open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nigra lingvo

La **nigra lingvo** estas fikcilingvo parolata en la lando de Mordor en la romano La Mastro de l' Ringoj kaj aliaj verkoj de J. R. R. Tolkien.

En la verkaro de Tolkien, la lingvo estas artefarita lingvo kreita de Saŭrono por paroli al siaj servantoj en Mordor, la lingvo funkcias kiel interlingvo por orkoj de malsamaj tribaj lingvoj.

Tolkien priskribas du dialekton de la lingvo: la antikva kaj "pura" lingvo, uzata de Saŭrono, la Nazgûl kaj la Olog-Hai, kaj la "koruptita" lingvo, parolata de la soldatoj el Barad-dûr je la fino de la tria erao. La nura ekzemplo de la "pura" nigra lingvo kiu aperas en la verkaro de Tolkien estas la enskribo en la "Ununura Ringo": La poemo el la Ringoj de Povo.
eta|La Ununura Ringo.
:*Ash Nazg durbatulûk*
:*ash Nazg gimbatul*
:*ash Nazg thrakatulûk*
:*agh burzum-ishi krimpatul*

Tradukitaj al Esperanto, tiuj vortoj signifas:

:*Unu Ringo ilin regas,*
:*Unu ilin prenas*
:*Unu Ringo en mallumon*
:*ilin gvidas kaj katenas*

Tiu frazo estas la unuaj du linioj de la fina parto el la poemo pri la Ringoj de Povo. Oni povas dividi ĝin kaj traduki la erojn laŭ la klarigo kiun Tolkien mem faris.

Laŭ la verkaro de Tolkien, pluraj orkaj dialektoj estis influitaj de la nigra lingvo. La nigra lingvo estus bazita en la lingvo "Valarin", ĉar ĝi estas la denaska lingvo de Saŭrono. Tamen ankaŭ eblas ke ĝi estu bazita en la Kvenja. Ŝajnas ke ĝi estas senskriba lingvo, pro tio Saŭrono uzis tengvaron kun kelkaj modifoj por la gravuraĵo de la Ununura Ringo.

Saŭrono kreis la lingvon tiel ke ĝi estu tute malbelsona kaj neagrabla, Tolkien mem ne ŝatis skribi en nigra lingvo (laŭ Tolkien, iam li ricevis leteron el ŝatanto de lia verkaro, la letero alvenis kun glaso kiu havis gravuritan la enskribo de la Ringo en la nigra lingvo; Tolkien diris ke li ne ŝatis la glason kaj ke li uzis ĝin kiel cindrujo).

Pro tio, ĝi estas unu el la lingvoj de la Tolkien-aj romanoj kun malpli kvanto da informo pri ĝi. La bonuloj rifuzas paroli la lingvon, ĉar ĝi altiras la rigardon de la Okulo de Saŭrono. Malkiel la elfaj lingvoj, ne ekzistas poemoj nek kantoj en la nigra lingvo, nur ekzistas la enskribo de la Ringo. Tio rezultas en disa aro da vortoj kiuj malfacile estus utilaj en ĉiutaga parolado.

La enskribo de la Ringo kaj ĝia traduko montras ke la nigra lingvo estas aglutina lingvo. Eblas ke Tolkien bazigis la lingvon en la hitita lingvo kaj la huri-urarta lingvaro.

Dum la filma serio de Peter Jackson, la lingvisto David Salo uzis la malmultajn vortojn konatajn el la nigra lingvo por krei la lingvon parolatan en la filmo.

## Referencoj 
* 

Kategorio:Lingvoj de Mez-Tero
Grafo de Gleichen (legendo)

[eta|Tomboŝtono de la grafo kun la du edzinoj en la [Katedralo de Erfurto, kiu troviĝis ĝis 1813 en la Preĝejo Sankta Petro.]] eta|En Freudenthal - domo malsupre dekstre - la grafo estis kore bonvenigita fare de sia edzino malgraŭ kunporto de amikino... La historio pri Lamberto la 2-a (?), la **Grafo de Gleichen**, estas legendo el Turingio.

## Enhavo 
Certe la plej ŝatata legendo en la regiono de la Tri Gleichen-kasteloj estas la legendo pri lia grafa moŝto Ernesto de Gleichen, kiu ĝuis multjaran kontraŭvolan restadon ĉe la saracenoj. En 1228 li partoprenis la krucan militiron kune kun imperiestro Frederiko la 2-a. Baldaŭ li malliberiĝis, sukcesante rekomendi sin men kiel ĝardeniston en la sultanaj ĝardenoj.

Li enamiĝis en Meleĥsalon, la lindan filinon de la sultano, kiu liberigis lin. Post aventura fuĝo ili alvenis en la valo sub la kastelo Gleichen, kiu nomiĝas ekde tiam *Freudenthal*, valo de ĝojoj. Lia edzino hejme restinta, ŝajne ne havis iun problemon pro la ĉeesto de la edza amikino, ja eĉ papo Gregorio la 9-a benis tiun poligamion. La grafo estis ĝoje ricevita ĉe la piedo de la burgo en loko nomita *Freudenthal*, kie nuntempe estas gastejo.

Ĉu la duobla ŝarĝo estis tro por la grafo ĝis hodiaŭ ne estas klare. Ĉiuokaze laŭdire li postvivis la du edzinojn 16 jarojn. La tombo videblas en la erfurta katedralo, kie li estas entombigita meze de siaj du virinoj.

## Intrigo por artaĵoj 
Teatraĵojn pri tiu grafo verkis Goeto kaj August von Kotzebue kaj portretis la tri personojn Moritz von Schwind. En la ŝtuparo de la urbodomo de Erfurto videblas la survande pentrita vivo de la grafo.

## Eksteraj ligiloj 
* La poligamio de Ernesto (Bildoj kaj tekstoj)
* Survandaj bildoj en la erfurta urbodomo.
* Diversaj literaturaj adaptadoj de la legendo.

Kategorio:Legendoj
Kategorio:Distrikto Gotha
Kategorio:Historio de Turingio
Kategorio:Fikciaj nobeloj
Kategorio:Fikciuloj de la 13-a jarcento
Norda Samaro

**
**
**
**
situo de la provinco en la Filipinoj:

**Norda Samaro** - tagaloge **Hilagang Samar**, plenforme *Lalawigan ng Hilagang Samar*, hispane **Sámar del Norte**, plenforme *Provincia de Sámar del Norte* - estas provinco de la Filipinoj. Ĝia ĉefurbo estas Catarman (Norda Samaro). La provinco fondiĝis la 19-an de junio 1965. Ĝi kovras la nordon de la insulo Samaro. La provinco apartenas al la regiono Orientaj Bisajoj kaj ampleksas areon de 3 692 kvadrataj kilometroj. Laŭ stato de la jaro 2015 entute 632 379 loĝantoj vivis sur la provinca teritorio, kio rezultigas loĝdenson de 171 loĝantoj po km².

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la provinca registaro de Norda Samaro 

Kategorio:Provincoj de la Filipinoj
7475 Kaizuka

'*7475 *Kaizuka'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazuro Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio, Hokajdo.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la japana geomorfologo *Sohei Kaizuka'' (1926–1998). Liaj gravaj studoj kovris diversajn terajn formojn, de la tutmonda al lokala skalo. Multaj sciencistoj inspiriĝis de liaj ideoj kaj konsiloj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Kazuro Watanabe
Kategorio:Malkovrita de Kin Endate
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1992
György Gulácsy

(naskiĝis la 8-an de januaro 1908 en Hungara reĝlando en Nagykároly (nuntempa Carei en Rumanio); mortis la 9-an de januaro 1979 en Budapeŝto, Hungario) estis hungara advokato, politikisto.

## Biografio 
György Gulácsy akiris doktoradon pri jur- kaj ŝtatscienco en Universitato de Budapeŝto kaj li estis advokato en Nyíregyháza, poste de 1937 en Budapeŝto. De 1931 li estis membro de etbienula partio, de 1936 ties tutlanda prokuroro. Li partoprenis en la kontraŭstara movado. De 1945 ĝis 1947 li estis deputito, politika ŝtatsekretario en la ministerio por internaj aferoj. De aŭgusto 1947 li estis ambasadoro en Ankaro, sed en aprilo li abdikis. Li vivis en Turkio, Libano, Francio, poste en Sud-Ameriko. Li revenis en Hungarion en 1963 kaj li laboris interalie en redakcio de revuo *Magyar Szemle*.

## Fontoj 
* *Magyar Életrajzi Lexikon*

Kategorio:Hungaraj politikistoj
Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Hungaraj redaktoroj
Hayward (Kalifornio)

**Hayward** (pli frue *Haywards*, *Haywood*) estas grandurbo kaj universitata urbo en Usono, en subŝtato Kalifornio, en Kantono Alameda.
eta|Loko de Hayward en Kalifornio kaj en Kantono Alameda

## Bazaj informoj 
* Areo: 165&nbsp;km²
* Loĝantaro: 144.186 (en 2010)
* Supermara alteco: 34 m
* Horzono: UTC-8h (en somero UTC-7h )
* Poŝtkodoj: 94541-45, partoj de 94546, 94552
* Telefonkodo: 510
eta|maldekstre|Hayward, urbomezo

## Geografio 
Hayward situas laŭ Golfo de San-Francisko en la sudokcidenta landparto de Usono, en la okcidenta parto de la subŝtato.

## Historio 
En la nuna Hayward indianoj vivis jam antaŭ miljaroj. Baldaŭe hispanoj profitis la kampojn. Estas diversaj opinioj pri deveno de la loknomo. Unuj kredas, ke estis *William Dutton Hayward*, kiu malfermis hotelon en 1852, aliaj kredas, ke estis nomita laŭ *Alvinza Hayward*, kiu trovis multe da oro. Estas fakto, ke la unua poŝtejo malfermiĝis en 1860. Post 8 jaroj granda skismo detruis la domojn ĝis tiam konstruitajn (eĉ la fervojaj reloj ruiniĝis). La urbeto kreskis konstante en la 19-a jarcento kun ekonomio surbaze de agrikulturo kaj turismo. Gravaj kultivaĵoj estis tomatoj, persikoj, ĉerizoj kaj abrikotoj, krome oni bredis kokidojn. Dum la 2-a mondmilito fabrikoj ekfunkciis por produkti militomaterialojn.

## Trafiko 
eta|dekstre|Akvoturo de Hayward
eta|dekstre|Vido al la universitato de Hayward kaj al la urbo
eta|dekstre|Ponto tra la golfo ĉe Hayward
Hayward havas ĝeneralan flughavenon, krome bonajn vojajn kaj relajn kontaktojn al Oakland kaj Los-Anĝeleso. Estas ponto tra la golfo.

## Klimato 
Hayward situas en mediteranea klimato. En januaro la averaĝa temperaturo estas , en julio estas . Jare pluvas po 349&nbsp;mm.

## Ĝemelurboj 
*  Ghazni, Afganio
*  Funabaŝi, Japanio
*  Faro (Portugalio), Portugalio

## Fontoj 
* Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2
* Tiu ĉi artikolo tradukiĝis helpe de WikiTrans, estis prenitaj nur tiuj frazpartoj, kiuj estis sencohavaj el anglalingva Vikipedio
eta|maldekstre|Mapo pri Kalifornio, kie estas trovebla Hayward interne en la okcidenta parto en proksimeco de San Francisko

Kategorio:Urboj de Kalifornio
Kalvinana preĝejo (Monor)

La **Kalvinana preĝejo** estas religia monumento historia en Hungario, en urbo Monor.

## Historio 
La iama "Monar" en tiu loko kirko funkciis jam en 1398, kiun dum dominado de la turkoj la kalvinanoj profitis. Ili faris uzeblan preĝejon el la ruina kirko en 1630, poste ili renovigis kaj trakonstruis ĝin en 1702, en 1761 nova turo konstruiĝis, baldaŭe la preĝejo pligrandiĝis en 1773. La nuna aspekto estas videbla ekde 1882. La orgeno estas aŭdebla ekde 1930. En 1968 plena renovigo okazis, tiam oni trovis restantajn murojn el la mezepoka kirko.

## Konstruaĵo 
La konstruaĵo situas sola en ĝardeno, sed proksime (iom kontraŭe) troviĝas katolika Preĝejo de Ĉieliro de Maria (Monor). Ambaŭ preĝejoj estas similaj. En la ĝardeno estas videblaj malnovaj tombofostoj kaj tomboŝtonoj. Proksime situas monumentoj pri la falintoj dum la 1-a mondmilito kaj dum la revolucio en 1956.

La ĉefenirejo troviĝas sur la fasado sub la turo, krome flanke estas 2 aliaj enirejoj. Interne galerioj situas laŭ la 3 flankoj. La muroj laŭkutime estas blankaj.

## Fontoj 
* hungare

Monor
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Monor
Maison Blanche (pariza metrostacio)

maldekstra|280ra|eta|Stacio *Maison Banche* sur linio 14
dekstra|eta|Aliro al linio 14
[dekstra|eta|Mapo de [Metroo de Parizo (1940)]]
dekstra|eta|Listo de Stacioj ŝirmejoj (januaro 1940)
**Maison Blanche** [mɛzɔ̃ blɑ̃ʃ] estas stacio de la linio 7 de la Metroo de Parizo, en la 13-a arondismento de Parizo.

Ĝi fariĝis stacio de la linio 14 la . 

## La stacio 
Ĝi estas la lasta haltejo antaŭ la disbranĉiĝo de la linio inter la flava branĉo kiu iras al Ivry-sur-Seine kaj la blua kiu iras al Villejuif.

### Situo 
La stacio situas sub Avenue d'Italie, inter Strato Caillaux kaj Strato Bourgon, proksime al porte d'Italie.

### Deveno de la nomo 
Tiu kvartalo de Parizo ŝuldas sian nomon al gastejo nomita «&nbsp;Maison Blanche&nbsp;» (Domo Blanka). Strato situanta proksime al stacio '** ankaŭ havas la nomon Maison-Blanche.

### Historio 
* : malfermiĝo de la stacio, en plilongigo al Linio 10 inter **' kaj '**.
* : transiro al Linio 7.
* 1940: la stacio estis fermita dum la Dua mondmilito kaj forestis el mapo, inter stacioj **' kaj ''*.
* : atenco farita de alĝeria islamisma grupo (GIA) kun entute 18 vunditoj. La elekto de tiu celo verŝajne rezultas el cirkonstancoj de arestado de Khaled Kelkal, unu el la ĉefaj instigantoj de atenco de RER B en *Saint-Michel - Notre-Dame*. La , dum lia arestado, ĝendarmoj mortigis lin en loko nomita Maison Blanche apud Vaugneray (Rhône).

### Kontraŭ-gasa ŝirmejo 
Maison Blanche estis unu el la du stacioj ekipitaj, ekde sia konstruado, por fariĝi ŝirmejo kontraŭ ĥemiaj atakoj. La dua stacio estis *''.

La tunelo tiam estis ekipita de aer-imunaj pordoj kiuj ebligus al homoj rifuĝi en la stacio en kazo de atako. Almenaŭ du el tiuj pordoj ankoraŭ restas en la tunelo proksime al la stacio.

### Alirejoj 
# Avenue d'Italie: du ŝtuparoj en n-ro 119, Avenue d'Italie
# Strato du Tage: ŝtuparo kaj rulŝtuparo en n-ro 2
# Strato de la Vistule: ŝtuparo en n-ro 103, Avenue d'Italie
# Strato Bourgon: ŝtuparo en n-ro 144, Avenue d'Italie

280px|centra|eta|Novkonstruita alirejo (162, Avenue d'Italie)

## Interkonektoj 
*  RATP 47, Traverse Bièvre Montsouris
*    ''''

## Proksime 
* Kvartalo de la Maison-Blanche
* Ĉina kvartalo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrostacioj de Parizo
* Linio 7 de la metroo de Parizo
* Linio 14 de la metroo de Parizo
* Grand Paris Express

## Eksteraj ligiloj 
* Grand Paris Express Maison Blanche – Paris XIIIe
* Réunion de quartier de Maison-Blanche Paris-XIIIème

Kategorio:Linio 7 de la metroo de Parizo
Kategorio:Linio 14 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de Grand Paris Express
Kategorio:Metrostacioj en la 13-a arondismento de Parizo
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1930
Kategorio:1930 en Francio
Elemér Bölcskei

(naskiĝis la  1917 en Pestszentlőrinc, Hungario; mortis la  1977 en Budapeŝto, Hungario) estis hungara inĝeniero, arkitekto, profesoro, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1967).

## Biografio 
Elemér Bölcskei akiris inĝenieran diplomon en la Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto en 1940, poste li komencis planadi precipe pontojn. Iliaj strukturoj havis internaciajn honorojn pro la interesaj solvoj el ferbetono. En 1955 li ankaŭ ekinstuis en la universitato, kie li akiris rangon vicrektoro. Li okupiĝis precipe pri ŝelostrukturo de la ferbetonoj.

## Verkaro (elekto) 
* *Előfeszített hídszerkezetek* 1953
* *Hídszerkezetek* (Pontostrukturoj) (1956)
* *Vasbetonhidak* (Ferbetonaj pontoj) (1959)
* *Stavebné konstrukcie z hlinika* (1963)
* *A baŭitbeton szerkezeti elemek erőtani számítása* (Mekanikaj kalkuloj de elementoj de baŭksitaj betonoj) (1971)

## Fontoj 
* biografio kun foto (la teksto estas legebla maldekstre post klako al litero B kaj serĉante la nomon el la aboco-listo)
* hungara biografio kun foto

Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kasteloj Tri Gleichen

eta|Mühlburg
eta|Burg Gleichen
eta|Wachsenburg
La **Tri Gleichen-kasteloj** (germane: *Drei Gleichen*) estas kasteloj ĉe la landlimoj inter la distriktoj Gotha kaj Ilm.

## Situo
Inter la urbetoj Arnstadt kaj Gotha el la relative ebena antaŭregiono stariĝis tri konusaj montetoj, sur kies pinto staras po unu kastelo. Ili nomiĝis la Tri Gleichen-Kasteloj.  Pro la impona panoramo al la kasteloj kaj la belvidoj ravantaj de sur la kasteloj valoras la penon haltiĝi kaj viziti la kastelojn, el kiuj du mezepokaj estas nur ruinoj.

## Historio kaj funkcio nuntempa
La tri burgoj havas diversajn funkciojn kaj aspektojn:
*La plej malnova de ili estas la ***Mühlburg*** en Mühlberg, kiu unuafoje menciiĝis kune kun la urbo Arnstadt en 704. Estas Arnstadt la plej malnova urbo en tuta Turingio. 
*Ruina estas ankaŭ la ***Gleichenburg*** el la 11-a jarcento. Jam en 1089 estis raportite pri  sensukcesa sieĝo de la burgo fare de trupoj de imperiestro Henriko la 4-a. Kiam la ĉefepiskopo de Mainz donacis al la grafoj de Tonna tiun ĉi burgon ili eknomiĝis *Grafoj de Gleichen*. La lasta fazo konstrua finiĝis en 1588 per la konstruo de renesanca palaco. Jam antaŭ tri jarcentoj la burgo estis forlasita kaj ekkadukiĝis. Tie vivis la konata grafo kaj poligamiisto Ernesto de Gleichen. Tamen troviĝas en la defendoturo, kies surgrimpado meritas ankaŭ pro belega panoramo, eta muzeo pri la burgohistorio kaj la aparta natura ĉirkaŭaĵo. 
*La tria kastelo el la 10-a jarcento situas sur la plej alta konusa monteto kaj nomiĝas ***Wachsenburg***. Kontraŭe al la du aliaj ĝi ankoraŭ funkcias, grandparte kiel restoracio.

## Geologio
Ĉe la piedo de la monto de la Gleichen-kastelo videblas eterne dolomita marno dispeciĝinta je gruzo, tiel ke nek herbaro nek floroj povas kreski. Tiuj kusenforme volbitaj marnaĵoj salutas la vizitantojn  kiel buntkoloraj bendegoj ruĝe grize verde.

## Vidu ankaŭ 
*Kastelo Tonna

## Eksteraj ligiloj
*La Wachsenburg-kastelo retpaĝare.
*Naturmedia protektado ĉe la kasteloj.
 
Tri Gleichen
Tri Gleichen
Kategorio:Naturprotektejoj
Gleichen
Suda Lejteo

**
**
**
**
situo de la provinco en la Filipinoj:

**Suda Lejteo** - tagaloge **Timog Leyte**, plenforme *Lalawigan ng Timog Leyte*, hispane **Leyte del Sur**, plenforme *Provincia de Leyte del Sur* - estas provinco de la Filipinoj. Ĝia ĉefurbo estas Maasin (Suda Lejteo). La provinco fondiĝis la 22-an de majo 1959. Ĝi kovras la sudon de la insulo Lejteo (la reston, do la nordon kaj centron, kovras la laŭ areo pli granda samnoma provinco Lejteo). La provinco Suda Lejteo apartenas al la regiono Orientaj Bisajoj kaj ampleksas areon de 1 797 kvadrataj kilometroj. Laŭ stato de la jaro 2010 entute 399 137 loĝantoj vivis sur la provinca teritorio, kio rezultigas loĝdenson de 220 loĝantoj po km². Vaste parolataj lingvoj en la provinco estas la cebua (respektive ties dialekto de la najbara insulo Boholo) kaj la angla.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la provinca registaro de Suda Lejteo 

Kategorio:Provincoj de la Filipinoj
Noktulejo

eta|Ekstero de ejo por noktuloj en Bezansono.
**Noktulejo** estas bestoĝardena instalaĵo por observi la noktulojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Noktulejo franca en Bezansono.
* Noktulejo berlina.

Kategorio:Zoologio
Dezső Jász

(naskiĝis la 15-an de decembro 1897 en Carei, Rumanio; mortis la 11-an de oktobro 1981 en Berlino, Germanio) estis rumania hungara redaktoro, verkisto, milithistoriisto.

## Biografio 
Dezső Jász en 1919 estis kunlaboranto de gazeto *Vörös Lobogó*, redaktite de Zoltán Franyó. Post falo de la hungara konsilantara respubliko li devis elmigri. En Ĉeĥoslovakio li estis kunlaboranto de gazeto *Kassai Munkás*, poste li redaktis en Rumanio dla gazeton *Világosság* de Braŝovo, pli poste la gazeton *Előre* de Târgu Mureș. En Bukareŝto li eldonis kun ksilografaĵoj de Sándor Bortnyik la libron de elmigrintaj verkistoj *Májusi Emléklap* (1923). Samloke li ekigis la partigazeton *Munkás* (27-a de majo 1923 - 9-a de aprilo 1924). Oni senigis lin de rumana civitaneco kaj elpelis lin el Rumanio.

En Hispanio li estis brigadestro de la armeo, resp. ĝia milioperacia ĉefulo, pli poste en Francio unuokomandanto de kontraŭstara movado. Post la milito li loksidiĝis en Berlino. Li publikis en germana, franca kaj hispana lingvoj.

## Memoraĵo 
* *A sok közül egy* (1977).

## Fonto 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Hungaraj soldatoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj redaktoroj
Kategorio:Hungaraj historiistoj
Provinco Lejteo

situo de la provinco en la Filipinoj:

**Lejteo** - tagaloge **Leyte**, plenforme *Lalawigan ng Leyte*, hispane same **Leyte**, plenforme *Provincia de Leyte* (ankaŭ nomata Norda Lejteo, *Hilagang Leyte, Leyte del Norte* aŭ angle *Northern Leyte*) - estas provinco de la Filipinoj. Ĝia ĉefurbo estas Tacloban; alia grava urbo estas Baybay. Post kiam ekde la jaro 1543 hispanaj soldatoj trovis kaj konkeris la teritorion, la administra provinco fondiĝis la 10-an de marto 1917 kaj komence kovris la tutan areon de la samnoma insulo Lejteo; la 22-an de majo 1959 la suda area kvarono deklariĝis memstara provinco nomata Suda Lejteo kaj malintegriĝis el la antaŭe tutinsula provinco. La provinco Lejteo apartenas al la regiono Orientaj Bisajoj kaj ampleksas areon de 5 901 kvadrataj kilometroj. Laŭ stato de la jaro 2010 entute 1 746 623 loĝantoj vivis sur la provinca teritorio, kio rezultigas loĝdenson de 296 loĝantoj po km². Vaste parolataj lingvoj en la provinco estas la cebua (en la okcidento kaj sudo) kaj la varaja (en la oriento kaj nordo), loke ankaŭ nomata "samara" laŭ la najbara insulo Samaro.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la provinca registaro de Lejteo

Kategorio:Provincoj de la Filipinoj
Terario

[eta|dekstre|[Serpentoj en terario]]
**Terario** estas instalaĵo diverse granda en kiun oni metas teron, roketojn, ŝtonojn, kreskaĵojn ktp. por teni reptiliojn, insektojn ktp. Oni klopodas reprodukti fidele la mediajn kondiĉojn necesajn por diversaj estaĵoj de vivo ĉu plene aŭ parte terema.

Terarioj ne havas precizan grandon kaj povas esti konstruitaj el tre diversaj materialoj, ne nur el vitro: oftas terarioj el ligno, plasto ktp. Ununura kondiĉo por ke terario estu konsiderata tio postulas ke almenaŭ unu el ties flankoj estu travidebla por faciligi la vidon al interno.

Tiu kiu zorgas pri terarioj estas nomata terariisto.

Kategorio:Zoologio
Tolbiac (pariza metrostacio)

**Tolbiac** [tɔlbjak] estas stacio de la linio 7 de la metroo de Parizo, en la 13-a arondismento de Parizo.

## La stacio 
### Situo 
La stacio situas sub Avenue d'Italie, sude de rue de Tolbiac.

### Deveno de la nomo 
La nomo devenas de rue de Tolbiac apud la stacio. Tolbiac estas la malnova nomo de komunumo de la Distriktaro Kolonjo (nuna Zülpich), kiu donis sian nomon al Batalo de Tolbiac gajnita de Klodvigo la 1-a super Alemanoj en 496.

### Historio 
La stacio estis inaŭgurita la , dum plilongigo de linio 10 al *Porte de Choisy*. Unu jaron poste, ĝi estis transigita al linio 7.

### Alirejoj 
# Rue de Tolbiac: du ŝtuparoj en 76, avenue d'Italie
# Avenue d'Italie: ŝtuparo kaj rulŝtuparo en 72, avenue d'Italie
# Rue Toussaint-Féron: du ŝtuparoj en 55, avenue d'Italie
# Rue de la Maison Blanche: du ŝtuparoj en 61, avenue d'Italie

280ra|eta|centra|Alirejo 4 de la stacio

## Interkonektoj 
*  RATP 47 62 Traverse Bièvre Montsouris

## Proksime 
* Ĉina kvartalo
* Parko de Choisy
* Liceo Claude-Monet

## Literaturo 
* Pierre Miquel, *Petite Histoire des Stations de Métro*, éditions Albin Michel (1993)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrostacioj de Parizo
* Linio 7 de la metroo de Parizo

Kategorio:Linio 7 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 13-a arondismento de Parizo
(7444) 1996 TM10

**(7444) 1996 TM10** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japanaj astronomoj Sejĝi Ueda kaj Hiroŝi Kaneda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo (Japanio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Hiroŝi Kaneda
Kategorio:Malkovrita de Sejĝi Ueda
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
7443 Tsumura

'*7443 *Tsumura'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japana astronomo Takao Kobayashi elde la Observatorio de Ooizumi en gubernio Gunma (Japanio).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la japanan amatoran astronomon *Mitsunori Tsumura'', scienca edukisto en la Scienca Muzeo de Ŭakajama. Li faris 7117 observadojn de kometoj inter 1973 kaj 2002.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Takao Kobayashi
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996
Bilirano

**
**
**
**

**Bilirano** - tagaloge **Biliran**, plenforme *Lalawigan ng Biliran*, hispane **Bilirán**, plenforme *Provincia de Bilirán* - estas insulo kaj samtempe ankaŭ provinco de la Filipinoj. Ĝia ĉefurbo estas Naval. La provinco fondiĝis la 11-an de majo 1992; antaŭe ĝi estis subprovinco de la najbara provinco Lejteo. La insula provinco sekve estas inter la plej novaj filipinaj provincoj, kaj ankaŭ estas unu el la plej malgrandaj. Ĝi apartenas al la regiono Orientaj Bisajoj kaj ampleksas areon de 536 kvadrataj kilometroj. Laŭ stato de la jaro 2010 entute 161 760 loĝantoj vivis sur la provinca teritorio, kio rezultigas loĝdenson de 300 loĝantoj po km².

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la provinca registaro de Bilirano 

Kategorio:Provincoj de la Filipinoj
Kategorio:Bisajoj
Kategorio:Insuloj en la Filipinoj
Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj
István Sárándy

(naskiĝis en 1876 en Hungara reĝlando en Nagykároly (nuntempa Carei en Rumanio); mortis la 5-an de februaro 1942 en Pestújhely, Hungario) estis hungara porjunulara verkisto.

## Kariero 
István Sárándy laboris ĉe pluraj gazetoj interalie ĉe *Zászlónk*. Li verkis porjunularajn rakontojn, historiajn romanojn.

## Liaj kontribuoj (elekto) 
* *Titokzatos vizeken*, 1911
* *Ilka szerencséje*
* *Régmult idők*, 1910
* *A kétfejü ember*
* *A tiz éves főbiró és egyéb elbeszélések*
* *Emese Királyné kincsei/A tizéves főbiró*
* *Rajzok és novellák*
* *A magyar aviatika története* 1921
* *A perenyei rejtély*

## Fontoj 
* *Magyar irodalmi lexikon*, Akadémiai Kiadó, Budapest, 1965.
* *Új magyar irodalmi lexikon*, Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994.

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Unuinfana politiko

[eta|altdekstre=1.2|dekstra|Infano en [Ŝanhajo, 2007.]]
La **unuinfana politiko** (1979-2015) (simpla ĉine: 计划生育政策; tradicie: 計劃生育政策; pinjine: jìhuà shēngyù zhèngcè, oficiale tradukebla kiel "familia planada politiko") estas unu formo de loĝantara kontrolo praktikata en la Ĉina Popola Respubliko (ĈPR). Ĝi restriktas plej homojn per malpermeso havi pli ol unu idon, kaj nur permesas pli ol unu en specialaj okazoj, inkludante: ĝemeloj, kamparaj gepatroj,  kaj filoj el solfilaj gepatroj. Eksterlandanoj estas sendevigaj de ĉi tiu instruo, same kiel loĝantoj de Makao kaj Hongkongo. Proksimume 35.9% el la populacio de Ĉinio estas celo de tia Unuinfana politiko.

Pro maljuniĝo de la loĝantaro la estraro ĉina rezignis pri unuinfana politiko la 29-an de oktobro 2015.
De tiu dato la leĝo fiksas maksimumon je 2 infanoj familie kaj sekve je 2021 la leĝo fiksas maksimumon je 3 infanoj po familio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Demografio de Popola Respubliko Ĉinio
* Unuhunda politiko

## Eksteraj ligiloj 
*  

Kategorio:Ĉinio
Kategorio:Politiko
Mairie d'Ivry (pariza metrostacio)

'''Mairie d'Ivry''' [mɛʁi d‿ivʁi] () estas stacio de la Linio 7 de la Metroo de Parizo, en la komunumo Ivry-sur-Seine.

## La stacio 
La stacio estis malfermita en 1946.

Ĝi ligas la urbodomon de Ivry-sur-Seine al Parizo. Tiu stacio estas la finstacio de unu el la du branĉoj de la linio; la finstacio de la alia branĉo estas .

## Interkonektoj 
*  RATP 125 132 182 323

## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrostacioj de Parizo
* Linio 7 de la metroo de Parizo

Kategorio:Linio 7 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en Ivry-sur-Seine
7445 Trajano

**7445 Trajano** estas marsrenkonta asteroido malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden, en la kadro de la *Palomar–Leiden survey*.

Tom Gehrels estis fotinta la ĉielon en septembro kaj oktobro 1960 per la Schmidt-teleskopo de la Observatorio de la Monto Palomar. La  estis senditaj en Leiden (Nederlando), kie la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten ekzamenis ilin dum la sekvantaj jaroj.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la romia imperiestro Trajano (53 – 117), adoptito kaj posteulo de la imperiestro Nervo. Trajano etendis la  al Mezopotamio, Asirio kaj Armenio. En lia tempo la Roma Imperio havis sian plej grandan ekspansion.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Marsrenkontaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1960
Denaturiĝo de proteinoj

[eta|150px|[Albumino prezentas en tiu ĉi kokina ovo termikan denaturacion suferitan pro la varmo akirita dum la kuirado. Ĝi ne plu povas reveni al la solvebla stato.]]

La **denaturiĝo de la proteinoj** estas kemia fenomeno kiu realiĝas per la ŝanĝo de la kunnaskita proteina strukturo kun la konsekvenca perdo de la origina funkcio de la molekulo.

La denaturiĝo estas procezo kiu alportas malaperon de ordo kaj do pliiĝon de entropio. Post kiam proteino komencis denaturiĝi ĝi fariĝas ĉiam pli sensebla al la disvolviganta fenomeno: tial la denaturiĝo estas procezo “koopera”. Ne estas endanĝerigitaj la peptidaj ligiloj, tial la primara strukturo ne suferas modifojn.

Pro tio la denaturiĝo de la proteinoj povas alestigi kaj igi reakciaj iujn funkciajn grupojn pere de kiuj formiĝas intermolakulaj kemiaj ligiloj (fortaj aŭ malfortaj) kiuj povas produkti novan agregadon de diversaj nombraj proteinaj milekuloj.

## Tipoj de denaturacio 
Denaturacio povas okazi kaj per kemiaj kaj fizikaj metodoj: per interveno de acidoj, alkoholoj, oksidenzoj kaj reduktenzoj, varmo, ultraviola radiado kaj ankaŭ per mekanika agitado.

### Kemia denaturacio 
La kemia denaturacio okazas per traktado de la proteinoj en kemiaj substancoj. Iuj denaturanciiloj aktivas pere de formiĝo de ligiloj: estas la kazo de la ureo kaj okcidenzoj. Rompo de legiloj povas alestiĝi ankaŭ per acidoj kaj reduktnzaj substancoj.

## Termika denaturacio 
### Pervarma denaturacio 
La varmo povas kaŭzi variadon en la molekulaj strukturoj, kiel videblas en: kvaternara strukturo, terciara strukturo aŭ sekundara strukturo. Tio okazas pro la rompo de la hidrogena ligo, de la dizulfuraj pontoj, de la hidrofobaj interagoj kaj jonaj. En kazo de modera varmigo la denaturacio povas esti inversebla.

### Permalvarma denaturacio 
La permalvarma denaturacio povas realiĝi ankaŭ en temperaturoj multe malaltaj; temas pri procezo ĝenerale reigebla: per eventuala altigo de la temperaturo la proteinoj denove rekunmuntiĝas.

## Ekzemploj de denaturacio 
### Kuirado de nutraĵoj 
La kuirado de nutraĵoj kaŭzas la termikan denaturacion de la proteinoj, fenomenon facile observeblan. Fakte evidentas ŝanĝoj koloraj kaj konsistaj.

[eta|dekstra|250px|Prezento de la tridimensia strukturo de la proteino [mioglobino. Alfa-helicoj estas montritaj kolore, kaj hazarda bobeno blank-kolore.]]

### Konstanta frizo 
La tekniko kiu permesas krei buklojn en/el kaphararo glata profitas de la denaturacio de la keratino de la haroj. Antaŭe rompiĝas la dizulfuraj pontoj pere de la kemia reduktenzo, poste al la haroj estas donita la nova formo, fine, per oksidado, estas refiksitaj la dizulfuraj pontoj por fiksi la novan formon.

## Bibliografio 
* P. Atkins, J. De Paula, *Chimica fisica*, 4a Ed. Zanichelli, ISBN 88-08-09649-1
* *Encyclopedia of Food Sciences and Nutrition*, 2a Ed. Elsevier Science, 2003, pag. 4869
* Hans-Dieter Jakubke, Hans Jeschkeit: Aminosäuren, Peptide, Proteine, Verlag Chemie, Weinheim, 403-404, 1982, ISBN 3-527-25892-2

## Vidu ankaŭ 
* Proteina strukturo
* kvaternara strukturo
* Terciara strukturo
* Makromolekulo
* Sekundara strukturo

Kategorio:Proteina strukturo
Kategorio:Nukleataj acidoj
7446 Hadriano

**7446 Hadriano** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels kaj de la nederlandaj geastronomoj kaj geedzoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden, en la kadro de la "Dua Enketo pri Trojanoj" ().

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la romia imperiestro Hadriano (76 – 138), adoptito kaj posteulo de la imperiestro Trajano. Hadriano reĝis de 117 ĝis 138 ; li haltigis la ekspansion de la Romia Imperio, pliŝatante la konstruon de vojoj, akveduktoj kaj novaj urboj. Li fortikis la limojn de la Imperio, notinde per murego inter Anglio kaj Skotlando. Li reformis la ekonomion, la administradon kaj la leĝon. Admiranto de la greka kulturo, li konstruigis la Kastelon de Sankta Anĝelo en Romo por esti sia maŭzoleo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1973
Frigyes Brisits

(naskiĝis la  1890 en Máza, Hungario; mortis la  1969 en Vác, Hungario) estis hungara literaturhistoriisto, pastro, cisterciana monaĥo, mezlerneja kaj altlerneja instruisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio (1934).

## Biografio 
Frigyes Brisits frekventis teologian lernejon en Zirc, universitaton en Budapeŝto. En 1913 li monaĥiĝis kaj pastriĝis, en la sekva jaro li ekinstruis en gimnazio en Budapeŝto. Li instruis ankaŭ en universitato ekde 1935. Inter 1919–1926 li redaktis gravan periodaĵon, sed liaj artikoloj aperis ankaŭ en aliaj gazetoj. Li plejparte okupiĝis pri verkoj kaj vivo de Mihály Vörösmarty. Li doktoriĝis en 1957.

## Verkaro (elekto) 
* *Vörösmarty Mihály kiadatlan költeményei* (Neeldonitaj poemoj de Mihály Vörösmarty) (1926)
* *Assisi Szent Ferenc* (Sankta Francisko el Asizo) (1926)
* *Pázmány világa* (Mondo de Péter Pázmány) (1933)
* diversaj lernolibroj por gimnazianoj

## Referencoj 
## Fontoj 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj cistercianaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
7447 Markoaŭrelio

**7447 Markoaŭrelio** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels kaj de la nederlandaj geastronomoj kaj geedzoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden, en la kadro de la "Tria Enketo pri Trojanoj" ().

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la romia imperiestro Marko Aŭrelio (121 – 180), adoptito kaj posteulo de la imperiestro Antonino Pia. Marko Aŭrelio reĝis de 161 ĝis 180. Li provis reĝi kun justico, sed ne sukcesis halti la dekadencon de la Roma Imperio. Marko Aŭrelio estis ofte for de Romo, pro senĉesaj militoj kontraŭ secesiaj limaj landoj. Li mortis en *Vindobona* (nun, Vieno) trafita de pesto dum lukto kontraŭ la Markomanoj. Lia rajdanta statuo en Romo estas la sola aŭtentika bronza monumento al imperiestro.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
Internacia unuo

En farmacio la **Internacia unuo** (*I.U.* aŭ IU, angle *IU* de *International unit*, france *UI* de *Unité internationale*) estas mezurunuo por la kvanto da materio, bazita sur mezurita biologia aktiveco (aŭ efekto). Tiu unuo estas uzata por vitaminoj, hormonoj, kelkaj medicinoj, vakcinoj, sangoproduktoj kaj samspecaj biologie aktivaj materioj. Malgraŭ ĝia nomo I.U.  ne apartenas al la Internacia sistemo de unuoj uzata en matematiko kaj kemio.

La maso-ekvivalentoj de 1 IU por kelkaj materioj:

1 IU Insulino: la biologia ekvivalento de proksimume 45,5 μg da pura kristala insulino (ekzakte 1/22 mg)
1 IU Vitamino A: la biologia ekvivalento de 0,3 μg da retinolo, aŭ de 0,6 μg beta-karoteno 
1 IU Vitamino C: 50 μg da askorbata acido 
1 IU Vitamino D: la biologia ekvivalento de 0,025 μg da ĥolekalciferolo/ergokalciferolo (ekzakte 1/40 μg) 
1 IU Vitamino E: la biologia ekvivalento de proksimume 0,667 mg da d-alfa-tokoferolo (ekzakte 2/3 mg), aŭ de 1 mg de dl-alfa-tokoferolacetato 

## Eksteraj ligiloj 
*  MOS referenco-preparatoj

Kategorio:Medikamentoj
Kategorio:Substancoj
János Ágoston

estis hungara pastro, astronomo.

János Ágoston naskiĝis la 26-an de aprilo 1787 en Hungara reĝlando, en Nagykároly (nuntempa Carei en Rumanio). Li mortis la 28-an de junio 1863 en Veszprém (urbo)).

## Biografio 
János (Keresztély) Ágoston finis la filozofian akademion de Győr kaj li enpaŝis en eklezion, studis teologion en Pest (urbo) kaj oni konsekris lin konfesiiga pastro en 1810; poste unu jaron li estis helpastronomo kaj instruisto en Gyulafehérvár. Poste li estis kaplano en Zilah kaj inter 1812–16 en Gyula. En 1816 li fariĝis parokestro en Temesszentandrás. En 1832 pro malsano li pensiuliĝis kaj plej ofte li vivis en Pest (urbo).

## Ĉefaj kontribuaĵoj 
* *Lehet-e, van-e egyedül idvezitő ekklézsia?* (1822)
* *Megbővített mágnes...* (1823)

## Fontoj 
* Szinnyei József: Magyar írók élete és munkái
* hungare (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj astronomoj
7449 Döllen

'*7449 *Döllen''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la germana astronomo Karl Wilhelm Reinmuth elde la Nacia Observatorio de Hejdelbergo - Königstuhl (Germanio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la germana astronomo Wilhelm Döllen (1820–1897), helpanto de Friedrich Georg Wilhelm von Struve en la Observatorio de Tartu. Poste li laboris pri geodetiaj problemoj ĉe la Observatorio Pulkovo.
Li partoprenis al pluraj ekspedicioj, el kiuj unu al Tebo en 1874 por la pasado de Venuso. Döllen estas fama pro sia diskuto pri la eraroj en heliometraj observoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Karl Wilhelm Reinmuth
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1949
Kategorio:Struve
Dompierre VD

**Dompierre** estas komunumo en la distrikto Brojo-Vully en Kantono Vaŭdo, Svislando. Ĝi havis 243 loĝantojn je la 31-a de decembro 2011.

## Geografio 
La komunumo Dompierre situas en la Vaŭda Mezlando sur la molasaj montetoj inter la valoj de la riveroj Brojo kaj Glano. La komunumo konsistas el la du vilaĝoj Dompierre kaj Les Granges-de-Dompierre, kaj kelkaj izolitaj bienoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 3,21&nbsp;km², de kiuj 21,4% estas kovritaj de arbaro, 73,0% servas por agrikulturo kaj 5,6% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Dompierre limas en nordo al Seigneux, en oriento al Villars-Bramard, en sudoriento al Romont (FR), en sudo al Prévonloup, en sudokcidento al Lovatens, kaj en okcidento al Curtilles.

## Trafiko 
Dompierre situas flanke de la gravaj trafikvojoj. Tra Dompierre pasas flanka vojo de Curtilles al Villars-Bramard kaj alia vojo de Seigneux al Prévonloup. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas proksimume 20 kilometrojn norde de la komunumo apud Estavayer-le-Lac. Pere de poŝtaŭtolinio de Payerne al Romont la komunumo estas konektita al la publika transportreto.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Camorino datiĝas el la jaro 1228 *Donperro*. Dum mezepoko la interezrajtoj apartenis al la katedrala kapitolo de Laŭzano. Post la konkero de Vaŭdo fare de Berno Dompierre estis atribuita al la Voktejo Moudon, kiu en la jaro 1798 post la Helveta Revolucio fariĝis distrikto kaj en la jaro 2006 surbaze de la administra reformo de Kantono Vaŭdo estis atribuita al la Distrikto Brojo-Vully.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Dompierre

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Dompierre

## Bildoj 

Dosiero:Église de Dompierre (Vaud).JPG|Preĝejo de Dompierre
Sagua palmo

La **Sagua palmo** - dunome *Metroxylon sagu* - estas genro de arekacoj. Ĝi originas en tropika sudorienta Azio, pli precize en Indonezio (okcidenta Nov-Gvineo kaj la Molukoj), en Papuo-Nov-Gvineo, Malajzio (kaj en duoninsula Malajzio kaj Saravako) kaj eble ankaŭ la Filipinoj (kvankam ĝi eble estis enkondukita tien).

El ĝi produktiĝas saguo, nutra grio ekstraktata el la medolo palmarba.

Kategorio:Arekacoj
Vira

**Vira** havas la sekvantajn signifojn:
* **vira** estas adjektivo de la esperanta radiko vir.

## Geografia nomo 
Vira estas la nomo de la sekvantaj lokoj:
* **Vira (Mezzovico-Vira)** estas vilaĝo de la komunumo Mezzovico-Vira de la distrikto Lugano en Kantono Tiĉino en Svislando.
* **Vira (Gambarogno)** estas vilaĝo de la komunumo Gambarogno de la distrikto Locarno en Kantono Tiĉino en Svislando.
* **Vira (Pyrénées-Orientales)** estas komunumo situanta en departemento Pyrénées-Orientales en Francio.

## Vidu ankaŭ 
* **vira sekso**
Zulejĥan Bagalova

**Zulejĥan BAGALOVA** (cirile : *Зулейхан Мутушевна Багалова*) naskiĝinta la 2-an de junio 1945, estas populara ĉeĉena aktorino kaj publika figuro. Ŝi estas Popola aktorino de Ĉeĉena-Inguŝa ASSR (1981), Honora aktorino de RSFSR (1991).

Ŝi naskiĝis la 2-an de junio 1945 en vilaĝo Kara-Balta SSR Kirgizio.

En 1961 ŝi komencis labori en Ĉeĉena ŝtata drama Teatro. Ŝi ludis gravan rolon en multaj spektakloj: «La Montulino» (Aset), «La malsanulo pro imago» (Toinette), «Ruzaĵo kaj amoro», «Beŝto» (Busana), «Sovdat kaj Daud» (Sovdat), «Petimat» (Petimat), «Boĵ-Ali» (Zulaj), «Senmortuloj» (Kometa), «La Cido» kaj multaj aliaj.

## Socia aktiveco 
Ŝi estis trifoje elektita deputiton de urba soveto de Grozno kaj Supera Soveto de Ĉeĉena-Inguŝa ASSR.

En 1997 ŝi kreis Centron por integritaj esplorado kaj promocio de ĉeĉena kulturo «Lam». La Centro realigis plurajn projektojn en ĵurnalismo, edukado kaj aliaj. Estis organizitaj pluraj fotoekspozicioj en Grozno kaj Moskvo («Promenadoj en Grozno» kaj aliaj). Ankaŭ estis kreitaj iuj dokumentaj filmoj («Tradiciaj ĉeĉenaj kantoj», «Tura arkitekturo de Ĉeĉenio», pri vivo de loĝantoj de Grozno en 1990).

Ŝiaj agadoj estas direktitaj por konservo de kultura bazo de ĉeĉena socio kaj evoluo de socia progreso.

## Premioj 
Ŝi estis premiita per medaloj «100 jaroj de Lenin», «60 jaroj de USSR», «60 jaroj de Ĉeĉena-Inguŝa ASSR», «Veterano de laboro» (1984).

La 14-an de novembro 2000 ŝi estis premiita per speciala diplomo «Tutmonda movado por demokratio» en San-Paŭlo (Brazilo) por aktiva protekto de la homaj rajtoj.

En 2005 ŝi estis inkludita en projekto «Mil virinoj de la Mondo» kiel kandidato por Nobel-premio pri paco.

## Eksteraj ligiloj 
* В Грозном отметили юбилей заслуженной артистки России Зулай Багаловой
* Катышева М. По пути матери Терезы 
* О центре «ЛАМ» на сайте Музея им. А. Сахарова 
* 35 российских женщин выдвинуты в кандидаты на Нобелевскую премию мира
* Zuleikhan Bagalova – Russian Federation 

Kategorio:Ĉeĉenaj aktoroj
7450 Shilling

'*7450 *Shilling'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la astronomoj Gurij Antonoviĉ Pljugin kaj Jurij A. Beljaev elde la Observatorio de Cerro El Roble en Ĉilio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la rusa diplomato kai inventisto Pavel Lvoviĉ Ŝilling (cirile: *Павел Львович Шиллинг'', 1786–1837). Li inventis faciluzan telegrafon en 1832, li studis la historion de la lingvoj de la aziaj etnoj kaj kolektis multenombrajn orientajn manuskriptojn.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Gurij Antonoviĉ Pljugin
Kategorio:Malkovrita de Jurij A. Beljaev
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1968
Karolo Lineo la pli juna

**Karolo Lineo la pli juna**, **Carl von Linné** aŭ **Carolus Linnaeus la pli juna** (naskiĝis la 20-an de januaro 1741, mortis la 1-an de novembro 1783) estis sveda natursciencisto. Li estas konata kiel **Linnaeus filius** (do "Lineo, la filo", mallongigita al **Lf** kiel botanika aŭtoritato) por distingi lin de sia fama patro, la biologia sistemigisto Karolo Lineo (Carl von Linné respektive Carolus Linnaeus).

Li studentiĝis en la Universitato de Upsalo al la aĝo de naŭ jaroj, kaj estis instruita pri scienco fare de studentoj de sia patro, inter ili *Pehr Löfling, Daniel Solander* kaj *Johann Peter Falck*. En 1763, en aĝo de nur 22 jaroj, li sukcedis sian patron kiel la estro de Praktika Medicino en la Upsala Universitato. Lia profesoriĝo - sen plenumi ekzamenojn aŭ defendi tezon - kaŭzis protestojn inter la kolegoj.

La laboro de Karolo Lineo la pli juna estas modesta kompare kun tiu de lia patro. Lia plej konata verko estas la *Supplementum Plantarum systematis vegetabilium* de 1781, kiu enhavas botanikajn priskribojn de la patro kaj liaj kolegoj, redaktitajn kaj ampleksigitajn de la filo.

Li heredis de sia patro vastajn kolektojn de sciencaj objektoj kaj korespondaĵoj, kaj laboris por konservi la materialon. Kiam li mortis seninfana la 1-an de novembro 1783 (de iktero dum vizito al Londono), lia patrino vendis la kolektojn al la angla botanikisto Sir *James Edward Smith*, kiu lasis ilin al la Lineana Societo de Londono.

## Eksteraj ligiloj 
* konciza biografio de Karolo Lineo la pli juna angle  kaj svede  en la retejo de la Sveda Muzeo de Natura Historio

Kategorio:Svedaj natursciencistoj
Kategorio:Svedaj fungosciencistoj
Kategorio:Karolo Lineo
7451 Verbitskaya

'*7451 *Verbitskaya'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la rusa astronomo Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno, en tiama Sovetunio (nun en Aŭtonoma Respubliko Krimeo, Ukrainio).

## Ecoj 
Ĝia spektra klaso "S" indikas "ŝtonan" asteroidon, konsistanta ĉefe el silikatoj de fero kaj de magnezio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honorode la rusa sovietunia lingvosciencistino Ljudmila Aleksejevna Verbickaja (cirile: *Людмила Алексеевна Вербицкая'') aŭtoritato en rusa lingvo kaj eksperimenta fonetiko. Kiel rektorino de la Sankt-Peterburga Ŝtata Universitato ŝi kreis kaj subtenis favorajn kondiĉojn por la malvolviĝo de plej altaj edukado kaj scienco.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Nikolaj Stepanoviĉ Ĉerniĥ
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1978
Hiligajnona lingvo

La **hiligajnona lingvo**, sialingve nomata *Hiligaynon*, foje ankaŭ *Ilonggo* (pri tio vidu sube), estas lingvo el la Aŭstronezia lingvaro. Ĝi parolatas en la regiono Okcidentaj Bisajoj de la Filipinoj. Laŭ la nombro de denaskaj parolantoj temas pri la kvara plej granda lingvo de la Filipinoj. Nur ekde la 19-a jarcento ĝi estas skribata per latina alfabeto, antaŭe (inter la 13-a kaj 19-a jarcentoj) uziĝis la tiel nomata bajbajina skribo (*Baybayin*).

La parolantoj de la hiligajnona koncentriĝas en la provincoj de Iloilo, Okcidenta Negroso, Gimaroj kaj Kapiso, sed la lingvo ankaŭ parolatas en la aliaj provincoj de la insulo Panajo, inkluzive de la provincoj Antiko kaj Aklano, kaj en multaj partoj de la insulo Mindanao inkluzive de Suda Kotabato kun la urbego Koronadalo, Sultan-Kudarato kaj en partoj de Norda Kotabato. Plue, ĝi estas parolata kiel dua lingvo de parolantoj de la kinaraja lingvo en Antiko, Aklano kaj Kapiso.

Sume proksimume sep milionoj da homoj denaske parolas la lingvon, kaj pliaj kvar milionoj kapablas paroli ĝin kun alta grado de kapableco.

Ĝi estas membro de la bisaja lingvofamilio.

La lingvo estas sialingve nomata *Ilonggo* (hispane *ilongo*) en la provincoj Iloilo kaj Okcidenta Negroso. Multaj argumentas, tamen, ke tio estas malĝusta uzado de la vorto "Ilonggo", kiu en preciza uzado nur devus rilati denaskaj loĝantoj de Iloilo kiuj parolas la lingvon.

Kategorio:Filipina lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de la Filipinoj
Fornikso (cerbo)

La **Fornikso** (el la latina *fornix* , "trezorejo" aŭ "arko") estas C-forma fasko da nervaj fibroj (aksonoj) en la cerbo, kiu transmisias signalojn de la hipokampo al la hipotalamo.

## Strukturo 
La fibroj komenciĝas en la hipokampo en ambaŭ duonoj de la cerbo (kie ili ankaŭ estas konataj kiel la fimbria); la apartaj maldekstra kaj dekstra flankoj estas ĉiuj nomitaj la forniksokruroj (*crus fornicis*). La faskoj de fibroj kuniĝas en la mezlinio de la cerbo, formante la *korpon* de la fornikso. La malsupra rando de la septum pellucidum (membrano kiu apartigas la du lateralventriklojn) estas alkroĉita al la supra faco de la forniksa korpo.

La korpo de la fornikso daŭriĝas antaŭen kaj denove disiĝas proksime de la antaŭa komisuro. La maldekstra kaj dekstra partoj redisiĝas, sed ekzistas ankaŭ antaŭa/malantaŭa diverĝo. 

* La malantaŭaj fibroj (nomitaj la *postkomisura fornikso*) de ĉiu flanko kontinuas tra la hipotalamo al la mamilarkorpoj; post tio al la antaŭaj nukleoj de la talamo, kiu kontaktas la cingulkortekson. 
* La antaŭaj fibroj (*prekomisura fornikso*) finiĝas ĉe la septumaj nukleoj kaj nukleus accumbens de ĉiu duono de la cerbo.

## Kromaj bildoj 

Dosiero:Fornix.gif|Fornikso (animacio, klaku por ekigi)
Dosiero:Gray565.png|Velum interpositum.
Dosiero:Gray715.png|Mediala parto de cerbo sekcita en la mediana sagitalebeno.
Dosiero:Gray718.png|Korona sekco de cerbo tra meza maso de tria ventriklo.
Dosiero:Gray723.png|Korona sekco de lateralaj kaj triaj ventrikloj.
Dosiero:Gray737.png|Centra parto kaj antaŭa kaj malantaŭa *cornua* de la lateralventrikloj eksponitaj de supre.
Dosiero:Gray750.png|*Tela chorioidea* de la tria ventriklo, kaj la koroidoplekso de maldekstra lateralventriklo, eksponita de supre.
Dosiero:Gray768.png|Diagramo montranta la poziciojn de la tri ĉefaj subaraknoidaj cisternoj.
Dosiero:Slide2kk.JPG|Fornikso
Dosiero:Slide6oo.JPG|Fornikso
Dosiero:Slide9oo.JPG|Cerbofornikso

## Eksteraj ligiloj 
* Foto ĉe umdnj.edu 
* NIF Search - Fornikso 
* Pli da infoj ĉe BrainInfo

## Fonto 
Kategorio:Cerbo
Kategorio:Homa anatomio