open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Polisaĥarido

La **polisaĥaridoj** aŭ **polisakaridoj** estas karbonhidratoj, konsistantaj el multaj monosaĥaridoj.

La ĝenerala formulo de polisaĥaridoj estas:
: \mathrm{[C_x(H_2O)_y]_n \ }, kie x, y n estas entjeroj plej ofte kun x = 5 aŭ  6 kaj y = x−1 .

Unu parto de la polisaĥaridoj estas depona materialo kiel amelo ĉe plantoj kaj glikogeno ĉe bestoj. La amelo konstruiĝas el amelozo (ne disbranĉanta glukozĉeno) kaj amilopektino (disbranĉanta). La glikogeno similas al la amilopektino, sed pli ofte disbranĉiĝas.

La alia parto de polisaĥaridoj estas struktura materialo kiel celulozo, pektino. La celulozo estas longa, ne disbranĉanta ĉeno el kelkaj mil glukozmolekuloj. En la celulozo estiĝas hidrogenaj ligoj, kiujn povas biologie malligi nur bakterioj.

## Vidu ankaŭ 
* Fruktano
* Glukano
* Hemicelulozo
* Polimero
Leopoldo Knoedt

**Leopoldo Henrique KNOEDT** (naskiĝis en 1921, mortis la 25-an de julio 2000 en  Lauro de Freitas) estis unu el la precipaj brazilaj esperantistoj, Honora Membro de Universala Esperanto-Asocio (UEA), fakdelegito pri tradukado kaj vortaroj, membro (1986-1995) de la Akademio de Esperanto. 

Liaj gepatroj estis aŭstroj kaj li denaske parolis la portugalan kaj la germanan lingvojn. Li ankaŭ tradukis el la angla kaj laboris ĉe kontoro de usona firmao en Brazilo.

Knoedt lernis Esperanton en 1955, tuj aliĝis al UEA kaj baldaŭ poste ekinstruis la lingvon universitate. Li tradukis la librojn *Elektitaj Poemoj* (Castro Alves), *La Luzidoj* (Luís Vaz de Camões), *A Raça Menina* (el *La Infana Raso* de William Auld), *La Balado de Prizono Reding* (Oscar Wilde), *La Morto de Kinkas Akvobleko* (Jorge Amado), Infero, la unuan libron de *La Dia Komedio* de Dante Alighieri,  *Vivoj Sekaj* de Graciliano Ramos kaj plurajn aliajn. Lia voĉo aŭdeblas en la KD *La Korvo* (kun la muzikestro Flávio Fonseca). Je eduka kampo, li adaptis la Zagreban Metodon al la portugala. Pluraj verkoj kaj tradukoj de Knoedt atendas eldonon, i.a. *Amazonia Urno*.

## Bibliografio 
* Knoedt, Leopoldo H. Minha vida de esperantista. En: Não só idealistas, mas realizadores. Rio de Janeiro 1995, p. 57-67 (aŭtobiografia skizo en la portugala).  

## Eksteraj ligiloj 
* [Libroj de kaj pri Leopoldo Knoedt](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=leopoldo+knoedt&vid=ONB&fn=search) en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* Artikoloj de kaj pri Leopoldo Knoedt  en Elektronika Bibliografio de Esperanto-Artikoloj (EBEA)

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Punto

eta|Punto el Aiguilles, Francio
eta|Hungara Halas-punto
eta|Hungara Csetnek-punto
**Punto** estas maldensa, delikata plektaĵo el kotonaj, linaj aŭ silkaj fadenoj.

La maŝoj de la punto prezentas artajn formojn, desegnaĵojn. La puntoj estas fareblaj per diversaj iloj (kiel bobenoj, kudrilo, hokstangetoj, trikiloj aŭ speciala maŝino) aŭ laŭ diversaj metodoj (kudrita, trikita, brodita, batita, maŝina); la plej komplikaj kaj belaj estas tiuj faritaj sur speciala kuseno kun pingloj kaj bobenoj.

En diversaj regionoj la popolo faris specialajn formojn, desegnaĵojn, tiel ni parolas pri famaj puntoj kiel punto de Alençon, Bruĝo, Bruselo, Meĥleno, Valencieno, Venecio, Kiskunhalas, Csetnek ktp. Nuntempe permaŝina punto fabrikatas en Kalezo kaj Caudry.

## Belga kolor-kodo 
Inter 1911 kaj 1959 en Bruĝo ekzistis instruista lernejo kiu celis plibonigi la instruadon de la puntfaristinoj, kies kono tradicie estis transdonita de patrino al filino. El la lernomaterialo de tiu lernejo ekestis la *belga kolor-kodo* (ankaŭ nomata *bruĝa kolor-kodo*). Tiu kodo sur la baza desegnaĵo per koloro indikas la funkcion de la fadenoj kaj estas internacie akceptata.

## Punto kaj moderna teknologio 
Moderna aplikaĵo de punto ankaŭ inventita en Belgio estas *Unlace* : **'puntita' termokroma vestaĵo, kiu ŝanĝas de koloro post tuŝo kaj/aŭ korposinteno. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Makrameo
* Tulo (teksaĵo)

## Eksteraj ligiloj 
* anglalingva TTT-paĝaro kiu prezentas multegajn diversajn puntostilojn kaj kiel rekoni ilin
* pri historio de punto en norda Francio
* TTT-paĝo (franclingve) pri la Alençon-punto 
* angla- kaj franclingve pri pluraj punto-tradicioj en pluraj landoj
* Hungara Punto Galerio 
* historio de punto de Plauen 1890 - Plauener Spitze 
* Leksikono de puntfarado  (nl-fr-en-de)

## Galerio 
eta|Meĥlena punto|440x440px|centra

Kategorio:Arto
Kategorio:Kulturo
Kategorio:Teksaĵoj
Granda Hundo

**Granda Hundo** estas konstelacio de la tera ĉielo.

## Steloj 
maldekstra|180ra|eta|Kiel trovi Siriuson.
* α Canis Majoris estas la plej brila stelo sur la ĉielo - videbla magnitudo: -1,46. Ĝi nomiĝas ankaŭ Siriuso kaj estas distanca je 8,7 lumjaroj. Siriuso estas unu inter la plej proksimaj steloj; la plej proksima estas α centauri: 4,7 lumjaroj).

eta|maldekstra|256ra|Granda Hundo

## Mitologio 
Laŭ la helena mitologio Oriono estis fama ĉasisto. En nia nokta ĉielo li brilas maldekstre de la Taŭro. Ĉu ĝin li minacas per sia klabo aŭ ĉu la Plejadojn? Liaj du hundoj sekvas lin. Ili nomiĝas la Granda Hundo kaj la Malgranda Hundo. Ŝajnas ankaŭ, ke la Granda Hundo postkuras la Leporon. Inter la Granda Hundo kaj la Malgranda Hundo galopas la Unukornulo.


Kategorio:Konstelacioj
Fruktozo

eta|200ra|Struktura formulo de la fruktozo
eta|200ra|3D Struktura formulo de la fruktozo
eta|Fruktozo

**Fruktozo** aŭ fruktosukero estas la formo de la sukero troviĝanta en la fruktoj kaj en mielo. Ĝi estas *livoĝira monosaĥarido kiu havas la saman formulon kiel la glukozo, sed ĝi havas alian strukturon. Kvankam la fruktozo estas heksozo (havas 6 karbonajn atomojn), ĝi ĝenerale ekzistas en la formo de 5-karbonatoma hemiketala ringo kiel furanozo (la 6. karbonatomo ligiĝas al la ringo ekstere).
Ĉiu frukto enhavas nature certan kvanton da fruktozo (ofte ligitan kun glukozo) kaj oni povas ĝin ekstrakti kaj koncentri por produkti alternativan sukeron.
La fruktozo estas ofte uzata por nutraĵoj de diabetuloj aŭ por homoj, kiuj havas problemon pri hipoglikemio, ĉar ĝi malkonstruiĝas pli malrapide ol la kansukero (saĥarozo) kaj ĝi estas pli dolĉa ol sakaĥozo, tiel ĝi havas pli favoran efikon al la sangosukera nivelo.
Tamen kelkaj homoj malbone akceptas fruktozon, tiel la fruktozo ne estas konvena por ĉiu, kiuj havas saĥarozan netoleron.

'*'livoĝira molekulo: ĝi deflankas maldekstren la alvenantan polarigitan lumon (glukozo turnas la lumon dekstren – dekstroĝira)

Dosiero:Alpha-D-Fructofuranose.svg|

## Vidu ankaŭ 
* Karbonhidrato
* Maiza siropo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.matalk.co.il/docy/25_102c.htm  
* http://endo.endojournals.org/cgi/content/full/139/3/827  
* http://www.ajcn.org/cgi/content/full/76/5/911 
* http://www.nutrition.org/cgi/content/full/128/9/1442  

Kategorio:Nutrado
Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Unusaĥaridoj
Plejadoj

eta|La stelamaso de la Plejadoj
La **Plejadoj** (ankaŭ konata kiel **M45** aŭ la **Sep Fratinoj**) estas malfermita stelamaso en la konstelacio Taŭro. Ĝi estas unu el la plej apudaj stelamasoj al la Tero, kaj estas videbla per nuda okulo.

Ĝi estas je 440 lumjaroj disde nia sunsistemo kaj entenas pli da 3 000 stelojn, el kiuj naŭ videblas nudokule (dum klarega nokto kaj per akra vidkapablo). Ĝi etendiĝas angule sur 2°, tio estas kvarobla de la angula diametro de la Luno.

En la greka mitologio: Plejadoj estis la sep filinoj de Atlaso kaj Plejona, kiuj donis ilian nomon al la sep ĉefaj steloj de ĉi-tiu stelamaso: Asteropa aŭ Steropa, Meropa, Elektra, Maja, Taigeta, Celena kaj Alciona. Ilia magnitudo estas inter 2,86 kaj 5,44. Asteropa estas duobla stelo.

La taksita aĝo de la amaso estas 100 milionoj da jaroj. Pro ĝia malforta denso oni taksas, ke ĝi disiĝos post 250 milionoj da jaroj.

## Vidu ankaŭ 
* Kokin-kokidoj

Kategorio:Messier-objektoj
Kategorio:Malfermaj stelamasoj
Kategorio:Taŭro (konstelacio)
Lumjaro

eta|Estas 33 steloj ene de 12.5 lumjaroj ĉirkaŭ la Suno
Unu **lumjaro** estas la distanco, kiun trairas lumo en vakuo dum unu jaro. Analoge ankaŭ ekzistas la unuoj *lumhoro*, *lumsekundo* ktp.

La mallongigo de “lumjaro” estas **lj**.

* 1 lumjaro = 9,461 × 1015 metroj = 9,461 petametroj

La longo de lumjaro dependas de la elektita difino por *jaro*. Unu kalendara Gregoria jaro egalas 365,2425 tagojn de po 86&nbsp;400 sekundoj, dum unu *sidera jaro* (tempo de unu sun-rondiro de la Tero, rilate al la steloj) egalas 365,256 363 051 tagojn. La Internacia Astronomia Unio rekomendas uzon de unu Julia jaro, t.e. 365,25 tagoj po 86400 sekundoj, kio donas la ekzaktan distancon

* 1 lumjaro = 9&nbsp;460&nbsp;730&nbsp;472&nbsp;580&nbsp;800 metroj ≈ 9,46 petametroj

En astronomio, por indiki longegajn distancojn, oni plej ofte uzas la unuon *parseko* egalan al proksimume 3,26 lj. La parseko pli proksime rilatas al astronomiaj observoj. En sciencopopularigaj verkoj la plej ofta unuo tamen estas la lumjaro.

**Ekzemploj**
* La Tero distancas de la Suno ĉirkaŭ 8,3 lumminutojn.
* La diametro de la orbito de Plutono (kiun oni iam konsideris la ekstera limo de nia sunsistemo) estas ĉirkaŭ 11 lumhoroj.
* La distanco al Proksima Centaŭro, la plej proksima stelo ekster la sunsistemo, estas 4,22 lumjaroj.
* La diametro de nia galaksio la Lakta Vojo estas ĉirkaŭ 100&nbsp;000 lumjaroj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Astronomia unuo
* Parseko
* Lumrapido

## Eksteraj ligiloj 
* Rekomendo de IAU pri mezurunuoj en astronomio  

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Kategorio:Astronomiaj mezurunuoj
Koĉero (konstelacio)

**Koĉero** aŭ la **Ĉarstiristo** estas unu inter la 88 konstelacioj de la tera ĉiela mapo.

## Steloj 
* *α Aurigae* estas la stelo Capella distanca de 45 lumjaroj. Ĝi estas la sesa plej brila stelo.

## Mitologio 
maldekstra|180ra|eta|Zeŭso trinkas la lakton de Amalthea
Laŭ la helena mitologio Hefesto provis perforti Atenan, sed lia spermo falis sur ŝian femuron. Ŝi forviŝis ĝin per lana ŝtofo, kiun ŝi ĵetis surteren.
Tiel naskiĝis Erichtonios. Liaj kapo kaj trunko estis homaj, sed li havis serpentvoston. Li inventis la ĉaron tirata de kvar ĉevaloj. Li fariĝis reĝo de Ateno.

Nuntempe li iras en la nokta ĉielo, ĉar li fariĝis la konstelacio de la Koĉero. Li situas inter la Ĝemeloj kaj Perseo. Li portas sur sia maldekstra ŝultro kaprinon kaj ĝiajn tri kapridojn.
Eble tiu kaprino estis Almathea, kiu nutris Zeŭson per sia lakto.

eta|maldekstra|400ra|Koĉero

## Referencoj 

Kategorio:Konstelacioj
Maria Schell

**Maria SCHELL** [maria ŝel], vera nomo: Margarete SCHELL (naskiĝis la 15-an de januaro, 1926, mortis la 26-an de aprilo, 2005) estis aŭstra aktorino.

Naskiĝinte en Vieno, ŝi pasigis sian junaĝon en Aŭstrio, ĝis kiam la familio fuĝis de la germanaj nazioj al Svislando.

Ŝi komencis komercistan lernadon, sed ĉesigis tion, kiam ŝi kiel 16-jarulino ricevis rolon en la filmo *Steinbruch*. Poste ŝi vizitis aktorajn lecionojn kaj laboris en teatroj, ĝis kiam ŝi ekde 1948 denove dediĉis sin al la filmkariero.

Sian unuan ĉefrolon ŝi prezentis en 1949, en *Der Engel mit der Posaune*. Internacian famon ŝi gajnis en la jaro 1954: Pro la filmo *Die letzte Brücke* ŝi gajnis la premion de la Filmfestivalo de Cannes, la *Oran Palmon*.

En Hollywood ŝi aperis kun steluloj kiaj Yul Brynner (*The Brothers Karamazow*), Gary Cooper (*The Hanging Tree*) kaj Glenn Ford (*Cimarron*). Dum la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj ŝi agis ĉefe en teatraj kaj televidaj roloj, poste ŝia famo dumtempe paliĝis. De 1987 ĝis 1990 ŝi regajnis la atenton de vasta publiko per rolo en la serio *Die glückliche Familie* kaj post tio ŝi ekvivis retiriĝe en Karintio (Aŭstrio). En la jaro 2002 ŝi aperis en dokumenta filmo *Meine Schwester Maria*, farita de ŝia frato Maximilian Schell.

Maria Schell de 1957 ĝis 1965 estis la edzino de la reĝisoro Horst Hachler, kaj de 1966 ĝis 1986 daŭris ŝia edzeco kun la reĝisoro Veit Relin. Kun sia dua edzo ŝi havis la filinon Marie-Therese Relin, kiu ankaŭ estas aktorino.

## Listo de filmoj 
* *Steinbruch* (Svislando, 1942)
* *Der Engel mit der Posaune* (Aŭstrio, 1949)
* *Tagebuch einer Verliebten* (Germanio, 1953)
* *Die letzte Brücke* (Aŭstrio/Jugoslavio, 1954)
* *Rose Bernd* (Germanio, 1957)
* *Le notti bianche* (Italio, 1957)
* *The Brothers Karamazow* (Usono, 1958)
* *Une vie* (Francio, 1958)
* *The Hanging Tree* (Usono, 1959)
* *Cimarron* (Usono, 1960)
* *The Mark* (Britio, 1961)
* *The O.D.E.S.S.A. File* (Britio, 1974)
* *La passante du Sans Souci* (Francio, 1981)
* *Meine Schwester Maria* (dokumenta filmo, 2002)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.boheme-magazine.net/php/modules.php?name=News&file=article&sid=589  
* http://www.imdb.com/name/nm0770730 

Kategorio:Aŭstraj aktoroj
Bernhard Grzimek

**Bernhard (Klemens Maria) GRZIMEK** (naskiĝis la 24-an de aprilo 1909, mortis la 13-an de marto 1987) estis germana zoologo kaj bestkuracisto.

Naskiĝinte en Neisse, Silezio (nuntempe Nysa en Pollando), li studis veterinaran medicinon kaj zoologion kaj doktoriĝis en 1932. Poste li laboris en Berlino. De 1945 ĝis 1974 li estis direktoro de la bestoparko en Frankfurto ĉe Majno. Li amplekse priesploris la psikon de bestoj kaj engaĝiĝis por la naturprotekto kaj la postvivo de minacataj bestoj.[eta|Bildo en la [Zoologia ĝardeno de Frankfurto ĉe Majno]]Famon li gajnis per diversaj popularsciencaj libroj, filmoj kaj televidproduktaĵoj. Pro sia dokumenta filmo *Serengeti darf nicht sterben*, kiu en la jaro 1959 estiĝis en Afriko, li en 1960 gajnis Oskaron. Ekde 1960 li eldonis la ĵurnalon *Das Tier*.

Bernhard Grzimek mortis en Frankfurto ĉe Majno.

## Listo de verkoj 
* *Grzimeks Tierleben* (13 volumoj, 1967-77)

## Listo de filmoj 
* *Kein Platz für wilde Tiere* (1956)
* *Serengeti darf nicht sterben* (1959)

eta|maldekstra|180px|La Tombo de Miĥaelo kaj Bernhard Grzimek sur la supro de la Ngorongoro-Kratero, Tanzanio

Kategorio:Germanaj zoologoj
Sergio Leone

**Sergio LEONE** [serĝo leone] (naskiĝis la 3-an de januaro, 1929, mortis la 30-an de aprilo, 1989) estis itala reĝisoro.

Sergio Leone naskiĝis en Romo. Li famiĝis ĉefe per monumentaj kaj vakeraj filmoj, por ĉi-lastaj lia amiko Ennio Morricone komponis la filmmuzikon. Liaj filmoj montris la „sovaĝan okcidenton“ sen belaj pejzaĝoj kaj romantikaj scenoj, kaj tiel kreis novan tipon de vakeraj filmoj. Sergio Leone mortis en Romo.

## Listo de filmoj 
* *Gli ultimi giorni di Pompei* (Italio, 1959)
* *Il colosso di Rodi* (Italio/Hispanio/Francio, 1961)
* *Per un pugno di dollari* (Italio, 1964)
* *Il buono, il brutto, il cattivo* (Italio, 1966)
* ''C'era una volta il West* (Italio, 1968)
* *Giù la testa* (Italio, 1970)
* *Once upon a Time in America'' (Usono, 1984)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fistful-of-leone.com A Fistful of Leone 
* http://www.imdb.com/name/nm0001466 Interreta filma datumbazo - Sergio LEONE
* http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/leone/ Sencoj de Kino: Grandaj reĝisoroj
* http://www.spaghetti-western.net Spagetaj vakeraj filmoj

eta|

Kategorio:Italaj reĝisoroj
Edgar Wallace

**Edgar WALLACE**, realnome: **Richard HORATIO** (naskiĝis la 1-an de aprilo, 1875, mortis la 10-an de februaro, 1932) estis brita verkisto.

Kiel eksteredzeca filo de aktoro li naskiĝis en Greenwich. Tuj poste lin adoptis Londona fiŝvendisto. Li ne finis la lernejon, elprovis sin i.a. kiel maristo kaj presisto. Fine li fariĝis ĵurnalisto, raportis pri milito en Sudafriko kaj pri sporteventoj.

En la jaro 1904 aperis lia unua krimromano *The Four Just Men*, kiu ne laste per forta varbado far la aŭtoro fariĝis ege populara. Sekvis aro da pliaj krimromanoj kaj rakontoj, kies ĉefa karakterizaĵo ne estis la rivelo de la krimo, nek psikologia profundeco, sed timigaj detaloj, kiuj streĉis la legantojn.

Kvankam Edgar Wallace verkis ankaŭ lirikon, teatraĵojn kaj eseojn, lin famigis nur la krimliteraturo. Li mortis dum la finpreparo de la scenaro por la filmo *King-Kong* en Hollywood.

## Listo de verkoj 
* *The Four Just Men* (romano, 1904)
* *The Gaunt Stranger* (romano, 1925)
* *The Fellowship of the Frog* (romano, 1925)
* *The Ringer* (romano kaj teatraĵo, 1926)
* *The Squeaker* (romano, 1927)
* *Again the Ringer* (rakontoj, 1929)
* *The India-Rubber Men* (romano, 1929)
* *King-Kong* (filmscenaro, 1932)

## Eldonoj en Esperanto 
* Wallace, Edgar [1933] : *La Mistero de la Flavaj Narcisoj*, Populara Esperanto-Biblioteko, Amsterdamo (Esperantigis Ludo Scot)

Kategorio:Britaj verkistoj
Maximilian Schell

**Maximilian SCHELL** [maksimiljan ŝel] (naskiĝis  en Vieno, mortis  en Insbruko) estis aktoro, reĝisoro, dramaturgo kaj produktoro.eta|dekstra|300px|Maximilian Schell (maldekstre) en filmo *La juĝo de Nurembergo*, Usono, 1961

## Vivo 
En la jaro 1939 la familio fuĝis de la germanaj nazioj al Svislando, kaj li pasigis sian junaĝon en Zuriko.

En Zuriko kaj Munkeno li studis germanistikon, historion de arto kaj literaturo, muzikan kaj teatran sciencon. En 1952 li decidis fariĝi aktoro kaj unu jaron poste li komencis sian karieron en Bazela teatro, kie li ne nur aktoris, sed ankaŭ elprovis sin kiel dramaturgo kaj reĝisoro. En la jaro 1959 li eklaboris en Munkeno kaj samjare Gustaf Gründgens invitis lin al Hamburgo, kie li restis ĝis 1963. Fine de la 1960-aj jaroj li aktoris en Londono.

Sian unuan filmrolon Maximilian Schell ricevis en la jaro 1955. En 1958 li unuafoje elprovis sin en Hollywood: Kun Marlon Brando li aperis en la filmo *The Young Lions*. Internacian famon li atingis per rolo en *Judgement at Nuremberg*, pro kiu li en 1962 gajnis la Oskaron kiel plej bona ĉefrolulo.

Fine de la 1960-aj jaroj li ankaŭ komencis agi kiel produktoro kaj reĝisoro de filmoj. Jam lia unua produktaĵo *Erste Liebe* gajnis grandan sukceson. Ankaŭ dokumentajn filmojn li faris, ekz. *Marlene* (pri Marlene Dietrich) kaj *Meine Schwester Maria* (2002), kiu pritemas la vivon kaj la agadon de lia fratino, la aktorino Maria Schell.

Maximilian Schell ankaŭ verkis kaj pentris. Li vivis alterne en Losanĝeleso kaj en la familia bieno en Karintio, Aŭstrio.

## Filmoj 
* *Judgment at Nuremberg*, 1961

## Subnotoj 
Kategorio:Aŭstraj aktoroj
Kategorio:Aŭstraj reĝisoroj
Kategorio:Oskaro
Kategorio:Naskiĝintoj la 8-an de decembro
Kategorio:Mortintoj la 1-an de februaro
Christiaan Barnard

**Christiaan Neethling BARNARD** (naskiĝis la 8-an de novembro, 1922, mortis la 2-an de septembro, 2001) estis sudafrika pioniro de la transplanta medicino.

Barnard naskiĝis en Beaufort, Sudafriko. Li studis medicinon en Kapurbo, doktoriĝis en la jaro 1958 en Minesoto, Usono kaj poste revenis al sia hejmlando.

Mondfamon li gajnis la 3-an de decembro, 1967, kiam li unuafoje en la historio transplantis homan koron. Post kvin-hora operacio la paciento Louis Washkansky ricevis la koron de 25-jara ĵus-mortinta virino. Washkansky postvivis la operacion 18 tagojn kaj mortis pro pneŭmonio.

Malgraŭ kritikoj kaj protestoj, ĉefe pro moralaj konceptoj, Barnard faris pliajn transplantojn. Lia dua paciento Philip Bleiberg, operaciita en 1968 vivis 19 monatojn kun la transplantita koro.

En la jaro 1983 Christiaan Barnard pro sanecaj kialoj devis ĉesigi sian karieron kiel kirurgo. Ekde 1984 li gvidis hospitalon sur la greka insulo Kos, krome li verkis medicinajn faklibrojn kaj engaĝiĝis por kor-malsanaj infanoj. Li mortis dum ferioj en Cipro.

Kategorio:Kuracistoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Kirurgoj
Kategorio:Sudafrikaj kuracistoj
Financa jaro

**Financa jaro** estas 12-monata (esceptokaze ankaŭ malpli longa) periodo, pri kiu (ekz. laŭ leĝoj pri komerco aŭ imposto), ekonomiaj unuoj (ekz. entreprenoj, asocioj aŭ fondusoj) devas fari la jaran raporton. 

La financa jaro povas finiĝi en la lasta tago de iu kalendara monato. Se entrepreno ŝanĝas tiun ĉi monaton, ĝi devas unufoje fari raporton pri periodo, kiu daŭras malpli ol 12 monatojn. Tiun ĉi mallongigitan periodon oni nomas *mallonga financa jaro*. Ankaŭ la unua financa jaro post la fondiĝo de entrepreno estas ofte mallonga financa jaro.

Internaciaj firmaoj, kiuj apartenas al la sama grupo (patrina firmao), plej ofte uzas la saman financan jaron por eviti kalkulajn perturbojn.

Kategorio:Ekonomiko
Pirolo

**Pirolo** aŭ **pirulo** aŭ **Eŭrazia pirolo**, *Pyrrhula pyrrhula*, estas specio de birdo de la familio de Fringedoj kaj de genro de piroloj, kiuj estas fortikaj paserinaj birdoj kun diketaj bekoj kaj la maskloj havas oranĝajn aŭ ruĝajn brustojn.

## Disvastiĝo 
Ĝi troviĝas en Eŭropo kaj norda Azio orienten ĝis Japanio. Tiu estas nemigranta specio, kvankam la plej nordaj loĝantaroj iome migras pli suden dum vintro.

Ilia biotopo estas arbaroj, prefere kun iom da pinofitoj, inkluzive da parkoj kaj ĝardenoj. La nutraĵon konsistigas precipe semoj, fruktoj kaj freŝaj burĝonoj — tio lasta igas ilin malamataj de la fruktoĝardenistoj.

Ĝenerale ilin oni ne vidas grandnombre sed nur kiel edza paro eventuale kun la idoj aŭ en malgrandaj grupoj. Sed en ilia plej favora vivloko, t. e. ekzemple sudalpaj montaraj larikejoj, la denseco de nestumantaj paroj atingas ĝis 15 paroj en 10 hektaroj.

## Aspekto 
eta|*Pyrrhula pyrrhula europoea*
La aspekto de la virbirdo estas vigle videbla, per la **ruĝa brusto**. Temas pri diketa birdo kun fortika kapo de larĝega kolo. La supraj partoj estas grizaj; la flugilplumoj estas nigraj (kun helgriza flugilstrio) kaj same la mallonga dika beko, la krono kaj vizaĝo ĉirkaŭ beko kaj okuloj ĉe plenkreskuloj (grizecbrunaj ĉe junuloj); la blanka pugo kontraste inter la nigraj vosto kaj flugilplumoj, kaj la flugilstrioj estas ege videblaj dumfluge. Maskla plenkreskulo havas ruĝajn vangojn kaj subajn partojn (sed blanka subpugo), dum inoj kaj junuloj havas grizecajn sablokolorajn subajn partojn.

*Pyrrhula griseiventris* estis konsiderata specio (Lafresnaye, 1841) kun griza ventro kaj teritorio en Orienta Azio. Nun estas konsiderata subspecio (*P. pyrrhula griseiventris*) nome Grizventra pirolo.

La kanto estas delikata, malmultaj flutecaj fajfaj notoj.
eta|Pyrrhula pyrrhula

## Kutimaro 
[eta|ovoj de *Pyrrhula pyrrhula pileata* - [Muzeo de Tuluzo]]
Tiuj palearktisaj birdoj konstruas sian neston en arbusto (preferinde pli da 4 m alte), maturaj tufoj de arbusto, aŭ arbo. La ino demetas 4-7 ovojn.

Elian-J. Finbert raportas, ke endomebreditaj piroloj povas montri sin ege fidelaj je sia "mastro", kaj foje morti pro ĉagreno se tiu mortas, aŭ rememori post unu jaro da forperdo la personon kiu zorgis pri ĝi kaj veni mem alflugi sur ties ŝultron.

La Acora pirolo, iam konsiderata kiel subspecio de la Eŭrazia pirolo, estas nune agnoskata kiel distinga specio.

## Referencoj 
* **Birkhead**, Timothy R.; Immler, Simone; Pellatt, E. Jayne & Freckleton, Robert (2006): Unusual sperm morphology in the Eurasian Bullfinch (*Pyrrhula pyrrhula*). *Auk* **123**(2): 383–392. DOI: 10.1642/0004-8038(2006)123[383:USMITE]2.0.CO;2 [HTML resumo](http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1642%2F0004-8038(2006)123%5B383%3AUSMITE%5D2.0.CO%3B2)

## Eksteraj ligiloj 
* ARKive - bildoj kaj filmoj de la Eŭrazia pirolo *(Pyrrhula pyrrhula)* 
* Filmetoj, fotoj kaj sonoj de Eŭrazia pirolo  ĉe Internet Bird Collection
* Diferencoj laŭ aĝo kaj sekso (PDF) de Javier Blasco-Zumeta 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Fringedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
The Great Dictator

***The Great Dictator*** (*La Granda Diktatoro*) estas filmo kiun Charlie Chaplin realigis en 1940. Ĝi satire traktas la faŝismon kaj speciale ĝian germanan varianton, la naziismon. Charlie Chaplin rolas kiel Adenoid Hynkel, karikaturo de Adolf Hitler. Jack Oakie rolas kiel Benzino Napaloni, karikaturo de Benito Mussolini.

## Esperantaj ŝildoj en la filmo 
En la filmo oni povas vidi sur ŝildoj en la juda kvartalo esperantajn vortojn. Multaj el ili estas ŝanĝitaj por igi ilin aspekti pli polecaj aŭ pli germanecaj.
[eta|maldekstra|[Charlie Chaplin parodias la hitleran saluton *Heil Hitler* en la filmo The Great Dictator, Usono, 1940 (la filmo havas kvazaŭ-Esperantajn signojn) (1940) ]]

* Piedvestejok: Botisto
* Barber: Razn, Haru Tondadoz, Lipharoj Tondadoz
* Drinkumz
* Tabakbutiky: Cigaroj Cigarizoj
* Restoraciz
* Kafejo: Bierr, Kafü
* Papervendissn
* Ĉambroj
* Legomo & Fruktü Vendejü: Rapoj, Terpumoj
* Solej Fresaj Legomaj
* Vestajoj Malnovaj

[eta|250ra|[Charlie Chaplin kaj Paulette Goddard en *The Great Dictator*.]]
Tiu fakto estis delonge uzita de esperantistoj kiel detalo de propagando por la Internacia Lingvo kaj pri la simpatio kiun ĝi vekas ĉe gravuloj kiaj Chaplin. Jam en 1949 la organizantoj de SAT Kongreso de Parizo invitis lin al la kongreso per letero sendita al lia adreso en Kalifornio.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* esperantlingva artikolo de Jean Amouroux 
*  *(recenzo pri la filmo)*
* 

Kategorio:Esperanto-filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1940
Kategorio:Usonaj komediaj filmoj
Kategorio:Filmoj de Charlie Chaplin
Kategorio:Fikciaj diktatoroj
Kategorio:Nazioj en fikcio
Kategorio:Esperanto en filmoj
BBC

**BBC** (anglalingve elparolata [bibiSI]) estas mallongigo de **British Broadcasting Corporation** (Brita Dissenda Korporacio), ŝtate subvenciata radiofonia kaj televida dissenda instanco en Britio. Ĝia eksterlanda servo proponas programojn en pli ol 40 lingvoj, celante antaŭ ĉio la popolojn kaj landojn iam apartenintajn al la Brita imperio. BBC estas fondita en oktobro 1922.
[eta|dekstra|250px|Ĉefsidejo de BBC *BBC New Media Village* en la [Londono|londona kvartalo White City]]
Kvankam BBC estas ŝtate subvenciata, ĝia opinio estas plejparte sendependa de la registaro. Ekzemple, en la somero de 2003, BBC diris, ke la registaro de Tony Blair ne estas honesta pri la minaco de Irako antaŭ la milito. Laŭ lia opinio BBC estas politike maldekstra.

## Televidkanaloj 
Likviditaj kanaloj:
* **BBC Choice** – anstataŭita per BBC Three
* **BBC Knowledge** (UK) – anstataŭita per BBC Four

### BBC Tutmonde 
* **BBC World News** – tutmonda inform-publicista kanalo
* **BBC Prime** – amuza kanalo por Eŭropo, Afriko kaj Mezoriento
* **BBC Entertainment** - amuza kanalo por Azio kaj Eŭropo (en Eŭropo ankaŭ anstataŭas kreske pli grade BBC Prime)
* **BBC Food** – kulinara kanalo, alirebla en Skandinavio kaj Sudafriko
* **BBC America** – amuz-informa kanalo, alirebla en Usono
* **BBC Lifestyle** - kanalo temita pri stilo de vivo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo
* **BBC Knowledge** (Worldwide) - dokumenta kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo
* **CBeebies** (eksterlandaj versioj) - infana kanalo, alirebla ĉefe en Azio kaj Eŭropo

Kanaloj kunlaboraj:
* **BBC Canada** – amuza kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media)
* **BBC Kids** – infana kanalo, alirebla en Kanado (partnero: CW Media)
* **Animal Planet** - tutmonda natura kanalo (partnero: Discovery Communications)
* **UKTV** (Eŭropo) - grupo de 10 temataj kanaloj en Britio kaj Irlando (partnero: Virgin Media)
* **UK.TV** (Aŭstralio kaj Novzelando) - amuza kanalo por Hispanio, Portugalio kaj Latin-Ameriko (partnero: Discovery Communications)

Likviditaj kanaloj:
* **BBC Japan** - amuza kanalo por Japanio, dissendita dum la jaroj 2004-2006
* **BBC HD** (internacia versio) - kanalo kun programoj en kvalito *altdifina televido* - estis planita por iuj regionoj en Eŭropo kaj Azio kaj funkciis eksperimente ekde 2006, plene de 2007 ĝis 2013.

## Radio 
* BBC Radio

### Hungarlingva dissendo 
La dissendado komenciĝis ĝuste komence de la 2-a mondmilito kaj daŭris ankaŭ poste dum la malvarma milito. La radio apartenis al la granda triopo kun Radio Libera Eŭropo kaj Voĉo de Usono. Estis anoncisto ekzemple Viktor Sztankovics, redaktoro Mátyás Sárközi.

## Eksteraj ligiloj 
* La retpaĝaro de BBC (angle).
* Retpaĝaro de la eksterlanda servo de BBC (multlingve, sed ne en Esperanto).
* Radio de BBC (angle).


Kategorio:Britaj radiostacioj
Kategorio:Brita televido
Kategorio:Aperis en 1922
Tuno

**Tuno** estas unu el pluraj mezurunuoj de maso:

* **Metra tuno** estas la plej ofte uzata internacie. Ĝi estas SI-unuo kaj egalas al mil kilogramoj. Ĝia oficiala simbolo estas **t**, sed **mT** kaj **T** estas kelkfoje uzataj. Unu tuno egalas al 10 kvintaloj, do 1000 kg.

* **Mallonga tuno** estas la tuno ĝenerale uzata en Usono. Ĝi egalas al 2000 internaciaj funtoj, do 907,18474 kg.

* **Longa tuno** aŭ **angla tuno** iam estis ĝenerale uzata en Britio kaj estas ankoraŭ uzata en diversaj landoj por mezuri petrolon kaj ŝipojn. Ĝi egalas al 2240 internaciaj funtoj, do 1016,0469088 kg.

La vorto *tuno* havas la saman originon kiel la vorto *tonelo*: ambaŭ devenas tra modernaj eŭropaj lingvoj el la latina vorto *tunna*, kiu signifis barelon. En iuj lingvoj oni uzas la saman vorton por la unuo de maso kiel por la unuo de volumeno, sed en Esperanto estas apartaj vortoj.

## Vidu ankaŭ 
* TNT-ekvivalento (kilotuno)
* Tonelo

## Eksteraj ligiloj 
* Conversion Calculator for Units of Mass and Weight  
* Metric Unit Conversion  

Kategorio:Mezurunuoj de maso
Pentozo

**Pentozo** estas organika kemia kombinaĵo (karbonhidrato), kiu enhavas kvin karbonajn atomojn.

Ribozo kaj desoksiribozo estas pentozoj.

La Vojo de la pentoza fosfato, konata ankaŭ kiel **pentoza ciklo**, estas metabola vojo tre ligita al la glikolizo, dum kiu estas uzata la glukozo por generi ribozon, kiu estas necesa por la biosintezigo de nukleotidoj kaj nukleataj acidoj.

## Vidu ankaŭ 
* triozo, tetrozo, heksozo
* monosaĥarido, disaĥarido

Kategorio:Karbonhidratoj
Heksozo

**Heksozo** estas organika kemia kombinaĵo karbonhidrato) kun ses karbonaj atomoj.

Heksozo estas ekz. glukozo, fruktozo, kaj galaktozo, la tri bazaj heksozaj monosaĥaridoj.

## Vdu ankaŭ 
* triozo, tetrozo, pentozo
* monosaĥarido, disaĥarido

## Eksteraj ligiloj 
* http://www2.chemie.uni-erlangen.de/projects/vsc/chemie-mediziner-neu/kohlenhydrate/hexosen.html
Triozo

**Triozo** estas organika kemia kombinaĵo (karbonhidrato) kun tri karbonaj atomoj.

La plej simpla kaj konata triozo havas la formulon de C3H6O3.

La gliceraldehido kaj la dihidroksi-acetono estas triozoj. La triozoj gravas en spirado.

## legu ankoraŭ 
* biokemio, sukero
* tetrozo, pentozo, heksozo
* monosaĥarido, disaĥarido

Kategorio:Karbonhidratoj
Niagara Akvofalaro

eta|250px|maldekstra|Niagara Akvofalaro, (Hufofera akvofalo, de la Kanada flanko)
eta|maldekstra|250px|Ĉielarko super la Hufofera Akvofalo kun la Ĉielarka Ponto fone

**Niagaraj Akvofaloj** (aŭ pli precize dirite, **Niagara Akvofalaro**) situas en la Rivero Niagaro en orienta Nordameriko, ĉe la landlimo inter Usono kaj Kanado (Niagara Falls (Kanado)). La nomo rilatas al tri apartaj akvofaloj: la Hufofera, Ĉielarka, kaj Luna Akvofaloj.
eta|250px|maldekstra|La akvofaloj de Niagaro viditaj de sur la usona bordo
* Huffera Akvofalo (pro ĝia formo) aŭ la Kanada Akvofalo; kresto 670 metrojn larĝa, 53 metrojn alta. La akvo falas po 600.000 galjonoj en sekundo (varias laŭ la horo de la tago), kaj fluas 32 kilometrojn en horo je la kresto.

* Ĉielarka Akvofalo aŭ la Usona Akvofalo; kresto 290 metrojn larĝa, 56 metrojn alta. La akvo falas po 150.000 galjonoj en sekundo. Sur la bazo de ĉi tiu akvofalo estas taluso.

* Luna Akvofalo (pro Luna Insulo) aŭ la Nuptvuala Akvofalo; kresto 17 metrojn larĝa.

La Insulo de la Kaproj () apartigas la Kanadan Akvofalon de la Usonaj Akvofaloj. Luna Insulo (angle: Luna Island) apartigas la du usonajn akvofalojn. La krestoj de la akvofaloj estas 152 metrojn super marnivelo.

Niagara Akvofalo ne estas speciale alta, sed tre larĝa, kaj granda volumeno da akvo pasas ĝin, pro kio kreiĝas spektaklaj ĉielarkoj kaj konstanta tondro.

Du urboj situas flanke de la Niagara Akvofalaro: la urbo Niagara Falls (Ontario) estas granda turisma urbo en Ontario, sed la urbo Niagara Falls (Novjorkio) ankaŭ havas multajn vidindaĵojn. La du urbojn ligas du pontojn, de kiu la Ĉielarka Ponto estas la ĉefa.

La vidinda pejzaĝo altiras milionojn da vizitantoj, precipe dum la somero.
Oni diras ke la nomo "Niagara" devenas de irokeza vorto, tradukebla per "Tondro de Akvoj". La esploristo, Louis Hennepin, kiu ankaŭ malkovris la *Akvofalon de Sankta Antonio* de la rivero Misisipi, tiris la atenton de la mondo al la Niagara Akvofalo dum la 17-a jarcento.

La akvo falas proksimume 52 metrojn, kvankam la Nupto-vuala Falo havas rektan subenvojon de nur 21 metroj super konfuzaj ŝtonamasoj ĉe ĝia fundo. La Nupto-vuala Falo estas 323 metrojn larĝa kaj la Huffera Falo estas ĉirkaŭ 792 metrojn larĝa. Ĉiuj akvofaloj estas lumigitaj de la kanada flanko.

## Vidu ankaŭ 
* Iguacuo
* Grandaj Lagoj (Nordameriko)
* Whirlpool Aero Car

## Eksteraj ligiloj 
* Niagara Falls at Thunder Alley
* Niagara Falls - History of Power 
* Fotoj de Niagara Akvofalo 
center|775px

Kategorio:Landlimo de Kanado kaj Usono
Kategorio:Geografio de Nov-Jorkio
Kategorio:Geografio de Ontario
Kategorio:Akvofaloj en Usono
Kategorio:Akvofaloj en Kanado
Kategorio:Grandaj Lagoj
Fazano (genro)

**Fazano** (science: *Phasianus*) estas genro de birdoj en la familio Fazanedoj kun almenaŭ unu specio, la Komuna fazano (*Phasianus colchicus*) kiu havas ĉirkaŭ 30 subspeciojn. El ili 29 subspecioj loĝas en la Azia kontinento, kaj unu loĝas en la insulo Tajvano. Iom da subspecioj estas bredataj sukcese tra la mondo.

[eta|maldekstra|250px|Mongolia ringokoltipa masklo de [Komuna fazano.]]

Kaj *Phasianus* kaj "fazano" devenas el la greka vorto *phāsiānos*, signife "(birdo) de Fazis" . Fazis estas la antikva nomo de la ĉefa rivero de okcidenta Kartvelio, nune nomata Rioni.

La Komuna fazano (*P. colchicus*) havas ĉirkaŭ 30 agnoskitajn subspeciojn formantajn 5 aŭ 6 distingajn grupojn; unu troviĝas nur en la insulo de Tajvano ĉe la suda marbordo de kontinenta Ĉinio, kaj la resto en la kontinenta Azio, atingante okcidente ĝis Kaŭkazo. Kelkaj subspecioj estis enmetitaj en Eŭropo, Nordameriko kaj aliloke, kie ili hibridiĝas kaj sufiĉe bone setlis.

* Tipaj fazanoj (genro *Phasianus*)
** Verda fazano (*P. versicolor*)
** Komuna fazano, (*P. colchicus*)
*** Kaŭkazaj fazanoj, grupo *Phasianus colchicus colchicus*
*** Blankaflugilaj fazanoj, grupo *Phasianus colchicus chrysomelas/principalis*
**** Fazano Princo de Kimrio, *Phasianus colchicus principalis*
*** Mongoliaj ringokolaj fazanoj aŭ Blankaflugilaj ringokolaj fazanoj, grupo *Phasianus colchicus mongolicus*
*** Tarimaj fazanoj, grupo *Phasianus colchicus tarimensis*
*** Ĉinaj ringokolaj fazanoj, grupo *Phasianus colchicus torquatus*
**** Tajvana fazano, *Phasianus colchicus formosanus*

La tri subspecioj de insuloj de Japanio estas kutime traktataj kiel distinga specio, nome la Verda fazano (*P. versicolor*), sed kelkaj konsideras la japanajn birdojn kiel parto de la komplekso de la Komuna fazano, kio farus 33 subspeciojn totale.

Fosiliaj restaĵoj de fazano de *Phasianus* troviĝis en rokoj de fina Mioceno en Ĉinio. Tiele, kiel ĉe multaj aliaj genroj de Fazanedoj, ankaŭ tiu stirpo datas de pli da antaŭ 5 milionoj de jaroj.

## Notoj 
Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Fazanedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Rousseau

**Rousseau** estas franca familinomo. La plej fama portanto estas

**Jean-Jacques Rousseau** (1712-1778), tre ofte la citaĵo **Rousseau** rilatas al li.

Aliaj portantoj:

* Axel Rousseau, franca esperantisto, n. en 1978
* Celestin Rousseau, franca farmaciisto kaj Esperanto-vortaristo, 1861-1949
* Henri Rousseau, franca pentristo, 1844-1910
* Jack-André Rousseau, franca esperantisto, 1913-1995
* Theophile Rousseau, franca profesoro de matematiko kaj esperantisto, 1876-1916
Pavo

eta|300px|maldekstre|Virpavo kun etenditaj vostoplumoj
**Pavo** (*Pavo* de Linnaeus, 1758) estas genro de birdo apartenanta al la familio de fazanoj.

La virpavo havas okulfrapajn kolorojn, la pavino havas brunan koloron per kiu ĝi facile kaŝiĝas.

Pavo estas la nacia birdo de Barato.

En greka mitologio ĝi estas la favorita besto de la diino Hera.

La pavo estas genro kiu, konsistas el du specioj de spektakle rimarkinda plumaro, nome birdoj de la familio de Fazanoj, nome la plej grandaj de la Fazanedoj. Ties tre longaj kaj prilaboritaj vostoplumoj estas dekorataj per metalecaj ocelli; komune nomataj "vostoj", kvankam ili estas fakte la supraj vostokovriloj, dum la pava vosto estas multe pli mallonga kaj rekta kaj helpas subteni la voston dum la ceremonia memmontrado.

En kaptiteco la du specioj de *Pavo* povas hibridiĝi libere.

## Specioj 
* Barata pavo, *Pavo cristatus*
* Verda pavo, *Pavo muticus*

### Fosilioj 
* *Pavo bravardi* (komenca - fina Plioceno) - *Gallus moldovicus*, foje misliterumita kiel *moldavicus*, povus esti juna sinonimo
* *Gallus aesculapii*, komenca Mioceno – komenca Plioceno "koko" de Grekio, povus esti estinta ankaŭ pavo.

## Bildaro 

Dosiero:Peacock.displaying.better.800pix.jpg|Barata pavo (*Pavo cristatus*) displaying
Dosiero:Paon de dos - peacock.jpg|Ceremonia Barata pavo el malantaŭe, montrante la faktan voston
Dosiero:Lightmatter peacock tailfeathers closeup.jpg|Ocelli de la "vosto" de la Barata pavo
Dosiero:Hybrid Peacock (P. cristatus x P. muticus) portrait - Melbourne Zoo.jpg|Hibrida pavo
Dosiero:Paon bleu faisant la roue - peacock.JPG|Blua pavo radante.
Dosiero:Okyo Peacock and Peahen.jpg|*Virpavo kaj Pavino* Silkpentraĵo el Maruyama Ôkyo

## Referencoj 
Kategorio:Kokoformaj
Kategorio:Fazanedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Bitola

**Bitola** (, antaŭe **Monastir** aŭ **Manastir**) estas la dua plej granda urbo de Nord-Makedonio. Ĝi troviĝas en la Pelagona regiono. Bitola kunligas la sudon de la Adriatika maro kaj la Egean maro kun la centro de Eŭropo. La urbo situas sur ambaŭ bordoj de la rivero Dragor, en alto de 600 metroj super la marnivelo. Apud la urbo troviĝas Baba monto kun la pinto Pelister (2 601 m). Nun Bitola estas grava komerca, ekonomia kaj kultura centro de Makedonio. Laŭ la censo de septembro 2021 loĝis en la urbo entute 69 287 homoj. La urbo estas la administra centro de samnoma municipo.

## Vilaĝoj 
La komunumo Bitola enhavas la jenajn vilaĝojn: Bareĉani, Bistritsa, Bratin Dol, Brousnik, Boukovo, Velouĉina, Gabalavtsi, Gopeĉ, Gorno Egri, Gorno Orizari, Graeĉnitsa, Dihovo, Dolentsi, Dolno Egri, Dolno Orizari, Dragarino, Dragojani, Dragoĉ, Drevenik, Ǵavato, Jabeni, Kaĵani, Kanino, Karamani, Kiĉava, Kravari, Krklino, Kremenitsa, Krstoar, Koukouretĉani, Lavtsi, Lajets, Lera, Lisolay, Logovardi, Lopatitsa, Magarevo, Maloviŝte, Metimir, Medjitliya, Nijepole, Novo Zmirnovo, Oblakovo, Oleveni, Optitĉari, Orehovo, Ostrets, Poeĉevo, Porodin, Ramna, Raĉtani, Rotino, Sviniĉte, Sekirani, Snegovo, Sredno Egri, Srptsi, Staro Zmirnovo, Strejevo, Trn, Trnovo, Tsapari, Tsrnobouki, Tsrnovets kaj Zlokouḱani.

## Konsulejoj
En la urbo troviĝas 12 konsulejoj:
* Britio
* Bulgario
* Francio
* Grekio
* Kroatio
* Montenegro
* Rumanio
* Rusio
* Grekio
* Slovenio
* Serbio
* Turkio
* Ukrainio

## Fotaro 

Dosiero:Bitola street.jpg|strata impreso
Dosiero:Bitola old.jpg|historia bildigo
Dosiero:Svensk makedonienkarta.jpg|svedlingva mapo de la Respubliko de Makedonio, kun Bitola tutsude

## Vidu ankaŭ 
* Bitola-a enskribo
* Bitola kongreso

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Noto 

Kategorio:Urboj de Nord-Makedonio
Karlo Fajszi

eta|440x440px|Kovrilpaĝo de Az eszperantó könyv Magyarországon, hungarlingva, (=La Esperantaj libroj en Hungario), Budapeŝto, 1987; eldonaĵo okaze de libra ekspozicio de Karlo Fajszi en la plej impona hungara biblioteko|alternative=
**FAJSZI Károly** [fajsi ka’roj] aŭ **Karlo FAJSZI** (Fülöpszállás 25-a de aprilo 1911 - Budapeŝto, 3-a de februaro 2004) havis la kvaran plej grandan kolekton de esperantaĵoj (post Internacia Esperanto-Muzeo en Vieno, Biblioteko Butler de Esperanto-Asocio de Britio kaj Biblioteko Hector Hodler de Universala Esperanto-Asocio-UEA).

Li estis poŝtoficisto, honora membro de UEA, honora membro de HEA, kunfondinto de faka asocio pri poŝto kaj telekomunikado (IPTEA) en Hungario. Hungario honorigis lin per la Malgranda Kruco de la Ordeno kaj Budapeŝto igis lin honora civitano.

Li lernis Esperanton en 1964, preskaŭ tuj fariĝis pasia kolektanto. Por financi siajn aĉetojn, li iom post iom vendis siajn posedaĵojn. Li opiniis posedi ĉirkaŭ 95 procentojn de ĉiuj Esperantaj eldonaĵoj aperintaj ĝis la 1970-aj jaroj, sed poste, precipe ekde 1990, la monmanko malhelpis lian kolektan kaj interŝanĝan agadon.

Li loĝis en urbocentra, sesĉambra loĝejo, oblikve fronte al la Budapeŝta Operdomo. Li ĉiam volonte akceptis vizitantojn kaj esplorantojn, kiuj ĝuis tra pli ol tri jardekoj la gastamon kaj helpemon de Fajszi.

## Biblioteka kolektaĵo Fajszi Károly 
Detala artikolo: Kolektaĵo de Fajszi

En lia ĉirkaŭ 40-mil-era kolekto estas 13 miloj da libroj, 18 miloj da periodaĵoj grandparte binditaj kaj miloj da diversaĵoj (ekz. fotoj, filatelaĵoj, medaloj, insignoj, afiŝoj, flagoj).

La kolekto de Fajszi ricevis en 1982 ŝtatan protekton kiel Kolektaĵo de Fajszi, sed preskaŭ nenian ŝtatan apogon. Tiun ĉi kolekton aĉetis la hungara ŝtato en la jaro 2001 celante transdoni ĝin al la Tutlanda Fremdlingva Biblioteko de Hungario post la morto de Fajszi.

## Fondumo "Fajszi Amika Rondo" 
Kreite fine de septembro 2012 kiel neformala grupiĝo de homoj celantaj levi la prestiĝon de Budapeŝto kiel unu el la kulturaj ĉefurboj de Esperantio, Fajszi Amika Rondo transformiĝis al Fondumo, akirante juran personecon.

## Referencoj 
## Literaturo 
Pataki Czeller, Mária. *Katalogo de la Esperanto-kolektaĵo de Károly Fajszi Budapest* / [la priskribojn pretigis, la katalogon red.: Mária Pataki Czeller]. Budapest: Országos Idegennyelvű Könyvtár. 1. Libroj - Parto I, 1991, XI+542p. ISBN 963-7214-18-6

Pataki Czeller, Mária, Elza Novák. *Katalogo de la Esperanto-kolektaĵo de Károly Fajszi Budapest*. Budapest: Országos Idegennyelvű Könyvtár. Libroj - Parto II, 2005, XII+506p. ISBN 963-7214-29-1

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-biblioteko

## Eksteraj ligiloj 
* Artikoloj  de kaj pri Karlo Fajszi en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)
* Fotoj pri Fajszi
* FAJSZI Károly parolas pri Elpin

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Boris Trajkovski

**Boris TRAJKOVSKI** (cirile *Борис Трајковски*; n. la 25-an de junio 1956 en Strumica, respubliko Makedonio de SFR Jugoslavio; m. la 26-an de februaro 2004 proksime al la urbeto Stolac proksime de Mostar en Hercegovino, la suda parto de Bosnio kaj Hercegovino) estis makedona politikisto kaj ekde la 15-a de decembro 1999 ĝis sia morto prezidanto de la eks-jugoslavia ŝtato Nord-Makedonio.

Li posteulis la prezidanton Kiro Gligorov. Trajkovski estis ano de la makedona partio *Interna Makedona Revolucia Organizaĵo — Demokratia Partio por Makedona Nacia Unueco*, kiu memdire sekvas kristan-demokratan tradicion kaj apartenas al la evangelia-metodista konfesio.

Boris Trajkovski laboris - post juro-studado de 1975 ĝis 1980 en la universitato Sanktuloj Cirilo kaj Metodo de Skopjo – unue kiel interna juristo de iu entrepreno kaj poste en la makedona ministerio pri eksteraj aferoj (de 1998 ĝis sia prezidantiĝo en 1999).

eta|200px|maldekstra|
Ĉe la balotado por la prezidanteco (la 14-an de novembro, 1999), li akiris 52 % kaj lia kontraŭulo Tito Petkowski 45 %. Li povis akcepti la prezidantecon nur post unu monato pro malordoj dum la balotado. Dum tiu monato laboris kiel komisiita prezidanto Savo Klimovski.

Boris Tajkovski mortis la 26-an de februaro 2004 en aviadila akcidento survoje al Mostar, kie li devis partopreni ekonomian konferencon. Tie li intencis ankaŭ anonci la aliĝan peton de Makedonio al Eŭropa Unio.

Trajkovski estis edziĝinta kaj postlasis filon kaj filinon.

Kategorio:Prezidantoj de Nord-Makedonio
Kategorio:Nord-makedonaj politikistoj
Kategorio:Mortintoj en aviadilaj akcidentoj en Eŭropo
Latinida valuta unio

La **latinida valuta unio** estiĝis jare 1865 rezulte de interkonsento de Francio, Belgio, Italio kaj Svislando. Grekio ekmembriĝis en la union dum la jaro 1868. Celo de la unio estis tenado de *mona dumetalismo* (mona sistemo, en kiu funkcion de monoj plenumas oro kaj arĝento). Interkonsento antaŭdifinis liberan stampadon de moneroj de du metaloj en proporcio 1:15,5. La bazaj valutoj de la membroŝtatoj, franca, svisa kaj belga franko, itala liro kaj greka drakmo estis adekvataj al 0,29 gramoj de pura oro aŭ al 4,5 gramoj de pura arĝento. Alia karakterizaĵo de la unio estas, ke emisiitaj monbiletoj estis ŝanĝeblaj kontraŭ oro aŭ arĝento kaj ke la naciaj moneroj estas libere cirkulantaj ene de la tuta unio.

La unio formale malfondiĝis fine de la jaro 1926, fakte jam ne plu funkciis ekde la komenciĝo de la Unua Mondmilito. Ĉefa kialo de la malfondo estas, ke la bazaj principoj, sur kiuj la unio baziĝis, estis rompitaj de preskaŭ ĉiu membroŝtato, kaj ke ĉiuj landoj signife pliakcentis siajn proprajn celojn kaj interesojn, do ekmankis politika unueco de ĉiuj membroŝatoj.

Dum la sama epoko, en norda Eŭropo pro samaj ekonomiaj kialoj funkciis la skandinavia valuta unio. Ambaŭ valutaj unioj iusence estas rektaj antaŭuloj de la nuntempa komuna eŭropa valuto Eŭro.

## Vidu ankaŭ 
16px belga franko, 20px franca franko, 20px itala liro, 20px moderna greka drakmo kaj 16px svisa franko.

### Iuj arĝentaj moneroj el la epoko de la latinida valuta unio 

Dosiero:5francleopoldii1868front.jpg|Jen 5-franka arĝenta monero
Dosiero:5francleopoldii1868back.jpg|... de Belgio
Dosiero:5francnapoleoniii1868front.jpg|kaj 5-franka arĝenta monero
Dosiero:5francnapoleoniii1868back.jpg|... de Francio,
Dosiero:5dracme1874front.jpg|5-franka arĝenta monero
Dosiero:5dracme1874back.jpg|... de Grekio
Dosiero:5lirevittorioemanueleii1874front.jpg|kaj 5-franka arĝenta monero
Dosiero:5lirevittorioemanueleii1874back.jpg|... de Italio.

## Eksteraj ligiloj 
* anglalingva artikolo pri la latinida valuta unio, "avo de la hodiaŭa Eŭro"
* franclingva artikolo pri la naskiĝo de la latinida valuta unio 
* PDF-dokumento de 46-paĝa anglalingva eseo pri la tiama reagoj aparte de Britio kaj Germanio al la latinida valuta unio

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Belgio
Kategorio:Historio de Belgio
Kategorio:Ekonomio de Francio
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Ekonomio de Italio
Kategorio:Historio de Italio
Kategorio:Ekonomio de Grekio
Kategorio:Historio de Grekio
Kategorio:Ekonomio de Svislando
Kategorio:Historio de Svislando
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1865
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1927
Berlin-Mitte

maldekstra|eta

**Berlin-Mitte** *(Berlino-Mezo)* estas la centra distrikto de Berlino. La urbodistrikto kovras areon de 39,47 kvadrataj kilometroj kaj fine de novembro 2009 havis 333 534 loĝantojn - tio rezultigas loĝdenson de 8 456 loĝantoj po km². Ĝi konsistas el la urbopartoj (kvartaloj) Mitte (kiu inter la jaroj 1949 kaj 1990 situis en orienta Berlino kaj estis la centro de la ĉefurbo de GDR), Tiergarten, Hansaviertel, Wedding kaj Gesundbrunnen (kiuj ĉiuj situis en okcidenta Berlino).

## Politiko 
Rekte elektita deputito en la nacia parlamento Bundestag nome de la urbodistrikto ekde februaro 2025 (ankoraŭ almenaŭ ĝis 2029, tiam estos la venonta baloto) estas la verdula politikistino Hanna Steinmüller.https://www.bundestag.de/abgeordnete?wknr=081#scroll=mod440474 La elektita distriktestro ekde  estas la loka politikistino ''''.

eta|300ra|maldekstra|
eta|300ra|maldekstra|
eta|300ra|maldekstra|
En Berlin-Mitte troviĝas la federaciaj organoj de Germanio: la Bundestag (Germana Federacia Parlamento), la Bundesrat (Federacia Konsilio) kaj la registaro de Germanio, interalie la oficejo de la federacia kanceliero kaj la ministerio pri eksteraj rilatoj, krome la plimulto de la ambasadejoj.

## Vidu ankaŭ 
* Alexanderplatz (stacidomo)
* Berlin Hauptbahnhof (stacidomo)
* Lustgarten
* Spreeinsel
* Museumsinsel
* Fischerinsel (Berlino)
* Palast der Republik
* Urba kastelo de Berlino
* Lustgarten
* Humboldt-Universitato en Berlino
* Anti-Kriegs-Museum
* Max-Josef-Metzger-placo

## Partneraj urboj 
Ĉiuj tri antaŭaj urbodistriktoj havis po partneran urbon en Japanio, pro la kunigo de tiuj antaŭaj urbodistriktoj tial nun estas tri japanaj partneraj urboj:

* 20ra|kadra Tokio-Ŝinĝuku (新宿区)
* 20ra|kadra Higaŝiosaka (東大阪市) ĉe Osako en 1959 kun la urboparto Wedding
* 20ra|kadra Tsuvano (津和野町), gubernio Ŝimane pro la klerulo Mori Ogai, kiu iom da tempo vivis en Berlino

Pliaj partneraj komunumoj estas:

* 20ra|kadra Ĥolon sude de Tel-Avivo, Israelo
* 20ra Bottrop, Germanio
* 20ra Kassel, Germanio
* 20ra distrikto Schwalm-Eder, Germanio
* 20ra|kadra Petrogradskij Rajon (urbodistrikto de Sankt-Peterburgo), Rusio
* 20ra|kadra Tourcoing, Francio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Mitte