Semomanĝanto

[eta|[Rufa sciuro|Ruĝa sciuro manĝas glanojn kaj rompas ilin per siaj grandaj, fortaj dentoj.]]
[eta| Video de [Kardelo|fringo manĝanta sunflorajn semojn.]]
**Grenovora manĝado** estas specialigita formo de nutrado kaj manĝokonduto de iuj vertebruloj kaj senvertebruloj, kiuj manĝas la semojn de diversaj plantoj, inkluzive de greno. En ĉi tiu procezo, la semoj ofte difektiĝas kaj fariĝas nevivkapablaj. Grenovoraj specioj troviĝas inter birdoj (precipe paserinoj, papagoj kaj aliaj) kaj mamuloj (ĉefe ronĝuloj). Inter senvertebruloj, insektoj ĉefe manĝas semojn. Tiel, grenovora manĝado troviĝas en preskaŭ ĉiuj surteraj ekosistemoj.

**Granivoroj** estas herbovoraj bestoj, kiuj nutriĝas ĉefe per la semoj de diversaj plantoj. Granivoroj estas tipe dividitaj en du apartajn tempajn kategoriojn: antaŭ-disiĝa kaj post-disiĝa paŝtado, kiuj influas la taŭgecon de la gepatra planto kaj la disigitaj idoj (semoj), respektive. Mildigi la efikojn de antaŭ- kaj post-disiĝa paŝtado povas impliki malsamajn strategiojn. Por rezisti paŝtadon, plantoj evoluigis kaj fizikajn defendojn (kiel la formo kaj forteco de la semŝelo) kaj kemiajn defendojn (sekundaraj kombinaĵoj kiel taninoj kaj alkaloidoj). Tamen, dum plantoj evoluigis semdefendojn, granivoroj adaptiĝis al plantaj defendoj (kiel la kapablo senvenenigi kemiajn kombinaĵojn). Tiel, ĉi tiu dinamika interagado rezultigas multajn interesajn ekzemplojn de kunevoluo.

## Priskribo 
Semmanĝantoj estas dividitaj en 2 tipojn: semdisĵetantoj kaj semakumulantoj. La unuaj manĝas dise kaj ne konservas la semojn en kaŝejoj, kelkfoje ili ankaŭ manĝas la semojn kie ili troviĝas. Kontraste, akumulantoj konservas siajn semojn en magazeno kaj povas nutri sin de ĝi dum malsatego. Malsamaj specioj havas malsamajn specojn de kaŝejoj en kiuj ili kaŝas la semojn.

Multaj semmanĝantoj mortigas la semon per manĝado de ĝi (male al bestoj, kiuj portas la semon en siaj stomakoj kaj sekrecias ĝin por kreski en siaj fekaĵoj for de la patrinplanto).

Semmanĝantoj inkluzivas multajn speciojn en la besta mondo:

* Multaj senvertebruloj kiel ekzemple Formikedoj, Larvo (raŭpoj), Kurkuliedoj kaj Milpieduloj (centpieduloj).
* Multaj birdoj kiel ekzemple Ploceedoj, Fringedoj, Papagedoj, Kolombedoj, Gruoj, kokoj kaj anseroj.
* Inter la mamuloj estas la Sciuredoj, Agutioj (*Dasyproctidae*), gerbiloj, Ratoj kaj Musoj, la saki (*Pithecia*)-simioj, la kakaĵao, la kapucino (*Cebus*, d:Q8447051), la makako, la stumposimioj kaj la ĉimpanzoj. Pluraj hufuloj kiel la Hirakoj, la Tragoledoj, iuj specioj de cervedoj kaj la suedoj.

Plej multaj homoj dependas de nutraĵoj, kiuj enhavas semojn en iu aŭ alia formo (ekz. tritiko, rizo kaj maizo)

## Ecoj 
[eta|La [beko de Ora konuro. Kiel multaj papagaj specioj, ĝi havas fortan, malmolan bekon, kiu helpas ĝin fendi semojn kaj nuksojn.]]
Multaj semomanĝantoj havas fiziologiajn trajtojn, kiuj permesas al ili fendi la malmolan ŝelon. La ordo de mamuloj plej specialiĝintaj pri manĝado de semoj estas la ronĝuloj, konataj pro siaj grandaj incizivoj, kiuj permesas al ili senŝeligi la ŝelon (kaj ankaŭ manĝi diversajn specojn de malmolaj manĝaĵoj). Ĉi tiu ago eluzas iliajn dentojn, do iliaj antaŭaj dentoj konstante kreskas.

Multaj specioj de semmanĝantaj birdoj havas dikajn, fortajn bekojn adaptitajn por fendi la kernojn. Tiuj, kiuj manĝas la semojn de pino kaj dornaj cerealoj, ankaŭ havas bekojn kun pintaj pintoj, kiujn ili uzas por ĉerpi la semojn el la planto.

Multaj specioj de artikuloj havas buŝpartojn, kiuj specialiĝis laŭ diversaj manieroj por manĝi semojn. Formikoj, ekzemple, havas pinĉilon, per kiu ili povas fosi en la semŝelon. Multaj specioj de herbovoraj kaj kareksocimoj havas rostron, kiu permesas al ili tuneli en la semon.

Aliaj specioj, kutime tiuj karakterizitaj per alta inteligenteco, uzas ilojn por fendi la semojn. Ekzemple, ĉimpanzoj uzas ŝtonojn por fendi la semojn. Korvoj kelkfoje ĵetas glanojn aŭ aliajn semojn sur ŝtonojn aŭ la trotuaron por fendi ilin.

## Plantstrategioj kontraŭ semmanĝantoj 
Tra la jaroj, diversaj plantoj evoluigis solvojn, kiuj protektas siajn semojn kontraŭ manĝado: kiraso, dornoj kaj altaj branĉoj. Aliaj plantoj evoluigis venenon kaj toksinojn aŭ diversajn kemiajn kombinaĵojn (kiel taninojn kaj alkaloidojn). Aliaj plantoj evoluigis alian metodon - disĵeti centojn da semoj, tiel ke iliaj "predantoj" ne povos manĝi ilin ĉiujn.

Fakte, specioj kiuj enterigas la semojn de ĉi tiuj plantoj helpas ilin pli bone postvivi ĉar ili jam estas enterigitaj en bona grundo kaj plej multaj semmanĝantoj, inkluzive de iliaj posedantoj, ne trovos ilin. Ĉi tiu metodo funkcias por la glanoj de kverkoj, kiuj uzas sciurojn, monedojn, kaj eĉ pegojn por kaŝi ilin. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Herbovorulo
* Semdisigo

Kategorio:Bestoj laŭ manĝokonduto
Kategorio:Vegetala reproduktado
Kategorio:Herbovoruloj