open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Open Ohr Festival

La **Open Ohr Festival** (OOF; angle *Open*: malferma, kaj germane *Ohr*: Orelo, do "Malferma-Orelo-Festivalo") sur la citadelo en Majenco (Germanio) estas junulara kulturfestivalo orientata al specialaj temoj, kiu okazas ekde 1975 ĉiujare dum pentekosto kun diskutforumoj, laborgrupoj, kabaredoj, koncertoj kaj tendaro.

## *Open Ohr* patrona asocio
Geamikoj de la festivalo kuniĝis al la ĝeneralutila *Open-Ohr*-asocio en septembro de 1995, post kiam la konservativaj partioj dubis pri la festivalo dum la magistratkunsido de Majenco. La celo de la asocio estas la konservado  de la *Open Ohr* kiel politika kulturfestivalo, la defendo de la aŭtonomio de la projektgrupo organizanta la programon, kaj la longtempa garantiado de la citadelo kiel festivalloko. La asocio laboras por pli bona financa doto de la festivalo kaj subtenas ĝin per donacoj. Cetere, la asocio volas partopreni al la kulturpolitika diskuto en Majenco.

## Enhavo
Kiel ne-komerca, tema junulara kulturfestivalo, la *Open Ohr* oferas al la ĉiufoje 5.000-7.000 ĉefe junaj vizitantoj la okazon okupi sin intense pri aktualaj socialaj temoj dum kvar tagoj. Dum la jardekoj, la *Open Ohr* festivalo akiris reputacion de unika ekzemplo de sukcesa junularkultura laboro. 

Krom la forumoj, la teatraj respektive kabaredaj spektakloj kaj la koncertoj, jam de multaj jaroj ankaŭ ekzistas infanprogramo. Dum kvar tagoj oni povas spekti ĉirkaŭ 300 geartistojn de muziko, teatro, kabaredo kaj agada arto; multaj okazas paralele.

## Temoj
La temo ŝanĝiĝas ĉiujare:

La titolo de la 31a *Open Ohr* festivalo en 2005 estis: "Aktsigno XX nesolvita - pri malgrandaj kaj grandaj diferencoj. Virinoj - Kio (ne) estas atingita?"

La titolo de la 32a *Open Ohr* festivalo en 2006 estis: "Privata afero!"

La titolo de la 33a *Open Ohr* festivalo en 2007 estis: "Timi... timigas."

La titolo de la 34a *Open Ohr* festivalo en 2008 estis: "Pri la konsumo kaj aliaj necesoj."

La titolo de la 35a *Open Ohr* festivalo en 2009 estas: "Ĉielo, pugo kaj tvirno" (germana sakraĵo). La temoj estas kredo, religio kaj ideologio.

Laŭ la organizantoj, ili prezentas ĉiujare ĉirkaŭ 100 gereferantojn el kampoj de politiko, kulturo, scienco kaj ekonomio.

## Ligiloj
*openohr.de - Oficiala retpaĝo
*myspace.com/openohr - Retpaĝo de la *Freie Projektgruppe* kun permanente aktualigitaj informoj pri la venonta festivalo kaj antaŭaj aranĝoj
*Open-Ohr-Verein - Ĉiuj informoj pri la *Open Ohr* asocio

Kategorio:Kulturo de Germanio
Kategorio:Festivaloj
Kategorio:Rejnlando-Palatinato
Meksikaj loknomoj

Tiu ĉi tabelo estas listo de la subŝtatoj de Meksiko kaj la Federala Distrikto. tabelo kun la nomoj esperantigitaj de subŝtatoj kaj ties ĉefurboj. 

Kategorio:Meksiko
Einar Árnason

**Einar Árnason ** (—) estis islanda farmisto kaj politikisto. Li estis parlamentano en 1916—1942 de la malnova Farmistpartio kaj la Progrespartio (ekde 1916).

Li estis prezidanto de la Federacio de Islandaj Kooperativoj ekde 1936 ĝis sia morto.

## Familio 
Liaj gepatroj estis Árni Guðmundsson (1831—1900) kaj Petrea Sigríður Jónsdóttir (1838—1919). Lia edzino: Margrét Eiríksdóttir (1879—1955), gefiloj: Sigríður (1902), Aðalsteinn Ólafur (1906), Laufey (1908), Hulda (1913), Ingibjörg (1918).

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la islanda parlamento

Kategorio:Islandaj ministroj pri financoj
Magnús Kristjánsson

**Magnús Kristjánsson ** (Magnús Júlíus Kristjánsson) (18-a de aprilo 1862 - 8-a de decembro 1928) estis islanda komercisto kaj politikisto. Li estis parlamentano 1905-1928 por la Hejmrega Partio kaj poste la Progrespartio, por kiu li estis financministro (ĝis sia morto).

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la islanda parlamento

Kategorio:Islandaj ministroj pri financoj
Þorsteinn Briem

**Þorsteinn Briem ** (3-a de julio 1885 - 16-a de aŭgusto 1949) estis islanda pastro kaj politikisto. Li estis parlamentano 1934-1942 por la Farmistpartio, dividgrupo de la Progrespartio. Li estis partiestro de la Farmistpartio post la morto de Tryggvi Þórhallsson en 1935.

Þorsteinn estis filo de Ólafur Briem, parlamentano kaj unua partiestro de la Progrespartio.
* Oficiala paĝo de la islanda parlamento

Kategorio:Islandaj politikistoj
Kategorio:Islandaj pastroj
Pigogaroloj

***Calocitta*** estas genro de birdoj de la familio de Korvedoj aŭ korvecaj birdoj. Ili estas komune konataj kiel **pigogaroloj**. Tiuj birdoj estas indiĝenaj de la suda parto de Nordameriko. Estas nur **du specioj** kaj ambaŭ estas **bluaj supre kaj blankaj sube**, kun nigra beko, **kresto kaj ampleksa makulostrio** kiu ĉirkaŭas la vizaĝon, gorĝon kaj subran bruston, sed la koloro de tiu zono malsimilas en ambaŭ specioj. Oni scias, ke la du konataj specioj formas hibridojn.

## Specioj de *Calocitta* 
* Nigrogorĝa pigogarolo, *Calocitta colliei*
* Blankogorĝa pigogarolo, *Calocitta formosa* 

## Eksteraj ligiloj 
* ITIS

Kategorio:Korvedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kapablo

**Kapablo** laŭ PIV estas la povo ion fari, havanta la ecojn aŭ plenumanta la kondiĉojn necesajn por fari ion, kaj la havo de pluraj valoraj specifaj lertoj kaj kompetentecoj por specifa taskaro. Ne nur individuoj havas kapablojn, sed same oni atribuas kapablojn al homaj grupoj aŭ socioj.

## La koncepto "kapablo" en la filozofio 
### Kapablo kaj eblo 
Laŭ Aristotelo la kapablo estu la *aktiva povo* ion krei, kontraste al la *pasiva povo de akcepto* de formebla aĵo. Ekzemplo:
* Ceramikisto uzas sian *aktivan povon*, por el argilo (la pasiva akceptaĵo) krei vazon.

*Ernst Bloch* en sia verko "La principo espero" diferencigas la kapablon kiel aktivan povon de la pasivaj ebloj kiel situaciaj cirkonstancoj. Kaj la kapablo kaj la pasivaj ebloj devas interplektiĝi, por transformiĝi al reala ebleco. Tiun difinon li aplikas ankaŭ al la socia evoluo. Ekzemplo:

* Por sociaj ŝanĝoj tio signifas, ke ne nur la socia situacio devas esti "matura" por ŝanĝiĝo, sed ke ŝanĝo nepre postulas aktivan loĝantaron, luktantan por tiu ŝanĝo. Ambaŭ partaj kondiĉoj devas esti plenumataj kaj interplektiĝi, alikaze nenio ajn okazas.

Laŭ Immanuel Kant en la verko "enkonduko en la kritikon de la juĝopovo" "ĉiuj kapabloj de la homa menso sen escepto" povas esti dividitaj en la tri kategoriojn
* kapablo de kompreno
* sento de emo kaj malemo, kaj
* kapablo de pasio.

## La koncepto "kapablo" en la sociologio
### kapablo kiel "enkorpigita kultura kapitalo" 
Laŭ *Pierre Bourdieu* kapablo estu komprenebla kiel "enkorpigita kulturo". Enkorpigita kultura kapitalo kune kun "objektigita kultura kapitalo" (ekzemple la posedo de libroj, bildoj aŭ aliaj kulturaĵoj) kaj "instituciigita kultura kapitalo" (titoloj kaj postenoj) kreu la "kultura kapitalo" de persono.

## Literaturo
* Ernst Bloch: *Das Prinzip Hoffnung* ("la principo espero"), 3 volumoj, 1954-1959 ISBN 3-518-28154-2
* Pierre Bourdieu, (1993): ĉapitro *Ökonomisches Kapital - Kulturelles Kapital - Soziales Kapital.* ("ekonomia kapitalo - kultura kapitalo - socia kapitalo") en la germanlingve publikigita libro *Die verborgenen Mechanismen la Macht* ("la kaŝitaj mekanismoj de la potenco"), paĝoj 49-80.
* Immanuel Kant: *Einleitung in die Kritik der Urteilskraft. Erste Fassung* ("enkonduko en la kritikon de la juĝopovo, unua versio") rete germanlingve

Kategorio:Psikologio
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Sociologio
Blankagorĝa pigogarolo

La **Blankagorĝa pigogarolo**, *Calocitta formosa*, estas rimarkinda longvosta granda kaj bela pigogarolo de la familio de Korvedoj kaj ordo de Paseroformaj kiu loĝas en Centrameriko. Ties teritorio estas en la pacifikaj deklivoj de dornaj arbaroj el Jalisco, Meksiko al Guanacaste, Costa Rica.

## Aspekto 
maldekstra|eta|Calocitta formosa fluganta.
Tiu specio havas tre longan voston bluan. La supraj partoj estas bluaj; la subaj partoj estas blankaj. La beko, gamboj, okuloj kaj videbla kresto estas nigraj. La vizaĝo, gorĝo kaj supra brusto, kiuj estas nigraj ĉe la Nigrogorĝa pigogarolo, en tiu specio estas blankaj, kie kontrastas la nigraj elementoj, sed separataj el la aliaj blankaj subaj partoj de preciza nigra linio, kiu ankaŭ separas la supran vizaĝon el la bluaj nuko kaj krono.

## Kutimoj 
Blankagorĝa pigogarolo estas bruemaj, gregemaj birdoj, ofte flugantaj en trankvilaj aroj, ĉikanante siajn observantojn.

Blankogorĝa pigogarolo hibridas en Jalisco kun la Nigragorĝa pigogarolo (*C. colliei*), kun kiu ĝi formas superspecion.

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Specidatumbazo 
* 

Kategorio:Korvedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Nigragorĝa pigogarolo

La **Nigragorĝa pigogarolo** (*Calocitta colliei*) estas rimarkinda longvosta pigogarolo de la familio de Korvedoj kaj ordo de Paseroformaj kiu loĝas en nordokcidenta Meksiko.

## Aspekto 
La nigragorĝa pigogarolo estas 58,5 al 76,5&nbsp;cm longa, pli da duono el kio estas vosto. La supraj partoj esta bluaj kun blankaj pintoj en la vostoplumoj; la subaj partoj estas blankaj. La beko, gamboj, kapo, vizaĝo kaj videbla kresto estas nigraj escepte palblua duonluno sub la okuloj kaj makulstrio super la okuloj. Ĉe junuloj, la kresto havas blankan pinton kaj la makulo sub la okulo estas pli malgranda kaj pli malhelblua ol ĉe plenkreskuloj. Ĉe plej parto de birdoj, ankaŭ la gorĝo kaj supra brusto estas nigraj, sed kelkaj en la suda parto de la teritorio havas variajn blankajn zonojn tie.

La alvokoj estas variaj, laŭtaj, raŭkaj, foje kiel de psitako..

## Kutimaro 
La nigragorĝa pigogarolo estas ĉiomanĝanta tipe de la familio de Korvedoj.

Ankaŭ la nesto estas tipa de la familio: granda taso el bastonetoj kovrita per pli milda materialo. La ino demetas 3 al 7 blankecajn ovojn kun brunaj kaj grizaj punktoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Baĥiaj sekaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* Poŝtmarkoj  (el Meksiko) kun mapo
* "Nigrogorĝa pigogarolo"  VIREO
* Foto-Alta Rez – pbase.com
* Foto-Alta Rez--(deproksime); Artikolo – whozoo.org

Kategorio:Korvedoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Spurebleco

**Spurebleco** estas, en la scienco pri mezuroj, kvalito de mezuro kiu priskribas kiel ĝi rilatas al aliaj mezuroj, kion oni faras uzante aŭ la samajn mezurilojn aŭ la saman mezuraton. [Traceability (angle) / traçabilité (franca) / trazabilidad (hispana)]. Laŭ la difino en la "*Vocabulaire Internationale de Métrologie*" (VIM) [Internacia Vortaro pri Mezurscienco], Spurebleco estas "Eco de rezulto de mezuro aŭ valoro de normaĵo per kiu oni eblas ĝin kompari al difinitaj normoj, plej ofte naciaj aŭ internaciaj normoj, per nerompita ĉeno de komparoj, ĉiu kun difinitaj necertecoj." Per tia ĉeno de komparoj, oni certigas ke la mezura rezulto rilatas per kalkulebla maniero al iuj normoj, aŭ al la difino de la bazaj unuoj kiu rilatas al la mezuro. Tiu eco de mezuro ne certigas ke la mezuro estas taŭga por iu apliko, nur ke oni povas kalkuli la necertecon de la mezuro rilate al la difinitaj normoj.

Ekz: Oni mezuras la dikecon de cilindro per mikrometro kaj havigas la rezulton 24,04&nbsp;mm. Oni mezuras ĝin plurfoje kaj kalkulas ke la averaĝo de la mezuroj estas 24.035, kaj la varianca radiko estas 0.015&nbsp;mm. La mikrometron oni kontrolas per gaŭĝaj blokoj, kaj tiujn gaŭĝajn blokojn oni sendas jare al pli altnivela laboratorio, kiu certigas ilin per siaj propraj gaŭĝaj blokoj. Tiujn pli altnivelajn gaŭĝajn blokojn oni sendas al Nacia Mezur-scienca Instituto, kiu kontrolas ilin per siaj propraj eĉ pli altnivelaj gaŭĝaj blokoj, kiujn oni kontrolas per lum-onda interferilo. La ond-longecon de la lazera lumo oni konas tre bone, tio estas, per tre malgranda necerteco, per kvantummekaniko. La difino de la unuo de longeco (la metro) estas la distanco, kiun lumo iras tra vakuo dum 1/299,792,548 sekundoj.

Je ĉiu paŝo estas iom da necerteco pri la mezuro, kiun oni eltrovas per statistikaj manieroj kaj/aŭ per modelo de la mezura metodo. Finfine, eblas ke malgraŭ la varianca radiko de la mezuroj de la cilindro estas 0.015&nbsp;mm, la tuta necerteco de la mezuro estas pli granda, ebla 0,03&nbsp;mm ekzemple, kiam oni konsideras ĉiujn necertecajn fontojn je ĉiu paŝo de la spurebleca ĉeno.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bipm.org/utils/common/documents/jcgm/JCGM_200_2008.pdf [angla versio de la VIM]

Kategorio:Mezuro
Citrato

**Citratoj** aŭ **Hidroksopropano-trikarboksilatoj** estas saloj kaj esteroj derivataj el la citrata acido, produktoj ekzistantaj en la citrusaj fruktoj el malsimilaj originoj. En akvo citratoj iĝas en citratajn anjonojn kaj la respektivajn katjonojn. Citrata acido estas malforta acido kaj nature okazas en diversaj fruktoj kaj legomoj, precipe citrusaj fruktoj. Citronoj kaj limeoj havas precipe altajn koncentriĝojn de la acido. Citrata acido estas peraĵo en la ciklo de la citrata acido, kiu okazas en la metabolo de ĉiuj aerobaj organismoj. Pli ol dek milionoj da citrata acido produktatas ĉiujare. Ĝi estas uzata kiel acidigaĵo, gustigaĵo kaj kelatigaĵo.

## Kelkaj citratoj 

Dosiero:Triallyl citrate 3D.png|Alila citrato6299-73-6
Dosiero:Ammonium citrate 3D.png|Amonia citrato tribaza3458-72-8
Dosiero:Tributyl citrate 3D.png|Butila citrato77-94-1
Dosiero:Tricyclohexyl citrate 3D.png|Cikloheksila citrato4132-10-9
Dosiero:Citric acid 3D.png|Citrata acido77-92-9
Dosiero:Triethyl citrate 3D.png|Etila citrato77-93-0
Dosiero:Calcium citrate 3D.png|Kalcia citrato813-94-5
Dosiero:Caffeine citrate3D.png|Kafeina citrato69-22-7
Dosiero:Tripotassium citrate 3D.png|Kalia citrato866-84-2
Dosiero:Trilithium citrate 3D.png|Litia citrato919-16-4
Dosiero:Magnesium citrate 3D.png|Magnezia citrato3344-18-1
Dosiero:Trimethyl citrate 3D.png|Metila citrato1587-20-8
Dosiero:Trisodium citrate 3 3D.png|Natria citrato68-04-2
Dosiero:Piperazine citrate 3D.png|Piperazina citrato144-29-6
Dosiero:Proxazole citrate 3D.png|Proksazola citrato132-35-4
Dosiero:Tripropyl citrate 3D.png|Propila citrato1587-21-9 
Dosiero:Monosodium citrate 3D.png|Ununatria citrato18996-35-5
Dosiero:Oxolamine citrate 3D.png|Oksolamina citrato1949-20-8


Kategorio:Saloj
Kategorio:Saloj kaj esteroj de karboksilata acido
Kategorio:Citruso
Kategorio:Kondimentoj
Kategorio:Hejmaj kemiaĵoj
Kategorio:Fotografiaj kemiaĵoj
Vizio

[eta|240ra|[Hildegard de Bingen ricevas dian vizion. Miniaturo el la kodekso de Rupertsberg, *Liber Scivias*]]
**Vizio** estas krea imagpovo aŭ nereala, sed viveca kaj mensa bildo, estigita per dia revelacio, fantazio, pasio.

## Eksteraj kondiĉoj 
Vizioj povas okazi en veka stato, dum tranco, ekstazo aŭ sonĝo. Vizion kutime havas nur unuopuloj, sed foje okazas grupaj vizioj.

## Enhavo 
La enhavo de vizio havas religian aŭ spiritan gravecon, povas temi pri vido de spirita mondo, de mita figuro aŭ de estonta okazaĵo.

## Ekzemploj 
### Hinduismo 
### Biblio 
* Aldonoj al Daniel (Dan 7-12)
* Evangelio laŭ Mateo (Mat 2,13)
* Apokalipso de Johano

### Kristanismo 
* Hildegard de Bingen
* Maria Apero
* Vanga

### Ĉe nordamerikaj indianoj 
## Referencoj 
Kategorio:Religio
Nacia parko Petrified Forest

La **nacia parko** ***Petrified Forest*** (*ŝtoniĝinta arbaro*) estas nacia parko en la nordorienta parto de Arizono, Usono. Ĝin administras la usona *National Park Service*. La parko situas 190 kilometrojn oriente de la urbo Flagstaff kaj 120 kilometrojn sudokcidente de la urbo Gallup en la najbara usona subŝtato Nov-Meksiko.

Ĝi famas pro la granda nombro de arbotrunkoj fosiliiĝintaj, la plej multaj inter ili estas *Araucarioxylon arizonicum*.

En la nordo troviĝas la parto nomata *Painted Desert* (*pentrita dezerto*). En la suda parto troveblas la plej multaj ŝtoniĝintaj trunkoj kaj indianaj petroglifoj.

## Fotogalerio 

Image:Painted Desert10.jpg|Painted Desert
Image:Petrified Forest National Park Wood.jpg|Ŝtoniĝintaj fosilioj
Image:PetrifiedWood.jpg|Ŝtoniĝinta trunko en la parko
Image:Blue Mesa.jpg|Blue Mesa

## Vidu ankaŭ 
* Fosilio
* Monda Konserveja Observa Centro
* Nacia parko
* Naciaj parkoj de Usono

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo de la parko
* Privata TTT-ejo 
* Vojaĝrakonto pri Petrified Forest
* Fotoj de la parko - Terra Galleria
* Vizito de Petrified Forest National Park
* Virtuala vizito de la parko

Petrified Forest
Kategorio:Fosilioj
Biosfero

775px

eta|
[eta|*Biosfero* estis la nomo donita post konstruo al la usona pavilono (kreita de R. Buckminster Fuller) sur la insulo [Sankta Helena (Kanado)|Sankta Helena en Montrealo, Kanado por la - internacia ekspozicio de 1967]]
**Biosfero** (el la greka: βίος, bíos, vivo kaj σφαίρα, sfaira, globo) estas la tuto de vivoentenaj naturaj medioj, de maraj kaj subteraj ĝis aeraj regionoj.

## Difino 
Biosfero estas la parto de la plej supra terkrusto, la tersurfaco kaj la atmosfero, sur kaj en kiu vivas organismoj.

Aliflanke ankaŭ la tuto de vivaj organaj substancoj, tio estas mikroorganismoj plantoj, bestoj, inkluzive homoj estas nomata biosfero.

Laŭ la unua difino la biosfero estas zono, al kiu apartenas tri geosferoj: la hidrosfero, la supera parto de la litosfero kaj la malsupera parto de la atmosfero. Anstataŭ la litosfero, oni ofte konsideras la grundon de la kontinentoj, la pedosferon. La dikeco de tiu zono estas relative malalta, kaj oni konsideras ĝin ĉirkaŭ 1000-metra.

Laŭ la dua difino la biosfero estas la biomaso de ĉiuj organismoj. Tio signifas la tutan hidrosferon, la pedosferon kaj la malsuperan parton de la atmosfero.

Konsiderante nur la vivosferon de akvoj, oni parolas pri biosfero, rilate al landvivosfero pri geo-biosfero. Laŭ observa perspektivo oni vidas biosferojn geografiaj, laŭ ilia estiĝo aŭ laŭ ilia signifo por iuj organismaroj, kiel ekzemple plantoj aŭ bestoj.

## Projektoj 
Oni uzas la nomon "biosfero" ankaŭ por diversaj projektoj:

# *Biosfero 1* korespondas al la tero.
# *Biosfero 2* estis analoge al *biosfero 1* usona eksperimento en Arizono, kiu okazis de 1991 ĝis 1993.
# *Biosfero 3* estis sovetia eksperimento en Siberio, kiu komenciĝis en 1972.

*Biosfero 1*, la tero, estas limigita malferma sistemo. Kontraŭe *biosferoj 2* kaj *3* estis ne kompletaj, mallongtempaj provoj rekrei tian sistemon de kompleta daŭripova vivospaco en pli malgranda formo. Komputilaj kopioj de *bisofero 1* kiel biosferoj modeloj estas la temoj de la esplorado. Laboras pri tiu temo interalie esploristaro de la instituto Max Planck pri biogeokemio en Jena.

## Literaturo 
* Rudolf Hohl (eld.): *Nachschlagewerk Geologie: Die Entwicklungsgeschichte der Erde.* Hanau/Main: Verlag Werner Dausien, 1985 - (DDR: Leipzig).
* A. Kleidon kaj R. D. Lorenz: Non-Equilibrium Thermodynamics and the Production of Entropy, 2004, ISBN 3-540-22495-5.
* Brian Mason kaj Carleton B. Moor: *Grundzüge der Geochemie.* Stuttgart: Ferdinand Enke Verlag, 1985.
* Hans Murawski, Wilhelm Meyer: *Geologisches Wörterbuch*. Heidelberg: Spektrum, 2004. ISBN 978-3-8274-1445-8
* Jurij Michailowitsch Lotman: *Über die Semiosphäre.* Zeitschrift für Semiotik. Band 12. Heft 4., 1990 Seite 287 - 305. Stauffenberg Verlag Tübingen.
* Guenther Witzany: ''From Biosphere to Semiosphere to Social Lifeworlds." In: M. Barbieri (Hg). Biosemiotic Research Trends, 2007, New York, pp. 185-213.

## Vidu ankaŭ 
* Biodiverseco
* Karbono-ciklo
* Teorio Gaja

## Eksteraj ligiloj 
* Biospheric Theory and Modelling , esploristaro de Axel Kleidon ĉe la instituto Max-Planck pri Biogeokemio en Jena

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Paleontologio
Borzavár

**Borzavár** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Meza** Transdanubio, en Veszprém (departemento), en subregiono de Zirc. Vár (situanta fine de la vilaĝnomo) signifas: fortikaĵo.
eta|275ra|dekstra|Borzavár en departemento Veszprém en HungarioDosiero:Red_Dot.gif

## Bazaj informoj 
* Areo: 13 km²
* Loĝantaro: 790
* Poŝtkodo: 8428
* Telefonprefikso: 88

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, meze de sakovojo, fervojo Veszprém-Győr preteriras. Zirc troviĝas 6, Veszprém 27 km-ojn.

## Historio 
En 1834 incendio okazis. Dum la socialismo kolĥozo funkciis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, gastejo.

## Vidindaĵo 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Apostoloj Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo de 1894

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Veszprém
Kinata acido

**Kinata acido** (C7H12O6) estas monokarboksilata acido. Ĝi troviĝas en multaj fruktoj ekz. en la ilicio. La kinata acido estis unuafoje izolita el kinkono en 1790, fare de Hofmann, apotekisto en Leer. Kina acido estas interprodukto de ŝikimi-acida ciklo.

Ĝi estas blanka, kristala pulvoro, kun molmaso de 192,17 gr•molo−1, denso de 1,64 gr•cm−3 (20&nbsp;), fandopunkto de 165&nbsp;. Ĝi estas bone solvebla en akvo, malbone en etero.

Kategorio:Karboksilataj acidoj
Graham Greene (aktoro)

**Graham GREENE** (naskiĝinta la 22-an de junio 1952, mortinta la 1-an de septembro 2025) estis kanada aktoro nomumita al Premio de Akademio.

## Biografio 
Graham Greene naskiĝis en rezervejo Six Nations en vilaĝo Oshweken en Ontario. Li apartenis al tribo de oneidoj. Li vivis kun sia patrino Lilian kaj la patro John Greene, kiu estis ŝoforo de ambulanco kaj riparisto. Kiel junulo li vivis en Hamilton en Ontario. Liaj unuaj paŝoj al amuzindustrio komencis en tempo, kiam li faris soniston al rokmuzikaj grupoj. Li partoprenis teatran lernejon por indiĝenaj loĝantoj kaj li komencis aperi en teatroj en Toronto kaj en Anglio.

Lia unua filmo estis *Running Brave* (1983), poste li aperis ekzemple en filmoj *Revolucio* (1985) aŭ en *Powwow Highway* (1981), sed rolo, kiu alportis al li gloron, estis nomumita al Oskaro rolo de **Piedbatanta Birdo** en *Dances with Wolves* de Kevin Costner. Sekvis pluaj filmoj, li rolis ĉeflanke de Val Kilmer.

En 1997 li estis hospitaligita pro atako de depresio nur post kunpuŝiĝo kun polico. Kiam li resaniĝis, li rolis grandan rolon de indiano Arlen Biterbuck, atendanta en ĉelo de mortokoridoro al plenumo de verdikto en filmo *The Green Mile* (Verda mejlo).

Graham Greene estas por multaj konata kiel indiana estro, ŝpuristo, batalanto, ŝamano ktp. Lia tuta agado en la profesio turniĝas ĝuste ĉirkaŭ indianoj kaj li, indiano mem, estis pro tio tre fiera.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Kanadaj aktoroj
Kategorio:Anglaj ontarianoj
Johann Georg Gmelin

**Johann Georg GMELIN** (n. la 10-an de aŭgusto 1709 en Tübingen - m. la 20-an de majo 1755 en Tübingen) estis germana fakulo pri Siberio kaj aŭtoro de la libro *Flora Sibirica*. Pli ĝenerale li estis botanikisto, naturalisto kaj geografo. Tre inteligenta, li jam estis kuracisto je 18 jaroj. Poste li estis profesoro pri kemio kaj scienco en Rusio.
Lia oficiala botanika aŭtora mallongigo estas „J.G.Gmel.“
Honore al li oni nomas plantogenro : Gmelino ( Lamiacoj ). La scienca nomo de daura lariko estas *Larix gmelinii*.

## Verkoj 
* Voyage au Kamchatka par la Sibérie, Amsterdam 1779
* Joannis Georgii Gmelini Reliquias quae supersunt commercii epistolici cum Carolo Linnaeo, Alberto Hallero, Guilielmo Stellero et al., Floram Gmelini sibiricam ejusque Iter sibiricum potissimum concernentis. .. curavit Guil. Henr. Theodor Plieninger. Addita Autographa lapide impressa, Stuttgartiae 1861
* D. Johann Georg Gmelins Reise durch Sibirien, von dem Jahr 1733 bis 1743, 4 Bde., Göttingen 1751-1752. Neuausgabe: Johann Georg Gmelin: Expedition ins unbekannte Sibirien. Jan Thorbecke Verlag, Stuttgart 1999
* Leben Herrn Georg Wilhelm Stellers: gewesnen Adiuncti der Kayserl, Frankfurt 1748
* Flora Sibirica: sive Historia plantarum Sibiriae. 4 Bde., Sankt Petersburg 1747-1749
** La libroj estas en rete sur http://frontiers.loc.gov 

## Vidu ankaŭ 
* Dinastio Gmelin

Kategorio:Germanaj botanikistoj
Kategorio:Gmelin-familio
Cottolengo

**Cottolengo** estas

* **Jozefo Benedikto Cottolengo**, Sankta (3-an de majo 1786 en Bra, Italio - 30-an de aprilo 1842, Chieri) estis katolika pastro, fondinto *Eta domo de la Dia Providenco*, institucio aganta en Torino.
* **Eta domo de la Dia Providenco** institucio aganta en Torino (Italio).
Deliro

**Deliro** laŭ PIV estas stato de nedaŭra spirita malordo kaŭzita de febro, malsano aŭ ebrieco. La stato estas karakterizita per halucinaj imagoj kaj nekonsekvencaj senkonsciaj paroloj. Temas do pri akuta psika perturbo, kiu havas biologian, organan kaŭzon. La esperantlingva vorto venas de la latina vortoformo *delirium*, kiu fontas el *de* – "de, el, ekster" kaj *lira* – "fosaĵo"; la laŭvorta origina signifo do estas io kia "esti ekster la fosaĵo", "esti devojiĝinta", iom bilda priskribo pri mallonga frenezo aŭ konfuziĝo.

## Simptomoj 
Karakterizaj por deliro estas perturbo de la konscio kaj la kapablo de racia pensado, aparte de la kapablo pri abstraktaj pensoj, de la mallongtempa memoro kaj de la orientiĝo pri sia persono kaj pri la nuna loko, tempo kaj situacio.

Plena formo de deliro ankoraŭ signifas pliajn simptomojn, kiel vidaj halucinoj, paranojo, maltrankvilo kaj sencelaj moviĝoj, kaj ankaŭ perturbo de la ritmo de dormo kaj maldormo. Plue povas ekaperi afekciaj perturboj kiel depresio, angoro aŭ paniko, sed ankaŭ eŭforio, forta ekscitiĝo aŭ agitiĝo. La komenco de la akuta perturbo estas tuja, sed la forteco de la simptomoj kutime ŝanĝiĝas dum la daŭro de la tago.

## Trakto 
Unue necesas, ke medicina fakulo taksu la danĝerecon de la situacio: Ĉu akutaj medicinaj kaŭzoj necesigas tujan terapion, aŭ ĉu atendeblas ke dumtempa veneniĝo pro troa konsumo de psike aktiva substanco mem finiĝos per metabola elimino de la substanco el la korpo? Ĉu hospitala observo de la paciento necesas?

Necesas diferencigi unuflanke inter akuta, subite komenciĝintaj statoj de konfuziĝo, ekzemple kaŭzitajn per medikamentoj, per metabola perturbo, per infekto, kora aŭ pulma malsano, per cerba aŭ nerva perturbo, post operacio, per perceptaj perturboj aŭ pro troa psikosocia stresiĝo, kaj aliflanke inter daŭra konfuziĝo pro diversaj formoj de demenco (Alchajmera demenco, fruntotempia, angia kaj aliaj formoj de demenco). Laŭ la difino, deliro estas subite komenciĝinta stato: eblas, ke surbaze de demenco pro subita aldona stresiĝo ekestas deliro, sed **konstanta** psika konfuziĝo kiel simptomo de demenco **ne** nomeblas deliro.

## Kaŭzoj kaj komplikaĵoj 
Ekzistas multaj eblaj kaŭzoj de deliro. La stato de subita spirita malordo estas pli-malpli unueca reago al multaj eblaj kaŭzoj, kiel infektoj, cerbaj tumoroj, veneniĝoj per drogoj aŭ medikamentoj, forta manko de korpa likvaĵo kaj multaj pliaj situacioj. La plej ofte kaŭzo de deliro estas alkoholomanka stato kadre de alkoholismo. Forta formo de tiu alkoholomanka deliro, latine nomata *delirium tremens*, estas vivdanĝeriga malsanokrizo.

Kategorio:Neŭrologio
Kategorio:Psikiatrio
Kategorio:Psikaj malsanoj
Manuel José Quintana

**Manuel José Quintana y Lorenzo**, (naskiĝis en 1772 en Madrido, mortis en 1857 en Madrido) estis hispana verkisto kaj unu el la plej gravaj figuroj de la transiro de la Klerismo al la Romantismo. Li studis juron en la Universitato de Salamanko kaj ekverkis poezion sub la influo de gravaj tiamaj verkistoj kiel Meléndez Valdés, Nicasio Álvarez de Cienfuegos kaj Gaspar Melchor de Jovellanos. Li premieris sian teatraĵon *Pelayo* (1805) kaj poste estis nomumita cenzuristo de teatro. Aliaj teatraĵoj perdiĝis pro la konfuzo pro la napoleona invado.

Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Kategorio:Hispanaj verkistoj
Motoneŭrono

La vorto **motoneŭrono** priskribas neŭronojn, kiuj transportas nervajn signalojn de la cerbo al la skeletaj muskoloj de la korpo kaj tial necesas por la direktigo de ĉiuj moviĝoj.

Oni diferencigas la
* unuan aŭ "supran motoneŭronon" kaj la
* duan aŭ "suban motoneŭronon".

Ĉiam unu supra kaj unu suba motoneŭronoj konsistigas funkcian paron. Ambau estas parto de la centra nerva sistemo: la supra motoneŭrono apartenas al la cerbo kaj la suba al la mjelo.

## Supraj motoneŭronoj 
La supraj motoneŭronoj respondecas pri konscia iniciato de la moviĝo kaj kunordigas la korpan sintenon. La centra parto de la neŭrono, la tiel nomata "Bec-ĉelo", situas en la primova kortekso en la cerbo. La malcentraj partoj, la aksonoj, orientiĝas suben. Ili neniam atingas la muskolojn, sed ĉiam la suban motoneŭronon en la mjelo, la nervaj informoj do ĉiam pasas ambaŭ motoneŭronojn. Parto de la aksonoj de la supraj motoneŭronoj konsistigas la "piramidan vojon" (france *voie pyramidale*, germane *Pyramidenbahn*) aŭ "korteksospinan areon* (angle *corticospinal tract*).

La supraj motoneŭronoj, kies aksonoj situas en la piramida vojo, nomatas "piramida sistemo", la aliaj "eksterpiramida sistemo". La diferencigo gravas en neŭrologio, ĉar la du grupoj de supraj motoneŭronoj ekzemple malsamspece reagas al medikamentoj.

## Subaj motoneŭronoj 
La subaj motoneŭronoj estas la faktaj impulsodonantoj por la muskolaj ĉeloj. La centraj partoj de la neŭronoj por la korpo krom la kapo situas en la antaŭa (ĉe kvarpiede marŝantaj bestoj pli bone "ventroflanka") korno de la griza substanco de la mjelo. En ĉiu segmento de la mjelo aksonoj per spinaj nervoj forlasas la vertebran kanalon. La unuopaj spinaj nervoj disbranĉiĝas kaj vojas ĝis la muskoloj de sia areo. Por la muskoloj de la kapo la centraj partoj de la koncernaj subaj motoneŭronoj situas en la "motoraj nukleoj" (latine *nuclei motorii*) de la kraniaj nervoj.

## Literaturo 
* Martin Trepel: *Neuroanatomie* ("neŭroanatomio", germane), 3-a eldono 2003, eldonejo Urban kaj Fischer (Germanio), ISBN 3-437-41297-3
* L. Sherwood: *Human Physiology: From Cells to Systems'' ("homa fiziologio, de ĉeloj al sistemoj", angle), 4-a eldono 2001, eldonejo Brooks kaj Cole (Kalifornio, Usono).

## vidu ankaŭ 
* la artikolojn pri paralizo kaj pri la malsano amiotrofa lateralsklerozo

Kategorio:Neŭrologio
Kategorio:Besta anatomio
Kategorio:Ĉeloj
Malikata acido

**Malikata acido** aŭ **malata acido** aŭ **pomacido** (C4H6O5) estas acidet-gusta, organika dikarbona acido, kiu troviĝas en multaj acidaj manĝaĵoj. Ĝi formas senkolorajn kristalojn, ĝi estas higroskopa. Ĝi bone solviĝas en akvo kaj alkoholo. Ĝi estas hidroksi-derivaĵo de la Sukcenata acido. Ĝin izolis unuafoje Scheele el nematura suko de groso, en 1785.

Ĝia anjona formo, la **malato** estas – simile al fumarato- la intermaterialo de la citra ciklo. Ĝi povas estiĝi el piruvato per anaplerotika reakcio.

## Optika izomerio 
La biologiaj pomaj acidoj estas homoĥiralaj kaj aperas en la naturo en formo de (−)-pomacida enantiomero.

## Kemiaj proprecoj 
La pomacido montras la ĝeneralajn karakterizaĵojn de la hidroksikarbonaj acidoj. Ĝin karakterizas reakcioj de la hidroksila grupo kaj same tie de karboksila grupo. Ĝi kondutas kiel duvalora acido, ekzistas ties normalaj kaj acidaj saloj. La salo de la pomkacido nomiĝas malato post ties latina nomo.

La pomacido transformiĝas en 160&nbsp; – kun akvoperdo – al Fumarata acido kaj Maleata anhidrido. Tiu reakcio povas okazi inverse. La malikata acido kaj la fumarata acido – sub premo kaj en ĉeesto de akvo kaj alkaloj aŭ metalsaloj- transformiĝas dum aro al racema miksaĵo de pomacido, al DL-pomacido. La anstataŭigo de la pomacida hidroksila grupo per halogeno okazas per inversio, t.n. Walden-inversio.

La sekundara alkohola hidroksila grupo de la pomacido estas transformebla per malforta oksidado (ekz. per KMnO4) al ketono-grupo kaj tiam estiĝas oksalvinagra acido. Tiu reakcio estas returnebla, tiam la oksalvinagra acido reduktiĝas al pomacido.

## Troviĝejo 
La pomacido estas la plej ofta el la plantaj acidoj, ĉefe en fruktoj kiel verda pomo, acida ĉerizo, pruno, sed en folio de tabako, rebarbaro, en suko de kelkaj lignoj (betulo, frakseno).

## Produktado 
Oni produktas la pomacidon el fumarata acido per mikrobiologia metodo. ĝi estas ankaŭ produktebla per hidrolizo de la **Klorosukcenata acido** (CAS-numero 16045-92-4), sed tiu sintezo pli gravas el teoria vidpunkto (Walden-inversio).

## Uzeblecoj 
Oni uzas la pomacidon kiel aldonaĵon en la nutraĵa industrio, kie ĝi havas la numeron **E296** (E-numero).

## Vidu ankaŭ 

Hazard_C.svg|Kombinaĵoj de hidrogeno
Maleic-acid-3D-balls-A.png| Maleata acido 
Malonic_acid_3D_ball.png| Malonata acido 
Fumaric-acid-3D-balls.png|Fumarata acido

## Referencoj 
Kategorio:Karboksilataj acidoj
Lützelflüh

**Lützelflüh** (en Esperanto ankaŭ **Lucelfluo**) estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo en la distrikto Trachselwald kaj ekde la 1-a de januaro 2010 de la administra distrikto Emme-Valo en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 4077 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio
Lützelflüh situas en la suba parto de Emme-Valo inter Langnau kaj Burgdorf, ambauflanke de la rivero Emme. La rivero dividas la vilaĝon en la pli malnova Oberdorf ĉe la okcidenta bordo kaj la pli nova Unterdorf, kiu antaŭe nomiĝis *Goldbachschachen* ĉe la orienta bordo. Al la komunumo apartenas krom la du kernsetlejoj la setlejoj Waldhus, Flüele, partoj de la vilaĝo Trachselwald, Ranflüh kaj Goldbach, kaj la vilaĝoj Ramsei kaj Grünenmatt.
 
Al la komunumo ankaŭ apartenas la eksklavoj Lauterbach kaj Oberried.

## Najbaraj komunumoj
La komunumo limas al en nordo al Rüegsau, en oriento al Sumiswald kaj Trachselwald, en sudo al Rüderswil, kaj en okcidento al Hasle ĉe Burgdorf.

Dank al la eksklavoj Lauterbach kaj Oberried, la komunumo ankaŭ havas limon komunan kun Landiswil, Walkringen, Oberburg kaj Krauchthal.

## Trafiko
La stacidomo de Lützelflüh situas ĉe la fervojlinio de Langnau al Burgdorf.

## Vilaĝo de Jeremias Gotthelf
La svisa pastro kaj verkisto Jeremias Gotthelf dum jardeko estis lernejinspektoro de Lützelflüh kaj luktis kiel disĉiplo de Johann Heinrich Pestalozzi por la enkonduko de la ĝenerala lernejdevo por ĉiuj infanoj kaj kontraŭ la infanlaboro. Lia tombejo troviĝas kune kun la tombejoj de la du aliaj famaj verkistoj el Emme-Valo, nome Simon Gfeller kaj Emanuel Friedli, ĉe la suda flanko de la preĝejo en Lützelflüh. Proksime de la preĝejo ankaŭ situas la Gotthelf-Muzeo.

## Historio
La unua dokumenta mencio de Lützelflüh datiĝas el la jaro 1225 kiel *Lucelfluo*. En mezepoko la loko troviĝis sub la regado de la Baronoj de Lützelflüh, ilin sekvis en la jaro 1230 la baronoj de Brandis, kies sidejo fariĝis la Kastelo Brandis. La kastelo estis vendita en la jaro 1455 al la *Sinjoroj de Scharnachtal*, kaj post pluraj posedantŝanĝoj ĝi fariĝis en la jaro 1607 posedaĵo de la urbo Berno. Brandis fariĝis berna voktejo. La 14-an de aprilo 1798 la kastelo bruliĝis dum la eksplodo de la Helveta Revolucio, kiu ankaŭ estis la fino de la malnovaj voktejoj. Lützelflüh fariĝis parto de la distrikto Trachselwald.

## Vidu ankaŭ 
* Lützelflüh-Goldbach (stacidomo)
* Grünenmatt (stacidomo)
* Ramsei (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj
*Oficiala retejo de la komunumo Lützelflüh
*Lützelflüh en la Historia Leksikono de Svislando
*Grünenmatt en la Historia Leksikono de Svislando
Disocio

**Disocio** (de la latina vorto *disassociare* "dividi") enhavas plurajn signifojn.
# **Disocio**, laŭ PIV en la lingvouzo de kemio, estas parta aŭ iompostioma malkombinado aŭ malkombiniĝo,
# **Disocio**, en la lingvouzo de medicino kaj psikologio parta aŭ kompleta distanciĝo de siaj propraj perceptoj kaj emocioj: Ekzemplo inter la psike kaŭzataj pseŭdoparalizoj estas la "disocia mova perturbo", laŭ la Klasifiko Internacia de Malsanoj (versio 10) signita per la kodo **F44.4**. Krom la mensa distanciĝo de siaj propraj perceptoj kaj emocioj, tiu perturbo karakteriziĝas per kompleta aŭ parta perdo de la moveblo malgraŭ principe kompleta organa funkcio.

Kategorio:Kemio
Kategorio:Medicina terminologio
Kategorio:Psikologio
Unterdorf

**Unterdorf** signifas en la germana lingvo "Suba vilaĝo", kaj estas ofta geografia nomo en germanlingvaj regiononoj:

* **Unterdorf (Alberswil)** estas parto de la komunumo Alberswil de la distrikto Willisau en Kantono Lucerno

* **Unterdorf (Castiel** estas parto de la komunumo Castiel de la komunumaro Schanfigg en la distrikto Plessur en Kantono Grizono en Svislando.

* **Unterdorf (Ersigen)** estas kvartalo de la komunumo Ersigen de la administra distrikto Emme-Valo en Kantono Berno en Svislando.

* **Unterdorf (Gontenschwil)** estas parto de la komunumo Gontenschwil de la distrikto Kulm en Kantono Argovio en Svislando.

* **Unterdorf (Herznach)** estas parto de la komunumo Herznach de la distrikto Laufenburg en Kantono Argovio en Svislando.

* **Unterdorf (Hunzenschwil)** estas parto de la komunumo Hunzenschwil de la distrikto Kulm en Kantono Argovio en Svislando.

* **Unterdorf (Kestenholz)** estas parto de la komunumo Kestenholz de la distrikto Gäu en Kantono Soloturno en Svislando.

* **Unterdorf (Lützelflüh)** estas parto de la komunumo Lützelflüh en Kantono Berno en Svislando.

* **Unterdorf (Masein)** estas parto de la komunumo Masein de la komunumaro Thusis en la distrikto Malantaŭa Rejno en Kantono Grizono en Svislando.

* **Unterdorf (Melchnau)** estas parto de la komunumo Melchnau de la administra distrikto Supra Argovio en Kantono Berno en Svislando.

* **Unterdorf (Mörigen)** estas vilaĝo de la komunumo Mörigen de la administra distrikto Bielo en Kantono Berno en Svislando.

* **Unterdorf (Nottwil)** estas parto de la komunumo Nottwil de la distrikto Sursee en Kantono Lucerno en Svislando.

* **Unterdorf (Full-Reuenthal)** estas parto de la komunumo Full-Reuenthal de la distrikto Zurzach en Kantono Argovio en Svislando.

* **Unterdorf (Reiden)** estas parto de la komunumo Reiden de la distrikto Willisau en Kantono Lucerno en Svislando.

* **Unterdorf (Ursenbach)** estas parto de la komunumo Ursenbach de la administra distrikto Supra Argovio en Kantono Berno en Svislando.

* **Unterdorf (Weggis)** estas parto de la komunumo Weggis de la distrikto Lucerno en Kantono Lucerno en Svislando.
Pakod

**Pakod** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaszentgrót.
eta|maldekstra|Pakod

## Bazaj informoj 
* Areo: 13 km²
* koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.9567/16.9917
* Loĝantaro: 990
* Poŝtkodo: 8799
* Telefonprefikso: 83

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ambaŭ bordoj Zala (rivero), laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Zalaegerszeg-Celldömölk. Zalaszentgrót troviĝas 9, Vasvár kaj Zalaegerszeg po 22, Sümeg 27, Budapeŝto 193 kilometrojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1276 en formo “Pokud”, sed oni trovis en 1969 domorestaĵon el la 9-a jarcento. La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. Vilaĝservoj estas klubo de maljunuloj, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika Preĝejo Ĉieliro de Jesuo (Pakod) de 1719

## Famuloj 
En Pakod naskiĝis:
* abato Tibor Vendel Hajdu
* aktoro Pál Somogyvári.


Kategorio:Vinvilaĝoj
Bernd Schneider (Nederlando)

**Bernd Schneider** (Hago, 1951) estas nederlanda inventisto kaj vinkomercisto. Li ankaŭ estas la inventinto de la *botelvakuigilo*, aparateto per kiu oni povas vakuigi vinbotelon. Ankaŭ li prezidas la ĵurion de la programo *Het beste idee van Nederland* (La plej bona ideo de Nederlando), programo kiu helpas studentojn por surmerkatigi iliajn inventaĵojn.

## Vacu Vin 
En 1986 la entrepreno *Vacu Vin B.V.* establiĝis por la produktado kaj distribuado de la *Vacuum Wine Saver* (botelvakuigilo), baldaŭ sekvis aliaj mastrumadaj produktoj. La botelvakuigilo estas nuntempe uzata en pli ol 75 landoj.

## Eksteraj Ligiloj 
* Retejo de La plej bona ideo de Nederlando (nederlande)

Kategorio:Nederlandanoj
Kategorio:Inventistoj
Listo de mortintoj en 2009

Jen **listo de famaj mortintoj en la jaro 2009**, klasifikitaj laŭkronologie.

## Aprilo 
## Unua jarkvarono 
Vidu: Listo de mortintoj en 2009 1-a jarkvarono
Citrata acido

**Citrata acido** (**hidrogena citrato**; laŭ IUPAC: **2-hidroksopropano-1,2,3-trikarboksilata acido**) estas senkolora, akvosolvebla karboksilata acido, kiu apartenas al la fruktaj acidoj. **Citrato** estas salo de citrata acido.

Krom la senakva acido ekzistas ankaŭ la citronacida monohidrato (C6H8O7&nbsp;·&nbsp;H2O), en kiu unu molekulo da citrata acido entenas unu molekulon da kristala akvo.

Interagado de la citrata acido kaj amonia hidroksido rezultas en amonia citrato tribaza.

## Historio 
La citratan acidon izolis en 1784 Carl Wilhelm Scheele unuafoje el suko de citrono, tiel la alternativa nomo. Fakte la citrata acido estis jam konata pli frue, sed sub aliaj nomoj. La araba alkemiisto Ĝabir ibn Hajan malkovris ĝin en la 9-a jarcento.

La citrona suko permesas hejmajn eksperimentojn, kiel tiu de la nevidebla inko, kiu aperas en tiom da romanoj kaj filmoj pri policistoj, kiel en "La nomo de la rozo", kaj videblas nur ĉe kandelo. Tiu citrata acido permesas ankaŭ solvi diversajn materialojn kiel ovoŝelo, tiele oni povas enmeti en fridujon en poto ovojn ene de citrona suko kaj post kelkaj tagoj la ŝelo solviĝos, sed la ovo ne rompiĝos; tio permesos diversajn receptojn.

## Natura troviĝejo 
La citrata acido estas la plej disvastiĝinta acido inter la plantoj kaj aperas en la metabolismo en ĉiu organismo. La citrona suko entenas ekz. 5–7 % da citrata acido. Ĝi aperas ankaŭ en pomoj, piroj, acida ĉerizoj, pluaj fruktoj kaj plantopartoj.

La citrata acido aperas ankaŭ en la t.n. ciklo de citrata acido, en kiu ĝi havas decidan rolon en la karbonhidrata kaj grasacida metabolismo de ĉiuj oksigenkonsumaj organismoj.

## Saloj
* Kalia citrato unubaza
* Kalia citrato dubaza
* Kalia citrato tribaza

## Vidu ankaŭ 
* Ciklo de Krebs
* Kombinaĵoj de hidrogeno
* Citratoj

Kategorio:Karboksilataj acidoj
Siringofesto (Nov-Jorkio)

eta|250ra|Siringofesto 2007 ĉe *Highland Park*

La **Siringofesto** estas ĉiujara festivalo de arto, muziko, manĝaĵo kaj floroj okazanta en la parko *Highland Park* de Roĉestro, Nov-Jorkio, Usono. Ĝi estas unu el la plej grandaj tiaj festoj en Nord-Ameriko, allogante partoprenantojn el la tuta mondo. En la parko kreskas grandega kolekto de siringoj, kun pli ol mil arbustoj kaj centoj da specoj. La festo komenciĝas en frua Majo, kiam en Roĉestro la siringoj kutime jam burĝonas.

La festivalo daŭras dek tagojn kaj kutime partoprenas ĝin ĉirkaŭ  spektantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (anglalingva) 

Kategorio:Festivaloj
Utzenstorf

**Utzenstorf** (prononcu: ***u**cnstorf*) estis ĝis la 31-a de decembro 2009 komunumo de la distrikto Fraubrunnen kaj ekde la 1-a de januaro 2010 de la administra distrikto Emme-Valo en Kantono Berno, Svislando. Ĝi havis 4053 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Utzenstorf etendiĝas en la flosaĵebenaĵo de la rivero Emme 9 kilometrojn sude de Soloturno en la Svisa Mezlando. En sudokcidento kaj okcidento la kanaligita Emme formas la komunumlimon. La komunumo Utzenstorf konsistas el la vilaĝo Utzenstorf, la vilaĝoj Schache kaj Ey, kaj la kvartaloj Linde, Feldegg, Cliacker, Landshut kun la kastelo, kaj la setlejoj Mattblätze, Grüenau kaj Wassermatte, kie situas la paperfabriko.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 16,93 km², de kiuj 26,9% estas kovritaj de arbaro, 59,4% servas por agrikulturo kaj 12,7% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Utzenstorf limas en nordo al Wiler ĉe Utzenstorf, Zielebach kaj Obergerlafingen (Kantono Soloturno), en oriento al Koppigen, Niederösch kaj Oberösch, en sudo al Ersigen, Kirchberg, Rüdtligen-Alchenflüh kaj Aefligen, kaj en okcidento al Bätterkinden.

## Trafiko 
La stacidomo de Utzenstorf situas ĉe la trajnlinio de Soloturno al Burgdorf, kiu estis malfermita la 26-an de majo 1875. Krome tra Utzenstorf pasas la loka buslinio de Koppigen al Bätterkinden kaj Messen.

Proksime de la komunumo ankaŭ ekzistas aliro al la nacia aŭtoŝoseo A1.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Utzenstorf datiĝas el la jaro 949 kiel *Uranestorfus*. En mezepoko Utzenstorf estis la centro de la samnoma grafejo (*comitatus Uranestorfus*), kiu apartenis al la reĝregno Alta Burgonjo. En la 12-a jarcento la Zeringoj konstruis la Kastelon Landshut, supozeble sur la ruinoj de pli malnova konstruaĵo. La kastelo poste transiris al la posedaĵo de la Grafoj de Kiburgo, kiuj pandigis ĝin je la fino de la 14-a jarcento.

En la jaro 1413 la berna civitano *Rudolf von Ringoltingen* akiris la suverenecon pri Utzenstorf, la alta jurisdikcio tamen apartenis al la berna kamparvoktejo Wangen. Per la vendo de la Kastelo Landshut, la vilaĝo en la jaro 1514 falis rekte sub la regado de Berno kaj ĝia iama regoteritorio fariĝis voktejo.

Dum la epoko de la Helveta Respubliko la komunumo apartenis al la distrikto Burgdorf kaj ek de 1803 ĝi estas parto de la distrikto Fraubrunnen.

## Sciindaĵoj 
En Utzenstof Jeremias Gotthelf pasigis grandan parton de sia juneco kaj estis vikario. Krome naskiĝis en Utzenstorf la grava matematikisto Jakob Steiner.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Utzenstorf (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Utzenstorf
Söjtör

**Söjtör** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg.
300ra|eta|dekstra|Kastelo de Söjtör
300ra|eta|dekstra|Naskiĝdomo de Ferenc Deák

## Bazaj informoj 
* Areo: 36&nbsp;km²
* koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.6684/16.8542
* Loĝantaro: 1620
* Poŝtkodo: 8897
* Telefonprefikso: 92

## Situo 
Söjtör situas en Montetaro Zala en valo, laŭ flankovojoj. Nova kaj Pacsa troviĝas po 17, Zalaegerszeg 23, Nagykanizsa 35&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1356 en formo *"Sehtur"*. En 1557 la turkoj detruis la komunumon. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, infanĝardeno, lernejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Jakobo de 1779, la turo estas 30 m-ojn alta
* kapelo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 1938
* klasikisma Kastelo de Söjtör aŭ Kastelo de Festetics [feŝtetiĉ] proksimume de 1820, nun bazlernejo
* nobeldomo de Deák de 1785, tie naskiĝis Ferenc Deák en 1803

## Famuloj 
* En Söjtör naskiĝis kaj mortis nobela juĝisto Ferenc Sümeghy.
* En Söjtör naskiĝis:
** politikisto Antal Deák
** politikisto Ferenc Deák.
* En Söjtör mortis:
** József Farkas (politikisto)
** nobela juĝisto Elek Séllyey.

## Fontoj 
Mojosa (→Historio: Söjtör**)**

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Kategorio:Vinvilaĝoj
Szécsisziget

**Szécsisziget** estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Lenti. Sziget signifas: insulo (iam la vilaĝo situis sur insulo).
300ra|eta|dekstra|Kastelo de Szécsisziget
eta|Akvomuelejo en Szécsisziget

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 km²
* koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.5716/16.5991
* Loĝantaro: 260
* Poŝtkodo: 8879
* Telefonprefikso: 92

## Situo 
Szécsisziget situas sur malebenaĵo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Lenti troviĝas 10, Letenye 22 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1403 en formo *"Zygeth"*. Tamen nomdonanto de la vilaĝo estis familio Sziget, ili longe havis la bienojn. Vilaĝservo estas migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Sankta Kruco de 1760
* Kapelo Sankta Marko (Szécsisziget) el la 13-a jarcento, en 1794 renoviĝis
* Kastelo de Szécsisziget, iam fortikaĵo
* akvomuelejo
* bredejo de bubaloj, unika en Hungario

== Komunumoj pri *sziget* (= insulo) en Hungara reĝlando ==


Kategorio:Vinvilaĝoj
Rigyác

**Rigyác** [ridjAc] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Nagykanizsa.

## Bazaj informoj 
* Areo: 15 km²
* koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.4660/16.8639
* Loĝantaro: 520
* Poŝtkodo: 8883
* Telefonprefikso: 93

## Situo 
Rigyác situas en Montetaro Zala sur malebenaĵo, laŭ rojo, fine de mallonga sakovojo. Ĉefvojo kaj aŭtoŝoseo preteriras. Nagykanizsa troviĝas 12, Zalakaros 28 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1411 en formo “Rigyalch”. En 1566 la turkoj bruldetruis la vilaĝon. En 1945 oni disdonis parcelojn al 45 malriĉaj vilaĝanoj. La loĝantoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. Vilaĝservoj estas gastejo, restoracio, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1774
* kastelo de Benyovszky
* memora parko

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Kategorio:Vinvilaĝoj
Florkulturo

eta|dekstra|Florkulturejo.
**Florkulturo** (ankaŭ **florkultivado**) estas branĉo de hortikulturo kiu kulturas florojn (precipe tranĉflorojn) kaj aliajn ornamajn plantojn, kiel potplantojn, staŭdojn kaj lignoplantojn (arbojn, arbustojn, arbedojn). La lignecaj plantoj por eksterdomaj ornamaj celoj estas plejparte produktataj de specialaj entreprenoj. En Esperanto la nomo arbokultivejo estus taŭga kaj oni povus konsideri ĝin kiel branĉo de la forstoscienco.

## Referencoj