Historio de Tibeto

La historio de Tibeto, antaŭe reĝlando de malfacila eniro tra montaro (*himals*, en nepala lingvo), strategia lando inter Ĉinio kaj Barato, estas malfacila historio kun longaj periodoj de izoliteco.

## Prahistorio 
Fakte Tibeto estis nomita iam ekde la 2-a jarcento en geografio de Ptolemeo laŭ la nomo *βαται*, greka transskribo de *Bod*, sia loka nomo, kaj antaŭe reĝlando de Zhang Zhung (okcidenta Tibeto) aperis iam ekde la 1-a jarcento en *Ŝijsi* laŭ *Ŝantong* (单同), la lando vere aperis en historio en la 7-a jarcento pro la sendo en Ĉinion de ambasadoro de imperiestro (Namri Songtsen, 601-629).

### kronologio 
* 127 antaŭ JK (?): Fundo de la unua reĝlando de tibeto en la valeo de Jarlung.
* 633 post JK (?): Ŝanĝo de ĉefurbo en Lasao.
* 641 post JK (?): Enveno de bŭdaismo au Tibeto.
* 821 post JK (?): Pastraktado kun Ĉino.
* 842 post JK (?): La murdo de la reĝo Langdarma markas la komenco de tumultoj.
* 1071: Fundo de la linio de Sakiaoj (aŭ Sakiapas) : tiuj regnos sur tibeto kun akordon de la mongolanoj kaj restos ĝis 1358.
* 1578: La estro mongolano Altan Khan donas la titolon de *dalai-lamao* al Sonam Gyatso, kiu devenas la tria dalai lamaon.
* 1642: La estro mongolano Gushri Khan rekonas la kvina dalai-lamaon, Lozang Gyatso, kiel tempora estro de Tibeto.
* 1645: Komenco de konstruado de la palaco de Potala (terminita en 1695).
* 1717: La Dzŭngaroj invadas Tibeton kaj kontrolas Lasaon.
* 1720: Forpuŝo de invadanoj. Protektado de la imperio mandĉuo sur Tibeto.
* 1879: Entroniĝo de la 13-a dalai lamaopn, Thubten Gyatso, naskiĝinta en 1876.
eta|150px|dekstra
* 1903: Brita ekspedicio de la kolonelo Younghusband.
* 1904: Li enriris en Lasao, samtempe ke la dalai-lamaon rifuĝis Mongolien.
* 1909: La dalai-lamao revenas Lasaen post kvin jaroj da ekzilon.
* 1910: Forpuŝita de la ĉiniaj militistoj, Thupten Gyatso rifuĝis Baraten.
* 1913: Revenanta en la ĉefurbo, la dalai-lamao denove diras la sendependecon de sia lando.
* 1914: La kunveno de Simla rikonas nedirekte la ĉinan suzerenecon sur la lando, samtempe ke sia sendependeco de fakto, kaj landlimas Barato kaj Tibeto (linio Mac-Mahon).
* 1924: La eksploradistino Alexandra David-Néel estas en Lasaon.
* 1933: Morto de la 13-a dalai-lamaon.
* 1940: Entroniĝo de la 14-a dalai-lamaon, Tenzin Gyatso, n. en 1935.
* 1950: La ĉinaj milistoj eniras Tibeton.
* 1951: Signado en Pekino de la Akordo en dek-sep punktoj, kiu oficiale kun ligas Tibeton kun Ĉinio.
* 1959: Post la ribela tago, perforte respondita de la ĉiniaj, Tenzin Gyatso forfuĝis sian landon por Barato.
* 1960: Li formis unu ekzilita estraro en Dharamsala.
* 1965: Kreacio de la « aŭtonoma regiono de Tibeto » (Centrala kaj okcidenta Tibeto) : la historia Tibeto estas tranĉita de meze, la provinco de Amdo kaj orientala pardon de Kham.
* 1987: Komenco de la sendependaj manifestoj en Lasao.
* 1989: Novaj manifestoj, proklamo de militleĝo en Lasao de Hu Jintao. Pacpremio donita al Tenzin Gyatso.
* 1995: La dalai-lamao rekonas Gedhun Choekyi Nyima (n. en 1989) kiel la dek-unua panĉen-lamaon kaj dua plej grava persono en la tibeta budaista estrpiramido . Li estas iam kaŝita de ĉinianoj kiuj metis Gyaltsen Norbu en sia sieĝo.
* 2008: Perfortaj manifestoj okazis en la tuta lando, la tutmonda televidan kaj retan difuzon proponas nepartoprenon al olimpiaj ludoj de Pekino.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Flago de Tibeto
* Tibeto
* Historio de Ĉinio

Kategorio:Tibeto
Kategorio:Historio