Gufo

**Gufo** (science *Bubo bubo*) estas specio de granda birdo el la ordo de strigoformaj, familio de strigedoj, kun granda plumtufo super ĉiu okulo.

Temas pri nokta rabobirdo, disvastigitaj tra Eŭropo, Azio kaj norda Afriko. Ĝi estas pli ofta en nordoriento de Eŭropo, sed ankaŭ en la zono kiu ĉirkaŭas la Mediteraneon, inkludante Iberion. En Azio la specio ĉeestas la plejparton de la kontinento, escepte la plej nordan Siberion kaj la sudan Azion (la tri duoninsuloj). Ties latinlingva scienca specifa nomo baziĝas sur la onomatopeo de la sonoj de la specio, kaj jam ekde la Mezepoko oni konis ĝin kiel *Bubo* en la bestolibroj.

Pro sia majesto kaj facila bredado en kaptiteco ĝi estas uzata relative ofte en la arto de la falkado.

## Trajtoj 
250ra|eta|maldekstre
250ra|eta|maldekstre
250ra|eta
Temas pri granda birdo 29 ĝis 73 cm longa, kaj ĝia enverguro estas inter 1,38 kaj 1,7 m, iome pli malgranda ol tiu de la reĝa aglo. La pezo estas de 1,5 ĝis 4 kg ĉe la plej grandaj inoj, kio kontrastas ekzemple kompare kun la turstrigo, kiu pezas nur 500 g. La enverguro de la flugiloj povas esti ĝis 2 m, kaj pro tio estas la plej granda gufo el la genro *Bubo*. Ĝi karakteriziĝas per du plumtufoj ambaŭangule de la kapo, kiuj sekvas sube kiel malhela linio kun formo de V inter la grandaj okuloj (kiuj estas de briloranĝegaj irisoj) kun angulo en la nigra beko, la ventro estas pli hela kaj strieca kaj la dorso estas pli malhela kaj makuleca hele. La masklo havas plumtufojn de la oreloj pli hirtajn ol la ino.

La flugo estas rekta, povega kaj kun oftaj ŝveboj. La voĉo estas profunda hurlado, kiel ŭŭ-oo, kaj estas aŭdebla ĝis je 2 km. La masklo faras emfazon en la unua silabo kaj la ino pli laŭtas ĉe la dua. Ĉiu individuo havas apartan hurladmanieron kaj povas esti identigita laŭ ĝi. La specio produktas ankaŭ povegan alarman bojadon kiel vulpo.

Gufoj vivas ĉirkaŭ 20 jarojn, longa vivo, ĉar ili ne havas naturajn predantojn. En kaptiteco okazis kazoj de individuoj, kiuj atingis 60 jarojn.

## Taksonomio
La Gufo estis formale priskribita de la sveda natursciencisto Carl Linnaeus en 1758 en la deka eldono de lia verko *Systema Naturae* laŭ la dunoma nomo *Strix bulbo*. Kvankam Linnaeus specifis la "habitaton" kiel "Eŭropo" la tipa loko estas limigita al Svedio. La gufo estas nun metita en la genron *Bubo*, kiun enkondukis André Duméril en 1805.

### Subspecioj 
Pro la ampleksa teritorio de la gufo, diversaj fakuloj distingis ĝis 12 subspeciojn, kun bazo en la plumarkoloro kaj la grando. En Eŭropo oni priserĉis la sonalvokojn kaj la DNA por distingi la subspeciojn, dum en Azio oni ne faras ankoraŭ sufiĉan komparan priserĉadon. Ĵuse oni apartigis la subspecion *Bubo bubo ascalaphus* en propra specio, *Bubo ascalaphus*. La subspecio pli malgranda estas *Bubo bubo hispanus*, de la Iberia Duoninsulo.

#### Listo de subspecioj 
, *B. b. turcomanus*]]
, Germanio]]
, *B. b. hemachalana*]]

* *B. b. hispanus* (Rothschild kaj Hartert, 1910) – Konata ankaŭ kiel **Hispana gufo** aŭ **Iberia gufo**. Tiu subspecio ĉefe vivas en la Iberia Duoninsulo, kie ĝi okupas plimulton de Hispanio kaj disajn areojn en Portugalio. Pri vivohistorio, tiu ĉi estas eble la plej multe studita subspecio de gufo. La hispana gufo estas la plej simila laŭ plumaro al la nomiga subspecio inter aliaj subspecioj, sed tendencas esti iom pli hela, pli grizeca, kun ĝenerale pli hela strieco kaj pli pala ventro. Ĉe maskloj, la longo de flugilkordoj povas varii de 40 ĝis 45 cm kaj ĉe inoj de 445 ĝis 485 mm. La enverguroj de ĉi tiu subspecio povas varii de 131 ĝis 168 cm, averaĝe ĉirkaŭ 154.1 cm. Inter la normaj mezuroj de *B. b. hispanus*, la vosto estas 23 ĝis 31 cm, la tuta beklongo estas 38.9 ĝis 54.3 mm kaj la tarso estas 64.5 ĝis 81 mm. Plenkreska masklo de *B. b. hispanus* el Hispanio pezas 1,22 ĝis 1,9 kg, averaĝe 1,63 kg, dum inoj pezas de 1,75 ĝis 2,49 kg, averaĝe 2,11 kg. la nomiga subspecio vivas en kontinenta Eŭropo el preskaŭ la Arkta Cirklo en Norvegio, Svedio, Finlando, sudo de la Kola duoninsulo, kaj Arĥangelsko kie ĝi havas teritorion norde de ĉirkaŭ latitudo 64° 30' N., suden ĝis la Balta Maro, centra Germanio, ĝis sudorienta Belgio, orienta, centra, kaj suda Francio ĝis Norda Hispanio kaj partoj de Italio inklude Sicilion, kaj tra Centra kaj Sudorienta Eŭropo ĝis Grekio. Ĝi interreproduktiĝas kun *B. b. ruthenus* en norda Rusio ĉirkaŭ la baseno de supra rivero Mezen kaj en orienta apudaĵo de Gorki Leninskije, Tambovo kaj Voroneĵo, kaj interreproduktiĝas kun *B. b. interpositus* en norda Ukrainio. Ĉi tiu estas mezgranda raso, kies flugilkorda longo estas 435–480 mm ĉe maskloj kaj 455–500 mm. La tuta beklongo estas 45 ĝis 56 mm. Ne surprize, plenkreskaj strigoj el okcidenta Finnlando estis proksimume samgrandaj, averaĝe pezantaj 2,65 kg. Alia aro de finnaj gufoj averaĝis iom eĉ pli grandajn, kaj maskloj averaĝe pezas 2,64 kg kaj inoj averaĝe pezas 3,16 kg. La subspecio ŝajnas sekvi la kriterion de la Regulo de Bergmann rilate al malpliiĝo de korpgrandeco pli proksime al la Ekvatoro, ĉar specimenoj el centra Eŭropo averaĝe pezas 2,14 aŭ 2,3 kg en korpomaso kaj tiuj el Italio averaĝe ĉirkaŭ 2,01 kg. La pezgamo por gufoj en Italio estas 1,5 ĝis 3 kg. La ​​nomiga subspecio estas eble la plej malhela el la subspecioj de gufoj. Multaj nomigaj birdoj estas forte kovritaj per larĝaj nigraj strioj super la supraj partoj, kapo kaj brusto. Kvankam ĝenerale bruneca baza koloro, multaj nomigaj gufoj povas aspekti tre ruĝecaj, precipe ĉirkaŭ la kapo, supra dorso kaj flugilaj antaŭpartoj. La malsupra ventro estas kutime flavecbruna, kontraste al blankeca aŭ flaveca ĉe pluraj aliaj subspecioj.
* *B. b. ruthenus* (Buturlin kaj Zhitkov, 1906) – Foje konata ankaŭ kiel **orienta gufo**. Tiu subspecio anstataŭas la nomigan en orienta Rusio el ĉirkaŭ latitudo 660 N. en la Timan-Peĉora Baseno suden ĝis okcidenta Uralo kaj supra Don kaj malsupra Volgo. La teritorio de *B. b. interpositus* etendiĝas el suda Rusip, sude de la nomiga, kun kiu ĝi interreproduktiĝas en norda Ukrainio, el Besarabio kaj la stepoj de Ukrainio norden ĝis Kievo kaj Ĥarkovo poste orienten ĝis Krimeo, Kaŭkazo kaj Trans-Kaŭkazio ĝis nordokcidenta kaj norda Irano (regiono Elburzo, de Teherano, kaj probable sudo de Kaspiaj distriktoj), kaj tra Malgranda Azio suden ĝis Sirio kaj Irako sed ne ĝis la Siria Dezerto kie ĝi estas anstataŭata de la Araba gufo. Tiu lasta kaj *B. b. interpositus* laŭinforme hibridiĝas el okcidenta Sirio suden ĝis suda Palestino. Tiu subspecio estas distribuata el Uralo de okcidenta Siberio kaj Baŝkirio ĝis mezo de Obo kaj okcidenta Altajo, norde de limoj de tajgo, la plej norda distribuado konata en la specio ĝenerale. Tiu ĉi subspecio estas fizike la plej distinga el ĉiuj eŭraziaj gufoj, kaj estas foje konsiderata la plej "bela kaj impresa". Tiu subspecio troviĝas en centra Siberio el ĉirkaŭ Obo orienten ĝis la lago Bajkalo, norde ĝis ĉirkaŭ latitudoj 580 ĝis 590 N ĉe Jenisejo, suden ĝis montaroj Altajo, Tarbagatajo kaj Saur kaj en Tannu Tuva kaj Ĥangaj en nordokcidenta Mongolio, gradante al *B. b. sibiricus* apud Tomsk okcidente kaj al *B. b. ussuriensis* oriente de norda Mongolio. La zono de interreproduktado kun tiu lasta en Mongolio ŝajne estas tre vasta, kaj estas intermezaj gufoj hegemonie ĉefe ĉirkaŭ la rivero Tuul, rezulte en gufoj intermezaj laŭkolore inter *B. b. yenisseensis* kaj *B. b. ussuriensis*. Ĝi estas ĝenerale flavecbrun-grizeca kun bone esprimita malhela padrono sur la supraj partoj kaj ĉirkaŭ la kapo. La malsupra flanko estas ĝenerale palgrizeca kun nigra strieco.
* *B. b. ussuriensis* (Poljakov, 1915) – Eble konata ankaŭ kiel **Usuria gufo**. La teritorio de tiu subspecio etendiĝas el sudorienta Siberio, ĝis la sudo de la teritorio de *B. b. jakutensis*, suden tra orienta Transbajkalo, Amurio, Saĥaleno, Usurilando kaj la Manĉuria parto de la ĉinaj provincoj Ŝenŝjio, Ŝanŝio kaj Hebejo. Laŭ la longo de flugiloj, *B. b. ussuriensis* estas iomete pli malgranda ol la diversaj subspecioj el pli norda Siberio. Maskloj havas longon de flugiloj de 430–475 mm kaj inoj estas 460–502 mm. Ĝi estas distribuata el Kazaĥio inter la riveroj Volgo kaj Uralo, la bordo de la Kaspia Maro kaj la iama Arala Maro, sed anstataŭata en tiu lando de *B. b. omissus* en la montara sudo kaj en la marborda regiono de la Mangiŝlaka Duoninsulo fare de *B. b. gladkovi*. Ekster Kazaĥio, la teritorio de *B. b. turcomanus* pluas tra Transbajkalo kaj Tarim-baseno ĝis okcidenta Mongolio. La fonkoloro de la plumaro estas pala, flaveca. La malhelaj padronoj sur la supraj kaj subaj partoj estas pli palaj, malpli klare difinitaj kaj pli rompitaj ol ĉe *B. b. interpositus*. Malhelaj longitudaj padronoj sur la subaj partoj ĉesas super la ventro. *B. b. turcomanus* estas pli griza ol *B. b. hemalachanus*, sed alie iom similaspektas. Ĉi tiu subspecio estas unika ĉar ĝi ŝajnas eviti montajn kaj evidentajn rokajn vivejojn favore al malaltaj montetoj, altebenaĵoj, malaltebenaĵoj, stepoj kaj duondezertoj ĉe aŭ proksime de marnivelo. *B. b. omissus* estas indiĝena de Turkmenio kaj apudaj regionoj de nordorienta Irano kaj okcidenta Ŝinĝango. La teritorio de *B. b. nikolskii* ŝajne etendiĝas el la Balkanaj Montoj kaj Kopetdago en suda Transkaspio orienten ĝis sudorienta Uzbekio aŭ eble ĝis sudokcidenta Taĝikio, poste sude de 290 N. Ĝi povas vivi norden ĝis Irano, Afganio kaj Baluĉio suden ĝis la regiono Kalat, aŭ ĉirkaŭ latitudo de Hindukuŝo. En Irano, *B. b. nikolskii* estas anstataŭata de *B. b. interpositus* norde, kaj probable ankaŭ nordokcidente, kaj probable de *B. b. hemalachana* en Badaĥŝan, parto de nordorienta Afganio. La birdoj de suda Taĝikio troviĝintaj okcidente de Pamiro estas pli malpli intermeza inter *B. b. omissus* kaj *B. b. hemachalana*. La teritorio de *B. b. hemachalana* etendiĝas en Himalajo, el Pakistano tra Ĝamuo kaj Kaŝmiro kaj Ladako ĝis almenaŭ Butano, vivanta ankaŭ en Tibeto. Ilia teritorio pluas ankaŭ okcidenten ĝis la montaro Tjanŝano en Okcidenta Turkmenio, okcidente ĝis Karatau, norden ĝis Ĵungaria Alatau, orienten ĝis almenaŭ la valo Teke en Ŝinĝango, kaj suden ĝis la regionoj Kaŝgar, Jarkant kaj probable okcidenta Kunlun. Tiu birdo estas parte migranta, descendante al ebenaĵoj de Turkmenio dum malvarma vintro, kaj ŝajne atingas nordan Baluĉion. Ĉi tiu subspecio estas fizike simila al *B. b. turcomanus*, sed la fonkoloro estas pli helflavecbruna kaj malpli flavecbruna. La malhelaj padronoj sur la supraj kaj subaj partoj estas pli markitaj kaj malpli regulaj ol ĉe *B. b. turcomanus* kaj *B. b. omissus*, kaj la ĝenerala koloro de la mantelo ĝis la oreltufoj estas de pli kohera bruneta koloro ol ĉe plej multaj aliaj apudaj rasoj. *B. b. hemachalana* diferencas de *B. b. yenisseensis* per tio, ke ĝi estas multe pli flava sur la pugo, subvostaj kovriloj kaj eksteraj vostoplumoj, anstataŭ grizeca aŭ blankeca, kaj la grunda koloro de ĝia korpo estas pli flaveca supre kaj malpli blankeca sube. Malhelaj longitudaj padronoj sur la subaj partoj kovras la antaŭan ventron. *B. b. kiautschensis* estas multe pli malhela, pli brunbruna kaj ruĝbruna, kaj iomete pli malgranda ol *B. b. ussuriensis*. Laŭ muzeoraportoj, ĝi similas al la nomiga subspecio el Eŭropo (kvankam evidente konsiderinde malsama laŭ distribuo) sufiĉe proksime laŭ koloraro, sed diferencas de ĝi ĉar estas pli pala, pli makuleca, kaj malpli forte markita per bruno sur la supraj partoj, ĉar havas pli mallarĝajn malhelajn striojn sur la subaj partoj, kiuj averaĝe ankaŭ estas pli obtuzaj kaj pli okraj, kaj per averaĝe plia malgrando.
* *B. b. swinhoei* (Hartert, 1913) – Tiu subspecio povus esti konata kiel **Sudĉina gufo**. Ĝi estas endemio de sudorienta Ĉinio. Tre ruĝeca formo, ĝi estas iom simila al *B. b. kiautschensis*. Ĉe tiu ĉi malgranda subspecio, la flugilo estas 41–46,5 cm longa ĉe ambaŭ seksoj. Ĉi tiu estas sufiĉe malbone konata kaj priskribita subspecio kaj estas konsiderata malvalida de iuj aŭtoritatoj.

## Vivejo 
eta|maldekstre|220ra|
La gufo loĝas en arbaroj kaj klifoj kutime malproksime de la homo evitante ties ĉeeston kaj preferante kutime la rokajn surfacojn por nestumi. En kelkaj lokoj tiu ĉi palearktisa specio ekanstataŭas alian rabobirdon, nome la migran falkon, kvankam ankoraŭ oni ne konas la influon de la homo sur la konkurencon inter tiuj du specioj, kiuj antaŭe kunvivis milionojn da jaroj en la sama habitato. Spite la malemon pri homoj, la gufoj povas ĉasi en terkultivejoj, kie riskas manĝi venenitajn predojn. Krome en kelkaj urboj ekloĝis en ĝardenoj: en Helsinko nestumas almenaŭ kvin paroj ekde 2005 profitante la pliiĝon de urbaj sovaĝaj kunikloj kaj en 2007 unu el tiuj individuoj famiĝis pro interrompo de internacia futbalmaĉo.

Ili estas solecaj animaloj, escepte en la reprodukta sezono. Ilia teritorio povas okupi ĝis 80 km², se la manĝo malabundas, kaj ili defendas ĝin perforte kontraŭ aliaj gufoj. Normale ili ne ŝanĝas la teritorion krom pro esceptaj kialoj, kiel manko de nutraĵo aŭ se ili estas forpelitaj de alia gufo. Dumtage ili pasigas la pliparton de la tempo senmovaj en la arboj, kaj krepuske kaj nokte ili foriras ĉasi. Se la nutraĵo malabundas, ili povas ĉasi ankaŭ dumtage.

[eta|Gufo en [Luiza Parko Mannheim|parko de Mannheim (Germanio)]]

## Reproduktado 
[eta|maldekstre|220ra|ovo de *Bubo bubo bubo* - [Muzeo de Tuluzo]]
Ambaŭ seksoj vivas normale solaj kaj ne kuniĝas ĝis la alveno de la epoko de pariĝado. Kiam ili trovas taŭgan lokon por reproduktado, ili indikas ĝin per foso de eta truo engrunde kaj produktante serion da karakteraj alvokoj. Tiuj sonoj estas utilaj ankaŭ por trovi la partneron, kiun ili havos porvive.

La nesto estas truo sen kovroprotektado en arbotrunko aŭ klifo. La ino demetas du aŭ tri ovojn, nur unufoje ĉiujare, normale vintre aŭ komence de printempo. Gufoj estas tre sensivaj al la medio kaj, se ili ne havas sufiĉan spacon aŭ manĝon, la ovodemetado povas prokrastiĝi kaj malpliiĝi draste. La ino kovas la ovojn, dum la masklo havigas la nutraĵon. Post 2 aŭ 3 monatoj okazas eloviĝo kaj naskiĝas la idoj. La patrino respondecas pri manĝigado, manĝinstruado kaj protektado.

Tri semajnojn post eloviĝo, la idoj kapablas nutri sin kaj engluti per si mem. Post du monatoj ili ekflugas, kvankam nur kelkajn metrojn, kaj post ses monatoj ili jam estas plumokovritaj. Dum tiu epoko ili estas tre vundeblaj antaŭ eventualaj predantoj, sed la plumaro helpas ilin kamufli sin inter la branĉaro. Ili estos forpelitaj el la nesto de la gepatroj, se ili ne foriras antaŭe, post unu jaro de vivo, kaj atingas la seksan maturecon post du jaroj.

## Manĝado 
[thumb|240ra|maldekstre|[Vomaĵo (ornitologio)|Vomaĵo de Gufo (*Bubo bubo*).]]
Temas pri superpredanto, kiu troviĝas en unu el la plej altaj lokoj de la nutroĉeno. Ĝi povas mortigi eĉ aliajn gufojn kaj rabobirdojn. Ĝiaj predokaptoj povas okazi kaj surgrunde kaj dumfluge.

Ili ĉasas kutime dumnokte, prefere ĉe malfermaj spacoj en arbaroj. La flugilmovo estas tre silenta kaj tio, kune kun la nokta vidkapablo kaj la eksterordinara aŭdkapablo, havigas al ili elstarajn kvalitojn por la ĉaso.

Ili ĉasas etajn ronĝulojn, kuniklojn, leporojn, sciurojn, ratojn, kolombojn, merlojn kaj erinacojn. Ili kapablas mortigi eĉ vulpojn kaj cervidojn ĝis 10 kg pezajn. Ilia prefero manĝi ronĝulojn estas tre profitiga por terkulturistoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Gufujo

## Fotaro 

Dosiero:Eagle.owl.arp.750pix.jpg|Gufo
Dosiero:Eurasian eagle-owl (Bubo bubo).jpg|Junulo
Dosiero:Uhu-3.jpg|Gufo sur la mano de falkisto
Dosiero:Hamburg DuvenstedterBrook owl nestling 3.jpg|Junulo

## Eksteraj ligiloj 
* Slipo de la specio , de Javier Blasco-Zumeta (PDF)
* Gufo
* Nabupaĝo  gufokrioj
* Gufokrioj
* Bildoj

Kategorio:Strigedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno