open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Matraco

eta|Matraco
**Matraco** estas dika litkuseno, kiun oni metas sur latkadron aŭ risortojn (antaŭe ankaŭ sur dratkradojn), por ebligi komfortan kuŝadon kaj dormon.
La matracokerno el ŝaŭmigita plasto, latekso aŭ naturproduktoj estas laŭvole kovrita de ŝaflano, kotono, sovaĝa silko au ĉevalharoj kaj tegita de teksaĵoj aŭ elastaj ŝtofoj.

Modernaj matracoj havas kelkfoje tri ĝis sep kuŝzonoj kiuj alportas specifan komforton al la diversaj korpopartoj. Pli kaj pli nun eblas forpreni la tegilon por lavi aŭ purigi ĝin.

Hodiaŭ matracoj plejofte konsistas el nur unu parto - ĉefe pro la pli malpezaj materialoj. Antaŭe ekzistis du aŭ tripartaj matracoj por faciligi la aeradon kaj purigadon de la matracoj. Longtempe ekzistis matracoj kun vintra kaj somera flanko, sed tiaj nuntempe estas maloftaj. Teniloj je la flankoj faciligas transporton de matracoj.

## Historio 
[eta|Matraco sur pentraĵo de la [14-a jarcento ]]
La vorto *matraco* devenas de la fru-itala vorto *materazzo*, kiu mem devenas ŝajne de la araba vorto *matrah* = plankkuseno. Sed pramatracoj jam ekzistis en la antikvo.

Laŭ homera rakonto la lito de Odiseo estis ornamita kvarpieda kadraĵo kun streĉitaj rimenoj el purpure glimbrilanta virbovhaŭto, kovrita de feloj kaj tapiŝoj, kun lina tegilo kaj lana mantelo kiel kovrilo. La grekoj uzis lignajn litojn, ofte kun riĉornamitaj piedoj kaj apogileca plialtigo je la kapflanko. La matracoj plenaj de lano aŭ naturfibroj troviĝis sur rimenoj.

La romia lito estis simila kaj ofte luksega. Sur rimenoj troviĝis la matraco plenita de fragmito, fojno, lano, ansero- aŭ cigno-plumoj. Dum elfosado en Herkulano, kiu estis viktimo de la erupcio de Vezuvio en la jaro 79, oni trovis en domo de ekssklavo bebolulilon en kiu troviĝis matraco el vegetaĵaj fibroj. Tio signifas, ke ankaŭ la simpla popolo jam uzis tiun komforton.

Jam dum la krucmilitoj de la 12-a kaj 13-a jarcento matracoj estis kutime uzataj en la arabaj landoj. Tiel ekkonis ilin la kavaliroj ekkonis ilin je la kortumo de Frederiko la 2-a en Sicilio kaj tiel alvenis al Eŭropo.

## Vidu ankaŭ 
* akvolito

## Eksteraj ligiloj 
* Kiel elekti matracon, Dr. Leona Hawks  
* Aĉeti matracon, Australian Consumer's Association Choice Magazine  

Kategorio:Lito
Isak Samokovlija

eta
**Isak SAMOKOVLIJA** (naskiĝis la  en Goraĵde [Goražde]; mortis la  en Sarajevo) estis juda bosnia verkisto.

Isak Samokovlija apartenis al sefarda familio migrinta el Samokovo en Bulgario al Bosnio. Li havis kvar fratojn. Kiam Isak havis ok jarojn, li transloĝiĝis al Sarajevo por lerni. Jam dum sia gimnazia tempo li aperigis kelkajn poemojn en la gazeto *Zora.*

Stipendio de *La Benevolentia,* juda kultura kaj sociala asocio, ebligis al Samokovlija studi medicinon en Vieno de 1910 ĝis 1917. Poste li laboris en armea malsanulejo en Sarajevo. Li geedziĝis kun Hedda Brunner el Vieno; kune ili havis tri gefilojn.

Krom sia laboro kiel kuracisto li verkis poemojn, artikolojn, kritikojn kaj prozaĵojn, kiuj aperis en gazeto *Jevrejski Život.* Li tradukis verkojn de judaj verkistoj, ekzemple de Ŝalom Aŝ. En 1927 la serba gazeto *Srpski knjizevni glasnik* publikigis lian unuan novelon. Sekvis pluraj sukcesaj noveloj kaj teatraĵoj pri la juda vivo en Bosnio.

Post la dua mondmilito Isak Samokovlija fariĝis ĉefredaktisto de gazeto *Brazda.* La verkista asocio de Bosnio kaj Hercegovino elektis lin prezidanton. En 1948 li ricevis literaturan premion de la jugoslavia registaro. Liaj noveloj estis tradukitaj al pluraj lingvoj. Li oficiale vizitis Israelon en 1953, Francion en 1954.

Samokovlija mortis pro rena malsano en la malsanulejo de la Universitato de Sarajevo. Oni entombigis lin en la malnova sefarda tombejo de Sarajevo.

## En Esperanto aperis 
* *Simha. La rakontoj pri ĝojo,* Sarajevo 1988, 110 paĝoj. Tradukis *Jovan Zarkoviĉ*.
* *Hebreo kiu sabate ne preĝas al dio,* en: *Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo,* Sarajevo 1989, paĝoj 23–31. Tradukis Jovan Zarkoviĉ.

Kategorio:Judaj verkistoj
Kategorio:Bosnaj verkistoj
Grănicerii

**Grănicerii** (grnaĉeri) (hungare: **Csávos**, germane: **Tschavosch**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Timișoara. Administre ĝi apartenas al Giera.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1030 loĝantojn (germanoj, hungaroj, serboj); en 1992 219 (rumanoj, 21% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1247. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario, (*Torontál*). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Gravaj personoj 
*Ernő Sisak (1916 - Temeŝvaro, ?) teknika verkisto
*István Sisak (*13-a de majo 1914 - ): fizikisto, kemiisto, universitata adjunkto.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Svitjazjo

La lago **Svitjazjo** -  - apartenas al la Ŝackaj lagoj en la Volina provinco kaj estas la plej profunda lago de Ukrainio: la plej profunda punkto de la lago estas 58,4 metrojn sub la akvosurfaco. Averaĝe ĝi profundas 6,3 metrojn. Ĝi larĝas 7,8 oble 4,1 kilometrojn, kaj havas areon de sume ĉirkaŭ 27 kvadrataj kilometroj.

La lago situas en la nordoriento de Ukrainio meze de la naturprotekta areo Ŝackaj lagoj. La areo en ekologia vidpunkto estas la plej pitoreska kaj plej pura parto de Ukrainio. La laga akvo eksterordinare puras kaj kompareblas kun tiu de la lago Bajkalo en Siberio.

Kategorio:Lagoj en Ukrainio
Kategorio:Geografio de Volina provinco
Kategorio:Akvokolekta areo de Vistulo
Cerneteaz

**Cerneteaz** [ĉernetjaz] (hungare: **Csernegyház**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Timișoara. En 1910 ĝi havis 1 332 loĝantojn (rumanoj, ciganoj); en 1992 934 (rumanoj, 7% hungaroj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1470. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Giarmata.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Toager

**Toager**  () estas vilaĝo en Rumanio, sudokcidente de Timișoara.

En 1910 ĝi havis 1152 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj); en 1992 331 (rumanoj).

Ĝia unua skriba mencio estas en 1761. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Torontál vármegye); nuntempe, ĝi administre apartenas al Giera.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Crai Nou

**Crai Nou** (kraj nou) () estas vilaĝo en Distrikto Timiș, Rumanio administre apartenanta al Giulvăz.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Chișoda

**Chișoda** [kiŝoda] (hungare: **Tesöld**, germane: **Kischoda**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Timișoara. En 1910 ĝi 3007 havis  loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj); en 1992 1829 (rumanoj, 4,4 % da hungaroj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1333. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Giroc.

## Famuloj
En Chișoda naskiĝis hungara arkitekto pri internaj spacoj Maja Jahoda.

## Fontoj
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Clopodia

**Clopodia** [klopodia] (hungare: **Klopódia**, germane: **Klopodia**) estas vilaĝo en Rumanio norde de Lugoj. En 1910 ĝi havis 2 031 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj, ĉeĥoj); en 1992 796 (rumanoj, 16% hungaroj). Ĝia loĝantaro estis koloniigita en 1771. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al Jamu Mare.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Ferendia

**Ferendia** (hungare:**Ferend**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Timișoara. En 1910 ĝi havis 1880 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, germanoj); en 1992 577 (rumanoj, 8% hungaroj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1717. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (*Temes vármegye*). Administre ĝi apartenas al Jamu Mare.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Renomaj personoj 
*Ioachim Miloia (3-a de majo 1897 - ?, ? 1940)): historiisto.
## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Berenica (Racine)

[eta|maldekstre|400px|Berenica, por la teatraĵo de [Jean Racine, gravuraĵo de Pierre Michel Alix (1762-1817).]]
***Berenica*** estas tragedio verkita de Jean Racine kaj unue prezentita en 1670. Racine verŝajne inspiriĝis pri la malsukcesa rilato inter la franca reĝo Ludoviko la 14-a kaj la juna Maria Mancini. Oni raportis ke la reĝo, dum la prezento de la teatraĵo, iomete ploris. Racine elektis la temon de la apartigo de la romia imperiestro Tito kaj de Berenica por konkurenci Pierre Corneille, kiu samtempe preparis *Tito kaj Berenica*.

## Rezumo 
### 1-a Akto 
Antiochus konfidas al amiko sian amor por Berenica. Tiu ĉi, kiu ne scias pri tio, ĝojas pri sia baldaŭa edziĝo kun Tito, kiu ĵus fariĝis imperiestro.

### 2-a Akto 
Tito malkonsentas, ke li ne povas edzigi Berenican, ĉar ŝi ne estas romia. Sed li ne estas sufiĉe kuraĝa por konfesi tion al ŝi.

### 3-a Akto 
Pro peto de Tito, Antiochus eksplikas al Berenica ke la imperiestro decidis ne plu edziĝi kun ŝi.

### 4-a Akto 
Tito konfirmas sian decidon al Berenica. Tiu ĉi projektas mortigi sin.

### 5-a Akto 
Berenica finfine akceptas la decidon de Tito : ŝi revenos al Palestino kaj regos siajn ŝtatojn.
Kategorio:Teatraĵoj
Kategorio:Tragedioj
Skřipov

:*Tiu ĉi artikolo temas pri municipo en regiono de Opava. Pri municipo en ĉirkaŭaĵo de Konice temas artikolo Skřípov. Eble vi serĉas: Skřipová.*

**Skřipov** () estas municipo situanta en distrikto Opava en Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  ().

En distanco 8&nbsp;km sudoriente situas urbo Bílovec, 11&nbsp;km sude urbo Fulnek, 13&nbsp;km okcidente urbo Vítkov, 14&nbsp;km sudoriente urbo Studénka kaj 12&nbsp;km norde urbo Opava.

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo estas dokumentita de dato 24-a de novembro 1271, kiam per vroclava manifesto reĝo Přemysl Otakar la 2-a donacis al urbo Opava arbaron en ĉirkaŭaĵo de Skřipov. Li konfirmis tiun ĉi donacon al la urbo kaj ankaŭ de sia moŝto el la 22-an de aprilo 1277 eldonita en Brno.

Skřipov kiel memstara vilaĝo falis ĝis la estiĝo de distrikto Bílovec en 1896 sub politikan distrikton Opava. Ĝis la jaro 1960 ĝi estis parto de tiu ĉi distrikto, post teritoria reorganizo de la distriktoj en Ĉeĥio kaj tiamaj regionoj en 1960 ĝi estas denove en kadro de teritorio de distrikto Opava.

Skřipov havas ankaŭ parton Hrabství.

Al Skřipov apartenas solejo Požaha, malproksima 4&nbsp;km sude de la vilaĝo; kreas ĝin 3 domoj. Historio de Požaha estas kunigita precipe kun evoluo de Lukavec, kiu komune kun Požaha falis dum divido de regiono Opava en 1377 al opavaj princoj. Iam ĉirkaŭ la jaro 1512 Požaha estis jam dezerta kaj ĝi pereis.

## Loĝantaro 
## Rilataj artikoloj 
* Požaha

## Pluaj fotoj

Skripov-2008-05-26-PomnikPadlych.JPG|Monumento al falintoj
Skripov-2008-05-26-Chalupa.JPG|Skřipov
Skripiv-2008-05-26-StredObceOdJZ.JPG|Skřipov


Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník
Hrabství

**Hrabství** estas parto de municipo Skřipov, kiu situas en distrikto Opava en Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  ().

Hrabství, antaŭe **Hrabské**, sed ankaŭ **Přední a Zadní Hrabí**, estas unue menciata en 1460 kiel dezerta vilaĝo. Kiel forlasitan vilaĝon princo Jan Opavský a Hlubčický vendis ĝin en 1460 al Václav Nedvídek el Leskovec. En duono de la 16-a jarcento Hrabství estis denove enloĝigita.

Hrabství kiel vilaĝo estis parto de vilaĝo Výškovice en distrikto Opava, ekde 1896 enkadre de Výškovice en *distrikto Bílovec* kaj ekde 1916 kiel memstara vilaĝo en distrikto Bílovec. Post 1960 la vilaĝo estis denove en distrikto Opava. En la jaroj 1976 - 1978 Skřipov kaj Hrabství havis komunan lokan nacian komitaton en Skřipov. La 1-an de januaro 1979 okazis integro de ambaŭ vilaĝoj.

## Loĝantaro 
## Fotogalerio 

Hrabství (Skřipov), kříž.jpg|Kruco
Hrabství (Skřipov), ulice (1).jpg|Strato
Hrabství (Skřipov) hřbitov (2).jpg|Tombejo

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Skřipov
Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník
Carlos Drummond de Andrade

**Carlos Drummond de Andrade** (31-a de oktobro 1902 en Itabira - 17-a de aŭgusto 1987 en Rio de Janeiro) estas konsiderata unu el la ĉefaj poeziistoj de brazila literaturo pro la reagoj al siaj verkoj kaj ties atingoj. Krom poezion, li produktis porinfanajn librojn, rakontojn kaj kronikojn.

## Biografio 
[eta|Statuo de **Carlos Drummond de Andrade** antaŭ la kulturcentro de [Itabira, lia naskiĝurbo.|maldekstra]]Li naskiĝis en Minas-Ĝerajso, en urbo pri kiu lia memoro markis parton de liaj verkoj. Li bakalaŭriĝis pri farmacio, sed dum la plejmulto de sia vivo li estis publika oficisto kaj verkis de frue ĝis sia morto, kiu okazis en 1987 en Rio-de-Ĵanejro, 12 tagojn post la morto de lia unusola filino, la verkistino Maria Julieta Drummond de Andrade.

## Filmo 
La filmo "*O Amor Natural*" de Heddy Honigmann temas pri vivo kaj precipe pri la poezio de de Andrade. Tiu ĉi dokumenta filmo temas pri la erotika poezio de Carlos Drummond de Andra. Temas pri filmo en kiu amo regas ĉion kaj en kiu la interfacoj inter vira kaj ina erotiko fariĝas palpeblaj.
[eta|Fama statuo de Drummond en la plaĝo [Copacabana|maldekstra]]

## Verkaro 
* *Man-ĉe-mane* (poeziaĵo)
* *La homo; la vojaĝoj* (poeziaĵo)

Kategorio:Brazilaj verkistoj

Kategorio:Brazilaj komunistoj
Charles Le Brun

eta|300ra|*Memportreto de la pentristo Charles Le Brun*
**Charles LE BRUN** (n. 24-an de februaro 1619 - m. 22-an de februaro 1690) estis franca pentristo kaj dekoraciisto de la 17-a jarcento, kiu fariĝis fama precipe pro la dekoracio de la kastelo de Versailles.

Li naskiĝis en Parizo en 1619. Kiam li estis nur 11 jarojn aĝa, li estis rimarkita de la kanceliero Pierre Séguier, kiu konfidis lin al la ateliero de Simon Vouet. Charles lernis pentradon danke al tiu granda majstro kaj al alia pentristo, François Perrier. Le Brun faris vojaĝon kune kun Nicolas Poussin al Italio en 1642, kie li restis dum kvar jaroj danke al la financa subteno de la kanceliero. Je sia reveno al Parizo, li ricevis plurajn komisiojn : la ministro pri financoj, Nicolas Fouquet, petis lian helpon por dekoracii sian novan kastelo de Vaux-le-Vicomte (1656-1661). Pro la premo de Le Brun kaj de Philippe de Champaigne, la Reĝa Akademio pri Pentrado kaj Skulptarto (*Académie Royale de Peinture et de Sculpture*) estis plie fondita en 1648.

Post la malfavoro de Fouquet, Charles Le Brun ekverkis por la franca reĝo Ludoviko la 14-a : ekde 1660, li organizis la dekoracion de la reĝa eniro de Ludoviko en Parizon. Je la sama jaro, li kontribuis al la kreado de la manufakturo Gobelin, kiun li sekve estris. Nobeligita de Ludoviko la 14-a en 1662, Charles Le Brun tiam fariĝis la "Unua pentristo de la Reĝo" (*Premier peintre du Roi*) kaj ekricevis jaran pension da 12.000 pundoj. Li estis nomumita direktoro de la Reĝa Akademio en 1663 de Jean-Baptiste Colbert, kiu deziris reformi tiun institucion.

Je la fino de sia vivo, Charles Le Brun estis la ĉefresponsulo pri la interna dekoracio de la kastelo de Versailles, kie li estris plurajn dekojn da artistoj aŭ metiistoj. Li mortis je la 22-a de februaro 1690, kaj estis entombigita ene de la pariza preĝejo *Saint-Nicolas-du-Chardonnet*.

Kategorio:Francaj pentristoj
Javorník (apartigilo)

**Javorník** estas nomo por urbo kaj pluraj municipoj en Ĉeĥio.

* Javorník (distrikto Benešov) - municipo situanta en distrikto Benešov
* Javorník (distrikto Hodonín) - municipo situanta en distrikto Hodonín
* Javorník - urbo situanta en distrikto Jeseník
* Javorník (distrikto Svitavy) - municipo situanta en distrikto Svitavy
* Javorník (distrikto Ústí nad Orlicí) - municipo situanta en distrikto Ústí nad Orlicí

* Sen akcento, Javornik estas urbodistrikto de la urba municipo Kranj en Slovenio.

;parto de municipo
* Javorník (Čtyřkoly) – parto de municipo Čtyřkoly en distrikto Benešov
* Javorník (Dlouhý Most), ankaŭ Javorník u Dlouhého Mostu – parto de municipo Dlouhý Most en distrikto Liberec
* Javorník (Proseč pod Ještědem), ankaŭ Javorník u Českého Dubu – parto de municipo Proseč pod Ještědem en distrikto Liberec
* Javorník (Rudník), ankaŭ Javorník v Krkonoších – parto de municipo Rudník en distrikto Trutnov
* Javorník (Vacov), ankaŭ Javorník u Stach – parto de municipo Vacov en distrikto Prachatice

## Simila nomo
* Javorná
* Javorníky
Juto

eta|Jutoteksaĵo
**Juto** (bengale: ঝুট *ĝhut*) estas basto-fibro el stipoj de la planto korkoro (, aparte *corchorus capsularis* kaj *corchorus olitorius*). La herbecaj, unujaraj, ĝis 4 metrojn altaj vegetaĵoj devenas el Orienta Azio kaj bezonas ĉiammalseketan tropikan klimaton ((la optimala temperaturo estas 27-, precipitaĵo > 1500mm/jaro).

La kultivado okazas ĉefe en Azio kaj Brazilo. La kvanto tutmonde produktita estas ĉirkaŭ 3,5 milionoj da tunoj.

eta|Jutokultivistoj en Bangladeŝo

La fibroj unue devas putri pr. 15 tagojn en akvo, poste estas produktitaj per rost-procedo, lavado kaj sekigado.
Jutofibroj estas facile kolorigeblaj, sed ili forte odoras kaj estas putremaj.

Jutofibroj estas uzataj por pakaĵmaterialoj kiel sakoj, dikaj fadenoj kaj tapiŝoj.

Juto estas rekreskanta krudmaterialo.

## Proprecoj de juto 
* Jutofibroj estas tute naturaj kaj recikligeblaj.
* Ĝi estas natura fibro kun ora kaj silka brilo, oni nomas ĝin ankaŭ la *ora fibro*.
* Ĝi estas malmultekosta vegetaĵa fibro.
* Ĝi estas la dua plejgrava vegetaĵa fibro post kotono.
* Ĝi rezistas al streĉado sen multe da plilongiĝo, kio gravas kiel kvalito por industriaj fadenoj kaj teksaĵoj.
* Ĝi estas unu el la plej multflankaj naturaj fibroj, kiujn oni uzis en materialoj por pakaĵoj kaj teksaĵoj.

* La kultivadregiono de la plej bonaj jutofibroj estas la ebeno de la bengala delto.

## Eksteraj ligiloj 
* Bildo danke al: The Golden Fibre Trade Centre Limited (GFTCL) - Plej granda eksportisto de jutofibroj de Bangladeŝo  

Kategorio:Materialoj
Kategorio:Teksaĵoj
Hasan Kikiĉ

**Hasan KIKIĈ** (naskiĝis la  en Gradaĉac; mortis la  en montaro Ĉemernica) estis bosnia verkisto.

## En Esperanto aperis 
* *La animo,* en: *Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo,* Sarajevo 1989, paĝoj 43–47. Tradukis Ladislav Reĵek.

Bosnaj verkistoj
Kategorio:Jugoslavaj verkistoj
Kategorio:Jugoslavaj partizanoj
André Le Nôtre

[eta|Plano de la ĝardeno de [Kastelo de Versajlo|Versailles]]
eta|Ĝardenoj de la kastelo Vaux-le-Vicomte.
**André LE NÔTRE** (naskiĝis la 12-an de marto 1613 en Parizo, mortis la 15-an de septembro 1700) estis la ĝardenisto de la franca reĝo Ludoviko la 14-a ekde 1645 ĝis 1700. Li estis precipe komisiita pri la kreado de la parko de la kastelo de Versailles, sed ankaŭ de tiuj de Vaux-le-Vicomte aŭ de Chantilly. Lia kariero komencis en 1643, kiam Anno de Aŭstrio (la patrino de la reĝo) nomumis lin kiel "desegnisto de la plantoj kaj de la terasoj".

Ekde 1645 ĝis 1646, li sukcese modernigis la ĝardenojn de la kastelo de Fontainebleau, kaj sekve kreis la ĝardenojn de Vaux-le-Vicomte pro peto de Nicolas Fouquet. En 1662, Le Nôtre eĉ desegnis la planojn de Greenwich por Karlo la 2-a de Anglio. Li cetere renovigis la ĝardenojn de la Kastelo de Saint-Germain-en-Laye, kaj tiujn de la kastelo de Saint-Cloud por Filipo de Francio, la frato de la reĝo.

André Le Nôtre estis plie tre fama kortegano, kaj tio ebligis al li konkeri la privatan amikecon de Ludoviko la 14-a. Liaj ĝardenoj, nediskuteble barokstilaj, estis la unuaj "francmanieraj ĝardenoj" (*jardins à la française*).

La patro de André Le Nôtre, Jean Le Nôtre, simile estis la ĝardenisto de la reĝo Ludoviko la 13-a.

## Vidu ankaŭ 
* Ludoviko la 14-a
* Kastelo de Versailles
* Baroko

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la franca ministrejo pri kulturo pri André Le Nôtre 
* André Le Nôtre  

Kategorio:Francaj arkitektoj
Branko Ĉopiĉ

**Branko ĈOPIĈ** (serbe *Бранко Ћопић;* naskiĝis la  en Haŝani, Bosanska Krupa; mortis la  en Beogrado) estis serba verkisto el Bosnio.

Ĉopiĉ studis en la filozofio fakultato de la Universitato de Beogrado. En 1941 li fariĝis partizano.

Ĉopiĉ unue verkis poemojn kaj novelojn pri la malfacila vivo de bosniaj kamparanoj. Poste li ĉefe verkis pri partizanoj dum la dua mondmilito kaj pri la problemoj post la fino de la milito. Liaj romanoj havas larĝan, kronikecan stilon.

Li sin mortigis saltante de ponto en Beogrado. Tiu ponto nun laŭ li nomiĝis Branko-ponto (*Бранков мост*).

## En Esperanto aperis 
* *La legindaj partizanoj,* nekutima elmilita rakontaro, Sarajevo 1987, 76 paĝoj. Tradukis Branko Miljko.
* *La caro en Bekez,* en: *Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo,* Sarajevo 1989, paĝoj 49–56. Tradukis Branko Miljko kaj Mustafa Tandir.
* *Tombo en kritiko-kampo. Eta mia el Krupa Bosnia,* en: *Antologio de la serba skriba poezio,* Beogrado 2002, paĝoj 189–191.
* Liaj satiraj rakontoj *Amo kaj ĵaluzo* kaj *La dio ne ekzistas*, el “Doživ ljaji Nikoletine Bursaća” (“Travivaĵoj de Nikoletina Bursać”, 1956) tradukiĝis en 1957 en Ljubljano fare de respektive Otmar Avsec kaj Drago Kralj en kolektiva kolekto Tri satiroj kun verkoj el Radoje Domanoviĉ kaj Fran Milčinski.

Kategorio:Bosnaj poetoj
Kategorio:Bosnaj verkistoj
Kategorio:Serbaj poetoj
Kategorio:Serbaj verkistoj
Kategorio:Jugoslavaj partizanoj
Kategorio:Jugoslavaj verkistoj
Zija Dizdareviĉ

**Zija DIZDAREVIĈ** (naskiĝis la  en Vitina apud Ljubuŝki, mortis en 1942 en koncentrejo Jasenovac) estis bosnia verkistino.

Ŝi finis bazan lernejon en Fojnica, islaman juristan mezlernejon kaj instruistan mezlernejon en Sarajevo. Ŝi komencis studi pedagogion en filozofia fakultato en Beogrado. Ŝi aktive partoprenis lernejanajn kaj studentajn strikojn. Post la dua mondmilito aperis du novelaroj.

## En Esperanto aperis 
* *Pripesta rakonto de lipharulĉjo,* en: *Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo,* Sarajevo 1989, paĝoj 57–60. Tradukis Jovan Zarkoviĉ.

Kategorio:Bosnaj verkistoj
Kategorio:Jugoslavaj verkistoj
Kategorio:Mortintoj en naziaj koncentrejoj
Pădureni (Moacșa)

**Pădureni** [pədurenj] (hungare: **Sepsibesenyő** ŝepŝibeŝenjo) estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Sfântu Gheorghe. Ĝi apartenas administre al Moacşa.
## Loĝantaro
En 1910 Sepsibesenyő havis 455 loĝantojn (hungaroj), en 1992 342. 
## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1332. Antaŭ 1904 ĝia nomo estis *Besenyő*. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, al la departemento Háromszék. 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

== Komunumoj pri *besenyő* (= peĉenego) en Hungara reĝlando ==

## Gravaj personoj
*Áron Nagy  (6-a de januaro 1887 - Szolnok, 23-a de oktobro 1962): generalmajoro
*Gyula Nagy (6-a de januaro 1887 - Budapeŝto, 4-a de marto 1945): generalleŭtenanto
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Covasna
Meŝa Selimoviĉ

**Meŝa SELIMOVIĈ** (naskiĝis la  en Tuzla; mortis la  en Beogrado) estis jugoslavia verkisto.

Meŝa Selimoviĉ lernis en gimnazio en Tuzla. De 1930 ĝis 1934 li studis en filozofia fakultato de Universitato de Beogrado. Poste li instruis ĝis 1941 en lernejoj en Tuzla. En 1943 li fuĝis al liberigita teritorio kaj fariĝis partizano.
eta|dekstra|Meŝa Selimoviĉ

Ekde 1947 Selimoviĉ loĝis en Sarajevo kaj laboris kiel profesoro en la pedagogia fakultato de Universitato de Sarajevo. Krome li estis arta estro de Bosna-Film, direktoro de la Nacia Teatro kaj redaktisto ĉe eldonejo Svjetlost.

Pri sia nacieco Selimoviĉ diris: *Mi originas el muzulmana familio en Bosnio, laŭ nacieco mi estas serbo. Mi apartenas al serba literaturo.*

Plurfoje Selimoviĉ estis proponita por la Nobela Premio pri Literaturo, sed li neniam ricevis ĝin.

## En Esperanto aperis 
* *Ekskurso en la vivon,* en: *Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo,* Sarajevo 1989, paĝoj 61–67. Tradukis Jovan Zarkoviĉ.
* *La derviŝo kaj la morto (Derviš i smrt),* romano, Sarajevo 1990, 309 paĝoj. Tradukis Roger Imbert.

Kategorio:Bosnaj verkistoj
Kategorio:Jugoslavaj verkistoj
Kategorio:Serbaj verkistoj
Lățunaș

**Lățunaș** [ləcunaŝ] (hungare: **Lacunás**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Timișoara. En 1910 ĝi havis  loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 344 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1717. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Temes vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Jamu Mare.

Lățunaș situas ĉe la landlimo al Serbio. La vilaĝon trapasas la nacia vojo DN57 inter Moravița kaj Oravița.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Bulgăruș

**Bulgăruș** [bulgəruŝ] (hungare: **Bogáros**, germane: **Bogarosch**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Timișoara. Administre ĝi apartenas al la komunumo Lenauheim.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 2 640 loĝantojn (germanoj, rumanoj); en 1992 1 754 (rumanoj).

## Historio
Ĝia unua mencio skriba estas el 1462. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torontál.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Renomaj homoj
*Ferenc Ferch (1908) vivanta de la 1970-aj jaroj en Germanio.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Distrikto Timiș
Tapia

**Tapia** (hungare:**Tápia**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Lugoj. En 1910 ĝi havis 513 loĝantojn (rumanoj); en 1992 372 (rumanoj). Ĝia unua mencio skribe estas en 1761. Ĝis 1919 apartenis al Hungario, (Krassó-Szörény vármegye). Oni aligis al ĝi Armădia (Harmad), kiu en 1910 havis 396 rumanajn loĝantojn. Administre ĝi apartenas al Lugoj.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Grabaț

**Grabaț** [grabac] (hungare: **Garabos** [garaboŝ], germane: **Grabatz**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Timișoara. En 1910 ĝi havis 2204 loĝantojn (germanoj, ciganoj); en 1992 1883 (rumanoj). Ĝia unua mencio skriba estas el 1764. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Torontál vármegye*). Administre ĝi apartenas al la komunumo Lenauheim.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Zoltán Mihálka (n. 25-a de decembro 1934): ĵurnalisto, redaktoro, historiisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Distrikto Timiș
Erih Koŝ

**Erih KOŜ** (serbe *Ерих Кош;* naskiĝis la  en Sarajevo; mortis la  en Beogrado) estis serba verkisto el Bosnio.

Li studis juron en Beogrado kaj ekde 1935 laboris kiel juristo. En 1938 li estis kondamnita kiel komunisto. Ekde 1941 li batalis kiel rezistanto. Post la dua mondmilito li havis diversajn funkciojn en la jugoslavia kulturpolitiko. Koŝ estis membro de la Serba akademio. Dumtempe li vivis en Montenegro.

Koŝ verkis ĉefe romanojn kaj novelojn pri problemoj de rezisto kaj de jugoslavia socio. Li mallaŭdis ĉefe burĝan sintenon. Krome li verkis spritajn eseojn kaj tradukis verkojn de Goethe kaj Chamisso el la germana.

## En Esperanto aperis 
* *La fidelulo Alija Ĝevenica,* en: *Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo,* Sarajevo 1989, paĝoj 69–77. Tradukis Branka Miljko kaj Mustafa Tandir.

Kategorio:Serbaj verkistoj
Kategorio:Serbaj tradukistoj
Kategorio:Jugoslavaj verkistoj
Kategorio:Bosnaj verkistoj
Mladen Oljaĉa

**Mladen OLJAĈA** (naskiĝis la  en Devetaĉi en montaro Kozara; mortis la  en Beogrado) estis bosnia-hercegovina novelisto kaj romanverkisto.

Li pasigis sian junaĝon en popolliberiga batalo, kiun li partoprenis de 1941 ĝis 1945. Li studadis ĉe filozofia fakultato en Beogrado. Li plenumis multajn respondecajn taskojn en soci-politikaj kaj kulturartaj organizaĵoj. Li vivis kaj laboris en Sarajevo.

## En Esperanto aperis 
* *Filo,* en: *Antologio de la moderna bosnia-hercegovina novelo,* Sarajevo 1989, paĝoj 78–80. Tradukis Jovan Zarkoviĉ.

Kategorio:Bosnaj verkistoj
Sandomierz

**Sandomierz** estas urbo en la provinco aŭ historie *vojevodio* Sanktakrucio en Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo Sandomierz kaj estas la administra centro de ankaŭ samnoma distrikto Sandomierz. Fine de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Sandomierz situas ĉe la rivero Vistulo.

## Historio 
La loĝloko ricevis urbajn rajtojn antaŭ 1227. Kiel la tuta historia vojevodio Sanktakrucio, ankaŭ la urbo post la dispartigoj de Pollando-Litovio en 1795 doniĝis al la Aŭstra imperio. En 1918 ĝi iĝis parto de la Dua Pola Respubliko, kaj kiel ĉie en centra Eŭropo, la loĝantoj forte suferis dum la Dua Mondmilito. La urbo estis konkerita fare de la Ruĝa Armeo dum la ofensivo Lvov-Sandomierz de julio-aŭgusto 1944. Post la milito  apartenis al la Pola Popola Respubliko, komunisma ŝtato grandparte dependa de Sovetunio kaj fondinta membro de la Varsovia Pakto. En 1989 okazis ŝanĝiĝo de la reĝimo al parlamenta demokratio kaj reveno al merkata ekonomio.

## Internacia kunlaboro 
*  Emmendingen, Baden-Virtembergo, Germanio
*  Newark-on-Trent, Anglio, Britio
*  Ostroh (Острог), Rivna provinco, Ukrainio

## Famuloj 
* Wincenty Kadłubek, episkopo kaj kronikisto
* Sadok?? kun 48 dominikanoj murditaj dum mongola invado
* Mikołaj Trąba,?? katolika primaso
* Mikołaj Gomółka, renesanca komponisto
* Adam Bień,?? advokato arestita kaj juĝata en la Proceso de 16 gvidantoj de Pola Subtera Ŝtato

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* turisma interreta paĝo

eta|maldekstra|280ra|

Kategorio:Urboj de Sanktakruca provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Badagrio

**Badagry** estas urbo de Niĝerio.
 
Fondita ĉirkaŭ la jaro 1425, Badagrio troviĝas en la komerca ŝtato Lagoso en la sud-okcidenta parto de la lando. Badagry estas landlima urbo inter Benino kaj Niĝerio. En la historio de la lando kaj de okcidenta Afriko estas notinde ke la urbo rolis  kiel unu el la teritorioj por la sklava komercado en 15-a kaj postaj jarcentoj. Ĉar ĝi estis apud  la maro, ĝi estis unu el la sklavelirvojoj al Eŭropo kaj Ameriko. Estas menciinde ke la unua misiista instalaĵo en Niĝerio troviĝas en ĉi-urbo, en kiu tradukiĝis la Biblio al la joruba lingvo. Ĝi estis konstruita de la anglikanaj misiistoj en la jaro 1885 kaj la unua baza lernejo en la jaro 1843. Badagry estas la urbo kie la unua evangelio de Jesuo estis predikita sub la arbo "Agia" (300-jaraĝa antaŭ ĝia falo en la jaro 1959). En la jaro 1842 ankaŭ la unua kristnasko estis festita sub la sama antikva arbo.
 
## La popoloj
La loĝantoj konsistas el "Awori", joruba kaj plejparte parolantoj de la ogua lingvo ("Ogu"), kiuj laŭ historio estas parto de "popol-sub-grupoj" Joruba, kiuj unue migris de la antikva reĝlando Ketu en Benino en la 13-a jarcento (tiam imperio Dahomey) kiuj disiĝis en du ondoj kaj okupis eĉ la "Oran Bordon" kaj Lomeo-n. En la 15-a jarcento ili moviĝis orienten. la Ogu-homoj gvidate de Akran Gbafoe laŭ Porto Novo kaj la rivereto Yewa (nun Badagry creeks) kaj finfine hejmiĝis laŭ la marbordlinio Kweme kaj la Laguno Ologe  kaj ili formis ĉenon de Ogu-komunumoj.
 
## Okupo
La ĉefaj okupoj de Badagrianoj ĝis nun estas fiŝkaptado, ter-kultivado kaj boatfarado. La Oguoj estas notitaj pro sia diligenteco. Tiu ĉi inkluzivas mat-teksadon, diligentan produktadon de bambuaj mebloj kaj rafiajn laborojn. Aliaj laboroj estas eltirado de vino el palmoj kaj tradicia domo-konstruado.

## Vidindaĵoj
Badagrio estas historia kaj antikva urbo de Niĝerio. Oni povas viziti la sklavhavenon kaj aliajn meterialojn uzatajn dum tiu periodo de sklaveco, la unuan instalaĵon en Niĝerio kaj kelkajn interesajn historiajn lokojn

## Esperanta aktivado
Badagrio estos la sidejo de la 1-a Niĝeria Esperanto-Kongreso, de la 15-a ĝis 17-a de decembro  2006. 

Kategorio:Urboj de Niĝerio
Kategorio:Lagoso
François Michel Le Tellier de Louvois

**François Michel LE TELLIER**, **markizo de Louvois**, (naskiĝis la 18-an de januaro 1641 en Parizo - mortis la 16-an de julio 1691 en Versailles) estis franca ministro kaj ŝtatsekretario dum la reĝado de Ludoviko la 14-a.

Li estis la filo de Michel Le Tellier, markizo de Barbezieux, kaj de Élisabeth Turpin. Li edziĝis kun Anne de Souvré, kun kiu li havis ses infanojn.

Louvois heredis la oficion de ŝtatsekretario pri milito el sia patro, kiam li estis nur 15 jarojn aĝa (li efektive okupis la oficion nur ses jaroj poste, en 1663). En 1672, li fariĝis ŝtatministro, kaj eniris la reĝan konsilion. Danke al intrigo kontraŭ Jean-Baptiste Colbert, li plie obtenis la oficion de "superintendanto pri Konstruaĵoj, Artoj kaj Manufakturoj". Tio ebligis al li fariĝi responsa pri la konstruado de la kastelo de Versailles. En *La Jarcento de Ludoviko la 14-a*, Voltaire asertas ke Louvois estis "*estimita*" de la reĝo, sed ne "*amita*".

La markizo kontribuis al la modernigo de la franca armeo, per la plibonigo de la armiloj, la konstruo de kazernoj kaj la seninterrompa pago de la militistoj. Li ankaŭ provis starigi nacian konskripcion, sed tio parte fiaskis.

Kategorio:Francaj nobeloj
Merkantilismo

[dekstra|eta|300px|[Claude Lorrain, *Marhaveno kun la vilao Mediĉoj*, 1638]]
**Merkantilismo** estas ekonomia teorio kiu precipe prosperis en Eŭropo ekde la 16-a jarcento ĝis la mezo de la 18-a jarcento. La merkantilismaj teoriistoj subtenas ekonomian disvolviĝon kaj riĉigon de la nacioj per ekstera komerco, kiu ebligas pozitivan komercbilancon. La ŝtato havas gravegan rolon laŭ tiu koncepto, ĉar ĝi devas initiati protektistan politikon (precipe altajn dogantarifojn) kaj subteni eksportojn kiel eble plej forte.

La merkantilista doktrino estis unu el la plej frutempaj ekonomiaj skoloj. Ĝi simbolas la finon de la supereco de la kristanisma opinio pri ekonomio, heredita el Aristotelo kaj Platono, kiuj kondamnis ekscesan amason da bienoj aŭ pruntodonojn. Merkantilismo logike aperis je periodo, kiam la reĝoj deziris multan oron. Adam Smith, kiu severe kritikis merkantilismon en *La Riĉo de Nacioj*, donis al ĝi la kromnomon "ekonomio en la servo de la Princo".

## Vidu ankaŭ 
* Komerca revolucio
* Kapitalismo
R S-84 "Arnošt"

**R S-84 "Arnošt"** estas infanteria unuflanka infanteria fuorto, kiu estis konstruita sur domina altaĵo Anenský vrch proksimume 2 km norde de fuortaro Hanička. Ĝi povis priregi per sia ĝemelo de mitraloj spacon ĝis malantaŭ dekstre situanta R-S 83 "Chata". La spaco sub la fuorto hodiaŭ estas trarigardebla arbarhakejo. Inter R S-84 kaj R S-83 estas lokigitaj du enmetitaj plifortigitaj malpezaj objektoj. La spaco maldekstre de la fuorto estis priregata sole per mitralo el blenda kloŝo, ĉar en senpera proksimeco troviĝas R-S 85 "Anna", alia infanteria fuorto lokigita sur montopinto de Anenský vrch.

Post eventoj de Munkena interkonsento kaj sekva okupo de ĉeĥoslovaka limregiono de nazia Germanio en 1938 la kloŝo estis elŝirita. La pafejoj konserviĝis.

## Vidu ankaŭ
* Anenský vrch
* Subsektoro 4./X. Říčky

## Pluaj fotoj 

File:Bartošovice v Orlických horách, Neratov, R-S 84 (rok 2002).jpg|Vido al R S-84 "Arnošt" en 2002
Dosiero:Bartošovice v Orlických horách, Neratov, R-S 84 (rok 2010; 03).jpg|R S-84 "Arnošt" en 2010
Bartošovice v Orlických horách, Neratov, R-S 84 (rok 2010; 02).jpg|R S-84 "Arnošt"

## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Infanteriaj fuortoj
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Rychnov nad Kněžnou
Kategorio:Konstruaĵoj en Orlica montaro
Kategorio:Bartošovice v Orlických horách
Observatorio de Parizo

La **observatorio de Parizo** estis kreita en 1667, por disponi observatorion en Parizo cele al la ellaborado de kartoj por mara navigado. Tiu projekto aperis dum la reĝado de Ludoviko la 14-a, kiel aldono al la Akademio de Sciencoj de Francio (*Académie des Sciences*), fondita en 1666.

La observatorio de la franca ĉefurbo havis gravan rolon por okcidenta astronomio. Tie naskiĝis kelkaj gravaj sciencoj kiel geodezio, kartografio aŭ meteologio. Hodiaŭe, la observatorio de Parizo troviĝas sur tri malsamaj lokoj : Parizo, Meudon kaj Nançay.

Ĝia MPC kodo estas 007.

## Historio 
...

## Direktoroj 
* Giovanni Cassini (1671–1712)
* Jacques Cassini (1712–1756)
* César-François Cassini de Thury (1756–1784)
* Dominique, comte de Cassini (1784–1793)
* Joseph Jérôme Lefrançais de Lalande (1795–1800)
* Pierre Méchain (1800–1804)
* Jean Baptiste Joseph Delambre (1804–1822)
* Alexis Bouvard (1822–1843)
* François Arago (1843–1853)
* Urbain Le Verrier (1854–1870)
* Charles-Eugène Delaunay (1870–1873)
* Urbain Le Verrier (1873–1877)
* Amédée Mouchez (1878–1892)
* Félix Tisserand (1892–1896)
* Mór Lőwy (1896–1907)
* Benjamin Baillaud (1908–1926)
* Henri-Alexandre Deslandres (1926–1929)
* Ernest Esclangon (1929–1944)
* André Danjon (1945–1963)
* Jean-François Denisse (1963–1967)
* Jean Delhaye (1967–1971)
* Raymond Michard (1971–1976)
* Jacques Boulon (1976–1981)
* Pierre Charvin (1981–1991)
* Michel Combes (1991–1999)
* Pierre Couturier (1999–2003)
* Daniel Egret (2003-2011)
* Claude Catala (2011-)

## Instrumentoj 
...

## Esploroj 
...

## Vidu ankaŭ 
...

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* : Oficiala paĝaro de la *Observatorio de Parizo*.
* : Oficiala paĝaro de la *Observatorio de Parizo*.

Parizo
Kategorio:Konstruaĵoj en la 14-a arondismento de Parizo
Nové Lublice

**Nové Lublice** (signifas *Nova Lublice*) estas nomo de municipo situanta en distrikto Opava en Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  ().

Municipo Nové Lublice etendiĝas sur okcidenta limo de naturrezervejo Naturrezervejo Moravice kaj ĝi apartenas al la plej alte situanta vilaĝo en mikroregiono Moravice.

## Historio
La unua mencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1377. En dokumentoj el 1588 estas indikata preĝejo de La plej sankta Triopo. La nomo montras fakton, ke temis pri nove fondita vilaĝo, diference de devena Lublice, nun Staré Lublice (*Malnova Lublice*).

La vilaĝo dezertiĝis en la 15-a jarcento kaj ĝi estis loĝigita nur en la dua duono de la 16-a jarcento. La historio estas kunigita kun la historio de vilaĝoj Kružberk kaj Staré Lublice. Ekde la unua duono de la 17-a jarcento ĝi apartenis al opava sinjorujo, ekde duono de la 19-a jarcento ĝi apartenis al la distrikto Opava, en 1949 - 1960 en distrikton Vítkov.

Ekde 1973 Nové Lublice havis komunan oficejon kun Kružberk kaj ekde 1979 ĝi estis parto de Budišov nad Budišovkou. Ekde 1990 ĝi estas memstara vilaĝo.

## Loĝantaro 
Kategorio:Municipoj en distrikto Opava
Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Opava
Kategorio:Setlejoj en Nízký Jeseník
A-ha live at Vallhall - Homecoming

**a-ha live at Vallhall - Homecoming** estas DVD de la muzikgrupo a-ha, lanĉita en 2001.

Ĉi tiu DVD enhavas koncerton, kiu okazis la 24-an de marto 2001 en Oslo, ĉe la fino de la turneo *Minor Earth Major Sky*. Plie, la DVD enhavas intervjuojn kun la membroj de la bando; informojn pri tio, kion ili faris dum la paŭzo de a-ha; kaj 4 videojn de *Minor Earth Major Sky*.

## Kantolisto 
Jen la listo de la muzikaĵoj prezentitaj en la koncerto:

#**Minor Earth Major Sky**
#**The Sun Never Shone That Day**
#**Little Black Heart**
#'''I've Been Losing You**
#**Manhattan Skyline**
#**Thought That It Was You**
#**I Wish I Cared**
#**Cry Wolf**
#**Mary Ellen Makes The Moment Count**
#**Stay On These Roads**
#**Early Morning**
#**You'll Never Get Over Me**
#**Velvet**
#**The Sun Always Shines On TV**
#**The Living Daylights**
#**Hunting High And Low**
#**Summer Moved On**
#**Crying In The Rain**
#**Take On Me'*

* Daŭro de la concerto: *proksimume 100min*

La pliaĵoj de ĉi tiu DVD inkluzivas la jenajn videojn de Minor Earth Major Sky,

# **Summer Moved On**
# **Minor Earth Major Sky**
# **Velvet**
# **I Wish I Cared**

kaj la jenajn muzikaĵojn de la karitata koncerto en Grimstad, Norvegio, la 19-an de majo 2001,

# **Early Morning**
# **Summer Moved On**

kaj ankaŭ la intervjuojn kaj aliajn informojn pri la bando.

* Daŭro de la pliaĵoj: *proksimume 75min''

Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 2001
Minor Earth Major Sky

***Minor Earth | Major Sky*** estas la 6-a studia albumo de a-ha, lanĉita en 2000. Ĝi estas la *revena albumo*, post la *7-jara paŭzo*. Tamen, la registrado de ĉi tiu albumo daŭris de 1998 ĝis 2000, do la 7-jara paŭzo temas nur pri la lanĉo de albumoj de a-ha.

La albumo estis produktita de Boogieman kaj Roland Spremberg, kaj kunproduktita de a-ha kaj Kjetil Bjerkestrand. La 8-a muzikaĵo ("Thought that it was you") estis produktita de Kjetil Bjerkestrand; 12-a ("I won't forget her"), de Boogieman; kaj la 13-a ("Mary Ellen makes the moment count") de Paul Waaktaar-Savoy. Niven Garland miksis la albumon.

## Kantolisto 
#**Minor earth major sky** 5min 24s (Magne Furuholmen, Paul Waaktaar-Savoy)
#**Little black heart** 4min 33s (Magne Furuholmen, Paul Waaktaar-Savoy)
#**Velvet** 4min 19s (Lauren Savoy, Paul Waaktaar-Savoy)
#**Summer moved on** 4min 39s (Paul Waaktaar-Savoy)
#**The sun never shone that day** 4min 39s (Lauren Savoy, Paul Waaktaar-Savoy)
#**To let you win** 4min 23s (Morten Harket, Håvard Rem)
#**The company man** 3min 14s (Magne Furuholmen, Paul Waaktaar-Savoy)
#**Thought that it was you** 3min 48s (Morten Harket, Ole Sverre Olsen)
#**I wish i cared** 4min 21s (Magne Furuholmen)
#**Barely hanging on** 3min 54s (Paul Waaktaar-Savoy)
#'''You'll never get over me** 5min 38s (Paul Waaktaar-Savoy)
#**I won't forget her** 4min 43s (Paul Waaktaar-Savoy)
#**Mary Ellen makes the moment count'* 4min 53s (Paul Waaktaar-Savoy)

Totala daŭro: *58min 36s''

Kategorio:Muzikalbumoj aperintaj en 2000
Värttinä

**Värttinä** (la finna por "ŝpinilo") estas Finna popolmuzika grupo kiu komenciĝis kiel projekto per Sari kaj Mari Kaasinen en 1983 en la vilaĝo de Rääkkylä, en Karelio, la sudorienta regiono de Finnlando. Multe da transformoj okazis en la grupo ekde tiam. Värttinä lanĉiĝis famen kun la ellaso de ilia albumo "Oi Dai" en 1990.

Je 2006, la grupo enhavas tri ĉefkantistinojn, subtenitajn per ses akustikaj muzikistoj. La kantistoj kantas en la Karelia dialekto de la Finna lingvo. Värttinä laboris kun A.R. Rahman, fama komponisto de Hindio, verkante la muzikon por la muzikteatraĵo de La Mastro de l' Ringoj, kiu ekis en Toronto la 23-an de marto 2006.

En aŭgusto 2005, Värttinä registris ilian dekan studio-albumon, nomita "Miero," ĉe Finnvox-aj studioj en Helsinko. Ĝi ellasiĝis la 25-a januaro, 2006 en Finnlando, kaj la 30-a januaro, 2006 tutmonde. Värttinä ankaŭ estas realiganta la Värttinä-n Vivan DVD-on, kiu enhavos materialon de ilia dudeka datrevena koncerto kaj alia nova kaj arkiva materialo. Ĝia ellaso estas planita por printempo 2006.

Värttinä estis ludita en populara infana televidprogramo Arthur, tie nomita "Binky." Ili kantis ilian ŝatategan kanton *Matalii ja mustii* de la albumo "Seleniko."

Kategorio:Finnaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1983
Ruldomo

eta|dekstra|250ra|Moderna ruldomo
eta|250ra|Historiaj ruldomoj en Germanio
**Ruldomo** (**ruldometo**, **loĝveturilo**; *karavano* estas evitinda vorto) estas movebla domo, kiu per tirhoko povas esti fiksata al aŭtomobilo, do iaspeca remorko. Por la plejmulto de la homoj ruldomo estas loĝejo nur dum la ferioj, sed kelkiuj permanente loĝas en ĝi. Ofte tiuj estas homoj havante profesion pro kiu ili daŭre devas vojaĝi kiel kunlaborantoj de cirko.

Feriantoj vojaĝas per ruldomo al kampadejo kie ili luas starlokon.
Moderna ruldomo nuntempe estas provizita per luksaj ekstraĵoj kiel necesejo, varma fluanta akvo, hejtilo, fridujo kaj frostigilo.

Similan celon, sed propran propulson havas kampadveturiloj. Malavantaĝo kompare al ĝi estas, ke ruldomoj ne rajtas tiom rapide veturi. Avantaĝoj de ruldomo estas, ke ĝi kostas multe malpli ol kampadveturilo.

## Referencoj 
Kategorio:Veturiloj
Kategorio:Loĝado
Kategorio:Turismo
Indiako

eta|Indiaka plum-pilko
**Indiako** estas flugpilka ludo de Sudamerika deveno kun la pilko, plumpilko, kiun la minimume du ludantoj batas per la manplato super 1,85 m alta reto.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Ludoj
Edirne

**Edirne** (antikva Adrianopolo) estas urbo en nord–okcidenta Turkio, en la Orienta Trakio eŭropa parto. Ĝi apartenas al la samnoma provinco Edirne kaj estas ties administra centro. La provinco kaj do ankaŭ la urbo Edirne situas en la Marmora regiono de la lando. En 2012 la urbo havis  loĝantojn, kun la aldonaj loĝlokoj en la urba distrikto *Edirne merkezi* estis  loĝantoj. Proksime de Adrianopolo troviĝas la rivero Marico landlimiganta kun nordorienta Grekujo.

## Historio 
**Adrianopolo** (Adrianopolis) estis la antikva nomo de Edirne, turka urbo en la eŭropa kontinento tre proksime de la greka kaj bulgara landlimoj. Ekde ĝia fondiĝo Edirno estis tre strategia kaj valora vojkruciĝo. Ĝi estis konkerita en tempo de Murad la 1-a kiu faris ĝin ĉefurbo de la tiama Otomana Imperio.

Ĝi situas en la geografia centro de la marborda plataĵo de Tracio, ĝia ekonomio baziĝas en la produktado de kotono, lino, silko, rozakvo, k.a. Edirne ankaŭ estas grava regiona bazarejo, kiu vendas produktojn (fruktoj, vino, silko, ...) al najbaraj urboj.

En ties proksimaĵoj okazis diversaj bataloj (pro la strategia valoro) laŭlonge de la historio. Vidu apartigilon ĉe Batalo de Adrianopolo.

Kategorio:Urboj de Turkio
Kategorio:Setlejoj sur trilanda punkto
Ĉajoto

eta|maldekstra|250ra|Sekciita frukto
**Ĉajoto** aŭ **Kajoto** (*Sechium edule*) estas sudamerika verda aŭ blanka frukto de planto el la familio de kukurbacoj. Ĝi estas piroforma kun faldetoj.

Ĝi unue troviĝis en Jamajko, kaj poste disvastiĝis al aliaj partoj de Ameriko, ekzemple Meksiko, kaj de tie al la mondo.

La planto havas grandajn foliojn super la frukto.

## Deveno de la vorto 
La vorto «ĉajoto» devenas de la hispana *chayote*, kiu devenas de la Naŭatla *chayotli*, kion oni uzas por nomi la frukton
.

La hispanan vorton *chinchayote* oni uzas por nomi la kreskaĵon.

## Enhavo 
100 g da freŝa produkto:

krome kalio, vitaminoj C kaj B6, folia acido, kupro, magnezio kaj fero.

## Kultivado 
Ĝi estas kultivata en meza kaj suda Ameriko. En Eŭropo ĝi estas kultivata en la sudo.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Kukurbacoj
Junaj Turkoj

La **Junaj Turkoj** () estis politika movado en la Osmana Imperio, kiuj de 1876 kontraŭleĝe laboris por liberalaj reformoj kaj konstitucia ŝtatformo. Kiel naciema turka partio organizita por efektivigi radikale politikajn kaj sociajn reformojn ĝi havis dominan politikan influon inter 1908 kaj 1918: La revolucio de la Junaj Turkoj en 1908 devigis la sultanon proklami konstitucion kaj liberigi, inter aliajn, ĉiujn religiajn malliberulojn.

Unu el la gvidantoj de la Komitato Unio kaj Progreso kaj Granda Veziro Mehmet Talat ordonis al Junaj Turkoj aresti armenan intelektularon el Konstantinopolo kio alkondukis al la armena genocido.

## Vidu ankaŭ 
* Asiria genocido


Kategorio:Otomana Imperio
Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Unua mondmilito
Kategorio:Turka naciismo
Kategorio:Armena Genocido