Niktagacoj

La **niktagacoj** () estas planta familio el la dukotiledonaj angiospermoj. Tiu familio apartenas al la ordo kariofilaloj (*Caryophyllales*). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 30 genrojn kaj pli ol 450 speciojn

## Sistematiko kaj disvastigo 
La disvastigo ĉefe estas tutmonde en tropikoj kaj subtropikoj. La centro de la specidiverseco estas la neotropiso, unuflanke lignaj taksonoj (*Bougainvillea*, *Guapira*, *Neea*, *Pisonia*) kaj herbaj taksonoj (*Colignonia*, *Salpianthus*) en tropikaj regionoj de Sudameriko kaj Karibio, kaj aliflanke kserofitaj taksonoj (*Abronia*, *Acleisanthes*, *Boerhavia*, *Commicarpus*, *Mirabilis*) en la aridaj regionoj de Nordameriko.

La unua priskribo okazis en la jaro 1789 fare de Antoine Laurent de Jussieu sub la nomo „ Nyctagines“ en *Genera Plantarum*, 90. Tipogenro estas *Nyctago* JUSS., hodiaŭ sinonimo de *Mirabilis* L., kiu jam estis publikigata 1753 en *Species Plantarum*, 1, 177.
sinonimoj por niktagacoj JUSS.: Allioniaceae HORAN., Bougainvilleaceae J.AGARDH, Mirabilidaceae W.R.B.Oliv., Pisoniaceae J.AGARDH.
* *Abronia* JUSS.: ĉirkaŭ 20 ĝis 33 herbaj specioj en Nordameriko (19 specioj) kaj Meksiko.
* *Acleisanthes* A.GRAY (inkluzive *Ammocodon* STANDL. kaj *Selinocarpus* A.GRAY): ĉirkaŭ sep ĝis 17 multjaraj herbaj specioj en sudokcidenta Usono (12 specioj), en norda Meksikio kaj nordorienta Afriko.
* *Allionia* L. (sin.: *Wedelia* LOEFL., *Wedeliella* COCKERELL): kun nur du herbaj specioj en la Neotropiso.
* *Andradea* ALLEMÃO: nur unu specio:
** *Andradea floribkaja* ALLEMÃO;en sudorienta Brazilo.
* *Tripterocalyx* (TORR.) HOOK.: ĉirkaŭ kvar unujaraj specioj en Nordameriko kaj norda Meksikio.

### Laŭ WFO kaj TPL 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (13 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

* *Angiospermae* - angiospermoj
** *Caryophyllales* Juss. ex Bercht. & J.Presl - kariofilaloj
*** *Nyctaginaceae* Juss. - niktagacoj
**** *Abronia* Juss. - abronio
**** *Acleisanthes* A. Gray - aklejsanto
**** *Allionia* L. - alionio
**** *Andradea* Allemão - andradeo
**** *Anulocaulis* Standl. - anulokaŭlo
**** *Belemia* Pires - belemio
**** *Boerhavia* L. - berhavio
**** *Bougainvillea* Comm. ex Juss. - bugenvileo
**** *Caribea* Alain - karibeo
**** *Cephalotomandra* H. Karst. & Triana - cefalotomandro
**** *Colignonia* Endl. - kolinjonio
**** *Commicarpus* Standl. - komikarpo
**** *Cryptocarpus* Kunth - kriptokarpo
**** *Cuscatlania* Standl. - kuskatlanio
**** *Cyphomeris* Standl. - cifomerido
**** *Grajalesia* Miranda - graĥalezio
**** *Guapira* Aubl. - gvapiro
**** *Hesperonia* Standl. - hesperonio
**** *Leucaster* Choisy - leŭkastero
**** *Mirabilis* L. - mirabilo
**** *Neea* Ruiz & Pav. - neeo
**** *Neeopsis* Lundell - neeopso
**** *Nyctaginia* Choisy - niktaginio
**** *Okenia* Schltdl. & Cham. - okenio
**** *Oxybaphus* L'Hér. ex Willd. - oksibafo
**** *Phaeoptilum* Radlk. - feoptilo
**** *Pisonia* L. - pizonio
**** *Pisoniella* (Heimerl) Standl. - pizonielo
**** *Quamoclidion* Choisy - kvamoklidio*
**** *Ramisia* Glaz. ex Baill. - ramizio
**** *Reichenbachia* Spreng. - rejŝenbaĥio
**** *Salpianthus* Bonpl. - salpianto
**** *Torrubia* Vell. - torubio*
**** *Tripterocalyx* (Torr.) Hook. - tripterokaliko

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

## Utiligado 
Kelkaj specioj utilas al la nutrado de homoj: *Abronia fragrans* NUTT., *Abronia latifolia* ESCH., *Boerhavia diffusa* L., *Mirabilis expansa* (RUIZ. & PAV.) STANDL., *Mirabilis jalapa* L. kaj *Mirabilis multiflora* (TORR.) A.GRAY.

Kelkaj specioj estas medicine uzataj.

Malmultaj specioj kaj iliaj kulturvarioj estas ornamplantoj: *Bougainvillea*-kultivaroj, mirabilo (*Mirabilis jalapa*) kaj *Pisonia umbellifera*.

Ĉe kelkaj *Pisonia*-specioj oni uzas la gluan perikarpon de la fruktoj por kapti birdojn.

Dosiero:Bougainvillea glabra.JPG
Dosiero:Bougainvillea-Flowers-KayEss-1.jpeg
Dosiero:Bougainvillea, Bulawayo.jpg

## Fontoj 
* Die Familie der Nyctaginaceae ĉe APWebsite. * Familienbeschreibung der Nyctaginaceae  bei DELTA von L. Watson & M. J. Dallwitz. 
* Richard W. Spellenberg: *Nyctaginaceae* in der *Flora of North America* , Volume 4, S. 14: Online.
* Dequan Lu & Michael G. Gilbert: *Nyctaginaceae* in der *Flora of China*, Volume 5, S. 430: Online. (Abschnitt Beschreibung)
* Norman A. Douglas & Paul S. Manos: *Molecular phylogeny of Nyctaginaceae: taxonomy, biogeography, and characters associated with a radiation of xerophytic genera in North America.*, in *American Journal of Botany*, 94(5), 2007, S. 856-872: Online. 

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Niktagacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Kategorio:Ornamaj plantoj