open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
KOMENTOJ

eta|350px

**KOMENTOJ** estis ĉiutaga ret-revuo en Esperanto, la unua tiaspeca. Ĝi raportas pri eventoj tra la mondo, sporto, eventoj en Svislando, en la Esperanto-movado kaj diversaj aliaj temoj.

Ĝi estis fondita 1998 de Dietrich Weidmann. Unue *Komentoj* estis instalita sur paĝo de Compuserve, sed jam baldaŭ aperis kiel subpaĝo de la retejo esperanto.ch. *Komentoj* estis regule ĝisdatigita ĝis 2002. Poste novaj artikoloj nur sporade estis aldonitaj, ĉar mankis mono kaj laborforto por la aktualigo de la retejo. Danke al la financa subteno de Allsprachendienst en majo 2006 *Komentoj* estis komplete renovigita kaj modernigita kaj nun denove regule aperadas 4 ĝis 5 foje semajne, tiel *Komentoj* estas unu el la plej ofte aktualigitaj Esperanto-retejoj.

Kvankam la legantaro kun 300 ĝis 400 vizitantoj tage estis certe modesta, la redakta teamo de KOMENTOJ ne laciĝis pri sia laboro opiniante, ke funkcianta ĉiu-taga medio en Esperantujo estas grava por la vigleco de la Esperanto-movado.

## Eksteraj ligiloj
* Propra retpaĝo de *KOMENTOJ* en la interreta arkivo (februaro 2007)
* Paĝaro de la gastiganto: SES (Svisa Esperanto-Societo) 

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Ditirambo

**Ditirambo**, el la gr. διθύραμβος, estis ĥora kanto kiu celis, dum oferbuĉo de viktimo, estigi kolektivan ekstazon helpe de ritmaj korpmovoj, ovacioj kaj ritaj elvokoj. Tiu ĉi religimuzika manifestacio okazis, en la antikva Grekio, dum la celebradoj de la festoj de Dionizo. La partoprenantoj de la ditiramba ĥoro ordinare sin vestis kiel satirusoj. Ekde la VII-VI jarcentoj a.K., disvolviĝis, en la helena mondo, la lirika ĥoro kaj ditirambo fariĝis literaturo. Ditirambo ankaŭ sinonimas: lirika entuziasma poezio kaj entuziasmaj laŭdoj.

Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Poezio
Ĉernivca provinco

**Ĉernivca provinco** estas unu el la 24 administraj unuoj de Ukrainio, kiuj nomiĝas область. Dum decembro 2005 tie vivis pli-malpli 909.000 loĝantoj. La plej grandaj urboj estas **Ĉernivco** (), la administra centro, kaj Ĥotino ().

La provinco estas la ukraina parto de la historia regiono **Bukovino**. Sude ĝi limas kun Rumanio kaj Moldavio. Antaŭ la unua mondmilito la regiono apartenis al Aŭstrio-Hungario, inter la du mondmilitoj al Rumanio.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj en Ukrainio

Dosiero:Chernivtsi Museum Volodymyra Ivasyuka.jpg|Muzeo *Volodimir Ivasjuk* en Ĉernivco
Dosiero:Chernivtsi Palace of culture1.jpg|Palaco de Kulturo de la urbo
Dosiero:University_of_Chernivtsi.jpg|
Dosiero:Chocim_stronghold.jpg|


Kategorio:Provincoj de Ukrainio
Pufino

**Pufinoj** estas diversaj specioj el birda familio de procelariedoj, el diversaj genroj (*Procellaria*, *Calonectris*, *Ardenna*, *Puffinus*).

Kelkaj el plej konataj specioj estas la jenaj:
* cindropufino aŭ mediteranea flavbeka pufino (*Calonectris diomedea*)
* boreala pufino aŭ atlanta flavbeka pufino (*Calonectris borealis*)
* granda pufino (*Puffinus gravis*)
* griza pufino (*Puffinus griseus*)
* nordmara pufino (*Puffinus puffinus*)

La situacio de la populacioj de la diversaj specioj malsimilas sed tre ofte temas pri taksonoj tre minacataj. En la kazo de la flavbeka pufino (*Procellaria diomedea*) oni indikis kiel gravaj faktoroj kiuj endanĝerigas la specion (ankaŭ aliajn parencajn) la troa rilato de la specio al la fiŝkaptado fare el industriaj fiŝkaptaj ŝipoj, artefarita kaj danĝera allogo fare de homaj lumoj (lampos, ŝipoj, lumigo de monumentoj ktp.) kaj kontraŭleĝa tradicia ĉasado (ekzemple en Kanarioj).

## Bildaro 

Image:Cagarra Selvagem Pequena.jpg|Nestoloko en Malgranda Sovaĝa
Image:Cory's shearwater (Calonectris borealis).jpg|Supra vido de la Flavbeka pufino
Image:CorysShearwaterGroup.jpg|Grupo de Flavbeka pufino fotita ĉe 200&nbsp;nm oriente de Madejro

## Notoj 
Kategorio:Birdoj
Orkrono

**Orkrono** estas monunuo kaj mezurunuo.

## Monunuo
La orkrono estis orbaza monunuo en la Aŭstra-Hungara Monarĥio, enkondukita la 1-an de januaro 1900 anstataŭ la arĝent-baza forinto. Ĝi havis la valorojn de 10, 20, kaj 100 kronojn el oro. Oni produktis el unu kg da pura oro 328 dekkronojn, unu dekkrono enhavis 3,04878 g da pura oro. La **orkrono** estis oficiala pagrimedo ĝis 1927.

## Agrokvalifika mezurunuo en Hungario
La orkrono estas ankaŭ nun uzata kiel agrokvalifika mezurnombro karakterizanta *puran profiton* de ia agrounuo (ekz. 1 katastra arpento). Tiel tiu nombro montras profiteblecon, situon, kultiveblecon de la agro.

Oni donis la valoron ekde 1875 (enkonduko de la agra katastro) ĝis 1900 en forinto, poste en **orkrono**, kaj oni pagis (agro)imposton laŭ tiu valoro. Kvankam ekde 1875 grave ŝanĝiĝis la agrikulturaj kaj ekonomiaj cirkonstancoj, oni do uzas ĝin kiel relativan valor-nombron. 

En Hungario la averaĝa orkrona valoro de 1 hektaro estas 19.

## Vidu ankaŭ
* Krono (ĉapelo)
* Krono (valuto)

Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Hungario
Ĉernihiva provinco

**Ĉernihiva provinco** () estas unu el la 24 administraj unuoj de Ukrainio, kiuj nomiĝas область. Norde ĝi limas kun Belorusio kaj Rusio.

Ĝiaj plej grandaj urboj estas krom la administra centro **Ĉernihivo ()** la urboj Baturin (), Baĥmaĉ (), Bobrovicja (), Borzna (), Horodnja (), Iĉnja (), Korjukivka (), Mena (), Niĵino (), Nosivka (), Novhorod-Siverskij (), Oster (), Priluki (), Semenivka (), Snovsk () kaj Talalaivka ().

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj en Ukrainio

Dosiero:Spasopreobrazh-cathedral-chernihiv.JPG|
Dosiero:Borysoglibsky-cathedral-chernihiv.jpg|

Kategorio:Provincoj de Ukrainio
Ĉernivco

**Ĉernivco** ( ,  ,  ,  , ,  , , Cernobic , , Tŝernovic ) estas la administra centro de la Ĉernivca provinco (oblast') en la sudokcidenta Ukrainio kaj la tradicia ĉefurbo de la historia regiono **Bukovino**.

La dato de letero de la moldava reganto Alexandru cel Bun (Aleksandro la Bona) –  – en kiu li menciis pri la imposto ĉe la muroj de la urbo, estas konsiderata kiel naskiĝdato de la urbo. Nun la letero troviĝas en la ŝtata arkivo de Rusia Federacio, sed la ambasadoro de RF en Ukrainio, V. Ĉornomirdin, frate rifuzis redoni la leteron al Ĉernivco. 

Antaŭ la unua mondmilito la urbo kaj ĉirkaŭa regiono apartenis al Aŭstrio-Hungario (Bukovino), inter la du mondmilitoj al Rumanio. La urbo estis tradicia juda centro: Fine de la 1930-aj jaroj pli ol 50% el la populacio de la urbo estis judoj, proksimume 50 mil judoj loĝis tie. Kompreneble la Holokaŭsto draste finis tiun tradicion.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĉernivco situas apud la rivero Pruto.

## Vidindaĵoj
*Israelida templo de Ĉernivco, eksa sinagogo, nun kinejo
*Ŝtata distriktmuzeo pri popola arĥitekturo kaj kutimoj

## Servoj
*Ĉefstacidomo de Ĉernivco
*Ĉernivca Universitato
*Internacia flughaveno
*Kinejo *Ĉernivci*
* Urba teatro de Ĉernivco

## Famuloj 
* Erwin Chargaff, biokemiisto
* Gusti Jirku, verkistino kaj spionino
* Leopold Nestmann, romkatolika teologo
* Mila Kunis, aktorino
* Oleksandr Bojĉenko, verkisto kaj literaturhistoriisto
* Paul Celan, verkisto
* Rose Ausländer, verkistino
* Viorica Ursuleac, operkantistino
* Wilhelm Reich, psikanalizto

## Bildgalerio 

Dosiero:Chernivtsi Museum Volodymyra Ivasyuka.jpg|
Dosiero:Chernivtsi Palace of culture1.jpg|
Dosiero:University_of_Chernivtsi.jpg|

## Referencoj 
## Literaturo 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Bukowinaer Post, germanlingva gazeto
* Ĉernivci (stacidomo)
* Ĉernivci-Pivdenna (stacidomo)
* Ĉernivci-Pivniĉna (stacidomo)
* Juda komunumo de Ĉernivco
* Listo de urboj en Ukrainio
* Tramtransporto en Ĉernivco
* Trolebusa transporto en Ĉernivco


Kategorio:Urboj en Ĉernivca provinco
Ĥazaroj

La **Ĥazaroj** aŭ *kazaroj* (tatare *Xäzärlär*, *Хәзәрләр*; turke *Hazarlar*; hebree *Kuzarim* כוזרים; arabe خزر; greke *Χαζαροι*;  aŭ *Cosri*; perse خزر; ) estis origine nomada, poste duonnomada, tjurka popolo en Centra Azio. Dum la 7-a jarcento ili fondis sendependan regnon en la regiono de la norda Kaŭkazio inter la Kaspia Maro oriente kaj la Nigra Maro okcidente. Dum la 8-a aŭ komence de la 9-a jarcento la popolo konvertiĝis al judismo - ne plu konatas, ĉu nur la socia tavolo de regantoj aŭ ĉu la tuta popolo alprenis la religion.

Je la pinto de sia potenco, la popolo regis grandajn partojn de la hodiaŭa Rusio, la okcidenton de la posta Kazaĥio, la orientan Ukrainion, parton de Kaŭkazio kaj la preskaŭinsulon Krimeo.

La Ĥazaroj estis gravaj armeaj aliancanoj de la Bizanca Regno kaj pinte de sia regopovo estis signifa regiona potenco . Ili sukcesis plurfoje venki la milite atakantajn arabajn kalifajn regnojn kaj malebligis tiutempan araban invadon de Orienta Eŭropo. Fine de la 10-a jarcento la kreskanta slava regno Kieva Rus venkis la ĥazarojn kaj ili malaperis el la plua historio.

Pri Ĥazaroj skribis la serba verkisto Milorad Paviĉ en sia fama romano Ĥazara vortaro.

## Vidu ankaŭ 
* Ĥazario
* Ĥazara lingvo


Kategorio:Antikvaj etnoj
Kategorio:Tjurklingvaj etnoj
Kategorio:Historio de judismo
Budești (Bistrița-Năsăud)

**Budești** [budeŝtj] (hungare: **Budatelke**) estas komunumo en Rumanio sudokcidente de Bistrița. En 1910 ĝi havis 1 244 loĝantojn (rumanoj, hungaroj); en 1992 673. Ĝia unua mencio skriba estis en 1318. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Kolozs vármegye*). Administre apartenas al ĝi Budești-Fânațe, Țagu kaj Țăgșoru.

## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Interaga mapo de distrikto

Dosiero: Budesti jud Bistrita-Nasaud.png|Situo en la distrikto
Dosiero: RO_BN_Tagsor_56.jpg|Ligna preĝejo en Țăgșoru
Dosiero: RO_BN_Budesti_orthodox_church_1.jpg|Ortodoksa preĝejo en Budești

Kategorio:Komunumoj de distrikto Bistrița-Năsăud
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Esperanto-Societo Zuriko

eta|300ra|

**Esperanto-Societo Zuriko (ESZ)** (germane: **Esperanto-Gesellschaft Zürich**) estis fondita la 20-an de Decembro 1905 en la Centro Karolo la Granda. Inter la pioniroj de la unua epoko memorinda estas Karl Jost, aktivulo de la laborista movado, kiu estis unu el la plej fervoraj kontraŭstarantoj de Ido. Dum unu el la fondintoj de ESZ Albert Nötzli transiris al Ido, Karl Jost restis lia fervora kontraŭulo. La historion de ESZ dum la 1920-aj jaroj markas la lukto inter tiuj du partioj. Oni retrospektive prave povas diri, ke la la forblovon de la ido-danĝero la Esperanto-movado precipe dankas al la fervora aktiveco de Karl Jost.

Kulmino en 1929 estis vizito de la bahaaninoj Lidia Zamenhof kaj Marta Ruth kiuj prelegis dum klubvespero pri la bahaa religio kaj vekis grandan publikan atenton. La societon dum multaj jaroj prezidis Emil Müller, tiam Paul Enz (fondinto de la ŝanĝocirklo *Wirtschaftsring WIR* en 1934), Fritz LIECHTI kaj hodiaŭ Dietrich Michael WEIDMANN. En la 2000-aj jaroj la societo havis 60 membrojn kaj kunsidas en Esperantejo http://esperanto.ch/esperantejo. Okazis regule kursoj por komencantoj, aperadis anoncoj kaj artikoloj en diversaj lokaj periodaĵoj. Esperanto-Societo Zuriko redaktis ankaŭ la ttt-ejon esperanto.ch http://esperanto.ch  kaj la ĉiutagan retrevuon KOMENTOJn.

Ek de 2008 la sidejo de Esperanto-Societo Zuriko estas en Uster ĉe la entrepreno Allsprachendienst Esperanto GmbH kie ankaŭ situas la Esperanto-Librejo Zuriko.

## Estraro de Esperanto-Societo Zuriko
Aktuale (stato de somero 2024) la estraro de Esperanto-Societo Zuriko konsistas el 3 personoj, nome Dietrich Michael Weidmann (prezidanto), André Müller (sekretario) kaj Rafael Das Gupta (kasisto). Dek jaroj pli frue, en somero 2014, temis pri Dietrich Michael Weidmann (prezidanto), Nelida Weidmann-Gonzalez Fonseca (sekretario) kaj Elisabeth Eisenegger (kasisto).

## Eksteraj ligiloj
*Oficiala retejo de Esperanto-Societo Zuriko
*Fejsbukpaĝo de Esperanto-Societo Zuriko

Kategorio:Svisaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Kantono Zuriko
Kategorio:Zuriko
Sistemantiko

**Sistemantiko** estas termino proponita (angle: "systemantics") far John Gall rilate al konduto de kompleksaj sistemoj, precipe sociaj sistemoj kreitaj far la homo (artefaritaj), kaj ilia "stranga" aŭ eĉ "ironia" konduto. La termino anglalingve ankaŭ estas la titolo de libro kie li publikigis siajn ideojn tiurilatajn.

Krom titolo de libro, la termino havas tri nuancojn aŭ subsignifojn:

# La konduto mem de kompleksa artefarita sistemo, speciale se ĝi estas "stranga" en la senco de neatingo de la celo kiun la kreintoj de la sistemo klopodis atingi per ĝia kreo.
# La studo pri tia sistemkonduto. (Studo "scienca" laŭ John Gall, kvankam ties scienceco povas esti iom pridisputebla.)
# La arto lukti sukcese kontraŭ tia nedezirata konduto: Kiel respondi "adekvate" al problemoj kaŭzitaj pro tia sistemkonduto, kie "adekvate" povas signifi, ekzemple: "evitante katastrofon", "sukcese per minimuma homa streĉo", k. s.

## Bibliografio
* Gall, John, ''The Systems Bible: The Beginner's Guide to Systems Large and Small* 
* Gall, John, *Systemantics: The Underground Text of Systems Lore. How Systems Really Work and How They Fail* , 1986
* Gall, John. *General Systemantics'' , 1975 kaj 1977

Kategorio:Sistemiko
Roma Meslibro

La **Roma Meslibro** (latine: *Missale Romanum*) estas la precipa liturgia libro de la Katolika Eklezio. Ĝi enhavas preĝojn de la meso kaj priskribas la liturgiajn agojn.

[200ra|desno|eta|maldekstra|Papo [Johano Paŭlo la 2-a kaj la Esperanta Meslibro kaj E-Legaĵaro (E-lekcionario), sur la foto estas la momento de la enmanigo (en septembro 1997), tio estis finalo de la streboj de episkopo Władysław Miziołek el Varsovio. Episkopo Miziołek gvidis la komisionon por la aprobo de la Roma Meslibro en Esperanto. Tiu ĉi aprobo efektiviĝis jam en 1990]]
La Esperanta *Meslibro kaj legaĵaro por dimanĉoj kaj festoj* aperis, kun vatikana imprimaturo, en 1995 enforme de du bele binditaj volumoj. Krome ĝi estis eldonita kiel la lumdisko *OekuRom* de IKUE kaj KELI en 2002.

## Bildaro 

Dosiero:Quo_Primum_tempore.JPG|Teksto *Quo primum*, en la romia misalo de Pio la 12-a de 1956
Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 001.jpg|Roma Meslibro en Esperanto (1995)
Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 002.jpg
Dosiero:Roma Meslibro por dimanĉoj kaj festoj (1995) 003.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Meslibroj de kristanaj eklezioj

## Eksteraj ligiloj 
* La kompleta Meslibro en Esperanto

Kategorio:Katolikismo
Ĉernihivo

**Ĉernihivo** (, ) estas la ĉefurbo de Ĉernihiva provinco de Ukrainio.

Laŭ la stato de  en la urbo  vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Historio 
Ĉernihivo estas unu el la plej aĝaj kaj plej signifaj urboj de la mezepoka Kieva Regno. Dum la 9-a jarcento ĝi estis ĉefurbo de orientslava tribo, kaj skribe unuafoje menciiĝis dum 907. Dum la 11-a ĝis 13-a jarcento la urbo estis centro de potenca princejo. Dum 1239 mongolaj rajdistoj sturmis, priŝtelis kaj detruis la urbon. Ekde 1370 Ĉernihivo estis parto de la Grandduklando Litovio, post 1503 parto de la Granda Duklando de Moskvo. Dum 1503 la urbo fariĝis pola, sed dum 1654 kiel parto de la Ukraina kozaka ŝtato de Bohdan Ĥmelnickij denove iĝis parto de Rusio. De 1802 ĝi estis ĉefurbo de la rusia Gubernio Ĉernihiva, kaj ekde 1932 ĉefurbo de la Ĉernihiva provinco.

La 21an de februaro 2014 oni faligis la monumenton de Lenino, eble la lastan simbolon de komunismo en la urbo.

### Invado de Rusio en Ukrainion
**2022**

Pripafata de la 2-a tago de la rusa agreso

6.03. En Ĉernihivo al loĝkvartaloj falas rusaj bomboj destinitaj al detruo de fortikaĵoj - la konvencia milito transiras al sia kruela fazo

16.03 En la urbo pereis 53 personoj, kune kun ne malpli ol 10 personoj el homvico atendanta por pano

## Vidindaĵoj 
eta|maldekstra|
eta|centra|

Konserviĝis sennombraj konstruaĵoj el la tempoj de la mezepoka Kieva regno:
* Katedralo *Spaso-Preobraĵenski* (11-a jarcento), la unua Katedralo de la Kieva regno
* Katedralo de Sanktuloj *Boris* kaj *Gleb* (11-a jarcento)
* Katedralo *Uspenski* (same 11-a jarcento)
Ankaŭ el la postaj epokoj, aparte la 17-a ĝis 18-a jarcentoj (ukraina Baroko) kaj 19-a jarcento (Klasicismo) ekzistas historiaj konstruaĵoj.

## Referencoj 
## Literaturo 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj en Ukrainio
* Ĉernihiv (stacidomo)
* Ĉernihiv-Pivniĉnij (stacidomo)
* Trolebusa transporto en Ĉernihivo


Kategorio:Urboj en Ĉernihiva provinco
Veța

**Veța** [veca] (hungare: **Vece**) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Târgu Mureș kaj administracie apartenas al la urbo Miercurea Nirajului. En 1910 ĝi havis 236 loĝantojn (rumanoj) kaj en 1992 61. Ĝia unua skriba mencio estas el 1567. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Maros-Torda vármegye*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).

## Eksteraj ligiloj 
* Administracia mapo de la distrikto 
* Interaga mapo de la distrikto Mureș
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Mureș
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Mureș
OekuRom

**OekuRom** estas malgranda kompaktdisko eldonita de IKUE kaj KELI en 2002.

Ĝi entenas:
*la Biblion en la lingvoj Esperanto kaj germana
*la Roman Meslibron
*la arkivon de la germanlingva gazeto Ökumenisches Esperanto-Forum
*la tekston de ĉiuj kantoj el la Ekumena Diserva Libro ADORU
*ĉiujn melodiojn el ADORU por aŭskultado

Kategorio:Kristanismo
Ökumenisches Esperanto-Forum

**Ökumenisches Esperanto-Forum** ("Ekumena Esperanto-Forumo"), mallonge **ÖkEsFo**, estis germanlingva gazeto pri Esperanto kaj kristanismo. Ĝi aperis inter 1991 kaj 2003 sub redakto de Adolf Burkhardt, dum Bernhard Eichkorn zorgis pri la presado kaj dissendado al 600 ĝis 800 adresoj. Entute aperis 51 numeroj je po 4 paĝoj en formato A4.

Pro malsaniĝo kaj posta morto (en 2004) de Adolf Burkhardt, la gazeto ne plu aperas de post septembro 2003.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la gazeto kun ligilo al la arkivo

Kategorio:Religiaj gazetoj
Kategorio:Kristanaj amaskomunikiloj
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Legaĵaro

**Legaĵaro** estas liturgia libro, kiu entenas la tekstojn de ĉiuj bibilaj legaĵoj kaj de la predikoj por la dimanĉoj kaj festotagoj de la eklezia jaro.

La oficiala katolika legaĵaro aperis en 1995 en esperanta versio kiel dua volumo de la libro "Meslibro kaj legaĵaro por dimanĉoj kaj festoj".

Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Katolikismo
Liturgia jaro

**Liturgia jaro** aŭ **eklezia jaro** estas la ciklo de la festoj kaj memortagoj en la kristanaj eklezioj.

## Okcidentaj eklezioj 
En la eklezioj de latina rito kaj la protestantaj eklezioj, oni kutime rigardas la 1-an dimanĉon de advento kiel komencon de la liturgia jaro.

## Orientaj eklezioj 
En eklezioj de bizanca rito (ortodoksaj kaj orientaj katolikaj) la liturgia jaro komenciĝas la 1an de septembro. La jaro konsistas de du rondoj: moveblaj kaj nemoveblaj festotagoj. Moveblaj festotagoj dependas de dato de Pasko. Nemoveblaj festotagoj estas ĉiam je sama tago de jaro. La bizanca rito havas 3 bazajn ŝtupojn de festotagoj: grandaj, mezaj kaj malgrandaj. La bizancrita jaro havas ankaŭ 4 fastajn periodojn.

## Vidu ankaŭ 
* Liturgia jaro de la Katolika Eklezio
* Kalendaro de sanktuloj


Kategorio:Kristanaj festoj
Imprimaturo

[eta|“Imprimi potest”, “Nihil obstat” kaj “Imprimatur” ĉe la eldonita en [1953 angla traduko de la libro “*De Christiana expeditione apud Sinas*” de Matteo Ricci SJ kaj Nicolas Trigault SJ]]
**Imprimaturo** aŭ **Imprimatur** () en la Katolika Eklezio estas oficiala deklaro, kiu povas esti donita fare episkopo al verko pri teologia temo, se tiu verko pretendas esprimi katolikan vidpunkton.

Imprimaturo signifas, ke doninto de ĝi ne trovis en la verko tezojn, kiujn kontraŭas al la doktrino de la Katolika Eklezio, kaj nur tio. Ne temas, ke li samopinias kun la aŭtoro. La celo de imprimaturo estas ne allasi eldonon de verko, kiu kontraŭus al la doktrino de la Katolika Eklezio, kvankam deklarus sin katolika.

Antaŭ de imprimaturo verko devas ricevi oficialan deklaron “Nihil obstat” (latine *Nenio obstaklas*), kiu povas esti donita fare de rajtigita eklezia cenzuristo (latine *Censor Librorum*). Cenzuristojn aprobas episkopo aŭ la liston de cenzuristoj aprobas Episkopara Konferenco por ĉiuj siaj diocezoj. Se episkopo ne donas “Imprimatur”-on al verko, kiu jam ricevis “Nihil obstat”-on, li devas klarigi sian decidon al la aŭtoro.

Por novaj eldonoj kaj reeldonoj necesas nova permeso. 

## La imprimaturo de la Roma Meslibro 
En la esperanta eldono de la Roma Meslibro troviĝas (en la itala originalo kaj en esperanta traduko) la sekva imprimaturo:
----
:KONGREGACIO PRI LA DIA KULTO KAJ
:LA DISCIPLINO DE LA SAKRAMENTOJ

:Prot. CD 181/90

:LITURGIA KOMISIONO PRI LA LINGVO "ESPERANTO"

:Laŭ peto, per letero de la 15a de decembro 1988 de Lia Moŝto Władysław Miziołek, titulara Episkopo de Prezidio kaj Helpepiskopo de Varsovio, Prezidanto de la Liturgia Komisiono pri la lingvo "Esperanto", surbaze de la povoj al ĉi tiu Kongregacio atribuitaj de la Plejsupra Pontifiko Johano Paŭlo la Dua, ni aprobas kaj konfirmas la tradukon en "Esperanto" de la ROMA MESLIBRO kaj de la ROMA LEGAĴARO, krome de la RITARO POR LA MESO laŭ la aldonita ekzemplero, tiel ke ĝi povu utiliĝi laŭ la "Normoj por la celebrado de la meso en Esperanto", starigitaj de ĉi tiu Kongregacio la 20an de marto 1990 (Prot. CD 149/90) kaj almetitaj al ĉi tiu dekreto.

:En la presota teksto estu enmetita komplete ĉi tiu dekreto, per kiu la petita konfirmo estas konsentita de la Apostola Seĝo. Du ekzempleroj de la dirita presita teksto estu transdonataj al ĉi tiu Kongregacio.

:Iuj ajn kontraŭaj dispozicioj estas aboliciataj ĉi-rilate.

:El la sidejo de la Kongregacio pri la Dia Kulto kaj la Disciplino de la Sakramentoj, la 8an de novembro 1990.

:Eduardo Kard. Martinez
:Prefekto

:+ Lajos Kada
:Tit. Ĉefepiskopo de Tibico
:Sekretario
----

## Referencoj 
Kategorio:Katolikismo
Kategorio:Latinaj religiaj esprimoj
Sistematiko

**Sistemiko** estas la scienca fako pri la biologia klasado aŭ biologia taksonomio: la grupigo de animaloj kaj plantoj laŭ ilia reciproka parenceco.

Vidu: **Biologia klasado**

## Vidu ankaŭ 
* Kladistiko
* Evoluada sistematiko
* Linnaeus, Carl von Linné aŭ "Karolo Lineo"
* Regno en ĝia biologia senco aŭ subsignifo
* Sistemo
* Taksonomio en ĝia biologia senco aŭ subsignifo
* Vario en ĝia biologia senco aŭ subsignifo

## Eksteraj ligiloj 
* Difino pri *Sistematiko* en Reta Vortaro
* Difino pri *Taksono* en Reta Vortaro

Kategorio:Taksonomio
Regoledoj

La **Regoloj** (*Regulus*) estas malgranda genro de birdoj, kiujn nuntempe la plej multaj ornitologoj taksas propra familio regoledoj, dum antaŭe pro ilia ekstera simileco kun la genro Filoskopoj oni alkalkulis ilin al la familio Silviedoj. La scienca nomo *Regulidae* devenas el la latina vorto *regulus* aŭ "eta reĝo" aŭ princo, kaj deriviĝas el la koloraj kronoj de plenkreskuloj.

La genro Regoloj enhavas sep speciojn. Unu, la Madejra regolo, *Regulus madeirensis*, estis nur ĵus disigita el Fajroverta regolo kiel aparta specio. Unu specio, la Rubenkrona regolo, diferenciĝas sufiĉe pro siaj voĉo kaj plumaro tiel ke ĝi ofte ricevis statuson de propra genro, *Corthylio*.

Regoloj troviĝas en Nordameriko kaj Eŭrazio. Ili estas loĝantoj de arbokronoj kaj manĝas insektojn. Ili estas la plej malgrandaj birdoj de sia habitato.

## Listo de specioj 
* Orverta regolo - *Regulus regulus* vivanta en Eŭrazio;
* Tenerifa regolo - *Regulus teneriffae* - separita de Orverta regolo, kiel separita specio, vivas sur orientaj Kanarioj;
* Fajroverta regolo - *Regulus ignicapillus* - vivanta en Eŭropo kaj Norda Afriko;
* Madejra regolo - *Regulus madeirensis* - vivanta sur insulo Madejro;
* Tajvana regolo - *Regulus goodfellowi* - vivanta sur insulo Tajvano;
* Orkrona regolo - *Regulus satrapa* - vivanta en Nordameriko;
* Rubenkrona regolo - *Regulus calendula* - vivanta en Nordameriko;
* Acora regolo - *Regulus (regulus) azoricus*.

## Nomo kaj kulturo 
La latina nomo *regulus* signifas "eta reĝo". Ĝi rilatas al la fablo pri la elekto de la "reĝo de la birdoj". La birdo kiu flugus la plej longan distancon iĝus reĝo. La aglo forflugis ĉiujn aliajn birdojn, sed ĝi estis venkita de malgranda birdo kiu estis kaŝiĝinta en ties plumaro. Tiu legendo estis jam konata de Aristotelo (*Hist. animalium* 9.11) kaj de Plinio (*Naturalis hist.* 10.74).

La motivo de tiu nomo estas la flava "krono" de *regulus*. Pro la legenda referenco al "plej malgranda birdo" kiu iĝas reĝo, la titolo estis tamen transportita al la troglodito en kelkaj lingvoj. La Fajroverta regolo kaj la Orverta regolo estas komune konataj ie ankaŭ kiel "fajrokresta troglodito" kaj, respektive, "orkresta troglodito" tiel plifortigante la asocion de la regolo kun la troglodito.

## Notoj
Set (ludo)

Ludo > Kartludo > **Set (ludo)**
----

eta|dekstre|240ra|Ludante *Set!*.

**Set** estas kartludo de Marsha Falco, originale eldonita en 1991 de Set Enterprises. Ĝi gajnis 9-an rangon de la Deutscher Spiele Preis en 1995. Ĝi estas ofte ludata dum Esperantaj renkontiĝoj.

Ĉiu karto montras bildojn de aĵoj. La kartoj havas 4 ecojn:
* nombro de aĵoj (1, 2, 3)
* koloro de la aĵoj (ruĝa, verda, purpura)
* formo de la aĵoj (kapsuloj, karooj, ondoj)
* pleneco de la aĵoj (plena, malplena, duonplena per linioj)
Ĉiu aĵo sur unu karto samas. Do estas 3x3x3x3 eblaj kartoj, kaj la ludo ja havas 81 kartojn.

La celo estas trovi triopojn da kartoj. Triopo konsistas el 3 kartoj kiuj ĉiuj samas aŭ ĉiuj malsamas laŭ la 4 ecoj. Alivorte, por ĉiu eco, la kartoj devas esti aŭ same aŭ tute malsame laŭ la eco. Ekzemple, se ĉiuj 3 kartoj havas 2 solidaj ondoj, (kun ruĝaj ondoj sur unu karto, verdaj ondoj sur alia karto, kaj purpura ondoj sur la lasta), do tiuj 3 kartoj estas triopo.

12 kartoj estas metitaj sur la tablon, kaj la unua ludanto kiu rimarkas triopon (“set”) da kartoj diras “Set!”, indikas la triopon, kaj kolektas ilin. Tiam tri novaj kartoj anstataŭas la prenitajn.

Se ludanto diras “Set!” kaj erare montros falsan triopon, tiu ludanto ne rajtas diri “Set” denove ĝis post alia ludanto kolektos triopon.

Se ĉiuj ludantoj konsentas ke ne estas triopo en la kartaro, aldonu 3 pliajn kartojn.

La ludado finiĝas post kiam ĉiuj kartoj estas aldonitaj kaj ĉiuj konsentas ke ne plu estas triopo trovebla. La ludanto(j) kiu(j) kolektis la plej multajn triopojn gajnas.

(Tio estas la kutima norma regularo; variaj versioj ekzistas.)

## Eksteraj ligiloj 
* Angla informa artikolo ĉe boardgamegeek.com
* Franca informa artikolo ĉe trictrac.net 

Kategorio:Kartludoj
Matena laŭdo

La **matena laŭdo** estas la matena preĝo en la katolika eklezio. Ĝi estas parto de la liturgio de la horoj. Kutime ĝi konsistas el himno, psalmoj, biblia legaĵo, laŭdkanto de Zeĥarja, petoj, Patro nia, resuma preĝo kaj beno. 

Kategorio:Kristanismo
Metalo (apartigilo)

**Metalo** povas esti:
* en fiziko kaj kemio
** Metalo - scienca termino

* en muziko
** subĝenro de roko, vidu Metalroko
** muziktitolo de la albumo *The Pleasure Principal* de *Gary Numan*, vidu Metal

* en komputiko
** programlingvo devenanta de XML, vidu MetaL
Meza horo

**Meza horo** estas parto de la liturgio de la horoj. Tri tiaj "horoj" (periodaj preĝadoj) ekzistas: "la tria", "la sesa" kaj "la naŭa", latinlingve *tertia*, *sexta* kaj *nona*. Laŭnome oni preĝas ilin je tiuj horoj de la tago, kiujn moderne oni nomas la 9-a, la 12-a kaj la 15-a, sed tradicie la monaĥaj komunumoj preĝis ilin anticipe je tri horoj. Malpli longdaŭraj ol la "horoj" matena kaj vespere, tiuj "horoj" nomiĝas malgrandaj "horoj".

La Dua Vatikana Koncilio konservis tiujn tri por la komunuma preĝado de la monaĥoj sed permesis en aliaj cirkonstancoj elekti nur unu, tiun plej kongruan al la reala taghoro. Ĝi ordonis forigi alian malgrandan "horon", "la unuan", latinlingve *prima(m)*.

## Referencoj 
Kategorio:Kristanismo
Vespro

[eta|[Benediktanoj dum vespro.]]
**Vespro** estas kristana vespera preĝo. Ĝi estas parto de la liturgio de la horoj. Kutime ĝi konsistas el malfermo, himno, psalmoj, biblia legaĵo, responsorio, laŭdkanto de Maria, porpetoj, Patro nia, resuma preĝo kaj beno.

Kategorio:Kristanismo
Alma (Kebekio)

**Alma** estas urbo sur la sudorienta bordo de Sankt-Johana Lago kie ĝi eniras la riveron Saganio, en la kebekia regiono Saganio - Sankt-Johan-Lagio, je 175 km-oj norde de Kebeko. Alma estas la administra centro de la Regiona Municipo Orienta Sankt-Johan-Lagio.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Kategorio:Urboj en Kebekio
Kantiko

**Kantiko** estas, en la pli vasta senco de la vorto, religia himno.

Laŭ pli strikta difino, kantiko estas biblia himno, kiu devenas de alia libro ol la Psalmaro. Ekzemploj de tiaj kantikoj (kiujn oni uzas en la liturgio de la horoj) estas la tri laŭdkantoj de Zeĥarja (Luk 1, 68-79), de Maria (Luk 1, 46-55) kaj de Simeon (Luk 2, 29-32).


Kategorio:Religia muziko
Liturgio de la horoj

La **liturgio de la horoj** () estas en kristanismo la preĝado en pluraj (plej ofte 4 ĝis 8) tempoj de la tago laŭ difinita modelo. Ĝi originas el la juda tradicio preĝi trifoje tage kaj estas respondo al la ordono de Sankta Paŭlo "Preĝu senĉese" (1 Tes 5, 17).

En la katolika eklezio, ĉiuj sacerdotoj kaj monaĥoj estas devigataj preĝi la liturgion de la horoj, kiu konsistas el sep "horoj" (periodaj preĝadoj):

* Horo de la legaĵoj (dumnokte por monaĥoj)
* Matena laŭdo
* Tri mezaj horoj (je la 9-a, la 12-a kaj la 15-a taghoro; por nemonaĥoj nur unu estas deviga)
* Vespro
* Kompletorio

La Dua Vatikana Koncilio ordonis forigi unu mezan horon, tiun kiu nomiĝis "la unua" (latinlingve *prima*), sed konservis por la komunuma preĝado de la monaĥoj la aliajn tri mezajn horojn, kaj permesis en aliaj cirkonstancoj elekti nur unu, tiun plej kongruan al la reala taghoro.

Tiuj katolikaj diakonoj, kiuj ne alstrebas la sacerdotan ordinon, devas preĝi nur la matenan laŭdon kaj la vespron.

La Evangelia Mikaelofrataro en Kloster Kirchberg preĝas tie kvarfoje dum tago: la Matenan laŭdon, Mezan horon, Vespron kaj Kompletorion.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Esperantlingva teksto de la liturgio de la horo laŭ ADORU - Ekumena Diserva Libro

Kategorio:Kristanismo
Simono

**Simon** aŭ **Simono** respektive **Simeon** aŭ **Simeono** estas variaĵoj de la hebrea virnomo שמעון (Ŝimon). Iuj variaĵoj inkludas la hungarajn formojn *Szimon* [Simon] kaj *Szimeon* kaj la cirilajn *Симон* kaj *Симеон*. Origine prononcata per komenca sono "Ŝ", la prononcon reflektas pluraj nacilingvaj latinliterigoj, kiel *Šimon* en pluraj okcidentslavaj lingvoj, kun escepto de *Šimun* en la kroata kaj de *Szymon* [Ŝimon] en la pola, *Шимон* en pluraj orientslavaj lingvoj, *Şimon* en la azera kaj la turka, *Shimon* en la angla.

En la antikva greka la nomo estis grekigita al la formo Συμεών [Simeón] kun aldona "e", de tie eniris la latinan per la formo *Symeon* - el tio fontas la alternativa variaĵo *Simeono* kaj la kataluna variaĵo *Simeó*.

Estas virinaj variaĵoj per la formoj *Simone* kaj *Simona*, ankaŭ neformala formo *Simonetta*, kaj la formo *Simone* en la itala lingvo uzatas ankaŭ kiel vira kaj senseksa persona nomo.

La nomon Simono portis i.a.
* la dua el la 12 filoj de Jakobo (Gen 29,33)
* pia judo, kiu sopire atendas la Mesion kaj rekonas lin en la infano Jesuo (Luk 2,25)
* la apostolo Simono Petro aŭ Sankta Petro
* la apostolo Simono Zeloto aŭ Sankta Simono
* Şimon estas vilaĝo en Rumanio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Simo (antaŭnomo), konata mallongigo en la finna lingvo kaj la lingvoj de eksa Jugoslavio

**Atentu** ke vikidatumaro konsideras ĉiujn literumajn variaĵojn de la nomo tute malsamaj nomoj. Tial la persona nomo Simon aperas sub la kodo d:Q4117588, Simeon laŭ la kodo d:Q1557 kaj simile. Tio klarigas kial pri la esperantlingva nomo Simono maldekstre de la teksto estas praktike neniuj alilingvaj artikoloj.

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Kategorio:Filoj de Jakobo
Viișoara (Bistrița)

**Viişoara (Bistriţa)** [viiŝŭara] (hungare: **Besenyő**, germane: **Heidendorf**) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Bistriţa. En 1910 Besenyő havis 717 loĝantojn (germanoj, rumanoj); en 1992 1 220. Ĝia unua mencio skribe estas en 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, al Beszterce-Naszód. Administre ĝi apartenas de la 1950-aj jaroj al la urbo Bistriţa.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)
== Komunumoj pri *besenyő* (= peĉenego) en Hungara reĝlando ==

## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 
* Administra mapo de distrikto 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Bistrița-Năsăud
Cargill

**Cargill Incorporated** estas multnacia familia entrepreno, kies ĉefsidejo troviĝas en Minnesota, Usono. La entrepreno okupiĝas ĉefe pri rekreskantaj krudmaterialoj kaj renoviĝanta energio, fondita en 1865.

Cargill aĉetas, prilaboras kaj vendas grenojn, grenoproduktojn kaj agrikulturajn komercaĵojn; bredado, produktado kaj komerco kun bovo, furaĝo kaj entenaĵoj de prilaboritaj nutraĵoj, farmaciaj aldonaĵoj. La firmao havas ankaŭ propran financan branĉon en *hedgefonds* nome *Black River Asset Management*, kiu havas kapitalon de pli ol $10 miliardoj.

## Komercaj datenoj 
* 2005, plej granda familia entrepreno de Usono
* Enspezo 2005 : 71,1 miliardoj da usonaj dolaroj
* neta profito 2005: 2,1 miliardoj da usonaj dolaroj
* 25 % de ĉiu usona grenoeksporto fluas tra Cargill.
* 22 % de la usona viandomerkato estas provizita tra Cargill.
* Cargill havas 142.000 dungitojn en 1.100 lokoj en 61 landoj.
* Ĉiuj ovoj de usonaj McDonald's-oj venas el bienoj de Cargill.

## Eksteraj ligiloj 
* Cargill oficiala paĝo
* Cargill-historio 

Kategorio:Firmaoj
Baturin

300ra|dekstra|eta|La baroka palaco de Baturin, planita de Andrej Kvasov kaj rekonstruita de Charles Cameron, intertempe estas ruinio
[eta|200ra|dekstra|situo de la [oblasto en Ukrainio]]

La urbeto **Baturin** () situas en la administra unuo Ĉernihiva provinco () en la nordo de Ukrainio.
Ĝi havas iom pli ol 3.000 loĝantojn kaj situas borde de la rivero *Sejm*.

Laŭ tradicio estis fondita en 1576 de pola reĝo Stefan Batory, fakte ĝi ricevis la urborajtojn en 1625 fare de Maciej Stachórski, estro de la havaĵoj de Aleksander Piasoczyński, surloke de la vilaĝo Horodyszcze (Horodiŝĉe). Ĝis 1686 Baturyn troviĝis en la limoj de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj. En 1648 ĝi fariĝis garnizona urbo de la regimento de Zaporogoj, batalanta por sendependeco de la teritorio. En 1669-1708 - ĉefurbo de hetmanoj de maldekstraborda (orienta) Ukrainio. En 1708 laŭ ordono de moskva caro Petro la 1-a la urbo estis plene ruinigita, 16-21 miloj da ĝiaj loĝantoj estis mortigitaj.

Baturin estis proklamita (oktobro 2006) la orienta sidejo de prezidento de Ukrainio.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj en Ukrainio

Kategorio:Urboj en Ĉernihiva provinco
Pigostilo

**Pigostilo** estas termino por priskribi skeletan kondiĉon en kiu la finaj malmultaj vosto-vertebroj estas fuziitaj en unusola ostigaĵo, kiu subtenas la vosto-plumojn kaj -muskolojn.

**Pugostrio** estas termino por tiu korpoparto de la birdoj, kiu situas inter la birda vosto kaj dorso. Ĝi havas ofte apartan karakterizan koloron ofte blankan.

Inter la pugo kaj vosto troviĝas la vaksoglando, haŭta glando. 

## Vidu ankaŭ 
* Sinsakro

Kategorio:Birdoj
Kategorio:Biologia morfologio
Biodegrado

**Biodegradado** aŭ bio-malkombinado, biodiserigo estas la malkombino (malkompono) de organikaj materialoj fare de mikroorganismoj. Dum la malkombinado povas estiĝi metano, biogaso, kiujn oni povas uzi por energioproduktado.

Bio-malkombinado estas tiu natura proceso, kiam la organikaj materialoj malkombiniĝas al la konstruelementoj t.e. al karbona dioksido (CO2) kaj akvo (H2O) per mikroorganisma helpo. Malkombineblaj estas plej ofte la naturdevenaj materialoj dum - naftodevenaj- plastaĵoj - krom kelkaj esceptoj - ne estas malkombineblaj. Ofte ankaŭ la malkombineblaj materialoj entenas malpezajn metalojn kaj aliajn danĝerajn materialojn, kiuj liberiĝas dum la malkombino (kolorigaĵoj ks.).

Plastaj saketoj povas esti biodegradeblaj, ekz. polilaktoacido, produktita el naturaj krudmaterialoj. Tiu estas nova teknologio por daŭriva evoluo.

Plastaĵoj kiuj moviĝas en la riverojn aŭ oceanon estas danĝeraj por la vivantaro tie. Unue, ĉar bestoj kaj birdoj manĝas plastaĵojn kaj ne povas digesti ilin; kaj due ĉar la plastaĵoj enhavas kemiaĵojn - ekz-e moligenzojn - kiuj efikas kiel kseno-hormonoj.
Vidu la prelegon:
* "Agendo 21 - Ni kaj la Akvo"  

## Vidu ankaŭ 
* Bioplasto
* Malkomponiĝado

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Metabolo
Kategorio:Mikrobiologio
Baĥmaĉ

La urbo **Baĥmaĉ** () situas en la Ĉernihiva provinco () en la nordo de Ukrainio. Laŭ la stato de  ĝi havis . Baĥmaĉ estas grava fervoja nodopukto.

La komunumo ekestis meze de la 19-a jarcento, kiam en tiu ĉi regiono konstruiĝis la fervojaj linioj. Dum marto 1918 apud Baĥmaĉ okazis batalo inter la armeoj germanaj kaj ĉeĥoslovaka legiono, kiuj batalis flanke de la rusa armeo. Dum 1938 la komunumo ekhavis urban statuson.

## Vidu ankaŭ 
* Baĥmaĉ-Kijivskij (stacidomo)
* Baĥmaĉ-Pasaĵirskij (stacidomo)
* Listo de urboj en Ukrainio

## Eksteraj ligiloj 
*  


Kategorio:Urboj en Ĉernihiva provinco
Usona dudekdolara ormonero de 1933

La **Usona dudekdolara ormonero de 1933** estas la plej rara kaj valora ormonero de ĉiuj tempoj, nome speco de Usona Oraglo. Ĝi havas la anglan nomon **1933 double eagle** (duobla aglo 1933), ĉar en Usono oni nomas la dekdolaran moneron **aglo**. La monero nuntempe havas la plej altan prezon atingitan por sola monero dum aŭkcio.
eta|maldekstra|300ra|20-dolara ormonero de 1933 (duobla aglo de 1933)
El tiu monero oni pregis 445,500 ekzemplerojn en 1933, sed oni enmuldis ĉiujn en 1934 - krom ĉ. dudek specimenoj - pro maluzo de orbazo. Oni donis po unu ekzempleron por ŝtataj instancoj, sed oni ŝtelis pliajn 20 ekzemplerojn (supozeble George McCann). La usona sekreta servo trovis 9 el tiuj, unu venis en 1944 al egipta reganto Faruk.

Tiun moneron oni vendis en aŭkcio de Sotheby (30-an de julio 2002) kontraŭ prezo de $6.6 milionoj plus 15 % aĉetanta premio kaj aldona $20 pro la nomvaloro. Tiel la venda prezo estis $7.590.020,00, nova (duobla) prezorekordo por monero. Duonon de la prezo ricevis *United States Treasury* (+$20) alian duonon Stephen Fenton. la aŭkcio daŭris 9 minutojn.

* Peace Dollar
* Lincoln Cent

## Kopiaĵoj 
En 2004, National Collectors Mint eldonis kopiaĵon de la duobla aglo, sed ili devis alpregi COPY, al stomako de la aglo.

## Literaturo 
* Alison Frankel: ''Double Eagle: the epic story of the world's most valuable coin*. New York: Norton, 2006 ISBN 0-393-05949-9
* David Tripp: *Illegal tender : gold, greed, and the mystery of the lost 1933 Double Eagle*. New York: Free Press, 2004 ISBN 0-7432-4574-1

* *Curse of the Double Eagle,'' Playboy Magazine, April 2004 by Bryan Christy
* COINage Magazine, January 2006, "Barry Burke and the 1933 Double 'Legal'", Pgs. 46-48

## Eksteraj ligiloj 
* The Double Eagle: the history of the $20 United States Gold Coin 1849-1933 
* United States Mint: The Story of the 1933 Gold Double Eagle 
* Press Release US Mint: United States Mint Recovers 10 Famed Double Eagles 
* diskutejo en la retejo ''Collectors' Society'' (kolektista societo) 

Kategorio:Moneroj
Kategorio:Oraj moneroj
Dnipropetrovska provinco

**Dnipropetrovska provinco** () estas unu el la 24 administraj unuoj de Ukrainio, kiuj nomiĝas область. En la regiono vivas proksimume 3,45 milionoj da homoj (stato de decembro 2005).

Ĝiaj plej grandaj urboj estas krom la administra centro **Dnipro** () la urboj Kamjansko (), Ĵovti Vodi (), Krivij Rih (), Marhanec (), Nikopol (Ukrainio) (), Samar () kaj Pavlohrad ().

En 2019, la Konstitucia juĝejo de Ukrainio aprobis la ŝanĝon de la nomo de la provinco al **Siĉeslava provinco** (, latinliterigite Siĉeslavska oblast). La ŝanĝo ankoraŭ ne estas efektivigita.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj en Ukrainio

## Referencoj 
Kategorio:Provincoj de Ukrainio
Kompletorio

**Kompletorio** estas kristana nokta preĝo. Ĝi estas la fina parto de la liturgio de la horoj. Kutime ĝi konsistas el malfermo, himno, psalmoj, mallonga biblia legaĵo, responsorio, la laŭdkanto de Simeon, fina preĝo kaj beno.

Kategorio:Kristanismo
Ĥarkiva provinco

**Ĥarkiva provinco** () estas unu el la 24 administraj unuoj de Ukrainio, kiuj nomiĝas область. La regiono situas en la nordo de Ukrainio kaj norde limas kun Rusio, en ĝi vivas proksimume 2,83 milionoj da homoj (stato de decembro 2005).
Plej grandaj urboj estas krom la administra centro **Ĥarkivo** () la urboj Izjum () kaj Merefa ().

Laŭ la Perejaslav-interkonsento de 1654, Ukrainio estis en milita alianco kun Rusio, sed pro konstantaj malobservoj de la traktato fare de Rusio, la ukrainaj kozakoj ofte ribelis. En la jarcento de 1731, dum la rus-turkaj militoj, ukraina defenda linio estis kreita ĉi tie fare de la kozakoj, kies plej fama fortikaĵo estis la Fortikaĵo Sankta Petro en la vilaĝo Petrivske, proksime al la urbo Balaklija.

En 1940  Ĥarkivo estis unu el lokoj de la masakro de Katin. En 2000 estis malfermita Tombejo de la Viktimoj de Totalismo en Ĥarkivo.

## Invado de Rusio en Ukrainion
La 25-an de februaro rusia kaŝpafisto mortigis en aŭto 10-jaraĝan knabinon. Polico dokumentis la murdon de vilaĝa infano la 23-an de oktobro.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj en Ukrainio

Kategorio:Provincoj de Ukrainio
Ivano-Frankivska provinco

**Ivano-Frankivska provinco** () estas unu el la 24 administraj unuoj de Ukrainio, kiuj nomiĝas oblastoj.

Ĝiaj plej grandaj urboj estas krom la administra centro **Ivano-Frankivsko** () la urbo Burŝtin (), Boleĥiv (),  (), Haliĉ (), Horodenka (), Jaremĉa (), Kaluŝ (), Kolomeo (), Nadvirna (), Perehinske (), Rohatino (), Snjatin () kaj Zelenij-Jar ().

En la regiono loĝas proksimume 1,39 milionoj da homoj (stato de decembro 2005). Historie la regiono estas parto de la pejzaĝo Galicio. Sude la montaro Karpatoj estas la limo al Rumanio. Ĉe la limo al la najbara Oblasto Transkarpata aŭ Transkarpata provinco situas la monto *Hoverla*, kiu altas 2060 metrojn kaj estas la plej alta monto de Ukrainio.

Entute la teritorio havas komunan limon interalie kun . 

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj en Ukrainio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* http://www.jewishgalicia.net


Kategorio:Provincoj de Ukrainio
Ĥotin

**Ĥotin** (ukraine kaj , , ) estas urbo de Ĉernivca provinco en sudokcidenta Ukrainio kaj parto de la historia regiono Bukovino. Komence de 2022 ĝi havis 8 936 loĝantojn sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Historio 
Pro sia strategie favora situo la urbo ludis gravan rolon en la historio de Ukrainio, Moldavio, Polio, la Osmana Imperio kaj de Rusio.

Arkeologiaj trovoj pruvas, ke jam dum la 8-a jarcento slavoj vivis ĉi tie. Dum la 10-a jarcento Ĥotin apartenis al la mezepoka slava Kieva Regno, post ties disfalo al la duobla princejo Galicio-Volino kaj post 1373 al la princejo Moldavio. Dum la 16-a jarcento la urbo iĝis pola, poste moldavia (kaj per tio nerekte osmana). Dum la 18-a jarcento la regiono ĉirkaŭ la urbo rekte ligiĝis al la Osmana Imperio.

Dum 1769 la urbo estis konkerita de la rusoj, 1788 de la aŭstroj, 1806 denove de la rusoj. Per la Paco de Bukareŝto la urbo de 1812 fariĝis rusa kaj tiel restis ĝis 1918. Post mallonga aŭstra okupo la urbo iĝis parto de Rumanio, kvankam la civitanoj dum 1919 provis puĉi kontraŭ tio. Dum 1940 Ĥotino fariĝis sovetia, post eko de la german-sovetia milito (1941-1944) denove rumana, kaj post la fino de la dua mondmilito ĝi estis en la ukraina sovetia respubliko (kaj post la disfalo de Soveta Unio en hodiaŭa Ukrainio).

## Loĝantoj 
Ĝis la dua mondmilito, Ĥotino estis grava juda centro kun ĉirkaŭ 19.000 judaj loĝantoj (el entute 35.000), 36 sinagogoj kaj famaj judaj lernejoj. Ĝis la komenco de la 20-a jarcento apenaŭ ekzistis ukrainlingvanoj en la urbo, sed multaj ruslingvanoj. Laŭ la nombrado de 1930 en la urbo vivis 38 % da judoj, 37 % da rusoj, 15 % da ukrainoj kaj 9 % da rumanoj. Pro la dua mondmilito kaj la sistema murdo de granda parto de la juda loĝantaro la statistiko draste ŝanĝiĝis: nuntempe 72 % de la urbanoj nomas sin ukrainoj, 16 % rusoj, 8 % judoj kaj 4 % rumanoj.

## Vidindaĵoj 
La urbo posedas plurajn historiajn vidindaĵojn. Inter ili elstaras la fortikaĵo de Ĥotin.

### Fortikaĵo de Ĥotin 
La unua fortikaĵo de la urbo konstruiĝis el ligno, por protekti la riveran transiron. Dum la 13-a jarcento sekvis ŝtona konstruaĵo. La hodiaŭa fortikaĵo tamen konstruiĝis dum la 16-a jarcento laŭ ordono de la moldavia nobelo Stefano la 3-a. Dum 1621 pola armeo kun reĝo Ladislao la 4-a kune kun kozaka armeo venkis turkan armeon, la kozakoj sturmis la fortikaĵon dum 1650 kaj 1652, kaj dum 1673 la pola armeo sub la reĝo Johano la 3-a Sobieski kun moldaviaj kaj kozakaj trupoj definitive venkis la turkojn. Dum la rusaj-turkaj militoj de la 18-a jarcento la urbo plurfoje estis batalkampo: interalie dum 1739 en batalo venkis la rusoj, dum 1768 la turkoj.
Dum la sovetia tempo la fortikaĵo estis ŝatata kuliso de kinejaj filmoj: pli ol 50 filmoj ekestis ĉi tie.

## Vidu ankaŭ 
* Fortikaĵo de Ĥotin
* Listo de urboj en Ukrainio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj en Ĉernivca provinco
Azova maro

La **Azova maro** aŭ **Maro de Azov** (, , krime-tatara: *Azaq deñiz*i), estas duonfermita maro ligita al Atlantiko per diversaj markoloj: Kerĉa Markolo (al la Nigra Maro) - Bospora Markolo (al la Marmora Maro)  - Dardaneloj (al la Egea Maro) - Ĝibraltara Markolo (al Mediteraneo).  Laŭ distanco de la oceano, la Azova Maro estas la plej kontinenta maro sur la planedo. La Kerĉa Markolo estas en la manoj de Rusio ekde la aneksado de Krimeo en 2014 kaj depost tiam Ukrainio ne plu havas aliron al la Azova Maro.

La Azova Maro estas la plej malprofunda maro en la mondo: la profundo ne superas 13,5 metrojn  , la averaĝa profundo estas ĉirkaŭ 7,4 m (laŭ diversaj taksoj - de 6,8 ĝis 8 m)  

## Etimologio 
La nomo devenas de la rusia urbo Azov, kiu situas en la loko, kie la riveroj Don kaj Kubano enfluas la maron.

## Geografio 
[eta|340px|Satelita bildo de la preskaŭinsulo [Krimeo kaj de la Azova Maro|maldekstra]]
La ĉebordaj ŝtatoj estas Ukrainio okcidente kaj Rusio oriente. La preskaŭinsulo Krimeo kaj la Tamanja duoninsulo dividas la Azovan Maron disde la Nigra Maro. La okcidenta bordo de la maro estas malprofunda sistemo el multaj insuloj kaj duoninsuloj, golfetoj kaj lagoj de sala akvo.

## Ekonomio 
### Trafiko 
Ĉar la rivero Don per kanaloj estas ligita kun la rivero Volgo (kaj pere de ĝi kun la Kaspia Maro, la Balta Maro kaj la Blanka Maro), la Azova Maro estas grava ligo por la ŝipa trafiko de Rusio kaj orienta Ukrainio al la direkto de la Nigra Maro - al Rumanio, Bulgario, Grekio kaj Turkio.

### Ripozo 
La areo de la maro estas 38.000 km², kaj la pleja profundeco nur 15 m. Pro tio dum la somero la akvo atingas relative altajn temperaturojn, tre agrablajn por banado. La nekrutaj deklivoj estas aparte oportunaj por ripozo kun infanoj. Ĉe la maro situas kelkaj ripozlokoj, inter ili plej popularas Jejsk, Primorsko-Aĥtarsk kaj Taganrog en Rusio, Berdjansko en Ukrainio.

### Fiŝkaptado 
Laŭ biologia produktivo la maro havas la unuan lokon en la mondo. Plej grande kreskas en ĝi bentoso kaj fitoplanktono. Tio kaŭzas ankaŭ grandan produktadon de fiŝo.

## Referencoj
Blanka Monto

La **Blanka Monto,** aŭ **Blank-Monto,** estas la plej alta pinto de la montaro Alpoj, en la masivo de Blanka Monto inter Haute-Savoie (Francio) kaj valo de Aosta (Italio). Kulminanta je ĉirkaŭ 4 810 metroj de alteco, ĝi estas la plej alta monto de okcidenta Eŭropo kaj la 5-a plejaltaĵo de Eŭropo, post 4 kaŭkazaj pintoj.
Ĝian kulminon atingis unuafoje Doktoro Michel Paccart kun Jacques Balmat la 8-an de aŭgusto 1786.

Ĝia masivo inkludas multajn glaĉerojn kiel ekzemple la "mer de Glace" (*maro de glacio*) kaj la glaĉero de "Bossons" ĉe la norda flanko.

Pola poeto Juliusz Słowacki nomas ĝin la *kolumno de kosmo* en sia dramo *Kordian* kie la heroo-superhomo staras sur la pinto de Blanka Monto kaj parolas al Dio.

## Preciza alteco 
La rokoj ĉe la pinto atingas nur 4792 m, sed sur ili kuŝas glaciaĵo dika plurajn metrojn (preskaŭ 20 ĉe la pinto).

Pro la malsama kvanto de neĝo, la alteco de la pinto inkluziva de la glaciaĵo ŝanĝas de jaro al jaro. En septembro 2017, ĝi estis ĉirkaŭ 4809 m. Dum la lastaj jaraj mezuroj, ĝi variis inter 4808 kaj 4811 m.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Batalo sur Blanka Monto
* Mont-Blanc Express
* Tramvojo de Monto Blanka

Kategorio:Montoj en Francio
Kategorio:Montoj en Italio
Kategorio:Plej altaj punktoj
Kategorio:Alpaj kvarmiluloj