open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Malé Trakany

eta|dekstra|330px|Malé Trakany situas en la plej griza regiono

**Malé Trakany,** hungare **Kistárkány** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Košice, en Distrikto Trebišov. Malé kaj kis signifas: malgranda.

## Bazaj informoj 
* Areo: 11&nbsp;km²
* Supermara alteco: 105 m
* Loĝantaro: 1180
* Poŝtkodo: 076 42
* Aŭtokodo: TV
* Telefonprefikso: 56

## Situo 
Malé Trakany situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Tiso, laŭ traira flankovojo, kontaktiĝanta kun Veľké Trakany. Kráľovský Chlmec troviĝas 13&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el la 13-a jarcento. Tiam la kampoj apartenis al familio Tárkányi (tArkAnji). Post jarcento jam formiĝis 2 apudaj vilaĝoj Granda kaj Malgranda *"Tharkan"* (la lasta aparte aperis en formo *"Kystarkyan"*). En 1910 loĝis en Kistárkány 1068 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Kistárkány apartenis al Zemplén, al distrikto de Királyhelmec, poste al Ĉeĥoslovakio, fine ekde 1993 al Slovakio. Inter 1924-1948 tie funkciis uzino pri alkoholo. Inter 1938-1944 Kistárkány rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis en Malé Trakany 1054 da homoj, (926 hungaroj, 67 slovakoj, 51 ciganoj).

## Trilanda punkto Malé Trakany-Záhony-Solomonovo 
Nova landlimo naskiĝis post 1920 inter la supraj komunumoj. Post la 2-a mondmilito naskiĝis la trilanda punkto. Precipe dum la socialismo la triopo prosperis pro la limpasejoj. Ekde 2008 Hungario kaj Slovakio apartenas al interna zono de Schengen, sekve la limo estas senĝene trapasebla. Al Hungario estas vojo tra Veľké Trakany, aŭ boate tra Tiso.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1772, turo alkonstruiĝis en 1839
* kruco de 1905

## Ĝemelkomunumo 
*  Felsőtárkány, Hungario

Kategorio:Municipoj en distrikto Trebišov
Pier Carlo Monti

*Pier Carlo Monti*' (, naskiĝis en Viggiù) estis itala esperantisto kaj doktoriĝita kuracisto.

Li longe vivis en la norditala urbo Viggiù, kaj estis Esperanto-pioniro en Italujo. Li elpaŝis per multaj tradukoj el la itala, inter aliaj de Dante Alighieri, Alessandro Manzoni kaj Edmondo De Amicis (*Italaj Rakontoj*).

Monti partoprenis la Universalan Kongreson en Berno en 1913, kiun li salutis nome de la italaj Esperantistoj.

## Bibliografio 
* Elio Migliorini, ''Pionieri dell'Esperanto in Italia'' ("Esperanto-Pioniroj en Italio"), Romo, 1982. 

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj de kaj pri Pier Carlo Monti en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo

Kategorio:Italaj esperantistoj
Aalto-Teatro

eta|240px|
eta|
La **Aalto-teatro** estas operejo en la urbo Essen. Ĝi inaŭguriĝis la 25-an de septembro 1988 per surscenigo de la opero *Die Meistersinger von Nürnberg* de Richard Wagner.

Jam dum 1959 ĵurio unuanime decidiĝis favore al la konstrupropono de la finnlanda arkitekto Alvar Aalto. Sed nur dum la jaro 1983, sep jarojn post la morto de Aalto, la konstruaj laboroj vere komenciĝis.

La malsimetrio de la publikejo, kiu povas gastigi 1120 spektantojn kaj estas profunde malhelblue kolorigita, laŭ la ideoj de Alvar Aalto ankaŭ en la kazo de malmultaj spektantoj evitu ĉiun iritiĝon kaj gvidu la atenton plene al la scenejo.
Opereja ĉefo kaj muzika direktoro ekde la 1997/98 estas *Stefan Soltesz*, kies *Strauss-ciklo* en Essen estis vaste laŭdata.

Dum septembro 2008 la Aalto-teatro laŭ la germanlingva faka magazino *Opernwelt* ("opera mondo") post enketo inter 50 sendependaj kritikistoj el diversaj landoj elektiĝis la plej bona operejo de Germanlingvujo. Krom de la operejo "Aalto-Musiktheater", la konstruaĵo ankoraŭ estas hejmo de la baledejo "Aalto-Ballett-Theater".

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la Aalto-teatro
* fotogalerio de eksteraj kaj internaj impresoj
* gazetara teksto el la jarlibro de la magazino "Opernwelt" 2008 

Kategorio:Suda Kvartalo de Essen
Kategorio:Operejoj en Germanio
Kategorio:Teatroj en Essen
Kategorio:Alvar Aalto
Kategorio:Okazejoj en Essen
Borský Mikuláš

eta|dekstra|330ra|Borský Mikuláš situas en la plej griza regiono
eta|dekstra|300ra|Preĝejo de Borský Mikuláš

**Borský Mikuláš,** hungare **Búrszentmiklós,** germane **Bur-Sankt-Niklas** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Trnava, en Distrikto Senica. Ankaŭ Borský Peter apartenas al la municipo, jam kontaktiĝanta.

## Bazaj informoj 
* Areo: 50&nbsp;km²
* Supermara alteco: 198 m
* Loĝantaro: 3870
* Poŝtkodo: 908 77
* Aŭtokodo: SE
* Telefonprefikso: 34

## Situo 
Borský Mikuláš situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Kúty-Senica.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1394 en formo *Zenthmiklos*. En la 16-a jarcento potistoj alvenis. La turkoj kelkfoje rabadis en la vilaĝo, sed suferoj okazis ankaŭ dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a. En 1831 pro ĥolero 290 da homoj mortis. En 1910 loĝis en Búrszentmiklós 2911 da homoj (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Pozsony (reĝa departemento), al la distrikto de Malacka. Poste Borský Mikuláš iĝis parto de Ĉeĥoslovakio, fine de Slovakio. En 2001 loĝis en Borský Mikuláš 3803 da homoj (3766 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Nikolao
* kapelo omaĝe al Maria Magdalena de 1668
* naskiĝdomo de slovaka poeto Ján Hollý

## Famulo 
* naskiĝis en 1785 Ján Hollý

Kategorio:Municipoj en distrikto Senica
Carouge

**Carouge** (prononcu *karuĵ*) estas svisa urbo situanta en la kantono Ĝenevo. Pro ĝia malfrua aliĝo al Svislando, oni ofte nomas ĝin *la sarda urbo*, kvankam ĝi situas nun tuj apud la urbo Ĝenevo, ĉe la maldekstra flanko de la rivero Arve.

Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Historio 
* Ĝis la Traktato de Torino de 1754, Carouge estis loko de multaj konfliktoj inter Ĝenevo kaj Savojo.
* Ekde 1754 ĝis 1792, la urbo apartenis al Savoja dinastio, kiu regis teritorion inter Sardio kaj Ĝenevo, ambaŭflanke de la Alpoj. Ĉi-tempe, ĝi disvolviĝis pro sia proksimeco al Ĝenevo, kaj iĝis ĉefurbo de Savojo. La centro de Carouge datumas de ĉi-epoko kaj ĝia arkitekturo kontrastas kun la ĝeneva.
* Inter 1792 kaj 1814 Francio aneksis Carouge, kaj post la Traktato de Torino de 1816 la urbo iĝis ĝeneva, kaj, sekve, svisa.
* Pro la disvolviĝo de ambaŭ urboj, Carouge kaj Ĝenevo aglomeriĝis komence de la 20a jarcento, kaj nun, Carouge estas unu el la ĉefaj komunumoj de la ĝeneva aglomeraĵo.
* Ekde la 60aj jaroj, ekstere de la centro, konstruiĝis domegoj (La "tours de Carouge") kaj nun la komunumo apartigas la grandan industrian areon de "La Praille" kun Ĝenevo kaj Lancy.
* Post kelkaj jaroj, la fervoja suda ĉirkaŭiro de Ĝenevo (*CEVA*) trairos la komunumon de Carouge. Tiel, ĝi estos direkte ligita al Savojo kaj al Svislando.

## Kulturo 
* Carouge gastigas unu el la plej ĉefaj teatrejoj de la kantono Ĝenevo: La *Théâtre de Carouge*.
* En Carouge troviĝas urba muzeo kaj komunuma biblioteko.
* La *Haute École de Gestion* (Altlernejo pri administrado), la *Collège et École de Commerce Madame de Staël* (Gimnazio kaj Komerca Lernejo Madame de Staël) kaj du meznivelaj lernejoj (*Collège de Pinchat* kaj *Collège de Drize*) troviĝas sur la komunumo.

## Vidindaĵoj 
* La Carougean centron indas viziti, pro ĝia kontrasto kun la ĝeneva arkitekturo (malaltaj koloraj domoj pli proksimaj al Italio ol al la ĝeneva severeco).
* Laŭ multaj ĝenevanoj, la Carougea etoso estas iom aparta kaj multaj estas allogataj de ĝi.

## Vidu ankaŭ 
* Carrouge (ne konfuzu kun Carouge)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Carouge

Kategorio:Urboj de Svislando
Kategorio:Kantono Ĝenevo
Storma cikonio

La **Storma cikonio**, *Ciconia stormi*, estas specio de la genro de birdoj *Ciconia* aŭ cikonioj. Ties nomo rememoras al Hugo Storm, la germana ŝipestro de la vaporŝipo Lübeck, kiu dum servojaroj (de 1887 al ĉirkaŭ 1895), kolektis specimenojn de naturhistorio en Azio.

## Priskribo 
[eta|maldekstre|270ra|[Storma cikonio]]
eta|300ra|
Ĝi estas granda, proksimume 91&nbsp;cm longa, cikonio kun nigrablanka plumaro sed ĝenerale nigra kun blanka kolo, ruĝa beko, oranĝeca nuda bridovizaĝa haŭto, ruĝaj kruroj kaj flaveca ĉirkaŭorbita haŭtaĵo. Ambaŭ seksoj estas similaj. La junaj havas pli malhelan plumaron kaj malplenan koloron de haŭto.

## Disvastiĝo 
Ĉi tiu malmulte konata specio estas trovita en ne multe tuŝitaj arbaroj kaj riveraj vivejoj en Sumatro, Mentavajaj Insuloj, Borneo kaj duoninsulo Malajzio. La plej granda „fortikaĵo" de ĝia troviĝo estas en sudorienta Sumatro, kun restantaj populacioj limigitaj sur Kalimantan kaj Brunejo. Dume en duoninsula Malajzio nur unu tre malgranda kaj disa populacio restas. La monda populacio de la Storma cikonio estas malpli ol 500 individuoj.

## Kutimoj 
La Storma cikonio estas soleca birdo. Ĝia dieto konsistas plejparte de fiŝoj.

La ino kutime metas du ovojn en platforman neston farita per stikoj kaj branĉetoj alte en arbara kanopeo.

## Taksonomio 
La Storma cikonio estis antaŭe konsiderita, kiel subspecio de la Lankola cikonio.

## Endanĝero kaj protektado 
Pro daŭranta perdo de vivejo, kaj tre malgranda loĝantara grandeco, limigita troviĝo kaj troĉasado ĉe iuj lokoj, la Storma cikonio estas klasifikita kiel Endanĝerigita specio ĉe la IUCN Ruĝa Listo de Minacata(j) specio(j).

## Bildaro 

Image:Storms stork miami metrozoo.jpg|Ĉe Bestoĝardeno Miami
Image:Stavenn Ciconia stormii 00.jpg
Image:Storm's Stork SMTC2.jpg|Ĉe Bestoĝardeno San Diego

## Notoj kaj referencoj 
* 

## Eksteraj ligiloj 
*  BirdLife Species Factsheet 
*  IUCN Red List
*  Red Data Book 

Kategorio:Cikonioj
Kategorio:Cikoniedoj
Kategorio:Cikonioformaj
Kategorio:Birdoj de Azio
Europeana

eta|La emblemo de Europeana.
**Europeana** estas la projekto de la Eŭropa Unio oficiale lanĉita la 20-an de novembro 2008 kiel *eŭropa cifereca biblioteko, muzeo kaj arkivo*.

Ĝi estas alirebla en oficialaj lingvoj de Eŭropa Unio kaj prezentas ĉirkaŭ ses milionojn da objektoj en elektronika formo: librojn, dokumentojn, fotojn, pentraĵojn, filmojn kaj sonregistraĵojn el la plej grandaj eŭropaj kolektoj.

Slogano de la projekto estas *Europeana = pensi pri la kulturo*.

## La objektoj de Europeana 
* **bildoj** - pentraĵoj, desegnoj, mapoj, fotoj, fotoj de muzeaj objektoj
* **tekstoj** - libroj, gazetoj, leteroj, taglibroj, arkivaj dokumentoj
* **sonoj** - muziko kaj parolo el fonografoj, sonbendoj, diskoj kaj radio-elsendoj
* **videoj** - filmoj, aktualaĵoj, televidaj elsendoj

La objektoj devenas el muzeoj, galerioj, bibliotekoj, arkivoj kaj aŭdo-vidaj kolektoj.

Europeana entenas dokumentojn en Esperanto, grandparte el la Bitoteko de Hispana Esperanto-Federacio, kiu aliĝis al ĝi en 2013.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Cifereca biblioteko
* Eŭropa Biblioteko
* Eŭropa Unio
* Hispana (bita kolekto)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de Europeana

Kategorio:Ciferecaj bibliotekoj
Kategorio:Eŭropa Unio
Oomph!

**OOMPH!** estas germana muzikista grupo, apartenanta al la Neue Deutsche Härte, kreita en Wolfsburg en 1989.

## Anaro 
* Dero - kantisto kaj frapinstrumentisto
* Crap - gitaristo kaj sintezilo
* Flux - gitaristo, sintezilo kaj basgitaristo

## Diskaro 
* 1992 - *OOMPH!*
* 1994 - *Sperm*
* 1995 - *Defekt*
* 1996 - *Wunschkind*
* 1998 - *Unrein*
* 1999 - *Plastik*
* 2001 - *Ego*
* 2004 - *Wahrheit oder Pflicht*
* 2006 - *GlaubeLiebeTod*
* 2008 - *Monster*
* 2010 - *Truth or Dare*

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* OOMPH ĉe MySpace
* 
* Serĉu OOMPH! en Discogs

Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1989
Acultzingo

**Acultzingo** estas komunumo en la meksika subŝtato Veracruz. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Acultzingo*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto, estas 30 006.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 18 689 loĝantojn. El tiuj estis 9 040 viroj kaj 9 649 virinoj. La komunumo havas surfacon de 167 kvadratkilometroj. La komunumo situas je 18 gradoj kaj 43 minutoj norda latitudo kaj 97 gradoj kaj 18 minutoj okcidenta longitudo. La meza alteco estas 1 660 metroj super la marnivelo.

## Sociogeografio 
, en la jaro 1995 en la komunumo vivis 16 048 personoj. En la jaro 2000 temis pri 17 785, do temis pri kresko / malkresko je 2,08 %. En la jaro 2000 (INEGI) en la komunumo vivis 15 340 personoj, kiuj aĝis pli ol 5 jaroj. El tiuj 3 476 personoj parolis indiĝenan lingvon. Tio egalas al 22,66 % de la loĝantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.e-local.gob.mx/work/templates/enciclo/veracruz/municipios/30006a.htm 

Kategorio:Komunumoj de Meksiko
Kategorio:Komunumoj de Veracruz
Angelo Filippetti

**Angelo FILIPPETTI** estis itala kuracisto, maldekstra politikisto, urbestro de Milano kaj Esperanto-pioniro en Italio.

Filippetti estis urbestro de Milano de la 20-a de novembro 1920) ĝis la 3-a de aŭgusto 1922. Li estis prezidanto de la Esperanto-grupo de Milano kaj en 1913 kaj 1920 prezidanto de Itala Esperantista Federacio (IEF). Li favoris kaj subtenis la instruadon de Esperanto en Milanaj lernejoj. Li partoprenis la organizadon de la 4-a itala Esperanto-kongreso en Milano en 1913.

## Literaturo 
* **1982**: Migliorini, Elio. Pionieri dell’Esperanto in Italia [Esperanto-Pioniroj en Italio]. Roma 1982 (en la itala)
* Portreto en Itala Esperantisto, vol. XII (1921-01-15), p.&nbsp;11

Kategorio:Italaj esperantistoj
Kategorio:Italaj kuracistoj
Kategorio:Italaj politikistoj
Forto (apartigilo)

**Forto** povas esti:
* en ĝenerala senco: kapablo venki kontraŭstaron kaj produkti grandajn efikojn;
* en mekaniko: solideco, fortikeco, malfacila rompebleco;
* en fiziko estas io. kio kaŭzas akceladon de libera korpo kun maso, vidu forto,
** fundamenta forto;
* en kristanismo, forto estas virto.

En la lingvo Esperanto temas pri A-karaktera radiko.
Hoko

**Hoko** povas esti

* Kurbigita, ĝenerale pinta ferpeco, uzata por altiri al si ion aŭ por pendigi ion sur ĝi, vidu hokilo.
* Fiŝhoko
* Hokforma kromsigno super litero, vidu diakrita signo
Enkhuizen

Dosiero:Loudspeaker.svg**Enkhuizen** () estas urbo kaj municipo de Nederlando. Ĝi apartenas al la provinco Nord-Holando *(Noord-Holland)*, en la okcidenta parto de la lando, kaj al la regiono Okcidenta Frislando. La municipo situas kaj ĉe la Markermeer kaj ĉe la IJsselmeer. Komence de  en la municipo vivis .  j sur areo de 14,31 km² (de kiu 1,78 km² estas akvo). En la urbo oni ankoraŭ parolas la okcidentfrisan dialekton *enkhuizens*.

Enkhuizen estas, inter aliaj pro la akvosporto, grava turista centro (jaĥthavenoj kaj muzeo).  

Enkhuizen estas konata kiel 'Haringurbo' pro ĝia historio kiel centro de la haringokaptado.

## Konataj lokanoj 
* Maristo Dirck Gerritz

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Bildaro

Blaeu_1652_-_Enkhuizen.jpg|Mapo de Enkhuizen el 1652, el "Blaeu's Toonneel der Steden"
Enkhuizen_-_Drommedaris.jpg|La Dromedaro en Enkhuizen
Enkhuizendromedaris.jpg|La Dromedaro
Enkhuizen-Koepoort.jpg|La urbopordego (Westerpoort aŭ Koepoort)

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Holando
Kategorio:Municipoj de Nord-Holando
Sampierdarena

eta|dekstra|250ra|Sampierdarena
**Sampierdarena**, iam ankaŭ '''San Pier d'Arena'*, estas ĝis 1926 sendependa urbo apud Ĝenovo en Ligurio (Italio). Hodiaŭ ĝi estas unu el la plej dense loĝataj kvartaloj de Ĝenovo kun 67.741 loĝantoj en 2000.

## Geografio 
Sampierdarena situas ĉe la enfluejo de la rivero Polcevera en la Liguran Maron.

## Historio 
La nomo *San Pier d'Arena* signifas proksimume *Sankta Petro de la Strando*. Laŭlegende Sankta Petro ekpaŝis tie ĉi unuan fojon sur romian grundon por aktivi kiel unua papo de la kristana komunumo. Dum la renesanco la iama fiŝista vilaĝo fariĝis loĝ-kvartalo kun imponaj palacoj kiel la *Palazzo Spinola* kaj la *Palazzo Scassi*, ambaŭ probable konstruita de Galeazzo Alessi (1512–1572). Post la konstruo de fervojoj ĝi fariĝis unu el la industriaj centroj de Italio. En 1881 Sampierdarena havis 19.501 loĝantojn. La entrepreno *Gio. Ansaldo & C.* estis gvida regiona kompanio pri ŝip-konstruado, ĝis kiam ĝi estis transprenita de Finmeccanica en 1993.

En 1926 la komunumo de Sampierdarena estis absorbita de Granda Ĝenovo, iĝinta en 1969 t.n. *delegazione* kaj en 1978 t.n. *circoscrizione'' de Ĝenovo.

## Famulo 
En Sampierdarena naskiĝis Lajos Bodola (geodeto).

## Esperanto en Sampierdarena 
La unua Esperanto-grupo en Sampierdarena ekestis en 1911, unu jaron post tiu de Ĝenovo, vd. la artikolon "Esperanto-movado en Italio".

## Vidu ankaŭ 
* Genova Sampierdarena (stacidomo)
* Trolebusa transporto en Ĝenovo

Kategorio:Ĝenovo
Jacques Piccard

eta|Jacques Piccard (fronte) kaj Don Walsh (malsupre) en la batiskafo *Trieste*.

[maldekstra|250px|eta|La batiskafo *Trieste*, super la [Mariana Fosego, la 23-an de Januaro 1960]]

**Jacques PICCARD** (naskiĝis la 28-an de julio 1922 en Bruselo - mortis la 1-an de novembro 2008 en Svisio) estis svisa oceanografia sciencisto.
Li estis la filo de la fama fizikisto Auguste Piccard kaj la patro de Bertrand Piccard, psikiatro kaj piloto de varmaera aerostato.

Jacques Piccard fariĝis fama por esti la tenanto de la mondrekordo de subakviĝo (10916 m) kune kun la usona leŭtenanto Don Walsh.

La 23-an de Januaro 1960, ili ambaŭ subakviĝis batiskafe en la Marianan Fosegon, la plej profundan lokon de la tera surfaco. Post kvin horoj je rekorda profundo de 10916 metroj kaj observinte ĝis tiam, nekonatajn fiŝojn kaj krustulojn kiuj povas elteni grandegan akvopremon, la batiskafo nomita *Trieste* resupreniris al la surfaco.

Jacques Piccard ankaŭ konceptis plurajn esploradocelajn submarŝipojn.

Kategorio:Svisaj sciencistoj
Kategorio:Oceanografoj
Esperanto. The Aggressor Language

La libro ***Esperanto. The Aggressor Language*** estis manlibro de la usona armeo, eldonita en 1962. En armeaj manovroj oni trejnis militi kontraŭ iu fikcia malamiko nomata *Aggressor* (= "agresanto"). Por ne identigi la fikcian malamikon kun iu ekzistanta lando oni elektis doni al ĝi neŭtralan lingvon, Esperanton. Soldatoj partoprenantaj en la manovroj lernis iomete da Esperanto por povi kompreni malamikajn mesaĝojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kafejo.com/lingvoj/aŭlangs/eo/maneuver/
* http://www.milspecmanuals.com/si/001462.html
* https://web.archive.org/web/20111113122420/http://www.manions.com/archive/articles/a%20most%20unusual%20army%20manual.htm

Kategorio:Libroj
Enrico Violi

**Enrico VIOLI** (1891 - 1979) estis itala teologo kaj dum 30 jaroj sekretario de la Katolika Universitato de la Sankta Koro de Milano, krome pioniro de Esperanto en Italio.

Violi fariĝis Esperantisto en 1912 kaj apartenis al la fondintoj de la Esperanto-grupo de Como kaj de la *Unione Esperantisti Cattolici Italiani* (U.E.C.I.).

## Literaturo 
* **1982**: Migliorini, Elio. Pionieri dell’Esperanto in Italia [Esperanto-Pioniroj en Italio]. Roma 1982 (en la itala)

Kategorio:Italaj esperantistoj
Kategorio:Italaj teologoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1891
Kategorio:Mortintoj en 1979
Bagatelo

**Bagatelo** povas esti 

* En ĝenerala senco: Afero negrava, ne serioze atentinda aŭ malmultekosta.

* Mallonga komponaĵo de ĉambra muziko, precipe por piano; ekzemplo "Por Elise" de Ludwig van Beethoven aŭ "Ses bagateloj por Arĉa kvarteto" de Anton Webern. 
* *Parc de Bagatelle*, kastelo kaj parko en Bosko de Boulogne
* Malnova angla ludo el la 18-a jarcento, similas iomete al Snukero kaj Bilardo.
* Opero de Jacques Offenbach
* Novelo de la usona sciencfikcia aŭtoro John Varley

## Fontoj 
* .
Tutmonda Esperanto-Asocio Junulara

**Tutmonda Esperanto-Asocio Junulara** (**T.E.A.J.**) estis antaŭulo de TEJO kiu ekzistis en la 1920-aj jaroj. 

## Ĝeneralaj informoj 
:*laŭ:* "Poŝkalendareto por Junaj Esperantistoj 1925", eldonita de T.E.A.J.

;Fondo:
:1920
;Celo:
:Grupigas ĉiujn junulojn por antaŭenpuŝo de Esperanto inter la junularo; interrilatigas siajn anojn per helpo de adresaroj; havas delegitojn en multaj landoj. 
;Stato:
:1300 membroj
;Gazeto:
:*Esperantista Junularo* 
;Estraro:
:Prez: Rudolf Pivl, Trautenau, Pragerstr. 16, Ĉeĥoslovakio
:Sekr.: Alfred Neupert, Leipzig-Möckern, Wedellstr. 17, Germanio
 
Kategorio:Junularaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Historio de Esperanto
Areno de Verono

La **areno de Verono** - itale *Arena di Verona* - estas bone konservita romia amfiteatro kaj post la Koloseo en Romo estas la dua plej granda konservita antikva amfiteatro. La areno havas longon de ĉirkaŭ 138 metroj, larĝon de ĉirkaŭ 110 metroj kaj alton de ekzakte 24,1 metroj. La 45 sidlokaj ŝtupoj de la publikejo poe havas alton de 45 centimetroj kaj sume nuntempe povas gastigi 22.000 spektantojn.

## Historio 
maldekstra|eta|fasado
eta|maldekstra|la "alo" de la areno
maldekstra|eta|en la interno
La teatrejo konstruiĝis ĉirkaŭ la jaro 30 post Kristo kaj tiutempe situis ekster la urbomura remparo de la romia loĝloko Verono. Dum la antikva epoko la areno povis gastigi pli ol 30.000 spektantojn kaj uziĝis por luktoj de gladiatoroj kaj aliaj spektaklaj konkursoj. La ekstera fasado konsistis el blanka kaj rozkolora kalkoŝtono. Post tertremo de la jaro 117, kiu detruis la plejparton de la ekstera fasado, la areno estis ŝtonrompejo por la kreskanta mezepoka urbo Verono. Nuntempe restis nur kvar arkoj de la ekstera ringo de la areno, kiu origine komplete ĉirkaŭis la internan publikejon kaj scenejon – la kvar arkoj de la urbanoj nomiĝas „l'ala“ – "la alo".

Dum la jaro 1278 la areno estis la loko de la lasta granda ekzekuto de kataroj. Post la sukcesoj de la katolika inkvizicio dum la 1250-aj jaroj en la batalo kontraŭ la malsamkredaj kataroj en Suda Francio, la nemortintaj kataroj fuĝis al Norda Italio kaj povis dum pli ol du jardekoj teni la fortikaĵon Sirmione kiel lastan rifuĝejon. Dum la jaro 1276 la fortikaĵo tamen estis konkerita de katolikaj soldataroj kaj la ĉirkaŭ 200 dum la konkero nemortigitaj kataroj estis malliberigitaj, kaj dum la jaro 1278 en la areno de Verono publike bruligitaj.

Dum la renesanco ekzistis planoj, utiligi la konstruaĵon denove kiel teatrejo. Tamen nur ekde la jaro 1913 la areno vere regule estas teatrejo kaj precipe operejo. La 10-an de aŭgusto 1913 okaze de la 100-jara naskiĝtaga jubileo inaŭgure sursceniĝis la opero Aida de Giuseppe Verdi. Pro la elstara akustiko la areno rapide fariĝis renoma operejo kaj koncertejo. Nuntempe precipe dum la monatoj junio, julio kaj aŭgusto en la amfiteatro okazas operaj prezentoj kaj rokmuzikaj koncertoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Areno de Verono (retejo itallingva) 
* angla traduko de la itala retejo
* Areno de Verono (retejo germanlingva)
* aktuala reta foto de la areno 

Verono
Verono
Verono
Kategorio:Verono
Kategorio:Romiaj konstruaĵoj en Italio
Beate Klarsfeld

eta|Beate Klarsfeld (1986)
**Beate Auguste KLARSFELD-KÜNZEL** (n. la 13-an de februaro 1939 en Berlino) estas germana-franca ĵurnalistino kaj nazio-ĉasantino.

En 1960 ŝi renkontis la jud-francan juriston Serge Klarsfeld al kiu ŝi en 1963 edziniĝis en Parizo. Ŝi jam dum jaroj kunlaboras kun sia edzo por senmaskigi militkrimulojn.
En 1968 ŝi malkovris ke la tiama okcident-germana kanceliero Kurt Georg Kiesinger estis nazio dum la Dua Mondmilito. Dum CDU-kongreso ŝi vangofrapis lin, pro kio ŝi estis kondamnita je kvar monata prizonpuno.

En 1979 en Novjorko fondiĝis la *Beate Klarsfeld Fondaĵo* kiu batalas kontraŭ la antisemitismo.

## Eksteraj ligiloj 
* Beate Klarsfeld Fondaĵo

Kategorio:Germanaj ĵurnalistoj
Kategorio:Francaj ĵurnalistoj
Flavfrunta barbulo

La **Flavfrunta barbulo** (*Megalaima flavifrons*) estas birdospecio de la familio de Aziaj barbuloj aŭ Megalaimedoj. La barbuloj estas grupo de preskaŭpaserinaj birdoj kun tutmonda tropika distribuado. Ili ricevas tiun familian nomon pro la bridoj aŭ harecplumoj kiuj ĉirkaŭas siajn fortikajn bekojn. Tiu ĉi estas endemisma loĝanto kaj reproduktanto en Srilanko. 

En la genro de Aziaj barbuloj nome *Megalaima* estas du grupoj de specioj laŭ la kapoplumaro, kvankam ĉiuj havas **ĝeneralan verdan plumaron** en la korpo kaj vosto. Sed laŭ la  kapoplumaro estas specioj kiuj havas grizbrunajn sen koloraj markoj kapojn, kolon kaj bruston, kiel la Brunkapa barbulo, la Stribarbulo, la Verda barbulo kaj la Verdorela barbulo, dum aliaj havas tre rimarkindajn **kolorajn markojn en la kapo** ĉefe ruĝaj, flavaj aŭ bluaj (bazaj koloroj) kun metalaj briloj, kiuj estas ekzemple la jenaj: Ruĝkrona barbulo, Ruĝgorĝa barbulo, Flavfrunta barbulo, Flavgorĝa barbulo, Nigrobrova barbulo, Bluvanga barbulo, Flavkrona barbulo, Blugorĝa barbulo, Bluorela barbulo, Ruĝfrunta barbulo kaj Sangofrunta barbulo. Tiu ĉi specio, do, apartenas al tiu lasta grupo kun koloraj markoj.

Pli precize tiu ĉi specio estas mezgranda barbumo 21 cm longa. Kiel aliaj barbuloj, ĝi estas diketa birdo, kun mallonga kolo, granda kapo kaj mallonga vosto. La plenkreskulo havas ĉefe tre verdajn korpon kaj flugilojn, kun skvameca aspekto en la brusto. Ili havas **bluajn vizaĝon kaj gorĝon** kaj **flavan antaŭan kronon** (de kie venas la nomo kaj en la latina scienca nomigo kaj en diversaj lingvoj, krom Esperanto), krom la bridaj harecplumoj ĉirkaŭ la fortika beko, propraj de la tuta genro. La subvosto estas blueca.

La Flavfrunta barbulo estas arborema specio de arbaroj, inkludante grandajn ĝardenojn, kiuj manĝas ĉefe frukton kaj nur rare insektojn. Ili nestumas en arbotruo, kie la ino demetas 2-3 ovojn.

La voĉo estas longdaŭra *kaŭ-kaŭ-kaŭ-kaŭ*.

## Referencoj 
*  Malpli zorgiga
* *Birds of India* de Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, ISBN 0-691-04910-6

Kategorio:Pegoformaj
Kategorio:Birdoj de Azio
Areno

[eta|[Futsalo en areno de Gvatemalurbo.]]
[eta|220px|La antikva [Areno de Verono]]
**Areno** (de la latina vorto *(h)arena*, „sablo“) laŭ PIV estas
# en konkreta senco ebena loko, en la centro de cirko, rezervita por bataloj aŭ ludoj, kaj
# en metafora senco kampo de agado aŭ de idea batalo.

En la unua, konkreta signifo de la vorto do temas, en iom pli ĝenerala difino, pri (granda) loko por publikaj eventoj.

## Historio 
Dum la antikva epoko areno konsistis el ebena, per sablo kovrita loko en la kunvenejo por ĉiuspecaj konkursoj kun kulta signifo. Inter tiaj kunvenenejoj estis la amfiteatroj por bataloj de gladiatoroj unu kontraŭ la alia aŭ kontraŭ bestoj, la antikva cirko por ĉarokonkursoj kaj la (en la Romia Imperio ne tiom ofta) stadiono por vetkuroj. En neformala lingvouzo la vorto areno ofte uziĝis sinonime por "amfiteatro". En la antikvaj teatrejoj al la areno korespondis la scenejo.

## Nuntempa uzo de la vorto 
[eta|220px|La [Areno de Nîmes. 27 a.K.]]
En la moderna lingvouzo la vorto pli kaj pli uziĝas por vasta gamo de grandaj kunvenejoj kun sporta aŭ kultura utiligoj, aparte ofte por modernaj futbalaj stadionoj. Multaj modernaj "futbalaj arenoj" krom la vorto areno havas la nomon de sponsoro en sia nomo, granda entrepreno, kiu pagis grandan parton de la kostoj por konstruo kaj vivteno de la kunvenejo kaj rekompense profitas pro la varba efiko ke la entreprena nomo estas menciata ĉiufoje kiam menciiĝas la nomo de la futbalejo.

En la hispanlingvaj landoj la vorto areno uziĝas unuavice por toreo aŭ taŭrobatalo.

## Notoj 
Kategorio:Konstruaĵoj
Kategorio:Stadionoj
Bükk

eta|dekstra|300px|Situo de Bükk en Hungario
[eta|dekstra|300px|Bükk ĉe [Bélapátfalva]]
[eta|dekstra|300px|Bükk ĉe [Miskolc]]
**Bükk** estas la dua plej alta kalkoŝtona montaro en Hungario oriente de Mátra. La nomo signifas hungare: fago. La centra parto estas Nacia parko de 1977.

La plej alta montopinto estas Kettős-bérc 960,7 m-ojn alta. Montopintoj Istállóskő 959, Bálvány [balvanj) 956, Tar-kő 949 havas preskaŭ la saman altecon, ankoraŭ 20 da pintoj estas pli alta, ol 900 m.
Centre granda altebenaĵo troviĝas. En la tuta montaro multe da grotoj situas, inter ili 45 estas protektataj.

## Ĉirkaŭaj komunumoj 
La ĉirkaŭaĵo (konata pri vinkulturo) havas la nomon "vinregiono Bükk".
* norde: Parasznya, Tardona, Dédestapolcsány, Mályinka, Nagyvisnyó
* okcidente: **Eger,** Felsőtárkány, Szarvaskő, Mónosbél, Bélapátfalva, Szilvásvárad
* meze: Bükkszentkereszt, Répáshuta, Bükkszentlászló, Ómassa
* sude: Kisgyőr, Harsány, Bükkaranyos, Mocsolyás, Latorpuszta, Kács, Tibolddaróc, Cserépváralja, Cserépfalu, Bükkzsérc, Noszvaj, Felsőtárkány
* oriente: **Miskolc,** Vadna, Sajószentpéter, Sajóbábony

Arbaraj fervojetoj funkcias en Miskolc, Felsőtárkány kaj Szilvásvárad.

## Geografiaj elementoj
* Lago Hámori

## Referencoj 
Kategorio:Montaroj en Hungario
Kategorio:Montaroj en Okcidentaj Karpatoj
Ruĝkrona barbulo

La **Ruĝkrona barbulo** (***Megalaima rafflesii***) estas birdospecio de la familio de Aziaj barbuloj aŭ Megalaimedoj. La barbuloj estas grupo de preskaŭpaserinaj birdoj kun tutmonda tropika distribuado. Ili ricevas tiun familian nomon pro la bridoj aŭ harecplumoj kiuj ĉirkaŭas siajn fortikajn bekojn.

Ĝi troviĝas en Brunejo, Indonezio, Malajzio kaj Singapuro, krom en la kontinento Birmo kaj Tajlando. Ties natura biotopo estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj plantejoj . La specio estas minacata pro perdo de habitato.

En la genro de Aziaj barbuloj nome *Megalaima* estas du grupoj de specioj laŭ la kapoplumaro, kvankam ĉiuj havas **ĝeneralan verdan plumaron** en la korpo kaj vosto. Sed laŭ la  kapoplumaro estas specioj kiuj havas grizbrunajn sen koloraj markoj kapojn, kolon kaj bruston, kiel la  Brunkapa barbulo, la Stribarbulo, la Verda barbulo kaj la Verdorela barbulo, dum aliaj havas tre rimarkindajn **kolorajn markojn en la kapo** ĉefe ruĝaj, flavaj aŭ bluaj (bazaj koloroj) kun metalaj briloj, kiuj estas ekzemple la jenaj: Ruĝkrona barbulo, Ruĝgorĝa barbulo, Flavfrunta barbulo, Flavgorĝa barbulo, Nigrobrova barbulo, Bluvanga barbulo, Flavkrona barbulo, Blugorĝa barbulo, Bluorela barbulo, Ruĝfrunta barbulo kaj Sangofrunta barbulo. Tiu ĉi specio, do, apartenas al tiu lasta grupo kun koloraj markoj.

Pli precize tiu ĉi orientalisa specio, krom la jam menciata verda ĝenerala koloro havas tre **ruĝan kronon**, de kie venas la nomo de la specio en kelkaj lingvoj, sube tre **bluan superokulan strizonon** samlonge al la nuko, sube tre **nigran traokulan larĝan strion** el super la beko samdirekte kiel la aliaj du supraj (en tiu nigra strio rimarkindas tre ruĝa makulo sub kaj malantaŭ la okulo), sube tre **blua gorĝo** kun flavaj aŭ oranĝaj (au ruĝaj) markoj super la ŝultroj, tio estas ambaŭflanke de la gorĝo. La beko estas fortika kaj malhelgriza (ĉirkaŭe videblas la bridaj harecplumoj) same kiel la kruroj.

## Fonto 
* BirdLife International 2004.  Megalaima rafflesii.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. 27a Julio 2007.

Kategorio:Pegoformaj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Ippolito Nievo

**Ippolito NIEVO** (* 30-an de novembro 1831 en Padua; mortis la 4-an de marto 1861 en la Mediteraneo dum ŝip-pereo) estis itala aŭtoro, kiu verkis poemojn, romanojn kaj rakontojn.

## En Esperanto aperis 
* *La Idilio ĉe la Fonto de Venchieredo,* tradukita de Aĥilo Tellini, aperis en 1910
* *La Revolucio en Portogruaro,* tradukita de Giordano Azzi, aperis en 1987
eta|*La Idilio ĉe la Fonto*, 1910.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Libroj de kaj pri Ippolito Nievo en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo
* Biografio (en la itala)
* Verkoj de Ippolito Nievo Tekstoj, konkordancoj, vortlistoj kaj statistiko (en la itala)

Kategorio:Italaj verkistoj
Sokobano

dekstra|eta|250ra|Ekrankopio de Sokobano**Sokobano** (japane, 倉庫番, magazenisto) estas ludo inventita en Japanio komence de la jaro 1982 de 'Hiroyuki Imabayashi' en la urbo Takarazukao, Japanio. Pro la simpleco de la reguloj kaj la komplekseco de la solvo la ludo havis grandan sukceson kaj aperis ankaŭ kelkaj klonoj. Kelkaj el ili kunportis ankaŭ novajn ideojn rilate la ludideon. La unua versio estis publikigita en Eŭropo de la firmao 'Spectrum Holobyte'.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Videoludoj
Seneto

[eta|Murpentraĵo de la tombo de [Nefertito|Nefertiti (19-a dinastio) montras la reĝinon ludantan Seneton kontraŭ nevidebla kontraŭulo, ŝajne sia animo]]
[eta|La [kartuŝo de Faraono Narmero estis konservita de la unua dinastio. La supra hieroglifo priskribas la ludon

]]
[eta|Moderna Seneta tabulo estas restarigita surbaze de similaj plakoj eltrovitaj en la tombo de [Tutanĥamono, de la Nova Regno en la antikva Egiptio]]
**Seneto** estas antikva ludo el Egiptio, kiu estis ludita antaŭ 5000 jaroj. Estis ludita plejparte de bonhavaj plenkreskuloj. Oni ludis sur ludtabulo kun 30 lokoj aranĝitaj en 3 linioj. Oni uzis je 5 aŭ 7 pecojn. Antaŭ ĉiu movo oni ĵetis kvar fingrostojn aŭ bastonetojn. La plej malnovaj hieroglifaj priskriboj pri la ludo estis trovitaj el la tempo de la faraono Narmero el la jaro 3100 A.K.. La plej malnova bildo estis trovita sur la muro de la tombo de la faraono Hesio el 2650 A.K.. Oni ne scias kia estis en tempo de la faraonoj la vera prononco por la ludo. La nomo 'Senet' estis formita el la Kopta vorto por trairi. (la ludo havis la signifon trairi al la alia mondo)

La ludo havas magian signifon. Via kapablo por gajni la ludon signifis vian kapablon por renaskiĝi. La hela kaj malhela parto de la bastonetoj simbolas la bonan kaj malbonan. En 400 P.K., kiam la Romianoj kunportis Kristanismon oni forpuŝis la ludon pro sia magia signifo. Arkeologoj malkovris denove la ludon.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Ludoj
Kategorio:Antikva Egiptio
Kunligu Kvar

[eta|Kunligu Kvar en [Tajlando]]
**Kunligu Kvar** (ankaŭ **Kvar en Vico**) estas ludo, evoluigita de Milton Bradley en la komenco de la 1970-aj jaroj. Victor Allis kaj James D. Allen sendepende montris taktikon per kiu la komencanta ludanto ĉiam gajnas la ludon. La ludo estas tre populara en Tajlando.

## Reguloj 
Du personoj ludas kutime. La ludpecoj estas diverskoloraj diskoj por la du ludantoj. Unu ludanto faligas unu koloran diskon kaj la alia la alian koloran . Kiu fine havos kvar diskojn en unu linio vertikale, horizontale aŭ diagonale tiu gajnos la ludon.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Tabulludoj
Reverso

eta|maldekstra|Reverso (ludo)

**Reverso** (ankaŭ **otelo**) estas ludo (vidu la apudan maldekstran bildon). La historio de la ludo reverso kun la konataj nomoj *Reversi* kaj *Othello* povas esti sekvita reen ĝis la Ĉina ludo *Fan Mian* unuflanke kaj aliflanke ĝis la jaro 1890, kiam 'Lewis Waterman' kaj 'John W. Mollett' disponigis la ludon al la publiko. En 1898 la Germana ludproduktisto 'Ravensburger' komencis produkti la ludon. Ĉirkaŭ 1970, la japano 'Goro Hasegawa' evoluigis la ludregulojn konatajn ankaŭ hodiaŭ preskaŭ en la sama formo. Ambaŭ tabulludoj estas por ludi ĉefe en komputilo (sed ne nur kontraŭ komputilo), pro la kaŭzo ke sur ludtabulo estas malfacila ŝanĝi ofte multajn pecojn al la alia koloro.

## Reguloj 
La ludpecoj estas diverskoloraj diskoj por la du ludantoj. Unu ludanto metas unu koloron kaj la alia la alian koloron. La koloroj estas nigra kaj blanka. Ĉe via movo vi devas meti la diskon en liberan kvadraton. La movo estas valida nur se vi kaptas minime unu alian diskon. Por kapto, ŝanĝu flankon de diskoj, kiu estas diagonalintere viaj diskoj al alikoloro. Kiu fine havos la plej multajn diskojn, tiu gajnos la ludon.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Averso kaj reverso (numismatiko)
* Otelo (tragedio)
* Reversado

Kategorio:Tabulludoj
Gomokuo

**Gomokuo** (japane, 五目並べ) (ankaŭ **Gobango**) estas ludo. La prapatro de ĉi tiu ludo estas la ludo goo, kiu estas konata de 4000 jaroj en Ĉinio. Kelkajn jarcentojn poste el goo evoluis la antikva ludo 'wutzu', kiu similas al gomokuo. Laŭ aliaj informoj la ludo originas el Japanio. Gomokuo estis unue ludata en Japanio ĉirkaŭ 700 a.K. 'Moku' signifas komunaĵon, 'gomoku' = komunaĵo kun la ludo goo. El goo evoluis ankaŭ alia tabulludo, Renĵuo.

La ludanto, kiu komencas la ludon povas ĉiam gajni ĉe perfekta ludado. 'Victor Allis' montris ĉi tion en 1993.

## Reguloj 
Gomokuo estas ludata sur krado de 15x15 amplekso. Je la komenco de la ludo, la tabulo estas malplena, kaj la ludantoj metas ŝtonon sur la intersekciĝoj de la tabulo laŭvice. La ludanto kun la nigraj pecoj komencas, kaj la ludanto kiu kreas linion el kvin ŝtonoj en horizontala, vertikala, aŭ diagonala direkto gajnas. Nur linio farita el precize kvin ŝtonoj gajnas. Linio el ses aŭ pli da ŝtonoj ne estas venko.

Ekzistas aliaj metodoj por komenci la ludon, kiuj provas nuligi la advantaĝon de la unua ludanto. Ekzemple, la komenca regulo nomita "interŝanĝi2" aŭ "swap2" en la angla, postulas ke la unua ludanto metas du nigrajn ŝtonojn kaj unu blankan ŝtonon sur la tabulo. La dua ludanto povas konservi sian flankon, interŝanĝi sian flankon kun la alia ludanto, aŭ meti du pliajn ŝtonojn, po unu de ĉiu koloro, sur la tabulo kaj lasi la alian ludanton elekti flankojn. Ĉi tiu metodo estas nun uzata je la monda ĉampionado.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Tabulludoj
Kvirkato

eta|dekstra
**Kvirkato** estas ludo. En la antikva urbo Ur en Irako (tiama Mezopotamio) oni malkovris tabulon tre similan al ĉi tiu ludtabulo el ĉirkaŭ 3000 A.K. . Ankaŭ en Egiptio ĉe la Granda Templo en Kurna oni malkovris similan ludtabulon el antikvaj tempoj (1400 A.K.). En la Araba verko 'Kitab al Aghani' (Esperante, libro de la kanto) de 'Abu al Faraj Ali' el la deka jarcento la ludo estis nomita 'quirkat'(kvirkat). Dum la Araba invazio en Hispanio la ludo estis kunportita en Eŭropon. La ludo estis tiam konata sub la nomo 'Alquerque'. (transskribita el la Araba 'El Quirkat'). Laŭ ordono de Alfonso X. (la tiama Hispana reĝo ) en la 13-a jarcento la 'tri monkoj' pretigis verkon pri ludoj, kie troviĝas priskribo ankaŭ pri la ludo Kvirkato.

La Damludo estas simila ludo inventita en Francio en la 11-a jarcento.

## Reguloj 
Du personoj ludas kutime. La ludantoj movas aŭ saltas diverskolorajn pecojn sur 5x5 dimensia kvadratforma ludtabulo unu post la alia.Ĉe via movo vi devas okupi unu liberan lokon sur la ludtabulo. Vi povas movi vian pecon al iu ajn libera najbara loko aŭ vi povas salti sur malamikaj pecoj. La trasaltitaj pecoj nestas forigitaj. Se iu ludanto povas salti li devas salti. Multoblaj saltoj estas permesataj. Kiu unue kaptas ĉiujn pecojn de sia kontraŭulo , tiu gajnos la ludon. Klaku la pecon, kiun vi volas movi kaj poste la lokon kien vi volas movi aŭ salti.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Tabulludoj
Henefataflo

eta|dekstra|250px|Rekonstruita henefatafla tabulo.
**Henefataflo** (norene, Hnefatafl, La tabulo de la reĝoj) estas antikva ludo el la Vikinga epoko. La nobelaj homoj ludis en norda Eŭropo ĉi tiun ludon inter la 4-a kaj 12-a jarcento P.K.. La plej malnova henefataflo ludtabulo estis trovita en Finnlando. En Svedio oni trovis ankaŭ antikvan desegnaĵon pri la ludo. La Vikingoj kunportis la ludon ankaŭ en aliajn landojn de Eŭropo. Dum la 12-a jarcento la ludo estis forpuŝita de la ŝakludo. La botanikisto Carl von Linné estis sendita de Svedio en 1732 al Finnlando, kie li trovis la ludon ĉe Samiaj nomadoj. Lia priskribo pri la ludo estas la sole restinta.

## Reguloj 
Oni ludis sur tabuloj de dimensio 7x7 ĝis 19x19. La finnlanda varianto estis 'Tablut' je 9x9 dimensio, la Norvega varianto 'Hnefatafl' estis ludita sur tabulo 11x11 kaj 13x13 kaj la 'Welsh' varianto sur 11x11 ludtabulo. Ĉi tie estas implementita la 9x9 kaj la 11x11 varianto. Du personoj ludas kutime. La ludpecoj estas diverskoloraj diskoj por la du ludantoj. La ludo estas neekvilibrita, kaj la blanka havas ankoraŭ unu reĝon. La skopo de la nigra estas malpermesi al la blanka reĝo akiri unu angulon el la 4. La skopo de la blanka estas, ke la blanka reĝo eskapos al unu angulo.Ĉiuj pecoj povas moviĝi al libera loko iom ajn kvadratojn vertikale aŭ horizontale. Nur la reĝo rajtas sidi sur la trono aŭ sur unu el la kvar anguloj de la tabulo. Oni povas kapti la malamikajn pecojn se ili estas flankitaj de du kontraŭaj flankoj. Ĝis 3 pecojn oni povas kapti. La anguloj kaj la trono estas kiel kaptantaj pecoj por ambaŭ ludantoj.La reĝo povas esti kaptita kiel aliaj pecoj escepte, se sidas sur la trono aŭ estas sur unu el la 4 najbaraj lokoj. En ĉi tiu kazo devas esti ĉirkaŭata de 4 flankoj aŭ 3 flankoj kaj la trono.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Tabulludoj
Melamino

**Melamino** estas organika bazo kaj trimero de cianamido kun 1,3,5-triazina strukturo, vaste uzata en industrio. Kiel cianamido, ĝi enhavas po 66% da nitrogeno por mas-mezurunuo kaj, se miksita kun rezinoj, havas kontraŭfajran econ pro la liberigo de nitrogena gaso dum brulado.

Melamino ankaŭ estas metabolito de ciromazino kaj utilas kiel pesticido. Ĝi formiĝas en korpo de mamulo, kiu estis glutinta ciromazinon. Oni ankaŭ jam konstatis, ke ciromazino povas esti ŝanĝita al melamino en plantaĵoj.

Melamino kombinas kun cianurata acido por formi melaminan cianuraton.

* Melamino estiĝas per malkomponado de la guanino:

## Referencoj 
Kategorio:Kemio
Otelo

***Otelo*** estas tragedio de William Shakespeare verkita ĉirkaŭ 1603. La plena kaj originala nomo estas *The Tragœdy of Othello, the Moore of Venice*. Ĝi estas verkita probable post *Hamleto*, kaj antaŭ *Makbeto* kaj *Reĝo Lear*. La unua konata surscenigo okazis probable la 1-an de novembro 1604 en la Palaco de Whitehall de Londono.

La verko prenas sian nomon el la precipa rolulo, Otelo, maŭro kiu estas kvazaŭ la simbolo de ĵaluzo.
## En Esperanto 
La verko estas tradukita al Esperanto kaj nomita *Otelo, la Maŭro de Venecio* fare de Reto Rossetti, kaj eldonita 207-paĝe de Eldonejo Stafeto el La Laguna, en la jaro 1960.

## Versioj 
Kelkaj historiistoj de la literaturo konsideras Zairo-n kiel liberan adaptaĵon de *Otelo* fare de Voltaire. La teatraĵo pritraktas la samajn temojn, tio estas la ĵaluzo kaj la tolero. Oni povas ĉiukaze noti ke kie la tragedio ŝekspira substrekas la rolulojn de Otelo kaj Jago, insistante tiel pri la ĵaluzo, dum Voltaire pligravigas la rolulon kiu korespondas al Desdemona (Zaïre) kaj ŝian patron, privilegiante tiele la temon de la toleremo kaj tiun pri la relativeco de la religioj, el kiuj tiu lasta estis unu de la preferataj de la franca verkisto.

### Versioj en kino 
***Otelo*** estis plurfoje adaptita por la kino:
* *The Tragedy of Othello: The Moor of Venice* (1952) de Orson Welles
* *Otelo* (1965) kun ĉefaj roloj de Laurence Olivier, Maggie Smith, Frank Finlay kaj Joyce Redman
* *Otello* (1986) laŭ la opero de Verdi, kun ĉefaj roloj de Plácido Domingo, Justino Diaz kaj Katia Ricciarelli, reĝisorita de Franco Zeffirelli
* *Otelo* (1995) kun ĉefaj roloj de Kenneth Branagh, Laurence Fishburne kaj Irène Jacob, reĝisorita de Oliver Parker.

### Muzikaj versioj 
Ekzistas du operoj bazitaj en Otelo, respektive de Gioacchino Rossini (Otello) kaj Giuseppe Verdi. Antonín Dvořák verkis simfonian uverturon nomatan *Otelo*, Op. 93.

## Aliaj uzoj 
* Vidu: *Otelo (ludo)*

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
* Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto

Kategorio:Dramoj
Kategorio:Ŝekspiraj tragedioj
Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo
Kategorio:Roluloj de Shakespeare
Kategorio:Fikciaj afrikanoj
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Akrar

[eta|maldekstre|250px|Akrar, sur la insulo Suðuroy
Artisto : Jákup Pauli Gregoriussen. Publikigita la [26-an de januaro 2004.]]
**Akrar** estas vilaĝo de Ferooj. Ĝi situas sur la insulo Suðuroy en ties orienta parto, ĉe la fjordo Lopransfjørður, kiu mem estas parto de Vágsfjørður.

Akrar estis fondita en la jaro 1817. Ĝi havas 28 loĝantojn.

## Statistikoj 
* Loĝantaro: 28
* Poŝtkodo: FO 927
* Koordinatoj: 
* Municipo: Sumbiar

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj kaj vilaĝoj de Ferooj

## Eksteraj ligiloj 
* Faroeislands.dk: Akrar Bildoj kaj tekstoj pri ĉiuj urboj de la Ferooj

Kategorio:Urboj kaj vilaĝoj de Ferooj
Ánir

eta|maldekstre|222ra|Ánir
eta|maldekstre|222ra|Ánir
eta|dekstra|200ra|Mapo
**Ánir** estas vilaĝo de la Ferooj. Ĝi situas ĉe la okcidenta marbordo de la insulo Borðoy, kaj havas 18 loĝantojn. La vilaĝo estis fondita en 1840 pro tio, ke kreskinta loĝantaro en la insularo necesigis plian kultiveblan landon.

Proksima tunelo direktas al Árnafjørður.

## Statistikoj 
* Loĝantaro: 18
* Poŝtkodo: FO 726
* Koordinatoj: 
* Municipo: Klaksvíkar

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj kaj vilaĝoj de Ferooj

## Eksteraj ligiloj 
* Faroeislands.dk: Anir Bildoj kaj tekstoj pri ĉiuj urboj de Ferooj

Kategorio:Urboj kaj vilaĝoj de Ferooj
Árnafjørður

**Árnafjørður** estas vilaĝo de Ferooj. Ĝi situas sur la insulo Borðoy, je koordinatoj , kaj estas parto de la komunumo Klaksvíkar. Árnafjørður havas proksimume 60 loĝantojn, kaj ĝia poŝtkodo estas FO 727.

eta|maldekstre|250ra|Árnafjørður
Árnafjørður troviĝas piede de profunda fjordo, nomita Árnfjarðarvík, ĉe la orienta bordo de Borðoy. En 1875, forlasita norvega ŝipo, plena je granda kvanto da ligno, vage algrundiĝis al Árnafjørður. La ligno estis vendita per aŭkcio kaj, pro tiu subita eksceso, la prezo de ligno signife malgrandiĝis. Tio estis ege malkutima okazaĵo en lando, kie lignon oni ofte devis altpreze importi.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj kaj vilaĝoj de Ferooj

## Eksteraj ligiloj 
* Faroeislands.dk: Arnafjordur Bildoj kaj tekstoj pri ĉiuj urboj de Ferooj

Kategorio:Urboj kaj vilaĝoj de Ferooj
Dalur

[eta|maldekstre|250px|Dalur (feroa poŝtmarko de [2006)]]
**Dalur** estas vilaĝo de Ferooj. Ĝi situas en la orienta parto de la insulo Sandoy, je la koordinatoj , kaj havas 48 loĝantojn. Ĝi apartenas al la komunumo Húsavíkar, kaj la loka poŝtkodo estas FO 235.

La vilaĝo situas piede de sufiĉe larĝa valo. *Dalur* fakte signifas "Valo" en la feroa lingvo. Malgranda vojo ekzistas inter Dalur kaj la plejsuda pinto de la insulo. El tie eblas ekskursi ĝis la birdklifoj *Skorin*. La preĝejo de Dalur estis konstruita en 1957 : antaŭ ekzistis neniu.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj kaj vilaĝoj de Ferooj

## Eksteraj ligiloj 
* Faroeislands.dk: Bour Bildoj kaj tekstoj pri ĉiuj urboj de Ferooj

Kategorio:Urboj kaj vilaĝoj de Ferooj
Bøur

[eta|maldekstre|250px|Bøur, en [oktobro 2005.]]
eta|maldekstre|250px|Strateto en Bøur.
**Bøur** estas malgranda vilaĝo de Ferooj. Ĝi situas sur la insulo Vágar, je la koordinatoj , kvar kilometrojn el Sørvágur, kaj estas parto de la komunumo Sørvágs Kommuna. Ĝia poŝtkodo estas FO 386.

Bøur troviĝas en la okcidenta parto de la insulo, norde de Sørvágsfjørður. El la vilaĝo videblas belega panoramo de la ĉirkaŭa maro kaj de la rokaj insuletoj Tindhólmur, kun ties multaj pintoj, kaj Gáshólmur kaj ties du "*drangar*" (grandaj, pintaj klifoj elstarantaj el akvo). Tiu pejzaĝo famiĝis per multaj pentraĵoj kaj fotoj.

La malnovaj domoj de la vilaĝo estas dense grupigitaj, kun mallarĝaj aleoj inter ili. Okcidente staras la loka preĝejo, konstruita en 1865. Bøur estas malnova vilaĝo : la unua skribita mencio datiĝas de 1350, sed la unuaj loĝantoj verŝajne alvenis eĉ pli frue.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj kaj vilaĝoj de Ferooj

## Eksteraj ligiloj 
* Faroeislands.dk: Bour Bildoj kaj tekstoj pri ĉiuj urboj de la Ferooj

Kategorio:Urboj kaj vilaĝoj de Ferooj
Pafo

[eta|dekstra|300px|Pafo tra [ampolo]]
**Pafo** estas procezo de forta akcelado kaj sekva elĵeto de objekto (nomita pafaĵo) per tiucela ilo kiel ekzemple pafarko, pafarmilo, ŝtonĵetilo (svingoĵetilo), katapulto.

La kutimaj celoj estas vundi aŭ mortigi vivaĵon (batalo, ĉaso, krimo kaj ties kontraŭbatalo) fari minacon (memdefendo, prizorgado de la publika ordo) aŭ pro sporto.

La leĝa difino kio estas pafilo aŭ ne (ekzemple rilate al svingoĵetilo) kaj la rajto kunporti aŭ posedi pafilojn estas internacie tre diverse regulitaj.

Kategorio:Pafiloj