open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Niceto Alcalá-Zamora

**Niceto Alcalá-Zamora y Torres** (Priego de Córdoba en Kordovo (Hispanio), 6-a de julio 1877 - Buenos Aires, 18-a de februaro 1949) estis la unua prezidento de la Dua Hispana Respubliko.

Juristo, li membriĝis tre juna en la Partio Liberala. Li estis elektita deputisto kaj rapide famiĝis pro siaj elokventaj paroladoj ĉe la Congreso de los Diputados (hispana Parlamento). Li estis ministro pri Ekonomia agado en 1917 kaj ministro pri Milito en 1922, ene de la koncentriga registaro preziditaj de Manuel García Prieto. Li estis ankaŭ reprezentanto de Hispanio ĉe la Ligo de Nacioj.

Li montris sian malŝaton al la akceptado fare de la reĝo Alfonso la 13-a de la diktaturo de generalo Primo de Rivera je la 13-a de septembro de 1923, li ne kunlaboris kun la nova reĝimo. Post la rezigno de la diktatoro, en 1930 li sin deklaris respublikano, kaj komencis konspiri kontraŭ la monarkio, kio kondukis lin en malliberejon.

Post la municipaj balotoj en aprilo de 1931, oni deklaris la respublikon, kaj Alcalá-Zamora prezidis la provizoran registaron la 14-an de aprilo.

Li estis konfirmita kiel ĉefministro post la balotadoj de junio samjara, sed li rezignis en oktobro, pro sia opono al la laikecaj artikoloj de la nova konstitucio.

Tamen, je la 10-a de decembro de 1931 li estis tre majoritate elektita de la Parlamento kiel Prezidento de la Respubliko.

Li ĝuis moderan rolon, kaj havis diversajn konfliktojn kun la registaroj diverstendencaj, malgraŭ la karaktero ĉefe simbola kaj reprezenta de lia posteno.

En 1936, post la venko de la Popola Fronto, li estis forigata el sia posteno, kaj oni elektis nova prezidento la tiaman ĉefministron, Manuel Azaña.

Li ekziliĝis dum la civila milito, kaj klopodis apogi neniun flankon. Li forpasis en Bonaero, kaj liaj restaĵoj estis reportitaj al Hispanio nur en 1979, post la morto de la diktatoro Franco

:*Vidu: Listo de regantoj de Hispanio*

Dosiero:Alcalá Zamora.png|subskribante la dekreton kiu donis al Katalunion la statuton de aŭtonomeco en 1932
Dosiero:Zamora,hiszpania.jpg|

Kategorio:Ĉefministroj de Hispanio
Kategorio:Hispanaj politikistoj
Kategorio:Hispanaj deputitoj
Kategorio:Hispanaj respublikanoj
La Mulatière

**La Mulatière** estas franca komunumo kaj ĉirkaŭurbo de Liono, lokita en la Metropolo Liono kaj en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.

## Geografio 
En ĉi tiu urbo kunfluas Rodano kaj Saono.

eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Historio 
La komunumo datiĝas el 1885.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ville-lamulatiere.fr/

Kategorio:Komunumoj de Metropolo Liono
Ludwig Pickel

**Ludwig PICKEL** (naskiĝis 1922 - mortis la 7-an de majo 1978 en Nürnberg, Germanio) estis germana esperantisto.

Li aktive eniris la Movadon tuj post 1960 kaj en 1963 fariĝis afergvidanto de Germana Esperanto-Asocio, kies funkciulo li restis ĝis 1971, kiam li transprenis la eldonadon (poste ankaŭ la redaktadon) de Germana Esperanto-revuo, en 1975 transformiĝinta al Eŭropa Esperanto-revuo. Pickel estis ankaŭ eldonisto de pluraj Esperantaj libroj kaj prizorgis unu el la plej grandaj movadaj librovendejoj. Specifan renomon portis al Pickel lia semajna novaĵbulteno Pilo-Press, kiu regule aperadis ekde 1971 kaj havis ankaŭ sian germanlingvan version. Forlasinte sian prokuroran postenon Pickel dum sia lasta jardeko profesie okupiĝis nur pri Esperanto.

## Eksteraj ligiloj 
*[Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=ludwig+pickel&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Ludwig Pickel en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Lajos Márton (esperantisto)

**MÁRTON Lajos**, esperantigita *Ludoviko MÁRTON* (naskiĝis 1922 - mortis la 24-an de marto 1978 en Budapeŝto) estis iama ĝenerala sekretario de Hungarlanda Esperanto-Konsilantaro kaj redaktoro de ties Informilo. 
 
Li havis grandajn meritojn pri la postmilita ligiĝo de la hungaraj esperantistoj al la internacia Esperanto-movado. Marton iniciatis kaj dum pluraj jaroj redaktis la periodaĵon Internacia Jura Revuo, estis vicprezidanto de Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj, aktivulo en Mondpaca Esperantista Movado kaj redaktoro de hungaraj eldonoj de la revuo Paco.
## Notoj
MÁRTON, Lajos
MÁRTON, Lajos
M
Adrenalino

**Adrenalino** (aǔ **epinefrino**) estas hormono el la surrenaj glandoj, uzata en medicino pro la efiko mallarĝigi sangoduktojn. Kemie ĝi estas derivaĵo de aminoacido, estiĝanta el noradrenalino.

Ĝiaj efikoj estas:
* mallarĝigas la angiojn, tiel altigas la sangopremon,
* malaktivigas la intestomoviĝon,
* kuntiras la glatajn muskolojn de la graveda utero,
* larĝigas la pupilon,
* intensigas la malkombinon de la hepata glikogeno (karbonhidrato) dum la labormovoj, tiel certigas la sukerizon de la muskoloj (tiel funkcias malkiel insulino).

La medicina industrio produktas ĝin arte aŭ el la surrena glando de dombovo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://bmj.bmjjournals.com/cgi/content/full/320/7233/506 
* http://www.gifte.de/Antidote/suprarenin.htm 
* http://www2.ccc.uni-erlangen.de/projects/ChemVis/motm/index.html  

## Referencoj 
*
Kategorio:Endokrina sistemo
Kategorio:Hormonoj
Kategorio:9-a oficiala aldono
Kategorio:Nervotransigiloj
Izrail Grigorjeviĉ Kudrjavickij

**Kudrjavickij Izrail Grigorjeviĉ** (naskiĝis en 1910, mortis la  estis dumviva membro kaj antaŭe peranto kaj vicdelegito de UEA en Moskvo.

Li lernis Esperanton en 1926.

Kudrjavickij, Izrail Grigorjeviĉ
Kudrjavickij, Izrail Grigorjeviĉ
Kudrjavickij, Izrail Grigorjeviĉ
Jürgen Bastert

**Jürgen BASTERT** (naskiĝis 1955 - mortis la 20-an de aprilo 1978 en Berlino) estis studento pri informadiko, kiu dum siaj du lastaj jaroj konsiderinde kontribuis al la vigliĝo de la Esperanto-aktiveco en la universitata vivo de Berlino.

BASTERT, Jürgen
BASTERT, Jürgen
BASTERT, Jürgen
B
Erik Ekström

**Erik EKSTRÖM** (naskiĝis 1897 - mortis la 7-an de majo 1978 en Gotenburgo, Svedio) estis sveda esperantisto, vicdelegito de UEA kaj dum pluraj jardekoj aktivulo en la loka Movado. Li postlasis manuskripton de la traduko de la romano Singoalla de la konata sveda verkisto Viktor Rydberg.

Kategorio:Svedaj esperantistoj
Mile Veličković

**Mile VELIČKOVIĆ** (naskiĝis en 1921, mortis  dum la ĉefkunveno de Jugoslavia Asocio de Fervojistoj-Esperantistoj en Opatija) estis prezidanto de la landa sekcio de IFEF, unu el la redaktoroj de la revuo Jugoslavia fervojisto kaj fakdelegito de UEA.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de jugoslavaj esperantistoj

Kategorio:Jugoslavaj esperantistoj
Pavlos Gianelias

**Pavlos GIANELIAS** (naskiĝis 1883 – mortis marto 1978 en Liono, Francio) estis grekdevena franca esperantisto, veterano post preskaŭ 60-jara aktiveco en la loka Movado.

Gianelias
Gianelias, Pavlos
Gianelias
Opatija

**Opatija** (itale: *Abbazia*, germane: *Sankt Jakobi*) estas urbo en Kroatio, ĉe la bordo de Adriatiko. Ĝi situas en la suda akselo de la duoninsulo Istrio, funde de Golfo Kvarner, ĉirkaŭ 10&nbsp;km okcidente de Rijeko.
eta|maldekstre|Marborda panoramo en Opatija
Ĝiaj koordinatoj estas 45,34° N / 14,31° E; ĝia loĝantaro estas ĉirkaŭ 13.000. La urbo apartenas al la provinco Primorje-Gorski kotar.

Pro sia ĉemara situo Opatija estas konata banloko. Ĝi posedas ankaŭ imponajn historiajn konstruaĵojn, precipe barokstilajn. Unu el ĝiaj emblemoj estas statuo de "junulino kun mevo", de *Zvonko Car*, starigita en 1956, post kiam ŝtormo detruis statuon de Madono de *Hans Rathautsky*, starintan samloke. Rathautsky kreis ankaŭ la fontanon "Helios kaj Selena" (Suno kaj Luno).

## Historio 
Opatija, kies nomo signifas "abatejo", baziĝas sur benediktana abatejo nomata "Sankta Jakobo", fondita komence de la 12-a jarcento.

Ĝis komence de la 19-a jarcento Opatija, administrata de Aŭstrio-Hungario, estis trankvila vilaĝo de fiŝkaptistoj, maristoj kaj teksistoj.
En 1838 estis konstruita laŭborda vojo, per kiu la urbo iĝis pli bone atingebla.
Fine de la jarcento la aŭstria *Südbahngesellschaft* (Suda Fervoja Kompanio) konstruis linion de Vieno al Rijeko tra Opatija. Ĝia direktoro Friedrich Julius SCHÜLER taksis la lokon tre taŭga por sanatorio por pulmaj malsanuloj kaj konstruigis hotelon "Kvarner".
Per tio komenciĝis la vigla epoko de turismo por la urbo.

Dum longa tempo la regiono de Istrio havis parte itallingvan loĝantaron kaj estis de Italio konsiderata kiel "ne-elaĉetita teritorio".
Ĝia itala nomo estas *Abbazia*; la itala nomo de la abatejo estas *San Ĝiacomo di Priluca*.
Inter 1924 (Traktato de Rapallo) kaj 1947 Opatija apartenis al Italio.
Poste ĝi estis parto de Jugoslavio ĝis la ekesto de sendependa Kroatio en 1990.

## Vidindaĵoj 
* Korso de Francisko Jozefo
* Vilao Angiolina

## Famuloj 
En la urbo naskiĝis:
* Kató Bárczy, hungara aktoro 
* Srdjan Flego (1920-1986), esperanto-aktoro kaj reĝisoro en la nuna urboparto Volosko
En la urbo mortis:
* Ferenc Székely, hungara bankisto 
* Lajos Jurányi, hungara botanikisto 
* Lajos Markusovszky
* hungara politikisto Tibor Károlyi.

Dosiero:Opatija on 23 04 05 at hours 1728.jpg|
Dosiero:Palacehotel.JPG|

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Opatija


Kategorio:Urboj de Kroatio
Daniel Quarello

**Daniel QUARELLO** (naskiĝis 1904 - mortis en novembro 1977 en Buenos Aires) estis italdevena argentina esperantisto.

Li lernis Esperanton jam en 1915 kaj verkis Esperanto-lernilojn por ital- kaj hispan-lingvanoj. Lia *Perfektiga Kurso; Plena Traktato pri la Sintakso* (1973) ankaŭ nun estas unu el la plej bonaj internaciaj lerniloj pri la Esperanta gramatiko.

maldekstre|eta|''Komplementoj de l' Verbo*, 1947.
## Verkoj
**Lernu Esperanton*. 1948 (?)
**Breve Historia del Esperanto* 1956 (?)
**Compendio De Esperanto Para Adelantados*. 1972(?)
**Perfektiga kurso. Plena traktato pri la sintakso* (1973)

## Recenzoj
Pri *Perfektiga kurso. Plena traktato pri la sintakso*

----
Pri *Lernu Esperanton*

----
Pri *Breve Historia del Esperanto''

----
Pri **Compendio De Esperanto Para Adelantados**

## Notoj kaj referencoj
Kategorio:Argentinaj esperantistoj
Bazuko

eta|250px
**Bazuko** (venas el la angla *bazooka*) estas tubo, kiu pafas kontraŭtankajn raketojn je mallonga distanco de sur la ŝultro. Ĝin uzis la usona armeo en la dua mondmilito. La germana armeo uzis similan nomata pancerfaŭsto, kiu elpafis ne raketojn sed grenadojn.

Bazuko estas glata ŝtaltubo, kiu longas 1,5 m, malfermita ambaŭfine, havas prenilon, ŝultroapogilon, ellasilon kaj celfendon. Ĝi pezas 6,8 kg, havas diametron de 60 mm kaj oni povis elpafi raketojn longajn de 483 mm. La raketo entenis grandefikan eksplodaĵon de pentolito (225 g), kiu povis trarompi eĉ kirason dikan de 127 mm.

Dum la Koreia milito, oni uzis la Superbazukon M20, kiu havis aluminian tubon kun diametro de 89 mm kaj elpafis 4-kg-an raketon kun 0,9 kg RDX/TNT eksplodaĵo.

Malavantaĝo de la bazuko estas, ke la tubo estas tro longa kaj peza, la atingopovo do malgranda (110 m). Pro tio, la usona armeo ŝanĝis en la Vjetnama milito al malpeza kirasrompa armilo (LAW) (ekz. M72, unufoje uzebla, kun pezo de 2,3 kg, atingopovo de 320 m).

## Ĝenerale 
Bazuko konsistas el tubo kaj balistika raketa pafaĵo. La repuŝa energio de la bazuko estas egaligita per la malantaŭen moviĝanta maso kaj la gaskvanto. Ĝi aperas kiel retroradio. La uzado de bazuko kaŭzis la pluevoluon de la kirasa teknologio de la tankoj.

## Historio 
Usono evoluigis la bazukon kun kalibero de 44mm por Rusio. La "Super-Bazuko" estis 3,5-cola (89 mm) -pafilo M20 kaj posteulo de la originala bazuko M9A1 de la dua mondmilito (2,36 coloj).

La nomo "bazuko" devenis de muzika instrumento, kio similas la batalilon. La muzika bazuko estis invento de usona radio-humuristo Bob Burns.

## Vidu ankaŭ 
* Blendita pugno

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.inetres.com/gp/military/infantry/antiarmor/M20.html 
* http://www.israeli-weapons.com/weapons/missile_systems/anti-armor/bazooka/Bazooka.html  

Kategorio:Armiloj
René Lavallée

**René LAVALLÉE** (naskiĝis 1916 - mortis la 2-an de junio 1978 en Artigues, Francio) estis franca esperantisto.

Lavallée lernis Esperanton en 1914, instruis ĝin i. a. en Alĝerio, funkciis kiel delegito kaj fakdelegito de Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj estis funkciulo en la loka kaj regiona Esperanto-Movado en Bordozo (Bordeaux).

Kategorio:Naskiĝintoj en 1916
Kategorio:Mortintoj en 1978
Kategorio:Francaj esperantistoj
Yvonne Thooris

eta|Yvonne Thooris
[eta|Tombo de Albert Thooris kaj lia filino Yvonne en la centra [tombejo de Brugge (Steenbrugge), sekcio 7.]]

**Yvonne THOORIS** (naskiĝis la  en Bruĝo, mortis la  en Oostkamp, apud Bruĝo, Belgio) estis esperantistino.

Ŝia patro estis Albert Thooris, advokato, ano de familio de juristoj kaj altrangaj oficistoj kaj framasono (membro de la bruĝa loĝio *La Flandre*). Ŝia patrino, Marie Raick, naskiĝis en Lieĝo. Ŝia avo, Louis Thooris, estis urba sekretario. Ŝi estis fratino de Marie Boedt-Thooris.

Ŝi aliĝis al la Bruĝa Grupo Esperantista en 1906 kaj estis ties prezidanto ekde la fino de la unua mondmilito ĝis la jaro 1946 (kun interrompo inter 1925-1929, en tiu periodo pro personaj cirkonstancoj anstataŭita de s-ro Sylvain Dervaux), poste honora prezidanto. Inter la du mondmilitoj ŝi estis ankaŭ vicprezidanto de la Reĝa Belga Ligo Esperantista. Dum multaj jaroj ŝi estis Delegito de UEA.

En la 1920-aj jaroj ŝi posedis punto-komercon en *Noordzandstraat* en Bruĝo.

Post la dua mondmilito ŝi malaperis el la publika vivo. La lastajn jarojn de sia vivo ŝi pasigis en Kapellestraat in Oostkamp.

Nekrologoj aperis en *Esperanto Panorama*, januaro-februaro 1979, p. 3, kaj en *Brugsch Handelsblad*, la 29-an de septembro 1978.

## Referencoj 
Kategorio:Belgaj esperantistoj
H. C. Timmer

**H. C. TIMMER** (naskiĝis en 1910; mortis la 2-an de oktobro 1978) en Groningen, Nederlando) estis nederlanda esperantistino.

Nur kelkajn semajnojn antaŭ sia morto ŝi pagis dumvivan kotizon al UEA, konsciante pri sia grava malsano.

Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Giovanni Battista Briano

**Giovanni Battista BRIANO** (naskiĝis en 1902, mortis la  en Ĝenovo) estis itala esperantisto.

Li ludis gravan rolon en la faka Esperanto-movado, fondinte la Muzikan Esperanto-Ligon en 1963 kaj eldoninte en 1972 sian verkon *Esperanto-lingva muzika leksikono* (ĉe la eldonejo Cekit, en Milano), kiu restas la ĉefa terminologia verko en tiu kampo. Briano estis honora membro de la Muzika Esperanto-Ligo kaj multjare servis ankaŭ kiel fakdelegito de UEA. Li postlasis ampleksan manuskripton pri la historio de muziko.

En 1979, post lia morto, oni eldonis (ĉe la eldonejo Sabatelli en Ĝenovo) lian verkon *Vita esperantista di Genova, Liguria e Lunigiana dal 1900 al 1978* (Esperanto-vivo en Ĝenovo, Ligurujo kaj Lunigiana ekde 1900 ĝis 1978).

## Verkoj
* ''L' albero sublime: canto alpino* (1960)
* *Brilanta stelo* (1964)
* *Esperanto-lingva muzika leksikono* (1972)
* *Infaneska: originala Esperanto-kanta suito - 7 parta* (1976)
* *Unu granda familio: lerneja kanto* (1964)
* *Vita esperantista di Genova e Liguria dal 1900 al 1975* (1976)
* *Vita esperantista di Genova, Liguria e Lunigiana dal 1900 al 1978* (1979)
* *Paĉugo kaj Paĉuga: Esperanto-lingva komedio (1 akto kaj 3 kadroj) (kun Mario Tiranti) (1973)

Kategorio:Italaj esperantistoj
Andreo Rogov

eta|Andreo Rogov
**Andreo Rogov** (naskiĝis 1914 - mortis la 27-an de septembro 1978 en Ĥmelnicko, Ukrainio) estis sovetia kaj ukraina esperantisto.

Li lernis Esperanton en 1927 kaj kiel profesia instruisto gvidis multajn E-kursojn, fondis lokan E-klubon, verkis, tradukis, redaktis kaj kolektis abundan materialon por eldonota "Ukraina antologio". Li estis rimarkinda figuro en la postmilita soveta Esperanto-movado. **Andreo Rogov** estas partoprenanto de lanĉado de SEJM kaj lia lerninto Mikaelo Bronŝtejn estis unu el aktivuloj de SEJM.

Dosiero:Rogov Andreo.jpg

## Literaturo 
* 

Kategorio:Ukrainaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1914
Kategorio:Mortintoj en 1978
Alfred Tucker

**Alfred G. TUCKER** (naskiĝis 1889 - mortis la 11-an de decembro 1978 en Nottingham, Britio) estis brita esperantisto.

En sia urbo li estis dum siaj lastaj jaroj fakdelegito. Li pasigis eventoplenan vivon, dum kiu li, krom pri Esperanto, okupiĝis fervore ankaŭ pri la instruado de la franca kaj pro tio estis distingita de la francaj aŭtoritatoj.

## Verkoj 
* *Letero de kvakero al geamikoj*
* *Trijara raporto el la ĉefoficejo kaj el la sekcioj* (1960)

## Tradukoj 
* Bhave, Vinoba: *Komentario* (1957, trad. W. Henthorne; Alfred Tucker)

Brita esperantisto
Paul E. Schwerin

eta|*Gaja Leganto*, 1945.
**Paul E. SCHWERIN** (naskiĝis 1892, mortis la ) estis multjara UEA-delegito en Sidnejo (Aŭstralio).

Li eklernis Esperanton en 1930, en Berlino, de kie li elmigris al Aŭstralio en 1938. Li estis aŭtoro de la populara libreto *Gaja Leganto per Esperanto*, kaj tradukinto (kune kun sia edzino) de la novelaro *Brulanta Sekreto* de Stefan Zweig.

## Recenzo pri *Gaja Leganto per Esperanto*
## Ekstera ligilo 
* Reprinto de libro el 2005 

SCHWERIN, Paul E.
S
S
Arondismentoj de Francio

eta|250px|Administra sistemo de Francio
En Francio **arondismento** povas esti:
* parto de departemento kies ĉefurbo estas subprefektejo aŭ prefektejo. La nombro de la **arondismentoj** en unu departemento rilatas proporcie al la nombro de loĝantoj.
* parto de unu el la tri plej grandaj urboj: Parizo (20 arondismentoj), Marsejlo (16 arondismentoj) kaj Liono (9 arondismentoj). Ĉiu **arondismento** elektas urban konsilantaron, kiu elektas po unu arondismentestro kvazaŭ propra urbestro.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de arondismentoj de Francio
* Arondismentoj de Parizo
ELibrejo

**eLibrejo** estas interreta biblioteko de elektronikaj esperantlingvaj libroj en PDF-formo.

La bibliotekon prizorgis Franko Luin, kiu mortis la 15-an de septembro de 2005. La librojn oni povas elŝuti al sia komputilo, dispaki kaj legi sur ekrano. La funkcio de presado estas nuligita, tial neniu povas presi la librojn (tiel estas protektataj la aŭtoraj rajtoj de la verkintoj kaj tradukintoj). Aliflanke la PDF-formato ebligis doni al ĉiu verko aspekton de vera libro, aranĝita grafike, ofte kun ilustraĵoj. Ĉiuj libroj havas similan aspekton, ĉiuj havas bluan inkomakulon kiel simbolon de la eldonserio.

La libroj estas dividitaj jene: Junularaj kaj infanaj - Beletro: Prozo - Beletro: Poezio - Beletro: Teatro - Religiaj libroj - Ceteraj libroj

Ĉe la fino, en 2008, estis en la eLibrejo 277 libroj. La libroj de Inko havas ISBN ojn de 91-7303-000-7 ĝis 91-7303-207-7, kaj la aliaj libroj estis numeritaj de X01-9 ĝis X69-1.

## Eksteraj ligiloj 
* i-espero.info  - alternativa retejo kun ĉiuj libroj de eLibrejo (kaj unuope kaj kune)
* Arkivo de eLibrejo (okt 2006 - jun 2008)

Kategorio:Esperanto-bibliotekoj
Kategorio:Esperantlingva literaturo
Kategorio:Esperantlingvaj retejoj
Izero

**Izero** havas diversajn signifojn:

***Izero (rivero)** (*Isère*) estas rivero en Sudorienta Francio.
***Izero (Belgio)**
Savojo

**Savojo**, franclingve *Savoie*, estas malnova eŭropa ŝtato, hodiaŭ parto de Francio en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj, dividita administracie en du departementojn ***Savoie*** kaj ***Haute-Savoie***.

## Vidu ankaŭ 
* Por la historio de Savojo, vidu la artikolon pri la Savoja dinastio


Kategorio:Aŭvernjo-Rodano-Alpoj
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Pietro Badoglio

**Pietro BADOGLIO** [PJEtro baDOLjo] (naskiĝis la 28-an de septembro 1871 en *Graziano Monferrato*, mortis la 31-an de oktobro aŭ 1-an de novembro 1956 samloke) estis itala oficiro kaj politikisto.eta|maldekstra|Pietro Badoglio.Inter la 25-a de julio 1943 kaj la 10-a de junio 1944 li estis prezidanto de la Ministra Konsilio de Italio.

Badoglio de 1892 servis en la itala armeo, unue en Eritreo kaj Libio.
Dum la unua mondmilito li iĝis generalo.
Post la milito li estis elektita kiel senatano.

Komence li ne ŝatis faŝismon kaj do estis kontraŭulo de Benito Mussolini. Li estis forsendita kiel ambasadoro en Brazilo.
Ŝanĝinte sian opinion li estis revokita en la armeon kiel marŝalo kaj stabestro en 1925.
Inter 1929 kaj 1933 li estis guberniestro de Libio.

En 1935/6 li estris la invadon de Abisenujo. Grava decido lia estis la aprobo de la apliko de venena batalgaso per aviadiloj.
Post la konkero de Adis-Abebo li estis farita "Duko de Adis-Abebo" kaj vic-reĝo de Etiopio.
Laŭdire li igis transporti la abisenan tron-seĝon al Romo kaj uzis ĝin kiel kuŝejon por hundo.

Dum la Dua Mondmilito li forlasis la armeon post la malbonaj sukcesoj en la invado de Grekio. Kiam je la 25-a de julio 1943 aliancaj trupoj albordiĝis en Sicilio, la itala reĝo Viktoro Emanuelo la 3-a eksigis kaj arestigis Beniton Mussolini kiel ŝtatestron ("gvidanto") kaj nomumis marŝalon Badoglio ŝtatestro.

La 3-an de septembro 1943 la germana ambasadoro Rudolf Rahn esprimis maltrankvilon pri la fideleco de Italio al Germanio, sed Badoglio donis al li sian honorparolon, ke "ni marŝos kun vi ĝis la fino".

La 8-an de septembro 1943 Badoglio kaj la reĝo senkondiĉe kapitulacis (sub la titolo "armistico") al la aliancanoj kaj forlasis Romon, kies regadon transprenis la germana armeo.
Tra Pescara ili iris al Brindisi, de kie ili kelkajn monatojn regis la sudon de Italio.
La 23-an de septembro Badoglio subskribis la kapitulacon (sur ŝipo *Nelson*).
Li nuligis la faŝisman partion kaj la 13-an de oktobro deklaris militon al Germanio, per kio li esperis akiri la mildecon de la venkantaj aliancanoj.

La 8-an de junio 1945 la aliancanoj eksigis Badoglio-n kiel ŝtatestron. Li perdis preskaŭ ĉian influon.
Ivanoe Bonomi iĝis nova ŝtatestro.

Post la fino de la Dua Mondmilito lia naskiĝvilaĝo *Grazzano Monferrato* ŝanĝis sian nomon al *Grazzano Badoglio*.
Multaj italoj tamen konsideras lin oportunisto aŭ eĉ perfidulo.

Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Kategorio:Mortintoj en Italio
Kategorio:Armeestroj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Ĉefministroj de Italio
Kategorio:Italaj dukoj
Kategorio:Italaj faŝistoj
Kategorio:Italoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Italoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Margrafoj
Kategorio:Marŝaloj
Kategorio:Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la Dua Mondmilito
Kategorio:Viroj
Bakterioklorofilo

**Bakterioklorofiloj** estas grupo de pigmentoj, grava en la fotoreduksaj agadoj de fototrofaj bakterioj. La bakterioklorofilo de la bakterioj (a kaj b) diferencas en la konstruo de la pigmentoj (klorofiloj) de la verdaj plantoj. Pro tio ties absorba maksimumo troviĝas ne en la ruĝa sed en la malpli longa infraruĝa zono. Ties koloro estas grizblua.

Kategorio:Fotosintezaj pigmentoj
Kategorio:Tetrapiroloj
Valo Tarentezo

**Valo Tarentezo** - france *Vallée de la Tarentaise* - estas la nomo de alta valo de la rivero Izero, kaj de ties alfluaĵoj. Ĝi situas en la departemento Savojo en la nordaj Alpoj. La valo komenciĝas ĉe la Montpasejo Iseran kaj etendiĝas alvale ĝis la urbo Albertville, kie la rivero Izero ricevas la akvojn de la rivero Arly. Sude de ĝi staras la masivo *Vanoise* en kiu situas fama nacia parko kaj norde la masivo Beaufortain. La ĉefaj urbetoj estas Bourg-Saint-Maurice, Moûtiers, Bozel kaj Albertville. La valo rilatas kun Italio per montpasejo *Petit-Saint-Bernard*. En Tarentezo troviĝas kelkaj el plej famaj skiejoj el la tuta mondo, tial tie okazis la vintra olimpiko de 1992.

Kategorio:Rodano-Alpoj
Protokolo

La vorto **protokolo** havas unu komunlingvan kaj du informatikajn signifojn:
*Komunlingve protokolo estas oficiala raporto, ekzemple pri kunveno, diskuto, evento, eksperimento ktp, vidu Protokolo (raporto)
*En komputil-reta komunikado protokolo estas aro da reguloj pri la teknika procedo de komunikado, vidu Ret-komunika protokolo
*En komputado protokolo estas aŭtomate generata raporto pri la aktivado de komputila sistemo aŭ subsistemo.

## Vidu ankaŭ 
* Protokolo de Kioto
* Protokola ordo en Francio
San Cristóbal de las Casas

**San Cristóbal de las Casas** estas urbo en la centra altebenaĵo de federacia ŝtato Ĉiapaso, en Meksiko. Ĝi situas en la Sierra Madre-montoj ĉe , supermara nivelo 2100m. En 2003 la urbo havis ĉ. 121,100 loĝantojn. Ĝi estas ĉefurbo de la komunumo San Cristóbal de las Casas.

La urbo estis pli frue konata kiel "San Cristóbal"; la "de las Casas" estis aldonita je honoro al Bartolomé de Las Casas, hispana pastro kiu batalis por la rajtoj de la indiĝenoj. La urbo havas belegan kolonian arkitekturon.

La urbo situas proksime al cocila, majaa komunumo de San Juan Chamula, kaj Zinacantán, kaj je duontaga busveturo de la klasikaj majaaj ruinoj de Palenque. Ĝi estas populara ekirejo por eŭropaj turistoj por viziti la antikvan kaj la majaan kulturon.

En 1994 la Zapatista Armeo de la Nacia Liberigo uzis San Cristobal kiel unu el kvar urboj por eki sian revolucion. Nun, 10 jarojn post la eventoj, la spuroj de la zapatistoj estas ĉie troveblaj en la urbo (grafitioj, pupoj, afiŝoj, t-ĉemizoj).

Dosiero:San Cristóbal Santo Domingo.jpg|
Dosiero:SanChristobal.jpg|
Dosiero:Chiapas in Mexico.png|
Dosiero:San Cristóbal de Las Casas 01.PNG|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.placeopedia.com/?6267 
* http://www.sepomex.gob.mx/Sepomex/Servicios/Busca+tu+Codigo+Postal  
* http://www.inegi.gob.mx  
* http://www.conapo.gob.mx/00cifras/5.htm  

Kategorio:Urboj de Meksiko
Protokolo (raporto)

*Pri aliaj signifoj de "protokolo" vidu la apartigan artikolon.*

**Protokolo** komunlingve estas oficiala raporto, ekzemple pri kunveno, diskuto, evento, eksperimento ktp.
Oni distingas inter okazaĵa protokolo, kiu priskribas la tutan okazaĵon, kaj rezulto-protokolo, kiu priskribas nur la rezultojn, sed ne la manieron de ilia ekesto.

Skriba protokolo pri kunveno ofte estas jura kondiĉo por la valideco de decidoj faritaj de la kunveno.
En kelkaj landoj la protokoloj de gravaj decid-instancaj kunvenoj (jaraj ĉef-kunvenoj de entreprenoj, asocioj, institucioj) devas esti deponataj ĉe ŝtata instanco.

En iom pli vasta senco protokolo signifas dokumenton, kiu ekestis kiel rezulto de interkonsiliĝa kunveno, sed, male al rezolucio, (ankoraŭ) ne estas efektivige decidita.
Ekzemploj estas la rezultoj de interŝtataj konferencoj, pri kies akcepto poste decidas la parlamentoj aŭ la registaroj.
Alia signifo estas, ke protokolo estas suplemento al jam farita traktato.

## Vidu ankaŭ
*Protokolo de Kioto

Kategorio:Internacia juro
Fabo

alternative=Ilustracja|eta|Illustration Vicia faba1
**Fabo** kiel planto estas unujara herbo, specio de vicio (*Vicia faba*), nomdonanto de la planta familio fabacoj. Ĝi havas pli ol 1 m altan, staran, kavan, angulecan tigon, grandajn pinatajn foliojn, purpure makulitajn blankajn florojn kaj larĝajn guŝojn, kiuj enhavas grandajn platajn grajnojn de medoleca konsisto, kiujn oni manĝas kiel legomon. Iuj varioj estas uzataj kiel furaĝo.

**Fabo** estas ankaŭ la grajnoj de faba planto, sed oni nomas ankaŭ la similaspektajn grajnojn fabo, precipe tiujn de fazeolo.

Subspecioj estas i.a. :
* Vicia faba subsp. faba var. equina Pers. - Kampofabo
* Vicia faba subsp. faba var. minor Peterm.
* Vicia faba subsp. faba var. faba (sinonimo: Vicia faba var. major Harz.)

Legu ankaŭ la artikolojn kafofabo, kakaofabo, sojfabo, tonka fabo kaj kampofabo.

La **fabismo** estas malsano, karakterizita per hemoliza iktero kun anemio kaj hemoglobinurio, per febro kaj digestaj perturboj. Ĝin kaŭzas substanco, entenata en la floro de fabo, se tiun englutas aŭ enspiras iuj predispoziciaj individuoj.

La interno de faboguŝo estas uzata kontraŭ verukoj. Se oni frotas ĝin plurfoje sur veruko tiu malaperus baldaŭ laŭ iuj.

[250ra|maldekstra|eta|faboj kun flava [hilumo en guŝo]]
La nutra valoro de 100 g freŝaj faboj estas:

## Vidu ankaŭ 
* Faba kurbo
* Rizobio
* Velura fabo

Kategorio:Fabacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Legomoj
Viktoro Emanuelo la 3-a (Italio)

**Viktoro Emanuelo la 3-a** (naskiĝis la 11-an de novembro 1869 en Napolo, mortis la 28-an de decembro 1947 en Aleksandrio en Egiptio) estis reĝo de Italio de 1900 ĝis la 9-a de majo 1946. Lia kompleta nomo en la itala lingvo estas *Vittorio Emanuele III Ferdinando Maria Gennaro*.

Li edziĝis en Romo je la 24-a de oktobro 1896 kun Heleno de Montenegro (1873-1952), kaj ili havis kvin gefilojn:
* Jolando Margareto (*Jolanda Margherita* 1901-1986).
* Mafaldo Maria (*Mafalda Maria* 1902-1944).
* Umberto (1904-1983).
* Johanino Izabelo (*Giovanna Isabella* 1907-2000) (edziniĝis kun la reĝo de Bulgario Boriso la 3-a)
* Maria-Franciskino (*Maria Francesca* 1914-2001).

Li reĝiĝis la 29-an de julio 1900, kiam lia patro estis murdita.
Li aktivigis la koloniigajn planojn de Italio kaj konkeris Libion.
En la Unua mondmilito li nuligis la Triopan Aliancon kun Germanio kaj Aŭstrio-Hungario por akiri la aŭstriajn teritoriojn Triesto, Istrio, Trento kaj Bolzano.

Post la Marŝo al Romo de la faŝistoj en 1922 li petis de Benito Mussolini, ke li kreu registaron.

Post 1930 Italio pligrandigis sian koloniaron kaj konkeris Etiopion, kies efemera imperiestro li fariĝis de 1936 ĝis 1943.

Je la 10-a de junio 1940 Italio ekpartoprenis la Duan Mondmiliton aliance kun Germanio.
Post malvenko en Grekio kaj Afriko la Granda Faŝista Konsilio je la 25-a de julio 1943 eksigis *Mussolini*. La reĝo tuj post la Invado de Italio en Sicilio igis aresti *Mussolini*-on, nomumis Pietro-n Badoglio kiel novan ŝtatestron kaj transprenis la ordonon pri la armeo.

Post interkonsento pri armistico (fakte kapitulaco) kun la aliancanoj je la 3-a de oktobro 1943 Bardoglio kaj la reĝo devis foriri de Romo, kies regadon transprenis germanaj trupoj.

Ili regis dum kelkaj monatoj de *Brindisi* la sudan parton de Italio, dum *Mussolini*, liberigita de germanaj trupoj, regis la Socialan Respublikon Italan en la nordo. La interna milito inter tiuj du regionoj finiĝis je la 25-a de aprilo 1945.

Je la 9-a de majo 1946 Viktoro-Emanuelo abdikis favore al sia filo Umberto la 2-a. Tri semajnojn poste, la 2-an de junio, referendumo deklaris Italion respubliko kaj finis la monarkion. Viktoro-Emanuelo ekzile foriris al Egiptio.

Estas indikoj, ke Usono, kiu organizis la referendumon, ne prenis iujn riskojn pri ties rezulto, ĉar ĝi timis, ke plu ekzistanta monarkio subtenos faŝismajn tendencojn.

Kategorio:Naskiĝintoj en Italio
Kategorio:Dinastio de Savojo
Kategorio:Grafoj
Kategorio:Imperiestroj de Etiopio
Kategorio:Italaj dukoj
Kategorio:Italaj princoj
Kategorio:Italaj romkatolikoj
Kategorio:Italoj de la Unua Mondmilito
Kategorio:Italoj de la Dua Mondmilito
Kategorio:Reĝoj de Italio
Kategorio:Reĝoj de Sardio
Kategorio:Ŝtatestroj aŭ registarestroj en la Dua Mondmilito
Kategorio:Viroj
Nid Dutra d'Amorim

'''Nid DUTRA D'AMORIM''' estis brazila esperantisto, doktoro kaj ŝtata funkciulo, kaj delegito kaj fakdelegito de UEA en Braziljo. Li naskiĝis 1925, kaj mortis la 5-an de januaro 1979 en trafika akcidento en Braziljo.

Doktoro Dutra d' Amorim estis prezidanto de la brazila ĉefurba Esperanto-organizaĵo kaj prezidanto de la iniciata komitato por Universala Kongreso en Brazilo. Li estis alta ŝtata funkciulo.

DUTRA D'AMORIM, Nid
DUTRA D'AMORIM, Nid
DUTRA D'AMORIM, Nid
Rosa Scolnik

**Rosa SCOLNIK** (naskiĝis 1906 - mortis la 14-an de marto 1979 en Córdoba, Argentino) estis argentina esperantistino. Lia frato estis Jaime Scolnik.

Esperantistino ekde 1933 kaj dumviva membro de UEA, d-rino Scolnik estis kunfondintino de Argentina Esperanto-Ligo. En 1943 ŝi kunaŭtoris hispanlingvan lernolibron *Curso Elemental de Esperanto*. Kiel kuracistino kaj biologo ŝi verkis centojn da artikoloj en la hispana kaj Esperanto pri botaniko, etnografio kaj racia nutrado. Mondvojaĝantino - ŝi vizitis 140 landojn - kaj prelegantino, kontribuis per valoraj flaŭraj ekzempleroj precipe de Sud-Ameriko al pluraj botanikaj muzeoj tra la mondo (Ameriko, Eŭropo, Azio). Ŝia etnografia kolekto pri la indiĝenoj de Sud-Ameriko estas gardata en la Universitato de Jerusalemo.

Kategorio:Argentinaj esperantistoj
Mikaelo Ternavski

**Mikaelo TERNAVSKI** (ukraine *Михайло Якович Тернавський*; ) (naskiĝis en 1934, mortis la 9-an de aŭgusto 1998 en Krimeo) estis ukrainia poeto, kiu esperantistiĝis en 1983. Li loĝis en Krimeo, kaj verkis en la lingvoj ukraina, pola kaj en Esperanto. Liaj poemoj aperadis ekde 1984 en dekseso da revuoj, i.a. en Esperanto kaj en la volumo **Koloro** (1987). Li "neniam partoprenis Esperanto-kongreson", ĉar li "ne volis plenumi postulojn de [...] KGB".

## Verkoj en Esperanto 
* *Koloro* (poemoj, 1987)

## Eksteraj ligiloj 
* http://esperanto.net/literaturo/autor/ternavski.html
* Ses versoj

Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Kategorio:Ukrainaj esperantistoj
Rotango

La **rotangpalmoj** (aŭ simple *rotangoj*) kreskas kiel grimpantaj *palmo*j (genro kalamo "Calamus") en la tropikaj pluvarbaroj de sudorienta Azio. La genro havas 340 speciojn kaj tiel ĝi estas la plej specioriĉa palma genro. La stangokreskaĵo prezentas rapidan kreskon kaj atingas eĉ la longon de ĝis 150 metroj. La ligno de la *rotangpalmo* estas, kvankam same forta, pli fleksebla ol tiu de aliaj arbospecioj. Pro tio oni proponas kelkfoje viŝi aŭ akvoŝpruci la rotangon, por ke ĝi ne perdu sian flekseblecon.

La termino *rotango* venas el la malaja lingvo (tie: *rotan*).

## Uzo
La tratranĉo de rotanga bastono montras poran strukturon de la ligno, donanta al rotango facilan pezon kaj specifan elastecon. La plej konata uzo de rotango estas la korbaĵoj kaj plektitaj mebloj ekz. seĝoj kaj seĝegoj. Pro efiko de vaporo, la rotanga materialo iĝas mola kaj elasta, konvena por plektado.

Rilate al prilaboro oni distingas 3 diversajn metodojn:

La nedispecigitaj tigoj kun glataj, brilaj surfacoj uzatas por promenbastonetoj, tapiŝ-frapiloj kaj tubobastonetoj. Ankaŭ diversaj batalartoj (ekz. Modern Arnis) uzas batalbastonojn el fortika rotanga ligno.

La dikaj partoj de la trunko uzatas por mebla skeleto.

El la 5 metrojn longaj strioj kun glata ekstera surfaco, tranĉitaj el la burĝona surfaco, oni faras fortikan plektaĵon por meblaĵoj.

## Vidu ankaŭ
*Nordokcident-kongaj malaltaĵaj arbaroj
*Tenaserimaj-sudtajlandaj kvazaŭĉiamverdaj pluvarbaroj

Kategorio:Arekacoj
Kategorio:Afrotropisa flaŭro
Kategorio:Orientalisa flaŭro
Hugo Haas

**Hugo HAAS** (legu tiel, kiel estas skribita) (19-a de februaro 1901 – 1-a de decembro 1968) estis ĉeĥa aktoro, kiu foje asertis, ke „en la vivo estas forto. Ĉiam, kiam io estas okazinta, tiam estas okazantaj mirakloj.“ Tiujn ĉi vortojn li proklamis en la jaro 1942 en Usono, en la tempo, kiam li perdis siajn plej proksimajn, li mem devis fuĝi antaŭ faŝismo, troviĝinte post multaj neimageble senesperaj monatoj kaj danĝera vojaĝado tra Parizo kaj Lisbono en Usono.

Sed Bohemio estis lia hejmo. En Prago li komencis en la jaro 1925, kiam li forlasis Brnon, sian naskurbon. Li rolis jam en muta erao de filmo, sed nur en sonfilmo, kiu ebligis al li plene validigi lian aktoran virtuozecon, li fariĝis elserĉata filma aktoro.

Poste li prezentis la plej diversajn popoltipojn en komedioj *Domo en periferio*, *La vivo estas hundo*, *Strateto en paradizo* aŭ *Kamelo tra kudril-orelo*. Li kapablis estis nepraktika intelektualo (*Fenestreto*), hejma tirano (*La lasta viro*) kaj ankaŭ ruza almozulo (*La mondo, kie oni almozpetas*). Li estis vera majstro de diversaj maskoj, preskaŭ en ĉiu filmo li aperis en alia aspekto. El kunulinoj la plej proksima estis por li eble Adina Mandlová (*La vivo estas hundo*, *Dorlotito*, *Vivu mortinto*, *Bonmoroj super ĉio*), sed amgeopon li kreis ankaŭ kun Věra Ferbasová (*Anjo gajnis*) kaj kelkfoje ankaŭ kun Lída Baarová. En filmo *Dekunua dekalogo* li estis edzo de Jiřina Štěpničková, en filmo *Domo en periferio* li rolis nekuraĝan amindumanton de Hana Vítová... Kiel tragediaktoro li eminentiĝis pro staturo de d-ro Galeno en *La Blanka Malsano* verkita de Karel Čapek.

Post *La Blanka Malsano* ekfuriozis kontraŭ Haas rasisma incitkampanjo, li estis maldungita el Nacia teatro kaj fine li devis fuĝi, por ke li savu sian vivon. Sed li sukcesis eĉ en Usono, kiel scenlibristo, aktoro kaj reĝisoro. Li rolis en teatro en Chicago por ĉeĥa minoritato, li sukcesis en Broadway kaj en Hollywood.

Malgraŭ tio, ke li estis sukcesa, li nostalgiis pro Eŭropo, pro proksimeco de la hejmo. En la jaro 1960 li transloĝiĝis en Vienon kaj de tie li nur unufoje denove vizitis Pragon kaj siajn antaŭajn geamikojn – en la jaro 1963 okaze de la 80-a datreveno de la fondo de Nacia teatro.

Hugo Haas, tiu ĉi majstro de vorto, inteligenta komikulo kaj granda karaktera aktoro, mortis la 1-an de decembro de 1968 en Vieno. Enterigita li estas en sia naskiĝa urbo Brno.

Kategorio:Unuarespublikaj aktoroj de Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Viroj
Kategorio:Ĉeĥaj elmigrintoj kaj ekzilintoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de februaro
Kategorio:Mortintoj la 1-an de decembro
Jevgenij Trofimoviĉ Salnikov

**Salnikov Jevgenij Trofimoviĉ** (naskiĝis en 1907, mortis la  en Moskvo) estis rusia esperantisto kaj kuracisto.

En Moskvo li en 1959 kunfondis kaj dum dudek jaroj seninterrompe prezidis Moskvan Internacian Esperanto-Klubon. Kandidato de medicinaj sciencoj kaj esperantisto ekde 1922, d-ro Salnikov aktivis ankaŭ internacie kaj i. a. estis vic-prezidanto de Universala Medicina Esperanto-Asocio. Li estis aŭtoro de multaj artikoloj kaj studoj, kiuj aperis en la Esperanta gazetaro. Salnikov longtempe estis membro de UEA, kaj en la periodo inter la jaroj 1961 kaj 1974 li plenumis la taskojn de vicdelegito kaj fakdelegito de UEA en Moskvo.

## Eksteraj ligiloj 
* Foto

Kategorio:Esperantistoj de Moskvo
Kategorio:Mortintoj en Moskvo
Carlo Carena

Itala esperantisto

**Carlo CARENA** (elp. Karlo Karena) (mortis je la aĝo de 87 jaroj en 1979) estis itala esperantisto en Voghera (elp. Vogera). 

Homo simpla, ĉiam ĝentila, aktiva, li multe laboradis por la movado. Multaj esperantistoj longe rememoros lin kun granda simpatio. Carena esperantistiĝis en la malproksima jaro 1922. La Itala Esperanto-Federacio kaj la Esperanta Grupo de Voghera rememoros lin kun ĉagreno kaj kortuŝo. Fidela iniciatinto kaj kunlaboranto; Esperanto estis por li preskaŭ religio.

Kategorio:Italaj esperantistoj
Kategorio:Mortintoj en 1979
Mario Bardini

**Mario BARDINI** (naskiĝis 1896 - mortis la 25-an de junio 1979 en Mantova (Mantovo), Italio, estis itala aktiva esperantisto de post 1934.

Bardini fariĝis docento de Itala Instituto de Esperanto kaj honora prezidanto de Mantova Esperanto-Grupo. Li verkis la lernolibron ''Per imparare l' Esperanto'' (1969, 2-a eld. 1979).

## Literaturo 
* **1982**: Migliorini, Elio. Pionieri dell’Esperanto in Italia [Esperanto-Pioniroj en Italio]. Roma 1982 (en la itala)

Bardini, Mario
Piŝta motoro

**Piŝta motoro** estas fluidenergia maŝino, ĉe kiuj piŝtoj moviĝas periode tien-reen en cilindroj, kiuj estas kuplitaj tra bielo al turnmovigo de krankoŝafto. 

La fluida fluo kaj la premdiferenco ŝanĝiĝas dum la laboro de la piŝtoj. La piŝta motoro diferenciĝas de la daŭre laboranta fluomotoroj, ĉe kiuj la fluida fluo kaj la premdiferenco restas konstanta dum la normala laboro de la maŝino.

Ankaŭ la vankelmotoro estas perioda fluidenergia motoro kun ŝanĝiĝanta premo, sed tie ĉi laboras anstataŭ la supre skizitaj piŝtoj la t.n. rotaciaj piŝtoj.

## Divido de la piŝtaj motoroj 
Kategorio:Motora teknologio
Kategorio:Tekniko
Haute-Savoie

**Haute-Savoie** [] aŭ **Alta Savojo** estas franca departemento en la nordo de Alpoj, en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj. Ĝi apudas Svision norde kun la lago Lemano, oriente Italion kun la masivo de la Blanka Monto, sude Savoie kaj okcidente Ain.

La departemento enhavas 290 komunumojn, en kiuj loĝas  homoj (en 2013). Ĝia ĉefurbo estas Annecy.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al kvar arondismentoj:
* arondismento Annecy
* arondismento Bonneville
* arondismento Saint-Julien-en-Genevois
* arondismento Thonon-les-Bains

## Geografio kaj geologio 
La departemento enhavas tri naturajn regionojn:
* okcidente la savoja antaŭlando kie kuŝas montaretaj ĉenetoj el kalko, molaso kaj moreno el la malnova rodana glaĉero: Albanais kaj Genevois;
* oriente la grandaj alpoj kun la kristala masivo Blanka Monto, kie staras la plej alta punkto el okcidenta Eŭropo () kaj la Ĉeno Aravis, plejalta prealpa kalka masivo, kiu konsistigas la montaran centron de la departemento;
* inter ili la prealpaj kalkaj mezaltaj masivoj: Bauges, Bornes kaj Chablais.

La ĉefaj riveroj estas:
* Rodano, kiu fluas tra la lago Lemano kaj konsistigas la okcidentan limon;
* Arves kiu desegnas la valon Faucigny, kie situas Chamonix;
* Chéran kiu fluas el la suda masivo Bauges en Savojo, kie ĝi fontas;
* Fier kiu fluas el Masivo Bornes kaj trafluas famajn samnomajn gorĝojn.

La Alpa Sulko, granda valo en la Nordalpoj, kiu etendiĝas de Grenoble ĝis Ĝenevo, oriente trairas la departementon. En Haute-Savoie estas multaj , inter kiuj la plej grandaj post la lago Lemano (nur parte savoja) estas lago de Annecy.

## Historio 
Vidu la historion de Savojo, kiu estas la historio de la du departementoj: ili konsistigis laŭ ĝenerala senco Savojon antaŭ 1860; oni tamen povas aldoni aparte por Haute-Savoie la jenon.

En la mezepoko la teritorio dividiĝis en pluraj grafejoj:
* grafejo de Ĝenevo, kiuj entenis Annecy kaj Saint-Julien-en-Genevois,
* grafejo de Faucigny (nuna arondismento Bonneville),
* grafejo de Chablais (nuna arondismento Thonon-les-Bains).

En la 15-a jarcento Amadeo la 8-a, la unua duko de Savojo, unuigis ilin kun sia tuta dukejo de Savojo kaj ĝin regis.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Haute-Savoie
* Savoja dinastio
* Savojo (regiono)

## Eksteraj ligiloj 
* Prefektejo de Haute-Savoie
* Departementa konsilio de Haute-Savoie 


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1860
Kategorio:Departementoj de Francio
Pigmento

[eta|Pigmentoj en merkato en [Goao]]
[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri pigmentoj]]

**Pigmento** estas substanco, kiu donas apartan koloron en la medio en kiu ĝi estas miksita. Distingebliĝas du tipoj de pigmentoj:

## Naturaj pigmentoj 
**Pigmento** kiel organika substanco enestas sub tre fajna formo en la haŭto (aŭ histo) kaj donas al ĝi apartan koloron.

**Pigmento** estas la komuna nocio por la koloraĵoj, troviĝantaj en la ĉeloj de la plantaj kaj bestaj ĉeloj (en haŭto, okulo, haro, felo). La plej konataj pigmentoj en la plantaj ĉeloj estas la verdaj (klorofiloj) kaj flavaj (karotenoidoj) pigmentoj, en la bestaj ĉeloj la melaninoj.

## Sintezaj pigmentoj 
Sinteza **pigmento** estas "kolora substanco, ĝenerale konsistanta el tre fajnaj grajnoj, uzata por fari farbojn, kaj ne solvebla en la liganto"; ĝi povas esti obtenebla el mineralo sub la formo de sulfido (ekz. la oranĝe flava de la arsena trisulfido nomata "orpigmento") aŭ oksido (ekz. la ruĝa de fera oksido). Ne konfuzu pigmenton kun **koloraĵo** (ekz. karamelo bruna per si mem), kiu estas organika substanco solvebla en la liganto.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Albinismo
* Aluno
* Farbo
* Kolorigilo
* Pigmenta grajno 
* Pigmenta makulo
* Tinkturo

## Eksteraj ligiloj 
* La mistera eliksiro de pentrado, epizodo de la podkasto Kern.punkto, aperinta 2022-11-09 


Kategorio:Farboj
Piŝto

eta|La foldoj por la piŝtoringoj videblas sur la malsupra parto de la piŝto.
**Piŝto** estas masiva maŝinparto en la formo de cilindro, kiu estas nur minimume malpli granda ol la interna diametro de samforma ujo (la *piŝto-ingo*), en kiu ĝi moviĝas tien kaj reen.

Oni aplikas tian aranĝon por transformi premon en movon (piŝta motoro) aŭ por transformi movon en premon (piŝta pumpilo).

La termino **piŝto** estas ankaŭ uzata pri latun-blovinstrumentoj por nomi mane moveblajn partojn ebligante kromatan muzikon per ŝanĝo de la aertubolongo (Vd la artikolon valvo).

Kategorio:Blovinstrumentoj
Kategorio:Maŝinelementoj
Kategorio:Mekanismoj
Rilato (logiko)

En la logiko, n-opa **rilato** estas ĝeneraligo de la koncepto de duopa rilato. Tio signifas ke por ĉiu n-opo, estas difinite ĉu la elementoj en la n-opo interrilatas laŭ tiu rilato aŭ ne.

Oni povas formaligi tiun koncepton pere de la aro-teorio: Rilato super la aroj X1, ..., Xn estas subaro de la kartezia produto X1&times;...&times;Xn. Tiun subaron oni ankaŭ nomas grafeo, do laŭ ĉi tiu difino la rilato estas identigita kun sia grafeo. Se R estas rilato, oni kutime skribas R(x_1,x_2,\dotsb) anstataŭ skribi (x_1,x_2,\dotsb)\in R.

Kategorio:Logiko
Mieke Demaertelaere

**Mieke DEMAERTELAERE** (naskiĝis la 20-an de februaro 1930 en Halle, Belgio, mortis la 17-an de aŭgusto 1979 en Melsbroek, Belgio) estis belga esperantistino.

En 1952 ŝi malsaniĝis pro sklerozo multloka. La simpatio de la esperantistaro plimildigis ŝiajn suferojn.

Kategorio:Belgaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1930
Kategorio:Mortintoj en 1979
Paul Kempeneers

**Paul KEMPENEERS** (naskiĝis en 1895 - mortis la 23-an de decembro 1979 en Bruselo, Belgio) estis belga kuracisto (specialisto pri ortopedio) kaj vicprezidanto de UEA de 1947 ĝis 1953.

D-ro Kempeneers estis membro de la estraro de UEA de 1937 ĝis 1955. Li grave rolis en medicinistaj rondoj, kie li estis de 1927 ĝis 1937 ĉefsekretario de Tutmonda Esperantista Kuracista Asocio (TEKA) kaj eldonisto de Internacia Medicina Revuo (IMR). Krome, Kempeneers  ofte aldonis al siaj alilingvaj artikoloj esperantajn resumojn. En 1978 Universala Medicina Esperanto-Asocio (UMEA) honoris lin per arĝenta medalo.

En Bruselo li en 1926 iĝis prezidanto de la Esperanto-sekcio de *Foyer Intellectuel*. Ekde 1928 li prizorgis Esperanto-kurson per la belgaj radio-ondoj. Li estis prezidanto de la Esperantista Brusela Grupo en 1926-1930, 1932-1932 kaj 1947-1955. Dum la Beneluksa Esperanto Kongreso en Lieĝo Paul Kempeneers ricevis la unuan ekzempleron de la ora medalo de la Reĝa Belga Ligo Esperantista.

## Bibliografio
* *Historia skizo de Esperantista Brusela grupo*, Elly Staes, Bruselo, 1957
* Paul Kempeneers (1895-1979). Nekrologo en: Esperanto (UEA) 1980/4, p.&nbsp;78
* *Meritplenaj Medicinistoj en Belgio dum la pasita Jarcento*, Pierre De Backer, Kortrijk, 2001

## Referenco
Kategorio:Belgaj kuracistoj
Kategorio:Belgaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de UEA
Vittorio Dall'Acqua

'''Vittorio DALL'ACQUA'* (naskiĝis la 25-an de majo 1934 en komunumo Gonzaga, vilaĝo Palidano - mortis la 8-an de aŭgusto 1979 en Milano) estis konata aktivulo en Milano kaj konsilanto de Itala Esperanto-Federacio.

Li postlasis manuskripton de ampleksa Esperanto-itala vortaro. Li verkis du satirajn teatraĵojn, *Senĉenaj dialogoj* (l973) kaj *Senkatenaj dialogoj* (1974), kaj la lernolibron *'Esperanto: Rivoluzione della parola'' (1977). Li ankaŭ verkis la tekston de la kanto Verda Ĉapo, kiun kantis Ĝanfranko Molle (aŭdebla ĉe Youtube).

Kategorio:Italaj esperantistoj
Duopa rilato

En la logiko, **duopa rilato** aŭ **duvalenta rilato** estas rilato, kiu rilatigas du elementojn. Ekzemploj en matematiko estas "esti pli granda ol", "egali" aŭ "esti subaro de"; ekzemploj de la ĉiutaga vivo estas "esti pli aĝa ol" aŭ "esti la filo de". Gravas ke por ĉiu duopo estas difinite, ĉu ili rilatas aŭ ne; ne eblas "ioma rilato". 

Oni povas formaligi tiun koncepton pere de la aro-teorio: Duopa rilato super la aroj X1, X2 estas subaro de la kartezia produto X1&times;X2. Tiun subaron oni ankaŭ nomas grafeo, do laŭ ĉi tiu difino la rilato estas identigita kun sia grafeo. Se R estas rilato, oni kutime skribas R(x_1,x_2) anstataŭ skribi (x_1,x_2)\in R.

Kategorio:Matematika logiko
Silja Tietti

**Silja TIETTI** (naskiĝis en 1959; mortis la 16-an de januaro 1980 en Helsinki) estis finna esperantistino, sekretariino de Finnlanda Esperantista Junulara Organizo kaj de LKK de la 36-a Internacia Junulara Kongreso de TEJO. Ŝi estis ankaŭ unu el la ĉefaj animantoj de Esperanto-Teatro de Finnlando.

Kategorio:Finnaj esperantistoj