open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tempo atoma internacia

La **TAI** (internacia mallongigo, el la franca de temps
atomique international - "tempo atoma internacia") estas la meza
tempo laŭ 200 atomaj horloĝoj tra la mondo.  Ĝi estas
sendependa de la Suno kaj de la rotacio de la Tero.

La BIPM en Parizo kalkulas la TAI-on kiel la statistikan mezumon inter pli ol 200 etalonaj atomaj horloĝoj en observatorioj kaj meteologiaj stacioj tra la mondo.

Je decembro 2006:

TAI - UTC = 33,000 sekundoj

Por vidi tion grafike, iru al http://www.bipm.fr/fra/5_Scientific/c_time/time_server.html

Sed, laŭ difino, je la 1-a de januaro 1958:

TAI - UTC = 0,000 sekundoj

UTC estas pli malrapida ol TAI ĉar la rotacio de la Tero
laŭgrade malrapidiĝas.

GMT estas astronomia tempo kiu sekvas la Sunon, TAI estas atoma tempo kaj sekvas la atomajn horloĝojn, dum UTC estas la kompromiso inter la GMT kaj TAI. Iam Supersekundo estas aldonita al la jaro tiel, ke:

-0,9 s 

Do, sufiĉe frue antaŭ kiam la diferenco inter UTC kaj GMT iĝus pli granda ol 0,9 s, supersekundo estas aldonita: per tio ankaŭ unu sekundo estas aldonita al la diferenco inter TAI kaj UTC. 

Samtempe, ekde 1972, la frakcia parto de la diferenco inter UTC kaj TAI estas precize 0,00 sekundoj.

Kategorio:UTC
Tennessee Williams

**Tennessee WILLIAMS**, aŭ realnome: Thomas Lanier WILLIAMS (naskiĝis la 26-an de marto, 1911, mortis la 25-an de februaro, 1983) estis usona verkisto.

Williams naskiĝis en Columbus, Misisipio. Lia verkaro konsistas el dramoj kaj filmscenaroj. Mondfamon li akiris en 1944 per sia dramo *The Glass Menagerie*, kiu en 1950 aperis kiel filmo. Dufoje li gajnis la Premion Pulitzer: en 1948 kaj 1955.

Williams mortis en Novjorko.

## Listo de verkoj 
* *The Glass Menagerie* ("la vitra menaĝerio", 1944, filme adaptita en 1950)
* *A Streetcar Named Desire* ("Tramo nomata Deziro", 1947)
* *The Rose Tattoo* ("La roza tatuo", 1951)
* *Camino Real* (1953)
* *Cat on a Hot Tin Roof* ("Kato sur varmega ladotegmento", 1955)

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:GLAT-verkistoj
Probablo-teorio

**Probablo-teorio** aŭ **probabloteorio** aŭ **probablokalkulo** esploras la probablojn de okazaĵoj, kiam teorie pli ol unu okazaĵo estas ebla. Ĝi tiel serĉas kvantecan priskribon de hazardo.

* La klasika probablo-teorio estis formulita de Andrej Kolmogorov. Ĝi estas uzata en statistiko: ekzemple, por interpreti rezultojn de opinio-sondoj kaj por fari prognozojn.
* La probablo-teorio de Bayes estas alia aliro por konstrui teorion pri probabloj.
* La kvantuma mekaniko fondis novan interpretadon de la nocio "probablo" en la kvantuma logiko.

*A Treatise on Probability* (Traktato pri probableco) estis verko de John Maynard Keynes publikigita dum li estis en la Universitato de Kembriĝo en 1921.

## Vidu ankaŭ 
* Bertranda paradokso (probabloteorio)
* Apliko de probablo
* Atendata valoro
* Stokastiko
* Teoremo de Bayes

## Notoj 
Kategorio:Matematiko
Tübingen

**Tübingen**, esperante **Tubingeno**, estas pitoreska urbo ĉe la rivero Nekaro en la federacia lando Baden-Virtembergo en Germanio.

En la jaro 1078 ĝi unuafoje estis dokumente menciita. La Universitato de Tubingeno, kiu forte karakterizas la vivon de la urbo, fondiĝis en 1477. Inter la famuloj, kiuj vivis kaj agadis en la urbo, estis ekz. Leonhart Fuchs, Friedrich Hölderlin, Keplero, Hegelo, Ludwig Uhland kaj Eduard Mörike. La urbo estas sidejo de samnoma distrikto kaj distriktaro, ene de la germana federacia lando Baden-Virtembergo. Fine de  la urbo havis  loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

**Iom da statistiko:**

**Situo:** 9° 15’ OR, 48° 23’ NO
**Loĝantaro:** ĉirkaŭ 81.000
**Alteco:** 307–515 m super la marnivelo 
**Horzono:** GMT+1h (+2h de aprilo ĝis oktobro)

## Famuloj 
* CHC Geiselhart, skulptisto kaj pentristo
* Christian Gottlob Gmelin, kemiisto
* Johann Pedius Tethinger, poeto kaj historiografo
* Philipp Friedrich Gmelin, kemiisto

## Esperanto en Tubingeno 
Estante universitata urbo plena je junaj intelektuloj, Tubingeno ekde la komenco de la 20-a jarcento havas Esperanto-grupon, tra la jardekoj foje malpli kaj foje pli aktivan. Inter pluraj eventoj, de la 27-a de decembro 1994 kaj la 3-a de januaro 1995 la 38-a Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo okazis en Tubingeno kaj pritraktis la ekologian temon "Rubo".

## Vidu ankaŭ 
* Universitato de Tubingeno

## Eksteraj ligiloj 
*  
* germanlingvaj turismaj konsiloj pri la urbo 

eta|maldekstra|280ra|la urbodomo


Kategorio:Distrikto Tübingen
Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo
Tito

La gloso **Tito** havas plurajn signifojn, inter aliaj:

* Josip Broz Tito, jugoslavia regnestro
* Dennis Tito, usona entreprenisto 
* la kristana sanktulo Tito vivis sur la insulo Kreto: al li adresiĝis la epistolo al Tito, libro el la nova testamento de la kristana biblio
* Tito Puente, usona latinĵaza muzikisto (1923-2000)
* Teburoro Tito, prezidento de Kiribato
* Diego Quispe Tito, perua pentristo
* Tito, romia imperiestro
* Tito Jackson, usona kantisto (kaj frato de Michael Jackson kaj Janet Jackson)
* beata Tito (Titus) Brandsma, monaĥo de la 20a jarcento, beatulo laŭ la Katolika Eklezio
* Tito, komunumo en Italio
* 1550 Tito, asteroido

Aldone, Tito (latine *Titus*) estis ofta nomo en la antikva Romo. Inter aliaj, havis unuan nomon *Titus*:
* Tito Livio, romia historiisto
* Plaŭto (*Titus Maccius Plautus*), romia komediverkisto
* Lukrecio (*Titus Lucretius Caro*), romia poeto
* Vespasiano, Domiciano, Antonino Pia, romiaj imperiestroj
* Tito Androniko (*Titus Andronicus*), fikcia romia generalo en tragedio de Shakespeare
ktp.
Treviro

[eta|[Porta Nigra (latine: „nigra pordego“), eksterurba flanko, 2-a jarcento]]
[eta|[Porta Nigra, urba flanko]]
[eta|[Porta Nigra, vespera lumigado]]
eta|okcidenta flanko kun antaŭa "puta korto" en la jaro 1955
[eta|La [Princelektista palaco en Treviro (1615–1676, pligrandigita en 1756), en la fono la Baziliko de Konstanteno]]
**Treviro** ( , en la dialekto de la urbo ankaŭ: *Trever*) estas konsiderata la plej malnova urbo de Germanio. Ĝi estis fondita en la jaro 16 antaŭ Kristo de la romia imperiestro Augustus, kiu nomis la urbon *Augusta Treverorum* aŭ mallonge *Treveri*. Pluraj konstruaĵoj en la urbo ankoraŭ memorigas pri la romia tempo: Plej impona sendube estas la tiel nomata *Porta Nigra* (= Pordo Nigra), granda urba pordego konstruita en la fino de la 2-a jarcento.

En Treviro naskiĝis Karl Marx.

[eta|La Domo de [Epifanio ("La domo de la Tri Reĝoj", germane: Dreikönigenhaus) en Treviro, la mezepoka loĝdomo]]
eta|Treviro, la Urboplaco
eta|La romia ponto
[eta|La [Baziliko de Konstanteno]]
[eta|La katedralo de [Sankta Petro (]]

## Vidindaĵoj 
* Baziliko de Konstanteno
* Kastelo Monaise
* Katedralo de Treviro
* Nia Kara Sinjorino (Treviro)
* *Porta Nigra*

## Servoj 
* Universitato de Treviro

## Partneraj urboj 
Treviro kune kun la urboj Luksemburgo, Metz kaj Saarbrücken estas la urba ligo *Quattropole*, kaj kune kun tiuj tri ligaj urboj membras en la regionego Sarlando-Loreno-Luksemburgo-Rejnlando-Palatinato-Valonio.

Treviro havas naŭ partnerajn urbojn:

* 20ra Metz (Francio) ekde la 13-a de oktobro 1957
* 20ra Ascoli Piceno (Italio) ekde la 31-a de aŭgusto 1958
* 20ra Gloucester (Britio) ekde la 29-a de junio 1959
* 20ra 's-Hertogenbosch (Nederlando) ekde la 7-a de junio 1968
* 20ra Pula (Istrio, Kroatio) ekde la 8-a de septembro 1971
* 20ra Fort Worth (Usono) ekde la 13-a de julio 1987
* 20ra Weimar (Germanio) ekde la 24-a de majo 1987
* 20ra Nagaoka (Japanio) ekde la 2-a de junio 2006
* 20ra Xiamen (Ĉinio) ekde la 11-a de novembro 2010

## Esperanto-vivo 
En Treviro kvarfoje okazis la jarfina "Internacia Festivalo" (IF), nome dum 1988, 1997, 2000 kaj 2005. Inter la 27-a de decembro 2002 kaj la 3-a de januaro 2003 la 46-a Internacia Seminario de Germana Esperanto-Junularo okazis en Trier kaj pritraktis la temon "Ekstremismo – specoj, originoj, efikoj". En 2006 okazis samloke la "Novjara Renkontiĝo" (NR) de EsperantoLand.

## Gefiloj de la urbo 
* Guido Steinberg, islamologo
* Johann Nikolaus von Hontheim, episkopo kaj juristo
* Rotrude de Treviro

## Vidu ankaŭ 
* Augusta Treverorum
* Elektoepiskopujo Treviro
* Ĉefepiskopujo Trier
* Princelektista palaco
* Treveroj
* Moselbahn

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Fotoj de la urbo, jan. 2006
* Trier Daily Photo 


Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Rejnlando-Palatinato
Kategorio:Urboj de Rejnlando-Palatinato
Tarbes

**Tarbes** [tarb'] (aŭ okcitanlingve *Tarba* [tarbo]), en esperanto **Tarbezo**, estas mezgranda franca komunumo, lokita en la departemento Hautes-Pyrénées kaj en la regiono Sudo-Pireneoj. Ĝi enhavas ĉirkaŭ 50 000 loĝantojn kaj estas la prefektejo de la departemento.

Tarbes estas grava industria centro en tiu parto de la regiono Sudo-Pireneoj kaj granda militista centro.

## Geografio 
Tarbes sterniĝas meze de vasta ebenaĵo piede de la montoj Pireneoj, kaj estas trafluata de la rivero Adour.

## Vidindaĵoj 
Malnova ĉefurbo de la provinco Bigorre, ĝi tamen posedas malmultajn postrestaĵojn el sia pasinteco: la katedralo (13-a ĝis 17-a jarcentoj) kaj la granda parko Massey estas la plej gravaj vidindaĵoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Hautes-Pyrénées
* Listo de urboj de Francio
* Tarbes (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo

eta|centra|200ra|Preĝejo Sainte-Thérèse.


Kategorio:Komunumoj de Hautes-Pyrénées
Kategorio:Etapaj urboj de Tour de France
Theodore Roosevelt

**Theodore ROOSEVELT** ([TE-o-dor RO-ze-velt]; naskiĝis la 27-a de oktobro, 1858, mortis la 6-an de januaro, 1919) estis la dudek-sesa prezidanto de Usono.

Roosevelt, kiu estis vicprezidanto antaŭ la murdo de McKinley la 6-an de septembro 1901, kredis je la usona ekspansiismo. Lia unua edzino, Alice Hathaway Lee, mortis en 1884. Lia dua edzino estis Edith Kermit Carow. Entute, Roosevelt havis 6 gefilojn. Li estis ano de la Nederlanda Reforma Eklezio.

Roosevelt mortis en 1919, 60-jaraĝa, en Long Island, Nov-Jorkio pro pulma embolio.

Dum lia administrado (1901-1909) okazis;

* 1902 - Roosevelt minacis konfiski la karbminojn en Pensilvanio dum striko.
* 1904 - 1920 La komenco de la konstruado de la Kanalo de Panamio
* 1904 - Politiko de la Granda Vergo (*Big Stick Policy*)
* 1906 - Roosevelt ricevis la Nobel-Premion pri Paco pro diplomatia paciĝo dum la Milito inter Rusio kaj Japanio.
* 1907 - La Ekonomia Paniko de 1907

## Citaĵo 
"Parolu milde kaj ĉiam portu grandan vergon."

## Honorigoj 
La geografia nomo *kantono Roosevelt* -  - povas aludi al du kantonoj de Usono: kantono Roosevelt (Montano) kaj kantono Roosevelt (Nov-Meksiko). Ambaŭ havas sian nomon honore al li.

## Vidu ankaŭ 
* Monto Rushmore
* Pluŝa urso

Theodore
Kategorio:Personoj de Nov-Jorkio
Kategorio:Guberniestroj de Nov-Jorkio
Kategorio:Usonaj esploristoj
Kategorio:Usonaj eseistoj
Kategorio:Homoj de la Hispana-usona milito
Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Prezidantoj de Usono
Kategorio:Vicprezidantoj de Usono
Kategorio:Studentoj de universitato Harvard
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Tarn

**Tarn** [], okcitanlingve Tarn [], estas unu el la departementoj de la franca regiono Okcitanio. Ĝia nomo devenas el la samnoma rivero kiu alfluas al Garono. Ĝi etendiĝas sur surfaco de  kaj havas  loĝantojn. La ĉefurbo de Tarn estas Albi. Aliaj notindaj urboj estas: Castres, Gaillac, Carmaux, Graulhet, Mazamet, Lavaur.

La departemento tute enhavas 320 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al du arondismentoj:
* arondismento Albi
* arondismento Castres/Castras

## Geografio 
Valoj de diversaj riveroj, montetoj, altebenaĵoj (1200 metrojn) konsistigas la pejzaĝon de la departemento.

## Ekonomio 
Agrikulturo restas grava aktiveco : bredado, cerealoj, fruktoj kaj vinoj. La vinoj farataj ĉirkaŭ la urbo Gaillac estas konataj per ilia bongusta kvalito. La tradicia industrio de Tarn estis longtempe la minejoj, sed tiuj konas de kelkaj jaroj gravan krizon. Nun disvolviĝas novaj industrioj pli modernaj en la plej dinamismaj urboj kiel Albi aŭ Castres. Tarn nun ĝuas bonegan ligon per modernaj vojoj al Tuluzo, ĉefurbo de la regiono kaj plej granda urbo en sudokcidenta Francio.

## Turismo 
Turismo estas ankaŭ grava ekonomia sektoro, dank'al riĉa historia heredaĵo (mezepokaj vilaĝoj kaj kasteloj, malnova urbo Albi). La "verda turismo" nun ankaŭ rapide disvolviĝas: regiona natura parko de Alta Langvedoko, grotoj, gastronomia turismo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Tarn


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1790
Kategorio:Departementoj de Francio
Tarn-et-Garonne

**Tarn-et-Garonne** [tarn-e-garon], okcitanlingve **Tarn e Garona** [tar e garuno], estas unu el la departementoj de la sudfranca regiono Okcitanio. Ĝi ŝuldas sian nomon al la du grandaj riveroj kiuj trafluas sian teritorion, kaj kiuj kuniĝas en ĝi.

La departemento tute enhavas 195 komunumojn.

## Arondismentoj 
La departemento dividiĝas al du arondismentoj:
* arondismento Castelsarrasin/Los Sarrasins
* arondismento Montauban/Montalban 

## Geografio 
Ĝi estas malgranda departemento () kaj havas  loĝantojn. La ĉefurbo estas Montauban.

La norda parto konsistas el montetoj, la suda el vasta kaj fruktodona valo kie fluas la riveroj Garonne kaj Tarn.

## Ekonomio 
Agrikulturo estas la ĉefa ekonomia enspezofonto de Tarn-et-Garonne (cerealoj kaj precipe fruktoj kaj legomoj). Oni ankaŭ trovas gravan nutraĵ-industrion kaj la unikan atomelektrejon de sudokcidenta Francio en tiu ĉi departemento.

## Vidindaĵoj 
Samkiel en la aliaj departementoj de la regiono troviĝas en Tarn-et-Garonne multnombraj mezepokaj vilaĝoj kaj urbetoj, monaĥejoj (tiu de **Moissac** kalkulas inter la plej belaj ekzempleroj de romanika arto en Eŭropo). La ĉefurbo Montauban estas ankaŭ vidinda "rozkolora" urbo.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Tarn-et-Garonne


Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1808
Kategorio:Departementoj de Francio
Teujo

eta|dekstra|200ra|Teujo

**Teujo** estas skatolo por konservi sekan teon.

La teujo povas esti vitra, ligna, lada aŭ alia.

## Vidu ankaŭ 
* Tekruĉo

Kategorio:Ujoj
Kategorio:Teoj
Unumondo

# **"Unumondo"** estis la unua esperanta vikio lanĉita de la usonano Jerry Muelver je la 28-a de januaro 2001. Li volis krei ĝin por diskutlisto, literaturo, novaĵoj, sed la vikio ne vere populariĝis, ĉar homoj ne jam konis vikiojn, kaj ĝi ne havis klaran celon. Ĝi suferis katastrofan akcidenton je la 13-a de septembro. Je la 10-a de oktobro 2001 la vikio restaris. Ĝi estis trovebla ĉe www.unumondo.com, sed ekde decembro 2003 ne plu funkcias.
# **"UnuMondo"** kun vortomeza majusklo estis Dokumentejo de Interaga Esperantlingva Lernmedio, verkita de Henning Von Rosen, por Esperantic Studies Foundation. Ĝi estis trovebla ĉe www.ikso.net/unumondo/dok/, sed intertempe ankaŭ ne plu funkcias.

## Eksteraj ligiloj 
* arkivigita versio de la titolpaĝo de la vikio *Unumondo* el novembro 2003

Kategorio:Esperanto-movado
Transirmetalo

**Transirmetaloj** estas la 38 metaloj en la grupoj 3 ĝis 12 de la periodoj 4, 5, 6, kaj 7 en la perioda tabelo. Ili nomiĝas "transiraj", ĉar, kompare al la antaŭstaranta elemento, ili ĉiuj aldonas unu elektronon pli en la *d*-orbito de la elektrona ŝelo. Ili estas duktilaj, fleksiĝemaj, kaj konduktas elektron kaj varmon. Fero, kobalto, kaj nikelo estas la nuraj elementoj de la listo, kiuj povas produkti elektromagnetan kampon (feromagnetaj substancoj).

La transirmetaloj estas: skandio, titano, vanado, kromo, mangano, fero, kobalto, nikelo, kupro, zinko, itrio, zirkonio, niobio, molibdeno, teknecio, rutenio, rodio, paladio, arĝento, kadmio, hafnio, tantalo, tungsteno, renio, osmio, iridio, plateno, oro, hidrargo, ruterfordio, dubnio, seborgio, borio, hasio, mejtnerio, darmŝtatio, rentgenio, kaj kopernicio.

## Vidu ankaŭ 
* Bloko de la perioda tabelo


Kategorio:Kemiaj elementoj
UNO (apartigilo)

La vorto **UNO** havas plurajn signifojn:

* Unuiĝintaj Nacioj (UNO)
** *UNO* estas kvazŭlandokodo de Oficialulo de Unuiĝintaj Nacioj laŭ normo ISO 3166
* Kartludo "UNO"
* *UNo* estas kutima prononco de literkombino *UN*

## Vidu ankaŭ 
* Un (apartigilo)
Fakaj Esperanto-asocioj

**Faka Esperanto-asocio** estas specialigita esperantista asocio, starigita por homoj de koncerna mondkoncepto, profesio, ŝatokupo ktp.

## Listo de fakaj asocioj laŭ temo 
Multaj el la asocioj montrataj sube laŭ la stato de  ne plu funkcias. Tamen listiĝas ankaŭ historiaj fakaj grupiĝoj esperantistaj. Kelkaj el tiuj asocioj estas ligitaj al la Universala Esperanto-Asocio, kaj aperas en la *Jarlibro de UEA*.

Aperas en la sekvaj tabeloj fakaj asocioj, kaj kie eblas dato de kreiĝo kaj dato de aliĝo al UEA

### Politiko, vivstilo 
### Religio 
### Laboro 
### Sciencoj 
### Ŝatokupoj 
### Aliaj 
## Kunlaboro kun UEA kaj TEJO 
eta|*Statuto de TEJO*, 1978.
Ses el la ĉi-supre listigitaj aliĝis al la Universala Esperanto-Asocio (ISAE - scienca asocio, IFEF - fervojista, UMEA - medicina, IKEF - komerca kaj ekonomia, ILEI - instruista, LIBE - blindula). Ties komitatanoj aperas en la listo de la komitatanoj de UEA - ĉiu asocio havas po unu. Dudek naŭ fakaj asocioj havas kontrakton pri kunlaboro kun UEA. Aliaj ne havas formalan ligon kun UEA, sed aperas (nedetale) en la Jarlibro de UEA.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala retpaĝo pri faka agado de UEA
* Fakaj Sekcioj de TEJO

*
Blua teo

eta|Blua teo.

**Blua teo** (el la ĉina 青茶, *qīngchá*) estas teo el duonoksiditaj folioj de ĉinia kamelio en meza punkto, inter verda kaj nigra teoj. Ĝi estas konata internacie ankaŭ kiel *oolong* aŭ *wūlóngchá* (烏龍茶, *teo de la nigra drako*).

## Farado 
Blua teo estas farita ĉefe en Ĉinio kaj Tajvano. Post la rikolto, la folioj estas varmigitaj kaj ĉifitaj (mane aŭ maŝine), por ke la suko iom eliru el la folioj. Poste, la foliojn oni lasas en varma ejo, por ke ili iom oksidiĝu pro la oksigeno kaj la suko. Tio ŝanĝas la koloron de la folioj el verda en brunan, kaj ankaŭ ŝanĝas la guston. Oni poste tre varmigas ilin, por haltigi la oksidadon kaj por sekigi la foliojn.

## Preparado 
Tiuj teoj povas esti preparataj kiel oni deziras (vidu ĉe Teo por teceremonioj), sed plej bonas la teceremonio Gong Fu Cha. Efektive, tiuj teoj postulas tre varman akvon, je 95&nbsp;°C: tio estas la kaŭzo de uzado de Gong Fu Cha, ĉar ĝi konservas la varmon sufiĉe longe, por ke la gusto kaj odoroj (jes, multaj diversaj odoroj) eliru el la folioj.

Tuj post la servo de la teo en taso, kiam oni malplenigas ĝin, oni povas senti la diversajn kaj sinsekvantajn odorojn en ĝi (*Gong-Fu-Cha*-aj teserviloj kaj tasoj necesas). Ofte, la odoroj ŝanĝiĝas je ĉiuj 10-20 sekundoj. La plej ofte sentataj odoroj estas tiuj de kuko, kokosnukso, banano, vanilo, orkideo ktp.

La gustoj de tiu te-specoj estas ankaŭ tre diversaj kaj malsamaj: pajlo, kuko, fruktoj, floroj... kaj ofte miksitaj.

## Tipoj 
* Dà Hóng Páo (ĉine: 大 紅袍) signifas "granda ruĝa mantelo", estas aparte multekosta specio de teo kultivata en la Wu-Yi-Montoj en Fuĝjana Provinco en Ĉinio..
* Dong Ding Oolong (冬 顶 乌龙) (Oolong Frost-Pinto) kiu kreskas en la montoj de Nantou-Distrikto en Tajvano.
* Tie Kuan Yin [Tje Kŭan Jin] eble estas la plej fama bluverda teo. La nomo signifas "teo de la fera Avalokiteŝvaro".

## Referencoj 
Kategorio:Teoj
Universala pastraro

Religio > Kristanismo > Protestantismo > Universala Pastraro
----
La **pastrareco de la kredantaro** estas grava protestanta doktrino,
kiu diras, ke ĉiuj kredantoj estas egalaj, unuj al la aliaj; profesia
pastraro estas konvena, sed ne necesa. Ĉiu kredanto povas legi kaj ĝuste
interpreti la Biblion por si mem. La doktrino estis unuafoje predikita de
Lutero. Pro la doktrino, protestantismo ne havas sacerdotojn.

Kulture, laŭ la weberiana skolo, la doktrino estas la origino kaj la plej forta subteno de
demokratio en la okcidenta civilizo.

Kategorio:Protestantismo
Unkto

**Unkto** aŭ **unktado** estas sakramento de katolikismo, anglikanismo, kaj ortodoksismo kiu donas gracon kaj pardonon por pekoj, normale ĵus antaŭ morto; alinomatas sanktoleado aŭ lastaj ritoj (kiam kune kun konfeso kaj komunio).

La nomo "lastaj ritoj" ne estas tute ĝusta, ĉar la rito ne ĉiam estas farinda ĵus antaŭ morto, oni povas fari ĝin por ĉiu grava malsanulo. The pastro ŝmiras (unktas) la kapon de la malsanulo per iu guto de benita oleo. Farante la riton, oni pli malpli esperas, ke Dio sanigos la malsanulon, aŭ per la graco de la sakramento, aŭ per la bona laboro de kuracistoj kaj naturaj rimedoj.

Tiu rito estas rekomendita en la Biblio, en Jakobo 5:14-15, kiu ankaŭ priskribas la riton:

*"Ĉu iu el vi malsanas? li venigu la presbiterojn de la eklezio; kaj ili preĝu super li, ŝmirinte lin per oleo en la nomo de la Sinjoro; kaj la preĝo de fido savos la malsanulon, kaj la Sinjoro relevos lin; kaj se li faris pekojn, tio estos pardonita al li."*

## Vidu ankaŭ 
* Krismo
* Oleo por la malsanuloj
* Viatiko

Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Kristana kultado
Kategorio:Sakramentoj
Umbrio

**Umbrio** ( ) estas regiono de Italio.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ĝi estas la sola el la italaj regionoj (en la centra kaj suda Italio), kiu havas nek marbordon nek eksterlandan limon, sed estas tute ĉirkaŭata de aliaj italaj regionoj, nome Toskanio (nord-okcidente), Markio (nord-oriente) kaj Latio (sude).

La nomo de la regiono devenas de la antikva popolo de la umbroj, kiuj 1000 jarojn antaŭ nia epoko regis ĝin kaj eĉ pli grandan teritorion, kiu atingis la Adriatikon.

La Festo de la Ceroj en Gubbio estas tiom grava eĉ je regiona nivelo ke ekde 1973 la "Tre Ceri" reprezentas la simbolon de la Regiono Umbrio kaj estis stiligitaj en la oficialaj blazono kaj en la flago.

## Fizika geografio 
maldekstre|eta|Surfaco de Umbrio per altimetraj zonoj

En la orienta parto de Umbrio estas pluraj montoj, apartenantaj al Apeninoj. La plej alta estas la monto Vettore (2476 m), ĉe la limo kun Markio.

Cetere, Umbrio enhavas montetojn kaj valojn.

Umbrion trafluas la Tibero kaj unu el siaj gravaj alfluantoj, la Nera. Estas ankaŭ granda lago (la plej granda en centra kaj suda Italio), la lago Trasimeno.

## Soci-ekonomia geografio 
[eta|maldekstre|160ra|Asizo kaj la ĉirkaŭa kamparo vidita el la [monto Subazjo]]

Umbrio konsistas nur el du provincoj; gravaj urboj estas ties ĉefurboj Peruĝo (*Perugia*) kaj Terni, krome Asizo kaj Orvieto.

### Loĝantoj 
Loĝas en Umbrio (2016) ĉirkaŭ 902000 homoj.

Sekvas listo de la urboj kun pli ol 50 000 loĝantoj (je la fino de 2015).

## Historio 
La Umbroj alvenis en Umbrion kune kun aliaj italikaj etnoj ĉirkaŭ 1000-1200 jarojn a.K. La Etruskoj tamen pelis ilin sur la okcidentajn montojn; Peruĝo estis grava etruska urbo.

En la 3-a jarcento a.K. Umbrio falas sub la romian potencon.

Dum la Mezepoko en okcidenta Umbrio ekestis sendependa ŝtato, la Duklando de Spoleto (571-774), regata de lombardaj dukoj. Peruĝo kaj la orienta parto de Umbrio, laŭ la Tibero, estis sub la Bizanca imperio. En la 8-a jarcento la tuta regiono ekdependis de la Papa Ŝtato. La duklando en 1198 ĝi iĝis oficiale parto de tiu ŝtato; Peruĝo, Asizo kaj aliaj urboj iĝis liberaj komunumoj, kun lokaj regantoj. Peruĝo restis sendependa ĝis 1540.

En 1798 Napoleono kreis en la centra Italio respublikon nomatan "Roma Respubliko", kiu entenis ankaŭ Umbrion. Ĝi daŭris nur malpli ol du jaroj, danke al helpo el la napola Reĝlando de la du Sicilioj. Napoleono reprenis Romon en 1805 kaj ĝis 1814 Umbrio estis parto de la Napoleona Imperio.

En 1860 Umbrio iĝis parto de la ĵus naskiĝinta Itala reĝlando.

## Notoj kaj referencoj
Udmurtio

eta|180ra|dekstra
**Udmurtio** (, ) estas respubliko en Rusio, kiu situas inter Kama kaj Vjatka riveroj. 

La respubliko limiĝas en oriento al Permja regiono, sude al Tatario kaj Baŝkirio, okcidente kaj norde al Kirova provinco.

Laŭ la stato de  en la respubliko vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La ĉefurbo estas Iĵevsko.

Loĝantoj estas rusoj (60,1 %) kaj udmurtoj (29,3 %).

## Geografiaj elementoj 
* Ĉepca (rivero)

## Administra divido 
* Sarapula distrikto

## Loĝantaro de Udmurtio 
220ra|maldekstre|eta|Mapo de popoloj de Udmurtio
La plej granda parto da loĝantaro estas rusoj. Ili precipe loĝas en urboj, origina loĝantaro precipe en vilaĝoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Udmurta lingvo
URI (apartigilo)

**Uri** aŭ **URI** havas plurajn signifojn:
***URI** estas unuforma risurca identigilo
***Uri (Svislando)** estas kantono en Svislando
***Uri (Italio)** estas komunumo en Italio
***Uri Geller**
***uri** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Carate Urio**
***Kantono Urio**
***Úri** hungara vilaĝo
Universitato de Kalifornio

La **Universitato de Kalifornio** () havas dek kampusojn en la subŝtato Kalifornio de Usono. La tuta studantaro nombriĝas pli ol  (en 2008). La ĉefa kaj originala tereno troviĝas en la norda urbo Berkeley (esperante *Berkelio*).

* Universitato de Kalifornio en Berkeley (fondita en 1868)
* Universitato de Kalifornio en San-Francisko (1873)
* Universitato de Kalifornio en Davis (1959)
* Universitato de Kalifornio en Los-Anĝeleso (1882)
* Universitato de Kalifornio en Merced (2005)
* Universitato de Kalifornio en Irvine (1965)
* Universitato de Kalifornio en Riverside (1954)
* Universitato de Kalifornio en Santa Cruz (1965)
* Universitato de Kalifornio en Santa Barbara (1944)
* Universitato de Kalifornio en San-Diego (1959)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstre|280ra|


Kalifornio, Universitato de
Kategorio:Aperis en 1868
Malgranda Ursino (konstelacio)

**Malgranda Ursino** aŭ **Urseto** (latine: ***Ursa Minor***, genitive *Ursae Minoris*) estas konstelacio en la norda tera ĉielo. Ĝi estas unu el la 88 modernaj konstelacioj kaj unu el la 48 listigitaj de Ptolemeo.

Ĝi estas notinda pro sia proksimeco al la norda ĉiela poluso, sed tio ŝanĝiĝos post jarcentoj pro la efiko de precesio. La latina vorto por "nordo", *septentrio*, referiĝas al la sep brilaj steloj de la konstelacio.

Urseto enhavas stelaron vulgare konatan kiel la *Malgranda Kulerego* pro tio ke la sep plej brilaj steloj formas kuleregon. La stelo ĉe la fino de la tenilo estas la Polusa Stelo, samtempe la plej brila stelo de la konstelacio. Oni povas trovi la Polusan Stelon sekvante linion formitan el la du steloj ĉe la fino de la bovlo de la *Granda Kulerego*, proksima stelaro trovita en la stelfiguro Granda Ursino.

Dosiero:Ursa Major & Minor.gif

## Mitologio 
Laŭ la helena mitologio Arkaso estis la filo de Kalisto. Pro kolero, iun tagon, Hera ŝanĝis Kaliston en ursinon. Ĉar Zeŭso timis, ke lia edzino agu same kontraŭ Arkaso, li kaŝis lin en montaran regionon, kiu nomiĝas hodiaŭ Arkadio. Tie li vivadis tute pacema ĝis la festo, kiun organizis Lycaon, reĝo de la lando. Lycaon planis bruligi Arkason sur altaro, kiel ofero al la dioj.

Arkaso preĝis laŭte sian patron. Zeuso aŭdis, kaj savis lin. Li punis Lycaon ŝanĝante lin en la unuan lupfantomon. Arkaso fariĝis reĝo de Arkadio kaj fama ĉasisto. Iun tagon, ĉasante en la arbaroj, li vidis ursinon. Li ne rekonis sian patrinon kaj pretigis sin ekpafi sagon. Por preventi tion, Zeŭso tuj transportis ilin ambaŭ en la ĉielon.

En la nokta ĉielo, la Granda Ursino kaj la Malgranda Ursino rondiras kune ĉirkaŭ la Polusa Stelo.

## Referencoj 

Kategorio:Konstelacioj
Kategorio:Ursoj en populara kulturo
Usona Esperantista Junularo

La **Usona Esperantista Junularo** (**USEJ**, angle: *USA Esperanto Youth Group*) estas organizo de junaj Esperanto-parolantoj en Usono. 

USEJ estis fondita en 1992 kiel la junulara sekcio de la Esperanto-Ligo por Norda Ameriko (ELNA). USEJ estas ankaŭ la landa sekcio de TEJO.  La laboro de USEJ estas subteni la Esperanto-movadon en Usono, servi junajn Esperanto-parolantojn per informo kaj agado, kaj organizi la instruadon de Esperanto al junuloj tutlande. 

Inter la okazaĵoj de USEJ estas Junulara Esperantista Semajnfino (JES) kaj Nord-Amerika Junulara Tendumado (NAJT).

## Vidu ankaŭ
* Junularo Esperantista de Nordameriko

## Eksteraj ligiloj 
*Retejo de USEJ  *(angla)*
*Facebook-paĝo de USEJ


Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO
Kategorio:Nordamerikaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Esperanto-movado en Usono
Kategorio:Junularaj organizaĵoj en Usono
Usona Samoo

[eta|[Nacia Parko de Usona Samoo]]
**Usona Samoo** estas dependa teritorio de Usono en Oceanio.

* **Landkodo:** AS.
* **Nacia nomo:** Territory of American Samoa.
* **Areo:** 199 kv.km.
* **Loĝantaro:** 64 mil.
* **Adm. centro:** Pagopago. :
* **Lingvoj:** angla, samoa.

Ĵustempe regis malamo inter usonaj soldatoj kaj samoanoj esperantaj je reunuiĝo kun Okcidenta Samoo laŭ modelo de la Reunuiĝo de Germanio.

Biogeografie la teritorio situas en la Samoaj tropikaj humidaj arbaroj de la Pacifika ekozono.

Kategorio:Oceaniaj landoj
Kategorio:Insularoj
Kategorio:Usono
Kategorio:Dependaj teritorioj
Kategorio:Samoo
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1899
Uralo (apartigilo)

* Uralo - montaro
* Uralo (rivero)
* Uralo (aŭtomobilo)
* IMZ-Uralo rusa motorciklo
* 14519 Uralo, asteroido
Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko

**Unuiĝintaj Ŝtatoj de Ameriko** estas traduko de la angla nomo de la lando **Usono**.  La esperanta nomo de ĉi tiu lando estis proponita en usono kiel mallongigo de la angla "*U*nited *S*tates *o*f (*N*orth) *A*merica" (Unuiĝintaj Ŝtatoj de Nordameriko), aŭ "Usona". En Usono mem tiu mallongigo neniam estis akceptita, sed esperantistoj, serĉantaj taŭgan esperanto-nomon por tiu lando, akceptis ĝin kaj esperantigis per anstataŭo de la fina "a" je substantiva "o", kio rezultigis "Usono"

La usonanoj ofte nomas sian landon "la Unio".  Tio distingas ĝin de la Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko, kiun oni nomas "la Konfederacio."

Kategorio:Usono
Universitato de Suda Kalifornio

La **Universitato de Suda Kalifornio** (, *USC*) estas private fundita universitato en Los-Anĝeleso, Kalifornio, Usono.

La universitato fondiĝis en 1880, kaj nun instruas ĉirkaŭ 28 000 studantojn, kun diplomprogramoj laŭ la Kolegio de Belarto kaj Scienco, la Kolegio de Diplomiĝintoj, kaj 16 kolegioj profesiaj. Krom la ĉefa tereno ("Parktereno de la Universitato", ĉirkaŭ 3&nbsp;km sudokcidente de la urbocentro), al la universitato apartenas la Tereno de Sanscienco ĉirkaŭ 3&nbsp;km nordoriente de la urbocentro, kaj la Instituto de Informatiko en Marina del Rey, kantono Los-Anĝeleso.

Interalie, USC estas mondfama por sia Kolegio de Kino kaj Televido, fondita en 1929, unu el la plej fruaj kinokursaroj ĉe la universitata nivelo. Inter la studintaro troviĝas tiaj direktoroj kiaj George Lucas (*Star Wars* ka) kaj Robert Zemeckis.

## Kelkaj instruistoj 
* António Damásio
* William Pereira
* Gábor Rejtő

## Unuopaj diplomiĝintoj 
[Sencas tiu listigo, ne nur por superrigardo ĉi tie, sed ankaŭ por pli enplekti unuopajn biografiojn en la vikipedian paĝaron]
* Robert Zemeckis, (1951, reĝisoro kaj filmproduktisto)
* George Lucas, (1944, reĝisoro kaj filmproduktisto)
* András Becsei (1977-, gitaristo, muziklerneja kaj altlerneja instruisto)
* András Csáki (1981-, bankisto)
* Katinka Hosszú (1989-, naĝistino, de 2008 ĝis 2012 tie studis psikologion)
* Balázs Kiss, (1977-, martelĵetisto)
* Miklós Martin (1931-2019, akvopilkisto)
* Béla Szabados (1974-, naĝisto)
* Ferenc Hepp (1909-1980)
* Natalia Bryant (2003-, manekeno)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstre|280ra|

Kategorio:Universitatoj en Kalifornio
Kategorio:Universitatoj en Los-Anĝeleso
Universitato de Kalifornio en Los-Anĝeleso

dekstra|200ra|University of California UCLA
La **Universitato de Kalifornio, Los-Anĝeleso** (), kutime nomita **UCLA** [ju si el EJ], estas fondita en 1919 kiel la suda branĉo de la Universitato de Kalifornio. Ĝi situas en Westwood, en la okcidenta parto de la urbego Los-Anĝeleso.

Aktuale, la universitato enhavas pli da 35 000 studantoj.

UCLA ĝuas tradician konkurencon kontraŭ la proksima Universitato de Suda Kalifornio, tamen la du universitatoj kutime kunuzas rimedojn kaj intersendas instruistojn.

## Elektitaj instruistoj 
* D-ro Stephen Zamenhof tie estis profesoro pri biokemio
* György Grűner, hungara fizikisto
* Károly Holczer, hungara fizikisto
* Julius Rebek
* Anna Szabolcsi, hungara lingvisto

## Elektitaj studentoj 
* Krisztina Goda, hungara reĝisoro
* Róbert Gulya, hungara komponisto

## Eksteraj ligiloj 
* La TTT-ejo de UCLA (angle)

Los-Anĝeleso
Kategorio:Universitatoj en Los-Anĝeleso
Universitato de Kalifornio en Irvine

dekstra|200ra|alt=The Seal of the University of California, Irvine (UC Irvine)
Unu el la terenoj de la **Universitato de Kalifornio** (**UCI**; ) troviĝas en antaŭurba Irvine, Kalifornio, Usono. Ĝi estas parto de la universitata reto Universitato de Kalifornio. Limas ĝin norde rezervejo por sovaĝa marĉo kaj siaj bestoj. La tereno malfermiĝis en 1965 kaj nun instruas ĉ 18 000 studantojn.

## Elektitaj instruistoj 
* János Lányi
* Sándor Szabó (patologo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.uci.edu/ *(angle)*

Kalifornio ĉe Irvine, Universitato de
Usenet

**Usenet** (ankaŭ konata kiel **Retnovaĵo** kaj **Uzreto**) estas aro de retaj protokoloj por generi, konservi kaj retrovi novaĵajn "artikolojn" (kiuj estas similaj al retpoŝtaj mesaĝoj) kaj por interŝanĝi ilin inter legantoj vaste malproksimaj. Ĝi estas organizita ĉirkaŭ novaĵgrupoj. La leganto povos vidi ĉiujn artikolojn kiuj estis poŝtataj al ĉiu ajn novaĵgrupo en kiu li partoprenas. Ĉi tiuj protokoloj plej ofte uzas inundan algoritmon kiu dissendas kopiojn tra reto de partoprenantaj serviloj. Kutime, nur unu kopio estas konservata ĉe ĉiu ajn servilo, kaj ĉiu ajn servilo havebligas ĝin kiam legantoj atingas la servilon. Do, Usenet estis unu el la unuaj samtavolaj komunikadaj aplikaĵoj.

Artikoloj estas sendataj inter novaĵserviloj per la NNTP protokolo aŭ (malpli ofte nuntempe) UUCP.

Fruaj versioj de Usenet uzis *B-News* kaj poste *C-News*. Je la mezo de la 1990-a jardeko, INN estis verkata por pli bone uzi la Interreton anstataŭ la "konservu-kaj-plusendu" manieron de Usenet. Ekde tiam INN-verkado daŭras kaj aliaj novaĵservilaj programoj ankaŭ estis verkataj.

Google nun aldonis arkivon de Usenet-aj artikoloj, kaj interfacon por skribi kaj legi ĉe Usenet al ĝia TTT-bazata serĉilo.

## Komparu kun 
retforumo - dissendolisto - interreto

## Eksteraj ligiloj 
* Google Usenet-a arkivo 
* novaĵgrupoj news:alt.esperanto.komencanto kaj news:soc.culture.esperanto
* Replayer Usenet-a arkivo
Urba Teatro de Karlovy Vary

**Urba Teatro de Karlovy Vary**
estis konstruita en la jaroj 1884-1886 ankaŭ laŭ projekto de la arkitektoj Fellner kaj Helmer el Vieno.  (La menciitaj arkitektoj ekde la 70-aj jaroj de la 19-a jarcento ĝis la Unua mondmilito konstruis en Centra kaj Orienta Eŭropo preskaŭ 50 teatrojn). La konstruaĵo estas laŭ arta vidpunkto la plej efika en la urbo Karlovy Vary. La pentraĵojn en la teatro partoprenis la plej elstara reprezentanto de viena secesio Gustav KLIMT, laborinta tie kun sia frato Ernesto kaj kun sia amiko Francisko Matsch. Ili komune pentris la kurtenon prezentanta alegorion de arto. Dum la jaro 1978 efektiviĝis rekonstruado kaj denove dum kelkaj jaroj daŭrigis ĝis la junio 1999. La teatro troviĝas sur la "Teatra placo" (Divadelní náměstí), kiu estas tuj ĉe la Gejsero.

Kategorio:Konstruaĵoj en Karlovy Vary
Umalkajvajno

**Umalkajvajno** (, [umm al-qaj**ŭajn**]) estas unu el la sep emirlandoj (princlandoj) de Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj. Ĝi havas ĉirkaŭ 40.000 loĝantojn (laŭ takso el la jaro 1997), kaj okupas areon 750 km², kiu estas 1% de la teritorio de UAE. Reganto de tiu, la malplej loĝata emirlando estis ŝejĥo ''Raŝid bin Ahmad al-Mu'alla* ekde 1981 ĝis sia morto la , ekde tiam lia filo *Saud bin Raŝid Al Mu'alla''.

Kategorio:Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj
Urba parko de Antonín Dvořák

eta|Urba parko de Antonín Dvořák en Karlovy Vary
La **urba parko de Antonín Dvořák** estas la plej ĉarma angulo de la urbo Karlovy Vary. La parko estis planita kaj farita dum la 70-a jaroj de la 19-a jarcento - do estas jam pli ol centjara. Krom la vintraj monatoj, ĝi estas bunta - multkolora loko -printempe ĝi verdiĝas kaj dum la jarsezonoj diboĉaj koloroj ŝanĝiĝas kaj la parko allogas vizitantojn ne nur al ripozo, sed ankaŭ al fotografado. Interesaj estas travidoj kaj diversflankaj vidoj -
* aŭ al la moderna konstruaĵo de sanatorio - banejkomplekso Thermal,
* aŭ al la "soldata kuracdomo" - en ĝia subtera etaĝo elfluas unu el multaj kurac-fontoj, t.n. "Parka Fonto".
* Preter flanka muro de la Soldata Kuracdomo oni povas vidi "parkan kolonaron". Tiu ĉi belega kolonaro estas **restaĵo de secesia metala kolonaro** kun restoracio, verandoj kaj muzik-pavilono. Ĝi estis konstruita en la jaroj 1880-81 laŭ projekto de famaj vienaj arkitektoj Fellner kaj Helmer. Sed el ĝi restis nur la kolonaro, kiun oni rekonstruis dum la jaroj 2000-1 kaj apartenas al ŝtataj kulturaj memorindaĵoj. En la mezo de la parko de Antonín Dvořák estas **lageto**, kiu kun multaj floroj kaj diversaj raraj arboj, arbustoj, plorsalikoj kune kun statuoj kreas romantikan trankvilejon.

En la parko estis lokita al la 70-a datreveno de morto de Antonín Dvořák lia statuo. (A. Dvořák naskiĝis en la jaro 1841 kaj mortis en la jaro 1904) - do estis tio en la jaro 1974 80 jarojn post la unua prezento en Eŭropa kontinento de lia simfonio "El Nova Mondo". Post lia reveno el Ameriko eksonis tonoj de tiu ĉi simfonio en Karlovy Vary en koncerthalo en "Poŝta Korto". La bronza statuo de Antonín Dvořák estas 3 metrojn alta - aŭtoro estas karlovara skulptisto Karel Kunes. En flanka parto de SOLDATA KURACDOMO profunde en sub-ter-etaĝo elfluas parka fonto (SADOVÝ PRAMEN), kies varmo estas 43,50 Celsius-gradoj. La **soldata kuracdomo** (*Vojenský lázeňský ústav*) estis konstruita en la jaroj 1850-1855 laŭ projekto de arkitekto Václav Hagenauer. En la jaro 1905 ĝi estis renovigita kaj plialtigita je unu etaĝo. De ĝia ekesto ĝi servas ĉefe por soldatoj.

Kategorio:Karlovy Vary
Urina sistemo

La ĉeloj de la homa korpo produktas kompleksajn, ofte toksajn kemiaĵojn. La ekskreciaj organoj (la renoj, ureteroj, veziko, kaj uretro) forigas ekskrecion de la sango, kaj ĝi foriras de la korpo en la urino.

Sango kun la ekskreciaj kemiaĵoj fluas tra la renaj arterioj de la koro al la renoj. Tie, en ĉiu de la du renoj, estas ĉirkaŭ 1.250.000 nefronoj. La nefronoj filtras la sangon kaj forigas la nitrogeno-kombinaĵojn, troan akvon kaj salojn, kaj resendas la bonajn substancojn kaj fluidojn al la sango. La purigita sango reiras al la koro.

La fluido kun ekskrecio eniras la uretojn. La uretoj estas malgrandaj tuboj, kaj la urino pasas al la veziko, kaj kolektiĝas tie. La renoj produktas 1.200 aŭ 1.500 mililitrojn da urino ĉiutage. Kiam la veziko pleniĝas da urino, refleksago malstreĉas la sfinkteran muskolon de la malalta veziko, kaj oni volas urini. La urino pasas tra la uretro kiam oni malstreĉas la ekstersfinkteran muskolon por urini. En la virino, la uretro malplenigas inter la klitoro kaj la aperturo de la vagino. En la viro, la uretro estas 20 cm. longa, kaj kuras tra la peniso.

## Vidu ankaŭ 
* Urino
* Urinado
Unuciklo

eta|188ra|Normala unuciklo ĉe dommuro

**Unuciklo** estas veturilo sen motoro, kiel biciklo, sed kun nur unu rado. Pro tio ke ĝi havas nur unu radon, ĝi ne bezonas kadron. Unuciklo konsistas nur el selo sur selforko sur rado. Estas pedaloj sur krankoj, kiuj estas tuj konektitaj al la nabo. Tial unuciklo ne bezonas ankaŭ ĉenon aŭ dentradojn.

Uzanto sidas sur selo kaj balancas. Se oni volas resti en unu loko, oni povas pedalumi iomete antaŭen kaj iomete malantaŭen kaj ripetadi kaj tiel balanci sen iri ien. La ruliĝado de la rado helpas teni la unuciklon rekta.

Oni povas unucikli surstrate aŭ eksterstrate, longdistance aŭ mallongdistance.

## Vidu ankaŭ 
* Velocipedo
* Ĵonglado
* Duciklo

## Eksteraj ligiloj 
* Argilo: Ĵonglado kaj unuciklado
* Familio Kruse
* La lernado de Frank

Kategorio:Veturiloj
Kategorio:Transportaj rimedoj movataj per homa forto
Usonaj Virgulininsuloj

La **Usonaj Virgulininsuloj** aŭ **Virgulinsuloj** () estas dependa teritorio de Usono en la Kariba Maro. La teritorio konsistas el pluraj insuloj, la tri ĉefaj insuloj estas Saint Thomas (Sankta Tomaso), Saint Croix (Sankta Kruco), kaj Saint John (Sankta Johano). La teritorio estas parto de la insularo Virgulininsuloj kiuj estis trovitaj de Kristoforo Kolumbo kaj nomitaj de li kiel *Santa Ursula y las Once Mil Vírgenes* (mallongigite *Las Vírgenes*), memorigante pri mezepoka legendo pri Sankta Ursulo de Kolonjo.

La Usonaj Virgulininsuloj uzas la maldekstran trafikflankon, kvankam Usono ĝenerale uzas la dekstran.

## Historio 
Ekde la jaro 1666 la teritorio estis kolonio de Danio, kaj havis la nomon **Danaj Antiloj**. La insulo Sankta Kruco aldoniĝis al la dana kolonio nur en 1733. En 1917 la insularo estis vendita al Usono, je prezo de 25 milionoj da usonaj dolaroj, kies registaro tie celis starigi armean bazon.

## Servoj 
* Universitato de la Virgulininsuloj

## Vidu ankaŭ 
* Britaj Virgulininsuloj
* Ne-enkorpigitaj teritorioj

## Referencoj 
Kategorio:Antiloj

Kategorio:Dependaj teritorioj
Kategorio:Usono
Unitariismo

**Unitariismo** estas tiu branĉo de la kristanismo kiu, male al la trinitatismo, ne akceptas la dogmon pri triunuo; kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio.

La konflikto inter unitariistoj kaj triunuistoj komenciĝis frue en la historio de la kristanismo. Jam dum ĝiaj plej fruaj jarcentoj aperas unitariismaj skoloj kiel la arianismo kaj la adoptismo. La arianisma eklezio havis dum pluraj jarcentoj fortan pozicion precipe inter la gotoj, kaj la klasikan gotan biblitradukon faris la ariano Wulfila.

Post la falo de la lasta gota regno en la 9-a jarcento, oni ne aŭdas pri unitariismaj eklezioj ĝis la 16-a jarcento, kiam aperis unu tia en Transilvanio kaj unu en Pollando; la membroj de la laste menciita estas ofte nomitaj "socinanoj", kio estas tamen erara, ĉar Faŭsto Socino (latina *Faustus Socinus*, itale *Fausto Sozzini*) translokiĝis de Transilvanio al Pollando plurajn jarojn post ĝia fondo kaj, kvankam li kunlaboris kun ĝi, neniam membriĝis. En Pollando oni foje nomas ilin "arianoj", sed kontraŭ tio ili mem forte protestis, ĉar kvankam la antikvaj arianoj same kiel ili kontraŭstaris la triunu-dogmon, ili pri aliaj aferoj profunde malsamopiniis. Ili mem plej ofte nomis sin "Polaj Fratoj" (latine *Fratres Poloni*, pole *Bracia Polscy*).

Fine de la 18-a jarcento, preskaŭ cent jarojn post la malapero de la Polaj Fratoj, estis fonditaj unitariismaj eklezioj en Usono kaj Britio, kie ili ankoraŭ aktivas. La usona Universitato Harvard havis jam ĉe sia fondiĝo fortajn ligojn al la unitarianoj.

Unitaria Universalismo (1961) estas religia movado historie parenca al Unitariismo kai Universalismo. La anoj de Unitaria Universalismo rajtas havi malsamajn kredojn, sekve ne ĉiuj estas unitarianoj laŭ la teologia senco. La unitaria universalisma eklezio en Usono havas preĝejojn desegnitajn de la fama arĥitekturisto Frank Lloyd Wright, mem unitariano: la preĝejoj en Oak Park (antaŭurbo de Ĉikago), Ilinojo, kaj en Madison, Viskonsino. 

## En Esperanto aperis 
* **Unitarismo: Realigita Homaranismo**, de Rüdiger Eichholz.Eld. Esperanto Press, Onkville, 1959.

## Unitaraj esperantistoj 
*Kenneth Twinn
*Parley Parker Christensen
*Júlia Sigmond
*Ron Glossop


Kategorio:Netrinitatanismo
Universitato de Kalifornio en Berkelio

La **Universitato de Kalifornio en Berklio** ( [Berkli]) aŭ **UCB** (la angla mallongigo), usona universitato, estis la unua kaj la plej granda el la terenoj de la Universitato de Kalifornio. Berklio eble estas la plej bona publika universitato en Usono, sed ĝi estas granda kaj burokrata. Berklio estas en Norda Kalifornio, 20 minutojn oriente de Sanfrancisko trans la golfeto, kaj unu horo norde de Silicia Valo. Ĝi grave rolis en komputiko kaj en la radikala studenta politiko de la 1960-aj jaroj. En 1964 tie estis la centro de la usona studenta ribelo "".

La loka rivalo de Berklio estas la privata universitato Stanford, kiu estas sude de Sanfrancisko en la urbo Palo Alto.

La ĉefa strato de Berkeley estas *Telegraph Avenue*, la ĉefa placo estas *Sproul Plaza*.

En la universitato de Berkeley, la komputilaj programigaj lingvoj BSD kaj Tcl estis inventitaj. La kemiaj elementoj Berkelio kaj Kaliforniumo, kiuj estis eltrovitaj ĉi tie, estis nomitaj honore al la universitato.

La urbo Berkeley (Kalifornio) ricevis sian nomon laŭ la filozofo George Berkeley, en kies honoro estis nomita la universitato ĉirkaŭ kiu disvolviĝis la urbo mem.

## Elektitaj famuloj 
**Diplomitoj:** Andrea Bodó, Imre Galambos, Bill Joy, Ágnes Kovács (naĝisto), Gregory Peck, Botond Roska, Ervin Somogyi, Ken Thompson
**Ne-diplomitoj:** Jack London
**Instruistoj:** László Baránszky, Lóránt Czigány, Vilmos Fellner, Eric Hoffer, Alexander Kaun, Botond Kőszegi, Magda Salacz, John Searle, Richard Taruskin.

## Vidu ankaŭ 
* LSD
* BSD
* hipioj
* Mario Savio
* Ted Kaczynski
* Bassam Tibi

## Eksteraj ligiloj 
* La TTT-ejo de Berkeley *(angle)*
* http://vladimir-okc.narod.ru/UU-html/truu34.htm Unuetaĝa Usono ĉ.34 "Kapitano Ikso"
eta|maldekstra|La librejo *Doe* de UCB

Berkeley, Universitato de Kalifornio
Kategorio:Berkeley (Kalifornio)
Úvoz

**Úvoz** ("profunda veturvojo") estis grava vojo al la monaĥejo Strahov, en Prago, la ĉefurbo de Ĉeĥio.

De tie videblas onitakse unu el la plej belaj panoramoj de Prago. 

## Vidu ankaŭ 
* Praga burgo
* Somera palaco de reĝino Anna
* Placo de Hradčany
* Preĝejo de Sankta Johano De Nepomuk
* Kapucena monaĥejo en Jejkov
* Loreta Placo
* Loreta Strato
* Pohořelec
* Strahov

Kategorio:Stratoj en Prago
Kategorio:Hradčany (Prago)
Usona Deklaro de Sendependeco

La **Deklaro de Sendependeco**, estas la diro alpreninta per la Dua Kontinenta Kongreso en Filadelfio. Verkita de Thomas Jefferson, la Deklaro estas unu el la plej famaj dokumentoj de la historio de Usono.
Per tiu paĝo, 1776-07-04, 13 britaj kolonioj en Nordameriko deklaris sin sendependaj el Britio kaj fariĝis la nova nacio, Usono. Eĉ hodiaŭ, Usono festas je la 4-a de julio kiel sia naskiĝtago.

Tiu okazo gravegas politike pro la idealoj, kiujn la deklarintoj prezentis kiel necesigilo de la sendependiĝo:
* Homaj rajtoj estas esencaj kaj neperdeblaj
* Registaro regas nur per la konsento de la regataro
* Mistraktata regataro rajtas, eĉ *devas*, anstataŭigi la registaraĉon

Ĝi ankaŭ enkondukis en la sangofluon de usona politiko la idealon de egaleco de ĉiuj homoj.

Jen la plej grava alineo de la Deklaro (kun la esencaj frazoj en dika tipo):

Ni konsideras la jenajn verojn memevidentaj, ke **ĉiuj homoj kreiĝis egalaj**, ke dotis ilin ilia Kreinto per **certaj nefordoneblaj rajtoj, ke inter tiuj estas vivo, libero kaj la sekvado de feliĉo.** -- Ke por sekurigi tiujn rajtojn, registaroj iniciatiĝas inter homoj, derivante siajn justajn potencojn el la **konsento de la regatoj**, -- Ke kiam ajn iu formo de regado fariĝas detruema al tiuj celoj, **la popolo rajtas ŝanĝi aŭ aboli ĝin, kaj iniciati novan regadon**, bazante ĝian fundamenton sur tiajn principojn, kaj organizante ĝiajn potencojn en tia formo, kia ŝajnas plej kongrua el efektiviĝo de iliaj sekureco kaj feliĉo.

Notu bone, ke Jefferson mem posedis sklavojn. Pro tiu kontraŭo inter realo kaj idealo, Usono diskrevos je 1861, la sudo militinte kontraŭ la nordo por konservi sklavecon.

Jefferson ne inventis la ideojn en la Deklaro: la ideoj devenis de la filozofo John Locke.

## Vidu ankaŭ 
[eta|dekstre|200ra|Poŝtmarko pri la [Independence Hall kie okazis la Usona Deklaro de Sendependeco]]
* Deklaro de Sendependeco
* Centennial Exposition
* Usona Ducentjariĝo
* Independence Hall (Usono)
* *Pennsylvania Evening Post*
* Sendependeca tago de Usono

## Eksteraj ligiloj 
* Traduko de Humphrey R. Tonkin
Unua triumviraro

Historio > Romio > triumviroj > Unua triumviraro
----
La **unua triumviraro** (60-53 a.K.) estis la rego de Romio sub tri viroj:

* Kraso
* Gnaeus Pompeius Magnus
* Julio Cezaro

Tiuj viroj dividis Romion inter si kiel privatan posedaĵon: Cezaro ricevis Gaŭlion, Pompeo Hispanion kaj Afrikon kaj Kraso Azion.

La triumviraro estis firma kaj funkcianta ĝis la morto de Kraso en la Batalo de Carrhae je -53. Je -49 Cezaro transiris la Rubikonon kaj la milito inter Cezaro kaj Pompeo ekis. Ĝi finiĝis en la Batalo de Farsalio, kie Cezaro venkis Pompeon.

**Vidu ankaŭ:** Dua triumviraro

Kategorio:Romia Imperio