Gáldar

**Gáldar** [GALdar] estas urbo kaj municipo apartenanta al la provinco Las Palmas, en la regiono Kanarioj. Ĝi etendiĝas sur la nordokcidenta parto de la insulo Gran Canaria. La loknomo *Gáldar* plej verŝajne devenas de la guanĉoj, sed fakuloj ne interkonsentas pri la preciza signifo.

En tiu municipo estas unu el la plej gravaj arkeologiaj kuŝejoj de Kanarioj, nome la *Cueva Pintada* (Pentrogroto), kiu montras valoran ekzemplon de la arto farita de la iamaj kanarioj. En la municipo estas krome la Muzeo-Domo Antonio Padrón​, la Domo *Cachazo y Verde de Aguilar* kaj Muzeo de Religia Arto, ĉe la preĝejo de Santiago.

## Geografio 
eta|maldekstre|230ra|Monto Amagro.
Gáldar estas en la nordokcidenta parto de la insulo Gran Canaria, je 27 km de la provinca kaj insula ĉefurbo, kio helpis ĝian disvolvigon. Ĝi enhavas areon de 61,59 km², kiel unu el la 10 plej grandaj teritorioj de la insulo.

La municipa teritorio limas kun tiuj de Artenara (sude), Agaete (okcidente) kaj Moya (oriente). Norde kaj nordokcidente estas la Atlantika Oceano. Tiuj lokoj estas inkluditaj en la Reto Natura 2000 kiel Zono de speciala konservado (ZSK).

Gáldar estas parto, kun Artenara, Tejeda kaj Agaete, de la Kultura Pejzaĝo *Risco Caído y Montañas Sagradas de Gran Canaria*, deklarita Monda Heredaĵo de UNESKO en 2019.​ Barranco Hondo kaj Juncalillo estas ene de la protektita teritorio. Duobla protektado rezultis en nova protektado kiel "Patrimonio Mundial", kaj al la diversaj arkeologiejoj kaj al la natura protektita zono.

## Historio 
eta|maldekstre|230ra|Arkeologiejo de Botija.
eta|maldekstre|230ra|Preĝejo de Gáldar.
En la areo estis grava setlado de guanĉoj, fakte la sidejo de la nomita *guarteme*, reĝoj de la nordokcidenta regno. La *Cueva Pintada* (Pentrogroto) estis okupita ekde la 7-a jarcento. Ili praktikis brutobredadon kaj agrikulturon, kiel atestas pluraj restaĵoj de tiu epoko. Post la konkero de Gran Canaria en 1478, la novaj kolonoj, kastilianoj kaj portugaloj, dediĉis sin al la samaj taskoj, ĉefe cele al cerealoj kaj fiŝkaptado.

Dume lokanoj ankoraŭ rezistis ĉe Silva. Inter 1481 kaj 1482, la loka *guanarteme* Tenesor Semidan estis kaptita de la konkerantoj, sendita al Iberio kaj revenigita kristanigita kaj kastiliigita kiel don Fernando Guanarteme; li sukcesis estri grandan parton de siaj iamaj subuloj, dum ribelis la kanarioj de Telde. Fine de 1482, la konkeristestro, Pedro de Vera, profite de la amikeco de la iama reĝo, starigis kampadejon en Gáldar kaj defendoturon. Gáldar tuj iĝis grava centro de la kolonio. La lokanoj profitis la grundofekundecon kaj miksiĝis kun indiĝenoj. Prosperon helpis la komerco de sukero el la havenoj La Caleta kaj Sardina. Poste, oni fondis konventon de franciskanoj kiu altiris nobelajn familiojn, kio havigis altklasan etoson.

## Demografio 
La municipo havis 24 455 loĝantojn je 2021, estante la 11a de la provinco Las Palmas kaj la 8a de la insulo Gran Canaria.

Historie la loĝantaro regule kreskiĝis laŭlonge de la 20-a jarcento kaj el 5 000 loĝantoj ĝis nunaj 24 000.

### Teritoria organizado 
Gáldar dividiĝas en la jenaj entoj kaj loĝlokoj kun korespondaj kernoj:

### Arkeologio 
* Cueva Pintada (BIC). Muzeo kaj arkeologia parko. Malkovrita en la urba kerno mem, kun ĉefa montro de roka arto en Suda Atlantiko.
* Historia Komplekso Barranco Hondo de Abajo.
* Grotoj de la Hospitalo (BIC).
* Grotoj de Patronato aŭ de Facaracas (BIC)
* Setlejo de Bocabarranco-El Agujero kaj Nekropolo de La Guancha (BIC)
* Mugaretes del Clavo
* Llanos de Botija. Kanariaj Domoj kvadrat- kaj kruc-formaj, kaj konstruaĵo nomita *tagoror* pro komparo tipologia.

### Religiaj kaj civilaj 
* Preĝejo de *Santiago* (novklasika, kun placo kaj ĝardena etoso).
* Ermitejo de *San José del Caidero*.
* Ermitejo de Sankta Sebastiano.
* Urbodomo kun la plej malnova drakarbo en ĝardeno (1718)
* Domoj Henríquez, de Antonio Padrón kaj José Martinón, Cachazo kaj Verde de Aguilar, de la kapitano Esteban Ruiz de Quesada
* Teatro *Consistorial*
* Kazino de Gáldar
* Kvartalo de Sankta Sebastiano.
* Bieno Hoya de Pineda (BIC).
* Ponto Triokula super la torento de Gáldar.
* Ŝtonminejoj de la Monto de Gáldar.

### Naturaj lokoj 
* Monto Amagro
* Natura Monumento Montañón Negro
* Protektita Pejzaĝo Las Cumbres
* Sardina del Norte​

## Bildoj 

Galdar platanera.JPG|Bananejo en Gáldar.
Galdar calle.JPG|Strato de la historia kerno de Gáldar.
Galdar plazaSantiago.JPG|Iama urbodomo.
Pico de Gáldar.JPG|Monto de Gáldar.
WLM14ES - Casa Verde de Aguilar - rvr.jpg|Domo Verde de Aguilar.
WLM14ES - Iglesia de Santiago de los Caballeros - rvr (3).jpg|Preĝejo de Santiago de los Caballeros.

eta|maldekstre|700ra|*Cueva Pintada*.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la municipoj de provinco La Palmoj

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la municipo Gáldar

* 

Kategorio:Municipoj de Gran Canaria
Kategorio:Municipoj de provinco Las Palmas