Núria Espert

**Núria ESPERT Romero** (L'Hospitalet de Llobregat, Barcelono, 11-a de junio 1935) estas hispana aktorino kaj reĝisorino de teatro, kino kaj opero, unu el la plej agnoskitaj kaj premiitaj en sia lando. Ŝi ricevis multegajn premiojn kaj eĉ du honorajn doktorigojn.

## Biografio
Ŝi ekkarieris kiel aktorino en la 1950-aj jaroj per klasikaĵoj kaj kelkaj en kataluna lingvo. Ŝia granda sukceso venis en 1954 kiam ŝi ludis Medea en la Teatre Grec en Barcelono, kaj de tiam ŝi iĝis profesia aktorino. Dum la sekvaj jaroj, kiel membro de la Kompanio Lope de Vega reĝisorita de José Tamayo, ŝi establis sin kiel unu el la ĉefaj figuroj sur la kataluna kaj hispana scenejoj. Ŝi atingis grandan sukceson en teatraĵoj kiel *El caballero de Olmedo* (1954) de Lope de Vega; *La muralla* (1955) de Joaquín Calvo Sotelo; *Julio Cezaro* (1955) de William Shakespeare; *Las brujas de Salem* (1957) de Arthur Miller; kaj *Don Juan Tenorio* (1958) de José Zorrilla.

Dum la 1960-aj jaroj, ŝia reputacio kiel teatra aktorino firmiĝis tra Hispanio kaj ŝi atingis multajn sukcesojn per teatraĵoj kiel *La servistinoj* (1969), de Jean Genet. Ŝi ankaŭ prezentis verkojn de aŭtoroj kiel Bertolt Brecht, Jean Paul Sartre kaj Alejandro Casona. Tamen, ŝia sukceso venis per ŝia produktado de *Yerma* de Federico García Lorca, kiu premieris ĉe la Teatro de la Comedia en Madrido la 30-an de novembro 1971, kaj per kiu ŝi superis 2 000 prezentadojn. Ŝi turneis kun ĝi dum kvar jaroj, portante ĝin al landoj kiel Usono, Sovetunio kaj Argentino. Dum la 1970-aj jaroj, ŝi kombinis prezentadojn en Hispanio kun internaciaj turneoj. Tiel, en 1977, ŝi prezentis *Divinas palabras* de Valle-Inclán, unue en Madrido kaj poste en Londono.

Jam en la 1980-aj jaroj, ŝi intensigis sian agadon preter la limoj de Hispanio kaj entreprenis plurajn internaciajn turneojn per verkoj antaŭe prezentitaj en Hispanio. Por citi nur kelkajn ekzemplojn, inter 1981 kaj 1983, ŝi prezentis *Doña Rosita la soltera* de Federico García Lorca en Milano, Jerusalemo, Moskvo, Kiŝinevo, Meksikurbo kaj Edinburgo kaj *La tempesto* en Beogrado. Dum la dua duono de la 1980-aj jaroj, ŝi provizore forlasis aktoradon por dediĉi sin al sceneja reĝisorado. En 1986, ŝi atingis grandan sukceson en Londono reĝisorante Glenda Jackson en *La Domo de Bernarda Alba* de Federico García Lorca. En 1987, ŝi faris sian operan debuton per *Madama Butterfly* de Puccini ĉe Covent Garden en Londono. Baldaŭ poste, ŝi revenis al la sama scenejo per operoj kiel Rigoletto (1988) kaj La Traviata (1990) de Verdi kaj *Carmen* (1991) de Bizet.

Ŝi pluigis sian karieron per aktorado, reĝisorado kaj eĉ poemdeklamado. Entute ŝi ludis en pli ol okdek teatraĵoj, en ses televidaj teatraĵoj, reĝisoris naŭ operojn, kaj partoprenis en dek diskoj.

En 2023 ŝi prezentis la teatraĵon de Alejandro Palomas "La isla del aire", kiu premieris ĉe la Teatro Romea en Barcelono kaj per kiu ŝi faris finan turneon tra Hispanio kiel sian definitivan adiaŭon al la scenejo.

## Filmoj
* 1954: Once pares de botas
* 1956: Escuela de periodismo
* 1958: La Tirana
* 1961: A las cinco de la tarde
* 1965: María Rosa
* 1967: Biotaxia
* 1970: El certificado
* 1970: Laia
* 1971: Viva la muerte
* 1976: La ciudad quemada
* 1996: Actrices
* 2007: Barcelona (un mapa)

## Bibliografio 
* Espert, Núria; Ordoñez, Marcos (2002). De Aire y Fuego: Memorias. Aguilar. ISBN 9788403092952.
* Fusi Aizpurua, Juan Pablo (1999). Un siglo de España: la cultura. Marcial Pons Historia. ISBN 9788495379016.
* Gómez García, Manuel (1998). Diccionario Akal de Teatro. Akal. ISBN 9788446008279.
* Torres Monreal, Francisco (2001). El teatro y lo sagrado: de M. Gherlderode a R. Arrabal. Editum. ISBN 9788483712252.
* Arias de Cossío, Ana María (2015). Arte y reto en la escena: la obra de Nuria Espert. Ediciones Cumbres. ISBN 978-84-943713-6-3.

## Eksteraj ligiloj 
* en imdb
* Núria Espert en La 2 (TVE) *Imprescindibles*.
* Intervjuo al Espert en *El Faro de Alejandría*

Kategorio:Katalunoj
Kategorio:Hispanaj aktoroj