Urbfervojo de Vieno

eta|La eksa enira konstruaĵo de la stacio *Karlsplatz* uziĝas nun kiel muzeo.
La **urbfervojo de Vieno** (germanlingve *Wiener Stadtbahn*) estis sistemo de fervojoj en Vieno ekzistinta tiunome de 1898 ĝis 1989. Origine konstruite por trafiko per vaporlokomotivoj, en 1925 ĝi estis elektrigita. Ekde 1976 iom post iom transprenis ĝian rolon la metroo (linioj U4 kaj U6) kaj *S-Bahn* (linio S45) de Vieno; en 1989 la lastan urbfervojan segmenton transprenis metrolinio, kaj tial de tiam la nomo "urbfervojo" ne plu estas uzata en Vieno.

Pri la arĥitektur-arta konceptado de la urbfervojo respondecis Otto Wagner. Origine, la urbfervojo estis konceptita kiel plena fervojo utila ne nur por transportado de pasaĝeroj ene de Vieno, sed ankaŭ por konekti Vienon al malsupr-aŭstrujaj komunumoj (tiucele estis konektoj al la resta fervoja reto) kaj por frajtotransportado.

En 1857, la imperiestro ordonis forigi la remparon ĉirkaŭ Vieno, kaj en 1858, Ludwig Zettl projektis metroon en la tiel gajnota fosaĵo ĉirkaŭ Vieno, kiu tamen publike ne gajnis multan akcepton.
*Ĉefaj fervojoj
****Zona Linio** konektanta la Francisko-Jozefo-fervojon kun la Aŭstruja Suda Fervojo kaj la Aŭstruja Okcidenta Fervojo (nur parto estis fakte konstruita)
****Danuburba Linio**, etendo de la Viena Konekta Fervojo tra la 2a distrikto ĝis Nussdorf (ne konfuzenda kun la 22a distrikto, kiu tiam ankoraŭ ne apartenis al Vieno, sed kies germanlingva nomo ankaŭ signifas "Danuburbo"; neniam konstruita)
****Periferia Linio**, dua konekto de la Francisko-Jozefo-fervojo al la Aŭstruja Okcidenta Fervojo
*Lokaj fervojoj
****Linio en la Vien-valo**, de la stacio Wien Westbahnhof laŭ la Viena Zono kaj poste laŭ la Vieno-rivero al la urbocentro (tiama stacio *Hauptzollamt*, hodiaŭ Wien Mitte); "kiam tio fariĝos necesa" laŭ la leĝo estis konstruenda ankaŭ etendo okcidenten al Hütteldorf (fakte konstruita estis linio de Hütteldorf al la urbocentro kun konekto al la Zona Linio nur el la inversa direkto)
****Linio laŭ la Danuba Kanalo**, konektanta la Vien-valan linion al la Francisko-Jozefo-fervojo (estis konstruita)
****Interna Ringlinio**, laŭ la strato hodiaŭ neoficiale nomata Zweierlinie (ne estis tiam konstruita, sed la hodiaŭa metrolinio U2 iras ĝuste tiel)
Krome la sama leĝo difinis ankaŭ liniojn konstruendajn nur poste je neceso: unuflanke rekonstruojn de la Danubkanala kaj la Danuburba Linioj por akcepti pli densan, en  la okazo de la Danubkanala Linio ankaŭ longdistancan, trafikon. Krome planataj estis linio laŭ la strato *Rennweg* kaj radiusa linio al la okcidentaj distriktoj de Vieno, kaj elektraj lokaj fervojoj tra la 1a distrikto. Neniu el tiuj ĉi "poste konstruendaj" linioj estis fakte konstruita.
eta|Retmapo laŭ la leĝo de 1896
La 25an de julio 1892 fondiĝis la "komisio por trafikinstalaĵoj en Vieno" por planado, konstruado kaj administrado de la urbfervojo. En tiu komisio la reprezentantoj de la ŝtato, la lando Malsupra Aŭstrujo kaj la urbo havis po unu voĉon. La urbfervojo ekkonstruiĝis la 7an de novembro 1892. En 1894 la menciita komisio decidis komisii al Otto Wagner la arĥitekturadon. Post diskutoj kaj replanadoj en 1896 estis decidite, ke nur la jenaj fervojoj estos fakte konstruitaj:
*la Zona Linio, sed la konekto al la Aŭstruja Suda Fervojo estis konstruenda nur, "kiam la rilato de la Suda Fervojo al la ŝtata fervoja operacientrepreno estos fine reguligita" (fakte neniam)
*la Periferia Linio
*la Vien-vala Linio
*la Danubkanala Linio
*la konekta kurbo inter la Zona kaj la Danubkanala Linioj

La konstruado de la Vien-vala linio estis farita konekte kun reguligado de la Vieno-rivero.

La vapora urbfervojo ne estis granda sukceso, interalie pro la vapora operacio, De 1925 estis elektra trafiko kun vagonoj uzeblaj ankaŭ sur la trama reto; la sistemo nun nomiĝis *Wiener elektrische Stadtbahn* (Viena Elektra Urbfervojo).

La linio "18G" estis kombina trama kaj urbfervoja linio: ĝi komenciĝis en la urbfervoja stacio Heiligenstadt, pluiris laŭ la Zona Linio ĝis antaŭ la stacio Gumpendorfer Straße, kaj poste iris sur la tramaj trakoj de la linio 118 (hodiaŭ 18) ĝis la stacio Wien Südbahnhof. Post 1945, la fino de la Dua Mondmilito, la urbfervojo estis relative rapide rekonstruita (sur la du fervojoj al Heiligenstadt denove estis trafiko tamen nur en 1954), kaj en la 1960-aj jaroj estis planoj rekunigi la urbfervojon kun la resto de la fervoja sistemo kiel parto de la S-Bahn de Vieno, sed ili ne realiĝis. la nova metrolinio U6, plilongigita suden tra la 12a distrikto al la stacio *Philadelphiabrücke* ĉe la stacio Wien Meidling. Okaze de tiu fermiĝo, ankaŭ la paralela tramlinio 8, antaŭe ekzistinta dum pluraj jardekoj, estis fermita.

### Vagonoj
eta|maldekstra|Tipo "N" en la trama muzeo de Vieno
La unuaj vagonoj uzataj sur la Viena Elektra Urbfervojo estis menditaj de 1924 ĝis 1926: motorvagonoj de la tipo "N", kaj kromvagonoj de la tipoj "n" kaj "n1". Sur la urbfervojo ili estis ligitaj al trajnoj de ĝis naŭ vagonoj. Ili estis uzataj ankaŭ kiel tramaj vagonoj sur la linio 60.

Post la dua mondmilito, tiuj vagonoj estis forte difektitaj kaj tial alikonstruitaj, tiuj alikonstruoj nomiĝis tipoj "N1" (motorvagonoj) kaj "n2" (kromvagonoj) kaj unuafoje veturis la 12an de julio 1954.
eta|E6/c6-trajno en la stacio Meidling Hauptstraße
De 1979 la entrepreno Bombardier-Rotax liveris motorvagonojn kaj kromvagonojn de la tipoj E6 kaj c6. Ne estis tiam certe, ĉu la Zona Linio estos alikonstruita por uzado de la samaj metrovagonoj kiel sur la metrolinioj U1 ĝis U4, kaj tial tiuj vagonoj devis esti en tiu okazo uzeblaj ankaŭ sur la tramo; ili tie tamen neniam estis uzataj en pasaĝera trafiko. Tiuj tipoj ankoraŭ ĝis 2008 uziĝis ankaŭ sur la posteulo de la urbfervojo, la metrolinio U6.

## Referencoj
Kategorio:Transporto en Vieno
Vieno