open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anton Bernolák

**Anton Bernolák** (1762 – 1813) estis slovaka lingvisto, sistemiginto de la unua slovaka literatura lingvo – t.n. lingvo de Bernolák. Li estis eminenta reprezentanto de la nacia revivigo (1780 – 1820), la klerismo. Naskiĝinte en Slanica (regiono de Orava), li post studoj en Ružomberok, Esztergom, Trnava, Vieno kaj Bratislava estis romkatolika helppastro en Čeklís (nun Bernolákovo), poste sekretario de ĉefepiskopa vikaria oficejo en Trnava kaj fine pastro en Nové Zámky, kie li ankaŭ mortis.

Li pozitive influis la kulturan historion de Slovakio per la normigo de la unua formo de slovaka literatura lingvo (okcidentslovakia dialekto), kaj lige kun tio li iniciatis naci-konsciigan aktivecon en la sfero de scienco, literaturo kaj klerigo per kreo de slovaka erudicia societo.

La leĝigo de tiu formo de literatura lingvo signifis novan epokon en la evoluo de la slovaka literaturo. Ekestis literaturaj kaj sciencaj verkoj skribitaj en nacia lingvo kaj kompreneblaj al la popolaj tavoloj. Tio ĉi estis tiutempe unika kaj decidpova kultur-politika ago, ĉar la mallibera slovaka nacio povis tiel manifesti sian kulturan vivokapablon kaj vivorajton.

Al la ĉefaj verkoj de Bernolák apartenas la latinlingvaj *Lingvoscienca kritika diskutado pri la slovakaj verkoj* (1787) kaj *Gramatica slavica* (1790), en kiuj li normigas la fonetikan ortografion kaj la gramatikan sistemon de la slovaka lingvo. Sian lingvosciencan verkadon li finis per la sesvoluma kompara *Vortaro slovaka-ĉeĥa-latina-germana-hungara*, kiu aperis nur post lia morto (1825-1827).

Malgraŭ tio, ke la lingvo de Bernolák ne fariĝis definitiva tutnacia literatura lingvo (la evangelianoj plu uzadis la ĉeĥan), ĝi signifis grandan ŝanĝon en la evoluo de la lingvo kaj literaturo en Slovakio. En ĝi ne nur estis kreitaj rimarkindaj verkaĵoj, sed ĝi preparis la vojon al la posta evoluo de la nacia revivigo.

## Slovakaj proverboj 
* Almetu heleron al helero, vi havos feltbotojn (ledbotojn, pantalonon).
* Minejo estas minejo, kaj tamen oni ĝin elĉerpas, se oni ofte ĝin eniras.
* Ankaŭ minejoj estas elĉerpeblaj.
* Kia estas la homo, tia estas lia parolo.
* Kie ne estas disciplino, tie ne estas respekto.
* Pli multe da tagoj ol da kolbasoj.
* El malmultekosta viando maldensa supo.
* Unue laboru, poste atendu pagon.
* Sen laboro neniu manĝos kukojn.
* Mano manon lavas.
* Tro frua semado donas rikolton malofte, tro malfrua neniam.

## Vidu ankaŭ 
* 13916 Bernolák

Tradukis: M. S. Š

Kategorio:Slovaklingva literaturo
Kategorio:Slovakaj lingvistoj
Kategorio:Slovakaj verkistoj
Kategorio:Romkatolikaj pastroj
Richard Gotainer

**Richard GOTAINER**, nask. je la 30-a de marto 1948, en *faubourg Saint-Antoine* centra pariza tradicia kvartalo de la meblofaristoj, estas franca komika kanzonisto.
Li estis studento dum la "revolucia" jaro 1968, tiujare en 3000 studentoj oni titoligis 2997! li nun fieras, ke li estis inter la tri nululoj!
Li provis ĉiajn profesiojn sed samtempe provas sin en la kabaredoj. Lia vorta elpensemo kaj petolemo igis lin direkti al reklamo-industrio, post esti maldungita de unu, ĉar lia farsula spirito estis troa, li kreis propran interpreton, kaj iom pli "saĝa" eligis kelkaj sukcesajn *spot*-ojn. 
en 1976 eldoniĝis li unua disko (vinyla, 45rotacia), nun netrovebla, kaj en 1977 la unua "granda", kaj sukcesa: *Le forgeur de tempo*(ritmo-forĝisto), kie troviĝas kelkaj el liaj "klasikaĵoj" (La kulo, kapkuseno*blues*, la *flipper*imperiestro, ktp). Poste la diskoj enviciĝis, kaj fojfoje sukcesoj envenis, kiel:
* *Chipie casse-toi, reviens*
* *Moi vouloir aimer vous amour primitif*
* *le mambo du décalco*
* *Le Youki*

En epoko iĝinta peze serioza, li estis unu inter la raraj, kiuj pluigas en Francio la tradicion de la petolema farsula kanzono.

## Eksteraj ligiloj 
* http://fandegotainer.free.fr 
* neoficiala franclingva TTT-ejo pri Gotainer

### rete legeblaj en Esperanto 
Tiaj kanzonoj estas kutime "netradukeblaj", tamen legeblas pli "facila" rete en Esperanto:
* Tiklemulo kaj Grumblulin' kaj
* mi voli ami vi amo pragenta

GOTAINER, Richard
Miklós Horthy

**HORTHY Miklós** (pron. horti miklo`ŝ), naskiĝis en Kenderes Hungario, la , mortis en Estoril, Portugalio, la , estis hungara politikisto, regento de Hungara reĝlando en 1920–1944. Lia nobela antaŭnomo estis *nagybányai* [nadjbAnjai], lia nepo estis István Horthy.

* 1909-1914 adjutanto de Francisko Jozefo, poste krozo-estro
* 1918, februaro: sange disbatas la ribelon de matrosoj en Cattaro (hodiaŭ Kotor)
* 1918, marto - : estro de floto, poste subadmiralo, pli poste admiralo de la aŭstra-hungara ŝiparo
* 1919.05.30-1919.07.12: ministro de defendaj aferoj en la kontraŭrevolucia registaro, poste komandanto de la t.n. nacia armeo (konsistanta ĉefe el oficiroj)
* 1919.11.16: enmarŝas Budapeŝton (post la interkonsento kun la rumanoj, entento)
* 1920.03.01- : guberniestro de Hungario
* 1921. 03. kaj 10.: fiaskigas la revenajn planojn de Karlo la 4-a
* 1942: oni ekkreis la postenon de vic-guberniestro kaj elektis al tiu posteno lian filon Stefano (*István* hungare), (kiu mortis tiujare en aviadila akcidento)
* 1944.03.19: naziaj trupoj konkeris Hungarion, li poste legitimis la okupadon kaj nomumis novan registaron konvene al la nazioj
* 1944.10.11.: konfidantoj de li subskribis packontrakton kun Sovetunio, sed ĝi ne realiĝis
* 1944.10.15-16: li proklamis armisticon, sed la nazioj organizis puĉon. Li skribe abdikis favore al Ferenc Szálasi, nazia pupulo de la germanoj, kaj transdonis la ŝtatestrecon.

Kvankam Jugoslavio volis lin tiri al la tribunalo de Nürnberg (pro murdado dum la okupado de jugoslavia teritorio en 1941), Usono (kaj Stalino) ne jesis al tio.

Li aperis en la Nurenberga proceso kiel atestanto.

Li estis kalvina estro de la ĉefe katolika Hungario.

Dosiero:Mikloshorthy.jpg|
Dosiero:U-boat 1 HitlerHortyPuttk.jpg|
Dosiero:Horthy Bp népéhez.JPG|
Dosiero:Horthypapamama.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Listo de Hungariaj Ŝtatestroj
* Historio de Hungario

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20010429071731/http://www.geocities.com/veldes1/horthy.html 
* http://www.tti.hu/tsz97_2_ormos_maria.htm  
* http://www.hungarian-history.hu/lib/horthy/horthy.pdf  
* http://historicaltextarchive.com/horthy 

Kategorio:Naskiĝintoj en Hungario
Kategorio:Aŭstro-Hungaroj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Eŭropaj kristanoj
Kategorio:Hungaraj guberniestroj
Kategorio:Hungaraj maristoj
Kategorio:Hungaraj ministroj pri defendo
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj soldatoj
Kategorio:Hungaroj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la Dua Mondmilito
Slovaka lingvo

La **slovaka lingvo** () estas unu el okcidentslavaj lingvoj, kiu plej similas al la ĉeĥa lingvo. Ĝi estas la nacia lingvo de Slovakio.

## Nombro de parolantoj 
Slovake oni parolas en Slovakio (ĉirkaŭ 5 milionoj da homoj) kaj krome en tiuj ĉi landoj (*menciitaj estas nombroj de Slovakoj en eksterlando laŭ (slovakaj landaj komunumoj kaj ambasadejoj)/oficialaj nombroj por jaro 2000/2001*):
* en Usono (/)
* en Ĉeĥio (/)
* en Hungario (/*) – * sed kapablecon paroli mencias  da personoj
* en Kanado (/)
* en Serbio (/) – ĉefe en Vojvodino
* en Pollando (/*) – * Ĉefa cenza komisio akceptis malkonsenton de Slovaka Komunumo kontraŭ tiu ĉi nombro
* en Rumanio (/)
* en Ukrainio (/) – ĉefe Karpata Rutenio
* en Aŭstrio (/)
* en Kroatio (/)
kaj en aliaj landoj. Verŝajna nombro de Slovakoj en eksterlando en jaro 2001 estis .

## Historio 
Oni supozas, ke jam en 9a kaj 10a jarcentoj ekzistis tri dialektoj: okcidentslovaka, mezslovaka kaj orientslovaka. Ek de 10-a jarcento oni uzis slovakan lingvon nur en limigita dimensio, en 13-a jarcento fariĝis oficiala lingvo la latina. Ek de 15-a jarcento oni uzadis en skriba formo la ĉeĥan lingvon, kiun enpenetris slovakismoj. Iom post iom ekestis tiel nomata kultura slovaka lingvo, kiu disvolviĝis en du formoj: kiel kultura okcidentslovakia kaj kultura mezslovakia dialektoj. Kultura okcidenslovakia dialekto fariĝis grava etapo en transiro de la ĉeĥa al la unua literatura slovaka lingvo, kiun leĝigis Anton Bernolák. Kultura mezslovakia dialekto fariĝis bazo por literatura lingvo, kiun leĝigis Ľudovít Štúr. En la jaro 1851 ekestis interkonsento inter ambaŭ grupoj – Bernolak-anoj kaj ŝturanoj kaj oni akceptis unuecan literaturan lingvon, kies bazo fariĝis mezslovakia dialekto. Estis akceptita gramatiko, korektita de Hattala. Per eldono de *Mallonga gramatiko de slovaka lingvo* (1852), estis donita fundamento de novepoka literatura lingvo.

## Fonetiko 
Slovaka lingvo havas vokalojn : u, o, a, e, i, y, ä (prononcata kiel e), kiuj ekzistas ankaŭ en longprononca formo : ú, ó, á, é, í ; ĝi havas diftongojn : ia, ie, iu, uo (= ô). Konsonantoj en slovaka lingvo estas: p, t, k, b, d, g, ť, ď, c, č, dz, dž, f, v, s, z, š, ž, ch, h, m, n, ň, l, ľ, ĺ, r, ŕ, j. En slovaka lingvo oni signas ĉiun sonanton per unu litero kaj male. Escepton formas konsonantoj ch, dz, dž. Malan escepton formas i – y. Per la literoj i – y oni signas la saman sonanton. En la prononco ne estas inter ili diferenco. En fremdaj vortoj oni uzas ankaŭ pluajn literojn : q, w, x.

Kvankam la slovaka lingvo longtempe disvolviĝis en aliaj kondiĉoj ol la ĉeĥa, ambaŭ restis tre similaj. Slovaklingve parolas en Slovakio preskaŭ 90 % el la popolo. Multaj Slovakoj vivas en Ĉeĥio, Usono, Hungario, Pollando, Kanado, Rumanio, eksaj Sovetunio kaj Jugoslavio kaj en aliaj landoj.

## Gramatiko 
### Deklinacio 
## Vidu ankaŭ 
* Lingvoscienco
* Listo de lingvoj
* Slovaka Instituto
* Slovake.eu

## Ekstera ligilo 
* Slovake.eu – senpaga multlingva paĝaro por konatiĝo kun kaj lernado de la slovaka lingvo, kreita de E@I 


Kategorio: Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio: Lingvoj de Slovakio
Ĉubu

dekstra| Ĉubu-regiono, Japanio
**Ĉūbu** estas centra regiono (; [Ĉūbu-ĉihō]; Hepburn: Chubu- ; Kunrei: Tyubu- ) de Honŝuo, ĉefa insulo de Japanio. Ĉubu estas inter la regionoj Kanto-regiono kaj Kansajo, enhavas la ĉefan urbon Nagojo.

Ĉubu-regiono enhavas la jenajn guberniojn:
* Aiĉi
* Fukui
* Gifu
* Iŝikaŭa
* Jamanaŝi
* Nagano
* Niigata
* Ŝizuoka
* Tojama

Ĉubu-regiono enhavas tri subregionojn: Tokai-regiono en la marborda areo de la Pacifika oceano, Hokuriku-regiono en la marborda areo de la Japana maro kaj Koŝin'ecu-regiono.

La regiono enhavas la Nagojan Flughavenon.
Gubernio Fukui

La **gubernio Fukui** (; Kunrei: Hukui), ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo Fukui**, estas gubernio de Japanio, en insulo Honŝuo, en regiono Ĉubu, en Hokuriku.

Laŭ la stato de  en la gubernio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Loĝantoj parolas Fukui-dialekton.

## Geografio 
### Urboj 
* Aŭara
* Curuga
* Eĉizen
* Fukui (gubernia ĉefurbo)
* Kacujama
* Obama
* Ono
* Sabae
* Sakai

### Urbetoj kaj vilaĝoj 
* Imadate-distrikto
** Ikeda
* Joŝida-distrikto
** Eiheiĵi
* Mikata-distrikto
** Mihama
* Mikatakaminaka-distrikto
** Ŭakasa
* Nanĵou-distrikto
** Minamieĉizen
* Njuu-distrikto
** Eĉizen
* Ooi-distrikto
** Ooi
** Takahama

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  () 


Kategorio:Gubernioj de Japanio
Giorgione

eta|maldekstre|"La tempesto", pentraĵo de Giorgione.
'''** [ĝiorĝiONe] (ĉ. 1477–1510), kromnomo, per kiu famiĝis la itala pentristo **'.

La itala nomo ''* signifas laŭvorte "Georg-ego".

maldekstra|eta|*Dormanta Venuso'' (ĉ. 1510)Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden.

## Plej famaj pentraĵoj 
Laŭ la plej tradiciaj titoloj donitaj al ili, sed ili ĉiuj estas konjektaj kaj foje dubindaj.

* La tri aĝoj de viroj (en Firenze, Galleria di Palazzo Pitti, n° 110)
* Judith (en Sankt-Peterburgo, Muzeo Ermitejo, n° 37)
* La tempesto (en Venecio, Gallerie dell'Accademia n° 881)
* Paŝtisto kun fluto (en Hampton Court n° 101)
* La tri filozofoj (en Vieno, Kunsthistorisches Museum)
* Venuso dormanta (en Dresdeno, Gemäldegalerie Alte Meister)
* Pasia kantisto (en Romo, Galleria Borghese n° 142)

## Plej famaj disĉiploj 
* Tiziano

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Italaj pentristoj
Kategorio:Renesancaj pentristoj
Sferokarpaloj

La **sferokarpaloj** () estas planta ordo el briofitoj. Tiu ordo enhavas 2 familiojn, 3 genrojn kaj ĉirkaŭ 20 speciojn, The Plant List kaj World Flora Online (16 apr. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Bryophytae* - briofitoj
***Marchantiophyta* - marĉantiofitoj, hepatmuskoj
****Marchantiopsida* - marĉantiopsidoj
*****Marchantiidae* - marĉantiedoj
******Sphaerocarpales* Cavers - sferokarpaloj
*******Riellaceae* - rielacoj
********Riella* Mont. - rielo
*******Sphaerocarpaceae* Heeg - sferokarpacoj
********Geothallus* Campb. - geotalo
********Sphaerocarpos* Boehm. - sferokarpo

## Referencoj 
Kategorio:Briofitoj
Kategorio:Hepatmuskoj
Kategorio:Sferokarpaloj
Antocerofitoj

La **antocerofitoj** () estas unu el la tri plantaj divizioj el briofitoj.

Tiuj plantoj formas rondajn foliecajn platetojn verdajn, kies ĉeloj enhavas po unu kloroplaston, kies histoj estas nur iom diferenciĝantaj, kaj kies sporofitoj tigformaj dividiĝas en 2 laŭlongaj valvoj ĉirkaŭ la kolumelo.
Tiuj briofitoj vivas en varmaj kaj mezvarmaj regionoj sur malseka tero.

La **antocerofitoj** enhavas 3 ordojn, 3 familiojn, 14 genrojn kaj ĉirkaŭ 200 speciojn, The Plant List kaj World Flora Online (16 apr. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj (ĝis familioj), kaj ties Esperantaj nomoj:

**Bryophytae* - briofitoj
***Anthocerotophyta* - antocerofitoj
****Anthocerotopsida* - antoceropsidoj
*****Anthocerotales* Mitt. - antoceraloj
******Anthocerotaceae* Dumort. - antoceracoj
*******Anthoceros* L. - antocero
*******Aspiromitus* Stephani - aspiromito
*******Folioceros* D.C. Bhardwaj - foliocero
*******Hattorioceros* (J. Haseg.) J. Haseg. - hatoriocero
*******Leiosporoceros* Hässel - leiosporocero
*******Mesoceros* Piippo - mezocero
*******Nothoceros* (R.M. Schust.) J. Haseg. - notocero
*******Paraphymatoceros* Hässel - parafimatocero
*******Phaeoceros* Prosk. - feocero
*******Phymatoceros* Stotler, W.T. Doyle & Crand.-Stotl. - fimatocero
*******Sphaerosporoceros* Hässel - sferosporocero
*****Dendrocerotales* Hässel - dendroceraloj
******Dendrocerotaceae* J.Haseg. - dendroceracoj
*******Dendroceros* Nees - dendrocero
*******Megaceros* Campb. - megacero
*****Notothyladales* Hyvönen & Piippo - nototiladaloj
******Notothyladaceae* Müll.Frib. - nototiladacoj
*******Notothylas* Sull. - nototilado

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ucmp.berkeley.edu/plants/anthocerotophyta.html

Kategorio:Briofitoj
Torfejo

eta|200ra|Marĉo en nordorienta Germanio, historie uzita kiel torfejo
**Torfejo** estas tereno en kies grundo sedimentiĝis torfo. **Torfejoj** evoluas el marĉoj. Tradicie oni ekspluatis la torfon por gajni hejtmaterialon kaj por fekundigi la grundon en ĝardenoj per mikso de la loka ĝardenogrundo kun torfo. Ĉar marĉoj estas protektindaj naturoregionoj, hodiaŭ - almenaŭ en la evoluintaj landoj - oni plejparte rezignas pri grandaskala ekspluatado. Torfon oni uzas plu por kuracaj celoj.

[eta|maldekstra|Malseka torfejo [lac de Lispach (Vosges, Francio)]]
[eta|maldekstra|Protektita torfejo de l'étang de Machais, komunumo [La Bresse (Vosges, Francio)]]
[eta|meza|Torfejo [Hautes Fagnes|Hautes-Fagnes en Belgio]]
[eta|meza|Torfejo en la komunumo [Auzat, Ariège, Pireneoj]]
Nototiladacoj

La **nototiladacoj** () estas planta familio el briofitoj, kies kapsulo estas tre malgranda, bananforma, sur malgrandega piedo. Tiuj plantoj kreskas en malvarmaj regionoj de la norda hemisfero.

Tiu familio apartenas al la ordo nototiladaloj (*Notothyladales*). Ĝi enhavas ununuran genrojn kaj 16 speciojn, The Plant List kaj World Flora Online (16 apr. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Bryophytae* - briofitoj
***Anthocerotophyta* - antocerofitoj
****Anthocerotopsida* - antoceropsidoj
*****Notothyladales* Hyvönen & Piippo - nototiladaloj
******Notothyladaceae* Müll.Frib. - nototiladacoj
*******Notothylas* Sull. - nototilado

## Referencoj 
Kategorio:Briofitoj
Kategorio:Plantofamilioj
Riĉiineoj

Botaniko > Briofito > ??
----

Subordo el la ordo **marĉantialoj** el la **briofitoj**, kies sporofitoj formiĝas unuope en la talo. La sporoj estas nudaj en la vando plukreskiĝanta de la arkegonio, kaj disiĝas nur kiam la vando velkas. Kun la sporoj formiĝas sterilaj ĉeloj ne elaterecaj.
La **riĉiineoj** enhavas 2 familiojn : **riĉiacojn (Ricciaceae)** kaj **oksimitracojn (Oxymitraceae)**.

Kategorio:Briofitoj
Venn-a diagramo

eta|Ekzemplo de tia diagramo. Notu la enhavajn rilatojn inter A, B kaj C.
**Diagramoj de Venn** aŭ **Venn-aj diagramoj** estas uzataj en aro-teorio kaj en logiko.

Jena ekzemplo de venn-a diagramo

montras, ke:
* se io posedas econ A, ĝi posedas econ B.
* ne eblas samtempe posedi econ C kaj econ B
* posedanto de eco C ne posedas econ A.

Kategorio:Logiko
Fukui (urbo)

La urbo **Fukui** (Japane:福井市 [fukui-ŝi]),(Kunrei:**Hukui**) prefekteja urbo de Fukui prefektujo,situas meze de Fukui ebenaĵo. Tri riveroj Aŝiŭa, Hino, Kuzurju ĉirkaŭas la urbon.

La urbo estis fondata en 1889, poste Hokuriku Ĉeflinio ekservis.
En Pacifika Milito 19-a de julio 1945 120 bombaviadiloj B-29 de Usona aerarmeo aeratakis la urbon, 95 procento de urbo estis rompata, ĉirkaŭ  loĝantoj mortis.
6-a de junio 1948 ankaŭ Fukui Tertremo (M7.1) atakis la urbon.  loĝantoj mortis, pli multe ol  domoj estis rompata.

Dosiero:Gohonjobashi bridge, Fukui, Fukui 200507.jpg|
Dosiero:Mirokabashi bridge, Fukui, Fukui 200507.jpg|
Dosiero:福井県福井市県内位置図.svg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.city.fukui.fukui.jp/english/index.html  
* http://www.city.fukui.lg.jp 
* http://en.wikipedia.org/wiki/New_Brunswick,_New_Jersey 

Kategorio:Urboj de Japanio
Kategorio:Gubernio Fukui
Hokuriku

eta|La regiono Hokuriku sur la mapo de Japanio

**Hokuriku** (, lit. norda lando) estas subregiono de regiono Ĉubu, kiu estas proksima al la Japana maro. Ĉubu (中部地方 [ĉūbu-ĉihō]) estas la centra regiono de Honŝu, Japana ĉefa insulo.

La regiono Hokuriku enhavas Guberniojn Tojama, Iŝikaŭa kaj Fukui.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.stat.go.jp/data/jinsui/2003np/index.htm 

Kategorio:Ĉubu
Kategorio:Honŝuo
Sallaga Urbo

eta|300ra|

**Salt Lake City** (aŭ esperante **Sallaga Urbo** kaj **Sallagurbo**) estas la ĉefurbo kaj la plej granda urbo de la usona ŝtato Utaho. 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kompare, laŭ taksoj de 2014 la loĝantaro estis  , kun pli ol miliono en la pli ĉirkaŭa urbaro. 

La municipo havas komunan limon kun . 

La urbo estis fondita de mormonoj fuĝintaj el la oriento de Usono, kaj ankoraŭ estas la ĉefurbo de tiu religio. Ĝi gastigis la landan kongreson de ELNA en 2001, kaj la Vintrajn Olimpikajn Ludojn en 2002.

## Konataj urbanoj 
* Bathsheba Wilson Bigler Smith
*Russell M. Nelson, kardilogo kaj ekleziestro
* *Utah Jazz*, korbopilka teamo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* UTA TRAX

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo  (en la angla)
* Utah Street Names (en la angla)
* Komerca ĉambro de Sallaga Urbo (en la angla)


Kategorio:Urboj de Utaho
Kategorio:Ĉefurboj de Usono
Kategorio:Vintrosportejoj
Kategorio:Vintrolimpikaj urboj
Kuklando

[300px|eta|Pentraĵo de [Pieter Bruegel la pliaĝa: *Kuklando* (1567)]]
**Kuklando** estas fantazia aŭ fikcia loko, kie ĉiaj mirindaĵoj povas okazi, por bono kaj malbono de ĝiaj loĝantoj. Oni diras, ke tie oni manĝas delikataĵojn kaj trinkas fajnajn trinkaĵojn kaj amoras laŭvole, unuvorte, en Kuklando, oni feliĉas, envere konas la feliĉon. Oni ankaŭ diras, ke en tiu lando oni ne laboras, ĉar ne necesas. Kaj iuj el ni, tre konvenciaj, diras, ke ili estas "mallaboremaj". Nu, oni ne scias, por bono kaj malbono en Kuklando oni feliĉas kaj faras kion ajn oni volas, kaj tio ja gravas. Kiu povus diri tion en niaj landoj? Eble neniu.

## Rilataj tradicioj 
La deveno de ideo pri Kuklando estas obskura. Ŝajne estas similaj ideoj en multaj kulturoj. En la dua libro de la Biblio (Eliro, 3,8) oni parolas pri «lando, kie fluas lakto kaj mielo», eble tiu citaĵo influis konceptoj pri Kuklando. En Brazilo, tupioj parolis pri "Lando Senmalbonoj" kaj dum Ribelo en Canudos, ĝia estro, Antonio Conselheiro promesis landon, kie la montetoj estis el kuskuso kaj la riveroj el lakto.

Alia fonto de tiu ideo eble estas legenda insulo Hi-Brasil de germanaj popoloj aŭ la ĝardeno de Hisperidoj de la grekaj.

Ĉi tiu lando havas aliajn nomojn laŭ la malsamaj lingvoj de la mondo. Tiel, per kelkaj ekzemploj: en la franca oni diras "Pays de Cocagne" kaj en la angla samdevene "Land of Cockaigne", en la germana "Schlaraffenland", en la itala "Paese di Cuccagna", en la hispana "Jauja" kaj en la kataluna samdevene "Xauxa"; ambaŭ treeble originas en perua urbo samnoma "Ĥauĥa". Oni ne devas forgesi, ke la peruaj urboj renomis pro ilia riĉeco kaj trezorabundoj, do pro ilia supoza feliĉo, ili estis bela fonto de legendoj.

Literature, multaj utopioj estis influitaj de simila ideo, fama estas Ksanaduo. En Brazilo, poetoj faris Parsagadon modelo de plena feliĉo sur la tero.

Kategorio:Literaturo
Kategorio:Fikciaj landoj
Stringer Davis

**Stringer DAVIS** (naskiĝis la 4-an de junio 1896, mortis la 29-an de aŭgusto 1973) estis angla aktoro.

Famon li gajnis pro sia rolo de Mr. Stringer, la amika kunlaboranto de Miss Marple, kiun li ludis apud sia edzino Margaret Rutherford en pluraj filmigoj de romanoj de Agatha Christie.

## Listo de filmoj 
**Murder, She Said* (1961)
**The Mouse on the Moon* (1963)
**Murder At the Gallop* (1963)
**The V.I.P.s* (1963)
**Murder Ahoy* (1964)
**Murder Most Foul* (1964)
**The Alphabetic Murders* (1965)

Kategorio:Britaj aktoroj
Darwin (operaciumo)

**Darwin** estas la nomo de la kerno de Mac OS X kaj estas FreeBSD-bazita.

## Vidu ankaŭ 
]]
* GNUstep

Darwin
Kategorio:BSD
Miss Marple

**Miss MARPLE**, plennome: Jane MARPLE, estas protagonistino en pluraj krimromanoj de Agatha Christie.

Miss Marple loĝas en la malgranda vilaĝo *St. Mary Mead*. Ŝi estas maljuna fraŭlino, kiun oni nepre ne subtaksu: Enigmojn ŝi solvas per racio kaj logiko, mirigante per tio la lokan policon.

En la filmigoj Miss Marple estis prezentata interalie de Margaret Rutherford, Joan Hickson kaj Angela Lansbury. Ekde 2004 estis produktita kvarparta televida serio, en kiu ŝin prezentas Geraldine McEwan.

En la filmoj kun Margareth Rutherford Miss Marple havas helpanton, la bibliotekiston *Stringer*, rolo prezentata de Stringer Davis. Tiu bibliotekisto ne havas bazon en la noveloj; oni kreis ĝin por havigi rolon al Davis, la edzo de Rutherford.

## Listo de verkoj kun Miss Marple 
* *The Murder at the Vicarage* (1930)
* *The Thirteen Problems * (1932)
* *The Body in the Library* (1942)
* *The Moving Finger* (1943)
* *A Murder is Announced* (1950)
* *Murder With Mirrors* (1952)
* *A Pocketful of Rye* (1953)
* *4.50 from Paddington* (1957)
* ''The Mirror Crack'd from Side to Side* (1962)
* *A Caribbean Mystery* (1964)
* *At Bertram's Hotel* (1965)
* *Nemesis* (1971)
* *Sleeping Murder'' (1976)

Kategorio:Anglalingva literaturo
Kategorio:Filmaj serioj
Kategorio:Literaturaj roluloj
Kategorio:Fikciaj detektivoj
Kategorio:Fikciaj britoj
Bazaj reguloj de ŝako

eta|dekstra|pato
eta|dekstra|mato

La pecoj de ŝako estas:

* Reĝo (R): La plej grava peco. Ĝi rajtas moviĝi ĉiudirekten, sed nur po unu fakon. Se la reĝo ne povas eskapi ŝakigan situon, la ludo finiĝas malgajnante per "mato"; se ĝi ne povas eviti eniron en ŝakan situacion, la ludo finiĝas egalece per "pato" (sendecida partio).
* Damo (D): La plej potenca peco. Longdistanca peco kiu moviĝas ĉiudirekten (horizontale, vertikale, diagonale). (valoras 9 peonojn – la donita valoro estas proksimuma kaj dependas de la konkreta situacio)
* Turo (T): (valoras 5 peonojn) Longdistanca peco kiu moviĝas horizontale kaj vertikale
* Kuriero (K): Longdistanca peco kiu moviĝas diagonale. (valoras 3 peonojn)
* Ĉevalo (Ĉ): (valoras 3 peonojn) moviĝas en formo 2+1, kio signifas 2 fakojn horizontale aŭ vertikale, poste ortante 1 fakon. Ĝi povas transsalti pecojn.
* Peono moviĝas antaŭen po unu fakon (el la komenca linio, eventuale po du), kaptas antaǔen irante, ne fronte, sed diagonale.

La pecoj escepte de la peono nomiĝas oficiroj.
Ili kaptas sammaniere kiel ili moviĝas.
La "longdistancaj" pecoj (t.e. damo, turo kaj kuriero) povas moviĝi laŭ siaj permesitaj direktoj en nombro de fakoj, kiun ili deziras, ĝis ĉeesto de alia peco, aŭ rando de la tabulo. Se la obstaklo estas malsamkolora peco, ili eĉ povas kapti ĝin, okupante ĝian fakon.
Escepte de la ĉevalo pecoj devas halti antaŭ samkoloraj pecoj kaj ĉe alikoloraj pecoj (prenante ilin).

Specialaj reguloj:
* Se inter reĝo kaj turo, kiuj ankoraŭ ne moviĝis, estas libera spaco, eblas *aroki* por atingi pli protektatan situacion; ĉe tio la reĝo moviĝas je du kampoj kaj la turo transsaltas ĝin.
* Se peono ekmoviĝas je du fakoj kaj per tio preterpasas malamikan peonon, tiu rajtas kapti ĝin "En passant", internacia ŝaka esprimo, kiu signifas *"preterirante"*.
* Se peono atingas la lastan horizontalon, ĝi transformiĝu al oficiro – escepte de reĝo – (plej ofte damo, foje turo aŭ ĉevalo).
* Se en ludo trifoje okazas la sama situacio, la ludo estas sendecida.
* Se post 50 movoj okazis nek kapto de peco nek movo de peono (do nenio nemalfarebla), la ludo estas sendecida (en certa escepta okazo post 100 movoj).
eta|maldekstra|180px|
eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Ŝakpeco
* Ŝakluda tabulo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fide.com/official/handbook.asp?level=EE101 
* http://www.iranchess.com  
* http://www.fvde.ch/arbitrage/Regles_du_jeux_2004.pdf  
* http://normandlamoureux.com/echecs/quiz/index.html  

Kategorio:Ŝako
Stenotipado

Skribarto > Steno < **Stenotipado**

Stenotipado estas steno-metodo farita per maŝino nomita stenotipo. Oni depremas klavojn aŭ unuope aŭ grupe por reprodukti aŭ simbolojn aŭ literojn (dependas de la cela lingvo). Tiuj simboloj reprezentas kaj literojn, ciferojn, silabojn, vortojn, eĉ frazpartojn kaj frazojn, laŭ volo de la stenotipisto.

La stenotipisto povas skribi la simbolojn sur longa mallarĝa papero per inko. Poste, oni transskribas la simbolojn en la celan lingvon per aŭ tajpmaŝino aŭ komputilo en la bezonatan normon.

Alia metodo estas rekta transskribo per komputilo. Oni povas uzi stenotipon uzante ian specon de komputila memoro. Post la stenado, la stenotipisto enŝutas la datumon en komputilon kaj speciala softvaro konvertas ĝin en la celan lingvon. Ankaŭ estas metodo de rekta transskribo per kio la transskribo estas aŭtomate farita dum kiam la stenotipisto skribas. La stenotipo estas konektita al la komputilo kaj per speciala softvaro la transskribo aperas surekrane post du aŭ tri sekundoj en la celan lingvon.

Kategorio:Maŝinoj
Kategorio:Steno
Carl Maria von Weber

**Carl Maria VON WEBER** (naskiĝis la , en Eutin, Holstinio, kaj mortis la , en Londono, Anglio) estis germana komponisto, pianisto, dirigento, gitaristo kaj muzikkritikisto. Li estis unu el la unuaj multsignifaj komponistoj de romantismo. Liaj maturaj operoj havIs grandan influon sur postaj germanaj komponistoj, inkluzive de Marschner, Meyerbeer, kaj Wagner; liaj komponaĵoj por piano influis tiujn de Mendelssohn, Chopin, kaj Liszt. Lia plej konata verko, *Der Freischütz*, restas inter la plej gravaj germanaj operoj.

## Vivo 
Li estis kuzo de Constanze Weber, la edzino de Wolfgang Amadeus Mozart. Li ricevis muziklecionojn en Munkeno ĉe Michael Haydn, kaj poste en Vieno ĉe Joseph Haydn.

En 1826 Weber vojaĝis al Londono por ĉeesti la premieron de sia opero *Oberon*. Mallonge poste li tie mortis pro tuberkulozo.

## Verkaro 
### Operoj 
* *Die Macht der Liebe und des Wiens* (1798) senprezenta
* *Das Waldmädchen* (1800)
* *Peter Schmoll und seine Nachbarn* (1803)
* *Rübezahl* (1805) senprezenta
* *Silvana* (1810)
* *Abu Hassan* (1811)
* *Der Freischütz* (1821)
* *Die drei Pintos* (1821/2) senfinita; kompletigis en 1888 je Gustav Mahler
* *Euryanthe* (1823)
* *Oberon* (1826)

Lia opero *Der Freischütz* iĝis kvazaŭ nacia verko de la ĝermanta germana nacio, simple ĉar ĝi montris, ke eblas verki emocie imponan operon en la germana lingvo. Kvankam la opero ja enhavas emociigan historion kaj interhomajn konfliktojn, iuj diras, ke la ĉefrolo estas tiu de la germana arbaro.

### Sakralaj verkoj 
* *Missa sancta* n-o 1 en E♭, J.224 (1818)
* *Missa sancta* n-o 2 en G, op. 76, J. 251 (1818–19)

### Simfonioj 
* N-o 1 en C, Op. 19. J. 50 (1812)
* N-o 2 en C. J. 51 (1813)

### Konĉertaj verkoj (elektaĵoj) 
* Fagota Konĉerto (1811)
* Klarneta Konĉerto N-o 1 (1811)
* Klarneta Konĉerto N-o 2 (1811)
* Konĉertino por Klarneto (1811)
* Konĉertino por Korno kaj Orkestro (1815)
* *Konzertstück* (1821)

### Ĉambraj muzikoj (elektaĵoj) 
* Klarneta Kvinteto (1811)
* *Grand Duo Concertant* (1816)
* Trio en G-minoro (1818–1819)

### Pianomuzikoj (elektaĵoj) 
* Pianosonato n-o 2 (1816)
* *Invito al la Danco* (1819)


Kategorio:Germanaj komponistoj
Kategorio:Operkomponistoj
Kroĉetado

La vorto ***kroĉetado*** devenas de la mezepoka franca vorto *croc* aŭ *croche,* kiu signifas *hoko.*
**Kroĉetado** estas ago de fari teksaĵon el fadeno. Oni faras ligetojn el la fadeno per hoko, kaj konektas la ligojn formi kompletan teksaĵon.

Oni povas fari simplan teksaĵon (vestaĵo, kovriloj...) aŭ fari puntojn de maldika fadeno.
Modeloj de kroĉetadoj estas multaj kaj diversaj, sed ili havas ankaŭ tradician devenon. Puntoj faritaj per kroĉetado estas parto de popolaj kostumoj, kaj tiam ili havas ĝustan modelon, laŭ kiu oni povas rekoni regionon de ĝia deveno.

Dosiero:Crohook.jpg|
Dosiero:Gehaakt kleedje.JPG|
Dosiero:Irish crochet.jpg|
Dosiero:William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Young Girl Crocheting (1889).jpg|
Dosiero:Csetneki Crochet Lace from Slovakia.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Trikado
* Brodado
* Csetneki Lace 
* Csetneki Lace galerie 

Kategorio:Ŝatokupoj
Kategorio:Fabrikado
Kategorio:Teksaĵindustrio
Akordiono

eta|250px|Akordiono 48 bas Weltmeister
eta|250px|Diatona akordiono
eta|Akordionisto
**Akordiono** aŭ **tirharmoniko** estas muzika instrumento kun balgo kiun oni kunpremas kaj tiras por sonigi per aerfluo vibriganta metalajn lamenetojn. Muzikisto kutime regas la aerfluon per pianstila klavaro (sur unu ekstremo) kaj butonoj (sur la alia), per kiuj oni ludas tonojn. Modernaj akordionoj kutime ankaŭ havas butonojn por ludi akordojn. Ekzistas diversaj aranĝoj de klavaroj kaj butonoj. Inter ili la trivica 6-plus-6-butonaro kaj la kvinvica kromata butonaro havas la saman fingradon en ĉiuj gamoj.

## Historio 
Akordionoj (kaj aliaj balgaj instrumentoj) aperis en Eŭropo en la frua 19-a jarcento.

Ekzemple, Cyrill Demian akiris patenton por akordiono en Vieno en 1829. Tio havis nur maldekstran klavaron; la dekstra mano regis nur la balgon.

Ekde tiam aperis multaj variaĵoj kaj plibonigitaj versioj de tiaj instrumentoj. La evoluo daŭras nuntempe.

## Disvastiĝo, ĝenroj 
Akordiono iĝas forte disvastigita, ĉefe en popolaj muzikoj, kaj uzatas en multaj tre malsamaj ĝenroj kaj landoj. Taksu: ŝipanaj kanzonoj, slavaj popolaj muzikoj, franca Musette-muziko, Ĵazo, Azerbajĝana muziko, Kaĵunmuziko, irlanda, ktp.

La instrumento estas uzata en Esperanta muziko, ekzemple de la bando Esperanto Desperado.

Estas variaĵoj, al kiuj mankas pianstila klavaro: bandonio kaj koncertino. Krome la butonoj de tiuj moviĝas laŭ la direkto de la balga movado, malkiel la butonoj de akordiono.

## Vidu ankaŭ 
* Akordionisto
* Bandonio

## Eksteraj ligiloj 
* http://images.nana.co.il//Upload/92004/ForumMessageAttachments/ForumMessageFile_592074.mp3 
* http://shironet.gpg.nrg.co.il/songView.aspx?song_id=5371&singer_id=585&song_title=36aae 
* http://shironet.gpg.nrg.co.il/songView.aspx?song_id=4923&singer_id=922&song_title=20f587 
* http://www.ksanti.net/free-reed/history/demian.html  

## Videoj 
[maldekstra|eta|Akordionisto en la [Metroo de Parizo, stacio *République* (majo 2011)]]

!
Kategorio:Klavarinstrumentoj
Steno

**Steno** povas signifi 
# metodo skribi tiom rapide, kiel parolanto parolas. Povas esti farita permane per skribilo (stenografio) aŭ per maŝino (stenotipado). Oni poste transskribas la simbolojn en la celan lingvon aŭ, per stenotipo ligita al komputilo uzante specialan softvaron, la transskribo povas esti aŭtomate farita.
# ina nemortema monstro de helena mitologio, unu el tri Gorgonoj, kiu havis serpentojn anstataŭ haroj kaj aliigis en ŝtonon ĉiujn, kiuj ŝin rigardis, kaj
# biologia genro de delfinoj, kies sola specio latine nomatas *steno bredanensis*
# malnova mezurunuo de forto
Arakido

La **arakido** (*Arachis*) estas neotropisa genro de 22 specioj de herboj el Sudameriko. Ĝia plej konata reprezentanto estas la ternukso aŭ ordinara arakido (*Arachis hypogea*), ankaŭ nomata simple **arakido**.
Vaste kulturata en tropika kaj subtropikaj landoj, malalta unujara herbo kun 3-folieraj folioj kaj flavaj aŭ flavruĝaj floroj 1- ĝis 4-ope akselaj. Post fekundiĝo de la floro la pedunklo de la guŝo longiĝas kaj kurbiĝas malsupren enterigante la junan guŝon, kiu poste subtere ekkreskas. Tial la planto havas la nomon ternukso, kvankam botanike la frukto ne estas nukso.

Dosiero:Peanuts.jpg|
Dosiero:Peanut_9417.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://news.bbc.co.uk/chinese/simp/hi/newsid_4480000/newsid_4483600/4483676.stm
* http://news.bbc.co.uk/chinese/simp/hi/newsid_4020000/newsid_4024300/4024359.stm
* http://news.bbc.co.uk/chinese/simp/hi/newsid_3020000/newsid_3022900/3022954.stm 
* http://www.icrisat.org/GroundNut/GroundNut.htm  

Kategorio:Fabacoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Legomoj
Oceanografio

[eta|dekstra|250px|[Termohalina cirkulado]]
**Oceanografio** (ankaŭ nomata **oceanologio** aŭ **mara scienco**) estas la studo pri la oceanoj de la tero kaj iliaj interligitaj ekosistemoj kaj kemiaj kaj fizikaj procesoj. Estas kvin ĉefaj fakoj en la scienco:
# Mara geologio, inkluzive de tektoniko kaj alia studado pri la oceana fundo.
# Fizika oceanografio, kiu traktas la fizikajn ecojn de la oceano (kiel ĝian temperaturo-salecan strukturon kaj fluojn).
# Kemia oceanografio - la studo pri la kemio de la oceano.
# Biologia oceanografio - ankaŭ kelkfoje konsiderita parto de mara biologio, kiu estas la studo pri la flaŭro kaj faŭno de la oceano.
# Meteologia oceanografio, kiu traktas tion, kiel la atmosfero kaj la oceano interagas.

Oni povas diri, ke la komenco de oceanografio kiel aparta scienco estis en 1872, kiam Charles Wyville Thomson kaj John Murray ekiris kun la Ekspedicio Challenger (1872-1876). Estis ĉirkaŭ tiu tempo, kiam diversaj nacioj decidis, ke - ĉar ili multe uzis la oceanoj komerce - ili devus investi pluan agadon en la scienca studado de la oceanoj. Diversaj nacioj, privataj homoj kaj institucioj dissendis ekspediciojn kaj oni kreis instituciojn dediĉitajn al la studo de oceanografio.

La unua monda organizo de oceanografio, la Internacia Konsilio por la Esplorado de la Maro, kreiĝis la 22-an de julio 1902 aŭ 1901(?), en Kopenhago, Danio.

## Oceanografiaj Institucioj 
* Interregistara Oceanografia Komisiono
* Institucio de Oceanografio Scripps (angle 'Scripps Institution of Oceanography')
* Oceanografia Institucio en Woods Hole (angle 'Woods Hole Oceanographic Institution')
* Southampton-a Oceanografia Centro (angle 'Southampton Oceanography Centre')

## Oceanografoj 
* Veerabhadran Ramanathan

## Bildaro 

Dosiero:Ocean currents 1911.jpg|
Dosiero:Atlantic bathymetry.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Meteologio
* Cunamo
Stipulo

[eta|300ra|Folio de [hundorozo (*Rosa canina*); tigbaze videblas la stipulo]]
**Stipulo** estas elkreskaĵo ĉe bazo de iaj folioj, ŝosetoj. Tio estas ekz. folisimila (pizoj) aŭ formiĝis al dornego (prunelo) aŭ skvamforma.

## Vidu ankaŭ 
* Folicikatro

Kategorio:Plantomorfologio
Listo de biologoj

Jen listo de gravaj **biologoj**.

* Aristotelo
* Francis Crick
* Charles Darwin
* Ernst Haeckel
* Willi Hennig
* Robert Hooke
* Robert Koch
* Jean-Baptiste Lamarck
* Karl Landsteiner
* Antoni van Leeuwenhoek
* Linnaeus *(Linnaeus)*
* James Lovelock
* Johann Gregor Mendel
* Louis Pasteur
* Jan Evangelista Purkyně
* Jean Rostand
* Matthias Schleiden
* Theodor Schwann
* Ignaz Semmelweis
* Rudolf Ludwig Karl Virchow
* James Watson
* Carl Woese

## Vidu ankaŭ 
* Premio Nobel de Fiziologio aŭ Medicino
* Biologio

## Eksteraj ligiloj 
* http://home.tiscalinet.ch/biografien/index.html
Inventisto

**Inventisto** estas iu kiu kreas novajn inventaĵojn, ordinare meĥanika, elektra, aŭ programata aparato aŭ metodo. Kvankam iuj inventistoj eble estas ankaŭ sciencistoj, multaj agas kiel inĝenieroj kiu malkovris kaj kreis utilan rimedon el konata scienco.

Patento permesas al la inventisto liman monopolon al la rajtoj de inventaĵo kiu estas sufiĉe nova.

## vidu ankaŭ 
* Historio de scienco kaj teknologio

Kategorio:Profesioj
Kategorio:Inventistoj
Antoni van Leeuwenhoek

**Antoni van LEEUWENHOEK** (naskiĝis la 24-an de oktobro 1632 en Delft, mortis la 26-an de aŭgusto 1723 en Delft) estis nederlanda fizikisto kaj komercisto.

Li estas plej bone konata pro sia kontribuo al plibonigo de la mikroskopo kaj siaj kontribuoj al la starigo de ĉela biologio. Uzante sian manmetiitan mikroskopon, li estis la unua, kiu observis kaj priskribis muskolajn fibrojn, bakteriojn, spermatozoojn kaj sangan fluon en kapilaroj (malgrandaj angioj).

eta|maldekstra|Nederlanda poŝtmarko montranta bildon de Leewenhoek.

Kategorio:Ora jarcento de Nederlando
Daniel Radcliffe

dekstra|eta|Daniel Radcliffe en 2014
**Daniel Jacob RADCLIFFE** (naskiĝis la 23-an de julio, 1989 en Londono) estas brita aktoro.

Sian unuan rolon li ricevis en la aĝo de dek jaroj: En la televidproduktaĵo *David Copperfield* li prezentis la junan David Copperfield. Du jarojn poste li unuafoje aperis sur kino-ekrano (*The Tailor of Panama*).

Plej grandan famon li tamen gajnis en la rolo de Harry Potter.

## Filmaro 
### Televido 
### Teatro 
## Vidu ankaŭ 
* Emma Watson

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Britaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Britio
Kategorio:Britaj infanaj aktoroj
Kategorio:Aktoroj en filmoj pri Harry Potter
Fukui-dialekto

**Fukui-dialekto** (japana lingvo:福井弁 [fukui-ben]) estas dialekto de Japana lingvo, parolata en prefektujo Fukui.

En suda parto de prefektujo Fukui oni parolas simile al Kansaja dialekto.

## Konataj vortoj de Fukui-dialekto 
* "ほや" [hoja] - "Jes", montras konsenton
** "ほやほや" [hoja hoja] montras fortan konsenton.
* "ほやけどぉ～" [hojakedoo] - "Sed......"
* "つるつるいっぱい" [curu curu ippai] - "(Glaso) estas tiel plena de fluaĵo, ke ĝi preskaŭ superfluas"

## Eksteraj ligiloj 
* http://nihongo.human.metro-u.ac.jp/long/maps/perceptmaps.htm  
* http://www.lares.dti.ne.jp/~denjin/text/lesson06.html 
* http://shin2600.cool.ne.jp/madonna/english1.html  
* http://www3.to/fukui Kurso de modana Fukui-dialekto (Japane)

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Albedo

eta|dekstra|180px|La freŝa neĝo kun tre alta **albedo** aperas helblanka

**Albedo** aŭ **reflektopovo** estas la kvociento de la reflektita lumkvanto per la ricevita, ĉe la difuze reflektantaj korpoj.

Pli precize: albedo = respegulita lumkvanto/alvenanta lumkvanto

La albedo povas montri la teoriajn valorojn de 0,00 ĝis 1,00.

La planedo Venuso havas tre altvaloran albedon kun 0,76 (la helaj nuboj tre multe respegulas), la Luno havas averaĝe la malaltan albedon de 0,12. (Luno ne havas atmosferon.) Komparu kun la albedo de Tero: averaĝa ĉirkaŭ 0.35. Tamen ĝi varias de 0.04 (asfalto) ĝis 0.90 (neĝo).

Kategorio:Klimato
Kategorio:Klimatologio
Kategorio:Fotometrio
Kategorio:Radiado
Entento

**Entento** signifas amikan kontrakton inter regnoj. 

La **Kora Entento** (nomata france **Entente cordiale**) estis subskribita la 8-an de aprilo 1904 inter Britio kaj Francio,  kaj regulis la koloniajn demandojn, t.e. diversajn disputojn inter la du potencoj rilate al ilia influo kaj regivo en partoj de iliaj koloniaj imperioj inkluzive de Egiptio, Maroko, Madagaskaro, Kanado, Siamo kaj Afriko ĝenerale. La interkonsento signalis la finon de jarcentoj de malamikeco inter la du landoj.  

Tiuj interkonsentoj iĝis la bazo de la **Triopa Entento** kun la Rusa Imperio, kiam en 1908 kun la aniĝo de Rusio, la Kora Entento pligrandiĝis formante la Triopan Ententon.  Tiu Triopa Entento estis la opozicio al la centraj potencoj en la unua mondmilito.

En 1920 formiĝis la **Malgranda Entento** inter Ĉeĥoslovakio, Jugoslavio kaj Rumanio kontraŭ Hungario.

## Ankaŭ vidu 
* Balkana entento
* ententa invado de Rusio

## Eksteraj ligiloj 
***(germane)**  http://www.dhm.de/lemo/html/wk1/kriegsverlauf/entente/index.html 

Kategorio:Historio
Kategorio:Traktatoj
Georg Maurer

**Georg MAURER** [geog maŭre] (naskiĝis la 11-an de marto 1907, mortis la 4-an de aŭgusto 1971) estis germana verkisto kaj tradukisto.

Naskiĝinte en Reghin, Transilvanio, li pasigis grandan parton de sia infanaĝo en Bukareŝto. En la jaro 1926 transloĝiĝis al Germanio. Ĝis 1932 li studis germanistikon, arthistorion kaj filozofion en Lepsiko kaj Berlino. Li laboris kiel ĵurnalisto kaj servis kiel soldato dum la Dua mondmilito.

Post la milito li restis en Orienta Germanio. Li vivtenis sin kiel ĵurnalisto kaj verkisto; ekde 1955 li instruis lirikon en Lepsiko kaj ekde 1961 li okupis profesoran postenon. Lia verkaro konsistas el liriko kaj eseoj, krome li tradukis verkojn el la rumana lingvo al la germana.

Georg Maurer mortis en Pocdamo.

## Listo de verkoj 
* *Ewige Stimmen* (poemoj, 1936)
* *Gesänge der Zeit* (himnoj kaj sonetoj, 1948)
* *Zweiundvierzig Sonette* (sonetoj, 1953)
* *Die Elemente* (poemoj, 1955)
* *Der Dichter und seine Zeit* (eseoj kaj kritikoj, 1956)
* *Lob der Venus* (sonetoj, 1957)
* *Dreistrophenkalender* (poemoj, 1961)
* *Stromkreis* (poemoj, 1964)
* *Gestalten der Liebe* (poemoj, 1964)
* *Im Blick der Uralten* (poemoj, 1965)
* *Erfahrene Welt* (poemoj, eld. 1972)

Maurer
Maurer
Terfiziko

eta|Terfizikaj aparatoj
**Terfiziko**, aŭ **geofiziko** , estas la studado de Tero per kvantaj fizikaj metodoj, precipe per analizo de sismaj ondoj kaj metodoj magnetaj, elektraj, elektromagnetaj kaj radioaktivecaj. Temas pri grava parto de terscienco.

Ĝi forte baziĝas sur aliaj studadkampoj kiel matematiko aŭ informadiko. Terfizikaj teorioj ofte aplikatas, pli ĝenerale, en planeda scienco.

## Inkluzivataj fakoj 
Terfizikon konsistigas, inter aliaj,
# Sismologio (studo de tertremoj kaj elastaj ondoj)
# Gravito kaj geodezio (analizo de la gravita kampo de Tero kaj de la grando kaj formo de Tero)
# Atmosfera elektro kaj tera magnetismo (inzluzive de la jonosfero, radiadozono Van Allen, teraj kurentoj, k.s.)
# Geodinamiko studas la dinamikon regantan la tektonojn de Tero kaj aliaj planedoj
# Geotermiko (varmado de la tero, varmofluo, vulkanoj kaj varmaj akvofontoj)
# Hidrologio (subtera kaj surfaca akvo, kelkfoje inkluzive de glaciejoj)
# Fizika oceanografio
# Meteologio
# Tektona fiziko
# Esplorada kaj inĝenierarta geofiziko

Rilata fako estas geokemio.

## Historio de terfiziko 
La nomo "terfiziko" verŝajne unue uzatis en Germanio, kie ĝi aperis en la scienca literaturo jam ekde la mezo de la 19a jarcento. La vorton unue uzis Fröbel, kiu parolis pri *geophysik* en 1834.

## Famaj fakuloj 
* Alfred Wegener
* Inge Lehmann

## Vidu ankaŭ 
* Fluidaĵ-Dinamiko
* Astroscienco
* Terscienco
* Geologio
* Geografio
* Kartografio
* Internacia Unio de Geodezio kaj Geofiziko

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Eŭropa Geofizika Societo 
* Internacia Unuiĝo pri Geodesio kaj Geofiziko
* Terscienca Fakultato de Universitato de Utrecht 
* Fakultato pri Teknikaj Tersciencoj de Universitato de Delft

Kategorio:Geofiziko
Diametro

eta|La ruĝa linio estas la diametro
La **diametro** (greke *Diameter*) estas la distanco inter krucpunktoj de cirklo kaj rekto, kiu trapasas centron. La duono de la diametro nomiĝas radiuso.

La rilato inter la perimetro kaj la diametro de cirklo estas la pi-nombro π (pi), kio estas ĉirkaŭ 3,14.

Kategorio:Geometrio
Radiuso

eta|240ra|La radiuso estas markita per la litero *r*, la duradiuso estas markita per la literi *d*.
**Radiuso** estas en elementa geometrio (de cirklo aŭ sfero) ĉiu el la strekoj, kunligantaj punkton de la koncerna figuro al ĝia centro; la longo de tia streko: areo de cirklo aŭ sfero estas proporcia al la kvadrato de ĝia radiuso. Evidente la areo de duonsfero (spaca) estas pli granda ol la areo de sam-radiusa cirklo (ebena). Duradiuso estas linio, kiu transiras la cirklomezon: tranĉante la cirklon ĝi difinas du duoncirklojn aliflanke.

Kategorio:Elementa geometrio
Kategorio:Geometrio
Islama pilgrimado

## La du sanktaj urboj de Islamo
Haĝo (deviga pilgrimado al Mekao kaj Medino).

## Pilgrimadoj al tomboj de islamaj sanktuloj kaj spiritaj majstroj
## Jerusalemo
Moskeo de Al-Aqsa.
### Ŝijaismaj
* Kerbala
* Naĝaf
* Qom

### Aliaj (laŭ landoj)
*pilgrimlokoj en Uzbekio:
**

*pilgrimlokoj en Barato:
**

ktp

Kategorio:Islamo
Kilometro

**Kilometro** (simbolo: **km**) estas SI-unuo de la longo egalas al mil (1000) metroj; en scienca notacio oni povas ekvivalente skribi "103 m". Tio proksimume egalas al 0,621 mejloj, 1&nbsp;094 jardoj aŭ 3&nbsp;281 futoj en imperiaj mezurunuoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* lumjaro
* 1 E3 m
* kvadrata kilometro

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Sully Prudhomme

eta|dekstra|Sully PRUDHOMME
**Sully PRUDHOMME**, realnome: René François Armand PRUDHOMME (naskiĝis  en Parizo, mortis  en Châtenay-Malabry) estis franca poeto. Li estis la unua gajninto de la Premion Nobel de Literaturo (1901). En gazetara komuniko eldonita de la Sveda Akademio, estis eksplicita ke li gajnis pro "kiel speciala omaĝo al la poezia verko, kiu emfazas la subliman idealismon, la artan perfektecon kaj maloftan kombinaĵon de la kvalitoj de la koro kaj menso."

Prudhomme estis inĝeniero laŭ la studado, sed turnis sin al ideala filozofio kaj poste al poezio. Li anis al la Parnasa skolo, kiu rekomendis estetikan, ritman kaj elegantan zorgemon pri la elekto de la vorto en poezio. Sed li restis ĉiam iom aparte de la ĉeffluo. Li provis krei sciencan poezion por sia moderna tempo, tio signifas esprimi la sciencajn malkovrojn de lia tempo per poezio. Sed la temoj kaj formo de tiu eksmodiĝis, kaj nur kelkaj kortuŝaj malesperaj lirikaj poemoj plu estas aprecataj (kiel *La okuloj*, *la karesoj*, *la valso kaj la torenta kirlo*, aŭ pri rememoroj de soleca malfeliĉa infano en pensiono).

Sincera kaj maltrankvilkora, li ĉiam bedaŭris ne plu povi kredi je la perdita religia kredo, kiun li neniam forgesis.

## Disputo pri la gajno 
Kiam li ricevis la Nobel-premion pri literaturo, lia premiito estis akompanata de protestoj de pensuloj, kiuj forte pensis ke oni devus doni la premion al rusa verkisto Lev Nikolajeviĉ Tolstoj. 42 svedaj verkistoj kaj artistoj subskribis protestan proklamon pri ĉi tiu afero. La protesto estis farita pro eraro, ĉar Tolstoj ne ricevis la premion pro teknika problemo - lia kandidateco estis prezentita en ne-norma maniero, kaj la membroj de la premi-komitato ne rajtis nomumi kandidatojn per si mem.

## Listo de verkoj 
### Poezio 
* *Stances et poèmes* (1865)
* *Les épreuves* (1866)
* *Les solitudes* (1869)
* *Les destins* (1872)
* *La France* (1874)
* *Les vaines tendresses* (1875)
* *Le prisme, poésies diverses (1886)
* *Le bonheur* (1888)

### Prozo 
* *Que sais-je?* (1896)
* *Testament poétique* (1901)
* *La vraie religion selon Pascal* (1905)
* *Journal intime* (1922)

## En Esperanto aperis 
* *La rompita vazo''. - En: Nova antologio. - 2. eld. - Warszawa: Pola Esperanto Asocio, 1965. - p.&nbsp;16 - 17
* La rompita vazo. - Traduko de Antoni Grabowski. En: El Parnaso de Popoloj : poemaro. - Varsovio, 1913 (represo: Saarbrücken: Iltis, 1983). - p.&nbsp;46- 47

## Eksteraj ligiloj 
* Poèmes: http://www.poesies.net/prudhome.html i http://www.poesies.net/poeme0.html
* Les Vaines Tendresses  HTML, PDF in libro veritas 

Kategorio:Francaj poetoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Membroj de la Franca Akademio
Jardo

**Jardo** povas signifi:
* jardo - Anglosaksa mezurunuo de longo.
* jardo - stango al kiu estas fiksata velo.