open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tiro (urbo)

[200ra|eta|dekstra|[triumfarko en Tiro]]
**Tiro** (fenicie **cur**, latine **Tyrus**, akade **curru**, hebree **צר** *cur*, greke **Τύρος** *Týros*,  *as-súr*) estas antikva fenicia urbo en Libano sur marbordo de Mediteraneo. La novepoka urbo senĉese nomiĝas **Sur**. La nomo de tiu ĉi urbo signifas *Roko*, ĉar la urbo originale estis konstruita sur roko.

La novepoka Tiro havas 117 000 loĝantojn (en 2003), situas ĉe bordoj de la Mediteraneo, 80 km sude de Bejruto. Ĝi estas hodiaŭ la kvara plej loĝata urbo de Libano, kie la ĉefa ekonomia branĉo estas la turismo. Tion helpas, ke la antikvaj partoj de la urbo en 1984 ricevis la titolon pri monda heredaĵo.

Tiro havis orepokon en la antikvo, kiam ĝi estis plej grava urboŝtato de Fenicio, grava faktoro de la Mediteraneo. Laŭ la legendoj tie naskiĝis Eŭropa kaj Dido. Ĝiaj ŝipveturistoj fondis en 814 a.K. Kartagon.

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Libano
Kategorio:Antikvaj urboj
Kategorio:Urboj de Libano
Kategorio:Iamaj romkatolikaj episkopujoj
Kalná Roztoka

**Kalná Roztoka** (hungare *Kálnarosztoka*) estas rutena vilaĝo en orienta Slovakio en distrikto Snina. Ĝi konsistas el du historiaj vilaĝoj ***Kalná*** kaj ***Roztoka***, kiuj en jaro 1877 kuniĝis.

## Priskribo 
Teritorio de vilaĝo troviĝas ĉe montpiedo de parto de supre menciita montaro, kiu nomiĝas Nastaz.

## Historio 
La vilaĝo estis unue menciita en la jaro 1554 - parto Kalná, kaj en la jaro en la jaro 1554 - parto Roztoka. 

## Vidindaĵoj 
* Ligna preĝejo de Sankta Granda Bazilo - nacia kultura memoraĵo de komenco de la 18-a jarcento en parto *Kalná*. 
* Mezonita preĝejo - de la jaro 1820 en parto *Roztoka*. 

## Naturprotekto 
Parto de vilaĝa teritorio troviĝas en Nacia parko Poloniny, la vilaĝo mem kuŝas en ŝirma zono de ĉi nacia parko.
Sur la teritorio kuŝas protektita teritorio naturrezervejo   Havešová kun fagaj praarbaroj, kiu estis deklarita en la jaro 2007 kiel monda natura heredaĵo.

Kategorio:Municipoj en distrikto Snina
Kategorio:Rutenaj municipoj de distrikto Snina
Science

***Science*** (angle por scienco) estas la reviziita fakgazeto de AAS (*American Association for the Advancement of Science*, usona asocio por antaŭenigo de scienco) kaj oni konsideras ĝin la plej gravan sciencan gazeton en la mondo. Ĝi estas publikigita ĉiusemajne kaj havas ĉirkaŭ 130.000 abonantojn. Ĉar multaj el tiuj abonantoj estas universitatoj kaj ekzistas ankaŭ interreta eldono, oni taksas la tutan nombron de legantoj je ĉirkaŭ 1 miliono.

En 2007 *Science* (kun *Nature*) ricevis la Premion Princo de Asturio pri Komunikando kaj Humanj sciencoj.

## Eksteraj ligiloj 
*  *Science*-ttt-ejo
*  Eldonejo de la interreta eldonaĵo (270.1995 - 273.1996, Summaries aŭ Abstracts; 274.1997, tuta teksto)
*  Aggregator  (1997 - tuta teksto)

Kategorio:Naturscienco
Kategorio:Sciencaj gazetoj
Ramlo

eta|maldekstra|220ra|Blanka turo en Ramlo
**Ramlo** (, ) estas urbo en meza Israelo. Ĝi estas ĉefurbo de la Centra distrikto. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝantaron de la urbo kreas proksimume el 80 % judoj kaj proksimume el 20 % araboj (el tio 16 % muslimoj kaj 4 % kristanoj). Ramlo estas centrejo de karaismo.

Kategorio:Urboj de Israelo
Kategorio:Centra distrikto de Israelo
Krak de Montréal

eta|300px|Burgo Krak de Montréal en la hodiaŭa Jordanio
eta|300px|Ruinoj de burgo Krak de Montréal en la hodiaŭa Jordanio, vido de sude
**Krak de Montréal** (, ) estas krucista burgo troviĝanta en regiono "Idumaea" (la hodiaŭa Edomo), en la hodiaŭa Jordanio, sur la orienta bordo de Jordano.

## Historio 
eta|maldekstra|200px|Burgo Ŝobak
La burgo estis konstruita fare de jerusalema reĝo Baldueno la 1-a pro sekurigo de la regiono post la militiro de reĝo en tiu ĉi regiono (dum kiu li konkeris Akabon sur marbordo de Ruĝa Maro). La burgo estis nomita omaĝe de reĝo Mont Royal kaj ĝi havis strategian situon sur monteto en edoma plataĵo dum pilgrimoj kaj karavanaj vojdirektoj el Sirio ĝis Araba duoninsulo. Baldueno la 1-a povis el la burgo en la regiono kontroli la komercon, la pilgrimantojn kaj komercistojn, kiuj devis peti permesilon, se ili volis vojaĝi tra la regiono.

La burgo restadis en posedaĵo de reĝoj en Jerusalemo ĝis la jaro 1142, kiam ĝi fariĝis parto de Senjorujo Oultrejordain. Tiutempe ankaŭ la centrejo de senjorujo transŝoviĝis ĝis Kerak, la pli potenca fortikaĵo en nordo. Al la burgo komandis Philippe de Milly kaj post li Renauld de Chatillon, kiu edziĝis kun Stephanie de Milly. Renauld uzis la burgon al siaj atakoj kontraŭ riĉaj karavanoj de arabaj komercistoj. Kiam Renauld vidis, ke venis nenia repuŝo elflanke de la muslimoj, li lasis konstrui floton da ŝipoj kaj lasis sin transnavigacii al la alia bordo de Ruĝa Maro, priregata de fatima Egiptio, por ke li plu surtere ekataku kontraŭ Mekao. Per tiu ĉi sia provo priregi la plej sanktan lokon de ĉiuj muslimoj Renauld akiris neŝatemon de ĉi tiea sultano Saladino, kiu ekatakis kontraŭ Jerusalema reĝlando en la jaro 1187. Unu jaro post la konkero de Jerusalemo fare de Saladino estis sieĝita eĉ Krak de Montréal. Dum la sieĝado estis al la defendantoj dirite, por ke ili por la nutraĵo vendu siajn edzinojn kaj la infanojn en sklavecon. Homoj en la burgo komencis iom post iom perdi pro manko de salo vidkapablon. Saladino ne povis uzi pro la monteto siajn sieĝmaŝinojn, sed post preskaŭ du jaroj de la sieĝado la burgo en majo 1189 falis. Al la supervivintaj defendantoj poste revenis iliaj venditaj familioj.

Mamlukoj poste alikonstruis la burgon tiel, ke el la devena krucista fortikaĵo restis nur tre malmulte. Kvankam la burgo estis neniam plene finkonstruita, estas konate, ke la burgo havis tri murojn, kiuj parte konserviĝis.

Kategorio:Krucistaj burgoj
Kategorio:Burgoj en Jordanio
Körösújfalu

**Körösújfalu** estas vilaĝo en Hungario, en departemento Békés, en subregiono de Szeghalom. La loknomo signifas: Körös-nova-vilaĝo.
eta|150px|Blazono de Körösújfalu

## Bazaj informoj 
* Areo: 25&nbsp;km²
* Loĝantaro: 710
* Poŝtkodo: 5536
* Telefonprefikso: 66

## Situo 
Körösújfalu situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ maldekstra bordo de Rapida Körös, laŭ fervojo Szeghalom-Nagyvárad.

## Historio 
Dum la historio la kampoj apartenis al Újiráz. La vilaĝo formiĝis en 1955 ĉe maldekstra bordo de la rivero.

Vilaĝservoj estas cigana aŭtonomio, lernejo, infanĝardeno, kuracejo, poŝto, kulturdomo, biblioteko, restoracio, sportejo.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Köröstarcsa

**Köröstarcsa** [koroŝtarĉa] estas vilaĝo en Hungario, en departemento Békés, en Distrikto Békés. Körös estas rivero.
## Bazaj informoj 
* Areo: 63&nbsp;km²
* Loĝantaro: 2840
* Poŝtkodo: 5622
* Telefonprefikso: 66

## Geografio 
Köröstarcsa situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Duobla Körös kun ponto, laŭ ĉefvojo Békéscsaba-Berettyóújfalu. Mezőberény estas proksime.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio devenis el 1221. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. La kalvinana preĝejo en 1796, la ponto en 1880 konstruiĝis. Post unu jaro granda inundo okazis. La loĝantaro okupiĝas pri fiŝkaptado, agrikulturo kaj bestbredado.

Apud la vilaĝo fiŝkaptista lago troviĝas.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, preĝejoj, kuracejo, poŝto, kulturdomo, biblioteko, apoteko.

## Famuloj 
En Köröstarcsa naskiĝis:
* Sándor Gulyás (plantanatomo)
* István S. Nagy, tekstopoeto
* Károly Szabó (historiisto).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
La jeune fille et les loups (filmo)

***La jeune fille et les loups*** (**La junulino kaj la lupoj**) estas franca filmo de Gilles Legrand aperinta la .

## Rakonto 
La filmo disvolviĝas en 1920, post la unua mondmilito kaj rakontas la travivaĵojn de **Angèle** (Laetitia Casta), 20-jara, determinita fariĝi best-kuracisto dum tiu profesio ŝajnas strikte rezervita al viroj. Sed la destino de tiu ribelulino decidos alimaniere. Objekto de feroca rivaleco inter tiu destinita al ŝi, **Émile Garcin** (Jean-Paul Rouve), senskrupula progresema industriisto kaj simpla viro, **Giuseppe** (Stefano Accorsi), retiriĝinta en la montaro apud lupoj, ŝi rapide elektos sian tendaron: tiun de best-protektado.

## Teĥnikaĵoj 
* Reĝisoro: Gilles Legrand
* Scenaro: Gilles Legrand kaj Philippe Vuaillat
* Adapto kaj dialogoj: Jean cosmos, Philippe Vuaillat kaj Gilles Legrand
* Originala muziko: Armand Amar
* Foto-direktoro: Yves Angelo
* Filmisto: Valentin Monge
* Sono: Miguel Rejas, Thomas Desjonquères kaj Anne Le&nbsp;Campion
* Muntado: Andrea Sedlackova
* Dekoro: Arnaud De&nbsp;Moleron
* Kostumoj: Pascaline Chavanne
* Specialaj ciferecaj trukoj: Olivier Poujaud
* Post-produktado: Emmanuel Legrand
* Ekzekutiva produktado: Frédéric Blum
* Produktado: Frédéric Brillion
* Kunproduktado: Épithète Films France 3 cinéma France 2 Cinéma kaj Rhône-Alpes Cinéma
* Partoprenis: Canal+ Cinécinéma France 3 France 2
* Asociite kun: Cofimage 18 Cofinova 3 et 4 Banque Populaire Images 7 Poste Image Uni Étoile 4 et 5 Sofica EuropaCorp
* Subtenite de: Procirep kaj Angoa-Agicoa
* Internaciaj vendoj: Films Distribution

## Rolularo 
*Laetitia Casta: Angèle
*Jean-Paul Rouve: Emile Garcin
*Stefano Accorsi: Giuseppe
*Miglen Mirtchev: Zhormov
*Michel Galabru: Albert Garcin
*Patrick Chesnais: Léon Amblard
*Lorant Deutsch: Anatole
*Didier Benureau: Jacob lupestro
*Urbain Cancelier: Kuracisto
*Laurent Gamelon: Hufferaĵisto
*Jean-Michel Ribes: Direktoro de veterinara lernejo
*Yves Gasc: Notario
*Elisa Tovati: Séréna dancistino
*Agnès Sourdillon: Rosette
*sophie-Charlotte Husson: Madeleine Amblard
*Capucine Legrand: Angèle infano
*Grégoire Gempp: Antoine
*Yvonne Penz: Séréna aĝa
*Roland Marchisio: Ĝendarmo
*Marie Vincent: Virinaĉo
*Jean-Michel Lahmi: Lupestra leŭtenanto 1914
*Marie-France Audollent: Blinda virino
*Chica Bigarnet: Vilaĝa virino
*Franck Adrien: Aviadista kolego
*Fabienne Chaudat: Poŝtistino
*Marc Béacco: Paroĥestro
*Ludovic Debache: Paulin
*Philippe Bailly: Eta Georges
*Léopold Legrand kaj Nicolas Legrand: Farmo-knaboj
*Philippe Vuaillat: Ĝendarmo
*Patrick de Montlivault kaj Bernard Veillet: Doganistoj

## Videoteko 
Aperis DVD de la filmo en septembro 2008.

## Internaj ligiloj 
Pro preskaŭ samtempa aperdato, oni ne konfuzu la titolon kun:
* Survivre avec les loups (filmo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo 
* IMDB-slipo

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2008
Kategorio:Filmoj de Gilles Legrand
Atroposo

eta|300ra
La **atroposo** (*Acherontia atropos*) estas noktpapilio el la familio de la Sfingedoj. En kelkaj lingvoj ĝia nomo estas skeletkapa papilio pro ĝia tipa hela makulo sur la brustoparto en kiu estas du malhelaj punktoj, kiu kun iom da fantazio similas al homa skeletkapo.

## Fotogalerio 

Dosiero:Totenkopfschwaermerraupe DrTS.jpg|Raŭpo
Dosiero:Caterpillar g1.jpg|Raŭpo
Dosiero:Acherontia atropos g10.jpg|Krizalido
Dosiero:Acherontia atropos g9.jpg|Krizalido
Dosiero:Acherontia atropos04.jpg|Elkokoniĝinta krizalido
Dosiero:Acherontia atropos MHNT dos.jpg|Supra flanko
Dosiero:Acherontia atropos MHNT ventre.jpg|Malsupra flanko
Dosiero:Acherontia atropos bl.jpg|Klare videbla skeletkapo

Kategorio:Papilioj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Palearktisa faŭno
Körösnagyharsány

**Körösnagyharsány** (koroŝnadjharŝAnj) estas vilaĝo en Hungario, en departemento Békés, en subregiono de Sarkad. Körös estas rivero, nagy estas granda.

## Bazaj informoj 
* Areo: 20&nbsp;km²
* Loĝantaro: 690
* Poŝtkodo: 5539
* Telefonprefikso: 66

## Situo 
Körösnagyharsány situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Rapida Körös, fine de sakovojo, laŭ fervojo Szeghalom-Nagyvárad, laŭ la rumana-hungara landlimo. Nuntempe la fervojo ne trafikas al Rumanio. Oradea troviĝas je 27 km-oj.

## Historio 
La tataroj detruis la komunumon en 1241. Stefano Bocskay nomumis la komunumon urbo de hajdukoj, tamen la turkoj detruis ĝin en 1660. En 1919 la rumanoj okupis la vilaĝon, post unu jaro la nova ŝtatlimo preteriris la vilaĝon. En 1944 la judoj estis deportitaj. Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, preĝejo, kuracejo, poŝto, kulturdomo.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1802, la turo estas 41 m-ojn alta

Ĝemelurbo estas 20px| Olasztelek, Rumanio.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Gyula Márton

**MÁRTON Gyula** estis rumanuja hungara lingvisto naskita en Nagymon la 27-an de decembro 1916 kaj mortinta la 4-an de aprilo 1976 en Kluĵo.

## Biografio 
La mezlernejon Gyula Márton finis en Zalău (1936), la hungaran-rumanan kvalifikon de instruisto li akiris en Universitato Ferdinand la 1-a (1940). Du jarojn instruis en Dej kaj poste iĝis dialektologo en Erdélyi Tudományos Intézet. Lian disertacion li verkis pri la lingvo de sia naskiĝvilaĝo (1942). Post militkaptiteco (1944-47) instruis en Kluĵo en reformita kolegio kaj ekde aŭtuno de 1948 en Bolyai Tudományegyetem, kie ekde 1950 li iĝis universitata profesoro, dekano (1952-56), vicrektoro (1956-59). Li estis ano de redakcio de NyIrK kaj de *Studia Universitatis Babeş-Bolyai*. Lin oni elektis en Finn-ugra Asocio de Helsinki.

## Verkoj 
* *A nagymoni népnyelv igetövei és igealakjai* (Kv. 1942);
* *A román nyelvatlasz-munkálatok története és módszere* (Kv. 1943);
* *Ördöngösfüzes helynevei* (Kv. 1944);
* *A szolnok-dobokai Árpástó helynevei* (Kv. 1945);
* *A kolozsmegyei Borsavölgy állatnevei* (Kv. 1945);
* *A zilahi fazekasmesterség* (Kv. 1948);
* *Írjunk, beszéljünk helyesen* (1952);
* *Magyar nyelvjárástan* (Kv. 1960);
* *A borsavölgyi nyelvjárás igetövei és igealakjai* (Bp. 1962);
* *Tájszók Kalotaszegről és környékéről* (kun Mózes Gálffy, Kv. 1965);
* *A moldvai csángó nyelvjárás román kölcsönszavai* (Bp. 1969. Buk. 1972);
* *Torjai szójegyzék* (kun Nemes Zoltánné kaj Gálffy Mózes, Sepsiszentgyörgy 1974);
* *A magyar nyelvjárások román kölcsönszavai* (kun János Péntek kaj Vöő István, 1977);
* *Székely nyelvföldrajzi szótár*( kun Gálffy Mózes, Bp. 1987);
* *A moldvai csángó nyelvjárás atlasza* (kun antaŭparolo de Péntek János. I-II. Bp. 1992).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Marton, Gy
Kerak

eta|340px|Kastelo Kerak
**Kerak** (eblas ankaŭ **Karak**, aŭ **Al Karak**, arabe الكرك) estas urbo en hodiaŭa Jordanio kun glora krucista burgo *Krak des Moabites*. Hodiaŭ ĝi estas ĉefurbo de Keraka gubernio

## Situo 
Kerak estis dum krucista milito parto de Jerusalema reĝlando, ĝi situas sude de Amano sur Reĝa aŭtostrado. La antikva fortikaĵo, prenita fare de krucistoj, troviĝas en alteco ĉirkaŭ 1000 metroj super maro kaj ĝi estas el tri flankoj ĉirkaŭita per valo. La komandanto de burgo havis belegan vidon al Morta Maro. La urbo kun proksimume 20000 loĝantoj fieras per kvanto da konstruaĵoj, restoracioj aŭ lokoj por ripozo el osmanida arkitekturo de la 19-a jarcento. La urbo okupas triangulan plataĵon kun burgo en suda angulo, kiu dominas al la regiono.

## Rilataj temoj 
* Krucmilitoj
* Saladino
* Krak des Chevaliers
* Krak de Montréal

Kategorio:Krucistaj burgoj
Kategorio:Urboj de Jordanio
Kategorio:Burgoj en Jordanio
Männedorf

**Männedorf** estas komunumo en la distrikto Meilen, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 9694 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Männedorf situas je la piedo de la montoĉeno Pfannenstiel ĉe la ora bordo de la Lago de Zuriko inter Meilen kaj Rapperswil. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 4,78 km², de kiuj 23,4% estas kovritaj de arbaro, 29,7% servas por agrikulturo kaj 34,7% por setlado; 11,8% estas trafiksurfaco kaj 0,2% akvejoj.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Männedorf limas en nordo al Oetwil ĉe la lago, en oriento al Stäfa, aliflanke de la lago en sudo al Thalwil, en sudokcidento al Rüschlikon kaj en okcidento al Kilchberg, kaj en nordokcidento al Uetikon ĉe la lago.

## Trafiko 
Tra Männedorf pasas la trajnlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko tra Meilen al Rapperswil, kiu estis konstruita en la jaro 1894, kaj per ĝi kaj buslinio al Uster la komunumo estas bone konektita al la reto de la Zurika Trafik-Unio.

## Historio 
Jam en la novŝtonepoko kaj en la bronzepoko antaŭ preskaŭ 5000 jaroj vivis homoj sur la teritorio de Männedorf sur fostkonstruaĵoj ĉe la lagobordo. La alemanoj ekvivis supozeble en la 7-a aŭ 8-a jarcento en Männedorf. La nomo devenas de alemano kun la nomo Mano. Unua dokumenta mencio okazis sur donacletero al la Monaĥejo Sankt-Galo rilate *Ruppertsmatt*, setlejo, kiu hodiaŭ ne plu troveblas sur vilaĝplano. En la jaro 1405 Männedorf fariĝis posedaĵo de la urbo Zuriko kaj estis ĝis la jaro 1798, kiam la Helveta Revolucio forbalais la malnovan feŭdan ordon, subvoktejo. En la jaro 1815 Mänedorf aliĝis al la nova distrikto Meilen.

## Gravaj personecoj 
El Männedorf loĝis aŭ loĝas
* Franz Hohler, svisa kabaredisto
* Adolf Muschg, svisa germanlingva verkisto
* Tamás Yvan Topolánszky, hungara reĝisoro

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Männedorf (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo *Männedorf*
Uetikon ĉe la lago

**Uetikon ĉe la lago** () estas komunumo en la distrikto Meilen, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 5561 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Uetikon situas inter Meilen kaj Rapperswil ĉe la ora bordo de la Lago de Zuriko sur la okcidenta deklivo de la montoĉeno Pfannenstiel. La bona klimato ebligas vinkultivadon kaj donas al la komunumo privilegian loĝsituon kun bela vido al la lago kaj la Alpoj.

## Trafiko 
Tra Männedorf pasas la trajnlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko tra Meilen al Rapperswil, kiu estis konstruita en la jaro 1894, kaj per ĝi kaj buslinio al Uster la komunumo estas bone konektita al la reto de la Zurika Trafik-Unio.

## Historio 
Unua dokumenta mencio de Uetikon datiĝas el la jaro 1263. Uetikon apartenis en la mezepoko al la regejo Wädenswil. La Libersinjoroj de Wädenswil cedis la regadoj kaj jurisdikcion pri la vilaĝo en la jaro 1287 al la ordeno de la Johanitoj. 1408 sukcesis elaĉeti sin de la servuto de la Johanitoj kaj en la jaro 1549 la urbo Zuriko aĉetis la regadon de Wädenswil. Ek de tiam Uetikon apartenis al la kamparvoktdistrikto Wädenswil. Ĉefa bienposedanto tradicie estis la Granda Monaĥejo en Zuriko. dum la Helveta Revolucio la ligo inter Uetikon kaj Wädenswil estis rompita. La komunumo estis atribuita al la distrikto Meilen.

## Vidu ankaŭ 
* Uetikon (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo *Uetikon ĉe la lago*
Zumikon

## Pri la komunumo 
**Zumikon** estas komunumo en la distrikto Meilen, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 4943 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Zumikon kaj Oetwil ĉe la lago estas la solaj komunumoj en la distrikto Meilen, kiu ne rekte situas ĉe la bordo de la Lago de Zuriko. Zumikon situas sur la okcidenta flanko de la montoĉeno Pfannenstiel proksimume 200 metroj super la nivelo de la Lago de Zuriko. Oni de Zumikon havas belan vidon super la lagon kaj al la Alpoj kaj la urbo de Zuriko.

## Trafiko 
Zuriko estas konektita per la Forch-Fervojo, kiu estas regiona tramlinio, liganta Zurikon tra la pasejo Forch kun Egg ZH, cirkulante nuntempe sub la linisignado S18 de la Zurika Trafik-Unio kun la urbo de Zuriko en 15-minuta kadenco kaj ankaŭ disponas pri loka busreto.

## Historio 
La unua mencio de la komunumo datiĝas el la jaro 946, kiam en dokumento estis regulita la divido de la interezpagoj de la setlejoj *Zumikon*, *Waltikon* kaj *Gössikon* inter la Granda Monaĥejo kaj la Virina Monaĥejo de Zuriko.

Zumikon estis en la jaro 1848 unu el la tri solaj vilaĝoj, kies loĝantaro voĉdonis kontraŭ la enkonduko de la Federacia Konstitucio de Svislando kaj la kreo de la Svisa Konfederacio.

## Famaj personoj 
En Zumikon vivis aŭ vivas
* Elisabeth Kopp una virino en la Federacia Konsilio de Svislando
* Udo Jürgens, germana komponisto kaj kantisto

## Vidu ankaŭ 
* Zumikon (stacidomo)
* Maiacher (stacidomo)
* Waltikon (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*
Stäfa

**Stäfa** (prononcu: *ŝtefa*) estas urbo en la distrikto Meilen, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 13'438 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro kreskis al 13722 ĝis la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Stäfa situas ĉe la ora bordo de la Lago de Zuriko ja la okcidenta flanko de la montoĉeno Pfannenstiel. Oni de Stäfa havas belan vidon sur la lagon kaj la Alpojn. La sunaj deklivoj de Pfannenstiel jam en romia epoko estis utiligitaj por vinkulturado kaj en Uerikon grandaj vitejoj ornamas la lagobordon. Al Stäfa apartenas krom la municipo *Stäfa* mem la municipoj *Uerikon* kaj *Kehlhof*.

## Trafiko 
Tra Stäfa pasas la orbordlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko tra Meilen al Rapperswil, kiu estis konstruita en la jaro 1894. La trajnlinio havas du stacidomojn sur la teritorio de la urbo, nome '** kaj **'. Kaj per la trajnlinio kaj buslinio al Uster la komunumo estas bone konektita al la reto de la Zurika Trafik-Unio.

## Gefiloj 
* Johann Heinrich Meyer, pentristo

## Historio 
eta|maldekstra|150ra|Kavalirdomo kaj kapelo en Uerikon
Jam en la novŝtonepoko kaj la bronzepoko ĉe la lagobordo precipe en Uerikon setlis homoj en surfostaj domoj.

Unua dokumenta mencio datiĝas el la jaro 965, kiam la imperiestro Oto la granda donacis la bienon *Urinchova* (Ürikon) al la Monaĥejo Einsiedeln. Reĝo Oto la 2-a konfirmis en la jaro 972 la posedaĵojn de la monaĥejo, al kiuj apartenis ankaŭ *Steveia* (Stäfa) fiel. La kavaliroj de Üerikon, kies sidejo troviĝis supozeble tie, kie hodiaŭ staras la kavalirdomoj havis ankaŭ proksimajn rilatojn kun la Monaĥejo Einsiedeln. La kavalirdomoj estis konstruitaj en la jaroj 1492 kaj 1531 de la familio Wirz, el kiu dum longa tempo venis la guberniestro de Einsiedeln en Üerikon. Kuriozaĵo estis, ke la abato de Einsiedeln restis eĉ post la reformacio respondeca por la nomumo de la pastroj en la preĝejo de Stäfa kaj ke la Stäfanoj devis pagi interezojn al la Monaĥejo Einsiedeln ankoraŭ ĝis la 19-a jarcento.

En la jaro 1794 en la Legosocieto de Stäfa estis verkita la *Memorando de Stäfa*, kiu postulis egalajn rajtojn de kampara kaj urba loĝantaro kaj la forigon de la feŭda sistemo. La registaro en Zuriko tamen ne pretis aŭskulti al la postuloj de la Stäfanoj kaj en la jaro 1795 zurikaj trupoj opupis la komunumon. La zurika registaro tamen povis teni sin nur ĝis la jaro 1798, kiam la trupoj de Napoleono alvenis kaj liberigis la urbon. La iniciativo por la Tago de Uster en la jaro 1830, kiu definitive kondukis al la demokratio en la Kantono Zuriko kaj poste en tuta Svislando venis ankaŭ el Stäfa.

## Vidu ankaŭ 
* Stäfa (stacidomo)
* Uerikon (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo *Stäfa* 

Kategorio:Urboj de Svislando
Kortholto

eta|200px|Kortholto el Syntagma Musicum de Michael Praetorius, Wolfenbüttel 1619
La **kortholto** estas historia muzikilo el la familio de la lignaj blovinstrumentoj. Ĝi estis uzata dum la renesancepoko.

La nomo deduktiĝas el la platdiĉa *kort* (mallonga) kaj *holt* (ligno) kaj esprimas la relativan mallongecon kompare kun la voĉpozicio. Tiu ĉi ekestas el tio, ke la cilindre borita tubo en ĝia interno fakte estas faldita kaj pasas duoble kiel je la moderna fagoto kaj ties historia antaŭanto, la dulciano.

Je lakortholto generas la tonon duobla anĉo, kiu estas lokita en ventkapsulo, simile al krumorno. La sono similas al tiu de la krumorno, kvankam iom pli milda, kiu eble devenus de tio, ke la mallarĝe faldita tubo dampas certajn supratonojn.

Simile al multaj aliaj instrumentoj de la renesancepoko la kortholto anis tutan familion. Ĝi estis konstruita en c/f-agordo en la voĉpozicioj soprano, aldo, tenoro kaj baso. Ekde meze de la 20-a jarcento oni denove konstruas kaj ludas kortholtojn. Ili servas al la reproduktado de muziko el la renesancepoko.

Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Kategorio:Anĉinstrumentoj
Karambolfrukto

**Karambolfrukto** estas la frukto de karambolarbo. La frukto estas stela plurlatero kaj ĝi hejmas en Indonezio, Indio, kaj Srilanko. Ĝi estas ofte kultivata en Brazilo.

File:Stelfrukto - karambolfrukto.jpg
File:Verdstelfrukta tranĉaĵo 1.jpg
File:Stelfruktaj tranĉaĵoj.jpg

Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Esperanto-kulturo
Mózes Gálffy

**GÁLFFY Mózes** (ga:lfi) estis rumanuja hungara lingvisto naskita en Sibio la 13-an de julio 1915 kaj mortinta la 23-an de julio 1988 en Budapest.

## Biografio 
Mózes Gálffy la mezlernejon kaj universitaton finis en Kluĵo (1939), samloke li instruis hungaran lingvon kaj literaturon (1940–41). Li iĝis kunlaboranto de Erdélyi Tudományos Intézet (1942–44). Ekde 1956 li instruis en Universitato Bolyai de Kluĵo, poste de Universitato Babeş–Bolyai, kie ekde 1970 ĝis sia pensiuliĝo li estis universitata profesoro.

## Verkoj 
* *A kalotaszegi Magyarbikal népnyelvének névszótövei*, Kvár, 1943;
* *Keresztneveink becéző alakjai a Borsavölgyén*, Kvár, 1944;
* *Huszonöt lap "Kolozsvár és vidéke népnyelvi térképé"-ből* [kun Gyula Márton kaj Attila Szabó T.], Kvár, 1944;
* *Mai magyar nyelv I-III*., egyet. jegyz. [kun Zoltán Szabó], Kvár, 1957-58;
* *Helyesírási tájékoztató* [kun Béla Kelemen, Márton Gyula kaj Szabó T. Attila], Bk., 1969;
* *A mai magyar nyelv kézikönyve* [Balogh Dezsővel és J. Nagy Máriával], Bk., 1971;
* *Nyelvi forma - nyelvi érték*. Alak- és mondattani elemzések, Bk., 1972;
* *Torjai szójegyzék* [kun Nemes Zoltán kaj Márton Gyula], Sepsiszentgyörgy, 1974;
* *Anyanyelvünk művelése*, cikkek, tan.-ok [kun László Murádin], Bk., 1975;
* *Magyar helyesírási szótár* [kun Dezső Balogh, Kelemen Béla kaj Szabó T. Attila], Bk., 1978;
* *Székely nyelvföldrajzi szótár* [kun Márton Gyula], 1987;
* *A moldvai csángó nyelvjárás atlasza*, 1-2., szerk. [kun Márton Gyula, Szabó T. Attila], 1992.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* *Magyarói nyelvjárási tanulmányok* http://mek.oszk.hu/06100/06111/#

Galffy M
Veľké Slemence

eta|maldekstra|250ra|Ŝtatlima trapasejo inter la slovaka Veľké Slemence kaj la ukraina Mali Selmenci. Post tiu bariero estas jam alia tempo, je unu horo pli.
**Veľké Slemence** (hungare *Nagyszelmenc*) estas vilaĝo en Slovakio, en departemento de Košice, en distrikto Michalovce.

## Situo 
Veľké Slemence situas sur ebenaĵo, laŭ la slovaka-ukrainia landlimo, laŭ traira flankovojo, Veľké Kapušany estas proksime.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1332 pri *Szelmenc*, kiu dum la historio estis unueca komunumo. En 1566 la tataroj faris senhoma la vilaĝon. En 1910 vivis en Veľké Slemence 844 da homoj, plej parte hungaroj kaj apartenis al Ung, en distrikto de Veľké Kapušany.
Inter 1920-1938 la regiono apartenis al Ĉeĥoslovakio. Poste ĝi rehungariĝis laŭ Arbitracio de Vieno ĝis 1944. En 1946 Sovetunio distranĉis la vilaĝon kaj dum unu tago konstruis ŝtatlimon. Ekde tiam estas Mali Selmenci en Sovetunio kun katolika preĝejo, **Veľké Slemence** en Ĉeĥoslovakio kun ortodoksa (omaĝe al Sankta Spirito el 1886) kaj kalvinana preĝejoj. En 2006 nova katolika preĝejo konstruiĝis en Veľké Slemence, kie en 2001 vivis 604 da homoj (hungaroj: 586). En 2005 limotrapasejo ekfunkciis por perpieda kaj bicikla trafikoj.

Kategorio:Municipoj en distrikto Michalovce
Soleco

**Soleco** aŭ **izoleco** estas objektiva stato de unuopulo, kiu ne havas sufiĉon de kontaktoj kun aliaj homoj kaj eskapas tiel el sia socia medio. La unuopulo povas veni en la solecon el diversaj kaŭzoj:
*propravole (enĉerpi fortojn, pripensi sen distrado)
*sub premoj de eksteraj fortoj, sed malgraŭ tio laŭ propra decidiĝo (sekve de timoj)
*tute nepropravole, subpreme de eksteraj cirkonstancoj (pro akcidento aŭ farado de aliaj personoj)
Kun la soleco estas ofte miksata soliĝinteco, sed tiu estas subjekta emocia stato de unuopulo, kiu, ofte al reago je soleco, ekvivas grandan sopiron pri kontakto kun alia persono aŭ aliaj homoj.

Solemulo estas individuo kiu sekvas sian propran vojon en komunumo kaj havas malmultajn aŭ preskaŭ neniujn interagojn kun aliaj homoj aŭ kiuj limigas la interagadon ekzemple al la profesie necesa.

## En literaturo
* *Cent jaroj da soleco*
* *La lluvia amarilla*
* *Peter Camenzind*
* *Soleco*

Kategorio:Sociologio
Kategorio:Socia psikologio
Kapriĉo

**Kapriĉo** (itale *capriccio*, plurale *capricci*) laŭ PIV estas "mallonga, kaprica muzikaĵo", aŭ alivorte klasika muzikaĵo relative libera en formo kaj de viveca karaktero. La tipa kapriĉo havas rapidan, intensan kaj ofte virtuozan karakteron.

## Etimologio 
La vorto etimologie venas de la vorto "kaprico", subita nekonstanta, neantaŭvidebla kaj senmotiva volo, kaj baze de la vorto "kapro", ĉar al tiuj bestoj oni ofte atribuas tiajn subitajn voloŝanĝojn.

## Aplikoj de la vorto 
La termino dum la jarcento aplikiĝis al gamo da verkoj: Dum la baroka epoko ĝi ofte uziĝis por mallongaj klavarinstrumentaj muzikaĵoj (ekzemple, fare de Girolamo Frescobaldi, kaj Johann Sebastian Bach finis sian partituron en tonalo C minora por klavarinstrumento *BWV 826* per kapriĉo kiu malgraŭ la titolo estas densa kontrapunkta muzikaĵo zorge kaj metode esploranta sian vivan, preskaŭ humuran, temon). Niccolò Paganini uzis la titolon por serio de 24 virtuozaj muzikaĵoj por violonaj soloj, Luigi Legnani por serio de 36 virtuozaj muzikaĵoj por gitaraj soloj. Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij kaj Nikolaj Rimskij-Korsakov uzis ĝin por orkestraj verkoj (la *Capriccio Italien* kaj *Capriccio espagnol* respektive). Johannes Brahms verkis multajn kapriĉojn por piano dum siaj lastaj vivojaroj, kiuj ĉiuj konsideriĝas esti inter la plej nekutimaj kaj trapensataj verkoj el la fina fazo de la epoko de romantikisma muziko.

Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Klasika muziko
Kaprico

**Kaprico** estas laŭ PIV
# subita nekonstanta, neantaŭvidebla kaj senmotiva volo, kaj
# neantaŭvidebla, ŝajne senkaŭza, stranga ŝanĝo.

## Etimologio 
La vorto *kaprico* venas baze de la vorto "kapro", ĉar al tiuj bestoj oni ofte atribuas tiajn subitajn voloŝanĝojn.

La germana vorto *Laune*  (de la latina *luna* = „luno“) origine karakterizis la koncepton, ke la fazoj de la luno influus la humoron de la homoj, kaj aparte ties kapricojn. La anglaj, italaj kaj francaj vortoj *lunatic*, *lunatico* respektive *lunatique* simile alude al la vorto "luno" signas psikiatrie malsanajn, ekstreme kapricajn homojn. La hispana vorto *capricho* [kaPRIĉo] enhavas duan signifon, kio rilatas denaskajn kaj porĉiamajn makulojn en la haŭto, laŭ tradicia supozo, se graveda virino arde deziregas ion, ekzemple bananon, la posta filo heredos makulon kun sama formo, nomota *capricho*.

La muzika termino kapriĉo priskribas mallongan, apartan kaprican komponaĵon.

## Vidu ankaŭ 
* Humoro

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (8) proverboj pri kaprico en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  
* 

## Referencoj 
Kategorio:Emocioj
Kategorio:Motivado
Zoltán Kedei

**KEDEI Zoltán** estis rumanuja hungara pentristo naskita en Rava la 29-an de novembro 1929 kaj mortis la 26-an de decembro 2020 en Târgu Mureș. Li estis la patro de pentristo Zoltán Kedei V.

## Biografio 
Zoltán Kedei post la fino de bazlernejo en sia naskiĝvilaĝo inter 1941-1949 li studis en Cristuru Secuiesc. Poste li instruis en Valea Rotundă kaj Zetea. En 1951 li sukcese donis priakceptan ekzamenon al Arta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo, sed li ne povis fino siajn studojn pro sociaj kaj materialaj kaŭzoj. Li denove instruis en Corund (Harghita). Ekde 1955 li definitive loksidiĝis en Târgu Mureş. Inter 1955 1958 li studis pentradon en arta popollernejo. Li subtenis sin kiel oficisto.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1967, 1972 • Târgu Mureş
* 1972 • Odorheiu Secuiesc • Cristuru Secuiesc
* 1986 - Budapeŝto
* 1989 - Novjorko
* 1990 - Debrecen
* 1991 • Győr [kun sia filo Zoltán Kedei V. ]
* 1992 - Târnăveni
* 1994 - Hatvan
* 1999 - Szolnok
* 2000 - Calgary.
* 2001 - Luduș

## Libro 
* *Megtépázott álmodozás* desegnaĵoj kaj konfesioj, 2014.

## Bibliografio 
* Nagy Miklós Kund: *Kedei Zoltán*, 2004.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

## Eksteraj ligiloj 
* Persona retejo

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Mali Selmenci

eta|maldekstra|250px|Ŝtatlima trapasejo inter la slovaka Veľké Slemence kaj la ukraina Mali Selmenci
**Mali Selmenci** (ukraine *Малі Селменці* ruse *Ма́лые Се́лменцы* slovake *Malé Slemence* hungare *Kisszelmenc*) estas dependa vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Uĵhorodo.

## Situo 
La komunumo situas sur ebenaĵo, laŭ la slovaka-ukrainia ŝtatlimo, laŭ flankovojeto.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1332. La tataroj senhomigis ĝin en 1566. Ĝis 1920 Kisszelmenc apartenis al Hungara reĝlando, al Ung, al distrikto de Veľké Kapušany, poste al Ĉeĥoslovakio. Kisszelmenc rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1944 la Ruĝa Armeo deportis hungarojn. En 1946 Sovetunio distranĉis la vilaĝon kaj dum unu tago konstruis firman ŝtatlimon. Ekde tiam estas Mali Selmenci en Sovetunio kun katolika preĝejo, **Veľké Slemence** en Ĉeĥoslovakio kun ortodoksa (omaĝe al Sankta Spirito el 1886) kaj kalvinana preĝejoj. En la soveta parto la restvilaĝo perdis la sendependecon, la administrado okazas en Paladj-Komarivci. En 2005 por la perpieda kaj bicikla trafikoj limpasejo ekfunkciis. La loĝantaro okupiĝas pri agrikulturo.

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Wanda

eta|Lokiĝo de Wanda en Argentino.

**Wanda** (Vanda) estas argentina urbo de la provinco Misiones. Ĝi lokiĝas je suda latitudo 25° 58' kaj je okcidenta longitudo 54° 34'. Ĝi estas centro de la municipo **Colonia Wanda**, kiu, tamen, estas populare nomata Wanda.

La municipo havas 12.779 loĝantojn, laŭ la oficiala kalkulo de la jaro 2001 (INDEC). Ĝi troviĝas nur 40 kilometrojn for de la akvofaloj de Rivero Igŭacuo kaj estas grava turisma centro por tiuj kiuj travizitas la provincon. Turistoj povas viziti la minejojn de fajnaj gemoj.

La ĉefa ekonomia aktivaĵo estas la ekspluatado de la forestoj kiel renovebla rimedo. Ĉirkaŭ duono de la terenoj de la municipo estas kovrita de replantitaj boskoj. Ankaŭ gravas la plantado de mateo kaj ankaŭ la turismo.

## Historio 
La entrepreno Colonizadora del Norte (Kolonianta de la Nordo) akiris vastajn terenojn en la regiono en la komenco de la 20-a jarcento. La unuaj agrikulturistoj estis poloj, al kiuj sin aldonis svisoj, germanoj, germandevenaj brazilanoj kaj paragvajanoj.

La nomo Wanda estis elektita sin kialoj de la entrepreno. Pro la manko de klarigoj, naskiĝis pluraj versioj de la origino de la nomo. La plej konata rilatas al pola princino tre fama pri sia boneco kaj beleco vivinta en la urbo Krakovo, kiu sinoferis pro sia lando, sin ĵetante en la riveron Vistulo por ne edziniĝi kun la heredanto de la germana regno. Alia versio tre akceptata asertas ke la nomo venas de la filino de Józef Piłsudski, de la pola armeo (nacia heroo).

La nova koloniejo progresis lante en unua periodo kaj tre rapide post la apero de la asfaltaj vojoj. Ĝia laŭleĝa konstituiĝo okazis en 1956, kiam laŭ la Dekreto n-ro 1421 de la 15-a de novembro de 1956.

## Esperanto-movado en Wanda 
En la komenco de novembro de 2006, okazis en la urbo Wanda la Internacia Seminario pri Pola Kulturo. La seminario celis disvastigi al sudamerikanoj plurajn aspektojn de polaj kulturo kaj enmigracio kaj ankaŭ la naturajn kaj turismajn belecojn de la nord-Misiona regiono.

## Eksteraj ligiloj 
* Esperanta Seminario de 2006 

Kategorio:Urboj de Argentino
Kategorio:Provinco Misiones
Zoltán Szabó

**Zoltán Szabó** [sabO], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **SZABÓ Zoltán** estis rumanuja hungara lingvisto naskita Valea Lungă (Alba) la 18-an de februaro 1927 kaj mortinta en Kluĵo la 19-an de junio 2007.

## Biografio 
La mezlernejon Zoltán Szabó finis en Odorheiu Secuiesc en 1948 kaj la diplomon de instruisto pri la hungara lingvo kaj literaturo li akiris en Bolyai Tudományegyetem en 1952. Ekde 1971 li estis universitata profesoro en la sama universitato. Inter 1961-1968 li instruis ankaŭ en la altlernejo de Târgu Mureş kaj inter 1968-1978 en la universitato de Bukareŝto. Ekde 1977 li estis gvidantano de Internacia Hungara Filologia Asocio. Li priokupiĝis la stilteorion, stilhistorion, tekstlingvistikon, stilistikon.

## Verkoj 
* *A kalotaszegi nyelvjárás igeképző rendszere*, 1965;
* *Kis magyar stilisztika*, szerk., Bk., 1968;
* *Kis magyar stílustörténet*, Bk., 1970;
* *A nyelv világa*, kunaŭtoro, Kvár, 1972;
* *Tanulmányok a magyar impresszionista stílusról*, szerk., Bk., 1976;
* *A mai stilisztika nyelvelméleti alapjai*, Kvár, 1977;
* *A szövegvizsgálat új útjai*, szerk., Bk., 1982;
* *Szövegnyelvészet és stilisztika*, 1988.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Szabo Z
Distrikto Altenburger Land

La **distrikto Altenburger Land** situas en la pleja oriento de la germana federacia lando Turingio. Ĝia administra sidejo estas la urbo Altenburg. La historia regiono *Altenburger Land* origine estas la pejzaĝo rekte ĉirkaŭ la urbo Altenburg. La distrikto kovras areon de 569&nbsp;km², kaj fine de la jaro  ĝi havis  loĝantojn.

Najbaras la distriktoj Greiz sudokcidente, Burgenland (Saksio-Anhalto) nordokcidente, Leipziger Land, Mittweida, Chemnitzer Land kaj Zwickauer Land (Saksio) norde, oriente kaj sude.

La hodiaŭa distrikto proksimume egalas al la orienta de la du disaj partoj de la historia ŝtateto Saksio-Altenburg.

## Administra divido 
En la sekva listo inter krampoj aldoniĝas la respektiva nombro de loĝantoj laŭ la stato fine de .
eta|skema mapo
**Urbaj kaj neurbaj komunumoj sen aparteno al komunumaro**:

**Komunumaroj** kun membraj komunumoj
 *administra centro de la komunumaro*

Dosiero:Altenburg Theatre.jpg|Altenburg
Dosiero:Kirche Lucka.jpg|Lucka
Dosiero:WintersdorfKirche1.JPG|Meuselwitz
Dosiero:Marktbrunnen Schmölln.JPG|Schmölln

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la distrikto (germanlingvaj)


Kategorio:Distriktoj de Turingio
Maltozo

eta|Struktura formulo de maltozo
**Maltozo** estas sukero ekestanta dum la ĝermado de terpomo aŭ hordeo, ekzemple dum produktado de malto. Ĝi ekestas per malkompono de amelo per amelazo.

Maltozo havas la resuman formulon *C12H22O11* kaj apartenas al la disaĥaridoj. Ĝi bone solviĝas en akvo (1,08 g/cm³) kaj fandiĝas ĉe ĉirkaŭ 433 K ().

Kelkfoje oni aldonas maltozon al biero sed tiam la biero ne plu plenumas al la germana leĝo de pureco.

Kategorio:Karbonhidratoj
Ranketo

La **ranketo** (nacilingve foje ankaŭ **kolbasbagoto**) estas ligna blovinstrumento de la renesanco kaj la baroko.

## La renesancranketo 
[eta|350ra|dekstra|ranketo, ilustraĵo el *syntagma musicum* de [Michael Praetorius (1607) ]]
Ranketoj aspektas kiel modeloj pri turoj de la urbofortikaĵo de Sevilo. El cirkla bloko el pirarba aŭ acera ligno supre elstaras vertikala tureto, sur kio vertikale staras la duobla anĉo. La ena boraĵo de la muzikilo estas naŭfoje serpentumata en la interno, tiel ke la relative malgrandaj instrumentoj eksonas en eksterordinare malalta tonpozicio. Dum la ludado la manoj situas kontraŭe unu la alian, kaj oni ne nur ludas per la fingrosuproj, sed ankaŭ per pli malaltaj falangoj. La ekblovado helpe de ventkapsulo verŝajne malkutimus. Oni blovis la instrumenton horizontale, iom klinite malsupren.

Dum la 20-a jarcento oni portempe kopikonstruis renesancranketojn, je kio la plej grandaj estis tenoro F-d0, baseto B1-g0, baso F1-d0 kaj grandbaso B2-G. La instrumento laŭ tonalto proksimume egala al fagoto estas la basranketo. La grandbasoranketo pli malpli egalas laŭ tonalto al la kontrafagoto.

## La barokranketo 
La barokranketo ege distingiĝas de la renesancranketo. Ĝi egalas, koncerne la tubfinaĵo kaj la ekblovtubo, al fagoto ege kunprenita pro la ena boraĵo transprenita de la renesancranketo. Okulfrapas, ke la barokranketo ekblovatas je la mala finaĵo de la tubo. La "tureto" nun funkcias kiel tubfinaĵo, do kiel sonkaliko, dum kiam la ekblovtubo elstaras oblikve el la ĉirkaŭujo. La ena boraĵo de la muzikilo en la interno de la instrumento dekfoje serpentumitas. Pro la ekblovtubo oni povas teni la barokranketon vertikale aŭ meti ĝin surtablen dum la ludado.

Ekde meze de la 20-a jarcento oni denove konstruas barokranketojn. La tonamplekso de unu el tiuj instrumentoj etendiĝas ekde B bemola1-d1, situas do en la amplekso de fagoto.

Kompare al fagoto, ankaŭ al barokfagoto, la ranketo havas pli malgrandan tonamplekson, tiel ke oni povas distingi (ekz. je Pepusch) ĝeneralbasajn voĉojn por ranketo disde tiuj por fagoto.

## Pri la historio de la ranketo 
Kaj renesancranketo kaj barokranketo havas nur mallongegan historion. Pro la priskribitaj avantaĝoj tiuj ĉi facile manuzeblaj muzikiloj eble estus ege ŝatataj. En Kastelo Ambras ĉe Innsbruck eĉ ekzistas du etranketoj el eburo. La avantaĝoj de la ranketoj devenis je kostoj de la kanteco plipopulariĝanta ekde 1750, kio signifas, ke ranketoj prezentas precipe la tipe raŭkan fagotsonon.

Ankaŭ barokranketoj troviĝas en pluraj muzeoj kaj je rimarkinda nombro, kiel ekz. en la Berlina Muzikilokolekto unu konstruita ĉ. 1700 de W. Wijne el Nimego.

Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Kategorio:Anĉinstrumentoj
Abu Bakr

**Abu Bakr**, ,(proksimume 573 Mekao - la 23-an de aŭgusto 634 Medino) estis riĉa aĉetisto el tribo de Kurajŝoj. Post morto de profeto Mohamedo li fariĝis la unua elektita kalifo, la kapo de islamo kaj unu el la plej famaj gravuloj de la Apero de Islamo. La islaman imperion - la kaliflandon - li regis ekde la 9-a de junio 632 ĝis sia morto.

Abu Bakr estis la patro de Aiŝa, tria edzino de profeto Mohamedo.

Kategorio:Kalifoj
Kategorio:Islamo
Distrikto Eichsfeld

La **distrikto Eichsfeld** situas en la pleja okcidento de la germana federacia lando Turingio. Ĝia administra sidejo estas la urbo Heilbad Heiligenstadt. La distrikto kovras areon de 569 km², kaj fine de la jaro  ĝi havis  loĝantojn.

Kontraste al la plej multaj aliaj partoj de meza kaj orienta Germanio, kiuj estas tradicie luteranaj, la teritorio ĝis la jaro 1803 apartenis al la katolika elektoprinclando Majenco kaj restis tradicie katolika.

Najbaras la distriktoj Göttingen kaj Osterode (Malsupra Saksio) norde, Nordhausen oriente, Kyffhäuser sudoriente, Unstrut-Hainich sude kaj Werra-Meißner (Hesio) okcidente.

Komence de la jaro 2023 iuj partoj de la antaŭaj komunumoj Anrode kaj Dünwald el la pli suda distrikto Unstrut-Hainich estis transdonitaj al la urbo Dingelstädt en la distrikto Eichsfeld, dum aliaj parto restis en la ĝisnuna distrikto kaj iĝis partoj de la komunumo Unstruttal - tiel la mapaj siluetoj de la distriktoj Unstrut-Hainich kaj Eichsfeld ŝanĝiĝis.

## Administra divido 
En la sekva listo inter krampoj aldoniĝas la respektiva nombro de loĝantoj laŭ la stato fine de .

**Urbaj kaj neurbaj komunumoj sen aparteno al komunumaro**:

## Vidu ankaŭ 
* Eichsfeld-kanto
* Johann Wolf, patro de la historiografio de Eichsfeld
* Monaĥejo Gerode

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la distrikto (germanlingvaj)
* la distrikto en boildoj (arkivigite)

## Referencoj 

Kategorio:Distriktoj de Turingio
Baj (Hungario)

**Baj** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario en regiono Meza Transdanubio, en departemento Komárom-Esztergom, en Distrikto Tata.
eta|Katolika preĝejo de Baj

## Bazaj informoj 
* Areo: 21 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2700
* Poŝtkodo: 2836
* Telefonprefikso: 34

## Situo 
La vilaĝo situas ĉe piedo de montaro Gerecse, fine de sakovojo el Tata (Hungario). Aŭtoŝoseo M1 estas proksime, Tatabánya troviĝas 12 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko, poste keltoj alvenis. La unua skribita mencio devenis el 1369 en formo *Bag*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon kune kun apuda iama vilaĝo **Haláp**. En la 18-a jarcento familio Esterházy venigis germanojn. En 1956 okazis salvo antaŭ la kazerno. Alvenis ministoj kaj lernantoj por peti pafilojn. La soldato rifuzis ĝin kaj pafadis al la amaso. 8 ministoj tuj mortis. Ili estis entombigitaj kun heroa ceremonio dum la revolucio, sed post la venĝo la tombo estis nuligita. Post jardekoj oni komencis esplori la okazintaĵon, sed en la hospitalo mankis folioj de tiamaj malsanulaj notoj. Post 1990 oni plantis memoran tilion.

La vilaĝo apartenas al vinoregiono "Ászár-Neszmély", kie oni produktas flavan vinon.

## Vidindaĵoj 
* baroka katolika preĝejo el la 17-a jarcento
* la plej granda hungara barelo, ĉirkaŭ 750 hektolitrojn

## Famuloj 
En Baj mortis verkisto Béla Paulini.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Máriahalom

**Máriahalom** estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono **Meza Transdanubio**, en departemento Komárom-Esztergom, en subregiono de Dorog inter Epöl kaj Dág.

* Areo: 11 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 660
* Poŝtkodo: 2527
* Telefonprefikso: 33

La vilaĝo situas en monto Gerecse, fine de sakovojo. Piliscsaba troviĝas 13 km-ojn for.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la bronzepoko, poste romianoj fondis setlejon. La unua mencio devenis el 1255, dum la historio la nomo estis **Kirva**. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. Post la turka erao precipe germanoj alvenis. Ili okupiĝis pri agrikulturo, vinkulturo. En 1936 la vilaĝo prenis decan nomon.

## Vidindaĵoj 
* postbaroka katolika preĝejo
* vicoj de vinkeloj 

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Ali ibn Abi Talib

**Ali ibn Abi Talib** (; naskiĝis en 600 en Mekao, mortis en 661 en Kufa) estis araba kalifo.
Li estis kuzo kaj bofilo de Mohamedo, kaj konsideriĝas unu el la ĉefpersonoj de la frua historio de Islamo. Ali (esperantigata foje kiel ***Alijo***) edziĝis kun Fatima, filino de la profeto Mohamedo en 622. Inter 656 kaj 661 li estis la 4-a kalifo de Islamo, post Abu Bakr (632–634), Umar ibn al-Ĥattab (634–644) kaj Uthman ibn Affan (644–656).

Laŭ multaj islamanoj, konataj kiel ŝijaistoj, Ali devus esti la posteulo de Mohamedo kaj unua kalifo. Ke Abu Bakr antaŭis lin, iĝis la kaŭzo de la disputo inter ŝijaismo kaj sunaismo. Ŝijaistoj konsideras lin la unua imamo.

## Post la morto de Mohamedo 
La patro de Ali, Abu Talib, estis grava ano de la tribo Banu Kurajŝ kaj onklo (frato de la patro) de Mohamedo. Tiu ĉi kiel orfo estis akceptita en la domo de Abu Talib kaj vivis en ties familio. Ali estis por li kvazaŭ frato.

Post la morto de la profeto Mohamedo en 632 estis la devo de Ali okupiĝi pri la sepultaj ritoj. Pro tio li ne ĉeestis en la kunveno de islamanoj, kiuj diskutis pri la sukcedo de la profeto kaj decidis, ke Abu Bakr estu ties posteulo kaj unua kalifo. Ali ne agnoskis tiun ĉi decidon; nur ses monatojn poste li repaciĝis kun Abu Bakr.

Post la murdo de kalifo Utman li estis elektita kiel kvara kalifo. Tamen la vidvino de Mohamedo ne akceptis tion. Tiu kontraŭstaro rezultis en la Kamel-batalo en kiu venkis Ali.

eta|Martiriĝo de Imamo Ali - Al Yousef Abdinejad
En 661 Ali estis mortigita ĉe Kufa, kiam li eniris la moskeon por gvidi la matenan preĝon. Oni tenis la lokon de lia tombo sekreta por eviti, ke liaj kontraŭuloj profanu ĝin. Nur ĉirkaŭ la jaro 800 oni trovis ĝin en Naĝafo, kiu iĝis la plej sankta urbo de ŝijaismo.

Ŝijaistoj diras, ke Ali antaŭ sia morto destinis sian plej aĝan filon Hasan ibn Ali kiel posteulon; sunaistoj ne akceptas tion.

## Vidu ankaŭ 
* Artikolojn pri la kredaj grupoj de Alevoj kaj Alavitoj, kiuj ambaŭ konsideras sin "adeptoj de Alijo", sed el teologia vidpunkto ne miksindas.
* Apero de Islamo.

Kategorio:Historio de Islamo
Kategorio:Kalifoj
Kategorio:Familio de Mohamedo
Kategorio:Kurajŝoj