Acora pirolo

La **Acora pirolo** (*Pyrrhula murina*), konata ankaŭ kiel la Sanmigela pirolo, aŭ loke en portugala kiel ***Priolo***, estas endanĝerita specio de birdo de la familio de Fringedoj kaj genro de piroloj kiuj estas fortikaj paserinaj birdoj kun diketaj bekoj ĉiam kaj maskloj kun oranĝaj aŭ ruĝaj brustoj, sed ne ĉiam.
 
Ĝi troviĝas kiel endemio de la Insulo Sanmigelo, en la insularo de Acoroj de la Makaronezio de Portugalio en la Nordatlantika Oceano.

## Taksonomio 
La Acora pirolo estis unuafoje priskribita en 1866 de la brita ornitologo Frederick Godman. Ĝi estis iam konsiderata kiel subspecio de la Eŭrazia pirolo (*Pyrrhula pyrrhula*), sed ĝi disiĝis en 1993.

## Aspekto 
La Acora pirolo havas longon de 15–17&nbsp;cm kaj pezon de ĉirkaŭ 30 g, kun maskloj iom pli grandaj ol inoj.  Parenca al plej parto de aliaj fringedoj ĝi estas diketa, kun mallongaj flugiloj kaj pli longa vosto. La plumarbildo estas simila al tiu de la Eŭrazia pirolo, sed kolore pli malhela, kaj sen brilrozaj subaj partoj. Ĝi havas **nigrajn kronon, vizaĝon, flugilojn (kun flugilstrio) kaj voston**; la resto estas grizeca al palgrizbruna, pli griza en dorso, pli bruneca en vango kaj pli hela en subaj partoj.  Sed ne estas tiom da seksa duformismo kiel ĉe la Eŭrazia pirolo. Ambaŭ seksoj havas, kiel ĉe ĉiuj piroloj, tre fortikan, dikan kaj mallongan bekon, kies supra makzelo estas iom hokoforma pinte, kiel ĉe la Eŭrazia pirolo.

La kontaktalvoko estas distinga mallonga, fluteca, melankolia fajfo “fiuuu”.

## Distribuado kaj vivejo 
Tiu palearktisa specio estas nuntempe limigita al malgranda areo (ĉ. 580 hektaroj) de indiĝena laŭrisilvaj arbaroj en la orienta pinto de la Insulo Sanmigelo, 300–-800 m super mn, ĉefe centre en Pico da Vara en la teritorio de la Serra da Tronqueira, sed ankaŭ laŭsezone (septembre al decembre) ĉe Salto do Cavalo, pli okcidente en la sama teritorio, probable junuloj sekve la postelnestiĝa disigo. Ĝi neniam estis vidata en la okcidenta pinto de la insulo.

## Kutimaro 
### Reproduktado 
Reproduktado okazas el meza junio al fina aŭgusto. La nestoj estas konstruitaj en densa vegetaĵaro en laŭrarbaro, kun du konstatitaj nestoj je 3 m supergrunde, kaj estas similaj al tiuj de la Eŭrazia pirolo. La nestoj estas duoble-tavolitaj kun ekstera tavolo de branĉetoj kaj interna tavolo de herbo, radiketoj kaj musko.  La ovonombroj estas nekonata. Elnestiĝo okazas el meza julio, kaj plumoŝanĝado de plenkreskuloj el septembro antaŭen. Tiuj piroloj moviĝas supren kaj suben tra sia teritorio laŭ la manĝodisponeblo dum la jaro. Ĝi estas la plej mincata paserina birdo   La tuta teritorio de la specio estas protektita laŭ ŝtataj regularoj kaj de la Eŭropa Unio. La ĉefa klopodo konservi tiun specion estas la protekto kaj restorado de la minacata indiĝena laŭrarbara vegetaĵaro.

Pro ties densarbara habitato, ĉiam estis kaŝema brido, kio pravigas la elekton de la latina scienca nomo kie *murina* signifas “museca” ĉu pro la kaŝema kutimaro ĉu pro la griza koloro, pli griza ol tiu de la Eŭrazia pirolo.

## Referencoj 
### Notoj 
### Cititaj tekstoj 
* Bibby, Colin J.; Charlton, Trevor D. & Ramos, Jaime (1992): Studies of West Palearctic birds, 191.
* Bibby, Colin J.; Charlton, Trevor D.: Observations on the São Miguel bullfinch, Açoreana 7 (1991), pp.&nbsp;297–304
* BirdLife International (BLI) Species Factsheet
* *British Birds* **85**(12): 677-680.
* Ceia, R. (2008). *Monitorização da população de Priolo. Relatório da acção F6 do Projecto LIFE Priolo*. SPEA: Lisbon.
* Ramos, Jaime A. (Compiler). (1995). *Action Plan for the Azores Bullfinch*. http://ec.europa.eu/environment/nature/conservation/wildbirds/action_plans/docs/pyrrhula_murina.pdf
* Ramos, J.A. (1998). Biometrics, weights, breeding and moulting seasons of passerines in an Azores cloud forest. *Ringing and Migration* **19**: 17-23.
* Ramos, Jaime A. (March 2000). Azores Bullfinch *Pyrrhula murina*. *Bulletin of the African Bird Club* **7**(1). http://www.africanbirdclub.org/feature/bullfinh.html  
* Sociedade Portuguesa para o Estudo das Aves (SPEA): Priolo
* Vester, F., Diamond, A. W., Peterson, R. T. (1989): *Save the Birds* - Houghton Mifflin

## Eksteraj ligiloj 
*Konsultita la 12a de septembro de 2010
* Birding Azores - Acora pirolo
* ARKive: bildoj kaj filmoj de Acora pirolo *(Pyrrhula murina)* 
* La plej rara eurxopa fringedo
*Centropriolo – Konvervoretejo por la Priolo 

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Fringedoj
Kategorio:Palearktisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Eŭropo