open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mária Tóth

**TÓTH Mária** (to:t) estas rumanuja hungara verkistino, ĵurnalistino naskita en Arad la 6-an de aprilo 1933.

## Biografio 
Mária Tóth abiturientiĝis en sia naskiĝurbo en 1951 kaj ŝi iĝis redaktorino de Romániai Magyar Szó en Bukareŝto. Ekde 1953 ŝi laboris en la ministerio pri kulturo. Inter 1958 kaj 1987 ŝi estis interna kunlaborantino de Pionír (pli poste Jóbarát).

## Verkoj 
**A küszöbön túl*, rakontoj, Bk., 1964;
**Levél a mélyből*, romaneto, Bk., 1965;
**Futóhomok*, romano, Bk., 1968;
**Elvarázsolt erdőben*, rakontoj., Bk., 1969;
**Szerep*, romano, Bk., 1972;
**Ablak a napra*, rakontoj, Bk., 1972;
** Húsz év szerelem*, rakontoj, Bk., 1976;
** Johanna tükre*, rakontoj, Bk., 1976;
**A futár halála, romano, Bk., 1979;
**Padtársak*, porjunulara romano, Bk., 1981;
**A festőasszony*, skizoj, felietonoj, Kvár, 1982;
**Ha szárnyam volna*, romano, Kvár, 1984;
**Maradj velünk gyermekkor*, rakontoj, Bk., 1986;
**Mefisztó felesége, rakontoj, Bk., 1989.
## Fonto
*Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Péter Tömöry

**TÖMÖRY Péter** (teomeori) *Gyula* [*Wallner*, *Peter*, nomvarianto: *Tömöri*] estas rumanuja hungara poeto, verkisto, tradukisto, reĝisoro naskita en Koloĵvaro la 11-an de julio 1943. Li vivis de 1978 en Hungarujo, ekde 1989 en Bruchsal (Germanujo).

## Biografio 
Péter Tömöry abiturientiĝis en sia naskiĝurbo en 1961 kaj havigis diplomon de instruisto en 1966 pri rumana-hungara lingvoj en Universitato Babeş-Bolyai. Li instruis en Sfântu Gheorghe. Samloke li estis redaktoro de gazeto Megyei Tükör inter 1968 kaj 1972. Ekde 1974 li estis redaktoro-reĝisoro de televido rumana en Bukareŝto de la sekcio de nacimalplimultoj. En Hungarujo li estis dramaturgiisto en Debrecen, reĝisoro en Kecskemét, Veszprém (urbo) kaj Zalaegerszeg. En Bruchsal li estis ĉefreĝisoro de teatro Badische Landesbühne. Sub nomo Peter Wallner li verkis kaj prezentis kune kun Franz Csiky la dramon *Európa, süsse Heimat*. Ekde 1993 li estas liberprofesia verkisto-reĝisoro.

## Verkoj 
* *Fogasra akasztott érzés*, rakontoj, dramo, Bk., 1970;
* *Vőlegényfogó*, dramo, 1979;
* *Fehér förgeteg*, romano, 1990.

## Tradukaĵoj 
* A. G. Ardeleanu: *Koronát Dózsának*, dramo [sub nomo: Tömöri Péter], Mvh., 1973;
* S. Obreja: *A szép nyugtalanság*, Mvh., 1997.

## Fonto 
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

## Eksteraj ligiloj 
* Teatraj produktoj http://www.port.hu/pls/pe/person.person?i_pers_id=136079&i_direction=3&i_city_id=-1&i_county_id=-1&i_cntry_id=, http://www.hamlet.ro/emberek.php?id=715 

Tomory, P
Tomory, P
Tomory, P
Tomory
Szedres

dekstra|eta|300ra|Stacidometo de Szedres
**Szedres** (sedreŝ) estas vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Szekszárd. La loknomo signifas: morusoarbaro.

## Bazaj informoj 
* Areo: 46 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.4774/18.6805
* Loĝantaro: 2490
* Poŝtkodo: 7056
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
Szedres situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Budapeŝto-Szekszárd. Tolna troviĝas 12, Szekszárd 18, Paks 26 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko, poste keltoj loĝis en Szedres. István Bezerédj fondis vilaĝon en sia bieno en 1836, li fondis tie ankaŭ la unuan hungaran infanĝardenon. Li plantis multe da morusujojn por bredi silkraŭpojn.

Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, lernejo, infanĝardeno, poŝto, kuracejo, unusola policano.

## Vidindaĵoj 
* novgotika katolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 1863
* klasikisma katolika preĝejo omaĝe al Johano Nepomuka el la 19-a jarcento
* monumento
* kastelo de Bezerédj
* iama riverbranĉo, nun fiŝkaptista lago

## Famuloj 
En apudaĵo de Szedres naskiĝis:
* István Apáthy (juristo).
En apudaĵo de Szedres mortis:
* politikisto István Bezerédj
* motoro de la hungara silkraŭpobredado Pál Bezerédj.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Glekomo

**Glekomo** (*Glechoma*) estas palearktisa genro de plantoj kiu apartenas al la lamiacoj (*Lamiaceae*). Ĝi estas rampa, aroma planto kiu radikas ĉe la nodoj. La nomo verŝajne deriviĝas de la gota vorto 'Gunderaba' kio signifas vundoĉiron. La folioj estas renformaj kun noĉhava rando. Ju pli suna starloko des malpli grandaj estas la folioj.

La plej konata specio estas la hedereca glekomo (*Glechoma hederacea*)

La planto floras de marto ĝis junio (en Eŭropo) per viol-blukoloraj floroj, kiuj formas ŝajnflorkronon. Glekomo troviĝas en Eŭrazio kaj estas komuna en okcidenta Eŭropo kaj troviĝas en ĉiaj kreskaĵoj. La planto eĉ kreskas kiel epifito en ekzemple sensuprigitaj salikoj. Ĝi estas bona rampoplanto, kiu ankaŭ verdas dum la vintro. En la printempo la koloro de la planto estas pli malpli violkolora pro la malalta temperaturo kaj dum la somero ĝi estas verda.

Glekomo ankaŭ estas uzata kiel kuracherbo kontraŭ jukado kaj por vundoj. Ĝi ankaŭ helpas kontraŭ juko kiun oni ekhavas de urtikoj, en kies najbareco ĝi ofte kreskas. Ĝi ankaŭ estis uzata en bierfarejoj. Tie ĝi estis la antaŭulo de lupolo.

**Kelkaj specioj**:

* *Glechoma biondiana* (Diels) C.Y.Wu & C.Chen
* *Glechoma decolorans* (Hemsl.) Turrill
* *Glechoma grandis* (A. Gray) Kuprianova
* *Glechoma hederacea* L. - hedereca glekomo
* *Glechoma hirsuta* Waldst. & Kit.
* *Glechoma longituba* (Nakai) Kuprian.
* *Glechoma nivalis* (Benth.) Press
* *Glechoma pharica* (Prain) Turrill
* *Glechoma serbica* Halácsy & Wettst.
* *Glechoma sinograndis* C.Y.Wu

## Vidu ankaŭ 
* Alpa stepo de Karakorumo kaj okcidenta Tibeta Altebenaĵo

Kategorio:Lamiacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj
Várdomb

**Várdomb** (vArdomb) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Suda Transdanubio**, en departemento Tolna, en subregiono de Szekszárd. La nomo signifas: fortikaĵo-monteto.

## Bazaj informoj 
* Areo: 10 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.2468/18.6891
* Loĝantaro: 1260
* Poŝtkodo: 7148
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Mohács, laŭ fervojo Budapeŝto-Bátaszék. La lasta urbo troviĝas 6, Szekszárd 12&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La romianoj havis tie fortikaĵon nomatan „Ad Statuas” (=al statuoj). Germanoj fondis la vilaĝon en la 18-a jarcento. La posteuloj estis deportitaj post la 2-a mondmilito, alvenis deportitaj hungaroj el Ĉeĥoslovakio. Dum la socialismo kaj kolĥozo, kaj ŝtata bieno funkciis.

La vilaĝo apartenas al vinregiono de Szekszárd. Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, aŭtonomio de germanoj.

## Vidindaĵoj 
* baroka Preĝejo de Johano Nepomuka (Várdomb) de 1787
* monumento pri revolucio en 1956
* monumento pri datrevenoj de Jesuo kaj vilaĝofondo
* monumento pri Elizabeto de Hungario

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Zero (revuo)

***Zero*** estas hispana ĉiumonata geja revuo, direktita de Miguel Ángel López.  Ĝia unua periodo estis senpaga kaj nur cirkulis en Madrido. En la jaro 1998 ĝi fariĝis monata revuo je nacia skalo. En 2008 ĝi estas eldonita 50.000 ekzemplerojn po ĉiu numero 
En 2008 unu ekzemplero kostas po 4,95 € en Hispanio, kaj ankaŭ aĉeteblas en kioskoj de Portugalio, Grekio, Francio, Germanio, Britio, Svislando, Belgio, Argentino, Andoro, Venezuelo, Meksiko, Ĉilio kaj Ekvadoro. 

## Enhavo 
Ĉiu numero havas proksimume 135 paĝojn. Plurfoje jare ĝi inkludas specifajn kromaĵojn pri vivstiloj, sano kaj beleco, dekoracio, turismo kaj vojaĝoj i.a.

Ĝia strukturo havas fiksajn sekciojn: 
* **Opinio**: du aŭ tri kolumnoj pri aktualeco, unu el ili ĝenerale verkita de Eduardo Mendicutti.
* **Aktualeco**: leteroj de la legantoj kaj mondaj novaĵoj.
* **Intervjuoj**: rezervita spaco por ĉiaj personecoj.
*** Raportoj**: profundaj analizoj de notindaj novaĵoj.
* "**Zorgu vin**": sekcio dediĉita al la psikologio, sano, fitneso aŭ nutrado.
* **Vojaĝoj**: turisma destino analizita el GLAT-a vidpunkto.
* **De Zero (nulo) al 100**: finaj paĝoj dediĉitaj al la muziko, kino, arto, teatro aŭ porna kino.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de la revuo Zero 
* Intervjuo al Miguel A.López, fondinto de Zero (filmo  en Youtube)

Kategorio:GLAT-revuoj
Fácánkert

**Fácánkert** estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en subregiono de Szekszárd. La nomo signifas: fazano-ĝardeno.
eta|Blazono de Fácánkert

## Bazaj informoj 
* Areo: 11 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 760
* Poŝtkodo: 7136
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
Fácánkert situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo el Tolna (urbo), laŭ fervojo Budapeŝto-Szekszárd. La lasta troviĝas 15, Fadd 9&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
Pli frue romianoj vivis en la nuna loko de Fácánkert. Dum la turkoj la vilaĝo senhomiĝis, poste nur farmoj kaj bienocentroj formiĝis. Komence de la 20-a jarcento alkoholofarejo ekfunkciis. La vilaĝo naskiĝis en 1936.

Vilaĝservoj estas lernejo, infanĝardeno, biblioteko, kuracejo, familihelpa servo, poŝto, katolika preĝdomo.

## Vidindaĵo 
* kastelo de Kunffy de 1907

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Tengelic

**Tengelic** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Paks. La nomo signifas: kardelo.
eta|maldekstra|Nobeldomo en Tengelic

## Bazaj informoj 
* Areo: 71 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.5244/18.709
* Loĝantaro: 2470
* Poŝtkodo: 7054
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
Tengelic situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, laŭ fervojo Budapeŝto-Szekszárd. Paks troviĝas 20, Szekszárd 24, Dunaföldvár 41, Budapeŝto 128 km.
eta|Unu el la kasteloj en Tengelic

## Historio 
Tengelic estis loĝata dum la bronzepoko kaj ferepoko. Antaŭ la hungaroj romianoj vivis tie. La unua mencio pri la preĝejo devenis el 1304. Dum la turkoj la vilaĝo senhomiĝis. Poste farmoj fondiĝis. La loko akiris la rangon vilaĝo en 1907. Post la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj. En 1949 kolĥozo formiĝis. Nuntempe la loĝantaro okupiĝas precipe pri produktado de asparago.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana, luterana, katolika preĝejoj
* kasteloj de Gindly-Benyovszki, Csapó (ĉapO) kaj Bárány (bArAnj)
* monumento pri falintoj

## Famuloj 
En Tengelic naskiĝis:
* József Kovács (kirurgo)
* terfizikisto Oszkár Ádám

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Őcsény

**Őcsény** (Oĉenj) estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Szekszárd.
eta|maldekstre|Administrejo de Őcsény

## Bazaj informoj 
* Areo: 73 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2570
* Poŝtkodo: 7143
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Budapeŝto-Bátaszék. Szekszárd troviĝas 7 km-ojn for.

## Historio 
Pli frue romianoj, hunoj kaj avaroj vivis en Őcsény. Dum la turkoj la vilaĝo daŭre restis viva. En 1817 incendio okazis.
eta|Katolika preĝejo
Vilaĝservoj estas aŭtonomioj de germanoj kaj ciganoj, lernejo, infanĝardeno, kulturdomo, biblioteko, interretejo, kuracejo, infanokuracejo, dentokuracejo, apoteko, poŝto, sportejo, hotelo, flughaveno por deltaplanoj.

## Vidindaĵoj 
* postbaroka kalvinana preĝejo de 1793
* katolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 1939
* monumento de 1923

## Famuloj 
En Őcsény naskiĝis István Bogár (kulturisto).

## Ĝemelkomunumoj 
*  Bogojevo, Serbio
*  Lăzarea, Rumanio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Mőcsény

**Mőcsény** [mOĉEnj] estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Bonyhád.
eta|Stacidometo de Mőcsény

## Bazaj informoj 
* Areo: 13 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.2592/18.5919
* Loĝantaro: 380
* Poŝtkodo: 7163
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
La vilaĝo situas sub piedoj de montetoj, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Baja-Dombóvár. Szekszárd troviĝas 17, Bátaszék 16, Bonyhád 8 km-ojn.

## Historio 
La vilaĝo senhomiĝis dum la turkoj, poste germanoj refondis la komunumon. Iliaj posteuloj estis deportitaj al Germanio post la 2-a mondmilito.

En la vilaĝo ĉasista grupo funkcias. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, migra poŝto, gastejo.

## Vidindaĵo 
* baroka katolika preĝejo omaĝe al Apostoloj Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo de 1767

## Famuloj 
En Mőcsény naskiĝis arkitekto de ĝardenoj Mihály Mőcsényi.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vinvilaĝoj
Tímea Tamás

**TAMÁS Tímea** , originala nomo *Mária Vofkori*, estas hungara poetino, eseistino kaj historiistino naskiĝinta en Zetea la 8-an de septembro 1962.

## Biografio
Tamás finis la liceon en Odorheiu Secuiesc en 1980 kaj ŝi havigis al si diplomon de instruisto pri historio-filozofio en Universitato Babeș-Bolyai en 1984. Unue ŝi instruis en Odorheiu Secuiesc, ekde 1990 ŝi estis kunlaborantino de la eldonejo Kriterion Könyvkiadó en Kluĵo.

## Verkoj
**KörÉvek*, poemoj. Bk., 1992;
**Tempus fugit* (latine: tempo fuĝas), eseetoj, Kvár, 1995;
**A madárijesztő panaszai*, poemoj, Kvár, 1996.http://mek.oszk.hu/02900/02940/index.phtml
**A hetedik törpe* (Polis, Kolozsvár), 2005.
**Egy kelet-európai Torontóban* (orient-eŭropano en Toronto). Pallas-Akadémia Könyvkiadó, 2008.
**Hangyalkák* (poemoj), Pallas-Akadémia Könyvkiadó, 2010.

## Fonto
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Sárpilis

**Sárpilis** [ŝArpiliŝ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Suda Transdanubio, en departemento Tolna, en Distrikto Szekszárd.
eta|Kalvinana preĝejo de Sárpilis

## Bazaj informoj 
* Areo: 22 &nbsp;km²
* koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.2481/18.741
* Loĝantaro: 700
* Poŝtkodo: 77145
* Telefonprefikso: 74

## Situo 
Sárpilis situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Budapeŝto-Bátaszék. La lasta urbo troviĝas 8, Szekszárd 14, Bonyhád 21, Pécs 66, Budapeŝto 158 kilometrojn http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=4747&i2=9566.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1381. Dum la turkoj la vilaĝo restis viva, sed poste dum liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a senhomiĝis. En 1724 Sárpilis refondiĝis. Kolĥozo formiĝis en 1949.

Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* postbaroka Kalvinana preĝejo (Sárpilis) de 1797

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Barila funkcio

En limigita optimumigo, **barila funkcio** estas kontinua funkcio difinita sur aro en kiu estas serĉata la punkto de la optimumo. Valoro de la funkcio je punkto pligrandiĝas al malfinio kiam la punkto proksimiĝas al la rando de la farebla regiono. Ĝi estas uzata kiel ĝustiga termo por enkalkuli la limigojn en serĉon de la optimumo. La du plej komunaj specoj de barilaj funkcioj estas inversaj barilaj funkcioj kaj logaritmaj barilaj funkcioj.

## Referencoj 
*

Kategorio:Optimumigo
Bazo (grupo-teorio)

Estu *G*  finia permuta grupo aganta sur aro *Ω*. Vico

: *B = [β1, β2, ... ,βk]*

de *k* malsamaj eroj de *Ω* estas **bazo** por *G* se la sola ero de *G*, kiu ŝanĝas neniun el *βi*, estas la neŭtrala elemento de *G*.

La rilatanta koncepto estas forta generantaro relativa al la bazo. Bazoj kaj fortaj generantaroj estas gravaj konceptoj en komputa grupo-teorio. Bazo kaj forta generantaro por grupo povas esti ricevitaj per la algoritmo de Schreier-Sims.

Labori kun bazoj kaj fortaj generantaroj estas ofte pli simple ol labori kun ol la tuta grupo. Grupo povas havi malgrandan bazon kompare al la aro sur kiu ĝi agas. En la plej malbona okazo, la simetriaj grupoj kaj alternaj grupoj havas grandajn bazojn (la simetria grupo *S**n* havas bazon de amplekso *n-1*), kaj estas ofte specialaj algoritmoj kiuj laboras kun ĉi tiuj okazoj.

Kategorio:Permutaj grupoj
Kategorio:Komputa grupo-teorio
Faba kurbo

eta|dekstra|300px|La faba kurbo
La **faba kurbo** estas ebena kurbo de la 4-a grado donita per ekvacio:

:x^4+x^2y^2+y^4=x(x^2+y^2) 

Ĝi estas ne la sama kiel la alia kurbo ankaŭ nomita kiel la faba kurbo, aŭ kurbiĝinta ova kurbo, sed ambaŭ kurboj apartenas al familio de similaj fabo-formitaj kurboj.

La faba kurbo estas ebena algebra kurbo de genro nulo. Ĝi havas unu specialaĵon je la (0, 0), ordinaran trioblan punkton, kio estas ke obleco, delta invarianto kaj forkiĝa nombro ĉiuj egalas al 3.

Por ĉiu ebena algebra kurbo, la specialaĵoj estas klasifikataj per la respektiva liga invarianto, kiu estas montrita pli sube.
eta|Specialaĵa ligo de la faba kurbo

Kategorio:Kurboj
Kategorio:Algebraj kurboj
Baza funkcio

En matematiko, **baza funkcio** estas ero de la bazo por funkcia spaco. La termino aperas el la termino *baza vektoro* por pli ĝenerala vektora spaco; tio estas, ĉiu funkcio en la funkcia spaco povas esti prezentita kiel lineara kombinaĵo de la bazaj funkcioj.

## Ekzemploj 
### Polinomaj bazoj 
La kolekto de kvadrataj polinomoj kun reelaj koeficientoj havas aron *{1, t, t2}* kiel bazo. Ĉiu kvadrata polinomo povas esti skribita kiel *a1+bt+ct2*, tio estas, kiel lineara kombinaĵo de la bazaj funkcioj 1, *t*, kaj *t*2. La aro {(1/2)(*t*-1)(*t*-2), -*t*(*t*-2), (1/2)*t*(*t*-1)} estas alia bazo por kvadrataj polinomoj, nomata kiel la bazo de Lagrange.

### Bazo de Fourier 
Sinusoj kaj kosinusoj formas ortnormalan bazon por kvadrato-integraleblaj funkcioj. Kiel aparta ekzemplo, la kolekto:
:\{\sin(n\pi x) \; | \; n\in\mathbb{Z} \; \text{kaj} \; n\geq 1\} \cup \{\cos(n\pi x) \; | \; n\in\mathbb{Z} \; \text{kaj} \; n\geq 0\}
formas bazon por lebega spaco *L2(0, 1)*.

## Vidu ankaŭ 
* Perpendikularaj polinomoj
* Radiusa baza funkcio
* Analitiko de Fourier, konverto de Fourier kaj serio de Fourier

## Referencoj 
* 

Kategorio:Cifereca analitiko
Kategorio:Lineara algebro
Kategorio:Cifereca lineara algebro
Teoremo de Bendixson-Dulac

En matematiko, la **teoremo de Bendixson-Dulac** pri dinamikaj sistemoj statas ke se ekzistas funkcio *φ(x, y)* tia ke

:\frac{ \partial (\phi f) }{ \partial x } + \frac{ \partial (\phi g) }{ \partial y } \ne 0

*preskaŭ ĉie* en la regiono de intereso, kiu devas esti simple koneksa, tiam la ebena aŭtonoma sistemo

:\frac{ dx }{ dt } = f(x,y)

:\frac{ dy }{ dt } = g(x,y)

ne havas periodajn solvaĵojn. "Preskaŭ ĉie" povas signifi ĉie escepte eble aro de areo 0, tia kiel punkto aŭ linio. Ĉi tio povas esti pruvita per teoremo de Green.

Kategorio:Diferencialaj ekvacioj
Teoremo de Bernstein

En matematiko, **teoremo de Bernstein** statas ke ĉiu reelo-valora funkcio sur la duonrekto *[0, ∞)* kiu estas *tutece monotona* estas miksaĵo de eksponentaj funkcioj. En unu grava speciala okazo la miksaĵo estas pesita meznombro, aŭ atendata valoro.

Tuteca monotoneco (aŭ *plena monotoneco*) de funkcio *f* signifas ke

: (-1)^n{d^n \over dt^n} f(t) \geq 0

por ĉiu nenegativa entjero *n* kaj por ĉiu *t ≥ 0*.

La "pesita meznombro" povas esti karakterizita tiel: estas nenegativa finia borela mezuro sur *[0, ∞)*, kun distribuo *g*, tia ke

: f(t) = \int_0^\infty e^{-tx} \,dg(x)

kie la integralo estas integralo de Rimano-Stieltjes.

En pli abstrakta lingvo, la teoremo karakterizas laplacajn konvertojn de pozitivaj borelaj mezuroj sur *[0, ∞)*. En ĉi tiu formo ĝi estas sciata kiel la **teoremo de Bernstein-Widder**, aŭ **teoremo de Hausdorff-Bernstein-Widder**.

Felix Hausdorff pli frue priskribis plene monotonajn vicojn. Ĉi tiuj estas la vicoj okazanta en la momanta problemo de Hausdorff.

## Eksteraj ligiloj 
* Plene monotonaj funkcioj je MathWorld

Kategorio:Reela analitiko
Kategorio:Matematikaj teoremoj
Biaso (statistiko)

En statistiko, la termino **biaso** (fojfoje nomita *deklivo* aŭ *antaŭprefero*) estadas uzata por priskribi kelkajn malsamajn konceptojn:
* Sampla biaso estas biaso pri iuj membroj de la loĝantaro, kiuj estas selektitaj por prezenti proprecojn pli verŝajne inkludataj ol aliaj.
** Spektra biaso temas pri pritakso de la ebleco de diagnostika provo en biasa grupo de pacientoj, kiu kondukas al tropritakso de la sentkapablo kaj specifeco de la provo.
* La biaso de proksimumilo aŭ **biaso** estas la diferenco inter matematika ekspekto kaj la vera valoro de la parametro pritaksata;
** forigita-variabla biaso estas la biaso, kiu aperas en pritaksoj de parametroj en statistika regreso kiam la alprenita specifilo estas malĝusta, tiel ke ĝi forigas la  kiu devus esti en la modelo.
* En statistika hipoteza provo, provo estas **nebiasa** se probablo de malakceptado la nula hipotezo superas la signifecan nivelon, kiam la alternativa hipotezo estas vera *kaj* estas malpli ol aŭ egala al la signifeca nivelo kiam la nula hipotezo estas vera.
* Statistika biaso aŭ sistema eraro estas eksteraj influoj kiuj povas afekti la precizecon de statistikaj mezuroj kaj dependas de la instrumentoj aŭ la metodoj uzitaj.
* Datumo-kibica biaso venas de la misuzo de tekniĥoj de datuma minado.

Kategorio:Apartigiloj
Kategorio:Statistiko
Esperantlingva Verkista Asocio

La **Esperantlingva Verkista Asocio** (**EVA**) estis Esperanto-asocio fondita en 1983. Ĝia ĉefa celo estis “stimuli kaj plialtniveligi la Esperantlingvan verkadon kaj agnoskigi la Esperantan literaturon en kaj ekster la Esperanto-movado„. Ekde 1984 la asocio kunlaboris kun la Universala Esperanto-Asocio. Ekde 2008, la Akademio Literatura de Esperanto daŭrigas ĝian laboron.

## Agadoj 
Membrokunvenoj tradicie estis dum la Universalaj Kongresoj de Esperanto.

Laŭ propono de Manuel de Seabra en la jarkunveno 1998 de EVA, William Auld estis proponita kiel kandidato por la Nobel-premio pri literaturo en 1999. La originalan leteron por tio subskribis ankaŭ reprezentanto de Esperanta Pen-Centro kaj de Internacia Esperanto-Muzeo en Wien, Aŭstrujo. Poste nur EVA kandidatigis lin ĝis la morto en 2006.

En novembro 2001 kiel kroma kunlaborilo ekestis Yahoo-grupo de la asocio, kiu laŭ la stato fine de la jaro 2012 havis iom pli ol 140 membrojn.

## Historio 
La unua prezidanto estis la ĵurnalisto kaj verkisto Tibor Sekelj. Prezidanto de EVA de 1993 ĝis 2003 estis Gerrit Berveling; dum tiu periodo plurajn jarojn oficis kiel sekretario d-ro Willem Verloren Van Themaat. Post la morto de dr Willem Verloren Van Themaat la nova sekretario fariĝis Spomenka Ŝtimec, kiu plu laboris ankaŭ kun la sekva prezidanto: en 2004 tio fariĝis Mauro Nervi, kaj en 2008 sub ilia gvidado oni transformis EVA-n al Akademio Literatura de Esperanto.

La 24-an de julio 2008 en Roterdamo naskiĝis la Akademio Literatura de Esperanto (ALE), kiu daŭrigas la laboron de la asocio, kaj pluprezidatas de Mauro Nervi. La novaĵgrupo de la asocio en la retejo Yahoo senŝanĝe plufunkciis.

## Fonto 
* Notoj pri ALE en la retejo de la Akademio Literatura de Esperanto 
* Novaĵgrupo de la asocio en la retejo  Yahoo

Kategorio:Esperanto-asocioj
Neegalaĵo de Bessel

En matematiko, aparte en funkcionala analitiko, **neegalaĵo de Bessel** estas frazo pri koeficientoj de ero *x* en hilberta spaco respektive al ortnormala vico.

Estu *H* hilberta spaco, kaj e_1, e_2, ... estu ortnormala vico en *H*. Tiam, por ĉiu *x* en *H*:

:\sum_{k=1}^{\infty}\left\vert\left\langle x,e_k\right\rangle \right\vert^2 \le \left\Vert x\right\Vert^2 

kie  signifas la enan produton en *H*. Se difini la malfinian sumon

:x' = \sum_{k=1}^{\infty}\left\langle x,e_k\right\rangle e_k 

do la neegalaĵo de Bessel diras ke ĉi tiu serio konverĝas.

Por plena ortnormala vico (tio estas, por ortnormala vico kiu estas bazo), estas idento de Parseval, kiu anstataŭigas la neegalaĵon per egaleco (kaj sekve ''x' * per *x*).

Neegalaĵo de Bessel sekvas el idento:

:\| x - \sum_{k=1}^n \langle x, e_k \rangle e_k\|^2 = \|x\|^2 - 2 \sum_{k=1}^n |\langle x, e_k \rangle |^2 + \sum_{k=1}^n | \langle x, e_k \rangle |^2 = \|x\|^2 - \sum_{k=1}^n | \langle x, e_k \rangle |^2

kiu veras por ĉiu *n≥1''.

## Eksteraj ligiloj 
* Neegalaĵo de Bessel je MathWorld
* 

Kategorio:Hilberta spaco
Kategorio:Neegalaĵoj
Dukondiĉa enkonduko

En matematika logiko, **dukondiĉa enkonduko** estas la regulo de konkludo ke, se *B* sekvas de *A*, kaj *A* sekvas de *B*, tiam *A* se kaj nur se *B*.

Ekzemple, el la propozicioj "se hundo spiras, do ĝi vivas" kaj "se hundo vivas, do ĝi spiras", povas esti konkludite ke "hundo spiras *se kaj nur se* ĝi vivas".

Formale, dukondiĉa enkonduko estas la regula skemo
: A \to B \, 
: \underline{B \to A} 
: A \leftrightarrow B 

## Vidu ankaŭ 
* Logika dukondiĉeco

Kategorio:Logiko
Kategorio:Reguloj de konkludo
Dudirekta grafeo

En grafeoteorio, **dudirekta grafeo** estas grafeo, en kiu kun ĉiu latero estas asociita sendependa orientiĝo (aŭ direkto, aŭ sago) je ĉiu fino.

Tial, estas tri specoj de dudirektaj lateroj:

* tiuj kie la sagoj montras eksteren, al la verticoj, je ambaŭ finoj;
* tiuj kie ambaŭ sagoj montras enen, for de la verticoj;
* tiuj en kiu unu sago montras for de ĝia vertico kaj al la kontraŭa fino, kaj la alia sago montras en la sama direkto kiel la unua, for de la kontraŭa fino kaj al ĝia propra vertico.

Lateroj de ĉi tiuj tri specoj povas nomiĝi, respektive, kiel **eksteren-direktitaj**, **enen-direktitaj**, kaj **direktitaj**. La direktitaj lateroj estas la samaj kiel ordinaraj direktaj lateroj en orientita grafeo; tial, orientita grafeo estas speciala speco de dudirekta grafeo.

Estas iam dezirinde havi ankaŭ laterojn kun nur unu fino (**duono-lateroj**); ĉi tiuj havas nur unu sagon. lateroj sen finoj (**laksa latero**) ne havas sagojn. Lateroj kiuj estas nek duono-lateroj nek laksaj lateroj estas **ordinaraj lateroj**.

## Vidu ankaŭ 
* Direkta grafeo
* Deklivo-simetria grafeo
* Subskribita grafeo

Kategorio:Grafeteorio
Dudeklatero

{{ Hiperpluredro
| nomo=Regula dudeklatero
| bildo=Icosagon.svg
| lateroj=20
| verticoj=20
| Schl={20}
| CD=(o)20o
| grupo=Duedra *D20*
| areo=A = 5t^2 \cot \frac{\pi}{20} \simeq 31,5688 t^2 kie *t* estas la latera longo
| ena_angulo=162°
}}

En geometrio, **dudeklatero** estas 20-flankita plurlatero. La sumo de ĉiu enaj anguloj de simpla (ne-stela) dudeklatero estas 3240 gradoj. Ĝi povas esti regula plurlatero, kio estas ke longoj de ĉiuj lateroj estas la samaj kaj ĉiuj anguloj estas la samaj.

Regula dudeklatero estas konstruebla per cirkelo kaj liniilo. Eblas konstrui regulan kvinlateron kaj poste dufoje duondividi la arkojn de la ĉirkaŭskribita cirklo inter verticoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Plurlateroj
Dudeksesuma sistemo

En matematiko, **dudeksesuma sistemo** estas cifereca sistemo kies cifereca bazo estas 26.

Bazo 26 estas natura vojo de prezentantado de nombroj kiel teksto per la 26-litera latina alfabeto. Tiel la uzataj ciferoj estas identigita kun literoj kiel *0=A, 1=B, 2=C, ... 25=Z*. Ekzemploj de nombroj en la sistemo: 26 = BA, 678 = BAC.

Ĉi tiu sistemo estas de limigita praktika valoro, kvankam literoj uzataj en nominaloj aŭ numeroj povas esti konsiderataj kiel dudeksesumaj entjeroj por kalkulaj celoj se la tuta alfabeto estas uzata.

## Frakcioj 
Pro tio ke 26 estas komponita nombro kaj kuŝas inter du komponitaj nombroj (25 kaj 27) multaj frakcioj estas simplaj.

: B/C = A,N
: B/D = A,IRIRIRIR...
: B/E = A,GN
: B/F = A,FFFFFFF...

Ankaŭ frakcioj B/G, B/I, B/J, B/K, B/M, B/N, B/P, B/Q estas simplaj.

## Ekzempla kodanta algoritmo 
Ĉi tiu realigo en Java montras kiel konverti entjeron en linion de literoj en la bazo 26.

```java
public static String al_bazo_26(int i){
  String s="";
  while(i>25){
    int r=i%26;
    i=i/26;
    s=(char)(r+'a')+s;
  }
  s=(char)(i+'a')+s;
  return s;
}
```

Kategorio:Nombrosistemoj
Luca Giordano

eta|dekstra|250px|Memportreto
**Luca GIORDANO** (n. la 18-an de oktobro 1634 - m. la 12-an de januaro 1705) estis itala pentristo de la malfrua baroka periodo kaj napola skolo.

Ĉirkaŭ la jaro 1687, Karlo la 2-a de Hispanio invitis lin al Madrido, kie li restis dum dek jaroj. En Hispanio, li plenumis verkojn por la reĝa palaco kaj por la palaco El Escorial. Li onidire estis precipe rapida artisto.

Kategorio:Italaj pentristoj
Kategorio:Barokaj pentristoj
Dekunulatero

{{ Hiperpluredro
| nomo=Regula dekunulatero
| bildo=Hendecagon.svg
| lateroj=11
| verticoj=11
| Schl={11}
| CD=(o)11o
| grupo=Duedra *D11*
| areo=A = \frac{11}{4}t^2 \cot \frac{\pi}{11} \simeq 9,36564 t^2 kie *t* estas la latera longo
| ena_angulo=180*(1-2/11)°  =147,2727...°
}}

En geometrio, **dekunulatero** estas 11-flanka plurlatero. La sumo de ĉiuj enaj anguloj de simpla (ne-stela) dekunulatero estas 1620 gradoj. Ĝi povas esti regula plurlatero, kio estas ke longoj de ĉiuj lateroj estas la samaj kaj ĉiuj anguloj estas la samaj.

Regula dekunulatero estas ne konstruebla per cirkelo kaj liniilo.

## Uzoj 
La kanada dolara monero "loonie", kaj barata du-rupia monero havas formon de regula dekunulatera prismo.

## Eksteraj ligiloj 
* Propraĵoj de dekunulatero kun interaga animacio
* 
* Difino de dekunulatero

Kategorio:Plurlateroj
Sándor Szenyei

**SZENYEI Sándor** (senjei) estis rumanuja hungara verkisto, publicisto naskita en Turda la 2-a de majo 1934 kaj mortinta en Braŝovo la 15-a de februaro 1993.

## Biografio 
Sándor Szenyei abiturientiĝis en 1952 en la elektroinsudtria fakmezlernejo en Kluĵo. Li estis laboristo. Li gajnis en la raportkonkurso de Igazság. En 1958-1960 li finis la ĵurnalistakademion en Bukareŝto. Ekde 1968 li li estis kunlaboranto de rumana ĵurnalo *Năzuinţa* en Zalău, en 1970 raportisto de Brassói Lapok. Li pensiuliĝis en 1990.

## Verkoj 
* *Adjatok jelvényt Katznak!*, skizoj, Bk., 1967;
* *Csonka szárnyú galamb*, skizoj, rakontoj, Kvár, 1979;
* *Felettünk a csillagok*, rakontoj, Kvár, 1984.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Szenyei, S
Szenyei, S
Filipo Prospero de Hispanio

**Filipo Prospero de Hispanio, princo de Asturio** (hispane *Felipe Próspero*) estis la tria infano kaj unua knabo de la edziĝo inter Filipo la 4-a kaj Mariana de Aŭstrio. Li naskiĝis en 1657, dek unu jarojn post la morto de Baltasar Carlos, la antaŭa heredanto de Filipo. Filipo Prospero estis do tuj proklamita kiel la nova princo de Asturio, Gerona kaj Viana.

Li mortis fruaĝe en 1661, dum sia kvina jaro. Lia plijuna frato, Karlo, naskiĝis iom poste kaj fariĝis la reĝo Karlo la 2-a.

Kategorio:Hispanaj nobeloj
Kategorio:Tronheredontoj
Antonio Palomino

**Acislo Antonio Palomino de Castro y Velasco** (n. en 1655 - m. en 1726) estis hispana pentristo de la baroka periodo. Li tamen plej famiĝis pro siaj tekstoj pri arta teorio kaj pro siaj biografioj de aliaj artistoj. Li naskiĝis ene de bonhava familio de Bujalance, apud Kordovo, en 1653.

Lia verko, *Museo pictórico y escala óptica*, estis eldonita ekde 1715 ĝis 1724, kaj konsistis el tri partoj : la du unuaj partoj, pri la teorio kaj praktikado de pentrado, havis malgrandan influon. La tria, titolita *El Parnaso español pintoresco*, tamen fariĝis altvalora fonto por biografiaj elementoj pri variaj hispanaj artistoj.

## Galerio 

Dosiero:Valenciabasilicabove.jpg|Kupolo de la *Basílica de la Virgen de los Desamparados*, Valencio
Dosiero:Valenciabasilicabove 002.jpg|*Basílica de la Virgen de los Desamparados*, detalo
Dosiero:Cartuja de Granada Cupula del Sagrario.jpg|Kupolo en la *Cartuja* de Granado
Dosiero:Catedral de Córdoba - Retablo Mayor.jpg|Desegnaĵo ĉe la alta altaro de la moskeo de Kordovo

Kategorio:Hispanaj pentristoj
Kategorio:Barokaj pentristoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1653
Federico Zeri

**Federico ZERI** (n. la 21-an de aŭgusto 1921 - m. la 5-an de oktobro 1998) estis itala arthistoriisto. Li naskiĝis en Romo.

En 1963, li estris la fondon de la muzeo John Paul Getty de Malibu. Li fakuliĝis pri itala pentrado de la 13-a kaj 14-a jarcentoj, kaj fariĝis interalie profesoro en la katolika universitato de Milano. Li verkis artikolojn por la gazeto *La Stampa*, kaj aŭtoris multajn librojn.

En 1984 li pruvis, ke la supozitaj skulptaĵoj fare de Amedeo Modigliani trovitaj en Livorno fakte estis amatoraj verkoj plenumitaj de studentoj. Zeri mortis en Mentana en 1998

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la fondaĵo Zeri  kaj 

Kategorio:Italaj arthistoriistoj
Dutrunko

En geometrio, *n*-latera **dutrunko** estas pluredro komponita per tri paralelaj ebenoj de *n*-lateroj, kun la meza ebeno plej granda kaj kutime la supro kaj fundo kongruaj.

Ĝi povas esti konstruita kiel du kongrua trunkoj kombinita trans simetriebeno, kaj ankaŭ kiel dupiramido kun la du apeksaj (aksaj polusaj) verticoj senpintigitaj.

Kategorio:Pluredroj
Pentimento

[eta|dekstra|250px|*Kristo kaj Maria en la domo de Nazareto*, fare de [Francisco de Zurbarán.]]
***Pentimento*** (plurale *pentimenti*) estas itala artvorto: ĝi difineblas kiel difekto de pentraĵo, per kiu videblas spuroj de antaŭa verko. Ĝi devenas de tio, ke la artisto ŝanĝis la temon aŭ aspekton de sia verko dum la pentrado, kaj reuzis la saman tolon por ŝpari monon.

La vorto devenas de la itala ''''.

Kategorio:Pentristaj teknikoj
Sándor Szives

**SZIVES Sándor** (siveŝ) estas rumanuja hungara verkisto naskita en Kluĵo la 31-an de oktobro 1927.

## Biografio 
Sándor Szives interrompis siajn studojn pro la dua mondmilito. Reveninte el deportado li finis la vesperan liceon, poste en 1956 medicinon. De la mezo de 70-aj jaroj li vivas en Israelo.

## Verkoj 
* *Műtét*, rakontoj, skizoj, Bk., 1963;
* *A Skorpió jegyében*, rakontoj, skizoj, Kvár, 1974.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

Szives, S
Szives, S
Kategorio:Israelaj verkistoj
Senpintigita kajtopluredro

En geometrio, *n*-latera **senpintigita kajtopluredro** estas pluredro formita per preno de *n*-latera kajtopluredro kaj senpintigo de la apeksaj (polusaj aksaj) verticoj.

La verticoj ekzistas kiel 4 *n*-lateroj en kvar paralelaj ebenoj, kun alterna orientiĝo en la mezo kreanta la kvinlaterojn.

La kvinlatera senpintigita kajtopluredro estas la regula dekduedro, kiu estas la platona solido, kun 12 kongruaj kvinlateraj edroj kaj pli alta dekduedra simetrio.

Senpintigita kajtopluredro havas ĉiujn verticojn kun 3 edroj. Ĉi tio signifas ke la dualaj pluredroj, la aro de turnoplilongigitaj dupiramidoj, havas ĉiujn triangulajn edrojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Skribmaniero de Conway por pluredroj Provi: "t**n**dA**n**", kie **n**=4, 5, 6..., ekzemple "t5dA5" estas dekduedro.

Kategorio:Pluredroj
Hispana mastinhundo

eta|250px|Du hispanaj mastinhundoj
La **hispana mastinhundo** estas raso de grandaj hundoj. Tiu raso devenas de Hispanio, kie ĝi estis unue bredita por generi bonajn ŝafhundojn kaj ŝirmhundojn. Ili devis protekti brutaron kontraŭ lupoj kaj aliaj sovaĝaj bestoj.

La hispana mastinhundo alvenis el Grekio perŝipe ĉirkaŭ la jaro 1000. Grekoj antaŭe uzis ilin en bataloj pro ilia forteco.

Kategorio:Hundorasoj
Plilongigita dupiramido

En geometrio, *n*-latera **plilongigita dupiramido** estas pluredro konstruita per plilongigo de *n*-latera dupiramido per enigo de *n*-latera prismo inter ĝiaj duonoj

Estas tri plilongigitaj dupiramidoj kiuj estas solidoj de Johnson por *n=3, 4, 5*, faritaj el regulaj trianguloj kaj kvadratoj. Formoj por pli granda *n* povas esti konstruitaj per izocelaj trianguloj.

Kategorio:Piramidoj kaj dupiramidoj
Horst Waldemar Janson

**Horst Waldemar JANSON** aŭ **H. W. JANSON** (n. en 1913 - m. la 30-an de septembro 1982) estis usona artklerulo kaj arthistoriisto. Li plej famiĝis pro sia *History of Art*, kiu estis unue eldonita en 1962 : pli ol du milionoj da ekzempleroj estis venditaj, en dekkvin malsamaj lingvoj. Janson verkis pri renesanca arto kaj 19-a jarcenta skulptarto. Li ankaŭ verkis du premiitajn librojn : *Apes and Ape Lore in the Middle Ages and the Renaissance* (1952) kaj *Sculpture of Donatello* (1957).

## Fontoj 
* Turner, A. Richard (Winter, 1982). "*Horst Waldemar Janson*". Renaissance Quarterly 35 (4): 672–673.

Kategorio:Usonaj arthistoriistoj
Kvadrata kajtopluredro

En geometrio, **kvarlatera kajtopluredro** estas pluredro, la dua en malfinia serio de kajtopluredroj. Ĝi havas 8 edrojn kiuj estas kongruaj kajtoj. Ĝi estas edro-transitiva kaj ĝia duala pluredro estas kvadrata kontraŭprismo.

## Eksteraj ligiloj 
* Papera modelo de kvarlatera (kvadrata) kajtopluredro 

Kategorio:Pluredroj
Hispana ora epoko

[eta|dekstra|250px|*Virgulino kun infano*, fare de [Luis de Morales (16-a jarcento)]]
[eta|220px|[Luis de Góngora, pentraĵo de Velázquez.]]
La **hispana ora epoko** (hispane *Siglo de Oro*) estis historia periodo de Hispanio, dum kiu prosperis artoj kaj literaturo. Tiu epoko kongruis kun la politika plifortiĝo kaj malfortiĝo de la habsburga dinastio. La limdatoj de la hispana ora epoko estas neprecizaj kaj diverse difinitaj, sed la periodo ĉiukaze ne komenciĝis antaŭ 1492, per la finigo de la *reconquista* kaj la vojaĝoj de Kristoforo Kolumbo al Ameriko. Ĝi politike ĉesas per la traktato de la Pireneoj inter Francio kaj habsburga Hispanio en 1659. La lasta eminenta verkisto de la periodo, Pedro Calderón de la Barca, mortis en 1681, kaj lia morto estas ofte rigardita kiel la fino de la hispana ora jarcento koncerne arton kaj literaturon.

Fakte la hispana esprimo *Siglo de Oro* (Ora jarcento), kio fakte estis *Siglos de Oro* (Oraj jarcentoj), ĉar temas pri la 16-a kaj 17-a jarcentoj, enhavas iom da ironio kaj kontraŭdiro, ĉar de ekonomia kaj politika vidpunktoj la 16-a jarcento estis vere la ora jarcento, kiam Hispanio unuiĝis fakte, konkeris kaj ekkontrolis grandan (kaj riĉan) parton de Sudameriko kaj eĉ etendiĝis tra Italio, Germanio kaj aliaj eŭropaj zonoj, kiel tra la tiamaj Nederlando kaj Belgio, dum ekde la kultura kaj arta (literatura) vidpunkto, kvankam la influo de la itala Renesanco etendiĝis tra la hispanaj urboj, ankoraŭ ne produktis tiom da majstroverkoj kiom okazis dum la 17-a jarcento. Estis la epoko de la reĝadoj de Karlo la 1-a kaj Filipo la 2-a.

Male dum la 17-a jarcento vere floris la hispanaj artistoj en multaj fakoj: literaturo ĉefe en poezio kaj teatro ege populara, pentrarto kun ekzemple Velázquez, kaj kulturo ĝenerale. La hispana kulturo estis rigardata en la tuta Eŭropo kiel hegemonia kaj oni eldonis librojn en la hispana en multaj eŭropaj presejoj. Tamen ekde politika kaj ekonomia vidpunkto ĉio iris tiom malglate, ke tiu jarcento estas konsiderata de historiistoj kiel Dekadenco: multaj bataloj iĝis katastrofaj malvenkoj, la ŝtato perdis la kontrolon de multaj teritorioj kaj eĉ la riĉo kiu venis el Ameriko estis ege mallerte uzata kaj venis en profito de la norditalaj aŭ germaniaj bankistoj kaj plialtigis la lukson de la Kortego, sed ege malplibonigis la vivkondiĉon de la popolo. La reĝoj ĝenerale prifajfis pri administrado kaj la tuta ŝtato kolapsis kaj bankruptis.

## Verkistoj 
* Pedro Calderón de la Barca
* Guillén de Castro
* Miguel de Cervantes
* Vicente Espinel
* Luis de Góngora
* Fernando de Herrera
* Francisco de Quevedo
* Juan Ruiz de Alarcón
* Lope de Vega

## Pentristoj 
* Diego Velázquez
* Francisco de Zurbarán

## Vidu ankaŭ 
* Hispana literaturo de la Baroko


Ora epoko
Kategorio:Literaturo de Hispanio
Ora epoko
Kategorio:15-a jarcento en Hispanio
Kategorio:16-a jarcento en Hispanio
Kategorio:17-a jarcento en Hispanio
László Sztojka

**SZTOJKA László**  estis rumanuja hungara ĵurnalisto, poeto kaj verkisto naskita la  en Hungario en Deĵo kaj mortinta la  en Kluĵo (jam en Rumanio).
 
## Kariero
László Sztojka frekventis lernejojn komence en sia naskiĝurbo, poste en Kluĵo. Post lernado de 1929 li estis ĵurnalisto de gazetoj *Munkás*, *Ellenzék*, *Brassói Lapok*, *Erdélyi Szemle*, *Keleti Újság*, ''Bácsmegyei Napló', ''Népújság', ''Nagyváradi Napló', *Független Újság, ĉefkunlaborinto de *Szamos­mente* (1931–35); respondecredaktoro de *Szamos­völgyi Napló* (1934–38), *Figyelő* (1936–39) *Szamos-vidék* (1942– marto 1944). En la 1930-aj jaroj li komencis poemadi pro instigoj de Dezső Kosztolányi kaj Sándor Benamy. Post la 2-a mondmilito li estis oficisto, tamen li konstante kontribuis en diversaj revuoj.
 
## Verkoj 
* *Írások könyve*. Liro, prozo, Kvár, 1930;
* *Sikolt a lélek*, poemoj., Szamosújvár, 1934; 
* *Tárogató*, poemoj, Szamosújvár, 1934; 
* *Ember*, poemoj, Szamosújvár, 1936; 
* *Férfiének*, poemon, Dés, 1938; 
* *Béke*, poemoj, Dés, 1939; 
* *Villon s a várúr lánya*, lira teatraĵo, Dés, 1940; 
* *Segíts, föld!*, poemoj, Dés, 1941;
* *Hajnali csoda*, rakontoj, Dés, 1942;
* *Őr*, poemoj, Dés, 1943; 
* *Üzenet*, poemoj, Kvár, 1944; 
* *A moldvai deák naplója*, romano, Bk., 1968; 
* *Pergő idő*. Elektitaj poemoj 1934–1967, Bk., 1968; 
* *Világ szelében'', poemoj, Bk., 1986.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Hungaraj oficistoj
Triangula kajtopluredro

En geometrio, **triangula kajtopluredro** estas pluredro, la unua en malfinia serio de kajtopluredroj. Ĝi havas 6 edrojn kiuj estas kongruaj romboj. Ĝenerale edroj de kajtopluredro estas kajtoj, sed en ĉi tiu okazo estas romboj, rombo estas specifa okazo de kajto.

Triangula kajtopluredro estas edro-transitiva kaj ĝia duala pluredro estas triangula kontraŭprismo.

Kubo estas specifa okazo de triangula kajtopluredro kun kvadrataj edroj kaj pli alta okedra simetrio.

Triangulaj kajtopluredroj estas subaro de la romboedroj.

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Pluredroj
Jacob Jordaens

eta|maldekstre|250px|*La satiro kaj la kamparano*
**Jacob JORDAENS** (n. la 19-an de majo 1593 - m. la 18-an de oktobro 1678) estis unu el la tri plej gravaj flandraj pentristoj de la baroka antverpena skolo, kune kun Petro Paŭlo Rubens kaj Antoon van Dyck.

Kontraŭe al siaj samtempuloj, li neniam vojaĝis eksterlanden por studi italan pentradon, kaj liaj verkoj ne estas influitaj de ĝi.

Li cetere estis eminenta tapetisto.

Kategorio:Flandraj pentristoj
Kategorio:Barokaj pentristoj
Kvinlatera kajtopluredro

En geometrio, **kvinlatera kajtopluredro** estas pluredro, la tria en malfinia serio de kajtopluredroj. Ĝi havas 10 edrojn kiuj estas kongruaj kajtoj. Ĝi estas edro-transitiva kaj ĝia duala pluredro estas kvinlatera kontraŭprismo.

Ĝi havas dek edrojn kaj do kvinlateraj kajtopluredroj estas subaro de la dekedroj.

Kvinlatera kajtopluredro povas esti malkomponita en du kvinlaterajn piramidojn kaj kvinlateran kontraŭprismon en la mezo.

## Ĵetpluredro 
eta|maldekstra|10-flankita ĵetpluredro

Kvinlatera kajtopluredro estadas uzata kiel ĵetpluredro en ludoj por simuli hazardon, kutime skribata kiel **d10**.

Ĝi ebligas preni hazardajn dekumajn frakciojn, ekzemple procentojn. Al plibonigi (ĵetiĝadanta, bulkanta, rulanta, volvanta), la randoj estas kutime rondigita aŭ sub-edroj prezentis per tranĉo.

Ĉiu edro havas du longajn laterojn kaj du mallongaj randoj. La kvin nepare nombritaj edroj kuniĝas je la komuna apeksa vertico de siaj longaj lateroj. La kvin para nombritaj edroj kuniĝas je la komuna apeksa vertico (kiu estas la alia apekso ol la antaŭa) de siaj longaj lateroj.

En kutima norma konfiguro de nombroj sur 10-flankita ĵetpluredro, se turni ĝin ĉirkaŭ la akso orientinte ĝin tiel ke la paraj nombroj estas supre, kaj legi la nombroj de maldekstre al dekstro en zigzaga ordo, la vico ricevata estas 0, 7, 4, 1, 6, 9, 2, 5, 8, 3 kaj denove 0. Nombroj sur ĉiuj du kontraŭaj edroj sume estas 9.

Ĉi tiuj ĵetpluredroj estas ofte uzataj en paroj por uzi kiel por ricevi nombrojn 0 ... 99, ekzemple por percentoj. Tiam la unua ĵeto signifas dekojn ekde 00 ĝis 90, kaj la dua signifas unuoj ekde 0 ĝis 9. Ilia sumo estas stokasto inter 0 kaj 99, ankaŭ sciata kiel percenta.

Ankaŭ regula dudekedro kun po du edroj por ĉiu el la nombroj 0 ... 9 estas nomata kiel dek-flankita ĵetpluredro, kaj iam estas preferata pro tio ke la pli regula formo plibonigas ruladon.

## Vidu ankaŭ 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Virtualaj Realaj Pluredroj- la enciklopedio de pluredroj
* http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vrml/pentagonal_trapezohedron.wrl  VRML modelo
* Skribmaniero de Conway por pluredroj provu: "dA5"
* Pri ĵetpluredroj

Kategorio:Pluredroj
Seslatera kajtopluredro

En geometrio, **seslatera kajtopluredro** estas pluredro, la kvara en malfinia serio de kajtopluredroj. Ĝi havas 12 edrojn kiuj estas kongruaj kajtoj. Ĝi estas edro-transitiva kaj ĝia duala pluredro estas seslatera kontraŭprismo.

## Vidu ankaŭ 
* La aliaj 12-edraj pluredroj:
** Regula dekduedro
** Romba dekduedro
** Trapezo-romba dekduedro

Kategorio:Pluredroj
Deklatera kajtopluredro

En geometrio, **deklatera kajtopluredro** aŭ estas pluredro, la oka en malfinia serio de kajtopluredroj. Ĝi havas 20 edrojn kiuj estas kongruaj kajtoj. Ĝi estas edro-transitiva kaj ĝia duala pluredro estas deklatera kontraŭprismo.

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Pluredroj
Triangula dutrunko

En geometrio, **triangula dutrunko** aŭ *triangula senpintigita dupiramido* estas pluredro, la dua en malfinia serio de dutrunkoj. Ĝi havas 6 trapezajn kaj 2 triangulajn edroj.

Ĉi tiu pluredro povas esti konstruita per preno de triangula dupiramido kaj senpintigo de la apeksaj (polusaj aksaj) verticoj, farante el ĝi kunaĵon de du trunkoj bazo al bazo.

## Vidu ankaŭ 
Kategorio:Pluredroj
Kvadrata dutrunko

En geometrio, **kvadrata dutrunko** aŭ *kvadrata senpintigita dupiramido* estas pluredro, la (sekundo, dua) en malfinia serio de dutrunkaj pluredroj. Ĝi havas 4 trapezajn kaj 2 kvadratajn edrojn.

Ĉi tiu pluredro povas esti konstruita per preno de kvadrata dupiramido kaj senpintigo de la apeksaj (polusaj aksaj) verticoj, farante el ĝi kunaĵon de du trunkoj bazo al bazo..

Kategorio:Pluredroj
Metamorfozoj

[eta|dekstra|300px|*Danaë* fare de [Tiziano. (1488-90]]
La ***Metamorfozoj*** (latine *Metamorphoses*) estas longa, epopea poemo en la latina lingvo verkita de Ovidio. La poeto verŝajne komencis sian verkon ĉirkaŭ la jaro 1. La poemo entenas pli ol dekkvin libroj kaj dekdu mil versojn. Ĝi priskribas la naskiĝon kaj la historion de la helena-romia mondo, ĝis la epoko de la imperiestro Aŭgusto.

Granda parto de la aktuala popola kono pri la romia mitologio estas enhavata en tiu verko. Esperanten tradukis ilin Henri Vallienne. Bedaŭrinde tiu traduko neniam publikiĝis.

## Vidu ankaŭ 
* Apollo et Hyacinthus

Kategorio:Metamorfozoj en la helena mitologio
Kategorio:Helena mitologio en antikva literaturo
Kategorio:Romia literaturo
Kategorio:Poemoj
Kategorio:Roluloj de Metamorfozoj de Ovidio
Rumanaj legendoj kaj rakontoj

**Rumanaj legendoj kaj rakontoj**

* kurta skizo: la libro estas verketo en tri volumoj de Julia Carâp (1923-1997) tradukita el la portugala lingvo de ŝia filino Maria das Graças Gama Carâp en facila Esperanton. Ĝi pritraktas rumanajn rakontentojn, kiel memoris ilin la rumana elmigrintino Julia Carâp, kiu eliris sian landon tuj post la dua mondmilito kaj restis ĝis la morto en Brazilo.

Unu el la plej belaj legendoj en la libro estas *Juneco sen maljuniĝo kaj vivo sen morto*, kiu meritas atenton pro sia grandmorala mesaĝo.

* aŭtoro: Julia Carâp
* tradukisto: Maria das Gracas Gama Carap
* eldonejo: Maria das Gracas Gama Carap, urbo Niteroi, Brazilo
* jaro de kompono kaj unua eldono: 2001
* jaro de la reeldono: 
* presejo: 
* formato: 44 paĝoj
* recenzoj:
* situo: Rumanaj legendoj kaj rakontoj ĉe libroservo de UEA

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Verkoj el la esperantigita portugallingva literaturo
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Trapezo-romba dekduedro

En geometrio, **trapezo-romba dekduedro** estas konveksa pluredro kun 6 rombaj kaj 6 trapezaj edroj.

Ĉi tiu formo povis esti konstruita per preno de alta uniforma seslatera prismo, kaj faro de 3 sektoritaj tranĉoj sur la supro kaj la fundo. La trapezoj prezentas tion kio restas de la originalaj prismaj flankoj, kaj la 6 romboj rezultas de la supraj kaj fundaj tranĉoj; bazoj de la fonta prismo tute malaperas.

Spaco-enspacanta kahelaro povas esti farita el movitaj kopioj de ĉi tiu pluredro. En ĉiu ebeno estas formita seslatera kahelaro, kaj alternaj tavoloj de ĉeloj estas koneksa per movo de ili tiel ke la rombaj edroj kongruas.

Ĝia duala pluredro estas la triangula ortodukupolo.

## Vidu ankaŭ 
* La aliaj 12-edraj pluredroj:
** Regula dekduedro
** Romba dekduedro
** Seslatera kajtopluredro
** Seslatera dupiramido

## Referencoj 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.georgehart.com/virtual-polyhedra/vrml/twisted_rhombic_dodecahedron.wrl  VRML modelo

Kategorio:Zonopluredroj