open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Asimilado

**Asimilado** ĝenerale signifas proceson de similiĝado. Asimilado estas faktermino en diversaj fakoj:

* en fonetiko: la devio de parolado de la skribita vorto ĉe certaj literparoj - vidu Asimilo (fonetiko)
* en lernpsikologio: la integrado de iu specifa nova sperto en kognitivan skemon - asimilado (lernpsikologio)
* en sociologio: la proceso de kultura similiĝo inter diversaj sociaj grupoj - asimilado (sociologio)
*en biologio: la metabola proceso transformi substancojn el la medio en proprajn korpo-substancojn, aparte
** fotosintezo
** nitrogena fiksado ekzemple ĉe Fabacoj
** sorbado de nutraĵoj post digestado kaj transformo en proprajn ĉelo-substancojn
** en vidado: percepto de haĉita strukturo kiel uniforme griza - asimilado (okulo)

## Vidu ankaŭ 
Metodo Assimil per kiu fremdaj lingvoj estas lernataj per *kvazaŭ-metabola alproprigo*. En lingvoinstruado de Esperanto la Cseh-metodo montras certan similecon al la Metodo Assimil.
Mosado

**Mosado** (, signifante La Instituto por Informado kaj specialaj operacioj; sed ĝi kutime estas simple nomata **Mosad** (la ortografio en multaj fremdaj lingvoj estas **Mossad**), kies signifo estas "Instituto") estas sekcio de la Israelaj sekretaj servoj, kiu respondecas ĉefe pri eksterlandaj aktivaĵoj. Ĝia rolo estas simila al tiu de CIA en Usono. La direktoro de Mossad raportas rekte al la ĉef-ministro. La aliaj du sekcioj de la Israelaj sekretaj servoj estas *Shabak*, kiu okupiĝas pri internaj sekretaj operacioj, kaj *Aman*, kiu apartenas al la armeo. 

Mossad estis kreita en 1949. Ĝiaj ĉef-kvartaloj estas en Tel-Avivo, kaj estas ĉirkaŭ 1200 homojn kiuj laboras por ĝi. La organizaĵo ne estas parto de la armeo kaj ĝiaj agentoj ne aŭtomate havas armean titolon. Oni kredas ke Mossad konsistas el dek malsamaj departementoj. La plej granda estas tiu kiu okupiĝas pri kolektoj de informoj. Ĝi havas agentojn, kiuj laboras eksterlande nomataj Katsa, kaj estas tridek aŭ kvardek el ili, kiuj agas ĉefe en Eŭropo kaj en Mezoriento. Ekzistas ankaŭ speciala departamento nomata "Metsada", kiu okupiĝas pri murdoj kaj for-rabadoj.

Dum ĝia historio Mossad akiris reputacion kiel tre efika kaj aktiva sekreta servo. Dum la jaroj ili faris multajn spektaklajn kaj sukcesajn operaciojn. En 1960 ili for-rabis la Nazian milit-krimulon Adolf Eichmann en Argentino, kaj portis lin al Israelo, kie li estis procesita pro lia rolo en la Holokaŭsto kaj kondamnita al morto. En la sesdekaj jaroj la agento de Mossad Eli Cohen sukcesis eniri Sirion ŝajnigante esti Siriano, kaj amikiĝi kun multaj gravaj Sirianoj, inkluzive de la ĉef-ministro. Li sendis multajn valorajn informojn al Israelo pri la movoj de la siria armeo, sed en la fino li estis kaptita de KGB kaj pendumita. En 1976 Mossad donis tre valorajn informojn al la Israela armeo kiuj helpis en la operacio por liberigi la ostaĝojn de la flughaveno Entebbe, en Ugando.

Mossad ankaŭ estis envolvita en multaj tre dubindaj kaj polemikaj operacioj, ekzemple la for-rabo de la teknikisto Mordechai Vanunu en Romo, kaj la murdo de multaj malamikoj de Israelo eksterlande. Mossad ankaŭ murdis multajn el la Palestinanoj kiuj partoprenis en la terorisma operacio kontraŭ la israelaj sportistoj en la olimpiaj ludoj de Munkeno, en 1972. Ili estis mortigitaj en malsamaj landoj trans Eŭropo, dum la sekvaj jaroj. En ĉi tiuj operacioj, ofte estis mortigitaj ankaŭ senkulpaj homoj. Ekzemple, en Lillehammer, en Norvegio, en 1973, senkulpa Maroka kelnero estis murdita de Mossad, ĉar la israelaj agentoj pensis, ke li estas Ali Hassan Salameh, la palestinano kiu gvidis la terorisman atakon kontraŭ la israelaj atletoj. La filmo "Munich" de Steven Spielberg rakontas pri ĉi tiuj operacioj.

Mossad ankaŭ estas en la centro de multaj ne pruvitaj kaj kutime senbazaj teorioj pri internaciaj komplotoj, eĉ pli ol aliaj sekretaj servoj. Dum la jaroj, ĝi estis akuzita pri la murdo de John F. Kennedy, la morto de la princino Diana kaj la atencoj kontraŭ la Ĝemelaj Turoj. Multaj homoj kredas ke ĉi tiuj teorioj estas la rezulto de kontraŭjudismo.

## Vidu ankaŭ 
* Atako de Entebbe

Kategorio:Sekretaj servoj
Kategorio:Israelo
Mick Jagger

**Mick JAGGER** aŭ **Siro Michael Phillip JAGGER** (naskiĝis la 26-an de julio 1943 en Dartford, Kent, Anglio) estas brita muzikisto, kantisto, komponisto kaj aktoro. Kiel artisto li uzas la nomon Mick Jagger, eĉ post kiam li estis nobligita.

Lia patro, Basil Fanshawe ('Joe') Jagger devenis el norda Anglio kaj estis sportinstruisto. Lia patrino Eva Ensley Mary Jagger (naskiĝinta Scutts) naskiĝis en Aŭstralio, transloĝiĝis kiel junulino al Anglio. Mick Jagger havas fraton, Chris, 4 jarojn pli junan ol li, kiu ankaŭ estas muzikisto. Mick Jagger famiĝis kiel kantisto kaj komponisto de la brita rok-bando The Rolling Stones; li ludas buŝharmonikon, gitaron kaj pianon.

Bianca Jagger (1945) estas homrajta kaj socia aktivulino el Nikaragvo, intertempe vivanta en Britio, kiu june ankaŭ estis filmaktoro, kaj en la 1970-aj jaroj estis la edzino de Mick Jagger.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* Mick Jagger ĉe AllMusic.com
* Rolling Stones Mick Jagger 

Kategorio:Britaj kantistoj
Kategorio:Anglaj kantistoj
Kategorio:Britaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 26-an de julio
Keith Richards

eta|dekstra|Keith Richards
**Keith RICHARDS** (naskiĝis la 18-an de decembro 1943 en Dartford, Kent, Anglio) estas brita guitaristo. Li famiĝis kiel ritma kaj ĉefa gitaristo de la rok-bando The Rolling Stones. Li ekaktoris en 2007 en la kina filmo Pirates of the Caribbean: At the world's end (esperante *Karibaj piratoj: Ĉe la fino de la mondo*) dua parto de Pirates of the Caribbean. Dum multaj jaroj li nomis sin **Keith Richard**.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala ttt-ejo
* Rolling Stones: Keith Richards 

Kategorio:Britaj muzikistoj
Kategorio:Rokmuzikistoj
Kategorio:Gitaristoj
Pentatomedoj

*]]

***Pentatomidae*** estas familio de heteropteroj.

## Genroj kaj specioj 
* ***Nezara***
** *Nezara antennata*
** *Nezara viridula*
* ***Palomena***
** *Palomena prasina''

## Eksteraj ligiloj 
* larvo de Nezara antennata


Kategorio:Hemipteroj
Ubuntu

**Ubuntu** povas esti:
* Ubuntu (operaciumo), distribuaĵo GNU/Linuks-bazita sur Debiano
** Ubuntu-Fondaĵo, organizaĵo por financi Ubuntu
** Ubuntu Unu, servo por deponi dosierojn
** *Ubuntu Fonts*, libera tiparo: inkluzivigita en la senkosta pakaĵo *Guglo-tiparoj*, en prezento en Esperanto
* Ubuntu (filozofio), afrika koncepto
* Ubuntu Cola, trinkaĵo
Zaozerno (Eŭpatoria municipo)

**Zaozerno** (, , ) estas
urbotipa loĝloko de la Eŭpatoria municipo de Aŭtonoma Respubliko Krimeo
(Ukrainio). La loĝloko situas en la nord-okcidenta parto de la Krimea duoninsulo
sur la Eŭpatoria kabo ĉe la Nigra maro, kelkajn kilometrojn for de Eŭpatorio.

Same kiel Eŭpatorio mem, Zaozerno estas centro de somera ripozado kaj perklimata
kuracado. La loĝloko estas ligita al Eŭpatorio per busa trafiko.

Kategorio:Eŭpatoria municipo
Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo
Kategorio:Urbotipaj loĝlokoj de Krimeo
Gorée

[eta|400ra|Malnova [mapo de la insulo Gorée (1772)]]
eta|Gorée
[eta|Gorée vidita de la [maro]]
eta|Vido el la sklavejo

**Gorée** () estas insulo antaŭ la marbordo de Senegalo. Ĝi famiĝis kiel sklavinsulo, la plej granda je la afrika marbordo, kaj estis uzita kiel sklavenŝipejo ĝis abolo de sklaveco en la jaro 1848.

Ekde 1978 la insulo estas parto de la monda kulturheredaĵo sub protekto de Unesko.

## Geografio 
La areo de la insulo estas 36 hektaroj, ĉirkaŭ 1 kilometron longa kaj 300 metrojn larĝa. Ekzistas malgranda strando.

## Historio 
En la jaro 1444 la insulo estis okupita de portugaloj. Kiam Kristoforo Kolumbo forveturis al Ameriko li restis iomete sur Gorée. En 1588 la insulo iĝis nederlanda posedaĵo.

En la jaro 1663 Gorée estis portempe okupita de Anglio, sed en 1677 Francio forprenis ĝin de la nederlandanoj kaj transformis ĝin al plej grava haveno por enŝipigi sklavojn. Dufoje Gorée iĝis angla: inter 1758 kaj 1763 kaj inter 1809 kaj 1815.

El la 18-a kaj 19-a jarcentoj restas multaj belaj kolonikonstruaĵoj.

Dum la jaroj 1776 ĝis 1778 estis konstruita la sklavejo (*Maison des Esclaves*, domo de la sklavoj).

La malsaniga febrodonema klimato de Gorée mortigis multajn eŭropanojn.

Fine de la 19-a jarcento oni priskribis la urbon Gorée sur la samnoma insulo kiel bone konstruita. Tiam ekzistis malnova de angloj konstruita fortikaĵo kun 200 francaj soldatoj, grandaj varejoj kaj 2.956 loĝantoj (en 1879), el kiuj 750 estis mulatoj kaj 50 blankuloj.

Dum la 20-a jarcento la insulo evoluiĝis al turistocelo. Ankaŭ posteuloj de sklavoj komencis viziti al insulon por esplori sian devenon. Gorée estis deklarita monda kulturheredaĵo en la jaro 1978.

## Vidindaĵoj 
La tuta insulo estas muzeo kaj montras la pasintecon de sklaveco. Antaŭ la vojaĝo oni konsultu la malfermhoraron de la insulaj muzeoj, ĉar ili ne estas malfermitaj ĉiutage.

Famas ĉefe la sklavejo, nuntempe muzeo. Ĝi enhavas la karcerojn, kie atendis la sklavoj antaŭ enŝipigo.

## Ekonomio 
Fiŝkaptado estas tradicia okupo.

## Vidu ankaŭ 
* Magdalenaj insuloj (Senegalo)
* Insuloj
* Senegalo
* Sklaveco

## Eksteraj ligiloj 
* webworld.unesco.org/goree/ ttt-ejo de Unesko (angle, france) 
* Listo de monda kulturheredaĵo (angle)
* Listo de monda kulturheredaĵo (france)

Kategorio:Insuloj
Kategorio:Senegalo
Kategorio:Sklaveco
Kategorio:Insuloj en Senegalo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Senegalo
Jamestown (Virginio)

**Jamestown** estis la unua konstanta brita setlejo en Norda Ameriko, sur duoninsulo de la rivero James, en ŝtato Virginio (la duoninsulo iĝis en mezo de la 19-a jarcento insulo kaj oni nomumis ĝin Jamestown-insulo).

Oni fondis ĝin la 14-an de majo 1607, do ĝi estas la dua plej malnova urbo en Usono (post Sankta Aŭgusteno (Florido)). Oni komencis unuafoje tie la tabak-kultivadon, tie formiĝis unuafoje la unua reprezenta registaro de la kontinento (1619), oni alportis tien unuafoje sklavojn el Afriko kaj oni konstruis tie unuafoje la unuan anglikanan preĝejon en la Amerikoj.

Ĉar Jamestown kuŝis en malsanige marĉa areo, ties loĝantaro estis ĉiam malmultnombra pro la alta proporcio de la mortokvanto. La setlejon detruis incendio en 1608 kaj oni volsi forlasi ĝin en 1610, sed tiam alvenis Thomas West, lordo de *De La Warr*. La setlejon refoje detruis incendio en 1676 kaj en 1698, la signifo de Jamestown subenkliniĝis ekde 1699, kiam registaro de Virginio translokigis sian sidejon al *Middle Plantation* (pli posta *Williamsburg*).

La insulo iĝis en 1936 parto de la Kolonia Nacia Historia parko, kie oni reestablis senton de la kolonia vivo dum la 17-a jarcento.

## Vidu ankaŭ 
* Kolonio Roanoke, la antaŭa, sensukcesa provo de brita setlejo en Nordameriko

Kategorio:Virginio
Kategorio:Historio de Usono
Triangula komerco

dekstra|eta|350ra|Triangula komerco: verde la koloniismaj landoj; ruĝe la regionoj de sklavkaptado; blue la kolonioj.
alternative=Direktoj de transatlantika komerco en la 17-a kaj 18-a jarcentoj.|eta|350x350ra|Direktoj de transatlantika komerco en la 17-a kaj 18-a jarcentoj.
**Triangula komerco** estas formo de sklavkomerco. Tiu komerco transportis varojn de unu loko al alia. Temas same pri tritiko, vino, aŭ nigraj sklavoj, kiuj estis nuraj "vivantaj iloj".

Ĝi ludis gravan rolon en la disvastigo kaj pludaŭro de sklaveco ĉefe el Afriko (ruĝa areo) kaj en Amerikon (bluaj areoj). En tiuj lastaj disvastiĝis la loĝantaroj de afrika deveno kaj en kelkaj lokoj eĉ anstataŭis la iaman indiĝenajn loĝantarojn. La enspezo devena el tiu komerco venis al Okcidenta Eŭropo (verdaj areoj) kiel grandaj monkvantoj (oro kaj aliaj valoregaj metaloj aŭ artaĵoj) aŭ kiel varoj importitaj el Ameriko al la Malnova Mondo.

## Triangula komerco en Atlantiko 
Ĉefa artikolo: Transatlantika triangula sklavkomerco

La Atlantika Triangula Komerco estas esprimo uzata por indiki aron de komercaj rilatoj de eŭropaj landoj inter la metropoloj kaj la diversaj transmaraj areoj, kun transkontinenta karaktero subtenata de tri geopolitikaj kaj ekonomiaj aksoj: Eŭropo, Afriko kaj Ameriko (Nordo, Centro kaj Suda).

## Ekstera ligilo 
The Transatlantic Slave Trade Database, a portal to data concerning the history of the triangular trade of transatlantic slave trade voyages.

Kategorio:Sklaveco
Kategorio:Komerco
Rebela Sono

**Rebela Sono** estas la dua muzikalbumo de Dolchamar, kies diskokodo estas VKKD 75-025.

## Trakoj 
Ĉiuj tekstoj skribite volitive per h-metodo kaj "x" anstataŭ "ks"
# *Junaj idealistoj*
# *Himno de Esperhe*
# *Akcidentoj*
# *Ni chiuj ni*
# *...Kaj chi tio povas ighi nenio*
# *Kontra krusadanto*
# *Solaj paroj*
# *Subamighi*
# *Simia kaptilo*
# *Kr3yza festema injo*
# *Chinokta sento*
# *En Grekia*
Ĉiuj kantoj estas verkitaj de P. Austin kaj aranĝitaj de Dolchamar.

## Muzikistoj 
* Patrik Austin (Piechjo) - voĉo (kantado)
* Jako Kalliokoski (Larputilo) - gitaroj, fonvoĉo (fona kantado)
* Leena Peisa (Lenja) - klavaroj, fonvoĉo (fona kantado)
* Jani Salo (Stoedoe) - baso
* Valtteri Konttinen (Val de Mar) - drumaro (drumo)
* Hannu Linkola (Hanchjo) - ĝembeo, perkutiloj
* Hipo Ohvo - metalkordalo (metalkorda akustika gitaro), mandolino

## Internacia kaj Finnlanda presoj 
Ekzistas du presoj pri la albumo. La internacia preso estas presita en Francio kaj eldonita de Vinilkosmo, sed la bando mem presis aliajn 1000 ekzemplerojn kun licenco de Vinilkosmo, kiujn ĝi vendis en Finnlando. La kd-kajero de la Finnlanda eldono ne havas ĉiujn samajn informojn kiel la internacia eldono, sed alie la du eldonoj aspektas preskaŭ samaj. En 2006 la internacia eldono iĝis la sese plej vendita disko iam ajn de Vinilkosmo.

Diferencoj en la aspekto:
* La nomo de la bando havas blankan ombron sur la kovrilo de la internacia preso sed iom flavecan en la Finnlanda.
* En la lasta paĝo de la Finnlanda kajero estas aldonita la diskokodo malkiel en la internacia preso.
* En la paĝoj 10-11 de la internacia preso estas novaĵoj pri la sukceso de la bando en sia hejmlando; tiuj estas forlasitaj en la Finnlanda preso.
* En la dorsa kovrilo de la Finnlanda preso estas aldonita la logoon ncb (Nordisk Copyright Bureau).

## Notoj
Tondilbekulo

La **Tondilbekuloj**, aŭ **Rinkopedoj**, estas eta familio de birdoj similaj al la ŝternoj en la ordo ĥaradrioformaj, kiu inkludas ankaŭ la vadbirdoj, mevoj kaj aŭkoj. Tiu ĉi familio konsistas el tri specioj kiuj troviĝas respektive en Suda Azio, Afriko kaj Ameriko.

Oni vidu la taksonomion Sibley-Ahlquist por alternativa klasado. La genro nome *Rynchops* estas ankaŭ skribita kiel *Rhynchops* (ekzemple en kelkaj de la lastaj eldonoj de la verkoj de Linnaeus), kvankam la unua versio estas taksonomie valida, kaj estas la originala de Linnaeus.

## Priskribo 
La plej rimarkinda eco en la tri specioj estas, ke ili havas multe pli longan suban bekomakzelon kaj eĉ iom pli mallarĝan. Ili nutras sin per malalta flugado super la akvosurfaco havante la pinton de tiu suba makzelo en la akvo kaj la tutan bekon tondilforman por preni etajn fiŝojn. Ili estas mezgrandaj akvobirdoj (de 36 ĝis 46 cm) de longaj kaj pintaj flugiloj kaj mallongaj kruroj.

Ili estas tropikaj kaj subtropikaj specioj, kiuj loĝas ĉe grandaj riveroj kaj aliaj akvejoj ĉefe internaj. La ino demetas 3-6 ovojn en sabla strando kaj kovas la ovojn. Ĉar la tri specioj estas limigitaj al siaj nestoteritorioj, tiuj specioj estas minacataj pro ĝenado ĉe tiuj nestejoj. Unu specio, la Hindia tondilbekulo estas konsiderata vundebla de la Ruĝa listo de IUCN pro destruo kaj malbonigo de lagoj kaj riveroj kie la specio manĝas.

## Listo de specioj kaj sub-specioj 
[250ra|eta| [Afrika tondilbekulo (*Rynchops flavirostris*) en Ugando ]]
* Nigra tondilbekulo — *Rynchops niger* Linnaeus, 1758 —
** *Rynchops niger cinerascens* Spix, 1825
** *Rynchops niger intercedens* H. Saunders, 1895
** *Rynchops niger niger* Linnaeus, 1758
* Afrika tondilbekulo — *Rynchops flavirostris* Vieillot, 1816 —
* Hindia tondilbekulo — *Rynchops albicollis* Swainson, 1838 —

## Referencoj 
* BirdLife International (2007) Datumaro specio : *Rynchops albicollis*.  Elŝutita el http://www.birdlife.org on 20/5/2007

## Eksteraj ligiloj 
* Filmoj de tondilbekulo ĉe Interreta Birdo Kolekto
* 

Kategorio:Ĥaradrioformaj
Kun ikso

***Kun ikso*** estis la unua demo-KD de Dolchamar. La fondinto Patrik Austin programis, registris kaj kantis la muzikon en sia loĝejo en Londono printempe de 1999. La nomo aludas al tio, ke la nomo de la bando estas skribita ikse anstataŭ ĉapelita ĉ.

Patrik Austin sendis la demon al Vinilkosmo, kiu tuj proponis eldonkontrakton inter la bando kaj la diskeldonejo. Austin interkonsentis kun la basisto Paul Ronchi kaj la gitaristo Nikira pri fari albumon kune. Austin tamen jam somere de 1999 ŝanĝis siajn planojn kaj reloĝiĝis en Porvoo, Finnlando kaj tie daŭrigis la projekton kun aliaj muzikistoj.

Ĉiuj kantoj de la demo poste aperis en la albumo *Lingvo intermonda* renovigitaj kun alia kantisto kaj kun pliaj instrumentoj. La demoversioj estis elŝuteblaj en mp3.com post la apero de la albumo; ekde la aŭtuno de 2000 ĝis la fino de la retejo en 2001.

## Trakoj 
# *Malbonulo*
# *Pacman*
# *Mi volas pli*

## Ligiloj 
* Kun ikso en db.eomuziko.com
Lingvo intermonda

***Lingvo intermonda*** estas la unua muzikalbumo de Dolchamar. Ĝi aperis en 2000 kiel parto de Kolekto 2000.

## Trakoj 
# *Malbonulo* 
# *Chu vi pretas?!* 
# *Urbega nimfo* 
# *Pacman*
# *Mi volas pli* 
# *...kaj pli...* 
# ''Tunel' tra la ter'* 
# *Lingvo intermonda* 
# *F--iĝu!*

La kantoj estas verkitaj kaj produktitaj de P. Austin, escepte la teksto de la kanto Lingvo intermonda estas verkita de M. Saarnio kaj P. Austin; *F--iĝu!* estas verkita de D. Esperanto. Aparte la kanto *Chu vi pretas?!'' iĝis furoraĵo inter la Esperanto-junularo kaj estas ankoraŭ ofte ludata en festivalaj diskĵokeoj.

## Registroloko 
Laŭ la kajero la disko estas registrita en Springfield Studios, Londono, kaj en Studio Gallstén, Porvoo kaj miksita en Studio Intermonda, Helsinko. Tiuj nomoj aludas al la loĝejo de Pieĉjo en Londono kaj Helsinko kaj al la ekzercejo de Dolcxamar en Porvoo. La disko estas efektive registrita kaj miksita de Piechjo kaj Hipo per persona komputilo.

## Muzikistoj 
* Sarchjo - voĉo (kantado)
* Pieĉjo (Patrik Austin) - 'zilo (sintezilo), voĉo (kantado)
* Stoedoe Salo - baso
* Hipo Ohvo - gitaro
* Doctor Esperanto - drumo

Dolchamar estis la unua bando en Esperantio, kiu nomis sintezilon '*zilo* kaj kantadon *voĉo*. La bando vere ne havis drumiston, sed uzis sekvencilon kiel drumomaŝinon. Tiu drummaŝino estis nomata "Doctor Esperanto" alude al la bando Sisters of Mercy, kiu nomis sian drummaŝinon "Doctor Avalanche" (eo. *Doktoro Avalanĉo).* Pieĉjo neniam ludis la sintezilon koncerte nek Hipo Ohvo la gitaron, ĉar ili interŝanĝis instrumentojn tuj post registrado de la albumo.

## Turneo Intermonda 
Por promocii la albumon, Dolcxamar havis koncerton en Kulturcentro Caisa,  Helsinko, maje de 2000 kaj somere koncertis en la festivaloj KAFE kaj KEF. Jarŝanĝe ĝi koncertis en IS 2000/01. La bando rapide populariĝis inter la Esperanto-junularo ĉar ĝi ludis pli modernan kaj junecan muzikon ol aliaj Esperantoartistoj. La koncertoj estis tre energiaj kun la karismata kantisto Sarĉjo.
Sklavoŝipo

eta|dekstra|240ra
eta|dekstra|240ra
**Sklavoŝipo** estis ŝipo uzata por la triangula komerco. La frajtejojn de tiuj ŝipoj oni plenigis per sklavoj dum la reveturo sur la komerca vojo de Afriko al la eŭropaj kolonioj en Ameriko. Tamen ĉiun ŝipon, sur kiu sklavoj estis transportataj, oni rajtas nomi sklavoŝipon.

Oni kutime uzis malnovajn ŝipojn, kiuj estis modifiitaj en eŭropaj havenoj de la sklavkomercaj nacioj. Pro la risko de mortoj aŭ perdo de la ŝipo, nur malofte novaj ŝipoj estis konstruitaj specife por sklavkomerco. Malnovaj komercŝipoj estis modifiitaj por ke ili utilu kiel sklavotransportilo.

## Listo de sklavŝipoj 
* Adelaide, franca sklavoŝipo, dronis en 1714 apud Kubo
* Braunfisch, brandenburga sklavoŝipo, kiu perdiĝis en 1688 dum ribelo
* Henrietta Marie
* Fredensborg, dana sklavoŝipo, dronis en 1768 apud Tromøy en Norvegio.
* Kron-Printzen, dana sklavoŝipo, dronis en 1706 kun 820 sklavoj
* La Amistad
* Lord Ligonier
* Whydah

## Bibliografio 
* Jean Boudriot: *Le navire négrier au XVIII siècle*. Centre de Documentation Historique de la Marine, Parizo 1987.
* Rodolphe Damon: *Joseph Crassous de Médeuil. Marchand, officier de la Marine royale et négrier*. Edition Karthala, Parizo 2004, ISBN 2-84586-439-6.
* Robert Harms: *Das Sklavenschiff. Eine Reise in die Welt des Sklavenhandels*. Goldmann, Munkeno 2007, ISBN 978-3-442-15431-9.
* Heinrich Heine: "Das Sklavenschiff". Poezio.

## Vidu ankaŭ 
* Sklavkomerco
* Sklaveco
* Gorée („Sklavinsulo“)

## Eksteraj ligiloj 
* Fakartikolo pri brandenburga sklavkomerco kun listo de sklavoŝipoj (PDF)
* La vrako de la sklavoŝipo "Henrietta Marie"
* Mapoj de Unesko: vojoj de sklavoŝipoj (PDF, angle)
* Mapoj de Unesko: vojoj de sklavoŝipoj (PDF, france)
* Mapoj de Unesko: vojoj de sklavoŝipoj (PDF, hispane)
* Bildo
* Bildo
* Grandformataj fotoj de modelo de la franca sklavoŝipo "L'Aurore" 

Kategorio:Sklaveco
Kategorio:Komerco
Kategorio:Ŝipspecoj
Enda aminoacido

**Enda aminoacido** aŭ **esenca aminoacido** estas aminoacido kiun ne eblas sintezi per organismo (kutime priparolas hombesto), kaj pro tio devas esti manĝata.

## Nepra endeco kaj kondiĉa endeco en homo 
Nutraĵa endeco estas eco de la bestospeco, ne la nutraĵo.

Naŭ aminacidoj ĝenerale estas nepre manĝendaj por homoj. Ili estas metionino, izoleŭcino, leŭcino, lizino, treonino, triptofano, histidino, valino, kaj fenilalanino.

Krome, aminoacidoj arginino, cisteino, glicino, glutamino kaj tirozino estas konsiderataj **kondiĉe endaj**, signifante ke ili normale ne nepre manĝendas, sed devas esti provizitaj al specifaj grupanoj kiuj ne kapablas sintezi ĝin sufiĉe.

Kiuj aminoacidoj estas nepraj varias inter bestoj, kaj diversaj metabolizmoj ne kapablas sintezi diversajn substancojn. Ekzemple, taŭrino (kiu ne estas aminoacido) estas nepra nutraĵo por katoj, sed ne por hundoj. Tiel amasvendata hundomanĝaĵo ne nutre sufiĉas por katoj, kaj taŭrino aldoniĝas al katomanĝaĵo, sed ne hundomanĝaĵo.

Ankaŭ, distingi endaj kaj neendaj aminoacidoj estas iom malcerte, pro tio ke kelkaj sinteziĝas de aliaj. Du Sulfurenhavaj aminoacidoj, metionino kaj homocisteino konvertiĝas unu en la alian sed ne eblas sintezi ilin *de novo* en homoj. Same, cisteino povas esti sintezita el homocisteino sed ne sinteziĝas memstare. Tial por faciligi, sulfurenhavaj aminoacidoj estas komprenataj kiel unu grupo de samnutraj aminoacidoj. Same, arginino, ornitino, kaj citrulino kiuj interkonvertiĝas per la ureciklo estas konsiderataj kiel unu grupo.

## Vidu ankaŭ 
* Proteino

Kategorio:Aminoacidoj
Kategorio:Nutrado
Barinas (Barinas)

**Barinas** estas urbego kaj signifa universitata urbo en nordokcidenta centra Venezuelo. Ĝi estas la ĉefurbo de la subŝtato Estado Barinas. La loknomo venis de indiĝena vorto, kiu identigas fortan venton, kiu okazas dum la pluvsezono (krome estas ankaŭ rivero Barinas). Barinas estas konata kiel la ĉefurbo de Los Llanos.

## Bazaj informoj 
* Loĝantaro: 353,442 en 2011
* Supermara alteco: 187 m
* Areo: 323&nbsp;km²
* Telefonkodo: 0273
* Poŝtkodo: 5201
* Horzono: UTC -4:30
* 
eta|Rivero ĉe Barinas
## Geografio 
Barinas situas sur ebenaĵo laŭ rivero. Barquisimeto troviĝas 188, Cabimas 239, Marakajbo 273, Valencio (Venezuelo) 297, Coro (Venezuelo) 315, Turmero 348, Cúa 402, **Karakaso** 417, Petare 425, Bolívar (urbo) 735, Maturín 782, Guayana (urbo) 832 km.

## Historio 
eta|maldekstre|Placo en Barinas
eta|maldekstre|Placo en Barinas
Barinas estis fondita sub la nomo *Altamira de Caceres* en 1577 fare de hispana kapitano. En 1786 ĝi iĝis subŝtata ĉefurbo, krome tiutempe  grava bastiono de la patriotoj dum la sendependa milito.

## Ekonomio 
Barinas estas la regiona centro de brutobredado, la brutaro-produktoj estas ĝiaj ĉefaj varoj. Kakaoj kaj tabakoj estas kultivitaj en la apudaĵo. En la lastaj jaroj ankaŭ la turisma industrio aperis.

## Trafiko 
Barinas havas internacian flughavenon. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.
 
## Klimato 
Barinas havas tropikan klimaton. Jare pluvas po 1220&nbsp;mm. Precipe inter majo-septembro pluvas; en januaro kaj februaro ne pluvas. La averaĝa jara temperaturo estas ; inter junio kaj aŭgusto estas nur averaĝe , sed en februaro kaj marto estas averaĝe .
eta|Katedralo en Barinas
eta|Monumento en Barinas

## Vidindaĵoj 
* katedralo kaj aliaj kirkoj
* muzeo
* botanika ĝardeno

## Eksteraj ligiloj 
* Muziko Llanera
* Portalo del estado Barinas 
* mapo, distancoj 
* http://www.britannica.com/EBchecked/topic/53285/Barinas 

Kategorio:Urboj de Venezuelo
Cabimas

**Cabimas** (pron: Kab**I**mas ?) (eo:***Kabimas´*** ?) estas urbego kaj universitata urbo laŭ la bordo de Marakajbo (lago) en la subŝtato Zulia en nordokcidenta Venezuelo. Ĝia aktuala loĝantaro estas ĉirkaŭ 200 859 (2005).
eta|maldekstre|Katedralo en Cabimas
Jam antaŭ 1900, oni sciis, ke Venezuelo posedas komercajn kvantojn de nafto.  Unu grava trovo estis la puto *Zumaque 1* en 1914, en la areo Mene Grande, ĉirkaŭ 50 mejlojn (80&nbsp;km) sudoriente de Kabimas.  Tamen estis la krevŝpruco de la puto *Barroso N-o 2* en Kabimas en 1922 , kiu markis la komencon de moderna historio de Venezuelo kiel grava produktanto.

Kabimas' ankoraŭ ludas gravan rolon en la produktado de la plej grandaj oleaj kampoj de la nacio, kiuj situas ĉirkaŭ kaj sub lago Marakajbo.  Tamen, aliaj kampoj pligraviĝadas, ĉefe en orienta Venezuelo.  La plejon de rafinado en Venezuelo oni faras en rafinejoj

 ekster la areo de Kabimas.

## Referencoj 
http://cabimas-zulia.gob.ve/portalo-alcaldias/

Kategorio:Urboj de Venezuelo
Turmero

* **Koordinatoj:** 
**Turmero** estas urbo en la ŝtato Aragua de Venezuelo. En 2000, ĝia loĝantaro nombriĝis 103 661. 

Turmero ankaŭ havas placon nomitan *Santiago Mariño*, kiun priamasas arboj kaj birdoj. Sed ekde 2005 tiu placo estas modifita, kaj estas nun dividita en du partojn, la malnova kaj la nova. Ankaŭ la arboj kaj birdoj estas parto de bela *pas* (?), ĉar la registaro ne sin aktivigas pri rekonstruado kaj flegado de la ĝardeno.
Ĉi tiu estas loko kie ĉiuj "chavistas" renkontis por diskuti la socialisman reformojn de Chavez por la XXI-a jarcento!

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Venezuelo
Nezahualcóyotl

**Nezahualcoyotl** (28-a de aprilo 1402 – 4-a de junio 1472) estis reĝo de Tekskoko (Texcoco) kaj poeto de la navatla lingvo en antaŭkolumba meksiko. Lia nomo signifas "malsata kojoto".

Kategorio:Navatlaj verkistoj
Cúa

**Cúa** (elparolu *Kua*) estas urbego, ĉefurbo de la municipo Urdaneta, situanta en la subŝtato Miranda (subŝtato) en la nordo de Venezuelo, je , alto 490 m. Ĝi estis fondita en 1690.
eta|Strato en Cúa
eta|Avenuo en Cúa
Cúa estas  rimarkinda pro varma kaj klara vetero, kun tutjara sunbrilo kaj 60 tagoj pluvaj ĉiujare, kaj averaĝa temperaturo inter   kaj , sed kun relative malalta humideco.

Kun  arbaro kaj herbejoj, Cúa havas loĝantaron de 123.000 (2004), ĉefe okupiĝantan pri agrikulturo (kakao, kafo, sukerkano) kaj brutbredado (porko, sed ankaŭ bovo). La plej gravaj distriktoj de Cúa estas: *Nueva Cúa*, *Lecumberry*, *La Fila*, *Mume*, *Santa Rosa* kaj *Aparay*.

La loka Sanktejo de la **Virgulino de Betania** havas famon pro siaj supozataj aperoj de la Virgulino.

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala retejo de la Urdaneta Municipo 

Kategorio:Urboj de Venezuelo
Guayana (urbo)

eta|280ra|Ciudad Guayana de spaco, 2005
* **Koordinatoj:** 
**Guayana** estas urbo en subŝtato Bolívar, Venezuelo. Ĝi kuŝas sude de la Orinoko, kie la rivero estas kunfluas kun la rivero Caroní. La urbo, oficiale fondita nur en 1961, estas reale komponita de la malnova urbo de San Félix kaj la nova urbo de Puerto Ordaz, kiu kuŝas ĉe flanko de la Caroní kaj estas konektita per tri pontoj. La urbo etendiĝas 40 kilometrojn laŭ la suda banko de la Orinoko. Kun proksimume 800,000 loĝantoj, ĝi estas granda urbo per Venezuelaj normoj. Ĝi estas ankaŭ la landa plej rapide kreskanta urbo, danke al ĝia grava fera industrio.
eta|maldekstre|Mapo pri pli signifaj urboj de Venezuelo, kie Guayana troviĝas en la nordorienta landoparto
Ĝi estas unu el kvin plej gravaj havenoj de Venezuelo, pro tio ke plejmulto da varoj produktitaj en Bolívar estas ŝipitaj tra ĝi en la Atlantika Oceano, tra la Orinoko.

## Historio 
Ciudad Guayana estis fondita en 1961 kiel projekto de la Corporación Venezolana de Guayana, kunfandanta du urbojn sur ambaŭ flankoj de la Caroní, San Félix kaj Puerto Ordaz kiel sola urbo. Ekde tiam, multaj industrioj estis tie lokigitaj, ĉar ĝia geografia pozicio donas al ĝi multajn avantaĝojn. Ĝi estas la konekso inter urboj kiel Upata kaj Ciudad Bolívar, du el la plej gravaj urboj de la ŝtato Bolívar.

Multa kritiko estas farita pri ĝia dizajno, kiu estis kreita de grupo de planistoj de MIT kaj Harvard en la fruaj 1960-aj jaroj.

## Eksteraj ligiloj 
* Guayana Urbo, (Puerto Ordaz kaj San Felix)" VenezuelaTuya, fotoj de la urbo

Kategorio:Urboj de Venezuelo
Kategorio:Havenurboj
Marambeka

**Marambeka** estas vilaĝo en Bunda distrikto de Tanzanio. La vilaĝo havas 3.400 loĝantojn kiuj okupiĝas pri terkultivado.

eta|300px|Situo

## Vidu ankaŭ
* Mramba Simba Nyamkinda

Kategorio:Urboj de Tanzanio
Akavaja lingvo

La **Akavaja Lingvo** estas Kariba lingvo parolata ĉefe en Gujano, plej kutime en la regiono *Supra Mazaruni*.  Kvankam multaj parolantoj ne loĝas en vilaĝoj, estas nombro de loĝantaraj centroj, rimarkinde *Kamarang, Jawalla, Waramadong*, kaj *Kako*.  Ĉirkaj 6 000 homoj parolas la Akaŭajan.  Ĝi estas ankaŭ parolata je malpli granda kiomo en Venezuelo.

## Eksteraj ligiloj
*Raporto de Ethnologue pri la Akavaja
*Akavaja Specimena Lingvo
*Ĝenerala priskribo de la Akavaja Lingva 

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Gujano
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Kategorio:Lingvoj de Karibeo
Alphen aan den Rijn

Dosiero:Loudspeaker.svg**Alphen aan den Rijn** () estas urbo kaj municipo en la provinco Sud-Holando *(Zuid-Holland)* de Nederlando. Ĝi situas ĉe la Malnova Rejno inter Leiden, Gouda, Bodegraven kaj Ter Aar. Ekster la urbo Alphen aan den Rijn en la municipo situas la vilaĝoj Aarlanderveen kaj Zwammerdam. La loĝantoj de Alphen aan den Rijn nomas la centron de ilia loĝloko "la vilaĝo".

## Historio 
eta|dekstra|300px|Domoj laŭlonge la Malnova Rejno
Jam antaŭ 2000 jaroj loĝis homoj en la regiono ĉe Alphen aan den Rijn.

Dum la romia tempo la Malnova Rejno estis la ĉefbranĉo de la Rejno. Ĝi ankaŭ estis la limo de la Romia Imperio.

Sur la loko kie nun situas la centro de Alphen aan den Rijn, estis dum la romia tempo la *Castellum Albanianae* (romia fortikaĵo).

En la municipo situas la temoparko Archeon.

Ekde la 1-an de januaro 2014 la vilaĝoj Boskoop kaj Rijnwoude fariĝis parton la municipo Alphen aan den Rijn.

La vilaĝo Boskoop antaŭ ĉio estas konata pro la ampleksa kultivado de arboj kaj arbustoj.

## Internaciaj partneroj 
Ĝemelaj urboj de Rijnwoude estas
*  Carhaix-Plouguer en Francio
*  Waldkappel en Germanio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Suda Holando
Kategorio:Municipoj de Sud-Holando
Coro (Venezuelo)

dekstra|thumbs|200ra|Strato en la historia centro de Coro
**Coro** (elparolu *Koro*) estas venezuela urbo, ĉefurbo de la ŝtato Falcón. Ĝi estis fondita en 1527 de hispanaj koloniistoj, kun plennomo*Santa Ana de Coro*. La nomo "Coro" estas supozeble indiĝena vorto signifanta "venton". Coro estas la plej malnova urbo en la okcidento de Venezuelo. En kolonia tempo la urbo suferis multnombrajn atakojn. En 1806 ĝi estis prenita de Francisco de Miranda, kiu estis batalanta por la sendependeco de Latin-Ameriko de la hispana krono, kaj ĝia haveno de *La Vela* estis la unua loko en Venezuelo kie la landa trikolora flago estis altigita.

Ekde la 1950-aj jaroj Coro estas konsiderita kiel nacia monumento, kaj en 1993 Coro kaj ĝia haveno estis difinita de Unesko kiel Monda Heredaĵo. Tamen, en 2005 Coro estis enskribita en la Listo de Mondaj Heredaĵoj de UNESKO en danĝero.

De historia, kolonia arkitekturo al unika natura pejzaĝo, Coro prezentas diversan aron de turistaj allogaĵoj. Sur ĝia nordorienta limo, la urbo enhavas “Los Médanos de Coro”, ampleksajn sablajn dunojn, kiuj formas la nuran dezerton en Venezuelo. La dunoj estas flanke de la vojo inter la kolonia zono de Coro kaj ĝia haveno La Vela kiu estas kvin mejlojn for de la centro.

La Monda Heredaĵo prezentas urban pejzaĝon de tipe aspekto de 18-a kaj 19-a jarcentoj kun densaj stratoj kaj centoj de historia kaj tradiciaj konstruaĵoj. Iuj konstruaĵoj reflektas la Hispanan stilon "mudeĥara" (kun influo araba, aliaj reflektas la kulturan influon de Nederlando tra ĝia kolonio de Curaçao. Estas interesaj katolikaj preĝejoj kaj malnova Hebrea tombejo. Aliaj koloniaj urboj en Venezuelo ne tiel bone konservas sian heredon, kaj ĉiukaze la kruco de kulturaj influoj de Coro estas probable unika.

La tradiciaj konstruaĵoj de Coro estas faritaj de tero – *adobe*, aŭ tero refortigita per tekniko konata kiel "bahareque". Tia terozaj strukturoj estas damaĝeblaj per la pluvo, kaj alta kvanto de pluvo en lastatempaj jaroj (eble rilata al klimatŝanĝo) en ĉi tiu arida regiono de Venezuelo estas kaŭzinta damaĝojn al Coro - ĉi tiu pluvdamaĝoj estas unu faktoro en la aktuala statuso *de risko* de Coro kiel Monda Heredaĵo de UNESKO. Aliaj faktoroj rilatas al konsideroj de planado kiuj povas damaĝi la historian medion.

Vojaĝante unu horon norden, la turisto povas trovi mondfamajn plaĝojn por velsurfado en la Duoninsulo Paraguaná. Unu horon suden, “La Sierra de Coro” prezentas malgrandaj urbojn kun pli modera klimata klimato kaj vidojn de la urbo. En klaraj tagoj, vizitantoj kapablas vidi la *Médanos* kaj malantaŭ ilin la Duoninsulon Paraguana kun ĝia Monteto Santa Ana

Veturante okcidenten turistoj povas ankaŭ viziti Urumaco, grava fosilia ejo.

La ekonomio en Coro estas alte dependa de ŝtataj elspezoj. Pomalgranda komercado, civila konstruado kaj profesiaj servoj estas la ĉefaj fontoj de la urba ekonomio.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo dediĉita al Coro 
* Uneska Monda Hereda Centro - Coro kaj ĝia Haveno
* Paĝo de la urbestraro.
* PRegiona registaro de Falcón. 

Kategorio:Urboj de Venezuelo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Venezuelo
Panara lingvo

La **panara lingvo** estas kariba lingvo, parolata de proksimume 3 000-4 000 homoj en centra Venezuelo, subŝtato Bolívar, ĝenerale sude de la urbo Caicara del Orinoko, sude de la Orinoka Rivero. Estas kelkaj subdialectoj de la lingvo. La aŭtonimo por ĉi tiu lingvo kaj popolo estas ***eñapa***, kiu havas diversajn sensojn depende de la ĉirkaŭteksto, inkluzivanta 'popolo', 'indiĝena-popolo', kaj 'Panara lingvo-popolo'.  

La lingvo estas neordinara en tio ke ĝi havas la ĉefan vortordon *Objekto Verbo Aganto* kiel unu el siaj ĉefaj vortordoj; la alia estas la pli ordinara *Aganto Verbo Objekto*.

## Eksteraj ligiloj 
* Raporto de Ethnologue
* Abstrakta (en la Hispana kaj la Angla) de papero sur komponanta ordo  en la Panara lingvo - *Las Correlaciones de orden en Panare, LENGUA OVS*


Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Kategorio:Makro-ĵea lingvaro
Uv-Kuva lingvo

La **Uv-Kuva Lingvo** estas Ĉibĉa lingvo parolata de inter 1 800 kaj 3 600 de la popolo U'wa (antaŭe nomata "Tunebo") de Kolombio, el tuta loĝantaro de ĉirkaŭ 7 000.

## Dialektoj 
Dialektoj en la tempo de Eŭropa kontakto, inkluzivis -
#La dialekto *Duit* (en Duitama)
#La Sinsiga (en Ĉita, kaj probable Róyota kaj Cobaría)
#La Tunebo (en Margua, Sínsiga, Bocota kaj Cubugón)
#La Tegría (en la valo Pamplona kaj Uncacía del Sarare, en Norda Santandero)

Aktualaj dialektoj kiel priskribitaj de Fabre (2005) estas kiel sekvas:
#La Angosturas Tunebo - preskaŭ estingiĝinta
#La Orienta Tunebo (aŭ barro nigra) - almenaŭ 300 parolantoj (1981) en *Barro Negro*, Tabías kaj San Lope (Casanare)
#La Centra Tunebo (Cobaría) - 1.500 (1982)
#La Okcidenta Tunebo (Aguas Blancas) - nedifinita nombro en suda Santandero

## Fonologio 
### Vokalo 

### Konsonantoj 

## Piednotoj 
## Referencoj 

*
*Alain Fabre 2005. *Diccionario etnolingüístico y guía bibliográfica de los pueblos indígenas sudamericanos *.

## Eksteraj Ligiloj 
*uwacolombia.org

Kategorio:Lingvoj de Kolombio
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Ĉibĉaj lingvoj
Kariba lingvo

La **Kariba Lingvo** (ankaŭ nomata per **Caribe**, **Cariña**, **Galibi**, **Galibí**, '''Kali'na**, **Kalihna**, **Kalinya**, **Galibi Kariba**, **Maraworno** kaj **Marworno''') estas Amerinda lingvo en la kariba lingvaro. Ĝi estas parolata de 10 226 homoj, 7251 de kiuj estas de Venezuelo.

## Alfabeto
La Kariba alfabeto konsistas el 17 literoj: a, b, d, e, g, mi, j, k, m, n, o, p, r, s, t, u, kaj w.

## Referencoj
* :fr:Kali'na (langue)  ()
* Galibi (Vera Kariba) 

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* Kariba-Angla Surlinia Interaga Vortaro
* Kariba-Angla Surlinia Traserĉabla Vortaro 

Kategorio:Lingvoj de Franca Gujano
Kategorio:Lingvoj de Gujano
Kategorio:Lingvoj de Surinamo
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Amerindaj lingvoj
Salama

**Salama** estas vilaĝaro en Bunda distrikto en Tanzanio. Ĝi kunigas kvin vilaĝojn: Njaburundu, Salama-kati, Marambeka, Salama A kaj Kurusanga.

Estro de *Salama* depost 2005 estas Mramba Simba Nyamkinda ( - do *Salama* apartenas al la malgranda aro de komunumoj en la mondo kun **esperantista urbestro**!) Por antaŭenigi la evoluon de la vilaĝaro li fondis asocion Mazingira kaj varbas kunhelpon en esperantista medio.

eta|300ra|Situo

Kategorio:Urboj de Tanzanio
Vajua lingvo

La **Vajua Lingvo** (Vajua: ***wayuunaki***) estas parolata de 305 000 vajuoj en nordokcidenta Venezuelo kaj nordorienta Kolombio sur la Gvaĥira duoninsulo.

La Vajua estas parto de la Araŭaka lingva familio domina en diversaj partoj de la Karibio. Ili havas iujn minimumajn diferencojn en dialekto dependantajn de la regiono de *La Guajira* en kiu ili rezidas; norda, centra, aŭ suda zonoj de ĉi tiu regiono. La plejparto de la novaj generacioj parolas la Hispanan flue sed ili komprenas la gravecon konservi sian tradician aŭtoĥtonan lingvon.

## Legiveco 
Por reklami kaj subteni kulturan integradon kaj dulingvan klerigadon inter vajuoj kaj aliaj kolombianoj, la *Centro Etnoeducativo Kamusuchiwo’u* elpensis la iniciativon krei la unuan ilustritan vortaron *Wayuunaiki-Hispana, Hispana-Wayuunaiki*. http://www.semana.com/wfInfoArticulo.aspx?idArt=97712

Malpli ol po 1% de Vajuaj parolantoj legivas en la Vajua dum po de 5 ĝis 15% estas legivaj en la Hispana. Estas 105,000 parolantoj en Kolombio kaj 170,000 en Venezuelo. Alternaj nomoj inkluzivas: *Guajiro, Guajira, Goajiro*.

## Gramatiko 
### Fonologio 

**Vokaloj**

Noto: "e" kaj "o" estas pli malfermaj ol en la angla. "a" estas iomete antaŭe de centro, kaj "ü" estas iomete dorse de centro.

**Konsonantoj**

"l" estas laterala klaketo prononcata kun la lango tuj malantaŭ la pozicio de la Hispana "r," kaj kun pli da laterala aerfluo.

## Fontoj 
* The Rosetta Project: Wayuu language  (~la projekto Rosseta: la Vajua lingvo)

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue: Wayuu language (Vajua lingvo)
* Lakona ekspliko de la wayunaiiki lingvo 

[[Kategorio:Aravaka lingvaro|]]
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Kolombio
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Jukudea lingvo

La **jukudea lingvo** (ankaŭ ***makua***) estas neklasigita, eble senparenca lingvo, kiu estis parolata ĉe la landlimo inter Brazilo kaj Venezuelo en Rorajmo laŭ la rivero Uraricoera. La teritorio de la parolantoj estis antaŭe inter la riveroj Padamo kaj Cunucunuma.

La jukudea lingvo ne estu konfuzata kun aliaj lingvoj, kiuj estas ankaŭ nomataj *makua*.

La fina parolanto mortis je 2000. 

Aryon Rodrigues kaj Ernesto Migliazza laboris pri la lingvo.

## Genetikaj rilatoj
Sugestitaj genetikaj rilatoj engaĝante Makua inkluzivas

* kun la Aravaka
* kun la Varaŭa
* en la Kaliana grupigo kun la Avakea k la Kaliana
* en la Makro-Pujnava grupigo kun la Pujnava, la Katukina, la Avakea k la Kaliana
* en la familiego Makro-Tukanoa de Joseph Greenberg

## Eksteraj ligiloj
* Proel: *Lengua Makua* Kun mapo.

## Bibliografio
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian languages: The historical linguistics of Native America*. (~*Indianaj lingvoj: La historio de lingvoj de Aŭtoĥtona Ameriko*). New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Gordon, Raymond G., Jr. (Ed.). (2005). *Ethnologue: Languages of the world* (15th ed.). (~*Ethnologue: Lingvoj de la mondo* (15-a eld.)). Dallas, TX: SIL International. ISBN 1-55671-159-X. (Online version: http://www.ethnologue.com).
* Kaufman, Terrence. (1990). *Language history in South America: What we know and how to know more.* (~*Lingva historio en Sudameriko: Kion ni scias kaj kiel ekscii pli*).  En D. L. Payne (Ed.), *Amazonian linguistics: Studies in lowland South American languages* (~*Amazonia lingvistiko: Studoj en Malaltaĵeja Sudamerikaj lingvoj*). (pp.&nbsp;13–67). Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-70414-3.
* Kaufman, Terrence. (1994). *The native languages of South America*. (~*La indiĝenaj lingvoj de Sudameriko*).  En C. Mosley & R. E. Asher (Eds.), ''Atlas of the world's languages* (~*Maparo de la lingvoj de la mondo'').  (pp.&nbsp;46–76). London: Routledge.

Kategorio:Senparencaj lingvoj
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Tupi-gvarania lingvaro

La **tupi-gvaraniaj lingvoj**  estas la nomo de la plej grava subfamilio de la tupiaj lingvoj de Sudameriko.  Ĝi inkluzivas 53 lingvojn en 11 grupoj; la plej bona-sciataj lingvoj de ĉi tiu familio, inkluzivas la jvarania kaj la tupia.

La vortoj tapioko, kaj jaguaro estas de tupi-gvarania fonto.

## Vidu ankaŭ 
* Tupia lingvaro
* Tupia lingvo
* Nengatua lingvo
* tupia popolo
* Gvarania lingvo

## Eksteraj ligiloj 
* *Ethnologue* - klasifiko por la tupi-gvarania
Kviba lingvo

**Kviba** estas Guahiba lingva, kiu estas parolata de ĉirkaŭ 2300 homoj en Kolombio kaj aldona, 650 en Venezuelo. Pli ol duono el la Kvibaj parolantoj estas monoglotaj (unulingvaj), kaj en Kolombio estas po 45% legiva kvociento.

## Eksteraj ligiloj
* 

Kategorio:Lingvoj de Kolombio
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Arutana lingvo

La **Arutana Lingvo** estas Arutana-sapea lingvo parolata de nur 17 homoj en Rorajmo, Brazilo kaj du aliaj en la Karum Rivera areo de ŝtato Bolivar, Venezuelo.  Parolantoj de Arutana ankaŭ parolas la Ninamoj. La Arutana proksimas estingiĝon.

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Indianaj lingvoj de Brazilo
Kategorio:Lingvoj de Venezuelo
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Afrika tondilbekulo

La **Afrika tondilbekulo** aŭ **Flavbeka tondilbekulo** (*Rynchops flavirostris*) estas birdo simila al marbirdo ŝterno, unu el la tri tre similaj specioj de la familio de tondilbekuloj.

## Disvastiĝo 
eta|maldekstre|250px|Afrikaj tondilbekuloj
Tiu specio reproduktiĝas kaj loĝas en subsahara Afriko escepte marbordoj de kelkaj landoj de la Golfo de Gvineo, Somalio kaj Sudafriko kaj ĉefe el Senegalo ĝis nordo de la rivero Kongo kaj sude de la rivero Nilo, suda Tanzanio ĝis la valo de rivero Zambezo, kaj el tie ĝis Angolo. Ili foje disiĝas post reproduktado laŭ la rivero Nilo norden kaj ambaŭflanke de la Ruĝa Maro kaj al la landoj de la Golfo de Gvineo el Senegalo ĝis Niĝerio. Ili ne estas komunaj marborde sed foje ariĝas ĉe estuaroj.

## Aspekto 
Ili havas tre longajn flugilojn kaj la dorso, nuko kaj krono estas nigraj. Kontraste la frunto kaj la resto de la korpo estas blankaj. La beko estas longa kaj ruĝoranĝa kun flava pinto; la suba makzelo estas pli longa kaj fleksebla. La vosto estas mallonga, blanka kaj forkoforma. La kruroj estas brilruĝaj.

Nereproduktuloj havas pli palajn kaj brunajn suprajn partojn, kaj blankan nukokolumon. Inoj estas similaj al maskloj.

Tiu specio estas nekonfuzebla en sia teritorio. Ili estas 35-40 cm longaj kaj 110-200 g pezaj kun enverguro de 105 cm. Pli etaj ol siaj familianoj, la Afrika tondilbekulo diferenciĝas el Nigra tondilbekulo pro flava bekopinto kaj nenio da nigro ĉebeke kaj el la Hindia tondilbekulo pro nigra nuko en reprodukta plumaro.

## Kutimoj 
La voĉo estas akra "kip-kip". Ili vivas en tropikaj riveroj kun sablejoj, lagobordoj, marĉoj aŭ en ĉemarbordaj lagetoj. Paroj nestas en izolitaj kolonioj -foje kun ŝternoj- ĉe grandaj sablejoj. La ino demetas 1-4 ovojn en granda truo; ambaŭ gepatroj kovas, sed ĉefe la ino.

Tiu afrotropisa specio flugas linie super trankvilaj akvoj kie **merĝas la suban makzelon** por predi aŭ atentallogi fiŝojn. Ĝi estas pli rara en orientaj kaj sudaj afrikaj parkoj.

Ne estas minacata specio; la tuta loĝantaro estas ĉirkaŭ 10.000 paroj.

## Vidu ankaŭ 
* Nacia Parko Sumbuo

Kategorio:Tondilbekuloj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Hindia tondilbekulo

La **Hindia tondilbekulo** aŭ **Blankkola tondilbekulo** (*Rhynchops albicollis*) estas birdo simila al marbirdo ŝterno, unu el la tri tre similaj specioj de la familio de tondilbekuloj.

## Disvastiĝo 
Tiu specio reproduktiĝas kaj loĝas ĉefe en norda Barato, sed ankaŭ en norda Pakistano, Bangladeŝo, Birmo kaj rare en suda Barato, Nepalo, Tajlando, Kamboĝo, Laoso aŭ suda Vietnamio kaj okcidente en Irano aŭ Omano. La entuta loĝantaro estas inter 5,000 kaj 10,000 birdoj, do bezonas protekton. Ĉefaj minacoj devenas el perdo de ties medioj -rezervejoj terkulturigas tiun medion-, ĝenado, poluado, ktp.

## Aspekto 
Ili havas tre longajn flugilojn kaj la dorso kaj krono estas nigraj sed la nuko estas blanka eĉ en reproduktuloj malkiel ĉe sia samfamilianoj. Kontraste kun tiuj nigraj supraj partoj, la frunto, subaj flugilbordoj kaj la resto de la korpo estas blankaj. La beko estas longa kaj ruĝoranĝa kun flava pinto; la suba makzelo estas pli longa kaj fleksebla. La vosto estas mallonga, blanka kaj forkoforma. La kruroj estas brilruĝaj. Ambaŭ seksoj estas similaj sed inoj iomete pli malgrandaj. Junuloj havas pli malhelajn bekon kaj krurojn kaj pli grizbrunan plumaron.

## Kutimoj 
Tiuj birdoj loĝas ĉe bordoj de riveroj, lagoj, apudaj marĉoj, ktp. Post reproduktado ankaŭ ĉe estuaroj. Ili nestas kaj ripozas kolonie. La ino demetas 3 aŭ 4 ovojn. Ili manĝas flugante malalte super la akvosurfaco kun la suba makzelo skrapanta la akvo kaj la supra malferma serĉe de etaj fiŝoj aŭ krustuloj, kiujn prenas per tuŝado kaj dumtage kaj dum plenlunaj noktoj. Ili ripozas longdaŭre socie en sablejoj ĉe riveroj, estuaroj, akvobordoj aŭ lagetoj.

Kategorio:Tondilbekuloj
Mazingira

**Mazingira** (en svahila: *"medio"*) estas neregistara organizaĵo, kiu celas plibonigi la vivsituacion de la popolo de la Bunda distrikto en Tanzanio. Ĝi subtenas projektojn
* edukado de orfoj kaj senhelpaj infanoj
* mikrokreditoj
* lernejo
* akvoputoj.

La organizaĵo estis fondita de la socia aktivulo kaj esperantisto Mramba Simba Nyamkinda, kiu interalie en 2007 kaj 2008 en Eŭropo vaste informis kaj varbis pri ĝi.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo pri Mazingira (, , ,  kaj )

## Vidu ankaŭ
* Gramin-Banko (realigo de simila projekto pri mikro-kreditoj en Bangladeŝo)

Kategorio:Ne-registaraj organizaĵoj
Kategorio:Tanzaniaj asocioj
Kategorio:Neprofitcelaj organizaĵoj
Kategorio:Karitataj organizaĵoj