Grizvanga grebo

La **Grizvanga grebo** aŭ **Ruĝkola grebo** (*Podiceps grisegena*) estas birdospecio el la familio de grebedoj. El la diversaj grebospecioj, nestantaj en Eŭropo, la **Grizvanga grebo** kalkuliĝas rara. Ankaŭ ĝia nestlokbezono estas alia ol tiu de la aliaj specioj, ĉar ĝi preferas la stagnantajn akvojn dense prikreskatajn de naĝantaj fukaroj, resp-e variantajn kun makuloj de junkejoj, kareksejoj. Temas pri migrantaj akvobirdoj troviĝantaj en moderklimataj regionoj de la norda hemisfero. Ties vintra habitato estas tre limigita al trankvilaj akvoj for de la fortaj ondoj de la oceanaj marbordoj, kvankam kelkaj birdoj povas vintri en grandaj lagoj. Tiu grebo preferas neprofundajn akvejojn de nesala akvo kiaj lagoj, marĉoj aŭ fiŝ-lagetoj kiel reproduktaj lokoj.

La Grizvanga grebo estas malbunta senkolore grizeca birdo vintre. Dum la reprodukta sezono, ĝi akiras la distingan ruĝkolan plumaron, nigran kronon kaj kontrastan helgrizan vizaĝon el kiu derivas kaj la komuna nmo kaj la latina scienca nomo. Ĝi havas ankaŭ prilaboritan pariĝadan memmontradon kaj varion de laŭtaj pariĝadaj alvokoj. Post pariĝado, ili konstruas neston el akvoplantoj sur amaseto de flosanta vegetaĵaro en neprofunda lago aŭ marĉo.

Kiel ĉe ĉiuj greboj, ankaŭ la Grizvanga grebo estas bona naĝanto kaj partikulare rapida plonĝanto, kaj reagas al danĝero per plonĝado pli ol per flugado. Ties piedoj estas tre malantaŭe en la korpo, ĉe la vosto, kio malhelpas piediradon surteran. Ili plonĝas por fiŝoj aŭ por pluki insektojn el la vegetaĵaro; ili englutas ankaŭ siajn proprajn plumojn, eble por protekti sian digestan sistemon el skvamoj, spinoj kaj naĝiloj el fiŝoj. La konservostatuso de ties du subspecioj — nome la nomiga *P. g. grisegena* troviĝanta en Eŭropo kaj okcidenta Azio, kaj la pli granda *P. g. holbollii* en Nordameriko kaj orienta Siberio — estas taksita kiel Malplej Zorgiga, kaj la tutmonda populacio estas stabila aŭ pliiĝanta.

## Taksonomio 
Greboj estas malgrandaj al mezgrandaj akvobirdoj kun lobecaj, pli ol retecaj, fingroj. Estas kelkaj genroj, el kiuj la plej disvastigata estas *Podiceps* kun naŭ specioj, el kiuj unu ĵus formortinta. La plej proksima parenco de la Grizvanga grebo estas la fiŝomanĝanta Tufgrebo de Eŭropo kaj okcidenta Azio. Eble la Grizvanga grebo origine evoluis en Nordameriko kaj poste etendiĝis al Eŭropo, kie ŝanĝo de dieto por inkludi pli da insektoj helpis malpliigi la konkurencon kun siaj pli granda kuzo. Fosilioj de la specio datantaj el meza Pleistoceno troviĝantis en Italio.

La genronomo *Podiceps* devenas el la latinaj *podicis*, "pugo", kaj *pes*, "piedo", kiel referenco al la situo de la grebaj kruroj tiom malantaŭe en la korpo. La specia nomo *grisegena* derivas el la latina *griseus* (griza) kaj *gena* (vengo) kaj aludas al la vangobildo de reprodukta plenkreskulo.

La Grizvanga grebo havas du subspeciojn, nome la nomiga subspecio *P. g. grisegena* en Eŭropo kaj okcidenta Azio, kaj *P. g. holbollii* (Grebo de Holboell, nome pro la dana esploristo de birdoj de Gronlando nome Carl Peter Holbøll) en Nordameriko kaj orienta Siberio. La orientaziaj birdoj havas iomete pli malgrandajn bekoj ol la amerika formo, kvankam la diferencoj estas tro malgrandaj por meriti separadon kiel tria subspecio.

## Aspekto 
eta|maldekstra|altdekstre|Plenkreskulo en reprodukta plumaro
La Grizvanga grebo estas mezgranda grebo, pli malgranda ol la Tufgrebo de Eŭrazio, aŭ la Okcidenta kaj Klarka greboj de Nordameriko. La plenkreskulo de la nomiga eŭropa subspecio estas 40–50&nbsp;cm longa kun averaĝa enverguro de 77–85&nbsp;cm, kaj pezo de 692–925&nbsp;g.

La vintra plumaro de la Grizvanga grebo estas pli malbunta ol tiu de aliaj greboj; ties malhelgriza krono estas malpli markata, kaj eniras en la griza vizaĝo, kaj hela duonluna areo kiu kurvas ĉe malantaŭo de la vizaĝo kontrastas kun la resto de la kapo. La antaŭo de la kolo estas blankeca aŭ helgriza, la malantaŭo de la kolo estas malhelgriza, kaj la flavo de la beko estas malpli evidenta ol somere. La plumaroj estas samaj kiel tiuj de la nomiga raso, kvankam la beko de plenkreskulo estas pli etende flava. La diferenco laŭgranda inter seksoj estas pli granda ol por tiu subspecio ĉe por *P. g. grisegena*. La relative malgrandaj flugiloj estas grizaj kun blankaj duarangaj flugoplumoj, kaj ĝi flugilfrapadas tre rapide. kaj bezonas longetan kuradon surakve por akiri necesan rapidon por ekflugi. Kiel ĉiuj greboj, ankaŭ la Grizvanga grebo estas lerta naĝanto; ĝi uzas siajn piedojn por elpelo subakva, kaj ŝoforas per turnado de siaj kruroj, ĉar ties vosto estas tro mallonga por tiu celo.

Tiu estas unu el plej voĉemaj greboj dum la reprodukta sezono, sed, kiel ties parencoj, ĝi estas ĉefe silentema dum la resto de la jaro. Ĝi havas laŭtan, mornan aŭ hurlan memmontradan alvokon *uooooh*, elsendata de sola birdo aŭ de paro en duo, ĉu nokte aŭ dumtage, kaj ofte el kovro. Longaj sekvencoj de ĝis 60 sinsekvaj notoj povas esti elsenditaj dum kantadaj “luktoj” inter rivalteritoriaj birdoj. Ankaŭ oni elsendas grandan varion de kvakaj, klukaj, fajfaj, sonoraj kaj ronronadaj alvokoj, kun multe granda individua variado. La plej bona reprodukteja habitato estas fiŝlagetoj, kiu havas abundon de manĝo aldone al aliaj postuloj. La amerika subspecio estas malpli ligita al akvaplanta denseco, kaj foje reproduktiĝas en tre malfermaj lagoj. *P. g. holbollii* reproduktiĝas en Nordameriko en Alasko, okcidenta kaj centra Kanado, kaj norda Usono oriente al Minesoto; en Azio ili reproduktiĝas en orienta Siberio el Kamĉatko suden al Hokkaido kaj okcidente al Mongolio. La aziaj birdoj vintras mare el Japanio al la Orientĉina Maro, kaj la amerikaj reproduktuloj vintras ĉe la Pacifiko, ĉefe el suda Alasko al Brita Kolumbio (kun pli malgrandaj nombroj suden al Kalifornio), kaj ĉe Atlantiko el Novlando kaj Labradoro al Florido. Kelkaj birdoj restas ĉe Grandaj Lagoj se ili estas sufiĉe nefrostaj. kaj partoj de norda kaj okcidenta Barato.

### En Hungario (ekzemple) 
En Hungario oni spertis ĝian disvastiĝon plur- kaj plurloke, kio havas la kaŭzon, ke multe da grandaj-malgrandaj artefaritaj akvejoj (akvorezervejoj, lagoj, fiŝbredejoj) konstruiĝis, sur kiuj favore formiĝis ankaŭ la faŭno por la Grizvanga grebo. Apud Debrecen, sur lagoj de la arbara stepo nun ĝi jam estas unu el la plej karakterizaj akvobirdoj. En la stepo Hortobágy, en iuj fukokovrataj basenoj de la lagaro Halastó kaj Fényes-tó plialtiĝas la nombro de ĝiaj kovantaj paroj. Ĝi troviĝas ankaŭ en marĉejoj de Bihar.

## Kutimaro 
## Reproduktado kaj survivado 
eta|maldekstra|Reproduktaj areoj devas havi elmerĝan vegetaĵaron
La Grizvangaj greboj kutime nestumas kiel izolaj paroj kun pli ol 50&nbsp;m inter najbaraj nestoj, kvankam duon-kolonia nestumado povas okazi en taŭgaj lokoj, kie ĝis 20&nbsp;paroj povas defendi ĉiuj sian linian teritorion. Paroj nestumantaj en tiuj kolonioj produktas pli grandajn ovokvantojn, kiuj eloviĝas pli frue en la sezono kaj rezultas en pli grandaj idaroj. La teritorio estas defendata per variaj minacaj memmontradoj, inklude flugiletendon, arkiĝon, kaj bekopeladon; Reproduktado estas ofte en izola asocio kun mevoj aŭ aliaj koloniaj akvo birdoj.

La Grizvanga grebo demetas 4 aŭ 5 (sed eĉ 1 al 9) blankecajn aŭ helbluecajn ovojn, kiuj averaĝe larĝas 3.4&nbsp;cm, dum longas 51&nbsp;cm kaj pezas ĉirkaŭ 30.5&nbsp;g, el kio 10% estas konkoŝelo. La gepatroj laŭvice kovas la ovojn dum 21–33&nbsp;tagoj ĝis la frumaturaj lanugaj idoj eloviĝas; La junuloj povas esti nutrataj de la gepatroj ĝis 54&nbsp;tagoj post eloviĝo, La idaro povas esti dividata, kaj tiele ĉiu patro nutras nur kelkajn el la idoj. Tio distribuas la manĝopostulon egale inter gepatroj.

Ĝis la somerfino ili restas kune. Intertempe la plenkreskuloj ŝanĝas siajn ruĝajn plumojn, al ili kreskas palgrizaj plumoj. Fine de septembro ili formigras. Post reproduktado la plenkreskuloj plumoŝanĝas siajn flugoplumojn kaj restas portempe neflugaj; migrado komencas post kiam la flugoplumoj rekreskiĝis. Ezoko povas kapti naĝantajn idojn. Averaĝe, por ĉiu plenkreskulo, 0.65 junuloj estas ankoraŭ vivantaj la kvaran monaton, kvankam la mortindico de plenkreskulo estas nekonata. La Grizvanga grebo klopodas fuĝi el rabobirdoj per plonĝado; dum manĝo, plonĝoj averaĝas malpli ol 30&nbsp;sekundoj, kvankam fuĝaj plonĝoj estas pli longaj.) povas esti gravaj surloke aŭ laŭsezone, ĉefe por la amerika subspecio, kaj krustuloj povas konstitui ĝis 20% el la greba dieto. Birdoj reproduktantaj ĉe marbordoj ofte faras manĝoflugojn al internaj lagoj por manĝi.

Eŭropaj reproduktuloj, kiuj devas konkurenci kun la pli granda Tufgrebo por fiŝoj, manĝas pli grandan proporcion de senvertebruloj ol la longbeka amerika subspecio, kvankam ambaŭ rasoj manĝas ĉefe fiŝojn vintre. Se manĝo malabundas, gepatroj povas abandoni neeloviĝintajn ovojn, aŭ eĉ permesi la plej malgrandajn idojn malsategi, kvankam tiu laste menciita strategio ŝajnas ne tre efika por protekti la plej aĝajn idojn.

Kiel aliaj greboj, ankaŭ la Grizvanga grebo englutas grandajn kvantojn de siaj propraj plumoj, kiuj restas en la birda stomako. La funkcio de plumoj en la stomako estas nekonata, sed oni sugestis, ke ili helpas protekti la suban digestan inteston el ostoj, spinoj, skvamoj kaj el alia malmola, nedigestebla materialo. kaj *P. g. holbollii* estas duoble nombra kiel la nomiga raso. La populacia tendenco ne estis kalkulita, sed oni supozass, ke ĝi ne alproksimiĝas al la sojlo por la kriterio por populacia malpliiĝo (malpliiĝo pli ol 30%&nbsp;en dek jaroj aŭ tri generacioj) de la IUCN Ruĝa Listo. Pro tiaj tialoj, la specio estis pritaksita kiel Malplej Zorgiga.

La Grizvanga grebo estas unu el la specioj al kiuj aplikiĝas la *Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds* (AEWA). Partoj engaĝitaj en la Traktato estas postulataj por engaĝiĝi en ampleksa gamo de konservostrategioj. La plano konkretiĝas en specia kaj habitata konservadoj, administrado de homa agado, priserĉado, edukado, kaj plibonigo de la medio.

La Grizvanga grebo estis ĉasata de homoj en norda Eŭropo jam en Mezolitiko kaj en Paleolitiko, sed ne estas pruvaro ke estas grava nivelo de ĉasado nuntempe. En Nordameriko estas eventualaj minacoj el poluantoj kiaj poliklorizita bifenilo (PKB) kaj pesticidoj kiaj DDT kiuj povas kaŭzi malpliigon de la reprodukta sukceso pro ova malfekundeco kaj ovoŝela maldikigo. Reproduktaj areoj povas esti minacataj pro modifado kaj degradado de lagoj kaj pro homa ĝenado el akvobaza distra aktivado. Ne estas pruvaro por sugesti ke tiuj minacoj povus rezulti en grava risko al la ĝenerala populacio; pli ol 70% el la nordamerikaj Grizvangaj greboj reproduktiĝas en Kanado, kie la populacio estas stabila aŭ pliiĝanta.

## Bildaro 

Dosiero:Podiceps griseigena 1 (Marek Szczepanek).jpg
Dosiero:Podiceps griseigena 3 (Marek Szczepanek).jpg|
Dosiero:Podiceps griseigena 4 (Marek Szczepanek).jpg|
Dosiero:Podiceps griseigena 2 (Marek Szczepanek).jpg|

## Referencoj 
## Literaturo 
* Hans-Günther Bauer, Einhard Bezzel kaj Wolfgang Fiedler (Hrsg): *Das Kompendium der Vögel Mitteleuropas: Alles über Biologie, Gefährdung und Schutz. Band 1: Nonpasseriformes – Nichtsperlingsvögel*, Aula-Verlag Wiebelsheim, Wiesbaden 2005, ISBN 3-89104-647-2
* Einhard Bezzel: *Vögel.* BLV Verlagsgesellschaft, München 1996, ISBN 3-405-14736-0
* Jon Fjeldså: *The Grebes*. Oxford University Press, 2004, ISBN 0-19-850064-5
* V. D. Il'ičev & V. E. Flint (Hrsg.): *Handbuch der Vögel der Sowjetunion - Band 1: Erforschungsgeschichte, Gaviiformes, Podicipediformes, Procellariiformes*. Aula Verlag, Wiesbaden 1985, ISBN 3-89104-414-3
* André Konter: *Grebes of our world*, Lynx Edicions, Barcelona 2001, ISBN 84-87334-33-4
* Günther Niethammer (Hrsg): *Handbuch der Vögel Mitteleuropas - Band 1: Gaviformes - Phoenicopteriformes*, bearbeitet von Kurt M. Bauer und Urs N. Glutz von Blotzheim, Akademische Verlagsgesellschaft, Wiesbaden 1966
* M. A. Ogilvie und Chris Rose: *Grebes of the World*, Bruce Coleman Books, New York 2002, ISBN 1-872842-03-8

### Kromaj legadoj 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Root, Terry Louise. (1988). *Atlas of Wintering North American Birds: An Analysis of Christmas Bird Count Data*. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-72540-5.
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* http://images.google.com/images?q=Podiceps+grisegena 
* http://www.dofbasen.dk/ART/art.php?art=00100 
* USGS&nbsp;– Informaro pri Grizvanga grebo 
* Flicker Field Guide Birds of the World Fotoj
* Red-necked Grebaj filmetoj ĉe Internet Bird Collection

Kategorio:Podicipoformaj
Kategorio:Birdoj de Azerbajĝano
Kategorio:Birdoj de Kazaĥio
Kategorio:Birdoj de Turkio
Kategorio:Birdoj de Pakistano
Kategorio:Birdoj de Kartvelio
Kategorio:Birdoj de Pollando