Hŭanglongbingo

**Hŭanglongbingo** (; lit. 'flava draka malsano'; aŭ HLB) estas citrusa malsano kaŭzita de transdonita patogeno. La kaŭzaj agentoj estas moveblaj bakterioj, *Candidatus* Liberibacter spp. La malsano estas vehiklita kaj transdonita de la azia citruspsilido, *Diaphorina citri*, kaj la afrika citruspsilido, *Triozaea erytreae*, ankaŭ konata kiel la du-makula citruspsilido. Ankaŭ montriĝis ke ĝi estas transdonebla. Tri malsamaj specoj de HLB estas nuntempe konataj: La varmotolerema azia formo, kaj la varmosentemaj afrikaj kaj amerikaj formoj. La malsano unue estis priskribita en 1929 kaj unue raportita en Ĉinio en 1943. La afrika variaĵo unue estis raportita en 1947 en Sudafriko, kie ĝi ankoraŭ estas disvastigita. Poste ĝi aperis je Usono, atingante Floridon en 2005. En tri jaroj, ĝi disvastiĝis al la plimulto de citrusaj bienoj. La rapida pliiĝo de ĉi tiu malsano minacis la citrusan industrion ne nur en Florido, sed en la tuta Usono. Aktuale en 2009, 33 landoj raportis HLB-infekton en siaj citrusejoj.

## Simptomoj 
HLB distingiĝas per la komunaj simptomoj de flaviĝo de la vejnoj kaj apudaj histoj; sekvita de punkta makulado de la tuta folio, antaŭtempa senfoliiĝo, velko de branĉetoj, kadukiĝo de absorbaj radiketoj kaj flankradikoj, kaj malkresko de vigleco, finfine sekvita per la morto de la tuta planto. Afektitaj arboj naniĝas, havas multoblajn ekstersezonajn florojn (plej multaj falas), kaj produktas malgrandajn, misformajn fruktojn kun dika, pala ŝelo, kiu restas verda funde kaj havas tre amaran guston. Oftaj simptomoj ofte povas esti konfuzitaj kun nutraj mankoj; tamen la distinga faktoro inter nutraj mankoj estas la simetria desegno. Nutraj mankoj tendencas esti simetriaj laŭ la folia vejnmarĝeno, dum HLB havas nesimetrian flaviĝon ĉirkaŭ la vejno. La plej rimarkebla simptomo de HLB estas verdigado kaj malgrandigo de la frukto, precipe ĉe maturiĝo.

## Transdono 
HLB origine laŭsupoze estis virusmalsano, sed poste oni malkovris esti kaŭzita de bakterioj, portitaj per insekto. HLB-infekto povas ekesti en diversaj klimatoj kaj ofte estas asociita kun malsamaj specioj de psilidaj insektoj. Ekzemple, citrusaj kultivejoj en Afriko infektiĝas en malvarmetaj kondiĉoj, ĉar la bakterioj estas transdonitaj de la afrika citrusa psilido *Trioza erytreae*, enpenetra insekto, kiu bezonas malvarmetajn kaj humidajn kondiĉojn por optimuma kresko. Citrusaj kultivejoj en Azio tamen ofte estas infektitaj en varmaj kondiĉoj, ĉar la bakterioj estas transdonitaj de la azia citrusa psilido *Diaphorina citri*.

La juna larva stadio estas la plej taŭga por akiro de *Candidatus Liberibacter. asiaticus* de la azia citruspsilido *Diaphorina citri*, Temperaturo ankaŭ montras grandan influon en la rilato parazito-gastiganto inter la bakterioj kaj la insekto, influante kiel ĝi estas akirita kaj transdonita de la insektoj. Kvankam *T. erytreae* estas la natura vehiklo de afrika hŭanglogbingo kaj *D. citri* estas la natura vehiklo de la usona kaj la azia, ambaŭ psilidoj povas fakte transdoni iun ajn el la malsanigaj agentoj sub eksperimentaj kondiĉoj.

## Disvastigado 
[eta|maldekstra|*[Diaphorina citri*]]
Disvastigado de la azia citrusa psilido, kiu estas vehiklo de la HLB, estas ĉefe en tropika kaj subtropika Azio. Ĝi estis renkontita en ĉiuj citrus-kultivaj regionoj en Azio krom kontinenta Japanio. La malsano damaĝis kultivejojn en Ĉinio, Barato, Srilanko, Malajzio, Indonezio, Mjanmao, Filipinoj, Pakistano, Tajlando, Ryukyu-insuloj, Nepalo, Saud-Arabio kaj Afganio. Areoj ekster Azio ankaŭ raportis pri la malsanon: Reunio, Maŭricio, Brazilo, Paragvajo kaj Florido en Usono ekde 2005, kaj en pluraj municipoj en Meksiko ekde 2009 La 30-an de marto 2012, HLB malsano estis konfirmita en ununura citrusarbo en Hacienda Heights, Los-Anĝeleso, Kalifornio. La unua raporto pri HLB en Teksaso okazis la 13an de januaro 2012 de 'Valencia' dolĉa oranĝarbo en komerca fruktoĝardeno en San-Juano, Teksaso. Perspektivoj estas malgajaj por la ĉieaj postkortaj citrusaj fruktoplantejoj de Kalifornio ĉar loĝkultivistoj neŝajne konstante uzas la insekticidojn, kiuj donas efikan kontrolon en komercaj fruktoplantejoj.

La distribuado de la afrika citrusa psilido inkluzivas Afrikon, Madejron, Saud-Arabion, Portugalion kaj Jemenon Ĉi tiu specio estas sentema al altaj temperaturoj kaj ne disvolviĝos ĉe temperaturoj plcitrusverda malsani grandaj ol 25&nbsp;°C. Ĝi ankaŭ estas vehiklo de la afrika raso de huanglongbingo (Candidatus Liberibacter africanus), kiu ankaŭ estas sentema al varmo. Oni raportas, ke ĉi tiu raso de HLB okazas en Afriko, (Burundo, Kamerunio, Centafrika Respubliko, Komoroj, Etiopio, Kenjo, Madagaskaro, Malavio, Maŭricio, Reunio, Ruando, Sudafriko, Sankta Heleno (nekonfirmita), Svazilando, Tanzanio, Zimbabvo), Sauda Arabio kaj Jemeno.

## Regaj rimedoj 
Iuj kulturaj praktikoj povas esti efika kontraŭ ĉi tiun malsanon. Kulturaj metodoj inkluzivas kontraŭbakterian kaj sanitaraj agoj, forigon de infektitaj plantoj, oftan kaj vigla atento al plantejo kaj plej grave, krizan deklaron. Spuri la malsanon helpos malhelpi plian infekton en aliaj trafitaj lokoj kaj helpos pli mildigi lokajn infektojn se observitaj sufiĉe frue. La azia citrusa psilido havas alternativajn gastigantojn, kiuj povas allogi psilidojn al citrusaj plantoj en la ĉirkaŭaĵoj kiel *Murraya paniculata, Severinia buxifolia*, kaj aliaj plantoj de la familio de Rutacoj.

Oni ne konas kuracon kontraŭ la malsano, kaj klopodoj por regi ĝin estas malrapidaj ĉar infektitajn citrusajn plantojn oni malfacile konservas kaj regeneras por studi. Daŭraj defioj asociitaj por mildigi la malsanon ĉe la kampa skalo inkluzivas laŭsezonecon de la fitopatogeno (Candidatus Liberibacter spp.) kaj asociitajn malsanajn simptomojn, limojn por terapie kontakti la fitopatogenon ene de la planto, negativaj rezultoj de larĝefikaj traktadoj sur plant-utilaj mikrobiotoj, kaj eblaj implikaĵoj pri publika kaj ekosistema sano.

Neniuj nature imunaj citrusaj kulturvarioj estis identigitaj; tamen krei genetike modifitajn citrusojn povas esti ebla solvo, sed ekzistas demandoj pri ĝia akceptebleco al konsumantoj. Esploristo ĉe Teksasa AgriLife Research raportis en 2012, ke enmeti du genojn de spinaco en citrusarbojn plibonigis reziston al citrusaj verdaj malsanoj en forcejaj provoj. Kampaj testoj faritaj de "Southern Gardens Citrus" en oranĝujoj kun la spinacaj genoj en Florido daŭras. Aliaj specoj povas havi partan toleremon al la malsano.

### Antibiotikoj 
Esploristoj ĉe la Agrikultura Esplora Servo de la Agrikultura Departemento de Usono uzis citronarbojn infektitajn de HLB por infekti vinkaj plantojn por studi la malsanon. Vinkoj facile infektiĝas kun la malsano kaj bone respondas kiam eksperimente traktataj per antibiotikoj. Esploristoj provas la efikon de penicilino G natrio kaj biocido 2,2-dibromo-3-nitrilopropionamido kiel eblaj traktadoj por infektitaj citrusaj plantoj surbaze de la pozitivaj rezultoj, kiuj estis observitaj kiam aplikitaj al infektita vinko. En junio 2014, la USDA asignis pliajn 31,5 milionojn da usonaj dolaroj por vastigi esploradon kontraŭ HLB.

Iuj antibiotikoj, specife streptomicino kaj oksitetraciklino, povas esti efikaj en la batalo kontraŭ ĝi kaj estis uzataj en Usono sed malpermesitaj en Brazilo kaj Eŭropa Unio. En 2016, la EPA permesis uzon de streptomicino kaj oksitetraciclino sur citrusplantejoj kun fruktoj kiel grapfruktujoj, oranĝujoj kaj mandarinujoj en Florido, laŭ urĝeca kriterio, ĉi tiu aprobo estis pligrandigita kaj plilarĝigita al aliaj ŝtatoj por oksitetraciklino en decembro 2018.

### Peptido 
Universitato de Kalifornia en Riverside anoncis, ke genetikulo Hailing Jin malkovris peptidon kapablan trakti HLB malsanon. La universitato subskribis ekskluzivan permesilon kun ==Invaio== por disvolvi plibonigitan injekteblan version de la produkto.

## Vidu ankaŭ 
* Citrus black spot
* Plant pathology

## Referencoj 
## Plua legaĵo 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Asian citrus psyllid on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
* Species Profile – Citrus Greening and Species Profile – Asian Citrus Psyllid, National Invasive Species Information Center, National Agricultural Library. Lists general information and resources for citrus greening and the Asian citrus psyllid.
* CISR: Huanglongbing/Citrus Greening Center for Invasive Species Research page on Huanglongbing and Citrus Greening
*