Diospiro

**Diospiro** (*Diospyros*) estas genro de proksimume 450–500 specioj de falfoliaj kaj ĉiamverdaj arboj. La plimulto estas indiĝenaj en la tropikoj, kun nur kelkaj specioj kiuj estas disvastiĝintaj en la mezvarmaj regionoj. Ili estas komune konataj kiel **ebono-arboj**. La genra nomo estas derivita de la grekaj vortoj *διός* (*dios*), signifante "de Zeŭso" kaj *πυρός* (*piros*), signifante "fajro" aŭ "greno" kaj origine rilate al kaŭkaza diospiro (*D. lotus*). En Barato, ĝi estas konata kiel la pasandu-arbo.

## Ekologio 
Diospiraj specioj estas gravaj kaj okulfrapaj arboj en multaj el siaj indiĝenaj ekosistemoj, kiel ekzemple la malaltaĵaj tropikaj sekaj arbaroj de la praa Granda Maui en Havajo , la hirkaniaj-kaspiaj miksaj arbaroj, la sekaj deciduaj arbaroj de Katiarbar-Gir, la ludovik-insularaj pluvarbaroj, la madagaskaraj malaltaĵaj arbaroj, la narmad-valaj sekaj deciduaj arbaroj, la novgvineaj mangrovoj aŭ la sudokcident-ghataj montaraj pluvarbaroj.

La frukto estas riĉa je taninoj kaj tial la plej multaj herbovoruloj evitas ĝin kiam nematura; kiam maturaj la fruktoj tamen estas fervore manĝataj de multaj bestoj, kiel ekzemple de la malofta *Cephalophus adersi* (bovedoj).

La raŭpoj de multaj lepidopterospecioj uzas la foliaron kiel nutraĵon.

*Arctiidae*:
* *Eupseudosoma aberrans*
* *Eupseudosoma involutum*
* *Hypercompe indecisa*
*Geometridae*:
* *Gymnoscelis rufifasciata*
*Limacodidae*:
* *Monema flavescens
*Lycaenidae*:
* *Neopithecops zalmora*
*Nymphalidae*:
* *Charaxes khasianus* (ĉe *D. natalensis*)
* *Dophla evelina* (ĉe *D. candolleana*)
*Saturniidae*:
* *Actias luna*
* *Callosamia promethea*
* *Citheronia regalis* (ĉe *D. virginiana*)
*Tortricidae*:
* *Cnephasia jactatana*

Ekonomie signifa plantomalsano kiu infektas multajn diospirajn speciojn (*D. hispida*, *D. kaki*, *D. lotus*, *D. texana*, *D. melanoxylon*) kaj verŝajne aliajn, estas la askofungo *Pseudocercospora kaki*, kiu kaŭzas foli-punktan malsanon.

## Homa uzado 
[eta|220ra|Betulina [acido povas esti izolita el *Diospyros leucomelas*.]]
eta|maldekstra|220ra|Ebona *jivari* de sitaro.
La genro inkludas plurajn plantojn de komerca graveco, aŭ por ilia manĝebla frukto (persimono) aŭ por ilia ligno (ebono). Tiuj ĉi specioj estas komerce dividitaj en du grupojn: la pura nigra ebono (precipe de *D. ebenum*, sed ankaŭ pluraj aliaj specioj), kaj la striata ebono aŭ kalamandro-ligno (de *D. celebica*, *D. mun* kaj aliaj). La plej multaj specioj en la genro produktas malmultaj aŭ neniu el tiu nigra ebon-speca ligno; ilia malmola ligno (ekzemple pri *D. virginiana*) povas tamen esti uzita sur pli limigita bazo.

Folioj de *D. melanoxylon* estas uzitaj por ruli sudaziajn bidio-cigaredojn. Pluraj specioj estas uzitaj en herbokuracado, kaj *D. leucomelas* produktas la multflankan medicinan kunmetaĵon betulinan acidon.

Kvankam abeloj ne ludas ŝlosilan rolon kiel polenantoj, en plantejo diospiro povas esti de iu uzo kiel mieloplanto. *D. mollis*, loke konata kiel *mặc nưa*, estas uzita en Vjetnamujo por tinkturfarbi la faman nigran *lãnh Mỹ*-silkon de Tanĉaŭ-Distrikto.

Tiuj arboj estas bonkonataj en sia indiĝena arealo, kaj sekve multe uzitaj kiel floraj emblemoj. En Indonezio, *D. celebica* (Makasar-ebono, konata loke kiel *eboni*) estas provinca arbo de Centra Sulaveso, dum *ajan kelikung* (*D. macrophylla*) estas tiu de Okcidenta Nusa-Tengaro. La emblemo de la japana insulo de Iŝigaki estas la *jaejama kokutan* (*D. ferrea*). En Tajujo, *D. decandra* estas la provinca arbo de la provincoj Ĉantaburi kaj Nakonpatom, dum *D. malabarica* estas tiu de Angtong-Provinco. La nomo de la taja distrikto Tatako-Distrikto laŭlitere signifas "Distrikton de la diospiro-piero" laŭ fama loka kunveno-punkto.

## Specioj 
eta|220ra|Floroj de *Diospyros chloroxylon*.
eta|220ra|Frukto de *Diospyros decandra*.
eta|220ra|*Diospyros dichrophylla*.
[eta|220ra|*Diospyros ferrea*, konata kiel *Jaejama kokutan* en [Japanujo.]]
eta|220ra|Foliaro kaj juna frukto de *Diospyros geminata*.
eta|220ra|*Diospyros rhombifolia* estas falfolia specio.
eta|220ra|Branĉeto kun juna frukto de *Diospyros whyteana*.
[eta|[Lotusdiospiro (*Diospyros lotus*)]]
[eta|[Usona diospiro *Diospyros virginiana* en Tampa, Florido.]]
* *Diospyros abyssinica* 
* *Diospyros acocksii* (De Winter) De Winter
* *Diospyros acris*
* *Diospyros affinis* Thwaites
* *Diospyros apeibacarpos* Raddi
* *Diospyros armata*
* *Diospyros attenuata* Thwaites
* *Diospyros australis*
* *Diospyros austroafricana* De Winter
* *Diospyros barberi*
* *Diospyros batocana* Hiern
* *Diospyros blancoi* (Filipinoj)
* *Diospyros brandisiana* Kz.
* *Diospyros canaliculata* (= *D. cauliflora, D. xanthochlamys*)
* *Diospyros candolleana*
* *Diospyros caribaea* (A.DC.) Standl.
* *Diospyros castanea* (Craib) Fletcher
* *Diospyros cathayensis* Steward (= *D. sinensis*)
* *Diospyros cauliflora* Blume
* *Diospyros celebica*
* *Diospyros chamaethamnus* 
* *Diospyros chloroxylon*
* *Diospyros clavigera* C.B.Clarke
* *Diospyros confertifolia*
* *Diospyros compacta* (R.Br.) Kosterm.
* *Diospyros consolataei*
* *Diospyros conzattii* Standl.
* *Diospyros crumenata* Thwaites
* *Diospyros crassiflora* Nesbitt
* *Diospyros crassinervis* (Krug & Urb.) Standl.
* *Diospyros decandra* Lour.
* *Diospyros densiflora*
* *Diospyros dichrophylla* (Gand.) De Winter
* *Diospyros digyna*
* *Diospyros ebenum* - Ebona diospiro
* *Diospyros elliptica* (J.R.Forst. & G.Forst.) P.S.Green
* *Diospyros eriantha* Champ. ex Benth.
* *Diospyros fasciculosa*
* *Diospyros ferrea* (Willd. ) Bakh.f.
* *Diospyros fischeri*
* *Diospyros geminata*
* *Diospyros glabra* (L.) De Winter
* *Diospyros glandulosa* Lace
* *Diospyros glaucifolia* F.P.Metcalf
* *Diospyros gracilipes* (Madagaskar)
* *Diospyros grisebachii* (Hiern) Standl.
* *Diospyros guianensis* (Aubl.) Gürke
* *Diospyros halesioides* Griseb.
* *Diospyros hillebrandii*
* *Diospyros hispida* DC.
* *Diospyros humilis* 
* *Diospyros ierensis* Britton
* *Diospyros inconstans* Jacq. (= *D. psidioides*)
* *Diospyros inhacaensis* F.White
* *Diospyros insignis* Thwaites
* *Diospyros insularis* Bakh.f
* *Diospyros japonica* Siebold & Zucc.
* *Diospyros juruensis* A.C.Sm.
* *Diospyros kaki* - Kakinoko-diospiro, Japania persimono
* *Diospyros kirkii* Hiern
* *Diospyros kurzii* 
* *Diospyros lanceifolia*
* *Diospyros leucomelas*
* *Diospyros littorea* (R.Br.) Kosterm.
* *Diospyros lokohensis*
* *Diospyros longibracteata* Lecomte
* *Diospyros lotus* lotusdiospiro - Kaŭkaza diospiro (vidu la apudan foton)
* *Diospyros lycioides* Desf.
** *Diospyros lycioides* ssp. *guerkei* (Kuntze) De Winter
** *Diospyros lycioides* ssp. *lycioides*
** *Diospyros lycioides* ssp. *nitens* (Harv. ex Hiern) De Winter
** *Diospyros lycioides* ssp. *sericea* (Bernh.) De Winter
* *Diospyros mabacea*
* *Diospyros macrocalyx* (= *D. loureiroana*)
* *Diospyros macrophylla* Blume
* *Diospyros major* (G.Forst.) Bakh.f.
** *Diospyros major* var. *ebenus* f. *australiensis*
* *Diospyros malabarica* (Desr.) Kostel. (= *D. embryopteris, D. peregrina*)
* *Diospyros maritima* Blume
* *Diospyros marmorata* R.N.Park.
* *Diospyros melanida* 
* *Diospyros melanoxylon* 
* *Diospyros mespiliformis*
* *Diospyros mindanaensis* Merr. (= *D. rosenbluthii*)
* *Diospyros mollis* Griff.
* *Diospyros montana* Roxb. (= *D. cordifolia, D. montana* var. *cordifolia*) - Tandamo
* *Diospyros moonii* Thwaites
* *Diospyros morrisiana* Hance
* *Diospyros multiflora*
* *Diospyros mun* 
* *Diospyros natalensis* (Harv.) Brenan
** *Diospyros natalensis* ssp. *natalensis*
** *Diospyros natalensis* ssp. *nummularia* (Brenan) F.White
* *Diospyros nitida* Merr.
* *Diospyros oblongifolia* (Thwaites) Kosterm.
* *Diospyros oldhamii* Maxim. (= *D. taitoensis*)
* *Diospyros oleifera* Cheng
* *Diospyros pallens* (Thunb.) F.White
* *Diospyros papuana* Valeton ex Bakh.f.
* *Diospyros pavonii*
* *Diospyros pentamera*
* *Diospyros philippinensis* A.DC.
* *Diospyros phlebodes* (A.C.Sm.) A.C.Sm.
* *Diospyros pilosanthera* Blanco
* *Diospyros piscatoria* Gürke
* *Diospyros poeppigiana*
* *Diospyros pyrrhocarpa* Miq.
* *Diospyros quaesita* Thwaites
* *Diospyros rhombifolia*
* *Diospyros ridleyi* Bakh.f. (= *D. crumenata* auct. *non* Thwaites, *D. pyrrhocarpa* auct. *non* Miq., *D. pyrrhocarpa* var. *andamanica, D. pyrrhocarpoides)
* *Diospyros rosei* Standl.
* *Diospyros rotundifolia* Hiern
* *Diospyros rubra* Lecomte
* *Diospyros rumphii* Bakh.f. (= *D. macassar, D. utilis* Koord & Val. (*non* Hemsl.))
* *Diospyros samoensis* A.Gray
* *Diospyros sandwicensis*
* *Diospyros sapota* Roxb.
* *Diospyros sericea* DC.
* *Diospyros seychellarum* Seychelles
* *Diospyros siamang* (= *D. elliptifolia*)
* *Diospyros simii* (Kuntze) De Winter
* *Diospyros sintenisii* (Krug & Urb.) Standl.
* *Diospyros sonorae* Standl.
* *Diospyros subrotata*
* *Diospyros subtruncata* Hochr.
* *Diospyros sundaica* Bakh.f. (= *D. pseudoebenum*)
* *Diospyros sylvatica* Roxb.
* *Diospyros tessellaria* Poir.
* *Diospyros texana* - Teksasa diospiro
* *Diospyros trichophylla* (= *D. pruriens*)
* *Diospyros tutcheri* Dunn
* *Diospyros venosa* Wall. ex DC. (= *D. hermaphroditica*
* *Diospyros villosa* (L.) De Winter
* *Diospyros virginiana* - Virginiana diospiro  - Usona diospiro
* *Diospyros vitiensis*
** *Diospyros vitiensis* var. *longisepala* (Gillespie) A.C.Sm. (= *D. globosa*
* *Diospyros whyteana* (Hiern) F.White
* *Diospyros tomentosa*
* *Diospyros* sp. 'Bamaga'
* *Diospyros* sp. 'Mt Lewis'
* *Diospyros* sp. 'Mt Spurgeon'

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*   (1998): Germplasm Resources Information Network – *Diospyros* . Version of 1998-APR-28. Retrieved 2009-JAN-12.

Kategorio:Arboj
Kategorio:Arbedoj
Kategorio:Fruktarboj