open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stegskopf

[eta|[Trigonometria punkto sur la pinto]]
La **Stegskopf** estas kun alteco de 654,4 m post la monto Fuchskaute la dua plej alta monto en Westerwald. Tiu estinginta vulkano situas sur la teritorio de Emmerzhausen, rejnlando-palatinata distrikto Altenkirchen.

## Geografio 
### Situo 
La monto Stegskopf estas parto de „Hoher Westerwald“ (= alta vestervaldo) en la orienta parto de la distrikto Altenkirchen ĉ. 2 k sude de Emmerzhausen aŭ tuj okcidentnordokcidente de ties parto „Stegskopf“. Nordokcidenten la pejzaĝo malaltiĝas trans la *Kleine Steinchen* (alteco 587,3 m) al Derschen. Direkte al sudoriento la reliefo malaltiĝas al Stein-Neukirch.

La monto estas kovrata de densa pinalaro. Ekzistis multaj kvarcito- kaj bazalto- minejoj

## Referencoj 

Kategorio:Vulkano
Kategorio:Montoj en Westerwald
Kategorio:Montoj en Rejnlando-Palatinato
Remparoj de Boleslao la 1-a

**Remparoj de Boleslao la 1-a** (, ) estas teraso kun suma longeco 500 m en la pola urbo Szczecin. Ĝi estas lokita sur deklivo de la rivero Odra. Antaŭ la Dua Mondmilito, ĝi nomiĝis pro germana prezidento de Szczecin, Hermann Haken.

## Historio 
En la jaroj 1902-1907 estis formita, sur alteco de 19,3 m s.m. (19 m supre de Okcidenta Odra), la teraso laŭ projekto de germana arkitekto Wilhelm Meyer-Schwartau. En la jaroj 1906-1912 en la norda parto de teraso, estis konstruita la konstruaĵo por nuntempa Okcidentpomeria Provinca Oficejo (laŭ projekto de Paul Kieschke). En la meza parto estis lokita konstruaĵo de la Urba Muzeo (nuntempe Nacia Muzeo). Arkitekto de la Muzeo estis Wilhelm Meyer-Schwartau. Sur la teraso troviĝas ankaŭ konstruaĵo de nuntempa Mara Akademio, kiu estis projektita per Emila Drews, K. Hinckledeyn kaj Osterwold. Tiu objekto estis finkonstruita en la jaro 1921.
Malantaŭ de teraso lokiĝas Parko de Stefan Żeromski kun monumento de Adam Mickiewicz (ĝis la jaro 1945 ekzistis monumento de Frederiko la 3-a anstataŭ la nuntempa).

Dum la Dua Mondmilito, teraso kaj konstruaĵoj estis preskaŭ ne detruitaj. Post la milito, en parto de konstruaĵo de la eksa Urba Muzeo estis lokita la Novtempa Teatro. Post la jaro 1989 terasoj kaj konstruaĵoj estis renovigitaj.

Nuntempe Remparoj de Boleslao la 1-a estas unu el la plej konataj protektitaj monumentoj de Szczecin. Ekde la 18-an de decembro 1996, la remparoj estas en la registro de monumentoj.

## Bibliografio 
* 
* 
* 

## Bildoj 

Dosiero:PolandSzczecinTarraces2.JPG|Fontano
Dosiero:Mk Stettin Hakenterrasse.jpg|Teraso
Dosiero:Szczecin Herkules walczacy z centaurem.jpg|Monumento laŭ projekto de Ludwig Manzel
Dosiero:Szczecin by night (as seen from Łasztownia).jpg|Nokte
Dosiero:Urząd_Wojewódzki_Szczecin.jpg|Okcidentpomeria Provinca Oficejo
Dosiero:PolandSzczecinSeaMuseum.JPG|Nacia Muzeo kaj Novtempa Teatro
Dosiero:PolandSzczecinMAcademy.JPG|Mara Akademio
Dosiero:36 Szczecin 06 (6846729536).jpg|
Dosiero:Minenleger in Stettin um 1940.jpg|Remparoj dum la Dua Mondmilito

## Vidu ankaŭ 
* Szczecin
* Protektitaj monumentoj de Szczecin

Kategorio:Protektitaj monumentoj de Szczecin
Urbodomo de Balassagyarmat

La **Urbodomo de Balassagyarmat** estas historia monumento en Balassagyarmat, laŭ la ĉefplaco.
eta|maldekstre|Urbodomo de Balassagyarmat

## Historio 
La urbodomo en Balassagyarmat origine funkciis en la nuna poŝtejo. En komenco de la 20-a jarcento oni planis pli novan urbodomon. Komence la municipo aĉetis la hotelon kun la najbaraj domoj, sed la mono elĉerpiĝis. Restis solvo renovigi kaj trakonstrui la hotelon, kio okazis en la jaroj 1914 kaj 1915. En 2006 la urbodomo estis plene renovigita.

## Konstruaĵo 
eta|Ĉefplaco de Balassagyarmat ĉe la urbodomo
La unuetaĝa urbodomo kun mansardo formas L-majusklon. La fasado estas simetria, la meza parto etendiĝas pli antaŭe, tio estas teraso, kion kolonoj tenas. Sub la teraso estas la larĝa enirejo. Ĉe la mansardo granda blazono de la urbo estas videbla.

## Fontoj 
* hungare
* funkciaj datenoj 
* hungare kun fotoj

Balassagyarmat
Kategorio:Balassagyarmat
André-Jacques Garnerin

**André-Jacques Garnerin** (naskiĝis la 31-an de januaro 1769, mortis la 18-an de aŭgusto 1823) estis aerbalonisto kaj la inventinto de la senkadra paraŝuto. Li nomumiĝis "oficiala aerveturisto de Francio".

Garnerin naskiĝis en Parizo. Li estis kaptita de britaj trupoj dum la dua fazo de la Napoleonaj Militoj (1792-1797), estis transdonita al la aŭstra armeo kaj kiel militkaptito tenita en la urbo Buda de Hungario (parto de la nuna urbo Budapeŝto) dum tri jaroj. Garnerin mortis en konstrua akcidento kiam li estis frapita per ligna trabo dum fabrikado de balono en Parizo la 18-an de aŭgusto 1823.

Lia unua paraŝuta salto cetere estis rememorigata per la retejo Google la 22-an de septembro 2013.

eta|maldekstra|300px|skema bildigo de la unua paraŝuto de Jacques Garnerin, provita de li mem la 22-an de oktobro 1797 en la parko de Mousseaux (Francio)

Kategorio:Francaj inventistoj
Haardt (apartigilo)

**Haardt** estas la nomo de geografiaj objektoj en Germanio:

* en Rejnlando-Palatinato:
** Haardt (Neustadt), urboparto de  Neustadt an der Weinstraße
** Haardt (Palatinata arbaro), parto de la Palatinata arbaro

* en Nordrejn-Vestfalio:
** Haardt (Olpe), urboparto de  Olpe
** Haardt (Olsberg), urboparto de  Olsberg en la distrikto Hochsauerland
** Haardt (Siegen), iama parto de  Siegen

* en Bavario:
** Haardt (Schweinfurt), urboparto de  Schweinfurt
** Haardt (Untersiemau), parto de Untersiemau en la distrikto Coburg
** Haardt (Weißenburg), urboparto de Weißenburg en la distrikto  Weißenburg-Gunzenhausen

**Haardt** estas la familia nomo de jenaj personoj:
* Amrei Haardt (* 1989), germana aktorino
* Christian Haardt (* 1965), germana politikisto (CDU)
* Georges-Marie Haardt (1884–1932), belga-franca komercisto 
* Robert Haardt (1884–1962), aŭstra geografo
* Wolf-Dieter Haardt (* 1945), germana evangelia pastoro

**Vidu ankaŭ:**
* Hard (apartigilo)
* Hardt (apartigilo)
* Hart (apartigilo)
* Harth (apartigilo)
* Haard
Urtica dioica

**Granda urtiko** (***Urtica dioica***) estas specio de urtiko kaj apartenas al la planta familio urtikacoj. Ĝi nomiĝas ankaŭ ordinara urtiko, ĉar vere estas tre ofta. Temas pri herba staŭda florplanto, indiĝena de Eŭropo, Azio, Nordafriko, kaj okcidenta Nordameriko. Ĝi estas la plej bone konata membro de la genro *Urtica*. La specio estas dividita en ses subspeciojn.

## Priskribo 
[eta|maldekstra|Ina planto, notu la vilajn blankajn [stilojn]]
Ĝi altas de 60 cm ĝis 2 m. Ĝi portas harojn, kiuj ĉe eta tuŝo kaŭzas brulan jukon. Ĝi havas rizomojn. Ĝiaj folioj estas kontraŭe duopaj. Ĝi estas preskaŭ ĉiam dioika kaj ĝiaj floroj estas ĉiam unuseksaj. Floraroj estas pendantaj spikoj situantaj ĉe la akseloj. La floroj estas etaj kaj verdetaj, ili havas kvar tepalojn. Ĉe la inaj floroj du grandaj tepaloj ĉirkaŭvolvas la akenon.

Tiu holarktisa specio estas diploida, kun kromozoma nombro de 2*n*= de 48 ĝis 52.

## Ekologio 
Ĝi estas rubema kaj kreskas precipe en terenoj riĉaj je nitrogeno.

Raŭpojn de *Aglais io* kaj *Aglais urticeae* manĝas la folioj de granda urtiko.

La rustofungo *Puccinia urticata* parazitas la planton.

## Vidu ankaŭ 
* Urtikanta planto
* malgranda urtiko

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Liber Herbarum Minor

Kategorio:Urtikacoj
Amonia klorito

**Amonia klorito** aŭ **NH4ClO2** estas reakciprodukto inter la klorita acido kaj la amoniako. Ĝi estas senkolora grajna solido, kun dumolekula kaj kvarangula strukturo, kiu estas ege danĝera kaj facile eksplodas sub varmigo aŭ ŝoko, kaj povas kaŭzi rompon de la kemiujo, samkiel la arĝenta klorito, kiu estas tre malstabila, kaj tio propreco iĝas ĝin malpermesata por transportado.

Reakcio de kloritoj kun acidoj estigas la eksplodan gason klorduoksidon aŭ ClO2. Kun la sulfuro aŭ ruĝa fosforo okazas sparkigon sub humidaj kondiĉoj.

Amonia klorito produktiĝas kiam "baria klorito" reakcias kun amoniako:

**Ba(ClO2)2 + 2 NH4OH → 2 NH4ClO2 + Ba(OH)2**

## Literaturo 
* A Comprehensive Guide to the Hazardous Properties of Chemical Substances, Pradyot Patnaik
* The crystal structure of ammonium chlorite at -350C., Richard Bruce Gillespie
* Bretherick's Handbook of Reactive Chemical Hazards, L. Bretherick
* Structure and Chemistry of Crystalline Solids, Bodie Douglas,Shi-Ming Ho
* Title 49 Transportation Parts 100-177 (Revised as of October 1, 2013): 49 ..., Office of The Federal Register, Enhanced by IntraWEB, LLC
* Encyclopedia of chemical technology, Volume 5, Raymond Eller Kirk, Donald Frederick Othmer, Herman Francis Mark

## Vidu ankaŭ 
* Klorita acido

## Referencoj 
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Shuba Jay

**Shubashini "Shuba" Jeyaratnam** (Tamila lingvo: சுபாசிணி ஜெயரத்தினம், ankaŭ konata kiel **Shuba Jaya**; naskiĝis la , mortis la ) estis malajzia aktorino tamildevena.

Antaŭ sia aktora kariero ŝi laboris en la 90-aj jaroj de la 20-a jarcento kiel *copywriter* por unu el la plej grandaj malajziaj gazetoj *New Straits Times*. En 2009 laboris pri la filma projekto 15Malaysia. En 2010 Jay kaj lia patro partoprenis en realeca televidserio *Mari Menari* en televido Astro Ria. En 2011 komencis aperi en lokaj televidaj serioj kiel *Spanar Jaya*, *Gadis 3* aŭ *Sugumana Sumaigal*. Ŝi prezentiĝis ankaŭ en kelkaj filmoj kiel *Relationship Status* (2012) aŭ *Tokak* (2013).

Ŝi pereis kune kun sia edzo Paul Goes kaj 2-jara filino en katastrofo la 17-an de julio 2014, flugante de Amsterdamo al Kuala-Lumpuro.

## Eksteraj ligiloj
* Malaysian actress, Dutch hubby and baby die with MH17   (angle), themalaysianinsider.com
* Shuba Jay en Interreta filma datumbazo

Kategorio:Mortintoj en aviadilaj akcidentoj
Konstantino la 1-a (Skotlando)

**Causantín mac Cináeda** aŭ **Còiseam mac Choinnich** (mortis en 877) estis reĝo de la Piktoj aŭ de la Skotoj de 862 ĝis 877. Li estas poste konata kiel **Konstantino la 1-a**, referante al lia placo en la modernaj listoj de la skotlandaj monarkoj, kvankam modernaj fontoj priskribas Konstantinon kiel Pikta reĝo. Filo de Kenneth MacAlpin, li sekvis sian onklon Donaldo la 1-a kiel reĝo de la Piktoj post la morto de ĉi-lasta, la 13-an de aprilo 862. La regado de Konstantino observis pligrandiĝitan aktivecon de la Vikingoj, bazitaj en Irlando kaj Northumbria, en norda Britio. Li mortis balinte en tia invado.

## Tradukfonto 
Kategorio:Skotlandaj reĝoj
Sinești (komunumo, Vâlcea)

**Sinești** [sineŝtj'] estas komunumo en la rumana distrikto Vâlcea. Ĝi konsistas el la vilaĝoj Ciucheți, Dealu Bisericii, Mijlocu, Popești, Sinești (la sidejo) kaj Urzica.

La komunumo situas ambaŭflanke de la rivero Olteț; la vilaĝoj Ciucheți, Popești kaj Urzica situas sur la dekstra bordo. Kvin kilometrojn sude pasas la nacia vojo DN67B. La plej proksima fervoja stacio estas kvin kilometrojn norde, en la urbo Berbești.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo 

Kategorio:Komunumoj de distrikto Vâlcea
Donaldo la 1-a

**Domnall mac Ailpín** (Skotgaele: **Dòmhnall mac Ailpein**; naskiĝis en 812 kaj mortis la ) estis reĝo de la Piktoj aŭ de la Skotoj de 858 ĝis 862. Li sekvis sian fraton Kenneth la 1-a.

## Regado 
La Kroniko de la Reĝoj de Alba mencias ke Domnall regis dum kvar jaroj, akordante la notojn en la Kronikoj de Ulster pri la morto de lia frato en februaro 858 kaj lia propra en aprilo 862. La Kronikoj notas:

::En lia tempo la Gaeloj kun ilia reĝo faris la rajtojn kaj la leĝojn de la reĝlando, [nome la leĝoj] de Áed, filo de Eochaid en Forteviot.

La leĝoj de Áed Find tute estis perditaj, sed oni supozas ke, kiel la leĝoj atribuitaj al Giric kaj Konstantino la 2-a (Causantín mac Áeda), ili temas pri la eklezio kaj speciale pri la koncedo de privilegioj kaj imunecoj komunaj aliloke. La signifo de Forteviot kiel leĝdonejo, kune kun la morto de Kenneth tie kaj la kunveno de Konstantino pli malfrue en la apuda Scone, povus indiki tiun punkton kiel la korlandon de la subteno de la filoj de Alpín.

La Kroniko de Melrose diras pri Domnall, "en milito li estis vigla soldato ... oni raportas ke li esti mortigita en Scone." Alia fonto raportas la morton de Domnall per perforto.

La Profetaĵo de Berchán referus al Domnall en la stancoj 123–124:

::Malbono estas la parcelo de Skotlando pro [la morto de Kenneth MacAlpin]; longtempe daŭros antaŭ ol simila reĝo alvenos. Longtempe antaŭ ol la reĝo prenos [la suverenecon], la malĉasta filo de la fremda edzino. Li estos dum tri jaroj en la reĝlando kaj tri monatoj (kvankam ci nombras ilin). Lia tombo sitiuĝos super Loch Awe. Li mortas pro malsano.

Kvankam oni supozas ke Domnall ne havis idon, oni sugestis ke Giric estis la filo de Donaldo, leganta lian patronomon kiel *mac Domnaill* anstataŭe la ofte supozita *mac Dúngail.* Tio ĉi, tamen, ne estas vaste akceptita.

Domnall mortis, aŭ en la palaco de Cinnbelachoir (loka mistero) aŭ en *Rathinveralmond* (ankaŭ nekonata kaj povas esti la sama loko, supozita esti proksime al la kuniĝo de la Migdalo kaj la Tay, proksime al Scone). Li estis entombigita en Iona.

## Tradukfonto 
Kategorio:Skotlandaj reĝoj
Memzorgado

Ĉe sanzorgado, **Memzorgado** estas ajn necesa homa regula funkcio kiu estas sub individua kontrolo, intence kaj mem-iniciatite.

Kelkaj lokigas memzorgadon en kontinuo kun sanlaboristoj ĉe la mala pinto al memzorgado. En moderna medicino, preventa medicino liniigas sin plej proksime al la memzorgado. Manko de aliro al medicina konaro kaj psika malsano povas fari memzorgadon malfacila. Memzorgado estas vidata kiel parta solvo al tutmonda leviĝo en sanzorgaj kostoj lokitaj sur registaroj. La koncepto ke memzorgado estas fundamenta piliero de sana kaj sociala zorgo signifas ke ĝi estas esenca komponanto de moderna sansistemo regita de burokrataro kaj leĝaro.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
**Memzorgado kiel santenado:**
* Self Care in England 
* Self Care in the UK 
* Expert Patients Programme in England 
* Self Care in Australia 
* Learning a new way of living
* Self Care in Belarus 

Kategorio:Sano
Sanŝo

**Sanŝo, ĉina boksado**, aŭ **ĉina piedbatbokso** estas ĉina memdefenda sistemo kaj luktosporto. Sanŝo estas luktoarto kiu estis originale disvolvigita de la Popola Liberiga Armeo. Ĝi estas baziĝita de la studado kaj praktikoj de *uŝuo* kaj modernaj batalartaj teknikoj. Ĝi kunmiksas piedbatbokson kun luktado.

## Eksteraj ligiloj 
* International Kickboxing Federation (IKF) - Sanŝa konkurenca reguloj

Kategorio:Luktosporto
Neknekulo

**Neknekulo** estas junulo kiu nek studas nek laboras. Ĉi-tiu termino egalas al la angla akronimo **NEET** (*Not in education, employment, or training*). La akronimo NEET estis unue uzata en la Unuiĝinta Reĝlando, sed ĝia uzo disvastiĝis al aliaj landoj kiuj inkluzivas Japanion, Sud-Koreion, kaj Tajvanon.

En la Unuiĝinta Reĝlando, la kategorio enhavas homojn kiuj aĝas de 16 ĝis 24; La subgrupo de neknekuloj kiuj aĝas 16-18 estas ofte de aparta fokuzo. En Japanio, la kategorio enhavas homojn kiuj aĝas 15-34 kaj nek laboras, nek dommastrumas, nek estas aliĝitaj en lernejo aŭ labor-rilata trejnado, kaj ne serĉas laboron.

La OECD uzas ĝin kiel indikilon por klasifiki junulojn el diversaj landoj kiuj ne estas en edukado, trejnado aŭ laborado. En 2024 Rumanio estis la lando en Eŭropa Unio kie estas plej multaj neknekuloj.

## Terminoj en aliaj landoj 
En Hispanio, Meksiko, Argentino, kaj Urugvajo, krom aliaj hispanlingvaj landoj, la termino "ni-ni" ("nek-nek") iĝis popularan alternativan vorton de NEET. La termino signifas '*ni estudia, ni trabaja*' ("nek studas, nek laboras"). En Brazilo, estas simila vorto "*nem-nem*".

La termino iĝis polemika temo en Meksiko, kie la registaro sentas ke homoj kiujn oni eble konsiderus neknekuloj pli verŝajne elektas aliĝi al la organizoj engaĝitaj en narkotaĵtrafiko por subteni siajn ekonomiajn kaj proprajn bezonojn, ol ili prenas dungon aŭ studas.

## Helpfonduso en EU-landoj 
ALMA : iniciato kreita de *European Social Fund Plus* (Eŭropa Socia Fonduso Plus, mallonge ankaŭ "ESF+") kiu ofertas al neknekuloj (*NEET*) unikan ŝancon akiri laborsperton kaj lerni novajn kapablojn en diversaj EU-landoj. ALMA (**A**im, **L**earn, **M**aster, **A**chieve) estas iniciato por junuloj en aĝo de 18 ĝis 29 jaroj, kiuj nuntempe ne estas en dungado, edukado aŭ trejnado (angle: *NEETs* aŭ Neknekuloj en Esperanto). La celo de ALMA estas aktive integrigi pli da junuloj en la labormerkaton kaj socion ĝenerale pere de internacia moveblo kiu estas grava helpilo por ilia profesia kaj persona evoluoj. Sub ĉi tiu programo, ĉiu partoprenanto ricevas personigitan planon kaj ricevas daŭran mentoron. La iniciato celas praktikajn labor-rilatajn lernspertojn eksterlande.

## Vidu ankaŭ 
* Socia inkludo
* Senlaboreco
* Hikikomori
* Abituro
* Deviga edukado
* *Tang ping* (ĉine: 躺平; laŭlitera traduko: kuŝi plata) estas ĉina slanga neologismo, kiu priskribas personan rifuzon de sociaj premoj,

## Eksteraj ligiloj 
*(24 lingvoj) European Social Fund Plus*
## Referencoj 
* Carmen Pérez-Lanzac, *La apatía de un ‘nini’*, El País, Madrido, 2 NOV 2014, konsultita la 16an de julio 2015. http://politica.elpais.com/politica/2014/10/22/actualidad/1413974500_362946.html Pri tipa neknekulo
* Inma Zamora, ABC, Madrido, 04/02/2015, konsultita la 16an de julio 2015 http://www.abc.es/tecnologia/moviles/20140922/abci-luis-ivan-cuende-201409171910.html Intervjuo al entreprenema neknekulo.
* Pri la uzado de la vorto en la hispana lingvo: http://www.fundeu.es/recomendacion/nini-en-redonda-y-en-una-sola-palabra-1474/ retejo fundeu, konsultita la 16an de julio 2015.
### Notoj 
Kategorio:Demografio
Kategorio:Dungado
Ferenc Weiss

**Ferenc Weiss** [vejs], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Weiss Ferenc** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, matematikisto, astronomo, profesoro, instruisto.

Ferenc Weiss http://mek.niif.hu/00300/00355/html/ABC16920/17019.htm naskiĝis la  1717 en Hungara reĝlando en Nagyszombat (nuntempa Trnava en Slovakio). Li mortis la  1785 en Buda.

## Biografio 
Ferenc Weiss frekventis lernejojn en sia naskiĝurbo. Li aliĝis al la jezuitoj en 1733, en 1751 li pastriĝis. Ekde 1739 li interesiĝis pri astronomio. Li akiris diplomon en la universitato en Nagyszombat, kie li lernis precipe de Ferenc Borgia Kéri. Post siaj studoj li instruis en diversaj gimnazioj de Supra Hungarujo, poste ekde 1752 en la menciita universitato. En la sekva jaro li gvidis establon de la universitata observatorio. En la 1770-aj jaroj li estis dekano, poste rektoro. En 1773 funkciado de jezuitoj ĉesis, la universitato faris paŭzon kaj ekde 1777 ĝi funkciis plu en Buda. Ankaŭ la observatorio funkciis plu en Buda. Observoj de Weiss okazis en altaj sciencaj niveloj.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Observationes astronomicae... in observatorio Collegii Academii Jesu Tyrnaviae in Hungaria habitae*
* *Astronomiae physicae jŭta Newtoni Principia breviarium* (1760) - libro
* *Ephemerisekben és Bode Astronomisches Jahrbuchja* - kunredaktoro

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre) 
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* hungarlingva biografio
* http://www.mat.savba.sk/MATEMATICI/matematici.php?cislo=249 

Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Hungaraj astronomoj
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Pietralata

***Pietralata*** estas itala filmo de Gianni Leacche aperinta en 2008. La filmo estas protesto kontraŭ la industrio de kino, kaj estis ekzekutita en la distrikto de Romo kiu havas la saman nomon, en la oriento de la urbo.; 

## Temo 
Edoardo kaj Giancarlo, du aktoroj amikoj, renkontiĝas denove post multaj jaroj, kaj volas realigi sian ideon eniri en kinon; sed realigi tion malfacilas. Poste, Edoardo suferas fortan deprimon, kaj la familio de Giancarlo volas por li stabilan laboron kiel taksiisto. La situacio de la du amikoj estas malpezigita, danke al du virinoj, Lucrezia kaj Francesca.

## Teĥnikaĵoj 
* Titolo: *Pietralata*
* Lingvoj: itala
* Reĝisoro: Gianni Leacche
* Devenlando: Italio
* Filmado: en Romo
* Formato: Kolora
* Ĝenro: Drama komedio
* Daŭro: 103 minutoj
* Aperdato: 2008

## Rolularo 
* Benedicta Boccoli: Lucrezia
* Carla Magda Capitanio: Francesca
* Claudio Botosso: Edoardo
* Massimo Bonetti: Giancarlo
* Edoardo Velo

## Referencoj 
Kategorio:Italaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 2008
Kategorio:Dramaj filmoj
Amonia perklorato

**Amonia perklorato** aŭ **NH4ClO4** estas neorganika kombinaĵo, rezultanta el reakcio inter la perklorata acido kaj amoniako. Ĝi estas potenca oksidanto, kaj tio klarigas ĝian ĉefan uzon kiel solida propulsanto. Pluraj akcidentoj jam okazis pro ĝia maladekvata uzo kaj la plej fama estas la katastrofo de PEPCON, en la 4-a de majo 1988.

## Produktado 
Amonia perklorato estiĝas per reakcio inter la amoniako kaj perklorata acido, kaj ĝi estas la ĉefa kialo por industria produktado de perklorata acido. Ĝi same estas produktebla per reakcio inter la amoniaj saloj kun natria perklorato. Ĉi-procezo faras uzon el la solvebleco de la NH4ClO4 kiu estas dekfoje malpli ol tiu de la natria perklorato.

**NH4OH + HClO4 → NH4ClO4 + H2O**

**2 NaClO4 + (NH4)2CO3 → 2 NH4ClO4 + Na2CO3**

aŭ

**2 NaClO4 + NH4Cl → 2 NH4ClO4 + NaCl**

**HClO4 + NH4Cl → 2 NH4ClO4 + HCl**

## Uzoj kaj reakcioj 
Amonia perklorato estas la malpli solvebla salo el ĉiuj kombinaĵoj de amonio: ĉirkaŭ 20 gramoj dissolviĝas en 100 ml da akvo. Kiam varmigita supra ol  ĝi malkomponigas kun estigo de klorida acido, oksigeno, nitrogeno kaj akvo.

\mathrm{2\ NH_4ClO_4\ \longrightarrow\ Cl_2\ +\ 2\ O_2\ +\ N_2\ +\ 4\ H_2O}

Amonia perklorato uzatas, kune kun aglutinaĵo, kiel solida raketo-propulsilo; en la fajro-artefaritaĵoj kiel eksplodaĵo. La eksplodaj produktoj rezulte de la malkomponiĝo de la amonia perklorato ekspansiiĝas pro la varmo kreita en la reakcio. La amonia jono agas kiel reduktagento, kaj la perklorata anjono kiel oksidanto. La oksigeno kaj nitrogeno rezultanta povas interreakcii.

Tiamaniere ke, oni povas aldoni 30% da aluminia polvo kiu servas kiel aktiva brulaĵo, kaj pro la alta temperaturo de la reakcio, la interago de la substancoj daŭras. La specifa impulso estas la plej malgranda ol la plejmulto de la likvaj brulaĵoj. La senkontrola brulado de la amonia perklorato estas tre danĝera. Ekzemple, la kemia akcidento en PEOCON, urbo Henderson, Nevado, Usono sentiĝis 45&nbsp;km-oj malproksima.

## Literaturo 
* Chemistry of Pyrotechnics: Basic Principles and Theory, Second Edition, John A. Conkling, Chris Mocella
* Chemistry and Chemical Reactivity, Enhanced Edition, John Kotz, Paul Treichel, John Townsend
* Applications of Environmental Aquatic Chemistry: A Practical Guide, Third ..., Eugene R. Weiner
* ADVANCES IN CHEMICAL ENGINEERING, Volume 7
* Perchlorate in the Environment, Edward Todd Urbansky
* Chemistry of High-Energy Materials, Thomas M. Klapötke
* Issues in Chemistry and General Chemical Research: 2011 Edition

## Belaj prezentaĵoj de Youtube 
* Reakcio inter amonia perklorato kaj aluminio
* Reakcio inter amonia perklorato kaj aluminia polvo
* Eksplodaĵo kun amonia perklorato
* Propulsagento per senfuma amonia perklorato
* Raketa motoro en statika testo kun amonia perklorato

## Referencoj 
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
A
A Ética

*A Ética* (La Etiko) estas krima drama kaj mallonga brazila filmo (kurto). Ĝi daŭras 15 minutojn. La reĝisoro kaj scenaristo estas *Pablo Villaça*, li estas brazila kritikisto de kino.

## Aktoroj kaj roluloj 
* *Carlos Magno Ribeiro* - murdulo
* *Ílvio Amaral* - Doktoro *Marcos* (unua viktimo)
* *Jota Dangelo* - *Macedo* (dua viktimo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.amara.org/pt/videos/XBzlsXnPB9qD/info/a-etica-curta-de-pablo-villaca/ 
* http://www.imdb.com/title/tt2308459/?ref_=nm_flmg_wr_1

Kategorio:Brazilaj filmoj
Perseso

**Perseso** (helene *Πέρσης*, latine *Perses*) estis en la helena mitologio filo de la Titano Krejo kaj ties edzino Eŭribio, filino de la dio de maraj profundaĵoj Ponto.
Lia edzino estis Asterio, filino de titano Kojo; kun ŝi li havis filinon Hekaton, diinon de infero.
Liaj gefratoj estis:
* Astraio -  patro de steloj kaj ventoj, el edzeco kun diino de la ventoj  Eoso naskiĝis filoj:
** Eŭro (nomata ankaŭ Argesto) - dio de la orienta aŭ sudorienta vento
** Zefiro - dio de modera okcidenta vento
** Boreo - dio de norda vento
** Noto - dio de suda vento

* Palaso, edzo de la diino Stikso, patro de posteuloj:
** Niko (Venko)
** Krato (Forto)
* Bia (Perforto)
** Zelo (Klopodo, Penado)

## Tradukfonto 
Kategorio:Titanoj
Abdülhak Şinasi Hisar

**Abdülhak Şinasi HISAR** (Konstantinopolo, 14-a de marto 1887- Istanbulo, 3-a de majo 1963) estis turka verkisto.

Li pasis sian infanaĝon en *Rumeli Hisarı*, kaj studis en la gimnazio de Galatasaray kaj poste politikajn sciencojn en Parizo. Post sia reveno al la Otomana Imperio, li laboris por franca kompanio kaj poste por *Stines Mining Company* kaj *Regie des Tabacs*.

## Verkaro 
* *Fahim Bey ve Biz* (1941)
* *Çamlıca’daki Eniştemiz* (1944)
* *Ali Nizami Bey’in Alafrangalığı ve Şeyhliği* (1952)
* *Boğaziçi Mehtapları* (1942)
* *Boğaziçi Yalıları* (1954)
* *Geçmiş Zaman Köşkleri* (1956)
* *Geçmiş Zaman Fıkraları* (1958)
* *Antoloji: Aşk imiş .....* (1955)
* *İstanbul ve Pierre Loti* (1958)
* *Yahya Kemal’e Veda* (1959)
* *Ahmet Haşim: Şiiri ve Hayatı* (1963)

## Biografioj kaj informo 
* Orhan Pamuk – *İstanbul – Hatıralar ve Şehir*, 2003
* Louis Mitler - *Contemporary Turkish Writers*, Indiana University, Bloomington, 1988
* Necmettin Turinay: *Necmettin Turinay*, 1988

Kategorio:Turkaj verkistoj
Kategorio:Turklingvaj verkistoj
Aed (Skotlando)

**Áed mac Cináeda** (mortis en 878) estis filo de Kenneth la 1-a ("Cináed mac Ailpín"). Li fariĝis reĝo de la Piktoj en 877 kiam li sekvis sian fraton Konstantino la 1-a.

## Regado 
La *Kroniko de la Reĝoj de Alba* diras pri Áed: "Edus [Áed] tenis la saman [t.e. la reĝlando] dum unu jaro. La mallongeco de lia reĝado testamentis nenion neforgeseblan al historio. Li estis mortigita en la urbo de Nrurim." Nrurim ne estas identigita.

La Analoj de Ulster diras ke en 878: "Áed mac Cináeda, reĝo de la Piktoj, estis mortigita de siaj asociitoj." Tradicio, raportita de Georgo Chalmers en lia *Caledonia* (1807) kaj de la Nova Statistika Konto (1834–1845), mencias ke la frua-historia altaĵeto de la Cunninghillock de Inverurie estus la entombigejo de Áed.

Pli longa raporto estis interpolita en la *Origynale Cronykil of Scotland *(Originalaj Kronikoj de Skotlando) de Andrew de Wyntoun. Tio ĉi mencias ke Áed regis unu jaron kaj estis mortigita de sia posteulo Giric en Strathallan, kaj aliaj reĝaj listoj havas la saman raporton.

Estas necerte kiu, se iu ajn, el la reĝoj en la *Profetaĵo de Berchán* estus Áed. William Forbes Skene supozis ke la sekvantaj versoj referis al Áed:

**129.** Alia reĝo prenos [suverenecon]; malgranda estas la profito kiun li ne disigas. Alas por Skotlando thenceforward. Lia nomo estos la Furioza.
**130.** Li regos dum mallonga tempo super Skotlando. La volo ne estu [vorto necerta] rebita. Ve por Skotlando, tra la junularo; ve por iliaj libroj, ve por iliaj testamentaĵoj.
**131.** Li estos dum naŭ jaroj en la reĝlando. Mi diros vin—ĝi estos rakonto de vero—li mortas sen sonorilo, kun komuneco, en la vespero, en mortiga transludo.

La filo de Áed, Konstantino la 2-a, fariĝis reĝo en 900. La ideo ke Donaldo la 2-a de Strathclyde estis filo de Áed, bazita sur konfuzanta enskribigo en la Kroniko de la Reĝoj de Alba, estas disputata.

## Tradukfonto 
Kategorio:Skotlandaj reĝoj
Mats Wahl

**Mats WAHL** (n. Malmö, la 10-a de majo 1945; m. la 14-an de aŭgusto 2025 en Stokholmo) estis verkisto de Svedio.

Li kreskis en Malmö kaj Stokholmo kaj studis historion de la literaturo kaj socian antropologion en la Universitato de Stokholmo.

## Verkaro 
* *På spaning efter växandets punkt*
* *Konsten att undervisa*
* *Honungsdrömmen*
* *Hallonörnen*
* *Vinterfågel*
* *Förståelse och handling*
* *Guntzborg Jöntzon*
* *Norrpada*
* *Döläge*
* *Ungdomspedagogik*
* *Halva sanningen*
* *Havsörnsvalsen*
* *Hat*
* *Jiggen*
* *Husbonden *
* *Utbildning och klass*
* *Mannen som älskade kvinnor*
* *Den lackerade apan*
* *Anna-Carolinas krig*
* *Skrinet*
* *Jac Uppmuntraren*
* *Play it again*
* *Sjöbo*
* *Maj Darlin*
* *Kärlek i september*
* *Sagan om den lilla kråkodillen*
* *Därvarns resa*
* *Nåra riktigt fina dar*
* *Vinterviken*
* *Vildmarksfiskaren*
* *I ballong över Stilla havet*
* *Lilla Marie*
* *Nu seglar Vasa*
* *Emma och Daniel: Mötet*
* *De övergivna*
* *3 Pjäser*
* *Den långa resan* (kun Sven Nordqvist)
* 1998 - *Emma och Daniel: Kärleken*
* 1998 - *Emma och Daniel: Resan*
* *John-John*
* *Folket i Birka på vikingarnas tid*
* 1999 - *Maj Darlin*
* *Den osynlige*
* *Halva sanningen*
* *Såpa*
* *Tjafs*
* *Kill*
* *Svenska för idioter*
* *Återkomst*
* 2006 - *Den vilda drömmen*
* 2008 – *När det kommer en älskare*

## Premioj 
* Nils Holgersson-plaketten, *Maj Darlin*
* Nordiske Börnebogspriset
* Augustpriset, *Vinterviken*
* ABF:s litteraturpris
* Janusz Korczak-priset
* Deutscher Jugendliteraturpreis, *Vinterviken*
* Kulturpriset Till Adam Brombergs minne (Adamspriset)

## Eksteraj ligiloj kaj referencoj 
* Storyland
* Författarförmedlingen - Mats Wahl 

Kategorio:Verkistoj de Svedio
Carlos Salem

**Carlos SALEM SOLA** (naskiĝinta en 1959 en Bonaero) estas argentina verkisto.

Li vivas en Hispanio de 1988, kie li laboris en pluraj gazetoj kiel * El Faro de Ceuta *, * El Telegrama* au *El Faro de Melilla*. 

## Verkaro 
### Romanoj 
* *Camino de ida* (2007, Salto de Página)
* *Matar y guardar la ropa* (2008, Salto de Página)
* *Pero sigo siendo el rey* (2009, Salto de Página)
* *Cracovia sin ti* (2010, Imagine Ediciones)
* *Un jamón calibre 45* (2011, RBA)
* *El huevo izquierdo del talento (una novela de cerveza-ficción)* (2013, ediciones Escalera)
* *La maldición del tigre blanco* (2013, Edebé)
* *Muerto el perro* (2014, Navona)

### Noveloj 
* *Yo también puedo escribir una jodida historia de amor* (2008, ediciones Escalera)
* *Yo lloré con Terminator 2 (relatos de cerveza-ficción)* (2009, ediciones Escalera)

### Poezio 
* *Si dios me pide un bloody mary* (2008, ed. Ya lo dijo Casimiro Parker)
* *Orgía de andar por casa* (2009, Albatros)
* *Memorias circulares del hombre-peonza* (2010, ed. Ya lo dijo Casimiro Parker)

### Teatro 
* *El torturador arrepentido* (2011, Talentura)

## Premioj 
* Memorial Silverio Cañada de la Semana Negra de Gijón
* Premio Novelpol a la mejor novela policial
* Premio internacional Seseña de Novela

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  http://www.elhuevoizquierdodeltalento.blogspot.com Blog El huevo izquierdo del talento]
*  Blog Matar y guardar la ropa

Kategorio:Argentinaj verkistoj
István Katona (historiisto)

**István Katona** [iŝtvAn], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Katona István** estis hungara historiisto, instruisto, profesoro, pastro, jezuita monaĥo, abato, kanoniko, framasono http://boldogsag.net/index.php?option=com_content&view=article&id=14448:magyar-szabadkmvesek-1944&catid=966:magyar-sors-es-hitvallas&Itemid=642.
eta|István Katona
eta|Busto de István Katona
István Katona http://archivum.asztrik.hu/?q=oldal/a-toertenetiro-kanonok-katona-istvan-1732-1811 naskiĝis la  1732 en Hungara reĝlando en Bolyk (nuntempa Boľkovce en Slovakio). Li mortis la  1811 en Kalocsa.

## Biografio 
István Katona aliĝis al la jezuitoj en 1750. Li studis teologion en Universitato de Nagyszombat, filozofion en Kassa, kie li ankaŭ doktoriĝis. Komence li instruis en diversaj gimnazioj. En 1761 li pastriĝis, en 1768 li monaĥiĝis. Li ekinstruis en la menciita universitato en 1765, li instruis plu ankaŭ en la translokigita universitato en Buda, poste en Pest (urbo). En 1773 la jezuita ordeno estis malfondita, sed li estis plu ankaŭ pastro. En 1784 li trude emeritiĝis, ĉar li ne povis instrui germane en la universitato. Ekde 1790 li estis bibliotekisto de la ĉefepiskopa biblioteko, dume li kolektis dokumentojn en historiaj temoj tutlande. En 1799 li estis nomumita abato, en 1806 rektoro de seminario en Kalocsa. Lia estis entombigita en Ĉefkatedralo de Kalocsa.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Ungaria sius cum regibus compendio data* (1768)
* *Historia Critica Regum Hungariae* (1779–1817) - ĉefverko en 19 volumoj
* *Synopsis Historiae Romanorum imperatorum* (1782)
* *Szent István magyarok első királya dicsérete, melyet készített és élő nyelvvel hirdetett...* (1788)
* *Historia regum sirpis Austriacae Budae* (1794–1817)

## Memorigiloj 
* busto en Szeged de 1930 fare de Ferenc Medgyessy
* memortabulo kaj strato en Esztergom

## Fontoj 
* Hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al litero K, poste serĉu la nomon)
* Hungarlingva biografio kun bildo 
* Hungarlingva biografio kun bildo
* (La koncerna teksto estas legebla en la 3-a punkto)
* Magyar Katolikus Lexikon > K > Katona (Hungara Katolika Leksikono > K > Katona) (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj abatoj
Kategorio:Hungaraj kanonikoj
Kategorio:Hungaraj framasonoj
Plisteno

**Plisteno** - (helene ' Πλεισθένης *, latine  *Pleisthenes*) estis en la helena mitologio filo de la mikena reĝo Atreo, Pelopsa filo.
Sian mallongan vivon li travivis en Mikeno. Kiel malgrandan knabon lin de ĉi tie forrabis Atrea frato Tiesto, kiam li fuĝis eksterlanden post nesukcesa provo pri transpreno de la regado. La knabon li poste edukadis al malamo al la propra patro.
Kiam Plisteno plenkreskis, oni sendis lin en Mikenon murdi sian patron. Sed Atreo estis rapida kaj la junulon trapikis. Nur poste li eksciis, ke mortigis sian propran filon. Tio elkatenigis plian vicon da murdoj. Atreo mortigis du Tiestajn filojn Plistenon kaj Tantalon kaj prezentis ilin por manĝo dum famaj *Tiestaj festenoj''.
Sed tio ne estis fino, Tiesta filo Egisto murdis Atreon kaj pli malfrue Atrea filo Agamemno murdis Tieston.
Kiam estis Agamemno, kiel mikena reĝo kaj supera komandanto de aĥaja armeo en la Troja milito, Egisto tentis loge lian edzinon Klitemnestron. Post reveno el la milito dum glorfesteno Egesto murdigis fripone Agamemnon kaj deklaris sin mem mikena reĝo.

## Tradukfonto 
Kategorio:Roluloj de la helena mitologio
Aŭtokefalio

En la konstitucio de la kristanaj Eklezioj dotitaj de preciza eklezia hierarkio kaj, apartmaniere, en la ortodoksaj eklezioj, la **aŭtokefalio** (antikvgreke Αυτοκεφαλία) reprezentas la statuson de iu Eklezio kies ĉefo rekonas neniun religian aŭtoritaton super si.

Kiam, sekve de ekumena koncilio aŭ sinodo, Patriarko aŭ Primaso liberigas Eklezian Provincon el la aŭtoritato de tiu episkopo kaj la nova sendependa eklezio restas en la plena komuneco kiun la hierarkio kun kiu ĉesis la dependo, la koncilio au primaso estas nomato *aŭtokefala*.

La unua konata ekzemplo de aŭtokefalio estas la kazo de la Eklezio de Kipro, iu obtenis la aŭtokefalion dum la Koncilio de Efeso kaj, de tiam, estas gvidata de ĉefepiskopo kiu estas subjekto de neniu religia aŭtoritato, kvankam lia eklezio restas tiam en plena komuneco kun la eklezioj partoprenantaj en la koncilio kaj tia ĝi estas nun rilate la aliajn ortodoksajn ekleziojn.
Sammaniere, inter la Orientaj Eklezioj, la kopta Eklezio de Etiopio obtenis la aŭtokefalion en 1950 el la Patriarko de Aleksandrio; la Ortodoksa Eklezio de Albanio fariĝis sendependa de la Patriarkato de Konstantinopolo en 1937, dum tiu usona ekĝuis je tiu prerogativo el la Patriarkato de Moskvo en 1970. Male, tiu greka usona, dependanta de la Patriarko de Konstantinopolo jam tia ne estas.

Kelkaj preferus utiligi la terminon ***Kristokefalio*** por substreki ke Kristo estas la ĉefo de la Eklezio. Ĉi-kaze, ĉiuj lokaj eklezioj estus *Kristokefalaj*, ankaŭ se, striktsence, la nomumo reirigas al aŭtoritato tera, nome homa.

Ĉiukaze *aŭtokefalio* estas tradukita per *memregado*, sed reale signifas **per sia propra ĉefo**. *Kephalé* signifas "kapo, ĉefo" laŭ la antikva greka lingvo. Tial, se *aŭtokefala* signifas "kun sia propra ĉefo", *aŭtonoma* signifas "kun sia propra leĝo", sed kun sia propra ĉefo. *Nomos*, greklingve, signifas *leĝo*. 
Do aŭtokefalio implicas sendependon pli grandan ol **aŭtonomion**.
Analoga koncepto troviĝas en la katolika eklezioscienco: temas pri *Eklezio sui iuris*, sed tiu esprimo intencas aŭtonomion anstataŭ ol aŭtikefalion, kiu ĉiukaze obeas al la principo de la papa unuarangeco valida por ĉiuj katolikaj eklezioj.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Papa unuarangeco
* Unuarangeco de Petro
* Eklezia sui iuris
* Orientaj Eklezioj

Kategorio:Kristana eklezioscienco
Kategorio:Orienta Kristanismo
Kategorio:Kristanaj terminoj
Preĝejo Sankta Georgo (Kőbánya)

**Kirko Sankta Georgo** estas moderna romkatolika konstruaĵo en Hungario, en Budapeŝto, en distrikto Kőbánya.

## Historio 
Inter la mondomilitoj la katolikoj havis en tiu areo nur kapelon en hospitalo. En 1947 katolika grupo formiĝis. En la sekva jaro pli nova kapelo estis konstruita. La nova, nun videbla preĝejo konstruiĝis inter 1988 kaj 1994.

## Konstruaĵo 
La kirko situas en korto, sed la fasado tuŝas la trotuaron. La fasado al direkto al supro daŭre mallarĝiĝas, tio estas ankaŭ la turo. Malsupre meze la enirejo funkcias. Malantaŭ la fasado la navo etendiĝas. Interne la pentraĵoj same estas modernaj, menciindas bildo pri Sankta Georgo kaj Ladislao la 1-a (Hungario).

En proksimeco de la konstruaĵo estas videbla apudvoja kruco kun traŭbo farita en 1773.
 
Kermeso okazas en la 24-an de aprilo.

## Fontoj 
* hungare kun foto
* http://www.szentgyorgykobanya.emecclesia.hu/index.php?pageid=1058  
* hungare kun foto

Budapeŝto
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Budapeŝto
Belona (diino)

**Belona** aŭ **Bellona** (derivita de "bellum" - "milito" en Latino) estis la milita diino en Roma mitologio kaj en la antikva etruska religio, antaŭ la trafo de la greka mitologio kaj la kulto de Areso (nomita Marso en roma mitologio).[eta|Belona, pentraĵo de [Rembrandt.]]Poste, kun la komenco de la Marsa kulto, la romanoj kredis ke Belona estis edzino (aŭ fratino) de Marso , kiu eskortis lin en la bataloj.

La ĉefa atributo de Belona estas ŝia milita kasko, kaj ŝi tenas ofte ankaŭ glavon, ŝildon, aŭ aliajn batalajn armilojn.

La romanoj tenadis la senatkunvenojn rilatajn al la milito en Belona templo, kiu lokiĝis en la Kapitola monteto.

## Literaturo 
* http://www.britannica.com/topic/Bellona

Kategorio:Mitologio
Kategorio:Diinoj de la romia mitologio
Amonia oksalato

**Amonia oksalato** aŭ **H4N-OOC-COO-NH4** estas organika salo de amoniako kun oksalata acido. Sub normaj kondiĉoj ĝi estas senkolora salo, senodora kaj nevolatila. Ĝi estas la ĉefa konstituanto en la "litiazo" kaj trovatas ankaŭ en la feĉo de la Guana kormorano.

Amonia oksalato estas neakordigebla kun acidoj, "amonia acetato", "furfurila alkoholo", arĝento, natria klorido, natria hipoklorito kaj oksidantoj, tamen ĝi atakas multajn metalojn. Amonia oksalato same atakas ŝtalon.

## Produktado 
La amonia oksalato estiĝas per neŭtraligo de oksalata acido kun amonia hidroksido:

**\mathsf{2 NH_3 + HOOC-COOH \ \xrightarrow{}\ NH_4-OOC-COO-NH_4 }**

* Kiam varmigita, la amonia oksalato malkomponiĝas laŭ la ekvacio:

**\mathsf{NH_4-OOC-COO-NH_4  \ \xrightarrow{}\ 2 NH_3 + H_2O + CO + CO_2 }**

La malkomponiĝo estigas fumojn da amoniako, karbona unuoksido kaj karbona duoksido, kelkfoje iom da nitrogenoksidoj kaj formiata acido.
* Amonia oksalato uzatas en gravimetria determinado de la kalcia oksido per precipitigo kiel kalcia oksalato, laŭ la ekvacio:

**\mathsf{NH_4-OOC-COO-NH_4  + 2 HCl \ \xrightarrow{}\ 2 Ca[-OOC-COO-] + 2 NH_4Cl}**

**\mathsf{Ca[-OOC-COO-] \ \xrightarrow{pirolizo}\ CaCO_3 + CO_2}

Do, en laboratorio, oni povas uzi solvaĵon de amonia oksalato por identigi la kalciajn jonojn. La kalcia katjono kune kun la oksalata anjono estigas precipitaĵon de kalcia oksalato, kiu estas blankokolora. Biologie, la amonia oksalato uzatas por eviti sangokoaguliĝon kune kun la "kalia oksalato". Ĝi ankaŭ uzatas por forigi verdigron el malnoval kupraj monumentoj, laŭ la ekvacio:

**H4N-C2O4-NH4 + Cu2(OH)2CO3 + CuC2O2 → CuC2O4 + NH4HCO3'''

La amonia karbonato estas tute akvosolvebla kaj facile forigebla.

## Literaturo 
* Proceedings of the Estonian Academy of Sciences, Chemistry 1997
* Journal of the American Chemical Society
* Advanced Engineering Chemistry, Manas Senapati
* Advances Practical Inorganic Chemistry
* Concise Encyclopedia Chemistry, Mary Eagleson
* Analytical Chemistry: (Comprehensively Covering the UGC Syllabus)
* Handbook of Hazardous Chemical Properties, Nicholas P Cheremisinoff
* Wiley Guide to Chemical Incompatibilities, Richard P. Pohanish, Stanley A. Greene

## Referencoj 
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Okzalatoj
Pál Makó

**Pál MAKÓ,** laŭ hungarlingve kutima nomordo **Makó Pál** estis hungara matematikisto, fizikisto, profesoro, jezuita monaĥo, pastro, abato, kanoniko. Lia nobela antaŭnomo estis *kerekgedei*. Li estis unu el la pioniroj de la hungara matematiko.

Pál Makó http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/m/m14932.htm naskiĝis la  1723 en Jászapáti. Li mortis la  1793 en Buda.

## Biografio 
Pál Makó frekventis mezlernejon en Eger. Li aliĝis al la jezuitoj en 1741, poste li lernis filozofion en Universitato en Nagyszombat (1744-46), teologion en Graz (1752-56). En 1755 li pastriĝis, en 1759 li monaĥiĝis. Komence li instruis en diversaj gimnazioj de Supra Hungarujo, ekde 1758 en la menciita universitato, ekde 1763 en Vieno. En 1773 la jezuita ordeno estis malfondita, tial Makó estis nomumita abato,  kanoniko de Vác kaj reĝa konsilisto. Ekde 1777 li estis dekano de Reĝa Universitato de Buda. Li estis grava lernolibro-aŭtoro kune kun Antal Radics.

## Elektitaj publikaĵoj 
* *Elegiarum Liber unicus* (1752)
* *Compendiaria logicae institutio, quam in usum candidatorum philosophiae elucubratus est* (1760, 1765, 1767, 1773, 1796;  1792) - studenta lernolibro
* *Calculi differentialis et integralis institutio* (1768, poste plurfoje eldonita) - ĉefverko
* *De arithmeticis et geometricis aequationum resolutionibus libri duo* (1770) - tiam la plej bona matematika libro
* *Physikalische Abhandlung von den Eigenschaften des Blitzes und den Mitteln wider das Einschlagen* (1772, 1775)
* *Brevis institutionum linguae ungaricae adumbratio* (1792)

## Memorigiloj 
* strato en Albertfalva

## Fontoj 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)
* hungarlingva biografio 
* hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al M-litero, poste serĉu la nomon)

Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Hungaraj fizikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj abatoj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj kanonikoj
Amonia permanganato

**Amonia permanganato** aŭ **NH4MnO4** estas kemia kombinaĵo rezultanta el la reakcio inter la permanganata acido kaj amonia hidroksido. Ĝi estas akvosolvebla kaj forta oksidanto, pro la ĉeesto de la permanganata anjono aŭ MnO4−. Ĝi estas modere forta eksplodaĵo pro la kombiniĝo de la oksidiga permanganatjono kaj la redukta katjono. Seka amonia permanganato povas eksplodi pro varmo, ŝoko aŭ frotado, kaj ĝi eksplodeblas kiam temperaturo superas al  ().

Permanganato de amonio malkomponiĝas spontanee al "mangana duoksido", nitrogeno kaj akvo.

**\mathsf{2NH_4MnO_4 \ \xrightarrow{60-70^oC}\ 2MnO_2 + N_2\uparrow + 4H_2O }**

## Historio 
Amonia permanganato estis unue preparita de Eilhard Mitscherlich, en 1824, per reakcio inter la arĝenta permanganato kaj egala molkvanto da amonia klorido, filtrante la arĝentan kloridon kaj vaporigante la akvon.

**\mathsf{NH_4Cl + \underset{ar\hat{g}enta\;permanganato}{AgMnO_4} \ \xrightarrow{}\ NH_4MnO_4 + AgCl\downarrow }**

Ĝi same estas preparebla laŭ simila maniero kiam "baria permanganato" reakcias kun amonia sulfato, laŭ la ekvacio:

**\mathsf{(NH_4)_2SO_4 + Ba(MnO_4)_2 \ \xrightarrow{}\ 2\;NH_4MnO_4 + BaSO_4\downarrow }**

Amonia permanganato malkomponiĝas malrapide kiam stokita eĉ ĉe normalaj temperaturoj. Specimenoj stokitaj dum tri monatoj kaj kun 96% da pureco, post 6 monatoj ĝi fariĝas jodokolora (bruna aŭ viola) kaj posedas fortan odoron je nitrogenoksidoj. Ĝi eligas toksajn fumojn kiam malkomponita per varmigo.

## Literaturo 
* Quaternary Ammonium Salts: Their Use in Phase-Transfer Catalysis, R. Alan Jones
* Sittig's Handbook of Toxic and Hazardous Chemicals and Carcinogens ..., Volume 1
* Handbook of Emergency Chemical Management, David R. Quigley
* A Comprehensive Guide to the Hazardous Properties of Chemical Substances, Pradyot Patnaik
* Sittig's Handbook of Toxic and Hazardous Chemicals and Carcinogens ..., Volume 1

## Referencoj 
Kategorio:Nitrogenaj kombinaĵoj
Kategorio:Amoniaj kombinaĵoj
Arkadiko Ponto

La Arkadiko Ponto aŭ **Kazarma Ponto** estas unu el kvar mikenaj ŝajnvolbarkaj pontoj parto de iama reto de ŝoseoj, dezajnita por servi ĉarojn, inter Tirinto kaj Epidaŭro en Peloponezo, en Grekio. Date el la greka Bronzepoko (13a jarcento a.K.), ĝi estas unu el plej plej aĝaj arkopontoj ankoraŭ ekzistantaj kaj funkciantaj.

[eta|maldekstre|La [Arkadiko Ponto en Grekio (13a jarcento a.K.), unu el plej aĝaj arkopontoj ekzistantaj.]]
Tiu ŝajnvolbarka ponto apartenas al la epoko de Mikeno kaj al ŝosea reto inter du urboj, kiu siavice formis parton de pli ampleksa militista ŝosereto. Ĝi havas akvotruon de ĉ. 1 m kaj estas farita laŭ la tipa mikena stilo de ciklopecaj ŝtonoj. La strukturo estas 22 metrojn longa, 5.60 metrojn larĝa kaj ĉe la bazo kaj 4 metrojn alta. La larĝo de la supra ŝoseo estas ĉirkaŭ 2.50 metroj. La prilaborita planado de la ponto kaj de la ŝoseo indikas ke ili estis specife konstruitaj por uzado fare de ĉaroj. Konstruita fine de la Heladiko III (ĉ. 1300–1190 a.K.), la ponto estas ankoraŭ uzataj de lokanoj.

## Notoj 
## Fontoj 
* R. Hope Simpson, D. K. Hagel: "Mycenaean Fortifications, Highways, Dams and Canals", Paul Aströms Förlag, Sävedalen, in: *Studies in Mediterranean Archaeology*, Vol. ĈXIII ISBN 91-7081-212-8
* R. Hope Simpson, "The Mycenaean Highways" , *Classical Views*, XLII, n.s. 17 (1998), 239–260

## Bibliografio 
* Anton Jansen: "Bronze Age Highways at Mycenae" , *Classical Views*, XLI, n.s. 16 (1997), 1–16

## Eksteraj ligiloj 
* Mikena ponto ĉe Kazarma , Greka Ministerio de Kulturo

Kategorio:Pontoj en Grekio
Kategorio:Antikva Grekio
Kategorio:Mikeno
Fruktodona Societo

eta|200ra|Societa bildo de la Fruktodona Societo: Palmaro kun portreto de princo Ludoviko de Anhalt-Köthen.
eta|200ra|Germana poŝtmarko pri la Fruktodona Societo, 2017

La **Fruktodona Societo**, ,  (1617–1680) estis germana lingva akademio, la unua kaj plej granda iam ekzistanta. Kiel sian simbolon ĝi havis la mult-uzeblan kokosplanton kun la moto "ĉio utiligeblas", .

Multaj ĝiaj membroj estis nobeloj kaj regnestroj ene de la Sankta Romia Imperio. Modelo por ĝi estis la italaj renesancaj akademioj, ekzemple Accademia della Crusca, sed ĝi ankaŭ similetis al kavaliraj ordenoj, nobelaj societoj kaj fratularoj, kaj nur parte funkciis kiel klerula kaj literatura asocio. 

La societon gvidis sinsekve:
* 1617–1650: princo Ludoviko la 1-a (Anhalt-Köthen) 
* 1651–1662: duko Vilhelmo la 4-a (Saksio-Vajmaro) 
* 1667–1680: duko Aŭgusto (Saksio-Weißenfels) 

## Detaloj 
La societo nomiĝis, pro sia emblemo (palmujo) ankaŭ "Palmordeno" (*Palmorden*). Ĉiu membro ricevis kaŝnomon honoran kiu ne malofte sonis priridinde. Prezidanto ĉiam estis princo, kaj ankaŭ la plejmulto de la societo konsistis el nobeloj. Kvankam apartenis al ĝi gravuloj (politikistoj kiel Karolo la 10-a Gustavo de Svedio aŭ Frederiko Vilhelmo de Brandenburgio; poetoj: Martin Opitz, Friedrich von Logau, Diederich von dem Werder, Andreas Gryphius) la okupiĝoj restis tro ofte tro banalaj kaj eksteren orientitaj. Pro siaj purismaj tendencoj la societo en la kuro de la tempo igis sin mem primokenda. En 1680 ĝi malfonditis. En 2007 iĝis refondiĝo sub la nomo *Nova fruktodona societo*.

Du jarojn poste fondiĝis en Rudolstadt la nur al virinoj malfermita rondaro Virta Societo.
## Literaturo 
* Barthold, Geschichte der Fruchtbringenden Gesellschaft (Berlin 1848)
* G. Krause, Der Fruchtbringenden Gesellschaft ältester Ertzschrein (Leipzig 1855)
* H. Schultz, Die Bestrebungen der Sprachgesellschaften des 17. Jahrhunderts für Reinigung der deutschen Sprache (Göttingen 1888)
* H. Wolff, Der Purismus in der deutschen Literatur des 17. Jahrhunderts (Strasburgo 1888)
* Dissel, Die sprachreinigenden Bestrebungen im 17. Jahrhundert (Hamburg 1895).

## Fonto 
"Fruchtbringende Gesellschaft" - ĉe: *Meyers Großes Konversations-Lexikon*, volumo 7, Leipzig 1907, p. 178-179

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la Nova fruktodona societo
* ALG - Literatursocietaro en Germanlando


Kategorio:Akademioj
Kategorio:Germana lingvo
Kategorio:Historio de Saksio-Anhalto
Kategorio:1617