Kalokorto

La **kalokortoj** estas genro kun 70-74 specioj en la familio liliacoj. Ili estas bulbaj, plurjaraj herboj. La kalokortoj kreskas en la okcidenta parto de Norda Ameriko, de sudokcidenta Kanado ĝis norda Gvatemalo kaj de Kalifornio ĝis Nord-Dakoto kaj Sud-Dakoto. Ili inkludas "papilililiojn" kun malfermitaj kojnformaj petaloj, "globliliojn" aŭ "lanternoflorojn" kun globaj floroj, kaj "katorelflorojn" kaj "steltulipojn" kun suprenstaraj akrapintaj petaloj. La scienca nomo estas *Calochortus*, de la malnovgrekaj vortoj *kalos* "bela" kaj *khortos* "furaĝo".

## Sistematiko
La genro *Calochortus* estis nomita de Frederick Traugott Pursh en 1814 en *Flaŭro de Norda Ameriko*, volumo 1, p. 240. Ĝia tipa specio estas *Calochortus elegans* Pursh, trovita de la ekspedicio de Lewis kaj Clark. La scienca nomo *Calochortus* venas de la antikvaj grekaj vortoj *kalos* "bela" kaj *khortos* "furaĝherbo". *Calochortus* Pursh havas sinonimojn *Cyclobothra* D.Don kaj *Mariposa* (Alph.Wood) Hoover. Pluraj aliaj specioj aldoniĝis en la 19-a jarcento, sed fuŝa aplikado de reguloj pri sciencaj nomoj kaŭzis multe da konfuzo kaj bremsis esploradon. Ili malsimilas de aliaj liliacoj je pluraj karakteroj: stiluso mankas aŭ mallongegas, sepalaro kaj petalaro distingeblas, la frukto estas septodehiska kapsulo, kaj la embrisako estas poligoneca. Tial ili foje klasifikiĝis en aparta familio *Calochortaceae* kun *Prosartes*, *Scoliopus*, *Streptopus* kaj *Tricyrtis*, kiuj tiam konsideriĝis kiel proksime parencaj al *Calochortus*. Tamen nuntempaj klasifikoj kiel  inkludas *Calochortus* en *Liliaceae*.

### Interna klasifiko 
#### Tradiciaj sekcioj
En 1940, Francis Marion Ownbey verkis tutgenran monografion pri *Calochortus* surbaze de morfologio, geografia disvastiĝo, kaj citologio. Li proponis dividon de *Calochortus* en tri sekciojn, nome *Calochortus*, *Mariposa* kaj *Cyclobothra*. Tiu klasifiko estis konfirmita de J.&nbsp;M. Beal kaj fariĝis la norma klasifiko.

* Sekcio *Calochortus* estas relative unuforma. Ĝi havas mallongajn kapsulojn kun tri aloj, membranecajn bulbohaŭtojn, okulfrapajn kaj daŭrajn bazajn foliojn, kaj semojn de la kalokorteca tipo. La baza kromosomnombro estas x=10, kun du okazoj de kvarploido. La centro de diversiĝo de ĉi tiu sekcio estas la nordokcidenta marbordo apud la Pacifiko, kaj ĝi troviĝas en la tuta okcidenta parto de Usono. 
** Subsekcio *Pulchellii*
** Subsekcio *Elegantes*
** Subsekcio *Nudi*
** Subsekcio *Nitidi*

* *Mariposa* troviĝas tra la sama arealo kiel sekcio *Calochortus*, sed la centro de diversiĝo estas en centra kaj suda Kalifornio. La folioj forfalas antaŭ florado, la bulbohaŭtoj estas membranecaj, la frukto estas linieca ĝis oblonga kapsulo kun tri anguloj, kaj la semoj estas de la maripozeca tipo. La baza kromosomnombro diversas, de x=6 ĝis x=10. 
** Subsekcio *Gunnisoniani*
** Subsekcio *Macrocarpi*
** Subsekcio *Nuttalliani*
** Subsekcio *Venusti*

* *Cyclobothra* troviĝas en Meksiko, kun centro de diversiĝo en la norda parto de la lando. La bulbohaŭtoj estas fibroretaj, la bazaj folioj povas esti daŭraj aŭ forfalaj, kaj la semoj povas esti kalokortecaj aŭ maripozecaj. La baza kromosomnombro estas x=9.
** Subsekcio *Barbati*
** Subsekcio *Ghiesbreghtiani*
** Subsekcio *Purpurei*
** Subsekcio *Weediani*

#### Nova klasifiko
En 1999, Thomas B. Patterson proponis molekulan filogenezon surbaze de  (specife la sinsekvoj *rbcL* kaj *ndhF*) kiu dividis *Calochortus* en sep grandajn kladojn asocieblajn kun geografiaj regionoj. La filogenezo reviziiĝis de Patterson kaj Thomas J. Givnish en 2003; ili rimarkigis ke la sekcio *Calochortus* estas monofiletika, *Mariposa* estas parafiletika, kaj *Cyclobothra* estas polifiletika. Teamo inkludanta Givnish kaj Nisa Karimi denove reviziis la klasifikon en 2024 surbaze de ĉelkerna DNA kaj malpliigis la nombron da "grandaj kladoj" ĝis ses. La kladoj ne estas formale nomitaj, kaj en praktiko la klasifiko de Ownbey daŭre uziĝas. Jen la kladoj de Karimi k. al.:

* "Transversa-duoninsula klado"
* "Golfarea klado"
* "Pacifik-nordokcidenta klado"
* "Rokmontara-grandabasena klado"
* "Kalifornia klado"
* "Meksika klado"

### Specioj
Karakteroj ofte uzeblaj por distingi la speciojn estas la speco de bulbohaŭto, la havo de nektarioj, kaj la haroj de la petaloj. Totale estas 70-74 specioj..

## Referencoj
Kategorio:Liliacoj
Kategorio:Ĝardenplantoj