Prezidantaj balotoj en Francio

En Francio, la **prezidanta baloto ** decidas pri la persono, kiu estos elektita prezidanto de la Respubliko por kvinjara mandato. La unua franca prezidanto estis Louis-Napoléon Bonaparte en 1848, kiu estis ankaŭ la plej juna (40-jara) ĝis la elekto de Emmanuel Macron en 2017 kiu prezidantiĝis aĝante 39 jarojn..

En la kvina Respubliko, kaj ĝis la konstitucia leĝo de la 23-a de julio 2008, ne estis limo pri la nombro de mandatoj por prezidanto de la Respubliko. Nun, laŭ artikolo 6 de la Konstitucio, la mandato de prezidanto povas esti nur unufoje renovigita.

La du sekvaj balotvicoj de la prezidanta baloto okazis la 22-an de aprilo kaj la 6-an de majo 2012.

La du lastaj balotvicoj de la lasta prezidanta baloto okazis la 23-an de aprilo kaj la 7-an de majo 2017.

## Karakterizoj 
### Balotaj kondiĉoj 
La balotprocezo de la prezidanta baloto estas difinita per la artikoloj 6, 7 kaj 58 de la franca konstitucio.

Ekde la referendumo de 1962, la prezidanta baloto okazas laŭ rekta ununoma universala balotsistemo. Se kandidato atingas absolutan plimulton de la esprimitaj voĉoj (la duono de tiuj voĉoj plus unu) en la unua balotvico, ĝi estas elektita. Alikaze, dua balotvico okazas du semajnojn poste por elekti inter la du kandidatoj, kiuj estis la unuaj en la unua vico. Tiam, la kandidato kiu havas simplan plimulton estas elektita.

En la historio, dua balotvico ĉiam necesis, neniu kandidato superis 50 % de la esprimitaj voĉoj en la unua vico (Charles de Gaulle atingis 44,6 % okaze de la baloto de 1965, kio estas la maksimumo neniam atingita ĝis nun).

La rezultoj de la baloto estas proklamitaj de la Konstitucia Konsilio, kiu ankaŭ respondecas pri la reguleco de la baloto.

### Balotantoj 
eta|dekstra|Fronto de balotkarto de 2007

La prezidanta baloto estas malfermita al ĉiuj balotantaj de naciaj balotoj, tio estas al ĉiu civitano :

* 18-jara aŭ pli en la balottago ;
* kun franca nacieco ;
* kun plenaj politikaj kaj civilaj rajtoj ;
* enskribita sur la balotlistoj.

### Kontrolo de elektebleco 
La Konstitucia Konsilio kaj la Nacia Komisiono pri Kampanjaj Kontoj kaj Politikaj Financadoj kontrolas la baloton : ricevo de kandidatiĝoj, publikigo de la listo de kandidatoj en la Oficiala Gazeto, supervido de la reguleco de la baloto, proklamo de la rezultoj.

### Kandidatoj 
Por kandidatiĝi kiel prezidanto de la Respubliko necesas :
* ne esti senigita je siaj civitaj rajtoj pri elektebleco ;
* esti almenaŭ 18-jara (ĝis en 2011, la limo estis 23-jara)
* esti enskribita sur iu balotantlisto ;
* esti ricevinta almenaŭ 500 « patronadojn » de elektitoj (urbestroj) sur la du 2/3 de la teritorio* (vidi sekvantan sekcion)* ;
* esti deklarinta sian havaĵaron ;
* posedi bankan konton por sia kampanjo ;
* posedi francan naciecon.
Notinde : la prezidanto, kiu ĵus finis du sinsekvajn mandatojn ne rajtas rekandidatiĝi.

## Oficiala balota kampanjo 
### Financado 
En Francio, financado de la politika vivo estas regulita.

La regularo estas duparta : tiu pri enspezoj kaj elspezoj de la politikaj partioj kaj tiu pri enspezoj kaj elspezoj de la balotaj kampanjoj.

Administra aŭtoritato, la Nacia Komisiono pri Kampanjaj Kontoj kaj Politikaj Financadoj (CNCCFP), kies membroj estas nomumitaj por kvin jaroj (renovigeblaj) per dekreto de la ĉefministro, estas la ĉefa rolanto por obeigi tiun regularon.

La detaloj de la regularo pri la prezidanta kampanjo de 2007 estas arigitaj en .

La subvencioj de la ŝtato ludas gravan rolon en la kampanjo.

Tiel, oni konsideras ke la granda nombro de « etaj kandidatoj » estas precipe pro la ekzisto de ŝtata subvencio. Kiom estas la nombro de ricevitaj voĉoj, la « defaŭlta repago » estas fiksita de la ŝtato al minimume 20-ono de la maksimumaj balotaj elspezoj permesitaj en la unua balotvico, , tio estas repago alta je .

La limo de 5 % de la exprimitaj voĉoj estas tre grava : ĝi altigas la financadon de la ŝtato al 50 % de la maksimumaj elspezoj, kio estas .

Fine, la kampanjoj povas esti financitaj nur per kontribuoj de fizikaj personoj (limigitaj al po  por persono) kaj de politikaj partioj ; kio plifortigas la rolon de partioj.

## Historio 
### 5-a Respubliko 
La 1-a prezidanta baloto en la 5-a Respubliko estis laŭ nerekta balotsistemo sed la sekvantaj estis laŭ rekta universala balotsistemo.

En 1958, la unua prezidanto estis elektita per  grandaj elektantoj (parlamentanoj, departementaj konsilianoj kaj reprezentantoj de la municipaj konsilioj). Tiu sistemo esti modifita en 1962 per referendumo por rekta universala balotsistemo postulanta absolutan plimulton de la esprimitaj voĉoj.

La origina daŭro de la mandato estis sepjara kaj ĝi estis reduktita en 2000 al kvinjara per la referendumo pri la kvinjara prezidanta mandato.

### Tendencoj de la balotoj en la unua vico 
Tendencoj de la balotoj en la unua vico (la komunisma tendenco ne estas videbla en la du kazoj kiam PCF estis en maldekstra koalicio).
820ra|maldekstra

### Evoluo de sindeteno 
Evoluo de sindeteno en la du balotvicoj de la prezidantaj balotoj ekde 1965

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.75)
  id:darkgrey  value:gray(0.5)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.5,0.6,1)

ImageSize = width:700 height:380
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:37
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:0
  bar:1965 text:1965-I
  bar:19652 text:1965-II
  bar:1969 text:1969-I
  bar:19692 text:1969-II
  bar:1974 text:1974-I
  bar:19742 text:1974-II
  bar:1981 text:1981-I
  bar:19812 text:1981-II
  bar:1988 text:1988-I
  bar:19882 text:1988-II
  bar:1995 text:1995-I
  bar:19952 text:1995-II
  bar:2002 text:2002-I
  bar:20022 text:2002-II
  bar:2007 text:2007-I
  bar:20072 text:2007-II
  bar:2012 text:2012-I
  bar:20122 text:2012-II

PlotData=
  color:barra width:25 align:left

  bar:0
  bar:1965 from:0 till: 15.2 color:lightgrey
  bar:19652 from:0 till: 15.7
  bar:1969 from:0 till: 22.4 color:lightgrey
  bar:19692 from:0 till: 31.1
  bar:1974 from:0 till: 15.8 color:lightgrey
  bar:19742 from:0 till: 12.7
  bar:1981 from:0 till: 18.9 color:lightgrey
  bar:19812 from:0 till: 14.1
  bar:1988 from:0 till: 18.6 color:lightgrey
  bar:19882 from:0 till: 15.9
  bar:1995 from:0 till: 21.6 color:lightgrey
  bar:19952 from:0 till: 20.3
  bar:2002 from:0 till: 28.4 color:lightgrey
  bar:20022 from:0 till: 20.3
  bar:2007 from:0 till: 16.20 color:lightgrey
  bar:20072 from:0 till: 16.0
  bar:2012 from:0 till: 20.53 color:lightgrey
  bar:20122 from:0 till: 19.7

PlotData=

  bar:0
  bar:1965 at: 16.2 fontsize:S text: 15.2 shift:(-10)
  bar:19652 at: 16.7 fontsize:S text: 15.7 shift:(-10)
  bar:1969 at: 23.4 fontsize:S text: 22.4 shift:(-10)
  bar:19692 at: 32.1 fontsize:S text: 31.1 shift:(-10)
  bar:1974 at: 16.8 fontsize:S text: 15.8 shift:(-10)
  bar:19742 at: 13.7 fontsize:S text: 12.7 shift:(-10)
  bar:1981 at: 19.9 fontsize:S text: 18.9 shift:(-10)
  bar:19812 at: 15.1 fontsize:S text: 14.1 shift:(-10)
  bar:1988 at: 19.6 fontsize:S text: 18.6 shift:(-10)
  bar:19882 at: 16.9 fontsize:S text: 15.9 shift:(-10)
  bar:1995 at: 22.6 fontsize:S text: 21.6 shift:(-10)
  bar:19952 at: 21.3 fontsize:S text: 20.3 shift:(-10)
  bar:2002 at: 29.4 fontsize:S text: 28.4 shift:(-10)
  bar:20022 at: 21.3 fontsize:S text: 20.3 shift:(-10)
  bar:2007 at: 17.2 fontsize:S text: 16.2 shift:(-10)
  bar:20072 at: 17.0 fontsize:S text: 16 shift:(-5)
  bar:2012 at: 21.5 fontsize:S text: 20.5 shift:(-10)
  bar:20122 at: 20.5 fontsize:S text: 19.7 shift:(-10)
TextData=
  fontsize:S pos:(170,20)
  text:Evoluo (en %) de sindetenoj en la unua balotvico (grize) kaj en la dua (blue)

### Dua balotvico de la prezidanta baloto ekde 1965 
## Notoj kaj referencoj 
### Vidu ankaŭ 
* Prezidanto de la Respubliko (Francio)

### Eksteraj ligiloj 
* Dokumentoj de la Konstitucia Konsilio pri prezidantaj balotoj : 2002, 2007 kaj 2012.
* La prezidantaj balotoj en la 5-a Respubliko, *La Documentation française*.


Kategorio:Kvina Respubliko de Francio