open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
M⁄S Selandia

La ***M/S Selandia*** estis ŝipo konstruita en 1911 de *Burmeister & Wain* por la Østasiatisk Kompagni (orient-azia kompanio). Ĝi estis pasaĝera-karga ŝipo kaj la unua ocean-taŭga ŝipo pelata de dizela motoro.

Ĝia nomo estas la latina nomo de la dana insulo Sjælland. Male al vaporŝipoj ĝi ne havis apartan fumtubon, sed uzis la antaŭan maston por forigi la rubgason. Du pliaj ŝipoj estis konstruitaj laŭ la sama plano.

* Akvodismeto: 7.410 m³
* Tonelaro: 4.964
* Longo: 112,78 m
* Larĝo: 16,15 m
* Kila profundo: 9,14 m
* Motoroj: 2 dizelaj motoroj, po 2.500 ĉevalpovoj
* Ŝipanoj: 39
* Pasaĝeroj: 22
* Rapido: 11 knotoj

La  la ŝipo surgrundiĝis ĉe Jokohamo; kvar tagojn poste ĝi disrompiĝis kaj dronis. Post ĝi tri aliaj ŝipoj portis la saman nomon; la lasta ankoraŭ servas al la kompanio.

Ekzistas memoriga monero de 20 danaj kronoj, kiu montras la ŝipon M/S Selandia. La Dana Nacia Banko (kiu malpermesas uzi la bildojn de siaj moneroj) ofertas bildon de la monero en sia retejo (vidu malsupre).

## Eksteraj ligiloj 
* Dana Monero pri M/S Selandia

Kategorio:Ŝipoj
Østasiatisk Kompagni

**Østasiatisk Kompagni**, mallonge **ØK** (dane: orient-azia kompanio) estas granda komerca societo fondita la  en Kopenhago de *Hans Niels Andersen*. Ĝi estis posteulo de la societo **Andersen & Co**, fondita en 1884 en Bankoko. Ĝia celo estis la pasaĝera kaj vara trafiko inter Danio kaj Bankoko kaj aliaj havenoj de orienta Azio.

Per fondo aŭ aĉeto de sub-societoj ØK vastigis sian negocon al aliaj linioj, ekzemple al Rusio, Norda Ameriko kaj Aŭstralio. En 1911 ĝi mendis la unuan dizelan ocean-taŭgan ŝipon, M⁄S Selandia, kiu ekveturis en 1912.

En 1969 la societo nuligis la pasaĝeran trafikon, pro la konkurenco de aviadiloj, kaj tute koncentriĝis al la transportado de varoj.

Ekster Danio la societo nun uzas precipe la anglan nomon **East Asiatic Company** (EAC). En 2008 ĝi havis iom pli ol 5.000 dungitojn kaj koncentriĝis al la trafiko kun Azio kaj Venezuelo.

Kategorio:Ekonomio de Danio
Kategorio:Danaj firmaoj
Graft-De Rijp

Dosiero:Loudspeaker.svg**Graft-De Rijp** () ĝis la 31-a de decembro 2014 estis administre memstara municipo en la nederlanda provinco Nord-Holando. La municipo la 1-an de januaro 2014 havis 6 449 loĝantojn kaj kovris areon de 21,76 km² (de kiu 1,72 km² estis akvo). Ekde la 1-a de januaro 2015 la teritorio apartenas al la urbo Alkmaar.

## Loĝlokoj en la municipo 
vilaĝ(et)oj:
* De Rijp
* Graft
* Markenbinnen
* Noordeinde
* Oost-Graftdijk
* Starnmeer
* West-Graftdijk
* Kogerpolder

eta|maldekstra|400px|Topografia mapo

Kategorio:Eksaj municipoj de Nord-Holando
Bruges

**Bruges** povas esti:

* Franca nomo de **Bruĝo**, urbo en Belgio
* **Bruges (Gironde)**, urbo en departemento Gironde, Francio
** **Bruges (stacidomo)**, fervoja stacio en Bruges (Gironde), Francio
Delichon

***Delichon*** (anagramo el la greka termo **χελιδον**/***chelidôn***, hirundo), aŭ Murhirundoj esperante aŭ Delikonoj, estas genro de paserinaj birdoj de la familio de Hirundoj, kiu plej ĝenerale akceptita havas tri speciojn.

## Priskribo 
La hirundoj de la genro *Delichon* aŭ murhirundoj estas 12–13&nbsp;cm longaj, **metalbrile blunigraj supre kun tre blanka pugo, kaj kun blankaj aŭ grizaj subaj partoj**. Tiuj specioj povas esti distingitaj pro ties subparta koloro kaj la esto aŭ neesto de nigra gorĝo.

## Kutimaro 
La murhirundoj de la genro *Delichon* estas klifonestumantoj, kiuj reproduktiĝas en kolonioj lokitaj sub kornico aŭ vertikala klifo. Tamen, la Murhirundo lastatempe ege uzas homajn strukturojn, kiel, sed iom malpli, la Azia murhirundo. La nesto estas profunda kotopilko kovrita per herberoj aŭ plumoj. La kutima ovodemetado estas de 3 aŭ 4 ovoj kaj tiu ĉi specio kutime faras duan ovodemetadon. Ambaŭ seksoj konstruas la neston, kovas la ovojn kaj manĝigas la idojn.

Tiuj murhirundoj manĝas la insektojn kaptitajn dumfluge.

## Specioj 
La Murhirundo (*Delichon urbicum*) estas migranta reproduktanto en malferma kamparo kaj ĉe homa loĝejo tra Eŭropo, norda Afriko kaj mezvarma Azio, kiu vintrumas en tropika Afriko, suda Ĉinio kaj Sudorienta Azio.

La Azia hirundo aŭ Azia murhirundo (*Delichon dasypus*) reproduktiĝas en montaroj de centra kaj orienta Azio kaj vintrumas en Sudorienta Azio.

La Nepala hirundo (*Delichon nipalense*) estas loĝanta nemigranto en montaroj de suda Azio.

## Bildaro 

WRM Swallow - Schwalbe.jpg
Mehlschwalbe im Flug.jpg
Городская ласточка Delichon urbica.JPG
Delichon dasypus -Hokkaido -Japan -collecting nest material-8a.jpg

## Notoj kaj referencoj 
* 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Hirundedoj
Kategorio:Hirundedoj (scienca nomo)
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
John Travolta

dekstra|eta|John Travolta
**John Joseph TRAVOLTA** naskiĝis  en Englewood, Nov-Ĵerzejo, Usono estas usona aktoro, kiu famiĝis en la filmo "Grease" farita laŭ la samtitola muzikalo *Grease*.

Ekde la jaro 1975 oni anoncis lian aliĝon al scientologia eklezio. Komence de la jaro 2009 oni anoncis la morton de lia 16-jara filo en akcidento (eble kaŭzita de malsano) en banujo dum ferioj.

## Filmaro 
### Televido 
## Diskaro 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1954
Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo
Kategorio:Scientologoj
Kategorio:Eksaj katolikoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 18-an de februaro
Provinco Buŝehro

[eta| marbordo de la [Persa Golfo en la urbo Buŝehr]]

La **provinco Buŝehr** (, ) aŭ plene esperantigite **provinco Buŝehro** estas unu el la tridek unu provincoj en la nuntempa ŝtato Irano. Ĝia administra centro estas la samnoma urbo Buŝehr; alia grava urbo estas Borazĝan. La provinco kovras areon de  kvadrataj kilometroj kaj laŭ la stato de oktobro 2011 havis  loĝantojn. Ĝi troviĝas en la sudo de la ŝtato kaj sudokcidente havas vastan bordon al la Persa Golfo.

## Administra divido 
La provinco konsistas el naŭ distriktoj:
* Buŝehr
* Daŝtestan (Borazĝan)
* Daŝti (Ĥormuĝ)
* Dajjer
* Dejlam
* Genaveh
* Jam
* Kangan
* Tangestan (Ahram)

## Loĝantaro 
Ĝenerale la loĝantoj de la persa bordo de la golfo, kiuj havas pli malhelan haŭtokoloron ol tiuj de la pli norda altebenaĵo, perse nomatas *bandari*, "havenuloj". Kiel en la provinco Hormozgan ili plejparte havas araban aŭ nigrulan devenon kaj apartenas al setliĝintaj familiaroj de eksaj nomadaj triboj. Multaj el iliaj tradicioj konserviĝis ĝis la nuntempo. La lokuloj plejparte parolas arabe kaj grandparte apartenas al la sunaisma islamo, parte ankaŭ dediĉas sin al la Zar-kulto devena el orienta Afriko.

Aparte la loĝantoj de la lokaj insuloj ĝis la nuntempo grandparte vestiĝas tradicie. La viroj portas longan veston kaj turbanon, la virinoj vastan pantalonon kaj sur tio kolorajn vestojn, krome ili tradicie portas koloran vizaĝan maskon el kapra ledo kun broditaj ornamaĵoj, kiu nur videbligas la okulojn kaj la buŝon.

## La provinco en la esperantlingva Poŝatlaso de la mondo 
Konsiderante la fakton, ke vere tre limigita nombro de urboj ricevis esperantigon en la mapoj de la Poŝatlaso de la mondo, la elekto de esperantigitaj loĝlokoj en la provinco Buŝehro konsidereblas aparta honorigo. Tamen nun, pli ol 50 jarojn post la publikiĝo de la atlaso, eĉ ne eblas klare identigi iujn loĝlokojn, plej notinde iujn marbordajn urbojn en la atlaso nomitaj "Nabendo" kaj "Tahero". La urbo "Nabendo" klare notiĝas ĉe golfeto, kiu perse nomiĝas خلیج نایبند kaj internacie golfeto *Najband/Nayband*, sed urbo de iom simila nomo tie ne estas, kaj pri "Tahero", urbo de la golfeto ĉirkaŭ kvinonan vojon al la provinca ĉefurbo Buŝehro, eĉ entute ne estas ideo kiu irana urbo povus celiĝi.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la organizo pri la provinca kultura heredaĵo 
* retejo de la provinca eduka ministerio (perse)
Arroyo de San Serván

**Arroyo de San Serván** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Badajoz, regiono de Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *Arroyanos*. La censita populacio en 2007 estis de 4.184 loĝantoj. Kvankam aliaj vilaĝoj de la provinco kaj de la regiono perdis populacion, tiu ĉi pluhavas ĝin pro proksimeco al la regiona ĉefurbo, por kio ĝi utilas parte kiel dormovilaĝo.

## Situo 
Arroyo estas situa en la centra parto de Ekstremaduro, je altitudo de 224 m; je 48 km de Badajoz, provinca ĉefurbo kaj je nur 12 km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 50 km². La vilaĝo estas ĉe la aŭtoŝoseo el Madrido al Lisbono, kiu kunigas ankaŭ la provincan kaj la regionan ĉefurbojn.

## Ekonomio 
La ĉefa sektoro estas la agrikulturo.

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Badaĥozo
Kategorio:Provinco Badaĥozo
Atalaya

**Atalaya** estas municipo de Hispanio. Ĝi apartenas al la aŭtonoma komunumo aŭ regiono Ekstremaduro, al ties pli suda provinco Badaĥozo *(Badajoz)* kaj al la komarko *Zafra-Río Bodión*. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝantoj nomiĝas *talayeros* aŭ *talayejos* [talajEĥos]. 

## Situo 
Atalaya estas situa en la suda parto de Ekstremaduro, je altitudo de 500 m; je 90 km de Badajoz, provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 22,7 km². 

La vilaĝo troviĝas inter Medina de las Torres kaj Valencia del Ventoso, en ardezeca tereno iom monteteca por la montetoĉenoj de Atalaya, Mora kaj Casitas. La vegetala tavolo estas de malferma arbaro de anzinoj, arbustejo kaj makiso.

## Historio 
Ĝi apartenis origine al la Templanoj, sed poste eniris en la jurteritorio de Burguillos del Cerro, ene de la Episkoplando de Badajoz.

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Badaĥozo
Kategorio:Provinco Badaĥozo
Baterno

**Baterno** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Badajoz, regiono de Ekstremaduro.

La censita populacio en 2007 estis de 355 loĝantoj.

## Situo 
Baterno estas situa en la orienta parto de Ekstremaduro, je altitudo de 561 m; je 205 km de Badajoz, provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 62,1 km². 

Ĝi situas sur ebenaĵo, sed ĉe la Monteto Morro, borde mem de la provinco de Ciudad Real. Morfologie ĝi estas tre longa domaro laŭ la akso de la malnova vojo al Almadén, kun novaj konstruaĵoj nur en la pintoj. La pejzaĝo estas montara.

## Historio 
Ekde la fondo en la 16a jarcento ĝi apartenis al Capilla ĝis la 18a jarcento. La populacio ĉiam estis influita de la malproksimeco de la vilaĝo al centroj de populacio kaj sekva aparteco. Ekzemple dum la 18a jarcento ne estis instruisto nek io ajn simila.

## Monumentoj 
En el urba kerno troviĝas la preĝejo de Sankta Andreo, eta konstruaĵo de 1557, tute blankaj kaj ĵus rekonstruita. 

Sur monteto de la ĉirkaŭaĵo troviĝas la ermitejo de Nuestra Señora de la Soledad del Fuego. La fondo, laŭ legendo, rilatas al incendio kiu okazis en 1672 en Madrido, kie bruliĝis panbakejo kaj viro savis sian vivon post preĝi al tiu virgulino. La remitejo estis konstruita en la venonta jarcento.

## Gastronomio 
Elstara la tradiciaj paneroj, *ajoblanco*, speco de gazpaĉo sen tomato kaj blanka, kaj la propra gazpaĉo. Krome la hejmaj dolĉaĵoj.

## Festoj 
Inter la plej elstaraj festoj estas la jenaj:
* Tago de la Pino (Sankta Sabato)
* Festoj de la Virgulino de la Fajro (20a de aŭgusto)
* Festoj de Sankta Andreo (30a de novembro)

## Eksteraj ligiloj 
* Municipo de Baterno 
* Forumo

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Badaĥozo
Kategorio:Provinco Badaĥozo
Alconera

**Alconera** [alkonEra] estas municipo de Hispanio. Ĝi apartenas al la aŭtonoma komunumo aŭ regiono Ekstremaduro, al ties pli suda provinco Badaĥozo *(Badajoz)* kaj al la komarko *Zafra-Río Bodión*. Laŭ la stato de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². **Alconera** aŭ **Halconera** signifas en la hispana "falkejo".

La loĝantoj nomiĝas *Alcotrosos*. La censita populacio en 2007 estis de 735 loĝantoj.

## Situo 
Alconera estas situa en la sudokcidenta parto de Ekstremaduro, je altitudo de 516 m; je 85 km de Badajoz, provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 32,7 km². 

## Ekonomio 
La ĉefa ekonomia agado estas la agrikulturo krom la elfosado de natura ŝtono, ĉefe granito. Antikve oni dediĉis sin ankaŭ al la elfosado kaj prilaborado de marmoro.

Parto de la ekonomio baziĝas ankaŭ sur nova fabriko de cemento kiu, ege poluas kaj ne helpis la disvolvigon de la vilaĝo, ĉar oferas malmulte da laborlokoj.

## Festoj 
La patrono de la vilaĝo estas Sankta Petro de Verono, kies feston oni celebras la 29a de aprilo.

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Badaĥozo
Kategorio:Provinco Badaĥozo
Benquerencia de la Serena

**Benquerencia de la Serena** [benkerEnzia] estas municipo de Hispanio, en la provinco de Badajoz, regiono de Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *benquerencianos* kaj pli popole *venaos*, tio estas cervoj. Al la municipa areo krom la ĉefa loĝloko Benquerencia de la Serena mem ankaŭ apartenas la municipopartoj * Helechal, La Nava, Puerto Hurraco* kaj *Puerto Mejoral*.

## Situo 
Benquerencia de la Serena estas situa en la sudorienta parto de Ekstremaduro, je altitudo de 672 m; je 161&nbsp;km de Badajoz, provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 102,8&nbsp;km². La vilaĝo situas je la sudo de montaro sur kies pinto staras ruinoj de kastelo. La vilaĝo ĉeestas la ŝoseo per kiu oni iras el Castuera al Cabeza del Buey. Kiel ties nomo indikas, la vilaĝo estas en la distrikto de La Serena (Badajoz).

La municipo estas formita de la lokoj de Helechal, La Nava, Puerto Hurraco, Puerto Mejoral kaj Benquerencia de la Serena mem, kie situas la urbodomo.

## Filma temo 
La masakro de Puerto Hurraco, reala okazaĵo en la municipa vilaĝeto, estis temo de la filmo El séptimo día (2003), en kiu ludis interalie la aktoro Juan Diego.

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Badaĥozo
Kategorio:Provinco Badaĥozo
Kardana artiko

eta|250px|Kardana artiko kun kardana kruco (supre inter la du stangoj).
eta|maldekstra|Animacio de kardana artiko.
**Kardana artiko** en maŝin-konstruado estas artika ligilo inter du stangoj (aksoj), kiu ebligas, ke ili povu kliniĝi en ĉiun direkton unu rilate al la alia, sed malebligas la tordon de la du stangoj unu rilate al la alia. Ĝi tiel ebligas transigon de turna momanto de unu stango al la alia. Laŭ alia difino kardana artiko estas kvarelementa, artika, sfera meĥanismo.

La nomo "kardana artiko" deriviĝas de Gerolamo Cardano, kiu tamen ne inventis la artikon. Li priskribis ĝian uzon en la libere turniĝa fiksado. Aliaj nomoj de la artiko estas "universala artiko" (angle, norvege), "turna artiko" aŭ "artiko de Hooke", laŭ Robert Hooke, kiu en 1676 konstruis funkciantan modelon.

Centra parto de kardana artiko estas la tiel nomita kardana kruco, kiu estas du pivoto-paroj perpendiklaj unu al la alia, kiuj tra lagroj kontaktiĝas al ŝultroj muntitaj al fino de stangoj aŭ elformigitaj el tio.

## La kardana devio 
eta|Kardana devio ĉe 15/30/45/60°
Malavantaĝo de kardana artiko estas, ke la turna rapido de (almenaŭ) unu el ĝiaj du flankoj estas nekonstanta. Kiel montras la apuda bildo, la variado estas malgranda ĉe malgranda angulo inter la du aksoj, sed atingas rilatumon de 2:1 ĉe angulo de 60°. Tiu "kardana devio" estas kompensebla per dua kardana artiko, kies enira flanko estas paralela al la elira flanko de la unua.

Ankaŭ tiu duobla kardana artiko havas la malavantaĝon, ke la meza parto rotacias kun varia rapido. Ĉe altaj rapidoj kaj grandaj fortoj tio povas esti problemo. Ĝin solvas la egal-mova artiko, inventita de la usonano Alfred Hans Rzeppa.

## Vidu ankaŭ 
* Kardano

Kategorio:Tekniko
Kategorio:Meĥanika inĝenierado
Rachel Corrie

eta|200ra
**Rachel Corrie** (10-an de aprilo 1979 - 16-an de marto 2003) estis usona aktivulino, membro de la senperforta organizaĵo International Solidarity Movement (ISM). Kiel aktivulino, ŝi vojaĝis en la Gaza-strio dum la dua Intifado de Al-Aqsa.

23-jara universitata studentino en Olympia, en la ŝtato de Vaŝingtonio, en januaro 2003 Rachel Corrie ekforiras al la okupaciataj teritorioj kaj Israelo. Ŝi eniras en la areon regatan de la israela armeo kaj ŝi estos surveturita la 16-an de marto 2003 de skrapmaŝino Caterpillar D9 el la israela armeo en Rafah, Gaza-strio dum ŝi provis, kun aliaj aktivuloj el sia organizaĵo, pace haltigi la malkonstruadon de domo apartenanta al palestina kuracisto.

Laŭ la israela armeo, la malkonstruado celis trovi eblajn tunelojn uzatajn por transporti armilojn el Egiptio.

## Cirkonstancoj de la morto de Rachel 
eta|150ra|Memore al Rachel Corrie, antaŭ la ambasadorejo de Israelo en Washington, DC, 18-an de marto 2003.

Aktivuloj de ISM, surloke ĉeestantaj dum la okazaĵo, asertas, ke la kondukisto de la skrapmaŝino memdecide mortigis Rachel, surveturante ŝin dufoje per sia maŝino. Tio estas kontestata de la israela armeo. Laŭ ties proparolanto, la kondukisto de la skrapmaŝino ne vidis ŝin ĉar laŭ li, ŝi estis en nevidebla loko. La BBC realigis dokumentan filmon titolitan *When killing is easy* (kiam mortigi estas facile) kiu plifortigas la version, laŭ kiu Rachel Corrie estis memdecide mortigita de la israela armeo.

eta|250ra|"My Name Is Rachel Corrie" omaĝo al Rachel Corrie.

## Vidu ankaŭ 
* James Miller (brita ĵurnalisto pafmortigita dum realigo de dokumenta filmo la 2-an de majo 2003 en Rafah)
* Tom Hurndall (brita fotografisto, ankaŭ li ISM-membro, kiu la 11-an de aprilo 2003 estis pafita de israela snajpero kaj restis en komato 9 monatojn ĝis sia morto)
* Libereca Floto (unu el la ŝipoj, la MV Rachel Corrie, portas ŝian nomon)

## Eksteraj ligiloj 
* Memor-retejo Rachel Corrie 
* Versio asertanta, ke oni volonte mortigis Rachel Corrie 
* Versio asertanta, ke akcidente mortis Rachel Corrie (france)

## Referencoj 
Kategorio:Politikaj aktivuloj
Aljucén

**Aljucén** [alĥuzEn] estas municipo de Hispanio, en la provinco de Badajoz, regiono de Ekstremaduro.

La loĝantoj nomiĝas *Aljucenses*. La censita populacio en 2007 estis de 241 loĝantoj.

## Situo 
Aljucén estas situa en la centra parto de Ekstremaduro, je altitudo de 280 m; je 75 km de Badajoz, provinca ĉefurbo kaj je nur 15 km de Mérida, la regiona ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 19,1 km². La vilaĝeto estas proksime de la provinca limo la provinco de Badajoz kaj la provinco de Cáceres.

Oriente de la vilaĝo estas la preĝejo de San Andrés, malfrua gotika, kie elstaras la okcidenta pordo kun monumenta skribaĵo.

La vilaĝo estas parto de la romia ŝoseo *Vía de la Plata* kaj havas gastejon por pilgrimantoj kaj du rurajn gastejojn, eĉ rekreaĵon de termoj.

Ekde la vilaĝo atingeblas la Natura Parko Cornalvo.

## Vidu ankaŭ 
* Aljucén (stacidomo)

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Badaĥozo
Kategorio:Provinco Badaĥozo
Borso de Italio

**Borsa Italiana** aŭ esperante **Borso de Italio** estas societo kiu okupiĝas el organizado, administrado kaj funkciado de la Borso de Milano (tio estas de la financa merkato de Italio) por helpi la disvolvigon kaj pliigi la likvideblecon, la travideblon, la kompetentecon kaj la efikon. La originoj estis en 1808, kiam Eŭgenio Napoleono fondis la tielnomitan "Camera di Commercio di Milano" .eta|dekstra|250ra|Enirejo de la Borso de Milano

La Borso de Italio havas sidejon en Milano en la Palaco Mezzanotte, ĉe *Piazza degli Affari* (Placo de la Aferoj aŭ Negocoj). La Borso de Milano estas pro tiu motivo konata ankaŭ kiel *Piazza Affari*.

## Rolo kaj karaktero 
La Borso viglas la ĝustan disvolvigon de la negocado, difinas la postularon kaj la procedojn de akcepto kaj pluesto en la merkato por la societoj funkciantaj, difinas la postularon kaj la procedojn de akcepto por la perantoj, kaj informas pri la societoj partoprenantaj.

*Borsa Italiana* organizas kaj administras la italian merkaton uzante sistemon de negocado tute elektronikan por la realigado de la operacioj en reala tempo.

Ĝi okupiĝas el la reguligo kaj administrado de la merkatoj. La funkcio de kontrolado tamen estas farata de la *Commissione Nazionale per le Società e la Borsa* aŭ mallongige *Consob* kaj de la Banko de Italio.

Laŭ kapitaloj totale la borso italia estas la 13a de la mondo.

La 23a de junio de 2007, la Borso de Londono nome (*London Stock Exchange*) anoncis, ke ĝi akiris la Borson Italian. Ekde la 1a de oktobro de 2007 la Borsa Italiana estis regata la unuan fojon el Londono.

## Eksteraj ligiloj 
* Borsa Italiana - Oficiala retejo

## Noto 
Italio
Kategorio:Ekonomio de Italio
Berlanga

**Berlanga** estas municipo de Hispanio, en la provinco de Badajoz, regiono de Ekstremaduro. Ĝi estas tre suda ekstremadura vilaĝo kaj pro tio estas influita de la kutimaro de Andaluzio (gastronomio, arkitektuto de blankaj vilaĝoj, ktp).

La loĝantoj nomiĝas *berlangueños*. La censita populacio en 2007 estis de 2.546 loĝantoj.

## Situo 
Berlanga estas situa en la suda parto de Ekstremaduro, je altitudo de 573 m; je 133 km de Badajoz, provinca ĉefurbo. La surfaco de ties teritorio estas de 127,8 km². 

## Populacio 
Kun surfaco de 127,8 km², ĝi havis populacio de 2.750 loĝantoj (2006) kaj loĝdenson de 21,52 loĝ/km².

## Vidu ankaŭ
* Berlanga del Bierzo

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Badaĥozo
Kategorio:Provinco Badaĥozo
Santa María Yavesía

**Santa María Yavesía** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (*Oaxaca*). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝis *Santa María Yavesía*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 443.

## Geografio 
**Santa María Yavesía** apartenas al la distrikto Ixtlán de Juárez al kiuj apartenas entute 26 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Norda montaro de Oaĥako (regiono *Sierra Norte*), kiu apartenas al la nordorienta parto de la subŝtato Oaxaca (vd. la mapon). La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 409 loĝantojn. El tiuj estis 195 viroj kaj 214 virinoj. La komunumo havas surfacon de 38,27 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 2000 metroj super la marnivelo.
maldekstra|eta|300ra|Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 127 indiĝenoj. El tiuj 112 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 112 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
* Santa María Yavesía  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Oaxaca
Kategorio:Norda montaro de Oaĥako
Retejo.net

**Retejo.net** estas retejo, kiu proponas "*ĉion, por ellerni Esperanton*". Elŝuteblas programoj, filmoj kaj lernobildoj por lerni la lingvon.

Estas programoj por Vindozo [exe], Makintoŝo [hqx] kaj en "fleŝ-formato" html+swf [fleŝ].

La projekto estas efektivigata dank' al grupo de aktivaj esperantistoj plejparte el Ukrainio.

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala retpaĝo 

Kategorio:Esperantlingvaj retejoj
Pusztaberki

**Pusztaberki** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád - kie estas la plej malgranda vilaĝo -, en Distrikto Rétság.
eta|maldekstre|110px|Blazono de Pusztaberki
eta|Preĝejo kun sonorilostablo en Pusztaberki

## Bazaj informoj 
* Areo: 7 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.9751/19.1661
* Loĝantaro: 130
* Poŝtkodo: 2658
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
Pusztaberki situas en kaldrono, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Rétság troviĝas 7, Balassagyarmat 15, Budapeŝto 55 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1379. En la 16-a jarcento la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio. Dum la socialismo kolĥozo funkciis. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de slovakoj, biblioteko, kuratoro, kuracejo, 2 vendejoj, migra poŝto.

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo de 1728, en 1787 kaj en 1924 trakonstruita

## Famulo 
En Pusztaberki mortis juristo kaj akademiano János Baintner.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Ponto (kordinstrumento)

eta|maldekstra|Ponto (el hela lignaĵo) de violonĉelo
[eta|Ponto (la metala trabo supre) de [elektra gitaro]]
La **ponto** estas tiu parto de kordinstrumento (ĉu pluk- aŭ arĉinstrumento), ĝenerale iel traboforma, kiu transportas la energion el la vibrado de la kordoj al la sonkorpo de la muzikilo. Laŭ la speco de muzikilo ekzistas diversaj konstrumanieroj. La ponto limigas la libere vibrantan parton de la kordoj ĉe la fino pli proksima al la sonkorpo, dum simila trabo ĉe la alia fino de la kordo, la "selo", pli malproksima de la sonkorpo, limigas ĝin ĉe la alia flanko.

Ĉe liutoj kaj la plej multaj specoj de gitaroj la ponto havas duoblan funkcion: ĝi tie ne nur servas kiel limigo de la libere vibranta parto de la kordoj, sed ankaŭ kiel fiksilo de ili.

Dosiero:012_stegvioline.jpg|la ponto de violino
Dosiero:Violin bridge.jpg|violino, centre la ponto (el hela ligno)
Dosiero:Guitar bridge.jpg|ponto de akustika gitaro

Kategorio:Kordinstrumentoj
Elektromagneta kampo

**Elektromagneta kampo** estas fizika kampo, t.e. stato de spaco en kiu sur fizika objekto havanta elektran ŝargon agas forto. Elektromagneta kampo konsistas de du kampoj elektra kampo (simbolo **E**) kaj magneta kampo (simbolo **B**); unue oni malkovris kaj studis ĉiun sendepende. Ĉi tiuj kampoj estas kunplektataj kaj percepto de ili dependas de observanto. Reciproka rilato de kampoj priskribas ekvacioj de Maxwell. Ecoj de elektromagneta kampo, kaj ĝia ago kun materio studas elektrodinamiko. En kvantuma meĥaniko elektromagneta kampo estas kiel virtualaj fotonoj

## Forto de kampo 
Forto, kiu agas sur elektra ŝargo en elektromagneta kampo priskribas forto de Lorentz:]:
:: \mathbf{F} = q (\mathbf{E} + \mathbf{v} \times \mathbf{B}),
kaj:
* **F** - forto (en neŭtonoj)
* **E** – intenso de elektra kampo (en voltoj / metro)
* **B** - magneta indukdenso (en tesloj)
* *q* – elektra ŝargo de objekto (en kulomboj)
* **v** – rapido de objekto (en metroj / sekundo)
* &times; - Vektora produto.

Forto kiu kaŭzas magneta kampo estas orta al rapideca vektoro **v**', tial ĝi ne modifas energion de objekto. Nur elektra kampo kaŭzas modifon de energio (faras laboron laŭ distanco  \mathbf s ) :
:: \Delta E = W = \mathbf{F} \cdot \mathbf s = q \mathbf E \cdot \mathbf s 

Superan formulon oni povas involui en formulo de povumo kiu estas farata per elektra kampo:
:: P = q \mathbf E \cdot \mathbf v 

## Ecoj de kampo 
Ecoj de elektromagneta kampo efikas el ekvacioj de Maxwell:
# Fonto de elektra kampo estas elektraj ŝargoj
# Magneta kampo ne havas siajn fontojn (do ne ekzistas magnetaj ŝargoj)
# Alterna magneta kampo kaŭzas rotacian elektran kampon.
# Movaĝanta elektra ŝargo (ekz. elektra kurento ) kaj alterna elektra kampo kaŭzas rotacian magnetan kampon

El 1 eco rezultas, ke elektra kapo kiu estas el elektra ŝargo estas potenciala.

## Transformoj de kampo 
Elektra kaj magneta kampo modifiĝas kiam referenca sistemo estas ŝanĝata.

Ĝenerale ekvacioj de transformo de elektra kaj magneta kampoj dum transloko el sistemo al sistemo kun rapideco \vec v priskribas ekvacioj:
:\vec{E}' = \gamma \left( \vec{E} + \vec{v} \times \vec{B} \right ) - \left (\frac{\gamma-1}{v^2} \right ) ( \vec{E} \cdot \vec{v} ) \vec{v}

:\vec{B}' = \gamma \left( \vec{B} - \frac {\vec{v} \times \vec{E}}{c^2} \right ) - \left (\frac{\gamma-1}{v^2} \right ) ( \vec{B} \cdot \vec{v} ) \vec{v}

Por movado kun rapideco *v* laŭlonge akson *x*:

::\displaystyle E'_x = E_x
::E'_y = \gamma \left ( E_y - v B_z \right )
::E'_z = \gamma \left ( E_z + v B_y \right )
::\displaystyle B'_x = B_x
::B'_y = \gamma \left ( B_y + \frac{v}{c^2} E_z \right )
::B'_z = \gamma \left ( B_z - \frac{v}{c^2} E_y \right )

kaj:
: *γ* - faktoro de Lorentz: \gamma \equiv \frac{1}{\sqrt{1 - \beta^2}} \, \mathrm \, \beta = v/c,
: c - lumrapideco.

Konkludo:

Se en elekta referenca sistemo estas nur elektra kampo, en referenca sistemo kiu moviĝas kun rapideco *v* ekzistas magneta kampo kun indukdenso:
::\vec{B}' = -\gamma \frac {\vec{v} \times \vec{E}}{c^2} \, .

## Vidu ankaǔ 
* Elektromagnetismo
* Elektromagneta ondo
* Elektromagneta radiado

Kategorio:Elektrodinamiko
Kategorio:Elektromagnetismo
Santiago Apoala

**Santiago Apoala** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaĥako (*Oaxaca*). La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Santiago Apoala*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la nacia geografia instituto INEGI estas 20 451.

## Geografio 
**Santiago Apoala** apartenas al la distrikto Nochixtlán al kiuj apartenas entute 32 komunumoj. Ĝi situas en la Miŝteka regiono de Oaĥako (regiono *Mixteca*), kiu apartenas al la nordokcidenta parto de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 815 loĝantojn. El tiuj estis 385 viroj kaj 430 virinoj. La komunumo havas surfacon de 57,41 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1970 metroj super la marnivelo. maldekstra|eta|300ra|Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 1191 indiĝenoj. El tiuj 1087 aĝis pli ol 5 jaroj kaj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la nacia geografia instituto INEGI pri la censo de 2005 (hispane: *Conteo de Población y Vivienda* de 2005).

## Eksteraj ligiloj 
* informoj pri la komunumo en retpaĝo de la ministerio pri socia evoluigo SEDESOL ()

Kategorio:Komunumoj de Oaxaca
Kategorio:Miŝteka regiono de Oaĥako
Almendral

**Almendral** [almendrAl] estas municipo de Hispanio, en la provinco de Badajoz, regiono de Ekstremaduro. **Almendral** signifas en la hispana "amigdalarbejo".

La loĝantoj nomiĝas *Almendraleños*. La censita populacio en 2007 estis de 1.273 loĝantoj.

## Situo 
Almendral estas situa en la sudokcidenta parto de Ekstremaduro, tre proksime de Portugalio, je altitudo de 324 m; je 36&nbsp;km de Badajoz, provinca ĉefurbo kaj je ties sudo. La surfaco de ties teritorio estas de 67,5&nbsp;km².

## Historio 
maldekstra|eta|200px|Retablo kun pentraĵoj en la ermitejo de Finibus, konstruaĵo de templanoj

Oni supozas, ke la teritorio de Almendral estis loĝata de antaŭromiaj triboj de iberoj, ĉar la teritorio inter tiu vilaĝo kaj Barcarrota, havas unu el la plej multnombraj aroj de  megalitaj tombejoj de la Provinco de Badajoz. Oni trovis ankaŭ restaĵojn de la epoko de romianoj kaj visigotoj.

La aktuala Almendral, estis fondita de araboj fine de la 14a jarcento, je du km de la antikva setlejo de la preĝejo de *San Matías*, ĉar tiu antaŭa setlejo estis detruita de portugaloj kiuj eniris en Ekstremaduro post la batalo de Aljubarrota.

Almendral estis vilaĝo de Badajoz kaj formis parton de la feŭdo de Feria en la epoko de Gome Suárez de Figueroa. Dum la 17a jarcento, kiel ĉe la aliaj ekstremaduraj vilaĝoj proksimaj al la portugala limo, ankaŭ Almendral suferis la kontraŭstaron inter ambaŭ landoj.

### La amerika konkero 
Lau la libro *La epopeya de la raza extremeña en Indias*, de la pastro Vicente Navarro del Castillo, 29 loĝantoj de Almendral partoprenis la konkeron de Ameriko. Ili ĉeestis en Meksiko, Centrameriko, Kolombio, Peruo kaj Venezuelo.

## Demografio 
## Eksteraj ligiloj 
*Provinco de Badajoz/Municipo de Almendral 
*Distrikto de Olivenza
*Veturado de la Krucoj

Kategorio:Ekstremaduro
Kategorio:Municipoj de Badaĥozo
Kategorio:Provinco Badaĥozo
Rimóc

**Rimóc** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Szécsény.
eta|maldekstre|Aerfoto pri Rimóc
eta|Blazono de Rimóc

## Bazaj informoj 
* Areo: 29 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.0372/19.5297
* Loĝantaro: 1840
* Poŝtkodo: 3177
* Telefonprefikso: 32

## Situo 
Rimóc situas sur deklivoj, fine de sakovojo el Szécsény, kiu troviĝas 6&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis pri la paroĥo el 1337, sed oni trovis tombojn el la pli fruaj jarcentoj. Post la mezepoko ankaŭ tiu vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio. Post la turkoj slovakoj alvenis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, biblioteko, kulturdomo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* preĝejo de 1686 aŭ pli frue, en 1912 trakonstruiĝis
* baroka paroĥo de 1786
* muzeeto

## Famuloj 
* En Rimóc naskiĝis inĝeniero Mihály Seidner.
* En Rimóc mortis eksterleĝulo Pista Sisa.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
La Grosse Caisse (filmo)

***La Grosse Caisse*** (***La Granda Kaso***) estas franca filmo de Alex Joffé aperinta en 1965

## Temo 
Louis Bourdin, bilet-truisto en Metroo de Parizo ĉe R.A.T.P, tiom ŝategas policajn romanojn, ke li mem verkas unu. Li titolas ĝin «*Rapt à la RATP*» («*Rastado ĉe RATP*») kaj proponas ĝin al pluraj eldonistoj. Tiuj ĉi malestimante ĝin, li malprudente profitigos ĝin al tute malsama profesio... dankema, tamen danĝera!

## Teĥnikaĵoj 
* Titolo: *La Grosse Caisse*
* Lingvo: franca
* Devenlando: Francio
* Reĝisoro: Alex Joffé
* Scenaro: René Asséo, Géno Gil, Luc Charpentier, Pierre Lévi-Corti kaj Alex Joffé
* Adapto kaj dialogoj: Alex Joffé kaj Pierre Lévy-Corti
* Help-reĝisoro: Fabien Collin
* Foto: Louis Page
* Operatoro: Gilbert Chain
* Muziko: Jean Marion (Éditions Hortensia)
* Dekoroj: Jacques Paris helpata de André Guérin
* Sono: Jacques Maumont
* Muntado: Eric Pluet
* Skriptistino: Elisabeth Rappeneau
* Ŝminkado: Billie Bonnard
* Inspektoro: Louis Germain
* Peltaĵoj de Max
* Kostumoj: Aimé de March kaj Henri Piégay estas vestitaj de Ted
* Rivelado en studios Marignan kaj Paris Studio Cinéma
* Formato: Nigra-blanka, 35mm
* Produktado: Marceau Cocinor
* Distribuado: Cocinor
* Produkta direktoro: Mireille de Tissot
* Filmita en: studios d'Épinay
* Daŭro: 105 minutoj
* Aperdato:  en Francio
* Ĝenro: Polica komedio

## Rolularo 
* André Bourvil: Louis Bourdin, bilet-truisto ĉe R.A.T.P kaj verkisto
* Paul Meurisse: Paul Filippi, gangstero
* Françoise Deldick: Angélique, bilet-truistino
* Roger Carel: S-ro Souvestre, haltejestro
* Daniel Ceccaldi: S-ro Pignol, bilet-truista kolego
* Tsilla Chelton: Gazet-vendistino
* Françoise Le Bail: Kelnerino
* Juliette Mills: Telefonistino de "Ganimard"
* Katia Christina: Brigitte, aŭtodidakta kamaradino
* Pierre Vernier: Sekureca agento
* Ménahem Choura: Liberigita grandegulo
* Aimé de March: Komplico de Filippi
* Bernard Fresson: Dungito en metroo
* Georges Audoubert: Sekureca agento
* Alex Joffé: Vojaĝanto sur kajo
* Paul Temps: Mastro Loriot
* Albert Michel: Haltejestro
* Henri Piégay: Luc, komplico de Filippi
* Dominique Zardi: Ĵetgloba ludanto
* Jacques Legras: Poŝtisto
* Jacques Plée: Trakforkisto
* Pierre Richard: Komplico de Filippi
* Paul Bisciglia: Kondukisto de metroo
* Gérard Hoffmann: Trinkejestro
* Yves Arcanel: Komplico de Filippi
* Gilbert Servien: Vojaĝanto sur kajo de "La Rapée"
* François Valorbe: Direktoro de R.A.T.P
* Paul Pavel: Kondukisto
* Jacqueline Johel
* Isis Lully

## Vidu ankaŭ 
* Quai de la Rapée (pariza metrostacio)

## Eksteraj ligiloj 
* La Grosse Caisse en IMDB

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1965
Santiago Matatlán

**Santiago Matatlán** estas unu el la 570 komunumoj de la meksika subŝtato Oaxaca. La ĉefurbo de la komunumo same nomiĝas *Santiago Matatlán*. La ŝlosilnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 20 475.

## Geografio 
**Santiago Matatlán** apartenas al la distrikto Tlacolula al kiuj apartenas entute 25 komunumoj. Ĝi situas en la regiono Centraj valoj de Oaĥako, en la centro de la subŝtato. La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 9198 loĝantojn. El tiuj estis 4307 viroj kaj 4891 virinoj. La komunumo havas surfacon de 126,31 kvadratkilometroj. La meza alteco estas 1740 metroj super la marnivelo.
maldekstra|eta|300ra|Situo de la koncerna distrikto kaj regiono interne de la subŝtato Oaxaca.

## Sociogeografio 
En la jaro 2000 (laŭ INEGI) en la komunumo vivis 7205 indiĝenoj. El tiuj 6314 aĝis pli ol 5 jaroj. Entute 6314 personoj estis dulingvaj (hispana kaj indiĝena lingvoj).

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
* Santiago Matatlán  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Oaxaca
Kategorio:Centraj valoj de Oaĥako
Rákóczibánya

**Rákóczibánya** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Nógrád, en subregiono de Salgótarján.

## Bazaj informoj 
* Areo: 4 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.9921/19.8265
* Loĝantaro: 690
* Poŝtkodo: 3151
* Telefonprefikso: 32

## Situo 
La vilaĝo situas sur malebenaĵo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Kazár troviĝas 600 m-ojn. La plej proksima urbo estas Bátonyterenye.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1837. Iam estis tie kastelo de Francisko Rákóczi la 2-a. En 1881 karbominado komenciĝis en la loko, kiu tiam apartenis al Nemti. En 1945 la setlejo prenis nomon "Nemtibánya" (=minejo Nemti). En 1958 nova kvartalo konstruiĝis por la ministoj. Ekde 1989 la komunumo iĝis ekstera parto de Bátonyterenye, depost 2002 memstara municipo ricevinta novan nomon Rákóczibánya.

## Vidindaĵo 
* preĝejo el la 1920-aj jaroj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Szilaspogony

**Szilaspogony** [silaŝpogonj] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Salgótarján. La oficiala nomo ĝis 1954 estis nur **Pogony**.

## Bazaj informoj 
* Areo: 14 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.1169/20.0258
* Loĝantaro: 400
* Poŝtkodo: 3125
* Telefonprefikso: 32

## Situo 
Szilaspogony situas sur mildaj deklivoj, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Salgótarján troviĝas 21, Bátonyterenye 25, Parád 26&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis pri la loko el 1405 en formo *"Pogon"*. Apud la vilaĝo 2&nbsp;km-ojn for oni trovis restaĵojn de fortikaĵo, kiu ne troviĝas en dokumentoj. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, 2 vendejoj, drinkejo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* katolika klasikisma unutura preĝejo omaĝe al Sankta Mikaelo de 1823
* iama vulkano 381 m-ojn alta, flanke kavo, sur la pinto iama fortikaĵo troviĝas
* fiŝkaptista lago

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Diósviszló

**Diósviszló** (diOŝvislO) estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós.
eta|centre|510ra|Ĉefvojo de Diósviszló
eta|Blazono de Diósviszló

## Bazaj informoj 
* Areo: 16 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 710
* Poŝtkodo: 7812
* Telefonprefikso: 72

## Situo 
eta|maldekstre|Ornamaĵo de Diósviszló
Diósviszló situas sur ebenaĵo kaj sur tre mildaj deklivoj, laŭ flankovojoj. Harkány troviĝas 8, Siklós 13, Pécs 29 km.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. Antaŭ la hungaroj keltoj kaj romianoj vivis tie. La unua mencio devenis el la 14-a jarcento en formo *Vyzlau*. Tiutempe ankaŭ burgo konstruiĝis, nun jam plene malaperinta. En la 16-a jarcento la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio. En 1730 la vilaĝo translokiĝis al la nuna loko. En 1852 la komunumo iĝis municipo, inter 1902-1937 grandvilaĝo.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1804
* muzeeto
* ornama ligna pordego

== Komunumoj pri *Dió* (=juglando) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Kategorio:Vinvilaĝoj
Szuha

**Szuha** [suha], slovake **Suchá** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Nógrád, en Distrikto Bátonyterenye.
eta|maldekstre|Centra domo de Szuha
eta|Ornamputo en Szuha
## Bazaj informoj
* Areo: 18 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 47.974/19.9156
* Loĝantaro: 740
* Poŝtkodo: 3154
* Telefonprefikso: 32

## Situo
Szuha situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Bátonyterenye troviĝas 9, Parád 13, Pétervására 18, Salgótarján 20 km-ojn.

## Historio
La unua mencio devenis el 1441 en formo *Zoha*. La origina loko estis iomete for. Pro la turkoj la vilaĝo translokiĝis al pli defendebla kaj malkovra arbareca loko. Nuntempe ankaŭ feriejaj dometoj troviĝas en Szuha. 

## Vidindaĵoj
* katolika preĝejo Naskiĝo de Maria (Szuha) de 1768 (kun kelkaj gotikaj partoj)
* baroka sonoriloturo el la 18-a jarcento
* fonto, la elfluo estas inter radikoj de kverko
* muzeeto
Edward Whymper

[220px|eta|[Materhorno]]
[220px|eta|[Ĉimborazo]]
**Edward WHYMPER**, naskiĝinta la 27-an de aprilo 1840, mortinta la 16-an de septembro 1911, estis brita monto-grimpisto, ilustristo kaj verkisto.

## Vivo 
Naskiĝinte en Londono el malriĉa familio, li vivis sen perspektivo, ĝis brita eldonisto ekkonis lian talenton desegni kaj sendis lin en la Alpojn kiel ilustriston. Tie ĉi kreskis lia intereso pri monto-grimpado.

Post kiam li jam estis venkinta, kiel la unua, kelkajn alpo-pintojn, la 15-an de julio 1865 sukcesis al li, el la svisa Zermatt, la unua ascendo sur la pinton de Materhorno. (Konkure kun li estis grimpinta alia skipo de la itala flanko.) Sed descendante, kvar el lia teamo mort-falis.

15 jarojn poste, la 4-an de januaro 1880, Whymper denove kiel la unua venkis monto-pinton: la 6 310 metron altan vulkanon Ĉimborazo en la Andoj de Ekvadoro.

La venontan tempon li laboris kiel verkisto, okupiĝis pri fiziologiaj problemoj de restado en granda alteco kaj i. a. reklam-ludis kun trupo de svisaj montar-gvidistoj en la Roka Montaro por kanada fervoj-kompanio. Li mortis, izolita kiel strangulo, en la franca Chamonix.

## Verkoj (elekto) 
kiel verkisto:
* *Matterhorn. Der lange Weg auf den Gipfel*, AS-Verlag, Zürich, 2005, ISBN 3-909111-14-9
* *Die Erstbesteigung des Matterhorns*, Web-Site-Verlag, Ebersdorf b Bremervörde , 2006, ISBN 3-935982-69-0
* *Scrambles among the Alps*, Ten-Speed-Press, Berkeley, Calif. 1981, ISBN 0-89815-043-4
* *Travels amongst the Great Andes of the equator*, Peregrine-Smith, Salt Lake City 1987, ISBN 0-87905-281-3
kiel ilustristo:
* Isabella Bishop: *Among the Tibetans*, (Collected travel writings; Bd. 12), Ganesha Publishing, Bristol 1997, ISBN 1-86210-001-2

## Efiko 
* Lian nomon portas ŝirm-kabano survoje al la pinto de Ĉimborazo, en alteco de 5 000 metroj.
* Laŭ li nomiĝas *Pointe Whymper*, la dua plej granda pinto de la plur-pinta monto *Grandes Jorasses* en la masivo de Blanka Monto.
* Lian nomon portas *Whymper-Couloir*, glacia koridoro por grimpi al *Aiguille Verte*, same en la masivo de Blanka Monto.
* James Ramsey Ullman prenis la eventojn de Materhorno kiel bazon de en 1954 publikigita romano *Banner in the Sky*, germane: *Rudi der Bergführer* (Rudi, la montara gvidisto).
* El la libro de Ullman estiĝis en 1959 la Walt-Disney-filmo *Third Man on the Mountain* (La tria viro dum la mont-grimpado), germane: *Der dritte Mann im Berg*
* La duelo pri la unua ascendo al Materhorno estis ankaŭ la temo por filmo de Nunzio Malasomma en 1928: *Der Kampf ums Matterhorn* (La konkuro pri Materhorno).
* Same Luis Trenker prilaboris la temon 1938 en la filmo *Der Berg ruft* (La monto vokas).

## Literaturo 
* Frank Smythe: *Edward Whymper. Ein Bergsteiger- und Forscherleben*, Hallwag, Bern 1940
* Walt Unsworth: *Matterhorn Man. The life and adventures of Edward Whymper*, Gollancz, London 1965

## Eksteraj ligiloj 
* 
* fruaj alpinaj fotoj: Edward Whymper sur la Materhorno

Kategorio:Britaj montogrimpistoj
Spano

eta|dekstra|200ra|Spano (*granda spano*)
**Spano aŭ pjado** estas malnova mezurunuo de longo, malsame normigita en diversaj jur-sistemoj, sed origine proksimume egala al la distanco inter la ekstremoj de la polekso kaj de la eta fingro de disetendita mano (t.n. "granda spano").

Malgranda spano estas la distanco inter la ekstremoj de polekso kaj meza fingro.

Arkitekture spano estas distanco inter du apogpunktoj de volbo, plafono aŭ inter du pilieroj de pont-arko kaj simile (PIV2).

## Vidu ankaŭ 
* Spano (arkitekturo)

Kategorio:Antikvaj mezurunuoj
Kategorio:Mezurunuoj de longo
Kategorio:Arkitekturo
Stanislav Knížek

**Stanislav KNÍŽEK** estis ĉeĥa esperantisto, aktivulo en Liberec, kie nun la loka esperanto-klubo portas lian nomon. Li laboris kiel direktoro. Li reprezentis la ĉeĥajn esperantistojn la 19-an de septembro 1948 dum kunveno de polaj esperantistoj el Jelenia Góra kun ĉeĥaj esperantistoj el Liberec sur la landlima montopinto Sněžka.

## Fontindikoj 
Knížek, Stanislav
Knížek, Stanislav
Kavaliroj de la Ronda Tablo

La **Kavaliroj de la Ronda Tablo** estis kavaliroj de la kortego ĉe Kameloto de Reĝo Arturo. Por bankedoj ili kunsidis ĉirkaŭ la Ronda Tablo de Arturo. Maksimume ili nombris 150, sed unu sidloko estis rezervata por la kavaliro kiu sukcese trovos la Sanktan Gralon kaj vakis ĝis la alveno de Galahad.

Estas multaj rakontoj pri aventuroj kiujn ili havis, ofte pro help-petoj de virinoj minacataj de malbonuloj.

Inter la kavaliroj estis:
* Agravain
* Balan
* Balin
* Bedivere
* Bors
* Gaheris
* Galahad
* Gareth
* Gawain
* Kay
* Lamorak
* Lanceloto
* Lionel
* Mordred
* Parsifalo
* Ywain


*
Ronda Tablo
Hejma partnereco

**Hejma partnereco**, **hejmaj partneroj**, **hejma paro**, **fakta paro**, **kunloĝantoj**, **kunvivantoj** aŭ **libera asocio** (povas esti multaj aliaj nomigoj, kiel *registrita paro*) estas apreza unio fare de du fizikaj personoj, kun sendependo de ilia sekso, cele al kunvivado stabila, en rilato de apreza rilato simila al tiu de geedzeco.

Pro la apreza ligiteco kaj kunvivado (respektive kunloĝado) inter la komponantoj de fakta paro, kio foje rezultas en ekonomia dependeco simila al tiu de geedzeco, kelkaj landaj juroj lastatempe ekregulis tion por eviti malfacilojn de iu (aŭ ambaŭ) el la parkomponantoj en kelkaj situacioj kiel morto aŭ malsano de unu komponanto, laborrajtoj ktp. En kelkaj jurisdikcioj kunloĝado, en kelkaj cirkonstancoj, povas konstitui ian tipon de jura geedzeco, neregistritan kunloĝadon aŭ partnerecon, aŭ alimaniere havigi al la needziĝintaj partneroj variajn rajtojn kaj respondecojn; kaj en kelkaj landoj la leĝoj agnoskas kunloĝadon kiel surogato de institucia geedzeco por profitoj por impostado kaj sociala sekureco. Tio okazas, por ekzemplo, en Aŭstralio. Kunloĝado povas esti eblo celita kiel formo de rezistado al la tradicia instituciita geedzeco. Tamen, en tiu kunteksto, kelkaj landoj rezervas tiun rajton por difini tiun rilaton kiel patra, aŭ alimaniere por reguligi la rilaton, eĉ se la rilato ne estis registrita ĉe la ŝtato aŭ religia institucio.

Foje ekzistas ankaŭ (ge)filoj kaj tiel (aŭ eĉ sene) tio povas simili al speco de familio.

**Hejma partnereco** povas ekzisti en la jenaj okazoj:

* viro kaj virino = geedzeco
* viro kaj viro = samseksa edzeco, geja hejmo
* virino kaj virino = samseksa edzineco, lesba hejmo

## Vidu ankaŭ 
* Familio
* Geedzeco
* Monogamio
* Poligamio

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de L.E.M.U.R.: *Laboratorio Europeo sul Matrimonio e le Unioni Registrate*

Kategorio:Sociologio
Kategorio:Familia juro
Kategorio:Geedzeco
Kategorio:Antropologio
Kategorio:Interpersona rilatado
Kategorio:Familio
Ŝtopskatolo

La ŝtopskatolo estas ŝtopanta elemento de maŝinkonstruado, kiu donas la ŝtopadon inter turnanta akso aŭ alternante movanta stango kaj fiksaj partoj helpe de skatolo kontraŭ efiko de premhava likvaĵo aŭ vaporo. Je plej simplaj kazoj ĝi estas la funkcianta lubrikado de lagro. Ia manko de ŝtopado ĉiam karakterizas la ŝtopskatolon, tial ĉiam aperas certa malgranda vapornubo ĉe stango kaj la armaturo, aŭ certa susuro.

La ŝtopskatolo kunmetiĝas el ŝtopmaterialo kaj skatolo, kiun fermas flanĝa aŭ ŝraŭbrelhava mufo. Helpe de ŝraŭbrelo aŭ apartaj ŝraŭboboltoj kunpremiĝas la ŝtopmaterialo. Pro la laŭlonga premo estiĝas ankaŭ radia premo, kaj tiel la ŝtopaĵo tenante al la vando de skatolo premiĝas al la movanta peco. Tiel oni povas estigi ĝustan, minimuman ŝtopbreĉon, kiu kontentiĝas la uzinajn postulojn. Certa eta elfluaĵo ne estas absolute evitebla. La larĝa kontaktanta surfaco kaj la granda premo por elflumanka ŝtopo kaŭzas relative grandan froton.

Ŝtopskatolaĵoj trovas aplikon por ekonomiajn solvojn ŝtopi aksojn de pumpoj kaj miksiloj kaj ĉe reguligaj kaj alĝustigaj ventiloj kiel stangoŝtopaĵoj. Pli malfrue oni aplikis bluan kaj blankan asbeston, kiuj jam anstataŭas modernaj materialoj, kiel aramido, grafito kaj artefaritaj materialoj. La ŝtopaĵoj fabrikiĝas per maŝinoj aldonante diversajn lubrikantajn kaj impregnitajn materialojn.

Oni aplikis ŝtopskatolojn ankaŭ al vapormaŝinoj, ĉefe al vaporlokomotivoj. La transkonduko de piŝtostango tra la cilindrokovrilo necesas bonan ŝtopadon kontraŭ vaporo. Komence fabrikiĝis la ŝtopringoj pleje el grafito kaj asbesto, pli malfrue trovis aplikon pleje ŝtopringoj el fandfero.

Hodiaŭ jam aplikiĝas tiucele modernaj partoj: radial-aksoŝtopiloj (simeringoj) kun ekstera risorta premo de ŝtopringoj. La materialo de ŝtopringoj estas: kaŭĉuko, fadenplastoj, grafito, ktp. Post eluziĝo la ŝtopkapablo de ŝtopskatolo per ektiro de skatolomufo estas renovigebla kaj la elfluo denove barigebla.

Kategorio:Tekniko
Kategorio:Inĝenierarto