open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Publio Rupilio

**Publio Rupilio** (latine, **Publius Rupilius**) Estis romia politikisto kaj militisto, konsulo en 132 a.K. kune kun Publio Popilio Lenas.
Dum la politika necerteco post la morto de Tiberio Sempronio Grakĥo, Rupilio kaj lia kolego gvidis la ŝtaton montri ekstreman severecon kontraŭ la subtenantoj de la malfrua tribuno. Tiun saman jaron li estis sendita al Sicilio, kie li subpremis la sklavan ribelon konatan kiel la unua servuta milito, gvidita de Eŭnoo. Kiel rekompenco por ĉi tiu operaco, reveninte al Romo, li akiris la honorojn de triumfo.

Dum 131 a.K. restis kiel prokonsulo de la insulo kaj, kun la helpo de dek komisaroj nomumitaj de la Senato, faris plurajn reformojn en la registaro de la provinco, proklamita en la provinca leĝo konata kiel *Lex Rupilia*, kvankam ĝi ne estis leĝo mem. 

Rupilio estis persekutita kaj kondamnita, kune kun lia iama kolego Popilio en 123 a.K. pro la kruela persekutado de la politikaj aliancanoj de Tiberio Grakĥo. Lia puno, aldonita al la fiasko de lia frato en la konsulaj elektoj (malgraŭ la subteno de Skipio Emiliano) probable kaŭzis lian antaŭtempan morton. 

Kategorio:Romiaj prokonsuloj
Kategorio:Romiaj respublikaj konsuloj
Kategorio:Romianoj de la 2-a jarcento a.K.
Seksto Pompeo

**Seksto Pompeo Magno Pio** (latine **Sextus Pompeius Magnus Pius**, ĉirkaŭ 65-35 a.K.) estis romia militisto de la fina periodo de la Romia Respubliko, kaj la lasta opozicio, kiun la Dua Triumviraro havis en siaj provoj regi la Respublikon. 

Kategorio:Romiaj militistoj
Kategorio:Romianoj de la 1-a jarcento a.K.
Kategorio:Romiaj guberniestroj de Hispanio
Grek-romia teatro de Taormino

La **teatro de Taormino**, ankaŭ konata kiel **grek-romia teatro de Taormino**, estas antikva greka teatro, situanta en la sicilia urbo Taormino, en Italio. Ĉi tiu konstruaĵo estas instalita en privilegia areo, ĉar el ĝi ebligas kontempli spektakle la urbon Giardini-Naxos kaj la Etna-vulkanon.

maldekstra|eta
Ĝi estis konstruita en la helenisma periodo kaj estis preskaŭ tute rekonstruita en la tempoj de romia regado. Estis en tiu tempo kiam la ejo estis uzita por la praktiko de bataloj de gladiatoroj.

La teatro konsistas el naŭ sekcioj, kaj estas ĉirkaŭita de duobla enirhalo. Origine ĝi havis kapaciton por ĉirkaŭ 5000 spektantoj kaj 109 metrojn de diametro. Iuj el la kolonoj el korinta ordo, kiuj staris sur la muro malantaŭ la scenejo, ankoraŭ staras.

En la teatro la Taormina Kinfestivalo estas festata kune kun diversaj artaj kaj muzikaj agadoj.

Kategorio:Grek-romiaj teatroj
Kategorio:Konstruaĵoj en Sicilio
Kategorio:Arkeologiaj lokoj en Sicilio
Kategorio:Teatro de Antikva Grekio
Kategorio:Taormino
Občina Ljubno

**Občina Ljubno** estas unu el 212 municipoj en Slovenio. Ĝi situas en la Regiono Savinj. La municipo konsistas el 9 komunumoj kovrante areon de 78,9 km². Komence de 2018 tie loĝis 2545 homoj. Administra centro de la municipo estas la vilaĝo Ljubno ob Savinji.
eta|280x280ra|Občina Ljubno

## Loko, priskribo   
La rivero Savinja fluas en la suda parto de la municipo. La alteco estas ĉirkaŭ 390 - 490 m super marnivelo.
En la norda parto de la municipo atingas la montaron de Smrekovško pogorije. Ĉi tie la alteco estas preskaŭ 1685 m.

La apudaj municipoj estas:

Občina Ĉrna na Koroškem norde, Občina Šoštanj la nordoriente, Občina  Mozirje oriente, Občina Reĉica ob Savinji en la sudoriente, Občina Gornji Grad sudokcidente, Občina Luĉe en la okcidente.

## Komunumoj 
La municipo konsistas el la sekvaj 9 vilaĝoj:

Juvanje, **Ljubno ob Savinji**, Meliše, Okonina, Planina, Primož pri Ljubnem, Radmirje, Savina, Ter

## Tradukfonto 
Statistikoj: http://www.citypopulation.de/php/slovenia-savinjska.php

Geografia loko:http://www.geopedia.si/#T1257_F408:62_x492775.74950000003_y136538.75_s12_b4 

Ljubno
Ljubno
Listo de famuloj naskiĝintaj en Vác

Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en Vác:

## A 
* Márta Ábrahám, violonisto
* László Ádám (ĵurnalisto)
* József Almásy, pastro
* Döme Argenti, homeopato

## B 
* Krisztián Bártfai, kajakisto
* József Berky, aktoro
* Bence Bogányi, fagotisto
* Gergely Bogányi, pianisto
* József Böjte, reĝisoro

## C 
* János Csányi (aktoro)
* Imre Csatskó, juristo
* László Csiky, aktoro

## D 
* Miklós Degré, juristo
* Dezső Dercsényi, arthistoriisto
* Éva Dónusz, kajakisto
* György Dora, produktoro

## E 
* István Éliássy, juristo

## F 
* Márta Fónay, aktoro
* Mihály Füredi, operkantisto

## G 
* József Gábor (ministro)
* Tibor Gánti, biokemiisto
* Imre Garaba, futbalisto
* Zsolt Gyulay (kajakisto)

## H 
* János Hajnik, agronomo
* Pál Hajnik, politikisto
* István Hanusz, pastro
* István Haraszti (kuracisto)
* Anna Herczenik, operkantisto
* László Gábor Horváth, psikologo

## J 
* Miklós Jancsó (reĝisoro)

## K 
* Zoltán Kammerer, kajakisto
* Lajos Katona (etnografo)
* István Kiss (piaristo)
* Emma Komlóssy, operetkantisto
* István Öthö Kőmíves, grafikisto
* Gyula Kornis, filozofo
* Dénes Kovács (violonisto)
* Zoltán Kulcsár, informatikisto

## L 
* Gábor Lehotka, orgenisto
* Andor Lendvai, operkantisto

## M 
* József Maklári, kapelmajstro
* Antal Mihálka, kuracisto
* Péter Molnár (kajakisto)

## P 
* Imre Rudolf Pauer, filozofo
* Dániel Pauman, kajakisto
* Tibor Pető, remisto
* Kálmán Petrovics, kajakisto
* Imre Pintér (aktoro)
* István Pion, poeto

## S 
* József Schmidt, lingvisto
* Ferenc Sebes, piaristo
* Lajos Steiner (geofizikisto)
* Aranka Sugár, operkantisto
* Pál Szarvas, kemiisto

## T 
* Károly Tormay, kuracisto

## V 
* László Versényi (bestokuracisto)

## Z 
* Sándor Zsarnóczai

## Fontoj 
La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis.

Vac
Turmarko

La **turmarko**, en la bizanca ŝtata kaj milita strukturo, povis indiki du specojn de gravaj servistoj de la Imperio: aŭ komandanto de grandaj militistaroj, tero aŭ ŝipa, aŭ civila reganto de provinco.

La vorto devenas de la greka "τύρμα" (turma, termino signifanta en la greka granda milita unuo) kaj "ἄρχω" (ordoni): tial "turma komandanto".
Zijadato la 1-a

**Mohamedo Abu Zijadato Alaho la 1-a **(arabe: زيادة الله الأول, mortis la 10-an de junio 838) estis la tria aglabida emiro de Ifrikio de 817 ĝis lia morto.

Zijadato Alaho la 1-a sukcedis sian fraton Abdulaho la 1-a (812-817) en la emirejo Ifrikio. Dum lia reĝado, rilatoj inter la reganta dinastio unuflanke, kaj advokatoj kaj aliaj arabaj trupoj restas streĉita. Kiam Zijadato provis disrompi la arabajn unuojn en 824, estis grava ribelo en Tunizio finiĝis en 836 kun la helpo de la berberoj.

Zijadato jam komencis kampanjojn en Italio, per kiu, en 827,  Asad ibn al-Furat Sicilia komencis la konkeron de la Bizanca Imperio. Kvankam komence estis malakceptitaj de la bizancanoj, ili sukcesis preni Palermon en 831. La alvoko por la interveno de la duko de Napolo en la luktoj por la povo en la duoninsulo proponis al la invadintoj la ŝancon gajni piedtenejon en suda Italio por komenci vastan atakojn kontraŭ kristanoj.

La ekonomia sano de la regno, malgraŭ politika malstabileco, permesis grava konstru-programo. La Moskeo de Uqba ibn Nafi estis renovigita kaj plibeligita, kaj defendoj estis starigitaj en la urbo de Kajruano.

Zijadato post la morto de lia frato Abu Iqal (838-841) iĝis emiro.

Kategorio:Emiroj de Ifrikio
Kategorio:Homoj de la Arabo-Bizancaj militoj‎
55678 Lampo

**55678 Lampo** estas malgranda, malhela troja asteroido de Jupitero, ano de la tiel nomata « Troja Tendaro », ĉar ĝi orbitas en la ĉirkaŭaĵo de ĉe la punkto de Lagrange L5 de la sistemo Suno-Jupitero.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels de la Observatorio de la Monto Palomar (Usono) kaj de la nederlandaj geedzoj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la Observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Palomar-Leiden Enketo pri Trojanoj" ().

Por tiu astronomia kampanjo, Tom Gehrels estis fotinta la noktan ĉielon, eksponante tiam 130  per la Schmidt-teleskopo de 122&nbsp;cm de la Monto Palomar (Kantono San Diego, Kalifornio). La fotaj platoj estis poste senditaj en la observatorion de Leiden, kie ili estis ekzamenitaj de la geedzoj Ingrid kaj Cornelis van Houten dum la sekvantaj jaroj.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de Lampo, unu el la membroj de la troja senato.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Trojaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1971
Rejdo

**Rejdo ** aŭ razio konsistas el surpriza embusko ĉe instalaĵo aŭ malamika forto starante ie kun specifa celo, sen venkaj aŭ konkeraj pretendoj super teritorio, kaj post la rejdo, la atakantaj fortoj revenas tuje al la amika teritorio. Kutime la rejdo daŭras mallonge kaj partoprenas en ĝi relative malgrandan nombron da personoj. La atakanta divizio povas konsisti el komandoj aŭ neregulaj trupoj, aŭ alia organizita trupo por ĉi misio.

La rejdoj estas entreprenataj pro pluraj kialoj:
* Por demoralizi, konfuzigi aŭ lacigi la malamikon.
* Por forrabi lokon, por akiri certajn objektojn aŭ konkretajn personojn.
* Por detrui proprietaĵojn aŭ aliajn celojn el ekonomia aŭ strategia valoro, aŭ mortigi certajn personojn.
* Por liberigi milit-prizonulojn kaj akiri militistan inteligentecon.

Ekde la dua mondmilito ankaŭ nomiĝas *aera rejdo* la atakoj realigitaj de aviadiloj super objektivo situanta en malamika teritorio.

Kategorio:Gerilaj taktikoj
Kategorio:Operacoj laŭ tipoj
Latifundio

**Latifundio ** (el la latina latifundĭum) estas grandskala bieno. La etendaĵo necesa por konsideri latifundian ekspluatadon dependas de la kunteksto: en Eŭropo latifundio povas havi kelkcent hektarojn. En Latinameriko ĝi povas facile superi dek milon.

Koncerne propraĵon, ĝi egalas al granda agrara proprieto; sed ne nepre posedaĵo kaj ekspluataĵo koincidas: La ekspluataĵo povas esti formata el diversaj propraĵoj de malsamaj posedantoj (luado, kunlaboraj aŭ aliaj tipoj de kooperativoj aŭ asocioj) kaj propraĵo povas esti dividita en plurajn bienojn kaj parcelojn, krom esti ekspluatata de malsamaj entreprenistoj agrikulturaj, ambaŭ rekte aŭ nerekte (per luantoj).

Latifundioj estis formitaj pro historiaj kaŭzoj, precipe koincidante kun milita konkero kaj koloniigo (en la formado de Romio, en la ĝermanaj invadoj, en la hispana Rekonkero, en la Eŭropa koloniigo de Ameriko de la 16-a jarcento, ktp .) aŭ ekonomia soci-politikaj ŝanĝoj (en la feŭdismo de orienta Eŭropo de la 14-a ĝis 18a jarcentoj, en la britaj ĉirkaŭbaroj de la 18-a kaj 19-a jarcentoj, la kolektivigo de proprietoj en Sovetunio ktp.).

La fizikaj karakterizaĵoj de la tero (ebenaĵoj, valoj, montoj) ankaŭ estis tre gravaj en la evoluo aŭ limigo de latifundismo. Kiel estas evidente, latifundismo pli bone adaptiĝas al ebenaj areoj ol montaj, kiu historie ĉiam superregis propra eta latifundismo pro la malfacilaĵoj kiujn prezentas la reliefo.

Kategorio:Nemoveblaĵoj
Kategorio:Ekonomio de Romio
Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Vilaoj
Vilhelmo la 1-a (Sicilio)

**Vilhelmo la 1-a de Sicilio** (Palermo aŭ Monreale, 1130 - Palermo, 7-an de majo 1166), reĝo de Sicilio, filo de la reĝo Roĝero la 2-a kaj Elvira de Kastilio, nepo de Alfonso la 6-a de Leono. Li estis moknomita *Vilhelmo la malbona*, pro la kronikoj de lia regado raportitaj de Hugo Falcandus.

Kun malpli da energia karaktero ol lia patro, kiu fakte regis ĉe la komenco de la regado estis Maio de Bari, kun la titolo de *ammiratus ammiratorum*, kiu anstataŭigis Thomas Burn. Ekskludita la nobelaro de la administrado kaj provis tranĉi la liberecon ĝuatan de la urboj.

Papo Adriano la 4-a mobilizis la nobelojn kontraŭ li. Tio baziĝis sur la fakto, ke la aŭtoritato de Vilhelmo ne estis rekonita de la bizanca imperiestro, Manuelo la 1-a Komneno, aŭ de la Sankta Romia Imperio, Frederiko la 1-a.

En 1155, grekaj trupoj okupis la urbon Bari kaj komencis sieĝi Brindizion. Vilhelmo tamen ne estis senpova de milita forto. Je la alveno en Italion, li detruis la grekan floton kaj armeon ĉe la sieĝo de Brindizio la 28-an de majo 1156 kaj reakiris Bari. Adriano devis koincidi en Benevento la 18-an de junio 1156, konfirmante Vilhelmon kiel leĝa reĝo, kaj en 1158 subskribis la pacon kun la grekoj.

Li mortis la 7-an de majo 1166 kaj estis entombigita en la katedralo de Monreale. Kun sia edzino Margarita de Navaro li havis kvar infanojn.

Kategorio:Italaj dukoj
Kategorio:Italaj princoj
Kategorio:Normanaj militistoj
Kategorio:Hauteville-familio
Kategorio:Palermanoj
Maio de Bari

**Maio de Bari** (itale ***Maione da Bari***) (mortis la 10-an de novembro 1160) estis la tria el la grandaj admiraloj de Sicilio kaj la plej grava viro en la normanda reĝlando de Sicilio dum la regado de Vilhelmo la 1-a (1154–66). Lord Norwich nomis lin "unu el la plej influaj ŝtatistoj en Eŭropo".

Kategorio:Historio de Sicilio
Kategorio:Longobardaj batalantoj
Vilhelmo la 2-a (Sicilio)

**Vilhelmo la 2-a** (Palermo, 1153 - Palermo, la 11-an de novembro 1189), nomata "la Bona", estis reĝo de Sicilio kaj Napolo de 1166 ĝis 1189.

Vilhelmo havis nur dek tri jarojn kiam lia patro Vilhelmo la 1-a mortis, do li estis sub la regenteco de sia patrino Margarita de Navaro ĝis 1171. La reĝlando Sicilio venis al malĝoja periodo de internaj luktoj pro serio de disputoj inter la nobelaro, la pastraro kaj la popolo, probable akcentita de la karaktero de Vilhelmo la 1-a, ankaŭ nomata "la Malbona". Tuj kiam li plenkreskis, Vilhelmo la 2-a estis kronita Reĝo de Sicilio kun la subteno de Walter of the Will (italigita kiel Gualtiero Offamilio), ĉefepiskopo de Palermo, la pastraro kaj la aristokrataro. De Vilhelmo la 2-a, koncerne al lia patro, la kronikistoj tiuepokaj akcentis, krom  la beleco, la korekto en la ekzerco de liaj funkcioj kaj la respekto por la leĝoj kaj la personoj, pro kio li ricevis la kromnomon *La Bona*. Dum lia regado estiĝis periodo de relativa stabileco kaj ĉesigo de internaj problemoj.

Vilhelmo geedziĝis en Palermo, la 13an de februaro 1177, kun Johana Plantagenet (1165-1199), filino de Henriko la 2-a de Anglio kaj Eleonora de Akvitanio kaj fratino de Rikardo la 1-a. De ĉi tiu kuniĝo naskiĝis Boemondo, Duko de Apulio, kiu mortis tre junaĝe.

Dum lia regado, krom interna stabileco, elstaras ekstera eksterlanda politiko kaj forta diplomatio. Havante en lia favoro la Papon kaj sekrete aliancon kun la lombardaj urboj li povis defendi sin kontraŭ la komuna malamiko, Frederiko Barbarosa. En 1174 kaj 1175 li faris traktatojn kun Ĝenovo kaj Venecio kaj lia geedziĝo kun Johana de Anglio igis lin havi bonan pozicion en eŭropa politiko.

En julio de 1177, li sendis delegacion al la ĉefepiskopo Romualdo de Salerno kaj grafo Roĝero de Andrio subskribi la Traktaton de Venecio kun la imperiestro. Por certigi pacon, li sankciis la geedziĝon de sia onklino Konstanca, filino de Roĝero la 2-a, kun Henriko, filo de Frederiko.

La regado de Vilhelmo estis speciale fekunda pri arto en Sicilio. Inter la projektoj kiujn li efektivigis meritas mencii: la katedralo de la benediktana monaĥejo de Monrealo (farita kun la konsento de papo Lucio la 3-a) kaj la abatejo de Sankta Maria de Maniace (laŭ peto de sia patrino Margareta). Ankaŭ la grandioza konstruado de la palaco Zisa, kiun komencis lia antaŭulo kaj finiĝis sub lia regado.

Kiam li estis mortonta, ne havis rektan idaron, li heredigis sian onklinon Konstanca la 1-a de Sicilio kaj devigis la kavalirojn ĵuri lojalecon, akceptante surprizite la geedziĝon de tiu kun Henriko la 6-a de la Sankta Roma Imperio, filo de Frederiko Barbarosa.

Vilhelmo estas enterigita en maŭzoleo en la Katedralo de Monrealo.

Kategorio:Reĝoj de Sicilio
Kategorio:Italo-normanoj
Kategorio:Hauteville-familio
Kategorio:Palermanoj
Konstanca la 1-a (Sicilio)

**Konstanca de Sicilio**, de la familio Hauteville (naskiĝis la 2-an de novembro 1154, mortis en 1198) estis la filino postmorta de la normanda reĝo Roĝero la 2-a de Sicilio, kiu mortis en februaro de 1154. Ŝi estis reĝino de Sicilio (pro propra rajto) kaj romgermana imperiestrino (pro geedzeco).

Kategorio:Hauteville-familio
Kategorio:Italo-normanoj
Kategorio:Romgermanaj imperiestrinoj
Kategorio:Palermanoj
Marteno la 1-a (Sicilio)

**Marteno la 1-a de Sicilio**, konata kiel **la Juna** (1374 - Cagliari (Sardio), 25-an de julio 1409), estis reĝo de Sicilio inter 1390 kaj 1409, 3-a Grafo de Luna.

Li estis la unua el la kvar filoj de Marteno la 1-a de Aragonio kaj lia unua edzino, Maria de Luna, filino kaj heredantino de la grafo de Luna. Estis, sekve, nepo de Petro la 4-a kaj nevo de Johano la 1-a de Aragono.

En 1390 li geedziĝis kun Maria de Sicilio, al kiu li redonis la reĝlandon Sicilio, rekuperante ĝin per milita forto kontraŭ grupo de ribelemaj baronoj. Li regis kun sia edzino ĝis sia morto en 1402. Li poste rifuzis la traktaton subskribitan de la antaŭa reĝo Frederiko la 3-a en 1372 kaj regis sole. De ĉi tiu unua geedzeco naskiĝis filo, la infano Petro de Sicilio (1394-1400).

En 1398 li estis deklarita kiel posteulo de sia patro al la Parlamento, post kiam la suverenulo konsentis, ke la princo devos prezenti sin en la oportuna momento por ĵuri la sindikatan statuson de la reĝlandoj de Aragono kaj Valencio kaj la graflando de Barcelono, same kiel ĝiaj foruoj.

Marteno el Juna geedziĝis en duaj nuptoj kun Blanka de Navaro, heredantino de la familio Evreux kaj estonta reĝino de Navaro. De ĉi tiu geedzeco li havis alian filon, la infanon Marteno de Aragono (1403-1407).

Li gvidis la trupojn de la konkero de Sardio kaj en 1409 li sendube venkis la aŭtoritatojn de Giudicato di Arborea en la batalo de Sanluri, tuj antaŭ lia morto pro malsano en la urbo Cagliari. Lia tombo estas en la katedralo de ĉi tiu urbo.

Ĉar neniu el la infanoj naskitaj de iliaj geedziĝoj postvivis lin, la sola posteulo, kiun li lasis, estis neleĝeca infano, Fadriko de Luna. Marteno la 1-a de Aragono provis nomi sian neleĝecan nepon kiel posteulon de la Kronlando de Aragono sed ne ricevis sufiĉan subtenon ĝustatempe, antaŭ ol morti en plena procezo. En la Kompromiso de Kaspo, la kandidateco de ĉi tiu estis rifuzita definitive  favore al Ferdinando la 1-a de Aragono.

Kategorio:Reĝoj de Sicilio
Kategorio:Infantoj de Aragono
Giambattista Spampinato

**Giambattista SPAMPINATO** (Belpasso, la 15-an de junio 1929) estas itala dramisto, kiu skribas ĉefe en sicilia lingvo.

Giambattista Spampinato komencis sian artan karieron kiel aktoro kaj reĝisoro kaj ekde 1966 li verkis plurajn verkojn, entute 42, ofte prezentitajn en sicilaj teatroj kaj kelkaj el ili estis premiitaj en la ĉefaj literaturaj recenzoj ĉe regiona kaj nacia nivelo. Inter ĉi tiuj:

"La bona animo de mia bopatrino" (komedio en sicilia lingvo, eldono en 3 aŭ 2 aktoj). La ĉefrolulo izolas sin de la manifestiĝoj de familia vivo, ĝis lia konscienco intervenas, personigita laŭ la aspekto de la mortinta bopatrino, kiu memorigas lin pri la graveco de amo kaj konfrontiĝo kun la novaj generacioj.

Kategorio:Italaj dramistoj
Kategorio:Italaj aktoroj
Romia amfiteatro de Katanio

La **romia amfiteatro de Katanio**, el kiu nur malgranda parto estas videbla en la okcidenta parto de Piazza Stesicoro, estas impona strukturo konstruita en romiaj imperiaj tempoj, probable en la dua jarcento, sur la norda rando de la antikva urbo, proksime al la monto Montevergine. Ĝi gastigis la ĉefan kernon de la urbo. La areo kie ĝi staras, nun parto de la historia centro de la urbo, antaŭe estis uzata kiel nekropolo. Ĝi estas parto de la Grek-Romia Arkeologia Parko de Katanio.

Katanio
Kategorio:Romiaj konstruaĵoj en Italio
Kategorio:Konstruaĵoj en Katanio
Kategorio:Historio de Sicilio
Kategorio:Aperis en la 2-a jarcento
Kategorio:Aperis en la 3-a jarcento
József Böhm

**József Böhm** [jOĵef bom], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Böhm József** estis hungara-aŭstra violonisto, komponisto, altlerneja instruisto. Lia plena nomo estis en germana lingvoteritorio **Joseph Michael Böhm**.

József Böhm  naskiĝis la  en Buda aŭ Pest (urbo) (Hungara reĝlando, Habsburga Imperio), li mortis la  en Vieno (Aŭstrio-Hungario).

## Biografio 
József Böhm devenis el juda familio. Li ricevis sian muzikan edukadon de sia patro, baldaŭ de :en:Pierre Rode. Kiel okjara knabo li faris turneon eksterlande, kie nun situas Pollando kaj venis al Vieno ĉirkaŭ en 1813. Li debutis en Vieno en 1816, poste li turneis en Italio, Germanio kaj Francio. Post sia reveno li estis nomumita en 1819 instruisto de la Konservatorio de Vieno fondita jaron antaŭe. Post 2 jaroj li estis ankaŭ primara violonisto de la kortega orkestro. Ĉirkaŭ en 1827 li retiriĝis de la koncertoj plejparte, li ludis en la intima rondo de amikoj en via propra hejmo. Kiam la konservatorio estis fermita dum la revolucio de 1848, Böhm retiriĝis de sia posteno kiel profesoro pri violono, sed li konservis sian membrecon en la kortega orkestro ĝis 1868. Kelkfoje li komponadis.

## Elektitaj disĉiploj 
* Zsigmond Bachrich
* Gusztáv Böhm
* Jakob Dont
* Heinrich Wilhelm Ernst
* Jenő Hubay
* Joseph Joachim
* Ede Reményi
* Ödön Singer

## Fontoj 
* anglalingva biografio kun bildo
* https://de.wikisource.org/wiki/BLK%C3%96:B%C3%B6hm,_Joseph

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Hungaraj violonistoj
Kategorio:Aŭstraj violonistoj
Kategorio:Aŭstraj komponistoj
Kategorio:Hungardevenaj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Morteaux-Coulibœuf

''''* - prononco laŭ sistemo IFA [] () - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento Kalvadoso, france *Calvados*) kaj en la regiono Normandio. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Caen kaj al la kantono *''. 

La teritorio havas komunan limon kun . 

eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Calvados
* Coulibœuf (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  () 
* Morteaux-Coulibœuf ĉe CdC Pays de Falaise () 


Kategorio:Komunumoj de Calvados
Coulibœuf (stacidomo)

**Coulibœuf** estas franca stacidomo sur linio  - , situanta en  Morteaux-Coulibœuf, en departemento Calvados, regiono Normandio.

Ĝi situas ĉe kilometra punkto (PK)  de linio Le Mans - Mézidon (430000).

Pro ne sufiĉa trafiko, la stacidomo baldaŭ estos fermita.

## Vidu ankaŭ 
* Morteaux-Coulibœuf

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Stacidomoj de Francio
Kategorio:Stacidomoj en Normandio
Kategorio:Fervojaj stacioj en Calvados
Kategorio:Morteaux-Coulibœuf
Paco de Konstanco

eta|Monumento memore al la Paco de Konstanco ĉe la fontano Kaiserbrunnen de la urbo Konstanco.
La ** Paco de Konstanco** estis la traktato subskribita en la urbo Konstanco inter la imperiestro Frederiko la 1-a kaj la urboj de la Lombarda Ligo en 1183.

En la kadro de imperiaj provoj akiri efikan kontrolon de Italio, la kompleta malvenko de la imperiaj trupoj ĉe la Batalo de Legnano (1176) devigis Frederikon subskribi la Pacon de Venecio (1177), per kiu li rekonis Aleksandron la 3-a kiel laŭleĝan papon kaj konsentis pri sesjara paŭzo (1177-1183) kun la italaj urboj. La situacio solviĝis je la fino de la armistico, kiam ambaŭ partioj subskribis la Pacon de Konstanca, difinante la rilatojn inter ili.

La interkonsento rekonis al la imperiestro la superan suverenecon kaj la rajtigojn (rajtoj pri paspago, tarifoj, monero, kolektivaj punaj impostoj kaj la investo -elekto kaj maldungo de la posedantoj de publikaj postenoj) kiam ĉi tiu estis en Italio. Tiel la italaj urboj estis formale agnoskitaj vasaloj de la imperiestro.

Sed samtempe ĝi rekonis al la urboj la rajton konstrui murojn, regi sin (kaj sian ĉirkaŭaĵon) libere elekti siajn juĝistojn, formi ligon kaj konservi la kutimojn kiujn ili havis "de antikva tempo". Tiel, Barbarosa rekonis fakte la liberojn kaj privilegiojn de la italaj komunumoj

Ĉi tiu larĝa grado de toleremo, kiun la historiisto Jacques Le Goff nomas "modera Gelfismo", permesis krei en Italio situacion de ekvilibro inter la imperiaj pretendoj kaj la efektiva potenco de la urbaj komunumoj, simila al la ekvilibro inter la imperio kaj la papo. Tra la Konkordato de Worms (1122), kiu solvis la Investituran kontroverson.

Kategorio:Historio de Lombardio
Konstanco
Konstanco
Kategorio:1183
Katedralo de Monrealo

eta
La **Katedralo de Monrealo** (en la itala, Duomo di Monreale) estas unu el la plej grandaj atingoj de normanda arto en la mondo. Estas rimarkinda ĝia fuzio kun la araba arto, kiu regis en Sicilio antaŭ la konkero de la insulo fare de la normandoj. La katedralo estis fondita en 1172 de Vilhelmo la 2-a de Sicilio, kaj tre baldaŭ konstruis benediktanan monaĥinejon. La katedralo estas fama pro la imponaj oraj mozaikoj, kiuj kovras ĝian internon, kie oni povas vidi scenojn de la Malnova Testamento kaj de la Nova Testamento.

[eta|maldekstre|Bizanca mozaiko de la Katedralo de Monrealo kiu reprezentas la kreadon de [Adamo, kiun la Biblio datigas en la sesa tago de la mondokreo, okazo uzita por la establado de la komenco de la kalkulo de la Bizanca kalendaro.]]
La klostro, apud la katedralo, estas subtenata de 228 kolonoj, ornamitaj profuse, kaj ellaboritaj per tre detalaj kapiteloj. Sur ĉi tiuj estas apogitaj arkoj kiuj indikas fortan araban inspiron.

En julio 2015, la ensemblo "Palermo araba-normanda kaj la katedraloj de Cefalù kaj Monreale" estis inkludita en la listo de la Monda Heredaĵo de Unesko. (kun ID 1487-009).

Kategorio:Normana arkitekturo
Monrealo
Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en la 13-a jarcento
Kategorio:Monreale
La Zisa

eta|La Zisa
La **palaco de la Zisa**, konata kiel **La Zisa** estas kastelo en la okcidenta parto de Palermo, en la itala insulo Sicilio.

En julio 2015, la "araba-normanda Palermo kaj katedraloj de Cefalú kaj Monreale" estis listigita kiel Monda Heredaĵo de Unesko. La Palaco de Zisa estas unu el naŭ unuopaj konstruaĵoj konsistantaj la deklaroj (kun ID 1487-006).

Ĝia konstruo komenciĝis en la 12-a jarcento de arabaj metiistoj al reĝo Vilhelmo la 1-a de Sicilio, kaj kompletigita de lia filo Vilhelmo la 2-a. La konstruaĵo estis koncipita kiel la somera restadejo de la normandaj reĝoj, kiel parto de la ĉas-sezono konataj grandaj dimensioj de *la Genoard* ("Paradizo sur la Tero").

La Zisa estas klare inspirita de maŭra arkitekturo. La nomo *Zisa* mem estas derivita el la araba vorto al la-Aziz, kiu signifas "nobla", "glora", "grandioza". La vorto mem, en Nasĥ-skribo estas presita ĉe la enirejo, laŭ la kutimo de la islama epoko.

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Italio
Kategorio:Konstruaĵoj en Sicilio
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en la 12-a jarcento
Kategorio:Kasteloj en Sicilio
Kategorio:Palacoj en Palermo
Kategorio:Muzeoj en Palermo
Kategorio:Normana arkitekturo
Kategorio:Islama arkitekturo
Kategorio:Reĝaj rezidejoj en Italio
Kategorio:Romanikaj palacoj
Kategorio:Historiaj domo-muzeoj en Italio
Katedralo de Sankta Georgo (Modiko)

La **Katedralo de Sankta Georgo** estas la patrina preĝejo de Modiko, en la Libera Urba Konsorcio de Raguzo, kaj estas inkluzivita en la listo de Monda heredaĵo de Unesko.

Ĝi ofte estas indikita kaj raportita kiel simbolo de sicilia  Baroko, reprezentante la plej scenan kaj monumentan arkitekturon. La art-historiisto Maurizio Fagiolo dell'Arco deklaris, ke ĉi tiu katedrako "eble devus esti inkluzivita inter la sep mirindaĵoj de la baroka mondo".  

La konstruaĵo estas la fina rezulto de la 16a-18a-jarcenta rekonstruo, kiu okazis post la katastrofaj tertremoj, kiuj frapis Modikon en 1542, en 1613 kaj en 1693  malgravaj damaĝoj kaŭzis la tertremojn en la regiono de la Ibleaj montoj.

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Italio
Kategorio:Modiko
Sándor Buffó Rigó

**Sándor Buffó Rigó** [ŝAndor], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Buffó Rigó Sándor** estis hungara violonisto, kapelmajstro.
eta|Memorkolono pri Sándor Buffó Rigó kaj alia violonisto
Sándor Buffó Rigó  naskiĝis la  en Tata (Hungario), li mortis la  en Budapeŝto.
 
## Biografio 
Sándor Buffó Rigó ricevis sian muzikan edukadon unue hejme de sia patro, poste en la loka muziklernejo, fine en studio en Budapeŝto. Li praktikadis la violonadon unue en orkestro de sia patro, poste en cigana orkestro konata tutlande. Li akiris diplometon en 1967, en la sama jaro li estis ano en popolorkestro de Hungara Radio. En 1970 li atingis la gradon primasa violonisto kaj li muzikadis jam ankaŭ eksterlande. En 1992 li aliĝis al cigana orkestro kun cent anoj kiel primara violonisto. Post 5 jaroj li estis arta gvidanto, en 2005 ĝismorte prezidanto de la orkestro. Li ricevis premiojn en 1995 kaj 2000. Li havis edzinon, kiu naskis trifoje.

## Memorigiloj 
* memortabulo en Budapeŝto

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio kun foto

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj violonistoj
Kategorio:Hungaraj kapelmajstroj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Garry Walberg

**Garry WALBERG** (10-an de junio 1921 - 27-an de marto 2012) estis usona aktoro konata ĉefe pro sia laboro en la televido.

Li prezentiĝis en multaj televidaj programoj de la fruaj 1950-aj jaroj, ĝis la fruaj 1990-aj jaroj, inkluzive *Johnny Staccato*, *Perry Mason*, *Lassie*, *Peyton Place*, *Gunsmoke*, *The Fugitive*, *Star Trek*, *Columbo*, *The Tony Randall Show* kaj *The Rockford Files*. Li aperis en la provepizodo de *The Twilight Zone* "Where Is Everybody?".

Kategorio:Aktoroj de Star Trek
Kategorio:Usonaj aktoroj
John Arndt

**John ARNDT** estis usona aktoro.

Li komencis sian karieron 1966 per Star Trek, en kiu li aktoris en tri roloj: Inĝeniero Fields; First Crewman  kaj Crewman Sturgeon. Poste 1967 li laboris kie ekstrulo ĉe Mission: Impossible. Li pasigis multajn jarojn sen konataj laboroj kiel aktoro ĝis aperi kiel ekstrulo en The Apple Dumpling Gang Rides Again (1979), poste li aktoris en Amy (1981) kiel *Sr. Pool*. Li estis ekstrulo en filmo The Deadly Spawn (1983) kaj en televidserioj *Still the Beaver *, *Murder, She Wrote* kaj rolis *Gilliland* en *Diagnosis Murder*.

Kategorio:Aktoroj de Star Trek
Kategorio:Usonaj aktoroj
Fields

**Inĝeniero Fields** estis homo, kiu servis sur la USS Enterprise inter 2266 kaj 2267 sub la komando de kapitano James T. Kirk, dum la historia kvinjara misio kiun tiu stelŝipo entreprenis.

En 2266, Fields estis asignita al la antaŭa fazero-komandejo kiel fazeristo. Kiam la Enterprise estis atakita de Romulana kosmoŝipo Fields estis vundita de brulvundoj pro radiado 

Poste jaron, li raportis suspektindan inĝenieristan ŝipanon sur la ferdeko 14, kiam estis tutplena serĉado de mensa malsanulo Simon Van Gelder . Poste tiun saman jaron, li estis ligita al sekureca taĉmento kiam la infanoj de la Tero Du estis malkovritaj.

En 2267, li estis sur la Enterprise kiam la kosmoŝipo malkovris la SS Botany Bay .

## Referencoj 
Kategorio:Roluloj de Star Trek
Kategorio:Fikciaj inĝenieroj
Francesco Riso

**Francesco Riso** (Palermo, la 15-an de oktobro 1826 - Palermo, la 1-an de majo 1860) estis itala patrioto.

El malriĉaj originoj (li estis tubisto), li estis motivigita, ankoraŭ knabo, de la idealoj de la *Risorgimento* kaj ĉiam kontraŭis la burbonojn, kontraŭ kiuj li organizis plurajn konspirojn.

Li partoprenis la *Fieravecchia*-ribelon en januaro 1850 en Palermo; li estis parto de la sekretaj komitatoj; gvidis la ribelon de la Gancia la 4an de aprilo 1860, dum kiu li estis vundita. Kaptita, li mortis en la hospitalo, dum lia patro kaj dek du aliaj ribelantoj estis pafitaj.

Li estas memorita en Palermo per busto starigita en la ĝardeno Garibaldi de Piazza Marina kaj en la "Militmonumento de 1848 kaj 1860" desegnita en 1885 de Giuseppe Damiani Almeyda en la Tombejo Sant'Orsola.

Kategorio:Italaj patriotoj
Kategorio:Homoj de la unuiĝo de Italio
Kategorio:Palermanoj
Agostino Depretis

**Agostino Depretis** (n. en Bressana Bottarone la 31-an de januaro 1813 - m. en Stradella, la 29-an de julio 1887) estis itala ŝtatisto kaj politikisto. Li estis la ĉefministro de Italio plurfoje inter 1876 kaj 1887 kaj gvidanto de la parlamenta grupo de la Historia Maldekstro  dum pli ol jardeko. Li estas la kvara plej longa servista ĉefministro en itala historio, post Benito Mussolini, Giovanni Giolitti kaj Silvio Berlusconi. Depretis estas vaste konsiderata unu el la plej potencaj kaj gravaj politikistoj en itala historio.

Li estis majstro en la politika arto de *Transformismo*, la metodo fari flekseblan centrisman koalicion de registaro, kiu izolu la ekstremojn de la maldekstro kaj de la dekstro en itala politiko post la unuiĝo.

Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Italio
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Italio
Kategorio:Italaj ministroj pri internaj aferoj
Kategorio:Italaj ministroj pri financoj‎
Robert Chadwick

**Robert Francis Chadwick** (2-an de septembro 1933 - 7-an de decembro 1997) estis usona aktoro kaj sonteknikisto.

Li komencis sian karieron ĉe televidaĵo *General Electric Theater* en 1958, en la sekva jaro li partoprenis televidserion The Rifleman. En 1960-aj jaroj li daŭris sian karieron en televidserioj kiel Perry Mason, Lassie, Voyage to the Bottom of the Sea kaj Star Trek. En 1970 li rolis en filmo The Grandmother kiel *la patro*.

Kategorio:Aktoroj de Star Trek
Kategorio:Usonaj aktoroj
Mária Mohayné Katanics

**Mária Mohayné Katanics** [mohainE kataniĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Mohayné Katanics Mária** estis hungara korusestro, muziklerneja kaj altlerneja instruisto. Ŝia origina nomo estis *Katanics Mária*, post la geedziĝo ŝi uzis aldone la edzan nomon.
eta|Mária Mohayné Katanics (meze en malsama kostumo)
Mária Katanics  naskiĝis la  en Baja, ŝi mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
Mária Mohayné Katanics frekventis plurajn lernejojn en sia naskiĝurbo, sed ŝi ankaŭ kantis en koruso kaj pianludis. Ŝi akiris diplomon en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt en 1952, ankaŭ dum la studentaj jaroj ŝi kantadis en korusoj. Ŝiaj plej gravaj instruistoj estis Lajos Bárdos, Zoltán Vásárhelyi, Jenő Ádám kaj Zoltán Horusitzky. Post siaj studoj ŝi instruis en pedagogia lernejo, samtempe ŝi havis postenon en instituto. Inter 1959 kaj 1972 ŝi instruis kaj gvidis koruson en gimnazio en Budapeŝto, inter 1972 - 1984 en muziklernejo faris la samon. En 1959 ŝi fondis virinan koruson en la gimnazio, kiun ŝi gvidis ĝis la 2000-aj jaroj. En tiu longa periodo la koruso atingis sukcesojn ankaŭ eksterlande. Kiel emerito ŝi instruis en Katolika Altlernejo Vilmos Apor inter 1984-1996 en Zsámbék, inter 1990-2002 ankaŭ en Scienca Universitato Loránd Eötvös. Ŝi ricevis 15 premiojn inter 1979-2013. 

Ŝi edziniĝis en 1958, ŝi naskis 4 filojn.
 
## Ŝiaj libroj 
* *Bartók 27 egyneműkara* (1982)
* *Válogatás Kodály kórusműveiből* (1986)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva intervjuo kun foto
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj korusestroj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Antonio di Rudinì

**Antonio Starabba de Rudinì** (n. en Palermo, la 16-an de aprilo 1839 - m. en Romo, la 7-an de aŭgusto 1908) estis itala politikisto. Li okupis la postenon de Ĉefministro de Italio, de 1891 ĝis 1892 kaj de 1896 ĝis 1898.

Li fondis la Partion de Juna Maldekstro per kiu li venkis por okupi la postenon en sia unua mandato. En 1896 li subskribis la Traktaton de Adis-Abebo, kiu ĉesigis la italajn postulojn pri Etiopio.

Kategorio:Urbestroj de Italio

Kategorio:Italaj ministroj pri internaj aferoj
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Italio
Vittorio Emanuele Orlando

**Vittorio Emanuele ORLANDO** (Palermo, la 18-an de majo 1860 - Romo, la 1-an de decembro 1952) estis itala politikisto, juristo kaj preleganto.

Oni scias, ke li reprezentis Italion en la Pariza Konferenco pri Paco de 1919 kun sia Ministro pri Eksterlandaj Aferoj, Sidney Sonnino, sekvante la italan venkon kune kun la Triopa Entento kontraŭ la Centraj Imperioj dum la Unua Mondmilito, simbola rolo, kiu gajnis al li la titolon "Prezidanto de Venko". En 1946, post la fino de la Dua Mondmilito kaj de la faŝisma diktaturo, Orlando estis membro kaj prezidanto de la Konstituciiga Asembleo, kiu post la referendumo havis la taskon formaligi la formon de la itala ŝtato en la respubliko. Aldone al lia grava politika rolo, Orlando estas ankaŭ konata pro siaj verkoj, pli ol cent verkoj, pri juraj kaj juĝaj aferoj. Distingita itala juristo kaj politikisto, li estis profesoro pri konstitucia juro kaj administra juro en la universitatoj de Mesino, Modeno, Palermo kaj Romo. Li ankaŭ estis la fondinto de la itala publika jurstudo. Li multe kontribuis al juraj sciencoj; li redaktis la unuan kompletan traktaton pri administra leĝaro (1897-1925), en kiu estis inkluditaj la kontribuoj de la plej aŭtoritataj aŭtoroj de la temo. Precipe la tiel nomata "priskriba metodo" estas montrita en la verko, kiu indikas la principojn de organizo kaj administracia agado kaj ekzamenas la celojn de la administrado.

File:Orlando, Vittorio Emanuele – Riforma elettorale, 1883 – BEIC 15760918.jpg|*La riforma elettorale*, 1883

 

Kategorio:Ĉefministroj de Italio
Kategorio:Italaj ministroj pri internaj aferoj
Kategorio:Italaj ministroj pri edukado
Kategorio:Italaj framasonoj
Kategorio:Italaj diplomatoj
Kategorio:Italoj de la unua mondmilito
Mario Scelba

**Mario Scelba** (Caltagirone, la 5-an de septembro 1901 - Romo, 29-an de oktobro 1991) estis itala politikisto, prezidanto de la Itala Konsilio de Ministroj ekde la 10a de februaro 1954 ĝis la 6-a de julio 1955 kaj prezidanto de la Eŭropa Parlamento de 1969 ĝis 1971. Li estis itala parlamentano de 1946 (en la Konstitucia Asembleo) ĝis 1983 kaj Ministro pri Interno.

Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Italio
Kategorio:Italaj ministroj pri internaj aferoj
Kategorio:Prezidantoj de la Eŭropa Parlamento
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento 1958–1979
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Italio
Charles Poletti

**Charles POLETTI** (julio 2, 1903 - aŭgusto 8, 2002) estis usona advokato kaj politikisto. Li estis la 46-a Guberniestro de Novjorkio en decembro 1942, kaj estis la unua ital-usona reganto en Usono.

Li naskiĝis en Barre, Vermonto el italaj enmigrintoj, Poletti studentiĝis kaj fariĝis advokato en Novjorko. Li aktivis en la Demokrata Partio, kaj servis kiel konsilanto al la Demokrata Nacia Komitato, konsilis al Reganto Herbert H. Lehman, kaj Justico de la Novjorka Ŝtata Supera Tribunalo.

Kategorio:Guberniestroj de Nov-Jorko
Kategorio:Usonaj politikistoj

Kategorio:Usonaj militistoj de la Dua Mondmilito
55720 Daandehoop

'*55720 *Daandehoop'''* estas asteroido de la interna asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels elde la Observatorio de la Monto Palomar (norde de San-Diego, Kalifornio, Usono).

Ĝi estas ano de la Hungaria familio.

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Daniël "Daan" de Hoop'', honora membro kaj prezidento de la Nederlanda Asocio por Kosmoflugo (1995 - 2005) kiu faris multenombrajn kontribuojn al la publika kompreno pri la kosmoflugo kaj la kosma esploro.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1972
Raffaele Cadorna

**Raffaele CADORNA** (la 9-an de februaro 1815 - la 6-an de februaro 1897) estis piemonta generalo kaj unu el la plej gravaj italaj ĉefoj respondecaj pri la Unuiĝo de Italio.

Li naskiĝis en Milano, Cadorna eniris militan akademion en Torino en 1832. Li aliĝis al la inĝenieristika korpo en 1840. De marto 1848 ĝis aŭgusto 1849 li komandis batalionon de volontulaj inĝenieroj en Lombardio dum la Itala Sendependeca Milito.

Servante la Piemontan armeon en januaro 1855 dum la Krimea Milito, Cadorna gajnis influon dum la Piemonta Milito ĉe la Batalo de San-Marteno kaj estis nomita kolonelo en 1859.

Li estis nomumita Ministro de Milito en la respublika reĝimo de Toskanio tiun saman jaron, Cadorna funkciis kiel ĝenerala leŭtenanto kaj gvidis armeon dum la ribelo de sep kaj duono farante sukcesajn operacojn kontraŭ la aŭstroj en la friula kampanjo de junio ĝis julio 1866.

Poste li gvidis la kapton de la papaj ŝtatoj, la kapto de Romo de la trupoj de Cardona finiĝus la 20-an de septembro 1870 kaj tiel kompletigos la unuiĝon de Italio. Pro liaj servoj, Cadorna estis nomumita senatano la sekvan jaron, sed baldaŭ retiriĝis de la publika vivo kaj iris vivi en Toskanio ĝis sia morto.

Kategorio:Italaj generaloj
Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Personoj de Milano
Francesco Crispi

**Francesco CRISPI** (Ribera, la 4-an de oktobro 1818 - Napolo, la 11-an de aŭgusto 1901) estis itala patrioto kaj politikisto.

Elstara figuro de la Risorgimento, li estis unu el la organizantoj de la Sicilia Revolucio de 1848 kaj estis la kreinto kaj maksimuma subtenanto de la Ekspedicio de la Miloj, en kiu li partoprenis.

Komence Mazzini-flanka, li konvertiĝis al la monarkiaj idealoj en 1864. Kontraŭ-regula kaj malamika al Vatikano, post la unuiĝo de Italio li estis kvar fojojn prezidanto de la Konsilio: de 1887 ĝis 1891 kaj de 1893 ĝis 1896. En la unua periodo li ankaŭ estis pri-eksterlanda ministro. Ministro de la Interno, en la dua ankaŭ Ministro pri Internaj aferoj. Li estis la unua suditalo, kiu fariĝis Prezidanto de la Konsilio.

En ekstera politiko li kultis amikecon kun Germanio, kiu apartenis al Italio kaj Aŭstrio en la Triopa Entento. Li preskaŭ ĉiam iris al Francio, kontraŭ kiu li plifortigis la armeon kaj la mararmeon.

Kelkaj registaroj distingiĝis per gravaj socialaj reformoj (kiel la kodo Zanardelli, kiu aboliciis la mortopunon kaj enkondukis la liberan strikon), sed ankaŭ por la milito kontraŭ anarkiistoj kaj socialistoj, kies movadoj de la sicilia faŝismo estis subpremitaj per militista leĝo. En la ekonomia kampo, lia kvara registaro plibonigis la kondiĉojn de la lando.

Tamen, Crispi subtenis multekostan kolonian politikon, kiu, post iuj sukcesoj, kaŭzis la malvenkon de Adua en 1896, okazaĵo kiu kondukis al la fino de lia politika kariero. Lia ĉefa politika kontraŭulo estis Giovanni Giolitti, kiu anstataŭis lin kiel la ĉefon de la lando.

 
Kategorio:Italaj politikistoj
Kategorio:Arbereŝoj
Kategorio:Italaj katolikoj
Kategorio:Ĉefministroj de Italio
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Italio
Kategorio:Italaj ministroj pri internaj aferoj
Kategorio:Italaj framasonoj
Kategorio:Homoj de la unuiĝo de Italio
Giovanni Fattori

**Giovanni FATTORI** (Livorno, la 6-an de septembro 1825 - Florenco, la 30-an de aŭgusto 1908) estis itala pentristo, konsiderita la plej granda reprezentanto de la *Macchiaioli*.

Oni ne multe scias pri la juna vivo de Fattori, escepte de la fakto, ke li naskiĝis malriĉa. Li moviĝis al Florenco en 1846, li prenis kontakton kun la grupo de Caffè Michelangiolo kaj disĉiplo de Giuseppe Bezzuoli fariĝis. Malmultaj ekzemploj de liaj fruaj verkoj estis kolektitaj; ĉiuj skizoj montras, ke iliaj verkoj iĝis pli fortaj kaj maturaj nur post 1851. Liaj unuaj verkoj de ĉi tiu periodo estis ĉefe historiaj scenoj influitaj de Bezzuoli, ofte scenoj de la historio de la Mezepoko aŭ la Renesanco. Sola okazo inter artistoj, ĉiuj liaj rimarkindaj pentraĵoj estis faritaj post liaj 40 jaroj.

Li aliĝis al la bataloj por la unuiĝo de Italio. Lia unua verko pri la *Risorgimento*, nome "La itala kamparo post la batalo de Magento", elstaras en ĉi tiu periodo. De kiu la milita temo fariĝis unu el la plej ŝatataj de Fattori: bataloj, soldatoj, ĉevaloj. La alia revenanta temo estas la pejzaĝo, precipe lia regiono, la toskana *maremmo*.

Ofte priskribita kiel realisma, en ĉi tiu periodo estis membro de la *Macchiaioli*, nome la tendenco de pentristoj, kiu estis la pioniroj de la impresionismo. Fattori estas hodiaŭ konsiderita unu el la plej famaj membroj de ĉi tiu arta movado, kvankam tiutempe oni konsideris ĝin revolucia aŭ ridinda, depende de la vidpunkto, anstataŭ avangardo.

Kategorio:Italaj pentristoj
Kategorio:Italaj akvafortistoj‎
Kategorio:Realismaj pentristoj
Kategorio:Italaj batalpentristoj
La Repubblica

***La Repubblica*** estas la plej grava itala ĉiutaga gazeto pri ĝeneralaj informoj, kiu estas presita kaj publikigita en Romo, kaj ankaŭ, la sola, kiu havas ampleksan disvastigon tra Italio.
 
La gazeto *La Repubblica* estis fondita en la itala ĉefurbo en 1976 fare de la Espresso-Grupo, gvidita de Eugenio Scalfari kaj Carlo Caracciolo, kaj la Mondadori Grupo. Ĝi sin konsideras, politike, ĵurnalo maldekstrema. Ĝia unua direktoro, Eugenio Scalfari, donis la stafeton en 1996 al Ezio Mauro, kiu siavice donis la postenon en januaro 2016 al Mario Calabresi, ĝis tiam redaktisto de la gazeto *La Stampa*. 

La mezuma cirkulado en 2004 estis 625.000 ekzempleroj, kaj 666.854 en januaro 2007. Ĝia formato estas plenkolora, kun 96 paĝoj, kaj kovras ĉiun specon de informoj: politiko, ekonomio, nacia kaj internacia. Kune kun la nacia eldono, ĝi publikigas plurajn regionajn 32 paĝojn en Romo, Milano, Torino, Bolonjo, Ĝenovo, Florenco, Napolo, Palermo kaj Bari.

Kategorio:Italaj gazetoj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1976
Ribelo de sep kaj duono

**Ribelo de sep kaj duono** estis la popola ribelo en Palermo de la 16a ĝis la 22a de septembro 1866, en la kunteksto de la itala post-unuiĝa banditeco. Ĝi nomiĝis *de sep kaj duono*, ĉar ĝi daŭris sep tagojn kaj duonon. Temis pri perforta kontraŭregistara manifestacio, kiu okazis ĉe la fino de la tria sendependeca milito.

Ĝi ankaŭ estis organizita de eksaj Garibaldianoj (kiuj aliĝis al la Ekspedicio de la Miloj post alteriĝo aŭ sekvis Garibaldi en Aspromonte en 1862) seniluziigitaj, veteranoj de la suda armeo, iuj iamaj burbonaj oficistoj, iuj religiaj punitoj de la novaj leĝoj  kaj ĉefe  respublikanoj, mazzinanoj, respublikanaj socialistoj kaj socialistoj, kiuj kune konsistigis komunuman ligon.

Miloj da homoj ribeliĝis, eĉ armite, eĉ de najbaraj landoj. Je la tagiĝo la 16an de septembro la urbo ŝajnis invadita de bandoj el la ĉirkaŭaj regionoj, ordonitaj de Salvatore Nobile, implikitaj en la proceso de Giuseppe Badia (kunulo de Giovanni Corrao, kies politikan heredaĵon li kolektis post la murdo de la mafio), kaj de la monreala Salvatore Miceli, iama komandanto de libervolaj grupoj (la *picciotti*) en la tumultoj de 1848 kaj en 1860. Li ĵus forlasis la malliberejon danke al la interveno de la komisaro Pinna.

Preskaŭ 4,000 tumultuloj atakis la prefektejon kaj policejon, mortigante la inspektiston ĝeneralan de la Publika Sekureca Korpo de Gardistoj. La urbo restis en la manoj de la ribeliĝantoj kaj la ribelo disvastiĝis en la sekvaj tagoj eĉ al najbaraj lokoj, kiel Monreale kaj Misilmeri: oni taksis, ke entute la armitaj ribeliĝantoj estis ĉirkaŭ 35.000 en la provinco Palermo. La 18-an de septembro, en Palermo, la Revolucia Komitato estas starigita, al kiu ankaŭ iuj sicilaj aristokratoj aliĝis: gvidata de la princo Bonanno de Linguaglossa, barono Pignatelli, barono Giovanni Riso de la kastelo Colobria (Castronuovo di Sicilia), la princo Ramacca Giuseppe de Spuches-princo de Galata Mamertino, barono de Sutera, princo de Niscemi, princo de San Vincenzo kaj ĉefepiskopo de Monreale Benedetto D'Acquisto. La sekretario de la Komitato fariĝis Mazzinia (kaj estonta bakuninisto) Francesco Bonafede, kiu laŭ iuj diris "la efektiva ĉefo kaj aŭtoro de la proklamoj"

Kategorio:Historio de Palermo
sep kaj duono
Kategorio:1866
Reiva-epoko

eta|Prezentado de la nomo de la nova epoko

La **Reiva-epoko** aŭ  estas la nuna epoko de Japanio. La periodo komenciĝis la , la tago post kiam Imperiestro Akihito laŭdire abdikos la Krizantema Trono, kiam lia filo, Naruhito, supreniros al la trono kiel la 126-a Imperiestro.  Tiel, 2019 estis Heisei 31 ĝis 30-a de aprilo kaj  de 1-a de majo. Ĝi estas la unua japana epokonomo en kiu la literoj estis elprenitaj *Manjoŝu*, el japana klasika literaturo anstataŭ ĉina literaturo.

## Vidu ankaŭ
* Imperia Transiro Japanio de 2019
* Naruhito

## Referencoj 
Kategorio:Japanaj epokoj
Kategorio:Aperis en 2019
Paul Berg (kemiisto)

**Paul Naim Berg** (Brooklyn, Nov-Jorko, 30an de junio 1926 - 15-a de februaro 2023) estis usona biokemiisto kaj profesoro en la Universitato Stanford.

En 1980 li ricevis la Nobel-premion pri kemio kune kun Walter Gilbert kaj Frederick Sanger pro sia laboro pri la biokemio de nukleaj acidoj, kaj precipe por la studado de hibrida DNA.

## Notoj 
Kategorio:Usonaj biokemiistoj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Papa Akademio de la Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Kategorio:Bioteknologoj
Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj