Ape (Latvio)

**Ape** - jen latve, historie ankaŭ  kaj  - estas urbo en la historia regiono Livonio, kiu ekde 1919 estas en la nordoriento de Latvio. Ĝi apartenas al distrikto Smiltene, antaŭ ol ĝi estis la administra centro de iama distrikto Ape. Situante 28 km de Alūksne, 56 km de Smiltene kaj 176 km de Rigo, nur 2 km de la estona landlimo.

La urbo estas formita en plata depresio sur la bordo de la rapida rivero Vaidava 2 km de la aŭtovojo A2 (Rigo-Pskovo). Ape estas unu el la plej malgrandaj urboj de Latvio - 856 loĝantoj en 2021.

## Historio 
Ekde la 13-a jarcento, la regiono apartenis al la germanlingva Livonia Ordeno. La loĝloko ekestis ĉirkaŭ grandbieno, kiu estis starigita ekde la jaro 1420 per la familio Hoppe de la Livonia Ordeno. La nomo de la grandbieno - origine germane *Hoppenhof*, poste ankaŭ latve *Ope*, ekde 1925 *Ape*, estas derivita de la familia nomo. Ĉi tie intersekciĝis la vojoj kondukantaj al Estonio kaj Rusio.

La urbo prosperis en la dua duono de la 19-a jarcento, kiam Axel von Delvig iĝis la posedanto de la grandbieno. Evoluo estis faciligita per la etŝpura fervojo Pļaviņas-Ape-Valka, kiu estis malfermita en 1903. La urbo iĝis centro de komerco kaj metio. La plej multaj el la konstruaĵoj estis konstruitaj el loka kolora dolomito.

Dum la sendependecmilito de Latvio (1918-1920), furiozaj bataloj okazis en la areo de Ape en 1919 inter latvaj, finnaj kaj estonaj trupoj unuflanke kaj la Ruĝa Armeo aliflanke. Tiam okazis unua ondo de elmigro de la regionaj germanaj baltoj okcidenten.

Ape akiris urborajtojn en 1928. En 1935, la urbo havis populacion de 922 homojn, de kiuj 73% estis latvoj kaj 15% estonoj. Proksimume duono de la loĝejoj de la urbo estis elektrigitaj en tiu tempo.

Dum la Dua Mondmilito, en 1941, invadita Sovetunio deportis 45 homojn el Ape, sed post la invado de Nazia Germanio ĝiaj subtenantoj mortigis ĉirkaŭ 100 judojn en la urbo.

De 1950 ĝis 1956, Ape estis la centro de distrikto (latve *rajons*). Ene de la nunaj administraj limoj, la urbo Ape kun la kampara teritorio de la urbo, nun paroĥo Ape, estis establita en 1967.

Fervoja trafiko tra Ape finiĝis kiam la Valga-Ape sekcio estis fermita en 1970, sed de januaro 1, 1973, trafiko de Ape ĝis Alūksne ankaŭ estis ĉesigita. Baldaŭ poste, la trakoj en la fermitaj sekcioj estis malmuntitaj kaj enrubigitaj, la iama linio estas utiligita por turismo. La konstruaĵo de Ape stacidomo, konstruita el dolomito, pluvivis ĝis la nuntempo; ĝi estis uzata kiel busstacidomo dum kelka tempo, kaj busoj nun haltas sur la placo apud la stacidomo. Hodiaŭ, la stacidomo estas fermita, sed informoj pri la historio de Ape troviĝas en ĝiaj fenestroj.

## Geografio 
En la najbareco de Ape, la altebenaĵo Alūksne pasas en la depresion Vidusgauja. Rivero Vaidava fluas tra la urbo.

Averaĝa temperaturo: -7 °C en januaro, +16,5 - +17 °C en julio. Precipitaĵo 650 mm jare.

## Vidindaĵoj 
La jara festo de la urbo okazas fine de aŭgusto. La kutimaj vidindaĵoj estas la dolomitdomoj en la urbocentro kaj la pavimo sur Pasta strato, la Vaidava kogna naturmigrovojo laŭ la dolomitnudroko "Raganu klifoj", monumentoj al la lokuloj, grandbienoparko, Dzenīši saliko.

## Sportoj 
La tradicia "Vaidava Cup" en motokroso estis okazigita en Ape ekde 1974, kompletigita per bicikladkonkuradoj ekde 2007. La urbo havas motorcikladan kaj glacihokean klubon.

## Bildoj 

Apes pilsētas dome.jpg|Urbodomo.
Apes muiža (10).jpg|En Ape grandbieno.
Apes stacijas ēka.jpg|Iama fervoja stacidomo.
Ape, Raganu klintis pie Vaidavas 1999-06-19 - panoramio.jpg|Rivero Vaidava kaj Raganu klifoj.
Ape, E. Zālītes muzejs 2001-08-04.jpg|Muzeo de verkistino Elīna Zālīte.
Ape, Latvijas lielākais vītols. 1999-06-19.jpg|La plej granda saliko en Latvio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Urboj de Latvio