Cyperus rotundus

**Orienta cipero** aŭ **ronda cipero** (*Cyperus rotundus*) ene de la familio de la Ciperacoj (*Cyperaceae*) estas tre disvastigita kaj en multaj regionoj de la mondo. La planto estas manĝebla kaj en prahistorio kaj fruhistorio la planto estis ofte manĝita.

## Priskribo 
[eta|maldekstre|[stolono kun 2 cm granda tubero]]
eta|Kversekco tra trieĝa tigo
eta|maldekstre|folioj
eta|kunmetita floraro kun involukroj
eta|partaj floraroj kun trinombraj floroj

### Ekstera aspekto kaj folio 
La orienta cipero kreskas kiel multjara herba planto kaj atingas alton de 15 ĝis 90 cm. Ekzistas fibroradikoj. La planto formas 2, pli ofte 5 ĝis 12 cm dikajn kaj 1 ĝis 2 mm maldikajn stolonojn.

### Floraroj, floroj kaj frukto 
La flortempo estas en Ĉinujo inter majo kaj novembro. *Cyperus rotundus* uzas C4-metabolon.

## Ekologio 
La diasporoj estas la nuksufruktoj.

## Disvastigo 
La natura disvastigejo de *Cyperus rotundus* estas de meza kaj suda Eŭropo tra Afriko ĝis Orientazio: la planto ankaŭ hejmiĝas en la Kapverdaj insuloj, Azoroj, Madejro, Kanariaj insuloj, Sankta Heleno, Alĝerio, Egiptujo, Libio, Maroko, Tunizio, Okcidenta Saharo, Ĉado, Ĝibutio, Eritreo, Etiopio, Somalio, Sudano, Sokotro, Kenjo, Tanzanio, Ugando, Burundo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Ruando, Kongo, Benino, Burkino, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Malio, Maŭritanio, Niĝero, Niĝerio, Senegalo, Sieraleono, Togolando, Angolo, Malavio, Mozambiko, Zambio, Zimbabvo, Bocvano, Namibio, Svazilando, Sudafriko, Madagaskaro, Komoroj, Maŭricio, Reunio, Sejŝeloj, Saud-Arabujo, Jemeno, Afganio, Kipro, Sinajo, Irano, Irako, Israelo, Libano, Sirio, Turkujo, Armenujo, Azerbajĝano, Ciskaŭkazio, Kazaĥio, Kirgizio, Turkmenio, Uzbekio, Tajvano, la ĉinaj provincoj Anhuio, Gansuo, Guangdongo, Guanĝio, Guiĵuo, Hebejo, Henano, Jianguo, Jianĝio, Ŝaanŝio, Ŝandongo, Ŝanŝio, Siĉuano, Junano, Ĵejjingo kaj Ŝinjiango, la japapanaj insuloj Honŝuo, Kiuŝuo kaj Ŝikokuo, Koreio, Srilanko, Barato, Pakistano, Butano, Nepalo, Andamanoj kaj Nikobaroj, Birmo, Tajlando, Vjetnamo, Indonezio, Malajzio, Filipinoj, Aŭstrio, Svisio, Albanujo, Bulgarujo, Kroatujo, Grekujo (inklude de Kreto), Italujo (inklude de Sardio, Sicilio), Rumanujo, Serbujo, Slovenujo, Francujo (inklude de Korsiko), Portugalujo, Hispanujo (kun Balearoj), Marŝalinsuloj, Mikronezio, nordaj Marianoj kaj Wake insulo.

[eta|kiel [invada planto sur Maui]]

## Historio de la uzo en etnobotaniko kaj kultivado 
La planto estas riĉa je karbonhidrato. Laŭ esploroj de fosilaj dentoj en meza Sudano la planto jam estis uzata en la meza ŝtonepoko kiel nutraĵo 

*Cyperus rotundus* estas uzata ankaŭ en la tradicia ĉina medicino. Gravaj enhavosubstancoj estas eteraj oleoj, alkaloidoj, glikozidoj, flavonoidoj, polifenoloj, sukero, amelo kaj rezino. La ronda cipero estas uzata kiel diuretiko, diaforetiko kaj karminativo.

## Taksonomio 
La unua publikigado de *Cyperus rotundus* okazis 1753 fare de Carl von Linné en *Species Plantarum*, 1, paĝo 45.

## Fontoj 
* Lun-Kai Dai, Gordon C. Tucker, David A. Simpson: *Cyperus.*: *Cyperus rotundus*, S. 232 – textgleich online wie gedrucktes Werk, Wu Zheng-yi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.): *Flora of China.* Volume 23: *Acoraceae through Cyperaceae*, Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 20. August 2010. ISBN 978-1-930723-99-3* Gordon C. Tucker, Brian G. Marcks, J. Richard Carter: *Cyperus.*: *Cyperus rotundus*, S. 169 – textgleich online wie gedrucktes Werk, In: Flora of North America Editorial Committee (Hrsg.): *Flora of North America North of Mexico.* Volume 23: *Magnoliophyta: Commelinidae (in part): Cyperaceae*, Oxford University Press, New York und Oxford, 2002. ISBN 0-19-515207-7
* *USDA Plant Guide*: *Purple Nutsedge - Cyperus rotundus L.*
*  (Abschnitte Trivialname, Systematik und Verbreitung)
* Leroy G. Holm Plucknett, Donald L. Plucknett, Juan V.Pancho, James P. Herberger: ''The world's worst weeds. Distribution and biology.*, The University Press of Hawaii, Honolulu, 1977.
* *Die schlimmsten Unkräuter der Welt* - Datenblatt der Universität Marburg. 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Datenblatt *Cyperus rotundus* bei InfoFlora dem *nationalen Daten- und Informationszentrum der Schweizer Flora*.
* Thomas Meyer: Datenblatt mit Bestimmungsschlüssel und Fotos bei *Flora-de: Flora von Deutschland* (alter Name der Webseite: *Blumen in Schwaben*)
* H. Vibrans: *Malezas de México*: Datenblatt *Cyperus rotundus*.
* Datenblatt *Cyperus rotundus* bei *Mansfeld's World Database of Agricultural and Horticultural Crops*.
* R. J. Smith: *Botanical beads of the world* *Cyperus rotundus L. – Coco grass - Cyperaceae*.
* *Dr. Duke's Ethnobotanical Database*. 
* *Dr. Duke's Phytochemical Database*
* Datenblatt bei Michel H. Porcher et al.: MMPND = *Multilingual Multiscript Plant Name Database*, 1995-2020.
* Ecocrop-Datenblatt der FAO. 
* Datenblatt *Cyperus rotundus'' mit Fotos.

Kategorio:Ciperacoj
Kategorio:Flaŭro de Afriko
Kategorio:Plantoj de Usono
Kategorio:Plantoj de Azio
Kategorio:Plantoj de Eŭropo
Kategorio:Manĝeblaj nuksoj kaj semoj
Kategorio:Invadaj plantospecioj