open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rompiĝemo

dekstra|400ra|eta|Kurbo de streĉo *σ* kontraŭ deformiĝo *ε*.  La dekstra fino de la kurbo respektivas al la rompiĝo.
[eta|400ra|Rando aperinta per rompo de [vitro]]

La **rompiĝemo** eldiras, kiomgrade materialo plastike deformiĝas, ĝis kiam fendoj ekestas kaj ĝi fine rompiĝas. Altan rompiĝemon havas precipe materialoj kun granda malmoleco, kiel ekzemple diamanto, karbidoj, nitridoj, saloj, ceramikoj. Kontraŭaj estas duktilaj materialoj, plejparte metaloj kaj plastoj, kiuj kompare estas altagrade plastike deformeblaj, ĝis ili fine rompiĝas. Ili do havas malmultan rompiĝemon. La rompiĝemo ankaŭ dependas de la temperaturo, al kiu la materialo estas elmetita.

## Vidu ankaŭ 
* Tenaceco
* Elasta limigo

Kategorio:Eco de materialo
Kategorio:Kontinuaĵa mekaniko
Kategorio:Materiala scienco
Ĉuiĉi Nagumo

**Ĉuiĉi NAGUMO** ( 一, *Nagumo Ĉuiĉi*, la 25-an de marto 1887 – la 6-an de julio 1944) estis admiralo de japana imperiestra maristaro. Li sukcese komandis al atako kontraŭ Pearl Harbor, sed ankaŭ li estis erigite malvenkita en ĉefa batalo ĉe Midway.

## Biografio 
### Dua mondmilito 
* Aviadilatakoj en Hinda Oceano

Kategorio:Atako kontraŭ Pearl Harbor
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Japanaj militistoj de la dDua Mondmilito
Kategorio:Japanaj admiraloj
Icapuí (Cearao)

**Icapuí **  estas municipo de Brazilo. Ĝi situas en la nordorienta regiono de Brazilo kaj en la subŝtato Cearao. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj municipoj . 

Ĝia nomo havas indiĝenan originon kaj signifas "rapid-afero".

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la municipoj de Cearao

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

eta|maldekstra|260ra|
eta|maldekstra|260ra|

Kategorio:Municipoj de Cearao
Riado

**Riado** () estas la ĉefurbo de Sauda Arabio. La urbo estas en Naĝd, en la mezo de la Araba duoninsulo. 

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  (pli ol 20% de la landa loĝantaro) sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Situo 
Riado situas centre de la lando, tamen iom pli proksime al Persa Golfo. La ĉefurbo troviĝas dumvoje inter aŭtovojo Persa golfo-Ruĝa maro.

## Historio 
eta|maldekstra|230ra|Fortikaĵo Al Masmak
Supozeble la loko estis jam pli frue loĝata, sed laŭ nebulaj mencioj ĉirkaŭ en 425 tie estis grava loko. El la 5-a jarcento ruinoj postrestis. En la 15-a jarcento kolonioj formiĝis, la oazoj estis gravaj bazoj. En 1446 estis venigita fora tribo, kiuj formis centran kolonion. Familio Saud formis rezidejon (ĉefurbon) en 1824. Ekde la 1940-aj jaroj Riado iĝis grandurbo aŭ metropolo.

## Klimato 
Rijado havas subtropikan klimaton. La averaĝa jara temperaturo estas , jare pluvas po 99&nbsp;mm (precipe en marto). Somere (precipe en julio)estas tage , nokte . Januare oni mezuras -ojn. Inter junio-septembro neniam pluvas, eĉ nubo ne estas videbla.

## Servoj 
Princino Nora bint Abdul Rahman Universitato (arabe جامعة الأميرة نورة بنت عبد الرحمن) estas publika universitato por virinoj en Riado. Ĝi estas la plej granda virina universitato en la mondo (pli ol  studentinoj).

Universitato Reĝo Saud (KSU; arabe جامعة الملك سعود, Ĝāmiʿa al-Malik Saʿūd) estas publika universitato en Riado, kiu estis fondita en 1957 de Saud, reĝo de Saud-Arabio kaj estis la unua universitato en la lando kiu ne estas pure religia universitato.

Universitato Reĝo Saud bin Abdulaziz por Sanscienco estas publika universitato kun sia ĉefa kampuso en Riado. Ĝi estis establita en 2005 fare de Kronprinco Abdulah bin Abdul-Aziz Al Saud.

## Trafiko 
La unua fervojo en 1951 ekfunkciis, nun estas reloj al Persa golfo. Ĉirkaŭ la urbo aŭtovoja ringo pretiĝis. La internacia flughaveno tre gravas en la araba mondo. Interne modernaj aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn. Virinoj vojaĝadas en aparta parto.

## Ĝemelkomunumoj 
*  Acapulco, Meksiko

## Vidu ankaŭ 
* Metroo de Riado
* Trolebusa transporto en Riado


Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Urboj de Sauda Arabio
Kategorio:Milionurboj
Dylan Dog

**Dylan Dog** estas la nomo de la ĉefa rolulo de la Itala bildstria serio kun la sama nomo. La serio estis kreita de Tiziano Sclavi, kaj publikigita de Sergio Bonelli Editore.

La serio komencis en 1987, kaj daŭras ĝis nun. Dylan Dog estas "detektivo de koŝmaroj", alivorte detektivo, kies laboro estas priserĉi strangajn krimojn kiuj povus havi supernaturajn kaŭzojn. Dylan Dog vivas en Londono, kvankvam la verkisto de la serio tute neniam vivis en Britio. Li estas helpata de sia asistanto Groucho, strangulo kiu vestiĝas kaj aspektas kiel la Usona komika aktoro Groucho Marx, kaj konstante diras ŝercojn. Alia grava figuro de la serio estas la polic-inspektisto Bloch, kiu estis la ĉefo de Dylan kiam li laboris en la polico, kaj ankoraŭ helpas lin kiam li povas. Dylan ne povas memori sian infanecon, sed li malkovras dum la serio ke lia patro estas diablo nomita *Xabaras*, kaj lia patrino estas sorĉistino nomita Morgana.

Dylan Dog estas vegetarano kaj pacifisto, kaj vivas je firmaj moralaj principoj. Li ankaŭ timas altecojn kaj flugadon, kaj suferas pro klaŭstrofobio. Fine li estas eksa alkoholisto, kaj do li ne povas trinki alkoholon. Oni povus diri ke li estas la vera malo de tradicia bildstria heroo. La rakontoj ofte sed ne ĉiam inkluzivas supernaturajn aŭ magiajn elementojn, kaj kelk-foje ankaŭ inkluzivas politikan aŭ socian mesaĝon.

La serio estas unu el la plej popularaj inter junuloj en Italio, kvankvam multaj kutimaj legantoj asertas ke la nivelo de la rakontoj malaltiĝis dum la lastaj jaroj. Krome, Tiziano Sclavi mem skribis preskaŭ ĉiujn plej fruajn rakontojn de la serio, dum nuntempe li kutime lasas la taskon al aliaj kunlaborantoj.

Dylan Dog estis tradukita al kelkaj aliaj lingvoj, inkluzive de la kroata, la greka kaj la hispana.

Dog, Dylan
Kategorio:Bildliteraturo
William Harvey (esperantisto)

:*Por la samnoma angla kuracisto, vidu **William Harvey**.*

** William HARVEY** (harvi), estis angla esperantisto kaj ŝtatoficisto en administrejo de skotaj malliberejoj. Li naskiĝis la 5-an de oktobro 1860 en Coggeshall. Krom esti membro de la Lingva Komitato de Esperanto, li estis sekretario de la 18-a UK, prezidanto de Edinburga Esperanto-Societo (3-foje), prezidanto de Skota Esperanto-Federacio, dumlonge vicprezidanto kaj sekretario de la Ekzamena Komitato de Brita Esperanto-Asocio kaj unu el la tri kompilintoj de la "Edinburga" Vortaro. Aldone li tralegis presprovaĵojn de la Biblio en Esperanto, verkis artikolojn aŭ tradukojn por Lingvo Internacia, Literaturo, Heroldo de Esperanto, Internacia Scienca Revuo kaj aliaj periodaĵoj. Laŭ la informo pri li en la Enciklopedio de Esperanto de 1934, li faris multajn propagandajn paroladojn. Kaj laŭ la kantaro Verda Trobadoro, li poezia al Esperanto tradukis la malnovan kimran popolkanton *La bosko fraksena*, kiu en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj estis pli ofte kantata en Esperanto-renkontiĝoj precipe junularaj.

Kategorio: Britaj esperantistoj
Kategorio: Esperanto-vortaristoj
Kategorio: Akademio de Esperanto
Stacio Clyde, Viktorio

303ra|eta|dekstra|La stacio Clyde
**Clyde** estis fervoja stacio sur la fervojo de Suda Gippsland, Viktorio, Aŭstralio. La stacio unue estis malfermita je la 1-a de oktobro, 1888. Ĝi funkciis ĝis la fermo de la vojo inter la stacio Granbourne kaj la stacio Leongatha en 1993. Ĉio, kio restas de tiu ĉi stacio nun estas la platforma altaĵo, kvankam la vojo estas jam iome bonkvalita. Clyde eble povus esti remalfermita kiam la sekcio de la vojo de Cranbourne kaj Leongatha estos remalfermita dum la proksima estonteco.

Kategorio:Fervojaj stacioj en Aŭstralio
Kategorio:Viktorio (Aŭstralio)
Prilabora kaj Ĝenerala Laborista Sindikato

La **Prilaboro kaj Ĝenerala Laborista Sindikato** (angle: ''Process and General Workers' Union'') estis sindikato en Britio. Ĝi unuiĝis kun la Veturila kaj Ĝenerala Laborista Sindikato en 1969.

Kategorio:Sindikatoj
Arslantepe

eta|Arslantepe
**Arslantepe** ("leona holmo") estas ruina holmo en orienta Anatolio, proksime al la hodiaŭa urbo Malatya.

Krom la urbaj setlejoj de suda Mezopotamio, Arslantepe estas unu el la plej malnovaj urboj de la mondo.

La elfosadoj de L. Delaporte okazis de 1932 ĝis 1939, tiuj de C.&nbsp;F.&nbsp;A. Schaeffer 1947. Ekde 1961 esploris la arleogian lokon italaj arkeologoj. La gvidadon transprenis en 1990 la roma profesorno Marcella Frangipane, kiu eĉ nun en 2007 agadas tie.

La originoj de la urbo venas el la 6-a jarmilo a.K. kaj Arslantepe estis daŭre loĝata ekde la kupra ŝtonepoko (4-a jarmilo a.K.) ĝis fino de la hetita epoko. La urbon konkeris kaj detruis en 712 a.K. la Asirianoj, gvidataj de Sargon la 2-a.

Geografia pozicio:
()

## Eksteraj ligiloj 
* angle/itale 
* angle/turke/itale

Kategorio:Turkio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Turkio
Baard Owe

**Baard OWE** (naskiĝis en 1936) estas norvegdevena aktoro, kiu aktis en multe da skandinavaj filmoj kaj televidserioj. Li transloĝiĝis al Danio en 1956, kaj ekde tiam loĝis kaj laboris tie.

Owe estas plej konata pro sia rolo kiel patologo, D-ro Bondo, en la televidserio *Riget* (*La Reĝlando*), reĝisorita per Lars von Trier.

Kategorio:Norvegaj aktoroj
Batalo ĉe Stalingrado

**Batalo ĉe Stalingrado** (1942-1943) prezentas komune kun batalo antaŭ Moskvo (1941) kaj batalo en Kurska arko (1943) la plej grandan kaj decidan kunpuŝiĝon en la Orienta Fronto. La giganta batalo estis gvidata je ĉefa urbo en regiono ĉirkaŭ rivero Volgo — Stalingrado (hodiaŭ Volgogrado) kaj la Ruĝa Armeo fine ĉirkaŭis en ĝi kaj poste tute neniigis la 6-an armeon de marŝalo Paulus kaj senigis Wehrmacht-on de tiom ampleksaj materialaj kaj homaj fortoj, ke ĝi jam ne plu kapablis rekonsciiĝi. La paso de la tuta batalo estis tre notita per intervenoj de Adolf Hitler, kiu estis fascinita per imago de konkero de la urbo portanta nomon de lia kontraŭulo kaj je longo li malfeliĉe intervenis en direktadon de la operacoj. Ruĝa Armeo, elvipita per indigno super la barbara konduto de la germanaj taĉmentoj en Rusio kaj laboro de agentoj de NKVD, kiuj ricevis ordonon pafmortigi ĉiun, kiu forlasus la urbon fuĝante malantaŭ Volgon, furioze defendis la urbon kapablante teni sin sur malgranda peco de tero proksime de la rivero, subtenata de grandega kvanto de kanonoj dislokigitaj sur alia riverbordo. Dum militantoj de Akso sinsekve, domo de la domo, okupis kaj purigis Stalingradon, Ruĝa Armeo translokigis al Stalingrado ĉiujn taĉmentojn malhaveblaj aliloke en la batalfronto kaj ankaŭ fortojn el Siberio kaj la 19-an de novembro 1942 ĝi komencis operacon Urano - ĝi forbalais la rumanajn, hungarajn kaj italajn taĉmentojn troviĝantaj sur aloj de la 6-a armeo kaj ĉirkaŭigis ĝin en la urbo.

## Pri la batalo en kulturo 
Germanoj verkis du filmojn pri la batalo: "Hunde, wollt ihr ewig leben?" (1959) kaj "Stalingrad" (1993).
Usonanoj verkis filmon pri Vasilij Zajcev "Enemy at the Gates", en kiu la ĉefaj aferoj okazas ĉe la batalo.
La batalo menciitas en rimejko de la filmo Straw Dogs (interesas la frazo el la filmo: "Rusoj tiom heroe kondutis, ke eĉ ili mem miris poste pri sia venko").

Ekzistas pentraĵo pri Dipatrino, kiun verkis nekonata germana soldato al katolika festo Kristnasko de la 1942-a jaro. La pentraĵo iĝis simbolo de suferoj de soldatoj, kiujn oni sendis al morto ("Stalingrada madono").

Oni ligas legendojn al malfermo de la tombo de Timurlenko. Oni atentigis ne ĝeni la tombon, ĉar tio alportas demonojn de la milito. La ekspedicio de la soveta esploristo Miĥail Miĥailoviĉ Gerasimov malfermis la tombon la 19-an de junio de 1941. Tri tagojn poste komenciĝis nazia invado de la Sovetunio. La skeletoj de li kaj Ulugh Beg, lia nepo, estis reentombigitaj per plena islama rito en 1942. Samtage la soveta armeo grave venkis ĉe Stalingrado.

## Vidu ankaŭ 
* *Fall Blau*
* Stalingrad (pariza metrostacio)

## Literaturo 
* 


Stalingrado
Kategorio:Bataloj en 1942
Kategorio:Konfliktoj en 1943
Habsburga monarkio

[eta|250px|Mapo de [Aŭstrio-Hungario ĉ. 1900]]
La **Habsburga monarkio** (aŭ ankaŭ "Habsburga imperio", "Aŭstra monarkio", "Danuba monarkio" aŭ simile) estas neoficiala nomo por la aro de landoj kaj teritorioj en Eŭropo, kiujn regis la aŭstria branĉo de la dinastio de Habsburgoj kaj iliaj idoj el la habsburga-lorena dinastio inter la jaroj 1276 kaj 1918. Metropolo kaj ĉefurbo kutime estis Vieno sed Prago estis ĉefurbo de 1583 ĝis 1611. Dum pluraj jarcentoj la habsburga monarkio ne estis unu ŝtato, sed aro de ŝtatoj kaj ŝtatetoj ligitaj per komuna reganto en persona unio. Nur en 1804 ĝi estis formale unuigita en unu ŝtaton, la Aŭstra imperio, kiun en 1867 postsekvis la imperio Aŭstrio-Hungario. La monarkio finiĝis en 1918 per la Novembra Revolucio en Germanio kaj Aŭstrio-Hungario, kaj la teritorio dividita al pluraj respublikoj.

## Dinastioj 
### Habsburgo 
La dinastio devenas el Svisio en la kastelo Habsburgo. Rudolfo la 1-a estis la unua romia-germana reĝo (imperiestro de la Sankta Romia Imperio) el la habsburga dinastio, reganta de 1273 ĝis 1291. Pli posta imperiestro Ferdinando la 1-a, kiu regis de 1558 ĝis 1564, estis ekde 1526 la unua monarko habsburga kiu estis reĝo de Bohemio kaj Hungario. Maria Tereza de Aŭstrio estis la lasta habsburga monarko.

### Habsburgo-Loreno 
Jozefo la 2-a, filo de imperiestrino Maria Tereza, estis la unua habsburgo-lorena monarko.
Karolo la 1-a (Aŭstrio) estis la lasta habsburgo-lorena monarko.

## Historio 
Dum mezepoko estis la arkiduklando Aŭstrio. En 1526 Ferdinando la 1-a akiris ĉeĥan kaj hungaran kronojn. En 1804 estiĝis la Aŭstra imperio. En 1918, la Habsburga Imperio disfalis.

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Aŭstrio
* Cislajtio
* Translajtio
* Germana Aŭstrio
* Blazonoj de Aŭstrio
* Imperiestro de Aŭstrio
* Landopartoj de Aŭstrio-Hungario
* Reĝlando Bohemio
* Reĝlando Galicio kaj Lodomerio


Kategorio:Historio de Aŭstrio
*
Kategorio:Aŭstra monarkio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1520-1529
Kategorio:Aperis en 1526
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1804
Monarko

**Monarko** aŭ **monarĥo** estas regnestro, kiu havas la titolon reĝ(in)o, imperiestro, princ(in)o aŭ simila. Monarko povas ekzerci la plej altan aŭtoritaton kaj potencon en la ŝtato, aŭ aliaj povas manipuli tiun potencon nome de la monarko. Tipe monarko ĉu persone heredas la laŭleĝan rajton praktiki la ŝtatajn suverenajn rajtojn aŭ estas elektata de solida procedo de familio aŭ kohorto elektebla provizi la nacian monarkon.

Prezidanto estas regnestro (ŝtatestro) sed ne monarko. Ŝtatformo kie la ŝtatestro estas monarko estas monarkio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kronado

Monarkio
Regnestroj
Tacoronte

eta|Situo sur Tenerifo
**Tacoronte** [takorOnte] estas municipo sur insulo Tenerifo. Ĝi situas norde en la insulo. Ĝia areo estas 30,09&nbsp;km², ĝia loĝantaro (2005-01-01) estis 22.384.

Ĝia kerno estas la urbo Tacoronte; aliaj vilaĝoj estas Agua García, El Pris, Mesa del Mar, Guayonge, La Caridad, Los Naranjeros, Juan Fernández kaj Santa Catalina.

Tacoronte iam estis finstacio de la tramo de Tenerifo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Tacoronte Guia 

Kategorio:Kanarioj
Gediminidoj

La **Gediminidoj** (, singulare: *Gediminaitis*) estis dinastio de monarkoj de la mezepoka Litovio kiu regis inter la 13-a kaj la 16-a jarcentoj. Ilia regoteritorio inkluzivis la hodiaŭan Belorusion kaj partojn de Ukrainio kaj Rusio. Branĉo de la dinastio, konata kiel la familio de Jogajlidoj, regis ankaŭ en Pollando, Hungario and Bohemio. Pluraj aliaj branĉoj de la dinastio dum multaj jarcentoj estis inter la plej altaj aristokratoj de Rusio kaj Pollando.

Ilia monarka titolo estis **Didysis kunigaikštis** de Litovio, kio devus tradukiĝis kiel "alta reĝo" laŭ la tiuepoka percepto. La pli posta traduko estas "Grandduko"; la regantoj de Litovio ne laŭlitere nomiĝis "reĝo", ĉar la plejmulto el ili ne kristaniĝis, kaj la titolon "reĝo" en mezepoka Eŭropo donis la gvidanto de la kristana eklezio, la papo en Romo. Ilia regno estis la Granddukejo Litovio, kies loĝantoj estis ĉefe litovoj kaj rutenoj, do parte slavoj.
[eta|240px|La teritorio de la [Pola-Litova Unio tio estas Krono de la Regno de Pollando kaj Grandprinclando Litovio (Litvo), dum la jaroj 1619–1622, post la armistico (batalhalto) en **Deulino** (Dywilin), vidata sur la nunaj limoj de la landoj en Eŭropo.
**Legendo:**

]]
[eta|[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]

## Origino 
La origino de Gediminas mem estas pridebatata. Iuj fontoj deklaras ke li estis la ĉevalogardisto de la antaŭa reganto Vytenis. Plej multaj historiistoj tamen konsentas ke li estis parenco de Vytenis, kvankam ne sendube klaras ĉu li estis lia filo.

* Vytenis
* Gediminas
* Jaunutis
* Algirdas
* Jogaila
* Kęstutis
* Vytautas
* Švitrigaila
* Žygimantas Kęstutaitis
* Kazimieras Jogailaitis
* Aleksandras
* Žygimantas Senasis (la maljuna)
* Žygimantas Augustas

## Branĉoj de la dinastio 
La orientaj branĉoj de la familio, kiuj post la fina kristaniĝo iĝis ortodoksaj kristanoj, parolis plejparte la rutenan lingvon, la apud la litova lingvo dua lingvo de la regno. Iuj familiaj branĉoj poste konvertiĝis al la katolika eklezio kaj lingve estis forte poligitaj. Aliaj branĉoj lingve estis rusigitaj.

Iuj el la plej noblaj aristokrataj familioj de Rusio kaj Pollando devenis de la Gediminidoj. En la belorusa lingvo la Gediminidoj nomiĝas *Гедзімінавічы* [Giedziminaviĉi] ( singulare *Гедзімінавіч* [Giedziminaviĉ]), en la pola lingvo — *Giedyminowicze* (singulare *Giedyminowicz*), en la ukraina - *Гедиміновичі* [Hediminoviĉi] (singulare *Гедимінович* [Hediminoviĉ]), kaj en la Rusa — *Гедиминовичи* [Gediminoviĉi] (singulare *Гедиминович*).

## Vidu ankaŭ 
* Listo de reĝoj de Pollando
* Listo de regantoj de Litovio
* Jagelonoj


*
Kategorio:Historio de Litovio
Kategorio:Historio de Belorusio
Kategorio:Dinastioj
Militkaptito

[eta|250px|dekstra|[Aŭstrio-Hungario|Aŭstria-Hungaraj militkaptitoj en Rusio (1915), fotografio de Sergej Miĥailoviĉ Prokudin-Gorskij]]
**Militkaptito** estas soldato aŭ militisto, tenita kiel malliberigito fare de la malamiko post esti kaptita dum armita konflikto inter landoj, aŭ senpere post ĝi.

Internaciaj konvencioj reguligantaj traktadoj kun kaptitoj (nuntempe ĉefe la 3-a ĝeneva konvencio el la 12-a de aŭgusto 1949) krom alia destinas, ke militkaptitoj ne devas esti torturataj nek murdataj, kaj specifikas informojn, kiujn la kaptito estas devigita sciigi al malliberigantoj: nomo, dato de naskiĝo, rango kaj deĵornumero.

Kiel militkaptitoj oni konsideras personojn de tiuj ĉi kategorioj:
* Anoj de regulaj armitaj fortoj inkluzive de almembrigitaj milicoj;
* Personoj, kiuj ne estas armeaj personoj, sed ili estas agadaj por armitaj fortoj;
* Loĝantaro de atakita regiono, kiu ekvidinte proksimiĝantan malamikon ekprenis armilon (levée en masse).

Ankaŭ ĉiujn ceterajn personojn, kiuj faris militagadojn, estas necese okaze de duboj konsideri kiel militkaptitojn, ĝis kiam apartenanta juĝo ne decidis pri ilia statuto. La militkaptitoj subiĝas al la potenco de ŝtato, kiu militkaptis ilin, ne al personoj aŭ armeaj taĉmentoj, kiuj militkaptis ilin.

Bedaŭrinde okazis esceptoj, en Hungario en fino de la 2-a mondmilito la Ruĝa Armeo havis kvantan ordonon, kiu ne sufiĉis el la hungaraj soldatoj, tial estis kaptitaj ankaŭ simplaj civiluloj.

Militprizono (ofte ankaŭ malliberejo por militprizonuloj) estas ejo por la enfermado de malamikaj luktintoj kaptitaj de militanta potenco dum militepoko.

Kaptitula interŝanĝo estas interkonsento inter oponanta flankoj en konflikto liberigi kaptitojn: militkaptitoj, spionoj, ostaĝoj, ktp. Foje, ankaŭ mortintaj korpoj estas interŝanĝitaj.

## Vidu ankaŭ 
* Konvencioj de Ĝenevo
* Malliberejo de Guantanamo

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo "Germanaj militkaptitoj el Qingdao en japanaj koncentrejoj" ()

Kategorio:Internacia juro
Kategorio:Milito
Esaias Reusner

**Esaias Reusner** (* 29-a de aprilo 1636 en Löwenberg en Silezio, † 1-a de majo 1679 en Berlino) estis Germana liutisto kaj komponisto.

En la jaroj ekde 1655 ĝis 1672 li deĵoris ĉe la duko de Silezio. Post tio li laboris mallongan tempon kiel instruisto por liuto ĉe la universitato de Lepsiko, antaŭ ol en 1674 li estis nomumata ĉambroliutisto ĉe elektoprinco Frederiko Vilhelmo la 1-a de Brandenburgo en Berlino.

Li estis rigardata kiel unu el la plej bonaj liutovirtuozoj de sia tempo kaj estis unu el la unuaj eminentaj majstroj de la liutsuito en Germanio.

## Verkoj 
* *Hundert geistliche Melodien evangelischer Lieder* [Cent sakralaj melodioj de evangelaj kantoj] (por liuto, 1676 oder 1678)
* diversaj liutsuitoj, orkestrosuitoj

Kategorio:Germanaj liutistoj
Kategorio:Germanaj barokaj komponistoj
Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Komponistoj de la 17-a jarcento
Johann Wilhelm Furchheim

**Johann Wilhelm Furchheim (Forchheim)** (* ĉ. 1635 en Dresdeno; † 22-a de novembro 1682 samloke) estis Germana violonisto kaj komponisto.

Li ricevis sian edukadon ĉe la kortegokapelo de sia hejmurbo kaj restis lojale ĉe tiu ĉi ensemblo. Li laboris tie unue kiel instrumentisto kaj leviĝis mallonge antaŭ sia morto al koncertmajstro kaj dua kapelestro.

Li estis unu el la unuaj komponistoj en Germanio, kiuj kreis verkojn por violono, la venko de tiu ĉi instrumento en Germanio okazis iom malfruiĝinte. Li verkis kelkajn komponaĵojn por arĉinstrumentistoj kaj kvin tri- ĝis sepvoĉajn violonsonatojn.

Kategorio:Komponistoj de la 17-a jarcento
Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Germanaj barokaj komponistoj
Kategorio:Germanaj violonistoj
Jedwabne

**Jedwabne** estas urbo en Podlasio en nordorienta Pollando. Ĝi apartenas al samnoma komunumo en distrikto Łoma. La urbo situas je 20&nbsp;km nordoriente de la distrikta ĉefloko Łomża.
[eta|275px|maldekstra|La ligna [sinagogo en Jedwabne, konstruita en 1770 kaj tute detruita dum la Unua Mondmilito en 1914]]
eta|maldekstra|275ra|La ensemblo de la biendomo en Jedwabne
eta|maldekstra|275ra|La Monumento-Tombo sur la juda tombejo en Jedwabne

## Historio 
Jedwabne estis unuafoje menciita en 1455, ĝi ricevas en 1736 la magdeburgan urborajton. Ekde 1795, la urbeto apartenis al Prusio, ekde 1807 apartenis al granda Varsovia Duklando kaj ekde 1815 al Reĝlando Pollando. La urbo perdis la urborajtojn en 1866 kaj reakiris ilin nur en 1927. Dum la Unua Mondmilito, la urbo estis 70%-e detruita (1915).

La 2-an de septembro 1939 la urbon okupis germana armeo, sed fine Jedwabne estis aneksita de Sovetunio fine de la monato. Tiam ekaktivis polaj subteraj organizaĵoj, kaj partizana taĉmento estis frakasita de rusoj.
La katolika parokestro en Jedwabne de la jaro 1931 ĝis julio 1940 estis pastro Ryszard Marian Szumowski, arestita fare de sovetia sekreta polico NKVD kaj mortpunita en Minsk en la jaro 1941.

## La murdo en Jedwabne 
La 22-an de junio 1941 Jedwabne estis okupita de la armeo de nazia Germanio. La 10-an de julio 1941 la urbo iĝis loko de murdo de ne malpli ol 340 judojn fare de germana polico kaj de lokaj poloj. La juĝesploro de Instituto pri Nacia Memoro pruvis, ke la murdo estis planita kaj inspirita de germanaj ĝendarmoj kaj la funkciuloj de la germana Sicherheitsdienst ("sekureca servo"), sekreta servo de Nazia Germanio kaj tiun tagon en Jedwabne estis sume 68 anoj de Gestapo kaj germanaj ĝendarmoj transportitaj al Jedwabne de la aliaj sidejoj de Gestapo, kiuj speciale tiutage venis al Jedwabne kaj kune kun 40 lokaj poloj de Jedwabne kaj la ĉirkaŭaj lokoj havantaj en la manoj la bastonoj kaj timonvektoj kiuj estis inspiritaj aŭ devigitaj de la anoj de Gestapo, ĉeestis ankaŭ la anoj de germanaj Einsatzgruppen (grupo "B"), la komandantoj de tiuj Einsatzgruppen de tiuj ĉi apartaj taĉmentoj estis anoj de sekreta ŝtata polico de gestapo (Geheime Staatspolizei), SD (Sicherheitsdienst) kaj SS (Schutz-Staffeln). La viraron kreis anoj de gestapo, SD, SS, anoj de orda polico Ordnungspolizei kaj precipe anoj de armita SS (Waffen-SS) kaj estis engaĝitaj de murdado de judoj, poloj kaj aliaj loĝantoj de la orienta okupata Eŭropo.

Post la milito oni arestis kaj kondamnis 10 partoprenantojn de la krimo. En la 60-an datrevenon (t.e. en la jaro 2001) de la pogromo oni malkovris monumenton al la murditaj, la monumento anstataŭis la antaŭan informon pri la nomo de la kulpantoj kaj nombro de la viktimoj.

## Elstaruloj 
* Jerzy Robert Nowak (honora civitano)
* Teresa Borawska, historiistino

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.deutsche-und-polen.de/_/themen/thema_jsp/id=15385.html , Die Erschütterung des polnischen Selbstbildes

Kategorio:Urboj en Pollando
Kategorio:Urboj en Podlaĥia provinco
Duktileco

eta|C estas la plej duktila materialo
**Duktileco** (derivita de la latina *ducere* (tiri, konduki, gvidi)) estas la eco de materialo, multe deformiĝi je superstreno antaŭ ol ĝi fiaskas.
Ekzemple vitro rompiĝas sen konstateblaj deformiĝoj; ŝtalo kontraŭe kapablas dilatiĝi je ĝis 25&nbsp;% antaŭ ol disŝiriĝi.

Materialoj kun tiu eco en la konstrufako estas gravaj, ĉar portantaro je tro grandaj tensioj bone videble "anoncas" sian fiaskon antaŭ ol ĝi frakasiĝas. Ankaŭ en la aŭtomobilindustrio duktilaj materialoj estas serĉataj, ĉar aŭto kaze de akcidento deformiĝu, sed ne disŝiriĝu. Antaŭe duktileco estis sinonimo por forĝebleco. Duktilaj materialoj estas bone formeblaj malvarme: ekzemple per tiro, kunpremo, flekso aŭ tordo.

* En la geologio oni uzas la nocion por petroj precipe de la malsupra kontinenta terkrusto, kiu sub tektonika streĉiĝo ne rompiĝeme, sed plaste deformiĝas.
* Je la ekzamenado de bitumo oni fiksas provaĵon en tielnomatan duktilometron kaj distiras ĝin, ĝis kiam la tiel ekestanta bitumfadeno ŝiriĝas. La longeco de la fadeno je la momento de la ŝiriĝo nomiĝas *duktileco de la bitumo*.

## Vidu ankaŭ 
* Rompo, Tenaceco, Metala ligo, Ŝirtenaceco, Rezisteco, Malmoleco, Denseco, Fandiĝotemperaturo, Eco de materialo, Deformiĝemo
* Kolorigita oro

Kategorio:Materiala scienco
Kategorio:Mekaniko
Tujopso

**Tujopso** (*Thujopsis*) estas genro de cipresacoj, kiu enhavas nur unu specion, tio estas hibo (*Thujopsis dolabrata*).

Kategorio:Cipresacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Johann Christoph Pezel

**Johann Christoph Pezel** (* 5-a de decembro 1639 en Glatz; † 13-a de oktobro 1694 en Bautzen) estis Germana urbofajfisto kaj komponisto.

Aliaj skribmanieroj de lia nomoj estis jenaj: Pezelius, Betzel, Betzeld, Petzold, Petzel aŭ Bässel.

Estas dokumentite, ke Pezel laboris ekde 1664 en Lepsiko kiel violonisto. En 1669 li iĝis urbofajfisto. Ekde 1672 li direktis la Collegium musicum. En 1675 kaj 1679 li kandidatiĝis vane por posteno kiel konsilantara muzikisto en Dresdeno. Ankaŭ aspirado de la kantorposteno ĉe la preĝejo *Thomaskirche* (Lepsiko) fiaskis en 1677. En 1681 finfine li iĝis urbomuzikisto en Bautzen. La komponaĵoj de Pezel laŭas la tradicion de la pli malnovaj Germanaj suitoj. La melodioj ofte montras Francajn kaj Italajn influojn.

## Verkoj 
* Musika Vespertina Lipsica 1669 (suitoj por arĉintrumentoj)
* Hora decima musicorum Lipsiensium 1670 (sonatoj por blovinstrumentoj aŭ arĉintrumentoj)
* Schöne, lustige und anmuthige neue Arien [belaj, gajaj kaj ĉarmaj novaj arioj] 1672
* Bicinia variorum instrumentorum 1675
* Delitiae musicales 1678
* Fünfstimmige blasende Music 1685 (sonatoj por 3 trombonoj kaj 2 klarionoj)
* Opus musicum sonatarum praestantissimarum 6 instrumentis instructum (25 sonatoj por arĉintrumentoj)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* notoj por kvin blovinsturmentoj 

Kategorio:Germanaj trumpetistoj
Kategorio:Komponistoj de la 17-a jarcento
Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Germanaj barokaj komponistoj
Kronberg im Taunus

**Kronberg im Taunus** estas urbo en la germana lando Hesio, en la distrikto Hochtaunus. Fine de  la komunumo havis  loĝantojn.

## Geografio 
Kronberg im Taunus havas areon de 18,62&nbsp;km² kaj situas en la centro de Germanio, iom okcidente de la geografia mezo. Kiel indikas la nomo, la urbo situas en la mezalta montaro Taunus.

## Famaj personoj 
* Karl von Frenckell (1880-1952) loĝis en Kronberg im Taunus post la dua mondmilito

eta|200px|maldekstra|Kronberg kun fortikaĵo

Kategorio:Distrikto Hochtaunus
Kategorio:Urboj de Hesio
Unuiĝinta Araba Respubliko

La **Unuiĝinta Araba Respubliko** (**UAR**) () estis unuiĝo de la arabaj ŝtatoj Egiptio kaj Sirio en la jaroj 1958 ĝis 1961.

La unio estis fondita la . Al ĝi aliĝis je la  ankaŭ la reĝlando Jemeno (Norda Jemeno) en loza federacio, kiu portis la nomon Unuiĝintaj Arabaj Ŝtatoj.
La unio disfalis pro la hegemonia politiko de Egiptio per la eksiĝo de Sirio la  kaj de Nordjemeno en decembro 1961. Egiptio plu uzis la nomon Unuiĝinta Araba Respubliko post ties fino ĝis la jaro 1972.

La termino ne konfuziĝu kun la posta Federacio de Arabaj Respublikoj, unuiĝo de la arabaj ŝtatoj Egiptio, Libio kaj Sirio de 1972 ĝis 1977.

## Vidu ankaŭ 
* Jordan-Iraka Araba Federacio

Kategorio:Egiptio
Kategorio:Eksaj landoj de Azio
Kategorio:Eksaj respublikoj de Afriko
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1958
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1971
Volperino

**Volperino** estas montara parto de la itala komunumo Foligno en Umbrio. La malgranda vilaĝo situas je alto de 850 m super marnivelo. 
Ĝia patrono estas Sankta Marono, kies relikvoj iam ripozis en tiea kirko.

Kategorio:Umbrio
Flavkrura tringo

La **Flavkrura tringo**, *Tringa flavipes*, estas mezgranda vadbirdo de la granda familio de Skolopedoj, la tipaj vadbirdoj, kaj la ordo de Ĥaradrioformaj. Ĝi estas tre simila al pli granda Granda flavkrura tringo, *Tringa melanoleuca*. Tamen ĝi ne estas proksima parenco de tiu specio, sed de la pli granda kaj nesimila Striflugila tringo, *Tringa semipalmata* -eksa *Catoptrophorus semipalmatus*-, (Pereira & Baker, 2005); nur la fajna bildo de la kolo dum reprodukta plumaro pruvas la veran rilaton inter tiuj du specioj.

## Aspekto 
eta|maldekstre|180ra|
Plenkreskuloj -25 ĝis 28 cm longaj kaj ĉirkaŭ 75 aŭ 85 g pezaj- havas longajn flavegajn krurojn kaj longan maldikan nigran bekon, ĉirkaŭ samlonga kiel la kapo aŭ iomete plie. La korpo estas grizbruna supre kaj blanka sube. La kolo kaj brusto estas fajne strieca brune. La vosto kaj pugo - ne vertikala- estas blankaj. Blanka strio superokula aŭ ĉirkaŭokula ringo. La flugiloj aperas malhelaj. La reprodukta plumaro estas simila, sed pli kontrasta.

## Disvastiĝo 
Ties reprodukta medio estas maldensejoj proksime de flakoj ĉe tajgo en regionoj el Alasko ĝi Kebekio. Vintre ĉeestas salakvajn lagetojn, marĉojn, malsekajn herbejojn, deltojn, ktp. Ili migras al marbordo de Meksika Golfo ĉe Usono kaj pli suden al Suda Ameriko tra la Karibo ĝis Fuegio. Tiu specio estas vagulo al Pacifiko -Novzelando kaj Havajo-, Afriko kaj okcidenta Eŭropo ĉefe al Britio, sed ankaŭ en Nederlando, Danio kaj Hispanio.

Estas populacio de ĉirkaŭ duonmiliono.

## Kutimoj 
maldekstra|eta|200px
Maskloj ludas ceremoniojn antaŭ pariĝado. Ili nestumas surgrunde, en truo kovrita de folioj aŭ herberoj, kutime ĉe malfermaj sekaj lokoj, inter branĉoj aŭ sekaj radikoj. La ino demetas 2 ĝis 5 brunmakulitajn grizflavecajn ovojn. Ambaŭ gepatroj kovas dum ĉirkaŭ 3 semajnoj kaj zorgas la idojn dum sama tempokvanto, sed la ino foriras antaŭ la masklo. Ili defendas agreseme sian teritorion. Ili estas monogamaj.

Tiuj birdoj manĝas en neprofundaj akvoj, foje uzante siajn bekojn por kirli akvon. Ili manĝas ĉefe insektojn, fiŝetojn kaj krustulojn. Ili povas esti ĉu solaj -ĉefe dum reproduktado- ĉu laŭ grupoj de pli ol 50 birdoj for de la reprodukta sezono.

La voĉalvoko de tiu birdo estas fajfado pli milda ol tiu de Granda flavkrura tringo, *Tringa melanoleuca*, kaj konsistas el unufoja aŭ du -pli ofte- trifoje ripetata “ti-ti”.

## Referencoj 
* **Pereira**, Sérgio Luiz & **Baker**, Alan J. (2005): Multiple Gene Evidence for Parallel Evolution and Retention of Ancestral Morphological States in the Shanks (Charadriiformes: Scolopacidae). *Condor* **107**(3): 514–526. DOI: 10.1650/0010-5422(2005)107[0514:MGEFPE]2.0.CO;2 HTML abstract

## Eksteraj ligiloj 
* Informo pri Flavkrura tringo - Laboratorio Cornell pri Ornitologio
* Informaro kaj fotoj de Flavkrura tringo - Birdoj kaj Birdumo ĉe Suda Dakoto
* Flavkrura tringo  - Birdidentigejo kaj Informejo Patŭent USGS

Kategorio:Tringoj
Kategorio:Skolopedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Portilaro (konstrufako)

eta|180px|

**Portilaro** en la *konstrufako* estas la portantaj partoj de konstruaĵo, kiuj estas bazonataj por la starcerteco de konstruaĵo. La portilaro de konstruaĵo konsistas ordinare el plafonoj, traboj, apogiloj, muroj kaj la fundamento.

La konstrustatiko konas du grandajn grupojn de portilaroj:
* kolonaroj kaj trabfakoj (fostetoj, portiloj, apogiloj, kadroj)
* areportilaroj, konsistantaj el platoj, diskoj, pelvoj aŭ membranoj (arestatiko).

## Vidu ankaŭ 
* Frama strukturo
* Konstruaĵo
* Statikisto
* Adapta portilaro
* Maurice Koechlin


Kategorio:Arkitekturaj eroj
Kategorio:Inĝenierarto
Kategorio:Konstrufako
Jazz (Queen)

***Jazz*** (angle: Ĵazo) estas la sepa muzikalbumo de la angla rokmuzika grupo Queen. Ĝi estis lanĉata en 1978 kaj estas produktita de Queen kaj Roy Thomas Baker. La albumo estas tre diversa kaj stile kaj teme. Strange, malgraŭ la titolo, ĝi enhavas preskaŭ nenion ĵazeca.
Valea Homorodului

**Valea Homorodului** [valja homoroduluj], hungare **Homoród mente**, estas malgranda regiono en distrikto Harghita kaj parte en distrikto Brașov en la valoj de la riveretoj Homorodul Mare kaj Homorodul Mic kun la iamaj foircentroj de Oklánd kaj Homoródszentmárton. En la valo de Homorodul Mare lokiĝas la jenaj vilaĝoj: Mărtiniș, Băile Homorod, Călugăreni, Ghipeș, Chinușu, Comănești (Mărtiniș), Aldea, Locodeni, Mărtiniș, Bădeni, Rareș, Sânpaul, Ighiu, Daia, Petreni (Harghita), Orășeni, Ionești,  Drăușeni. En la valo de Homorodul Mic situas la sekvantaj vilaĝoj: Căpâlnița, Vlăhița, Lueta, Merești, Crăciunel, Ocland, Satu Nou (Ocland), Jimbor.

## Bibliografio 
*Balázsi Dénes: *Ne nézze senki csak a maga hasznát...* Szövetkezeti mozgalom a Kis- és Nagy-Homoród mentén (Kooperativa movado en la valoj de Homorodul Mic kaj Homorodul Mare), Székelyudvarhely, 1995. 
*Jánosfalvi Sándor István: *Székelyhoni utazás a két Homoród mellett*. Székelyudvarhely, 2003.

## Vidu ankaŭ
*Artisttendaro de Valea Homorodului

## Fonto
*Magyar nagylexikon

Kategorio:Sikullando
Comănești (Mărtiniș)

**Comănești**  (hungare: **Homoródkeményfalva**, *homorodkemenjfalva*) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi apartenas administre al la komunumo Mărtiniș.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 401 kaj en 1992 299 loĝantojn (hungaroj).

## Historio
Ĝia unua skriba mencio estas en 1481. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Udvarhely*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Géza Gergely (n. 21-a de junio 1935): instruisto pri hungaraj lingvo kaj literaturo en Ditrău, fakpublicisto, aŭtoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Harghita
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Karin Nordström

**Karin NORDSTRÖM** (1979 - ); Mediaktivisto kaj feminista arkivisto; Estrarano de la senrentuma membrobanko JAK Medlemsbank (2005 →);  Estrarano de Hernusando Esperantista Klubo (2006 → ). Nordström ludas kontrabason en la progresiva muzikgrupo La Perdita Generacio.

Kategorio:Svedaj esperantistoj
Kōzō Murashita

**Kōzō Murashita** (; 28-an de februaro 1953 — 24-an de junio 1999)
estis japana memfara kantisto, fama precipe pro siaj romantikaj amkantoj.

## Vivo 
Kōzō Murashita naskiĝis en urbo Minamata, gubernio Kumamoto. Lia familio administris kinejon, pro tio li junaĝe familiaris kun filmoj kaj popularaj kantoj de Usono kaj Eŭropo. En lia lernanteco de supera mezlernejo (*high school*) Chinzei li aktivis en la naĝista klubo kiel brustnaĝisto. Tiutempe li estis ravita de la gitaraj teknikoj de *The Ventures* kaj *Yūzō Kayama*, kun memfarita gitaro li ekdediĉis sin al muziko.

Fininte la kurson de supera mezlernejo li estis dungita de *Yamaha* (fama manufakturo de muzikinstrumentoj kaj aliaj) kiel piano-agordisto en Hiroshima, kaj komencis ankaŭ muzikistan karieron, aperigante sondiskon proprakoste. El loka radiostacio *Chūgoku Hōsō* li regule dissendis siajn proprajn programerojn, kaj jam tiam li estis bone konata inter muzikamantoj tie.

En 1979 li sukcesis en provaŭdo (*audition*) aranĝita de *Sony Music Records Inc.*(tiam *CBS Sony*).

En 1980 li debutis kun *Tsukiakari* (Lunlumo), sed lia folkmuzika kanto ne bone akceptiĝis, kaj li daŭrigis doni modestajn koncertojn tra la tuta lando.

En 1983 aperis lia unua ŝlagro *Hatsukoi* (La Unua Amo).

Bone akceptiĝis ankaŭ liaj sekvaj pecoj *Odoriko* (Dancistino, 1983), *Shōjo* (Knabino, 1984), *Yume no Tsuzuki* (Sekvoj de Sonĝo/Revo, 1984).

Pere de tiuj verkoj oni aprezis lin kiel talentan memfaran kantiston, kiu povas fari kaj ludi tiajn kantojn, kies tekstoj fajne esprimas subtilajn sentojn ne uzante anglajn vortojn (malkiel aliaj japanaj ŝlagroj), kaj kies melodioj estas delikataj kaj orelplaĉaj kaj konsidereblas amalgamoj el japanaj popularaj kantoj kaj tiuj de Usono kaj Eŭropo.

Kategorio:Japanaj kantistoj
Johann Christoph Bach

Pluraj membroj el la muzikista familio Bach portas tiun nomon: 

*Johann Christoph Bach, filo de Heinrich Bach
*Johann Christoph Bach estis onklo de la Thomas-kantoro Johann Sebastian Bach, ĝemelo de ties patro 
*Johann Christoph Bach estis la plej maljuna frato de la  Thomas-kantoro Johann Sebastian Bach

*Vidu ankaŭ:* familio Bach
Ŝaka

**Ŝaka** (modernzuluortografie **Shaka**, laŭ diversaj tiamaj Eŭropaj transliterumoj de la Zulua **Shaka**, **Tshaka**, **Tchaka** aŭ **Chaka**; naskiĝis ĉirkaŭ 1787, mortis ĉirkaŭ 22-a de septembro de 1828) estas konsiderata kiel la transforminto de la Zulua tribo de klaneto ĝis granda nacio, kies pinta potenco siatempe etendiĝis tra vastaj areoj en suda Afriko, inter la riveroj Phongolo kaj Mzimkhulu. De 1816 ĝis sia morto, li regis en hodiaŭa Sudafrika provinco Kvazulu-Natalo, kie li ade plivastigis sian regnon per submetado kaj zuluigo de najbaraj triboj.

La destruktivaj militmetodoj de Ŝaka ricevis multan atenton. Artikolo en *Encyclopædia Britannica* de 1974 nomas lin "milita genio" pro liaj reformoj kaj renovigoj. Aliaj fontoj lin priskribas pli modeste. Ĉiuokaze, pro liaj ŝtatestrado kaj kapabloj pri diplomatio, li ĝis hodiaŭ rangas inter la plej prominentaj zuluestroj.

Je sia ekrego, Ŝaka estris ĉirkaŭ 1500 homoj, sed je lia morto liaj subuloj ampleksis ĉirkaŭ 250 000, kio montras lian grandan sukceson kiel militisto.

## Ŝaka en la kulturo 
* sotalingva romano *Chaka* de Thomas Mofolo temas pri la (mita) vivo de Ŝaka.
* Oni filmis plurajn filmojn kaj televidseriojn kun la nomo *Shaka* aŭ *Shaka Zulu*.

## Vidu ankaŭ 
* Ŝaka signo

Kategorio:Naskiĝintoj en 1787
Kategorio:Mortintoj en 1828
Kategorio:Monarkoj de Afriko
Kategorio:Historio de Kvazulu-Natalo
Kategorio:Zuluaj reĝoj
Albin Ström

**Albin STRÖM** (naskiĝis en 1892, mortis en 1962) estis sveda socialista politikisto de Gotenburgo. Kiel juna socialdemokrato, Ström kuniĝis kun Zeth Höglund en 1917 kiam la partio disiĝis en du partojn, kaj la radikala maldekstra flanko de Höglund estis forpelita. La maldekstro baldaŭ formis la Svedan Komunistan Partion, sed en 1923 Ström forlasis la SKP kaj remembriĝis en la Socialdemokratan Partion.

De 1928 Albin Ström estis ano de la Riksdag, unue kiel Socialdemokrato, poste kiel ano de la Kilbom Komunista Partio, kaj ekde 1940 kiel partiestro por la Maldekstra Socialista Partio.

Kategorio:Svedaj politikistoj
Kategorio:Svedaj socialistoj
Kategorio:Svedaj socialdemokratoj
Krister Örnfjäder

**Krister ÖRNFJÄDER**, naskiĝinta je 1952, estas sveda, socialdemokrata politikisto kiu estas ano de la parlamento de Svedio ekde 1993.

Kategorio:Svedaj politikistoj
Kategorio:Svedaj socialdemokratoj
Herman Lindqvist

**Herman LINDQVIST** (naskiĝis je 1863 en Arboga, kaj mortis je 1932, en Stokholmo) estis sveda ĉarpentisto, socialdemokrata politikisto kaj organizanto de sindikatoj.

Li havas samnoman pranepon, naskita 1943, kiu estas sveda verkisto, ĵurnalisto kaj historiisto.

## Referencoj 
Kategorio:Svedaj politikistoj
Kategorio:Svedaj socialdemokratoj
Kategorio:Stokholmanoj
Susuoj

La **susu-popolo** aŭ **susuoj** (ankaŭ soso en la propra aŭ soussou en la franca lingvo) estas popolo, vivanta en sudaj, marbordaj regionoj de Gvineo kaj en nordokcidenta parto de Sieraleono. Oni kalkulas ilian nombron je ĉirkaŭ 1 milionoj.

Ili parolas dialekton de susu-jalunka lingvo, apartenanta al mande-branĉo de la niger-konga lingvofamilio.

Sur teritorio de Sieraleono, la grupo de susu-vilaĝoj formas – ĉ.. 3000–6000 personoj – apartan tribon kun tribestro. Ĉiu susu apartenas al iu patrobranĉa genro, kun aparta nomo kaj adorbesto. Ili preferas geedziĝon de la nevoj kaj ĝeneralas la pluredzineco.

Ili estas religie muslimoj.

Kategorio:Etnoj
Kurpato (Jalta municipo)

**Kurpato** (, , ) estas urbotipa loĝloko de la Jalta municipo de Aŭtonoma Respubliko Krimeo. La loĝloko situas sur la Suda Bordo de Krimeo ĉe la Nigra maro 8 kilometrojn okcidente de Jalto. Administre Kurpato apartenas al la Livadia komunumo. Tra la loĝloko pasas la t.n. "malsupra" vojo Jalto-Alupko. Kurpato havas la statuson de urbotipa loĝloko ekde la jaro 1971.

La loĝloko estas signifa kurac-loko; la ĉefaj entreprenoj estas 3 sanatorioj: "*Kurpati*", "*Gornij*" ("Montara") kaj "*Zolotoj pljaĵ*" ("Ora plaĝo"). Ĉiuj tri sanatorioj estas ĉirkaŭitaj de belaj parkoj; la parko de la sanatorio "*Gornij*" estas konsiderata kiel monumento de ĝarden-parka arkitekturo.

Kategorio:Loĝlokoj de la Jalta municipo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Oreando (Jalta municipo)

**Oreando** (, , ) estas eta urbotipa loĝloko de la Jalta municipo de Aŭtonoma Respubliko Krimeo. La loĝloko situas ĉe la Nigra maro 5 kilometrojn okcidente de Jalto; administre apartenas al la Livadia komunumo. Oreando havas la statuson de urbotipa loĝloko ekde la jaro 1971.

Oreando estas signifa kurac-loko; ĉi tie estas kelkaj grandaj sanatorioj, en kiuj diverstempe ripozis multaj sovetiaj sciencistoj, artistoj kaj politikistoj. En la loĝloko estas filio de la vinfarejo "Masandro", produktanta la vinon "Ĥeres". La loĝloko famas ankaŭ pro sia bela parko.

"Oreando" estas ankaŭ la nomo de unu el la plej luksaj hoteloj en la centro de Jalto.

Kategorio:Loĝlokoj de la Jalta municipo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Parkovo (Jalta municipo)

**Parkovo** (antaŭe "Nova *Kuĉukkoj*", , , ) estas urbotipa loĝloko de la Jalta municipo de Aŭtonoma Respubliko Krimeo. La loĝloko situas 8,5 km okcindente de Simeizo kaj administre apartenas al la Simeiza komunumo. Apude pasas la la aŭtovojo Sebastopolo-Teodozio; la loĝloko estas ligita al Jalto kaj Simeizo per busa trafiko.

Parkovo havas la statuson de urbotipa loĝloko ekde la jaro 1971. Jam en la 19a jarcento ĉi tie ekzistis somerdomoj de riĉuloj kaj nobeloj. Interalie, ĉi tie troviĝis la somerdomo de granda rusa verkisto A. P. Ĉeĥov.

Ekde la jaro 1972 la loĝloko havas la nomon "Parkovo" pro la granda parka ensemblo, kiu antaŭ la Oktobra Revolucio apartenis al mecenato Ja. Ĵukovskij (la domo kaj la parko estis konstruitaj en la jaro 1905). La parkon plibeligis kelkaj statuoj de skulptisto A. Matvejev, tamen dum la Dua Mondmilito preskaŭ ĉiuj skulptaĵoj estis detruitaj (nur en la 60aj jaroj de la XXa jarcento la statuoj estis rekreitaj laŭ la kopioj kaj la restaĵoj).

Nun Parkovo estas signifa kurac-loko; ĉi tie estas kelkaj grandaj kuracejoj, i.a. la ripozejo "*Krivoroĵskij gornjak*".

Kategorio:Loĝlokoj de la Jalta municipo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Masandro

**Masandro** (, , ) estas urbotipa loĝloko de la Jalta municipo de Aŭtonoma Respubliko Krimeo. Malgraŭ tio, ke administre la loĝloko estas memstara (kaj eĉ formas propran komunumon), ĝi situas tuj ĉe Jalto kaj praktike estas konsiderata kiel ĝia orienta antaŭurbo. Masandro havas la statuson de urbotipa loĝloko ekde la jaro 1941 kaj estas populara turisma loko pro siaj vidindaĵoj.

En la loĝloko loĝas pli ol 7 mil homoj (ĉefe rusoj kaj ukrainoj). Sur la teritorio de la Masandra komunumo plene aŭ parte troviĝas tri natur-rezervejoj: "Kabo Martjano", la Jalta montar-arbara natura rezervejo kaj la Krimea naturrezervejo. La suma areo de la Masandra komunumo estas 6850 hektaroj.

## Ekonomio 
La ĉefa branĉo de la ekonomio estas ripoza kaj ekskursa industrio. Grandan rolon havas ankaŭ la vinfarejo "Masandro".

En la loĝloko estas teknika lernejo, 2 infan-ĝardenoj, lernejo kaj muzik-lernejo.

Masandro estas ligita al la centro de Jalto buse kaj trolebuse.

## Vidindaĵoj 
La plej fama vidindaĵo de Masandro estas la palaco de Aleksandro la Tria. Dum sovetia tempo la palaco estis uzata kiel somer-domo de plej altrangaj potenculoj de Sovetio; nun en ĝi funkcias muzeo.

Alia fama vizitindaĵo de la loĝloko estas la vinfarejo "Masandro".
Oni konstruis ĝin dum la jaroj 1894-1897 laŭ la ordono de princo L. Golicin. En la jaro 1936 surbaze de tiu vin-produktejo estis fondita la kombinato "Masandro", kiu konsistas el kelkaj filioj, dise situantaj sur la Suda Bordo de Krimeo (en Masandro troviĝas la ĉef-uzino, kiu produktas la plej bonajn vinojn). La vinfarejo produktas tre altkvalitajn vinojn kaj estas la plej multe premiita vinfarejo en la mondo (sume diversaj vinoj de la vinfarejo ricevis 226 orajn kaj arĝentajn medalojn, 7 "Grandajn Premiojn" kaj 5 "Super Grandajn Premiojn"). En la vinfarejo estas organizataj ekskursoj kaj vin-gustumadoj.

Ankoraŭ unu vidindaĵo de Masandro estas ĝia granda parko (la t.n. Masandra parko). Ĝi estis fondita en la unua kvarono de la XIXa jarcento kaj kovras la areon de 42 hektaroj; la kvanto de arbo- kaj arbusto-specioj estas ĉirkaŭ 250. La parko estas tre bela, sed lastatempe, bedaŭrinde, preskaŭ ne prizorgata; ĝi tamen estas ŝatata ripoz-loko por multaj jaltanoj.

## Vidu ankaŭ 
* Masandra vinfarejo
* Masandra palaco
* Trolebusa transporto en Jalto

## Eksteraj ligiloj 
* La paĝaro de la vinfarejo "Masandro" 

Kategorio:Loĝlokoj de la Jalta municipo
Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Masandro (vinfarejo)

eta|emblemo de la Masandra vinfarejo
eta|La turo de la malnova uzin-konstruaĵo, kiu iĝis la ebmlemo de la vinfarejo
eta|Unu el la subterejoj de la vinfarejo, en kiu okazas la maturigo de altkvalitaj vinoj
eta|Enoteko de Masandro: la plej maljuna "viva" vino de la mondo - *Ĥeres de la Frontera*
eta|Unu el la ekspoziciaj standoj, prezentanta la premiojn de la vinfarejo

**Masandra vinfarejo** (la oficiala nomo – "Nacia industri-agrokultura unuiĝo "Masandro"",
) estas la
plej signifa vinproduktejo de Ukrainio, monde fama pro siaj altkvalitaj
vinoj. La nomo venas de la loĝloko Masandro, kiu situas ĉe Jalto
en Krimeo.

## Historio 
Historio de "Masandro" komenciĝis en la jaro 1894, kiam sub la
gvido de princo L. Golicin oni ekkonstruis la unuan vin-uzinon
kaj la subterajn galeriojn. Tiutempe ĝi estis la plej granda
vinfarejo de Rusio; nun ĝi estas la ĉefa uzino de "Masandro".

En la jaro 1936 estis kreita vin-kombinato "Masandro", kiun
krom la ĉefa uzino formas 19 uzinoj de la primara vinfarado (ili
troviĝas ĉefe en diversaj loĝlokoj de la Suda Bordo de Krimeo)
kaj kelkaj memstaraj agrokulturaj entreprenoj (sovĥozoj).

En la jaro 1957 apud la malnovaj 7 galerioj oni konstruis
novan subterejon, en kiu eblas teni 10 milionojn da litroj da vino.

Dum diversaj internaciaj konkursoj la vinoj de "Masandro" ricevis
pli ol 200 orajn kaj arĝentajn medalojn kaj kelkajn "Grandajn Premiojn";
laŭ la kvanto de premioj "Masandro" estas la plej elstara
vinfarejo de la mondo.

## Nuntempo 
Nun la kombinato unuigas 20 vin-uzinojn (inkluzive la ĉefan
uzinon, kiu produktas la plej bonajn vinojn) kaj 9 agrokulturajn
entreprenojn (sovĥozojn). Sume ĝi produktas ĉirkaŭ 60 specojn
de vino, i.a. la plej multe premiitan vinon de la mondo "Blanka
moskatelo de la ruĝa ŝtono". La kombinato produktas ĉ.
80 procentojn de ĉiuj altkvalitaj vinoj de Ukrainio; ĉirkaŭ
duono de la vinoj, eksportataj de Ukrainio estas produktataj
ĉi tie. La enoteko de "Masandro" havas ĉirkaŭ milionon da
boteloj.

En la ĉefa uzino de "Masandro" oni organizas ekskursojn kaj
vin-gustumadojn. La ĉefa uzino de "Masandro" estas unu el
la plej allogaj vizitindaĵoj de Jalto.

## Eksteraj ligiloj 
* La oficiala paĝaro de la vinfarejo "Masandro" (ruse)
* Novaĵoj de la vinfarejo 
* Malnova paĝaro (ruse, angle) 

Kategorio:Jalto
Kategorio:Vidindaĵoj de Krimeo
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1894