open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Listo de renomaj personoj de Orăștie

Listo de renomaj personoj de Orăștie

* Johann Michael Ackner (25-a de januaro 1782 – Szenterzsébet, 13-a de aŭgusto 1862): mineralogo kaj arkeologo, evangelia pastro.
* Nicolae Adam (*20-a de februaro 1938): skulptisto.
* Elena Bianu (*26-a de decembro 1927): grafikistino.
* István Dénes (3-a de marto 1889 – Budapest, 17-a de junio 1963): politikisto, ekonomia kaj politika verkisto.
* Ferenc Firtos (Szászváros, 20-a de novembro 1891 – Csíkszereda, 18-a de julio 1917): literaturhistoriisto, kritikisto.
* József Fogarasi Pap (26-a de aŭgusto 1744 – Marosvásárhely, 17-a de decembro 1784) filozofo, universitata profesoro.
* László Földes (29-a de aprilo 1934 - Budapeŝto, 1980): etnografo.
* Ferenc Geszti (? , ĉirkaŭ 1545 – Szászváros, 11-a de majo 1595): fortikaĵkapitano.
* Ferenc Görög (21-a de junio 1881 – Cluj, 18-a de septembro 1970): historiisto, redaktoro.
* Adolf Gyurmán (26-a de aprilo 1813 – Pest, 15-a de septembro 1869): publicisto, redaktoro.
* Sámuel Hegedűs (1781-1844): hungara teologo, akademiano.
* Sarolta Kristóf (15-a de marto 1910 – 29-a de oktobro 1991, Cluj-Napoca): lernolibrverkistino, tradukistino.
* Godofred Müller (28-a de decembro 1796 - Währing (Aŭstrio), 4-a de marto 1881): germana estetikisto.
* Péter Nádudvari (?, ĉirkaŭ 1670 - Szászváros, ? 1726): reformita eklezia verkisto.
* Mór Nagy (5-a de februaro 1850 - Kolozsvár, ? 1910): poeto, tradukisto.
* Guido Pogatschnigg (19-a de julio 1867 – 7-a de marto 1937, Timișoara): komponisto.
* Károly Rátkai (4-a de decembro 1895 - Budapest, 20-a de februaro 1964): verkisto, ĵurnalisto.
* András Szőllősy (Szászváros, 27-a de februaro 1921 – Budapest, 6-a de decembro 2007): komponisto, muziksciencisto.
* Béla Tankó (Szászváros, 5-a de novembro 1905 – Debrecen, 16-a de oktobro, 1974): biokemiisto, universitata profesoro.
* Zsófia Torma (Cristeștii Ciceului, 1840 - Szászváros, 14-a de novembro 1899): praarkeologino.
* András Vásárhelyi (?, ? - Szászváros, ? 1767): reformita eklezia verkisto.
* Walther Widmann (*25-a de decembro 1891 -?): pentristo.
* Béla Zalányi (26-a de junio 1887 – Budapest, 9-a de oktobro 1970): paleontologo, kandidato pri teraj kaj mineralaj sciencoj (1952).

## Fontoj 
* *Artportal.hu *
* *Erdélyi magyar írók ligája *
* *Erdélyi magyar ki kicsoda, 2000.
* *Erdélyi magyar ki kicsoda*, 2010.
* *Ki kicsoda Aradtól Csíkszeredáig*, Pallas-Akadémia Könyvkiadó, Csíkszereda, 1997.
* Zoltán Banner: *Erdélyi magyar művészet a XX. században*, Képzőművészeti Kiadó, Budapest, 1990.
* *Magyar Színházművészeti Lexikon*
* *Magyar Életrajzi Lexikon*
* *Nyugati magyar irodalmi lexikon és bibliográfia *
* *Romániai magyar irodalmi lexikon*
* *Romániai magyar ki kicsoda, 1997.
* *Új magyar irodalmi lexikon*, Akadémiai Kiadó, Budapest, 1994.

Kategorio:Rumanoj
Kategorio:Hungaroj
Kategorio:Rumanujaj hungaroj
Globulario

**Globulario** estas biologia genro de 22 specioj de floraj plantoj en la familio Plantagacoj, indiĝena al meza kaj suda Eŭropo, Makaronezio, nordokcidenta Afriko, kaj sudokcidenta Azio.

Ili estis en la familio **Globulariacoj** laŭ la malnova taksonomia sistemo de Cronquist. Lastatempaj genetikaj esploroj tamen montris ke tiu genro apartenas al la familio de plantagacoj kaj la familio globulariacoj ne plu uziĝas.

Dosiero:Illustration Globularia punctata0.jpg|*Globularia punctata*
Dosiero:Globularia alypum mata.jpg|*Globularia alypum*
Dosiero:Globularia vulgaris01.jpg|*Globularia vulgaris*
Dosiero:Flora Appennino Tosco Emiliano 007.JPG|*Globularia incanescens*
Dosiero:Globularia repens01.jpg|*Globularia repens*
Dosiero:Globularia salicina (Puntallana) 04 ies.jpg|*Globularia salicina*
Dosiero:Globularia bellidifolia.JPG|*Globularia bellidifolia*

Kategorio:Plantagacoj
David Vitter

**David VITTER** (n. 3-an de majo 1961) estas respublikana politikisto kaj Usona senatano de la subŝtato Luiziano. Li estis elektita en 2004, anstataŭigante Senatanon John Breaux, kaj enoficiĝis 3-an de januaro 2005.

En 1998 li skribis artikolon al la ĵurnalo *New York Times* pri kial li kredis, ke tiam-prezidento Bill Clinton devus rezigni pro sia seks-skandalo. Ironie, estis trovita, ke Vitter uzis la servadojn de prostituitinoj dungitaj de prostituistino Palfrey, kiu havas eskort-servon en Vaŝingtono.dekstra|250px

Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Senatanoj de Usono
Daruma

eta|Daruma
eta|Pluraj daruma-oj
**Daruma** (japane: 達磨, *Bodhidharma*) estas unu el la plej ŝatataj bonŝancohelpiloj en Japanio.

Ĝi estas el papermaĉaĵo kaj estas pezigita de pezilo por ke ĝi ne falu (vidu: staremulo). Tiel ĝi kuraĝigas starigon en ĉia situo. Oni ofte vendas ilin en budhismaj temploj. Sur *daruma* troviĝas japana skribosigno signifanta bonŝanco aŭ sukceso.

La figuro prezentas budhisman monaĥon kaj faman instruiston de la zen-budhismo, (Bodhidharmo). La figuro havas nek brakojn nek krurojn, ĉar la monaĥo laŭdire sidis medite dum 9 jaroj antaŭ rokmuro por atingi lumiĝon (io simila al Nirvano). Ĉar sidante medite brakoj kaj kruroj ne necesas, ili ne estas aldonita al la figuro. La monaĥo regis ŝajne ankaŭ jogon kaj diversajn luktoartojn kaj estis fondinto de la Ŝaolin-batalarto. Laŭ la legendo, Darumo endormiĝis dum la meditado, vekinte li tiom ĉagrenis pri tiu disciplinmanko, ke li fortranĉis siajn palpebrojn, tial la figuro havas grandegajn okulojn.

Daruma estas helpanto por realigi dezirojn. Unue oni kolorigas unu okulon. Viroj kolorigas la maldekstran okulon, virinoj la dekstran. La bonŝancohelpilo estu en iu loko, kie oni pasas ĉiutage. Kiam la deziro realiĝis oni kolorigas la alian okulon. Poste la figuro estos bruligita en templo.

## Bibliografio 
* Henry Punsmann: *Daruma, a Symbol of Good Luck*. In: *Asian Folklore Studies*, Jg. 21, 1962. (PDF; 800 KB )

## Eksteraj ligiloj 
* Daruma-muzeo, Japanio, Gabi Greve
* Diskutforumo pri daruma, Gabi Greve 
* Ttt-ejo de la Shōrinzan-Daruma-templo en Takasaki (japane)

Kategorio:Japana arto
Kategorio:Pupoj
Latvia Esperanto-Asocio

**Latvia Esperanto-Asocio** (LatEA) -  - estas la landa organizo de Esperanto en Latvio, fondita en 1988. Ekde 1989 ĝi estas Landa Asocio de UEA. Prezidantino de la asocio ekde la jaro 2007 estas Margarita Želve. La informbulteno de LatEA, "Latvia Esperantisto", aperas 6 foje jare. Laŭ stato de la jaro 2023 en la asocio membriĝas proksimume 100 esperantistoj el Rigo, Liepaja, Cesis, Priekuli, Vaidava, Jelgava kaj aliaj lokoj de Latvio. Funkcias kelkaj kluboj, la plej aktiva el ili estas Riga Esperanto-klubo, funkcianta ĉe la Latva Societo de Rigo. Pri la historio de Esperanto en la latva ĉefurbo informas la artikolo historio de la Esperanto-movado en Rigo. Ĉiun trian jaron LatEA organizas internacian aranĝon - la Baltiaj Esperanto-Tagoj (BET) laŭvice okazas en Latvio, Estonio kaj Litovio. Lastfoje la evento en Latvio gastis de la 15-a ĝis la 22-a de julio 2023 en Ventspils - la sekva invito do antaŭvidatas por 2026.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo *esperanto.lv* ()
* Facebook-paĝaro de Latvia Esperanto-Asocio ()


Kategorio:Latviaj Esperanto-asocioj
Venus Williams

eta|235ra|
**Venus Ebony Starr WILLIAMS** (n. la 17-an de junio 1980 en Lynwood, kantono Los-Anĝeleso, Kalifornio) estas usona tenisistino. En 2007, ŝi estis la nuna virina unuopa ĉampionino ĉe Wimbledon. Ŝi ankaŭ gajnis oran medalon ĉe la Olimpikoj. Ankaŭ ŝi tenas la rekordon por la plej rapida servo iam ajn de virina tenisisto en profesia matĉo: po 206 km/h.

Ŝia pliaĝa fratino estas tenisistino Serena Williams.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 

Kategorio:Usonaj tenisistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Usono
Hindericus Scheepstra

[eta|260ra|Hindericus Scheepstra (1859-1913), statuo de [Kiki Meyer en Roden Nederlando]]
**Hindericus Scheepstra** (Roden, 17-a de marto 1859 - 8-a de majo 1913) estis nederlanda instruisto kaj verkisto de porinfanaj libroj.

Hindericus Scheepstra verkis la rakontojn pri "Ot en Sien".

## Biografio 
Hindericus, (voknomo Rieks), naskiĝis en Roden, Nederlando. Li estis la plej juna en familio de ses knaboj kaj du knabinoj. Hendricus kiel la plej juna rajtis plustudi post la elementa lernejo. La kvin aliaj knaboj, laŭ familia tradicio, fariĝis komercistoj.

Rieks trapasis la lernejon por instruistoj en Groningen. Por esti akceptata li ankoraŭ devis sekvi kelkajn lecionojn en la najbara vilaĝo Peize. Li piediris de Roden al Peize kaj evoluigis dum tiuj iradoj sian amon por la naturo.

Post kiam li dum kelkaj jaroj laboris kiel instruisto li fariĝis lernejestro en Dokkum.
Li edziĝis al Wilhelmina Klazina Houwen. Pliposte li fariĝis lernejestro en Arnhem.

En 1894 li revenis al la lernejo por instruistoj en Groningen, nun kiel instruisto de la nederlanda lingvo kaj pedagogio. Li ankaŭ fariĝis direktoro de la Rijksnormaallessen (Regnonormallecionoj).

Je aĝo de 54 jaroj li subite mortis.

Scheepstra
Emeriko de Hungario

**Emeriko de Hungario** povas rilati al:

* Emeriko de Hungario, reĝo de Hungario (1174-1204).
* Emeriko de Hungario, sanktulo (inter 1000 kaj 1007 - 1031).
Kebajo

***Kebajo*** (indonezie/malajzie: *kebaya*) estas tradicia bluzo portata de indoneziaj kaj malajziaj virinoj. Plejofte ĝi estas bele ornamita ekzemple per brokato aŭ punto. Ĝi kutime estas portata kun sarongo.

Versio de la kebajo kun sarongo estas la uniformo por stevardinoj de la flugkompanioj Singapuraj Aerlinioj kaj Malajziaj Aerlinioj.

eta|Ekzemplo de Kebajo
eta|300px|maldekstra|Modernaj kebajoj
eta|meza|Kebajo por infano
[eta|maldekstra|Stevardinoj de la indonezia flugkompanio *Garuda* en **kebajo** kaj [batiko|batikitaj sarongoj en *parang gondosuli* desegnaĵo]]

## Vidu ankaŭ 
* Abajo

## Eksteraj ligiloj 
* Indonesian Textiles
* Reading The Kebaya
* Nyonya Kebaya
* House of Kebaya 

Kategorio:Tradiciaj vestoj
Kategorio:Indonezio
Poŝtkodoj en Nederlando

eta|300px|Poŝtkodareoj en Nederlando

La poŝtkodo en Nederlando konsistas el kvar ciferoj, interspaco kaj du majusklaj literoj. La ciferoj indikas la urbon, la vilaĝon aŭ la kvartalon. La literoj indikas straton aŭ parton de ĝi. Inter la ciferoj kaj la literoj devas esti interspaco. Poŝtkodareo ĉiam situas en unu komunumo, do se vilaĝo aŭ vilaĝeto situas sur la komunuma limo, ĝi havas pli ol unu poŝtkodon.

La unua poŝtkodo kiu indikas straton estas 1011 AA. Tio estas *De Ruijterkade* en Amsterdamo, la strato malantaŭ la centra stacidomo. La lasta poŝtkodo estas 9999 XL, la *Akkemaweg* en Stitswerd (komunumo Eemsmond).

Kategorio:Nederlando
Nederlando
Kaluno

[eta|maldekstra|[Erikejo en Jorkŝiro]]
**Kaluno** aŭ pli precize **ordinara Kaluno**, , estas plantospecio, kaj la sola de la genro ***Calluna*** en la familio de erikacoj, kelkfoje nomata ankaŭ "eriko". Ĝi estas la nacia floro de Norvegio. Ĝi kreskas kiel eta persista arbusto alta je 20–50 centimetroj (malofte ĝis 1m), kaj vaste troviĝas en Eŭropo kaj Malgrand-Azio sur bone drenitaj acidaj terenoj en malfermaj sunaj situoj kaj en modera ombro. Ĝi toleras malfortan paŝtiĝon kaj kapablas revigligi sin post foja bruliĝo.

Ĝin distingas disde la parenca genro eriko la kvarpartaj korolo kaj kaliko. La floroj elvenas en malfrua somero, sovaĝaj specioj kutime havas purpurecajn.

Tiu palearktisa specio estas grava paŝtaĵo por  ŝafoj kaj cervoj, kiuj povas manĝi la pintojn de la plantoj kiam neĝo kovras malpli altajn kreskaĵojn.

Oni kultivas ĝin kiel ornam-planton por uzado en pejzaĝ-ĝardenismo kaj privataj ĝardenoj. En Nov-Zelando la planto estis enkondukita kaj fariĝis invada trudherbo kelkloke, plej notinde en la Nacia parko Tongariro, ĝi superkreskas la indiĝenajn plantojn. Provoj kontraŭbatali kalunon helpe de ĝin manĝanta skarabo ŝajne sukcesas http://pest.cabweb.org/Journals/BNI/Bni22-2/Gennews.htm .

eta|Floroj de kaluno (*Calluna vulgaris*)

eta|Kaluno (*Calluna vulgaris*) - ilustraĵo de Otto Wilhelm Thomé

## Galerio 

Dosiero:Calluna vulgaris sl6.jpg|Kaluno (*Calluna vulgaris*) - sprono kun folioj
Dosiero:Calluna vulgaris sl9.jpg|Kaluno (*Calluna vulgaris*) - infloresko
Dosiero:Calluna vulgaris sl11.jpg|Kaluno (*Calluna vulgaris*) - sekco de la floro
Dosiero:Calluna vulgaris sl14.jpg|Kaluno (*Calluna vulgaris*) - fruktoj
Dosiero:Calluna vulgaris sl18.jpg|Kaluno (*Calluna vulgaris*) - semoj
Dosiero:Wrzos.jpg|Kalunoj

## Vidu ankaŭ
* Kaluna fontejo

Kategorio:Erikacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Palpebro

eta|dekstra|240px|Palpebro
**Palpebro** (; ) estas maldika faldo el muskoloj kaj haŭto, kiu kovras la okulon. La palpebro lokiĝas inter la brovo kaj la okulharoj, kiuj kreskas sur ĝia malsupra rando. 

La palpebro disigas dum ĉiu fermo larmlikvon kaj tiel purigas kaj malseketigas la korneon. La malfermita palpebro protektas la okulon kontraŭ mekanikaj influoj.

La fiŝoj, pro manko de palpebroj, ne kapablas fermi la okulojn kaj tial ili ĉiam dormas kun la okuloj malfermitaj.

Palpebrumo estas la rapida fermo kaj malfermo de la palpebroj. Ĝi estas necesa agado de la okulo, kiu helpas disigi larmojn kaj forigi iritaĵojn de la kornea kaj konjunktiva surfaco. 

Kategorio:Homa anatomio
Kategorio:Haroj
Kabuko

**Kabuko** (, "Kanto kaj danco") estas tradicia japana burĝa teatro el la epoko Sengoku kaj plej populara en la epoko Edo.

maldekstre|eta|Oniji Ōtani III (Nakazō Nakamura II)
Kabuko estas senreligia kaj malpli formala ol la plej malnova, de budhismo influita no-teatro de la samurajoj.

Kabuko konsistas ĉefe el kantado, pantomimo kaj dancado.

Manko de aktorinoj en kabuko popularigis samseksan kulturon kaj aktoraj prostituoj estis haveblaj por ambaŭ viraj kaj virinaj klientoj.

En la jaro 2005 kabuko iĝis parto de la majstroverkoj de la buŝa kaj nemateria heredaĵo de la homaro de UNESKO.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Noo
* Gagako

Kategorio:Japana arto
Kategorio:Japana muziko
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Japanio
Akagi Kyutarô

**AKAGI Kyutarô** , estro de poŝtoficejo.

Li fondis en 1909 filion de JEA en Minagi, Okayama-ken. Li monhelpis al JEA por J-E-isto. Dua provo de J-E Vortaro, neeldonita.

## Referencoj 
Kategorio:Japanaj esperantistoj
Fukurokuju

**Fukurokuju** (japane: 福禄寿, *fuku* = *bonŝanco*, *roku* = *riĉeco*, *ju* = *longa vivo* / koree *buk* *nok* *su*) estas dio en Japanio, Koreio kaj Ĉinio, kiu estas unu el la sep bonŝancodonaj dioj (Shichi Fukujin). Li estas dio de saĝeco, bonŝanco kaj longa vivo.

Fukurokuju estas prezentita kiel viro kun alta frunto kaj bastono de kiu pendas skribrulaĵoj. Liaj akompanantoj estas testudo (simbolo de longa vivo) kaj gruo (simbolo de saĝeco). Pro simileco oni ofte konfuzigas lin kun Jurojin.

Kategorio:Dioj pri fortuno
Kategorio:Dioj pri saĝeco
Kategorio:Japanaj dioj
Asada Hazime

**ASADA Hazime** (naskiĝis en marto 1887 en Miyagi-ken, informoj pri morto ankoraŭ nekonataj) estis japana esperantisto kaj kuracisto, profesoro pri jurmedicino unue en la medicina fakultato de Nagasaki kaj poste en la virina medicina kolegio en Tokio.

Dum la 19-a Universala Kongreso de Esperanto en Danzig, en la jaro 1927, li prelegis pri sia fako en la Somera Universitato (SU, nuntempa Internacia Kongresa Universitato, IKU). 

Reveninte el la vojaĝo, japanaj esperantistoj organizis en la ĉambrego de Biblioteko de Nagasaki Esperanto-Ekspozicion dum 6 tagoj, de la 16-a ĝis la 21-a de decembro 1927 "omaĝe al la hejmen-reveno de Prof. D-ro Asada el la verda mondvojaĝo". Tiu informo estas notita malantaŭ foto de la arkiva kolekto de CSUDH (Gerth Archives & Special Collections). Sur la foto videblas maldekstre D-ro Ken Takahara, delegito de Universala Esperanto-Asocio (UEA), D-ro Asada kaj S-ro Masao Tomimatu, vicdelegito de UEA.

## Referencoj
Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1887
Deine Lakaien

**Deine Lakaien** [*Dajne Lakajen*] estas germana muzikgrupo. La nomo de la grupo signifas *Viaj lakeoj*. Alexander Veljanov estas la kantisto kaj la komponisto, la pianisto nomiĝas Ernst Horn. Tiu grupo komencis sian aktivecon en 1985.

## Diskoj 
# *Deine Lakaien*, 1986
# *Dark Star*, 1991
# *Dark Star Live*, 1992
# *Forest Enter Exit*, 1993
# *Acoustic*, 1995
# *Winter Fish Testosterone*, 1996
# *Kasmodiah*, 1999
# *White Lies*, 2002
# *1987*, 2003
# *Live in Concert*, 2003
# *April Skies*, 2005

Kategorio:Germanaj muzikaj grupoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1985
Baba Kijohiko

**BABA Kijohiko** (naskiĝis la 24-an de decembro 1903 en Yamaguti-ken) estis japana esperantisto kaj bankoficisto.

Lia antaŭa familia nomo estis "Macumoto". Li esperantiĝis en 1920. Studanto de la Zamenhofa vortuzo de Esperanto li verkis artikolojn en La Revuo Orienta, 1927-1928.

Li tradukis en la japana ''"Fumejo de l' opio"* de Reymont (1930) kaj al Esperanto *"Verdstela Vojaĝo"'' de Toki Zenmaro (1929).

Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Mortojaro nekonata
R. Hugo Dick

**Dick** (dik) R. Hugo estis svisa firmano.

Li ekloĝis en Japanio ĉirkaŭ de 1917. Li lernis Esperanton en Rusujo kaj multe kontribuis al revigligo de Japana Esperanto-movado, loĝante en Yokosuka. Li instigis la fondon de Japana Komitato por komuna komerca lingvo, en 1919.

Kategorio:Svisaj esperantistoj
Fukuta Kunitaro

**FUKUTA** Kunitaro (**HUKUTA** Kunitaroo; naskita la  en gubernio Tottori; mortinta la ) estis japana esperantisto kaj oficisto de asekura kompanio. 

Li estis esperantisto de 1906. En 1920 li kunfondis en Osako nur-Esperantan gazeton „Verda Utopio“ kaj per tio multe disvastigis la sciojn pri Japanio al la tuta mondo. Iam li estis komitatano de SAT.

## Fontoj 
Kategorio:Japanaj esperantistoj
Temari

eta|dekstra|Temari
**Temari**, ankaŭ konita kiel *gotenmari*, estas tradicia japana pilketo.

## Historio 
*Temari-oj* devenas el Ĉinio kaj estis enkondukitaj en Japanion antaŭ 500 aŭ 600 jaroj. Ili estis faritaj el restoj de malnovaj kimonoj. La silkpecoj estis kunigitaj por formi pilkon kaj poste ĉirkaŭitaj de silkostrioj, kiuj estis kudritaj. Iom post iom la kudrerlinioj estis broditaj kaj *temari* iĝis vera artaĵo kun pli kaj pli bele broditaj ornamaĵoj. Nobelaj kaj aristokratiaj virinoj konkursis por krei la plej belajn kaj komplike broditajn *temari-ojn*.

Kiam kaŭĉuko alvenis al Japanio, pilkoj estis faritaj el tiu materialo kaj *temari-oj* iĝis nuraj artaĵoj, kvankam kelkaj patrinoj ankoraŭ faras ilin por gefiloj.

## Artaĵo 
*Temari-oj* estas altvalora kaj tre ŝatata donaco, kiu simbolas grandan amikecon kaj fidelecon. Tiel la brilaj koloroj kaj fadenoj uzitaj simbolos deziron al la ricevonto pri brila kaj feliĉa vivo.

Tradicie estis malfacile iĝi artisto en Japanio. Por fariĝi *temari*-artisto oni devas multe kaj specife trejniĝi kaj pruvi siajn kapablojn kaj teknikon antaŭ esti agnoskita kiel *temari-isto*.

Tradicie gepatroj donacis *temari-ojn* al infanoj je novjaro. Ene de ĉiuj silkopecoj la patrino metis papereton kun deziro por la infano. Infanoj neniam eksciis, kiun deziron la patrino faris, kudrante la pilkon.

Aliaj pilkoj enhavis bru-ilojn el rizeroj aŭ sonoriletoj por aldona ludvaloro.

Oni diras, ke tradiciaj *temari-oj* estis tiom dense faritaj, ke ĵetitaj planken ili eĉ resaltis.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.japanesetemari.com
* http://www.temarichallengegallery.org 
* http://temarikai.com/
* http://www.temari.com/ 
* http://www.geocities.com/clairecassan/Temari.html

Kategorio:Japana arto
Kategorio:Pilkoj
Kategorio:Dekoracia arto
George Edward Luckman Gauntlett

**George Edward Luckman GAUNTLETT** (naskiĝis en 1868 en Swansea, suda Kimrujo, mortis en 1956 en Tokio) estis angla instruisto de la angla lingvo.

Gauntlett post 1890 loĝis en Japanio. En 1903 li legis pri Esperanto ĉe amiko D. R. Mckenzie kaj eklernis ĝin. En 1906 li eldonis korespondan kurson de Esperanto (Japana-Esperanta Gramatiko 1906, 160&nbsp;p.) Ĝi enhavis Esperantan-japanan kaj japanan-Esperantan vortarojn. Tio estis la unua publika instruo de Esperanto en Japanio kaj la unuaj japanaj Esperanto-vortaretoj. La kurso altiris ĉirkaŭ 600 lernantojn. La adresaro de la kursanoj fariĝis bazo por la fondo de Japana Esperantista Asocio en 1906.

## Eksteraj ligiloj 
* Japanaj vortaroj  en Ockey, Edward; Sutton, Geoffrey. Bibliografio de Vortaroj kaj Terminaroj en Esperanto 1887-2002. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio 2003.

Kategorio:Kimraj esperantistoj
Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Noren

[eta|dekstra|250px|Noren ĉe *[onsen* en la Nagano]]
**Noren** (japane: 暖簾) estas mallonga ŝtofa kurteno, kiu pendas antaŭ enirpordo de vendejo aŭ domo en Japanio. Kutime ĝi surhavas la *mon* (heralda simbolo) de la familio aŭ utilas kiel ŝildo al la vendisto.

Kategorio:Kulturo de Japanio
Chaki

dekstra|eta|250px|Tipa laka *natsume* (*chaki* el ligno).
***Chaki*** (japane: 茶器) estas nomo porĉiaj te-ujoj uzitaj dum japana teceremonio. *Chaki* estas la ujo en kiu oni metas teon antaŭ porti ĝin en la ĉambron kie okazos la ceremonio. El *chaki* la teo estas metita en la bovlon por preparado. Tamen *chaki-oj* ne estas uzitaj por konservi la teon, sed nur por transporti ĝin.

*Chaki* estas tradicie faritaj el ligno, bambuo aŭ ceramiko. Ili estas klasigitaj laŭ materialo kaj formo, sed ankaŭ laŭ tetipo (fajna aŭ dika teo).

## Eksteraj ligiloj 
* Bildo de nigra laka natsume kun ora ĉerizflora ornamaĵo 
* Bildo de 4 lignaj natsume (japane)

Kategorio:Japana arto
Kategorio:Ujoj
Karen Traviss

**Karen TRAVISS** estas brita sciencfikcia verkistino. Ŝi verkas romanoj por la "Stelaj Militoj Ekspansida Universo". Ekspansida Universo estas kiel George Lucas nomiĝas la arto de Stelaj Milito krom kina filmoj Stelaj Milito Epizodoj I, II, III, IV, V kaj VI. Tiel komiksoj, mangaoj, videoludoj, libroj, animeoj, k.t.p.

Ŝi naskiĝis en Portsmouth, Britio, sed nun ŝi loĝas en Viltshire, "hejmo de plej bonaj bieroj" - ŝi diris.

Karen kreis la lingvo Mando'a por la libro Republic Commando:Triple Zero; kaj faris vortaroj, gramatikoj kaj tekstoj en Mando'a lingvo.

## Verkaro 
Ŝi verkis la jenajn romanoj:

### Stelaj Militoj Serio
* Republic Commando - Hard Contact (Oktobro 2004)
* Republic Commando - Triple Zero (Marto 2006)
* Republic Commando 3 - True Colors (Oktobro 2007)
* Republic Commando 4 - title TBA (Julio 2008)
* Legacy of the Force - Bloodlines (Septembro 2006)
* Legacy of the Force - Sacrifice (Junio 2007)
* Legacy of the Force - Revelation (Marto 2008)

### Wess'har Militoj Serio
* City of Pearl (March 2004)
* Crossing The Line (November 2004)
* The World Before (November 2005)
* Matriarch (October 2006)
* Ally (April 2007)
* Judge (April 2008)

## Eksteraj Ligiloj 
Karen Traviss

Traviss, Karen
Traviss, Karen
Traviss, Karen
Hazaraga lingvo

La **hazaraga lingvo** estas dialekto de la Persa lingvo, la ĉefa diferenco kun la norma Persa (parolata en Irano kaj Afganio) fare de la hazaroj, ke okazis pli multa pruntado el la vortprovizoj de la Tjurkaj kaj Mongolaj lingvoj. Ĝi estas parolata de la Hazara popolo de centra Afganio kaj ankaŭ de granda rifuĝinta loĝantaro trovita en nordorienta Irano kaj en partoj de Pakistano, kia Quetta .

## Klasifiko 
La Hazaraga estas facile distingebla disde aliaj Persaj dialektoj parolataj en Afganio. La Hazaraga enhavas multajn Mongolajn kaj Tjurkajn vortojn.

## Piednotoj 
## Vidu ankaŭ 
* Persa lingvo 

Kategorio:Persa lingvo
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Taĝikio
Kategorio:Lingvoj de Afganio
Kategorio:Lingvoj de Pakistano
Hopia lingvo

**La hopia lingvo** estas jut-azteka lingvo parolata de la hopia popolo de nordorienta Arizono, Usono, kvankam hodiaŭ iuj hopioj estas unulingvaj anglalingvanoj.

La uzado de la lingvo laŭgrade malkreskis tra la daŭro de la 20-a jarcento. En 1990, oni taksis, ke pli ol 5 000 popolanoj povis paroli la Hopian denaske, almenaŭ 40 el ili unulingve.

Malgraŭ la fakto, ke relative malmultaj homoj povas paroli la Hopian, estas tre malverŝajne, ke ĝi frontos la danĝeron estingiĝi en la proksima estonteco, ĉar la uzado de lingvo nun rekreskas. Multaj hopiaj infanoj estas kreskigataj en la lingvo, multampleksa Hopia-Angla vortaro estas publikigita, kaj grupo nomita la *Hopi Literacy Project* (Hopia Projekto por Legivo) fokusis sian atenton sur akcelado de la lingvo.

## Fonologio 
**Vokaloj**

La Hopia havas ses vokalojn, skribitajn **a**, **e**, **i**, **o**, **u**, kaj **ö**. La unuaj kvin estas prononcita proksimume kiel la respektivaj Esperantaj vokaloj, dum la lasta estas proksimume la sama kiel en la Germana (en la IFA, ili estas respektive , , , , , kaj ). Ĉiuj ses vokaloj okazas en longa kaj mallonga formoj; longaj vokaloj estas indikitaj en skribado per skriba duobligo.

**Konsonantoj**

La konsonantoj de la Hopia estas

 

(, literumita per *v*, estas verŝajne kaj fonemo proprarajte, kaj ankaŭ intervokala alofono de /p/):

## Metafiziko 
Benjamen Lee Whorf, konata lingvisto, ekzempligis per la Hopia lingvo sian argumenton ke onian mondo-vidon afektas onia lingvo kaj inverse. Inter la plej ŝoke surprizaj pretendoj de Whorf estis tio, ke la Hopia havas “neniajn vortojn, gramatikajn formojn, konstruaĵojn aŭ esprimojn kiuj rekte signas kion ni nomas *“tempo”*.” Tamen, aliaj lingvistoj kaj filozofoj skeptikas pri la argumento de Whorf, kaj liaj konstatoj pri la Hopia estas disputitaj aŭ malakceptitaj.

## Vidu ankaŭ 
* Qatsi trilogio

## Piednotoj 
## Bibliografio 
* Hopi Dictionary Project (University of Arizona Bureau of Applied Research in Anthropology). *Hopi Dictionary : Hopìikwa Lavàytutuveni: A Hopi-English Dictionary of the Third Mesa Dialect With an English-Hopi Finder List and a Sketch of Hopi Grammar*, University of Arizona Press, 1998. ISBN 0-8165-1789-4
(~*Projekto Hopia Vortaro)

* Kennard, Eduardo A. kaj Albert Yava. *Field Mouse Goes to War: Tusan Homichi Tuwvöta*. Palmer Lake, Colorado: Filter Press, 1999. (~*Kampo Muso Iras Militi*)

## Eksteraj ligiloj 
* Hopi: Survey of an Uto-Aztecan Language (~*Esploro de jut-azteka Lingvo'')
* Ethnologue ero pri la Hopia lingvo

Kategorio:Jut-azteka lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Braŭia lingvo

La **Braŭia Lingvo**, (**Brahui** (بروہی) aŭ ** Bravi** (براوِ)) lingvo, parolata de la Braŭioj, estas ĉefe parolata en Baluĉistano en Pakistano, sed ĝi estas ankaŭ parolata en Afganio kaj Irano. La redakcio 2005 de Ethnologue raportis ĉirkaŭ 2.2 milionoj da parolantoj, po 90% el kiuj rezidas en Pakistano. En Pakistano ĝi estas ĉefe parolata en la regiono Kalat de Baluĉistano.

Kvankam ĝi estas Dravida lingvo, ĝi estas peze influita de la Iranaj lingvoj parolataj en la areo, kia la Baluĉa.

La Braŭia estas ofte konsiderata kiel restaĵo de antaŭe pli vasta Dravida lingva familio, pri kiu estas hipotezata ke ĝi reduktiĝis dum invado aŭ migrado de Hindeŭropa popolo dum la Indo-Arja invada migrado. Estis ankaŭ iam-iam hipotezata, ke la Braŭia povus esti rekta heredaĵo de la civilizo de la valo Induso. Tamen, unu poluse kontraŭa vido estas, ke la Braŭioj migris norden al Baluĉistano en la 13-a aŭ 14-a jarcento  aŭ ke pli malfrua enmigrado okazis post 1000 p.k.

## Piednotoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Parta bibliografio de kleraj verkoj pri la Braŭia
* Angla al Braŭia vort-listo
* Kompleta profilo de la Braŭia lingvo, kun citaĵoj al instruaj rimedoj 

Kategorio:Dravida lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Afganio
Kategorio:Lingvoj de Irano
Kategorio:Lingvoj de Pakistano
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Chif Toshio

**CHIF Toshio** [千布利雄 Ĉihu Toŝio] (naskiĝis la 22-an de januaro 1881 en Saga (gubernio), mortis en 1944), ankaŭ konata kiel *Ĉif Tosio*, *Chifu Toshio* kaj *Toshio Chifu*, estis japana esperantisto.

Chif lernis Esperanton en la Esperanto-Lernejo de Osugi Sakae en 1906 kaj estis efektiva redaktoro de *Japana Esperantisto* de 1908 (?) ĝis 1911. Kun Ossaka Kenji li estis unu el la du kolonoj de la Esperanto-movado en Japanio.

Li komprenis Esperantismon fidele laŭ la Bulonja Deklaracio kaj multe diskutis kontraŭ Ossaka Kenji pri organizaj problemoj. Li verkis multajn utilajn gramatikajn librojn kaj vortarojn.

Interalie li kompilis:
* **1910**: organizanto de *Japanaj Rakontoj* (unua verko de japana esperantisto eldonita en Eŭropo).
* **1922**: *Esperanta-Legolibro kaj krestomatio*. Eld. Verda Utopio, Osaka.

kaj verkis:
* **1914**: *Plena Esperanto-Japana Vortaro* (kun Katumi Kuroita kaj aliaj), 2a eld. 1924.
* **1914**: *Plena kurso de la lingvo Esperanto* (sistema lernolibro edukinta multajn kapablajn posteulojn), renovigita eldono 1921.
* **1922-1923**:*Granda Gramatiko de Chifa* (tre detala priskribo; 1-a volumo Prepozicio, 1922; 2-a vol Adverbo, 1923.)
* **1927**: *Plena Japana-Esperanta Vortaro* (multpaĝa). (Kuw.)

## Recenzoj 
Pri *Japanaj Rakontoj*

----
Pri *Esperanta-Legolibro kaj krestomatio*

## Literaturo 
* **1934**: Enciklopedio de Esperanto, p. 409 (post la kapvorto "Nipono").

Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Inuinaktuna lingvo

dekstra|330px|eta
dekstra|330px|eta|Komunumoj kie oni parolas la Inuinaktunan 

La **inuinaktuna lingvo** estas indiĝena lingvo de Kanado.  Ĝi parencas tre proksime al la inuita lingvo, kaj multaj homoj kredas, ke la Inuinaktuna estas nur dialekto de la inuita lingvo.  La registaroj de la Nordokcidentaj Teritorioj kaj Nunavuto agnoskas la inuinaktunan kiel oficialan lingvon aldone al la inuita lingvo. Fakte, la Inuinaktuna lingvo ikt estas ano de la makrolingvo iku.

La inuinaktuna estas uzata unuavice en la komunumoj *Cambridge Bay* kaj *Kugluktuk* en la regiono okcidenta *Kitikmeot* de Nunavuto. Iom malplie ĝi estas ankaŭ parolata en *Gjoa Haven* (Nunavuto).  Ekster Nunavuto ĝi estas parolata en la vilaĝeto *Ulukhaktok* de la Nordokcidentaj Teritorioj, kie ĝi estas nomita *Kangiryuarmiutun*.

Oni skribas la lingvon uzante la Latinan alfabeton.

## Piednotoj 
Kategorio:Inuita lingvo
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Kanado
Kategorio:Inuitoj
FontForge

**FontForge** (antaŭe nomata **PfaEdit**) estas tiparredaktilo por TrueType, PostScript, OpenType, CID-keyed, multi-master, CFF, SVG, BDF, Datafork TrueType, ktp, simila al Fontographer, FontLab, ktp, disponebla por pluraj operaciaj sistemoj kaj utiligebla laŭ la modifita permesilo de BSD.

La tiparoj kreitaj per FontForge estas konservitaj en neŭtrala formo *spline font database files*, uzante la finaĵon *.sfd* kaj eblas eksporti je pluraj formoj.

Tiu libera programaro (la modifita permesilo de BSD) estas disponebla en pluraj lingvoj, sed ne en Esperanto.

Por esperantistoj ĝi estas speciale grava programo, ĉar eblas modifi ordinarajn tiparojn ne enhavantaj la supersignitajn literojn.

Interalie FontForge estas uzata de la projekto DejaVu.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejma retejo de FontForge
* Libera projekto pri kreado de tiparoj per FontForge (en la angla) 

Kategorio:Komputiko
Kategorio:Tipografio
Kategorio:Tiparoj
Almelo

[eta|dekstra|250px|La tri grandaj urboj en Orienta Overiselo: [Enschede, Hengelo kaj Almelo]]
eta|dekstra|250px|Domo Almelo
eta|dekstra|200px|La romkatolika Sint Georgiuskirko en la centro de Almelo
eta|dekstra|250px|Stacidomo Almelo
Dosiero:Loudspeaker.svg**Almelo** () estas urbo kaj municipo en la regiono Twente en la nederlanda provinco Overiselo. Fine de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Krom la urbo Almelo en la municipo estas la vilaĝoj Aadorp, Bornerbroek kaj Mariaparochie (parte).

## Naskiĝis en Almelo 
* Azra Akin (8-a de decembro 1981), modelino kaj Fraŭlino Mondo 2002
* Ilse de Lange (13-a de majo 1977), kantistino
* Wubbo Ockels (28-a de marto 1946), astronaŭto

## Vidindaĵoj 
* Muzeo Rectorshuis
* Kukaĵomuzeo
* la nova urbodomo

## Ĉiujaraj eventoj 
* Kvartaga biciklado
* Historia grupo je Palmdimanĉo (semajno antaŭ Pasko)
* Mezvintra blovado de kornoj

## Ĝemelaj urboj 
* Preston (Britio)
* Iserlohn (Germanio)
* Denizli (Turkio).

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Overiselo
Kategorio:Municipoj de Overiselo
Kategorio:Twente
Roketsuzome

[eta|240ra|Roketsuzome, printrulaĵoj en [Roketsuzome Yamamoto, Kioto.]]
**Roketsuzome** aŭ mallonge *rozome* estas tradicia vaksrezista printadotekniko por ŝtofoj uzitaj en Japanio. Ĝi estas simila aŭ eble devenas de indonezia batiko.

## Eksteraj ligiloj 
* En *The World of Rozome: Wax-Resist Textiles of Japan* de Betsy Sterling Benjamin (angle) 

Kategorio:Japana arto
Katagami

***katagami*** () estas arto krei stencilojn por farbi ŝtofojn kaj printi ornamaĵojn sur ilin. *Katagami* havas gravan rolon en japana kulturo.

*Katagami* jam ekzistis dum Nara-epoko, t.e. inter 710 kaj 794.

## Bibliografio 
* *Katagami – Les pochoirs japonais et le japonisme*, Maison de la culture du Japon, 176p. (2006) ISBN 4-87540-075-6

Kategorio:Japana arto
Kategorio:Japanaj vortoj kaj esprimoj
Gaa lingvo

Atentu! Ne konfondu kun tiba lingvo, ankaŭ nomata gaa lingvo.

La **Gaa Lingvo** (pron: ga) estas kvaa lingvo parolata de la gaoj en Ganao, en kaj ĉirkaŭ la ĉefurbo Akrao.

Ĝi havas fonetikan distingon inter 3 vokal-longoj.

## Klasifiko 
La Gaa estas Kvaa lingvo, parto de la Niĝer-Konga familio. Ĝi tre proksime parencas al la Adangma; kune ili formas la Ga-Dangman branĉon en la Kvaa familio.

## Geografia distribuo 
La Gaa estas parolata en sudorienta Ganao, en kaj ĉirkaŭ la ĉefurbo Akrao. Ĝi havas relative malgrandan dialektan variadon.
Kvankam la Angla estas la oficiala lingvo de Ganao, la Gaa estas unu el 16 lingvoj en kiuj la Buroo de Ganaaj Lingvoj publikigas materialon.

## Fonologio 
### Konsonantoj 
Ga havas 31 konsonantajn fonemojn.

*  estas alofono de  kiu okazas antaŭ nazaloj kaj estas signata per sia propra digrafo en skribado.
*  povas esti realigita kiel  kiam inter konsonanto kaj vokalo
*  havas alofonon  antaŭ nazalaj vokaloj

### Vokaloj 
La Gaa havas 7 buŝajn vokalojn kaj 5 nazajn vokalojn. Ĉiuj vokaloj havas 3 malsamajn vokal-longojn: mallonga, longa aŭ superlonga (uzata en la simplaj futuraj kaj la simplaj preteritaj negativaj formoj).

 

### Tonoj 
La Gaa havas 2 tonojn alta kaj malalta. Simile al multaj Okcident-Afrikaj lingvoj, ĝi havas ton-terasadon.

### Fonotakso 
La eblaj silabaj strukturoj estas V, CV, CCV kie la dua konsonanto estas , aŭ silaba nazalo.

## Skribsistemo 
La Gaa estis unue skribita de Christian Jacobsen Protten, kiu estis la filo de Dana soldato kaj Afrika virino, en ĉirkaŭ 1764. La ortografion oni plurfoje jam reviziis ekde 1968, kun la lasta revizio en 1990.

La skribsistemo estas Latin-bazita alfabeto kaj havas 26 literojn. Ĝi havas tri aldonajn liter-simbolojn kiuj laŭas la simbolojn de la IPA. Estas ankaŭ dek unu digrafojn kaj du trigrafojn (triliteraĵojn). Vokala longo estas prezentita per duopigo aŭ triopigo de la vokala simbolo, ekz. 'a', 'aa' kaj 'aaa'. Tonoj ne estas prezentataj. Nazaligado estas prezentita post buŝaj konsonantoj kie ĝi diferencigas inter minimumajn parojn.

La Gaa alfabeto estas:
Aa, Bb, Dd, Ee, , Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, LL, Mm, Nn, , Oo, , Pp, Rr, Ss, Tt, Uu, Vv, Ww, Yy, Zz

Jenaj literoj prezentas sonojn kiuj ne korespondas al la sama litero kiel la simbolo de la IPA (ekz B prezentas ):
* J j - 
* Y y - 

Digrafoj kaj trigrafoj:
* Gb gb - 
* Gw gw - 
* Hw hw - 
* Jw jw - 
* Kp kp - 
* Kw kw - 
* Ny ny - 
*   - 
*   -  (alofono anstataŭ fonemo)
* Sh sh - 
* Ts ts - 
* Shw shw - 
* Tsw tsw - 

## Vidu ankaŭ 
* Gaa popolo
* Carl Christian Reindorf

## Referencoj 
* 
* 
* 
* 
* 
Kropp Dakubu M. E. (1999). Ga-English dictionary with English-Ga Index. Accra: Black Mask Ltd.

## Eksteraj ligiloj 
* Ethnologue-a ero
* Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj en la Gaa lingvo
* kasahorow Libera Gaa-Adangma Vortaro 

Kategorio:Kvaa lingvaro
Kategorio:Tonlingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Ganao
Batiko

[dekstra|eta|200px|Preparo de batikaĵo per [vakso]]
dekstra|eta|200px|Viro preparas batikaĵon
**Batiko** estas indonezidevena procedo por tinkturo de ŝtofoj rezervanta lokojn per vakso.

La vorto devenas el la java kaj havas la saman radikon kiel la vorto *titik*, kiu signifas *punkto*.

La teknikon oni uzas en diversaj landoj, kiel Burkinafaso, Eburbordo, Togolando, Ĉinujo, Indonezio, Hindujo, Maŭricio, Madagaskaro, Srilanko ktp.

## Tekniko 
La procedo por krei batikaĵon estas jena:
* desegnado sur la tuko (nedeviga)
* vaksigo de la tuta tuko (en varman vaksobanon)
* depreno de la vakso en la lokoj de la unua koloro
* farbado de la tuko per mergado
* daŭrigo de la samaj operacioj por ĉiu koloro
* fina forpreno de la tuta vakso (enmergo en varmegan akvon)

## Fotogalerio 

Image: Niya batik.jpg|Ĉina batikaĵo
Image: Abbindebatik-Sweatshirt-zweifarbig.jpg|Batikĉemizo
Image: Batik Indonesia.jpg|Indonezia batikaĵo
Image: Skirt from Cirebon, Java, early 20th century, coton, 'tulis' batik.jpg|Batìkaĵo de Javo, komence de la 20-a jarcento
Image: Batik painting.jpg|Batìkaĵo
Image: Baticart1.jpg|Batikaĵo de Irìna Babaiàn
Image: Baticart2.jpg|Batikaĵo de Irìna Babaiàn

## Bibliografio 
* Nadia Nava, *Il batik* - Ulissedizioni - 1991 ISBN 88-414-1016-7

## Eksteraj ligiloj 
* *Kiel batiki* (angle)
* Afrika batiko (france)
* Batiktekniko en Afriko (france)

Kategorio:Indonezia arto
Kategorio:Dekoracia arto
Rondaj kanaoj

La **rondaj kanaoj** (aŭ **hiraganao**, **hiragano**; japane: 平仮名 aŭ ひらがな, hiragana) estas silabaro de la japana lingvo, ĉefa parto de la japana skribsistemo, samkiel katakano kaj kanĵioj. Hiragano kaj katakano estas ambaŭ sistemoj en kiuj oni skribas por ĉiu morao po unu skribsignon, krom por la duliteraĵoj, por kiuj oni uzas kombinon el kanao granda kaj malgranda (kiel きゃ, granda *ki* kaj malgranda *ya*, kune *kya*).

Oni uzas hiraganon por skribi gramatikajn vortojn (ekz. prepoziciojn kiel から *kara*, "el"), ŝanĝeblajn finaĵojn (ekz. 読む *yomu*, "legas" kaj 読まない *yomanai*, "ne legas") kaj vortojn, kiuj ne havas kanĵiojn aŭ kies kanĵioj estas malofte uzataj. Malkiel kanĵioj (kaj samkiel katakano), la signoj de hiragano ne havas sencon kaj estas uzataj nur fonetike. Ekzemple, la vorton 食べました *tabemashita* "manĝis" oni skribas per la kanĵio 食, kiu signifas "manĝi" (ĉi tie, legata kiel *ta*) kaj kvar hiragan-signoj べました (*be-ma-shi-ta*), kiuj havas gramatikan signifon. Oni uzas hiraganon ankaŭ por doni la elparolon de kanĵio por leghelpo, oni kutime skribas ĝin super la kanĵio kaj nomas ĝin *furigana* (ふりがな).

## Tabelo de la rondaj kanaoj 
Kategorio:Silabaro
Kategorio:Japana lingvo
Yosegi

eta|Himitsu-bako kun koyosegi ornamaĵo
eta|La saae himitsu-bako, malfermita
***Yosegi*** (japane: 寄木) aŭ yosegi-zaiku (寄木細工), estas tradicia japana ligna mozaiko, kiu originis dum la fino de la Edo-epoko.

*Yosegi* troviĝas kutime sur la ekstera parto de japanaj sekretujoj (*himitsu-bako*) aŭ puzlo-skatoloj, sed ili povas ankaŭ troviĝi sur multaj aliaj aĵoj, kiel platoj, kestoj kaj nuntempe komputilaj musmatoj.
La regiono Hakone famiĝis pro *yosegi-zaiku* kaj *himitsu-bako*, kiujn la japana ministro pri internacia komerco kaj industrio en majo 1984 agnoskis *"nacia tradicia arto"*.

## Eksteraj ligiloj 
* Procedo por krei yosegi
* Hakone Maruyama Inc. (angle; la ligilo estas al komerca ttt-ejo, sed estas multaj interesaj fotoj, kiuj montras la diversajn stilojn) 

Kategorio:Japana arto
Tsutsugaki

**Tsutsugaki** (japane: 筒描) estas tradicia japana tinkturmetodo. Desegnoj estas faritaj per rizopasto sur la ŝtofo, tiu ĉi estas tinkturita, kaj poste la pasto ellavita.

La rizopasto estas farita ĉefe el dolĉa rizo, kiu enhavas altan kvanton de amelo, kaj tial estas sufiĉe glua. Por desegni oni uzas tubeton (*tsutsu*), simila al tiuj uzitaj de kukistoj por ornami kukojn. Simila procedo estas *katazome*, sed en ĝi la pasto estas surmetita tra stencilo.

La ŝtofo estas kutime el kotono, kaj la koloro de la tinkturo, indigo, tiel la desegno aperas kutime blanka sur blua fono. Ŝildoj por vendejoj aŭ aliaj celoj estas ofte faritaj tiel.

La desegnaĵoj reprezentas ofte estaĵoj el la japana mitologio, kiel ekzemple la gruo aŭ la testudo, sed povas temi ankaŭ pri nomo, skribita per kanji). Ankaŭ floroj kaj arboj estas ŝatataj motivoj.

## Bibliografio 
* *Tsutsugaki Textiles of Japan: Traditional Freehand Paste Resist Indigo Dyeing Technique of Auspicious Motifs*. Kyoto: Shikosha, 1987. Text by Sachio Yoshioka; editor, Noriko Hirai; collector, Gensho Sasakura.
* Reiko Mochinaga Brandon. *Country Textiles of Japan: The Art of Tsutsugaki*. Honolulu Academy of the Arts, 1986. ISBN 0-937426-22-9

Kategorio:Japana arto
Tetsubin

[eta|250ra|Japana [teujo, *tetsubin*.]]
***Tetsubin*** estas japana gisa teujo por prepari teon. Ekzistas ĉefe du tipoj, tiuj uzitaj por prepari la teon, kaj tiuj por varmegigi kaj transporti la akvon dum japana teceremonio.

*Tetsubin* estas ofte ornamitaj per reliefaj desegnaĵoj kaj glazitaj de emajlo ene. Tiaj ecoj kaj ankaŭ la malgrandeco kaj foje nekutimaj formoj iĝis ilin interesaj kolektaĵoj. Tipa *tetsubin* povas enteni ĉirkaŭ duonan litron da akvo. Kutime oni vendas ĝin kun kribrilo kaj fera subaĵo kun simila reliefa desegnaĵo.

## Vidu ankaŭ 
* Japana teceremonio
* Teujo
* Chaki

Kategorio:Japana arto
Gyotaku

eta|300px|Gyotaku
**Gyotaku** (japane: 魚拓, el *gyo* "fiŝo" kaj *taku* "frotado") estas tradicia japana printado per fiŝoj, kiu datiĝas de la 1850-aj jaroj. Ĝi estis uzita komence de fiŝkaptistoj por kalkuli la kaptaĵon.

## Procedo 
La procedo similas al la printado per ligno.

La fiŝo estas metita sur ebena loko kaj farbita unuflanke de *sumi*-inko. Nuntempaj artistoj uzas anstataŭ *sumi* akvofarbojn aŭ inkon. Kiam la fiŝo estas tute farbita, rizpapero estas surmetita zorge kaj poste forprenita kun la spegula bildo de la fiŝo.

## Eksteraj ligiloj 
La sekvaj ligiloj prezentas ekzemplojn de gyotaku-arto:
* gyotakufishprints.com
* kondogyotaku.net 
* http://shellcreekink.com 
* http://www.michaelreimer.com
* danielsmith.com , teknika priskribo
* okutake.com

Kategorio:Japana arto
Hengelo

Dosiero:Loudspeaker.svg**Hengelo** () estas municipo en la nederlanda provinco Overiselo en la regiono Twente. Fine de  en la municipo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Krom la urbo Hengelo (oficiale neniam akiris urborajtojn) en la municipo situas la vilaĝoj Beckum kaj Oele. Ankaŭ la vilaĝeto Woolde, kiu limas je Hengelo, apartenas al la municipo.

eta|maldekstra|280ra|Du el la tri grandaj urboj en Orienta Overiselo: Almelo kaj Hengelo
eta|maldekstra|200ra|La antaŭa Bethlehemkirko en Hengelo

## Esperantistoj 
* Axel Belinfante

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Overiselo
Kategorio:Municipoj de Overiselo
Kategorio:Twente
Jezuita lernejo

**Jezuitaj lernejoj** estas tre grava establoj de jezuita agado. Ĉar la ĉefa celo de jezuitismo estas kontraŭbatali la kreskon de protestantismo, la katolika edukado estas grava ilo pro atingi tion. Sekve, jezuitoj kreis centojn da lernejoj en kaj ekster Eŭropo. 
En Jezuitaj lernejoj la *ratio studiorum* (studplano) tre bone preparis knaboj al tiamaj katolikaj universitatoj, sekve multaj famaj homoj el katolikaj familioj kandidatiĝis al studado en tiuj lernejoj.
En Ameriko, la eduka agado de jezuitoj estis tre frua kaj tre bonkvalita por kristanigi la indiĝenojn kaj eviti ke protestantaj misiistoj povus enmisigis al tiuj indiĝenoj. En Paragvajo, la **jezuitaj lernejoj** estis la semo de la nacio mem. En tiuj lernejoj, homoj lernis ne nur la kateĥismon, sed ankaŭ la latinan lingvon, klasikan muzikon, metiojn, ktp.  En Brazilo, dum du jarcentoj la nura publikaj lernejoj estis la jezuitaj. Tie oni instruis ne nur indiĝenojn, sed ankaŭ eŭropidojn kaj eĉ negrulojn en sama klaso. Urbo San-Paŭlo komencis kiel jezuita lernejo.
En 18-a jarcento, grava krizo atingis la jezuitojn kaj tiel la nombro de siaj lernejoj tre malkreskis. En Brazilo, la malpermeso de funkciado de jezuitaj lernejoj tre malhelpis la publikan edukadon dum preskaŭ 50 jaroj.
En 19-a jarcento, revenis la viglo al la jezuitaj lernejoj, kaj Universitato de Braga, en Portugalio, ekzemple, komencis kiel jezuita lernejo kaj rapide iĝis universitato.
Nuntempe, la jezuitoj daŭre havas lernejojn kun la celo disvastigi kaj defendi la katolikan ideologion per edukado.

Kategorio:Katolikismo
Kategorio:Edukado
Distrikto Rhein-Erft

La **distrikto Rhein-Erft** () situas en la okcidento de la germana federacia lando Nordrejn-Vestfalio, inter la grandaj urboj Kolonjo kaj Akeno. Administra sidejo de la distrikto estas la urbo Bergheim. Ĝis la fino de oktobro 2003 la teritorio nomiĝis *Erftkreis* (distrikto Erft).

Najbaras la distriktoj Neuss norde, Rhein-Sieg kaj Euskirchen sude kaj Düren okcidente. La teritorio de la eksterdistrikta urbo Kolonjo konsistigas la orientan limon.

## Divido 
(nombro de loĝantoj laŭ stato )

[eta|[Bergheim, "akena pordego"]]

## Partnerecoj 
La distrikto Rhein-Erft-Kreis havas du partnerecojn kun eŭropaj regionoj:
* 20ra ekde la jaro 1969 kun la franca departemento Morbihan en Bretonio kaj
* 20ra ekde la jaro 2001 kun la pola distrikto Bielski (Bielsko-Biała) en Silezio.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Dosiero:Schloss Paffendorf 1.jpg|Bergheim
Dosiero:Schloss_Augustusburg_Bruehl.jpg|Brühl (Rejnlando)
Dosiero:Altes Rathaus Frechen2.jpg|Frechen
Dosiero:Huerth 10-2017 img01 Burg Schallmauer.jpg|Hürth


Kategorio:Distriktoj de Nordrejn-Vestfalio
Kategorio:Rejnlando
Ĉina kalendaro

La tradicia **ĉina kalendaro** (en la Xia Li (夏曆), ĉina lingvo, tradicia: 農曆, simpligita: 农历, pinjino: nónglì), enkondukita je 2637 antaŭ Kristo de la 'Flava imperiestro' Huangdi, estas luna-suna kalendaro kiu konsistas el jaroj (dividataj en 12 monatoj) da 353, 354 aŭ 355 tagoj kaj plilongaj jaroj (dividataj en 13 monatoj) da 383, 384 aŭ 385 tagoj. Al ĉiu jaro estas atribuita nomo kunmetita el du etimoj: la *ĉiela* ne tradukebla (jia, yi, bing, ding, wu, ji, geng, xin, ren, gui) kaj la *tera branĉo* responda al besto: zǐ (rato), chǒu (bovo), yín (tigro), mǎo (kuniklo), chén (drako), sì (serpento), wǔ (ĉevalo), wèi (ŝafo), shēn (simio), yǒu (koko), xū (hundo), hài (porko).

Ĉiu monato estas numerita de 0 ĝis 11 (aŭ 12), kaj daŭras kiom luna monato. '2' respondas ĉiam al la printempa ekvinokso kaj '11' al la vintra solstico.
Distrikto Warendorf

La **distrikto Warendorf** situas en la nordo de la germana federacia lando Nordrejn-Vestfalio. Ĝia administra sidejo estas la samnoma urbo Warendorf. Historie kaj kulture la teritorio apartenas al la regiono Monastera Lando. Fine de  la distrikto havis  loĝantojn.

Najbaras ene de la federacia lando Nordrejn-Vestfalio la distriktoj Steinfurt norde kaj Gütersloh oriente, la distrikto Soest kaj la eksterdistrikta urbo Hamm sude, la distrikto Coesfeld kaj la eksterdistrikta urbo Münster okcidente. Krome norde limas la distrikto Osnabrück de la najbara federacia lando Malsupra Saksio.

## Administra disdivido 
La distrikto konsistas el 13 komunumoj, el kiuj 9 estas urboj (inter krampoj la nombroj de loĝantoj laŭ stato fine de ).

Dosiero:Warendorf-marktplatz.jpg|Warendorf
Dosiero:Old town hall ahlen.jpg|Ahlen
Dosiero:Altes Rathaus-Stadtmuseum Beckum.nnw.jpg|Beckum
Dosiero:09 mallinckrodthaus ost img 0140.jpg|Oelde

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


W
W
Kategorio:Vestfalio
Kategorio:Monastera Lando
Nancy Fontannaz

[dekstra|eta|250px|Nancy Fontannaz, laboranta en [CDELI, La Chaux-de-Fonds, Svislando. Foto: Stefano Keller ]]

**Nancy FONTANNAZ** estas svisa esperantistino, membro de Svisa Esperanto-Societo (SES), ŝi vivas en Pully (kantono Vaŭdo) apud Laŭzano.

Ŝi estis daŭra kunlaboranto de Claude Gacond en CDELI, okupiĝanta ĉefe pri la perkoresponda kurso por franclingvanoj, ĝis li forpasis en novembro 2024, kaj nun kun teamo daŭrigas ankaŭ lian agadon en CDELI. Krome ŝi almenaŭ ekde 2006 kaj minimume ĝis 2013 (pli frue kaj pli poste ankoraŭ ne troviĝis daŭre alireblaj dokumentitaj eldonoj interrete) estis redakciano en la bulteno SES informas.

Nancy Fontannaz aktivas ankaŭ en la Laŭzana Esperanto-Societo kaj membras en la "Grupo de Etoy", sub gvido de Elisabeth de Mestral, ĥoro kantanta esperantigitajn romandajn kaj tutmondajn  popolkantojn.

Foje ŝi partoprenis Esperanto-renkontiĝojn en Germanio. 

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Studsabatoj en CDELI, La Chaux-de-Fonds, Svislando  ()
* eksa retejo de Laŭzana Esperanto-Societo, arkivigita plurfoje, laste en aŭgusto 2007 ( kaj )
* paĝaro de la *Laŭzana Esperanto-Societo* en la retejo Facebook ()

Kategorio:Svisaj esperantistoj
Komitato de UEA 1977-1980

Dum oficperiodo 1977-1980 en Komitato de UEA membris (kompletigota). 

En elektoj de komitatanoj B en 1977 estis 8 kandidatoj por kvin lokoj. El 1194 ĉefdelegitoj kaj delegitoj voĉdonis 629 (52,7 %). La plej multajn voĉojn ricevis Humphrey R. Tonkin (564), Carl Støp-Bowitz (465), Terttu Tyynelä (441), Francisko Simonnet (403) kaj Gustav Kühlmann (338), kiuj estis elektitaj. Ne elektitaj kandidatoj estis Franko Luin (322), Violin Oljanov (252) kaj Jehoŝua Tilleman (224). 

(Laŭ revuo Esperanto julio-aŭgusto 1977)

Kategorio:Aperis en 1977
Kategorio:Malaperis en 1980
Kategorio:Esperanto en 1977