Valerius Cordus

**Valerio Kordo** (1515-1544) estis germana botanikisto, kuracisto, apotekisto, naturalisto, farmakopeisto, aŭtoro de la unua germana farmakopeo kaj fama herbotraktaĵo "Historia Plantarum" (1561). Li same konatas pro sia pionireco pri malkovro kaj priskribo de la unua metodo por eterosintezado, en la 24-a de januaro 1540, kiun li nomis "oleum dulci vitrioli". Lia antaŭtempa morto malpermesis al li fariĝi la plej granda el ĉiuj herbistoj, tamen li plenumis studojn pri plantoj kaj ĉiuj vivantaj materialoj. Li travojaĝis la arbarojn en Germanio kaj Italio, kie li bedaŭrinde malsaniĝis pri malario kaj mortis june aĝante nur 29 jarojn.

## Biografio 
[300ra|eta|maldekstra|"Materia medica", far [Dioskorido, unu el la plej fruaj verkoj pri plantopriskribadoj.]]
Li estis filo de la germana botanikisto Euricius Cordus (1486-1535), kiu orgojle edukis sian filon kiel kuraciston kaj ardan luteranan konvertiton. La patro de Valerio Kordo estis poeto kaj kuracisto, apoganto de Marteno Lutero kaj ricevis sian diplomon pri Medicino en la Universitato de Ferrara, en 1521. Valerio Kordo pasis sian junecon en Kaselo, post li vivis iom da tempo en Erfurto kaj pli malfrue li translokiĝis al Brunsvigo. En 1527, li iris al Marburgo, kie li kaj lia frato Filipo Kordo enmatrikuliĝis en la universitato, kaj, en 1531, li ricevis sian diplomon pri bakalaŭreco.

Dum ĉi tiuj jaroj kaj la sekvantaj li restis sub la senpera influo de sia patro, kiu instruis lin la preparadon de medicinaĵoj samkiel donis al li lecionojn pri botaniko. Sekve Kordo kompletigis sian trejnadon en la apoteko de sia onklo Johannes Joachim Ralla (1509-1560), en Lepsiko, kien li translokiĝis, en 1533, kaj enmatrikuliĝis en la Universitato de Lepsiko. Tie li restis eble ĝis la jaro 1539, pli malfrue, li eklernis en la Universitato de Wittenberg, por daŭrigi siajn studojn, kie ankaŭ li instruis dum kelkaj jaroj.

Philipp Melanchthon (1497-1560) estis lia profesoro kaj la ĉefa lernobjekto instruata de lia profesoro estis la verko "Alexipharmaka" de Nikandro de Kolofono. Liaj lecionoj pri la "Materia Medica" estis tre popularaj kaj estis publikigitaj postmorte en 1549, en lia "Komentoj pri Dioskorido". Inter la esploroj prezentitaj en liaj lecionoj ĉeestis la rezultoj je liaj personaj observoj pri la samaj plantoj priskribitaj de Dioskorido dum la 1-a jardento de nia erao. La direkta observado de vivantaj specioj estis unu el la ĉefaj karakterizoj de Valerio Kordo. Dum sia restado en Vitenbergo li disvolvis intimajn ligojn al la loka apoteko de la pentristo Lucas Cranach la Juna (1515-1586). Plian fojon ĉi-interrilato alportis gravajn kontribuaĵojn por lia praktikaj konoj pri apoteko.
[250ra|eta|Nikandro de Kolofono, aŭtoro de la verko "Alexipharmaka", kies lecionojn de [Filipo Melanktono|Philipp Melanchthon (1497-1560), Valerio Kordo vizitadis.]]

Lia tuta sperto estis registrita en sia verko "Dispensatorium", kiun li tie kompletigis. En 1542, dum mallonga vizito al Nurenbergo, li submetis tiun laboron al la urba konsilantaro, kiu premiis lin per 100 orflorenoj pro la prezentado, kaj publikigis ĝin, en 1546. La lasta el la pluraj vojaĝoj kiujn Valerio Kordo faris for el Vitenbergo kondukis lin al Italio akompananta de siaj amikoj, inter ili la botanikisto "Hieronymus Schreiber", kiu mortis en (1547). Tra Venecio, Padovo kaj Bolonjo, li atingis Romon, kie, en 1544, estante nur 29-jara, li mortis pro serioza febro, aŭ hazarda akcidento. Lia tombo, en la Preĝejo de Sankta Maria de la Animoj, priskribita de siaj samtempuloj, iom post iom malaperis kaj detruiĝis dum la sinsekvaj restaŭraĵoj.

## Sukcesoj kaj malkovroj 
En la 24-a de januaro 1540, Kordo malkovris kaj priskribis revolucian teknikon por sintezado de la duetila etero, kiu rezultis el reakcio inter la sulfata acido, tiam konata kiel "vitrololeo" kaj la etila alkoholo. Li priskribis kaj menciis la preparmetodon pli malfrue en sia verko "De artificiosis extractionibus liber" (1561). En 1544, la Universitato de Wittenberg donis al li la medicinan diplomon, kaj en tiu sama jaro lia kvinvoluma "Historia Plantarum" estis eldonita. Tiu verko rimarkindiĝis pro ties unikeco kaj ĝi altiris la atenton ne nur de botanikistoj, sed ankaŭ de farmacistoj kaj herbistoj.

Lia ĉefa rolo pri farmacio kuŝas ĉefe sur la verko "Dispensatorium" (1546), kiu, pere de limigita elektado da priskribaĵoj unuafoje portis iom da reguloj por la sensistema kadro de la medikamentoj kaj baldaŭ fariĝis deviga normo tra la tuta Germanio. Krom la priskribado da proksimumo 225 medicinaj plantoj kaj mineraloj, Kordo same raportas, per zorgaj komentoj, pri la origino kaj adulterado de drogoj. Al la unua eldono sekviĝis la dua kaj sekvantaj eldonoj kiuj igis ĝin la unuan konatan oficialan farmakopeon tre for el la bordoj de Germanio.

## Elektita verkaro 
* Pharmacorum omnium ... conficiendorum ratio, 1546
* Pharmacorvm Conficiendorvm ratio: Vulgo uocant Dispensatorivm ; Ex omni ..., 1547
* Pharmacorum conficiendorum ratio: vulgò vocant dispensatorium : ex omnium genere bonorum authorum, cum veterum tum reventium collectum, & scholiis utilissimis illustratum, in quibus obiter plurium simplicium, hactenus non cognitorum, vera noticia traditur, 1548
* De medicinali materia libri sex, 1549, Pedanius Dioscorides, Gualtherus Rivius, Valerius Cordus, Johannes Ruellius
* Pedanii Dioscoridis Anazarbei De Medicinali Materia: Libri Sex, 1549, Pedanius Dioscorides, Valerius Cordus, Euricius Cordus, Jean Ruel, Walther Hermann Ryff
* De medica materia libri sex, 1549, Dioscoride, Euricius Cordus, Valerius Cordus, Jean Ruel
* Dispensatorium, hoc est Pharmacorum conficiendorum ratio, 1556
* Dispensatorium, 1559
* Annotationes in P. Dioscorides de medica materia: lib. V., 1561
* De omni rerum fossilium genere, 1565, Conrad Gessner, Valerius Cordus, Saint Epiphanius (Bp. of Constantia in Cyprus.), Georg Fabricius, Severin Göbel, Hierotarantinus Iolas, Johannes Kentmann, François La Rue
* Valerii Cordi. de Halosantho seu spermate deti, vulgo dicto, liber, 1566
* Valerii Cordii Simesvsii De halosantho ..., 1566
* Novus Dispensatorium, 1570
* Dispensatorium sive pharmacorum conficiendorum ratio, 1579, Valerius Cordus, Peter Coudenberghe
* Pharmacorvm Omnivm, .. Vulgo vocant: Dispensatorivm sive antidotarium ..., 1592
* Val. Cordi Dispensatorium, 1612, Valerius Cordus, Guillaume Rondelet
* Novum Dispensatorium, 1627, Valerius Cordus, Pierre Coudenberg
* Den leydtsman ... der medicynen ..., 1662, Valerius Cordus, Matthias De L'Obel, P. Koudenberg
* Stirpium Descriptionis Lib. Quintus, 1753

## Literaturo 
* Galileo Projekto
* Allgemeine Deutsche Biographie
* Dankenflex 
* Personensuche
* WorldCat Identities
* Bibliothèque Nationale de France
* Melchior Adam
* Encyclopedia.com
* JSTOR
* Natural Religion and Christian Theology: Volume 1, Science and ..., Volume 1, Charles E. Raven
* Landmarks of Botanical History, Parte 2, Edward Lee Greene
* The Names of Plants, D. Gledhill
* Iter Italicum: en 2 vol. : (Alia itinera 1) : Australia to Germany
* The Rise of the Technocrats: A Social History, W.H.G. Armytage
* The Science of Describing: Natural History in Renaissance Europe, Brian W. Ogilvie
* Plant Systematics: An Integrated Approach, Gurcharan Singh
* Botanical Exploration Southern Africa, Mary Gunn, L. E. W. Codd
* Renaissance Readings of the Corpus Aristotelicum: Proceedings from the ..., Marianne Pade
* New Scientist 5 jan. 1984

## Vidu ankaŭ 

Ethoxyethane_200.svg|Duetila etero
Malaria_map.PNG|Malario
Sulfuric-acid-2D-dimensions.svg|Sulfata acido
Dioscorides01.jpg|Dioskorido(40-90)
Ramon_Llull.jpg|Rajmondo Lulo(1232-1315)
Jean_Ruel03.jpg|Jean Ruel(1474-1537)
Botanologicon.jpg|Euricius Cordus(1486-1535)
Brunfels-1.png|Otto Brunfels(1488-1534)
Scuola toscana, ritratto di luca ghini, xix secolo.jpg|Luko Gino(1490-1556)
PhilippMelanchthon.jpg|Philipp Melanchthon(1497-1560)
Hieronymus_Bock.jpg|Hieronimo Boko(1498-1554)
Renaissance_C14_F%C3%BCllmaurer_Leonhart_Fuchs.jpg|Leonhart Fuchs(1501-1566)
Pietro_Andrea_Mattioli.jpg|Pietro Andrea Mattioli(1501-1577)
Rondelet_Guillaume_1507-1566.jpg|Guillaume Rondelet(1507-1566)
Mandrake_-_William_Turner%27s_Herbal.jpg|William Turner(1508-1568)
Distillation_by_Retort.png|Johannes Ralla(1509-1560)
Das-Abendmahl-1565.jpg|Lucas Cranach la pli juna(1515-1586)
Gessner_Conrad_1516-1565.jpg|Conrad Gesner(1516-1565)
Epitaphia honestissimae atque optime fominae Annae coniugis.png|Georg Aemilius(1517-1569)
Belon_Pierre_1517-1564.jpg|Pierre Belon(1517-1564)
Adam_Lonicer04.jpg|Adamo Lonicero(1528-1586)
Camerarius.jpg|Joachim Camerarius(1534-1598)
Matthias_de_Lobel.jpg|Mateo Lobelo(1538-1616)
Bauhin Gaspard (21892514).jpg|Kasparo Bauhino(1560-1624)
Plumier_Charles_1646-1706.jpg|Charles Plumier(1646-1704)
Carl_Linnaeus_dressed_as_a_Laplander.jpg|Karolo Lineo(1707-1778)
Kew_Gardens_Palm_House,_London_-_July_2009.jpg|Thomas Archibald Sprague(1877-1958)

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj botanikistoj
Kategorio:Germanaj kuracistoj
Kategorio:Germanaj apotekistoj
Kategorio:Germanaj natursciencistoj