open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
István Földes (virologo)

**István Földes** [iŝtvAn foldeŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Földes István** estis hungara virologo. Lia edzino estis Edit Beregi.

István Földes naskiĝis  en Budapeŝto, li mortis  en Budapeŝto.

## Biografio 
István Földes devenis el juda familio. Li akiris medicinan diplomon en Scienca Universitato Loránd Eötvös en 1950, dum la studentaj jaroj li aliĝis al la patologiaj esploroj apud József Baló (kuracisto). Inter 1951-1954 li estis aspiranto ĉe András Havas kaj esploris la tuberkulozon, inter 1954-1972 li estis postenulo en pulmonologia instituto, poste li gvidis mikrobiologian esplorgrupon ĝis la pensiuliĝo en 1993. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1954 antaŭ la Hungara Scienca Akademio, li doktoriĝis en 1966 (DSc), li iĝis honora profesoro en 1972. Dum sia laboro li profitis la radioaktivajn izotopojn. Spite la pensiuliĝon li estris laboratoriajn esplorojn pri HIV. Li edziĝis en 1947, ŝia edzino naskis dufoje. Li ricevis premiojn inter 1961-1987.

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj virusologoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj judoj
János Fehér

**János Fehér** [janoŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Fehér János** estis hungara internisto, patologo, gastroenterologo, altlerneja instruisto, redaktoro.

 naskiĝis  en Kisbarát, li mortis .

## Biografio 
 maturiĝis en gimnazio en Győr en 1952, poste li akiris medicinan diplomon en Medicinscienca Universitato de Budapeŝto en 1958. Jam ekde 1955 li partoprenis en laboro de patologia instituto, post la diplomo li praktikadis, respektive estis asistanto en klinika laboratorio. Ekde 1961 li estis asistanto en kliniko, kie li estis levita lektoro (1972), docento (1979), profesoro (1983). Intertempe li akiris licencojn prosektoran (1961), internistan (1965), gastroenterologian (1980), dum li kandidatiĝis (CSc) en 1975 antaŭ la Hungara Scienca Akademio, li doktoriĝis en 1981. Inter 1983-1993 li estis klinikestro, sed inter 1986-2002 li estis ankaŭ institutestro pri internaj malsanoj. Lia esplora tereno estis ekzameno de la hepato. Inter 1989–2010 li estis ĉefredaktoro de medicina gazeto. Li ricevis premiojn inter 1975-2003.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A glycoproteid anyagcsere egyes kérdéseinek vizsgálata kísérletes szöveti károsodásban és májbetegségekben.* (disertaĵo, 1975)
* *Spirocethal hepatitis…* (1981/82)
* *Belgyógyászati betegségek.* (kunredaktoro, 1985)
* *Máj- és epebetegségek* (kunaŭtoro, 1996)

## Memorigiloj 
* reliefo en Budapeŝto (2010)

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* [file:///D:/Downloads/650-article-p963.pdf biografio hungare kun foto]
* biografio hungare

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj internistoj
Kategorio:Hungaraj patologoj
Kategorio:Hungaraj gastroenterologoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj redaktoroj
Amazono de Kawall

La **Amazono de Kawall** (*Amazona kawalli*, laŭ kio ankaŭ *Farunamazono*), konata ankaŭ kiel *Papago de Kawall*, estas specio de papago en la subfamilio *Arinae* de la familio *Psittacidae*, de afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi estas endemio de sud-centra Amazonio. Ne estante registrita en naturo dum ĉirkaŭ 70 jaroj, la specio estis remalkovrita en la 1980aj jaroj.

## Taksonomio
Konsiderinda taksonomia konfuzo ĉirkaŭis tiun specioj. "Aberaciaj farunamazonoj", kiuj estis fakte amazonoj de Kawall, estis notitaj jam en 1904. Nur en 1989 la amazono de Kawall estis agnoskita kiel specio post la brazila birdoposedanto Nelson Kawall (laŭ kiu oni nomis la specion) ricevis kelkajn maloftajn amazonojn.

La specio loĝas en malaltaj pluvarbaroj kaj montras preferon por konstante inunditaj arbaroj kaj ĉeriveraj arbaraj randoj.

## Ekologio
Oni observis, ke la amazono de Kawall manĝas arbosemojn, palmofruktojn, florojn kaj junajn foliojn. Ĝi nestas en arbokavaĵoj, kaj kvankam ĝi povas serĉi taŭgajn nestokavaĵojn dum la seka sezono, ŝajnas limigi la faktan nestadon al periodoj kiam la arbaro estas inundita.

## Referencoj
* Juniper & Parr (1998) *Parrots: A Guide to Parrots of the World*;  .
* Forshaw, Joseph M.; Cooper, William T. (1978). *Parrots of the World* (2a eld.). Melbourne: Landsdowne Editions. ISBN 0-7018-0690-7.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kacofoto

eta|Memportreto de fotisto kun fotilo celita al lia peniso
[alternative=Hand-painted sign at a demonstration|eta|"Nenio pli kacofotoj (angle dick pic aŭ dickpic)" afiŝo ĉe 2018 la Marĉo de Virinoj en [Oslo]]
**Kacofoto** aŭ **penisbildo** (pruntita de la angla **dick pic** ) estas foto prezentanta la viran organon, ofte en erekta stato ) **,** kiu estas sendata nepetite tra la Interreto, sed ankaŭ povas esti sendita per konvencia poŝto aŭ publikigita alimaniere, ekzemple per glumarkoj, afiŝoj aŭ grafitio. 

Praktike dirite, penisbildo estas speco de *seksmesaĝado* : foto de la genitala organo de viro sendita kiel dosiero al poŝtelefono aŭ kiel persona mesaĝo en sociaj retoj.

Ĉi tiu fenomeno estas kelkfoje vidata kiel formo de ekshibicio, kelkfoje kiel seksa ĉikanado, kaj en iuj kazoj kiel formo de interreta trolado. 

Ĉi tiu praktiko kutime okazas pro ekshibiciaj kialoj  kaj, en iuj jurisprudencoj, konsistigas la kriman delikton de distribuado de pornografia enhavo, kondiĉe ke la sendinto permesas al la foto atingi alian personon sen esti petita fari tion kaj sen ilia konsento.  

Ĉi tiu fenomeno kaŭzis kritikon, kaj tial iuj retoj, kiel ekzemple Facebook, limigis la sendadon de bildoj, kaj eĉ aktivigis artefaritinteligentecajn algoritmojn, kiuj identigas nudigitajn seksorganojn.

## Referencoj 
Kategorio:Seksoĝenado
Kategorio:Homa seksumado
Kategorio:Pornografio
Kategorio:Peniso
Kategorio:Interreta slango
Geolokigo

[eta|Principoj de geolokigo uzante [GPS]]
**Lokdetermino**, ankaŭ nomata *lokalizo*, aŭ **Geopoziciigado** estas la procezo de determinado de la faktan geografian lokon (situon) de elektronika aparato, kiel ekzemple radiosendilo, poŝtelefono  aŭ komputilo konektita al la Interreto. Ofte, *unu aŭ alia* poziciiga sistemo estas uzata por geolokigaj celoj, kaj ofte estas pli grave determini la lokon en formo facile perceptebla de persono (ekzemple, poŝta adreso) ol la precizaj geografiaj koordinatoj.

*La* vorto geolokigo indikas  la geografiajn koordinatojn (latitudon kaj longitudon) de aparta loko sur la Tero (tiu difino de la koncepto estas donita en la normo ISO/IEC 19762-5:2008).

La konceptoj de "geolokado" kaj "geopoziciigado" ankaŭ aplikeblas al spurado de besta migrado kaj media monitorado uzante aparatojn fiksitajn al la korpoj de bestoj, inkluzive de enplantitaj identigaj respondiloj kaj datenregistriloj. Elektronikaj lokigsistemoj ankaŭ povas esti uzataj ene de konstruaĵoj; pro plurvoja disvastiĝo kaŭzita de reflektaj surfacoj, specialaj mezurteknikoj devas esti konsiderataj.

 

## Referencoj 
Kategorio:Geodezio
Tinder

**Tinder** ( IPA: [ˈtɪndə] ) estas populara parte pagita aplikaĵo por poŝtelefonaj platformoj Android kaj iOS, desegnita por romantika rendevuado  laŭ specifaj parametroj kaj konsiderante geolokigon. Eblas konekti profilon per Facebook, Google- konto aŭ eĉ telefonnumero. Administrata de la nordamerika korporacio Match Group.

La aplikaĵo havas malsaman pozicion en malsamaj landoj, ĉefe uzata de viroj por trovi "mallongdaŭrajn rilatojn" kaj neformalan sekson. En 2022, ĝi estas la dua plej populara aplikaĵo por rilatoj en Eŭropo, post nur Badoo. Aktuale en 2025, la apo estas havebla en 190 landoj kaj 45 lingvoj. 

La ĉefaj agoj en la aplikaĵo estas fingroŝovoj de la montritaj fotoj (horizontale): al la uzanto estas montrataj fotoj kaj mallongaj biografiaj priskriboj de kandidatoj (nomo kaj aĝo), kaj la uzanto povas ŝovi dekstren se ili opinias, ke la kongruo estas bona  (kelkaj uzantoj neniam ŝovas maldekstren). Se du uzantoj markas unu la alian kiel bonajn kongruojn, ili povas komenci babili kaj aranĝi renkontiĝon. La aplikaĵo havas abonon, kiu multe plibonigas la sperton, kaj la algoritmoj de la aplikaĵo povas kongruigi vin kaj aŭtomate ŝovi se vi havas similajn interesojn.

Tinder ne povas esti uzita de neplenaĝuloj, do iu ajn sub 18-jaraĝa. Se neplenaĝuloj estas trovita esti uzanta Tinder-n, ilia konto estos malpermesita ĝis ili atingas ilia 18a naskiĝdatreveno.

## Uzo 
Malfermi Tinder-konton oni faras per Facebook aŭ telefonnumero. Antaŭe, malfermi uzantkonton eblis nur por posedantoj de Facebook-konto.

Tinder montras la antaŭnomon de la uzanto kaj permesas al ili elekti kvin fotojn el siaj Facebook-albumoj aŭ fotogalerio. La uzanto povas redakti la konton elektante la ordon de la fotoj kaj aldonante pliajn detalojn pri si mem. Kiam oni rigardas la foton de alia uzanto, la uzanto devas elekti "malŝati" aŭ "ŝati". La profilo komence enhavas limigitajn informojn, permesante al uzantoj elekti kaj juĝi aliajn uzantojn nur surbaze de aspekto. La limigitaj informoj estas montrataj al laŭvolaj kongruoj proksime al la loko de la uzanto. Se ambaŭ uzantoj elektis unu la alian, la eblo korespondi unu kun la alia per la rekta mesaĝsistemo estas provizita.

Komence, oni aldonis la eblon konekti la Instagram- konton al la Tinder-profilo, tiel montrante ankaŭ katalogon de fotoj de Instagram, aldone al la Tinder-profilaj fotoj. Poste, oni ankaŭ aldonis la eblon por uzantoj konekti per sia Spotify- konto, kaj kun ĝi la eblo aldoni muzikan eltondaĵon al la Tinder-profilo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Redakcia retejo 

## Referencoj 
Kategorio:Retejoj en Usono
Kategorio:Retejoj aperintaj en 2012
Hélio Ferraz de Almeida Camargo

**Hélio Ferraz de Almeida CAMARGO** (6a de Junio 1922 – 14a de Julio 2006) estis brazila zoologo kaj advokato, kiu laboris ĉefe pri birdoj de Brazilo.

## Vivo
Camargo naskiĝis en la urbo Piracicaba, San-Paŭlio, en 1922, filo de Theodureto Leite de Almeida Camargo kaj Davina Ferraz de Almeida Camargo. Li studis juron en la Universitato de San-Paŭlo, kaj diplomiĝis en 1952. Tamen, li profunde interesiĝis pri zoologio kaj komencis labori en 1944 kiel praktikanto en la Zoologia Fako de la Sekretariejo de la Agrikulturo de la Ŝtato San-Paŭlio - kiu en 1969 fariĝis la Muzeo de Zoologio de la Universitato de San-Paŭlo, kaj aktiviĝis kiel biologo en 1946.

La plejparto de lia laboro temis pri la diverseco de brazilaj birdoj, irante al kamparo por kolekti specimenojn por la muzeo en diversaj biomoj de la lando kaj publikigante la rezultojn de siaj observaĵoj. En 1989 li priskribis, kun Rolf Grantsau, la novan amazonan specion *Amazona kawalli*. Li ankaŭ laboris en la fiŝfako de la muzeo kaj dum la 1950-aj jaroj li studis araneojn, eĉ nomante tri novajn brazilajn speciojn: *Parawixia inopinata*, Camargo, 1951, *Wagneriana gavensis* (Camargo, 1951) kaj *Tetragnatha soaresi*, kiun li sinonimigis kiel pli junan sinonimon de *T. longidens*, Mello-Leitão, 1945, en 1953.

Agnoske de lia laboro por ornitologio, la kolibro *Phaethornis ochraceiventris camargoi*, Grantsau, 1988, kaj la furnariedo *Heliobletus contaminatus camargoi*, Silva & Stotz, 1992, estis nomitaj laŭ li.

## Referencoj
Kategorio:Brazilaj zoologoj
Imperia amazono

La **Imperia amazono** (*Amazona imperialis*), konata ankaŭ kiel *Imperia papago* kaj surloke kiel *sisserou* [siseRU], estas specio de papago en la subfamilio *Arinae* de la familio *Psittacidae*, de afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi estas endemio de la karibia insulo Dominiko. Ĝi estis deklarita nacia birdo de Dominiko, kaj tiukadre ĝi aperas en la Flago de Dominiko. La specio estas draste endanĝerita. En 2019, oni ĉirkaŭkalkulis, ke restas nur ĉirkaŭ 50 maturaj individuoj en naturo.

## Aspekto
thumb|maldekstre|Ilustraĵo de imperia amazono fare de la angla zoologo David William Mitchell.
La imperia amazono estas averaĝe 48 cm longa. Maskloj pezas averaĝe 900 g kaj inoj 650 g, tial la specio estas granda por sia genro.

Maskloj kaj inoj havas identan plumaron: la brusto estas malhelviola, kaj la supraj partoj kaj plumoj estas malhelverdaj, kun nigre randaj plumpintoj. Kutime nur unu ido postvivas ĝis elnestiĝo kaj, tipe, la paroj elnestiĝas kun unuopa ido ĉiun duan jaron; tamen, ekzistas dokumentitaj esceptoj.

## Distribuado kaj vivmedio
]]
La imperia amazono estas endemia al la kariba insula lando Dominiko en la Malgrandaj Antiloj, kie ĝi loĝas en montaraj arbaraj areoj super 625 m. Ĝi estas la nacia birdo de la landinsulo kaj ankaŭ aperas sur la flago de la lando. La specio ofte troviĝas en la monto Morne Diablotins en norda Dominiko, precipe ĉe la supra valo de la rivero Picard sur la nordokcidenta flanko de la monto.

Imperiaj amazonoj troviĝas ĉefe en monta pluvarbaro, foje en elfarbaro. Tamen, estis raportoj pri ili je 150 ĝis 300 metroj en alteco pro manĝaĵstokado aŭ manĝopreferoj.

## Referencoj
* Juniper & Parr (1998) *Parrots: A Guide to Parrots of the World*;  .
* Forshaw, Joseph M.; Cooper, William T. (1978). *Parrots of the World* (2a eld.). Melbourne: Landsdowne Editions. ISBN 0-7018-0690-7.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Fact file - ARKive
* Species factsheet - BirdLife International

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Karibio
Jaboatão dos Guararapes

**Jaboatão dos Guararapes** [ĵaboata dos guararapis] estas metropolo en regiono Nordorienta Brazilo, en subŝtato Pernambuko en Brazilo apartenanta al la metropola regiono Recife.
eta|maldekstre|
 
## Demografio 
En 2020 Jaboatão dos Guararapes havis .

## Geografio 
La metropolo situas ĵus sude de Recife 76 metrojn super la marnivelo la marbordo de Atlantiko sur areo 256 km².

## Historio 
La komunumo estis fondita la 4-an de majo 1593. Grava batalo, signifa en historio de Brazilo okazis ĉi tie, en kiu la homoj el Pernambuko venkis kaj forpelis la nederlandanojn el la ŝtato. La batalo rekte kondukis al la kreado de la brazila armeo. En 1873 Jaboatão dos Guararapes atingis la rangon de vilaĝo, en 1884 de urbo.

## Ekonomio 
La urbego estas tre grava industria centro gastigante kompaniojn kiel Unilever kaj Coca-Cola. Ekonomio de Jaboatão dos Guararapes baziĝas sur turismo, komerco, trinkaĵindustrio kaj transportindustrio.

## Religio 
La katolikismo estas la plej ofta religio en Jaboatão dos Guararapes.

## Klimato 
La metropolo havas tropikan klimaton kun alta aerhumideco havanta ekvilibran tutjaran temperaturon pro la najbara oceano. La averaĝa temperaturo estas  kaj varias inter .

## Trafiko 
Jaboatão dos Guararapes havas 6 ĉefvojajn ligilojn al la najbareco, precipe al Recife.

## Vizitindaĵoj 
* preĝejoj
* maraj strandoj

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Urboj de Brazilo
Olga Scheinpflugová

**Olga Scheinpflugová** aŭ (naskiĝis **Scheinpflug** n. la 3-an de decembro 1902, Slaný, Aŭstrio-Hungario - m. la 13-an de aprilo 1968, Prago) estis ĉeĥa aktorino kaj verkistino, la edzino de Karel Čapek. Popola Artisto de Ĉeĥoslovakio (1968).

## Vivo 
Ŝi komencis aktori sur la scenejo kiel ankoraŭ gimnaziano. Ekde 1917 ŝi studis en komerca lernejo en Prago kaj samtempe ĉeestis aktorajn kursojn.

Ekde 1920 - aktorino de ĉeĥaj dramaj teatroj. En 1922-1928 - Urboteatro de Praga - Teatro en Vinohrady, de 1929 ĝis 1968 - aktorino de la Nacia Teatro en Prago.

Ŝi plenumis rolojn en teatraĵoj bazitaj sur la teatraĵoj * *Somermeznokta sonĝo** de Shakespeare, **Romeo kaj Julieto**, **La Romantikuloj* * de E. Rostand, * *Antigona* * de Sofoklo, *La afero Makropulos * de Karel Capek, *Grand Hotel Nevada* de F. Langer kaj aliaj.

En 1935, ŝi edziniĝis al la verkisto Karel Čapek, kiun ŝi konis ekde 1920.  La geedziĝo estis mallongdaŭra pro la morto de Čapek en 1938 pro pulminflamo. Lia arkivo estis kaŝita de Olga en la ĝardeno de la bieno Strř en la vilaĝo Stará Huť (apud la urbo Dobříš, 35 km sude de Prago), kie la verkisto pasigis la lastajn tri jarojn de sia vivo, kaj estis malkovrita post la milito.

Kune kun sia teatra laboro, ŝi ankaŭ okupiĝis pri literatura verkado. Komence ŝi publikigis en revuoj, kaj ekde la dua duono de la 1920-aj jaroj ŝi publikigis plurajn el siaj libroj. Scheinpflugova fariĝis aŭtoro de dek ses romanoj, dek libroj por infanoj kaj junuloj, sep poemaroj kaj dek teatraĵoj. Kelkaj el ŝiaj verkoj estis filmitaj. La ĉefa temo de ŝiaj verkoj estas la rolo de virinoj en la moderna mondo.

Olga Scheinpflugova mortis en aprilo 1968 pro koratako, rekte sur scenejo dum prezentado en la teatraĵo "Patrino" de Čapek. 

## Verkaro (elektita) 
* *Madla z cihelny* (Madla de la Brikejo) (1933)
* *Okénko* (Malgranda Fenestro) (1933)
* *Andula vyhrála* (Andula Gajnis) (1938)
* *Švadlenka* (Kudristino) (1936)
* *Dobře situovaný pán* (Komforte situanta viro) (1939)
* *Sobota* (Sabato) (1944)
* *Český román* (Ĉeĥa romano) (1946) – aŭtobiografia romano
* *Byla jsem na světě* – nefinitaj memoraĵoj, eldonitaj postmorte (1988)

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Olga Scheinpflugová ĉe la ĉeĥa Radia retejo (en la ĉeĥa)
* Olga Scheinpflugová – Bonvenon al Ĉeĥio

## Referencoj 
Kategorio:Karel Čapek
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj
Kategorio:Verkistinoj
Badoo

**Badoo** estas socia rendevua socia retejo.  La apo estas havebla sur iOS, Android, Google Play. Ĝi estis la dua plej elŝutita rendevua aplikaĵo en la mondo (en majo 2021).  

Badoo funkcias funkcias per freemium-modelo, kio signifas, ke bazaj kontaktfunkcioj estas senpagaj, sed optimumigitaj serĉfunkcioj estas pagendaj. 

En septembro 2011, *The Economist* publikigis artikolon ekzamenantan la neatenditan sukceson de Badoo, kiu permesis al ĝi iĝi "unu el la plej sukcesaj IT-kompanioj de Eŭropo", malfermante tute novan merkaton.

Badoo funkcias en preskaŭ ĉiu lando en la mondo, sed estas plej populara en Latinameriko kaj Sudokcidenta Eŭropo. Ĝi estas blokita en la Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj kaj Irano. 

Registriĝo en la socia reto eblas nur ekde la aĝo de 18 jaroj. La maksimuma aĝo estas fakte senlima.

Aktuale en 2025, ĝi registris pli ol 530 milionojn (kaj ĉi tiu nombro rapide kreskas) da homoj tra la mondo, tiel superante sian ĉefan rivalon en trovado de partnero kaj amikoj, la servon *Tinder*, kun iom pli ol 400 milionoj da homoj samtempe.  

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
Kategorio:Retejoj aperintaj en 2006
Johann Friedrich Röhr

**Johann Friedrich RÖHR** (naskiĝinta la  en Roßbach, mortinta la  en Vajmaro) estis germana verkisto, teologo kaj ĉefa reprezentanto de la protestantisma raciismo.

En 1804 li fariĝis paroĥestro je Elsteraue-Ostrau kaj en 1820 ĉefa kortega predikisto kaj ĝenerala superintendanto en Vajmaro. Vajmare li iĝis en 1837 krome vicprezidanto de la Supera konsistorio kaj estro de la Vilhelmo-Ernesto-gimnazio. Siajn dogmatikajn ideojn li surpaperigis i.a. en la verkoj »Briefe über den Rationalismus« (Zeitz 1813) kaj »Grund- und Glaubenssätze der evangelisch-protestantischen Kirche« (Neustadt an der Orla 1832). La de li fondita gazeto »Predigerliteratur« (Zeitz 1810–1814), »Neue Predigerliteratur« (Zeitz 1816–1817) kaj »Neueste Predigerliteratur« (Zeitz 1818–19) estis ĉefaj organoj de teologia raciismo. Ĝin daŭrigis inter 1820–46 »Kritische Predigerbibliothek« kaj »Magazin für christliche Prediger« (Neustadt an der Orla kaj Schleiz).

Verkis li la funebran paroladon por la entombigo de Johann Wolfgang von Goethe.

## Fonto
"Röhr" - ĉe: *Meyers Großes Konversations-Lexikon,* volumo 17, Leipzig 1909, p. 56

## Eksteraj ligiloj
*ligiloj ĉe DDB
*"Röhr" - ĉe: *Brockhaus Bilder-Conversations-Lexikon,* volumo 3, Leipzig 1839, p. 723-724 
*ligiloj ĉe DDB
*Art. "Röhr, Johann Friedrich" - fare de Gustav Frank, je: *Allgemeine Deutsche Biographie,* volumo 30 (1890), p. 92–94

## Notoj
Cheddi Jagan

**Cheddi Berret JAGAN** (/ˈdʒæɡən/ *Ja-gun* (n. la 22-an de marto 1918 - m. la 6-an de marto 1997) estis gujana politikisto de hinda deveno, la unua ĉefministro de la lando kaj Prezidanto (1992-1997) de Gujano.  

## Vivo 
Jagan estis Ĉefministro de Brita Gujano en 1953 kaj 1961-1964, kaj Prezidanto de Gujano de 1992 ĝis sia morto. Lia vidvino Janet estis Prezidanto de Gujano de 1997-1999. 

Jagan studis ĉe la Universitato Howard en Vaŝingtono kaj la Nordokcidenta Universitato en Ĉikago. Li edziĝis kun Janet Rosenberg en 1943. Li fondis la maldekstran Popolan Progreseman Partion (PPP) en 1950 kun sia edzino Janet Jagan kaj la afrik-gujana politikisto Forbes Burnham.

Li ekregis en la kolonio Brita Gujano en 1953 post balota venko. La britoj konsideris la novan registaron tro proksima al Sovetunio kaj elpostenigis Jagan en oktobro 1953. Britaj trupoj estis senditaj al la kolonio kaj la potenco estis prenita de kontraŭuloj de Jagan. 

Jagan poste revenis al la povo en Brita Gujano kaj aspiris iĝi la unua post-sendependeca registarestro de Gujano, sed perdis la elekton de 1964 kontraŭ Forbes Burnham, kiu estis subtenata de Usono.

En 1964-1973 kaj 1976-1992, li estis la gvidanto de la parlamenta opozicio. Ekde 1970, Ĝenerala Sekretario de la PPP. 

Jagan venkis Desmond Hoyte en prezidanta baloto en 1992, kiun ĉeestis internaciaj observantoj.  Hoyte estis akuzita pri korupto kaj Jagan estis subtenata de Usono en la elekto. Jagan suferis koratakon en 1997 kaj estis flugigita al Usono per usona militaviadilo. Li mortis en la Armea Hospitalo Walter Reed. 

## Elektitaj publikaĵoj 
Jagan estis ankaŭ grava politika aŭtoro kaj paroladverkisto kaj liaj publikaĵoj inkluzivas:

* *Forbidden Freedom: The Story of British Guiana* (Hansib, 1954)
* ''The West On Trial: My Fight for Guyana's Freedom* (Harpy, 1966)
* *The Caribbean Revolution* (1979)
* *The Caribbean: Whose Backyard?* (1984)
* *Selected Speeches 1992–1994* (Hansib, 1995)
* *The USA in South America* (Hansib, 1998)
* *A New Global Human Order* (Harpy, 1999)
* *Selected Correspondences 1953–1965'' (Dido Press, 2004)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Cheddi Jagan Esplora Centro, 
* Cheddi Jagan Arkivo ĉe marxists.org
* Cheddi Jagan tempolinio afiŝita ĉe Centro por Kunlabora Esploro
* "Dankeco de d-ro. Cheddi Jagan". Hinda Karibea Mondo, la 12-an de marto 1997.

Kategorio:Prezidantoj de Gujano
Kategorio:Partiestroj
Kategorio:Gujanaj pordemokratiaj aktivuloj
Ante Starčević

**Ante Starčević** (n. la 23-an de majo 1823 en Žitnik, Gospić – m. la 28-an de februaro 1896, Zagrebo) estis aŭstra-hungara naciisma politikisto de kroata deveno, publicisto kaj verkisto. Li estis aktiva figuro en la kroata sendependeca movado kaj unu el la fondintoj de la Kroata Partio de Rajtoj (HSP, d:Q1257515). Li skribis en la ekava dialekto de la serbo-kroata lingvo (nuntempe la ekava dialekto estas uzata ekskluzive en Serbio) kaj klopodis certigi, ke la ekava dialekto formu la bazon de ununura lingvo.
maldekstra|eta|296x296ra|Politika verkaĵo de Starčević *Iztočno pitanje* (Orienta Demando) eldonita en 1899
Kune kun siaj politikaj agadoj, li estas konata kiel publicisto kaj teoriulo de kroata naciismo. En moderna Kroatio, li ofte estas nomata la " patro de la patrujo " ( kroate: *otac domovine* ) pro lia defendo de kroataj ŝtataj rajtoj kaj naciaj interesoj.

La ustaŝiaj oficistoj Ante Pavelić kaj Mile Budak aludis lin por pravigi siajn naciismajn ideojn. 
[eta|273x273ra|Monumento de Ante Starčević en [Zagrebo]]
Starčević estis advokato en Zagrebo kaj en 1861 estis elektita al la Kroata Parlamento, kie li batalis por la tiel nomata kroata ŝtata leĝo, sendependeco de Hungario kaj "unuigo de ĉiuj kroataj landoj" kaj fariĝis la gvidanto de la radikala "Rajta Partio" kun la gazeto "Hrvatska" kiel ĝia organo.

Starčević kaj lia kamarado Eugen Kvaternik estis kontraŭuloj de la jugoslava ideo kaj postulis apartan kroatan nacio-ŝtaton ekster la Habsburga monarkio. Aldone al sia politika laboro, li interesiĝis pri historio, filologio, librokritiko, filozofio, poezio, dramo kaj politika satiro.  

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Kroataj eseistoj
Juan Pablo Duarte

**Juan Pablo DUARTE y DÍEZ** nomita en skribaĵoj kiel **Juan P. Duarte** kaj **JP Duarte** kaj konata per la pseŭdonimo **Arístides** (n. la 26-an de januaro 1813 en Sankta Domingo, Hispaniolo; m. la 15-an de julio 1876 en Karakaso, Venezuelo) estis liberecbatalanto en la hispana kolonio Hispaniolo, poste la Dominika Respubliko. Kiel politika figuro de la Dominika Respubliko li estas konsiderata heroo de la nacia liberiga movado de tiu lando kaj fondinto de la patrujo. 

## Vivo 
Li devenis el malalt-burĝaraj rondoj en Sankta Domingo; de 1827 ĝis 1832 li studis juron kaj filozofion en Usono kaj Hispanio.

Post reveno al Sankta Domingo en 1832, Juan Pablo Duarte, kune kun Ramon Mella kaj Francisco Sánchez, fondis la organizaĵon *La Trinitaria*, kiu celis atingi sendependecon de Hispanio. Duarte pasigis iom da tempo en ekzilo en la sekvaj jaroj, kiam la hispana parto de la lando estis provizore okupita de najbara Haitio. Post la venko de la dominik-hispanaj trupoj kontraŭ la okupantoj en 1844, li revenis al Sankta Domingo. Li rifuzis la oferton de la prezidanteco, anstataŭe kampanjis por liberaj balotoj. Tamen, puĉo sub generalo Pedro Santana denove ekzilis Duarte. La Dominika Respubliko poste estis redonita al Hispanio en 1861.

En 1864, kiam la dominikanoj fine liberiĝis de la hispana regado, Duarte povis reveni al sia patrujo nelonge; tamen, li denove estis ekzilita de la nova ĉefkomandanto, José Antonio Salcedo, kies politikojn Duarte malkonsentis. Li fine mortis en Venezuelo sen iam revidi la Dominikan Respublikon.

En 1884, liaj restaĵoj estis alportitaj al Sankta Domingo. Duarte postmorte ricevis la titolon "Patro de la Patrio" (Patro de la Patrujo). Li estas hodiaŭ adorata kiel la plej grava nacia heroo de la lando. Ne nur sennombraj stratoj en ĉiu urbo tra la lando kaj la ĉefa nord-suda aŭtovojo (la Aŭtovojo Duarte) estas nomitaj laŭ li, sed ankaŭ la plej alta monto de la lando en la Centra Montaro, *Pico Duarte*.

La devizo de Duarte estis: *"Vivir sin patria, es lo mismo que vivir sin honor"* ("Vivo sen patrolando estas vivo sen honoro"); li ankaŭ (supoze) elpensis la devizon de la Dominika Respubliko: *"Dios, Patria y Libertad"* ("Dio, Patrujo kaj Libereco").eta|Statuo de Juan Pablo Duarte en *Placo Duarte*, en Novjorko, Novjorkio, Usono.

## Verkaro 
* *Tristezas de la noche*
* *Santana*
* *Canto de guerra*
* *Antífona*
* *El Criollo*
* *Desconsuelo*
* *Suplica*
* *Himno*
* *La Cartera del procrito*
* *Romántica*

## Referencoj 
Kategorio:Domingaj romkatolikoj
Kategorio:Domingaj filozofoj
Kategorio:Domingaj politikistoj
Tunku Abdul Rahman

**Tunku Abdul Rahman**, plennome **Tunku Abdul Rahman Putra Al-Haj ibni Almarhum Sultan Abdul Hamid Shah** (javie: ; n. la 8-an de februaro 1903 en Alor Setar, Kedaho ; m. la 6-an de decembro 1990 en Penango) ofte referita kiel "Tunku" (speco de princa titolo en Malajzio), ankaŭ konata kiel *Bapa Kemerdekaan* ("Patro de Sendependeco") aŭ *Bapa Malajzia* ("Patro de Malajzio"), estis ĉefministro de la Federacio de Malajzio ekde 1955 kaj ĝia unua ĉefministro post atingado de sendependeco en 1957. 

## Vivo kaj politika kariero 
Li estis naskita ĉe Istana Pelamin en Alor Setar, Kedaho. Tunku Abdul Rahman estis la sepa filo de sultano Abdul Hamid Halim Shah, la dudek-kvara Sultano de Kedaho. Lia patrino estis Cik Menyelara.

Tunku Abdul Rahman ricevis stipendion dum siaj lernejaj tagoj kaj studis ĉe la Universitato de Kembriĝo en Anglio en la 1920-aj jaroj. Liaj studoj estis longaj, ĉar la Dua Mondmilito intervenis, kaj li diplomiĝis kiel advokato nur en 1949, post pasigado de multaj jaroj en Malajzio.
En januaro 1956, li gvidis delegacion en intertraktadoj kun la brita registaro en Londono pri la tuja donado de interna memregado al Malajo, kaj poste sendependeco. Post la deklaro de sendependeco la 31-an de aŭgusto 1957, li restis ĉe la estro de la registaro, okupante la postenojn de Ĉefministro kaj Ministro pri Eksterlandaj Aferoj de la Federacio de Malajo (ekde 1963, Malajzio).

En 1961, li prezentis planon por unuigi la Federacion de Malajo kaj la britajn koloniojn Singapuro, Sabaho, Sarawak kaj Brunejo en la Federacion de Malajzio. La unuigo okazis la 16-an de septembro 1963 (sen Brunejo; Singapuro foriris la 9-an de aŭgusto 1965). En 1967, Malajzio fariĝis fondinta membro de la Asocio de Sudorient-Aziaj Nacioj (ASEAN).

Meze de la 1960-aj jaroj, komunumaj streĉiĝoj intensiĝis en la lando (precipe kun la aprobo de la Lingva Leĝo en 1967, kiu nomumis la malajan lingvon kiel la oficialan lingvon), kio kondukis al interetnaj konfliktoj kaj la trudado de krizostato en 1969. La potenco efektive transiris de la registaro al la Nacia Operacia Konsilio, estrita de la vicĉefministro Abdul Razak, kiu transprenis la postenon de ĉefministro en 1970.

De 1969 ĝis 1973 li okupis la postenon de Ĝenerala Sekretario de la Organizo de Islama Kunlaboro.

En 1983, Abdul Rahman ricevis la Internacian Premion Reĝo Faisal.

De 1959 ĝis 1965 li estis la unua prezidanto de la Badmintona Azia Konfederacio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*

Kategorio:Futbalestroj
Kategorio:Malajziaj islamanoj
Kategorio:Malajziaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Malajzio
Michael Somare

Siro **Michael Thomas SOMARE** GCMG CH (n. la 9an de aprilo 1936 en Rabaul ; m. la 26an de februaro 2021) estis plurfoje Ĉefministro de Papuo-Nov-Gvineo, inkluzive de kiel la unua post sendependeco. Ĝenerale kromnomita la "patro de la nacio" (tokpisino: *Papa blo kantri*).

En sia unua oficperiodo de 1975 ĝis 1980, li kondukis la insulan nacion al sendependeco. Li denove okupis la postenon de Ĉefministro de 1982 ĝis 1985 kaj de 2002 ĝis 2011. Iama membro de la Pangu-Partio , li poste fariĝis gvidanto de la Nacia Alianco-Partio. 

Li regule aperis publike en tradiciaj vestaĵoj. Li neniam perdis kontakton kun sia vilaĝo. Ekde 1973, li portas la titolon "Sana" (Pacigisto), heredita de sia patro.

Devota naciisto, li plurfoje alprenis memfidajn, foje konfrontemajn, publikajn sintenojn rilate al Aŭstralio, la iama kolonia potenco. Somare celis rompi la ekonomian dependecon de Aŭstralio. Tamen, lia oficperiodo ankaŭ vidis la enkondukon de la Aŭstralia Plifortigita Kunlabora Pakaĵo (ECP, ankaŭ konata kiel la " Komuna Interkonsento pri Plifortigita Kunlaboro ") de 2004, kiu provizis ampleksan personaran subtenon en la justico- kaj policsektoroj kaj celis subteni la ŝtatan buĝeton per 300 milionoj da aŭstraliaj dolaroj ĉiujare, sed finfine estis efektivigita nur je reduktita skalo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* "Somare – politika supervivinto", Rowan Callick, *Islands Business*, majo 2008
* Ĉefministro Mikaelo Somare adresoj la Ĝenerala Asembleo de la Unuecaj Nacioj, la 27-an de septembro 2010 (video; transskribaĵo)

Kategorio:Papuaj politikistoj
Nela Mandátová

**Nela MANDÁTOVÁ** (naskiĝis la 21-an de aprilo 1994

## Modelina kariero 
En 2013, Mandátová partoprenis en la konkurso *Miss Aerobik*. Ŝi finis en dua loko. Du jarojn poste, ŝi konkuris en la konkurso *Miss Víno*, kie ŝi gajnis la unuan lokon. Ŝia kronado okazis ĉe la kastelo en Valtice.

## Kariero en konkurenciva aerobiko 
Mandátová partoprenis en la *Velká cena vranovské přehrady*, kie ŝi gajnis unu el la kategorioj. En 2007, ŝi partoprenis en la *Pohár federací*, en kiu ŝi finis dua en sia konkuradkategorio.

## Referencoj 
Kategorio:Artikoloj aperintaj en Vikipedio unue en Esperanto
Kategorio:Naskiĝintoj en 1994
Kategorio:Vivantaj homoj
Kategorio:Virinoj
Kategorio:Ĉeĥaj manekenoj
Oranĝflugila amazono

La **Oranĝflugila amazono** (*Amazona amazonica*), konata ankaŭ kiel *Oranĝflugila papago*, estas specio de papago en la subfamilio *Arinae* de la familio *Psittacidae*, de afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi estas loĝanta reproduktanta birdo en tropika Sudameriko, el Kolombio, Trinidado kaj Tobago suden ĝis Peruo, Bolivio kaj centra Brazilio. Ilia vivmedio estas arbaroj kaj duonmalferma kamparo. Kvankam ofta papaga specio, ĝi estas persekutata kiel agrikultura plago kaj pro kaptado por la komerco de dorlotbestoj (ĉirkaŭ 66 000 kaptitaj el 1981 ĝis 1985). Ĝi estas ĉasata ankauc kiel manĝofonto. Oni registris enmetitaj reproduktantajn populaciojn en Puertoriko kaj Tenerife en Kanarioj. Linnaeus citis la priskribon de 1760 de la franca zoologo Mathurin Jacques Brisson. Brisson uzis la francan nomon "Le Perroquet Amazone" kaj la latinan nomon poste uzitan de Linnaeus, *Psittacus amazonicus*. Kvankam Brisson kreis latinajn nomojn, ĉi tiuj ne konformas al la dunoman sistemon kaj ne estas agnoskitaj de la Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo. La oranĝflugila amazono nun estas unu el ĉirkaŭ 30 specioj lokigitaj en la genro *Amazona*, kiu estis enkondukita de la franca natursciencisto René Lesson en 1830. La specio estas konsiderata monotipa: neniu subspecio estas agnoskita. inkluzive de fruktoj de palmoj kaj foje kakao, mangoj kaj oranĝarboj.

La oranĝflugila amazono estis enkondukita en Tenerifon en la Kanariaj Insuloj, kie ĝi estis observita sukcese hibridiĝanta kun natura skvamkapa piono (*Pionus maximiliani*) kaj ankaŭ provante reproduktiĝi kun naturiĝinta Monaĥa psitako (*Myiopsitta monachus*) kaj Kolumpapago (*Psittacula krameri*), eĉ implikante sin en la nekutima nestokonstrua konduto de la unua specio.

## Referencoj
* Juniper & Parr (1998) *Parrots: A Guide to Parrots of the World*;  .
* Forshaw, Joseph M.; Cooper, William T. (1978). *Parrots of the World* (2a eld.). Melbourne: Landsdowne Editions. ISBN 0-7018-0690-7.
**Birds of Venezuela* de Hilty, .
*
*"National Geographic"  *Field Guide to the Birds of North* *America* .
**Handbook of the Birds of the World Vol 4*, Josep del Hoyo editor, .
*"National Audubon Society" *The Sibley Guide to Birds*, by David Allen Sibley, .

## Eksteraj ligiloj 
* 
* "Amazon Parrots" - *Faze* 

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Sanktavincenta amazono

La **Sanktavincenta amazono** (*Amazona guildingii*), konata ankaŭ kiel *Sanktavincenta papago*, estas specio de papago en la subfamilio *Arinae* de la familio *Psittacidae*, de afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi estas granda, proksimume 40 cm longa, plurkolora amazono kun flavecblanka, blua kaj verda kapo, verdec-bronzaj supraj partoj, kaj violecaj bluverdaj flugiloj.

## Aspekto
La birdo estas 40 centimetrojn longa, plejparte verda, multkolora amazona papago kun flavecblanka, blua kaj verda kapo, verdecbronzaj supraĵoj, grizaj piedoj, ruĝeca okulo, kaj violaj bluverdaj flugiloj. Ĝiaj vostoplumoj estas bluaj kun larĝaj flavaj pintoj. 

Ekzistas malpli flavbruna morfo kaj malpli ofta verda morfo. Ambaŭ seksoj estas similaj. La junuloj havas pli helan plumaron kaj brunajn irisojn.

## Teritorio kaj kutimaro
La amazono de Sankta Vincento estas endemia de la dense arbarkovritaj montoj de la kariba insulo Sankta Vincento en la Malgrandaj Antiloj. 

Ĝia dieto konsistas ĉefe el fruktoj, nuksoj, floroj kaj semoj. 

La ino kutime demetas unu ĝis du ovojn.

## Referencoj
* Juniper & Parr (1998) *Parrots: A Guide to Parrots of the World*;  .
* Forshaw, Joseph M.; Cooper, William T. (1978). *Parrots of the World* (2a eld.). Melbourne: Landsdowne Editions. ISBN 0-7018-0690-7.
*"National Geographic"  *Field Guide to the Birds of North* *America* .
**Handbook of the Birds of the World Vol 4*, Josep del Hoyo editor, .
*"National Audubon Society" *The Sibley Guide to Birds*, by David Allen Sibley, .

## Eksteraj ligiloj 
* 
* BirdLife Species Factsheet
* Relocation of Endangered Parrots From Graham Hall Sanctuary Delayed by Barbados Ministry of Environment

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Karibio
Naĝinsulo je Steinhude

**Naĝinsulo de Steinhude** (germane: *Badeinsel Steinhude*) estas artefarita insulo ĉe la suda bordo de la lagego *Steinhuder Meer* apud  Steinhude, kvartalo de Wunstorf, Germanujo. Ĝi kreiĝis en 1974/75. 

Grandas ĝi ne tute 3,5 hektarojn kaj sekve trioble pli granda ol alia artefarita insulo el la 18-a jarcento samlage kun fortreso Wilhelmstein. La maksimuma norda-suda etendiĝo estas de 220 metroj; de oriento okcidenten ĝi estas 330 metrojn granda. Estigon de ĝi eblis surŝutado de ellaga sablo kiu aŭtomate kondukis al pliprofundigo de la lago je la proksimeco de la insulo (je ĉ. 1,5 metroj). Ĉar antaŭe la profundeco estis nur ĝisgenue kun ĝenantaj fragmitaroj. 

La insulo atingeblas trans ne tute 80 metrojn longa porpiediranta ponto. La aliro estas senkosta sed nur dumtage permesata. Pro tio je la tagfino oni fermas la kradojn. La energikonsumon surinsulan sekurigas nur sunenergio kaj biomaso. Servejo servas por gajno de pasiva sunenergio. Ĝi estis konstruita anstataŭ kiosko dum  la Internacia ekspozicio (2000) kaj ĝuis premiiĝon arkitekturan. Sude troviĝas bela infanludejo. 

Apud la menciita servada centro troviĝas kafejo, bierĝardeno kaj belvedero 15 metrojn alta. Interese estas ke mankas vestejoj por banantoj, dume necesejoj kaj duŝoj ja tie estas. Nordoriente estas sabla plaĝo kun larĝeco de 100 metroj kaj areo de ĉirkaŭ 5000 m². Tie ĉi estiĝis golfeto. La restantan insulon dominas arbaroj tiel ke intertempe oni havas la impreson esti en parko. Ĉe la okcidenta insulero la fragmitoj pli oftas. 

Parto de rondlaga marŝ-padego estas la plej rekta vojo en la centron.  

## Eksteraj ligiloj 
* elaera foto
* "Steinhuder Meer - Zum Baden auf die Insel" - ĉe: NDR.de, 4.7.2018 
*laga hejmpaĝo

Steinhude
Kategorio:Distrikto Regiono Hanovro
Kategorio:Aperis en 1975
Ĉina kokaĵa salato

alternative=Ĉina kokaĵa salato|eta|Ĉina kokaĵa salato
**Ĉina kok-salato** estas salato, inkluzivante hakitan kokaĵon kaj ĉinajn kuirartajn ingrediencojn, kiu estas ofte preparata en partoj de Usono. Kvankam multaj variaĵoj ekzistas, oftaj konsistaĵoj de ĉinaj kokaj salatoj inkluzivas laktukon, brasikon, karotojn, kukumojn (kukumeto kaj/aŭ ordinara kukumo), kokaĵon (tipe brusto de la koko), profundajn frititajn huntonajn haŭtojn aŭ vermiĉelan rizon kaj nuksojn (tranĉitaj migdaloj, akaĵunuksoj aŭ akaridoj). Baza vinagreto, uzata por la kuirado de la salato inkluzivas ingrediencojn kiel legoman oleon, sezaman oleon, rizan vinagron (aŭ citrusa suko). Laŭvolaj spicaĵoj inkluzivas sekan varman mustardon, sezamajn semgrajnojn, koriandron kaj krudan zingibron aŭ marinitan zingibron. En restoracioj, ĉina koka salato povus esti pli ornamita kaj proponita kiel uson-stila antaŭmanĝa salato, simila al Cezar-salatoj, *Chef* salatoj kaj Cobb salatoj.

Kategorio:Ĉina kuirarto
Pyrilia

**Pirilioj** estas ordinara nomo por la papagoj de la genro *Pyrilia*. Ĝi estis ĵus disigita el la nuna monotipa *Pionopsitta*, kaj poste por mallonge movita al ***Gypopsitta***. Sed ĉar *Pyrilia* estis publikigita kelkajn monatojn antaŭ *Gypopsitta*, tiu lasta restis kiel juna sinonimo.

Ĉiuj estas relative mallongvostaj papagoj, kiuj estas limigitaj al arbaroj en la Neotropiko. Ilia kapo aŭ vizaĝo klare kontrastas kun la plejparte verda korpo, kaj ili havas brunecan aŭ olivverdan makulon sur la brusto.

## Specioj
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Brunkrona pirilio

La **Brunkrona pirilio** (*Pyrilia haematotis*, laŭ kio ankaŭ *Ruĝorela pirilio*), konata ankaŭ kiel *Brunkapuĉa pirilio*, estas specio de papago en la subfamilio *Arinae* de la familio *Psittacidae*, de afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi troviĝas el Meksiko ĝis Kolombio.

## Taksonomio kaj sistematiko
La brunkapuĉa pirilio kaj la aliaj ses membroj de la genro *Pyrilia* estis ĝis la komenco de la 21-a jarcento inkluditaj en la genro *Pionopsitta* kun la Kronpapago (*P. pileata*). La brunkapuĉa kaj la rozvanga pirilio (*Pyrilia pulchra*) estis kelkfoje traktataj kiel samspeciaj kaj nun estas konsiderataj frataj specioj. 

La brunkrona papago havas du subspeciojn, la nomigan *P. h. haematotis* (Sclater, PL & Salvin, 1860) kaj *P. h. coccinicollaris* (Lawrence, 1862). Ĉi-lasta estis kelkfoje sugestita kiel aparta specio, sed ĉi tiu traktado ne estis akceptita.

## Distribuado kaj habitato
La nomiga subspecio de la brunkrona pirilio troviĝas ekde Veracruz kaj Oaxaca en sudorienta Meksiko suden sur la kariba deklivaro tra Belizo, Gvatemalo, Honduro kaj Nikaragvo kaj de tie sur ambaŭ deklivaroj en Kostariko kaj okcidenta Panamo. *P. h. coccinicollaris* troviĝas ekde proksimume la Panama Kanalo ĝis la departementoj Ĉokoo, Antjokio kaj Kordovo de nordokcidenta Kolombio. La specio loĝas en la kanopeo kaj randoj de humida ĉiamverda arbaro, nebularbaro kaj matura sekundara arbaro. Laŭ alteco ĝi plejparte varias de marnivelo ĝis 1 200 m, sed troviĝas eĉ ĝis 1 900 m.

### Reproduktado
La reprodukta sezono de la brunkrona pirilio ŝajne varias geografie sed ne estas bone difinita. Ĝi nestas en kavaĵo en arbo. La grandeco de la ovodemetado, la kovada periodo, la tempo ĝis elnestiĝo kaj detaloj pri gepatra zorgado ne estas konataj.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Forshaw, Joseph M. & William T. Cooper (1978). Parrots of the World (2a eld.). Melbourne: Landsdowne. ISBN 0-7018-0690-7.
*

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Meksiko
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Preĝejo Sankta Hedvigo (Darkovice)

**Preĝejo Sankta Hedvigo** (ĉeĥe: *Kostel sv. Hedviky*) estas romkatolika kirko je Darkovice, Ĉeĥujo. Ĝi estas filia al la paroĥo Sankta Mateo de Hať, de la diocezo de Ostrava-Opava. Estante sub patroneco de sankta Hedvigo de Silezio ĝi troviĝas ĉ. 500 metrojn norde de la vilaĝa foirejo sur altigita placo, je la strato *Kostelní*. Tuj apudas la tombejo kaj la funebra halo. 

Dependinte eklezijure de Hať la fideluloj surlokaj ricevis en la 1823-a jaro etan kapelon dediĉitan al sankta Floriano. Tiutempe okazis en Prusujo reformoj de feŭdismo.. Ĉar la kvanto de katolikoj tradicie grandas en Hluĉinio la deziro je propra kirko realiĝis post la revolucio de 1989. Ĉiujn necesan materialojn provizis kaj la konstruon inspektistis anoj de la amikara societo *Sdružení římskokatolickýĉ věřícíĉ*.

Tiel post nur 15 monatoj estiĝis bela tuto laŭ planoj de arĥitekto Josef Kupka el Ostrava. Konsekro eblis en la 3-a de julio 2005 fare de lia episkopa moŝto František Lobkowicz. Tiam ankaŭ la interno eksufiĉis por mesoj. Orgeno konstruite de la ateliero Kánský-Brachtl el Krásné Loučky kaj plifajnigite fare de Milivoj Husák el Lelekovice ekfunkciis en marto 2010. Tiutempe ankoraŭ mankis kelkaj eroj de la meblaro (ekz. konfesprenejo; benkaro de la klerikoj kaj mesknaboj).

La horizontala projekciaĵo estas rektangula. La ejo staras sur pensebla linio suduesta-nordeosta: ĝi ne estas orienten direktita. Havas ĝi antaŭeniĝantan nesimetrian selo-tegmenton dume eleganta turo kun piramida tegmento estis antaŭenmetita sudflanke. Por vizitantoj aŭtistaj oni ne forgesis aranĝi parkumejojn.

## Eksteraj ligiloj 
* hejmpaĝo de la komunumo
* vizito okaze de la *nokto de la preĝejoj,* 2025

## Notoj 
Darkovice
Kategorio:Aperis en 2005
Kategorio:Distrikto Opava
Ferenc Gerlei

**Ferenc Gerlei,** laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Gerlei Ferenc** estis hungara patologo, bibliotekisto. Lia familia nomo estis *Grűn* ĝis 1909, poste lia familia nomvarianto estis *Gerley* [gerlei].

 naskiĝis  en Szarvas, li mortis  (laŭ wikidata ) en Nyíregyháza.
 
## Biografio 
 devenis el juda familio. Li maturiĝis en luterana gimnazio en sia naskiĝurbo en 1920, poste pro malriĉeco nur en 1932 li akiris medicinan diplomon en Scienca Universitato Ferenc József. Jam ekde 1927 li praktikadis ĉe Ernő Balogh (onkologo) en universitata instituto, post la diplomo li estis asistanto. En 1935 li akiris prosektoran licencon, ekde la sekva jaro li estis subkuracisto en malsanulejo de Nyíregyháza, samtempe li estis prosektora ĉefkuracisto. Pro sia judeco en 1944 li estis trudemerito, sed post la reĝimŝanĝo (1945) li denove laboris, eĉ en 1948 li ricevis statuson sciencisto. Dum jardekoj li estis ankaŭ bibliotekisto de la hospitalo. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1953 antaŭ la Hungara Scienca Akademio. Li edziĝis nur en sia aĝo 65. Li ricevis premiojn inter 1953-1961, tiu lasta estis la premio Kossuth.

## Elektitaj kontribuoj 
* *A kerekgyomorfekély alaki kóreredetéről.* (premiita, debuta artikolo, 1927)
* *A duodenum subcutan tompa erőművi sérüléséről.* (1946)
* *Emberi takonykór esete és felismerésének jelentősége az állatvédelem szempontjából.* (kunaŭtoro, 1953)
* *Pancreas aberrants tartalmazó Meckel-diverticulum által okozott háromszoros bélelzáródás.* (kunaŭtoro, 1957)
* *Adatok a csecsemőkori myocarditis fibrosa (hegszív) és elastofibrosis myocardii pathogenesiséhez.* (kunaŭtoro, 1968)

## Memorigiloj 
* memortabulo en Nyíregyháza (2001) 

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* biografio hungare kun bildo

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj patologoj
Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Joachim Oporin

**Joachim OPORIN** (naskiĝinta la  en Neumünster, mortinta la  en Göttingen) estis germana teologo. 
## Vivo kaj agado 
Estante filo de predikisto li trejniĝis ĉe la Urba lernejo de sia naskiĝurbo. Baldaŭ li iris Hamburgon por ĝui instruadon privatan. De 1711 li studentis ĉe la universitato de Kiel pri filozofio: tie li aŭdis prelegojn de Matthias Nicolaus Kortholt, Andreas Ludwig Königsmann kaj Friedrich Gentzke. Paralele li frekventis teologiajn kursojn de Heinrich Muhle kaj Albert zum Felde; tre interesis lin ekzegezo. Post kiam en 1716 li disputadon havis pri la temo *De subiectis et praetentionibus regni divini* li venis en aprilo 1716 al la universitato de Wittenberg. Tie influis lin Gottlieb Wernsdorf la Maljuna, Martin Chladni kaj Georg Friedrich Schröer. Studekskursoj al prelegoj ĉe la universitato de Halle, universitato de Lepsiko kaj universitato de Jena plirichigis liajn konojn. Studvojaĝo al Anglujo ne eblis pro sanecaj kialoj. Magistriĝo pri filozofio sukcesis en oktobro 1718 en Wittenberg. 

Reveninte al Kiel li trapasis la disputadon pri *De perennitate animi humani* kaj ekrejtis docenti altlerneje. En 1733 vokis lin duko Karlo Frederiko (Ŝlesvigo-Holstinio-Gottorf) al Kiel je eksterorda profesoreco. Aŭtomate li fariĝis tiel konsilisto de la supera konsistorio de Kiel. En majo 1735 li iĝis orda profesoro en Göttingen kaj doktoriĝis samjare. 

Predikeje kaj aŭditorie, Oporin klerigis pri dogmatiko kaj moralo laŭ ortodoksa maniero. Akurate legante la Biblion li ĉiam substrekis la pietisman postuloon veki personan fido-praktikon. La raciismon li tamen ne tute neglektis; gravis ĉiuokaze prezenti bone la kristanajn verojn. Tiel Oporin atentigis pri enhavaj paraleloj inter la Malnova Testamento kaj la Nova Testamento instigante la homojn mem esplori.  

## Literaturo 
*Art. "Oporin, Joachim" - fare de Carsten Erich Carstens, ĉe: *Allgemeine Deutsche Biographie,* volumo 24 (1887), p. 381   
* Kenneth Lentz: "Oporin, Joachim", ĉe: *Schleswig-holsteinisches biographisches Lexikon,* vol. 3, Wachholtz, Neumünster 1974, p. 206-207
* Jürgen von Stackelberg: *Zur geistigen Situation der Zeit der Göttinger Universitätsgründung 1737,* Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1997, ISBN 978-3-525-35842-9, p. 26–55
* Katrin Lembke: "Der Göttinger Theologieprofessor Joachim Oporinus (1695–1753) als Förderer Hallescher Missionen im Spiegel seiner Korrespondenz mit Gotthilf August Francke (1696–1769)", ĉe: *Göttinger Jahrbuch*, jarkolekto 65 (2017), p. 35–66

## Eksteraj ligiloj 
*ligiloj ĉe DDB 

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj teologoj
Kategorio:Germanaj profesoroj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 1695
Kategorio:Mortintoj en 1753