Naturaj satelitoj de Urano

eta|300 px|La ses plej grandaj uranaj lunoj. De maldekstre dekstren: *(parto de Urano)*, Puko, Mirando, Arielo, Umbrielo, Titanjo, Oberono. La satelitoj estas je la sama skalo

Urano havas 27 konatajn
naturajn satelitojn, disdonitaj laŭ tri grupoj: dektri *internaj satelitoj*, kvin *ĉefaj satelitoj* kaj naŭ *neregulaj satelitoj*

## Malkovroj 
William Herschel, malkovrinte Uranon ses jaroj antaŭ, malkovris la du unuajn
satelitojn Oberono kaj Titanjo la .
Arielo kaj Umbrielo estis malkovrataj de William Lassell
la . Ĉi-tiuj lunoj ricevis la numerojn I, II, III IV, ne
ĉiam en la sama ordo ĝis kiam John Herschel, filo de John Herschel, elektis en 1852 la nomojn
de la kvar lunoj tiam konataj. La kvina satelito, Mirando estis trovita de Gerard Kuiper en 1948.

Oni devis atendi la jarojn 1985-86 por malkovri, per la kosmosondilo Voyager 2,
dek internajn lunojn, (dekunua luno, perdita, estis retrovita en 1999
sur malnovaj kliŝaĵoj far de Voyager 2). De 1997, naŭ neregulaj satelitoj estis
malkovritaj per surteraj teleskopoj
kaj du lunoj, Kupido kaj Mabo estis malkovritaj per la
kosmoteleskopo Hubble en 2003.

S/2025 U 1 estas unu el la plej malgrandaj konataj naturaj satelitoj de Urano, kun ĉirkaŭkalkulata diametro de 8 ĝis 10 km. Ĝia malkovro estis anoncita la 19-an de aŭgusto 2025.

### Falsa malkovro 
Malkovrinte Titanjon kaj Oberonon, Herschel
kredis observi kvar aliajn lunojn la 18-an de januaro kaj ,
kaj la 28-an de februaro kaj , sed neniu alia astronomo
sukcesis vidi ilin. Kiam Lassel malkovris Arielon kaj
Umbrielon, li konstatis ke ties orbitaj parametroj kongruis kun neniaj el
tiuj de la satelitoj asertitaj de Herschel. Astronomoj konkludis, ke Herschel konfuzis
malgrandajn stelojn kun uranaj satelitoj,
kaj oni atribuis la malkovron de Arielo kaj Umbrielo al Lassel.

## Nomoj 
John Herschel, filo de William Herschel donis, en 1852, al la tiam konataj
uranaj lunoj nomojn de feoj de la angla literaturoj: Titanjo kaj
Oberono ŝuldas siajn nomojn al la feaj gereĝoj de Somermeznokta sonĝo de William Shakespeare; Arielo kaj Umbrielo estas elfoj en la poemo "The Rape of the Lock" (*La Rabita Buklo*) de Alexander Pope, Arielo estas ankaŭ aera spirito en la ŝekspira "La ventego". John Herschel estimis ke planedo nomita laŭ Urano, dio de la ĉielo kaj de la aero, havu satelitojn kun nomoj de aeraj feoj.
Laŭ ĉi-tiu tradicio, ĉiuj uranaj satelitoj ricevos nomojn devenaj aŭ el "The Rape of the Lock", aŭ el teatraĵoj de Shakespeare, kvankam malofte tiuj de feoj.

;Lunaj nomoj devenaj el la Alexander Pope-a "*La Rabita Buklo*"
* Arielo, Umbrielo, Belindo

;Lunaj nomoj devenaj el verkoj de William Shakespeare
* El *Somermeznokta sonĝo* : Titanjo, Oberono, Puko.
* El *La Ventego* : Arielo, Mirando, Kalibano, Sikorakso, Prospero, Setebo, Stefano, Trinkulo, Francisko kaj Ferdinando
* El *La Tragedio de Reĝo Lear* : Kordelio
* El *Hamleto* : Ofelio
* El *La dresado de la megero* : Bianko
* El *Trojlo kaj Kresida* : Kresido
* El *Otelo* : Dezdemono
* El *Romeo kaj Julieta* : Julieto, Mabo
* El *La Venecia Komercisto* : Porcio
* El *Kiel plaĉas al vi* : Rozalindo
* El *Multa bruo pri nenio* : Margareto
* El *La Vintra Fabelo* : Perdito
* El *Timono de Ateno* : Kupido

## Ecoj 
[eta|Komparaj masoj de la ĉefaj satelitoj de [Urano (planedo)|Urano]]
El la kvar gasgigantoj, Urano havas malplej masan salelitaron: la sumo de la masoj de
ĝiaj kvin pli grandaj lunoj estas malpli ol duono de la maso de Tritono,
neptuna luno. Plej granda urana
satelito, Titanjo, havas duonon de la diametro de nia Luno.

Nenia urana satelito havas notindan atmosferon.

Internaj kaj ĉefaj satelitoj (kaj la ringoj) orbitas en la ekvatora ebeno de Urano. Ĉar
la planedo havas ĝian rotacian akson preskaŭ paralela al ĝia orbita ebeno
(Aksa dekliniĝo = 97,77°), la orbitoj de ĝiaj regulaj satelitoj estas proksimume
ortaj al la planeda orbita ebeno, kaj estas retrogradaj rilate al la orbita movo.
Tiaj satelitoj ĉu estus formiĝintaj en la alkreska disko de Urano post la hipoteza
kolizio kiu renversus la planedon, ĉu ili suferis la saman influon,
kiu modifis la uranan rivoluakson ĝis ĝia nuana klineco.

### Internaj satelitoj 
Dektri internaj uranaj satelitoj estas nun konataj. Ili estas ligataj
al la uranaj ringoj, kiuj verŝajne devenas de la diseriĝo de unu aŭ pluraj lunoj.

Kordelio kaj Ofelio estas paŝtist-satelitoj de la ringo
epsilono, Mabo estas probable la materiala fonto de la ringo muo.

Ĉiuj estas malhelaj objektoj, ili konsistiĝas el akva glacio nigrigita el malhela
materialo, kiu estas eble organikaj kombinaĵoj.

### Ĉefaj satelitoj 
Urano havas kvin grandajn satelitojn : Mirando, Arielo
Umbrielo, Titanjo kaj Oberono, la solaj, kiuj
estas sufiĉe masaj por havi sferan (au elipsoidan) formon. Ili komponiĝas el miksaĵo
de glacio kaj roko. Ili povas esti diferenciĝitaj en roka kerno
kaj glacia mantelo. Titanjo kaj Oberono povus havi tavolon da likva akvo inter la kerno
kaj la mantelo.
eta|Diagramo montranta la orbitajn inklinaciojn de la neregulaj uranaj satelitoj en funkcio de iliaj granda duonakso

### Neregulaj satelitoj 
Naŭ lunoj orbitas preter la orbito de Oberono. Ili estus asteroidoj kaptataj de Urano.
Male al la satelitoj de Jupitero aŭ
de Saturno, nenia grupiĝo estis trovita laŭ iliaj
grandaj duonaksoj kaj orbitaj klinecoj. La retrogradaj lunoj tamen povas esti klasigitaj
en du grupoj: la interna grupo, kun orbito modere discentraj (e ≈ 0,2) :
Francisko, Kalibano, Stefano kaj Trinkulo;
kaj la ekstera grupo kun tre discentraj orbitoj (e ≈ 0,5) Sikorakso,
Prospero, Setebo kaj Ferdinando.

Margareto estas la ununura prograda neregula satelito de Urano. Ĝi estas
(kun Nereido, satelito de Neptuno) la
natura satelito kiu havas plej grandan orbitan discentrecon : e = 0,7979 (en 2008).

## Listo 
La uranaj satelitoj estas tie listitaj laŭ kreskanta orbita periodo.

## Vidu ankaŭ 
* Naturaj satelitoj de Marso
* Naturaj satelitoj de Jupitero
* Naturaj satelitoj de Saturno
* Naturaj satelitoj de Neptuno

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Urano kaj ĝia multenombraj satelitoj
*  La satelitoj de Urano (el "*Planète Astronomie*")
*  La satelitoj de Urano (el "''L'univers dans tous ses états *") 
*  Orbitaj elementoj de la uranaj satelitoj
*  La malgrandaj satelitoj de Urano
*  Hubble trovas pliajn lunojn kaj ringojn ĉirkaŭ Urano 
*  Novaj uranaj lunoj malkovritaj en 2003 
*  Malkovro de malbrilaj neregulas satelitoj de Urano 
*  Fotoj de Urano, ĝiaj lunoj kaj ĝiaj ringoj, de Voyager 2 
*  Hubble malkovras novajn ringojn kaj lunojn ĉirkaŭ Urano
*  kaj  Ĉirkaŭ Urano svarmas satelitoj
*  Urano kaj ĝiaj lunoj (el *"Projekto Luno"'')

*