Udino

**Udino** (, , , ) estas urbo en Italio en la regiono Friulo-Venecio Julia (46° 04'N, 13° 14'E). Iam la urbo estis ĉefurbo de la tiama provinco Friulo, la okcidenta parto de la regiono Friulo-Venecio Julia, sed post la kreado de la Provinco Pordenono en okcidenta Friulo, Udino iĝis ĉefurbo de la orienta parto de Friulo, kiu ekde aprilo 2018 ne plu nomiĝas oficiale Provinco Udine - nun ĝi formale estas administra unuo nomata * kaj Udino estas ĝia administra centro. Fine de  en la komunumo vivis , kvankam se oni konsideras ankaŭ la antaŭurbon, la nombro atingas ĉirkaŭ 167 000 loĝantojn. Kristanaj patronoj estas la sanktuloj Hermagoras kaj Fortunatus, kies komuna memortago, la 12-a de julio, sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj Campoformido, Pasian di Prato, Pavia di Udine, Povoletto, Pozzuolo del Friuli, Pradamano, Reana del Rojale, Remanzacco kaj Tavagnacco. Ĝia mezuma alteco super la maro estas 113 metroj.

La urbo estis fondita en 983, historia ĉefurbo de la regiono Friulo. Ĝi estis sub regado de la Venecia Respubliko kaj Aŭstria Imperio ĝis aliĝo al la Itala Reĝlando en 1866.

## Vidindaĵoj 
Gravaj monumentoj estas

* Kastelo kiu dominas la urbon
* Metropola Katedralo de la Anunciacio de Sankta Maria
* *Palazzo Patriarcale*, unu el la plej famaj el la palacoj en la urbo, sidejo de la ĉefepiskopejo.

* *Palazzo Valvason-Morpurgo* estas la sidejo de la Departemento pri Turismo kaj Kulturo kaj turisma informpunkto. Lokita en via *Savorgnana*, la vilao en novklasika stilo datiĝas de la 18-a jarcento kaj estis donacita al la urbo Udino en 1969. Ĝi havas ĝardenon kun apuda verando. Post la restaŭro, ĝi enhavas la "Projektajn Galeriojn" kiuj elmontras la arkitekturon kaj dezajnoarkivojn.

Aliaj vidindaĵoj estas ankaŭ la palacoj *Libertà* kaj *San Giacomo,'' centre de la urbo.

Dosiero:Udine center.JPG|Centro de Udino
Dosiero:UdinePiazzaLibertàeLoggiaSanGiovanni.jpg|Placo de la libereco (Piazza Libertà) kaj Loggia San Giovanni
Dosiero:Udine-Torredellorologioparticolare.jpg|Turo de la horloĝo (Torre dell'orologio)
Dosiero:Udine-panoramadalCastelloversonord.jpg|Udino - panoramo
Dosiero:Udine-PiazzaLiberta.jpg|La loggia di San Giovanni kun la kastelo
Dosiero:Udine piazza Libertà 01.jpg|La loggia di San Giovanni
Dosiero:Art Noveau buildings in Udine.jpg|Konstruaĵo en secesia stilo (Art Nouveau) en Udino
Dosiero:Udine-stazionefacciata.jpg|Fervoja stacidomo en Udino

### Festoj 
La ĉefaj festoj en la urbo Udine:

* La 12-an de julio, festo de la patronoj, sanktaj Hermagoras kaj Fortunatus
* La 25-an de novembro, la festo de Sankta Katarina

## Etnaj minoritatoj 
El la kvar provincaj ĉefurboj de la regiono Friuli-Venecio Julia, la 31-an de decembro 2019 Udine havis la duan plej altan procentaĵon de eksterlandaj loĝantoj: 13 880 ĉeestoj aŭ 14,0% de la tuta loĝantaro, pli alta ol la regiona mezumo de 9,2%.

# Rumanio, 2 642 (19.0%)
# Albanio, 1 677 (12.1%)
# Ukrainio, 1 187 (8.6%)
# Ganao, 761 (5.5%)
# Serbio, 628 (4.5%)
# Ĉinio, 574 (4.1%)
# Niĝerio, 560 (4.0%)
# Kosovo, 511 (3.7%)
# Filipinoj, 443 (3.2%)
# Maroko, 433 (3.1%)

## Transporto 
### Fervojo 
La trajnstacio estas la plej grava stacio en la regiono Friuli-Venezia Julia laŭ la ĉiujara nombro da pasaĝeroj kaj estas la finstacio de kvin fervojaj linioj:

* linio al Venecio
* linio al Triesto
* linio por Tarvisio
* linio por Cervignano
* linio por Cividale

### Flughavenoj 
La urbo estas atingebla per aviadilo de la flughaveno Friuli-Venecio Julia, ankaŭ konata kiel la flughaveno Triesto-Ronchi dei Legionari, 38 km de Udine; alia flughaveno estas la flughaveno Udine-Campoformido kiu estas malfermita nur al turisma kaj sporta trafiko je 5 km de Udine. La armea flughaveno de Rivolto troviĝas ankaŭ je 19 km de Udine.

## Esperanto 
En 1907 aperis en Udine la gazeto *Esperanta Abelo*. Ekde multaj jardekoj en la urbo aktivas la loka grupo *Nova Espero*. Inter la lastatempe pli konataj urbaj esperantistoj estas la kanzonisto Emanuele Rovere.

En 2022 en la provinco (aŭ pli ekzakte, vidu supre, la nova 'malcentra regiona unuo Udine') okazis de la 13-a ĝis la 19-a de aprilo la Internacia Junulara Festivalo, organizita de la Itala Esperantista Junularo (IEJ). En la varbaĵo oni indikis ke ĝi okazu en loko "Piani di Luzza, Udine", kvazaŭ la unua nomo estus kvartalo de Udino, sed fakte la evento okazis pli ol 80 kilometrojn pli nordokcidende en la Juliaj Alpoj: "Piani di Luzza" estas vilaĝo en la komunumo Forni Avoltri, kaj per la nomo Udine celiĝis nur la provinco Udine. Plia iritaĵo povus esti ke la renkontiĝo okazis en "komforta, varma, sportema kaj gastema konstruaĵo" nomata *Bella Italia Dolomiti*, do "Bela Italio Dolomitoj", sed kvankam ĝi okazis en montaro, ĝi ne okazis en la montaro Dolomitoj. Tamen ne konatas ke iuj partoprenantoj serioze erarvojis dum la alveno - nur ĉi tie en Vikipedio ekestis aldona ĉapitro pri la IJF en iom malĝusta loko. Sed nun, kiam la ĉapitro ĉi tie jam estis multajn monatojn kaj ne plu estas la risko erarvojigi iun alvenanton, la ĉapitro povu resti ĉi tie.

## Partneraj urboj 
Ĝemelurboj de Udino estas:
* kadra|20ra Albacete (Hispanio)
* kadra|20ra Esslingen (Germanio)
* kadra|20ra Neath Port Talbot (Kimrio, Britio)
* kadra|20ra Norrköping (Svedio)
* kadra|20ra Schiedam (Nederlando)
* kadra|20ra Vienne (Francio)
* kadra|20ra Villach (Aŭstrio)

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala urba retejo
* paĝo pri la urbo en la friula dialekto de la itala 

## Referencoj 

Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Friulo-Venecio Julia
Kategorio:Komunumoj de Provinco Udine