open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Preĝejo

**Preĝejo** estas konstruaĵo destinita por religiaj preĝo kaj kulto, sendepende de la konkreta religio.

## Lingvaj rimarkoj 
Ekzistas du manieroj nomi la preĝejojn por diversaj religioj: aŭ oni aldonas adjektivan formon de la religinomo al la vorto "preĝejo" (ekzemple "kristana preĝejo", "islama preĝejo", "hindua preĝejo", "juda preĝejo" ktp), aŭ oni uzas la jenajn vortradikojn:

* pagodo = budhisma preĝejo
* moskeo = islama preĝejo
* kirko = kristana preĝejo
* sinagogo = juda preĝejo
* temploj = preĝejoj de diversaj religioj (interalie de Hinduismo, Ŝintoismo, Zaratuŝtrismo)
* spiritisma centro = spiritisma preĝejo

La dua sistemo havas la malavantaĝon, ke apenaŭ eblas enkonduki apartan radikon por la preĝejo de ĉiu religio, kaj ke ĝi necesigas lernadon de pli da novaj radikoj. Aliflanke ĝi havas la avantaĝon, ke eblas pli bone subdiferencigi: "sunaisma moskeo" pli koncizas ol "sunaisma islama preĝejo", "romkatolika kirko" pli koncizas ol "romkatolika kristana preĝejo" ktp. En artikoloj eble pravigeblus simple malmencii la religion, do simple skribi "ŝijaisma preĝejo", "baptisma preĝejo", "aŝkenaza preĝejo", "alevita preĝejo", "jezuita preĝejo", "oomota preĝejo", "metodista preĝejo" ktp., sed tio despli necesigus detalan studon de la adjektivaj novaj radikoj, por scii pri kio temas, kaj en precize difinita kunteksto kiel ekzemple en vikipediaj kategorioj necesas mencio de la religia aparteno de preĝejo.

Pro tio, ke Esperanto unue disvastiĝis precipe en la kristane influita mondo, la vorto "preĝejo" sen pliklarigo, pri kiu religio temas, ofte estis (kaj ankoraŭ foje estas) de iuj esperanto-parolantoj uzata ĉefe por kristanaj preĝejoj. Tamen oni notu bone, ke per si mem la vorto "preĝejo" ne esprimas, ke temas pri kristana preĝejo.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (5) proverboj pri preĝejo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Bildogalerio 

Dosiero:Kuta Bali Indonesia Vihara-Buddha-Guna-02.jpg | budhisma preĝejo (templo) en la urbo Kuta, Indonezio
Dosiero:Ananthapur ISKCON.jpg | preĝejo de Hare Kriŝna (templo) en la urbo Anantapur, Barato
Dosiero:Kuta Bali Indonesia Pura-Jagatnatha-01.jpg | hinduisma preĝejo (templo) en la urbo Kuta, Indonezio
Dosiero:KotaKinabalu Sabah CityMosque-08.jpg | islama preĝejo (moskeo) en la urbo Kinabalu, Malajzio
Dosiero:Great Synagogue Plzen CZ.jpg | judisma preĝejo (sinagogo) en la urbo Plzeň, Ĉeĥio
Dosiero:Sildpollnes Church and Higravstindan in morning, Austvågøya, Lofoten, Norway, 2015 April.jpg | kristana preĝejo (kirko) sur Lofot-insuloj, Norvegio
Dosiero:Kathedrale Lausanne.jpg | kristana preĝejego (katedralo) en Laŭzano, Svislando
Dosiero:Maison carree,Nimes.JPG | romia preĝejo (templo) en Nimo, Francio

## Vidu ankaŭ 
* Preĝdomo
* Preĝeja sonorilo
* Propropreĝejo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Artikoloj pri preĝejoj 

Kategorio:Religiaj konstruaĵoj
John Berggreen

**John BERGGREEN** (naskiĝis en 1909 - mortis la 9-an de junio 1982 en Oslo) estis antaŭa ĝenerala sekretario kaj prezidanto de Norvega Esperantista Ligo de 1977 ĝis 1981.

Li aktivis en la Movado dum kvindeko da jaroj kaj estis, interalie, dum longa periodo prezidanto de Skolta Esperanto-Ligo. Li gvidis multajn E-kursojn kaj verkis informajn artikolojn kaj broŝurojn.

## Verkoj
**Klubo Esperantista en Oslo: 50-jara jubileo* (1966)

Kategorio:Norvegaj esperantistoj
Kategorio:Prezidantoj de Norvega Esperantista Ligo
Kjell Gustavsen

**Kjell GUSTAVSEN** (naskiĝis la , mortis la  en Oslo) estis norvega esperantisto, prezidanto de Norvega Esperantista Ligo.

Ekkoninte Esperanton en 1950, li tuj propagandis ĝin en sia laborloko, la elektra centralo de Oslo. Dum multaj jaroj li oficis en la estraro de Norvega Esperantista Ligo, kiel vicprezidanto (1966-77), prezidanto (1981-85), kasisto (1985-87) kaj estrarano (1987-93). Dum jardekoj li revizoris (1959-1999) en Klubo Esperantista en Oslo kaj estis vicprezidanto (1965-95) de la nacia Eldonejo Esperanto. De 1976 ĝis la morto li servis kiel norvegia ĉefdelegito de UEA. Li insiste peradis petojn de interesatoj pri Esperanto-lingvaj broŝuroj al la norvega ministerio pri eksterlandaj aferoj ().

Sindikata aktivulo kaj iniciatinto de elektra muzeo en Oslo, li organize agadis ĉiam "proksime al la herboradikoj", opiniante (laŭ vortoj de Otto Prytz), ke "Georgo la ĉapelisto same valoras kiel la reĝo Salomono".

GUSTAVSEN, Kjell
Kategorio:Prezidantoj de Norvega Esperantista Ligo
Ole Brochmann Sletterød

**Ole Brochmann SLETTERØD** (naskiĝis la 23-an de marto 1877) estis norvega esperantisto, inĝeniero en Oslo.

Li esperantistiĝis la 30-an de majo 1907. Ano de la unua Esperantoklubo en Oslo. Vicdelegito de UEA 1910–1918. Vicprezidanto ĉe la unua skandinava Esperantokongreso en Gotenburgo, 1918. Faris la unuan Esperantokurson inter blinduloj en Oslo, 1910.

Ekde 1947 li estis ankaŭ honora membro de Norvega Esperantista Ligo.

SLETTERØD, Ole Brochmann
Halvdan Karterud

**Halvdan KARTERUD** (naskiĝis 1894, mortis la 30-an de junio 1972 en Trondheim) estis pioniro de la blindula laboro kaj la Esperanto-movado en Norvegujo, esperantisto ekde la jaro 1910, honora membro de Norvega Esperantista Ligo ekde 1971. Li estis vicprezidanto de Universala Asocio de Blindul-Organizaĵoj (UABO) kaj honora membro de Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj (LIBE). Li posedis la norvegan "Reĝan Meritmedalon" kaj la ordenon "Pro Merito" de Norvega Esperantista Ligo.

KARTERUD, Halfdan
Aagot Sletterød

**Aagot SLETTERØD** *[Ogot SLEtered]* (naskiĝis *Aagot Johansen* la 17-an de julio 1883) estis norvega esperantistino, oficistino en Oslo, honora membro de Norvega Esperantista Ligo (NEL) ekde 1967.

Esperantisto de 1912. Fondinto de la restarigita Klubo Esperantista en Oslo la 28-an de novembro 1916, kie ŝi poste estis prezidanto, vicprezidanto, ktp.

Sekretario de NEL kelkajn jarojn. Gvidis kursojn pri Esperanto.

SLETTERØD, Aagot
Elemento de grupo 14

**Elemento de grupo 14** (ankaŭ konata kiel ***Karbongrupo***) estas elemento en la grupo 14 de la perioda tabelo laŭ la IUPAC-sistemo. Tiu ĉi grupo konsistas el:

El ĉi tiu grupo, karbono estas nemetalo, silicio kaj germanio estas metaloidoj kaj la aliaj estas posttransiraj metaloj. Ununkvadion povas sintezi oni nur en la laboratorio, kaj ĝi ne estas trovata nature.

Kategorio:Kemiaj elementoj
Elemento de grupo 16

eta|Ĥalkogenoj
**Elemento de la grupo 16-a** (la grupo ankaŭ konata kiel ***ĥalkogenoj***) estas elemento en la perioda tabelo, grupo 16-a laŭ la IUPAC-sistemo, kiu konsistas el:

El ĉi tiu grupo, oksigeno, sulfuro, kaj seleno estas nemetaloj; la aliaj estas metaloidoj. Livermorion eblas sintezi nur en laboratorio, kaj ĝi ne estas trovita nature.

## Pri la termino 
La tradicia termino *ĥalkogenoj* estas ŝuldata al la fakto, ke en la naturo la kombinaĵojn de tiuj elementoj (ĥalkogenidojn) oni trovas en metalaj ercoj (*kupra*, zinka, fera, plumba, molibdena). Do, ĝia komenca *ĥalko*... estas ŝuldata al la greka χαλκός, kaj neniel rilatas al *kalko* (kiel sugestus la evitinda formo *kalkogeno*).
Elemento de grupo 15

eta|Nitrogengrupo:nitrogeno, fosforo, arseno, antimono, bismuto
**Elemento de grupo 15** (ankaŭ konata kiel ***Nitrogengrupo***) estas elemento en grupo 15 de la perioda tabelo laŭ la IUPAC-sistemo. Tiu ĉi grupo konsistas el:

El ĉi tiu grupo, nitrogeno kaj fosforo estas nemetaloj, arseno kaj antimono estas metaloidoj kaj bismuto kaj ununpentio estas posttransiraj metaloj. Ununpention povas sintezi oni nur en la laboratorio, ĝi ne estas trovata nature.
Tom Arbo Høeg

**Tom Arbo HØEG** (naskiĝis 1926, mortis la 20-an de marto 1992 en Oslo) estis norvega esperantisto, juristo ĉe la universitata biblioteko de Oslo kaj UEA-fakdelegito pri bibliotekoj, geologio kaj juro.

Aŭtodidakta geologo, li eldonis fakvortarojn en la norvega kaj en Esperanto (*Geologia Vortaro*, 1989). Dum pluraj jaroj li redaktis *Internacia Jura Revuo* kaj esperantigis famajn antikvajn leĝarojn. Kiel instruisto, li publikigis diversajn lernmaterialojn. Honora membro de Norvega Esperantista Ligo, li estis unu el la motoroj de la klubo en Oslo kaj estro de la Esperanto-biblioteko.

## Verkoj
* *Asiriaj Leĝoj* (trad. Tom Arbo Höeg. - Oslo: Studenta Esperanto-Societo, 1988. - 62 p.)
* *Kodo de Hamurabo* (Esperanto-traduko kaj komentarioj de unu el la plej antikvaj jur-kodoj - 1.700 jaroj a.K. - Trad.: Tom Arbo Hoeg kaj Odd Tangerud. - Malaga ; Córdoba: Andaluzia Esperanto-Unuiĝo; Esperanta Jura Asocio, 1999. - 82 p. : bibliogr. p. 61 - 64)
* Höeg, Tom Arbo: *Esperanto I og II; ordliste* (Oslo, 1980. - 55 p.)
* Höeg, Tom Arbo: *Geologia Vortaro* (Oslo: Universitetsbiblioteket i Oslo, 1989. - 117 p.)
* Höeg, Tom Arbo: *Juraj Vortoj kaj Esprimoj* (Oslo: Universitetsbiblioteket i Oslo, 1990. - 118 p.)
* Höeg, Tom Arbo: *Katalog over Interlingvistisk Litteratur i Universitetsbiblioteket i Oslo* (Oslo: Studentenes Esperanto-Forening, 1973. - 88 p.)
* Höeg, Tom Arbo: *Mineralnavn* (Oslo: Universitetsbiblioteket i Oslo, 1988. - 264 p.)
* Höeg, Tom Arbo: *Pseudostromatolitoj en Norvegio; Pseudostromatolitter i Norge* (En: *Geologio Internacia* ; p.65 - 70 : ilustr., mapskizoj, bibliogr. p. 70, vol. 7)
* Höeg, Tom Arbo: *Esperanto for Barn* [Oslo]: Esperantoforl., [s.j.]. - 36 p. : ilustr.)
* *Legolibro por Kursanoj* (kompil. Odd Tangerud en kunlaboro kun Tom Arbo Hoeeg. - Oslo: [Tangerud], 1984. - 56 p. : ilustr., muziknotoj)

## Eksteraj ligiloj 
* [Libroj kaj aliaj dokumentoj](http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&tab=onb_sondersammlungen&mode=Basic&vl(freeText0)=tom+arbo+hoeg&vid=ONB&fn=search) de kaj pri Tom Arbo Høeg en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo 

Kategorio:Norvegaj esperantistoj
Kim Philby

**Kim PHILBY** (naskiĝis la 1-an de januaro 1912 en Ambala/Barato, mortis la 11-an de majo 1988 en Moskvo) estis brita sekretagento kaj soveta spiono.

## Vivo 
Dum la studado li konatiĝis kun Guy Francis de Moncy Burgess, kiu kondukis lin al la spiona rondo de la Kembriĝa Kvinopo. Li proksimiĝis al la komunismo kaj la soveta sekretservo varbis lin en 1934 en Aŭstrio. Li alpaŝis la britan sekretservon MI6 per helpo de Burgess en 1940. Philby estis tie instruisto de la ribeliga propagando, poste de 1941 ĝis 1944, ĉefo de buroo pri kontraŭspionado sur la ibera duoninsulo.

Ekde 1944 gvidis Philby la novan kontraŭsovetan sekcion en Londono, de kie li tuj pludonis por la sovetoj ĉion kio uzeblis por la sovetoj. En 1946 ricevas li la ordenon de la Brita imperio kaj en 1949 elektiĝis li al la plej superaj reprezentantoj de la brita sekretservo en Usono, kie li devis kunlabori kun FBI kaj la nove fondita CIA. Li informis eĉ ekzemple el Usono la sovetojn pri la usona plano pri alsendo de armigitaj agentoj al Albanio kaj li informis Burgess kaj Donald Maclean - anojn de la Kembriĝa Kvinopo- pri la spionada suspekto kontraŭ ili. Kiam li en 1951 malaperis, okazis ekzameno pri lia agado, sed nenio malkovriĝis. Philby emeritiĝis en 1952.

Li laboris ekde 1956 kiel agento en Bejruto, kie li estis malkovrita de KGB-dizertinto en 1962. Li fuĝis la 21-an de januaro de 1963 al Rusio, kie li ricevis politikan azilon kaj la sovetan ŝtatanecon. Li ricevis por lia laboro la Ordenon de Lenin.

La kaŝnomo de Kim Philby estis **PARSIFAL**.

Dosiero:MI5BuildingThamesHouse.jpg|
Dosiero:The Soviet Union 1990 CPA 6266 stamp (Soviet Intelligence Agents. Kim Philby).jpg|

Kategorio:Spionoj
Mansoj

250px|dekstra
La **mansoj** (antaŭe **voguloj**) estas lingve danĝerita etno vivanta en la aŭtonoma regiono Ĥanta-Mansa aŭtonoma distrikto en Rusio kun la ĥantoj. En la regiono, la ĥanta kaj la mansa lingvoj estas oficialaj same kiel la rusa.

Tiuj lingvoj apartenas al la Urala lingvaro (kaj sube al Finn-ugra lingvaro).

Ili estas lingve la plej proksimaj parencoj de la hungaroj.

En 1960 vivis 6000 mansoj, inter kiuj 60 % parolis la gepatran lingvon. En 1989 vivis 8500 mansoj kaj nur 37% parolis la mansan lingvon.

Inter plej ŝatataj pladoj de la mansoj estas fiŝrabotaĵo.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.raipon.org/russian_site/people/people_perepis_2002_rus.htm 
* La mansoj

## Vidu ankaŭ 
* Ĥantoj
* Mansa lingvo

Kategorio:Ĥanta-Mansio
Kategorio:Etnoj en Siberio
Scenejo

[eta|Scenejo de Pola Teatro en [Bielsko-Biała.]]
[eta|270ra|Scenejo de *War Memorial Opera House* en [San Francisco.]]
**Scenejo** estas parto de teatrejo, kie la aktoroj ludas antaŭ la publiko, en pli vasta senco loko de agado (scenejo de katastrofo, krimo, ĉampionado ktp.). La teatra scenejo estas metafore nomata *tabuloj, kiuj reprezentas la mondon* (suriri la tabulojn = fariĝi aktoro).

**Rotacia scenejo** havas formon de ronda platformo, kiu povas lante rotacii kaj tiel relative rapide ŝanĝi kulisojn. Sur ĉiu sektoro de la cirklo estas preparitaj aliaj kulisoj (ekzemple kuirejo, dormoĉambro), do la du scenejoj povas plurfoje alterni sen neceso munti kaj malmunti la kulisojn.

Grava parto de la teatra scenejo estas **lifta platformo** kaj **lift-podio** moviĝantaj en **lift-platformaj truoj**. Ili ebligas aŭ levi parton de la scenejo (ekz. por imiti ŝtuparon supren) aŭ mallevi parton de la scenejo (ŝtuparo kelen) aŭ malaperigi rapide la aktoron, kvazaŭ lin englutus la tero.

Sur la scenejo estas dekoracioj, kies plej grava parto estas kulisoj. Ili donas iluzion de medio, ekzemple de strato, ĉambro, arbaro k.s. laŭ bezono de la rakontata historieto.

La prosceno estas la rando de la scenejo, trans kiu oni iras al la orkestro.

Laŭ Francisko Azorín **scenejo** (kaj ankaŭ *sceno* alternative) estas *Loko, kie ludas aktoroj.* Li indikas etimologion el la greka *skene* (kovraĵo) kaj de tie la latina *scena*. Kaj li aldonas la terminojn *prosceno* aŭ *proscenejo*, por antaŭscenejo; *episceno* aŭ *episcenejo*, por surscenejo; *postsceno* aŭ *postscenejo*, por malantaŭscenejo; *scenografio*, por arto ornami, dekoracii la scenon.

## Vidu ankaŭ 
* Cirko
* Scenaro
* Spektaklejo
* Teatro

## Notoj 
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Spektaklejoj
Kategorio:Teatro
Faversham

**Faversham** estas urbo en la angla provinco Kent. Ĝi situas inter Canterbury kaj Sittingbourne kaj estas apud la Swale - la kanalo inter Kent kaj Sheppey (insulo). La urbo estas sur la A2 vojo inter Dovro (Anglio) kaj Londono. La nomo 'Faversham' estas el la Latina kaj la Malnova angla lingvo kaj ĝi signifas 'la vilaĝo de la metalistoj'.

Ekzistas setlejo ĉe Faversham ekde antaŭromia epoko, apud la antikva haveno sur Faversham Rivereto. La saksoj ankaŭ enloĝis ĝin kaj ĝi menciiĝis en la Domesday Book kun la nomo 'Favreshant'. Reĝo Stephen ŝategas Faversham kaj establis Faversham abatejon. Poste, ĝi iĝis grava haveno kaj centro de bierofarado; la bierofarejo Shepherds Neame fondita en 1698 ankoraŭ funkcias. La urbo ankaŭ estis la centro de la eksplodo-industrio, sed en 1916 eksplodo mortigis 100 homojn kaj la industrio malkreskis.

Faversham estas la loko, kie mortis James Charles O'Connor. Li estis elstara irlanda esperantisto kaj filozofio.
eta|La ĉefstrato de Faversham

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo de urbo (angla) 

Kategorio:Urboj de Kent
Cork

**Korko** (,  [kork]) estas irlanda urbo en Graflando Cork ĉe la suda marbordo de la insulo. Ĝi estas la dua plej granda urbo de la respubliko, post Dublino.

Ĝi situas preskaŭ ĉe la bordo de la Kelta Maro, al kiu ĝin ligas rivero Lee. La rivero dispartigas la urbon kaj mem dispartiĝas, formante insuleton, kiu konsistigas gravan parton de la urbocentro. Cork posedas marhavenon ne sensignifan, en la proksima setlejo *Cobh*.

* Alto: marnivelo
* Areo: 36,3 km²
* Loĝantaro (2006): 119 418

Ĉar la ĉefurbo Dublino kvazaŭ ĉiam estis sub domina politika kaj kultura influo angla, multaj Cork-anoj konsideras sian urbon la vera kultura ĉefurbo de la lando.

eta|Ponto de Patriko en Cork

## Historio 
Cork ĉiam estis konsiderata ribela urbo, de la vikinga tempo ĝis ĝiaj lastaj okupantoj anglaj, kiuj nomis la urbon kaj ĝian ĉirkaŭan teritorion *the Rebel County* (= la ribela graflando). La origino de tiu nomo estas ribelo kontraŭ Henriko la 7-a, en kiu helpis anoj de Cork.

La urbo havas sufiĉe malnovan originon; certaj spuroj de ĝia ekzisto estas de antaŭ 800 jaroj, kiam ĝi aperis sur reĝaj mapoj konfirmitaj de Johano Senlanda en 1185. Kredeble ĝi estis fondita kiel monaĥeja komplekso de s-ta Finbar; laŭ legendo en la jaro 606.

Dum la sekvaj jarcentoj okazadis atakoj de vikingoj kaj skandinavianoj, kiuj kaŭzis detruojn kaj rekonstruojn de la urbo ĝis la fina konstruo de urbodefenda muro, de kiu ankoraŭ restas multaj partoj kaj la centra pordego.

Ankaŭ en la moderna historio Cork havis elstaran rolon. Michael Collins devenis el ĝia distrikto, kiu estis ankaŭ bastiono de IRA dum la Irlanda Milito de Sendependeco kaj centro de tiuj, kiuj kontraŭis la anglan-irlandan traktaton dum la enlanda milito de 1922.

## Urbonomo 
La angla nomo de la urbo deriviĝas de la gaela formo Corcaigh, kiu laŭlitere signifas "marĉejo" kaj rilatas al la situo ĉe rivero Lee. Male al aliaj urbonomoj tiu nomo estis de la angloj nek tradukita nek prononce adaptita, sed simple kripligita.

## Elstaruloj kun rilato al Cork 
* Robert Bell, verkisto

## Urboĝemelecoj 
*  (1969)
*  (1982)
*  (1984)
*  (1988)
*  (1994)
*  (2005)

En 2005 Cork estis Eŭropa Kultura Ĉefurbo.

## Esperanto 
Laŭ la Enciklopedio de Esperanto en Cork naskiĝis James Charles O'Connor.

## Referencoj 
Kategorio:Urboj de Irlando
Pantomimo

**Pantomimo** estas teatraĵo, en kiu la aktoroj esprimas sin nur per gestoj. Ofte oni bezonas nur minimume da kulisoj kaj ĉiujn nevideblajn objektojn esprimas ankaŭ per gestoj, instigante tiel la fantazion de spektantoj diveni, pri kio temas. Pantomima aktoro estas nomata **pantomimisto** aŭ **mimo**.

Speciala formo de pantomimo evoluis en la erao de silenta filmo. Tie estas tre realaj kulisoj, ankaŭ paroloj aperas en formo de intermetitaj surskriboj, tamen la agado mem estas esprimata per pantomimaj rimedoj, gestoj, gagoj kaj skeĉoj. Estiĝis miksaĵo de komikaj, groteskaj, farsaj kaj klaŭnaj scenoj.

## Pantomimo kaj Esperanto 
Ekzistas filmo en kiu rolis Jerzy FORNAL, la plej granda mimo esperantista : '*La vorta klaso*' de Giorgio Silfer el 1997.

## Majstroj de pantomimo 
eta|Pantomimo Pablo Zibes|298x298px|maldekstra
* Gaspar Baptiste Debureau
* Marcel Marceau
* Jean-Louis Barrault
* Ladislav Fialka
* Carlos Martínez
* Samy Molcho
* Buster Keaton
* Charlie Chaplin
* Étienne Decroux
* Harpo Marx
* Jacques Lecoq
* Oleg Popow
* Rowan Atkinson
* Adam Darius

## Eksteraj ligiloj 
* www.pantomime-mime.com ( kaj )

## Piednotoj 
Kategorio:Teatro
Viĝajanagara imperio

**Reĝlando de Viĝajanagara**, **Viĝajanagara imperio** (kanara lingvo: ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ Vijayānagara Sāmrājya, telugua lingvo: విజయనగర సామ్రాజ్యము Vijayānagara Sāmrājyamu) – hinduisma ŝtato ekzistanta en la 11-a ĝis 17-a jarcentoj sur Dekkana Altebenaĵo en Suda Barato. Ĝi aperis rezulte de disfalo de Delhia Sultanlando kaj estis la lasta el grandaj hinduaj reĝlandoj, kiu rezistis al la islama invado. Kulmina tempo de la imperio estis en la 15-a jarcento kaj la unua duono de la 16-a, kiam la reĝlando ampleksis per sia regopovo preskaŭ la tutan teritorion sude de la rivero Kriŝno kaj altrudis al sultanlandoj sian arbitracion. Finon de la potenco de la ŝtato alportis alianco de islamaj sultanlandoj de la norda Dekkano, kiu en 1565 venkis armeojn de la Viĝajanagara imperio en granda batalo de Talikota, kio signife malfortigis la imperion kaj ebligis al montaj triboj detruon de la ĉefurbo de la ŝtato. Ĉefurbo de la reĝlando ĝis tiu ĉi tempo estis grandioza Viĝajanagaro, aŭ la *Urbo de Venko* – de kiu prenis sian nomon.

Resumo: Imperiestro de Viĝajanagaro estis la lasta glora hindua imperio en la hinda historio de 1336 p.K. ĝis 1556. Ĝi kuŝis en sudo de Hindio proksimume sur la nuna subŝtato Karnatako, ties ĉefurbo estis Viĝajanagaro, pri kiu restas nur ruinaĵoj, ĉar la urbo estis kaptita kaj detruita de islamana armeo en jaro 1556.

## Bibliografio 
* Jan Kieniewicz, *Historia Indii* (Historio de Barato), Ossolineum, Vroclavo - Varsovio - Krakovo - Gdańsk - Lodzo 1985, ​ISBN 83-04-01896-9​
* Louis Frédéric, *Słownik cywilizacji indyjskiej* (Vortaro de hinda civilizo), Przemysław Piekarski (scienca redakto). 1-a eldono, volumo 2, Wydawnictwo "Książnica", Katowice 1998, p. 295, serio: Słowniki Encyklopedyczne "Książnicy". ISBN 83-7132-370-0.

Kategorio:Imperioj
Kategorio:Barato
Kategorio:Eksaj reĝlandoj en Azio
Kategorio:Eksaj landoj de Azio
Kategorio:Eksaj imperioj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1330-1339
Kategorio:Aperis en 1336
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1640-1649
Kategorio:Malaperis en 1646
Manato

**Manato** estas genro de sirenoj. La kariba manato (*Trichechus manatus*) vivas apud la karibmaraj insuloj, la amazona manato (*Trichechus inunguis*)  vivas en la estuaroj de Amazono kaj Orinoko, dum la afrika manato (*Trichechus senegalensis*)  vivas en estuaroj de riveroj laŭ la okcidenta marbordo de Afriko inter la rivero Senegalo en Gambio kaj la rivero Kvanzo en Angolo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Dugongo
* Amazona arbaro

## Eksteraj ligiloj 
* https://web.archive.org/web/20020827143225/http://www.deqp.go.th/data_env/ecology/Dugong.html 
* http://bagheera.com/inthewild/van_anim_manatee.htm  
* http://www.ylib.com/class/topic3/show1.asp?No=52241&Object=taiwan  
* http://www.stern.de/wissenschaft/natur/index.html?id=540793 

Dosiero:FL fig04.jpg|
Dosiero:Manatee photo.jpg|

Kategorio:Sirenoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Neotropisa faŭno
Paleontologio

La **Paleontologio**  pristudas la historion de la vivo sur la Tero, la praajn plantojn kaj animalojn, laŭ la indikoj de fosilioj. La vorto devenas de sciencaj grekaj radikoj: *palaios* (malnova) + *ontos* (estaĵo) + *logio* (scienco).

La paleontologio studas: vivantajn estaĵojn de la prapasinteco, aŭ pravivulojn, kaj sedimentajn formaciojn (roktavolojn) kiuj enhavas fosiliojn.

Ĝi sin apogas sur informoj de Biologio kaj de Geologio. Vere kiu studas nuntempajn ĉu plantojn ĉu bestojn, devas konsideri, ke fakte la nuntempa vivularo estas nur parto de la tera vivularo. La ŝtoniĝintaj vivulantaroj estas objektoj de la Geologio, ĉar ili troviĝas en sedimentaj tavoloj, en sediment-rokaĵoj, sed ĉar ili enhavas plantojn aŭ bestojn, tion devas pristudi la Biologio. Kiam tio estis farata, oni scias la aĝo kaj la estiĝo de la tavolo, do jen oni denove en la Geologio.

Oni dividas la Paleontologion en:

* **Paleobotaniko** kiu studas fosiliojn de vegetaloj aŭ fungoj formortintaj kaj de ties taksonomio. Ĝi estas fako ne tiom disvastigata kiel la Paleozoologio. Ĉi tie oni povas konsideri fakojn kiel la Palinologio aŭ scienca pristudo de la poleno.
* **Paleozoologio** kiu studas fosiliojn de animaloj; Tiu fako estas la plej konata kaj disvastigata kaj pro tio foje estas konsiderata kiel nura Paleontologio. Inter fosilioj de animaloj, ĝi pristudas prefere tiujn de jam formortintaj animaloj kaj ties taksonomion. Ĉi tie oni povas konsideri fakojn kiel la Paleoentomologio aŭ la Dinosaŭrologio.
* **Makropaleontologio** kiu studas la facile videblaj fosiliojn (ostojn, konkojn, ungojn, ktp.) nomataj makro-fosilioj;
* **Mikropaleontologio** kiu studas tre malgrandajn fosilojn (protozoariojn, radiolariojn, ktp.) nomataj mikro-fosilioj.
* Paleoklimatologio. Ĝi eliras de la biologiaj limigoj kaj eniras ene de la Meteorologio. Ĝi pristudas la klimaton, la atmosferajn kondiĉojn, la klimatajn zonojn de la geologia pasinteco.
* Paleogeografio. Ĝi rilatas la fizikan geografion, kaj baziĝas super la studo de la topografio kaj de la geografio de la pasinteco.

## Famaj paleontologoj 
eta|dekstra|180px|Georges Cuvier (1769-1832)

## Teknikaj terminoj 
* Koprolito
* Prahistoria vivo

## Referencoj 
Endre Dudich, "Ĉu vi konas la Teron? Ĉapitroj el la geologiaj sciencoj", Scienca Eldona Centro de UEA, Budapest, 1983.

## Eksteraj ligiloj 
(En la hispana lingvo)
* Hispana Paleontologio
* InterFosil  - Ejo por ŝatantoj de la Paleontologio
* Fósil - Revuo de Paleontologio
* Projekto Fonelas  - Paleontologa kuŝejo
* Prahistoria Tempo Prehistórico Homa evoluo kaj antaŭkambrika tempo.
* Kuŝejo de Quibas .
* PALEONTOLOGIO EN HISPANA - Grupo de Paleontologio kaj dinosaŭroj.
* aragosaurus.com - Grupo de studoj pri paleontologio de la Universitato de Zaragoza

Kategorio:Terscienco
Blanka nano

En astronomio, **blanka nano** priskribas la finan staton de steloj kies maso estas inter triono kaj okoblo de la maso de la Suno. La stelo estas subtenata kontraŭ gravita kolapso pro elektrona degenereca premo.

Maksimuma ebla maso de blanka nano estas donita per la limigo de Chandrasekhar.

## Malkovro 
Analizante la stelon Siriuson, Friedrich Bessel rimarkis, ke io rondiras dum 50 teraj jaroj ĉirkaŭ la brilega nudokule videbla stelo, temas do pri duopa stelo. Siavice observante Siriuson Alvan Graham Clark ekrimarkis najbaran lumetan punkton. Sed preskaŭ tuj la astronomoj rimarkis ke, kvankam kvazaŭ same granda kiel la Tero, tiu najbarulo estis egege varma (giganta stelo) kaj treege malluma (malgiganta stelo). Por kongruigi tiujn observadojn per la nunaj teorioj, la sola solvo estis krei tute novan stelostaton: blankan nan(an stel)on.

## Fizikaj ecoj 
Blanka nano estas globo pli malpli tiom granda kiom Tero: ĉirkaŭ 15 000 km da diametro. Ĝia denseco estas ĉirkaŭ milionobla ol tiu de akvo. La surfaca temperaturo malkreskas de ĉirkaŭ 100 000 K ĝis la kosma temperaturo ĉirkaŭ 3 K. Tiu malkresko eblas doni aĝon al blanka nano: ekzemple Siriuso B havas hodiaŭ temperaturon je 25 000 K do havas aĝon ĉirkaŭ 124 milionojn da jaroj.

## Ekesto 
Laŭ la nunaj teorioj blanka nano ekestas post la "morto" de stelo pli malpli tiom granda kiom Suno. Tiaj steloj je la fino de sia vivo disiĝas en du partojn: nebulozo kaj densega kerno. Tiu kerno iĝas la tiel nomata "blanka nano".

Dosiero:Whitedwarf&planetarynebula.png|
Dosiero:Whitedwarfsevolution.png|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Supernovao

Kategorio:Specoj de steloj
Hagar

**Hagar**, laŭ Biblio, estis egipta sklavino de Sara kaj kromedzino de Abraham, kiu ŝin forpelis por instigo de sia edzino. Hagar estas patrino de Iŝmael, prapatro de Araboj.

[eta|maldekstre|*Abraham, [Sarah kaj Hagar*, imagita tie en la Biblia ilustraĵo el 1897.]]
Abram kaj Sarai klopodis kompreni kiel li iĝos prageneranto de nacioj, ĉar post 10 jaroj de vivo en Kanaano, neniun filon ili havis. Sarai tiam proponis sian egiptan servistinon, nome Hagar, al Abram kun la intenco ke ŝi havigos al li filon.

Post Hagar konstatis, ke ŝi gravedas, ŝi ekmalaprezis sian mastrinon, Sarai. Sarai reagis per mistraktado al Hagar, kaj Hagar foriris en la naturon. Anĝelo parolis kun Hagar ĉe fonto survoje al Ŝur. Li instruis ŝin reveni al la kampadejo de Abram, kaj kia ŝia filo estos. Ŝi devos nomi sian filon Iŝmaelo. Hagar tian alvokis al Dio kiu parolis al ŝi "El Roi" (Dio). El tiu tago antaŭen, tiu puto estis nomita Beer-lahai-roi, ("La puto de tiu kiu amis kaj vidis min."). Ŝi tiam faris kiel oni instruis al ŝi nome revenante al sia mastrino por havi sian filon. Abram estis 86-jaraĝa kiam naskiĝis Iŝmaelo.

## Notoj 
eta|maldekstra|180ra|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.moshereiss.org/articles/11_ishmael.htm 

Kategorio:Bibliaj personoj
Kategorio:Abrahamo
Kategorio:Virinoj de la Biblio
Marioneto

eta|180px|Marioneto.
**Marioneto** estas malgranda homfigura pupo kun moveblaj membroj movataj per fadenoj aŭ risortoj. Metafore homo sen propra karaktero kaj propra volo . Analoge oni nomas registaron, kiu plene dependas de alia regno, marioneta registaro.

Marionetoj estas plej ofte uzataj pupoj de profesiaj pupteatroj. La marioneta surscenigo estas aparta arto, kiu forte diferencas de homa aktorado. Unuflanke la movoj de marionetoj estas sufiĉe limigitaj, ekzemple ili ne kapablas porti objektojn. Se marioneto portu objekton, necesas aparta fadeno por levi ĝin. Aliflanke marionetoj estas preskaŭ liberaj de gravito kaj senpene kapablas fari grandajn saltojn, eĉ flugi.

Marioneto fariĝis eĉ heroo de unu el la plej famaj porinfanaj libroj, nome Pinokjo de Carlo Collodi (kaj lia rusa kuzo Buratino de Aleksej Nikolajeviĉ Tolstoj).

## Vidu ankaŭ 
* Atelier Puppenspiel
* Spejbl kaj Hurvínek
* Lafleur (marioneto)

## Piednotoj 
Kategorio:Teatro
Kategorio:Pupoj
Frosto

eta|dekstra|250px|Frostiĝinta arbofolio
eta|dekstra|250px|Frostiĝintaj herboj
**Frosto** estas veterkondiĉo, dum kiu la temperaturo estas sub la fandopunkto de akva glacio. Dum periodo de frosto, akvo glaciiĝas kaj la pluvo ŝanĝiĝas al neĝo aŭ hajlo. Kompreninde, frostaj temperaturoj estas malaltaj relative al la homa korpa temperaturo.

## Proverboj 
Ekzistas proverboj pri frosto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 
* 

## Bildaro 

Dosiero:Frost on black pipes.jpg|Glacio sur nigraj tuboj
Dosiero:Frost on window.jpg|Glacio sur fenestro

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Atmosfera frosto
* Frosta baseno
* Prujno
* Frost-formigo
* Frostopunkto
* Frostiĝo
* Kristaliĝo
* Solidiĝo

## Eksteraj ligiloj 
* Saliko: FINNLANDO: Rezisti la froston, el *Monato* (2003/1, p.&nbsp;16)

Kategorio:Meteologio
Friedrich Bessel

**Friedrich Wilhelm BESSEL** (naskiĝis en Minden je 22-a de julio, 1784, mortis en Königsberg je 17-a de marto, 1846) estis germana matematikisto kaj astronomo.

Olbers rimarkis lin post la eldono de kalkulo de kometa orbito, kiam li aĝis nur 19 jara; tiu rimarkinto kontaktigis lin kun Gauss, kiu petis lin helpi pri kalkulado de orbitoj de pluraj asteroidoj, kiuj estis ĵus malkovritaj.

eta|altdekstre|maldekstra|*Tabulae Regiomontanae reductionum observationum astronomicarum ab anno 1750 usque ad annum 1850 computatae*, 1830

Dum la jaro 1806, li iĝis subkunlaboranto de J.H. Schröter, en lia Lilienthal-a observatorio tute apud Bremen, kaj tie ekkonstruis stelan katalogon.

Poste, en la jaro 1809, li estis nomumita ĉefinstruisto pri astronomio en la universitato de Königsberg, kaj tie li direktis la konstruadon de nova observatorio. Tie disvolviĝis lia tuta profesia vivo dediĉita al astrometrio. De 1821 ĝis 1833, li mezuris la poziciojn de pli ol 75&nbsp;000 steloj pli brilaj ol 9a videbla magnitudo, interne de ĉiela regiono kun deklinacio de - 15° ĝis + 45°.

Dum la jaro 1838, li publikigis la unuan mezuron de stela paralakso (*61 Cygni* (la 61a stelo de la konstelacio Cigno laŭ la internacia skribado)) kaj tiel indikis por la unua fojo la distancon de stelo. Studante la proprajn movojn de Siriuso kaj de Prociono, li antaŭvidis la ekziston de malbrilaj kunsteloj, kiuj formis kun la brilega kunulo duopajn stelojn. Tiuj kunsteloj efektive vidiĝis ekde 1862. Fine, dum la jaro 1835, kiam la kometo Halley reiris preter la Suno, li observadis treege detale la kometon kaj ekteoriis pri la strukturo de la kometa vosto.

Kadre de la pristudo de stelaj kaj planedaj movoj, li kreis matematikajn funkciojn kiuj havas lian nomon kaj kiu treege utilas en fizika fako.

La asteroido 1552 Bessel estis tiel nomata en lia honoro.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www-groups.dcs.st-andrews.ac.uk/~history/Mathematicians/Bessel.html  
* http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Bessel.html
* http://www.olanis.de/knowhow/mapprj/mapprj5.shtml 
* http://planetarium.hs-bremen.de/bremen/astroinbremen.html

Kategorio:Germanaj matematikistoj
Kategorio:Germanaj astronomoj
Kategorio:Germanaj geodeziistoj
Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Membroj de la franca Akademio de Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono
Kategorio:Prusoj
Elemento de periodo 1

**Elemento de periodo 1** estas unu el la kemiaj elementoj en la unua vico (aŭ *periodo*) de la perioda tabelo.)

Ĉi tiuj estas hidrogeno kaj heliumo, videblaj en la jena tabelo:

Kategorio:Kemiaj elementoj
Gantpupo

180ra|eta|Gantpupo
**Gantpupo** estas teatra Pupo prezentanta nur la supran parton de la korpo kaj sube provizita per jupo, en kiun oni enmetas la manon kvazaŭ en ganton, por movi la pupon. Plej ofte la gantpupoj havas formon de homo, sed povas esti ankaŭ bestaj (ursoj, hundoj, drakoj k.s.)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.internetworld.com/magazine.php?inc=121500/12.15.00fastforward2.html 

Kategorio:Pupoj
Kategorio:Teatro
Pupo (ludilo)

eta|Fotokunmetaĵo de diversaspektaj pupoj
**Pupo** estas malgranda homa figuro el tre diversaj materialoj, servanta kiel ludilo por infanoj aŭ kiel aktoro en pupteatro . Teatraj pupoj estas marionetoj kaj gantpupoj.

Pupo similas al iu en ofte eta grandeco. Pupoj estis kreitaj ekde la komenco de la homa civilizo, kaj estis formitaj kun vario de materialoj kiel ŝtono, argilo, ligno, osto, drapo, papero, porcelano, ceramiko, kaŭĉuko kaj plasto.

Pupo povas havi formon ankaŭ de besto, ĉar en pup-spektakloj rolas ankaŭ animaloj, same inter ludiloj amataj de infanoj okupas gravan lokon pupaj bestoj, precipe ursoj. Pluŝa urso, aŭ ursoforma pupo, estas skribita en la libro *Winnie-La-Pu*.

Pupohejmo aŭ pupejo estas ludila domo farita en miniaturo. Dum la lasta jarcento, pupohejmoj estis ĉefe afero de infanoj (ĉefe infaninoj) sed ties kolekto kaj manfarado estas ankaŭ serioza hobio por multaj plenkreskuloj.

PIF estas la Pupteatra Internacia Festivalo. Komence estis nure e-movada, nun pupteatristoj ludas en multaj lingvoj.

Fama pupteatristo estas Jim Henson, kiu kreis *The Muppets*-ojn (La Mupetoj) kaj prezentis liajn Mupetajn karakterojn en Sesame Street (Sesame Strato).

## Uzo 
eta|Antikva pupo
;Ludiloj
* Ludila besto (ekz. pluŝa urso)
* Furby (puproboto)

;Internaĵo
* Antikva pupo
* Matrjoŝko (rusa pupo)

;Spektaklo
* Marioneto, Ŝtrumpeta marioneto
* Gantpupo
* Ombroludilo (ekz. Vajango, java puparto)

;Ritoj
* Vodua pupo
* Fantoma pupo (ekz. Haloveno)
* Ĉina paperpupo

; Edukado
* Valdorfpupo

; Manekeno
* Artikita pupo
* Montrofenestra pupo
* Kudrista pupo

; Erotikaj helpiloj
* Enbloviga pupo
* Silikona pupo

## Ekzemploj de pupoj 

Dosiero:Puppe Margret.JPG|Margreto

Dosiero:Puppe Chinesin.JPG|Ĉinino
Dosiero:Doll_from_Bolivia1.jpg|Bolivianino

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Envulto
* Manekeno
* Muzeo pri pupdomoj (Erfurt)
* Pupteatro
* Roboto
* Statuo
*Ŝtrumpeta marioneto

## Eksteraj ligiloj 
* Foro sobre la muñeca  (Ruse)


Kategorio:Ludiloj
Imagino

Biologio
> zoologio
> entomologio
----
**Imagino** estas la plenkreska, definitiva formo
de insekto,
kiu estas kapabla je reproduktado.

Plenkreskaj insektoj pro sia ĥitina
ekzoskeleto ne kapablas kreski.
Tial ili post eloviĝo unue trairas la
stadion de larvo sen ekzoskeleto,
kiu povas kreski, sed ne reproduktiĝi.
La finkreskinta larvo enfermiĝas en pupon
kaj tie transformiĝas al imagino,
kiu poste forlasas la pupon.

Ĉe la flug-kapablaj insektoj nur la imaginoj
kapablas flugi.

Ĉe kelkaj insektoj la vivo de la imaginoj estas
tre mallonga.
Proverba estas la "unutaga" vivo de la
efemeropteroj.
eta|maldekstra|180px|

## Eksteraj ligiloj 
* http://maven.english.hawaii.edu/criticalink/lacan/terms/imago.html 

Kategorio:Entomologio
Branĉo

Ĝenerale, **branĉo** estas io, kio dispartiĝas el la ĉefparto ( PIV2 ), kiel branĉo aŭ brako de rivero, aŭ branĉoj de montaro.

[eta|dekstra|Branĉo ĉe trunko de [frakseno]]

Branĉo botanike estas tiu tigo, ŝoso, kiu kreskas el trunko, alia tigo.

## Vidu ankaŭ 
* areolo
* bastono
* vergo

## Aliaj sencoj 
Aliaj sencoj estas ĉiam iu subparto, subdivido de io (ekzemple, branĉoj de fervojo, familio, kandelabro, cirkelo, komerco, industrio, economio, scienco...)

## Proverbo 
Ekzistas proverboj pri branĉo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Plantomorfologio
Rizomo

eta|rizomo de zingibro
[eta|rizomo de [kurkumo]]
**Rizomo** estas ia ajn subtera, radikosimila modifiĝinta tigo, el kies malsupra parto aperas radikoj. Ĝi oftas ĉe la ĉiujaraj plantoj kaj servas la printempan denovan ekkreskon. Ĝi havas kutimajn aŭ akcesorajn burĝonojn kaj ofte skvamosimilajn subfoliojn. Rizomon havas ekz. zingibro aŭ majfloro (konvalo).
eta|konvalo

## Vidu ankaŭ
*Efemera planto
*Rezervaĵa organo
*Stolono

Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Planta fiziologio
Kategorio:Vegetala reprodiktado
Stolono

[eta|Stolono de *[Frago|Fragaria ×Potentilla*]]

**Stolono** estas pli-malpli longa, subtera aŭ supertera, grimpa aŭ almenaŭ ĉepinte radikaĝinta tigo.
Por fungoj stolono estas sifona hifo.

[eta|maldekstra|Slonono ĉe *[Rhizopus stolonifer*]]

## Vidu ankaŭ 
* Rizoido
* Sporangio

Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Funganatomio
Darmŝtatio

**Darmŝtatio** aŭ **Darmŝtatiumo** (antaŭe ***ununilio***) estas kemia elemento en la perioda tabelo kiu havas la simbolon **Ds** kaj la atomnumeron 110. Ĝi estas ege radioaktiva sinteza elemento, kiu disfalas rapidege. Ĝi estas sinteza elemento, de kiu nur malmulte da atomoj estis faritaj. Ĉar ĝia esteco en grupo 10, oni pensas, ke ĝi estas solida metalo.

Ĝi estis nomita laŭ la germana urbo Darmŝtato, kie ĝi estis unue farita en la jaro 1994 per kunfandiĝo de plumbo kaj nikelo.

## Referencoj 
Kategorio:Kemiaj elementoj
Kategorio:Metaloj
Kategorio:Darmstadt
Tubero

**Tubero** (*tuber*) estas ĉiuspeca bulforma elstaraĵo aŭ ŝvelaĵo sur la surfaco aŭ en la interno de ia korpo. 
## Tubero en botaniko
eta|Juna terpoma tubero
Botanike ĝi estas dika, firma, ŝvelinta tigoparto, plej ofte subtera, kiel ĉe terpomo aŭ ĉe la radika kolo, kiel ĉe orkideoj, ruĝa rafano aŭ ĉe la supertera tigo (brasikrapo). 
La tubero estas por multaj plantoj grava rezervaĵa organo. Oni distingas la deponan pivotradikon (ekz. pri karoto),  kie la unua radiko estas ŝveliĝinta kaj flankaj radikoj kun tuberoj.

Oni nomas tuberaĵoj tiujn ŝvelaĵojn sur radikoj, folioj aŭ aliaj plantoj organoj, krom tigoj.

## Vidu ankaŭ 
* rizomo 
* terpomo
* bulbo
* bulbilo
* cepo
Trunko

eta|Trunko
**Trunko** estas botanike la plej dika, porta parto de arbo. Ĝi estas ligna kaj kaj ordinare vertikala, sub kiu kreskas radikoj kaj el kiu diskrekas la branĉoj.

**Trunko** estas anatomie kaj histologie la ĉefa parto de homa kaj besta korpo, rigardata aparte de la kapo kaj de la membroj (vidu la artikolon torso). Pri sangocirkula sistemo, **trunko** estas la ĉefa parto de arterio, vejno, nervo ks, de kiu disiĝas pluraj branĉoj (laŭ NPIV).

Kategorio:Anatomio
Kategorio:Plantomorfologio
Uwe Ochsenknecht

eta|Uwe Ochsenknecht
**Uwe Adam Ochsenknecht** [uve oksnkneĥt] (naskiĝis la ) estas germana aktoro kaj kantisto.

Naskiĝinte en Biblis, li jam frue interesiĝis pri la aktorado kaj kantado, tiel ke li pli kaj pli neglektis siajn lernejajn devojn kaj mallonge antaŭ la abiturienta ekzameno devis forlasi la lernejon. Li tamen sukcese trapasis la enirekzamenon de la aktora lernejo en Bochum kaj ankaŭ sukcese finis la lernadon tie.

En la jaro 1977 li ricevis siajn teatrajn rolojn, mallonge poste sekvis roloj en televidaj kaj kinaj produktaĵoj. Famon li akiris per rolo en la filmo *Das Boot*, kiu interalie gajnis ses nomumojn por la Oskaro. Ekde la 1990-aj jaroj li krome agas kiel kantisto.

Liaj filoj Wilson Gonzales kaj Jimi Blue estas same kinejaj aktoroj kaj kantistoj.

## Listo de filmoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro  
*  *(recenzo pri la filmo, kie li ludas)*

Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Germanaj kantistoj
Palamós

**Palamós** estas urbo en komarko Baix Empordà (*Malalta Ampurdano) de Katalunio, Hispanio ĉe la marbordo de la t.n. Kruta Marbordo (*Costa Brava'') en la Mediteraneo.

La ĉefe turisma urbo havas ĉirkaŭ 17.000 loĝantojn (2004).

Palamós estis fondita je la 3-a de decembro de 1279 fare de la reĝo Petro la 2-a de Aragono. Ĝi estas la naskiĝ-urbo de la esperantista verkisto Frederic Pujulà i Vallès.

## Eksteraj ligiloj 
* Urbestraro de Palamós
eta|maldekstra|180px

Kategorio:Urboj de Hispanio
Kategorio:Urboj de Katalunio
Baarn

Dosiero:Loudspeaker.svg**Baarn** ()
estas municipo en la nederlanda provinco Utrecht, kiu situas ĉe la rivero Eem. La municipo havas 24 443 loĝantojn (1-a de januaro 2007, fonto: CBS) sur areo de 33,03 km² (de kiu 0,46&nbsp;km² akvo).

## Esperanto 
**Baarn**, laŭ Enciklopedio de Esperanto, estas naskiĝloko de Johannes Hartog.

Dosiero:Map NL - Baarn - Baarn.png|
Dosiero:Paaskerk Baarn.jpg|
Dosiero:Villa Amalia Baarn.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.baarn.nl 
* http://www.oud-baarn.nl 
* http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/milieu-natuur-ruimte/ruimte/publicaties/cartografie-geografie/geografische-data/2001-bevolkingskernen-in-nederland.htm 
* http://www.hotelpromenade.nl 
* http://www.royalbaarn.com

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Utreĥto
Kategorio:Municipoj de Utreĥto
Königsberg (apartigilo)

**Königsberg** povas esti:

## Urbo kaj komunumo 
* Königsberg (Kenigsbergo) -- iama germana urbo ĉe Balta Maro, ĉefurbo de Prusio kaj Orientprusio ĝis 1945, poste Kaliningrado
* Königsberg (Bavario), urbo en la distrikto Haßberge, Bavario, Germanio
* Rotaliana-Königsberg, vala komunumo en Trentino, Italio

## Urboparto 
* Königsberg (Biebertal), komunumparto de la komunumo Biebertal, distrikto Gießen, Hesio, Germanio
* Königsberg (Heiligengrabe), komunumparto de la komunumo Heiligengrabe, distrikto Ostprignitz-Ruppin, Brandenburgio, Germanio
* Königsberg (Prutting), komunumparto de la komunumo Prutting, distrikto Rosenheim, Bavario, Germanio
* Königsberg (Wuppertal), urboparto (Hofschaft) en la urbo Wuppertal, Nordrejn/Vestfalio
* Königsberg (komunumo Göstling), loko apud Göstlich, Malsupra Aŭstrio
* Königsberg (Aspangberg-St. Peter), parto de Aspangberg-St. Peter, distrikto Neunkirchen, Malsupra Aŭstrio
* Königsberg (komunumo Oberneukirchen), komunumparto de Oberneukirchen, distrikto Urfahr-Umgebung, Supra Aŭstrio
* Königsberg (Bettwil) en kantono Argovio

## Monto 
(ordo laŭ alteco)

### Germanio 
* Königsberg (Brocken), 1033,5 m, en la mezmontaro Harco, apud Schierke, distrikto Harz, Saksio-Anhaltio, Germanio
* Königsberg (Nordpalatinata Montolando), 568,2 m, en la Nordpalatiata montolando. apud Wolfstein, distrikto Kusel, Rejnlando-Palatinato, Germanio
* Königsberg (Fränkische Alb), 538,9 m, en la Fränkischen Alb, apud Stammham, distrikto Eichstätt, Bavario, Germanio
* Königsberg (Goslar), ĉ. 455 m, in la Harco, apud Goslar, distrikto Goslar, Malsupra Saksio, Germanio
* Königsberg (Bad Grund), 448,5 m, en la Harco, apud Bad Grund en la distrikto Osterode am Harz, Malsupra Saksio, Germanio
* Königsberg (Palatinata Arbaro), 427,3 m, en la Palatinata Arbaro, apud Neustadt/vinstrato, distrikto Neustadt an de la Weinstraße, Rejnlando-Palatinato, Germanio
* Königsberg (Wesergebirge), 220,4 m, en la Wesergebirge, apud Hausberge, distrikto Minden-Lübbecke, Nordrejn-Vestfalio, Germanio
* Königsberg (vinareo), vitejo kaj vinareo en la vinregiono Mozelo, apud Langsur, distrikto Trier-Saarburg, Rejnlando-Palatinato, Germanio

### Aŭstrio 
* Königsberg (Ybbstaler Alpen), 1452 m, en la Göstlinger Alpen, apud Göstling, Malsupra Aŭstrio
* Königsberg (Tieschen), 462 m, apud Tieschen, Stirio, Aŭstrio

### Cetere 
* Kráľova hoľa (Königsberg), 1946 m, en la Tatro, Slovakio

## Konstruaĵo 
* Remparo Königsberg, historia fortikaĵo apud Tieschen en Stirio, Aŭstrio

## Persono 
* Königsberg (gento), nobela familio de la 14a ĝis 17a jarcento en Hungario (hodiaŭ Burgenlando, Aŭstrio)
* Josef Königsberg (* 1924), pola-germana ĵurnalisto

## Ŝipo 
* SMS Königsberg (1905), german malgrander militŝipo
* SMS Königsberg (1915), germana malgranda militŝipo
* Königsberg (ŝipo, 1924), ŝipo de la Nordgermana Lloyds
* Königsberg (ŝipo, 1927), germana malpeza militŝipo
Elemento de periodo 3

**Elemento de periodo 3** estas unu el la kemiaj elementoj en la tria vico (aŭ *periodo*) de la perioda tabelo.)

Ĉi tiuj estas natrio, magnezio, aluminio, silicio, fosforo, sulfuro, kloro, kaj argono, videblaj en la jena tabelo:

Kategorio:Kemiaj elementoj
Péter András Rados

eta|160ra|Kovrilpaĝo de Hundbazaro; redaktis: Péter András Rados; tradukis: Kalocsay kaj aliaj, eldonis: HEA 1979
**RADOS Péter András** [RÅdoŝ PEter ÅNdraŝ] (Esperanta persona nomo "Petro"; kromnomoj "Poeto" kaj "Radozo", n. la 30-an de majo 1941, m. la 3-an de marto 2012) estis konata juddevena hungara esperantisto, ofte kontribuinta al *Hungara Vivo* (1961 ĝis 1969) kaj al Hungara Antologio (nova eldono de 1983).
Li eklernis Esperanton komence la 1960-aj jaroj. En la 1980-aj jaroj li partoprenis la fondadon de grupiĝo nomita "Superintensa Esperanto-instrua Asocio" () aŭ "Fiŝklubo", samkiel ekzemple ankaŭ László Vizi kaj Teodoro Kereszthegyi. Lia filino *Virág Rados* ("Flora Radoŝ"), n. la 6-an de aprilo 1967, en la 1980-aj jaroj ne estis denaska esperantistino sed lernis la lingvon ankoraŭ en la infanaj jaroj komence de la 1980-a jardeko en kurso de sia patro. Nun precipe laborante kiel ĵurnalisto kaj verkisto, ŝi daŭre praktikas ankaŭ Esperanton. Virág estis la plej aĝa filino, poste sekvis la filino Marcella, frazo Daniel kaj plej juna filino Marie. 

## Tradukoj
*Janos Elem: *Betonterapio*. Teatraĵo (hungara, Esperanto). Eld. Hungara Esperanto-Asocio, Budapest 1985, ISBN 963571 1557, 35 p.

## Referencoj 
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Hiparko

**Hiparko** aŭ **Hiparĥo** (helene Ἳππαρχος) de Niceo (vivinta en la 2-a jarcento a.K.) estis greka astronomo kaj matematikisto kaj pli preciza kaj pli metoda observanto ol ĉiuj liaj antaŭuloj. Li konceptis trigonometrian metodon bazitan sur faden-kalkulo por akiri matematikan esprimon de astronomiaj observoj: li enkondukis en antikva Grekio la dividon de la cirklo en 360 gradojn, de ĉiu grado en 60 minutojn kaj de ĉiu minuto en 60 sekundojn; la diametro estis dividita en 120 "partojn", kaj li kalkulis la valoron de la fadenoj rilate al tiuj partoj de la diametro.

Li realigis la unuan veran stel-katalogon, determinante la pozicion de proksimume 800 steloj kaj donante al ĉiu stelo grandon laŭ ilia brileco. Komparante siajn mezuradojn kun antaŭaj babilonaj observoj li konstatis ŝanĝon de la ekvinoksa punkto kompare al la stela ĉielo kaj el tio malkovris la fenomenon de precesio.

Li aŭtoris teorion de ekscentriko kaj de epicikloido.

En geografio li daŭrigis la matematikan metodon enkondukitan de Eratosteno kaj enkondukis nome la sisteman uzadon de koordinatoj (paraleloj kaj meridianoj). Li inventis ankaŭ diopteron kaj astrolabon.

La verkaro de Hiparko preskaŭ komplete perdiĝis, sed influis verkojn de Ptolemeo, kiuj konserviĝis.

Equatorial ring.png
Earth precession.jpg
N pole precession.png

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.phys.lsu.edu/farnese
* http://www.hkupasteur.hku.hk/hkuip/causeries/Antiquity.html  
* http://www.malaspina.com/site/person_639.asp  
* http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/history/Mathematicians/Hipparchus.html  

Kategorio:Helenaj astronomoj
Kategorio:Helenaj matematikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 2-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 2-a jarcento a.K.
Varmia-Mazuria provinco

**Varmia-Mazuria Provinco** () aŭ mallonge **Varmio-Mazurio** ekde la jaro 1999 estas unu el la 16 provincoj de Pollando. 

Ĝi situas norde kaj havas pecon de marbordo ĉe la Balta maro. La nomo de la provinco devenas de du historiaj regionoj: Varmio kaj Mazurio. La Varmia-Mazuria Provinco formiĝis dum la pola teritoria reformo de 1999, esence de la antaŭaj vojevodioj de Olsztyn (Allenstein), Suwałki kaj Elbląg (Elbing). Individuaj municipoj ankaŭ antaŭe apartenis al la vojevodioj Ciechanów, Ostrołęka kaj Toruń. Historie, la nuna provinco ampleksas precipe la sudan parton de la antaŭa provinco Orienta Prusio de la Germana Regno, kvankam certaj partoj en la ekstrema sudokcidento antaŭ 1945 apartenis al la najbara provinco Okcidenta Prusio de la Germana Regno, kiu jam ekde 1920 kaj 1939 post la traktato de Versajlo estis donitaj al la Dua Pola Respubliko.

La provinco konsistas el 19 distriktoj kaj du eksterdistriktaj urboj. Ĝia ĉefurbo estas Olsztyn. Estas iom malpli ol 1,5 milionoj da loĝantoj.

Kategorio:Provincoj de Pollando