open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Listo de urboj laŭ lando

## Vidu ankaŭ 
* Plej grandaj urboj laŭ loĝantaro

## Eksteraj ligiloj 
* City Population
* GeoHive
* Mongabay
Formikomanĝuloj

La **formikomanĝuloj** estas neotropisaj longharaj, surgrunde vivantaj bestoj, kiuj manĝas formikojn. Ilia kapo estas plej ofte longa, nur malofte mallonga. Ilia buŝaperturo estas mallarĝa, ili ne havas dentojn. Ili kapablas sian glusurfacan langon antaŭenetendi malproksime, per tiu ili kaptas la formikojn, termitojn. Ili havas longan voston. La formikomanĝuloj alpartenas al tri malsamaj unuspeciaj genroj:

* Myrmecophaga (specio: *Myrmecophaga tridactyla*  (esperante mirmekofago laŭ nova PIV)

* Tamandua (specio: *Tamandua tetradactyla* (esperante tamanduo laŭ nova PIV)

* Cyclopes (specio: *Ciclopes didactylus* (esperante ciklopo)

## Referencoj 
## Bibliografio 
Lamarko (Lamarck), *Filozofio zoologia*, 1809. SAT-Broŝurservo, 1987. Tradukis Valo.

Reis, Nélio; Peracchi, Adriano; Wagner, Pedro; Lima, Isaac (Eds). Mamíferos do Brasil. Londrina: Universidade Federal de Londrina, 2006

## Vidu ankaŭ 
* Humidaj arbaroj de sudokcidenta Amazonio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.junglephotos.com/amazon/amanimals/ammammals/anteater.shtml 
* http://animals.mongabay.com/featured/Giant_Anteater.html  ligiloj pri Formikomanĝuloj
* http://www.canalkids.com.br/meioambiente/mundodosanimais/tamandua.htm 

Dosiero:Anteater.png|
Dosiero:Myresluger.jpg|
Dosiero:Myresluger2.jpg|
Dosiero:Anteater01.jpeg|

Kategorio:Pilosoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Familioj de mamuloj
Fikobilino

**Fikobilinoj** estas la prostetaj grupoj de la pigmentproteinoj de la algoj *Rodophyta, Cyanophyta* kaj *Cryptophyta* (Cryptophycae?). La - al la fikibilino -ligitaj proteinoj nomiĝas la biliproteinoj. La lumakcepta spektro de la fikobilino funkcias en zono, kie la akcepta kapablo de la klorofilo estas modesta. Ili pludonas la akceptitan lumenergion per bona efiko al la klorofilo, tiel helpanta la fotosintezon en la lumpovra akvotavolo.

La fikobilinoj havas du tipojn:
*ruĝa fikoeritrino (kiu verde fluoreskas) kaj
*blua fikocianino (kiu ruĝe fluoreskas)

Kategorio:Biokemio
Kategorio:Biologaj pigmentoj
Kategorio:Fotosintezo
Kategorio:Fluoreskaj kolorigiloj
Karotenoido

j, tipe enhavas multe da karotenoidoj]]
**Karotenoidoj** aŭ karotenojdoj (Kemia kaj Scienc-teknika Vortaro) estas lipidoj, kiuj ne enhavas glicerinon. Ili konsistas el 3-8 aŭ pli izopren-grupo, kiuj enhavas konjugitan duoblan ligon, kiu donas la koloron, kiu estas flava, ruĝa aŭ viola. La bestaj karotenoidoj estas transformitaj el plantaj karotenoidoj.

El vidpunkto de homa nutrado, ili konsidereblas kiel fitoĥemiaĵoj aŭ plantkemiaj substancoj.

Karotenoj: alfa, beta kaj gama karoteno (provitaminoj)
Ksantofilo (luteino, zeino, )
A-vitamino (retinolo) estiĝas el beta-karoteno

Ekzemplo de karotenoido estas fukoksantino.

Dosiero:Alpha-carotene.png|alfa karotenoido
Dosiero:Beta-carotene.png|beta karotenoido
Dosiero:構造式 gamma-carotene.PNG|gama karotenoido

## Referencoj
Listo de urboj de Pakistano

eta|400px|Mapo pri pli gravaj urboj de Pakistano
Jen listo de la pakistanaj urboj laŭ abozo-ordo:
* Abotabad
* Arifvala
* Atok (Pakistano)
* Badin
* Bahavalpur
* Bahavalnagar
* Bhakar
* Bhalval
* Burevala
* Ĉakval
* Ĉaman
* Ĉarsada
* Ĉiniot
* Ĉiŝtian
* Dadu
* Daharki
* Daska
* Dera Gazi Ĥano
* Dera Ismail Ĥan
* Fajsalabado

* Ferozevala
* Gotki
* Guĝranvalo
* Guĝrat
* Ĝatoi
* Goĝra
* Ĝamŝoro
* Ĝang
* Ĝaranvala
* Ĝelum (urbo)
* Hafizabad
* Hajderabado (Pakistano)
* Hub (Pakistano)
* Ĥairpur
* Ĥaneval
* Ĥanpur
* Hasilpur
* Harunabad
* Ĥuŝab
* Ĥuzdar
* Islamabado
* Kabal (Pakistano)
* Kamalia
* Kamber Ali Ĥan
* Kamoke
* Kandĥot
* Karaĉio
* Kohat
* Kot Abdul Malik
* Kot Adu
* Kotri
* Kveta
* Lahoro
* Larkana
* Lejah
* Lodhran
* Mandi Bahaudin
* Mansehra
* Mardan
* Mianvali
* Mingora
* Mirpur Ĥas
* Mirpur Matelo
* Multano
* Muridke
* Muzafargaro
* Muzaffarabad
* Nankana Sahib
* Naroval
* Navabŝah
* Noŝera
* Nuŝki
* Okara
* Orienta Ahmedpur
* Pakpatan
* Peŝavaro
* Rahim Jar Ĥan
* Rawalpindi
* Sadikabad (Pakistana Panĝabo)
* Sahival
* Sambrial
* Samundri
* Sargodha
* Sialkot
* Sukur (Pakistano)
* Svabi
* Ŝahdadkot
* Ŝejĥupura
* Ŝikarpur
* Tando Adam
* Tando Alahjar
* Tando Muhamad Ĥan
* Thatta
* Turbat
* Umerkot
* Vah (urbo)
* Vazirabad
* Vehario

## Tabela listo 
Tio estas **Listo de la plej grandaj urboj en Pakistano**. Pli freŝaj datenoj estas ĉe la Germana Vikipedio!

La du plej grandaj amasiĝoj en Pakistano estas Karaĉio kun 14 300 000 loĝantoj kaj Lahore kun 7 550 000 loĝantoj. 13 % de la loĝantoj de la lando koncentriĝas en ambaŭ regionoj.

La sekvanta tabelo enhavas la urbojn kun pli ol 100 000 loĝantoj. Listigitaj estas la rezultoj de la censoj de populacio de 1972-09-16, 1981-03-01 kaj 1998-03-01, krome kalkulo por 2006-01-01. 

## Eksteraj ligiloj 
* Statistics Division, Registaro de Pakistano  
* World Gazetteer - Aktualaj nombroj de enloĝantoj de la urboj de Pakistano
* City Population - Historiaj nombroj de enloĝantoj de la urboj de Pakistan
* Urban Resource Centre - Historiaj nombroj de enloĝantoj de la urboj de Pakistano 


PAKISTANO
Extensible Messaging and Presence Protocol

**Extensible Messaging and Presence Protocol** (**XMPP**, Esperante *Entendebla Protokolo por Mesaĝoj kaj Ĉeestecoj*) (antaŭe **Jabber**) estas libera, XML-bazita protokolo por babili rete per tujmesaĝilo. XMPP-bazitaj programoj estas instalitaj en miloj da serviloj en la Interreto kaj estas uzataj de milionoj da homoj tutmonde.

La projekton komencis Jeremy Miller en 1998 kaj la unua publikigado okazis en majo de 2000. La plej grava produkto estas jabberd, kiu estas la servila programo al kiu la XMPP-klientoj konektas, kiam la uzanto volas babili. Oni povas krei privatajn XMPP-retojn, ekz. malantaŭ fajromuro, aŭ oni povas ligi la servilon al la tutmonda, publike alirebla XMPP-reto.

Alia grava parto de la XMPP-sistemo estas la tiel nomataj kluzoj (*angle: gateways*) per kiuj ebligas al la uzantoj konekti ankaŭ al aliaj retoj, kiuj uzas alian protokolon - i.a. AIM, ICQ, Windows Live Mesenger kaj Yahoo! Messenger. Male al klientoj kiel Trillian kaj Pidgin, kiuj subtenas plurajn protokolojn rekte en la klienta programo, XMPP havas tiun subtenadon je la servila nivelo pere de komunikado per la kluzoj. Por ĉiuj XMPP-uloj eblas registri al tiuj kluzoj, kaj post la registrado ili povas komuniki kun uzantoj de aliaj retoj, kvazaŭ ankaŭ ili estus XMPP-uloj. Tio signifas, ke ĉiuj klientoj, kiuj tuttute subtenas la XMPP-protokolon, povas esti uzataj por konekti al ĉiuj aliaj retoj por kiuj ekzistas kluzoj, sen la uzo de aldona kodo en la kliento.

La Jabber-protokolo, kiu nun estriĝas de la XMPP Standards Foundation (antaŭe Jabber Software Foundation), estas sendita kiel IETF-skizo sub la nomo XMPP, por ke ĝi iĝu la oficiala normo por tujmesaĝilado. Tamen, ankaŭ SIMPLE, bazita sur la SIP-protokolo, batalas por la sama pozicio.

## XMPP-Protokolaj Programaroj 
* Coccinella
* Pidgin
* Gajim
* Google Talk
* Meebo.com (krozila servo)
* Psi
* Telepathy

## Vidu ankaŭ 
* Listo de tujmesaĝantaj vikipediistoj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* XMPP Standards Foundation (*angle*)
* Kolekto de multaj XMPP-klientoj (*angle*)
* Kolekto de multaj XMPP-serviloj (*angle*)
* Public XMPP Services (*angle*)
* esperanta babilejo sur conference.jabber.org 

Kategorio:Tujmesaĝiloj
Jacques Prévert

**Jacques PRÉVERT** (naskiĝis la 4-an de februaro, 1900 en Neuilly-sur-Seine, mortis la 11-an de aprilo, 1977 en Omonville-la-Petite) estis franca poeto kaj scenaristo.

Lia verkaro konsistas el poemoj, kanzonoj kaj kinoscenaroj.

Li estis mense ligita kun la superrealismo kaj komunismo. Lia poezio ofte netradukeblas, ĉar plenplenas je vortludoj (signifoplenaj, kaj ofte geniaj). Pluraj el liaj poemoj iĝis popularaj kanzonoj. Post lia morto lia nomo estis donata en Francio al multaj kolegioj kaj eĉ pli da bazlernejoj, sed kiam li estis maljuna oni foje aranĝis renkonton inter li kaj klaso de lernejinfanoj: li deklaris poste, ke li estis elrevigita, ke tiuj estis laŭ li tro kvietaj kaj tro bravaj!

## Listo de verkoj 
* *Paroles* (paroloj, 1946)
* *Spectacle* (spektaklo, 1951)
* *La pluie et le beau temps* (pluvo kaj bela veter', 1955)
* *Fatras* (amasaĵoj, 1966)
* *Choses et autres* (aferoj kaj aliaĵoj, 1973)

## Listo de filmoj 
* *Drôle de drame* (stranga dramo, 1937)
* *Le jour se lève* (la tago leviĝas, 1939)
* *Les enfants du paradis* (la infanoj de la paradizo, 1943)

## Vidu ankaŭ 
* Jacques Prévert (Tramtransporto en Parizo)

## Eksteraj ligiloj 
### Rete legebla en Esperanto 
* "La Pacparolado"
* "Bestoj"
* "Je hazardo de la birdoj"

Kategorio:Franclingva literaturo
Kategorio:Rifuzintoj la Honoran Legion
Michael J. Fox

**Michael J. FOX**, origine: **Michael Andrew FOX** (naskiĝis la 9-an de junio 1961) estas aktoro, kiu ĉefe famiĝis pro la ĉefrolo en la filmtrilogio *Back to the Future*.

Naskiĝinte en Edmonton kaj plenkreskiĝinte en Burnaby, ambaŭ en Kanado, li kiel 18-jarulo transloĝiĝis al Usono. La inicialon **J** en sia nomo li prenis omaĝe al la aktoro Michael J. Pollard.

En la 2002 li publikigis siajn memorojn *Lucky Man*. En la libro li ĉefe priskribas siajn spertojn pri la Parkinsona malsano, je kiu li ekde 1991 suferas. Michael J. Fox estas vegetarano.

## Listo de filmoj 
* *Back to the Future* (trilogio: 1985, 1989, 1990)
* *The Secret of My Success* (1987)
* *Bright Lights, Big City* (1988)
* *Casualities of War* (1989)
* *The Hard Way* (1991)
* *Life with Mikey* (1993)
* *Homeward Bound: the Incredible Journey* (1993)
* *Blue in the Face* (1994)
* *The American President* (1995)
* *The Frighteners* (1996)
* *Mars Attacks!* (1996)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.michaeljfox.org 
* http://www.michaeljfoxdatabase.com/Career_NonActing/writer_series_Hench.html  
* http://video.google.com/videosearch?q=%22Archive+of+American+Television+Interview+with+Michael+J.+Fox%22&page=1&lv=1 
* http://akas.imdb.com/name/nm0000150  

Kategorio:Kanadaj aktoroj
Kategorio:Kanadaj vegetaranoj
Kategorio:Irlandaj kanadanoj
Kategorio:Anglaj kanadanoj
Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo
Kategorio:Naskiĝintoj la 9-an de junio
John von Neumann

**John Louis von NEUMANN** (origine  ; naskiĝis la 28-an de decembro 1903 en Budapeŝto, Hungario, mortis la 8-an de februaro 1957 en Vaŝingtono) estis geniulo kaj mirinfano, kiu faris gravajn kontribuojn al komputada teorio, kvantuma mekaniko, la teorio de aroj kaj ekonomiko.

maldekstre|eta|Memortabulo
Lia libro "La Teorio de Ludoj kaj Ekonomia Konduto" (angle: "The Theory of Games and Economic Behavior"), verkita kun Oskar Morgenstern, restas fundamenta verko de ludoteorio.

Oni atribuas al li la ideon de la program-memorila modelo de komputado, t.&nbsp;e. la principo, ke programoj ekzistu en la sama, modifebla memoro kiel ilian datumoj. Hodiaŭ oni parolas pri la "von-Neumann-arkitekturo" de komputiloj kaj la "von-Neumann-malvastejo" de ĉi tiu arkitekturo.

Kategorio:Hungaraj fizikistoj
Kategorio:Hungaraj komputikistoj
Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Usonaj komputikistoj
Kategorio:Usonaj matematikistoj
Kategorio:Hungardevenaj usonanoj
Kategorio:Pioniraj komputikistoj
Kategorio:Projekto Manhattan
Ĝibuto

eta|maldekstra|250ra|Kvartalo de francoj en Ĝibuto
eta|maldekstra|250ra|Moskeo de Ĝibuto
**Ĝibuto,** en loka lingvo **Jabuuti,** arabe **جيبوتي** estas la ĉefurbo, la plej granda urbo kaj havenurbo de Ĝibutio, ĝi estas la unusola metropolo.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis .

## Situo 
Ĝibuto troviĝas laŭ marbordo inter Ruĝa Maro kaj Adena Golfo.

## Historio 
Ĝibuto estis fondita en 1888 fare de francoj. Ĝis la jaro 1892 la urbo apartenis al franca *Somalilando*. Ĝi estis oficiala marhaveno eĉ por Etiopio en jaroj 1897-1949. Post sendependiĝo la urbo restis ĉefurbo, eĉ la nova sendependa lando baldaŭe prenis la nomon de la ĉefurbo. En 2004 neatendita inundo okazis.

## Ekonomio 
Ekonomio de la urbo baziĝas sur naftoreciklado, fervojkonstruado kaj sur eksporto de kafo, salo kaj feloj. Menciindas la gravaj haveno, internacia flughaveno kaj stacidomo (la trajno venas el Adis-Abebo ekde 1917), kie alvenas kaj foriras varoj. La haveno funkcias ankaŭ, kiel fiŝista haveno.

## Klimato 
Ĝibuto apartenas al la arida klimato. Jare pluvas po 131&nbsp;mm. Averaĝe en julio estas la temperaturo 41&nbsp;, en januaro 29&nbsp;.

## Vidindaĵoj 
* palaco prezidanta
* moskeo nomata Hamuliho
* plaĝo
* centra bazarejo

## Servoj 
* Universitato de Ĝibutio

## Konataj urbanoj 
* verkisto Abdourahman A. Waberi (1965-)

## Vidu ankaŭ 
* Fervojo Ĝibuto–Adis-Abebo
* Fervojo Adis-Abebo–Ĝibuto

Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Urboj de Ĝibutio
Verdaĵo

**Verdaĵo** (Junulara Ekologia Esperanto-klubo) estas junulara Esperanto-klubo en Odeso, Ukrainio. La gvidanto de la klubo estas Tatjana Auderskaja.

Kutime ĉiujare la klubo okazigas sekvajn aranĝaĵojn:

* Cigna lago: 6 — 8 januaro;
* Humura festo «Aprilaj Ridetoj»: 30 marto — 2 aprilo;
* Ekspedicio Dnestro: 1 — 14 aŭgusto;
* Zamenhofaj Tagoj apud Zamenhofa monumento: 14 — 16 decembro.

Krome, la klubo partoprenas en la Odesa lingva festivalo. Kompreneble la klubo estas parto de Ukrainia Esperanto-Asocio kaj la klubaj membroj aktive subtenas la asocian agadon.

## Eksteraj ligiloj
* Lotludo por eruditoj ()

Kategorio:Ukrainaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Junularaj Esperanto-kluboj
Kategorio:Esperanto-movado en Odeso
Eŭgeno Bokarev

**Eŭgeno A. BOKAREV** (plumnomo de **Jevgenij Aleksejeviĉ BOKAREV**, ) (naskiĝis la 25-an de februaro 1904, mortis la 11-an de marto 1971) estis sovetunia lingvisto, universitata profesoro, esperantisto kaj vortaristo. Ekster la Esperanta medio li estas konata kiel esploristo de dagestanaj lingvoj.

## Vivo 
Doktoro de filologiaj sciencoj, prof. Bokarev estis ĉefo de la sekcio pri kaŭkazaj (dagestanaj) lingvoj en la Instituto de Lingvoscienco de la Akademio de Sciencoj de USSR kaj dum kelkaj jaroj vic-direktoro de la sama Instituto.

## Esperanta agado 
Eŭgeno Bokarev esperantiĝis en 1918. Estis membro de CK SEU. Jam en 1956, post la unua mildiĝo en la oficiala sinteno al Esperanto, li ekprezidis Iniciatan Grupon de Sovetiaj Esperantistoj, kiu celis prepari la fondon de asocio. Samjare li aliĝis al UEA kaj en 1958 fariĝis fakdelegito pri lingvoscienco. Li estis vicprezidanto de MEM (1959-1963). En 1963 li fariĝis membro de la Akademio de Esperanto kaj estis gvidanto de la unua oficiala delegitaro el Sovet-Unio de post la dua mondmilito ĉe la Universala Kongreso en Sofio. En 1962, kiam fondiĝis la *Komisiono de Sovetuniaj Esperantistoj* en Moskvo, li fariĝis ĝia prezidanto, kaj en tiu ofico li restis ĝis la morto. Li prelegis en la Internacia Somera Universitato dum la UK en Budapeŝto (1966) kaj estis kunredaktoro de la lingvistika periodaĵo *La Monda Lingvo-Problemo* (LMLP).

## Verkoj
* La nunepoka stato de la problemo de internacia helplingvo (faktoj pri Esperanto)
* Pri internacia lingvo de scienco

### Liaj vortaroj 
En 1966 aperis *Rusa-Esperanta Vortaro* de Bokarev en 50.000 ekzempleroj. En 1974, jam post lia morto, aperis 40.000 ekzempleroj de lia ali-direkta *Esperanta-Rusa Vortaro*.

## Bibliografio 
* **1972**: Duliĉenko, A.D. E.A. Bokarev 25.02.1904 - 11.03.1971. En: *Scienca Revuo*, 23-a jaro 1972, n-ro 4 (96), p.&nbsp;113-116 (nekrologo).
* **1971**: E. A. Bokarev 1904-1971. En: *Der Esperantist* 1971, p.&nbsp;47 (nekrologo).
* **1971**: Forpasis Profesoro Bokarev, *Esperanto*, n-ro 787 (6), p.&nbsp;116, foto.

## Literaturo 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Eŭgeno Bokarev en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo de la Aŭstria Nacia Biblioteko ()
* Artikoloj  de kaj pri Bokarev en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

## Referencoj 
Kategorio:Akademio de Esperanto
Kategorio:Rusiaj esperantistoj
Kategorio:Sovetiaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Kategorio:Esperantologoj
Listo de urboj de Ĝibutio

eta|180px|MapoJen listo de urboj de Ĝibutio:
* Ĝibuto

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.presidence.dj 
* http://www.pcgn.org.uk/Djibouti%20ADMs.pdf  
* http://gazetteer.de 
Kategorio:Ĝibutio

Kategorio:Listoj de urboj laŭ lando
Kategorio:Urboj de Ĝibutio
Procezaŭtomatigo

**Procezaŭtomatigo** estas tekniko, kiu realigas sistemojn por kontrolado de fizikaj kaj kemiaj procezoj praktike sen interfero de homa agado.

## Pravigo 
La uzado de sistemoj por la kontrolado de procezoj estas unue sekureco;
ĝi devas ebligi operacii la procezon je sekura kaj profita maniero.
Estas atingita per kontinua mezurado de gravaj procezaj parametroj kiel temperaturoj, premoj,
niveloj, fluokvantoj kaj koncentratoj kaj surbaze de ĉi tiuj parametroj faras decidojn, ekzemple, la malfermado de
valvoj, la startado de pumpiloj, la regulado de hejtiloj ktp, tiamaniere ke difinitaj procezaj parametroj estas
devigitaj je difinitaj valoroj. La plej grava deirpunkto kiam oni konstrukcias tiajn aŭtomatajn sistemojn estas sekureco, kiu ĉirkaŭprenas homojn, la medion kaj aparatojn, sed ĉiam la sekureco de homoj estas la plej grava.
Kiam homoj, la medio kaj la aparatoj estas protektitaj, la kontrolado povas fokusi je profitaj celoj, kiel minimumigi la kromproduktadon, minimumigi la uzadon de energio kaj maksimumigi la produktadon kaj la kvaliton de produktoj.

Kategorio:Aŭtomacio
Relajsa aŭtomata regado

**Relajsa aŭtomata regado** estas fermitcikla aŭtomata regado per regulelemento, kiu havas nur unuon el du eblaj statoj en ĉiu tempo, kio estas la kazo per uzo de relajsoj aŭ valvoj.

Dosiero:procesautomacio1.jpg

La *kontrolada celo* por la procezo estas teni la *mezuradan procezan parametron* (la spaca temperaturo)
je la *dezirata valoro* (la dezirata temperaturo en la temperaturregulilo) malgraŭ la *perturboj*
(la varmperdo tra la spacvandoj). Por atingi ĉi tiun celon, la mezurata valoro per la temperatursentilo estas komparata kun
la dezirata valoro. La diferenco inter ambaŭ estas la *kontrolada eraro*, kiu estas uzita por kalkuli per
regulilo la *regulila eligaĵo* (kiu estas elektra aŭ pneŭmatika signalo). La ŝanĝo de regulila eligaĵo kaŭzas ŝanĝon de la *fina regulelemento* (la valvo), kiu sinsekve kaŭzas ŝanĝon de la *manipulita procezparametro*
(fluo de hejtaĵo al la hejtilo). Ĉi tiu ekzemplo, kiel ĉiuj aliaj en procezaŭtomatigo, enhavas mezuradon, kalkuladon kaj agadon:

*Mezurado*:
Spaca temperaturo Tspaco

*Kalkulado*:
1. Tspaco dezirata valoro
2. Tspaco > Tdezirata valoro

*Agado*:
1. Malfermu la valvon
2. Fermu la valvon

## Vidu ankaŭ 
* Procezaŭtomatigo
* Procezaŭtomacia algoritmo

Kategorio:Aŭtomata regado
Listo de urboj de Zambio

Zambio
eta|260px|Mapo pri Zambio
* Chingola
* Kabompo
* Kabwe
* Kasama (Zambio)
* Kapiri Mposhi
* Kitwe
* Livingstone
* Luanshya
* Lusako
* Mufulira
* Ndola

## Fontoj 
* mapo
Olle Olsson

**Olle OLSSON** (naskiĝis en 1909, mortis la 13-an de oktobro 2003) estis sveda esperantisto, honora membro de UEA kaj de ILEI en Svedio. 

Esperanton li lernis fine de la 1920-aj jaroj kune kun sia frato Nils Olsson. En 1930 li fondis E-klubon de Lund (kies honora membro li fariĝis en 1936). Poste li kreis Studentan Klubon de Lund, kaj  li prizorgis ĝin preskaǔ ĝis sia morto. Eĉ dum siaj lastaj jaroj en hejmo por maljunuloj li gvidis esperantokursojn. Kiel profesia instruisto li gvidis multajn E-kursojn kaj estis unu el la pioniroj de ILEI.  De 1965 ĝis 1982 li plenumis la taskojn unue kiel dua sekretario kaj ekde 1974 kiel kasisto de ILEI.
Dum multaj jaroj li estris la Svedan sekcion de ILEI.  Por helpi  junulojn partopreni en internaciaj aranĝoj li kreis kun aŭstria donacinto Fondaĵon Erika Linz.

Li estis estrarano de la Sveda Sekcio de KELI, kelkjare kiel prezidanto, kaj li estis prezidanto de Suda Distrikto de Sveda Esperanto Federacio 1963-1983. Dum tiuj jaroj la laboro estis tre vigla kun kunvenoj, seminarioj kaj kursoj.

Dum jardekoj li kunaranĝis Dan-Svedajn Tagojn.

Li heredigis monon al Fonduso Olle Olsson por informo kaj disvastigo de Esperanto.

Kategorio:Svedaj esperantistoj
Nejagaŭa

**Nejagaŭa** (japane: 寝屋川市 [nejagaŭa-ŝi], en rondaj kanaoj , Hepburn/Kunrej: *Neyagawa*) estas urbo de Japanio. Ĝi situas en la nordorienta parto de la gubernio Osaka, en la regiono Kansajo, kaj geografie troveblas en la centro de la insulo Honŝuo, la plej granda el la insuloj de Japanio.  Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun . 

La urbo estis fondata ĉe 3-a de majo 1951.

## Ĉirkaŭaj komunumoj 
* Moriguĉi — Kadoma — Dajto — Ŝiĝonaŭate
* Seccu — Takacuki — Katano — Hirakata

## Industrio 
* *Exedy* — aŭta kluĉilo
* *NIHON KAGAKU YAKIN* — *OP-base* de DVD

## Transporto 
### Fervojoj 
* Elektra Fervojo Keihan:
** Linio Keihan (ĉefa): Stacio Kayashima - Stacio Neyagawashi - Stacio Kōrien
* JR Okcidenta:
** Linio Katamachi: Stacio Higashi-Neyagawa

### Vojoj 
* Naciaj vojoj
** Nacia vojo 1
** Nacia vojo 163
** Nacia vojo 170

eta|maldekstra|360ra|
## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj de Nejagaŭa estas
*  Ŝanhajo en Ĉinio
*  Oakville en Ontario, Kanado

## Eksteraj ligiloj 
*  (, per gugla tradukilo ofertiĝas iuj pli-malpli-tradukoj, tamen Esperanton necesas aparte elekti)

Kategorio:Urboj de Gubernio Osaka
Dukotiledonaj plantoj

**Dukotiledonaj plantoj** estas parto de la florplantoj, tradicie komparata kun la unukotiledonaj. La aro de dukotiledonaj plantoj enhavas ĉirkaŭ 200 000 speciojn, ĉeestante en plejparto el ekologiaj sistemoj. Tiuj plantoj havas ĝermante du kotiledonojn. Krom tio, aliaj karakteroj estas:
* Radikoj: unu dika radiko kun multaj etaj kreskante el ĝi, male al unuoktiledonaj, kies ĉiuj radikoj estas simildikaj.
* Tigo: kun dua lignon kreskante eksteren, tio estas vera trunko.
* Folioj: povas esti kunmetitaj (kun folietoj), preskaŭ ĉiam ret-angiaj (ret-nervura).
* Floroj: 4 aŭ 5-bazataj, tio estas ekzemple 5 sepaloj, 5 petaloj, 2 x 5 stamenoj, 5 karpeloj.

Estas pluraj skoloj por subdividi la dukotiledonojn, la klasika kaj la kladistika, depende de la klasiga sistemo.

[eta|200px|Juna [Ricino|Ricino-planto montranta du embriajn foliojn (kotiledonoj), kiuj estas malsamaj ol la plenkreskaj folioj]]

## Klasika klasigo 
Laŭ la klasika klasigo de Kronkisto de 1981, la dukotiledonaj plantoj estas la klaso ***Magnoliopsida***. En ĝi estas 6 subklasoj:
* subklaso *Asteridae*
* subklaso *Caryophyllidae*
* subklaso *Dilleniidae*
* subklaso *Hamamelidae*
* subklaso *Magnoliidae*
* subklaso *Rosidae*

## Kladistika klasigo 
Laŭ la nuna filogenetika klasigo APG III de 2009 (el la angla *Angiosperm Phylogeny Group*) la dukotiledonaj plantoj ne estas klado, sed parafiletika aro. Tio signifas ke la aro de dukotiledonaj plantoj ne enhavas unu prapatro kaj ĉiuj ties idoj, sed nur parto el ili. Fakte, la unukotiledonaj plantoj ankaŭ estas parto de ties idoj.

La klado de la florplantoj, enhavas frue apartaj dukotiledonaj, la unukotiledonaj, kaj aro de veraj dukotiledonaj, nomita verdukotiledonaj.

Ĉe la verdukotiledonaj kiu estas klado, la polenero havas tri ĝermkavojn. Ĉe la ceteraj duotiledonaj kaj la unukotiledonaj plantoj, estas unu ĝermkavo kaj estas alia klado.

## Listoj laŭ klasika sistemo 
La sekvaj listoj prezentas la dukotiledonajn ordojn kun ilia lokigo en la nova klasado de la APG-sistemo kaj en la malpli nova kaj ankoraŭ vaste uzata sistemo de Kronkisto.

## Gravaj familioj 
Sendepende de la klasigsistemo jen ĉefaj familioj kun gravaj, konataj genroj (ordo laŭ APG-sistemo en krampoj):

Kategorio:Magnoliofitoj
Bonaparte

**Bonaparte** estas la familio de Napoléon Bonaparte kaj ĉefe estas uzata por referenci al la familianoj kiuj okupis regajn aŭ gravajn postenojn. La patro de Napoleono estis Carlo Maria Buonaparte kaj la patrino Maria Letizia Ramolino.

Liaj gefratoj:

* Jérôme Bonaparte
* Joseph Bonaparte
* Louis Bonaparte
* Lucien Bonaparte (kun filo: Louis Lucien Bonaparte)
* Pauline Bonaparte

Liaj untaj kaj faktaj heredontoj:
* Napoleono la 2-a "La Reĝo de Romo" aŭ "Duko de Reichstad"
* Napoleono la 3-a Imperiestro de la Francoj de 1852 ĝis 1870

Dosiero:Coat of Arms Second French Empire (1852–1870).svg|
Dosiero:Armoiries-Empire.jpg|
Dosiero:Napoléon Eugène Bonaparte, sitting.jpg|

## Esperantistoj 
* Rolando Bonaparto

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Francio
* Historio de Hispanio


Kategorio:Dinastioj
Kategorio:Historio de Francio
Caro

[eta|[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a, la lasta caro de la rusia imperio]]
**Caro** estis la titolo de reganta monarĥo en Rusio kaj pluraj aliaj landoj de Orienta Eŭropo (Bulgario, Serbio). Ĝuste tiu vorto estis tradicie uzata por priskribi reĝojn de la lando. La ina formo de tiu ĉi titolo estas carino. Oni plu uzadis la vorton "caro", eĉ kiam la ĉefa oficiala titolo de la regnestro de la rusa imperio iĝis "imperiestro". Ofta estis ankaŭ la kombinita formo "caro-imperiestro".

Etimologie, la vorto *caro* (; pli frue: *цьсарь*/*цѣсарь*, cesarj) devenas de la vorto "cezaro".

## Vidu ankaŭ 
* Listo de caroj de Rusio
* Carino
* Historio de Bulgario
* Historio de Ukrainio
* Kozako
* Zemstvo
kaj
* Caro (Morbihan)

## Referencoj 

Kategorio:Titoloj
Kategorio:Nobelaj titoloj
Kategorio:Regnestroj
Kategorio:Historio de Bulgario
Kategorio:Historio de Rusio
Julia Domna

**Julia Domna** (naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 164, mortis en 217) estis la dua edzino de la romia imperiestro Septimo Severo kaj la patrino de imperiestro Karakalo. Ŝi estis fratino de Julia Maesa, filino de Julius Bassianus kaj sacerdoto de la sun-dio Heliogabalus, aŭspicia dio de Emeso en Sirio. Ŝi estis inter la plej gravaj virinoj tenintaj la potencon neoficiale je la trono de Romia imperio.

Kategorio:Naskiĝintoj en 170
Kategorio:Mortintoj en 217
Unukotiledonaj plantoj

**Unukotiledonaj plantoj**, estas parto de la florplantoj, tradicie komparata kun la dukotiledonaj. Tiuj plantoj havas ĝermante nur unu kotiledonon. Krom tio, aliaj karakteroj estas:
* Radikoj: flankradikaj (kvastradikaj) , tio estas konsistante el same ampleksaj radikoj.
* Tigo: ne estas nek dua lignon nek vera trunko (eĉ la arbformaj kiel la palmacoj ne havas trunkon).
* Folioj: kelkfoje pinataj, neniam kunmetitaj (sen folietoj), preskaŭ ĉiam flank-angiaj (flank-nervura).
* Floroj: 3-bazataj, tio estas 3 sepaloj, 3 petaloj, 2 x 3 stamenoj, 3 karpeloj.

Gravaj unukotiledonaj familioj estas poacoj, orkidacoj, liliacoj kaj palmacoj. La unukotiledonaj plantoj estas freŝdata aro, longtempe estis nur dukotiledonaj.

## Klasika klasigo 
Laŭ la klasika klasigo de Kronkisto de 1981, la unukotiledonaj plantoj estas la klaso ***Liliopsida***. En ĝi estas 5 subklasoj:
* subklaso *Alismatidae*
* subklaso *Arecidae*
* subklaso *Commelinidae*
* subklaso *Liliidae*
* subklaso *Zingiberidae*

## Arkreskiĝa klasigo 
Laŭ la nuna arkreskiĝa klasigo APG III de 2009 (el la angla *Angiosperm Phylogeny Group*) la unukotiledonaj plantoj estas klado, disiĝi en 11 ordoj (kaj du familioj).

:::* Familio Petrosaviaceae
::* Ordo Acorales
::* Ordo Alismatales
::* Ordo Asparagales
::* Ordo Dioscoreales
::* Ordo Guneraloj *Gunnerales*
::* Ordo Liliales
::* Ordo Pandanales
::* Ordo Petrosaviales
:* Subklaso Commelinidae:
::::* Familio Dasypogonaceae
:::* Ordo Arecales
:::* Ordo Commelinales
:::* Ordo Poales
:::* Ordo Zingiberales

## Gravaj familioj 
* Alismacoj (*Alismataceae*)
* Arumacoj
* Bananujacoj
* Bromeliacoj
* Ciperacoj
* Dioskoreacoj
* Guneracoj (*Gunneraceae*)
* Iridacoj
* Junkacoj
* Lemnacoj
* Liliacoj
* Orkidacoj
* Palmoj
* Poacoj (aŭ Graminacoj) kun genro tritiko
* Tifeacoj (*Typhaceae*) kun genro tifeo
* Zingibracoj
Trombozo

**Trombozo** estas la malsano de sangovaskuloj, en kiuj kaŭzas estiĝo de trombo (*thrombus*), obstaklante la cirkuladon de la sango. Trombo estiĝas pro la damaĝiĝo aŭ infektiĝo de la vaskula muro. Estas produktoj , kiuj povas malpliigi la kaŭzitajn damaĝojn.
* malrapidiĝo de la sangocirkulado (aperas sangokoagulaĵo) (trombo gluiĝanta al la interna muro de vaskulo)
* ŝanĝiĝoj, inflamoj en la endotelio
* ŝanĝiĝo de la sangokonsisto (grandiĝas la nombro de trombocitoj kaj tiel fortiĝas ties koaguliĝemo). La estiĝinta trombo drivas en la vaskuloj al pli gravaj organoj kiel cerbo, koro, pulmo kaj tie ĝi povas haltigi la sangocirkulon.

Du tipoj de la trombozo:
* vejna trombozo
* arteria trombozo

## Vidu ankaŭ 
* Embolio

Kategorio:Sindromoj en hematologio kaj onkologio
Kategorio:Sindromoj en angiologio
Seleŭkidoj

**Listo de la Seleŭkidaj imperiestroj:**
eta
* Seleŭko la 1-a Nikator (-312 - -281 )
* Antioko la 1-a Sotero (281 a. K. - 261  a. K.) seleŭkidoj  
* Antioko la 2-a Theos (261 a. K. - 246  a. K.) seleŭkidoj  
* Seleŭko la 2-a Kalinikos (246 a. K. - 225  a. K.) seleŭkidoj  
* Seleŭko la 3-a Sotero Keraŭnos (225 a. K. - 223  a. K.) seleŭkidoj  
* Antioko la 3-a la Granda (223 a. K. - 187  a. K.) seleŭkidoj  
* Seleŭko la 4-a Filopator (187 a. K. - 175 a. K.) seleŭkidoj 
* Antioko (filo de Seleŭko la 4-a) (175 a. K. - 170 a. K.) seleŭkidoj 
* Antioĥo la 4-a Epifano (175 a. K. - 164 a. K.) seleŭkidoj 
* Antioko la 5-a Eŭpator (164 a. K. - 162 a. K.) seleŭkidoj 
* Demetrio la 1-a Sotero (162 a. K. - 150 a. K.) seleŭkidoj 
* Aleksandro la 1-a Balas (150 a. K. - 145 a. K.) seleŭkidoj 
* Demetrio la 2-a Nikator (145 a. K. - 139 a. K.) seleŭkidoj  
* Antioko la 6-a Epifano Dionizo (145 a. K. - 142 a. K.) seleŭkidoj 
* Diodoto Trifono (142 a. K. - 138 a. K.) seleŭkidoj 
* Antioko la 7-a Euergetes Sidetes (138 a. K. - 129 a. K.) seleŭkidoj 
* Demetrio la 2-a Nikator (129 a. K. - 125 a. K.) seleŭkidoj 
* Aleksandro la 2-a Zabinas (128 a. K. - 123 a.K.) seleŭkidoj
* Kleopatra Tea (125 a. K. - 121 a. K.) seleŭkidoj 
* Seleŭko la 5-a Filometor (126 a. K. - 125 a. K.) seleŭkidoj 
* Antioko la 8-a Grip (125 a. K. - 96 a. K.) seleŭkidoj 
* Antioko la 9-a Kiziceno (116 a. K. - 95 a. K.) seleŭkidoj 
* Seleŭko la 6-a Epifano (96 a. K. - 94 a. K.) seleŭkidoj 
* Antioko la 10-a Eusebo Filometor (95 a. K. - 83 a. K.) seleŭkidoj 
* Demetrio la 3-a Eŭkaeros (aŭ Filopator (96 a. K. - 87 a. K.) seleŭkidoj 
* Antioko la 11-a Epifano Filadelfo (94 a. K. - 93 a. K.) seleŭkidoj 
* Filipo la 1-a Filadelfos (92 a. K. - 83 a. K.) seleŭkidoj 
* Antioko la 12-a Dionizo (87 a. K. - 84 a. K.) seleŭkidoj 
* Kleopatra Selena aŭ  Seleŭko la 7-a (82 a. K. - 69 a. K.) seleŭkidoj 
* Antioko la 13-a Azia (82 a. K. - 64 a. K.) seleŭkidoj 
* Filipo la 2-a Filoromeo (65 a. K. - 56 a.K.) seleŭkidoj 

Dosiero:Diadochi LA.svg|
Dosiero:Seleuco I Nicatore.JPG|Seleŭko la 1-a Nikator
Dosiero:AntiochusIII.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Persio, Persa imperio
* Seleŭkio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.livius.org 
* http://www.livius.org/se-sg/seleucids/seleucids.html  
* http://www.livius.org/se-sg/seleucids/seleucid_kings.html  
* http://www.iranchamber.com/history/seleucids/seleucids.php 

Seleŭkidoj
Kategorio:Seleŭkio
Kategorio:Dinastioj
Kategorio:Diadoĥoj
Tifeo (planto)

La **tifeo** () estas kano vivanta ĉe marĉoj de mezvarmaj kaj varmaj landoj, dense kreskanta sur kuŝaj radikoj, genro el familio tifeacoj. Ĝi estas la ĉiutaga nomo por ĉiu tifeo. La planto facile rekoneblas pro sia karakteriza piŝtoforma spadiko, el kiu pli larĝa suba parto estas nur inseksa, kaj supra pli svelta parto nur virseksa.

Tifeo estas akvoŝatanta planto, el ĝiaj longaj plataj folioj estis plektita korbo kaj aliaj popolartaj produktoj.

La floro reduktiĝis, anstataŭ perianto staras lanugosimilaj haroj.

* Larĝfolia tifeo, Bruna tifeo (*Typha latifolia*)
* Eta tifeo (*Typha minima*)
* Mallarĝfolia tifeo (*Typha angustifolia*)
* Svelta tifeo (*Typha laxmannii*)
* Rufa tifeo (*Typha muelleri*)

Vidu ankaŭ: fragmito, junkacoj, ciperacoj.

## En Esperanto aperis 
* *De abrakadabra al zigurato 28 babiladoj pri vortoj* de Sten Johansson - elŝutebla

## Referencoj 
Kategorio:Tifeacoj
SAT-Amikaro

**SAT-Amikaro** estas la franclingva branĉo de Sennacieca Asocio Tutmonda, do Unuiĝo de Esperantistoj-Laboristoj Franclingvaj. Ĝia antaŭulo estis Fédération Espérantiste Ouvrière (Laborista Esperantista Federacio). Ĝi prizorgas diversajn esperanto-servojn en franclingvio: informado, instruado, eldonado de informmaterialo, de dokumentoj kaj de studmaterialo, libroservo. Ĝi estas la eldonanto de *La SAGO*.

## Publikaj transportoj 
*  metrostacio:  *Nationale*

## Kongreso 
eta|La sidejo de SAT-Amikaro en Parizo
Ĉiujare dum la paska semajnfino la asocio organizas sian kongreson, kiu estas plej grava momento de la asocia vivo.

* En 2015 ne okazis plena kongreso (malgraŭ provo ĝin starigi en Verduno) sed unutaga jarkunsido en Greziljono.
* En 2014 SAT-Amikaro ne organizis propran kongreson sed jarkunsidis en Dinano la tagon antaŭ malfermo de la SAT-kongreso.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo
* Retpaĝoj de la 68a kongreso en Metabjeo (30a de marto-02a de aprilo 2013) 
* 


Kategorio:Sennacieca Asocio Tutmonda
Kategorio:Francaj Esperanto-asocioj
Jozef Miloslav Hurban

**Jozef Miloslav HURBAN** (1817 – 1888) estis slovaka politikisto kaj verkisto. Kune kun Štúr li staris frunte de la nacireviviga movado. Li estis la enkorpigo de la idealo de ĉiuflanke aktiva ŝturano en la servo de la nacia intereso kiel kulturpolitikisto, publika aganto, soldato, poeto, prozverkisto kaj eldonisto.

## Biografio 
Li naskiĝis en Beckov, teologion studis en Bratislavo, estis evangelia pastoro en Hlboké, kie li ankaŭ mortis. Dum la studado en la evangelia liceo, li estis sub influo de Ľ. Štúr, apartenis al la plej aktivaj membroj de Societo ĉeĥo.

Kun Štúr kaj Hodža li oficialigis la dialekton de la centra Slovakio kiel la literaturan slovakan lingvon (1843), staris ĉe la fondo de la kleriga societo Tatrín (1844) kaj de societoj de sobreco. Li metitiĝis pri la ekfloro de la literatura vivo per eldonado de la almanako Nitra (1842, 1844) kaj de la revuo Slovakaj rigardoj (1846-7, 1851-2).

### Literatura agado 
La literatura agado de Hurban estis vasta. Li verkis satiran kaj patriotan poezion (Reeĥoj, 1840), historian epikon (La sorto de Nitra, 1842), la refleksiajn Kantojn (1846), draman poezion (Teatro de spiritoj super Tatroj, 1847) kaj porokazajn poemojn (Kantoj por nun, 1861). Sed la pezocentro de lia verkado estis en prozo.

Li provis plurajn ĝenrojn:
* Vojaĝpriskribojn (Vojaĝo de Slovako al la slavaj fratoj en Moravio kaj Ĉeĥio, 1841);
* Raportaĵojn (Promenoj en la valo de rivero Váh, 1843), La glasetoj el Korytnica, 1847);
* Novelojn (La nuntempo kaj bildoj el la vivo en Tatroj, 1844, De Silvestro ĝis Epifanio, 1847);
* Historian prozon (La edziĝo de la grandmoravia reĝo, 1842, La Svätoplukanoj, 1844, Vaganta apotekisto, 1846, Gottšalk, 1861).

Lia plej ampleksa prozaĵo estas la romano *Gottšalk* kun la temo de perforta disvastigo de kristanismo fare de Germanoj inter la apudbaltikaj Slavoj. Valora estas la rakontaĵo de Hurban Slovakaj studentoj (1853), sed super ĉio lia literaturhistoria studaĵo Slovakio kaj ĝia literatura vivo (1847) kaj la ampleksa, sed nefinita Biografio de Ludoviko Štúr (1881-4), kiuj kune estas atestaĵo pri la kulmina periodo de la nacia reviviĝo.

### Politiko 
Hurban partoprenis en la popolkunveno en Liptovský Mikuláš (1847), formulis la Postulojn de la slovaka nacio, estis aktiva en la Slava kongreso en Praha (1848) kaj batalis sur la barikadoj.

Li organizis kaj gvidis volontulajn grupojn en la Nacia revolucio 1848-9. Post la Revolucio li estis sub polica kontrolo. Post la subpremo de la Revolucio li prezentiĝis precipe por defendo de eklezio kontraŭ hungarigado, en la jaroj 1863-75 eldonadis revuon *Ekleziaj leteroj*.

En siaj politikaj opinioj li identiĝis kun la konservativa kaj mesianista vidpunkto – atendado de la helpo de la cara Rusio. Jozef Miloslav Hurban kontribuis al la disfloro de la Štúr-epoka literaturo, antaŭ ĉio prozo, kvankam li mem ne kreis pli elstarajn artajn verkojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Osobnosti

Kategorio:Slovakaj politikistoj
Kategorio:Ŝturanoj
Rhopalocera

[eta|300ra|Evoluo de [krizalido|krizalidiĝo]]
**Ropaloceroj** (science *Rhopalocera*) estis subordo de plenkreske flugantaj insektoj el la ordo lepidopteroj (*Lepidoptera*). Ĝi ne estas natura klado.

Komunlingve tiuj papilioj (lepidopteroj) estas nomataj **tagopapilioj** pro sia vivmaniero.

## Superfamilioj kaj familioj 
* Hediloedoj (*Hedyloidea*)
** Hediledoj (*Hedylidae*)
* Hesperioedoj (*Hesperioidea*)
** Hesperiedoj (dikakapaj papilioj, *Hesperiidae*)
* Papilionoedoj (*Papilionoidea*)
** Licenedoj (bluuloj kaj kupruloj, *Lycaenidae*)
** Nimfalisedoj (perlamoto- aŭ irizo-papilioj, *Nymphalidae*)
** Papilionedoj (hirundo-vostaj, *Papilionidae*)
** Pierisedoj (blankuloj kaj flavuloj, *Pieridae*)
** Riodinedoj (*Riodinidae)

## Kulturaj signifoj 
En Brazila folkloro la papilio rilatas al kvara nombra grupo, t. e. ĉiuj nombroj finitaj per 13-14-15-16. La papilio ankaŭ rilatas al infanoj, ĉefe al knabinoj. Ankaŭ en Brazilo papilio estas unu el simbolo de kristnasko.

La **esprimo** "havi papiliojn en la stomako" laŭ ekvivalento ekzemple en la germana lingvo signifas esti ege ekscitita, emociita, aŭ esti enamiĝinta en iu. Per la esprimo *papilia amo* de L. L. Zamenhof por aparte neserioza kaj nekonstanta amo tiu ideo iom nuancite ankaŭ respeguliĝas en la klasika literaturo de Esperanto.

## Konataj papilioj 
Zigeno, Apolono-papilio, admiral-papilio

## Vidu ankaŭ 
* Heterocera
* Coleoptera
* Lepidoptera
* Henri Charrière, aŭtoro de la libro Papilio
* Entomologio

## Fotogalerio 

dosiero:Cairns birdwing - melbourne zoo.jpg|*Ornithoptera euphorion*, la plej granda papilio en Aŭstralio (Zoo de Melburno)
Dosiero:Tagpfauenaugen1.jpg|*Inachis io* (Taga pavo)
Dosiero:Inachis_io_top_detail_MichaD_crop.jpg|Detalo de flugilo de taga pavo
Dosiero:Atlasspinner-01.jpg|Raŭpo de *Attacus atlas*
Dosiero:Triodia.sylvina.6880.jpg|*Trodia sylvina*
Dosiero: Lycaena dispar02.jpg| *Lycaena dispar*
Dosiero: Catocala fraxini 01a (HS).JPG |*Catocala fraxini*
Dosiero:Schwalbenschwanz papilio machaon.jpg |*Papilio machaon*
Allancastria cerisyi.jpg|*Madais fausta*
Madais fausta fausta 1.jpg|*Madais fausta*
Gonepteryx cleopatra taurica 1.jpg|*Gonepteryx cleopatra*
Butterlove ST 10.jpg|*Melitaea deserticola*
Melitaea telona mating 1.jpg|*Melitaea telona*
Maniola telmessia telmessia female 1.JPG|*Maniola telmessia*
Hipparchia fatua sichaea female 1.JPG|*Hipparchia fatua sichaea*
Hipparchia pisidice 1.jpg|*Hipparchia pisidice*
Kirinia roxelana male 1.jpg|*Kirinia roxelana*
Apharitis acamas acamas 1.jpg|*Apharitis acamas*
Apharitis cilissa 1.jpg|*Apharitis cilissa*
Satyrium myrtale 2.jpg|*Satyrium myrtale''

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo "Kardopapilio donas esperon" de Paul Peeraerts en Monato, 2009:11, paĝo 21 
* Provizora privata listo de nomoj de insektoj, Wouter F. Pilger 
* Papilioj de Asturio 

## Referencoj 
Kategorio:Papilioj
Slow Food

eta|dekstra|240ra|Emblemo de *Slow Food*
***Slow Food*** [sloŭ fud] (angle por "malrapida manĝaĵo", kiel malo de "fast-food" aŭ rapida manĝaĵo), estas pri-manĝaĵa movado fondita 1989 en Italio; ĝi nun disvastiĝis en 45 landoj.

Filozofie ĝi rigardas sin kiel gastronomian fakon de la ekologiisma movado. Aliaj rigardas ĝin kiel la kuirartan fakon de alimondismo.

## Celoj 
eta|maldekstra|180ra|
Ĝiaj celoj estas:
* oponi la damaĝajn efikojn de la industrio kaj kulturo de la hastmanĝo kaj ties standardigon de la gustoj kaj gusto-ŝatoj.
* prefere uzi lokajn produktojn, pro la diversaj rezultantaj avantaĝoj: ekonomiaj, sociaj, mediaj ktp.
* eduki la infanojn kaj plenkreskulojn al la kapablo kaj amo gustumi, kaj al flegado de la kuirartaj tradicioj.
* helpi al tiuj produktistoj, kiuj provas elfari bonkvalitajn manĝaĵ-varojn en metiarta skalo.
* disvastigi filozofion de plezuro.
* instigi al turismo kun atento kaj respekto al la medio, kaj al iniciatoj de solidareco en la kampo de nutrado (komparu kun ekoturismo).

De la 20-a ĝis la 22-a de oktobro 2004 la adeptoj de *slow food* aranĝis en Torino grandan internacian kunvenon kun la nomo "Terra Madre".

## Naskaĵoj 
La malrapida nutro movado inspiris diversajn malrapidajn movadojn, i.a. en 2011 la naskiĝanta movado Malrapida Scienco.

## Kritiko 
La intencoj de la "Slow Food"-movado estas ĝenerale subtenindaj, sed kelkfoje ili troigas. Ekzemple la postulo de manlaboro aŭ apliko de "tradiciaj" metodoj kaj laboriloj. Temas pri la mito de la "bona" familia entrepreno, ĉu en la agrikulturo, ĉu en la prilaboro de la produktoj, kaj aliflanke la fantomo de la "malbona" industrio. Tio signifas, ke "bonaj" produktoj ĉiam estas multe pli kostaj kaj oni ne rajtas apliki laborŝparemajn ilojn aŭ metodojn.

La aktuala situacio estas, ke fakte malgrandaj kaj familiaj entreprenoj pli respektas la prilaboratan materialon kaj la naturon. Ili lernis, ke tio estas truo en la merkato, per kiu oni povas ricevi pli altajn prezojn. Aliflanke ne ĉiuj produktantoj, kiuj ne konformas al la "Slow Food"-kriterioj estas fiuloj kaj ofertas malbonajn produktojn.

Sociaj faktoroj, ekzemple salajroj, la laborhoroj, feritempoj, la kvalito de la laborloko por la laboristo, la rajtoj de sindikatoj ktp. ne estas konsiderataj kiel kriterioj. Ĉi tiuj kriterioj ofte estas pli bone realigataj de grandaj entreprenoj, preferinde de kooperativoj, kie la laboristoj samtempe estas posedantoj.

## Anekso 
### Vidu ankaŭ 
* Slow Fashion (malrapida modo)
* Kuirarto
* Restoracio
* Rapidmanĝejo

### Eksteraj ligiloj 
* ties TTT-ejo Havebla angle, arabe, france, germane, hispane, itale, japane, portugale kaj ruse.
* "Terra Madre" Havebla angle, france, germane, hispane, itale, japane, portugale kaj ruse.

### Referencoj 
Kategorio:Alimondismo
Kategorio:Nutrado
Kategorio:Ekologia agrikulturo
Kategorio:Movadoj
Kategorio:Manĝejoj
Probo

**Probo** (*Marcus Aurelius PROBUS*), (n. 232? m. 282), romia imperiestro (276 - 282) estis civitano de Sirmium en Panonio, nuntempe Sremska Mitrovica en Serbio kaj Montenegro.[eta|350ra|Monero de la Imperiestro Probo, ĉirkaŭ [280, kun la *Sol Invictus* sur kvadrigo, kaj la moto SOLI INVICTO, "al la nevenkebla suno". La Imperiestro (maldekstre) uzas sunan kronon.]]

## Enoficiĝo 
Junaĝe li varbiĝis en la armeo, kie li distingiĝis sub la imperiestroj Valeriano, Tacito kaj Aŭreliano. Tacito enoficigis lin kiel guberniestro de la Orienta Imperio, post kies morto Probo estis proklamata lian sukcedanton de siaj soldatoj. Floriano, kiu sukcedis sian duonfratron Taciton, kampanjis kontraŭ Probo apud Tarso, Turkio, sed evitante batalo kun la pli multnombraj trupoj de Floriano, Probo lasis la orientan varmegon venki ilin. Timante malvenko, siaj propraj homoj murdis Florianon, kaj transiĝis ilian subtenon al Probo. Probo revenis al Romo, kie la Senato ĝoje ratifis la elekton de la armeo.

## Regnado 
La regnado de Probo pasis ĉefe sukcese militante por reestabli la sekurecon de ĉiuj siaj landlimoj. La plej grava de ĉi tiuj militoj estis la forigo de la frankaj invadintoj el Gaŭlio. En 279, dezirante rekonkeri Mezopotamion, Probo marŝis al Persio, sed anstataŭ militi, li finaranĝis pactraktado kun la persioj.

## Uzurpantoj 
Survoje al Persio, (279), la imperiestro marŝis kontraŭ la uzurpinto *Saturninus*, maŭra guberniestro de Sirio.
Revenante al la okcidento, Probo venkis la mem-proklamintajn imperiestrojn *Proculus* kaj *Bonosus*, komandantojn de Gaŭlio kaj Ĝermanio (280).

## Murdo 
Post la triomfo (romia venkfesto) de Probo en Romo (281), li revenis al Smirmium ĉe la Danubo, esperante prepari kampanjon kontraŭ la persioj. Dume, la armeo ne estis feliĉa: pactempe, Probo laboriĝis siajn soldatojn. Li devis dreni marĉojn, konstrui templojn, pontojn kaj defendojn, eĉ planti vinberejojn. Kompreneble, ĉi tio tute ne plaĉis al ili. Pli malbone, Probo mortige eraris, deklarante ke, poste, multaj legioj estus disfondota. La armeoj de *Raetia* kaj *Noricum* proklamis *Marcus Aurelius CARUS* (Karon) kiel imperiestro en 282. Probo, sciiĝante la novaĵojn, tuj sendis kontraŭ Karo trupojn, kiuj transigis sian lojalecon al li. La trupoj de Probus ankaŭ decidis subteni Karon, kaj Probo, siavice, estis murdata de siaj propraj homoj, apud sia naskloko Smirmium en septembro 282.

## Eksteraj ligiloj 
* Coins of Probus  
* Roman empire 
* De Imperatoribus Romanis 
* Catholic Encyclopedia 

Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Naskiĝintoj en 232
Kategorio:Mortintoj en 282
Kategorio:Romiaj imperiestroj
Japanaj regionoj

eta|

|384x384ra
Japanio estas dividebla en 8 aŭ 9 regionojn.

* Regiono Ĉubu
** Regiono Hokuriku
** Regiono Koŝinecu
** Regiono Tokaj
* Regiono Ĉugokuo
* Hokajdo
* Regiono Kanto
* Regiono Kansajo (Regiono Kinki)
* Kjuŝuo
* Okinavo¹
* Ŝikoku
* Regiono Tohoku

¹La gubernio Okinavo estas ofte konsiderata kiel apartena al la Kiuŝuo-regiono.

Ĉiuj regionoj havas kelkajn guberniojn, krom la regionoj Hokajdo kaj Okinavo.
Ĉinaj dinastioj

Dum la historio Ĉinio ŝanĝis multajn dinastiojn.

En ĉi tiu listo la literumo de dinastio estas laŭ pinjino sen tonoj kaj tio en la krampoj estas laŭ Pekina Esperanto-Asocio.

*  Dinastio Xia (Ŝja) - en 21-16 jc a.K.
*  Dinastio Shang (Ŝang) - en 16-11 jc a.K.
*  Dinastio Zhou (Ĝoŭ) - en -1066 ĝis -221 a.K.
*  Dinastio Qin (Ĉin) - Fondita de tinania, sed historie gravega QIN Shi Huangdi unuiganto de Ĉinio, de ties skribo, ktp, en -221 ĝis -207 a.K. Falis rezulte de popola ribelo.
*  Dinastio Han (Han) - en -206 a.K. ĝis 220 p.K. Fondinto Liu Ban. Okazigis konkeran politikon, rezulte de kio, la limoj de la regno grave pligrandigis. Establiĝis komercaj kaj kulturaj kontaktoj kun la landoj de Mez-Azio kaj Hindio.
*  Sudaj dinastioj - en 420 - 589.
*  Nordaj dinastioj - en 386-581.inter ili
*  Norda Wei (Norda Ŭej) dum kiu estis granda disvolviĝo de Budhismo
*  Dinastio Tang - la plej klasika dinastio, kies institucioj restis kopiitaj, kies poezio restas plej konata. Riĉeco de Budhismo, kondukanta en 848 en edikto kontraŭreligia.
*  Kvin dinastioj - laŭ kvin periodoj de malsamaj familioj: Liang, Tang, Jin, Han, Zhou; regis en 907-960 jaroj;
*  Dinastio Liao (Ljaŭ) - en 916-1125;
*  Dinastio Song (Song) (Nordaj Song, Bei-Song: 960 - 1127
* imperiestro Huizong; 1101-1125
* Sudaj Song, Nan-Song: 1127 - 1279
*  Okcidenta Xia (Okcidenta Ŝja): 1032 - 1227
*  Dinastio Jin (Ĝin) - en 1115 - 1234;
*  Dinastio Yuan (Jŭan) - imperiestra dinastio en Mongolio en Ĉinio en 1279 - 1368; Fondis mongola ĥano Kublaj-Ĥano, kiu finis konkeron de Ĉinio en 1279. Dum la regado de Yuan-dinastio, la ĉefurbo translokiĝis al Pekino.
*  Dinastio Ming (Ming) - en 1368 - 1644; Fondis ZHU Yuanzhang, rezulte de la renverso de mongola dinastio Yuan. Falis pro la ribelantoj sub gvidado de LI Zicheng.
*  Dinastio Qing (Ĉing) - Manĉuria imperiestra dinastio en Ĉinio en 1644 - 1911. Manĉuroj prenis la potencon rezulte de la konkerado de Ĉinio. Post kadukiĝo kaj intensa eŭropa kolonieca interveno, la lasta dinastio de Ĉinio, falis pro la Sinhaja revolucio en 1911-13.

## Referencoj 

Kategorio:Ĉinoj
Kategorio:Dinastioj
George Bush

**George BUSH**  povas aludi du  iamajn prezidantojn de Usono:

* George Herbert Walker Bush, la 41-a Prezidento de Usono, de 1989 ĝis 1993  (li kutime estas nomata "George Bush", sen antaŭa litero),
* George Walker Bush, unu el liaj filoj, la 43-a Prezidento de Usono, de 2001 ĝis 2009

aŭ al alia membro de ilia familio:

* George Prescott Bush, nevo de George W. Bush, kaj nepo de George H. W. Bush.

Ĝi estas ankaŭ la nomo de pioniro en la setlado de Vaŝingtonio,

* George Washington Bush (1779–1863).

## Homonimoj 
* Interkontinenta flughaveno de Houston (Teksaso), nomita *George Bush* en 1997, honore al la antaŭa Prezidento de Usono.
* Usona aviadilŝipo, USS *George H. W. Bush* (CVN-77), komisiita en 2009.
Ĉeĥa teatro

Jen estas kelkaj ĉeĥaj artistoj:

## Dramaturgoj 
Ladislav Stroupežnický - Pavel Dostál

## Aktoroj 
Zdena Baldová - Ladislav Boháč - Jiřina Bohdalová - Radoslav Brzobohatý - Vendelín Budil - Vlasta Burian - František Filipovský - Hugo Haas - Antonie Hegerlíková - Jana Hlaváčová - Karel Höger - Miroslav Horníček - Rudolf Hrušínský - Iva Janžurová - Miloš Kopecký - Radovan Lukavský - Jaroslav Marvan - Dana Medřická - Vladimír Menšík - Jindřich Mošna - Růžena Nasková - Miloš Nedbal - Stanislav Neumann - Oldřich Nový - Ladislav Pešek - Jan Pivec - Rudolf Deyl - Ota Sklenčka - František Smolík - Zdeněk Štěpánek - Vítězslav Vejražka - Eduard Vojan - Jiří Voskovec - Václav Vydra - Jan Werich

## Mimoj 
Ladislav Fialka - Boleslav Polívka - Boris Hübner

## Pupteatro 
Matěj Kopecký - Josef Skupa - Miloš Kirschner - Spejbl - Hurvínek


Teatro
Teatro
Kategorio:Teatro laŭ landoj