open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mosleh-od-din Sadio

Ŝejĥo **Mosleh-od-din Sadio** (), pli bone konata sub la pseŭdonimo **Saadi** aŭ **Saʿdī** (perse: **سعدی**), estas unu el la plej grandaj poetoj de la persa lingvo. Li naskiĝis en 1184 en Ŝirazo kaj forpasis en 1281 en la sama urbo en Persio/Irano.

Li verkis multe kaj proze kaj poeme. Plej famaj liaj verkoj estas Golestano (La Florejo) kaj Bustano (La Aromejo aŭ La Florĝardeno). La unua estas bela mikso el poemo kaj prozo en formo de moralaj rakontoj dividitaj en ok ĉapitrojn, dum la dua tute konsistas el poemoj. Li verkis ankaŭ multajn gazalojn, kiuj estas tre famaj kaj belaj verkaĵoj en Perslingva literaturo.

Doktoro Kejhan Sajjadpur regule aperigas majstre faritajn esperantajn tradukojn de la rakontoj de Golestano en Irana Esperantisto.

## Bibliografioj 
* La Florejo (Golestan). Sadio. En Esperanton trad. K. Sayadpour, S. Baluĉi, R. Corsetti. Moskvo: Impeto, 2021. 234p. 20cm. Serio Oriento-Okcidento n-ro 60. . Ĉefverko de la persa literaturo, la libro entenas mallongajn rakontojn instruplenajn, akompanatajn de versaĵoj, kiuj aspektas kiel proverb-poemoj. Kun jen-kaj-jenaj desegnaĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Rakonto 23 el Libro III de Golestano

Kategorio:Perslingvaj verkistoj
Kategorio:Perslingvaj poetoj
Kirstie Alley

**Kirstie ALLEY** (naskiĝis la 12-an de januaro 1951 en Wichita, Kansaso; mortis la 5-an de decembro 2022) estis usona aktorino. Ŝi estas konata kiel scientiologino kaj ŝi estis edziniĝinta de 1983 ĝis 1997 al la aktoro Parker Stevenson. Ambaŭ adoptis du infanojn.

Ŝia unua rolo estis la vulkananino *Lt. Saavik* en *Star Trek II: La kolero de Khan*. Por ke ŝi ne estu por ĉiam en la rolo de vulkananino, ŝi rifuzis la saman rolon en *Star Trek III: Serĉo de Spock*.

Post kiam ŝi ludis en la TV-serio *Masquerade*, ŝi aperis en la sukcesa TV-adaptaĵo *Torĉoj en ŝturmo*. Poste ŝi ludis kiel *Rebecca Howe* en situacia komedio *Cheers* kaj kun John Travolta en la sukcesa kineja filmo ''Rig' kiu parolas tie ĉi!* kaj en ties du daŭrigoj kun sama rolantaro.

En la 1990-aj jaroj, ŝi ludis en negravaj kinejaj komedioj kaj en usonaj televidoj. Ekde 2005 ludas Alley en la dokumenta sapo *Fat Actress* (Dika aktorino) sin mem, ĉar ŝi pro la amĉagreno alproprigis multajn kilogramojn.

## Filmaro 
* *Star Trek II: La kolero de Khan* (1982)
* *One More Chance* (1983)
* *Blind Date* (1984)
* *Champions* (1984)
* *Runaway* (1984)
* *Summer School* (1987)
* *She's Having a Baby* (1988) (Cameo)
* *Shoot to Kill* (1988)
* *Loverboy* (1989)
* *Rig, kiu parolas tie ĉi* (1989)
* *Madhouse* (1990)
* *Sibling Rivalry* (1990)
* *Rig, kiu parolas tie ĉi – dua parto* (1990)
* *Rig, kiu parolas nun tie ĉi!* (1993)
* *Village of the Damned* (1995)
* *It Takes Two* (1995)
* *Sticks and Stones* (1996)
* *Nevada* (1997)
* *Deconstructing Harry* (1997)
* *For Richer or Poorer* (1997)
* *The Mao Game* (1999)
* *Drop Dead Gorgeous* (1999)
* *Back by Midnight* (2002)

## TV 
* *Masquerade* (1983-1984)
* *Sins of the Past* (1984)
* *A Bunny's Tale* (1985)
* *Fackeln im Sturm* (1985)
* *Prince of Bel Air* (1986)
* *Stark: Mirror Image* (1986)
* *Infidelity* (1987)
* *Cheers* (1987-1993)
* *David's Mother* (1994)
* *Peter and the Wolf* (1996)
* *Radiant City* (1996)
* *Suddenly* (1996)
* *The Last Don* (1997)
* *Veronica's Closet* (1997-2000)
* *Toothless* (1997)
* *The Last Don II* (1998)
* *Blonde* (2001)
* *Salem Witch Trials* (2002)
* *Profoundly Normal* (2003)
* *Family Sins* (2004)
* *While I Was Gone* (2004)
* *Fat Actress'' (ekde 2005)

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Scientologoj
Padovo

''''* estas komunumo kaj universitata urbo de Italio. Ĝi situas en la provinco Padovo kaj la historia regiono Veneto, nordokcidente de la Adriatika Maro. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis . Ili dividiĝas al areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Kristana patrono estas la sanktulo , kies memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj . 

Ĝi kompreneble estas la ĉefurbo de la samnoma provinco.

Padovo estas sidejo de malnova universitato kaj posedas multajn atestaĵojn de glora kultura kaj arta pasinteco. Pro tio Padovo estas celo de multaj turistoj, kaj nuntempe ankaŭ grava ekonomia centro.

En katolikismo Padovo estas tre konata pro Sankta Antonio de Padovo.

eta|maldekstra|
eta|maldekstra|

## Historio 
Tradicio asertas, ke Padovon (same kiel Romon) fondis grupo da rifuĝintoj el Trojo, gvidataj de *Antenoro*.

La antikva Padovo (nomata de la romianoj *Patavium*) situis ĉe rivero Brenta, kiu tiam nomiĝis *Medoacus* kaj fluis en la nuna fluejo de rivero *Bachiglione* [bakiljOne]. Ĝi estis unu el la ĉefaj centroj de la praveneta kulturo.

Tito Livio skribas ke en 302 a.K. ŝipoj el Sparto atingis la buŝon de la rivero kaj la spartanaj militistoj atakis la urbon, kiu tamen sukcesis defendi sin kaj eĉ detrui plejparte la spartanajn ŝipojn.

*Patavium* estigis aliancon kun Romo kontraŭ la padanaj gaŭloj ekde 226 a.K.. En 49 a.K. ĝi iĝis romia municipo. Ĝi estis unu el la plej riĉaj urboj de la Romia imperio, nelaste danke al la bredado de ĉevaloj.

Dum Mezepoko Padovo estis disrabita almenaŭ tri fojojn (de Hunoj en 452-53; de Lombardoj en 601; de Hungaroj en 899) sed, kvankam malfacile, daŭre estis loĝata.

En 1405 Venecio konkeris Padovon, kiu restis sub la Venecia Respubliko ĝis kiam tiu ĉi estis transdonita al Aŭstrio (1797).

Padovo eniris Italion en 1866.

## Vidindaĵoj 
* Baziliko de Sankta Antonio (Padovo)
* Botanika Ĝardeno

## Famuloj 
En Padovo naskiĝis pluraj famuloj, inter kiuj:
* Tito Livio, romia historiisto
* Marsilio de Padovo, filozofiisto (13-a jarcento)
* Bernardo da Treviso, alkemiisto (15-a jarcento)
* Michele Savonarola, kuracisto (15-a jarcento)
* Antonio Cermisone, kuracisto (15-a jarcento)
* Francesco Bonafede, botanikisto (1474-1558)
* Andrea Palladio, arkitekto (16-a jarcento)
* Ruzante, verkisto (16-a jarcento)
* Gaspara Stampa, poeziistino (16-a jarcento)
* Ottavio Mosto, skulptisto
* Ippolito Nievo, verkisto (19-a jarcento)
* János Pallavicini, aŭstrohungara diplomato
Kelkaj el tiuj famuloj ankaŭ mortis en Padovo, kelkaj ne.

Aliaj famuloj, naskiĝintaj en diversaj urboj, nur mortis en Padovo. Inter ili:
* Antonio de Padovo, la fama sankta monaĥo, naskiĝinta en Lisbono (13-a jarcento)
* Erasmo da Narni, *il Gattamelata'', militisto (15-a jarcento)
* Ferenc Forgách, hungara episkopo (16-a jarcento)
* Enrico Berlinguer, politikisto (20-a jarcento)

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Universitato de Padovo
* Padova (stacidomo)
* Tramtransporto en Padovo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* paĝaro "padova reto" ()


Kategorio:Urboj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Italio
Kategorio:Komunumoj de Veneto
Kategorio:Komunumoj de Provinco Padovo
Jacques Dutronc

**Jacques DUTRONC** naskiĝinta je la 28-a de aprilo 1943 en Parizo, estas franca kanzonisto, komponisto-verkisto-kantisto, kaj kinoaktoro.

Li estas edzo de kanzonkantistino Françoise Hardy.

Kun liaj rigidaj haroj, nigraj okulvitroj kaj nigraj vestoj, lia samtempe farsula kaj intelektula ĝenro, li elstare rimarkigis en la kampo de kanzonoj. Sed ankaŭ kiel kinoaktoro li plenumis rimarkitajn roloj en multaj filmoj.

## Filmografio 
* 1973 *O.K. Patron* de Claude Vital
* 1974 ''L'important c'est d'aimer* de Andrzej Żuławski
* 1975 *Le bon et les mechants * de Claude Lelouch
* 1976 *Violette et Francois* de Jacques Rouffio
* 1979 *Le mors aux dents* de Laurent Heinemann
* 1979 *Le retour a la bien-aimee* de Jean-François Adam
* 1979 *À nous deux* de Claude Lelouch
* 1980 *Sauve qui peut (La vie)* de Jean-Luc Godard
* 1980 *Malevil* de Christian de Chalonge
* 1981 *L'ombre rouge* de Jean-Louis Comolli
* 1983 *Tricheurs* de Barbet Schroeder
* 1988 *Mes nuits sont plus belles que vos jours* de Andrzej Żuławski
* 1991 *Van Gogh* de Maurice Pialant
* 1992 *Toutes peines confondues* de Mechel Deville
* 1998 *Place Vendôme* de Nicole Garcia

## Listo de liaj kanzonoj 
## Internaj ligiloj 
* Yvan Cassar

## Rete legebla en Esperanto 
* *La Kaktoj''

Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Francaj aktoroj
George Clooney

**George Timothy CLOONEY** (naskiĝis la 6-an de majo de 1961 en Lexington, Kentukio) estas usona kaj franca aktoro, scenaristo, produktoro kaj reĝisoro.

## Juneco 
La unuajn spertojn li jam kolektis en la *ŝobizniso* en la aĝo de 5, kiam li helpis en la kvizprogramo de sia patro Nick Clooney, loka televida famulo en Ilinojo – lia tasko estis teni tekstotabulon.

## Unuaj rolludoj 
Ĉar lia familio laboris en la filma industrio, tiel li havis jam tre frue la eblon aperi en duaklasa pilota filmo de usona TV-serio, kiu pro manko de sukceso havis nur unu epizodon. La sola iom longa rolo estis tiutempe en la situacia komedio *Roseanne*.
[eta|maldekstra|George Clooney kun [Brad Pitt kaj Matt Damon]]

## De televida al filma stelulo 
Li ekrolis meze de la 1990-aj jaroj la karisman infankuraciston ’’Doug Ross’’ en la pli posta kultserio ER - Emergency Room. La filmo surbaze de la dinamikaj efektoj kaj lia ĉarma apero iĝis la plej sukcesa televida serio.

Tiu sukcesa serio faris lin tiel populara inter la virinoj, ke oni ne povis tion malatenti kaj tio helpis lin aperi en aliaj filmoj.

Li havis/havas multajn amaferojn, sed konstantan amikinon li ne eltenis longtempe. Li estas solulo, kies plej ŝatata ulo estis la vjetnama pendventra porko "Max", kun kiu li aperas jam dum pli ol 16 jaroj (ĝis 2005). La porko mortis fine de 2006. Plej volonte li vivas en vilao ĉe Lago de Como en Italio.

Li estas konata kontraŭmilitisto, kiu kolektis monon en 2004 por kandidatiĝo de sia patro kiel usona deputito.

## Filmografio 
### Filmoj 
### TV-serioj 
### Televido 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 
*  *(recenzo pri la filmo *La bona germano*)*

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj televidaktoroj
Kategorio:Usonaj voĉaktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Kategorio:Usonaj kinproduktoroj
Kategorio:Usonaj scenaristoj
Kategorio:Verkistoj
Kategorio:Eksaj katolikoj
Nordieno

**Nordieno** (Nordien) estas zona planlingvo kreita de Aaron Chapman, kiu ankaŭ kreis Folksstem, por parolantoj de ĝermanaj lingvoj.

## Gramatiko 
### Alfabeto kaj prononco 
A, B, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, R, S, T, U, V, Z. Malsame al Esperanto:

*NG havas sonon /ŋ/;
*EE havas sonon /e/;

### Morfologio 
La difina artikolo estas de, kaj la nedefina estas en.

Substantivoj havas du kazojn: nominativon kaj genitivon. La genitivon oni faras per -(e)s. La pluralo estas farita per -ar.

Personaj pronomoj estas: eg (mi), du (ci), han (li), zi (ŝi), het (ĝi), man (oni), vi (ni), jee (vi), dee (ili).

La tempoj de verboj estas: infinitivo (-en); prezento (-e); progresa (-en); pasinto (-te). La helpverbo estas *skal* kaj oni uzas la vorteto *skul* por indiki kondiĉan modon.

## Ekstera ligilo 
https://web.archive.org/web/20091027022406/http://geocities.com/aronoc/

Kategorio:Zonaj planlingvoj
Folksstem

**Folksstem** estas zona esperantido proponita al parolantoj de ĝermanaj lingvoj de Aaron Chapman, kiu ankaŭ kreis Nordien kaj Somish. Tre eble fikcilingvo.

Ĝi uzas gramatikon de Esperanto kaj vortprovizon de ĝermanaj lingvoj:

Folksstem: Saga til ik anat i fremde sprak. 
Esperanto: Diru al mi ion en fremda lingvo. 

## Eksteraj ligiloj 
Folksstem - de Nue Germane Kunstspark  (en Esperanto)

Kategorio:Esperantidoj
Kategorio:Zonaj planlingvoj
John Garang

frame|**John Garang**
**John Garang de Mabior** (n. la 23-an de junio en 1945 en Wagkulei ĉe Bor; mortis la 30-an de julio de 2005 en suda Sudano ĉe helikoptera akcidento; arabe جون قرنق دي مبيور) estis sud-Sudana ribelogvidanto kaj politikisto. Li estris la Liberigan Armeon de la Sudana Popolo ĝis sia morto.

## Biografio 
La dinkaa Garang naskiĝis kiel filo de malarma, anglikana familio. Post la frua morto de siaj gepatroj, studis en mezlernejo en Tanzanio. Li finis siajn studojn en *Grinell College* en Iowa, Usono kun baĥalero de sciencoj. Post reveno al Tanzanio, eklaboris li en 1967 en la Universitato de Daresalamo. Li aliĝis al "University Students African Revolutionary Front", asocio de maldekstraj intelektuloj.

En 1970 li revenis al Sudano kaj aliĝis al Anyana-movado. Post fino de la ribelo en 1972, ricevis li postenon en la sudana armeo. Liaj militaraj studoj okazis en Fort Benning en Georgia, Usono. Ekde 1977 ĝis 1981 faris li en *Iowa State University* doktoriĝon pri ekonomiaj sciencoj (en agrar-ekonomio). Ekde 1982 instruis li en Ĥartumo kaj en diversaj oficiraj lernejoj.

En 1983 li ŝanĝis la sintenon kaj ekis batalon kontraŭ la registaro, por la liberigo de Sud-Sudano. Tio finiĝis en 2004 Post la interpaciĝo, li iĝis la 9-an de julio de 2005 unua vic-prezidento de Sudano.

La 1-an de aŭgusto de 2005, li mortis kun 13 kunveturantoj en helikoptera akcidento. Ili estis revenintaj el renkontiĝo kun Yoweri Museveni, reprezentantoj de Usono kaj EU en Ugando.

Li estis entombigita en maŭzoleo proksime al *All Saint’s Cathedral* en Ĝubao.

Lia posteulo iĝis Salva Kiir Mayardit.

## Vidu ankaŭ 
* Darfuro

Garang, John
Kategorio:Milito en Darfuro
Listo de interesaj aŭ nekutimaj loknomoj

La sekva listo de internaciaj geografiaj nomoj entenas interesajn aŭ nekutimajn, strangajn nomojn. La nomoj signifas nacilingve aŭ en Esperanto interesan, nekutiman aŭ strangan esprimon, vorton kiel ekz.

* ion rilatan al sekso, insultado en alia aŭ propra lingvo. Ekzemple Bugyi, hungara vilaĝo, kio signifas hungare (virinan) kalsoneton; Fucking angle signifas fikadon.
* Nomoj kun nekutimaj literumadoj aŭ literkombinadoj. Ekz. Å aŭ Woolloomooloo.
** plej longaj aŭ mallongaj loknomoj

La plej longaj loknomoj laŭ landoj:
* Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu, Nov-Zelando : maoria nomo de monteto
* Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch Britio
* Chargoggagoggmanchauggagoggchaubunagungamaugg, Usono; neoficiala nomo de Baker-lago

## 0–9 
* 1770 (Kvinslando), Aŭstralio

## A 
[eta|250px|La vilaĝo [Å (Norvegio)|Å en Norvegio]]
* Å en norvegio & Svedio

## B 
* Bovino, Italio

Dosiero:Hell norway sign.jpg|
Dosiero:Fucking, Austria, street sign.jpg|
Dosiero:Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch railway station (7780981364).jpg|

Kategorio:Geografio
Kategorio:Listoj
Ĝubao

eta|maldekstra|250ra|Tipa afrika domo en Ĝubao
eta|maldekstra|250ra|Bovgrego surstrate en Ĝubao
eta|maldekstra|250ra|Elaviadila vido al Ĝubao
**Ĝubao** (, ) estas ĉefurbo de Sud-Sudano kiel metropolo en regiono Centra Ekvatorio.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Loĝantaro 
Loĝantara evoluo:

Loĝantaro:
la popolo barioj estas la plej forta grupo de Ĝubao, ĉirkaŭ duono de la urbo estas katolika.

## Historio 
La 12-an kaj 13-an de junio 1947 en la urbo okazis Konferenco de la Sudana Administrado, kiu historiiĝis kiel Ĝubao-konferenco. En tiu konferenco la britoj kaj la reprezentantoj de Nord-Sudano decidis pri reunuiĝo de la lando, sen partopreno de la sud-sudanaj reprezentantoj.

La 8-an kaj 9-an de julio 1965 okazis en Ĝubao la t.n. Ĝubao-masakro. Oni tiam murdis 1400 homojn, inter ili reprezentantojn de la sud-sudana elito.

La 2-an de februaro 1977, ribelis la registaraj trupoj en Ĝubao.

Ĝis 2004 okazis tie bataloj, sed post la armistico, la regiono estis transdonita al la Liberiga Armeo de la Sudana Popolo (SPLA). Post morto de John Garang, gvidanto de SPLA, la loĝantoj de la urbo murdis 13 arabojn en la urbo kaj multajn forpelis.

Ĝubao estas ĉefurbo de 2011.

## Infrastrukturo 
* flughaveno
* river-haveno ĉe la Nilo

## Instruado 
* Universitato de Ĝubao, ligita al Universitato de Ĥartumo.

## Vidindaĵoj 
* katedralo omaĝe al Ĉiuj Sanktuloj

## Famuloj 
Tie estas entombigita John Garang.

## Referencoj 
Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Urboj de Sud-Sudano
Kategorio:Metropoloj
Astolphe de Custine

eta|dekstra|180px|Astolphe de CUSTINE
**Astolphe-Louis-Léonor, markizo de Custine** (naskiĝis la 18-an de marto 1790 en Niderviller, Moselle, mortis en septembro 1857 en Parizo) estis franca vojaĝverkisto de la 19-a jarcento.

Astolphe estis nepo de en 1793 ekzekutita generalo Adam-Philippe de Custine. Li travojaĝis inter 1811–22 Brition, Skotlandon, Svislandon kaj Kalabrion, veturis en 1835 al Hispanio, pli poste al Rusio.

Liaj abundaj veturoj donis la materialon por interesaj verkaĵoj, specife al la verko *La Russie* (Parizo 1843, 4 volumoj). Krom tio skribis li novelojn kaj romanojn kaj tragedion en versoj: *Béatrix Cenci* (1833). Liaj ''Lettres à Varnhagen d'Ense et Rahel Varnhagen d'Ense* aperis en 1870, en Parizo.

## Verkaĵoj 
* *La russie en 1839*. 4 volumoj. – Parizo : Amyot, 1843
* *Beatrice Cenzi* : tragédie en cinq actes et en vers. – Parizo : Fourier, 1853
* *Lettres à Varnhagen*. – Parizo : Fourier, 1870
* *Russische Schatten* : profetaj leteroj. – Nördlingen : Greno, 1985. – ISBN 3-921568-43-9

## Literaturo 
* Albert Marie Pierre de Luppé: *Astolphe de Custine*. – Monaco : Éditions du Rocher, 1957
* Julien Frédéric Tarn: *Le marquis de Custine, ou, Les malheurs de l'exactitude*. – Paris : Fayard, 1985
* Francine-Dominique Liechtenhan: *Astolphe de Custine* : voyageur et philosophe. – Paris : Champion, 1990. – ISBN 2-05-101094-3
* Anka Muhlstein: *Astolphe de Custine 1790–1857'' : le dernier marquis. - Paris : Grasset, 1996. - ISBN 2-246-49211-4

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.19e.org/personnages/france/C/custine.htm 

Kategorio:Francaj verkistoj de la 19-a jarcento
Kategorio:Francaj poetoj
Kategorio:Verkistoj pri Rusio
Kategorio:Vojaĝantoj al Rusio
Kategorio:Francaj markizoj
Kategorio:Rusofobio
Kategorio:Homoj de Moselle
Kategorio:Francaj esploristoj
Kategorio:Francaj monarkiistoj
Kategorio:Mortintoj en Parizo
Catherine Zeta-Jones

**Catherine ZETA-JONES**  (naskiĝinta  en Swansea, Kimrio) estas brita aktorino.

Ŝi edziniĝis en 2000 al Michael Douglas [majkl doglas] kaj naskis du infanojn  (Dylan Michael Douglas, 2000 kaj Carys Zeta Douglas, 2003).

Por la rolo en la filma muzikalo "Ĉikago" ŝi ricevas en 2003 la Oskar-premion kiel la plej bona flankrolulo.

En aprilo 2011[ ŝi anoncis ke ŝi suferas pri dupolusa obstrukco.

eta|La distrikto Mumbles kie Catherine elkreskis
[eta|Dum filmfestivalo en [Cannes en 1999]]

## Filmaro 
### Televido 
### Teatro 
## Fotaro 

Dosiero:Catherine_Zeta-Jones.jpg|eta|Catherine en 2006
Dosiero:Catherine Zeta-Jones Feb05.jpg|eta|Catherine en 2008
Dosiero:Catherine winning.jpg|eta|Catherine en 2010
Dosiero:Zeta-Jones close-up.jpg|eta|Catherine en 2010
Dosiero:Catherine Zeta-Jones in 2010.jpg|eta|Catherine Zeta-Jones (2010)
Dosiero:Catherine Zeta-Jones Michael Douglas 2012 Shankbone.jpg|eta|Catherine kun edzo Michael en 2012

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Kimraj aktoroj
Kategorio:Kimraj televidaktoroj
Kategorio:Kimraj voĉaktoroj
Kategorio:Britaj dancistoj
Kategorio:Kimraj kantistoj
Kategorio:Britaj romkatolikoj‎
Kategorio:Akademia Premio por plej bona subtena aktoro
Kategorio:BAFTA-premiitoj‎
Tienreena skribo

eta|300ra|Angla teksto kun tienreena skribmetodo.

framed|maldekstra|Greka teksto en tienreena skribo.

[eta|300ra|dekstre| [:en:Gortyn code|Leĝo de Gortis: en la unua linio de maldekstre dekstren, dua linio male ktp.]]

**Tienreena skribo** aŭ **plugoskribado** estas skribmetodo, kiu havas alternantan skribdirekton (de dekstro meldekstren kaj male, simile al plugado de kampo). Oni ankaŭ diras bustrofedono-n, el la greka vorto βουστροφηδόν, *bustrofedon*, kiu tradukiĝas al "bovo-turniĝante", tamen ĝi estas nefundamenta kaj malpli neŭtrala vorto.

Ĝi montriĝas sur grekaj epigrafoj el la 6-a jarcento a.&nbsp;K. Ankaŭ estas konataj etruskaj kaj latinaj epigrafoj en plugoskribado. En la arĥeologia muzeo de Korfuo troviĝas tombosteleo kun vertikala tien-reena skribo, la t.n. *Arniadas*-tombostelo.

Antaŭe la kutima skribdirekto estis de dekstro al maldekstro, post 500 a.&nbsp;K. de maldekstro al dekstro. Tiutempe ne nur la skribdirekto estis fleksebla, sed ankaŭ la unuopaj literoj povis ŝanĝiĝi.

Ebla avantaĝo estis tiutempe, ke la legado de larĝaj inskriboj (ekzemple sur muro) ne estis interrompita. En la 19-a jarcento tion eluzis William Moon ĉe la evoluo de sia Moon-alfabeto, por ŝpari al blinduloj la delevon de la fingroj de sur la skribo.

Tiu skribmetodo ankaŭ estis trovita ĉe la Paskinsulo, kun ĉiu dua linio skribita en 180-grada inversio anstataŭ spegula skribo. La Rongo-Rongo lingvo, en kiu ili estis skribitaj, ĝis nuntempe neniam estas deĉifrita.

Kategorio:Skribo
Skandalo de mensalão

La Brazila **skandalo de mensalão** (monatpago) sciinta en Brazilo kiel la "escândalo do mensalão", superregita la politikon de Brazilo en la somero de 2005 kaj minacas al faligo de la registaro de Luiz Inácio Lula da Silva. Ĝi komenciĝis en sia aktuala formo kiam en la 6-a de junio la Brazila Deputito Roberto Jefferson diris al la Brazila gazeto *Folha de São Paulo* ke la reganta Laborista Partio (PT) pagis al kelkaj deputitoj de la Kongreso vice tridek mil Brazilaj Realoj (iomete US$12000) ĉiumonate por voĉdoni favore al estraro.

Laŭdiro de Roberto Jefferson, la Ĉefo de Civila Domo (speco de ĉefministro nomita de brazila prezidento) José Dirceu diris al li ke "estas pli malmultekosta salarii pagsoldatojn ol negocii ideologiajn sintenojn". Post la denunco de Roberto Jefferson, José Dirceu eks-ministrigis.

Jefferson, Dirceu kaj aliaj 12 deputitoj estis forpelitaj de parlamento pro la skandalo.

Dosiero:Horta e Lula67198.jpeg|

Kategorio:Politiko de Brazilo
Mensalao
Kategorio:Politiko en 2005
Orĥona runoskribo

[maldekstra|eta|220px|Orĥona runoskribo en monolito, [Kyzyl.]]

**Orĥona runoskribo** (ankaŭ *gokturka skribo*) estas la unua skribmetodo de la turkidaj lingvoj. La nomo venas el la ĉefa trovloko de la ĉifrosteleoj ĉe Orĥon kaj la formala simileco al la germanaj runoj, kiuj cetere ne havas ian ajn parencecon. Ĝi estis elpensita far gokturkoj por skribado de la ujgura lingvo. Oni malkovris la skribojn fine de la 19-a jarcento.

## Enskriboj 
La plej gravaj enskriboj estiĝis en la epoko de la dua Kaganato (682–745), precipe en la 20-aj kaj 30-aj jaroj de la 8-a jarcento kaj dum la ujgura kaganato (745–840). En la 9-a jarcento, la orĥon-runoj estis anstataŭitaj per ujgura skribo venanta el la aramea skribo.

La orĥona runaskribo verŝajne influis la evoluon, estiĝon de la hungara runoskribo.

## Tabelo de literoj 
## Legado 
15px15px15px15px — skribaĵo
* **T²NGR²I** — transliterumo
* **/teŋri/** — transskribo
* **teñri** — moderna turkida skribo
* **Dio** — signifo

## Bibliografio 
* Wolfgang-Ekkehard Scharlipp: *Die frühen Türken in Zentralasien*. Darmstadt 1992. ISBN 3-534-11689-5

## Eksteraj ligiloj 
* Kompleta teksto de la Orĥona runoskribo 
* orĥon-runoj (angle)
* malnovturkaj tekstoj en runoskribo

Kategorio:Runoj
Kompoŝtado

**Kompoŝtado** aŭ **humigado** (kreado de humo) estas metodo, per kiu oni pretigas el verdaj ĝardenaj, agrikulturaj aŭ kuirejaj defalaĵoj kompoŝton per helpo de mikroorganismoj, vermoj (lumbrikoj) kaj insektoj. La kompoŝto estas jam elstara biologia sterko kies plej granda parto estas humo, sed ĝi estas riĉa ankaŭ je nutraj elementoj.

La kompoŝtado estas aerobia (peroksigena) procezo en la naturo. Okaze de oksigena manko sekvas putrado.

Alia uzebleco de la plantaj materialoj (ne ĉiuj) estas la laktoacida fermentado, kiu donas la t.n. silaĵon (furaĝon por brutoj).

## Kontrolita kompoŝtado 
 Por bona kompoŝtado necesas daŭra aerumado de la kompoŝtataj materialoj por eviti la putradon. Same gravas la regula akvumado - se necese - por teni la optimuman humidecon (la kompoŝto neniam povas elsekiĝi). Se la jara precipitaĵo superas 850 mm, oni devas kovri la kompoŝtadejon por eviti troan alfluon de akvo, kio kaŭzus putriĝon. En regionoj kun varmega temperaturo, oni devas starigi la kompoŝtadejon en ombro.

La izolado de la materialoj servas por altigi la internan temperaturon kaj tiel rapidigi la kompoŝtan procezon.

Ankaŭ tre gravas la miksado de kompoŝtaj materialoj: La proporcio de nitrogeno kaj karbono en la fina materialo devas esti ekvilibra. Ĝenerale konvenas la miksado de verdaj (ofte dispecigitaj per tranĉa maŝino) kaj sekaj plantaj materialoj (ekz. fojno, pajlo), kaj ankaŭ forte disigitaj bestaj sterkaĵoj. Kafosedimentaĵo allogas vermojn kaj havas tre pozitivan efikon sur la kompoŝtado. La kuiritaj restaĵoj de manĝaĵoj povas allogi ratojn, hundojn aŭ lavursojn. La kompoŝto servas por la mikroorganismoj, fungoj kaj vermoj kiel ilia energiofonto.

La kompoŝtadejo devas havi rektan kontakton kun la grundo, por ke vermoj kaj mikroorganismoj povu moviĝi.

La folioj de fagoj, kverkoj, kaŝtanoj aŭ juglandujoj malrapide diseriĝas. La folioj de kverkoj, fraksenoj kaj poploj entenas tanan acidon; pro tio oni devas aldoni kalkon al la kompoŝto. (Oni ofte aldonas ankaŭ grundon aŭ mineralojn por plibonigi la kvaliton kaj plirapidigi la procezon).

## Aldona valoro
Forporto de organikaj forĵetaĵoj al kompoŝtejo anstataŭ al normala rubo-forporta sistemo havigas diversajn avantaĝojn. Unue la volumeno de la ĉiutagaj rubaĵoj malpliiĝas, kun sekva ŝparo por la ĝenerala rubokolektado. En la separprocezo ankaŭ la volumeno de organika restaĵaro malpliiĝas, kio helpas al la nepra transporto de tio al kompoŝtejo, transporto kiu estos facila se temas pri apuda ĝardeno, kampardomo, ktp. En urboj tio iĝas iom pli laboriga kaj en varmaj klimatoj necesas ne konservi hejme la organikajn forĵetaĵojn.

## Vidu ankaŭ 
* Kompoŝto
* Kompoŝtiga necesejo
* Ĉernozjomo
* Leŭso
* Nitrogena fiksado
* Silaĵo
* Biorubo

Kategorio:Ekologia agrikulturo
Kategorio:Ruboj
Departemento Viĉado

**Departemento Viĉado** () estas laŭ areo relative granda departemento de Kolombio, en la oriento de la lando. La departemento ekestis je la 1-a de januaro 1991. Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

* Ĉefurbo: Puerto Carreño ().
* Pliaj urboj: *Cumaribo* (), *La Primavera* ().
(nombroj de loĝantoj laŭ la stato de 2005)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Departementoj de Kolombio
Arba kuracado

## Abio 
eta|dekstra|100ra|abio
Abio estis ĉiam simbolo de forto. Jam de mezepoko oni produktis el iliaj pinglofoliaro kaj rezino diversajn mediojn kun kontraŭinflama kaj antireŭmatisma efikoj.

Pro remaĉado de abia rezino plifortiĝas gingivo. Sidiga kaj varma banado en dekokto el abiaj branĉetoj subtenas kuracadon de inflamo de urinveziko.

## Betulo 
eta|dekstra|100ra|betulo
**Betulo** ebligas evoluigi intuicion, oni fariĝas sub ties influo pli perceptema. Precipe printempe, en la folioj kaj ankaŭ en la trunko de betulo estas granda kvanto de kuracigaj substancoj.

Betula suko plibonigas funkciadon de renoj, de urinveziko kaj tre bone ĝi agadas je haŭto.

## Fago 
eta|dekstra|100ra|fago
**Fago** plibonigas koncentradon kaj kuraĝigas vivvitalecon.

Fago agadas favore dum kapdoloroj. Dum migrenoj oni rekomendas kompresojn sur kapo el faga foliaro, sur kiun ni almetos malvarmigan malsekan viŝtukon.

## Griotarbo 
eta|dekstra|100ra|griotoj
**Griotarbo** agadas al erotika tereno de homo, ĝi kuraĝigas sopiron je amo. Laŭ malnovaj mitoj en griotarboj loĝis driadoj. Printempe tiuj ĉi arboj fariĝis loko de iliaj amludoj.

Teo el sekigitaj fruktoj de griotoj helpas kontraŭ tuso, suko el freŝaj fruktoj plialtigas sangpremon.

## Kaŝtanarbo 
eta|dekstra|100ra|kaŝtanarbo
El ŝelo de junaj branĉetoj oni akiras preparaĵon, kiu plibonigas sangcirkuladon kuraĝigante metabolon. Arboŝelo estas uzata dum produktado de medikamentoj, uzataj ĉe malsaniĝo de vejnoj. Teo el kaŝtano (floro) deakvigas kaj fortigas ĉelaron.

## Kverko 
eta|dekstra|85ra|kverko
**Kverko** subtenas ĝustan sangocirkuladon kaj limfon. Dekokto el kverkoŝelo kuracas per eminenta maniero haŭtmalsanojn, ekzemojn kaj ŝvelaĵojn.

## Pino 
Magneta kampo de pino en agdistanco ĝis 5 metroj de la trunko de arbo trankviligas streson, koleron.

Pina rezino kaj dekoktoj en koniferfoliaro plialtigas sangcirkuladon, trankviligas nervojn kaj mildigas tuson.

Pina oleo estas ideala por haŭto kaj se la oleo estas solvita en varma akvo, ĝi estas uzata dum inhaladoj.

## Saliko 
eta|dekstra|100ra|saliko
Ĝi povas plifortigi ankaŭ deprimecon.

Saliko plifortigas animan evoluon de infanoj kaj ĝi trankviligas sovaĝajn bestojn. Teo el salika ŝelo malaltigas febron kaj ĝi mildigas doloron.

## Sambuko 
eta|maldekstra|90ra|sambuko - floroj
eta|dekstra|100ra|sambuko - fruktoj
Teo el floroj de sambuko havas forte ŝvitigajn efikojn kaj ĝi do sukcese helpas dum diversaj malvarmumoj kaj gripoj. Ĝi ankaŭ agadas kontraŭ retenado de akvo el homa korpo.

Energetika kampo de sambuko agadas urinige kaj tute ĝi deakvigas. Vundoj, ekzemoj kaj ulceroj resaniĝos pli rapide, se ni ofte restados en proksimeco de tiu ĉi arbusto.

## Tilio 
eta|dekstra|100ra|tilio
Teo el tilia floro mildigas tuson kaj ĉiujn spirvojojn.

## Vidu ankaŭ 
* Kuracplanto

Kategorio:Arboj
Kategorio:Alternativa medicino
Eŭransio

**Eŭransio** (Euransi) estas planlingvo proponita de ĉeĥo Libor Sztemon por esti la "plej facila" internacia lingvo. La aŭtoro ankaŭ proponis, antaŭ Euransi, Arsezi, Slavarsi, Slavrevi, Ersezî, Sansari, Manadei, Vâradei, Darseni, Yordeni, Moravei & Lingva Xronari.

## Gramatiko
### Alfabeto kaj prononco
Euransi povas esti skribata en multaj alfabetoj. En la latina versio, ĝi estas:

A, Â, B, C, D, E, Ë, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, Š, T, U, Ü, V, W, X, Y, Z.

Malsame al Esperanto: 

Â estas longa /a:/;
C havas sonon /ĉ/;
Ë estas centra, kiel la franca œ;
H estas inter /h/ kaj /ĥ/;
J havas sonon /ĝ/;
Q estas aproksimanta konsonanto simila al hispana g antaŭ u;
Š estas /ŝ/;
Ü estas "ronda i" kiel la franca u, aŭ la germana ü;
W havas sonon /ŭ/;
X havas sonon /ĥ/;
Y havas sonon /j/;

## Specimenoj
Patro Nia:
:Ãm fãdari e ney, 
:Te centure pã asmã ãst, 
:ha nãma e Tey avirzine bud. 
:Šãhëšyan e tey parziye bud. 
:Arazute e Tey šaviye bud, 
:orpa dã asmã boyle pã dahya vu. 
:Ru artonayan e sarvaruzine girevüyat be ney vehruz. 
:O marzevüyat be ney. 
:Re karzin e ney, orpa marzad be kazãnam e ney vu. 
:O noram lidrevüyat nu ney in agvana, 
:men rãzadevüyat ru ney av zeyãn.

## Eksteraj ligiloj 
http://www.sweb.cz/ls78/talvezi.htm 

Kategorio:Planlingvoj
Tut-Amerika Ŝoseo

250ra|eta|dekstra|Tut-Amerika ŝoseo
250ra|eta|dekstra|Prudhoe Bay - Ushuaia: Tut-Amerika ŝoseo
La **Tut-Amerika Ŝoseo** estas aŭtovojo iranta sud-norde tra tuta Ameriko, liganta Ĉilion al Alasko.

Ĝi trairas du lingvo-regionojn, kiuj elektis por ĝi apartajn nomojn:
* **Pan-American Highway** (angle) norde tra okcidenta Kanado kaj Usono;
* **Carretera Panamericana** (hispane), sude tra Meksiko, Kolombio, Peruo, Bolivio, Argentino kaj Urugvajo, kie la ŝoseo disbranĉiĝas.

En kelkaj sud-amerikaj regionoj la pasado de la ŝoseo estas danĝera aŭ nur laŭ-sezone konsilinda.

Oficiale la ŝoseo trapasas jenajn landojn kaj provincojn:

* Usono
** Alaska
* Kanado
** Yukon
** Brita Kolumbio
* Usono
** Vaŝingtonio
** Oregono
** Kalifornio
** Arizono
* Meksiko
** Sonora
** Sinaloa
** Durango
** Coahuila
** Nuevo León
** Tamaulipas
** San Luis Potosí
** Aguascalientes
** Hidalgo
** Meksiko
** Meksikurbo
** Morelos
** Puebla
** Oaxaca
** Chiapas
* Gvatemalo
* Honduro
* Nikaragvo
* Kostariko
* Panamo
** Darienio (en hispana *Región del Darién* aŭ *Tapón del Darién*) estas granda areo de marĉoj kaj ĝangaloj kiu separas la teritoriojn de la provinco de Panamo Darieno en Centrameriko el Kolombio en Sudameriko. Ĝi estas ĉirkaŭ 160 km longa kaj ĉirkaŭ 50 km larĝa. Ŝosekonstruo tra tiu areo estas multekosta, kaj la media danĝero grava. Politika akcepto favora al la ŝosekonstruo ne ankoraŭ aperis. Sekve ne estas ŝosekonekto tra Darienio liganta Nordan kaj Centran Amerikon kun Sudameriko kaj ĝi estas la mankanta ligo de la Tut-Amerika Ŝoseo. Studo fare de Bio-Pacifico sugestis kiel alternativo al konstruo de ŝoseo tra Darienio por kompleti la konekton de la Tut-Amerika Ŝoseo, ke la parto en Panamo de la Ŝoseo estu etendita al la marbordo de Karibo kaj finu ĉe la Golfo Urabao, kaj poste estu konektita per pramo al jam ekzistantaj ŝoseoj de Kolombio.
* Kolombio
* Ekvadoro
* Peruo
* Ĉilio
** Chiloe
** Quellon
*** Punta Arenas - tra Argentino
* Argentino
** Nacia Ŝoseo 7 (Argentino)

Kategorio:Ameriko
Kategorio:Nordameriko
Kategorio:Sudameriko
Kategorio:Centrameriko
Kategorio:Latinameriko
Leticia

***Leticia*** estas urbo, rivera haveno, universitata urbo, ĉefurbo de la departemento Amazono en Kolombio. La urbego apartenas ankaŭ al urbaro.

eta|Mapo pri Kolombio, kie estas trovebla Leticia la plej sude
## Bazaj informoj 
* Loĝantaro:  en 2013
* Supermara alteco: 
* Areo: 
* Telefonkodo: 57 + 8
* *Humideco:* 43% 
* Horzono: UTC – 5
* 

## Geografio 
Leticia estas la plej suda urbo de Kolombio situanta laŭ maldekstra bordo de Amazono (rivero). Sur la sama flanko, sed jam en Brazilo etendiĝas Tabatinga (Amazonio) (same havenurbo). Tiu parto estas Trilanda punkto de Kolombio, Brazilo kaj Peruo. Leticia kaj Tabatinga nun preskaŭ kreskas kune kaj oni povas viziti la alian urbon sen iu ajn kontrolo. Bogoto troviĝas aere preskaŭ 500 km, sed voje jam 730 km.

## Historio 
eta|maldekstre|Riverbordo de Leticia
Leticia estis fondita en la 25-a de aprilo de 1867 fare de Benigno Bustamante - tiam sub nomo Sankta Antonio - kiel perua haveno. La loknomo estis ŝanĝita al Leticia jam en la sama jaro. La haveno prosperis pro kolektado kaj liverado de kaŭĉuko. En la jaroj 1932 kaj 1933 milito okazis inter Kolombio kaj Peruo por Leticia. En la sekva jaro oni decidis pri tio, ke la urbo apartenu al Kolombio.

## Ekonomio 
eta|Urbomezo de Leticia
eta|Katedralo de Leticia
eta|Parko en Leticia 
En Leticia oni okupiĝas pri fiŝkaptadoj, lignaĵoj kaj turismo, krome la kamparanoj kultivas rizojn, bananojn, maizojn.

## Klimato 
Leticia situus en tropika klimato. Inter la monatoj ne estas granda diferenco en la vetero. La averaĝa temperaturo estas 27 °C. Jare pluvas po 3315 mm.

## Trafiko 
Leticia ne estas atingebla tra la kolombia vojreto el Bogoto, ja trans la pluvarbaro mankas ŝoseo. En la urbo internacia flughaveno funkcias.
Gravas ankaŭ la haveno.

## Vidindaĵoj 
* katedralo

## Ĝemelurboj 
*  Tabatinga (Amazonio), Brazilo
*  Manaŭo, Brazilo
*  Caballococha, Peruo
*  Iquitos, Peruo
*  Pucallpa, Peruo
*  Chiclayo, Peruo
*  Tarapoto, Peruo
*  Nueva Loja, Ekvadoro
*  Nuevo Rocafuerte, Ekvadoro
*  Puerto Francisco de Orellana, Ekvadoro
*  Florencia, Kolombio

## Fontoj 
* http://www.leticia-amazonas.gov.co/index.shtml  
 
Kategorio:Urboj de Kolombio
Kategorio:Havenurboj
Kategorio:Setlejoj sur trilanda punkto
Gary L. Stewart

**Gary L. STEWART** estis Imperatoro de la Rozkruca Ordeno, AMORC de 1987 ĝis 1990. En 1990 la estraro de AMORC eloficigis lin pro (laŭdira) miskonduto kaj/aŭ neleĝaj agoj. En 1996 Stewart fondis propran rozkrucan organizon, la Kunfrataron de la Rozkruco.

## Aliaj Imperatoroj de AMORC 
* Harvey Spencer Lewis
* Ralph Maxwell Lewis
* Christian Bernard
## Vidu ankaŭ 
* Rozkrucismo
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.crcsite.org/interview.htm  
* http://drakhan.com/amorc_1990.html 

Stewart, Gary L.
Steward Gary L.
Kunfrataro de la Rozkruco

La **Kunfrataro de la Rozkruco (CR+C)** estas Rozkruca organizo fondita de eks-Imperatoro de AMORC Gary L. Stewart. 

Ĝi uzas la malnovajn versiojn de la rozkrucaj monografioj, dum la monografioj uzataj nun de AMORC estis reviziitaj kaj modernigitaj en la 1990-oj.

Kategorio:Ordenoj
Loĝio

#**Loĝio** estas malgranda fako kun flankaj septoj kaj kelkaj seĝoj por spektantoj.
#**Loĝio** estas galerio, larĝe malfermita sur la ekstero kaj flanke subportata de muroj, kolonoj aŭ konzolaj subportiloj, ordinare ĉe supera etaĝo de domo aŭ palaco.
#**Loĝio** estas ejo kie kunvenas framasona aŭ rozkruca grupo, kaj tiu ĉi grupo mem.

Laŭ la Universala Terminologio de la Arkitekturo de Francisko Azorín **Loĝio** estas *Galerio aŭ galeriparto larĝe malfermita, kontraŭ placo, scenejo.* Li indikas etimologion el la greka *logeion* (tribunejo, surscena pupitro) kaj de tie la latina *logeum*.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* *Loggia*, itala arkitektura vorto pri la dua signifo de "loĝio"

Kategorio:Arkitekturaj eroj
Kategorio:Romanika arkitekturo
Pronaoso

[eta|220ra|La fasado kaj pronaoso de la Hefisteion en [Ateno.]]
En arkitekturo la **pronaoso** (antikva greka ὁ πρόναος ho prónaos «antaŭ la naoso»). La termino derivas de la latina pronàon, siavice derivita de la greka Πρòναος, kies laŭvorta signifo estas "metita antaŭ (pro) la templo (naós)". Tio estas, estas la arkitektura spaco situa antaŭ la naoso aŭ la *cella* de la templo, tipa elemento de la grekaj kaj romiaj temploj. Ĝi formas la vestiblon aŭ enirejon de tiu. Ĝi havas plej ofte la saman larĝon kiel la naoso kaj plilongiĝas laŭ la sama akso.

Laŭ Francisko Azorín **pronaoso** estas *Antaŭnavo, vestiblo, de la grekaj k. aliaj antikvaj temploj.* Li indikas etimologion el la greka *pronaos*, el *pro + naos* (antaŭa navo) kaj de tie la latina *pronaos*.

## Vidu ankaŭ 
* Naoso
* Opistodomo
* Pronaoso (rozkrucanoj)

## Notoj 
Kategorio:Arkitekturo de Antikva Grekio
Bezenye

**Bezenye** (elp. *bezenje*) estas vilaĝo kaj municipo en Hungario en regiono Okcidenta Transdanubio en departemento Győr-Moson-Sopron, en Distrikto Mosonmagyaróvár. La kroata vilaĝonomo estas **Bizonja**, la germana **Palesdorf**.

## Bazaj informoj 
* Telefonkodo: 96
* Poŝtkodo: 9223
* Areo: 30 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1600.

## Geografio 
Bezenye situas laŭfervoje kaj laŭĉefvoje inter Mosonmagyaróvár kaj Rajka (limpasejo).

Ĝi famas, ke oni volas tie konstrui grandegan komplekson por kasinoj, hazardludoj. Ĝi situas ĉe la triopa limo de Aŭstrio-Slovakio-Hungario, kiu donas avantaĝon por la kasinoj.

En la vilaĝo loĝas kroatoj (80%) kaj hungaroj. La vilaĝo estas loĝata jam ekde la romia epoko. Post la landokupo de la hungaroj en 895, setlis tie peĉenegoj, kiuj poste hungariĝis. La kroatoj alvenis la vilaĝon, rifuĝinte de antaŭ la turkoj. Poste alvenis germanoj.

## Vidindaĵoj 
* baroka preĝejo, la turo estas 35 m-ojn alta

## Famuloj 
En Bezenye naskiĝis kroata franciskana monaĥo Callistus Ambrus.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Győr-Moson-Sopron
Pendventra porko

eta|pendventra porko
**Vjetnama pend-ventra porko** apartenas al domporka raso, kiu estis elbredita en  Sud-Orienta Azio el eŭrazia apro.

Ĝi estas plej ofte griznigra besto kun dika kaj falteta haŭto. La kapo estas relative mallonga kaj portas malgrandajn starantajn orelojn. Kompare al korpoalto, (ŝultroalto virporko: 50&nbsp;cm; porkino: 40&nbsp;cm, pezo virporko: 60–70&nbsp;kg, porkino: 50–60&nbsp;kg) la bestoj estas relative longaj. La nomo de la porko venas el la fakto, ke la ventro de la besto preskaŭ frotas la grundon.

En Eŭropo, la raso aperis kun la malfermo de la bestoĝardeno de Budapeŝto en 1866.

Pro la sociala emo de la besto kaj ties relative malgranda korpomaso, la besto iĝis en la 2000-aj jaroj ŝatata dorlotbesto (ekz. ĉe George Clooney, kies porko mortis en 2006).

## Eksteraj ligiloj 
*fotogalerio

Kategorio:Suedoj
Kategorio:Faŭno de Vjetnamio
Amenhotep

**Amenhotep** **(konata laŭ la greka etimologio ankaŭ kiel Amenophe, Amenemophe, Amenemophis, Amenophis**), estas la nomo de kelkaj egiptaj faraonoj de la 18-a dinastio.

* Amenhotep la 1-a
* Amenhotep la 2-a
* Amenhotep la 3-a
* Amenhotep la 4-a (Aĥnaton)
* Amenophis (rokgrupo) germana rokgrupo (bando) en la 1980-aj jaroj.

Laŭ etimologio, la nomo Amenhotep estas tradukebla kiel "Amono estas petata".

Kategorio:Faraonoj
Kategorio:Listoj de regantoj laŭ nomo
Mistikismo

**Mistikismo** (el la greka μυστικός / mustikos, t.e. inicio) estas religia aŭ filozofia doktrino kaj metodo kontraŭa al raciismo kaj ekkonanta per sento kaj imago - pli ol per intelekto - la veron. Ĝi kaŭzas en homo animtrankvilon, sed ankaŭ fervoron, ekstazon. Ĝi estiĝas spontane aŭ estas kulturata per meditado aŭ asketismo.

## Historio 
Mistikismo estas la religia-filozofia variaĵo de idealismo, kiu ofte akceptas la ekziston de supernaturaj estaĵoj (dioj, anĝeloj, spiritoj ktp.) kaj kiu peras kontakton kun tiuj estaĵoj. Ĝi troviĝas en ĉiu religio: taoismo, kabalo, gnozismo, sufiismo, pietismo... Pluraj idealismaj filozofioj entenas el ĝi elementojn ekzemple la nombromistiko de pitagorismo, instruoj de Platono, Plotino. Ankaŭ la Rozkruca Ordeno emfazas mistikecon.

Kelkaj gravaj mistikuloj el la eŭropa mezepoko: Guillaume de Saint-Thierry, majstro Eckhart, Jakob Böhme.
La 18a-19a-jarcenta idealisma germana filozofio enhavis mistikajn elementojn: spiritismo, teozofio.

## Proprecoj de la religia mistikismo 
* *Proksime al dio*.
* *Vojo al Dio* (meditado, asketismo, kontemplado k.a.).
* *Nekonformeco*.
* *Individualismo*. Propraj spertoj

## Vidu ankaŭ 
* Esoterismo
* Jogo
* Sufiismo
* Baŭloj
Fluoksetino

dekstra|200px|Struktura formulo de fluoksetino

**Fluoksetino** estas kontraŭdepresia medicinaĵo (kontraŭdeprimilo) de la klaso de selektivaj malhelpaĵoj de realpreno de serotonino (SMRS). Fluoksetino havas humorplibonigan efikon kaj estas uzata ĉe depresivaj malsanoj, mensaj embarasoj kaj bulimio.

## Farmakologio 
### Efika mekanismo 
Krom la ĉefa efiko – tio estas la malhelpado de realpreno de serotonino el la sinapsa fendo -, fluoksetino havas direktan efikon je serotonin-5-HT2C-receptoroj de la centra nerva sistemo. En granda dozo, la fluoksetino malakcelas, baras ankaŭ la noradrenalino.

eta|dekstra|180px|iuj kapsuloj de fluoksetino
Fluoksetino havas relative longan duoniĝan tempon de ĉirkaŭ 4-6 tagoj kaj ties aktiva metabolito (norfluoksetino) ĉirkaŭ 4-16 tagojn.

Fluoksetino estas aĉetebla en preparaĵoj kiel *Fluctin*® (Germanio) kaj *Prozac*® (Usono). Ĝi estas larĝe disvastiĝanta en Usono kaj en Britio, kie onidire eĉ 10 % de la loĝantaro uzas tion. En Usono la loĝantaro elpagas pli ol 1,3 miliardojn da dolaroj por Prozac, kiu estas la dua plej ofte surskribita medicinaĵo.

Oni uzas ĝin eĉ ĉe bestokuracado.

En 2005 britaj medioprotektaj organizoj atentigis, ke kreskas la fluoksetino-enhavo en la naturaj akvoj, kio danĝerigas la akvajn organismojn. La fiŝoj havas same serotoninan sistemon, kiu havas gravan rolon ekz. ĉe demeto de frajoj.

## Vidu ankaŭ 
* John Virapen

## Eksteraj ligiloj 
* raporto de la brita amaskomunikila korporacio BBC pri Fluoksetino en trinka akvo
* varba retejo de la firmao *Eli Lilly*
* informoj en la retejo  *Projekto por Malferma Katalogo* (DMOZ)

Kategorio:Medikamentoj
Elizabeth Wurtzel

**Elizabeth Lee Wurtzel** (naskiĝis la 31-an de julio 1967 en Novjorko, New York, Usono, mortis la 7-a de januaro 2020) estis usona verkistino. Ŝi plenkreskis kiel ortodoksa judo, ŝi vizitis la jud-ortodoksan lernejon * Ramaz School*. Dum la tempo ĉe *Harvard College*, ŝi skribis por *The Harvard Crimson* kaj ricevis en 1986 la *Rolling Stone College Journalism Award*. Ŝi estas plej konata pri sia membiogafio de *Prozac Nation*, en la aĝo de 26. Li priskribas siajn luktojn kun la kronika depresio dum la kolegiaj studoj. Ŝi ankaŭ skribis por *The New Yorker* kaj *New York Magazine*. Ŝi en 2005 vizitis la lernejon *Yale Law School*.

## Bibliografio 
* 1997 *Prozac Nation: Young and Depressed in America: A Memoir*
* 1999 *Bitch: In Praise of Difficult Women*
* 2001 *The Secret of Life: Commonsense Advice for Uncommon Women* (pli frue publikita kiel *Radical Sanity*)
* 2001 *More, Now, Again: A Memoir of Addiction*

Kategorio:Usonaj verkistoj
Kategorio:Judaj feministoj
Kategorio:Usonaj feministoj
Vojaĝverkisto

**Vojaĝ(o)verkisto** aŭ vojaĝa verkisto estas verkisto de vojaĝliteraturo. Al tiu estas alkalkulindaj la vojaĝoraporto, la literatura vojaĝpriskribo, la vojaĝromano aŭ la fantasta vojaĝromano.

Vojaĝoverkistoj estas ekz.
* Bertus Aafjes NL
* Elly Beinhorn
* Gertrude Bell GB
* Isabella Bishop GB
* Nicolas Bouvier CH
* Bill Bryson USA
* Isabel Burton GB
* Robert Byron GB
* Bruce Chatwin GB
* Petra van Cronenburg D/F
* Astolphe de Custine, F
* Louis du Couret, F
* Georg Forster
* Arnold von Harff
* A. E. Johann D
* Alma Karlin Ö-U
* Richard Katz Ö-U
* Karl Maria Kertbeny Ö-U
* Troels Kløvedal
* Jean Baptiste Labat F
* Ella Maillart
* Vidiadhar Surajprasad Naipaul GB
* Cees Nooteboom NL
* Pausanias antikva greko
* Ida Pfeiffer Ö-U
* Andreas Pröve D
* Colin Ross Ö-U
* Johann Gottfried Seume D
* Joshua Slocum USA
* Manfred Schmidt
* Bayard Taylor
* Paul Theroŭ USA
* Erich Wustmann
* Miroslav Zikmund & Jiří Hanzelka CZ
* Ernst Zwilling Ö-U
Tigfolia kverko

La  **tigfolia kverko** (*Quercus petraea*) apartenas kun tigfrukta kverko (*Quercus robur*) al la plej gravaj kverkospecioj en Mez-Eŭropo. La tigfolia kverko preferas la atlantikan klimaton, la tigfrukta kverko la kontinentan. Aspekte, la du specioj diferenciĝas je la pedunklitaj folioj kaj la sesilaj (sen fruktotigaj) glanoj ĉe la tigfolia kverko.

Tiu palearktisa specio estas nomata ankaŭ **petra kverko** aŭ **sesila kverko**.

## Vidu ankaŭ 
*Tigfrukta kverko
*Karpataj montarbaroj
*Pireneaj koniferaj kaj miksaj arbaroj

Kategorio:Fagacoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Armenia (Kindio)

:*Por la lando en Eŭropo, vidu Armenio. Por la antikva provinco de la Romia Imperio, vidu Armenia (Romia Imperio).*

**Armenia** (nomita laŭ la antikva regno) estas urbego, la ĉefurbo de la departemento Kindio en Kolombio. Ĝi estas ankaŭ universitata urbo ekde 1960.

## Bazaj informoj 
* Loĝantaro: 321,378 en 2014
* Supermara alteco: 1551 m
* Areo: 140&nbsp;km²
* Telefonkodo: 57 + 6
* Poŝtkodo:
* Horzono: UTC – 5
* 
eta|Panoramo de Armenia

## Geografio 
Armenia etendiĝas en okcidenta-centra Kolombio inter 2 riveroj sur la okcidentaj deklivoj de Centra Montoĉeno. Bello (Kolombio) kaj Medeĝino (Kolombio) troviĝas po 32, Manizales 124, Pereira 150, Ibagué 201, Soacha 246, Bogoto 256, Monteria 290, Santiago de Cali kaj Bucaramanga po 313, Neiva 362, Cúcuta 410, Kartageno (Kolombio) 473, Soledad (Atlantiko) 541, Barranquilla 546, Valledupar 556, San Juan de Pasto 574, Santa Marta 592 km.

## Historio 
eta|Avenuo en Armenia
Armenia estis fondita en 1889 fare de Jesús María Ocampo Toro, Alejandro y Jesús María Suárez, kiu estis fama ĉasisto. En la sekva jaro la loko oficiale iĝis vilaĝo Holguín kun 100 loĝantoj. Memore al masakroj de la armenoj venis la nova loknomo. En 1999 granda sismo trafis la urbegon, almenaŭ milo da homoj mortis.

## Ekonomio 
eta|maldekstre|Urbomeza vido en Armenia
Armenia ofte estas nomata Mirakla urbo pro ĝia rapida urbokresko kaj evoluo. La loka ekonomio estas bazita sur la produktado de kafoj, bananoj, maizoj, faboj, sukerkanoj, silkoj. Menciindas ankaŭ la turismo.

## Vidindaĵoj 
* katedralo konstruita en 1966

## Trafiko 
eta|Monumento en Armenia
eta|Katedralo de Armenia
Armenia havas internacian flughavenon. En la urbego aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn. La plej grava ŝoseo kuras al Bogoto.

## Klimato 
Armenia situas en tropika klimato. La averaĝa jara temperaturo estas , kiu malofte varias inter 4-. Jare pluvas po 2278&nbsp;mm. En ĉiuj monatoj pluvas, tamen en oktobro kaj novembro pli, en julio malpli. Ĝenerale la monatoj ne diferencas.

## Ĝemelurboj 
*  Pereira, Kolombio
*  Calarcá, Kolombio
*  Manizales, Kolombio
*  Medeĝino, Kolombio

## Fontoj 
* http://www.armenia.gov.co/ 
* mapo, distancoj 
* http://www.britannica.com/EBchecked/topic/35262/Armenia 
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Urboj de Kolombio
Departementoj de Kolombio

**Kolombio** estas administre dividita je 32 departementoj kaj 1 ĉefurba distrikto:

**Cetere:**

La nombroj de la mapo nun ne ekzakte korespondas al la nombroj en la listo. Ekzemple la departemento Sankta Andreo kaj Providenco el du insuloj en la Kariba maro liste havas nombron 25 kaj mape videble nombron 26, kaj la departemento Kundinamarko kiu ĉirkaŭas la ĉefurbon Bogoto (en la mapo signita per kvinpinta stelo ☆), liste havas nombron 17 kaj mape nombron 14. Ĉar tiun mapon (kiu sendube nombriĝis laŭ hispana alfabeta ordo) ne eblos ŝanĝi, necesos aŭ ŝanĝi la ordon de la listo, kun la prezo ke tiam la esperanta alfabeta ordo konfuziĝos, aŭ necesus fari novan, aparte esperantlingvan mapon.

Plia manko de la listo estas ke entute ne estas indiko, de kiam estas la nombroj de loĝantoj. Ĉiukaze la nombroj senŝanĝe estas ekde aŭgusto 2005, do klare estas de antaŭ tiu monato, eble de 2004 aŭ pli frue.

## Eksteraj ligiloj 
* Priskribo pri Bogoto, la ĉefurbo de Kolombio. 
* Retejo pri lokoj en Kolombio, en Kolombia paĝo de esperanto. 
* Retejo de esperanto en Kolombio .