Ernst Abbe

**Ernst ABBE** (naskiĝinta la 23-a de januaro 1840 en Eisenach, mortinta la 14-a de januaro 1905 en Jena) estis germana fizikisto, teknika optikisto kaj sociala reformanto.eta|Monumento por Abbe en Jena, farita en 1977.

## Vivo 
La filo de laborestro ekdeĵoris kiel instruisto ĉe la societo *Physikalischer Verein* en Frankfurt am Main. Ekde 1863 li estis privata docento kaj profesoriĝis pri fiziko en 1870 en Jena. En la jaro 1867-a Carl Zeiß faris lin estro de la optikaj laboroj, en 1875 li iĝis entreprena kompaniano.

En 1884 li fondis, kune kun Zeiss kaj la kemiisto Otto Schott la firmaon *Glastechnisches Laboratorium Schott & Genossen*, kiu poste nomiĝis *Jenaer Glaswerk Schott und Genossen*.

Post la morto de Zeiss en 1889 Abbe iĝis sola entreprenposedanto. En 1891 li transdonis la firmaon al la de li kreita Fondaĵo *Carl Zeiss* kaj enkondukis plurajn socialajn reformojn (i.a. forpermesa tempo kun pago, pensioj, maksimuma laborkvanto de 8 horoj potage).

## Graveco scienca kaj honoroj
Abbe starigis i.a. teorion pri mikroskopa bildigo ''(Abbe'sche Theorie)*. Ĝi konstatas ke la kvalito de mikroskopiado dependus ankaŭ de la luma difrakto ĉe la objektoj kaj ke la dissolvo-kvalito estus limigita per la luma ondolongo. Liaj esploroj fariĝis fundamentoj por la plievoluigo kaj -bonigo de optikaj precizegaj instrumentoj.
Por li nomiĝis en Eisenach la Ernst-Abbe-gimnazio.

## Literaturo 
* Felix Auerbach: *Ernst Abbe – Sein Leben, sein Wirken, seine Persönlichkeit.* Akadem. Verlagsgesellschaft, Leipzig 1918
* Bernd Dörband, Henriette Müller: *Ernst Abbe, das unbekannte Genie. Spurensuche in Jena, Eisenach, Göttingen und Frankfurt am Main*. Jena 2005
* C. Freitag, H. Rechenberg: *Ernst Abbe – ein Physiker und Unternehmer als Sozialreformer. Zum 150. Geburtstag von Ernst Abbe, der vor 100 Jahren die Carl-Zeiss-Stiftung gegründet hat*. In: *Physikalische Blätter*, 46, 1990, Nr. 1., S. 8–11.
* Kerstin Gerth, Wolfgang Wimmer: *Ernst Abbe. Wissenschaftler, Unternehmer, Sozialreformer.* Jena 2005 (englisch, deutsch)
* N. Günther: *Ernst Abbe, Schöpfer der Zeiss Stiftung.* Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, Stuttgart 1951
* Antje Klemm, Nikolaus Knoepffler (eld.): *Ernst Abbe als Unternehmer und Sozialreformer – Ein Beitrag zur Wirtschaftsethik.* Herbert Utz Verlag, München 2007 (PDF )
* Moritz von Rohr: *Ernst Abbe.* Verlag G. Fischer, Jena 1940. Verlag G. Fischer, Jena 1946
* Rüdiger Stolz, Joachim Wittig (Hrsg.): *Carl Zeiss und Ernst Abbe. Leben, Wirken und Bedeutung.* Jena 1993
* Harald Volkmann: *Carl Zeiss und Ernst Abbe, ihr Leben und ihr Werk.* Deutsches Museum – Abhandlungen und Berichte; R. Oldenbourg Verlag, München; VDI-Verlag, Düsseldorf; 1966, Heft 2
* Matthias Steinbach: *Ökonomisten, Philanthropen, Humanitäre. Professorensozialismus in der akademischen Provinz*, Berlin 2008.
* Wolfgang Zinth, Ursula Zinth: *Optik, Lichtstrahlen – Wellen – Photonen*, Oldenbourg Verlag, München 2011, p.&nbsp;202–207.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Pri Ernst Abbe ĉe *zeiss.de*.
* Abbe en la matematikista genealogia arbo.
* Pri Zeiss ĉe *NDB''.

Kategorio:Jena
Kategorio:Germanaj inĝenieroj
Kategorio:Germanaj fizikistoj
Kategorio:Germanaj entreprenistoj
Kategorio:Optikaj fizikistoj
Kategorio:Optikaj inĝenieroj
Kategorio:Mikroskopistoj
Kategorio:Historio de vitro
Kategorio:Germanaj inventistoj
Kategorio:Germanaj profesoroj
Kategorio:Germanaj ateistoj
Kategorio:Mortintoj en 1905
Kategorio:Homoj rilataj al Eisenach
Kategorio:Homoj rilataj al Jena
Kategorio:Membroj de la Prusa Akademio de Sciencoj