open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Punktita kampilorinko

La **Punktita kampilorinko** aŭ Punktita troglodito (***Campylorhynchus gularis***) estas malgranda birdo de la familio de Trogloditedoj en Ameriko. Ĝi estas endemia de Meksiko.

Kiel ĉe aliaj trogloditedoj, ankaŭ tiuj estas brunecaj supre kaj blankecaj sube. Pli precize ili havas **brunan kronon, nigran traokulan strion** rimarkindan inter **blankaj superokula strio, vizaĝo kaj gorĝo** inter kiuj videblas el la beko nigra strio kvazaŭ lipharo. La subaj partoj estas blankaj sed videblas klare brusta zono el nigraj punktoj kiuj estas ankaŭ flanke; Tiuj pukltoj nomigas la specion. La subpugo estas bruneca.

Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbaroj, subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montetarbaroj, kaj subtropikaj aŭ tropikaj arbustejoj de altaj altitudoj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Campylorhynchus gularis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Trogloditedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Tekruĉo

eta|dekstra|200ra|Tekruĉo
[dekstra|eta|Tekruĉo el [Porcelano de Pinxton montranta "Brookhill Hall"]]

**Tekruĉo** estas kuirilo, kiu servas por infuzi sekan teon kaj verŝi la infuzitan en tasojn.

Tekruĉo havas tenilon (kutime ansan), longan kurban bekon kaj kovrilon.

Kutime tekruĉoj estas ceramikaj aŭ porcelanaj, sed povas esti ankaŭ metalaj aŭ vitraj.

Por infuzi teon oni metas kelkajn tekulerojn da seka teo aŭ tepaketojn en la tekruĉon, enverŝas bolaĵon, fermas per la kovrilo kaj atendas 5-7 minutoj. Poste oni verŝas la infuzaĵon en tasojn kaj diluas per boligita varma aŭ varmega akvo.

## Vidu ankaŭ 
* Bolkruĉo
* Kruĉo
* Tekruĉo de Russell

Kategorio:Kuiriloj
Kategorio:Ujoj
Kategorio:Teoj
Malalta aeropremo

[eta|dekstre||240px|Vetermapo de depresio influanta [Brition kaj Irlandon. La bluaj kaj ruĝaj sagoj inter la izobaroj indikas la direkton de la ventoj, dum la simbolo **D** markas ĝian centron, la lokon de la plej malalta atmosfera premo.]]
[eta|dekstra|240px|[Islando je la 4-a de septembro 2003; kiam ĉitia malalta aerpremo okazas en la Norda Hemisfero, la ventoj turnas sin al la centro de la malalta aerpremo kontraŭhorloĝodirekte pro la koriolisforto (en la Suda Hemisfero, la koriolisforto estus manifestita horloĝodirekte).]]
**Malalta aeropremo** aŭ **depresio** estas meteologia fenomeno. Ĝi estas regiono kun aeropremo pli malalta ol en la ĉirkaŭaĵo.

La malalta aeropremo emas kunporti aŭ pluvon, aŭ nubon, aŭ tondron, aŭ venton.

## Vidu ankaŭ 
* Ciklono
* Kontraŭciklono

Kategorio:Meteologio
Bolkruĉo

eta|220px|Metala bolkruĉo

**Bolkruĉo** estas vazo por varmigi kaj boligi akvon.

La **bolkruĉo por forneloj** estas metala. Ĝi havas tenilon (kutime ansan) kaj bekon. La tenilo povas esti ligna aŭ plasta. La bolkruĉo por forneloj kutime havas kovrilon. La senkovrilaj bolkruĉoj havas vaporfajfilon, kiu fajfas kiam la akvo bolas.

La **turista bolkruĉo** (lignofajra) similas al tiu por forneloj, sed havas metalan anson por pendigi super lignofajro.

eta|dekstra|220px|Elektra bolkruĉo

La **elektra bolkruĉo** uzas varman energion de la varmigilo funkciata de elektro. Tiaj bolkruĉoj havas mekanismon por malŝalti la bolkruĉon kiam la akvo ekbolas. La elektraj bolkruĉoj plej ofte estas plastaj, malpli ofte metalaj, ankoraŭ malpli ofte vitraj kaj ceramikaj.

Kampa kaldrono (kampfajro) — male al kaldrono por forno, ĝi estas destinita por pendi super tendfajro, kaj estas kutime uzata en kampaj kondiĉoj.

## Vidu ankaŭ 
* Boligilo
* Fajfbolilo
* Samovaro
* Tekruĉo

Kategorio:Kuiriloj
Burgauberg-Neudauberg

**Burgauberg-Neudauberg,** hungare **Burgóhegy-Magashegy** [burgOhedj-magaŝhedj], estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Güssing. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj.

## Situo 
Burgauberg-Neudauberg troviĝas laŭ negravaa flankovojo, ĉefvojo numero 57 preteriras.

## Historio 
En 1910 vivis en la komunumo 1389 homoj (1380 germanoj, unusola hungaro kaj aliaj). Ĝis Traktato de Trianon Burgóhegy-Magashegy apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. En 2001 vivis en Burgauberg-Neudauberg 1319 homoj (1280 germanoj, 7 ciganoj, 3 slovakoj, 2 slovenoj, unusola hungaro kaj aliaj).

## Fontoj 
* germana Vikipedio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Güssing
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Kleinmürbisch

**Kleinmürbisch** [klajnm*ü*rbiŝ], kroate **Mali Medveš**, historie ankaŭ hungare **Felsömedves** [felŝømedveŝ], estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Güssing. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. Parto de la komunumo estas Großmürbisch.

## Situo 
Kleinmürbisch troviĝas sur mildaj deklivoj, laŭ negrava flankovojo. 

## Historio 
En 1910 vivis en la komunumo 359 homoj (334 germanoj, 2 hungaroj kaj aliaj). Ĝis Traktato de Trianon Felsömedves apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Németújvár, poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. En 2001 vivis en Kleinmürbisch 260 homoj (escepte 4 ĉiuj germanlingvaj aŭstroj).

## Vidu ankaŭ
* Nemesmedves

## Fontoj 
* germana vikipedio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Güssing
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Gais AR

## Pri la komunumo 
** Gais ** estas komunumo en Kantono Apencelo Ekstera, Svislando. Ĝi havis 2885 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Gais situas meze en triangulo, kies angulpunktoj estas la komunumoj Apencelo, Teufen kaj Altstätten. La plej alta punkto de la komunumo estas la monto *Gäbris* kun alteco de 1251 m s.m..

De Gais al Altstätten kondukas la montpasejo Stoss, kie okazis en la jaro 1405 la Batalo apud Stoss.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Gais limas en nordo al Trogen, en oriento al Altstätten kaj Eichberg (ambaŭ en Kantono Sankt-Galo), en sudo al Rüte kaj Apencelo (ambaŭ en Kantono Apencelo Interna), kaj en okcidento al Schlatt-Haslen (Kantono Apencelo Interna) kaj Bühler.

## Trafiko 
eta|maldekstra|150ra|Stacidomo de 
La stacidomo de  estas fervoja nodo de la Apencelaj Fervojoj. Ekzistas de Gais linioj al Teufen, Altstätten kaj Apencelo. De la komunumo eliras ankaŭ diversaj poŝtaŭtolinioj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Gais datiĝas el la jaro 1272 kiel *Geis*.

En mezepoko sub la regado de la Princabatejo Sankt-Galo Gais formis apartavoktejon kun propra vilaĝextro kaj tribunalo. Jam en la 14-a jarcento ekzistis certa komunuma aŭtonomio. Sub la sigelo de *Konrad Geppensteiner*, la vilaĝestro de Gais (*Amman ze Geiss*), la Gaisanoj aliĝis en la jaro 1377 al la Ŝvaba Urbalianco kaj en la jaro 1401 al la Popolalianco de la Didomanoj (*Volksbund der Gotteshausleute*). La *Batalo apud Stoss* (la 17-an de junio 1405), signifa evento de la Apencelaj Militoj (1401 ĝis 1429), okazis sur la tereno de la komunumo Gais.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Gais
* Gais (stacidomo)
* Hebrig (stacidomo)
* Rietli (stacidomo)
* Schachen (Gais) (stacidomo)
* Stoss AR (stacidomo)
* Strahlholz (stacidomo)
* Zweibrücken (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Gais
* Gais en la Historia Leksikono de Svislando
Riveroj en Islando

La **riveroj en Islando** ne estas longaj, tiel ili ne gravas por ŝipado. La plej gravaj riveroj estas:

## Suda Islando 
* Hvítsa
* Krossá
* Kúðafljót
* Markarfljót
* Múlakvísl
* Ölfusá (plej granda islanda rivero)
* Rangá
* Skeiðará
* Sog River
* Þjórsá (plej longa islanda rivero, 230 km)
* Tungnaá

## Okcidenta Islando 
* Hvítá (Borgarfjörður)
* Norðurá (Borgarfjörður)
* Fossa

## Okcidentaj fjordoj 
* Dynjandi
* Staðará (Steingrímsfirði)

## Norda Islando 
* Eyjafjarðará
* Eystri Jökulsá
* Fnjóská
* Glerá
* Héraðsvötn
* Hörgá
* Jökulsá á Fjöllum
* Laxá
* Skjálfandafljót
* Vatnsdalur

## Orienta Islando 
* Lagarfljót
* Jökulsá á Dal


Islando
Ŝokondo

**Ŝokondo** estas tipo de meĥanika ondo, ligata kun abrupta transiro, kun rapidega ŝanĝo de la karakteroj de la medio. Ĝi povas havi la formon de altprema ondo, ĝi tiam estas kreita de eksplodo aŭ tre intensa knalo.

Inter fakuloj kiuj studis ŝokondojn menciindas Ernst Mach.

## Vidu ankaŭ 
*Supersona rapido

Kategorio:Fiziko
Moschendorf

**Moschendorf** [moŝendorf], hungare **Nagysároslak** [nadjŝAroŝlak], estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Güssing. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj.

## Situo 
Moschendorf troviĝas laŭ ĉefvojo numero 56, laŭ la hungara landlimo, kontraŭe Nagykölked troviĝas. 

## Historio 
En 1482 oni trovis hungaran dokumenton pri vilaĝo *Sároslak* (=kota loĝej'). En 1910 vivis en la komunumo 834 homoj (815 germanoj, 15 hungaroj, 4 kroatoj). Ĝis Traktato de Trianon Nagysároslak apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. En 2001 vivis en Moschendorf 463 homoj (449 germanoj, 8 hungaroj, 3 kroatoj kaj aliaj).

## Fontoj 
* germana kaj hispana Vikipedioj
* http/adatbazis.mtaki.com
* http/maps.google.com

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Güssing
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Listo de urboj en Malio

La plej granda urbo kun la aglomeraĵo en Malio estas Bamako kun 1.621.351 loĝantoj (1-a de januaro 2005). Tiel ĉirkaŭ 15 procento de la loĝantaro de la lando vivas en la ĉefurba regiono.

En la sekva tabelo aperas ĉiu urbo kun pli ol 3.000 loĝantoj, laŭ censoj de 1987 kaj 1998, kalkulo je 2005. Bamako formas propran ĉefurban distrikton.

## Vidu ankaŭ 
* Grandurbo

!
Koutiala

**Koutiala** estas urbo en Malio en la administra regiono Sikasso. Koutiala havas kun aglomeraĵo ĉirkaŭ 355.000 loĝantojn, la urbo mem havas en 2005 ĉirkaŭ 99.000 loĝantojn. La urbo situas 140&nbsp;km norde de regiona ĉefurbo Sikasso kaj ĉirkaŭ 350&nbsp;km oriente de landa ĉefurbo Bamako.

La urbo estas nomata ankaŭ „ĉefurbo de la blanka oro“, kie la blanka oro estas la kotono. Koutiala estas la dua plej industriizanta urbo de Malio, ĝi estas sidejo por *Compagnie malienne pour le développement du textile (CMDT)* kaj *Huilerie cotonnière du Malo (HUICOMA)*.

Koutiala situas en landoparto, kie oni parolas la minjankan lingvon kaj estis fondita en la 16-a jarcento fare de membroj de *Familio Coulibaly* de la reĝlando Bambara el Segou. En 1955 Koutiala akiris plilarĝigintajn rajtojn, kompareblajn al la mezeŭropa urborajtoj.

La urbo havas medipoluajn problemojn, ĉar apuda lago sekiĝas dum la seka periodo kaj la poluaĵoj penetras la grundan akvon.

Koutiala estas ĝemelita urbo de Alençon en Francio.

Kategorio:Urboj de Malio
René-Primevère Lesson

**René Primevère LESSON** (naskiĝis la  en Rochefort (Charente-Maritime), mortis la ) estis franca kuracisto kaj naturalisto.eta|250ra|René Lesson.René Primevère Lesson 16-jaraĝa eniris en la Markuraca Lernejo. Li servis en la Franca Floto dum la Napoleonaj militoj; en 1811 li iĝis tria kuracisto en la fregato *Saal*, kaj en 1813 dua kuracisto en *Regulus*.

En 1816 Lesson ŝanĝis sian fakon al farmacio kaj servis kiel farmaciisto kaj botanikisto en la ĉirkaŭmonda veturado de Duperrey per *La Coquille* (1822-1825), kaj estis ankaŭ respondeca pri la kolektado de naturaj specimenoj kun sia kolego Prosper Garnot kaj oficiro Jules Dumont d'Urville. Lesson estis la unua naturalisto kiu vidis vivantajn Paradizeedojn en la Molukoj kaj Nov-Gvineo.

Reveninte al Parizo li pasis sep jarojn preparante la zoologian fakon de la oficiala rakonto de la ekspedicio, nome *Voyage au tour du monde sur La Coquille* (1826-39). Dum tiu tempo li ankaŭ verkis la librojn ''Manuel d'Ornithologie* (Manlibro de ornitologio) (1828), *Traité d'Ornithologie* (Traktato de Ornitologio) (1831), *Centurie Zoologique* (Zoologia jarcento) (1830-32) kaj *Illustrations de Zoologie* (Zoologiaj bildoj) (1832-35). Li produktis ankaŭ kelkajn monografiojn pri kolibroj kaj libron pri paradizbirdoj. En 1832 li iĝis Deputito pri Farmacio kaj poste (1839) Ĉefa Farmaciisto de la Floto en Rochefort. Li ricevis la *Légion d'honneur* en 1847.

Lia sperto kiel ŝipkuracisto rezultis en lia duvoluma *Manuel d'Histoire Naturelle Médicale et de Pharmacologie'' (1833), uzota kiel manlibro por ĉiuj ŝipkuracistoj.

René-Primevère Lesson estas foje konfuzata kun sia frato Pierre-Adolphe kiu ankaŭ estis doktoro kaj ŝipveturis kun d'Urville en 1826.

## Eksteraj ligiloj 
* Gallica Retaj versioj de verkoj de René Primevère Lesson.

Kategorio:Francaj militistoj
Kategorio:Francaj kuracistoj
Kategorio:Francaj fizikistoj
Kategorio:Francaj ornitologoj
Aella

**Aella** (m. verŝajne en 588) estis eble la unua reĝo de Deira, Anglio.

Laŭ la anglosaksa kroniko li altroniĝis la saman jaron kiel Ceawlin, reĝo de Wessex - t.e. 560.

En la manuskriptoj kolektitaj de Matthew Parker estas genealogio kiu donas ĉi tiujn informojn: "Aelle estis la filo de Yffe, la filo de Ŭfrea, la filo de Wilgisl, la filo de Westerfalca, la filo de Saefugi, la filo de Saebald, la filo de Segegeat, la filo de Swebdaeg, la filo de Sigegar, la filo de Waedaeg, la filo de Woden."

Li estis patro de Edwin, kiu regis Northumbria de 616 al 632, kaj lia filino Acha edziĝis al Aethelfrith, kiu regis Bernicia ekde 593, kaj poste tutan Northumbria.

Li estis sekvata de Aethelric.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Reĝoj de Deira
Alĥfrido

Alĥfrido (Anglosakse Alhfriþ aŭ Ealhfriþ) estis filo de Oswiu, reĝo de Northumbria, Anglio de 641 al 670.

En 655 aŭ 656 lia patro nomumis lin subreĝo de Deira, kiu estis unu el la du regnoj kiuj kuniĝis por krei Northumbria. Li anstataŭis sian kuzon Aethelwald, kiu subtenis Penda, reĝon de Mercia kaj malamikon de Oswiu, kaj batalis kune kun Penda kontraŭ Oswiu kiam Penda invadis Northumbria en 655 kaj estis venkata kaj mortigata.

Alĥfrido edziĝis al Kuneburĥ, filino de Penda.

Dum la Sinodo de Whitby, Alĥfrido forte subtenis Sanktan Wilfrid kiam tiu ĉampionis la roman kristanan tradicion.

Laŭ la anglosaksa historiisto Bede, Alĥfrido militis kontraŭ sia patro, sed ne restas pluaj informoj. En sia *Biografioj de la abatoj* Bede raportas ke Alĥfrido petis permeson de sia patro akompani Benedikton Biscop al Romo.

Osric, kiu regis Northumbria de 718 al 729, estis filo aŭ de Alĥfrido kaj Kuneburh aŭ de Aldfrith, reĝo de Northumbria de 685 al 704.

Oni ne scias la mortjaron de Alĥfrido. Eble li ĉesis regi Deira ĉirkaŭ 664.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Reĝoj de Deira
Gerersdorf-Sulz

**Gerersdorf bei Güssing-Sulz,** hungare **Németszentgrót-Sóskútfalu** [nEmetsentgrOt-ŝOŝkUtfalu], estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Güssing. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. Ankaŭ la vilaĝeto **Rehrgraben,** hungare **Őzgödör,** kroate **Prascevo** apartenas al la komunumo.

## Situo 
Gerersdorf bei Güssing-Sulz troviĝas laŭ traira flankovojo. Güssing troviĝas 4–8&nbsp;km-ojn.

## Historio 
### Gerersdorf bei Güssing - Németszentgrót 
En la 15-a jarcento familio Girolt havis tie burgon. En 1910 vivis en la komunumo 917 homoj (plejparte germanoj).

### Sulz im Burgenland - Sóskútfalu - Šeškut
Jam la romianoj profitis la kuracajn fontojn. En la 19-a jarcento banejo kaj gastejoj konstruiĝis. Menciinda estas kastelo de Festetics [feŝtetiĉ]. En 1910 vivis tie 507 homoj (germanoj en majoritato, kroatoj en minoritato).

### Rehrgraben - Őzgödör - Prascevo
Güssing troviĝas 10&nbsp;km-ojn. La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1157 en formo *torrens Zurnu*. La loko estis ferogisejo. Post la mezepoko rifuĝintaj kroatoj alvenis. En 1910 vivis tie 399 homoj (kroatoj en majoritato, germanoj en minoritato).

Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝoj apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Németújvár, poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. En 2001 vivis en Gerersdorf bei Güssing-Sulz 1057 homoj (1023 germanoj, 10 kroatoj, 7 hungaroj, 2 ciganoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo
* ruinoj de abatejo

## Fontoj 
* germana kaj hungara Vikipedioj

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Güssing
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Ali Akbar Khan

**Ali Akbar KHAN** (bengala: আলী আকবর খাঁ) ( – ), ofte konata kiel **Khansahib** aŭ la titolo *Ustad* (majstro), estis barata klasika muzikisto kaj majstro de la sarodo. Khan pioniris baratan muzikon en la Okcidento, kaj kiel ludisto kaj komponisto kaj instruisto. Li establis muziklernejon en Kolkato en 1956 kaj la Ali Akbar Kolegio de Muziko en 1967, kiu nun lokas en San Rafael, Kalifornio, kaj ekzistas branĉo en Basel, Svislando. Khan ankaŭ komponis filmajn muzikarojn.

Instruinte kiel muzikisto kaj instrumentisto de lia patro, Allauddin Khan, Ali Akbar Khan unue vojaĝis al Usono en 1955 pro la invito de violonisto Yehudi Menuhin, kaj poste transloĝis en Kalifornion. Khan estis nomumita por kvin Premioj Grammy kaj estis akordita per la dua plej alta civitana honoro, la *Padma Vibhushan*, en 1989.

Kategorio:Barataj komponistoj
Kategorio:Barataj muzikistoj
Kategorio:Kordomuzikistoj
Statistiklaboratorio

La Programaro **Statistiklaboratorio** (: *Statistiklabor*; : *Statistical Lab*) 
estas esploriva kaj dialog-bazita ilaro por statistikaj analizoj
kaj bildigo de datenoj. Ĝiaj dialoglingvoj estas la germana
kaj la angla.

La programaro subtenas la instruadon de la statistiko precipe en la
ekonomiko kaj la sociaj sciencoj, sed ankaŭ en la
natursciencoj kaj la medicino.
La baza programaro estas projektita tiamaniere, ke ĝin povu senprobleme uzi
ankaŭ ne-profesiuloj. Tamen oni povas facile pligrandigi ĝian funkciaron
per programoj en la programaro R kaj tiel solvi 
statistikajn problemojn de ajna komplekseco.

La statistiklaboratorio estas verkita kaj daŭre flegata de la centro
por ciferecaj sistemoj (de: Center für Digitale Systeme) de la
Freie Universität Berlin.
Ekde la 27-a de septembro 2006 la versio 3.5 estas havebla kiel
libera programaro sub la kopirajta permesilo GPL -
inkluzive la fontkodon.

## Literaturo 
* Schlittgen: *Das Statistiklabor - Einführung und Benutzerhandbuch*, Springer: Berlin, Heidelberg, New York, 2005, ISBN 3-540-22389-4
* Kladroba: *E-learning in der Statistik - Ein Vergleich verschiedener Lernsoftwareangebote*, Allgemeines Statistisches Archiv Band 90/2 (2006), S. 323 - 340

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de la statistiklaboratorio
* TTT-ejo de la R-projekto
* TTT-ejo de la centro por ciferecaj sistemoj
* Retkurso de la Freie Universität Berlin
* Enkonduko al la Deskripta Statistiko surbaze de la statistiklaboratorio (retkurso) 
* Enkonduko al la Konkluda Statistiko surbaze de la statistiklaboratorio (retkurso) 

Kategorio:Programaro
Kategorio:Statistiko
Migra ŝtonego

eta|dekstra|Migraj blokoj sidigitaj de glaĉero sur roka plataĵo.
[eta|dekstra|Eratikaj ŝtonegoj en [Frýdek-Místek el skandinavia ruĝa granito kaj gnejso]]

**Migra ŝtonoj** estas ŝtonoj kiuj estas transportitaj per akvo aŭ glaĉero super longa distanco. Migraj ŝtonoj povas esti ege grandaj (ŝtonegoj ĝis dimensioj de pluraj metroj) aŭ ŝtonetoj kiuj atingas dimensiojn de decimetoj kaj kiuj estas nuntempe uzataj por ornami ili per tekstoj kaj koloroj ( ⇒ Migraj ŝtonetoj kun tekst-arto)

**Migra ŝtonego**, **migra bloko** aŭ **eratika ŝtonego** estas bloko de roko, kiu estis en glaciepoko transportita per glaĉero al longa distanco, kie ĝi estis post degelo de la glaĉero sidigita en geologie tute malsama medio. Tiu ĉi teorio aperis nur en la 19-a jarcento, ĝis tiu tempo ilia apero estis klarigata pro tutmonda diluvo, vulkana agado aŭ farado de diabletoj, ciklopoj kaj pluaj mitaj kreituloj.

La markigo devenas el la latina *erare* signifanta *erarvagi*.

La grandeco de la migraj blokoj atingas vice decimetrajn ĝis metrajn dimensiojn, la maso mezproksime de kelke da tunoj. La plej granda eratika ŝtonego, nomata *Ŝtono de Triglav*, estas konata el vilaĝo Tychy (nuna Pollando, ĝis 1922 germane *Tichau*). Ties perimetro estas 44 metroj, alteco preskaŭ 8 metroj kaj ties maso estas taksata je 1500 - 2000 tunoj.

## Vidu ankaŭ 
* Dolmentombo
* Ŝtonegoj el Rovniny
* Migraj ŝtonetoj kun tekst-arto

Kategorio:Glaĉeroj
Kategorio:Sedimentado
Kategorio:Geologio
Pelago (vivmedio)

la **Pelago** estas la tutaĵo de la vivaj estaĵoj kiuj loĝas en la maso de akvo (marakvo aŭ nesala akvo); male al la **Bentoso** kiuj vivas ĉe la fundo.

La nomo venas de la greka πέλαγος (pelagos), kiun oni povas traduki per "alta maro"

La pelago konsistas el nektono, tie estas la vivaĵoj kiuj povas aktive moviĝi kontraŭ la fluoj kaj planktono, kiu ne povas kontraŭlukti la fluojn, sed povas moviĝi vertikale.

## Vidu ankaŭ 
* Pelaga zono

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Maro
Kategorio:Akvo
Boligilo

**Boligilo** estas ilo por boligi akvon. Plej kutime oni uzas tiujn aparatojn por kuirarto, sed ne nur.

Al la speco de boligilo apartenas ekzemple bolkruĉo, bolkaldrono, fajfbolilo, samovaro kaj aliaj.

## Vidu ankaŭ 
* Akvovarmigilo
* Brogado
* Mergoboligilo
* Vaporkaldrono

Kategorio:Iloj
Kategorio:Varmotekniko
Kategorio:Kuiriloj
Olbendorf

**Olbendorf, **kroate **Lovrenac**,  hungare **Óbér,** estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Güssing. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Situo 
Olbendorf troviĝas laŭ traira flankovojo. 

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1272 en hungara dokumento en latina formo „Castro Olber“. En 1910 vivis en la komunumo 1523 homoj (1507 germanoj, 11 hungaroj, 5 kroatoj). Ĝis la Traktato de Trianon de 1919 la loĝloko apartenis al la Hungara reĝlando en la habsburga imperio Aŭstrio-Hungario, al reĝa departemento Vas/Eisenstadt kaj al la distrikto Németújvár/Güssing, poste al la respubliko Aŭstrio kaj inter 1938-1945 al nazia Germanio. En 2001 vivis en Olbendorf 1394 homoj (1370 germanlingvaj aŭstroj, 5 hungaroj, 2 slovakoj kaj aliaj).

## Fontoj 
* germana Vikipedio

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Distrikto Güssing
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
1720-aj jaroj

eta|1720s decade montage3

## Eventoj 
* Maristoj el la haveno Makasar kolektas holoturiojn tiel nomatajn "*trepang*" sur la norda bordo de Aŭstralio (en *Arnhem Land* kaj *Kimberley*) por provizi la ĉinan merkaton
* Epidemio de pesto en Marsejlo

## Regantoj 
* reĝo Ludoviko la 15-a en Francio (1715 - 1774)
* reĝo Georgo la 1-a en Anglio (1714 - 1727)
* caro Petro la 1-a en Rusio (1682 - 1725)
* reĝo Filipo la 5-a en Hispanio (1700 - 1746)
* imperiestro Karolo la 6-a de la Sankta Romia Imperio (1711 - 1740)

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* caro Petro la 1-a, la 8-a de februaro 1725 en Sankt-Peterburgo
* Isaac Newton 31-an de marto 1727 (laŭ Gregoria kalendaro) en Kensington (Londono)
Nutraĵ-konservado

**Konservado** (latine *conservare*, „rezervi, konservi“) estas procezo por longtempe konservi aĵojn, precipe organikajn materialojn (tipe nutraĵojn kaj ĝuaĵojn), kun aldono de konservigaĵoj aŭ konvena procezo.

La konservado malhelpas aŭ malfruigas - fizike aŭ kemie - la disfalajn procezojn, kaŭzantajn de oksidado, enzimaj reakcioj, mikroorganismoj kiel ŝim- kaj gistofungoj aŭ putrigaj bakterioj.

## Manĝaĵoj 
Plej gravas la konservado de manĝaĵoj. Oni uzas diversajn metodojn kiel sekigo, fumaĵado kaj salado, sukerado same kiel metado en konservajn likvaĵojn kiel alkoholo aŭ vinagro, acidigo per laktoacida fermentado. Plua metodo estas la kontrolita bakteria traktado, kiel senarea rezervado kun aldona sterilizado (konfitado). Pli novaj konservadaj metodoj estas la frostigo, grandprema senĝermigo (pasteŭrizado, sterilizado per granda premo de 1000&nbsp;ĝis&nbsp;10000&nbsp;baroj, ĉe nutraĵoj kun pH-valoro <&nbsp;4,5) kaj la enradiado. Ekde la 19-a jarcento oni povas fizike protekti la nutraĵon en konserva skatolo.

## Nenutraĵoj 
Ĉe tiuj aĵoj, kiuj ne estas home konsumeblaj, oni uzas metodojn kiel sorbigon de ia plasto ĉe ligno, sabloŝtono. La konservado de biologiaj histoj per plastoj estas la plastinacio. En la preparacio, oni povas uzi glukozon, glicerinon, timolon, fenolon kaj diversajn sekigajn metodojn. La konservado de kadavroj estas konata kiel mumiigo.
La malnovajn aŭtomobilojn, veturilojn oni ofte konservas per vakso.

## Artaĵoj 
Okaze de pentraĵoj, belartaj verkaĵoj, aliaj historiaj valoraĵoj, oni volas konservadon de la originala formo, koloroj, aspekto. Tiel oni atentas pri sekureco, difinita kaj konstanta klimato (ĉambra temperaturo, relativa aerhumido, lum- kaj poluaĵemisio.

## Vidu ankaŭ 
* Frostoĉeno
* Konfitado
* Liofilizado
* Manĝofabrikado
* Manĝosekigado
* Marmelado
* Sterilizo
* Pietro Polli

Kategorio:Konservado
Ultrapasteŭrizado

**Ultrapasteŭrizado** estas procezo por konservado de nutraĵoj. Ĝi estas tipo de pasteŭrizado. Ĝi estis inventita en la 1960-aj jaroj kaj disvastiĝis en la 1970-aj.

La procezo estas uzebla por fruktosukoj, skatolaj supoj, vegetaĵaj kaj viandaj supoj, kremaĵoj kaj aliaj likvoj.

Oni uzas tiun procezon plej ofte por lakto. Tiukaze, oni varmigas la antaŭvarmigitan lakton por 2-3 sekundoj je 135 ĝis 150&nbsp;°C kaj tuj malvarmigas la lakton ĝis 4 ĝis 5&nbsp;°C. Ĉiu ĝermo, malsanigaĵo kaj  mikroorganismoj neniiĝas pro la ekstrema varmo. Pro tio la lakto iĝas konservebla minimume 6 semajnojn.

Tiu tipo de la konservado disvastiĝis en Eŭropo kiel "H-lakto“ (H laŭ la angla *High-*, en la germana *Hoch-*, en Eo *Alta*). Male al tio, en Usono oni konsumas ĉefe freŝan lakton.

La altaj temperaturoj ŝanĝas la valoran proteinan entenon de la lakto. Ankaŭ la varmosentema B-vitamino detruiĝas parte.

## Vidu ankaŭ 
* Sterilizo

Kategorio:Konservado de nutraĵoj
Kategorio:Konservado
Kategorio:Nutraĵo
Cherreau

**Cherreau** estas franca komunumo en la departemento Sarthe. Temas pri malgranda vilaĝo kiu entenas nur 726 loĝantojn. Ĝi situas pli malpli survoje el Parizo al Normandio.

Ĝi situas je ĉirkaŭ du kilometroj oriente de La Ferté-Bernard, kaj proksimume mezdistance inter Le Mans kaj Chartres.

eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

Kategorio:Komunumoj de Sarthe
1730-aj jaroj

## Eventoj 
### Eŭropo 
* Milito de pola sukcedo (1733 -1738)
* 4a milito Aŭstrio-Turkio (1736 - 1739)

### Afriko 
## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
* Frederiko la 4-a de Danio kaj Norvegio (1699 - 1730)
* Filipo la 5-a de Hispanio (1700 - *intermito en 1724* - 1746)
* Kristiano la 6-a de Danio 1730 – 1746
* Stanislavo la 1-a Leszczyński de Pollando, dua reĝado (1733 - 1736)

### aliaj personoj 
## Mortoj 
* Frederiko la 4-a 12-an de oktobro 1730
* Antonio Stradivari, la 18-an de decembro 1737

## Naskiĝoj 
## Malkovroj 
La 16-a de majo 1735 Charles Marie de La Condamine estas komisiita de la Franca Scienca Akademio, iri Peruon por mezuri la longon de unu grado de meridiano.
Jukatana kampilorinko

La **Jukatana kampilorinko** aŭ Jukatana troglodito (***Campylorhynchus yucatanicus***) estas malgranda birdo de la familio de Trogloditedoj en Ameriko. Ĝi estas endemia de Meksiko.

## Aspekto 
Ĝi estas nekonfuzebla membro de la genro de kampilorinkoj ĉar ne estas aliaj en sia teritorio: la plej proksima populacio estas de Kaktokampilorinko je pli da 1,000&nbsp;km. La **krono estas nigrecbruna kaj iom pli ruĝeca cenuke**. La ŝultroj kaj dorso estas malhelbrunaj kun multaj kaj evidentaj blankaj strioj malpli videblaj ĉe la suba parto de la dorso. Ĉe la vosto estas denove striado de zonoj nigrecbrunaj kaj helgrizaj kiu formas 12 aŭ 14 horizontakaj strioj. La subvosto estas nigrestriita kaj bordita de blanko. La mentono, gorĝo kaj brusto estas blankecaj kaj montras vertikalajn malhelajn makuletojn, pli etaj ĉe la mentono kaj la gorgzo, pli larĝaj kaj evidentaj ĉe la brusto kaj ĉefe ĉe la flankoj. La subflugiloj estas grizblankaj kun kelkaj strioj pli malhelaj ĉe la konturo. La iriso estas ruĝecbruna. La beko estas griza aŭ griznigra supre, pli hela baze. La gamboj estas malhelgrizaj.

La kanto estas serio ripetata de 4 aŭ 5 notoj pli muzika ol la simpla ripetado de raŭka noto de la Kaktotroglodito, kiu krome ne kantas duope, sed tiu ĉi jes.

## Habitato 
Tiu ĉi specio loĝas nur marbordan zonon kun makiso de arbustoj disaj el 3 al 6 m inter kiuj estas ofte *Cactus opuntia*. Oni trafas ilin ankaŭ en modifitaj habitatoj kiaj birdoj de paŝtejoj. La limigita teritorio estas el la vilaĝo de Celestún okcidente al El Cuyo oriente. Ili eniras malmulte en interno. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj arbustejo, kaj troviĝas nur en la mallarĝa marborda zono de norda Jukatano de kio oni nomas la specion. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.

## Kutimaro 
Ili estas **videblaj, bruemaj kaj memmontremaj**. Ili vivas kutime en paro aŭ eta familia grupo. La paro **kantas duope kaj ceremonias** dancege. Tiu troglodito serĉas siajn manĝaĵojn kaj surgrunda kaj en malaltaj tavoloj de la vegetalaĵaro. Pri nutrado oni scias malmulte: oni supozas ke ili manĝas ĉefe insektojn, kiel ĉe aliaj trogloditedoj.

### Reproduktado 
Ili faras grandan neston el herboj kaj fibroj je 2 aŭ 3 m supergrunde. Kvankam estas kaktoj, tiu specio ne uzas ilin male al la Kaktotroglodito. La Jukatana troglodito konstruas enirejan ĉambreton kaj ambaŭ gepatroj kunlaboras. Ĉe favoraj habitatoj estas multaj nestoj, kio supozigas ke ili uzas ilin por ripozi. La resto de la reproduktado ne estas ankoraŭ konata de ornitologoj.

## Fontoj 
* En la franca pri tiu specio
* BirdLife International 2004. Campylorhynchus yucatanicus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Trogloditedoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Amazonen-Werke

[eta|La ĉefa kompania sidejo en [Hasbergen-Gaste ĉe Osnabrück]]
eta|Sterko-disigilo ZA-M 1001, ĝis 36 m larĝa
eta|BoniRob projekto de roboto
**Amazone** estas fabrikanto de maŝinoj por agrikulturo kaj komunumoj. Ĝi situas en Hasbergen-Gaste ĉe Osnabrück. La kompanio estis fondita en 1883 de Heinrich Dreyer. Ĝi estas nun en la kvara generacio posedata kaj gvidata de la familio.

Dungitoj estas nun ĉirkaŭ 1500. Krom la baza fabriko estas fabrikoj en Hude (ĉe Oldenburg), Forbach (Francio), Lepsiko (Saksio), Tecklenburg-Leeden (Nordrejn-Vestfalio) kaj Samara (Rusio). Vendejaj kompanioj ekzistas en Britio, Francio, Pollando, Ukrainio, Hungario, Serbio kaj Rusio.

La vendosumo estis en 2011 ĉirkaŭ 395 mio €. Eksportoj iras en pli ol 70 landojn, la eksport-kvoto estas ĉirkaŭ 75% (2010).

## Eksteraj ligiloj 
* kompania retejo

Kategorio:Germanaj firmaoj
Kategorio:Distrikto Osnabrück
Tschanigraben

**Tschanigraben,** hungare **Sándorhegy** [ŝAndorhedj], estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Güssing. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj.

* Areo: 2 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 260 m
* Poŝtkodo: 7540
* Aŭtokodo: GS
* Telefonkodo: (0) 3322

## Situo 
Tschanigraben troviĝas laŭ la hungara landlimo fine de sakovojo. Kontraŭe ekstera parto de Szentgotthárd troviĝas.

## Historio 
En 1910 vivis en la komunumo 190 homoj (ĉiuj germanoj). Ĝis Traktato de Trianon Sándorhegy apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. En 2001 vivis en Tschanigraben 67 homoj (66 germanoj, unusola kroato).

## Fontoj 
* germana Vikipedio
* http/adatbazis.mtaki.com
* http/maps.google.com

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Güssing
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Blankakapa kampilorinko

La **blankakapa kampilorinko** (***Campylorhynchus albobrunneus***) estas malgranda neotropisa birdo de la familio de Trogloditedoj en Ameriko.

## Aspekto 
Temas pri unu el la plej (aŭ rekte la plej) **maltipaj trogloditedoj**, ĉar ĉe plenkreskuloj (18 al 19&nbsp;cm longaj) la tuta **kapo, la gorĝo, la brusto kaj la plej granda parto de la ventro estas purblankaj**, sen iu ajn makulo. Nur la puga zono kaj kruroj havas nuancon brungrizan. **La ŝultroj, dorso, pugo kaj vosto estas uniforme brungrizecaj**, sed foje estas kelkaj blankaj plumoj ĉe ŝultroj. Tiu kontrasto inter blanka kapo (kaj subaj partoj) kontraŭ brunaj subaj partoj nomigas la specion kaj en Esperanto per aludo al la blanka kapo kaj en la latina scienca nomo kie *albobrunneus* signifas "blanka kaj bruna". La subflugiloj estas grizblankaj. La iriso varias el malhelbruna al ruĝa. La supra makzelo de la beko estas malhelbruna kaj la suba makzelo grizeca. La gamboj estas grizecaj. La blanko de kapo kaj vizaĝo estas foje iom nuanca je bruno.

Ili estas tre diferencaj de aliaj trogloditedoj aŭ eĉ de aliaj vivantaj birdoj ĉe la sama areo de distribuado. Tamen en sudokcidenta Kolombio, la raso *aenigmaticus* havas malhelan kapon kaj subajn partojn kun miksaĵo de blanko, griza kaj malhelo; temas pri ebla hibridaĵo inter la Blankakapa kampilorinko kaj la Zondorsa kampilorinko, el kiu ĝi distingiĝas pro malesto de disfadeniĝintaj strioj sur la dorso.

## Distribuado 
Ĝi troviĝas en Kolombio kaj Panamo. Ties natura habitato estas tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj de malaltaj teroj kaj tre degraditaj iamaj arbaroj.

Tiu specio loĝas humidajn arbarojn de epifitoj (plantoj neparazitaj kiuj disvastiĝas sur trunkoj). La habitato povas konsistiĝi ankaŭ de degraditaj zonoj ĝis 1500 m de altitudo. En pli aridaj regionoj, ili estas anstataŭataj ofte de la Zondorsa kampilorinko. En Panamo, ili estas el la centro de la lando, okcidente de Colon, ĝis la Nacia Parko Darién. En Kolombio, ties areo estas el Choco [ĉOko] kaj Antioquia laŭlonge de la pacifika marbordo ĝis Narino. Temas pri rara kaj nur loka birdo en sia tuta teritorio. En Darién ili estas iom pli abunda.

## Kutimaro 
Ili vivas ĉefe en mezaj kaj supraj tavoloj de la branĉaro, rare pli malalte. Estas etaj grupoj, tre verŝajne pligrandigitaj familioj. Ili serĉas nutradon (koleopteroj, ortopteroj kaj formikoj) ĉefe inter epifitoj. Temas plej verŝajne pri loĝantaj birdoj.

### Reproduktado 
Oni konas malmulte pri tio. La nesto estas strukturo rondoforma kun flanka enirejo. Ĝi situas baze de epifito ĉe mortinta trunko aŭ plej ofte en malalta arbo en klarejo. Ĉirkaŭ la fino de novembre oni vidis plenkreskulojn manĝigantajn junulojn kaj februare oni konstatis elnestiĝon de birdoj kun junula plumaro. Oni uzas nestojn kiel komunaj dormejoj.

## Referencoj 
* En la franca pri tiu specio
* BirdLife International 2004. Campylorhynchus albobrunneus. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 25an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Trogloditedoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Hagensdorf

**Hagensdorf im Burgenland,** hungare **Karácsfa** [karAĉfa] estas malgranda dependa vilaĝo en Aŭstrio, en federala ŝtato Burgenlando, en distrikto de Güssing, en municipo de Heiligenbrunn.

## Bazaj informoj 
* Areo: 2 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 850 m
* Loĝantaro: 260
* Poŝtkodo: 7522
* Aŭtokodo: GS
* Telefonkodo: (0) 3324

## Situo 
Hagensdorf im Burgenland troviĝas laŭ rojo, laŭ negrava flankovojo laŭ la hungara landolimo. Güssing troviĝas je 10 km-oj.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1221 en hungara formo *"Karachon"*, la germana formo "Haderstorff" aperis en 1618. En 1532 la turkoj bruldetruis la vilaĝon. En 1787 467 vilaĝanoj loĝis en 71 domoj, en 1804 463 vilaĝanoj en 79 domoj, en 1819 461 vilaĝanoj en 80 domoj, en 1828 477 vilaĝanoj en 80 domoj. En 1873 pro incendio 70 domoj cindriĝis.  Ĝis Traktato de Trianon Karácsfa apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Körmend, poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. En 1971 Hagensdorf im Burgenland aliĝis al Heiligenbrunn.

## Fonto 
* germana, itala kaj hungara Vikipedioj

Kategorio:Komunumopartoj de Burgenlando
Heugraben

**Heugraben,** kroate **Žarnovica**, hungare **Szénásgödör,** estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Güssing. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. Ĝis 1898 la oficiala hungara loknomo estis **Sirovnica**, poste pro hungariga politiko la vilaĝo ricevis hungarecan nomon.

## Situo 
Heugraben troviĝas laŭ traira flankovojo. 

## Historio 
Post la mezepoko rifuĝintaj kroatoj alvenis. En 1910 vivis en la komunumo 487 homoj (462 kroatoj, 23 germanoj, 2 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Szénásgödör apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. En 2001 vivis en Heugraben 250 homoj (216 germanoj, 33 kroatoj).

## Fontoj 
* germana Vikipedio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Güssing
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Wörterberg

**Wörterberg** [vorterberg], hungare **Vörthegy** [vorthedj] estas malgranda komunumo en Aŭstrio, en la federacia lando Burgenlando kaj ties distrikto Güssing. *Berg* kaj *hegy* havas la signifon "monto".

## Situo 
Wörterberg troviĝas inter montoj, laŭ flankaj vojoj. Dum la hungara erao tuj post la Unua Mondmilito ĝi troviĝis ĉe la aŭstra landlimo. 

## Historio 
En 1910 vivis en la komunumo 612 homoj (600 germanoj, 7 kroatoj, 5 hungaroj). Ĝis la Traktato de Trianon Vörthegy apartenis al la Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), poste al Aŭstrio, kaj inter 1938-1945 al Nazia Germanio. En 2001 vivis en Wörterberg 495 homoj (467 germanoj, 14 hungaroj, 8 kroatoj kaj aliaj).

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Güssing
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Ŝimo

alternative=DecayingPeachSmall.gif|eta|Putriĝanta Persiko
eta|200ra|Ŝimo kiu atakas panon estas ege ofta, kaj povas komplete kovri panpecon post tri tagoj
**Ŝimo** estas plurĉela fungo aŭ, pli ofte, spongeca amaso de tiaj fungoj, kiu povas kovri iujn supraĵojn (ĉefe de organikaj substancoj, kiel manĝaĵoj kaj humidaj surfacoj) pro malsekeco aŭ putriĝo. Ŝimfungoj estas ne-natura grupo ĉefe de diversaj askomicetoj kaj *mukoraloj*. Kontraste, fungoj kiuj kreskas unicelulare estas nomitaj gistoj. La esprimo "ŝimo" havas neniun precizan taksonomian signifon.

Ĉi tiu fibroreto nomiĝas micelio kaj estas konsiderata tuta organismo. La micelio aperas kiel maldikaj blankaj fadenoj sur la surfaco tiel formante aeran membranon. Sekcioj povas limigi apudajn ĉelojn laŭ la ŝimkolonio, ĉiu enhavante ununuran nukleon aŭ plurajn identajn nukleojn. La ŝimo ofte enhavas sporojn, kiuj estas speciala etapo en la vivociklo de la fungo.

La esprimo sporo ofte estas rilata al malsanoj kaŭzitaj de bakterioj, sed la plej multaj el la sanproblemoj kaŭzitaj de ŝimo povas esti kaŭzitaj al homoj kun malfortaj imunsistemoj same kiel al homoj kun spiradaj problemoj. Ŝimo povas kaŭzi nedeziratan biologian putriĝon de naturaj materialoj, ekzemple; Manĝaĵo estas difektita, tial ĝia graveco por la konservado de biologiaj sistemoj. En la nutraĵa industrio, en esplorado kaj medicino, estas diversaj uzoj al ŝimo.

## Komunaj ŝimoj 
Inter komunaj genroj de ŝimoj troviĝas:
* Aspergilo
* Mukoro
* Penicilo
* *Rhizopus*
* Triĥodermo

Kategorio:Fungoj
Kategorio:Mikologio
Neustift bei Güssing

**Neustift bei Güssing,** hungare **Újtelep**, estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Güssing. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj.

## Situo 
Neustift bei Güssing troviĝas laŭ ĉefvojo numero 57. Güssing troviĝas 8 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1428. En 1910 vivis en la komunumo 931 homoj (908 germanoj, 2 hungaroj, unusola kroato kaj aliaj). Ĝis Traktato de Trianon Újtelep apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. En 2001 vivis en Neustift bei Güssing 566 homoj (552 germanoj, 4 hungaroj, unusola kroato kaj aliaj).

## Fontoj 
* germana Vikipedioj
* http/adatbazis.mtaki.com
* http/maps.google.com

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Güssing
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Heiligenbrunn

**Heiligenbrunn,** (germane "puto de sanktuloj") hungare **Szentkút** [sentkUt], estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Güssing. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. Ankoraŭ 4 vilaĝetoj apartenas al la komunumo.

## Situo 
Heiligenbrunn troviĝas laŭ traira flankovojo, laŭ la hungara landlimo (kontraŭe Pinkamindszent troviĝas). Güssing estas 14 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis pri la vilaĝo en 1198, jam tiam estanta pilgrim-loko. En 1342 aperis la hungara loknomo *"Scenthkut"* (=sankta puto). La vilaĝanoj longe okupiĝas pri vinkulturo. En 1910 vivis en Szentkút 344 homoj (plejparte germanoj), en la municipo 1643 (1121 germanoj, 473 kroatoj, 48 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), al distrikto de Németújvár, poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. En 2001 vivis en Heiligenbrunn 989 homoj (915 germanoj, 36 kroatoj, 13 hungaroj, 5 ĉeĥoj, 4 slovakoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo de 1764
* pilgrimloka kapelo de 1926

## Famuloj 
En la iama Szentkút naskiĝis hungara monaĥo Miklós Hubert Steiner.

== Komunumoj pri *kút* (= puto) en Hungara reĝlando ==

## Fontoj 
* germana Vikipedio
* informoj en la retejo *bucsujaras.hu* ()

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Güssing
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
1400-aj jaroj

## Eventoj 
### Afriko 
* La Mosioj en Jatengo (provinco de la nuna Burkino) enloĝas la orientajn provincojn de Malio ĝis Lago Debo.

### Amerikoj 
La Inkaa imperio etendiĝas.
### Azio 
* Unua marveturo de la eŭnuko Ĉeng He ĝis Ŝri-Lanko, kun 62 ŝipoj kaj ĉirkaŭ 27.800 homoj (1405).
### Eŭropo 
* La Centjara Milito (1337 - 1453) estas je sia mezo.
* La murdo de Ludoviko la 1-a de Orleano kuntrenas la ekon de la Intercivitana milito inter la Armanjakoj kaj la Burgonjanoj. (1407 - 1435).

## Gravaj personoj 
### Reĝoj 
#### Ameriko 
* inkao (reĝo) Virakoĉa Inka (ĉirk. 1400 - 1438).
#### Azio 
* Imperiestro Ming Jong-lo (永乐,Yǒnglè) de Ĉinio (1360 - 1424)
* Timur de Transoksiano (1369 - 1406)
* Bajezid la 1-a de Otomana Imperio, (1389 – 1402)
* Mehmed la 1-a de Otomana Imperio, (1403 - 1421)
#### Eŭropo 
* Henriko la 4-a de Anglio (1399 - 1413).
* Karlo la 6-a de Francio (1380 - 1422).
* Rupreĥto la 1-a de la Sankta Romia Imperio (1401 - 1410) 

### Aliaj eminentuloj 
## Mortintoj 
*Ludoviko la 1-a de Orleano, murdita la 23-an de novembro 1407
* Bajezid la 1-a en kaptiteco (1403)
* Timur  (ĉ. 15-a de februaro 1406)

## Malkovroj 
## Notoj kaj referencoj
Cerezo

**Cerezo** (Ĉerizarbo) estas municipo de Hispanio, en la provinco de Cáceres, regiono de Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *beleguines*. La censita populacio en 2007 estis de 197 loĝantoj.

## Situo 
Cerezo estas situa en la norda parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto Tierras de Granadilla. La surfaco de ties teritorio estas de 18.14&nbsp;km².

## Ekonomio
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Demografio 
Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Hackerberg

**Hackerberg,** hungare **Vághegy** [vAghedj], kroate **Stinjacki Vrh**, estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Güssing. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. Berg kaj hegy signifas: monto.

## Situo 
Hackerberg troviĝas laŭ negrava flankovojo (dum la hungara erao ĉe la aŭstra landlimo.

## Historio 
Post la mezepoko rifuĝintaj kroatoj alvenis. En 1910 vivis en la komunumo 488 homoj (271 germanoj, 214 kroatoj, 2 hungaroj kaj aliaj). Ĝis Traktato de Trianon Vághegy apartenis al Hungara reĝlando, al Vas (reĝa departemento), poste al Aŭstrio, inter 1938-1945 al Germanio. En 2001 vivis en Hackerberg 384 homoj (306 germanoj, 58 kroatoj, 4 hungaroj kaj aliaj).

## Fontoj 
* germana Vikipedio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Güssing
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Collado

**Collado** (Malalta monteto) estas municipo de Hispanio, en la provinco Cáceres *(Kacereso)*, regiono Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *collajeros*. La censita populacio en 2007 estis 213 loĝantoj.

## Situo 
Collado estas situa en la nordorienta parto de Ekstremaduro en la komarko aŭ distrikto La Vera, je altitudo de 526 m; je 122&nbsp;km de Cáceres, provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 44,94&nbsp;km².

## Ekonomio 
Agrikulturo kaj brutobredado.

## Demografio 
## Vidindaĵoj 
* **Preĝejo de Santiago**
* **Natura loko "Las Tablas"**

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Cáceres
Masa (rivero)

eta|Aleĉ-Glaĉero, fonto de Masa
**Masa** estas svisa rivereto, alfluanto de Rodano. Ĝi fontas el Aleĉ-Glaĉero kaj alfluas Rodanon inter la vilaĝoj Naters kaj Bitsch.

Ĝi estas ĉefe fama pro la akvobaraĵo de Gebidem (germane *Stausee Gibidum*)

## Akvobaraĵo de Gebidem 
200px

En 1964, komencis konstruo de akvobaraĵo de Gebidem, sur rivero Masa. Ĝi estis finita en 1967. Ĝia elektrejo ekfunkciis en 1969 kaj produktas po 600 GWH en jaro.

Ĝi estas de tipo *volbo*, alta je 122 m kaj longa je 327 m; ĝi entenas 9 200 000 m3 da akvo. La artefarita lago surfacas je 21 hektaroj (= 210&nbsp;000 kvadrataj metroj) kaj maksimume profundas je 104&nbsp;metroj.

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Alfluantoj de Rodano
Kategorio:Riveroj de la Alpoj
Pola rapidvojo S16

45px|maldekstra|S16

**Pola rapidvojo S16** estas planata rapidvojo en norda kaj nordorienta Pollando. Ĝia trako: Pola aŭtovojo A1 – Olsztyn – Augustów je longeco ĉirkaŭ 335 km.
Villanueva del Ariscal

**Villanueva del Ariscal** estas urbeto kaj municipo de la Aŭtonoma Komunumo Andaluzio, en la provinco Sevilla, sude de Hispanio.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Villanueva del Ariscal y Olivares (stacidomo) 

## Eksteraj ligiloj
*www.villanuevadelariscal.es

Kategorio:Andaluzio
Konfitado

eta|*konfitaĵoj*
**Konfitado** estas fizika metodo por prepari fruktojn (aŭ aliajn nutraĵojn) por konservado, per bolkuirado kaj aldono de sukero. Post tio oni fermas konfitaĵon en konfitujon, aerizole. Tiu konservada metodo ne estas tiel sekura kaj efika, kiel la konservado en konserva skatolo.

## Metodo 
eta|Weck-glaso kun arko
Por la konfitado konvenas plej ofte legomoj, fruktoj, fungoj, se ili estas ne tro varmeg-sensaj. Oni antaŭkuiras ilin aŭ krude suprenŝutas per sufiĉo da likvaĵo kaj plenigas per ili la purigitan konfitujon. Oni fermas poste la konfitujon per ŝraŭba fermilo kun interne, supre ekipita gumringo. Tio certigas la izoladon disde la aero. Pli malnova metodo estas la fermado per celofano kaj aparta gumringo. Post tio oni malrapide malvarmigas la konfitaĵon, tiel la interna varmego longtempe sterilizas. Dum la malvarmiĝo, la interna aero densiĝas kaj elformiĝas malalt-premo, kiu suĉas la supran kovrilon al la konfitujo.

La konfitaĵo estas rezervebla ĝis kelkaj jaroj. Plej grava danĝero por ĝi estas, ke la konfitujo kaj la fermilo ne fermas perfekte kaj la konfitaĵon atingas aero kaj komenciĝas putriĝo.

## Historio 
La konfitadon malkovris Denis Papin en ĉ. 1700. Tiam li sukcese eksperimentis per konservado de ĵeleoj kaj kuirita viando per fermita kupra poto. Papin ne rekonis gravecon de la malkovro.

La denova malkovro de la konfitado estas ligata al iniciato de Napoléon Bonaparte, kiu ofertis premion de 12.000 orfrankoj por malkovro de procezo pri konservado de nutraĵoj, por ke li povu provizi la soldatajn trupojn dum militiro. La premion gajnis la franca kuiristo François Nicolas Appert en 1810, kiu jam en 1790 malkovris, ke kuirita nutraĵo je 100&nbsp;°C estas konservebla en fermitaj ujoj. En la 1880-aj jaroj evoluigis la kemiisto Rudolf Rempel glasojn, kies randoj estis tranĉitaj glate kaj iĝis fermeblaj per gumringoj kaj ŝtalaj fermiloj. Li konstruis ankaŭ aparaton, por ke ili restu fermitaj dum la konfitado. Li patentigis tion en 1892. Unu el la unuaj aĉetantoj estis Johann Carl Weck, kiu post morto de Rempel en 1893 aĉetis la patenton kaj ĉiun vendan rajton je tiuj glasoj kaj aparatoj. Li fondis kun la komercisto Georg van Eyck en 1900 en Öflingen la firmaon J. Weck u. Co.. Pluaj evoluigoj de la konfitado estis la enkonduko de la celofano, kiu estis uzata ĉefe por marmeladoj, aŭ de ŝraŭba fermilo kiel alternativoj al la ĝistiamaj produktoj de Weck.

eta|maldekstra|Konfitado (1954)
La konfitado oftis ekde komenco de la unua mondmilito ĝis fino de la 1960-aj jaroj, en okcidenta Eŭropo (90% de la familioj konfitis). La maloftiĝon de la konfitado kaŭzis disvastiĝo de la frostigujoj kaj pli poste la ĉiusezona aĉetebleco de la freŝaj fruktoj, legomoj ks. Nun oni kalkulas, ke ĉ. 40 % de la familioj konfitas.

## Literaturo en la germana 
* Ruth Kirchmann: Einmachen in Deutschland, Bonn 2002.
* Uwe Spiekermann: Zeitensprünge: Lebensmittelkonservierung zwischen Haushalt und Industrie 1880-1940, in: Ernährungskultur im Wandel der Zeiten, Hg. Katalyse e.V. und Buntstift e.V., Köln 1997, S. 30-42.
* WECK-Einkochbuch, ISBN 3-921034-05-1

Kategorio:Konservado