open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Masnavio

**Masnavio** (perse: مثنَوی, *mas̱nawī*) estas arabdevena vorto laŭlitere signifanta "duoaĵo" aŭ "dueca". Ĝi estas poemformo konsistanta el versoj kiuj duope samrimas.

## ''Masnavije ma'navi* (spirtuala masnaviaro) de Rumi 
Poeto, kiu verkas laŭ masnavio, nomiĝas *masnaviisto*. En la persa la plej granda masnaviisto estas Ĝalal-ed-din Mohammad Rumi. Li i.a. verkis 6-voluman libron tute an masnavia poemformo nomata *Masnavije ma'navi'' (Spirtuala masnaviaro). Tial, pro la tre alta populareco de tiu ĉi verko, kiam oni diras "Masnavio", tio signifas la verkon de Rumi. "Masnavio" estas verko da mistika poezio de Rumi. Ĝi konsistas el 25&nbsp;000 poemlinioj aŭ distikoj. Fakte en la persa lingvo oni proverbe similigas ĉiun tre longan rakonton aŭ historion al Masnavio 70 menojn*” (ĉiu meno* egalas 3 kilogramojn). Por kompareto tempa kaj volumena: La Dia Komedio de Dante (1265-1321) estis verkita preskaŭ duonjarcenton post Masnavio kaj havas proksimume la duonan volumenon de ĝi .

Krom sennombraj iranaj kleruloj, kiuj esploris multege pri Rumi kaj lia ĉef-verko Masnavio – el kiuj eble la plej elstara estas B. Foruzanfar (1897-1970) - jam ankaŭ pluraj tre grandaj okcidentaj orientalistoj dediĉis multe el siaj vivotempoj por ekkoni kaj konigi Rumi kaj liajn verkojn, precipe Masnavion. Ekzemple profesoro Reynold A. Nicholson (1868-1945) verkis tre multe pri Rumi kaj liaj ĉefverkoj, kaj ankaŭ tradukis anglen multajn poemojn de li (i.a. li tradukis tutan Masnavion kaj verkis kompletan interpretadon pri ĉiuj ties ses volumoj).

Kategorio:Poezio
EAB

**EAB** havas plurajn signifojn:

***EAB** kiel deksesuma nombro (kutime ĝi estas skribita kiel **eab16**, **EAB16**, **0xeab**, **0xEAB**, **0eabh**, **0EABh**) egalas al dekuma nombro 3755.
***Esperanto-Asocio de Britio**
Usona Kongreso

[eta|200ra|la du ĉambroj de la Usona Kongreso kunvenas en la [Kapitolo de Usono Vaŝingtone]]
La **Usona Kongreso** () estas la precipa organo de la federacia leĝdona povo de Usono, laŭ artikolo 1 de la konstitucio).

Ĝi estas duĉambra parlamento, konsistanta el
* la Ĉambro de Reprezentantoj (), kiu reprezentas la loĝantaron; proksimume duonmiliono elektas po unu deputiton, kiu servas dum du jaroj. En 2005 estas 435 deputitoj.
* la Senato (), kiu reprezentas la federaciajn subŝtatojn; ĉiu subŝtato elektas po du senatanojn. En 2005 estas 100 senatanoj.

Ĉiu subŝtato rajtas je minimume unu deputito, sed la deputitoj de la neŝtataj teritorioj (Distrikto Kolumbio, Usona Samoo, Gvamo, Porto-Riko kaj Usonaj Virgulininsuloj) ne rajtas voĉdoni.

La prezidento ne havas la rajton partopreni la kunsidojn de la kongreso.
Inverse la kongreso ne rajtas voki la prezidenton aŭ liajn kunlaborantojn al enketo.
Tamen la deputitaro havas la rajton akuzi anojn de la ekzekutivo pro misfaro, kaj la senato havas la rajton decidi pri ilia kulpo. Por kondamno necesas plimulto de du trionoj.

La konstitucio garantias al la kongreso jenajn rajtojn:
* Enkasigi impostojn
* Pruntepreni monon por la ŝtata kaso
* Difini regulojn por komerco inter subŝtatoj kaj kun eksterlando
* Difini regulojn kaj kondiĉojn laŭ kiuj eksterlandanoj rajtas peti kaj ricevi usonan ŝtatanecon
* Eldoni monon kaj puni monfalsantojn
* Difini normojn pri pezoj kaj mezuroj
* Starigi tutlandajn leĝojn pri bankroto
* Krei poŝtajn oficejojn kaj vojojn
* Eldoni patentojn kaj kopirajtajn konfirmojn
* Starigi sistemon de federaciaj kortumoj
* Puni piratadon
* Deklari militon
* Krei kaj subteni terajn armeojn
* Krei mar-armeon
* Alvoki la milicon por efektivigi federaciajn leĝojn, subpremi ribelojn kaj repeli invadon
* Fari ĉiujn leĝojn por la sidejo de la registaro (Vaŝingtono)
* Fari ĉiujn leĝojn necesajn por efektivigi la konstitucion

La konstitucio eksplicite malpermesas al la kongreso
* suspendi *Habeas-Corpus*-dokumenton (kiu garantias al arestito la rajton je tribunala decido) escepte dum ribelo aŭ milito
* akcepti leĝojn, kiuj kondamnas homojn sen tribunala proceso
* akcepti leĝojn, kiuj retro-efike igas iun ago krima (principo *nulla poena sine lege* = – latine neniu puno sen leĝo)
* postuli rektajn impostojn de civitanoj, escepte surbaze de censo (tiun regulon nuligis la 16-a aldono al la konstitucio)
* fiksi eksportajn impostojn por ajna subŝtato
* doni al la marhavenoj de ajna subŝtato aŭ al la ŝipoj ilin uzantaj specialajn favorojn
* atribui nobelecajn titolojn

## Vidu ankaŭ 
* Kongresa Ormedalo
* Kongresa Biblioteko

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Politiko de Usono
Kategorio:Parlamento
Kategorio:Kongresoj
Regiona aŭtokodo

La aŭtokodo estas la kodo el numeroj kaj literoj oficiale asignita de koncerna oficiala instanco al ĉiu aŭto, kiun necesas vidigi je la antaŭo kaj malantaŭo (en iuj partoj de Usono nur je la malantaŭo) de tiu aŭtomobilo. Ĝi same estas notita en la registraj paperoj de tiu instanco kaj de la aŭtomobila posedanto. Kelkaj ŝtatoj per tiaj kodoj distingas siajn regionojn: la **regiona aŭtokodo** tiam estas tiu kombino el literoj aŭ ciferoj, kiu - kiel parto de la tuta aŭtokodo - ebligas tiun distingon.

Kiel ekzemplo jen identiga ŝildo el Germanio, kie la unua parto de la identiga kombinaĵo – la literoj **CE** – reprezentas la regionan distrikton (germane: *Landkreis*) **Ce**lle.

Regionaj aŭtokodoj estas subordigitaj al la internaciaj aŭtokodoj.

dekstra|300ra

Ne en ĉiu lando ekzistas tiaj regionaj kodoj.
En kelkaj landoj ili kongruas kun la normigitaj kodoj laŭ ISO 3166-2, en aliaj ne.

* Albanio uzas siajn du-literajn distrikto-kodojn.
* Aŭstrio iam uzis la kodojn de siaj provincoj, plus kelkajn pliajn por grandaj urbo, sed nun transiris al kodoj por malpli grandaj distriktoj.
* Francio metas la (pli-malpli alfabetan) duciferan kodon de la departementoj ĝis la 15-a de aprilo 2009. Poste landa sistemo en la formo AA-001-AA.
* Italio iam uzis la provincajn kodojn sur la numerŝildoj, sed nun transiris al tutlanda numerado; la du literoj, per kiuj komenciĝas la numero, diras nur ion pri la tempo de la matrikulado (kiu komenciĝis per AA). De 1999 eblas aldoni la provinckodon en malgranda skribo, sed la numerado restas tutlanda.
* Meksiko iam eldonis centre numeritajn ŝildojn; nun ĝi uzas kodojn por la provincoj (subŝtatoj); ili tamen ne respondas al la tri-literaj ISO-kodoj, sed estas du- ĝis kvin-literaj. Kvinliteran kodon havas provinco Tamaulipas (TAMPS), kies ISO-kodo estas TAM.
* Norvegio uzas duliterajn distriktokodojn. Ĉiuj ajn literkombinoj havas signifon, krom tio, ke oni neniam uzas la literojn G, I, M, O, Q, W, Æ, Ø kaj Å. Ekzemple, aŭto kun la literkombino **ST** sur sia ŝildo, estas registrita en Bergen.
* Rusio markas regionon per ducifera kodo. Numerado iras ne laŭ la alfabeta ordo: la unuaj numeroj estas de la aŭtonomaj etnaj regionoj: tiel 01 estas kodo de Adigio. 77, 99 kaj 97 estas kodoj de Moskvo. Alia interesaĵo pri licenc-numeroj estas, ke ili uzas cirilajn literojn, sed nur tiujn, kies skribo koincidas kun skribo de latina litero. Nome A, B, C, E, K, M, H, P kaj kelkaj aliaj, sed ne Ж, Ш ktp. Sovetunio uzis literajn mallongigojn de regionnomoj sur licenc-numeroj: ГГ kaj ГР estis, ekzemple, numeroj de Kartvelio (ruse *Грузия*).
* Turkio simile kiel Francio uzas du-ciferajn provinc-kodojn.
* En Usono la subŝtatoj matrikulas veturilojn; ili tamen ne metas sian kodon sur la numerŝildojn, sed sian plenan nomon (en malgranda skribo).

Jenaj landoj uzas centran numeradon, kiu ne permesas konkludi la provincon:
* Andoro
* Belgio
* Cipro
* Danio
* Finnlando
* Francio (de aprilo 2009)
* Hispanio (de 2001)
* Islando
* Italio (kp. supre)
* Latvio
* Liĥtenŝtejno
* Luksemburgo
* Malto
* Malta Ordeno
* Monako
* Nederlando
* Portugalio
* San-Marino
* Svedio
* Hungario
* Vatikano

Kategorio:Regionoj
Kategorio:Aŭtokodoj
Dodomao

eta|maldekstra|250px|Preĝejo de protestantisma eklezio en Dodomao
**Dodomao** estas ĉefurbo de Tanzanio kaj havis  loĝantojn en 2005 (stato 1-a de januaro). Dodomao estas ankaŭ administra centro de la samnoma regiono, kiu havis  loĝantojn en 2005 (stato 1-a de januaro}) kun  km².

## Historio 
La urbo estis fondita en 1907 sub germana kolonia regado.

La urbo anstataŭis en 1974 Daresalamon kiel oficiala ĉefurbo. Ekde tiam kelkaj ministerioj kaj en 1996 ankaŭ la nacia asembleo de Tanzanio translokiĝis al Dodomao, sed multaj registaraj instancoj restis en Daresalamo.

## Ekonomio 
Dodomao estas fervoja krucpunkto, episkopa sidejo de anglikana kaj katolika eklezioj kaj havas la solan vitokultivejon en Orient-Afriko.

## Vidu ankaŭ 
* Flughaveno Dodomao
* Normalŝpura fervojo de Tanzanio
* Regiono Dodomao


Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Urboj de Tanzanio
Duŝanbo

**Duŝanbo** estas ĉefurbo de Taĝikio.
La urbo estas politika, kultura kaj ekonomia centro de la lando kun multaj universitatoj. En Duŝanbo troviĝas la Taĝika Ŝtata Universitato kaj la Akademio de la Sciencoj.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².  

## Geografio 
Duŝanbo kuŝas ĉe 38° norda latitudo kaj 68° orienta longitudo en ĉirkaŭ 800-metra alto super la marnivelo, en la dense loĝata Gissar-valo. Post la alligo je la fervoja reto en 1929, la urbo evoluis al industria centro de Taĝikio. La plej gravaj industriaj branĉoj estas hodiaŭ la teksaĵ-, elektro-, nutraĵ- kaj maŝinindustrio. La fervojo interligas Duŝanbon kun Taŝkento en Uzbekio kaj Moskvo.

En Duŝanbo regas tipa kontinenta klimato kun varmega-seka somero kaj malvarma-malseka vintro.

## Vidindaĵoj 
* Orientalisma malnova urboparto kun moskeoj
* Nacia Muzeo de Taĝikio kun malnovaj Budhofiguroj

## Servoj
* Internacia Flughaveno Duŝanbo
* Taĝika Nacia Universitato

## Historio 
Duŝanbo evoluis el vilaĝo, en kiu ĉiulunde okazis semajna foiro (Duŝanbe taĝiklingve signifas LUNDO ).
Inter la jaroj 1921 kaj 1961 la urbo nomiĝis Stalinabad (Stalinurbo).

## Esperantistoj en la urbo kaj gefiloj 
* Firdaŭs Ŝukurov, esperantisto
* Vladimir Vojnoviĉ, verkisto

## Bildaro 

Dushanbe dancer, Tajikistan.jpg|Dancistino en Duŝanbo
Puppet theatre in Dushanbe.jpg|Teatro en Duŝanbo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Duŝanbo


Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Urboj de Taĝikio
Rumo

**Rumo** estas distilita alkohola trinkaĵo produktita el sukerkana suko aŭ ties melaso.
Ankaŭ eblas produkti rumon el sukerbetoj.

Rumo post distilado estas senkolora; per maturiĝo en lignaj bareloj ĝi akiras flavan aŭ brunan koloron kaj karakterizan aromon, samtempe puriĝante de nocaj substancoj (escepte de alkoholo, kompreneble).

Unua historia mencio de rumo estas el 1688 de insulo Barbado; tamen supozeble oni tie produktis rumon jam de 1627. Iuj nomas insulon Martiniko hejmlando de rumo.

Romo havas religian kaj kulturan gravecon en Karibio kaj Sudameriko. La uzo de rumo oftas en la religia tradicio de la Centria religio kaj en aliaj karibaj religioj. Krome, rumo havas multjaran rilaton al la brita mararmeo, kies maristoj, inkluzive de piratoj kaj sklavistoj, trinkis ĝin puran aŭ kun aldono da akvo (tiu drinkaĵo estas konata en la angla kiel "Grog"). Rumo estis unu el la ĉefaj komercaj produktoj, kiujn la "nova mondo" de la Amerikoj liveris al la "malnova mondo" de Eŭropo, kaj sur la fono de la komerco kaj produktado de rumo okazis eventoj kiel la Usona Revolucio.

Dosiero:Starr_030523-0142_Saccharum_officinarum.jpg|Sukerkano estas rikoltita por fari sukon kaj melason.
Dosiero:Government house rum.jpg|Karibia rumo ĉirkaŭ 1941
Dosiero:Old Captain Rum.JPG|Botelo da rumo

## Vidu ankaŭ 
* Koktelo
* Kaŝaso
* Bacardi
* Moĥito
* Dajkirio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2005/01/06/WIGMQAL3K21.DTL 
* http://www.winemag.com/issues/july02/proof_positive.htm  
* http://www.cigaraficionado.com/Cigar/CA_Features/CA_Feature_Basic_Template/0,2344,736,00.html  
* http://www.alternet.org/story/28645  
*  *(vizito al muzeo de rumo en Santiago de Kubo en 2016)*

Kategorio:Alkoholaĵoj
Atik Rahimi

**Atik RAHIMI**, naskiĝinta en Kabulo en la jaro 1962, filo de reĝismana juĝisto, frato de maŭisma marksisto, devis lasi afganion en 1984 kaj ekziliĝis Francion, kie li studis en Sorbonne. Li verkis du romanojn, kaj iĝis kino-reĝisoron. Li konatiĝis per sia unua filmo, sed jam ĉefverko en la kontempla simplentena kaj homatentema maniero de la iranaj reĝisoroj, plena de korŝira tragikeco kaj malespero el la milito kaj homa vivo: "tero kaj cindroj" (2005). Ĝi estas kiel eterna klasiko, kaj helena tragedio.

Citaĵo el li: *Mi ne priloĝas socion, mi priloĝas la mondon.*

Kategorio:Afganaj reĝisoroj
Kategorio:Francaj reĝisoroj
Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo
Kategorio:Afgandevenaj francoj
Kategorio:Afganaj rifuĝintoj
Kiŝinevo

eta|300px|Pordego de Kiŝinevo
**Chișinău** [elp. kiŝinəŭ] - , , , ,  - estas la ĉefurbo de Moldavio. 

La urbo etendiĝas sur areo de 161,2 km² kun ĉirkaŭ 665 500 loĝantoj (ĉ. 17% de la tuta loĝantaro de Moldavio, stato 2000). La urbo estas dividita en 5 distriktojn: *Centru*, *Botanica*, *Buiucani*, *Rîșcani*, *Ciocana*.
En Kiŝinevo troviĝas unu universitato, 6 aliaj altlernejoj, teatro, muzeoj kaj kulturejoj.

## Historio 
Kiŝinevo estis fondita en 1466 en la Princlando Moldavio, sed post iom da tempo ĝi venis sub la regon de la Osmana Imperio. La urbon konkeris en 1812 Rusio.

La Pogromo de Kiŝinevo (, signifanta buĉado) aŭ ) estis kontraŭjuda pogromo kiuj okazis en 1903 kaj en pli malgranda kvanto en 1905 en Kiŝinevo. Dekoj de judoj estis mortigitaj en la pogromo, dekoj pliaj estis grave vunditaj, pli ol 500 estis malpeze vunditaj kaj pli ol 700 hejmoj kaj multaj entreprenoj estis prirabitaj kaj detruitaj.

Inter 1918 kaj 1940 la urbo apartenis al Rumanio. Post la dua mondmilito ĝi apartenis al Sovetunio kiel ĉefurbo de Moldavia Sovetrespubliko (1945–1991). Ekde 1991 la urbo estas la ĉefurbo de la sendependa Moldavio.

## Geografio 
Kiŝinevo kuŝas en la centro de Moldavio, en la produktema regiono (vino- kaj fruktokultivado) ĉe la rivero Bâc.
## Demografio
### Etna strukturo
Etna strukturo laŭ datumoj de censo de la jaro 2014:

### Lingva strukturo
Lingva strukturo laŭ datumoj de censo de la jaro 2014:

## Ekonomio kaj trafiko 
Kiŝinevo posedas antaŭ ĉio nutran industrion, tiel oni povas trovi tie grandajn vinfarajn uzinojn, frukto- kaj legomindustrion, tabakindustrion, teksaĵindustrion. Sude de Kiŝinevo troviĝas la Kiŝineva Internacia Flughaveno, krom tio la urbo kuŝas ĉe la ĉefa fervojlinio Ateno / Istanbulo–Moskvo.
Apud la granda ripozumareo de Muelejvalparko okazas ĉiujare ĉ. 20 foiroj sub la ŝirmo de *MoldExp*.

## Partneraj urboj 
Inter la partneraj urboj estas
* 20px Mannheim en Germanio

## Personoj rilataj al la urbo 
*Alecu Russo
*Alexandru Bernardazzi, arĥitekto
*Grzegorz Grzeban, ĥemiisto kaj ŝakludanto pola
* Ion Ceban, urbestro
*Jakob Bernstein-Kohan, kuracisto kaj cionisto
*Maria Cebotari, kantistino
* Rolf Friedmann, pentristo
*Rudolf Faltin, misiisto kaj animzorganto

## Vidindaĵoj 
*Aleo de moldavaj regantoj (inaŭguro en 2004): 10 bronzaj bustoskulptaĵoj ĉe la defenda ministerio, nome de Bogdan la 1-a, Stefano la 3-a, Petru la 1-a Mușat, Alexandru cel Bun (Aleksandro la Bona), Bogdan la 3-a, Petru Rareș, Alexandru Lăpușneanu, Ioan Vodă cel Cumplit (princo Johano la Terura), Vasile Lupu kaj Dimitrie Cantemir.
*Arboreto apud Muelejvalparko (kie estas ankaŭ foira spaco kaj *Aventura*-distrigparko)
*Bulvardo Stefano la 3-a
*Cirko ŝtata de Kiŝinevo
*Juda tombejo de Kiŝinevo
*‎Katedralo Dia providenco, romkatolika
*Katedralo Naskiĝo de Jesuo (ortodoksa) kun impona kampanilo
*Triumfarko de Kiŝinevo

## Servoj
*Nacia muzeo pri etnologio kaj natura historio (MNEIN)
*Rusta muzeo, subĉiela muzeo kritikanta burokratismon
*Ŝtata Universitato de Moldavio
* Trolebusa transporto en Kiŝinevo
*Zimbru-stadiono (piedpilka, en la kvartalo Botanica)

## Notoj 
Kiŝinevo
Kategorio:Urboj de Moldavio
Fritaŭno

**Fritaŭno** (originale *Freetown*) estas ĉefurbo de Sieraleono kaj havas ĉirkaŭ 520.000 loĝantojn (1995). Laŭ la stato de  en la urbo vivis . En 2005, La loĝantaro estis 802 639.

Fritaŭno situas ĉe Atlantiko kaj disponas pri marhaveno, kiu estas la plej grava ejo de la urba ekonomia aktivado. Krom tio ekzistas en la urbo fiŝoprilaboraj uzinoj, pakaĵproduktejoj , naftorafinejoj, okazas rizo-, diamantoprilaboro kaj produktado de cigaredoj.

Sur la areo unue setlis en 1787 sklavoj, kiujn forsendis britaj slavposedantoj. En 1792, Fritaŭnon fondis la iamaj sklavoj de Nova-Skotio. La urbo estis ekde 1808 ĝis 1874 ĉefurbo de Brita Okcident-Afriko (kolonio). Dum la dua mondmilito, Grand-Britio havis tie mararmean sidejon. La posteuloj de la iamaj liberigitaj sklavoj havas gravan, decidan rolon en la ekonomio de la urbo, kvankam ili formas nur malplimulton.

Fine de la 1990-aj jaroj okazis en la urbo akraj bataloj inter la enlandaj rivalantoj. La urbo estis okupita en 1998 far trupoj de ECOWAS, kiuj volis denove Ahmad Tejan Kabbah-on kiel prezidenton. En 1999, la trupoj de Revolutionary United Front konkeris la urbon, en majo oni interkonsentis pri armilripozo (armistico).

La nomo de la urbo signifas en la angla lingvo "libera urbo" kaj aludas la liberiĝon de la sklavoj, kiuj fondis ĝin.

Fritaŭno ĝemeliĝis kun Kingston-upon-Hull en Britio.

## Rilatoj al Esperanto 
Ekde oktobro 2018 en la urbo kun sia familio vivas la esperantisto Horst Gruner, kiu laboras en la tiuurba ambasadejo de Germanio.

Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Urboj de Sieraleono
Xeon

**Xeon** estas procesoro farita de firmao Intel kaj celata al serviloj. Unua Xeon aperis je 1998 (Pentium II Xeon).

Pentium II Xeon uzis ĉefĉiparojn 440GX kaj 450NX.
Je jaro 2000 Pentium III Xeon aperis.
Je jaro 2001 Intel Xeon aperis. Ĉi tiu procesoro estas simila al Pentium 4.
Je jaro 2002 Xeon MP aperis. Xeon MP uzas Hyper-Threading kaj estas projektita laŭ arkitekturo NetBurst.

## Vidu ankaŭ 
* Intel
* Pentium

Kategorio:Intel-procesoroj
Kategorio:Aperis en 1998
Dilo

**Dilo** aŭ **Dili** estas ĉefurbo de Orienta Timoro. Minuskle skribita la vorto *dilo* signifas cetere tutan alian aferon, nome *lignan trabeton, tabulon pli ol 4 cm dika* (dilo (ligno)).

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis   sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².  

## Geografio 
Dilo situas ĉe la norda marbordo de insulo Timoro, la plej orienta en la malaja arkipelago. Dilo havas ĉirkaŭ 48.000 loĝantojn kaj estas la plej grava haveno kaj la ekonomia centro de Orienta Timoro. Ĝi disponas ankaŭ pri flughaveno, kiun uzas armeaj kaj civilaj aviadiloj.

## Historio 
Dilo estis fondita ĉirkaŭ 1520 far portugaloj, kiuj igis la urbon en 1596 ĉefurbo de iliaj teritorioj sur Timoro. Dum la dua mondmilito, Dilin okupis la japanoj, sed postmilite ĝi iĝis denove portugala kolonio. Naŭ tagojn post deklaro de la Orient-Timora sendependiĝo (je la 28-a de novembro 1975, indoneziaj trupoj okupis la landeton kaj tiel la ĉefurbon. Je la 7-a de julio 1976 Indonezio deklaris la landon sia 27-a provinco, sub la nomo *Timor Timur*. La okupado kaj la daŭraj ribeloj kaŭzis mortojn de miloj.

Inter la plej kruelaj masakroj en la urbo estis tiu de la tombejo *Santa Cruz* je la 12-a de novembro 1991.
Raportado en amaskomunikiloj vigligis eksterlandan subtenon al la sendependiĝemo de Orienta Timoro.

En 1998 la indonezia registaro konsentis plebisciton sub observo de UN pri aŭtonomeco aŭ sendependeco de Orienta Timoro.
78,5 % voĉdonis por sendependeco.
La 20-an de majo en 2002, Dilo iĝis ĉefurbo de sendependa ŝtato Orienta Timoro.

## Vidindaĵoj 
## Servoj 
* Nacia Universitato de Orienta Timoro

## Bildaro 

Dosiero:Gouverneurspalast klein.jpg|Palaco de la registaro en Dilo
Dosiero:2015 East Timor Dili locator map.png|Mapo de Timor Leste montranta la distrikton de Dilo.
Dosiero:Timor oriental dili.svg|Urbomapo de Dilo

## Referencoj 
Kategorio:Ĉefurboj de Azio
Kategorio:Orienta Timoro
John Taverner

:*John Taverner devus ne konfuziĝi kun la 20-a—21-a-jarcenta britia komponisto John Tavener.*

**John TAVERNER** (naskiĝis ĉirkaŭ 1490, mortis je la 18-a de oktobro, 1545) estas konsiderata kiel la plej grava angla komponisto de sia tempo. Li estis ankaŭ orgenisto.

TAVERNER naskiĝis en suda Lincolnshire. Li dungiĝis en kirko en Tattershall en la fruaj 1520-aj jaroj. En 1526 TAVERNER estiĝis la unua ĥormajstro ĉe la Kolegio de la Kardinalo, Oxford (nun Krista Kirko, Oxford). Li foriris tie en 1530 post kiam li estis mallonge malliberigata pro herezo en 1528 post envolviĝo en Lutera skandalo. Li estis sekve laika skribisto ĉe la paroĥa kirko de Sankta Botolfo en Boston.

Ofte diratas, ke TAVERNER poste forlasis muzikon kaj laboris kiel agento de Thomas Cromwell asistanta en la Dissolvo de la Monaĥejoj, tamen la vereco de ĉi tio estas nun dubata.

Plej de la muziko de TAVERNER estas voĉa, kaj inkluzivas mesojn, Magnifikatojn kaj motetojn. La plejmulto de lia kreaĵo supozeble datiĝas el la 1520-aj jaroj. Lia plej bone konata meso baziĝas sur populara kanto, "The Western Wynde" (John Sheppard kaj Christopher TYE poste ankaŭ verkis mesojn bazatajn sur ĉi tiu sama kanto). Parto de la *Benedictus* de lia maso *Gloria tibi Trinitas* uziĝis kiel la pratipo por instrumentaj verkoj de multaj aliaj komponistoj kun la nomo *In nomine* (latine: en la nomo (de)).

La vivo de TAVERNER estis la temo de *Taverner*, opero de Peter Maxwell Davies.

Kategorio:Anglaj komponistoj
Monterejo

[eta|300px|Monto [Cerro de la Silla apud **Monterejo**.]]
La urbo **Monterejo** () estas la ĉefurbo de la meksika subŝtato Nuevo León. Ĝi estas la tria plej granda urbo de Meksiko.

Laŭ censo de 2000 ĝia loĝantaro estas iom pli ol tri milionoj; en ĝia aglomeraĵo, konsistigata de la municipoj *San Pedro Garza García*, *San Nicolás de los Garza*, *Guadalupe*, *Escobedo*, *Apodaca* kaj *Santa Catarina*) loĝas preskaŭ kvin milionoj.

Ĝia meza alto super marnivelo estas 537 metroj; ĝiaj koordinatoj estas 25° 40' N / 100° 18' U.

La urbo estis fondita en 1596 de Diego De Montemayor kaj ludis malgravan rolon dum la tuta kolonia tempo.
Tamen ekde la fino de la 19-a jarcento ĝi transformiĝis al tutlanda industria centro.

## Historio 
Monterejo situas al monteca valo de la meksika nord-oriento. Dum sia komenca tempo ĝi konservis grandan distancon de la ĉefaj hispanaj koloniaj centroj, kiuj troviĝis centre kaj okcidente en la vicreĝlando.
En la ejo, kiun ĝi nun okupas, establiĝis du setlejoj, kiuj fiaskis dum siaj unuaj jaroj.
La unua nomiĝis *Santa Lucia* kaj estis fondita en 1577 de la portugala sacerdoto Alberto del Canto.
La dua nomiĝis *San Luis Rey de Francia* (Sankta Ludoviko, reĝo de Francio) kaj estis fondita de Luis Carvajal y de la Cueva, same portugalo kaj unua koloniiganto de la Nova Regno de León.
La definitiva fondo okazis je la 20-a de septembro 1596 fare de Diego de Montemayor, kiu nomis la lokon *Ciudad Metropolitana de Nuestra Señora de Monterrey* (Metropola Urbo de Nia Sinjorino de Monterrey), honore al Gaspar de Zúñiga y Acevedo, grafo de *Monterrei* (en Galegio), tiama vicreĝo de "Nova Hispanio".

Kvankam ĝi jam komence estis ĉefurbo de la Nova Regno de León (tiam *Estado de Nuevo León*), Monterejo dum la pliparto de sia historio havis etajn grandecon kaj signifon.
Ankoraŭ en 1905 ĝi havis apenaŭ 80.000 loĝantojn.
Nur post la fondo de la unuaj entreprenoj fine de la 19-a jarcento Monterejo komenciĝis evolui ekonomie kaj demografie.

En 1846 la urbon invadis la usona armeo kaj restis ĝis 1848.
Poste de la 3-a de aprilo ĝis la 5-a de aŭgusto 1864 la urbo funkciis kiel meksika ĉefurbo pro dekreto de la tiama prezidento Benito Juárez, kiun tien persekutis trupoj de Maksimiliano la 1-a kaj de la franca armeo.

En 1910 Antonio I. Villareal, armea guberniestro de la subŝtato, ordonis malfermi ĝiajn templojn, detruis tiun de Sankta Francisko (la plej malnovan de la urbo) kaj detruis la pliparton de ĝiaj koloniaj arkivoj,
pro sia malamikeco al la katolika eklezio.

En la 1960-aj jaroj maldekstrulaj gerilaj grupoj bazitaj en suda Meksiko faris detruojn kaj kaŭzis la morton de gravaj entreprenistoj.

En 1988 la urbon atakis uragano *Gilberto*, kaŭzis grandajn materiajn damaĝojn kaj postulis dekojn da viktimoj el la loĝantaro.

## Servoj
* Teknologia Universitato de Monterejo

## Vidu ankaŭ 
* Flago kaj blazono de Monterejo
* Granda Monterejo
* Listo de milionurboj
* Metrorrey

## Bildoj

Dosiero:Cerveceria.cuahotemoc.monterrey.ncs.jpg|Bierfarejo *Cervecería Cuauhtémoc Moctezuma*

Kategorio:Monterejo
Formentero

**Formentero** (*Formentera* en la kataluna kaj hispana lingvoj) estas la plej malgranda loĝata insulo de la Balearoj, en Hispanio.

Ĝi situas ĉ. 5&nbsp;km. sude de Ibizo, kaj kun tiu ĉi formas la insularon Pitiusoj, en la Mediteraneo.

La ĉefa riĉeco de Formentero estas la turismo. Tiu ĉi estas pli trankvila ol tiu de ĝia najbara, interalie ĉar la ununura formo alveni estas per ŝipo el tiu ĉi.

Formentera havas konstantan loĝantaron de 7.461 homoj (2002). La ĉefa vilaĝo nomiĝas Sant Francesc Xavier (*San Francisco Javier* en la hispana).

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.formentera.es 
* http://www.cief.es  pri Ibizo kaj Formentero
* http://www.todoformentera.com  
* http://www.totformentera.com  Turismaj informoj

Dosiero:Ibiza flag.svg|Flago de insuloj Ibizo kaj Formentero
Dosiero:Formentera.jpg|
Dosiero:Poloha ostrova Formentera.png|Formentero en mapo de Balearoj
Dosiero:Obec Formentera.png|
Dosiero:Escut de Formentera.svg|Signo de Formentero


Kategorio:Insuloj en Hispanio
Limo (apartigilo)

La vorto **limo** eble signifas...

* Por la perua urbo, vidu ĉe **Limo**.
* En la matematiko, vidu ĉe limeso
* Por la imaga linio inter apartaj lokoj, vidu
** bordo
** limo (geografia linio)
*** Lima kastelo - kastelo troviĝanta sur limoj
* Momento, kiam finiĝas iu difinita tempo
* En figura senco: punkto, kie finiĝas fizika aŭ morala povo.
* En la parolata lingvo ĝi kelkfoje estas mallongigo por Limonado aŭ Limuzino

## Proverbo 
Ekzistas pluraj proverboj pri limo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Fonto 
*
Konakrio

eta
**Konakrio** (oficiala formo ***Conakry***, malnova formo ***Konakry***) estas ĉefurbo de Gvineo (iama *franca Gvineo*).

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km², tiel ĝi estas la plej granda urbo de la lando.

## Geografio 
La urbo Konakrio situas en Okcidenta Gvineo sur duoninsulo en Atlantiko.

La jara averaĝa temperaturo estas , la jara precipitaĵo sumas 3800&nbsp;l/m². La seka sezono daŭras de novembro ĝis majo.
### Geografiaj elementoj
* Îles de Los

## Historio 
Konakrio estis komence fiŝista vilaĝo, kiun okupis en 1887 Francio kaj evoluigis ĝin al urbo.

Konakrio estas ekde 1890 ĉefurbo de franca Gvineo, hodiaŭ Respubliko Gvineo.

## Ekonomio 
Konakrio estas ekonomia centro de la lando kun produktado de nutraĵoj kaj veturiloj.

La urbo disponas pri grava haveno ĉe Atlantiko, tra kiu oni eksportas i.a. bananojn kaj aluminion.

La urbo havas universitaton ekde 1963.

## Klimato 
En  tropika klimato regas. Jare pluvas po 3784&nbsp;mm. Inter decembro-marto apenaŭ pluvas. La temperaturo varias inter 20-.


Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Urboj de Gvineo
Kategorio:Milionurboj
Numero

**Numero** estas orda numeralo, kaj do montras la pozicion de objekto en vico, ekzemple "unua", "dua", ..., "antaŭa", "sekva", ..., "antaŭlasta", "lasta".

Ĝi povas signifi ankaŭ objekton, kiu okupas la koncernan pozicion; ekzemple eblas paroli pri la "...-a numero de gazeto".

## Numero kaj nombro 
Numero estas simila al natura nombro, sed havas restriktojn koncerne la eblajn operaciojn.
Ne eblas adicii aŭ multipliki numerojn, ĉar ili ja estas pozicioj.
Tamen eblas adicii *nombrojn* al numeroj aŭ multipliki numeron je nombro:
* La rezulto de adicio de numero kaj nombro estas numero, kiu distancas de la origina numero tiom, kiom indikas la nombro. Ekzemplo: la 14-a pozicio plus 3 estas la 17-a pozicio.
* La rezulto de multipliko de numero *n* kaj nombro *a* estas numero, kies pozicio estas la *a*-oblo de *n*. Ekzemplo: la 5-oblo de pozicio 14 estas pozicio 70.

### En lingvoj 
En kelkaj lingvoj la konceptoj de *nombro* kaj *numero* estas malfacile distingeblaj; efektive oni ofte identigas numeron kun la aro de ĉiuj numeroj ne superantaj ĝin (ekzemple oni identigus la numeron "la 3-a" kun la numeroj 1-a, 2-a kaj 3-a, do kun la nombro 3.

### En sciencoj 
En informadiko tre utilas distingi numerojn kaj nombrojn.
En matematiko tiu distingo necesas pro almenaŭ du faktoj:
* Naturajn nombrojn eblas plivastigi al entjeraj nombroj, racionalaj nombroj, reelaj nombroj kaj kompleksaj nombroj. Pri numeroj tio ne havas sencon.
* Kiel montris Georg Cantor, la koncepto de numero (au vicmontra nombro) estas tre grava en la kampo de nefiniaj aroj.

eta|maldekstra|180px|

## Vidu ankaŭ 
* Nombro
* Malfinio
* Postanta orda numero
* Limiga orda numero
* Kardinalo
* Numeralo

Kategorio:Entjeroj
Kategorio:Numeralo
Kitakjuŝo

**Kitakjuŝo** (japane: 北九州市 [kita-kjū-ŝū -ŝi], Hepburn: *Kitakyūshŭ-shi*, Kunrej: *Kitakyûsyû-si*, do [Kitakjuŝu-ŝi]) estas Granda Urbo kun Esceptoj en la regiono Kjuŝuo de Japanio. La urbo situas en la gubernio Fukuoka. Ĝi estas plej granda urbo de insulo Kjuŝu. Ĝia loĝantaro estis 983 000 (en 2010).

La urbo estiĝis en 1963 per kunigo de kvin komunumoj, nome Kokura, Jahata, Moĝi, Vakamacu kaj Tobata. La urbopartoj rezervis sian iaman karakterizaĵon. Kokura estis pli frue militista apogpunkto, hodiaŭ gravas la ŝtal- kaj la maŝinproduktado, sed ankaŭ la komercado. En Jahata funkcias fermetalurgiaj kaj kemiaj fabrikoj, cementaj kaj vitraj uzinoj. En Moĝi dominas la havena funkcio, oni prilaboras tie la alvenantan nafton. Vakamacu estas grava haveno kun ŝipkonstruado, kolormetalurgia kaj kemia industrio. 

Gravaj vidindaĵoj de la urbo estas la sanktejo de la Mekari-ĝinĝo, la fortikaĵa palaco Kokura-ĝo, kaj la pendpontoj Vakato Óhasi kaj Kanmon.

La Nova Flughaveno de Kitakjuŝu malfermiĝis en 2006. 

Kokura estis la unua celo de la usona atombombado je la 9-a de aŭgusto 1945, sed la urbon kovris dika nubaro, pro tio la atombombo estis ĵetita al la dua celo Nagasako.

"Kita" signifas "Norda."

## Kvartaloj 
* Kvartalo Jahatahigaŝi
* Kvartalo Jahataniŝi
* Kvartalo Kokurakita
* Kvartalo Kokuraminami
* Kvartalo Moĝi
* Kvartalo Tobata
* Kvartalo Vakamacu

## Vidu ankaŭ 
* Tajheja Megalopolo
* KitaQman

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Gubernio Fukuoka
Kategorio:Urboj de Japanio
Batava Respubliko

La **Batava Respubliko** (nederlande: *Bataafse republiek*; 1795-1806) estis respubliko, kies teritorio pli-malpli konformis al tiu de la nuna Nederlando. Ĝi estis fasonita laŭ la modelo de la Franca Respubliko, kies satelita ŝtato ĝi estis.

La Batava Respubliko estis fondita unu tagon post la fuĝo de *stadhouder* princo Vilhelmo la 5-a de Oranje-Nassau al Britio kaj signis la finon de la Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj. Progresemaj burĝoj per la Batava Respubliko enkondukis centran ŝtatordigon kaj kleristajn renovigojn, influitajn de la Franca Revolucio. Tamen la nova ŝtato ne estis stabila (okazis pluraj ŝtatrenversoj) kaj estis sub forta influo de Francio. Napoleono anstataŭigis la Batavan Respublikon per la Reĝlando Holando, kiun estris lia frato.

La respubliko estis nomita je la Batavoj, gento el roma epoko, kiu ekde la frumoderna periodo estis konsiderata kiel la prapatroj de la nederlandanoj.

Multaj reformoj de la Batava Respubliko estis daŭrigitaj en la Reĝlando Nederlando, kiu kreiĝis post la fino de la franca okupado en 1814.

## Vidu ankaŭ 
* Franca revolucio de 1789
* Francaj revolucioj

## Eksteraj ligiloj 
* http://home.wxs.nl/~vera0000/costuymen.html La konstitucio de la Batava Respubliko 

Kategorio:Historio de Nederlando
Kategorio:Historio de Belgio
Kategorio:Franca Revolucio
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Napoleonaj ŝtatoj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1795
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1806
Kiuŝuo

**Kiuŝuo** aŭ **Kjuŝuo** ( ; Kunrei: kyûsyû; transliterigo Hepburn: kyūshū  – «naŭ provincoj») estas la tria plej granda insulo en Japanio kaj la 37-a plej granda insulo en la mondo. La **regiono Kiuŝuo** enhavas ĉirkaŭajn insulojn kiel Okinavon.

## Gubernioj 
La insulo enhavas la guberniojn:
* Fukuoka ĉefa gubernio, plej loĝata kaj internacia flughaveno.
* Kagoŝima estas la plej suda.
* Kumamoto
* Mijazaki
* Nagasaki
* Ōita
* Saga

Kaj Okinavo situas sud-okcidente al la insulo Kjuŝuo.

## Nomo 
La nomo *Kyūshū* (japane:九州, "Naŭ Gubernioj") estas el jenaj naŭ malnovaj gubernioj.
# Chikuzen-no-kuni
# Chikugo-no-kuni
# Hizen-no-kuni
# Higo-no-kuni
# Fuzen-no-kuni
# Bungo-no-kuni
# Hyūga-no-kuni
# Ōsumi-no-kuni
# Satsuma-no-kuni

## Ekozono 
Biogeografie Kjuŝuo troviĝas en la Ĉin-Japana ekoprovinco de la Palearkta ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso ( WWF ).

## Kulturo 
* Kiuŝua dialekto

## Esperanto-movado 
* Kjuŝua Esperanto-Ligo (KEL)https://sites.google.com/site/esperantokel/
* La 87-a Japana Kongreso de Esperantistoj en Kjuŝu en 2013 http://www.jei.or.jp/evento/2013/Kjuŝu-Kongreso2013_jp+eo.pdf

## Referencoj 

Kategorio:Insuloj en Japanio
Izumi

**Izumi** estas komuna nomo de diversaj lokoj en Japanio:

*Izumi (Kagoŝima) (出水市 [izumi-ŝi]) — urbo en Gubernio Kagoŝima
*Izumi (Osaka) (和泉市 [izumi-ŝi]) — urbo en Gubernio Osaka
*Distrikto Izumi (出水郡 [izumi-gun]) — distrikto en Gubernio Kagoŝima
*Izumi (Jokohamo) (泉区 [izumi-ku]) — kvartalo de Jokohamo
*Izumi (Sendajo) (泉区 [izumi-ku]) — kvartalo de Sendajo
*Izumi (vilaĝo) (和泉村 [izumi-mura]) — vilaĝo en Gubernio Fukui
Bulbo

**Bulbo** (latine *bulbus*) estas subtera vertikala ŝoso (tigo), kiu havas karnecajn modifiĝintajn foliojn (aŭ dikiĝintajn folibazojn) uzatajn kiel nutrajn deponorganojn ĉe kelkaj travintraj plantoj. Aliaj specoj de deponaj organoj (kiel bulbotuberoj, rizomoj, kaj tuberoj) estas malofte kaj erare rigardataj kiel bulboj.

La bulbaj bazfolioj (ĉe kies bazoj kreskas **bulberoj** (ekz. ajlero) ĝenerale ne kreskas al veraj folioj, sed entenas nutrajn materialojn, kiuj ebligas al la planto travivi nekonvenajn cirkonstancojn. La bazfolioj povas superkreski kaj ĉirkaŭpreni la bulban centron kiel ĉe lilioj, aŭ povas komplete ĉirkaŭpreni la internajn regionojn de la bulbo, kiel ĉe la ordinara cepo. Modifiĝintaj tigoj formas la bazon de la bulbo kaj la planto kreskas el tiu bazo. El la suba parto de la bazo elkreskas radiko kaj el la supra parto novaj tigoj kaj folioj.

Kultivataj plantoj kiuj havas verajn bulbojn:
* cepo, ajlo, kaj aliaj Allium-specioj
* lilio, tulipo, kaj aliaj specioj de liliacoj
* amarilidacoj, *Hippeastrum*, *narciso*, kaj aliaj specioj de amarilidacoj
* kelkaj specioj de *irido*

Kelkaj epifitaj orkideoj havas bulbosimilan, subteran deponan organon, nomatan *ŝajnbulbo*.

En ĉiutaga parolado oni ofte diras bulbo por cepo kaj similformaj estaĵoj (supro de ortodoksa preĝejo; bulba kupolo).

En anatomio, bulbo estas pli dika ekstremaĵo de iuj organoj.

## Vidu ankaŭ 
* Efemera planto
* bulbilo, harbulbo, okulbulbo, mjelbulbo

Dosiero:Shallots - sliced and whole.jpg|
Dosiero:Alliumvineale1web.jpg|
Dosiero:Allium fistulosum bulbifera0.jpg|
Dosiero:Blumenzwiebel-keimt.jpg|

Kategorio:Plantomorfologio
Ganĝo

**Ganĝo** estas grava urbo en Azerbajĝano, fondita en la 5-a jarcento.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². En 2005 estis raportitaj 303 268 loĝantaro.

## Historio 
Ĝis 1804, en 1918-1935 kaj post sendependiĝo de Azerbajĝano la urbo nomiĝas Ganĝo. En 1804-1918, dum periodo de la Rusia Imperio, ĝi nomiĝis Jelizavetpol. Ekde 1935 la urbo nomiĝis Kirovabad omaĝe al Sergej Kirov, la fama revolucia aganto mortinta en 1934. Lian nomon oni kunigis kun la persa vorto *abad* ("urbo"), do formiĝis *Kirovabad*.

En 1972 ĝia loĝantaro estis 195 mil personoj. En sovetia tempo la urbo estis la dua (post Baku) plej grava industria kaj kultura centro de la Azerbajĝana Respubliko.

En oktobro 2020 dum la batalado en Montara Karabaĥo la urbo estis kelkfoje bombardita de armenaj misiloj, kiuj trafis loĝdomojn, mortiginte dekojn da civiluloj. La armeo de defendo de Montara Karabaĥo asertis ke ĝi celis militajn objektojn.

## Vidu ankaŭ 
* Internacia flughaveno Ganĝa

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ganca.net  
* http://www.iranica.com/articles/v10f3/v10f372.html  
* http://www.gateway.az/cgi-bin/cl2_gw/browse.cgi?lang=en&topic=000e01  
* http://www.emporis.com/en/il/pc/?id=100197&aid=3&sro=1  

*
Kategorio:Urboj de Azerbajĝano
Bulbotubero

La **bulbotubero** () aŭ **firma bulbo** aŭ (laŭ PIV evitinde) **kormo** () estas la mallonga, vertikala, ŝvelinta subtera tigo (bulbosimila tubero) de plantoj (kutime ĉe unukotiledonaj), servanta kiel rezervaĵa organo por travivi vintron aŭ aliajn malfavorajn kondiĉojn kiel someran sekegon kaj varmegon (trasomerumo). La bulbotubero estas tipe ĉirkaŭata de protekta maldikaj membranoj, tunikoj aŭ skvamoj. Interne la bulbotubero konsistas el amelo-entenaj parenĥimaj ĉeloj. La bulbotuberoj povas esti elfositaj kaj uzataj por plurobligo (reprodukto) de la planto (ekz. taro aŭ kolokasio). Ili estas similaj ekstere al bulbo, tiel oni kelkfoje erare nomas ilin per tiu nomo.

## Ekzemploj 
Jen kelkaj specioj de kultivataj plantoj, kiuj havas bulbotuberojn:
* Multaj plantoj el la familio iridacoj, kultivitaj por siaj floroj (*krokuso*, *gladiolo*, *iriso*, kaj *Montbretia*)
* kolokasio (taro) kaj similaj plantoj de arumacoj.

Colocasia esculenta dsc07801.jpg|Bulbotuberoj de *Colocasia esculenta*
CormAnatomy5686.jpg | Bulbotubero de *Crocosmia*
Corm.jpg | Bulbotubero de *Gladiolus*
Crocus chrysanthus - dorothy.jpg | Bulbotuberoj de *Crocus chrysanthus*
Kabuyea hostifolia - corms (8375553285).jpg | Bulbotuberoj de *Kabuyea hostifolia*
Banana corm.jpg | Bulbotuberoj de la banano (*Musa*)

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Rizomo
* Plantaj vivoformoj laŭ Raunkiær
* Tubero

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Plantomorfologio
Rezervaĵa organo

**Rezervaĵa organo** aŭ (stoka organo) de planto estas speciale modifiĝinta organo por stoki energion (ĝenerale en formo de amelo) aŭ akvo. Rezervaĵaj organoj kreskas plej ofte subtere, kie ili estas pli bone protektitaj kontraŭ damaĝo. Oni povas rigardi la fruktojn de la plantoj ofte supertera rezervaĵa organo.

La stokado okazas en la bazhistoj, kiuj povas deponi al en ĉeloj amelon, proteinon, oleon. Tiu deponado okazas plej ofte en la ĉela leŭkoplasto, sed ankaŭ en aliaj lokoj kiel vakuolo (sukero, akvo ĉe kakto) kaj la ĉelmuro (hemicelulozo, akvo). La deponaj parenkimoj troviĝas en ekstera histo de la radikoj, de la tigo, sub la formi de rizomoj, tuberoj, bulboj, pivotradikoj, fruktomuro, en la grajnoj, kotiledonoj ktp.

Pro la granda energia enteno de la rezervaĵaj organoj, tiuj plantoj servas por la homa nutrado gravajn produktojn kaj ĉefnutraĵojn. Plej gravaj ekzemploj estas patato (tubero), dolĉa potato (tubera radiko) kaj taro (bulbotubero).

La ĉefaj grupoj de la deponaj organoj :
* bulbo
* bulbotubero (aŭ kormo)
* tubero
* rizomo
* tubera radiko
* pivotradiko
* hipokotilo
* ŝajnbulbo

## Vidu ankaŭ 
* Radiklegomo

Kategorio:Plantomorfologio
Bankroto

eta|dekstre|200ra|Averto ĉe montrofenestro pri fermo de vendejo pro ebla bankroto
eta|dekstre|200ra|Evoluo de bankrotoj en Germanio en 1970
**Bankroto** estas leĝe konstatita nepovo pagi siajn ŝuldojn.
En tiu senco ĝi estas preskaŭ sinonimo de **nesolventeco** aŭ de pagĉesigo.
En kelkaj landoj bankroto signifas aldone fraŭdon kontraŭ leĝoj, kiuj protektas kreditorojn okaze de nesolventeco.

En la plej multaj landoj ekzistas leĝoj pri bankroto, kiuj havas precipe tri celojn:
* malhelpi, ke debitoro profitu el ŝajnigita nesolventeco aŭ provoku nesolventecon per nepravigeblaj ekonomiaj riskoj (ekz. certaj spekuladoj);
* certigi, ke ĉiuj kreditoroj de nesolventulo egale aŭ en leĝe regulita rangordo profitu de la restantaj havaĵoj de la bankrotinto;
* ebligi, ke bankrotinto liberiĝu de siaj ŝuldoj kaj havu la ŝancon je "nova komenco".

Deklaro de bankroto kutime signifas, ke
* oficiala administranto transprenas la negocojn de la nesolventulo
* la nesolventulo ne plu rajtas komerci aŭ disponi pri siaj posedaĵoj
* unuopaj kreditoroj ne plu rajtas fari individuajn interkonsentojn kun la nesolventulo

Etimologio: La vorto *bankroto* devenas el la itala lingvo, en kiu *banca rotta* origine signifas "rompita (servo)tablo". Laŭtradicie la servotablon (*banca*) de nesolventa monŝanĝisto ("bankisto") oni rompis por indiki, ke li ne plu komercas.

## Grandaj bankrotoj 
Inter plej grandaj ŝokoj en la turisma merkato estis kolapso de la Thomas Cook Group, la plej malnova turisma firmao en la mondo, kiu la  anoncis sian bankroton kaj tujan nuligon de ĉiuj flugoj kaj mendoj. En tiu momento la kompanio havis pli ol 100 aviadilojn, 9000 dungitojn kaj eksterlande troviĝis 150 mil ĝiaj klientoj, perdintaj siajn flugojn hejmen.

## Vidu ankaŭ 
* Borel, Jean 1910/1922 : *Komerca Korespondo*, Möller & Borel, Berlino, 48 paĝoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.uscourts.gov/bankruptcycourts.html  
* http://strategis.ic.gc.ca/epic/internet/inbsf-osb.nsf/en/home 
* http://www.student-loan-bankruptcy.ca 
* http://www.uscourts.gov/bankruptcycourts/resources.html  


Kategorio:Komerca juro
Bill Bryson

**Bill BRYSON** (naskiĝis la ) estas anglalingva verkisto de amuzaj libroj pri scienco, pri la angla lingvo kaj pri vojaĝado. Li naskiĝis en Des Moines, Iovao, en Usono, sed transloĝis en 1977 al Britio, kie li loĝas nun.eta|dekstra|Bill BrysonLiaj plej famaj verkoj estas titolitaj *A Short History of Nearly Everything* (2003), *The Lost Continent* (1989), *Mother Tongue* (1989), *Neither Here Nor There* (1993), *Made In America* (1994), *Notes From a Small Island* (1995), *African Diary* (2002) kaj *At Home: A Short History of Private Life* (2010).

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
John Sheppard

Muziko → klasika muziko

**John SHEPPARD** (naskiĝis ĉirkaŭ 1515, mortis 1559 aŭ 1560) estis angla komponisto kaj orgenisto.

Li estis ĥormajstro ĉe Magdalena kolegio, Oxford el 1543 al 1548, kaj estis Ĝentilhomo de la Ĉapelo Reĝa el 1552.

Liaj verkoj, kiuj estas tipe riĉe polifoniaj, inkluzivas motetojn, du Magnifikatojn, kvin mesojn, inkluzivanta unu bazata sur la kanto "The Western Wynde" (esperante: *la okcidenta vento*) (ankaŭ la bazo de mesoj de John Taverner kaj Christopher Tye), kaj verkojn en la angla lingvo por anglikanaj servoj.

Kategorio:Anglaj komponistoj
Katedralo de Ely

eta|200px|Katedralo de Ely
La **Katedralo de Ely** (plena angla nomo: ''* = la katedrala kirko de la sankta kaj nedividita triunuo de Ely) estas la precipa kirko de la episkopujo de Ely en Cambridgeshire (Anglio).
Ĝi estas la rezidejo de la episkopo de Ely.

En la regiono ĝi nomiĝas "la ŝipo de la torfejo" pro sia formo elstara el la ĉirkaŭa plata kaj malseka pejzaĝo (nomata angle *The Fens* = "torfejo").

## Historio 
### Antaŭaj konstruaĵoj 
La unuan kristanisman konstruaĵon tiulokan fondis *Etheldreda*, filino de la anglo-saksa reĝo de *East Anglia*, naskita en 630 en *Exning* ĉe *Newmarket*.
Ŝi akiris la terenojn de sia unua edzo *Tondberct*, estro de la Sudaj Girvianoj, kaj post sia dua edzeco ŝi tie en 673 fondis kaj mastrumis monaĥinejon.
Post ŝia morto oni konstruis al ŝi relikvokeston en la tiea saksa kirko.
La monaĥinejo kaj granda parto de la urbo Ely estis detruitaj en la dana invado komenciĝintaj en 869/70.

Episkopo *Athelwold'' de Winchester en 970 tie konstruis novan, benediktanan monaĥejon. Post kiam en 1109 la episkopujo Ely estis kreita el parto de la episkopujo Lincoln, la monaĥeja kirko iĝis katedralo.

## Vidu ankaŭ 
* Katedralo

Kategorio:Anglikanismo
Ely
Kategorio:Preĝejoj sub patroneco de Sankta Triunuo
Kategorio:Cambridgeshire
Panteono

eta|
eta|
**Panteono** (greke: παν, *pan*, "ĉio" + θεόν, *theon*, "de la dioj") estas antikva templo dediĉita al ĉiuj diaĵoj (precipe en Romo), monumento al tiuj, kiuj aparte glorigis siajn patrujon.

Laŭ Francisko Azorín **panteono** estas *Templo por ĉiuj dioj, por ĉiaj gloriuloj.* Li indikas etimologion el la greka *pan + theos* (ĉia dio) kaj de tie la latina *pantheon*.

Tre konataj estas:
* la panteono de Romo, konstruita en −27 kaj post forbrulo rekonstruita en 125; ĝi estis templo de ĉiuj oficialaj dioj.
* la panteono de Parizo, sur monteto Sainte-Geneviève; ĝi estis ekkonstruita kiel preĝejo kaj finita en 1790, sed post la Franca Revolucio ŝanĝita al panteono. Ĝia fronto, korint-stila, portas la surskribon "Al la grandaj homoj, la danka patrujo". Ĝi enhavas tombojn aŭ memorejojn de famaj francoj (en 2023 estis 85).
* la nacia panteono de Portugalio; ĝi situas en Lisbono. Ankaŭ ĝi enhavas tombojn de famaj portugaloj; necesas unuanima decido de la parlamento por akceptigi mortinton tie. La unua virino akceptita en la tombejon estis la kantistino Amália Rodrigues (en 2001).

----
Figurasence, **panteono** estas la diaro (tuto de ĉiuj dioj) de unu popolo aŭ religio, ekzemple: 'la inkaa panteono'.

## Vidu ankaŭ 
* Pantheon
* Panthéon
* Preĝejo de Sankta Kruco (Ganna)
* Helena mitologio
* Maŭzoleo

## Notoj 
Kategorio:Romia arkitekturo
Kategorio:Postmorto
Kategorio:Dio
Christopher Tye

**Christopher TYE** (naskiĝis ĉirkaŭ 1505, mortis ĉirkaŭ 1572) estis angla komponisto kaj orgenisto.

Li studis ĉe la Universitato Kembriĝo kaj estiĝis Doktoro de Muziko ambaŭ tie kaj ĉe la Universitato de Oksfordo. Li estis ĥora majstro de Katedralo de Ely ekde ĉirkaŭ 1543. Li rezignis sian postenon en 1561. Li eble estis muzika instruisto al Eduardo la 6-a.

Lia latina eklezia muziko inkluzivas mesojn (notinde unu bazata sur la kanto "the western wynde" (esperante, *la okcidenta vento*), ankaŭ la bazo de mesoj de John Taverner kaj John Sheppard), kaj psalmajn fiksaĵojn. Li ankaŭ komponis verkojn en la Angla lingvo por la Eklezio de Anglio, inkluzive diservojn kaj himnojn, kaj verkojn por ensembloj de praviolinoj, inkluzivantajn pli ol dudek *In nomine* (latine: en la nomo (de la sinjoro)).

Kategorio:Komponistoj de la 16-a jarcento
Kategorio:Anglaj orgenistoj
Kategorio:Anglaj komponistoj
Nigata (urbo)

**Nigata** aŭ **Nijgata** (新潟市 [NIj-gata -ŝi]) estas urbo de Japanio. Ĝi estas la administra centro de la samnoma gubernio Nigata, kaj havas la titolon Granda Urbo kun Esceptoj. Nigata havas pli ol 800 000 loĝantojn. La urbo situas borde de la Japana maro.

* **Koordinatoj:** 

## Kvartaloj 
* Akiha-kvartalo
* Ĉuo-kvartalo
* Kita-kvartalo
* Kounan-kvartalo
* Higaŝi-kvartalo
* Minami-kvartalo
* Niŝi-kvartalo
* Niŝikan-kvartalo

## Geografio 
Ĉe Niigata, la rivieroj Ŝinano kaj Agano enfluas en Maron de Japanio, la du riveroj faris ebenaĵon kaj multajn lagunojn.
Lagunon oni sekigis en rizkampon.

La lago Sakata estis enskribata de Ramsar-Interkonsento.

## Eduksistemo
* Nigata Universitato

## Sportoj
* Albirex Niigata

## Bildaro

Dosiero:Japan niigata map small.png|
Dosiero:Niigata NCM Peasant Rice Farmers House.jpg|
Dosiero:NiigataCity AerialPhoto.jpg|

## Konataj urbanoj 
* Arata Watanabe

Kategorio:Urboj de Japanio
Kategorio:Gubernio Niigata
Niigata

**Niigata** povas signifi:

*Gubernio Niigata (新潟県 [niigata-ken]) — gubernio en regiono Ĉubu en Japanio
*Niigata (urbo) (新潟市 [niigata-ŝi]) — urbo en Gubernio Niigata