Spadbeka kolibro

La **Spadbeka kolibro** aŭ *Glavobeka kolibro* (*Ensifera ensifera*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj la nura specio de la genro *Ensifera*. Ĝi troviĝas el Andaj regionoj de la norda duono de Sudameriko. Inter la plej grandaj specioj de kolibroj, ĝi karakteriziĝas per sia nekutime longa beko, estante la sola birdo kun beko pli longa ol la cetero de sia korpo, escepte de la vosto. Ĝi uzas sian bekon por trinki nektaron el floroj kun longaj koroloj kaj kunevoluis kun la specio *Passiflora mixta*. Dum plej multaj kolibroj beligas sin per siaj bekoj, la Spadbeka kolibro uzas siajn piedojn por grati kaj beligi sin pro la longa beko.

La Spadbeka kolibro estas kapto-linia manĝanto kaj nutriĝas per nektaro, precipe el *Passiflora mixta* kaj aliaj pasifloroj. Ĝi ankaŭ ĉasas insektojn. Ĝi reproduktiĝas de februaro ĝis marto kaj konstruas tasformajn nestojn uzante muskon. La Spadbeka kolibro estas listigita kiel malplej zorgiga fare de la Internacia Unio por la Konservo de Naturo (IUCN) en la IUCN Ruĝa Listo, sed estas minacata de klimata ŝanĝo kaj senarbarigo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Spadbeka kolibro estis por la unua fojo priskribita kiel *Ornismya ensifera* fare de Auguste Boissonneau en 1839 sur la bazo de specimenoj el Santa Fé, Bogoto, Kolombio. Ĝi estis movita al la genro *Ensifera* en 1843 fare de René Lesson. La genra kaj specia nomo *ensifera* estis derivitaj el la Latinaj vortoj '** (spado) kaj **' (porti) kaj signifas spadportanto, reference al la longega beko de la specio. Sword-billed hummingbird (Spadbeka kolibro) estas la oficiala ordinara nomo decidita de la Internacia Ornitologia Unio. Aliaj ordinaraj nomon por la specio estas glavobeka kolibro, glavbekulo kaj similaj.

La Spadbeka kolibro estas la nura specio en la genro *Ensifera*. En 1939, *Ensifera ensifera caerulescens* estis priskribita kiel subspecio fare de Willoughby Lowe sur la bazo de specimeno el la Royal Albert Memorial Museum. Tamen, ĝi poste estis kunigita kun la nomiga subspecio ĉar estas probable, ke la specimeno havis aŭ devian plumaron aŭ estis miskolorigita. La specio nun estas konsiderata monotipa.

## Aspekto 
, Kolombio]]
La Spadbeka kolibro estas inter la plej grandaj specioj de kolibroj. Plenkreskuloj longas 13–14 centimetrojn ekskludante la bekon kaj pezas 10–15 g, kaj maskloj averaĝe iomete pli grandas ol inoj. La plej distinga trajto de la specio estas la grandega beko, kiu longas 8–12 centimetrojn. La beko estas la plej granda el ĉiuj kolibroj kaj la plej granda rilate al korpolongo inter ĉiuj birdoj. Ĝi estas nigra, peza, kaj iomete suprenturnita. Ĝi loĝas en humidaj kaj malsekaj montarbaroj, arbaraj randoj, arbustaroj, ĝardenoj kaj pecetoj de *páramo* je altitudoj de 1 700–3 500 m, sed estas plej ofta je altitudoj de 2 400–3 100 m. La specio ĝenerale ne migrantas, sed montras lokajn movojn en Kolombio kaj nordokcidenta Venezuelo, kie ĝi moviĝas al pli altaj altitudoj en la frua pluvsezono kaj revenas al pli malaltaj altitudoj en la seka sezono.

## Kutimaro kaj ekologio 
Kiel estas karakterize por kolibroj, la Spadbeka kolibro povas flugi malantaŭen kaj ŝvebi en la aero. Ĝi ankaŭ montras pli altan ol averaĝan flugildiskan ŝarĝon ol aliaj membroj de sia familio.

### Manĝado 
La Spadbeka kolibro estas specialista manĝanto, kiu manĝas ĉefe nektaron de floroj kun longaj koroloj, kiel *Brugmansia sanguinea*, *Datura stramonium*, *Passiflora mixta*, *Passiflora pinnatistipula*, *Passiflora mollissima* kaj *Passiflora sexflora*, kun floroj el la genroj *Aethanthus*, *Fuchsia*, *Salpichroa*, kaj *Solanum*. Ĝi sondas florojn de sube dum manĝado, kaj estas kaptolinia manĝanto, vizitante specifan serion de floroj en regula, kohera sinsekvo. Ĝi ankaŭ akcipitras insektojn, kaptante flugantajn insektojn tenante la bekon malfermita.

### Reproduktado 
Reproduktado okazas de februaro ĝis marto. La nestoj estas tasformaj kaj faritaj el musko, kaj kutime pendas inter radikfibroj alte super la grundo. Por akiri nektaron, la kolibro metas sian longan bekon laŭ la korola tubo (ambaŭ estas preskaŭ samlongaj), trinkas, kaj poste retiriĝas kaj ŝvebas dum kelkaj sekundoj antaŭ ol ripeti la procezon. Aliaj specioj, kiel insektoj, eble povas aliri la nektaron de la floro, sed faras tion per trapikado de la bazo kaj manĝado tra truo anstataŭ laŭ la korola tubo. Plia pruvo de kunevoluo estas, ke ambaŭ specioj ankaŭ loĝas en la sama teritorio laŭlonge de la Andaj montoj. Se la populacioj de Spadbekaj kolibroj malpliiĝus, plej verŝajne estus negativa efiko sur la abundo de floroj de *P. mixta* pro ilia ekstrema kunevoluo.

## Statuso kaj konservado 
La Spadbeka kolibro estas listigita kiel malplej zorgiga fare de la Internacia Unio por la Konservo de Naturo (IUCN) en la IUCN Ruĝa Listo pro sia vasta teritorio, manko de signifa populacia malkresko, kaj manko de gravaj minacoj. Ankaŭ ne ekzistas censo pri tutmonda nombro da individuoj, pro la vasta gamo de okazoj kaj maloftaj ekvidoj. Ĝi adaptiĝis al homfaritaj vivejoj en iuj areoj kaj ankaŭ on iscias, ke ĝi troviĝas en pluraj protektitaj areoj. Klimata ŝanĝo kaj senarbarigo estas la du plej verŝajnaj minacoj al la Spadbeka kolibro, ĉar ili povas konduki al habitatoperdo kaj malkresko de nutraĵfontoj, precipe de *Passiflora mixta*.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
* Skeleta strukturo kaj priskribo

Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Kategorio:Birdoj de Peruo
Kategorio:Birdoj de Bolivio