open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Loksideco

La esprimo **loksideco** (aŭ **fikshejmeco**) signifas la daŭran restadon de la homo ĉe unu loĝloko - kompare al la vivmaniero de ĉasistoj-kolektistoj aŭ nomadoj.

La glaciepokaj ĉasistaj-kolektistaj kulturoj en Eŭropo devis sekvi siajn predobestojn, kiuj sezone migradis de paŝtejo al paŝtejo. Tiuj homoj vivis plejparte kiel nomadoj. La agrikulturo necesigis la loksidiĝon. Aliflanke - precipe en la oriento - per la specialiĝo de kelkaj grupoj al la bestbredado la nomadismo eĉ plilarĝiĝis. 

## Vidu ankaŭ 
* Migrado
* Duonnomadismo
* Transhumano
* Migra kampokultivado
* Nomadismo
*Hejmosido (vivstilo danĝera por la sano)

## Kiel la homoj fariĝis loksidaj 
Kiam la homo vivis ankoraŭ tre nomade, oni migris malantaŭ la sovaĝaj bestoj ĉasocele. La homoj vivis plejparte en grupoj de 20-50 personoj. Ili devis sekvi la bestogregojn, ĉar sen ĉaspredo ili ne havis sufiĉe por manĝi. 
Ĉar estis tro danĝere, kunpreni la virinojn kaj la infanojn al la ĉasado, la homoj konstruis loĝejojn por protekto. Jam tiam ekzistis formo de labordivido: La virinoj, dum la viroj estis ĉasantaj, iris kolekti berojn aŭ pluki graminacojn kaj prizorgi la infanojn. La viroj en malgrandaj hordoj, konsistantaj el proksimume 10 personoj, ekiris por ĉasado. Survoje ili konstruis falfosojn kaj metis kaptoretojn. Antaŭ 13.000 jaroj ili kunprenis al la ĉasado la unuajn hundojn, tiel ili povis mortigi iom grandajn bestojn kaj malgrandajn gregojn. La virinoj praktikis la unuan intencan agrikulturon. Ili kultivis selektitajn grajnojn, fruktojn kaj plantojn. Iom pli poste la homo hejmigis ankaŭ aliajn bestojn kaj plantojn. Ili konstruis ĉirkaŭbaraĵojn, en kiuj ili nun tenis bovojn, ĉevalojn, ŝafojn kaj kortobirdojn. Ĉar la homoj jam ĉiam preferis loĝejojn, ili nun konstruis al si por la propra sekureco malgrandajn vilaĝojn. La viroj pro la propra bestobredado ne plu devis foriri tiom distancen pro ĉasi, sed iom post iom fariĝis loksidaj. La homoj nun povis komenci plani. Ili ne plu tiom dependis de la "kapricoj de la naturo" kaj sia ĉasfortuno kaj ĉaslerteco.

Kategorio:Antropologio
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Vivstiloj
Glatt (Rejno)

eta|dekstra|300px|Glatt post ĝia elfluo el Greifensee
eta|dekstra|300px|Vejro ĉe la elfluo de Glatt el Greifensee
**Glatt** estas rivero en Kantono Zuriko kun longeco de 38,5 km (kun Greifensee, ties ĉefalfluanto Ustermer Aa kaj Chämtnerbach, kiu alfluas al Pfäffikersee, ĝia tuta longeco estas 67 km). Ĝi el fluas el la lago Greifensee kaj alfluas ĉe Rheinsfelden en Glattfelden al la Rejno. La rivero trafluas la distriktojn Uster, Zuriko, Dielsdorf kaj Bülach.

## Homa influo 
La plej granda parto de la rivero estas regulita kaj rektigita. La rivero trafluas la nordorientan parton de la urbo Zuriko kaj super ĝi pasas multnombraj strat- kaj fervojpontoj. Ĝis la jaro 2002 la rivero Glatt estis forte malpurigita por la rubakvo de la norda parto de la urbo Zuriko. En la jaro 2002 estis finkonstruita tunelo por la rubakvo al la moderna akvopurigejo en Limatvalo. Ek de tiam la akvo-kvalito de la rivero re-pliboniĝis.

## Industria utiligiado 
Jam en mezepoko oni utiligis la energion de la rivero per akvomuelejoj. La utiligado de la rivera energio ebligis en la 19-a jarcento la industriigon de la regiono kaj kunrespondecis por la ekonomia prospero de la Kantono Zuriko.

## Komunumoj ĉe la rivero 
Jenaj komunumoj troviĝas ĉe la bordo de Glatt: Fällanden, Schwerzenbach, Dübendorf, Wallisellen, Zuriko, Rümlang, Oberglatt, Niederglatt, Höri, Hochfelden, Bülach kaj Glattfelden.

## Eksteraj ligiloj 
* La rivero Glatt en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Alfluantoj de Rejno
Kategorio:Riveroj de la Svisa Mezlando
Kategorio:Kantono Zuriko
Kategorio:Zuriko
Kategorio:Zurika Unterlando
Adliswil

## Pri la urbo 
**Adliswil** estas urbo kaj komunumo de la distrikto Horgen en Kantono Zuriko en Svislando. Ĝi havis 15783 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro kreskis al 16051 ĝis la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Adliswil troviĝas en la Sihlvalo je la piedo de la monto Uetliberg kaj limas al la urbo Zuriko en nordo. La komunumon trafluas de sudo al nordo la rivero Sihl. La komunumo konsistas el la urbo **Adliswil**, kaj la vilaĝoj Oberleimbach, Sood kaj Rufers. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 7,79 km², de kiuj 31,2% estas kovritaj de arbaro, 20,9% servas por agrikulturo kaj 36,0% por setlado; 9,9% estas trafiksurfaco kaj 1,8% akvejoj.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Adliswil limas en nordo al la urbo Zuriko, en oriento al Kilchberg, en sudoriento al Rüschlikon, en sudo al Langnau ĉe Albis, kaj en okcidento aliflanke de la montoĉeno Albis al Stallikon.

## Ekonomio 
Adliswil gajnis signifon en la 19-a jarcento per la tekstilindustrio. Troviĝis en Adliswil granda ŝpinfabriko. Nuntempe homoj laboras ĉefe en la servo-sektoro, kiel komputilado, bankoj kaj asekuroj. Granda parto de la loĝantaro laboras en la proksima urbo Zuriko.

## Trafiko 
Adliswil troviĝas ĉe la linio de la tiel nomita Sihlval-Fervojo, kiu hodiaŭ estas parto de la regiona trajnreto de la Zurika Trafik-Unio.

## Historio 
Unua dokumenta mencio de Adliswil okazis en 1248 sub la nomo *Adeloswile*. En la jaro 1457 estis konstruita ponto trans la rivero Sihl. En la 15-a jarcento ĉe la Sihl troviĝis akvomuelejo, kiu transiris en la jaro 1406 al la posedaĵo de la urbo Zuriko. Kiel multaj zurikaj urboj, la granda disvolviĝo komenciĝis per la industriiĝo en la 19-a jarcento.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Adliswil (stacidomo)
* Sihlau (stacidomo)
* Sood-Oberleimbach (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Adliswil
* Artikolo pri Adliswil en la Historia Leksiko de Svislando

Kategorio:Urboj de Svislando
Inga (planlingvo)

**Inga** estas miksita planlingvo proponita de Barnett Russell, kiu ankaŭ kreis Suman. Kiel Suma, apriora lingvo ne havis sukceson, li proponis tiun novan projekton, kiu prenas artefaritan gramatikon de Suma kaj  aposteriora vortprovizon de angla lingvo.

Inga havas ĉirkaŭ 2 mil bazajn vortojn. Ne estas artikoloj aŭ fleksio de pluralo, kazoj aŭ verbtempoj. Estas tri helpaj verboj:  *did, will, would* por indiki la verbtempon. La vortordo estas libera.

## Specimenoj
*let we give honor at name of he! (Lasu nin honori lian nomon!)

Kategorio:Modifita angla
Andau

**Andau,** hungare **Mosontarcsa** estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Neusiedl am See. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj.

## Bazaj informoj
* Areo: 47 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2400

## Situo
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ hungara-aŭstra limo, laŭ ĉefvojo Fertőd-Mosonmagyaróvár, la lasta estas proksime.

## Historio
La komunumo estis loĝata jam dum la bronzepoko, poste romianoj loĝadis tie. En 896 hungaraj triboj okupis Karpatan basenon. La unua mencio pri la setlejo devenis el 1487 en formo *Zentho*. En 1529 kaj en 1683 la turkoj, en 1848 banuso Josip Jelačić detruis ĝin. En 1910 2397 da loĝantoj loĝis, plej parte aŭstroj. Ĝis 1920 ĝi apartenis al Moson, al distrikto de Magyaróvár. Poste Andau trovis sin en Aŭstrio, laŭ la landlimo.

Vidindaĵo estas katolika preĝejo omaĝe al Sankta Nikolao el 1747, poste plurfoje trakonstruita - en 1931 aldoniĝis du turoj sur rondaj fundamentoj kiuj igis la preĝejon esti la unua modernisma kirko de Burgenlando. Apud la vilaĝo sala lago troviĝas.

## 1956-2008
Fine de 1956 miloj trapasis la limon el Hungario. Estis tie malgranda ponto inter la du ŝtatoj. Iam la ponto malaperis, sed nuntempe oni konstruis novan ponton kaj monumenton. Inter 1948-1989 tie Fera kurteno troviĝis. Ekde 2008 ambaŭ ŝtatoj apartenas al zono de Schengen, la limoj ĉesis.

## Ĝemelkomunumo
*  Kapuvár, Hungario

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|300px|

Kategorio:Distrikto Neusiedl am See
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Mattersburg

**Mattersburg,** hungare **Nagymarton,** burgenland-kroate **Matrštof** estas komunumo kun urborajto en Aŭstrio estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Mattersburg. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. La nomo signifas kampofortikaĵo, dum la historio oni uzis anstataŭ burg dorf-on, kiu signifas vilaĝo. La hungara nomo devenas de patrono de preĝejo Sankta Marteno.

## Bazaj informoj 
* Areo: 28 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 256 m
* Loĝantaro: 6954 
* Poŝtkodo: 7210
* Telefonprefikso: 0 26 26

## Situo 
Mattersburg situas sur malebenaĵo, en valo, laŭ fervojo Győr-Wiener Neustadt, laŭ ĉefvojo Szentgotthárd-Bratislavo.

## Historio 
Pli frue romianoj loĝis tie. En 895 hungaraj triboj okupis Karpatan basenon, Hungara reĝlando formiĝis en 1000, tiu parto estis limozono. Dum la historio zono de tiu regiono ofte apartenis foje al Hungario, foje al Aŭstrio. La unua mencio pri la urbo devenis el 1202. Katolika preĝejo en 1404, kapelo en la 17-a jarcento, fortikaĵo en nekonata tempo konstruiĝis. Incendioj okazis en 1774 kaj en 1856. En 1910 la urbo havis 3772 loĝantojn (3359 aŭstroj, 358 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon Nagymarton apartenis al Sopron (reĝa departemento), al distrikto de *Nagymarton*, kies distriktejo estis, poste al Aŭstrio, inter 1938-1944 al Germanio.

La komunumo ricevis urborajton en 1926.

## Vidindaĵoj
* romkatolika pilgrimloka kapelo

## Walbersdorf 
Walbersdorf, hungare **Borbolya** estis najbara vilaĝo, en la 1970-aj jaroj aliĝis (kiel urboparto) al Mattersburg.

## Famuloj 
En la tiama Nagymarton naskiĝis:
* hungara botanikisto Pál Kitaibel 
* hungara juristo Pál Hoffmann
* hungara monaĥo Miklós Schmitth
* hungara notario Oszkár Laubheimer
* hungara pastro Iván Ádám
* hungara pentristo Tivadar Alconière.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Distrikto Mattersburg
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Kategorio:Urboj de Aŭstrio
Regiono Žilina

**Regiono Žilina** (Slovake: *Žilinský kraj*) estas unu el la ok slovakaj administraj regionoj. La ĉefurbo estas urbo Žilina. Ĝi lokiĝas en la norda parto de meza Slovakio kaj konsistas el dekunu distriktoj:

* Distrikto Bytča
* Distrikto Čadca
* Distrikto Dolný Kubín
* Distrikto Kysucké Nové Mesto
* Distrikto Liptovský Mikuláš
* Distrikto Martin
* Distrikto Námestovo
* Distrikto Ružomberok
* Distrikto Turčianske Teplice
* Distrikto Tvrdošín
* **Distrikto Žilina**

## Eksteraj ligiloj 
*Oficiala retejo de la regiono  (slovake)


Žilina
Filozofia lingvo

**Filozofia lingvo** aŭ **logika lingvo** estas planlingvo, preskaŭ ĉiam apriora sur bazo de logika aŭ filozofia sistemo. La deirpunkto de tiuj projektoj estas la ideo, laŭ kiu estas eble konstrui lingvon tute logika, aŭ tute apriora, sen la "eraroj" de naturaj lingvoj, kiel antaŭjuĝoj, seksismo, pasioj, influoj de kulturo, ktp.

La plejparto de projektoj de filozofiaj lingvoj aperis en Anglio, Francio kaj Germanio dum 17-a kaj 18-a jarcentoj, sed estas precipe en Francio, post 1790, en revolucia erao, kie la ebleco de krei universalan lingvon, bazita en universala nomenklaturo aŭ klasifiko kaj en ĝenerala gramatiko, okazigis gravan debaton pri la reformo de lingvo kaj la influo de signoj en la procedo de pensado. Oni pensas, en tiu tempo, ke ĉiuj homoj estas egalaj, ne nur en rajtoj, sed ankaŭ en pensado, sekve kulturaj ideoj kontraŭlogikaj estas historiaj kreaĵoj simile al nelogika sistemo de mezurunuoj, kiun oni povis reformi.

Post, la romantismo kaj naciismo de 19-a jarcento, krom la evoluo de la logiko mem, seniluziigis plejparto de homoj pri la ebleco de krei filozofian logikan lingvon, sed  kelkaj homoj daŭris kun tiu ideo. Eĉ en 20-a kaj 21-a jarcento, ĉefe pro miskompreno de lingvistikaj teorioj, kelkaj homoj insistis en filozofiaj lingvoj. La apero de komputiloj, fakte, ebligis la kreon de veraj logikaj "lingvoj" kaj oni ekkomprenis la malsamon inter la maŝina logiko de komputikaj lingvoj kaj de homaj lingvoj.

Hodiaŭaj logikaj lingvoj, kun specifaj celoj, estas Lojban kaj Loglan.

## Kritikoj
Jonathan Swift, jam en 18-a jarcento, ridindigis tiajn sistemojn en la vizito de Gulivero al la Akademio Lagado, kie vortoj eksuziĝis pro aludo al aferoj mem. Kvankam
"komprenitaj en ĉiuj civilizitaj nacioj", diplomitoj troŝarĝiĝis pro
la pezo de siaj aĵoj.

Ĝenerale, oni kritikas filozofiajn lingvojn pro neebleco de memorigado. Oni devas ĉiam pripensi vortojn kaj frazojn kaj tio malfaciligas la memoron, kiel oni povas konstati per matematiko. Vortoj de filozofiaj lingvoj emas, ĝenerale, esti tro proksimaj. Ekzemple, en Universalo, lingvo apogita tiam de scienca akademio de Hispanio, *Ababa* signifas oksigeno kaj *Ababe* hidrogeno, tiu tro malfaciligas memori ke akvo, ekzemple, havas du atomoj el *abeba* kaj unu el *ababa* kaj ne la malo.

## Vidu ankaŭ 
*Eksperimenta lingvo
*Universala lingvo (Leibniz)

Kategorio:Lingvotipoj
Kategorio:Planlingvoj
Kategorio:Aprioraj lingvoj
Pesario

dekstra|250px|eta|Pesario
**Pesario** estas bariera metodo de kontraŭkoncipo. Ĝi malebligas trapenetron de spermoj en la vaginon kaj en vulvon ĝi estas enmetota antaŭ koito.

La pesario estas do ia ĉapeleto el elasta gumo, kiu estas enmetata en la vaginon, kie ĝi agadas kiel bariero por la spermoj, kiuj ne povas veni pro ĝi plu kaj fekundigi la ovolon. Por plialtigo de la efiko ĝi estas ankoraŭ plenigita per spermicida substanco. La pesario estas enmetota en la vaginon maksimume ses horojn antaŭ koito (sed se tio eblas, senpere antaŭ la koito) kaj ĝi ne devus esti restanta tie pli longe ol dudek kvar horoj, sed minimume ankoraŭ ses horoj post la koito, por ke la spermicida gelateno povu pereigi la spermiojn. Dum tiu ĉi tempo, kiam virino havas la persarion en si, ŝi sentas nenion. Uzinte ĝin necesas lavi ĝin per varma akvo kaj sekigi. Unu pesario estus elteninta proksimume unu jaron. Ĝi estas fabrikata en diversaj grandecoj (50 - 105 en diametro), inter kiuj kuracisto devas elekti tiun ĝustan post mezurigo de la vulvo helpe de apartaj kalibraj rondetoj. Tiu ĉi kuracista esploro estas necesa, ĉar ĉe kelkaj neregulecoj de naskorganoj, precipe post descendo de la antaŭa vulva vando, la pesario post la envulvigo ne tenas, kaj tiu ĉi metodo poste fariĝas por virino ne uzebla.

## Pesario kaj ties specoj 
* vagina pesario - ĝi havas ĉirkaŭ la perimetro risorteton
* Cervika pesario - ĝi alsuĉos sin mem al la vulva aperturo

## Vidu ankaŭ 
* Kondomo
* Ina kondomo

Kategorio:Kontraŭkoncipiloj
Akademio Warrington

La **akademio Warrington** (1756 – 1786) estis frutempa kolegio por anglaj religiaj disidentoj lokita en Warrington (Cheshire). Ĝin poste sekvis la kolegio Harris Manchester.

Oni kutime asocias kun la akademio Warrington la jenajn eminentulojn :
* Anna Laetitia Barbauld
* John Goodricke
* Thomas Malthus
* Thomas Percival
* Joseph Priestley

## Referencoj 
* P. O'Brien M.D. entitled "Warrington Academy 1757 - 86: Its predecessors & successors" published by Owl Books ISBN 095143330X.

## Eksteraj ligiloj 
*Jim's Warrington Academy (TTT-ejo)

Warrington
Kategorio:Universitatoj en Britio
Analytical Review

[dekstra|eta|200px|[Joseph Johnson (eldonisto)|Joseph Johnson, kunfondinto de *Analytical Review*.]]
***Analytical Review*** (esperante "Analizrevuo") estis periodaĵo fondita en Londono en 1788 de la eldonisto Joseph Johnson kaj de la verkisto Thomas Christie. Ĝi estis kultura kaj politika gazeto, kiu proponis al siaj legantoj la resumojn kaj analizojn de multaj novaj libroj eldonitaj fine de la 18-a jarcento. Unu el la precipaj aŭtoroj estis Mary Wollstonecraft.

La periodaĵo *Analytical Review* servis kiel utila rifuĝo kaj proparolanto por la novaj radikalaj ideoj de tiu tempo, kaj religiaj kaj politikaj. Kvankam la artikoloj celis neŭtralecon, ili ofte emis kritiki la britan registaron kaj subteni la francajn revolucianojn.

Kategorio:Britaj gazetoj
Kategorio:Anglalingvaj gazetoj
Edoj

La **edoj** (ankaŭ nomataj ***Bini***) aŭ **benina** **popolo** estas afrika etno en Niĝerio de proksimume 2 660 000 homoj. Ili vivas en la federacia subŝtato Edo en la suda parto de Niĝerio. Ili parolas la edoan lingvon kaj estas la posteuloj de la fondintoj de la Benina Imperio. Ili proksime rilatitas al aliaj etnoj kiuj parolas edoidajn lingvojn, kiel la esan, la afemaia, isoko kaj urhobo.

## Etimologio 
La nomo "*Benino*" (kaj "*Bini*") estas finfine portugala koruptaĵo de la vorto "ubini", kiu ekestis dum la regado de la reganto Oba Ewuare, ĉ. 1440. "Ubini", vorto kun la signifo "vundo", uzita fare de princo Oranmiyan, filo de la riĉa reganto de Uhe (Ife) por priskribi la frustriĝon kiun li renkontis post kiam li estis invitita por regi Beninon. *Ubini* poste estis koruptita al *Bini* fare de la miksitaj etnoj vivantaj kune en la centro; kaj plue koruptita al *Benino* ĉirkaŭ 1485 kiam la portugaloj komencis komercrilatojn kun Oba Ewuare donanta al ili koralajn perlojn. eta|Etnoj en Niĝerio|centra|600x600ra

## Tradicia kredo 
alternative=Teatra arta klaso surhavante Edo-kulturajn vestaĵojn kun perlaj kronoj kaj kostumoj|eta|330x330ra|Teatra arta klaso surhavante Edo-kulturajn vestaĵojn kun perlaj kronoj kaj kostumoj
En la tradicia religio de la edoj, ekzistas, krom la homa mondo, nevidebla mondo de supernaturaj estaĵoj agantaj kiel propetantoj por la homa mondo.

## Tradicia arto 
alternative=Etnologia muzeo de Berlino: bronza kapo de reĝino Idia.|maldekstra|eta|Etnologia muzeo de Berlino: bronza kapo de reĝino Idia.
Benina arto estas la arto de la Regno de Benino aŭ Edo-Imperio (1440-1897), antaŭ-kolonia afrika ŝtato situanta en tio kio nun estas konata kiel la suda regiono de Niĝerio.  Ĉefe farita el gisita bronzo kaj ĉizita eburo, Benina arto estis produktita plejparte por la tribunalo de la Oba de Benino - dia reganto por kiu la metiistoj produktis serion da ceremonie signifaj objektoj.

### Punekspedicio 
La malkresko de benina arto okazis ĉe la fino de la 19-a jarcento kiam la brita Benina Punekspedicio de 1897 kaŭzis kripliĝon en la kreado de la artaĵoj. La 18-an de februaro 1897, la britoj alvenis en la urbon Benin por puni masakron. La havaĵoj de la reganto Oba Ewuare kaj lia kortego iĝis militakiro. La objektojn oni traktis kun malmulte da konsidero por ilia rilata signifo; neniu sistema indikado estis konservita de ilia grupiĝo aŭ lokon. Multaj el tiuj objektoj estis venditaj en Londono por pagi la koston de la ekspedicio.

En aprilo 2021 Germanio konsentis resendi al la nuna Niĝerio la beninajn bronzajn skulptaĵojn kiujn iliaj soldatoj prirabis de la Regno de Benino.  Malfrue en 2021 la Smithsonian Muzeo de Afrika Arto en Washington DC diris ke ili havas planojn ankaŭ repatriigi bronzajn skulptaĵojn.

## Lingvo 
La eda lingvo apartenas al la lingvogrupo okcidenta Benue-Kongo-Grupo.

## Vidu ankaŭ 
* Ekpejoj (Ekpeye)
* Listo de afrikaj etnoj

## Referencoj 
Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Niĝerio
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Kategorio:Niĝerio
Pat'Jaune

'''Pat'Jaune''' estas muzikgrupo de Reunio fondita en 1987.

## Biografio 
Deveninta de "Plaine des Cafres" en komunumo Le Tampon, la grupo konsistanta el la tri fratoj Gonthier fariĝos kvaropo kun la virina ĉeesto de Claudine Tarby. Iliaj kanzonoj humure kaj vive elvokas la vivon de etblankuloj nomataj "Yab" aŭ "Pat'jaune" ("Flava piedo"), reference al la koloro de iliaj piedoj, pro laborado en kampoj de safrano.

La muziko de Pat'Jaune estas unika miksaĵo el malnovaj valsoj, polkoj, skotaj dancoj aŭ kvadriloj importitaj el la unuaj setlintoj, el "segao", dum violono kaj banĝo memorigas la kaĵunan muzikon de Luiziano.

Rapide, Pat'Jaune akiras firman reputacion sur scenejo. La membroj de la grupo, same vestitaj per brunaj ĉapeloj, blankaj ĉemizoj, ŝelkoj kaj nigraj pantalonoj, alternas kanzonojn kaj kreollingvajn parolajn interludojn ofte elvokantajn pasintan Reunion. Dank'al ilia sursceneja impono, Pat'Jaune ludis koncertojn en metropola Francio: Festivalo "Africolor" kaj "Transmusicales" de Rennes en 2002, Festivalo "Métis" de Angoulême en 2005, Festivalo "La Guinguette Mobile" en Angoulême kaj "Sentier des Halles" en Parizo en novembro 2006 kaj eksterlande en Honkongo en julio 2002 kaj Internacia Festivalo de Luiziano en Lafayette en 2005.

## Membroj 
* Claudine Tarby (*Claudine*), kanto, perkutinstrumentoj.
* François Gonthier (*Jean Jozume*), kanto, basgitaro, kontrabaso.
* Bernard Gonthier (*Angelo*), kanto, violono, banĝo, mandolino.
* Michel Gonthier (*Jean Firmin*), kanto, gitaro.

## Diskaro 
* *Ti catoune*, Digital Studio Production Discorama, 2002.
* *Youl*, Digital Studio Production Discorama, 1998.
* *Larisé*, Pat'Jaune Production, distribuo Discorama Production.
* ''A l'école des gramounes* (muziko de dokumenta filmo realizita en 2006 de Dominique Barouch).
* *Ticoulitintin, 2007.

## Videografio 
* *En concert: Live* (1 DVD + 1 KD) produktita de Discorama, 2003.
#*Youl*
#*Polka Angelo*
#*Frotté frotté*
#*Volcan*
#*Grande promenade*
#*Nénène*
#*Ti bal*
#*Pot pourri*
#*Série polka*
#*Goyavier*
#*Chouchou*
#*Golette*
#*Tig riff*
#*Ti catoune*

## Muzikvideografio 
* *Polka Angelo*.
* *Ti catoune*.

## Vidu ankaŭ 
* Le Tampon
* Reunio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo
* Artikolo el TTT-ejo Iledelareunion.net
* Notico de TTT-ejo Mondomix
* Videoj en Dailymotion
* Discorama 

Kategorio:Reuniaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1980-1989
Kategorio:Muzikaj grupoj en 1990-1999
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2000-2009
Kategorio:Muzikaj grupoj en 2010-2019
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1987
John Wilkes

**John WILKES** (n. la 17-an de oktobro 1725 – m. la 26-an de decembro 1797) estis brita radikala ĵurnalisto kaj politikisto.

Dum la balotdisputo de Middlesex, li klopodis, por ke ĉiuj balotantoj rajtu determini siajn delegitojn. En 1771, li ludis gravan rolon por obteni, ke la brita registaro permesu al eldonistoj publikigi la transskribon de parlamentaj debatoj. Wilkes tamen iĝis pli kaj pli konservativa, kio malkontentigis radikalojn kaj kaŭzis lian eksigon kiel deputito de Middlesex okaze de la ĝenerala baloto de 1790. Wilkes tiam retiriĝis el politikaj aferoj, kaj ne partoprenis la kreskon de radikalismo en la 1790-aj jaroj.

Kategorio:Britaj politikistoj
Kategorio:Britaj ĵurnalistoj
Anglaj disidentoj

[eta|350px|dekstra|Grandfolia katalogo de disidentoj en [1647.]]
La **anglaj disidentoj** aŭ **anglaj kontraŭuloj** (angle: *english dissenters*) estis la kredantoj el variaj religiaj grupoj aŭ sektoj, kiuj disiĝis de la eklezio de Anglio. Ili kontraŭis iun ajn intermeton de la brita ŝtato en religiaj aferoj, kaj progrese fondis siajn proprajn komunumojn en la 16-a, 17-a kaj 18-a jarcentoj. Multaj el la disidentoj esperis novan, pli protestantan reformo] de la eklezio de Anglio, kaj senreviĝis pro tio, ke la anglaj reĝoj tute kontraŭe klopodis obteni pli grandan kontrolon super la anglikanan eklezion.

La disidentoj mallonge spertis triumfon sub la reĝado de Oliver Cromwell. Ili dividiĝis en multegaj branĉoj aŭ movadoj.

## Grupoj 
* Fosistoj

## Referencoj 
* Fitzpatrick, Martin. "Heretical Religion and Radical Political Ideas in Late Eighteenth-Century England." *The Transformation of Political Culture: England and Germany in the Late Eighteenth Century*. Ed. Eckhart Hellmuth. Oxford: Oxford University Press; London: German Historical Institute, 1990. ISBN 0199205019.
* Philip, Mark. "Rational Religion and Political Radicalism." *Enlightenment and Dissent* 4 (1985): 35–46.

Disidentoj
Disidentoj
Theological Repository

[dekstra|eta|Gravuraĵo de portreto de [Joseph Priestley fare de Charles A. E. Turner (1836).]]
***Theological Repository*** estis periodaĵo fondita kaj eldonita ekde 1769 ĝis 1771 de la 18-a jarcenta brita klerulo Joseph Priestley. Kvankam precipe dediĉita al la raciema kaj komprenema diskutado de teologiaj temoj, la gazeto fariĝis la proparolanto de pluraj disidentaj doktrinoj, ĉefe de unitarianismo kaj arianismo.

Joseph Johnson, kara amiko de Priestley kaj subtenanto de unitarianismo, responsis pri la eldonado de la periodaĵo kaj grandparte financis ĝin.

Kategorio:Religiaj gazetoj
Kategorio:Britaj gazetoj
Kategorio:Anglalingvaj gazetoj
Malfinioedro

[320px|eta|Ekzempla malfinioedro (parta), komponita el du paralelaj ebenoj de [kvadrata kahelaro|kvadrataj kahelaroj kaj kubaj truoj konektantaj ilin.]]
En geometrio, **malfinioedro** estas pluredro havanta malfinie multajn edrojn. Simile al ordinara pluredro ĝi havas nebaritan surfacon. Surfaco de ordinara pluredro estas nebarita ĉar ĝi faldiĝas kun estas koneksa al si de la alia flanko, sed surfaco de malfinioedro estas nebarita ĉar ĝi estas malfinia.

Du ĉefaj specoj estis studitaj:
*Kahelaroj de 2-dimensia ebeno (vidu en listo de uniformaj ebenaj kahelaroj).
*Deklivaj pluredroj enspacantaj 3-spacon.

## Hipermalfinioedro 
Ĝenerale, '''*n*-hipermalfinioedro'* estas malfinia *n*-dimensia hiperpluredro. Denove estas du ĉefaj klasoj studis: kahelaroj de *(n-1)*-spaco kaj *deklivaj* formoj en *n''-spaco.

Ekzemple la konveksaj uniformaj kahelaroj de eŭklida 3-spaco estas uniformaj 4-hipermalfinioedroj.

## Vidu ankaŭ
* Malfiniolatero
* Kahelaro
* Listo de uniformaj ebenaj kahelaroj
* Listo de uniformaj kahelaroj de eŭklida 3-spaco
* Neebena plurlatero
* Dekliva pluredro

Kategorio:Pluredroj
Luna Societo

La **Luna Societo** (anglalingve ***Lunar Society***) estis diskutgrupo kaj vespermanĝ-klubo de riĉaj industriistoj, naturfilozofoj kaj intelektuloj, kiuj regule kunvenis ekde 1765 ĝis 1863 en Birmingham, Anglio. La nomo de la societo devenas de tio, ke la kunvenoj estis planitaj dum plena luno (ĉar ne jam ekzistis publika lumigo, la reveno hejmen estis tiel pli facila kaj sekura).

La membroj de la Luna Societo estis tre influaj en Britio. Inter la plej oftaj partoprenantoj estis Matthew Boulton, Erasmus Darwin, Samuel Galton Junior, James Keir, Joseph Priestley, Josiah Wedgwood, James Watt, John Whitehurst kaj William Withering.

Inter malpli oftaj partoprenantoj menciindas Sir Richard Arkwright, John Baskerville, Thomas Beddoes, Thomas Day, Richard Lovell Edgeworth, Benjamin Franklin, Thomas Jefferson, Anna Seward, William Small, John Smeaton, Thomas Wedgwood, John Wilkinson, Joseph Wright, James Wyatt kaj Samuel Wyatt.

## Bibliografio 
* Uglow, Jenny *The Lunar Men: Five Friends Whose Curiosity Changed the World* Faber & Faber (2002) ISBN 0-374-19440-8

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo pri la Luna Societo

Kategorio:Klerismo
Kantono Pocahontas (Iovao)

La **kantono Pocahontas** () estas unu el la 99 kantonoj de Usono en la subŝtato Iovao. Laŭ la stato de la jaro  en la kantono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La kantona ĉefurbo estas ''*. 

## Historio 
La kantono estis fondita la . Ĝi estis nomita laŭ la indiana ĉefidino Pokahontas. Urbo *Rolfe'' estis nomita laŭ ŝia edzo.

## Najbaraj kantonoj 
Kiel multaj kantonoj en Iovao la kantono Pocahontas havas la formon de ortangulo. Tri el ĝiaj kvar anguloj estas kvar-kantonaj punktoj; la sud-orienta angulo limas al nur du aliaj kantonoj. Ne konsiderante la tri unupunkte najbarajn kantonojn, la kantono Pocahontas havas jenajn najbarojn:

* kantono Palo Alto (norde)
* kantono Humboldt (oriente)
* kantono Webster (sud-oriente)
* kantono Calhoun (sude)
* kantono Buena Vista (okcidente)

## Vidu ankaŭ 
* listo de kantonoj de Iovao

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Kantonoj de Iovao
Bamilekoj

[eta|300px|Danc-ceremonio de la bamilekoj en [Batié.]]
La **bamilekoj** estas okcidentafrika semibantua etna grupo en la okcidento de Kameruno, kiu loĝas precipe en la herbolando de la bamilekoj. La nomon bamilekoj donis la kolonia administracio, ĝi estas kolektiva nomo por preskaŭ 100 "ĉefejoj" (princlandoj /iamaj reĝlandoj) en la Kameruna herbolando, je kies pinto po estis *Fon* (reĝo kaj plej superaj altranguloj) kun sia tradicie organizita korteganaro.
[eta|[Flago de la "Nacia Movado de la Bamilekoj", kiu ekestis dum la intercivitana milito en la malfruaj 1950-aj jaroj]]
[eta|Du bamileko-viroj en la tradiciaj kostumoj de la [notabloj.]]

## Eksteraj ligiloj 
* www.bamileke.com - franclingva retpaĝo de la mondvaste organizitaj bamilekoj
* Bamiléké-Sprachen bei www.ethnologue.com - detaligaj informaoj pri la supre listigitaj bamilekaj lingvoj (anglalingve)
* Notabloj de la bamilekoj Leopardasocio kun leopardofeloj kaj elefantomaskoj dum la funebra ceremonio por ĉefo Kamga Joseph de Bandjoun. 1975 (Foto de Klaus Paysan)

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Kameruno
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Usona Nacia Radi-Kvieta Zono

La **Usona Nacia Radi-Kvieta Zono** () estas tereno ĉirkaŭ la Nacia Radio-Astronomia Observatorio (**NRAO**) ĉe Green Bank en Okcidenta Virginio. Ĝi estas ortangula tereno de ĉ. 34.000 km² en la subŝtatoj Virginio kaj Okcidenta Virginio. Oni elektis ĝin, ĉar ĝiaj geografiaj cirkonstancoj grandparte ekranas eksterajn elektromagnetajn signalojn de la tera surfaco; per tio la radiaj teleskopoj de la observejo kapablas kapti signalojn, kiuj alie dronus en la normala radia bruo.

La zonon instalis *Federal Communications Commission* (federacia komisiono pri komunikado) en 1958 por protekti la radioteleskopojn kontraŭ ĝena radiado. Oni malŝatas ĉiudirektajn kaj fortajn radio-elsendojn; konstantaj radio-konektoj ofte estas konstruitaj per mallarĝe fokusitaj radioj, por ne ĝeni la amplifilojn de la teleskopaj sistemoj.

La Nacia Radi-Kvieta Zono protektas ne nur la observejon de *Green Bank*, sed ankaŭ la antenojn de la *Navy Information Operations Command* (NIOC, mar-armea informa operaca komandejo) ĉe *Sugar Grove* en Okcidenta Virginio. NIOC Sugar Grove delonge estas hejmo de elektronikaj spionaj inform-kolektejoj kaj nun estas konsiderata gravega stacio en sistemo Echelon mastrumata de la sekreta servo National Security Agency.

Radiaj elsendoj ne estas nepre malpermesitaj en la kvieta zono, sed posedantoj de radiaj stacioj devas interkonsenti sian aktivadon kun NRAO. Permes-petoj por radio-sendiloj estas unuope ekzamenataj kaj permesoj donataj prefere al servoj pri publika sekureco.

700ra|Skiza mapo de la zono

La limoj de la kvieta areo estas difinitaj kiel ekzaktaj longitudoj kaj latitudoj; la areo do estas sfera ortangulo, kun jenaj lim-koordinatoj:
* nord-okcidente: 
* sud-oriente: 
La nord-suda distanco do estas precize 1,75 gradoj (194 km), la orient-okcidenta 2 gradoj (sude 176, norde 172 km). Ankaŭ malgranda peco de Marilando (kun suda pinto ĉe 39° 12' N) apartenas al la zono.

La areo ĉirkaŭ la observejo estas plantita per pinoj, kies pingloj absorbas radiajn ondojn de certa longo multe uzata en la observejo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo  (en)

Kategorio:Okcidenta Virginio
Kategorio:Virginio
Bamunoj

La **bamunoj** estas okcidentafrika etno en Kameruno kun proksimume 215.000 anoj, kiuj plejparte vivas en samnoma reĝlando. Ili do formas malpli ol du procentojn de la tuta loĝantaro.

eta|Reĝo Nĝoja ricevas olepentraĵon kun la portreto de la imperiestro Wilhelm kiel donacon.
[eta|La hodiaŭa sultanpalaco en [Foumban, la ĉefurbo de la bamunoj.]]

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de la reĝlando Bamuno
* Informoj pri la bamuna lingvo ĉe www.ethnologue.com (anglalingva) 

Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Kameruno
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Etnografio
Tikaroj

La ** tikaroj** estas okcidentafrika etno en centra kaj okcidenta Kameruno. Entute 25.000 homoj nombriĝas al tiu etno. La nomo *Tikar* signifas "Iru for de ĉi tiu loko" kaj estas kolektiva nomo por pluraj triboj organizitaj en politikaj strukturoj apartaj unu de la alia.

## Setleja regiono 
## Deveno kaj historio 
## Socio 
## Lingvo 
## Eksteraj ligiloj 
* Informoj pri la tikara lingvo ĉe www.ethnologue.com
* "Portail TIKAR" - franclingva retpaĝo kun antropologiaj informoj pri la Tikaroj

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnologio
Jon Stewart

**Jon STEWART** (naskiĝis kiel **Jonathan Stuart LEIBOWITZ** la 28-an de novembro, 1962) estas usona komediisto, televida moderigisto, satiristo, aktoro, verkisto kaj produktisto. Li estas konata kiel la gastiganto de *The Daily Show* ("La taga programo") kaj pro sia politika satiro.

Stewart komencis kiel staranta komediisto, sed pli malfrue ekspansiis al la televido, gastigante ĉe la "Teatro por uloj kun mallongaj atentetendiĝoj" por Comedy Central.  Post tio li gastigis ĉe sia propra programo por MTV, kaj poste ĉe alia programo nomita "Vi skribis ĝin, vi vidos ĝin".

Stewart iĝis la gastiganto de "La taga programo" ĉe Comedy Central en frua 1999. Li estas ankaŭ skribisto kaj kun-produktisto de la programo.  Post kiam, Stewart iĝis gastiganto, la programo komencis gajni popularecon kaj kritikan aplaŭdon gvidantan al lia unua Premio Emmy en 2001.  Stewart mem ankaŭ gajnis signifoplenecon kiel vokema kritikanto de la administracio Buŝ kaj de personec-veturigitaj medioprogramoj, speciale Bill O'Reilly kaj la kanalo Fox News.

Stewart kun-verkis la libron *America (The Book)* ("Usono (La Libro)"), kiu estis unu el la plej altaj 15 furorlibroj en Usono en 2004.  Stewart gastigis ĉe la 78-a ceremonio de la Akademiaj Premioj kaj estis freŝe elektita reveni por gastigi ĉe la 80-a ceremonio de la Akademiaj Premioj dimanĉon, la 14-an de februaro, 2008.

Kategorio:Usonaj aktoroj
Rozkrona fruktokolombo

eta|maldekstre|200ra|
La **Rozkrona fruktokolombo**, *Ptilinopus regina*, konata ankaŭ kiel *Roztufa fruktokolombo* estas mezgranda, ĝis 22cm longa, verda fruktokolombo kun grizaj kapo kaj brusto, oranĝa ventro, blankeca gorĝo, flavoranĝa irizo kaj grizverdecaj beko kaj kruroj. Ĝi havas rozecruĝan kronon (de kie venas la ordinara nomo) kun flava bordo. La indonezia subspecio, *P. r. xanthogaster* havas blankecan kronon kaj pli palgrizajn kapon kaj bruston. Ambaŭ seksoj estas similaj. Junuloj havas verdajn kronon kaj plumaron.

La Rozkrona fruktokolombo estas disvastigita en malaltaj pluvarbaroj de orienta Aŭstralio, kaj munsonaj arbaroj de norda Aŭstralio, insuloj Malgrandaj Sundaj Insuloj kaj Molukoj de Indonezio. La dieto konsistas ĉefe el variaj fruktoj, de palmoj aŭ vitoj. La ino plej ofte demetas ununuran blankan ovon.

Disvastigita kaj ofta tra sia granda teritorio, la Rozkrona fruktokolombo estas konsiderata kiel Malpli Zorgo ĉe IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.

## Referencoj 
*  Ne minacata

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Specidatumbazo 
* IUCN Ruĝa Listo

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Kategorio:Birdoj de Indonezio
Deutschkreutz

**Deutschkreuz** germane, **Sopronkeresztúr** hungare, estas komunumo en Aŭstrio. Ĝi apartenas al la federacia lando Burgenland kaj al la distrikto Oberpullendorf. Komence de la jaro  en la komunumo vivis  loĝantoj. La hungara loknomo longe estis *Németkeresztúr*.
eta|maldekstre|

## Situo
Deutschkreuz situas sur ebenaĵo, laŭ hungara-aŭstra limo (kontraŭe estas Nagycenk), laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Sopron-Kőszeg (nuntempe ne trafikas ĝis Kőszeg).

## Historio
La komunumo estis loĝata dum la romianoj. En 895 la hungaraj triboj okupis Karpatan basenon. La unua mencio pri la setlejo devenis el 1245 en formo *Bogyozlow* (laŭ tiama hungara nomo). Iam burgo konstruiĝis, poste en 1492 historia familio *Kanizsai* konstruis kastelon, kie tranoktis Leopoldo la 1-a en 1681. Presejo funkciis inter 1598-1605. Batalo okazis en 1707 inter Habsburgoj kaj armeo de Francisko Rákóczi la 2-a. Ĝis 1920 ĝi apartenis al Sopron (reĝa departemento), al distrikto de Sopron.
Poste la vilaĝo trovis sin en Aŭstrio, laŭ la nova limo. En 1948 la Fera kurteno konstruiĝis. Ekde 2008 ambaŭ ŝtatoj apartenas al zono de Schengen, la limoj ĉesis. En la vilaĝo oni produktas mineralan akvon.

## Famuloj 
* en la vilaĝo naskiĝis:
** hungara verkisto Sándor Gergely kaj hungara-germanlingva ĵurnalisto-verkisto Adolf Frankenburg
** hungara jezuito Ferenc Fáicser
** hungara juĝisto Endre Halmosy
** hungara Imre Nagy (historiisto)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
eta|maldekstre|

Kategorio:Distrikto Oberpullendorf
Kategorio:Komunumoj de Burgenlando
Greifensee (urbo)

## Pri la komunumo 
**Greifensee** estas historia mezepoka urbeto en la distrikto Uster, Kantono Zuriko, Svislando. La urbeto havis la 31-an de januaro 2007 4816 loĝantojn, kiu nombro kreskis ĝis la 31-a de decembro 2009 al 4968.

## Geografio 
Greifensee situas rekte ĉe la okcidenta bordo de la samnoma lago, laŭ kiu ĝi nomiĝas. La urbeto konservis sian mezepokan karakteron.

## Najbaraj komunumoj 
La urbeto limas en sudo kaj sudoriento al Uster, en nordoriento al Volketswil, en nordokcidento al Schwerzenbach, kaj aliflanke de la lago en okcidento al Fällanden kaj en sudokcidento al Maur.

## Historio 
eta|maldekstra|150ra|Preĝejo kaj urbodomo de Greifensee
eta|maldekstra|150ra|Urbocentro kun preĝejo
La unua dokumenta mencio de Greifensee datiĝas el la jaro 1260 kiel *Grifense*.

Greifense jam estis loĝita en la ŝtonepoko. Oni trovis multnombrajn restaĵojn de fostkonstruantoj el la ŝton- kaj bronzepoko. En la 12-a jarcento la grafo de Rapperswil konstruis la kastelon Greifensee, kiu fariĝis la centro de la posta urbo. En la jaro 1402 la loko estis pandigita al la urbo Zuriko kaj ek de tiam fariĝis la sidejo de la vokto. Konata estas la vokto Salomon Landolt, kiu regis en la Kastelo Greifensee de 1781 ĝis 1786. Lin eternigis Gottfried Keller en sia libro "La Kamparvokto de Greifensee" (germane "Der Landvogt von Greifensee"). En la Malnova Zurikmilito la kastelo detruiĝis en la jaro 1444. De la 64 defendantoj kun escepto de 3 ĉiuj estis masakritaj. En la 16-jarcento la kastelo estis rekonstruita. En la jaro 1831 estis kreita la distrikto Uster, kaj Greifensee perdis sian signifon kiel administra centro de la regiono.

## Trafiko 
Greifensee situas sur la fervojlinio inter Zuriko kaj Uster, kaj estas trajne kaj buse bone konektita al la reto de la Zurika Trafik-Unio.

## Vidu ankaŭ 
* Greifensee (Lago)
* Nänikon-Greifensee (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Retejo de la urbo Greifensee
* Retejo de la Kastelo Greifensee
* La urbo Greifensee en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Urboj de Svislando
Igboj

La **igboj** estas afrika etno en Niĝerio kun pli ol 30 milionoj da homoj, kiuj loĝas precipe en la, de savano interrompita, pluvarbaro oriente de la malsupra parto de la Niĝero. La kerna regiono estas la subŝtatoj de Niĝerio Abia, Anambra, Ebonyi, Enugu kaj Imo, kvankam kiel enmigrintoj la etnanoj ankoraŭ pli grandkvante troveblas en la Kameruno, Gabono kaj Ekvatora Gvineo. La igboj mem prononcas la nomon de sia popolo kaj lingvo [].

## Vidu ankaŭ 
* Cyprian Tansi, beatigita trapisto kaj ano de la igboj
* *Things Fall Apart*

eta|

## Literaturo 
* Agawu, Kofi (2003). *African Music: Postcolonial Notes, Queries, Positions*. Londono: eldonejo *Routledge*.
* Forde, Cyril Daryll and Jones, G. I. (1950) *The Ibo and Ibibio-Speaking Peoples of South-Eastern Nigeria* International African Institute by Oxford University Press, Londono.
* Mushanga, Tibamanya mwene (2001). "Social and Political Aspects of Violence in Africa". *Social Problems in Africa: New Visions*. Praeger/Greenwood.
* Njoku, John Eberegbulam (1990) *The Igbos of Nigeria: Ancient Rites, Changes, and Survival* E. Mellen Press, Lewiston, NY, ISBN 0-88946-173-2.
* Okafor, Clement (2004). "Igbo Cosmology and the Parameters of Individual Accomplishments in *Things Fall Apart*". *Emerging Perspectives on Chinua Achebe*. Volume 1: *Omenka* the Master Artist: Critical Perspectives on Achebe's Fiction.
* Okpala, Benneth (2003). *Toasting the Bride: Memoirs of Milestones to Manhood*, 2nd ed. Trafford Publishing.
* Smith, David Jordan (2004). "Igbo". ''Encyclopedia of Sex and Gender: Men and Women in the World's Cultures*. Volume I: Topics and Cultures A–K. Springer.
* Smock, Audrey C. (1971) *Ibo Politics: The Role Of Ethnic Unions In Eastern Nigeria* Harvard University Press, Cambridge, MA, ISBN 0-674-44025-0.
* Uchendu, Victor Chikezie (1965) *The Igbo Of Southeast Nigeria'' Holt, Rinehart and Winston, New York.

## Vidu ankaŭ 
* Prince Henry Ozoemena Ogúinye

## Eksteraj ligiloj 
* Igboguide.org - gvidilo al la igba kulturo kaj lingvo ()

Kategorio:Etnoj en Niĝerio
Kategorio:Etnoj en Ganao
Korno (muzikinstrumento)

La **korno** estas latuna blovinstrumento. Oni ĝin ankaŭ nomas "ĉaskorno" aŭ "franca korno", en iuj lingvoj ankaŭ "arbara korno" pro tio ke eŭropaj ĉastistoj tradicie emas signali per ĝi (ekzemple germane *Waldhorn* aŭ latve *Mežrags*, en aliaj lingvoj kiel en la litova vorto *Valtorna* laŭsone transpreniĝis la germana esprimo de "arbara korno"). Depost la 18-a jarcento la "franca korno" havas fiksan rolon en orkestroj.

La origino de la termino *korno* estas pro tio, ke la prakornoj estis faritaj el naturaj konusaj tuboj, kiel plej ofte bestaj kornoj sed ankaŭ konkoj.

## Vidu ankaŭ 
* ĉaskorno
* flugilkorno
* korneto
* korno (aŭtomobilo)
* poŝtkorno
* ŝofaro, antikva biblia korno, kiu laŭlegende ludis ŝlosilan rolon en la konkero de Jeriĥo

Kategorio:Latunaj blovinstrumentoj
Malfiniolatero

En geometrio, **malfiniolatero** estas degenera plurlatero kun kalkuleble malfinia kvanto de lateroj. Ĝi estas la limeso de vico de plurlateroj kun pli kaj pli multaj lateroj.

Simile al ĉiu plurlatero, ĝi estas vico de segmentoj (lateroj) kaj anguloj (verticoj). Finia ordinara plurlatero ne havas finojn, ĉar ĝi estas fermita, sed malfiniolatero povas ne havi finojn, ĉar ĝi estas malfinia. Ankaŭ fermitaj malfiniolateroj. Ili povas okazi, kiam la vico de verticoj konverĝas al iu limo. Ĉi-tiu punkto estas *akumuliĝa punkto*, kaj ĉiu fermita malfiniolatero devas havi almenaŭ unu ĉi tian punkton.

## Regulaj malfiniolateroj 
**Regula malfiniolatero** havas laterojn de egala longo kaj egalajn angulojn ĉe verticoj, simile al ordinara regula plurlatero. Ĝia simbolo de Schläfli estas {∞}.

Se la verticaj anguloj estas de 180 gradoj, la entuta formo de la malfiniolatero similas al cirklo de malfinia radiuso aŭ al rekto:

Se la verticaj anguloj situas alterne je flankoj de la figuro, la malfiniolatero similas al zigzago kaj havas simetrion de frisa grupo 2*∞ .

### Neebenaj formoj 
[eta|*Regula malfiniolatero* kiel [egallatera triangulo|egallatera triangula helico, desegnita en perspektivo.]]

Se ĉiu vertico situas for de la ebeno de la antaŭaj 3 verticoj, la regula malfiniolatero similas al tri-dimensia helico. Ĉi-tia plurlatero, kiu ne kuŝas en ebeno, estas neebena plurlatero.

Ĉi-tia plurlatero povas esti konstruita kiel subaro de verticoj kaj lateroj de malfinia stako de uniformaj kontraŭprismoj, kvankam malsimile al kontraŭprismoj, la torda angulo povas ne esti entjera dividanto de plena turno.

Ĉi-tia regula malfiniolatero havas ŝraŭban akson de simetrio.

## Vidu ankaŭ 
* Malfinioedro
* Kahelaro
* Listo de uniformaj ebenaj kahelaroj
* Neebena plurlatero
* Dekliva pluredro

## Referencoj 
*  p.296, tabelo II: Regulaj kahelaroj
* Grünbaum, B. *Regular polyhedra - old and new - Regulaj pluredroj - malnovaj kaj novaj*, *Aequationes Math. **16** (1977) p.1-20
* Peter McMullen, Egon Schulte, *Abstract Regular Polytopes - Abstraktaj Regulaj Hiperpluredroj'', Cambridge University Press, 2002. ISBN 0-521-81496-0 p. 25

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 

Kategorio:Plurlateroj
Johann Reinhold Forster

[eta|maldekstra|160px|Johann Reinhold Forster kun filo [Georg Forster]]
[eta|180px|dekstra|Memortabulo ĉe la domo apud la [Haller-placo kie naskigĥis Johann Reinhold Forster (prononcu: Johan Rajnhold Forste) - la germano skotdevena, **sciencisto** pri natura historio / naturalisto]]
**Johann Reinhold FORSTER** (n. la 22-an de oktobro 1729 en Tczew – m. la 9-an de decembro 1798) estis germana naturalisto, parte skotdevena, kiu altvalore kontribuis al la naskiĝo de ornitologio en Eŭropo kaj Nordameriko. Li restas plej konata kiel la naturalisto, kiu partoprenis la duan pacifikan vojaĝon de James Cook, dum kiu li estis akompanita de sia filo Georg Forster.

## Vivo 
Forster estis unue animzorganto kontraŭvole. Li estis studinta teologion ĉe la Universitato de Halle kaj iĝis pastora kandidato en 1751 en Gdansko, poste paroĥestro en la ĉegdanska vilaĝo Mokry Dwór. Malkontentigaj estis liaj klopodoj perlabori la vivon alimaniere. En Rusio li ekde 1765 plenumis registaran komision kun tro malfermaj postaj komentoj kaj restadis ekde 1766 en Anglio kiel tradukisto, verkisto kaj instruisto (ekz. ĉe Dissenter-akademio en Warrington.

Nur kiam li rajtis akompani James Cook ĉe la dua esplorvojaĝo inter la jaroj 1772 kaj 1775 li povis montri la ampleksegon de siaj interesoj kaj kapabloj sur la kampoj lingvaj, natursciencaj, geografiaj. Post kiam iĝis kvereloj kun la brita admiralaro pro la kritikema postprilaborado scienca de la studvojaĝo Forster trudiĝis je financaj problemoj. Nur mondonacoj fare de framasonoj kaj voko je la Universitato de Halle (kie li deĵoris ĝismorte) helpis lin lastamomente.

## Graveco 
Forster pioniris metode en scienca prilaborado de eltrovitaj aferoj kaj faktoj kaj laboris, same kiel filo lia, senĉese por la kompara etnologio. Ankaŭ la strikte je scienco baziĝanta vojaĝrakontado kvazaŭ naskiĝis de li. El la multo de liaj verkoj tre menciindas jenaj: *Flora Americae septentrionalis* (Londono 1771), *Observations made during a voyage round the world* (Londono 1778; germanen tradukita de Georg Forster en 1783), *Geschichte der Entdeckungen und Schiffahrten des Nordens* (Frankfurt/Oder 1783) kaj la de li eldonita gazeto *Magazin von merkwürdigen neuen Reisebeschreibungen* (Berlino 1790–1800, 16 volumoj).

Li estis membroj de multaŭ societoj ekz. de Royal Society, Rusa Akademio de Sciencoj, Leopoldina, Prusa Akademio de Sciencoj. Memortabulo muntita ĉe Haller-placo en la naskiĝurbo Tczew atestas la priforster-an okupiĝon ankaŭ en Pollando.

## Fonto 
Steiner, Gerhard, "Forster, Reinhold" ĉe: Neue Deutsche Biographie 5 (1961), p. 301-302 (tie ĉi interrete)

## Eksteraj ligiloj 
* Vikifontaro
* Prie sur la paĝaro de la Universitato de Halle
* Leteroj skribitaj de kaj adresitaj al Forster

Forster, Johann
F
Kategorio:James Cook
Kategorio:Germanaj etnologoj
Kategorio:Akademianoj
Kategorio:Luteranaj pastroj
Ĉevaoj

La **ĉevaoj** estas bantua etno, kiu loĝas precipe en la suda duono de la sudorientafrika ŝtato Malavio, sed ankaŭ en la oriento de Zambio kaj en la regionoj Niassa, Tete kaj Milange en Mozambiko (tie nomataj *Sena*), ĝis al Zimbabvo.

La ĉevaoj hodiaŭ formas la plej grandan kaj dominantan etnan grupon en la respubliko Malavio, ilia subtribo respektive klano de la **firioj** koncentras sin je tio al gvidadotaskoj, la subtribo respektive klano de la **bandaoj** al la kuracado kaj ŝamanismo.

La ĉevaa lingvo estas oficiala administra lingvo en la respubliko Malavio.

## Vidu ankaŭ 
* Maravi (reĝlando) – Matriarkeco – Matrilokaleco

## Eksteraj ligiloj 
* Ilka Lehnen-Beyel: *Kühe sind der Tod des Matriarchats* (wissenschaft.de 2003, *Vergleich von Chewa & Gabbra)*

* Isabella Andrej: *Matrilineare Gesellschaften: Traditionen der Maravi-Nachfolgebevölkerung*  (Wien 1998, *Diplomarbeit online)*

* Clare Janaki Holden; Ruth Mace: *Spread of cattle led to the loss of matrilineal descent in Africa: a coevolutionary analysis* (London 2003, PDF-Datei, 124 KB, *Vergleich von Chewa & Gabbra)*

* St. Martin's College: *Chewa Religion*  (Lancaster UK, engl.)

* Kings M. Phiri: *Pre-Colonial Migrations And Agricultural Change On The Western Side Of Lake Malawi*  (OSSREA, Äthiopien)

* Evaluation der Felsmalereien von Chongoni für das Welterbekommittee, ICOMOS 2006 (anglalingve)

Kategorio:Etnoj
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnologio
Kategorio:Matriarka etno
La Lernejo de Ateno

[eta|301x301ra|[La disputo|La Disputo apud la Atena Lernejo, por komparo]]
***La Skolo de Ateno*** (itale: *Scuola di Atene*) estas unu el la plej famaj pentraĵoj farita de la pentristo Raffaello Sanzio. La verko fariĝis dum la itala renesanco. En ĝi aperas la plej famaj filozofoj, artistoj kaj sciencistoj de la antikva Grekio, kiel Aristotelo, Pitagoro, ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Famaj pentraĵoj

Kategorio:Vatikano
Kategorio:Renesancaj pentraĵoj