open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
János Dénes Orbán

**ORBÁN János Dénes** rumanuja hungara poeto, verkisto, redaktoro. Li naskiĝis en Braŝovo la 4-an de julio 1973.

## Premioj, distingoj 
* 2014 - premio Salvatore Quasimodo

## Biografio 
János Dénes Orbán finis la fakon pri hungara-angla lingvoj en BBTE (1996). Li estis en Kluĵo la prezidanto de Literatura Rondo Bretter György (1994–1998); ĉefredaktoro de revuo Előretolt Helyőrség (1995–2000); universitata instruisto (1995–1998); redaktoro kaj afergvidanto de la Erdélyi Híradó (1995–1998), poste ĝia direktoro; redaktoro de Irodalmi Jelen (ekde 2003); prezidanto de E-MIL ekde aprilo 2006. Li estas la posedanto de *Kafejo Bulgakov* kaj de *Restoracio Toldi* en Kluĵo. En 2023 li ricevis premion Kossuth.

## Volumoj 
* Tragédiák és cipők (Egy évtized írásai). Alexandra, Pécs, 2006.
* Búbocska (Ördögregény). 1. Kiadás: Médium – Erdélyi Híradó, Sepsiszentgyörgy, Kolozsvár, 2005., 2. kiadás: Alexandra, Pécs, 2006.
* Orbán János Dénes legszebb versei. AB-Art, Pozsony, 2005.
* Teakönyv (kötetlen írások, 1992–2002). Irodalmi Jelen Könyvek, Arad, 2003.
* Anna egy pesti bárban (összegyűjtött versek). Magyar Könyvklub, Budapest, 2002.
* Bizalmas jelentés egy életműről (Méhes György-monográfia), Erdélyi Híradó, Kolozsvár, 2001.
* Párbaj a Grand Hotelben (versek 1993–1999). Erdélyi Híradó, Kolozsvár, 2000.
* Vajda Albert csütörtököt mond (próza), 1. kiadás: Jelenkor Kiadó, Pécs, 2000., 2. kiadás Erdélyi Híradó, Kolozsvár, 2000.
* Hivatalnok-líra (versek). Erdélyi Híradó, Kolozsvár, 1999
* A találkozás elkerülhetetlen (versek). Erdélyi Híradó, Kolozsvár, 1995.
* Hümériáda (versek). Erdélyi Híradó, Kolozsvár, 1995.

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Hosszúpályi

**Hosszúpályi** (hosUpAji) estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en subregiono de Derecske. Hosszú signifas: longa.
eta|200px|maldekstre|Blazono de Hosszúpályi
 
## Bazaj informoj 
* Areo: 79&nbsp;km²
* Loĝantaro: 5700
* Poŝtkodo: 4274
* Telefonprefikso: 52

Hosszúpályi situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Debrecen-Létavértes. La lasta urbo estas 12, Derecske 17, Debrecen 18, Budapeŝto 235 km.

## Historio 
Hosszúpályi estis loĝata jam dum la bronzepoko. Post diversaj popoloj jazigoj alvenis, kiuj konstruis la remparon de Ĉorso videblan ankaŭ nun iomete. La unua mencio okazis en 1219. La turkoj faris preskaŭ senhoma la vilaĝon. En 1919 la rumanoj okupis la komunumon. En 1950 estraro de la kooperativo ricevis premion Kossuth.
eta|

## Vidindaĵoj 
* Kastelo de Hosszúpályi (nun precipe kulturdomo)
* Preĝejo Senmakula Koncipiĝo (Hosszúpályi) (1836)
* Grek-katolika preĝejo arkianĝeloj sanktaj Mikaelo kaj Gabrielo (Hosszúpályi)
* Kalvinana preĝejo (Hosszúpályi) (1867)

## Famuloj 
En Hosszúpályi naskiĝis:
* politikisto György Marosán
* terposedanto barono Lajos Álmos Lo-Presti.

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Medaltabelo de la Vintra Olimpiko 1924

dekstra|200px|la olimpikaj ringoj
Tiu-ĉi listo estas **medala tabelo de la Vintra Olimpiko 1924**. La rango kalkuliĝas unuavice laŭ la nombro de gajnitaj oraj medaloj po ŝtato, duavice laŭ la nombro de arĝentaj kaj triavice de bronzaj medaloj. Se pli ol unu ŝtato havas identan nombron de olimpikaj medaloj, ili havas la saman rangon kaj listiĝas alfabete. Tio respegulas la sistemon uzatan de la Internacia Olimpika Komitato. La gastiganta lando de la Olimpiko estas markita per helblua fono de la koncerna tabela linio.

Du bronzaj medaloj estis aljuĝataj en la konkurso de 500-metra rapida sketado.

Kategorio:Vintra Olimpiko 1924
Kategorio:Medaltabelo
Risorto (atrakcio)

eta|Risorto kun motivo de leporo
**Risorto** estas infana atrakcio instalita en infanludejo, kiu abunde troviĝas ĉefe en Germanio kaj Ĉeĥio.

La risorto havas piedapogilojn kaj mantenilojn. Infano poste movante sin je la manteniloj, sidante sur granda metala risorto kaj balanciĝante sin, kliniĝas flanken. La risortoj estadas proponitaj laŭteme plej ofte kiel figuretoj de bestetoj aŭ en aspekto de fabelaj estaĵoj.

## Rilataj temoj 
* balancilo
* deglitilo
* sabloludejo

Kategorio:Infanludejo
Kaŝludo

**Kaŝludo** estas populara infanludo, kiu estas plej bone ludebla en arbaro aŭ en grandaj areoj plenaj de diversspecaj objektoj, en kiuj eblas kaŝi (aŭ malantaŭ kiuj eblas kaŝi) la propran korpon. Do, konvena loko povas esti ankaŭ pli granda domo.

## Ludreguloj 
La celo de la ludo estas kaŝi sin tiel, ke la elektita serĉanto ne malkovru kaj male la kaŝinto venu al loko, kie la serĉanto de komence kun malfermitaj okuloj dekalkulis anticipe interkonsentitan numeron. La resto de partoprenantoj dum la tempo de lia dekalkulado devas kaŝi sin, kaj la serĉanto, kiam li finos la dekalkuladon, ekiros por malkovri la kaŝintojn. La kaŝintoj klopodas veni nerimarkite al la dekalkul-loko, tiel ke la serĉanto ne vidu ilin. Do, se la serĉanto vidas la kaŝinton, li kuras por "ekvoki lin" per tio, ke li alkuros al la dekalkul-loko pli baldaŭ ol la kaŝinto (kutime li diros ian frazon).

Grava parto de la ludo estas verso (iam eĉ kanteto) uzata por mezuri tempon bezonatan por sinkaŝi. La verson deklamas la serĉanto.

## Vidu ankaŭ 
* Blindludo

Kategorio:Infanludoj
Nagyrábé

**Nagyrábé** (nadjrAbE) estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en subregiono de Püspökladány. Nagy signifas: granda.
eta|200px|maldekstre|Blazono de Nagyrábé

## Bazaj informoj 
* Areo: 85&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2300
* Poŝtkodo: 4173
* Telefonprefikso: 54

## Geografio 
La grandvilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Berettyóújfalu troviĝas 20, Püspökladány 24, Debrecen 47, Budapeŝto 204 km.
eta|Vojo en Nagyrábé

## Historio 
La unua mencio pri la komunumo okazis en 1215. La turkoj faris preskaŭ senhoma la vilaĝon. Kalvinana preĝejo en 1809 konstruiĝis, krome estas katolika preĝdomo. En 1919 la rumanoj okupis la komunumon.

## Vidindaĵoj 
Vidindaĵoj estas Kastelo de Nagyrábé kaj Kalvinana preĝejo (Nagyrábé).

En la grandvilaĝo aŭtonomio de ciganoj funkcias.

Ĝemelkomunumo estas Korond, Rumanio. 

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Leopold Reichwein

**Leopold Reichwein** (* 16-an de majo 1878 en Breslau, Malsupra Silezio; † 8-an de aprilo 1945 en Vieno) estis germana direktisto kaj komponisto.

Reichwein estis fervora nazio. Li fondis la *NS. Wiener Tonkünstler Orchester* kaj estis direktisto de la abonkoncertoj de la Wiener Konzerthausgesellschaft kaj de la Wiener Musikverein.

Reichwein sin mortigis je militfino en Vieno.

## Literaturo 
* *Österreichisches Biographisches Lexikon* 1815-1950, Band 9 (Lieferung 41), Seiten 37f.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* literatura listo en la reta katalogo de la Ŝtata Biblioteko en Berlino

Kategorio:Germanaj dirigentoj
Kategorio:Nazioj
Kategorio:Germanaj komponistoj
Kategorio:Homoj de Silezio
Kategorio:Orkestrestroj 
Kategorio:Sinmortigintoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Breslaŭo
Katwijk

**Katwijk** (nederlanda prononco:  (IFA: ), esperantigite **Katvejko** aŭ kelkfoje **Katviko**) estas urbo kaj municipo en la nederlanda provinco Sud-Holando. Fine de  la municipo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Tio faras ĝin unu el la pli dense loĝataj municipoj en la lando. Ekde la 1-a de januaro 2006, la najbaraj municipoj **Valkenburg** kaj **Rijnsburg** estas parto de Katwijk. La teritorio havas interalie komunan limon interalie kun . 

## Nomo 
En la moderna norma nederlanda lingvo "Katwijk" estas analizebla kiel "kata kvartalo", sed tio ne estas la vera deveno. La nomo Katwijk devenis de du partoj: Kat- kaj -wijk. La deveno de Kat- ne estas certa, sed verŝajne estis speco de fiŝkapta boato. La parto -wijk signifas loĝloko.

La vortaro de Majstro proponas por Katwijk la esperantigon *Katviko*.

Dosiero:Strand Katwijk.jpg|Strando en Katwijk
Dosiero:Prins Hendrikkanaal (haven) Katwijk.jpg|Prins Hendrikkanaal
Dosiero:Vuurbaakplein_Katwijk.jpg|Lumturo "De Vuurbaak"
Dosiero:Marijnke.jpg|Nationaal Smalspoormuseum

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Vilaĝoj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Suda Holando
Kategorio:Municipoj de Sud-Holando
Lightning

**Lightning** estas projekto de la grupo de Mozilla, kiu okupiĝas pri kalendaraj aplikaĵoj, kampo, en kiu ĝis nun Microsoft Outlook estas gvida. Kontraste al la aplikaĵo Mozilla Sunbird, Lightning ne estas determinita kiel memstara programo, sed kiel etendaĵo, kiu kompletigu la retpoŝtan programon Thunderbird pri kalendara funkcio.

La unua versio 0.1 de Lightning aperis la 14-an de marto 2006. La aktuala versio estas 0.8 kaj estas je dispono por elŝuto ekde la 4-a de aprilo 2008. „Lightning“ estas labortitolo kaj ne oficiala produktnomo. Tial la titolo „Mozilla Lightning“ estas malkorekta.

## Lightning en Esperanto 
Lightning estas nun havebla ankaŭ en Esperanto, en la aktuala versio 0.8 por Vindozo, Linukso kaj Makintoŝo. La esperanta traduko de Lightning estas neoficiala, do vi trovas ĝin nur sur la retejo, kies ligilon vi trovas sub Eksteraj ligiloj resp. en la linio Lingvo/j en la informkesto dekstre.

## Eksteraj ligiloj 
* Lightning en Esperanto (neoficiala) 
* Lightning - Project Home 

Kategorio:Libera programaro
Lightning
Rio Antonio Mavuba

eta|dekstra|150ra|Rio Mavuba
**Rio Antonio MAVUBA**, naskiĝis la 8-an de marto 1984 sur la maro, estas franca futbalisto. Filo de la ludisto de futbalo *Ricky Mavuba*, li naskiĝis sur internaciaj maroj kaj fariĝis orfo kiam li estis infano. Li komencis ludi kun la Franca nacia teamo de futbalo en 2004 kontraŭ Bosnio kaj Hercegovino.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Francaj futbalistoj
Irisito

**Irisito** estas inflamo de iriso. Ĝi malofte okazas sole; plej ofte la ciliaro partoprenas ankaŭ en tiu stato. ankaŭ la **irisito** ofte dependas de ĝenerala malsano de la organismo: sifiliso, reŭmatismo, blenoragio, podagro, tuberkulozo, akutaj infektaj malsanoj, diabeto ktp. Kelkfoje temas pri loka afekcio, kiu ŝuldiĝas al infekta dento, tonsilo, sinuso ktp., aŭ al traŭmato.

Ĉe irisito la iriso ŝveliĝas kaj montriĝas senbrila kaj iom senkolora. La pupilo, malgranda kaj grizeta, funkcias malrapide kaj prezentas neregulan formon kaŭze de la adheraĵoj de la iriso sur la kristalino. La enhavo de la antaŭkamero (spaco inter la korneo kaj la iriso), normale klara, malklariĝas pro eksudaĵo pusa aŭ fibrina aŭ sanga, kiu akumuliĝas en ĝia malsupra parto aŭ maldiafanigas la korneon. La enokula premo, pleje normala, po-
vas pli- aŭ malplialtiĝi. Ĉirkaŭ la korneo vidiĝas ruĝeta zono de sanga kongesto.

La paciento plendas pri doloro, fotofobio, larmelfluo, malpliiĝo de la vidado kaj kelkfoje ĝenerala malbonfarto. La doloro ofte estas akrega, kvazaŭ neŭralgia, propagiĝas al la frunto kaj tempio, kaj pliakriĝas dumnokte. La sensiveco de la okulo kaj pli intensa malpliiĝo de la vidado indikas, ke la ciliaro ankaŭ inflamas.

La akuta irisito daŭras kelkajn semajnojn; la kronika, kelkajn monatojn. Kiam trafe traktita dekomence, ĝi evoluas favore: la eksudaĵo resorbiĝas kaj la iriso reakiras sian normalan staton, sen postesigno (aŭ tre malgranda) de la okazinta inflamo. Alie povas aperi gravaj komplikaĵoj kun partopreno en la inflamo de la najbaraj histoj: konjunktivo, korneo, ciliaro, koroido, vitreo, opta nervo kaj retino.

La sekvaĵoj konsistas ofte en adheraĵoj (algluiĝoj) de la iriso sur la kristalino, kio povas rezultigi diversgradan malpliiĝon de la vidado kaj eĉ blindecon.

## Vidu ankaŭ 
*  irisociklito (angle: iridocyclitis aŭ uveitis)
Sándor Tavaszy

dekstra|eta
**TAVASZY Sándor** (tavasi) estis hungara filozofia verkisto, reformita akademia direktoro naskita en Póka la 25-an de februaro 1888 kaj mortinta en Kluĵo la 8-an de decembro 1951.

## Biografio 
Tavaszy studis en reformita teologio de Koloĵvaro, poste du jarojn en universitatoj de Berlino kaj Jena. Ekde 1910 li estis profesoro, poste direktoro, ekde 1913 episkopa sekretario, ekde 1935 vicepiskopo. Li partoprenis en redaktado de pluraj revuoj (Református Szemle, Pásztortűz ktp.) Li estis ĉefkunlaboranto de Erdélyi Helikon. Ekde 1923 li redaktis la libroserion *Az út könyvtára* (Libraro de la Vojo).

## Verkoj 
* *Az ismeretelmélet és a megismerés pszichológiája* (Kolozsvár, 1914);
* *Schleiermacher philosophiája* (Kolozsvár, 1918);
* *Kálvin János élete* (Cluj-Kolozsvár, 1924);
* *Kierkegard személyisége és gondolkozása* (Cluj-Kolozsvár, 1930);
* *Erdélyi tetők*. Úti élmények és természeti képek (Cluj, 1938);
* *Erdélyi személyiségek* (Bp., 1942);
* *A két Apafi fejedelem* (Kolozsvár, 1943);
* *A szenvedés titka* (Kolozsvár, 1947).

## Bibliografio 
* Balázs Sándor: *Tavaszy Sándor filozófiája*. Bukarest, 1982.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Tavaszy Sándor életmű-bibliográfiája 

Tavaszy S
Tavaszy S
Fleetwood Mac

**Fleetwood Mac** estas influema kaj komerce sukcesa rokmuzika grupo, fondita en la jaro 1967.

Unusola membro, kiu en la grupo estis ekde ties komencoj kaj donis al la grupo la nomon, estas la tamburisto Mick Fleetwood (la grupo estas parte nomita ankaŭ laŭ la basgitaristo John McVie, sed tiu ĉi ne prezentiĝis en la unuaj albumeto kaj koncerto de la grupo. Christine McVie (laŭ knabina nomo Christine Perfect, ex-Chicken Shack) ja partoprenis en ĉiuj albumoj, sed en du sole kiel luigita muzikisto.

[eta|300px|[Stevie Nicks kaj Lindsey Buckingham 2004]]
eta|maldekstra|300px|Fleetwood Mac 1977

## Diskaro 
* ''Peter Green's Fleetwood Mac* (1968)
* *Mr. Wonderful* (1968)
* *Then Play On* (1969)
* *Kiln House* (1970)
* *Future Games* (1971)
* *Bare Trees* (1972)
* *Penguin* (1973)
* *Mystery to Me* (1973)
* *Heroes Are Hard to Find* (1974)
* *Fleetwood Mac* (1975)
* *Rumours* (1977)
** kun kanto *Songbird*
* *Tusk* (1979)
* *Mirage* (1982)
* *Tango in the Night* (1987)
* *Behind the Mask* (1990)
* *Say You Will'' (2003)

## Eksteraj ligiloj
* La kanto "Lavango" ("Landslide") tradukita kaj kantata en Esperanto de Chelsea Rae Moses

Kategorio:Britaj muzikaj grupoj
Kategorio:Rokmuzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1960-1969
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1970-1979
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2010-2019
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1967
Medaltabelo de la Somera Olimpiko 1956

Jen la **medaltabelo de la Somera Olimpiko 1956**.

## Referencoj
*IOK – Melbourne/Stockholm 1956 Medala Tablo

Kategorio:Somera Olimpiko 1956
Jaroj en muziko

**Jaroj en muziko** bildigas respondantajn jarojn en la muziko kaj servas al rapida orientado kaj transŝaltado inter la unuopaj jaroj.

## 21-a jarcento en muziko 

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015

## 20-a jarcento en muziko 

1900 1901 1902 1903 1904 1905 1906 1907 1908 1909
1910 1911 1912 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919
1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929
1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939
1940 1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 1948 1949
1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959
1960 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969
1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979
1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989
1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999

## 19-a jarcento en muziko 

1800 1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809
1810 1811 1812 1813 1814 1815 1816 1817 1818 1819
1820 1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829
1830 1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839
1840 1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 1849
1850 1851 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859
1860 1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869
1870 1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879
1880 1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889
1890 1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899

## 18-a jarcento en muziko 

1700 1701 1702 1703 1704 1705 1706 1707 1708 1709
1710 1711 1712 1713 1714 1715 1716 1717 1718 1719
1720 1721 1722 1723 1724 1725 1726 1727 1728 1729
1730 1731 1732 1733 1734 1735 1736 1737 1738 1739
1740 1741 1742 1743 1744 1745 1746 1747 1748 1749
1750 1751 1752 1753 1754 1755 1756 1757 1758 1759
1760 1761 1762 1763 1764 1765 1766 1767 1768 1769
1770 1771 1772 1773 1774 1775 1776 1777 1778 1779
1780 1781 1782 1783 1784 1785 1786 1787 1788 1789
1790 1791 1792 1793 1794 1795 1796 1797 1798 1799

## 17-a jarcento en muziko 

1600 1601 1602 1603 1604 1605 1606 1607 1608 1609
1610 1611 1612 1613 1614 1615 1616 1617 1618 1619
1620 1621 1622 1623 1624 1625 1626 1627 1628 1629
1630 1631 1632 1633 1634 1635 1636 1637 1638 1639
1640 1641 1642 1643 1644 1645 1646 1647 1648 1649
1650 1651 1652 1653 1654 1655 1656 1657 1658 1659
1660 1661 1662 1663 1664 1665 1666 1667 1668 1669
1670 1671 1672 1673 1674 1675 1676 1677 1678 1679
1680 1681 1682 1683 1684 1685 1686 1687 1688 1689
1690 1691 1692 1693 1694 1695 1696 1697 1698 1699

## 16-a jarcento en muziko 

1500 1501 1502 1503 1504 1505 1506 1507 1508 1509
1510 1511 1512 1513 1514 1515 1516 1517 1518 1519
1520 1521 1522 1523 1524 1525 1526 1527 1528 1529
1530 1531 1532 1533 1534 1535 1536 1537 1538 1539
1540 1541 1542 1543 1544 1545 1546 1547 1548 1549
1550 1551 1552 1553 1554 1555 1556 1557 1558 1559
1560 1561 1562 1563 1564 1565 1566 1567 1568 1569
1570 1571 1572 1573 1574 1575 1576 1577 1578 1579
1580 1581 1582 1583 1584 1585 1586 1587 1588 1589
1590 1591 1592 1593 1594 1595 1596 1597 1598 1599

## Rilataj temoj 
* Muziko - kronologia vido
Simetria ekvacio

**Simetria ekvacio** estas algebra ekvacio kiu havas formo:
:a_{n}x^n+...+a_{1}x+a_{0}=0, por ĉia *i* estas a_{n-i}=a_{i}.

## Ecoj
*Ĉia simetria ekvacio de 2n+1 grado povas transformi al algebra ekvacio de grado ne plu ol n.
*Ekzistas formuloj por solvoj de simetria ekvacio eĉ 9 grado.
*Solvo ĉia simetria ekvacio de nepara grado estas nombro -1. Alinome W(-1)=0 kaj uzate  teoremo pri resto de polinomo oni povas dividi per x+1, kaj kalkulis para simetria ekvacio.

## Metodoj por solvi
Por solvi paran simetrian ekvacion

:a_{2m}x^{2m}+a_{2m-1}x^{2m-1}+\dots+a_{1}x+a_{0}=0

kun a_{2m-k}=a_{k} kaj a_{2m}\neq 0 dividu ĝin per x^m. Grupante termojn rezultiĝas

:a_{2m} (x^m + x^{-m}) + a_{2m-1} (x^{m-1} + x^{1-m}) + \dots + a_{m+1} (x + x^{-1}) + a_{m} = 0

Faru ŝanĝon de variablo per y=x+x^{-1}. Tiam esprimoj x^{k}+x^{-k} povas esprimitaj kiel polinomoj de variablo *y*:

Uzante:

:(x+x^{-1})(x^{n}+x^{-n})=x^{n+1}+x^{-n-1}+x^{n-1}+x^{1-n}

alinome:

:x^{n+1}+x^{-n-1}=(x+x^{-1})(x^{n}+x^{-n})-x^{n-1}-x^{1-n}

Post ŝanĝo y=x+x^{-1} ekvacio reduktas ĝis grado *m*:

:b_{m} y^{m} + b_{m-1} y^{m-1} + \dots + b_{1} y + b_0=0.

Post trovo de radikoj de la polinomo de *y* sufiĉas solvi ekvaciojn y=x+x^{-1} por ĉiuj trovitaj radikaj valoroj de *y*.

## Ekzemploj
* Ekvacio ax^3 + bx^2 + bx + a = 0\quad,kaj a\neq 0.
* Simetria ekvacio de 4 grado kutime nomiĝas kiel **rea ekvacio**.
:ax^4+bx^3+c x^2+bx+a=0 kie \neq 0

## Vidu ankaŭ
Kategorio:Ekvacioj
1967 en trafiko

## Eventoj 
* La 6-an de julio 1967 
:  Sur vojlinio Plzeň - Cheb estis ekuzita telesekuriga ekipaĵo kiel unua sur fervojlinia vojlinio en Ĉeĥoslovakio.

* la 3-an de septembro 1967:  En Svedio estis sur ŝoseoj enkondukita dekstreflanka trafiko.

Kategorio:Trafiko laŭ jaroj
Trafiko
Kulturzentrum Bahnhof Langendreer

eta|upright=1.4|Kulturzentrum Bahnhof-Langendreer, Bochum
La **Kulturzentrum Bahnhof-Langendreer** (prononcu: kulturcentrum banhof lagndrea) estas transregione konata *kulturdomo* en la Ruhr-regiono. Ĝi troviĝas en Bochum-Langendreer en la iama priservadodomo de la stacidomo Langendreer, kies malkonstrudadon malebligis civitana iniciativo. En 1986 oni submetis la domon post vastaj renovigoj sub monumentprotektado.

Ĝi loĝigas restoracion, diskludejon, kinejon kaj renkontiĝejojn. Ĝi estas parte subtenata per subvencioj de la urbo Bochum kaj estas rezidejo de multaj iniciativoj kaj asocioj. La halo de la diskludejo servas i.a. ankaŭ kiel eventejo por diversaj koncertoj proponas lokon por ĝis 600 personoj.

## Koncertoj 
Jenaj konataj bandoj ludis i.a. jam en Bahnhof Langendreer:
* Adam Green
* Alpha Boy School
* At The Drive-In
* Black Ash
* Blumfeld
* Cara Dillon
* Chumbawamba
* Editors
* Helge Schneider und Band
* La Vela Puerca
* Les Cameleons
* Ma Valise
* Panteón Rococó
* Stereo Mc's
* Värttinä

## Situo 
* Adreso: Stacidomo Langendreer Bochum, Wallbaumweg 108, 44894 Bochum
* Atingeblo per publika trafiko: Bochum, Haltestelle Bochum-Langendreer (urba fervojo kaj buso)

## Literaturo 
* Antje Grajetzki, Gerd Spiekermann, Uwe Vorberg: *In Fahrtrichtung Links. Eine Odyssee durch Revue und Revolte.* Klartext Verlag, Essen. 2006. ISBN 978-3-89861-724-6

## Eksteraj ligiloj 
* Bahnhof Langerdreer
* Route der Industriekultur 

Kategorio:Diskludejoj
Kategorio:Kulturdomoj en Germanio
Kategorio:Itinero de la industrikulturo
Kategorio:Bochum
Teoremo pri resto de polinomo

**Teoremo pri resto de polinomo** estas teoremo de algebro pri ecoj de nuliganto de polinomoj.

:**Rimarku:** en pola lingvo teoremo nomiĝas  **Teoremo de Bézout** [prononco: Bezu]. Sed estas malkorekta nomo ĉar teoremo estis konata antaŭ de Étienne Bézout.

## Teoremo
Nombro a estas nuliganto de polinomo W(x) tiam kaj nur tiam, kiam polinomo W(x) estas dividata per dunomo (x-a), alinome:
:W(a)=0 \iff (x-a)|W(x)

Tute, valoro de polinomo W(a) estas egala de resto el divido de W(x) per dunomo x-a.

## Pruvo
Se polinomo W(x) estas divida per (x-a), ekzistas polinomo V(x), kiu W(x) = V(x)\cdot (x - a). Ĝia valoro en a estas:
:W(a) = V(a) \cdot (a-a) = V(a) \cdot 0 = 0.

Aŭ polinomo  W(x) kiam dividas ĝin per polinomo de grado n donas polinomo V(x) kaj resto kun grado ne plu ol n-1, do
:W(x) = V(x) \cdot (x-a) + Z(x),
ĉar (x-a) estas polinomo de unua grado, Z(x) estas polinomo de grado ne plu ol nulo, do ĝi estas kutime nombro z.
:W(x) = V(x) \cdot (x-a) + z
ĉar valoro  W(x) en a estas nulo, do
:V(a) \cdot (a-a) + z = W(a)
:V(a) \cdot (a-a) + z = 0
:V(a) \cdot 0 + z = 0
:z=0
do W(x) dividiĝas per (x-a) sen resto, do W(x) estas dividebla per (x-a).

## Ekzemplo
Polinomo W(x)=x^3 - 12x^2 - 42, kiu dividiĝas per x-3 estas V(x)=x^2 - 9x - 27 kaj resto -123. Do el teoremo estas, ke W(3)=-123.

Kategorio:Polinomoj
Brazila Ligo

**Campeonato Brasileiro Série A** estas futbala ligo en Brazilo.

## Partoprenantaj kluboj en 2021 
* América Mineiro
* Atlético Mineiro
* Atlético Paranaense
* Bahia
* Chapecoense
* Corinthians
* Cuiabá
* Juventude
* Red Bull Bragantino
* Flamengo
* Fluminense
* Grêmio
* Internacional
* Palmeiras
* Fortaleza
* Ceará
* Santos
* São Paulo
* Sport
* Atlético Goianiense

Kategorio:Futbalo en Brazilo
Kategorio:Futbalo en 1959
Neĝtabulado

eta|300px|dekstre
|Neĝtabulisto en duontubo
**Neĝtabulado** (ankaŭ *neĝbretumado*) estas relative juna vintra sporto, kiu en la 80-aj jaroj de la 20-a jarcento fariĝis konkurenco de la klasika skiado. Dum ĉe la klasika skiado la skianto utiligas po unu tabulon por ĉiu piedo, ĉe la neĝtabulado ambaŭ piedoj estas fiksitaj sur la neĝtabulo (aŭ *neĝbreto*, kiel oni la neĝtabulon ankaŭ nomas en Esperanto).
Dum fine de la 20-a jarcento la neĝtabulado ĉefe estis la sporto de verdecaj alternativuloj, precipe junuloj, ĝi komence de la 3-a jarmilo atingis vastan rekonon kaj fariĝis sporto de la Vintraj Olimpikoj.

Malgraŭ la profesiiĝo de la neĝtabulsporto ĝi nenion perdis de sia allogo al liberemuloj. Precipe junaj neĝtabulistoj ŝatas la neĝtabuladon for de la oficialaj kaj garditaj kurejoj, pro kio inter viktimoj de lavangoj ofte troviĝas neĝtabulistoj. 

Oni distingas diversajn neĝtabulsportojn, nome inter aliaj:
* Alpa neĝtabulado 
* Liberstila neĝtabulado
* Neĝtabulkroso
* Duontubneĝtabulado

## Vidu ankaŭ
* Skiado
* Liberstila skiado
* Neĝtabulo
* Skilifto
* Sablotabulado
* Surfotabulo
Neĝtabulkrucado

eta|Neĝtabulkrucado
**Neĝtabulkrucado** estas neĝtabulada konkurso je kiu grupo de minimume kvar konkursantoj per neĝtabuloj paralele subenveturas konkursan vojon. Kutime startas po kvar neĝtabulistoj samtempe kaj du el ili kvalifikiĝas por la venonta rondo en elimina sistemo. Se do 32 personoj partoprenas konkurson, okazas inkluzive la finalo kvar rondoj.

Oni startas paralele el startejo. La konkursvojo kutime estas tre mallarĝa kun obstakloj kaj diversaj malfacilaĵoj (saltejoj, kurvoj, malaltiĝoj, ŝtupoj mallarĝiĝoj, ktp.) kaj estas diversaj deklivanguloj, tiel ke la partoprenantaj sportistoj devas montri siajn veturkapablojn.

Pro la mallarĝaj konkursvojoj kolizioj inter la konkursantoj ne maloftas, kaj la veturistoj tial devas porti protekto-helmojn kun mentonprotekto kaj aliajn protektilojn.

Ekde 2006 en Torino la sporto apartenas al la oficiala programo de la Vintraj Olimpikoj.

Kategorio:Vintra sporto
Listo de sportistoj

[eta|360px|Pelé, unu el la plej konataj sportistoj en la mondo kaj subtenanto de Esperanto, en [1997.]]
Famaj sportistoj laŭ sportofako estas aŭ estis jenaj:

## Atletiko 
* Usain Bolt
* Carl Lewis

## Biciklado 
* Fausto Coppi
* Lance Armstrong
* Jacques Anquetil
* Eddy Merckx
* Miguel Indurain
* Jan Ullrich
* Tadej Pogačar

## Boksado 
[eta|Muhammad Ali fotita de Ira Rosenberg en [1967.]]
* Muhammad Ali
* Mike Tyson

## Futbalo 
* Franz Beckenbauer
* David Beckham
* George Best
* Diego Maradona
* Michel Platini
* Pelé
* Ferenc Puskás
* Zinedine Zidane
* Flórián Albert

## Gimnastiko 
* Alina Kabaeva

## Korbopilkado 
* Michael Jordan

## Maratono 
* Spiridon Louis

## Motorciklado 
* Valentino Rossi

## Naĝado 
* Johnny Weissmüller
* Mark Spitz

## Velado 
* Willi Kuhweide

## Ventosurfado 

Kategorio:Sporto
Kategorio:Sportistoj
Ekonomikisto

[eta|[J.M. Keynes]]

**Ekonomikisto** estas homo kiu pristudas ekonomikon kiel sciencon.

Temas pri profesiuloj kiuj tre ofte inspiris agadon de politikistoj kaj regantoj, kaj pro tio iamaniere regas la mondon.

Ekonomikistoj enprofundiĝas en malofteco. Ofte ili okupas sin per la analizado de financaj fluoj.

## Gravaj ekonomikistoj 
* Adam Smith
* Alan Greenspan
* Amartya Sen
* Arthur Laffer
* B. R. Ambedkar
* Ben Bernanke
* Carmen Reinhart
* Christopher Antoniou Pissarides
* Claudia Goldin
* Dambisa Moyo
* David Ricardo
* Esther Duflo
* Friedrich Hayek
* Glenn Hubbard
* Greg Mankiw
* James Heckman
* Jeffrey Sachs
* Joan Robinson
* John Maynard Keynes
* Joseph Stiglitz
* Karl Marx
* Kenneth Arrow
* Ludwig von Mises
* Milton Friedman
* Murray Rothbard
* Paul Krugman
* Robert Aumann
* Robert Lucas Jr.
* Rosa Luxemburg
* Thomas M. Humprey
* Thomas Piketty
* Thomas Sowell
* William Forsyth Sharpe

## Vidu ankaŭ 
* Ekonomiko
* Listo de ekonomikistoj
Religiaj agantoj

[dekstra|200ra|eta|[Konfuceo]]
**Religiaj agantoj** povas esti homoj kiuj fondis aŭ disvastigas la praktikon de iu religio aŭ eklezio. Foje tiu agado ne estas intenca kaj la respektiva homo nur klopodas komuniki specifan filozofion aŭ vivmanieron; postaj sekvantoj faras la reston. Kelkaj disvastigintoj de respektivaj religioj foje klopodas samtempe disvastigi la propran reĝlandon aŭ imperion; multfoje la religio antaŭenpaŝas samritme kiom la imperioj. Ofte la religiaj agantoj ŝanĝis la ĝistiamajn kredojn, kiel okazis ĉe Budho en la hindia subkontinento aŭ ĉe kristanismo, dum la epoko de la Reformacio.

## Religiaj fondintoj kaj filozofoj 
Moseo - Laozio - Budho - Sokrato - Konfuceo - Jesuo - Mani - Mohameto - Báb - Bahá'u'lláh

## Aliaj agantoj 
### En Islamo 
al-Kindi - Aviceno - ibn-Ruŝd - Sohraŭardi - Ĝalal-ed-din Mohammad Rumi - Guru Nanak

### En Kristanismo 
Sankta Paŭlo - Tomaso de Akvino - Wyclif - Hus - Lutero - Kalvino -Aŭgusteno -

### Aliaj 
Laozio - Zhuangzi - Charles Wesley - Joseph Smith - Bahá'u'lláh

Kategorio:Religio
Pocsaj

**Pocsaj** (poĉaj) estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Derecske. La loknomo ne havas sencon en la hungara.

## Bazaj informoj 
* Areo: 50&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2700
* Poŝtkodo: 4125
* Telefonprefikso: 54

## Geografio 
Pocsaj situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra flanko de Berettyó, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Debrecen-Nagykereki, laŭ la hungara-rumana landlimo.

Antaŭ la hungaroj restis tie kurganoj kaj 2 terfortikaĵoj, fine Georgo Rákóczi la 1-a kunstruis burgon. La unua mencio pri la komunumo okazis en 1291. En 1919 la rumanoj okupis la komunumon, post unu jaron la nova ŝtatlimo preteriras la vilaĝon.

## Vidindaĵoj 
* Grekokatolika preĝejo (Pocsaj)
* Kalvinana preĝejo (Pocsaj)

## Famuloj 
* En Pocsaj naskiĝis operkantisto János B. Nagy

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Sárrétudvari

**Sárrétudvari** (ŝArEtudvari) estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Püspökladány.

## Bazaj informoj 
* Areo: 54&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3000
* Poŝtkodo: 4171
* Telefonprefikso: 54

## Situo 
La grandvilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Püspökladány-Gyomaendrőd. Püspökladány estas proksime.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la kuprepoko (kurganoj restis) kaj dum la ferepoko, poste laŭvice alvenis skitoj, keltoj, sarmatoj, gepidoj kaj avaroj. La unua mencio pri la komunumo okazis en 1214. La turkoj okupis la vilaĝon en 1555, sed post 1 jaro apartenis al Transilvanio. En 1910 la fervojo ekfunkciis, en 1919 la rumanoj okupis la komunumon.

## Renomaj homoj 
* Ilona Madar (1923 - Budapeŝto, 2008): doktorino pri etnografiohttp://www.matarka.hu/cikk_list.php?fusz=30802
* László Muszbek, kuracisto en Sárrétudvari naskiĝis

## Vidindaĵoj 
* Kalvinana preĝejo (Sárrétudvari)
* fiŝkaptista lago

== Komunumoj pri *udvar* (= korto) en Hungara reĝlando ==

Sarretudvari
Nyírábrány

**Nyírábrány** [njIrAbrAnj] estas grandvilaĝo en Hungario, en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Hajdú-Bihar, en Distrikto Nyíradony. La loknomo signifas: betulo-Abrahamo.
eta|maldekstra|Katolika preĝejo de Nyírábrány
eta|dekstra|Grekokatolika preĝejo de Nyírábrány
eta|Kastelo de Nyírábrány

## Bazaj informoj 
* Areo: 56&nbsp;km²
* Loĝantaro: 3900
* Poŝtkodo: 4264
* Telefonprefikso: 52

## Geografio 
Nyírábrány situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Debrecen-Érmihályfalva, laŭ la hungara-rumana ŝtatlimo kune kun trapasejoj voja kaj fervoja, Vámospércs estas proksime.

## Historio 
Dum la historio estis 2 vilaĝoj **Budaábrány** (la unua mencio pri la komunumo okazis en 1279) kaj **Szentgyörgyábrány**, kiuj unuiĝis en 1901, havanta la rangon grandvilaĝo. La turkoj faris senhoma la vilaĝojn, poste slovakoj kaj rumanoj alvenis. En 1919 la rumanoj okupis la komunumon, en 1920 la nova ŝtatlimo preteriras la komunumon.

## Vidindaĵoj 
Vidindaĵoj estas klasikisma Kastelo de Nyírábrány el 1822, preĝejoj grekokatolika kaj romkatolika el 1867.

## Famuloj 
* En Nyírábrány naskiĝis aktoro János Derzsi.
* En Szentgyörgyábrány naskiĝis Kornél Ábrányi (komponisto).

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Kál

**Kál** (kAl) estas grandvilaĝo en Hungario en regiono **Norda Hungario**, en departemento Heves, en subregiono de Füzesabony.
eta|180px|Blazono de Kál

## Bazaj informoj 
* Areo: 35 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 3700
* Poŝtkodo: 3350
* Telefonprefikso: 36

## Geografio 
La grandvilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, sed ĉefvojo, aŭtoŝoseo kaj fervojo Budapeŝto-Miskolc preteriras, fine estas fervojoj al Bátonyterenye kaj Kisújszállás. Füzesabony estas proksime.
eta|maldekstre|Preĝejo en Kál

## Historio 
Pli frue skitoj loĝis tie. La unua mencio devenis el 1331. Dum la turkoj la vilaĝo restis viva, sed dum ribelo de Francisko Rákóczi la 2-a senhomiĝis. En 1849 la batalo de apuda Kápolna tuŝis ankaŭ Kál. Fine de la 19-a j.c. Kál kaj Kápolna havas komunan stacidomon. En 1938 kulturdomo ekfunkciis. Kál iĝis grandvilaĝo en 1973. La loĝantaro okupiĝas pri agrikulturo.

## Vidindaĵoj 
Vidindaĵo estas la romkatolika Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Kál).

Kategorio:Grandvilaĝoj en Hungario
Mária Kozma

**KOZMA Mária** rumanuja hungara verkistino, bibliotekistino, redaktorino, publicistino naskita en Cârţa la 18-an de aŭgusto 1948. Ŝi estis la edzino de libroeldonisto kaj librovendisto József Tőzsér.

## Biografio 
La mezlernejon Mária Kozma finis en Miercurea Ciuc (1966), la fakon de hungara lingvo kaj literaturo en Universitato Babeş-Bolyai (1970). Ĝis 1976 ŝi estis liberprofesiulino. Ŝi estis muzeologino en jaroj 1976-1978, ekde 1978 gvidantino de la dokumentsekcio de la distrikta biblioteko, ekde 1991 ties direktorino, ekde 1994 ĉefredaktorino de libroeldonejo Pallas-Akadémia Könyvkiadó. Ŝian unuan verkon publikigis la revuo *Utunk* (1967). Ŝi estis kunlaborantino de *Utunk*, *Művelődés*, *Igaz Szó*, *Hargita Népe*.

## Premioj, distingoj 
* 2008 - Pro Cultura Hungarica

## Volumoj 
* *Festett káposztalepke* (noveloj, skizoj kun antaŭparolo de István Szőcs, Forrás 1970);
* *Köznapi irgalom* (rakontoj, skizoj, Kv. 1980);
* *Idővallató* (kvar rakontoj, 1983, Bp. 1991);
* *Kő, ha ütik*. *A játék* (du romanetoj, Kv. 1984);
* *Az ember bolond természete* (utopia romano, 1987, Bp. 1991);
* *Rövidfilm esőben* (noveloj, Kv. 1988);
* *Lidérczöld csapda* (romano, 1989);
* *Borsméz* (noveloj, Bp. 1991).
* *Sárkányfogvetés*, romano, Csíkszereda, 1993;
* *Márványkáosz*, 1996.
* *A jóság síró vágya* [tart.: 1. kötet: Borsosméz, 2. kötet: Sorskerék], r., Csíkszereda, 1994; Márványkáosz, r., Csíkszereda, 1996.
* *Kleopátra bora és más receptek*, 1998.
* *Partomlás*, 2000.
* *Csillala mester*, 2001.
* *A másik táj*, 2002.
* *Asszonyfa*, 2003.
* *Sárkányfogvetés*, 2003.
* *Márványkáosz*, 2004.
* *Vérkápolna*, 2004.
* *Szarvassá vált...*, 2006.
* *Nők (is) az időben*, 2008.

## Teatraĵo 
* *Csillala mester*, fabelteatraĵo prezentita de Kolozsvári Állami Magyar Színház en 2009.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Libroeldonejo Pallas-Akadémia .

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
KompoZer

**KompoZer** estas libera HTML-redaktilo por WYSIWYG, kiu baziĝas sur la programo Nvu. Ambaŭ programoj baziĝas sur Mozilla Composer, la redaktila komponanto de la iama Mozilla Suite, kiu estas daŭrigata en la SeaMonkey, la ido de la Mozilla Suite.

KompoZer estiĝis el Nvu, post kiam ties evoluigo estis ĉesigita, sed ties nomo ne devis esti uzata, ĉar la nomrajtoj estas ĉe la firmao Linspire. La programo nuntempe ĉefe prezentas riparojn de cimoj el Nvu, pli malmulte verajn novajn funkciojn. Por portado al XULRunner estas bezonataj pliaj evoluigantoj. Ĝi estonte atingu similan amplekson de funkcioj kiel la komercaj redaktiloj Microsoft FrontPage kaj Macromedia Dreamweaver.

## KompoZer en Esperanto 
KompoZer intertempe ankaŭ ekzistas en Esperanto, en la aktuala stabila versio 7.10 kaj en la aktuala beta versio 0.8b3. La ligilon al la projekta retejo de la esperanta KompoZer vi trovas sub Eksteraj ligiloj.

Ekde la versio 0.8b2 la esperanta KompoZer estas ankaŭ oficiala parto de la projekto KompoZer. La esperantaj versioj estas nun ankaŭ elŝuteblaj de la retejo de la projekto KompoZer kompozer.net .

Plia grava novaĵo estas, ke ekde versio 0.8b2 ne nur estas arkivaj esperantaj versioj por Vindozo (.zip) kaj Linukso (tar.gz) kaj la lingvopakaĵo (.xpi), sed ankaŭ instalebla versio por Vindozo (.exe) kaj diska kopio por Mac OS (.dmg). Do, fakte vi nun bezonas lingvopakaĵon nur, se vi volas esperantigi KompoZer, kiu estas en alia lingvo kaj ne volas elŝuti KompoZer duan fojon.

## Versioj 
## Eksteraj ligiloj 
* KompoZer en Esperanto (neoficiala) 
* kompozer.net  – Oficiala projekta retejo de KompoZer 
* kompozer-web.de/en/ Alternativa KompoZer-projekto-retejo kun elŝutoj kaj informoj 

Kategorio:Libera programaro
KompoZer
Susanna Tamaro

**Susanna TAMARO** (Triesto, 12-a de decembro 1957) estas verkistino itala kaj helpantino de direkto de filmoj.

Ŝi studis kinematografion en Romo kaj faris dokumentariojn en RAI. En 1994, ŝi eldoniĝis ŝian popularan libron *Va dove ti porti il cuore*.

En la elektita landeto de sia vivo Susanna malfermiĝis infanvartejojn por "helpi la patrinojn kiuj alimaniere ne povus labori" kaj la "fondaĵo de ŝi iniciatita enkobdukis al magistriĝo 20 eksterlandajn junulinojn". "Tio estas mia maniero militis flanke de virinoj", ŝi deklaris. (vidu Avvenire de 10 marto 211)

## Bibliografio 
* *La testa tra le nuvole* (1989) premio Elsa Morante.
* *Per voce sola* (1991) premio International PEN.
* *Cuore di ciccia* (1992)
* *Il cerchio magico* (1994)
* ''Va' dove ti porta il cuore*(1994)
* *Anima Mundi* (1997)
* *Cara Mathilda. Lettere a un'amica* (1997)
* *Tobia e l'angelo* (1998)
* *Verso casa* (1999)
* * Papirofobia* (2000)
* *Respondimi* (2001)
* *Più fuoco più vento* (2002)
* *Il grande albero*, Salani, 2009
* *Fuori* (2003)
* *Ogni parola é un seme* (2005)
* *Ascolta la mia voce* (2007)
* *Il Grande albero* (2009)
* *Per sempre*, (2011)
* *L' isola che c'è. Il nostro tempo, l'Italia, i nostri figli*(2011).
* *Ogni angelo è tremendo*,(2013)
* *Via Crucis. Meditazioni e preghiere*, (2013)(E-book)
* *Un'infanzia: adattamento teatrale di Adriano Evangelisti*, (2013)(E-book)
* *Sulle orme di San Francesco*, (2014)(E-book)
* *Illmitz*, (2014)
* *Salta Bart!*, (2014)
* *Un cuore pensante'', (2015)

## Eksteraj ligiloj 
* Susanna Tamaro (Oficiala retejo)

Kategorio:Italaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Barker-levilo

eta|Barker-levilo; G = kontraŭpezo
La **Barker-levilo** (ankaŭ nomita **Barker-maŝino**) estas pneŭmatika relajso ene de la traktilaro, kiu estas uzata je la orgenkonstruo.

Ĝenerale des pli grandaj fortoj efikas sur mekanika traktilaro kaj do sur la klavon, ju pli grande estas la orgeno. Por povi ludi ankaŭ grandajn orgenoj, oni evoluigis diversajn ilojn, kiuj malpliigas la premon, kiun la ludanto influas sur la klavon. La angla ogrenfaristo Charles Spackman Barker (1807–1879) evoluigis en 1832 sian „pneŭmatikan maŝinon“, poste nomata *Barker-levilo*, kiun kiel unua orgenfaristo enmetis Cavaillé-Coll en siajn verkojn. La unua Barker-maŝino estas ĉe la organo de la Baziliko de Saint-Denis (1840).

Dum la ludado la klavarpremo ne rekte malfermas la tubovalvon, sed valvon en kroma ventokesto, la t.n. *ludventokesto*. La per tio elfluanta aero plenblovas malgrandan laborbalgon, kiu sekve tiras la tontraktilon. La avantaĝo de malpli granda prempunkto tamen sekvigas, ke la tono eksonas kun ioma prokrasto. Krome en komparo kun aliaj ludhelpiloj k.e. la *antaŭvalvo* perdiĝas la rekta ligo inter klavo kaj valvo.

## Vidu ankaŭ 
* Orgen-glosaro

## Eksteraj ligiloj 
* Barker's lever  (angle, kun detala priskribo de la funkcimaniero)
* Mallonga biografio pri Barker

Kategorio:Orgeno
Orta projekcio

eta
**Orta projekcio** estas transformo de parto de Eŭklida spaco (ekz. ia figuro) al ebeno laŭ rekto orta al la ebeno.
**Orta projekcio** estas specifa ekzemplo de paralela projekcio.

Kategorio:Projekcia geometrio
Listo de orgenkonstruantoj

Jen laŭ-alfabeta listo de orgenkonstruantoj kaj orgenkonstruaj firmoj: 

* Cavaillé-Coll, Aristide
* Holzhey, Johann Nepomuk
* Klais, Johannes
* Oeckelen, Petrus van
* Scherer la Maljuna, Hans 
* Scherer la Juna, Hans 
* Schnitger, Arp 
* Silbermann, Gottfried
* Alexander Schuke Potsdam Orgelbau GmbH 
* Karl Schuke Berliner Orgelbauwerkstatt GmbH

## Vidu ankaŭ 
*orgeno

Orgenkonstruistoj
Kategorio:Orgeno
Kulturdomo

[alternative=enirejo de la parko|eta|Enirejo de la parko ĉe [Greziljono.]]

**Kulturdomo**: renkontejo en konstruaĵo, kiu enhavas ĉambrojn por kulturo, socialaj projektoj kaj restoracio de unu komunumo sub unu tegmento. La konstruaĵo konsistas plejparte el unu aŭ pli da salonoj kun diversspecaj flankĉambroj.

Kulturdomoj estas tenataj aŭ de komunumo aŭ de publike utilaj subtenantoj aŭ de asocio kaj plejofte bezonas subvenciadon flanke de komunumo, ĉar ĝi ne povas memsubteni sin entrepren-ekonomike. Ekzemploj estas la "Kulturzentrum Bahnhof Langendreer" en Bochum, samtempe subtenata de ascio kaj de la urbo.

En pli nova tempo ankaŭ konstruaĵoj por la praktikado de religio, k.e. islama preĝejo, estas kombinitaj kun kultura uzado.

## Palast der Republik 
[eta|upright=1.5|*[Palast der Republik*, 1977]]
Unu el la plej grandaj kulturdomoj estis la *Palast der Republik* (palaco de la respubliko) en Berlino (GDR).

## Vidu ankaŭ 
* Popoldomo

Kategorio:Kulturcentroj (domoj)
Bajŝoo-en

**Bajŝoo-en**  estas templo aŭ sanktejo de Oomoto. La sankta tereno de Oomoto "Bajŝoo-en" troviĝas sur la tero, kie ekestis Oomoto. Ĝi situas 80 kilometrojn nordokcidente de la urbo Kioto.

Tie en la sanktejo sur kaj ĉirkaŭ la monteto *Honguu-jama* en la dense verda arbaro, apud la pura rivero *Ŭaĉi-gaŭa* trafluanta meze de la rura urbo Ajabe, staras laŭvice aro da temploj kiel la ĉefdomo *Ĉoosej-den*.

La ekesto de Oomoto originis, novjare de la 25-a jaro de la Meiĵi-reformo (1892) laŭ la luna kalendaro, sur la tero *Honguu* de la urbo Ajabe, gubernio Kioto, de tio, ke la Dia spirito de *Kunitokotaĉi* priposedis, je la nomo de Dio *Uŝitora*, la fondintinon *Deguĉi Nao*', kaj revelaciis "malkonstruon kaj rekonstruon de ĉiuj mondoj" kaj realigon de la mondo *Miroku* (la ideala Dia mondo). 

Oomoto havas du ĉefajn sanktejojn por Dia entrepreno: Bajŝoo-en en la urbo Ajabe kaj Ten'on-kjoo en la urbo Kameoka, el kiuj Bajŝoo-en funkcias kiel centro por diservo, Ten'on-kjoo kiel centro por misiado.

Ĉe Bajŝoo-en okazas Monata Festo (la unuan dimanĉon de ĉiu monato), Granda Festo *Secubuno*, Grandaj Festoj Printempa kaj Aŭtuna; krome, ŝintoaj nuptoj antaŭ la altaro, preĝoj por resaniĝo el malsanoj, prikulto de spiritoj de prapatroj de kredantoj, diservaj festoj, ktp. 

## Vidu ankaŭ 
* Ten'on-kjoo
Bory

**Bory** estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio kaj Slovakio:

En Ĉeĥio:
* Bory (distrikto Žďár nad Sázavou) (vilaĝo situanta en distrikto Žďár nad Sázavou).

En Slovakio:
* Bory (distrikto Levice) (vilaĝo situanta en distrikto Levice).
Miguel Induráin

**Miguel INDURAIN LARRAYA**, naskiĝinta en Villava, Navaro, la 16an de julio de 1964, estis hispana biciklisto, venkinto ĉe la Tour de Francio dum kvin sinsekvaj jaroj (de 1991 al 1995) kaj de la Giro d'Italia en du fojoj (1992 kaj 1993). Li estas konsiderata kiel la plej bonkvalita biciklisto hispania kaj unu el la plej bonkvalitaj el la historio kaj ankaŭ kiel unu el la plej gravaj sportistoj el ĉiu epoko, elstara ĉefe pro sia kapablo baraktegi. En 1992 li ricevis la premion *Príncipe de Asturias* (Princo de Asturio,heredanto de la hispania krono), unu el la plej gravaj premioj en Hispanio.

## Biografio 
Li iĝis profesia biciklokuristo en 1984 kun la teamo Reynolds (kies strukturo pasis poste al la teamo Banesto. Tiujare li partoprenis en la Olimpiaj ludoj de Los-Anĝeleso kaj finis tiun jaron per dek venkoj.

En 1985 li partoprenis en sia unua Tour de France kaj estris ĉe la Vuelta a España dum kvar tagoj. Dum kelkaj jaroj kuris en la Tour helpante sian samteamanon Pedro Delgado, venkinto en 1988.

En 1989 li iĝis la unua navarano kiu venkis ĉe la Parizo-Nizo, kaj same venontjare, kaj venkis la unuan fojon en etapo en la Tour de Francio.

Li venkis sian unuan fojon en la Tour de Francio en 1991, kie krome venkis dufoje kontraŭhorloĝe. Antaŭe, estis la dua en la Vuelta a España. Venontjare (1992) sukcesis venki en du el la tri grandaj konkurencoj lau etapoj (Tour kaj Giro d'Italia), kaj estis la unua hispana kiu venkis la italan konkurencon. Tio ripetis la jaron 1993. En 1994 venkis ĉe la Tour sinsekvan kvaran fojon, sed li ne venkis en la Giro d'Italia kie venkis la ruso Eugeni Berzin. En septembro de tiu sama jaro li atingis la rekordon de la horo, plibonigante la antaŭan markon kiun havis Chris Boardman en 53.040 km. Tamen, apenaŭ unu monaton pli malfrue, la svisa Tony Rominger deprenis lian rekordon.

En 1995 li evnkis sian lastan Tour de Francio (la kvinan sinsekvan) kaj la mondan ĉampionaton kontraŭhorloĝan en Duitama (Kolombio).

En 1996 jam ne venkis sian sesan Tour, kiun gajnis Bjarne Riis, kiu poste konfesis, ke li ĝuis drogon EPO. Li atingis la olimpian venkon kontraŭhorloĝan (Atlanta, 1996). La 2an de januaro de 1997, antaŭ la tutan ĵurnalistaron, li anoncis publike sian retiriĝon de la profesia biciklado.

## Venkaro 
* Tour de Francio ekde 1991 ĝis 1995
* Giro d'Italia en la jaroj 1992 kaj 1993
* Monda Ĉampionato de Biciklado:
** Sur ŝoseo: Medalo de bronzo en 1991 kaj medalo de arĝento en 1993 kaj 1995.
** Kontraŭhorloĝo: Medalo de oro en 1995.
* Medalo de oro en kontraŭhorloĝo de la Olimpiaj Ludoj de Atlanta en 1996.

Kategorio:Hispanaj biciklistoj
Kategorio:Venkintoj de Tour de France
Kategorio:Olimpikaj medalistoj
Kopčany (apartigilo)

**Kopčany** povas esti:

*vilaĝo en Slovakio, en distrikto Skalica vidu Kopčany,
*parto de urbo Bratislavo en Slovakio, vidu Kopčany (Bratislavo),
* slovaka nomo de ĉelima vilaĝo en Aŭstrio - Kittsee.
Medgyesegyháza

**Medgyesegyháza** [medjesedjhAza], slovake **Medeŝ** estas urbo en Hungario, en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Békés, en Distrikto Mezőkovácsháza. La loknomo signifas: griota-eklezio.

## Situo
Medgyesegyháza situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Makó-Békéscsaba. Bánkút estas ekstera parto de Medgyesegyháza kun agronomia stacio, ankaŭ Mezőkovácsháza estas proksime.
eta|Monumento en Medgyesegyháza

## Historio
La unua mencio devenis el 1418. La komunumo longe apartenis al fortikaĵo de Gyula. Ŝajnas, la vilaĝo pluvivis la turkojn. En 1883 la fervojo ekfunkciis, en 1888 alvenis  slovakoj el Békéscsaba, en 1893 la vilaĝo iĝis grandvilaĝo, urbo en 2009. Post la 2-a mondmilito alvenis forpelitaj hungaroj el Gúta.

Vidindaĵoj estas kastelo de Telbisz (telbis) (nun maljunulejo), preĝejoj luterana, katolika kaj kalvinana. La lasta en trakonstruita sinagogo funkcias.

## Ĝemelkomunumoj 
*  Guta, Slovakio

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Sankta Mikaelo (Medgyesegyháza)
* Luterana preĝejo (Medgyesegyháza)

## Famuloj 
* en Medgyesegyháza naskiĝis:
** baletisto Andrea Lippai
** bestokuracisto János Kojnok
** dekoraciisto Árpád Csányi
** inĝeniero László Dunai
** Sándor Tóth (muzikalkantisto)
** pentristoj Mariann Imre kaj Mihály Schéner
** reĝisoro Zoltán Szalkai 
* en Medgyesegyháza (en ties ekstera parto Bánkút) mortis:
** agronomo László Baross

Kategorio:Medgyesegyháza
Orgenfarejo Klais

La **Johannes Klais Orgelbau GmbH & Co. KG** rezida en Bonn estas unu el la plej gravaj kaj renomaj orgenkonstruejoj de Germanio. Ĝi estis fondita en 1882 de Johannes Klais (la malj.). Hodiaŭ lia nepo Hans Gerd Klais (* 1930) kune kun sia filo Philipp Klais (* 1967) estras la firmaon.

## Listo 
[eta|Klais-orgeno en la [katedralo de Trier, konstruita en 1974]]
Klais-orgenoj staras en multaj preĝejoj kaj koncertejo (elekto):

* Katedralo de Aachen
* Katedralo de Köln
* Beethovenhalle, Bonn
* Abatopreĝejo Münsterschwarzach
* Sankt-Hedwigs-Kathedrale, Berlin
* Audimax de la Ruhr-Universitato Bochum
* St. Servais, Brüssel
* Tonhalle, Düsseldorf
* Musashino College of Music, Tokio
* Sinfoniejo, Kioto
* Kulturcentro München
* Filharmonio Köln
* St. John's Smith Square, London
* Philharmonie, Sankt Peterburgo
* Nationaltheater, Pekino
* St. Lorenz, Nürnberg
* Elisabethkirche, Marburg
* St. Marien, Reisbach
* Katedralo de Ingolstadt
* Katedralo de Konstanz
* Abatopreĝejo Schweiklberg
* Abatopreĝejo Bath
* Katedralo de Altenberg
* Katedralo en Dillingen, ĝis 1996 en kolonja koncertejo
* Marienkirche Kaiserslautern
* Katedralo de Trier
* Katedralo de Würzburg
* Augustinerkirche, Würzburg
* Megaron-Konzertsaal der Petronas Towers, Kuala Lumpur
* Philharmonie, Krakau
* St. Lamberti, Gladbeck
* St. Anna, Munkeno
* Konzerthaus Dortmund
* Hallgrímskirkja, Reykjavík
* St. Willibrord, Rindern

## Apartaĵoj 
Je novkonstruaĵoj la firmao Klais kutime defendas la tipon de universala orgeno, kiu ene de nuntempa koncepto provas kunigi sonajn kaj konstruajn konceptojn de malsamaj orgenepokoj kaj –regionoj kaj opinias novevoluojn senchavaj. Konforme al tio la firmao reprezentas je prospekto, fajfilkestoj kaj ludomekaniko modernan formadon.

## Projektoj 
Mondvastan furoron kaŭzis en 1975 la restaŭrado de la bambuorgeno konstruita en 1824 en la parokopreĝejo s-ta Jozefo en la urbo Las Piñas en Filipinoj. La tute kaduka instrumento, kiu estas la ununura siaspeca, estis erigita, per flugmaŝino transportita al Bonn kaj tie elspezige restaŭrita. La firmao Klais ankaŭ restaŭris multajn aliajn historiajn orgenojn.

La Klais-orgeno en Pekino estis inaŭgurita la 22-an de decembro 2007. La unuaj eroj jam estis ŝiptransportitaj en majo 2006 al Ĉinio, kie la orgeno estis starigita ene de kvar monatoj. La intonacio komencis februare 2007 kaj same daŭris kvar monatojn.

## Ceteraĵoj 
Sur la firmaa hejmpaĝo troviĝas ankaŭ mondvastan kalendaron pri eventoj kun Klais-orgenoj.

## Eksteraj ligiloj 
* firmaa hejmpaĝo 
* Informoj pri la Klais-orgeno de la abatopreĝejo Münsterschwarzach kaj sonregistraĵoj de P. Dominikus Trautner OSB

Klais