open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kotiledono

[eta|La du kotiledonoj ĉe *[Jacaranda mimosifolia* ĝermanta.]]
**Kotiledono**  (*cotyledon*) estas la unua folio de ĝermoplanto, ofte malgranda kaj simpla, formita jam en la semo. Dum la ĝermado ĝi leviĝas plej ofte super la tersurfaco (*epigeae*), verdiĝas kaj funkcias kiel la unua asimila folio. Ĝi malofte restas en la grundo (*hypogeae* kiel juglando). La nombro de la kotiledonoj estas unu aŭ du (unukotiledonaj, dukotiledonaj plantoj aŭ malpli ofte pluraj kiel ĉe pingloarboj. (legu embrio, ŝoso).

La kotiledono ofte servas dum la ĝermado kiel nutrofonto, tiuokaze la planto havas grandan, karnecan kotiledonon. En la grajno de la unukotiledonaj herboj, la ŝildoforma kotiledono – inter la ĝermo kaj la nutra histo – ne deponas nutraĵon por la planto, ĝi restas dum ĝermado en la kariopso kaj absorbas la deponitajn materialojn de la nutrohisto kaj pluigas ilin al la embrio.

Post apero de la unuaj asimiligaj folioj, ili ofte rudimentiĝas, defalas; malofte okazas, ke ili kreskas grandaj kaj restas dum la tuta planta vivo (ricino kaj *Streptocarpus grandis*).

----
Kotiledono en la anatomio estas vila lobeto de utera faco de placento. (*placenta cotyledonario (aŭ cotylica))* Kotiledonan placenton havas ŝafo, bovo, tiukaze la viloj grupiĝas sur la placento.

## Referencoj 

Kategorio:Plantomorfologio
Placento

alternative=Placenta.svg|eta|Ilustraĵo de graveco kun la placento markita ruĝa
eta|Homa placento ĉe la flanko de la bebo.
**Placento** en besta anatomio estas spongeca kaj mola organo, kunliganta la embrion de plej multaj mamuloj al utero de la patrino antaŭ la nasko. Ĝi estas la nutra kaj spira organo de la placentaj mamuloj (placentuloj) dum la gravedo. Ĝia elformiĝo ekas per tio, ke sur la surfaco de korio evoluas viloj riĉaj je sangoangioj. Tiuj viloj kreskas en la sangan sinuson de dikiĝanta utera mukmembrano.

La placenta parto, apartenanta al korio estas la feta placento; la placenta parto, apartenanta al utero estas la patrina placento. Oni distingas laŭ la koriaj viloj (*chorion frondosum*) la sekvajn tipojn:
* difuza placento (*placenta diffusa*) havas egale disŝutitajn vilojn. Ekz. plimulto de la hufuloj
* kotiledona placento () havas grupiĝantajn vilojn. Ekz. ĉe plimulto de la remaĉuloj
* zona placento (*placenta zonaria*): la viloj troviĝas en zino sur la koria surfaco. Ekz. fokedoj, kelkaj rabobestoj.
* diska placento (*placenta discoidea*): la viloj grupiĝas diskoforme. Ekz. vespertoj, insektomanĝantoj, ronĝuloj, ĉefmamuloj (homo)

La placento de la homo evoluas en la 3-a monato de la gravedeco. Ĝi kreskas dum la gravedeco kun la embrio kaj atingas pezon de 500g, dikecon de 2,5–3&nbsp;cm. Tiam ĝi havas ovalan formon kaj surfacon de 16x20 cm. Post la nasko, ĝi malligiĝas kaj ellasas la korpon, malligiĝo okazas en la spongeca tavolo de decidua membrano (decidua).

En pli malnova klasifika sistemo, **placentuloj** (*Placentalia*) estis subklaso de mamuloj, kies embrioj estas ligitaj al la patrina utero; kaj subklason **senplacentuloj** (*Aplacentalia*) konsistigis tiuj mamuloj, kies embrioj ne estas ligitaj al la patrina utero per placento: t.e. monotremoj kaj marsupiuloj. Nuntempe oni agnoskas ke la grupo "senplacentuloj" ne estas vera klado, do oni parolas pri tri grupoj de vivantaj mamuloj: placentuloj, monotremoj, kaj marsupiuloj (la rangoj de tiuj ĉi (subklaso, superordo, k.a.) varias laŭ la klasifika sistemo).

Placento ĉe plantoj estas tiu angia parto de perikarpo, al kiu la grajnoj estas alfiksitaj per la funiklo. Laŭ la placentolokiĝo oni distingas la sekvajn:
* mura (*parietalis*), la prograjnoj (ovolo, latine ovulum) troviĝas sur la surfaco de la fruktofolio aŭ ovario
* randa (*maginalis*), la prograjnoj troviĝas rande de la fruktofolio
* angula (*angularis*), la prograjnoj troviĝas en la anguloj de la meze renkontaj disigaj muroj
* aksa (*axialis*), la prograjnoj troviĝas sur la flora akso, penetranta en la ovarian internon

Kategorio:Utero
Leĝo de Faraday

:*Oni ne devas konfuzi tiun **leĝon de Faraday pri elektrolizo** kun la **leĝo de Lenz-Faraday** pri magneta fluo*

Kiam oni pasas elektran kurenton tra iu interfaco metalo/elektrolito, okazas kemiaj reakcioj de oksidiĝo aŭ reduktiĝo, en kiuj la metalo povas aŭ ne partopreni. Ekzemple, kiam la pozitiva elektra kurento pasas tra iu interfaco de metala arĝenta elektrolito mergita en solvaĵo de arĝenta salo, elektronoj fluas tra la interfaco kontraŭdirekte al la kurento kaj samtempe jonoj de arĝento fluas direkte al la interno de la solvaĵo, okazigante la jenan reakcion:

Ag > Ag(+) + e(-) [1]

Ekzistas aliaj eblecoj. Tio estas la situacio de elektrodo, kiu ne partoprenas de la reakcio. Ekzemple, en plateno aŭ karbono mergitaj en ferikaj jonoj, okazas la jena reakcio:

Fe(3+) > Fe (2+) + e(-)

La konkludo de tiuj prezentitaj ekzemploj povas esti resumita jene: "*la kurenta fluo de metala al elektrolita konduktilo, aŭ inverse, estas ĉiam akompanata de iu elektrokemia reakcio*". Tiu estas la ĝenerala formo de la Leĝo de Faraday.

Kvantece, Michael Faraday ankaŭ proponas sian leĝon jene: "*la magnitudo de la kemia efiko, en kemiaj ekvivalentoj, estas tiom ĉe la metala surfaco, kiom ĉe la elektrolita solvaĵo kaj estas determinata de la trapasanta elektrokvanto*". Pli eksplicite, oni povas diri, ke unu ekvivalento da elektronoj fluantaj tra la interfaco egalas al gramo-ekvivalento de la speco envolvita dum la elektrolita proceso de oksidado aŭ reduktado. La koresponda ŝargo al tiu ekvivalento da elektronoj estas tradicie konata per la nomo de la aŭtoro de la leĝo (Faraday) kaj korespondas matematike al:

 F=Ne \  ,

kie "F" estas la Konstanto de Faraday, "N" estas la Nombro de Avogadro kaj "e" estas la ŝargo de la elektrono. Anstataŭigante la "N" kaj "e", oni facile alvenas al la valoro  F \simeq 96500 \ C   (Kulomboj).

Do, dum elektrolizo, kiam la kurento estas tenata konstanta, la maso de la envolvita materialo en ĉiuj elektrolitaj procesoj povas esti kalkulata de la jena ekvacio:

 m=Eq.I.t/F  \  ,
kie "I" estas la cirkulanta elektra kurento, dum la tempo "t";
 
oni do ankaŭ skribas tiun leĝon per la trapasanta elektrokvanto Q=I.t:

 m=Eq.Q/F  \  .

"Eq" estas la gramo-ekvivalento de la speco envolvita dum elektrolita proceso:

 Eq=M/n  \  , 
kie "M" estas la molara maso, kaj "n" estas la nombro da elektronoj envolvitaj dum la elektrokemia reakcio.

Michael Faraday kompletigis sian leĝon sekve: "*la maso de la rezulta apartigita elemento ankaŭ estas proporcia al la atoma maso de la elemento dividita de taŭga entjero.*"

## Vidu ankaŭ 
* Elektrolizo
* Konstanto de Faraday
* Michael Faraday

Kategorio:Kemio
Kariopso

**Kariopso** () estas frukto de graminacoj, kiu estas nukso, en kiu la grajno kunkreskis kun la perikarpo (ekzemple ĉe tritiko, maizo, milio). Ofte ankaŭ la paleo kunkreskas (deekstere) la perikarpon (palea kariopso ekz. ĉe aveno, rizo, hordeo). La kariopso evoluas el supre staranta ovario kun unu fruktofolio (karpelo).

Dosiero:Assorted grains.jpg|Kelkaj kariopsoj
Dosiero:WheatFlower3.jpg|Floro de tritiko
Dosiero:Corncobs.jpg|Maizo

Kategorio:Plantomorfologio
Kategorio:Fruktoj
Róbert Bánky

**BÁNKY Róbert** (7-an de aŭgusto 1930, Szombathely - mortis la 30-an de majo 1991, Budapeŝto) estis pupteatristo, aktoro, reĝisoro. Lia edzino estis Gyöngyi Blasek, ilia filo estis Gábor Bánky.

## Kariero 
Róbert Bánky devenas el aktora familio, lia patro estis Róbert Bánky (pli maljuna) [ba:nki], aktoro, direktoro de teatro, lia patrino estis aktorino Viola Orbán. Li ekaktoris en la Teatro Szigligeti (Szolnok) en 1955. Ekde 1956 ĝis sia morto, li estis membro de Pupteatro (Budapeŝto). Li estis ombrel-luda instruisto de la Pupstudio. 

Li plurfoje prezentis Esperante en PIF, 68-a Universala Kongreso de Esperanto kaj aliaj dramaj festivaloj.

## Elektitaj roloj 
* Sándor Bródy: *A tanítónő* juĝisto
* Sándor Petőfi: *János vitéz* - pluraj roloj
* Mihály Vörösmarty: *Csongor és Tünde* - komercisto
* János Arany – Zoltán Jékely – Miklós Kocsár: *Toldi* - György Toldi 
* László Hárs: *Hencidai csetepaté* - admiralo

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Kategorio:Hungaraj pupteatristoj
Frederik J. Belinfante

**Frederik J. BELINFANTE** (naskiĝis en 1913, mortis la 5-an de junio 1991 en Gresham, Oregono, Usono) estis doktoriĝita profesoro pri fiziko ĉe Purdus Universitato, West Lafayette, Indiano, Usono, Esperanto-vortaristo kaj multjara membro de Societo Zamenhof.

Belinfante dum pluraj jardekoj estis delegito kaj fakdelegito de Universala Esperanto-Asocio (UEA).

De 1949 li elpaŝis per artikoloj pri fiziko (ekzemple kvantumteorio) kaj terminaraj demandoj en *Scienca Revuo* de la Internacia Scienca Asocio Esperanta (ISAE). Li kunlaboris al la "Scienca kaj teknika terminaro - kiel propono aŭ provizora skeleto destinita per komplementi la 'Plenan vortaron' de SAT", verkita de Rudolf Haferkorn kaj Kurt Dellian kaj aperinta ĉe Japana Esperanto-Instituto en Tokio en 1956 (X, 248 p.). Poste li fariĝis kunlaborinto de Plena Ilustrita Vortaro (PIV, 1970) pri la fako "fiziko".

## Verkoj 
* **1949**: Pri la nuna stato de la kvantumteorio de kampoj de elementaj korpuskloj interagantaj. En: Scienca Revuo 1949:1:2 (2), p. 100-104.

## Eksteraj ligiloj 
* Libroj de kaj pri Frederik J. Belinfante en la Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo
* Artikoloj  de kaj pri Frederik J. Belinfante en Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj (EBEA)

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Esperanto-vortaristoj
Norman Birkeli

**Norman BIRKELI** (1920 - mortis meze de 1991 en Sauda, Norvegio) estis la UEA-delegito en Sauda. 

Li estis populara violonisto kaj rakontisto en Esperanto-kunvenoj de sia lando, kaj uzis Esperanton ankaŭ hejme kun sia filino Sunfloro.

Birkeli, Norman
Birkeli, Norman
Birkeli, Norman
Marianne Vermaas

**Marianne Hubertina VERMAAS** (naskiĝis la 23-an de septembro 1911 en Roterdamo, mortis la 23-an de septembro 1991 en Roterdamo) estis iama direktorino de la Centra Oficejo de la Universala Esperanto-Asocio (UEA) kaj honora membro de UEA. 

## Esperanto
Vermaas lernis Esperanton en 1934, supozeble de sia patro Pieter Jacobus Vermaas, unu el la unuaj delegitoj de UEA kaj aktivulo en la loka Esperanto-movado. Aktiva jam de la unuaj postmilitaj jaroj, ŝi dum jardekoj sekretariis en la Roterdama Esperanto-klubo "Merkurio" kaj longe servis kiel komitatano de Nederlanda Esperanto-Asocio. Ŝi estis unu el la fondintoj kaj multjara estrarano de la iama mondcivitana organizaĵo Universala Ligo. Vermaas verkis artikolojn kaj foje tradukis.

## UEA-aktivado
En 1953 Vermaas fariĝis komitatano de UEA, en septembro 1955 ŝi fariĝis administranto (ekde 1956: direktorino) de UEA. La Centra Oficejo de UEA translokiĝis en oktobro al Roterdamo, ĉar ŝi loĝis en tiu urbo, *Nieuwe Binnenweg* 70. Ŝi restis en tiu ofico ĝis 1968, kiam ŝi rezignis ĉar la tasko fariĝis tro granda por ŝi, pro la kreskado de UEA kaj ĝiaj taskoj. En tiu jaro ŝi fariĝis administranto de ''Institucio Hodler '68*, kio ŝi restis ĝis  1976. 

## Post 1974
Ĉar Ivo Lapenna, kies bona amikino Vermaas estis, ne estis reelektita prezidanto en 1974, ŝi rezignis el la UEA-komitataneco, kaj rezignis ankaŭ pri la honora membreco. Anstataŭe ŝi aktivis por la *Neŭtrala Esperanto-Movado'' de Lapenna.

Vermaas mortis precize je sia 80-a datreveno, la 23-a de septembro 1991.

## Eksteraj ligiloj 
* Marianne H. Vermaas, la brava virino, artikolo de Osmo Buller, aperinta en La Ondo de Esperanto la 23an de septembro 2021

Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Kategorio:Honoraj membroj de UEA
Kategorio:Ĝeneralaj Direktoroj de UEA
Adolphine M. L. L. Dercks-Iansen

**Adolphine M. L. L. DERCKS-IANSEN** (1911 - mortis en novembro 1991 en Almelo, Nederlando) estis nederlanda esperantistino kun sia edzo J. F. C. M. Dercks starigis la Esperanto-Film-Grupon en Bergen op Zoom en 1947 kaj funkciigis ĝin ĝis 1952, produktante E-tekstlibretojn por amaso da propagandaj, instruaj kaj turismaj filmoj. 

En 1950 ŝi kaj la edzo eldonis proprakoste la gravan libron *Klasifo de Esperantaj temoj* de Montagu Christie Butler. Ĝis la morto ŝi restis konata kaj populara aktivulo de la nederlanda movado kaj aktiva subtenanto de UEA.

Kategorio:Nederlandaj esperantistoj
Derk Goslinga

**Derk GOSLINGA** (naskiĝis en 1923, mortis la 15-an de novembro 1991 en Lelystad) estis nederlanda esperantisto kaj Esperanto-filatelisto.

Goslinga posedis grandiozan kolekton de esperantaĵoj, kiu gajnis mencion en *Guinness Book of Records* en 1987 pro lia kolekto de 647 filatelaĵoj, 947 bildkartoj kaj 1364 glumarkoj kun rilatoj al Esperanto.

G
Harmen Smits

**Harmen SMITS** (1918 - mortis komence de majo 1991 en Den Helder, Nederlando) estis dumviva membro de UEA.

Li estis UEA-fakdelegito kaj regula ano de Societo Zamenhof.
S
S
S
Gerard Debrouwere

**Gerard DEBROUWERE** (naskiĝis la 11-an de majo 1901 - mortis la 18-an de septembro 1991) dum jardekoj oficis kiel delegito de Universala Esperanto-Asocio en Kortrejko, Belgio.

En la 30-aj jaroj Debrouwere estis la UEA-ĉefdelegito por Flandrio, kaj li ĉiam ludis gravan rolon en la organizo de la flandra Esperanto-movado. Lia batalema karaktero estis inspira por multaj aktivuloj. Ekde la fondo de Esperanto-grupo "La Konkordo" en 1927 li estis ĝia prezidanto, ĝis elektiĝo kiel honora prezidanto.

## Ekstera ligilo 
Kolekto de poŝtkartoj de Gerard Debrouwere

## Bildaro 

Dosiero:1937 Zakwoordenboekje N-Eo.jpeg|*Zakwoordenboekje*, 1937
Dosiero:1950 Letero Debrouwere.jpeg|Letero kun subskribo de Gerard Debrouwere, 1950
|1968 : ĉeesto de Gerard Debrouwere en 1968, dum la jubilea 50-a datreveno de la Esperantista Brusela Grupo, Kunstberg/Mont des Arts/Artmonto, Bruselo

## Verkoj 
* 1937: Zak-Woordenboekje Nederlandsch-Esperanto en Esperanto-Nederlandsch. Kortrijk: Vlaamsch Esperanto Instituut, [1937] 80 p.

DEBROUWERE, Gerard
DEBROUWERE, Gerard
Robert Gehard

**Robert GEHARD** (mortis la 2-an de oktobro 1991 en Parizo) estis franca esperantisto, la aŭtoro de la Esperanta parto de *Élements de geologie en six langues* (Elementoj de geologio en ses lingvoj, 1965). 

Li dum longa tempo estis instruisto pri historio kaj geografio en la pariza gimnazio "Turgor", kie li ankaŭ instruis Esperanton kiel libervolan fakon en la postmilitaj jaroj.

Kategorio: Francaj esperantistoj
Kategorio: Francaj geologoj
Gabrijel Divjanoviĉ

D-ro **Gabrijel DIVJANOVIĈ** (1913 - mortis la 27-an de julio 1991 en Zagrebo) estis fondinto de la grupo "Junaj astronomoj-esperantistoj" ĉe la Zagreba Observatorio, kiu aperigis en 1961 la kontraŭmilitan pledon *Tragedio en la Universo* kaj iniciatis la E-feriejon en Primoŝten ĉe la Adria marbordo. 

Li ankaŭ multe verkis pri sia fako en Esperanto, precipe en la popularscienca revuo Homo kaj kosmo, kiun dum pli ol 20 jaroj (1963-1984) li ĉefredaktis kun la helpo de kolegoj el la observatorio.

## Eksteraj ligiloj
*Historio de la kampadejo en Primoŝten kun foto de Gabrijel Divjanoviĉ  (esperante/kroate)

Kategorio:Jugoslavaj esperantistoj
Kategorio:Kroataj esperantistoj
Kategorio:Kroataj astronomoj
Josef Kohen-Cedek

**Josef Kohen-Cedek** (naskiĝis la  en Vilno, la Rusia Imperio — mortis la  en Jerusalemo, Israelo) estis unu el la plej elstaraj esperantistoj en Israelo.

En la aĝo de 12 jaroj li eklernis Esperanton sekve de konversacio kun d-ro L. L. Zamenhof, vizitinte lian klinikon en Varsovio.

En 1925 li ekloĝis en Israel-lando (tiama Palestino), kie li laboris kiel instruisto en gimnazioj de Tel-Avivo kaj Jerusalemo, ĝis sia emeritiĝo.

Li aktivis en la Esperanto-movado en Palestino kaj Esperanto-Ligo en Israelo gvidante kursojn, redaktante dum multaj jaroj la landan Esperanto-revuon, *Israela Esperantisto*, kaj organizante tutlandajn kaj mezorientajn Esperanto-kongresojn. Li estis honora komitatano de Esperanto-Ligo en Israelo (ELI).

Sed lia ĉefa kontribuo al la Esperanto-movado estis la literatura agado. Li verkis en Esperanto originale kaj traduke: Lia traduka laboro de la hebrea lingvo en Esperanton estis lia ĉefa gloro. En 1987 aperis, eldonita de ELI, *Antologio de la hebrea poezio,* kiu entenas 140 versaĵojn tradukitajn el la hebrea. Dekoj da liaj poemoj aperis en diversaj Esperanto-revuoj dum la jaroj.

## Verkoj 
* *Natan Ben-Cion Ĥavkin* (ekzemplo de homa vivo - Tel Aviv: Esperanto-Ligo en Israelo, 1976. - 15 p.)
* *Antologio de la hebrea poezio en la internacia lingvo Esperanto* (Tel Aviv: Esperanto-Ligo en Israelo, 1987. - 268 p. : ilustr., muziknotoj)
* *Hebrea kantareto* (dediĉita al la III-a Palestina Esperanto-Kunveno - Hajfa 1941, Jerusalemo: Ĥavkin, [1941]. - 15 p. : muziknotoj)
* *Tiberio* (poemo, Jerusalem: Palestina Esp. Ligo, 1944. - 55 folioj)
* *Deĵoro; Inter ruinoj; Je gloro de miaj amataj; Gastado ĉe Sokrato; Konduto; Rendevuo; David kaj Bat-Ŝeba; Kosma sopiro; Vivkrepusko; Letero (de amikino, kiu ne respondis je leteroj)* (en: Kantu ja Cion: poemoj el la Sankta Lando; p. 7, 10 - 11, 13 - 15, 20 - 21, 35, 57 - 61, 63 - 65, 67, 76 : muziknotoj)

## Eksteraj ligiloj 
* Tiberio. Militrakonto, 13/10/2018

Kategorio:Israelaj esperantistoj
Kategorio:Hebrea lingvo
Kategorio:Litovaj esperantistoj
Ken Thomson

**Ken THOMSON** (naskiĝis en 1938; mortis la 30-an de oktobro 1991 en Tryon, urbeto en la kantono Polk de Norda Karolino, Usono) estis usona esperantisto, antaŭa prezidanto de ELNA kaj UEA-fakdelegito pri astronomio kaj fiziko. 

Fizikisto, li prezidis la Astronomian Societon de tiu urbo, kunfondis kaj vicprezidis la Narkolepsio-Asocion de la Golfborda Regiono, kaj membris en diversaj sciencaj kaj kulturaj societoj. Liaj interesoj  variis de lingvistiko, astronomio kaj filozofio ĝis belarto, muziko kaj radio-amatoreco. Scipovante naŭ lingvojn, li dediĉis sin al Esperanto kun neniam velkanta entuziasmo.

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Usonaj astronomoj
Kategorio:Prezidantoj de Esperanto-USA
Lina Métivier-Marthaler

**Lina MÉTIVIER-MARTHALER** (mortis la 26-an de novembro 1991 en St-Martin-de-la-Place, Francio) estis dumviva membro de UEA kaj iama UEA-delegito en Ascona, Svislando. Ŝi estis la edzino de la esperantisto Pierre Métivier.

Kategorio:Svisaj esperantistoj
Kategorio:Francaj esperantistoj
Amoro (pentrarto)

**Amoro** estas figuro de nuda, flugilhava bubeto uzata orname en eŭropa klasika pentrarto plejofte monument-orname.

Kategorio:Eŭropa arto
Kategorio:Figuroj
Julienne Bakoly Rasoarimanana

**Julienne Bakoly RASOARIMANANA** (mortis la 6-an de julio 1991 en Antananarivo) estis la edzino de la malagasa Esperanto-pioniro Eugène Raveloson.

Kategorio:Malagasaj esperantistoj
Marcelle Turin-Montagnon

**Marcelle TURIN-MONTAGNON** (naskiĝis en 1914; mortis la 3-an de decembro 1991 en Pontarlier, Francio) estis franca esperantistino.

Antaŭ la dua mondmilito, ŝi servis kiel ĉefperanto de TJO (la praulo de TEJO) en Francio. Post la milito, spite al la kontraŭgermana etoso, ŝi iris bonvenigi la novan GEJ-sekcion. Post la morto de sia edzo Gaston Turin, ŝi postsekvis lin instruante Esperanton en liceo. Ŝi estis UEA-fakdelegito pri muziko.

## Fonto 
Turin-Montagnon, Marcelle
Turin-Montagnon, Marcelle
Turin-Montagnon, Marcelle
Societo Zamenhof

**Societo Zamenhof** estas mecenata fondaĵo por doni ekstran financan apogon al UEA.

Ĉiujare ĉirkaŭ 150 fidelaj apogantoj de UEA membriĝas en ĉi tiu klubo, pagante duoblon de la MA-kotizo (krom sia ordinara membrokotizo). Anoj de la Societo ricevas specialan cirkuleron de la Prezidanto de UEA kaj estas invitataj al aparta akcepto ĉe la Universala Kongreso. 

**Regularo de Societo Zamenhof**
* Societo Zamenhof grupigas mecenatojn, kiuj donas apartan financan subtenon al la Asocio.
* La kotizo por unujara membreco en Societo Zamenhof egalas al duoblo de la MA-kotizo por la koncerna lando.
* Persono, kiu faras donacon al la Ĝenerala Kaso, kies valoro egalas al minimume duoblo de la MA-kotizo por la koncerna lando, ĝuas membrecon en Societo Zamenhof, kvazaŭ la donaco estus kotizo.
* Pri Societo Zamenhof persone zorgas la Prezidanto, de tempo al tempo sendante novaĵleteron al ĝiaj membroj kaj laŭeble renkontante ilin en speciala kunveno okaze de la Universala Kongreso.
* Membro de Societo Zamenhof ne estas membro de UEA, se li aŭ ŝi ne estas ankaŭ individua membro.
* Ĉiu membro de Societo Zamenhof ricevas ateston pri sia membreco.

## Ligiloj 
* https://uea.org/teko/regularoj/ghenerala_regularo#a3 - La regularoj por la SZ en uea.org

Kategorio:Esperanto-movado
Amoro (apartigilo)

**Amoro** povas esti
* sekskuniĝo, koito; vidu amoro
* la dio de amo en antikva Romio; vidu Amoro (dio)
* figuro de nuda, flugilhava bubeto uzata orname en eŭropa klasika pentrarto; vidu Amoro (pentrarto)
* asteroido; vidu 1221 Amoro
**  klaso de tiaj asteroidoj; vidu Amora asteroido
Robert Sterl

**Robert Hermann STERL** - naskiĝis la 23-an de junio 1867 en Großdobritz (hodiaŭ Dresden-Dobritz) kaj mortis la 10-an de januaro 1932 en Naundorf - estis germana impresionisma pentristo.
Li estis edzo de Helene Sterl (naskonomo: Hedelt, vivis 1872-1950).

En la jaroj 1881-1890 Robert Sterl studis en "*Dresdener Kunstakademie*" (Artakademio Dresdeno). Liaj instruistoj estis inter aliaj Julius Scholtz, Ferdinand Pauwels kaj Leon Pohle.

Post la studado Sterl laboris kiel libera pejzaĝo-pentristo, ilustris librojn, pentris portretojn. Dum 1896-1904 li instruis en virina pentrolernejo (*Damenmalschule*). Sterl estis ekde 1904 instruanto, ekde 1906 profesoro en la Artakademio Dresdeno.

En la jaroj 1908-1914 li plurfoje vojaĝis al Rusio. En la Unua mondmilito li estis militopentristo (1915-1918).

1919 li transloĝigas al Naundorf en Elba Grejsmontaro. Malsana ekde 1920 li mortis 1932. Lia tombo troviĝas en la ĝardeno de sia domo, kiu hodiaŭ - ankoraŭ en origina stato - estas muzeo (Robert-Sterl-Haus).

## Evoluo artista 
Krom Liebermann, Slevogt kaj Corinth li estis unu el la plej gravaj pentristoj de la germana impresionismo. Antaŭ la vokiĝo profesoreca al la Dresdena arto-akademio li tenadis en Hesio atelieron dum longa tempo. En 1911 li kuracejgastis en Bad Kissingen. Dum la fruaj jaroj li malfermiĝis al la franca impresionismo, danke al vojaĝo en la jaro 1893-a al Franclando. La tiutempaj artaĵoj ŝanceliĝas inter malfrua naturalismo kaj impresionismo. En Saksio li famiĝis pro verkoj dediĉitaj al la laboro de laboristoj en ŝtonrompejoj. Sed ankaŭ la riĉaj saksoj ŝatis esti portretitaj de li. Tamen Sterl ĉiam preferis fari scenojn de laborantaj uloj enkampe, enateliere, enhavene.

Liaj vojaĝoj al Ruslando kaj Holando ankaŭ gravis por la evoluo artista. En Moskvo li montras grandan intereson por la muziko. Li amikiĝis al tiamaj steloj de muzikĝenro, ekz. al Ernst von Schuch, Arthur Nikisch, Sergej Rachmaninoff, Aleksandr Skrjabin aŭ Igor Stravinski. De ili li ankaŭ faris imponajn portretojn. La dirigenton Sergej Kusevicki li akompanis tri fojojn cum artvojaĝoj. Sur vaporŝipoj Sterl travivis inter 1910 kaj 1914 la por li imponan kaj fremdan mondon rusian laŭlonge de la rivero Volgo ĝis la Kaspa Maro. Tiam li faris buntegajn bildojn de homoj de diversaj nacioj kutimoj moroj.

## Komparu kun 
Impresionismo ~ Elba Grejsmontaro en la okuloj de pentristoj

## Eksteraj ligiloj 
* www.robert-sterl-haus.de

Kategorio:Elba Grejsmontaro
Kategorio:Germanaj impresionismaj pentristoj
Granma

**Granma** estas la nomo de diversaj konceptoj kun rilato al Kubo; *Granma* estas angla karesformo de *grandmother* (avino).
__NOTOC__
## Ŝipo 
*Granma* estis la nomo de motorboato kiu ludis gravan rolon en la kuba revolucio. Ĝin utiligis la revoluciuloj por vojaĝi en 1956 al Kubo el Meksiko, kun aro de armiloj, tiel komencante la gerilan lukton. Inter la vojaĝantoj troviĝis Fidel Castro, Raúl Castro kaj Che Guevara (mallonge *Che*). La ŝipo nun montriĝas en la muzeo de la revolucio en Havano, pli ekzakte en la urboparto malnova Havano.

## Ĵurnalo 
La nomo de la ŝipo estas ankaŭ tiu de la oficiala taga gazeto de la Komunista Partio de Kubo. Vidu la artikolon ĵurnalo Granma. http://www.granma.cu

## Provinco 
Granma estas la nomo de provinco de Kubo. Vidu la artikolon provinco Granma.

## Eksteraj ligiloj 
aparte pri la motorboato kaj la historio de ĝi en la revuolucio de Kubo

* http://www.historyofcuba.com/history/granma.htm  
* http://www.granma.cubasi.cu  
* https://archive.is/20120802143706/www.granma.cu/portugues/index.html 

Kategorio:Kubo
Radio Martí

eta
eta
**Radio Martí** estas hispanlingva radio, financata de Usono kaj celante respeguli la interesojn de la kubaj elmigrintoj. Ĝia sidejo estas en Miami kaj ĝi sendas programojn al Kubo. 

La operaciojn de Radio Martí kaj TV Martí kontrolis la *Oficejo de Kuba* Dissendado (OCB), fondita en 1990 kaj malfondita en 2025.

Ĝi elradias dum 24 horoj en mallonga kaj meza ondoj. Oni fondis en 1990 eĉ televidon (*TV Martí*), por sendi televidajn programojn al Kubo.

Vendrede, la 15-an de marto 2025, la prezidanto de Usono Donald Trump ordonis ĝian ĉesigon. Ĉiuj ĝiaj servoj ĉesis dissendi dumnokte de la 15-a ĝis la 16-a. 

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.martinoticias.com/ 

Marti
Marti
Amaziĥoj

**Berberoj** aŭ **amaziĥoj** estas grupo de parencaj etnaj grupoj en Norda Afriko. Temas ĝenerale pri la idoj de la popolanoj antaŭaj al la alveno de la araboj dum la islama konkero. Oni uzas ofte la nomon kun kriterio lingva, por aludi la parolantojn de la malnovaj berberaj lingvoj, kun origino malsama al la araba.

La berberoj loĝas en la magrebaj landoj, precipe Maroko kaj Alĝerio, sed ankaŭ en la Saharo kaj en aliaj landoj tiel malproksime kiel Egiptio. Multaj berber-devenaj migrintoj loĝas ankaŭ en Francio. Ankaŭ la praloĝantoj de la Kanarioj estis berberaj.

La vorto ŝajne devenas de la latina *barbaro*. Pro la supozata insulta signifo, oni ofte uzas la vorton *amaziĥo* (berbere "amaziɣ").

## Berbera identigo 
Berberoj ĝenerale estas grupiĝantaj en triboj. Grandaj berberaj triboj estas ekzemple la Kabiloj, la Tuaregoj, la Ŝaŭoj, la Ŝeluhoj aŭ la Beraberoj kaj pli malgrandaj triboj kiaj la Magraŭa, la Berghŭata, la Kutama, la Huara ktp. Ili ne sentas komunan berberan identecon for de tiuj triboj aŭ trans la limoj de siaj landoj (male al la araboj, kiuj jes). Tio ebligis al ili ĝis nun konservi sian kulturon en izolitaj regionoj, sed samtempe estas ĝuste tiu ĉi fakto, kiu limigas ilian kapablon defendi siajn kulturajn rajtojn je politika nivelo.

Inter la berberaj popoloj troviĝas:
* La rifoj en Rifio (Maroko)
* La ŝeluhoj en Atlaso kaj Sus Valo (Maroko)
* La amaziĥoj en Atlaso (Maroko)
* La kabiloj en Kabilio (Alĝerio)
* La ŝaŭoj en Aŭres Montaro (Alĝerio)
* La ŝenuoj en Tipaza regiono (Alĝerio)
* La mzaboj en Mzab Oazo (Alĝerio)
* La tuaregoj en Saharo
* La zenagoj en Maŭritanio
* La nefusoj en Nefusa Montaro (Libio)

## Ekonomio 
La plejparto de la berberoj estas lok-fiksitaj terkulturistoj. Tamen, estas kelkaj, kiuj vintre kultivas la ebenaĵojn kaj somere paŝtas siajn bestarojn en montaj kampoj. Aliaj estas tutjaraj nomadoj. Iliaj precipaj produktoj estas tritiko, hordeo, fruktoj, legomoj, nuksoj kaj olivoj. Iliaj bovoj, ŝafoj kaj kaproj vivas en gregoj, kune kun tirbovoj, muloj, kameloj kaj ĉevaloj, kiuj estas bestoj por laboro kaj transporto.

Hodiaŭ multaj berberoj estas migrantaj laboristoj en Hispanio aŭ Francio, kaj multaj migris al grandaj urboj ankaŭ ene de siaj patrujoj por serĉi laboron.

## Vidu ankaŭ 
* Maŭroj
* Dinastio
* Berberaj lingvoj
* Guanĉoj
* Garamantoj
* Tutmonda Kongreso de Amaziĥoj

## Bildaro 

Dosiero:Berbers.png|
Dosiero:ST-berberfamily.jpg|


Kategorio:Magrebo
Kategorio:Etnoj en Afriko
Kategorio:Etnoj en Libio
Kategorio:Etnoj en Egiptio
Kategorio:Etnoj en Maroko
Kategorio:Etnoj en Alĝerio
Kategorio:Etnoj en Tunizio
Kategorio:Etnoj en Maŭritanio
Multevalora Perlo

La **Multevalora Perlo**, aŭ pli ĝuste **Altpreza Perlo**, estas unu el la normaj verkoj de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj. Ĝi nomiĝas laŭ parabolo trovita en la 13-a ĉapitro de Mateo: *[La] regno de la ĉielo similas al komercisto, serĉanta belajn perlojn; kaj trovinte unu multevaloran perlon, li iris kaj vendis ĉion, kion li posedis, kaj aĉetis ĝin.*

La Multevalora Perlo enhavas diversajn skribaĵojn, tradukitaj aŭ skribitaj de Joseph Smith:
* La Libro de Moseo, elektitaj ĉapitroj el Genezo, el la biblia traduko de Joseph Smith
* La Libro de Abraham, tradukita el papirusoj
* Joseph Smith-Mateo, unu ĉapitro el Mateo, el la biblia traduko de Joseph Smith
* Joseph Smith-Historio, rakonto pri la komenco de la eklezio en la vortoj de Joseph Smith
* La Artikoloj de Fido, bazaj kredoj de la eklezio

Notu ke la biblia "traduko" de Joseph Smith ne estas efektive traduko; ĝi estas "inspirita versio". Li ne finis ĝin antaŭ sia morto.

Pri la Libro de Abraham estas multe da polemiko. La malamikoj de la eklezio pretendas ke la libro ne akordas kun la papirusoj el kiuj ĝi estis tradukita, dum la eklezio pretendas ke koncernaj papirusoj ne estas efektive tiuj, el kiuj Smith tradukis.

## Vidu ankaŭ 
* Biblio
* Libro de Mormono
* Doktrino kaj Interligoj

Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Literaturo
Kategorio:Sanktaj Skriboj de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj
Kategorio:Sanktaj libroj
Poul Jørgensen

**Poul Jørgensen** (1914 en Arhuzo (Århus)  - 24-an de oktobro 1991) estis dana esperantisto, estrarano de Esperanto-movado kaj en Kopenhago, kaj en Arhuzo (Århus) kaj en CDEL. Jam komence de la 1940-aj jaroj Poul Jørgensen ligis sin al la ideo pri la in­ternacia lingvo Esperanto. Li lernis la lingvon ĝisfunde kaj par­toprenis en la organiza laboro; tial la Arhuza Esperanto-Asocio (Aarhus Esper­anto Forening) kaj DEA ĝuis netakseblan utilon de liaj entuziasmo, energio kaj preteco pri persona helpo.

Le estis UEA-delegito en Århus (Danio) kaj Prezidanto de la Kopenhaga Esperanto-Klubo de 28/5 1930 ĝis 18/10 1933.

Li estis la kasisto de Dana Esperanto-Asocio, kaj en la 1970-aj jaroj aktivis en Esperanto-Centro Århus.

Krom la granda laboro en estraroj de la nomitaj a­socioj oni ankaŭ menciu li­an efikecon kiel multjara kunlaboranto ĉe la kursoj, kaj en periodo ĉe "Altlernejo de Junaj Hejmoj" en Århus. Li es­tis lerta kaj ŝatata in­struisto. Tiel ankaŭ dum la aranĝoj en Asvigo. Ĉe grandaj aranĝoj kiel IFEF kongresa en Århus 1973, postkongreso de la UK 1975 samloke en 1975, kaj ĉe la DEA-jarkunvenoj Poul Jør­gensen, kiel unu el la gvidaj personaj ludis gra­van rolon por la preparoj kaj bonaj rezultoj de la aranĝoj. Kaj li uzis Esperanton an­kaŭ kiel ligilon por in­ternaciaj kontaktoj, kaj multnombraj eksterlandanoj dum la jaroj vizitis aŭ trovis tranokteblecon en la gastama hejmo de Jenny kaj Poul Jørgensen. Ver­ŝajne ĝuste tio estis io centra je lia rilato al la internacia lingvo. Lia in­teresema, ja preskaŭ sci­volema sinteno al la mondo kaj al la homoj trovis nu­tron pere de personaj kon­taktoj, kiuj ofte evoluis en amikecon. Lia forpaso certe faras profundan im­preson en multaj hejmoj, ankaŭ ekster la danaj li­moj.

**Vidu ankaŭ:**
* Poul Jörgensen, 1905-m. nekonata, esperantisto en Kopenhago

Kategorio:Danaj esperantistoj
Kategorio:Arhuzanoj
Doktrino kaj Interligoj

**Doktrino kaj Interligoj** estas unu el la normaj verkoj de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj (la mormonoj). Ĝia plena titolo estas **La Doktrino kaj Interligoj de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj**, kaj ĝi enhavas "la revelaciojn donitajn al Joseph Smith, la profeto, kune kun iuj aldonoj de liaj sekvintoj en la prezidantaro de la eklezio". Malsimile al la aliaj mormonaj sanktaj skriboj, la Doktrino kaj Interligoj konsistas ne el la diroj kaj skriboj de antikvaj profetoj, sed el tiuj de nuntempaj.

## Vidu ankaŭ 
* la Biblio
* la Libro de Mormon
* la Multevalora Perlo

Kategorio:Sanktaj Skriboj de la Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj
Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Sanktaj libroj
Amoro (dio)

eta|maldekstre|160px|"Amoro"*William-Adolphe Bouguereau*

**Amoro** (aŭ **Kupido**) estas dio de amo kaj filo de Venuso. En antikva Romio li prezentatas per figuro de nuda, flugilhava knabo ark-pafanta al enamiĝontoj. Lia greka ekvivalento nomiĝas Eroso.
[[Dosiero:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|eta|dekstre]220px|"Amoro venkas ĉion" (*Amor Vincit Omnia*, 1602)Michelangelo Caravaggio.]]

Laŭ Francisko Azorín **Amoro** estas *Romana dio, filo de Venuso kaj Jupitero, simbolo de la amo: ofte reprezentita de la artistoj kiel blinda, flugilhava junulo, sage armita.*

## Vidu ankaŭ 
* Amorvjolo
* Hinduismo
* Romia mitologio
* 1221 Amoro
* Amorarko
* Putto

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.gutenberg.org/dirs/etext05/8gs1710.txt 
* http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/Amors.html
* http://pt.wikipedia.org/wiki/Dion%C3%ADsio"


Kategorio:Fikciaj arkpafistoj
Kategorio:Dioj pri amo kaj sekso
Kategorio:Roluloj de la Eneado
Kategorio:Romiaj dioj
Skurĝiĝantoj

eta|Flagelantoj, ksilografiaĵo de la dekkvina jarcento
**Skurĝiĝantoj** aŭ **Flagelantoj** estas sekto de fanatikismaj katolikoj kiu travagis diversajn urbojn tra Eŭropo, kaj kutimis bati sin al sangoverŝado kiel ago de pento kaj punpago por la pekoj de la tuta homaro, por "meriti" la savon aŭ por nuligi pekojn.
Malgraŭ tio estas kondamnita de eklezio, tio ankoraŭ okazas en Latinameriko kaj Filipinoj.

Kategorio:Katolikismo
Lu Jianbo

**Lu JIANBO** (1904 - mortis la 8-an de decembro 1991 en Chengdu, Ĉinio) estis komitatano de ĈEL, membro de UEA kaj SAT.

Li esperantistiĝis en 1920, kaj baldaŭ ekamikis kun Bakin. En Nankino li propagandis anarkiismon kaj zamenhofismon. En 1934 li redaktis la gazeton Verda Standardo, ĉinigis *Teorio de Esperanto* de Varankin, kaj eldonis librojn pri gramatiko kaj vortofarado de Esperanto. Ekde 1944 li instruis pri historio de la antikvaj Grekio kaj Romio en la universitato de Siĉuano en Chengdu kaj gvidis tie Esperanto-kursojn. Dum la 70-aj jaroj li partoprenis en la laboroj por esperantigi poemojn de Mao Zedong kaj kompili Esperanto-Ĉinan Vortaron. Li ĉinigis Ezopa Saĝo kaj aliajn poemojn de Kalocsay, kaj tradukis novelojn de A. Tolstoj. Li estis ankaŭ elstara poeto kaj prozisto en la ĉina lingvo: eldoniĝis pluraj liaj volumoj.

Kategorio:Ĉinaj esperantistoj
Miquel Vilagran i Llorens

**Miquel Vilagran i Llorens** (1912 - mortis la 23-an de decembro 1991) kunfondinto de Kataluna Esperanto-Asocio kaj dumviva membro de UEA.

Dum jaroj li gvidis la Esperanto-fakon de la barcelona Unesko-klubo.

Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Peter Zacho

**Peter ZACHO** (naskiĝis en 1911 - mortis la 12-an de decembro 1991 en Danio) estis dana instruisto, esperantisto kaj unu el la ĉefaj agantoj de Neŭtrala Esperanto-Movado (NEM). 

Zacho esperantistiĝis en 1935 kaj dum pluraj jardekoj estis membro en Universala Esperanto-Asocio (UEA), por kiu li tre sukcese gvidis la filatelan fakon. Post la Universala Kongreso de Hamburgo en 1974 kaj la sekva "malgranda skismo" per la fondo de Neŭtrala Esperanto-Movado (NEM) sub la gvido de la ĝistiama UEA-prezidanto Ivo Lapenna, Zacho forte subtenis lin, eldonante ties *Hamburgo en retrospektivo* (2-a eld. 1977), *Kritikaj studoj defende de Esperanto* (1987), *Juraj terminologiaj problemoj* (1987), kaj la NEM-revuojn Perspektivo (1976-1981) kaj Horizonto (1982-1987), kiuj provizis forumon por la agado de Lapenna de post 1974. La Eldonejo Perspektivo, fondita de Zacho en 1976, eldonis ankaŭ la verkon '*Memorlibro pri la Internacia Jubilea Konferenco en Graz 1987* (1984). Zacho estis estrarano de la Internacia Centro de la Neŭtrala Esperanto-Movado (ICNEM) kaj sekretario-kasisto de Fondaĵo Ivo Lapenna, kiun li fondis kun Paul Neergaard en 1984.

Kategorio:Danaj esperantistoj
Kategorio:Danaj instruistoj
Forumo

La termino *Forumo* povas aludi al jeno:
* **Forumo** (latine: *merkato*) estis placo de antikva Romo, kie la popolo pritraktis la publikajn aferojn, nome artikolo Forumo (arkitekturo).
* Vidu ankaŭ ĉe Imperiestraj Forumoj.

* Laŭ Francisko Azorín **Forumo** estas *Placo en la antikvaj romanaj urboj, kie oni diskutis pri publikaj aferoj, kie oni starigis vendobudojn, promenis, k.c.* Kaj li indikas etimologion el latina *forum* el *fora* (foiro).

* Nun en metafora senco: loko, kie oni diskutas pri publikaj aferoj, centro de la publika vivo. Ankoraŭ pli metafore kaj abstrakte: juĝopovo de la publika opinio, publika diskutejo, prezento de la problemoj por ĝenerala pritrakto (ekz. prezenti sin antaŭ la forumo de la scienco).

* **Diskutforumo** estas seminario, simpozio, kolokvo, konferenco k.s.

* Forumo estas la oficiala nomo de la asembleo de la diversaj organizoj kaj institucioj aliĝintaj al la Pakto por la Esperanta Civito.

## Vidu ankaŭ 
* Monda Ekonomia Forumo
* Monda Socia Forumo

## Piednotoj
Kawamura Sin'itirô

'''KAWAMURA Sin'itirô''' (, naskiĝis en 1912; mortis la 22-an de januaro 1992 en Kobeo, Japanio) estis japana esperantisto kaj profesoro pri biokemio.

Li estis komitatano de UEA, komisionano de Internacia Kongresa Universitato, kaj verkinto de pluraj kemiaj lerniloj por la Someraj Universitataj Kursoj.

## Bibliografio 
*  (NCID=DA00763057)
* Kawamura, Sin'Itirô (1958). “Sukeroj de kelkaj japanaj legumenacoj”, en *Sciencaj Studoj bazitaj sur originalaj esploroj kaj observoj*. Internacia Scienca Asocio Esperanta, Kopenhago.(NCID=BA8310799X).
*  ()
*  "", series .
* Sakuma, T. & Price, K.F. 1975 : La kvin libroj de Kawamura, *Esperanto*, 831(3), 53-53

Kategorio:Japanaj esperantistoj
Kategorio:Biokemiistoj
Berchtesgadenaj kondiĉoj

La tiel nomataj **Berchtesgadenaj kondiĉoj** - germane *Berchtesgadener Bedingungen*, ĉeĥe *Berchtesgadenská schůzka* - estis postuloj de hitlera Germanio rilate al Ĉeĥoslovakio, kiuj kreis preludon al la munkena interkonsento. Dum traktadoj kun Neville Chamberlain en Berchtesgaden la 15-an de septembro 1938 Adolf Hitler postulis, ke Ĉeĥoslovakio rezignu al Germanio pri limregionaj distriktoj kun pli ol 50 % da germana loĝantaro, ke estu nuligita ĉeĥoslovaka-sovetunia alianca kontrakto kaj simile. La naziajn postulojn subtenis la registaroj de Francio kaj Britio en siaj notoj al la registaro de Ĉeĥoslovakio el la 19-a de septembro 1938.

## Rilataj temoj
* munkena interkonsento
* viena arbitracio

## Vidu ankaŭ 
* Kroniko de la fortikigado de Ĉeĥoslovakio

## Ne miksu 
Ne miksu kiun tiu termino la tiel nomatan "traktadon de Berchtesgaden" - germane *Berchtesgadener Abkommen* - de la 12-a de februaro 1938 inter hitlera Germanio kaj la Respubliko Aŭstrio, en kiu preme de Hitlero fiksiĝis fakso da privilegioj por la aŭstraj nazioj. Sekve de tiu traktato interalie la 16-an de februaro la aŭstra nazio Arthur Seyß-Inquart iĝis aŭstria ministro pri internaj aferoj kaj defendo, kaj prepariĝis la transpreno de la politika potenco fare de la aŭstriaj nazioj, kio gvidis al la "aliĝo de Aŭstrio al la Germana Regno" jam la 13-an de marto.

Kategorio:Nazia Germanio
Kategorio:Historio de Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Politiko en 1938
Seminario

en 2015 koncerne Vikipedion en la bengala lingvo]] 
**Seminario** estas lernejo, ekz. por teologoj. Speciala speco estas porsacerdota seminario, laŭ PIV.

Lau PIV seminario estas ankaŭ okazigataĵo en instituto, altlernejo, fakultato, organizo k.s. praktika kurso, en kiu la instruado estas miksata kun diskutoj inter malgrandaj laborgrupoj (diskutforumo).  

Esperantistoj ofte organizas seminariojn por funkciuloj, por lerni organizajn, informajn kaj propagandajn aferojn.

En literaturaj seminarioj estas traktataj problemoj de verkado, tradukado kaj eldonado de libroj.

## Eksteraj ligiloj 
*invito al la BAVELO-seminario en 2023, fare de germanaj kaj francaj esperantistoj
*kiel efike prepari seminarion
 
Kategorio:Universitato
Kategorio:Edukado
Kategorio:Klerigo
Kolokvo

**Kolokvo** estas renkontiĝo de limigita nombro da sciencistoj aŭ fakuloj, por interparole esplori difinitan temon (PIV).

Laŭ Revo-vortaro "la vorto kolokvo estas falsa amiko por la esperantistoj, en kies lingvo samdevena vorto indikas specon de ekzameno... Tiel estas ankaŭ en la rusa, pola, kroata. La vorto „simpozio“ ne estas tiom konfuza, ĝi egale estas uzata en Esperanto, kaj tute samsence."

## Vidu ankaŭ 
* Forumo 
* Simpozio  
* Seminario 
* Konferenco 
* Kongreso

Kategorio:Edukado
Konferenco

**Konferenco** aŭ **kongreso** estas kunveno de homoj kiuj okupiĝas pri specifa temo. Ambaŭ terminoj estas ofte uzataj sinonime. eta| Prezento en konferenco.|330x330ra
Kongreso tamen estas evento daŭranta plurajn tagojn kun multnombraj partoprenantoj, dum konferenco (laŭ la nomo) estas kutime unutaga kaj havas komercan aŭ sciencan temon.

Scienca konferenco estas grava evento de alta internacia klaso en la kampo de sciencaj esploroj. La invito estas kutime malfermita al iu ajn, kiu estas aktiva en la kampo. Proksimume unu jaron antaŭe (aŭ pli) estas sendata invitilo, tiel nomata *alvoko por artikoloj*, kie tiuj esploristoj kiuj tion deziras povas registri sian intereson prezenti novajn esplorrezultojn.

Konferencoj estas parto de la sektoro de la turisma industrio MICE *(renkontiĝoj, instigoj, konvencioj, eventoj).*

Similaj kunvenoj estas ankaŭ *seminario*, *simpozio, konvencio.*

Pintkunveno estas renkontiĝo kie du aŭ pliaj ŝtatestroj aŭ registaroj ĉeestas kaj havas rektan kontakton unu kun la alia. Pintkunvenoj povas trakti ĉiajn temojn, de internacia sekureco ĝis redukto de malriĉeco. Pinta konferenco ne estas plej *alta* pro la temoj, sed pro la funkcioj de la ĉeestantoj.

## Famaj konferencoj 
Vikimanio, ĉiujara konferenco por uzantoj de la vikiprojektoj starigitaj de la Vikimedia Fondaĵo.

### Historiaj konferencoj 
* Bilderberg-konferencoj, politikaj renkontiĝoj kun fermita kaj strikte sekreta karaktero, en kiuj la internacia imago kaj ideoj centras.
* Potsdama Konferenco, estis okazigita post la fino de Dua Mondmilito por decidi kiel Germanio devus esti regata.
* Packonferenco de Parizo (1919), organizita por marki la pactraktatojn inter la aliancanoj kaj la venkita centra potenco.

### Teknikaj konferencoj 
* TED, bonkonata ĉiujara, kvartaga konferenco unue okazinta en Kalifornio en 1984.
* *Worldwide Developers Conference* (WWDC), ĉiujara programada konferenco organizita de Apple, kie novaj produktoj kaj softvaro estas lanĉitaj.
eta|Universala Kongreso de Esperanto en Lille, Francio, 2015

### Similaj kunvenoj 
* Kongreso, grandskala renkontiĝo, kie, ekzemple, sciencaj esploristoj aŭ membroj de aparta organizo interŝanĝas ideojn pri aparta temo, kaj kie okazas komuna konsulto aŭ malferma diskuto.
* Konvencio, renkontiĝo rilate al industrio, profesio aŭ fanrilata temo.
* Seminario, ĉefe celas transdoni informojn kun sendependa karaktero ene de specifa interesokampo aŭ faka kampo.
* Simpozio, internacia renkontiĝo kun gastparolantoj kun la celo akiri scion, ofte kun scienca temo.

## En fikcio 
*Ĉu ni kunvenis vane?* krimromano de Johán Valano. Eldonejo TK/Stafeto, Antverpeno, eldonjaro 1982. 180 paĝoj ISBN	90-6336-023-1.

## Fontoj 
(germana) Michael-Thaddäus Schreiber: *Kongress- und Tagungsmanagement.* 2-a eldono, Oldenbourg Wissenschaftsverlag 2002, 590 paĝoj.

## Vidu ankaŭ 
Universala Kongreso de Esperanto

Gazetara konferenco

Reta kunsido (angle: *videoconference*)

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Konferencoj
Frater2

**Frater2** estas revizio de Paul O. Barlett de la origina projekto de planlingvo Frater de Pham Xuan Thai.

La ĉefaj malsamoj inter Frater kaj Frater2 estas (inter aliaj):

* Prononco kaj ortografio
* Ŝanĝoj en verba sistemo, bazita en Intergloso, kiu inkluzivas la aspekton kaj imperativon.
* Enkonduko de demanda vorteto por demandaj sentencoj
* Ŝanĝoj en pronomoj kaj gramatikaj vortetoj
* Ŝanĝoj en nombra sistemo

## Prononco kaj ortografio 
Frater2 havas nur 18 fonemojn. Por reprezenti ilin, uzas la latinan alfabeton. Oni povas skribi frater2 alie kun nur grandaj aŭ kun nur malgrandaj literoj.
* Vokaloj: A, E, I, O, U
* Ne estas diftongoj aŭ duonvokaloj
* Konsonantoj: B, D, F, G, J/ĵ/, K, L, M, N, P, R, S, T; oni povas uzi C, H, Q, V, W, X, Y kaj Z por propraj fremdaj nomoj
* Duoblaj vokaloj reprezentas longecon de antaŭa vokalo kiel en la itala lingvo
* Ne estas akcentaj silaboj en vorto: ĉiuj silaboj estas prononcataj kun sama forto
* Apostrofo ' indikas propran nomon.

## Morfologio 
Frater2 ne fleksias aŭ aglutinas vortojn kaj estas tute analiza izolanta lingvo. Kiel frater, ĝi ne uzas artikolojn, kaj ne enhavas genrojn. Kiam la sekso gravas, oni povas uzi ”andro” kaj ”gine”.

La prepozicio ”gu” povas esti uzata antaŭ vorto por indiki substantivojn, se estas bezonate.

### Komparo 
”je” indikas egalecan komparon:
* *mensa ni juge maga je ot mi* – Via meblo estas tiel granda kiel la mia

”plus” indikas superecan komparon:
* *kani dis juge jube* – Ĉi tiu hundo estas juna
* *kani na juge jube plus* – Tiu hundo estas pli juna
* *dom mi juge maga plus ot ni (dom)* – Mia domo estas pli granda ol la via
* *mi loge belo plus ni* – Mi parolas pli rapide ol vi

”plusno” indikas la komparon de malsupereco:
* *kup mis juge komple plusno ot lis (kup)* – Nia kupo estas malpli plena ol la ilia.
* *kani noble plusno kat* – La hundo estas malpli nobla ol la kato

### Superlativo 
”plasuni” indikas la superlativon de supereco:
* *kat juge jo noble plasuni* – La kato estas la plej nobla besto.

”plasunino” indikas la superlativon de malsupereco:
* *li juge gine orderkon plusunino, mi kones ke* – Ŝi estas la malpli ordigema virino kiu mi konas.

”tele” indikas la absolutan superlativon:
* *ipo juge belo tele* – La ĉevalo estas belega besto

### Pluralo 
Se la pluraleco ne estas klara per la kunteksto, oni uzu la vorton ”poli”.

### Nombroj 
La nombroj de frater2, de nul al naŭ: *nul, uni, bi, tri, tetra, penta, ses, sep, oka, nona*. La malsimileco al frater estas ”tetra”, ”penta” kaj ”oka”, kiu estas ”kuadri”, ”kuinti”, kaj ”okta” en frater.

Aliaj numer-nomoj:

:

73.000.000.000.000.000 – *sep birgul tri multi deka forse dekases*

### Pronomoj 
Personaj pronomoj:

:

La malsamecoj kompare al frater, ŝajne estas *li*, *lin* (*ili*, *ilin* en frater) kaj *mus*, kiu signifas ”ni sen vi”. Kiel frater, frater2 ne distingas genron en la pronomoj.

* *antrop* – oni
* *afto* – si

Rilataj pronomoj:

* *ke* – kio, kia, kiu, ktp

Montraj pronomoj:

* *dis* – ĉi tiu, ĉi tio, ĉi tia, ktp
* *na* – tiu, tio, tia, ktp
* *ilik* – tiu for, tio for, tia for, ktp

## Eksteraj ligiloj 
* frater2

Kategorio:Planlingvoj
Vienaj arbitracioj

La **Vienaj arbitracioj** estis 2 apartaj arbitracioj inter Ĉeĥoslovakio, Hungario kaj Rumanio.
eta|280ra|La norda griza parto montras la unuan arbitracian teritorion, la helblua parto montras la duan arbitracian teritorion

La arbitracioj estis daŭrigo de Munkena interkonsento, sed tie jam Britio kaj Francio ne partoprenis (ili rezignis). Restis do Germanio kaj Italio, kiel decidantoj.

## La unua Viena Arbitracio 
Komence senrezultaj traktadoj okazis inter Ĉeĥoslovakio kaj Hungario pri la novaj landlimoj. Pro la fiasko la 2 landoj petis la arbitracion. En Vieno partoprenis Germanio, Italio, Ĉeĥoslovakio, aŭtonomioj Transkarpatio kaj Slovakio. Laŭ la arbitracio la disfalanta Ĉeĥoslovakio cedis sudan limozonon al Hungario, dume Slovakio daŭre sekvis la vojon al sendependiĝo.

## Dua Viena Arbitracio 
La Dua Viena Arbitracio estis proklamita la  de la eksterlandaj ministroj germana, Joachim von Ribbentrop, kaj itala, Galeazzo Ciano, en Vieno. Pli frue okazis senperaj kaj senrezultaj pritraktadoj en Turnu Severin. Ambaŭ landoj akceptis la Arbitracion. Laŭ la arbitracio Rumanio cedis nordan parton de Transilvanio al Hungario.

Hungario perdis ĉiujn reakiritajn teritoriojn post la mondomilito, eĉ 3 vilaĝojn akiris pli (Ĉeĥo)Slovakio.

## Rilataj temoj 
* berchtesgadenaj kondiĉoj
* munkena interkonsento
* Ĉeĥoslovaka-pola disputo je Teŝinio

Kategorio:Traktatoj de la 20-a jarcento
Kategorio:Politiko en 1938
Kategorio:Politiko en 1940
Kategorio:Landlimoj de Ĉeĥoslovakio