open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kvociento

Laŭ la difino de PIV, en matematiko **kvociento** estas la rezulto de divido de nombro aŭ grando per alia nombro aŭ grando.

Ekzemplo:
La kvociento de 12 per 4 estas 3.

Ĉe divido de entjeroj oni povas doni la la respondon kiel kvociento kaj resto, ekzemple: la kvociento de 26 per 10 estas 2 kun la resto 6.

**Kruckvociento**: Se A, B, C kaj D estas kvar punktoj sur rekto, la kruckvociento (AB,CD) estas (AC)/(BC) dividita per (AD)/(BD), kie (AC) estas la distanco de A al C, (BC) estas la distanco de B al C, ktp.

En psikologio, oni ofte komparas per testoj mezurigeblajn homajn trajtojn per kvocientoj: la plej konata ekzemplo por tio estas la intelekta kvociento.

## Vidu ankaŭ 
* Kvocienta grupo, nomata ankaŭ faktorgrupo
* Kvocienta ringo, nomata ankaŭ faktorringo
* Kvocienta kategorio
* Kvocienta aro
Alberto Contador

**Alberto CONTADOR VELASCO**, naskiĝis la  en Madrido, estas hispana strato-biciklisto.
Li mezuras 1,76 m kaj pezas 69&nbsp;kg en 2007.
Li unue kuris profesie en 2003 en la teamo hispana *Once-Eroski* apud Joseba Beloki, José Azevedo, ktp.
Nun li biciklas por la kazaĥa teamo *Astana*.

Li interalie gajnis Tour de France dufoje en 2007 en la usona teamo *Discovery Channel* kaj 2009, en la  teamo *Astana*, dufoje Giro d'Italia en 2008 en la teamo *Astana* kaj en 2015 en la teamo *Tinkoff-Saxo*, trifoje Vuelta a España en 2008 en la teamo *Astana*, en 2012 kaj 2014 en la teamo *Tinkoff-Saxo*.

## Biografio 
Dum li kuris, Contador suferis je malsano (rompo de arterio) dum la rondiro de Asturio en 2004.
Post interveno kirurgia en la cerbo, li restis dum 3 semajnoj dum profunda komato, proksimiĝante la morton.
En januaro de 2005, li decidis rekomenci la profesian bicikladon.

## Teamoj 
* **2003-2006** : *Once Eroski* kaj *Liberty Seguros* kaj poste *Astana-Würth*
* **2007** : *Discovery Channel Pro Cycling Team*
* **2008** : *Astana*

Post la afero Puerto kiu kaŭzis la disiĝo de la teamo, li fariĝis senteama.
Li ricevis tiam proponojn el la plej famaj teamoj kurantaj en ProTour, finfine li decidis aliĝi en la teamo *Discovery Channel Pro Cycling Team* je la eko de 2007.
Ĉar la teamo *Discovery Channel* malaperas je la fino de la sesono, li subskribis por la jaro 2008 en la teamo *Astana*, kie li trovas Johan Bruyneel la sporto-teamestron de *Discovery* kaj kelkajn aliajn eksajn biciklistoj de *Discovery*.

## Venkoj 
[eta|dekstra|350px|Dum la 13-a etapo de [Tour de France de 2007]]
**2003**
* Rondiro de Pollando : 1 etapo

**2005**
* Jacob's Creek Tour Down Under : 1 etapo
* Setmana Catalana de Ciclisme : fina klasifiko kaj 1 etapo
* Vuelta Ciclista al Pais Vasco : 1 étapo
* Rondiro de Romandio : 1 etapo

**2006**
* Rondiro de Romandio : 1 etapo
* Rondiro de Svisio : 1 etapo

**2007**
* Rondiro de Valencio : 1 etapo
* Paris-Nice : fina klasifiko kaj 2 etapoj (Maurs-Mende kaj Nice-Nice)
* Tour de France : 14-a etapo (de Mazamet al Plateau-de-Beille) kaj fina klasifiko

La , Michael Rasmussen adiaŭis Tour de France.
Alberto Contador, dua en la kuro kun frua daŭro de 3'10" post la dana kuro, akiris la flavan ĵerzon la morgaŭon.

[eta|dekstra|250px|Dum la 19-a etapo de [Tour de France de 2007]]

## Venkoj dum la kuroj de ProTour en 2006 
* Paris-Nice : 3-a de la 7-a etapo
* *Vuelta Ciclista al Pais Vasco* (Rondiro el Eŭskio) : 2-a de la 2-a etapo, 3-a de la 3-a etapo kaj 5-a de la fina klasifiko
* Rondiro de Romandio : 2-a de la fina klasifiko

### Rezultoj dum la Tour de France 
* 2005 : 31-a de la fina klasifiko
* 2006 : ne ĉeesta
* 2007 : venkisto de la 14-a etapo kaj de la fina klasifiko

Kategorio:Hispanaj biciklistoj
Kategorio:Venkintoj de etapo de Tour de France
Kategorio:Venkintoj de Tour de France
Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio
Momanto (statistiko)

En statistiko, la **momantoj** estas mezuroj de *distribua funkcio* de hazarda variablo. Ili kongruas al la *parametroj* de la priskriba statistiko.

La momanto de grado k>0 pri hazarda variablo *X* estas, se ekzistas, la atendata valoro de *X*k  , t.e. : m_k = \operatorname{E}[X^k] \  .

## Centraj momantoj 
*Centra momanto* de grado  k \geq 0  pri hazarda variablo *X* estas la nombro \mu_k = \operatorname{E}[\left(X-\operatorname{E}[X]\right)^k] \  .

La 0-a centra momanto \mu_0 \  egalas al 1, dum la 1-a centra momanto \mu_1 \  egalas al 0.

## Rimarkindaj momantoj 
[350px|eta|Kurtosisojn \gamma_2 pri malsamaj [Probablodensa funkcio|probablodensaj funkcioj, sed kun sama varianco; la nigra kurbo estas la normala distribuo.]]

Iaj momantoj estas konitaj per apartaj nomoj. Ili estas kutime uzataj por karakterizi hazardan variablon.

* *La unua momanto* de variablo: m_1 = \operatorname{E}[X] , ofte notata \mu \  aŭ iam m \  , simple kongruas al la atendita valoro.

* *La dua centra momanto*: \mu_2 = \operatorname{E}[(X-\mu)^2], ofte notata \sigma^2 \ , \sigma_X^2, \operatorname{var}(X), kongruas al la varianco.

* *La tria norma centra momanto*: \gamma_1 = \frac {\mu_3} {\sigma^3} = \operatorname{E} \left[ \left(\frac{X-\mu}{\sigma} \right)^3 \right] \  , kongruas al la *asimetriokoeficiento*. Ĝi permesas mezuri asimetrion de probablodistribuo, kaj estas pozitiva aŭ negativa; evidente, ĝi nulas pri (simetria) normala distribuo.

* *La kvara norma centra momanto* : \beta_2 = \frac{\mu_4} {\sigma^4} = \operatorname{E}\left[\left(\frac{X-\mu}{\sigma}\right)^4\right] \, kongruas al la *kurtosiso* (el greka termino, kiu signifas *ŝvelo*). Ĝi permesas mezuri diferencojn inter distribuokurboj; akra pinto kun longa vosto havas grandan kurtosison, aŭ runda supro kun mallonga vosto havas malgrandan kurtosison. Pri normala distribuo \beta_2 = 3 , tial ke oni foje konsideras \gamma_2 = \frac {\mu_4} {\sigma^4} - 3 , kiu estas aŭ pozitiva (granda kurtosiso), aŭ negativa (malgranda kurtosiso), aŭ nula ("kvazaŭ" normala distribuo).

## Rilatoj inter ordinaraj kaj centraj momantoj 
Oni povas skribi rilatojn inter la ordinaraj momantoj m_k  kaj la centraj momantoj \mu_k . Sekvas ekzemploj ĝis k=4:

:\mu_2 = m_2 - m^2_1\, ,
:\mu_3 = m_3 -3\,m_1\,m_2 + 2\,m^3_1\, ,
:\mu_4 = m_4 -4\,m_1\,m_3 + 6\,m^2_1\,m_2 - 3m^4_1\, ;
: kaj
:m_2 = \mu_2 + m^2_1\, ,
:m_3 = \mu_3 + 3\,m_1\mu_2 + m^3_1\, ,
:m_4 = \mu_4 + 4\,m_1\mu_3 + 6\,m^2_1\mu_2 + m^4_1\, .

## Vidu ankaŭ 
* Momanto

Kategorio:Probablodistribuoj
Kategorio:Statistiko
Oftecodistribuo

[eta|ekzemplo de (absoluta) oftecodistribuo: la prognoza aĝodistribuo en la ŝtato [Germanio dum la jaro 2050]]
**Oftecodistribuo** estas metodo por la statistika priskribo de datumoj (mezuro-rezultoj). El matematika vidpunkto oftecodistribuo estas funkcio, kiu indikas por ĉiu mezurita datumo, kiom ofte la datumo ekestis. Eblas bildigi tian distribuon en formo de tabelo, de grafikaĵo aŭ modele pere de funkcia ekvacio.

La oftecodistribuo en la priskriba statistiko estas tio, kio la probabla distribuo estas en la priprobabla teorio; la dua koncepto ofertas serion da matematikaj funkcioj, kiuj povas esti utiligataj por prognozo kaj analizo de oftecodistribuoj (kiel ekzemple la Gaŭsa distribuo).

Kategorio:Statistiko
2028

**2028** estos superjaro komenciĝanta je sabato (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2028 post Kristo okazos, interalie:

## Eventoj 
* Dum majo la Filipinoj havos elektojn.
* La 4-an de novembro prezidentaj elektoj antaŭvidiĝas en Usono.

## Jubileoj 
* 250-a jubileo de la jaro, kiam kapitano James Cook kiel unua eŭropano alvenis sur la havaja insulo Maui
* 100-a naskiĝtago de la komiksa karaktero Miĉjo Muso, inventita de la desegnisto Walt Disney
* 100-a jubileo de la evoluo de televido

## La jaro en fikcio 
...
Kampen (Overiselo)

dekstra|eta|vidaĵo al Kampen, kun la Bovenkirko
Dosiero:Loudspeaker.svg**Kampen** ()
estas urbo (kun urborajtoj), municipo kaj malnova hansourbo  tute ĉe malsupra fluo de la rivero IJssel en la nederlanda provinco Overiselo. Fine de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Inter la municipo situas la sekvaj vilaĝoj: Grafhorst, 's-Heerenbroek, IJsselmuiden, Kamperveen, Wilsum kaj Zalk.

## Konataj loĝantoj 
### Honora civitano 
* Willem Johan Kolff (1911), kuracisto; inventis la artefaritan renon (1945, Urba Hospitalo Kampen)

## Ĝemelurboj 
La ĝemelurboj de Kampen estas:

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Overiselo
Kategorio:Municipoj de Overiselo
Kategorio:Hansourboj
Yoko Tsuno

**Yoko Tsuno**  estas belga seria desegnita bendo. La aŭtoro estas Roger Leloup. Ĝi temas pri la aventuroj de la Japana heroino kaj ŝiaj du belgaj amikoj. La originala lingvo estas la franca.
eta|dekstra|200ra|Bildo el *Les 3 soleils de Vinéa*
Yoko Tsuno estas elektronikistino kaj ŝiaj amikoj laboras en kino kaj televido. La rakontoj okazas en multaj landoj, plej ofte en la nuntempo, sed ankaŭ kelkfoje en antaŭaj kaj/aŭ postaj tempoj. Kelkaj albumoj ankaŭ prezentas la geheroojn vojaĝantajn eksterteren, en la galaksio konata kiel M33, kie troviĝas la planedo *Vinea*, kies loĝantoj antaŭ multaj jarcentmiloj forlasis por la Tero pro mortanteco de siaj steloj. Ilin Yoko kaj ŝiaj amikoj renkontis en ties loĝejo subtera en la unua albumo.

## Bildlibroj (je la franca) 
# ''Le Trio de l'étrange* "La stranga triopo" (1972, ISBN 2-8001-0666-2)
# *L'Orgue du diable* "La orgeno de la diablo" (1973, ISBN 2-8001-0667-0)
# *La Forge de Vulcain* (1973, ISBN 2-8001-0668-9)
# *Aventures électroniques* (1974, ISBN 2-8001-0669-7)
## *Hold-up en hi-fi* (avec Maurice Tillieux)
## *L'ange de Noël*
## *La belle et la bête* (avec Maurice Tillieux)
## *Cap 351*
## *Du miel pour Yoko*
## *L'araignée qui volait*
# *Message pour l'éternité* (1975, ISBN 2-8001-0670-0)
# *Les 3 soleils de Vinéa* (1976, ISBN 2-8001-0671-9)
# *La Frontière de la vie* (1977, ISBN 2-8001-0672-7)
# *Les Titans* (1978, ISBN 2-8001-0592-5)
# *La Fille du vent* (1979, ISBN 2-8001-0633-6)
# *La Lumière d'Ixo* (1980, ISBN 2-8001-0687-5)
# *La Spirale du temps* (1981, ISBN 2-8001-0744-8)
# *La Proie et l'Ombre* (1982, ISBN 2-8001-0908-4)
# *Les Archanges de Vinéa* (1983, ISBN 2-8001-0971-8)
# *Le Feu de Wotan* (1984, ISBN 2-8001-1029-5)
# *Le Canon de Kra* (1985, ISBN 2-8001-1092-9)
# *Le Dragon de Hong Kong* (1986, ISBN 2-8001-1378-2)
# *Le Matin du monde* (1988, ISBN 2-8001-1585-8)
# *Les Exilés de Kifa* (1991, ISBN 2-8001-1748-6)
# *L'Or du Rhin* (1993, ISBN 2-8001-1999-3)
# *L'Astrologue de Bruges* (1994, ISBN 2-8001-2101-7)
# *La Porte des âmes* (1996, ISBN 2-8001-2340-0)
# *La Jonque céleste* (1998, ISBN 2-8001-2587-X)
# *La Pagode des brumes* (2001, ISBN 2-8001-2948-4)
# *Le Septième Code* (2005, ISBN 2-8001-3358-9)
# *La Servante de Lucifer* (2010, ISBN 2-8001-4775-X)
# *Le Maléfice de l'améthyste'' (2012, ISBN 2-8001-4862-4)

## Eksteraj ligiloj 
* Yoko Tsuno oficiala paĝo (en franca)

Kategorio:Bildliteraturo
Kategorio:Sciencfikciaj bildstrioj
Kategorio:Bildstriaj fikciuloj
Kategorio:Fikciaj kosmoveturantoj
Kategorio:Fikciaj japanoj
Kategorio:Tempovojaĝado en fikcio
Alfred Binet

**Alfred Binet** (la 8-an de julio 1857 en Nico; la 18-an de oktobro 1911 en Parizo) estis franca pedagogo kaj psikologo. Li konsideriĝas la fondanto de la psikometrio, do la scienco pri mezureblaj kaj interindividue kompareblaj rezultoj de psikaj funkcioj.

Binet ĉefe studis juron, sed multe pli interesiĝis pri siaj studaj kromfakoj medicino kaj psikologio.

Dum 1889 li kunlaboris en la fondo de la unua psikologia esplorejo en Francio. Kiel posta direktoro de la esplorejo li provis evoluigi eksperimentajn metodojn por la mezuro de intelekto kaj la kapablo pri logika pensado. Krome li fondis la unuan franclingvan gazeton pri psikologio, ''L'année psychologique* (la psikologia jaro), en kiu li publikigis la rezultojn de siaj esploroj.

Inter liaj plej grandaj atingaĵoj estas la progresoj pri mezurado de intelekto. Kune kun la kuracisto *Theodore Simon* li evoluigis teston, kiu mezuru la pensajn kapablojn de infanoj. La testo konsistis el pluraj taskoj, kiu indiku la ĝeneralan intelekton, kaj kiuj estis grupigitaj laŭ aĝogrupoj. El la nombro de ĝuste solvitaj taskoj elkalkuliĝis nombro, kiu indikis la "mensan aĝon" de la infano. La testo ricevis la nomon Binet-Simon-testo kaj unuafoje aplikiĝis dum la jaro 1905. *Lewis Madison Terman* poste en la usona universitato *Stanford* plibonigis la metodojn (konsiderante la intertempajn malkovrojn de David Wechsler) kaj publikigis variaĵon de la baza testo, kiu nomiĝis *Stanford-Binet-testo*.

En sia libro *Psychologie des grands calculateurs et joueurs d'échecs'' ("psikologio de grandaj kalkulantoj kaj ŝakludantoj", Parizo 1894) li okupiĝis pri la fenomeno de aparte bona memoro, interalie per pridemandado de multaj ŝakludantoj.

Alfred Binet mortis la 18-an de oktobro 1911 en Parizo. Liaj esploraj rezultoj en la mezuro de la homa intelekto ankoraŭ hodiaŭ estas la bazo de la intelekta kvociento kaj daŭre aplikiĝas en ĉiuj mondopartoj fare de psikologoj kaj (aparte priinfanaj) psikiatroj.

## Vidu ankaŭ
* Introspekto

Kategorio:Francaj psikologoj
2017

eta|2017 Events Collage V2
**2017** estis normala jaro komenciĝanta dimanĉe (vidu ĉi tie kalendaron).

Dum la jaro 2017 post Kristo okazis, interalie:

## Resuma listo de gravaj eventoj 
Jen resumo de kelkaj gravaj eventoj de la jaro 2017:

1. Donald Trump inaŭguriĝis kiel la 45-a prezidento de Usono.

2. Teroristaj atakoj en Manĉestro, Londono, Barcelono kaj aliaj lokoj.

3. Norda Koreio pliintensiĝis siajn nukleajn kaj misilajn testojn.

4. Harvey, Irma kaj Maria - tri grandaj uraganoj kaŭzis gravajn detruojn.

5. #MeToo-movado disvastiĝis tutmonde, malkaŝante seksan miskonduton.

6. Zimbabva prezidento Robert Mugabe rezignis post 37 jaroj en potenco.

7. ISIS perdis siajn lastajn grandajn urbojn en Irako kaj Sirio.

8. Katalunio deklaris sendependecon de Hispanio, sed tio estis reĵetita.

9. La unua bildigo de nigra truo estis farita.

10. Venko de Emmanuel Macron en la Franca prezidenta elekto.

11. Las Vegas spertis la plej mortigan pafadon en moderna Usona historio.

12. Bitcoin atingis rekordan valoron, poste spertis grandan malaltiĝon.

## En Esperantujo 
* la 7-an de aprilo 2017 okaze de la 100-a mortodatreveno de Ludoviko Zamenhof la Pola Sejmo proklamis la omaĝrezolucion kaj memorigas figuron de la kreinto de Esperanto kaj esprimas rekonon por liaj meritoj kaj atingaĵoj.
* la 12-an de aprilo 2017 en la Centro Ludoviko Zamenhof en Bjalistoko estis inaŭgurita tempekspozicio de poŝtmarkoj kaj poŝtkartoj sub la titolo „Esperanto en filatelo”.
* La Kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) okazis de la 29-a de julio ĝis la 5-a de aŭgusto 2017 en Seulo, Sud-Koreio. Temis pri la unua SAT-Kongreso en Azio kaj la tria ekstereŭropa post la kongresoj en Kanado (1973) kaj Brazilo (1988).
...

## Jubileoj 
* 4-a de januaro: 300-a jubileo de la subskribo de la ŝtatoj Nederlando, Francio kaj Britio pri "Triopa Alianco".
* 10-a de februaro: 50-a jubileo de la ratifiko de la 25-a amendo de la konstitucio de Usono.
* 14-a de februaro: Gianuario Carta, politikisto kaj parlamentano de Itala kristan-demokrata partio.
* 5-a ĝis 10-a de junio: 50-a datreveno de la sestaga milito inter Israelo kaj pluraj arabaj ŝtatoj.
* 21-a de julio: 10-a jubileo de la publikigo de la libro Harry Potter kaj la Sanktaĵoj de la Morto, la fina libro el la sep-voluma serio pri la adoleska sorĉisto Harry Potter. La epilogo de la libro havas la daton septembro 2017.
* 14-a de aŭgusto: 70-a jubileo de la ŝtata sendependeco de Pakistano.
* 15-a de aŭgusto: 70-a jubileo de la ŝtata sendependeco de Barato.
* 6-a de decembro: 100-a jubileo de la ŝtata sendependeco de Finnlando.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 8-a de januaro: Ali Akbar Haŝemi Rafsanĝani, irana politikisto, prezidanto de Irano (1989-1997), prezidanto de la Meĝliso (1980-1989)
* 16-a de junio: Helmut Kohl, germana kristandemokrata politikisto, kanceliero de FRG (n. 1930)
* 30-a de aŭgusto: Marjorie Boulton, angla esperantistino kaj verkistino (n. 1924)

## Referencoj
2016

eta|2016 Events Collage
**2016** estis superjaro komenciĝanta vendrede.

Dum la jaro 2016 post Kristo okazis, interalie:

## Resuma listo de gravaj eventoj 
Jen resumo de kelkaj gravaj eventoj de la jaro 2016:

1. Donald Trump venkis en la Usona prezidenta elekto.

2. Britio voĉdonis por eliri el Eŭropa Unio (Brexit).

3. Teroristaj atakoj en Bruselo, Nice, kaj aliaj lokoj.

4. Provo de puĉo en Turkio kontraŭ prezidento Erdogan.

5. Olimpikoj en Rio de Janeiro, Brazilo.

6. Paco-interkonsento inter Kolombia kaj FARC-ribeluloj.

7. Morto de pluraj famuloj, inkluzive de David Bowie, Prince, kaj Fidel Castro.

8. Zika-virusa epidemio en Ameriko.

9. Pokémon Go iĝis tutmonda fenomeno.

10. Daŭra civila milito en Sirio kun grava batalo en Alepo.

11. Filipina prezidento Duterte lanĉis kontroversan militon kontraŭ drogoj.

12. La Chicago Cubs gajnis la Mondan Serion de basbalo post 108 jaroj.

## Eventoj 
* Junio: Eŭropa Futbala Pokalo 2016
* Someraj Olimpikoj 2016
* 9-a de majo – pasado de Merkuro
* 8-a de novembro: prezidentaj kaj kongresaj elektoj en Usono

### Esperantujo
La Kongreso de Sennacieca Asocio Tutmonda (SAT) okazis en Hercbergo ĉe Harco, Germanio, de la 16-a ĝis la 23-a de julio 2016.

### Mondo 
* 20-a de januaro – Konstantin Batygin kaj Michael E. Brownscientistoj de Kalifornia Instituto de Teknologioprezentis hipotezon, ke naŭa planedo ekzistas en Sunsistemo kaj cirkulas ekster Neptuno.

## Jubileoj 
* 9-a de julio – Argentino festas la 200-an jubileon de sia ŝtata sendependiĝo
* Aprilo – 100-a jubileo de la Paska Ribelo en Irlando

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 10-a de januaro: David Bowie, angla muzikisto kaj kantisto de rokmuziko, aranĝisto, aktoro (n. 1947)
* 19-a de januaro: Ettore Scola, itala scenaristo kaj reĝisoro (n. 1931)
* 19-a de februaro: Umberto Eco, itala verkisto (n. 1932)
* 19-a de februaro: Harper Lee, usona verkistino (n. 1926)
* 26-a de marto: Michel Duc Goninaz, franca esperantisto (n. 1933)
* 31-a de marto: Zaha Hadid, iraka-brita arkitekto (n. 1950)
* 21-a de aprilo: Prince, usona muzikisto, komponisto, kantoverkisto (n. 1958)
* 3-a de junio: Muhammad Ali, usona boksisto, ora medalisto de la Somera Olimpiko 1960 (n. 1942)
* 4-a de julio: Abbas Kiarostami, irana filmreĝisoro (n. 1940)
* 6-a de aŭgusto: Paul Gubbins, brita esperantisto (n. 1949)
* 9-a de oktobro: Andrzej Wajda, pola reĝisoro kaj scenaristo (n. 1926)
* 13-a de oktobro: Dario Fo, itala dramisto, aktoro, kaj reĝisoro (n. 1926)
* 15-a de novembro: Kathleen Hall, brita esperantistino, honora membro de UEA (n. 1924)
* 25-a de novembro: Fidel Castro, ŝtatestro de Kubo (n. 1926)
* 25-a de decembro: George Michael, brita kantisto (n. 1963)
* 31-a de decembro: Henning Christophersen, dana politikisto (n. 1939)

## Referencoj
Nacia Parko Fundy

La Kanada **Nacia Parko Fundy** (, ) situas ĉe la Golfo de Fundy proksime de la vilaĝo Alma en la provinco Nov-Brunsviko (Nov-Brunsviko). La parko havas kaj marbordojn kaj marbordajn arbarojn, la parka areo kovras areon de 206 km². La parko estas transirita per Nov-Brunsvika Itinero 114 (duorda aŭtovojo).

La Nacia Parko Fundy ankaŭ estas la kerna areo de Unesko- biosfera rezervejo , kiu estis establita en 2007.  La areo ankaŭ estis plene nomumita kiel Dark Sky Preserve *en* 2011 .  La parko estas IUCN Kategorio II protektita areo  ( Nacia Parko ), kiu estas administrita fare de Parks Canada , *Crown Agency* (federacia aŭtoritato).

Je malfluso oni povas atingi la marfundon, kiu estas pli ol naŭ metrojn sub la surfaco ĉe fluso . La arbaro kaj la marĉareo ankaŭ estas alireblaj per ligna pado. Estas pli ol 20 akvofaloj sur la parkejo.

En la 19-a jarcento, la parkejo estis hejmo de segejo kiu produktis lignon por la proksima grandurbo de Saint John kaj por eksporto. Post kiam la arbaroj en la areo estis faligitaj, homoj forlasis ĝin; en 1948 ĝi finfine iĝis la unua nacia parko de Nov-Brunsviko. La oficiala malfermo okazis la 29-an de julio 1950. 

## Galerio 

Image:Fundy_National_Park_of_Canada_1.jpg|Promontoro Matthews
Image:Fundy_National_Park_of_Canada_2.jpg|Fiŝkapta boato eniranta la havenon de Alma
Image:Fundy_National_Park_of_Canada_3.jpg|plaĝa promenejo de Kreko Herring
Image:Fundy_National_Park_of_Canada_5.jpg|Fuko sur rokoj ĉe Kreko Herring
Image:Fundy_National_Park_of_Canada_6.jpg|La plaĝo de Alma je malfluso
Image:Fundy_National_Park_of_Canada_7.jpg|Elrigardo laŭ la ĉemara marŝvojo
Image:Fundy_National_Park_of_Canada_9.jpg|Marŝvojo de Akvofaloj Dickson
Image:Fundy_National_Park_of_Canada_10.jpg|Akvofaloj Dickson

## Vidu ankaŭ 
* Naciaj Parkoj de Kanado
* Listo de naciaj parkoj de Kanado

## Eksteraj ligiloj 
*  Fundy National Park of Canada (Parks Canada) 
*  Parc national du Canada Fundy (Parcs Canada) 

F
F
Nacia Parko de la Insuloj de Georgia Golfeto

La **Nacia Parko de Georgian Bay Islands** () estas nacia parko en Kanado . La parko konsistas el 63 insuletoj sur la nordorienta marborda strio de Georgia Golfo , la ĉefa golfo de Hurona Lago , kaj parto de la provinco Ontario . La parko estis establita en 1929. Kun areo de 25.6 km², ĝi estas unu el la plej malgrandaj el la naciaj parkoj en Kanado . La parko estas administrita fare de Parks Canada kaj ankaŭ estas parto de la Unesko *Georgian Bay Marborda* Biosfera Rezervo .

La plej granda el la insuloj de la Georgian Bay Insuloj kaj de la nacia parko estas Beausoleil Island , tiu insulo sole havas areon de pli ol 10 km², el la totalaj 25.6 km² kiuj formas la parkon

## Vidu ankaŭ 
* Naciaj Parkoj de Kanado
* Listo de naciaj parkoj de Kanado

## Eksteraj ligiloj 
*  Georgian Bay Islands National Park of Canada (Parks Canada) 
*  Parc national du Canada des Îles-de-la-Baie-Georgienne (Parcs Canada) 

G
G
Calvin

**Calvin** estas la familia nomo de
* Jean Calvin (Kalvino) (1509–1564), francdevena reformatoro
* Melvin Calvin (1911–1997), usona biokemiisto
Cispada Respubliko

eta|La flago de la *Cispada Respubliko*

La **Cispada Respubliko** estis ŝtato de la norda Italio kreita en 1796 sub la regado de la napoleona armeo. En la sekva jaro ĝi kunfluis kun la Transpada Respubliko (eksa Duklando de Milano) en la *Cisalpan Respublikon*.

La nomo "cispada" rilatas al la situo sude de rivero Pado, do samflanke kiel Romo kaj la pliparto de Italio.

## Historio 
Tuj post la eniro de Napoleono en Italion, la 10-an de aprilo 1796, la francaj trupoj okupis la teritoriojn sub la aŭstra rego: la Duklando de Milano kaj la Duklando de Mantova; ili okupis ankaŭ la teritoriojn de la Duklando de Modena kaj Reggio kaj tiujn, kiuj estis parto de la papa ŝtato, de Bologna kaj Ferrara.

La 16-an de oktobro 1796 okazis en Modena kongreso kun la reprezentantoj de la provincoj de Modena kaj Reggio Emilia, kaj de la eksaj legacioj papaj Bologna kaj Ferrara. Dum tiu ĉi kongreso la kvar urboj unuiĝis en la *Cispada Konfederacio*.

La kongreson organizis, neoficiale, Napoleono, kies armeo trairis Italion nordan ĉe la jarkomenco kaj bezonis stabiligi la situacion en Italio kaj arigi novajn trupojn por nova atako kontraŭ Aŭstrio.

Decembre la kongreso proklamis, ke el la kvar provincoj konsistas la *Cispada Respubliko*, kaj invitis la aliajn italajn popolojn unuiĝi kun ili.

La 7-an de januaro 1797, en la salono de la duka Arĥivo en Reggio Emilia, la kongreso decidis fondi registaron; la flago elektita estis trikoloro horizontala, kun strioj ruĝa, blanka kaj verda, centre ĝi havis emblemon el faretro stara inter militaj trofeoj, kun ene kvar sagoj kiuj simbolis la kvar komencajn provincojn, ĉio en laŭra krono.

La  *Cispada Respubliko* kunfandiĝis al la *Transpada Respubliko*, kreante tiel la ***Cisalpan Respublikon***.

Kategorio:Historio de Italio
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Napoleonaj ŝtatoj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1796
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1797
Dekadenco

**Dekadenco** (de la franca vorto *décadence* el la latinaj vorteroj *de-* de kaj *cadere* fali) priskribas kulturan malmoraliĝon kaj malprogreson. Dekadenco estas la komento de ruiniĝo, de malfortiĝo kaj de malprosperiĝo. La vorto komprenigas, ke povus esti objektive "pli bonaj" aŭ "pli dezirindaj" cirkonstancoj, se la civitanoj sukcesus levi sian nivelon de moralo kaj disciplino.

La vorto origine apartenis al biologiisma mondpercepto, kiu komprenis la ekziston de homoj kaj bestoj, de homaj institucioj kaj ŝtatoj kiel naturan proceson de kresko kaj morto, peosperiĝo kaj putriĝo. La homaj ecoj kiuj komence helpas al familio, institucio, ŝtato kreski kaj prosperiĝi, nepre kaj neeviteble post gvidas al troekscitiĝo kaj degenero. Ofte citita ekzemplo de socia dekadenco estis la okcidenta Romia Imperio dum la lastaj jaroj de sia ekzisto.

## Vidu ankaŭ 
* Degenero
* Fin de siècle
* ''La Floroj de l'Malbono''

Kategorio:Kulturo
Nacia Parko Gros Morne

La **Nacia Parko Gros Morne** (,  estas nacia parko situanta en la okcidenta bordo de Novlando. Ĝi havas areon de .

## Vidu ankaŭ 
* Naciaj Parkoj de Kanado
* Listo de naciaj parkoj de Kanado

## Eksteraj ligiloj 
*  Gros Morne National Park of Canada (Parks Canada) 
*  Gros Morne: A Cultural History 
*  Gros Morne National Park at UNESCO.org
*  Park webpage at Worldheritagesite.org 
*  Parc national du Canada Gros-Morne (Parcs Canada) 

G
G
Degenero

**Degenero** (de la latinaj vorteroj *de-* mis-; genus *specio*, *genero*) unuarange estas la perdo de la originaj kvalitoj de sia raso aŭ specioj. Duarange ankaŭ temas pri la perdo de valoroj kaj pri la ricevos de malplibona formo. 

En medicino tute konkrete temas pri la malsanema ŝanĝiĝo de histo en organo, sed en sociologio la vorto uziĝas en multe pli vasta senco, por ĉiuspecaj procesoj de malprogreso kaj genetika malboniĝo. La ideoj de degenero de la homa civilizo inter la mezo de la 19-a ĝis la meto de la 20-a jarcentoj havis grandan influon al la scienco, la arto kaj la politiko de la industriigitaj ŝtatoj. 

Proksime ligitaj al tiuj ideoj de socia malsaniĝo dum tiu epoko estis la konceptoj de "rasa purigo kaj saniĝo", kaj aliaj rasismaj teorioj. Laŭ la hodiaŭa konscio la vorto ligiĝas unuflanke al devigaj steriligoj kaj mortigoj de handikapitoj, malsanuloj kaj ideologie "rase malplivaloraj homoj" dum la reĝimoj de Nazia Germanio kaj aliaj faŝismaj diktaturoj, sed aliflanke ankaŭ al socia kritiko de la *Fin de siècle*, la "fino de epoko" inter la jaroj 1890 kaj 1914, kiu kompreniĝis kiel degenera epoko post antaŭaj florantaj du jardekoj.

## Vidu ankaŭ 
* la artikolon pri dekadenco.

Kategorio:Genetiko
Fin de siècle

eta|dekstra|Pentraĵo de Suzanne Valadon, kiu montras E. Satie. La pentraĵo mem laŭas la stilon de fin de siècle.
La nocio **fin de siècle** [] signifanta **jarcentofino** kutime rilatas al la fino de la 19-a jarcento, pli ekzakte al la tempo inter 1890 kaj 1914, finiĝante kun la Unua Mondmilito. La literaturo kaj arto de tiu tempo plej ofte priskribis socian dekadencon kaj aliflanke la socio komencis interesiĝi pri kulturaj novaĵoj, i.a. Esperanto.

## Arto 
Fine de la 19-a jarcento oni ne nur riĉis kaj optimismis, sed ankaŭ oni timis, ke la estonto povus esti dekadenca kaj disfalema. Tiaj diversaj sentoj sin esprimis plej diverse: Unuflanke, la erao estis nomata *bela epoko* (Belle Époque) kaj la burĝaj klasoj en la industriaj nacioj vivis en eŭforio, aliflanke la industria revolucio pligravigis la socian demandon kaj oni konsideris la pacon maleterna. La dekadenceco estis asociata kun la fino de io granda, kun la fino de la pasinta jarcento, kiu estis la tempo de la ideoj kaj ideologioj kontrastaj, kiuj sekve devus batali unuj kontraŭ la aliaj. La kulturaj regionoj de arto, muziko kaj skribado estis ŝanĝitaj de tiu pensado. Arnold Schönberg, kiun impresis la fin de siècle, kreis la dekdutonismon, Oscar Wilde kiel plej bone konata dando verkis kontraŭ la burĝa rigideco kaj Erik Satie komponis muzikpecon pri embrioj sekiĝintaj (Embryons desséchés).

## Filozofio 
Ankaŭ kelkaj filozofoj povas esti konsiderataj kiel reprezentantoj de tiu epoko. Unu el la plej vaste konataj pensantoj de fin de siècle estis Friedrich Nietzsche, kiu imagis superhomon, kiu estas kvazaŭ reago kontraŭ la dekadenco de la homaj amasoj, kiuj laŭ Nietzsche devus esti regataj kaj pli intense kontrolataj de elito. Alia samtempano, kiu kritikis la amasan psiĥologion, estis Gustve Le Bon. La kontraŭdekadencismo iom kontribuis al la estiĝo de socia darvinismo kaj la nazia ideologio.

## Vidu ankaŭ 
* Degenero
* Belle Époque

## Referencoj 
Kategorio:Historio
Kategorio:Arto
Kategorio:Literaturo
Nacia Park-Rezervejo Gwaii Haanas kaj Ĥajda Heredaĵejo

**Nacia Park-Rezervejo Gwaii Haanas kaj Hajda Heredaĵejo** estas kombinaĵo de nacia park-rezervejo kaj heredaĵejo sur la Haida Gwaii de Brita Kolumbio (Kanado).

## Eksteraj ligiloj 
*  Gwaii Haanas National Park Reserve and Haida Heritage Site (Parks Canada) 
*  Paĝo pri SGang Gwaay ĉe UNESCO.org
*  Réserve de parc national et site du patrimoine haïda Gwaii Haanas (Parcs Canada)

G
G
Distrikto Ostalb

La **distrikto Ostalb** () situas en la oriento de la germana federacia lando Baden-Virtembergo. Ĝia administra sidejo estas la urbo Aalen. La distrikto estas parto de la distriktaro Stutgarto kaj kune kun la najbara distrikto Heidenheim konsistigas la regionan ligon Orienta Virtembergo.

La distrikto havas areon de 1 511 km², kaj fine de  ĝi havis  loĝantojn. Najbaras la distriktoj Schwäbisch Hall norde, Ansbach kaj Donau-Ries (ambaŭ en la najbara federacia lando Bavario) oriente, Heidenheim kaj Göppingen sude kaj distrikto Rems-Murr okcidente.

## Administra divido 
La distrikto konsistas el 42 komunumoj, el kiuj 9 estas urboj. En la sekva listo inter krampoj aldoniĝas la respektiva nombro de loĝantoj laŭ la stato fino de septembro 2006.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la distrikto (germanlingvaj)

Dosiero:Aalen.jpg|Aalen
Dosiero:Landesgymnaium für Hochbegabte.JPG|Schwäbisch Gmünd
Dosiero:Schoenenbergkirche Ellwangen.jpg|Ellwangen (Jagst)
Dosiero:Schloss Baldern 140707.jpg|Bopfingen


Kategorio:Distriktoj de Baden-Virtembergo
Provinco Última Esperanza

250ra|eta|dekstra|Ultima Esperanza
La **Provinco Última Esperanza** () estas provinco de la Regiono Magallanes y de la Antártica Chilena
* Areo 45.830,7 kv
* Loĝantaro: 19855
* Koordinatoj:() (Puerto Natales)

Puerto Natales estas la ĉefurbo de la Provinco Última Esperanza.

## Komunumoj 
* Komunumo Natales
* Komunumo Torres del Paine

## Eksteraj ligiloj 
* Puerto Natales
* klimato
eta|250ra|maldekstra|*Mylodon* Kaverno "Naturzonoj Monumento", Cueva del Milodón, Natales

Ultima Esperanza
Nacia Parko de Insulo de Princo Eduardo

200px|maldekstra|eta|Ruĝsabla plaĝo en NP Insulo de Princo Eduardo
200px|maldekstra|eta|Marbordo de Insulo de Princo Eduardo
La **Nacia Parko de Insulo de Princo Eduardo** (angle *Prince Edward Island National Park of Canada,* france *Parc national du Canada de l’Île-du-Prince-Édouard*) estas nacia parko de Kanado, ĉe la norda bordo de Insulo de Princo Eduardo, laŭ Sankt-Laŭrenca Golfo.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de naciaj parkoj de Kanado

## Eksteraj ligiloj 
*  Prince Edward Island National Park of Canada (Parks Canada) 
*  Parc national du Canada de l'Île-du-Prince-Édouard (Parcs Canada)

I
I
Nacia Parko Ivvavik

La **Nacia Parko Ivvavik** (, ) estas kanada nacia parko fondita en 1984 en la Jukonia Teritorio en nordokcidenta Kanado kun areo de 10 168 km². La parko estas la unua nacia parko en Kanado kiu estis kreita kiel rezulto de teritoria postulinterkonsento, la *Inuvialuit Fina Interkonsento*, inter la Inuvialuit (grupo de inuitoj ) kaj la registaro. Ĝi estas administrita fare de Parks Canada, kune kun la Inuvialuit. La parko estas IUCN Kategorio II protektita areo (Nacia Parko).

"Ivvavik" signifas "loko kie naskiĝo" okazas en la inuvialuita lingvo. Boacoj de la Porcupine-karibugrego (Rangifer tarandus granti), subspecio de tundroboaco, naskas siajn idojn en ĉi tiu regiono de la tri apudaj parkoj.

La parko, kune kun Nacia Parko Vuntut kaj Herschel Island - Qikiqtaruk Territorial Park, estas en la prova listo por inkludo kiel Monda Heredaĵo de Kanado.

La parko situas en la ekstrema nordokcidento de la teritorio ĉe la marbordo de la Beauforta Maro . Sude troviĝas la Nacia Parko Vuntut kaj ĉe la marbordo de la Insulo Herschel troviĝas la Teritoria Parko Herschel - Qikiqtaruk. En la okcidento, la parko limas al Alasko kaj la Arkta Nacia Bestrezervejo tie . La parko situas en la Britaj Montoj, la orientaj promontoroj de la Brooks Montaro kaj estas trapasita de la Firth Rivero. En la oriento ĝi estas limita fare de la Babbage Rivero. Kun alteco de almenaŭ , Arthur Laing Peak, situanta en la suda areo de la parko kaj nomita laŭ la kanada politikisto Arthur Laing, estas la plej alta punkto en la parko. 

La plej proksima urbo estas Old Crow, proksimume 50 mejlojn (80 km) en la sudo fluge al korvo.

## Vidu ankaŭ 
* Naciaj Parkoj de Kanado
* Listo de naciaj parkoj de Kanado

## Eksteraj ligiloj 
*  Ivvavik National Park of Canada (Parks Canada) 
*  Parc national du Canada Ivvavik (Parcs Canada)

I
I
Nacia Parko Kejimkujik

eta|maldekstra|300ra|
eta|maldekstra|300ra|
Nacia Parko Kejimkujik estas unu el la Naciaj Parkoj de Kanado, situanta en la provinco de Nova Skotio. La parko konsistas el du disaj partoj. La precipa parto troviĝas en la altaĵa landinterno de Novskota Duoninsulo limtuŝante la kantonojn Kvins kaj Anapolis; kaj la pli malgranda marborda parto, situante je la atlantikoceana marbordo de Kantono Kvins. La parko kovras 404 da kvadrataj kilometroj. 

Sendepende de la jam ekzistanta statuso de la teritorio kiel nacia parko, ĝi estis deklarita nacia historia loko la 24-an de novembro 1994. La decida faktoro por tio estis ĝia riĉa kultura pejzaĝo kun sennombraj arkeologiaj lokoj kaj la plej granda kolekto de petroglifoj en orienta Nordameriko.

## Etimologio 
Kejimkujik estas la unua parko en Kanado se temas pri havi kaj la statuson de "nacia historia ejo" kaj nacia parko.Sian nomon la parko havas de la granda lago "Kejimkujik". Ĝi estas el la mikmaka lingvo, do origine estas nomigo de la mikmakoj. Estas tute diversaj teorioj pri tradukoj kaj interpretoj.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de naciaj parkoj de Kanado
* Novanglaj-akadiaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo ( kaj ; aldone por komparo malnova, arkiva versio de novembro 2007 jen angle kaj france)
* retejo de la "amikoj de Keji", mallongiga karesnomo de la parko, arkivigite laŭ stato de septembro 2008 ()
* artikolo pri la parko en la Enciklopedio de Kanado ( kaj )

K
K
Nacia Parko Kluane

**Nacia Parko Kluane** (, ) situas en la sudokcidento de la kanada provinco Jukonio.
La nomo de la parko signifas "multfiŝejo"n en la lingvo de la tie vivintaj indianoj.

## Vidu ankaŭ 
* Monto Logan
* Monto Sankta Elio
* Naciaj Parkoj de Kanado
* Listo de naciaj parkoj de Kanado

## Eksteraj ligiloj 
*  Kluane National Park and Reserve of Canada (Parks Canada) 
*  Kluane National Park at UNESCO.org
*  Parc national et réserve de parc national du Canada Kluane (Parcs Canada) 

K
K
Nacia Parko La Mauricie

La **Nacia Parko La Mauricie** (, ) estas kanada nacia parko en la Laurentian Montoj en la provinco Kebekio (Orienta Kanado). Ĝi estas administrita fare de la registara agentejo Parcs Canada (*Krona agentejo*). Grave scii: Provincaj parkoj en la provinco Kebekio ankaŭ estas nomitaj naciaj parkoj. Por distingi tiujn administritajn fare de Parks Canada, tiuj estas referitaj kiel *Parc national du Canada* .

## Vidu ankaŭ 
* Naciaj Parkoj de Kanado
* Listo de naciaj parkoj de Kanado

## Eksteraj ligiloj 
*  La Mauricie National Park of Canada (Parks Canada)
*  Parc national du Canada de la Mauricie (Parcs Canada)

L
L
Nicolino Rossi

**Nicolino Rossi (**naskiĝis en 1939 en la urbeto Santarcangelo di Romagna en la provinco Rimini, Emilio-Romanjo en Italio) estas itala-sanmarina poeto, esperanto-instruisto kaj -eseisto,

Li estas esperantisto de 1962, kaj diplomito de la Itala Instituto de Esperanto en 1967. Nicolino Rossi estis membro kaj kunlaboranto de la itala literatura rondo "La Patrolo" de 1969 ĝis ĝia malfondiĝo en 1979-80, kaj ano de la redakcia stabo de "Literatura foiro". Plurfoja laŭreato, en poezia branĉo, ĉe la Belartaj Konkursoj de UEA, ĉe Konkurso "LIRA" kaj ĉe Konkurso "EKRA". Esperanto-instruisto kaj kursgvidanto en Napolo, ekde 2003 Direktoro de la Napola Katedro de Itala Instituto de Esperanto. 

Rossi gvidis televidkursojn de Esperanto ĉe loka televidentrepreno en la Napola regiono kaj plu gvidas Esperanto-kursojn en Napolo. Iama ĵuriano ĉe la Belartaj Konkursoj de UEA. 

Li estas tradukinto de pluraj tekstoj de la klasika Napola kanzono kaj esperantigis la kanzontekstojn de la kasedo "*Sub la napola suno*" de la napola kanzonisto Valerio Mottola. 

Lia poemkolekto "*Sur la vivopado*" en 1981 gajnis la premion *La Verko de la Jaro*. Li daŭre recenzas literaturaĵojn, verkas eseetojn pri esperanta kaj itala literaturoj por kelkaj ĉefaj esperantaj kulturgazetoj, kaj plu verkas originalan poezion. Liaj plej freŝdataj poeziaĵoj aperas sur lia blogo "Oldula notlibro".

## Verkaro 
### Originala 
* *Sur la vivopado* (originala poemaro, 1980)
* *Esperanto rapide*  (lernolibroj por italaj gestudentoj, 2000)
* *Napolo kaj ties ĉirkaŭaĵoj* (gvidlibro pri Napolo, 2008)

### Traduka 
* *La doloro* (traduko de Ungaretti-poemoj, 1975)
**Danteskaj Itineroj* (traduko de du vivitineroj de Dante Alighieri, verkis Vittorio Russo, 2001)
**Myricae* (Mirikoj) (traduko de Pascoli-poemoj, versa esperantigo, 2012)
**Kantoj* (traduko de Leopardi-poemoj, versa esperantigo kaj enkondukaj notoj, 2012)
* *Vivo de homo* (traduko de Giuseppe Ungaretti, liaj tutaj poemaroj, versa esperatigo, 2017)
* *La specie bambina* /La infana raso,  (versa italigo de la poemaro de William Auld, 2017)
* *Palomar* (traduko de [Italo Calvino], taglibra romano, Eld. IEF Milano, 2023)
* *La Kosmokomikoj* (traduko de [Italo Calvino], 12 sciencfikciaj rakontoj prauniversaj, Eld.IEF Milano, 2023)
* *La arto verki kaj traduki* (traduko de antologio de rakontoj kaj poemoj de pluraj italaj nuntempaj aŭtoroj), eld. Editoriale Lombarda, 2024
## Referencoj 
## Ekstera ligilo 
* Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Nicolino Rossi en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko ()

Kategorio:Esperantistoj
Kategorio:San-Marinanoj
Kategorio:Esperanto-instruistoj
Kategorio:Esperantistaj poetoj
Valea Ierii

Valea Ierii [valja jerij] (hungare: **Járavize**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Cluj-Napoca. En 1992 ĝi havis 1172 (17 hungaroj) kaj 2002 1035 (10 hungaroj) loĝantojn.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Unueco de fratoj

**Unueco de fratoj** estis kristana religia komunumo, kiu dum la 15-a kaj 16-a jarcento ekzistis aparte en Bohemio kaj ekestis el membroj de la Taboranoj, radikala branĉo de la Husanoj, kaj de la Valdenanoj, reformitaj kristanoj origine el suda Francio kaj norda Italio, tie forte persekutitaj. La aparta eco de la Bohemiaj Fratoj ne tiom estas ilia teologia kristana instruo, sed pli la radikala vivmaniero: La fratoj penis imiti la stilon de la plej frua kristana eklezio kaj celis novigon de la vivado laŭ la radikoj de kristanismo. Ili kontraŭis ĵurojn, rifuzis ĉian soldatan servon kaj malakceptis ĉiujn publikajn postenojn.


Kategorio:Historio de Ĉeĥio
Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Husmovado
Kategorio:Religio
Kategorio:Protestantismo
Nacia Parko Kouchibouguac

La **Nacia Parko Kouchibouguac** (, ) estas kanada nacia parko en Nov-Brunsviko (Orienta Kanado) norde de Richibucto  La parko estas IUCN Kategorio II protektita areo  (Nacia Parko), kiu estas administrita fare de Parks Canada, *Crown Agency* (federacia aŭtoritato). La areo ankaŭ estis plene nomumita kiel Dark Sky *Preserve* en 2009. 

Ĝi havas areon de 239 km² kaj estis fondita en 1969. Kiam la parko estis fondita, la reguloj tiutempe postulis, ke ĉiuj konstantaj loĝantoj estu translokigitaj. Tiuj loĝantoj ofte estis Akadianoj kies prapatroj jam estis deportitaj de la marborda regiono en la 18-a jarcento.  Kiel rezulto, Parkoj Kanado renkontis grandan malfacilecon en eksproprietigo kaj loĝantoj rezistis sian eldomigon kaj dum la 1970-aj jaroj la parko estis fermita plurajn fojojn fare de la iamaj loĝantoj de la areo.

La parko servas por protekti la sablobankojn, dunojn (longo: 25 km), lagunojn, salmarĉojn kaj arbarojn situantajn ĉi tie. Ĝi ofertas vivejon por marbirdoj, ekz. B. la danĝernivele endanĝerigita flavpieda pluvio. Ĉi tio estas hejmo de la dua plej granda populacio de ŝternoj en Nordameriko. En la marĉaj areoj de la nacia parko prosperas interalie Kruĉplantoj. Papilioj kiel Limenitis archippus (angle: Viceroy Butterfly) ankaŭ povas esti observitaj ĉi tie.

La nomo estas derivita de la nomo donita al la Kouchibouguac Rivero, kiu fluas tra la parko, en la lingvo de la Mikmakoj, indiana popolo vivanta en orienta Nordameriko. Aliaj riveroj en la parko inkludas la Nigran Riveron kaj Saint-Louis Riveron.

## Vidu ankaŭ 
* Naciaj Parkoj de Kanado
* Listo de naciaj parkoj de Kanado

## Eksteraj ligiloj 
*  Kouchibouguac National Park of Canada (Parks Canada) 
*  Parc national du Canada Kouchibouguac (Parcs Canada) 

K
K
Soliduso

eta|dekstra|300ra|Soliduso
**Soliduso** estis monunuo, kiu validis en Bizanca imperio, sed hodiaŭ ili jam ne plu validas, kaj do ili havas ian prezon nur por numismatoj. Kiel ili aspektis, estas videble sur la bildo.

## Vidu ankaŭ 
* Solido (monero)

Kategorio:Bizanca imperio
Kategorio:Monunuoj
Sunleviĝo

[eta|240ra|Sunleviĝo en [Honkongo]]
**Sunleviĝo** estas la tempo de matena krepusko aŭ duonlumo inter la momento kiam la suno estas 6 gradojn sub la horizonto, do ankoraŭ ne mem videblas, sed jam heligas kaj kolorigas la ĉielon tuj super la horizonto, kaj la momento kiam ĝi videbliĝas. Dum tiu tempo iuj steloj kaj planedoj en la ĉielo jam videblas sen optikaj helpiloj, kaj ankaŭ sur la tero la objektoj sufiĉe bone videblas por ke eblas komenci subĉielajn aktivaĵojn sen aldona lumigo.

La **naŭtika sunleviĝo** estas la momento, kiam la suno troviĝas 12 gradojn sub la horizonto en la mateno. En tiu momento, ĉielaj objektoj ankoraŭ ne videblas kaj la horizonto ankoraŭ ne vide distingeblas sen optikaj helpiloj.

La **astronomia sunleviĝo** estas la momento, kiam la suno troviĝas 18 gradojn sub la horizonto en la mateno. En tiu momento, ankoraŭ neniu sunradio lumigas la videblan ĉielon.

Laŭ aliaj lingvoj, ekzemple la angla, estas diversaj nomoj por la fazoj de la sunleviĝo antaŭ sia videbliĝo (*dawn*, matena krepusko, en la angla) kaj dum la momento de videbliĝo (*sunset*). Tamen la suno ankaŭ jam leviĝas, kiam ĝi ankoraŭ estas sub la horizonto, sed videble proksimiĝas al ĝi.

## Vidu ankaŭ 
* Aŭroro
* Krepusko
* Mateno
* Sunsubiro

Kategorio:Partoj de tago
Jeffrey Burton Russell

**Jeffrey Burton RUSSELL** estas profesoro pri historio en la universitato de Kalifornio ĉe Santa-Barbara. Li ankaŭ instruis historion kaj religion en la universitato de Berkeley. Li verkis entute deksep librojn kaj multajn artikolojn, plejmulto el ili temante pri lia favorata fako, la historio de teologio. 

Li estas precipe famkonita pro kvinvoluma historio de la koncepto de la Diablo. 

## Eksteraj ligiloj 
***(an)** Jeffrey Burton Russell, akademia kariero

Russell, Jeffrey
Margaret Murray

**Margaret Alice MURRAY** (naskiĝis la 13-an de julio 1863 en Kolkato, Barato - mortis la 13-an d101e novembro 1963)101 estis elstara brita antropologino kaj egiptologino. Ŝi estis famkonita inter akademianoj pro siaj lertaj kontribuoj al egiptologio. Ŝiaj studadoj pri folkloro kaj sorĉarto cetere naskis la teorion de tuteŭropa, prakristana pagana religio fondita sur Kornita Dio.

Ŝiaj opinioj kaj teorioj grave influis la estigon de viko kaj la aliajn branĉojn de novpaganismo.

## Verkoj 
**Saqqara Mastabas* (1904)
**Elementary Egyptian Grammar* (1905)
**Elementary Coptic Grammar* (1911)
**The Witch-cult in Western Europe* (1921)
**Excavations in Malta, vol. 1-3* (1923, 1925, 1929)
**Egyptian Sculpture* (1930)
**Egyptian Temples* (1931)
**Cambridge Excavations in Minorca, vol. 1-3* (1932, 1934, 1938)
**God of the Witches* (1933)
**Petra, the rock city of Edom* (1939)
**A Street in Petra* (1940)
**The Splendour That Was Egypt* (1949)
**The Divine King in England* (1954)
**The Genesis of Religion* (1963)
**My First Hundred Years* (1963)

Kategorio:Britaj antropologoj
Kategorio:Britaj egiptologoj
Kategorio:Britaj centjaruloj
Kategorio:Britaj arkeologoj
Kategorio:Pseŭdohistoriistoj
Kategorio:Sorĉaferoj
Ronald Hutton

**Ronald HUTTON** (naskiĝis en 1954) estas profesoro pri historio en la universitato de Bristol, sed ankaŭ de tempo al tempo kronikisto pri historiaj temoj por la britaj televido kaj radio.

La favorita fako de Ronald Hutton temas pri la 16-a kaj 17-a jarcentoj en Britio, precipe protestantismo, la enlandaj militoj kaj la reĝado de Karlo la 2-a. Li ankaŭ studadis antikvan kaj mezepokan paganismon, sed ankaŭ la kredojn de tiuj epokoj koncerne magion, sorĉarton kaj ŝamanismon.

Unu el liaj libroj, *Triumph of the Moon: A History of Modern Pagan Witchcraft* ("Triumfo de la Luno : Historio de Moderna Pagana Sorĉarto") priskribas la naskiĝon kaj la disvolviĝon de viko. Hutton rigardas sin mem kiel paganon.

## Verkoj 
* *The Pagan Religions of the Ancient British Isles : Their Nature and Legacy*,1993
**The British Republic 1649-1660*,2000
**The Rise and Fall of Merry England; The Ritual Year,1400-1700*,2001
**The Stations of the Sun: A History of The Ritual Year in Britain*,2001
**The Triumph of the Moon:A History of Modern Pagan Witchcraft*,2001
**Witches,Druids and King Arthur*,2003
**Debates in Stuart History*,2004

## Eksteraj ligiloj 
***(an)** TTT-ejo pri Hutton

Hutton, Ronald
Hutton, Ronald
Hutton, Ronald
Spiro (apartigilo)

**Spiro** povas signifi:
*Ĉe homoj kaj aliaj tetrapodoj, ago ensuĉi kaj elblovi aeron por liveri oksigenon al la sango kaj forigi karbonan dioksidon (ekzemple homa spirado).
*Ĉe aliaj organismoj, aliaj manieroj okazigi gasinterŝanĝon kun la medio (spiro)
*Ĉela spirado, fundamenta metabola procezo, kiu konsumas karbonhidratojn kaj oksigenon kaj produktas energion, akvon, kaj karbonan dioksidon.
*Esperantigo de Speyer, la nomo de malnova urbo germana
*SPIRo,  Sankt-Peterburga Interlingvistika Rondo
Krepusko

eta|Krepusko (angle: *twilight*) estas la tagoparto inter sunsubiro kaj nokto kaj inter nokto kaj sunleviĝo
**Krepusko** estas la tempo de matena sunleviĝo kaj vespera sunsubiro, kiam la rigardanto perceptas sian ĉirkaŭaĵon kiel en duonlumo. Temas pri nebula lumo, kiun estigas sunaj radioj resenditaj de la tera atmosfero post subiro de la suno kaj antaŭ ties leviĝo.

En **simbola** senco, matena krepusko ofte asociiĝas kun fortiĝo, komenco kaj espero, dum vespera krepusko asociiĝas kun ekkadukiĝo, ekfiniĝo kaj ekmalfortiĝo.
* Ekzemplo por la unua simboligo estas la nacia kultura konsciiĝo de parolantoj de la litova lingvo dum la 19-a jarcento, kiuj por sia movado elektis la nomon Aušra, matena krepusko aŭ mateniĝo, kaj revivigis la memoron pri la antikva antaŭkristana litova diino *Aušra* kiu - personigante la sunleviĝon - donis esperon kaj kuraĝigis.
* Ekzemplo de la dua simboligo estas "la Krepusko de la Dioj" (), opero de Richard Wagner, en kiu la ĝermanaj dioj, pri kiu rakontas la opero, ekperdas sian forton kaj ekdegeneras.

## Vidu ankaŭ 
* Aŭroro
* Krepuska lampo
* Mateno
* Sunleviĝo
* Sunsubiro
* Vespero

## Bildaro 

Dosiero:Lillebalt in the Twilight - Denmark - 03.jpeg|Krepusko en Danio
Dosiero:Sunset at Grain Elevator 012 Cropped more.jpg|Krepusko en la centra okcidento de Usono - videblas la venuso kiel brilanta "vespera stelo", kaj la luno
Dosiero:July midnight in Lapland.jpg|Krepusko en la provinco Laponio de Finnlando, noktomeze dum julio
Dosiero:Twilight at acapulco with LTE.jpg|Krepusko en Akapulko, Meksiko, dumvintre - centre la luno

Kategorio:Partoj de tago
Inspiro

**Inspiro** (de la latina vorto: *inspiratio* = animigo, enspiro, ricevo de spirito) laŭ la ĝenerala lingvouzo estas la pensa forto, kiu kreas novajn ideojn. Foje inspiro estas travivaĵo, percepto de speciala atmosfero, rakonto kun aparta homo aŭ situacio, kiu vivigas la novan ideon. Personojn, kiuj inspiras artistojn aŭ sciencistojn, oni nomas "muzoj", laŭ la naŭ helenaj diinoj pri artoj kaj sciencoj, kiuj jam en la klasika greka mitologio, tiel faris.

La koncepto de inspiro komprenigas, ke kreeco aŭ originaleco devas esti ekigataj per certa starta signalo de ekstere. Tamen ankoraŭ ne estas esplorate, ĉu tia ekstera signalo vere estas la neŭrologia kaŭzo por granda kreaj fazoj de artistoj, aŭ ĉu internaj biologiaj procezoj estas la kialo.

## Vidu ankaŭ 
*Krepovo
*Revelacio
*Vizio

Kategorio:Arto
Kategorio:Teorio de arto
Kategorio:Kreemeco
Kategorio:Laboro
Kategorio:Neŭrologio
Kategorio:Psikologiaj konceptoj