open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Monto Rainier

**Monto Rainier** (ofte esperantigita kiel **Monto Rajnero** aŭ **Monto Rajnera**) estas tavola vulkano kaj centro de la Nacia Parko Mount Rainier, 87&nbsp;kilometrojn sudoriente de Seattle en la kantono Pierce de la subŝtato Vaŝingtonio en Usono.

eta|maldekstra|250px|Mapo de danĝerzono ĉirkaŭ Monto Rainier
eta|maldekstra|250px|Orienta flanko de Monto Rainier
Ĝia pinto altas 4&nbsp;395 metrojn, tiel ĝi estas la plej alta pinto de la Kaskada Montaro. Oni nomis ĝin pli frue **Tahoma** aŭ **Tacoma**, el la pujalupa vorto *tacobet*. En la lingvo de la praloĝantoj, ĝia nomo signifas Granda Monto, Neĝopinto aŭ „Loko, de kie la akvo fontas“ (Patrino de la akvo).

Ĝia grimpado estas malfacila, pro tio ofte mortas tie montogrimpantoj. Super 1&nbsp;800 metroj, la monto estas glaĉerkovrita, tiel ĝi konvenas por vintraj sportoj. La kratera rando estas senglacia pro la vulkana varmo.

La plej malnova lafo de la vulkano aĝas 500.000 jarojn. La plej lasta erupcio okazis inter 1820 kaj 1854.

La sekvaj riveroj fontas sur la monto: riveroj *White, Carbon, Puyallup, Nisqually* kaj rivero *Cowlitz*.

La Nacia Parko Monto Rainier fondiĝis en 1899, kiel kvina nacia parko de Usono.

Kategorio:Stratovulkanoj
Kategorio:Dormaj vulkanoj
Kategorio:Vulkanoj en Usono
Kategorio:Montoj en Vaŝingtonio
Kategorio:Kaskada Montaro
Anna Halász

**HALÁSZ Anna** (hala:s) (pseŭdonimoj: *Vajnovszky Anna*, *Bogár András*, *Hosszú Ádám*, *Gyergyai Éva*) estis rumanuja hungara teatro- kaj filmkritikistino, verkistino naskita en Oradea la 6-an de januaro 1928 kaj mortinta en Bukareŝto la 18-an de novembro 2002.

## Biografio 
Anna Halász abiturientiĝis en sia naskiĝurbo (1946), ŝi havigis diplomon de instruisto en la Universitato Bolyai de Kluĵo pri hungara lingvo kaj literaturo (1958), dume ŝi studis aktoradon en la filmaltlernejo de Bukareŝto. Ŝi estis ĵurnalistino de Romániai Magyar Szó, resp. Előre (1948–75), poste ŝi estis kunlaborantino de gazeto A Hét.

## Verkoj 
* *Argonauták útján* (vojpriskribo, 1958).
* *Istoria teatrului în România* (kunulaŭtorino), 1975.
* *Befejezetlen kálvária*. Önéletrajzi feljegyzések (Aŭtobiografiaj notoj), Mentor Kiadó, 2005.

## Tradukvolumoj 
* Pierre Boulle: *Híd a Kwai folyó felett*, romano (1969).
* Tudor Vianu: *Korok, írók, művek*, (kunultradukistino), 1983.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Halasz, A
Halasz, J
Kulpo

**Kulpo** estas

* kiel religia esprimo la peko kontraŭ volo Dia 
* etikaj ideoj   
* la ebleco esti akuzita pro neobeo de leĝo - aŭ intence aŭ neglekte - rilate al la puna juro aŭ la civila juro.

Kulpeco, aŭ sento esti kulpa, estas la mezuro de la grado laŭ kiu aganto, kiel persono, povas esti morale aŭ jure respondeca pro agado kaj neagado.

## Vidu ankaŭ
* Pento
* Pardonpeto
* Mea culpa (latine, "mia kulpo")
* Adamo kaj la Prapeko

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (9) proverboj pri kulpo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
*  
*  
* 

## Referencoj 
Kategorio:Psikoanaliza terminologio
Honoro

**Honoro** signifas indikaĵon de respekto kaj estimo pro la kvalito de la agado, de la verkoj kulturaj, de la karaktero. Ankaŭ membron de certa grupo ofte estas atribuita honoro (ekz. la honoro de metiisto, advokato). Signo de honoro povas esti ceremonie donita al meritulo, kiel ekzemple ordeno.

La honorkodo estas ofte neskribita leĝo aŭ regularo pri ĝusta konduto en aparta grupo.

## Vidu ankaŭ 
* honorvorto, ĵuro, honora doktoreco, Honora Legio, titolo, Buŝido
* adoro, fiero, respekto, gloro, digno, pietato
* Honora legio, honorcivitano, honora gvardio
* honormurdo, Vendetto
* La perdita honoro de iu Katarino Blum (rakonto)
* Laŭrokrono
* Medalo

## Esperantujo 
* Honoraj membroj de AIS, Listo de honoraj membroj de UEA,
* Honora prezidanto de UEA, Honora Patrona Komitato de UEA
* Honoraj membroj de ĈEA, Honoraj membroj de GEA
* La ne registrita distingo de la Honora Legio al L. L. Zamenhof

## Vikipedio 
eta|dekstra|100px|Vikitrofeo
Premioj

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (19) proverboj pri honoro en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
Kategorio:Virtoj
Dorando Pietri

**Dorando PIETRI** (16-an de oktobro 1885 en Correggio - 7-an de februaro 1942 en San Remo) estis itala maratona kuristo.

eta|300px|Dorando Pietri ĉe la celo, 1908
Li partoprenis jam la olimpikan interludojn en 1906 en Ateno, sed la konkuron ne povis fini.

Dum la Somera Olimpiko 1908 en Londono li same kuris la maratonon, longtempe sur la dua loko - post la sud-afrika Charles Hefferon -, sed sur la lasta kilometro Dorando Pietri povis superi lin. Pietri alvenis la stadionon per granda avantaĝo, kie sidis 75.000 spektantoj. Por li restis nur la duona stadionrondo, sed li estis tiel laca, ke li ekis en la falsan direkton. Kiam la juĝisto montris la ĝustan direkton, li kolapsis tute sen forto. La lastan 350 metrojn li kolapsis kvinfoje, fine helpis lin la ĉeestantaj kuracistoj kaj juĝistoj tra la cellinio, kiam la usona John Hayes alvenis la stadionon 10 minutojn post Pietri.

Pro la ekstera helpo, li estis diskvalifikita kaj ĉampiono iĝis John Hayes. Dorando Pietri ricevis oran pokalon de la brita reĝino pro lia batalema povumo. Lia historio trakuris la internacian gazetaron kaj alportis popularecon de la Olimpikaj Ludoj.

La Sherlock-Holmes-aŭtoro Arthur Conan Doyle verkis detalan kaj emocia artikolon por la gazeto "Daily Mail" (25-an de julio 1908), kiu helpis konatigi la mondon al historio de Dorando Pietri. Samtempe publikigis Conan Doyle legantan leteron, en kiu li avokis por monkolekto por Dorando Pietri.

Li partoprenis konkursojn ĝis 1911, poste li inverstis la kolektitan monon al hotelo - kun sia frato. La hotelo bankrotis, psot kio li translokiĝis al Sanremo, kie li direktis aŭtomontejon.

Pietri mortis en koratako, en aĝo de 56 jaroj.

Kategorio:Italaj sportistoj
Burgundoj

La **burgundoj** estis orientĝermana tribo kiu probable elmigris de la kontinenta parto de Skandinavio al la insulo Bornholm, kies malnova nomo en la norena lingvo daŭre estis *Burgundarholmr* (la insulo de la burgundoj), kaj de tie al norda kaj poste okcidenta Mezeŭropo, de la regiono ĉe la riveroj Odro kaj Vistulo ĝis fine al sudorienta Gaŭlio kaj okcidenta Ĝermanio. Ilia lingvo, la burgunda lingvo, kiu formortis dum la 5-a jarcento, apartenas al la orientĝermana lingvaro.

En la antikva norena sagao *Þorsteins saga Víkingssonar* ("sagao pri Thorstein, filo de Viking"), la insulo ludas rolon. La anglosaksa traduko de la sagao, kiun posedis la angla reĝo Alfredo la Granda, uzas la nomon *Burgenda land*. La sveda poeto kaj frua mitologo Viktor Rydberg (1828–1895) asertis ke laŭ la frumezepoka teksto *Vita Sigismundi* pri la vivo de la legenda burgunda reĝo Sigismundo dum la 6-a jarcento, ke la burgundoj en Gaŭlio "tenis rakontajn tradiciojn pri sia skandinavia origino".

## Reĝoj 
* Gundobado

## Vidu ankaŭ 
* Reĝlando Burgundio
* Reĝlando Burgonjo


Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Ĝermanoj
Sankta Fido de Antjokio

**Sankta Fido de Antjokio** (hispana nomo: *Santa Fe de Antioquia*) estas urbo de la departemento Antjokio en Kolombio, fondita en 1541. Sankta Fido de Antjokio estis la ĉefurbo de Antjokio ĝis la 17-a de aprilo de 1826; Medeĝino estas la aktuala ĉefurbo.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Antjokio
Burgunda lingvo

La **burgunda lingvo** estas formortinta orientĝermana lingvo, kiun parolis la burgundoj en sudorienta Gaŭlio ĝis la 5-a jarcento.

Oni scias tre malmulte pri la lingvo. Kelkaj personaj nomoj de burgundoj konserviĝis, kaj iuj dialektaj vortoj uzitaj en la regiono nuntempe ŝajnas esti derivitaj de la antikva burgunda lingvo. Sed plejparte malfacilas diferencigi tian etimologion disde la deveno de alilingvaj ĝermanaj vortoj, kaj krome la moderna formo de ĉiu parolata vorto, ŝanĝita dum multaj jarcentoj, ebligas nur hipotezajn supozojn pri la origina, antikva formo de ĝi. Estas multaj spekulacioj pri la kvanto, laŭ kiu la malnova ĝermana burgunda lingvo influis la modernajn francajn dialektojn de la reĝlando Burgundio, post kiam la franka regno absorbis la provincon kaj ĝi nomiĝis Merovida Burgundio. La moderna franclingva regiono nomatas Burgonjo, kio ankoraŭ aludas al la ĝermanaj burgundaj prauloj.

Kategorio: Orientĝermana lingvaro
Orientĝermana lingvaro

La **orientĝermana lingvaro ** estas grupo de formortintaj Hindeŭropaj lingvoj en la Ĝermana lingvaro. La nura orientĝermana lingvo pri kiu konatas kompletaj tekstoj estas la gota lingvo; aliaj lingvoj kiujn oni supozas esti orientĝermanaj estas la krime-gota, burgunda kaj vandala lingvoj. Pri la krime-gota lingvo oni supozas ke ĝi ankoraŭ estis parolata ĝis la 18-a jarcento.
Aleksandr Suvorov (ŝipo)

Motorŝipo ***Aleksandr Suvorov*** estas kruiza rivera ŝipo de la tipo 92-106 nomita omaĝe al Aleksandr Suvorov. Konstruita en Komárno (Ĉeĥoslovakio, nun Slovakio) en 1979, ĝi estis uzata por ripozcelaj kruizoj laŭ riveroj de eŭropa Rusio. En 1983 la ŝipo famiĝis pro katastrofo kun multaj viktimoj.

## Katastrofo en 1983 
La , navigante la itineron inter Rostov-na-Donu kaj Moskvo, je 22:45 la ŝipo eniris ne la ĝustan arkon de la Uljanovska ponto trans Volgo kaj tuŝis la konstruaĵon. Rezulte de la albatiĝo la tuta supra ferdeko kun la fumtuboj kaj kinejo estis detruita. En la momento de la albatiĝo la ŝipo navigis kun rapideco ĉ. 25&nbsp;km/h kaj laŭ inercio ankoraŭ navigis 300 metrojn plu.

Ankaŭ la ponto estis serioze damaĝita. La parto de fervojo super la arko estis movita je 40 centimetroj flanken, rezulte de kio devojiĝis 11 vagonoj de la kargotrajno, kiu tiutempe iris laŭ la ponto kun rapideco ĉ. 70&nbsp;km/h. Parto de la vagono renversiĝis, ŝutante la kargon (lignon, karbonon kaj grenon) ankaŭ sur la ŝipon.

Laŭ diversaj datumoj en la katastrofo pereis de 176 ĝis 600 homoj. Necertecon pri la nombro kaŭzas la fakto, ke la kruizŝipo estis troŝarĝita, inter la pasaĝeroj certe estis neregistritaj ripozantoj, i. a. parencoj de la navigistaro. La granda kvanto de viktimoj estas klarigebla per la fakto, ke vespere multaj ripozantoj estis en dancejo kaj kinejo en la supra ferdeko.

Multajn vunditojn oni sukcesis savi dank’ al bone organizita savoperacio. Helpis ankaŭ la fakto, ke samtempe ne preteriris aliaj ŝipoj: tiel saviĝis tiuj, kiuj saltis en la akvon ĉe la albatiĝo kontraŭ la ponto.

## Kialoj de la katastrofo 
Inter la kialoj de la katastrofo oni nomis:
* Malatentemon de la navigisto kaj la stiristo.
* Mankon de signalaj lumoj sur la ponto en la malluma tempo.
* Aspekton de fervojista budo, kiu nokte povis ŝajni signo de trairebla arko.

## Sorto de la ŝipo 
La ŝipo estis rekonstruita kaj daŭre funkcias kiel kruizŝipo por 316 pasaĝeroj.

La  okazis akcidento pri la ŝipo en kluzo de la kanalo inter riveroj Moskvo kaj Volgo. En la kluzo la ŝipo tuŝis muron de la kluzo, rezulte de kio rompiĝis ĝia stirsistemo; la ŝipo ne povis daŭrigi la vojaĝon kaj estis sendita al riparado. La pasaĝeroj revenis en Moskvon per busoj.

## Referencoj 
Kategorio:Sovetiaj ŝipoj
Kategorio:Riveraj krozoŝipoj
Kategorio:Transportaj akcidentoj en 1983
Kategorio:Transportaj akcidentoj en Sovetunio
Kategorio:Volgo
Kategorio:Aperis en 1979
Cabildo

***Cabildo*** estas hispana registara kaj administra sistemo nun nur ekzistanta en la Kanariaj Insuloj, do registareto en ĉiuj el la sep ĉefinsuloj.

La membroj de la *cabildo* estas elektitaj per voĉdonado de la Hispanaj Civitanoj de ĉiu insulo. Membriĝo estas decidata per proporcia reprezentado el partilistoj.

La *cabildos* estis kreitaj per la *Ley de Cabildos* de 1912. Dum la diktatoreco de Francisco Franco ili estis manselektitaj sen voĉdonado. *Cabildos* havas sufiĉe da aŭtonomio concerne aferoj de sano, medio, kulturo, sporto, industrio, vojoj, trinkakvo kaj akvumado, ĉasada kaj fiŝkapta permeso, muzeoj, plaĝoj, publika transporto, kaj landa organizado. Ili rajtas imposti brulaĵon.

## Vidu ankaŭ
* Cabildo de El Hierro
* Cabildo de Fuerteventura
* Cabildo de Gran Canaria
* Cabildo de Lanzarote
* Cabildo de La Gomera
* Cabildo de La Palma
* Cabildo de Tenerife

## Eksteraj ligiloj
*El Hierro
*Fuerteventura
*Gran Canaria 
*Lanzarote   
*La Gomera   
*La Palma  
*Tenerife 

Kategorio:Politiko de Hispanio
Oficialaj aldonoj

dekstre|160px
La **oficialaj aldonoj al la Universala Vortaro** estas aroj da vortoj, kies uzo estas forte rekomendita de la Akademio de Esperanto, kaj aldonitaj al la Universala Vortaro, kiu estas parto de la Fundamento de Esperanto. La tiel vastigitan Universalan Vortaron oni por klareco nuntempe kutime nomas Akademia Vortaro.

Ĝis nun estis eldonitaj dek oficialaj aldonoj, la unua en 1909 kaj la deka en 2023. La unuaj ses oficialaj aldonoj estis decidoj de la Lingva Komitato, la antaŭulo de la nuna Akademio de Esperanto.

La nomoj de la oficialaj aldonoj ofte estas mallongigitaj per cifero kaj la literoj OA; ekzemple la mallongigo por la unua oficiala aldono estas 1OA.

## La oficialaj aldonoj 
* 1OA: 805 elementoj (1909) 
* 2OA: 587 elementoj (1919) 
* 3OA: 203 elementoj (1921) 
* 4OA: 118 elementoj (1929) 
* 5OA: 8 elementoj (1934) 
* 6OA: 21 elementoj (1935)
* 7OA: 31 elementoj (1958)
* 8OA: 200 elementoj (1974)
* 9OA: 209 elementoj (2007)
* 10OA: 420 elementoj (preskaŭ sole landoj, popoloj, kaj propraj nomoj) (2023)

## Vidu ankaŭ 
* Oficialaj vortoj

## Referencoj 
## Literaturo 
Kück, Andreas (2008): *Oficialaj lingvoelementoj de Esperanto (OLEO)*. Rechtenfleth, Selbstverlag. Redono de la enhavo en elektronika formo: . Alvokita: 13a de Novembro 2012.

Kategorio:Universala Vortaro
Pál Abafáji Gyulai

**Pál ABAFÁJI GYULAI **, *Gyulay* (abafa:i djulai) estis hungara vickanceliero de Transilvanio, humanisto. Li naskiĝis ĉirkaŭ 1550 kaj mortis mortis la  en Abafája),

## Biografio 
Inter 1570–71 Abafáji Gyulay studis en Padovo kaj Bologna. Li estis sekretario de Stefano Báthori, poste dum reĝado de Pollando li estis vickanceliero en Krakovo en la transilvania kanceliero. Post la morto de Báthori en 1586 li revenis Transilvanujon. Ĉar en disputo inter la reganto Sigmundo Báthori kaj Baltazaro Báthori li subtenis la reganton, Baltazaro mortigis lin. Li estis erudicia humanisto. Li priskribis la historion de milito rusa de Báthori.

## Verkoj 
* *Commentarius…* Kolozsvár, 1581.

## Literaturo 
* Albert Gárdonyi: Abafi Gy. P. (Századok, 1906).
* Kemény Zsigmond: Gy. P. (romano, Pest 1847).
* Szabó György: *Abafáji Gyulay Pál*, 1974;

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Abafay Gyulay, P
Abafaji Gyulay
Mali Idjoŝ

**Mali Idjoŝ,** slave **Mali Iđoš,** ,  estas vilaĝo kaj samtempe municipo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda** Baĉka. Mali kaj kis signifas: malgranda. Ankoraŭ 2 vilaĝoj apartenas al la municipo.
eta|maldekstre|
eta|dekstra|Mali Idjoŝ situas en la mapo en la verda municipo

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Loĝantaro: 
* Poŝtkodo: 24321
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: SU

## Situo 
Mali Idjoŝ situas sur ebenaĵo, laŭ rojo.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1462 en formo *"Hegyesthwrol"*. Ekde 1514 pro kamparanaj ribeloj la vilaĝo komencis senhomiĝi. Dum la turkoj jam neniu loĝis tie. En 1769 loĝantoj de Békésszentandrás refondis la komunumon. En 1849 tie venkis la hungara armeo lastfoje. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 2002 loĝis en Mali Idjoŝ 5465 da homoj, (hungaroj 4767 (87 %), serboj 389 (7 %), ciganoj 119 (2 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1788, la turo altas 35 m-ojn
* monumento pri la batalo en 1849 de 2000

## Famuloj 
* En la iama Kishegyes naskiĝis hungara ornitologo Dezső Radetzky.
* En Mali Idjoŝ naskiĝis hungara aktoro Csilla Maronka.

## Ĝemelkomunumo 
*  Békésszentandrás, Hungario

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Baltazaro Báthori

**BÁTHORI Baltazaro**, *somlyói*, estis hungara politikisto en TransilvanujoLi naskiĝis ĉirkaŭ 1555 kaj mortis Szamosújvár la 11-an de septembro 1594. 

## Biografio 
Baltazaro Báthori estis unu el gvidantoj de kontraŭhabsburga transilvania partio, frato de Andreo Báthori. Ankaŭ li edukiĝis en la pola reĝa kortego. En 1588 li venis Transilvanion, kaj li iĝis konsilanto de reganto Sigmundo Báthori. Pli poste li gradece aliĝis al la opozicio gvidite de Sándor Kendi, kiu kontraŭis la atakon de turkoj. Kiam la kontraŭstaroj en majo de 1594 eksplodis en la landkunveno, Sigmundo Báthori transdonis al li la regadon. En aŭgusto Sigmundo reprenis la povon kaj arestigis la opoziciulojn, inter ili ankaŭ Baltazaron kaj en malliberejo sufokigis lin. En Lugossy-kodekso postrestis unu poemo de li, kiun li verkis en sia kaptiteco. (Eldonite: Régi Magy. költők tára, XVII. zs. I., Bp., 1959.). Li murdigis Pál Abafáji Gyulay.

## Literaturo 
*Fáy András: *A két Báthory* (tragedio, Pest, 1827).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

bathori
Zsuzsa Selyem

**Zsuzsa SELYEM** (ŝejem) rumanuja hungara literaturhistoriistino, kritikistino, verkistino. Ŝi naskiĝis en Târgu Mureş la 15-an de majo 1967.

## Biografio 
Zsuzsa Selyem finis la mezlernejon en sia naskiĝurbo inter 1981 kaj 1985. Inter 1985-1989 ŝi studis en la Universitato Babeş-Bolyai de Kluĵo matematikon kaj inter 1991-1996 la fakojn pri hungara-angla lingvoj kaj literaturoj, poste en Budapeŝto inter 1997-2002 en universitato ELTE estetikon. Ŝi doktoriĝis. Ŝi estis redaktorino de revuo Korunk inter 1994-97. Ekde 1997 ŝi estis asistantino, de 2003 adjunktino de la Katedro de Literaturhistorio, en la Universitato Babeş-Bolyai.

## Verkoj 
**Valami helyett*, eseoj, JAK-Kijárat, Budapest, 2001.
**Szembe szét*. Humor és szentség összefüggése Esterházy Péter  prózájában. Koinónia Könyvkiadó, Kolozsvár, 2004.
**9 kiló* (Történet a 119. zsoltárra). Koinónia Könyvkiadó, Kolozsvár, 2006  - 9 kilo (Geschichte zu Psalm 119). Trad., Agnes Relle és Werner D. Stichnoth, Merz & Solitude, Stuttgart, 2006.
**Fehérek közt*. Eseoj. Vigilia, Budapest, 2007.
**Mire vársz*. Noveloj. Bookart, Csíkszereda, 2009.
**Erdei politika*. Publicistikoj. Koinónia, Kolozsvár, 2009.
**Fiktív állatok.* Eseoj. Egyetemi Műhely, Kolozsvár, 2014.
**Moszkvában esik.* Egy kitelepítés története. Jelenkor, Budapest, 2016.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
*Fakaŭtobiografio en 2006 http://209.85.129.104/search?q=cache:4bWXGrzP-yIJ:lett.ubbcluj.ro/~hungarianlit/munkatarsak/oktatok/szs/kulonfelek/CVSelyemuniv.doc+selyem+zsuzsa&hl=hu&ct=clnk&cd=20&client=opera

Kategorio:Rumanujaj hungaraj literaturhistoriistoj
Kız Kulesi

[eta|250px|Mapo de [Konstantinopolo (1420s-1430s) far Firenca mapisto Cristoforo Buondelmonte, montrante Pera ĉe la nordo de Ora Korno, Konstantinopolo sude, kaj la Kız Kulesi dekstre, meze de la maro, apud Üsküdar, urbeto ĉe la Azio bordo de la Bosporo]]
eta|250px|Kız Kulesi je sunsubiro

''''* (signifante *Edzinonta Turo''), ankaŭ konata en la antikva greka lingvo kaj mezepoka Bizanca periodo kiel **Turo de Leandros**, restas sur insuleto en la Bospora markolo apud la Üsküdar bordo en Istanbulo, Turkio.

## Eksteraj ligiloj 
* Maiden's Tower oficia retpaĝaro  (angle).
* oficia retpaĝaro (turke).
* Videoj de la Bosporo de la Kiz Kulesi . 

Kategorio:Konstruaĵoj en Istanbulo
Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en la 18-a jarcento
László Gorove

**GOROVE László**, *gattájai* estis hungara verkisto naskita en Szamosújvár la 2-an de junio 1780 kaj mortinta en Pest (urbo) la 11-an de marto 1839.

## Biografio 
László Gorove devenis el armena familio. Lia filo estis politikisto István Gorove. Li studis filologion en Kolozsvár, poste juron en Pest, pli poste li mastrumadis en sia bieno de Gátalja en departemento Temes. Li subtenis la sciencojn. Li publikis en revuo Tudományos Gyűjtemény de 1819 ĝis sia morto. En 1835 li iĝis membro de la Hungara Scienca Akademio.

## Verkoj ĉefaj 
* *Jetzid és Hábá* (dramo; Pest, 1806)
* *Az érdemes kalmár* (tendencdramo; Buda, 1807)
* *A férjfiúnak tökéletességei* (Pest, 1823)
* *Eger városa történetei* (Pest, 1828).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Gorove, L
Gorove, L
Lavrentij Berija

**Lavrentij Pavloviĉ BERIJA** (; naskiĝis la  en Merheuli apud Suĥumo, Gubernio Kutaiso, Rusia Imperio, nuntempe Kartvelio, mortis la , en Moskvo) estis soveta politikisto, inter 1938 kaj 1953 gvidanto de la sovetia sekretservo.

Li naskiĝis en Merheuli, proksime de Suĥumo, en Abĥazio (Kartvelio) kiel membro de la mingrela tribo. Berija plenkreskis en kartvela ortodoksa familio, lia patro estis terkultivisto. Lia patrino estis religia virino, kiu vidviniĝis antaŭ ol geedziĝi kun la patro de Berija.

Li membriĝis en la Komunista Partio en 1917 aŭ 1919. Li estis gvidanto de ĈEKA en Kartvelio inter 1921 kaj 1931. Li estis unua sekretario de la Kartvela Komunista Partio ĝis 1938, poste ĝis 1946 gvidanto de NKVD. Berija ricevis la titolon marŝalo en 1945. Li estis inter 1946 kaj 1953 vic-ĉefministro, en 1953 ŝtatdefenda kaj internafera ministro.

## Lasta jaro, 1953 
Post la morto de Stalin, li estis unu el la kvar plej gravaj personoj de la Sovetunio (krom Malenkov, Ĥruŝĉov kaj Molotov).

Berija liberigis multajn viktimojn de la stalinaj reprezalioj, sed liaj kontraŭuloj pro tio akuzis lin pri tio, ke li volis kaŭzi ĥaoson, por ke li pli poste aperu kiel forta ordofaranto.

Lia stelo subenfalis fine de junio 1953, kiam li perdis la potencon pro la Berlina ribelo. La 26-an de junio 1953, en la kunsido de la Centra Komitato de la KPdS oni nomis lin „kapitalista agento” kaj deprenis ĉiujn liajn oficojn, kaj marŝalo Georgij Ĵukov kun aliaj ĉefoficiroj tuj arestis lin. Pravda publikigis la areston nur la 10-an de julio 1953. Oni ekzekutis lin tiujare, en decembro.

Onidire, li volis oferti Orientan Germanion (por neŭtrala Germanio) kaj mildigi kontrolon de la orient-eŭropaj komunistaj landoj, kompense por forta okcidenta ekonomia helpo.

Laŭ historiistoj, la enpotencigo de la milda hungara komunisto Imre Nagy en 1953 estas dankebla al Berija (kaj Malenkov), dum la subenfalo de Berija kondukis al la reveno de la ŝtonstalinisma Mátyás Rákosi en 1955.

Faka sukceso de Berija estas akiro de sekreto de la atombombo fine de la 1940-aj jaroj, danke al superspionoj kiel la geedza paro Rosenberg, aŭ fizikistoj Klaus Fuchs kaj Theodore Alvin Hall.

## Vidu ankaŭ
* Masakro de Katin
* Malliberejaj masakroj de NKVD en Lvovo

Kategorio:Rusiaj politikistoj
Kategorio:Marŝaloj de Sovetunio
Kategorio:Bolŝevikoj
Kategorio:Sovetiaj ministroj
Kategorio:Kartvelaj politikistoj
Kategorio:Herooj de Socialisma Laboro
Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento
Lev Ivanov

[eta|Lev Ivanoviĉ Ivanov en la baleto *Bajadere*, [Sankt-Peterburgo, 1877]]
**Lev Ivanoviĉ IVANOV** (; naskiĝis la 2-an de marto 1834 en Moskvo; mortis la 24-an de decembro 1901 en Sankt-Peterburgo) estis rusa dancisto, profesoro, koreografo kaj baletestro. Ivanov en la Mariinskij teatro en Sankt-Peterburgo estis la helpisto de la baletestro Marius Petipa.

Kategorio:Rusiaj baletinstruistoj
Kategorio:Rusiaj baletistoj
Kategorio:Baletaj koreografoj de Rusio
Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo
Kategorio:Mortintoj en Sankt-Peterburgo
Eĝo (grafeoteorio)

En grafeoteorio, **eĝo**, **arko** aŭ **latero** estas unu el la fundamentaj konstituaj elementoj, el kiuj grafeoj estas formitaj.

Sendirekta grafeo konsistas el aro da verticoj kaj aro da eĝoj, kiuj estas neordigitaj paroj de verticoj. Orientita grafeo konsistas el aro da verticoj kaj aro da eĝoj, kiuj estas **arkoj** - ordigitaj duopoj de verticoj.

Al eĝo povas esti asignita valoro aŭ pezo. Minimuma generanta arbo estas subgrafeo, kiu kunkonektas ĉiujn verticojn de la grafeo sed enhavas nur parton de la eĝoj, la eĝoj estas elektitaj tiel ke la sumo de iliaj pezoj estas minimuma. La alia komuna uzo de la pezoj estas la vojaĝa tempo aŭ kosto por la problemo de kolportisto.

## Ekzemplo 
[eta|300px|maldekstra|La [minimuma generanta arbo de grafeo estas montrita per grasaj eĝoj]]
eta|450px|maldekstra|Diversaj variantoj de direktaj kaj sendirektaj eĝoj

## Vidu ankaŭ 
* Glosaro de grafeoteorio
* Latero (geometrio)
* Dudirekta grafeo povas enhavi specialajn specojn de eĝoj
* Arko-transitiva grafeo
* Senlatera grafeo

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Grafeteorio
Rjutin-afero

La **Rjutin-afero** de 1932 estis la lasta klopodo oponi la sovetan gvidanton Josif Stalin en la Soveta Komunista Partio.

Martemjan Rjutin (1890-1937) estis malnova bolŝeviko kaj komunista gvidanto de Moskvo en la 1920-aj jaroj.
Li verkis en junio de 1932 "Apelacio al ĉiu membro de la Tut-Unia Komunista Partio (bolŝevika)". La dokumento havis 200 paĝojn kaj estas konata kiel "Rjutina Platformo". En la dokumento, li alvokis por ĉesigo de la perforta kolektivigo ("paco kun la kamparanoj"), malakcelo de la industriigo, remembrigo de forpelitaj, eksigitaj partianoj inkluzive Lev Trockij kaj "freŝa starto". Unu ĉapitro de la Platformo estis dediĉita al personeco de Stalino, kiun Rjutin nomumis "tombofosisto de la revolucio" kaj "diabla genio de la partio kaj la revolucio". Rjutin argumentis, ke "sen elimino de Stalin, estas neeble restaŭri sanon de aŭ la Partio aŭ la lando."
eta|dekstra|Rjutin en 1936
La Rjutina Platformo estis disdonita inter amikoj de Rjutin kaj iamaj opoziciaj gvidantoj en Moskvo en la somero de 1932. La sekreta polico OGPU baldaŭ raportis la aferon al Stalin. Oni identigis Rjutinon kiel verkiston la 23-an de septembro 1932 kaj oni arestis lin. La 2-an de oktobro, la supozita Rjutin-grupo estis pelita el la Komunista Partio, la dokumento neiigita (enhavo de la dokumento estas konata el la sekretpolica arĥivo). OGPU referis la aferon al la Politburoo. Oni ne trovas dokumentojn de kunsido de la Politburo pri la afero. Oni supozas, ke pro interna misakordo, Rjutin estis punita ne al morto sed nur al 10-jara prizono. 29 aliaj personoj same ricevis prizonpunon.

Rjutin estis ekzekutita en 1937 dum la Granda Purigo.

Kategorio:Stalina periodo (Sovetunio)
Johann Kuhnau

**Johann Kuhnau** (* 6-a de aprilo 1660 en Geising; † 5-a de junio 1722 en Lepsiko) estis germana komponisto kaj verkisto de la baroko.

## Vivo 
La filo de lignaĵisto lernis kiel stipendiato ĉe la fama gimnazio Kreuzschule en Dresdeno kaj poste studis filozofion kaj juron en Lepsiko, antaŭ ol li eklaboris kiel kantoro en Zittau. Per tio li konformis la tipon de akademie kleriĝinta kantoro, kutima ekde la reformacia epoko. Laŭ samtempula opinio li estis konsiderata kiel universala erudito inter la muzikistoj. Ĉe *Johann Adlung* ni legas pri Kuhnau: „mi ne scias, ĉu li alportis pli honoron al la ordeno de la tonartistoj aŭ al la aliaj eruditoj. Li estis erudita en la dioscienco, en la juroj, retoriko, poetiko, matematiko, fremdaj lingvoj kaj muziko.“
En 1682 li revenis al Lepsiko kaj du jarojn poste li fariĝis orgenisto ĉe la preĝejo *Thomaskirche*. Ekde 1701 ĝis sia morto li estis Thomas-kantoro postsekvante Johann Schelle-n kaj tuja antaŭulo de Johann Sebastian Bach. Krome ekde 1701 li ankaŭ tenis la postenon de universitata muzikdirektoro.

Precipe pro siaj verkoj por klavarinstrumentoj Kuhnau famiĝis. Liaj *„Biblische Historien“* (bibliaj historioj) por klaviceno estas rigardeblaj kiel programa muziko. Grava estas lia ekzercolibro por klavarinstrumentoj *„Neue Clavierübung“*, per kiu li ankaŭ influis sian posteulon Bach.

En siaj sakralmuzikaj verkoj Kuhnau estis malpli progresema kaj proksimas pli al la tonlingvaĵo de la fina 17-a jarcento. Pro sia universala kaj impona karaktero Kuhnau forte influus siajn samtempulojn.

Liaj muzikistoromanoj verkitaj fidele laŭ la stilo de Christian Weise tamen estas rigardataj kiel modelaj ekzemploj de „klera“ realisma prezentmaniero.

## Verkoj (elektitaj) 
* Ausgewählte Kirchenkantaten, kompil. Arnold Schering. Leipzig 1918
* Ausgewählte Klavierwerke, kompil. Kurt Schubert. Mainz 1938
* „Der musicalische Quacksalber“, kompil. Kurt Benndorf. Berlin 1900 (Ndr. d. Ausg. Dresden 1700)

## Literaturo (elektita) 
* Gerhard Dünnhaupt: *„Johann Kuhnau“.* En: *Personalbibliographien zu den Drucken des Barock.* Bd. 4. Hiersemann, Stuttgart 1991, S. 2463-69. ISBN 3-7772-9122-6
* James Hardin: *Realismus und die Gestalt des Caraffa in Johann Kuhnaus ‚Der musikalische Quacksalber‘“.* In: *Jahrbuch für internationale Germanistik.* 8. 1980, 44-49
* Richard Münnich: *Kuhnaus Leben.* En: *Sammelbände der Internationalen Musikgesellschaft.* 3. 1901-02, S. 473-527
* Lois Evangeline Rimbach: *The Church Cantatas of Johann Kuhnau.* 2 Bde., Diss. Rochester 1965
* Susanne Stöpfgeshoff: *Die Musikerromane von Wolfgang Caspar Printz und Johann Kuhnau.* Diss. Freiburg/B. 1960
* Stephen Rose: 'The musician-novels of the German Baroque: new light on Bach's world', *Understanding Bach* 3 (2008), 55-66 http://www.bachnetwork.co.uk/ub3/ROSE.pdf

## Eksteraj ligiloj 
* Aktuelles Verzeichnis der Werke Kuhnaus im VD 17
* 

Kategorio:Germanaj klasikaj komponistoj
Kategorio:Germanaj muzikteoriistoj
Kategorio:Barokaj komponistoj
Kategorio:Thomas-kantoroj
Cabildo de La Gomera

**Cabildo de La Gomera** estas la registaro de la insulo la Gomera. Kiel ĉiu Cabildo, estis formita post la leĝo de la la Cabildoj de 1912, kaj estas la leĝista kaj administranta insuloregistaro de la Kanarioj (Hispanio).

Ekde 1991, la prezidento de la Cabildo, estas Casimiro Curbelo (PSOE).

## Registareroj 
* P. Territorial y Medio Ambiente (Teritorio kaj Medio)
* Asuntos Económicos y Transportes (Negocoj kaj Transporto)
* Turismo y Fomento (Turismo kaj Turista Propagando)
* Asuntos Sociales (Sociaj Aferoj)
* Agricultura, Ganadería y Pesca (Agrikulturo, Bestobredado kaj Fiŝkaptado)
* Empleo y Desarrollo Insular (Laboro kaj Insula Moderniĝo)
* Actividades Socioculturales (SociKulturaj Agoj)
* Actividades Económicas (Ekonomiaj Agoj)
* Régimen Interior (Interna Regado)

## Listo de prezidentoj de la Cabildo Insular de La Gomera 
Periodo demokratia ekde 1979:

## Eksteraj Ligiloj 
* Cabildo Insular de La Gomera  - oficiala retpaĝaro

Kategorio:Kanarioj
Péter Egyed

**EGYED Péter** [edjed] rumania hungara poeto, verkisto, filozofihistoriisto naskita en Kluĵo la 6-an de aŭgusto 1954, mortinta samloke la 2-an de aŭgusto 2018. Li estis la filo de historiisto Ákos Egyed kaj frato de poetino, literaturhistoriistini Emese Egyed.

## Biografio 
Péter Egyed havigis diplomon de filozofio en Kluĵo. Li estis redaktoro de la libroeldonejo Kriterion Könyvkiadó. Li doktoriĝis pri filozofihistorio. De 2003 li estis universitata profesoro de Universitato Babeş-Bolyai de kluĵo.

## Verkoj 
* *A parton lovashajnal* (1978),
* *Búcsúkoncert* (1981),
* *Előzés hajtűkanyarban* (1984),
* *Az ész hieroglifái* (1993),
* *Az ész hieroglifái*. Bukarest, Kriterion—Regio, 1993.
* *Szemiotika* (kunulaŭtoro), Cluj-Napoca, Ed. Universitatea, 1996.
* *Leopárdok éjszakája* (1997).
* *A jelenlétről*. Kolozsvár, Komp-Press, 1997.
* *A szenvedés kritikája*. Temesvár, Facla Könyvkiadó, 1980.
* *A szabadság a filozófiában*, 2003;
* *Szabadság és szubjektivitás*. Kolozsvár, Komp-Press, 2003.
* *Madonnák, porban*, 2004;
* *Az erdélyi paradigma*. In: *Közelítések a magyar filozófia történetéhez*. Red. Mester Béla — Perecz László, Áron Kiadó, Budapest, 2004.
* *Látlelet*. Kalota, Kolozsvár, 2006
* *23 buborék –Kurszk balladája*, 2007;

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo http://egyed.adatbank.transindex.ro/ 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj filozofoj
Lovcjenac

eta|dekstra|Lovcjenac situas en la mapo en la verda municipoeta|dekstra|300px|Stacidomo de Lovcjenac
eta|dekstra|300px|Ĉefstrato de Lovcjenac
**Lovcjenac** (lovtjenac), slave **Lovćenac,** serbe **Ловћенац,** hungare **Szeghegy,** germane **Sekitsch** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda** Baĉka, en municipo de Mali Idjoŝ. La historia slava nomo estis **Sekić**, la nova nomo nomiĝis pri monto Lovćen en Montenegro.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 3690
* Poŝtkodo: 24322
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: SU

## Situo 
Lovcjenac situas sur ebenaĵo, laŭ fervojo. Mali Idjoŝ troviĝas 3 km-ojn.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. La unua mencio devenis el 1476 en formo *Zegegyhaz* (=zeg-ekleziejo). La turkoj faris senhoma la vilaĝon, en 1786 germanoj refondis ĝin. En 1910 vivis en Szeghegy 5395 homoj, (4998 germanoj kaj 394 hungaroj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la vilaĝo apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, al distrikto de Topolya, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. Fine de la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj. En 2002 loĝis en Lovcjenac 3693 homoj, (montenegranoj 2100 (57 %), serboj 1242 (34 %), hungaroj 107 (3 %) kaj aliaj).

Image:SzeghegyStamp.jpg|Stampo de Szeghegy el 1872
Image:Denkmal1895.jpg|Monumento pri batalo en 1849
Image:Sekitsch-emblem.jpg|Memoraĵo de la germaneco

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Feketicj

**Feketicj** ([feketitj], , slave *Feketić*, ,  aŭ '**) estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Norda** Baĉka, en municipo de Mali Idjoŝ. La vilaĝo estas episkopejo de hungaraj kalvinanoj.
eta|dekstra|Feketicj situas en la mapo en la verda municipo
eta|250px|Mapo pri Municipo Mali Idoŝ

## Bazaj informoj 
* Areo: 
* Alto super marnivelo: 
* Loĝantaro: 4308 (stato: 2002)
* Poŝtkodo: 24323
* Telefonprefikso: 24
* Aŭtokodo: SU

## Situo 
Feketicj situas sur ebenaĵo, laŭ rojo. Baĉka Topola troviĝas 15, aŭtoŝoseo 2, fervojo 4 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1466 en formo **'. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en la 16-a jarcento, poste en 1785 hungaroj el Kunhegyes refondis ĝin. Poste ankaŭ germanoj alvenis. En januaro de 1849 la serboj bruldetruis la vilaĝon sed la loĝantoj rifuĝis, sed poste en julio la hungara armeo venkis la aŭstrojn. En 1883 la fervojo atingis la vilaĝon. En 1910 vivis en Bácsfeketehegy 5844 homoj, (3799 hungaroj, 2020 germanoj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, al distrikto de Topolya, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. Post la 2-a mondmilito la germanoj estis deportitaj. En 2002 loĝis en Feketicj 4526 homoj, (hungaroj 2672 (62 %), serboj 726 (17 %), montenegranoj 682 (16 %), jugoslavianoj 46 (1 %) kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* kalvinana kaj neuzita luterana preĝejoj

## Famuloj 
En la iama Bácsfeketehegy naskiĝis hungara profesoro Károly Jeges.

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino
Colonia (Tritenii de Jos)

**Colonia** [kolonija], (hungare **Detrehemtelep**), estas vilaĝo apartenenta al Tritenii de Jos.

## Renomaj personoj 
* Vilmos Keszeg etnografo, universitata profesoro.

## Bibliografio 
* *Detrehemtelep*. Adatok Detrehemtelep történetéhez. Hiperborea. Torda. 131 p. (Aŭtoroj: Juhász András, Vilomos Keszeg, Mihály Lajos, Jenő Murádin)

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Testamento de Lenin

*Vidu ankaŭ **Testamentoj de Lenin***

**Politika testamento de Lenin** estas la nomo de dokumento, verkita de Lenin en la lasta semajno de 1922 kaj unua semajno de 1923. En la testamento, Lenin proponas ŝanĝojn en la strukturo de la soveta registaro. Li do priskribis gvidantajn membrojn de la sovita ŝtato kaj sugestis forigon de Stalin el pozicio de ĝenerala secretario de la Centra Komitato de la Soveta Komunista Partio. 

## Dokumenta historio
Lenin volis laŭtlegi la dokumenton en la 12-a Kongreso de la Rusia Komunista Partio, aranĝota en aprilo 1923. Fakte, post tria apopleksio de Lenin en marto de 1923, li paraliziĝis kaj ne kapablis paroli, la testamento estis sekrete ĉe sia edzino Nadeĵda Krupskaja, en espero de pliboniĝo de Lenin. Ŝi transdonis la leteron - post morto de Lenin en januaro de 1924 - al  Centra Komitato kaj petis informigi la delegitojn pri tio dum la 13-a Partia Kongreso en majo de 1924.

La testamento de Lenin kritikis ĉiun membron de la t.n. triumviraro (Josif Stalin, Grigorij Zinovjev kaj Lev Kamenev) tiel ili ne rapidis informiigi pri tio. La testamento same kritikis ilian aliancanon Nikolaj Buĥarin kaj iliajn oponantojn Lev Trockij kaj Georgij Pjatakov. Sola praktika propono de la testamento estis la forigo de Stalin el pozicio de ĉefsekretario. 

La partianoj fakte neglektis la testamenton. La plena angla teksto estis publikigita eksterlande en New York Times en 1926. Oni publikigis la testamenton en Sovetunio en 1956.

## Eksteraj ligiloj
*Lenin's Last Testament (teksto angle)

Kategorio:Dokumentoj de Sovetunio
Kategorio:Verkoj de Lenin
Kategorio:Testamentoj
Kategorio:Verkoj de 1922
Kategorio:Verkoj de 1923
Kupusina

eta|dekstra|Kupusina situas en la mapo en la verda municipo
eta|dekstra|300px|Preĝejo de Kupusina
**Kupusina,** (ankaŭ slave), serbe **Купусина,** hungare **Bácskertes** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Apatin. Ĝis 1904 la oficiala hungara nomo estis **Kupuszina**. La serba vorto signifas: brasiko.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2350
* Poŝtkodo: 25262
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Kupusina situas sur ebenaĵo, fine de sakovojo, laŭ fervojo Subotica-Apatin, Danubo preterfluas. Sombor troviĝas 10 km-ojn for.

## Historio 
Dum la mezepoko tie estis vilaĝo nomata *Hetes*, kion poste la turkoj faris senhoma. En 1751 hungaroj kaj slovakoj refondis la komunumon. Incendio okazis en 1890. En 1910 loĝis en Apatin 3205 da homoj, (3179 hungaroj). Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, al distrikto de Apatin, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 1995 serbaj rifuĝintoj alvenis. En 2002 loĝis en Kupusina 2356 da homoj, (hungaroj 1857 (79 %), serboj 279 (12 %), kroatoj 45 kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1813
* muzeo

## Ĝemelkomunumo 
*  Ádánd, Hungario

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Prigrevica

eta|dekstra|Prigrevica situas en la mapo en la verda municipo
eta|250ra|Ortodoksa preĝejo en Prigrevica
eta|250ra|Katolika preĝejo en Prigrevica

**Prigrevica,** serbe **Пригревица,** germane **Sonnhofen** aŭ **Priglewitz** hungare **Bácsszentiván** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Okcidenta** Baĉka, en municipo de Apatin.

## Bazaj informoj 
* Areo: &nbsp;km²
* Loĝantaro: 4780
* Poŝtkodo: 25263
* Telefonprefikso: 25
* Aŭtokodo: SO

## Situo 
Prigrevica situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojol, laŭ fervojo Sombor-Novi Sad. La komunumo troviĝas 9 km-ojn for de Apatin.

## Historio 
Hungaroj alvenis en 896 kaj ili fondis ŝtaton en 1000. Post la turka erao alvenis diversaj popoloj. En 1910 loĝis en Bácsszentiván 5416 da homoj, (4514 germanoj. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Bács-Bodrog, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 1941 la hungara armeo okupis la regionon kaj ĝis 1944 tio estis parto de Hungario. En 1945 la tuta germaneco estis deportita. Dum disfalo de Jugoslavio la katolika preĝejo estis bruldetruita. En 2002 loĝis en Prigrevica 4,783 da homoj, (serboj 4,569 (96 %), kroatoj 50 (1 %), jugoslavianoj 29 (1 %), hungaroj 21 kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
* ortodoksa kaj katolika preĝejoj

== Komunumoj *szentiván* (=Sankta Ivano) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Kata Tisza

**TISZA Kata** (tisa) estas hungara verkistino, ĵurnalistino naskita en Târgu Mureş la 30-an de aŭgusto 1980. Ŝi estas prapranepino de politikisto, ministerprezidanto Kálmán Tisza.

## Biografio 
Kata Tisza havigis diplomon pri angla lingvo en Eötvös Loránd Tudományegyetem. Ŝi instruis kaj ekzamenigis en lingvolernejo Bonus, en la Mez-Eŭropa Universitato kaj en la Ekonomika Politeknikinstituto, pli poste ŝi ekstudis en ĵurnalistlernejo de Komlósi. En 2005 oni rabatakis ŝin. La aŭtorino ekverkis sian unuan romanon en la malsanulejo (*Pesti kínálat*), kiu havis grandegan sukceson post ĝia apero. Ŝi vivas en Tajlando.

## Verkoj 
* *Pesti kínálat*, 2005. I.A.T. Kiadó, 163 p.
* *Hét nap nyár*, 2005. Sanoma
* *Reváns*, 2006. Ulpius-ház könyvkiadó,167 p.
* *Főbűnösök*, antologio 2006. Ulpius-ház könyvkiadó, 231 p.
* *Magyar pszicho* (aperis la 13-an de aprilo 2007 por la 14-a Librofestivalo Internacia de Budapest). Alexandra, 221 p.
* *Doktor Kleopátra*, 2008, Alexandra Kiadó, 216 p.

## Eksteraj ligiloj 
* *Kata-pulto*-blogo de aŭtorino http://tiszakata.blog.nlcafe.hu/

Tisza, K
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Presejo de Jakov Kelter

La ***Presejo de Jakov Kelter*** estis eldonejo kaj presejo, kiu situis en la urbo Varsovio, tiama Rusio. En la presejo estis eldonitaj ankaŭ libroj en Esperanto.

## Esperanto-libroj 
Esperanto-libroj eldonitaj en Presejo de Jakov KELTER inkludas:

* Dua libro 1888
* Plena Vortaro Rusa-Internacia 1899
* Meza Vortaro Internacia-Germana 1889
* Universala Vortaro de la Lingvo Internacia 1893
* Ekzercaro de la lingvo Esperanto 1894
* Международный язык "ЭСПЕРАНТО" 1904
: (Tradukite “La Internacia lingvo Esperanto”, reeldono de Unua Libro de L. L. Zamenhof, kun aldonoj)
* Proverbaro 1905

## Vidu ankaŭ 
* Ĥajim Kelter

Kategorio:Eldonejoj
Kategorio:Esperanto-eldonejoj
Prosné

**Prosné** estis vilaĝo en distrikto Považská Bystrica en Slovakio. Ĝi antaŭ la 1-a de januaro 1979 estis memstara kaj de ĉi tago estas unuigita kun la vilaĝo Udiča.

## Evoluo de nomo
La unua skriba mencio pri vilaĝo Prosné devenas el la jaro
1321 sub nomo Prozna. Pli malfrue, precize en la jaro 1405, estas menciita kiel Prozne, en la jaro 1466 kiel Prosna. La jaro 1598 alportas nomon Proszne. Hungare tio estas Proszne aŭ Kölesfalu.
## Historio
Prosné oni unuan fojon mencias 1321, kune kun patrina vilaĝo Udiča. Vilaĝo apartenis al familio de Hatňanoj, pli poste al bieno Považská Bystrica. En la jaro 1598 vilaĝo havis dek tri domojn, en la jaro 1784 tie jam estis 75 domoj kaj vivis 82 familiojn, tio estas 402 loĝantojn. En la jaro 1828 tie estis 469 loĝantojn. Pasintece loĝantoj okupiĝis precipe pri agrikulturo, poste ili laboris en ĉirkaŭaj industriaj entreprenoj .

## Blazono
alternative=Blazono de Prosne|eta|Blazono de Prosné|maldekstra
Vilaĝo Prosné havis unu konatan sigelon el la jaro 1748. En bildo troviĝas viro kun larĝa hakfosilo. Tiu ĉi sigelilo oni uzadis ankaŭ en la jaro 1884. La sigelo servis kiel modelo por nuntempa blazono de Prosné.

Kategorio:Municipoj en distrikto Považská Bystrica
Sándor Bihari (pentristo)

**BIHARI Sándor** estis hungara pentristo naskita en Rézbánya la 19-an de majo 1855 kaj mortinta en Budapest la 28-an de marto 1906.
eta|Sándor Bihari

## Biografio 
Sándor Bihari infaniĝis en Nagyvárad. Li translokiĝis en 1874 Budapeŝton kaj li laboris en fotolaborejo kiel retuŝisto, dume li kvalifikiĝis en la modeldesegnolernejo de Bertalan Székely. En 1876 li translokiĝis Vienon, kie li vizitis ankaŭ la artakademion kaj inter 1878 kaj 1879 li estis ĝia ordinara studento. En 1883 li vojaĝis Parizon por studi, dume li kopiis la pentraĵojn de Louvre por artkomercistoj. Inter 1890 kaj 1891 li gvidis pentristlernejon. Tie li konatiĝis kun impresionismo kaj kun tendenco plein air, kiu influis decide sian pli postan arton. Post reveno al Hungarujo li laboris en Szolnok ĉe Lajos Deák-Ébner. Pli poste li estis unu el fondintanoj de Artistkolonio (Szolnok).

## Premioj 
* Premio de Képzőművészeti Társaság, (1886)
* Vaszary-premio, (1889)
* Ferenc József-premio, (1896)

## Ĉefaj verkoj 
* Kereszttűzben, (1885)
* Bíró előtt, (1886)
* Zsigmond király és Ulászló találkozása Szent László sírjánál, (1898)

## Ekspozicioj 
* (1906), Képzőművészeti Társaság
* (1911), Szent György Céh
* (1919), Nemzeti Szalon
* (1950), Fényes Adolf Terem (memorekspozicio)

## Liaj disĉiploj (elekto) 
* Ferenc Hatvany
* Béla Joó
* Izsák Perlmutter

## Verkoj 
* *Szellemi élet*, (1897)
* *Magamról*, (1904) (Művészeti Krónika)

## Literaturo 
Fónagy Béla: Bihari Sándor http://www.mke.hu/lyka/05/353-365-bihari.htm

## Fontoj 
* Kieselbach Galerio kaj Aŭkciejo [Ghttp://www.kieselbach.hu/s-327&bihari+sandor.html]
* Arto en Hungario http://www.hung-art.hu/index-en.html

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ergenekon

En tjurkaj mitoj, **Ergenekon** (, , ) estas legenda loko, situanta en produktema valo inter montoj de la Altajo, kie Ĥano Bumin supozite kunvenigis la turkajn popolojn por eskapi la mongolojn (travivi la mongolajn detruojn). Laŭ la legendo, la turkaj popoloj (gokturkoj) vivis en la produktema valo dum generacioj, post kiam - por la tromultiĝo - ili forlasis tion kaj disiĝis.

Ergenekon estas same nomo de terorisma ĉelaro en Turkio.

Kategorio:Mezorienta mitologio
Kategorio:Mitoj pri kreado
Kategorio:Mongola Imperio
Kategorio:Perslingva literaturo
Kategorio:Literaturo de Turkio
Bajtkodo

**Duonkodo** aŭ **bajtkodo** estas intera kodo - pli abstrakta ol maŝinkodo sed malpli abstrakta ol programlingvo.

Kutime estas traktita kiel la duuma dosiero kiu enhavas ruligelban programon simila al objekta modulo, kiu estas dosiero por la kompililo kaj kies enhavo estas la objektkodo aŭ maŝinkodo.

La duonkodo estas fojfoje nomita **bajtkodo** (de angla *byte*) ĉar kutime ĉiu operaciokodo havas longon de unu bajto, eble sekvata de parametroj. Ĉiu instrukcio havas instrukcion inter 0 kaj 255 sekvita de parametroj kiel la registroj aŭ la memorodirektoj. Tiu estus la priskribo de tipa kazo, sed la precize priskribo de duonkodo ege dependas de la lingvo.

La programoj en duonkodo devas esti interpretitaj de interpretilo (ĝenerale nomita virtuala maŝino, pro tio ke ĝi estas analoga al komputilo). Ĝia avantaĝo estas ĝia portebleco: la sama binara kodo eblas ekzekutita en diversaj platformoj kaj arkitekturoj. Estas la sama avantaĝo kiun prezentas la interpretitaj lingvoj. Tamen, ĉar la duonkodo estas ĝenerale malpli abstrakta, pli kompakta kaj pli orientita al la maŝino, ĝia rapideco estas pli bona ol tiu de la interpretitaj lingvoj. Pro tiu plibonigo de la rapideco, multaj interpretitaj lingvoj, fakte estas kompilitaj por konverti ilin al duonkodo kaj poste estas ekzekutitaj de interpretilo de duonkodo. Inter tiuj lingvoj trovas  Perl, PHP kaj Python. La kodo de Javo estas disponigita kiel duonkodo al la maŝino, kiu uzas kompililon laŭbezone (angle: *just-in-time*) por traduki bajtkodo al maŝinkodo ĵus antaŭ ĝia ruliĝo.

Kategorio:Tradukiloj
Atako je banko de Tbiliso

La **Atako je banko de Tbilisi** (tiam Tiflis) estis politike motivita rabago la , kiu estis grava afero en la frua historio de la bolŝevika frakcio de la Socialdemokrata Partio de Rusio.

Dum la brutala prirabo mortis ĉ. 40 personoj kaj ĝi altiris siatempe internacian atenton. El hodiaŭa vidpunkto, tio estis grava unua „politika ago“ en kariero de la juna Josef Stalin, kiu tiutempe portis la nomon Josef Visarionoviĉ Ĝugaŝvili.

## Eventoj 
### Antaŭhistorio 
Ĉar post la revolucio de 1905 malpliiĝis emo de intelektuloj doni monon al ekstremuloj, bolŝevikoj urĝe bezonis monon per ĉiuj metodoj por financi la batalon kontraŭ la caro. Krom leĝaj heredaĵoj, donacoj, ekzistis neleĝaj metodoj kiel rabagado.

La bankan prirabon en Tiflis verŝajne inspiris kaj aprobis Lenin, gvidanto de la bolŝevika grupo ene de la rusiaj socialdemokratoj. Post kiam Stalin partoprenis en  en konferenco de la rusaj socialdemokratoj en Londono, ĉe kiu la menŝevika frakcio akceptigis rezolucion, kiu kondamnis la prirabojn de bankoj kiel metodon de la politika batalo.

### La 26-an de junio 1907 
La atakonta banko estis filialo de la rusa ŝtata banko. Matene de tiu tago je 10:30, Stalin kaj lia grupo de ĉ. 20 homoj komencis ataki la du kirasitajn aŭtomobilojn kaj la akompanantajn kozakojn. La atako okazis per grenadoj, pro kio suferis la tirĉevaloj kaj akompanaj, gardantaj personoj. Mortis entute 40 homoj, dum 90 pluaj vundiĝis.

La prirabo okazis dum 3 minutoj kaj oni predis ĉ. unu milionon da rubloj. Tiu sumo egalis al unujara apanaĝo de caro Nikolao la 2-a.

## Postaj eventoj 
Kamo kontrabandis la monon tra la finna limo, kie li transdonis ĝin al Lenin. La bolŝevikoj financis el la mono siajn agadojn.

La rabago plu fortigis la disiĝon de la du flugiloj de la socialdemokrata partio kaj memstariĝon de la du fortaj frakcioj.

Pri la rabo sciigis la internacia gazetaro, inter ili la *The Times* la  kaj .

Kategorio:1907 en la Rusia Imperio
Kategorio:Tbiliso
Kategorio:Rusia revolucio
Kategorio:Bankoj
Kategorio:Rabado