open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Blankbrova paruo

La **Blankbrova paruo** (***Poecile superciliosus***, iam *Parus superciliosus*) estas paseroforma birdo de la familio Paruedoj. Ĝi estas endemia de la montaraj arbaroj de sudokcidenta Ĉinio (del Hoyo et al. 2007).

Ĝi estas 13.5–14 cm longa, kun pezo de 10–12 g. La bildo de la plumaro estas tre simila al tiu de la okcidenta nordamerika Montoparuo *P. gambeli* (el kiu foje ĝi estis konsiderata subspecio, spite devenon de malsama kontinento), diference en **brusto kaj vangoj kiuj estas ruĝecbrunaj, ne blankaj**, kaj havas pli longan kaj **pli precize markita blanka brovostrio** de kie devenas la nomo en Esperanto kaj en la latina scienca nomo *superciliosus*, signife “superokululo”; la dorso estas ankaŭ pli bruna kaj ne grizecbruna (del Hoyo et al. 2007).

Ili reproduktiĝas en alpa arbustejaj arbaroj de *Berberis*, Ramnacoj, Rododendro, kaj *Salix* je 3,200–4,235 m de altitudo, descendante vintre al iom pli malaltaj niveloj kie ili loĝas en arbaroj de koniferoj, ĉefe Piceoj. Ili nestumas surgrunde en rokofendoj aŭ malnovaj nestotruoj de roduloj (del Hoyo et al. 2007).

La nomo de la genro *Poecile* estas ofte traktata kiel ina (kun finaĵoj por specioj kiaj *superciliosa*); tamen tion ne specifis la origina genraŭtoro Johann Jakob Kaup, kaj laŭ ICZN la nomo de la genro estu vira kun finaĵoj kiaj *superciliosus* (del Hoyo et al. 2007).

## Referencoj 
* BirdLife International (2004). *Parus superciliosus*. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007.
* Del Hoyo, J., Elliot, A., & Christie D. (eds). (2007). *Handbook of the Birds of the World*. Volume 12: Picathartes to Tits and Chickadees. Lynx Edicions. ISBN 978-84-96553-42-2

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Davida paruo

La **Ruĝecbrusta paruo** aŭ **Davida paruo** (***Poecile davidi***, iam *Parus davidi*) estas paseroforma birdo de la familio Paruedoj. Ĝi estas endemia de centrokcidenta Ĉinio en suda Gansuo, okcidenta Hubejo, suda Ŝenŝjio kaj Siĉuano.

Ĝi estas 12–13 cm longa kun pezo de 10–12.5 g, kaj estas simila al la rilata Funebra paruo *P. lugubris* laŭ aspekto, kun tre **nigraj krono kaj gorĝo kaj blankaj vangoj**, malhelgrizbrunaj dorso, flugiloj kaj vosto, kaj tre **ruĝecbrunaj subaj partoj**, kio nomigas la specion kiel Ruĝecbrusta paruo.

Ties natura reprodukta habitato estas subalpaj arbaroj je 2,135–3,400 m de altitudo; ili estas ĉefe loĝantoj, sed birdoj de altaj altitudoj descendas iomete vintre sub 3,050 m.

## Referencoj 
* BirdLife International (2004). *Parus davidi* . 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Elŝutita la 26an de julio 2007.
* del Hoyo, J., Elliot, A., & Christie D. (eds). (2007). *Handbook of the Birds of the World*. Volume 12: Picathartes to Tits and Chickadees. Lynx Edicions. ISBN 978-84-96553-42-2

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Airolo

**Airolo** (esperante: **Ajrolo**) estas svisa politika komunumo en distrikto Leventina en kantono Tiĉino. Ĝia nomo estas itallingva; en la loka dialekto ĝi nomiĝas *Airö*, en la germana kaj rumanĉa ekzistas malnovaj nomoj *Eriels* resp. *Iriel*.

## Situo 
Airolo situas je la supra fino de valo Leventina, 55 km norde de Bellinzona, je la suda piedo de Gotard-pasejo. Okcidente de Airolo etendiĝas la valo Bedretto, de kie eblas iri tra Nufenen-pasejo al la najbara kantono Valezo aŭ piedvoje tra Giacomo-pasejo al la itala valo Formazza.

Al la komunumo apartenas la vilaĝoj Brugnasco, Fontana, Madrano, Nante kaj Valle kaj la ne plu loĝataj eks-vilaĝoj Albinasca kaj Bedrina.

## Transporto 
Airolo estas grava stacio de la Gotarda Fervojo; ĝi situas ĉe la sudaj enirejoj de la fervoja tunelo kaj de la tunelo de la svisa aŭtovojo A2, kiuj ambaŭ konektas Airolon kun la komunumo Göschenen en Kantono Urio. En Airolo komenciĝas la suda ramplo al la Gotardo-Pasejo, de kiu en Andermatt en Kantono Urio devojiĝas la vojoj al Oberalppasejo en Kantono Grizono kaj Furkopasejo en Kantono Valezo.

## Esperanta folkloro 
Airolo estas dufoje menciata (en la esperantigita formo *Ajrolo*) en la poemo "La tunelo de S-ta Gotardo" de Reto Rossetti, kiu komparas la facilec-diferencon inter pasejo kaj tunelo al tiu inter aliaj lingvoj kaj Esperanto ("El Ajrolo en Svislando kuras longa vojrubando...").

## Vidu ankaŭ 
* Airolo (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Airolo
* Airolo en la Historia Leksikono de Svislando
Nagyharsány

**Nagyharsány** [nadjharŝAnj] estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós. En la loknomo nagy signifas: granda.
eta|maldekstre|Statuoj en minejo de Nagyharsány
## Bazaj informoj 
* Areo: 26&nbsp;km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 45.8475/18.4026
* Loĝantaro: 1590
* Poŝtkodo: 7822
* Telefonprefikso: 72

## Situo 
Nagyharsány situas sub monto 442 m-ojn alta, laŭ flankovojoj, laŭ iama fervojo Sellye-Villány. La lasta urbo troviĝas 6, Siklós 9, Harkány 16, Pécs 35 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la kuprepoko, baldaŭe romianoj kaj avaroj alvenis. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1223. Baldaŭe fortikaĵo konstruiĝis ĉe la apuda monto. Dum la turka erao - ŝajnas - grava urbo estis tie. En 1687 la aŭstra-hungara armeo venkis la turkojn, sekve finiĝis la osmana regno. En 1908 ŝtonominejo por cemento ekfunkciis. Inter 1918-1921 la serboj okupis la vilaĝon. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
eta|Statuo en la iama minejo
eta|La iama minejo plene de statuoj
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de Hungaroj de 1930
* romanika, nun kalvinana preĝejo (Nagyharsány) el la 13-a jarcento, post 2 jarcentoj gotika parto alkonstruiĝis, en 1782 barokiĝis, en 1900 turo alkonstruiĝis
* monumento pri la batalo
* spektaklejo de statuoj en la iama surfaca minejo
* vinkeloj 
* muzeeto
eta|maldekstre|Panoramo al minejo de Nagyharsány
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Kategorio:Vinvilaĝoj
Nagytótfalu

**Nagytótfalu** [nadjtOtfalu] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós. La loknomo signifas: granda-slovaka-vilaĝo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 11&nbsp;km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 45.8647/18.3455
* Loĝantaro: 390
* Poŝtkodo: 7800
* Telefonprefikso: 72

## Situo 
Nagytótfalu situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ traira flankovojo. Siklós troviĝas 5, Villány kaj Harkány po 11, Beremend 14, Bóly 22, Kozármisleny 23 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1294 en formo *"Touthfolu"*. Dum la turka erao la vilaĝo ne senhomiĝis. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Nagytótfalu 497 homoj, (482 hungaroj, 11 germanoj, 3 kroatoj). Inter 1918-1921 la serboj okupis la vilaĝon. Vilaĝservoj estas migra poŝto kaj loko por rajdadi.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1780
* muzeeto

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Kategorio:Vinvilaĝoj
Gregorio la 15-a

**Gregorio la 15-a** (n. Bolonjo, ĉ. 9-a de januaro 1554 – m. Romo, 8-a de julio 1623) estis Papo, kiu regis la katolikan eklezion de 1621 ĝis 1623 kaj en la papa serio okupas la 234-an postenon. Lia regado disvolviĝis ĉiam en Romo kie estis multe estimata pro regado modeligita laŭ mildeco kaj afableco en energia ordonstilo.

Li naskiĝis, kun la bapta nomo Aleksandro, en 1554 en Bolonjo (Italio) el la antikva florencdevna familio Ludovisi; doktoriĝis pri filozofio en 1569. kaj pri teologio en 1671 kaj en utroque iure (ambaŭ juroj); presidis la civilan tribunalon en Romo, kie decidis eniri sacerdotan ordinon.

Lia regado distingiĝas per la forta impulso al la plenumado, en la universa katolika eklezio, de la reformoj ordonitaj de la Koncilio de Trento, celante precipe la moralan kaj intelektan klerigon de la klerularo, kaj per revizio pri la normoj regulantaj la elektado de la papo.
Tiurilate li reprovas, kaj parte sukcesas, limigi la entrudiĝojn, en la elektado de papo, de eksteraj granduloj, kiel la eŭropaj ŝtatoj, kaj, unuafojon en la papa historio, li decidis por la "voto sekreta" kiu konserviĝis ĝis hodiaŭ. Ĉion tion li disciplinis per la buleoj
Aeterni Patris kaj Decet Romanorum Pontificem, kie estas ankaŭ priskribite ke la elektado efikus nur per almenaŭ du trionoj de la kardinaloj voĉdonantaj.

En internaciaj aferoj, Gregoro la 15-a maldomaĝis siajn energiojn por ke la kontrastoj inter Francio kaj Hispanio ne forlasu la Valtelinon (italan centralpan valon) al la aneksado al la protestanta svisa kantono Grizono; en la ekkomencanta tridekjara milito li finance helpis por ke la katolika armeo sukcesu malhelpi la protestantizadon de la katolikaj landoj. Kaj la antaŭaj papoj, kaj la sekvaj, li provis bremsi la eneŭropan invadon fare de la islamigantaj Turkoj.

La , papo Gregorio la 15-a sanktoproklamis plurajn kristanojn, inter kiuj Francisko Ksavero, Filipo Neri, Isidoro de Madrido, Terezo el Avila kaj Ignaco Lojola.

## Eksteraj ligiloj 
* Dokumentoj de Gregorio la 15-a 

Kategorio:Papoj
Kategorio:Episkopoj de Bolonjo
Jerly Lyngdoh

dekstra|eta|340px|La dudeksesjara Jerly Lyngdoh en brakumo de sia patrino
**Jerly Lyngdoh** (naskiĝinta en 1983) estas homo el Barato, kiu vivas en korpo de malgranda infano. Lyngdoh aspektas kiel kia ajn dujara infano, sed ĝis kiam li ne malfermos la buŝon. Li havas en ĝi du vicojn de plenkreskulaj dentoj.

En la aĝo, kiam la viroj naskigas infanojn, Lyngdoh estas "malliberigita" en la korpo de malgranda infano. En tiu ĉi periodo li havadas malsanojn, kiujn kutime suferas dekmonatajn ĝis dekdumonatajn infanojn. Lyngdoh mezuras 81 centimetrojn kaj pezas dek kilogramojn.

Pediatroj el urbo Ŝillong pensas, ke tio estas kazo de malsaniĝo de hipofizo kondukanta al malforta sekrecio de kreskaj hormonoj. Tio estas la kazo mala al antaŭfrua maljuniĝado, Jerly estas raraĵo.

Jerly havas ses gefratojn, sed tiuj estas tute sanaj. Liaj gepatroj indikis nenian abnormalaĵon post la naskiĝo de Jerly, sed laŭ lia patrino Jerly suferis certan formon de epilepsio, kiam li estis eble kvarmonata.

La gepatroj de Jerly estas malriĉaj, tial ili iris al popola kuracanto. La ceteraj familianoj volis, ke ili senigu de Jerly, ĉar li povas alporti malbenon, sed la patrino rifuzis tion.

Nur karitata organizo certigis por Jerly deksepmonatan kuracadon kaj poste li estis transdonita al malsanulejo en Ganeŝo. Laŭ kuracistoj Jerly estas tute dependa de sia patrino.

Kategorio:Baratanoj
Palkonya

**Palkonya** [palkonja] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós.
eta|maldekstre|Aerfoto pri la rotondo

## Bazaj informoj 
* Areo: 10&nbsp;km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 45.8981/18.3914
* Loĝantaro: 300
* Poŝtkodo: 7771
* Telefonprefikso: 72

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, inter 2 rojoj, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Pécs-Villány. La lasta urbo troviĝas 7, Siklós 11, Bóly 15, Harkány kaj Beremend po 16, Kozármisleny 20, Pécs 29 km-ojn.
eta|Preĝejo de Palkonya

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1296 laŭ tiama ortografio *"Polkona"*, ĝuste tiam laŭ la dokumento nobeloj detruis la vilaĝon. Dum la turka erao la komunumo ne senhomiĝis, sed en 1687 restis nur 8 domoj kaj 20 homoj. En la 18-a jarcento alvenis germanoj kaj iomete kroatoj. En 1857 la fervojo ekfunkciis. Inter 1918-1921 la serboj Palkonya-on. En 2007 la unustrata vilaĝo aranĝis festivalon pri *Eŭropa Kultura Vilaĝo*. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kuracejo, dentokuracejo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* iama moskeo (?), nun romkatolika kupola rotonda preĝejo Elizabeto de Hungario, en 1773 kaj en 1819 trakonstruiĝis, klasikisma turo alkonstruiĝis en 1816
* impona serio da vinkeloj 
* kapelo en la vitejo

## Famuloj 
En la iama Németpalkonya naskiĝis László Ágoston (filozofo).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Kategorio:Vinvilaĝoj
Szava

**Szava** [sava] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós.

## Bazaj informoj 
* Areo: 13&nbsp;km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 45.9049/18.1717
* Loĝantaro: 340
* Poŝtkodo: 7813
* Telefonprefikso: 72

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Harkány troviĝas 10, Siklós 14, Pécs kaj Szentlőrinc po 25, Villány 27, Beremend 30&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la neolitiko, kuprepoko kaj bronzepoko. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1290 laŭ tiama ortografio *"Zawa"*. Dum la turka erao la vilaĝo ne senhomiĝis. Inter 1918-1921 la serboj okupis Szava-n. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, migra poŝto.

## Vidindaĵo 
* fundamente mezepoka kalvinana preĝejo el la 18-a jarcento, en 1854 trakonstruiĝis

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Kategorio:Vinvilaĝoj
Márfa

**Márfa** estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós.

## Bazaj informoj 
* Areo: 4&nbsp;km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 45.8599/18.1855
* Loĝantaro: 220
* Poŝtkodo: 7817
* Telefonprefikso: 72

## Situo 
La vilaĝo situas ĉe piedoj de Montaro Villány, laŭ traira flankovojo. Harkány troviĝas 6, Siklós 11, Kozármisleny 25, Villány 26, Szentlőrinc 30 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1332 en formo *"Markfalwa"*. Inter 1913-1976 fervojo Pécs-Harkány tuŝis la vilaĝon. Inter 1918-1921 la serboj okupis Márfa-n. Vilaĝservoj estas kuracejo, interretejo, biblioteko, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1791

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Kategorio:Vinvilaĝoj
Lapona paruo

[eta|ovoj de *Poecile cinctus lapponicus* - [Muzeo de Tuluzo]]

La **Lapona paruo**, **Siberia paruo** aŭ **Grizkapa paruo** (***Poecile cinctus***, iam *Parus cinctus*) estas paseroforma birdo de la familio Paruedoj. Ĝi estas disvastigata kiel loĝanto kaj reproduktanto tra subarkta Skandinavio kaj norda Azio, kaj ankaŭ en Nordameriko en Alasko kaj en malproksima nordokcidento de Kanado. Ĝi estas manĝanto ĉefe de semoj de koniferoj. Ĝi estas loĝanto, kaj plej parto de birdoj ne migras. Ili loĝas en arbaroj de poploj kaj koniferoj.

Ĝi estas tre granda paruo, 13.5–14&nbsp;cm longa kun pezo de 11–14.3 g. La **kapo, nuko kaj dorso estas malhelbrunaj kun blankaj vangoj kaj nigra gorĝo**; la flugilplumoj estas nigrecaj kun palaj bordoj, kaj la subaj partoj estas blankecaj kun **helbrunruĝecaj flankoj** iom ruĝecaj.

Ili nestumas en jam uzitaj nestoj de pegoj aŭ elofsas proprajn en molaj sekaj arboj.

Iam ĝi estis lokita en la genro *Parus* kun plej parto de aliaj paruoj, sed analizoj de DNA kaj de morfologio sugestas, ke separi *Poecile* pli akurate kongruas kun la rilatro inter tiuj birdoj (Gill *et al.*, 2005). La American Ornithologists' Union traktis *Poecile* kiel distinga genro de iu tempo. La nomo de la genro *Poecile* estas ofte traktata kiel ina (kun finaĵoj por specioj kiaj *cincta*); tamen tion ne specifis la origina genraŭtoro Johann Jakob Kaup, kaj laŭ ICZN la nomo de la genro estu vira kun finaĵoj kiaj *cinctus* (del Hoyo et al. 2007).

## Referencoj
*  Malplej zorgiga
* del Hoyo, J., Elliot, A., & Christie D. (eds). (2007). *Handbook of the Birds of the World*. Volume 12: Picathartes to Tits and Chickadees. Lynx Edicions. ISBN 978-84-96553-42-2
* Gill, F. B., Slikas, B., & Sheldon, F. H. (2005). Phylogeny of titmice (Paridae): II. Species relationships based on sequences of the mitochondrial cytochrome-*b* gene. *Auk* 122: 121-143. DOI: 10.1642/0004-8038(2005)122[0121:POTPIS]2.0.CO;2 HTML resumo

Kategorio:Paruedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Poa trivialis

***Poa trivialis***, esperante **ordinara poo**, estas vegetala specio de la subfamilio de Pooideae. Ĝi estas plurjara (aŭ unujara kiel trudherbo). Trivialis signifas latine ordinara, kutima.

## Priskribo 
eta|260px|maldekstra|Ligulo
Ĝi altas 40-90 cm. Ĝi havas stolonojn. Ĝia ligulo longas 5-10 mm. Ĝi havas senaristajn plurflorajn spiketojn.

## Uzo 
Ĝi estas trudherbo. Ĝi povas ankaŭ esti kultivata por gazono.

270px|eta|maldekstra|Paniklo

## Eksteraj ligiloj 
* Tela botanica 

## Referencoj 
* *Mauvaises herbes des cultures*, Jean Mamarot, 2002.

Kategorio:Poa
Roberto de Hereford

**Roberto de Hereford**, foje nomata **Roberto de Loreno** (mortis la 26-an de junio 1095) estis episkopo de Hereford, Anglio.

Li naskiĝis en Loreno kaj verŝajne estis kanoniko de la katedralo de Lieĝo antaŭ ol iri al Anglio. Eblas ke li edukiĝis ĉe la katedrala lernejo de Lieĝo, kie grava fako estis la matematiko.

Ne certas ĉu li translokiĝis al Anglio antaŭ aŭ post la normanda konkero de la lando. Li estis ordinata de Sankta Wulfstan. En 1079 Vilhelmo la Konkerinto nomumis lin episkopo de Hereford, kaj li konsekriĝis tiun jaron, la 29-an de decembro.

Li posedis la *Kronikon* de Marianus Scotus: tio estis historio de la mondo ĝis 1082. En sia kopio, Roberto enmetis notojn pri la Domesday Book, kiuj estas inter la plej gravaj fontoj pri kiel oni preparis la Domesday Book.

Roberto estis matematikisto kaj astronomo, kaj eble enkondukis la abakon en Anglion. Li estis amiko de Sankta Wulfstan, kaj estris ties funebrajn ritojn.

En 1095 li ĉeestis reĝan konsilion kiu pritraktis la konflikton inter Vilhelmo la 2-a kaj Anselmo de Canterbury. Tie li subtenis la reĝon kontraŭ la ĉefepiskopo, sed poste li reamikiĝis al Anselmo. Li mortis ne longe post la konsilio, kaj entombiĝis en la katedralo de Hereford.

Kategorio:Homoj de Loreno
Kategorio:Anglaj episkopoj
Kategorio:Anglaj matematikistoj
Kategorio:Anglaj astronomoj
Kategorio:Mortintoj en 1095
Marianus Scotus (historiisto)

**Marianus Scotus** (n. 1028, m. 1082 aŭ 1083) estis irlanda monaĥo kaj kronikisto.

Li iĝis monaĥo en 1052 kaj pasis la reston de sia vivo en abatejoj de Kolonjo, Fulda kaj Majenco. Li mortis ĉe Majenco la 22-an de decembro 1082 aŭ 1083, kaj entombiĝis en la katedralo de la urbo.

Li famis pro sia *Kronikon*, kiu estis historio de la mondo ekde ĝia kreado ĝis 1082. La verko tre popularis dum la mezepoko kaj estis multe uzata de postaj kronikistoj, kiel Johano de Worcester. En 1559 la verko estis presata ĉe Bazelo.

Kategorio:Mezepokaj historiistoj
Kategorio:Irlandaj historiistoj
Kategorio:Irlandaj monaĥoj
Johano de Worcester

eta|dekstra|Sunmakulo, el manuskripto de *Chronicon de chronicis*
[eta|dekstra|Sonĝo de [Henriko la 1-a (Anglio), el manuskripto de *Chronicon ex chronicis*]]
**Johano de Worcester** (m. ĉ. 1140) estis angla monaĥo kaj kronikisto.

Li eniris la monaĥejon de Worcester dum li estis ankoraŭ knabo. Li famis pro sia *Chronicon ex chronicis*, kiu estis historio de la mondo ekde ĝia kreado ĝis 1140, kaj kiun li komencis pro komando de Sankta Wulfstan. Por la verko li multe uzis la *Kronikon* de Marianus Scotus, kaj ankaŭ verkojn de la anglosaksaj historiistoj Bede kaj Asser kaj aliaj antaŭaj historiistoj.

Restas kvin manuskriptoj de la verko, kaj unu fragmento.

Kategorio:Britaj historiistoj
Kategorio:Monaĥoj
Granda Blua Truo

La **Granda Blua Truo** () estas ronda submara dolino antaŭ bordoj de la mezamerika ŝtato Belizo. Ĝi situas en proksimo de centro de kariba **lumtura rifo** (*Lighthouse Reef*), ĉ. 80 km de la urbo Belizo. Ĝi estas okulfrape rimarkeble el la aero, ĝi montras malhelbluan surfacon en la turkizblua ĉirkaŭa akvo.

La *Granda Blua Truo* havas diametron de pli ol 300 m kaj profundon de 145 m por areo je 70 650 m2. Ĝi estiĝis en la lasta glaciepoko en kalkŝtonaj tavoloj, post elformiĝo de kavernoj kaj post kiam la altiĝanta marnivelo superfluis la areon.

La Blua Truo iĝis en 1996 Nacia Monumento. Ekde tiam, ĝi kaj aliaj naturaj estaĵoj de la koralrifa sistemo de la Beliza bariera rifo, estas partoj de la UNESKO-listo de la Mondaj naturaj heredaĵoj.

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Belizo
Kategorio:Belizo
Kategorio:Geomorfologio
Peter Benoit

**Peter Leonard Leopold BENOIT** [benŭA] (naskiĝis la  en Harelbeke, Flandrio, mortis la  en Antverpeno) estis Flandra komponisto.

Lia patro, la orgenisto de la loka vilaĝo, estis lia unua instruisto. En 1851 Benoit eniris la Bruselan Konservatorion, kie li restis ĝis 1855 kaj studis ĉefe sub François-Joseph Fétis. Dum ĉi tiu periodo li komponis muzikon por multaj melodramoj, kaj por opero *Le Village dans les montagnes* (La vilaĝo en la montaro) por la Parko-teatro, kies dirigento li iĝis en 1856. Li gajnis registaran premion kaj mondonacon en 1857 pro sia kantato ''Le Meurtre d'Abel* (La mortigo de Habelo). Tio ĉi ebligis al li vojaĝi tra Germanio. Dum tiu vojaĝo li trovis tempon verki konsiderindan kvanton de muziko, kaj ankaŭ eseon *L'École de musique flamande et son avenir* (La flandra muzikskolo kaj ĝia estonto).

Fétis laŭte laŭdis lian *Messe solennelle* (Solena meso), kiun Benoit produktis en Bruselo, reveninte de Germanio. En 1861 li vizitis Parizon por la produktado de lia opero *Le Roi des Aulnes* (germane *Erlkönig*), kiu, kvankam akceptita de la *Théâtre Lyrique* (fama operejo tiama en Parizo), neniam estis surscenigita. Denove hejmenreveninte, li mirigis la muzikan mondon pro la produktado en Antverpeno de sankta tetralogio, kiu konsistis el lia *Cantate de Noël* (Kristnaska kantato), meso, *Te Deum* kaj Rekviemo, en kiu estis reprezentataj grandamezure liaj teorioj pri la Flandra muziko.

Konsekvence de lia pasio por fondi tute apartan Flandran skolon, Benoit ŝanĝis sian personan denaskan francdevenan nomon Pierre al la nederlandlingva ekvivalento Peter. Per grandegaj penoj li sukcesis kolekti ĉirkaŭ si malgrandan aron da fervoruloj, kiuj vidis kun li la eblojn krei skolon, kies muziko fundamente malsamus de la Franca kaj Germanaj skoloj.

La plej gravaj komponaĵoj de Benoit estas la Flandraj oratorioj *De Schelde* (Skeldo) kaj *Lucifer* (tiu ĉi lasta tamen renkontis kompletan malsukceson okaze de ĝia produktado en Londono en 1888); la operoj *Het Dorp in 't Gebergte* (La vilaĝo en la montoj) kaj *Isa*, la *Drama Christi''; grandega amaso da kantoj, kantaroj, malgrandaj kantatoj kaj motetoj. Benoit ankaŭ verkis grandan nombron da eseoj pri muzikaj temoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Muziko de Peter Benoit en MP3-formo

Kategorio:Flandraj komponistoj
E12

eta|100px
La kombino **E12** havas plurajn signifojn:
* En Eŭropo precipe temas pri mallongigo de la Eŭropa ŝoseo 12.
* Pri pliaj signifoj ekzemple en fiziko, matematiko (vidu interalie la tekston pri prefera nombro), muziko, kaj pri koncernaj kodo de manĝa aldonaĵo tamen ankaŭ vidu la apartigan liston **E kun nombro**.
* La E-12 egalŝtupa agordo kiu havas dekdu duontonojn en okto.
Hermita

Iuj matematikaj entoj estas nomataj kiel **hermitaj** post la matematikisto Charles Hermite:

*Hermita adjunkta
*Hermita ligo
*Hermita formo
*Hermita funkcio
*Hermita kerno
*Hermita dukto/strukturo
*Hermita matrico
*Hermita metriko
*Hermita operatoro
*Hermita polinomo
*Hermita simetria spaco
*Hermita transpono
*Hermita diversaĵo

## Vidu ankaŭ 
*Memadjunkta
Poo

**Poo** () estas tutmonde trovebla genro de plantoj de la subfamilio de *Pooideae*.

## Etimologio 
La latinigita vorto  devenas de la greka vorto , kiu signifas "herbo, fojno".

## Priskribo 
Poo havas paniklon kun senaristaj plurfloraj spiketoj. Ili estas staŭdaj, unu- aŭ dujaraj.

## Notoj 
## Referencoj 
* Torres, M.A. 1970. *Poa*. en : Flora de la Provincia de Buenos Aires. Tomo IV, Parte II. Instituto Nacional de Tecnología Agropecuaria, Colección Científica. Bonaero, Argentino.
Monkarto

eta|200px|Blato sur monkarto
eta|200px|Nederlanda ŝarg-aŭtomato por monkartoj (ne plu ekzistas)
**Monkarto** estas karto kun blato en ĝi, kvazaŭ elektronika monujo. Tiuj kartoj estis uzataj por pagi ion sen kontanta mono, sed tamen laŭ la iomete simila maniero.

Oni povis ŝargi la karton per difinita monsumo en aŭtomato de la banko. La saldo estis registrita en la blato. En kelkaj landoj, ekzemple en Belgio oni ankaŭ povis ŝargi ilin en telefonbudo en Nederlando estis specialaj ŝarg-aŭtomatoj (***Chipknip*** sistemo).

Kiam oni pagis (per speciala pagilo), la pagita sumo estis subtrahita de la saldo en la blato.

Do fakte ĝi funkciis kiel elektronika monujo.

La karto estis uzata ĝis 2015 en Nederlando.

Kategorio:Mono
Kategorio:Pagsistemoj
Villánykövesd

eta|555ra|centre|Vinkeloj en Villánykövesd
**Villánykövesd** [vilAnjkoveŝd] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós. Köves signifas: ŝtona.
eta|300ra|Vinkeloj de Villánykövesd

## Bazaj informoj 
* Areo: 8&nbsp;km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 45.8821/18.4275
* Loĝantaro: 290
* Poŝtkodo: 7772
* Telefonprefikso: 72

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Pécs-Mohács. Villány troviĝas 4, Siklós 13, Beremend 14, Bóly 15, Harkány 19, Kozármisleny 24, Mohács 29 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1290 en formo *"Kuestd"*. Inter 1918-1921 la serboj okupis la vilaĝon. Vilaĝservoj estas migra poŝto, vinodrinkejo, restoracio.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1780
* 57 vinkeloj 

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Kategorio:Vinvilaĝoj
Vokány

**Vokány** [VOkanj] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Siklós.

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Pécs-Mohács. Villány troviĝas 12, Harkány 13, Kozármisleny 17, Siklós 18, Bóly 19, Beremend 20, Pécs 25 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio pri la abatejo devenis el 1183, pri la vilaĝo el la 14-a jarcento. Post la mezepoko la religiujoj rifuĝis al Siklós de la turkoj. En la 18-a jarcento serboj refondis la vilaĝon, poste ankaŭ germanoj alvenis. Inter 1918-1921 la serboj okupis Vokány-on. Vilaĝservoj estas ankaŭ germanlingvaj infanĝardeno, lernejo, krome klubo de maljunuloj, poŝto.

## Vidindaĵo 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Triunuo de 1793

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Kategorio:Vinvilaĝoj
Clara Rojas

**Clara Leticia ROJAS González** (naskiĝis  en Bogoto) estas kolombia imposto-juristino, universitata lekciistino, kaj direktoro de kampanjo de antaŭa Senatanino kaj prezidenta kandidatino Íngrid Betancourt. La  ŝi estis kaptita, samtempe kun Betancourt, de gerila grupo de FARK apud San Vicente del Caguán, dum Betancourt kampanjis por la prezidenteco. Post ilia kapto, Rojas estis nomita vic-prezidenta kandidatino.

En 2006, estis malkaŝite, ke Rojas naskis filon nomitan Emmanuel dum ŝi estis en kaptiteco. Estis dirite, ke la patro estas gerilano de FARK.

Rojas estis lastfoje publike vidita en video realigita de gerila grupo en 2003. Tamen, la , Rojas kaj antaŭa kongresanino Consuelo González estis liberigitaj post ses jaroj en kaptiteco.

## Operaco Emmanuel 
La , estis dirite, ke la gerila grupo de FARK planas baldaŭan liberigon de Rojas kune kun ŝia filo kaj kongresanino Consuelo González en unu-flanka liberigo de kaptitoj negocita de venezuela prezidento Hugo Chávez.

Chavez planis ilian liberigon en operaco baptita "Operaco Emmanuel", uzante venezuelan aviadilon kun la helpo de Ruĝa Kruco.

### Emmanuel 
La FARK prokrastis la liberigon de ostaĝoj pro tio ke la infano, Emmanuel, forestis. Laŭ raportoj, la FARK lasis la infanon sub la prizorgo de kamparana familio kaj oni ne povis trovi lin ĝustatempe por la celita tago de liberigo de ostaĝoj. Dume, la kolombia registaro eksciis, ke infano korespondanta al la priskribo de Emmanuel estis sub la prizorgo de la Kolombia Instituto por Familia Bonstato (*ICBF*) la . La  la registaro kontestis la FARK-on, kaj kontrolis ĉu la infano estas Emmanuel. Konsekvence, la 4-an de januaro, laŭ la kolombia registaro, la infano estis submetita al mitokondria DNA-provo. Laŭ la Instituto de Jura Medicino de Kolombio, la provo konfirmis, ke li efektive estas la filo de Clara Rojas. Tiu informo estis poste konfirmita kiel prava de FARK. Emmanuel malsaniĝis dum li estis bebo, kaj Rojas permesis, ke sia filo estu montrita al kuracisto por sanigo, kondiĉe ke li estu realportita al ŝi. Anstataŭe, li estis metita sub prizorgo de kamparano, kiu ne sciis al kiu la infano apartenas.

### Liberigo 
Post mallonga prokrasto, la operaco estis rekomencita, kaj la , humana komisiono estrata de la Internacia Komitato de Ruĝa Kruco flugis per du venezuelaj helikopteroj ĝis la loko en Kolombio, decidita de la FARK la antaŭan tagon. Rojas kaj González estis liberigitaj sub la prizorgo de la komisiono.

 La , Clara Rojas estis reunuigita kun sia filo, Emmanuel; la unuan fojon, kiam ŝi vidis sian filon post kiam ili estis apartigitaj antaŭ pli ol du jaroj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* FARK
* Íngrid Betancourt
* Kolombio

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20080117234707/http://www.iht.com/articles/ap/2007/12/26/america/LA-GEN-Colombia-Hostages-Thumbnails.php
* http://www.nytimes.com/2007/06/03/world/americas/03colombia.html
* http://edition.cnn.com/2007/WORLD/americas/12/28/chavez.hostages.ap/ 

Kategorio:Kolombiaj advokatoj
Kategorio:Kolombiaj politikistoj
Kirasita savveturilo

[275px|eta|[M88 Hercules ARV dum manipulado kun motoro de tanko]]
**Kirasita savveturilo** estas, simile kiel pontaj tankoj, inter specialaj kirasitaj transportiloj. Ties ĉefa celo estas subteni batalagadon de ĉiuj kirasitaj taĉmentoj armilekipitaj precipe de tankoj.

Inter ĉefaj taskoj elstaras liberigado de haltintaj tankoj aŭ aliaj kirasitaj veturiloj, ilia fortirado okaze de damaĝiĝo kaj farado de kelkaj pli ampleksaj riparoj (ekz. interŝanĝo de motoro). Tial la kirasita savvehiklo estas ekipita kutime per argano, bobenigilo kaj pluaj bezonataj ekipaĵoj.

Kategorio:Batalveturiloj
Ponta tanko

275px|eta|Usona ponta tanko M60A1
**Ponta tanko** estas, simile kiel kirasita savveturilo, inter specialaj kirasitaj transportiloj. Kiel pontaj tankoj eblas konsideri ĉiujn memmovigaj rimedoj ebligantaj superi obstaklojn ĝis larĝeco 24 metroj rekte en spaco de bataloperacoj. Ties ĉefa tasko estas ebligi al la propraj taĉmentoj daŭrigi en rapida antaŭenirado sen senbezona reteniĝo. El tio pli-malpli rezultas taktikaj-teknikaj postuloj, kiujn ili devas plenumi. Precipe temas pri kapablo operacii komune kun unue-sinsekvaj taĉmentoj kaj transpontigi obstaklojn dum kelke da minutoj.

## Vidu ankaŭ 
* Faldponto

Kategorio:Batalveturiloj
Kategorio:Tankoj
Túrony

**Túrony** [tUronj] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Baranya, en Distrikto Siklós.
eta|maldekstre|Administracia domo de Túrony
eta|Kalvinana preĝejo de Túrony

## Bazaj informoj 
* Areo: 9&nbsp;km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 45.9039/18.2331
* Loĝantaro: 250
* Poŝtkodo: 7811
* Telefonprefikso: 72

## Situo 
Túrony situas sur mildaj deklivoj, laŭ ĉefvojo Pécs-Harkány. La lasta urbo troviĝas 6, Siklós 9, Pécs 20, Villány 22, Budapeŝto 215 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la neolitiko kaj dum la bronzepoko. La romianoj havis tie gravan vojon. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1237 laŭ tiama ortografio *"Turul"*. Dum la turka erao la vilaĝo restis daŭre viva. En 1706 la serboj bruldetruis la komunumon, en 1849 la Habsburgoj venkis la hungarojn, sekve la vilaĝo denove bruldetruiĝis. Inter 1918-1921 la serboj okupis la vilaĝon. En Túrony migra poŝto servas.

## Vidindaĵo 
* kalvinana gotika Kalvinana preĝejo (Túrony) el la 15-a jarcento, post 3 jarcentoj barokiĝis

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Kategorio:Vinvilaĝoj
Voroŝilovec

**Voroŝilovec** estis soveta raŭpa tirilo de pezaj kanonoj, kiu estis uzata dum la dua mondmilito. La unua proptotipo de la maŝino, kiu devis esti anstataŭigaĵo je tirilo Komintern, estis konstruita en la jaro 1936. En 1938 la maŝino estis ekipita per nova motoro V-2, kiu estis uzata en la sovetaj tankoj T-34 kaj BT-8. En la jaroj 1938 - 1941 estis fabrikitaj 1200 pecoj.

Kategorio:Sovetaj kaj rusaj artileriaj tiriloj
Hidas

**Hidas** [hidaŝ], kroate **Idoš** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Pécsvárad. La nomo signifas: ponta.

## Bazaj informoj 
* Areo: 19&nbsp;km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 46.2607/18.4923
* Loĝantaro: 2280
* Poŝtkodo: 7696
* Telefonprefikso: 72

## Situo 
Hidas situas sur ebenaĵo en proksimeco de Mecsek, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Pécs, laŭ fervojo Dombóvár-Bátaszék. Bonyhád troviĝas 7, Pécsvárad 16, Bátaszék, Komló kaj Szekszárd po 24 km.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la neolitiko, baldaŭe laŭvice alvenis keltoj kaj romianoj. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1335 laŭ tiama ortografio *"Hydus"*. Inter 1541-1686 la komunumo apartenis al la Osmana Imperio, sed ĝi ne senhomiĝis, ĉar alvenis slavoj. Baldaŭe serboj kaj germanoj alvenis. Post la 2-a mondmilito la germanoj deportiĝis al Germanio, dume alvenis deportitaj hungaroj el Rumanio. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, kuracejo, poŝto, restoracio. Hidas estas la unusola vinvilaĝo en departemento Baranya, kiu apartenas al vinregiono de Tolna.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Apoteozo de Sankta Kruco de 1784
* kalvinana preĝejo
* luterana preĝejo de 1793, la turo estas 18 metrojn alta
* klasikisma kastelo el la 19-a jarcento

== Komunumoj pri *híd* (=ponto) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Kategorio:Vinvilaĝoj
Drávaszabolcs

**Drávaszabolcs** [drAvasabolĉ] estas malgranda vilaĝo kun titolo limpasejo en Hungario, en regiono **Suda** Transdanubio, en departemento Baranya, en subregiono de Siklós.

## Bazaj informoj 
* Areo: 11&nbsp;km²
* Koordinatoj de tutmonda loktrova sistemo: 45.7984/18.2098
* Loĝantaro: 690
* Poŝtkodo: 7851
* Telefonprefikso: 72

## Situo, trafiko 
Drávaszabolcs situas sur ebenaĵo, Drava preterfluas (kontraŭe Donji Miholjac troviĝas), laŭ la kroata landlimo, laŭ ĉefvojo Pécs-Kroatio. Siklós troviĝas 12, Beremend 22, Villány 25 km-ojn. La vilaĝo havas havenon.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua skriba mencio pri la vilaĝo devenis el 1216 en formo *"Zobolson"*. Dum la turkoj la komunumo ne senhomiĝis. Tiutempe la kampoj apartenis al familio Zrínyi. En 1906 ponto konstruiĝis. Inter 1918-1921 la serboj okupis Drávaszabolcs-on. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto, sportejo, ŝipoekskursado.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika kapelo omaĝe al Koro de Jesuo el la 20-a jarcento
* kalvinana preĝejo de 1824
* Nacia parko Drava-Danubo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj en departemento Baranya
Tramtrajno

[eta|250ra|"[Stadtbahn de Hajlbrono|Stadtbahn" en Heilbronn dum strata trafiko.]]
[eta|250ra|"[Stadtbahn de Hajlbrono|Stadtbahn" en Heilbronn sur fervoja vojo.]]
250ra|dekstra|eta|Tramtrajno L1 de "TRAM Metropolitano de Alicante", Hispanio

**Tramtrajno**, (**tram-trajno**, **trama trajno**, **dusistema tramo**, **hibrida tramo**) estas por transportilo deriviĝinta el tramo, kiu kapablas cirkuli tiel sur portramaj reloj ĉe stratoj de urbocentro kiel sur la regiona trajnfervojo. Tio ebligas al ĝi ligi du staciojn, unu urban kaj unu ĉirkaŭurban aŭ eksterurban, sen ke homoj bezonu transveturiliĝi.

Avantaĝo estas pli granda komforto por vojaĝantoj, kiuj malmultofte devas ŝanĝi la vojaĝmanieron. En iuj situacioj, tia kunigita sistemo estas pli efektiva eluzo de vojlinioj en sektoroj, tra kie alikaze kondukus du vojlinioj paralele.

## Teknikaj kondiĉoj 
Baza kondiĉo estas la sama larĝo de trako.

## Ekzistantaj retoj 
* Kusttram
* RegioTram Kaselo
* Saarbahn
* Tramtrajno de la Kadiza Golfeto
* Tramtrajno de Liono
* Tramtrajno Mulhouse Vallée de la Thur
* Tramtrajno Nantes-Clisson
* Tramtrajno Nantes-Châteaubriant
* Tramtransporto en Parizo T4
* Tramtransporto en Parizo T11

## Vidu ankaŭ 
* S-Bahn
* Stadtbahn
* Tram-metroo
* Rapidtramo
* Malpeza trajno
* Alstom Citadis Dualis

Kategorio:Tramtransporto
Kategorio:Tramvojo
Kategorio:Fervoja transporto
Ŝosea trajno

eta|250ra|Tipa ŝosea trajno en Aŭstralio
eta|250ra|Ŝosea trajno en Great Northern Highway en Aŭstralio.
**Ŝosea trajno** (en Aŭstralio *road train*, en Usono kaj okcidenta Kanado *triples*) estas vetursistemo konsistanta el **kamiono plus kelkaj remorkaĵoj**, tio estas tirilo kaj kelke da, ofte de tri ĝis kvar surveturiloj kaj alveturiloj, kun longo kutime ĝis preskaŭ 50 metroj. Sed kelkaj grandaj sistemoj havas eĉ preskaŭ 30 "vagonojn".

En plimulto de eŭropaj landoj tia trafiko estas eliminita, ĉar maksimuma longeco de vetursistemo estas ĝenerale limigita al 17-19 metroj.

La ŝoseajn trajnojn fabrikas ekzemple firmao Mottons Transport Scania.

Kategorio:Ŝarĝaŭtomobiloj
Kategorio:Alligaj veturiloj
Kategorio:Trajnoj
Franz Danzi

**Franz DANZI** (naskiĝis la 15-an de junio 1763 en Schwetzingen, mortis la 13-an de aprilo 1826 en Karlsruhe) estis Germana dirigento kaj komponisto de kaj klasika kaj romantisma muziko. Li estas konata pro siaj komponaĵoj por blovinstrumentoj. Li ankaŭ komponis ekzemple operojn (*Singspiel*).

Lia patro estis violonĉelisto; lia fratino estis Francesca Lebrun (1756–1791) kantisto kaj komponisto.

Kategorio:Germanaj komponistoj
Paraskevo

**Paraskevo,** el la greka παρασκενη’, latine Parasceveshttp://la.wikisource.org/w/index.php?title=Specialis%3ASearch&search=parasceves&fulltext=Quaerere, estas vorto uzita de la kvar evangeliistoj por signifi preparon: preparo al la religia sabato, ĉi-kaze al la paska festo. Laŭ la religia praktiko de la hebreoj, tiu preparo enkluzivas interalie la nutraĵpreparon por ne oni ne estu devigata tion fari dum la posta festa tago. Tiel difinita, paraskevo=preparo ne multe interesas enciklopedion; sed ĉi-kaze la evangeliistoj ĝin uzis por rakonti pri la lasta vespermanĝo de Jesuo Kristo kun la apostoloj: vidu Mt 27:62; Mk 15:42; Lk 23:54; Jo 19:31,42. Legante tiujn atestaĵojn oni trafas ion neklaran, eble malsaminforman: fakte, laŭ la tri sinoptikaj evangelioj, la vespermanĝo celebrita de Jesuo kun la apostoloj estis vespermanĝo *paska*; sed Johano, kiu pri tiu *paskeco* nenion diras favore aŭ kontraŭe, en 18:28 kaj en 19:42 klare informas ke la ĉefhebreoj ne jam manĝis la Paskon kiam Jesuo mortis: fakte ili rifuzas eniri paganan domon de Pilato por ne fali en malpurigadon kiu malpermesus paske vespermanĝi. Do, por ili tiu ne estis la paska tago, sed la paraskevo.

Kiel ekspliki tiujn malsamajn informojn? Se la malsamajo ne multe preokupas kristanaron, ĝi fakte ardigas diskutojn inter ekzegezistoj kaj historiistoj kiuj elpensis diversajn solvojn. El tiuj ĉi-tie apenaŭ menciendas unu: la skribintoj sekvis malsamajn kalendarojn, kies spuroj troviĝas ankaŭ en la religia praktiko.

Laŭ informitoj pri la dokumentoj aŭ pergamenoj kaj rulaĵoj de Qumran, la demando jam trovas solvon. En la qumrana komunumo oni sekvis malsaman kalendaron ol tiun de la jerusalema templo: evangeliisto Johano kalkulis laŭ la esena kalendaro http://dpgi.unina.it/giudice/calendar/pasqua.html .
  
## Eksteraj ligiloj 
http://www.newadvent.org/cathen/11476a.htm 

http://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Parasceve

Ĵon L. McKenzie, Dictionary of the Bible by The Bruce Publiŝing Company, New York.

Kategorio:Ŝabato
Kategorio:Tagoj de la semajno
Kameo

[eta|Kameo de 1925 prilaborita en [Torre del Greco kaj ekspoziciita en Museo del Corallo.]]
**Kameo** en juvelarto estas gemo, ĝenerale de varia koloro kaj kun delikataj figuroj. Por kameoj, la uzataj ŝtonoj estis agatoj kaj ĉefe el tiuj la variaĵoj sardona kaj onikso, profitante la distingon de koloroj kiun havigas la diversaj tavoloj de tiaj ŝtonoj, tiel ke polurante kaj malpliigante konvene la unuan tavolon oni lasis la duan tavolon kiel fono kaj restis la unua kun la reliefoj de la figuro.​ Sed kaj pasintece kaj nuntempe oni imitas kaj falsigas tiujn ŝtonojn pere de vitroj kaj emajloj, kunigante reliefon el ŝtono aŭ vitro kun alia ŝtono de alia koloro.

Laŭ Francisko Azorín **Kameo** estas *Gemo reliefe prilaborita.* Li indikas etimologion el araba *kamaa* (reliefo) kaj de tie la latina *cammaeus*.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kameo (kino)

Kategorio:Juvelarto
Adelardo López de Ayala

**Adelardo López de Ayala** (kompleta nomo **Adelardo López de Ayala y Herrero**) (Sevilla, 1828 - Madrido 1879) estis hispana verkisto kaj politikisto. Li estis membro de la *Real Academia Española*, kaj servis kelkajn fojojn kiel ministro pri kolonioj, dum la Demokratia Jarseso kaj la Restaŭrado de Burbonoj, nome regado de Alfonso la 12-a.

## Biografio 
Li ekkarieris en teatro per historia dramo *Un hombre de estado*, premierita en Madrido en 1851. Sekvis komedio *Los dos Guzmanes*, je stilo de Pedro Calderón de la Barca, kiun li admiris. En 1851 li verkis sian unuan zarzuelon, nome *Guerra a muerte*. Li ankaŭ kunlaboris en ĵurnalismo ĉefe satira: nome ĉe *El padre Cobos*. En 1857 li reprezentis Mérida kiel liberala deputito kaj la sekvan jaron por la distrikto de Castuera, loĝanta en Cabeza del Buey. Inter 1857 kaj 1861 li verkis *El tejado de vidrio* kaj *El tanto por ciento*.

[270px|eta|maldekstra|La Ministraro de Hispanio kunside en [1869. Laureano Figuerola, Sagasta, Ruiz Zorrilla, Prim, Francisco Serrano y Domínguez, Topete, Adelardo López de Ayala, Antonio Romero Ortiz kaj Lorenzana (foto de J. Laurent).]]
Li devis ekziliĝi al Portugalio pro sia opozicio al la reĝimo de Isabel la 2-a kaj unu jaron poste li kunredaktis la Manifeston de Kadizo en la kunteksto de ŝia eltronigo. Li estis en la provizora registaro de 1868 kaj estis nomumita ministro pri kolonioj en la regado de Amadeo de Savojo, sed denove liaj politikaj opinioj kondukis lin al demisio. Kun Alfonso la 12-a, li plue estis deputito kaj ministro. En 1878 li estis nomumita prezidanto de la Kongreso kaj publikigis *Consuelo*, kiu estis ludita de lia amatino Elisa Mendoza Tenorio, premierita en Madrido la 30an de marto 1878 kun ĉeesto de la reĝo, kiu mendis al li funebran diskurson por la reĝino María de las Mercedes. En decembro 1879 la reĝo proponis lin kiel ĉefministro, sed li malakceptis favore al Antonio Cánovas del Castillo, ĉar li jam estis tre malsana kaj fakte tiun saman jaron li mortis en Madrido.

## Verkoj 
* *El agente de matrimonios*, triakta zarzuelo, 1862?
* *El agente de matrimonios* [manuskripto], triakta zarzuelo, 1862?
* *El Alcalde de Zalamea* [manuskripto], triakta komedio, 1860?, 1864.
* *El conjuro*, 1867.
* *Discursos leídos ante la Academia Española en la recepción pública de Don Adelardo López de Ayala el día 25 de marzo de 1870*.
* *La estrella de Madrid*, triakta zarzuelo, 1853.
* *Guerra a muerte*, unuakta zarzuelo, 1876.
* *Los comuneros*, 1855.
* *El nuevo don Juan*, triakta komedio, 1863?
* *El tanto por ciento*, triakta komedio, 1864.

## Bibliografio 
* Martínez-Cachero Rojo, María (2001). «Bibliografía comentada «de» y «sobre» Adelardo López de Ayala (1829-1879)». Revista de Literatura (CSIC) 63 (125): 209-232. ISSN 0034-849X. doi:10.3989/revliteratura.2001.v63.i125.234.

## Eksteraj ligiloj 
* Ciferecigitaj verkoj de Adelardo López de Ayala en la Biblioteca Digital Hispánica de la Biblioteca Nacional de España

Kategorio:Hispanaj politikistoj
Kategorio:Hispanaj ministroj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Thanet (insulo)

eta|dekstra|Situo de Thanet en Kent
**Thanet** estas iama insulo kiu situis ĉe la orienta marbordo de Kent, Anglio. Nun ĝi estas ligata al la ĉeflando per marĉoj. En 1672 velis la lasta ŝipo inter Thanet kaj la ĉeflando. La ĉefaj urboj estas Ramsgate, Margate kaj Broadstairs. Oficiale la ĉefloko estas la vilaĝo Minster, nomata pro antaŭa abatejo fondita dum la anglosaksa epoko. (Restaĵoj de la abatejo troveblas en domo ankoraŭ nomata *Minster Abby*, kiu eble estas la plej antikva konstruaĵo de Anglio loĝata seninterrompe.

Ĝi estas loĝita ekde la ŝtonepoko kaj arkeologoj trovis prahistoriajn restaĵojn. La romianoj konstruis fortikaĵojn sur Thanet.

Kiam la brita reĝo Vortigern estis atakata de aliaj triboj, li petis helpon de la jutoj Hengest kaj Horsa, kaj laŭdire donis al ili Thanet kiel pago.

En 597 Aŭgusteno de Canterbury, kiam li venis al Anglio, alteriĝis unue ĉe Thanet.

Laŭ impost-registroj, Thanet havis la plej grandan popol-densecon de Kent en 1334-35. Ĝis lastatempe, ĝiaj kampoj produktis multe da greno: hodiaŭ la ĉefa industrio estas turismo, sed ankoraŭ restas grenkampoj.

En 1485 konstruiĝis la unua ponto liganta Thanet al la ĉeflando.

Kategorio:Anglio
Kategorio:Insuloj en Britio
Maldon (Essex)

eta|dekstra|Maldon
[eta|dekstra|Antikva preĝejo de [Sankta Petro, Maldon]]
**Maldon** estas urbo de Essex, Anglio. Ĝi situas ĉe la estuaro de la rivero Blackwater. Ĝi enhavas ĉ. 15,500 loĝantojn.

Dum la anglosaksa epoko ĝi iĝis grava haveno. Eduardo la pli aĝa uzis ĝin kiel bazo kiam li kontraŭis vikingajn invadantajn en 924. En 958 estiĝis reĝa monfarejo kiu daŭris dum la regadoj de la unuaj normandoj reĝoj de Britio.

La urbo famas ĉefe pro batalo la 10-an de aŭgusto 991, kiam la danoj venkis la anglosaksojn kaj mortigis ilian generalon Byrhtnoth kaj multajn liajn soldatojn. Anglosaksa poemo, *La batalo de Maldon*, pritraktas la katastrofon.

Laŭ la Domesday Book en 1086 estis 180 loĝantoj. Dum la mezepoko estiĝis gildoj kiuj aranĝis religiajn teatraĵojn: la puritanoj subpremis la teatraĵojn en 1578. Poste ensceniĝis nereligiaj teatraĵoj, ĝis 1630, kiam denove la puritanoj subpremis ilin.

En marto 1629 estis tumultoj post katastrofa grenrikolto. "Kapitano" Ann Carter, edzino de buĉisto, kun aliaj virinoj kaj infanoj, eniris flandran grenŝipon kaj forprenis grenon. Tiutempe estis ofte kredite ke virinoj estas sekuraj kontraŭ procesoj, kaj ke la instancoj rajtas persekuti nur viron kiu respondecas la agojn de virino. Ann Carter kunigis pli da subtenantoj el la ĉirkaŭa regiono. La 22-an de majo okazis plua tumulto kiu altiris la atenton de la reĝa konsilio. Tiu estigis enketan komisionon, kaj Ann estis pendumita.

Kategorio:Urboj de Essex
Thetford

eta|dekstra|Ter-remparo ĉe Thetford
dekstra|eta|Ruinoj de la priorejo de Thetford
**Thetford** estas urbo en Norfolk, Anglio. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km²; Laŭ la censo ĝi enhavis ĉ. 21,600 loĝantojn en 2001.

Ĝi estis loĝata ekde la ferepoko, kaj arkeologoj trovis sanktan boskon. Verŝajne ĝi estis la ĉefloko de Budiko (Boudicca) kiu ribelis kontraŭ la romianoj dum la 1-a jarcento. Dum la anglosaksa epoko ĝi estis la ĉefurbo de reĝoj de East Anglia, kaj sidloko de episkopo.

La normandoj konstruis fortifikaĵon kun la plej alta kastela tumulo de la epoko. Hodiaŭ restas neniuj restaĵoj de la kastelo kiu situis sur la tumulo, sed ankoraŭ videblas ter-remparoj. En 1103 fondiĝis priorejo estrata de Abatejo de Cluny. Dum la 13-a jarcento okazis tie vizio de Sankta Maria. La priorejo enhavis la tombojn de lokaj nobeloj kaj gravuloj sed ĝi detruiĝis kiam Henriko la 8-a (Anglio) aboliciis la monaĥejojn: restas nur ruinoj. La ruinoj kaj apuda drinkejo famas pro supozataj hantaadoj.

eta|maldekstra|Statuo en Thetford de Thomas Paine
Thomas Paine (inter la "fondintaj patroj" de Usono) naskiĝis en Thetford.

Kategorio:Urboj de Britio
Kategorio:Urboj de Anglio
Margot Vanderstraeten

**Margot VANDERSTRAETEN** [vanderSTRAte] (naskiĝis en Hasselt en 1967) estas flandra verkistino, ĵurnalistino kaj magistro pri tradukado el la franca kaj hispana al la nederlanda. Ŝi loĝas en Antverpeno. En 2003 ŝi gajnis la *Groot dictee van de Nederlandse taal* (granda diktaĵo de la nederlanda lingvo).

## Verkaro 
* *Alle mensen bijten* (2002, Ĉiuj homoj mordas) pro kiu ŝi ricevis la Vlaamse Debuutprijs (Flandra debutpremio)
* *De vertraging* (2004, La malrapidiĝo)
* *Schrijvers gaan niet dood* (2008, Verkistoj ne mortas), intervjuaro.
* *Mise en place* (2009, Dismeto), romano.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Kategorio:Flandraj verkistoj