Celosia argentea

**Arĝenta celozio** (*Celosia argentea*), estas plantospecio el la genro Celozio (*Celosia*) en la familio de la Amarantacoj (*Amaranthaceae*), kiu disvastiĝis tutmonde en la tropikoj. La arĝenta celozio estas kultivata precipe en Azio. Ĝi estas uzata kiel ornamplanto, nutraĵplanto kaj kiel herbo.

## Taksonomio 
La nomo *Celosia argentea* kunigas plurajn plantformojn, kiuj havas malsamajn nombrojn de kromosomoj. La baza nombro de la kromosomoj ĉe la arĝenta celozio estas naŭ. Povas esti ankaŭ kvarobla, okobla aŭ dekduobla nombro de kromosomoj.
La sekvantaj taksonoj estas senprobleme interkrucigeblaj:
* la tutmonda oktoploida (8*n*) *Celosia argentea* var. *argentea*,
* la nur en Hindujo kreskanta 4*n* *Celosia argentea* var. *argentea*,
* la 4*n* kulturformoj *Celosia argentea* var. *cristata* und var. *plumosa*,
* la kulturformoj *Celosia argentea* 'Caracas',
* la *C. whitei* nomataj 12*n* kruciĝo inter 8*n* *Celosia argentea* var. *argentea* kaj 4*n* *Celosia argentea* var. *argentea*, kaj
* la *Celosia whitei* nomata 12*n* kruciĝo inter 8*n* *Celosia argentea* var. *argentea* kaj 4*n* *Celosia argentea* var. *cristata*.

La vario *cristata*, *plumosa*, la oktoploida formo de *Celosia argentea* var. *argentea*, respektive *Celosia whitei* havas la saman kvanton de DNA en la semoj, diferencigas la tetraploidan formon de *argentea* var. *argentea* de la varioj rilate la aspekto kaj la genoj.

## Priskribo 
eta|*Celosia argentea* var. *argentea* floraro
[eta|*Celosia argentea* var. *argentea* en la sudokcidenta [Burkinafaso]]
La planto kreskas rapide kaj vertikale. Ĝi havas nur malmultajn branĉojn ĝis kaj florado. La koloro kaj la formo de la floraro ŝanĝas multe depende de la varioj:
* blankaj ĝis helrozkoloraj ovoformaj ĝis cilindroformaj spikoj, kiuj produktas multajn semojn. La pintoj fariĝas rozkolore (*Celosia argentea* var. *argentea*); la hinda 4*n* formo diferenciĝas de la 8*n* formo per branĉoj de la bazo kaj per pintaj folioj.
* per genetika fasciigado de la supra parto de la planto. La koloro estas blanka, flava, ruĝa aŭ purpura (*Celosia argentea* var. *cristata*, *Celosia argentea* 'Caracas', *Celosia argentea* var. *plumosa*). Tiu fasciigado estas geneta ceda heredo, kiu jam malaperas en la unua aŭ dua filgeneracio;
* interformoj inter la unuaj estas nomataj *Celosia whitei*.

## Apero 
eta|*Celosia argentea* var. *cristata*
Tiu oktoploida formo de la vario *argentea* estas tiu kiu troviĝas en la tropikoj kaj subtropikoj. La tetraploida formo nur troviĝas en meza kaj suda Hindujo.

## Enhavosubstancoj kaj farmakologio 
La planto enhavas kvanton de vitamino C, karotinoido, proteino, nitrato kaj oksalato. Krome la radikoj kaj semoj havas triterpen-saponinojn. Ankaŭ estas sukero kaj flavonoidoj en la radikoj, folioj kaj tigoj. La semo havas diurezan efikon.
Flavaj floraroj de *cristata* kaj *plumosa* povas havi altan dozon de dopamino.

## Uzado 
eta|*Celosia argentea* var. *plumosa*
Simile al amaranto, la arĝenta celozio estas uzata kiel legomo. Ĝi estas la plej ofta folilegomo en la suda Niĝerio, kaj en Benino; en Kongo kaj en Indonezio ĝi apartenas al la kutimaj legomoj. Ankaŭ oni manĝas la tigojn kaj la florojn. Ankaŭ la semoj estas manĝeblaj, ĝi apartenas al la pseŭdogrenoj.

Pro la diversformaj diverskoloraj floroj kaj folioj la planto estas ŝatata ornamplanto. Ĝis 1996 en Eŭropo estis vendataj precipe kulturvarioj de *Celosia argentea* var. *plumosa*. Intertempe aldoniĝas *Celosia argentea* var. *cristata* kaj precipe *Celosia argentea* 'Caracas'.

eta|*Celosia argentea* 'Caracas'

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Celosia argentea*  bei Useful Tropical Plants, abgerufen am 1. März 2018.

argentea
Kategorio:Folilegomoj
Kategorio:Ornamaj plantoj