Canarium

La birdo nomiĝas en Esperanto kanario (*Serinus canaria*). Ankaŭ tiu plantogenro povus iĝi samvorte, pro kio estas preferinda **kanariumo**, kiel esperantigon.

***Canarium*** estas plantogenro kun ĉ. 100 specioj de tropikaj kaj subtropikaj arboj, en la familio de la Burseracoj. Ili kreskas nature en la tropika Afriko, suda kaj sudorienta Azio, Hindoĉinujo, Malajzio, Aŭstralio kaj okcidentaj pacifikaj insuloj; de la suda Niĝerio, Madagaskaro, Maŭricio, Srilanko kaj Hindujo; de Birmo, Malajzio kaj Tajlando trans la Malaja duoninsulo kaj Vjetnamio al suda Ĉinujo, Tajvano kaj Filipinoj; trans Borneo, Indonezio, Timoro kaj Novgvineo, trans la Salomonaj insuloj, Novkaledonio, Fiĝio, Samoo, Tongo kaj Palaŭo.

La planto kreskas al larĝaj ĉiamverdaj arboj de alteco de 50 metroj. La folioj estas pinataj kaj staras alternante.

## Trivialnomoj 
La arboj kaj la manĝeblaj nukso havas grandan nombron de trivialnomoj: pacifikaj migdaloj, kanariuma nukso, pili-nukso, java migdalo, kanaria migdalo, galip-nukso, nangai, kaj ngali.

## Specioj 
[eta|185px|*[Canarium resinieferum* semoj disigitaj de birdoj]]

* *Canarium acutifolium* (DC.) MERR. – Nov-Gvineo, Molukoj, Sulaveso, Nova Britio, Nova Irlando, Bugenvilo, Malnova Aŭstralio
* *Canarium album* (LOUR.) DC. – Tajvano, suda Ĉinujo, Vjetnamio
* *Canarium apertum* H.J.LAM – Sumatro, malaja duoninsulo, Borneo
* *Canarium asperum* BENTH. – Nov-Gvineo, Molukoj, Sulaveso, Filipinoj, Borneo, Javo, Sumbavo, Sumbo, Floreso, Timoro, Salomonoj.
* *Canarium australasicum* (F.M.BAILEY) LEENH. – Novsudkimrio, aŭstralia endemiito.
* *Canarium australianum* F.MUELL. – Nov-Gvineo, malnova Aŭstralio, norda teritorio, okcidenta Aŭstralio
* *Canarium balansae* ENGL. – endemiito Nova Kaledonio
* *Canarium balsamiferum* WILLD. – Molukoj, Sulaveso
* *Canarium batjanense* LEENH. –
* *Canarium bengalense* ROXB. – Hindujo, Birmo, Laoso, Tajlando, suda Ĉinujo
* *Canarium caudatum* KING – Sumatro, Malaja duoninsulo, Borneo
* *Canarium cestracion* LEENH. – Nov-Gvineo
* *Canarium chinare* GRUTT. & H.J.LAM – Salomonoj, Admiraltaj insuloj
* *Canarium cinereum* GUILLAUMIN –
* *Canarium copaliferum* A.CHEV. –
* *Canarium decumanum* GAERTN. – E Borneo, Molukoj, Nov-Gvineo, Sulaveso
* *Canarium denticulatum* BLUME – Andamanoj, Birmo, Sumatro, Malaja duoninsulo, Javo, Borneo, Filipinoj
* *Canarium dichotomum* (BLUME) MIQ. – Sumatro, Borneo
* *Canarium divergens*ENGL. – Borneo
* *Canarium elegans* DALY, RAHARIM. & FEDERMAN — Madagaskaro
* *Canarium engleri* H.J.LAM –
* *Canarium euphyllum* KURZ –
* *Canarium euryphyllum* G.PERKINS – Filipinoj
* *Canarium fuscocalycinum* STAPF EX RIDL. – Borneo
* *Canarium gracile* ENGL. – Filipinoj
* *Canarium grandifolium* (RIDL.) H.J.LAM – Malaja duoninsulo
* *Canarium harami* BOJER –
* *Canarium harveyi* SEEM. –
* *Canarium hirsutum* WILLD. – Nov-Gvineo, tra Malajzio al la Salomonoj kaj Palaŭo
* *Canarium indicum* L. – Nov-Gvineo, Nova Britio, Nova Irlando, Salomonoj, Vanuatuo, Molukoj, Sulaveso.
* *Canarium intermedium* H.J.LAM – suda Sumatro
* *Canarium kaniense* LAUTERB. – Nov-Gvineo
* *Canarium karoense* H.J.LAM – norda Sumatro
* *Canarium kerrii* CRAIB –
* *Canarium kinabaluense* LEENH. – norda Borneo
* *Canarium kipella* (BLUME) MIQ. – okcidenta Javo
* *Canarium kostermansii* LEENH. – Borneo
* *Canarium lamii* LEENH. – Nov-Gvineo
* *Canarium latistipulatum* RIDL. – Borneo
* *Canarium liguliferum* LEENH. –
* *Canarium littorale* BLUME – Hindoĉinujo, Sumatro, Malaja duoninsulo, Javo, Borneo
* *Canarium luzonicum* (BLUME) A.GRAY – Filipinoj
* *Canarium lyi* C.D.DAI & YAKOVLEV –
* *Canarium macadamii* LEENH. – Nov-Gvineo
* *Canarium madagascariense* ENGL. –
* *Canarium maluense* LAUTERB. – Sulaveso, Molukoj, Nov-Gvineo, Borneo
* *Canarium megacarpum* LEENH. – Nov-Gvineo
* *Canarium megalanthum* MERR. – Sumatra, Malaja duoninsulo, Borneo
* *Canarium merrillii* H.J.LAM – Borneo
* *Canarium muelleri* F.M.BAILEY – endemiito de Kvinslando
* *Canarium odontophyllum* MIQ. – Sumatro, Borneo, Filipinoj (Palavano)
* *Canarium oleiferum*BAILL – endemiito en Novkaledonio
* *Canarium oleosum* (LAM.) ENGL. – Nov-Gvineo, Nova Britio, Timoro, Molukoj, Sulaveso
* *Canarium ovatum* ENGL. – Filipinoj, kultivata de Azio ĝis la Pacifikaj insuloj
* *Canarium paniculatum* (LAM.) BENTH. EX ENGL. –
* *Canarium parvum* LEENH. – suda Ĉinujo, Vjetnamio
* *Canarium patentinervium* MIQ. – Sumatro, Malaja duoninsulo, insulo Banka, Borneo
* *Canarium perlisanum* LEENH. – Malaja duoninsulo (Perlis)
* *Canarium pilososylvestre* LEENH. – okcidenta Nov-Gvineo
* *Canarium pilosum* A.W.BENN. – Sumatro, Malaja duoninsulo, Borneo
** subsp. *borneensis* LEENH. – Borneo
* *Canarium pimela* K.D.KOENIG – Vjetnamio, Kamboĝo, Laoso, suda Ĉinujo
* *Canarium polyphyllum* K.SCHUM. – Nov-Gvineo
* *Canarium pseudodecumanum* HOCHR. – Sumatro, Malaja duoninsulo, Borneo
* *Canarium pseudopatentinervium* H.J.LAM – suda Sumatroa, insulo Banka, Borneo
* *Canarium pseudopimela* KOCHUMMEN –
* *Canarium pseudosumatranum* LEENH. – Malaja duoninsulo
* *Canarium reniforme* KOCHUMMEN & WHITMORE –
* *Canarium resiniferum* BRUCE EX KING –
* *Canarium rigidum* (BLUME) ZIPP. EX MIQ. – Nov-Gvineo
* *Canarium rotundifolium* GUILLAUMIN –
* *Canarium sarawakanum* KOCHUMMEN –
* *Canarium schweinfurtii*ENGL. –
* *Canarium sikkimense* KING –
* *Canarium solomonense* B.L.BURTT – Nov-Gvineo
* *Canarium strictum* ROXB. – Hindujo, Birmo, suda Ĉinujo
* *Canarium subulatum* GUILLAUMIN – Tajlando, Vjetnamio, Kamboĝo, Laoso, suda Ĉinujo
* *Canarium sumatranum* BOERL. & KOORD. – Sumatro, Malaja duoninsulo
* *Canarium sylvestre* GAERTN. – Nov-Gvineo, Molukoj
* *Canarium thorelianum* GUILLAUMIN –
* *Canarium trifoliolatum* ENGL. – endemiito en Novkaledonio
* *Canarium trigonum* H.J.LAM – Sulaveso
* *Canarium vanikoroense* LEENH. –
* *Canarium venosum* CRAIB –
* *Canarium vitiense* A.GRAY – Fiĝio, Salomonoj, Samoo, Tongo, Nov-Gvineo, Bismarkoj, Admirala insulo, Ludovik-Insularo, Torres-markolaj insuloj, Aŭstralio
* *Canarium vittatistipulatum* GUILLAUMIN –
* *Canarium vrieseanum* ENGL. – Filipinoj, Sulaveso
* *Canarium vulgare* LEENH.– Floreso, Timoro, Sulaveso, Molukoj
* *Canarium whitei* GUILLAUMIN – endemiito en Novkaledonio
* *Canarium zeylanicum* (RETZ.) BLUME –

## Uzado kaj ekologio 
Kelkaj specioj havas manĝeblajn nuksojn, konataj kiel galipnuksoj aŭ *nangae* (*C. indicum*), pili-nuksoj (*C. ovatum*), aŭ simple karium-nuksoj (*C. harveyi* kaj *C. indicum*). *C. indicum* estas unu el la plej gravaj nuksoportantaj arboj en okcidenta Indonezio kaj la sudokcidenta Pacifiko. *C. ovatum* estas kultivata kiel nutraĵo-planto nur en Filipinoj. 
eta|Damara rezino.

*C. odontophyllum*, estas konata kiel „dabai“ aŭ „kembayau“. Ĝi estas specio de nutraĵa valoro, kiu havas kreman guston. Ĝi estas malmola en kruda stato kaj malmola en varmega akvo.
*Canarium album* produktas frukton, kiu estas konsumata en Vjetnamio, Tajlando (kie ĝi estas nomata *nam liap* (หนำเลี้ยบ), *samo chin* (สมอจีน) aŭ *kana* (กาน้า)) kaj en Ĉinujo (ĉine: **橄欖**). La frukto havas aspekton de granda olivo.

*Canarium luzonicum*, nomata *elemi*, estas arbo kiu hejmiĝas en Filipinoj. Estas oleorezino, kiu enhavas elemicinon, rikoltita de tiu arbo.

*Canarium strictum* produktita kiel rezino nomata nigra damaro.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Burseracoj