (Anglio) kaj de Baldueno la 1-a (Flandrio)

## Mortoj 
*11-a de januaro: Papo Gregorio la 4-a (n. nekonata)
*Raedwulf, reĝo de Northumbria (probabla dato; n. nekonata)
845

En la jaro **845** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Altfrid fondis abatejon en Essen.
* Budhismo persekutita en Ĉinio.
* 14 bohemiaj princoj baptitaj en la germana Regensburgo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Teofano, episkopo de Niceo
846

En la jaro **846** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*La Maŭroj portempe rekaptas Leonon (Hispanio).
*Piratoj saracenaj (arabaj) el Norda Afriko disrabas Vatikanon, (Romo, Italio).
*Xuanzong la 2-a sukcedas Wuzongon kiel imperiestro de Ĉinio.
*Unua dokumenta mencio de Ramsen (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando.
*Unua dokumenta mencio de Merishausen kiel *Morinishusun* (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo, Svislando.

## Naskiĝoj 
*1-a de novembro - Ludoviko la 2-a de Okcidenta-Frankonio (Ludoviko la balbutulo), reĝo de frankoj, mortis 879.
*6-a de decembro - Hasan al Askari, 11-a Ŝijaa Imamo (m. 874).

## Mortoj
Stanislav Bubeníček

**Stanislav BUBENÍČEK** (1904-1979), en Esperantujo konata kiel **Stan Bubenič**, estis ĉeĥlingva kaj esperantlingva verkisto.

Post perdo de sia advokateco en 1948 li ŝanĝis 16 profesiojn kaj restis kiel trumpetisto en cirko. Post pensiiĝo en 1964 li revenis al Litomyšl, verkis romanon pri sia cirka vivo *Kvapík pro lipicány* (Galopo por lipicanoj, 1965) kaj konatiĝis kun Karolo Piĉ. Ellerninte Esperanton li tradukis sian romanon al Esperanto (titolita: *Sub cirkotuko*), kiun en 1988 eldonis en Hago lia plum-amikino Jenny Heetkamp sub iom modifita titolo **Sub cirkotendo** kaj sub literatura pseŭdonomo Stan Bubeniĉ. Plie li verkis ĉeĥlingvan tekston *Zač je v Hradci pardubický perník?* (Kiom kostas la spickukoj el Pardubice en Hradec Králové?)

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj juristoj
Kategorio:Esperantlingva literaturo
847

En la jaro **847** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Leono la 4-a iĝis papo;

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*Papo Serĝo la 2-a
848

En la jaro **848** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
La provinco Aube ekestis parto de la Franca Reĝlando per la traktato de Verdun en 848.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
849

En la jaro **849** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
*Alfredo la Granda (proksimuma dato), reĝo de Anglio, mortis la 26-an de oktobro 899.

## Mortoj 
* Walahfrid Strabo, abato kaj latinlingva verkisto
850

En la jaro **850** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Montoku iĝis Imperiestro de Japanio.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Huttwil kiel *Huttiwilare* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Neunkirch kiel *Niuchilchun* (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo en Svislando).
*Lumbrein kiel *in villa Lamarine* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

## Naskiĝoj 
*Seiwa Imperiestro de Japanio

## Mortoj 
*Nimmyo Imperiestro de Japanio
851

En la jaro **851** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Marsens kiel *Curtis marsingus* (hodiaŭ komunumo en Kantono Friburgo en Svislando).
*Tegerfelden kiel *Tegerfelt* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 7-a de marto: Nevenoeo, unua duko de Bretonio (n. nekonata)
861

En la jaro **861** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Bäriswil kiel *Perolteswilare* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Dielsdorf kiel *Theolvesthoruf* (hodiaŭ ĉefloko de la distrikto Dielsdorf en Kantono Zuriko en Svislando).
*Langenthal kiel *Langatun* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
Ana María Matute

**Ana María MATUTE** [ana maria matute] (naskiĝis la 26-an de julio, 1925, mortis la 25-an de junio, 2014) estis hispana verkistino.

Ana María Matute naskiĝis en Barcelona. Ŝian junaĝon karakterizis la Hispana Intercivitana Milito, kies spertoj retroviĝas en ŝia verkaro. En 1954 ŝi ricevis la Premion Planeta pro sia romano *Pequeño teatro*.

En la jaro 1996 ŝi fariĝis membro de Real Academia Española.

## Listo de verkoj 
* *Los Abel* (romano, 1948)
* *Fiesta al Noroeste* (romano, 1952)
* *Pequeño teatro* (romano, 1954)
* *En estas tierra* (romano, 1955)
* *Los niños tontos* (rakontoj por infanoj, 1956)
* *Los hijos muertos* (romano, 1958)
* *Los mercadores* (romanciklo):
** *Primera memoria* (1960)
** *Los soldatos lloran de noche* (1964)
** *La trampa* (1969)
* *La torre vigía* (romano, 1971)
* *Sólo un pie descalzo* (porinfana libro, 1983)
* *Olvidado Rey Gudú* (romano, 1996)

## En Esperanto aperis 
*La stultaj infanoj* / El la hispana trad. Liven Dek.
[Eld.: Liven Dek. Desegnoj: Pedro Ullate López. - Santander: Gutierrez Aduriz, 1988. - 100 p. : ilustr. - (Hispana literaturo ; 5)
ISBN 84-404-3349-2
Originala titolo: *Los niños tontos*

## Listo de premioj 
* Premio Nadal (1954)
* Premio Nacional de Literatura Infantil (premio por infanliteraturo, 1984)
* Premio Cervantes (2010)

## Eksteraj ligiloj 
* Ana María Matute - El jorobado / La ĝibulo - Liven Dek Dekomence en hispana, poste en Esperanto

Kategorio:Hispanaj verkistoj
Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento
Kategorio:Membroj_de_la_Reĝa_Hispana_Akademio
Kategorio:Verkistinoj
Kategorio:Premio Cervantes premiitoj
Kategorio:Hispanaj romanistoj
866

En la jaro **866** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Courrendlin kiel *Rendelana Corte* (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).
*Miécourt kiel *Curtem que Mietiam* (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo La Baroche en Kantono Ĵuraso en Svislando).
*Orvin kiel *Ulvinc* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Sonceboz-Sombeval kiel *Summavallis* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Tavannes kiel *Tehisvenna* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Vicques kiel *Vicum* (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).

## Naskiĝoj 
*Leo la 6-a orient-romia imperiestro

## Mortoj 
*Ethelbert, reĝo de Wessex, Anglio
881

En la jaro **881** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Karlo la 3-a la Dika iĝis imperiestro de Sankta Romia Imperio.
*Karolo la dika interŝanĝis Flumson kontraŭ bienoj en Alzaco kun la episkopo de Koiro.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
886

En la jaro **886** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*La saksoj, gviditaj de Alfredo la granda konkeris Londonon.
*Leo la 6-a iĝis orient-romia imperiestro.
*Normanoj invadis Parizon.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Aadorf kiel *Ahadorf* (hodiaŭ politika komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
*Hettlingen kiel *Hetelinga* (hodiaŭ politika komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
*Hochfelden kiel *Hofelda* (hodiaŭ politika komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
*Rumendingen kiel *Rumaningun* (hodiaŭ politika komunumo en Kantono Berno en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*Basilo la 1-a orient-romia imperiestro
876

En la jaro **876** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
***Seiwa** detronigita, **Yozei** iĝis Imperiestro de Japanio
*Konstruo de la unua preĝejo en **Oberägeri**, Kantono Zugo, Svislando (laŭ ne dokumentita pretendo de la zuga teologo Kaspar Lang).

## Unuaj dokumentaj mencioj 
***Aeugst ĉe Albis** kiel *Ousta* (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
***Dachsen** kiel *Tahsheim* (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
***Flurlingen** (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
***Langwiesen** (hodiaŭ vilaĝo en la komunumo **Feuerthalen** en Kantono Zuriko, Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
896

En la jaro **896** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Arnulfo iĝis imperiestro de Sankta Romia Imperio.
* Bonifaco la 6-a iĝis papo.
* Stefano la 6-a iĝis papo.
* Hungaroj invadis jam preskaŭ la plenan Karpat-basenon (patrujokupo).
* Čeminac kaj Kotlina fonditaj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Formoso la 1-a, papo (naskiĝis ĉirkaŭ 816)
* Bonifaco la 6-a, papo (n. nekonata)
* Abu Hanifa al-Dinaŭari, persa sciencisto kaj historiisto (n. 815)
900

En la jaro **900** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Ludoviko la infano iĝis imperiestro de la Sankta Romia Imperio;
*Benedikto la 4-a iĝis papo;
*Xunantunich forlacita.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Grandval kiel *Grandemvallem* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*Papo Johano la 9-a
Lavendo

**Lavendo** (*Lavandula officinalis*) estas palearktisa kaj orientalisa genro apartenanta al la lamiacoj.
[eta|maldekstra|[Vera lavendo (*Lavandula angustifolia*)]]
[eta|225px|maldekstra|La kultivado de [lavendo]]
[eta|225px|maldekstra|La kultivado de [lavendo]]
[eta|maldekstra|La kultivado de [lavendo]]
En la kuirarto uzatas la sekigitaj floroj de la planto, por fajnigi la guston de trinkaĵoj, oleo, teo, salatoj kaj supoj. Pro ĝia intensa odoro, lavendo ankaŭ estas uzata en la parfumindustrio.

Dosiero:Lavender02.jpg|
Dosiero:Topped lavender.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Flaŭro de Maroko
* Lavenda (koloro)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.mediterraneangardensociety.org/plants/Lavandula.html  
* http://www.selfsufficientish.com/lavender.htm 
* http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=503344  

Kategorio:Spicoj
Kategorio:Lamiacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Orientalisa flaŭro
Irmtraud Morgner

**Irmtraud MORGNER**, origine: **Irmtraud Elfriede SCHRECK** (naskiĝis la 22-an de aŭgusto, 1933, mortis la 6-an de majo, 1990) estis germana verkistino.

Naskiĝinte en Chemnitz, ŝi de 1952 ĝis 1956 studis germanistikon en Lepsiko. Poste ŝi laboris ĉe literaturĵurnalo. Ekde 1958 ŝi plene dediĉis sin al la verkado. Ŝi mortis en 1990 en Berlino.

Centra temo en ŝia verkaro estas la rolo de la virinoj en la Germana Demokratia Respubliko.

## Listo de verkoj 
* *Ein Haus am Rand der Stadt* (romano, 1962)
* *Hochzeit in Konstantinopel* (romano, 1968)
* *Leben und Abenteuer der Trobadora Beatriz nach Zeugnissen ihrer Spielfrau Laura* (romano, 1974)
* *Amanda. Ein Hexenroman* (romano, 1983)
* *Rumba auf einen Herbst* (rakonto, eld. 1992)

Morgner
Morgner
Paul Celan

**Paul CELAN** [paŭl ĉelan], origine: Paul ANTSCHEL (naskiĝis la 23-an de novembro 1920, mortis la 20-an de aprilo 1970) estis germanlingva poeto kaj tradukisto.

Paul Celan naskiĝis en Ĉernivco kiel filo de germanlingvaj judoj. Li vizitis german-hebrean bazlernejon kaj poste rumanan gimnazion, kie li en la jaro 1938 finis la abiturientan ekzamenon. Samjare li komencis studi medicinon en Tours, Francio, sed unu jaron poste li revenis al sia naskiĝurbo por studi romanistikon.

Kiam en 1941 germanaj kaj rumanaj trupoj okupis la urbon, la judoj devis ekloĝi en geto. En 1942 liaj gepatroj estis forportitaj: La patro iom poste mortis pro tifo, la patrino estis mortpafita. Paul Celan fuĝis el la geto, sed venis al rumana laborkampo. En decembro 1944 li revenis al sia - intertempe soveta - hejmurbo kaj daŭrigis sian studadon.

De 1945 ĝis 1947 li laboris en Bukareŝto kiel lektoro kaj tradukisto. En 1947 li fuĝis tra Hungario al Vieno kaj unu jaron poste li ekloĝis en Parizo. En 1955 li iĝis franca civitano. Psike grave malsana, li finis sian vivon per suicido.

## Listo de verkoj 
* *Der Sand aus den Urnen* (poemoj, 1948)
* *Mohn und Gedächtnis* (poemoj, 1952)
* *Von Schwelle zu Schwelle* (poemoj, 1955)
* *Sprachgitter* (poemoj, 1959)
* *Die Niemandsrose* (poemoj, 1963)
* *Atemwende* (poemoj, 1967)
* *Fadensonnen* (poemoj, 1968)
* *Lichtzwang* (poemoj, 1970)
* *Schneepart* (poemoj, eld. 1971)
* *Zeitgehöft* (poemoj, eld. 1976)

## Listo de premioj 
* Georg-Büchner-Preis (1960)

Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Kategorio:Rumanaj poetoj
Kategorio:Rumanaj judoj
Kategorio:Rumanaj tradukistoj
Kategorio:Francaj poetoj
Kategorio:Francaj judoj
Kategorio:Francaj tradukistoj
Kategorio:Postvivintoj el la Holokaŭsto
Kategorio:Tradukistoj de William Shakespeare
Kategorio:Sinmortigintoj
William Henry Andrews

** 	
William Henry (Bill) ANDREWS** (naskiĝis en 1870, mortis en 1950) estis komunisto kaj sindikata aktivulo en Sud-Afriko.

Li naskiĝis en Anglio sed elmigris al Sud-Afriko en 1893.  Li laboris kiel fervoja muntisto kaj en 1909 li fariĝis la unua prezidanto de la Sud-Afrika Laborista Partio.
En 1912 li elektiĝis al la Parlamento kaj poste al la Provinca Konsilio.
Li batalis por plibonigi la kondiĉojn kaj rajtojn de laboristoj.
Li enkondukis la unuan leĝprojekton por doni voĉdonrajtojn al virinoj.
Li forlasis la Laborista Partio ĉar li rifuzis subteni la preparojn por milito kaj en 1915 helpis starigi la Internacian Socialistan Ligon, poste konata kiel la Sud-Afrika Komunista Partio.  En 1921 li elektiĝis kiel la unua sekretario de la Komunista partio kaj poste fariĝis prezidanto.

Li konstante batalis por la plena partoprenado de afrikanoj en politikaj organizaĵoj kaj por nigraj kaj blankaj laboristoj stari kune kontraŭ la komuna malamiko.
Li reprezentis sud-afrikajn laboristojn ĉe multaj internaciaj konferencoj kaj ĉe la 4-a Kongreso de la Komunista Internacio en Moskvo li estis elektita al la komitato.  Li restis en Moskvo dum la sekvanta jaro.

En 1924 li elektiĝis kiel la unua ĝenerala sekretario de la Sud-Afrika Sindikat-Kongreso. Dum la 1940-aj jaroj li estis prezidanto de la Komunista partio.

Kategorio:Sudafrikaj politikistoj
Angela Davis

dekstra|200px
**Anĝela Yvonne DAVIS** (naskiĝis la 26-an de januaro 1944) estas politika aktivulino pri civitanaj rajtoj en Usono.

Ŝi naskiĝis en Birmingham kaj studis ĉe la Universitato Brandeis.

Ŝi instruis ĉe la Universitato de Kalifornio, Los-Anĝeleso dum la 1960-aj jaroj kaj samtempe ŝi estis radikala feministo, politika aktivulino kaj ano de la Komunista Partio de Usono kal la *Black Panther Party*.

En disputata decido la Universitato de Kalifornio maldungis ŝin, ĉar ŝi estis ano de la kompartio. Davis kandidatiĝis por vic-prezidento de Usono por la kompartio en 1980 kaj 1984 kune kun Gus Hall.

En 1970 ŝi fariĝis la tria virino sur FBI listo de plejserĉataj personoj kiam ŝi estis formale akuzita pri konspiro, forkaptado kaj murdo. Ŝi evitis la policon dum du semajnoj antaŭ ol ŝi estis kaptita. Oni procesis kontraŭ ŝi sed la juĝistoj senkulpigis ŝin de ĉiuj akuzoj.

Nuntempe (2003) ŝi laboras kiel profesoro ĉe la Universitato de Kalifornio en Santa Cruz. Ŝi daŭre aktivas pri politikaj kaj sociaj aferoj kaj verkis plurajn librojn.

En 2006, ŝi aliĝis al la Internacia Subten-Komitato al la vjetnamaj viktimoj de la "Agent Orange" .

## Libroj 
* *If They Come in the Morning* (1971)
* Angela Davis: *An Autobiography* (1974)
* *Women, Race and Class* (1981)
* *Blues Legacies & Black Feminism* (1999)
* *The Angela Y. Davis Reader* (1999)

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.jungewelt.de/2005/01-07/003.php
* http://www.kalenderblatt.de/index.php?lang=de&sdt=20050603&day=next 
* http://mujeresriot.webcindario.com/mr-angeladavis.htm 
* http://images.indymedia.org/imc/santacruz/audio/9/angela-davis_11-30-05.mp3  

Kategorio:Usonaj civilrajtaj aktivuloj
Kategorio:Usonaj komunistoj
Kategorio:Usonaj feministoj
Kategorio:Usonaj feminismaj verkistoj
Kategorio:Usonaj politikaj verkistoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj aŭtobiografoj
Kategorio:Akademianoj
Kategorio:Radikalaj feministoj
Kategorio:Postmodernismaj feministoj
Kategorio:Usonaj aktivuloj
Kategorio:Kritikaj teoriistoj
Kategorio:Black Panther Party
Kategorio:Usonaj eseistoj
Kategorio:Komunismaj verkistoj
Kategorio:GLAT-politikistoj
Kategorio:Feminismaj filozofoj
Kategorio:Kontraŭcionismo en Usono
Kategorio:Verkistinoj
Kroniko

**Kroniko**, (, ) estas kolekto de historiaj faktoj, kronologie kompilitaj. La mezepokaj kronikoj estis libroj artisme prilaboritaj el vidpunktoj literatura kaj pentroarta (precipe la inicialo, unua litero de ĉapitro estis bele kolorigita, ofte kun bildo de figuroj), kaj ili nun estas ĉefaj fontoj de historiaj faktoj pri la antikvaj tempoj.

La termino kronikisto estas aludo al la verkisto kiu kolektas kaj redaktas historiajn aŭ aktualajn faktojn, en la literatura ĝenro nomita kroniko.

## Ankaŭ en la Biblio 
Estas du libroj Kroniko (Biblio)

## Kroniko kaj kronika 
**Kroniko** estas radika vorto kun ĉi-supra difino. Sed kronika signifas **longdaŭra** (plej ofte pri malsano, eĉ dumviva), kiam ĝi originas de la alia radiko **kronik/**.

## Vidu ankaŭ 
* Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio
* 1-a libro de la Kroniko
** **[I Kroniko - ](http://eo.wikisource.org/wiki/Malnova_Testamento_(Zamenhof)/I_Kroniko) L. L. Zamenhof**
* 2-a libro de la Kroniko
** **[II Kroniko - ](http://eo.wikisource.org/wiki/Malnova_Testamento_(Zamenhof)/II_Kroniko) L. L. Zamenhof**
* Malnova testamento

Kategorio:Historio
Kategorio:Pentrado
Kategorio:Literaturo
Kategorio:Biblio
Kategorio:Kronologio
*
Kapitulo

**Kapitulo** havas plurajn signifojn:

* En Plantscienco, **Kapitulo** estas floraro, kiu konsistas el sentigaj floroj ariĝaj sur florbazo, tipe ĉe la asteracoj.
* En Religio, Eklezio, Kavaliro kaj Framasono **Kapitulo** estas kunveno de la kanonikoj de episkopujo aŭ de ordeno religia, kavalira aŭ framasona.
* En la Esperanto-movado **Kapitulo** estas la estraro de la Esperanta Civito. Ĝin nomumas la Konsulo, atribuante al siaj vickonsuloj specifajn delegojn (internaj aferoj, edukado, kulturaj aferoj, informado, socialaj aferoj, Tria Mondo ktp).

Kategorio:Botaniko
Dekano

**Dekano** povas esti:
* dekano (eklezio): *ĉefpastro* de eklezia distrikto (konsistanta el pluraj paroĥoj) – vidu la artikolon Dekanujo;
* **ĉefprofesoro** de fakultato, = fakultatestro; vidu dekano (edukado)
* dekano (kemio), hidrokarbono (alkano) kun 10-karbona ĉeno (C10H22);
* Dek(k)ano, Hindia duoninsulo, sude de la Ganga baseno.
891

En la jaro **891** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Guido el Spoleto iĝis imperiestro de la Sankta Romia Imperio;
*Formoso iĝis papo;
*Unua dokumenta mencio de la komunumo Eichberg SG en Kantono Sankt-Galo, Svislando.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*14-a de septembro: Papo Stefano la 5-a (n. nekonata)
Alois Vojtěch Šmilovský

**Alois Vojtěch ŠMILOVSKÝ** (legu Alois Vojtjeĥ Ŝmilovski), propranome Schmillauer (naskiĝis la 24-an de januaro 1837 en Mladá Boleslav; mortis la 26-an de junio 1883 en Litomyšl) estis ĉeĥa verkisto de rakontoj kaj romanoj el urba kaj vilaĝa medioj.

## Verkoj 
* *Kmotr Rozumec* (Baptopatro Rezonulo, 1872, eduka romano)
* *Jehla* (Kudrilo, 1880, rakonto)
* *Rozptýlené kapitoly* (Disigitaj ĉapitroj, rakontoj)
* *Za ranních červánků* (Dum la matenruĝoj, 1875, historia romano)

## En Esperanto aperis 
* *Kudrilo* en Ĉeĥoslovaka antologio (1935), tradukis Tomáš Pumpr

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
852

En la jaro **852** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Johano la 8-a (kontraŭpapo) stariĝis.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*Beorhtwulf, reĝo de Mercia, Anglio (probabla dato)
853

En la jaro **853** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
Bizanca ŝiparo detruas havenon de Damieta (arabe دمياط), Egiptio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
854

En la jaro **854** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Mosnang kiel *Masinang* (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando)
*Roggwil TG kiel *Rocconwilare*  (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
*Heroldo la 1-a (Novergio)

## Mortoj
855

En la jaro **855** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Benedikto la 3-a iĝis papo;
* Anastazio la 3-a iĝis kontraŭpapo;

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Auswil kiel *Ouvistwilare* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Lotaro la 1-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio;
* Leono la 4-a, papo;
856

En la jaro **856** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Etelbaldo puĉas kontraŭ sia patro Etelvulfo kaj iĝis reĝo de Wessex;
*Tertremo en Korinto mortigis ĉirkaŭ 45 mil homojn.

## Unuaj dokumentaj mencioj
***Hagenbuch** kaj **Schneit** datiĝas el la jaro 856 post Kristo *Haganbuah* kaj *Sneita* (hodiaŭ komunumo Hagenbuch en Kantono Zuriko) en Svislando.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
857

En la jaro **857** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Bürglen kiel *Burgilla* (hodiaŭ komunumo en Kantono Urio en Svislando). 
*Nussbaumen kiel *Nuzpouma* (hodiaŭ municipo de la komunumo Hüttwilen en Kantono Turgovio en Svislando).
*Silenen kiel *Silana* (hodiaŭ komunumo en Kantono Urio en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
858

En la jaro **858** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Seiwa iĝis imperiestro de Japanio.
*Nikolao la 1-a iĝis papo.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Benken kiel *Pecchinhova* (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
*Ĥamo (hodiaŭ urbo en Kantono Zugo en Svislando). 
*Meierskappel kiel *Cappell* (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando). 
*Laufen kiel *Laufin* (hodiaŭ parto de la komunumo Laufen-Uhwiesen en Kantono Zuriko en Svislando).
*Marthalen kiel *Martella* (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
*Schlatt kiel *Slate* (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*Montoku; imperiestro de Japanio
*Benedikto la 3-a, papo
*13-a de januaro: Aethelwulf, reĝo de Wessex, Anglio
860

En la jaro **860** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
*Eŭdo la 1-a (proksimuma dato), reĝo de Francio, mortis la 1-an de januaro 898.

## Mortoj 
* 20-a de decembro: Ethelbald, reĝo de Wessex, Anglio
862

En la jaro **862** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Nanchao provas konkeri Tongkingon.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*2-a de julio: Sankta Swithun, episkopo de Winchester, Anglio (n. nekonata)
863

En la jaro **863** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Komencas en la teritorio de Grandmoravia regno agadi bizanca misio de fratoj Cirilo kaj Metodo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
429

En la jaro **429** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* La Vandaloj transmigris de Hispanio al la Romia Afriko.
* Sankta Hilario iĝis episkopo de Arles.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
Kosmas de Prago

**Kosmas** (ĉ. 1045 – 21-a de oktobro 1125) estis ĉeĥa kronikisto, dekano de la kapitulo en Prago.

En servoj de la pragaj episkopoj kaj de la kapitulo li partoprenis multajn diplomatiajn traktadojn. Lia ĉefverko estas **Chronica Boemorum** (Kroniko de Bohemoj), en kiu li priskribis la historion de la lando ekde la mitologia epoko ĝis sia tempo. Plej valoraj estas priskriboj de eventoj, kiujn li propraokule ĉeestis.

Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
-13

En la jaro **13 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
Fondo de Majenco.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Kategorio:2-a jardeko a.K.
-14

En la jaro **14 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Kategorio:2-a jardeko a.K.
Kirgiza lingvo

**Kirgiza lingvo** (cirile: кыргыз тили, кыргызча, arabalfabete: قىرعىزچا, قىرعىز تىلى, latinalfabete: *kırgız tili*, *kırgızça*) estas nordokcidenta tjurka lingvo parolata ĉefe en Kirgizio, kie ĝi estas oficiala lingvo kune kun la rusa. Ĝi estas aparte proksima al la kazaĥa.

Nuntempe, la rusa estas ankoraŭ la ĉefa lingvo en la ĉefaj urboj kiel Biŝkeko, dum la Kirgiza lingvo estas daŭre perdanta teron precipe inter la pli junaj generacioj.

La lingvo ankaŭ uzatas en Ĉinio, Afganio, Kazaĥio, Taĝikio, Turkio kaj Uzbekio. Entute estas proksimume 3 milionoj da parolantoj. La kirgiza uzas modifitan cirilan alfabeton en Kirgizio kaj modifitan araban skribon en Ĉinio. Latinida skribo uziĝis dum 1928-1940 en Kirgizio kaj antaŭnelonge regajnis ofician favoron, tamen ĝia uzo en ĉiutaga vivo estas malofta.

## Skribo 
Ĝis la jaro 1928, la araba alfabeto estis oficiala. Inter 1928 kaj 1940, oni skribis la kirgizan per la latina alfabeto, kaj de 1940 oni uzas la cirilan alfabeton. Ĉi tiu alfabeto estas nuntempe oficiala en Kirgizio, sed kelkaj homoj (precipe en Ĉinio) plu uzas la araban alfabeton.

### Cirila kirgiza alfabeto 
eta|dekstra|Kirgiza klavararanĝo
La kirgiza alfabeto baziĝas sur la rusa alfabeto, sed enhavas tri kromajn literojn por skribi kirgizajn sonojn: Ң, Ө kaj Ү.

La literoj В, Ф, Ц, Щ, Ъ kaj Ь estas maloftaj; oni renkontas ilin precipe en fremdaj vortoj (ĉefe rusdevenaj). La sono /e/ estas skribata Э vortkomence kaj Е aliloke; vortkomenca Е elparoliĝas /je/ kaj troveblas nur en rusdevenaj pruntvortoj.

Longaj vokaloj estas skribataj per duobla litero: аа, ээ, ии, оо, өө, уу, үү.

Ekzistas du specoj de sufikso: tiuj kun altaj vokaloj (/i/, /y/, /ɯ/, /u/) kaj kun malaltaj vokaloj (/e/, /ø/, /ɑ/, /o/). La vokalo uzata en la sufikso dependas de la lasta vokalo de la vorto:

Ekzemple la ablativa sufikso *-ten* povas havi jenajn formojn (la ŝanĝo de *t* al *d* ne rilatas al vokala harmonio, sed al konsonanta asimiliĝo):
* иш *iş* “laboro” → иштен *işten* “el laboro” ;
* көл *köl* “lago” → көлдөн *köldön* “el lago” ;
* токой *tokoy* “arbaro” → токойдон *tokoydon* “el arbaro” ;
* жыл *jıl* “jaro” → жылдан *jıldan* “el jaro”.

Ekzistas esceptoj al vokala harmonio, ĉefe en pruntvortoj, ekzemple республика *respublika* (“respubliko”, pruntita de la rusa).

## Notoj kaj referencoj 
## Bibliografio 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Kirgizoj
* Kirgizio
* Latinliterigo en Sovetunio

## Eksteraj ligiloj 
* La kirgizaj alfabetoj ĉe Omniglot 
* Cirila-latina-araba kirgiza konvertilo
* La kirgiza lingvo ĉe Ethnologue
* Enkonduko al la kirgiza lingvo  (ruse)


Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Sequoyah

**George GUESS** [ĝorĝ ges], pli bone konata per (angligo de) lia indiana nomo **Sequoyah** [sekoja], estis ano de la Ĉeroka komunumo en hodiaŭa Arkansaso kaj fama inventinto de la Ĉeroka skribo. Li naskiĝis en 1767. Laŭdire lia patro estis eŭropida komercisto.
Tamen Sequoyah neniam lernis alian lingvon ol sian denaskan Ĉerokan. Kiel juna viro li fariĝis komerca arĝentoforĝisto, profesio kiu instigis lin ekkrei ian sistemon por registri la ŝuldojn de siaj diversaj klientoj. Dekomence li portretetis ĉiun personon, apudmetante cirklojn kaj liniojn por reprezenti diversajn monsumojn. Sed tiu sistemo tro komplikis, kaj ĉirkaŭ la jaro 1810 venis al Sequoyah en la kapo ideo konstrui propran skribsistemon por la Ĉeroka.

Jam delonge li mire rigardis la skribaĵojn de la blankhaŭtuloj kaj kiel tiuj efektivege kapablis interkomuniki per siaj "parolantaj folioj". Kial la Ĉerokoj ne faru same? Do, Sequoyah eklaboris pri sia granda projekto, kiu estis des pli obstakla ĉar mankis al li eĉ bazaj akademiaj scioj. Li unue denove desegnis bildetojn, sed tio pruviĝis esti tro fortoĉerpa afero. Poste li komencis inventi po unu signo por ĉiu vorto de la lingvo, sed post kreo de miloj da ideogramoj sen atingi finon, li nepluis. Finfine leginepova Sequoayh memstare venis al la konkludo, ke ĉiujn vortojn estigas malgranda nombro da silaboj. Inspirate de anglalingva aboco donita al li de instruisto, li ekkreadis 200 malsamajn simboletojn, kiuj poste reduktiĝis al 85 - sufiĉe por skribi la silabojn de la Ĉeroka, kiuj ĉiuj havas strukturon *konsonanto + vokalo*. Kelkajn signojn li hazarde kopiis el latinaj literoj, ekzemple **D** iĝis silabo [a], **b** silabo [si]. La cifero **4** iĝis silabo [se]. Aliajn signojn li faris per iele (ekzemple per trastrekoj ks.) modifitaj formoj el latina alfabeto, dum aliaj estis tute liaj personaj inventaĵoj.

La silabaro de Sequoyah pretis kaj publikiĝis en 1821. Post nelonga tempodaŭro preskaŭ ĉiuj Ĉerokoj ekregis la novan sistemon. Oni aĉetis presilon, faris metalajn stampiletojn, kaj subite ekaperadis kaj gazetoj kaj libroj ĉerokalingvaj.

Sequoyah gajnis pro sia laboro honormedalon, kiun li ĉiam portis. Dum sia maljunaĝo li ankaŭ agadis kiel politikisto, speciale priokupata pri la unuiĝo de malsamaj klanoj Ĉerokaj.

Sequoyah mortis en 1843 kiel honorita membro de sia socio.
Onidire li senrevene ekspediciintis al Meksiko por retrovi elmigrintajn Ĉerokojn.

La du specioj de la arbo *sekvojo* ricevis lian nomon.

## Vidu ankaŭ 
* Planskribo

## Eksteraj ligiloj 
* La Ĉeroka Nacio
* La vivo kaj laboro de Sequoyah 
* La patro de Sequoyah 

Kategorio:Ĉerokoj
Julius Balbin

**Julius BALBIN** naskiĝis en 1917 al juda familio en Krakovo, Pollando; mortis la  en Aye (Marche-en-Famenne), Belgio, estis esperantisto kaj poeto, longe vivinta en Pollando kaj en Usono.

Balbin travivis kvar koncentrejojn dum la dua mondmilito. En 1950 li doktoriĝis pri filozofio en Vieno. De 1951 ĝis 2005 li vivis en Usono. Ekde 1963 li verkis poemojn, ĉefe pri la Holokaŭsto, kaj tradukis el ok lingvoj. Li ankaŭ publikigis artikolojn pri esperantologiaj temoj.

Li estis dumviva membro de UEA, fakdelegito pri interlingvistiko kaj literaturo, membro de Akademio de Esperanto inter 1995 kaj 2004.

## Listo de poeziaj verkoj 
* *Strangolitaj krioj* (1981)
* *The bitch of Buchenwald* (1986)
* ''Imperio de l' koroj: du poemaroj* (1989)
* *Damnejoj / Osiedla zagłady* (1992)
* *Inter vivo kaj morto: poemoj* (1996)

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20091025131624/http://geocities.com/origlit/autor/balbin.html
* http://esperanto.net/literaturo/autor/balbin.html
* *Holokaŭsto neforgesebla'', recenzo de Boris Kolker

Kategorio:Usonaj esperantistoj
872

En la jaro **872** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Johano la 8-a iĝis papo

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*Adriano la 2-a papo
867

En la jaro **867** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Basilo la 1-a iĝis orient-romia imperiestro;
*Adriano la 2-a iĝis papo

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Zauggenried kiel *Riete* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

## Naskiĝoj 
*Uda Imperiestro de Japanio

## Mortoj 
*Mikaelo la 3-a, orient-romia imperiestro
*Nikolao la 1-a, papo de 858 ĝis sia morto, naskiĝis 820.
*21-a de marto: Aelle la 2-a, reĝo de Northumbria, Anglio (n. nekonata)
*21-a de marto: Osbert, reĝo de Northumbria, Anglio, ĉ.848-866 (n. nekonata)
868

En la jaro **868** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Apero de la unua presita Sankta Libro, temis pri budhisma sutro.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
869

En la jaro **869** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Bleiken kiel *Pleichun* (hodiaŭ municipo de la komunumo Sulgen en Kantono Turgovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
*Yozei Imperiestro de Japanio

## Mortoj 
*20-an de novembro: Sankta Edmund la martiro, reĝo de East Anglia (n. 841)
859

En la jaro **859** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Asturio venkis Kordovon en Batalo de Abelda;
*Normanoj disrabis Lisbonon kaj nordon de Afriko;
*Vikingoj invadis nordon de Francio;
*Maŭroj atakis Sicilion;

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Gosaŭo kiel *Cozzesouwo* (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
*Velikij Novgorod
## Naskiĝoj 
## Mortoj
887

En la jaro **887** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Uda iĝis Imperiestro de Japanio

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Koko Imperiestro de Japanio
888

En la jaro **888** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Eŭdo la 1-a iĝis reĝo de Francio.
*Grandmoravia regno konkeras Bohemion.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Thundorf kiel *Tuomsdor* (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
* Vratislav la 1-a, ĉeĥa princo kaj duko de Bohemio (m. 921)

## Mortoj 
*13-a de januaro: Karlo la 3-a la Dika, imperiestro de la Sankta Romia Imperio (n. 839)
*Karolo la 3-a, imperiestro de Sankta Romia Imperio.
*Sankta Remberto
889

En la jaro **889** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
***Aalburg** (hodiaŭ komunumo en Nederlando).
***Gachnang** *kiel Kachanang* (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
***Langrickenbach** kiel *Rihchinbahc* (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
***Wigoltingen** kiel *wigoltinga* (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
892

En la jaro **892** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Samaro perdis sian statuson kiel ĉefurbo de Irako, ĉar la tiama ĥalifo decidis relokigi sian sidejon al Bagdado.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Berneck kiel *Farniwang* (hodiaŭ komunumo de Kantono Sankt-Galo en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
898

En la jaro **898** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Johano la 9-a iĝis papo;
* Karlo la 3-a (Francio) surtroniĝis;

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*1-a de januaro: Eŭdo la 1-a, reĝo de Francio, naskiĝis ĉirkaŭ 860.
899

En la jaro **899** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
* **Homburg** kiel *Hohenperc* (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 26-a de oktobro: Alfredo la Granda, reĝo de Anglio, naskita ĉirkaŭ 849.
* Arnulfo, imperiestro de Sankta Romia Imperio
490

En la jaro **490** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* La unua abatejo en Irlando fondita
* Fino de la Gupta imperio en Hindio
* Visigotoj akiris teritorion en Hispanio
* Eŭfemio (, ) iĝis Patriarko de Konstantinopolo (laŭ iuj fontoj jam en 489)

## Naskiĝoj 
* Johano Filopono
Domo Ĉe la Kavaliroj

eta|La domo Ĉe la Kavaliroj en Litomyšl
**La domo Ĉe la Kavaliroj** estas unu el la plej belaj domoj en Litomyšl, vera juvelo de la renesanca bohemia arkitekturo. Post incendio 1540 konstruis ĝin por si kaj ornamis ŝtonskulptisto Blažek, supozata skulptisto de kastelo en Pardubice kaj de preĝejo en Vysoké Mýto. Post incendio en 1814 la renesanca galbo estis anstataŭigita per empira atiko. La fasado estas ornamita per figuraj reliefoj. Du armitoj flanke de la meza fenestro donis al la domo la nomon laŭ rakonto de Alois Jirásek "Ĉe la Kavaliroj". Estas tie ankaŭ figuroj de studento, komercisto, marfeino, leono, unukornulo. Interne kasona plafono. Nun la domo servas kiel pentro-arta ekspoziciejo.

Kategorio:Konstruaĵoj en Litomyšl
Kategorio:Renesancaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Domoj en Ĉeĥio
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Regiono Pardubice
Erich Mühsam

eta|Erich Mühsam (ĉirkaŭ 1894)
**Erich MÜHSAM**  (naskiĝis la 6-an de aprilo 1878, mortis la 10-an de julio aŭ la 11-an de julio 1934) estis germana verkisto, poeto, ĵurnalisto kaj politikisto.

Erich Mühsam naskiĝis en Berlino, kiel filo de juda apotekisto. Li frue ekinteresiĝis pri anarkiismo. Ekde 1902 li laboris por diversaj revuoj, kiuj reprezentis liajn idealojn, krome li agis en diversaj kabaredoj. Li ludis gravan rolon dum la Bavaria Respubliko de Konsilantaroj (aprilo 1919). Interalie li plurfoje estis gasto en la *Monte Verità*, kunvenejo de la anoj de la vivreforma movado, parto de la urbo Askono, en la kantono Tiĉino de Svislando. Ses jarojn (1911-14, 1918-19) li pasigis en malliberejo kaj en 1934 li estis murdita en la faŝisma koncentrejo Oranienburg.

La verkaro de Erich Mühsam konsistas el ekspresionismaj poemoj, dramoj kaj eseoj, kiuj reprezentas la anarkiismajn kaj pacismajn idealojn de la aŭtoro.

## Listo de verkoj 
* *Die Wüste* (poemoj, 1904)
* *Der Krater* (poemoj, 1909)
* *Die Freivermählten* (dramo, 1914)
* *Brennende Erde* (poemoj, 1920)
* *Judas* (dramo, 1921)
* *Revolution* (poemoj, 1925)
* *Staatsräson* (dramo, 1928)
* *Namen und Menschen* (memoroj, eld. 1949)

## Vidu ankaŭ 
* anarki-sindikatismo

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj anarkiistoj
Kategorio:Proleta literaturo
874

En la jaro **874** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Boswil kiel *Bozwila* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Maur kiel *Mure* (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
*Bickenbach kiel *Bicchumbach* (hodiaŭ komunumo en Hesio en Germanio).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
875

En la jaro **875** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Karolo la 2-a iĝis imperiestro de Sankta Romia Imperio

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Preĝejo *Sankt-Petro kaj Paŭlo* en Bürglen, Kantono Urio, Svislando.

## Naskiĝoj 
* Spytihněv la 1-a (proksima dato) duko de Bohemio kaj princo de Ĉeĥio (m. 915)

## Mortoj
877

En la jaro **877** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Ludoviko la 2-a iĝis reĝo de Francio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*6-a de oktobro: Karlo la 2-a, reĝo de Okcidenta Frankio (n. 823)
878

En la jaro **878** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Danoj devigas reĝon Alfredo la Granda de Wessex retreti ĝis Athelney (Somerset).
*Batalo de Ethandun (Edington): Alfredo la Granda de Wessex venkas danojn de Danelaw estrataj der Guthrum.
*Traktato de Wedmore- inter Alfredo la Granda kaj Guthrum- dividas Anglion inter anglosaksoj kaj danoj.
*Post sieĝo, Aghlabidoj de Ifriqiya konkeras Sirakuson, komencante du jarcentoj da islama rego.
*Finiĝas ekskomunikado de papo Formozo.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Beogrado (hodiaŭ ĉefurbo de Serbio).
*Hemberg kiel *Hemmenberch* (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando).
*Trasadingen kiel *Trasmundingen* (hodiaŭ komunumo en Kantono Ŝafhaŭzo en Svislando).

## Naskiĝoj 
* Odo de Cluny, abato kaj kristana sanktulo (proksima dato) (m. 942)

## Mortoj 
*Aedh MacRunn, reĝo de la skotoj kaj piktoj; postsekvas lin kune Eochu Macrunn kaj Girig Macdungal.
879

En la jaro **879** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Ludoviko la 3-a kaj Karlomano iĝis kun-reĝoj de Francio.

## Naskiĝoj 
* la 17-a de septembro: Karolo la 3-a, reĝo de Francio, mortis la 7-an de oktobro 929.

## Mortoj 
* Ludoviko la 2-a (Francio), reĝo de Francio, naskiĝis 846.

## Unuaj dokumentaj mencioj
*Bligny-sur-Ouche (hodiaŭ urbeto en Francio).
882

En la jaro **882** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Mareno iĝis papo;
*Karlomano iĝis sola reĝo de Francio;

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Oberhelfenschwil *Helfoltiswilare* (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*Papo Johano la 8-a
883

En la jaro **883** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*3-a de februaro: Hüttikon kiel *Huttinchova* (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
*Duisburg (hodiaŭ urbo en Germanio).
*Kradolf kiel *Kralaff* (hodiaŭ municipo de la komunumo Kradolf-Schönenberg en Kantono Turgovio en Svislando)

## Naskiĝoj 
## Mortoj
884

En la jaro **884** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Yozei detronigita, Koko iĝis imperiestro de Japanio;
*Adriano la 3-a iĝis papo;
*Karlo la 3-a (Francio) surtroniĝis;

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Péry kiel *villam Bedericam* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
*Reconvilier kiel *Roconis villare* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*Papo Mareno
893

En la jaro **893** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Ammerswil kiel *Onpretiswilare* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Auw kaj Rüstenschwil kiel *Houva* kaj *Rustiniswilare* (hodiaŭ vilaĝoj en la komunumo Auw de Kantono Argovio en Svislando).
*Brittnau kiel *Pritinouva* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Dintikon kiel *Tintinchowa* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Dürrenäsch kiel *Aske inferior* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Egliswil kiel *Egirichiswilare* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Gettnau kiel *Kepinhouva* (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
*Hirschthal kiel *Hyrztale* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Grosswangen kiel *Wanga* (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
*Nebikon kiel *Nevinchova* (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando). 
*Neudorf kiel *Niwidorf* (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
*Pfaffnau kiel *Fafanhaa* (hodiaŭ komunumo en Kantono Lucerno en Svislando).
*Safenwil kiel *Sabenewilare* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Seengen kiel *Seynga* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Seon kiel *Sewa* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Uerkheim kiel *Urtihun* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Uffikon kiel *Uffinchova* (hodiaŭ vilaĝo de la komunumo Dagmersellen en Kantono Lucerno en Svislando).
*Wohlenschwil kiel *Woleeswilare* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
* Vilhelmo la 1-a, grafo de Normandio (m. 942)

## Mortoj 
* Sankta patriarko Fotio la Granda, bizancia teologo, patriarko de Konstantinopolo (m. ĉ. 893)
895

En la jaro **895** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Atelstano iĝis reĝo de Anglio.
* Bohemio apartiĝis de Grandmoravia regno.
* Komenciĝas la hungara patrujokupo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj