open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Seftigen (distrikto)

La **distrikto Seftigen** estis ĝis la 31-a de decembro 2009 administra unuo de Kantono Berno. Ĝi havis 37036 loĝantojn la 31-an de decembro 2008. Ĝia ĉefurbo estis la urbo Belp.

## Geografio 
La distrikto Seftigen situas inter la riveroj Schwarzwasser en okcidento kaj Aro en oriento. En la ĉefloko Belp troviĝas ankaŭ la internacia flughaveno Berno-Belp. La sudorientaj komunumoj inkluzive la ĉefloko Belp en la Aro-Valo apartenas al la aglomeraĵo de la federacia urbo Berno kaj estas urbeca. La cetera distrikto estas kampara kaj monta.

## Najbaraj komunumoj 
La distrikto Seftigen limas en nordo al la distrikto Berno, en oriento al la distrikto Konolfingen, en sudoriento al la distrikto Thun, en sudo al la distrikto Suba Simme-Valo, kaj en okcidento al la distrikto Schwarzenburg.

## Historio 
En mezepoko la regiono de Seftigen apartenis al la Senjoroj de Burgistein. En la jaro 1388 la regiono venis sub berna regado kaj la komunumo Seftigen fariĝis la centro de la kampartribunalo Seftigen, kiu ekzistis ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 kaj al kiu apartenis krom la tereno de la hodiaŭa distrikto Seftigen ankaŭ la okcidenta parto de la distrikto Thun. Post la fino de la Helveta Respubliko estis kreita la ĉefdistrikto Seftigen, kiu per la konstitucio de la jaro 1831 estis transformita al la distrikto Seftigen. Ekde la jaro 2010 la distrikto Seftigen estos integrita al la administra regiono Berno-Mezlando.

## Komunumoj de la distrikto Seftigen 
La distrikto Seftigen konsistas (stato en 2009) el 25 komunumoj, el kiuj la ĉefloko Belp estas la plej granda. Urboj en la distrikto ne ekzistas. Jen la listo:

## Eksteraj ligiloj 
* Paĝo de la prefektejo Seftigen sur la retejo de Kantono Berno

-
-
San Felipe Orizatlán

eta|maldekstra|Komunuma domo dum la nokto
**San Felipe Orizatlán** estas unu el la 84 komunumoj de la meksika subŝtato Hidalgo, kiu situas en la centra Meksiko norde de la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas San Felipe Orizatlán. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 13046.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 38472 loĝantojn. El tiuj estis 19146 viroj kaj 19326 virinoj. La komunumo havas surfacon de 308,4 km². La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 160 metroj super la marnivelo.

Fontoj: Statistikoj de la INEGI: Conteo de Población y Vivienda 2005 k. a., (hispane: popol- kaj loĝejnombrado).

## Eksteraj ligiloj 
* San Felipe Orizatlán  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

Kategorio:Komunumoj de Hidalgo
Subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj de Tajvano

eta|Ĉiamverdaj arbaroj en Nacia Parko Taroko.
La **subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj de Tajvano** estas ekoregiono el la hindoĉina ekoprovinco de la orientalisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Ĝi kovras la precipan parton de la insulo de Tajvano, escepte de la pli suda pinto de la insulo, kiu konstituas la ekoregionon de la musonaj pluvarbaroj de Sud-Tajvano.

La krutaj montaroj gastigas variadon de arbaraj tipoj, ekde subtropikaj arbaroj en la malaltaĵaroj ĝis mezvarmaj kaj subalpaj arbaroj.

Tiu ĉi ekoregiono estas parto de la tutmondaj 200-regiono "tajvanaj montarbaroj". 

## Flaŭro
[eta|maldekstre|Subtropika arbarero de la indiĝena *Areca catechu* ([arekacoj), en montetaj vivejoj super kampoj, Tajwano.]]
La marbordaj ebenaĵoj kaj malpli altaj regionoj estas kovritaj de ĉiamverdaj  arbaroj de *Castanopsis* , regataj de *Cryptocarya chinensis* kaj *Castanopsis hystrix*, kun dissemitaj arbareroj de la subtropika Mason-pino (*Pinus massoniana*). Je pli altaj situoj, japana blua kverko (*Quercus glauca*) anstataŭas *Cryptocarya* kaj *Castanopsis* kiel superregantan arbon.

Kiam alteco ankoraŭ pligrandiĝas, la ĉiamverdaj foliarboj laŭgrade estas anstataŭitaj de deciduaj foliarboj kaj koniferoj. Super  3 000 metrojn, falfoliaj foliarboj kia tajvana alno *(Alnus formosana)* kaj acero (*Acer* spp.) miksiĝas kun ĉina cugo (*Tsuga chinensis*).  Je la plej grandaj altecoj, montarbaroj estas regataj de koniferoj, inkluzive de ĉina cugo, piceoj (*Picea* spp.), kaj abioj (*Abies* spp.).

## Faŭno
Pro la insula karaktero de Tajvano estas kelkaj animalaj endemioj en tiu vivejo kiel pri la  birdoj la tajvana paruo, la tajvana pigo aŭ la tajvana regolo kaj inter mamuloj la tajvana serovo kaj la tajvana makako.

## Naturprotekto
## Vidu ankaŭ
*Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj
*Konservada stato de ekoregiono

## Eksteraj ligiloj
* Ekoregiono IM0172 : Subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj de Tajvano (WWF)
* Subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj de Tajvano (*WWF-Wildworld*) 
* Subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj de Tajvano (*Wildworld*) - Nacia Geografia Societo
* Subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj de Tajvano (*The Encyclopedia of Earth*)
* Subtropikaj ĉiamverdaj arbaroj de Tajvano (*Globalspecies*) 
* Situo de la ekoregiono IM0172 : tajpu *Taiwan subtropical evergreen forests*
* Tutmondaj 200; numero 24 : Tajvanaj montarbaroj (WWF) 

Kategorio:Orientalisaj ekoregionoj
Kategorio:Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj
Kategorio:Tropikaj kaj subtropikaj koniferarbaroj
Kategorio:Global 200
Kategorio:Tajvano
Kategorio:Ĉinio
Kategorio:Pacifiko
Adrar

**Adrar** estas berbera vorto signifanta "montaro" kaj nomo de kelkaj lokoj en nordokcidenta Afriko:

* Adrar (Alĝerio)
* Provinco Adrar, Alĝerio
* Adrar (Maŭritanio)
* Regiono Adrar, Maŭritanio
* Altebenaĵo Adrar, Maŭritanio
Adrar (Alĝerio)

**Adrar** (, berbere 40px) estas urbo en Alĝerio kaj administra centro de la samnoma provinco. La urbo havas ĉ. 93.500 loĝantojn kaj situas en oazo en la Saharo. La homoj okupiĝas ĉefe pri agrikulturo en la urbo. La irigacio okazas ĉefe per metodo nomata kanato.

## Trafiko 
Je 10 km de la urbo ekzistas la flughaveno "*Tuat Ĉeiĥ Sidi Mohamed Belkebir*", kiun uzas ĉefe Air Algérie.

Kategorio:Urboj de Alĝerio
Jenő Béres

**BÉRES Jenő** [be:reŝ] estis hungara pentristo naskita la 2-an de aprilo 1912 en Arad kaj mortinta la 29-an de majo 1981 en Budapeŝto. 
## Biografio
La artisto Jenő Béres studis inter 1932 kaj 1937 en Hungara Altlernejo pri Belarto en Budapeŝto ĉe la majstro Oszkár Glatz. Inter 1948 kaj 1951 li instruis en la Artgimnazio de Budapeŝto, en 1951-1952 en la Hungara Altlernejo pri Industriarto. Li faris studvojaĝojn en Italujo, Francujo kaj Sovetunio. En la 1950-aj jaroj li pasigis longan tempon en la artistkolonio de Szolnok.

## Individuaj ekspozicioj
*1962 • Városi Tanács, Komló
*1963 • Damjanich János Múzeum, Szolnok
*1983 • Vigadó Galéria, Budapest

## Publikplacaj kreaĵoj
*Figurális pannó (1959, Székesfehérvár, MÁV-pályaudvar).

## Kreaĵoj en publikkolektoj
*Damjanich János Múzeum, Szolnok
*Magyar Nemzeti Galéria, Budapest.

## Fonto
*Artportalhttp://artportal.hu/  

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ferenc Baranyai

**BARANYAI Ferenc** [baranjai] rumania hungara pentristo naskita la 3-an de oktobro 1923 en Arad. 
## Biografio
Ferenc Baranyai studis en Kluĵo inter 1950 kaj 1954. Post fakkvalifiko en Bukareŝto (1964) li iĝis artrestarigisto de la Muzeo Arad. 
## Individuaj ekspozicioj
*1990 • Darmstadt
## Kreaĵoj en publikkolektoj
*Galerio de Arad
*Galerio de Temesvár
## Fonto
*Artportal.hu  

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Róbert Csaba Szabó

**SZABÓ Róbert Csaba** [sabo:] estas rumanuja hungara verkisto, redaktoro naskita la 26-an de aprilo 1981 en Boghiş (Nuşfalău).

## Biografio
Róbert Csaba Szabó pristudis filologion inter 1999 kaj 2003 en la Universitato Babeş-Bolyai de Kluĵo. Ekde decembro de 2005 li estas redaktoro de revuo Látó.

## Volumoj
**Az egész Antarktisz kontinens (a látás, a hallás, az ízlelés, a hang, a tapintás és a szív elvesztése)*. Mentor, Marosvásárhely, 2006.
**Kutyák birodalma*, Bookart Könyvkiadó, 2009.
**Fekete Dacia* - Erdélyi rémtörténetek. Libri Könyvkiadó, 2012
## Fonto
*Aŭtobiografio en blogo

Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Pachuca de Soto

eta|300px|
**Pachuca de Soto** estas unu el la 84 komunumoj de la meksika subŝtato Hidalgo, kiu situas en centra Meksiko norde de la urbo de Meksiko. La ĉefurbo de la komunumo estas Pachuca de Soto, kiu samtempe estas la ĉefurbo de la provinco aŭ subŝtato de Hidalgo. La kodnumero de la komunumo laŭ la INEGI, do laŭ la nacia geografia instituto estas 13048.

## Geografio 
La komunumo havis en 2005 (lasta popolnombrado de la INEGI) 275578 loĝantojn. El tiuj estis 131065 viroj kaj 144513 virinoj. La komunumo havas surfacon de 195,3 km² kaj sur tiu teritorio ekzistas 34 loĝlokoj. La meza alteco (de la ĉefurbo) estas 2400 metroj super la marnivelo. 

Ĝi apartenas al la valaro nome Baseno de Meksiko.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Pachuca de Soto  en *Enciclopedia de los Municipios de México* ()

[eta|maldekstra|250px|La [Bazaltprismoj (Hidalgo)|bazaltprismoj - turisme vizitinda loko en distanco de 25 kilometroj]]

Kategorio:Komunumoj de Hidalgo
Rilato de Tully-Fisher

En astronomio, la **rilato de Tully-Fisher** estas empiria rilato inter la esenca lumeco de spirala galaksio (proporcia al ĝia maso da steloj) kaj la amplitudo de ĝia rotacia kurbo.
Tiu rilato estis publikata en februaro 1977 de la astronomoj R. Brent Tully kaj J. Richard Fisher. 

La orbitaj rapidecoj de la galaksiaj steloj estas mezureblaj per efiko de Doppler, la rilato permesas kalkuli la absolutan magnitudon de spirala galaksio, kaj sekve ties malproksimecon.

Teorie, la galaksia lumeco, kiun donas la rilato de Tully-Fisher ne estas standarda kandelo, tie estas ekzakte konata lumeco de iu kosma objekto, sed tiu rilato estas sufiĉe ekzakta por esti rigardita kiel « duaranga standarda kandelo ».

La rilato de Tully-Fisher ne estas aplikebla al la elipsaj galaksioj; sed pri tiuj aliaj samtipaj metodoj ekzistas, kiel la rilato de de Faber-Jackson kaj la fundamenta ebeno pri la elipsaj galaksioj.

## Eksteraj ligiloj 
* La rilato de Tully-Fischer kaj la determino de la ekstergalaksiaj distancoj 
* Rilato de Tully-Fisher por spiralaj kaj lensosimilaj galaksioj  
* Rilatoj de Tully-Fisher kaj Faber-Jackson 
* Rilato de Tully-Fisher kaj metodo de la soziaj galaksioj 

Kategorio:Astrofiziko
Mirmekofito

eta|maldekstra|*Acacia collinsii* kun specialigitaj dornoj.
*Myrmecodia tuberosa*|eta
eta|*Hydnophytum formicarum* kaj *Myrmecodia echinata*, du mirmekofitoj

**Mirmekofito** estas planto kiu vivas asocie kun kolonio de formikoj kaj posedas specialigitajn organojn en kiuj vivas la formikoj.

Ekzemple, *Myrmecodia*, epifito de Sunda Lando, disvolvigas rizomajn tuberojn enhavantaj retaĵon de kavaĵoj kie vivas la formikoj.

Pluraj specioj de akacioj el la Neotropika ekozono havas specialigitajn kavajn dornojn por la sama celo. Amerikaj akacioj ankaŭ prezentas karotecajn elkreskaĵojn je siaj foliaj pintoj. Tiuj liveras specialigitan nutraĵon favore al la kreskantaj larvoj de *Pseudomyrmex*. Verŝajne tio estas simbioza rilato, kie la formikoj helpas por protekti la planton kontraŭ aliaj insektaj atakoj, kompense ili ricevas ŝirmadon.

## Bibliografio 
: Whitten, T. 1981 : Notes on the ecology of *Myrmecodia tuberosa* Jack on Siberut Island, Indonesia. *Annals of Botany*, 47: 525-526.

## Vidu ankaŭ 
* Arbaroj de Sunda Lando sur Kerangas
* Simbiozo
* Sumatraj malaltaĵaj pluvarbaroj

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Formikedoj
Kategorio:Plantoj
Eldonejo Bookart

**Bookart Könyvkiadó** Bookart Kiadó [bukart] estas libroeldonejo en Rumanujo fondita en 2004 de Áron Hajdú en Miercurea Ciuc. 
## Profilo de eldonejo
La eldonejo eldonas unuavice librojn de aŭtoroj el Transilvanujo en hungara lingvo, do ankaŭ de verkoj de rumanaj kaj germanaj aŭtoroj tradukitaj hungaren. 
## Redakcikomitato
*Péter Demény, Farkas-Zoltán Hajdú, András Ferenc Kovács, Béla Markó, Róbert Csaba Szabó

## Grafikredaktoro
*Botond Részegh

## Eksteraj ligiloj 
*Retpaĝo de eldonejo
Kategorio:Rumaniaj hungaraj institucioj kaj institutoj
Kategorio:Libroeldonejoj en Rumanio
Blankaventra blua muŝkaptulo

La **Blankaventra blua muŝkaptulo**, *Cyornis pallipes*, estas malgranda birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro *Cyornis* aŭ de Bluaj muŝkaptuloj kiu laŭnome enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj. Ĝi estas insektovora specio kiu reproduktiĝas en Okcidentaj Ghatoj de sudokcidenta Barato, nome en arbaraj subkreskaĵaro kaj ravinoj. Ili nestumas sur roka kornico; la ino demetas kvar ovojn.

La Blankaventra blua muŝkaptulo estas 15cm longa. Ĝi estas starsintenan longvosta muŝkaptuledo. La masklo havas brilajn bluajn suprajn partojn, kapon kaj supran bruston (dum plej parto de samgenranoj havas oranĝecan bruston), kaj la resto de subaj partoj estas amplekse blankaj.

Inoj estas tue diferencaj (seksa duformismo), kun brunaj supraj partoj, griza kapo kaj ruĝa brusto. La resto de la subaj partoj estas blankaj. Kvankam ankaŭ aliaj samgenraj specioj havas blankajn ventrojn, tiu specio havas pli ampleksajn kaj pli blankajn subajn partojn, kaj de tie devenas la nomoj de la specio en Esperanto kaj en la latina scienca nomo kie *pallipes* devenas al la radiko por “pala”.

Junuloj havas brunajn suprajn partojn, skvamecajn en kapo kaj brusto, kun nur la ventro blankeca.

La alvoko estas milda interplektita serio de triloj plialtiĝantaj kaj malpliiĝantaj kun fajfaj notoj intermetitaj.

## Referencoj 
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 6114, Cyornis pallipes, 10a Majo 2006. Malplej zorgiga.
* *Birds of India* de Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, ISBN 0-691-04910-6

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Pennisetum macrourum

***Pennisetum macrourum*** estas specio herbotufkonstituanta staŭdo el Sud-Afriko, Tanzanio, Jemeno kaj Ugando. Ĝi havas rizomojn. Ĝi altas ĝis 2 metrojn. Ĝi vivas en malsekaj medioj. Ĝi estas ankaŭ ornama planto.

## Parazito 
*Claviceps purpurea* estas parazito de *Pennisetum macrourum*.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Panicoideae

## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Panicoideoj
Pigmea blua muŝkaptulo

La **Pigmea blua muŝkaptulo** (*Muscicapella hodgsoni*) estas birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj monotipa en la genro *Muscicapella*, de birdoj tre similaj al tiuj de la genro *Cyornis* aŭ de Bluaj muŝkaptuloj kiu laŭnome enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj, same kiel tiu.

La masklo de tiu specio malhelbluajn suprajn partojn (nigrecajn en vizaĝo kaj flugiloj), tre oranĝajn bruston kaj flankojn kaj blankecan ventron, dum la ino estas supre grizeca kun ruĝecbruna vosto kaj blankecaj subaj partoj kun malmulte da oranĝeca nuanco.

Ĝi estas birdo troviĝanta en Butano, Ĉinio, Timoro, Barato, Indonezio, Laoso, Malajzio, Birmo, Nepalo, Tajlando kaj Vjetnamio. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj montararbaroj.

## Referencoj
* BirdLife International 2004. Muscicapella hodgsoni. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.
* **Del Hoyo**, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2006). *Handbook of the Birds of the World*. Volume 11: Old World Flycatchers to Old World Warblers. Lynx Edicions. ISBN 84-96553-06-X.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Rukia muŝkaptulo

La **Rukia muŝkaptulo**, *Cyornis ruckii*, estas birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro *Cyornis* aŭ de Bluaj muŝkaptuloj kiu laŭnome enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj.

Ĝi estas mezgranda, ĝis 17&nbsp;cm muŝkaptuledo kun nigra beko, brunaj irisoj kaj nigraj kruroj. La masklo havas **malhelbluan plumaron** (pli malhelan ĉe vizaĝo kaj flugiloj), blankan ventron kaj brilan helbluan pugon. La ino havas ruĝecbrunan plumaron, ruĝecan bruston kaj blankecan ventron. Temas pri klara kaze de seksa duformismo. Junuloj havas brunpunktitan sablokoloran plumaron kun ruĝeca brusto kaj blankeca centro en subaj partoj.

La **Rukia muŝkaptulo** estas endemia de la insulo de Sumatro, Indonezio. Ĝi estas konata nur per kvar specimenoj. Du specimenoj, unu nematurulo kaj unu plenkreskulo estis laste priskribitaj kaj kolektitaj ĉirkaŭ 1917-1918 en duarangaj arbaroj de malaltaj teroj en areoj de Norda Sumatro fare de la nederlanda kolektisto, August van Heijst. La aliaj du haŭtaĵoj estas de dubinda deveno.

La nomo de **Rukia muŝkaptulo** rememoras M. Rück, kiu kolektis la du antaŭajn hautaĵajn specimenojn en Malako.

Pro pliiĝanta habitatoperdo, malgranda populacio kaj limigita teritorio, la Rukia muŝkaptulo estis pritaksata kiel Draste Endanĝerita fare de la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Ĝi estas listita en Apendikso II de CITES kaj estas protektata laŭ indonezia leĝaro ekde 1972.

## Referencoj 
* IUCN2006, BirdLife Internationa, 2004, 6112, Cyornis ruckii, 17a Marto 2007. Draste Endanĝerita

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet 
* IUCN Ruĝa Listo
* Red Data Book 

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Sándor Gajzágó

**GAJZÁGÓ Sándor** [gajza:go:] estis hungara pentristo. Li naskiĝis la 19-an de februaro 1901 en Deĵo kaj mortinta la 20-an de julio 1988 en Budapeŝto. 

## Biografio
Sándor Gajzágó studis en la ĉefurba lernejo de industridesegno. Majstroj: Sándor Szopos (Dés), Manó Vesztróczy, Béla Zombory Moldován. En la jaroj de 1920-aj, 30-aj li pasigis plurajn somerojn en la Artisttendaro de Szentendre kaj li regule ĉeestis en majstrolernejo de János Thorma en Artistkolonio Nagybánya. Li ekspoziciis ĉefe en Nemzeti Szalon kaj Műterem Szalon.

## Individuaj ekspozicioj
* 1976 • Hazafias Népfront II. Ker. Bizottsága, Budapest
* 1981 • Vízivárosi Galéria, Budapest

## Fonto
* Artportalhttp://artportal.hu/  

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Richard Wagner (verkisto)

**Richard Wagner** (n. 10-a de aprilo 1952 en Lovrin, mortinta la  en Berlino ), estis rumanuja germana poeto, verkisto.

## Biografio 
Li studis en mezlernejo de Sânnicolau Mare kaj en Temeŝvaro akiris diplomon en fakultato de filologio 1975. En 1987 Wagner elmigris kun sia tiama edzino, la verkistino Herta Müller al okcidenta Germanujo. Li longe vivis en Berlino.

## Verkoj 
* *Klartext. Ein Gedichtbuch (1973)
* *die invasion der uhren. Gedichte (1977)
* *Der Anfang einer Geschichte. Prosa (1980)
* *Hotel California I. Der Tag, der mit einer Wunde begann. Gedichte (1980)
* *Anna und die Uhren. Ein Lesebuch für kleine Leute mit Bildern von Cornelia König (1981, 1987)
* *Gegenlicht. Gedichte (1983)
* *Das Auge des Feuilletons. Geschichten und Notizen. (1984)
* *Rostregen. Gedichte. Luchterhand (1986)
* *Ausreiseantrag (1988)
* *Begrüßungsgeld (1989)
* *Die Muren von Wien. Roman (1990)
* *Der Sturz des Tyrannen. Rumänien und das Ende der Diktatur. Herausgegeben mit Helmuth Frauendorfer (1990)
* *Sonderweg Rumänien. Bericht aus einem Entwicklungsland (1991)
* *Schwarze Kreide. Gedichte (1991)
* *Völker ohne Signale. Zum Epochenbruch in Osteuropa. Essay (1992)
* *Der Himmel von New York im Museum von Amsterdam. Geschichten (1992)
* *Heiße Maroni. Gedichte (1993)
* *Giancarlos Koffer (1993)
* *Mythendämmerung. Einwürfe eines Mitteleuropäers (1993)
* *Der Mann, der Erdrutsche sammelte. Geschichten (1994)
* *In der Hand der Frauen*, Roman (1995, DVA), ISBN 3-421-05008-2
* *Lisas geheimes Buch. Roman (1996)
* *Im Grunde sind wir alle Sieger. Roman (1998)
* *Mit Madonna in der Stadt. Gedichte (2000)
* *Miss Bukarest*, Roman (2001, Aufbau), ISBN 3-351-02926-8
* *Ich hatte ein bisschen Kraft drüber, Materialsammlung zu Birgit Vanderbeke von Richard Wagner* (2001, S. Fischer TB), ISBN 3-596-14937-1
* *Der leere Himmel, Reise in das Innere des Balkan*, Essay (2003, Aufbau), ISBN 3-351-02548-3
* *Habseligkeiten*, Roman (2004, Aufbau), ISBN 3-351-03027-4
* *Der deutsche Horizont. Vom Schicksal eines guten Landes*, Essay (2006, Aufbau), ISBN 3-351-02628-5
* *Das reiche Mädchen*, Roman (2007, Aufbau) ISBN 3-351-03226-9
* *Es reicht. Gegen den Ausverkauf unserer Werte'', Essay (2008, Aufbau) ISBN 3-351-02673-0

## Referencoj 
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Rumanaj verkistoj
Provinco Adrar

La **Provinco Adrar** (arabe ولاية أدرار) estas provinco en sudokcidenta Alĝerio, kun surfaco de 443.782&nbsp;km². Ĝi estas la dua plej granda provinco de Alĝerio, la provincon limas sudokcidente al Maŭritanio kaj Malio.

La provinco havas ĉirkaŭ 380.000 loĝantojn (kalkulo en 2006), tiel tre maldense loĝata, popoldenso estas malpli ol 1 persono je kvadrata kilometro.

Ĉefurbo de la provinco estas Adrar, pliaj urboj estas *Reggane, Timimun* kaj Akabli.

Adrar
Altebenaĵo Adrar

La **Altebenaĵo Adrar** estas altebenaĵo en la dezerto Saharo, en nordo de Maŭritanio. Tiu altebenaĵo estis jam loĝata en la ŝtonepoko, tiel oni trovis multajn arkeologiajn restaĵojn, la plej gravaj el tiuj estas pluraj ŝtonrondoj kaj la pli posta urbo Azugi.

La altebenaĵo estas konata pro ties ravinoj kaj la moviĝantaj sablodunoj. Ĝi estas ankaŭ hejmo de malgranda loĝantaro, kies plimulto vivas en la urbo Atar.

Kategorio:Geografio de Maŭritanio
Atar

**Atar** (arabe أطار) estas urbo en okcidenta Maŭritanio, administra centro de la regiono Adrar. 

Laŭ la stato de  en la urbo vivis , tiel ĝi estas la plej granda urbo de la altebenaĵo Adrar. La urbo havas flughavenon, muzeon kaj historian moskeon, konstruitan en 1674.

Hodiaŭ Atar estas elira punkto por vizito de historiaj maŭraj urbetoj Uadano kaj Ĉingetti. La urbon atingis ankaŭ la Ralio Parizo-Dakaro.

Kategorio:Urboj de Maŭritanio
Pennisetum

***Pennisetum***, esperante **peniseto** aŭ **penizeto** (termino konstruita la la PIV-a modelo *Equisetum* > ekvizeto), estas genro kun ĉirkaŭ 80 specioj precipe staŭdaj herboj de tropikaj zonoj.

## Uzo 
Kelkaj specioj estas kultivato por nutraĵo kiel *Pennisetum glaucum* (Perla milio).
Kelkaj specioj estas kultivataj kiel ornamplanto ekzemple *Pennisetum villosum*. *Pennisetum clandestinum* (kikuyu) estas uzata por herbotapiŝo.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Pennisetum macrourum

### Eksteraj ligiloj 
* Tela Botanica 
  

Kategorio:Panicoideoj
Leĝo de la ruĝa flago

La **leĝo de la ruĝa flago** (angle *Red Flag Act*) estis leĝo (akto) en Britio, kiu estis enkondukita en 1865 por eviti akcidentojn en la strata trafiko, pro la oftiĝintaj vaporaŭtoj. Ankaŭ la lobio de la fervojo kaj la ĉevalposedantoj apogis tiun leĝon.

La leĝo antaŭskribis, ke veturilo sen ĉevalo, la aŭtomobilo povas veturi kun rapido de maksimume 6,4 km/h. Ene de komunumoj, la rapideco duoniĝas. Oni antaŭskribis ankaŭ, ke 55 metrojn antaŭ aŭtomobilo devas promeniri persono kun ruĝa flago (aŭ lanterno), por atentigi ĉevalajn veturilojn pri la proksimiĝanta mem-mova veturilo. Tiu antaŭskribo validis en Grand-Britio dum 31 jaroj kaj negative influis la vendon, evoluigon, produktadon de la aŭtomobiloj.

La *Akto pri ruĝa flago* estis venko por la ĉeval-lobio. Spite al la leĝo, en 1875 mortis en Britio 1.589 homoj en sekvo de strataj trafikaj akcidentoj kun vaporaŭtoj kaj lokomobiloj.

Oni modifis la leĝon en 1878 kaj ĉesis la antaŭskribon pri la ruĝa flago, la distanco de piediranto reduktiĝis je 18 m, la veturilo devis halti je vido de ĉevaloj kaj la veturilo ne rajtis eligi vaporon aŭ fumon por ne timigi la ĉevalon.

La leĝo malvalidiĝis en 1896, per anstataŭigo per leĝo pri *„Lokomotivoj surstrate“*. Post tio eblis aŭtomobiloj kaj aliaj strataj senĉevalaj veturiloj pli rapide veturi ol piedirantoj.

Kategorio:Ŝosea transporto
Kategorio:Brita juro
István Miklós Koszti

**KOSZTI István Miklós** [kosti] estas hungara pentristo, grafikisto naskita la 24-an de aŭgusto 1961 en Târgu Mureş.

## Kariero
La artisto Koszti finis siajn studojn en 1985 en Arta Altlernejo Ion Andreescu de Kluĵo, kaj ekde tiam li instruas en Muzik- kaj Artliceo en Miercurea Ciuc.

## Individuaj ekspozicioj
*1986 • Gheorgheni
*1987 • Odorheiu Secuiesc
*1991, 1994 • Korunk Galéria, Kluĵo

## Grupaj ekspozicioj
*Distriktaj ekspozicioj
*1985 • Nancy (F) • Bormio (It.) • Moskvo • Sint-Niklaas (B)
*1987 • Wiesbaden
*1989 • Sint Niklaas • Foundation Taylor, Parizo
*1992 • Budapest • Makó • Lendva (SL)
*1993 • Muraszombat (SL)
*1994 • Kaposvár • Székesfehérvár • Hévíz
*1987 • BMC Őszi Tárlat, Târgu Mureş
*1998 • Zalaegerszeg.

## Fonto
*Artportalhttp://artportal.hu/lexikon/muveszek/koszti_istvan_miklos

Koszti, I. M.
Kastelo Kenilworth

eta|dekstra|300px|Kastelo Kenilworth
dekstra|300px|eta|Kastelo Kenilworth
**Kastelo Kenilworth** estas ruina kastelo ĉe Kenilworth, Warwickshire, Anglio.

Antaŭa fortikaĵo konstruiĝis dum la anglosaksa epoko. La nuna ruino datiĝas de la normanda epoko, kaj la unua konstruado okazis dum la regado de Henriko la 1-a. Dum la 13-a jarcento oni plifortigis la kastelon kaj estigis lagon kiu ĉirkaŭis tri flankojn.

En 1244 Henriko la 3-a donis la kastelon al Simon de Montfort (6-a grafo de Leicester): kiam tiu estris gravan ribelon kiu erupciis en 1263, la kastelo servis kiel lia bazo. Simon de Montfort mem mortis dum la batalo de Evesham en 1265, kaj sekvis akra venĝo kontraŭ la ribelintoj. Iuj daŭrigis la ribelon, kaj la sekvantan jaron ili rifuĝis en Kastelo Kenilworth. Tie la estonta Eduardo la 1-a sieĝis ilin: tio estis la plej longa sieĝo iam ajn en Anglio, kaj fine, la 14-an de decembro 1266, la ribelantoj kapitulacis. Henriko la 3-a donis Kastelon Kenilworth al sia filo Edmundo Crouchback. Ĝi posediĝis de anoj de reĝaj familioj ĝis 1553.

Ekde 1364 Johano de Gaunt plikomfortigis la kastelon.

Plurajn fojojn Elizabeto la 1-a vizitis la kastelon, tiam posedatan de ŝia favorato Robert Dudley (1-a grafo de Leicester). La romanisto Walter Scott verkis romanon, *Kenilworth*, kie multe da la komploto okazis ĉe la kastelo, kaj kiu pritraktis sekretan edziĝon de Robert Dudley.

La ruinoj viziteblas.

Kategorio:Kasteloj en Britio
Kategorio:Warwickshire
István Csillag

**CSILLAG István** [ĈILlag IŜTvan] estas rumanuja hungara grafikisto naskita la 23-an de marto 1976 en Miercurea Ciuc. Li estas la edzo de tekstiartistino Imola Csillag.

## Biografio
István Csillag pristudis grafikon inter 1990 kaj 1994 en la Muzik- kaj Artlernejo Nagy István en sia naskiĝurbo kun instruistoj: István Koszta, Árpád Márton, Ferenc Ercsei. Inter 1994 kaj 1999 studis same grafikon en Artaltlernejo de Temeŝvaro kun artistoj: Adriana Lucaciu, Constantin Catargiu, Tudor Vreme, Marcel Braileanu, Béla Szakáts, Suzana Fântânaru.

## Fonto
*Csigahttp://www.topnet.ro/artgallery/ 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Kenilworth

dekstra|eta|Ruina pordego de Abatejo Kenilworth
dekstra|300px|eta|Kastelo Kenilworth
**Kenilworth** estas urbo de Varikŝiro, Anglio, kiu famas ĉefe pro sia kastelo. En 2001, laŭ la tiujara censo, ĝi enhavis preskaŭ 22,600 loĝantojn.

La urbo eble fondiĝis dum la malfrua 11-a jarcento, kaj pligrandiĝis la sekvantan jarcenton post la fondo de aŭgustena abatejo kaj la konstruado de la kastelo. En 1538 la abatejo fermiĝis dum la abolicio de la anglaj monaĥejoj, kaj post nelonge parte malkonstruiĝis: nur ruinoj ankoraŭ videblas.

Verŝajne la unua terpomo enkondukita en Anglion (de Walter Raleigh) plantiĝis ĉe Kenilworth.

Multe de la loĝantoj elmigras al pli grandaj urboj kiel Coventry, Birmingham kaj Leamington Spa.

Kategorio:Urboj de Warwickshire
Corgengoux

**Corgengoux** estas franca komunumo situa en la departemento Côte-d'Or kaj en la regiono Burgonjo-Franĉkonteo.

## Geografio 
Tri riveroj trafluas sur la komunumo : la Bouzaize, la Meuzin kaj la Sereine. La komunumo enhavas la vilaĝon Corgengoux kaj la vilaĝeton Paruey.

### Najbaraj komunumoj 
## Historio 
Paruey estis granda romana vilao.
La preĝejo enhavas ĉefaltaron de la 17-a jarcento.

Okaze de la eŭropaj balotoj 2004, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 0 voĉdonon (0&#160;%).
Okaze de la eŭropaj balotoj 2009, Eŭropo - Demokratio - Esperanto ricevis 0 voĉdonon (0&#160;%).

## Vidindaĵoj 
En Corgengoux troviĝas kruco de misio de 1808 kaj en Paruey troviĝas kruco de misio de 1933.

## Vidu ankaŭ 
* Beaune
* Communauté d'agglomération de Beaune Côte et Sud

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Komunumoj de Côte-d'Or
SWATH

eta|esplora ŝipo Planet
eta|Grafiko de konstrua principo
**SWATH** estas angla mallongigo de *small-waterplane-area twin hull* kio tradukeblas kiel *du-ŝela (-trunka) apenaŭ-akvotuŝa akvoveturilo*. Ĝi estas katamaran-simila akva veturilo, kiu havas minimuman kontaktan surfacon al la surfaca akvo kaj havas torpedosimilan subakvan trunkon. La SWATH estas nomebla ankaŭ *torpedo-pieda katamarano* aŭ *svelt-krura katamarano* . 

La svelt-krura katamarano estas tre rezista kontraŭ marondado. Ĝin inventis, prezentis en 1938 Frederick George Creed de la Brita Reĝa Mararmeo, patentigis tion en 1946. Ĉe lia inventaĵo troviĝas du torpedoformaj levkorpoj sub la akvosurfaco kaj la superakva platformo baziĝas sur kvar apogiloj. Tiel estiĝas minimuma akvolinia surfaco.

Ĉar la helicoj laboras sur la subakvaj levkorpoj, ne restas sufiĉa loko por aliaj unuoj, tiel oni lokigas la dizelmotoron sur la platformo kaj oni uzas dizelelektran peladon. Ĉe pli grandaj ŝipoj (ekde 40&nbsp;m), oni povas enmunti dizelmotorojn en la levkorpojn.

Ĉar la svelt-krura katamarano bone toleras la marondojn, oni uzas ĝin ofte ĉe esploraj ŝipoj. Tiuj ŝipoj havas la rapidon de 10-15 knotoj. Mararmeaj, eksperimentaj tipoj povas havi rapidon de ĝis 40-50 knotoj.

Kategorio:Ŝipoj
Blugorĝa blua muŝkaptulo

La **Blugorĝa blua muŝkaptulo** (*Cyornis rubeculoides*) estas malgranda birdo de la familio de Muŝkaptuledoj kaj de la genro *Cyornis* aŭ de Bluaj muŝkaptuloj kiu laŭnome enhavas speciojn de tre bluaj maskloj ĉefe en la supraj partoj kun brunaj inoj. 

Ĝi estas simila al la tre proksime parenca Tikela muŝkaptulo sed povas esti facile rekonata pro la **blua gorĝo** kiu tre klare limas kun la **oranĝa brusto**. Kiel ĉe aliaj samgenraj specioj, tiu havas bluajn suprajn partojn, pli brile helbluaj ĉe frunto, ŝultroj kaj pugo, oranĝan bruston kaj blankan ventron. La vizaĝo kaj kruroj estas nigrecaj kaj la beko nigra.

La biotopo de tiu orientalisa specio estas pli densa arbaro ol tiuj de aliaj specioj de muŝkaptuloj. La **Blugorĝa blua muŝkaptulo** troviĝas ĉe Himalajo, ebenaĵoj kaj Okcidentaj Ghatoj de Barato en la malvarmaj monatoj, kaj etendiĝas ankaŭ en Arkano kaj Tenaserimo.

## Referencoj
* IUCN2006, BirdLife International, 2004, 51718, Cyornis rubeculoides, 12a Majo 2006. Malplej zorgiga.
* http://www.birdpoints.com/FlycatcherBlue-throated/BtFlycatcher.htm

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Miskanto

La **miskanto** () estas genro de *Panicoideae* kun ĉirkaŭ 20 specioj. *Miscanthus* ×*giganteus* estas hibrido por la industrio de biobrulaĵo.

## Priskribo 
Ĝi estas staŭda. La floraro estas granda densa paniklo kun baze haraj spiketoj.

## Specioj 
* *Miscanthus boninensis* Nakai ex Honda
* *Miscanthus capensis* (Nees) Andersson
* *Miscanthus floridulus* (Labill.) Warb. ex K.Schum. & Lauterb.
* *Miscanthus* ×*giganteus* J.M.Greef & Deuter ex Hodk. & Renvoize - Miscanthus géant (hybrido de *Miscanthus sinensis* kaj *Miscanthus sacchariflorus*)
* *Miscanthus intermedius* (Honda) Honda
* *Miscanthus junceus* (Stapf) Pilg.
* *Miscanthus nepalensis* (Trin.) Hack.
* *Miscanthus oligostachyus* Stapf
* *Miscanthus sacchariflorus* (Maxim.) Benth.
* *Miscanthus sinensis* Andersson
* *Miscanthus tinctorius* (Steud.) Hack.
* *Miscanthus transmorrisonensis* Hayata
* *Miscanthus violaceus* (K.Schum.) Pilg.

## Eksteraj ligiloj 
* INRA : *Miscanthus*, un encouragement pour les bioénergies  

## Referencoj 
Kategorio:Panicoideoj
Enrico Forlanini

**Enrico Forlanini** (13-an de decembro 1848 en Milano - 9-an de oktobro 1930 samloke) estis itala inĝeniero, inventisto kaj aviada pioniro.

## Biografio 
eta|dekstra|300px|Helikoptero de Enrico Forlanini
eta|dekstra|300px|
[eta|dekstra|300px|Flugila boato de Forlanini, ĉ. 1910 sur [Lago Maggiore]]
Lia patro (Federico) estis ĉefkuracisto de Milana hospitalo. Pli aĝa frato de Enrico estis Carlo Forlanini (1847-1918) kiu laboris same kiel kuracisto kaj estis dufoje nomumita al Nobel-premio pro siaj laboroj pri spirvojaj kaj pulmaj malsaniĝoj.

Enrico Forlanini ĉeestis la militistan akademion en Torino kaj iĝis en 1868 pionira oficiro. Li komencis en 1870 eksperimentojn en kazerno en Casale Monferrato, pri helicoj. Li ricevis libertempon de la itala armeo en 1874 kaj ekstudis en la la Milana Politekniko, kie li faris inĝenieran studadon. Li devis reiri al la armeo en 1876, sed li pludaŭrigis siajn eksperimentojn.

Li konstruis en 1877 senhoman helikopteron kun vaporpelado. Somere de tiu jaro, li ekprovis tiun flugaparaton en publika parko en Milano. La modela helikoptero kun du rotoroj flugis ĉ. 20 sekundojn kaj atingis alton de ĝis 13 metroj. Tion sekvis pliaj senhomaj helicaj avioj, inter ili modelo, kiu havis la vaporventilojn ĉe la rotorfinoj. Forlanini evoluigis por tiuj precipe malpezajn vapormaŝinojn.

Post kiam Forlanini rezignis tute pri militista kariero kaj forlasis la armeon, li laboris kiel inĝeniero ĉe entrepreno en Forlí, kies posedanto li iĝis en 1895 kaj ties sidejon translokis al Milano. Tie konstruis li por siaj eksperimentoj ankaŭ ventokanalon.

Forlanini konstruis de 1901 ĝis 1909 sian unuan aerŝipon (unua flugo okazis la 2-an de julio 1909), kiun li nomumis laŭ Leonardo da Vinci. Tiun sekvis ĝis fino de la unua mondmilito kvin pliaj aerŝipoj por la armeo.

Tuj post la jarcenta turniĝo, Forlanini okupiĝis ankaŭ pri evoluigo de flugboatoj. El tiuj esploroj naskiĝis la unua apogflugila boato, kies unua inventisto estas li.

Ĝis la morto en 1930, li agadis kiel esploristo kaj konstruisto en la aviada branĉo kaj en la mekanika industrio. Oni nomumis post li en 1937 la Flughavenon Milan Linate.

Kategorio:Italaj inventistoj
Kategorio:Italaj inĝenieroj
Kategorio:Historio de aviado
Apogflugila boato

eta|Apogflugila boato kun V-flugiloj
eta|Apogflugila boato dum ankrado en Kroatio
eta|Militista Apogflugila boato
**Apogflugila boato** aŭ **ŝipo** (angle: *hydrofoil boat*) estas akva veturilo, kies ŝelo elakviĝas atingante certan rapidon. Tio okazas per la komence subakvaj apogflugiloj. Ĉar nur eta parto de la ŝipo (apogflugilo kaj helico) trafas la akvosurfacon, la akvodispremo kaj la frot-rezisto grave reduktiĝas. Tiel la apogflugila boato povas atingi rapidon de ĝis 90 km/h (25 m/s, 48 knotoj). La apogflugila boato estas uzata ĉefe por transportado de personoj inter insuloj.

## Vidu ankaŭ 
* Enrico Forlanini
* Apogflugila surftabulo

Kategorio:Akvoveturiloj
László Turcza

**TURCZA László** [turca] (n. 27-a de septembro 1953, Odorheiu Secuiesc), estas pentristo. 

## Kariero 
La artisto estis memlernanto. Li studis pentroarton en liberlernejo de junaj artistoj, kiuj loksidiĝis  en Miercurea Ciuc je la fino de 70-aj jaroj (Endre Adorjáni, Antal Beczásy, András Dóczy). En 1978 kune kun Csaba Fazakas, Sándor Köllő, poste István Erőss  li fondis artsocieton nomitan *Stúdió 4*. Ekde 1990 li estas konservanto kaj restarigisto de la muzeo Csíki Székely Múzeum. 

## Individuaj ekspozicioj 
*1975 • Ifjúsági Ház, Miercurea Ciuc
*1979 • Városi Művelődési Ház, Miercurea Ciuc
*1988 • Állami Magyar Színház, Kluĵo
*1991 • Virág utcai Galéria, Miercurea Ciuc
*1994 • Tilos Kávéház, Miercurea Ciuc
*1995 • Szakszervezeti Művelődési Ház, Gheorgheni
*1998 • Kriterion Galéria, Miercurea Ciuc
*1999 • Golden Galéria, Miercurea Ciuc (kat.) • Városi Művelődési Ház, Miercurea Ciuc.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
*1978-96 • Distriktaj ekspozicioj
*1978, 1986, 1988 • Stúdió 4 
*1989 • Országos Grafikai Biennálé, Bukareŝto
*1990 • Moldvai Szalon, Bacău
*1991 • Erdélyi Képzőművészek Tárlata, Kluĵo
*1993, 1995 • Csíkszeredai képzőművészek kiállítása, Gyula
*1994 • Hargita műhely, Kluĵo • Gyulai művésztelep kiállítása
*1996 • Memorekspozicio Áron Márton , M. C. • Corpus, Vaszary Képtár, Kaposvár és Vasarely Múzeum Budapest
*1997 • Téli Tárlat, Miercurea Ciuc • Tranzit, Tilos Kávéház, Miercurea Ciuc
*1998 • Miercurea Ciuc 400-jaras, Csíki Székely Múzeum, Miercurea Ciuc
*1997 • Pünkösdi Kiállítás, Csíksomlyó.

## Publikplacaj kreaĵoj 
*Sankta Elizabeta kaj Sankta Margareta (pannó, 1996, romi-katolika preĝejo, Újtusnád).
## Literaturo
**Turcza László*, red. Eszter Túros, Pallas-Akadémia, 2010.

## Fonto
*Artportalhttp://artportal.hu 
## Eksteraj ligiloj
*Retejo de pentristohttp://turczalaszlo.csik.ro/autobiography.php 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Thun (distrikto)

La '*distrikto Thun* estis ĝis la 31-a de decembro 2009 administra unuo de la kantono Berno en Svislando. Ĝi havis 92 248 loĝantojn la 31-an de decembro 2008. Ĝia ĉefurbo estis la samnoma urbo Thun. Kun efiko de la 1-a de januaro 2010 ĝi estis integrita al la nova administra distrikto Thun.

## Geografio 
La distrikto Thun estas kvazaŭ la portalo al Berna Oberlando. Ĝi situas ĉe la norda kaj orienta bordoj de la Lago de Thun kaj ambaŭflanke de la rivero Aro, kiu en la distriktĉefurbo Thun elfluas el la lago norden al direkto de Berno. En la distrikto Thun renkontiĝas la Svisa Mezlando kun la Alpoj kaj regas do la kontrasto inter mezlanda urbeco kaj oberlanda kampareco.

## Trafiko 
Tra la distrikto Thun pasas la ĉeflinio de Berno-Lötschberg-Sempiono-Fervojo de Berno, tra Thun, la nova Lötschberg-Bazotunelo, Brigo, Domodossola al Milano.

En Thun la svisa aŭtovojo A6 transiras al la svisa aŭtovojo A8.

## Historio 
Ĝis la jaro 1384 Thun estis senjorujo de la Grafoj de Kiburgo, poste ĝi transiris al berna posedaĵo kaj fariĝis berna kamparvoktejo. Per la Helveta Revolucio la kamparvoktejo Thun estis pro la daŭro de kvin jaroj integrita al la Kantono Oberlando, kies ĉefurbo Thun estis. Post la fino de la Helveta Respubliko Thun fariĝis en la jaro 103 ĉefdistrikto kaj ek de 1831 distrikto de Kantono Berno.

## Komunumoj de la distrikto Thun 
La distrikto Thun konsistas (stato en 2009) el 26 komunumoj, el kiuj la ĉefurbo Thun estas la plej granda, la dua plej granda komunumo kaj urbo en la distrikto estas Steffisburg, kiu praktike kunkreskis kun la ĉefurbo Thun. Jen la listo de la komunumoj:

## Eksteraj ligiloj 
* La distrikto Thun en la Historia Leksikono de Svislando

Kategorio:Berna Oberlando
-
Ágota Tompos Opra

**TOMPOS OPRA Ágota** [tompoŝ]  estas rumania hungara pentristino, tekstilartistino naskita la 17-an de majo 1954 en Kluĵo. 

## Kariero
La artistino Ágota Tompos Opra finis la fakon pri tekstilarto en 1977 en Kluĵo. Poste ŝi estis dizajnistino en Miercurea Ciuc en fabrikoj. Ŝi havis proksimume 25 individuaj ekspozicioj.

## Individuaj ekspozicioj
*1983 • Miercurea Ciuc • Gheorgheni • Sfântu Gheorghe • Odorheiu Secuiesc
*1985, 1987, 1989, 1991, 1992, 1993 • Miercurea Ciuc
*1989, 1993 • Gheorgheni.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj
*1981- distriktaj ekspozicioj
*1992, 1993 • Kőrösi Csoma-emlékkiállítás, Sfântu Gheorghe
*1993 • Gyula
*1994 • Székesfehérvár.

## Fonto
*Artportalhttp://artportal.hu 
*Retpaĝohttp://www.kepafalon.hu/Tompos_Opra_Agota_(AGO.OTA)_festmenyek_mid_611.html 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Alain Suguenot

**Alain SUGUENOT**, naskiĝinta la  en Troyes, estas franca politikisto. Li estas estro de Bono ekde 1995 kaj prezidento de la komunumaro Communauté d'agglomération Beaune-Chagny-Nolay ekde 2007.

Li estis parlamentano inter 1993 kaj 1997 ; ekde 2002, li denove membras en la franca parlamento.

## Teĥnologioj pri informo 
***Leĝo DADVSI**
Alain Suguenot estis ne favora al la leĝo pri aŭtoraj rajtoj kaj ĉirkaŭaj rajtoj en societo de informo ''Droit d'auteur et droits voisins dans la société de l'information* (*DAVDSI'').

En 2014 li proponas permesi libere interŝanĝi maloftajn kanzonojn, se la aŭtoroj ne kontraŭas .

## Privata vivo 
Li estas edzigita kaj patro de du gefiloj.

## Eksteraj ligiloj 
*Alain Suguenot TTTejo 

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
*Beaune
*Communauté d'agglomération Beaune-Chagny-Nolay

Kategorio:Francaj politikistoj
Kategorio:Beaune
Kategorio:Deputitoj de la 14-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko
Kategorio:Deputitoj de la 13-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko
Kategorio:Deputitoj de la 12-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko
Kategorio:Deputitoj de la 10-a parlamenta periodo de la kvina Franca Respubliko
Chrudimka

**Chrudimka** (*Ĥrudimka*) estas rivero de la regiono Pardubice en Ĉeĥio. Antaŭe nomata ankaŭ Kamenice aŭ Ohebka (laŭ la burgo Oheb). La rivero mezuras 104,4&nbsp;km kaj la areo de la riverbaseno estas 858,5&nbsp;km².

## Karaktero de la fluejo 
La rivero elfontas en supermara alteco 680 metrojn super la vilaĝo Filipov. Kiel la ĉefa fonto, el kelkaj, estas trovita puteto en „Malnova barita arbaro“. Supera kaj meza partoj de la rivero Ĥrudimka estas ornamataj per pitoreska naturo de Ĵdjara montetaro (Žďárské vrchy) kaj Feraj montoj (Železné hory). Kiel pli granda rivereto ĝi enfluas en akvo-rezervujon Hamry ĉe urbeto Hlinsko. Jam kiel rivero ĝi fluas tra Hlinsko kaj per multaj meandroj plibeligas protektitajn naciajn memoraĵojn Reĝa segilo (Králova pila) kaj Gaja monteto (Veselý kopec). La rivero poste trafluas en profunda intermontejo, kie sub la ruino de iama burgo Oheb je momento haltigas la akvon valbaraĵo Seč. Post du kilometroj estas baraĵo Seč II, kaj pluaj baraĵoj Křížanovice I. kaj Křížanovice II. Suba parto, kiam la rivero postlasas la urbon Chrudim, trafluas jam en riverbaseno de Elbo. En ebena parto la traflua rapideco malgrandiĝas, do ofte en tiu ĉi areo ekestas danĝero de inundoj. En Ĥrudimka enfluas tie ĉi ankaŭ rivero Novohradka. Jam en Pardubice en la riveron enfluas artefarita kanalo Halda, restaĵo post eksa fiŝlaga sistemo en ĉirkaŭaĵo de urbo Pardubice. Post 104,4&nbsp;km, super elba riverkluzo, la akvo de Ĥrudimka miksiĝas kun akvo de Elbo (Labe).

## Akvobaraĵoj kaj profituzo 
### Hamry 
konstruita en la jaro 1912, 17m alta – rezervujo de la trink-akvo

### Seč I 
konstruita 1935, 42m alta, ŝtona – rezervujo de la trink-akvo, produktado de la elektroenergio, kontraŭinunda protektaĵo, somerloko por kvieta libertempo

### Seč II 
konstruita 1947, egaliga baseno, produkto de la elektroenergio

### Křížanovice I 
konstruita en la jaro 1954, fero-betona, 28 metroj alta, rezervujo de trink-akvo, produktado de elektroenergio, kontraŭinunda protektajo

### Křížanovice II (Práčov) 
konstruita 1954 - egaliga baseno, rezervujo de la trink-akvo, produktado de la elektroenergio

## Turismaj interesaĵoj 
Instrua itinero tra la regiono de Ĥrudimka linias ekde fonto, laŭlonge de la rivero, al pli ol 30 vidindaĵoj kaj interesaĵoj kaj ĝi mezuras 82 kilometrojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://cs.wikipedia.org/wiki/Chrudimka

Kategorio:Riveroj en Fera montaro
Kategorio:Riveroj en distrikto Chrudim
Kategorio:Riveroj en distrikto Pardubice
Kategorio:Akvokolekta areo de Elbo
Kategorio:Alfluantoj de Elbo
Astrophysics Data System

eta|La emblemo de ADS
La **Astrofizika Datena Sistemo**, , estas reta datenbanko pri astronomio kaj astrofiziko. Ĝi estis evoluigita kaj financata de NASA kaj enhavas pli ol ses milionojn da informoj pri publikaĵoj el tiuj fakoj.

La datenbanko estis kreita en 1992. Ĝian organizadon faras la Astrofizika Centro Harvard-Smithsonian. Laŭ studo ĝi ĉiujare ŝparas al sciencistoj plurajn cent milionojn da dolaroj, alie necesajn por serĉado de publikaĵoj.

Multaj malnovaj artikoloj estas senpere alireblaj tie. La uzo por privataj celoj estas senkosta.

## Eksteraj ligiloj 
* adswww.harvard.edu, reta aliro al la datenbanko.

## Fontoj kaj referencoj 
Kategorio:Astronomio
Kategorio:Astrofiziko
Kategorio:Interretaj datumbazoj
Kategorio:NASA
Eniwetok

**Eniwetok** estas atolo en la Pacifiko, kiu apartenas al la Marŝala Insularo. Ĝi konsistas el pli ol 40 etaj insuloj kaj situas ĉirkaŭ 525&nbsp;km nordokcidente de Kwajalein, ĉirkaŭ 1020&nbsp;km sudokcidente de la Vejkinsulo kaj ĉirkaŭ 4400&nbsp;km sudokcidente de Honolulu. Oni instalis sur Kwajalein kaj Eniwetok LORAN-funkaparaton. 

La tuta surfaco de la insuletoj estas 7,12&nbsp;km², la enfermita laguno grandas 1.004,89&nbsp;km² kaj havas la diametron de ĉirkaŭ 37&nbsp;km. Sur la insuletoj vivis ĉirkaŭ 1.000 personoj, transportitaj post la dua mondmilito. La plej grandaj insuloj estas Eniwetok, Engebi (ankaŭ nomata Arthur), Parry, Muty kaj Igurin.

La atolon akiris Japanio en 1914 de la Germana Regno. Ĝi restis japana posedaĵo post la Unua Mondmilito. Japanio konstruis tie en 1942-44 flughavenon. La insulon okupis Usono en 1944 kaj ekposedis ĝin. Usono poste uzis la atolon por testado de la nukleaj bomboj inter 1948 kaj 1958. La nuklean radiadon travivis nur ratoj.

Usono purigis la atolon de la nuklee poluitaj materialoj en 1977-1980, sed oni ankaŭ mezuras nuklean radiadon, kio ne ebligas rehejmigon de la praloĝantoj.  

Kategorio:Marŝala Insularo
Kategorio:Geografio de Oceanio
Kategorio:Historio de Oceanio
Kategorio:Nukleaj testoj
Kategorio:Testejoj de nukleaj armiloj
Kategorio:Scienco kaj teknologio en Usono
Bioto

**Bioto** aŭ **vivularo** estas la aro de ĉiuj organismoj aŭ vivuloj el geografia regiono aŭ tempa periodo, ekde lokaj geografiaj kaj momentaj skaloj ĝis tutmondaj kaj tre longdaŭraj skaloj. Ekzemple oni diras, *eŭropa bioto* por aludi la liston de specioj kiuj vivas en tiu ĉi teritorio. La bioto povas esti apartigita en flaŭron kaj faŭnon, laŭ la limitoj, difinitaj, de la botaniko kaj la zoologio.

Eblas etendi la nocion por indiki liston de specioj de parto de ekosistemo, kiel la grundo, la radikosfero aŭ kiel la grundo en akva ekosistemo.

La bioto de la tero vivas en la biosfero.

Bioto ne egalas biocenozon. La priskribo de bioto estas denombrado; tiu de biocenozo devas konsideri aliajn aspektojn pri la diverseco kaj la organizado, flanke al specia riĉeco. Por la sama kialo, biosfero ne kongruas *teran bioton*.

La nocio bioto jam estis uzata de Ernst Haeckel en la 19-a jarcento.

## Pelago 
Pelago estas la vivularo de la akvomaso de maro aŭ de lago, sed ne de ties fundo, ekzemple *bento*, *nektono*, *planktono*.

## Vidu ankaŭ 
* Abiotaj medifaktoroj
* Biodiverseco
* Biomo
* Biotopo
* Biotaj medifaktoroj


Kategorio:Ekologio
Montenach

''''* - jen historie luksemburge, germane kaj france la sama nomo - estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Moselle*, nomata laŭ la rivero Mozelo, en la historia kultura regiono Loreno kaj ekde 2016 en la nova administra regiono Grand Est ("granda oriento"). Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la arondismento Thionville kaj al la kantono *''. 

La teritorio havas limon kun la najbaraj komunumoj . 

## Vidu ankaŭ 
* komunumoj de Moselle

eta|centra|300ra|

Kategorio:Komunumoj de Moselle
Christopher Cockerell

Siro **Christopher Sydney Cockerell** (4-an de junio 1910 en Kembriĝo - 1-an de junio 1999 en Hythe, Hampshire) estis brita inĝeniero kaj inventisto de la aer-kusena veturilo.

Patro de Cockerell, Siro Sydney Cockerell, estis kuratoro de Muzeo Fitzwilliam. Cockerell montriĝis jam fruaĝe lerta en tekniko, kio ne impresis lian patron. Spite al tio, Cockerell ekis post lernado en Gresham's School en Norfolk studadon en la Kembriĝa Universitato. Li eklaboris en 1935 en entrepreno de Marconi, en la Wireless Telegraph Company (Senkabla Telegrafa Kompanio). Dum tiu periodo, li patentigis 36-foje aĵojn, plej ofte rilatajn al flugilaj funkaparatoj. Li laboris dum la dua mondmilito pri radarsistemoj. Li forlasis Marconi kaj direktis boatan uzinon. Li inventis tiutempe la aer-kusenan veturilon, kiun li nomumis *Hovercraft*.

Cockerell estis distingita en 1966 per Reĝa Medalo de la Reĝa Societo, en 1969 li iĝis Siro pro invento de la aer-kusena veturilo.

Kategorio:Britaj inventistoj
Kategorio:Britaj inĝenieroj