Ordinara junipero

La **ordinara junipero** (*Juniperus communis*) estas specio el la genro junipero de la familio cipresacoj. Ĝi havas la plej grandan arealon el ĉiuj lignecaj plantoj tra la tuta malvarmeta Norda duonglobo, ekde suda Arkto, kaj en montaroj ĝis latitudo de 30°N, en Nordameriko kaj Eŭrazio.

## Priskribo 
[220px|maldekstra|eta|*Juniperus communis* subsp. *alpina* en Vitosha ([Bulgarujo).]]
Ĝi estas arbedo aŭ arbeto, tre variebla kaj ofte larĝ-disetendiĝanta, sed okaze atingante altecon de 10 metroj. Ordinara junipero havas pinglecajn foliojn, rozete triope ordigitajn ; la folioj estas verdaj, kun unuobla blanka stoma zono je la interna surfaco. La planto estas dioika, kun masklaj kaj inecaj strobiloj je apartaj individuoj, kiuj estas vente polenataj. La semaj strobiloj estas berecaj, grun-maturiĝantaj dum 18 monatoj ĝis purpur-nigraj kun blu-vaksa kovraĵo; ili estas sferaj, kun diametro de 4–12&nbsp;mm, kaj kutime havas tri (foje ses) kunfandiĝitajn skvamojn, ĉiu skvamo kun unuobla semo. La semoj estas dissemitaj kiam birdoj manĝas la strobilojn, digestante la karnecajn skvamojn kaj eligante la durajn semojn en siaj ekskrecioj. La masklaj strobiloj estas flavaj, 2–3&nbsp;mm longaj, kaj baldaŭ falas post eligado de siaj polenoj en marto-aprilo .

## Subspecioj 
Kiel antaŭvideble pro la larĝa arealo, tiu holarktisa planto estas tre variebla, kun pluraj infraspeciaj taksonoj; limigo inter la taksonoj ĝis nun estas necerta, kun genetikaj donitaĵoj kiuj ne korespondas al morfologiaj
.
* '''*Juniperus communis* subsp. *communis*** – **Ordinara junipero'*. Kutime rekt-staranta arbedo aŭ arbeto; folioj longaj, 8–20(–27) mm; strobiloj malgrandaj, 5–8&nbsp;mm, kutime malpli longaj ol la folioj; trovata je malaltaj ĝis moderaj altitudoj en mezvarmaj klimatoj.
** *Juniperus communis* subsp. *communis* var. *communis* – Eŭropo, plejparto de norda Azio.
** *Juniperus communis* subsp. *communis* var. *depressa* Pursh – Nordameriko.
** *Juniperus communis* subsp. *communis* var. *hemisphaerica* (J.Presl & C.Presl) Parl. – Mediteraneaj montaroj.
** *Juniperus communis* subsp. *communis* var. *nipponica* (Maxim.) E.H.Wilson – Japanujo (pozicio necerta, ofte pritraktata kiel *Juniperus rigida* var. *nipponica*.
[eta|220px|*Juniperus communis* subsp. *alpina* apud [Avilo (Hispanujo).]]
* *'*Juniperus communis* subsp. *alpina*** (Suter) Čelak. – **Alpa junipero'* (syn. *J. c.* subsp. *nana*, *J. c.* var. *saxatilis* Pallas, *J. sibirica* Burgsd.). Kutime antaŭenkurbiganta grundtuŝanta arbedo; folioj mallongaj, 3–8&nbsp;mm; strobiloj ofte pli grandaj, 7–12&nbsp;mm, kutime pli longaj ol la folioj; trovata en subarktaj areoj kaj alta-altitudaj alpinaj zonoj en mezvarmaj klimatoj.
** *Juniperus communis* subsp. *alpina* var. *alpina* – Gronlando, Eŭropo kaj Azio.
** *Juniperus communis* subsp. *alpina* var. *megistocarpa* Fernald & H.St.John – Orienta Kanado (necerte diferenca de var. *alpina*).
** *Juniperus communis* subsp. *alpina* var. *jackii* Rehder – Okcidenta Nordameriko (necerte diferenca de var. *alpina*).

Iuj botanikistoj pritraktas subsp. *alpina* je pli malalta rango de vario, en kiu kazo la ĝusta nomo estas *Juniperus communis* var. *saxatilis* Pallas,.
*Juniperus communis* estas unu el la plej longtempe en Irlando vivantaj plantoj.

## Uzadoj 
eta|220px|maldekstra|Pinglaro kaj fruktoj
La ordinara junipero estas ofte uzata en hortikulturo kiel ornama arbedo, sed estas tro malgranda por gravi koncerne la lignoproduktado. Tamen, en Skandinavujo, juniper-ligno estas uzata por fari etajn kvantojn de ujoj por konservi farmbien-produktojn kiaj buteron kaj fromaĝon, kaj ankaŭ por fabriki lignajn buter-tranĉilojn. Ĝiaj adstringaj blu-nigraj sem-strobiloj, ĝenerale nomataj "juniper-beroj", estas tro amaraj por krude manĝi kaj kutime estas vendataj sekigite, kaj uzataj por aromigi viandon, saŭcojn kaj farĉojn. Ili estas ĝenerale pulvorigataj antaŭ uzado por ellasi sian aromon. La strobiloj estas uzataj por aromigi ĝinon. Fakte, la vorto ĝino estas derivita el la franca por juniperbero *genièvre*, kiu estas la nomo por ĝino en Francujo. Ankaŭ la slovaka nacia alkohola trinkaĵo *borovička*  estas aromigata per ekstrakto el juniperberoj. Ĉar tiuj ĉi havas fortan saporon, ili estas uzendaj ŝpareme. Ĝenerale ili estas uzataj por reliefigi viandon kun forta aromo, kia ĉasbestan, inkluzive ĉasbirdojn, aŭ langon. En Finnujo, junipero estas uzata kiel ŝlosila ingredienco por prepari *sahti*, tradician finnan elon. Ankaŭ Dioskorido (en *De materia medica*) mencias juniperberojn, kiam pulvorigita kaj aplikata al la peniso aŭ vagino antaŭ amoro, kiel kontraŭkoncipilo.
Juniperberoj longtempe estis uzataj kiel kuracilo ĉe multaj socioj. Juniperberoj reagas kiel forta urin-sistema seninfektigilo se konsumite, kaj estis uzataj de amerikaj indianoj kiel herbaj kuraciloj kontraŭ urin-sistemaj infekcioj.
Okcidentaj triboj kunigis la juniperberojn kun radika ŝelo de berberiso en tizano por kuraci diabetulojn. Ankaŭ indianoj uzis juniperberojn kiel kontraŭkoncipilo
.

## Vidu ankaŭ 
* Karpataj montarbaroj
* Korsikaj foliaj kaj miksaj montarbaroj
* Skandinava kaj rusa tajgoj
* Skandinavaj marbordaj koniferaroj

## Referencoj kaj eksteraj ligiloj 
*  
La datumbaza enirejo inkluzivas mallongan pravigon pri la malpli zorgigeco por la konservado de la specio.

## Bildaro 

dosiero:Juniperus communis at Valjala on 2005-08-11.jpg|Ĉar la strobiloj bezonas pli ol jaron por maturiĝi, kaj maturaj kaj nematuraj strobiloj estas kune videblaj, kiel ĉe tiu ĉi arbo en Saaremaa (Estonujo).
dosiero:Lüneburger Heide 006.jpg|*Juniperus communis* subsp. *communis* en la Luneburga Erikejo (Germanujo).
dosiero:Juniperus communis MF.JPG|Junaj ŝosoj de ordinara junipero, Malá Fatra (Karpatoj / Slovakujo).

## Bibliografio 
*  Baudouin, Jean-Claude 1987 : De houtachtige gewassen. Deel I : De koniferen. *Ministerie van Openbare Werken - Dienst van het Groenplan*, (Belgujo), 224 p., 120-121.
*  Debazac, E.F. 1964 : Manuel des conifères. *École Nationale des Eaux et Forêts'', Nancy, 173 p., 139-140.

Kategorio:Cipresacoj
Kategorio:Arbedoj
Kategorio:Holarktisa flaŭro
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro