Naĥiĉevano (urbo)

Urbo **Naĥiĉevano** (; armene: Նախիջևան; ruse: Нахичевань; alilingve ankaŭ konata kiel ***Nachitschewan***, ***Nakhchyvan***, ***Nakhicevan***, ***Nakhichevan***’, ***Nakhjavan*** ktp), estas la ĉefurbo de la Aŭtonoma Respubliko Naĥiĉevano de Azerbajĝano, situanta je 450 km okcidente de Bakuo. La municipo Naĥiĉevano konsistas el la urbo mem kaj la ĉirkaŭaj urbetoj Başbaşı, Qarağalıq, kaj Daşduz. Ĝi etendiĝas sur la flankoj de la montoĉeno Zangezur, en la dekstra parto de la rivero Naĥĉivano je alteco de 1000 metroj.

Laŭ la stato de  en la urbo Naĥiĉevano vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Historio 
Temas pri antikva komerca centro kaj kelkaj historiistoj konsideris ke ĝi estis fondita en la 16-a jarcento a.K. Laŭ la legendo, la urbo estis fondita de Noa, kaj interpretado de la nomo de la urbo estas "la loko de la unua alteriĝo" ("Naĥ-iĝevan" en armena lingvo) referenco al la alteriĝo de la Arkeo de Noa. Tiu ĉi signifo estis skribita de la armena historiisto de la 5-a jarcento Moseo de Ĥoreno. La grekoj kaj romianoj nomis ĝin Naksuana. En persa lingvo, la regiono nomiĝas "*Nagsh-e-Jahan*" (Bildo de la mondo), referenco al la beleco de la urbo. En la 2-a jarcento p.K, ĝi estas menciita de Ptolomeo kiel prospera urbo.

Naĥiĉevano estis unu el la ĉefaj urboj de la Armena reĝlando sub la dinastioj artaksida, arsakida kaj bagratida de la 2-a jarcento a.K. ĝis la 11-a jarcento p.K. Sinsekvaj invadoj okazigis forrabojn, detruadon kaj en kelkaj kazoj la urbo devis esti rekonstruita. Ĝi estis la ĉefurbo de la Atabega Emirlando Eldegiz en la 12-a jarcento kaj de la Ĥanlando de Naĥiĉevano en la 18-a jarcento.

La 16-an de marto 1921 , ĝi estis organizita kiel aŭtonoma regiono ene de la Soveta Socialista Respubliko Azerbajĝano . Kune kun Azerbajĝano, ene de la Transkaŭkaza Soveta Socialista Federacia Respubliko , ĝi aliĝis al Sovetunio . La 9-an de februaro 1924 , ĝi estis levita al la Aŭtonoma Soveta Socialista Respubliko. Neniuj gravaj eventoj estis registritaj dum la sovetia periodo.

En 1989 , ĝi estis unu el la unuaj regionoj kie aperis azerbajĝana naciismo. La limigoj de aŭtonomeco fare de la Supera Soveto de Sovetunio la 28-an de novembro 1989 igis la lokan soveton deklari sendependecon de USSR, sed ne de Azerbajĝano, en januaro 1990, proklamo kiu estis nuligita kelkajn tagojn poste. La 19-an de novembro 1990, ĝi estis agnoskita kiel la ĉefurbo de la aŭtonoma respubliko ene de Azerbajĝano.

## Ekonomio 
Komence de la 20-a jarcento ĝi estis la ĉefurbo de distrikto de la Erevana gubernio. Ĝia loĝantaro estis ĉirkaŭ 8000 personoj; la aliaj tri kvaronoj estis tataroj kaj la alia kvarono armenoj. La armenoj estinte plimulte malriĉaj, la tataroj estis la mastroj de preskaŭ ĉiuj terenoj. 

Ĝi havas kelkajn industriojn kiuj centriĝas sur la ellaborado de vitroj, mebloj, teksaĵoj, tapiŝoj, aluminio, vinberaĵoj kaj tabako. La registaro serĉadas investadojn por evoluigi la turismon kaj naftoproduktadon. La urbo estas vizitata de negocistoj el Irano, Turkio kaj Rusio (tiuj ĉi landoj havas konsulejojn en la urbo), kio kreis plurajn hotelojn. 

## Edukado 
Naĥiĉevano estas hejmo de pluraj universitatoj:

* Ŝtata Universitato de Naĥiĉevano
* Privata Universitato de Naĥiĉevano
* Naĥiĉevana Instituto de Instruistoj 

## Kulturo 
Krom esti urbo de komerco, fabrikado de ŝuoj kaj ĉapeloj, Naĥiĉevano estis ankaŭ urbo de metiartoj, kiuj nuntempe akiris denove la atenton de turistoj. 

En 2018 Naĥiĉevano estis nomumita Islama kulturĉefurbo. La urbo gastigas multajn maŭzoleojn. La maŭzoleoj de Naĥiĉevano estis nomumitaj por ebla enskribo en la listo de mondan heredaĵo de UNESKO en 1998. 

Socie, la regiona ĉefurbo estas moderna, kun propra universitato kaj grava scienca kaj arta komunumoj. Ĝi posedas la kulturpalacon, en la Avenuo Azadlyg, la muzika teatrejo kaj la teatrejo de marionetoj ĉe la strato Nizami.  

### Kuirarto 
La kuirarto de Naĥiĉevano inkluzivas "*ĉirin plov*" (ŝafaĵo kaj dolĉa rizo en saŭco, akompanata de aveloj, migdaloj kaj sekfruktoj), dastanan, komban, tendach, galin, ktp.

## Transporto 
En 2007, nova ponto super la rivero Arakso estis malfermita al Irano. 

Naĥiĉevano havas flughavenon kaj teorie ĝi estas ligata tra ŝoseo kaj fervojoj, tamen, pro la konflikto en la regiono Montara Karabaĥo, la landlimoj kun Armenio estas fermitaj, kio pli izoligis ĝin. La plej ofta maniero atingi ĝin estas per flugado el Bakuo aŭ Ganĝo. Ankaŭ ekzistas flugoj el Moskvo kaj Turkio.

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Azerbajĝano
Kategorio:Monda heredaĵo
Kategorio:Unesko