Komelinacoj

La **komelinacoj**.

La komelinacoj estas ĉefe disvastigitaj en la subtropikoj kaj tropikoj. Nur malmultaj specioj estas novplantoj en multaj regionoj de la mondo. Multaj taksonoj de la familio estas ornamplantoj kaj en la moderaj klimatoj precipe ĉambroplantoj.

## Priskribo kaj ekologio 
[eta|maldekstre|ilustraĵo de *[Streptolirion volubile*, el „Transaction Linnean Society“, 1846]]

### Habito kaj folioj 
Ili estas malofte unujaraj (ekzemple ĉiuj *Tinantia*-specioj), sed plej ofte ĉiamverdaj, multjaraj herbaj ĝis sukulentaj plantoj, kiuj kelkfoje ligniĝas je la bazo. Specioj en aridaj regionoj havas rizomojn aŭ radiktuberojn kiel rezervaj organoj. Ili kreskas vertikale, rampante aŭ grimpante (ekzemple *Palisota thollonii*) kaj malmultaj specioj estas epifitoj (ekzemple ambaŭ *Cochliostema*-specioj kaj *Belosinapsis vivipara*). La junaj tigoj rompiĝas facile ĉe la dikiĝintaj nodoj.

Ĉe preskaŭ ĉiuj komelinacoj estas nadloformaj kalcioksalato-kristaloj (rafidoj) en vicoj („rafidkanaloj“) – ili nur mankas ĉe *Cartonema*. La glandecaj mikroharoj ekzistas en preskaŭ ĉiuj komelinacoj – ili mankas nur ĉe la subfamilio Cartonematoideae (grava karakterizaĵo por disigi ambaŭ subfamiliojn).

[eta|dusemetriaj floroj de **komelino**, ekz. *[Commelina communis*]]
[eta| radiosemetriaj floroj de genro [tradeskantio, ekz. *Tradescantia zebrina*]]
[eta|tribo Tradescantieae subtribo Palisotinae, genro [tradeskantio: fruktaroj de *Palisota barteri* kun beroj]]
La alterne starantaj kaj spirale aŭ duvice en bazaj rozetoj aŭ ĉe tigo dise aranĝitaj folioj havas petiolojn aŭ ne kaj havas foliingon. La foliingo ofte ĉirkaŭas la tigon parte ĝis iliaj finoj tuŝiĝas. La folioj ofte estas pli aŭ malpli karnaj aŭ herbaj. La simplaj foliplatoj estas paralelnervuraj kaj glatrandaj. Ĉirkaŭ la stomoj estas ofte kvar aŭ ses, malofte du flankĉeloj.

### Floraroj, floroj kaj polenigado 
La floroj staras malofte unuope, plej ofte multope en nedisbranĉigintaj aŭ disbranĉigitaj floraroj, kiuj konsistas el cumoj. Kelkfoje ekzistas grandaj brakteoj.

La plej ofte duseksaj, malofte unuseksaj floroj estas trinombraj kaj radiosimetriaj ĝis tre unusimetriaj. Ekzistas kelkaj monoikaj kaj dioikaj apartseksaj specioj. La du cirkoloj de po tri samaj involukroj estas dividitaj en kalik- kaj korolfolioj. La tri sepaloj estas liberaj aŭ malofte kunkreskintaj je la bazo. La plej ofte tri, kelkfoje najlitaj petaloj estas ofte liberaj aŭ malofte en la meza regiono tubforme kunkreskintaj. Kelkfoje unu petalo havas alian koloron ol la aliaj aŭ estas forte reduktita ĝis nur restas videblaj du petaloj. La petaloj povas esti blankaj, bluaj, purpuraj aŭ malofte flavaj (sed ĉe ĉiuj Cartonematoideae). Ekzistas du cirkloj kun po tri liberaj stamenoj. Ofte ĉiuj stamenoj estas fertilaj aŭ nur unu. Tiam ekzistas ataminodioj. La tri karpeloj estas kunkreskintaj al unu epigina ovario kun unu aŭ multaj (1 ĝis 50) ovoloj po ovaria kamero. La simpla pistilo havas malgrandan aŭ pligrandigitan stigmon.

La polenigado okazas aŭtogamie aŭ entomofilie. Ne produktiĝas nektaro, sed multaj specioj posedas tre specialan allogmekanismon: Kreiĝas du diversaj stamentipoj. Apud la fertilaj stamenoj ekzistas helflavaj tiel nomataj „nutraĵstamenoj“, kiuj allogas la polenigantojn. Ĉe kelkaj specioj formiĝas ankaŭ specialaj haroj sur la stamenoj, kiuj estas nutraĵo por la polenigantoj.

### Fruktoj, semoj, ĝermoj 
Plej oftas du- ĝis trifakaj, plej ofte sekaj kapsulfruktoj. Malofte estas karnecaj kaj berecaj fruktoj (*Pollia*). *Palisota* formas berojn. La fruktoj enhavas malmulte da semoj. La grandaj semoj estas amelriĉaj kaj havas senklorofilajn embriojn.

Ekzistas nur unu kotiledono, sed malofte ankaŭ du.

### Kromosomaro kaj enhavosubstancoj 
La kromosomonombro estas diversa: plej ofte x = 6 ĝis 16, eblas ankaŭ x = 4 ĝis 29. La plantoj povas enhavi depende de la taksono ekzemple cianidinon, proantocianidinon, alkaloidojn kaj ĉe *Cyanotis* saponinojn.

## Sistematiko 
[eta|maldekstre|tribo Commelineae, genro [komelino: *Commelina erecta*]]
[eta| maldekstre| tribo Commelineae, genro [komelino: *Murdannia edulis*]]
[eta|maldekstre| tribo Commelineae, genro [komelino: *Pollia japonica*]]
[eta|maldekstre|tribo Tradescantieae subtribo Coleotrypinae, genro **tradeskantio**: *[Coleotrype natalensis*]]
[eta|maldekstre| tribo Tradescantieae subtribo Cyanotinae, grnro **tradeskantio**: *[Cyanotis somalensis* estas duonsukulenta specio el Orientafriko kaj estas rekonebla al ĝiaj malgrandaj, laŭlonge faltaj haraj folioj]]
[eta|tribo Tradescantieae subtribo Dichorisandrinae, genro **tradeskantio**: *[Dichorisandra thyrsiflora*]]
[eta|hochkant|tribo Tradescantieae subtribo Thyrsantheminae, genro **tradeskantio**: Blütenstand von *[Tinantia erecta*]]
[eta|hochkant|tribo Tradescantieae subtribo Tradescantiinae, genro **tradeskantio**: *[Callisia warszewicziana*, eine sukkulente Art]]
[eta|hochkant|tribo Cartonemateae: ilustraĵo de *[Cartonema spicatum*, subfamilio Cartonematoideae]]

La familio de la Commelinaceae estis starigita en 1804 fare de Charles François Brisseau de Mirbel en *Histoire naturelle, générale et particulière, des plantes*, oka volumo, p. 177. Tipogenro estas komelino (*Commelina*) L., jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Commelinales* Mirb. ex Bercht. & J.Presl - komelinaloj
****Commelinaceae* Mirb. - **komelinacoj**
*****Aetheolirion* Forman - eteolirio
*****Amischotolype* Hassk. - amiskotolipo
*****Aneilema* R. Br. - anejlemo
*****Anthericopsis* Engl. - anterikopso
*****Belosynapsis* Hassk. - belosinapsiso
*****Buforrestia* C.B. Clarke - buforestio
*****Callisia* Loefl. - kalizio
*****Cartonema* R. Br. - kartonemo
*****Cochliostema* Lem. - kokliostemo
*****Coleotrype* C.B. Clarke - koleotripo
*****Commelina* L. - komelino
*****Tricarpelema* J.K. Morton - trikarpelemo
*****Triceratella* Brenan - triceratelo
*****Tripogandra* Raf. - tripogandro
*****Weldenia* Schult. f. - veldenio

[eta|hochkant| *[Palisota pynaertii* kultivaro 'Elizabethae']]

## Utiligado 
Multaj specioj de tiu ĉi familio estas uzataj kiel ornamplantoj en tropikaj ĝis subtropikaj parkoj kaj ĝardenoj. En moderaj zonoj kelkaj, precipe iliaj kulturvarioj, estas ĉambroplantoj.

## Bildaro 
*Cochliostema velutinum*-specioj:

Dosiero:Cochliostema relutinum2.jpg| habito de *Cochliostema velutinum*
Dosiero:Cochliostema relutinum0.jpg|floro de *Cochliostema velutinum*

## Fontoj 
* Die Familie der Commelinaceae ĉe APWebsite.
* Die Familie der Commelinaceae  ĉe DELTA von L.Watson kaj M.J.Dallwitz. 
* Deyuan Hong, Robert A. DeFilipps: *Commelinaceae.*, S. 19 - textgleich online wie gedrucktes Werk, In: Wu Zheng-yi, Peter H. Raven (eld.): *Flora of Ĉinio.* Volume 24: *Flagellariaceae through Marantaceae*, Science Press kaj Missouri Botanical Garden Press, Beijing kaj St. Louis, 2000. ISBN 0-915279-83-5
* Robert B. Faden: *Commelinaceae.* - textgleich online wie gedrucktes Werk, In: Flora of North America Editorial Committee (Hrsg.): *Flora of North America North of Mexico.* Volume 22: *Magnoliophyta: Alismatidae, Arecidae, Commelinidae (in part), and Zingiberidae*, Oxford University Press, New York kaj Oxford, 2000. ISBN 0-19-513729-9
* Leslie Watson: *Commelinaceae.* in der *Western Australian Flora*: Online, 2008.  (engl.)
* Timothy M. Evans, Robert B. Faden, Michael G. Simpson & Kenneth J. Sytsma: *Phylogenetic relationships in the Commelinaceae: I. A cladistic analysis of rbcL sequences and morphology.*, In: *Systematic Botany*, Volume 25, Issue 4, 2000, S. 668-691: Volltext-PDF. 
* Timothy M. Evans, Kenneth J. Sytsma, Robert B. Faden, Thomas J. Givnish: *Phylogenetic relationships in the Commelinaceae: II. A cladistic analysis of rbcL sequences and morphology*.*, In: *Systematic Botany*, Volume 28, Issue 2, 2003, S. 270-292. 
* Michael G. Simpson: *Commelinaceae.*, In: *Plant Systematics'', Elsekvar Inc., 2005, S. 188-190. ISBN 0-12-644460-9
* 

### Referencoj 

Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Komelinaloj
Kategorio:Plantofamilioj
Kategorio:Ornamaj plantoj