John Michael Wright

**John Michael WRIGHT** (n. en Londono, la 25-an de Majo 1617 - m. en Londono, la 1-an de Aŭgusto 1694) estis brita baroka portretisto de la 17-a jarcento. Wright lernis pentradon en Edinburgo en la ateliero de la skota artisto George Jamesone, kaj konsiderinde famiĝis kiel artisto kaj klerulo okaze de longa restado en Romo. Li estis tie akceptita en la artan akademion de Sankta Luko, kaj kunlaboris kun kelkaj el la plej eminentaj artistoj de sia tempo. Wright estis poste dungita en 1655 de la arkiduko Leopoldo Vilhelmo de Aŭstrio, la guberniestro de Hispana Nederlando, por akiri artaĵojn en Anglio, tiam estrita de Oliver Cromwell. La pentristo definitive enloĝiĝis en Anglion ekde 1656, kaj servis kiel kortega pentristo antaŭ kaj post la Angla Resurtronigo. Li konvertiĝis al romkatolikismo kaj tiel fariĝis favorato en la stuarta kortego, ricevante mendojn el la reĝoj Karlo la 2-a kaj Jakobo la 2-a. Li cetere spektis la multajn politikajn intrigojn de tiu tumultema epoko. En la finaj jaroj de la stuarta
monarkio, la artisto revenis al Romo kiel parto de la ambasadaro ĉe la papo Inocento la 11-a.[eta|250px|*S-ino Salesbury kun siaj nepoj* (ĉ. [1676, Kolekto Tate)]]Wright estas hodiaŭ taksita kiel unu el la plej notindaj britaj pentristoj de sia generacio, ĉefe pro la senkompara, distinga realismo de siaj portretoj. Eble pro la nekutime kosmopolita naturo de sia vivo, li estis subtenita de patronoj apartenantaj al la plej altaj sociaj klasoj spite al tio, ke eksterlandaj artistoj estis plejofte favoritaj en Britio tiutempe. La pentraĵoj de John Michael Wright, kiuj bildigas multajn reĝajn aŭ aristokratajn eminentulojn, hodiaŭ apartenas al la kolektoj de prestiĝaj artgalerioj.

## Junaĝo kaj skota deveno 
[eta|maldekstra|225px|[George Jamesone
(1590-1644)Memportreto (ĉ. 1642)Nacia Galerio de Skotlando]]
John Michael Wright, kiu klimakse de sia kariero subskribis siajn verkojn indiferente per la pseŭdonimoj "*Anglus*" aŭ "*Scotus*", estas de necerta deveno. La kronikisto John Evelyn difinis lin kiel skoton, kio estis konfirmita de Horace Walpole kaj heziteme akceptita de posta biografiisto de Wright. Skribante en 1700, la angla antikvaĵisto Thomas Hearne tamen asertis, ke Wright fakte naskiĝis en Shoe Lane, kvartalo de Londono, kaj post adoleskula konvertiĝo al romkatolikismo estis alkondukita al Skotlando de pastro. Naskiĝo en Londono estas ja sugestita de bapta arkivo pri iu "Mighell Wryghtt", filo de James Wright, priskribita kiel tajloro kaj londona civitano. La arkivo datiĝas de la
25-a de majo 1617 kaj troviĝas en la preĝejo Sankta Brigita ĉe la strato Fleet.

Estas tamen certe atestita, ke la 19-jara Wright iĝis lernoknabo la 6-an de aprilo 1636 ĉe George Jamesone, sufiĉe renomita portretisto de Edinburgo. La kialo de tia transloĝiĝo al Skotlando restas malklara : la junulo eble foriris el Londono pro tio, ke liaj parencoj fakte estis skotdevenaj londonanoj kaj do konfidis Michael al skotaj konatuloj. La ekapero de pesto en Londono estas alia hipotezo. Ankaŭ dum tiu skota periodo verŝajne renkontis Wright sian edzinon. Pri ŝi ekzistas neniu dokumento, escepte de atestaĵo skribita tridek jarojn poste, kiu prezentas ŝin kiel "*rilatitan al la plej nobelaj kaj distingaj familioj de Skotlando*". Ekde la ekzekuto de Karlo la 1-a de Anglio en 1649, Leopoldo estis aĉetanta artaĵojn el la reĝaj kolektoj aŭ el variaj aristokrataj familioj. Li komisiis al Wright vojaĝi al Londono por akiri pliajn kolektaĵojn. Por ke Wright rajtu eniri Anglion, oni redaktis por li pasporton, kun la jena identeco : "*Juan Miguel Rita, Angla pentristo, kiu iras al Anglio por akiri pentraĵojn, medalojn, antikvaĵojn kaj aliajn menciitajn aĵojn...*". La pasporto datiĝas de la 22-a de majo 1655 kaj estis subskribita de la arkiduko en Bruselo, kio pruvas, ke Wright estis jam alveninta en Flandrio el Italio tiudate. Eble pro takto (inter Anglio kaj la Habsburgoj tiam komencis milito), la registro preteratentas la
postenon de Wright en Flandrio, nur malklare aludante al "*aliaj lokoj*". Ĝi cetere ne aldonas, ke Wright apartenis al la akademio de Sankta Luko, ĉar tia aludo malkaŝus lian romkatolikan kredon. La pentristo ŝajne akceptis labori ankaŭ por la kontraŭa partio : en 1659, li pentris la kolonelon John Russell, kiu ludis sufiĉe gravan rolon en la tiel nomita konspiro *Sealed Knot*, kiu celis resurtronigi la reĝon Karlon la 2-a, dum la aliaj estis aŭ detruitaj aŭ dispelitaj. Wright estis krome komisiita pri la pentrado de alegoria plafono por la reĝa dormĉambro de la palaco Whitehall. En 1673, la artisto obtenis la honoran titolon "ordinara pentraĵo-desegnisto", kio rajtigis lin subskribi liajn verkojn per la devizo "*Pictor Regis*". Wright senreviĝis pro tio, ke li ne obtenis la prestiĝan oficon de "Pentristo de la Reĝo", kiun posedis en la 1660-aj jaroj nur Peter Lely. Male de la sentebla realismo kaj zorgeme pentritaj fonaj pejzaĝoj de Wright, Lely proponis pli fantazian stilon, kiu estis influita de la verkoj de Antoon van Dyck kaj estis tiam preferita de la reĝa kortego.

Male de Lely, kiu estis kavalirigita, Wright neniam ricevis signifan dankemon el la reĝo Karlo. Almenaŭ unu admiranto tamen opiniis, ke li meritis pli da konsidero : en 1669, Wright kaj la miniaturisto Samuel Cooper renkontis Kosimon la 3-an de Mediĉo, la granddukon de Toskano. Kosimo estis impresita de la pentristo kaj poste komisiis lian atelieron pri portreto de la duko de Albemarle. La 3-an de marto 1673, eble iom post la pentrado de la ŝtata portreto de Karlo la 2-a fare de Wright, stranga letero estis sendita al Kosimo de iu obskura "Mairie Lady Hermistan" (verŝajne samreligia romkatolikino). La letero petis, ke Kosimo insistu ĉe Karlo la 2-a, ke Wright obtenu baronlandon. El tiu klopodo tamen rezultis nenio. En 1678, Wright transloĝiĝis al Dublino kaj restadis tie dum pluraj jaroj, eble pro la kontraŭkatolika histerio generita en Anglio de la tiel nomita "papa komploto" kaj de Titus Oates. Dum en Irlando, la pentristo plusubskribis siajn verkojn per la devizo "*Pictor Regis*", kaj plenumis interalie portreton de *Fraŭlinoj Catherine kaj Charlotte Tablot*, hodiaŭ videblan en la Nacia Galerio de Irlando. Li cetere pentris du piedportretojn de militistoj kun fantaziaj kostumoj : unue ''Sir Neil O'Neil* (ĉ. 1680) kaj due *Lord Mungo Murray* (ĉ. 1683), nun ekspoziciataj en la Skota Nacia Portretgalerio. Neil O’Neil estis fakte alia romkatoliko ekzilita al Dublino. Wright portretis lin kun la tradicia kostumo de irlanda militestro, dum rara japana kiraso videblas ĉe liaj piedoj. Tiu kiraso verŝajne estas kaŝsimbolo de triumfo super la persekutantoj de romkatolikismo, pri kio la japanoj precipe famiĝis tiutempe. La portreto de Mungo Murray (kvina filo de la monarkista markizo de Atholl) estas notinda kiel la plej unua arta bildigo de la tradicia skota tartano.

### Roma ambasadaro 
[eta|maldekstra|210px|*Virino kun teorbo*, [1670.Columbus Gallery of Fine Arts, Ohio.]]
En 1685, kiam la fervore romkatolika reĝo Jakobo la 2-a de Anglio heredis la tronon, Wright povis senriske reveni al la reĝa kortego. Jakobo tamen ne dungis Wright kiel artiston, kaj anstataŭe donis al li "*temporaban kaj bagatelan postenon*" kiel asistanto en diplomata ambasadaro. La artisto estis nomumita kiel la asistanto de Roger Palmer, grafo de Castlemaine kaj edzo de Barbara Palmer, kiu estis unu el la plej famaj amantinoj de la reĝo. Alia ekspozicio-katalogo eĉ priskribis Wright kiel "*la plej bona britdenaska pentristo de la 17-a jarcento*". Li ja viciĝis inter la tre malmultaj artistoj, kiuj havis oportunon por pentri la aristokratan eminentularon de tiu tempo, kaj al li oni ŝuldas kelkajn el la plej belegaj reĝaj portretoj de la historio de Britio. Tio estas precipe rimarkinda koncerne denaskan briton, ĉar tiamaj britaj patronoj plivole favoris eksterlandajn artistojn kiel Hans Holbein la malpliaĝa aŭ Antoon van Dyck, aŭ alie preferis enmigrulojn kiel Peter Lely aŭ Godfrey Kneller. La kariera sukceso de Wright parte devenis de tio, ke li ĝuis precipe kosmopolitan trejnadon : antaŭ li estis neniu brita artisto influita tiom multe de eŭropa arto. Dum lia itala restado kaj lia kunlaborado al la akademio de Sankta Luko, Wright ne nur kolektis verkojn atribuitajn al eŭropaj majstroj kiel Mikelanĝelo, Tiziano aŭ Rafaelo, sed ankaŭ inspiriĝis aŭ eĉ kopiis iliajn stilojn. Oni cetere ne konfuzu la realismon de Wright kun prudeco, kiel ekzemple montras lia portreto de Ann Davis (*vidu maldekstren*). La sidita virino surhavas parte malaranĝitan vestaĵon, kaj apenaŭ ŝirmas sian pudoron per ruĝa tuko : la pentraĵo prezentas freŝan kaj erotikan scenon laŭ tiamaj normoj. La samtempuloj de Wright, por eviti akuzojn pri diboĉo, plivole maskovestis siajn pozistinojn per kostumoj de klasikaj diinoj. La portreto fare de Wright, tute kontraŭe, baziĝas sur realisma prezento, precipe per sia profundeco kaj per la koloroj de la karno.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Ferris, J.P. (1982) "The return of Michael Wright" *The Burlington Magazine'' 124 (948): 150, 153
* Loomie, Albert J. (1987) "John Michael Wright's visit to London in the summer of 1655" *The Burlington Magazine* 129 (1016): 721
* Millar, Oliver (1982) "Edinburgh:John Michael Wright" *The Burlington Magazine* 124 (956): 712+715–717
* Stevenson, Sara and Duncan, Thomson (1982) *John Michael Wright – The King’s Painter* Edinburgh: National Galleries of Scotland ISBN 0-903148-44-7.
* Thomas, Duncan (2004) *Wright, John Michael* Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press
* Waterhouse, E. K. (1953) *Painting in Britain 1530–1790* Penguin Books

## Eksteraj ligiloj 
* John Michael Wright  ĉe la Nacia Portretgalerio, Londono
* John Michael Wright  ĉe la Kolekto Tate
* John Michael Wright  ĉe la Skota Nacia Portretgalerio
* John Michael Wright ĉe la Brita Reĝa Kolekto

Kategorio:Britaj pentristoj
Kategorio:Barokaj pentristoj