open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elisikoj

La **Elisikoj** (*Ἐλισύκοι -ων* greke, *Elesyces*  latine) estas antikva eta popolo en la regiono de Narbonne, kiu fontus el kuniĝo de popoloj  iberaj kun antaŭa loĝantaro kiu povus esti ligura. La opidumoj de Ensérune, Pech Maho (Sigean), Bassanel (Olonzac), Mailhac, la Moulinasse (Salles-d'Aude), *le Moulin* (Peyriac-de-Mer), Cessero (Saint-Thibéry), la Monédière (Bessan) kaj de Montlaurès povus esti elisikaj fortikaĵoj. Ilia teritorio etendiĝis proksimume en la malsupraj valoj de *Attagus* (aŭ *Atax*, Aude), *Heledus* (aŭ *Ledus*, Lez) kaj *Orobus* (aŭ  *Orbis*, Orb), en la nunaj francaj departementoj Aude  kaj Hérault.

La Elisikoj ŝajne estis en kontakto kun komercantaj popoloj en Mediteraneo (Fenicoj, Punikoj, Helenoj) kiujn ili provizis per produktoj de la agrokulturo kaj ercoj venantaj el sia teritorio aŭ el pli foraj regionoj kaj kiujn oni transportis ĝis iliaj komercaj lokoj (Pech Maho).

Ĉi tiu popolo estas menciita nur trifoje en la Antikveco. La plej malnova mencio estas tiu de Hekateo el Mileto kiu inter la fino de la  6-a jarcento a.K. kaj la komenco de la  5-a jarcento a.K. en sia *Periegezo* (malaperinta verko kies kelkaj eroj estis kompilitaj en *la Etnaj* de Stefano de Bizanco) konsideras la Elisikojn ligura popolo.. Ankaŭ Herodoto informas ke gaŭlaj soldatoj (Elisikoj) helpis en la kartaga armeo en 480 a.K. dum la sieĝo de Himero (Sicilio).

En *Ora maritima*, periplo  de Festus Avienus, latina aŭtoro vivinta multe pli poste (en la 6-a jarcento p.K. postskribante laŭ la *Periegezo* de  Hekateo el Mileto :
« Iam antaŭ longe, la elisika popolo loĝis en tiu loko kaj la urbo Naro  estis la grandega ĉefurbo de ilia milita potenco. Tie la rivero *Attagus*  enfluas en la maron. Apude troviĝas la marĉo *Helike*. Deirante de tie oni trovis *Besara* (Béziers) laŭ malnovaj raportitaj onidiroj. Nun la riveroj *Heledus* (Lez) kaj *Orobus* (Orb) trafluas kampojn kaj ruinamasojn, spurojn de pasinta prospereco »

La regiono iam loĝita de la Elisikoj estis ekloĝata de Volkoj, kelta popolo kiu ekaperis en la 3-a jarcento a.K..

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* La Elisikoj inter la popoloj de Galio sur la retejo *Arbre Celtique* 
* Ora maritima de Avienus  
* ''Pech Maho aux VIe-Ve s. av. J.-C. Une place d'échange en territoire élisyque*, Komerca loko en elisika teritorio, Eric Gailledrat, Pierre Rouillard, *Revue archéologique de Narbonnaise no 35*, , pp. 401-410, 2003. Suppléments   ISSN 0153-9124. *Association de la revue archéologique de Narbonnai''se , Montpellier 
* Primitivaj popoloj en Rusiljono : Ibero-Liguroj kaj Keretanoj 

Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Langvedoko
Isabelo (provinco)

situo de la provinco(malhelblue ĉe la orienta marbordo)

**Isabelo** - hispane *Isabela* - estas provinco de la Filipinoj. La provinca teritorio situas ĉe la nordorienta marbordo de la insulo Luzono, la plej granda insulo de la lando, borde de la Filipina Maro. La provinco estas parto de la administra regiono 2 de la Filipinoj - la regiono Kagajana Valo (en la dekstra mapo okcidente de la Filipina Maro bildigite en diversaj nuancoj de bluo), kiu sume kovras la nordorienton de la insulo Luzono.

Administra centro de la provinco estas la urbo Ilagan. Aliaj gravaj urboj estas Santiago kaj Cauayan. Laŭ la censo de la jaro 2007 sur la provinca teritorio vivis  homoj. Ĝi kovras areon de 13 775 kvadrataj kilometroj, kaj la loĝdenso do estas po 101 loĝantoj laŭ kvadrata kilometro.

Kategorio:Provincoj de la Filipinoj
Ŝajnvolbo

eta|Ŝajnvolbo en Mikeno (Trezorejo de Atreo)
La **ŝajnvolbo** estas praa formo de la konstruado, forme ĝi similas al volbo, sed male al vera volbo, ĝi konsistas el horizontalaj tavoloj, kantilevre formitaj. Ĝian firmecon certigas ekstera ŝarĝado. La plejmulto de la ŝajnvolboj estas konataj el Mikeno, kie oni konstruis tombejojn per tiu tekniko. Konis kaj aplikis tion eĉ popoloj de Mezopotamio (precipe la babiloniaj) kaj la majaoj. La megalita konstruaĵo de Newgrange same uzas tiun teknikon.

## Vidu ankaŭ 
* Kupolo
* toloso
* ŝajnvolbokonstruaĵo el sekmuraĵo

Kategorio:Konstruado
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Mazda 6

**Mazda 6** – mezklasa aŭtomobilo el japana firmao Mazda Motor Corporation.

## La unua generacio (2002-2007) 
200px|maldekstra|eta|Mazda 6 - liftback
eta|maldekstra|200px|Mazda 6 US post aspektŝanĝo

Aŭtomobilo prezentita unuan fojon en 2002 kiel anstataŭonto de Mazda 626. En tri diversaj karoserivariantoj: hatchback/liftback, sedan kaj kombio, markitaj kiel GG (sedan kaj liftback) kaj GY (kombio). Post la refreŝigo en 2005 GG1 kaj GY1.
Mazda 6 estas konsiderata kiel unu el la plej ne peniemaj aŭtomobiloj. Ĝi estis kontrolita plurfoje kaj laŭ la germana "Auto Bild" ĝi bone pasis la 100000 km teston. En 2003 ĝi akiris la duan rezulton por la aŭtomobilo de la jaro.

Mazda 6
Kategorio:Japanaj aŭtomobiloj
Karaso

**Karaso** (*Carassius carassius*) estas membro de la familio Ciprinedoj, kiu inkluzivas multajn aliajn fiŝojn kiel, ekzemple, la karpon. Karasoj loĝas en lagoj, lagetoj kaj malrapid-fluaj riveroj en Eŭropo kaj Azio. Karaso malofte pezas super 3.3 funtoj (1.5&nbsp;kg.). Ili kutime havas malluman verdan malantaŭon, orajn flankojn kaj ruĝetajn naĝilojn, kvankam ekzistas alikoloraj varioj.

## Uzo 
Karaso (鯽魚) povas esti ofte uzita en la ĉina kuirarto.

Estas multe vastaj kaj luksaj preparoj por la fiŝo en la ĉina kuirarto. Ekzemple, ĝi povas esti trovita en la Ŝanhaja kuirarta plado *congshao jiyu* (葱烧鲫鱼, fritita ajlotuba karaso), kiu postulas longajn horojn de preparado. Ankaŭ, karaso estas ofte kuirata por supo kun toŭfuo, kiun  ĉinoj kredas profitigi virinojn en la puerpera periodo. 

## Bildoj 

Dosiero:Carassius carassius Prague Vltava 1.jpg|En ekspozicio 
Dosiero:CarassiusCarassiusJuvenile.JPG| Juna karaso de Nederlando perceptebla de ora fiŝo de la nigra vosta punkto kiu malaperas kun aĝo
Dosiero:CarassiusCarassiusHead.JPG| La tipa puto rondigis priman formon de karaso.

Kategorio:Fiŝoj de Eŭropo
Kategorio:Fiŝoj de Azio
Kategorio:Ciprinedoj
Ellikon

**Ellikon** estas la nomo de la sekvantaj lokoj en Svislando:

* **Ellikon ĉe Turo** estas komunumo de la distrikto Vinterturo en Kantono Zuriko en Svislando.
* **Ellikon ĉe Rejno** estas vilaĝo en la komunumo Marthalen de distrikto Andelfingen en Kantono Zuriko en Svislando.
John Knox

**John KNOX**, ( *Johano KNOKSO*; naskita en 1510 en Giffordgate, Haddington, Skotlando; mortinta la  en Edinburgo, Skotlando) estis pastro de Skotlando. Li estis gvidanto de la Protestantismo Reformacio kiu estas rigardita kiel la fondanto de la presbiteranisma eklezio. Aparte li konatas kiel la ĉefa aŭtoro de la tielnomata Skota kredokonfeso, kiu iĝis la teologia fundamento de la eklezio de Skotlando.

Kategorio:Skotaj teologoj
Kategorio:Kristanaj teologoj
Kategorio:Kristanismo en Skotlando
Kategorio:Reformacio
Jane Shore

**Jane SHORE** (n. ĉ. 1445, m. ĉ. 1527) estis la plej fama el la multaj amatinoj de la angla reĝo Eduardo la 4-a (Anglio).

Ŝi naskiĝis en Londono kaj estis filino de riĉa komercisto, John Lambert. Ricevinte la baptonomon "Elizabeth", kiam ŝi pli aĝis ŝi adoptis la nomon Jane pro nesciataj kialoj. Dum ŝi ankoraŭ junis ŝi edziĝis al komercisto nomita William Shore: en 1476 la geedziĝo nuliĝis pro lia impotenteco.

Ĉirkaŭ 1475 aŭ 1476 Jane iĝis amatino de Eduardo la 4-a, kaj retenis ties amikecon ĝis lia morto en 1483. Poste ŝi iĝis la kromvirino de Thomas Grey (1-a markizo de Dorset), filino de Elizabeth Woodville (edzino de Eduardo) kaj ŝia unua edzo John Grey, kaj de William Hastings (1-a barono Hastings), influa nobelo de la regado de Eduardo.

Rikardo la 3-a (Anglio) devigis Jane Shore publike pentofari pro sia malĉasteco - verŝajne li faris tion pro politikaj kialoj ĉar Thomas Grey kaj William Hastings estis inter liaj kontraŭuloj, kaj laŭire ŝi gastigis Thomas Grey kiam tiu estis fuĝanto. Ŝi pasis iom da tempo en malliberejo, kie ŝi tiom allogis Thomas Lynom, solitoro ĝenerala (ĉefa juristo) de Rikardo la 3-a, ke ili geedziĝis. Ili havis unu filinon.

Jane Shore ĝuis reputacion pro spriteco kaj inteligento.

En 1714 la dramisto Nicholas Rowe verkis tragedion pri Jane.

Kategorio:Britoj
Kategorio:Britaj kaj anglaj favoratoj de reĝoj
Nicholas Rowe (dramisto)

**Nicholas Rowe** (n. la 2-an de junio 1674, m. la 6-an de decembro 1718) estis angla dramisto kaj verkisto.

Nicholas Rowe naskiĝis en vilaĝo en Bedfordshire. Lia patro John Rowe estis advokato kiu posedis grandan bienon en Devon.

Nicholas edukiĝis ĉe Westminster School antaŭ studi juron en Londono. Lia patro mortis en 1692, kaj Nicholas ricevis valorajn heredaĵojn. Tio ebligis lin forlasi siajn jurajn studojn kaj dediĉi sin al literaturo.

Li edziĝis dufoje: kun sia unua edzino li havis filon, John, kaj kun sia dua, filinon, Charlotte.

Li ricevis malgravajn ŝtatajn postenojn antaŭ nomumiĝi komizo de la konsilio de la princo de Kimrio dum la regado de Georgo la 1-a (Britio). En 1715 li nomumiĝis "poeto laŭreata" - tio estas, la oficiala kortega poeto. Lia vidvino ricevis reĝan pension.

## Ĉefaj verkoj 
* *The fair penitent* (teatraĵo), 1703: laŭdita de Samuel Johnson, kaj adaptita de *The fatal dowry*, teatraĵo verkita ĉirkaŭ 1619 de Philip Massinger kaj Nathan Field
* *La tragedio de Jane Shore*, 1714, pri Jane Shore, amatino de Eduardo la 4-a (Anglio)
* Traduko de *Pharsalia*, la epopeo de la romia poeto Lukiano

## Rowe kaj Shakespeare 
Rowe estis la unua moderno redaktanto de la verkoj de William Shakespeare: bedaŭrinde li uzis nefidindajn tekstojn. Li estis la unua kiu dividis la teatraĵojn de Shakespeare en aktojn kaj subaktojn kaj sisteme notis la enirojn kaj elirojn de la protagonistoj.

Kategorio:Anglaj dramistoj
Saturiĝo de la oksigeno en la sango

La saturiĝo de la oksigeno en la sango estas parametro de vivanto kaj estas la procento da molekuloj de hemoglobino kun oksigeno kalkulata en la totalo de la hemoglobino ĉeestanta.

En la sango la oksigeno estas ĉeestanto ligita kun la hemoglobino (98%) aŭ solvita en la sangoplasmo (2%).
eta|200ra|Oksigenmezurilo

## Oksigenmezurilo 
La oksigenmezurilo estas instrumento tiel, ke enlumas la fingron de la paciento per lumo transruĝa kaj ricevas informojn pri la malsama sorbado de lumradiadoj de la malsamaj korpopartoj. La hemoglobino oksigenita sorbas lumon en ondo malsama ol la hemoglobino ne oksigenita kaj el oksigenmesurilo kalkulas la saturadon de la oksigeno en la sango danke al ĉi tiu principo.

Kategorio:Ĝenerala medicino
Lipo (apartigilo)

**Lipo** aŭ ***Lippe*** havas plurajn signifojn.

## Anatomio 
**Lipo** estas:
* Lipo (rando de la buŝo)

## Geografio, Historio 
**Lipo**, germana ***Lippe***, estas nomo (aŭ parto de la nomo) de:

* rivero *Lippe* en Germanio
* dinastio *Lippe*, origine devenanta de tiu rivero
* iama lando *Lippe* aŭ *Lippe-Detmold*, ĝis 1918 princlando regata de tiu dinastio, ĝis 1945 respubliko
* nuna distrikto *Lippe* en Nordrejn-Vestfalio
* nuna Provinca komunumligo Vestfalio-Lipo
* iama lando *Schaumburg-Lippe*
* historia nomo de la urbo *Lippstadt*

## Familia nomo 
"Lippe", "zur Lippe" aŭ "von der Lippe" estas germanaj familiaj nomoj, interalie de:

* Bernhard zur Lippe-Biesterfeld (1911–2004), princo de Nederlando 

## Vidu ankaŭ 
* LIP
Kavango-regiono

**Kavango-regiono** aŭ simple **Kavango** estis unu el la 13 regionoj de Namibio. Ĝi situas en la nordoriento de la lando, ĉefurbo estas Rundu, la dua plej granda urbo de Namibio. La  el ĝi estiĝis du aparataj regionoj.

;La nomo:
La ĉefa loka etno estas la **kavangoj**, laŭ ili nomiĝas la *regiono Kavango*, same kiel la ĉefa *rivero Okavango*.

## Geografio 
Kavango limas al Angolo (norde, Angola provinco *Cuando Cubango*), al aliaj Namibiaj provincoj (okcidente ĝis sude: Ohangwena, Oshikoto kaj Otjozondjupa), al Bocvano (sude kaj sudoriente) kaj al Namibia provinco Kaprivo (oriente).

eta|maldekstra|Kalahari-dezerto (bruna) kaj -baseno (oranĝa)
Kavango estas norda parto de la Kalahari-baseno, altebenaĵo de ĉirkaŭ mil-metra alteco. Same kiel la tuta nordo de Namibio Kavango-regiono havas pli da pluvo, tiel ĝi estas multe pli verda ol centra kaj suda Namibio. La rivero Okavango kaj la inunditaj terenoj ĉirkaŭ ĝi estas karakteraj por la regiono. Foje troviĝas arbaroj, agrikulturo ĉefe produktas sorgon, maizon kaj legomojn.

Kavango havas plurajn naciajn parkojn: Kaudom- und Mangeti- kaj Mahango-parko.

## Administra strukturo 
Kavango havas ok balotdistriktojn kun entute 202.694 loĝantoj:

* Balotdistrikto Kahenge kun 30.180 loĝantoj
* Balotdistrikto Kapako kun 25.653 loĝantoj
* Balotdistrikto Mashare kun 15.829 loĝantoj
* Balotdistrikto Mpungu kun 18.332 loĝantoj
* Balotdistrikto Mukwe kun 25.999 loĝantoj
* Balotdistrikto Ndiyona kun 19.150 loĝantoj
* Balotdistrikto Rundu (urbo) kun 19.597 loĝantoj
* Balotdistrikto Rundu (kamparo) kun 42.764 loĝantoj

## Ekonomio 
La homoj vivas ĉefe de malgranda komerco, fiŝkaptado kaj agrikulturo. Viglas malgrandaj lokaj bazaroj. Iom da minado de kupro okazas ĉe Simanya kaj nafto ĉe Katwitwi.

## Bildaro 

File:Popa Falls.jpg|Popa-rapidfluo
File:Okavango utokota.jpg|Okavango ĉe Utokota
File:Okavango rundu.jpg|Okavango ĉe Rundu
File:Ozzys_Beerhouse_and_Eugen_Kakukuru_Street_in_Rundu,_Namibia,_March_2006.jpg|Rundu

## Notoj, referencoj 

## Eksteraj ligiloj 
* Censo de 2001 
* Oficiala retejo pri Kavango 

Kategorio:Regionoj de Namibio
!
Masaya

**Masaya** estas urbo en la sudokcidento de Nikaragvo kaj la ĉefurbo de la samnoma departemento, proksime de Managua.

## Geografio 
Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km², kaj ĝi situas je la orienta deklivo de la  alta vulkano Masaya. La vulkano Masaya estas unu el la plej aktivaj vulkanoj de Ameriko. En la kratero troviĝas lafolago, kun profundeco de . Post multnombraj etaj erupcioj la vulkano ĉiutage eligas sulfurnubojn. La lasta pli malgranda erupcio estis je la 23a de aprilo 2001. La vulkanoj kaj la ĉirkaŭa nacia parko apartenas al la plej gravaj turistaj lokoj de Nikaragvo.

## Konataj personoj kiuj naskiĝis en la urbo 
* Enrique Bolaños Geyer (1928 - ), prezidanto de Nikaragvo inter 2002-2007
* Manuel García Moia (1936 - ), pentristo

## Ĝemelurboj 
* 20px Dietzenbach, Germanio (ekde 1985)
* 20px Leicester, Anglio
* 20px Nijmegen, Nederlando
* 20px Prievidza, Slovakio

Kategorio:Urboj de Nikaragvo
Masaya (vulkano)

La vulkano **Masaya** situas en Nikaragvo, proksime de la urbo Masaya meze en la naturparko Masaya. La indiĝenoj donis al la vulkano la nomon *Popogatepe*, kiun oni povas traduki per *brulanta monto*.

La hispanaj konkerantoj nomis tiun vulkanon *La Boca del Infierno* (La faŭko de la infero). Por kontraŭbatali la diablon oni metis krucon al la rando de la kratero. Multaj eŭropanoj klopodis trovi oron en la regiono de la vulkano. Inter la sensukcesaj serĉantoj estis ankaŭ Gonzalo Fernandez de Oviedo (1529) kaj Friar Blas del Castillo (1538).

En 1772 okazis forta erupcio (la lasta vera erupcio) kaj la lafo fluis kiel rivero al pejzaĝo, kiun oni nomas nune "Piedra Quemada", kio signifas "bruligita ŝtono".

Kategorio:Vulkanoj en Nikaragvo
Kajtasovo

eta|dekstra|200px|Kajtasovo troviĝas en (verda) Municipo Bela Crkva en Serbio
eta|300px|Ortodoksa preĝejo de Kajtasovo
**Kajtasovo,** serbe **Кајтасово,** hungare **Gajdás** [gajdAŝ] estas malgranda vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Bela Crkva (Serbio).

## Bazaj informoj 
* Areo: 43 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 44°52′21″N 21°15'11″E
* Alto super marnivelo: 66 m
* Loĝantaro: 280
* Poŝtkodo: 26329
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: VŠ

## Situo 
Kajtasovo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ dekstra bordo de Caraş.

## Historio 
La vilaĝo apartenis ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Kajtasovo 287 homoj, (253 serboj (88 %), 10 hungaroj, 7 rumanoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* ortodoksa preĝejo

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Kruŝĉica

**Kruŝĉica** (serbe *Крушчица,* slave *Kruščica,* hungare *Körtéd*) estas malgranda vilaĝo en Serbio, en municipo de Bela Crkva. Ĝi situas sur deklivoj, laŭ flankovojoj, apud la landlimo al Rumanio. Bela Crkva troviĝas en distanco de kvin kilometroj.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1660. La vilaĝo apartenis ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando, al departemento Temes, al distrikto de Fehértemplom, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Kruŝĉica 989 homoj (706 serboj (71 %), 231 ĉeĥoj, 23 ciganoj, po 6 rumanoj kaj hungaroj, 4 jugoslavianoj, 3 slovakoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 

Dosiero:Kruščica, Orthodox Church.jpg|Grekokatolika serba preĝejo
Dosiero:Kruščica, Catholic Church.jpg|Romkatolika preĝejo al sankta Vendel

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Anny Hartwig

**Anny HARTWIG** (naskiĝis la  1937 en Waldkirch, mortis la  2005 en Nürnberg) estis germana esperantistino.

Ŝi membriĝis en Nurenberga Esperanto-Grupo en 1962 kaj estis ties prezidantino de 1989 ĝis sia morto.

Ŝi heredigis 50.000 € al la Esperanto-movado. Tiu ĉi sumo fariĝis baza kapitalo de la Fondaĵo Anny Hartwig, kiu estas subfondaĵo de la Fondaĵo Mondo.

## Eksteraj ligiloj 
* Nekrologo (germanlingva)

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Wimmis

**Wimmis** estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo kaj ĉefloko de la distrikto Suba Simme-Valo en Kantono Berno, Svislando. Ekde la 1-a de januaro 2010 ĝi apartenas al la nova administra distrikto Frutigen-Suba Simme-Valo. Ĝi havis 2306 loĝantojn je la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
La komunumo situas ĉe la alfluejo de la rivero Simme al Kander en la Suba Simme-Valo. La rekonilo de la vilaĝo estas la Kastelo Wimmis. La plej alta punkto de la komunumo estas la kulmino de la monto Niesen, kiu leviĝas sude de la komunumo al alteco de 2362 m s.m. en formo de giganta piramido.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Wimmis limas en nordokcidento al Reutigen, en nordoriento al Spiez, en oriento al Aeschi ĉe Spiez, en sudo al Reichenbach en Kander-Valo, en sedokcidento al Diemtigen, kaj en okcidento al Erlenbach en Simme-Valo.

## Trafiko 
La komunumo Wimmis trafike bonege atingeblas. Ĝi disponas pri stacidomo de la trajnlinio de Berno-Lötschberg-Sempiono-Fervojo de Spiez al Zweisimmen, kaj situas ĉe la fino de flanka brako de la svisa aŭtovojo A8 de Spiez al la Simme-Valo.

## Historio 
Homaj ŝpuroj el la ŝtonepoko el inter la 10-a ja 2-a jarmilo antaŭ Kristo estis trovitaj en la kaverno *Mamilchloch*. Gisrestaĵoj pruvis, ke en la 4-a kaj 5-a jarcento antaŭ Kristo homoj en la regiono de Wimmis gisis bronzon. De 15 antaŭ Kristo ĝis la jaro 425 romiaj legionoj setlis en Wimmis kaj tie kultivis vinon, kiel el la romia nomo de la vilaĝo, *Vindemias*, estas facile dekuktebla.

La unua dokumenta mencio de Wimmis datiĝas el la jaro 994 kiel *Vindemis*. En la jaro 1286 Wimmis fariĝis posedaĵo de la Senjoroj de Weissenburg. En tiu tempo Wimmis akiris la urborajton kaj fariĝis la potenccentro de la Senjoroj de Weissenburg. La tiama urbo estis fortikita per ringmuro, kies restaĵoj ankoraŭ hodiaŭ videblas. En la jaroj 1298 kaj 1303 la bernanoj dufoje vane sieĝis la urbon Wimmis, sed ne sukcesis konkeri ĝin. En la jaro 1334 la bernanoj denove atakis la urbeton Wimmis kaj ĉi-foje konkeris kaj detruis ĝin. La kastelon la bernanoj ne sukcesis konkeri. La milito finis per armistico kaj la weissenburganoj transdonis al la bernanoj la ŝlosilon al la kastelo. La weissenburganoj ek de tiam estis bernaj civitanoj. La malnova detruita preĝejo estis rekonstruita en provizora halo, porvizoraĵo, kiu hodiaŭ preskaŭ 700 jarojn poste ankoraŭ plu ekzistas.

Dum la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la kastelo estis transdonita al la francaj trupoj kaj starigita liberecarbo en la kastela korto. Dum kvin jaroj la vilaĝo nun apartenis al la tiama Kantono Oberlando, kiu en la jaro 1803 estis reintegrita al Kantono Berno. Tiam Wimmis fariĝis ĉeflono de la distrikto Suba Simme-Valo.

## Vidu ankaŭ 
* Wimmis (stacidomo)
* Eifeld (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Wimmis

Kategorio:Berna Oberlando
Éva Váli

**VÁlI Éva** va:li *Botos* estas mezlerneja instruistino pri la rumana lingvo kaj literaturo, publicistino, verkistino, tradukistino  naskita la 6-an de decembro 1943 en Baia Mare. 

## Biografio
Éva Váli studis en mezlernejo de sia naskiĝurbo kaj en la Universitato Babeş-Bolyai de Kluĵo diplomon pri rumana lingvo. Ŝi instruis en Ditrău kaj Miercurea Ciuc.

## Pli gravaj verkoj
**Árkos üzenete egy világpolgárnak* Beszélgetés gróf Jankovich-Bésán Andrással, (Interparoladoj kun grafo András Jankovich-Bésán) 2008.
**Harangok és hangulatok*, vojaĝraportaĵo, 2008.
**Házimúzeum*, publicistiko, 2009.
**Dubaj, ahol a madár is izzad* (kun sia filo Csongor), 2010. Pallas-Akadémia Könyvkiadó.

## Tradukaĵoj el rumana lingvo
*Florica Ichim: *Tompa Gábor*, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, 2004.
*Mircea Dinescu: *Szentségekből bukásra*, publicistiko, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, 2005 
*Mircea Dinescu: *Szegek, ebek, szúró darazsak*, publicistiko, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, 2007

## Fonto
*Erdély magyar ki kicsoda, 2011.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Rumanaj tradukistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Multkulturismo

[eta|Landoj rangigitaj laŭ etna kaj [kultura diverseco ; blua estas pli malalta kaj oranĝa estas pli alta. ]]
[eta|Domo kun elementoj de homoj de malsamaj landoj, inkluzive de rusoj kaj germanoj, en [Carambeí, sude de Brazilo, urbo de nederlanda plimulto]]
**Multkulturismo** estas superordigita nocio priskribanta plurajn socifilozofiajn teoriajn alirojn kun implicaĵoj por la kulturpolitiko de lando. Multkulturistoj pledas por egaligo de la statusoj de apartaj etnaj kaj religiaj grupoj, sen doni centran rolon al la valoroj de iu ajn specifa etna, religia aŭ kultura komunumo. Ili ofte pledas por la ŝtata protekto kaj agnosko de (etno-)kulturaj diferencoj. Multkulturismo kontraŭstaras kaj al la ideo de dominanta nacia kulturo kaj al la en Usono disvastigita koncepto de la "fandpoto", kiu premisas intersimiliĝon de la diversaj etnaj kulturoj, kaj al la ideo de postetna socio.

Multkulturismo estas objekto de diversaj interpretoj. Ĝi povas signifi simple la kunekzistadon de diversaj (etnaj, religiaj ktp.) kulturoj kadre de unu tutaĵo, ekzemple unu lando. Sed ĝi povas ankaŭ signifi aktivajn politikojn de diversa tipo:

* kontraŭdiskriminaciajn, kiuj celas certigi egalan socian statuson al membroj de diversaj kulturoj;
* identismajn, kiuj celas favori la sinasertadon de la apartaĵoj de diversaj kulturoj;
* komunumismajn, kiuj povas envivigi (leĝajn aŭ administraciajn) statutojn validajn specife por la membroj de unuopaj kulturaj komunumoj.

## Diferencoj inter interkultureco kaj transkulturismo 
Ni povas klarigi 'kulturon' en la mallarĝa kaj larĝa senco de la vorto. En la mallarĝa senco, temas ĝenerale pri arto. En la larĝa senco temas pri la funkciado de socio.

### Interkultureco 
Ĉe multkulturismo, diversaj kulturoj vivas unu apud la aliajn, sed ili havas malmulton aŭ nenian kontakton (interagon) dum ĉe interkultureco diversaj kulturoj vivantaj unu apud la aliajn en la socio ja *interagas* kaj diverdaj kulturoj konstante *reciproka influas* unu la aliajn.

### Transkulturismo 
Transkulturismo priskribas precize la aspekton ke kulturoj evoluas de klare distingeblaj memstaraj kulturoj al tutmonda kulturo en kiu la homoj sentas sin ĉehejme en pli ol unu kulturo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Transkulturismo
* Interkultura edukado
* Interkultura komunikado
* Toleremo
* Identisma movado
* Sinkretismo
* *Panĉatantra*

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Kulturo
Kategorio:Sociologio
Februs

En la romia mitologio, **Februs**, aŭ **Februus**, estis la dio de la morto kaj de la purigado. Li ŝajnas deveni el la etruska dio **Februa** (el kiu ankaŭ devenis la diino **Febris**, protektantino kontraŭ la febro kaj la malario).

Li estis asimilita al Plutono.

La festoj al Februus, la *Februaloj*, okazis je la fino de la romia jaro: do, ĉirkaŭ dekkvin tagoj antaŭ la 1-an de marto. Kiam estis kreita la monato februaro, ĝi ricevis la nomon *Februarius*, laŭ la tiam okazantaj festoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  Februus, el *Dictionnaire des Antiquités Grecques et Romaines* 

Kategorio:Dioj pri morto
Kategorio:Etruskaj dioj
Kategorio:Romiaj dioj
Biostratigrafio

[eta|upright=1.6|[Gvidfosilioj ebligas la rilatigon de petroj al kronostratigrafiaj unuoj ]]
La **biostratigrafio** (de greke: βίος bios = vivo; stratigrafio = tavolscienco) estas subdisciplino de la stratigrafio en la geologio. Ĝi okupiĝas pri la divido kaj la relativa kronologia determinado de petrounuoj helpe de fosilioj.

[eta|upright=1.6|Gvidfosilioj el la [monografio de William Smith de 1815]]

[eta|upright=1.6|La frumeza [eoceno|eocena manko de tavolo en la petrosinsekvo en la usona federacia ŝtato Virĝinio ekkoneblas per la manko de la koncerna gvidfosilio (unu unuĉela algo)]]

## Literaturo 
* Rudolf Hohl (Hrsg.): *Die Entwicklungsgeschichte der Erde. Mit einem ABC der Geologie.* 6-a eldono, Verlag für Kunst und Wissenschaft, Leipzig, 1985, ISBN 3-7684-6526-8.
* U. Lehmann (1977): *Paläontologisches Wörterbuch*. -- 2-a eldono.; Stuttgart (Enke).
* Ch. Lyell (1830-1833): ''Principles of Geology, being an attempt to explain the former changes of earth's surface, by reference to to causes now in operation.*—3 volumoj; London (Murray).
* A.H. Müller (1992): *Lehrbuch der Paläozoologie. 1-a volumo. Allgemeine Grundlagen.*—5-a eldono; Jena kaj Stuttgart (Gustav Fischer).
* M.J.S. Rudwick (1979): *The Devonian: A system born from conflict.*—En: M.R. House & C.T. Scrutton & M.G. Basset [Hrsg.], *The Devonian System.*—Special Papers in Palaeontology, volumo 23; London.
* P.M. Sadler & R.A. Cooper (2003): *Best-Fit Intervals and Consensus Sequences*. -- En: P.J. Harries [Hrsg.], *High-Resolution Approaches in Stratigraphic Paleontology*. -- Topics in Geobiology, volumo 21; Dordrecht (Kluwer). -- [ISBN 1-4020-1443-0]
* G. Schweigert (2005): *Albert Oppel (1831-1865) - ein viel zu kurzes Leben für die Paläontologie.* --Artikolo en la retpaĝo de Paläontologische Gesellschaft .
* R-M. Stainford & J.L. Lamb (1981): *An Evaluation of planctonic foraminiferal Zonation of the Oligocene.*—University of Kansas, Paleontologigal Contributions, volumo 104; Lawrence/Ka. -- Foram Zonation.htm
* St.M. Stanley (2001): *Historische Geologie*. -- 2-a eldono; Heidelberg u. Berlin (Spektrum Akademischer Verlag). -- [ISBN 3-8274-0569-6]
* F.F. Steininger & W.E. Piller [Hrsg.] (1999): *Empfehlungen (Richtlinien) zur Handhabung der stratigraphischen Nomenklatur.*—Courier Forschungsinstitut Senckenberg, volumo 209; Frankfurt am Main.
* W. Ziegler & Ch.A. Sandberg, Ch.A. (1990): *The Late Devonian Standard Conodont Zonation.''—Courier Forschungsinstitut Senckenberg; Frankfurt am Main.

Kategorio:Arkeologia esplormetodo
Kategorio:Arkeologia faktermino
!
Kategorio:Paleontologio
Kategorio:Stratigrafio
Leo von Klenze

**Leo von KLENZE** (1784-1864), novklasika germana arkitekto, pentristo de novklasikismo kaj verkisto. Lia frato estis la jurhistoriisto Clemens August Carl Klenze.

## Vivo 
Li elstaris kiel arkitekto de la bavara nobelaro sub la regado de Ludoviko la 1-a. Aŭtoro de la Gliptoteko de Munkeno (1816-34), por kiu li inspiriĝis en la verkado de Durand. Li ankaŭ dizajnis Ruhmeshalle en la Theresienwiese, kie elstariĝas la majesta statuo de Bavaria, la Reĝa Rezidejo, Königsplatz. Aliaj elstaraj verkaĵoj de tiu ĉi kreivulo estis Kastelo Wilhelmshöhe en Kassel, Valhalo (monumento) apud Ratisbono, kaj Befreiungshalle en Kelheim.

La caro Nikolao la 1-a (Rusio) okaze de vizito al Bavario entuziasmiĝis pro sia verkaĵo kaj dungis lin por la konstruado de la Nova Ermitejo en Sankt-Peterburgo, kiu konkretiĝis inter 1839 kaj 1852.

Von Klenze estis elstara reprezentanto de la skolo kiu revivigis la grekan stilon en Eŭropo kaj oni eĉ dungis lin por la renovigado de Ateno mem, okaze de la alveno de la monarĥio de Otto la 1-a (Grekio).

## Vidu ankaŭ 
eta|200px|maldekstra|*Napoleon in Portoferraio*, 1839
* Gliptoteko (Munkeno)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* ligiloj ĉe DDB
* verkoj ĉe Zeno.org
* biografio sur arkitektura informpaĝo

Kategorio:Germanaj pentristoj
Kategorio:Novklasikaj pentristoj
Kategorio:Arkitektoj de novklasikismo
Kategorio:Germanaj arkitektoj
Bettino Craxi

**Benedetto CRAXI**, nomita **Bettino** (naskiĝis la  en Milano, mortis la  en Hammamet) estis itala politikisto. Li estis ankaŭ la sekretario de la Itala Socialisma Partio, *Partito Socialista Italiano*, de 1976 ĝis 1993.

Li estis unu el la plej signifaj, sed ankaŭ unu el la plej malsame konsiderataj politikistoj de la itala respubliko. De 1983 al 1987 li estis prezidanto de la ministraro (proksimume: ĉefministro) en du sinsekvaj registaroj, subtenataj de la "Kvinpartiaro" (itale: *Pentapartito*).

## Vidu ankaŭ 
* skandalo Puraj manoj

## Eksteraj ligiloj 
*  Craxi Bettino - Biografio

Kategorio:Ĉefministroj de Italio
Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Kategorio:Mortintoj en Tunizio
Adzo

eta|Adzo
eta|maldekstre|Dum laboro.
**Adzo** estas laborilo, kiu servas ĉefe por lignoprilaboro aŭ konstruado. Ĝi estas speco de hakilo, kies klingo estas fiksita en la ebeno orta al la tenilo. Ĝi estas uzata de ĉarpentistoj kaj barelistoj en la okazoj, kiam la uzo de hakilo ne estas oportuna.

Ĉe Azorín ĝi estas ilo tranĉanta, formita per akrigita lameno, kaj akutangule fiksita de tenilo; laŭ li la termino devenas el baska *aitz* (ŝtono), el la greka *aksine* aŭ latina *asciata*.

## Notoj 
Kategorio:Manlaboriloj
Suna radiuso

[eta|La ruĝa giganto [Aldebarano mezuras 44,2 ]]

En astrofiziko, la **suna radiuso** estas konvencia mezurunuo de longo por la grando de la steloj. Ĝi egalas la longon de la radiuso de Suno.

La suna radiuso estas notata: : ***R*** estas la ordinara notacio por "radiuso" kaj ⊙ estas la astrologia simbolo de Suno.

## Valoro 
:\begin{matrix}R_{\odot}&=& 6,\!955 \times 10^{8}\;{\rm m} \\&=& \quad 0,\!004\;652\;47\;{\rm UA} \end{matrix}.

Pli klare, la suna radiuso valoras 695&nbsp;500 kilometroj.
Ĝi estas ĉirkaŭ 109-oble tiu de Tero kaj 10-oble tiu de Jupitero.

Kategorio:Suno
Kategorio:Mezurunuoj de longo
s
Uĝato

[eta|Amuleto kun uĝato ([Luvro|Muzeo de Louvre).]]
 
En la antikva Egiptio, la **Uĝato** aŭ **Uĝata Okulo**
(*irt wḏȝ*: *savita okulo* aŭ *protektata okulo*) estas protektiva
simbolo, kiu bildigas la okulon de la dio Horuso: 30ra
;Hieroglifa skribo: w-U28-A-t-D10

La egiptologoj rigardas ĝin kiel miksaĵo de homa okulo kun okulo de falko: ĝi kombinas detalojn de homa okulo kun la makuloj videblaj sub la falka okulo.

## La mito 
Horuso ekbatalis kontraŭ Seto por venĝi la murdon de sia patro Oziriso. Dum la lukto, li perdis sian maldekstran okulon, elŝirinte de Seto, kiu distranĉis ĝin en ses erojn, antaŭ ĵetis ilin en la Nilon. Per fiŝreto, Toto reprenis la erojn, krom unu, kiun li rekreis magie.

La Uĝato havis magian funkcion ligita al la resaniĝo, profilaktiko, kompleteco kaj vido de la "nevidebla". Ĝi estas bildita sur la sarkofagoj, sur amuletoj kaj brustojuveloj. La mumiigistoj metis Uĝaton sur la tranĉojn, kiujn ili faris ĉe la korpo de la mortinto, por simbole fermi ilin.

La Uĝato estis desegnita sur la pruon de ŝipoj, por, oni opiniis, fari ke la
ŝipo vidu kaj evitu la marajn danĝerojn. Tiu tradicio estas ankoraŭ viva en Mediteraneo, kaj ĉefe en Malto.

**Ŝipoj kun okulo ĉe la pruo** (alklaku por grandigi).

Dosiero:Fishing Boat Marsaxlokk.jpg|Tipa fiŝboato de Marsaxlokk, Malto
Dosiero:Luzzu.jpg|Alia malta boato kun du okuloj
Dosiero:Trireme 1.jpg|Maketo de triremo
Dosiero:Odysseus Sirens BM E440 n2.jpg|Odiseo kaj la sirenoj.

## Matematiko 
eta|200ra|La frakciaj valoroj de ĉiuj parto de Uĝato
Laŭ notacioj trovataj en la papiruso de Rhind, ĉiu el la partoj de
la horusa okulo simbolis frakcion, (kiel indikata sur la ĉi-apuda bildo)

La tutaĵo de la okulo valoris 1/2 + 1/4 + 1/8 + 1/16 + 1/32 + 1/64 = 63/64
(la mankanta frakcio estis eble magie aldonita far de Toto).

Tiu frakcioj utilis por noti la mezurojn de *heqat* (ĉ. 4,785 litroj),
mezurunuo por grenoj.

Tamen tiu hipotezo estas kontraŭdiskutata.

## Aliaj okulaj simboloj 
[eta|150ra|la okuloj de [Budho, templo de Katmanduo]]
Iuj vidas la Okulo de Horuso kiel origino de diversaj simboloj, kiel
la Providenca okulo, framasonaj simboloj, la okulo de la
granda Sigelo de Usono aŭ budhismaj simboloj.

Okulo estas sufiĉe grava aĵo, por esti ofte multloke uzata kiel simbolo.

## Eksteraj ligiloj 
*  La okulo de Horuso, el "''L'Égypte antique, de Geb et Nout*" 
*  Numeraj valoroj de Uĝato *(kun ligiloj al aliaj ejoj)''
*  Okulo de Reo, aŭ okulo de Horuso 

Kategorio:Okulo
Kategorio:Simboloj
Kategorio:Egipta civilizo
Kategorio:Paĝoj kun uzo de vikiaj hieroglifoj
Blankapuga pigonajtingalo

La **blankapuga pigonajtingalo** (*Copsychus malabaricus*) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj (iam en Turdedoj) kaj genro Copsychus kiu enhavas speciojn kun longaj vostoj kaj nigraj supraj partoj. El tiu genro plej parto de la specioj loĝas en Azio, kelkaj en Afriko kaj multaj specioj estas endemioj en insuloj.

## Aspekto 
Maskloj estas **brilnigraj kun tre klare separata ruĝecbruna ventro kaj blankaj plumoj en pugo kaj interna subvosto**. Inoj estas pli grizecbrunaj, kaj tipe pli mallongaj ol maskloj. Ambaŭ seksoj havas nigran bekon kaj rozkolorajn piedojn. Junuloj havas pli grizecajn aŭ brunecajn kolorojn, simile al tiuj de la inoj, kun makulita brusto.

## Disvastiĝo 
Tiuj orientalisaj birdoj estas indiĝenaj de Suda kaj Sudorienta Azio, sed estis enmetita ankaŭ en Kauai, Havajo, frue en 1931 el Malajzio (fare de Alexander Isenberger), kaj en Oahu en 1940 (fare de la Societo Hui Manu). Ties populareco kiel kaĝobirdo kaŭzis ke multaj fuĝintaj birdoj setlis ili mem.

En Azio, ties biotopo estas densa subkreskaĵaro ĉefe en bambuaj arbaroj. La raso *albiventris* troviĝas en la Insuloj Andamanoj, *interpositus* el sudokcidenta Ĉinio al Birmo, Tajlando kaj la Insularo Mergui. Suda Ĉinio havas la rason *minor* dum *mallopercnus* troviĝas en la Malajzia Duoninsulo. La raso *tricolor* troviĝas en la insuloj de Sumatro, Javo, Banko, Belitungo kaj Karimato. La raso *mirabilis* el la Sunda Markolo, *melanurus* el nordokcidenta Sumatro, *opisthopelus*, *javanus*, omissus*, *ochroptilus*, *abbotti*, *eumesus*, *suavis* (Borneo), *nigricauda*, *stricklandii* kaj *barbouri'' estas la formoj de aliaj insuloj.

## Kutimaro 
eta|maldekstra|Sonogramo
La Blankapuga pigonajtingalo estas timida kaj iom krepuskema

Ili manĝas insektojn en naturo, sed en kaptiveco ili manĝas bolitajn kaj sekigitajn legumojn kun ovaĵo kaj viandaĵo.

## Reproduktado 
En Suda Azio, ili reproduktiĝas el januaro al septembro sed ĉefe el aprilo al junio; la ino demetas el 4 al 5 ovojn en nesto lokata en arbotruo. La nestojn oni faras ĉefe el radikoj, folioj, filioj kaj tigoj kaj la kovado daŭras el 12 al 15 tagoj kaj la nestoperiodo averaĝas 12.4 tagojn. Ambaŭ gepatroj manĝigas la idojn, kvankam nur la ino kovas kaj la ovojn kaj la idojn. La ovoj estas blankecaj kun variaj nuancoj de brunaj makuletoj .

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Borneaj malaltaĵaj pluvarbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Honolulu Zoo- Informaro de la Blankapuga pigonajtingalo 
* Filmetoj de la Blankapuga pigonajtingalo  ĉe Interreta Birdokolekto
* Birdokanto

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Relativa kronologio

**Relativa kronologio** en la arkeologio estas la kono de la relativa sinsekvo de trovitaĵoj, rezultoj aŭ eventoj, kiuj povas esti deduktitaj el stratigrafio aŭ el korologio. Per la rilatigo de relativa kronologio helpe de aliaj metodoj al nia kalendaro oni atingas absolutan kronologion.

## Vidu ankaŭ
* Oscar Montelius

## Literaturo 
* Hans Jürgen Eggers: *Einführung in die Vorgeschichte*. München 1959, 53-112

## Eksteraj ligiloj 
* Elekto de arkeologiaj kronolologisistemoj de la epoko de la Merovidoj en superrigardo 

!
Kategorio:Fosilioj
Kategorio:Stratigrafio
Blankabrova pigonajtingalo

La **Blankabrova pigonajtingalo** aŭ Blankabrova ŝamao (***Copsychus luzoniensis***) estas specio de birdo de la familio de Muŝkaptuledoj (iam en Turdedoj) kaj genro Copsychus kiu enhavas speciojn kun longaj vostoj kaj nigraj supraj partoj. El tiu genro plej parto de la specioj loĝas en Azio, kelkaj en Afriko kaj multaj specioj estas endemioj en insuloj.

Tiu ĉi estas endemia de Filipinoj: la latina scienca nomo *C. luzoniensis* aludas al ties insulo Luzono.

Tiu specio havas **brilnigrajn suprajn partojn kaj bruston** kaj, kiel ĉe la samgenra Blankapuga pigonajtingalo, la brusto estas rekte kaj klare separata de kontrastaj subaj partoj, sed anstataŭ de ruĝecbruna koloro, ĉe tiu specio tiuj estas de **tre blanka koloro**, kaj tiele tiu estas nigrablanka specio. Kiel aliaj specioj de la genro tiu montras blankan makulon en flugiloj kaj kiel preciza specifa distingilo tre markatan **blankan superokulan strion**, kio nomigas la specion.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Copsychus luzoniensis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Plaza Mayor (Madrido)

[eta|center|800px|Panoramo de la *plaza Mayor*. Centre, la *[Casa de la Panadería*.]]
eta|300px|Vidaĵo de la Panejo en la Placo *Mayor* de Madrido.
eta|Noktiĝo en la *plaza Mayor* de Madrido.
La **Plaza Mayor de Madrido** troviĝas en la urbocentro mem de la urbo, je kelkaj metroj de la Pordo de la Suno kaj iom pli de la Placo de la Vilaĝo apud la strato Mayor.

## Priskribo 
Ĝi estas rektangula, 129 m longa por 94 m larĝa, tute fermita de loĝejoj trietaĝaj, kun totale 237 balkonoj al la placo. Disponas de naŭ alirpordoj, el kiuj la plej konata estas *Arco de Cuchilleros* [kuĉijEros] (arko de tranĉilistoj), en la sudokcidento de la placo, tiel nomita ĉar iam la tranĉilistoj liveris tranĉilojn al la buĉistoj kiuj profesiis ene de la placo.

## Historio 
La komencoj de la placo originas en la 15-a jarcento, kiam la kunfluado de la vojoj (hodiaŭ stratoj) Toledo kaj Atocha, ekster la mezepoka vilaĝo, estis okazigata en tiu ĉi loko, la ĉefa bazaro de la vilaĝo. En la komenco oni konstruis domon kun portiko, kun la celo reguligi la komercon de la placo. Post la transloĝiĝo de la nobelaro kaj gereĝoj al Madrido en 1561, la reĝo Filipo la 2-a remodeligis la placon per la detruado de la malnovaj domoj kaj kreado de la nuna placo. La unua konstruita domo estis la *Casa de la Panadería* (laŭvorte Domo de la Panejo). Poste oni rekonstruis ankaŭ la Viandodomo. Dum la postaj jaroj la laboro daŭris ĝis la fino en la jaro 1619.

La Placo Mayor suferis plurajn incendiojn laŭ la paso de la tempo, la unua okazis en 1631, post kiu okupiĝis Juan Gómez de Mora en rekonstruado. La dua okazis en 1670 kaj la arkitekto Tomás Román okupiĝis pri la rekonstruado. La lasta el la incendioj, kiu brulis kvaronon de la placo, okazis en 1790, kaj Sabatini okupiĝis pri la fajrestingado.

En 1848, estis starigita la surĉevala statuo de Filipo la 3-a en la placocentro, verkaĵo de Juan de Bolonia kaj Pietro Tacca.

## Uzado 
En la areo estas tipa zono por trinkejoj kaj restoracioj. Dimanĉe okazas ene de la placo merkato pri diversa kolektado ĉefe de poŝtmarkoj kaj moneroj. Kristnaske estas alitipa merkato por tiamaj produktoj ekde 1860. Maje kaj foje okazas koncertoj kaj aliaj festivaloj.

Iame ĝi estis scenejo de taŭrludado, aŭtodafeoj (kun diversaj eŝafodoj antaŭ diversaj domoj depende de la puntipoj), aliaj ekzekutoj ktp.

## Eksteraj ligiloj 
* Google Maps — Aera vido de la *Plaza Mayor*
* MultiMadrid.com — Retkamerao en la *Plaza Mayor*
* Vido en 360 gradoj de la *Plaza Mayor*
* QTVR de la Plaza Mayor  (postlas Quicktime, senpage el la retejo de Apple)
* Plaza Mayor, priskribo kaj fotoj 
* «La plaza Mayor fue metáfora de buen gobierno», *El País*, 28/10/2008. Intervjuo de Rafael Fraguas al Jesús Escobar, fakulo pri historio de arkitekturo.

Kategorio:Placoj de Madrido
Hakim Bey

**Hakim BEY** estas pseŭdonomo de **Peter Lamborn Wilson** (naskiĝis en Novjorko en 1945, mortis la ), estis usona verkisto, eseisto kaj poeto, kiu komprenas sin mem kiel «ontologan anarkiiston» kaj sufion. En la turka lingvo *Hakim* estas "Senjoro Juĝisto" kaj *Bey* "kavaliro". Li famiĝis en 1990 per sia verko "Momente Sendependa Kampo" (*Temporary Autonomous Zone - TAZ*). Kelkaj aŭtoroj vidas lin kiel la ideologia iniciatinto de la hakeroj.

En diversaj eseoj pri la tradiciaj sekretaj societoj de Ĉinio (Tong), Bey enkondukis la koncepton de Momente Sendependa Kampo de siaj historiaj studoj pri la pirataj utopioj. Paralele, Bey verkis pri homoj kiel Charles Fourier aŭ Friedrich Nietzsche kaj pri la ligoj inter sufismo kaj la antikva kelta kulturo.

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj anarkiistoj
Kategorio:Usonaj poetoj
Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Usonaj filozofoj
Kategorio:Anarkiistaj teoriistoj
Kategorio:Islamo
Paul van de Rovaart

**Paulus ("Paul") van de Rovaart** estis nederlanda hokeo-ludanto kiu ludis ĉe la someraj olimpikaj ludoj de la jaro 1928. Li naskiĝis la 24-an de januaro 1904 en Utrecht kaj mortis la 24-an de novembro 1995 en Ommen).

En la koncerna jaro la nederlanda teamo por kiu li ludis gajnis la arĝentan medalon. Li ludis ĉiujn 4 ludojn kaj entute kontribuis du golojn.

## Eksteraj ligiloj 
*Profilo en la olimpika datenbazo () 

Kategorio:Hokeo-ludantoj
Kategorio:Nederlandaj sportistoj
Kategorio:Viroj
Absoluta kronologio

La **absoluta kronologio** estas faktermino de la arkeologio. Ĝi signifas, kontraŭe al la relativa kronologio, kronologion rilatantan al kalendaro.

La relativa kronologio respondas la demandon,  ĉu certa objekto estas antaŭa aŭ posta ol alia. La absoluta kronologio respondas la demandon, el kiu jarcento antaŭ aŭ post la naskiĝo de Kristo iu objekto datiĝas (Oscar Montelius).

Metodoj, kiuj transformas relativan kronologion en absolutan kronologion, estas ekzemple la rilatigo al historie dateblaj eventoj (ekzemple en la kazo de Pompeji aŭ de la tombo de Kilderiko la 1-a), la permonera datado, la dendrokronologio aŭ, kun certa ebla devio, la radiokarbonmetodo.

!
Kategorio:Geokronologio
Crepaja

eta|250px|Municipo de Kovaĉica
eta|300px|Ortodoksa preĝejo de Crepaja
**Crepaja,** serbe **Црепаја,** hungare **Cserépalja** [ĉerEpalja] estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Kovaĉica. La historia hungara loknomo estis *Czrepaja*.

## Bazaj informoj 
* Areo: 75 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 45°00′20″N 20°38'05″E
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 4850
* Poŝtkodo: 26213
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: PA

## Situo 
Crepaja situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj.

## Historio 
La vilaĝo apartenis ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Antalfalva, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Crepaja 4855 homoj, (4280 serboj (88 %), 311 ciganoj, 67 makedonoj, 35 slovakoj, 31 hungaroj, 23 jugoslavianoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* ortodoksa preĝejo

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Bavaniŝte

eta|dekstra|200px|Bavaniŝte troviĝas en (verda) Municipo Kovin en Serbio
eta|270px|Municipo de Kovin
eta|300px|Ortodoksa preĝejo de Bavaniŝte
**Bavaniŝte,** serbe **Баваниште,** slave **Bavanište,** rumane **Bavanişte,** hungare **Homokbálványos** estas vilaĝo en Serbio, en provinco Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Kovin.

## Bazaj informoj 
* Areo: 91 &nbsp;km²
* Koordinatoj: 44°49′05″N 20°52'20″E
* Alto super marnivelo: 82 m
* Loĝantaro: 6100
* Poŝtkodo: 26222
* Telefonprefikso: 013
* Aŭtokodo: PA

## Situo 
Bavaniŝte situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo inter Panĉevo kaj Kovin.

## Historio 
La vilaĝo apartenis ĝis Traktato de Trianon al Hungara reĝlando, al distrikto de Temes (reĝa departemento), poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la komunumon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Bavaniŝte 6106 homoj, (5457 serboj (89 %), 411 ciganoj, 37 hungaroj, 36 makedonoj, po 16 rumanoj kaj jugoslavianoj, ktp).

## Vidindaĵoj 
* ortodoksa preĝejo

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Kojonov Luĉjo (libro)

* eldonejo: Luĉjo-Amikaro (Moskvo-Jekaterinburg-Bervalo)
* formato: 19 paĝoj, 21 cm

**Kojonov Luĉjo. Rusa erotika poemo** estas traduko de Valentin Melnikov de fama rusa erotika poemo Kojonov Luĉjo. Ankaŭ la tradukinto verkis antaŭparolon rakontantan pri la poemo kaj ĝia historio de 18 jarcento ĝis fino de 20 jarcento.

Kategorio:Verkoj el la esperantigita ruslingva literaturo
Kategorio:Libroj de Valentin Melnikov
Ferenc Mikó

**MIKÓ Ferenc** miko:, *Hidvégi Mikó* (Olthídvég, 1585 – Baţa, 21-a de marto 1636): politikisto, diplomato, memuaristo hungaro.

## Biografio
Ekde 1602 li estis paĝio, poste sekretario de Gabrielo Bethlen. Ekde 1613 li estis ĉefkapitano de Csík-, Gyergyó kaj Kászonszék. En 1613 li konstruigis la fortikaĵkastelon en Csíkszereda, en kiu funkcias hodiaŭ la Csíki Székely Múzeum. Li plenumis plurfoje diplomatiajn taskojn en la turka kortego kaj en Eŭropo. En la pactraktado de Pozsony (1626) li estis la delegito de Gabrielo Bethlen. Pro siaj meritoj li ricevis biendonaĵojn.

## Verko
**M. Hidvégi Mikó Ferenc históriája a maga életében történt erdélyi dolgokról 1594 – 1613* (Eldonis Kazinczy Gábor, Pest, 1863). 

## Literaturo
*M. F. (Keresztény Magvető, 1875.)
*Szőcs János: A csíkszeredai Mikó-vár. Csíki Székely Múzeum, Csíkszereda, 2005.
*Vofkori György: Csíkszereda és Csíksomlyó képes története. Typografika kiadó, Békéscsaba, 2007
*Veress Dániel: Egy talányos hitű emlékíró. In: Veress Dániel. Vékára tett mécses. Pallas-Akadémia, Csíkszereda, 1998.
*Pál-Antal Sándor: Jobbágysorban? Csíkszereda Bethlen Gábor alatt. In: Pál-Antal Sándor: A székelyföld és városai. Mentor Kiadó, Marosvásárhely, 2003.
*Köblös Zoltán: A Hidvégi Mikó család. In: Emlékkönyv az Erdélyi Múzeum-Egyesület félszázados ünnepére 1859-1909. EME, Kolozsvár, 1909.

Kategorio:Historio de Transilvanio
Kategorio:Transsilvanujaj historiaj personoj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj diplomatoj
Nova Biskajo

**
**
**
**
situo de la provinco(mezhelblue en la norda centro de Luzono)

**Nova Biskajo** - hispane *Nueva Vizcaya* - estas provinco de la Filipinoj. La provinca teritorio situas ĉe la norda centro de la insulo Luzono, la plej granda insulo de la lando. La provinco estas parto de la administra regiono 2 de la Filipinoj - la regiono Kagajana Valo (en la dekstra mapo okcidente de la Filipina Maro bildigite en diversaj nuancoj de bluo), kiu sume kovras la nordorienton de la insulo Luzono.

Administra centro de la provinco estas la urbo Bayombong. Laŭ la censo de la jaro 2015 sur la provinca teritorio vivis 452 287 homoj. Ĝi kovras areon de 3 975 kvadrataj kilometroj, kaj la loĝdenso do estas 110 loĝantoj po kvadrata kilometro.

Kategorio:Provincoj de la Filipinoj
Gabdulla Tukaj

**Gabdulla TUKAJ** (, ; naskiĝis la  en vilaĝo Kuŝlauĉ de la Kazana provinco, mortis la  en Kazano) estas elstara tatara poeto, literatura kritikisto, tradukisto.

Tukaj estis filo de islama mulao. Kvarmonata li iĝis senpatra kaj kvarjara li estis tute orfa.

Gabdulla Tukaj estas tre kara por la tatara popolo. Lian nomon portas multaj institucioj, societoj, lokoj. En Kazano estas placo Tukaj kaj metrostacio „Placo Tukaj“. Interalie, diaspora tatara societo en Nord-Osetio nomiĝas „Gabdulla Tukaj“.

## Literaturo 
* 
## Eksteraj ligiloj 
* Retprotalo pri la verkoj de Gabdulla Tukaj ,  kaj tatare.
* Ŝurale - animacia filmo laŭ la tatara folkloro, influita de la samtitola poemo de Gabdulla Tukaj.

Kategorio:Tataraj poetoj
Kategorio:Rusiaj poetoj