open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wasterkingen

**Wasterkingen** estas komunumo en la distrikto Bülach, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 557 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Wasterkingen situas norde de la Rejno en la orienta angulo de la *Kampo de Rafz* (germane *Rafzer Feld*) sur la deklivo de la monteto *Kaltwang* je tri flankoj ĉirkaŭita de germana teritorio, nur je la orienta flanko kun limo al svisa teritorio nome al la komunumoj Hüntwangen kaj Wil ZH. La najbaraj komunumoj germanaj estas sude kaj oriente Hohentengen am Hochrhein kaj norde Klettgau. Al la komunumo apartenas krom la ĉefvilaĝo mem la setlejoj Büel, Büelbrunnen, Lengg kaj Wannenloch.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areko de 3,94 km², de kiuj 43,1% estas kovritaj de arbaro, 49,2% servas por agrikulturo kaj 5,3% por setlado; 2,0% estas trafiksurfaco kaj 0,3% akvejoj.

## Trafiko 
La komunumo per poŝtaŭtobuso estas konektita al la reto de la Zurika Trafik-Unio.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de la vilaĝo datiĝas de la jaro 1102. En la jaro 1701 en Wasterkingen okazis la lasta sorĉista proceso en la Kantono Zuriko, okaze de kiu estis 12 personoj akuzitaj pro sorĉado kaj 8 el ili (7 virinoj kaj 1 viro) kondamnitaj al morto pro *kontrakto kun la diablo*, kiel la juĝo diris, kaj murditaj. En la jaro 1478 la voktrajtoj pri Wasterkingen kaj la cetera Kampo de Rafz transiris al la libersinjoroj Gradner de Eglisaŭ. Kiam la urbo Zuriko en la jaro 1496 akiris Eglisaŭon ankaŭ la Kampo de Rafz fariĝis zurika kiel parto de la voktdistrikto Eglisaŭ ĝis la jaro 1798. Per la franca invado dum la Helveta Respubliko Hüntwangen transiris al la nova distrikto Bülach, al kiu ĝi ankoraŭ hodiaŭ apartenas.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Wasterkingen

## Bildoj 

Dosiero:Wasterkingen preghejo 091.JPG|Preĝejo de Wasterkingen
Dosiero:Wasterkingen restoracio Traube 092.JPG|Restoracio Traube en Wasterkingen
Dosiero:Wasterkingen-eo.jpg|Vilaĝa puto
Dosiero:Wasterkingen faktrabdomo 093.JPG|Faktrabdomo en Wasterkingen
Dosiero:Wasterkingen Volg-supermerkato 095.JPG|Volg-supermerkato en Wasterkingen
Dosiero:Wasterkingen preghejo kaj faktrabdomoj 098.JPG|Vilaĝocentro kun preĝejo kaj faktrabdomoj
Dosiero:Wasterkingen faktrabdomo 099.JPG|Faktrabdomo en la vilaĝocentro de Wasterkingen
Dosiero:Wasterkingen manurejo antau kamparana domo en la vilaĝocentro 103.JPG|Sterkejo antaŭ kamparana domo en la vilaĝocentro

Dosiero:Wasterkingen preghejo 101.JPG|Preĝejo de Wasterkingen
Charlize Theron

**Charlize THERON** naskiĝis  en Benoni, Sud-Afriko) estas Oskar-premiita (2004) sudafrika aktorino. Ŝia gepatra lingvo estas la afrikansa, sed ŝi parolas ankaŭ sen akĉento angle.

Ŝi estas sola infano de siaj gepatroj kaj 15-jaraĝa estis okulatestanto, kiam ŝia patrino mortpafis sian edzon, kiu en alkohola influo ekatakis ŝin. Oni ne akuzis la patrinon. 

## Kariero 
Kiel 16-jaraĝa, ŝi venkis en loka beleca konkuro kaj veturis al Milano pro modela kontrakto. Fine de la kontrakta termino ŝi laboris en Novjorko kaj decidis resti tie. Ŝi studis baleton, sed pro genua traŭmato ŝi decidis forlasi la urbon kaj veturis al Los-Anĝeleso.

Ok monatojn post sia alveno, ŝi ricevis la unuan senvoĉan rolon kaj aperis en videofilmo. Ekde tiam ŝi aperis en pli kaj pli gravaj holivudaj filmoj, kiel ekzemple *The Cider House Rules* (La regularo de la cidrejo).

Ŝi aperis en majo de 1999 sur paĝoj de la usona revuo *Playboy*. Ŝi akiris Oskar-premion en 2004 kaj estis ekde 2004 reklamvango de Christian Dior.

## Filmaro 
### Televido 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Afrikaneroj
Kategorio:Sudafrikaj aktoroj
Kategorio:Sudafrikaj fotomodeloj
Kategorio:Usonaj aktivuloj
Kategorio:Sudafrikaj usonanoj
Rafz

**Rafz** estas komunumo en la distrikto Bülach, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 3795 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Rafz situas sur ebenaĵo norde de la rivero Rejno, la tiel nomata *Kampo de Rafz* (germane *Rafzer Feld*), inter Bülach kaj Ŝafhaŭzo. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Rafz mem la setlejoj Solgen, Chnübrechi, Eichenrütenen (kie situas la stacidomo), Hüslihof, Birkenhof kaj Rütihof.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 10,74&nbsp;km², de kiuj 33% estas kovritaj de arbaro, 52% servas por agrikulturo kaj 11% por setlado; 4% estas trafiksurfaco.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Rafz limas en nordo al Jestetten (Baden-Virtembergo, Germanio), en oriento al Lottstetten (Baden-Virtembergo, Germanio), en sudoriento Rüdlingen (SH), en sudo Buchberg(SH), en sudsudokcidento al Eglisau, en okcidento al Wil, kaj en nordokcidento al Dettighofen (Baden-Virtembergo, Germanio).

## Trafiko 
Rafz situas sur la trajnlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko tra Bülach al Ŝafhaŭzo kaj estas per ĝi bone konektita al la reto de la Zurika Trafik-Unio.
Tra la komunumo pasas la grava kantona ĉefvojo n-ro 4 de Bülach tra germana teritorio al Ŝafhaŭzo. En Bülach la ĉefvojon daŭrigas la svisa aŭtovojo A52 al direkto de Zuriko.

## Historio 
La unua skriba mencio de Rafz datiĝas el donacdokumente de la jaro 870 verkita de Ludoviko la germano. Per ĝi li donacis la bienon *Odilloz* en Rafz al la Monaĥejo Rejnaŭo. En la jaro 1478 la voktrajtoj pri Rafz transiris al Eglisau. Kiam la urbo Zuriko en la jaro 1496 akiris Eglisaŭon ankaŭ Hüntwangen fariĝis zurika kiel parto de la voktdistrikto Eglisaŭ ĝis la jaro 1798. Per la franca invado dum la Helveta Respubliko Hüntwangen transiris al la nova distrikto Bülach, al kiu ĝi ankoraŭ hodiaŭ apartenas.

Dum la dua mondmilito je la 22-a de februaro 1945 Rafz estis erare bombita de usonaj aviadiloj, kio kaŭzis morton de 8 homoj.

## Bildaro 

Dosiero:Rafz 225.JPG|Vilaĝocentro de Rafz
Dosiero:Rafz vilagha puto 210.JPG|Vilaĝa puto
Dosiero:Rafz komunuma domo 208.JPG|komunuma domo
Dosiero:Rafz komunuma domo 211.JPG|Vilaĝa centro kun komunuma domo
Dosiero:Rafz rubakvopurigejo 190.JPG|Rubakvopurigejo
Dosiero:Rafz preghejo 233.JPG|Preĝejo de Rafz
Dosiero:Rafz faktrabdomoj 230.JPG|Faktrabdomoj en la vilaĝocentro
Dosiero:Rafz faktrabdomo 205.JPG|Faktrabdomoj en la vilaĝocentro

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Rafz (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Rafz
George Saintsbury

**George Edward Bateman SAINTSBURY** (naskiĝis la 23-an de oktobro, 1845 en Southampton; mortis la 28-an de januaro, 1933 en Bath) estis angla verkisto kaj kritikisto.

Li naskiĝis en Southampton, vizitis la King's College School en Londono kaj *Merton College* en Oksfordo (B.A., 1868), dum ses jaroj li vivis en Guernsey kaj laboris ĉe la *Elizabeth College*. De 1874 ĝis 1876 li estris la *Elgin Educational Institute*.

Sian literaturan karieron li komencis en la jaro 1875 kiel kritikisto ĉe la Akademio kaj dum dek jaroj ĝi engaĝiĝis aktive en ĵurnalismo, iĝante grava membro de la *Saturday Review*.

En 1895 li iĝis profesoro pri retoriko kaj angla literaturo ĉe la Universitato de Edinburgo, kaj instruis tie ĝis 1915. Li mortis en Bath, Somerset.

## Eksteraj ligiloj 
* George Saintsbury: A History of English Prosody, From the Twelfth Century to the Present Day

Kategorio:Britaj verkistoj
Kategorio:Britaj literaturkritikistoj
Ledru-Rollin (pariza metrostacio)

**Ledru-Rollin** [lədʁy ʁɔlɛ̃] estas stacio de la linio 8 de la metroo de Parizo. Ĝi situas lime de la 11-a kaj 12-a arondismentoj de la franca ĉefurbo.

## Pri la stacio 
La nomo de la stacio estas omaĝo al la juristo Alexandre Ledru-Rollin, pli konata kiel Ledru-Rollin (1807-1874). Li iĝis deputito en 1841 dum la Julia monarkio, kaj fondis gazeton titolitan *La Réforme*. Ledru-Rollin, fervora respublikisto, obtenis la ministrejon pri internaj aferoj en 1848, post la kreado de la Dua Respubliko. Li estis venkita de Louis-Napoléon Bonaparte en la sekva prezidenta baloto, kaj ekziliĝis al Anglio post la tumultoj de la 13-a de junio 1849.

## Historio 
La stacio malfermiĝis en 1931.

## Interkonektoj 
*  RATP 61, 76, 86

## Vidu ankaŭ 
* Linio 8 de la metroo de Parizo
* Listo de metrostacioj de Parizo
* Alexandre Ledru-Rollin

Kategorio:Linio 8 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 11-a arondismento de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 12-a arondismento de Parizo
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1931
Kategorio:1931 en Francio
Esperanto, kandidato por Nobel-Premio pri Paco en 2008

Post informo de informagentejoj AFP kaj AP , la 27-an de februaro 2008, vaste diskoniĝas per diversaj informrimedoj ke ***"Esperanto estas kandidato por Nobel-Premio pri Paco en 2008"***. Fakte du svisaj parlamentanoj  kandidatigis UEA-on , sed informagentejo AFP mencias Esperanton kaj ne UEA. Laŭ Libera Folio , Zamenhof en 1907 kaj plurfoje en la sekvaj jaroj , Felix Moscheles en 1913, Andreo Cseh (en 1934), kaj UEA (en 1954, 1955, 1988) jam estis proponitaj por la Nobel-Premio pri Paco. Tamen la arkivoj de Nobel-Premio restas sekretaj dum 50 jaroj, pli novaj informoj fontas el malkaŝo de informoj konservitaj sekretaj de la Nobel-Premiokomitato sed ofte sciigitaj de la proponintoj.

La du deputitinoj Gisèle Ory kaj Francine John-Calame devenas el La Chaux-de-Fonds, same kiel Mireille Grosjean; en tiu urbo Esperanto estas vaste konata pro la granda kaj grava arkivejo CDELI Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia, en la urba biblioteko, kaj pro la longdaŭra agado de Claude Gacond en tiu regiono. En CDELI okazis 2009-11-22 la gazetara konferenco, dum kiu la anonco pri kandidatigo estis farita. Tiu paŝo estas la rezulto de daŭra informado al gazetaro kaj politikistoj farita de Mireille Grosjean, kun-prezidanto de Svisa Esperanto-Societo kaj respondeculo pri gazetara informado en Romandio.

## Notoj kaj referencoj 
### Gazeteltiraĵoj 
#### La Tribune, Francio, 27/02/2008 
#### Liberté, Alĝerio 27/02/2008 
#### La Presse Canadienne 27/02/2008 
#### AFP Google 27/02/2008 
#### Journal chrétien 01/02/2008 
#### 7sur7 31/01/08 
#### Terra Actualidad - Paz digital - AFP 31/01/08 
#### AFP Google 30/01/08 
#### Libera Folio 22/11/2007 
## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Kandidatigoj de Esperanto aŭ de iu Esperantisto en Arkivo de Nobel-Premio
* Svisa kandidatigo de UEA por Nobelpacpremio

Kategorio:Esperanto
Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Esperanto en 2008
Kolárovo

**Kolárovo** (, ) estas urbo en Slovakio. La urbo ĝis 1948 slovake nomiĝis **Guta**.
eta|maldekstre|Tradicia arkitekturo en Kolárovo

## Situo 
Kolárovo situas sur ebenaĵo, ĉe kunfluejo de Danubobranĉo kaj Váh, laŭ flankovojoj, fine de iama fervojo el Komárno. La ĉefurbo troviĝas 90 km.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la ferepoko. Dum regado de Ladislao la 4-a en 1267 la komunumo urbiĝis kaj samtempe ĝi ricevis privilegiojn: foirorajton, sendoganecon, senpagan pramon. La kampoj tiutempe apartenis al ĉefepiskopo de Esztergom, la loĝantoj okupiĝis pri terkulturo, bestbredado kaj fiŝkaptado. En 1349 reĝino Maria konstruis fortikaĵon havanta la nomon ranofortikaĵo por defendi la trapasejon. Ĝi situis iomete for de la nuna urbo. En 1511 la urbo jam havis fortajn murojn, tamen la turkoj rabis ĝin en 1576. Baroka fortikaĵo konstruiĝis en 1664, sed la turkoj bruligis la urbon en 1669. Armeo de Francisko Rákóczi la 2-a faris ruina la fortikaĵon en 1708. Fine aŭstraj armeoj bruligis la urbon en 1849. Poste dum la pacaj tempoj sur la riveroj akvomuelejoj funkciis, krome aperis ankaŭ la industria produkto. Post 1919 la tiama vilaĝo apartenis al Ĉeĥoslovakio, ekde 1993 la komunumo slovakiĝis.
eta|Tradiciaj domoj en Kolárovo
250px|Monumento pri judoj en Kolárovo
eta|Ponto por piedirantoj trans rivero en Kolárovo
Dume inter 1938-1945 la regiono rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1944 la germanoj okupis Hungarion kaj komenciĝis deportado de judoj. Post la 2-a mondmilito parto de la hungareco estis deportita, la restaĵo iĝis senrajta laŭ dekretoj de Beneš.

Tiutempe Kolárovo estis en Ĉeĥoslovakio la plej granda vilaĝo. En 1954 eliĝis ekstera parto kaj formiĝis memstara vilaĝo *Dedina Mládeže*. En 1965 okazis granda inundo. Granda parto de la vilaĝo ruiniĝis. La tuta Ĉeĥoslovakio helpis la rekonstruon. La 14-an de oktobro 1967 la komunumo reurbiĝis. En 2004 loĝis en la urbo 10&nbsp;823 da homoj:
* infanoj, lernejanoj: 1695
* laborkapablaj viroj: 3593
* laborkapablaj virinoj: 3111
* pensiuloj: 846
* pensiulinoj: 1505
laŭ nacieco:
* hungaroj: 8742 (80,8%)
* slovakoj: 1890 (17,5%)
* ciganoj: 71 (0,7%)
* ĉeĥoj: 55 (0,5%)
* ceteraj: 62 (0,6%)
laŭ religio:
* katolika: 8246 (76,2%)
* luterana: 445 (4,1%)
* kalvinana: 294 (2,7%)
* kaj aliaj

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika preĝejo omaĝe al Virga Maria el 1724
* kalvinana preĝejo
* ŝipomuelejo kun kovrita ligna ponto
* baroka kapelo en la iama tombejo el 1750

## Famuloj 
En la iama Gúta naskiĝis hungara tekstopoeto Anna Adamis.

## Partneraj urboj 
*  Kisbér, Hungario
*  Medgyesegyháza, Hungario
*  Mezőberény, Hungario

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Komárno
Faidherbe - Chaligny (pariza metrostacio)

**Faidherbe - Chaligny** [fedɛʁb ʃaliɲi] estas stacio de la linio 8 de la metroo de Parizo. Ĝi situas lime de la 11-a kaj 12-a arondismentoj de la franca ĉefurbo.

## Pri la stacio 
La nomo de la stacio estas omaĝo al la generalo Louis Faidherbe (1818-1889), kiu estis la guberniestro de Senegalo ekde 1854 ĝis 1861 kaj ekde 1863 ĝis 1865. La nomo cetere honoras la eminentajn membrojn de la familio Chaligny tra la historio de Francio : inter ili menciendas Antoine Chaligny (m. en 1666), kiu kreis la faman statuon de Karlo la 3-a de Loreno en Nancy.

## Historio 
La stacio malfermiĝis en 1931.

## Interkonektoj 
*  RATP 46, 86

## Vidu ankaŭ 
* Linio 8 de la metroo de Parizo
* Listo de metrostacioj de Parizo
* Louis Faidherbe

Kategorio:Linio 8 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 11-a arondismento de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 12-a arondismento de Parizo
Bastille (pariza metrostacio)

**Bastille** [] estas stacio de la 1-a, 5-a kaj 8-a linioj de la metroo de Parizo. Ĝi situas lime de la 4-a, 11-a kaj 12-a arondismentoj de Parizo.

## Historio 
La stacio malfermiĝis en 1900.

## Pri la stacio 
La nomo de la stacio devenas de la placo Bastille, sub kiu ĝi troviĝas. La nomo de la placo mem devenas de la famaĉa prizono Bastille, kiu estis atakita de la parizanoj la 14-an de julio 1789, tiel signante la komencon de la franca revolucio. 

## Interkonektoj 
*  RATP 20, 29, 65, 69, 76, 86, 87, 91

## Proksime 
* Placo Bastille
* Operejo Bastille
* Kolono de Julio
* Espéranto-France (4 bis rue de la Cerisaie 75004 Paris)

## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrostacioj de Parizo
* Linio 1 de la metroo de Parizo
* Linio 5 de la metroo de Parizo
* Linio 8 de la metroo de Parizo

## Eksteraj ligiloj 
*  (RATP)

Kategorio:Linio 1 de la metroo de Parizo
Kategorio:Linio 5 de la metroo de Parizo
Kategorio:Linio 8 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 4-a arondismento de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 11-a arondismento de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 12-a arondismento de Parizo
Montgallet (pariza metrostacio)

**Montgallet** [] estas stacio de la 8-a linio de la metroo de Parizo. Ĝi situas en la 12-a arondismento de la franca ĉefurbo.

## Pri la stacio 
La stacio havas la nomon de la apuda strato Montgallet, kiu famiĝis pro siaj multaj komputikaj butikoj. Proksime al la stacio troviĝas la Ĝardeno de Reuilly-Paul-Pernin.

## Historio 
La stacio malfermiĝis en 1931.

## Interkonektoj 
*  RATP 46

## Vidu ankaŭ 
*Linio 8 de la metroo de Parizo
*Listo de metrostacioj de Parizo

Kategorio:Linio 8 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 12-a arondismento de Parizo
Reuilly - Diderot (pariza metrostacio)

**Reuilly - Diderot** [ʁœji didʁo] estas stacio de la 1-a kaj 8-a linioj de la metroo de Parizo. Ĝi situas en la 12-a arondismento de Parizo.

## Pri la stacio 
La stacio Reuilly - Diderot troviĝas vojkruciĝe de la strato de Reuilly kaj de la bulvardo Diderot. La nomo de stacio devenas de la supra strato de Reuilly (kiu malnovtempe direktis al la malaperinta vilaĝeto Reuilly) kaj de la fama franca verkisto Denis Diderot (1713-1784). 

## Historio 
La stacio malfermiĝis la  kun la nomo "Reuilly". Ĝi alinomiĝis kiel "Reuilly - Diderot" okaze de la aktiviĝo de la 8-a linio, la .

## Interkonektoj 
*  RATP 46, 57
*  N11

## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrostacioj de Parizo
* Alinomitaj stacioj de la Metroo de Parizo
* Linio 1 de la metroo de Parizo
* Linio 8 de la metroo de Parizo

## Eksteraj ligiloj 
* Ouest-France: Paris. Une femme accouche dans la ligne 8 du métro ()

Kategorio:Linio 1 de la metroo de Parizo
Kategorio:Linio 8 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 12-a arondismento de Parizo
Labiofluto

**Labiofluto** aŭ buŝfluto estas fluto, kiun oni ludas helpe de buŝilo. En tiu estas kernfendo, (ankaŭ ventvojo aŭ ventkanalo), kiu direktas la spiron sur edĝon, kie tiu rompiĝas. La tonformado de tia muzikilo estas relative facila. Tamen ĝi proponas nur malmultajn eblecojn por la variado de la sono.

Al la labioflutoj apartenas i.a.
* bekfluto
* trilfajfilo
* flaĝoleto
* ĉamkorno
* piŝtofluto
* okarino
* stanfluto

Kategorio:Flutoj
Kategorio:Blovinstrumentoj
Dasaneĉoj

La **dasaneĉoj** estas etna grupo vivanta ĉe la Lago Turkano en Kenjo kaj Etiopio.

La dasaneĉoj plejparte vivtenas sin per bestobredado kaj agrokulturo laŭlonge de la bordo de la Lago Turkano kaj de la rivero Omo. Sur la merkatoj ili vendas lokajn produktojn kaj aĉetas importitajn produktojn. Pli kaj pli ankaŭ la turismo graviĝas por la dasaneĉoj. Ili vivas najbare de la turkanoj, la hamaroj kaj la njangatomoj.

## Esploroj 
* Uri Almagor: lia ĉefverko, kiu krome estas ankaŭ la plej ampleksa etnologia studo pri la dasaneĉoj, titoliĝas: Pastoral Partners.
* Claudia Carr: El geografia vidpunkto ŝi klarigas la rilatojn de la dasaneĉoj al sia medio kaj inverse en la verko "Pastoralism in Crisis".
* Mauro Tosco liveras en la verko "The Dhaasanac language" la plej ampleksan lingvistikan analizon.

La unuan etnografian filmon pri la dasaneĉoj produktis Konrad Licht.

## Lingvoekzemploj 
Kiel vi fartas? : Kum medhab?
Mi fartas bone.: Ya medhab.
1: takka
2: naame
3: sede
4: afur
5: chen

kapro: aye
manĝi: guom
akvo: bie
bona/bone: medhab
malbona/malbone: denn
tio estas ... : Hella ...
Mi malsatas.: Yu gerre boloi.

Dasaneĉoj
Dasaneĉoj
Dasaneĉoj
Kategorio:Etnologio
Arjoj

La vorto **arjo**, kiel nomo de etna grupo, havas diversajn signifojn. La plej specifa signifo estas tiu subgrupo de la hind-eŭropanoj kiuj setlis sur la alta ebenaĵo persa en la malfrua parto de la tria jarmilo a.K. Sekve, la indikon "arjoj" povas signifi ankaŭ la diversajn popolojn de la stepo centra azia - la hind-eŭropanojn- kiuj disvastiĝis al Eŭropo kaj aliaj regionoj, post la ŝtonepoko. La vorto arjo havas sian devenon en la sanskrita *आर्य* (*ārya*) kaj signifas *nobla*. Ankaŭ konata citaĵo *कृण्वन्तो विश्वमार्यम् *(*kṛṇvanto viśvam āryam* -"Ili farigu ĉiujn (aŭ la tutan universon) *arjojn*") konfirmas, ke en tiu tradicio, la nocio *arjo* rilatis al nenia konkreta raso aŭ etno.

## Uzo nacisocialisma 
La esprimo gajnis alian signifon en nazia ideologio, bazite sur teorioj de diversaj aŭtoroj evioluciistaj de la 19a jarcento, oni uzis ĝin por klasifiki iun supozitan komunan rason de hind-eŭropanoj kaj ties posteulojn nemiksitajn kun aliaj popoloj. Pro ĉi tio, ekzistas ĝenerala konfuzo, arjoj estas ĝenerale indentigitaj kun ĝermanaj popoloj, speciale norduloj.

En la tria regno, arjoj kontrastis kun judoj. Entreprenoj, domoj kaj aliaj posedaĵoj kiuj transiris el juda mano en la direkton respektive posedon de germanoj estis *arjigitaj*. Ekzistis ankaŭ dokumentoj nomitaj *Ariernachweis* per kiuj atestitis ke la prapatroj estus de "arja deveno".

## Vidu ankaŭ 
* Arjaj Nacioj

## Notoj 
## Referencoj 
Kategorio:Hinduismo
Kategorio:Rasismo
Alexandre Ledru-Rollin

**Alexandre-Auguste LEDRU-ROLLIN** (n. en Parizo la 2-an de februaro 1807 - m. en Fontenay-aux-Roses la 31-an de decembro 1874) estis franca juristo kaj politikisto. 

Ledru-Rollin iĝis deputito en 1841 dum la Julia monarkio, kaj fondis gazeton titolitan *La Réforme*. Ledru-Rollin, fervora respublikisto, obtenis la ministrejon pri internaj aferoj en 1848, post la kreado de la Dua Respubliko. Li estis venkita de Louis-Napoléon Bonaparte en la sekva prezidenta baloto, kaj ekziliĝis al Anglio post la tumultoj de la 13-a de junio 1849.

Al Francio li revenis nur en 1871, post la naskiĝo de la Tria Respubliko. Kvankam li reiĝis deputito en 1871 kaj 1874, influon li ne plu havis. Ledru-Rollin estis entombigita en la tombejo Père-Lachaise. La stacio  de la metroo de Parizo ricevis lian nomon.

## Vidu ankaŭ 
* Ledru-Rollin (pariza metrostacio)

Kategorio:Francaj politikistoj
The Terminator

***The Terminator*** (Esperante *La Finanto*) estas filmo verkita kaj direktita en 1984 de James Cameron. Ĝi prezentas la aktorojn Arnold Schwarzenegger, Linda Hamilton kaj Michael Biehn.

La filmo okazas dum 1984. Arnold Schwarzenegger estas maŝino, "terminatoro", kiu alvojaĝis el la jaro 2029, kiam inteligentaj komputiloj batalas kontraŭ homaro. Lia misio estas mortigi junan virinon, Sarah Connor, antaŭ ŝi nasku sian filon, John Connor, kiu estos la estro de la homaro. Viro, Kyle Reese, ankaŭ vojaĝas el la futuro por protekti Sarahn.

## Aktoroj 
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1984
Kategorio:Usonaj agfilmoj
Kategorio:Usonaj sciencfikciaj filmoj
Kategorio:Filmoj pri tempovojaĝado
Kategorio:Fikciaj androidoj
Kategorio:Fikciaj armiloj
Kategorio:Kiborgoj en fikcio
Kategorio:Fikciuloj de la estonteco
Kategorio:21-a jarcento en fikcio
Violonisto sur la tegmento

[eta|Origina afiŝo de Broadway kiu sugestas la pentraĵon de [Marc Chagall, inspiro de la titolo]]
[eta|Statuo en [Netanya Israelo]]
**Violonisto sur la tegmento** () estas muzikalo kiu por la unua fojo estis prezentita sur Broadway je la 22-a de septembro 1964. La rakonto estas bazita je la origine jidlingva libro *Tevje la laktovendisto* () el 1894 de la rus-juda verkisto Ŝolom Alejĥem. En 1971 la muzikalo estis filmita fare de Norman Jewison kun la aktoro Ĥaim Topol kiel ĉefrolulo *Tevje*; tiu filmo estis tiam tre sukcesa kaj montris per tro feliĉa vidpunkto la vivon de tradiciaj judoj en la Cara Rusio. Iu judo havas kvin edziniĝontajn filinojn; iun tagon li dungas urban studenton kiel instruisto de la plej junaj filinoj, sed poste ne kontentas ĉar la studento estas iom radikale progresema. La filmo atingis tri Oskarojn.

Konataj kantoj el la muzikalo, komponitaj fare de Jerry Bock (dum la kroman muzikon en la muzika filmo de 1971 komponis John Williams), estas: "*If I Were A Rich Man*" (Se estus mi riĉulo), "*Sunrise, Sunset*" (Sunleviĝo, sunsubiro) kaj "*Matchmaker, Matchmaker, Make Me A Match*" (Svatisto, svatisto, svatu min).

## Eksteraj ligiloj 
Versioj de la kanto "If I Were A Rich Man" (Se estus mi riĉulo)
* teksto en angla versio, kun prezento de la kanto fare de Ĥaim Topol en la filmo de 1971,
* jidlingva versio en sinkroniza interpreto de Ŝmuel Rudenski,
* franclingva versio en sceneja interpreto de la kantisto Ivan Rebroff (teksto) kaj
* germanlingva interpreto de la sama kantisto, ĉiuj filmetoj en la retejo *YouTube*

Kategorio:Jida kulturo
Kategorio:Muzikaloj
Kategorio:Fikciaj judoj
Kategorio:Fikciaj muzikistoj
Hamaroj

[eta|Junaj hamaroj (proksime de [Turmi)]]
La **hamaroj** estas etna grupo vivanta en la sudokcidento de Etiopio. La hamara lingvo (nomata: Hamer-Banna) apartenas al la sudomotaj lingvoj. Ĝi estas parolata ankaŭ de la banaoj, kvankam tiuj du grupoj estas etne diversaj.

La religio de la hamaroj ne estas enordigebla en iu monda religio. Ili kredas je *barĝo*, kiu estas movanta forto. Per grupaj kantoj kaj grupaj interparoladoj oni provas voki la barĝon. Kristanaj misioj en la iom grandaj setlejoj provas instrui la kristanan kredon. Sed tio havas malgrandan sukceson, ĉar la kristanismo ne kongruas kun la socia kaj kultura konstelacio.

Famaj estas la hamaroj precipe pro sia inicoritualo "la salto super la bovoj" kaj la "skurĝado de la knabinoj".

La hamaroj vivtenas sin kiel la plej multaj paŝtistaj grupoj de la regiono precipe per siaj gregoj (lakto, viando, sango) kaj per kultivata milio kaj aliaj agrikulturaj produktoj.

Proksimaj najbaroj de la hamaroj estas la baŝadoj kaj la banaoj, kies kulturo estas proksime ligita kun la hamaroj, kaj la njangatomoj, dasaneĉoj. camajoj kaj la arboreoj.

## Esploroj kaj filmoj 
* Ivo Strecker kaj Jean Lydall: The Hamar of Southern Ethiopia Vol. 1-3
* Jean Lydall: BBC Trilologie: "The Women Who smile", "Our way of loving", "Two girls go Hunting"
* Susanne Epple
* Rudolf Kuzner: Afrikas vergessene Völker - Die Mursi und Hamar in Südäthiopien

Kategorio:Etnoj en Etiopio
Njangatomoj

La **njangatomoj** estas etna grupo vivanta ĉe la rivero Omo en suda Etiopio je la limo al Sudano.

## Superrigardo 
Njangatomoj estas membroj de la *Ateker* aŭ *Karamojong* areto kiu ankaŭ enhavas la turkanaojn, toposaojn, karamoĝongojn kaj ĝiojn, kiuj parolas parencajn lingvojn. Ilia populacio nombras proksimume 30.000 kun populacioj en ambaŭ Suda Sudano kaj Etiopio. Multaj njangatomoj estas nomadoj, ili loĝas en moveblaj brutaj vilaĝoj kaj povas migri multfoje dum unu jaro. Alta nombro de njangatomoj ankaŭ loĝas en duon-permanentaj vilaĝoj. Estas komuna por individuoj moviĝi inter telefonoj brutaj tendaroj kaj duon-permanentaj vilaĝoj. La kenja registaro provizas iun militan apogon al la turkanaoj en tiuj konfliktoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* BBC program Tribe, July 2006 
* Website for Nyangatom Anthropology  
* Nyangatom in danger of denial of access or displacement  
* website of the park issue 

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Etiopio
Kategorio:Etnologio
Karl-Liebknecht-Haus

La **Karl-Liebknecht-Haus** ( **Karl-Liebknecht-Domo**) estas la tradicia sidejo de la Komunista Partio de Germanio kaj ekde 2007 ĝi estas la sidejo de la politika partio Die Linke.

La konstruaĵo troviĝas en *Kleine Alexanderstraße 28* en Berlin-Mitte inter la Aleksandra Placo de Berlino und Rosa-Luxemburg-Platz kaj estas arkitektura kaj historia heredaĵo.

## Historio 
maldekstre|eta|La Karl-Liebknecht-Haus en 1930
maldekstre|eta|La Karl-Liebknecht-Haus en 2007|alternative=
La domo estis konstruita en la jaro 1910 por la fabrikestro Rudolph Werth kiel oficeja domo. La Komunista Partio ĝin aĉetis en la jaro 1926. Estis la sidejo de la centra komitato de la nacia organizo, kaj la estraro de la regiona organizo Berlin-Brandenburg-Lausitz-Grenzmark. Krome estis tie la redaktejo de la ĉiutaga ĵurnalo *Die Rote Fahne* ( *La Ruĝa Flago*), librovendejo, la centra komitato de la komunista junulara organizo Kommunistischer Jugendverband Deutschlands, vendejo por uniformoj de la Roter Frontkämpferbund kaj presejo.

Dum la Dua Mondmilito la domo estis detruita. En 1949 ĝi estis rekonstruita kun malmultaj ŝanĝoj.

Inter 1990 ĝis 2007 tie estis la particentro de PDS kun la nacia kaj berlina estraro. Ekde la fondiĝo de la partio Die Linke per kuniĝo de PDS kaj WASG ankaŭ la centro de la nova partio troviĝas tie.

En la domo nun estas librovendejo kaj oficejoj.

## En la Esperanto-literaturo 
Vladimir Varankin priskribas en la romano Metropoliteno kunvenon en oficejo en Karl-Liebknecht-Haus, kiu respegulas la streĉan situacion en la jaro 1929, kiam la komunista partio estis suspektata plani perfortan atakon kontraŭ la ŝtato.

## Eksteraj ligiloj 
* historio de la domo (germane) 
* "Karl-Liebknecht-Haus gestürmt" (artikolo germanlingva pri la  en la retejo *jungeWelt*)

Kategorio:Politiko de Germanio
Kategorio:Konstruaĵoj en Berlino
Coccyzus

***Coccyzus*** estas genro de la kukoledoj, familio de la ordo de birdoj, nome *Cuculiformes*, kiuj inkludas ankaŭ la *Geococcyx*, la aniojn, kaj la centropojn. Ili vivas en Ameriko. 

## Priskribo de la genro
eta|maldekstra|300px|*Coccyzus americanus* kaj *Coccyzus erythropthalmus*
La eksaj genroj *Saurothera* (la Lacertokukoloj) kaj *Hyetornis* (Avelventra kaj Malhelbrusta kukoloj) estis enmetitaj en la genro *Coccyzus* fare de la America Asocio de Ornitologoj en 2006.

Tiuj birdoj estas de diversaj grandoj kun sveltaj korpoj, longaj vostoj kaj fortaj gamboj. Multaj havas blanknigrajn subvostajn bildojn. Ili loĝas en vario de arbaroj kaj manglejoj. La kukoloj de la genro *Coccyzus*, malkiel multaj de la novmondaj specioj, ĉefe konstruas siajn proprajn nestojn en arboj, kie la ino demetas du aŭ pliajn ovojn. La Flavbeka kaj la Nigrobeka kukoloj eventuale demetas ovojn en la nestoj de aliaj birdoj, sed ili ne estas nepraj nestoparazitoj kiel la Komuna kukolo de Eŭrazio.

Nordaj specioj kiel la Flavbeka kukolo kaj la Nigrabeka kukolo estas longdistance migrantoj, kiuj vintras en Centra- aŭ Sudameriko, kaj eventuale ekflugas al okcidenta Eŭropo kiel raraj vagantoj, sed la tropikaj kukoloj de la genro *Coccyzus* estas ĉefe sidlokemaj.

Tiuj estas voĉemaj specioj dum reproduktado, kun konstantaj kaj laŭtaj alvokoj. Ili manĝas grandajn insektojn kiel cikadojn, vespojn kaj raŭpojn (inkludante tiujn kun pikovundantaj haroj aŭ dornoj, kiuj estas malbongustegaj por multaj birdoj). Lacertokukoloj estas grandaj kaj povecaj specioj, kaj ĉefe manĝas vertebrulojn, ĉefe, kiel ties nomo sugestas, lacertojn.

La genronomo devenas el la greka *kokkuzo*, kiu aludas al la voĉo de la ordinara kukolo.

## Specioj
La genro enhavas 13 speciojn:

## Referencoj
* 
* Hilty, * Birds of Venezuela*, ISBN 0-7136-6418-5
* Stiles kaj Skutch, *A guide to the birds of Costa Rica* ISBN 0-8014-9600-4

Kategorio:Nestoparazitoj
Kategorio:Kukoledoj
Kategorio:Nearktisa faŭno
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Frederick Muhlenberg

**Frederick Augustus Conrad MUHLENBERG**, naskita la  en Trappe (Pensilvanio, Usono), mortinta la  en Lancaster (Pensilvanio), estis usona politikisto kaj pastro german-etna. En 1789 li estis la unua estro de la usona deputitaro.

Muhlenberg estis filo de Henry Melchior Mühlenberg, germana enmigrinto, konsiderata fondinto de la luteranaj eklezioj en Usono.

Kiel junulo Muhlenberg iris al Halle (Germanio) por studi teologion. Fininte siajn studojn li revenis al Usono; la  la pensilvania luterana eklezio ordinis lin pastro. Li estis elektita al la Kontinenta Kongreso kaj poste al la deputitaro, kies membro li estis dum kvar periodoj (1789–1797). La deputitaro elektis lin kiel sian unuan parol-portanton (prezidanton). Ankaŭ en la tria periodo de la deputitaro li estis elektita al tiu ofico.

En 1789 li estis la unua subskribanto de la Ĉarto de Rajtoj.

## Kuriozaĵoj 
Pri li ekestis la legendo pri Muhlenberg.

Kategorio:Usonaj politikistoj
Federacia Konsilio de Rusio

dekstra|100px
La **Federacia Konsilio** (aŭ **Federacia Soveto**; ruse *Совет Федерации* [prononco "Sa**vjet** Fede*ra*cii] estas la dua ĉambro de la ŝtata parlamento de Rusio, kies du ĉambroj kune nomiĝas Federacia Asembleo de Rusio. La Federacia Konsilio laŭ la stato de Marto 2014 havas 170 seĝojn por la reprezentantoj de la federaciaj subŝtatoj. La 85 federaciaj subŝtatoj reprezentiĝas per du reprezentantoj.

Kontraŭe al la unua parlamenta ĉambro, la Dumao, la Federacia Konsilio ne povas esti malfondata de la ŝtata prezidento. La Konsilio pludecidas pri leĝoj, per tio ke ĝi aŭ plugvidas la leĝojn deciditajn de la Dumao al la ŝtata prezidento por ties subskribo, aŭ resendas ilin al la Dumao.

Ekde la 5-a de decembro 2001 la politikisto *Sergej Miĥailoviĉ Mironov* estas prezidanto de la Federacia Konsilio.

Ekde la 21-a de septembro 2011 la politikisto *Valentina Matviyenko* estas prezidanto de la Federacia Konsilio.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la Federacia Konsilio (en la rusa)

Rusio
Kategorio:Leĝoj kaj leĝdonado de Rusio
Federacia Asembleo de Rusio

dekstra|100ra
La **Federacia Asembleo** - ruse *Федеральное собрание* [prononco "Fede**ral**naje Sa**bra**nje"] - en Rusio estas la nomo de la ŝtata parlamento konsistanta el du ĉambroj (artikolo 94 kaj sekvaj de la ŝtata konstitucio de Rusio el la jaro 1993). La du ĉambroj estas:
* Dumao (450 seĝoj) - reprezentantoj de la popolo
* Federacia Konsilio (170 seĝoj) - reprezentantoj de la federaciaj subŝtatoj

Ambaŭ parlamentaj ĉambroj troviĝas en la urbo Moskvo, en malsamaj konstruaĵoj.

Rusio
Kategorio:Leĝoj kaj leĝdonado de Rusio
Mursioj

eta|Virinoj kun lipteleroj, antaŭ 1910
La mursioj estas etnio en la sudo de Etiopio. Hodiaŭ la anoj de la etnio vivas interalie en la Nacia Parko Nago.

Ilia ĉiutago orientiĝas plejparte je ilia paŝtista vivmaniero. Ili ŝanĝas sian vivlokon kune kun siaj bovogregoj laŭ la pluvaj kaj sekaj sezonoj.

eta|Mursi-virino, 2005 (kun eltiritaj lip- kaj orellobetaj teleroj)

La mursioj estas konataj pro la lipteleroj de la virinoj. Por tio oni tranĉas la suban lipon kaj etendas ĝin enmetante pli kaj pli grandan argilteleron; sammaniere oni ofte ankaŭ ornamas la orellobetojn. Tiu unuavide fremeca kutimo ĉe la mursioj estas belecidealo. Eminente granda liptelero estas altestimata kaj donas al la virinoj fieron. Nuntempe la tradicio ankaŭ estas monfonto, ĉar mursivirinoj tuj enmetas sian lipteleron, kiam turistoj proksimiĝas. Dum la ĉiutago la mursivirino malofte portas la lipteleron. Estas estimate, se la la virino dum servado de kafo portas sian teleron.

Ĉe la mursioj ankaŭ ekzistas kutimo de multfacetaj korpornamaĵoj, kiuj konsistas el geometrie aranĝitaj cikatroj. Ĉe la viroj oni trovas precipe dum ritualoj kaj je ĉeesto de turistoj blankajn pentraĵojn.

## Esploroj kaj filmoj 
* David Turton: multa literaturo kaj etnologiaj filmoj
* Shauna LaTosky: esploradas aktuale surloke
* Rudolf Kuzner: Afrikas vergessene Völker - Die Mursi und Hamar in Südäthiopien

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la etnoj en Etiopio

## Eksteraj ligiloj 
* Bodymodifikation bei den Mursi 
* Survival International – Menschenrechtsorganisation zum Schutz von Stammesgesellschaften

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Etiopio
Kategorio:Etnologio
Kongreso de Popolaj Deputitoj

La **Kongreso de Popolaj Deputitoj** de Sovetunio () laŭ la konstitucio de Sovetunio de la jaro 1977 post ties signifaj ŝanĝoj la 1-an de decembro 1988 estis la supera legislativa organo de Sovetunio kaj laŭ propono de la tiama ĝenerala sekretario de la Komunisma Partio de Sovetunio (KPSU), Miĥailo Gorbaĉovo, la 26-an de marto 1989 kadre de la reformoj de perestrojko kaj glasnosto unuafoje elektiĝis . La kongreso interalie havis la potencon, al la ŝtata prezidento de Sovetunio - kies posteno nur instaliĝis post plia konstitucia ŝanĝo la 14-an de marto 1990 - doni aŭ maldoni certajn kompetentecojn.

La Kongreso de Popolaj Deputitoj ampleksis 2250 delegitojn, kiuj elektiĝis laŭ la sekva kvorumo:
:* 750 delegitoj elektiĝis laŭ la balota sistemo por la Unia Soveto, kiu aplikiĝis inter la jaroj 1936 kaj 1988 (laŭ teritoriaj balotaj distriktoj).
:* 750 delegitoj elektiĝis laŭ la balota sistemo por la Soveto de Nacioj (en naciecaj, parte teritorie dividitaj balotaj distriktoj).
:* 750 delegitoj sendiĝis el "publikaj organizoj" kiel la ŝtata komunisma partio KPSU, ties junulara sekcio Komsomolo kaj sindikatoj. La balota leĝo antaŭvidis difinitan nombron por ĉiu organizo kaj lasis al la organizo kiel decidi pri la nomumo de la delegitoj.

Laŭ propra decido de la 5-a de septembro 1991 la Kongreso de Popolaj Deputitoj de Sovetunio prokrastigis venontan kunvenon ĝis nedifinita dato en la estonteco, kaj per la malfondo de la ŝtato Sovetunio la 26-an de decembro ankaŭ ĝi formale ĉesis ekzisti.

Kadre de la grandaj politikaj ŝanĝoj en pluraj respublikoj de Sovetunio inter la jaroj 1988 kaj 1991 la kongreso en pluraj rilatoj estis alia ol origine intencita de Miĥailo Gorbaĉovo kaj la partio KPSU. Ekzemple en la Litova Socialisma Soveta Respubliko la elektitaj naciaj kaj teritoriaj delegitoj (vidu la artikolon pri la sendependisma movado Sąjūdis) estis plejparte kontraŭaj al la ekzisto de Sovetunio kaj por plejeble rapida malaliĝo de Litovio el la komunisma ŝtata unio, en kiun la litovoj neniam per libera voĉdono jesis integriĝi - kaj en la aliaj du ŝtatoj de Baltio, do Latvio kaj Estonio, estis simile.

Sendepende de tiu Kongreso de Popolaj Deputitoj de tuta Sovetunio ekzistis ankaŭ samnoma Kongreso de Popolaj Deputitoj de la Rusa Soveta Federacia Socialisma Respubliko (RSFSR), kiu enkondukiĝis la 27-an de oktobro 1989 kaj unuafoje elektiĝis la 4-an de marto 1990. Ĝi funkciis ĝis la 21-a de septembro 1993, kiam la rusia prezidento Boris Jelcin per puĉo malfondis ĝin. Sekve de la nova rusia konstitucio de la 12-a de decembro 1993 ĝi anstataŭiĝis pere de la Federacia Asembleo de Rusio, konsistanta el la du parlamentaj ĉambroj Dumao kaj Federacia Konsilio.

## Referencoj 

Kategorio:Sovetia juro
Legendo pri Muhlenberg

eta|Frederick Muhlenberg (1790)
La **legendo pri Muhlenberg** estas asertata historio, laŭ kiu la Usona Deputitaro fine de la 18-a jarcento decidis, ĉu la oficiala lingvo de Usono estu la angla aŭ la germana lingvo, kaj la angla venkis per la voĉo de Frederick Muhlenberg, kies patro estis germana enmigrinto kaj kiu estis studinta en Germanio.

Vere ne estas dokumentoj pri ia decido pri oficiala lingvo de Usono; oficiale Usono ne havas leĝe fiksitan lingvon, kvankam kelkaj postulas oficialigon de la angla.

La bazo de la legendo kredeble estas peto de germanaj enmigrintoj el Virginio al la usona deputitaro en 1794 (traktita je la ), ke oni provizu germanajn tradukojn de leĝoj. La diskuto iom daŭris; peto pludiskuti je alia tago estis rifuzita per 42 voĉoj kontraŭ 41; per tio la peto estis fakte rifuzita.

Laŭdire Muhlenberg komentis, ke "ju pli rapide la germanoj iĝos usonanoj, des pli bone" kaj detenis sin de voĉdono. Je la  la deputitaro decidis publikigi leĝojn nur en la angla.

Kredeble la legendo ekestis ĉirkaŭ 1840 kaj estis disvastigita per la libro *"History and Achievements of the Germans in America"* / *"Geschichte und Zustände der Deutschen in Amerika"* (historio kaj sukcesoj/statoj de la germanoj en Usono) de *Franz Löher* (1847). Tiu ĉi libro tamen prezentis la okazojn (laŭ nuna esploro) iom malklare; precipe ĝi parolis ne pri la usona deputitaro, sed pri la parlamento de Pensilvanio, kies prezidanto Muhlenberg iam estis.

Kategorio:Politiko de Usono
Kategorio:Modernaj legendoj
Litova Soveta Socialisma Respubliko

La **Litova Soveta Socialisma Respubliko** aŭ mallonge **Litova SSR** (,  [prononco "Li**tovs**kaja Sav**jets**kaja Sacialis**ti**ĉeskaja Ris**pu**blika"]) inter la jaroj 1940 kaj 1990 estis unia respubliko de la Unio de Sovetaj Socialismaj Respublikoj (Sovetunio).

## Historio 
Jam inter februaro 1919 kaj julio 1920 ekzistis komuna "Litova-Belorusa Soveta Respubliko", kiu ankaŭ mallonge nomatis "Litbel". Tiu respubliko el la tereno de la hodiaŭa Litovio nur inkluzivis la teritorion ĉirkaŭ la urbo Vilno. Post subskribo de la pripaca traktato de 1920 inter Sovetunio kaj Litovio la litova teritorio redoniĝis al Litovio, sed rapide post tio konkerita de la armeo de Pollando (tial la demokratia respubliko Litovio inter la du mondmilitoj de la 20-a jarcento devis nomumi provizoran ĉefurbon, Kaŭno, ĉar la historia ĉefurbo Vilno estis kaj restis pole okupita, do ekster la ŝtataj limoj - pri la pola okupado vidu la artikolon "Centra Litovio").

Post la komenciĝo de la Dua Mondmilito la ruĝa armeo de Sovetunio konkeris tiun pole okupitan parton de Litovio, por laŭ la traktato de 1920 redoni ĝin al Litovio. Tiun paŝon tamen sekvis ultimato de Sovetunio al la registaro de Litovio submetiĝi al la politika linio de la stalinisma Sovetunio kaj permesi armean dominon de la ruĝa armeo en Litovio, al kiu la litova registaro - konsciante pri la armea supereco de la multe pli granda ŝtato Sovetunio - kontraŭvole devis cedi.

Post fiktiva baloto (oficiale kun partopreno de 99 procentoj el la loĝantoj) kreiĝis popola parlamento (litove *liaudies seimas*), kiu jesis al la propono de la litova gvida komunisto *Antanas Sniečkus* peti pri "akcepto" de Litovio kiel soveta respubliko.

Inter la jaroj 1941 ĝis 1945 tamen Litovio estis konkerita fare de la armeo de Nazia Germanio kaj apartenis al la imperia komisariejo *Ostland* (orienta lando) de Nazia Germanio. Sekve la ruĝa armeo rekonkeris la landon kaj oficiale plufunkciis la Litova SSR.

Dum 1988 en la Litova SSR ekestis amasaj protestoj kontraŭ la membreco de la lando en Sovetunio kaj favore al nacia resendependiĝo. La protestojn gvidis la sendependisma movado Sąjūdis. La 11-an de marto 1990 la provizora ŝtata parlamento (litove *Atkuriamasis Seimas*) anoncis la starigon de ŝtata sendependeco kaj suvereneco, kion la ŝtato Sovetunio oficiale nur agnoskis la 21-an de aŭgusto 1991. La parlamento ne formale anoncis la malaliĝon el Sovetunio, ĉar ĝi konsiderai (kaj konsideras) la "aliĝon" perforte devigan, kontraŭa al la internacia juro kaj tial malvalida. Litovio do el la hodiaŭ vidpunkto de la registaro de Litovio jure neniam apartenis al Sovetunio, ĉar ĝi estis armee konkerita kaj perforte aneksita.

La 31-an de aŭgusto 1993 la lastaj sovetuniaj soldatoj forlasis la Respublikon Litovio - la dato estas interesa tiurilate, ke formale la ŝtato Sovetunio jam ĉesis ekzisti la 26-an de decembro 1991 (sed la sekva ŝtato Rusio komence plutenis la strukturojn de la sovetunia armeo).


Kategorio:Respublikoj de Sovetunio
Kategorio:Historio de Litovio
Kategorio:20-a jarcento en Litovio
Tėvynės Sąjunga

[eta|250ra|Vytautas Landsbergis - eksa parlamenta prezidanto de Litovio, gvidanto de la sendependisma maovado [Sąjūdis kaj poste de la partio *Tėvynės Sąjunga*]]
La organizo **Tėvynės Sąjunga** (*TS*, "Patrolanda Unio", kun plena nomo ekde 2008 Tėvynės sąjunga - Lietuvos krikščionys demokratai (konservatoriai, politiniai kaliniai ir tremtiniai, tautininkai), en Esperanto: "Patrolanda Unio - kristandemokratoj de Litovio (konservativuloj,  kaj deportitoj, naciistoj"), antaŭe inter 2004 kaj 2008 *Tėvynės sąjunga (konservatoriai, politiniai kaliniai ir tremtiniai, krikščioniškieji demokratai)*, en Esperanto: "Patrolanda Unio (konservativuloj, politikaj malliberigitoj kaj deportitoj, kristanecaj demokratoj") estas politika partio en Litovio.

La partio dum majo 1993 ekestis el la konservativa alo de la litova movado por ŝtata sendependiĝo kaj politika renoviĝo Sąjūdis. Antaŭa gvidanto de Sąjūdis kaj unua gvidanto de la Patrolanda Unio estis Vytautas Landsbergis. La nuna partia gvidanto (laŭ la stato de printempo 2008) estas la eksa litovia ĉefministro *Andrius Kubilius*. La partio difinas sin konservativa, pledas por libera merkata ekonomio kaj la intensa integrigo de Litovio en la Eŭropan Union kun atento pri konservo de la litova lingva kaj kultura identeco. La Patrolanda Unio estas membro de la Internacia Demokratia Unio kaj de la Eŭropa Popola Partio.

Dum la parlamentaj balotoj de la jaro 1996 la partio atingis 40 procentojn de la voĉoj kaj rajtis sendi 70 parlamentanojn, sed dum la balotoj de 2001 nur atingis 8,6 procentojn kaj 9 parlamentajn seĝojn. Dum la balotoj por la Eŭropa Parlamento de junio 2004 la partio sukcesis elektigi du parlamentanojn, unu el ili estas Vytautas Landsbergis.

Dum la balotoj por la nacia parlamento Seimas la 10-an de oktobro 2004, la *Tėvynės Sąjunga* atingis 14,6 % de la voĉoj kaj ricevis 25 el la entute 141 parlamentaj seĝoj: pri la rezultoj de la parlamenta baloto en Litovio 2008 vidu la apartan artikolon.

Post la fuzio de la origina partio *Tėvynės Sąjunga* kun la komence sendependa partio de politikaj malliberigitoj kaj deportitoj la partio per nun proksimume 16.000 membroj estas la plej membroriĉa partio de Litovio.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la partio *Tėvynės sąjunga* (en la litova kaj angla)

Kategorio:Politikaj partioj de Litovio
Kategorio:Konservativaj partioj
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1993
Ario

**Ario** laŭ PIV estas
# melodio de kanto,
# muzika formo: triparta kanto kun teksto dufraza, aŭ
# soloo en opero.

Kuna eco de la tri subdifinoj de ario (de la itala vorto *aria* „melodio“, etimologie parenca al la esperanta vorto aero de la latina *aer*) estas, ke temas pri sole prezentata kanto. Ofte teknike malfacile kantebla verko, koncerte prezentataj arioj kutime akompaniĝas de malpli laŭtaj muzikaj instrumentoj, ĝenerale de orkestro. Ofte ario estas parto de pli granda verko kiel opero aŭ kantato. En lirike sentema kantomaniero operaj arioj peras la sentojn kaj etosojn, la emocian mesaĝon de verko, dum la drame orientita recitativo antaŭenigas la teman rakonton de la sama verko.

## Famaj arioj
* *La donna è mobile* de Rigoletto de Giuseppe Verdi
* ''Ch'ella mi creda* de La fanciulla del West de Giacomo Puccini
* *Nessun dorma'' de Turandot de Giacomo Puccini

## Vidu ankaŭ 
* kanto
* kanzono
* recitalo
* recitativo

Kategorio:Voĉa muziko
Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Opero
Recitativo

**Recitativo** laŭ PIV estas "deklamita duonkanto por solovoĉo, sen fiksa takto, sekvanta nur la naturan ritmon de la parola frazo."

## Vidu ankaŭ 
* kanto 
* kanzono
* ario

Kategorio:Opero
Kategorio:Muzikaj formoj
Uverturo

**Uverturo** (de la franca vorto «ouverture», „malfermo“) laŭ PIV estas "komponaĵo, ludata antaŭ [fakte pli precize komence de] opero, oratorio aŭ simila muzika verko". Per la termino karakteriziĝas la sekvaj specoj de muzikaĵoj:

* La malferma parto de suito, la tiel nomata "franca uverturo" kun sia tipa triparta formo:
** gravece malrapida komenca parto kun akcentitaj ritmoj,
** rapida meza parto simila al fugo,
** fina parto simila al la unua.
: Johann Sebastian Bach nomis kvar el la suitoj komponitaj de li simple per la titolo de la unua parto, "uverturo", sen titolo por la tuta komponaĵo. Tial liaj orkestraj suitoj (kaj aliaj suitoj de la epoko de malfrua baroko) hodiaŭ plunomiĝas "overturoj".

* La **itala uverturo** kun same triparta formo:
** rapida, ofte koncerteca komenca parto
** malrapida meza parto simila al ario,
** danco, kiu laŭ stilo ofte similas al la unua partio.
: El la "itala uverturo" evoluis la muzikaj genroj granda konĉerto kaj simfonio. La unua verko de Johann Sebastian Bach el tiu genro estas la unua "Brandenburgia Konĉerto" en sia origina formo, do sen la poste aldonita tria parto.

* La **opera uverturo**, instrumenta komenca muzikaĵo de opero, kiu kutime ludiĝas, kiam la sceneja kurteno ankoraŭ estas fermita kaj kiu jam resume prezentas iujn el la plej gravaj melodioj kaj muzikaj karakterizaĵoj de la verko. Pluraj komponistoj de klasika muziko (ekzemple Jean-Philippe Rameau aŭ Christoph Willibald von Gluck) aparte atentis muzike prepari la vojon al la unua opera sceno kaj komponi kvazaŭ iom-post-ioman transiron de la komenca parto en tiun unuan scenon. Speciala formo estas la "melodiomiksa uverturo", kiu aparte oftas en operetoj kaj tutklare prezentas ĉiujn gravajn melodiojn de la posta verko. Tipa ekzemplo estas la uverturo por la opereto "La Vesperto" (germane *"Die Fledermaus"*) de Johann Strauß (filo).

* La **koncerta uverturo**, orkestra muzikaĵo relative mallonga, komponita speciale por la malfermo de orkestraj koncertoj (sen rilato al opero). Tiaj uverturoj ofte havas la formon de rapida parto de sonato kun komenca malrapida enkonduko. Ofte tiaj uverturoj ankaŭ havas teman fonon (ekzemple Mendelssohn: "La Hebridoj", aŭ Beethoven: "La kreaĵoj de Prometeo") respektive komponiĝis okaze de festo (Beethoven: "Okaze de solena inaŭguro de la domo", Brahms: „Akademia festa uverturo“).

* Ofte por teatraĵoj komponiĝis muziko kaj ankaŭ tiam ekzistis uverturoj malfermantaj la prezenton. Aparte konataj estas la uverturoj de Ludwig van Beethoven por la teatraj vertoj „Egmont“ kaj „Coriolan" aŭ la uverturo de Franz Schubert "la sorĉa harfo" (germane „Die Zauberharfe“) por la teatraĵo „Rosamunde“.

## Vidu ankaŭ 
* Preludo
* Teatromuziko


Kategorio:Muzikaj formoj
Recitalo

**Recitalo** laŭ PIV estas koncerto de unu muzikartisto, aŭ de solisto kun unu akompananto.

## Vidu ankaŭ 
la temojn koncerto, kanto, kanzono, ario kaj recitativo.

Kategorio:Muziko