Kernorompulo

La **Kernrompulo**, **Kernorompulo**, **Eŭropa kernorompulo**, Eŭrazia kernorompulo aŭ eĉ simple Kokotraŭsto, ***Coccothraustes coccothraustes***, estas paserina birdo de la familio de Fringedoj (*Fringillidae*) kaj genro de Kokotraŭstoj (*Coccothraustes*) aŭ Dikbekuloj. Ĉar ties plej proksimaj parencoj estas la Vespera kokotraŭsto (*C. vespertinus*) el Nordameriko kaj la Centramerika kokotraŭsto (*C. abeillei*) el Centrameriko precipe de Meksiko, tiu specio ofte ricevas ankaŭ la nomon simple de Eŭropa dikbekulo.

## Ĝenerale 
Tiu birdo reproduktiĝas tra Eŭropo kaj moderklimata Azio. Ĝi estas precipe specio de loĝantaj birdoj en Eŭropo, sed multaj aziaj birdoj migras suden vintre. Ĝi estas rara vaganto en la okcidentaj insuloj de Alasko.

Ili preferas pro reproduktado falfoliajn aŭ miksitajn arbarojn, inklude parkojn, kun grandaj arboj - precipe Karpeno -. La Kernorompulo konstruas sian neston en arbusto aŭ arbo, kaj la ino demetas 2-7 ovojn. La manĝo estas ĉefe semojn kaj fruktokernoj, ĉefe tiuj de ĉerizoj, kiujn ili rompas per sia povega beko.

Tiu granda fringedo ne formas grandajn arojn for de la reprodukta sezono kaj estas vidata plej ofte ĉu en paro aŭ en malgrandaj grupoj. Ĝi estas ege silentema kaj pro tio malfacile observeblas. La alvoko estas akra *ĉik*. La kanto de tiu diskreta birdo estas silenteca kaj susura.

La 16.5–18&nbsp;cm longa Kernorompulo estas fortika, diketa kaj dikkapa birdo (fakte el la plej grandaj kaj fortikaj fringedoj), kiu ŝajnas tre mallongvosta dumfluge. Ĝia kapo estas oranĝecbruna kun nigraj okulstrio kaj mentono (masko), kaj amasfortika beko, kiu estas nigra somere sed pli pala vintre. La supraj partoj estas malhelbrunaj kaj la subaj partoj oranĝecaj. La flugiloj estas malhelaj kaj tre kolormarkataj per blanka flugilstrio kaj bluecaj flugilbordoj. La blankaj flugilstrioj kaj vostobordo estas ege rimarkindaj dumfluge. Ambaŭ seksoj estas similaj.

## Aspekto 
La Kernorompulo estas 16'5 al 18&nbsp;cm longa, kun enverguro de 29 al 33&nbsp;cm. La korpa pezo de tiu specio estas inter 48 kaj 62 g proksimume.

eta|maldekstre|310px|Masklo de Kernorompulo
Pri plumaro la masklo estas iom pli kolora la masklo ol la ino (pli pala), kaj li prezentas belajn kolorojn precipe ĉe flugiloj kaj kapo. La ĝenerala koloro de lia plumaro estas **helbruna, kaj la kapo iom pli oranĝeca**, same kiel la vizaĝo, kiu estas iom pli hela, dum la okuloj estas ĉirkaŭataj de fajna tre nigra bordo kiu etendiĝas ankaŭ al la beko per strio tiom larĝas kiom la okula diametro, kiu ĉirkaŭas ankaŭ la bekon kaj subiras al la gorĝo same nigra. El la kolflankoj kaj ĉefe ĉe la nuko estas helgriza kolumo. La ventro kaj subaj partoj estas helbrunaj, escepto super kruroj kie estas helgrizaj. La flugiloj estas tute markataj, kun internaj partoj samkoloraj kiel la dorso, nome malhelbrunaj, kaj la eksteraj partoj ege nigraj. Meze kaj el komenco alpinte la flugiloj prezentas unue **tre markatan blankan flugilstrion**, kaj alian ne tiom markata inter malhelaj partoj en flugilplumoj, kies bordoj estas malhele violecaj aŭ bluverdecaj. La vostoplumoj estas dekomence brunaj supre kaj blankaj sube, poste pli malhelbrunaj kaj blanke en bordo, kun nigraj eksteraj plumoj.

## Distribuado 
Temas pri specio de distribuado en la Palearktiso, kaj tiele troviĝas en tuta Eŭropo kaj Azio kaj moderklimata kaj orienta (inklude nordon de Japanio), same kiel nordon de Afriko (Maroko, Tunizio kaj Alĝerio). Foje la Kernorompulo estis vidata ankaŭ en Alasko, kie ĝi estas konsiderata laŭ la *American Ornithologist Union (AOU)* specion de eventuala ĉeesto.

Tamen spite la ampleksa distribuo tra tuta Eŭropo, la Kernorompulo forestas el Islando, el granda parto de la Brita Insularo (ekzemple el Irlando), el plej granda parto de Skandinavio, kaj el iaj mediteraneaj insuloj. Ja troviĝas sude (el Iberio al Bulgario) kaj centro de Eŭropo, inklude ankaŭ sude de Anglio (sed ne en Kornvalo) kaj sude de Svedio.

En Azio ĝi troviĝas en Malgrand-Azio, la regiono de Kaŭkazo kaj norde de Irano, Afganio kaj de Turkmenio. Ĝi loĝas ankaŭ en Siberio, Manĉurio kaj Nordkoreio.

### Migrado 
La Kernorompulo estas parte migranta kaj plej nordaj grupoj de tiuj birdoj migras suden vintre. Tion konfirmas la birdoringado. En 1960 la ornitologo Karel Hendrik Voous asertis, ke la plej nordaj populacioj de Eŭropo vintrumas en la mediteraneaj landoj. En Hispanio oni rekuperis en jam malnovaj kampanjoj de populaciaj studoj, 12 Kernorompuloj ringitaj en Okcidenta Germanio, 1 en Orienta Germanio, 5 en Belgio, 5 en Svisio, 4 en Ĉeĥoslovakio, 3 en Francio kaj 1 en Nederlando. Tamen la ornitologo Paul Herroelen, asertas, ke kelkaj centreŭropaj populacioj de Kernorompulo, ekzemple tiuj belgaj, estas pli loĝantaj aŭ ĉiukaze vagadetas. Tamen Francisco Bernis Madrazo rimarkigas ke el la informoj de la hispanaj rekuperoj 5 el la 12 de Okcidenta Germanio, 2 el la 5 de Belgio, 1 el la 4 de Ĉeĥoslovakio, kaj 1 el la 5 de Svisio, korespondas al birdoringado farita dum la reprodukta sezono, kio indikas, ke al la populacio loĝanta en Iberio kuniĝas vintre grava aro de migrantaj kernorompuloj devenaj de Centreŭropo. 

## Taksonomio 
eta|180px|Kernorompulo
La specio *Coccothraustes coccothraustes* estis klasita la unuan fojon en 1758 fare de la zoologo Carolus Linnæus, kiu priskribis ĝin en la genro *Loxia*, per la komenca nomo *"Loxia coccothraustes"*. Poste Pallas certigis, ke la Kernorompulo estas specio for de la genro *Loxia*, kaj renomis ĝin kiel *coccothraustes vulgaris*, sed fine jam en la 19a jarcento la zoologo londona R. B. Sharpe donis al ĝi la aktualan nomon (*Coccothraustes coccothraustes*), kaj pro tio ĝi apartenas aktuale al genro *Coccothraustes*, kiu klasiĝas en la familio de Fringedoj ene de la ordo de la Paseroformaj. La Kernorompulo kunhavas genron nur kun du aliaj specioj, nome *Coccothraustes abeillei* kaj *Coccothraustes vespertinus*.

Oni agnoskis al tiu specio 6 grupojn aŭ subspeciojn:

* *C.c. coccothraustes*, de la centro kaj nordo de Eŭropo, inklude Iberion kaj la insulojn de la Brita Insularo, ankaŭ ĉe la okcidento de Azio. Ĝi estis la unua subspecio priskribita (Linnæus 1758).

* *C.c. buvryi*, de Alĝerio, Tunizio kaj Maroko. Multe pli griza ol *C. c. coccothraustes*. Klasita de Cabanis en 1862. Oni uzas ankaŭ la sinonimon de *C. c. burryi*.

* *C.c. nigricans*, en Ukrainio, Krimeo, Kaspia Maro kaj nordo de Irano. Klasita de Sergei Aleksandroviĉ Buturlin en 1908.

* *C.c. humii*, distribuata oriente de Kazaĥio, Kirgizio, Taĝikio kaj okcidente de Afganio. Klasita de Sharpe en 1886.

* *C.c. japonicus*, situa en la Insulo de Saĥaleno, Hokkaidō kaj nordo de Honshū; pasas vintrojn en Ĉinio kaj en la Insuloj Ogasaŭara. Tiu subspecio estis priskribita de Temminck kaj Schlegel en 1848.

* *C.c. schulpini*, en la baseno de la rivero Amur (Rusio kaj Ĉinio), en Manĉurio (Ĉinio) kaj en kelkaj zonoj limaj al Japana Maro (Koreio, Rusio kaj Japanio. Ĝi estis priskribita de Hermann Johansen en 1944.

## Habitato 
Tipe la Kernorompulo reproduktiĝas kaj loĝas printempe en deciduaj arbaroj kun grandaj arbospecioj de larĝa folio kiuj havigas al ili fruktojn aŭ malmolajn semojn (kverkoj, anzinoj, fagoj, fraksenoj, ulmoj, aceroj), kaj en parkoj kaj grandaj ĝardenoj de homaj setlejoj (kvankam pli rare). Izole ankaŭ en miksita aŭ pura arbaro de koniferoj, kvankam la habitata gamo povas esti pli diversa, en arbarbordoj, subkreskaĵaro, ortoj aŭ eĉ en pli malfermaj spacoj, se proksime de akvo.

Aŭtune kaj vintre ili serĉas arbarojn kiuj havigu plej grandan kvanton de nutraĵo, ekzemple tiu de karpeno, prunuso, ĉerizarbo aŭ taksuso. Pri altituda okupo, la Kernorompulo disvolviĝas je tre diversaj niveloj, el la marbordo al altitudoj tre proksimaj al limo de la arba vegetaĵaro. La loĝodensecoj de tiu specio estas malpli da 0'1 birdoj en ĉiuj 10 hektaroj de habitato, kio faras ĝin malabunda birdospecio.

## Nutrado 
La dieto de la Kernorompulo komponiĝas ĉefe el duraj semoj, ĉefe de grandaj arboj, sed ankaŭ de kelkaj fruktarboj, kiujn li sukcesas rompi danke al sia forta beko kiun siavice ĝi funkciigas per povega muskolaro bone disvolvita.
[eta|250px|Kernorompulo ĉe birdomanĝejo de [Bytom, Pollando.]]
La pistoforto de tiu malgranda birdo egalas al ŝarĝo de 30 al 48&nbsp;kg proksimume, sed ĉe kelkaj fakuloj povas esti pli grandaj da 50&nbsp;kg. Tiele ĝi sukcesas malfermi la fruktokernojn de ĉerizoj kaj celtidoj, du de siaj plej komunaj kaj preferataj nutraĵoj. Aliaj komunaj nutraĵoj de tiu birdo estas pinsemoj kaj fagosemoj. Ili kapablas ankaŭ rompi la kernojn de la olivoj, por kio necesas (laŭ realigitaj pruvoj) fortoj de 53 al 80&nbsp;kg.

La nutrokonduto de la Kernorompulo kutime konsistas je formo de malgrandaj grupoj aŭ manĝantaroj, ĉefe vintre.

Resume listo de nutraĵoj de la Kernorompulo inkludus ampleksan varion de semoj nome dum somero kaj ĝis komenco de vintro, semoj de ulmo, karpeno, acero kaj fago; dum aŭtuno kaj vintro la fruktojn de la rozo, la hundorozo, kaj la kratago; kaj fine de la vintro la plej freŝaj burĝonoj de la kverko, kaj de la taksuso. Komence de la printempo ili manĝas kelkajn raŭpojn kiujn ili prenas el la arbofolioj, kiaj la *Operophthera brumata* kaj la *Tortrix viridana*, kaj ankaŭ kaptas kelkajn skarabojn (*Lucanus cervus* aŭ *Melolontha*). Pri grando laŭ studoj de la ornitologo brita Jourdain, realigita baze de ĉirkaŭ 100 ovoj de Kernorompulo en Britio, prezentas grandojn de ĉirkaŭ 24'2 x 17'4&nbsp;mm averaĝe, kun maksimuumo de 27'6 x 17'1&nbsp;mm kaj minimumo de 19'8 x 15'7&nbsp;mm.

BirdLife International ĉirkaŭkalkulas populacion en Eŭropo de '''2'4 al 4'1 milionoj de reproduktaj paroj'*.

En Hispanio, kaj laŭ Francisco Purroy en 1997, la populacio de tiu specio estis de ĉirkaŭ 4000 aŭ 5000 reproduktaj paroj. Tiun informon apogas la *Atlas de las aves reproductoras de España* (Atlaso de la reproduktaj birdoj de Hispanio), kiu en 2003 indikas populacion de preskaŭ 5000 reproduktaj paroj. Laŭ alia informo de la programo *SACRE*, en 2005 la tendenco de la hispana populacio estas pliiĝanta.

Tutmonde la specio ne estas inkludata, laŭ la revizio de 1996, en la *Ruĝa Listo de la IUCN*.

Ekde 1988, kiam la specio estis unuafoje katalogata de *Collar* kaj *Andrew*, la Kernorompulo estas specio kies konservostatuso estis Malplej Zorgiga (*LC, Least Concern'' en angla), kaj tiele estis katalogata en postaj revizioj fare de BirdLife International, ekde la unua en 2000 ĝis tiu de la 2008.

La eblaj minacoj kontraŭ la Kernorompulo estas ĉefe habitatodetruo kaj eĉ habitatoperdo, ĉar estas specio ege suferanta la habitatoŝanĝojn. Alia minaco estus ĉasado ĉu per kaptiloj ĉu per pafiloj.

## Miksaĵo 
* La Kernorompulo povas vivi ĝis 5 jaroj.

## Bildaro 

Image:Grubodziob c coccothraustes2.jpg|Kernorompulo en Bytom, Pollando
Image:Grubodziob c coccothraustes3.jpg|Kernorompulo en Bytom, Pollando
Image:Grubodziob c coccothraustes4.jpg|Kernorompulo en Bytom, Pollando
Image:Coccothraustes coccothraustes 2 (Marek Szczepanek).jpg

## Notoj 
## Referencoj 
*  Malplej Zorgiga.

* **Arnaiz-Villena**, A., Moscoso, J., Ruiz-del-Valle, V., Gonzalez, J., Reguera, R., Wink, M., I. Serrano-Vela, J. 2007. Bayesian phylogeny of Fringillinae birds: status of the singular African oriole finch Linurgus olivaceus and evolution and heterogeneity of the genus Carpodacus. Acta Zoologica Sinica, 53 (5):826 - 834. PDF plena teksto

* B. Asensio kaj C., Anton, eldonis Ardeola, Situación del picogordo (coccothraustes coccothraustes) en España. 1990, id= **ISSN 0570-7358**.

* Krüger, Siegfried, Der Kernbeißer (Coccothraustes coccothraustes). Die Neue Brehm-Bücherei, 1995, isbn= 3-89432-371-X

* Aymí, R. kaj Romero, J.L, Grup Catala d'Anellament; Museo de Zoología, Migración y distribución estacional del Picogordo Coccothraustes coccothraustes en Cataluña. http://bddoc.csic.es:8080/detalles.html?tabla=docu&bd=ICYT&id=118926  konsultita la 25an de decembro de 2008, 1996, id= **ISSN 1130-2070**.

## Eksteraj ligiloj 
* Oiseaux Fotoj
* Diferencoj laŭ aĝo kaj seksoj (PDF) fare de Javier Blasco-Zumeta 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Fringedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio