open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Apera spica-venti

:Krommarĝena linio

***Apera spica-venti*** aŭ **ventospika apereo** estas vegetala specio de la subfamilio de Pooideae ; *spica-venti* signifas spiko de la vento.

## Priskribo 
eta|maldekstra|Grajno de ventospika apereo
*Apera spica-venti* altas 30–150&nbsp;cm. Ĝi estas senhara. Ĝi havas malebene dentan ligulon. Ĝi havas paniklon kun unuflorajn spiketojn.
Grajno estas kariopso kaj paleoj. Ĝi longas de 10 ĝis 25&#160;mm X 0,5&#160;mm. La ekstera paleo havas longan ariston. Bazo de la foliingo estas ofte grosa ruĝa.

## Biologio 
eta|maldekstra|Plantido
Ĝi estas unujara. Ekgermado okazas je la fino de vintro. Ĝi estas trudherbo en kampoj de grenoj precipe de sekaloj.

## Disvastiĝo 
Temas pri palearktisa specio. Oni trovas ĝin en acidaj aŭ neŭtraj grundoj.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
### Vidu ankaŭ 
* Avenula pubescens
* Avena sativa
* Phalaris

### Eksteraj ligiloj 
* Tela Botanica 
* Flora Web  

Kategorio:Poeoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Mecsek

eta|300px|Situo de Montaro Mecsek en Hungario
**Mecsek** [meĉek], kroate **Meček,** germane **Metscheck** estas mezalta insula montaro en suda Hungario. La insula signifas tion, ke inter ebenaĵo sola etendiĝas ne havanta kontaktojn kun aliaj montaroj. Ĝi troviĝas en departemento Baranya, kies departementejo Pécs situas sur sudaj deklivoj de Mecsek.
eta|Panoramo de Mecsek
eta| Hármas-monto (=Triopa monto)

## Bazaj informoj 
* Areo: 500 km²
* Plej altaj montoj: Zengő (682 m), Tubes (611 m), Hármas-monto (604 m), Dobogó (594 m), Jakab-monto (592 m), Szószék [sOsEk] (586 m), Szamár-monto [samAr] (564 m).
* Rokaĵo: diversaj, variaj
** Magmaj rokaĵoj: fonolito, andezito
** Sedimentaj rokaĵoj: kalkŝtono, sabloŝtono
** Metamorfa rokaĵo: filito

La montaro havas ĉirkaŭ 1000 fontojn kaj 100 kavojn. La plej konata kavo estas en Abaliget. En la 20-a jarcento tiu montaro donis por la hungaroj karbojn (en Szászvár, Nagymányok, Komló kaj Pécs) kaj uranojn.

## Komunumoj 
Kategorio:Montaroj en Hungario
Sakule

**Sakule,** (ankaŭ germane), serbe **Сакуле,** hungare **Torontálsziget** [torontAlsiget] estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Opovo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 67 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2040
* Poŝtkodo: 26206
* Telefonprefikso: +381 13

## Situo 
Sakule troviĝas laŭ maldekstra bordo de Timiş.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1432 sur mapo: *"Siget-Ostrovo"*. En la 16-a jarcento la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio. En 1717 oni trovis tie 12 domojn. Post 2 jardekoj serboj alvenis. La komunumo ekde 1767 apartenis al limgarda zono, kiu apartenis rekte al la Habsburgoj. Tamen la turkoj en 1788 disrabis la vilaĝon. Ekde 1888 ĝi apartenis al Hungara reĝlando, al distrikto de Antalfa. En 1910 vivis en Torontálsziget 2435 serboj, 322 germanoj, 96 hungaroj. Post Traktato de Trianon ĝi apartenis al estonta Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Inter 1941-1944 la germana armeo okupis la vilaĝon. En 1946 oni malkonstruis la romkatolikan preĝejon kaj oni konstruis el tio kulturdomon. En 2002 loĝis en Sakule 2&nbsp;048 homoj (1942 serboj, 27 jugoslavianoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* ortodoksa preĝejo

## Famuloj 
Béla Tóth (bestokuracisto) naskiĝis en iama Torontálsziget.

== Komunumoj pri *sziget* (= insulo) en Hungara reĝlando ==

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Baŭdruĉo

**Baŭdruĉo** estas tre maldika membrano farita el malgrasigita intesto aŭ cekumo de bovo aŭ ŝafo, uzata por paki viandaĵojn, fari balonojn, bati orfoliojn, aŭ (sub la nomo *"dia haŭto"*), kiel pretpansaĵo kontraŭ tranĉvundoj.

Baŭdruĉo estas netralasiva al gasoj: por tio oni uzis, por fari balonojn kaj
aerŝipojn en la komenco de la 20-a jarcento, tolon de kotono tegata per tavolo
de baŭdruĉo. La fabrikado de zepelino kiel la LZ 129 Hindenburg neprigis
la intestojn de 800&nbsp;000&nbsp;bovinoj.

Baŭdruĉo estas ankaŭ uzata kiel "glubendo" por stopi kaj ripari ŝiratajn manuskriptojn sur pergameno aŭ veleno, ĉar ĝi estas fortika kaj travidebla.

eta|maldekstra|Balonoj neĝuste diritaj "el baŭdruĉo"
Oni neĝuste nomas *"baŭdruĉo"* membranon de kaŭĉuko (aŭ elastomero),
el kiu oni faras balonojn -ludilojn aŭ aliajn enbloveblajn aĵojn.

## Eksteraj ligiloj 
*  Baŭdruĉo; etimologio
*  Baŭdruĉo en kuirarto
*  Balonoj netralasivigitaj per baŭdruĉo 
*  Pri la fabrikado de baŭdruĉo

Kategorio:Materialoj
Kaarlo Castrén

**Kaarlo CASTRÉN** (naskiĝis la 28-an de februaro 1860, mortis la 19-an de novembro 1938) estis finna bankisto kaj politikisto. Li de novembro 1918 ĝis aprilo 1919 estis ministro pri financoj en la registaro de Lauri Ingman kaj sekve estis ĉefministro de Finnlando de la 17-a de aprilo 1919 ĝis la 15-a de aŭgusto 1919.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1860
Kategorio:Mortintoj en 1938
Juho Vennola

**Juho VENNOLA** (naskiĝis la 19-an de junio 1872, mortis la 3-an de decembro 1938) estis finna ekonomikisto kaj politikisto. Li trifoje estis ĉefministro de Finnlando: unuafoje de la 15-a de aŭgusto 1919 ĝis la 15-a de majo 1920, duafoje de la 9-a de aprilo 1921 ĝis la 2-a de junio 1922 kaj triafoje de la 16-a de februaro 1931 ĝis la 21-a de majo 1931. Inter la unua kaj dua oficperiodo, li de junio ĝis oktobro 1920 estis membro de la finna delegacio en la pripacaj traktadoj kun reprezentantoj de Sovetunio en la estona urbo Tartu. La 15-an de oktobro 1920 la bolŝevisma ŝtato Sovetunio en la traktato de Tartu agnoskis la suverenecon de Finnlando en la limoj de la historia Grandprinclando Finnlando. Post la dua oficperiodo kiel ĉefministro, li inter novembro 1922 kaj januaro 1924 estis ministro pri eksteraj rilatoj de Finnlando. Dum la tria ĉefministra oficperiodo, li fakte estis ministro pri financoj en la nacia registaro kaj nur komisie transprenis la ĉefministrajn taskojn kiam la ĝis-tiama ĉefministro Pehr Evind Svinhufvud estis elektita prezidento de Finnlando. La komisia ofico finiĝis kiam Juho Sunila elektiĝis la sekva ĉefministro.

Krom siaj politikaj taskoj, Juho Vennola estis profesoro pri ekonomiko en la Universitato de Helsinko.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Lauri Ingman

**Lauri INGMAN** [] (naskiĝis la 30-an de junio 1868, mortis la 25-an de oktobro 1934) estis finna teologo kaj politikisto. Li dufoje estis ĉefministro de Finnlando, unuafoje de la 26-a de novembro 1918 ĝis la 17-a de aprilo 1919 kaj duafoje de la 31-a de majo 1924 ĝis la 31-a de majo 1925. Krome li plurajn pliajn jarojn oficis kiel nacia ministro kaj dufoje estis prezidanto de la finna parlamento. Li estis grava reprezentanto de la politika partio Nacia Koalicio.

Aparte de tio, li inter la jaroj 1916 kaj 1930 estis profesoro pri praktika teologio en la Universitato de Helsinko kaj ekde 1930 estis luteranisma ĉefepiskopo de Finnlando.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Episkopoj de Turku
Kategorio:Ĉefepiskopoj de la evangeli-luterana eklezio de Finnlando
Kategorio:Finnaj teologoj
Rafael Erich

**Rafael Waldemar ERICH** (naskiĝis la 10-an de junio 1879, mortis la 19-an de februaro 1946) estis finna juristo, diplomato kaj politikisto, kaj ekde 1910 estis profesoro pri ŝtata, popola kaj internacia juroj en la Universitato de Helsinko. Inter la jaroj 1919 kaj 1924 li estis membro de la parlamento de Finnlando, kaj reprezentis la interesojn de la politika partio Nacia Koalicio.  Li estis ĉefministro de Finnlando de la 15-a de majo 1920 ĝis la 9-a de aprilo 1921. Dum tiu tempo oficialiĝis la traktato de Tartu, en kiu la bolŝevisma ŝtato Sovetunio agnoskis la suverenecon de Finnlando en la limoj de la historia Grandprinclando Finnlando.

Inter 1926 kaj 1927 li estis finnlanda ambasadoro en Svislando, inter 1928 kaj 1936 ambasadoro en Svedio, ofico en kiu sekvis lin la pli frua ĉefministro kaj pli posta prezidento Juho Kusti Paasikivi.

De la 15-a de januaro 1931 ĝis oktobro 1936 li estis unue vicjuĝisto kaj sekve de la 26-a de septembro 1938 ĝis oktobro 1945 juĝisto en la Konstanta Kortumo pri Internacia Juro de la Ligo de Nacioj en Hago. Jam antaŭe li dum multaj jaroj, inter 1921 kaj 1933, estis delegito de Finnlando en la kunsidoj de la Ligo de Nacioj.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Finnaj juĝistoj
Constanze Mozart

**Constanze MOZART** (naskiĝnome: **Maria Constanze Caecilia Josepha Johanna Aloisia WEBER**) (naskiĝis la  en Zell kaj mortis la  en Salcburgo) estis la filino de Franz Fridolin Weber, la edzino de Wolfgang Amadeus Mozart kaj la kuzino de Carl Maria von Weber.

## Vivo 
Kun Wolfgang Amadeus Mozart, al kiu ŝi edziniĝis en la jaro 1782, ŝi havis ses infanojn. Nur Carl Thomas (1784) kaj Franz Xaver (1791) transvivis la infanecon.

Dek jarojn post la morto de Wolfgang ŝi edziniĝis al la dana diplomato Georg Nikolaus Nissen en la jaro 1809.

## Bibliografio 
dekstra|eta|Carl kaj Franz Xaver
* Constanze Nissen-Mozart: *Tagebuch meines Briefwechsels in Betref der Mozartischen Biographie (1828–1837)*. ISBN 3-870-664-932

## Vidu ankaŭ 
* Weber (apartigilo)
* Mozart, l'opéra rock

## Eksteraj ligiloj 
* 

[eta|maldekstra|250px|1840 [dagerotipio de Constanze Mozart, maldekstre, antaŭe]]

Kategorio:Wolfgang Amadeus Mozart
Kategorio:Germandevenaj aŭstroj
Kategorio:Sopranistoj
Kategorio:Aŭstraj kantistoj
Kategorio:Aŭstroj de la 18-a jarcento
Kategorio:Aŭstroj de la 19-a jarcento
Magneta deklinacio

eta|120px|Skemo: pozitiva magneta deklinacio.
eta|dekstra|Ŝanĝiĝo de la deklinacio, 1590 ĝis 1990 (izogonmapoj)

**Magneta deklinacio** (aŭ en aviado: **magneta devio**) estas la devio de la kompasa nadlo de la geografia nordo.
Ĝi estas mezurebla ĉie sur la tera surfaco (pozitiva, se magnetpoluso estas oriente, negativa, se okcidente de la vera nordo) kaj ĝi varias laŭ tempo.
Ligante punktojn de sama deklinacio oni ricevas **izogonajn liniojn**, la nul-izogono (kun valoro 0°) estas la **agona linio**.

Dum la geografia norda poluso estas difinita per la rotacia akso de la tero, la magneta "norda" poluso (kiu fakte laŭ sia magneteco estas S-poluso, vidu: kompaso) estas punkto en la norda hemisfero kie la magnetkampaj linioj vertikalas. Tiu punkto momente distancas ĉirkaŭ 1.800 km de la geografia nordpoluso kaj ŝanĝas sian situon ĉiujare je ĉirkaŭ 40 km.

La kaŭzo por la *magneta deklinacio* estas ĉefe la klineco de la tera magnetkampo al la reto de geografiaj koordinatoj kaj ĝiaj perturboj (nereguleco) per ekzemple tavoloj de fer-erco kaj magnetito en la terkrusto.

## Vidu ankaŭ 
* Arkta magnetpoluso
* Birado

## Eksteraj ligiloj 
* Deklinacia kalkulilo (NOAA)
* Deklinacia kalkulilo GFZ Potsdam 

Kategorio:Geografio
Kategorio:Navigado
Kategorio:Magnetismo
Bukit Timah

**Bukit Timah** estas 163,63 m alta monteto en la centro de la ĉefa insulo de Singapuro. Ĝi estas kulmina punkto de tiu urboŝtato.

La ĉirkaŭaĵo de tiu monteto estas urba planita regiono konata sub la nomo *Bukit Timah Planning Area* sub la administracio de la *Urban Redevelopment Authority*. Ĝi situas en la centra regiono de Singapuro, 10 km for de la centro de la urbo. La regiono estas nomata plej ofte *Bukit Timah* aŭ foje *distrikto 11*.

Kategorio:Singapuro
Eduardo de Westminster (princo de Kimrio)

Princo **Eduardo de Westminster** (ankaŭ konata kiel **Eduardo de Lancaster**, n. la 13-an de oktobro 1453, m. la 4-an de majo 1471) estis la sola filo de Henriko la 6-a (Anglio).

## Naskiĝo 
Eduardo estis filo de Henriko la 6-a kaj Margareta de Anĵuo, kaj naskiĝis en la reĝa palaco ĉe Westminster, Londono. Estis onidiroj ke li estis nelegitima, kaj ke lia patro fakte estis grava nobelo kiu subtenis Margaretan, sed Henriko mem certis ke li estis legitima.

## Princo de Kimrio 
En 1454, ĉe Kastelo Windsor, Henriko donis al li la rangon Princo de Kimrio, la tradicia titolo de la plej aĝa filo de angla reĝo.

## Fuĝo 
La sekvan jaron erupciis la milito de rozoj. En 1460 la Jorkoj kaptis Henrikon. Ilia estro, Rikardo Plantaĝeneto (3-a duko de Jorko), persvadis parlamenton por ke Henriko daŭre regu Anglion sed Eduardo de Westminster estu senigata de la rajto heredi la tronon: Rikardo Plantaĝeneto aŭ sia heredonto sekvus Henrikon kiel reĝo.

## Invado de Anglio 
Dume Margareta de Anĵuo, kune kun sia sepjara filo, fuĝis, unue al Kimrio kaj poste al Skotlando, kie ŝi kunigis subtenantojn antaŭ invadi Anglion. La 30-an de septembro 1460 Rikardo Plantaĝeneto mortis dum la batalo de Wakefield. La 12-an de februaro 1461 okazis dua lankastera venko - la dua batalo de St Albans - kaj Henriko liberiĝis. Du jorkaj kavaliroj kiuj respondecis la vivon de Henriko kaptiĝis: Margareta demandis al la juna Eduardo pri ilia sorto kaj li tuj respondis ke ili ekzekutiĝu.

## Ekzilo 
Tamen Margareta ne sufiĉe ekspluatis sian avantaĝon. La 29-an de marto 1461 ŝia armeo tute malvenkis dum la Batalo de Towton, kiam multaj de ŝiaj batalistoj mortis. Dum la sekvaj tri jaroj ŝi instigis ribelojn en norda Anglio sed Henriko la 6-a denove kaptiĝis, kaj fine ŝi kaj Eduardo de Westminster devis ekziliĝi ĉe la kortego de Francio. Tie, laŭ la ambasadoro de Milano, "Eduardo jam parolas preskaŭ ĉiam pri senkapigo kaj militado, kvazaŭ li tenus siamane ĉiujn rimedojn, aŭ kvazaŭ li estus aŭ la dio de batalo aŭ la nekontraŭita posedanto de la angla trono."

Post pluraj jaroj Margareta alianciĝis al Rikardo Neville (16-a grafo de Warwick), antaŭe potencega subtenanto de la Jorkoj kaj konata kiel la *reĝfaranto*, kiu kverelis kun Eduardo la 4-a, estro de la Jorkoj kaj filo de Rikardo Plantaĝeneto. Decembron 1470 Eduardo de Westminster edziĝis al Anne Neville, la pli juna filino de Rikardo Neville.

## Reveno al Anglio; morto 
Rikardo Neville retronigis Henrikon la 6-an, kaj Margareta kaj sia filo revenis al Anglio. Tamen, antaŭ ilia alteriĝo, Rikardo Neville malvenkis kaj mortis dum la batalo de Barnet (la 14-an de aprilo 1471). Margareta kaj Eduardo kunigis la restantajn lankasterajn batalistojn sed tute malvenkis dum la batalo de Tewkesbury (la 4-an de majo 1471), kiam Eduardo de Westminster mortis. Eduardo estis la sola princo de Kimrio kiu mortis dumbatale.

Kategorio:Naskiĝintoj en 1453
Kategorio:Mortintoj en 1471
Kategorio:Britaj princoj
Kategorio:Tronheredontoj
Kategorio:Anglaj nobeloj
Kategorio:Plantaĝenetoj
Kategorio:Princoj de Kimrio
Ombroludo

[eta|300px|Ombroludo en [Tajlando]]

La **ombroludo** estas spektaklo, dum kiu oni projekcias sur ekranon la ombrojn de la manoj, de moveblaj siluetoj aŭ de ajnaj objektoj.

## Origino 
Oni tradicie kredas ombroludon origina de Ĉinio (en multaj lingvoj, ĝi estas
kromnomata « *ĉinaj ombroj* ». Pli verŝajne ĝi aperis en insulo Javo, ĉirkaŭ 5 000 a.k., aŭ Barato, el kie ĝi disvastiĝis en Sud-Orientan Azion.

La tradicio de la ombroludo estas precipe vigla en Azio, Malajzio, Javo, Balio, kaj ankaŭ en Grekio kaj Turkio, kie la Karagozo estas tre populara. La ombroludo aperas en Germanio kaj Francio en la mezo de la 18-a jarcento.

## Bildaro 

Dosiero:Puigaudeau, Ferdinand du - Chinese Schadows, the Rabbit.jpeg|La kuniklo: pentrado de Ferdinand du Puigaudeau
Dosiero:OFB-Qianlongsatz03-Krieger.JPG|Ĉinaj siluetoj de batalantoj.
Dosiero:Ikku Shadow play.jpg|Japanaj ombroludoj.
Dosiero:Karagoz theatre 06315.JPG| Turka ombroludo, vidata de la kulisoj.
Dosiero:The Childrens Museum of Indianapolis - Han shadow puppet.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Vajango

## Eksteraj ligiloj 
*  Ombra teatro, de la Lunluma Teatro 
*  La Ĉinaj ombroj 1-a parto  2-a parto  3-a parto 
* Moderna eŭropa ombro teatra 
* Novaj teknologioj en ombra teatro

Kategorio:Spektakloj
Ed Wood

**Edward Davis WOOD, Jr.** ( - ), pli konata kiel **Ed Wood**, estis produktoro, aktoro, scenaristo, kaj redaktoro, kiu ofte faris ĉi tiujn rolojn samtempe. En la malfruaj 1950-aj jaroj, Wood faris serion de malmultekostaj kaj malbone produktitaj filmoj, nun humore honorita pro ties teknikaj eraroj, banalaj specialaj efektoj, grandaj iomoj da maltaŭgaj stokfilmoj, bizara dialogo, strangaj steluloj, kaj absurdaj intrig-elementoj. Lia spektakleca talento donis al li iom da kritika sukceso.

La populareco de Wood rapide malkreskis post la morto de lia plej konata stelulo, Béla Lugosi. Li eblis savi vendeblan filmon el la lastaj momentoj de Lugosi en filmo, sed la kariero de Wood malkreskis poste. Al la fino de lia vivo, Wood faris pornografiajn filmojn kaj verkis krim-fikcion, hororon, kaj erotikaj romanoj. Lia postmorta fameco spronis du jarojn post lia morto, kiam li estis premiita kun Premio Ora Meleagro ("Golden Turkey Award") kiel la plej malbona reĝisoro iame. La manko de norma filmfarado en lia verkaro gajnis al Wood kaj liaj filmoj multajn fervorulojn de liaj kultaj filmoj.

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Amasmortado de amfibioj

**Amasmortado de amfibioj** estas fenomeno observata de la 1980-aj jaroj, laŭ kiu multaj specioj de amfibioj estas en danĝero de formortiĝo.

[eta|La [ora bufo estas konsiderata kiel ekstermiĝinta]]
Ekde la 1980-aj jaroj oni vidas la tutmondan amasmortadon de amfibioj kaj malgrandaj reptilioj. La amfibioj suferas je mortiga ĥitrida haŭtofungo (**ĥitridfungon**,* "Chytrid"*-fungon; **bd-fungon**: "*Batrachochytrium dendrobatidis*").
Ekde 1938 oni havas ranopreparaĵon de ungegorano kun la bd-fungo en Sudafriko.

2008 estis la jaro de la rano. En multaj landoj oni volas savi la ranojn per internaciaj "arkeo-projektoj" Oni povas sukcese kuraci la ranojn per medikamento en laboroj. Oni devas ĉiam desinfekti ĉiujn ilojn. Sed oni devos bredi 400 speciojn. Oni povus bredi unuan specion en ĉiuj zooj en multaj landoj. Multaj lokaj kaj internaciaj fakorganizaĵoj povus helpi bredi la ranojn en ĉiuj kontinentoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Kunordigejo pri amfibio- kaj reptilojprotektado en Svisujo, Neŭŝatelo , , 
* Zoologia instituto , 
* http://www.ngzh.ch 
* http://www.waza.org 
* http://www.yearofthefrog.org/  
* Arkeo-projektoj pri ranoj , , 
* http://amphibiaweb.org/ 
* Anfibioj ĉe la Mata Atlântica en Brazilo 

Vidu germanan Vikipaĝon: Batrachochytrium dendrobatidis

## Referencoj 
Kategorio:Amfibioj
FLAC

**FLAC** estas libera datenaranĝo kaj algoritmo por senperda densigo de sondatenoj.

Malkiel ĉe MP3 aŭ Vorbis, datenoj densigitaj per FLAC restas sone identaj al la originalaj sonoj. Depende de la sonaĵo, la rezulta dosiero okupas 50-60 % de la antaŭe okupita spaco.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Datenaranĝoj
Kategorio:Libera programaro
Kategorio:Sono
Ritz

**Ritz** estas familia nomo aŭ akronimoj kaj povas signifi:

## Familiaj nomoj 
*César Ritz (1850–1918), svisa hotelisto kaj entreprenisto.
* Gerry Ritz (1951–), kanada politikisto
* Walter Ritz (1878–1909), svisa teoria fizikisto
* Muzika ensemblo **Ritz Brothers** en la 1920-aj ĝis 1960-aj jaroj
* Sveda muzikgrupo **Ritz** en la 1980-aj jaroj

## Hoteloj
(vidu ankaŭ la artikolon hotelo Ritz)
* Hotelo Ritz en Parizo.
* Hotelo Ritz en Londono.
* Multnacia hotela ĉeno Ritz-Carlton.

## Akronimoj 
* **R**emote **I**ntegrated **T**elescope **Z**entrum, rega centro de kosma observado en la Silla en Ĉilio
* **R**egionales **I**nformations- und **T**ourismus**z**entrum für die Naturparke Steigerwald und Hassberge

Kategorio:Svisaj familiaj nomoj
Aimo Kaarlo Cajander

**Aimo Kaarlo CAJANDER** [] (naskiĝis la 4-a de aprilo 1879, mortis la 21-an de januaro 1943) estis finna botanikisto kaj politikisto. Li trifoje estis ĉefministro de Finnlando: unuafoje de la 2-a de junio 1922 ĝis la 14-a de novembro 1922, duafoje de la 18-a de januaro 1924 ĝis la 31-a de majo 1924 kaj triafoje de la 12-a de majo 1937 ĝis la 1-a de decembro 1939.

## Vivo 
Aimo Kaarlo Cajander ekstudis biologion en 1903, ekde 1904 li studis arbaristikon en Munkeno, Germanio. De 1911 ĝis 1934 li estis profesoro pri arbaristiko en la Universitato de Helsinko kaj de 1934 ĝis 1943 ĝenerala direktoro pri la finnlanda administrejo pri arbaroj.

Krom sia scienca agado li estis politikisto kaj trifoje estis ĉefministro de Finnlando. Inter la jaroj 1937 ĝis 1939 li estis prezidanto de la Naci-Liberala Partio de Finnlando. Laŭ li ankaŭ nomiĝis la "uniformoj" de la finna armeo dum la Vintra Milito inter Sovetunio kaj Finnlando (1939–1940): Ĉar dum la atako de Sovetunio nur tiuj finnaj soldatoj havis uniformojn kaj armilojn, kiuj ĵus estis en armea eduko, la plej multaj aldone haste soldatigitaj finnoj devis veni en siaj privataj vestaĵoj kaj kunporti siajn armilojn. Ili ricevis insignojn, kiuj signis ilin armeanoj laŭ la Hagaj Konvencioj de 1899 kaj 1907, kaj tiujn improvizitajn "uniformojn" oni nomis "Kajander-modelo".

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kuliso

eta|dekstra|250 px|Paneloj uzeblaj kiel kulisoj.
eta|*Dans les coulisses* pentraĵo de Félicien Rops, ĉ. 1878.
En teatrejo, la **kuliso** (aŭ pli ofte la **kulisoj**) estas moveblaj septoj/paneloj aŭ kurtenoj kiuj normale troviĝas je la flankoj de la scenejo, kaj de malantaŭ kiuj aktoroj iras sur la scenejon aŭ forlasas ĝin, dum la teatraĵo. Ofte malantaŭ kuliso troveblas rekvizitoj kiuj ne estas uzataj, lampoj, ktp. Estas unu el la ĉefaj elementoj de la sceno kiu utilas por apartigi flanke la areon kie okazas la fikcio disde la areo kie ankoraŭ estas realo, nome la realo de aktoroj ludontaj.

Laŭ Francisko Azorín **kuliso** estas *Pentrita, movebla parto de teatra scenejo, formanta, kun aliaj ambaŭflanke starigitaj, kun la pentrita fono k. pendantaĵoj, la dekoracion.* Li indikas etimologion el la latina *colare* (glitiĝi).

Metafore, "inter la kulisoj" signifas ke iu aranĝas aferojn aŭ laboras sen tiri atenton al si, aŭ eĉ kaŝe.

En multaj teatraĵoj, kaj ĉefe filmoj pri teatro, la agado "inter la veraj kulisoj" estas interesa el la vidpunkto, ke temas pri limo inter la fikcio kaj la realo, do, oni povas aprezi la psikologian evoluon kaj transformon de la aktoroj preparanta sin por la aktora ludado. Ĝi utilas ankaŭ kiel sub-scenejo por konfuzaj situacioj, humoraĵoj ktp.

## Notoj 
## Bibliografio 
* Friedman, Sally (1994). *Backstage Handbook: an illustrated almanac of technical information.*, Broadway Press.

## Vidu ankaŭ 
* Rekvizito
* Scenejo

Kategorio:Teatro
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Arkitekturo
Efiko Tyndall

[eta|170px|[Suspensio de faruno en akvo aspektas blua, ĉar la blua lumo estas pli forte difuzata de la farunaj partikloj ol la ruĝa.]]
La **efiko Tyndall** estas fenomeno de difuzo de la lumo far de materiaj partikloj, kies dimensioj estas kompareblaj al tiuj de la lumaj ondolongoj. La intenseco de la disigita lumo estas inverse proporcia al la kvara potenco de la ondolongo; do blua lumo estas disigita multe pli forte ol ruĝa lumo. Tiu efiko estas videbla en la koloidaj miksaĵoj, emulsioj aŭ suspensioj, aŭ en aero ŝarĝata de nebulo, pulvo aŭ fumo.

Ĝi ricevas sian nomon de la irlanda fizikisto John Tyndall kiu, en la 1860-aj jaroj, studis la fenomenon sen sukcesi trovi ĝian kompletan priskribon. La germana fizikisto Gustav Mie klarigos ĝin en 1908. Tiu fenomeno estas hodiaŭ klarigata en la kadro de la difuzo de Rayleigh.

[eta|maldekstra|Difuzo de la sunaj radioj tra [nebulo]]

## Vidu ankaŭ 
* Difuzo
* Disperso
* Brown-a movado
* Fluoresko

Kategorio:Optiko
Kategorio:Verŝado
Kategorio:Fizikaj fenomenoj
Disordigejo

**Disordigejo** estas tiu loko ĉe poŝto kie oni ordigas la alvenintajn leterojn (kaj ceterajn sendaĵojn) laŭ la adresoj al kiuj ili estas dissendotaj.
En la pasinteco tiu tasko estis plenumata de homoj; nuntempe en la industrie evoluintaj landoj tiun taskon transprenis aŭtomatoj.

Kategorio:Poŝto
Bakony

eta|dekstra|300px|Situo de Bakony en Hungario
**Bakony** [bakonj] estas mezalta montaro en Hungario en Transdanubio. Plejparto de la montaro troviĝas en departemento Veszprém.
dekstra|eta|300px|Montaro Bakony
eta|300px|Valo Cuha, kiu estas pitoreska parto de Bakony

## Bazaj informoj 
* Areo: 4000 
* Plej altaj montoj: Kőris-monto 709 m, Kék-monto 661 m, Som-monto 649 m, Meza-Hajag 646 m, Papod 644 m
* Rokaĵoj: karsto aŭ sedimentaj rokaĵoj, kalkŝtono, dolomito, marno, sude iom da vulkana bazalto

Ofte oni aldonas la montojn ĉe Keszthely kaj norda Balatono al Bakony, kie menciindaj eksvulkanoj estas Badacsony kaj Tihany.

Granda parto de la montaro naskiĝis dum la triaso kaj ĵurasio. Poste pro abrazio malaperis la tranĉaj montoj, restis nur mildaj deklivoj.

Sur pinto de Kab-monto (599 m) televizia dissenda antenturo funkcias, kiu provizas la tutan nordan Transdanubion. Ĉe la Balatono oni kultivas vinberojn. Longe oni minadis en Bakony baŭksiton, manganon, karbon kaj kalkŝtonon.

Plej grandaj urboj en la montaro estas Veszprém, Ajka kaj Zirc.

Kategorio:Montaroj en Hungario
Reĝa Observatorio de Greenwich

La *Reĝa observatorio de Greenwich* (), estas astronomia observatorio fondita en 1675 en la Londona kvartalo Greenwich, kie ĝi funkciis ĝis 1948. Poste ĝi reeklaboris en Herstmonceux kaj (de 1990) en Kembriĝo.

Ĝia MPC kodo estas 000

eta|La tempoglobo
La observatorio, aŭ pli ekzakte la mezo de ĝia teleskopo, estas la punkto, kiu difinas la nulmeridianon kaj tiel la tutan koordinatan reton.

En 1997 UNESKO deklaris la ensemblon de Greenwich monda kulturheredaĵo, inkluzive de la Royal Greenwich Observatory, Queen’s House, Parko Grenviĉo (*Greenwich Park*) kaj National Maritime Museum.

## Historio 
eta|Illustraĵo el la jaro 1824

* 1675 fondita kiel Royal Observatory, Greenwich de reĝo Karlo la 2-a de Britio. Ĝi estas la unua instituto specialigita pri astronomiaj esploroj. John Flamsteed estis instalita kiel unua direktoro. Spite al manko de mono Flamsteed konstruigis domojn kaj starigis du teleskopojn (je propra kosto).
* 1712 Halley publikigis la unuan akuratan mapon de la ĉielo - sen la permeso de Flamsteed, kiu - furiozege - bruligis ĉiun kopion de la verko, kiun li trovas.
* 1725 Post la morto de Flamsteed la vidvino publikigis lian katalogon de steloj, trivoluman verkon, kiu tabele donas la pozicion de 3.000 steloj en la norda hemisfero.
* 1924 hora signalo laŭ Greenwich Mean Time (GMT) estis dissendita per BBC unuafoje la .
* 1948 translokiĝo al Herstmonceux (ĉe Hailsham en East Sussex) kiel *Royal Observatory*.
* 1957 (en Herstmonceux) renomigita al *Royal Greenwich Observatory* (RGO). La domoj en Greenwich estis nomitaj '''*Old* Royal Greenwich Observatory'* (malnova observejo).
* 1990 Translokiĝo al Cambridge.
* 1998 Fermo. La institucioj en Greenwich estis renomita al *Greenwich Royal Observatory* (do, ne plu *"malnova"''), kiuj nun estas departamento de la National Maritime Museum (Nacia muzeo pri maro).

## Bildaro 

Image:RoyalObservatoryShepherd1824 edited.jpg
Image:Royal Greenwich Observatory Postcard c1902.jpg
Image:Royalobs.jpg
Image:RGO-Herstmonceux.jpg

## Vidu ankaŭ 
* Statuo de Juri Gagarin (Greenwich)
* 2830 Greenwich

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Muzeoj en Londono
Kategorio:Sciencaj muzeoj
Kategorio:Tempomezurado
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Britio
Greenwich
Banatski Brestovac

**Banatski Brestovac,** serbe **Банатски Брестовац,** germane **Rustendorf,** hungare **Beresztóc** [berestOc] estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Panĉevo. La oficiala hungara loknomo estis ĝis 1898 *Bresztovácz*.
eta|Banatski Brestovac troviĝas en la verda municipo
eta|270px|Preĝejo de Banatski Brestovac
eta|300px|Tie estis la katolika preĝejo en Banatski Brestovac

## Bazaj informoj 
* Areo: 57 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 61 m
* Loĝantaro: 3510
* Poŝtkodo: 26234
* Telefonprefikso: +381 13
* Aŭtokodo: PA

## Situo 
Banatski Brestovac troviĝas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Danubo. Panĉevo troviĝas 20&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio devenis el 1717 en formo: *"Praestowatz"* havanta serbajn loĝantojn. En 1763 germanoj alvenis. En 1910 vivis en Beresztóc 3752 homoj (2379 germanoj, 1306 serboj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, poste al estonta Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Inter 1941-1944 la germana armeo okupis la vilaĝon. En 1945 la germanoj deportiĝis kaj oni malkonstruis la romkatolikan preĝejon. En 2002 loĝis en Banatski Brestovac 3&nbsp;517 homoj (3029 serboj, 97 ciganoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* ortodoksa preĝejo

## Famuloj 
En la iama Bresztovac naskiĝis hungara librotenisto Kristóf Karch.

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Dolovo

**Dolovo,** serbe **Долово,** germane **Dolowa,** rumane **Doloave,** hungare **Dolova** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Panĉevo.
eta|Dolovo troviĝas en la verda municipo
eta|300px|Preĝejo de Dolovo

## Bazaj informoj 
* Areo: 120 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 6830
* Poŝtkodo: 26227
* Telefonprefikso: +381 13
* Aŭtokodo: PA

## Situo 
Dolovo troviĝas laŭ maldekstra bordo de Danubo.

## Historio 
Dum regado de Osmana Imperio la loko ne estis loĝata. La unua mencio devenis el 1660 en formo *"Dolovi"*. En 1768 serbaj limgardistoj alvenis, baldaŭe ankaŭ rumanoj. Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, poste al estonta Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Inter 1941-1944 la germana armeo okupis la vilaĝon. Post la 2-a mondmilito loĝantoj precipe el Bosnio alvenis. En 2002 loĝis en Dolovo 6&nbsp;835 homoj (5346 serboj, 927 rumanoj, 83 ciganoj, 47 jugoslavianoj, 36 hungaroj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* serbaj preĝejoj de 1840 kaj de 1884
* rumana preĝejo de 1893
* iama urbodomo, nun lernejo

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Susan Boyle

**Susan Margaret BOYLE** (naskiĝis  en Blackburn, West Lothian, Skotlando, do nun -jara), estas skota kantistino, kiu internacie famiĝis la , kiam ŝi aperis kiel konkuranto en televida elsendo "Britain's Got Talent", kantante la kanzonon "*I Dreamed a Dream*" el la muzikalo *Les Misérables*.

## Diskaro 
### Albumoj 
* 2009: *I Dreamed a Dream*:
# *Wild Horses*
# *I Dreamed a Dream*
# *Cry Me a River*
# *How Great Thou Art*
# ''You'll See*
# *Daydream Believer*
# *Up to The Mountain*
# *Amazing Grace
# *Who I Was Born to Be*
# *Proud*
# *The End of the World*
# *Silent Night*
* 2010: *The Gift*:
# *Perfect Day*
# *Hallelujah*
# *Do You Hear What I Hear?*
# ''Don't Dream It's Over*
# *The First Noel*
# *Holy Night*
# *Away In A Manger*
# *Make Me A Channel Of...*
# *Auld Lang Syne*
# *O Come All Ye Faithful*

### Unuopaĵoj 
* 2009: *Wild Horses''

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Susan Boyle
* Video en eitb.com

Kategorio:Skotaj kantistoj
Dobriĉevo

eta|dekstra|Dobriĉevo situas en la mapo en la verda municipo
eta|300px|Katolika preĝejo de Dobriĉevo
**Dobriĉevo,** serbe **Добричево,** slave **Dobričevo,** hungare **Udvarszállás** estas malgranda vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Bela Crkva (Serbio).

## Bazaj informoj 
* Areo: 17 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 81 m
* Loĝantaro: 220
* Poŝtkodo:
* Telefonprefikso: 13
* Aŭtokodo: VŠ

## Situo 
## Historio 
La vilaĝo fondiĝis en 1825. En 1891 fervoja linio konstruiĝis, kiu jam ne funkcias. Ĝis fine de la 1-a mondmilito la loko apartenis al Hungario, al Temes (reĝa departemento), poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la regionon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Dobriĉevo 226 homoj, (200 hungaroj (89 %), 16 serboj (7 %), 5 ĉeĥoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo de 1861

== Komunumoj pri *udvar* (= korto) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Finna Enlanda Milito

La **Finna Enlanda Milito** (finne *Suomen sisällissota*) estis armita konflikto, kiu skuis la ĵus antaŭe sendependiĝintan ŝtaton Finnlando inter la 27-a de januaro kaj la 5-a de majo 1918. Fono de la enlanda milito estis amasiĝintaj sociaj konfliktoj, sed ankaŭ la efikoj de la revoluciaj eventoj en la Rusia Imperio, al kiu Finnlando dum la antaŭa jarcento apartenis kiel aŭtonoma grandprinclando. La abdiko de la rusia caro kaj laŭtitole finna grandprinco faligis Finnlandon en konstitucian krizon, en kiu la publika ordo pli kaj pli disfalis. Krizo pri la havigo de nutraĵoj sekve de la Unua Mondmilito kun la polemika propagando de la rusiaj bolŝevistoj en Finnlando kaŭzis radikaligon kaj armigon de la laborista movado.

Tiu evoluo fine de januaro 1918 rezultiĝis en provo de socialisma puĉo. Per revolucio en la sudo de Finnlando stariĝis ŝtato gvidita de la socialisma laboristaro — Finnlanda Socialisma Laborista Respubliko, sub gvido de Otto Kuusinen. Samtempe la nordon de la lando tenis la demokratiemaj, sed nekomunismaj burĝaj fortoj. Post kiam la burĝa finna „blanka armeo“ gvide de Carl Gustaf Emil Mannerheim pli bone ol la finna „ruĝa armeo“ sukcesis eduki siajn soldatojn pri batalado, ĝi meze de marto komencis ataki la sudan, revolucian ŝtaton kaj post severaj bataloj konkeris la urbon Tampere.

Samtempe armeaj unuoj el la Germana Regno, kiuj venis helpi al la finna blanka armeo, konkeris pli kaj pli da teritorio en la finnlanda sudo. Post la konkero de Viipuri fine de aprilo, komence de majo la lastaj socialismaj ribelantoj rezignaciis kaj fordonis siajn armilojn.

Ambaŭ armeoj dum la enlanda milito plenumis politike motivigitajn kruelaĵojn (8,3 mil personoj estis mortpunitaj de ambaŭ flankoj) kaj aldone post la fino de la milito tragike mortis ĉ. 12 mil malliberigitaj en koncentrejoj socialismaj ribelantoj, pro malsato kaj epidemiaj malsanoj.

## Eksteraj ligiloj 
* pri la german-finna ekstra pripaca konsento de la 7-a de marto 1918 (germane) 

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Militoj de Finnlando
Kategorio:Enlandaj militoj
Kategorio:Konfliktoj en 1918
Kategorio:Militoj de la 20-a jarcento
Kategorio:1918 en Finnlando
Glogonj

**Glogonj,** serbe **Глогоњ,** germane **Glogau,** hungare **Galagonyás** estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato, en municipo de Panĉevo. La serba kaj hungara loknomoj signifas: kratagokampo.
eta|Glogonj troviĝas en la verda municipo
eta|300px|Preĝejo de Glogonj

## Bazaj informoj 
* Areo: 47 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 75 m
* Loĝantaro: 3280
* Poŝtkodo: 26202
* Telefonprefikso: +381 13
* Aŭtokodo: PA

## Situo 
Glogonj troviĝas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Timiş. Panĉevo troviĝas 16&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1586. Dum regado de turkoj la vilaĝo senhomiĝis ĝis 1660. Tiam serboj refondis la komunumon. Inter 1704-1872 la vilaĝo apartenis al limgarda zono, kiu rekte apartenis al Habsburga Imperio. En 1767 germanaj limgardistoj, en 1774 germanaj loĝantoj alvenis. En 1788 la turkoj bruldetruis la vilaĝon, post 2 jaroj ĥolero okazis, poste rumanoj alvenis el Transilvanio. Ekde 1872 ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hungara reĝlando, al Torontál, al distrikto de Pancsova, poste al estonta Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1910 vivis en Galagonyás 2669 homoj (1745 germanoj, 756 rumanoj). En Inter 1941-1944 la germana armeo okupis la vilaĝon. Post la 2-a mondmilito pro venĝo de serboj multe da germanoj mortis, la restintoj deportiĝis. En 1973 akvoenergia centralo konstruiĝis. En 2002 loĝis en Glogonj 36&nbsp;281 homoj (2400 serboj, 367 macedonoj, 156 rumanoj, 106 jugoslavianoj, 26 hungaroj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Anna de 1841

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Kyösti Kallio

**Kyösti KALLIO** (origine *Gustaf Kalliokangas*, naskiĝis la 10-an de aprilo 1873 en Ylivieska, mortis la 19-an de decembro 1940 en Helsinko) estis finna politikisto. Li kvinfoje estis la prezidanto de la finna parlamento kaj kvarfoje ĉefministro de Finnlando: unuafoje de la 14-a de novembro 1922 ĝis la 18-a de januaro 1924, duafoje de la 31-a de decembro 1925 ĝis la 13-a de decembro 1926, triafoje de la 16-a de aŭgusto 1929 ĝis la 6-a de julio 1930 kaj kvarafoje de la 7-a de oktobro 1936 ĝis la 12-a de majo 1937. De 1937 ĝis 1940 li estis la kvara prezidento de la Finna Respubliko. 

eta|maldekstre|
Kvankam la ŝtata prezidento laŭ la konstitucio estas la supera estro de la finna armeo, Kyösti Kallio dum la Vintra Milito 1939/1940 transdonis la superan armeestrecon al marŝalo Carl Gustaf Emil Mannerheim, kiu jam en la Finna Enlanda Milito montriĝis kapabla armeestro.

La 27-an de novembro 1940 Kyösti Kallio demisiis. Li mortis la 19-an de decembro 1940 ĉe la ĉefstacidomo de Helsinko, nur malmultajn horojn post kiam la ĝis-tiama ĉefministro Risto Ryti elektiĝis lia posteulo kiel ŝtata prezidento.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Prezidantoj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Nuda okulo

La **„nuda okulo“** estas stilfiguro pri homa vidado sen iu ajn teknika helpilo, ĉu teleskopo, ĉu mikroskopo.

La esprimo estas ofte uzata en astronomio, geodezio, fiziko kaj biologio kuntekste kun fenomenoj observeblaj de amatoroj kaj ne-fakuloj, de la vasta publiko.

En ĉiutaga lingvo oni apenaŭ uzas ĝin, ĉar ĝi aplikeblas preskaŭ ĉie, do estas memkomprenata.

## Kio videblas per „nuda okulo“? 
La vidkapablo de la homa okulo estas mirinda. Jen kelkaj limoj:

* Distingivo de angulo: 0,02°–0,03° (koresponde al 30–60&nbsp;cm en distanco de 1&nbsp;km)
* Distingivo de heleco: malhelaj steloj nudokule percepteblas ĝis magnitudo de +6,5 (la 10.000.000.000-ono de la heleco de plena suno)
* Simetrio: 10–20″ (koresponde al 5–10&nbsp;cm per 1&nbsp;km) — komparu la elstarajn rezultojn de Tycho Brahe kaj la egiptaj astronomoj
* Distingivo pri malgrandaj strukturoj: depende de kontrasto 0,01 bis 0,02° (koresponde al 3&nbsp;cm per 100 m)

## Vidu ankaŭ 
* Videbla magnitudo, Videbla spektro, Optika iluzio
* Mikroskopo, Teleskopo
* Vidodistanco, Luma poluo

## Eksteraj ligiloj 
* Nudokula observado en astronomio 
* Nudokula stelobservado: Konatiĝo kun ĉielo kaj stelkonstelacioj 
* Nudokula navigado , Polineziaj vojaĝoj
* Detektado de malfortaj optikaj signaloj en homa vidsistemo : Perspektivoj en neŭroscienco kaj kvantuma fiziko 

Kategorio:Vidado
Kategorio:Percepto
Kategorio:Astronomio
Unua batalo de St Albans

La **unua batalo de St Albans** (la 22-an de majo 1455) estis la unua batalo de la militoj de rozoj, angla enlanda milito ĉefe inter la jorkaj kaj lankastraj dinastioj.

La batalo okazis ĉe St Albans, urbo 35 kilometrojn norde de Londono. Lankastra armeo de 2,500 batalistoj sub Edmund Beaufort (2-a duko de Somerset), kune kun Henriko la 6-a, atingis la urbon kaj prenis defendajn poziciojn. 3,000-vira jorka armeo sub Rikardo Plantaĝeneto (3-a duko de Jorko) kaj Rikardo Neville (16-a grafo de Warwick) haltis oriente de St Albans. Plurajn horojn heroldoj iris inter la generaloj por esplori ĉu eblis estigi pacakordon. Fine la jorkaj generaloj senpacienciĝis kaj atakis. Komence ili ne sukcesis trarompi la barikadojn, kaj perdis multajn batalistojn. Tiam Rikardo Neville kondukis armean rezervistaron tra negarditaj ĝardenoj kaj vojetoj kaj ilia alveno surprizis la lankastrojn, kiuj estis ripozintaj kaj babilintaj en la bazarplaco. La lankastroj kuris el la placo, kaj la duko de Somerset mortis. Rikardo Neville komandis siajn pafistojn ataki la reĝajn korpogardistojn. Henriko la 6-a kaj Humphrey Stafford (1-a duko de Buckingham) vundiĝis. Henriko kaptiĝis (laŭdire li sidis en sia tendo kaj suferis pro mensa malsano). Timante atakon de malantaŭe, la lankastroj tute fuĝis el la urbo: dum la forkuro mortis pluraj gravuloj, inter kiuj Henry Percy (2-a grafo de Northumberland).

Kvankam la batalo estis relative malgranda afero, ĝi havis gravajn konsekvencojn. La duko de Jorko regajnis sian postenon kiel lordo-protektanto de la regno kaj la lankastroj perdis multe da influo.

St. Albans
Kategorio:Historio de Anglio
Kategorio:1455
St Albans
Lariso (urbo)

**Lariso** ()estas greka urbo kaj la ĉefurbo de Provinco Lariso.

En la jaro 2001 la urbo Lariso enhavis 132.779 loĝantojn. Ĝi estas la sepa plej granda urbo de Grekio kaj ĉefa komerca-industria centro. Lariso estas ankaŭ la ĉefurbo de greka regiono Tesalio, unu  de  la dektri regionoj de Grekujo. Laŭ legendo Hipokrato, la patro de la okcidenta medicino, mortis ĉi tien.

La nomo Lariso estas antikvagreka kun pelasga origino kaj signifas kastelon.

## Geografio 
Multaj aŭtovojoj, inkluzive E75, kaj la ĉefa fervojo de Ateno-Tesaloniko transiras la Tesalio. La regiono estas rekte ligita kun la centro de Eŭropo tra la Internacia Flughaveno de Centra Grekio, troviĝita en Neo Anchialo  kun mallonga distanco el Lariso. Lariso kuŝas apud la rivero Pinios. La Larisa Chasmo estas profunda tranĉvundo en la surfaco de Dione, natura satelito de Saturno, kiu estis nomita pro Lariso.

## Mitologio 
La kreinto  de la urbo estas menciita en Greka mitologio kun la nomo Acrisio, kiu mortiĝis akcidente de sia filo Perseo. Tie vivis ankaŭ Peleo, la heroo amata de la dioj, kaj sia filo Aĥilo. Tamen, la urbo ne menciis Homero, krom ĝi povus  esti identigita kun la urbo Argissa de la Iliado. Laŭ la mitologio, la nimfo Lariso estis filino de la praa viro Pelasgo.

## Historio 
Lariso estas antikva urbo kio aperis loĝantinta antaŭ 4000 jaroj. Faktoj de Paleolitiko periodo estis trovitaj.

## Transporto
* Larisa (stacidomo)

Kategorio:Urboj de Grekio
Kategorio:Tesalio
Integra savsistemo

[dekstra|eta|250px|[Fajroestingistoj kaj sanitara savservo kunlaboras dum savlaboroj]]
Per nocio **Integra savsistemo** (ISS) oni komprenas koordinitan labormanieron de ties konsisteroj dum preparo por eksterordinara evento kaj dum farado de savlaboroj .

## Konsisteroj de ISS 
### Bazaj konsisteroj 
* Fajroestingista korpuso
* taĉmentoj de fajroestingista ŝirmo envicigitaj en arean kovron de regiono fare de *taĉmentoj de fajroestingista ŝirmo*
* sanitara savservo (aviadila savservo, ...)
* Polico

### Ceteraj konsisteroj 
* elmembrigitaj fortoj kaj rimedoj de armitaj fortoj
* ceteraj armitaj sekurecaj korpusoj (ekz. urba polico)
* ceteraj savkorpusoj
* organoj de ŝirmo de publika sano
* averiaj, pretecaj, fakaj kaj aliaj servoj
* ekipaĵoj de civilula ŝirmo
* neprofitdonaj organizaĵoj kaj asociiĝoj de civitanoj, kiujn eblas uzi por savlaboroj (ekz. montara savoservo...)

### Kontaktoj 
* unueca eŭropa kriza telefonnumero **112**

## Vidu ankaŭ 
* Krizaj medicinaj servoj
* Akva savisto

Kategorio:Fajrobrigadoj
Kategorio:Sekureco
Kategorio:Unua helpo
Minejo Jeremenko

**Minejo Nová jáma** - **Minejo Louis** - **Minejo Steinböck** - **Minejo Generál Jeremenko** - tiujn ĉi nomojn havis la **Minejo Jeremenko** dum sia historio. Ĝi troviĝis en urboparto Vítkovice. Nuntempe tiel ĉi nomiĝas ankaŭ tramhaltejoj - *Důl Jeremenko* (*Minejo Jeremenko*) kaj *Kolonie Jeremenko* (*Kolonio Jeremenko*). 

## Historio
La minejo Nová jáma, pli poste Louis, estis fondita en la jaro 1891 fare de lua kompanio *Kunigitaj vítkovicaj ŝtonminejaj minejoj*. Post finigo de la lua templimo la minejo fariĝis ekde la jaro 1895 parto de Vítkovické horní a hutní těžířstvo (*Mineja kaj metalurgia ministaro Vítkovice*) kaj samtempe estis ŝanĝita la nomo je minejo Louis. En la tempo de okupacio la minejo estis la 1-an de januaro 1942 alinomita je Minejo Steinböck. Post finigo de la dua mondmilito la minejo revenis al sia origina nomo, la 8-an de decembro 1946 ĝi estis alinomita je Minejo Generál Jeremenko. La 1-an de januaro 1958 la minejo estis organize kunigita kiel uzino 2 kun Minejo Hlubina. La 30-an de aprilo 1970 la minejo estis denove alinomita je **Minejo Maršál Jeremenko**. Al la 1-a de januaro 1979 estis al ĝi aligita malsupra parto de ekspluatiga spaco de Minejo Alexander.

La minejo ekzistis en la jaroj 1891-1996, la ekspluatado de karbo okazis en la jaroj 1896-1992. Ekspluatataj estis karbaj galerioj en jaklovecaj kaj hrušovaj tavoloj. La minejo kun la areo 290 ha estis malfermita per tri ŝaktoj ĝis profundeco 1200 metroj en ok etaĝoj. La ekspluatado estis finita la 31-an de decembro 1992, la aerumiga ŝakto n-ro 2 estis en la jaro 1996 superŝutita. En trafiko restas ambaŭ akvaj ŝaktoj, kie estas lokigitaj ĉerpiloj por regulado de nivelo de minejaj akvoj, por ke ne okazu transverŝo en ekspluatitajn sektorojn.

La minejo ricevis sian nomon laŭ marŝalo Jeremenko

Jeremenko
Kategorio:Vítkovice
Antti Tulenheimo

**Antti Agathon TULENHEIMO** (naskiĝis la 4-an de decembro 1879, mortis la 3-an de septembro 1952) estis finna juristo kaj politikisto. Li estis ĉefministro de Finnlando de la 31-a de majo 1925 ĝis la 31-a de decembro 1925.

## Vivo 
Antti Tulenheimo studis juron kaj sekve inter la jaroj 1911 kaj 1918 estis docento en la Universitato de Helsinko. Ekde la jaro 1919 li estis profesoro, inter la jaroj 1926 kaj 1930 rektoro kaj fine ekde 1944 ĝis sia morto kanceliero de la universitato.

Parelele li aktivis politike. Ekde 1914 li estis parlamentano de Finnlando tiam ankoraŭ apartenanta al la Rusia Imperio. Post la sendependiĝo de Finnlando, li plu estis membro de la nacia parlamento kaj inter la jaroj 1922 ĝis 1923 kaj 1930 ĝis 1932 reprezentis la interesojn de la politika partio Nacia Koalicio. Inter marto kaj septembro 1917 li estis senatano pri justico, kaj post la sendependiĝo de Finnlando de novembro 1918 kaj aprilo 1919 ministro pri internaj aferoj en la registaro de Lauri Ingman. Inter 1921 kaj 1924 li estis prezidanto de sia partio. Ekde marto 1925 li kiel posteulo de Lauri Ingman estis ĉefministro de registaro koalicia inter sia partio kaj la Finnlanda Centro. Post la fino de sia ĉefministreco li retiriĝis el la nacia politiko, sed de 1926 kaj 1930 restis prezidanto de la urba konsilio de Helsinko. Fine li inter 1931 kaj 1944 estis ĉefurbestro de Helsinko.

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Kategorio:Ministroj pri internaj aferoj
Juho Sunila

**Juho Emil SUNILA** (naskiĝis la 16-an de aŭgusto 1875, mortis la 8-an de oktobro 1936) estis finna politikisto. Li dufoje estis ĉefministro de Finnlando: unuafoje de la 17-a de decembro 1927 ĝis la 22-a de decembro 1928 kaj duafoje de la 21-a de majo 1931 ĝis la 14-a de decembro 1932.

Juho Sunila reprezentis la konservativan politikan partion Finnlanda Centro. 

## Vidu ankaŭ 
* la liston de la ĉefministroj de Finnlando.

Kategorio:Ĉefministroj de Finnlando
Kategorio:Finnaj politikistoj
Timoĥaro de Aleksandrio

**Timoĥaro de Aleksandrio** (ĉ. 320 a.K. — 260 a.K.) estis greka astronomo kaj filozofo, naskiĝinta verŝajne en Aleksandrio. Li estis samtempano de Eŭklido.

Proksimume en la jaro 300 a.K. Timoĥaro komplilis stelkatalogon kune kun Aristilo. 150 jarojn poste Hiparko komparis sian propran katalogon kun tiu de Timoĥaro kaj rimarkis, ke la geografia longitudo de la stelo estis ŝanĝiĝinta, tiel Hiparko povis determini unuafoje la gradon de precesio de la Ekvinoksoj.

Timoĥaro estis la unua astronomo, kiu protokolis sian observon de Merkuro.

La luna kratero Timoĥaro estis nomita omaĝe al li.

Kategorio:Helenaj astronomoj
Kategorio:Helenaj filozofoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 4-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 3-a jarcento a.K.
Kategorio:Viroj