Nizo

La **Nizo** (*Accipiter nisus*) estas specio de rabobirdo el familio de Akcipitredoj, kiu inkluzivas ankaŭ multajn aliajn tagajn rabobirdojn, nome: agloj, buteoj kaj cirkuoj.

Maskla plenkreskulo de Nizo havas bluecgrizajn suprajn partojn kaj oranĝecstriecajn subajn partojn; inoj kaj junuloj estas brunaj supre kun bruna strieco sube. La ino estas je ĝis 25% pli granda ol la masklo – unu el la plej grandaj diferencoj inter seksoj el ĉiuj ajn birdospecioj. Kvankam ĝi estas predanto, kiu specialiĝas en kaptado de arbaraj birdoj, la Nizo povas troviĝi en ĉia ajn habitato kaj ofte ĉasas ĝardenajn birdojn en urboj. Maskloj tendencas kapti pli malgrandajn birdojn, nome paruojn, fringojn kaj paserojn; dum inoj kaptas ĉefe turdojn kaj sturnojn, sed kapablas mortigi birdojn pezajn 500 g aŭ eĉ pli.

Temas pri tre disvastigita specio tra la ĉiuj mezvarmaj kaj subtropikaj partoj de la Malnova Mondo, tio estas la tuta Eŭropo (escepte de Islando), Turkio, Siberio, Kopetdago , la montara regiono inter Ĉinio kaj Barato kaj Nordafriko. Ĝi estas plej ofte loĝanta specio, sed birdoj de pli malvarmaj regionoj nordeŭropaj kaj aziaj migrantas suden vintre tiom malproksime kiel ĝis Nordafriko kaj Barato.

Tiu palearktisa specio nestas en arboj, konstruante novan neston ĉiujare. Ĝi ĉasas birdojn en arbaroj aŭ terkulturitaj zonoj, falante surprize ekde gvatejo aŭ kampobarilo por kapti sian predojn neatendite.

La Nizo reproduktiĝas en taŭga arbaro ĉiatipa, kaj la nesto, ĝis 60&nbsp;cm larĝa, estas konstruita el bastonetoj en arbo. La ino demetas 4 aŭ 5 palbluajn, brunpunktecajn ovojn; la sukceso de la reproduktado dependas el tio ke ino retenu pezon dum la masklo alportas manĝon. Eloviĝo okazas post 33 tagoj kaj elnestiĝo post pliaj 24 ĝis 28 tagoj.

La proporcio de junuloj supervivantaj sian unuan jaron estas 34%, kun 69% de plenkreskuloj survivantaj el unu jaro al venonta. Mortindico de junaj maskloj estas pli granda ol tiu de junaj inoj kaj la tipa vivodaŭro estas de 4 jaroj, tio estas, averaĝa vivodaŭro de ekzempleroj atingas 4 jarojn. Tiu specio estas nun unu el la plej komunaj rabobirdoj de Eŭropo, kvankam la populacio falis post la Dua Mondmilito. Pesticidoj kun organokloro uzataj por trakti semojn antaŭ planti ilin influis en la birda populacio kaj ties koncentro en la Nizo rekte mortigis kelkajn kaj senkapabligis aliajn; tuŝitaj birdoj demetis ovojn kun malfortaj ŝeloj kiuj rompiĝis dum kovado. Tamen ties populacio rekuperiĝis post la malpermeso de tiaj kemiaĵoj, kaj nun ĝi estas relative komuna, klasita kiel Malplej Zorgiga fare de BirdLife International.

La niza ĉaskutimaro metis tiun specion en konflikton kun homoj dum jarcentoj, ĉefe kun posedantoj de kolomboj kaj bredistoj de kortobirdoj kaj ĉasbirdoj. Ili estis ankaŭ kulpigitaj pro malpliiĝo ĉe la populacioj de paserinoj; scienca esplorado ne trovis ligon inter pliiĝo de Nizoj kaj malpliiĝo de ĉu farmaj ĉu arbaraj birdoj post la Dua Mondmilito. Studoj pri mortoj ĉe kolombobredado trovis, ke la Nizo estis respondeca pri malpli da 1%.

Falkadistoj uzis la Nizon ekde almenaŭ la 16a jarcento; kvankam tiu specio havas reputacion de malfacile trejnebla, ĝi estas ankaŭ aprezata pro sia kuraĝo. Tiu specio aperas en Ĝermana mitologio kaj estas menciita en verkoj de verkistoj kiaj William Shakespeare, Alfred, Lord Tennyson kaj Ted Hughes.

## Aspekto 
maldekstra|200px|eta|Nizo

Temas pri eta rabobirdo kun mallongaj rondlarĝaj flugiloj kaj longa vosto, ambaŭ estas adaptigoj por facile manovri inter arboj. Inoj povas esti je ĝis 25% pli grandaj ol maskloj Ke inoj estas pli grandaj ol maskloj estas konata kiel invertita seksa dimorfismo; tio estas malkutime ĉe grandaj vertebruloj, sed estas tipa ĉe rabobirdoj, kaj plej markate ĉe rabobirdoj kiuj ĉasas birdojn.

[alt=Common Cuckoo in flight, showing barred underparts|eta|maldekstra|Similo kun la Nizo helpas la [Kukolon eviti agreson el malgrandaj birdoj kies neston ĝi klopodas paraziti.]]
Studo el remburitaj birdomodeloj, trovis ke malgrandaj birdoj estas malemaj alproksimiĝi al Kukolo (parazita specio) kiu havas striecajn subajn partojn kiaj ĉe la Nizo. Oni trovis, ke kanbirdo estis pli agresema kontraŭ kukoloj kiuj aspektis malpli nizecaj, kio indikas, ke la similo al Nizo helpas la kukolon aliri al nestoj de eventuala gastigonto.

La malgranda beko de la Nizo estas uzata por forpluki plumojn kaj premi la predon aparte, pli ol por mortigi aŭ tranĉi. Ties longaj kruroj kaj fingroj estas adapto por kapti kaj manĝi birdojn. La ekstera fingro estas *"ege longa kaj svelta"*; la interna kaj malantaŭa fingro estas relative mallongaj kaj dikaj. La meza fingro estas tre longa kaj povas esti uzata por kroĉikapti aĵojn, dum protuberanco subfingra permesas ke la fingro povas fermiĝi sen lasi vakuon, kio helpas kapti. Tiu specio estas simila laŭ grando al la Mallongkrura akcipitro, sed pli granda ol la Ŝikro (la alvokoj estas tamen diferencaj); la masklo estas nur iomete pli granda ol la Kolombfalko. Pro koincido ĉe grandoj, la ino povas esti konfuzata kun la similgranda masklo de Akcipitro, sed ne havas fortikon de tiu specio. La Nizoj estas pli malgrandaj, pli sveltaj kaj havas pli mallongajn flugilojn, kvadratfinan voston kaj flugas per pli rapida flugilfrapado.

En Britio la Nizo kiuj vivas pli norde estas pli grandaj ol siaj pli sudaj samgenranoj, kun flugillongo (la plej fidinda indikilo de korpogrando) pliiĝante averaĝe je 0.86&nbsp;mm ĉe maskloj, kaj je 0.75&nbsp;mm ĉe inoj, por ĉiu grado pli norde.

## Vivodaŭro kaj demografio 
[eta|La flavaj irisoj de tiu juna masklo de Nizo (kaptata por [Birdoringado|ringado) povas iĝi oranĝa en posta vivo.]]
La plej maljuna konata natura Nizo vivis dum pli ol 2 jardekoj; ĝi estis trovita mortinta en Danio 20 jarojn kaj 3 monatojn post kiam ĝi estis ringita. La tipa vivodaŭro estas 4 jaroj. Analizoj de la *British Trust for Ornithology* montris, ke la proporcio de junuloj supervivantaj sian unuan jaron estas de 34%; plenkreskula survivado el unu jaro al venonta estas de 69%. Studo farita en suda Skotio sugestis, ke la pli granda mortindico ĉe junaj maskloj povus rilati al ties malgrando kaj al la malgrando de ties predoj, kio indikas, ke ili povas *"elteni malpli inter manĝoj."* Ties grando signifas ankaŭ, ke ties predogamo estas limigita. Oni ĉirkaŭkalkulis ke ino de Nizo de averaĝa pezo povus supervivi sep tagojn sen manĝado – tri tagojn pli ol masklo de averaĝa pezo.

Studo pri ino de Nizo trovis "fortan pruvon" ke ties supervivindico pliiĝis dum la tri unuaj vivojaroj, kaj malpliiĝis dum la lastaj 5 al 6 jaroj. Maljuniĝo (aĝo) estis kaŭzo de malpliiĝo ĉar la birdoj iĝis pli maljunaj.

## Distribuado kaj habitato 
[eta|upright|Nizo en urbo [Penza, Rusio]]
Ĝi estas disvastigita specio tra moderklimataj kaj subtropikaj partoj de la Malnova Mondo, La raso *granti*, kun nur 100 paroj loĝantaj en Madejro kaj 200 paroj en Kanarioj, estas minacata pro habitatoperdo, ovokolektado kaj kontraŭleĝa ĉasado, kaj estis listita en Anekso I de la Birda Direktivo de la Eŭropa Komisiono . Ĝi estas unu el plej komunaj rabobirdoj en Eŭropo, kun la Komuna turfalko kaj la Komuna buteo.

eta|maldekstra|alt=Open deciduous woodland|Decidua arbaro estas la tipa reproduktada kaj ĉasada habitato por la Nizo.
Tiu specio estas komuna en plej parto de arbartipoj en sia teritorio kaj ankaŭ en pli malferma kamparo kun disaj arboj. La Nizo preferas ĉasi ĉe arbarbordoj, sed migrantaj birdoj povas esti vidataj ĉe ĉiu ajn habitato. Malkiel sia pli granda parenco la Akcipitro, ĝi povas esti vidata en ĝardenoj kaj urbaj areoj kaj povas eĉ reproduktiĝi en urbaj parkoj.

## Manĝo kaj predado 
eta|alt=A Sparrowhawk plucking a small bird|Nizoj, kiel tiu masklo, elirigas la pli grandajn plumojn el sia predo antaŭ manĝi la viandon.
Nizo estas grava predanto de pli malgrandaj arbaraj birdoj, kvankam nur 10% de ties ĉasatakoj estas sukcesaj. Ili ĉasas per surpriza atako, uzinte kiel ripozejoj heĝojn, arbareojn, arbustarojn, fruktoĝardenojn kaj aliajn kovrotipojn ĉe arbaraj areoj; ties elekto de habitato rilatas al tiaj postuloj. Ili faras ankaŭ uzadon de ĝardenoj en homloĝataj areoj, profitante avantaĝon de tieaj predoj.
* Gvatado kaj ĉaso
* Alta ŝvebo kaj falo
* Dumfluga ĉirkaŭo
* Trankvila ĉaso
* Malalta ĉaso
* Sonĉaso
* Ĉaso perpieda

Masklo de Nizo regule mortigas birdojn pezajn ĝis 40 g kaj foje ĝis 120 g; inoj povas ĉasi predojn ĝis 500 g aŭ plie. La pezo de konsumita manĝo de plenkreskulo estas ĉirkaŭkalkulata je 40–50 g ĉe maskloj kaj je 50–70 g ĉe inoj. Dum unu jaro paro de Nizoj povas manĝi 2,200 dompaserojn, 600 merlojn aŭ 110 rokkolombojn.

Maskloj tendencas kapti paruojn, fringojn, paserojn kaj emberizojn; dum inoj ofte kaptas turdojn kaj sturnojn. Pli grandaj predoj (kiaj turtoj kaj pigoj) povas ne tuj morti sed forpasi dum plumoplukado kaj manĝado. Pli da 120 birdospecioj estis registritaj kiel predoj, kaj individuaj Nizoj povas specialiĝi en preciza predo. La kaptataj birdoj estas kutime plenkreskuloj aŭ junuloj, sed Nizoj manĝas ankaŭ idojn en nesto kaj kadavraĵon. Ili kaptas ankaŭ malgrandajn mamulojn, kiaj vespertojn, sed insektoj estas manĝataj nur tre rare. Ĝi piedpremas sian predon por pluki kaj ŝiri ĝin.

Dum ĉasado tiu specio povas flugi 2–3&nbsp;km tage. Ili supreniras super arbonivelo ĉefe por memmontrado, por ŝvebi super teritorio kaj por fari pli longajn veturojn. Ĉe arbaroj la Nizoj respondecas pri morto de triono de ĉiuj junaj Grandaj paruoj; Pristudo farita ĉe Graflando Sussex, Anglio, trovis ke la efiko de la niza predado sur la Griza perdriko estis plej alta kiam la perdrika denseco estis plej malalta, dum 10-jara studo en Skotio trovis, ke la Nizo ne selektis la predotajn individuojn de Ruĝkrura tringo laŭ la vadbirda grando aŭ kondiĉo, probable pro la niza surpriz-ataka ĉastekniko.

Alia studo trovis, ke la risko de predado por birdo celata de Nizo aŭ Akcipitro pliiĝis 25-oble se la predo estis infektata de la sangoparazito *Leucocytozoon*, kaj birdoj kun birda malario estis 16-oble plej verŝajne mortigataj.

### Predantoj 
Naturaj predantoj de la Nizo estas la Turstrigo, la Arbarstrigo, la Akcipitro, la Migra falko, la gufoj, la Vulpo, la Foino kaj la Mustelo.

## Reproduktado 
alt=Three fluffy, white chicks in a nest|eta|maldekstra|La idoj restas en nesto ĝis ili estas 24 al 28 tagaj.
La Nizo reproduktiĝas en kun bona kreskaĵaro kaj etendaj areoj de arbaroj, ofte koniferaj aŭ miksaj, prefere arbarojn kun strukturo nek tro densa nek tro malferma, por permesi elekton de flugopadoj. La nesto povas situi ĉe forko de arbo, ofte ĉe la trunko kaj kie komencas du aŭ tri branĉoj, sur horizontala branĉo en malalta kanopeo, aŭ ĉe pinto de alta arbusto. Se disponeblas, koniferoj estas preferataj. Nova nesto estas konstruata ĉiun jaron, ĝenerale ĉe la nesto de la pasinta jaro, kaj foje uzante malnovan neston de Palumbo (*A. n. melaschistos* ofte uzas malnovajn nestojn de Grandbeka korvo

### Ovoj 
eta|* Accipiter nisus*
[upright|alt=An egg, white with brown speckles|eta|Ilustraĵo de ovo. La fonkoloro de la ovoj ŝanĝas el helblua al blanko dum stokado en kolektoj. kaj pezas ĉirkaŭ 22.5 g el kiuj 8% estas ŝelo en sana ovo. Kvankam ili ricevas saman kvanton de manĝo, la masklaj idoj (ĉirkaŭ duongrandaj ol inoj) maturiĝas pli rapide kaj ŝajnas pretaj elnestiĝi pli tuje. En studo pri la Arbaro de Ae, sudokcidenta [Skotio, oni trovis, ke 21% de idoj 2tagaj mortas, pro kaŭzoj de malsatego, humida vetero, predado kaj dizertado de la gepatroj. La parazito *Leucocytozoon toddi* povas pasi el patro al ido en nesto, eble pro la nombro de birdoj kiuj kunhavas malgrandan spacon, tiele helpante transmiton.

## Rilato kun homoj 
### Poluantoj 
alt=In flight with wings spread, showing barring on underwing and tail|maldekstra|eta|Dumfluge vidata desube, montrante striecon en subaj partoj.
La niza populacio de Eŭropo falis en la dua duono de la 20a jarcento. Preskaŭmortigaj efikoj de tiuj substancoj estas iritemo, konvulsioj kaj misorientiĝo. En okcidenta Germanio, ĉirkaŭ 80% de nestoj antaŭ la 1950-aj jaroj produktis junulojn, sed nur 54% estis sukcesaj en la 1960-aj kaj la 70-aj.

En Britio, ekzemple, tiu specio preskaŭ iĝis formortinta en East Anglia, kie la kemiaĵoj estis plej amplekse uzataj; en okcidentaj kaj nordaj partoj de la lando, kie oni ne uzis pesticidojn, ne estis malpliiĝo.

En Britio la uzado de ciklodienoj kiel semotraktaĵoj por aŭtunaj cerealoj estis malpermesata en 1975 kaj la niveloj de la kemiaĵoj en la birda populacio ekfalis.

En Britio la indico de malsukceso malpliiĝis el 17% al 6% ĉe 2000, kaj la populacio stabiliĝis post atingi pinton en la 1990-aj jaroj. Studo pri ovoj de Nizoj en Nederlando trovis, ke poluado per DDE – "tre rezista komponaĵo" produktita kiam la DDT difektiĝas  – pluis en la 1980-aj jaroj, kvankam malpliiĝo en la nombro de ovaroj kun rompitaj ovoj dum la 1970-aj jaroj sugestis malpliiĝon en la nivelo de la kemiaĵo.

Histaj ekzemploj el Nizoj estas ankoraŭ analizataj kiel parto de la laborgrupo *Predatory Bird Monitoring Scheme* estrata de la ŝtata Konserva Komitato Joint Nature. Kvankam la averaĝaj hepataj koncentroj de Poliklorizita bifenilo (PCB) en Nizoj estis pli malaltaj ĉe birdoj kiuj mortis en 2005 kompare kun tiuj kiuj mortis en 2004, ne estis grava aŭ daŭra malpliiĝo en restaĵoj inter 2000–2005.

### Konflikto kontraŭ homaj interesoj 
La niza adaptado al birdomanĝo havigis al tiu specio konflikton ĉe homoj; kaj *"tre detrua al perdrikoj."* Verkante por ĉasgardistoj en 1851, T. B. Johnson rekomendis, ke: *"La nesto de tiu birdo estu diligente serĉata... kaj detruata, pafinte la patrajn birdojn unue, se eble."*

[alt=Profile of a large brown bird with a green and red head and a white collar|eta|La natura ĉaskutimo de la Nizo povas eniri en konflikto kun ĉasgardistoj zorgantaj [fazanojn.]]
Paroĥaj informoj de la 18a jarcento de Aldworth (Berkshire), en suda Anglio, montris, ke oni faris pagojn por 106 nizaj kapoj, kaj samtempe oni faris klopodojn por kontroli la nombrojn de paseroj. Tiu specio ege suferis akran persekutadon fare de eŭropaj terposedantoj kaj ĉasgardistoj en la 18a jarcento, sed nesufiĉan por formortigi ĝin. Ekzemple en la bieno de Sandringham en Norfolk, 1,645 'nizoj' estis mortigataj el 1938 al 1950, kaj 1,115 ĉasataj en 1919–1926 ĉe Langwell kaj Sandside en Caithness, Skotio.

La populacio kapablis rapide anstataŭi la perditajn birdojn – estas alta proporcio de nereproduktuloj, neteritoriaj birdoj pretaj plenigi vakuajn teritoriojn. La habitato konservita zorgitaj konsiderante nur ĉasbirdojn taŭgas ankaŭ por tiu specio kaj por ties predo; la pli sukcesaj klopodoj de ĉasgardistoj por malaperigi la Akcipitron kaj la Mustelon – predantoj de la Nizo – povis okazigi profiton por tiu. Kiam la niza populacio malpliiĝis pro la uzado de organokloroj, ne estis granda pliigo en la populacioj de kantobirdoj. En studo de 1949–1979 pri 13 paserinaj specioj reproduktantaj en kverkarbaro de 16 hektaroj ĉe Bookham Common, Surrey, Anglio, nenio okazis en klare pli grandaj nombroj kiam la Nizoj forestis el la arbaro.

[eta|alt=Grey and white pigeon|maldekstra|Nizoj estas responsaj pri malpli da 1% de perdoj de [Birdobredado|bredataj kolomboj.]]
Posedantoj de bredataj kolomboj en Britio diris el multaj jaroj, ke la Nizo kaj la Migra falko *"kaŭzas gravajn kaj pliiĝantajn perdojn"* de kolomboj

En Skotio dujara studo publikita en 2004, kaj financata de Scottish Natural Heritage kaj de *Scottish Homing Union* (SHU), trovis, ke "*ne estis pruvo ke rabobirdoj kaŭzas grandajn perdojn de bredokolomboj je farmoj aŭ dum konkurencoj*. Ĝi informis ke 56% de la bredataj kolomboj perdiĝas ĉiujare sed la proporcio prenata de Nizoj – *"ofte kulpigitaj pri grandaj perdoj"* – estis malpli de 1%, kaj almenaŭ 2% ĉe la Migra falko. La studo estis farata de la *Central Science Laboratory*; priserĉistoj laboris kun membroj de SHU kiuj havigis datumojn, informojn pri kolomboringado trovitaj ĉe nestoj de Migra falko kaj kolombaj kadavraĵoj.

El januaro al aprilo 2009, la Skotia Registaro kondukis eksperimentan translokigon de Nizoj el ĉirkaŭ la farmoj de bredataj kolomboj en Glasgovo, Edinburgo, Kilmarnock, Stirling kaj Dumfries. La eksperimento, kiu kostis £25,000, estis financata de la *Scottish Homing Union*, reprezentante 3,500 kolombobredistojn de la lando. La eksperimento estis origine planita por komenco de 2008 sed estis prokrastita ĉar estus implikinta en la birda reprodukta sezono. Ĝi estis kritikata de la propra ekologia konsilantaro de la registaro, Dro Ian Bainbridge, de la registara servo Scottish Natural Heritage kaj organizoj kiaj la Royal Society for the Protection of Birds kaj la *Scottish Society for the Prevention of Cruelty to Animals* (Skota Societo por Evitado de Krueleco al Animaloj).

La trovoj en januaro de 2010, montris ke nur sep Nizoj estis translokigitaj el la areo de kvin kolombofarmoj. Unu nizo revenis dufoje al la areo de la farmo, dum novaj birdoj ekvizitis du aliajn farmojn. La informo trovis, ke *“La kvanto kaj kvalito de la observaj informoj kolektitaj signifas, ke estis neeble certigi ajn firmajn konkludojn”* kaj la registaro asertis, ke ne okazos *“plua reserĉado pri kaptado aŭ translokigo de rabobirdoj”*, dum la SHU insistis ke estis *"tre optimisma ke permesita kaptado kaj translokigo povus fine havigi iome de protekto."* Ĉe Kabo Bon en Tunizio, kaj en Turkio, miloj estas kaptitaj ĉiujare de falkadistoj kaj uzataj por ĉasi migrantajn koturnojn. Kvankam ili estis iam liberigitaj je la fino de la sezono, multaj estas retenitaj pro malabundo de migrantoj. dum en la Mezepoko ili estis preferataj de senjorinoj de nobela kaj reĝa statuso pro ties malgrando. Tiele la angla nomo inter falkadistoj por la maskla Nizo estas "musket"; tio devenas el la latina vorto *musca*, signife 'muŝo', tra malnova franca vorto *moschet*.

*"Iu [falkadisto] klopodante trejni nizon nedubu ke li laboras ĉe unu el la plej malfacilaj akcipitroj disponeblaj.*" La ino de Nizo estas konsiderata malbona elekto por novulo kaj la masklo estas tre malfacila kaj problema, eĉ por esperta manipulanto. Ili estis priskribataj kiel *"histeriaj akcipitretoj*" sed ili estas ankaŭ prezataj kiel kuraĝaj kaj havigantaj *"sporton de plej alta kvalito.*" Philip Glasier priskribas la Nizon kiel "*laŭ multaj vojoj supera por ĉasi per pli larĝaj mallongaj flugiloj* [inter akcipitroj]" kaj *"ege malfacila aldomigita."* Ili plej taŭgas por malgrandaj birdoj kiaj la Komuna sturno kaj la Merlo, sed estas kapablaj ataki ankaŭ ekzemplerojn de Kreko, Eŭrazia pigo, fazanoj kaj perdrikoj. Aŭtoro de la 19a jarcento asertis, ke tiu specio estis *"la plej bona akcipitro el ĉiuj por “landrails”,*"

### Ĉe kulturo 
[alt=Adult male Eurasian Sparrowhawk perching on branch|eta|La Nizo aperas en [Ĝermana mitologio.]]
En Ĝermana mitologio la Nizo, konata kiel *krahui* aŭ *krahug*, estas sakra birdo en kantoj de Malnova Bohemio kaj loĝas en dia arbareto. Sanktaj nizoj ripozas sur branĉoj de kverko kiu kreskas el tombo de murdita viro, kaj "*publikigas la fimorton.*" En kelkaj areoj de Anglio, oni supozis, ke la Komuna kukolo iĝas Nizo vintre. La nomo *Spearhafoc* (poste Sparhawk, kaj nuna angla Sparrowhawk) estis uzata kiel persona nomo en Anglio antaŭ la normana konkero en 1066.

En 1695, John Aubrey verkis en sia ''Miscellanies":

'Not long before the Death of King Charles II a sparrow-hawk escaped from the Perch, and pitched on one of the Iron Crowns of the White Tower, and entangling its string in the Crown, hung by the heels and died. T'was considered very ominous, and so it proved.' (Tuj antaŭ la morto de la reĝo Karlo la 2-a nizo fuĝinta el ripozejo kaj rifuĝinta en unu el la ferkronoj de la Blanka Turo hokiĝinta per ringoŝnuro el la krono, pendiĝis el la kalkanoj kaj mortis. Tio estis konsiderata je malbona aŭguro, kaj tiel rezultis)

La muskedo, origine tipo de ŝraŭba arbalesto, La Britia aviadilentrepreno *Gloster Aircraft Company* uzis la anglan nomon de la Nizo por unu el siaj aviadiloj nome Sparrowhawk. La brita poeto Ted Hughes verkis poemon titole *Sparrow Hawk* (Nizo) kiu aludas al tiu specio. Hermann Hesse menciis tiun birdon en sia libro *Demian* kaj tiu birdo aperas ankaŭ en Mil kaj unu noktoj de Richard Francis Burton:
Good sooth my bones, wheneas they hear thy name
Quail as birds quailed when Nisus o'er them flew

Pri Nizo verkis ankaŭ Alfred, Lord Tennyson:

La Nizo estis priskribata de Linnaeus en sia verko de la 18a jarcento nome *Systema Naturae*, kiel *Falco nisus*, sed ĝi estis movita al sia nuna genro fare de la franca zoologo Mathurin Jacques Brisson en 1760. La nuna scienca nomo devenas el la latina *accipiter*, signife 'akcipitro' kaj *nisus*, signife paserakcipitro. Laŭ la greka mitologio, Nizo, la reĝo de Megara, estis konvertita en nizon post kiam lia filino, Scilo, fortranĉis lian purpuran hartufon por proponi ĝin al sia amanto (kaj malamiko de Nizo), Minoo.

La Nizo formas superspecion kun la Ruĝecbrusta akcipitro de orienta kaj suda Afriko, kaj eble kun la Madagaskara akcipitro. Ene de la propra specio, oni agnoskas kutime ses subspeciojn kiuj estas la jenaj:
* *A. n. nisus*, la nomiga subspecio, estis priskribata de Linnaeus en 1758.
* *A. n. melaschistos* estis priskribata de Allan Octavian Hume en 1869. ĝi havas malhelajn ardezkolorajn suprajn partojn, kaj pli distingan ruĝecbrunan striecon en subaj partoj.
* *A. n. granti*, estis priskribita de Richard Bowdler Sharpe en 1890,
* *A. n. punicus*, estis priskribita de Erlanger en 1897, Ĝi estas tre simila al *nisus*, granda kaj pala.

## Bildaro 

Image:Sparrowhawk-Male.JPG|Virbirda Nizo mortiginta paseron
Accipiter nisus punicus MHNT.ZOO.2010.11.85.1.jpg| ovo de *Accipiter nisus punicus* - Muzeo de Tuluzo
Zittende en badderende sperwer-4961919.webm

## Referencoj 
## Literaturo 
* Newton, Ian (1986) *The Sparrowhawk*. T & A.D. Poyser Ltd. Calton. ISBN 0-85661-041-0
* del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew; Sargatal, Jordi (1994) *Handbook of the Birds of the World*. Vol 2. New World Vultures to Guineafowl. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-15-6

## Eksteraj ligiloj 
* Diferencoj laŭ aĝo kaj sekso (PDF) fare de Javier Blasco-Zumeta 
* Retejo de RSPB kun sonoj kaj filmetoj. Konsultita la 10a Julio 2009
* Global Raptor Information Network species account . Konsultita la 4a Marto 2010

Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo