Patroj kaj filoj

:*Por la novelo de Ernest Hemingway vidu The Snows of Kilimanjaro.*
***Patroj kaj Filoj*** (1862) estas romano de de Ivan Turgenev, lia plej konata verko. La titolo de la verko en la rusa estas *Отцы и дети* [otcí i déti], kio laŭvorte signifas «patroj kaj idoj», kion tradicie oni tradukas en Esperanton kiel *Patroj kaj filoj*.

## Historia kunteksto kaj notoj 
La patroj kaj la filoj de la romano aludas al la tiuepoke kreskanta disiĝo inter la du generacioj en Rusio; la figuro de la protagonisto *Eŭgeno Bazarov* estas aludita kiel la «unua bolŝeviko», pro lia nihilismo kaj malakcepto de la malnova ordo.

Turgenev verkis la romanon *Patroj kaj filoj* responde al la kreskanta kultura skismo, kiun li vidis inter liberaluloj de la 1830-aj — 1840-aj kaj la kreskanta nihilisma movado. Kaj la nihilistoj (la "filoj"), kaj la liberaluloj de la 1830-aj celis laŭokcidentan socian reformon en Rusio. Aldone, tiujn du pensmanierojn li kontrastis kontraŭ la konservemaj slavofiloj, kiuj kredis, ke la vojo, irota de Rusio, troviĝas en la tradicia spiritualismo de la Rusa Ortodoksa Eklezio.

*Patroj kaj filoj* rigardeblas kiel la unua tute moderna romano en la literaturo rusa (*Malvivaj Animoj* de Gogol, alia ĉefa kandidato, fojfoje aludatas poemo aŭ proza eposo laŭ la stilo de la *Dia Komedio* de Dante). La romano prezentas studaĵon pri duala karaktero, per la iom-post-ioma paneiĝado ĉe Bazarov kaj lia disĉiplo *Arkadio* de ilia nihilisma negado de emocia sentemo, aparte en la okazoj de la amo de Bazarov al sinjorino Odincov kaj al Feniĉka. Tiu elstara temo pri karaktera dualeco kaj profunda psiĥologia perceptivo estis influonta la plejon de estontaj rusaj romanoj, plej okulfrape eĥata en la romanoj de Lev Tolstoj kaj Dostojevskij.

La romano ankaŭ estis la unua rusa verko, kiu gajnis aprezon en la Okcidenta Mondo, ricevinte la aprobon de bone rekonataj romanistoj kiaj Gustave Flaubert, Guy de Maupassant kaj Henry James, pruvante ke la rusa literaturo multon ŝuldas al Ivan Turgenev.

## Precipaj figuroj 
(Ĉiuj nomoj estas transskribitaj laŭ la klasika traduko de Kabe.)

* **Eŭgeno Vasiljeviĉ Bazarov** — Nihilisto, studento pri medicino, kaj trejnato por fariĝi kuracisto. Kiel nihilisto, li estas mentoro de Arkadio, kaj defianto al la liberalaj ideoj de la fratoj Kirsanov kaj la tradiciaj sentoj rus-ortodoksaj de la propraj gepatroj.

* **Arkadio Nikolaeviĉ Kirsanov** — Amiko de Bazarov, ĵus fininta la universitatajn studojn kaj ricevinta la sciencan gradon *kandidato* (la unua, plej malgranda scienca grado en Rusio). Ankaŭ li estas nihilisto, kvankam lia kredo eble kreskas plie el lia admiro pri Bazarov ol el la propra konvinkiĝo.

* **Nikolao Petroviĉ Kirsanov** — Bienulo, liberala demokrato, kaj patro de Arkadio. Komence de la romano li hontis agnoski sian pleban amatinon, Feniĉka, sed influite de Arkadio li finfine edziĝas al ŝi kun la aprobo de sia rigorisma frato Paŭlo.

* **Paŭlo Petroviĉ Kirsanov** — Frato de Nikolao, nobelo kun aristokrataj pretendoj, kies idelaloj estas klerismo kaj la angla aristokratismo; samkiel lia frato li celas reformojn. Kvankam li sen entuziasmo toleras la nihilismon, li ne povas rezisti malsimpation al Bazarov.

* **Vasilij Ivanoviĉ Bazarov** — Patro de Bazarov, emerita armea ĥirurgo, kaj posedanto de kampara bieneto kaj servutoj. Edukita kaj iom klera en la nocioj de antaŭ 50 jaroj, li tamen sentas — kiel pluraj el la romanpersonoj — ke kampara izoliĝo jam lasas lin nekonanta la modernajn ideojn. Li do estas fidela al tradicioj, interalie li sincere kredas je Dio.

* **Arina Vlasjevna** — Patrino de Bazarov; ŝi estas tre tradiciema virino laŭ la maniero de la moskvaninoj de la 15a jc: pia laŭantino de Ortodoksa Kristanismo, virino kun popolaj fabeloj kaj superstiĉoj. Ŝi profunde amas sian filon, sed teruriĝas pri li kaj pri lia malakcepto de ĉiaj kredoj.

* **Anna Sergeevna Odincov** — Riĉa vidvino, kiu gastigas la nihilistajn amikojn en sia bieno. Ŝi enamiĝas al Bazarov, sed malpovas konfesi sian amon, pro timo pri la emocia ĥaoso, kian tio povus alporti. Ŝia reciprokata amo kun Bazarov defias lian nihilisman idealon pri malakcepto de ĉia konvencia ordo.

* **Katja** (karesnomo de *Katerino Sergeevna*) — Karaktero simila al Arkadio, la pli juna fratino de Anna. Ŝi komforte loĝas kun sia fratino sed malhavas memfidon, ne povante eskapi el la ombro de Anna Segeevna. Impresite de Anna Sergeevna, Arkadio ne tuj aprezas Katajn, al kiu li tamen finfine enamiĝas, edziĝas, kaj morale submetiĝas.

* **Feniĉka** — Servantino de Nikolao, al kiu li enamiĝis kaj patris infanon ekster geedzeco. La implicitaj baroj al ilia geedziĝo estas malsamo de klaso, kaj la sentimentala rememoro pri la mortinta edzino de Nikolao.

## Temoj 
### Konflikto de generacioj 
Bazarov (ĉeftipa nihilisto) disputas kun Paŭlo Kirsanov (tipa liberalulo el la generacio de la 1840-aj) pri la naturo de nihilismo kaj ties utilo al Rusio en epizodo, kiu demonstras la lukton inter la patroj (t.e. la liberaloj de la 1840-aj) kaj iliaj nihilistaj «filoj»:

Bazarov diras al Paŭlo, ke li abandonos nihilismon kiam Paŭlo sukcesos montri al li «unu solan institucion en nia vivo, familia aŭ socia, kiu ne meritas plenan, senkompatan nuligon».  Sed spite al tiu absoluta kondamno al ĉio rilatanta tradician Rusion, Bazarov ankoraŭ kredas, ke estas celo kaj valoro en pura scienco.

### Homa emocio kaj amo kiel refuto 
La nihilismo de Bazarov diseriĝas fronte de homaj emocioj, specife lia amo al Anna Odincov.  Lia nihilismo ne klarigas la doloron kiun kaŭzas al li lia malakceptita amo.

Bazarov revenas al sia familio post ol lin malakceptas Anna.  Bazarov plendas al Arkadio, ke «ili, miaj gepatroj, estas okupitaj kaj ne pensas pri la propra nuleco, ili ne sentas ĝian malbonodoron … kaj mi … mi sentas nur enuon kaj koleron» (ĉap. 21ª). La nekapablo de lia teorio klarigi liajn emociojn lin frustras kaj li sinkadas en tediĝon kaj enuon.

Aldone estas la enigmeca Anna Odincov, juna belulino de ordinara deveno.  Pro tio, ke ŝi bone edziniĝis kaj june vidviniĝis, ŝi heredis tre komfortan kaj izolan vivon en palaceto de kampara bienego.  En letero skribita en la jaro kiam eldoniĝis la romano, Turgenev malkaŝis, ke li konceptis Annan kiel «reprezenta de niaj senokupaj, revemaj, scivolaj kaj malvarmaj epikuraj junaj sinjorinoj, nia nobelinaro».  Kaj tamen, kiel ĉe Bazarov, fikcia kreitaĵo de Turgenev ŝargas sin je propra vivo, superante la intelektan planon de la aŭtoro por fariĝi kompleksa kaj perpleksa figuro.

Ŝajne kontenta je la komenco kun sia neligita vivo, Anna trovas sin pli kaj pli allogata al la rekte sincera, nekonformisma, alte inteligenta Bazarov.  Ŝi entreprenas preskaŭ senkonscie sublogi emocie tiun sindeklaritan virinumanton, logante lin paŝon post paŝo en paro da atentokaptaj partaĵoj konfesi sian amon.  En la intimeco de sia kabineto Anna konfesas, ke ŝi estas «malfeliĉa», ke ŝi «ne havas deziron, volon vivi» ke ŝi serĉas fortan ligitecon kiu estu «aŭ ĉio, aŭ nenio. Vivo por vivo. Se vi prenis mian, donu vian, kaj tiam sen bedaŭro, sen reveno. Alie, prefere nenio» (ĉap. 17ª).

Kaj tamen, momenton post ol Bazarov malvenkas kaj konfesas sian amon, ŝi firme lin rifuzas.  Poste, ŝi torturiĝas, sin alterne akuzante kaj senkulpigante, dum ŝi timadas, ke ŝi eble forĵetis okazon de vera amo.  Finfine ŝi decidas, ke «Ne. Dio scias, kien tio alkondukus; oni ne povas ŝerci kun tio; la trankvileco estas la plej bona afero en la mondo» (ĉap. 18ª).

Inverse, Turgenev montras al ni la tradician feliĉecon de Arkadio kaj Nikolao en geedxeco kaj bienestrado kiel la solvon de la malespero de Bazarov kaj de la vivo el senama komforto de Anna.  (Arkadio edziĝas al Katja, fratino de Anna Odincov, kvankam li komence estis enamiĝinta al Anna.)

La zenito de la konflikto inter Bazarov kaj la pli aĝa generacio venas kiam Bazarov vundas Paŭlon en duelo.  Finfine, Turgenev ankaŭ refutas la *Principon pri Sensignifeco* de Bazarov, tio estas, la nihilisman ideon ke al la vivo tute mankas signifo kaj ke nenio restas post morto:  Bazarov mortas de tifo foririnte de kaj poste reveninte al siaj gepatroj.  La fina pasaĵo montas la gepatrojn de Bazarov vizitantaj lian tombon:

Dostojevskij, kiu legis *Patroj*n *kaj Filoj*n kaj verŝajne ŝatis Bazarovon kiel karakteron, esploras similan temon per la religia savado de Raskolnikov  en *Krimo kaj Puno*.

## En Esperanto aperis 
### La aŭtenta teksto de Kabe 
La esperanta traduko de la romano fare de Kabe aperis en 1909 kaj estis grava kontribuo al la esperanta literaturo.
La aŭtenta teksto de tiu eldono disponeblas en diversaj bibliotekoj, interalie en la *Moskva biblioteko de fremdlingva literaturo*, kiu ankaŭ disponigas rete legeblan skanaĵon. Tiu teksto, detale komentita, krome haveblas kiel fleksformata bitlibro (laŭ la normo FictionBook) en pluraj bibliotekoj fikŝenbukaj, ekz-e ĉi tie .

### Postaj eldonoj 
eta|Kovrilo de iu posta eldono
Postaj eldonoj entenas tekston iom ŝanĝitan laŭ la lingvaj preferoj de nekonata redaktoro. La plej okulfrapaj ŝanĝoj estas en la kovrila transskribo de la nomo de la aŭtoro (*Turgen*j*ev* anstataŭ la Kabea *Turgenev*) kaj la ĝermaneca interpunkcio en la dialogoj, malpli nuancita ol la ruseca interpukcio de Turgenev kaj Kabe (ekz-e en markado de diferencoj inter la interna kaj la dialoga paroloj).

Kelkaj ŝanĝoj koncernas gramatikon. Ĝenerale, la originala teksto de Kabe estas pli konforma al la stilaj rekomendoj de PAG, kaj tiusence estas konsiderinda plibonigo rilate al la postaj eldonoj. Tamen ĝuste la misredaktita versio estas plej ofte represata, kaj bitigita en la EPUBaj kaj PDFaj eldonoj. Menciindas la eldonoj:

* Amsterdamo : Federacio de Laboristaj Esperantistoj, (1938).
* Aabyhøj : Dansk Esperanto-Forlag, (1973).

### Recenzoj 
## Eksteraj ligiloj kaj referencoj 
*  Skanaĵo de la aŭtenta teksto Kabea en Google Books;la sama teksto, detale komentita, en formo de fleksformata bitlibro : pkf.fb2.zip (laŭ la normo FictionBook).
*  Patroj kaj filoj (1984) Ivan Turgenev, tr. Kazimierz Bein. Pekino, 215 pp. ~listero ĉe la katalogo de UEA.
*  *Patroj kaj filoj* , (en pdf) Ivan Turgenev, tr. Kazimierz Bein.
*   *Patroj kaj filoj*, (en HTML) Ivan Turgenev, tr. Kazimierz Bein.
*  Plena teksto de *Отцы и дети* En la originala Rusa ĉe la Interreta biblioteko de Alexei Komarov (Internet Library)
*  *Enciklopedio de Esperanto* en sia originala formo en la Interreto
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

Kategorio:Romanoj de 1862
Kategorio:Ruslingvaj romanoj
Kategorio:Verkoj el la esperantigita ruslingva literaturo
Kategorio:Libroj de Kabe
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1909
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1938
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1973
Kategorio:Eldonaĵoj de Federacio de Laboristaj Esperantistoj
Kategorio:Eldonaĵoj de Dansk Esperanto-Forlag
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience