open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
It Happened One Night

***It Happened One Night*** ("Okazis unu nokton") estas romantika komedio el 1934 de reĝisoro Frank Capra. Ĝi temas pri dorlotitino (Claudette Colbert) kiu ekamas kanajlan ĵurnaliston (Clark Gable). La intrigo de la filmo estas bazita sur *Night Bus* (Nokta Buso) de Samuel Hopkins Adams. La titolo de la filmo estas stranga, ĉar la agado okazas dum pluraj noktoj.

maldekstre|eta|Konciza resumo de la filmo
La filmo estis la unua, kiu gajnis ĉiujn kvin ĉefajn Akademiajn Premiojn (plej bona filmo, reĝisoro, aktoro, aktorino, kaj scenaro). Tiu atingo ne estis egalita ĝis ''One Flew Over the Cuckoo's Nest* en 1975 kaj *The Silence of the Lambs* en 1991. Plue, la filmo estis elektita de la Usona Biblioteko de Kongreso kiel "kulture grava", kaj tial konservita ĉe la Usona Nacia Film-Registro.

## Eksteraj ligiloj 
* *It Happened One Night'' ĉe interreta filma datenbazo.

Kategorio:Usonaj romantikaj komediaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1934
Kategorio:Akademia Premio por plej bona filmo
Kategorio:Anglalingvaj filmoj
Lando de Francisko Jozefo

eta|dekstra|250px|Mapo
**Lando de Francisko Jozefo** () estas insularo el 191 insuloj en nordorienta parto de la Barenca maro. Ĝi estas la plej norda teritorio de Rusio, administre ĝi apartenas al la regiono de Arĥangelsk. La nomo de la insularo venas de Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio).

## Geografio 
La insularo okupas 16.134&nbsp;km² kaj estas dividebla je tri grupoj. La orienta grupo konsistas el Rudolf-insulo (kun Fligeli-kabo, plej norda landa punkto de Rusio), la Vilczek-insulo kaj la Insulo Graham Bell. Tiujn dividas la Aŭstra markolo de la meza grupo. La plimulton de la insuloj entenas la meza grupo, entenanta plimulton de la insuloj. La okcidenta grupo entenas la Georgo-landon (2900 km2) kaj la Aleksandro-landon. Ilin dividas de la aliaj insuloj la t.n. Brit-kanalo.

La insularo estas malalta, la plej granda punkto troviĝas sur la insulo Wiener Neustadt (620 m). La surfacon kovras en 85% glacio.

## Prahistorio 
La maraj sedimentaĵoj de la insuloj venas el la suba aŭ meza ĵurasio (208–163 milionoj da jaroj) kaj kovras ilin bazalta kovraĵo. Aliloke la sedimentaĵo venas el la supra kretaceo (97,5–66,4 milionoj da jaroj) kaj tiujn kovras bazalto , kelkloke kun lignitaj kolonioj.

Komence de la ĵurasio, la Lando Francisko Jozefo estis unueca lando kaj ĝin diserigis romp-ŝoviĝoj nur en la kvaternaro (1,6 milionoj da jaroj ĝis hodiaŭ) al apartaj insuloj.

## Klimato 
La klimato de la insularo estas tre malagrabla. Vintre oni mezuras meztemperaturon de –22&nbsp;, dum somere 2&nbsp;.

## Naturo 
La naturan plantaron formas likenoj, muskoj kaj ĉ. 40 arktaj florantaj plantoj. La bestojn reprezentas blanka urso, arkta vulpo, multaj birdoj (15 festas eĉ en la insuloj). La maran faŭnon donas rosmaro kaj foko.

## Historio 
La insulojn malkovris la aŭstra-hungara ekspedicio de *Julius von Payer* kaj *Karl Weyprecht* en 1873.

En 1897 la sveda inĝeniero Salomon August Andrée kaj du kompanoj klopodis atingi la Nordan Poluson per la hidrogena balono *Örnen* ("Aglo"), sed venis al 300&nbsp;km norde de Kvitøya, la plej norda parto de la insularo Svalbardo. Ili marŝis al Kvitøya sed mortiĝis tie post tri monatoj. En 1930 la restoj de tiu ekspedicio estis trovitaj de la norvega Ekspedicio Bratvaag.

La Sovetunio aneksis ĝin en 1926 kaj poste funkciigis tie meteorologiajn staciojn, sekretajn militistarajn bazojn.

Multaj ekspedicioj startis de ĉi tie al la norda poluso.

## Vidu ankaŭ 
* Insuloj en Rusio
* Nagurskoje
* Tero de Aleksandra
* Lando Georgo
Asashoryu Akinori

dekstra|300px
**Asashoryu Akinori** (japane 朝青龍 明徳; naskiĝis kiel **Dolgorsüren Dagvadorĵ**, mongol-kirile *Долгорсүрэн Дагвадорж* (27-an de septembro 1980 en Ulanbatoro) estas mongola sumoluktisto kaj la 68-a jokozuno.

Spite al lia juna aĝo kaj eksterlandeco, li estas la plej ŝatata kaj konata sportisto en Japanio.

Li debutis en 1999 kaj alvenis en 2001 la plej altan batalklason, post 24 turniroj. Li estis ekde la 30-a de januaro 2003 ĝis majo de 2007 jokozuno (grand-majstro).

Oni kritikis lin en periodo de jokozuno, ĉar li vestis sin ne tradicie, tiris haron dum batalo, futbalis en Mongolio (dum li anoncis malsaniĝon).

Li geedziĝis en 2002 kun mongola amatino.
Post plia skandalo (batalo kun alia kliento en noktdancejo) li eksiĝis en marto 2010.

Kategorio:Sumoistoj
Kategorio:Mongoloj
Pär Sundberg

**Pär SUNDBERG** (naskiĝis la  en Stokholmo, Svedio) estas iama sveda infana aktoro. En la filmoj pri Pipi Ŝtrumpolonga li ludis la rolon de Tomi kaj partoprenis en jenaj filmoj:

* *Pippi Långstrump*, 1968-1970, serio en 13 partoj por televido (Pipi Ŝtrumpolonga).
* *Pippi Långstrump*, 1969, kineja filmo (Pipi Ŝtrumpolonga).
* *Här kommer Pippi Långstrump*, 1969 (Jen venas Pipi Ŝtrumpolonga).
* *Pippi Långstrump på de sju haven*, 1970 (Pipi Ŝtrumpolonga sur la sep maroj).
* *På rymmen med Pippi Långstrump*, 1970 (Pipi Ŝtrumpolonga forkuras).

En ĉiuj filmoj li aktoris proksime kun Maria Persson, kiu ludis lian pli junan fratinon Anjo, kaj kun Inger Nilsson, kiu ludis la fabele fortan kaj kuraĝan knabinon Pipi Ŝtrumpolonga. La du knabinaj aktoroj estis 20 monatojn pli junaj ol Per, kvankam la tre energioplena Inger Nilsson ŝajnis esti iom pli aĝa ol li. Do la du knabinoj en ĉiuj filmoj (faritaj en la someraj monatoj) estas 9- ĝis 11-jaraj kaj Per estis 10- ĝis 12-jara. En 1970 li kaj Maria por ĉiam ĉesis aktori, nur ĝis almenaŭ 1973 gaste partoprenis en publikaj prezentoj de la filmoj. Ankaŭ Inger nur reaktoris en aĝo de 30 jaroj, en 1989.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* germanlingva intervjuo kun Pär Sundberg kaj Maria Persson, arkivigita laŭ la stato de majo 2013 ()
* prezento de Pär Sundberg en la retejo *efraimstochter.de* ()

Kategorio:Svedaj infanaj aktoroj
Kategorio:Stokholmanoj
Kategorio:Pipi Ŝtrumpolonga
Lizingo

**Lizingo** (angle: **leasing**) aŭ pli esperante **lu-aĉeto** estas tipo de kontrakto, en kiu oni kunligas la luadon kaj la aĉeton-vendon. En lu-aĉeto la kontrakto estas dividebla en du tempodaŭrojn:  

* En la unua tempodaŭro, la aĉetanto luas la objekton de la kontrakto kaj pagas ope, laŭ reguloj de la lukontrakto. 
* La dua tempodaŭro komenciĝas, se la sumo de la luprezoj proksimas la vendoprezon de la aĉetita varo. La luanto - tiam kiel aĉetanto – aĉetas objekton de la luado en tielnomata restaĵa valoro.

En la praktiko elformiĝis diversaj tipoj de la lizingo (funkcia, financa lu-aĉeto).

## Vidu ankaŭ
* Luado

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Kontraktoj
Ivan Rebroff

**Ivan REBROFF** (naskiĝis kiel **Hans-Rolf Rippert** je la  sur kajo en Berlino du monatojn tro frue, mortis en Frankfurto ĉe Majno je la ) estis germana kantisto kun eksterordinara voĉa atingopovo de kvar kaj duona oktavoj, de soprano al baso.

Rebroff estas fama pro la kantado de rusia popolmuziko (la gepatroj estis rusiaj enmigrintoj), sed li ankaŭ kantas en operoj, leĝerklasikaĵoj kaj popolkantaĵoj el multaj aliaj landoj.

Rebroff priskribis sin mem kiel internaciulo, la ligo inter 'Oriento kaj Okcidento'. Li vivis sur Skopelos unu el la Sporadoj en Grekio. Ivan kantis en pli ol 6 000 koncertoj dum sia kariero, inkluzive dujara restado ĉe la franca operejo kie li kantis inter aliaj majstraĵoj, *Violonisto sur la tegmento*. Kiam li jam pasis la aĝon de 70 jaroj li faris rondvojaĝon tra Aŭstralio kaj kantis en 12 spektakloj dum 14 tagoj.

Ivan Rebroff mortis en Frankfurto ĉe Majno post longa malsano. Kvar tagojn post lia morto, lia frato Horst Rippert, naŭ jarojn pli aĝa ol li, postulis parton el la vasta fortuno de Ivan.

## Konataj kantoj 
* *Abendglocken* (*вечерний звон*)
* *Dank sei Dir, Herr*
* *Das einsame Glöckchen*
* *Die Legende von den 12 Räubern*
* *Eine weiße Birke*
* *Ich bete an die Macht der Liebe*
* *Im tiefen Keller*
* *Kalinka*
* *Katjuscha*
* *Mit der Troika in die große Stadt*
* *Moskauer Nächte* (*Подмосковные Вечера*)
* *O Isis und Osiris*
* *Schwarze Augen (очи черные)*
* *Stenka Rasin*
* *The Legend of the twelve robbers*
* *Wenn ich einmal reich wär* (el Violonisto sur la tegmento)
* *Wolgalied*
* *Wolgaschlepper*

## Muzikalbumoj 
* *Ave Maria*
* *Ich bete an die Macht der Liebe*
* *Zauber einer großen Stimme*
* *My Russian Homeland*
* *Glasnost Perestroika*
* *Komm mit nach Hellas*
* *Seine größten Opernerfolge*
* *Musikalische Edelsteine*
* *Russische Weihnacht*
* *Frühling in der Taiga*
* *Wunschkonzert*
* *Weihnacht mit Ivan Rebroff*
* *Wenn ich einmal reich wär´*
* *Live in Concert* DVD
* *Live in Concert, Recitals 1968*
* *Meine Reise um die Welt*
* *Meine russische Seele*
* *Krönung einer großen Karriere*
* *Die schönste Stimme Russlands*
* *... und Friede auf Erden*
* *A Moscou*
* *from the World*

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo
* Ivan Rebroff Fanpaĝo 

Kategorio:Kantistoj
Kvinĉelo

{{Hiperpluredro
|nomo = Kvinĉelo
|nomo1 = 5-ĉelo
|bildo=Schlegel wireframe 5-cell.png
|bildo-priskribo=Figuro de Schlegel(verticoj kaj lateroj)
|bildo3=5-cell.gif
|bildo3-priskribo=3D projekcio de 5-ĉelo kun duopa turnado ĉirkaŭ du perpendikularaj ebenoj.
|speco=Simplaĵo
|ĉeloj=5 kvaredroj (3.3.3) 20px
|edroj=10 {3}
|lateroj=10
|verticoj=5
|vfiguro=Kvaredro (3.3.3)
|vbildo=Tetrahedron.jpg
|Schl={3,3,3}
|CD=(o)-o-o-o
|grupo=A4, [3,3,3]
|duala=Mem-duala
|propraĵoj=Konveksa
}}

En geometrio, la **kvinĉelo** aŭ **5-ĉelo** estas **kvaredra 4-hiperpiramido** (aŭ pli simple **kvaredra hiperpiramido**) kaj samtempe **4-simplaĵo**, la plej simpla plurĉelo, speco de kvar-dimensia geometria figuro. Ĝi estas analogo de la triangulo (2-simplaĵo) kaj kvaredro (3-simplaĵo).

**Regula kvinĉelo** estas se ĝi estas regula, tiam ĝi estas konveksa regula plurĉelo.

## Geometrio 
La kvinĉelo konsistas el kvin ĉeloj ĉiu el kiuj estas kvaredro. La kvinĉelo estas mem-duala. Ĝia vertica figuro estas kvaredro. Ĝia maksimuma komunaĵo kun 3-dimensia spaco estas la triangula prismo.

Esence, la kvinĉelo estas 4-dimensia piramido kun kvaredra bazo.

La regula kvinĉelo estas bazo de familio el 9 uniformaj plurĉeloj. La aliaj eroj estas:
* Rektigita 5-ĉelo
* Senpintigita 5-ĉelo
* Dutranĉita 5-ĉelo
* Laterotranĉita 5-ĉelo
* Rektigitotranĉita 5-ĉelo
* Edrotranĉita 5-ĉelo
* Edroverticotranĉita 5-ĉelo
* Entutotranĉita 5-ĉelo

## Bildoj 
## Konstruado 
La kvinĉelo povas esti konstruita de kvaredro per aldono de la 5-a vertico. Por ke la kvinĉelo ne estu degenera la 5-a vertico devas ne esti en 3-spaco de la kvaredro.

La regula kvinĉelo povas esti konstruita de regula kvaredro per aldono de la 5-a vertico tia ke ĝi estas samdistanca kun ĉiuj aliaj verticoj de la kvaredro.

## Projekcioj 
Unu el la eblaj projekcioj de la kvinĉelo en 2 dimensiojn estas la stelokvinlatero enskribita en kvinlateron.

Ambaŭ la vertico-unua kaj ĉelo-unua paralelaj projekcioj de la regula kvinĉelo en 3 dimensiojn havas kvaredran projekcian koverton. La plej proksima aŭ la plej malproksima vertico de la kvinĉelo, respektive, projekciiĝas al la centro de la kvaredro. La malplej/plej proksima ĉelo projekciiĝas sur la kvaredran koverton, kaj la alia 4 ĉeloj projekciiĝas sur la 4 misformitajn kvaredrojn ĉirkaŭbarantajn la centron.

La latero-unua kaj edro-unua projekcioj de la kvinĉelo en 3 dimensiojn havas triangulan dupiramidan koverton. Du el la ĉeloj projekciiĝas al la supra kaj suba duonoj de la dupiramido, kaj la ceteraj 3 projekciiĝas al 3 ne-regulaj kvaredroj aranĝita ĉirkaŭ la centra akso de la dupiramido je 120 gradoj unu de la alia.

## Referencoj 
* H. S. M. Coxeter, *Regulaj Hiperpluredroj*, 3-a. ed., Doveraj Eldonoj, 1973. ISBN 0-486-61480-8.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* Konveksaj uniformaj plurĉeloj bazitaj sur la kvinĉelo
* http://www.polytope.de/c5.html Regulaj hiperpluredroj de Marco Möller en R4
* Regulaj plurĉeloj de Jonathan Bowers

Kategorio:Plurĉeloj
Jan Johansson

eta|Jan Johansson
**Jan Johansson** naskiĝis la  en Hälsingland (Svedio) kaj mortis la  (autoakcidento), li estis pianisto kaj komponisto.

La plej konata melodio, kiun skribis Jan Johansson, estas la titola muziko de la filmoj de Pipi Ŝtrumpolonga de Astrid Lindgren: "Jen venas Pipi Ŝtrumpolonga". La svedan tekston skribis Astrid Lindgren mem.

Kategorio:Pipi Ŝtrumpolonga
William O'Loughlin

'''William F. N. O'Loughlin'* estis ŝipkuracisto sur *Titanic*. Li apartenis al veteranoj de White Star Line. Fininte studadon li laboris mallongtempe kiel praktika kuracisto en suda Irlando kaj poste li komencis labori ĉe White Star Line, en kies deĵoroj li pasigis pli ol kvardek jaroj. Li estis pli aĝa ŝipkuracisto de la kompanio. Li deĵoris sur ŝipoj *Oceanic*, *Baltic*, *Adriatic*, *Olympic* kaj fine ankaŭ sur *Titanic''. Kiam la ŝipposedejo elektis la plej bonajn el la plej bonaj por la unua navigacio de sia plej nova ŝipo, povis esti al la posteno de ŝipkuracisto nomita neniu alia ol d-ro O'Loughlin. Lia helpanto sur *Titanic* estis  plua kuracisto de irlanda deveno d-ro T. E. Simpson, filo de signifa belfasta specialisto.

Kategorio:Irlandaj kuracistoj
Kategorio:Titanic
Kategorio:Mortintoj pro drono
Anmitsu

eta|Anmitsu
***Anmitsu*** (japane: あんみつ) estas japana dolĉaĵo, *wagashi*, tre ŝatata dum deko da jaroj.

Ĝi estas farita el malgrandaj agaragarkuboj, travidebla ĵeleo farita el algoj, kiujn oni servas en bovlo kun *anko* (*an* estas la unua parto de *anmitsu*), pasto el ruĝaj azuki-faboj, kuiritaj pizoj, pecoj de ananaso kaj ĉerizoj. Ofte estas aldonita bovleto de dolĉa nigra siropo, *mitsu* (la dua parto de *anmitsu*), kiun oni verŝas super la ĵeleo antaŭ manĝo. *Anmitsu* estas kutime manĝata per kulero kaj forko.

## Variantoj 
Ekzistas kelkaj variaĵoj de tiu deserto.
* *Mitsumame* estas *anmitsu* sen fabopasto.
* En *mame* pizoj anstataŭas *an*.
* Krema *anmitsu* estas anmitsu kun glaciaĵo.
* *Shiratama dango* estas ofte aldonita.

Kategorio:Dolĉaĵoj
Kategorio:Japanaj dolĉaĵoj
Monakao

210px|dekstra|eta|Monaka
**Monakao** (japane: 最中, ***monaka***) estas japana dolĉaĵo, farita el moĉi-vafloj kaj enhavanta paston de azuki-faboj. La vafloj foje havas formon de ĉerizfloroj, krizantemoj, ktp.

Nuntempe oni vendas ankaŭ *monaka*-n enhavantan glaciaĵon.

## Referencoj 
Kategorio:Japanaj dolĉaĵoj
Kategorio:Dolĉaĵoj
Turo de Londono

dekstra|eta|250ra|La blanka turo
[eta|maldekstre|*[Yeoman Warder* (*Beefeater*) en ĉiutaga uniformo]]
La **Turo de Londono** (anglalingve *Tower of London*, aŭ tradicie pli simple *The Tower*) estas historia monumento lokita en la centro de Londono, Anglio, ĉe la norda bordo de la rivero Tamizo. Ĝi situas en la distrikto Tower Hamlets kaj estas apartigita de la kvartalo City per vakua areo nomita Tower Hill.

La Turo de Londono estas ofte konfuzita kun la "blanka turo", kiu estas fakte nur parto de la originala, kvadrata fortikaĵo konstruita de Vilhelmo la 1-a en 1078. La turo konsistas el aro da pluraj konstruaĵoj, organizitaj centre de du paralelaj ĉirkaŭmuroj.

La turo origine ludis la rolon de fortikaĵo, reĝa palaco kaj malliberejo (precipe por altrangaj kaj reĝaj kaptitoj, ekzemple la estoita Elizabeto la 1-a). Dum la Unua Mondmilito kaj la Dua Mondmilito la fortikaĵo denove funkciis kiel malliberejo, kaj 12 ekzekutoj de homoj akuzitaj je spionado estis aranĝitaj tie. Post Dua Mondmilito la difekto kaŭzita dum la *Blitzkrieg* (fulmomilito) estis riparita, kaj la fortikaĵo estis malfermita al publiko.

Hodiaŭ la kastelo estas unu el la plej popularaj turismaj vidindaĵoj de Londono. Ĝi estas administrata de la bonfara fonduso "Historiaj Reĝaj Palacoj", kaj en 1988 estis deklarita Monda heredaĵo de Unesko.

## La Turo de Londono kaj Esperanto 
En la kvina kanto de la verko de Abel Montagut nome *Poemo de Utnoa* okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo Noa) pere de la drogo *anoŭdo*. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto Valmikio kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el Ĉina Murego al insulo Srilanko. Poste aperas la japana pentristo Hokusajo kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el Azio. Kaj poste venas la vico de Fidiaso, kiu montras mirindaĵojn el Eŭropo. Jen kiel oni prezentas Londonon kun tri grandaj vidindaĵoj nome la Londona Fortreso, la Ponto de la Ĉefturo kaj la Vestminstera Abatejo:
:Super la Atlantiko nun al urbego vojaĝas
:Uttu kaj Fidiaso: -Jen la Londona Fortreso,
:la Ponto de l' Ĉefturo super rivero Tamiza.
:Jen Vestminstere brilas subvide nun l' Abatejo,
:kiu de l' tuta lando reĝhistorion ilustras.

## Vidu ankaŭ
* Korvoj de la Turo de Londono

## Notoj 
Kategorio:Monumentoj de Londono
Kategorio:Fortikaĵoj
Kategorio:Historio de Londono
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Anglio
Kusa mochi

eta|*Kusa mochi*
***Kusa mochi*** () aŭ esperante **herbomoĉio**, konata ankaŭ kiel *yomogi mochi* (蓬餅), estas japana dolĉaĵo. Ĝi estas farita el moĉio (rizkuko) kaj folio de *yomogi* aŭ artemizio (precize *Artemisia princeps*). Foje ĝi enhavas annon, paston de ruĝaj azuki-faboj, kaj estiĝas *yomogi daifuku*.

## Alilandaj herbaj rizkukoj 
eta|*Caozaiguo*
En Ĉinio oni manĝas herban rizkukon *Caozaiguo* farita kun *àicǎo* aŭ *Artemisia argyi*, aŭ gnafalio parenca.

En Vietnamio oni manĝas '** farita kun **' aŭ *Artemisia vulgaris*.

## Referencoj 
Kategorio:Dolĉaĵoj
Kategorio:Japanaj dolĉaĵoj
Uirō

[eta|dekstra|200ra|*uirō* de *[sakuro|sakura* (maldekstre), de *ryokucha* (meze), de *shiro* (dekstre)]]
***Uirō*** (japane: 外郎, ういろう) estas tradicia japana boligita kuko, farita el riza faruno kaj sukero. Ĝi similas al moĉio. *Uirō* estas parfumita per pasto de azuki-faboj, verda teo (*matcha*), *yuzu*, frago aŭ kaŝtano. La urbo Nagojo famas pro siaj *uirō*-j, sed oni povas aĉeti ilin en tradiciaj japanaj vendejoj tra tuta Japanio.

## Vidu ankaŭ 
* Japana kuirarto
* Japana dolĉaĵo

Kategorio:Dolĉaĵoj
Kategorio:Japanaj dolĉaĵoj
Neus Moly i Martí

D-ino **Neus Moly i Martí** [neŭs molí i martí] (1944 - Barcelono, 19-an de novembro 2005) estis kataluna pedagogo, esperantisto kaj feministo. Ŝi estis prezidanto de Kataluna Esperanto-Asocio inter 1999 kaj 2002 kaj mult-jara gvidanto, kun sia edzo Ramon Perera, de la Esperanto-fako de la asocio "Amikoj de Unesko de Barcelono".

Neus Moly i Marti estis membro de AIS Akademio Internacia de la Sciencoj.Ŝi kontribuis al du Internaciaj Kongresoj de Kibernetiko: 1986 (paĝo 529) kaj 1989 (paĝo 423). Ŝi estis fakulo pri kibernetika pedagogio -- la fako de Helmar Frank -- kaj ekinteresiĝis pri Esperanto (Internacia Lingvo Ilo) pro li. 

## Eksteraj ligiloj 
* Nekrologo pri Neus Moly i Martí en *Kataluna Esperantisto* (p. 6) 

Kategorio:Katalunaj esperantistoj
Hanabiramoĉi

eta|Hanabiramoĉi
**Hanabiramoĉi** (葩餅) estas japana dolĉaĵo, manĝata en la komenco de la nova jaro. Hanabiramoĉi estas ankaŭ servita dum la unua japana teceremonio de la nova jaro.

## Deveno 
La nomo "hanabiramoĉi" signifas *"florpetala moĉio"*. La origina formo de Hanabiramochi estas **Hiŝihanabira**, dolĉaĵo manĝata en la imperiestra familio dum specialaj eventoj je la komenco de la nova jaro. 

*Hanabiramochi* estis unue farita dum la erao de Mejĝi (8-a de septembro 1868 ĝis 30-a de julio 1912), sed ĝi nuntempe estas tre kutima novjara japana dolĉaĵo.

## Formo 
La formo de *hanabiramoĉi* estas tradicie tre detale difinita. La ekstera blanka *moĉi*-tavolo estas plata kaj ronda, faldita al duoncirkla formo. En la mezo devas esti videbla roza koloro kiu iras al blanko je la rando. Kontraŭe al *dajfuko*, la *moĉio* ne devas tute kaŝi la enhavon.

En la mezo de *hanabiramoĉi* estas *anko*, dolĉa pasto el azuki-faboj, kaj en la mezo de tiu ĉi maldika peco de dolĉa *gobo* (lapo, kiu montriĝas ambaŭflanke de la *moĉio*.

## Simbolo 
Ĉiu ero de *hanabiramoĉi* havas propran signifon.

La ruĝa koloro videbla tra la blanka *moĉio* estas ne nur simbolo de la nova jaro, sed ankaŭ de la japana umefloro, kiu reprezentas purecon, daŭrigon kaj renoviĝon.

La lapo reprezentas *aju*-on, fiŝon troveblan nur en orienta Azio; ĝi estas preĝo por longa vivo.

Kategorio:Dolĉaĵoj
Kategorio:Japanaj dolĉaĵoj
Kategorio:Teceremonio
Gvatistaro de Titanic

Kompanio White Star Line kutime okupis sur pli grandaj ŝipoj ses virojn de **gvatista grupo**. Ili havis nenian devon ol tage-nokte du samtempe zorgi pri gardado sur posteno sur la antaŭa masto en gvatnesto. Ili deĵoris du horojn kaj kvar horojn ili ripozis. La gradistoj en la gvatnesto atenteme observis la ĉirkaŭajn akvojn kaj anoncis al ponteto ĉion, kion ili ekvidis, kiel ekz.: fumon en horizonto, malproksimajn lumojn, ruinojn, objektojn sur la surfaco kaj memkompreneble ankaŭ flosantajn glacimontojn. La viroj, kiuj plenumis tiun ĉi agadon dum longa tempo, estis tiom spertaj, ke eskapis al ili nenio, kaj jam en granda distanco ili kapablis distingi, aŭ per simpla okulo aŭ per lorno, ĉiun objekton aŭ aperaĵon. Tio estis memkompreneble la deĵoro tre peniga, postulanta dum la tuta tempo centprocentan koncentriĝon kaj atentemon, precipe dum malbona vetero kaj malaltigita videbleco. Tial ankaŭ, krom regula monata salajro, ili ricevis por ĉiu partopreninta navigacio ankoraŭ apartan krompagon en alteco de kvin sterlingoj.

## George Alfred Hogg 
Li havis 29 jarojn. Li naskiĝis en urbo Hull la 6-an de marto 1883. Li edziĝis kaj havis du infanojn. Antaŭ *Titanic* li deĵoris sur *Dongola*. Sur maro li estis 13 jarojn.

## Alfred Frank Evans 
Li estis 24-jara. Li naskiĝis en urbo Hampshire kaj vivis en Southampton. Antaŭ ol li eklaboris sur *Titanic*, li deĵoris sur *Oceanic*.

## George Symons 
Li estis 24-jara. Li naskiĝis en urbo Weymouth la 23-an de februaro 1888. Antaŭ *Titanic* li laboris sur *Oceanic*.

## Archibald Jewell 
Li naskiĝis la 4-an de decembro 1888. Tio estis filo de John Jewell, kiu estis maristo, kaj Elizabeth Jewell. Lia patrino mortis dum la nasko la 9-an de aprilo 1891.

## Frederick Fleet 
Li naskiĝis en Liverpool la 15-an de oktobro 1887. Li ne sciis, kiuj estas liaj gepatroj. Li vivis ĉe gezorgantoj. En sia 12-a jaro li iris en metilernejon kaj en la 16-a jaro li finis. En la jaro 1903 li fariĝis maristo kaj nelonge post tio li ellaboris sin je kvalifika maristo. Antaŭ la veno al *Titanic* li navigaciis sur *Oceanic*.

## Reginald Robinson Lee 
Li naskiĝis en Bensington, Oxfordshire en la jaro 1870. Li laboris sur *Olympic*.

Kategorio:Titanic
Kategorio:Mortintoj pro drono
Freqüències

***Freqüències (revista de llengües i pobles)*** estis katalunlingva revuo de Kataluna Esperanto-Junularo eldonita inter 1990 kaj 1993 kaj redaktita de Hèctor Alòs i Font, Ferriol Macip i Bonet kaj Josep Maria Milla i Saldon. En siaj sep numeroj ĝi pritraktis lingvajn kaj etnajn problemojn surbaze de materialo tradukita el Esperanto aŭ verkita de esperantistoj por la revuo.

Kategorio:Esperantistaj gazetoj de Katalunio
Kategorio:Katalunlingvaj gazetoj
Icukuŝima

[300px|eta|[Torijo ĉe la Itsukushima-sanktejo]]
**Icukuŝima** ( [icukŝima]; Transskribado Hepburn: **Itsukushima** ) aŭ **Mijaĵima** (, *sanktejinsulo*; Transskribado Hepburn: **Miyajima**) estas insulo en Seto-Enlandmaro, unu el la tri pli belaj pejzaĝoj de Japanio (la du aliaj estas Amanohaŝidate kaj Macuŝima). Ĝi situas ĉirkaŭ 20 kilometrojn okcidente de urbo Hiroŝimo nur iomete antaŭ la marbordo de Honŝuo en la Seto-maro kaj estas ĉirkaŭ 30 km² granda.

Ĝis la 3-a de novembro 2005 troviĝis tie la urbeto Mijaĵima-ĉo (宮島町) kun ĉirkaŭ 2.000 loĝantoj. Nun la insulo estas parto de la urbo Hacukaiĉi-ŝi.

Oni atingas la insulon per pramo el Hiroŝimo. Ekzistas ankaŭ pramo al Mijaĵimaguĉi por pasaĝeroj kaj veturiloj.

## Historio 
Jam dum prahistorio la insulo estis sankta loko.

En la pasinteco devis okazi sur Icukuŝima nek naskiĝoj, nek mortoj, ĉar ambaŭ estas statoj de malpureco. Ankoraŭ hodiaŭ oni forveturigas mortintojn de la insulo. Virinoj rajtis suriri la insulon nur ekde la 20-a jarcento.

## Nuntempe 
Sur la insulo estas multaj liberaj cervoj, kiuj alproksimiĝas al homoj, foje tro.

Tipa memoraĵo de la insulo estas lignaj rizkuleroj (shamoji). La insulo famiĝas pro rostitaj ostroj kaj *Momiĵimanĵu*, Hiroŝimaj dolĉaĵoj enhavantaj annon en formo de acerofolio.

## Monto Misen 
La 530 metrojn alta monto Misen (弥山, *Misen*) en la mezo de la insulo estas tute kovrita de arbaro (je la norda flanko ekzistas ankoraŭ praarbaro). Telfero ebligas facile atingi la pinton, sed ekzistas ankaŭ kruta pado de la ĉepieda sanktejo Daisho-in ĝis la pinto (ĉirkaŭ 90-minuta supreniro). La monto famiĝas pro la japanaj makakoj, kiu ĉirkaŭiras libere inter la vizitantoj, ĉefe je la supra haltejo de la telfero.

La monto ofertas unu el la tri plej belaj vidindaĵoj de Japanio.

## Vidu ankaŭ 
* Itsukushima-Sanktejo
* Batalo de Icukuŝima
* Momiĵimanĵu
* Monto Misen (Icukuŝima)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala ttt-ejo de Miyajima (japane, angle, koree, france, ĉine kaj germane) 
* Monda heredaĵo de UNESKO (angle)
* Bildoj de Miyajima 
* Detalaj informoj pri Miyajima (germane) 

Kategorio:Insuloj en Japanio
Kategorio:Gubernio Hiroŝima
Miyajima

eta|250px|Miyajima-chō

**Miyajima** aŭ Mijaĝima (japane 宮島町) estis urbeto en Japanio, sur insulo Icukuŝima en Distrikto Saeki, Gubernio Hiroŝimo, Japanio. En 2003, la komunumo havis la loĝantaron de 2.018 personoj.

En aŭgusto 2004, Hatsukaichi kaj la urbo de Hiroŝimo esprimis isan intereson je anekso de la komunumo. La loĝantoj de Mijaĝima apogis Hatsukaichi.

La 3-an de novembro 2005, Mijaĝima, kune kun urbeto de Ōno, estis aligitaj al urbo de Hatsukaichi.

Kategorio:Japanio
Aleksander Duĥnoviĉ

**Aleksander Duĥnoviĉ** (); (rutene *Александeр Духнович*); () estis greke katolika rutena pastoro, poeto, verkisto, pedagogo, sociala aktivulo, nacia vekanto kaj gvida persono de nacia reviviĝo de la rutena lingvo dum la 19-a jarcento sur la teritorio de la estinta Hungaria reĝlando. Li laboris kiel kanoniko en la katolika episkopejo de Prešov. Sian vekantan labororon li komencis post la revolucio de 1848 - 1849. En jaro 1850 li fondis la asocion *Literaturnoje zavedenie Prjaševskoje* (Literatura asocio de Prešov), kiu iĝis organizo por junaj verkistoj. Per ĝia peno presaperis tri kolektoj de la rutena almanako "Salutado al rutenoj". Same presiĝis unuaj kalendaroj en la historio de rutenoj. Li eldonis lernolibrojn de kartografio, gramatiko kaj kateĥismo por bezonoj de instruistoj, kaj krome plurajn poemarojn. Li dediĉis sin al studado de historio, sed de lia verkaro presaperis nur la libro "Historio de Prešova episkopejo". En jaro 1847 li agadis kiel deputito de Prešova episkopejo en hungara-reĝlanda deputitaro.

## Vidu ankaŭ 
* Karpata Rutenio
* Teatro de Aleksander Duĥnoviĉ

[eta|maldekstra|250px|[statuo de Aleksander Duĥnoviĉ en la urbo Mukaĉevo]]

Kategorio:Slovakaj verkistoj
Kategorio:Hungariaj rutenoj
Ŝamoĵi

eta|Shamoji kaj kulero komparcele
**Ŝamoĵi** (japane: 杓文字 aŭ しゃもじ; Transskribado Hepburn) estas japana plata kulerego por rizo.

Oni uzas *ŝamoĵi-on* por turni aŭ servi kuiritan rizon el rizkuirilo, sed ankaŭ por miksi rizon, rizan vinagron, sukeron kaj salon por prepari suŝirizon en ligna ujo (*hangiri*).

## Materialo 
La kuirilo estas kutime malmultekosta kaj tradicie el bambuo, ligno aŭ lako, nuntempe ofte el plasto.

Oni devas enakvigi *ŝamoĵi*-on dum la uzo por malhelpi algluon de la rizo, ĉar kuirita Japana rizo kiun oni kutime manĝas en Japanio, estas tre algluiĝema.

Multekostaj plastaj *ŝamoĵi*-oj havas specialajn multajn malgrandajn ĝibaĵojn. Ili malhelpas rizon algluiĝi al ŝamoĵio ĉar ili malgrandigas kontaktareon kun rizoj.
Metalo estas uzita malofte por malhelpi damaĝon al la rizeroj aŭ lignaj ujoj.

## Memoraĵo de Mijaĵima 
Lignaj *ŝamoji*-oj estas tipa memoraĵo de la insulo Mijaĵima en Hiroŝima prefektujo, ili estas ornamitaj per desegnaĵoj aŭ ideogramoj kaj ekzistas en longeco ĝis 1 metro.

En fino de 18-a jarcento, Seishin, la budhisma monaĥo de Templo Komyoin, rekomendis al la insulanoj vendi ŝamoĵion kiel memoraĵo de pilgrimo, kiu similas al Biŭa (muzikilo de budhisma dio Benzaiten).

## Eksteraj ligiloj 
* Shamoji 

Kategorio:Kuiriloj
Aŭtomatigita Translokiga Veturilo

("aŭtomatigita translokiga veturilo", mallongigo: **ATV**) estas aŭtomata ne homporta kosmoŝipo desegnita por la Eŭropa Kosma Agentejo por provizi la Internacian Kosmostacion je brulaĵo, akvo, aero, utila ŝarĝo kaj eksperimentaĵoj. Ĝi povas ankaŭ plialtigi la orbiton de la kosmostacio.

Ĉiu kosmoŝipo estas lanĉita per raketo Ariane 5 ekde Kourou, Franca Gujano. Post du tagoj da flugado ĝi aŭtomate endokiĝos en la rusan modulon Zvezda de la Internacia Kosmostacio. La unua, ATV-001 *Jules Verne*, estis lanĉita la 9-an de marto 2008. La dua, ATV-002 *Johannes Kepler*, estis lanĉita la 17-an de februaro 2011 kaj la tria, ATV-003 *Edoardo Amaldi*, estis lanĉita la 23-an de marto 2012.

## Vidu ankaŭ 
* Kliper
* VBK-Raduga

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.esa.int/SPECIALS/ATV/

Kategorio:Kosmoŝipoj
Kategorio:Eŭropa Kosma Agentejo
Hangiri

[eta|dekstra|Hangiri kun [diametro de 41 cm (16 coloj)]]
**Hangiri** (japane: 半切) estas malalta ligna ujo kun plata fundo, uzata en Japanio por prepari suŝirizon.

Tradicie *hanigiri* estas farita el la ligno de kamecipariso, kiun ĉirkaŭas du kupraj bendoj. La diametro de tia ujo varias inter 30 cm (hejma ujo) kaj 1 m (restoracia ujo).

La kuiristo uzas *hangiri*-on kaj platan lignan kuleregon (*shamoji*), por formi kaj malvarmigi la rizon. Post la kuirado, la rizo estas enmetita en la ujon kaj miksita kun rizvinagro, sukero kaj salo. Post tio oni kovras la *hangiri*-on per tuko nomita *fukin*.

Kategorio:Kuiriloj
Kategorio:Ujoj
Onigiri

eta|250px|dekstra|Onigiri
**Onigiri** (お握り) estas spicitaj japanaj triangulaj rizbuletoj. Ili ofte estas volvitaj en nori-folio.

Ekzistas *onigiri* kun fiŝaĵo, viando, legomoj, peklitaj umeoj, ktp.

**Onigiri** estas tipa japana sandviĉo por, ekzemple, pikniko. Oni povas aĉeti ilin en stacidomoj, superbazaroj, ktp. sed multaj japanoj preparas ilin hejme. Kelkaj vendejoj, *onigiri-ya* vendas manfaritajn *onigiri*-ojn.

* Cilindra aŭ bula formo ekzistas en **Onigiri**oj
* **Onigiri**o estas ofte nomata **"OMUSUBI"** aŭ **"MUSUBI"**
* Rostita **Onigiri**o ekzistas kaj nomiĝas **JAKIONIGIRI**

100px|dekstra|eta|JAKIONIGIRI(rostita onigirio)

**noto**:
"nigiri/nigiru" signifas "ekpreni" en japana lingvo.

En fikcia lingvo Juliamo (kiu estas fakte Esperanto) en japana vidromana videoludo Kotonoha Amrilato *onigiri* estas nomata ***rizbulo(j)*** kaj restoracio kun *onigiri* estas nomata *rizbulejo*.

Kategorio:Japana kuirarto
Vasvár

**Vasvár** [vaŝvAr] estas urbo en Hungario en regiono Suda Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Vasvár. Ĝi estas '** en la latina lingvo, la hungara nomo prenis traduke tion (ferfortikaĵo).
eta|maldekstre|Panoramo de Vasvár

## Geografio 
Vasvár situas laŭ bordo de Rába sur ebenaĵo.

## Historio 
Vasvár estis loĝata jam dum la neolitiko. Dum la romianoj ĝi estis grava loko, ĉi tie estis **feraj fandofornoj'''. La hungaroj rigardis grava ilin, la urbo estis centro de la departemento, kiu ricevis sian nomon pri la fero. La tatara invado en 1242 detruis la urbon, sekvis la germanoj en 1310, fine la turkoj. La urbo perdis la gravecon. Dum la socialismo Vasvár situis proksime de ferkurteno, la komunumo ne povis evolui.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika Preĝejo Sankta Kruco (Vasvár)
* romkatolika Preĝejo Ĉieliro de Maria (Vasvár)
* muzeo
* Kapelo Reĝino de Rozario (Vasvár) konata ankaŭ Szentkút

## Famuloj 
En Vasvár naskiĝis:
* Imre Németh (ministro)
* Antal Kotász, futbalisto
* László Bendefy kaj Sándor Jankó inĝenieroj
* Judit Nyilassy, reĝisoro
* Katalin Makray, gimnastikisto.

## Referencoj 
eta|maldekstre|Kirko en Vasvár

Kategorio:Vasvár
Lordo-Urbestro de Londono

eta|250px|La nuna Lordo-Urbestro de Londono, **Sir Alan Yarrow**.
La **Lordo-Urbestro de Londono** (anglalingve *Lord Mayor of London*) estas la urbestro de la urbocentra kvartalo *City* en Londono, kaj plie estras la Korporacion de Londono. La Lordo-Urbestron oni ne konfuzu kun la urbestro de Londono: la unua estas oficisto nur en la kvartalo *City*, dum la urbestro administras la multe pli vastan areon de la Granda Londono. Ene de la kvartalo *City*, la Lordo-Urbestro ĝuas privilegiojn kaj variajn, specialajn rajtojn.

La Lordo-Urbestro estas balotata ĉiujare je la fino de septembro aŭ je la komenco de oktobro, kaj li enoficiĝas en novembro. Dum la tago, kiu sekvas lian enoficiĝon, la Lordo-Urbestro, akompanate de procesio, trairas la urbon ĝis Westminster por ĵuri fidelecon al la brita monarko, en ĉeesto de la juĝistoj de la Alta Korto de Anglio kaj Kimrio.

La rolo de la Lordo-Urbestro estas pli ceremonia kaj socia ol politika, kvankam li ja vojaĝas eksterlanden por disvolvi la ekonomion de Londono. La nuna Lordo-Urbestro estas s-ro Alan Yarrow.

Kategorio:Administrado de Londono
*
Icukuŝima-Sanktejo

eta|180px|La konstruaĵoj kiuj konsistigas la sanktejon estas ankaŭ konstruitaj en la akvo
eta|180px|
eta|180px|
eta|180px|
eta|180px|
eta|180px
eta|180px|

**Icukuŝima-Sanktejo** () estas ŝintoa Sanktejo en Icukuŝima en Hacukaiĉi-urbo en la gubernio Hiroŝima en Japanio.

La ĉefaj konstruaĵoj troviĝas antaŭ la insulo sur plialtigita platformo, kies pilieroj troviĝas enakve dum la alta tajdo. Tiel la tuta sanktejo ŝajnas surakva. 280 metrojn longa tegmentita koridoro ligas la konstruaĵojn.

Famega estas la torijo el la jaro 1875, la plej granda tia. Ĝi estas unu el la plej fotitaj simboloj de Japanio. Tia torijo simbolas la limon inter la reala kaj la spirita mondoj. Ĉar la torijo troviĝas je ĉirkaŭ 160 metroj antaŭ la insulo, evidentiĝas, ke ne nur la insulo mem, sed ankaŭ la ĉirkaŭa akvo estis sakrala.

Parto de la sanktejo estas la plej malnova noscenejo en la mondo. Tiu scenejo konsistis el tegmentita scenejo, ponto kaj ejo por la aktoroj.

La sanktejo estas unu el la plej ŝatataj (kaj plej altekostaj) ejoj por tradiciaj japanaj geedziĝoj. Malofte oni montras tradiciajn ceremoniajn dancojn (Kagura) akompanataj de tradiciaj muzikiloj.

La sanktejo kultas Munakata Sanjojin.

## Historio 
La Itsukushima-sanktejon kreis Saeki no Kuramoto, en la jaro 593. Ĉirkaŭ 1168 la nuna konstruaĵo estis konstruita de Taira no Kiyomori. Ankaŭ post la falo de Heike-Familio, la sanktejo estis honorita de la Minamoto-klano. Tamen, dum la Sengoku-epoko la sanktejo perdis sian prosperon. En 1555 Mori Motonari venkis je la batalo de Icukuŝima, li subtenis kaj riparis ĝin.

UNESKO deklaris la sanktejon kaj la torijon monda kultura heredaĵo en 1996.

Komence de septembro 2004 granda tajfuno detruis parton de la sanktejo, kiu estis rapide riparita.

## Transporto 
* Pramŝipo
** JR Miyajima Pramŝipo de JR Okcidenta Japanio
** Miyajima Matsudai Kisen
Estas 10 minutoj ŝipe de Miyajima-guchi ĝis Mijajima-Ĝetkajo.
Estas 5 minutoj piede de Mijajima-guchi ĝis Miyajima-Stacio aŭ Hiroden-Miyajima-guchi-Stacio.

## Externaj ligiloj 
* Ligilo de UNESCO
* Situs Sanktejo (Japana lingvo)

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Japanio
Kategorio:Ŝintoaj sanktejoj
Kategorio:Gubernio Hiroŝima
Kategorio:Hiroŝimo
Muro de Londono

La **muro de Londono** () estis la defenda muro konstruita de la romianoj ĉirkaŭ antikva Londono, tiam konita kiel *Londinium*, kiu konsistigis strategian havenurbon sur la rivero Tamizo en Anglio. En la angla, la vortoj *London Wall* povas ankaŭ aludi al vojo rilate al la muro. Ĝi estis konstruita plejparte per ŝtonoj el Kento, kaj konservis defendan rolon dum pli ol mil jaroj.

[maldekstre|eta|250px|Statuo de [Trajano, antaŭ fragmento de la romia muro, en Tower Hill.]]
Restas hodiaŭ el la muro nur malmultaj (sed signifaj) fragmentoj : kelkaj partoj videblas ene de la muzeo de Londono, en Barbican Estate aŭ ĉirkaŭ Tower Hill. Parto de la originala, norda kurso de la muro estas omaĝita de vojo ankaŭ nomita *London Wall*.

Kategorio:Historio de Londono
Thomas Bloodworth

:*Ĉi tiu artikolo temas pri la londona urbestro. Por la malpli fama politikisto kaj aktivisto, vidu Thomas Bloodworth (Novzelando)*

Sir **Thomas BLOODWORTH** aŭ **BLUDWORTH** (naskiĝis en 1620 - mortis en 1682) estis la Lordo-Urbestro de Londono ekde oktobro 1665 ĝis oktobro 1666. Lia hezitemo dum la komenco de la granda incendio de Londono estis abunde kritikita, kaj rigardita kiel unu el la kaŭzoj de tiu grava katastrofo.

Bloodworth unue rifuzis, ke la fajrobrigadoj detruu plurajn konstruaĵojn por krei fajrobarilojn, eble ĉar li timis plendojn el la proprietuloj. Li plie esprimis sian seninteresiĝon koncerne la incendion, asertinte ke "*virino kapablus pis-estingi ĝin*", antaŭ reveni al sia domo kaj ekdormi. Dum la sekvaj tagoj, la incendio detruis tri kvaronojn de la urbo. Bloodworth tamen asertis ĝis sia morto, ke la grandeco de la fajro ne estis lia kulpo.

Kategorio:Lordo-Urbestroj de Londono
Palaco Whitehall

La **palaco Whitehall** estis la ĉefa loĝejo de la anglaj reĝoj en Londono ekde 1530 ĝis 1698, kiam la tuta konstruaĵo (escepte de la banked-ĉambro fare de Inigo Jones en 1622) estis detruita de incendio. Antaŭ la fajro, ĝi estis la plej vasta palaco de Eŭropo, kun pli ol 1 500 ĉambroj. Ĝi eĉ nedaŭre estis la plej granda konstruaĵo de la tuta mondo.

La palaco donis sian nomon al la strato kaj kvartalo Whitehall, kiu hodiaŭ konsistigas la administran centron de la brita registaro.

Kategorio:Historio de Londono
Whitehall
Celldömölk

**Celldömölk** estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), en Distrikto Celldömölk, kies centro estas.
eta|maldekstre|Vido en Celldömölk

## Situo 
Celldömölk situas ĉe piedoj de iama vulkana monto **Ság** [ŝAg] 291 m-ojn alta, laŭ Marcal sur ebenaĵo.
eta|dekstra|Muzeo en Celldömölk

## Historio 
Pli frue la romianoj uzis la monton vinberejo. Dum la hungara historio ĉi tie estis 5 komunumoj:

**Pórdömölk** kun abatejo

**Nemesdömölk** nobela rezidejo

**Kiscell** pilgrimloko

**Alsóság** ekde 1558 kampurbo

**Izsákfa** agrara vilaĝo.

La kvinopo suferis de la turkoj. En la 19-a jarcento ĉi tie estiĝis fervoja nodo, tial en 1945 ricevis grandan bombardon. La komunumo en 1904 kaj en 1979 ricevis la rangon urbo. En la vulkano ĉesis la ŝtonminejo. Ĉe la montopiedo kuracbanejo funkcias.

## Vidindaĵoj 
* Luterana preĝejo (Celldömölk) de 1897, la turo estas 35 m-ojn alta
* Preĝejo de Ĉieliro de Sankta Maria (Celldömölk)
* muzeo
* golgoto

## Famuloj 
* en Celldömölk naskiĝis:
** aktoroj András Kazári kaj Sándor Rosta
** arkitektoj Nándor Körmendy kaj Tibor Mikolás
** bibliotekisto Katalin Németh S.
** lingvistoj József Györke kaj Enikő Németh T.
** matematikisto Miklós Mikolás
** ministro Péter Kiss
** reĝisoro József Pacskovszky
* en Kiscell naskiĝis:
** bankisto Sándor Hollán (pli aĝa)
** Jenő Csapó (pentristo)
* en Kiscell mortis benediktana astronomo Jusztinián Hollósy
* en Alsóság mortis pastro Ferenc Kresznerics
* en Nemesdömölk mortis Bonifác Lancsics, benediktano
* en Celldömölk mortis:
** inĝeniero Miklós Berzsenyi-Janosits
** monaĥo Emilián Pál Mórocz

## Ĝemelurboj 
*  Neudau, Aŭstrio
*  Pagnacco, Italio
*  Serramazzoni, Italio
*  Sângeorgiu de Pădure, Rumanio

## Referencoj 

Kategorio:Vinvilaĝoj
Kategorio:Banlokoj
West End

[eta|dekstra|250ra|Interno de la vendoplaco de [Covent Garden, en West End.]]
**West End** - prononco laŭ IFA-transskribo *[]*, esperante "Okcidenta Fino" - estas kvartalo lokita centre de Londono. Ĝi entenas multajn el la ĉefaj vidindaĵoj de la brita ĉefurbo, sed ankaŭ oficejojn kaj administrajn sidejojn. Tie cetere troviĝas kelkaj el la plej eminentaj teatrejoj de Londono : en la angla, la vortoj "West End" povas ankaŭ aludi al la teatrejo West End. Unuvorte kaj simbole, West End estas rigardebla kiel unu el la tri centroj de Londono : West End temas pri amuzo aŭ kulturo, la kvartalo City okupiĝas pri financoj, kaj la kvartalo Westminster-Whitehall estas dediĉita al politikaj aferoj.

## Enhavo 
* Bloomsbury
* Covent Garden
* Mayfair
* Marylebone
* Paddington
* Reĝa Teatro (Drury Lane)

## Vidu ankaŭ 
* Londono
* West End (Bahamoj)

Kategorio:Kvartaloj de Londono
Tenugui

altdekstre=1.4|eta|Tipa Kendo-stila Tenugui
***Tenugui*** (japane: 手拭) estas maldika tuketo el kotono. Ĝi estas ĉirkaŭ 36 oble 90 centimetrojn granda kaj la du ekstremaĵoj ne estas kudritaj.

Ĝi surhavas tradiciajn ornamaĵojn, turisman vidindaĵon, *mon* de la familio, ktp.

Oni uzas ĝin kiel mantuko (kunportita en mansako), por sekigi teleraron, kiel kaptuko (ekzemple ĉe kendo) aŭ por ornamado. *Tenugui* estas tre ŝatataj memoraĵoj.

## Vidu ankaŭ 
* Furoshiki
* Yukata

Kategorio:Kulturo de Japanio
Hercegovino

**Hercegovino** estas historia kaj geografia regiono en la suda parto de Bosnio kaj Hercegovino. Mezepoke estis nomita Humska zemlja aŭ Zahumlje. Areo de Hercegovino estas 9.948&nbsp;km² (laŭ iuj fonto 10.190&nbsp;km²), kaj loĝantaro estas 431.268, laŭ la popolnombrado el la jaro 1992. Administre, ĝi konsistas el la komunumoj: Bileća, Čapljina, Čitluk, Gacko, Grude, Jablanica, Konjic, Ljubinje, Ljubuški, Mostar, Neum, Nevesinje, Posušje, Prozor, Stolac, Široki Brijeg i Trebinje.

Kategorio:Bosnio kaj Hercegovino
Csepreg

**Csepreg** [ĉepreg] estas urbo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Vas (Hungario), iam en subregiono de *Csepreg* kun la rango centro de subregiono, nun en Distrikto Kőszeg.
eta|maldekstre|230px|Urbocentro de Csepreg

## Situo
Csepreg situas sur tre mildaj deklivoj, laŭ flankovojoj, rivereto Répce preterfluas.

## Historio
La loko estis loĝata jam en la neolitiko kaj en la bronzepoko, dum la Romia Imperio estis tie trapasejo.

La komunumo ricevis la rangon kampurbo en 1390. En 1621 la aŭstroj atakis la urbeton, kaj murdis la loĝantaron. En 1776 incendio okazis. En 1886 Csepreg ricevis la rangon grandvilaĝo kaj centro de la ĉirkaŭaĵo. Dum la **socialisma erao** ĝi perdis la vagonaran linion.

Csepreg en 1995 iĝis denove urbo.

## Ĝemelkomunumo
*  Delnice, Kroatio

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo de Sankta Nikolao (Csepreg)
* Kapelo Katarina de Aleksandrio (Csepreg)
* Kapelo Ĉieliro de Maria (Csepreg)
* Kapelo Naskiĝo de Maria (Csepreg)
* Kastelo de Csepreg
* fiŝkaptista lago
eta|dekstre|Fiŝkaptista lago ĉe Csepreg
eta|Aerfoto de Csepreg

## Famuloj 
En Csepreg naskiĝis:
* Cecil Pál Bognár, benediktano
* Ignác Bognár, operkantisto
* János Horváth (juristo)
* József Szabó (pastro)
* István Frank (piaristo)
* István Fodor (politikisto)
* Sándor Horvát (piaristo)
* Gyula Kédly, aktoro.

## Nomportantoj 
* Éva Csepregi, kantisto
* Ferenc Csepreghy, verkisto
* Ilona Csepreghyné Meznerics, geologo
* Gyula Csepregi, saksofonisto
* Imre Csepregi, pastro
* Zoltán Csepregi, teologo

## Esperanto 
Estas delegito de UEA tie.

## Referencoj 

Kategorio:Vinvilaĝoj
Paliso

eta|dekstra|120px|mallonga ĝardena paliseto
**Paliso** estas forta ligna stango, malsupre pintigita, kiun oni starigas, enigante ĝin en la teron. Puŝiĝinte en la teron, paliso ofte estas parto de barilo, aŭ el bretoj, aŭ el drata reto aŭ pikdrato. Palisoj kaj palisetoj interalie gravas en la flegado de ĝardenoj.

eta|maldekstra|260px|rekonstruo de mezepoka palisaro
Dum la antikva epoko kaj la mezepoko oni ofte konstruis barilojn el palisaro, multaj paralele starigitaj kaj plej ofte ankaŭ supre pintigitaj palisoj, kiuj konsistigis muron malhelpan al la malamiko.

Armeaj tranoktejoj, vilaĝoj kaj urboj estis protektitaj per remparoj el palisaro, la Romia Imperio konstruigis la Limeson, gigantan palisaron tra Britio kaj Ĝermanio, por defendi sian nordan limon, kaj multaj fruaj, lignaj fortikaĵoj konsistis ĉefe el palisaroj.

Laŭ Francisko Azorín **paliso** estas *Forta, malsupre pinta stangeto por fiksi ĝin en tero.* Li indikas etimologion el la latina *palicium*, el *palus* (stango). Kaj li aldonas la terminojn *palisaro*, por vico de palisoj starigitaj por bari, limigi, protekti, k. c.; *palisi*, por starigi palisaron; *paliseto*.

## Kuriozaĵoj
Laŭ la legendo pri grafo Drakulo eblas mortigi vampiron nur per tio, ke oni batas paliseton tra ĝia koro. La historia modelo por la legenda persono Drakulo, la rumana reganto Vlad la 3-a Drakulo mem mortis pro tio, ke oni fiksigis lin sur supre pinta paliso, kiu boriĝis en lian korpomezon.

Plie dum la frua mezepoko ekzistis la onidiro, ke paliseto pendigita je kolĉeno de kavaliro dum batalo savus lin en kazo de ebla morto kontraŭ satano.

## Vidu ankaŭ 
* Barilo
* Fosto

## Notoj 
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Kategorio:Arbara mastrumado
Bretaro

eta|120ra|
**Bretaro** laŭ esperantlingvaj vortaroj kiaj la Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto (PIV) estas "meblo surplanka aŭ ĉemura kun pluraj bretoj", do horizontalaj tabulo aŭ plato, por surmeti objektojn. Kontraste al ŝranko, kiu antaŭe fermiĝas per netravidebla(j) pordo(j), aŭ vitrino, kiu antaŭe fermiĝas per vitra(j) pordo(j), bretaro antaŭe estas komplete malfermita, do la objektoj en ĝi libere alireblas kaj preneblas. Tre ofte bretaro estas el ligno, sed ĝi ankaŭ povas konsisti el metalo, plasto, vitro kaj aliaj materialoj. Aparte multaj bretaroj amasiĝas en biblioteko, librovendejo kaj ĝenerale magazeno inkluzive de supermerkato.

Bretaro povas esti alligita al muro aŭ alia vertikala surfaco, esti suspendita de plafono, esti parto de memstara kadro-unuo, aŭ ĝi povas esti parto de meblo kiel en kabineto, librejo, distra centro. Kutime du ĝis ses bretoj konsistigas unuon, ĉiu breto estas ligita kutime al la vertikalaj aŭ diagonalaj subtenoj kaj poziciigita paralele unu super la alia. 

## Etimologio 
La vorto breto origine venas el la germana lingvo (*Brett*), tamen la vorto bretaro kompreneble estas kreata laŭ la esperantlingva gramatika sufikso -ar-. En la germana lingvo la koncepto "bretaro" havas tute alian vorton *Regal*, kiu devenas de la latina vorto *riga* ("vico"). La esperantan principon adapti la bazan vorton "breto" per sufikso, aplikas ankaŭ iuj unuopaj aliaj lingvoj, ekzemple en la litova lingvo *lenta* estas "breto" kaj *lentyna* "bretaro".

## Vidu ankaŭ 
* Tabulo
* "Bretaro", projekto de kelkaj esperantistoj, kiuj provas establi "superkatalogon" pri ĉiuj libroj en aŭ pri Esperanto.
* libroapogilo

## Notoj 
Kategorio:Ligno
Kategorio:Mebloj
Breto

eta|simpla surmura ligna breto
eta|120px|librobretaro.
**Breto** estas horizontala tabulo aŭ plato, por surmeti objektojn. Ĝi estas pli larĝa kaj pli dika ol lato, okaze de lignobreto. El la unuopaj bretoj oni povas formi bretaron.

Bretoj (bretaro) estas kutime faritaj kun fortaj materialoj tiaj ligno aŭ metalo, kvankam ankaŭ ekzistas vitraj aŭ plastaj por teni malpezajn objektojn. Ili estas uzataj en hejmo, komerco, vendejo aŭ aliloke por teni objektojn, kiuj estas montrataj, konservataj aŭ aĉeteblaj. La bretaro estas ofte levita de la grundo kaj kutime ankrita/apogita sur ĝiaj pli mallongaj flankoj per fiksiloj. Ĝi ankaŭ povas esti tenata de kolonoj.

Bretaro povas esti alligita al muro aŭ alia vertikala surfaco, esti suspendita de plafono, esti parto de memstara kadro-unuo, aŭ ĝi povas esti parto de meblo kiel en kabineto, librejo, distra centro. Kutime du ĝis ses bretoj konsistigas unuon, ĉiu breto estas ligita kutime al la vertikalaj aŭ diagonalaj subtenoj kaj poziciigita paralele unu super la alia. Breto kun kaŝitaj internaj krampoj estas nomata flosanta breto.

La longeco de la breto baziĝas je la spacaj limigoj de ties sidloko kaj la kvanto de pezo, kiun ĝi devas teni. La vertikala distanco inter la bretoj baziĝas sur la spacaj limigoj de la sidloko de la unuo kaj la alteco de la objektoj; alĝustigeblaj bretaj sistemoj permesas ŝanĝi la vertikalan distancon. La bretaro povas esti lok-ligita aŭ esti ia formo de movebla bretaro. La plej grandajn pezojn povas porti la paled-bretaro.

Laŭ Francisko Azorín **breto** estas *Horizontala tabulo por surmeti objektojn.* Li indikas etimologion el latina *fretus* (subtenaĵo). Kaj aldonas terminojn bretaro, nome "Meblo konsistanta el pluraj bretoj. Etaĝero".

Laŭ Francisko Azorín **tabulo** estas *Peco de ligno el trunko laŭlonge segita, plata k. sufiĉe larĝa. Simila plataĵo el ŝtono.* Li indikas etimologion el la latina *tabula* (tabulo). Kaj li aldonas la terminojn *tabularo*, por planko, podio formita per kunigitaj tabuloj; *memortabulo*, por tabulo, plataĵo dediĉita je memoro de homo aŭ jaro; *tabuli*, por kovri per tabuloj ion; *tabulaĵo*, por io farita eñ tabuloj; *tabuleto*, *tabulego*.

## Etimologio 
La vorto origine venas el la germana lingvo (*Brett*).

## Vidu ankaŭ 
* Tabulo
* "Bretaro", projekto de kelkaj esperantistoj, kiuj provas establi "superkatalogon" pri ĉiuj libroj en aŭ pri Esperanto.

## Notoj 
Kategorio:Ligno

Kategorio:Pruntaĵoj el la germana lingvo