open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taĝika somonio

La **taĝika somonio** - taĝike cомонӣ - estas la nacia valuto de Taĝikio. Unu somonio estas dividita je cent *diramoj* (taĝike дирам, komparu la vorton dirhamo). La internacia valuta kodo laŭ la normo ISO 4217 estas TJS.

La 30-an de oktobro 2000, la somonio anstataŭigis la *taĝikan rublon*, sekvaĵo de la sovetia rublo, je la ŝanĝkurso 1 somonio = 1000 taĝikaj rubloj. La somonio estas la plej valora monunuo en Centra Azio.

eta|maldekstra|240ra|monbileto de 500 somonioj el la serio de 2010

## Etimologio 
La valuto baptiĝis laŭ la legenda fondinto de la taĝika nacio, '''Isma'il Samani** aŭ **Ismo'il Somoni'* (ابو ابراهیم اسماعیل بن احمد, *Abu Ibrahim Ismail ibn Ahmad*, el la dinastio de Samanidoj, mortis en novembro 907). Tamen ankaŭ notindas ke la valutaj nomoj de la najbaraj centraziaj ŝtatoj Kirgizio, somo, kaj Uzbekio, somo, havas iom similan formon. Etimologia kaŭzo estas, ke en Sovetunio, parolantoj de la kazaĥa, kirgiza, uzbeka kaj ankaŭ taĝika lingvoj nomis la rublon "som" (taĝike "сўм"), kaj tiu nomo aperis sur la dorsa flanko de la monbiletoj, kune kun la valutaj nomoj en ĉiuj 15 oficialaj lingvoj de la unio. La vorto "som" (foje ankaŭ transliterigita "sum") signifas "pura" en la kirgiza, ujgura, uzbeka lingvoj kaj en multaj aliaj tjurkaj lingvoj. La nomo aludas al la bildo de "pura oro".

## Moneroj 
### Rimarkoj 
# *Universala katagolo de tutmondaj moneroj: 1901-ĝis nun, 31a eld.* asertas, ke la materialo por 5, 10 kaj 20 diramoj estas latunumita stalo, kvankam la Centra Banko asertas tiujn monerojn esti "du-metalaj" (kupro-zinko-stalo-kupro-zinko).
# *Universala katagolo de tutmondaj moneroj: 1901-ĝis nun, 31a eld.'' asertas, ke la materialo por 1, 3 kaj 5 somonioj estas kupronikelo-zinko, kvankam la centra banko asertas, ke estas nur kupronikelo.

## Monbiletoj 
## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la centra banko de Taĝikio

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Taĝikio
Baciu

**Baciu** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio:

*Baciu (Săcele) estas vilaĝo en Distrikto Braşov.
*Baciu (Cluj) estas vilaĝo en Distrikto Cluj.
Jado

eta|Malperfektigita jado
**Jado** estas malmola kaj polurebla mineralo. Temas pri minerala silikato el alumino (*jadeito*) aŭ kalko (*nefrito*). Ĝia koloro estas verda aŭ verdeta. Pura jado estas blanka.

Ĝi estas uzata en juvelarto, kaj sia uzado estas plej konata en la arto de la kulturoj de Orienta Azio. Jado estas ankaŭ tre grava en Mezamerika kulturoj kaj en la Maoria kulturo.

## En kulturo 
En medio de ĉinaj disidentoj la vorto "Fei Cui" (, do *jado*) estas ofte uzata kiel eŭfemismo por ĉina prezidanto Xi Jinping, ebliganta eviti la ĉinan cenzuron. La vortoludo estis bazita sur traktado de hieroglifoj, formantaj la familinomon de Xi Jinping, pro kio ĉinaj disidentoj interpretas la vorton "Fei Cui" kiel "neante Xi" kaj "Xi mortas". En 2020 ili uzis la kradvorton "Qi Cui" (), kiu laŭvorte tradukeblas kiel "preĝu por jado", post kio laŭ iliaj raportoj la vorto "Cui" estis cenzorata en ĉinaj sociaj amaskomunikiloj kaj retludoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Jado en ViKi (germana)

## Referencoj 
Kategorio:Gemoj
Kategorio:Kulturo de Ĉinio
Montrofingro

eta|Montrofingro
La **montrofingro** () (ankaŭ antaŭfingro) estas parto de la mano. Ĝi estas la dua fingro, nombrante de la polekso, kaj troviĝas inter la polekso (aŭ dikfingro) kaj la mezfingro (aŭ longa fingro). Ĝi portas tiun nomon, ĉar oni prefere uzas ĝin por montri al persono aŭ objekto.

Montrofingro de virino estas en la plej multaj kazoj pli longa ol la ringofingro en la sama mano, sed ringofingro de viro estas normale pli longa ol la montrofingro en la sama mano.

Ĝenerale ĝi estas la plej lerta mana fingro. Kontraŭe al la ceteraj fingroj, ĝi estas, kiel la polekso, tre moviĝiva. Oni uzas ĝin por signali (al homoj, objektoj, ktp.) kaj klaki sur la ĉefan butonon de la muso (la maldekstra kaze de dekstrulo kaj male kaze de maldekstruloj).

## Unikode 
La montrofingro simbole aperas eĉ en kelkaj unikodaj signoj.
* U+261A ☚
* U+261B ☛
* U+261C ☜
* U+261D ☝
* U+261E ☞
* U+261F ☟

## Vidu ankaŭ 
* Polekso
* Mezfingro
* Ringofingro
* Etfingro

## Eksteraj ligiloj 
* Akademianoj trovas ke la fingro de destino montras la vojon, Brosnan, University of Bath  
* Agresema fingromontro, Wissenschaft.de, 04.03.2005 

Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Fingroj
Dikruredoj

La **Dikruredoj** (*Dicruridae*) estas familio el la ordo de la Paseroformaj birdoj, kiuj troviĝas en la tropikaj kaj subtropikaj regionoj de Afriko, Azio kaj Aŭstralio.

Dikruredoj manĝas prefere insektojn, ili vivas en arbustaro aŭ en maldensa arbaro. Ili metas 2-4 ovojn en nesto alte en arbo. Dikruredoj estas agresemaj kaj sentimaj; ili atakas ankaŭ grandajn rabobirdojn, se temas pri defendo de sia nesto.

## Taksonomio 
Nuntempe la scienca interkonsento pri taksonomio estas ke la familio de Dikruredoj enhavas nur unu genron *Dicrurus* (dikruroj aŭ drongoj). En 2008 Leslie Christidis kaj Walter Boles laŭ biogeografiaj kaj morfologiaj konsideroj proponis vastigi la familion kaj enhavigi kiel subfamiliojn ripiduredojn (sub nomo *Rhipidurinae*), kaj kelkajn tribojn de monarĥedoj (kiel *Monarchinae* kaj *Grallininae*), tamen ĝis nun ilia ideo ne iĝis vaste akceptata.

Antaŭe oni apartenigis al dikruredoj ankaŭ genron *Chaetorhynchus*, kiu enhavas la solan specion *Chaetorhynchus papuensis* (Papua drongo), endemian en Nov-Gvineo. Surbaze de kaj morfologiaj, kaj genetikaj faktoj, *Chaetorhynchus* nun estas metita en kun ripiduredoj.

### Specioj 
La genro *Dicrurus* enhavas 28 speciojn:

## Referencoj 
Kategorio:Dikruredoj
Ringofingro

eta|La ringofingro
La **ringofingro** () estas parto de la mano. Ĝi estas la kvara fingro kaj troviĝas inter la mezfingro kaj la etfingro. El ĉiuj fingroj, la ringofingro estas tiu kiu plej malofte moviĝas sole, sed kutime kun la najbarfingroj. Ĉar la ringofingro estas granda kaj belforma, ofte oni nomas ĝin ankaŭ ***bela fingro***.

Montrofingro de viro estas en la plej multaj kazoj pli longa ol la ringofingro en la sama mano, sed ringofingro de virino estas normale pli longa ol la montrofingro en la sama mano.

## Etimologio 
Oni nomas la ringofingron tiel, ĉar oftege oni portas ringojn je tiu fingro. En Germanio kaj kelkaj aliaj eŭropaj landoj la fianĉoringo estas portita je la maldekstra ringofingro kaj la edziĝringo je la dekstra ringofingro.

## Vidu ankaŭ 
* Dikfingro
* Montrofingro
* Mezfingro
* Etfingro
* Anatomio
* Geedziĝa ringo
* Gefianĉiĝa ringo

Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Fingroj
Etfingro

eta|Etfingro
La **etfingro**, aŭ **malgranda fingro**, () estas parto de la mano. Ĝi estas la kvina, plej ekstera fingro, kiu troviĝas rande de la manplato kaj apud la ringofingro. La etfingro estas kutime la plej malgranda fingro de la mano.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Dikfingro
* Montrofingro
* Mezfingro
* Ringofingro

Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Fingroj
Piedfingro

eta|Piedfingroj
eta|Piedostoj kaj kaj la ostoj de la piedfingroj
**Piedfingroj** () estas la fingroj de la piedoj ĉe primatoj kaj homoj.

Kiel ĉiu manfingro, ankaŭ ĉiu piedfingro havas ungon.

Homo havas kutime kvin piedfingrojn ĉe ĉiu piedo. La plej dika piedfingro troviĝas ene, la plej malgranda ekstere de la piedo.

## Pieda dikfingro 
La **pieda dikfingro** aŭ **halukso** (el la latina medicina faklingvo *hallux*) estas la plej dika, plej ena fingro de la piedo ĉe homo kaj primatoj.

Male kiel la mana dikfingro aŭ polekso, la pieda dikfingro ne staras kontraŭe al la aliaj kvar piedfingroj.

Kontraŭe al la aliaj piedfingroj, la pieda dikfingro havas nur du falangojn: la bazan falangon () kaj la finan falangon ().

### Malsanoj de la pieda dikfingro 
* *Hallux valgus*
* *Hallux rigidus*

eta

Kategorio:Anatomio
Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Piedo
Dendrokolaptedoj

La **Dendrokolaptedoj** (*Dendrocolaptidae*) estas subfamilio el la ordo de la Paseroformaj birdoj. Iam oni konsideris ĝin aparta familio de la paseroformaj birdoj, sed nuntempe oni ordigas ĝin sub la furnariedoj.

## Disvastiĝo 
Disvastigitaj ili estas en la subtropikaj kaj tropikaj arbarregionoj en Mez- kaj Sudameriko de Meksiko ĝis Argentino. Ili vivas prefere kiel izoluloj; nur kelkfoje ili kolektiĝas al iom grandaj grupoj.

## Distingiloj 
La bekoformo varias de specio al specio. Ĝi povas esti longa kaj antaŭe malsupren kurbigita aŭ mallonga kaj rekta, kiel ĉe la Grizakapa sitasomo *Sittasomus griseicapillus*. Dendrokolaptedoj disponas pri akraj ungegoj kaj fortaj kruroj kaj piedoj. La bruna plumarkoloro similas ĉe inoj kaj maskloj. La flugiloj kaj la vostoplumoj ofte havas rustbrunan koloron. Helpe de siaj akraj ungegoj kaj la rigidaj vostoplumoj, uzataj kiel apogilo, ili kapablas lerte kuri laŭ la arbotrunkoj kaj branĉoj. Ili nutras sin per insektoj, kiujn ili trovas en la fendoj de arboŝelo. Siajn nestojn ili konstruas en arbokavoj kaj forlasitaj pego-truoj.

## Genroj kaj specioj (elektaĵo) 
* Kampiloramfo *Campylorhamphus*
** *Campylorhamphus trochilirostris*)
* Dendrokolapto *Dendrocolaptes*
** *Dendrocolaptes certhia*
* Nasiko *Nasica*
** *Nasica longirostris*
* Sitadomo *Sittasomus*
** Grizakapa sitasomo *Sittasomus griseicapillus*
* *Dendrocincla*
* *Dendrocolaptes*
* *Drymornis*
* *Glyphorynchus*
* *Hylexetastes*
* *Lepidocolaptes*
* *Xiphocolaptes*
* *Xiphorhynchus*

Kategorio:Furnariedoj
Falango

**Falango** povas esti
# antikva batalaranĝo, konsistanta el taĉmento de soldatoj, armitaj per longaj pikiloj kaj ordigitaj laŭ profundaj vicoj - tiun militan taktikon, kiun tre sukcese aplikis la legioj de la Romia Imperio, laŭdire inventis la legenda tebana armeestro Epaminondas en antikva Grekio kaj konatigis la makedona armeo de Aleksandro la Granda,
# ĉiu el la artikigitaj ostaj partoj, el kiuj konsistas manfingro kaj piedfingro,
# komunumo, en la socialisma sistemo de Charles Fourier,
# Hispana Falango: faŝista hispana movado, fondita en 1933.

Kategorio:Skeleta sistemo
Kategorio:Antikva Grekio
Ojstro (romano)

eta|maldekstra|aŭtorino E.L.Vojniĉ**Ojstro** (angle *The Gadfly*) estas anglalingva romano verkita de Ethel Lilian Voynich en 1897, kiu enscenigas revoluciemajn rondojn en la aŭstrie dominata Italio de la 19-a jarcento batalantajn pro unuiĝo de la lando. Ĝia kontraŭreligiema tono igis ĝin ege furora en Rusio antaŭ la Rusa revolucio, en posta Sovetunio kaj en ceteraj landoj. Entute 2,5 milionoj da ekzempleroj en pli ol tridek naciaj lingvoj estis venditaj.

En Soveta Unio en 1955 laŭ la romano oni faris samnoman filmon, en kiu ĉefrolas kiel Arturo Berton (Arthur Burton) Oleg Striĵenov. Por ĝi muzikon komponis Dmitri Ŝostakoviĉ. Ankaŭ sukcesis la dua versio de la filmo *"Ojstro"* de 1980 kun *Andrej Ĥaritonov*. En Ĉinio oni produktis eĉ la dudekpartan filmon (reĝisoro *Wu Tianming*).

La precipaj eventoj de la romano okazas en italaj urboj Pizo, Florenco kaj Brisighella.

## "Ojstro" en Interreto 
* http://www.esperanto.mv.ru/Ojstro/Traduko/index.html esperantigo de la romano 
* http://www.ojstro-vojnich.narod.ru  retejo de Vladimir OKC kun kvinlingva anonco (,, . ,  Oleg Striĵenov ĉefrolas
* http://www.ojstro-voynich.narod.ru  retejo de Vladimir OKC kun kvinlingva anonco (,, . ,  Andrej Ĥaritonov ĉefrolas
* http://lib.ru/INPROZ/WOJNICH/owod_engl.txt teksto*"The Gadfly"* 
* http://krasnoe.tv/node/8020 filmo *"Овод"* (1955) 
* https://www.youtube.com/watch?v=vDcmNN1LBsI filmo *"Овод"* (1980) (la unua parto) 

Kategorio:Verkoj el la anglalingva literaturo
Kategorio:Anglalingvaj romanoj
Kategorio:Italio en fikcio
Kategorio:19-a jarcento en fikcio
Duledoj

La familio **Duledoj** el la ordo de la Paseroformaj birdoj havas unusolan specion Dominika dulo (*Dulus dominicus*) el unu genro Dulo. Antaŭe la ornitologoj taksis ĝin apartenanta al la familio de Bombiciledoj (*Bombycillidae*).

## disvastiĝo 
Ĝi estas Nacia birdo de la Dominika Respubliko. La disvastiĝa regiono estas la malferma pejzaĝo en la Dominika Respubliko, pli ekzakte sur Hispaniolo, sur Haitio, sur la Antiloj kaj sur Havajo.

## vivmaniero 
La birdo vivas kaj kovas ĉe Rojstoneoj (*Roystonea*), palmo konata sub la nomo Reĝa palmo. Komunaj nestoj je diametro de unu metro gastigas du ĝis kvin kovantajn parojn. La nesto konsistas el sekaj branĉetoj plektitaj ĉirkaŭ la trunko kaj la folielkreskejo. Ĉiu paro kovas en separita sektoro kun propra enirejo. La ovaro havas du ĝis kvar ovojn.

## nutrado 
La Dulo nutras sin per la beroj de la Reĝa palmo Rojstoneo (*Roystonea*), fojfoje per ties floroj kaj aliaj plantoj.

Kategorio:Paseroformaj
Legii

**Legii** [leĝij] () estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Cluj-Napoca. En 1910 ĝi nombris 454 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 209 (rumanoj, 15% hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1228. En mezepoko ĝi estis hungara servutulvilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Kolozs vármegye*). Administre ĝi apartenas al Geaca.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Emánuel Brüll (28-a de oktobro 1884 – 30-a de julio 1951, Satu Mare): lingvokultivanto, bibliotekisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Lujerdiu

**Lujerdiu** [luĵerdju] () estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Corneşti (Cluj).

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 852 loĝantojn (rumanoj), en 1992 442.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1279. En mezepoko ĝi estis hungara vilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj homoj 
* Ádám Herepei instruisto, reformita pastro, eklezia verkisto.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Bovlo

[dekstra|eta|Bovloj de [antikva Romio]]
**Bovlo** estas manĝilo. En Francio oni uzas ĝin ĉefe por la matenmanĝo, por trinki kafon, lakton, teon, k.s.

Bovloj estas faritaj el diversaj materialoj: porcelano, plasto, metalo, ligno, ceramiko, fajenco, ktp. Laŭ la materialoj bovloj utilas ne nur kiel manĝilaro sed ankaŭ kiel ujo por prepari aŭ varmigi manĝojn.

Ekzistas bovloj kun aŭ sen teniloj, bovloj ornamitaj, bovloj personigitaj kun la nomo de la uzanto, ktp, kaj ankaŭ la tiel nomata sonbovlo.

En vortaro de Krause la ujo estas nomata **bovlujo** kaj **bovlo** staras por alkohola trinkaĵo (vino kaj/aŭ ŝaŭmvino kun fruktoj). . La uzo de "bovlujo" estas erara; ĝi kontrastas kun la uzo trovebla ĉe Zamenhof, en "La ŝtona urbo" (Anna Löwenstein) kaj ĉe aliaj aŭtoroj, kie la vorto ĉiam nomas la ujon. Tamen figurosence eblas nomi la trinkaĵon ankaŭ bovlo (trinkaĵo).

## Vidu ankaŭ
* Budha bovlo

## Notoj 
Kategorio:Manĝiloj
Kategorio:8-a oficiala aldono
Dăbâca

**Dăbâca** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Dăbâca (Cluj) estas vilaĝo en Distrikto Cluj.
*Dăbâca (Topliţa) estas vilaĝo en Distrikto Hunedoara.
Dârja

**Dârja** [dırĵa] ( madjarderĵe) estas vilaĝo en Rumanio norde de Cluj-Napoca. En 1910 ĝi nombris 922 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 259 (rumanoj, 4% hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1340. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka vármegye*). Administre ĝi apartenas al Panticeu.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Renomaj personoj 
* Iuliu Haţigeanu (1885 - 1959): kuracisto, universitata profesoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Fodora

Fodora estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Fodora (Aşchileu Mare) estas vilaĝo en Distrikto Cluj.
*Fodora (Gâlgău) estas vilaĝo en Distrikto Sălaj.
Fodora (Așchileu Mare)

**Fodora** () estas vilaĝo en Rumanio norde de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al la komunumo Așchileu kun sidejo en Așchileu Mare.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1214. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Kolozs*).

## Loĝantaro 
En 1910 Fodora nombris 683 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 329 (rumanoj, 26 % da hungaroj). En la censo de 2002 la 307 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj lingvojn:

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Enikő Asztalos, *Enikő Nagy* (n. 3-a de aŭgusto 1939): instruistino, etnografistino.
* Gizella Halgia (n. 6-a de februaro 1926): instruistino en la lernejo de surdomutuloj en Cluj-Napoca, lernolibro-verkistino.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

## Notoj 
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Cubleșu Someșan

**Cubleșu Someșan** [kubleŝu someŝan] ( [madjarkeobleoŝ])) estas vilaĝo en Rumanio norde de Kluĵo. Administre ĝi apartenas al Panticeu.

La nomparto *Someșan* rilatas al la rivero Someșul Mic, kiu tamen fluas ĉ. 15 km oriente.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 1 166 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 527 (rumanoj, 13 % da hungaroj).

En la censo de 2002 la 502 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn:

Unu loĝanto nenion deklaris. La nombroj pri la preferataj lingvoj rumana kaj hungaraj estis egalaj al tiuj pri etnecoj.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1306. En mezepoko ĝi estis hungara servutulvilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Szolnok-Doboka*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Márton Roska (15-a de junio 1880 – 16-a de julio 1961, Budapeŝto) – arkeologo, universitata profesoro
* László Csíki (agronomo)

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Măcicașu

**Măcicașu** [mǝĉkaŝu] ( [madjarmaŝka:ŝ]) estas vilaĝo en Rumanio norde de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al la komunumo Chinteni, kies centro situas 4 km sud-okcidente.

Chinteni estas atingebla de Măcicașu ne rekte, sed nur tra Deușu, sur la distriktaj vojoj DJ109S kaj DJ109A.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 617 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 316 (rumanoj, 19 % da hungaroj).

En la censo de 2002 la 275 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1283. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Kolozs).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Herman de Coninck

**Herman DE CONINCK**  estis flandra poeto, eseisto kaj redaktoro. Li estas konata kiel “la viro kiu legigis al sia popolo poezion” (aludo al Conscience, kiu 'legigis sian popolon').

De Coninck naskiĝis en 1944 en Meĥleno. Liaj gepatroj ekspluatis librovendejon, kio ebligis lin (kaj lian fratinon) jam ekde junaĝo frandi de la monda literaturo. En la mezlernejo li verkis por la lerneja gazeto kaj je la aĝo 15 li estis firme decidinta fariĝi verkisto. Tial li studis Germanan filologion en Loveno. Post kvar jaroj da instruado, li fariĝis redaktoro de la populara revuo 'Humo' en 1970.

## Lia unua poemaro 
eta|Poemo sur muro en Hago (2019)
Per sia unua poemaro “De Lenige Liefde” (la supla amo) (1969) li igis poezion alirebla por ĉiuj. De Coninck ‘revalorigas’ la normalan lingv(aĵ)on kaj do ankaŭ la normalan vivon. Tiel ĉi li fariĝis la 'patro' de la nov-realismo, demokrata tendenco en la poezio kiel reago al la hermetismo de la Eksperimentistoj.

La verko fariĝis la plej vendata poemaro de la 20a jarcento kaj premiiĝis plurfoje. En unu el la poemoj li priskribas arde kiel li pli frue en la jaro koncipis sian filon Tomas.

En 1997 la poeto mortis pro korkrizo, survoje al kongreso en Lisbono. Flandrio tiel perdis ne nur sian plej popularan poeton, sed ankaŭ eseiston, mentoron, ĵurnaliston kaj poezikritikiston.

## Aperis en Esperanto 
* De lenige liefde [La supla amo], tradukis Lode Van de Velde.

## Eksteraj ligiloj 
* www.hermandeconinck.be 

Kategorio:Flandraj verkistoj
Jules Rimet

**Jules Rimet** (naskiĝis la 14-an de oktobro 1873, mortis la 16-an de oktobro 1956) estis prezidanto de la Federacio Francia de Futbalo de 1919 ĝis 1945 kaj de FIFA de 1921 ĝis 1954.

Rimet naskiĝis en Theuley, Haute-Saône en Francio.

Pro iniciato de Rimet, la unua Futbala Mondpokalo okazis en 1930. La Pokalo Jules Rimet estis nomita honore al li.

Li mortis en Suresnes, Francilio en Francio.

Kategorio:Francaj futbalistoj
Kategorio:Homoj de Haute-Saône
Kategorio:Prezidantoj de FIFA
Kategorio:Francaj romkatolikoj
Kategorio:Komandoroj de la Honora Legio
Kategorio:Titoluloj de la franca Milita Kruco 1914-1918
Kategorio:Francaj militistoj de la Unua Mondmilito
Jukado

eta|Viro skrapante sian dorson
**Jukado** aŭ **juko**, jukosento (latine *Pruritus*) estas ekscita sento ĉe la liberaj nervofinoj ĉe limo de dermo kaj epidermo. La jukosenton kondukas apartaj nervofibroj.

La patologia jukado signas haŭtan aŭ sisteman malsanon.

La jukadon kaŭzas plej ofte la histamino, estiĝanta en la dermo. Laŭ supozoj, la gratado ĉesigas la senton (por 15-25 min.) tiel, ke interrompas la ritmon de nervaj impulsoj aŭ provizore damaĝas la nervojn. La daŭra gratado kaŭzas ruĝiĝon de la haŭto, aperon de eruptoj, malmoliĝon de la haŭta surfaco.

Se la jukado aperas kun haŭta ŝanĝiĝo (erupto, veziketoj), tio signas haŭtan malsanon (ekz. ekzemo, varicelo ktp).

Se jukado okazas sen ŝanĝiĝo de la haŭto, tio povas okazi pro perturboj de la materialŝanĝo, ĉe endokrino, en malbonintencaj tumoroj, pro medikament-alergio, malsanoj de reno, hepato, sangosistemo. Ofte kaŭzas juksenton la sekiĝo de la haŭto dum gravedeco aŭ en maljuna aĝo au pro troa sunumado. Alia kaŭzo estas haŭta alergio pro vesta materialo, sed malofte povas aperi eĉ psiĥaj kaŭzoj.

Ne ekzistas efiaj metodoj, medikamentoj kontraŭ jukado. Oni povas uzi lokajn sendolorigilojn, haŭtmoligaĵojn (glicerino, lanolino ktp.), antihistaminojn. Hodiaŭ oni volas trakti ne la jukadon mem, sed la malsanon malantaŭ ĝi.

## Vidu ankaŭ 
* dermito
* sunfrapo
* urtiko

Kategorio:Simptomoj
Kategorio:Dermatologio
Petea (Band)

**Petea (Band)** [petja] (hungare: **Mezőpete**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Târgu Mureș. Administre ĝi apartenas al Band (Mureş).

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 320 loĝantojn (rumanoj), en 1992 264 (rumanoj).

## Historio 
Ĝia unua mencio estas en 1447. Ĝi estis en mezepoko rumana vilaĝo. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda *).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Gravaj personoj 
* Ion Horea (*10-a de majo 1929): poeto.
* Mihai Horea (*28-a de marto 1926): pentristo.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto Mureş

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Petea (Pălatca)

**Petea (Pălatca)** () estas vilaĝo en Rumanio sude de Cluj-Napoca. En 1910 ĝi nombris 893 loĝantojn (rumanoj), en 1992 811. Ĝia unua skriba mencio estis en 1278. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Torda-Aranyos vármegye). Administre ĝi apartenas al Pălatca.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Șardu

**Șardu** [ŝardu] () estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Sânpaul.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 796 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 556 (rumanoj). En la censo de 2002 el la 500 loĝantoj 496 deklaris sin rumanoj.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1341. En mezepoko ĝi estis hungara servutulvilaĝo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Kolozs vármegye*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Sándor Halmágyi (Magyarsárd, 2-a de aprilo 1832 – Budapest, 13-a de oktobro 1917): verkisto, jursciencisto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Sânpaul (Mărtiniș)

**Sânpaul** [sınpaul] ( [*homoro:dsentpa:l*) estas komunumo en Rumanio sudoriente de Odorheiu Secuiesc. Ĝi apartenas administre al Mărtiniş.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 740 kaj en 1992 496 loĝantojn (hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estas en 1334 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, al departemento Udvarhely.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Komunumoj pri Sankta Paŭlo en Hungara reĝlando 
## Renomaj personoj 
* Ida Bathó, F. (n. 25-a de februaro 1938): aktorino.
* Dénes Hátszegi (1889-1972): popolpoeto.
* Domokos Vári (Siménfalva, 16-a de aŭgusto 1886 - Sânpaul (Mărtiniș), 8-a de decembro 1955): poeto

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Harghita
Kikerkaĉo

250px|eta|Bovleto da kikerkaĉo.
eta|250px|Kikerkaĉo kun oleo.
**Kikerkaĉo** aŭ **humuso** ()) estas kaĉo aŭ saŭco el la Mezoriento surbaze de kikeroj  kaj suko de citrono, preskaŭ ĉiam ankaŭ kun sezama pasto. Ofte ĝi estas manĝata en pitabulko aŭ de telero. Sur telero kun kikerkaĉo oni plej ofte verŝas iom da olivoleo. Tia telero krome estas ornamita per iom da petroselo, legomoj kaj/aŭ (saŭco de) akraj kapsikoj.

Kikerkaĉo ankaŭ estas foje servata kiel saŭco al kikerbuloj.

## Vidu ankaŭ 
*Kikerbulo
*Baba ganuŝo

## Eksteraj ligiloj 
* Recepto el Vikilibro

Kategorio:Araba kuirarto
Kategorio:Egipta kuirarto
Kategorio:Libana kuirarto
Kategorio:Mezorienta kuirarto
Kategorio:Vegana kuirarto
Kategorio:Saŭcoj
Vojimposto

[eta|240ra|Vojimposta pagejo sur la [aŭtoŝoseo A61 apud Tuluzo, Francio.]]
eta|Hongkong
eta|Mondmapo de vojimpostlandoj
**Vojimposto** estas imposto pagenda por la uzo de konstruaĵoj, kiuj povas esti vojoj, pontoj, kaj nun ankaŭ aŭtovojoj kaj tuneloj kelkfoje ankaŭ por akvovojoj.

## Historio 
Jam en la 11-a jarcento vojimpostoj estis kutimaj en la tuta Eŭropo. Ili estis enkondukitaj, ĉar tiam la financado de vojoj renkontis ĉiam pli da malfacilaĵoj. Per la vojimposto la vojaĝantoj (uzantoj) partoprenu la financadon, por kiu ofte la apudaj loĝantoj respondecis.

Vojimpostejoj estis ofte ĉe pontoj kaj pordegoj, ĉar tiaj ejoj estis malfacile eviteblaj kaj necesigis malpli oftan riparadon ol vojoj. Poste ili estis iom post iom forprenitaj, ĉar ili prezentis malhelpilon por libera komerco.

## Urba vojimposto 
Por senŝarĝigi la centron de urbegoj je trafiko kaj medipoluo, oni ekde 1975 enkondukis urbajn vojimpostojn. La unua urbo estis Singapuro, sed baldaŭ sekvis multaj eŭropaj urboj kiel Oslo, Londono, Stokholmo, ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Urba vojimposto
* Vojimposta pagejo

Kategorio:Transporto
Kategorio:Impostoj
Kategorio:Fiska juro
Titanomakio

**Titanomakio**, el la gr. Τιτανομαχία, *batalo de la titanoj*, estis la milito inter la titanoj: Krejo,
Hiperiono, Jafeto, Teja, Rea, Temisa, Mnemozina, Feba, Prometeo, Epimeteo, Atlaso, Menecio kontraŭ la olimpanoj: Zeŭso, Hestia, Demetra, Hadeso, kaj Posejdono, kun la helpo de aliaj titanoj, la Hekatonkiroj, kaj la Ciklopoj.

Kategorio:Titanoj
Kemitaksiso

**Kemitaksiso** aŭ **Kemotaksiso** signifas movon direktitan de kemia stimulo. Ĝi gravas en alproksimiĝo al nutraĵo (pozitiva kemotaksiso), evito de danĝeraj materialoj (negativa kemotaksiso), trovo de sperma ĉelo la ovoĉelon ktp.

Ĉe la unuĉeluloj la kemotaksiso gravas por trovi nutraĵajn molekulojn.

En la proceso gravas ĉelaj receptoroj, kiuj akceptas signojn de la ekstera mondo.

Kategorio:Mikrobiologio
Kategorio:Fiziologio
Egitinedoj

La **egitinedoj** (*Aegithinidae*) estas familio el la ordo de la Paseroformaj birdoj. En tiu familio ekzistas unu genro kaj kvar specioj. Antaŭe la ornitologoj enordigis ilin kune kun la Kloropseedoj (*Chloropseidae*) kaj la Irenedoj (*Irenidae*) al la familio Irenedoj (*Irenidae*).

Egitinedoj loĝas en arbaroj, ĝardenoj kaj fruktoplantejoj kaj disvastiĝis en Sudazio ĝis Sudeostazio. Ili atingas korpolongecon de 12 ĝis 16 centimetroj. Plej ofte ili vivas solaj kaj nutras sin per araneoj, insektoj kaj aliaj malgrandaj senvertebruloj.

Ĉe la Egitinedoj ne ekzistas klara seksdimorfismo. Dum la kovotempo tamen la masklo okulfrapas per sia brila plumaro.

## Genro kaj specioj 
* Egitino (*Aegithina*)
** Tipa egitino (*Aegithina tiphia*)
** Nigraorflava egitino (*Aegithina nigrolutea*)
** Smeralda egitino (*Aegithina viridissima*)
** Lafresnaye-egitino (*Aegithina lafresnayei*)

eta|260px|maldekstra|*Aegithina nigrolutea*
eta|246px|center|*Aegithina viridissima*
Santos Dumont

**Santos Dumont** povas rilati al:

*Santos-Dumont - Alberto Santos-Dumont (1873-1932), la inventisto de aviadilo.
*Santos Dumont - la brazila urbo, kiu ricevas la nomon de tiu ĉi supra inventisto.
Morlaca

**Morlaca** [morlaka] () estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Huedin. En 1910 ĝi nombris 1509 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1014 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1493. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Kolozs vármegye). Administre ĝi apartenas al Poieni.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Billy Waldon

**Billy Ray Waldon** (naskiĝis la 3-an de januaro 1952 en Tahlequah, Oklahomo), nomata ankaŭ **Billy Joe Waldon**, kaj pli konata laŭ lia indiĝena nomo **Nvwtohiyada Idehesdi Sequoyah** (ĉeroke ᏅᏙᎯᏯᏓ ᎢᏕᎮᏍᏗ ᏎᏉᏯ) aŭ ĝia esperantigo **Noiĉjo Sekvojo**, estas usona indiĝena aktivisto, esperantisto kaj planlingvisto. En 1991 li estis kondamnita al mortpuno por serio de perfortaj krimoj, okazintaj en Usonaj subŝtatoj Oklahomo kaj Kalifornio. Lia kondamno estas nuligita je la 23-a de januaro 2023, kaj supozeble estos nova procezo.

## Biografio 
Li estas kvarona ĉeroko. En 1981, li vojaĝis al Eŭropo, kie li prezentiĝis kiel indiano kaj prelegis ĉe diversaj Esperanto-asocioj.

La 23-an de aprilo 1986, la usona polica institucio FBI metis lin sur la liston de la plej serĉataj krimuloj, pro kelkaj murdoj kaj raboj faritaj de iu(j) fine de 1985. La 16-an de junio 1986 Waldon estis arestita.

En 1991, li publikigis la planlingvan projekton Poliespo. En broŝuro pri la projekto, li rakontas iomete ankaŭ pri sia sorto kaj asertas, ke li estas senkulpa. Laŭ li, la FBI ŝatas nek Esperanton nek indianojn, kaj mem metis kelkajn pruvilojn en lian aŭton por povi aresti lin.

En 1992, li estis kondamnita al morto. Li nun vivas en malliberejo en San Quentin, Kalifornio.

Je la 23-a de januaro 2023 la mortkondamno de Sekvojo kaj la tuta procezo kontraŭ li estis nuligitaj pro proceduraj malĝustaĵoj, kaj la usona subŝtato Kalifornio konsentis doni al li novan juĝon.

## Verkoj 
* Sequoyah, Nywtohiyada Idehesdi: La fundamento de Poliespo (lingvoprojekto surbaze de Esperanto kaj la ĉeroka lingvo) de Billy Waldon. - Usono: Waldon, 1991. - 50 p.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Sequoyah kondamnita al morto (france) 
* La "seria murdisto" Billy Waldon (angle)
* Komitato Armand pri Billy Waldon (el *Heroldo Komunikas*)
* Local Death Penalty Case From 1985 Finally Goes To Appeal (angla, 2006-08-08)
* HUMAN RIGHTS ADVOCATES Vol. 42 Winter 2003-04  - informoj pri duboj pri lia kulpo kaj organizo "fos*ters", svisa grupo kiu helpas defendi lin.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Pseŭdonimoj
Kategorio:Usonaj juĝaj kazoj
Feldioara

Feldioara estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

*Feldioara (Braşov), hungare *Földvár*, germane *Marienburg*, estas vilaĝo en distrikto Braşov (, , ).
*Feldioara (Ucea de Jos), same hungare *Földvár*, germane *Marienburg*, estas vilaĝo en la sama distrikto Braşov.
*Feldioara (Cătina), hungare *Melegföldvár*, estas vilaĝo en distrikto Cluj (, , ).
Orelvulturo

La **orelvulturo** () estas birdospecio  el akcipitredoj. Tiu malnovmonda vulturo troviĝas en Afriko kaj Arabio. Ĝi estas la ununura membro de la genro *Torgos*. Ĝi ne rilatas al ŝajne simila grupo de novmondaj vulturoj, kaj ne kunhavas tiom lertan sentoflaron.

## Taksonomio 
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj Aliflanke kaptivaj vulturoj de la pli granda subspecio *T. t. negevensis*, pezas 6.5-9.2 kg ĉe maskloj kaj 10.5-13.9 kg ĉe inoj.

Kiel ĉe aliaj vulturoj, tiu havas senplumajn ruĝecajn al rozkolorajn kapon kaj kolon. Pluma kapo makuliĝus per sango, aliajn kadavraj fluaĵoj kaj malpuriĝus malfacile. Ruĝeca kapo -iom blueca subbeke, kun koloroj ŝanĝeblaj laŭ temperaturo kaj mieno- kaj dikega beko, nigra supre kaj iom malhelflava sube, distingas ĝin el aliaj vulturoj. Kiel ansergrifo, tiu havas krispan plumaron ĉirkaŭ kolo -antaŭe senpluma kaj ruĝa- malantaŭe unue blankaj plumoj kaj poste malhelbrunaj, kiel en la cetero de la korpo, escepte la kruroj kiuj montras blankan plumaron.

## Reproduktado 
Tiu birdo nestas solece sur izolitaj dornaj arboj kaj en rokaj fendoj, kie konstruas grandan neston el etaj bastoneteroj kaj interna seka herbaro. La ino demetas kutime ununuran ovon. Kovado daŭras 50 aŭ 55 tagojn. La ido estas tutbruna sed kun grizaj kapo kaj kolo. Antaŭ ekflugo (post 4 monatoj) ĉiam unu el la gepatroj restas ĉeneste. Poste la junulo povas resti sola dum pluaj 2 monatoj. La gepatroj povas zorgi la idon eĉ ĝis dum unu jaro.

## Kutimoj 
[dekstra|eta|Ripoze en arbo en [Nacia Rezervejo Masai Mara, Kenjo]]
Temas pri kadavromanĝanta birdo, kiu manĝas jam mortintajn bestojn kiuj trovas per vidkapablo aŭ rigardante aliajn vulturojn. Per sia fortega beko povas disŝiri la malmolan haŭton de grandaj mamuloj. Poste manĝas haŭton kaj etajn ostojn. Ili regas aliajn vulturon dum manĝado, sed perdas tempon pro tiu konduto. Tio estas ankaŭ profita por aliaj vulturoj, ĉar tiu ĉi plej forta faras malfermigan taskon, kion povas fari eĉ pli efike hienoj. Ili povas forpreni kadavropecojn de aliaj rabobirdoj. Ankaŭ povas ataki feblajn animalojn aŭ rabi birdonestojn ekzemple de flamengoj.

Temas pri silentema vulturo. Ili vivas laŭ paroj, sed kuniĝas ĝis grupo de 50 birdoj ĉirkaŭ manĝaĵoj kaj akvo. Ili vivas ĝis 30 jaroj en libero kaj ĝis 50 en kaptiveco. Ne estas migranta birdo, sed moviĝas en okcidenta Afriko norden dum pluvosezono kaj suden dum seka sezono.

## Bildaro 

File:Lappet faced vulture (Torgos tracheliotus) - side view.jpg
File:Lappet-faced vulture.jpg
Torgos tracheliotus MHNT.ZOO.2010.11.78.7.jpg| ovo de *Torgos tracheliotus* - Muzeo de Tuluzo

## Referencoj 
* Shirihai, Hadoram (1987) Field characters of the Negev Lappet-faced Vulture, pp.&nbsp;8–11 in *International Bird Identification: Proceedings of the 4th International Identification Meeting, Eilat, 1st - 8th November 1986* International Birdwatching Centre Eilat

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet. 
* ARKive - bildoj kaj filmetoj de Orelvulturo *(Torgos tracheliotos)* 

Kategorio:Gipaetenoj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Boian

Boian estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

* Boian (Ceanu Mare) estas vilaĝo en Distrikto Cluj.
* Boian (Bazna) estas vilaĝo en Distrikto Sibiu.
Someșu Cald

**Someșu Cald** [someŝu kald] () estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al la komunumo Gilău.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 593 loĝantojn (rumanoj), en 1992 574 (rumanoj, 4 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1448. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Kolozs).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Pâglișa

**Pâglișa** [pıgliŝa] ( [lo:napokloŝtelke]) estas vilaĝo en Rumanio norde de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al la komunumo Dăbâca.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 551 loĝantojn (rumanoj), en 1992 182.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1306. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka vármegye).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Pâglișa en Enciclopedia României

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Urca

**Urca** [urka] () estas vilaĝo en Rumanio orient-sudoriente de Turda. En 1910 ĝi nombris 1 042 loĝantojn (rumanoj), en 1992 1 156. Ĝia unua skriba mencio estis en 1289. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Torda-Aranyos vármegye). Administre ĝi apartenas al Viişoara.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Kaleedoj

La **Kaleedoj** (*Calleidae*) estas familio el la ordo de la Paseroformaj birdoj.

En tiu familio ekzistas tri genrojn kaj tri specioj, el kiuj unu estas ekstingita kaj du en danĝero. Kulpis kaj kulpas pri tio verŝajne la enkondukitaj rabobestoj kaj ronĝuloj, la ĉasado kaj la detruado de ilia vivospaco, kiel ekzemple de grandaj partoj de la arbaroj de Novzelando. La ĉasado de la Maorioj al la nun ekstingitaj Hujoj (*Heteralocha acutirostris*) jam frue malaltigis ties nombron. Precipe la nigraj vostoplumoj kun la blankaj pintoj servis kiel kapornamaĵo de la tribestroj.

La Kaleedoj vivas en la arbaroj de Novzelando. La dikkarnaj brilkoloraj haŭtloboj ambaŭflanke de la beko donis al la birdo la sciencan nomon *Calleidae* (calleum, latine = kalo) kaj la germanan nomon *Lappenvögel* (Lappen, germane = lobo). La kruroj estas longaj kaj fortaj, dum la flugiloj estas malfortaj. La birdoj saltas de branĉo al branĉo aŭ flugumas kaj saltetas sur la arbargrundo, serĉante je insektoj, beroj kaj fruktoj.

## genroj kaj specioj 
* *Creadion*
** Tieke, *Creadion carunculatus*
* *Callaeas*
** Kokako, Callaeas cinerea*
* *Heteralocha*
** Huia, *Heteralocha acutirostris'', †

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando
Gaciça

**Gaciça** estas arta lingvo kreita de Theodore Kloba. Ĝi havas propran alfabeton, parte bazita sur Guĝarata lingvo. Kvankam la gramatiko estas iom influita de la angla kaj tre simpla, ĝi havas kreivaj trajtoj kiel la ergativeco. Estas kvar kazoj: absolutivo, ergativo, dativo kaj postpozicia kazo. 

Specimeno transskribita:

ir yëj birmada birzuçmëgëm alvëduram begyanax ërje,
ir giçoy azboyom dorvëduram gamburdax rugudurax,
ir albu zimirmadam gimnëgëm, bol ajlazimir
ir yo azbom veçnom, veçnox cirbazax jën,
mordordurax bezajax, ublaguji verduju omji.
yo birmav uju viz ajlazbanir, yo birmav uju viz ajlanibor,
yo birmav uju viz ajlagilmanar, o uju ajlazeder veçnoyëx,
mordordurax bezajax, ublaguji verduju omji.
(J.R.R. Tolkien)

:''Tri ringoj por la elfoj sub la hela ĉiel',*
:*Sep por la gnomoj en salonoj el ŝton'.*
:*Naŭ por la homoj sub la morto-sigel',*
:*Unu por la Nigra Reĝo sur la nigra tron'*
:*Kie kuŝas Ombroj en Mordora Land'.*
:*Unu Ringo ilin regas, Unu ilin prenas,*
:*Unu Ringo en mallumon ilin gvidas kaj katenas*
:*Kie kuŝas Ombroj en Mordora Land'.''
(Versio de William Auld el la angla). 

## Eksteraj ligiloj 
http://www.aquila.net/sworkers/conlang/ 

Kategorio:Artaj lingvoj
Gjarrda

**Gjarrda** [ĝarda] estas arta lingvo. Ĝi estas ergativa lingvo kun fantazia, sed simpla gramatiko. La fonetiko estas tre influita de angla lingvo, kurioze la litero W havas la nomon "eu", same kiel en portugala lingvo antaŭ la 19-a jarcento.

Ekzemploj:

*lyb ka cufe lueb ka kjufei (la kesto estas malplena);
*cikse ja nikRa ka zaci kjiksei ya nikra ka zakji (la muso manĝas la fromaĝon);
## Eksteraj ligiloj 
http://www.io.com/~hmiller/lang/Jarda/index.html 

Kategorio:Artaj lingvoj
Klimakteredoj

La **Klimakteredoj** (*Climacteridae*) estas familio el la ordo de la Paseroformaj birdoj. En tiu familio ekzistas du genroj kaj sep specioj.

La disvastiĝejo situas en Aŭstralio kaj Novgvineo. Tie ili loĝas en arbaroj aŭ arbaroriĉaj regionoj.

La aspekto kaj konduto de la Klimakteredoj similas al tiuj de la Certiedoj (*Certiidae*). Per siaj akraj ungegoj je la fortaj piedfingroj ili facile kapablas iri laŭ la arbotrunkoj kaj branĉoj. Ili nur malmulte uzas la voston por apogi sin. Per sia pinta, antaŭen kurbita beko ili en la fendoj de la arboŝelo serĉborumas je insektoj. Nur malmulte diferencas la plumarkoloroj de maskloj kaj inoj. Bruna ĝis griza estas la dorsa plumaro, blanka ĝis griza la ventra plumaro. La korpo grandas inter 16 kaj 18 centrimetrojn.

Kiel neston ili uzas arbokavojn, en kiuj la inoj metas du ĝis tri ovojn.

## genroj kaj specioj 
* *Climacteris*
** *Climacteris melanura*)
** *Climacteris affinis*
** *Climacteris rufa*
** *Climacteris erythrops*
** *Climacteris picumnus*
* *Cormobates*
** *Cormobates placens*
** *Cormobates leucophaeus*

Kategorio:Paseroformaj
Soporu de Câmpie

**Soporu de Câmpie** [soporu de kımpie] () estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Cluj-Napoca. En 1910 ĝi nombris 914 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 536 (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1320. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Kolozs vármegye). Administre ĝi apartenas al Frata.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Gladilatian

**Gladilatian** estas arta lingvo kreita en 1997 de Dennis Paul Himes. Ĝi havas propran alfabeton, kvankam ne tre kreiva. La fonologio estas interesa, ĉar sonoj havas specifaj morfologiajn funkciojn, kvankam la ortografio estas tro influita de la angla.

Ekzemploj (transskribitaj):

*Nrau mehyohot mset (tio estas ekzemplo de gladilatian);
*Fmu mehyohot hyamset u (mi parolas gladilatianon);
*Napu mzafmu nyfyhyaehna u? (Kiel mi ŝajnas al vi?);
*Fmu rletnapu hrnuzlahrmu hyaxryna hluryt (mi donas al ci 126 kisojn).
*Wesnau hyarek mnekfyxfa (Permesu ke mi manĝos kukon);

## Eksteraj ligiloj 
http://home.cshore.com/himes/glad/lang.htm 

Kategorio:Artaj lingvoj
Vincennes

**Vincennes** [vɛ̃sɛn] (*Vinceno*) estas franca urbo, kiu estas en la departemento Val-de-Marne en pariza ĉirkaŭurbo. Ĝia nomo devenas el la Bosko de Vincennes, kiu estas en la sudo de la urbo, sed kiu apartenas al Parizo.

La kastelo de Vincennes servis en 1917 kiel ekzekutejo de Mata Hari, fama spionino de la unua mondmilito.

## Partneraj urboj 
* 
* 
*  Lambeth, Granda Londono, Britio
* 
*  Vincennes en Indianio, Usono

## Vidu ankaŭ 
* Saint-Mandé (pariza metrostacio)
* Bérault (pariza metrostacio)
* Château de Vincennes (pariza metrostacio)
* Vincennes (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* paĝo de Vincennes 
* kastelo de Vincennes


Kategorio:Komunumoj de Val-de-Marne
Kategorio:Komunumoj de Francilio priservataj de metroo
Goesk

**Goesk** estas arta lingvo bazita sur ĝermanaj lingvoj kreita de James Grossmann. La gramatiko estas simpla, ĉar sed prenita el vivantaj lingvoj, ĝi estas regula.

Ekzemploj:

*Naturlaik ctimud vier duems uns barnoo ineemen (Kompreneble, ni decidis adopti infanon).
*Man tikeus zetre in dais eezai lageus (iu en la ovo frapetis).
*Vier foonud dausevyruen (ni telefonis al fajrestingistoj).

## Eksteraj ligiloj 
http://www.eccentrix.com/members/rainchild/goesk1.html 

Kategorio:Artaj lingvoj
Micești (Mureș)

**Micești** [miĉeŝtj] ( [maroŝkiŝfalud]) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Târgu Mureș. En 1910 ĝi nombris 559 loĝantojn (rumanoj, hungaroj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1551. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda vármegye*). En 1930 ĝi estis aligita al la vilaĝo Nazna. Kune kun tiu ĝi nun apartenas al la komunumo Sâncraiu de Mureș.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administracia mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Negevo

**Negevo** (aŭ **Negev**, aŭ **Negebo**; ; , *an-Naqab*) estas dezerta regiono de suda Israelo. Ĝi plejparte kovras la Sudan distrikton de Israelo. Ĝia plej granda urbo estas Birŝeba. Aliaj ne tiom grandaj urboj estas Jeruĥam

La nuna vizitanto miras pro verdaj kanpoj de la "sekejo".
Sed estas vera dezerto, nur per homlaboro konvertita en verdan terenon.

La regiono situas en suda parto de Israelo, okupas  12000&nbsp;km/2 - preskaŭ duonon de landa teritorio, de Birŝeba distrikto ĝis la Ruĝa Maro.

Estas multaj allogaj objektoj, kiujn povas spekti vizitanto en la regiono: rezervejoj kun raraj bestoj, farmoj, sukcesantaj produktadon meze de la dezerto, antikvaj ruinoj, kaj admirajn panoramojn. 
Precipe ĉarma la dezerto estas printempe - dum nelonga periodo de abunda florado.

center|eta|250px

## Eksteraj ligiloj 
* Dulingva fotopromeno 


Kategorio:Dezertoj en Israelo
Kategorio:Tanaĥa geografio
Kategorio:Vizitindaĵoj en Israelo
Gjâ-zym-byn

**gjâ-zym-byn** estas arta lingvo kreita de usona esperantisto Jim Henry ekde 1998 por "psikologia esploro". Lia celo estas krei lingvon, strangan sed lerneblan, kiun li povas ellerni kreante ĝin, kaj, pensante per ĝi, pripensi aferojn nove se ne novajn. Li emas krei multajn vortojn el malgranda radikaro kaj fleksa afiksaro. Gramatike la lingvo estas algluema. Semantike, li plurkampe emas reprezenti proprajn penskategoriojn, nek internaciajn nek usonkulturajn, kaj provi influi kategoriigojn per invento de novaj signif-dividoj. Fonetike, li provizis la lingvon per ekzotikaj sonoj (al anglaparolanto), kiujn li apenaŭ povis elparoli; post jaroj de ekzercado li pli-malpli fluas en la skriba lingvo sed ne tute en la parola lingvo.

La ĉefaj influoj estis Vorlin, Esperanto, kaj Voksigid.  Aliaj influoj inkluzivis E-Prime, AllNoun kaj Lojban.

Ĝi estas aktiva lingvo (kontraste kun akuzativa aŭ ergativa lingvo), kie la substantivoj en frazo markiĝas laŭ semantikaj roloj (aganto, trafato, spertanto, perceptato, ktp) anstataŭ abstraktaj sintaksaj roloj (subjekto/objekto ktp).

La radikoj estas substantivaj; sufiksoj igas ilin verboj, modifiloj (adjektivoj/adverboj), konjunkcioj kaj postpozicioj.

Ekzemploj de la verb-fleksio (stata, refleksiva, aktiva, reciproka):

*bly-van.   *Mi falas.*
*bly-ca.    *Mi saltas.*
*bly-zô  râm  ĥy-i  vě'ty-rĭm  rol.  *Mi ĵetas la katon tra la fenestro.*
*bly-môj  pe  bly-θaj-môj  bly-ķĭm-tla  tu-i.  *La akrobatoj ĵetas kaj kaptas unu la aliajn.*

## Eksteraj ligiloj 
*Hejmpaĝo  (angle kaj esperante)
*Teksto kaj gramatika superrigardo

Kategorio:Artaj lingvoj
Morău

**Morău** [morəŭ] () estas vilaĝo en Rumanio norde de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Corneşti (Cluj).

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 362 loĝantojn (rumanoj), en 1992 96.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1295. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Micești (Tureni)

**Micești** [miĉeŝtj] () estas vilaĝo en Rumanio sude de Cluj-Napoca. En 1910 ĝi nombris 1350 loĝantojn (rumanoj), en 1992 560. Ĝia unua skriba mencio estis en 1297. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Torda-Aranyos vármegye). Administre ĝi apartenas al la komunumo Tureni.

En la censo de 2002 la 416 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de la distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj