open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anton Pieck

eta|Anton Pieck (1980)
**Anton Franciscus Pieck** (Den Helder, 19-a de aprilo 1895 - Overveen, 24-a de novembro 1987) estis nederlanda pentristo, desegnisto kaj grafikisto.

De 1920 ĝis 1960 Anton Pieck estis desegno-instruisto en Bloemendaal Noord-Holland. La desegnaĵojn kiujn li faris, havis tre propran stilon, ofte fabeleca kaj nostalgia laŭ karaktero, kaj montras la grandan fantazion kaj detalan precizecon. Liaj ilustraĵoj fariĝis eksterordinare popularaj. La etosplenaj desegnaĵoj regule videblas sur naskiĝokartoj kaj kalendaroj.

## Efteling 
Pieck ankaŭ estas la projektinto de la originala fabelparko De Efteling en Kaatsheuvel, kiu elkreskis ĝis unu el la plej gravaj plezurparkoj en Nederlando, kaj ankaŭ ekster Nederlando ĝi famiĝis.

## Autotron 
eta|dekstra|250px|Voorste Venne
En 1968 Anton Pieck estis alparolita de sinjoro Lips por formplani konstruaĵon por lia kolekto da antikvaj aŭtomobiloj. Ĉi tiu konstruaĵo estis inaŭgurita en 1972 en Drunen. Ĝi fariĝis impona konstruaĵo kun oficejoj, restoracio kaj granda ekspoziciejo. Kiam oni volis plivastigi la Autotronon kun plezurparko, sed ne ricevis permeson por tio, oni translokigis la Autotron al Rosmalen. Oni konservis la konstruaĵon en Drunen kaj Ĝi nun havas aliajn destinojn. La nomo estas ŝanĝita en "De Voorste Venne".

## Anton Piecklernejo 
En Kaatsheuvel estas lernejo nomita laŭ Anton Pieck.

## Busto 
La skulptisto Kees Verkade faris bronzan buston de li, kiu troviĝas en la vilaĝo Overveen (komunumo Bloemendaal) Noord-Holland .

## Anton Pieck Muzeo 
Ekde 1984 en Hattem (Gelderland) estas Anton Pieck Muzeo kun la nomo: "Huis voor Anton Pieck" (Domo por Anton Pieck).

## Eksteraj ligiloj 
* Anton Pieck Muzeo en Hattem
* La Anton Pieck Dokumentada Centro 

Pieck, Anton
Velence

:*Tiu ĉi artikolo temas pri urbo en Hungario. Pri samnomata lago temas artikolo Velence (lago).*

**Velence** estas nova urbo kun titolo vinvilaĝo (sed ankaŭ populara banloko kaj feriejo, eĉ kuracbanloko) en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Gárdony.
eta|maldekstre|Promenejo en Velence

## Situo
Velence situas laŭ la (malnova) ĉefvojo inter Budapeŝto kaj Székesfehérvár, laŭ la fervojo Budapeŝto-Balatono, aŭtoŝoseo M7 inter Budapeŝto-Balatono estas ne tro for, laŭ orienta bordo de Velence (lago).

## Historio
Ĉe la urbo estis vojo de romianoj. En 1583 la turkoj okupis la tutan regionon. En 1690 kalvinana preĝejo konstruiĝis.

La lago estas pli proksime de Budapeŝto, ol Balatono. La randon de la akvo kovras delikata sablo, la profundo nur malrapide grandiĝas, tial ankaŭ por infanoj estas konvena. Vintre, sur ĝia glacio eblas fari vintrajn sportojn. La urbo havas havenojn por boatoj kaj por ekskursoŝipoj.

La komunumo ricevis la rangon urbo en 2004. Urboparto estas iama vilaĝo Agárd, kie kuracbanloko funkcias.

## Famuloj 
En Velence mortis:
* aktoro Jolán Szigeti
* arkitekto Alajos Hauszmann
* gitaristo Péter Kun
* trezormajstro Ignác Eötvös (pli juna).
eta|Kastelo de Hauszmann en Velence

## Vidindaĵoj 
* Kastelo de Velence
* Preĝejo Stefano la 1-a (Velence)
* Kalvinana preĝejo (Velence)
* Baptista preĝdomo (Velence)
* strando

## Referencoj 
Kategorio:Velence
Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario
Veterano

**Veterano** estas longe servinta kaj spertoriĉa soldato. Oni uzas la terminon ankaŭ por soldatoj, kiuj batalis antaŭ longa tempo en iu milito, eĉ se ilia soldata servo finiĝis kun la fino de tiu milito. Tiel oni parolas nuntempe ekzemple pri *veteranoj de la Dua Mondmilito*.

En figura senco, **veterano** estas homo, kiu dum multaj jardekoj ie servis aŭ spertiĝis, ekzemple pro longa deĵortempo en firmao, longtempa membreco en asocio aŭ multjara aktivado por iu celo.

Veterana Esperantista Klubo estas faka asocio kunlaboranta kun UEA. Ĝi uzas la sekvan difinon: "Veterano estas tiu, kiu lernis Esperanton antaŭ kvardek jaroj."

## Vidu ankaŭ 
* Monda Veterana Federacio
* Veterano? (Libro pri spertoj de esperantista veterano, verkita de Ismael Gomes Braga)

Kategorio:Batalintoj
Kategorio:Maljunaĝo
Lauwersmeer

eta|dekstra|300px|Satelitfoto de la Lauwersmeer
**Lauwersmeer** (Lauwerslago) estas la nova nomo por **Lauwerszee** (Lauwersmaro) kiu estis golfeto en la norda parto de Nederlando. Ĝi nomiĝis laŭ la rivereto Lauwers kiu fluas laŭlonge la limo inter la provincoj Groningen kaj Frislando. La Lauwerszee ekestis dum la inunda katastrofo en 1280. Oni faris multajn planojn por fermi la golfeton de la Vadomaro. Post la inunda katastrofo en 1953 oni decidis endigigi ĝin. En 1960 la decido por endigigo estis akceptita kaj oni komencis fari 13 km longan digon kun kluzoj kaj kanalfermilo. Preskaŭ mezvoje de la digo oni konstruis novan havenon kiu nomiĝas Lauwersoog. Je la 25-a de majo 1969 oni fermis la digon kaj ekde tiam la golfeto nomiĝas Lauwersmeer (Lauwerslago). Ĉar la Lauwerszee fariĝis dolĉakva lago, la naturo ŝanĝiĝis kaj nova faŭno kaj flaŭro aperis en la areo. Por protekti la novan junan naturareon, je la 12-a de novembro 2003 oni decidis fari el la Lauwersmeer nacian parkon. La pramŝipo al la insulo Schiermonnikoog nun foriras de Lauwersoog; antaŭ la endigigo ĝi foriris de Oostmahorn.

Estas malkonsento pri la nomo ("Lauwerzee" aŭ "Lauwer**s**zee"). Sur kelkaj malnovaj mapoj ĝi estas literumita kiel "Lauwerzee".

Kategorio:Lagoj en Nederlando
Kategorio:Geografio de Frislando
Kategorio:Geografio de Groningo (provinco)
James Bruce

**James BRUCE** (n. 14-an de decembro 1730 en Kinnaird - m. 27-an de aprilo 1794) estis brita esploristo kaj geografisto.

Li unue vojaĝis al Eŭropo (Hispanio, Portugalio). En 1763, James Bruce fariĝis konsulo en Alĝero, kaj profitis el tio por traesplori nordan Afrikon. Li alvenis en 1768 al Abisinio (hodiaŭ Etiopio) kaj eĉ atingis en 1770 la fonton de la blua Nilo. Li revenis al Britio en 1774, kie oni kredis, ke li estis jam de longe mortinta. Li publikigis en 1790 vojaĝrakonton titolitan *Travels to Discover the Source of the Nile* (Vojaĝoj por Malkovri la Fonton de la Nilo).

Pro lia fama vantemo, kaj pro la nekredeblaj rilatitaj aventuroj, la libron oni legis tre skeptike. Ĝi cetere inspiris multajn satiraĵojn. James Bruce tamen grandege kontribuis al la disvolviĝo de geografio en la 19-a jarcento : li malkovris multajn informojn pri la geografio de Abisinio, kvankam li ne malkovris la veran fonton de la Nilo.

Li revenis al Eŭropo kun multaj afrikaj specimenoj, kiujn Georges-Louis Leclerc de Buffon uzis por verki sia *Histoire naturelle*.

Bruce, James
Bruce, James
Vaporŝipo

[image|eta|*Bailey Gatzert*, vaporŝipo sur la [Rivero Kolumbio ĉirkaŭ 1910]]

**Vaporŝipo** estas ŝipo, movita per vapormaŝino aŭ vaporturbino.

La unuan funkciantan vaporŝipon konstruis la franca Claude de Jouffroy d'Abbans en 1783. La unuan vaporŝipon patentigis la 1-an de februaro 1788 Isaac Briggs kaj William Longstreet. La usona Robert Fulton patentigis en 1809 modifitan vaporŝipon, kiu estis ekonomie sukcesa. Lia rada vaporŝipo *North River Steam Boat* (konstruita en 1807, kaj nomata post generacioj kiel *Clermont*) estis ekipita ankoraŭ kun veloj. Ĝi atingis la rapidon de 4,5&nbsp;knotoj (8,3&nbsp;km/h) kaj estis uzata inter Novjorko kaj Albany kiel linia veturŝipo sur la rivero Hudson. Ĝi faris la vojon dum kvarona tempo ol la velŝipoj.

La teknika trairo de velŝipo al vaporŝipo daŭris dum jarcento. La vaporŝipoj vere konkuris kun la velŝipoj ekde la 1850-aj jaroj kaj traveturis regule la oceanon. La unua senvela vaporŝipo ekis en 1889 - konstruita de Alexander Carlisle - kaj rapida de 20&nbsp;knotoj *Teutonic* de la entrepreno White Star Line.

La unuaj vaporŝipoj uzis vapormaŝinojn kun malgranda premo, tiel oni povis grandigi la povumon nur per grandigo de la vapormaŝinoj. Tiu grandigo atingis la volumenan limon en ĉirkaŭ 1870, oni poste grandigis la vaporpremon per pli efikaj kaldronoj. Oni planis vapormaŝinojn, kiuj uzis la saman vaporon du-trifoje. En tiuj maŝinoj la vaporo iris en pli kaj pli grandajn cilindrojn; ilia povumo atingis 20.000 ĈP komence de la 1900-aj jaroj. Oni dumtempe perfektivigis la ŝiphelicon, tiel ĝi anstataŭis la padelradon, kiu estis neefika, ĉar okaze de balanciĝo de la ŝipo, ĝi elstaris el la akvo.

La vera revolucio okazis en 1884, kiam la brita inĝeniero Charles Parsons prezentis la unuan funkciantan vaporturbinon. La turbinoj estis pli efikaj kaj pli simplaj ol la piŝtaj vapormaŝinoj, sed ili estis tro rapidaj por turnigi la ŝiphelicojn per konvena rapido. Oni solvis tiun problemon en ĉirkaŭ 1910, per enkonstruo de rivolufrekvanco-reguligilo. Oni povis konstrui per la bonefikaj, malpezaj turbinoj grandvolumenajn kaj rapidajn oceanveturajn ŝipojn en la unuaj jardekoj de la 20-a jc..

La vaporŝipojn anstataŭigis dizelmotoraj ŝipoj meze de la 20-a jc. Hodiaŭ funkcias vaporŝipoj ĉefe kiel muzeaj ekspoziciejoj aŭ kiel nostalgi-veturaj ŝipoj.
Samuel Cunard

**Siro Samuel CUNARD** (21-an de novembro 1787, Halifakso, Nova Scotia (Kanado) – 28-an de aprilo 1865, Kensington, Londono, Anglio) estis brita komercisto kaj ŝipposedanto. Li fondis la unuan laŭhoraran vaporŝipan veturentreprenon sur la Atlantiko.

Cunard jam komencis plani en la 1830-aj jaroj pri poŝta servo inter Anglio kaj Nord-Ameriko – per vaporaŝipoj en la itinero de Liverpool–Halifax–Boston. Li veturis en 1838 al Anglio kaj sekvajare fondis kun siro George Burns (el Glasgow) la entreprenon *British and North American Royal Mail Steam Packet Company*, pli populare la *Cunard Line*-n. Li ricevis en 1859 la titolon baroneto.

## Vidu ankaŭ 
* Cunard Line

Kategorio:Britaj ŝipkonstruistoj
Kategorio:Britaj entreprenistoj
Paolo Giovio

**Paŭlo Ĝovjo** (naskiĝis la 19-an de aprilo 1483 - mortis la 11-an de decembro 1552) estis itala kuracisto, historiisto kaj biografiisto. Li estas plej konita pro sia kroniko de la italaj militoj. Liaj raportoj pri multaj bataloj konsistigas unu el la plej signifaj historiaj fontoj de tiu periodo.

Preskaŭ nenion oni scias pri lia junaĝo. Lia familio devenis de Isola Comacina, apud la lago Como. Lia patro, juristo, mortis ĉirkaŭ 1500. Li estis edukita de sia pli aĝa frato, Francesco Giovio, kiu estis humanisto kaj historiisto. Kvankam li interesiĝis pri literaturo, li estis sendita al Padua por studadi medicinon. Li obtenis sian diplomon en 1511.

Giovio unue laboris kiel kuracisto en Como sed, post la disvolviĝo de pesto en tiu urbo, li transloĝiĝis al Romo, kie la papo Leono la 10-a igis lin instruiston pri morala filozofio kaj sekve pri natura filozofio, en la romia universitato. Li estis cetere kavalirigita de la papo. Giovio samtempe komencis verki historiajn eseojn.

En 1517, li fariĝis la persona kuracisto de la kardinalo Giulio de' Medici (estonta papo Klemento la 7-a). Li krome redaktis kelkajn eseojn, ekzemple la *De optima victus ratione*, en kiu li esprimas dubojn pri tiama farmacio. Klemento la 7-a igis lin episkopon de Nocera Inferiore.

En 1536, Giovio akiris personan vilaon ĉe la lago Como kaj nomis ĝin *Museo*, ĉar li enmetis tien sian kolekton da portretoj de famuloj. En 1549, la papo Paŭlo la 3-a nuligis lian episkopan titolon, kaj Giovio decidis transloĝiĝi al Florenco, kie li mortis en 1552.

## Verkoj 
* *De romanis piscibus* (1524)
* *De legatione Basilii Magni Principis Moschoviae* (1525)
* *Commentario de le cose de’ Turchi* (1531)
* *Elogia virorum litteris illustrium* aŭ *Elogia doctorum virorum* (1546)
* *Descriptio Britanniae, Scotiae, Hyberniae et Orchadum* (1548)
* *Vitae* (1549)
* *Historiarum sui temporis libri* (1550-52)

Giovio, Paolo
Jean-Baptiste Oudry

eta|200px|Gravuraĵo fare de Jean-Baptiste Oudry.
**Jean-Baptiste OUDRY** (n. la 17-an de marto 1686 en Parizo - m. la 3-an de aprilo 1755 en Beauvais) estis franca pentristo kaj gravuristo.

Oudry estis unue la lernanto de sia propra patro, kiu estis pentristo kaj gravuristo, kaj sekve laboris dum kvin jaroj en la ateliero de la portretisto Nicolas de Largillière. Li fariĝis membro de la pentrakademio de Parizo en 1719, kaj profesoro en 1743.

Jean-Baptiste Oudry pentris ĉefe portretojn je la komenco de sia kariero, kaj poste dediĉis pliajn verkojn al bestoj aŭ flaŭro. Li estis ekde 1725 la artdirektoro de la tapeto-manufakturo de Beauvais, antaŭ fariĝi la direktoro de la fama manufakturo Gobelin de Parizo en 1733.

Kategorio:Francaj barokaj pentristoj
Kategorio:Francaj pentristoj de la 18-a jarcento
Kategorio:Francaj gravuristoj
Lee Kuan Yew

**Lee Kuan Yew** ( — ) estas politikisto en Singapuro. Li estis la unua ĉefministro de Singapuro kaj estis en tiu pozicio de 1959 ĝis 1990. Lia posteulo estis Goh Chok Tong, en kies kabineto li agadis kiel *Senior Minister*. Lia filo Lee Hsien Loong estis ekde 2004 ĝis 2024 la tria ĉefministro de Singapuro, kies kabineto li agadas kiel *Minister Mentor*, speciala posteno, kreita por li.

Li vidis en la demokratio nur malhelpan instituton, kiu malebligas pli efikajn decidojn.

## Literaturo 
* Michael D. Barr: *Lee Kuan Yew: The Beliefs Behind the Man*. Georgetown University Press, Washington D.C. 2000.
* Alex Josey: *Lee Kuan Yew – The Crucial Years*. Times Books International, Singapore and Kuala Lumpur 1980.
* Kwang, Han Fook, Warren Fernandez, Sumiko Tan: *Lee Kuan Yew: The Man and His Ideas*. Singapore Press Holdings, Singapore 1998.
* James Minchin: *No Man is an Island. A Study of Singapore’s Lee Kuan Yew*. Allen & Unwin, Sydney 1986. 

Kategorio:Singapuraj politikistoj
Kategorio:Ĉefministroj de Singapuro
Bumo

**La bumo, bum!** aŭ **bumm** povas signifi la sekvajn:

***Bumo** estas speco de masto, ekstere elstaranta, okaze aldonita al la regula mastaro. Bumbuspirito elstaras preter la buspirito, dum vela bumo portas bonedon. La **levbumo** estas forta stango, suprenlevebla kaj turnebla, por enŝipigi kaj elŝipigo kargon.
***Bumo** estas sustantivo responda al la interjekcio ***Bum!***, uzata por esprimi bruon de subita, neatendita falo.
***Ernst Bumm**, germana ginekologo.

## Vidu ankaŭ
*Boom, belgia vilaĝo.
**boom*, angla vorto, elparolata kiel *bu:m* kaj signifante interalie konjunkturon.

## Referencoj
Kongreso de KPSU

**Kongreso de KPSU** estis, laŭ la partia statuto, la ĉefa gvidorgano de Komunista Partio de Sovetunio kaj ties antaŭulaj partioj. Entute okazis 28 tiaj kongresoj, se kalkuli ekde la kongreso de Rusia Social-Demokratia Laborista Partio en Minsko (1898).

En 1917-1925 la kongresoj okazis ĉiujare, sed post la morto de Lenino partia politiko ŝanĝiĝis al malpli da demokratio; rezulte inter la jaroj 1939-1952 kongresoj tute ne okazis. Ekde 1961 la kongresoj okazadis regule, ĉiun kvinan jaron.

La kongreso de KPSU elektadis la Centran Komitaton (ЦК/CK), kiu, siavice, elektadis membrojn de la Politika Buroo (Политбюро/Politburoo).

Kategorio:Komunista Partio de Sovetunio
Lezo

**Lezo** estas nenormala stato de histo aŭ organo, estigita de diversaj traŭmatoj (brulvundo pro varmo, kemiaĵo aŭ elektrokutiĝo, de infekta agento, tumoro, hipoksio...)

La absceso lezas la haŭton.

Lezo povas esti formo de kuracado; ekzemple kiam oni kirurgie amputas parton de la cerbo kiu estigis kronikan epilepsion.

## Vidu ankaŭ interalie 
* vundo
* grato
* abrazio

 

Kategorio:Nozologio
Surmerkatigo

**Surmerkatigo** aŭ **merkata enkonduko** estas la enkonduko de nova produkto aŭ servo en specifan merkaton.

Krom la prezo kaj uzebleco de la nova produkto aŭ servo gravaj faktoroj por la sukceso estas la enkonduka tempopunkto, antaŭa reklamado kaj prilaboro de la celitaj konsumontoj kaj per ĝi la estigo de aĉetdeziroj. 

Kategorio:Ekonomio
Martingalo

**Martingalo** povas esti:

*rimeno, pendanta inter la antaŭkruroj de rajdoĉevalo, por malhelpi ĝin baŭmi ktp.
*vertikala stango sub la forĵibo de velŝipo.
*sistemo de serie progresantaj ludmetoj ĉe hazardludo
Chaplin

**Chaplin** povas rilati al:

*Charlie Chaplin (1889-1977) - fama brita kinisto.
*Geraldine Chaplin (1944) - usona aktorino, filino de Charlie Chaplin.
Skandinavia valuta unio

La **skandinavia valuta unio** aŭ **skandinavia mona unio**, (svede *Skandinaviska myntunionen*, dane *Skandinaviske møntunion*) dum la jaro 1872 fondiĝis de la nordeŭropaj ŝtatoj Svedio kaj Danio (kiu tiutempe ankaŭ ampleksis la insulon Islando). Kialo por la fondiĝo estis, ke la ŝtato Britio enkondukis oran standardon de sia valuto, kaj sekve de tio ankaŭ sur la eŭropa kontinento pli kaj pli da ŝtatoj orientigis siajn valutojn laŭ deponoj de la valora metalo oro anstataŭ kiel antaŭe laŭ deponoj de arĝento, kaj ke la du ŝtatoj volis kunigi siajn fortojn en la starigo de ora depono. Dum la jaro 1877 ankaŭ Norvegio, kiu regiĝis de la sama reĝo kiel Svedio, sed je granda parto estis administre aŭtonomia, aliĝis al la valuta unio. Ekde tiam ĉiu dana, sveda kaj norvega monero kaj poste monbileto estis valida en ĉiuj tri landoj. Kadre de la valuta unio la antaŭa dana kaj antaŭa sveda-norvega valuto anstataŭiĝis per la decimala valuto 1 Krono = 100 oeroj (*Øre* respektive *Öre*).

Pro malsamaj naciaj valutaj politiko speciale dum la Unua Mondmilito la valutoŝanĝa kurzo ne restis 1:1, kio gvidis al konfliktoj inter la naciaj bankoj de la ŝtatoj. Dum la jaro 1918 Islando sendependiĝis de Danio, kaj enlande enkondukis la nacian valuton islanda krono. Dum la jaro 1924 la ŝtatoj decidis, ke la moneroj de unu ŝtato ne plu estu valida pagilo en la aliaj membroŝtatoj de la unio, kio praktike estis la fino de la skandinavia valuta unio.

Dum la sama epoko, en suda Eŭropo pro samaj ekonomiaj kialoj funkciis la latinida valuta unio. Ambaŭ valutaj unioj iusence estas rektaj antaŭuloj de la nuntempa komuna eŭropa valuto Eŭro.

*Vidu ankaŭ:* 20ra dana krono, 20ra norvega krono, 20ra sveda krono, 20ra islanda krono.

Kategorio:Monunuoj
Kategorio:Ekonomio de Danio
Kategorio:Ekonomio de Norvegio
Kategorio:19-a jarcento en Norvegio
Kategorio:Ekonomio de Svedio
Kategorio:19-a jarcento en Svedio
Kategorio:Ekonomio de Islando
Kategorio:Historio de Islando
Kategorio:19-a jarcento en Danio
Szár

**Szár** [sAr] estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza** Transdanubio, en departemento Fejér, en subregiono de Bicske. La nomo signifas hungare: stipo (noto: neniam diru kun mallonga **a** kiel *[sar]*, ĉar tiu signifas en la hungara la vorton merdo).
eta|Katolika preĝejo en Szár

## Bazaj informoj 
* Areo: 45 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2320
* Poŝtkodo: 2065
* Telefonprefikso: 22

## Situo 
La vilaĝo situas laŭ (malnova) ĉefvojo kaj fervojo inter Budapeŝto kaj Vieno, aŭtoŝoseo **M1** al la samaj direktoj preteriras.

## Historio 
Dum la turka erao la vilaĝo senhomiĝis. Poste laŭ strategio de Habsburgoj ĉirkaŭ Buda germanoj-ŝvaboj setlis. En 1787 postbaroka katolika preĝejo, en 1816 kalvinana baroka-klasikisma preĝejo konstruiĝis. En 1945 por Budapeŝto okazis gravaj bataloj, la vilaĝo ruiniĝis. En 1946 la ŝvaboj deportiĝis al Germanio, alvenis hungaraj rifuĝintoj el Ĉeĥoslovakio. En 1960 kolĥozo pri **Paco** formiĝis. Ekde 1987 karbonominejo funkcias.

La vilaĝo havas germanan kaj ciganan aŭtonomiojn.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Johano Baptisto de 1757

## Famuloj 
En Szár naskiĝis kuracistoj György Romhányi kaj József Romhányi (kuracisto).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Ĉeĥaj landoj

[eta|250ra|dekstra|Bohemio, Moravio, Aŭstria Silezio - 1892, tiamaj partoj de [Aŭstrio-Hungario]]
Termino **Ĉeĥaj landoj** aŭ **historiaj ĉeĥaj landoj** markas en Ĉeĥio teritoriajn partojn, kiuj daŭre kaj longtempe prezentis ĝis la jaro 1928 la plej altajn teritorie aŭtonomiajn tutaĵojn, en kiujn la teritorio de hodiaŭa Ĉeĥio dividiĝis eĉ ne okazinte pli karakterizaj ŝanĝoj de ties limoj. Ĝis hodiaŭ tiuj ĉi tutaĵoj estas signifaj el la historiaj kaj kulturaj kaŭzoj. Por parto de publiko tiuj ĉi partoj ankaŭ plu prezentas la teritoriajn tutaĵojn, kun kiuj ĝi kapablas plene identigi. Ekde mezepoko ĝis la jaro 1918 uzis tiujn ĉi landoj ankaŭ aŭtonomion, kiu estis en diversaj periodoj diverse vastaj. La plej altan gradon de aŭtonomio tiuj ĉi landoj havis antaŭ batalo sur Blanka Monto, kiam temis pri fakte memstaraj ŝtatoj enkadre de Landoj de Krono ĉeĥa.

Historiaj **Ĉeĥaj landoj** de hodiaŭa **Ĉeĥio** estas:
:* **Bohemio** *(inkluzive de Vitorazio)*
:* **Moravio** *(inkluzive de Valticio kaj Dija triangulo)*
:* **Silezio** (Ĉeĥa Silezio)

Kategorio:Historio de Ĉeĥio
Kategorio:Geografio de Ĉeĥio
Szárliget

**Szárliget** (sArliget) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza** Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en subregiono de Tatabánya. La nomo signifas hungare: stipo-bosko.

## Bazaj informoj 
* Areo: 15 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2180
* Poŝtkodo: 2067
* Telefonprefikso: 34

## Situo 
La vilaĝo situas inter montoj **Vértes** (vErteŝ) kaj **Gerecse** (gereĉe) laŭ (malnova) ĉefvojo kaj fervojo inter Budapeŝto kaj Vieno, aŭtoŝoseo M1 al la samaj direktoj preteriras. Tatabánya troviĝas 11, Bicske 13 km-ojn.

## Historio 
Pli frue loĝis tie keltoj, romianoj kaj hunoj. Dum la turka erao la vilaĝo senhomiĝis. Posedantoj de la minejo en Tatabánya aĉetis la lokon, kaj ili fondis tie setlejon por oldaj kaj handikapaj ministoj.

## Vidindaĵo 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Maria Magdalena de 1993

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Landoj de Krono ĉeĥa

[eta|300 px|Landoj de Krono ĉeĥa en la 14-a jarcento (la plej granda amplekso) en periodo de regado de [Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a.]]
[eta|300 px|Ĉeĥaj landoj enkadre de [Aŭstrio-Hungario komence de la 20-a jarcento : 1 – Bohemio, 9 – Moravio, 11 – Silezio]]
**Landoj de Krono ĉeĥa** - historie  kaj , do **Bohemia kronlando** - estas nomo de historia ŝtata formacio, kiu estis kreita per ligo de landoj en persona unio sub suvereneco de la reĝo de la Bohemia reĝlando, lando kiu ekde la fondo de la reĝlando en 1198 ĝis la malfondo de la imperio en 1806 estis integra parto de la Sankta Romia Imperio de germana nacieco. La kernon kreis la t.n. historiaj ĉeĥaj landoj, t.e. Reĝlando Bohemio, Margraflando Moravio kaj Ĉeĥa Silezio. Dum plimulto de la tempo de tiu ĉi ŝtata formacio ties partoj estis ankaŭ la tuta Duklando Silezio kaj Luzacio. Ekde 1526 la habsburga aŭstra imperiestro Ferdinando la 1-a, kiu ekde 1556 ankaŭ estis imperiestro de la Sankta Romia Imperio de germana nacieco heredis la bohemian kronlandon, kiu de tiam estis integra parto de la Aŭstra Imperio regita de la Habsburga monarkio ĝis 1918, nur ke en 1742 prusia Silezio post milito devis esti transdonita al reĝlando Prusio.

## Vidu ankaŭ 
* Graflando Glatz

Kategorio:Historio de Ĉeĥio

Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1340-1349
Kategorio:Aperis en 1348
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1918
Kategorio:14-a jarcento en Ĉeĥio
Kategorio:20-a jarcento en Ĉeĥio
Jean Goujon

**Jean GOUJON** (naskiĝinta en 1520 en Normandio; mortinta la 25-an de aŭgusto 1572 en Parizo) estis franca skulptisto kaj arkitekto. Li estis unu el la plej gravaj artistoj de la franca Renesanco.

[eta|300px|maldekstra|*La kvar sezonoj* (ĉ. [1547, Muzeo Carnavalet)]]
Liaj verkoj estas tipaj de franca manierismo. La personoj desegnitaj aŭ skulptitaj de Goujon ŝajnas rondaj, ĝuemaj kaj fluidaj. La vest-tukoj evidentigas lian grandan scion pri greka skulptarto. Liaj disĉiploj de la skolo de Fontainebleau diskonigis lian stilon tra Francio. La skulptaĵoj de Goujon restis popularaj dum la baroka kaj novklasika periodoj.

Goujon estis protestanto kaj hugenoto. Li ne timis persekutadon, eĉ post la masakro de la Sankta Bartolomeo, kaj estis finfine murdita en pariza strato.

Kategorio:Francaj skulptistoj
Douwe Mout van der Meer

**Douwe Mout VAN DER MEER** (n. en 1704 - mortis post 1758) estis nederlando, kiu famiĝis en la 18-a jarcento pro la rinocero, kiun li ekspoziciis en pluraj eŭropaj landoj.

Li naskiĝis en Nederlando la 12-an de aprilo 1704 ene de familio da ŝipanoj. Lia patro, samkiel lia avo kaj patrinaj onkloj, estris komercajn marŝipojn. Li mem fariĝis ŝipisto, kaj fariĝis ŝipestro por la Nederlanda Orienthinda Kompanio. En 1740, li estris la *Knappenhof* el Hindio al Eŭropo, kaj en 1742-1744 li estris la *Goidschalxoord* inter Nederlando kaj Hindio.

Ekde 1744, li forlasis la kompanion kaj ekis novan karieron kiel spektaklisto : li vojaĝis tra la tuta Eŭropo por prezenti hindan rinocerinon, nomitan Clara, kiun li trovis en Bengalio en 1741. Ĉar jam estis pluraj sukcesaj ekspozicioj de rinoceroj en Londono en 1684 kaj 1739, van der Meer konstruis specialan veturilon por la besto kaj akompanis ĝin al Bruselo. Sukceso tuj trafis la spektaklon, kaj li do daŭrigis sian vojaĝon ĝis 1758, tra germanlingva Eŭropo, Francio kaj Italio, antaŭ reveni al centra Eŭropo kaj finatingi Anglion.

La lasta spektaklo okazis en Londono en 1758, kie la rinocerino Clara mortis la 14-an de aprilo. Pri la posta vivo de Douwe Mout, kiu estis nobeligita de la aŭstria imperiestro, oni nenion scias.

## Vidu ankaŭ 
* Clara (rinocero)

## Bibliografio 
* Irene Verheij, *Op reis met Clara. De geschiedenis van een bezienswaardige neushoorn*, 1992
* Glynis Ridley, ''Clara's Grand Tour : Travels with a Rhinoceros in Eighteenth-Century Europe'', New York, Atlantic Monthly Press, 2004.

Meer, Douwe Mout van der
Meer, Douwe Mout van der
Internacia tago de senperforto

alternative=Non violence sculpture by carl fredrik reutersward malmo sweden.jpg|eta|*Senperforto*, skulptaĵo fare de Carl Fredrik Reutersward. Malmo, Svedio.
**Internacia tago de senperforto** (aŭ **senperforta tago**) estas la internacia tago en 2-a de oktobro ĉiujare. Ĝi estas la naskiĝtago de Mahatmo Gandhi, kiu uzis la senperforton kiel metodon de politika batalado dum la sendependiĝo de Hindio de la brita imperio. Gandhi nomis la senperforton "la plej granda povo kion la homaro posedas".

Je la 15a de junio 2007, la Ĝenerala Asembleo de la Unuiĝintaj Nacioj deklaris la 2an de oktobro "Internacia tago de senperforto". La ideo de tia ĉi tago venis de internacia kunveno en Nov-Delhio en januaro 2007. La kunveno -- "Paco, senperforto kaj plipovigado: gandhia filozofio en la 21a jarcento" -- markis la centjariĝon de la movado de civila malobeo kiun lanĉis Gandhi en Sud-Afriko. La partoprenintoj de la kunveno -- de 91 landoj kaj 122 organizaĵoj -- emfazis la bezonon "konstrui justecan kaj egalecan mondon, kie homoj povas vivi digne en paco kaj harmonio kunkune en diversaj kaj plurecaj socioj."

La rezolucio de la Ĝenerala Asembleo petas la membro-ŝtatojn marki la tagon "en taŭga maniero kaj disvastigi la mesaĝon de la senperforto, inkluzive per la edukado kaj la publiksciigado."

## Vidu ankaǔ 
*Internacia Tago pri Paco
*Kulturo de Paco

## Eksteraj ligiloj 
*La anglalingva teksto de la rezolucio de la Ĝenerala Asembleo  - Unuiĝintaj Nacioj

*La anglalingva enkonduko al la rezolucio proponata de la barata registaro por la Internacia tago de senperforto  - Unuiĝintaj Nacioj

Senperforto
Kategorio:Oktobro
Mo i Rana

**Mo i Rana** [prononco: Mu i Rana] estas urbo kaj komunumo de Norvegio en la provinco Nordland. La urbo situas sude de la monto *Saltfjellet* kaj la arkta cirklo, kaj proksime de Svedio. La urbo havas ĉirkaŭ 17 750 loĝantojn, la tuta komunumo Rana havas ĉirkaŭ 25 000 loĝantojn. Ili vivas sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun .

Rana kaj Saltfjellet estas konataj pro havi multajn kavernojn. Kaj la glaĉero Svartisen estas ankaŭ proksima.

Plej grava ekonomia branĉo antaŭe estis la feruzino. Duono de la Nacia Biblioteko de Norvegio situas en Mo i Rana. La alia parto situas en la ĉefurbo Oslo.

La Eŭropa ŝoseo 6 kaj la fervojo Nordlandsbanen trairas Mo i Rana. La urbo ankaŭ havas grandan havenon kaj malgrandan flughavenon.

## Konatuloj 
* Elin Nilsen, skikuranto
* Tom Sandberg, skikuranto kaj skisaltanto
* Trond Sollied, futbaltrejnisto kaj antaŭa futballudisto

## Situo 
Kategorio:Komunumoj de Nordland
Kategorio:Urboj de Norvegio
Óbarok

**Óbarok** (Obarok) estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono **Meza** Transdanubio, en departemento Fejér, en subregiono de Bicske. Ó signifas hungare: malnova.

## Bazaj informoj 
* Areo: 18 &nbsp;km²
* koordinatoj: 
* Loĝantaro: 790
* Poŝtkodo: 2063
* Telefonprefikso: 22

## Situo 
La vilaĝo situas laŭ (malnova) ĉefvojo kaj fervojo inter Budapeŝto kaj Vieno, aŭtoŝoseo **M1** al la samaj direktoj estas ne tro for. Újbarok (=nova Barok) estas 3&nbsp;km-ojn for, Bicske estas en la proksimeco (6&nbsp;km). Tatabánya troviĝas 17, Biatorbágy 24, Tata 30&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1365. Ĝis la memstariĝo la loko apartenis al Bicske. En 2001 la komunumo rajtis fari municipon. Vilaĝservoj estas: infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al *Apoteozo* de Sankta Kruco de 1907

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Újbarok

**Újbarok** [Ujbarok] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Bicske. La vilaĝo germane estas **Neudörfl**.

## Bazaj informoj 
* Areo: 2 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 350
* Poŝtkodo: 2066
* Telefonprefikso: 22

## Situo 
Újbarok situas laŭ (malnova) ĉefvojo kaj fervojo inter Budapeŝto kaj Vieno, aŭtoŝoseo **M1** al la samaj direktoj estas ne tro for. Bicske troviĝas 7, Tatabánya 17, Székesfehérvár 41, Budapeŝto 43 kilometrojn http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=17482&i2=9566 .

## Historio 
La unua mencio okazis en 1339. La pliaj datenoj mencias nur la bienulojn, supozeble la loko estis longe neloĝata. En 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj el la grandbieno.

La loĝantaro produktas tritikojn, hordeojn, avenojn, maizojn kaj terpomojn. En Újbarok migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al (Granda) Dipatrino

## Fontoj 
* hungara Vikipedio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Biffy Clyro

**Biffy Clyro** estas skota alternativa-roka muzikistaro formita en 1995. Ĝiaj membroj estas Simon Neil, Ben Johnston kaj James Johnston.
eta|180ra|Gitaristo Simon Neil plenumante en Julio de 2007
eta|180ra|

Kategorio:Skotaj muzikaj grupoj
Kategorio:Rokmuzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1995
Dominique Strauss-Kahn

**Dominique STRAUSS-KAHN** , alinomita **DSK**, estas franca politikisto, naskiĝinta la  en Neuilly-sur-Seine (Hauts-de-Seine), ano de la franca Socialista Partio (PS), kaj deputito de la 8-a distrikto de Val-d'Oise (Sarcelles).

Li estis urbestro de Sarcelles de 1995 ĝis 1997. Li estis nomumita por 5 jaroj kiel direktoro de la Internacia Valuta Fonduso la  sed li demisiis la  post akuzo pri asertita seksperforto kontraŭ hotelĉambristino.

Je la  la usona Publika Ministerio nuligis la kulpigojn kontraŭ Straus-Kahn, ĉar la prokuroro opiniis ke la deklaroj de la supozata viktimo ne estis sufiĉe fidindaj.

## Referencoj 
Kategorio:Francaj judoj
Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Francaj ekonomikistoj
Kategorio:Internacia Valuta Fonduso
Lamialoj

alternative=Яснотка пурпурная|eta|513x513ra|Яснотка пурпурная
La **lamialoj** () estas planta ordo el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu ordo enhavas 23 familiojn, ĉirkaŭ 150 genrojn kaj pli ol 3750 speciojn.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (24 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Lamiales* Bromhead - lamialoj
****Acanthaceae* Juss. - akantacoj
****Bignoniaceae* Juss. - bignoniacoj
****Byblidaceae* Domin - biblidacoj
****Calceolariaceae* Olmstead - kalceolariacoj
****Carlemanniaceae* Airy Shaw - karlemaniacoj
****Gesneriaceae* Rich. & Juss. - gesneriacoj
****Lamiaceae* Martinov - lamiacoj
****Lentibulariaceae* Rich. - lentibulariacoj
****Linderniaceae* Borsch, K.Müll. & Eb.Fisch. - linderniacoj
****Martyniaceae* Horan. - martineacoj
****Oleaceae* Hoffmanns. & Link - oleacoj
****Orobanchaceae* Vent. - orobankacoj
****Paulowniaceae* Nakai - paŭlovniacoj
****Pedaliaceae* R.Br. - pedaliacoj
****Phrymaceae* Schauer - frimacoj
****Plantaginaceae* Juss. - plantagacoj
****Plocospermataceae* Hutch. - plokospermacoj
****Schlegeliaceae* Reveal - ŝlegeliacoj
****Scrophulariaceae* Juss. - skrofulariacoj
****Stilbaceae* Kunth - stilbeacoj
****Tetrachondraceae* Wettst. - tetrakondracoj
****Thomandersiaceae* Sreem. - tomandersiacoj
****Verbenaceae* J.St.-Hil. - verbenacoj

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Lamialoj
Stepkoko

La **Stepkoko** (*Syrrhaptes paradoxus*) estas mezgranda birdo de la familio de pterokledoj.

## Disvastiĝo 
maldekstra|300ra|eta
Tiu specio reproduktiĝas tra mezaj latitudoj de centra Azio (el Kaspia Maro tra Turkmenio, Kazaĥio, sudokcidenta Siberio, Tibeto, Mongolio kaj norda Ĉinio ĝis Manĉurio) en sekaj stepoj, terkulturejoj kaj similaj medioj, sed ne malproksime de akvo aŭ vegetaloj. En sia teritorio la specio troviĝas je 1300 ĝis 3250 m somere kaj pli malalte vintre, sed ne sub altitudoj de malpli ol 2400 m. Ĝi estas parte birdo migranta, ĉefe el la nordaj partoj de siaj teritorioj en Kazaĥio kaj Mongolio, sed la amplekseco kaj distanco de la sudaj vintraj movoj dependas el la kvanto de falita neĝo. Ĝi estas vaganta al Barato kaj al Eŭropo.

La (flavkapa) Stepkoko eventuale eliris en precizaj jaroj el siaj regulaj reproduktejoj kaj vintrejoj tra la tuta Eŭropo tiom malproksime kiom ĝis Britio, kie iam reproduktiĝis, kaj Irlando. La kialoj de tiuj eksterordinaraj movoj restas nekonataj, sed tio iĝis pli kaj pli malpli ofta, eble pro perdo de la okcidenta teritorio de Siberio pro ŝanĝo al terkulturado.

## Aspekto 
maldekstra|300ra|eta
La Stepkoko estas 30–41&nbsp;cm longa kun enverguro de 58–68&nbsp;cm kaj pezo de 250-300 g la masklo kaj 200-270 g la ino, kun strieca sablokolora plumaro supre, nigra ventro kaj helaj subflugiloj. La masklo havas grizajn kapon kaj bruston, oranĝan gorĝon kaj subokulan vizaĝon, sed grizan malantaŭe, kaj grizan zonon de strioj en brusto. La ino malhavas tiun brustan zonon, sed havas pli da striado en supraj partoj (ne nur en supra dorso, sed en la tuta dorso, kolo kaj brusto) kaj ŝi estas pli senkolora. Junuloj estas similaj al inoj.

La nigra ventro kaj helaj subflugiloj distingas tiun specion disde la rilata Tibeta stepkoko.

La Stepkoko havas etajn kolombecajn kapon kaj kolon, sed fortikan korpon. Ĝi havas longajn pintegajn flugilojn kaj voston kaj faras rapidan rektan flugon. Kruroj kaj piedoj estas plumokovritaj.

## Kutimoj 
eta|Ovo de *Syrrhaptes paradoxus*
La nesto estas grunda truo iome kamuflita inter herbo, en kiu la ino demetas 2-3 verdecajn ovojn kun kamufligaj markoj. Reproduktado okazas en etaj kolonioj. Kovado, ĉefe farita de la ino, daŭras iome malpli ol unu monato. Unu monaton post eloviĝo la idoj ekflugas kaj la masklo alportas ilin al akvo. La duan jaron ili ja seksmaturiĝas.

Aroj flugas al akvejoj mateniĝe kaj krepuske. Temas pri gregema specio kiu ariĝas po centoj da birdoj. Ili estas vegetaranoj kaj manĝas ĉefe grejnojn. Tre malofte ankaŭ larvojn de insektoj.

## Aliaj 
Tiu birdo estas en kelkaj lingvoj nomita omaĝe la germanan zoologon Peter Simon Pallas.

Marko Polo mencias birdon nomitan *Bargherlac* en La Libro de la mirindaĵoj. Tiu estis probable la *Syrrhaptes paradoxus* (S. Pallasii).

## Fontoj 
*  Ne minacata
* *Pheasants, Partridges and Grouse* de Madge kaj McGowan, ISBN 0-7136-3966-0
* http://explorion.net/m.polo-rustichello-travels-marco-polo-1/page-4.html 

## Eksteraj ligiloj 
* Franclingva ejo pri Stepkoko

## Referencoj 
Kategorio:Pterokledoj
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Akvofalo Skok

**Akvofalo Skok** (eo:*Salto*) estas akvofalo en nacia naturrezervejo, kiu troviĝas sur la teritorio de urbo Vysoké Tatry en Valo de Mlynica () en montaro Altaj Tatroj en distrikto Poprad en Slovakio. Ĝi troviĝas sur la teritorio de Nacia parko Vysoké Tatry.
La akvofalon kreas Torento de Mlynica (), kiu apartenas al riverbaseno de Poprad kaj estas en la alteco 1725 m.s.m. Alteco de akvofalo estas 10m kaj ĝia larĝeco sur la trafaleĝo estas 1m. Rokaĵo en kiu kreiĝis akvofalo estas granodiorito. La akvofalo falas tra sojlo de lageto kaj ĝi kreiĝis post la retiriĝo de glaciaĵo en la montaro post la fino de lasta glaciepoko.
300px|eta|maldekstra|Lago super la akvofalo Skok

## Aliro 
De Štrbské Pleso sur markita turistapiedvojo ĉirkaŭ ¾ de horo ĝis fino de Mlynica valo al Selo de Bystrá.

## Vidu ankaŭ 
Listo de slovakaj akvofaloj

## Fonto de informoj 
Paĝaro de Stata protekto de naturo de Slovakio pri slovakaj akvofaloj (slovake):
* http://www.sopsr.sk/vodopady/show_vchu.php?idVchu=40&idVodopadu=208

Skok
Kategorio:Distrikto Poprad
Kategorio:Akvaĵoj en Regiono Prešov
Vértesacsa

**Vértesacsa** [vErteŝaĉa] estas vilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Bicske. **Vértes** estas nomo de apuda montaro, signifante kirasa. Temas pri batalo inter germanoj kaj hungaroj, fine la germanoj rifuĝis kaj ili forĵetis la kirasojn por pli rapide forkuri. Acsa praturke estas parenco.
eta|maldekstre|Ĉefvojo de Vértesacsa en 1950

## Bazaj informoj 
* Areo: 36 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1770
* Poŝtkodo: 8089
* Telefonprefikso: 22

## Situo 
Vértesacsa situas sur montetoj laŭ ĉefvojo Székesfehérvár-Bicske.

## Historio 
Pli frue loĝis tie en la neolitiko kaj bronzepoko, kiujn sekvis romianoj kaj avaroj. En 1543 la turkoj okupis la regionon. Pro murdo de nobelo la loĝantaro rifuĝis, alvenis germanoj, kies posteuloj deportiĝis al Germanio en 1946.

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sankta Kruco (Vértesacsa)

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Alcsútdoboz

**Alcsútdoboz** [alĉUtdoboz] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Bicske. Estas 2 Csút en la proksimeco, tie Al signifas suba, la alia loko estas supra. Doboz signifas hungare skatolo.
eta|dekstra|300px|Kastelo de Habsburg en Alcsútdoboz

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro: 1452
* Poŝtkodo: 8087
* Telefonprefikso: 22

## Situo 
Alcsútdoboz situas laŭ ĉefvojo Székesfehérvár-Bicske, en proksimeco de Bicske.

## Historio 
En la bronzepoko estis tie fortikaĵo. Post la malvenka batalo en Mohács ankaŭ ĉi tie la hungaroj malvenkis kontraŭ la turkoj. Inter la batalantoj verŝajne estis Mihály **Dobozi**, kiu rolas en poemo kaj sur pentraĵo. Li surĉevale rifuĝis de la turkoj kune kun sia edzino. Vidinte, ke la turkoj atingos ilin, li murdis la edzinon, poste ĝismorte luktis kontraŭ turkoj.

En 1950 memstaraj vilaĝoj **Alcsút** kaj **Vértesdoboz** unuiĝis.

## Vidindaĵoj 
* 2 kalvinanaj preĝejoj
* arboreto
* klasikisma (jam ruina) Kastelo de Alcsút
* golfejo

## Famuloj 
* En Alcsút naskiĝis:
** kantisto Tibor Weygand
** politikisto József Ágost Habsburg.
* En Alcsútdoboz mortis agrara inĝeniero László Cselőtei.

## Referencoj
Popola labor-universitato

**Popola labor-universitato** aŭ simple **labor-universitato** estas movado kreita de Omer Buyse por fari universitatojn al laboristoj cele prepari laboristaron al novaj sociaj demandoj. Krom teknikaj aspektoj, la labor-universitato devus krei novan socian konscion kaj disvastigi ideojn por al laborisma klaso. La labor-universitatoj aperigu lertajn teknikistojn bezonataj de industria mondo. Labor-universitato estus alternativo al "liberalaj" universitatoj. Tuj, faŝismo adoptis la bazan ideon de Buyse.

La unua labor-universitato aperis en Belgio 1902, sed la ideo prosperis ĉefe en Latinameriko. En Brazilo, Popola labor-universitato funkciis de 1930 ĝis 1954 en Recife, Belo Horizonte kaj Porto Alegre, en Urugvajo ekde 1942, en Argentino ekde 1948, ankaŭ en Ĉilio, Kolombio kaj Venezuelo. En Hispanio, ankaŭ ekzistis labor-universitato ekde 1952.

Ankoraŭ hodiaŭ ekzistas kelkaj labor-universitatoj en la mondo.

Kategorio:Universitato
Sim Mir

**Sim Mir** (*monda lingvo*) estas planlingvo kreita de brazila eks-esperantisto Jorge de Oliveira dum 1990-aj jaroj en Recife kaj reprezentata en 2005.

La lingvo ne havas artikolojn, pluralon, genron, fleksion, relativajn pronomojn aŭ konjugacion.

## Eksteraj ligiloj 
http://www.angelfire.com/wizard2/simmirport/

Kategorio:Planlingvoj
Dobrava

**Dobrava** (naskiĝis inter 933 – 936, mortis 977) estis filino de bohemia princo Boleslao la 1-a kaj lia edzino Biagota.

Dobrava aŭ ankaŭ Doubravka (germane Guta aŭ Bona) estis la plej aĝa filino de Boleslav la 1-a kaj lia edzino, pri kiu estas konata nur la nomo, konservita sur tiutempaj denaroj. Ŝia eduko okazis en virina klostro versimile en Regensburg. Pli poste studis tie ankaŭ ŝiaj gefratoj Strachkvas (Kristián), posta ekleziulo kaj kronikisto, kaj Mlada, fondintino de la unua virina klostro en Bohemio, monaĥejo Sankta Georgo.

En la jaro 965 ŝi estis edzinigita al la unua historie konata pola princo Mieszko la 1-a. Ŝajnas, ke ŝi grave influis sian edzon. Li jam tiutempe planis sian bapton, kiu okazis jaron poste.

Ŝia plej aĝa filo estis la unua pola reĝo Boleslav la 1-a, nomata la Brava, kiu mallonge okupis eĉ la bohemian princan tronon. Krome ŝi naskis du filinojn, unu el ili iĝis sveda kaj dana reĝino Sigrid, edzino de Sven Forkbarba, la dua edziniĝis eble al iu slava aliancano. Ne estas klare, ĉu ŝia filo povis esti ankaŭ Vladivoj, reganta mallonge en Bohemio.

Post ŝia morto la rilatoj inter la du Boleslaoj malamikiĝis.

## Fontoj 
* SLÁMA, J.: Slavníkovci ve středověkém písemnictví, Praha, 1987

Kategorio:Mortintoj en 977
Kategorio:Premislidoj
Heerde

Dosiero:Loudspeaker.svg**Heerde** ()
estas loĝloko kaj municipo en la nederlanda provinco Gelderland. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj (de kiu 1,42 km² estas akvo), kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La teritorio havas komunan limon kun .

## Ceteraj vilaĝoj 
Hoorn, Veessen, Vorchten kaj Wapenveld. 

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Gelderlando
Kategorio:Municipoj de Gelderlando
Felcsút

**Felcsút** (felĉUt) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Fejér, en Distrikto Bicske. Estas 2 Csút en la proksimeco, tie Fel signifas supra, la alia loko estas malsupra aŭ suba.
eta|maldekstre|
eta|

## Bazaj informoj 
* Areo: 22 &nbsp;km²
* Supermara alteco: 150 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.458/18.5861
* Loĝantaro: 1660
* Poŝtkodo: 8086
* Telefonprefikso: 22

## Situo 
Felcsút situas laŭ ĉefvojo Székesfehérvár-Bicske, en proksimeco de Bicske.

## Historio 
Oni trovis tie restaĵojn el la bronzepoko kaj de romianoj. La unua mencio devenis el 1269 en formo *"Felcsuth"*. Post la turka erao germanoj alvenis. En 1854 incendio okazis. Tie descendis flugmaŝino de **György Endresz** kaj **Sándor Magyar**, kiuj estis la unuaj hungaroj, kiuj traflugis la Atlantikon. Tiu ago estis protesto kontraŭ Traktato de Trianon.

En la vilaĝo naskiĝis Viktor Orbán, ĉefministro, unu el la motoroj dum la demokratiiĝo en 1989. Li iniciatis tie Futbalan Akademion.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al (Granda) Dipatrino de 1840
* kalvinana preĝejo

## Famuloj 
* en Felcsút naskiĝis kaj mortis agronomo Lajos Letenyei.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Fejér
Kategorio:Vinvilaĝoj
Lovasberény

**Lovasberény** [lovaŝberEnj] estas vilaĝo en Hungario en regiono **Meza** Transdanubio, en departemento Fejér, en subregiono de Székesfehérvár. Lovas estas hungare: ĉevalisto. Laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

eta|maldekstre|Aerfoto pri Lovasberény

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Poŝta kodo: 8093
* Telefonprefikso: 22

## Situo 
La vilaĝo situas laŭ ĉefvojo inter Székesfehérvár kaj Bicske.

## Historio 
Pli frue loĝis tie jam en la bronzepoko, kiujn sekvis avaroj kaj romianoj. Post la turka erao hungaroj refondis la vilaĝon en 1637, baldaŭ alvenis judoj kaj germanoj. En 1765 la komunumo ricevis la rangon kampurbo. En 1809 kastelo de **Cziráky** (cirAki) konstruiĝis.

En 1945 la fronto stabiliĝis 4 monatojn. Pli frue la judoj estis deportitaj al gasĉambroj. La germanoj deportiĝis al Germanio en 1946. Dume en 1945 oni disdonis parcelojn al la malriĉaj kamparanoj el la grandbieno.

## Famuloj 
En Lovasberény naskiĝis:
* juristo, akademiano Géza Marton
* politikisto grafo János Cziráky
* ĉambelano Béla Cziráky
* kuracisto Sándor Feleky
* pastro Miklós József Lepsényi
* Lajos Marton (teologo).

## Vidindaĵoj 
* Kastelo de Lovasberény

## Referencoj 
eta|maldekstra|Kastelo de Cziráky en Lovasberény
Granda rombo-tri-seslatera kahelaro

{{Pluredro
|nomo = Granda rombo-tri-seslatera kahelaro
|bildo = Uniform tiling 63-t012.svg
|vbildo = Great rhombitrihexagonal tiling vertfig.svg
|duala = Dusekcita seslatera kahelaro
|duala_bildo = Tile V46b.svg
|grupo = p6m
|Schl = t\begin{Bmatrix} 6 \\ 3 \end{Bmatrix}
|Wythoff = 2 6 3 &#124;
|vfiguro = 4.6.12
|CD = Dosiero:CDW ring.pngDosiero:CDW 6.pngDosiero:CDW ring.pngDosiero:CDW 3.pngDosiero:CDW ring.png
|B = Othat
}}
En geometrio, la **granda rombo-tri-seslatera kahelaro** aŭ **entutotranĉita triangula kahelaro** aŭ **entutotranĉita seslatera kahelaro** estas duonregula kahelaro de la eŭklida ebeno. Kiel la nomoj sugestas, ĝi povas esti farita per entutotranĉo de la regula triangula kahelaro aŭ per entutotranĉo de la regula seslatera kahelaro.

En la kahelaro estas unu kvadrato, unu seslatero kaj unu dekdulatero ĉirkaŭ ĉiu vertico. Ĝiaj simboloj de Schläfli estas *t0,1,2{3,6}* kaj *t0,1,2{6,3}*.

Estas nur unu unuforma kolorigo de granda rombo-tri-seslatera kahelaro, kun ĉiu speco de edroj kun sia aparta koloro.

## Vico de rilatantaj pluredroj kaj kahelaroj 
La granda rombo-tri-seslatera kahelaro estas ero de vico de entutotranĉitaj regulaj pluredroj kaj regulaj kahelaroj de la eŭklida kaj hiperbola ebenoj kun verticaj figuroj (4.6.2n). Ĉi tiuj pluredroj estas zonopluredroj.

## Referencoj 
* Robert Williams, *La geometria fundamento de natura strukturo: Fonta libro de dizajno*, Novjorko, Dovero, 1979, p41.

## Vidu ankaŭ 
* Kahelaro de 2-dimensia ebeno
* Listo de unuformaj ebenaj kahelaroj
* Malgranda rombo-tri-seslatera kahelaro

Kategorio:Kahelaroj
Triangula kahelaro

{{Pluredro
|nomo = Regula triangula kahelaro
|bildo = Tile 3,6.svg
|bildo2 = Uniform tiling 63-t2.svg
|vbildo = Triangular tiling vertfig.svg
|duala = Seslatera kahelaro
|duala_bildo = Tile 6,3.svg
|grupo = p6m
|Schl = {3,6}
|Wythoff = 6 &#124; 3 23 &#124; 3 3&#124; 3 3 3
|vfiguro = 3.3.3.3.3.3
|CD = Dosiero:CDW dot.pngDosiero:CDW 6.pngDosiero:CDW dot.pngDosiero:CDW 3.pngDosiero:CDW ring.pngDosiero:CDW ring.pngDosiero:CDW 3.pngDosiero:CDW dot.pngDosiero:CDW 3.pngDosiero:CDW dot.pngDosiero:CDW 3.pngDosiero:CDW hole.pngDosiero:CDW 3.pngDosiero:CDW hole.pngDosiero:CDW 3.pngDosiero:CDW hole.pngDosiero:CDW 3.png
|B = Trat
}}
En geometrio, la **triangula kahelaro** estas kahelaro de la eŭklida ebeno, konsistanta el trianguloj. Ĝia subspeco estas la **regula triangula kahelaro**, konsistanta el egallateraj trianguloj kaj havanta simbolon de Schläfli *{3,6}*.

Ĉar la ena angulo de la egallatera triangulo estas 60 gradoj, ses trianguloj je punkto okupas plenajn 360 gradojn.

## Vicoj de rilatantaj pluredroj kaj kahelaroj 
La regula triangula kahelaro estas ero de vico de regulaj pluredroj kaj regulaj kahelaroj de la eŭklida kaj hiperbola ebenoj kun verticaj figuroj (3n).

Ankaŭ, la regula triangula kahelaro estas ero de vico de katalanaj solidoj kaj kahelaroj de la eŭklida kaj hiperbola ebenoj kun edraj konfiguroj V(n.6.6).

## Unuformaj kolorigoj 
Estas 9 diversaj unuformaj kolorigoj de regula triangula kahelaro. La koloroj estu priskribataj per ciferoj 1, 2, 3. Tiam en la 9 variantoj de la kolorigoj, la 6 trianguloj ĉirkaŭ ĉiu vertico havas kolorojn 111111, 111112, 111212, 111213, 111222, 112122, 121212, 121213, 121314

Ĉi tie 3 kolorigoj povas esti generitaj per konstruo de Wythoff. 6 el 9 ili povas esti faritaj kiel malpligrandigoj de kvanto de koloroj (do, per rekolorigo de diverskoloraj edroj en la samajn kolorojn) de la kvarkolora kolorigo 121314. Du el ili, 111222 kaj 122122, ne povas esti generitaj per konstruo de Wythoff.

## Vidu ankaŭ 
* Seslatera kahelaro - duala de la triangula kahelaro, vidu tie pri la aliaj kahelaroj konstruitaj surbaze.
* Kahelaro de 2-dimensia ebeno
* Listo de unuformaj ebenaj kahelaroj
* Ordo-7 triangula kahelaro
* Plurformo de egallatera triangulo - subaro de trianguloj el la triangula kahelaro

## Referencoj 
*  (Ĉapitro 2.1: *Regulaj kaj unuformaj kahelaroj*, p.&nbsp;58-65)
* Robert Williams, *La geometria fundamento de natura strukturo: Fonta libro de dizajno*, Novjorko, Dovero, 1979, p35.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Kahelaroj