open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Celastracoj

alternative=Euonymus latifolius.|eta|433x433ra|Euonymus latifolius.
La **celastracoj**.

Tiu familio estas ĉiam lignecaj plantoj (arboj, arbedoj aŭ arbustoj), ĉefe en la tropikoj, sed kelkaj specioj aperas en la kontinenta zono. Ili havas dornegoj. La verdetaj, malgrandaj floroj estas 4 aŭ kvinpartaj kun radia simetrio. La floroj estas duseksaj. La ovario formiĝas el du aŭ kvin karpeloj.

* Infloresko:umbelo grapolo
* Frukto: kapsulo, bero

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (24 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.
:**genro akceptita en WFO sed ne en TPL. Tamen laŭ WFO, estas neniu akceptita specio en ĝi.

Kelkaj taksonoj:
* evonimo (*Evonimus*)  arbedoj kun ordinare duope kontraŭsidantaj, pinte elipsaj aŭ lancetformaj, glataj, ofte ledecaj, kaj kun brilkoloraj, arilhavaj fruktoj. pluraj specioj ĝardene aŭ subvitre kulturataj. La familio havas 220 speciojn kiuj kreskas plej ofte en Sud-Ost-Azio.
* celastro (*Celastrus*) estas arbedoj, lianoj kun volvaj vergoj, kun ov aŭ korformaj folioj, kun plej ofte unuseksaj, dioikaj floroj, kaj kun kapsuloj, kiuj similas al la sekaj fruktoj de evonimo.
* *Catha*
** Ĉato, *Catha edulis*: en la ledecaj, lancetaj folioj troviĝas kontraŭdorma alkaloido (*cathin, cathinin, cathidin*). Oni maĉis la foliojn aŭ sekigita faris el tio teon. La araboj alte taksis tiun ĉi planton.

## Referencoj
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Celastracoj
Kategorio:Plantofamilioj
Arilo

eta|maturaj kaj nematuraj fruktoj de taksuso
**Arilo** aŭ **grajnomantelo** estas ekstera kovraĵo aŭ alpendaĵo de iuj grajnoj. Ekzemple la brilruĝa, karneca kovraĵo de sur la taksuso aŭ de evonimo.

La sekiĝinta arilo de muskato nomiĝas maciso

Kategorio:Plantomorfologio
Dipsakacoj

La **dipsakacoj** (*Dipsacaceae*) plejparte estas malgrandaj arbedoj aŭ moltigaj plantoj ĉefe en la Mediteraneo (kelkfoje en Sud-Ameriko). La infloresko similas al tiu de la kompozitacoj.

* Floroformulo: Ka5 aŭ 0Ko(4-5)A4G(2) ovario sube staranta

300 specioj, 10 genroj
* dipsako aŭ Kardilo (*Dipsacus*): du aŭ plurjaraj herboj, kiuj la unuan jaron formas platan folirozeton, la duan jaron altan branĉiĝantajn, dornajn tigojn kun grandaj, duope kontraŭsidantaj folioj kaj en la ŝosofino grandan duongloban aŭ konusforman foliokapon el etaj, preskaŭ senkoloraj floroj, sub kiuj disas rigidaj brakteoj kun eksteren subenkurbiĝantaj pintoj.
** *Dipsacus laciniatus*
* *Knautia*
** *Knautia arvensis*
* Skabiozo (Scabiosa): unu kaj pli ofte plurajraj herboj kun plejparte rozete aranĝitaj folioj kaj kun kapitulece involukrohavaj infloreskoj de epiginaj floroj, havantaj membranecan epikalikon, kunmetitaj en korimboj aŭ dikotomaj cumoj. Kelkaj specioj estas ornamplanto.
** *Scabiosa ochroleuca*
** *Scabiosa graminifolia*

Parencaj familioj estas valerianacoj (katherbo) kaj kaprifoliacoj el dipsakaloj (ekz. sambuko)


Kategorio:Plantofamilioj
Korimbo

[eta|400px|Floraroj (el [ReVo): 1. Grapolo, **2. Korimbo**, 3. Spiko, 4. Amento, 5. Spadiko, 6. Spikaro, 7. Grapolaro, **8. Korimbaro**, **9. Funela korimbaro**, 10. Umbelo, 11. Umbelaro, 12. Duaksa cumo, 13. Umbelaro, 14. Kapo, 15. Kapitulo, 16. Strobilo.]]
**Korimbo**  estas simpla nefinita floraro. La malsameco kun la grapolo estas ke ĉiuj floroj pozicias preskaŭ en la sama ebeno, ĉar ju pli la flortigoj estas for de la centro, des pli ili estas longaj.
Se la flankaj branĉoj estas tiom plilongigitaj, ke la floroj formas funelon, oni nomigas ĝin *funela korimbo*, ekzemple ĉe la filipendulo.

eta|maldekstra|200px|Skemo de korimbo.

## Kunmetitaj floraroj 
Povas esti kunmetitaj floraroj kun korimbo, kiel ekzemple la milfolia akileo, kies la floraro estas korimbo de kapituletoj.

[eta|maldekstra|200px|Korimbo de kapituletoj, ĉe [milfolia akileo.]]

## Referencoj 

Kategorio:Plantomorfologio
Martín Torrijos

**Martín TORRIJOS ESPINO** (nask. la 18-an de julio 1963, en Panamurbo), estas panama politikisto, kiu estis elektita prezidento de Panamo la 2-an de majo 2004. Kiel kandidato de la Demokrata Revolucia Partio (PRD) – rolis kiel *"Patria Nueva"* alianco, kun la apogo de la malgranda Popola Partio (PP) – Torrijos venkis la balotadon kun ĉ. 47% de la voĉdonoj, venkanta 3 rivalojn. Lia plej grava defianto estis la reganta prezidento Guillermo Endara de la Solidara Partio, kiu ricevis 17 procentojn.

La rezulto estis la vaste atendata: la opinisondadoj montris lian unuaecon.

Martín Torrijos estas la filo de Omar Torrijos Herrera, kiu estis naciista militisto kiu regis nedemokratie Panamon inter 1968 kaj 1982; dum ties regado kaj la sekvanta militista diktatoreco malaperis 110 politikaj kontraŭstarantoj. Kvankam Martín Torrijos promesis enketi pri tio dum sia kampanjo, ĝis nun la Panama registaro ne faris justecon al la malaperigintoj.

La juna Torrijos studis politikan sciencon kaj ekonomion ĉe Texas A&M Universitato, Usono. Dum la prezidenteco de Ernesto Pérez Balladares (1994-1999) li laboris kiel komisiita ministro pri internaj aferoj kaj justico. Li aperis kiel PRD-a kandidato en la 1999-a Panama prezidenteca balotado, sed li akiris la duan lokon malantaŭ Mireya Moscoso de la Arnulfista Partio.

Dum la balota kampanjo de 2004, la juna Torrijos eluzis la patran heredaĵon, memorigante pri lia sukcesa strebo por konvinki Usonon por redoni la posedrajton kaj la kontrolon de la Panama Kanalo.

Kategorio:Prezidantoj de Panamo
Kategorio:Panamaj politikistoj
Mireya Moscoso

**Mireya Elisa Moscoso Rodríguez de Arias** (* 1-a de julio 1946) estis prezidentino de Panamo inter 1999-2004. Ŝi estas ano de la Arnulfista Partio.

Ŝi estas la vidvino de la pli frua kaj plifoja prezidanto Arnulfo Arias kaj ekde 1-a de septembro 1999 la reganta prezidanto de Panamo. En sia balotkampanjo varbis ŝi per la promesoj, batalo kontraŭ la mizero, plibonigo de la eduka sistemo kaj ĉesigo de privatigo.

Tagon antaŭ la fino de sia mandato ŝi "pardonis" amnestie la kondamnitojn pro preparo de atenco kontraŭ la kuba ŝtatestro Fidel Castro, vizite en Panamo okaze de la Latinamerika Pintkunveno, interalie la internacie serĉatan teroriston Luis Posada Carriles. Post tiu skandalo ŝi ekloĝis en Usono. Por pliaj detaloj: Maurice Lemoine: Posada Carriles (Luis)

Kategorio:Panamaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Panamo
Arnulfista Partio

eta|200px
La **Arnulfista Partio** () estas politika partio en Panamo.

La nomo estas derivita omaĝe al Arnulfo Arias, kiu estis la trifoja prezidento de Panamo (1940-41, 1949-51, kaj 1968) kaj kies vidvino Mireya Moscoso estis prezidentino inter 1999-2004.

La partio estis fondita en 1990.

## Eksteraj ligiloj 
en la hispana 

Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1990
Kategorio:Panamo
Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1931
Internacia Asocio de Revoluciaj Esperantaj Verkistoj

**Internacia Asocio de Revoluciaj Esperantaj Verkistoj** (IAREV) estis fondita en 1931 de proletaj esperantistaj verkistoj el Germanio kaj Sovetio. Ĝin prezidis la germana komunista verkisto Ludwig Renn [Ludvig Ren].
En tiu epoko ĝi eldonis la gazeton La Nova Etapo.

La asocio ĉesis funkcii fine de 1933 pro la aresto de Renn fare de la nazia registaro kaj la komenco de subpremo kontraŭ esperantistoj en tiu lando, post la alveno ĉe la povo de Hitler. 

En 1934 ĝin reaktivigis Eŭgeno Miĥalski kaj Honoré Bourguignon [Onore' Burginjon']. Malgraŭ multaj malfacilaĵoj, la asocio funkciis ĝis 1937, kiam preskaŭ ĉiuj sovetaj komitatanoj estis mortpafitaj.

## Literaturo 
* "Deklaracio de la Nov-fondita Internacia Asocio de Revoluciaj Esperanto-Verkistoj (IAEREV)" en "La Nova Etapo n-ro 1, 1932; represo en Schwarz, Adolf. Survoje al Internacio de Proleta Esperantistaro. Sofio 1992, p. 88-89.
* HONORE BOURGUIGNON, IAREVANO (Libro pri la Internacia Asocio de Revoluciaj Esperanto-Verkistoj)

Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj
Skabiozo

Notindas specioj:
* skabiozo flava *Scabiosa ochroleuca*
* skabiozo lancfolia aŭ skabiozo griza *Scabiosa canescens*
* skabiozo violkolora aŭ skabiozo kolomba *Scabiosa columbaria*
* skabiozo poacofolia *Scabiosa graminifolia*
* skabiozo helviolkolora *Scabiosa lucida*
* skabiozo kun tri etaminoj *Scabiosa triandra*

## Etimologio 
La gentonomo venas de la latina *scabiosus* = "malglata, raspa", aludante al tio, ke ili supozeble estis uzataj por kuraci skabion.

## Ekologio 
Skabiozaj floroj estas nektarriĉaj kaj allogaj al multaj insektoj inkluzive de papilioj kaj tineoj kiel ekzemple Zigeno filipendula.

## Bildaro 

Dosiero:Scabiosa-ochroleuca 7284.jpg|*Scabiosa ochroleuca*
Dosiero:Scabiosa-columbaria 7208.jpg|*Scabiosa columbaria*
Dosiero:Scabiosa columbaria Butterfly Blue 2.jpg|*Scabiosa columbaria (Blua Papilio)
Dosiero:Scabiosa graminifolia (Dipsacaceae) flower.JPG|*Scabiosa graminifolia*
Dosiero:Skabiose01.jpg|*Scabiosa lucida*
Dosiero:Scabiosa_triandra.jpg|*Scabiosa triandra''

## Vidu ankaŭ 
* Skabioza centaŭreo

Kategorio:Dipsakacoj
Bombakacoj

La **bombakacoj** (*Bombacaceae*) estas diktrunkaj, tropikaj arboj.

* Bombako estas arboj kun palmataj folioj kaj fruktoj enhavantaj semojn ordinare kotonecajn
** baobabo (*Adansonia digitata*) estas tre diktrunka (kelkfoje 9-metra diametro) , vast-branĉara arbo de la afrikaj savanoj. Frukto estas kukumsimila, kapsuleca, grizbruna, ligneca, ĝuebla, ĝis duonmetr-longa, 15&nbsp;cm larĝa, kun multaj brunaj grajnoj kaj acidete dolĉa karno, el kiu oni povas prepari refreŝigan trinkaĵon.

* *Ceiba*
** Kapok-arbo (*Ceiba pentandra*) estas granda falfolia arbo kun 5-9-fingraj folioj kaj grandaj infloreskoj de blankaj floroj kaj kun kapsuloj enhavantaj multajn, flavajn oleoriĉajn grajnojn kaj sur la interna surfaco de ovario silkobrilajn, ofte flavecajn harojn, utiligitajn kiel remburaĵo por kusenoj, matracoj, naĝozonoj. Tiel nomiĝas ankaŭ parencaj arboj kun planta lanugo (specioj de *Ceipa* kaj *Bombax*). (La planta lanugo, prenita el la kapsuloj de kapokarbo kaj parencaj arboj nomatas kapoko).

Dosiero:Adansonia_digitata_20050823_flower.png|
Dosiero:Kapok tree Honolulu.jpg|
Dosiero:Malva sylvestris bluete.jpeg|
Dosiero:Baobob tree.jpg|

Kategorio:Malvaloj
Cistacoj

La **cistacoj**.

Tiuj plantoj estas malgrandaj arbustoj aŭ moltigaj plantoj kaj kreskas ĉefe en la mediteraneaj landoj (iuj en Sud-Ameriko).

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (6 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Malvales* Juss. - malvaloj
****Cistaceae* Juss. - cistacoj
*****Cistus* L. - cisto
*****Horanthes* Raf. - horanto*
*****Hudsonia* L. - hudsonio
*****Lechea* L. - lekeo
*****Tuberaria* (Dunal) Spach - tuberario

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

### Kelkaj genroj 
* cisto (*Cistus*): daŭrafoliaj arbedoj kun malmultaj, grandaj (5-7 cm), mallonge vivantaj floroj en cumoj ŝosofine. Ili estas subvitre kulturataj. Ovario formiĝas el 5 karpeloj. Vaste konataj specioj estas la kreta cisto (*Cistus creticus*) kaj ladana cisto (*Cistus ladanifer*).
* heliantemo (*Helianthemum*): malaltaj arbustoj kaj arbedoj, kun duope kontraŭsidantaj folioj kaj kun multaj sentemaj, mallonge daŭraj, en malhela vetero malfermiĝantaj, helkoloraj floroj. Ŝatataj ĝardenplantoj por sunplenaj lokoj.

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Cistacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Honoré Bourguignon

**Honoré Bourguignon**, en esperanto **Honoreo Burginjono** (1899-1944), estis franca instruisto kaj esperantisto, aktiva en la laborista movado.

## Vivo
Li naskiĝis la 15an de decembro 1899 en Tulono. Lia patro estis dungito ĉe la urba gaskompanio kaj lia patrino estis instruistino. Kiel sia patrino, kiel siaj geavoj ĉe la patrina flanko, li elektis la instruistan karieron. Li instruos sinsekve en Signes (Sinj), Saint-Maximin (Sankt-Maksimen), Besse-sur-Issole (Bes-sur-Isol), Callian (Kaljan). Ĉiuj tiuj vilaĝoj troviĝas en la Vara departemento (Suda Francio).
Li estis tre frua adepto de la metodoj provataj kaj propagandataj 
de Célestin Freinet al kiu lin ligis profunda amikeco.

Li esperantiĝis en 1931, preskaŭ tuj alprenis respondecojn inter la esperantistaj instruistoj, kaj organizis plurajn esperantistajn somerlernejojn en Francio. Li ludis grandegan rolon en la reaktivigo de IAREV en 1934, interalie per eldonado de ties gazetoj.

Partoprenis al la Rezisto-movado kontraŭ la nazioj dum la Dua mondmilito. Estis arestita fine de la milito kaj sendita al la koncentrejo de Dachau, kie li mortis la 23an de decembro 1944.

## Eksteraj ligiloj 
* Honoré BOURGUIGNON, IAREVANO, historia eseo verkita de lia filo

Kategorio:Francaj esperantistoj
Evonimo

**Evonimo** (*Euonymus* el celastracoj) estas genro de arbustoj kun kontraŭe duopaj folioj pinte elipsaj aŭ lancetformaj, glataj, ofte ledecaj, vintrodaŭraj ĉe tiuj specioj, kun okulfrape koloraj, kapsulecaj fruktoj, venenaj, ege laksigaj, kaj kun semoj unuope kovritaj de oranĝe ruĝa arilo; 177 specioj el Eŭropo, Azio, Afriko, Nordameriko kaj Aŭstralio, pluraj pororname kultivataj.

Inter la specioj estas:

## Referencoj 
Kategorio:Celastracoj
Lee Van Cleef

**Lee Van CLEEF** [Li Van Klif] ( en Sommerville, Nov-Ĵerzejo   en Oxnard, Kalifornio) estis usona filmaktoro.

Komencis sian karieron en teatro en 1950. Poste aperis en multaj el la plej famaj tiamaj vakerofilmoj, kie li ĝenerale ludis la rolon de malbonulo. En tio multe helpis lin lia vizaĝo, pri kiu memoras ĉiuj ŝatantoj de tiaj filmoj.

En 1962 lia kariero estis provizore ĉesigita pro grava trafikakcidento, kiu sendis lin al hospitalo.

En 1965 li denove aperis sur ekranoj, ĉifoje en Eŭropo, danke al la itala reĝisoro Sergio Leone, kiu donis al li la duan ĉefan rolon en Per qualche dollari in più (Por kelkaj pliaj dolaroj). La grandega sukceso de tiu filmo reekigis lian karieron, kaj li aperis en multaj diverskvalitaj usonaj kaj eŭropaj vakerofilmoj dum la posta jardeko.

Li mortis pro koratako en Oksnard (Kalifornio) la 16an de decembro 1989.

## Listo de filmoj 
* *High Noon* (Usono, 1952)
* *Gunfight at the OK corral* (Usono, 1959)
* *The man who shot Liberty Valance* (Usono, 1962)
* *Per qualche dollari in piu* (Italio, 1965)
* *Il buono, il brutto, il cattivo* (Italio, 1966)
* *La resa dei conti* (Italio, 1967)
* *Barquero* (Usono, 1970)
* *Escape from New-York* (Usono, 1980)

## Eksteraj ligiloj (en la angla) 
* http://www.koolpages.com/thegreatlvc/ 
* http://www.leevancleef.com/

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.briansdriveintheater.com/leevancleef.html 
* http://thebad.net 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1925
Kategorio:Mortintoj en 1989
Gian Maria Volonté

**Gian Maria VOLONTÉ** [Ĝan Maria VOLONTE'] (naskiĝis la 9-an de aprilo, 1933, mortis la 6-an de decembro, 1994) estis itala aktoro.

Li naskiĝis en burĝa familio.

Li unue famiĝis pro sia elstara partopreno en la du unuaj vakerofilmoj de Sergio Leone, *Per un pugno di dollari* (Por manpleno da dolaroj) kaj *Per qualche dollaro in più* (Por kelkaj pliaj dolaroj), en kiuj li rolis kiel ĉeffiulo.

Li aperis ankaŭ en aliaj vakerofilmoj kun politika enhavo, **Quien sabe?** (Kiu scias?) de Damiano Damiani kaj **Faccia a faccia** (Vid-al-vide) de Sergio Sollima.

Poste li dediĉis sin ĉefe al politikaj filmoj, kaj metis sian talenton je la servo de sia komunista idealo.

Li mortis pro koratako la 6an de Decembro 1994 dum la preparado de la filmo "To Vlemma tou Odyssea" (la rigardo de Odiseo), de Teo Angelopoulos.

## Filmoj
* Tirano Banderas (1993)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo 
* Gian-Maria VOLONTE "la fisiognomica dell'impegno"  

Kategorio:Italaj aktoroj
Arnulfo Arias

Dr. **Arnulfo Arias Madrid** (n. 15-an de aŭgusto 1901 en Penonomé Panamo; m. 10-an de aŭgusto 1988 en Miami Usono) estis la trifoja prezidento de Panamo.

Li studis en Universitato de Ĉikago kaj Harvard Medical School. Li estis agrikultura ministro en la 1930-aj jaroj.

## Oficperiodoj 
* 1-a de oktobro 1940 - 9-a de oktobro 1941
* 24-a de novembro 1949 - 9-a de majo 1951
* 1-a de oktobro - 11-a de oktobro 1968

Ĉiu tri oficperiodo estis finita pro militista puĉo.

La en 1990 fondita Arnulfista Partio estis nomata honore al lia personeco. Lia vidvino Mireya Moscoso elektiĝis en 1999 prezidentino de la lando.

Kategorio:Panamaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Panamo
Kategorio:Panamaj kuracistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1901
Kategorio:Mortintoj en 1988
Kategorio:Kuracistoj de la 20-a jarcento
Thom Gunn

**Thomson William GUNN** (naskiĝis la 29-an de aŭgusto, 1929, mortis la 25-an de aprilo, 2004) estis brita poeto.

Thom Gunn naskiĝis en Gravesend, Kent, kiel filo de ĵurnalistoj. Kiam li havis naŭ jarojn, liaj gepatroj disiĝis. La patrino ses jarojn poste faris suicidon.

En Kembriĝo li studis anglan literaturon, en 1953 li akiris la diplomon. Ekde 1954 li vivis en Usono. De 1958 ĝis 1966 kaj de 1973 ĝis 1990 li instruis en la universitato de Berkeley, Kalifornio. Kune kun Kingsley AMIS kaj Philip Larkin li fondis la grupon The Movement.

Li mortis en Sanfrancisko.

## Listo de verkoj 
### Poemaroj 
* *Fighting Terms* (1954)
* *The Sense of Movement* (1957)
* *My Sad Captains* (1961)
* *Touch* (1967)
* *Moly* (1971)
* *Selected Poems* (1979)
* *The Passages of Joy* (1982)
* *Undesirables* (1988)
* *The Man With Night Sweats* (1992)
* *Collected Poems* (1994)
* *Boss Cupid* (2000)

### Eseoj 
* *Shelf Life* (1993)

Gunn, Thom
Drozeracoj

alternative=Drawing of Venus Flytrap.jpg|eta|Drawing of Venus Flytrap
La **drozeracoj**.

Tiuj plantoj estas plurjaraj, moltigaj herboj insektomanĝantaj, ofte kun rozete aranĝitaj folioj, kiuj dense surhavas gluajn glandoharojn, al kiuj insektoj fiksiĝas (sunroso). Ili vivas ĉefe en marĉoj, sur nitrogen-malriĉa aero.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (13 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Caryophyllales* Juss. ex Bercht. & J.Presl - kariofilaloj
****Droseraceae* Salisb. - drozeracoj
*****Aldrovanda* L. - aldrovando
*****Dionaea* Sol. ex J. Ellis - dioneo
*****Drosera* L. - drozero

### Kelkaj taksonoj 
*rondfolia drozero (*Drosera rotundifolia*) estas torfomarĉa planto kun etaj kulerformaj folioj, kaj kun senharoj sur la folioj (tigmotropismo)
**Aldrovanda vesiculosa* estas subakva ŝvebanta planto.
*muŝkaptulo (*Dionaea muscipula*) kreskas en Nordameriko.

## Vidu ankaŭ
*Ludwig Diels

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio: Drozeracoj
Kategorio:Plantofamilioj
Kategorio:Karnomanĝaj plantoj
Dipsako

**Dipsako** (sin. birdotrinkejo, venusbanejo) oni nomas la plantojn de la genro *Dipsacus*, pro ilia similo al la ilo por kardi lanon. Ili estas du aŭ plurjaraj herboj, kiuj la unuan jaron formas platan folirozeton, la duan jaron altan branĉiĝantajn, dornajn tigojn kun grandaj, duope kontraŭsidantaj folioj kaj en la ŝosofino grandan duongloban aŭ konusforman foliokapon el etaj, preskaŭ senkoloraj floroj, sub kiuj disas rigidaj brakteoj kun eksteren subenkurbiĝantaj pintoj.

## Specioj 
La genro *Dipsacus* estis unuafoje priskribita en 1753 de *Carl von Linné* en libro *Species Plantarum*. La specioj de pli frue memstara genro *Virga* estas hodiaŭ klasifikitaj al *Dipsacus*.

La genro *Dipsacus* kreskas en Eŭropo, Mediteraneo, en Norda Afriko same en suda kaj orienta Azio.

La genro *Dipsacus* entenas pli ol 20 speciojn (kelkaj):
* *Dipsacus comosus*: Ĝi kreskas nur sur la Ibera duoninsulo.
* pikila dipsako (*Dipsacus ferox*): ĝi kreskas sur insuloj Korsiko kaj Sardinio.
* sovaĝa dipsako, fuldipsako, feltokardo, fulkardo (*Dipsacus fullonum* sinonime *Dipsacus sylvestris*): Ĝi kreskas en Eŭropo, Norda Afriko kaj okcidenta Azio.
* *Dipsacus inermis*: Ĝi kreskas en Azio, de Afganistano ĝis Ĉinio.
* fendfolia dipsako (*Dipsacus laciniatus*): Ĝi kreskas en Eŭropo, okcidenta kaj meza Azio, Meza Eŭropo.
* harkovrita dipsako (*Dipsacus pilosus*, sin.: *Virga pilosa*; *Cephalaria pilosa*), kreskas en meza, okcidenta kaj suda Eŭropo.
* teksaĵista dipsako (*Dipsacus sativus*): Ĝi estas la sole kultivata specio, uzita por teksaĵoj. Ĝi kreskas en Eŭropo, norda kaj suda Ameriko.
* svelta dipsako (*Dipsacus strigosus*): Ĝi hejmas en suda Eŭropo, en meza Eŭropo enportitaj specioj.

Kategorio:Dipsakacoj
Dioskoreacoj

alternative=Ilustracja|eta|Pochrzyn chiński
La **dioskoreacoj**.

Pluraj specioj el la genro dioskoreo havas manĝeblajn tuberojn, nomatajn ignamoj.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (7 maj. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Dioscoreales* Mart. - dioskorealoj
****Dioscoreaceae* R.Br. - dioskoreacoj
*****Dioscorea* L. - dioskoreo
*****Epipetrum* Phil. - epipetro
*****Rajania* L. - rajanio
*****Stenomeris* Planch. - stenomerido
*****Tacca* J.R. Forst. & G. Forst. - takao
*****Trichopus* Gaertn. - trikopodo

Kelkaj specioj:
*diaskoreo (*Dioscorea*): alten volviĝantaj diklinaj herboj kun tuberforma radikoj ofte kun bulbiloj en la folianguloj. La radiko de iuj specioj estas uzata kvazaŭ terpomo kaj prezentas tre valoran nutraĵon.
**Ignamo *Dioscorea batatas*: la tubero enhavas multan karbonhidraton, ĝi estas la terpomo de la tropikoj  (jams-radiko). Kultivata planto.
**Dioscorea communis* havas ruĝajn beronj kaj kolorajn foliojn.

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Plantofamilioj
Kategorio:Dioskoreacoj
Rondfolia drozero

maldekstra|eta|
**Rondfolia drozero** (*Drosera rotundifolia*) estas torfomarĉa planto kun etaj kulerformaj folioj kaj kun sensharoj sur la folioj (tigmotropismo).

## Vidu ankaŭ 
* Novanglaj-akadiaj arbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.carnivora.info
* http://encyclo.free.fr/pages/d_rotund.htm 
* http://www.fleischfressendepflanzen.de/db/species.ffp?id=611 
* http://www.haabet.dk/flora_danica/Rundbladet_Soldug_(Drosera_rotundifolia 

Kategorio:Drozeracoj
Kategorio:Karnomanĝaj plantoj
Kategorio:Holarktisa flaŭro
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Plantoj de Kanado
Kategorio:Plantoj de Eŭropo
Kategorio:Plantoj de Estonio
Kategorio:Plantoj de Britio
Kategorio:Plantoj de Usono
Kategorio:Kuracplantoj
Aktiniidoj

La 15 radioaktivaj elementoj, kiuj en la perioda sistemo inkludas aktinion (kun atomnumero 89) kaj la 14 postaj elementoj de la perioda tabelo nomiĝas **aktiniidoj**.

Nome: Aktinio (elemento 89), Torio (elemento 90), Protaktinio (91), Uranio (92) kaj Transuranioj: Neptunio (93), Plutonio (94), Americio (95), Kuriumo (96), Berkelio (97), Kalifornio (98), Ejnŝtejnio (99), Fermio (100), Mendelevio (101), kaj Nobelio (102), Laŭrencio (elemento 103).

Ĉiu aktinoido formas trioble ŝargitajn jonojn, ili estas vicigitaj ankaŭ al la 3-a kromgrupo de la perioda sistemo.
La aktoniidoj apartenas – kiel la lantanidoj – al la *internaj transiraj elementoj* aŭ *f-blok-elementoj*, ĉar en tiu vico la f-subŝelo estas plenigita per elektronoj.
[eta|maldekstra|180px|[Fazoj kaj kristalsistemoj de aktiniidoj laŭ la temperaturo.]]
eta|maldekstra|180px|

Unu el la publikaĵoj de Otto Theodor Benfey en la gazeto *Chemistry* estis modelo de ampleksa perioda tabelo, foje referencata kiel la "perioda heliko". Unuafoje publikigita en 1964, ĝi klare montras la lokon de lantanidoj kaj aktiniidoj. La elementoj formas du-dimensian spiralon, starte el hidrogeno, kaj faldante sian vojon ĉirkaŭ du duoninsuloj, nome la transiraj metaloj, kaj la lantanidoj kaj aktiniidoj. Superaktiniida insulo estas jam izoligita. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bloko de la perioda tabelo
* Lantanido
* Metaloido
* Transirmetalo
Ĉiro

[eta|Ŝosĉiro de [kukumo (*Cucumis sativus*).]]
**Ĉiro** (*cirrhus*) estas maldika spirale volviĝanta kroĉilo de grimpa planto, ekz-e de vinberujo aŭ ĉe kelkaj fabacoj (pizoj). Ĝi estas transformaĵo de ŝosakso, de folio aŭ de folieto, povas esti tigo- aŭ fadenforma kaj tenas sin al iu substrato per ĉirkaŭvolviĝo. Ĉiroj estas tuŝsensivaj kaj reagas je tuŝstimulo per kurbiĝo kaj volviĝo. Ĉirplantoj estas subgrupo de grimpoplantoj.

## Ĉiraro kiel ornamo 
eta|Ornamaĵo: malspeca florĉiraro
Plantaj ĉiraroj ofte estas uzataj kiel ornamaĵoj, en ĉiuj kulturoj kaj dum ĉiuj epokoj: ekde foliaroj kiel la antikvaj helikoj aŭ vitoĉiroj. Ĉiraro estas egale interesa kaj en la arthistorio, kaj en heraldiko.

dosiero:Meister der Wenzel-Werkstatt 002.jpg|Komenca paĝo de la ora buleo el 1400 (kopio)
dosiero:Wallace Ben-Hur cover.jpg|Kolorstampita kovrilo de la unua eldono de *Ben Hur* de Lew Wallace el 1880
dosiero:ContextFree SpiralTree.png|Ŝajnflorala, fraktala spiralĉiro el 2007

## Referencoj 
Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Ornamaĵoj
Guŝo

[eta|guŝo de [pizo]]
[eta|guŝo de [Robinio]]
**Guŝo**, aŭ **legumeno**, estas unufaka malfermfrukto de la fabacoj, estiĝanta el unuopa fruktofolio kaj havanta du partojn (valvojn), kiuj disiĝas ĉe maturiĝo. Guŝsemoj estas vastege uzataj kiel homa kaj bruta nutraĵo. La plej konataj specoj de guŝsemoj nomiĝas faboj kaj fazeoloj. Oni ne konfuzu guŝon kun silikvo, la dufaka malfermfrukto de brasikacoj.

## Uzado 
eta|dekstra|Guŝsemoj
Fabacoj povas esti kultivataj por pluraj agrikulturaj celoj, interalie furaĝo, homa manĝo, floroj, medicinaj, industriaj, viva sterko kaj ligno. Kultivataj specioj plejparte plenumas po pluraj funkcioj laŭ la grado de matureco kiam oni rikoltas ilin.

### Homa konsumado 
[eta|Ĵus elfositaj [arakidoj (*Arachis hypogaea*), ekzemplo de nedehiska guŝo]]

Semguŝoj estas kultivataj por la semoj, kiujn homoj manĝas aŭ manĝigas al aliaj bestoj aŭ uzas por la produktado de oleoj. Semguŝoj interalie estas faboj, fazeoloj, lentoj, lupenoj, pizoj kaj arakidoj.

Guŝoj estas esenca ingredienco en multaj veganaj anstataŭaĵoj de viando kaj laktaĵoj. Ilia uzado kiel planta fonto de proteino kreskas en la monda merkato.

#### Nutra valoro 
Guŝoj estas signifa fonto de proteino, dieta fibro, karbonhidrato kaj dietaj mineraloj; ekzemple, 100-grama porcio da kuiritaj kikeroj enhavas 18% de la uson-kanada Ĉiutaga Kvanto de proteino, 30% de dieta fibro, 43% de foliata acido kaj 52% de mangano.

Guŝoj estas elstara fonto ankaŭ de , kiujn malkonstruas bakterioj en la dika intesto, produktante mallongaĉenajn grasacidojn (kiel buteratan acidon), kiuj estas uzataj de intestaj ĉeloj por produkti .

#### Kuirado 
Nur kuiritaj guŝoj estas manĝeblaj, ĉar nekuiritaj enhavas toksaĵojn. Unue, ili enhavas tripsinan inhibilon, kies ĉefa tasko, ekz. por la sojo, estas protektado kontraŭ insektoj. Tripsino estas unu el la digestaj enzimoj, kaj nekuiritaj guŝoj povas kaŭzi gravajn digestajn problemojn.

Alia problema substanco en guŝoj estas lektinoj. Ili kaŭzas koaguliĝon de rosaj globetoj - globetparietoj enhavas sukerojn, al kiuj lektinoj facile ligiĝas. La kialo de ĉeesto de lektino en guŝoj ĝis nun ne estas klara.

Ambaŭ nomitajn toksajn substancojn eblas elimini per macerado kaj bolado. Tempo de macerado estas 12 horoj, poste necesas elverŝi la akvon kaj boligi la guŝojn en freŝa akvo. La kvanton de toksaj substancoj eblas malaltigi per ĝermado.

Guŝakvo estas la resta akvo post guŝkuirado. Ĝi estas utila por anstataŭi ovojn en la vegana kuirarto. Oni povas uzi guŝakvon por kuiri meringojn, ekzemple.

Dosiero:Soybeanvarieties.jpg|Varioj de sojfabaj semoj, populara guŝo
Dosiero:Doperwt rijserwt peulen Pisum sativum.jpg|Pizo
Dosiero:Tuinboon_voor_zaad.jpg|maturaj guŝoj de faboj
Dosiero:Soybean.USDA.jpg|sojfabo

## Referencoj kaj notoj 

Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Fruktoj
Silikvo

[eta|dekstra|Silikvoj ĉe [balkana lunario.]]
**Silikvo** estas dufaka kapsulo, ĉefe de la brasikacoj kaj ankaŭ de aliaj specioj (kelidonio), estiĝanta el du fruktofolioj kaj havanta mezan muron sur kiu situas la semgrajnoj. (ekz. sinapo)

## Vidu ankaŭ 
* guŝo[eta|maldekstre|silkivo de [senpacienca kardamino]]

Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Fruktoj
Laadano

**Laadano** (*Láadan*, el *láad* = percept kaj *dan* = lingv) estas konstruita lingvo verkita de Suzette Haden Elgin en 1982 por testi la Sapir-Whorf hipotezon por virinoj, specife por testi ĉu okcidentaj lingvoj emas esti pli esprimivaj por viroj ol por virinoj. La lingvo aperis en ŝia sciencfikcia trilogio *Native Tongue* kiel fikcilingvo.

## Morfologio 
Laadan estas aglutina lingvo. Ĝi uzas afiksojn por indiki malsamajn sentojn kaj humorojn, kiuj en naturaj lingvoj povas esti indikitaj nur per tono aŭ gestoj.

## Ekzemploj de Laadano 
;Originala kanteto (Unu du tri, nun arbaren ni) por infanoj en la franca

Un deux trois, je m'en vais au bois,
Quatre cinq six, pour cueillir des cerises,
Sept huit neuf, dans mon panier neuf,
Dix onze douze, elles seront toutes rouges.

;Traduko en Láadan

Nede shin boó, sháad le olin(e)dim,
Bim shan bath, sháal(e)ya yuwan wa,
Um nib bud, láad le olim(e)nal,
Thab i wil, náal(e)ya yod náyod.

## Videogalerio 
(Angla lingvo)

Láadan Grammar Overview 1.webm
Láadan Grammar Overview 2.webm
Láadan Grammar Overview 3.webm

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmopaĝo de Laadano
* Hejmopaĝo de Suzette Haden Elgin
* Diskutgrupo pri Laadano 
* Nombrado en Laadano
* Unu du tri, nun arbaren ni (Vikifontaro)
Melongeno

eta|maldekstra|Floro de **melongeno**
**Melongeno** (*Solanum melongena*) estas specio de solanacoj el la genro solano, kiu portas grandajn fruktojn kies formo kaj koloro dependas de la variaĵo. Ĝenerale ili estas violkoloraj aŭ ankaŭ blankaj.

## Priskribo 
Melongeno estas unujara planto, kiu atingas altecon de maksimume 1 m.

La fruktoj estas beroj, kiuj atingas longecon de 10 ĝis 30&nbsp;cm kaj pezon de maksimume 1&nbsp;kg.

## Disvastiĝo 
La planto estas hejma en Barato, sed nuntempe estas plantata en subtropikaj kaj tropikaj regionoj.

## Uzado de la frukto 
Tiu frukto estas uzata en la kuirarto kiel legomo, ĉar ĝi ne estas dolĉa; nekuirita ĝi havas la konsiston de spongo kaj malbone gustas, sed kuirita ĝi iĝas mola kaj havas riĉan kaj kompleksan guston, iel similan al tiu de kelkaj fungoj (tiel, ke oni ofte falsas sekigitajn boletojn miksante ilin kun tranĉoj de melongenoj).

Melongenoj estas abunde uzataj en la mediteraneaj kaj okcidentaziaj kuirartoj. Ekzemploj de famaj pladoj entenantaj melongenojn estas musako (Helena kuirarto), mutabalo (Libana kuirarto), eskalivado (Kataluna kuirarto), ratatujo (Provenca kuirarto), mirza ghasemi (Irana kuirarto) kaj *İmam bayıldı* (Turka kuirarto).

Kiel ekzemplo jen la recepto de mirza ghasemi:
Tiu frandinda plado devenas de iu regiono de norda Irano ĉe la Kaspia Maro.
Ingrediencoj (por 6 personoj):
:8 malgrandaj melongenoj
:4 bulberoj de ajlo fajne hakitaj
:4 ovoj
:2 mezgrandaj tomatoj
:oleo
:salo
:pipro
Preparado:
Finbaku la melongenojn, t.e. ĝis ili ŝvelos kaj la ŝelo ekkrevos. Lasu ilin iomete moliĝi. Senŝeligu ilin kaj fortranĉu la malmolajn ekstremaĵojn. Distranĉu en malgrandajn pecojn.
Boligu akvon en malgranda poto, kaj kuiru en ĝi la tomatojn dum 2-3 minutoj. Senakvigu, lasu iom malvarmiĝi, senŝeligu ilin kaj distranĉu en malgrandajn pecojn.
Fritu la ajlon en oleo ĝis ĝi blondiĝos. Aldonu la melongenojn, kaj plufritu dum 3-4 minutoj. Aldonu la tomatojn, salon kaj pipron kaj plu fritu, ĝis la akvo estos for.
Kirlu la ovojn kaj fritu ilin en aparta pato, ĝis ili estos duone kuiritaj. Tiam ilin aldonu al la miksaĵo kaj plu fritu dum 1-2 minutoj.
Surtabligu kun rizo aŭ pano.

## Bildaro 

Dosiero:Eggplant flower.JPG|
Dosiero:Auberginej.jpg|
Dosiero:Aubergines.jpg|

## Referencoj 
## Literaturo 
* Meyers Taschenlexikon Biologie, In 3 Bänden, 1-a volumo, ISBN 3-411-12013-4, paĝo 66 

## Vidu ankaŭ 
* İmambayıldı
* Babaganuŝo
* Sabiĥo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.pfaf.org/database/plants.php?Solanum+melongena  
* http://www.nutritiondata.com/foods-eggplant011000000000000000000.html


Kategorio:Legomoj
Kategorio:Orientalisa flaŭro
Kategorio:Solanum
Kategorio:Viand-anstataŭaĵoj
Maximilien de Robespierre

**Maximilien de Robespierre** (prononcata: Maksimiljen' de Robespjer') naskiĝis la 6-an de majo 1758 en Arras. Li mortis en Parizo la 28-an de julio 1794.

## Profesia vivo 
Robespierre komencis sian karieron kiel advokato, laŭ kutimo inter siaj patraj parencoj. Li partoprenis en la politika vivo de sia provinco, poste venis al Parizo kiel deputito de la Etats-Généraux. Membro de la jakobena klubo, li sintenis favore al demokratia respubliko, tamen subtenis la konstitucian monarĥion. En 1790, por la unua fojo, la nacia moto Liberté, Égalité, Fraternité estis oficiale proponita de Robespierre mem.. Li partoprenis verkadon de la Deklaracio de Homaj kaj Civitanaj Rajtoj kaj je la Constitution française du 3 septembre 1791 (franca konstitucio de la 3a de septembro 1791). Li estas unu el la iniciatintoj de la Nacia Konvencio, kie li laboris kun la "Montaruloj". La 27an de julio 1793 li aliĝis al la Komitato por publika savado. En majo 1794 li iniciatis la "Kulton al la Supera Estaĵo".

Robespierre estis la ĉefa aŭtoro de la neniame aplikita Konstitucio de 1793.

Aranĝiĝis komploto por murdi Robespierre-on, kaj li estis arestita la 27an de julio 1794. Dum tiu aresto, li estis pafita en la makzelon; duboj restas ĉu li mem ĉu la arestantoj lanĉis la kuglon. Li mortis per gilotino la sekvan tagon, kaj tiam komenciĝis la fino de la «Teroro».

## Privata vivo 
Lia patrino mortis en akuŝo kaj, nelonge post tiam, la patro senspure abandonis sian familion. Kvankam iuj aktualaj esploristoj pretendas esti trakintaj la patron ĝis suda Germanio, tio restas nekonfirmita. Pro manko de patro ĉe si, Robespierre estis edukita en la domo de sia avino, kiu ankoraŭ staras en la Arras. Lin influis ideoj filozofaj de la dekoka jarcento, interalie Jean-Jacques Rousseau.

## Bildoj 

Dosiero:Hw-robespierre.jpg|
Dosiero:Robespierre2.jpg|
Dosiero:Louis_Boilly_Robespierre.jpg|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Franca revolucio de 1789
* Francaj revolucioj
* Direktoraro
* Kulto al la Supera Estaĵo
* Robespierre (pariza metrostacio)
* Konstitucio de 1793

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.royet.org 
* TTT-ejo de admirantoj (france) 
* alia asocio de admirantoj


Kategorio:Homoj de la Franca revolucio
Kategorio:Francaj politikaj verkistoj
Irana kuirarto

**Irana kuirarto** estas la etna kuirarto de Irano. Ĝi estas unu el la plej malnovaj kaj aŭtentaj kuirartoj de la mondo. 

## Ekzemplo de Irana plado 
DOLMEH-JEH GOĜEH FARANGI (ĉefaj pladoj)

* Materialoj (po 4 personoj)
** 4 larĝaj tomatoj
** 250g da hakita ŝafidaĵo aŭ bovaĵo
** 100g da longgrajna rizo
** 2 mezgrandaj cepoj fajne hakitaj
** oleo
** 3-4 te-kulerplenoj da tomatkaĉo
** 2-3 te-kulerplenoj da citronsuko
** 2-3 te-kulerplenoj da sukero
** salo
** pipro
** 1/3 de taspleno da petroselo fajne hakita
** 1/3 de taspleno da mento fajne hakita
** 1/2 de taspleno da ŝenoprazo fajne hakita
** 1/3 de taspleno da ajlo fajne hakita
** 1/3 de taspleno da drakunkolo fajne hakita
* Preparado :

Fritu mezvarme la cepojn en oleo, ĝis ili blondiĝos, aldonu la viandon, kaj plu fritu, ĝis ties koloro ŝanĝiĝos. Aldonu ½ tason da akvo, salon, pipron kaj tomatkaĉon. Miksu kaj plu kuiri ĝis la akvo forbolos.
Fritu la legomojn en oleo. Kuiru la rizon en sala akvo. Elgutigu kaj lasu malvarmiĝi.
Fortranĉu la verton de la tomatoj, malplenigu ilin. Saligu ilian internon.
Miksu la viandon, la legomojn kaj rizon ; per tiu miksaĵo plenigu la tomatojn kaj remetu la ĉapojn de la tomatoj.
Metu 2-3 kulerojn da oleo en ujon bakujotaŭgan kaj enloku la tomatojn (ne stakante ilin), ne aldonu akvon, kaj kuiri en bakujo je malgranda temperaturo 15-20 minutojn.

## Ekzemplo de kuko 
NAN-GERDUI (desertoj)

* Materialoj (po 4 personoj)
** 6 flavaĵoj de ovoj
** 1 te-kulerpleno da vanilo
** 6 te-kulerplenoj da sukero
** 300 g da pistitaj juglandoj
* Preparado :

Miksu la ovoflavaĵojn, sukeron kaj vanilon, kaj solide kirlu, ĝis la miksaĵo iĝos tute densa kaj blanka. Aldonu la pistitajn juglandojn, kaj zorge miksu. Prenu malgrandajn pecojn de la pasto per te-kulero, kaj igu ilin globaj. Metu sur bakpapero en bakujon, kaj baku je  20 minutojn.

## Bildaro 

Dosiero:Kababi alborz.jpg|
Dosiero:Kababi alborz2.jpg|

Dosiero:Akbar_Mashti.JPG|

Kategorio:Kuirarto laŭ landoj
!
Franca kuirarto

centre|775ra
**Franca kuirarto** estas tre diversa skolo de kuirarto kiu devenas de Francio aŭ franca kulturo. Multaj da la plej mondfamaj ĉefkuiristoj (ekzemple: Taillevent, Marie-Antoine Carême, Paul Bocuse, Auguste Escoffier, kaj aliaj) estas majstroj de franca kuirarto. Plua, franca-kuirartaj teknikoj estas tre influema por preskaŭ ĉiu alia okcidenta kuirarto, kaj preskaŭ ĉiuj kuirarto-institutoj uzas francan kuirarton kiel bazon por aliaj stiloj de okcidenta kuirarto.

## Pladoj 
* Galantino
* Nica salato
* Ranokruroj
* Torto Sankta Honorato
* Volovano

## Vidu ankaŭ 
* Taillevent
* Paul Bocuse
* Auguste Escoffier
* Gastronomio
* Kaĉuo
* Jacques (restoracio)
Datiskacoj

La **datiskacoj** () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo kukurbaloj (*Cucurbitales*). Ĝi enhavas ununuran genron (datisko) kaj 2 speciojn, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Cucurbitales* Juss. ex Bercht. & J.Presl - kukurbaloj
****Datiscaceae* Dumort. - datiskacoj
*****Datisca* L. - datisko
******Datisca cannabina* L. - kanaba datisko
******Datisca glomerata* (C.Presl) Baill. - aglomerita datisko

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Datiskacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Gubernio Kioto

La **gubernio Kioto** (japane:京都府 [KJO-to -fu]; Hepburn/Kunrei: Kyoto), ĝis 2008 en Esperanto ankaŭ **prefektejo Kioto**, estas parto de Japanio nomata gubernio. Ĝi situas en la regiono Kansajo (aŭ *Kinki*), kaj geografie troveblas en la centro de la insulo Honŝuo, la plej granda el la insuloj de Japanio.

Laŭ la stato de  en la gubernio vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administra centro de la gubernio estas la urbo Kioto.

## Komunumoj 
### Urboj 
Atentu ke la nomoj de la guberniaj urboj ankoraŭ devos esti ŝanĝataj al transskribado Hepburn, se mankas ekstera referenco por esperantlitera latinigo.

* Ajabe
* Fukuĉijama
* Jaŭata
* Ĵojo
* Kameoka
* Kjotanabe
* Kjotango
* Kioto (gubernia ĉefurbo)
** Fuŝimi-kvartalo
** Higaŝijama-kvartalo
** Jamaŝina-kvartalo
** Kamigjo-kvartalo
** Kita-kvartalo
** Minami-kvartalo
** Nakagjo-kvartalo
** Niŝikjo-kvartalo
** Sakjo-kvartalo
** Ŝimogjo-kvartalo
** Ukjo-kvartalo
* Maizuru
* Mijazu
* Muko
* Nagaokakjo
* Uĵi
&nbsp;

### Distriktoj, urbetoj kaj vilaĝoj 
Ĝis nun, el inter la urbetoj kaj vilaĝoj de la gubernio nur ekzistas esperantlingva teksteto pri 
* Oojamazaki, urbeto en la distrikto Otokuni.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  (, per aŭtomata tradukilo ankaŭ ,  kaj )

Kategorio:Gubernioj de Japanio
Kategorio:Municipoj de Japanio
Sojla temperaturo

La **sojla temperaturo** (aŭ **krita temperaturo**) de materio estas la plej alta temperaturo, ĉe kiu la materio povas likviĝi. Super tiu temperaturo plia likvigo ne eblas eĉ per plia premo. Ĉe tiu punkto ne ekzistas diferenco inter likvaĵo kaj gaso, ambaŭ havas la saman densecon. La premo necesa por likvigi materion ĉe sojla temperaturo estas sojla premo.

## Vidu ankaŭ 
* Triobla punkto

Kategorio:Fazaj ŝanĝoj
Kategorio:Fizika kemio
Kategorio:Termodinamiko
Ideala gaso

200px|eta|Movoj de molekuloj pro temperaturo en ideala gaso (la ruĝaj molekuloj permesas vidigi iliajn hazardajn moviĝojn).
La **ideala gaso** (aŭ perfekta gaso) estas gaso, en kiu la gaskorpuskloj ne interagas inter ili krom per kolizioj, kaj ili moviĝas per elastaj puŝoj al la ujo.

La stato-ekvacio (aŭ universala leĝo) de ideala gaso estas (ekvacio de Clapeyron)

:pV=nRT

kie *p* signifas premon, *V* volumenon, *n* molan kvanton, *R* universalan gaskonstanton kaj *T* temperaturon (en kelvino).

ĉe normaj statoj (p = 1 baro, t = ) validas por la ideala gaso:
* *molara volumeno*, unumola volumeno: *Vn* = 0,022414 m3/mol
* *koeficiento de la volumena disetendiĝo*, volumena dilatkoeficiento sub konstanta premo: γ = 1/273,15 K−1
* streĉa koeficiento pri konstanta volumeno: *β* = *γ*

## Demonstro de egaleco inter \beta kaj \gamma ĉe ideala gaso 
Konsiderante la ĉi-supran ekvacion de Clapeyron, per logaritma derivaĵo kun *p*&nbsp;=&nbsp; konstanto, oni povas skribi la sekvan:

:: \frac{dV}{V}=\frac{dT}{T}
:: \gamma=\frac{dV}{V}\frac{1}{dT}=\frac{1}{T}
:: \gamma =\frac{1}{T} ,

tial, la vario de la volumeno V0 ĉirkaŭ temperaturo T0 estas donata per:
:V = V_0.\left[ 1+\gamma.\left( T - T_0 \right) \right] .

Aliflanke, konsiderante la ekvacion de Clapeyron, per logaritma derivaĵo kun *V*&nbsp;=&nbsp; konstanto, oni povas skribi la sekvan:

:: \frac{dp}{p}=\frac{dT}{T}
:: \beta = \frac{dp}{p}\frac{1}{dT}=\frac{1}{T}
:: \beta =\frac{1}{T} ,

tial, la vario de la premo p0 ĉirkaŭ la temperaturo T0 estas donata per:
:p = p_0.\left[ 1+\beta.\left( T - T_0 \right) \right] .

Aparte do pri :
:: \beta = \gamma = \frac{1}{273,16}[\frac{1}{\text{K}}]\approx 3660,9\cdot 10^{-6}[\frac{1}{\text{K}}] .

## Stato-funkcio 
* Entropio - formulo de Sackura-Tetrode
:
S = Nk_B \left(
\ln \left( \frac{V}{N} \right) +
\frac{3}{2} \ln \left( \frac{3}{2} k_B T \right) +
{\frac{5}{2} } \ln \left( \frac{4 \pi m} {3 h^2} \right) +
\frac{5}{2}
\right)

kie k_B estas la konstanto de Boltzmann.

* Interna energio
:
U = \frac{f}{2} p V = \frac{f}{2} N k_B T

kie f estas la grado de libereco.

* Libera energio
:F=-k_\mathrm{B}T\ln Z=k_\mathrm{B}T\left(\ln N! - N\ln V + 3N\ln\lambda\right)
kie Z estas statistika funkcio de stato-variabloj ofte uzata en termodinamiko,

\lambda estas la termika ondolongo difinita per
:\lambda = h/p

esprimita per la konstanto de Planck h = 2 \pi \hbar kaj la movokvanto p.

[eta|maldekstra|280px|Diagramo de Clapeyron montras ortangulan [hiperbolon ĉe konstanta temperaturo (la premo estas inversie proporcia al la volumeno).]]
[eta|dekstra|280px|Procezo de inversigebla ciklo: apartigo de miksaĵo de gasoj (flava) uzante semi-trapenetreblaj membranoj (ruĝa aŭ blua disko) kun komponanto A (verda) kaj komponento B (bruna). La entropio restas konstanta en tiu [termodinamiko|termodinamika procezo.]]

## Vidu ankaŭ 
* Leĝo de Boyle-Mariotte
* Termodinamiko

Kategorio:Gasoj
Kategorio:Termodinamiko
Propano

**Propano** (C3H8 ) estas gasstata karbonhidrogeno, apartenanta al alkanoj.

300ra|eta|dekstre|Propano

## Ecoj 
Propano (strukturformulo CH3-CH2-CH3)
* senkolora kaj senodora gaso
* fandopunkto: –187,7&nbsp;°C
* bolpunkto: –42,1&nbsp;°C
* kritika temperaturo: 94&nbsp;°C (sub premo)
* solviĝas ĉe 20&nbsp;°C je 80&nbsp;mg/l en akvo
* tre flamema, pli peza ol aero
* ĝi havas de narkotika ĝis sufokiga efiko en granda denseco

Strukturformulo de la propano:

170ra|eta|maldekstra|Propano

Pro la mallonga ĉeno ne ekzistas izomeroj.

## Utiligo 
Propano estas gajnita el tergaso aŭ produktita en naftorafinejo dum krakado el nafto.
Tio uzatas likviginte kiel brul- kaj hejtgaso, ankaŭ por ardaera balono kaj kiel fridigaĵo (vidu fridujo), pelaĵo en spreoj kaj al produktado de etileno kaj propeno.

----
La unuaj alkanoj: metano, etano, propano, butano, pentano, heksano, heptano, oktano, nonano, dekano
## Vidu ankaŭ
* Alkanoj


Kategorio:Alkanoj
Kategorio:Gasoj
Universala gaskonstanto

La **universala gaskonstanto** *R* (aŭ *R*0) estas la produto de Avogadro-nombro (*NA*) kaj Boltzmann-konstanto (*kB*).

Tio servas por ligi temperaturon, molkvanton kaj energion de la gaso. Tio uzatas en statoegaligo de gasoj.

:R = 8,314472(15)\,\frac{J}{K . mol} = 8,314472(15)\,\frac{Pa\, . m^3}{K . mol}

La ĉeferarujo de la pritaksita valoro estas metita en krampoj.

Pli elvolvita formo de ĉi tiu lasta esprimo estas *R* = 8,314 472 J K−1 mol−1 ± 0,000015 J K−1 mol−1.

## La individua gaskonstanto **R_s** 
La *individua* (aŭ *specifa*) konstanto de gaso, notata R_s, estas la *universala gaskonstanto* dividita per la molmaso de la gaso. 
:R_\mathrm{s}=\frac{R}{M}

La molmaso de seka aero valoras M_a = 28,9644 g/mol = 0,0289644 kg/mol. Tial, la *individua konstanto* de seka aero estas:
:R_\mathrm{s,air} =287{,}058\;\mathrm{J\ kg^{-1}\ K^{-1}}

Ĵulo J = Neŭtono*metro = N m , kaj Temperaturo T en Kelvino = °C + 273,15

'* Kelkaj individuaj gaskonstantoj *R*s :*' 

## Vidu ankaŭ 
* Ekvacio de ideala gaso
* Ekvacio de Van-der-Waals
* Fizika konstanto
* Gasleĝo
* Konstanto de Avogadro
* Aerdenseco

Kategorio:Fizikaj konstantoj
Kategorio:Gasoj
Bolpunkto

[eta|350px|dekstra|En tipa [fazodiagramo, la rando inter gaso kaj likvaĵo estas de la triobla punkto al la krita punkto (blua linio). La bolpunkto estas punkto kie iu horizontala linio, respektive al donita premo, sekcas la randon inter gaso (vaporo) kaj likvaĵo.]]
eta|dekstra|280px
**Bolpunkto** signifas la temperaturon, ĉe kiu materialo bolas, t. e. transformiĝas el la likva al la gasforma stato (ekz. akvo bolas ĉe  = 373,16 K sub atmosfera premo). La vaporpremo de materialo atingas ĉe la bolpunkto la *transpremon*. La bolpunkto, kiu dependas de la materialo kaj de la premo, egalas al la kondenspunkto.

La puraj materialoj havas po konkretan bolpunkton, sed homogenaj miksaĵoj nur *bolareon*.

En kemio, la ebulioskopo estas aparato por precize mezuri la bolpunkton de likvo. Per tio, oni povas kalkuli la molekulmason de solvitaĵo. La mezurado per ebulioskopoj nomiĝas *ebulioskopio*.

Pri simplaj ĥemiaj elementoj, la sekvanta tabelo liveras ĝiajn boltemperaturojn en , sub la norma stato de 100 000 Pa :

## Vidu ankaŭ 
* Bolado
* Fandopunkto
* Frostopunkto
* Triobla punkto
* Leidenfrost-punkto
* Krita punkto (varmodinamiko)
* Rosopunkto
* Ekvacio de Clausius-Clapeyron

Kategorio:Fluaĵa dinamiko
Kategorio:Termodinamiko
La SAGO

***La SAGO*** (La **S**AT-**A**mikara **G**azet**O**) estas eldonita de SAT-Amikaro ekde oktobro 2003 kiel daŭriganto de la gazeto *SAT-Amikaro*, kies titolo estis konfuziga ĉar ĝi estis samnoma kiel la asocio.

Ĝi estas monata gazeto en Esperanto kun 16 paĝoj (20 paĝoj dufoje jare). Ene troviĝas kvarpaĝa suplemento en la franca kiu entenas informojn kaj aktualaĵojn ne nur pri la Esperanto-movado.

Kompleta ekzemplero de *La Sago 60* (decembro 2009, speciala prikongresa n-ro) legeblas sur la retejo de SAT-Amikaro: http://www.esperanto-sat.info/article1525.html 

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sat-amikaro.org/ Retejo de SAT-Amikaro
* http://www.esperanto-sat.info/rubrique124.html  Rubriko dediĉita al *La SAGO* 

Kategorio:SAT-Amikaro
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Francaj gazetoj
Kategorio:Sennacieca Asocio Tutmonda
Sennacieca Revuo

eta|300ra|Emblemo de *Sennacieca Revuo,* 1922

***Sennacieca Revuo*** estas la jara kultura revuo de SAT. En ĝi aperas eseoj pri historiaj, sociaj aŭ literaturaj temoj.

Sennacieca Revuo ekaperis en 1921, tuj post la fondkongreso de SAT. Ĝi tiam estis monata. Ĝi ĉesis aperi dum la Dua Mondmilito kaj denove aperas ekde 1952, tamen jam unufoje jare.

## Redaktantoj 
* 1921–?: Eŭgeno Lanti
* Marinko Ĝivoje
* Paul Signoret
* 1996–1999: Krys Ungar
* 2000–2001: Michael Scherm
* 2002–2011: Jakvo Ŝram

## Vidu ankaŭ 
* Sennaciulo (alia SAT-organo)

## Eksteraj ligiloj 
* *Sennacieca Revuo* ĉe la paĝo de SAT
* Arkivaj numeroj de *Sennacieca Revuo* (ĝis 1939) ĉe Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en ''LibraryThing

Kategorio:Sennacieca Asocio Tutmonda
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Internaciaj gazetoj
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)
Fukuoka (apartigilo)

Estas pluraj signifoj al la nomo **Fukuoka** (**福岡**)
# Ejo-nomoj en Japanio
## Fukuoka prefektujo, enhavas Fukuoka urbon 福岡県
## Fukuoka en Fukuoka prefektujo 福岡県福岡市
## Fukuoka (Gifu), urbeto en Ena kantono, en Gifu prefektujo 岐阜県恵那郡福岡町
## Fukuoka (Tojama), urbeto en Niŝitotami kantono en Tojama-prefektujo 富山県西礪波郡福岡町
## Bizen Fukuoka, en Osafune urbeto, en Oku kantono, en Okajama-prefektujo 岡山県邑久郡長船町福岡
# Familia nomo de Japano
## Masanobu Fukuoka, (福岡 正信) aŭtoro de libro *Revolucio de unu-sola-pajleto*, unu de pioniroj de senpluga metodo.
Postulato

**Postulato** estas tezo, pri kiu oni postulas, pro la bezono de la demonstrado, ke ĝi estu akceptata kiel vera, kvankam ne demonstrita.

Same kiel postulatoj, aksiomoj estas nepruveblaj asertoj.
Historie la diferenco estis, ke aksiomojn oni konsideris memevidentaj, sed postulatojn ne.
En nuntempa matematiko la distingo nebuliĝis, kaj oni ĝenerale uzas la du vortojn samsignife.

Multaj aksiomoj de Geometrio en la verko de Eŭklido - "Komencoj", estis nomitaj postulatoj. Oni nomas postulatoj ankaŭ aksiomojn kaj regulojn de formalaj sistemoj, t.e. de iuj teorioj priskribitaj per formala lingvo kaj bazitaj sur ia aksiomaro.

## Notoj kaj referencoj
Kategorio:Sciteorio
Kategorio:Matematika logiko