Hiskiamo

La **hiskiamo** aŭ **hiosciamo** (*Hyoscyamus*) estas genro de herboj el la  familio de la  solanacoj (*Solanaceae*). La genro havas ĉ. 23 speciojn. Kelkaj, kiel la nigra hiskiamo (*Hyoscyamus niger*) aǔ *Hyoscyamus muticus*, estas jam delonge uzataj kiel kuracplantoj.

## Priskribo 
### Vegetativaj ecoj 
Hiskiamoj estas unujaraj, dujaraj kaj multjaraj herboj, vertikale aǔ horizontale kreskantaj. Ĝi havas altecon de (3 ĝis) 10 ĝis 80 (ĝis 150) cm. La radiko estas ĉe la mallongvivaj plantoj tuberforme dikiĝinta. Multjaraj plantoj havas rizomon.
La ovformaj-oblongaj, eliptaj aǔ ovformaj folioj estas (0,8 ĝis) 2 ĝis 20 (ĝis 30) cm longaj, rande dentaj aǔ lobaj, malofte palmataj. Malofte la planto formas rozedplanton. Ĝenerale la supraj folioj ne havas folitigojn, dum la malsupraj folioj havas 1,2 ĝis 5,0&nbsp;cm longajn.

### Floraroj kaj floroj 
La floroj estas sidantaj aǔ starantaj ĉe mallongaj, 5 ĝis 10&nbsp;mm longaj flortigoj. Ekzistas ankaŭ ĝis 50&nbsp;mm longaj flortigoj. La malsupraj floroj staras unuope en la foliakseloj, la supraj formas densan foliaron. La malsupraj floroj staras unuope en foliakseloj, la supraj formas densan, grapolan aǔ spikan, cumecan floraron kun folioj.

La kaliko de la kvinnombraj floroj estas  (6 ĝis) 10 ĝis 16 (ĝis 28) mm longa, tub-, sonorilforma, urno- renverse konus-forma aǔ malofte ujoforma: la rando estas denta aǔ loba. La korona tubo estas samlonga aǔ  2,5-oble pli longa ol la kaliko. La korono longas 8 ĝis, malofte 20&nbsp;mm (eĉ ĝis 50&nbsp;mm) longa. Ĝi estas orflava, flave blanka, helklare violkolora aǔ blankeca, parte ankaŭ kun malhela reto. La koronaj loboj estas samgrandaj, mallongaj kaj rondecaj.

La stamenoj estas bone videblaj kaj en la mezo kunkreskintaj. La anteroj longas 2,9 ĝis 3,8&nbsp;mm.

### Fruktoj kaj semoj 
[eta|maldekstre|fruktoj de la [nigra hiskiamo]]
[eta|semoj de la [nigra hiskiamo]]
La frukto estas speciala formo de la kapsulfrukto, nomata piksidio (kovrilkapsulo).  Ĝi longas (5 ĝis) 9 ĝis 15&nbsp;mm. La kapsulo enhavas inter 200 kaj 500 semojn.

### Kromosomnombro kaj enhavosubstancoj  
Oni esploris minimume sep el la 23 konataj specioj pri ilia kariotipo. Oni nombris kromosoman bazonombron de x = 14 aǔ x = 17.

Kelkaj specioj de la genro enhavas alkaloidojn, hiosciaminon kaj skopolaminon. En la specio nigra hosciamo (*Hyoscyamus niger*) oni trovis vianolidojn.

## Disvastigo kaj habitato 
Origine la specioj de hiskiamo kreskas en Eŭropo, en Nordafriko ĝis Ĉinujo kaj Hindujo, sur la  Kanariaj insuloj kaj en Madejro. Kiel neofito ĝi kreskas en la nordo de Usono, Kanado, respektive en Aǔstralio. La planto kreskas apud stratoj. Ĝis alteco de 2000 m en la Atlasa montaro kaj ĝis 3000 m  en Himalajo.

[eta|sekcio *Hyoscyamus*: [blanka hiskiamo (*Hyoscyamus albus*)]]
[eta|sekcio *Hyoscyamus*: [nigra hiskiamo (*Hyoscyamus niger*)]]
[eta|sekcio *Chamaehyoscyamus*: *[Hyoscyamus aureus*]]
[eta|subgenro *Dendrotrichon*: [egipta hiskiamo (*Hyoscyamus muticus*)]]

## Sistematiko 
La genro konsistas el ĉ. 23 specioj..
; subgenro *Hyoscyamus*
* sekcio *Hyoscyamus*
** subsekcio *Hyoscyamus*
*** *Hyoscyamus reticulatus* L.: Ĝi hejmiĝas en okcidenta Azio kaj Kaǔkazio 
*** *Hyoscyamus pojarkovae* SCHÖNB.-TEM.: Ĝi hejmiĝas en Irano, Irako, Sirio kaj Egiptujo 
*** *Hyoscyamus kurdicus* BORNM.: Ĝi hejmiĝas en Sirio
*** *Hyoscyamus leucanthera* BORNM. & GAUBA: Ĝi kreskas en Irano 
*** *Hyoscyamus afghanicus* POJARK.: Ĝi hejmiĝas en Afganio
*** *Hyoscyamus multicaulis* RECH.F. & EDELB.: Ĝi hejmiĝas en Afganio
*** *Hyoscyamus squarrosus* GRIFF.: Ĝi hejmiĝas en Afganio, Irano, Turkmenio kaj Pakistano
*** *Hyoscyamus kotschyanus* POJARK.: Ĝi hejmiĝas en Irano 
*** *Hyoscyamus arachnoideus* POJARK.: Ĝi hejmiĝas en Irano
*** *Hyoscyamus turcomanicus* POJARK.: Ĝi hejmiĝas en Antaǔazio 
*** nigra hiskiamo (*Hyoscyamus niger* L.): La hejmregiono estas Eŭropo, Nordafriko kaj Azio
** subsekcio *Pusilli*
*** *Hyoscyamus pusillus* L.: La hejmregiono estas Azio, Ruslando kaj Egiptujo 
** Subsekcio *Adictyi*
*** blanka hiskiamo (*Hyoscyamus albus* L.): la hejmregiono estas suda kaj sudorienta Eǔropo, Nordafriko, Makaronezio kaj proksima oriento
*** *Hyoscyamus cylindrocalyx* RECH. F.: Ĝi hejmiĝas en Antaǔazio
*** *Hyoscyamus desertorum* (ASCH. EX BOISS.) TÄCKH.: la hejmregiono estas Egiptujo, Israelo kaj Jordanio 
* sekcio *Chamaehyoscyamus*
*** *Hyoscyamus aureus* L.: la hejmregiono estas Egiptujo kaj okcidenta Azio; neofito en Kreto 
*** *Hyoscyamus senecionis* WILLD.
* sekcio *Pumilio*
*** *Hyoscyamus leptocalyx* STAPF EX BORNM.: Ĝi hejmiĝas en Turkujo 
*** *Hyoscyamus longepedunculatus* C.C.TOWNS.: Ĝia hejmregiono estas Irako.

;subgenro *Dendrotrichon* SCHÖNB.-TEM. 
*** *Hyoscyamus orthocarpus* SCHÖNB.-TEM.: La hejmregiono estas  Irano
*** egipta hiskiamo (*Hyoscyamus muticus* L.): La hejmregiono estas norda Afriko kaj proksima oriento
*** *Hyoscyamus boveanus* ASCH. & SCHWEINF.: La hejmregiono estas  Egiptujo kaj  la Sinai-duoninsulo
*** *Hyoscyamus falezlez* COSS. (ankaŭ subspecio de *Hyoscyamus muticus* ): La hejmregiono estas Afriko
*** *Hyoscyamus nutans* SCHÖNB.-TEM.: La hejmregiono estas Irano
*** *Hyoscyamus rosularis* SCHÖNB.-TEM.: La hejmregiono estas Irano 
*** *Hyoscyamus tenuicaulis* SCHÖNB.-TEM.: La hejmregiono estas Irano 
*** *Hyoscyamus insanus* STOCKS
: La hejmregiono estas Afganio, Pakistano kaj Irano.

## Referencoj 
## Literaturo 
* Armando T. Hunziker: *Genera Solanacearum: the genera of Solanaceae illustrated, arranged according to a new system.* A. R. G. Gantner Verlag K.G., Ruggell, Liechtenstein 2001, ISBN 3-904144-77-4.

Kategorio:Solanacoj
Kategorio:Plantoj kun psikotropaj substancoj
Kategorio:Venenaj plantoj