Archie Cochrane

**Archibald Leman "Archie" COCHRANE** (naskiĝis la 12-a de januaro 1909 en Galashiels, Skotlando; mortis la 18-a de junio 1988 en Dorset, Sud-okcidenta Anglio, Britio) estis brita epidemiologo kaj fondinto de sciencbazita medicino.

De 1932 ĝis 1935, Cochrane spertis psikanalizan traktadon por sia porfirio ĉe Theodor Reik (en Berlino, Vieno kaj Hago). Cochrane interrompis siajn medicinajn studojn ĉe la University College Hospital en Londono, kiujn li komencis en 1934, por servi en la Hispana Enlanda Milito kun la Internaciaj Brigadoj de 1936 ĝis 1937. Li finis siajn studojn la 14-an de marto 1938. Kiel soldato en la Reĝa Armea Medicina Korpuso (ekde 1939), Cochrane estis kaptita de la germanoj sur Kreto en 1941 kaj internigita unue en Grekio kaj poste en Germanio.

Post la Dua Mondmilito, li faris studojn pri pneumokoniozo (d:Q651223) en kimraj ministoj kaj, de 1947 ĝis 1948, pri la epidemiologio de tuberkulozo en Usono. Kun la publikigo de sia pionira libro *Effectiveness and Efficiency: Random Reflections on Health Services* (*Efektiveco kaj Efikeco: Hazardaj Reflektoj pri Sanservoj*) en 1972, Cochrane estas konsiderata la patro de sciencbazita medicino.

La verkaĵo pledis por la uzo de hazardigitaj kontrolitaj provoj por igi medicinon kaj sanservon pli efikaj kaj efikecaj. Lia ampleksa laboro antaŭeniganta la ideon de hazardigitaj kontrolitaj provoj finfine kondukis al la kreado de la *Cochrane Library*, datumbazo de sistemaj revizioj, kaj la establado de la British Cochrane Centre en Oksfordo, kaj poste la internacia Cochrane Collaboration, nomita en lia honoro. Archie Cochrane estas konata kiel unu el la patroj de moderna klinika epidemiologio kaj sciencbazita medicino.

## El la Esperanta Retradio 
Archibald Cochrane naskiĝis en 1909 en Skotlando. Li studis medicinon kaj estis kuracisto de la Internaciaj Brigadoj dum la hispana milito en 1936. Post la dua mondmilito ekestis tutnova sansistemo en Anglio, kiu multe esploris la sociajn kaj biologiajn faktorojn en disvastiĝo de diversaj malsanoj. Ĝi celis ankaŭ kiel eble plej bone uzi la disponeblan monon. Archibald estis unu el la homoj, kiu partoprenis pri tiuj taksadoj.

Li skribis fame konatan libron pri efiko de la medicino. Li klarigis ke oni atentu la diferencon inter efiko de kuracilo kaj efiko de san-agadoj, kiuj enhavas ne nur kuracilojn, sed ankaŭ diagnozojn, elserĉadojn, readaptadon, ktp. La efikon de kuracilo oni elmontru danke al esploroj, en kiu oni komparas efikon de kuracilo kun alia efika kuracilo aŭ ŝajnkuracilo (alinome placebo), kaj oni hazarde elektos la pacientojn, kiuj ricevos tiun aŭ tiun alian kuracilon. La efikon de san-agadoj oni ankaŭ pritaksu laŭ iliaj kostoj. Li ankaŭ defendis la ideon ke la medicino tute ne estas la unika kaj ĉefa kialo de la malsanaj ekmalaperoj, eĉ pri la infektaj malsanoj. Li elmontris danke al statistikoj ke precipe pliboniĝo de vivkondiĉoj, higieno kaj nutrado ekfinigis infektajn malsanojn, kaj ne la kreado kaj uzado de antibiotikoj. Se tiaj kuraciloj, kiuj estas kutime konsiderataj kiel la plej granda invento de la 20-a jarcento, estas nur parte kaj ne ĉefe la kaŭzo de tiuj ekfiniĝoj, kion diri pli aliaj kuraciloj?

Krom kelkaj apartaj kazoj kiel la insulino por suker-malsano aŭ vitamino B12 por preciza sang-malsano, oni konstatu: plej ofte nek la medicino nek ĝiaj kuraciloj plejparte plibonigis la san-staton dum la lasta jarcento.

Tial oni nepre taksu la efikon de kuraciloj danke al tre bonkvalitaj esploroj. Ĉiujn novajn kuracilojn aŭ kuracmetodojn oni konsideru malefikaj tiom longe, ĝis oni pruvis la malon.

Archibald ankaŭ konstatis, ke oni ne sufiĉe ofte resumis kaj pritaksis la jam disponeblajn pruvojn, sed pli ofte kreis ĉiam pliajn kaj pliajn esplorojn. Tial oni kreis dum la 1980-aj jaroj en Anglio internacian kunlaborejon ĉi-cele, kiu poste evoluis kaj fariĝis en 1993 la Cochrane Kunlaborado, uzante la nomon de Archibald. Tiu Cochrane Kunlaborado plu ekzistas hodiaŭ kaj estas iome nekredeblaĵo en la hodiaŭa medicina pejzaĝo. Ĝi estas neregistara senprofitcela asocio, kiu kunigas 30 000 anojn el pli ol 100 landoj. Ĝi ne kreas novajn esplorojn, sed simple kunigas kaj taksas jam ekzistantajn esplorojn pri efiko de kuraciloj, kuracmetodoj kaj ĝeneralaj san-agadoj. Ĝi uzas tre precizan kaj seriozan kunlaboran metodon. Ĝi ne akceptas monon de firmaoj, por ne esti influataj de ili. Ĝi kreas resumojn de siaj raportoj en pluraj lingvoj, tiel ankaŭ homoj sen konoj pri statistikoj (kiel ĵurnalistoj aŭ pacientoj) povas ĝui ilin.

La Cochrane Kunlaborado rekte influis ŝanĝojn en la san-sistemoj dum la lastaj jardekoj. Ekzemple la Monda Organizaĵo pri Sano uzis la raportojn de ĝi por reklami pri la graveco de homa mamnutrado, kaj nuntempe multaj landoj adoptis ŝanĝojn en la naskiĝejoj pri tio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio
Kategorio:Epidemiologoj
Kategorio:Britaj kuracistoj