Das Erdbeben in Chili

***Das Erdbeben in Chili*** (laŭvorte: *La tertremo en Ĉilio*) estas novelo verkita de la germana romantikulo Heinrich von Kleist, kreita en 1806 kaj publikigita la sekvan jaron. Ĝi estas unu el la plej konataj mallongaj rakontoj de la aŭtoro esplorante la kontraŭojn inter naturo, homa moralo, pasio, kaj socia juĝo.

## Intrigo
La rakonto okazas en Santiago dum la katastrofa tertremo de 1647. En la centro de la rakonto estas Jerónimo Rugera, juna instruisto, kaj Josephe Asteron, nobeldevena virino. La du enamiĝas malgraŭ la malpermeso de la socio – ilia rilato estas konsiderata skandala ĉar Josephe estas monaĥineje edukita kaj originas el alta familio. Pro tio Josephe estas malliberigita, kaj Jerónimo intencas sinmortigi pro malespero. Tiam subite okazas la tertremo, kiu detruas la urbon kaj hazarde liberigas ambaŭ.

Dum kelkaj momentoj ŝajnas, ke la katastrofo naskas novan, naturan harmonion: eskapinte el la urbano infero, la homoj montras solidarecon kaj homan varmecon. Jerónimo kaj Josephe revidas unu la alian, kaj kune kun aliaj postvivantoj ili ĝuas kvazaŭan paradizan trankvilecon en la kampoj ĉirkaŭ la ruinoj. Tamen post la reveno urben  la socia ordo rapide restariĝas. Religiaj fanatikuloj interpretas la tertremon kiel dian punon kontraŭ pekuloj – aparte kontraŭ Josephe kaj Jerónimo. Dum religia ceremonio, kolerigita homamaso linĉas la paron kaj ilian bebon, tiel reestigante la laŭdiran moralon de la komunumo. Fremdulo sukcesas savi etinfanon, simbolon de ebla nova komenco.

## Interpreto
Kleist prezentas la tertremon kiel simbolon de natura purigo, kiu mallonge detruas la hipokritecon de la socio. Sed la homoj baldaŭ rekreas la samajn maljustajn strukturojn. La verko demetas akran demandon pri la natura boneco de homo kontraŭ la morala rigideco de socio. La tono alternas inter tragedio kaj ironio, montras la senkompatecon de la homamaso kaj la senpovecon de individuoj kontraŭ sociaj normoj. Multaj kritikistoj vidas en la novelo ekzemplon morala ambigueco, kie neniu estas tute kulpa aŭ senkulpa.

Kleist verkis ĉi tiun novelo en periodo de persona krizo kaj socia ŝanĝo en Eŭropo. Lia stilo reflektas la tension inter racio kaj emocio, inter ordo kaj kaoso – kernaj trajtoj de germana frua romantikismo. Ĉi novelo fariĝis unu el la plej influaj tekstoj pri la detrua forto de la naturo kaj la morale ambigua reago de la homaro.
## Eldonaj cirkonstancoj
Ĉi novelo estis preskaŭ certe konceptita kaj finita de Kleist ne pli malfrue ol en la aŭtuno de 1806, dum lia restado en Kenigsbergo. En januaro 1807 Kleist estis arestita de la francoj kaj enkarcerigita en Châlons-sur-Marne kie li restis mallibere ĝis la sekva monato de julio. Dum lia mallibereco, la manuskripto atingis la manojn de Otto August Rühle von Lilienstern, longjara amiko de Kleist, kiu ĝin sendis al la eldonisto Johann Friedrich Cotta, por ke ĝi estu publikigita en la revuo "Morgenblatt für gebildete Stände".  

Reveninte en septembro 1807 patrujen kaj eksciinte pri la sorto de la rakonto Kleist skribis el Dresdeno leteron al Cotta, petante ke li ne publikigu la verkon kaj redonu la manuskripton. Kleist efektive intencis eldoni la tuton en volumo ilustrota de Ferdinand Hartmann. Sed la rakonto jam estis publikigita sinsekve je "Morgenblatt" (numeroj 217-221) sub la titolo *Jeronimo und Josephe. Eine Szene aus dem Erdbeben zu Chili, vom Jahr 1647*. Ĝi poste enmetiĝis kun minimumaj ŝanĝoj en la unuan volumon de la la kolekto *Erzählungen* pri kies eldono respondecis en 1810 Georg Andreas Reimer.

## Literaturo 
* Günter Blamberger: *Heinrich von Kleist. Biographie.* S. Fischer, Frankfurt a.&nbsp;M. 2011, ISBN 978-3-10-007111-8.
* Norbert Oellers: *Das Erdbeben in Chili.* Ĉe: Walter Hinderer (eld.): *Kleists Erzählungen*. Reclam, Stuttgart.
* Wolfgang Pütz: *Heinrich von Kleist: ‚Texte und Materialien‘.* (Themenhefte Zentralabitur). Klett, Stuttgart 2009, ISBN 978-3-12-347494-1.
* Hans-Georg Schede: *Heinrich von Kleist: Das Erdbeben in Chili.* C. Bange, Hollfeld 2010, ISBN 978-3-8044-1811-0. (Königs Erläuterungen und Materialien, vol. 425.)  
* David E. Wellbery (eld.): *Positionen der Literaturwissenschaft. Acht Modellanalysen am Beispiel von Kleists „Das Erdbeben in Chili“.* Beck, München 1985, dua eldono 1987, ISBN 3-406-30522-9.

## Eksteraj ligiloj
*teksto ĉe Projekt-Gutenberg
*detalega interpreto - ĉe: *xlibris.de*