open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rongorongo

eta|Specimeno de la skribo rongorongo-a
***Rongorongo*** («recito» en la lingvo *Rapa Nui*) estas la indiĝena skribo-sistemo de Paskinsulo. Nur 26 tekstoj restas. Ĉiuj ĉizitas sur tabuloj lignaj, kaj estas legataj tien-reene (la unua linio legatas liven, la dua dekstren, po turnante la tabelon). Krom unu tabelo, ono el kiu estas demonstrite kalendaro luna, ĉiuj texstoj restas nedeĉifritaj. Kiel kun la plejparto de nedeĉifritaj skriboj, estas multaj imagaj ekzegezoj kaj pretendaj tradukoj de la rongorongaj tekstoj. Iuj kleruloj kredas ke *rongorongo* ne ĝuste estas plena skribsistemo, sed genealogio aŭ mnemoniko.

En 1862, sklavŝipoj peruaj enkaptis preskaŭ la tutan loĝantaron de Paskinsulo. La cetera loĝantaro ŝajne ne povis legi, kaj scio de kiel legi la skribon ekperdiĝis.

En 1866, episkopo katolika en Tahitio, Florentin JAUSSEN, laboris kun Metoro TAOUAOURÉ [taŭaŭre] por krei liston de rongorongo-aj simboloj kaj tradukoj. Tamen "tradukoj" ne helpas vere deĉifri *rongorongo*-n, kaj multaj personoj suspektas ke Taouaouré ne reale komprenis la rongorongo-an skribon. En 1949, Boris KUDRJAVCEV perceptis en du tabeloj sekvencon ripetitan, kion poste oni trovis en aliaj tabeloj. Thomas BARTHEL eldonis desegnojn de la tuta simbolaro en 1958, kaj li montris ke unu de la tabeloj estas kalendaro luna. Antaŭ 1971 li reduktis la inventaron de simboloj al totalo de 120. Poste, la simbolojn por «luno», «lacerto», kaj la dio Tane oni identifigis, kaj kunfanditajn simbolojn oni rekonis. Steven FISCHER sugestas ke la insulanoj disvolvigis la simbolaron post kiam ili renkontis skribadon kiam ŝipo hispana vizitis Paskinsulon en 1770.

## Eksteraj ligiloj 
* rongorongo.org Paĝaro anglalingva, sed kun multaj bildoj de rongorongo-a skribado.

Kategorio:Skribo
Kategorio:Paskinsulo
Peter Stuyvesant

**Peter STUYVESANT** [pEtr stEŭvezant], naskita en 1612 en *Peperga*, vilaĝo intertempe apartena al Weststellingwerf en Frislando (Nederlando), mortinta en 1672 en Novjorko, estis inter 1647 kaj 1667 la lasta guberniestro de la nederlanda kolonio Nova Nederlando (nederlande *Nieuw-Nederland*). Lia oficado finiĝis per transdono de la kolonio al Britio.

Kiel guberniestro Stuyvesant zorgis interalie pri plivastigo de la setlejo "Nov-Amsterdamo" (kiu en 1664 estis alinomita al Novjorko) ĉe la suda ekstremo de Manhatano. Sub lia administrado realiĝis la protekta muro ĉe *Wall Street* ("mura strato"), la kanalo, kiu poste iĝis *Canal Street* (kanala strato), kaj la strato *Broadway*. La familio de Stuyvesant posedis grandajn terenojn en la nord-orienta parto de Nova Amsterdamo. La tiea bieno, kies nomo estis *bouwerie*, donis sian nomon al la strato *The Bowery*.

Antaŭ sia guberniestreco Stuyvesant deĵoris kiel direktoro de la Okcident-Hindia Kompanio kaj estris la tiel nomatajn ABC-insulojn (Aruba, Bonaire, Curaçao) do Arubo, Bonero kaj Kuracao. Li perdis kruron en batalo kontraŭ portugaloj ĉe insulo Sankta Marteno kaj dum la plejparto de sia adolta vivo uzis lignan kruron.

## Referencoj 
Kategorio:Nederlandaj politikistoj
Masakro de la Ardeaj Kavernoj

La **Masakro de la Ardeaj Kavernoj** estis farita la  en la kavernaro *Fosse Ardeatine* proksime de Romo. Germanaj naziaj trupoj mortpafis 335 italajn civilulojn.

La masakro okazis dum la regado de Pietro Badoglio, kiu estis deklarinta militon al Germanio. Germanaj trupoj okupis Romon, sed estis kontraŭbatalataj de partizanoj.

La antaŭan tagon, la , italaj partizanoj de la "Grupoj de Patriota Agado" (''Gruppi d'Azione Patriottica*) eksplodigis bombon en strato *Rasella* en Romo; ĝi mortigis 32 (laŭ aliaj 33) germanajn soldatojn kaj plurajn italojn. Pro tio la germana gvidanto Adolf Hitler kaj liaj generaloj Alfred Jodl kaj Albert Kesselring ordonis, ke por ĉiu mortigita germano oni mortigu dek italojn. Herbert Kappler, la SS-estro de Romo, kaj la itala policestro Pietro Caruso kompilis liston de mortigotoj; ili parte estis italaj krimuloj, sed estis ankaŭ 75 judoj ne krimintaj. La arestitojn oni transportis al la kavernoj, kie la oficiroj Karl Hass kaj Erich Priebke igis ilin mortpafi en grupoj de po kvin. Montriĝis, ke estis ne nur 320 (330), sed 335 arestitoj, sed ankaŭ la troaj 5/15 estis mortpafitaj.

Kappler en 1947 estis pro militkrimoj kondamnita al tutviva mallibero; li mortis en 1977, eskapinte nelonge antaŭe. Hass kaj Priebke estis kondamnitaj nur en 1998 resp. 1997. Caruso estis kondamnita al morto kaj ekzekuciita en septembro 1944.

eta|250px|Enirejo al la kavernoj

## La kavernoj 
En la Ardeaj Kavernoj nun estas memorejo pri la masakro. La kavernoj estas artefaritaj kaj parto de katakomboj el la frua kristanisma tempo. Ili situas proksime de strato *via Ardeatina*, nomita laŭ la urbo Ardea. La itala vorto *fossa'' signifas ankaŭ "fosaĵo", eĉ "tombo".

Ardeaj
Kategorio:Militkrimoj dum la Dua Mondmilito
Kategorio:Itala rezistado
Kategorio:Konfliktoj en 1944
Antonio de Padovo

**Sankta Antonio de Padovo** (naskiĝis kiel **Fernando de BULHÕES** la  en Lisbono, mortis la  ĉe Padovo) estis franciskano kaj sanktulo de katolikismo.

Pri lia naskiĝdato ne ekzistas dokumento. Li naskiĝis en nobela portugala familio, kiu devenis de Gotfredo de Bouillon.

Antonio estas la patrono de Padovo, kie li estas kutime nomata nur "la Sanktulo". La granda baziliko de la urbo estas dediĉita al li. Je lia mortotago en Padovo okazas granda procesio memore al li.

Li mortis en la aĝo de 35 jaroj. Dum sia vivo li faris miraklojn, kaj eĉ la tagon post lia morto okazis mirakloj. Pro tio jam unu jaron poste papo Gregorio la 9-a sanktuligis lin. En 1946 papo Pio la 12-a nomumis lin Doktoro de la Eklezio kaj nomis lin "evangelia doktoro", ĉar li kutimis subteni siajn eldirojn per citaĵoj el la evangelioj.

Li estas ankaŭ helpanto en la retrovado de perditaj objektoj.

## En literaturo 
* Sankta Antonio estas la temo de la Esperantlingva biografio *La Padova Lilio* fare de Modesto Eugenio Carolfi.

## Vidu ankaŭ 
* Antonianismo
* Baziliko de Sankta Antonio (Padovo)

## Bildaro 

Dosiero:Francisco de Zurbarán 034.jpg|
Dosiero:Anthony of Padua.jpg|
Dosiero:Brivio.Statue.San.Antonio.jpg|
Dosiero:Hans Fries 002.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.basilicadelsanto.org  
* http://www.newadvent.org/cathen/01556a.htm 
* http://www.americancatholic.org/Features/Anthony  
* http://minoriti.rkc.si/svetniki/anton/anton.htm  
* http://www.ewtn.com/library/MARY/ANTHLIFE.HTM  

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Doktoroj de la Eklezio
Kategorio:Franciskanaj sanktuloj
Kategorio:Mortintoj en Padovo
Kategorio:Naskiĝintoj en Lisbono
Kategorio:Naskiĝintoj en 1195
Kategorio:Mortintoj en 1231
Tigfrukta kverko

**Tigfrukta kverko** aŭ **pedunkla kverko** aŭ **roburo** (*Quercus robur*) estas palearktisa specio. Ĝi estas la plej disvastiĝinta kverko en Mezeŭropo. La lumŝatanta arbo kreskas ĉefe sur profunda, facile argila sablogrundo. Kiel unuopa arbo ĝi formas kupolforman kronon kun larĝaj branĉoj. Kiel arbara arbo, formas ĝi sveltan, rektan trunkon kaj sveltan kronon kaj povas altiĝi ĝis 45 m.

Ĝi diferenciĝas de la aliaj kverkospecioj, kiel (tigfolia kverko), per la longpedunkla frukto, orelumitaj folioj kaj manko de viloj sur la suba foliflanko.

200ra|eta|maldekstre|Quercus robur
eta|maldekstre|200ra|Ligno kaj ŝelo de la pedunkla kverko (*Quercus robur*)
[eta|200ra|maldekstra|*Quercus robur* - [Muzeo de Tuluzo]]
eta|220ra
[eta|200ra|maldekstre|[Glano kun ĝia kupulo]]

## Famaj ekzempleroj 
* Kverko Chrobry

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Anatoliaj koniferaj kaj deciduaj miksarbaroj
* Karpataj montarbaroj
* Keltaj foliarbaroj
* Miksaj atlantikaj arbaroj
* Padobasenaj miksaj arbaroj
* Tigfolia kverko

## Eksteraj ligiloj 
* Oaks from Bialowieza Forest (biggest oak cluster with the monumental sizes in Europe  

Kategorio:Fagacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Arboj de Eŭropo
Partizano

[eta|*Kozarčanka* de Žorž Skrigin (vintro 1943–44). Simbolo de [Jugoslavaj Partizanoj.]]

**Partizano** estas gerilano, t. e. batalanto ne-armea, civila, kiu en milito agas en malgranda grupo, ofte en teritorio okupata de konkerinta malamiko. La kromnomo kutime rilatas al batalantoj en subteraj rezistaj movadoj kontraŭ la nazia okupado de Eŭropo dum la Dua Mondmilito. La esprimo originas en la itala, kun la signifo "milita subtenanto".

Preferataj taktikaj rimedoj de partizanoj estas sabotoj, embuskoj kaj surprizaj atakoj (gerila batalado). Partizanoj povas agi en areoj, el kiuj regulaj trupoj estis forpelitaj, aŭ kien ili ne povis penetri. Ili ofte estas loĝantoj de la koncerna areo kaj kaŝas sin helpe de la ne-batalanta loĝantaro.

Ĉar partizano ne estas (per uniformo aŭ insigno) rekonebla kiel batalanto, li ne havas la statuson de batalanto. Ĉar malamikaj soldatoj ne povas distingi lin de paca civilulo, li dum atako ĝuas la avantaĝon de surprizo, sed riskas, ke la malamiko ataku ankaŭ pacajn civilulojn.

Zamenhof uzis la vorton en la figura senco "(verva) partiano"; tiu uzo jam ne estas kutima.

## Vidu ankaŭ 
* Jermak (partizana taĉmento)
* Jugoslavaj Partizanoj
* Rezistomovado
* La sovetia partia movado

Kategorio:Militoj
Kategorio:Soldatoj
Ekstazo

**Ekstazo** (aŭ foje ekzalto) estas subjektiva persona sperto de daŭra transcendeco kaj humoro de ekstrema ĝojo kaj imaga protekto, foje akirita en religiaj aŭ ceremoniaj kuntekstoj. La esprimo originas de la greka, kaj estas tradukita al la du vortoj "ekster la korpo", aŭ "forlasi la korpon", signifante "esti ekster vi mem". Jen situacio, kie la persono estas supozeble ekster sia korpo. La sento de ekstazo estas foje kaŭzita de mistika percepto aŭ ceremonia aŭ rita evento, kaj ankaŭ rememoro pri tre feliĉa evento aŭ preparo por ĝi.

Dum ekstazo, la persono malkonektas sin de sia normala vivo kaj ne kapablas komuniki kun aliaj aŭ fari normalajn agojn. La ekstaza sperto povas esti mallonga (preterpasa momento) aŭ longa (kelkaj horoj aŭ tagoj kaj eĉ pli longa). Dum ekstazo, la persona temposento, spaco kaj memfido povas draste ŝanĝiĝi kaj eĉ tute malaperi.

En la religia senso ĝi estas stato de tranco. Dum ekstazo, la mistikulo sentas esti ekstere de si aŭ de l' komuna mondo. La mistikulo povas senti la prezencon de Dio.

## Vidu ankaŭ
*Ekstazilo (drogo)
*Entuziasmo

Kategorio:Psikologio
Muro (rivero)

eta|280px|Rivero Muro ĉe Graz
[eta|dekstra|La fervoja ponto super Muro en [Mursko Srediŝĉe.]]
**Muro** (kroate, slovene kaj , ) estas rivero, kiu fontas en Aŭstrio, trafluas Slovenion kaj Kroation kaj markas la limon inter Kroatio kaj Hungario. Ĝi fluas en Dravo. Ĝia longo estas proksimume 454 km, la akvokolekta areo estas ĉirkaŭ 13.800 km2.

Akvonivelaj indikiloj: Gornica Radgova, Letenye.

La rivero portas iomete da oro. Estis provoj ekspluati ĝin, sed la kvantoj estas tro malgrandaj.

Ĝis en la 20-a jarcento sur la rivero funkciis flosantaj muelejoj.

## Urboj 
* Aŭstrio:
** Judenburg
** Knittelfeld
** Leoben
** Bruck an der Mur
** Graz
** Leibnitz
** Bad Radkersburg
* Slovenio
** Gornja Radgona
* Kroatio:
** Mursko Sredi&#351;&#267;e
* Hungario:
** Letenye

## Eksteraj ligiloj 
* Panoramo de flosanta muelejo
* Retejo de flosanta muelejo . kun ret-fotilo

Kategorio:Riveroj en Eŭropo
Kategorio:Karpat-basenaj riveroj
Kategorio:Riveroj en Aŭstrio
Kategorio:Riveroj en Slovenio
Kategorio:Riveroj en Kroatio
Kategorio:Riveroj en Hungario
Kategorio:Akvokolekta areo de Danubo
Amenhotep la 1-a

**Amenhotep la 1-a**, estis la dua praegipta reĝo de la 18-a dinastio, kiu regis ekde ĉirkaŭ 1525 - ĝis ĉirkaŭ 1504 a. K.

Amenhotep la 1-a estis la tria filo de Ahmose kaj Ahmose-Nefertari. Liaj pli aĝaj fratoj antaŭis lin sur la trono, kiun li okupis en 1525 a.K. La morton de lia frato Ahmose eluzis malamikoj, kiuj invadis el Libio al okcidenta delto de Nilo. Spite al la nesperteco de la nova reĝo, li rebatis kaj forpelis ilin.

Amenhotep pli poste plilarĝigis la limojn de antikva Egiptio al Nubio kaj gvidis invadajn fortojn. Amenhotep komisiis la arĥitekton Ineni pligrandigi la templon de Karnak, kaj la lokon de la barko de Amono. Amenhotep havis unu filon Amunemhat, de la Granda Reĝino *Ahhotep la 2-a*; Amunemhat mortis kiel dujarulo. Mortinte sen viraj posteuloj, lin sekvis militara komandanto Tutmoso la 1-a.

En 2005 oni trovis la supozeblan tombon de la faraono.

eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Faraono

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20091022174923/http://geocities.com/Athens/Oracle/4168/case.htm
* http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk//Welcome.html 
* http://www.ancient-egypt.org/index.html 
* http://www.nemo.nu/ibisportal/0egyptintro/index.htm 

Kategorio:Faraonoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 16-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 16-a jarcento a.K.
Kategorio:18-a egipta dinastio
Protezado

eta|dekstra|250ra|Viro kun brakprotezoj ludas tablofutbalon
**Protezado** aŭ **proteziko** en medicino estas la branĉo, kiu okupiĝas pri la anstataŭigo de partoj aŭ funkcioj de la korpo per artefaritaj rimedoj.

## Dentokuracado 
* Dentproteziko

## Membroj de la korpo 
* Krurprotezo
* Brakprotezo

## Sensaj organoj 
Estas neklare, ĉu okulvitroj kaj aŭd-amplifiloj apartenas striktasence al la protezoj. Ekzistas tamen aparatoj, kiuj ĉe ne funkcianta orelo povas transdoni son-signaloj rekte en la orelan nervon. Ili estas konsiderendaj kiel orelaj protezoj.

## Internaj organoj 
Protezoj kapablas transpreni la funkcion de kelkaj internaj organoj de la homa korpo. Konata ekzemplo estas la kor-ritmigilo kaj artefaritaj kor-valvoj.

Kategorio:Ortopedio
Inicado

**Inicado** estas rito aŭ ceremonio por enkonduki personon en societon aŭ alian organizaĵon, aparte kaze de sekretaj societoj kaj ordenoj.

En framasonaj kaj rozkrucaj (kiel ekz. la Rozkruca Ordeno, AMORC) grupoj, inicado estas ne nur enkonduka rito en la ordenon aŭ societon, sed ankaŭ enkonduka rito en ĉiun vice pli altan gradon (ekzemple, la Rozkruca Ordeno, AMORC havas 12 gradojn, kaj ĉiu grado havas propran inican ceremonion). Ĉiu grado havas specialajn simbolojn, terminojn kaj sciojn kiuj ne estu malkaŝitaj al personoj kiuj ankoraŭ ne estas inicitaj en tiun gradon.

Krome ceremonio, inicado povas esti ankaŭ interna spirita sperto en kiu oni estas inicita en superan spiritan scion/konon, ekzemple estis en antikva Helenio la inicado en la Eleŭzisaj Misteroj.

## Vidu ankaŭ
* Inico

Kategorio:Ordenoj
Kategorio:Organizaĵoj
Henri La Fontaine

**Henri Marie LA FONTAINE** [lafotén], (naskiĝis la  en Bruselo, mortis samloke la ) estis belga juristo kaj politikisto. Dum jardekoj li estis senatano por la belga socialista partio. En 1913 li ricevis la Nobel-Premion pri Paco.

Henri La Fontaine estis direktoro de la Internacia Bibliografia Instituto. Li studis internacian juron, aktivis en la antaŭmilita pacmovado kaj fariĝis direktoro de la Internacia Oficejo de la Paco. Pro sia aktiveco ĉe internaciaj organizaĵoj (li estis inter la fondintoj de la Unio de Internaciaj Asocioj) li kunrespondecas pri la grava rolo kiun nun havas la urboj Hago (Nederlando) kaj Bruselo (Belgio). En 1920 li kiel belga delegito en la Ligo de Nacioj nesukcese provis proponi Esperanton kiel internacian lingvon.

Kune kun Paul Otlet li fondis en 1894 universalan bibliotekon nomatan Mundaneum kaj kreis la Universalan Dekuman Klasifikon (UDK) por bibliotekoj. Paul Otlet kun Lafontaine plievoluigis la „Dewey”-klasifikon por bibliotekoj (1876, nun ankoraŭ uzata en Nord-Ameriko) ĝis la apero de Universala Dekuma Klasifiko (UDK), unuafoje publikigita en 1905 kaj nun ĝenerale uzata en Eŭropo kaj Azio. Ankaŭ la normigita biblioteka slipo (12,5 × 7,5&nbsp;mm) estas ilia kreaĵo.

## Esperanto 
Li ankaŭ estis regule subtenanto de Esperanto kaj unu el la fondintoj de la Reĝa Brusela Esperantista Grupo.

## Fondumo Henri Lafontaine 
La *Fondation Henri La Fontaine*, kreita en 2011 memore al li, celas transdoni kaj ĝisdatigi la valorojn, kiujn li defendis favore al universala scio, internacia juro kaj demokratio.

## Verkaro 
Monda organizo en revuo Esperanto 1912, n-ro. 117, p.&nbsp;1 - prelego dum la "kongreso de rasoj" (Londono)

## Vidu ankaŭ 
* Palaco de paco en Hago
* Domo de la eŭropa historio en Bruselo

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
*  Unio de Internaciaj Asocioj
*  Liberpensuloj

## Referencoj 
Kategorio:Pacistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Belgaj juristoj
Kategorio:Belgaj politikistoj
Nomiĝo de Kanado

eta|Mapo de nordameriko, ĉiarkaŭ el la jaro 1543
La **nomo "Kanado"** venis el Irokva vorto, *canada*, signifante "vilaĝo". Ĉi tiu estas referenco al Stadacona, vilaĝo proksime al la nuna Kebeko.

Mapoj faritaj de fruaj Eŭropaj esploristoj montras, ke la nomo "Rivero Kanado" estis donata al la Rivero Otavo kaj la Rivero Sankta Laŭrenco sub Montrealo. Kredebla hipotezo estas ke la riveron oni nomis laŭ la vilaĝo sur ĝiaj bordoj, kaj la ĉirkaŭan landon laŭ la rivero per kiu oni esploris ĝin.

En 1867, la British North America Act kreis unu dominion sub la nomo de Kanado ("*one Dominion under the Name of Canada*"). Oni elektis la termon "Dominio" anstataŭ "reĝlando" por ne malkontentigi la kontraŭmonarĥisman Usonon, kaj por marki la econ de Kanado kiel sinreganta ero de la Brita imperio. Ĝis la jaroj 1950-oj, la termo "Dominio de Kanado" (""Dominion of Canada"") uziĝis kutime por la lando, kaj deposte la Dominia Gubernio komencis nur uzi "Kanado". Tio estis por rekonigi la Kanadan aŭtonomion disde Britio, kvankam iuj kritikuloj insistis ke la rekta nomo de la lando estus daŭre "Dominio de Kanado". La lasta granda ŝanĝo estis kiam oni renomigis la nacian feritagon de "Dominia Tago" ("Dominion Day") al "Kanada Tago" ("Canada Day") en 1982.

## Referencoj 
Kategorio:Kanado
Rozkruco

**Rozkruco** estas mistika kaj esotera simbolo (konsistanta el ruĝa rozo sur kruco) kiu simbolas la plenan homon. La kruco reprezentas la homan korpon kaj la rozo reprezentas la animon disvolviĝantan tra diversaj enkarniĝoj.

La Rozkruco estas la ĉefa simbolo de la Rozkruca Ordeno, AMORC kaj de Rozkrucismo ĝenerale.

Ekzistas ankaŭ grado de framasonismo nomata "Rozkruco".

Kategorio:Rozkrucismo
Kategorio:Simboloj
Kategorio:Krucoj
Roberto Bruso

**Roberto BRUSO** (angle **Robert the Bruce** aŭ **Bruce**) (1274-1329) regis Skotlandon de jaro 1306 ĝis 1329. Li venkis la anglan militistaron de Eduardo la 2-a ĉe Bannockburn kaj gajnis ekkonon de sendependeco de Skotlando.

Dosiero:Robert the Bruce and Elizabeth de Burgh.jpg|
Dosiero:Fm bannockburn monument.jpg|
Dosiero:Battle of Bannockburn - Bruce addresses troops.jpg|

Kategorio:Skotlandaj reĝoj
Kategorio:Homoj ekskomunikitaj de romkatolika eklezio
Roberto
Estuaro

eta|dekstra|300px|Estuaro de Plata-Rivero
**Estuaro**, aŭ enmarejo, estas larĝa elfluejo de rivero en maron. Pro ĝia larĝeco tajdo efikas en ĝi, tiel ke ĉe alta tajdo parte inversiĝas la fludirekto de la rivero. Tiel mara akvo penetras en la estuaron kaj igas ĝin pli aŭ malpli sala.

Tiu formo de riverfino kontrastas al riverdelto, en kiu granda rivero disbranĉiĝas al multaj brakoj, kiuj ne estas sufiĉe ampleksaj por formi estuarojn. Ĉu rivero formas estuaron aŭ delton, dependas de la flurapido, de la forteco de la tajdo kaj de la kvanto de transportata ŝlimo (alta rapido, forta tajdo kaj malgranda kvanto da transportaĵo favoras estuarojn).

Estuaroj ofte havas apartan faŭnon, kiu kapablas vivi nek en rivera nek en mara akvo.

Sankt-Laŭrenca Golfo estas la plej grandan estuaron en la mondo. Tiu  estuaro komenciĝas ĉe la orienta pinto de la Insulo Orleano, tuj post Kebeko.

## Ekzemploj de riveroj kun estuaroj 
* Amazono
* Elbo
* Emso
* Ĝirondo
* Jenisejo
* Kroso
* Luaro
* Orinoko
* Plata-Rivero
* Sankt-Laŭrenco
* Sejno
* Skeldo
* Tamizo
* Taĵo

## Referencoj 

Kategorio:Marborda geografio
Mistika nomo

**Mistika nomo** (ofte latine: nomen mysticum) estas sekreta nomo kiun membro de mistika sekreta societo aŭ simila organizo povas havi.

## Inicado
Kutime oni ne donas al la neofito la sekretan nomon rekte, sed nur posta ia inicado.

La ligo inter inicado kaj sekreta nomo estas konsiderata tre profunda de multaj esoteraj ordenoj, kaj verŝajne reprezentas la misteron de renaskiĝo (aŭ naskiĝo - morto - renaskiĝo).

## Famaj Mistikaj Nomoj
* Sar Alden: Harvey Spencer Lewis, F.R.C., S.·.I.·., 33°66°95°, en FUDOSI
* Sar Validivar: Ralph Maxwell Lewis, F.R.C., en FUDOSI
* Sar Hieronymus: Emille Dantinne en FUDOSI
* Sar Yesir: Victor Blanchard en FUDOSI

## Christian Rosencreuz
Iuj kredas ke Christian Rosencreuz estas la mistika nomo de Francis Bacon. Tio estas la sinteno ankaŭ de la Rozkruca Ordeno, AMORC.

Kategorio:Nomoj
Umberto la 2-a (Italio)

**Umberto la 2-a de Savojo** naskiĝis la  en *Racconigi* kaj mortis la  en Ĝenevo. Lia kompleta nomo en la itala lingvo estas *Umberto II Nicola Tomasso Giovanni Maria*. Li formale estis reĝo de Italio de la 9-a de majo ĝis la .

Li edziĝis en 1930 kun Maria José de Belgio, kiu naskis al li kvar gefilojn: Maria Pia, Viktoro Emanuelo, Maria Gabriela kaj Maria Beatrice.

Umberto ricevis kiel heredonto de la trono la titolon "princo de Piemonto" kaj sekvis armean karieron ĝis la rango de generalo. Li estis populara ĉe multaj italoj, sed ne ĉe gvidisto Benito Mussolini, kiu konsideris lin ebla kontraŭulo kaj kolektis dosieron pri ebla samseksemo de la princo por havi premilon kontraŭ li.

Umberto kontraŭis la italan partoprenon en la Dua mondmilito aliance al Germanio, sed ne povis malhelpi ĝin kaj en 1940 soldatservis ĉe la francia fronto. En 1943, kiam Italio ŝanĝis la flankon, li volis resti en Romo por defendi la ĉefurbon kontraŭ germanoj. Fine li tamen sekvis sian patron kaj ĉefministron Pietro Badoglio dum fuĝo al *Brindisi*. Tiaj kaj similaj ŝanceloj reduktis lian publikan simpation.

En junio 1944, post la okupado/liberigo de Romo fare de Usono, li alprenis la titolon de "Ĝenerala Guberniestro" (*Luogotenente Generale del Regno*). Sian tre limigitan povon li uzis favore al Usono.

Lia reĝado komenciĝis per la abdiko de lia patro Viktoro Emanuelo la 3-a je la 9-a de majo 1946. Viktoro Emanuelo esperis, ke tiu abdiko pligrandigu la ŝancojn de la monarkio ĉe referendumo je la 2-a de junio pri la ŝtatformo de Italio, sed la referendumo nuligis la monarkion kaj igis Italion respubliko je la 12-a de junio. La politika influo de Umberto dum lia 33-taga regado estis kvazaŭ nula. Li ricevis la kromnomon "maja reĝo" (itale *ré di maggio*).

Post sia eksiĝo Umberto iris ekzilen al Portugalio. La konstitucio de Italio malpermesis al li revenon. En 1983 li mortis en Ĝenevo. Li estas entombigita en la abatejo Hautecombe en Savojo.

eta|220ra|maldekstra|King Umberto II

Kategorio:Dinastio de Savojo
Kategorio:Reĝoj de Italio
Redmond (Vaŝingtonio)

dekstra|eta|T.n. "Ĉefurbo de nordokcidentusona biciklado"
**Redmond** estas urbo en Kantono King, Vaŝingtonio. Ĝi situas ĉe la orienta rando de la urba regiono kies centro estas Seattle, en la antaŭurbaro nomata *Eastside* (t.e. oriente de Lago Vaŝingtona). En 2003 la usona censa instanco taksis la loĝantaron de Redmond . Redmond estas pleje konata kiel la sidejo de Microsoft kaj de la usona branĉo de Nintendo. Kun ĉiujara bicikla konkurso sur la stratoj de la urbo, kaj havante la solan sportejon aparte desegnitan por, kaj dediĉitan al, biciklistoj, Redmond sin kromnomas "la ĉefurbo de nordokcidenta biciklado". La urbo havas plurajn belajn parkojn kun boskoj ks.

Kategorio:Urboj en Vaŝingtonio
Kategorio:Vaŝingtonio
Baptista Pac-Kunularo de Norda Ameriko

eta|Eŭĥaristia Diservo ĉe la Pactendumejo de BPFNA, 2005
La **Baptista Pac-Kunularo de Norda Ameriko** (, do **BPFNA**) estas organizaĵo kiu kunligas multajn baptistajn kristanojn en Usono, Kanado, Puerto-Riko, Meksiko kaj Kubo en komuna strebado al paco kaj justeco je niveloj loka, landa kaj monda. Ĝi fondiĝis en 1984. Pli ol 70 lokaj kongregacioj estas aliĝintaj al BPFNA, kaj krome la kunularo havas multajn individuajn membrojn. Ĝi eldonas revuon *Baptist Peacemaker* kaj okazigas ĉiujaran "Pac-Tendumejon".

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bpfna.org 

Kategorio:Protestantismo
Striknino

**Striknino** (kemia formulo: C21H22N2O2) estas tre venena maldolĉa alkaloido uzata kiel mortigilo de variaj damaĝbestoj ĉefe ronĝuloj. Striknino kaŭzas muskolan konvulsion, kaj finfine asfiksion kaj tutan lacigon. La plej ofta fonto de strikninio estas la semoj de la strikno (striknina arbo). Striknino estas unu el la plej amaraj aĵoj en la mondo.

## Sintezoj 
### Sintezo 1 
* Preparado de la **striknina hipofosfito** per traktado de **striknino** kaj **hipofosfita acido**:

### Sintezo 2 
* Preparado de la **striknina hipofosfito** per traktado de **striknino** kaj **amonia karbonato**:

### Sintezo 3 
* Preparado de la **striknina hipofosfito** per traktado de **striknino** kaj **baria sulfato**:

### Sintezo 4 
* Preparado de la **striknina acetato** per traktado de **striknino** kaj **acetata acido**:

## Referencoj 
Kategorio:Alkaloidoj
Hendrik Christian Andersen

**Hendrik Christian ANDERSEN**, naskita la  en Bergeno (Norvegio), mortinta la  en Romo (Italio), estis skulptisto kaj filozofo.

Lia familio en 1873, mallonge post lia naskiĝo, elmigris al Usono kaj vivis en Newport (Rod-Insulo). Andersen iĝis usona ŝtatano. En 1893 li revenis al Eŭropo. La lastajn almenaŭ 15 jarojn de sia vivo li loĝis en Romo.

En liaj skribaĵoj aperas la nomo "Umano" (itale "homo", "humanulo"). Estas konjektoj, ke sub tiu pseŭdonimo li verkis proponon pri planlingvo nomata homa lingvo.

Andersen havis planojn pri monda registaro surbaze de Ligo de Nacioj kaj monda ĉefurbo, por kies arta desegnado li faris skizojn. En 1913 li publikigis libron sub la titolo "*Creation of a World Centre*" (kreo de monda centro). Tiu centro servu ne tiom al regado kiom al arto, religio, filozofio kaj scienco. Li ankaŭ partoprenis en la planado de universala biblioteko kaj scio-centro nomota "Mundaneum", ideo de Paul Otlet kaj Henri La Fontaine.

En Romo ekzistas muzeo dediĉita al lia arto, en "Vilao Helene", domo, kiun li mem desegnis.

## Eksteraj ligiloj 
* Muzeo dediĉita al li 
* Pri liaj skribaĵoj

Kategorio:Norvegaj pentristoj
Kategorio:Skulptistoj
's-Hertogenbosch

'**s-Hertogenbosch** (), mallonge **Den Bosch**, estas la ĉefurbo de la nederlanda provinco Nord-Brabanto.

## Nomo 
eta|dekstre|Preĝejo Sankta-KatarinoEn multaj lingvoj la nomo de 's-Hertogenbosch estas tradukita. En la franca lingvo, la urbo nomiĝas **Bois-le-Duc** kaj en la latina lingvo **Silva Ducis** aŭ **Buscum Ducis**. Ĉiuj tiuj nomoj signifas "Duka Arbaro". La vortaro de Lernu! tradukas la nomon **Dukbosko**. La mallonga formo, Den Bosch, signifas nur "La Bosko" aŭ "La Arbaro".

## Sporto 
En 1997 la Federacia Pokalo (nova nomo ekde septembro 2020 *Pokalo Billie Jean King*), la plej grava konkurso pri naciaj virinaj naciaj teamoj de teniso, okazis en 's-Hertogenbosch.

## Vidindaĵoj 
* Katedralo de Sankta Johano

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas ankaŭ
*  Focșani / Fokschan / Foksány / פֿאָקשאַן [fokŝan] en Rumanio

## Konataj urbanoj 
* Arnold Scholten, futbalisto

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Norda Brabanto
Plata-Rivero

**Plata-rivero** estas la komuna estuaro de du sud-amerikaj riveroj: Urugvajo kaj Parano. Ĝi fluas en Atlantikon estante la oka plej granda akvofluo en la tuta mondo laŭ la akvokvanto (Vidu ĉe Listo de riveroj laŭ akvoŝarĝo) kaj estas la landlimo inter Argentino kaj Urugvajo.

La estuaro situas ĉirkaŭ la koordinatoj 58° U kaj 35° S. Ĝi fluas de nord-okcidento al sud-oriento kaj komence, tuj ĉe la kunfluo de la du riveroj, larĝas 48&nbsp;km. Ĝian finan larĝon oni difinis kiel 219&nbsp;km, ĝia longo estas 290&nbsp;km. Ĉe ĝiaj bordoj situas la urboj Bonaero kaj Montevideo, ambaŭ gravaj havenoj. Pramŝipoj trafikas plurfoje tage inter la du urboj (ĉ. trihora veturado). Ĉar la enfluaj riveroj ĉiutage alportas ĉirkaŭ 150.000 m³ da sedimentaĵo, necesas liberigi ŝanelon per dragiloj.

* **Longeco:** 290&nbsp;km
* **Larĝeco:** 48&nbsp;km ĉe la kunfluejo de la riveroj Parano kaj Urugvajo; 220&nbsp;km ĉe la alfluejo al la Atlantika Oceano.

La hispanlingva nomo de Plata-Rivero estas *Río de la Plata* kaj signifas "rivero de arĝento". Laŭ iuj la nomon donis arĝento iam minata en Bolivio kaj transportata rivere. Laŭ aliaj la indiĝenoj donacis al la unuaj eŭropanoj arĝentan ornamaĵon, per kio ekestis la opinio, ke la regiono tre riĉas je arĝento.

## Historio 
La unua eŭropano, kiu navigis sur Plata-Rivero, estis Juan Díaz de Solís, kiu en 1516 serĉis pasejon inter Atlantiko kaj Pacifiko. Laŭdire lia ekspedicio aŭdis la indiĝenajn onidirojn pri la abundo de valoraj metaloj en la lando. Kiam li elŝipiĝis kun grupo da viroj ĉe la norda (nun urugvaja) bordo de la estuaro, li estis atakita de indiĝenoj (probable gvaranioj), kiuj mortigis la tutan grupon, ŝparante nur la dek-kvar-jaran *Francisco del Puerto*, ĉar ili mortigis nur batalkapablajn virojn; la junulo restis kaptita. La aliaj ekspedicianoj reportis la dirojn pri riĉaĵoj al Eŭropo.

Kelkajn jarojn poste ŝipo de *Sebastián Gaboto* atingis Plata-Riveron kaj vidis indiĝenon, kiu mansignis kaj vokis al ili. Albordiĝinte ili trovis la kaptiton, edukitan kiel indiĝena batalisto. Li aliĝis al la ŝipanaro, sed kelkajn jarojn poste revenis al sia tribo.

La unua setlejo estis la nuna urbo Bonaero, fondita de Pedro de Mendoza la , poste forlasita kaj refondita de Juan de Garay la .

En Plata-Rivero okazis multaj ŝipakcidentoj, precipe dum la velŝipa epoko, ĉar tie tre rapide formiĝas tempestoj, kies de-sud-orientaj ventoj puŝas ŝipojn al la urugvaja bordo.

La  okazis la marbatalo de Plata-Rivero, la unua grava batalo inter la ŝiparoj de Britio kaj Germanio dum la Dua mondmilito.

## Vidu ankaŭ 
* Rivero Bermejo
* Plata Baseno
* Insulo Martín García
* Traktato de la Rivero Plata

Kategorio:Riveroj en Sudameriko
Kategorio:Internaciaj riveroj
Arseniko

**Arseniko** (ankaŭ konata kiel **arsenita anhidrido**, kemie **As2O3**) estas unu el la ĉefaj kombinaĵoj de arseno, kaj venenega karcinoma kemia kombinaĵo. Ĝi estas enhavo en multaj insekticidoj kaj bestomortigiloj pro sia veneneco. Ĝi estas utiligata ankaŭ kiel konservilo de ligno kaj aliaj industriaj uzoj.

Dosiero:Arsenic trioxide.jpg|
Dosiero:Strukt vzorec As4O6.PNG|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.atsdr.cdc.gov/csem/arsenic  
* http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0038.html 

Kategorio:Toksaj substancoj
Kategorio:Korodaj substancoj
Kategorio:Damaĝaj substancoj
Kategorio:Arsenaj kombinaĵoj
Kategorio:Oksidoj
Kategorio:Farmakoj
Karolo la 16-a Gustavo (Svedio)

**Karolo la 16-a Gustavo**, svede *Carl XVI Gustaf* (naskiĝis la 30-an de aprilo 1946), estas reĝo de Svedio ekde la 15-a de septembro 1973 kaj sveda ŝtatestro. Li ĉiujare transdonas la Nobel-premiojn (krom la pacpremion, kiun donas la norvega reĝo). Laŭ la nuna konstitucio de Svedio la reĝo ne havas politikan forton, sed li estas vere influa kaj la monarkio havas grandan apogon.

**Karolo la 16-a Gustavo** estas edziĝinta kun reĝino Silvia. Ili havas tri gefilojn:
* kronprincino Viktoria, naskita la 
* princo Karolo Filipo, naskita la 
* princino *Madeleine*, naskita la 

Karolo la 16-a Gustavo havas la (nuntempe) 235-an lokon en la vico por heredi la britan tronon.

Li ricevis plurajn honorigojn, interalie estas kavaliro de la 22px Ordeno de la Blanka Aglo, la plej alta ŝtata honorigo de la Pola Respubliko, kaj de la Elefant-ordeno de Danio.

Kategorio:Svedio
Kategorio:Sveda monarkio
Kategorio:Svedaj reĝoj
Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj
Kategorio:Bernadotte
Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)
Departemento Cezaro

**Departemento Cezaro** () estas unu el la 32 departementoj de Kolombio. La departemento situas en la nordorienta zono de la lando, la areo estas 22.905&nbsp;km² kun 1.166.420 loĝantoj.

Situante en la nordorienta parto de Kolombio, la departemento de Cezaro limas norde kun la departementoj de La-Guaĥiro kaj Magdaleno; en la sudo ĝi limas kun la departemento Bolivaro, Santandero kaj Norda Santandero; kaj en la oriento, kun Norda Santandero kaj la Bolivara Respubliko Venezuelo. Ĝiaj geografiaj koordinatoj estas 07°41’16’’ kaj 10°52’14’’ de norda latitudo kaj 72°53’27’’ kaj 74°08’28’’ de okcidenta longitudo. Parto de la teritorio estas parto de la montaro Serranía del Perijá. Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

Ĝia ĉefurbo estas Valjeduparo. Cezaro iĝis departemento de Kolombio je la 1-a de januaro 1967.

* Ĉefurbo: Valledupar (Valjeduparo, ).
* Pliaj urboj: *Aguachica* (), *Agustín Codazzi* ().
(nombroj de loĝantoj laŭ la stato de 2005)

## Geografiaj elementoj 
* La rivero Cesar [seSAR] estas rivero norde de Kolombio kiu elfluas en la montoj de la Sierra Nevada de Santa Marta, en la municipo San Juan del Cesar, Departemento La Guajira, poste trapasas la teritorion de la Departemento Cezaro de nordo al sudo kaj elfluas en la Ciénaga de Zapatosa, zono de la depresio *momposina*.

## Vidu ankaŭ 
* Pailitas
* La Jagua de Ibirico
* Tamalameque

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Departementoj de Kolombio
Jakob Böhme

eta
**Jakob BÖHME** (1575, Alt-Seidenberg/Stary Zawidów – 1624, Görlitz): germana luterana mistikulo kaj naturfilozofo, ŝuisto, aŭtodidakta pensanto, kreinto de la sintezo de la mezepoka mistika tradicio kaj la luterana spirita vivrigardo.

## Vivo 
Li lernis kiel metiisto kaj post la necesaj vagaj jaroj - dum kiuj li konatiĝis kun multaj teologiaj kaj filologiaj direktoj-, li setlis en 1599, en Görlitz. Li havis en la sekva jaro la unuaj vizioj, mistikaj travivaĵoj, je kies efiko li komencis serĉi la similpensantajn unuopulojn kaj komunumojn. En 1612 li unuafoje surnotis siajn religiajn pensojn. Tiel naskiĝis lia plej fama verkaĵo la **Aurora**, en kiu li meditis pri la ĉion-trapenetra Dia forto kaj la reira ebleco de la mondo al Dio. La lokaj pastroj kondamnis tiun verkaĵon kaj malpermesis por li priskribi siajn religiajn spertojn.

Spite al la malpermeso, li daŭre verkis fine de la 1610-aj jaroj pri Dio, la homoj kaj pri Diiĝo de la mondo. La baza penso de lia mistiko estas, ke la Genezo egalas al Dio. Dio kreas la mondon kaj la homon por realigi sin mem, sed en la mondo ankaŭ aperas la Malbono, kiel neado de la dia geneza faro. Tiel la lukto de la Bono kaj Malbono iĝas la antaŭenpela forto de monda funkciado, bazo de la interna lukto de homo.

La sava misio de Kristo kunportis la venkon super la Malbono, kiu ebligas la unuecon, unuiĝon de la dia kaj homa konscio, la revenon de la spirito al Dio. La instruojn de Böhme oni komence suspekte rigardis, sed la ideoj akceptiĝis pli poste en la luterana spiritualo per F. Oetinger. Pli poste Leibniz, Hegel, Schelling, F. v. Baader ĉerpis el la mistika panteismo de Böhme.

En Zgorzelec, apud riverbordo de Neiße, postrestis domo en kiu loĝis Böhme. Ĝi estis renovigita, nuntempe en la konstruaĵo troviĝas ekspozicio pri Jakob Böhme kaj Turisma Informejo gvidata de Turisma Organizaĵo de Malsupra Silezio.

Fascinita pri Boehme estas Nicolas Cage, kiu januare 2006 gastis en Zgorzelec kaj Görlitz.

## Memorigado 
Junie 2016 aperis filmo de Łukasz Chwałko *Jakob Böhme. Vivo kaj kredao. Dio, Homo, Bono, Malbono* en kiu i.a. estas intervjuata Jerzy Prokopiuk. La filmo estis prezentita de la reĝisoro en pluraj polaj urboj kaj ankaŭ en Ostrava kaj Słubice kun ĉeĥlingvaj kaj germanlingvaj surskriboj. En Zgorzelec eblas ĝin rigardi ĉiusabate vespere.

## Vidu ankaŭ 
* Jane Leade
* teodiceo
* mistikismo rejna-flandra
* sophia (filozofio)
* paradokso de Epikuro
* kvakerismo

## Eksteraj ligiloj 
* Życiorys Jakuba, O życiu nadzmysłowem Pri la vivo de Jakobo kaj supersensa vivo
* Fondaĵo dediĉita al Jakob Böhme
* Łukasz Chwałko, czas na kolejne wyzwanie? Łukasz Chwałko, tempo por laŭvica defio?

Kategorio:Ŝuistoj
Kategorio:Kristanaj mistikuloj
Kategorio:Filozofoj de la 16-a jarcento
Kategorio:Filozofoj de la 17-a jarcento
Kategorio:Germanoj de la 16-a jarcento
Kategorio:Germanaj alkemiistoj
Kategorio:Germanaj luteranaj teologoj
Kabala Centro

eta|Kabala Centro
La Kabala Centro estas neo-kabalisma organizaĵo, kiun gvidas Philip Berg kaj lia filo kaj sekvulo Yehuda Berg.

## Evoluo kaj strukturo de la Kabala Centro 
Philip Berg en 1969 fondis la unuan kabalan centron en Tel Aviv. En 2004 dismonde estis jam ĉ. 50 centroj kiel plej gravaj en Los Angeles kaj London. La posedaĵo de la organizaĵo sumas ĉ. 25 milionojn da usonaj dolaroj. Al la movado apartenas la konatuloj kiel Madonna kun edzo Guy Ritchie, plie Britney Spears, Winona Ryder, Gwyneth Paltrow, Elizabeth Taylor, Paris Hilton, Paul Newman, Jeff Goldblum, Monica Lewinsky, Demi Moore, Ashton Kutcher, Naomi Campbell, Victoria kaj David Beckham. Jerry HALL malproksimiĝas de la movado ("Mi ne sciis, ke oni devas transdoni dek procentojn de sia enspezo, por trairi la Miraklan Pordon")

## Kritiko 
Kontraste al la tradiciaj instruoj, Philip Berg predikas komfortan, konsumamikan instruon, kiu similas al tradicia Kabalo nek laŭ formo, nek laŭ enhavo. Oni devas nur rigardi la rulaĵon de la ’’72 diaj nomoj’’ kaj iomete mediti, aĉeti produktaĵon de la centro. Laŭ kutima opinio, nek judaisma, nek kabala tradicio enhavas mediton kiel parto de lerniga praktiko. Per la enspezotekniko tio similas al Scientologio. Onidire, Madonna faris el la Berg-klano riĉulojn.

http://it.wikipedia.org/wiki/Kabbalah_Centre

Kategorio:Novaj religioj
Kategorio:Kabalo
Disneyland

centre|775ra
300ra|eta|Kastelo en Disneyland
**Disneyland** (esperante: **Diznilando**) estas tiuj amuzparkoj, kiuj konstruiĝas laŭ la ideoj de Walt Disney (prononco ). La unua Diznilando kiu ekzistis, malfermiĝis en 1955 far de Disney mem en kalifornia Anaheim, sekvis similaj amuzparkoj sur aliaj kontinentoj. Por la planado kaj konstruado de Disneyland-parkoj respondecas la branĉo *Walt Disney Parks and Resorts* de *Walt Disney Company*.

## Disneyland-parkoj 
Vidu: *Walt Disney World Resort*

### Disneyland Resort en Kalifornio (1955) 
La originala Disneyland estis malfermita en Kalifornio en 1955 en Anaheim. Post 30 jaroj, la 24-an de aŭgusto de 1985, oni salutis la 250-milionan vizitanton.

### Walt Disney World Resort en Florido (1971) 
La plej granda Disneyland estas Walt Disney World Resort proksime al Orlando, Florido, Usono, kies surfaco estas pli ol 12.000 hektaroj. Tiel, ĝi estas ankaŭ la plej granda amuzparko de la mondo. Disney World estiĝis en oktobro de 1971 kaj kostis ĉ. 400 milionojn da USD.

* *vidu: Walt Disney World Resort*

### Tokyo Disney Resort (1983) 
La plej vizitata amuzparko de la tuta mondo Disneylanda troviĝas en Tokio, kiu allogis en la jaro 1997 17,83 milionojn da homoj. Disneyland en Tokio malfermiĝis la 15-an de aprilo de 1983 kaj havas la surfacon de 46,25 ha.

### Disneyland Resort Paris (1992-1993) 
La sola eŭropa Disneyland estis konstruita en la departemento Seine-et-Marne ĉe Parizo kaj malfermita en 1992, 1993.

### Hong Kong Disneyland (2005) 
La dua azia Disneyland malfermiĝis en Honkongo la 22-an de majo 2005, dato kiu, laŭ ĉinaj astrologoj, estis aparte bona tago por komenco de nova entrepreno.

## Referencoj 
Kategorio:Kalifornio
Kategorio:Amuzparkoj
Kategorio:Disney
Komerca ĉambro

eta|dekstra|240px|
**Komerca ĉambro** estas ne-registara organizo, kiu kunigas komercajn kaj industriajn rondojn, kontribuante al evoluigo de ekonomiaj rilatoj (precipe eksteraj) inter diversaj landoj. Krom naciaj komercaj ĉambroj estas ankaŭ iuj regionaj kaj transnaciaj.

En la unua duono de la 20-a jarcento ankaŭ fondiĝis iuj komercaj ĉambroj de unu lando en eksterlando, kvazaŭ komercaj ambasadejoj. Ekzemple la franca esperantisto Albert Adeline (kiu mortis en septembro 1933) estis sekretario de la Franca Ĉambro de Komerco en Londono.. Post la unua mondmilito, sekvante la ĝeneralan tendencon de internaciiĝo, en 1919 en Parizo estis fondita la Internacia Komerca Ĉambro (IKĈ).

Post la falo de komunismo en plej multaj landoj de Eŭropo en 1990-1991, la ideo de translimaj ĉambroj reviviĝis kaj kreiĝis iuj du-landaj komercaj ĉambroj. Ekzemplo pri esperantisto engaĝiĝanta en tia institucio estas la sviso Andreas Kuenzli, kiu en la 1990-aj jaroj laboris en la svisa-estona komerca ĉambro en Talino. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la Internacia Komerca Ĉambro ()

Kategorio:Ekonomio
Kobun

Imperiestro **Kōbun** (japane 弘文天皇 *Kōbun-tennō*; naskiĝis en 648; mortis la 24-an de aŭgusto de 672) estis la 39-a imperiestro de Japanio. Lia naskiĝnomo estis Princo Otomo (大友皇子 *Otomo no miko*). Li regis en jaro 672 en Ōmi-kyō.

Kobun estis filo de imperiestro Tenji. Ĉe la naskiĝo de Kōbun, Tenji estis jam tre maljuna. La kronprinco estis Princo Ōama (大海人皇子 *Ōama no miko*), post imperiestro Temmu, frato de Tenji, kiuj havis la saman patrinon (Kogyoku). La patrino de Kōbun venis el ne tiel altranga familio kiel tiu de Oama. Ŝi ne povis tiel forte apogi sian filon. La imperiestro Tenji igis sian filon Otomo sekva imperiestro.

Post morto de Tenji kaj surtroniĝo de Kobun, Ōama okupis teritoriojn. Kiam la venkoj de Oama atingis la korton Kōbun kun sia familio faris memmortigon.

Ĝis la epoko de Meiĝi, la imperiestra famili rigardis Kobunon nejura imperiestro. Li surlistiĝis inter la imperiestrojn de Japanio nur en 1869, post kiam la imperiestro Meiĝi permesis tion.

Kategorio:Naskiĝintoj en 648
Kategorio:Mortintoj en 672
Kategorio:Japanaj imperiestroj
Kobayashi Takeru

eta|Kobayashi Takeru

**KOBAYASHI Takeru** (Hepburn), (Japane: 小林 尊, 15-a de marto 1978 en la prefektujo Nagano, en la urbo Nagano - ), pli konata kiel **Takeru "Cunami" KOBAJAŜI** (*Cunami* signifas cunamo) estas japana konkursa manĝanto kiu posedis la mondan rekordon pri hotdogo-manĝado dum ses jaroj, ĝis 2006. Li partoprenis la konkurson ankaŭ ĉe la hast-manĝa konkurso en Honkongo en aŭgusto de 2005, Kobajaŝi manĝis 83 vegetaran knedlikojn dum 8 minutoj; en la sekva tago li voris 100 *vaporumitajn porkaĵ-bulkojn* dum 12 minutoj.

## Rekordoj 
Kobajaŝi ĉampioniĝis dum 6 jaroj en la manĝad-konkurso de la kolbasa firmao Nathan's Famous; 4 fojojn li atingis novan mondan rekordon:

* 2001: 50,00 hotdogoj* dum 12 minutoj. Ĝis tiam la rekordo estis 25 1/8.
* 2002: 50,50 hotdogoj*
* 2003: 44,50 hotdogoj
* 2004: 53,50 hotdogoj*
* 2005: 49,00 hotdogoj
* 2006: 53,75 hotdogoj*
* 2007: 63,00 hotdogoj
* 2008: 59,00 hotdogoj (en 2008 oni malplilongigis la konkursan daŭron de 12 ĝis 10 minutoj.
* 2009: 64,50 hotdogoj

(*) nova rekordo

En 2010 kaj 2011 Kobajaŝi ne partoprenis la konkurson Nathan's, pro kontrakta disputo kun "Major League Eating". En 2010 li arestiĝis kiam li alsaltis la konkursejon sen permeso, esperante ke oni permesos lin partopreni. En la jaroj 2007-2011 ĉiujare ĉampioniĝis (kaj en 2007 kaj 2009 atingis novajn mondajn rekordojn) Joey Chestnut, la nuna reganta ĉampiono de tia sportmanĝado.

## Ekzercado kaj tekniko 
Kobajaŝi-a tekniko estas la evito de maĉado (se eblas) kaj uzado de stomakograndigaj sodakvoj. La volumeno de la akvo aŭ gaso en la karbonata akvo plensentigas la stomakon sen nutri sin per superfluaj kalorioj. Tial li pezas nur ĉ. 60 kilogramojn. La nemaĉado signifas, ke li englutas duonojn de la manĝaĵo tra sia ezofago sen ties plua maĉado.

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Federacio de Konkursa Manĝado

KOBAYASHI, Takeru
Kategorio:Japanoj
Bulko

eta|Bulkoj en korbo.
[eta|Bulko el la nordgermana urbo [Neustrelitz]]
**Bulko** estas (kutime oblonga) pano el pli-malpli delikata, precipe tritika, faruno. 
Malgrandan bulkon tian, kian unu persono konsumas dum unu manĝo, oni kutime nomas **bulketo**; kutime tiaj bulketoj estas rondformaj, sed ekzistas bulketoj aliformaj: ekzemple, bulketo por kolbasobulko kun frankfurta kolbaso.

## Vidu ankaŭ 
* Itala bulko
* Korna bulko

eta|maldekstra|Imperiestra bulko

Kategorio:Panoj
Aminoglikozido

[eta|200ra|[Streptomicino.]]
[eta|180ra|*[Tobramycin*]]
[eta|180ra|*[Dibekacin*]]
[eta|180ra|*[Neomycin*]]
[eta|180ra|*[Framycetin*]]
[eta|180ra|[Paromomycin sulfido|*Paromomycin* sulfido]]
[eta|180ra|*[Ribostamycin*]]
[eta|180ra|*[Kanamycin*]]

La **Aminoglikozidoj** estas grupo de antibiotikoj kiujn oni uzas por la kuracado de kelkaj bakteriaj infektoj. Oni ĉiam administras ili envejne ĉar ne eblas havigi ilin buŝe (tro polusaj). Ili estas toksikaj kaj oni uzas ilin nur kiam ne eblas uzi aliajn antibiotikojn.

## Taŭgeco 
* Septikemio kun Gram-negativaj bakterioj.
* Infektadoj kun Gram-negativaj aerobaj bakterioj, kiel Pseudomonas*, *Acinetobacter* kaj *Enterobacter*, speciale, sed ne nepre dum intesto-infektoj.
* Kontraŭ *Streptococcus* kaj *Listeria* kune kun penicilino.
* Kun sekundara rolo en infektoj kun *Mycobacterium*, kiel en Tuberkulozo.
* Efika ankaŭ kontraŭ gram-pozitivaj bakterioj, sed por tiuj ankaŭ malpli toksikaj antibiotikoj jam ekzistas.

## Ago-meĥanismo 
La aminoglikozidoj inhibas la proteino-sintezo en bakterioj, pro asociiĝo al la ribosoma subunuo 30S, malhelpante la legadon de la mesaĝa RNA kaj la sintezon de la kunresponda proteino.

La rezistado de kelkaj bakteriaj variaĵoj okazas pro enzimoj kiuj senefikigas la antibiotikon. Ekzistas pli ol naŭ tiaj enzimoj kiuj acetiligas, fosforilas aŭ adeniligas aminoglikozidojn. La genoj kiuj kodas tiujn enzimojn povas eliri el rezistaj bakterioj al nerezistaj bakterioj per bakteria seks-rekombinado, kun interŝanĝo de plasmidoj aŭ transpozonojn de DNA.

## Nedezirindaj efikoj 
Ili estas renverseblaj se oni detektas ilin frue kaj la administradon de antibiotiko oni ĉesas. Ĉi antibiotikoj malrekomendiĝas ĉu estas rena patologio.
* oreltoksikeco: daŭraj kaj konstantaj damaĝoj je la sensivaj ĉeloj de la aŭdado kaj de la ekvilibropercepto en la interna orelo: povas konduki al ataksio (senkapablo marŝi ekvilibre), vertigo; surdiĝo.
* renotoksikeco: damaĝoj en la renaj tubetoj. En tiaj kazoj oni rekomendas kontroli la plasmajn kvantojn de antibiotiko.
* tre malofte neŭromuskola blokado kaj paralizado.

## Kelkaj anoj 
* Gentamicino
* Amikacino: pli efika kontraŭ duonrezistaj bakteriovariaĵoj.
* Streptomicino
* Netilmicino
* Neomicino
* Tobramicino
* Kanamicino
* Paramomicino

## Historio 
La aminoglikozidoj estis izolitaj el bakteriaj kultivaĵoj de *Streptomyces* kaj *Micromonospora.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/uspdi/202027.html 

Kategorio:Antibiotiko
Kategorio:Medikamentoj
Monte Albán

eta|Monte Albán

**Monte Albán** (hispane „Blanka Monto“) estis la ĉefurbo de la zapotekoj. Ĝi situas sur bone defendebla montopinto, 10 km fore de Oaxaca, la hodiaŭa ĉefurbo de la samnoma federacia ŝtato en suda Meksiko. La unuaj signoj pri ekzisto de la urbo venas el la 8-a jc. a.K. En la 1-a jc. a.K. montriĝas signoj de la setliĝo de la zapotekoj

eta|Reliefo
Oni jam konas el la unua periodo (600-300 a. K.) skribojn kaj ciferojn. Inter 300 kaj 500 montriĝas kulturaj kontaktofadenoj al Teotihuacán. En la 5-a-6-a jc. atingis Monte Albán la pinton de sia potenco. Ĝis 30.000 homoj vivis tie sur deklivoj de la monto. Ekde 700 perdis la urbo grave sian signifon kaj en ĉ. 950 tute senhomiĝis. Pli poste servis ĝi nur kiel tombigejo. La ĉetombejaĵoj montras ekde la 14-a jc. gravan influon de la mikstekoj. El tiu tempo venas la fama tombejo nro.&nbsp;7 kun siaj unikaj trovitaĵoj el oro, arĝento kaj jado.

En la lasta fazo antaŭ la hispana konkero, en Monte Albán ekloĝis la mikstekoj.

Kategorio:Meksiko
Kiel kiseto

**Kiel kiseto** (2005) estas nomo de kinfilmo far irana reĝisoro Bahman Farman-Ara.

La plej nova kinfilmo de Bahman Farman-Ara, nomata *Jek buse kuĉulu* (laŭlitere: Unu eta kiso, aŭ kiel ĝia frapfrazo implicas: **Kiel kiseto**) ne surekraniĝis dum la Internacia Film-Festivalo de Tehrano (2005), tamen ĝia broŝureto disdoniĝis dum la festivalo. 

Komence de la broŝuro videblas frapfrazo de la filmo, elmontranta la titol-kialon:
**"Se via konscienco estas komforta (pura), morto estas kiel kiseto."**

El la broŝuro kaj ties fotoj oni povas senti filmetoson, kiu malkaŝas, ke probable temas pri filmo kun tiuj preferataj demandoj de Farman-ara, kiuj ankaŭ en liaj lastaj filmoj (Odoro de kamforo, aromo de jasmeno kaj Domo sur la akvo), okulfrapis: la ekzistado kaj morto, krom la alloge ĉeantaj sociaj kaj politikaj aferoj.

## Fontoj
Tiu ĉi materialo unue aperis en Esperantlingva artikolo en Irana Esperantisto, n-ro 11, jaro 4, Printempo 2005, 56 p., p. 4-8.: **Kiel kiseto** far Ŝima Bastani. Jen ties fontoj: 

BAHARLU, Abbas. *Sad ĉehreje sinemaje Iran* (Cent vizaĝoj de Irana kino), Teherano: Naŝre gatre, 2002, 208 p.
http://www.eye.net/eye/issue
http://www.golshirifoundation.org 
http://www.nyu.edu/greyart/exhibits/iran
http://citypaper.net/movies/s/smellofcamphor.shtml 
http://www.videoflicks.ca/titles/1101/1101291.htm
http://www.reel.com/reel.asp?node=features/interviews/farmanara 
http://www.1worldfilms.com/iran/princeehtejab.htm 
http://www.filmref.com/directors/dirpages/farmanara.html 

Kategorio:Iranaj filmoj