open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Herbert F. Höveler

**Herbert F. HÖVELER** (pseŭdonimo: E. Ĉefeĉ, laŭ la angla prononco de la literoj H. F. H., naskiĝis la  en Papenburg (Reĝlando Hanovro, Germanio), mortis la ) estis germana industria ĥemiisto kaj metalurgo, membro de la Lingva Komitato ekde 1908 kaj de la Akademio de Esperanto ekde 1912.

Höveler esperantistiĝis en 1904. Li elpensis la propagandajn "ŝlosilojn", miniaturformatajn informilojn pri Esperanto kun konciza gramatiko kaj vortaretoj. La unua (en angla lingvo) aperis en 1905, verkita kunlabore kun Edward Alfred Millidge. Jam en 1912 ili aperis en 18 lingvoj; ankaŭ diverslingvaj "Tutoj" (ŝlosilo en pli granda formo): preskaŭ ĉio je propra elspezo. Höveler fondis je propra financa respondeco Internacian Propagandejon Esperantistan por daŭrigi tiun laboron. Li iniciatis la sistemon de transpagiloj por internaciaj monpagoj kaj la Ĉekbankon Esperantistan. Li fondis grupojn en Londono, Funchal (Madejro), Sicilio (Italio) kaj en Palestino. Höveler malavare subtenis la movadon tutmonde. Li estis vicprezidanto de Brita Esperanto-Asocio (BEA).

## Verkoj kaj eldonaĵoj 
* Kio povas okazi, se oni donacas surprize.
* Tutmonda Anekdotaro, kaj aliajn tradukaĵojn el la germana literaturo.
* La Elparolado de Esperanto k.a.
Inter la jaroj 1906 kaj 1913 Hoveler eldonis kelkajn lingvistikajn studojn:

* "Pri la elparolado de la vokaloj” (1907),
* "La signifo kaj la uzo de prepozicioj" (1910),
* *Pluaj argumentoj por pruvi ke la teorio : « La radikoj en Esperanto havas gramatikan karakteron » kontraŭstaras la intencojn de la Fundamento.* (1911)
* "La Elementoj kaj la Vortfarado en Esperanto” (1911 - 1913), en 3 volumoj.

Li aktive kunlaboris en la revuoj *Tra La Mondo* kaj *Esperanta Evoluo* kaj dum tri jaroj eldonis la bultenon *La Propagandisto* (1910 - 1912). 
### Recenzoj
Pri *La Elementoj kaj la Vortfarado en Esperanto*.

----
Pri *Pluaj argumentoj*.

## Referencoj 
## Literaturo 
* 1997: LeV. Ŝlosiloj al la ponto inter popoloj. En: Monato 18a jaro 1997, n-ro 10 (okt.), p. 18
* 1917: Nekrologiaj [tiel] notoj. En: Oficiala Gazeto Esperantista 7a jaro 1917, n-ro 7/8 (73-74), p. 135

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj de kaj pri Herbert F. Höveler en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 
* Nekrologo de Höveler en *Esperanto*
* Nekrologo de Höveler en *Hispana Esperantisto*

Kategorio:Akademio de Esperanto
Homoj sur la Tero

***Homoj sur la Tero*** estas romano, originale esperantlingve verkita de Stellan Engholm, Ĝi aperis 202-paĝe ĉe eldonejo Literatura Mondo el Budapesto en la jaro 1932. 

La verko estas reeldonita en La Laguna fare de Juan Régulo Pérez en 1963.

## Recenzoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto*/H en sia originala formo en la Interreto
* Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
* Katalogo de CDELI 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1963
Kategorio:Esperantlingvaj romanoj
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Eldonaĵoj de Juan Régulo Pérez
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Kategorio:Katalogo de CDELI
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
W. K. Hsu

**W. K. HSU** estis ĉina klerulo kaj esperantisto en Kantono - konkretaj vivdatoj pri li ne estas konataj. Ekde la jaro 1904 li studis en Francio, kie li lernis la lingvon, kaj revenis al Kantono en 1908, kie li ekde la jaro 1909 propagandis Esperanton. En 1909-10 li malfermis kursojn en la normalaj lernejoj de Nan-Wu, Kaiming kaj Kaoĉung. Granda sukceso en 1912 estis liaj kursoj en la Popola Kolegio. Kun la klerulo kaj anarkiisto Sifo li fondis Esperanto-Asocion, kaj konsideriĝas la unua pioniro de Esperanto en Suda Ĉinio. Inter liaj Esperanto-lernantoj estis Sifo, Sinpak Au kaj Won Kenn. Artikoloj de li aperis en la publikaĵo *La Voĉo de la Popolo*. Post plurjara paŭzo, li revenis al la movado en 1926. Kun samideanoj Wu Ta-Kwang, Won Kenn, Sinpak Au kaj aliaj li gvidis la Esperanto-movadon en Kantono, kaj estis profesoro de Esperanto en la Kantona Esperanto-Instituto.

Kategorio:Ĉinaj esperantistoj
Louis Hübner

**Louis HÜBNER** (naskita la  en Tiefensee; mortinta la ) estis germana esperantisto kaj matematikisto, doktoro pri filozofio kaj gimnazia profesoro. Li verkis matematikajn librojn kaj disertaciojn. Tutblinda de 1905, li lernis Esperanton en 1908. En 1909 li fondis Esperanto-grupon en Schweidnitz. Li varbis por Esperanto per artikoloj kaj paroladoj.

## Fontoj 
Kategorio:Germanaj esperantistoj
Kategorio:Germanaj matematikistoj
Kategorio:Germanaj instruistoj
Kurt Hubricht

**Kurt HUBRICHT** (hubrijt) (naskiĝis la  en Leipzig kaj mortis la  en Leipzig ) estas germana esperantisto de 1914. Kiel fervora aganto en la liberpensulaj organizaĵoj, ankaŭ sur Esperanta kampo laboris multe por siaj ideoj: fondo de Internacia Ligo de Liberpensuloj (ne plu ekzistas), poste agado en la Liberpensula Sekcio de SAT, ampleksa laboro por Esperanto en liberpensulaj rondoj (artikoloj, kursoj, ekspozicioj), en 1924-26 eldono de la gazeto Liberpensulo. Nuntempe finlaboras la verkon Libro-Leksikono de la E-lingva literaturo, kun enhavresumoj kaj aliaj informoj.
Nikolao Hovorka

**Nikolaus HOVORKA** [NIkolaŭs hoVORka], esperantigite **Nikolao HOVORKA,** antaŭ la unua mondmilito **EDLER VON ZDERAS** (barono de Zderas) (naskita la  en Tesliĉ, Bosnio; mortinta la  en Neunkirchen, Malsupra Aŭstrio) estis aŭstra esperantisto, verkisto kaj redaktoro.
__NOTOC__

## Vivo 
Nikolao Hovorka estis filo de kuracisto Oskar Hovorka. Li abiturientiĝis en 1921 en la Akademia Gimnazio *(Akademisches Gymnasium)* de Vieno. Poste li studis historion, filozofion, bioligion kaj medicinon en la universitatoj de Vieno, Parizo (Sorbono) kaj Berlino. Li laboris kiel ĵurnalisto kaj publicisto kaj loĝis en Vieno; interalie li ĉefredaktis la ĉiutagan gazeton *Das Kleine Blatt.* De 1938 ĝis 1942 li estis arestita en la naziaj koncentrejoj en Mauthausen kaj Dachau. En 1950 li fariĝis ĉefredaktoro de la katolika ĉiusemajna gazeto *Offenes Wort,* en 1955 de *Freiheit*, kiu estas la organo de ÖAAB, la laborista suborganizo de la konservativa partio ÖVP. Krome li prezidis *Österreichischer Familienbund,* lobian asocion por aŭstraj familioj. Li mem havis tri infanojn.

## Esperanto-agado 
Kiel ĉefredaktoro de germanlingva periodaĵo *Berichte zur Kultur- und Zeitgeschichte* li dediĉis konstantan rubrikon al Esperanto. En la 1930-aj jaroj li kunlaboris en *Literatura Mondo* kaj kontribuis al la esperantlingva poemantologio *Dekdu Poetoj* aperinta en 1934.

Antaŭ la dua mondmilito li estis prezidanto de diversaj Esperanto-societoj en Vieno; li organizis kursojn kaj estis sekretario de Aŭstra Esperanto-Asocio.

## Fontoj 
* Robert Winter: *Das Akademische Gymnasium in Wien,* Vieno 1996, paĝoj 186–187.
* Alois Josef Leeb: *Gedenktafel für Anna Hovorka (1905–1954).* En: *Amtsblatt der Gemeinde Wartmannstetten,* n-ro 2/2009, julio 2009, paĝoj 6–7.

## Eksteraj ligiloj 
* Poemoj de Nikolaus Hovorka en *Dekdu Poetoj.* Kun enkonduka komento de Kálmán Kalocsay.
* [Verkoj de kaj pri Nikolaus Hovorka](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=nikolaus+hovorka&vid=ONB&fn=search) en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo .

Kategorio:Aŭstraj esperantistoj
Kategorio:Aŭstraj ĵurnalistoj
Kategorio:Esperantlingvaj poetoj
Kategorio:Postvivintoj en naziaj koncentrejoj
Humoro

**Humoro** estas kutima aŭ okaza stato de la temperamento aŭ de la spirito (animstato).

En moderna Esperanto *humuro* kaj *humoro* estas apartaj nocioj - kontraste al la unuaj jardekoj de la lingvo kiam *humoro* reprezentis ambaŭ nociojn.

Komparu kun: agordo, emocio, kaprico.

## Proverbo 
Ekzistas 3 proverboj pri humoro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Psikologio
Kategorio:Fiziologio
Holando

**Holando** estas historia regiono (graflando) de Nederlando. Nuntempe ĝi konsistas el du provincoj, Zuid-Holland (Sud-Holando) kaj Noord-Holland (Nord-Holando).

Danke al la Franca imperiestro Napoleono en 1806-1810 Nederlando unuafoje estis reĝlando, kun la nomo **Reĝlando Holando** kaj kun lia pli juna frato Ludoviko Napoleono kiel reĝo. Poste la "granda" Napoleono aneksis Nederlandon al Francio.

En multaj lingvoj oni uzas tradukon de Holando por indiki la tutan Nederlandon, kvankam tio estas neĝusta; en Esperanto tiu kutimo apenaŭ ekzistas.

La Esperanta nomo "Holando" estas unu radiko, do "land" en ĝi ne estas aparta radiko. La loĝantoj do nomiĝas "holandanoj".
La nomo devenas de "Holtland" tio signifas Lignolando en la nederlanda lingvo.
Indre-et-Loire

**Indre-et-Loire** [] estas unu el la ses departementoj de la franca regiono Centro-Valo de Luaro. Ĝi etendiĝas sur  kaj havas  loĝantojn. La ĉefurbo estas Tours.

Indre-et-Loire havas landlimojn kun la departementoj Loir-et-Cher, Indre, Vienne, Maine-et-Loire kaj Sarthe. La departemento tute enhavas 277 komunumojn.

Antikva gaŭla popolo estis la Turonoj. Malnova franca provinco estis Turlando (franclingve : *Touraine*).

La nomo “Indre-et-Loire” venas de du el la riveroj, kiuj trafluas la departementon: Luaro kaj Indre.

Vinproduktado: *Sauvignon* el *Touraine* ("flora" kaj parfuma blanka vino)

## Arondismentoj 
La teritorio administre dividiĝas je tri arondismentoj:
* arondismento Chinon
* arondismento Loches
* arondismento Tours

## Esperanta vivo 
Okaze de la eŭropaj balotoj 2009, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 703 voĉdonojn (0,43% de voĉoj).

## Prezidantoj de la departementa konsilio 
Ĝis 2015, la departementaj konsilioj nomiĝis "*conseils généraux*". Ekde 2015, ili nomiĝas "*conseils départementaux*".
* Marisol Touraine (2011 - 2012)
* Frédéric Thomas (2012 - 2015)
* Jean-Yves Couteau (2015 - 2016)
* Jean-Gérard Paumier (ekde februaro 2016)

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Indre-et-Loire
* Turlando

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.indre-et-loire.pref.gouv.fr  
* http://www.cg37.fr  
* http://www.tourism-touraine.com  


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Hungara Esperantisto

**Hungara Esperantisto** estis hungara esperanto-gazeto, unue aperigita en 1909–1911, due 1918–1926, kaj trie 1961–1973.

Pro malkonsentoj kun la eldonisto de *La Verda Standardo,* Hungaria Esperanto-Asocio (HEA) bezonis krei propran informilon. Ĝi tion faris unue per *Sciiganto,* kiu komencis aperi en majo 1903 kaj ĉesis per la 3-a numero januaro 1909. Ĝin anstataŭis en marto 1909 *Hungara Esperantisto* (IV+812 p. 24x16-17). En 1911 HEA akordiĝis kun La verda standardo kaj akiris ĝin per la societo, do Hungara Esperantisto malaperis. Redaktisto estis Miletz, poste d-ro Schatz.

Kategorio:Hungaraj gazetoj
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Hungara Heroldo

***Hungara Heroldo*** estis gazeto de la Esperanto-movado, aperinta en Budapeŝto je formato de 15 oble 23 centimetroj. La gazeto estis fondita en januaro 1928 de Lajos Kökény, kiu redaktis kaj eldonis ĝin ĝis decembro 1930. La programo de Hungara Heroldo en tiu unua periodo laŭ memdeklaro estis unue la disvastigo de Esperanto, due kunlaboro de la Esperanto-societoj, trie  servo por la paco kaj progreso, kvare la eksterlanda konatigo de la hungara kulturo kaj kvine akcelo de la hungara fremdultrafiko kaj de la Budapeŝta Internacia Foiro. En la periodo inter 1928 kaj 1930 aperis 28 kajeroj kun 360 paĝoj. De 1931 Hungara Heroldo aperas nur kvaronjare, ĝin eldonis Hungarlanda Esperanto-Societo. Redaktoro de 1931 ĝis oktobro 1932 estis Jozsef Miĥalik, de tiam ĝis 1934 doktoro József Takács. 

Kategorio:Hungaraj gazetoj
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Hungara Esperanto-Muzeo

**Hungara Esperanto-Muzeo** funkciis provizore en Nagymaros, fondita en 1932. La bazo estas kolektaĵo de la gvidanto, doktoro Jozefo Talacs. La celo estis: kolekto de ĉio pri la mondlingva movado en Hungarujo.

## Kolekto de la muzeo (laŭ EdE) 
230 libroj, 70 gazetoj, ĉirkaŭ 1000 gazeteltranĉaĵoj, 40 murafiŝoj, 500 flugfolioj, 250 leteroj, poŝtkartoj 20 vizitkartoj, 60 fotografaĵoj, plena kolekto de Hungaraj glumarkoj.

Kategorio:Esperanto-movado en Hungario
Kategorio:Esperanto-muzeoj
Hungara Antologio

***Hungara Antologio***  estas esperantlingva 473-paĝa antologio de hungaraj poemoj kaj noveloj de 50 verkistoj. Eldonis ĝin Literatura Mondo en Budapeŝto en la jaro 1933. La libro enhavas 473 paĝojn kaj 24 kliŝopaĝojn kun la portretoj de 47 verkistoj.

En 1983 aperis samtitola volumo, redaktita de Vilmos Benczik. Tiu nova *Hungara Antologio* entenas nur parton de la volumo el 1933, sed ĝi prezentas multajn verkojn kiujn la volumo el 1933 ne enhavas. Komunaj aŭtoroj estas 28, la sumo de la aŭtoroj en la volumo el 1983 estas 73.

## Recenzoj 
[eta|Mencio de *Hungara Antologio* en *[Esperanto (revuo)|Esperanto*, novembro 1932, speciala numero.]]

## Vidu ankaŭ 
*Miklós Radnóti
*Péter Rados
*Imre Szabó

## Referencoj 
## Bildaro 

Dosiero:Hungara Antologio 1.jpg

## Eksteraj ligiloj 
* *Hungara Antologio* en *Enciklopedio de Esperanto*
* *Hungara Antologio*, rete legebla
* Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
* Katalogo de CDELI
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Libraro Ludovika
* Katalogo de Universitato de Amsterdamo

Kategorio:Verkoj el la esperantigita hungarlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-antologioj
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Biblioteko Hippolyte Sebert
Kategorio:Katalogo de CDELI
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Libraro Ludovika
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Kategorio:Katalogo de Universitato de Amsterdamo
Horace Huet

[eta|Huet (dua de maldekstre) kun la redakcio de [La Revuo ĉ. 1909]]**Horace HUET** [üe] (naskiĝis en 1860; mortis la  en Nice) estis franca esperantisto kaj membro de la Lingva Komitato (LK) de 1905.

Huet estis esperantisto de 1902. Li fondis kaj prezidis la grupon de Nico, poste li estis vicprezidanto de la grupo de Parizo. Li estis redakcia sekretario de la periodaĵo "La Revuo".

Komisiita de LK prepari la Unuan Oficialan Aldonon al la Fundamento, li verkis en 1907 liston de 2200 novaj radikoj ("Unua Raporto Huet"), tamen ankaŭ proponis multajn ŝanĝojn al Fundamentaj vortformoj. En 1911 sekvis la "Dua Raporto Huet".

Enciklopedio de Esperanto en 1933 juĝas:

"li estis mirinda lingvisto, studema kaj analizema spirito, kun vasta kaj firma klereco. Li komparis la jam aperintajn vortarojn, profunde pristudis la Zamenhofajn verkojn, kaj amasigis slipojn de multvaloraj notoj por granda vortaro. Li prezentis tiun laboron al la Lingva Komitato (1908), sed lia laboro ne estis publikigita. Li sentis progresantan senfortiĝon, kaj, laŭ lia peto, Bourlet proponis al Grosjean-Maupin, ke li prenu sur sin la taskon daŭrigi la laboron kaj fari kompletan vortaron."

Li tradukis unuaktan komedion "La Fluido de John", multfoje luditan.

## Verkoj 
* 1907: Pri la preparo de nova kaj pli plena eldono de universala vortaro - raporto al la Lingra Komitato. Parizo 1907, 42 p. (rete konsultebla ĉe IEMW)
* 1911: Pri la preparo de nova kaj pli plena eldono de universala vortaro - raporto Lingva Komitato. Paris: Esperantista Centra Oficejo 1911, 42 p.

## Referencoj 
Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Ergativa lingvo

La **ergativa ŝablono** estas unu el almenaŭ kvar kazoŝablonoj. En ĝi, la kazo ergativo montras la subjekton de transitiva verbo, kaj la absolutivo montras la subjekton de netransitiva kaj la objekton de transitiva verbo. Ĉi tiu sistemo iel estas la "malo" de la akuzativa ŝablono uzata en Esperanto kaj preskaŭ ĉiuj hindeŭropaj lingvoj.

## Ekzemploj 
### Akuzativa ŝablono 
Klarigoj:
* Nominativo
* Akuzativo
* **Subjekto**
* *Objekto*

**La germana**

### Ergativa ŝablono 
Klarigoj:
* Absolutivo
* Ergativo
* **Subjekto**
* *Objekto*

**La eŭska**

Kompare kun la unua ekzemplo, la kazoj de la subjekto-objekto en la transitiva frazo inversis ĉe la dua ekzemplo.

## Parta ergativeco 
En iuj lingvoj uziĝas mikso de la ergativa kaj la akuzativa sistemo. Tiukaze, la partiĝo kutime okazas depende de la persono (ekz. ĉe la djirbala) aŭ de la tempo (ĉe la hindirana lingvaro), t.e. la ergativeco okazas en la inta "perfekta" (=plenumita) tempo, ekzemple, en la hinda lingvo:
* मैंने घर देखा था = mi vidis domon
(ने « ne » signas la ergativecon de la subjekto de transitiva verbo, kaj la verbo estas singulara, kiel la objekto)
* मैंने घर देखे थे = mi vidis domojn
(tie la verbo, kaj ties akcesoraĵo, en la pluralo signas, ke temas pri pluraj domoj, kvankam la subjekto plu estas singulara)

## Ergativaj lingvoj 
Al la ergativaj lingvoj apartenas inter alie
* la eŭska
* la hinda lingvo
* la samoa
* preskaŭ ĉiu kaŭkaza lingvo (ekz. la kartvela, la ĉeĉena, …)
* la inuktitutaj dialektoj

Kategorio:Lingvoscienco
Adverbo

**Adverbo** aŭ **E-vorto** estas vortospeco, kiu aperas en multaj lingvoj por montri funkcion. Ĝi estas vorto, kiu modifas la sencon de verbo, adjektivo, alia adverbo aŭ tuta frazo. En multaj lingvoj ekzistas klaso de adverboj, kiuj havas specialan finaĵon kiel vortoj kun -e en Esperanto, sed kutime ne ĉiuj adverboj en lingvo havas tiun finaĵon, kiel adverbaj tabelvortoj kaj vortoj kun -aŭ en Esperanto.

## Adverboj en Esperanto 
En Esperanto adverboj povas esti finaĵvortoj (E-vortoj) aŭ vortetoj (E-vortecaj vortetoj). E-vortoj ĉiam finiĝas per "-e".

Jen listo de ĉiuj oficialaj E-vortecaj vortetoj:
* E-vortecaj vortetoj lokaj: *kie, tie, ie, ĉie, nenie, ĉi, for*
* E-vortecaj vortetoj tempaj: *kiam, tiam, iam, ĉiam, neniam, ankoraŭ, baldaŭ, hodiaŭ, hieraŭ, morgaŭ, jam, ĵus, nun, plu, tuj*
* Diversaj E-vortecaj vortetoj: *kial, tial, ial, ĉial, nenial, kiel, tiel, iel, ĉiel, neniel, kiom, tiom, iom, ĉiom, neniom, ajn, almenaŭ, ankaŭ, apenaŭ, des, do, eĉ, ja, jen, jes, ju, kvazaŭ, mem, ne, nur, pli, plej, preskaŭ, tamen, tre, tro*

## Vidu ankaŭ 
* Pri adverbo en grado vidu artikolon Grado (gramatika).

## Bibliografio 
* Gregor, D.B. 1973 : La adverbo, *Esperanto*, 805 (1), p. 8

Kategorio:Gramatiko
Kategorio:Vortoj
Kategorio:Vortospecoj
Kategorio:Fundamentaj vortoj
Ĉeĥa filmo

Listo de ĉeĥa filmo.

## Filmoj 
Orgojla reĝidino - Reĝidino kun ora stelo - Estis foje reĝo - Markéta Lazarová - La Blanka Malsano - Krakatito - Severe observataj trajnoj - Kolja - Ecce Homo Homolka - Jan Hus - Jan Žižka - Kontraŭ ĉiuj - Kun vi min amuzas la mondo - Ho ruk - Pudro kaj benzino - La mondo apartenas al ni - La bakisto de la imperiestro - La imperiestro de la bakisto - Ho venu virkato - Sinjoro Tau - Limonada Joe - Arabela - Ať žijí duchové!

### Kartunoj 
Krtek

## Film-verkistoj 
Vladimír Körner - Jiří Brdečka - Jiří Hubač - Jaroslav Dietl -

## Reĝisoroj 
Miloš Forman - Martin Frič - Věra Chytilová - Vojtěch Jasný - Karel Kachyňa - Karel Lamač - Oldřich Lipský - Jiří Menzel - Jan Svěrák - Otakar Vávra - František Vláčil

## Geaktoroj 
Lída Baarová - Ladislav Boháč - Felix le Breux - R. A. Dvorský - Nataša Gollová - Hugo Haas - Miroslav Horníček - Karel Höger - Rudolf Hrušínský - Zita Kabátová - Adina Mandlová - Stanislav Neumann - Oldřich Nový - Ladislav Pešek - Jan Pivec - František Smolík - Zdeněk Štěpánek - Hana Vítová - Jiří Voskovec - Rolf Wanka - Jan Werich -

## Film-komponistoj 
Petr Skoumal

## Rilataj temoj 
* Husmovado en filmoj

*
Listo de ĉeĥaj sciencistoj

Jen '''listo de ĉeĥaj sciencistoj:
* Karel Absolon 
* Jan Evangelista Purkyně 
* Jaroslav Heyrovský 
* Bedřich Hrozný 
* Jan Janský 
* František Lexa 
* Aleš Hrdlička 
* František Křižík 
* Prokop Diviš 
* Vojtěch Náprstek 
* Johano Amoso Komenio 
* Milena Hübschmannová


Ĉeĥaj sciencistoj
Esperanto-movado en Ĉeĥio

## Esperantistaj organizoj en Ĉeĥio 
* Ĉeĥa Esperanto-Asocio - ĈEA, fondita 1969
* Asocio de Esperantistoj-Handikapuloj - AEH, fondita 1991
* Ĉeĥa Esperanto-Junularo - ĈEJ, fondita en 2005
* Societo por la internacia lingvo Esperanto en Brno - fondita en 2002
* Elingvo - fondita en 2008
* Český železničářský esperantský svaz (Ĉeĥa Fervojista Esperanto-Asocio) - fondita en 2009

## Historio de la Ĉeĥa Esperanto-movado 
**Iamaj esperantistaj organizoj en Ĉeĥio**

* Unua societo de esperantistoj aŭstriaj en Brno - fondita 1901
* Esperantista Klubo en Praha - fondita 1902
* Unua Virina Grupo Esperantista - fondita 1904 en Praha
* Esperantista rondeto de blinduloj en la instituto Klar - fondita 1904 en Praha
* Bohema Unio Esperantista - BUE, fondita 1907
* Bohema Asocio Esperantista - BAE, fondita 1907
* Landa Asocio de Germanaj Esperanto-Societoj en Bohemio, fondita 1913
** Vidu ankaŭ: *Verda Stelo*, la Esperanto-societo de la germanlingvanoj en Prago, fondita en 1908
* Ĉeĥoslovaka Asocio Esperantista - ĈAE, fondita 1920
* Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio - GEL, fondita 1924
* Ĉeĥoslovaka Laborista Asocio Esperantista - ĈLAE (Laborista Esperanto-Asocio kunlabore kun SAT fondita en 1930 en Ústí nad Labem)
* Esperanto-Asocio en Ĉeĥoslovaka Respubliko - EAĈSR, fondita 1945
* Ĉeĥoslovaka Esperanto-Komitato - fondita en 1959

En Ĉeĥoslovakio laŭ Enciklopedio de Esperanto 1935

Gravaj ĉeĥaj esperantistoj


Ĉeĥio
Ĉeĥio
Věra Chytilová

**Věra CHYTILOVÁ** (naskiĝis la 2-an de februaro 1929 en Ostrava, † 12-an de marto 2014 en Prago) estis unuaranga ĉeĥa filma reĝisorino.

Chytilová studis origine arkitekturon, laboris kiel desegnistino, laboratoriistino, manekeno. Antaŭ la kamerao ŝi aperis unuafoje en eta rolo en filmo La bakisto de la imperiestro; post la kamerao ŝi komencis kiel klakistino en Barrandov, ŝi avancis al helpa reĝisorino, studis la filman altlernejon FAMU, finstudis per ludita kurta filmo Plafono kaj debutis per dokumenta filmo Sako da puloj.

## Filma reĝisorado 
* 1959 Dům na Ořechovce (Domo en Ořechovka)
* 1960 Pan Ká, Zelená ulice (Sinjoro Ka, Verda strato)
* 1961 Žurnál FAMU (Ĵurnalo de FAMU)
* 1962 Pytel blech, Strop (Sako da puloj, Plafono)
* 1963 O něčem jiném (Pri io alia)
* 1965 Perličky na dně (Perloj surfunde)
* 1966 Sedmikrásky (Lekantetoj)
* 1969 Ovoce stromů rajských jíme (Fruktojn de arboj paradizaj ni manĝas)
* 1971 Kamarádi (Kamaradoj)
* 1976 Hra o jablko (Vetludo pri pomo)
* 1978 Čas je neúprosný (La tempo ne konas kompaton)
* 1979 Panelstory (Panelstory)
* 1981 Chytilová versus Forman, Kalamita (Chytilová versus Forman, Kalamito)
* 1983 Faunovo velmi pozdní odpoledne (Posttagmezo tre malfrua de Faŭno)
* 1984 Praha - neklidné srdce Evropy (Prago - maltrankvila koro de Eŭropo)
* 1985 Prague, Vlčí bouda (Prague, La lupa kabano)
* 1987 Šašek a královna (Bufono kaj reĝino)
* 1988 Kopytem sem, kopytem tam (Per hufo tien, per hufo reen)
* 1990 T. G. M. - osvoboditel (T.G.M. - la liberiginto)
* 1991 Mí Pražané mi rozumějí (Miaj Praganoj komprenas min)
* 1993 Dědictví aneb Kurvahošigutntag (Heredaĵo aŭ Kurvaknabojgutentag)
* 1998 Pasti, pasti, pastičky (Kaptiloj)
* 2000 Vzlety a pády (Suprenflugoj kaj faloj)
* 2001 Vyhnání z ráje (Elpelo el la Paradizo)

## Eksteraj ligiloj 
* *Česko-Slovenská filmová databáze* Ĉeĥa/Slovaka filmdatumbazo (ĉeĥe)
* *IMDb - Internet Movie Database* Interreta filmdatumbazo 

Kategorio:Ĉeĥaj reĝisoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Ostrava
Bambuko

**Bambuko** estas tipa kolombia ritmo heredita de la Keĉuoj. En la hispana la vorto referencas kaj al la danco kaj al la muziko. Ĝi havas similan strukturon kiel la Eŭropa valso. Ĝi estas popolmuziko kun grupdanco en 6/8-a aŭ 3/4-a tempo.

Oni pensas ke ĝi estas Afrikdevena, sed estas nun firme radikita en la monta regiono de Kolombio de kie ĝi disvastiĝis al la tuta Latin-Ameriko.

Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Kategorio:Stiloj de latinamerika muziko
Kategorio:Dancoj de Kolombio
Kategorio:Kolombia muziko
Huyng Ba Duong

**HUYNG BA DUONG** (naskiĝis la  en Hue; mortodata nekonata) estis vjetnama poŝtoficisto, kiu verkis la unuan Esperanto-lernolibron kaj -vortaron por vjetnamoj.

Huyng ekesperantiĝis en 1929; li estis la unua vjetnamano-esperantisto. Li fariĝis aktiva propagandisto en la tiama Hindoĉinujo, precipe en la iama franca protektorato Annamo, nuna centra Vjetnamio, instruisto de Esperanta kurso per la vjetnama lingvo, kaj de perkoresponda kurso en vjetnamaj gazetoj. Li verkis lernolibron por vjetnam-lingvanoj, kiu enhavas la unuan vortaron Esperanto-vjetnama (Hanoi 1932).

## Noto pri la nomo 
Kvankam lia nomo estas literumita kiel "**Huyng** Ba Duong" en la Enciklopedio de Esperanto (EdE), p. 385 (ĉu eble laŭ franca transskribo?), la ĝusta nomo verŝajne estas "**Huynh** Ba Duong" (). La vorto *Huyng* ne ekzistas en la ortografio de la vjetnama alfabeto (). *Huỳnh* estas familia nomo, tiel normala, kiel *Hoàng* signifanta flavan. La Enciklopedio en p. 348 literumas "Huynh-Ba-Duong".

EdE plue uzas la malnovan popol- kaj lingvo-nomon "**anamano**" / "anamana", skribante ĝin per unu -n- (de Annam aŭ Annamo, du -nn-), per kiu la unuaj eŭropanoj ĝenerale nomis vjetnamojn kaj la vjetnaman lingvon, ekz. portugalaj misiistoj en frua vortaro vjetnama-latina-portugala ("", Romo 1651). Pli konkrete Annamo ankaŭ estas la nomo de iama franca protektorato (1884-1948) en centra Vjetnamio.

## Verkoj 
* 1932: Tiēng Gōc, Daâu, Duôi Thông Dung (Trū Ra Duôi Daâu Dā Hoc). En: Sách hoc Theâ-gioi-Ngy Esperanto. p. 18-59. Hanoi: In Tai Nha In Khoa-Koc, 1932. 60 p.

## Referencoj 
Kategorio:Vjetnamaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Su Ŝi

eta|Su Ŝi
**Su Ŝi** (蘇軾) (1037-1101) estis poeto kaj politikisto dum dinastio Song. Lia ĝentila nomo estas *Zidan* (子瞻), li mem nomis sin *Dongpo Ĝuŝi* (東坡居士, *tiu, kiu loĝis en DongPo*) kaj ofte citatas kiel **Su Dongpo** (蘇東坡).
Armand Su esperantigis unu el lia plej fama poemo:

Pasis for dek jaroj inter viv’ kaj morto.
La sopir’ jam ĉesis, tamen en memoro
ŝia tomb’ soleca trovas sin en foro.
Kien mi konfesu de l’ dolor’ la vorton?
Ŝi min ne rekonos pli jam post dek jaroj,
kun vizaĝo polva, blankaj tempi-haroj.

Jen subite ŝi revenis je dormhoro,
ĉe l’ fenestro hela kombis ŝi la harojn.
Ni nin fiksrigardis en larmoj amaraj.
Nun eksciis mi jam, kie la doloro?
En la luna lumo, ĉe l’ eta pin-monto
kuŝas ŝia tombo en transtera mondo.

(el la ĉina: Armand Su)
eta|maldekstra|180ra|

## Vidu ankaŭ 
* Cio

## Eksteraj ligiloj 
* poemoj de Su Ŝi ĉine kaj angle

Kategorio:Ĉinlingva literaturo
Friga lingvo

**Friga lingvo** estas mortinta hindeŭropa lingvo parolita en Frigio (Malgranda Azio) en antikveco. Por skribi la frigan speciala formo de la greka alfabeto estis uzata.

Restis du grandaj tekstaroj en la friga:
* tekstoj de la unua periodo (8-a ĝis 5-a jarcentoj antaŭ Kristo), kiam Frigio estis memstara ŝtato. Konserviĝis ĉirkaŭ 300 tekstoj en plej diversaj stiloj.
* tekstoj de la dua periodo (2-a ĝis 5-a jarcentoj post Kristo). Konserviĝis ĉirkaŭ 120 tekstoj, nur epitafoj (surtombaj skribaĵoj).
Frigajn vortojn, kaj foje eĉ frazojn, menciis kelkaj grekaj aŭtoroj.

La parenceco de la friga lingvo ne estas bone konata, foje oni ordigas ĝin apud la greka lingvo, foje kun la traka lingvo kaj la ilira lingvo. Lastatempaj trovitaĵoj ebligas paroli pri la friga kiel pri siaspeca mezumo inter la lingvoj greka kaj armena.

## Ekzemplaj tekstoj (novfriga lingvo) 
*Ates arkia evais akenan o-lavos Midai lavaltaei vanaktei edaes.* — "Ates dediĉis kaj skulptis tiun ŝtonon por Midas, protektanto de la popolo, la reĝo".

*Ios ni semoun knoumane [kakon] abberet a[i]nou [m.]mon[ka]n tos ni me zemelO ke deos k./e tiE tit tetikmenos e[it]ou*. — "Se iu faros malbonon al tiu ĉi tombo, estu li persekutata kaj sur la tero, kaj inter la dioj".

## Vidu ankaŭ 
* Malnova kapadokia lingvo

## Bibliografio 
* Diakonov I. M., Neroznak V. P., *Phrygian*. New York, 1985.

## Eksteraj ligiloj 
* http://titus.fkidg1.uni-frankfurt.de/texte/etcs/phrygian/phryg.htm 
* http://www.allaboutturkey.com/frig.htm 

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Mortintaj lingvoj de Azio
Kategorio:Hindeŭropa lingvaro
Minimumo Maunder

La **Minimumo Maunder** estas la nomo donita al la periodo proksimume de 1645 ĝis 1715, kiam sunmakuloj fariĝis treege maloftaj, kiel notitaj de tiutempaj sunaj observantoj. Ĝi nomiĝas pro la posta suna astronomo E.W. Maunder kiu malkovris la maloftecego da sunmakuloj dum tiu periodo, per studado de registroj de tiuj jaroj. Dum unu tridek-jara periodo en la Minimumo Maunder, ekzemple, astronomoj observis nur proksimume kvindek sunmakulojn, kontraŭ pli tipa 40,000-50,000 makuloj.

La Minimumo Maunder koincidis kun la mezo - kaj plej malvarma parto - de la tiel nomata Malgranda Glacia Epoko, dum kiu Eŭropo kaj Nordameriko, kaj eble multe de la cetero de la mondo, spertis akre malvarmegajn vintrojn. Lastatempe eldonitaj informoj sugestas ke la Suno pligrandiĝis dum la Minimumo Maunder kaj sia rotacio malplirapidis. Pli granda kaj pli malrapida Suno, oni spekulativas, eble ankaŭ implicus pli malvarman Sunon, kiu provizus malpli da varmo al Tero. (Precize kial la Suno pligrandiĝas kaj malpligrandiĝas estas ankoraŭ enigmo.)

Ĉu estas kaŭza rilato inter malalta sunmakula agado kaj malvarmaj vintroj estas la temo de aktuala debato. Iuj sciencistoj kredas ke suna agado pelas klimatan ŝanĝon pli ol karbona dioksido (vidu Plivarmigo de la planedo).

Dosiero:Ssn yearly.jpg|
Dosiero:Carbon-14 with activity labels.png|
Dosiero:Solar Activity Proxies.png|
Dosiero:Sonnenfleckenaktivitaet C14.png|

Kategorio:Astronomio
Kategorio:Meteologio
Friga ĉapo

[dekstra|eta|250px|La [tri saĝuloj montrataj kun frigaj ĉapoj en la Baziliko de Sankta Apolinaro Nova, Raveno]]
La **friga ĉapo** estas konus-forma ĉapo, kies vertico mole refalas antaŭen, tiel nomata ĉar ĝin surmetis la loĝantoj de Frigio, antikva popolo en Malgranda Azio. En pentraĵoj sur helenaj vazoj la friga ĉapo signas la trojanojn.

En la antikva Romio, la sklavoj liberigitaj de siaj mastroj devis surhavi tiun ĉapon dum la liberigo. Tial ĝi estis poste rigardata kiel simbolo de liberiĝo, kvankam tion postulis la romia leĝo kiel signo ne tiom pri liberiĝo, kiom pri antaŭa sklaveco. Oni ekfaris ĝin por ke la liberigitoj, ankoraŭ 'makulita' de sia devena statuso, ne povu pretendi al la samaj honoroj kiel la deorigine liberaj.

La friga ĉapo estis unue abunde uzata dum la Franca Revolucio de 1789. Estis periodo kiam ĉiuj devis nepre havi tion surkape; tiuj, kiuj ne faris tiel, estis suspektataj pro malbona revoluciismo.
Poste ĝi estis uzata de ĉiuj respublikaj reĝimoj de Francio. La virino, kiu simbolas la francan respublikon, t.e. *Marianne*, surhavas frigan ĉapon.

Poste, la friga ĉapo estis ankaŭ uzata sur la naciaj blazonoj de Argentino, Bolivio, Haitio, Kubo, Kolombio, Nikaragvo kaj Salvadoro. Ankaŭ ĝi troviĝas sur la blazonoj de la usona subŝtato Nov-Ĵerzejo, de la brazila subŝtato Sankta Katarino, kaj de la argentinaj provincoj Bonaero, Katamarkio, Corrientes, Jujuy, Mendoza, San-Juan kaj Tukumano; Jujuy kaj Mendoza havas ĝin ankaŭ sur la flagoj.

## Bildaro 

Dosiero:Phrygische Mutze - 001.png|
Dosiero:Bust Attis CdM.jpg
Dosiero:Sello supremo poder ejecutivo - Argentina 1813.jpg|
Dosiero:ColumbiaStahrArtwork.jpg|Personigita Columbia en usonflagaj robo kaj friga ĉapo, kiu signifas liberon, el patriota afiŝo de la Unua Mondmilito.

## Vidu ankaŭ 
* Respubliko

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.digsys.bg/books/cultural_heritage/thracian/thracian-intro.html  

Kategorio:Historio
Kategorio:Kapvestoj
Kategorio:Franca Revolucio
Kategorio:Simboloj
Siesto

[eta|Siesta dormo en [hamako; pentraĵo de Gustave Courbet, 1844]]
**Siesto** estas dormeto en la frua posttagmezo, ofte post la tagmanĝo, kutima en varmaj regionoj. Varma klimato kaj granda tagmanĝo estas faktoroj kiu koincidas kun la moderna distrubo de siestado.

Siesto estas historie oftaj en la mezmara regiono kaj Sudeŭropo, Mezoriento, kontinenta Ĉinio kaj la barata subkontinento. Ĝi estas malnova tradicio en Hispanio, kaj tra hispana influo, en la grandparto de Latin-Ameriko. Historie ankaŭ oftis en Rusio.

La nomo siesto venas de la latina *sexta,* ’la sesa horo ekde tagiĝo, tagmezo’. Antaŭ kelkaj jaroj  Studoj montras konfliktajn rezultojn pri la sanefiko de siesto, sed kelkaj indikas, ke ĝi eble havas bonan sanefikon por la kardiovaskula sistemo. Tiuj efikoj eble rilatas al malpliigita kardiovaskula streĉo pro la ripozo. Tamen, restas malcertoj pri kunfaktoroj, kaj kion vere donas la efikon – ekze. frua fizika aktiveco, anticipado de la ripozo, klina pozicio, la ripozo mem, aŭ iu alia. En Andaluzio ĉi tiun kutimon oni neniam forgesis kaj ĝi estas rapide adoptata de tiuj foraj vizitantoj post ol ekkoni ĝin.

Malavantaĝo de la siesto estas, ke la laboro daŭras ĝis vespero pro la posttagmanĝa ripozo. Ĉar la laboristoj alvenas vespere, ili apenaŭ havas tempon por la familio.

En la epoko de la temperatur-kontrolitaj laborejoj, la kutimo de siesto retiriĝas. La hispana registaro malpermesis en ŝtataj oficejoj la sieston ekde januaro de 2006.

Camilo José Cela, hispana nobelpremita verkisto diris ke la siesto estas la *ibera jogo* (kvankam Portugalio tamen ne ĝenerale praktikas sieston). Ĉi tiu verkisto estis granda ŝatanto de la siesto; li ankaŭ diris ke ĉi tiun kutimon oni devis fari tute bone, por kio oni devas unue preĝi la Patronian, kaj poste uzi dormveston kaj pisujon.

## Vidu ankaŭ 
* Sonĝo

## Eksteraj ligiloj 
* Siesta Industrio en Eŭropo – artikolo en *Time Magazine* 

Kategorio:Dormo
Kategorio:Hispanio
Kategorio:Antropologio
Sankta Semajno

**Sankta Semajno** aŭ **Granda Semajno** estas la nomo de la semajno kiu antaŭas Paskon. En multaj landoj, ĉefe en katolikaj landoj, tiu semajno, kune kun Kristnasko, estas unu el la du ĉefaj momentoj en la jaroj pri festoj, celebroj, familirenkontoj ktp. En aliaj estas rekte la unua. Oni celebras el ĵaŭdo al vendredo la morton de Kristo kaj el sabato al dimanĉo la resurekton de Jesuo.

## Bildaro 

Dosiero:Capuchones2.jpg|Celebro de Sankta Semajno en Valadolido
Dosiero:Raspel.jpg|Knarilo
Dosiero:Mariasantatissima.jpg|Omaĝo al Sankta Maria
Dosiero:Misteri-Procession (Taranto) -Ecce Homo.jpg|Sankta Semajno - Taranto (Italio)

## Vidu ankaŭ 
* Sankta Semajno en Sevilo
* Sankta Semajno de Arundo
* Pasiono (kristanismo)
* Granda vendredo
* Sankta ĵaŭdo
* Sankta sabato
* Palmofesto
* Sinjora Vespermanĝo
* Pasko

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.villegaseditores.com/loslibros/9589393683/memoria_de_diseno.html 
* http://www.semanasantaenguatemala.org 
* http://www.visitguatemla.com  
* http://www.latrabajadera.com 

Kategorio:Semajno
Kategorio:Pasko
Malden (Masaĉuseco)

**Malden** ['mɑl dən] estas urbo en kantono Middlesex, Masaĉuseco. Laŭ la stato de  en la urbeto vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

Malden estis la naskiĝloko de la pentristo Frank Stella, la amuzisto *Jack Albertson* kaj la kantistoj *Ames Brothers*.

* **horzono:** UTC-5h (-4h de aprilo ĝis novembro)

## Geografio 
La urbo lokiĝas ĉe 42°25'43" norde, 71°3'38" okcidente. Ĉe ĝiaj landlimoj estas Melrose norde, Stoneham nordokcidente, Everett okcidente, Medford sude, Revere oriente kaj Saugus nordoriente. 

Laŭ la Usona censa buroo, la suma areo de la urbo estas 13,2 km². Proksime 13,1 km² (99,22%) el ĝi estas tero, kaj proksime 0,1 km² (0,78%) estas akvo.

## Transportado 
La urbon servas metroo (specife la Oranĝa Linio), kiu ligas ĝin kun centra Bostono. Busa servado al ĉiuj komunumoj apudaj ankaŭ estas havebla.

## Popolnombrado 
Dum la censo de 2000, estis 56.340 homoj, 23.009 hejmoj, kaj 13.575 familioj en la regiono. La popoldenseco estis 4.290,5/km². Estis 23.634 domiciloj kun meza denseco de 1.799,8/km². La plejparto de loĝantoj estis blankhaŭtaj (72,09%); aliaj loĝantoj precipe estis aziaj (13,99%), nigrahaŭtaj (8,15%), indiĝenamerikaj (0,14%), kaj pacifikinsulaj (0,06%). 2,10% estis alirasaj, kaj 3,46% multrasaj. 4,79% el la populo estis sudamerikaj aŭ meksikiaj (de iu ajn raso).

El la 23.009 hejmoj, 25,4 % inkluzivis geinfanojn loĝantajn, 42,8 % estis geedzoj loĝantaj kune, 12,3 % havis inan hejmposedanton kaj neniun viron, kaj 41,0 % ne estis familioj. 32,2 % el hejmoj konsistis de individuoj, kaj 11,5 % havis loĝanton solan, kiu havas 65 jarojn aŭ pli. La meza hejmgrandeco estis 2,42 kaj la meza familigrandeco estis 3,13.

En la urbo, 19,9 % el la popolo havis malpli ol 18 jarojn, 8,5 % havis de 18 al 24, 36,9 % havis de 25 al 44, 20,8 % havis de 45 al 64, kaj 13.9% havis 65 jarojn aŭ pli. La meza aĝo estis 36 jaroj. Por ĉiuj 100 inoj estis 92,8 viroj. Por ĉiuj 100 inoj kun 18 aŭ pli jaroj, estis 90,0 viroj.

La mediana enspezo de hejmo en la urbo estis $45.654, kaj la mediana enspezo de familio estis $55.557. Viroj havis medianan enspezon de $37.741; inoj, $31.147. La pohoma enspezo por la urbo estis $22.004. 9,2 % el la popolo kaj 6,6 % el la familioj estis malriĉaj. El la homoj malriĉaj, 11,6 % havis malpli ol 18 jarojn kaj 10,2 % havis pli ol 65.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* https://www.maldenpubliclibrary.org retejo de la la publika biblioteko]

Dosiero:Malden ma highlight.png
Dosiero:High School, Malden, MA.jpg
Dosiero:Kernwood Club, Malden, MA.jpg
Dosiero:Malden Auditorium, Malden, MA.jpg

Kategorio:Urboj de Masaĉuseco
Arseno

* **Atommaso:** 74,2160 u
* **Kemia Serio:** metaloido
* **Denseco:** 5'727&nbsp;kg/m3
* **Fandopunkto:** 613oC (sublimas)

## Uzado 
Antaŭ longa tempo kiel kaj kuracilo kaj tokso. Nuntempe kiel duonkonduktanto (GaAs) kaj kune kun aliaj metaloj en akumulatoroj.

## Biologiaj efikoj 
Arseno estas necesa oligoelemento ĉe hundoj kaj aliaj bestoj por kresko, sangoprodukto. Ĉe homoj tia efiko ne konatas. En pli granda ol necesa kvanto, tio signifas relative eta kvanto, ĝi estas toksa.

## Kombinaĵoj 
* Amonia heksafluoro-arsenato
* Natria heksafluoro-arsenato

Dosiero:As-TableImage.svg|
Dosiero:As,33.jpg|
Dosiero:Arsenic symbol.svg|
Dosiero:Native arsenic.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Kemio
* Listo de kemiaj elementoj laŭ nomo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ simbolo
* Listo de kemiaj elementoj laŭ atomnumero

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.webelements.com/webelements/elements/text/As/index.html 
* http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/As.html 
* http://periodic.lanl.gov/elements/33.html  
* http://enciclopedia.us.es/index.php/Ars%E9nico  

Kategorio:Arseno
Kategorio:Kemiaj elementoj
ITV

**ITV** havas plurajn signifojn, interalie:

***itv** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Internacia Televido**
***ITV** (Independent Television) estas unu el la ĉefaj televidaj kanaloj en Britio
***I-Television** (), Televidstacio en Gubernio Ehime, Japanio
Arthur Maurice Hyde

**Arthur Maurice Hyde** (hajd), (ps. **Antoni Delsudo**; n. 5-an de aprilo 1891 en Melbourne; mortodato ĉi tie ankoraŭ mankas) estis aŭstralia esperantisto kaj ŝtatoficisto. Li estis prezidento de Aŭstralia Esperanto-Asocio en 1921. Arthur Hyde starigis Esperanto-kurson inter ĉinoj en Nov-Gvineo. Li estis aŭtoro de lernolibro, 1918, kaj de la libro Aŭstralio: lando kaj popolo(kunlabore kun Lauri Laiho, finno), 1927. Krome li estis la unua redaktisto de la revuo *La Suda Kruco*.

Kategorio:Aŭstraliaj esperantistoj
Kategorio:Melburno
Pinofitoj

[eta|300px|Иллюстрация из книги Эрнста Геккеля [Kunstformen der Natur, 1904]]
La **pinofitoj** aŭ **koniferoj**, latine: ***Pinophyta*** aŭ ***Coniferophyta***, estas unu el la 13 aŭ 14 divizioj en la regno Plantoj. Ili produktas strobilojn kaj estas lignaj plantoj, kaj la plejmulto estas arboj. Tipaj ekzemploj estas cedroj, kupresacoj, abioj, juniperoj, pinoj, sekvojoj, piceoj, kaj taksusacoj. Ĉi tiu divizio enhavas nur unu klason *Pinopsida* kaj proksimume 630 vivantajn speciojn.

## Sistematiko 
Pinophitoj enhavas nur unu klason Pinopsidoj.

350px|Laŭ  artikoloj de A. Farjon kaj C. J. Quinn & R. A. Price en *Proceedings of the Fourth International Conifer Conference*, *Acta Horticulturae* 615 (2003).
Festo

**Festo** povas esti:
* FESTO (esperanto-aranĝo)
* Festaj kaj feriaj tagoj
* festo: publika aŭ privata ceremonio por soleni iun okazaĵon, ekzemple epifanio kiel religia festo aŭ maskofesto kiel gaja aranĝo.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (10, kaj 16 pri festeno) proverboj pri festo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  
* 

## Referencoj
José María Aznar

**José María AZNAR** [ĥosé maria asnár] (naskiĝinta la 25-an de februaro 1953 en Madrido) estis ĉefministro de Hispanio de 1996 ĝis 2004, nome de la dekstra partio *Popola Partio*.

Aznar, juristo kaj impost-inspektisto, aliĝis al Popola Alianco (la antaŭa nomo de la Popola Partio) en 1978 kaj estis elektita deputito en 1982. Li estis prezidanto de la partio en Kastilio kaj Leono kaj venkis la regionajn balotojn de 1987. En 1990 li fariĝis prezidanto de la Popola Partio en Hispanio kaj en 1993 estis la kandidato de la PP por la ĝeneralaj balotoj, sed li ne venkis. En 1995 li suferis atencon de ETA sed ne estis vundita.

En 1996 lia partio venkis la balotojn kaj li fariĝis prezidento anstataŭ la socialisto Felipe González. Lia politiko estis tre liberala ekonomie kaj defendis la malplialtigon de la publikaj elspezoj. En 2000 li denove venkis, sed ĉifoje li ne necesis pakti kun aliaj partioj ĉar lia partio kontrolis pli ol la duonon el la parlamentaj seĝoj. Post tiu dua venko li promesis ne plu esti kandidato kaj elektis lian vicprezidenton Mariano Rajoy por tiu posteno.

La lastaj kvar jaroj de lia regado estis tre konfliktaj sociale. Okazis gravaj internaj problemoj kiel la katastrofo de la petrol-ŝipo *Prestige*, la partopreno de Hispanio en la iraka milito, la ĝenerala striko de 2002 kontraŭ la laboraj reformoj, la studentaj protestoj kontraŭ la Leĝo pri Universitatoj, la manifestacioj kontraŭ la manipulado de la informo post la atencoj de Al-Qaeda ktp.

La 11an de marto 2004, kvar tagojn antaŭ la ĝeneralaj balotoj, okazis terorismaj atencoj de Alkaido, kiuj mortigis preskaŭ 200 homojn. Multaj civitanoj protestis kontraŭ la manipulado de la registaro (kiu defendis la aŭtorecon de ETA). En la manifestacioj kontraŭ la terorismo aŭdeblis krioj demandantaj "kiu estis la aŭtoro?" al la membroj de la registaro. La 14an de marto la PP malvenkis la balotojn kaj la socialisto José Luis Rodríguez Zapatero fariĝis la nova hispana "prezidanto (de la registaro)", t.e. ĉefministro.

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Hispanio

Kategorio:Ĉefministroj de Hispanio
Kategorio:Hispanaj politikistoj
Kategorio:Konservativistoj
Kategorio:Hispanaj deputitoj
Tago de Sankta Patriko

[eta|200ra|La neoficiala simbolo ([shamrock) de Irlando estas multe montrita en la Tago de Sankta Patriko]]
[eta|Tago de Sankta Patriko en [Bonaero (Argentino)]]

La **Tago de Sankta Patriko**, la 17-a de marto, estas la formala nacia festotago, celebrante la patronan sanktulon de Irlando, Sanktan Patrikon. Irlande la festo nomiĝas *Lá Fhéile Pádraig*, laŭvorte "la tago de festivalo de Patriko", kaj angle ĝi titoliĝas ''Saint Patrick's Day*, aŭ *the Feast of Saint Patrick'', "la festo de sankta Patriko". Dum lastaj jaroj, la celebradoj ĉe Dublino pligrandiĝis al tutsemajna festivalo (la Festivalo de Sankta Patriko), kun piroteknikaĵoj, muziko, surstrata teatro, kaj la tradicia parado. Multaj portas verdajn vestojn por honori la sanktulon.

En Irlando oni respektas Patrikon kiel sanktulon, kiu portis kristanismon en ĉi tiun landon. Poste li fariĝis sankta protektanto de Irlando kaj kune kun harpo kaj trifolio fariĝis karaktera simbolo de irlanda nacio, kiun oni konas en la tuta mondo. Kun lia nomo estas ligita nemalmulte da legendoj. Ekzemple, rakonto pri tio, kiel li per trifolio klarigis al homoj prezenton de Sankta Trio: "Same kiel tri folioj povas kreski el unu kulmo, Dio povas esti unueca triece".

La Tago de Sankta Patriko celebriĝas tutmonde de irlandanoj kaj irlandanidoj. Granda parado okazas en Dublino kaj plejparto de aliaj Irlandaj urboj kaj vilaĝoj. Paradoj ankaŭ okazas en aliaj urbegoj, ekz-e Londono, Parizo, Romo, Moskvo, Pekino, Honkongo, Singapuro kaj tra Usono, sed eble la plej granda eksterirlanda parado okazas en Novjorko. Ĉikago kaj kelkaj aliaj urboj honoras la tagon tinkturante la riveron verda.

Ĉe multaj partoj de Usono kaj Aŭstralio, irlandanoj kaj homoj kiuj volas esti "irlandano por la tago" ankaŭ celebras la tagon, kutime trinkante irlandan bieron (ofte tinkturitan verda).

Tradicio fari paradojn en tago de sankta Patriko havas longan historion. En ĉi tiu tago oni kutime eliras en stratojn, ridetas, vestas sin ridinde kaj brile, ŝercas kaj gajas, kaj ankaŭ trinkas bieron. Unua dokumente fiksita parado okaze de ĉi tiu festo estis en Novjorko en jaro 1762.

En jaro 2005 la tago de sankta Patriko estis sola eksterlanda festo, pro kiu oni baras unu el ĉefaj stratoj de Moskvo por kostuma parado kun partopreno de folkloraj personaĵoj, diversaj irlandaj muzikaj kolektivoj kaj keltaj dancoj.

Kategorio:Kulturo de Irlando
Sankta Patriko
Kategorio:Paradoj
Kategorio:Festoj en Kanado
Kategorio:Festoj en Meksiko
Kategorio:Festoj en Usono
Kategorio:Festoj en Irlando
Kategorio:Marto
Sankta Patriko
Taksodio

**Taksodio** (*Taxodium*) estas genro de cipresacoj kies membroj estas troveblaj en la sudorienta parto de Usono. La plej grandaj povas atingi altecon de 40 metroj.

Ekde la vidpunkto de la Paleontologio aŭ pli precize de la Paleobotaniko taksodioj troviĝas ofte en brunkarbaj tavoloj aŭ kune kun tiuj. Ties arbotrunkoj estas studeblaj preparinte mikrosekcaĵojn. Per mikroskopo la karaktera histo de koniferoj estas facile identigebla.

## Referencoj 
Endre Dudich. *Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj*. Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.

Kategorio:Cipresacoj
Metasekvojo

**Metasekvojo** (*Metasequoia*) estas genro el la familio de cipresacoj, kiu havas nur unu vivantan specion, la **ĉinan metasekvojon** (*Metasequoia glyptostroboides*). Oni komence trovis nur fosiliojn, kaj tiel kredis la genron formortinta. Oni malkovris en 1947 la vivan specion en Ĉinio, en provincoj Siĉŭano kaj Hubejo; fakte, jam dum la Dua Mondmilito (inter 1941 kaj 1944) nekonata arbo estis observita kaj ĝiaj folioj kolektitaj sed nur en 1946 oni komprenis ke temis pri Metasekvojoj kaj nur en 1947 oni povis kontroli surloke. 

Tiuj arboj povas atingi alton ĝis 40 metroj kaj trunkan diametron ĝis 3 metroj. Ili estas unu el la malmultaj specioj de cipresacoj, kiuj perdas siajn foliojn dumvintre (aliaj estas la usona marĉa taksodio *Taxodium distichum* kaj la ĉina marĉa taksodio *Glyptostrobus pensilis*).

Ĝi estas multigebla per markoto.

## Referencoj 
Kategorio:Cipresacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Patriko de Irlando

**Sankta Patriko** (kies kompleta nomo estis **Magonus Succetus Patricius Cothirthiacus**) (ĉ. 385 – 17-a de marto 461) estas la patrona sanktulo de Irlando. Li naskiĝis dum la fino de la 4-a jarcento, kaj ne eblas esti pli certa. Tamen, tradicie estas akceptite, ke li naskiĝis dum 385 en Kaledonio (nun parto de moderna Skotlando). Li estis la filo de Kalurnius kaj Konĉesa, kiuj estis romianoj loĝantaj en Britio.

14-jaraĝa, Patriko estis kaptita kaj kondukita al Irlando kiel sklavo. Li eskapis, kiam li estis 20-jaraĝa, kaj reiris al Britio, reunuiĝante kun siaj gepatroj. Poste li iĝis unu el la fruaj kristanaj misiistoj al Irlando. Ankaŭ, li estis unu de la plej fruaj skribantoj por rekomendi la aboliciadon de sklaveco.

Patriko ne estis la unua Kristana misiisto al Irlando, sed li ŝajnas esti la misiisto, kiu faris la plej fortan impreson. Mitologio kreditas lin kun dispelado de serpentoj el la insulo de Irlando. Tamen aliaj diras, ke serpentoj neniam loĝis en Irlando pro klimataj kialoj. Tial povas esti, ke "serpentoj" aludas al la paganaj pastroj kaj druidoj tiam kaj tie. Ankoraŭ legendoj diras, ke Patriko instruis al la irlandanoj pri la Triunuo montrante al homoj trifolieton.

Ne estas konata la preciza dato kiam Patriko mortis. Oni akceptis la 17-an de marto kiel lian mortdaton (laŭ la *Encyclopaedia Britannica*). Tiu dato nun populare ligiĝis kun li kiel la Tago de Sankta Patriko.

[eta|maldekstra|Tago de Sankta Patriko en [Bonaero (Argentino)]]
Lia mortotago, la 17-a de marto, nun estas la nacia tago de Irlando kaj estas festata de irlandanoj ankaŭ loĝantaj alilande.

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Irlando
Kategorio:Keltoj
Kategorio:Festaj roluloj