open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
William Barton Rogers

**William Barton Rogers** - naskiĝis la 7-an de decembro 1804 en Filadelfio, mortis la 30-an de majo 1882 en Bostono - estis usona sciencisto, nome fizikisto kaj geologo. Li en 1846 proponis kreon de politeknika institucio. En 1859, la ŝtatestro de Masaĉuseco proponis ke iom el la nova tero en Bostono kreita el la haveno estu por edukaj celoj. Rogers estris komitaton kiu submetis peticion por krei kaj muzeon de natura historio kaj novan altlernejonje nomo Masaĉuseca Instituto de Teknologio. Akton, kiu instalis la instituton kaj donis la landon, aprobis la parlamento kaj subskribis la ŝtatestro je la 10-a de aprilo 1861. En 1862 okazis la unua kunveno de la estraro, kaj elektiĝis Rogers al la posteno de la unua prezidento de la Masaĉuseca Instituto de Teknologio. Konstruado de konstruaĵo en Bostono komenciĝis en 1863. Post du jaroj, la konstruaĵo ankoraŭ ne finiĝis, do nepacienca Rogers malfermis kursojn la 20-an de februaro 1865, en la Komerca Biblioteko en la urbocentro. La Masaĉuseca Instituto de Teknologio kaj Bostono kreskis kaj en la fruaj jaroj de la 20-a jarcento, estis novkreita universitata kampuso ĉe riverbordo en la bostona antaŭurbo Cambridge kiu estis tute libera.

Kategorio:Usonaj sciencistoj
Ingrid Piller

**Ingrid Piller** (naskiĝis en 1967) estas germandevena aŭstralia socilingvisto kaj profesoro pri aplikata lingvistiko, profesoro ĉe la aŭstralia Universitato Macquarie en Sidney kaj elektita samrangulo de la aŭstralia *Australian Academy of the Humanities*, kies esploroj fokusas interkulturan komunikadon, lingvolernadon, plurlingvecon, dulingvan edukadon kaj lingvan diversecon, precipe en unulingvaj kuntekstoj aŭ tradicioj.

Piller ankaŭ ĉefredaktas la internacian socilingvistikan revuon *Multilingua* kaj estas fonda redaktoro de la socilingvista esplordiskoniga platformo *Language on the Move*. Tiu retejo ligas akademianojn kun esplorinteresoj en interkultura komunikado, lingvolernado, plurlingvismo, plurlingveco kaj dulingva edukado internacie, kaj alportas ilian esploradon al larĝa tutmonda spektantaro.

Ŝi estas ankaŭ membro de la fakula kolegio de la aŭstralia *Reseach Council* (ARC).

## Esploro kaj efiko 
La verkaro de Piller en aplikata lingvistiko kaj socilingvistiko koncentriĝas je interkultura komunikado, lingva akirado, plurlingveco kaj dulingva edukado.

Ŝi ankaŭ eksplicite traktas kiel defii la malavantaĝojn en la tutmonda akademia eldonado kiun alfrontas multlingvaj akademianoj.

Laŭ *Google Scholar*, ŝia laboro estis citita jam pli ol 7100 fojojn.

### Esploro pri lingva diverseco en la socia vivo 
Ŝia esploro ekzamenas la sociajn sekvojn de lingva diverseco rezulte de migrado kaj tutmondiĝo por dungado, edukado kaj aliaj flankoj de socia partopreno kiun diskonigas la blogo *Language on the Move*  per pli da lingva justeco. Ŝi ankaŭ tviteras pri lingva diverseco.

## Verkaro kaj premioj 
Ingrid Piller estas la aŭtoro de *Linguistic Diversity and Social Justice* (Oxford University Press, 2016), kiu gajnis en 2017 la premion pri prozo en la kategorio 'lingvo kaj lingvistiko' kaj samjare la libropremion BAAL. Ŝi ankaŭ estas la aŭtoro de Intercultural Communication (*Interkultura Komunikado) ĉe* Edinburgh University Press, 2-a eld., 2017) kaj pli ol 400 aliaj publikaĵoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
Interkultura komunikado

Multlingveco

## Eksteraj ligiloj 
Retejo *Language on the Move*
Kategorio:Vivantaj homoj
Kategorio:Aŭstraliaj lingvistoj
Kategorio:Socilingvistiko
Kategorio:Aplikata lingvistiko
Ellen Swallow Richards

'''''' (naskiĝis la  en Dunstable, kantono Middlesex, Masaĉuseco, mortis la  en Bostono) estis usona sciencistino pri ĥemio, laborinte kiel kemiisto, universitata instruisto, ekonomikisto, ekologo, mediprotektulo kaj verkisto. Ŝi estis la unua virino, kiu diplomiĝis en 1873 ĉe la renoma Masaĉuseca Instituto de Teknologio. Malgraŭ tio, la studentaro ĉe la Instituto estis preskaŭ tute vira ĝis la 1970-oj, kiam multaj ŝanĝoj komenciĝis ĉe la Instituto. Nun la studentinaro estas pli ol 40% de la tuto.

Kategorio:Usonaj sciencistoj
Blesa

**Blesa** [BLEsa] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la nordo de la norda komarko Minbasenoj, kies komarka ĉefurbo estas Utrillas. 

## Geografio
Ĝi estas je 107 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, inter Moyuela (norde) kaj Muniesa (oriente). Ĝi estas en la nordo de la Iberia Sistemo. La loĝloko estas je 771 msm. 

## Historio
Ĝi estis konkerita el islamanoj en 1137 (aŭ 1143). Plej frua dokumenta mencio estas de 1198 kiel loko de senjoro Miguel Luesia. Certe la zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. En 1328, Alfonso la 4-a vendis Huesa kaj ĝiajn domarojn, inter kiuj Blesa, al Pedro de Luna, farante parton de la komunumaro *Sesma de la Honor de Huesa* ene de la komunumaro Domaroj de Daroca, kiu pluis ĝis 1838. 

La 1an de Februaro 1430, la reĝo Alfonso la 5-a de Aragono ordonis okupadon de la kastelo (eble nur simpla tureto) de Blesa kaj oni aligu ĝin al la Krono.

En 1916 finiĝis la konstruado de la turo de la preĝejo de Sankta Kruco, tre malfrua ol la propra preĝejo.

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Blesa kie oni malaltiĝis el 1 325 loĝantoj en 1900 ĝis nunaj 85 loĝantoj.

## Aktualo
Bazo de ekonomio estas agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj, olivarboj), forstado kaj brutobredado (ŝafoj kaj porkoj). Nune rura turismo. 

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo kun baroka turo de la 18-a jarcento, krucmonumentoj, trinkujoj, domegoj, muelejoj, muzeo pri ĉarpentado kaj forĝejo kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

## Vidu ankaŭ
* Municipoj de la provinco Teruelo

## Notoj
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Municipoj de Teruelo
Denny Vrandečić

**Zdenko** "**Denny**" **Vrandečić** (naskiĝis la 27-an de 1978 en Stuttgart, Germanio) estas kroata-usona komputosciencisto, kunprogramisto de *Semantic MediaWiki* (SMW), kiu estis ankaŭ la inspirfonto por Vikidatumoj (*Wikidata)*. Vrandečić estas iniciatinto-gvidanto de la projekto *Abstrakta Vikipedio* kaj de la rilata projekto Vikifunkcioj (*Wikifunctions*), kiu celas uzi strukturitajn datumojn de Wikidata por krei plurlingvan, maŝinostiritan scioplatformon. En lia eseo kiel kontribuaĵo al la 20-a datreveno de Vikipedio, Vikipedio@20 *-* *Rakontoj de Nefinita Revolucio*, li ellaboras kaj teknikan kaj propran rezonadon pri la urĝeco por vikipediaj eldonoj de pli malgrandaj lingvoj kaj por pli grandaj lingvoj .

Vrandečić ankaŭ laboras ĉe la Fondumo Vikimedio kiel administranto de specialaj projektoj kaj strukturitaj enhavoj. En 2008, li estis la gvidanto de la scienca programo Vikimanio. En 2015 kaj 2016, Vrandečić estis elektita al la direktoraro de la Fondumo Vikimedio.

## Plurlingva maŝinstirita scioplatformo 
Vrandečić estas iniciatinto-gvidanto de la projekto *Abstract Wikipedia*, novnomita Vikifunkcioj (*Wikifunctions*), kiu celas uzi strukturitajn datumojn de Wikidata por krei plurlingvan, maŝinostiritan scioplatformon.

En lia eseo kiel kontribuaĵo por la 20-a datreveno de Vikipedio, *Vikipedia @ 20* *-* *Rakontoj de Nefinita Revolucio*, li ellaboras kaj teknikan kaj propran vidpunkton pri la urĝeco por reekvilibrigi la disvastigon de scioj ene de vikipediaj eldonoj inter la pli malgrandaj lingvoj kaj la pli grandaj lingvoj , ĉar la celo de Vikipedio estas ke ĉiuj lingvoversioj de Vikipedio (317 versioj en 2022) povu profiti de la kunhavigo de ĉiuj scioj.

La anglalingva vikipedio ekzemple havas pli ol 6 milionoj da artikoloj (en 2022) dum la amhara kiun parolas pli ol 20 milionoj da homoj havas malpli ol 15 000 artikolojn en la amharlingva vikipedio. Aliflanke, ĉe la germanlingva vikipedio (kun ĉ. 2,5 milionoj da artikoloj) sole 50% de la artikolaj temoj estas reprezentataj en la angla vikipedio kaj unu en 1 miliono de la artikolaj temoj en la germana vikipedio, estas temoj pri kiuj la angla vikipedio tute ne scias ion. Iuj artikoloj pri pli specifaj temoj ekzemple en la amharlingva vikipedio tute ne estas konataj de legantoj de la anglalingva vikipedio. Vikipedio pritraktas 20 milionojn da temoj en formo de artikoloj al kiuj eĉ la legantoj de la angla vikipedio havas sole aliron al triono de tiuj temoj (6 milionojn aŭ 1/3).

El kvanta vidpunkto notindas ankaŭ ke inter la 36 000 vikipediaj volontuloj, la anglalingva vikipedio havas 33 000 aktivajn kunlaborantojn, la germanlingva vikipedio 5 000, dum sole 11 vikipedioj povas kalkuli je pli ol 11 000 aktivaj kunlaborantoj kaj duono de la vikipediaj versioj (ĉ. 146) havas malpli ol 10 aktivajn volontulojn. La kosto por ĝisdata vikipedio kuŝas ĉefe en la nombro de temoj multoble la nombron de lingvoversioj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Plurlingveco
* Lingva diverseco

Kategorio:Komputika inĝenierarto
Kategorio:Komputikistoj
Richard Cockburn Maclaurin

'''''' - naskiĝis la 5-an de junio 1870 en Selkirk, Selkirkshire, Skotlando, mortis en aĝo de nur 49 jaroj la 15-an de januaro 1920 en Kembriĝo - estis usona sciencisto, nome fizikisto kaj matematikisto. Li komence de la 20-a jarcento estis la prezidanto de la renoma Masaĉuseca Instituto de Teknologio. La instituto, kies unuaj konstruaĵoj en Bostono nur finiĝis dum la 1860-aj jaroj, fine de la 19-a jarcento tre kreskis kiel ankaŭ kreskis la grandurbo Bostono. Kiam la spaco iĝis ĉiam pli malsufiĉa, en la fruaj jaroj de la 20-a jarcento gvide de Richard Cockburn Maclaurin estis novkreita universitata kampuso ĉe riverbordo en la bostona antaŭurbo Kembriĝo kiu estis tute libera.

Kategorio:Usonaj sciencistoj
David Lange

**David LANGE** (naskiĝis la 4-an de aŭgusto 1942 en Ōtāhuhu, mortis la 13-an de aŭgusto 2005 en Middlemore) estis novzelanda politikisto kaj inter la jaroj 1984 kaj 1989 funkciis kiel ĉefministro de Nov-Zelando, kiu forte luktis kontraŭ nukleaj armiloj. Lia politika partio estis la Novzelanda Laborista Partio. En 2003 al li estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“. La patra familio devenis el la hansa urbo Bremeno en Germanio, tial la germanlingva familia nomo.

## Eksteraj ligiloj 
* prezento per la premia komisiono ()

Kategorio:Novzelandanoj
Kategorio:Ĉefministroj de Nov-Zelando
Alcaine

**Alcaine** [alKAJne] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la oriento de la norda komarko Minbasenoj, kies komarka ĉefurbo estas Utrillas. 

## Geografio
Ĝi estas je 104 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, inter Josa (okcidente) kaj Obón (sude), kun kiu ĝi estas apartenanta al la Kultura Parko de la Rivero Martín. Ĝi estas en la nordo de la Iberia Sistemo. La loĝloko estas je 649 msm kun maksimuma alto de 1023 msm. La teritorio estas trapasata de la rivero Martín en la montaro *de los Moros* apud la akvorezervejo Cueva Foradada. Estas du rojoj, alfluantoj de Martín, nome Estercuel kaj Ocino.

## Historio
Estas 56 figuroj en rokpentraĵoj, desegnitaj ruĝnigre, en la Cueva de Marco. Elstaras grupo formata de homo kaj kapraro. 

La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. En 1328, Alfonso la 4-a vendis Huesa kaj ĝiajn domarojn, inter kiuj Alcaine, al Pedro de Luna, farante parton de la komunumaro *Sesma de la Honor de Huesa* ene de la komunumaro Domaroj de Daroca, kiu pluis ĝis 1838. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Alcaine kie oni malaltiĝis ĝis nunaj 46 loĝantoj.

## Aktualo
Bazo de ekonomio estas agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj), forstado, ĉasado kaj brutobredado (ŝafoj kaj kaproj). Nune rura turismo. 

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo, la kastelo kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

## Vidu ankaŭ
* Municipoj de la provinco Teruelo

## Notoj
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Municipoj de Teruelo
Obón

**Obón** [oBON] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la oriento de la norda komarko Minbasenoj, kies komarka ĉefurbo estas Utrillas. 

## Geografio
eta|maldekstre|220px|Gastejo.
eta|maldekstre|220px|Kalvario.
Ĝi estas je 107 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, inter Josa (nordokcidente) kaj Estercuel (sudoriente). Ĝi estas en la nordo de la Iberia Sistemo. La loĝloko estas je 649 msm kun maksimuma alto de 1023 msm. La teritorio estas trapasata de la rivero Martín en la montaro *de los Moros* kiu kunfluas kun la rivero Cabra sude de la akvorezervejo Cueva Foradada. 

## Historio
En la *Cueva de los Huesos* (Groto de la Ostoj) estas paleontologia kuŝejo kun faŭno de la meza Pleistoceno. Estas tri kompleksoj de orienta surroka pentrarto: El Hocino de Chornas, El Cerrao kaj La Coquinera.

La plej frua mencio de Obón estas de 1177 kiel Ovonciello en teksto referenca al la Komunumo de Teruel kaj ties reloĝado. En 1179 estas alia mencio, jam kiel Ovon, kiam Alfonso la 2-a donas la urbon Alcañiz al la Ordeno de Kalatravo, kun limo en la rivero Martín sed kun Ovon ekster la teritorio kalatrava. En 1247 Obón kaj ĝia kastelo estis donitaj de Jakobo la 1-a de Aragono al Peregrín de Atrosillo. Poste la loko apartenis al Rodrigo Jiménez de Luna, Teresa Sánchez de Huerta kaj Fernando López de Luna, en 1401. Fine, Don Juan López de Luna, filo de Fernando López de Luna, vendis ĝin al Berenguer de Bardaxí ĉirkaŭ la jaro 1420 kaj ekde tiam ĝi apartenis al la familio Bardaxí [bardaĤI].

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Obón kie oni malaltiĝis el 1202 loĝantoj en 1902 ĝis nunaj 32 loĝantoj.

## Aktualo
Bazo de ekonomio estas agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj, iam safrano), forstado, ĉasado kaj brutobredado (ŝafoj kaj kaproj). Nune rura turismo. 

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo, la kastelo kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

## Vidu ankaŭ
* Municipoj de la provinco Teruelo

## Notoj
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Municipoj de Teruelo
Roberto Tresoldi

**Roberto TRESOLDI** naskiĝis la 14-an de marto 1958 en Milano, Italio.

Li esperantistiĝis en 1974, lernis klasikajn lingvojn kaj literaturojn kaj studis italan lingvon kaj literaturon, historion, lingvistikon kaj filologion ĉe la Katolika Universitato de Milano, kie li diplomiĝis pri ĝermana filologio. Pere de stipendio de la Sveda Instituto li pasigis jaron en Svedio, kie li daŭrigis la studadon ĉe la Universitatoj de Stokholmo kaj Uppsala, kaj kie li verkis disertacion pri teorio kai teĥniko de tradukado.

Roberto Tresoldi laboras kiel tradukisto (*el pluraj modernaj lingvoj*) kaj verkisto kaj kiel kunlaboranto de revuoj kaj eldonejoj. El inter liaj itallingvaj libroj, kelkaj verkoj pri historio de kulturo kaj antropologio aperis ankaŭ franclingve kaj hispanlingve.

Li estis prezidento de la Itala Esperantista Junularo (1977 — 1980) kaj (1982 — 1983) (Respondeculo de prezidantaro).

Li verkis rakonto n nomatan *KRONIKOJ PRI BADIK.*

Kategorio:Italaj esperantistoj
Martín Almada

**Martín Almada** (Puerto Sastre, Paragvajo, 30-an de januaro 1937 - 30-an de marto 2024) estis advokato kaj homrajta aktivulo en Paragvajo. En 2002 al li estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“. La premia komisiono pri li aparte laŭdis lian eksterordinaran kuraĝon kaj persistajn klopodojn elmontri kaj alporti al justeco torturistojn - precipe dum la milita diktaturo sub Alfredo Stroessner - kaj meti sian hejmlandon Paragvajon sur novan demokratian kurson kiu inkluzivas respekton por homaj rajtoj kaj daŭripova evoluo.

## Eksteraj ligiloj 
* martinalmada.org, lia persona retejo ()
* prezento per la premia komisiono ()
* biografio en la retejo *gerechtigkeit-heilt.de* (justeco sanigas) ()

Kategorio:Paragvajanoj
Martin Green

**Martin Green** - naskiĝis la 20-an de julio 1948 en Brisbano - estas profesoro de la universitato de Novsudkimrio en Sidnejo, Aŭstralio, kiu aparte engaĝiĝas pri la progreso kaj vasta enkonduko de homa utiligo de sunenergio. En 2002 al li estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“.

## Eksteraj ligiloj 
* prezento per la premia komisiono ()

Kategorio:Aŭstralianoj
Escucha

**Escucha** [esKUĉa] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la oriento de la norda komarko Minbasenoj, kies komarka ĉefurbo estas Utrillas. La vorto *Escucha* estus komprenebla en hispana kiel *aŭskultu*, sed kvankam oni ne konas la etimologion de la loknomo oni tute malakceptas ajnan rilaton al tiu signifo.

## Geografio
Ĝi estas je 67 km de Teruelo, provinca ĉefurbo. La municipa teritorio estas trapasata de la nacia ŝoseo N-420, inter la km 640-643 kaj 646-650, krom de loka ŝoseo kiu konektas kun Palomar de Arroyos. Escucha estas je 1072 msm en la deklivaro de la *Sierra de San Just*, kie estas gravaj kuŝejoj de lignito. La altitudo gamas inter 1523 m en la Sierra de San Just kaj 960 m borde de la rojo Escucha. Ties jara averaĝa temperaturo estas 12 °C kaj jara precipitaĵo estas de proksimume 500 mm.​ 

La municipo enhavas la loĝlokon Valdeconejos (Valo de Kunikloj). 

## Historio
En la municipa teritorio de Escucha estas la kuŝejo El Castillo, apartenanta al la epoko de iberoj. Tre interesa materialo trovita estas ceramiko, ofte dekoraciita per geometriaj motivoj.​ 

La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. 

Jam en la 20-a jarcento, la elfosado de lignito en la zono de Utrillas, ebligis la instaladon de termoelektra centralo, ekfunkcianta en 1970 kaj fermita en 2012. La malvarmiga sistemo dependis de aerumado kaj ĝi estis unu el plej poluantaj centraloj de Eŭropo per elsendo de dek du milionoj da tunoj de CO2 al la atmosfero, konsumanta ĝis 330 000 tunojn de lignito. En la aktualo oni klopodas serĉi alternativajn projektojn por la reuzado de tiu centralo; ekzemple fabriko de gaso aŭ de biomaso estis konsiderataj maleblaj.​ 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Escucha kie oni malaltiĝis ĝis nunaj 782 loĝantoj. Sed la kazo estis tute alia: oni pliiĝis ĝis 1453 en 1981 kaj kiam ekis la dekandenco de la centralo oni malpliiĝis iom post iom ĝis nunaj malpli ol 800, tio estas oni perdis preskaŭ la duonon.

## Aktualo
Bazo de ekonomio estas malmulta agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj), forstado, ĉasado kaj brutobredado (ŝafoj kaj kaproj). Nune rura turismo. 

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la trinava preĝejo, ermitejo, minmuzeo kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

## Vidu ankaŭ
* Municipoj de la provinco Teruelo

## Notoj
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Municipoj de Teruelo
Fenila 4-vinilbenzoato

**Fenila 4-vinilbenzoato** aŭ **fenila 4-stireno-karboksilato** estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la esteroj, rezultanta el interagado de la 4-Vinilbenzoata acido kaj **fenolo**. Fenila 4-vinilbenzoato estas blanka solidaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. Fenila 4-vinilbenzoato prezentas fenilan grupon ligitan al 4-vinilbenzoata grupo. Ĝi konsistas je 15 karbonatomoj, 12 hidrogenatomo, 2 oksigenatomoj, kaj uzatas en kemiaj sintezoj.

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Preparado de **fenila 4-vinilbenzoato** per traktado de **fenolo** kun **4-vinilbenzoata acido**:

### Reakcio 2 
* Preparado de **fenila 4-vinilbenzoato** per traktado de **4-vinilbenzoata anhidrido** kun **fenolo**:

### Reakcio 3 
* Preparado de **fenila 4-vinilbenzoato** per traktado de **4-vinilbenzoata acido** kun **fenila klorido**:

### Reakcio 4 
* Preparado de **fenila 4-vinilbenzoato** per traktado de **natria 4-vinilbenzoato** kun **fenila klorido**:

## Vidu ankaŭ 
* Vinilbenzoatoj

## Referencoj 
Kategorio:Vinilbenzoatoj
Walden Bello

**Walden Bello** - naskiĝis la 11-an de novembro 1945 en Cardona - estas filipina sociologo kaj politikisto de la socialdemokratia partio "civitana agado". Li laboras kiel profesoro de la universitato de la Filipinoj kaj aktivas en la kontraŭ-tutmondiga movado kritika al la tutmondiĝo farita de korporacia kapitalismo. En 2003 al li kun Nicanor Perlas estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“.

## Eksteraj ligiloj 
* waldenbello.org, lia persona retejo  ()
* prezento per la premia komisiono ()

Kategorio:Filipinanoj
4-Bromobenzoata acido

**4-bromobenzoata acido** aŭ **4-bromo-fenilkarboksilato de hidrogeno** estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la acidoj, rezultanta el oksidado de la **4-bromo-benzaldehido** kaj **4-bromo-benzila alkoholo**. 4-Bromobenzoata acido estas senkoloraj aŭ ruĝaj kristaloj, nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. 4-Bromobenzoata acido prezentas bromon kaj karboksilatan grupon respektive en la 1-a kaj 4-a karbonatomo de la benzena ringo. Ĝi konsistas je 7 karbonatomoj, 5 hidrogenatomo, 2 oksigenatomoj, kaj uzatas en kemiaj sintezoj.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado de la **4-bromobenzoata acido** per oksidado de la **4-bromobenzila alkoholo** en ĉeesto de kalia permanganato:

### Sintezo 2 
* Preparado de la **4-bromobenzoata acido** per hidrolizo de la **4-bromobenzoila klorido**:

### Sintezo 3 
* Preparado de la **4-bromobenzoata acido** per oksidado de la **4-bromobenzaldehido** en ĉeesto de **kalia dukromiato**:

### Sintezo 4 
* Preparado ekde la "4-Bromobenzamido" per interagado de la **4-bromobenzoata acido** kaj amoniako:

## Vidu ankaŭ 
* Bromobenzoatoj

## Referencoj 
B
Guŝ Ŝalom

La organizaĵo **Guŝ Ŝalom** - en hebrea skribo **גוש שלום**, tradukite "Bloko de Paco" - estas kontraŭmilita, senperforta, senprofitcela ne-registara organizaĵo en Israelo. En 2001 al la organizaĵo kaj al la du precipaj aktivuloj Raĥel kaj Uri Avnery estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“.

## Eksteraj ligiloj 
*  (, ,  kaj )
* plia oficiala retejo de Uri Avnery en la germana
* prezento per la premia komisiono ()

Kategorio:Organizaĵoj en Israelo
Cañizar del Olivar

**Cañizar del Olivar** [kanjiZAR deloliBAR] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la oriento de la norda komarko Minbasenoj, kies komarka ĉefurbo estas Utrillas. La loknomo *Cañizar del Olivar* estas etimologie komprenebla en hispana kiel *Kanejo de la Olivarbaro*, kaj simbole en la municipa blazono aperas branĉeto de olivarbo.

## Geografio
Ĝi estas je 86 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, inter Castel de Cabra (okcidente) kaj Gargallo (oriente) laŭ la nacia ŝoseo N-211 kaj krome La Zoma (sudoriente). La altitudo de la loĝloko estas de 954 msm.​ Ĝi estas ĉe la Iberia Sistemo sur la nordorienta deklivaro de la Sierra de San Just, elstare ĉe Loma de La Zoma (1144 m) kaj Muela Quemada (1131 m). La altitudo de la municipo gamas inter 1150 m kaj 880 m borde de la rivero Estercuel, ĉe la loĝloko. 

## Historio
La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Cañizar del Olivar oni malaltiĝis ĝis nunaj 105 loĝantoj. 

## Aktualo
Bazo de ekonomio nun estas malmulta agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj), forstado, ĉasado kaj brutobredado (ŝafoj kaj kaproj). Nune rura turismo. 

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

## Vidu ankaŭ
* Municipoj de la provinco Teruelo

## Notoj
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Municipoj de Teruelo
Tewolde Berhan Gebre Egziabher

**Tewolde Berhan Gebre Egziabher** - tigraje ተወልደ ብርሃን ገብረእግዚአብሔር, naskiĝis la 19-an de februaro 1940 en Adwa kaj mortis la 20-an de marto 2023 estis sciencisto, konkrete biologo kaj mediprotekta aktivulo en Etiopio, kiu aparte engaĝiĝas pri la protektado de la biodiverseco kaj de la tradiciaj rajtoj de farmistoj kaj komunumoj al siaj rimedoj. En 2000 al li estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“.

## Eksteraj ligiloj 
* prezento per la premia komisiono ()

Kategorio:Etiopianoj
Birsel Lemke

**Birsel LEMKE** (naskiĝis la 4-an de julio 1950 en Istanbulo kiel *Birsel Altin*) estas turka politika sciencistino kaj mediprotekta aktivulino en Turkio.

De 1975 ĝis 1985 ŝi vivis en Germanio, kaj tiam kun sia germana edzo *Jochen Lemke* kaj la familio revenis al Turkio, kie ŝi de 1987 ĝis 1990 estis membro de la Verduloj de Turkio. En 1990 ŝi fondis la civitanan iniciaton HAYIR ("ne") kontraŭ or-minaj projektoj sur la egea marbordo de Turkio. Sub la devizo "Olivoj estas nia oro", la civitana iniciato HAYIR protestis kontraŭ la detruo de la jarmila kultura pejzaĝo. En 2000 al ŝi estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“.

## Eksteraj ligiloj 
* prezento per la premia komisiono ()

Kategorio:Turkoj
Wes Jackson

**Wes Jackson** - naskiĝis la 30-an de novembro 1935 en Topeka - estas biologo, botanikisto kaj universitata instruisto en Usono, kiu aparte engaĝiĝas pri la evoluigado de agrikulturo kiu estas kaj tre produktiva kaj vere ekologie daŭrigebla. En 2000 al li estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“.

## Eksteraj ligiloj 
* prezento per la premia komisiono ()

Kategorio:Usonanoj
35435 Erikayang

'*35435 *Erikayang'''* estas tre malgranda sed treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono en orbita resonanco 7:2 kun Jupitero.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo « LINEAR » elde la situejo de Socorro de la Laboratorio Lincoln (Nov-Meksiko, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Erika Yang*, kiu gajnis la unuan rangon en la *Intel International Science and Engineering Fair* de 2018 pro sia projekto pri materiala scienco. Ŝi estis lernantino ĉe la Duagrada Lernejo *Granada'' de Livermore (Kalifornio, Usono).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de LINEAR
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Munir Said Thalib

**Munir Said Thalib** - naskiĝis la 8-an de decembro 1965 en Malang, murdiĝis per arsena toksiĝo 38-jara la 7-an de septembro 2004 sur flugo de Ĝakarto al Schiphol, la flughaveno de Amsterdamo - estis juristo, politikisto kaj homrajta aktivulo en Indonezio. En 2000 al li estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“. Li estas unu el la plej famaj aktivuloj pri homaj rajtoj de Indonezio, kaj forte luktis kontraŭ korupteco kaj la demokratie nekontrolata agado de la indonezia armeo en la jaroj antaŭ lia murdiĝo.

## Eksteraj ligiloj 
* prezento per la premia komisiono ()

Kategorio:Indonezianoj
Hermann Scheer

**Hermann Scheer** - naskiĝis la 29-an de aprilo 1944 en Wehrheim, mortis 66-jara la 14-an de oktobro 2010 en Berlino - estis socialdemokrata politikisto, ekonomikisto kaj mediprotekta aktivulo en Germanio, interalie ekde 1980 membro de la nacia parlamento *Bundestag*, kiu aparte engaĝiĝis pri la progreso kaj vasta enkonduko de homa utiligo de sunenergio. En 1999 al li estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“.

## Eksteraj ligiloj 
* prezento per la premia komisiono ()

Kategorio:Germanoj
Cuevas de Almudén

**Cuevas de Almudén** [KŬEbas dealmuDEN] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la sudokcidento de la norda komarko Minbasenoj, kies komarka ĉefurbo estas Utrillas. 

## Geografio
Ĝi estas je 56 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, inter Mezquita de Jarque (okcidente) kaj Jarque de la Val (oriente) laŭ la regiona ŝoseo A-1403. La altitudo de la loĝloko estas de 1281 msm, pro kio estas malvarma vetero.​ Ĝi estas ĉe la Iberia Sistemo. 

## Historio
La loknomo *Cuevas de Almudén* estas etimologie komprenebla en hispana kiel *Grotoj de Almudén*, kaj siavice *Almudén* derivas de la araba المعدن (al-maʿdin), «la mino».​ Tio klare indikas la araban devenon de la loko kaj krome la tradician dediĉon al minado. 

La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Cuevas de Almudén oni malaltiĝis el 300 loĝantoj en 1877 kaj 252 en 1920 ĝis nunaj 118 loĝantoj. 

## Aktualo
Bazo de ekonomio nun estas malmulta agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj), forstado, ĉasado kaj brutobredado (ŝafoj kaj kaproj). Nune rura turismo. 

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

## Vidu ankaŭ
* Municipoj de la provinco Teruelo

## Notoj
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Municipoj de Teruelo
4-Bromobenzoata anhidrido

**4-Bromobenzoata anhidrido** aŭ **bromofenilkarboksilata anhidrido** estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la anhidridoj, rezultanta el hidrolizo de la 4-Bromobenzoata acido aŭ interagado de la **4-bromo-benzila alkoholo** kaj **4-bromo-benzoila klorido**. 4-Bromobenzoata anhidrido estas blanka solidaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. 4-Bromobenzoata anhidrido prezentas du 4-bromobenzoatajn grupojn ligitajn al oksigenatomo. Ĝi konsistas je 14 karbonatomoj, 8 hidrogenatomo, 3 oksigenatomoj, 2 bromatomo, kaj uzatas en kemiaj sintezoj.

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Preparado de **4-bromobenzoata anhidrido** per senhidratigo de la **4-bromobenzoata acido** kun **fosfora pentoksido**:

### Reakcio 2 
* Preparado de **4-bromobenzoata anhidrido** per traktado de **4-bromobenzoila klorido** kun **4-bromobenzoata acido**:

### Reakcio 3 
* Preparado de **4-bromobenzoata anhidrido** per traktado de **4-bromobenzoila klorido** kun **natria 4-bromobenzoato**:

### Reakcio 4 
* Preparado de **4-bromobenzamido** per traktado de **amonia klorido** kun **4-bromobenzoata anhidrido**:

## Vidu ankaŭ 
* Bromobenzoatoj

## Referencoj 
B
La Zoma

**La Zoma** [laZOma] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la oriento de la norda komarko Minbasenoj, kies komarka ĉefurbo estas Utrillas. 

## Toponimio
La termino Zoma devenas de la araba صومعة, ȘAWMU'A "minareto". Zoma, estas la kutima termino en Aragono por referenci al minaretoj, precize jam en la epoko de kristana dominado, sed kun ankoraŭ islama loĝantaro. 

## Geografio
Ĝi estas je 88 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, kaj je 64 de Alcañiz. Ĝi estas limigita de la municipaj teritorioj de Ejulve oriente, Gargallo kaj Cañizar del Olivar norde, Aliaga sude, kaj Castel de Cabra okcidente. Ĝi estas en la norda deklivaro de la Sierra de San Just. La Zoma estas sur monteto kie pintas la konstruaĵo de la preĝejo. 

## Historio
eta|maldekstre|350px|Vidaĵo de la loĝloko.
La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en La Zoma oni malaltiĝis ĝis nunaj 105 loĝantoj.

## Aktualo
Bazo de ekonomio nun estas malmulta agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj), forstado, ĉasado kaj brutobredado (ŝafoj kaj kaproj). Nune rura turismo. 

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo, ermitejo, la urbodomo kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

## Vidu ankaŭ
* Municipoj de la provinco Teruelo

## Notoj
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Municipoj de Teruelo
Alila 4-bromobenzoato

**Alila 4-bromobenzoato** aŭ **alila 4-bromo-fenilkarboksilato** estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la esteroj, rezultanta el interagado de la 4-Bromobenzoata acido kaj **4-bromobenzila alkoholo**. Alila 4-bromobenzoato estas blanka solidaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en alkoholoj kaj aliaj nepolaraj organikaj solvantoj. Alila 4-bromobenzoato prezentas bromatomon kaj alilkarboksilatan grupon respektive en la 1-a kaj 4-a karbonatomoj de la benzena ringo. Ĝi konsistas je 10 karbonatomoj, 9 hidrogenatomo, 2 oksigenatomoj, 1 bromatomo kaj uzatas en kemiaj sintezoj.

## Reakcioj 
### Reakcio 1 
* Preparado de **alila 4-bromo-benzoato** per traktado de **4-bromobenzila alkoholo** kun **4-bromo-benzoata acido**:

### Reakcio 2 
* Preparado de **alila 4-bromo-benzoato** per traktado de **4-bromo-benzoata anhidrido** kun **4-bromobenzila alkoholo**:

### Reakcio 3 
* Preparado de **alila 4-bromo-benzoato** per traktado de **4-bromo-benzoata acido** kun **alila klorido**:

### Reakcio 4 
* Preparado de **alila 4-bromo-benzoato** per traktado de **natria 4-bromo-benzoato** kun **alila klorido**:

## Vidu ankaŭ 
* Bromobenzoatoj

## Referencoj 
Kategorio:Bromobenzoatoj
44110 Cassegrain

'*44110 *Cassegrain'''* estas tre malgranda, sed treege hela asteroido de la ĉefa asteroida zono, en orbita resonanco 1:2 kun Marso

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  en la kadro de la astronomia kampanjo *OCA-DLR Asteroid Survey'' (ODAS) elde la Observatorio de la altebenaĵo de Calern, en Caussols (Alpes-Maritimes, Francio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la franca sacerdoto kaj instruisto Laurent Cassegrain (ĉ. 1629–1693), plej verŝajna inventisto de la optika sistemo, kiu portas lian nomon.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de OCA-DLR Asteroid Survey
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998
Castel de Cabra

**Castel de Cabra** [kasTEL deKAbra] estas vilaĝo kaj municipo de la provinco Teruelo (nordorienta Hispanio), nome en la sudoriento de la norda komarko Minbasenoj, kies komarka ĉefurbo estas Utrillas. La loknomo *Castel de Cabra* estas etimologie komprenebla en hispana kiel *Kastelo de Cabra* alude al la rivero Cabra, kaj simbole en la municipa blazono aperas kapro (cabra).

## Geografio
Ĝi estas je 80 km de Teruelo, provinca ĉefurbo, inter Montalbán (okcidente) kaj Cañizar del Olivar (oriente) laŭ la nacia ŝoseo N-211 kaj inter Torre de las Arcas (norde) kaj Palomar de Arroyos (sudokcidente). La altitudo de la loĝloko estas de 1088 msm.​ Ĝi estas ĉe la Iberia Sistemo sur la nordorienta deklivaro de la Sierra de San Just, elstare ĉe la montopasejo Traviesas (1184 m) kaj montoj Cabezo del Molino (1476 m), Cabezo de la Corona (1456 m), kaj Cabezo Lagonera (1444 m). Du riveroj trafluas la teritorion nome Anchos kaj Cabra, kiu trapasas la loĝlokon, apartenantaj ambaŭ al la baseno de la rivero Martín. La altitudo de la municipo gamas inter 1476 m (Cabezo del Molino) kaj 1020 m borde de la rivero Cabra. 

## Historio
eta|maldekstre|250px|Ĝenerala vidaĵo.
La zono venis al posedo de kristanoj post la venko de Alfonso la 1-a la Batalema. 

Preskaŭ ĉiuj loĝlokoj de la areo perdis loĝantaron laŭlonge de la 20-a jarcento kaj same en Castel de Cabra kaj kadre de la malapero de la termika centralo oni malaltiĝis ĝis nunaj 95 loĝantoj. 

## Aktualo
Bazo de ekonomio nun estas malmulta agrikulturo (cerealoj, vitejoj, legomoj), forstado, ĉasado kaj brutobredado (ŝafoj kaj kaproj). Nune rura turismo. 

Estas altiraĵoj en la urbo, nome la preĝejo kaj piedirado tra proksimaj naturaj lokoj ktp.

## Vidu ankaŭ
* Municipoj de la provinco Teruelo

## Notoj
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Municipoj de Teruelo
Vesna Teršelič

**Vesna TERŠELIČ** (naskiĝis en 1962 en Ljubljano, sed nun vivanta en Zagrebo) estas devene slovena homrajta pripaca aktivulino en Kroatio, kiu fondis la Kontraŭ-Militan Kampanjon de Kroatio. En 1998, ŝi estis komuna ricevanto de la Right Livelihood Award. En 1998 al ŝi estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“, kune kun Katarina Kruhonja de la Centro por Paco, Senperforto kaj Homaj Rajtoj, Osijek.

## Eksteraj ligiloj 
* prezento per la premia komisiono ()
* kroatlingva intervjuo kun ŝi en la periodaĵo *Zavez* en 2001

Kategorio:Kroatoj
Andorra-Sierra de Arcos

[150px|eta|Loko de la komarko *Andorra-Sierra de Arcos* en la nordoriento de la [provinco Teruelo en sudo de Aragono.]]
***Andorra-Sierra de Arcos*** estas komarko de Aragono (Hispanio) en la nordoriento de la provinco Teruelo. Ties administracia ĉefurbo estas Andorra. Ĝi havas areon de 675,10 km² kaj populacion de 9 890 loĝantoj.

La komarko enhavas naŭ municipojn, ĉiuj el ili apartenantaj al la provinco Teruel kaj al la regiono Aragono. La plej grava kaj loĝata municipo de la komarko estas Andorra (7633 loĝ.).

## Municipoj 
eta|dekstra|400px|Municipoj de la komarko *Andorra-Sierra de Arcos*.
La komarko enhavas la jenajn naŭ municipojn:

* Alacón
* Alloza
* Andorra
* Ariño
* Crivillén
* Ejulve
* Estercuel
* Gargallo
* Oliete

## Geografio 
La komarko limas norde kun *Bajo Martín*, okcidente kun *Cuencas Mineras*, sude kun *Maestrazgo* kaj oriente kun *Bajo Aragón*. La komarko estas konsiderata ofte parto de la Historia Malsupra Aragono.

Parto de ĝia teritorio estas okupita de la Natura Monumento *Órganos de Montoro* (Orgenoj de Montoro). Ĝi estas inter la municipaj teritorioj de Villarluengo kaj Ejulve, komarkoj Maestrazgo kaj Andorra-Sierra de Arcos, provinco Teruel. Ĝi havas areon de 187,60 ha. La altitudo gamas inter 800 msm en la rivero Guadalope kaj 1 183 en la Roko de la Orgenoj. La natura monumento kiel tio estis deklarita la 19an de Oktobro 2010. Ĝi estas ankaŭ Loko de Komunuma Gravo kaj Protektita birda areo.

## Ekonomio 
eta|dekstra|200px|Orgenoj de Montoro.
La komarko estis tradicie minenhava, kun minoj de karbo (en variaĵo konata kiel lignito). Ekde komenco de la 20-a jarcento kun la disvolvigo de la minsektoro, la ekonomia aktiveco pri minado estis la ĉefa enspezofonto kune kun la termoelektra centralo de Endesa en Andorra. Gravas ankaŭ la nutrindustrio kaj aktiveco pro konstrumaterialoj.

Pri agrikulturo, la ekstremaj temperaturoj kaj la malmulta profundeco de la kultivebla grundo malhelpas la disvolvigon de tiu sektoro, limigitan al kultivoj sen irigacio. Pro tio, tiu teritorio neniam havis fortan agrikulturon, tute duaranga kompare kun la minado.

## Vidu ankaŭ 
* Andorra (apartigilo)
* Provinco Teruelo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Komarko Andorra-Sierra de Arcos, en comarcaacomarca.com
* Komarkoj de Aragono, Andorra-Sierra de Arcos 

Kategorio:Provinco Teruelo
Kategorio:Geografio de Aragono
Juan Pablo Orrego

**Juan Pablo Orrego** - naskiĝis en 1949 - estas ekologiisto, muzikisto kaj mediprotekta aktivulo en Ĉilio. Li estas la nuna prezidanto de la ne-registara organizaĵo "Ekosistemoj". Juan Pablo Orrego estas unu el la plej influaj mediprotektaj voĉoj en Ĉilio kaj Latin-Ameriko kiel sekvo de lia grava partopreno en kampanjoj kontraŭ digaj projektoj en Ĉilio kiuj minacis lokajn komunumojn kaj valorajn ekosistemojn. En 1998 al li estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“.

## Eksteraj ligiloj 
* prezento per la premia komisiono ()

Kategorio:Ĉilianoj
Andorra (apartigilo)

**Andorra** (ankaŭ **Andoro**) referencas al diversaj geografiaj konceptoj:

## Lokoj 
* La **Princlando Andorra** aŭ, simple *Andorra* kaj en Esperanto Andoro; nome lando en Pireneoj.
* **Andoro Malnova**, ĉefurbo de tiu lando. 
* **Andorra-Sierra de Arcos**, komarko de la provinco Teruelo, en la regiono Aragono (Hispanio).
* **Andorra (Teruel)**, ĉefurbo de tiu komarko.
Samuel Epstein

**Samuel Epstein** - naskiĝis la 13-an de aprilo 1926 en Middlesbrough, Anglio, mortis 91-jara la 18-an de marto 2018 en Ĉikago - estis usona kuracisto kaj, ĝis lia morto, emerita profesoro pri media kaj laborsano ĉe la Lernejo de Publika Sano de la Universitato de Ilinojso en Ĉikago. Li estas konata pro siaj kontribuoj pri evitindaj kaŭzoj de kancero, por kiuj en 1998 al li estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“. Liaj artikoloj estas tenitaj ĉe la Nacia Biblioteko de Medicino en Bethesda, Marilando.

## Eksteraj ligiloj 
* prezento per la premia komisiono ()

Kategorio:Usonanoj
János Börzsey

**János Börzsey** [jAnoŝ borĵei], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Börzsey János** estis hungara futbalisto (defendisto), oficisto. Lia ofta familia nomvarianto estis **Börzsei**.

János Börzsey naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  en Budapeŝto.

## Biografio 
János Börzsey futbalis en ĉefurba junulara teamo inter 1933-1941, poste en alia plenkreska futbalklubo. Inter 1946-1957 li ludis en signifa ĉefurba klubo en 262 matĉoj kun sola golo. En tiu periodo li estis hungara ĉampiono dufoje. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1948-1956 23-foje sen goloj. En la Somera Olimpiko 1952 li estis rezervo. Depost fino de la aktiva futbalado li tuj estis oficisto de la hungara sporta organizaĵo, inter 1968 kaj 1972 li gvidis la futbalan branĉon. Li edziĝis en 1950.

## Fontoj 
* hungarlingva biografio
* datenoj kun foto
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj futbalistoj
Kategorio:Hungaraj oficistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
József Braun

**József Braun** [jOĵef braŭn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Braun József** estis hungara futbalisto (avanulo), olimpiano, trejnisto, banka oficisto. Lia familia nomvarianto estis *Barna*.

József Braun naskiĝis la  en Budapeŝto, li mortis la  ĉe Ĥarkiv.

## Biografio 
József Braun devenis el juda familio. Li futbalis en junulara teamo inter 1914-1916, poste jam en ĉefurba plenkreska futbalklubo ĝuste jardekon, dum li estis hungara ĉampiono okfoje. Li estis ankaŭ membro de la nacia hungara teamo inter 1918-1926 28-foje kun 11 goloj. En la Somera Olimpiko 1924 li estis olimpiano. En 1926 li interrompis la futbaladon pro la oftaj sportaj vundoj, tamen ekde 1929 li estis futbalisto en Usono. Li estis trejnisto inter 1934-1939. Dum la 2-a mondmilito li estis trudlaboristo en Sovetunio, kie li mortis.

## Lia kontribuo 
* Deutsch, Julius: *Sport és politika* (kuntradukisto, 1931)

## Fontoj 
* hungarlingva biografio kun foto
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj futbalistoj
Kategorio:Hungaraj olimpianoj
Kategorio:Hungaraj trejnistoj
Kategorio:Hungaraj oficistoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Hungaraj judoj
Pirjatin (stacidomo)

**Pirjatin** () estas fervoja stacio en Pirjatino (Poltava provinco), urbo en Ukrainio.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de fervojaj stacioj en Ukrainio
* Transporto en Ukrainio

## Eksteraj ligiloj 
* Pirjatin en retejo tochka-na-karte

Kategorio:Pirjatin
Kategorio:Fervojaj stacioj malfermitaj en 1894
Kategorio:Fervojaj stacioj en Poltava provinco
SOS Méditerranée

***SOS Méditerranée*** estas eŭropa humanitara mara savorganizo kiu funkcias en Mediteraneo. La organizo antaŭenigas marajn kampanjojn por malhelpi la morton de homoj fuĝantaj de Libio per maro. La grupo estis fondita en junio 2015 fare de iama germana deputito Klaus Vogel kaj francino Sophie Beau post kiam la itala mararmeo finis la savoperacion Mare Nostrum en 2014. Ĝia ĉefsidejo estas en Marsejlo, Francio. Ĝi estas neprofitcela organizaĵo, kiu estas subtenata de privataj donacoj.

## Historio 
La organizo estas konata pro siaj agoj dum la krizo pri rifuĝintoj en Eŭropo precipe en internaciaj akvoj de Libio, kie ĝi disponigis ŝirmejon kaj medicinan prizorgon al rifuĝintoj kaj elŝipigis ilin en sekura haveno kutime en Italio kaj Malto. Ekde la komenco de la savoperacio en 2015, Aquarius savis pli ol  vivojn. Ĝi funkciis kun savŝipo Aquarius ekde 2016 kun la subteno de Kuracistoj sen landlimoj en internaciaj akvoj inter Italio kaj Libio. La savkapacito de Aquarius estis inter 200 kaj 550 homoj. Kelkajn jarojn poste ĝi ekuzis la Mare Jonion.

En 2018 itala ministro pri internaj aferoj Matteo Salvini severe kritikis ĝian laboron kaj malpermesis ĝian eniron al Italio kaj Malto. En novembro 2018, la ŝipoj de Proactiva Open Arms, Mediterranea kaj Sea-Watch, kiuj estas Open Arms, Mare Jonio kaj Sea-Watch 3, komencis komunan kampanjon por daŭrigi savi rifuĝintojn en Mediteraneo post kelkaj semajnoj en kiuj la ŝtatoj malhelpis ilin agi diversmaniere.

## Premio 
* 2017: Premio de Paco de Félix Houphouët-Boigny

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  (Francio)
*  (Germanio)
*  (Italio)
*  (Svislando)

## Tradukfonto 
Kategorio:Martransporto
Kategorio:Ne-registaraj organizaĵoj
Kategorio:Eŭropa migra krizo
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2015
Joan Garcés

**Joan Garcés**, je plena nomo en la kataluna respektive valencia lingvoj **Joan Enric Garcés i Ramon**, en hispana formo *Juan Garcés* - naskiĝis la 1-an de januaro 1944 en Llíria, provinco Valencio en la Valencia Komunumo  - estas juristo kaj homrajta aktivulo en Hispanio. Li laboris de 1970 ĝis 1973 kiel konsilisto de la ĉilia prezidanto Salvador Allende Gossens. Dum la puĉo kontraŭ Allende en 1973, Garcés estis en la bombita prezidanta palaco. 

En 1999 al li estis aljuĝita la premio de ĝusta vivmaniero (la "alternativa Nobel-premio"), kiu aparte honorigas iujn ekzemplajn aktivulojn kiuj „agadas por praktikaj kaj ekzemplaj solvoj por la plej aktualaj problemoj kiujn la mondo alfrontas hodiaŭ“. La premia komisiono aparte elstarigis liajn provojn akiri verdikton de hispana jura kortumo pri krimoj de la ĉilia diktatoro Pinochet, kaj ekde 2009 same akiri verdikton de hispana jura kortumo pri krimoj de la hispana diktatoro Franco. Almenaŭ dum la 2000-aj kaj 2010-aj jaroj li instruis en la Universitato Sorbonne de Parizo kaj estis en la Estraro de Direktoroj de la fondaĵo Prezidanto Allende kun sidejo en Madrido. 

## Eksteraj ligiloj 
* prezento per la premia komisiono ()

Kategorio:Hispanoj
Chuy García

**Jesús G. "Chuy" García** (naskiĝis la 12-a de aprilo 1956 en Durango, Meksiko), estas usona politikisto kaj advokato kiu servas kiel la Usona Reprezentanto de la 4-a kongresa distrikto de Ilinojso ekde 2019. La distrikto enhavas la okcidentan duonon de Ĉikago. Ŝi estas ano de la Demokrata, ŝi antaŭe reprezentis an distriktojn en la Ilinojso Domo de Reprezentantoj antaŭ ol ŝi estis elektita por la Usona Kongreso.

En 2018, Garcia ricevis la nomumon de la Demokrata por la 4-a kongresa distrikto de Ilinojso por la Usona Domo de Reprezentantoj.

Kategorio:Usonaj advokatoj
Kategorio:Usonaj socialistoj