open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Calanca (komunumaro)

La **komunuaro Calanca** estas administra unuo de Kantono Grizono kaj parto de la distrikto Moësa. Ĝi havis 794 loĝantojn la 31-an de decembro 2009. Ĝia ĉefloko estas Arvigo.

## Geografio 
La teritorio de la komunumaro Calanca kongruas pli-malpli kun la Valo de Calanca, flanka valo de la Valo de Mesoko, kiun senakvigas la rivero Calancasca, sudokcidenta alfluanga de Moësa.

## Komunumoj de la komunumaro Calanca 
La komunumaro Calanca konsistas (stato en 2009) el 8 komunumoj, el kiuj Castaneda estas la plej granda. Jen la listo:

## Historio 
La hodiaŭa komunumaro de Calanca estis kreita surbaze de la administracia reformo de Kantono Grizono en la jaro 1851. La valo de Calanca apartenis ek de la 12-a jarcento al la Senjorujo de la nobela familio de Sax. En la jaro 1480 ties havaĵo transiris al la Senjoroj de Trivulzio. En la jaro 1496 la valanoj aliĝis kune kun la loĝantaro de la valo de Mesoko al la Griza Federacio. En la jaro 1549 la valo de Calanca liberiĝis de la senjoreco de la familio Trivuzio kaj ek de tiam estis unu de la kvar flagoj de la Supera Tribunalo Mesoko. La valo estis dividita en la du degagnoj Ca' kaj Calancasca, kiuj siavice konsistis el du duondegagnoj subdividitaj en najbararaĵojn. En la jaro 1796 post grava disputo okazis divido inter interna Calanca (Arvigo-Landarenca, Braggio-Selma, Santa Domenica-Augio, kaj Rossa) kaj ekstera Calanca (Santa Maria in Calanca, Castaneda, Buseno, kaj Cauco). Kiam en 1851 estis kreita la komunumaro ĝi konsistis el 11 komunumoj. Post komunumkunigoj la komunumaro nuntempe konsistas el 8 ankoraŭ tre malgrandaj komunumoj. Pliaj komunumkunigoj tial antaŭvideblas.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 

!
Parolado pri la stato de la Unio

[eta|Parolado pri la stato de la Unio en 2003 fare de [George W. Bush]]
La **Parolado pri la stato de la Unio** () estas jara okazaĵo, en kiu la prezidanto de Usono prezentas sian programon por la pasanta jaro. Tiu parolado estas dirata en Vaŝingtono en la Kapitolo, kie la du ĉambroj (la Domo de Reprezentantoj kaj la Senato) estas kunvenintaj.

La plej freŝa parolado okazis la 25-an de Januaro 2011. Kiel ĉiujare, ĝi estas rekte dissendata per televido kaj radio.

## Historio 
George Washington diris la unuan paroladon pri la stato de la Unio la  en Novjorko, kiu tiam estis la ĉefurbo. En 1801, Thomas Jefferson ĉesigis tiun kutimon ne mem dirante la paroladon, opiniante ke tio tro aspektis kiel monarkio (simila al la parolado de la Trono).

## La parolado 
La prezidanto ne povas eniri la Kongreson sen ties eksplicita permeso, tio estas do escepta okazo rekte alparoli ĝin, kio okazas ĉiujare.

La *Sergeant at Arms* ceremonie anoncas la eniron de la prezidanto, kriante  (eo: Sinjoro/aŭ sinjorino la Prezidanto de la Ĉambro de la Reprezentantoj de Usono, la Prezidanto de Usono!).

En sia parolado, la prezidanto prezentas laŭ tradicia maniero la farojn de la administracioj dum la antaŭa jaro kaj la programon por la sekvanta jaro.

## Deklaro pri ĝenerala politiko 
Tiu parolado estas okazo por la plenuma povo detaligi la ĝeneralan kadron de ĝia politiko. Iuj esprimoj, kiuj markis, estis lanĉitaj en la paroladoj pri la stato de la Unio.

* Disvolviĝo : 20-an de Januaro 1949, prezidanto Harry Truman
* Akso de la Malbono : 29-an de Januaro 2002, prezidanto George W. Bush
* 2010: la prezidanto Barack Obama vokis al reformado de la mondaj financoj, sekve de la financa krizo de 2008, kaj petis la demokratojn kaj respublikanoj aprobi leĝon por kontraŭi la decidon de la Ĉefkortumo, *Citizens United v. Federal Election Commission*, de la , kiu etendis la eblecojn de balota financado far la kompanioj (naciaj kaj eksterlandaj).

## Aneksaĵoj 
### Vidu ankaŭ 
* Parolado de mandatfino
* Parolado pri la stato de la Ŝtato

### Eksteraj ligiloj 
*  La parolado pri la stato de la Unio en la retejo de la Blanka Domo
*  La parolado pri la stato de la Unio (2010) el la *Clé des langues*
*  La parolado pri la stato de la Unio (2011) el La *Clé des langues*

Kategorio:Paroladoj
Kategorio:Politiko de Usono
Papua cirkuo

La **papua cirkuo** aŭ **Papua marĉocirkuo** () estas monotipa specio de rabobirdoj el la familio akcipitredoj, indiĝena de Novgvineo. Ĝi antaŭe estis klasita kiel subspecio de la orienta cirkuo (*Circus spilonotus*) de orienta Azio.

## Taksonomio 
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj:

*Accipitriformes - akcipitroformaj
**Accipitridae - akcipitredoj
****Circus* de Lacépède, BGE, 1799 - cirkuo
*****Circus spilothorax* Salvadori, AT; d'Albertis, LM, 1876 - papua cirkuo

## Distribuado kaj habitato 
Ĝi estas dise distribuata tra tuta Novgvineo escepte ĉe la duoninsulo Vogelkop okcidente. Estas kelkaj nekonfirmataj vidaĵoj el Aŭstralio sed tiu birdospecio povas esti facile konfuzata kun la aŭstralazia cirkuo. Ĝi loĝas en herbejoj kaj humidejoj ĝis 3800 m super marnivelo. Ĝi ĉasas malalte super malferma grundo serĉe de malgrandaj mamuloj, birdoj kaj lacertoj.

## Aspekto 
La maskla plenkreskulo estas kutime arĝentogriza kun nigraj kapo, gorĝo, dorso kaj flugilmarkoj kaj blankaj subaj partoj. Inaj plenkreskuloj estas brunaj kun pala pugo, kaj striecaj vosto kaj subaj partoj. Junuloj estas nigrecbrunaj kun kremkoloraj markoj en kapo, pli etende ĉe inoj. La longo de tiu birdo varias el 47 al 54 cm. Inoj estas pli grandaj ol maskloj.

En la centraj altaj teroj kaj la valo de la rivero Sepik estas malhela morfo; maskloj de tiu formo estas ĉefe nigrecaj kun griza vosto kaj inoj estas ĉefe malhelbrunaj.

## Referencoj 
* Brian J. Coates & William S. Peckover (2001), *Birds of New Guinea and the Bismarck Archipelago: a photographic guide*, Dove Publications, Alderley, Australia.
* Graham Pizzey & Frank Knight (1997) *The Graham Pizzey & Frank Knight Field Guide to the Birds of Australia*, HarperCollins, London, UK.

Kategorio:Cirkuoj
Kategorio:Akcipitredoj
Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Akcipitroformaj
Kategorio:Birdoj de Novgvineo
Salglando

[eta|maldekstra|[Mara testudo elpelas salon tra lakrimoduktoj. "Ploro" videblas for de akvo.]]
La **salglando** aŭ **saloglando** estas organo por sekreciado de troa salo. Ĝi estas troviĝanta en elasmobrankuloj, marbirdoj, kaj kelkaj reptilioj. Ĉe ŝarkoj, saloglandoj estas troviĝantaj en la rektumo, sed ĉe birdoj kaj reptilioj, ili estas troviĝantaj en aŭ sur la kranio, en la areo de la okuloj, naztruoj aŭ buŝo. Ĉe krokodiloj, la salo estas sekreciita tra la lango. Tiaj glandoj funkcias kiel aktiva transporto pere de natri-kalia pumpilo kiu movas salon de la sango en la glandon, kie ĝi povas esti sekreciata kiel densa solvo. Saloglandoj funkcias por konservi salbalancon, kaj permesas al maraj vertebruloj trinki marakvon.

## Referencoj
## Literaturo
*Evans, D. H.  1993.  *Osmotic and Ionic Regulation.* p.&nbsp;315-336. In Evans, D. H.  1993. The Physiology of Fishes.  CRC Press, Boca Raton, FL.
*Goldenstein, D. L.  2002.  *Water and Salt Balance in Seabirds.* p.&nbsp;467-480. In Schreiber, E. A. and J. Burger. (eds.)  2002.  Biology of Marine Birds. CRC Press, Boca Raton, FL.
*Schmidt-Nielsen, K.  1959.  Salt Glands. p.&nbsp;221-226. In Wessells, N. K. (comp.)  1974. Vertebrate Structures and Functions. W. H. Freeman and Company, San Francisco, CA.
*Wǖrsig, B. G., T. A. Jefferson and D. J. Schmidly.  2000.  The Marine Mammals of the Gulf of Mexico. Texas A&M Press, College Station, TX.

Kategorio:Glandoj
Kategorio:Vertebruloj
Nablus

**Nablus** (, latinliterigo laŭ DMG *Nāblus*,  Šəḵem aŭ [Ŝaĥem]) estas urbo en la nuna Palestina Aŭtonomio. 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Laŭ stato de la jaro 2007, la urbo havis sume 126 132 loĝantojn.

La urbo strategie situas inter du montoj, kiuj arabe nomiĝas *Ibāl* kaj *Ĝirzim*, kaj en la tanaĥo respektive biblio nomiĝis *Ebal* kaj *Garizim*.

Nuntempe inter la islamana kaj kristana loĝantaro krome vivas proksimume 400 samarianoj. La urbo estas sidejo de la universitato de Nablus, ankaŭ nomata Nacia Universitato An-Naĝah. En senpera proksimeco de la urbo situas la historia tombo de Jozefo. 

## Historio 
La Nablus-masakro okazis la 22-an de februaro 2023, kiam la israela okupacia armeo eniris en la urbon Nablus. La masakro kaŭzis la morton de 11 homoj, inkluzive de 3 maljunuloj, kaj la vundigon de 102, inkluzive de 6 grave.

## Demografio 
En la distrikto Nablus inkluzive de la rifuĝejoj Askar kaj Balata kaj inkluzive de la vilaĝoj ĉirkaŭ la urbo Nablus vivas pli ol 205 000 palestinaj loĝantoj. En la distrikto krome situas 14 israelanaj koloniaj loĝlokoj.

## Famulo 
* Sankta Justino Martiro

## Partneraj urboj 
La urbo havas la sekvajn partnerajn urbojn:
* 20px Dundee, Britio
* 20px Lille, Francio
* 20px Napolo, Italio
* 20px Poznań, Pollando
* 20px Stavanger, Norvegio

## Eksteraj ligiloj 
eta|center|800px|panorama bildo de la urbo

Kategorio:Urboj de Palestino
Kategorio:Urboj de Cisjordanio
Universitato de Nablus

eta|

La **universitato de Nablus** (; ankaŭ *Nacia Universitato An-Naĝah*) estas palestina universitato en la urbo Nablus. La universitato fondiĝis en 1977 kaj daŭrigas la tradicion de samnoma eduka institucio de la jaro 1918.

La universitato de Nablus estas neŝtata, publika institucio gvidata de kuratoraro. Ĝi havas 19 fakultatojn, kaj en 2010 havis 19&nbsp;000 studentojn. La institucio havas 3000 dungitojn, kaj konsideratas la plej granda universitato en la Palestina Aŭtonomio.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala universitata retejo

Nablus
Stanisław Witkiewicz

**Stanisław Witkiewicz** blazono Nieczuja (naskiĝis la 8-an de majo 1851 en Pašiaušė proksime al Šiauliai (Ĵemajtio), mortis la 5-an de septembro 1915 en Lovran, Kroatio) estis pola pentristo, arkitekto, verkisto kaj teoriisto pri arto, populariganto de la arkitektura stilo de Zakopane, la patro de Stanisław Ignacy Witkiewicz kaj filo de Ignacy, novembra ribelanto.

## Vivo 
Stanisław Witkiewicz studis ĉe la Akademio de Belartoj en Sankt-Peterburgo (1869-1871) kaj en Munkeno (1872-1875). Post reveno al la Rusia Imperio li kunlaboris kun revuo "Wędrowiec" (Migranto) kaj okupiĝis pri artisma kritiko kreante ties modernajn fundamentojn.

En 1890 li setlis en Zakopane, kie li estis fascinita de la tiea popola arto, kreis teorion de la stilo de Zakopane projektante arkitekturon kaj internon de la lokaj vilaoj.

Interalie li estis projektinto de la kapelo de la Plej Sankta Koro de Jesuo en Jaszczurówka (nun kvartalo de Zakopane), konstruita en 1904, kaj estis aŭtoro de la libro *Na przełęczy* (Sur montpasejo, 1891), nomata Evangelio de Tatroj, por kiu li en 1904 verkis novan antaŭparolon. Pro sia agado por la urbo li iĝis honora civitano de Zakopane.

Stanisław Witkiewicz mortis je tuberkulozo la 5-an de septembro 1915 en Lovran (duoninsulo Istrio). La ĉerkon kun la kadavro alvenigis tra militanta Eŭropo bibliotekistino Maria Dembowska. Ĝi atingis Zakopane la 13-an de septembro 1915. La 14-an de septembro la ĉerko estis montrita en tombeja kapelo ĉe la strato Nowotarska. La funebra ceremonio, kiun partoprenis, krom montaranoj kaj montar-gvidistoj, ankaŭ verkistoj kaj artistoj, i. a. Stefan Żeromski kaj Jan Kasprowicz, okazis la 17-an de septembro 1915. Li estis enterigita en la malnova tombejo.

## Pentrado 
En pentroarto li estis teoriisto de realismo. En la praktiko pentris antaŭ ĉio pejzaĝojn de Tatroj kaj scenoj de la januara ribelo. Aŭtoro de multaj impresionismaj bildoj.

## Literaturo 
* Teresa Jabłońska, *Stanisława Witkiewicza styl zakopiański* (Stilo de Zakopane laŭ Stanisław Witkiewicz), Eldonejo BOSZ, 2008, ISBN 978-83-7576-029-3

Witkiewicz
Tempobiologio

eta|Ilustraĵo de homa biologia kronologio
**Tempobiologio** aŭ Kronobiologio estas kampo aŭ fako de biologio kiu ekzamenas periodajn (ciklajn) fenomenojn en vivado de organismoj kaj ilian adaptadon al sun- kaj lun-rilataj ritmoj. Tiuj cikloj estas konataj kiel biologiaj ritmoj. La termino *Kronobiologio* venas de la malnovgreka χρόνος (krónos, signifante "tempo"), kaj biologio, kiu apartenas al la studo, aŭ scienco, de vivo. La rilataj esprimoj *kronomiko* kaj *kronomo* estis uzitaj en kelkaj kazoj por priskribi aŭ la molekulajn mekanismojn implikitajn en kronobiologiaj fenomenoj aŭ la pli kvantaj aspektoj de kronobiologio, precipe kie komparo de cikloj inter organismoj estas postulata. Kronobiologiaj studoj inkludas komparan anatomion, fiziologion, genetikon, molekulan biologion kaj konduton de organismoj ene de biologiaj ritmomekanikoj sed estas ne limigitaj al tiuj. Aliaj aspektoj inkludas evoluon, reproduktadon, ekologion kaj evoluadon.

## Referencoj
## Vidu ankaŭ
* Cirkadia ritmo
* Taga animalo
* Krepuskulo
* Noktulo

Kategorio:Biologio
Campinorte

**Campinorte** estas municipo de la brazila subŝtato Gojaso, kiu nombris 11 111 loĝantojn en 2010 .

eta|dekstra|350px|Subŝtate

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Gojaso

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala paĝo

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Gojaso
Skomer

eta|dekstra|250ra|Situo de Skomer
**Skomer** estas 2.92&nbsp;km² insulo ĉe la marbordo de sudokcidenta Kimrio, unu el ĉeno kuŝanta je 1 km ĉe la marbordo de Pembrokeshire kaj separata el kontinento pere de la danĝeraj akvoj de Jack Sound.

La insulo Skomer longas proksimume 2.4 km norde-suden kaj 3.2 km oriente-okcidenten.

Ĝi viziteblas, kvankam privata posedo de la familio Codd kiu loĝas tie la tutan jaron. Ĝi estas naturrezervejo kaj Protektita birda areo.

## Bildaro 

Image:Skomer-NorthHaven.jpg|North Haven kaj Warden's House
Image:Skomer-InnerPond.jpg|Malhelaj mevoj ĉe Morry's Pond
Image:Skomer-WickPuffin.jpg|Fraterkuloj ĉe Wick kun manĝo
Image:Skomer-WickLand.jpg|Fraterkuloj ĉe Wick
Image:Skomer-SouthRabbits.jpg|Kunikloj en la suda flanko

Kategorio:Kimrio
Ŝvitoglando

**Ŝvitglandoj** estas malgrandaj tubformaj strukturoj de la haŭto kiuj produktas ŝviton. Ekzistas du specoj de ŝvitglandoj:
* Ekrinaj ŝvitglandoj estas troviĝantaj nur en primatoj kaj atingas ilian plej grandan evoluon en homoj. Ili estas distribuitaj ĉie super la korpo (escepte la lipoj, pinto de peniso kaj klitoro) kvankam ilia denseco varias de regiono al regiono. Homoj utiligas ekrinajn ŝvitglandojn kiel primaran formon de malvarmigo. La homa termika ekrinosistemo evoluis kongrue kun dupiedismo kaj evoluo de glata senhara haŭto.  
* Apokrinaj ŝvitglandoj estas pli grandaj, havas malsaman mekanismon de sekrecio, kaj estas limigitaj al akseloj kaj perianusaj areoj en homoj. Kvankam apokrinoglandoj kontribuas malgrande al malvarmigado ĉe homoj, ili estas la nuraj efikaj ŝvitglandoj en duhufaj bestoj kiel ekzemple la azeno, bovo, ĉevalo, kaj kamelo. La plej multaj aliaj mamuloj, kiel ekzemple katoj, hundoj kaj porkoj, fidas je anhelado aŭ aliaj rimedoj por termika reguligo kaj havas ŝvitglandojn nur en piedokusenetoj kaj muzelo. La ŝvito produktata ĉe kusenetoj de piedoj kaj en palmoj kaj plandoj plejparte helpas pliigi frikcion kaj plifortigi tenon.

## Referencoj
Kategorio:Glandoj
Kategorio:Ekzokrinaj glandoj
Rosina

**Rosina** (hungare *Harmatos* [harmatoŝ]) estas granda vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Rosina situas laŭ traira flankovojo. Ĝi preskaŭ kontaktiĝas kun Višňové. Žilina troviĝas je 5 km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko kaj ferepoko. La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1341 en latina formo *"villa Rozyna prope civitatem Zylina"*. En 1598 oni komputis tie 28 domojn. En 1784 511 vilaĝanoj loĝis en 64 domoj, en 1828 684 vilaĝanoj loĝis en 63 domoj. Ĝis 1907 la oficiala hungara loknomo estis *Roszina*, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Harmatos 1072 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Žilina, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. Inter 1979-1990 Rosina estis parto de Žilina. En 2001 vivis tie 2794 homoj, (2767 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Katerino el Aleksandrio de 1776
* kapelo omaĝe al Sankta Jozefo de 1730 
* kapelo omaĝe al Sepdolora Dipatrino de 1703

Kategorio:Municipoj en distrikto Žilina
Luziânia

**Luziânia** estas municipo, diocezo kaj grandurbo de la brazila subŝtato Gojaso. La loknomo devenas de portugala formo de Lucia el Sirakuzo aŭ "Sankta Lucio".

## Bazaj informoj 
eta|Luziânia en la subŝtato (ruĝe)
* Loĝantaro: 194,039 (en 2014)
* Supermara alteco: 930 m
* Areo: 3961&nbsp;km²
* Telefonkodo: +55 61
* Poŝtkodo: 72800-000
* Horzono: UTC -3 (somere UTC -2)
* 

## Geografio 
Luziânia situas en altebenaĵo laŭ rivero en suda kaj meza partoj de la lando. Goiânia troviĝas 196 km.

## Historio 
eta|maldekstre|Panoramo de Luziânia
eta|maldekstre|Aerpanoramo de Luziânia
Oroserĉantoj fondis Luziânia-n en 1746. Iu trovis oron laŭ la rivero, la famo altiris tiom da homoj, ke en malpli ol unu jaro la tendaro havis pli ol 10.000 personoj. La unua meso okazis en 1746 kun 6.000 ministoj. En 1758 la tiama "Camp de Santa Luzia" ricevis statuson eklezia distrikto. Tiam miloj da nigraj sklavoj laboris en la minejoj. Depost la ora febro en la malfrua 18-a jarcento la ministoj komencis translokiĝi al la bienoj, dediĉante sin al agrikulturo kaj brutobredado. La urbeto iĝis dormema malgranda agrikultura urbeto. En tiu loko okazis la lasta mortpuno de sklavo en 1861. Santa Luzia ricevis pli altajn statusojn en 1833 kaj 1867, fine la hodiaŭa loknomo estas uzata de 1943. Depost fondo de Braziljo loĝantar-eksplodo okazis.

## Ekonomio 
En la municipo oni kultivas sojfabojn, fabojn, terpomojn, rizojn, kotonojn, maizojn, tomatojn, fruktojn, legomojn. Menciindas bredado de brutoj kaj kokoj.

## Trafiko 
Luziânia havas interŝtatan ŝoseon al Braziljo.

## Klimato 
eta|Konferencejo de Luziânia
Luziânia situas en tropika zono, kiun forte influas la montara regiono.

## Vidindaĵoj 
* kirko Sankta Francisko el Asizo

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Gojaso

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala paĝo
* mapo

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Gojaso
Kategorio:Urboj de Brazilo
Podhorie (distrikto Žilina)

**Podhorie** (hungare *Zsolnaerdőd* [ĵolnaerdOd]) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Podhorie situas laŭ flankovojoj. Žilina troviĝas je 9 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1393 en formo *"Pothora"*. En 1598 oni komputis tie 12 domojn. En 1784 270 vilaĝanoj (60 familioj) loĝis en 44 domoj, en 1828 329 vilaĝanoj loĝis en 42 domoj. En 1796 la tutlanda geografia libro taksis la vilaĝon duaklasa. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Podhorje*, poste ĝi ricevis hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Podhorie 364 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Žilina, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Podhorie 739 homoj, (734 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika kapelo omaĝe al Sanktaj Kirilo kaj Metodo de 1980
* kapelo omaĝe al Reĝino de Rozario

Kategorio:Municipoj en distrikto Žilina
Lumsensilo

[eta|300px|[Lumintensa funkcio|Lumintensaj funkcioj de fotoreceptoroĉeloj en la homa retino; ondolongo esprimitas en nanometroj (nm). La koloraj kurboj rilatas al la tri tipoj de konusetoj per iliaj respektivaj kolorosensivecoj, la nigra kurbo rilatas al la bastonetoj.]]
**Lumsensilo** aŭ laŭ la komuna ĵargono **Lumkapta ĉelo**, aŭ pli komplike kaj neologie ***Fotoreceptoroĉelo***, estas speciala speco de neŭrono troviĝanta en la retino de la okulo, kiu estas kapabla je fototransmeto. La granda biologia graveco de fotoreceptoroj estas, ke ili konvertas lumon (elektromagneta ondo) en signalojn, kiuj povas stimuli biologiajn procezojn. Pli specife, fotoreceptoroproteinoj en la ĉelo sorbas fotonojn, ekigante ŝanĝon en la membranopotencialo de la ĉelo.

La du klasikaj tipoj de fotoreceptoroĉeloj estas bastonetoj kaj konusetoj, ĉiuj kontribuas al informoj uzataj de la vida sistemo por formi reprezentadon de la vida mondo, nome vidaĵo. La bastonetĉeloj estas pli mallarĝaj ol la konusetĉeloj kaj distribuantaj alimaniere trans la retino, sed la kemia procezo per kiu oni subtenas la fototransmeton estas simila. Bastonetoj estas multe pli nombraj (ĉ. 95 % de la fotoreceptoroĉeloj) ol la konusetoj; sed estas neniu bastonetĉelo en la centra parto (surfaco je 0,6 mm diametro) de la foveo. Estas tri specialigitaj sortoj de konusetoj, ĉiu estas aparte sensiva al unu el la tri koloroj: ruĝa, verda kaj blua (vidu bildon).

Tria klaso de lumkaptaj ĉeloj estis malkovrita dum la 1990-aj jaroj: nome la lumsentemaj *ganglioĉeloj*. Tiuj ĉeloj ne kontribuas al vido rekte, sed supozeble apogas tago-noktajn ritmojn kaj pupilan reflekson.

Ekzistas gravaj funkciaj diferencoj inter la bastonetĉeloj kaj konusetĉeloj. Bastonetoj estas ekstreme sentemaj, tiamaniere ke ili povas esti ekigataj per tre malmulto da fotonoj (preskaŭ nur unu). Pri tre malaltaj lumaj niveloj, vida sperto estas kalkulita sole de la bastonetosignalo, pro tio ke la konusetoj ne estas sufiĉe sensivaj. Tio klarigas kial koloroj ne povas esti vidataj ĉe malaltaj lumoniveloj: nur unu speco de lumkapta ĉelo estas aktiva.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Bastoneto (ĉelo)
* Fotodiodo
* Fotoelektra efiko
* Fotosintezo
* Fotovoltaiko
* Fotoĉelo
* Sunĉelo

Kategorio:Lumo
Kategorio:Anatomio
Kategorio:Vidado
Ansonia latidisca

***Ansonia latidisca*** aŭ **Bornea ĉielarka bufo**, estas malgranda vera bufo, remalkovrita en 2011, post kiam ĝi ne estis vidata ekde post 1924. Oni trovis ĝin en Indonezio kaj Malajzio. Ĝia natura ĉirkaŭo estas la subtropikaj aŭ tropikaj humidaj ebenaĵaj arbaroj kaj riveroj. Ĝi estas endanĝerigita specio. 

La specio grandas 5 cm, havas longajn krurojn, dorsan koloron de brila verda, purpura kaj ruĝa. 

Oni remalkovris la bufojn en 2011 sur insulo Borneo. La ekspedicio trovis tri bufojn sur diversaj arboj en la Penrissen-montaro.

Kategorio:Bufonedoj
Moradabad

**Moradabad** (hinde: **मुरादाबाद**, urdue: **مراداباد**) estas metropolo kaj universitata urbo en Barato, en subŝtato Utar-Pradeŝo. En la loknomo "abad" signifas: urbo.

En la urbo vivas  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².
eta|maldekstre|

## Geografio 
 etendiĝas en norda parto de la lando laŭ rivero enfluanta Gangon. Rampur (Utar-Pradeŝo) troviĝas 25, Amroha 29, Sambal 35, Ĉandausi 42, Rudrapur (Utarakando) 64, Barejli 83, Haldvani 85, Mirat 105, tutlanda ĉefurbo Delhio 152, Agra 199, Kanpur 299, subŝtata ĉefurbo Laknaŭo 308, Kolkata 1187, Mumbajo 1252 kilometrojn (aere) https://www.distancefromto.net/.

## Historio 
En 1600 princo *Murad* establis -on, tial komence Murad, nuntempe Morad aperis en la loknomo. Laŭ alia informo la urbo fondiĝis en 1625, kiel *Chaupla*. Tiam oni konstruis fortikaĵon. La britoj havis la urbon inter 1801-1947.

## Ekonomio 
 famas pri prilaborado de latuno, kiun oni eksportas al multe da landoj. Ankaŭ prilaborado de kotono gravas. Oni kultivas en la ĉirkaŭaĵo tritikojn, rizojn, sukerkanojn.

## Trafiko 
Al  kuras po 5 fervojaj linioj kaj vojoj.

## Vidindaĵoj 
* moskeo de 1631 kaj aliaj pluraj preĝejoj

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Urboj de Utar-Pradeŝo
Kategorio:Urboj de Barato
Kategorio:Metropoloj
Musofagedoj

[eta|dekstra|[Krestoturako*Corythaeola cristata*]]
**Musofagedoj**, bananomanĝuloj aŭ turakoj formas la birdan familion de *Musophagidae* kaj de tie *Musofagedoj* (laŭlitere "banano-manĝuloj"). Ili estas duon-zigodaktilaj - nome la kvara (ekstera) fingro povas ŝanĝi malantaŭen kaj antaŭen. La dua kaj tria fingroj, kiuj ĉiam antaŭas, estas kunigitaj en kelkaj specioj. Musofagedoj ofte havas elstarajn krestojn kaj longajn vostojn; ili elstaras pro specifaj kaj unikaj pigmentoj, kiuj havigas al ili brilajn verdajn kaj ruĝajn plumojn.

Tradicie tiu grupo estis lokigita kun la kukoloj en la ordo Kukoloformaj, sed la taksonomio Sibley-Ahlquist levas tiun grupon al plena ordo **Musofagoformaj**. Oni proponis, ke ili estu kunigitaj al Hoacino kaj aliaj vivantaj birdoj, sed tio estis poste pridisputata.

## Ekologio kaj kutimaro 
Musofagedoj estas mezgrandaj arbaraj birdoj endemiaj de subsahara Afriko, kie ili loĝas en arbaroj , ĝangaloj kaj savanoj. Ties flugmaniero estas milda, sed ili kuras rapide tra la arbara kanopeo. Ili manĝas ĉefe fruktojn kaj je malplia etendo foliojn, burĝonojn kaj florojn, foje prenante malgrandajn insektojn, helikojn kaj limakojn. Male al tio, kion la nomo povus sugesti, ili ĝenerale ne manĝas bananojn kaj ŝajne ili tute ne uzas la plantojn de la genro *Musa* kiel manĝo.

## Taksonoj 
* '*Familio *Musophagidae'''* Lesson 1828 [*Apopempsidae* Brodkorb, 1971b; *Veflintornithidae* Kašin, 1976] 

** Subfamilio *Corythaeolinae*
*** Genro *Corythaeola* Heine 1860
**** Krestoturako, *Corythaeola cristata* (Vieillot 1816) Heine 1860
** Subfamilio *Criniferinae*
*** Genro *Crinifer*
**** Okcidenta krinifero, *Crinifer piscator* (Boddaert 1783)
**** Bendovosta krinifero, *Crinifer zonurus* (Rüppell 1835)
**** Blankventra krinifero, *Crinifer leucogaster* (Rüppell 1842) Roberts 1926
**** Griza krinifero, *Crinifer concolor*
**** Maskokrinifero, *Crinifer personatus*
** Subfamilio *Musophaginae*, Musofagenoj
*** Genro *Gallirex*
**** Purpurkresta turako, *Gallirex porphyreolophus*
**** Ruvenzora turako, *Gallirex johnstoni*
*** Genro *Menelikornis*
**** Blankvanga turako, *Menelikornis leucotis* (Rüppell 1835)
**** Ruspolia turako, *Menelikornis ruspolii* (Salvadori 1896)
*** Genro *Tauraco*
**** Banermana turako, *Tauraco bannermani* (Bates 1923)
**** Blankakresta  turako, *Tauraco leucolophus* (Heuglin 1855)
**** Ruĝkresta turako, *Tauraco erythrolophus* (Vieillot 1819)
**** Gvinea turako, *Tauraco persa* (Linnaeus 1758)
**** Knysna turako, *Tauraco corythaix* (Wagler 1827)
**** Livingstona turako, *Tauraco livingstonii* (Gray 1864)
**** Fiŝera turako, *Tauraco fischeri* (Reichenow 1878)
**** Nigrabeka turako, *Tauraco schuettii* (Cabanis 1879)
**** Ŝaloŭa turako, *Tauraco schalowi* (Reichenow 1891)
**** Hartlauba turako, *Tauraco hartlaubi* (Fischer & Reichenow 1884)
**** Flavbeka turako, *Tauraco macrorhynchus* (Fraser 1839)
**** Viola turako, *Tauraco violaceus* (Isert 1788)
**** Rosa turako, *Tauraco rossae'' (Gould 1852)

## Notoj 
Kategorio:Musofagedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdofamilioj
Kresto (plumoj)

La **kresto** estas elstara karaktero montrata de kelkaj specioj de birdoj kaj dinosaŭroj en siaj kapoj.

Ĝenerale uzataj por memontraj celoj, krestoj povas esti fiksaj aŭ leveblaj, depende de la specio. Ekzemple, Kakatuedoj posedas krestojn kiujn povas esti levataj aŭ mallevataj laŭvole. Tiuj krestoj estas uzataj por komuniki kun samspecianoj, aŭ kiel formo de defendo por timigi alproksimiĝantajn individuojn de aliaj specioj, ĉar ili igas la birdojn ŝajni pli grandaj kiam la kresto estas subite kaj neatendite levata.

La kresto estas formata de duonplumoj mildaj kaj faldeblaj. Ĉe birdoj, tiuj duonplumoj estas komunaj en kapo, kolo, kaj supra dorso, kaj ili povas esti uzataj por memsekurigo kaj sentigo.

## Bildaro 

Image:Umbrella Cockatoo (Cacatua alba) -Free Flight Aviary -San Diego.jpg|Blanka kakatuo memmontranta
Image:Kiebitz 050424ausschnitt.jpg|Vanelo
Image:Victoria Crowned Pigeon Goura victoria Head 2200px.jpg|Viktoria kronokolombo
Image:Female Galah Outside Nest.jpg|Ino de Rozbrusta kakatuo memmontranta
File:Eudyptes chrysolophus4 (South Georgia).jpg|Ortufa pingveno

## Vidu ankaŭ 
* Eŭdipto
* Kresto

Kategorio:Plumoj
Kategorio:Kakatuedoj
Daktileco

En biologio, **Daktileco** estas la aranĝo de fingroj ĝenerale kaj de piedfingroj pli precize, kio gravas en klasado de kelkaj animalaj taksonoj, kiaj birdoj. Ĝi devenas el la greka vorto δακτυλος = "fingro" kaj de tie formiĝas la neologismo.

El tio sekvas la foje uzata finaĵo "-daktila". Tiele kelkaj animaloj povas esti unudaktilaj (ĉevaloj) aŭ kvindaktilaj (tetrapodoj), dum aliaj kaj ĉefe birdoj povas esti dudaktilaj (strutoj, unaŭoj), tridaktilaj (otisoj, rinoceroj) aŭ kvardaktilaj (multaj amfibioj kaj birdoj).

Aliaj diferencoj estas laŭ la orientiĝo de la piedfingroj ĉe birdoj, laŭ kio ili povas esti anisodaktilaj, sindaktilaj, zigodaktilaj, heterodaktilaj aŭ pamprodaktilaj.

Ĉe homoj povas okazi diversaj difektoj (ne nepre malsanaj) kiaj sindaktileco, poli- aŭ multidaktileco, oligodaktileco kaj ektrodaktileco.

Kategorio:Biologio
Kategorio:Fingroj
Protogono

Laŭ la helena mitologio, la **Protogonoj** aŭ **Protogenoj** (el la greka *Πρωτογονος* aŭ *Πρωτογενοι*, «unue naskitaj» aŭ «originaj») estis la originaj diaĵoj, la bazaj gedioj kiuj spruĉis dum la kreado de la mondo, kaj formis la bazan strukturon de la universo.

En la greka mitaro troviĝas diversaj kaj malsamaj teogonioj, en kiu ĉefrolas komunaj roluloj; tamen malfacilas redakti komunan liston de originaj diaĵoj, ĉar kaj ilia nombro, kaj iliaj atributoj sufiĉe varias laŭ la diversaj fontoj.

Kategorio:Bazaj dioj de la helena mitologio
Houston Person

**Houston Person** (* 10-an de novembro en Florence 1934, Suda Karolino) estas usona tenorsaksofonisto de moderna ĵazo.

## Vivo kaj verkado 
Houston Person alkreskis en Florence kaj studis ĉe la tiea Ŝtata Altlernejo, poste ĉe la konservatorio en Hartford, Konektikuto. Dum sia militservo en Germanujo li ludis en la bando de la usona aerarmeo i.a. kun Don Ellis, Eddie Harris, Cedar Walton kaj Leo Wright. Kvankam Person ankaŭ faris multajn sonregistraĵojn laŭ la ĝenroj malmolbopo kaj svingo, li ĉefe fariĝis konata pro siaj surdiskigoj laŭ la stilo de soŭlĵazo, je lia albumo "Blue Odyssey" el la jaro 1968 lin akompanis Cedar Walton, Pepper Adams kaj Curtis Fuller. Meze de la 1960-aj jaroj li ludis en la bando de Johnny "Hammond" Smith kaj en la akompanbando de kantistino Etta Jones; la kunlaboro kun ŝi estis daŭronta ĝis en la 19990-aj jaroj. Person verkis dumpase de sia kariero pli ol 75 albumojn je propra nomo por Prestige, Mercury, Savoy, Muse kaj poste por High Note Records. En 1999 li verkis duope kun Ron Carter la albumon "Something in Common" por diskeldonejo *Soul Note*. Krome li laboris kiel sondisko-produktisto kaj kunlaboris je surdiskigoj same kiel je koncertvojaĝoj de Lorez Alexandria, Ran Blake, Charles Brown, Charles Earland, Lena Horne, Joey DeFrancesco, Richard Holmes, Junior Mance, Lou Rawls, Horace Silver, Dakota Staton kaj Billy Butler.

Lia saksofonludo laŭ Richard Cook kaj Brian Morton memoras al Coleman Hawkins, stile al Gene Ammons.

## Distingoj 
Person ricevis en 1982 la *Ĵaz-Premion Eubie Blake*, en 2003 kune kun Etta Jones la *Ĵazan Premion* de la kalifornia KCSM-Radio. Lia albumo *Why Not* (1990) ricevis la premion *Sendependa Ĵaz-Registraĵo de la Jaro*. La albumo *My Buddy: Etta Jones Sings the Songs of Buddy Johnston* kaj *Etta Jones Sings Lady Day* produktitaj de li kandidatiĝis en 1999 kaj 2000 por la premio *Grammy*.

## Diskoj 
* *Trust in Me* (1967, Prestige) kun Cedar Walton, Alan Dawson, Bob Cranshaw, Paul Chambers
* *Blue Odyssey* (1968, Prestige) kun Curtis Fuller, Pepper Adams, Cedar Walton,
* *Goodness!* (1969, Prestige) kun Sonny Phillips (org), Billy Butler (g)
* *The Truth* (1970, Prestige)
* *The Big Horn* (1976, Muse)
* *Very Personal* (1980, Muse)
* *The Party* (1989, Muse)
* *Why Not!* (1990, Muse) kun Ron Carter,
* *Person-ified* (1996, High Note) kun Richard Wynands, Ray Drummond, Kenny Washington
* *My Romance* (1998, High Note) dto.
* *The Opening Round* (Savant, 1997) kun Joey DeFrancesco
* *Soft Lights* (High Note, 1998) kun R. Wynands, Russell Malone, Ray Drummond, Grady Tate
* *To Etta with Love* (High Note, 2004) kun Stan Hope, Paul Bollenback, Per-Ola Gadd
* *All Soul* (High Not, 2005) kun Stan Hope, Randy Jonston

## Eksteraj ligiloj 
* Detala portreto ĉe *jazzpolice.com* 
* Portreto ce *hardbop.tripod.com* 
* Intervjuo
* Ian Carr, Digby Fairweather, Brian Priestley: „Jazz: Rough Guide“, Stutgarto, Metzler 1999, 2-a eldono 2004 ISBN 347601892X (anglalingva eldono Rough Guides 2007, ISBN 1843532565).
* Richard Cook k Brian Morton: *The Penguin Guide to Jazz on CD*, 6-a eldono, Londono, Penguin, 2002 ISBN 0-14-017949-6.

Kategorio:Usonaj ĵaztenorsaksofonistoj
Todedoj

La **todoj** estas familio, *Todidae* kaj de tie **Todedoj**, de birdoj el Karibio en la ordo de Koracioformaj, kiu inkludas ankaŭ alcionojn, abelmanĝulojn kaj koraciojn. Tiu familio havas ununuran genron, nome ***Todus***. Estas malgrandaj preskaŭpaserinaj specioj de arbaroj de la Grandaj Antiloj: Puerto Rico, Jamajko, kaj Kubo (kaj apudaj insuloj) kiuj havas po unu specion, dum Hispaniolo havas du.

## Taksonomio kaj sistematiko 
La genron *Todus* enkondukis franca zoologo Mathurin Jacques Brisson en 1760. La unua priskribita specio estis Jamajka todo (*Todus todus*), kaj ĝuste ĝi iĝis la tipa specio. 

La vorto *Todus* en la latina estas ĝenerala vorto por malgranda birdo; ĝin mencias Romia dramisto Plautus kaj gramatikisto Sextus Pompeius Festus. 
Tiun ĉi nomon ekuzis por Jamajka todo irlanda kuracisto kaj naturalisto Patrick Browne en lia libro *The Civil and Natural History of Jamaica* publikigita en 1756, t.e. antaŭ la formala priskribo de la genro.

### Specioj
Nuntempe oni agnoskas 5 speciojn de todoj:

## Referencoj 
Kategorio:Koracioformaj
Stránske

**Stránske** (hungare *Alsóosztorány* [alŝOostorAnj], germane *Eckendorf in der Raas*) estas vilaĝo kaj municipo en Slovakio.

## Situo 
Stránske situas laŭ traira flankovojo. Žilina troviĝas je 11 km.

## Historio 
La unua mencio okazis pri la vilaĝo en 1368 en formo *"Stranska"*. En 1539 oni komputis tie 16 kamparanajn parcelojn, en 1543 15 kamparanajn familiojn, 6 servutulajn familioj kaj juĝiston. domojn kaj muelejon. En 1784 648 vilaĝanoj (97 familioj) loĝis en 85 domoj, en 1828 730 vilaĝanoj loĝis en 91 domoj. Ĝis 1899 la oficiala hungara loknomo estis *Sztránszka*, poste ĝi ricevis parte hungaran nomon pro la hungariga politiko. En 1910 laŭ la popolnombrado vivis en Alsóosztorány 380 homoj, (plejparte slovakoj). Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Hungara reĝlando, al Trencsén (reĝa departemento), al distrikto de Žilina, poste al Ĉeĥoslovaka respubliko, dum la 2-a mondmilito kaj ekde 1993 al Slovakio. En 2001 vivis en Stránske 697 homoj, (690 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika moderna preĝejo de 1995
* ruino de gotika preĝejo el la 14-a jarcento, ĝi kadukiĝis pro tertremo en 1858

Kategorio:Municipoj en distrikto Žilina
Brakipteraciedoj

La **brakipteraciedoj** aŭ **grundokoracioj** (science: **Brachypteraciidae**) estas malgranda familio de nemigrantaj preskaŭ-paserinaj birdoj de Madagaskaro. La familio estas parenco de la alcededoj, meropedoj kaj koraciedoj. Ili ĉefe similas la lasta grupo, kaj fojfoje oni konsideras ilin kiel subfamilio de la veraj koraciedoj. Tiu ĉi familio havas ses speciojn en kvar genroj.

## Priskribo 
Brakipteraciedoj havas la grandecon kiel korvo kaj kunmetaĵon samkiel la veraj koraciedoj. Ilia longeco diversas inter 25 kaj 49 centimetroj.

Kategorio:Koracioformaj
Kategorio:Birdoj de Madagaskaro
Acokanthera oppositifolia

La **buŝmana belveneno** (*Acokanthera oppositifolia*) estas plantospecio, kiu formas genron kun pliaj kvin specioj (inter ili *Acokanthera oblongifolia* kaj *Acokanthera schimperi*) en Arabio kaj la tropika orienta kaj suda Afriko. 

## Karakterizaĵo 
La buŝmana belveneno estas ĉiamverda arbusto aŭ malgranda, ĝis 5&nbsp;m alta arbo. La folioj estas eliptaj kaj brilverdaj kun abunda desegnaĵo. La de blankaj ĝis helrozaj floroj havas kvin florfoliojn, ili formas densan faskon kaj eligas dolĉan odoron. La karnecaj, prunosimilaj fruktoj estas ruĝe violaj. 

## Kreskejo 
*A. oppositifolia* kreskas ĉefe en meza Afriko kaj en partoj de orienta kaj suda Afriko. *A. oblongifolia* kaj *A. schimperi* kreskas ĉefe en Sud-Afriko.

## Efikaĵoj 
La planto entenas kemiaĵojn, kiuj efikeas kiel veneno je la koro. Pri la venena efiko respondecas la pluraj kardenolidoj kiel Acovenosid A, B kaj C same Acolongoflorodis A kaj Glucoavenocosid B.

## Apliko 
*A. oppositofolia* kaj la parencaj specioj estas uzataj en Afriko tradicie kiel sagovenenoj. *A. oppositifolia*, pli frue ankaŭ *A. ouabaio*, entenas strofantinon, efikaĵon de orientafrika sagoveneno. Por koncentri tiun venenon, oni bolkuiris la foliojn, radikojn kaj lignon de la planto kaj intermiksis ĝin kun eŭforbia latekso aŭ akacia gumo kaj ŝmiris ĝin sur la sagopinton. Se tiel preparita sago trafis homon, la vundiĝo kondukis al morto en 15–20 minutoj. La ligno de *A. oppositifolia * enhavas 1,1 % de la efikaĵo kardenolido, kiu estis uzata por plenumo de la Diaj juĝoj. 

En la tradicia medicino, la ekstraktaĵoj el la plantoj estas uzataj okaze de ventro kaj kapodoloro kaj eĉ por serpenta mordo. La pura strofantino estas uzebla ĉe akuta korhalto.

Krom tio, la plantovenenon uzas la longhara rato (granda ronĝulo) por ŝmiri per ĝi siajn fortajn harojn. To okazas per maĉado de la folioj kaj poste la besto ŝmiras la salikon sur la haron. Tio donas protekton kontrazŭ la atakantoj, sed la besto mem estas imuna kontraŭ la veneno.

Kategorio:Apocinacoj
Jack McVea

**Jack McVea** (5-an de novembro 1914 en Los-Anĝeleso kiel *John Vivian McVea*; 27-an de decembro 2000 samloke) estis usona ĵaz-muzikisto (baritonsaksofono, tenorsaksofono kaj klarneto) sur la kampoj svingo, bluso resp. ritmenbluso

## Vivo kaj kariero 
La patro de Jack McVea estis banĝoludisto Satchel McVea, banĝo estis ankaŭ la unua instrumento de Jack McVea; muzikisto el la bando de lia patro instruis al li saksofonludon. Li komencis sian karieron en lokaj bandoj en Los-Anĝeleso, ekzemple ĉe ''Dootsie Williams' Harlem Dukes'' kaj fariĝis poste kiel baritonsaksofonisto en 1940 membro de la orkestro de Lionel Hampton, en 1942 li kunlaboris je sonregistradoj de T-Bone Walker kun („Call It Stormy Monday (But Tuesday Is Just As Bad“). Aŭdebla McVea estis ankaŭ je „Slim's Jam“ de Slim Gaillard, kiu surdiskigis la titolon en 1945 kun Charlie Parker kaj Dizzy Gillespie.

McVea direktis en 1946 ankaŭ la studiobandon je surdiskigoj por diskeldonejo Black & White Records, kiam oni sonregistris „Open the Door, Richard“, kiu estis fariĝonta la plej konata titolo de McVea, krome li surdiskigis kun Wynonie Harris. Ekde 1944 li laboris kun propraj bandoj kaj kiel studiomuzikisto ĉe MGM, krome li ludis en 1944 je Jazz at the Philharmonic kun Illinois Jacquet, Shorty Sherock, Nat Cole kaj Les Paul. Ekde 1966 ĝis komence de la 1990-aj jaroj, kiam li eksiĝis, li ludis tradician ĵazon en la bando *The Royal Street Bachelors* en *New Orleans Square* de Disneyland.

## Fontoj 
* Richard Cook k Brian Morton: *The Penguin Guide to Jazz Recordings*, 8-a eldono, Londono, Penguin, 2006 ISBN 0-141-02327-9
* Leonard Feather & Ira Gitler, *The Biographical Encyclopedia of Jazz*. Oksfordo/Novjorko, 1999, ISBN 978-0-19-532000-8
* Arnold Shaw: Honkers and Shouters. Macmillan Publishing Company, Novjorko, 1978 ISBN 0-02-061740-2
* RJ Smith, „Richard Speaks! Chasing a Tune from the Chitlin Circuit to the Mormon Tabernacle“, p. 75–89 en Eric Weisbard, eld., *This is Pop*, Harvard University Press, 2004. ISBN 0-674-01321-2 (cloth), ISBN 0-674-01344-1

## Eksteraj ligiloj 
* Thedeadrockstarsclub.com
* Nekrologo en The Independent

Kategorio:Ritmenblusaj saksofonistoj
Kategorio:Usonaj ĵazsaksofonistoj
Kategorio:Usonaj ĵazklarnetistoj
Kategorio:Usonaj ĵazmuzikistoj
Leptosomatedoj

alternative=Leptosomus-discolor--Weltvogelpark Walsrode2008.jpg|eta|Leptosomus-discolor--Weltvogelpark Walsrode2008
La **Leptosomo**, *Leptosomus discolor*, estas la ununura birdo de la familio *Leptosomatidae* kaj de tie **Leptosomatedoj**, kiuj estas kutime konsiderataj ene de la ordo de Koracioformaj, kiuj inkludas ankaŭ alcionojn, abelmanĝulojn kaj koraciojn. Tamen la pozicio de tiu familio ne estas tre klara. Morfologiaj rimarkoj povus sugesti lokigon ene aŭ ĉe Falkoformaj. En la sufiĉe kompleta studo pere de DNA fare de Hackett *et al.* tiu estas unu el nur du birdoj – krom la Hoacino – kies pozicio ne estas klara, kvankam ĝi ŝajne estas je la radiko de grupo kiu enhavas la Trogonoformaj, Buceredoj, Pegoformaj kaj Koracioformaj.

## Notoj 
Kategorio:Birdoj
3256 Daguerre

'*3256 *Daguerre''''' estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usonaj astronomoj Brian A. Skiff kaj Norman G. Thomas elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell apud Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la franca pentristo kaj inventisto Louis Daguerre (1787–1851), eltrovinto de la dagerotipio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Brian A. Skiff
Kategorio:Malkovrita de Norman G. Thomas
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1980
Fenikuledoj

alternative=Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29563612553).jpg|eta|Green Wood Hoopoe, Phoeniculus purpureus, at Mapungubwe National Park, Limpopo, South Africa (29563612553)
La **Fenikuledoj** aŭ **cimitarbekuloj** estas malgranda familio en Afriko, *Phoeniculidae*, de preskaŭpaserinaj birdoj. Ili loĝas sude de la Sahara Dezerto kaj ne estas migrantaj. Kvankam tiu familio estas nune limigita al subsahara Afriko, restaĵoj de fosilioj montris, ke tiu familio iam havis pli grandan distribuadon. Fosilioj atribuitaj al tiu familio troviĝis en rokoj el la Mioceno en Germanio.

La **Fenikuledoj** rilatas al la alcionoj, la koracioj, kaj la upupo, formante kladon kun tiu lasta laŭ Hackett *et al.* (2008). La proksiman rilaton inter la Upupo kaj la Fenikuledoj subtenas la kunhavata kaj unika naturo de ties piedingoj. Ili ĉefe similas al la veraj upupoj pro ties longaj subenkurbaj bekoj kaj mallongaj rondoformaj flugiloj. Laŭ genetikaj studoj, la du genroj *Phoeniculus* (aŭ veraj fenikuloj) kaj *Rhinopomastus*, ŝajne diverĝis antaŭ ĉirkaŭ 10 milionoj da jaroj, kaj tiele kelkaj sistematikistoj traktas ilin kiel separataj subfamilioj aŭ eĉ separataj familioj.

## Notoj 
Kategorio:Koracioformaj
Momotedoj

alternative=Broad-billed Motmot 2.jpg|eta|Broad-billed Motmot 2
alternative=Momotidae dist.png|eta|Momotidae dist
La **momotoj**, *Momotidae* aŭ de tie **Momotedoj** estas familio de birdoj en la preskaŭpaserina ordo de Koracioformaj, kiu inkludas ankaŭ alcionojn, abelmanĝulojn kaj koraciojn. Ĉiuj nunaj taksonoj de momotoj estas limigitaj al arbaroj aŭ ĝangaloj de Neotropikoj, kaj la plej granda specidiverseco estas en Mezameriko. Ili havas kolorplenajn plumarojn kaj relative fortikan bekon. Ĉiuj escepte la Toda momoto havas relative longajn vostojn kiuj en kelkaj specioj havas distingajn rakedecajn pintojn.

## Bildaro 

 Tody Motmot 2495428627.jpg
 Blue-Crowned Motmot (5295741136).jpg
 Russet-crowned Mot-mot - Mexico S4E8487.jpg
 Baryphthengus martii -Panama-8.jpg

Kategorio:Koracioformaj
Financial Times

dekstra|border|250px|titolpaĝo de la eldono de la 19-a de novembro 2010
***Financial Times*** (***FT***) estas internacia gazeto, kiu fokusiĝas pri ekonomiaj, unuavice financaj kaj komercaj temoj. La gazeto aperas ĉiutage matene, estas publikigata en Londono kaj presita en 24 urboj tutmonde. Origine ĝi aperas anglalingve, sed intertempe ankaŭ aldoniĝis eldonoj en la germana kaj ĉina lingvoj. Ĝia precipa rivalo estas la gazeto *Wall Street Journal* publikigata en Nov-Jorko. Laŭ la stato de decembro 2010, ĉiutage presiĝas iom pli ol 380 000 ekzempleroj. Kune kun la gazeta retejo *FT.com*, la eldonaĵo havas proksimume 2,1 milionojn da legantoj ĉiutage. La retejo *FT.com* laŭ la stato de inter oktobro 2010 kaj januaro 2011 havis 3,4&nbsp;milionoj da senkoste registritajn uzantojn kaj 224&nbsp;000 abonantojn de la cifereca gazeta eldono, aldone al 605&nbsp;400 koste registritaj uzantoj. La ĉinlingva eldono havas pli ol 1,5 milionoj da rete senkoste registritaj uzantoj.

Fondita en 1888 fare de *James Sheridan* kaj *Horatio Bottomley*, la *Financial Times* komence konkurencis kun kvar aliaj prifinancaj anglalingvaj gazetoj. En 1945 ĝi absorbis unu el tiuj kvar konkurantoj, la gazeton *Financial News*, kiu ekzistis ekde 1884. Aparta fokuso de la gazeto *Financal Times*, krom la internaciaj komercaj kaj financaj novaĵoj, estas tiuj pri la ekonomio de Britio. La eldonaĵo estas la sola kiu provizas plenajn ĉiutagajn informojn pri la Londona Borso. De aliaj gazetoj la eldonaĵo aspekte diferenciĝas interalie per sia nekutima, helrozkolora papero.

## Eksteraj ligiloj 
* 15px retejo de la anglalingva eldono
* 15px retejo de la germanlingva eldono
* 15px retejo de la ĉinlingva eldono

## Notoj 
Kategorio:Britaj gazetoj
Kategorio:Internaciaj gazetoj
Kategorio:Anglalingvaj gazetoj
Kategorio:Germanlingvaj gazetoj
Kategorio:Ĉinlingvaj gazetoj
3257 Hanzlík

'*3257 *Hanzlík''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la ĉeĥa astronomo Antonín Mrkos elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice.

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la ĉeha meteologo kaj klimato-sciencisto Stanislav Hanzlík (1878–1956) en ties honoro.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť
Kategorio:Malkovrita de Antonín Mrkos
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1982
Korczak Ziółkowski

**Korczak ZIÓŁKOWSKI** [KORĉak ZJUŬkovski] (naskiĝis la 6-an de septembro 1908 en Bostono, mortis la 20-an de oktobro 1982 en Crazy Horse, Suda Dakoto) estis usona skulptisto poldevena.

Orfigita en la aĝo de du jaroj estis edukito en kelkaj infandomoj. Kvankam li neniam finis artisman lernejon, de la plej junaj jaroj montris grandan skulptartan talenton. Post fino de teknikumo eklaboris kiel ŝipa ĉarpentisto en ŝipfarejo, kie post laborhoroj komencis ankaŭ skulpti lignon, kio donis al li rekonon de kreinto de artismaj mebloj. Lia unua skulptaĵo en marmoro estis busto de financanta lin bostona juĝisto Frederick P. Cabot.

En 1932 translokiĝis al Hartford en la subŝtato Konektikuto, kie komencis profesie skulpti. Jam baldaŭ vendis siajn verkojn en Bostono, Nov-Jorko kaj en teritorio de Nov-Anglio. En 1939 skulptisto Gutzon Borglum proponis al li postenon de asistanto dum kreado de monumenta verko - Kapoj de Prezidentoj en la deklivo de la Monto Rushmore en la Nigra Montaro de Suda Dakoto. La saman jaron lia marmora busto de Ignacy Jan Paderewski gajnis la unuan premion en Internacia ekspozicio en Nov-Jorko.

Dum laborado en la Monto Rushmore venis al li kelkaj estroj de la gento Siuoj kun la demando, ĉu li ne povus krei monumenton omaĝe al indianoj. La estro Henry Standing Bear skribis la li: *Ni, estroj, volus, ke la blanka homo eksciu, ke la ruĝa homo ankaŭ havas siajn heroojn*.

Ziółkowski tuj alpaŝis ekplani monumenton al Freneza Ĉevalo.

Kategorio:Usonaj skulptistoj
Zoltán Kemény

**KEMÉNY Zoltán** (pro. keme:nj) hungara-svisa pentristo, skulptisto naskita en Banica la 21-an de marto 1907 kaj mortinta en Zuriko la 14-an de junio 1965.

## Premio 
* 1964: Internacia Grandpremio en Skulptaĵbienalo 32-a de Venecio.

## Biografio 
Zoltán Kemény studis meblodizajnon kaj internan konstruadarton inter 1923-1927 en la Industriarta Lernejo de Budapeŝto ĉe Gyula Kaesz, pentradon inter 1927-1930 en la Hungara Belarta Altlernejo de Budapeŝto ĉe János Vaszary. En 1930 li loksidiĝis en Parizo. En jaroj 1940-1942 li laboris en Marseille, fine li loksidiĝis en 1942 en Zuriko, kie li estis moddizajnisto kaj li redaktis la revuon *Annabelle* ĝis 1960. Post 13 jara paŭzo li rekomencis pentradi. La artisto mem dividis sian arton je tri periodoj: "Pentraĵoj" 1943-1946; "Reliefkolaĝoj" 1947-1953; "Metalreliefoj" 1953-1965. En 1984 la edzino de artisto donacis al Belarta Muzeo de Budapeŝto 400 artverkojn el heredaĵo de la artisto.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Kategorio:Hungaraj skulptistoj
Kemeny, Z.
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Svisaj artistoj