open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Argumento

**Argumento**, ĝenerale, estas pervorta pravigo en disputo aŭ debato.

* **Argumento** estas logika procedo, el la vidpunkto de filozofio.
* **Argumento**, en matematiko, povas esti tiu de funkcio, aŭ de kompleksa nombro.
* **Argumento aŭ parametro**, en matematiko kaj komputado, povas esti tiu de matematika aŭ komputa funkcio.
* **Argumento de la periapsido** estas unu el la parametroj per kiuj, en astronomio, eblas difini la orientiĝon de orbitoj.
Terorĉelo

**Terorĉelo** (el *terorista ĉelo*) estas terorisma grupo en strukturo de sencentra terorista reto.

Terorĉelo estas sociale, kulture, politike aŭ religie motivita loka grupo de personoj, kuniĝintaj por plani kaj realigi teroratakon. Terorĉeloj estas malcentre organizitaj, por eviti la tutan malkovriĝon de la sekvantoj.

Ili ofte kolektas monon perforte aŭ per forta psiĥa, fizika premo al civitanoj aŭ kaŝe ricevas monon de aliaj ŝtataj instancoj aŭ privataj organizaĵoj.

Ili ofte atakas "molajn celojn", kaŭzante mortojn de civitanoj.

Kategorio:Retoj
Kategorio:Terorismo
Supo

**Supo** estas likva manĝaĵo, ofte farita el legomoj (kun aŭ sen viando).

Plej ofte oni manĝas la supon varma sed ekzistas ankaŭ malvarmaj supoj kiel la hispanaj gazpaĉo aŭ aĥoblanko kaj la slava malvarma barĉo.

## Vidu ankaŭ 
* buljono 
* unupotaĵo
* potaĵo
* kaĉo
* raguo
* Paragvaja supo

## Proverbo 
Ekzistas 3 proverboj pri supo (kaj 45 pri manĝo) en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
*  
*  
* 

Dosiero:Instant miso soup.jpg|Misosupo, tipa japana manĝaĵo
Dosiero:Vegetable beef barley soup.jpg|Supo kun bovaĵo, legomoj kaj hordeo
Dosiero:Chicken-pho-vietnamese-soup.JPG|Vjetnama supo

## Referencoj
Patkuko

[eta|Du krespoj: Unu kun sukero kaj [cinamo, la alia rulita kun ĉokolada ŝmiraĵo]]
**Patkuko**, **krespo**, **platvaflo** aŭ **blino** estas plata manĝaĵo, kiun oni preparas en pato, kaj kiu estas farita el faruno, lakto, ovoj kaj kelkfoje aliaj ingrediencoj. Ekzistas diversaj specoj de patkukoj; ili povas esti dolĉaj aŭ nedolĉaj. Ankaŭ ekzistas variaĵoj tipaj por iuj regionoj aŭ landoj.

## Lingva noto 
PIV kaj multaj aliaj vortaroj uzas la vorton **krespo** pri "patkuko"; ofte "krespo" estas uzata ankaŭ por la bretona speco de patkukoj, pro la franca termino *crêpe* (vidu sube).

## Variaĵoj 
### Bretona patkuko 
La bretonaj patkukoj estas aparte maldikaj patkukoj (**krespoj**), folipastaj kukoj (**tavolkukoj** ), kiuj disvastiĝis al multaj regionoj, precipe en okcidenta Eŭropo.

### Palaĉinko 
En la regionoj de la antaŭa Aŭstrio-Hungario, oni kutime manĝas maldikajn patkukojn, en kiujn oni enrulas fruktojn aŭ dolĉajn farĉojn. En la aŭstra-germana kaj bavara-germana ili nomiĝas "Palatschinken" [palaĈINken], en slavaj lingvoj (ĉeĥa, slovaka, slovena, bosna, kroata, serba) ĝi nomiĝas "palačinka", plurale "palačinky" aŭ "palačinke". La nomo deriviĝis de la rumana "plăcintă" (
Dosiero:Palatschinke.jpg|*Palačinky*, slovakaj patkukoj
Dosiero:Crêpe opened up.jpg|Ŝmirita krespo
Dosiero:Strawberry on pancake.jpg|Fendita frago sur patkukoj
Dosiero:Banana on pancake.jpg|Bananpecoj sur nordamerikaj patkukoj
Dosiero:Pancake race London on your marks.jpg|Londona konkurso pri krespoj en patoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Palaĉinko recepto  de aŭstra ĉefkuiristo Bernhard
Jerez de la Frontera

''''* (Ĥerezo) estas urbo kaj municipo de la provinco Kadizo en Andaluzio, sude Hispanio. La areo de la municipo estas 1186 km2 kie loĝas 205&nbsp;364 geloĝantoj, do loĝdenso estas 173,2 loĝ./km2. Ĝi situas sur koordinatoj .

Frontera signifas *landlimon*, kaj referencas al la longa teritoria landlimo inter la katolika kaj islama partoj de Hispanio dum la t.n. *Rekonkero*,
En tiu ĉi urbo havis sian originon la vino kun Nomo de Origino ŝereo, kiu prenas ĝin el koruptita varianto de la nomo de la urbo mem.
Ĝi posedas kurejon de Formulo Unu. Ankaŭ estas grava la Foiro dediĉita al ĉevaloj.
En la urbo estas tre fama la tradicio de la danco kaj kanto nome flamenko.

## Demografio 
Laŭ statistikoj de la andaluza registaro (SIMA , 2008) la  geloĝantoj de la municipo *'''' estas  inoj kaj  viroj. En la 1186-kvadratkilometra teritorio estas 25 setlejoj, kie loĝas  geloĝantoj, kaj aliaj  geloĝantoj loĝas dise en kamparo. En la ĉefurbo loĝas  geloĝantoj (89,4%).

Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 2711, 1325 inoj kaj 1386 viroj, kaj mortis 1481, 781 inoj kaj 700 viroj. Tiel la natura kresko estis 1230 (0.6%). La laborkapabla loĝantaro estis 79392 homoj (39.2%).

## Monumentoj kaj vidindaĵoj 
eta|250px|maldekstra|Katedralo
* Alkazaro
* Katedralo kaj Preĝejoj
* Muzeoj: pri horloĝoj, pri ĉevaloj, pri historio, ...
* Palaco de la Vicreĝo Laserna
* Kurejo de F1
* Bestĝardeno: Ĝi estas la dua zoo laŭ graveco en Hispanio, enhavante pli-malpli 100 bestospecojn kaj 80 arbospecoj. La plej fama besto de la zoo estas la blanka tigro.

## Famuloj 
* José Manuel Caballero Bonald
* Diego Carrasco
* Lola Flores
* José Mercé
* La Paquera de Jerez
* Miguel Poveda
* Miguel Primo de Rivera

## Ĝemelurboj 
* 22px Sevilla, Andaluzio
*  Arles, Francio
*  Biarritz, Francio
*  Jerez de García Salinas, Meksiko
*  Kiyosu, Japanio
*  Lorca, Hispanio
*  Pisco (urbo), Peruo
*  Tequila, Meksiko

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Jerez de la Frontera (stacidomo)
* Jerez de la Frontera-Mercancías (stacidomo)
* Aeropuerto de Jerez (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Urbkonsilio de Jerez de la Frontera
* Flamenkstuda Institucio
* Jerez de la Frontera  - Statistikoj ĉe Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía
* Bestĝardeno Zoo de Jerez
* Xerez Club Deportivo
* Motorkurejo Jerez
* Historio de Jerez  Centro de Estudios Históricos Jerezanos
* Ĉevalfaka Fondaĵo Real Escuela Andaluza del Arte Ecuestre


Kategorio:Urboj de Andaluzio
Kategorio:Geografio de Andaluzio
Hu Jintao

**Hu Jintao** (, naskiĝinta la , do nun -jara) esperante '''ĤU' Ĝjintaŭo''', estas ĉina politikisto. Li estas posteulo de Ĝang Zemin, fakte gvidis Ĉinion dum la 2000-jaroj.

## Biografio 
Hu Jintao naskiĝis en 1942 en Ŝanhajo. De 1959 ĝis 1965 li studis en la eliteca Qinghua-Universitato en Pekino. Dum tiu ĉi tempo li aliĝis al la Ĉina Komunista Partio. Fininte siajn inĝenierajn studojn, li laboris en loĝeja kaj hidroteknika konstruado.

Li fariĝis en 1983 prezidanto de la Nacia Junulara Ligo kaj en 1985 sekretario de la Komunista Partio en la provinco Guizhou. En 1988 li fariĝis ĉefo de la Komunista Partio en Tibeto, kie li subpremis centojn da ribelintoj kontraŭ la ĉina okupado.

Jam en 1992 Deng Ŝiaoping antaŭvidis, ke Hu iam prezidantiĝos. Deng kaj Hu Jaobang subtenis lian politikan karieron, kiu efektive kondukis al la plej altaj postenoj. La 15-an de novembro 2002 li fariĝis - kiel posteulo de Ĝang Zemin - ĝenerala sekretario de la Ĉina Komunista Partio, kaj la 15-an de marto 2003 li prezidantiĝis.

Inter 2012 kaj 2013, Ŝi Ĝinping sekvis postojn de Hu Ĝintao, kiel Ĉefestro de Centra Milita Komisiono de ĈKP, Prezidanto de ĈPR.

## Vidu ankaŭ 
* Deng Ŝiaoping
* Ĝang Zemin
* Ŝi Ĝinping

## Eksteraj ligiloj 
* Esperantlingva biografieto ĉe china.org.cn

Kategorio:Ĝenerala Sekretarioj de Ĉinio
Kategorio:Prezidantoj de Ĉinio
Kategorio:Ĉinaj regantoj
Brigham Young

]]
**Brigham YOUNG** (naskiĝis la 1-a de junio 1801 en Whitingham, Vermont, Usono; mortis la 29-a de aŭgusto 1877 e Sallagurbo, Utaha Teritorio, Usono) estis usona mormono, unua subŝtatestro de Utaho, naskiĝis en 1801, mortis en Salt Lake City en 1877.

Post la morto de Joseph Smith, la fondinto de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj, la 27-an de junio 1844, Brigham YOUNG, kiu estis la plej supera apostolo de la eklezio, iĝis ĉefo de la movado. Li gvidis sian popolon, pli ol 70 mil homojn, okcidenten, pli ol 2 mil kilometrojn tra necivilizitaj teritorioj, kaj fine al Valo Sallaga en 1847. Ili starigis pli ol 350 vilaĝojn en Utaho, Idaho, Vajomingo, Koloradio, Nov-Meksiko, Arizono, Nevado, Kalifornio, Kanado kaj Meksiko.

Li estis la teritoriestro de Utaho. Li volis ke Utaho subŝtatiĝu, sed la usona parlamento rifuzis pro la mormona praktiko de poligamio.

Li gvidis sian eklezion dum 33 jaroj.
En (1995), Charlton Heston, en televidfilmo *The Avenging Angel* (la venĝa anĝelo) rolis lin.
Proksime de Sallagurbo estas monumento de li montranta la lokon por fondi urbon ("jen la loko").

Kategorio:Prezidentoj de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj
Kategorio:Usonaj Sanktuloj de la Lastaj Tagoj
1 E18 m

Por bildigi la grandecon de unu eksametro, tiu ĉi paĝo estas listo de iuj aĵoj longaj inter 1&nbsp;eksametro&nbsp;(**Em**) kaj 1&nbsp;zetametro&nbsp;(**Zm**) (1018—1021&nbsp;m). 
----

Vidu ĉi tie pri signifoj de *eksa-*, *zeta-*.

Distancoj pli mallongaj ol 1 Em

*1 eksametro egalas al:
**1&nbsp;000&nbsp;Pm
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Tm
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Gm
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Mm
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;m
**110&nbsp;lumjaroj (proksimume).
*1,6&nbsp;×&nbsp;1018&nbsp;m — 170&nbsp;lumjaroj — diametro de Messier 13, la Granda Globa Amaso en stelaro Herkulo, NGC 6205.
*4,0&nbsp;×&nbsp;1018&nbsp;m — 600&nbsp;lumjaroj — distanco de Tero al Betelĝuzo.
*9,5&nbsp;×&nbsp;1018&nbsp;m — 310&nbsp;lumjaroj — distanco de Tero al pulsaro PSR 1257+12.
*1,4&nbsp;×&nbsp;1019&nbsp;m — 1&nbsp;500&nbsp;lumjaroj — proksimuma dikeco de la Lakta vojo, ĉe la loko de la suno.
*1,5&nbsp;×&nbsp;1019&nbsp;m — 1&nbsp;600&nbsp;lumjaroj — distanco de Tero al Oriona nebulozo.
*4,7&nbsp;×&nbsp;1019&nbsp;m — 5&nbsp;000&nbsp;lumjaroj — distanco de Tero al nebulozo Bumerango, la plej malvarma konata ejo, (1&nbsp;K).
*7,1&nbsp;×&nbsp;1019&nbsp;m — 7&nbsp;500&nbsp;lumjaroj — distanco de Tero al *Eta Carinae*.
*2,6&nbsp;×&nbsp;1020&nbsp;m — 28&nbsp;000&nbsp;lumjaroj — distanco de suno al centro de Lakta vojo.
*9,5&nbsp;×&nbsp;1020&nbsp;m — 100&nbsp;000&nbsp;lumjaroj — diametro de Lakta vojo.

*1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;m egalas al 1 zetametro.

Distancoj pli longaj ol 1 Zm.

## Vidu ankaŭ 
* Wikipedia Project: Astronomiaj Objektoj (angle).

## Eksteraj ligiloj 
Messier 13 (SEDS)  (angle, france, germane kaj itale).

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Kropswolde

**Kropswolde** estas  torfeja vilaĝo en la municipo Midden-Groningen en la provinco Groningen ĉe la Zuidlaardermeer (lago de Zuidlaren). 

La  vilaĝnomo estis unuafoje, kun  certeco, menciita en ĉarto el la jaro 1249. La monaĥinejo de Essen aŭ Yesse, situante proksime al la vilaĝo Haren havis multajn bienkampojn en la ĉirkaŭaĵo. La monaĥinejo, je propraj kostoj, kulturigis longajn parcelojn el la marĉo oriente de la Lago de Zuidlaren. Kun loĝantoj de **Crepeswolde** ekestis malkonsento pri tri el tiuj parceloj. Pri ĉi tiu malkonsento troviĝas en la ŝtatarkivo de Groningen kopio de la dato 18-a de oktobro 1249.

Pli frua mencio: 
* en la analoj de Tacito (Lib.IV.73) estis menciita vilao nomata **Cruptoricis** kiu troviĝas en  Nord-Nederlando (ĉerpita el la donacletero de Henriko la 3-a al la Sankt-Martena kirko de Utrecht el la jaro 1040 kaj priskribita de Prof. Ypey kaj Mag. Feith en ilia libro "Oudheden van het Gorecht en Groningen" (Antikvaĵoj  de la Gorecht kaj Goningen))
*  historiverkisto Benninga parolas pri bieno apartenante al iu **Cruptorix**, aliuloj eksplikas la nomon el la malnov-nederlanda kaj saksa 'krop', kun la signifo altaĵo en la pejzaĝo kaj 'wolde' arbaro. 

En la 14-a jarcento Kropswolde kune kun Foxhol apartenis al *de Vrijheid van Groningen * (la libereco de Groningen).

En la 15-a jarcento ĝi estis kolonio de torfofosistoj el la urbo Groningen. Torfo estis transportita al Groningen tra  la rivero Hunze. La ŝiptrafiko sur la Hunze estis regata de la *Schuitenschuiversgilde* (Boatŝova gildo); fondita en 1403 kun la celo transporti torfon el la regiono ĉirkaŭ Kropswolde. Krom la *Schuitenschuiversgilde* nur loĝantoj de Kropswolde, Wolfsbarge kaj Westerbroek rajtis transporti torfon, kondiĉe ke iliaj ŝipoj havis malpli da kapacito ol tiuj de la gildo.

Ĝis en la 20-a jarcento estis sufiĉe da resttorfejo por elfosi torfon.
Post la elfosado de torfo la torflentumo  estis antaŭ ĉio uzata por agrokulturo.

En 1798 dum la tempo de la Batava Respubliko Kropswolde estis klasifikita kiel paroĥo kune kun Lula kaj Windeweer.

La kvartalo Meerwijck situas en Kropswolde kaj konsistas el domoj sur duoninsuloj en la Zuidlaardermeer.

## Konstruaĵoj 
* Kirko (1773). Foto
* Ventmuelejo De Hoop (La Espero), okedra grenmuelanta ĉapturnulo el 1923. Ankoraŭ uzata. Retejo
* Stacidomo de Kropswolde 1915, laŭlonge la fervojlinio Groningen - Nieuweschans. Fotoj 
eta|300px|Mapo el 1867
eta|maldekstra|300px|Ventmuelejo De Hoop (La Espero)
eta|meza|Ventmotoro Herkules
[eta|maldekstra|300px|Kirko de Kropswolde el 1773, kun turo el 1888. Rimarkindaj [Davidsteloj en la turfenestroj]]
eta|maldekstra|850px|Stacidomo  en 2010

## Eksteraj ligiloj 
* stacidomo

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Groningo
Färgelanda Kommun

**Faktoj**
* Areo: 592 kvadratkilometroj
* Loĝantoj: 6.841 en 2003, nun iom pli ol 7.000.
* Koordinatoj: 58,57° N, 12,00° E.
* Poŝtkodo: 458 80

----

Färgelanda estas municipo en sud-okcidenta Svedio, gubernio Västra Götalands län (Okcidenta Gotenlando).
Ĝi situas 95 km norde de Gotenburgo.

Dosiero:Svcmap vastra gotaland.png|
Dosiero:Färgelanda kommun.png|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fargelanda.se 
* http://web.telia.com/~u52802529/Text/SFornsal.htm  
* http://www.dalsland.se 
* http://www.fargelanda.se|kommunkod=1439|fotnoter=| 

Kategorio:Areo
Batalo ĉe Sudoměř

eta|Batalo ĉe Sudoměř
**Batalo ĉe Sudoměř** estis la unua pli signifa armea kunpuŝiĝo dum husana revolucio. En marto de 1420 Břeněk ze Švihova kaj Jan Žižka transŝoviĝis kun 400 infanterianoj, 9 rajdistoj kaj 12 veturiloj el Plzeň ĝis Tábor. Ili estis persekutataj de strakonicaj kruckavaliroj kaj ilian vojon fortranĉis plua taĉmento direkte de Písek. La 25-an de aprilo de 1420 ili estis ĉe Sudoměř ĉirkaŭigitaj en tereno, kiu taŭgis por atako de rajdistaro. Unusolan ŝancon donis nur pozicio inter du fiŝlagoj, el unu el ili la akvo estis ellasita. La atako eblis sole sur digo, kiun la husanoj baris per veturiloj. Ili ekvilibrigis tiel malavantaĝon de sia malgranda nombro. La unua atako de la peza rajdistaro estis repuŝita kaj la alian atakon la kavaliroj gvidis tra ŝlima fundo de la ellasita fiŝlago. Iliaj ĉevaloj tie haltis, do la atako estis plu gvidita piede. Nebulo kaj vesperkrepusko decidis la batalon utile al la husanoj, kiuj limigis por repuŝo de la atako. Ili ja emis persekuti la malamikojn, sed sen rajdistaro ili povis eĉ ne provi tion. Cetere, ili atingis sian celon, la vojon al Tábor ili havis malfermita. La husanoj en tiu ĉi batalo uzis ne nur la terenon, sed unuafoje ili uzis ankaŭ migrantajn remparojn – veturilremparon.

## Vidu ankaŭ 
* Husmovado

Sudoměř
Kategorio:Husmovado
Sudoměř
Kategorio:Distrikto Strakonice
Kategorio:Historio de Sudbohemia regiono
Kategorio:Čejetice
Sudoměř
Kategorio:1420
Fotoĉelo

[eta|dekstra|220px|Fotoĉelo je longo 90 mm, ĉ. [1935]]
**Fotoĉelo**, aŭ **lumsensa ĉelo** aŭ **selenĉelo** (en kiu estas seleno aŭ selenoksido) pri kiu estas radiodetektilo. Ĝi similas al elektrontuboj, ĉar en la vakua vitroĉelo troviĝas anodo kaj katodo (fotokatodo). Se la fotoĉeloj estas produktitaj el duonkonduktantoj, ili estas duonkonduktaj detektiloj.

La fotokatodo konsistas el alkala metalo (ekz. cezio), el kiu povas liberiĝi elektronoj je efiko de lumo (fotoelektra efiko). La anodo estas el metalo (ekz. kupro).

Se estiĝas tensio inter la anodo (+) kaj katodo (-), la elektronoj, liberiĝintaj je efiko de lumo, migras al anodo kaj oni povas mezuri elektran kurenton (fotokurenton).

Se la estiĝanta tensio estas tro eta, la fotokurento estas proporcia al la estiĝanta tensio, la proporcia faktoro dependas de la lumintenso.

La fotokurento saturiĝas pro pli alta tensio, tio signifas, ke la kurento ne grandiĝas plu per altiĝanta tensio. Tio klarigas, ke kun eta tensio ne sufiĉas la kampoforto por ĉiun elektronon – estiĝintaj ĉe la katodo je fotoefiko – akceli en direkton de la anodo kaj tiel estigi fotokurenton.

Kiel plua efiko, formiĝas tensio inter anodo kaj katodo pro prilumigo, se la tensia fonto estas kunligita kun la fotoĉelo. Tiu ĉi tensio estas proporcia al frekvenco de la enradiita lumo kaj estas uzata por esploroj de la Planck-a efika kvantumo. Tensio estiĝas, ĉar la lumo (supozite sufiĉe altan frekvencon kaj tiel energion) elbatas elektronojn el la fotokatodo. Tiuj ĉi elektronoj posedas energion, kiu egalas al diferenco inter la lumenergio kaj la anstataŭiga laboro de elektronoj el la metalo. La liberaj elektronoj trafas (parte) ankaŭ la anodon kaj ŝargas ĝin negativa. Tiel estiĝas elektra tensio inter la elektrodoj. Pliaj elektronoj atingas nun la anodon, se ili trairas la formiĝantan elektran kampon, por kio necesas energio. Finfine la tensio tiel grandiĝas, ke la energio de la nove elbatitaj elektronoj ne sufiĉas plu por atingi la anodon, do la tensio restas konstanta.

Oni povas mezuri per fotoĉelo la jonizan energion de gasoj.

## Vidu ankaŭ 
* Sunĉelo (lumelektra ĉelo)

Kategorio:Fiziko
Kategorio:Elektroniko
Wellen (Belgio)

**Wellen** (nederlande, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto (aŭ *arondismento*) Tungro.

Ekde 1977 la municipoj Berlingen, Herten kaj Ulbeek apartenas al Wellen, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo
Kartageno

Estas kelkaj urboj nomataj **Kartaĥeno** aŭ **Kartageno** (hispanlingve ***Cartagena***):

* Cartagena (metroo de Madrido) estas metrostacio en Madrido, Hispanio
* Kartaĥeno (Hispanio) estas urbo en la Murcia Regiono, Hispanio
** Cartagena (stacidomo) estas fervoja stacio en Kartaĥeno (Hispanio)
** Cartagena Plaza Bastarreche (stacidomo) estas fervoja stacio en Kartaĥeno (Hispanio)
* Kartageno (Kolombio) aŭ *Cartagena de Indias* estas urbo de Kolombio.
* Kartaĥeno (Ĉilio) estas urbo de Ĉilio

La nomo devenas de Kartago, kiu fondis la hispanan urbon (*Kartago Nova*).
Poto

Ĝenerale, **poto** estas vazo farita el diversaj materialoj por enteni ion. Poton destinitan por kuirado oni nomas kuirpoto, kaj poton destinitan por kultivado de ornama planto oni nomas florpoto. La materialoj plej uzataj por elfari potojn estas metalo kaj argilo.

## Vidu ankaŭ 
* Pispoto
* Miksopoto
* Pol Pot
* prempoto
* En pokero kaj aliaj vetludoj, "poto" estas la kolekto de vetita mono de la ludantoj.
* Poto de Zamoro

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (9) proverboj pri poto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* [www.eventoj.hu/steb/vortaroj/potoj.rtf Potoj] - Plurlingva vortaro pri potaj kaj potistaj vortoj - (en formato "RTF")

Kategorio:Ujoj
Murcio

frame
**Murcio** () estas hispana urbo, ĉefurbo de samnoma provinco, kiu formas la Aŭtonoman Murcian Regionon.

Situo: 37º 59' N, 01º 08' U

La urbo posedas 391.146 loĝantojn kaj surfacon de 881,86&nbsp;km². Ĝi estas la sepa plej granda hispana urbo, kaj la tuta aglomeraĵo atingas 550.000 homojn.

Murcio situas en la interno de la regiono, en tre arida tereno. La rivero Segura trairas la urbon, sed ĝi estas rivero neregula kaj ĝenerale poluita, pro kio la akvo estas grava problemo en la urbo kaj ĉirkaŭo.

Murcio estis fondita de Abd ar-Rahman la 2-a en 825. La unua nomo de la urbo estis *Mursiyah* (Arabe مرسية).

## Geografio 
La municipa teritorio estas trapasata de la rivero Segura.

La Murcia klimato estas duonarida kaj laŭ klimata klasifiko de Köppen ĝi estas BSh.

## Submunicipoj 
[eta|La rivero [Segura sub la Ponto de la Danĝeroj.]]
[eta|dekstre|[Akvorado La Ñora, simbolo de la tradicia legomĝardenaro de la regiono.]]
[eta|dekstre|[Katedralo de Murcio.]]
eta|dekstre|Episkopa Palaco.

## Vidindaĵoj 
* Episkopa Palaco
* Katedralo de Murcio

## Servoj 
* Katolika Universitato Sankta Antonio

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de  estas:
* 20px Jangĝoŭ (ĉine 扬州市 / 揚州市), Ĉinio

## Famuloj 
* Mari Trini

## Esperantistoj de Murcio 
* Manuel Esteban
* José Luis Pérez Óvilo
* Francisco Miguel Muñoz Garre
* Juan Antonio Cabezos Martínez
* José Pina Tuells
* Pedro Ruiz García
* Jesuo de las Heras Jiménez.

La kvar lastaj apartenis al la estraro de HALE, Hispana Asocio de Laboristoj Esperantistaj, kiu eldonis regule bultenon ***Kajeroj el la Sudo***.

## Vidu ankaŭ 
* Katedralo de Murcio
* Tramtransporto en Murcio
* Proksimaĵoj Murcio-Alakanto
* Murcia del Carmen (stacidomo)
* Murcia Mercancias (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Urbestraro de Murcia

## Notoj 

Kategorio:Urboj de Hispanio
Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj
Tungro

**Tungro** (, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1825 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto (aŭ *arondismento*) Tungro.

Ekde 1977 la municipoj Berg, Diets-Heur, Henis, 's-Herenelderen, Koninksem, Lauw, Mal, Neerrepen, Nerem, Overrepen, Piringen, Riksingen, Rutten, Sluizen, Vreren kaj Widooie apartenas al Tungro, la ĉefa municipo.

Ĝi estas tre malnova (jam ekzistis en 15 a. K.) urbo, kiu ekestis el Romia setlejo *Atuatuca Tungrorum*.

## Bildaro 

Image:Tongeren_Innenstadt.jpg|Centra urbo
Image:Ambiorix.jpg|Ambiorix
Image:Tongeren_Basilika.jpg|Baziliko

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo de la municipo

Kategorio:Urboj de la provinco Limburgo de Belgio
Kategorio:Urboj de Belgio
Klono

**Klono** estas kompleksa kopio de originala aĵo. La vorto devenas genetikisto J. B. S. Haldane en 1963, kiel teoria kopio de rano, el la greka vorto *klon* signifante "branĉeto". Hodiaŭ, la vorto havas pli larĝan signifon.

***Klono** laŭ **biologio** estas biologia kopio de originala estaĵo.
***Klono** laŭ **komputiko** estas samfunkcia aparato aŭ programo kiel originalo.

## Vidu ankaŭ
* Klonkolonio
Karismaj kristanoj

**Karismaj kristanoj** estas anoj de tradiciaj kristanaj grupoj (protestantaj aŭ katolikaj) kiuj, ĝenerale sen proponi profundajn ŝanĝojn en siaj eklezioj aŭ sektoj, provas "restaŭri" la kristanan fidon per la emfazo de la senpera sperto de l' Sankta Spirito. Tiu movado ekis en Usono en la unua duono de la 20-a jarcento en protestantismo kaj eniris katolikismon en la 1960-aj jaroj. De Usono ĝi iris al Eŭropo kaj Latinameriko.

La karismaj movadoj pretendas elvoki la Sanktan Spiriton, restarigante praktikon kiun ili pensas esti en prakristanaj komunumoj. Ili celas, per tiaj iniciatoj, aldoni pli da konsisto al la religiemeco, endanĝerita de la nuntempe progresanta materiismo.

Diversaj grupoj oferas resanigon kaj materiajn rekompencojn al kiuj eniras la movadon, kvankam kontraŭ la tradiciaj sintenoj de siaj eklezioj. Ili ankaŭ postulas formojn de kulto pli "agemajn" kun laŭtaj kantoj, dancoj, fortaj sintenoj, ktp. Tio ofte skandalas la estrojn de eklezioj, sed altiras homojn kaj, sekve, estas tolerataj.

## Vidu ankaŭ 
* Pentekosta Kristanismo
* *Elmer Gantry (filmo)*

Kategorio:Kristanismo
Klono (biologio)

En biologio, **klono** estas la la rezulto de klonado, nome ĉelaro aŭ individuaro.

Oni ne konfuzu ĝin kun klonulo.

J. B. S. Haldane en 1963 uzis la radikon κλων/klon (greklingve *ĝermo*) por mencii la produkton de tiam teoria kopio de bufo, sed antaŭ li, oni jam uzis la grekan vorton en legomĝardenado.

Kategorio:Klonado
Popola Liberiga Armeo

eta|200px|Flago de la PLA
eta|200px|Junulino en uniformo de la Popola Liberiga Armeo
La **Popola Liberiga Armeo** (, tradicia ĉine: 人民解放軍, pinjino: *Rénmín Jiěfàng Jūn*), estis fondita de la Ĉina Komunista Partio la 1-an de aŭgusto 1927 je la tuta komenco de la civila milito, kiu oponis al Kuomintango. Ekde tiu momento ĝi estas la oficiala nomo de tiu armeo.

Al tiu estas nombritaj la diversaj civitaj milicoj, kiuj similas al la iama "uzina batalgrupo" en la GDR. La Popola Liberiga Armeo (PLA) entenas ĉirkaŭ 2,81 milionojn da soldatoj, kiuj estas parte rekrutigitaj.

La (Ĉina) Popola Volontula Armeo (PVA) estis la armitaj fortoj deplojitaj de la Popola Respubliko Ĉinio dum la Korea Milito.

## Historio 
La Popola Liberiga Armeo estas unu el la tri kolonoj de la ĉina reĝimo (la aliaj du estas la Ĉina Komunista Partio kaj la ŝtataparato).

## Vidu ankaŭ 
* Centra Milita Komisiono (Ĉinio)
* Nacia Revolucia Armeo


Kategorio:Armitaj fortoj de Ĉinio
Petr Chelčický

**Petr CHELČICKÝ** (proksimume 1390 en Chelčice ĉe Vodňany – 1460) estis verkisto kaj tradukisto.

Li devenis el malpli nobla kamparana nobelaro (en la fakto li estis kamparano), li protektis opinion, ke ĝusta kristanisma vivo eblas sole per laboro en agrikulturo. Chelčický ne estis tro klera (li estis aŭtodidakto), sed li sciis latine. Precipe predikado de Jan Hus kaj John Wyclif, sed ankaŭ de Tomáš Štítný influis lin. Liaj daŭrigantoj fondis Unuecon fratecan.

## Vivo 
Oni ne multe scias pri lia vivo de libera bienulo en vilaĝo Chelčice proksime de Vodňany en suda Bohemio, kie li pasigis sian tutan vivon. Li ne trapasis altlernejajn studojn, li kleriĝadis mem helpe de interrilatoj kun gvidaj personoj de ĉeĥa reformacio kaj helpe de libroj. Li studis ekzemple librojn de Tomáš Štítný kaj Johano Hus. Li verŝajne renkontis Johanon Hus dum lia rifuĝo en sudbohemia kastelo „Kozí hrádek“. Li profunde meditadis pri religiaj kaj sociaj okazaĵoj de sia tempo. Lia analizo de socia ordo estas klarvida por postaj tempoj. Per sia verketo „O trojím lidu“ (Pri la trieca popolo) kiel fundamenta postulo de dia ordo li en tiu tempo prezentis klarvidan bildon de senklasa socio.

## Verkoj 
Liaj verkoj estas pledo de pasiveco kaj kritiko de preskaŭ ĉio. Li verkis precipe traktatojn.
* **Pri pastra batalo** – Li ne agnoskas perforton, li rifuzas ĉiujn militojn, ĉar li direktas sin per principo – vi ne mortigos. Li proklamas kristanisman humilecon, batalon kontraŭ diablo.
* **Pri la trispeca popolo** – li kondamnis dividon de la socio en tri grupojn (pastraro, soldatoj kaj simpla popolo). La bazo estis Biblio, kie oni proklamis egalecon de homoj.
* **Pri eklezio**
* **Parolo pri la bazo de homaj leĝoj**
* **Reto de ĝusta kredo** – la reto estas religio kaj eklezio, kiuj estas ŝirmontaj la kredantojn. Reĝoj, papo kaj imperiestro – priskribitaj kiel balenoj ŝiras la reton. Li priskribas ĉi tie sian idealan eklezion. La verko estas kunmetita el proksimume 50 malgrandaj traktatoj, kiuj rilatas al certaj personoj, la kritiko celas al konkretaj personoj kaj ĝi apartenas al la plej radikalaj siatempe.
* **Postilla**

Plu konserviĝis pli granda kvanto (pli ol 50) etaj traktatoj, rilataj plejparte al religiaj demandoj.

Kategorio:Husmovado
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj religiaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj politikaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj kristanaj pacistoj
Kategorio:Ĉeĥaj kristanaj teologoj
Kategorio:Ĉeĥaj reformistoj
Kategorio:Ĉeĥaj agrikulturistoj
Kategorio:Ĉeĥaj anarkiistoj
Kategorio:Kristanaj anarkiistoj
1 E21 m

Por bildigi la grandecon de unu zetametro, tiu ĉi paĝo estas listo de iuj aĵoj longaj inter 1&nbsp;zetametro&nbsp;(**Zm**) kaj 1&nbsp;jotametro&nbsp;(**Ym**) (1021—1024&nbsp;m).
----
eta|320px|dekstra|Galaksio Andromedo

Vidu ĉi tie pri signifoj de *zeta-*, *jota-*.

Distancoj pli mallongaj ol 1 Zm

* 1 zetametro egalas al:
** 1&nbsp;000&nbsp;Em
** 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Pm
** 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Tm
** 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Gm
** 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Mm
** 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km
** 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;m
** 105&nbsp;700&nbsp;lumjaroj (proksimume).
* 1,7&nbsp;×&nbsp;1021&nbsp;m — 179&nbsp;000&nbsp;lumjaroj — distanco de suno al la Granda Magelana Nubo.
* 2,0&nbsp;×&nbsp;1021&nbsp;m — 210&nbsp;000&nbsp;lumjaroj — distanco de suno al la Malgranda Magelana Nubo.
* 8,5&nbsp;×&nbsp;1021&nbsp;m — 900&nbsp;000&nbsp;lumjaroj — distanco de suno al nano-galaksio Leono 1, la plej malproksima konata satelita galaksio de la Lakta vojo.
* 2,7&nbsp;×&nbsp;1022&nbsp;m — 2,9 milionoj da lumjaroj — distanco de suno al galaksio Andromedo.
* 5,7&nbsp;×&nbsp;1023&nbsp;m — 60 milionoj da lumjaroj — distanco de suno al Virgulina galaksia amaso.

* 1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;m egalas al 1 jotametro.

Distancoj pli longaj ol 1 Ym.

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Cejana

La koloro **cejana** estas inter blua kaj verda koloroj, simila al la koloro de sennuba ĉielo. Ĝia ondolongo estas inter 490 kaj 520 nm.

En kolormodeloj ĝi signifas la komplementan koloron de ruĝo.
Ĉar ruĝo estas grava en adiciaj kolormodeloj, cejano estas grava en subtrahaj kolormodeloj, ekzemple por inkaj presiloj. Cejanan farbon oni ekhavas miksante egale verdon kaj bluon.

La nomo devenas de la floro cejano, kies koloro tamen estas iom pli blua ol cejana. La latina nomo de cejano, *Centaurea cyanus*, enhavas la grekdevenan adjektivon κυανεος, kiu signifas "malhele blua". La vorto do trairis konsiderindan signifoŝanĝon.

En diversaj kolormodeloj oni reprezentas la cejanan koloron jene:
* RVB: R = 0,0; V = 1,0; B = 1,0.
* CMFN: C = 1,0; M = 0,0; F = 0,0; N = 0,0.

Kategorio:Koloroj
Metropolito

**Metropolito** en hierarĥiaj kristanaj eklezioj estas "supera episkopo ranganta inter episkopoj kaj la patriarko".

## Laŭ eklezio 
En la katolika eklezio, metropolito estas ĉefepiskopo kiu superrigardas la ceterajn episkopojn de provinco, liajn sufraganojn.
En la orientaj katolikaj eklezioj, la metropolitoj havas pligrandan aŭtoritaton. Iuj estras tutajn proprajurajn ekleziojn, aliaj nur provincojn de patriarkaj eklezioj. Ĉiujn oni mencias pernome en la liturgio de la sufraganaj eparĥioj.

En la ortodoksa eklezio, la signifo varias:
* En grekaj eklezioj, "metropolito" estas titolo, kiun povas havi eĉ ĉiuj episkopoj de la eklezio kiuj regas aktivajn eparĥijon, dum la titularaj episkopoj ne havas ĝin, Tiaj metropolitoj ne havas sufraganojn. En grekaj eklezioj povas ekzisti ĉefepiskopoj: tiuj havas primasan prezidrajton rilate al la aliaj episkopoj, kiel en la Eklezio de Grekio, la Greka Ortodoksa Ĉefdiocezo de Ameriko, kaj la Kipra Ortodoksa Eklezio. Unu tia grekortodoksa ĉefepiskopo estis Makarios la 3-a (Kipro).
* En slavaj eklezioj, "ĉefepiskopo" estas nur honora titolo donita al iuj episkopoj kiuj dependas de metropolitoj

La orientaj ortodoksaj eklezioj similas tiurilate al la slavaj ortodoksaj eklezioj.

## Notoj 

Kategorio:Ekleziaj titoloj
Cejano

**Cejano** (*Centaurea cyanus*) estas floro el la familio de asteracoj. Ĝi ofte akompanas grenkampojn, kaj agrokulturistoj konsideras ĝin trudherbo. Pro la apliko de kemia sterko cejano maloftiĝis sur kampoj.
eta|maldekstra|La cejanoj
eta|maldekstra|La cejanoj
Per la nomo de la planto oni nomas verd-bluan koloron, kiu gravas en la kolormodelo CMFN.

eta|eta|maldekstra|Cejano (Centaurea cyanus)
eta|maldekstra|La cejanoj en tritika kampo
Kategorio:Asteracoj
CMFN (kolormodelo)

**CMFN** (en la angla: **CMYK**) estas la nomo de **kolormodelo** uzata por subtraha reprezento de koloroj, t.&nbsp;e. por koloraĵoj, kiuj ne lumas, sed post absorbo nur reflektas lumon. Ĝi deriviĝas de ĝiaj bazaj koloroj cejana (C), maĝenta (M), flava (F) kaj nigra (N) kaj estas uzata por komputilaj presiloj.

Principe la tri koloroj CMF sufiĉas por reprezenti koloran bildon, ĉar ilia kombino teorie rezultigas nigran koloron. Praktike ekzistantaj inkoj tamen rezultigas brunan koloron, tial oni kutime aldonas la nigran koloron kiel kvaran bazan. La nigra koloro ne influas la spacon de la reprezenteblaj koloroj, kiu do estas tridimensia kaj ofte prezentata en la formo de **kolor-kubo**:

Dosiero:CMYK farbwuerfel.jpg

Bonvolu atenti, ke la koloroj la bildo estas influataj de la uzata ekrano aŭ presilo.

La modelo havas diversajn nomojn depende de la uzata lingvo. Ĝia franca nomo estas CMJN (**c**yan, **m**agenta, **j**aune, **n**oir), ĝia angla nomo CMYK (**c**yan, **m**agenta, **y**ellow, **k**ey - la litero K **k**ey (*ŝlosilo*) simbolas *Black* (nigra), ĉar tio estas la baza, la *ŝlosila* koloro de ĉia presado, kaj "B" povus esti miskomprenata kiel ***b**lue* (blua). En la esperanta versio de LibreOffice, oni uzas la mallongigon CMFŜ, Ŝ (ŝlosilo) kiel traduko de la angla.

## Vidu ankaŭ 
* Koloro
* Lumabsorbo
* Adicia kolormikso
* Subtraha kolormikso
* Trikromio

Kategorio:Koloroj
Klonado

[eta|Multaj organismoj, kiel [tremolecaj poploj, reproduktiĝas per klonado.]]
En biologio, **klonado** estas la procedo de kreado de klonoj, t.e. de ĉelaroj aŭ individuaroj, kies unuopaj ĉeloj aŭ individuoj ricevas la nomon klonulo, klonaĵo aŭ klonano.

## Priskribo 
**Klonado** estas neseksa reproduktado de organismo per ĉelo aŭ fragmento, tiel ke rezultas individuo genetike egala. En la lastaj jaroj, ĉefe pro la fama ŝafino Dolly, tiu temo fariĝis sufiĉe sensacia en amasmedioj. Tamen, laŭ biologia vidpunkto, ĝi ne estas nova. La vorto klono devenas de la greka "klón", kiu signifas ŝoson, nome tigon, kiu povas estigi novan apartan organismon. Do, de jarmiloj oni klonas plantojn per ŝosojn. Ankaŭ mikroorganismoj reproduktiĝas nesekse, per simila maniero. La mirinda novaĵo estas, ke oni nun ekklonas superajn bestojn kaj jam anoncas homan klonadon. Natura klonado tamen okazas, kiam "identaj" ( t.e. unuovaj ĝemeloj) naskiĝas.

Kloni organismon signifas krei novan organismon kun la samaj genetikaj informoj de alia jam ekzistanta. En moderna kunteksto, tio povas esti transmeto de nukleo de korpa ĉelo en ovon, kies origina nukleo estis forprenita.

La historio pri besta klonado ne estas tute mallonga. En 1952 oni klonis bufembriojn, kiuj tamen mortis antaŭ maturiĝo. En 1970 oni eksperimentis per ratoj, poste per ŝafinoj. En 1981, en Svisio, oni klonis ratojn kaj en 1986, en Anglio, ŝafinon. sekvis brutoj, porkoj, kaproj, kunikloj kaj simioj. En 1993, en Kanado, oni produktis homajn klonembriojn, kiuj estis detruitaj post 32 semajnoj. En Brazilo, klonado de bestoj estas farataj de 1996. En 1997, en Skotlando, naskiĝis la fama "Dolly". Ankoraŭ en 1997 oni produktis ŝafinon "Polly", kun homa geno enmiksita en ĝian genetikan konsiston. En 1998 oni firmigis teknikon por produkti aron da klonuloj el unu sola fontindividuo; sekvis klonado de bestoj je pluraj generacioj.

Klonado povas signifi klonadon de geno aŭ de tuta organismo. Kloni genon signifas forpreni ĝin de organismo kaj meti ĝin en alian organismon kie oni studos aŭ uzos ĝin.

## Bildaro 

Dosiero:Cloning diagram english.png|
Dosiero:Twin orchids.jpg|
Dosiero:Tweeling1.jpg|
Dosiero:Cloning diagram deutsch.png|

## Vidu ankaŭ 
* Biotekniko
* Gentekniko

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.npoint.com.br/sementeira/prelego6.html 

Kategorio:Molekula biologio
Kategorio:Embriologio
Koliko

**Koliko** estas malsano, ĉefe ĉe ĉevaloj, sed ĝi povas atingi ankaŭ homojn kaj aliajn bestojn. La kaŭzoj estas multaj, kiel tordo, premo aŭ invaginado de intestoj. Plej ofte simpla konstipo aŭ akumulo de gasoj povas kaŭzi ĝin. Ne nur la intestoj kaŭzas kolikajn dolorojn, sed ankaŭ la utero, la renoj kaj la hepato. Ŝtonoj en la duktoj kaj hepatveziko kaj en la renoj ankaŭ kaŭzas kolikojn.

## Vidu ankaŭ 
* Adstringa sorbuso

Kategorio:Malsanoj de ĉevaloj
Kategorio:Simptomoj
Kategorio:Malsanoj
Friedensreich Hundertwasser

[eta|Hundertwasser (maldekstre) [1965 en Hanovro]]
[eta|Hundertwasser [1998 en Novzelando]]

**Friedensreich HUNDERTWASSER**  (naskiĝis la 15-an de decembro 1928 en Vieno, Aŭstrio; mortis la 19-an de februaro 2000 sur la ŝipo Queen Elizabeth 2 sur la Pacifiko), estis aŭstra artisto, pentristo kaj arkitekto. Li estis disĉiplo de Albert Paris Gütersloh.

Hundertwasser origine nomiĝis *Friedrich Stowasser*. Ĉar li deziris, ke lia nomo signifu ion, li en 1949 elektis sian pseŭdonimon:
* *Friedensreich* estas ege nekutima germana antaŭnomo; ĝi laŭvorte signifas "paco-riĉa". La germana sufikso "-rich" similas al la vorto "riĉa", sed origine signifas nur "-ulo" (Friederich, Frederiko = paculo).
* *Hundertwasser* signifas "centakvo". "Sto" estas la slava vorto por "cent". Li fojfoje uzis ankaŭ la japanan tradukon 百水 (hyaku-sui).

Hundertwasser malŝatis la modernan tendencon desegni ĉion per rektaj linioj kaj ortaj anguloj; li konsideris la rektan linion "tiranaĵo". Tial li desegnis ekzemple domojn, kiuj havas rondajn murojn kaj arkaĵojn aŭ kies fenestroj situas en la sama etaĝo je malsama alto. En pluraj urboj troviĝas t.n. Hundertwasser-domoj, interalie en lia naskiĝurbo Vieno. Lia ideo pri domo estis, ke ĝi aspektu, kvazaŭ la tera surfaco estu tuko kun tranĉo, unu el kies randoj oni levis.

Hundertwasser estis praido de Joseph Maria Stowasser, kiu kompilis tre konatan latinan-germanan vortaron. Hundertwasser desegnis kovrilon por tiu vortaro, kun kiu aperis eldono de 1994.

## Elektitaj disĉiploj 
* Kálmán Kovács (pentristo)

## Citaĵoj 
* "Malebena planko estas melodio por la piedoj."
* "La rekta linio iĝis absoluta tiranaĵo."
* "Persono en luata loĝejo devas povi kliniĝi el la fenestro … kaj li devas havi la rajton preni penikon kaj pentri ĉion, kion lia brako povas atingi."

## Literaturo 
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gruene-zitadelle.de Lia Verda Citadelo de Magdeburg
* http://www.hundertwasserbahnhof.de Lia fervoja stacidomo en Uelzen
* http://www.hundertwasserhaus.at Hundertwasser-domo en Vieno

Dosiero:Bad Blumau Panorama.jpg|Termala banejo de Blumau
Dosiero:Darmstadt-Waldspirale-Hundertwasser3.jpg|"Arbara spiralo" en Darmstadt
Dosiero:Magdeburg asv2022-08 img26 Grüne Zitadelle.jpg|"Verda Citadelo" en Magdeburgo

Kategorio:Aŭstraj pentristoj
Kategorio:Aŭstraj arkitektoj
Habemus Papam

**Habemus Papam** - ni havas papon - per tiuj vortoj la plej maljuna kardinala diakono anoncas en la latina la elekton de nova papo.

La anoncado okazas sur centra balkono de la baziliko Sankta Petro en Vatikano. Poste la nova papo prezentas sin al la popolo kaj faras sian unuan paroladon, kiu finiĝas per la tradicia beno Urbi et Orbi.

La kompleta teksto de la anonco estas:

:*Annuntio vobis gaudium magnum;*
:*Habemus Papam:*

:*Eminentissimum ac reverendissimum Dominum,*
:*Dominum [individua nomo],*
:*Sanctæ Romanæ Ecclesiæ Cardinalem [familia nomo],*
:*Qui sibi nomen imposuit [papa nomo].*

Traduko:

:*Mi anoncas al vi grandan ĝojon;*
:*Ni havas Papon:*

:*La eminentegan kaj respektegindan sinjoron,*
:*Sinjoron [individua nomo],*
:*Kardinalon de la Sankta Roma Eklezio [familia nomo],*
:*Kiu prenas al si la nomon [papa nomo].*

Dum *"Habemus Papam"*-ceremonio, farita de la Kardinalo Jorge Medina Estévez la 19-an de aprilo 2005, okaze de la elekto de Papo Benedikto la 16-a, la anoncon antaŭis la saluto *Karegaj gefratoj* en kelkaj lingvoj:
* *"Fratelli e sorelle carissimi"* ();
* *"Queridisimos hermanos y hermanas"* ();
* *"Bien chers freres et soeurs"* ();
* *"Liebe Brudern und Schwestern"* ();
* *"Dear brothers and sisters"* ().

Dum la sekva ceremonio, farita de la Kardinalo  la 13-an de marto 2013, okaze de la elekto de Papo Francisko, tiu aldona salutado ne okazis.

## Eksteraj ligiloj 
* *Habemus Papam* de 1978: Kardinalo Felici anoncas la elekton de Karol Wojtyła kiel Johano Paŭlo la 2-a
* *Habemus Papam* de 2005 (Benedikto la 16-a)
* *Habemus Papam* de 2013 (Francisko)

Kategorio:Katolikismo
Konkordo (planlingvo)

**Konkordo** (Concorde aŭ Concordu) estas planlingvo, kreita de  brito S. Flaherty-Hall en 1952. Estas iom skema projekto kun radikoj deformitaj kaj nenaturalisma aspekto.

Patro Nia (nekompleta):

Ni padro, qi zan in Cele, laodad zaf ti nom. Ti regne ven, ti vulzaf fad, en Munde tal in Cele. 

Alia versio:

Ni Padro qi xan in Celé, laodad xaf ti nom. Ti regne ven, ti vulzaf fad, en Munde tal in Cele.

La projekto ricevis la bibliotekan klasifikon 419.4 “1957” de Biblioteko Butler.

Kategorio:Planlingvoj
1 E24 m

Por bildigi la grandecon de unu jotametro, tiu ĉi paĝo estas listo de iuj aĵoj longaj inter 1&nbsp;jotametro&nbsp;(**Ym**) kaj nefinio (∞) (1024—∞&nbsp;m). 
----

Vidu ĉi tie pri signifoj de *jota-*, ktp.

Distancoj pli mallongaj ol 1 Ym

*1 jotametro egalas al:
**1&nbsp;000&nbsp;Zm
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Em
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Pm
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Tm
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Gm
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;Mm
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;km
**1&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;m
**110&nbsp;milionoj&nbsp;da&nbsp;lumjaroj (proksimume).
*1,3&nbsp;×&nbsp;1024&nbsp;m — 140&nbsp;milionoj&nbsp;da&nbsp;lumjaroj — distanco al la Centaŭra amaso de galaksioj.
*4,7&nbsp;×&nbsp;1024&nbsp;m — 500&nbsp;milionoj&nbsp;da&nbsp;lumjaroj — longo de la Granda Muro, plej granda konata strukturego de la universo.
*8,0&nbsp;×&nbsp;1025&nbsp;m — 8&nbsp;000&nbsp;milionoj&nbsp;da&nbsp;lumjaroj — distanco al supernovao SN 2002dd.
*1,3&nbsp;×&nbsp;1026&nbsp;m — 13&nbsp;700&nbsp;milionoj&nbsp;da&nbsp;lumjaroj — distanco de kosma fonradiado; radiuso de la observebla universo.
*2,6&nbsp;×&nbsp;1026&nbsp;m — 27&nbsp;400&nbsp;milionoj&nbsp;da&nbsp;lumjaroj — diametro de la observebla universo. Distancoj pli grandaj ol ĉi tiu estas sen fizika signifo.
*5,9&nbsp;×&nbsp;1026&nbsp;m — 62&nbsp;000&nbsp;milionoj&nbsp;da&nbsp;lumjaroj — kosma netrakomunikebla limo; la plej granda distanco, de kie lumo iam atingos nin (la observanton). Tiel lumo, kiel informo kaj matiero, do, por ni, ĉi tiu estas la limo de la universo mem.

**Nenio** estas pli longa ol 1&nbsp;000 Ym (1027&nbsp;m).

Kategorio:Mezurunuoj de longo
Kosmaj planlingvoj

**Kosmaj planlingvoj** estas nomo donita de Sergej N. Kuznecov al kelkaj artefaritaj planlingvoj kiu havas la radikon *kosm-*, aŭ ekvivalenton, en ĝia nomo. Laŭ la aŭtoro, tiu elekto ne estas hazarda, sed spegulas kelkajn ideojn de *kosma komunikado*, t. e., apero de tutmonda ne nur internacia, sed universala lingvo. Pro tio, Kunezcov opozicias kosmoglotikon, la scienco de kosmaj planlingvoj" kaj "interlingvistiko", scienco de internaciaj lingvoj. 

La elpensinto de Volapuko, Johann Martin Schleyer, foje tradukis la nomon de sia lingvo per la grekorigina termino *Kosmoglosse*, ripetante la inventaĵon de la franco Lucien de Rudelle, kiu en 1858 donis la nomon Cosmoglossa al sia projekto de aposteriora internacia lingvo (alinomita ankaŭ Pantos Dimu Glossa). 

Sed, laŭ la citita aŭtoro, ĝuste Volapük komencis la periodon de la vasta uzado de la radiko *kosm-* en la mondolingva terminaro. Radikon *kosm-* en la senco `tera mondo' ni trovas en nomoj de diversaj lingvoprojektoj:

*American Cosmo, Maurice Arnold, 1935.
*Cosmo-English, James Woodburn Hamilton, 1911.
*Kosmo, 1888, E.A. Lauda, Germanio.
*Kosmal Idioma (aŭ Orba), 1893, J. Guardiola, Hispanio/Francio.
*Lingvo Kosmopolita, 1912, kaj Lingvo Cosmopolita, 1913, René de Saussure, Svisio.
*Qosmiani, Qôsmianî  aŭ Cosmian, 1922, W.M.L. Beatty, Usono.
*Cosman, 1927, H. Milner, Ĉeĥoslovakio.
*Cosmolingvia, 1927, S. Horowitz, Pollando.
*Kosmo (Schröder), 1949, G. Schröder, Nederlando.
*Kosmolinguo aŭ Cosmolingua, 1956, W. Stern, Hispanio.
*Lincos (= Lingua cosmica), 1956, ellaborita de H. Freudenthal.

Kategorio:Planlingvoj
Kosmo (planlingvo)

**Kosmo**, **Kosmos** estas internacia planlingvo de bazo latina/ latinida, kreita en 1888 de E. A. Lauda, el Berlino, Germanio. Ĝi estas unu el *kosmaj planlingvoj*. Ĝi estas citita de Louis Couturat kaj Leopold Leau, en ilia
*Histoire de la langue universelle*.

Nombroj (1-10): un, du, tri, quar, quin, sex, sept, oct, nove, dece. 

La projekto ricevis la bibliotekan kodon 417.7 “1888” LAU de Biblioteko Butler.

----

Estas ankaŭ alia projekto nomita Kosmo, de G. Schröder, Hago, 1949, kies konjugacio estas bazita sur la sveda lingvo.

Kategorio:Planlingvoj
Josep Guardiola i Grau

**Josep GUARDIOLA i GRAU**, kreanto de planlingvo Kosmal Idioma kaj malrekta protektanto de fama arkitekto Antoni Gaudí, naskiĝis en 1831 en L'Aleixar kaj mortis en 1901. Vivis en Gvatemalo, estis akciulo de Panama kanalo, kie li riĉiĝis. Post riĉiĝo, konstruis hospitalon, orfanejon, cemiterion kaj aliajn publikajn konstruaĵojn en L'Aleixar.

Publikigis la Kosmal Idioma-n, sed ne disvastigis ĝin.

Kiam li estis 60-jaraĝa, edziĝis al junulino Roser Segimon i Artells kiu tuj vidviniĝis. Roser kontraktis Gaudi por konstrui palacon "La Pedrera", unu el ĉefaj verkoj de la monda moderna arkitekturo.

Kategorio:Verkistoj
Grande-Terre

***Grande-Terre*** (eo:grandtero) estas la dua plej granda insulo el la gvadelupa insularo.
La ĉefurbo estas Pointe-à-Pitre, je la okcidenta pinto de la insulo. En la maro ĉirkaū Grande-Terre troviĝas koralrifoj. Aliaj gravaj loĝlokoj estas Saint-François, Sainte-Anne kaj Le Gosier.
Ĝi estas kalka insulo de 588&nbsp;km².

----
eta|maldekstra|180px|Mapo
eta|maldekstra|180px|Aera vido

## Vidu ankaŭ 
* *Basse-Terre*
* *Les Abymes*
* Malgrandaj Antiloj

Kategorio:Insuloj en Francio
Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj
Kosmolinguo

**Kosmolinguo** aŭ **Cosmolingua** estas internacia planlingvo kreita en 1956 de Werner Stern, en Malago, Hispanio. Ĝi estas unu el "kosmaj planlingvoj" kaj estas esperantido derivita de Ido.

## Fontoj 
* Dictionnaire des langues imaginaires, P.Albani et B. Buonarroti, Les belles lettres, 2001 ISBN 2-251-44170-0 ()

Kategorio:Esperantidoj
Désirade

***La Désirade*** estas urbo kaj insulo el la gvadelupa insularo.
En 2016 ĝi enhavis ĉirkaŭ  loĝantojn.

Ĝia nomo signifas "dezirata". La legendo diras ke tiu ĉi nomo estas donita el la dua vojaĝo de Kristoforo Kolumbo ĉar tiu ĉi insulo estis la unua videbla dum tiu transatlantika vojaĝo.

En 2021 la komunuo kun areo je 21,12 km2 enhavis   loĝantojn.

## Bildaro 

Dosiero:La-Desirade.PNG|eta|200px|Pozicio de Desirade je Gvadelupo]
Dosiero:La Désirade.JPG|eta|300px|Vidaĵo de La Désirade ekde la orienta bordo de Grande-Terre, Gvadelupo, montrante la central plataĵo de La Désirade.
Dosiero:Village-de-Bausejour-la-Desirade.jpg|eta|300px|*Beauséjour*
Dosiero:Iguana delicatissima - La Désirade 02.jpg|eta|300px|Igvano (*Iguana Delicatissima*)

[eta|maldekstra|500px|Dua vojaĝo de [Kristoforo Kolumbo (*La Désirade* norde de Dominiko)]]

Kategorio:Insuloj
Kategorio:Insuloj en Francio
Kategorio:Transmara Francio
Kategorio:Insuloj alfabete ordigataj
Frederick Gardner Cottrell

**Frederick Gardner COTTRELL**, profesoro, naskiĝis je la 10-a de januaro 1877 en Oakland, Kalifornio, Usono] kaj mortis je la 16-a de novembro 1948.

Dro. Cottrell zorgis pri la internacia interkomunikado. Li konvinkis riĉulojn Alice Vanderbilt Morris kaj Dave Hannen Morris de Novjorko pri la interlingva problemo kaj la bezono de helpa internacia planlingvo. Pro tio oni fondis la "International Auxiliary Language Association" (IALA) kun monhelpo de paro Morris, kaj Cottrell devenis unu el fundantaj direktoroj de IALA de 1924 ĝis sia morto en 1948.

Cottrell studis en la Universitato de Kalifornio en 1896 kaj en Berlino (1901) kaj Leipzig (1902) ĝis doktoriĝo. Li devenis direktoro de l' Oficejo de Minoj kaj de l' Departmento de Fiksita Nitrogeno de la usona registaro. Dro. Cottrell laboris en kemio kaj okupiĝis pri nitratoj, petroleo kaj heliumo. Li disvolvigis la "procedon Cottrell" kaj la "precipitilo Cottrell".

## Vidu ankaŭ 
* 2026 Cottrell

Kategorio:Interlingvistoj
Kategorio:Interlingvaistoj