open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Transneptuna objekto

[eta|350ra|Skemo de la distribuo de la transneptunoj: Sundistanco – orbita [inklinacio]]
**Transneptuna objekto (TNO)** aŭ **transneptuno** estas ĉiela korpo, kiu orbitas la Sunon ekstere de la neptuna orbito. La plej multajn transneptunajn objektojn oni supozas en la kujpera zono, tiel foje la esprimo "kujperzona objekto" uziĝas egalsence.

Nuntempe kelkaj centoj da transneptunoj estas konataj, sed jam kun diametro de pli ol 100 km oni supozas dekmilojn da objektoj.

## Proprecoj 
La konataj transneptunaj objektoj similas laŭ sia konsisto kometojn. Fakte multaj kometoj verŝajne venas el la Kujpera zono kaj ne el la Oorta nubo – laŭ orbitaj mezuradoj en la 1970oj.

La transneptunoj diferencas de la asteroidoj en la asteroida zono ĉefe per:
* ilia sundistancaj kaj ofte tre streĉitaj orbitoj,
* ilia karbsimila malhela koloro (albedo nur ĉirkaŭ 0,04) kaj
* verŝajne konsisto el pli da glacio ol la asteroidoj

## Tipoj 
La ege plej multaj transneptunaj objektoj orbitas la sunon per distancoj de 30–50 AU en la kujpera zono, la tiel-nomataj kujperzonaj objektoj (, *KBOs*). Oni diferencas la sekvontan grupigojn:

### Resonancaj kujperzonaj objektoj 
Triono de la kujperzonanoj orbitas kun resonanco je la planedo Neptuno, en la bildo ruĝaj. Tiuj estas, ekzemple, la plutonenoj, kies alte discentraj orbitoj havas 3:2-resonancon je Neptuno. La plej hela de tiuj objektoj estas la preskaŭplanedo Plutono. Pli ekstere estas la *Twotino*-oj kun 2:1-resonanco. Ekzistas ankaŭ objektoj kun aliaj resonancoj, ekzemple 5:2 kaj 3:1.

### Klasikaj kujperzonaj objektoj 
La alia ĉefa klaso estas la klasikaj kujperzonanoj (), aŭ kubevanoj – en la bildo bluaj – kiu enhavas ĉirkaŭ du trionojn de la konataj kujperzonaj objektoj. Ili havas preskaŭ ciklajn orbitojn kun radiusoj de 42–50 AU kaj inklinacioj ĝis 30°. Tiun grupon membras la 1000-km-objektoj Kvavaro kaj Varuno.

### Dispersa disko 
Dispersaj kujperzonaj objektoj (angle ankaŭ *scattered disk objects*, *SDOs*) – en la bildo grizaj – orbitas kun altegaj discentrecoj, kun perihelioj ĉirkaŭ 35 AU kaj afelioj ĝis 1000 AU. Ĝis nun malmultaj da tiuj objektoj estas konataj.
Jerome Isaac Friedman

**Jerome Isaac FRIEDMAN** (28-a de marto 1930) estas usona fizikisto. Liaj patroj estis migrintaj al Usono el Rusio. Li naskiĝis en Ĉikago kaj elstaris pri artoj, dum sia kresko. Li interesiĝis pri fiziko post lego libron pri relativeco de Albert Einstein, kaj pro tio li ekstudis fizikon en la Universitato de Ĉikago. Tie li laboris kun Enrico Fermi, kaj fariĝis Doktoro de Filozofio en 1956.

Li kuntrovis eksperimente evidentaĵojn de la ekzisto de kvarkoj. Li gajnis la Nobel-premion pri fiziko en 1990.

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Eksperimentaj fizikistoj
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Usonaj ateistoj
Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Santiago Gamboa

**Santiago Gamboa** estas kolombia verkisto naskiĝinta en Bogoto, 1965. Tie li studis beletron, kaj poste translokiĝis al Hispanio, kie li studis hispanlingvan filologion. En 1990, li translokiĝis al Parizo, kie li studis kuban literaturon. Nuntempe li loĝas en Romo. Lia plej sukcesa romano estas *Perder es cuestión de método* (1997). Li ankaŭ estas frato de la arkitekto kai historiisto Pablo Gamboa

Kategorio:Kolombiaj verkistoj
Kategorio:Hispanlingvaj verkistoj
Lennart Meri

[eta|Lennart Meri en [1988]]
**Lennart Georg MERI** (28-a de marto 1929 - 14-a de marto 2006) estis estona naciisma verkisto, filmreĝisoro kaj politikisto. Li funkciis kiel la dua prezidanto de Estonio, kaj la unua post ĝia renoviĝinta sendependeco de 1992 ĝis 2001. Meri estis gvidanto de la estonia sendependiga movado.

Kategorio:Estonaj verkistoj
Kategorio:Estonaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Estonio
Dobříš

**Dobříš** estas urbo en Ĉeĥio en la meza Bohemio sudokcidente de Prago sub la montetaro Brdy. Ĝi havas  ().

## Loĝantaro 
## Membrigo de urbo 
La urbo konsistas el du lokaj partoj situantaj sur katastraj teritorioj *Dobříš*, krom urbo Dobříš tio estas ankaŭ vilaĝo Trnová, sub kiu enfalas kelkaj solejoj en arbaroj. Ĝis la jaro 1950 konsisto de la urbo estis Voznice kaj Chouzavá, fine de la 1980-aj jaroj por mallonga tempo estis al la urbo alligita Rybníky.

## Memorindaĵoj
La ĉefa vidindaĵo estas rokoka kastelo Dobříš.

## Pluaj fotoj

Dobříš square (10).jpg|Placo en Dobříš
2006-07 dobris rz.jpg|Estinta gantfabriko en Dobříš


Kategorio:Municipoj en distrikto Příbram
Kategorio:Urboj en distrikto Příbram
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Brda montetaro
Kaskinen

**Kaskinen**, en la sveda *Kaskö*, estas urbo en la provinco Ostrobotnio de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi ankaŭ estis parto de la gubernio Okcidenta Finnlando. Kun nur 1500 loĝantoj Kaskinen estas la plej malgranda urbo en Finnlando. Kaskinen estas dulingva urbo, el la loĝantoj 67% parolas la finnan kaj 30% la svedan. Kaskinen estas unu el du finnlandaj urboj, kies limoj estas tute akve – la alia estas Pargas.

## Geografio 
eta|maldekstra|220px|
140px|eta|
Kaskinen situas ĉe Botnia golfo sur insulo, kiu havas du pontojn al la kontinento. Laŭ la stato de  en la insulo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La insula teritorio havas komunan limon kun Närpes, pro la du indikitaj pontoj. La urbo estas natura haveno kaj ĝi estas ligita per fervojo al Seinäjoki. En la 1980-aj jaroj la urbo havis konekton per ŝipo al Svedio al urbo Gävle.

## Historio 
La sveda reĝo Gustavo la 3-a fondis la urbon en jaro 1785, sed ĝi estis loke grava haveno jam antaŭ tio. Ĝis la 19-a jarcento fiŝkaptado kaj komerco estis la plej gravaj okupoj de la urbanoj, sed dum la 20-a jarcento al la urbo estis konstruita fervojo kaj pli granda porto, segejoj, alia industrio kaj fiŝfabriko. Oni kredis, ke Kaskinen iĝus granda urbo, sed tio ne realis.

En la 1970-aj jaroj kompanio Metsä-Botnia fondis celulozan fabrikon en la urbo kaj la urbo kreskis per novaj finnlingvaj loĝantoj kaj la iam plene svedlingva urbo ekhavis finnlingvan plimulton.

Evoluo de la loĝantaro

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de urbo Kaskinen (en la finna, sveda kaj angla lingvoj)

Kategorio:Komunumoj de Ostrobotnio
Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Okcidenta Finnlando
Kategorio:Urboj de Finnlando
Sanktejo Isonokami

eta|*Haiden* de Sanktejo Isonomaki
La **Sanktejo Isonokami** (石上神宮 [Isonokami-ĝingū]) estas ŝintoa sanktejo en la urbo Tenri de Gubernio Nara. Origine konstruktada 7 de Sujin Tennō (Gregoria kalendaro, 4) — sanktejo de la Mononobe, kampanio de armilistoj kaj batalantoj kiuj, laŭ ŝintoo, malsupreniris al la Tero antaŭ la prauloj de la Imperia familio, ĝi ankaŭ servis kiel arsenalon.

Diaĵoj estas spirita glavo kien Impero Ĝimmu estis donanta per Amaterasu kaj glavo de Susanoo.

## Notoj 
## Ekstera ligilo 
* Sito de Sanktejo Isonokami  (Japana lingvo)

Kategorio:Ŝintoaj sanktejoj
Manifesto por sendependa revolucia arto

La ***Manifesto por sendependa revolucia arto*** estas dokumento kredata esti verkita per Trockij kaj André Breton.  Ĝi estis subskribita per Breton kaj Diego Rivera. Ĝi esprimas la kongruecon de arto kaj radikala socia renverso, kondamnante Hitler'on kaj faŝismon, Stalin'on kaj la socian nepermesegon de Sovetunio, kaj kapitalistan dekadencon.

Kategorio:Arto
Kategorio:Socialismo
1920-aj jaroj

## Eventoj 
* 1919: Traktato de Versajlo
* 1922: la marŝo al Romo signifas potenco al Benito Mussolini en Italio
* 1923: Mustafa Kemal Atatürk iĝas ŝtatestro kaj signife aliformigas Turkion
* 1924: morto de Lenin, la regadon en Sovetunio transprenas Josif Stalin
* 1927: Ĉiang Kai-ŝek definitive rompas kun Mao Zedong; komenco de la ĉina enlanda milito
* 1929: komenciĝo de la Granda Depresio

### En Pollando
* 18-a de oktobro 1920 – armistico de Pollando kun bolŝevika Rusio en la pola-bolŝevika milito
* 2-a (aŭgusto 1920) kaj 3-a (majo–julio 1921) Sileziaj ribeloj
* 16-a de decembro 1922 – unua prezidanto de Pollando Gabriel Narutowicz pereis en atenco
* Maja puĉo
* konstruo de marhaveno en Gdynia
* zloto anstataŭis polan markon

## Famuloj 
### Scienco 
* Albert Einstein
* Alexander Fleming
* Frederick Banting
* Maria Skłodowska-Curie
* Max Planck
* Niels Bohr
* Sigmund Freud
* Werner Heisenberg

### Literaturo 
* Vicki Baum
* Alfred Döblin
* Lion Feuchtwanger
* Erich Kästner
* Irmgard Keun
* Heinrich Mann
* Thomas Mann
* Erich Maria Remarque
* Joachim Ringelnatz
* Ernst Toller
* Kurt Tucholsky
* Ernst Weiß
* Franz Werfel
* Polaj literaturistoj: Władysław Reymont, Stefan Żeromski, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Bolesław Leśmian, Jan Lechoń, Konstanty Ildefons Gałczyński, Julian Tuwim, Melchior Wańkowicz, Zofia Kossak-Szczucka, Jan Kasprowicz, Stanisław Przybyszewski, Kornel Makuszyński

### Komponistoj 
* Arnold Schönberg
* Igor Stravinskij
* Béla Bartók
* Paul Hindemith
* Alban Berg
* Maurice Ravel
* Franz Schreker
* Karol Szymanowski
* Ernst Krenek
* Duke Ellington

Kategorio:Jardekoj
Ser (Bogdand)

**Ser** - jen rumane, hungare **Szér**, prononco [se:r] - estas vilaĝo en Rumanio nord-nordokcidente de Zalău. Administre ĝi apartenas al Bogdand (*Bogdánd, Bodendorf*).

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 976 loĝantojn (hungaroj, rumanoj); en 1992 907 (95% hungaroj, 5% rumanoj kaj aliaj), kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . 

## Historio
Ĝia unua mencio skribe estas en 1349. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Szilágy).
 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

## Eksteraj ligiloj 
* Komunuma retejo ()
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Sârbești (Bihor)

**Sârbești** [sırbeŝtj] (hungare: **Szerbesd** [serbeŝd]) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Beiuș. En 1910 ĝi nombris 435 loĝantojn (rumanoj); en 1992 405. Ĝi estis unue menciita skribe en 1692. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Bihar vármegye). Administre ĝi apartenas al Lunca.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bihor
Bozieș (Boghiș)

**Bozieș**  (hungare **Szilágyborzás** ) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Șimleu Silvaniei. Administre ĝi apartenas al la komunumo Boghiș (ekde 2007). 

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 531 loĝantojn (hungaroj, rumanoj), en 1992 352 (rumanoj, 90&nbsp;% da hungaroj). 

180px|maldekstra|eta|Reformita preĝejo
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1558. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 Szilágyborzás  apartenis al Hungario (*Doboka*, poste *Szilágy*).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
* Magyar tudóslexikon A-tól Zs-ig, Nagy Ferenc (red.) Better-Mtesz-Omikk, 1997. 

## Gravaj personoj 
* Márton Szilágyi Tönkő (1642–1700): reformita episkopo. 
* Zoltán Kása (n. 12-a de majo 1948): matematikisto, universitata profesoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 
* Mapo de distrikto 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Sălaj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Sălaj
1910-aj jaroj

eta|1910s montage

## Eventoj 
* Revolucio okazis en Meksiko en 1910.
* Revolucio okazis en Ĉinio en 1911—1912.
* La ŝipo *Titanic* koliziis kun glacimonto kaj sinkis.
* La Unua MondMilito okazis 1914—1918.
* Paska revolucio okazis en Irlando en 1916 kontraŭ brita regado.
* Revolucioj okazis en Rusio en 1917.

## Inventaĵoj kaj malkovraĵoj 
## Gravaj personoj 
### Gravaj registoj kaj politikistoj 
#### Aŭstralio, Aŭstrio 
* Ĉefministro Andrew Fisher (Aŭstralio)
* Ĉefministro Joseph Cook (Aŭstralio)
* Ĉefministro Billy Hughes (Aŭstralio)
* Imperiestro Franz Josef (Aŭstrio-Hungario)
* Imperiestro Karl (Aŭstrio-Hungario)

#### Ĉinio 
* Imperiestro Henry Pu Yi de la dinastio Qing (Ĉinio)
* Sun Yatsen (ĉine: 孫逸仙), Prezidento de la Respubliko de Ĉinio
* Yuan Shikai, Prezidento de la Respubliko de Ĉinio kaj mallonge Imperiestro.
* Xu Shichang, Prezidento de la Respubliko de Ĉinio.

#### Germanio 
* Imperiestro Wilhelm II (Germana Imperio)
* Kanceliero Theobald von Bethmann-Hollweg (Germana Imperio)

#### Hispanio 
* Reĝo Alfonso la 13-a (Hispanio).
* Ĉefministro José Canalejas (Hispanio)
* Ĉefministro Eduardo Dato (Hispanio)

#### Italio 
* Reĝo Victor Emmanuel III (Italy)

#### Kanado 
* Ĉefministro Sir Robert Borden (Kanado)

#### Persio 
* Ahmad Shah Qajar de la dinastio Qajar (Persio)

#### Rusio 
* Imperiestro (Caro) Nikolao II (Rusio).
* Vladimir Lenin (Sovetunio)
* Trockij de Rusio.
* Stalin (Sovetunio).

#### Turkio 
* Sultano Vahidettin (Otomana Imperio)

#### Uunuigita Reĝlando, Usono 
* Reĝo George V (Unuigita Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando)
* Ĉefministro H. H. Asquith (Unuigita Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando)
* Ĉefministro David Lloyd George (Unuigita Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando)
* Prezidento William Howard Taft (Usono)
* Prezidento Woodrow Wilson (Usono).

#### Vatikano 
* Papo Pius la 10-a (Vatikano).
* Papo Benedikto 15-a (Vatikano).
Sâlha

**Sâlha** [sılha] (hungare: **Szilha** silha) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Lugoj. Ĝi unuiĝis post 1945 kun Coşteiu.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 225 loĝantojn (rumanoj, hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1479. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény).  
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Sârbi (Ilia)

**Sârbi** [sırbj] (hungare: **Szirb**, germane **Raitzen**) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de Deva. Administre ĝi apartenas al la komunumo Ilia.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 003 loĝantojn (rumanoj, ciganoj, hungaroj); en 1992 503 (rumanoj).

## Historio
La unua skriba mencio estas en 1484. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Hunyad). 

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Hunedoara
Fitch

**Fitch** estas nomo de

* brita familia nomo:
** Aubrey Wray Fitch (1883 ĝis 1978), usona generalo
** Henry Sheldon Fitch (n. 25-an de decembro 1909), usona zoologo/herpetologo
** John Fitch, usona malkovristo
** John Fitch (rapidstiristo), 
** Ralph Fitch, hindia komerca vojaĝanto
** Val Fitch (n. 1923), usona fizikisto
*fregato de usona mararmeo; USS Aubrey Fitch (FFG-34)

Kategorio:Familiaj nomoj
John Fitch

dekstra|175px
**John Fitch** (n. 21-an de januaro 1743 en South Windsor, Konetikuto; m. 2-an de julio 1798 en Bardstown, Kentukio) estis usona teknikisto, inventisto, pioniro de la vaporŝipa transportado, kiu antaŭis Robert Fulton en la produktado de uzeblaj vaporŝipoj.

Li servis en la usona sendependiĝa milito (1775–83), poste laboris kiel termezuristo apud rivero Ohio. Li ekokupiĝis pri vaporŝipa konstruado en 1785, en provinco Bucks. Li senrezulte petis apogon de la Kontinenta Kongreso, sed poste ricevis koncesion pri konstruado kaj funkciado de vaporŝipoj en la ŝtatoj New Jersey, Pennsylvania, New York kaj Delaware.

Li konstruis 14-metran ŝipon per helpo de bankistoj de Philadelphia kaj gvidis tion en 1787 en ĉeesto de Benjamin Franklin kaj George Washington sur Delaware. La helicopelita vaporŝipo nomiĝis *Perseverance* kun akvoelpremo de 9 tunoj kaj / rapido de 6&nbsp;km/h kontraŭ fluo. Fitch poste konstruis pli grandan ŝipon, kiu trafikis laŭ horaro inter Philadelphia kaj Burlington. Li ricevis en 1791 ankaŭ patenton en Francio pri la vaporŝipo.

Li konstruis unu pluan ŝipon, sed tiu subakviĝis en tempesto, tiel la apogantoj ektimis. Fitch provis trovi pluajn investistojn en Eŭropo (1793, Francio), sed fiaskis lia plano.

## Eksteraj ligiloj 
* mallonga biografio en la angla 

Kategorio:Teknikistoj
Kategorio:Usonaj inventistoj
Leonid Krasin

**Leonid Borisoviĉ Krasin** (; naskiĝis en 1870 en Kurgano, Tobolska gubernio, Rusia imperio — mortis la  en Londono, Britio) estis bolŝevika gvidanto kaj frua kunbatalanto de Stalin kaj Lenin.

Krasin lernis en la Aleksandrova reala lernejo (Tjumeno) kaj poste studis al inĝeniero en Sankt-Peterburgo. Kiel aktivisto dum la studentaj tumultoj en 1890, li kun sia frato estis ekzilita pro mallonga tempo al Niĵnij Novgorod. Tiutempe li aliĝis al la Socialdemokrata Partio de Rusio. Post la studado, Krasin laboris kiel inĝeniero en Baku. Li estis inter la unuaj eldonantoj de Pravda, li estis en 1903 membro de la Centra Komitato de la bolŝevikoj, frakcio en la Rusia Socialdemokrata Partio, surbaze de kiu poste formiĝis KPSU.

Krasin forlasis Rusion en 1908 kaj retiriĝis de la politika aktivado por kelkaj jaroj. Li reaktiviĝis post la februara revolucio de 1917 kaj reveturis al Rusio kaj re-aliĝis al la bolŝevikoj. Krasin estis Popola komisaro pri eksterlanda komercado inter 1920 kaj 1924. Li kontrabandis en aŭtuno de 1920 diamantojn en valoro de 100.000 britaj pundoj por porsoveta propagando en la Daily Herald. En 1923 li aranĝis unuajn komercajn rilatojn de britaj entreprenoj en Sovetunio, reprezentitaj per la grupiĝo de firmaoj *Becos Traders*. 

Oni elektis lin en 1924 al la Centra Komitato de Komunista Partio, kiun pozicion li havis ĝis sia morto en Londono pro sangomalsano. La resaniga kuracado, proponita de lia malnova amiko, la fizikisto Aleksander Bogdanov, ne povis savi lin.

Li havis anglan edzinon kaj tri filinojn. La funebran ceremonion de Krasin partoprenis 6000 kondolencantoj. Li estis kremaciita en Golders Green Crematorium, poste entombigita ĉe la Moskva Kremlo.

Oni nomumis laŭ Krasin sovetan glacirompilon.

## Eksteraj ligiloj 
*  *(pri glacirompilo-muzeo "Krasin" en Sankt-Peterburgo, Rusio)*

Kategorio:Sovetiaj politikistoj
Kategorio:Rusiaj revoluciuloj
Kategorio:Rusiaj diplomatoj
Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj en Britio
Kategorio:Sovetiaj ambasadoroj en Francio
Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro
Antropofagio

[eta|260px|[Gravuraĵo el la libro de Hans Staden: ''Nudaj, kruelegaj kaj antropofagaj, 1557.]]
**Antropofagio**, ankaŭ nomata hommanĝado aŭ kanibalismo, estas la ado, ke homoj manĝas homojn.

Ĝi okazas en multegaj mitoj kaj fabeloj. Ofte la hommanĝulo (antropofago) estas ogro aŭ (preferite ina) sorĉisto. Oftege, unu etno diras, ke alia etno praktikas antropofagion. Tio estas bona ebleco kalumnii la fremdan, ofte malamikecan etnon.

Antaŭ kelkaj centjaroj la eŭropanoj certis, ke multaj afrikaj popoloj antropofagis, kaj ili kreis plej absurdajn rakontojn pri hommanĝuloj. Inverse la afrikanoj sciis, ke la eŭropanoj estis antropofagoj – kaj ĝuste tial forportis amasojn da okcidentaj afrikanoj. La nazioj kaj Martin Luther kalumniis la judojn esti hommanĝuloj.

Hodiaŭ eŭropanoj ĉefe kredas, ke la papuoj en Nova Gvineo antropofagas aŭ almenaŭ antropofagis en antaŭaj tempoj. Jes, ili (aŭ parto el ili) faris ĝin – memkompreneble simbolsence, simile al la kristanoj, manĝante la korpon de Kristo. Sed multaj eŭropanoj kaj nordamerikanoj ne volas kredi, ke malhelhaŭtulo en la novgvinea praarbaro kapablas simboligi.

## Vidu ankaŭ 
* Asmatoj
* Kuruo

Kategorio:Antropologio
Kategorio:Kanibalismo
Robert Altman

**Robert Bernard Altman** ( – ) estis usona reĝisoro konata pro filmoj kiuj estis naturalegaj, sed kun stila perspektivo. En 2006, la Akademio de Movbildaj Artoj kaj Sciencoj (kiu donas la Oskar-premiojn) donas al li la Honora Premio de la Akademio.

Lia filmoj *MASH* kaj *Nashville* estis elektita por konservado en la Usona Nacia Film-Registro.

En 2002 li kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Eksaj katolikoj
Ornitoptero

**Ornitoptero** (el malnov-greka *ὄρνιθος  πτερόν*, ~birda flugilo) estas movflugila aviadilo, ĉe kiu la levforto kaj ŝovforto estiĝas per movo de porta surfaco. Ornitoptero havas gravecon nur en la eksperiment- kaj modelflugado. Ĉe komenco de la homa aviado, oni provis per tiuj aparatoj – imitante la birdan flugon -  konkeri la aeron. La realigo de teknika meĥanismo de la birda flugado ne sukcesis.

Leonardo da Vinci esploris jam antaŭ ĉ. 500 jaroj flugmetodojn de la birdoj kaj desegnis la unuan ornitopteron. 

La funkcia metodo de la ornitoptero estas la ligita frap- kaj turnmovo. Levforto kaj ŝovforto de ornitoptero estiĝas per supren-subenfrapo de la flugiloj. Ĉe subenfrapo, la antaŭa parto de la flugilo montras iom suben, ĉe suprenfrapo supren.

## Ornitoptero en populara kulturo 
Ornitoptero aperas en la sciencfikcia romano Dune de Frank Herbert.

## Eksteraj ligiloj 
* ĉe Universitato de Toronto 
* Rund um das Thema "bewegte Tragflächen"
* Modelkonstruo de ornitoptero
* angle 
* videoj

Kategorio:Aviado
Sferoj 1

***Sferoj 1*** estas libro el la serio "Sferoj". Ĝi estas sciencfikcia rakontaro kompilita de Miguel Gutiérrez Adúriz (Liven Dek), kaj eldonita de Grupo Nifo en 1982. 

## Enhavo-listo 
**Antaŭparolo*
**Provizoreco* de Arthur C. Clarke (tradukis William Auld)
**Dua ŝanco* de Denis Sissons (tradukis Marjorie Boulton)
**Duplikataparato de Henderson* de Jaroslav Veis (tradukis el la ĉeĥa Adolf Staňura)
**La mitulo* de Diethard Van Heese (tradukis el la germana Eckhard Bick)
**"La tagon kiam ni murdis Ezran Pound"* de Francisco P. Fuenteamor (tradukis Liven Dek)
**Kvar kruĉoj da biero* de Miklós Rónaszegi (tradukis Csaba Finta)
**La montoj, la barkoj kaj la riveroj de la ĉielo* de German Pinilla (tradukis Liven Dek)
**El la rememoroj de Ijon Tichy* de Stanislaw Lem (tradukis Zbigniew Sienkiewicz)
**Aerkapero* de John Varley (tradukis Karl Pov)
## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio

Kategorio:Verkoj el la esperantlingva tradukliteraturo
Kategorio:Sciencfikcio
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Kataluna Esperanto-Asocio
Brazila signolingvo

[thumb|La Brazila signolingvo signo por "[hundo".]]
**Brazila signolingvo** (portugale *Língua Brasileira de Sinais - Libras*) estas laŭleĝa komunikilo de surduloj en Brazilo: La leĝo garantias la disvastigadon kaj uzon de la signolingvo, kaj surduloj rajtas uzi tiun gestolingvon por juraj aferoj, ekzemple kontraktoj. Ĝi estas bazita origine sur franca signolingvo kaj havas influon de usona signolingvo kaj de parolata portugala lingvo. Multaj unusilabaj kaj dusilabaj vortoj de la portugala lingvo estas uzataj en la signolingvo per mana literumado.

Estas "dialektoj" laŭ la subŝtatoj. La registaro de subŝtato San-Paŭlio kreis vortaron por surduloj kun 43&nbsp;606 signoj.

Kategorio:Signolingvoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Brazilo
Nexuiz

***Nexuiz*** estas libera tridimensia komputila ludo verkata de Alientrap kaj disponigata laŭ la permesilo GNU GPL.

La versio 1.0 aperis la 31-an de Majo de la jaro 2005. La aktuala versio, 2.5.2, aperis la 1-an de oktobro, 2009.

*Nexuiz* uzas DarkPlaces motoron, modifitega Quake motoro.

La emblemo estas bazita sur ĉina ideogramo "力", kiu signifas fortecon.

## Vidu ankaŭ 
## Eksteraj ligiloj 
* La oficiala TTT-paĝo de *Nexuiz* 

Kategorio:Videoludoj
Kategorio:Videoludoj ludeblaj per Linukso
Kategorio:Liberaj elektronikaj ludoj
Distrikto Mettmann

La **distrikto Mettmann** estas distrikto en la okcidento de Nordrejn-Vestfalio en la distriktaro Duseldorfo. Ĝi estas la distrikto kun la plej alta loĝodenso en Germanio.

## Najbaraj distriktoj resp. urboj 
En la nordo la distrikto Mettmann limiĝas al la eksterdistriktaj urboj Duisburg, Mülheim kaj Essen, en la oriento al la distrikto Ennepe-Ruhr kaj la eksterdistriktaj urboj Wuppertal kaj Solingen samkiel al la distrikto Rhein-Berg *(Rheinisch-Bergischer Kreis)*, en la sudo al la eksterdistriktaj urboj Leverkusen kaj Kolonjo samkiel en la okcidento al la distrikto Neuss kaj la eksterdistrikta urbo Duseldorfo.

## Historio 
En la nuna formo la distrikto ekzistas ekde teritoria reformo de la jaro 1975. Siaj originoj tamen reiras ĝis la prusa distrikto Mettmann, formata en 1816.

La hodiaŭa distrikta teritorio dum la 19-a kaj 20-a jarcento plurfoje ŝanĝiĝis, dumtempe estis parto de la distriktoj Elberfeld kaj Düsseldorf-Mettmann kaj inkluzivis ankaŭ teritoriojn en la hodiaŭa Ruhr-regiono, tiel la hodiaŭajn sudajn urbopartojn de Duisburg, Mülheim kaj Essen.

La distrikto Mettmann transprenis la sudajn urbojn Monheim kaj Langenberg de la *distrikto Rhein-Wupper*, kiu malinstaliĝis dum 1975.

## Administra divido 
La distrikto konsistas el 10 komunumoj, kiuj ĉiuj havas urbajn rajtojn. En la sekva listo inter krampoj aldoniĝas la respektiva nombroj de loĝantoj laŭ stato fine de .

## Profesia klerigo 
La distrikto Mettmann subtenas la jenajn kvar metiolernejojn, kiuj germane nomiĝas *Berufskolleg*:
*Niederberg* en Velbert, *Neandertal* en Mettmann, *Hilden* en la samnoma urbo Hilden, kaj *Adam-Josef-Cüppers* en Ratingen.

## Trafiko 
### Fervojlinioj 
En la mallongdistanca fervoja trafiko funkcias la interurbaj linioj S1, S6, S8, S9, S28 kaj S68 (partatempe). Krome la interregiona trajnlinio RB48 havas haltopunkton en Haan.

Ĉiuj publikaj trafikiloj en la distrikto Mettmann estas uzeblaj je unuecaj prezoj de la trafika ligo *Verkehrsverbund Rhein-Ruhr*. En Langenfeld kaj Monheim por veturoj en la direkton Leverkusen kaj Leichlingen validas la tarifo de la trafikligo *Verkehrsverbund Rhein-Sieg*. Ekde Erkrath, Haan kaj Hilden oni povas uzi la tarifon de la *Verkehrsverbund Rhein-Sieg* ĝis Kolonjo kiel transira tarifo.

### Vojoj 
La distrikto Mettmann situas trafikfavore inter la aglomeraj zonoj Ruhr-regiono, Duseldorfo kaj Kolonjo.

En nord-suda direkto ĝi estas trairata de la aŭtoŝoseo A3. Okcident-orienten kondukas en la nordo de la distrikto la federaciaj aŭtoŝoseoj A52 kaj A44 kaj en la meza distrikta teritorio la A46.

### Aertrafiko 
La flughaveno Duseldorfo nordokcidente limiĝas rekte al la urbo Ratingen kaj tiel ankaŭ al la distrikto Mettmann. Ankaŭ la flughaveno Kolonjo/Bonno bone kaj rapide atingeblas.

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la distrikto (germanlingvaj)

Kategorio:Nordrejn-Vestfalio
#
Insulo Saint-Louis

La **insulo Saint-Louis**, aŭ , estas unu el la du riveraj insuloj de Parizo. Ĝi troviĝas en la riverego Sejno, kore de la franca ĉefurbo, kaj oriente de la insulo Cité, malantaŭ la katedralo Dipatrino de Parizo.

## Historio 
La insulo ricevis sian nomon kiel omaĝo al la franca reĝo Ludoviko la 9-a, alinomita Sankta Ludoviko (*Saint-Louis*). Ĝi estis nedaŭre renomita "insulo de la frateco" (*île de la Fraternité*) dum la franca revolucio de 1789.

La insulo Saint-Louis estas fakte artefarita : ĝi rezultas el la kunigo de la antaŭaj "insulo de la Bovinoj" (*île aux Vaches*) oriente kaj "insulo Dipatrino" (*île Notre Dame*) okcidente.

Saint-Louis hodiaŭ konsistigas unu el la plej multekostaj kvartaloj de Parizo, precipe koncerne luprezojn.

## Vidindaĵoj 
* Ĝardenplaco kun monumento dediĉita al la skulptisto Antoine-Louis Blaye.
* La preĝejo Saint-Louis-en-l'Île, konstruita de la arkitektisto François Le Vau.
* La hotelo Lauzun kaj la hotelo Lambert, ambaŭ fare de Louis Le Vau.
* La hotelo Chenizot.

## Vidu ankaŭ 
* **Parizo**
* Insulo Cité

## Eksteraj ligiloj 
* TTT-ejo de la insulo Saint-Louis 

Kategorio:Kvartaloj de Parizo
Kategorio:Geografio de Parizo
Saint-Louis
Cormeilles-en-Parisis

**Cormeilles-en-Parisis** estas franca komunumo lokita en la departemento Val-d'Oise kaj en la Pariza Regiono. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Argenteuil kaj al la kantono '''', troviĝante proksime de Argenteuil. 

La teritorio havas komunan limon kun .  

## Geografio 
Kvankam proksima al Parizo, Cormeilles estas relative verda urbo kaj ĝi situas sur teramaso, samkiel Montigny-lès-Cormeilles, Franconville, Sannois kaj Argenteuil.

## Listo de la urbestroj 
Jean-Martin Viez (1789) - Darbon (1793) - Leclerc (1795) - Antheaume (1795) - Rolland (1800) - Laruaz (1813) - Avit (1827) - Foulon (1830) - Courtin (1843) - Delavallee (1847) - Le Foyer (1848) - Delaplace (1852) - Violette (1857) - Happey (1858) - Seguin (1860) - Martin (1865) - Montalant (1866) - Charpentier (1891) - Louis Gonse (1892) - Delorme (1899) - Louis Gonse (1900) - Dufour (1919) - Paul Bloch (1929) - Bruot (1934) - Duclaud (1945) - Carrat (1947) - Vérité (1953) - Jean Ferrier (1965) - Lucienne Malovry (1995) (UMP)

## Vidu ankaŭ 
* Cormeilles-en-Parisis (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo  ()

[eta|maldekstra|250px|Cormeilles-en-Parisis ([2004)]]


Kategorio:Komunumoj de Val-d'Oise
Gerard Kuiper

eta|Kuiper.
**Gerrit Pieter KUIPER**, poste **Gerard Peter Kuiper** [KEJper] (naskiĝis la  en Harenkarspel, mortis la  en Meksikurbo) estis nederlanda-usona astronomo.

Post studado en Leiden li transloĝiĝis Usonon en la jaro 1933 kaj laboris ekde 1936 en la Yerkes-observatorio apud Ĉikago. En 1960 li fondis la *Lunar and Planetary Laboratory* (luna kaj planeda laboratorio) de la *University of Arizona*.

Ĉefe li okupiĝis pri la sunsistemo. Li pruvis la ekziston de karbondioksido en la marsa atmosfero kaj malkovris la atmosferon de Titano, la uranan lunon Miranda kaj la neptunan lunon Nereido. Li priverkis ankaŭ teoriajn aferojn pri la sunsistemo kaj antaŭdiris la kujperan zonon, nomitan laŭ Kuiper.

Li povas esti konsiderata la plej grava esploranto pri planedoj en la 20-a jarcento. Po unu kratero sur la luno, Marso kaj Merkuro, kaj la asteroido 1776 Kuiper nomiĝis laŭ li.

Kategorio:Usonaj astronomoj
Kategorio:Nederlandaj astronomoj
Kategorio:Malkovrintoj de lunoj
Kategorio:Projekto Manhattan
Arondismentoj de Parizo

[eta|dekstra|300px|La 20 arondismentoj de [Parizo.]]
**Parizo** estas subdividita en **20 arondismentoj** (distriktoj), kiuj estis kreitaj en 1860 de Napoleono la 3-a post la plivastigo de la teritorio de la franca ĉefurbo. Ĉiu arondismento havas urbestron kaj municipan konsilion, kvankam Parizo ankaŭ havas urbestron por la tuta urbo. Ĉiu arondismento konsistas el kvar administraj kvartaloj.

La parizaj arondismentoj estas tute malsamaj ol la departementaj arondismentoj, kiuj estas aliaj administraj subdividoj de Francio.

En Francio, nur Liono kaj Marsejlo estas same subdividitaj laŭ arondismentoj.

## Listo de la arondismentoj de Parizo 
La arondismentoj havas neoficialajn blazonojn.

*
Insulo Cité

La **insulo Cité** (prononcu [site]), aŭ , estas unu el la du riveraj insuloj de Parizo. Ĝi konsistigas la historian kaj geografian centron de la franca ĉefurbo : tie estis fondita la antikva urbo Lutetia. La insulo troviĝas en la riverego Sejno. La alia insulo de Parizo, Saint-Louis, situas oriente de la insulo Cité.

Ekde la romia periodo, la okcidenta pinto de la insulo gastigis palacon, dum la orienta parto estis dediĉita al religio, precipe post la konstruo je la 10-a jarcento de la unua katedralo, kiu antaŭvenis la nunan katedralon Dipatrino de Parizo. Inter tiuj du areoj etendiĝis ĝis la mezo de la 18-a jarcento loĝejoj kaj butikoj. Ekde tiam estis starigitaj variaj konstruaĵoj rilataj al juro, ekzemple la polica prefektejo, la tribunalo de Parizo, la malsanulejo Hôtel-Dieu kaj la tribunalo pri komerco.

Hodiaŭ, nur la okcidenta kaj norda pintoj de la insulo konservas loĝejojn. El tiuj ĉi, kelkaj belegaj domoj datiĝas de la 16-a jarcento.

## Pontoj 
La Île de la Cité estas ligita al la resto de Parizo per pontoj al ambaŭ bordoj de la rivero kaj al la insulo Saint-Louis.

* Pont Neuf ('Nova Ponto'), la plej malnova ponto, kiu situas ĉe la okcidenta fino de la insulo, kaj kunligas la dekstra kaj maldekstra riverbordoj.
* Ponto Saint-Michel - ligas la areon Saint-Germain-des-Prés kun la centro de la insulo.
* La Malgranda Ponto (petit pont) - ligas la Latinan Kvartalon sur la maldekstra bordo kaj la centro de la insulo.
* Ponto Saint-Louis - ligas la du insulojn Parizo, Ile de la Cité kaj Ile Saint-Louis.
* Ponto Notre Dame - ligas la insulon al la regiono Le Marais ĉe la dekstra bordo.
* Pont au Change - ligas la Conciergerie (konsultejo) de la insulo al la dekstra bordo, al la areo de Placo Châtelet.
* Pont d'Arcole - de la Hotelo de Ville ĝis la Hotelo Dieu kaj Notre Dame de Paris.
* Pont au Double, de la varfo de Montebello sur Maldekstra bordo ĝis la fronto de Notre Dame de Paris.

## vidu ankaŭ 
* Cité (pariza metrostacio)

Kategorio:Kvartaloj de Parizo
Kategorio:Geografio de Parizo
Cité, Insulo
Montmartre

[eta|dekstra|250px|Montmartre, vidita de la [centro Georges Pompidou.]]
**Montmartre** estas kvartalo kaj monteto, kiu situas en norda Parizo, sur la teritorio de la 18-a arondismento.

Montmartre estas ĉefe famkonata pro la baziliko Sacré-Cœur kun ĝia blanka kupolo. La alia preĝejo de la kvartalo estas Saint-Pierre-de-Montmartre: tie verŝajne naskiĝis la Societo de la Jezuitoj je la 16-a jarcento.

Montmartre estas ofte rigardata kiel unu el la plej romantikaj lokoj en Parizo. Tie oni ekzemple kreis la filmon ''Le fabuleux destin d'Amélie Poulain*. Tie situas unu el la tombejoj de Parizo, la tombejo de Montmartre.

## Vidindaĵoj 
* Amomuro
* Baziliko Sankta Koro
* Tombejo de Montmartre
*  Funikularo de Montmartre

## Gefiloj 
* André Zucca

## En Esperanto aperis 
* *Nokto en Montmartre* (1937) de André Rémond

## Vidu ankaŭ 
* Parizo
* 30938 Montmartre

*  *(blogaĵo pri vizito en 2013)''
Leerdammer

**Leerdammer** () estas ekde 1977 la varomarko de fromaĝospeco de *Bel Leerdammer b.v.*. La fromaĝomarko estas parto de la franca fromaĝokompanio *Groupe Bel*.
La fromaĝo estas produktata en Schoonrewoerd en la komunumo Leerdam, Nederlando.
La kazeigaĵo de ĉi tiu fromaĝo estas de vegetara origino.

## Referencoj 
Kategorio:Fromaĝoj
Kategorio:Nederlanda kuirarto
Departemento Canelones

**Canelones** estas departemento de Urugvajo. La ĉefurbo kaj administra centro same nomiĝas Canelones. Laŭ la censo de  en la departemento vivis . 

## Urboj 
* Canelones
* Ciudad de la Costa
* Las Piedras
* Barros Blancos

Canelones
Kategorio:Departemento Canelones
Marborda tramo (Belgio)

|}
[dekstra|eta|200px|La belga marborda tramo ĉe haltejo en [Oostende]]
La belga **marborda tramtransporto** (nederlande: **Kusttram**) estas publika transporto inter De Panne ĉe la landlimo kun Francio ĝis Knokke-Heist ĉe la landlimo kun Nederlando. Temas pri la plej longa tramvojo de la tuta mondo.

La tramservo haltas laŭ la linio 70-foje kaj la linio mem estas 68 km longa. Tramoj pasas ĉiun dekan minuton dum somera periodo kaj estas uzataj de milionoj da pasaĝeroj. La servo iĝis lastatempe eĉ pli alloga danke al la transformo de ekzistanta materialo al tramoj kun malaltplankaj enirejoj kaj ekuzado de novaj 'HermeLijn'-tramoj.

La unua parto de la marborda tramtransporto ekfunkciis inter Oostende kaj Nieuwpoort en 1885 de la kompanio NMVB (*Nacia Kompanio por Regionaj Fervojoj*), aŭ SNCV en la Franca lingvo. En 1991 la NMVB/SNCV estis apartigita en du regionajn kompaniojn kaj en Flandrio la ekspluatadon transprenis De Lijn.

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto
* Listo de urboj kun tramtransporto
* Tramtransporto en Gento
* Vagono kun malalta planko

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo (///)
* UrbanRail.Net

Kategorio:Tramvojo
Kategorio:Interurbaj tramoj kaj trajntramoj
Kategorio:Tramtransporto en Belgio
Kategorio:Metra ŝpuro
Jan Stanisław Skorupski

**Jan Stanisław SKORUPSKI** (naskiĝis la  en Łoszniów en Pollando) estas pola poeto kaj eseisto, redaktoro de radiaj kaj televidaj elsendoj pri literaturo.

En 1972 li estis gvidanto de la tutmonde unua ekologia kampanjo sub veloj sur la rivero Danubo, kun la alvoko "Protekto super la natura medio de l' homo estas urĝe bezona", en la tempo, kiam ĉiaspeca agado estis en ĉedanubaj landoj malpermesita (Greenpeace sur la ŝipo "Rainbow Warrior 1" faris la saman aktivadon en 1978).

Jan Skorupski estas aŭtoro de unu el la tutmonde unuaj libroj pri la turnoperiodo de 1989, kiu estis tradukita parte al 14 lingvoj ("...kompreni polojn", "Pola purgatorio" ktp. - en postaj eldonoj estis diversaj titoloj), aŭtoro de la eseoj pri ŝanĝoj en Eŭropo (ekz. en la germana lingvo "Eŭropo - aŭtonoma aŭ universala?"); aŭtoro de la ciklo de sonetoj SONETADO, 8784 sonetoj en la pola kaj en Esperanto (ne estas tradukoj de la unua lingvo al la dua). Krome li estas aŭtoro de multaj aliaj cikloj de sonetoj kaj sonetoidoj, baladoj kaj kanzonoj, kiuj dum poeziaj koncertoj estis surbendigitaj kaj libre aŭ diske eldonitaj (pole, germane kaj en Esperanto kun akompano fortepiana de Witold Czajkowski).

Nun li loĝas en Zuriko kaj Venecio, iam antaŭe li vivis en la Malnova Urbo de Varsovio, en la vilaĝo Księżyce, en Turoszów, en Berlino, en Parizo kaj en Vieno.

## Guinness-libro de rekordoj 
En la jaro 1997 Skorupski aperis pro siaj sonetoj verkitaj paralele en Esperanto kaj en la pola lingvo en  la germanlingva eldono de la Guinness-libro de rekordoj: *"La plej multajn sonetojn verkis la pola verkisto vivanta en Zuriko (Svislando), Jan Stanisław Skorupski: 732 poemojn li verkis inter la 1-a de januaro 1995 kaj la 3-a de novembro 1995 en po du lingvoj, la pola kaj Esperanto."*

## Eksteraj ligiloj 
*persona retejo *www.skorupski.com*

Kategorio:Polaj eseistoj
Kategorio:Polaj verkistoj
Kategorio:Pollingvaj verkistoj
Kategorio:Svisaj esperantistoj
Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Zurikanoj
Kategorio:Rekordoj de Guinness
Resurso

**Resurso** (ankaŭ nomita **risurco**), en larĝa senco, estas ajna fonto de energio, materio, substanco, vivaĵo, servoj, laborforto, scio aŭ aliaj aĵoj, kiu estas transformita por produkti profiton aŭ kontentigi la bezonojn de homoj aŭ aliaj vivantaj organismoj, kaj en la procezo povas esti elĉerpita aŭ igita maldisponebla.

De la homa starpunkto, **natura resurso** estas ajna natura fonto de energio aŭ materio, kio estas akirita el la medio por kontentigi homajn bezonojn.

## Klasificado de resursoj 
Surbaze de ilia repleniĝo kaj disponebleco, resursoj povas esti klasifikitaj kiel:

* *renovigeblaj* resursoj: ekzemple akvo, kultivataj plantoj, arbaroj, specioj.
* *nerenovigeblaj* resursoj: ekzemple karbo, nafto k.a. fosiliaj energi-fontoj, metaloj.

Surbaze de ilia nivelo de disvolvigo kaj uzo, ili povas esti klasifikitaj kiel:

* *realaj* resursoj.
* *potencaj* resursoj.

Surbaze de ilia origino, ili povas esti klasifikitaj kiel:

* *biotaj* resursoj.
* *nebiotaj* (aŭ *abiotaj*) resursoj.

Surbaze de ilia distribuo, ili povas esti klasifikitaj kiel:

* *ubikvitaj* resursoj.
* *allokiĝitaj* resursoj.

Kategorio:Mediprotektado
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Politiko pri daŭripova evoluigo
Volkswagen

maldekstra|eta|Volkswagen VW Käfer
**Volkswagen** [FOLKS-va-gen] (esperantlingve: *Popolveturilo*) estas la gvida el pluraj markoj de veturiloj konstruitaj de Volkswagen AG.

La aŭstra profesoro kaj aŭto-inĝeniero Ferdinand Porsche kaj la judgermana inĝeniero Josef Ganz staris ĉe la lulilo de Volkswagen.

## Tipoj 
* Volkswagen Tipo 1
* Volkswagen Tipo 2

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo, jen germane, angle kaj hispane


Kategorio:Germanaj aŭtomobilfabrikoj
Kategorio:Wolfsburg
Bazel (Belgio)

**Bazel** (nederlande: [BA:z'l]) estas vilaĝo kiu dependas de la ĉefa municipo Kruibeke. La vilaĝo situas ĉe la rivero Skeldo.

La *kastelo de Wissekerke* troviĝas ene de artefarita lageto kaj proksime al la centra placo kun la preĝejo. Ĝi estas nun publika posedaĵo kaj jam grandparte restaŭrita.

## Esperanto-Movado 
Tie estas gastiganto de Pasporta Servo.

eta|maldekstra|250px|La kastelo de Wissekerke
eta|dekstra|250px|Pramo Bazel-Hemiksem en 2008, vidita de la riverbordo de Bazel

Kategorio:Aliĝintaj municipoj de Belgio
Saint-André-les-Vergers

**Saint-André-les-Vergers** estas franca komunumo, situanta en franca departemento Aube kaj en regiono Ĉampanjo-Ardenoj *(Champagne-Ardennes)*.

## Geografio 
Saint-André-les-Vergers situas en urbaro de Troyes, sudoriente.

## Historio 
Sub la estreco de Sankta-Froberto, la monaĥoj de la Abatejo Montier-la-Celle, fondis la vilaĝon Saint-André, kiu kreskis ĉirkaŭ sia 16-a jarcenta preĝejo. Tiu-ĉi prezentas la t.n. "de la Legomistoj" pordegon ornamitan per fruktaj kaj legomaj girlandoj. Ĝi atestas, ke tiuepoke la vilaĝo jam estis famkonata pro la kulturo de legomoj kaj la produkto de siaj fruktejoj. Estas notenda ke la kvalifikaĵo "Les Vergers" estis rajtigita per dekreto de la 4-a de februaro 1919.
La 28-a de januaro 1559, skabenara juĝdecido de la najbara urbo Troyes, atribuis al la loĝantoj la rajton teni bazaron por iliaj legomoj sur la strato de la Spicejo. Saint-André situis "ekstermure", tio estas ekster la fortikaĵoj de la urbo Troyes kaj iuj proksimaj enfalaĵoj provis ke grava reto de subteraĵoj devis permesi al la loĝantoj de la Abatejo trovi sekurecon interne Troyes. Dum pluraj jarcentoj, tiu komunumo ne konis signifan evoluadon, ĝia kampara misio ne permesante trovi industrian kaj komercan ekspansion, kies monopolon Troyes tiam havis.

Post la dua mondmilito, nova rapida progreso estis impulsita post la instalo de la firmao "Petitjean", fabrikejo de metalaj fostoj. Same, sur la komerca kampo, superbazaro "Carrefour" proponis novajn servojn al la tuta urbaro. Pro tio, grava urba disvolvado allogis tre junan novan loĝantaron. Akceptaj konstruaĵoj, kiuj estis instalitaj, donas al Saint-André bildon de moderna komunumo. La konstruado de mezlernejo ebligis daŭrigon de instruado post la jam konstruitaj bazlernejoj. Tiel estas notinda, ke dum la dua parto de la 20-a jarcento loĝantaro kreskis laŭ forte akceliĝinta ritmo.

La plej signifa progresado okazis dum la 1930-aj jaroj, kiam mekanika teksuma industrio kreskis, speciale estigante kreadon de fabrikoj kaj laborejoj de trikotaĵoj. Hodiaŭ, Saint-André daŭrigas sian kreskadon kaj profitigas al siaj loĝantoj de altkvalitaj kulturaj, sportaj kaj sociaj instalaĵoj. Spektakloĉambro de 300 lokoj (Espace Gérard Philipe) donas al la komunumo novan dimension, kadre de la interkomuna misio de la kunurba komunumo de Troyes.

## Registaro 
## Lokoj kaj monumentoj 
* La preĝejo Saint-André-les-Vergers (16-a jarcento), kun sia "Pordego de la Legomistoj", estas klasita historia monumento.
* La "Domo de Libro kaj Kulturo" (1983) enhavas pli ol 25 000 volumojn.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Saint-André-les-Vergers (france)
* Saint-André-les-Vergers sur la retejo de IGN (Nacia Geografia Instituto) (france) 

Kategorio:Komunumoj de Aube
Tenrikjo

**Tenrikyō** (天理教; [tenri-kjo], "Instruado de la kialo Dia" aŭ Tenriismo) estas religio de japana origino. Ĝi estis fondata de kamparanino, Nakayama Miki, kiu havis revelaciajn travivaĵojn en la 26-a de oktobro (lunkalendare), 1838. De tiam ŝi komencis gvidi homojn kiel la sanktejo de "Lun-Suno".

## Providenco 
"Tenri-Ō-no-Mikoto" (天理王命) estas nomata per pluraj nomoj: Dio/Kamio (神, Kami), Lun-Suno (月日, Tsuki-hi), Generinto (をや/親, Oya), kaj Dio Gepatra (親神, Oyagami).

## Fondintino 
Nakayama Miki (中山みき, 美伎) estas: "Patrino Apoteozata" (教祖, 教祖様, 親様, おやさま; Oyasama) kaj "Patrino de la Kialo" (理の親; Ri-no-Oya).

## La Fondo de la Instruado 
: *Mi estas Dio de la origino, Dio de la vero.*
: *En tiu ĉi tereno troviĝas la destino.*
: *Nun mi malsupreniris por savi ĉiujn homojn.*
: *Mi volas ricevi Miki-n kiel la sanktejo de Dio.*

Ĉi tiuj estis la unuaj vortoj deklaritaj al homoj de Tenri-Ō-no-Mikoto tra la buŝo de Miki. Tio, kio kondukis al la fondo de la instruado, estas ĉi tiu deklaro.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.tenrikyo.or.jp/ Oficiala retejo de Tenrikyō

## Referencoj 
Kategorio:Novaj religioj de Japanio
Pierre Gemayel

**Pierre Amine GEMAYEL** (arabe: بيار أمين الجميل‎, Pyēr Dschumayyil, libane Pyēr Žmayyel; naskiĝis la 24-an de septembro 1972; mortis la 21-an de novembro 2006 pro atenco en Bejruto) estis libana politikisto kaj kristano. Li estis en la tiama registaro ministro pri industrio.

Kategorio:Libanaj ministroj
Kategorio:Libanaj kontraŭkomunistoj
Kategorio:Gemayel-familio
Kategorio:Viktimoj de terorismo laŭ landoj
Seuca

**Seuca** [seuka] (hungare: **Szőkefalva**, germane: **Dunkeldorf**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Târnăveni.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 952 loĝantojn (hungaroj, rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estas en 1314.

## Historio 
Ĝis 1919 apartenis al Hungario (*Kis-Küküllő vármegye*). Post 1966 oni alligis ĝin al Găneşti.
Seuca estas romkatolika pilgrimloko.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Gravaj personoj 
* Imre Sükei (Szőkefalva, ĉirkaŭ 1780 – Bukarest, 18-a de januaro 1848: reformita pastro, eklezia verkisto.
* Krisztina Ujfalvy (Szőkefalva, 3-a de septembro 1761 - Mezőcsávás, 29-a de januaro 1818): poetino.

## Eksteraj ligiloj 
* Administracia mapo de distrikto 
* Interaga mapo de distrikto Mureş
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
Tonciu (Galații Bistriței)

**Tonciu** [tonĉu] (hungare: **Tacs**, germane: *Tatsch*) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Bistrița. Administre ĝi apartenas al Galații Bistriței.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi havis 430 loĝantojn (hungaroj, germanoj); en 1992 279 (hungaroj).
En la censo de 2002 la 248 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn:

## Historio 
Ĝia unua mencio skriba estas el 1396. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Beszterce-Naszód vármegye). En ĝia reformita preĝejo troviĝas pentrita ligna baldakeno farita de nekonata artisto en 1712.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Recea Nouă

**Recea Nouă** [reĉa noŭə] (, germane:*Unter-Retsch*) estas vilaĝo en Rumanio sude de Făgăraş. En 1910 ĝi nombris 769 loĝantojn (rumanoj). Ĝia unua skriba mencio estis en 1560. Ĝis 1919 apartenis al Hungario (Fogaras vármegye). En 1964 ĝi unuiĝis kun Recea.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de distrikto
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Brașov
Vălișoara (Bucoșnița)

**Vălișoara** [vəliŝŭara] (hungare: **Temesvölgye**) estas vilaĝo en Rumanio sudoriente de Caransebeș. En 1910 ĝi havis 1 109 loĝantojn [rumanoj); en 1992 797. Ĝia unua mencio skriba estas el 1468. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Hungario (Krassó-Szörény vármegye). Administre ĝi apartenas al Bucoșnița.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18., 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de la distrikto
* Administra mapo de la distrikto 
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Caraș-Severin
Pădureni (Timiș)

**Pădureni** [pədurenj] (hungare: **Temesliget**) estas vilaĝo kaj komunuma sidejo en Rumanio sude de Timișoara. Administre ĝi ĝis 2004 apartenis al la komunumo Jebel; tiam ĝi apartiĝis kiel memstara komunumo.

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 822 loĝantojn (rumanoj, ciganoj, germanoj, hungaroj), en 1992 1 566 (rumanoj). 

## Historio
Ĝia unua mencio estas el 1761. Ĝis 1919 Temesliget apartenis al Hungario (Temes).

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Renomaj homoj
*János Szloboda (15-a de decembro 1917 – ?): poeto, rakontisto
*Szilárd Sztura (13-a de novembro 1857 – Temeŝvaro, 23-a de januaro 1925): estetikisto, prifilozofia verkisto, tradukisto

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

Dosiero: Jebel_jud_Timis.png|Situo (kune kun Jebel) en la distrikto

Kategorio:Komunumoj de distrikto Timiș
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Timiș
Kategorio:Unuvilaĝaj komunumoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Timiș
Valo Baliem

La **Valo Baliem** estas tabulolando,  super la marnivelo, meze en la centra montaroĉeno de la provinco Papuo, okcidenta Nov-Gvineo, Indonezio. Ĝi estas la hejmlando de la popolo danioj, kiu vivis ĝis 1938 sen kontakto kun eksteruloj.

## Vidu ankaŭ 
* Nov-Gvineo
* Papuo

Kategorio:Indoneziaj insuloj
Kategorio:Valoj en Papuo-Nov-Gvineo