open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Féodor Jelenc

**Féodor JELENC** (1911 - 9-a de aŭgusto 2001) estis franca esperantisto kaj dumviva membro de UEA, iama delegito en Alĝerio kaj en Châtellerault (Francio). Esperantisto de la 1930-aj jaroj, li multjare aktivis en kastelo Greziljono, verkis multajn botanikajn artikolojn kaj lastatempe kunlaboris tiufake en la reviziado de PIV.

Jelenc, Féodor
Jelenc, Féodor
Jelenc, Féodor
José Dutra Mendes

**José DUTRA MENDES**, profesoro, (naskiĝis en 1913 kaj mortis en la 11-a de majo 2000 en Fortalezo), kie li servis kiel vicdelegito de UEA dum tri jardekoj. Li estis dum multaj jaroj prezidanto de Cearaa Esperanto Asocio kaj, en 1964  gvidis la organizon de la 18-a Brazila Kongreso de Esperanto. Pro malsano profesoro José Dutra Mendes rezignis la prezidantecon de CEA en la fino de 20-a jarcento.

Li kuntradukis la libron *Bazoj por via Konduto* (1986) kaj kunverkis, kun Paulo Amorim Cardoso la *Konsiloj al la Junularo laŭ Logozofia Mondkoncepto* en 1986. Li instruis Esperanton ĉe la Federacia Universitato de Cearao.

DUTRA MENDES, José
DUTRA MENDES, José
Otaviano Curvelo de Souza

**Otaviano CURVELO de SOUZA** (naskiĝis la ; mortis la  en Itabuna, Bahio) estis brazila esperantisto, UEA-vicdelegito kaj fak-delegito pri adventismo. 

Esperanto-asocion de Itabuna li fondis en 1956. Gvidinto de multaj bazaj kursoj, verkinto de informaj gazet-artikoloj, ofta kongresano, li postlasis sian Esperanto-bibliotekon al la Ŝtata Universitato de Sankta Kruco.

Curvelo de Souza, Otaviano
Curvelo de Souza, Otaviano
Curvelo de Souza, Otaviano
José María González Aboín

**José M. GONZÁLEZ ABOÍN** (1926 - mortis la ) estis hispana esperantisto kiu estis dumviva patrono de UEA, dumviva membro de Hispana Esperanto-Federacio kaj prezidinto de Madrida Esperanto-Liceo. Reprezentante Hispanion en internacia komisiono de geografoj, li proponis la uzadon de Esperanto kiel internacia lingvo por geografiaj nomoj.

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Juan Antonio Madrazo Aranguren

**Juan Antonio MADRAZO ARANGUREN** (1921- mortis je la 22-a de aprilo 2001) estis delegito en Santandero (Hispanio). Senlaca Esperanto-instruisto kaj propagandisto eĉ en la obskuraj postmilitaj jaroj, en 1977 li kunfondis kaj de tiam prezidis la Kantabran Esperanto-Asocion (KantEA).

Madrazo
Madrazo
Madrazo
Harri Melasniemi

**Harri MELASNIEMI** (1934 - mortis la 3-an de majo 2001 en Turku, Finnlando) estis delegito pri informado kaj bientutismo. 

En Turku en 1961 li kunfondis Esperanto-rondon. Profesia redaktoro, tutlande konata en la medio de amaskomunikiloj, li aktivis dum jardekoj en ĉiuj kampoj de informado, i.a. en tutlandaj elsendoj televidaj kaj radiaj. Li estis plurjara kunlaboranto de la magazino *Monato*.

Kategorio:Finnaj esperantistoj
Raimo Pystynen

**Raimo PYSTYNEN** (naskiĝinta en 1930; mortinta la  en Porvoo) estis finna esperantisto. Li estis delegito de UEA en Hamina (Finnlando) dum pli ol kvar jardekoj. Li verkis rememorojn *Finnaj fragmentoj* (1995).

Pystinen, Raimo
Pystinen, Raimo
Pystinen, Raimo
Alzaco-Loreno

**Alzaco-Loreno** (, ) estas la nomo donita al la regiono ĵus konkerita de Germanio post la franca-germana milito de 1870-1871. Ĝi enhavis la preskaŭ tutan Alzacon (minus Belforto), kelkajn franclingvajn vilaĝojn, kiuj antaŭe apartenis al la departemento Vogezoj, kaj parton de Loreno kun la grava (kaj franclingva) urbo Metz. Temis pri la teritorio de la nuntempaj francaj departementoj Bas-Rhin, Haut-Rhin kaj Mozelo. Administra centro de la regiono estis Strasburgo. La teritorioj sen plebiscitoj ŝanĝis la reganton kaj en 1871 kaj en 1918/19. Dum la tuta germana periodo, de 1871 al 1918, ĝi restis en ia miksa kaj ne klara statuto, komuna propraĵo de ĉiuj aliaj germanaj ŝtatoj, do en malsupera situacio. En 1911 ĝi ricevis konstitucion sed en 1913 la Saverna Afero ja montris, ke ĝi estas submetita al la armea diktatoreco.

En 1918 la Francoj revenis kaj volis perforte francigi la loĝantaron, kies kutima lingvo estis la alemana lingvo, dialekto de la germana lingvo. Rezultis krizo, kiu daŭris ĝis la Dua Mondmilito. Tiam la venkintaj Germanoj ne nur germanigis la tutan publikan vivon, sed kontraŭleĝe enarmeigis la junularon. Pli ol 40.000 junuloj mortis, precipe en Rusio. La vundoj de tiu terura tempo tre malrapide fermiĝis.

Ekde 1945 Alzaco-Loreno estas denove franca kaj ekde la 1970-aj jaroj tre rapide franciĝas.

## Vidu ankaŭ 
* Alzaco
* Loreno
* Traktato de Versajlo
* Traktato de Frankfurt (1871)

Kategorio:Alzaco
Kategorio:Loreno
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Historio de Germanio
Kategorio:Historiaj germanaj teritorioj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1871
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1918
Distrikto Cham

La distrikto **Cham** (germane: **Landkreis**) situas en la oriento de la federacia lando Bavario de Germanio. La urbo Cham estas la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 1.510 km² fine de  loĝis  homoj; do meznombre 87 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Bavario la koncerna nombro estas 176, en Germanio 231. En la sekvanta skema mapo la distrikto Cham estas signita per **12**.

270px

Najbaraj distriktoj estas (de sudo laŭ iro de horloĝo) Regen, Straubing-Bogen, Regensburg kaj Schwandorf, krome apudas Regiono Plzen de la Ĉeĥa Respubliko.

## Geografio 
### Urboj en la distrikto 
* Cham (administra centro)
* Furth im Wald
* Kötzting
* Roding
* Rötz
* Waldmünchen


C
C
Distrikto Coburg

La distrikto **Coburg** (germane: **Landkreis**) situas en la nordo de la federacia lando Bavario de Germanio. La eksterdistrikta urbo Coburg estas la administra centro de la distrikto - ĝi tamen mem ne apartenas al la distrikta teritorio, sed estas komplete ĉirkaŭata per ĝi. Sur ties areo de 592 km² fine de  loĝis  homoj; do meznombre 156 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Bavario la koncerna nombro estas 176, en Germanio 231. En la sekva skema mapo la distrikto Coburg estas signita per **13**.

270px

Najbaraj distriktoj estas (de oriento laŭ iro de horloĝo) Kronach, Lichtenfels, Bamberg kaj Haßberge, plue la turingiaj distriktoj Hildburghausen kaj Sonneberg). La distrikto Coburg ĉirkaŭas, sed ne inkluzivas la urbon Coburg.


C
C
Distrikto Dachau

La distrikto **Dachau** (germane: **Landkreis**) situas en la centra sudo de la federacia lando Bavario de Germanio. La urbo Dachau estas la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 579 km² fine de  loĝis  homoj; do meznombre 227 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Bavario la koncerna nombro estas 176, en Germanio 231. En la sekva skema mapo la distrikto Dachau estas signita per **14**.

270px

Najbaraj distriktoj estas (de sudo laŭ iro de horloĝo) Fürstenfeldbruck, Aichach-Friedberg, Pfaffenhofen, Freising, Munkeno kaj la urbo Munkeno.


D
Dachau
Kategorio:Supra Bavario
Kelta Maro

eta|dekstra|Situo de Kelta Maro
eta|dekstra|200px
**Kelta Maro** estas la parto de Atlantika Oceano kun situo inter la suda marbordo de Irlando, la sudokcidenta marbordo de Kimrio kaj la norda marbordo de Kornvalo kaj Devon (Anglio), okcidente de Kanalo de Bristol/Mareto de Havren. La Kelta Maro ne havas klarajn limojn sude kaj okcidente, sed kutime oni taksas ĝian finon je kurbo inter la plej okcidentaj lokoj de Irlando kaj Bretonio.

La nomon ofte uzas laboristoj de oleaj kaj fiŝkaptaj sektoroj por eviti naciligadon. La Keltan Maron limigas disde Irlanda Maro la kanalo de Sankta Georgo.

## Insuloj 
Insuloj Scilly

## Gravaj havenurboj 
**Britio:** Bristol, Newport, Cardiff/Caerdydd, Swansea/Abertawe 
**Irlando:** Cork.

## Nomoj en apudaj lingvoj 
Angle *Celtic Sea*, Kornvale *Mor Keltek*, Bretone *Mor Keltiek*, Kimre *Y Môr Celtaidd*, Irlande *An Mhuir Cheilteach*

## Vidu ankaŭ 
* Listo de maraj ekoregionoj
* Maro

## Eksteraj ligiloj 
* Eŭropa mapo kun la Kelta Maro 

Kategorio:Maroj
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Ombudsmano

**Ombudsmano** aŭ **ombudo** (svede *ombudsman*  aŭ *ombud* ) estas ŝtata funkciulo, kiu traktas plendojn de individuoj kontraŭ misa, fuŝa aŭ nejusta administracio fare de publikaj organoj, kiel la registaro aŭ tribunaloj.

La sveda vorto siavice venas de la malnovnordlanda lingvo: *umboðsmaðr* [UMbo*z*sma*z*r] (plenrajtulo). En 1809 Svedio estis la unua regno nomumanta ombudsmanon por kontroli la leĝan sistemon. En pluraj lingvoj ombudsmanoj ricevas la nomon "advokato (aŭ defendanto) de la popolo"; en aliaj lingvoj, oni nomas ilin "mediatoroj" aŭ "mediaciistoj". Tamen ombudsmano ne mediacias inter privatuloj aŭ individuoj.

## En Francio 
[eta|200px|Dominique Baudis, la unua franca ombudsmano 2011-2014, antaŭ la [Eŭropa Parlamento.]]
En Francio, la ombudsmano estas nomita *défenseur des droits* (laŭvorte: rajtprotektanto). Tiu sendependa ofico estis kreita per modifo de la konstitucia en la 23-a de julio 2008 kaj starigita per organiza leĝo de la 29-a de marto 2011. Nomumita de la prezidanto por ses jaroj, la ombudsmano estas komisiita defendi rajtojn de ŝtatanoj fronte al administracioj kaj disponas pri apartaj respondecoj por promocii infanrajtojn, batali kontraŭ diskriminaciojn, obeo al deontologio de sekurecaj agadoj.

La unua titolulo estis Dominique Baudis. Li estis nomumita la 22-an de junio 2011 por laŭplane sesjara periodo, sed jam mortis en aprilo 2014; dua postenulo estis *Jacques Toubon* de julio 2014 ĝis julio 2020, kaj tria nuna postenulo ekde julio 2020 estas la ĵurnalistino *Claire Hédon*, kiu antaŭe de 2015 ĝis 2020 estis la franca prezidantino de la Internacia Movado ATD Kvara Mondo. La postenulo sidas en *Hôtel Le Maître* en Parizo.

## En Eŭropa Unio 
En Eŭropa Unio ekde 1995 ekzistas la Eŭropa Ombudsmano. En 2013 la irlanda verkistino ''Emily O'Reilly'' iĝis la unua virina ombudo de la Eŭropa Unio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de la Eŭropa Ombudsmano en ĉiuj oficialaj eŭropuniaj lingvoj
* Retejo de "défenseur des droits" ()

Ombudsmano
Kategorio:Profesioj
Kategorio:Politiko
Flago de Brazilo

La **flago de Brazilo** estas verda kun granda flava rombo en la centro. En la rombo estas blua cirklo, kun blankaj steloj de kvin malsamaj ampleksoj kaj blanka strio, kiu kuras tra ĝi. La moto *Ordem e Progresso* ("Ordo kaj Progreso") estas skribita en la strio. Ĉi tiu flago foje nomiĝas "Auriverde (pendão)", kio (portugallingve) signifas "ora kaj verda (flago)".

La nuna brazila flago estiĝis la  kaj anstataŭis la imperian flagon kun imperiestra blazono en la centro.

Brazilo
Andreo Ŝalamon

**Andreo ŜALAMON** (1913 - mortis la 1-an de decembro 2000) estis israela esperantisto, UEA-ano pli ol 50 jarojn, kaj delegito en Kirjat-Tivon (Israelo). 

Kiel okjarulo en Szeged (Hungario) li lernis E-on de sia patro Frederiko, propagandinta ĝin kun Baghy en siberia militkaptiteco. 

De 1925 ĝis 1948 Ŝalamon aktivis en Jugoslavio, ĉe Akademia E-Klubo (Zagrebo).

Kategorio:Israelaj esperantistoj
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Jugoslavaj esperantistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Kategorio:Jugoslavaj judoj
Radoslav Škalamera

**Radoslav ŠKALAMERA** (1921 - mortis la 28-an de aprilo 2001) estis kroata esperantisto 65 jarojn, delegito en Rijeka (Kroatio), fakdelegito pri ĵurnalismo, historiisto de la loka movado. Li zorgis pri ofta apero de Esperanto-temoj en la gazeto *Noci list*, kiun li pli frue ĉefredaktis.

Kategorio:Kroataj esperantistoj
Kategorio:Kroataj ĵurnalistoj
Kategorio:Kroataj historiistoj
Włodzimierz Wesołowski

**Włodzimierz WESOŁOWSKI** (naskiĝis en 1936, mortis la ) estis pola esperantisto, delegito de UEA en Lodzo (Pollando), fakdelegito pri trafiko kaj vojkonstruado. Li estis LKK-vicprezidanto de la jubilea UK en Varsovio 1987. Li tradukis diverslingvajn kanzonojn, poemojn kaj teatraĵojn kaj postlasis manuskripton de *Finaĵa vortaro.*

Wesolowski, Wlodzimierz
Wesolowski, Wlodzimierz
Wesolowski, Wlodzimierz
Absciso

eta|dekstra|300px|Abscisa akso estas '''X'OX** en ĉi tiu bildo, tamen oni kutime skribas pli simple ke abscisa akso estas **OX**.Absciso de punkto **A'* estas valoro *b*, ĉi tie ĝi estas pozitiva.**I**, **II**, **III**, **IV** estas signoj de kvaronoj de la koordinata ebeno.
La unua el la karteziaj koordinatoj, kiuj difinas la situon de punkto sur la ebeno aŭ en la tridimensia spaco. La absciso de punkto estas kutime signifata per la litero *x''. En la ebeno la abscisa akso estas kutime metita horizontale. Unuafoje la termino estis uzita en verkoj
de la itala matematikisto Stefano degli Angeli (1623–1697).

La alia, vertikala, akso de dukoordinata koordinata sistemo estas ordinato. Dum desegnado de grafiko de matematika funkcio oni kutime dekalkulas laŭ absciso argumenton de la funkcio.

Absciso estas pozitiva en kvaronoj **I** kaj **IV** de la koordinata ebeno kaj negativa en kvaronoj **II** kaj **III**.

## Vidu ankaŭ 
* Ekvatora koordinatsistemo, Koordinato, Koordinatsistemo

Kategorio:Matematiko
Gazpaĉo

dekstra|300px|eta|Telero da gazpaĉo
**Gazpaĉo** (el la hispana *gazpacho*) estas malvarma supo, kies ĉefaj ingrediencoj estas: tomato (kiu donas ruĝan koloron al la supo), oliv-oleo, vinagro aŭ citrono, ajlo, salo, akvo, kaj povas enesti ankaŭ pano, cepo aŭ kukumo inter aliaj. Oni ofte akompanas ĝin per toastetoj aŭ pecoj de salita ŝinko.

Ĝi estas tipa somera manĝaĵo (aŭ ofte trinkaĵo) en la sudaj (kaj do plej varmaj) regionoj de Hispanio, ĉefe Andaluzio.

La origino de la nuna gazpaĉo estas necerta, sed tradicie ĝi estis konsiderata plado tipa de la interna parto de Andaluzio, kie oliv-oleo kaj legomoj estas abundaj, kaj someroj estas sekaj kaj varmegaj. En la 14-a jarcento estis aldonita unuafoje tomato kiel ingredienco, donante la karakterizan ruĝecan koloron.

Oni ofte nomas ĝin "andaluza gazpaĉo" por distingi ĝis de la tiel nomata manĉa gazpaĉo (el la regiono Manĉo), kiu estas tute alia ĉar neniel temas pri malvarma supo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.smart-spanish-recipes.com/gazpacho-recipes.html  
* http://www.cellartastings.com/en/food-spanish-recipes.html  
* http://www.bienmanger.com/1S_Recherche.html?mc=Gaspacho 

## Vidu ankaŭ 
* Aĥoblanko

Kategorio:Vegana kuirarto
Kategorio:Malvarmaj supoj
Kategorio:Hispana kuirarto
Diktatoro

[eta|200px|[Adolfo Hitlero kaj Benito Mussolini, diktatoroj de Germanio kaj Italio, respektive.]]
**Diktatoro** estas estro de diktatoreca reĝimo. Plej ofte la diktatoro regas en sistemo de unika partio.

La vorto "diktatoro" (el la latina: *dictator*, "diktanta, parolanta", t.e. "diktanto de la leĝoj") komence signifis politikan postenon en la antikva Romo. En kriza stato la konsulo kaj la senato nomis diktatoron, kiu regis senrestrikte la ŝtaton kaj la armeon. Ĉiuj ceteraj magistratoj restis submetitaj al li, escepte de la etnotribunusoj. Lia estreco estis limigita por ses monatoj.

Diktaturoj kiel tiu de ekzemple la germana naziismo ('*Mein Kamp*f') foje estas bazitaj sur teorioj kiuj estas dise de la realeco.

Konataj romiaj diktatoroj estis Cincinnatus, Fabio Maksimo, Sulla kaj Gaius Julius Caesar—ĉi tiu iniciatis, ke oni nomu lin "Diktatoro dumviva" (latine: *Dictator perpetuus*).

## Gravaj diktatoroj 
### En Afriko 
#### Eritreo 
* Isaias Afewerki (1993-aktuale)

#### Ekvatora Gvineo 
* Teodoro Obiang Nguema Mbasogo (1979-aktuale)

#### Niĝerio 
* (1983-1999): Muhammadu Buhari; Ibrahim Babangida; Sani Abacha

#### Ugando 
* Yoweri Museveni (1986-aktuale)

#### Zimbabvo 
* Robert Mugabe (1987-2017)

### En Ameriko 
#### Ĉilio 
* Augusto Pinochet (1973-1990)

#### Paragvajo 
* Alfredo Stroessner (1954-1989)

#### Haitio 
* François Duvalier (1957-1971)

### En Azio 
#### Ĉinujo 
* Mao Zedong (1949-1976)

#### Japanio 
* Hideki Tojo (1941-1944)

#### Filipinoj 
* Ferdinand Marcos (1965-1986)

#### Irano 
* Ruhollah Ĥomejni (1979-1989)

### En Eŭropo 
#### Francujo 
* Napoléon Bonaparte (1799-1814; 1815)

#### Germanujo 
* Adolf Hitler (1933-1945)

#### Hispanujo 
* Francisco Franco (1936-1975)

#### Italujo 
* Benito Mussolini (1922-1943)

#### Rusujo 
* Josif Stalin (1924-1953)
* Vladimir Lenin (1917-1924)

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* junto (politiko)
* unupartiismo
Dorothy M. Hawley

**Dorothy M. HAWLEY** (naskiĝis en 1908 en Vinipego (Manitobo), mortis la 15-an de decembro 2001) estis ĉefa motoro de la Esperanto-movado en Kalgario (Kanado) dum la 70aj, 80aj, kaj 90aj jaroj.

Lerninte Esperanton de ŝia amikino Betty Salt, Dorothy starigis lokan klubon en Kalgario en la jaro 1965, kaj ŝi kreskigis ĝin per anoj de la vesperaj Esperanto-kursoj, kiujn ŝi persiste gvidis dum multaj jaroj. En 1975 ŝi estris ege sukcesan tutkanadan Esperanto-kongreson en Kalgario, kaj en 1988 ŝi eldonis je propraj kostoj en 6000 ekzempleroj la komunikigan libreton **Saluton, amiko!** okaze de la vintraj Olimpikoj en Kalgario. Pro siaj multaj kontribuaĵoj al la kanada Esperanto-movado, KEA elektis ŝin Honora Membro en 1993.

Ŝian libro-kolekton heredis Esperanto Antaŭen, kaj post ties disiĝo la libroj plejparte fariĝis parto de Libraro Ludovika en 2013.

Kategorio:Kanadaj esperantistoj
Eugene H. Thompson

**Eugene H. THOMPSON** (*1914 - †11-a de majo 2001 Greenshoro, Norda Karolino, Usono) estis Usona esperantisto. Li estis dumviva membro de UEA, dekomenca kaj konstanta membro de Societo Zamenhof.

Li fidele subtenis finance diversajn E-organizojn; lianoma fonduso ĉe Esperanto-Ligo por Norda Ameriko subvencias partoprenon de merithavaj junaj e-istoj en kongresoj Universalaj kaj landaj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de usonaj esperantistoj

Kategorio:Naskiĝintoj en 1914
Kategorio:Mortintoj en 2001
Ladislav Fiala

**Ladislav FIALA** (naskiĝis la 27-an de decembro 1922 - mortis la 25-an de novembro 2001 en Katowice, Pollando dum vojaĝo) estis ĉeĥa esperantisto el Poděbrady (Ĉeĥio).

Aktiva por Esperanto dum 43 jaroj, li organizis 17 internaciajn renkontiĝojn, i. a. 14-foje Verdan Ŝak-olimpikon, laste la renkontiĝon "90 jaroj de Esperanto en Poděbrady".

Li ankaŭ sukcesis prepari ekspozicion **De Komenio al Zamenhof**, kiu vizitis plurajn urbojn, dum la Praga UK ĝi estis instalita eĉ en la Praga Kastelo kaj fine trovis lokon en la muzeo de Poděbrady dum la asocia konferenco en 2001. Malavantaĝo estis, ke la ekspozicio finiĝis per la morto de Zamenhof, do ĝi povis veki impreson ĉe neinformita vizitanto, ke ankaŭ la Esperanto-movado tiam finiĝis.

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Giselle Harabagiu

eta|Pokalo "Nova Talento"
**Giselle (Ĝiĝi) HARABAGIU**  (naskita en 1913; mortinta la 1-an de decembro 2001 en San-Francisko) estis rumanidevena usona esperantistino kaj UEA-membro ekde 1929.

Honora kaj dumviva membro, ŝi kunorganizis Esperanto-kongresojn kunlabore kun sia frato Henriko (1906–1944), kies memoron ŝi eternigis starigante en 1959 fonduson Pokalo Harabagiu por honori "Novajn Talentojn" en Belartaj Konkursoj de UEA. Giselle Harabagiu estis diplomita Cseh-metoda instruisto, dumviva membro de ELNA kaj honora membro de UEA.

Henriko Harabagiu (1906-1944) estis ŝia frato.

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Rumanaj esperantistoj
Lusano

**Lusano** (Lusane) estas internacia planlingvo proponita de meksikano Luis Sáinz López-Negrete en 1988. Lusane estas miksa lingvo kun vortprovizo en kiu la radikoj estas modifitaj por akomodi vokalon post ĉiuj konsonantoj de la vorto.

La unua eldono de la libro (vortaro kun mallonga gramatika gvidilo) estis verkita en 1974. La aŭtoro publikigis ĝin en Brazilo. Sekva eldono aperis en Meksiko en 1976 kaj la tria (fina) eldono en 1988 kun la titulo FALU LUSANE kaj la ISBN 9684094078.

Ekzempleto:

Le nobe kunibese ligo Lusane sona mu facile. Tute le gomi de dise panito poto lenu ke nu nimute timo

Traduko:

La nova universala lingvo Lusane estas tre facila. Tutaj la homoj de tiu ĉi planedo povus lerni ĝin en malmulte da tempo.

## Resumo de gramatiko 
La alfabeto enhavas 17 literojn: a, b, c, d, e, f, g, i, k, l, m, n, o, s, p, t, u. Iliaj sonoj similas al la esperanta, tamen “c” = ĉ. En plursilaba vorto oni akcentas la antaŭlastan silabon. La sintakso estas Subjekto-Verbo-Objekto. La sufikso **-s** indikas pluralan substantivon: **ligo** (lingvo), **ligos** (lingvoj). La fina vokalo de verbo indikas la konjugacion: **a** = prezenco, **e** = pasinteco, **i** = estonteco, **o** = kondiĉa, **u** = infinitivo aŭ imperativo. La sufikso **-te** kreas adverbojn: **facile** (facila), **facilete** (facile), **nifacilete** (malfacile).

## Vortprovizo 
La aŭtoro ĉerpis vortojn el multaj lingvoj, ekzemple: hispana “trigo” (tritiko) fariĝis **tigo**, angla “seem” (ŝajni) fariĝis **simu**, kaj romanigita japana “mikan” (mandarino) fariĝis **mikano**. Li havis ian sistemon por limigi la amplekson de la vortprovizo, ekzemple: 150 vortradikoj komenciĝas per la litero F, 200 komenciĝas per N, 250 komenciĝas per K, kaj 100 vortoj estas nomoj de kontinentoj kaj landoj.

## Bibliografio 
Luis Sáinz López-Negrete
Falu Lusane, lusane gamato, lusane-sepane-potune-negune palobuko
Mexico, Edamex, 1988, 3rd edition.

## Referencoj 
Kategorio:Planlingvoj
Juozas Kazlauskas

**Juozas KAZLAUSKAS** (naskiĝis la  en vilaĝo Nuoriškiai, distrikto Biržai; mortis la  en Panevėžys) estis kiel la plej aĝa litova esperantisto kaj aktiva en la Esperanto-movado ekde la 20-aj jaroj.
Esperanton li ellernis memstare en 1925, estante gimnaziano en N.Radviliškis kaj Biržai, el trovita lernolibro. Studante en katolika pastra seminario en urbo Telšiai, li jam organizis E-rondeton. Pro ŝanĝiĝo de mondkoncepto J. Kazlauskas eksiĝis el la seminario, studis filozofion kaj literaturon en Kaunasa universitato, ankaŭ ĉi tie li organizis kaj gvidis E-kurson. Samtempe li gvidis E-kurson ankaŭ en Marijampolė. Sud pseŭdonimo Juozas Audronis verkis kaj eldonis lernolibron de Esperanto por litovoj (Marijampolė, 1938). Konstante propagandis Esperanton en litova gazetaro.
En 1939 J. Kazlauskas ekloĝis en Vilnius, tie studis historion kaj arkeologion. Dum la jaroj 1945 - 1958 li laboris kiel forstisto kaj geodeziisto en arbaroj de Litovio, Latvio kaj Udmurtio (apud Urala Montaro). La ŝanĝado de laborloko helpis al li eviti persekuton fare de soveta reĝimo.
En 1957 J. Kazlauskas ekloĝis en Panevėžys, revivigis tie Esperanto-klubon, funkciinta dum jaroj de Sendependa Litovio, kaj multaj jarojn estis lia gvidanto. Li redaktis E-lernolibron de I. Cieška kaj Juozas Petrulis, eldonita en Vilnius en 1959, instruis Esperanton al aktoroj de pupteatro, kiu ludis en Internacia Pupteatra Festivalo en Zagrebo en 1972, ankaŭ en kelkaj BET-oj. Lernejana gazeto "Jupiteris" en 1990-1992 publikigis liajn E-lecionojn. Krom Esperanto J. Kazlauskas verkis kaj tradukis dekon da dramverkoj en litova lingvo.

## Fontoj 
* Povilas Stašys, *Litova Stelo*, 1997, septembro-oktobro, n-ro 5, pĝ. 27.
* *Litova Stelo*, 2001, n-ro 4(140), pĝ. 17.

Kategorio:Litovaj esperantistoj
Miksa lingvo

*Ĉi tiu artikolas parolas pri planlingvo. Se vi ne serĉas la konstruitan lingvon, vidu mikslingvo.*

**Miksa lingvo**, laŭ la klasifiko de Louis Couturat, estas konstruita lingvo kiu restas inter apriora lingvo kaj aposteriora lingvo. 

Neniu planlingvo estas tute aposteriora, ĉiuj el ili, eĉ naturalismaj planlingvoj, havas apriorajn elementojn. Distingi inter aprior-aposterioraj kaj aposterior-aprioraj lingvoj, dependas de tio, ĉu pli multaj estas respektive aprioraj aŭ aposterioraj trajtoj. Estas kelkaj planlingvoj, kies aprioraj kaj aposterioraj elementoj ekvilibriĝis kaj oni ne povas decidi pri ĝia apriora aŭ aposteriora naturo. La plej konata miksa lingvo estas Volapuko, kaj ankaŭ Dil, Dilpok kaj kelkaj volapukidoj. Lingvo blua havas aposterioran vortprovizon kaj aprioran gramatikon.

Ankaŭ estas arĥajaj lingvistikaj teorioj kiuj postulis la ekziston de naturaj miksaj lingvoj. La angla lingvo estus miksa lingvo inter la germanaj kaj latinidaj lingvoj, ekzemple. Ĉi tiu koncepto ne estas plu uzata tiel ekde la komenco de scienca lingvistiko en la eko de 20-a jarcento.

Kategorio:Planlingvoj
Distrikto Dillingen

La distrikto **Dillingen** (germane: *Landkreis Dillingen an der Donau*) situas en la okcidento de la federacia lando Bavario de Germanio. La urbo Dillingen borde de la rivero Danubo estas la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 792&nbsp;km² fine de  loĝis  homoj; do meznombre 120 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Bavario la koncerna nombro estas 176, en Germanio 231.

Najbaraj distriktoj estas (de la nordo laŭ iro de horloĝo) Donau-Ries, Augsburg, Günzburg kaj la baden-virtemberga distrikto Heidenheim).


D
Dillingen
Meso

La vorto **meso** povas signifi:
* Meso (diservo) el pluraj eklezioj
* Meso (muziko) por ĥoro
* *Meso*, planlingvo de Sidni Bond proponita en 1926

## Vidu ankaŭ 
* Maso (apartigilo)
* Mezo
Internacia klera lingvo

**Internacia Klera Lingvo** aŭ **Mezhdunarodny Nauchny Yazyk** estas planlingvo proponita de Kovaljov en 1911. 
Ekzempletoj:

* "li menzil fo patr", la domo de la patro;

"zoal", besto;

"fagir", manĝi;

"tawr", virbovo;

"halizir", salo;

"adelf", frato.

## Bibliografio 
Dulichenko, A. D
Sovetskaja interlingvistika. Annotirovannaja bibliografia za 1946-1982 
Tartu: Tartuskij Gosudarstvennyj Universitet, 1983 

Dulichenko, A. D.
Mezhdunarodny vspomogatel'ny yazyki
Tallinn, Estonia: Valgus, 1990, 448 pp.

Kategorio:Planlingvoj
Distrikto Dingolfing-Landau

La distrikto **Dingolfing-Landau** (germane: **Landkreis**) situas en la oriento de la federacia lando Bavario de Germanio. La urbo Dingolfing estas la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 878&nbsp;km² fine de  loĝis  homoj; do meznombre 103 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Bavario la koncerna nombro estas 176, en Germanio 231. En la sekva skema mapo la distrikto Dingolfing-Landau estas signita per **17**.

270px

Najbaraj distriktoj estas (de nordo laŭ iro de horloĝo) Straubing-Bogen, Deggendorf, Rottal-Inn kaj Landshut.


D
Dingolfing-Landau
Kategorio:Malsupra Bavario
Joan Enric Vives Sicília

**Joan Enric VIVES i SICÍLIA** estas katalunlingva romkatolika sacerdoto ekde 1974 kaj katolika episkopo ekde 1993. Li naskiĝis la  en Barcelono, do nun estas -jaraĝa. De 2003 ĝis 2025 li estis la episkopo de Urgell (en Katalunio) kaj en tiu funkcio estis kun-princo (Ŝtatestro) de Andoro. La 31-an de majo 2025 li la papo Leono la 14-a akceptis lian demision kiel episkopo de Urgell, kaj do ankaŭ kiel kunprinco de Andoro. Li estis sekvata de Josep-Lluís Serrano Pentinat.

Unu el la lastaj agoj kiel kun-ŝtatestro de la mikroŝtato estis la 27-an de majo 2025 oficiale malfermi la Olimpiajn ludojn de la etaj eŭropaj ŝtatoj en Andoro.

## Eksteraj ligiloj 
*  ( kaj )

Kategorio:Andoro
Kategorio:Politiko de Andoro
Kategorio:Princoj
Kategorio:Episkopoj de Urgell
Salvador Gumà

**Salvador Gumà i Clavell** (Alcover, 3-a de septembro 1901 -  Reus, 22-a de majo 2003) estis kataluna E-instruisto kaj verkisto, mortis en la aĝo de 101 jaroj.

Ekloĝinte en Barcelono, kie li laboris kiel manlaboristo, kiel plejmulte dum sia vivo, li esperantistiĝis en 1917. Por eviti militservi en la maroka kolonia milito, li dizertis kaj fuĝis al Francio. Dum la 1920-aj jaroj li loĝis en Francio, aktivis en la SAT-movado. Li povis reveni hejmlanden, nur post la proklamo de la respubliko en 1931. Kiel iama magistratano dum la respubliko, post la enlanda milito kaj la venko de la hispanaj faŝitoj, li estis kelkatempe enkarcerigita.

Li ankaŭ estis UEA-delegito en la urbo Reus kaj tre aktivis en la kataluna kaj hispana movadoj. Li instruadis esperanton kaj regule verkis, kaj katalune kaj esperante. Rakontoj liaj aperis en *La Gazeto*, *Horizonto*, *El Popola Ĉinio*, k.a. Li ajnis plurajn literaturajn premiojn en liaj du verklingvoj, inkluzive en la Belartaj Konkursoj de 1960. Li multjare korektis la bultenon de Hispana Esperanto-Federacio. Li estis kunredaktoro de *Horizonto*. Post la restarigo de la Internaciaj Floraj Ludoj en 1978, li estis membro de la Konservantaro kaj ĵuriano.

## Verkoj 
*Kiam floras la timianoj* (editorita de Joan Marimon i Bosch). Kataluna Esperanto-Asocio, 2001. ISBN 84-607-3141-3.

Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Kategorio:Hispanaj esperantistoj

Kategorio:Dizertintoj
Jean Selle

**Jean SELLE** (Johano SEL') estis esperantisto aktiva en la SAT-movado.

Jean Marcel Lucien Selle naskiĝis en Parizo la 10an de septembro 1937. Profesie li fariĝis poŝtisto. 

Komence de 1971 li fariĝis komitatano de SAT-Amikaro kaj fine de tiu sama jaro ekzorgis pri la redaktado de la asocia bulteno kunlabore kun Georges Lagrange. Li iom poste plene transprenis tiun taskon, kiun li plenumis dum pluraj jardekoj. Dum unu mandatperiodo (1978-1981), li plie estis membro de la Plenum-Komitato de SAT.

Prezidanto de SAT-Amikaro ekde 1997, li dum iom da tempo plu redaktis la samnoman asocian gazeton, kaj ankaŭ kelkajn numerojn de la SAGO, kiu sekvis ĝin en 2004. Al tiuj gazetoj li abunde kontribuis per artikoloj kaj humuraj desegnaĵoj.

Fine de 2007, li rezignis pri la prezidanteco de SAT-Amikaro, kaj samokaze forlasis la komitaton de la asocio. Tamen li plu kontribuis per artikoloj kaj desegnaĵoj. Kelkaj el liaj tekstoj estis represitaj en libroj de la Eldona Fako Kooperativa de SAT, interalie tiu pri "Pariza komunumo" (2008) kaj "Antaŭ unu jarcento" (2018). Li mortis en Clermont-Ferrand, apud kie li loĝis ekde la mezo de la jaroj 2000, la 19an de novembro 2019. Ĝuste tiam estis preparata artikolo en Sennacieca Revuo pri esprimlibereco per presdesegnoj, kiu do estis al li dediĉita.

## Rete konsulteblaj verkoj
*Mozaiko de konsideroj pri la 21a jarcento
*Humuro Sela (desegnaĵoj)

## Fontoj
*Artikolo  de Roland Grandière pri la historio de SAT-Amikaro inter 1939 kaj 1979

*Persona slipo en la datumbazo de mortintoj en Francio

SELLE Jean
Distrikto Deggendorf

La distrikto **Deggendorf** (germane: **Landkreis**) situas en la suda mezo de la federacia lando Bavario de Germanio. Administra centro de la distrikto estas la urbo Deggendorf. En la distrikto sur areo de 861 km² fine de  loĝis  homoj; do meznombre 134 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Bavario la koncerna nombro estas 176, en Germanio 231. En la sekva skema mapo la distrikto Deggendorf estas signita per **15**.

270px

## Situo 
La nordo kaj oriento de la distrikta teritorio apartenas al la mezalta arbaro Bavaria Arbaro. La centron de la teritorio de nordokcidento al sudoriento trafluas la rivero Danubo, sudokcidente de la urbo Deggendort la rivero Isar de sudokcidento enfluas la Danubon.

Najbaraj distriktoj estas (de nordo laŭ iro de horloĝo) Regen, Freyung-Grafenau, Passau, Rottal-Inn, Dingolfing-Landau kaj Straubing-Bogen.


D
Deggendorf
Kategorio:Malsupra Bavario
Kantabra steleo

[dekstra|eta|238px|[Steleo de Barros (Kantabrio), el sabloŝtono kaj kun bazo. 1,70 m diametre kaj 0,32 m dike.]]
La **kantabraj steleoj** estas monolitaj diskoj el ŝtono kun diametro de 2 m kaj ĝenerale tajlitaj dum la jarcentoj antaŭaj al la veno de la Romia imperio en Kantabrion. Ties ornamaj gravuraĵoj ofte konsistas el svastikoj, triskeloj, krucoj, helicoj aŭ militistoj en antaŭromiaj funebraj scenoj. La plej konata estas la *Steleo de Barros*, videbla en parko en la vilaĝo Barros, en la municipo Los Corrales de Buelna (Kantabrio). Ĉi tiu estas parto de la nuna blazonŝildo de Kantabrio kaj ties signifo temas pri kulto al la suno.

La aliaj trovitaj steleoj estas en la Regiona Muzeo de Prahistorio kaj Arkeologio de Kantabrio, en Santandero.

La kantabraj steleoj estas la plej grava atestilo de la antaŭromia kantabra popolo, kaj ili iĝis unu el la plej konataj reprezentiloj de la nuna Kantabrio.

## Listo de kantabraj steleoj antaŭromiaj kaj romiaj 
Kvankam la prakantabroj tajlis multajn stelojn, tiuj pli konataj nuntempe estas la grandaj steleoj (oni trovis 5, kvar el ili en la Valo Buelna). Laŭ datesploro, ili estis kreitaj inter la 1-a jarcento ankaŭ Kristo kaj la 1-a jarcento post Kristo. Tamen, kelkaj spertuloj konsideras, ke ili estis tajlitaj eĉ antaŭ la jarcentoj 6-a kaj 5-a antaŭ Kristo.

Steleo
Kategorio:Arkeologio
Steleoj
Georgij Kokolija

**Georgij KOKOLIJA** (pli vaste konata en Esperanto-medio kiel **Garik KOKOLIJA**, ; naskiĝis 18-a de decembro 1963 en Tbilisi (Kartvelio USSR). Estas rusiano, elstara sovetia kaj rusia esperantisto, aktivulo de SEJM2, REU, eldonisto.
**Georgij Kokolija** estas lanĉinto kaj redaktoro de diversaj enlandaj primovadaj revuoj: SEJMinfo, Rusia Esperanto-Gazeto (REGo).
Aktivulo de SEJM-2, vicprezidanto de Rusia Esperantista Unio (REU). En 2001–2002 li estis prezidanto de REU, kaj inter 2001 kaj 2007 reprezentis la union en la komitato de UEA.

Ekde la 1990-aj jaroj Kokolija loĝas en Moskvo. Li regule partoprenas la intelektan ludon "Kio? Kie? Kiam?"

## Gravaj eventoj 
* **Kantoj de OkSEJT-39** - kunorganizis registradon, partoprenis per kantoj kaj kantado

Dosiero:SEJMinfo 04 02 94 1.jpg|Specimeno de **SEJMinfo**

Dosiero:REGo 1.jpg|Kovrilo de la unua numero de REGo

Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Prezidantoj de Rusia Esperantista Unio
Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Mondi lingua

:*Mondlinguo alidirektas ĉi tien. Ne konfuzu kun la nocio mondlingvo.*
**Mondi lingua,** antaŭe **Mondi linguo** (eo: Monda lingvo), estas planlingvo proponita en 1939, unu el pluraj proponitaj, de Aldo Lavagnini, ano de Academia pro Interlingua. 

Mondi lingua estas naturalisma planlingvo bazita sur latina lingvo, sed ĝi konservas certan regulecon: distingas (nekonstante) la partojn de diskurso. La projekto do klasigeblas eŭroklono, do naturalisma planlingvo bazita sur eŭropaj lingvoj.

Estis revuo en tiu lingvo: *Mondi lingua = Mondi lingui a Kademi, Monsal revuo pro unite interlingwistike,* eldonita en Meksiko de Lavagnini. De 1938 ĝis 1955 ĝi havis 60 numerojn: 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Mondlingvo
* Mondlingvo (Trischen)
* Globish (Nerriere)
* Globish (Gogate) 

Kategorio:Eŭroklono
Mondlingvo (Trischen)

**Mondlingvo** estas esperantido kreita de H. Trischen en 1906.

Ekzempleto: *la patro, del patro, lan patro, las patros, dels patros, vivibes bone, al revidonti*.

## Bibliografio
*Trischen, 1907  Mondlingvo, provisorische Aufstellung einer internationalen Verkehrssprache Pierson, Dresden. 

La projekto ricevis klasifikon 18"1906” de Biblioteko Butler.

Kategorio:Esperantidoj
Mundiono

**Mundiono** (Mundion) estas planlingvo proponita de H. Weinreich en 1951.

Nombroj (1-10): un dos tres quat quin six sem ot noem tan.

Kategorio:Planlingvoj
Alakanto

**Alakanto** (aŭ **Alikanto**): en la kataluna lingvo (valencia) *Alacant*, en la hispana *Alicante*, estas urbo en Valencilando (Valencia Komunumo) de Hispanio.

Ĝi havas iom pli ol 334 000 loĝantojn, sed la nombro obliĝas en somero, estante tre grava turismejo.

Bonan panoramon de la urbo eblas rigardi el la Kastelo de *Santa Bàrbara*, malnova defendejo de la urbo.

La festoj plej konataj estas la *Fajrofestoj* dum la nokto de Sankta Johano (la 24an de Junio).

Alakanto estas ankaŭ la nomo de provinco, laŭ la administra divido de Hispanio. Vidu Alikanto (provinco).

## Klimato 
La averaĝa ĉiujara pluvokvanto sumiĝas je 335 mm. La averaĝa ĉiujara sunumado estas 3000 horoj. La averaĝa ĉiujara temperaturo estas .

## Vidindaĵoj 
* Arkeologia Muzeo de Alakanto
* La Muzeo d'Arto Nuntempada de Alakanto (MANA)

## Servoj 
* Universitato de Alakanto

## Okazoj 
* Hogueras de San Juan (Fajroj de Alakanto)

## Esperanta vivo 
En 2002 okazis tie ĉi la Kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda.

## Vidu ankaŭ
* Alicante Terminal (stacidomo)
* Sant Gabriel (stacidomo)
* Universidad de Alicante (stacidomo)
* Herkulo de Alikanto Futbalklubo
* Tramtransporto en Alakanto
* Proksimaĵoj Murcio-Alakanto

eta|774x774ra|Marhaveno de Alakanto

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Alakanto
* Universitato de Alakanto


Kategorio:Hispanaj provincaj ĉefurboj
Kategorio:Urboj de Valencilando
Kategorio:Municipoj de provinco Alikanto
Komunia lingvo

**Komunia lingvo** (Communia) estas planlingvo proponita de la germano J. Stempfl en 1894. Ĝi estas bazita sur latina lingvo. Louis Couturat kaj Leopold Leau citis ĝin en sia *Histoire de la langue universelle*. Ĝi estas evoluigita formo de Myrania, reformita, simpligita kaj pli analiza. Ĝi estas tre naturalisma, ĝiaj radikoj naturaj, ne deformitaj, estas prenitaj el la latina, kun derivo neregula, eble pli neregula ol en la latina lingvo mem.

Ĝi apartenas al la aposterioraj projektoj. Ĝiaj radikoj baziĝas sur la latinidaj kaj ĝermanaj lingvoj.

## Ekzemploj 
### Nombroj (1-10) 
* un (unu)
* dui (du)
* tri (tri)
* quadri (kvar)
* quini (kvin)
* sexi (ses)
* septi (sep)
* octi (ok)
* noni (naŭ)
* dezi (dek)

## Bibliografio 
*  Libert, Alan. *Artificial Descendants of Latin*, Lincom GmbH, 2003, 140 paĝoj, ISBN 3-89586-818-3 

* , paĝo 240
* , paĝo 133 

Kategorio:Modifita latina
Distrikto Donau-Ries

La distrikto **Donau-Ries** (germane: **Landkreis**) situas en la okcidento de la federacia lando Bavario de Germanio. La urbo Donauwörth estas la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 1.274 km² fine de  loĝis  homoj; do meznombre 102 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Bavario la koncerna nombro estas 176, en Germanio 231.

Najbaraj distriktoj estas (de nordo laŭ iro de horloĝo) Ansbach, Weißenburg-Gunzenhausen, Eichstätt, Neuburg-Schrobenhausen, Aichach-Friedberg, Augsburg, Dillingen, krome la badenvirtembergaj distriktoj Heidenheim kaj Ostalb).

## Geografio 
Pratempa aerolito kreis krateron de kiu restis preskaŭ cirkloforma baseno kun diametro de 22 kilometroj. Ĝia nomo estas Nördlinger Ries.


D
Donau-Ries
Distrikto Ebersberg

La distrikto **Ebersberg** (germane: **Landkreis**) situas en la suda mezo de la federacia lando Bavario de Germanio. La samnoma urbo Ebersberg estas la administra centro de la distrikto. Sur ties areo de 549 km² fine de  loĝis  homoj; do meznombre 216 sur unu kvadrata kilometro. En tuta Bavario la koncerna nombro estas 176, en Germanio 231. En la sekva skema mapo la distrikto Ebersberg estas signita per **20**.

270px

Najbaraj distriktoj estas (de nordo laŭ iro de horloĝo) Erding, Mühldorf, Rosenheim kaj Munkeno.


E
E
Kategorio:Supra Bavario
Ordinato

eta|dekstra|300px|Ordinata akso estas '''Y'OY** en ĉi tiu bildo, tamen oni kutime skribas pli simple ke ordinata akso estas **OY**.Ordinato de punkto **A'* estas valoro *a*, ĉi tie ĝi estas pozitiva.**I**, **II**, **III**, **IV** estas signoj de kvaronoj de la koordinata ebeno.
La dua el la karteziaj koordinatoj, kiuj difinas la situon de punkto sur la ebeno
aŭ en la tridimensia spaco.
La ordinato de punkto estas kutime signifata per la litero *y''.
En la ebeno la ordinata akso estas kutime metita vertikale.
La alia, horizontala, akso de dukoordinata koordinata sistemo estas absciso. Dum desegnado de grafiko de matematika funkcio oni kutime dekalkulas laŭ ordinato rezulton de la funkcio.

Ordinato estas pozitiva en kvaronoj **I** kaj **II** de la koordinata ebeno kaj negativa en kvaronoj **III** kaj **IV**.

## Vidu ankaŭ 
* Ekvatora koordinatsistemo, Koordinato, Koordinatsistemo

Kategorio:Geometrio
Sudlankaŝira Esperanto-Grupo

La **Sudlankaŝira Esperanto-Grupo** (*South Lancashire Esperanto Group*) ampleksas la anglajn provincojn de Lankaŝiro kaj Merseyside, kaj kunvenas monate inter septembro kaj junio inkluzive, kutime en Southport.

Ĝi fondiĝis je oktobro 1995 kaj celebris sian dekjariĝon la 22an de oktobro 2005http://www.esperanto.uklinŭ.net/10yearse.html.

centre

La grupo estas filia al la Nord-Okcidenta Federacio de Esperanto-Asocio de Britio

La Sudlankaŝira Esperanto-Grupo ne estas la unua grupo en Lankaŝiro, ĉar pli fruaj grupoj ekzistis en Preston (1908 - prezidanto S-ro A.T.BOTT MA) kaj Southport (1906 - prezidanto Pastro L.ASHBY).

Vikipediistoj kiuj partoprenas en la Sudlankaŝira grupo estas:
* Andrew WHEATLEY

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Sudlankaŝira Esperanto-Grupo

Kategorio:Britaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Lancashire
Kategorio:Merseyside
Ferdinand Domela Nieuwenhuis

**Ferdinand DOMELA NIEUWENHUIS** [fer'di'nant do'me'la niŭ'en'hojs] (naskiĝis la  en Amsterdamo, mortis la  en Hilversum) estis la unua grava nederlanda socialisto kaj la unua socialisto en la nederlanda parlamento. Li estis luterana pastoro, kiu, post perdo de sia kredo, politike ekbatalis por la laboristoj. Laŭ la *Sennaciulo* de 1932:"La signifo de figuro kiel Domela Nivenhuis kuŝas [unue] en lia propra evoluo; el kristano li fariĝis anarkisto, el aŭtoritata [socialisto li fariĝis] liberana socialisto, el liberalulo [li fariĝis] revoluciulo; due en lia granda voloro por la socialista movado."

## Vivo 
Ferdinand Nieuwenhuis naskiĝis en 1846. Lia familio aldonis la kromnomon "Domela" en 1859. Post teologiaj studoj li iĝis luterana pastoro, kaj deĵoris en diversaj nederlandaj urboj. Dum tiu tempo li iom post iom perdis sian kredon kaj konatiĝis kun la tiamaj sociaj problemoj. Li ĉesis prediki en 1879, kaj iĝis diversmaniere aktiva socialisto.

En 1881, Domela Nieuwenhuis iĝis la ĉefo de la Socialdemokrata Ligo ('**: Sociaal Democratische Bond, SDB), socialista movado konstruita ĉirkaŭ diversaj lokaj movadoj. Ĝi batalis por universala voĉdonrajto kaj subtenis laboristajn strikojn. Sub la gvido de Domela Nieuwenhuis, la movado iĝis pli kaj pli forta, kaj tial ankaŭ estis atakita. En 1887, li estis kondamnita al unujara malliberiĝo pro insulto al la reĝeco en artikolo, kvankam ne estas certe, ke li efektive skribis ĝin.

En 1888 Domela Nieuwenhuis elektiĝis en la Dua Ĉambro de la nederlanda parlamento. Li restis tie ĝis 1891, kiam li decidis ne plu kandidati, seniluziita de la parlamentaj metodoj.

Ekde tiu tempo Domela Nieuwenhuis pli kaj pli alproksimiĝis anarkiistajn konvinkojn. SDB sekvis lin, sed kun kelkaj problemetoj. Multaj ne akceptis la evoluon, ĉefe Pieter Jelles Troelstra, kiu forlasis la partion kun aliaj gravaj membroj kaj ekfondis la pli reformistan Socialdemokratan Laboristan Partion (**': Sociaal Democratische Arbeiders Partij, SDAP) en 1894. La saman jaron, la partio de Domela Nieuwenhuis iĝis eksterleĝa, sed li tamen restis ekster la SDAP de Troelstra.

Domela Nieuwenhuis plu publikigis tekstojn kaj batalis por anarkiismo. Li vizitis diversajn kongresojn kaj kunorganizis pliajn movadojn.

## En Esperanto aperis 
* 
** Reeldono kun modernigita traduko aperis en .

## Referencoj 
Kategorio:Nederlandaj politikistoj
Kategorio:Nederlandaj socialistoj
Kategorio:Nederlandaj anarkiistoj
Mundolinco

**Mundolinco ** estas esperantido proponita de J. Braakman aŭ Braakmann el Noordwijk, Nederlando, en 1888 kaj reprezentita en 1894. Estas provo plilatinigi Esperanton. Tre eble estas la unua propono reformi Esperanton, pro la frueco eble estas pastiĉo.

## Morfologio
Ĉefaj ŝanĝoj rilate al Esperanto estas finigi adjektivojn kaj adverbojn ambaŭ per -e (inkluzive tiujn finitajn per -aŭ), ŝanĝoj en konjugacio de verboj kaj la enkonduko de latinidaj mallongigoj kaj afiksoj (kiel, ekzemple, -osim-, por superlativo). La alfabeto forigas ĉapelitajn literojn. Ŝajne ne estas akuzativo. La trajtoj de Mundolinco estas tre similaj al praaj versioj de Ido.
Kelkaj trajtoj pensigas pri interlingvao, ĉefe la uzo de latinida vortprovizo.
----
Nombroj (1-10): un, du, tres, cvarto, cvinto, siso, septo, octo, nono, desem.

## Ekzemploj
Ekzempleto: "Digne Amiso! Hodie mi factos conesso con el nove universe linco del sinjoro Braakman. Mi perstudies ho linco presimente en cvinto hori !... Ce ho linco essos el fasilosime del mundo..."

Traduko: Digna Amiko! Hodiaŭ mi ekkonis la novan universalan lingvon de l' sinjoro Braakman. Mi pristudis tiun lingvon rapide en kvin horoj! ... Ĉi tiu lingvo estas la plej facila de l' mondo..."

## Identeco de la verkisto 
De la verkisto konatas nur la familia nomo, la loĝurbo kaj unua litero de la persona nomo. Fine de la 19-a kaj komence de la 20-a jarcento en la urbo Nordwijk tre konatis fotisto kaj publikigisto de fotaj poŝtkartoj de la nomo Jacob Braakman, kiu en vikidatumoj reprezentiĝas per la kodo Q60236757. Li naskiĝis en 1869, do pretigintus la projekton 19-jara kaj publikigintus ĝin 25-jara. La jaroj tute taŭgus, kaj je unua serĉo ne eblas trovi duan "J. Braakman" tiuepokan en Noordwijk, sed kompreneble la identigo estas nur hipotezo.

## Bibliografio 
Braakmann, J. · System voor eene internationale Reis- of Handelstaal : onder der naam van El Mundolinco, Dat is Wereldtaal. Grammatico del mundolinco pro li de hollando factore. Dusime edisio.  - Noordwijk : J.C. van Dillen, 1894. - 22 p.

La projekto ricevis bibliotekan kodon **417.7 “1888” BRA** de Biblioteko Butler 

Kategorio:Esperantidoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Rusia Esperanto-Gazeto

***REGo*** (***Rusia Esperanto-Gazeto***) estas esperantista landa revuo. Ĝi aperadis 6-foje jare ekde 2000 (n-ro 1 (1), oktobro) ĝis 2017 (n-ro 6 (103), decembro). La redaktoro kaj eldonanto estis Georgij Kokolija, kunredaktis Viktor Aroloviĉ (ambaŭ el Moskvo). Ĉiu numero enhavis averaĝe 40-50 internajn paĝojn en la formato A5. La eldonkvanto estis en 2004 300 ekzempleroj (en 2010 — 260 ekzempleroj). Al la enhavo de *REGo* en iuj periodoj kontribuis Rusia Esperantista Unio (REU) kaj Rusia Esperantista Junulara Movado (REJM).

## Enhavo 
La ĉefa celo de la gazeto estis informi rusiajn esperantistojn pri eventoj, kiuj okazas en la rusia kaj internacia Esperanto-komunumo. *REGo* detale rakontis pri la okazintaj kaj planataj esperantistaj renkontiĝoj en Rusio, ankaŭ pri la plej gravaj internaciaj kongresoj kaj festivaloj. Enkadre de *REGo* aperadis oficialaj informiloj de ĉefaj landaj Esperanto-organizaĵoj - *Bulteno de REU* kaj *REJM-info*. Signifan parton de siaj paĝoj la gazeto dediĉis al kulturaj eventoj. En ĉiu numero aperis informoj kaj recenzoj pri novaj libroj, kompaktdiskoj kaj aliaj esperantaĵoj. En *REGo* konstante publikiĝis novaj versaĵoj, prozaĵoj kaj tradukoj de rusiaj aŭtoroj (dum la komenca periodo en la rubriko “Cerbe kaj Kore”, heredanto de la samtitola memstara bulteno; ekde 2003 en la rubriko “la verda KoRo”). Enestis ankaŭ artikoloj pri historio de Esperanto-komunumo, pri ĝiaj nuntempaj problemoj, rakontoj pri la elstaraj esperantistoj, rememoroj, raportoj pri la agado de la kluboj kaj individuoj, multaj fotoj, mallongaj informoj pri interesaĵoj, humuraĵoj, intelektaj taskoj ktp.

## Anstataŭigo 
Aŭtune 2017 la eldonisto de REGo Garik Kokolija informis, ke ne plu eldonos la revuon. Por anstataŭigi ĝin, REU relanĉis literaturan almanakon Cerbe kaj Kore. En la 2018-a komenciĝis la lasta kaj ĝis nun daŭranta eldonperiodo de CkK, januare 2018 aperis ĝia numero 1 (69).

## Vidu ankaŭ 
* Listo de Esperanto-periodaĵoj en Rusio

## Eksteraj ligiloj 
* 
* REGo en biblioteko de Rusia Esperantista Unio

## Referencoj 
Kategorio:Gazetoj de Rusio
Kategorio:Esperanto-gazetoj pri landa movado
Kategorio:Rusia Esperantista Unio
Kategorio:Bibliografio de Esperanto
Kategorio:Esperanto en Rusio
Luis Hernández Yzal

**Luis** (aŭ **Lluís**) **HERNÁNDEZ YZAL** (naskiĝis la 25-an de septembro 1917 en Barcelono - mortis la 24-an de februaro 2002) estis apotekisto kaj fondinto de la Hispana Esperanto-Muzeo (HEM) en Sant Pau d'Ordal apud Barcelono.

De 1944 Hernández vivis en en la kataluna vilaĝo Sant Pau d'Ordal (parto de la komunumo Subirats), ĉirkaŭ 37 km de Barcelono direkte al Taragono, ĉar laŭ la tiamaj leĝoj la nombro de apotekoj estis limigita kaj necesis esperi pri vaka apoteko, kiun li trovis tie. 

Esperanton li eklernis en 1956, sed aktivis nur post partopreno en la hispana kongreso de Esperanto en Barcelono en 1963. Li baldaŭ fariĝis dumviva membro de Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj ekkolektis esperantaĵojn de ĉirkaŭ 1966/1967. Jam en 1968 li inaŭguris la Hispanan Esperanto-Muzeon en apuda ĉambro de sia apoteko. Post kvar aŭ kvin jaroj tiom da materialo kolektiĝis, ke la Esperanto-ĉambro kaj la propra hejmo ne plu sufiĉis. Hernández pro tio konstruigis apartan domon en apuda strato, al kiu li translokis la kolekton. 

Li eldonis diversajn katalogojn de siaj kolektoj. Kun la hungara kolektanto Árpád Máthé li kunlaboris en "Rondo Takács" cele al interŝanĝo de kolektaĵoj kaj verkado de aktualigo de la "Katalogo de la Esperanto-Gazetaro" de József Takács.

Hernández Yzal krome aktivis en la katolika, kataluna kaj hispana Esperanto-movadoj. 

## Bibliografio 
*Zilah, Eugène de [EdZ]. Intervjuo kun Luis Hernandez. En: La Gazeto (Metz) vol. 1 (1985), n-ro 5, p. 11-15 (kun fotoj de Hernández kaj lia edzino kaj de la Muzeo)
*Zilah, Madeleine de. Luis Hernandez kaj ni. En: La Gazeto (Metz) vol. 1 (2003), n-ro 103, p. 16

## Eksteraj ligiloj 
*Intervjuo al Hernández Yzal pri lia agado 

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Kategorio:Katalunaj esperantistoj