open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jan-Ulrich Hasecke

**Jan-Ulrich HASECKE** (naskiĝis en 1963 en Velbert, Nordrejn-Vestfalio) estas germana esperantisto, verkisto, reklamtekstverkisto (d:Q96045115, ), PR-konsultisto kaj libera programisto/teĥnikisto kun forta fono en malferma kodo.

En la esperantlingva Vikipedio kaj Vikinovaĵoj li estas priskribita kiel esperantisto, PR-konsultisto kaj verkisto.

Li loĝas en Solingen (Nordrejn-Vestfalio) kaj laboras kiel sendependa reklamtekstaŭtoro kaj marketika fakulo jam de la 1990-aj jaroj. Li studis filmon, teatron kaj televidon en Kolonjo en la 1980-aj jaroj.

Jan-Ulrich Hasecke estas aktiva kaj teknike orientita esperantisto ekde la komenco de la 2000-aj jaroj. Li ne estas tradicia “movada” figuro kiel organizanto de kongresoj, sed li grave kontribuis al la cifereca ĉeesto de Esperanto.

Li respondecis pri la Esperanto-traduko de Plone (libera enhav-administrada sistemo bazita sur Python/Zope). En 2004 li kreis la unuan Plone-retejon en Esperanto kaj estis la ĉefa tradukisto de la programo.

Li estis teĥnika direktoro (teknika respondeculo) de la sendependa esperanta novaĵretejo Libera Folio de 2004 ĝis 2016. Li prizorgis la servilon, la tehnikan infrastrukturon kaj helpis konservi la retejon dum pli ol dek jaroj.

Kategorio:Germanaj esperantistoj
Linderbach

**Linderbach** estas kvartalo de Erfurto (Germanujo) situante en alteco de 210 metroj ĉ. 4 km oriente de la urbokerno. La ĉirkaŭaĵoj de ĝi estas agrikulture uzataj kaj senarbara. Ĝi nomiĝis laŭ la rojo *Linderbach*, flanka akvaro de Gramme. Al *Linderbach* enfluas *Petersbach*. Najbaraj lokoj estas Azmannsdorf (norde),  Hochstedt (eoste), Mönchenholzhausen (eoste), Büßleben (sude) kaj Urbich (sude). Fine de 2024 ĝi havis 984 enloĝantojn.

## Historio 
Linderbach estas pli juna ol la plejmulto de la komunumoj en la ĉirkaŭaĵoj. Ĝia unua mencio estis en 1104, en havaĵregistro de la erfurta Petra Klostro (versio *Linderbeche*). En 1343 vendis ĝin la grafoj de Gleichen - kun la Grafujo Vieselbach - al Erfurto. Sekve Linderbach iĝis nutraĵ-provizada vilaĝo por la erfurtanoj. En Linderbach troviĝis ankaŭ monaĥeja bieno de la Martena Konvento. Dum la 15-a jarcento la urbaj konsilianoj dividis la erfurtanajn posedaĵojn je sep voktejojn. Tiam Linderbach estis submetita al la voktejo Kerspleben. En 1706, Linderbach estis asignita al la Administradujo Azmannsdorf. En 1802 ĝi prusiiĝis, kie Erfurto. Sed laŭ la aktoj de la Viena kongreso Linderbach iĝis parto de la granddukujo Saksio-Vajmaro-Eisenach. Do Linderbach restis inter 1922 kaj 1945 al la Vajmara landdistrikto. La landlimo inter Vajmaro respektive poste inter Turingujo kaj Prusujo troviĝis tuj ueste de Linderbach, pri kio memoras konserviĝinta limsthono (je *Weimarer Straße*). Post administra novparceligo de GDR, Linderbach ektroviĝis en la Distrikto Erfurt-Land. En 1974 kunfandiĝis Linderbach kaj Azmannsdorf kaj dudek jarojn pli malfrue ambaŭ komunumoj iĝis samrangaj kvartaloj de Erfurto.

## Ekonomio kaj trafiko 
Apud Linderbach troviĝas du grandegaj metiaj zonoj de Erfurto. Ueste estas *Businesspark Neuschmidtstedt* kaj oriente *Güterverkehrszentrum Vieselbach* (GVZ).

Linderbach estas inter du ŝoseoj: la federacia ŝoseo B 7 (Erfurto-Vajmaro) kaj aŭtovojo A 71. Pli etaj stratoj kondukas al Büßleben kaj Azmannsdorf. Busoj de la linio 51, 52 kaj 153 ankaŭ pretas por publika transportado. De junio 2009 bicikla kaj piedira pado venigis onin al Azmannsdorf (distanco de 530 metroj)

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Nia kara Sinjorino: en la nordoriento ekzistas ankoraŭ romanikaj eroj, je la longa navo gotikaj. La altaro estas de ĉ. 1500 kaj la interno ĝenerale riĉas je skulptitaj aĵoj. La Schultze-orgeno datas de la mezo de la 19-a jarcento. 
* *Kriegerdenkmal* (monumento por falintaj soldatoj, Unua Mondmilito), parte el izatidmueleja ŝtono; antaŭ al kirko.
* *Linderbacher Notstein*: memorigilo pri eksterorda senpluveco de 1893. Estante sur la placo *Edmund-Schaefer-Platz* re-senvualiĝis post restaŭro en novembro 2010.  
* Centra placo *Anger* kun multaj tilioj.

## Literaturo 
Festkomitee Linderbach (eld.): *Linderbacher Bürgerheft. 900 Jahre Linderbach,* Fehldruck Erfurt, Erfurto 2004

## Eksteraj ligiloj 
* Ortŝomepage
* historia faktaro pri Linderbach - ĉe: *erfurt-web.de*

## Notoj 
Kategorio:Urbopartoj de Erfurto
Maria Ziółkowska

**Maria Ziółkowska**, naskita Niemirow (naskiĝis la 22-an de februaro 1924 en Gościeńczyce, mortis la 11-an de septembro 2012 en Varsovio) estis pola verkistino kaj esperantisto.

Ŝi studis historion ĉe la Fakultato de Humanismaj Sciencoj de la Universitato de Varsovio. Ŝi debutis kiel prozverkisto en 1946 sub la nomo Niemirow. Ŝi estis aktivulino en la Pola Esperanta Asocio. En 1970, ŝi ricevis premion de la Eldona Instituto de la Centra Konsilio de Sindikatoj pro sia romano "Serĉante la Venton en la Kampo" (*Szukaj wiatru w polu*).

Krom siaj libroj por junuloj (ekz. *Chłopiec spod zielonej gwiazdy* — “La knabo sub la verda stelo”, biografia romano pri Zamenhof el 1962), ŝi verkis kaj eldonis plurajn lernolibrojn por lerni Esperanton.

Eble ŝia plej fama verko estas la dulingva (pola-esperanta) biografio "Doktor Esperanto" (1959, eldonejo Wiedza Powszechna), verkita okaze de la centjariĝo de la naskiĝo de Ludoviko Zamenhof.

Ĝi estas novela biografio (ĉirkaŭ 330–350 paĝoj), kiu rakontas la vivon de Zamenhof en leginda, alloga maniero. La pola versio aperis kune kun esperanta traduko far Isaj Dratwer. La verko estis reeldonita kaj tradukita al aliaj lingvoj (ekz. franca versio *Le Docteur Esperanto* aperis pli poste).

Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Polaj porinfanaj verkistoj
Brunĉapa muŝtirano

La **brunĉapa muŝtirano** (*Leptopogon amaurocephalus*) estas birdospecio el la familio de tiranedoj. Ĝi havas 6 subspeciojn troviĝantajn en Centrameriko kaj Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *amaurocephalus* ankaŭ venas el la antikva greka, el *ἀμαυρός* (*amaŭros* = "malhela") kaj *κεφαλή* (*kefale* = "kapo"), ĉar tiu specio havas malhelbrunan kronon kun malhela makulo ĉe la oreloj.

## Disvastiĝo kaj habitato
La brunĉapa muŝtirano havas ampleksan arealon de suda Meksiko ĝis suda Brazilo kaj norda Argentino. Ĝi vivas en la suba kaj meza etaĝoj de ebenaĵaj ĉiamverdaj arbaroj, kaj altaj duarangaj kreskaĵoj kaj loke en duondeciduaj arbaroj kaj galeriaj arbaroj.

## Referencoj
Kategorio:Tiranedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Ardezĉapa muŝtirano

La **ardezĉapa muŝtirano** (*Leptopogon superciliaris*) estas birdospecio el la familio de tiranedoj. Ĝi havas 2 subspeciojn troviĝantajn en Centrameriko kaj Sudameriko.

## Taksonomio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La specia epiteto *superciliaris* estas latina vorto signifanta "brovohava", ĉar tiu specio havas mallarĝajn blankajn brovojn.

## Disvastiĝo kaj habitato
La ardezĉapa muŝtirano havas ampleksan arealon de Kostariko eosten ĝis Trinidado kaj suden ĝis Bolivio. Ĝi vivas en humidaj montarbaroj kaj antaŭmontoj, en duarangaj arbaretoj kaj foje en arbarolimoj, ĝenerale je 400-2400 m.

## Referencoj
Kategorio:Tiranedoj
Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Birdoj de Centrameriko
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Neotropisa faŭno
Giacomo Prampolini

**Giacomo PRAMPOLINI** (n. la 22-an de junio 1898 en Milano - m. la 25-an de aprilo 1975 en Pisa) estis itala tradukisto, eseisto, antropologo kaj poeto kiu posedis esceptan talenton lerni fremdajn lingvojn kaj multege interesiĝis pri monda literaturo, sendepende de la grandeco de la lingvoj ĉar li vidis neniun diferencon en valoro inter grandaj kaj malgrandaj lingvoj. 

En 1964 Prampolini ricevis la tradukpremion Martinus Nijhoff, ĉar li estis pioniro en la studo kaj disvastigo de la nederlanda kaj flandra kulturoj en Italio. Li volis proksimigi popolojn per siaj tradukoj.

Li tradukis el la germana, la angla, la nederlanda kaj skandinavaj lingvoj.

Prampolini estis hiperpoligloto ĉar li scipovis preskaŭ sesdek lingvojn, en kiuj li flue povas legi en kvindek.  Krom klasikaj lingvoj, li lernis la francan, germanan, anglan kaj hispanan.  En la aĝo de dek kvar jaroj li ankaŭ partoprenis kursojn pri la rusa, japana kaj araba. Poste, inter multaj aliaj, aldoniĝis la ĉina, turka, persa, la korea, la malaja kaj afrikaj bantuaj lingvoj kiel la svahila. Li ankaŭ majstris mortintajn lingvojn kiel la akadan kaj la hititan.

De 1966 ĝis 1972, li okupis sin per sia lasta grava verko: *Letteratura universale. Antologia di testi* (Antologio de tekstoj el la monda literaturo), kiu estis publikigita en tri volumoj en 1974.

## Vidu ankaŭ 
* Tradukscienco

## Referencoj 
Kategorio:Italaj tradukistoj
Emilio González Linera

**Emilio GONZÁLEZ LINERA** (naskiĝis la 17-an de novembro 1879 en Salamanko – mortis la 22-an de aprilo 1933 en Madrido) estis hispana tipografo, presisto, verkisto, anarkiisto, framasono, teozofisto, vegetarano kaj esperantisto.

Emilio González Linera estis unu el la aktivaj esperantistoj en la frua hispana movado (komence de la 20-a jarcento). Li kombinis esperantismon kun siaj aliaj idealoj (anarkiismo, framasonismo, teozofio, vegetarismo kaj liberpensado).

En la hispana esperanta historio li estas memorata kiel grava presisto kaj propagandisto de Esperanto en progresemaj kaj framasonaj rondoj. Franco poste rigardis Esperanton kiel “framasonan” aferon, eble parte pro figuroj kiel Linera.

## Vivo 
Li laboris kiel tipografo kaj posedis malgrandan presejon en Madrido, kiu servis por eldoni diversajn progresemajn kaj alternativajn publikajn materialojn. 

Li kunlaboris kun Julio Mangada Rosenörn kaj Fernando Redondo Ituarte por eldoni la revuon ***Luz Española / Hispana Lumo*** (dulingva hispane kaj esperante). Li respondecis pri la presado kaj estis unu el la ĉefaj kunlaborantoj.

Li fondis kaj direktis aliajn revuojn, ekzemple *Los Quijotes* (1915), kaj estis implikita en la eldono de *Hispana Esperantisto*.

Kategorio:Hispanaj esperantistoj
Kategorio:Hispanaj anarkiistoj
Kategorio:Hispanaj framasonoj
Oranĝgorĝa kolibro

La **Oranĝgorĝa kolibro** (*Heliangelus mavors*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la naŭ specioj de la genro *Heliangelus*. Ĝi troviĝas en Kolombio kaj Venezuelo.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Oranĝgorĝa kolibro estas monotipa.

## Distribuo kaj habitato
La Oranĝgorĝa kolibro troviĝas ekde la ŝtato Lara de Venezuelo sudokcidente en Kolombion ĝis la Departemento Bojakao. Ĝi loĝas en malfermaj medioj kiel la randoj de humida nebularbaro kaj elfarbaro, paŝtejoj kaj *páramo*. Ĝi ankaŭ troviĝas en pli sekaj vivejoj. Laŭ alteco ĝi varias de 2 000 ĝis 3 200 m. Ĝi estas surloke ofta en Venezuelo sed malofta ĝis rara en Kolombio.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
*Photo; Artikolo sunbirdtours
*Photo-Medium Res; Artikolo borderland-tours

Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
Kategorio:Birdoj de Peruo
Juzuo

**Juzuo** (japane: , *yuzu*; koree: , *yuja*) estas citrusa frukto origine el Ĉinio, sed kulture plej grava en Japanio kaj Koreio. Ĝi estas la frukto de juzuarbo (***Citrus × junos***), kiu estas natura hibrido de mandarinarbo (*Citrus reticulata*) kaj papedarbo (*Citrus cavaleriei*).

## Uzado
Oni malofte manĝas juzuojn krude kiel frukton, sed ĝia acida suko kaj aroma ŝelo estas popularaj ingrediencoj en japana kuirarto por doni acidan guston kaj citrusan aromon al diversaj manĝaĵoj, trinkaĵoj, dolĉaĵoj, ktp, simile al citronoj en multaj aliaj landoj. En la komenco de la 21-a jarcento, uzado de juzuoj ankaŭ iĝis pli ofta en kuirarto de Okcidentaj landoj.

eta|maldekstra|Korea juzu-teo, kaj la juzu-siropo uzita por fari ĝin
En Koreio oni plej ofte konsumas juzuojn en juzu-teo (koree: 유자차, 柚子茶, *yuja-cha*) kaj juzu-siropo (koree: 유자청, 柚子淸, *yuja-cheong*). Malgrande tranĉitaj juzuoj estas konservitaj en mielo aŭ sukera siropo por fari siropon similan al marmelado, kaj oni miksas la siropon kun varmega akvo por fari juzu-teon (kiu do ne enhavas veran teon, nek kafeinon).

En Japanio ekzistas kutimo bani sin en banujo kun flosantaj juzuoj en la tago de vintra solstico, ĉar onidire la juzuoj aktivigas sangocirkuladon kaj helpas preventi malvarmumon.

## Referencoj
Kategorio:Citrusaj hibridoj
Imperiestra brilkolibro

La **Imperiestra brilkolibro** (*Heliodoxa imperatrix*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek specioj de la genro *Heliodoxa*. Ĝi troviĝas en Kolombio kaj Ekvadoro.

## Taksonomio kaj sistematiko
Komence de la 20-a jarcento la Imperiestra brilkolibro estis traktata kiel la sola membro de la genro *Eugenia*, kiu poste estis kunfandita en la nunan *Heliodoxa*. La specio estas monotipa.

Nematuraj maskloj havas malbrile malhelbronzajn verdajn kapon, gorĝon kaj bruston; brile flavbrunan mentonon kaj flankojn de la gorĝo; kaj pli malbrile kaj pli bronzverdan ventron ol plenkreskulo. Nematuraj inoj ankaŭ havas flavbrunan mentonon, kaj la verdaj plumoj de la brusto estas pli malbrilaj ol tiuj de plenkreskulo kaj havas flavbrunajn franĝojn. Ĝi ŝajnas esti sufiĉe ofta kaj troviĝas en kelkaj protektitaj areoj. "[Ĝia] tre malseka arbara vivejo ankoraŭ plejparte sendifekta".

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
*Photo-High Res; Article chandra.as.utexas.edu&ndash;"Birds of Ecuador"
*Photo; Artikolo mindobirds

Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Runojen kirja

La libro ***Runojen kirja*** ("libro de poemoj") estas ĝenerala prezento de finna poezio, redaktita de Veikko Polameri. Ĝi komenciĝas per la poezio de Mikael Agricola, en kiu li rakontas pri la dioj de la malnova finna popolkredo, al kiuj li rilatas negative. La sekva poeto estas Jaakko Finno (la poemo *Ilo-Laulu Jesuxesta*, "ĝojkanto pri Jesuo"), kaj la libro progresas ĝis la 1970-aj jaroj. La ideo de *Runojen kirja*, male al aliaj similaj provoj kolekti literaturon, formiĝis plejparte dum la preparado de la libro mem. Komence evidentiĝis nur, ke oni devis rezigni pri la finn-sveda poezio pro la manko de taŭgaj tradukoj. Plu vivantaj poetoj, kies tekstoj aperas en la libro, estas ekzemple Risto Rasa, Hannu Mäkelä, Jyrki Pellinen, Niilo Rauhala kaj Hannu Salama.

Kategorio:Literaturo de Finnlando
Glottolog

**Glottolog** estas bibliografia datumbazo pri la lingvoj de la mondo, precipe malpli konataj lingvoj, iniciatita de la Max-Planck-Instituto por Evolucia Antropologio. Ekde 2015, ĝin prizorgas la Max-Planck-Instituto por la Scienco de Homa Historio. Inter la ĉefaj kreintoj de la retejo estas Harald Hammarström, Martin Haspelmath kaj Robert Forkel.

La iniciato celas disvolvi ampleksan bibliografian registron de la lingvoj de la mondo kaj krei solidan empirian bazon por lingva difinado kaj klasifiko.  La retejo konsistas el katalogo de lingvoj kaj lingvofamilioj (*languoid*) kaj bibliografio (*langdoc*). Individuaj lingvofamilioj, pli malgrandaj grupoj, lingvoj kaj dialektoj ricevas unikajn identigilojn, ĝenerale nomatajn *languoidoj*. Ĉi tiuj unuoj estas organizitaj laŭ genealogia klasifiko derivita de la plej novaj disponeblaj esploroj. La projekto enhavas pli ol 300 000 (ĝis majo 2020) referencojn al diversaj formoj de lingva dokumentado: gramatikaj priskriboj, vortaroj, vortlistoj, tekstoj, ktp. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ethnologue

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Lingvistikaj datumbazoj
Kategorio:Lingvaj familioj
Kategorio:Lingvistikaj retejoj
Kategorio:Retejoj aperintaj en 2011
Ardetzenberg

)]]
**Ardetzenberg** estas 631,9 metrojn alta monto de la Rejnvalo estante ene de Feldkirch (Aŭstrujo). Topografie ĝi partas de la montaro de Bregenzerwald, estante norde de la feldkirch-a kerno. Sudokcidente limas ĝin la faŭkoj de la rivero *Ill*; ĉirkaŭantaj setlejoj estas (krom la historia kernurbo Feldkirch) Tisis, Tosters, Gisingen, Altenstadt, Levis. Sur ĉi monto troviĝas la SCSC-monaĥinejo Jozefa Instituto (kun lernejoj) kaj la bestoĝardeneto *Wildpark Feldkirch*. La dimanĉon post la Cindra merkredo okazas tie ĉi ĝojfajro.

De la 1998-a jaro la monto mem transpaseblas danke al 375 metrojn longa tunelo, kio permesas pli rapidan atingon de la kvartaloj Tosters kaj Gisingen.

## Utiligoj 
Agrikultura utiligo konata estis jam dum mezepoko. Ĉefe vitejoj multis; tio ŝanĝiĝis de la komenco de la 20-a jarcento kiam ekstis ĝia ripozumloka funkcio.
Sur la monto *Ardetzenberg* estas centra ujego por la provizado per akvo. Sume la urbo Feldkirch disponas pri stokkapaciton de ĉ. 10 miloj da kubmetroj da trinkakvo.

La miksita eco de la surmontaj arbaroj pretigas idealan spacon por riĉajn diversecojn faŭnan kaj flaŭran.

## Etimologio 
La nun aplikata nomo *Ardetzenberǵ* fontas en pli frua versio *Erdetzel* (kaj simile); lokuloj nomas ĝin ankaŭ simple *Detz*.

## Eksteraj ligiloj 
## Notoj 
Kategorio:Montoj en Aŭstrio
Kategorio:Feldkirch
Verdakrona brilkolibro

La **Verdakrona brilkolibro** (*Heliodoxa jacula*) estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la dek specioj de la genro *Heliodoxa*. Ĝi troviĝas en Kolombio, Ekvadoro, Kostariko kaj Panamo. Ĝi estas konata ankaŭ kiel **Verdafrunta brilkolibro**.

## Taksonomio kaj sistematiko
La Verdakrona brilkolibro havas jenajn tri subspeciojn, la nomiga *H. j. jacula*, *H. j. henryi*, kaj *H. j. jamersoni*.

Plenkreskaj maskloj de la nomiga subspecio havas brilece verdajn ĝis bluverdajn kapon kaj bruston kun malgranda metaleca violblua makulo sur la gorĝo. La supraj partoj kaj ventro estas bronzverdaj, la pugareo blanka, kaj ankaŭ la femuroj blankaj. La vosto estas blunigra. La bluverda kapo de plenkreskaj inoj ne estas brila kiel tiu de la masklo. Ili ankaŭ havas mallongan blankan vangan strion. Iliaj subaj partoj estas blankecaj kaj forte makulecaj per verdo; la makuloj kuniĝas sur la flankoj. La vosto estas nigra kaj la eksteraj plumoj havas blankajn pintojn. Nematuraj maskloj havas obtuze bronzverdan kronon kaj subajn partojn, brile sablokolorajn mentonon kaj vangon, kaj malprofunde forkoforman voston. Nematuraj inoj havas brile sablokoloran gorĝon kaj pli obtuze verdajn makulojn sur la subaj partoj ol la plenkreskuloj. Ĝi estis registrita en pluraj protektitaj areoj. Ĝi "montras iom da toleremo al viveja fragmentiĝo, degenero kaj perturbo [sed] oni atendas, ke rekta arbara malpliiĝo kaŭzos surlokajn populaciajn malpliiĝojn".

## Bildaro

File:Green-crowned Brilliant JCB.jpg|Masklo
File:Green-crowned brilliant (Heliodoxa jacula henryi) male composite.jpg|Bildaro montranta la efikon de lumrespegulo sur la koloro de la gorĝo de masklo de *H. j. henryi*, nubarbaro de Monto Totumas, Panamo
File:Green-crowned brilliant (Heliodoxa jacula henryi) juvenile.jpg|Junulo de *H. j. henryi*

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*

## Eksteraj ligiloj
*Photo-High Res; Artikolo chandra.as.utexas.edu&ndash;"Birds of Ecuador"
*Foto; Artikolo mindobirds

Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Kategorio:Birdoj de Kostariko
Kategorio:Birdoj de Panamo
Vicente Galindo Cortés

**Vicente GALINDO CORTÉS** (Mataró, 1902 - Vénissieux, 24-a de februaro 1990) estis kataluna verkisto, ĵurnalisto, raciisto, esperantisto kaj anarkiisto. Li ankaŭ estis konata kiel *Fontaura*.

## Vivo 
Filo de aragonaj elmigrintoj en Badalona, ​​li suferis pro diversaj malsanoj dum sia infanaĝo. Li studis ĉe la piarista lernejo kaj la frukto de ĉi tiu tempo estos lia antiklerikalismo kaj ateismo, sed ankaŭ granda intereso pri literaturo. En la aĝo de 15 jaroj li establas kontakton kun anarkiismo kaj komencas labori kiel mekanikisto en metiejo. En Badalona li renkontas Avelino Luis Bulffi de Quintana kaj liajn reflektojn pri novmaltusanismo kaj anarki-individuismo, same kiel la ideojn de André Lorulot kaj Émile Armand, al kiuj li restos fidela. Tamen, tio ne malhelpos lin kunlabori kun anarki-sindikatismo kaj liberecana komunismo.

## Lia esperantisteco 
Vicente Galindo Cortés estis aktiva esperantisto kun forta libertaria (anarkiista) orientiĝo. Li fondis la **Societo Libertaria de Esperanto** (Liberecana frakcio de Esperanto), kiu celis kombini la internacian lingvon kun anarkiismaj idealoj pri libereco, egaleco kaj senŝtata socio. Li uzis Esperanton por propaganda kaj internacia komunikado ene de la anarkiista movado.

Li reprezentas la tipan figuron de la hispana/kataluna esperantismo de la unua duono de la 20-a jarcento: kombino de lingva internaciismo kun socia revolucio kaj raciisma pensado.

## Referencoj 
Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Kategorio:Katalunaj anarkiistoj
Kategorio:Katalunaj verkistoj
Kategorio:Katalunaj ĵurnalistoj
Teresa Carbó Comas

**Teresa CARBÓ COMAS** (naskiĝis la 15-an de decembro 1908 en Begur - mortis la 17-an de oktobro 2010 en Le Soler) estis hispana instruistino, aktivulino kaj politikistino kaj esperantistino; membro de la Kataluna-Baleara Komunista Federacio, *Bloc Obrer i Camperol* (BOC) kaj de la ''Partit Obrer d'Unificació Marxista* (Laborista Partio de Marksisma Unuigo, POUM)

kaj esperantista instruistino proksime ligita al Palafrugell. Ŝi ankaŭ estis organizanto de la Internacia Ruĝa Helpo kaj membro de la kontraŭfrankisma rezisto dum sia ekzilo.

Kun sia edzo **Esteve Morell** (kiu mortis dum la milito) ŝi fondis Akademion *'Enciclopèdica d'Esperanto** kaj esperantan lernejon ĉe la kooperativo **La Flor de Maig''' en Barcelono.

## Referencoj 
Kategorio:Hispanaj centjaruloj
Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Kategorio:Hispanaj ateistoj
Kategorio:Katalunaj verkistoj
Kategorio:Esperanto-verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Heliangelus

***Heliangelus*** estas genro de kolibroj en la familio Trokiledoj, kiu enhavas naŭ speciojn. La genronomo tradukita ebligas ordinaran nomon *sunanĝeloj* (vidu sube). La specioj troviĝas en montara Sudameriko.

## Taksonomio
La genron *Heliangelus* enkondukis en 1848 la angla ornitologo John Gould. La genronomo kombinas la grekajn vortojn ἡλιος/*hēlios* kun la signifo "suno" kaj αγγελος/*angelos* kun la signifo "anĝelo". Gould ne elektis tipan specion sed en 1855 George Gray elektis kiel tian la *Trochilus clarissae*, Longuemare, kio estas nun *Ornismya clarisse*, Longuemare, 1841, nome Rozgorĝa kolibro.

La genro enhavas la jenajn naŭ speciojn:
* Oranĝgorĝa kolibro (*Heliangelus mavors*) Kolombio kaj Venezuelo
* Ametistgorĝa kolibro (*Heliangelus amethysticollis*) suda Ekvadoro ĝis nordokcidenta Bolivio
* Rozgorĝa kolibro (*Heliangelus clarisse*) orienta Kolombio kaj okcidenda Venezuelo
* Merida kolibro (*Heliangelus spencei*) Mérida (nordokcidenta Venezuelo)
* Blankakoluma kolibro (*Heliangelus strophianus*) sudokcidenta Kolombio kaj nordokcidenta Ekvadoro
* Turmalina kolibro (*Heliangelus exortis*) Kolombio kaj nordokcidenta Ekvadoro
* Orgorĝa kolibro (*Heliangelus micraster*) Ekvadoro kaj Peruo
* Violgorĝa kolibro (*Heliangelus viola*) Ekvadoro kaj Peruo
* Reĝa kolibro (*Heliangelus regalis*) norda Peruo
La Bogota sunanĝelo estis iam metita en tiu ĉi genro. Ĝi estas nun konsiderita kiel hibrida specimeno fare de AviList baze sur studo publikigita en 2018 fare de Jorge Pérez-Emán kaj kolegoj.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto.
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.
*
* Restall, R., Rodner, C., & Lentino, M. (2006). *Birds of Northern South America*. Vol. 1 & 2. Helm, London.  (vol. 1);  (vol. 2).

## Eksteraj ligiloj
Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Birdoj de Kolombio
Kategorio:Birdoj de Ekvadoro
Kategorio:Birdoj de Peruo
Kategorio:Birdoj de Brazilo
Kategorio:Birdoj de Venezuelo
János Szegedi

**János Szegedi** [jAnoŝ segedi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szegedi János** estis hungara pastro, jezuita monaĥo, altlerneja instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis *mezőszegedi*.

 naskiĝis  en Acsád, li mortis  en Nagyszombat (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempa Trnava en Slovakio).

## Biografio 
 lernis en Sopron, en 1715 li aliĝis al la jezuitoj en Vieno. Post la novicado li studis en Nagyszombat, kie li doktorigis el filozofio kaj teologio en 1730. Pli frue en 1727 li pastriĝis en Vieno, 5 jarojn poste li monaĥiĝis en Nagyszombat. Inter 1731-1738 li instruis en Jezuita Universitato de Nagyszombat, eĉ foje li estis fakultatestro, poste en Universitato de Graz. En la sekvaj jaroj plej ofte li gvidis plurajn altlernejojn (ekzemple Pázmáneum (1747–1748)), laste li estis seminariestro en Nagyszombat. Li kontribuis signifajn jurajn verkojn. Szegedi mortis pro ĥolero.

## Elektitaj kontribuoj 
* *Tripartitum Juris Ungarici Tyrocinium, juxta ordinem titulorum operis tripartiti ...* , sacris canonibus accommodatum. Tyrnaviae, 1734. Három kötet. Czímképpel (3 volumoj, 1734, 1751, 1755, 1767; en Zagrebo: 1736, 1762)
* *Werbőczyus illustratus, sive decretum tripartitum iuris consuet ...* (1742)
* *Opusculum de hierarchia ecclesiastica et de primatu S. Petri Apostoli...* (1756)
* *Notitiae praeliminates ad Syllogen Decretorum Comitialium.* (2 partoj, 1820)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* leksikono Pallas (legebla en la 2-a punkto)
* jezuita arkivo
* katolika leksikono (legebla pli malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj pastroj
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj
Spider Robinson

**Spider ROBINSON** (naskiĝis la 24-an de novembro 1948 en Novjorko) estas kanada sciencfikcia aŭtoro de usona deveno.  Li gajnis plurajn premiojn pro siaj sciencfikciaj verkoj kaj humuraj rakontoj, inkluzive de la Premio Hugo en 1977 kaj 1983, kaj alian Hugo-premion kun sia kunaŭtoro kaj edzino Jeanne Robinson en 1978. 

Li laboris en la redakciaj komitatoj de la literaturaj sciencfikciaj revuoj *Analog Science Fiction*, *Galaxy Science Fiction*, kaj *Destinies*.

Lia unua publikaĵo estis "The Guy with the Eyes" (La Ulo kun la Okuloj, 1973), lia debuta libro "Telepath" estis publikigita en 1976, kaj estas pligrandigita versio de la novelo "By Any Other Name" (Per ajna alia nomo) premiita per Premio Hugo. La novelo "Stardance" (Stelodanco), verkita en 1977 en kunlaboro kun lia edzino Jeanne Robinson, estis premiita per la Premio Hugo en 1978.

Lia novelo *"*Melancholy Elephants" gajnis la Premion Hugo por Plej Bona Novelo en 1983

La libroserio de Robinson, *La Serio de Callahan*, estas serio de humuraj rakontoj rakontitaj de diversaj "spacaj lupoj" ĉe la trinkejo de Callahan.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Bibliografio ĉe SciFan
* Ĉiuj sonintervjuoj de Spider Robinson en la podkasto *The Future and You* (en kiu li priskribas siajn atendojn pri la estonteco)
* La Steldanca Projekto, komputile generita filmo bazita sur *Steldanco* 
* La aŭdaj intervjuoj de Jeanne Robinson en la podkasto *The Future And You* (la historio de ŝia Stardance Projekto kaj ŝia kunlaboro kun Spider pri la Stardance romanoj)

Kategorio:Kanadaj verkistoj
Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
John D. MacDonald

**John Dann MacDonald** (naskiĝis la 24-an de julio 1916 en Sharon, Pensilvanio - mortis la 28-an de decembro 1986 en Milvokio) estis usona romanverkisto. Li publikigis serion de krimromanoj kun la protagonisto *Travis McGee*, plurajn sciencfikciajn romanojn, kaj centojn da noveloj en diversaj ĝenroj. Li ankaŭ verkis sub diversaj pseŭdonimoj, inkluzive de *Peter Reed*, ''Scott O'Hara*, *Robert Henry*, *John Wade Farrell,* kaj aliaj.

MacDonald estis produktiva aŭtoro de krimaj kaj suspensromanoj, multaj el kiuj okazis en lia adoptita hejmo Florido. Unu el la plej sukcesaj usonaj romanistoj de sia tempo, MacDonald vendis ĉirkaŭ 70 milionojn da libroj dum sia kariero.

Liaj plej konataj verkoj inkluzivas la kritike aklamitan popularan serion *Travis McGee* kaj lian romanon de 1957, *The Executioners*, kiu estis adaptita en filmon en 1962 kaj refarita en 1991, kiel *Cape Fear*.

En 1980, li ricevis la Nacian Libropremion en la kategorio "Mistero" pro sia romano *The Green Ripper*  (1979), kaj en 1995, lia romano *The Dreadful Lemon Sky* (1975) estis inkludita en la listo de la *Mystery Writers of America'' de la 100 plej bonaj misterromanoj de ĉiuj tempoj.

Stephen King, kiu ankaŭ estis influita de MacDonald, nomis lin "la granda aŭtoro de nia tempo kaj fascina rakontisto."  Kingsley Amis diris, ke MacDonald "estas laŭ ĉiuj normoj pli bona verkisto ol Saul Bellow, nur MacDonald verkas suspensromanojn kaj Bellow estas homkora ulo, do divenu, kiu portas la plej altajn laŭrojn." 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Usonaj sciencfikciaj verkistoj
Tago de Svedeco (Finnlando)

**Tago de Svedeco** (finne *ruotsalaisuuden päivä*, svede *svenska dagen*) estas en Finnlando tago, kiam oni akceptas la rajtojn de la svedlingvanoj.

La tago estas festata per ĉefa festa elsendo per radio, kaj rilataj eventoj ankaŭ okazas, ekzemple, en svedlingvaj lernejoj, kie la gepatralingva kanto "Modersmålets sång" estas esenca parto de la festado. La tago estas festata je la julia kalendaro datreveno de la morto de reĝo Gustavo Adolfo la 2-a de Svedio, kiu estas markita en la almanako kiel la nomtago de Gustavo Adolfo ekde la 17-a jarcento. Gustavo Adolfo la 2-a falis en la batalo de Lützen en 1632, la 16-an de novembro laŭ la gregoria kalendaro. 

La tago estas aparte signifa por la svedlingva malplimulto en Ostrobotnio kaj la insularo. Krome, Yle kutime organizas intervjuoprogramon en kiu denaska svedlingva publika figuro parolas en la finna lingvo pri la situacio de la svedlingva loĝantaro en Finnlando. Svedaj parolantoj intervjuitaj tiamaniere inkluzivis, ekzemple, Peter Nyman kaj Jörn Donner. Nyman diris en intervjuo, ke en la malproksimaj kamparaj komunumoj de la svedlingva Ostrobotnio nur membro de la Sveda Popola Partio havas praktikan eblecon signife influi en loka politiko, sed tion oni povas kompari kun tio, ke en granda parto de la finnlingva kamparo la politika partio Finnlanda Centro estas la sola partio, kies membro povas fariĝi grava komunuma politika influanto.

## Kiel nomtago 
En la svedlingva finnlanda kalendaro la tago (6-a de novembro) estas nomtago de *Svea*. Antaŭe en la tago estis en la finnlingva finnlanda kalendaro nomtago de *Kustaa Aadolf* (finna formoj el *Gustaf Adolf*). Ekde 2015 en la finnlingva kalendaro la nomunuigo *Kustaa Aadolf* ne plu havas propran nomtagon kaj la 6-a de novembro estas nomtago de *Mimosa*, sed la nomo de la tago mem inkludas nun (alimaniere ol antaŭe) mencion pri Gustaf Adolf: *ruotsalaisuuden päivä, Kustaa Aadolfin päivä* (tago de la svedeco, tago de Gustaf Adolf).

## Kritiko 
Ne ĉiuj naciismaj finnaj parolantoj akceptas la festadon de la Tago de Svedeco en Finnlando kaj tion, ke svedecon oni honoras per la finna blukruca flago. Kelkaj eĉ konsideras ĝin nacia honto.

Kategorio:Festoj
Kategorio:Kulturo de Finnlando
Kategorio:Sveda lingvo
Matschels

**Matschels** estas kvartalo de Nofels (Aŭstrujo), estante protektita areo neloĝata ekde 1892. Ĝi troviĝas norde de Bangs je la arbaro *Rote Au* je kies plej norda loko *Illspitz* enfluas *Ill* la Rejnon. Iam oni distingis inter vilaĝa kerno je la piedo de *Matschelser Bergle* (445 m) kaj *Obermatschels*. 

## Historio 
Setlado je la arbarozaj riverbordoj inter Schellenberg, Ill kaj Rejno ekis en la 11-a aŭ 12-a jarcentoj. La unua mencio estis en 1355 kiel *Montschels*; dua mencio datas de ĉ. 1407. Etimologie temas pri diminutivo de la latina vorto por monto (*monticellus*). Pro malsinko de la rejna ujo la uloj retiriĝis de la 16-a jarcento al pli supra zono *Obermatschels*: tio finiĝis en 1775 kiam jam ne estis loĝejoj en la iama kerna *Bergle*. Sekve la parto *Obermatschels* (la nuna *Matschels*) evoluis je aro da 12 domoj kun propra kapelo. Novaj akvegoj en la kuro de la 18-a kaj 19-a jarcentoj poris novajn transloĝiĝojn (ekz. al la kerna Nofels aŭ al Bangs). Lastaj atestoj de iamaj domoj estas la stalo *Schatzmanns Ställe* (restaŭrado en 1983) kaj krucifikso ĉepada je la iama situo de la kapelo. 

Inter 1924 kaj 1926 *Matschelser Bergle* funkciis kiel ŝtonrompejp por konstrui Ill-[[digo]n. Tiam ĉi monto duoniĝis. En la 2008-a jaro pendoponto el la 1950-aj jaroj estis anstataŭigita per moderna ponto. 

== Vidindaĵoj
De 1974 la tuto estas naturzono protektita. De 1995 ĝi igas kun la teritorioj de *Bangser Ried* la eŭropan naturmonumentan zonon *Bangs-Matschels* ene de Reto Natura 2000. 
Novaranĝiĝis ankaŭ la rejna enfluo de la rivero *Ill* kaj de la rojo *Spiersbach* (aparte post la inundo de 1999). En julio 2008 ĝi estis konatiĝanta ankaŭ ekstere de Vorarlbergo pro la plano starigi surloke centralon. 
 
## Eksteraj ligiloj 
* naturprotektita zono *Bangs-Matschels*  (UMG)

## Notoj 
Kategorio:Naturprotektejoj
Kategorio:Distrikto Feldkirch
Elizabeth Bear

**Sarah Bear Elizabeth WISHNEVSKY** (naskita la 22-an de septembro 1971, en Hartford, Konektikuto) estas usona romanverkistino, kiu verkas ĉefe sciencfikcion kaj fantazion sub la nomo **Elizabeth Bear**. Ŝi estis honorita per la Premio John W. Campbell por Plej Bona Nova Verkisto en 2005, la Premio Hugo por Plej Bona Novelo por *"Tideline"* en 2008, kaj la Premio Hugo por Plej Bona Noveleto por *"Shoggoths in Bloom"* en 2009. Tio faras ŝin unu el nur kvin gajnintoj de la Premio John W. Campbell, kiuj gajnis plurajn Premiojn Hugo (la aliaj estas C.J. Cherryh, Orson Scott Card, Spider Robinson, kaj Ted Chiang).

Bear estas de ukraina kaj sveda deveno; kelkaj el liaj prapatroj asertas esti devenaj de la vikingoj.

Ŝia unua romano, *Hammered,* estis publikigita en januaro 2005, sekvata de *Scardown* en julio kaj *Worldwired* en novembro de la sama jaro. La trilogio centriĝas ĉirkaŭ la kanada ĉefserĝento Jenny Casey, kiu ankaŭ estas la ĉefrolulo en la novelo  *Gone to Flowers* . *Hammered* gajnis la Locus-premion de 2006 por Plej Bona Unua Romano.

La novelaro *The Chains That You Refuse*  estis eldonita de Night Shade Books en majo 2006. *Blood and Iron*, la unua libro en la fantazia serio *The Promethean Age*, estis eldonita la 27-an de junio 2006. Ŝi ankaŭ estas kunaŭtoro de la televida serio *Shadow Unit*.

En 2008, ŝi donacis sian arkivon al la *Fako de Raraj Libroj kaj Specialaj Kolektoj* ĉe la Universitato de Norda Ilinojso.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Interview ĉe *Clarkesworld Magazine*, May 2010
* Interview ĉe SFRevu.com, aprilo 2019
* Elizabeth Bear ĉe *The Encyclopedia of Science Fiction*
* Rakontoj de Elizabeth Bear, kiuj estas alireblaj interrete

Kategorio:Usonaj sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Charles H. Matchett

**Charles Horatio MATCHETT** (naskiĝis la 15-an de majo 1843 en regiono Brighton-Allston, Masaĉuseco - mortis la 24-an de oktobro 1919) estis usona socialista politikisto. Li estas plej bone memorata kiel la unua kandidato de la Socialista Laborista Partio de Usono por Vicprezidanto de Usono en la elekto de 1892 kaj kiel la kandidato de la partio por Prezidanto de Usono en la elekto de 1896.

Matchett estis pioniro en Usono de la internacia lingvo Esperanto kaj delegito al la 1-a UK en 1905. Tie li estis elektita kiel oficiro de la kongreso, reprezentante Usonon. En la sama jaro, la Bostona Esperanta Klubo estis fondita en la hejmurbo de Matchett, la unua en Usono.

Li komencis sian politikan aktivismon kiel fondinto de la *Naciisma Klubo* de Broklino. Li ankaŭ aktive partoprenis en la kampanjo por elekti Henry George kiel urbestron de Novjorko. En 1890 li organizis la *Usonan branĉon* N-ro 1 de la novjorka sekcio de la Socialista Laborista Partio de Usono (SLP). Matchett sukcesis alporti multajn el la novjorkaj naciistoj en la rangojn de tiu partio. Lia unua grava nacia rolo venis en 1892, kiam li estis parto de la SLP-programo gvidata de Simon Wing, kiel kandidato por vicprezidanto de Usono. Estis la unua fojo, ke la partio kandidatiĝis en nacia elekto. Wing kaj Machett aperis sur la balotilo en ses subŝtatoj kaj ricevis entute 21 512 voĉojn, 6 100 el ili el Novjorkio. En sia balota manifesto de 1892, la SLP promesis abolicii la oficojn de prezidanto kaj vicprezidanto tuj kiam ili ekregis. La plej multaj el ĝiaj voĉoj venis de *Bellamy-anoj*, mezaklasaj intelektuloj kaj reformistoj. En 1894, li estis la kandidato de la SLP por guberniestro de Novjorkio kaj fine, en 1896, por prezidanto de Usono. Ĉi-okaze, preskaŭ duono de la 36 359 voĉoj ricevitaj de Matchett kaj lia vicprezidento, Matthew Maguire de Nov-Ĵerzejo, venis de la subŝtato Novjorkio. Unu el la ĉefaj punktoj de la nacia balota manifesto de la SLP en 1896 postulis, ke la registaro transprenu ĉiujn produktadrimedojn kaj distriburimedojn en la lando. En 1899, Matchett forlasis la SLP kaj aliĝis al organizo gvidata de Henry Slobodin kaj Morris Hillquit, kiu en 1901 kuniĝis kun la Socialdemokrata Partio de Usono (bazita en Ĉikago) por formi la Socialistan Partion de Usono (SPA). El la rangoj de ĉi tiu nova organizo li kandidatiĝis por la Apelacia Kortumo de Novjorkio en 1903, same kiel por la Ŝtata Asembleo de Novjorkio kaj la Urba Konsilio de Novjorko plurfoje.

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Usonaj politikistoj
Antoni Muset i Ferrer

**Antoni MUSET i FERRER** (Igualada, Anoia, 1-a de januaro 1892 - Valls, Alt Camp (d:Q15365), 15-a de julio 1968) estis hispana/kataluna verkisto kaj poeto.  Li loĝis en Manresa kaj Valls, kie li laboris kiel ŝtatoficisto en la juĝejoj, kaj prezidis la Esperanto- organizadon *Bela Espero* kaj la *Centre Excursionista de la Comarca de Bages* (de 1934 ĝis 1937). Li publikigis multajn librojn kaj kontribuis al lokaj gazetarpublikaĵoj, kiel ekzemple *Propagando. Esport i Cultura*, *Gaseta Comarcal* kaj *El Dia de Igualada*. Li ankaŭ prezentis poemojn ĉe la *Jocs Florals* en Barcelono; en 1941 li gajnis premion ĉe la Jocs Florals en Manresa kun la soneto *Dafnis i Cloe*. 

Muzikentuziasmulo, laŭ la vivokupo de liaj fratoj, orgenistoj kaj komponistoj Josep kaj Frederic Muset i Ferrer, li estis membro de la *Septem del Cercle Mercantil*, direktita de *Il·luminat Saperas*, kiel violonĉelisto. 

Per siaj havaĵoj li dotis la stipendion Antoni Muset por subvencii pianajn, violonajn kaj violonĉelajn studojn por knaboj el Manresa kaj Igualada. Memore al li, la urbo Igualada dediĉis straton al li.

## Lia esperantisteco 
En 1936 (de la 31-a de majo – ĝis la 2-a de junio) Bela Espero, sub lia prezido, organizis la **18-an Katalunan Kongreson de Esperanto** en Manresa. Tiu kongreso estis grava evento en la kataluna esperanta movado de la respublika periodo.

Li verkis almenaŭ unu soneton dediĉitan al Zamenhof ("A Zamenhof"), publikigitan en kataluna gazeto en 1936.

## Referencoj 
Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Kategorio:Katalunaj verkistoj
C. J. Cherryh

**Carolyn Janice** **CHERRY**, ankaŭ foje **Caroline Janice Cherry** (naskita la 1-an de septembro 1942 en Sankta Luiso; konata per ŝia plumnomo **CJ Cherryh**), estas usona sciencfikcia romanverkistino.

Ekde la mezo de la 1970-aj jaroj, ŝi verkis pli ol 50 sciencfikciajn kaj fantaziajn romanojn, kaj ankaŭ diversajn novelojn, inkluzive de la Premio Hugo- gajnintaj romanoj *Cassandra* (1979), ''Pell's Star* (1982), kaj *Cyteen* (1989). Ŝi loĝas en la subŝtato Vaŝingtonio.

Cherryh (prononcata kiel la anglalingva "Cherry") aldonis silentan "h" al sia vera nomo ĉar la redaktisto Donald A. Wollheim sentis, ke "Cherry" sonis tro multe kiel amverkisto. Ŝi uzis nur siajn inicialojn, CJ, por kaŝi, ke ŝi estis virino en tempo, kiam la plimulto de sciencfikciaj aŭtoroj estis viraj.

## Verkado 
Ŝi verkas kaj fantazion (inkluzive de slava mitologio) kaj sciencfikcion. La vasta plimulto de la verkoj de Cherry estas pura sciencfikcio. Ili estas grandiozaj eposaj kanvasoj de estonta historio, la historio de la rilato inter la Tero kaj du kontraŭstaraj interstelaj fortoj, la Unio kaj la Alianco, inter la tria kaj kvara jarmiloj p.K. La setlado de teranoj en la kosmo preter la sunsistemo kaj la interagado de tera kulturo kun eksterteraj kulturoj levas amason da problemoj, kiujn Cherry priskribas kun miriga lerteco. Ŝi elstaras en priskribado de la psikologio, tradicioj kaj kutimoj de eksterteranoj (ekzemple, en la libroserio *Shanur*, kiu konsistas el kvin romanoj, nur unu terano aperas kiel kromfiguro, kaj la tuta serio estas verkita el la perspektivo de reprezentantoj de aliaj civilizoj).

Cherryh uzas verkteknikon, kiun ŝi diverse nomis "tre strikta limigita tria persono ", "intensa tria persono", kaj "intensa interna" voĉo. Laŭ ĉi tiu aliro, la solaj aferoj, kiujn la verkisto rakontas, estas tiuj, kiujn la vidpunkto-rolulo specife rimarkas aŭ pri kiuj pensas. La rakontado eble ne mencias gravajn trajtojn de la medio aŭ situacio, kun kiuj la rolulo jam konas, eĉ se ĉi tiuj aferoj povus interesi la leganton, ĉar la rolulo ne pensas pri ili pro sia konateco. Ĉi tiu skribstilo foje similas rekte legi la pensojn de la konsiderata rolulo. La stilo tiam forte similas al verko laŭ konscifluo.

La asteroido **77185 Cherryh** estis nomita laŭ ŝi. Komentante pri la honoro, la malkovrintoj de la asteroido skribis pri Cherryh: "Ŝi defiis nin fariĝi indaj je la steloj per imagopovo por kompreni kiel la homaro sukcesos vivi inter ili." 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* , Blogo kaj vendejo de e-libroj administrata de Cherryh
* Bibliography with notes ĉe SFFchronicles
* Interview ĉe SFFWorld.com
* Bibliography ĉe SciFan
* Bibliography, with book covers ĉe FantasticFiction
* Kompleta listo de sciencfikciaj premioj kaj nomumoj laŭ romano
* Cherryh, Carolyn J. en *The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture''

Kategorio:Usonaj sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Sankta Kiliano

**Sankta Kiliano** (origine irlande *Cilian* aŭ *Cillian*, ), naskita ĉirkaŭ 640, laŭ pli posta kaj nefidinda tradicio en Mullagh, graflando Cavan, insulo Irlando; mortis, laŭ legendo, en 689 kiel martiro en Würzburg) estis irlanda migranta kristana predikisto kaj, laŭ la tradicio, irland-skota misia episkopo. Li estas adorata, kune kun siaj du kunuloj Kolonat kaj Totnan, kiuj ankaŭ laŭdire mortis kiel martiroj, en la katolika eklezio kiel la "Apostolo de Frankonio", kiu supozeble iniciatis la irland-skotan mision en Frankonio ĉirkaŭ la ŝanĝo de la 7-a ĝis la 8-a jarcentoj. Papo Zakario donis permeson por adorado de la martiroj en 751.

eta|maldekstra|270ra|
Kiel kutime ĉe mezepokaj informoj pri sanktigitaj kristanoj, la informoj en la legendoj estas tre malprecizaj. La klerulo Rabano Maŭro (780-156) mencias lin en sia vasta verko pri kristanaj martiroj, manskribita aldonaĵo de ĉ. 838 al pli frua verko de Bede la Honorinda en Würzburg ankaŭ atestas la sanktulon, kaj du apartaj hagiografiaj manuskriptoj, kiuj kune ricevis la latinan titolon *Passio Kiliani* ("sufera vojo de Kiliano") teames nur pli li: la unua el tiuj manuskriptoj estis el la 2-a duono de la 8-a jarcento, laŭ iuj historiistoj 50 jarojn pli poste, la dua, pli vasta, el la 2-a duono de la 10-a jarcento, estis de la italdevena kronikisto Stefano de Novara, kiu ekde 952 vivis en Würzburg. Rimarkindas ke fruaj irlandaj fontoj pri la temo estas tre raraj: manuskripoj de 800 mencietas lin, sed videble ĉerpis el kontinentaj fontoj, kaj nur en la 2-a duono de la 12-a jarcento la intertempe tradicia adorado de la irlandano en Germanlingvio kaŭzis literaturajn menciojn ankaŭ en Irlando.

Origine la vira persona nomo *Cilian* aŭ *Cillian* estis irlanda alnomo, ol pli formala noma aldonaĵo ol la neformalaĵo, kiun oni en Esperanto kutime nomatas kromnomo, pli komparebla al aldonajo "la granda" en Karlo la Granda aŭ Aleksandro la Granda. Temas aŭ pri diminutivo de *ceallach* 'konflikto', 'disputo', aŭ de *ceall* 'monaĥejo', 'preĝejo'. La nomo en Irlando ekde la 2000-aj jaroj spertis enorman populariĝon. Ekde 1990 la nomo en la Respubliko Irlando estas inter la 100 plej popularaj knabaj personaj nomoj, kaj ekde 2021 ĝi estas iunter la 10 plej oftaj. Kompare en Norda Irlando la nomo Cillian  nur ekde 2007 estas inter la 100 plej popularaj knabaj personaj nomoj kaj tuj en 2008 estis la 8-a plej ofta nomo por knabaj novnaskitoj.

## Vidu ankaŭ 
* Laŭlegende estis la duko Hedan la 2-a aŭ ties edzino, kiu(j) respondecis pri la mortigo de sankta Kiliano per senkapigo.
* :Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Kiliano

## Fontoj 
* La germanlingva teksto pri la sanktulo, ankaŭ la tekstoj *Kilian (Name)* kaj *Cillian*, en versio de la 27-a de marto 2026 

## Notoj kaj referencoj 

Kategorio:Kristanaj sanktuloj
Mihály Szegedi (jezuito)

**Mihály Szegedi** [mihAj segedi], laŭ la hungarlingve kutima nomordo **Szegedi Mihály** estis hungara jezuita monaĥo, instruisto. Lia nobela antaŭnomo estis *mezőszegedi*.

 naskiĝis  en Sümeg, li mortis  en Gyöngyös.

## Biografio 
 lernis en Budao (urbo), poste aliĝis al la jezuitoj en Vieno en 1720. Post la novicado inter 1724–1726 li studis filozofion, teologion inter 1731–1734 en Graz, fine li doktoriĝis. Inter la studperiodoj li instruis en pluraj hungaraj urboj. Li pastriĝis en 1734 en Graz, monaĥiĝis 6 jarojn poste en Kassa. Jam ekde 1734 li instruis en signifaj hungaraj urboj, fine en Gyöngyös li estis monaĥejestro, kie okazis la instruado.

## Elektitaj kontribuoj 
* *De institutione juventutis Hungaricae dialogus.* (1735)
* *Res gestae in Hungaria ab anno Christi 673 ad annum 1618.* (1642)
* *Primatus Romani Pontificis adversus Cl. Joannem Baumassen ...*  (1748, 1750)
* *A boldogságos szűz Mária szeplőtelen fogantatásának dicsősséges vallása; melyet...* (1750)

## Fontoj 
* biografio hungare
* biografio hungare
* biografio hungare
* leksikono Pallas (legebla en la 4-a punkto)
* jezuita arkivo
* katolika leksikono (la koncerna teskto estas legebla pli malsupre)

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj jezuitaj monaĥoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj