Paracetamolo

**Paracetamolo** aŭ **pirinazino** estas medikamento kun analgeziaj proprecoj sed sen kontraŭinflamaj proprecoj klinike signifoplenaj. Ĝi uzatas por traktado de reŭmata artrito, doloroj kaj febro kaj tipe ĝi uzatas en kazoj de moderaj doloroj. Ekzistas malmulta evidentaĵo pri senpezigo de febro en infanoj. Ĝi komerce vendatas kombine kun aliaj ingrediencoj tiaj kiaj multaj kuraciloj kontraŭ gripo.

Kombinita kun kontraŭdoloraj medikamentoj surbaze de opioidoj, paracetamolo uzatas en kazoj de pli seriozaj doloroj tiaj kiaj prokanceraj kaj postkirurgiaj doloroj. Ordinare ĝi uzatas buŝe aŭ rektume sed ĝi same disponeblas intravejne. La efektoj daŭras inter du kaj kvar horoj.

## Proprecoj 
Paracetamolo ĝenerale estas sekura laŭ rekomenditaj dozoj. Seriozaj haŭtaj ekzantemoj rare povas okazi kaj pli altaj dozoj rezultas en hepata fiasko kaj laŭŝajne estas sekura por uzoj dum gravedeco kaj mamnutrado. Homoj kun hepataj malsanoj ankaŭ povas uzi ĝin tamen malpli altaj dozoj devas esti prenitaj.

Paracetamolo estis unue sintezita en 1877 far la kemiisto Harmon Northrop Morse (1848-1920) kiel peranto en la sintezo de la **fenacetino**, tamen ĝi nur estis testata en homoj ĉirkaŭ 1887. Bedaŭrinde la tiamaj organikaj kemiistoj en la Bayer neniam testis la komponaĵon laŭ ĝiaj medicinaj proprecoj. La tiama reganta koncepto estis ke la fenoloj estis tre toksaj por esti uzata kiel kuracilo. Nur en 1891, la sveda fiziologo Karl Axel Hampus Mörner (1854-1917) malkovris ke la paracetamolo estis urinmetabolito de la fenacetino.

Ĝi estas relative sekura kiam prenita rekte. La risko estas pli granda kiam acetaminofeno estas prenita kvarfoje ĉiusemajne dum kvar jaroj. Anemio, haŭtaj erupcioj kaj astmo povas okazi. Akcidenta trodozo ordinare okazas en kronike malsanaj pacientoj, kun hepataj malsanoj, alkoholuloj kaj kun fastaj aŭ malbonnutritaj homoj. Englutado de acetaminofeno jam estis uzatas por plenumado de sinmortigo.

## Sintezo 
La originala metodo por la produktado de paracetamolo implikas la nitrigon de la fenolo per natria nitrato kiu rezultas en miksaĵo de du izomeroj, el kiuj la 4-nitrofenolo (bp 279 °C) povas facile izoliĝi per vapordistilado. Laŭ ĉi-reakcio de elektrofila aromata anstataŭigo, la oksigeno de la fenolo estas forte aktiva, tiel ke la reakcio postulas nur mildaj kondiĉoj kiam komparata al la nitrigo de la benzeno ĝustadire.

La nitrogena grupo tiam reduktiĝas al amino, estigante la **p-amino-fenolon**. Finfine, la amino acetiliĝas pere de acetata anhidrido. Industrie la rekta hidrogenigo uzatas, sed laboratorie la estigo okazas pere de la **natria borohidrido**. Jen malsupre la skizo pri la reakcioj:
[500px|eta|centre|Sintezo de la paracetamolo ekde la [fenolo.]]

## Sintezo de la bucetino ekde la anilino per la paracetamola vojo 
* Preparado de acetanilido, paracetamolo, fenacetino kaj *bucetino* ekde la anilino. Unue, anilino reakcias kun acetata acido por formi acetanilidon. Due, acetanilido oksidiĝas en ĉeesto de oksidiganto (K2Cr2O7 aŭ KMnO4) por doni paracetamolon. En la tria etapo, paracetamolo reakcias kun jodoetano por formi *fenacetinon* kaj laste fenacetino reakcias kun 1-kloro-etanolo por doni *bucetinon*:

### Sintezo 2 
* Preparado de "acetamolo" per traktado de "p-hidrokso-anilino" kaj acetata anhidrido en ĉeesto de natria hidroksido:

## Literaturo 
* MedicinaNet
* Paracetamol: A Curriculum Resource, Frank Ellis
* Essentials of Organic Chemistry: For Students of Pharmacy, Medicinal ..., Paul M. Dewick
* Pharmaceutical Chemistry, Jill Barber, Chris Rostron
* An Introduction to Drug Synthesis, Graham L. Patrick
* Meyler's Side Effects of Cardiovascular Drugs, Jeffrey K. Aronson
* Meyler's Side Effects of Analgesics and Anti-inflammatory Drugs, Jeffrey K. Aronson
* Molecules of Death, Rosemary H. Waring, Glyn B. Steventon, Steve C. Mitchell
* Comprehensive Organic Chemistry Experiments for the Laboratory Classroom, Carlos A. M. Afonso, Nuno R. Candeias, Dulce Pereira Simão, Alexandre F. Trindade, Jaime A. S. Coelho, Bin Tan, Robert Franzén
* Issues in Biologicals, Therapies, and Complementary and Alternative Medicine ...
* New Trends in Green Chemistry, V. K. Ahluwalia, M. Kidwai

## Kunrilataj kemiaĵoj 

Methimazole.svg|**Tiamazolo**
Metamizole2DACS.svg|**Metamizolo**
2,3‐dihydro‐1H‐pyrazol‐3‐one.svg|**Pirazolono**
Phenacetin.svg|**Fenacetino**

Codeine Structure.svg|Kodeino
Morphin_-_Morphine.svg|Morfino
Aspirin-Sructural.svg|Aspirino
P-Aminophenol.svg|**P-aminofenolo**

## Vidu ankaŭ 
* Ĉikungunjo
* Kapdoloro
* Okzikodono
* Hepato
* Mortiga dozo (LD50)
* Kontraŭdolorilo

## Referencoj 
Kategorio:Acetanilidoj
Kategorio:Kontraŭdoloriloj
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Aromataj aminoj
Kategorio:Anesteziloj
Kategorio:Fenoloj
Kategorio:Hepatotoksinoj
Kategorio:Dermatoksinoj
Kategorio:Kuraciloj kun nekonata mekanismo de funkciado
Kategorio:Esencaj medikamentoj
Kategorio:Haleon
Kategorio:Pesticidoj