open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Caluire-et-Cuire

**Caluire-et-Cuire** estas mezgranda franca komunumo kaj norda ĉirkaŭurbo de Liono, lokita en la departemento Rodano kaj en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj.

Caluire-et-Cuire situas inter la riveroj Rodano kaj Saono, kaj havas ĉirkaŭ 45 000 loĝantojn, kiuj nomiĝas *Caluirards*.

eta|maldekstra|300ra|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Lokaj famuloj 
Tie naskiĝis Joseph Buatier de Kolta, kaj Jean Moulin estis arestita de la nazioj.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Rhône
* Listo de urboj de Francio
* Cuire (stacio en Liono)
* Lyon-Saint-Clair (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Metropolo Liono
Kategorio:Urboj de Francio
Reza Torabi

**M. Reza TORABI** (, naskiĝis la 30-an de aprilo 1968, kompostanto) estas irana esperantisto kaj E-aktivulo ekde 1992. Li estis fondinto de Irana Esperantista Junulara Organizo (IREJO, 1993) kaj Irana Esperanto-Asocio (IREA, 1996). Plurjare li estis komitatano kaj inter la jaroj 1997 kaj 1999 estrarano de la Tutmonda Esperantista Junulara Organizo. Ekde 1994 li instruas Esperanton aŭ en kulturcentroj de Tehrano, aŭ en la oficejo de IREJO kaj IREA, post iom da jaroj duonprofesie kiel direktoro de Esperanto-instituto en Tehrano. Krome li oficis kiel ĉefredaktoro de la revuo *Irana Esperantisto* dum ties unua serio (2002 ĝis 2008), IREA-komitatano, UEA-komitatano, kaj kiel sekretario de la Internacia Ekzamena Komisiono de ILEI kaj UEA (2006). Ekde 2005 li studis interlingvistikon en Universitato Adam Mickiewicz en Poznań, Pollando. Li nune loĝas en Germanio.

Li parolas la azerbajĝanan kiel gepatra lingvo kaj la personan kiel la nacian. Nun li parolas la germanan, vivante en Germanio, kaj iom lernis la hispanan kaj anglan. Krome li estas sperta montgrimpisto kaj dum la vivado en Irano en vendredoj (feria tago dum semajno en Irano) ofte estis ekster Tehrano en montaro. Li ŝatas klasikan muzikon kaj estas bona aŭskultanto ankaŭ de irana nacia muziko.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Freŝa Aero
* Persona retpaĝo 
* Lia retnoto en la persa pri kaj por Esperanto

Kategorio:Iranaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de TEJO
Himaĉal-Pradeŝo

***Himaĉal-Pradeŝo*** () estas subŝtato en norda Barato, apud la himalaja montaro.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefurbo estas Ŝimlao.

Antaŭe parto de la subŝtato Panĝabo, ĝi apartiĝis de sia najbara subŝtato en 1956. Ĝi landlimas Ĉinion oriente.

## Geografiaj elementoj 
### Riveroj 
* Beas
* Parvati

### Urboj 
* Kulu

Kategorio:Himaĉal-Pradeŝo
Kategorio:Ŝtatoj de Barato
ISO 15924

**ISO 15924**, *Kodoj por reprezenti nomojn de skriboj*, difinas du arojn de kodoj por certaj skribsistemoj.
Ĉiu skribo ricevas kaj unu kvarliteran kaj unu ciferan kodon. La unua litero de la litera kodo estas majuskla; la ceteraj, minusklaj.

Skribo estas difinita kiel "aro da grafikaj signoj uzataj por la skriba formo de unu aŭ pluraj lingvoj".
Do skriboj (ankoraŭ) ne uzataj "por la skriba formo de unu aŭ pluraj lingvoj" estas eksplicite ekskludataj.

Se eble la kodoj deriviĝas de ISO 639-2 kiam la nomo de la skribo koincidas kun la angla nomo de lingvo ĝin uzanta
(ekz.  Gujarātī — en ISO 639-2, guj; en ISO 15924, Gujr), preferante ISO 639-2/B anstataŭ la kutime preferatan ISO 639-2/T.

ISO 15924 povas esti uzata, simile kiel ISO 3166, aldone al ISO 639, ekzemple en marklingvoj kiaj
HTML kaj XML por helpi al kroziloj eltrovi tiparon. Tiel eblas ekzemple diferencigi inter
serba skribita per cirila (srp-Cyrl) aŭ latina (srp-Latn) skribo,
aŭ marki latinigon kiel tian.

## Administrado 
ISO komisiis al la Unikodo-konsorcio registri la skribokodojn por la normo — kvankam *tiuj* kodoj **ne estas** parto de la Unikodo-normo.
En 2004, la konsorcio komisiis al Michael Everson la taskon de registristo.

## Kodoj por skriboj 
### Numeraj intervaloj 
 000-099 hieroglifaj kaj kojnoformaj skriboj
 100-199 alfabetaj skriboj maldekstren
 200-299 alfabetaj skriboj dekstren
 300-399 alfabet-silabaj skriboj
 400-499 silabaj skriboj
 500-599 ideogramaj skriboj
 600-699 nemalĉifritaj skriboj
 700-799 (ne asignitaj)
 800-899 (ne asignitaj)
 900-999 privata uzo, aliasoj, specialaj kodoj

### Specialaj kodoj 
 Zxxx || 997 || Kodo por neskribataj lingvoj
 Zyyy || 998 || Kodo por skribo nedifinita
 Zzzz || 999 || Kodo por skribo sen kodo

Qaaa-Qabx estas 50 kodoj por privata uzo.

## Eksteraj ligiloj 
* ISO 15924 Registration Authority (Unikodo)
* Oficialaj listoj de kodoj laŭ ISO 15924

Kategorio:Skribsistemoj
Kategorio:ISO 15924
3412 Kafka

'*3412 *Kafka''''' estas malgranda ĉefzona asteroido.

## Malkovro 
Ĝin malkovris, la , la astronomoj Randolph L. Kirk kaj Donald James Rudy elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi nomiĝis pro Franz Kafka (1883–1924), la germana-ĉeĥa verkisto.

## Orbito 
Ĝia ĉirkaŭsuniro daŭras proksimume 1212 tagojn (3 jarojn kaj 116 tagojn), do ĝi preterpasas la teron proksimume ĉiujn 523 tagojn (1 jaron kaj 158 tagojn).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1983
3 Junono

**(3) Junono** estas tre granda hela asteroido en la ĉefzono.

## Malkovro 
Ĝi estas malkovrita la  de la germana astronomo Karl Ludwig Harding elde Lilienthal (Germanio). Estis la tria malkovrita asteroido kaj ĝi nomiĝis laŭ la plej alta romia diino Junono, edzino de Jupitero. Tiam Junono klasifikiĝis kiel plenvalora planedo – kiel Cereso kaj 2 Pallas malkovritaj antaŭe. Nur post 1947 oni enkondukis la distingon inter asteroidoj kaj planedo.

## Simbolo 
Kiel la "grandaj" planedoj, la unue-trovataj asteroidoj ricevis ; tiu de 3 Junono estas 16px|⚵.

## Orbito 
3 Junono orbitas Sunon en la distanco de 1,98 AU je perihelio kaj 3,36 AU je afelio, per periodo de 4,36 jaroj. La orbito kliniĝas 13,0° kontraŭ la ekliptiko, sia discentreco estas sufiĝe granda: 0,258.

La orbito de 3 Junono ŝajnas esti malgrave ŝanĝinta ĉirkaŭ 1839, tre verŝajne pro paso proksime de asteroido
ne identigita. Alia kialigo (malpli probabla) estus alfrapo de mashava korpo.

3 Junono estas la ĉefa korpo de la malgranda Junona familio.

## Korpaj proprecoj 
[eta|180px|maldekstra|Komparaj grando de la 10 unuaj objektoj de ĉefa zono, antaŭ la [Luno. 3 Junono estas la 3-a el maldekstre.]]
Junono havas mezan diametron de ĉirkaŭ 267&nbsp;km. Ĝia maso estas taksata je 2,31×1019  kg. Junono havas helan surfacon kun albedo de 0,238, ĝi estas la dua plej mashava S-tipa asteroido post 15 Eŭnomio. Dum sia opozicio ĝi atingas  de ĝis 7,4 mag kaj tiel estas unu de la plej helaj asteroidoj en la nokta ĉielo; tio pro kiu ĝi estis malkovrita antaŭ pli grandaj asteroidoj kiel 10 Hygiea, 511 Davida, 704 Interamnia...

[eta|180px|maldekstra|Junono observita en kvar ondolongoj. Granda [alfrapa kratero|kratero aspektas malhela ĉe 934nm]]
En 1996, 3 Junono estis bildigita per la Tekeskopo *Hooker* elde la Observatorio de Monto Wilson en videblaj kaj infraruĝaj ondolongoj per adaptiĝema optiko. La bildoj, sur plena rotacia periodo, montris neregulan formon kaj areo de malalta albedo interpretita kiel freŝa alfrapa ejo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1804
Himalaja cedro

La **himalaja cedro** aŭ **deodaro** (**Cedrus deodara**) estas specio de cedro kies naskiĝlando estas okcidenta himalajo, inter orienta Afganujo, norda Pakistano, nord-okcidenta kaj nord-centra Barato, sud-okcidenta Tibeto kaj okcidenta Nepalo. Estas ampleksa ĉiamverda konifero kiu kreskas inter 1.500 kaj 3.200 metrojn alte. Lia alteco povas atingi 40-50 m, pli malofte 60. Lia trunko povas mezuri diametre pli ol 3 m.

La himalaja cedro estas la nacia arbo de Pakistano. La termino *Deodaro* devenas de la sanskrita vorto *Devadara* tradukebla kiel *Ligno de la dioj*.

## Disvastigo kaj Starejo 
La himalaja-cedro hejmiĝas de la okcidenta Nepalo ĝis la orienta Afganio. Tie ĝi kreskas en alteco de 1200 m ĝis 3000 m super marnivelo. Ĝi kreskas kaj sur nutraĵriĉaj kaj sekaj kalkŝtonaj grundoj kaj sur acidetaj grundoj.

## Priskribo 
Sub optimaj kondiĉoj la cedro atingas altecon de 35 m. La ĉefaj branĉoj kreskas horizontale kaj havas pendantajn pintojn. La flekseblaj nadloj estas 4 ĝis 5 cm longaj. Ili estas la plej longaj de ĉiu cedro. Junece ili estas blu-verdaj kaj fariĝis en aĝo de ĉirkaŭ 25 jaroj pli malhelaj. Ĉe longŝoso la nadloj kreskas unuope, ĉe kurtŝoso en faskoj. La pintoj de la nadloj estas travideblaj (karakterizaĵo de la specio!). La strobiloj estas starantaj kaj ĉirkaŭ 9 cm grandaj kaj 5 ĝis 6 cm larĝaj.

Image:Cedrus_deodara_by_Fanghong.jpg|habito
Image:Deodar_shoots.jpg|ŝosoj
Image:Cedrus_deodara1.jpg|arboŝelo
dosiero: Cedrus deodara Manali 2.jpg |ĉe la natura starejo

## Utiligado 
En Hindio oni uzis la lignon por konstrui ŝipojn. Tial la arbo estis kultivata en Anglio. La provo malsukcesis, ĉar la kvalito de la ligno ne estis tie kiel en la sudo. La specio estis kultivita ekde 1822 kiel ornamarbo en Eŭropo. Ofte la arbo ne estas sufiĉe frostrezista en multaj regionoj de Eŭropo.

## Kultivaroj 
Jenaj kultivaroj estas distingeblaj:
* 'Albospica': nordia selektado de 1899 kun junaĝe hel-kremflavaj nadloj, kiu nur fine de la vegetperiodo fariĝas verdaj.
* 'Argenta': bredita en Francio kaj 1866 priskribita, kun arĝent-verdaj nadloj.
* 'Aurea': 1866 bredita en Unuiĝinta Reĝlando , komence orflavaj, poste verdaj nadloj.
* 'Gold Mound': 1982 en Kanado bredita kultivaro, kiu tre larĝe kreskas. La nadloj estas flave verdaj.
* 'Pendula': ĉirkaŭ 1900 en Germanio bredita kultivaro, kiu kreskas preskaŭ rampanta.
* 'Robusta': klono el Grandbritio, priskribita 1852; kun pendantaj branĉoj kaj hel-bluverdaj nadloj.
* 'Verticillata': ĉirkaŭ 1887 en Francujo bredita, en juneco kun impona habito kaj supren montantaj branĉpintoj.

## Vidu ankaŭ 
* Okcident-himalajaj subalpaj koniferaroj

Kategorio:Pinacoj
Kategorio:Orientalisa flaŭro
Dracaena

**Dracaena** [drake:na] povas signifi:

* **Dracaena**, unu plantogenron
* **Dracaena**, genron de lacerto
* **Dracena**, urbo en Brazilo.
Drakarbo

La **drakarbo** aŭ **kanari-insula drakarbo** (*Dracaena draco*) estas arbospecio origine el Kanariaj insuloj kaj el Kabo-Verdo, kiu eligas sangoruĝan rezinon kaj havas skvamecan trunkoŝelon. Ĝi abrupte dense disbranĉiĝas.

## Vidu ankaŭ 
* Verdakabaj sekaj arbaroj
* Sokotraj kserofitaroj

Kategorio:Arboj
Kategorio:Asparagacoj
Quintanilla de Onsoña

**Quintanilla de Onsoña** [kintaNIlja deonSOnja] estas municipo en la centro de la provinco Palencio, en la regiono Kastilio-Leono, Hispanio. Ĝi apartenas al la komarko *Páramos-Valles* en la subkomarko Vega-Valdavia, borde de la rivero Carrión.

## Geografio 
230ra|eta|maldekstra|Preĝejo de Santiago en Velillas del Duque.
Ĝia municipa teritorio okupas totalan areon de 52,06 km² kaj laŭ la demografia informo de la municipa censo fare de la INE en 2021, ĝi havis 179 loĝantojn. Ĝi perdis multajn loĝantojn dum la 20-a jarcento pro migrado al urbaj areoj, kiel ja okazis en multaj loĝlokoj de la regiono, fakte perdis 600 loĝantojn el la jaro 1950. Ĝi distas 58 km de Palencio, provinca ĉefurbo.

La municipa teritorio enhavas ankaŭ la jenajn submunicipojn: Portillejo, Velillas del Duque, Villantodrigo, Villaproviano kaj Villarmienzo.

## Historio 
Estas restaĵoj de romia setlado. La areo apartenis unue al la Regno Kastilio. En Mezepoko okazis reloĝado, eble rilate al iu Don Soña. Frua mencio estis *Quintaniella de don Sonna* en dokumento de 1213. En 1292, la Hospitalo Herrada, de Carrión de los Condes, havigis al la loĝloko dokumenton de foruo baze sur la foruo de Carrión: nome la *Carta Foral de Quintanilla de Onsoña*. Laŭ la registro *Becerro de las Behetrías de Castilla*, Quintanilla estis en 1352 abatlando, kies du trionoj estis de la abatino de San Felices de Abia, dum la cetera triono estis de la Hospitalo Herrada.

Dum la Milito de Hispana Sendependigo (1808-1814) okazis kelkaj bataletoj proksime, rilate al la rotoj de Juan Díaz Porlier kaj de Juan de Tapia.

## Aktualo 
Tradiciaj enspezofontoj estis agrikulturo (cerealoj kaj legomoj), abelbredado, forstado de poploj kaj brutobredado (ŝafoj). Lastatempe funkciado de servoj plej ekgravis, kune kun piedirado tra naturaj lokoj. De la historia pasinteco restis diversaj vizitindaj vidindaĵoj kiel la preĝejoj, kolombejoj.

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de la provinco Palencio

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Quintanilla de Onsoña 
* Información de Quintanilla de Onsoña 

Kategorio:Municipoj de Palencio
Trudherbo

[eta|300ra|dekstra|[Konvolvulo infestas maizkampon]]
**Trudherbo**, **fiherbo** aŭ **herbaĉo** estas planto, kiu konsideriĝas ĝena en ĝardeno aŭ alia agrikulturejo. La difino, kiu planto konsideriĝas trudherbo kaj kiu ne, preskaŭ ekskluzive dependas de la homo fleganta tiun agrikulturejon. Trudherbo en certa loko povas esti protektinda sovaĝa planto en alia kunteksto.

Ekzemple, la planto oficina taraksako estas vaste rigardata trudherbo, kvankam iuj homoj rigardas la planton tute bela, kaj sendiskute la folioj bone manĝeblas salate, kaj do la planto estas tute "utila" el homa vidpunkto. Krom taraksako, ankaŭ pluraj aliaj trudherboj manĝeblas, kaj iliaj folioj, floroj kaj radikoj uziĝas kiel manĝaĵo aŭ natura medikamento. Por ke herbo konsideriĝu trudherbo, necesas ke ĝi rapide kresku kaj persiste disvastiĝu, kaj per tio facile konkurencu kun tiuloke dezirataj plantoj, kiuj kreskas malpli sukcese kaj nur kun helpo de homa flegado.

Pliaj ekzemploj de plantoj, kiuj ofte rigardiĝas trudherboj, estas

* cejano (centaŭreo)
* egopodio
* kampalopekuro
* lancfolia plantago
* leontodono
* merkurialo
* ranunkolo
* vakario.

Antaŭ 3000 ĝis 2000 jaroj ankaŭ la nuntempe aprezata greno sekalo estis konsiderata trudherbo en kampoj de tritiko.

## Proverbo 
Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Botaniko
Listo de la municipoj de Akro

Jen listo de la **22** municipoj en la subŝtato  de :
eta|dekstra|400px
eta|dekstra|400px|Flago de *Akro*

## A 
* Acrelândia
* Assis Brasil

## B 
* Brasiléia
* Bujari

## C 
* Capixaba
* Cruzeiro do Sul

## E 
* Epitaciolândia

## F 
* Feijó

## J 
* Jordão

## M 
* Manoel Urbano
* Marechal Thaumaturgo
* Mâncio Lima

## P 
* Plácido de Castro
* Porto Acre
* Porto Walter

## R 
* Rio Branco
* Rodrigues Alves

## S 
* Santa Rosa do Purus
* Sena Madureira
* Senador Guiomard

## T 
* Tarauacá

## X 
* Xapuri

Akro
Kategorio:Akro (Brazilo)
Loretta Lynn

**Loretta LYNN** ( - 4-a de oktobro 2022) estis usona kantistino de kontreo similanta al usona popola muziko.

Ŝi havis la kromnomon de la "Primera Virino de Kontremuziko" (angle *""*). La plej populara kanto de Lorretta Lynn estas ''Coal Miner's Daughter* (La Filino de Karboministo). Ĉi tiu kanto rakontas la infanaĝajn memorojn de Loretta Lynn. En 1976, Loretta Lynn skribis samtitolan aŭtobiografion. En 1980, oni faris filmversion de *''.

## Popularaj kantoj 
eta|dekstra|200px|La origina domo de Loretta Lynn
* "Coal Miner's Daughter" ("Filino de Karboministo")
* "The Pill" ("La [Naskolimiga] Pilolo")
* "Fist City" ("Pugno-Urbo")
* "Don't Come Home A-Drinkin'" ("Ne Drinkante Iru Hejmon")
* "One's On the Way" ("Unu Estas Venada")
* "You Ain't Woman Enough (To Take My Man)" ("Vi Ne Sufiĉe Estas Virina (Por Porti Mian Amaton)")
* "Woman of the World" ("Mondsaĝa Virino")
* "Missippi Man" ("Viro de Misisipio")

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Kontreaj kantistoj
Granda trielo

La **Granda trielo** (*Esacus recurvirostris*, laŭ kiu ankaŭ *Kurbobeka trielo*) estas granda vadbirdo de la familio de Burinedoj kaj ordo de Ĥaradrioformaj, kiu estas loĝanta reproduktulo en tropika suda Azio el Barato kaj Srilanko ĝis norda Vietnamio.

## Taksonomio
La Granda trielo estis formale priskribita en 1829 fare de la franca natursciencisto Georges Cuvier kiu havigis la duvortan nomon *Oedicnemus recurvirostris*. La tipa loko estas Nepalo. La specia epiteto *recurvirostris* kombinas Latinan *recurvis* kun la signifo "kurba reen" kun *-rostris* kun la signifo "-beka". La specio estas nun metita en la genron *Esacus*, kiu estis enkondukita en 1831 por hejmigi la grandan trielon fare de la franca natursciencisto René Lesson. La specio estas monotipa: oni ne agnoskis subspecion.

## Aspekto 
La Granda trielo, (*Esacus recurvirostris*) estas tre granda vadbirdo de ĉirkaŭ 49–55&nbsp;cm, kaj havas grandegan kaj fortikan bekon 7&nbsp;cm longan kaj iome suprenkurban ĉepinte; tio diferencigas ĝin disde la alia specio de la sama genro nome Grandbeka trielo, *Esacus magnirostris*. Ĝi havas nestriecajn grizbrunajn suprajn partojn kaj bruston kaj subajn partojn blankecajn. La vizaĝo montras rimarkindan nigroblankan bildon, kio estas simila, sed ne sama en la alia specio de la sama genro -en tiu ĉi la nigra cirklo kontrastas plie kontraŭ bruna kapo, dum ĉe Grandbeka trielo, *Esacus magnirostris*, ne tiome kontrastas ĉar la kapo estas pli malhela kaj la du nigraj strioj ne estas tiome larĝaj- sed ĝi diferencigas ambaŭ de la trieloj de la genro *Burhinus*. La beko estas nigra kun flava bazo. La okuloj estas brilflavaj -kiel en la aliaj trieloj de la genro *Burhinus*- kaj la kruroj estas pale verdflavaj.

La Granda trielo (*Esacus recurvirostris*) dumfluge montras nigroblankan flugilplumaron supre kaj ĉefe blankan sube. Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas iome pli palaj ol plenkreskuloj.

## Kutimoj 
Tiu estas specio kiu loĝas ĉe sablaj aŭ ŝtonetaj bordoj de riveroj aŭ lagoj kaj strandoj. La ino demetas unusolan ovon en nuda truo malfermita en malferma ŝtonetejo.

Temas pri birdo ĉefe noktema aŭ krepuska kiel aliaj trieloj, sed ĝi povas esti vidata ankaŭ manĝoplukanta dumtage per lantaj kaj decidaj movoj, kun eventualaj kuretoj. Ĝi ofte estas timida kaj forflugas malproksime de eventuala entrudulo per povaj flugilfrapoj.

La alvoko de tiu specio estas ĝemeca fajfado, ĉefe dumnokte, kiel ĉe la aliaj trieloj de tiu ĉi familio. La Granda trielo (*Esacus recurvirostris*) manĝas krabojn, grandajn insektojn, kaj aliajn bestajn predojn.

## Bildaro

File:Great thick-knee - Fulzar Dam, Jamnagar 2021-11-16.jpg|Paro ĉe Jamnagar, Guĝarato
file:Great thick-knee (Esacus recurvirostris).jpg|Piediranta ĉe bordo de Ĉambal
file:Great Thick-knee.jpg|Ripozanta birdo
file:Great Thick-Knee.jpg|Dumfluge ĉe Katmandua Valo, Nepalo
Thimindu 2009 09 27 Yala Great Stone Curlew 2.JPG
Stone_plover.jpg

## Referencoj 
*  
* *Shorebirds* de Hayman, Marchant kaj Prater ISBN 0-395-60237-8

Kategorio:Burhinedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Konjekto de Goldbach

**La konjekto de Goldbach** estas nesolvita problemo de nombroteorio. Ĝi asertas, ke ĉiu para entjero pli granda ol 2 estas sumo de du primoj.
Ekzemple:
:&nbsp; 4 = 2 + 2
:&nbsp; 6 = 3 + 3
:&nbsp; 8 = 3 + 5
:10 = 3 + 7 = 5 + 5
:12 = 5 + 7
:14 = 3 + 11 = 7 + 7
:ktp.

## Vidu ankaŭ 
* Malforta konjekto de Goldbach

Kategorio:Primoj
Kategorio:Nombroteorio
Kategorio:Hilbertaj problemoj
Kategorio:Analitika nombroteorio
Goldbach
Kategorio:Nesolvitaj problemoj en matematiko
Ocimo

La **ocimo** (*Ocimum*) el lamiacoj estas genro de spice odoraj herboj aŭ tufarbustoj kun floroj en ŝajnverticiloj ariĝintaj en apeksaj spikoj. La plej grava specio estas la bazilio.

Kategorio:Lamiacoj
Bazilisko

**Bazilisko** povas signifi
* Bazilisko (mitologio) estas mita kreitaĵo.
* Bazilisko (besto) estas reptilio devena de Sud-Ameriko.

## Ankaŭ vidu 
* Baziliko, impona kaj grava preĝejo.
* Bazilio aŭ *Ocimo*, estas arbusta kreskaĵo.
* Bazilo estas vira nomo.
* Bazelo estas urbo en Svisio.
Bazilisko (mitologio)

[eta|dekstra|Baziliska desegno far [Ulisse Aldrovandi]]
***Bazilisko*** (el malnova greko *βασιλίσκος / basilískos* tradukebla kiel Reĝeto) estas fabela fikcia reptilio tre danĝera por homoj.

## Trajtoj 
La formo kaj potenco de tiu imaga besto varias laŭ la origino de la legendoj. Tamen, kelkaj trajtoj similas en ĉiuj:

En antikvaj legendoj, se bazilisko ekvidas iun, kiu ne vidas ĝin, ĝi povas mortigi tiun per sia nura rigardo. Ĝi ankaŭ povas forpreni ies vivon per sia elspiraĵo kies odoro estas neelteneble naŭza, kaj eĉ pereigi homon per haŭta kontakto ĉar ĉiuj ĝiaj skvamoj estas saturitaj je mortiga veneno, kiu estas sen antidoto. La nura rimedo por sin defendi kontraŭ tiu monstro estas uzi ĝiajn proprajn mortigilojn kontraŭ ĝi mem, kiel ekzemple svingi spegulon antaŭ ĝia rigardo por ke la mortigaj radioj reflektiĝu kaj atingu la atakanton. Onidire, ankaŭ la odoro de Mustelkato aŭ la kokeriko de Koko povas venki la baziliskon.

Tiu fabela estaĵo bildigas laŭ kelkaj la reĝan potencon kiu povas laŭvole decidi je ies estonteco per senparola riproĉrigardo. Ĝi ankaŭ personigas la mortigan minacon kiun oni ne povas antaŭeviti sen la protekto de favora anĝelo (religia kromsignifo).

Laŭ la poeto Nikandro, kiu vivis en la 2-a jarcento a.K. en Kolofono, temas pri malgranda serpento kun brilanta haŭto.

## Fikcie 
* Voltaire mencias baziliskon en la 16-a ĉapitro de sia verko Zadigo.
* En Hari Poter kaj la Ĉambro de Sekretoj, Lordo Voldemorto uzis gigantan baziliskon por provi mortigi Harion. Ĝi havis flavajn okulojn kaj mortigan vidon.
* Eĉ se oni ne aludas la vorton "bazilisko", kreitaĵo kun tre similaj potencoj aperas en la videoludo Neverwinter Nights.
* En la surtabla rolludo Ĉefturoj kaj Drakoj, la baziliskaj potencoj konsistas el ŝtonigi ĉiujn aliajn kreitaĵojn (krom la malmortintoj) per nura rigardo.

## Eksteraj ligiloj 
* bestfabelaro (angle)

Kategorio:Mitologiaj kreitaĵoj
Ŝtata Teatro Csiky Gergely de Temeŝvaro

**Temesvári Állami Csiky Gergely Színház** (rumane: **Teatru de Stat Csiky Gergely Timișoara**; esperanta traduko *Ŝtata Teatro Csiky Gergely Timişoara*) estas teatro en hungara lingvo en Rumanio, en urbo Timișoara.

## Premioj kaj distingoj 
*UNITER 2010: La plej bona spektaklo de la jaro (Tom Stoppard: *Rosencrantz and Guildenstern Are Dead*, reĝisoro: Victor Ioan Frunza scenografio: Adriana Grand)

## Historio 
La konstruaĵo, en kiu krom la hungara teatro nun funkcias memstare la operejo, la rumana kaj la germana teatroj, estis inaŭgurita en 1875. Kiel direktoro havis gravan rolon en la disvolvo de la teatro *Ignác Krecsányi* inter 1883–1894 kaj inter 1902–1914.

Post 1919 estis direktoroj Mihály Fekete, Zoltán Franyó, Mihály Szendrey. Je la komenco de la dua mondmilito ĝi ĉesigis ĝian funkciadon. Je la fino de la 1940-aj jaroj sub gvidado de operkantistino Juliska Kulcsár fondiĝis *Magyar Népszínház* (Hungara Popolteatro). En 1953 samtempe kun la rumana kaj germana teatroj estiĝis la hungara sekcio de *Temesvári Állami Színház*, kiu sub direktorado de reĝisöro *János Taub* en 1957 memstariĝis sub nomo *Temesvári Állami Magyar Színház*. La nomdonanto de la teatro, Gergely Csiky, estis dramverkisto, precipe komediverkisto naskita en Pâncota.

## Aktoroj
*Attila Balázs 
*Emőke Kedves reĝisorino
*Géza Asztalos
*András Zsolt Bandi
*Dezső Bonczidai
*Emília Borbély B. 
*Péter Dukász
*Enikő Éder
*Ilona Fall
*Attila Kiss
*Levente Kocsárdi
*Pecka Péter László
*Rita Lőrincz
*Etelka Magyari
*László Mátray
*Zsolt Imre Mátyás
*András Csaba Molnos
*Sándor Nagy
*Enikő Szász
*Olga Szilágyi
*Mónika Tar
*Andrea Tokai
*Richárd Vass

## Eksteral ligoj 
* Retejo de la teatro
* Hungarlingvaj teatroj en Rumanio 
* Hungaraj teatroj ekster Hungario en la Karpatbaseno 

Kategorio:Timișoara
Kategorio:Teatroj en hungara lingvo en Rumanio
Jefferson Davis

**Jefferson Finis DAVIS** {IFA: [dʒɛf ɛɹ' sɪ:n deɪ:'vɪs]; naskiĝinta la , mortinta la ) estis usona ŝtatisto, kiu estis ankaŭ la sola prezidanto de Konfederaciitaj Ŝtatoj de Ameriko

Jefferson Davis naskiĝis en farmdomo en Fairview, Kentukio. Li nomiĝis *Jefferson* en honoro de usona prezidanto, Thomas Jefferson. Lia familio traloĝigis al Misisipio, kiam li estis juna knabo. Li iris al Transylvania Universitato en Leksingtono, Kentukio kaj li poste iris al West Point, la oficiala usona soldatakademio.

Post lia militista trejnado, Davis havis seriojn de malgravaj armeaj taskoj. En 1835 li demisiis sian armean taskon por edziĝi al la filino de Zachary Taylor, sed nur tri monaton pli malfrue, lia edzino mortis. 

Li gajnis elekton al Usona Domo de Reprezentantoj en 1845. Unu jaron pli malfrue, Davis demisiis por envarbiĝi la armeon por batali en la Meksika-Usona Milito. Post la milito, prezidanto Franklin Pierce enoficigis Davis-on kiel la Militan Ministron. 

En 1857 Davis gajnis sidejon en la Usona Senato. En tiu ofico li proparolis la rajtojn de sklavoposeduloj kaj la suverenecon de la ŝtatoj.

Kun la elekto de Abraham Lincoln en 1860 la sudaj ŝtatoj malfideliĝis por formi Konfederaciitajn Ŝtatojn de Ameriko. La suda ribelo komencis la Usonan Enlandan Militon. La Konfederaciistoj elektis Davis-on por la prezidanto de la nova lando. 

Malgraŭ serioj de fruaj batilaj gajnoj, la Konfederaciitaj Ŝtatoj ne povis kontraŭstari la superan militan kaj industrian fortecon de usona armeo. En 1865 Generalo Robert E. Lee kapitulacis.

Por 2 jaroj Davis estis en malliberejo. En 1867 sen juĝado Davis estis liberata.

Jefferson Davis mortis en 1889 en Nov-Orleano, Luiziano. 

Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Homoj de la Usona Enlanda milito
Kategorio:Sklavposedantoj
Megalomanio

eta|Bildstrio ilustranta la fenomenon de paranojo
**Megalomanio** (de la greka vorto μεγαλομανία) estas psiĥopatologia kondiĉo karakterizata de iluziaj fantazioj pri riĉeco, potenco, aŭ ĉiopovo - ofte aŭ ĝenerale konata kiel **iluzioj de grandeco**. Ĝi inkluzivas obsedon pri grandiozaj aŭ ekstravagancaj aferoj aŭ agoj. Ĝi foje simptomas maniajn aŭ paranojajn malsanojn. 

## En fikcio 
Megalomanion oni ofte bildigas en fikcio, kutime kiel afliktiĝo de superkanajloj. Oni ne ĉiam ĝuste uzas la vorton laŭ strete ĝusta maniero. Ekzemple, estas ordinara afero priskribi kanajlon *megalomania* se tiu evidentigas obsedon *gajni* potencegon kaj riĉegon (anstataŭ iluzion ke li *jam posedas* tiajn aferojn). Tamen, fikcio ankaŭ entenas aŭtentike megalomaniajn superkanalojn (ekzemple, la kanajlo en *Flash Gordon Conquers the Universe* ~ Flash GORDON Venkas la Universon), kaj la duaranga obsedo kun grandiozaj aŭ ekstravagancaj aferoj aŭ agoj estas ordinara trajto de superkanajloj. 

Charlie Chaplin parodiis la pli amuzajn kaj ridindajn aspektojn de megalomanio en *The Great Dictator* (La Granda Diktatoro), lia klasika filma komedio pri Adolf Hitler.

Stewie Griffin de la komedia serio Family Guy (Familia Ulo) havas multajn trajtojn megalomaniajn en liaj revoj pri monda regado kaj en liaj provoj je patrinomortigo, kvankam liajn multajn malsukcesajn provojn oni forŝultrumas pro tio ke li estas bebo.

## Vidu ankaŭ 
* Narcisismo
* Narcisisma personeca obstrukco
* Maligna narcisismo
* Narcisisma vundo
* Orgojlo
* Venkomalsano
* Supereca komplekso

Kategorio:Psikologio
Kategorio:Homa konduto
Kategorio:Narcisismo
Kategorio:Orgojlo
Titusz Dugovics

**DUGOVICS Titusz** (aŭ **Titusz DUGOVICS** [titus dugoviĉ] (Sárkút ? – mortis la 21-an de julio 1456, Nándorfehérvár (nun Beogrado, Jugoslavio) estas la plej konata heroo en Hungario en bataloj kontraŭ la turkoj. Li estis soldato de János Hunyadi, partoprenis en 1444 en batalo de Várna.

Lian nomon kaj memoron heredigis lia heroa ago en defendo de Nándorfehérvár. Kiam iu turka soldato volis alfiksi la turkan flagon sur la fortikaĵa muro, Titusz Dugovics kunprenis la flagon kaj la turkon kaj saltis-falis en la abismon.

Lia filo Bertalan Dogoviĉ estis premiita per bieno fare de reĝo Matiaso la 1-a (regis 1458–90).

Memoro de Titus Dugoviĉ aperas en multaj hungaraj literaturaj kaj belartaj verkoj.

Kategorio:Historio de Hungario
Kategorio:Mortintoj en 1456
Kategorio:Naskiĝjaro nekonata
Almo (rivero)

**Almo** (, , ) estas rivero en Krimeo. La nomo venas el la krime-tatara lingvo kaj signifas laŭvorte «pomo» (sur la bordoj de la rivero multas pomarbaj ĝardenoj).

La longo de la rivero estas 83 km. La rivero naskiĝas sur la nordaj deklivoj de la Babugana altebenaĵo en la Aluŝta municipo de Krimeo, fluas tra la Baĥĉisaraja kaj Simferopola distriktoj kaj alfluas la Kalamitan golfon de la Nigra Maro proksimume meze inter Sebastopolo kaj Eŭpatorio. Sur la rivero estis konstruita la Partizana akvorezervujo, kiu estas grava por akvoprovizado de Simferopolo.

La rivero ne estas granda, la averaĝa kvanto de akvo estas 1,2 m3/s. Ĝia akvo estas aktive uzata por irigacio, tial en la malsupra fluo la rivero sekiĝas por 2-3 monatoj (en sekaj jaroj — por 5-6 monatoj).

La rivero estas fama pro tio, ke dum la Krimea (Orienta) milito (1853-1856) ĉe ĝi okazis la Alma batalo (la 20an de septembro 1854), dum kiu la rusa armeo estis venkita de anglo-franca-turka armeo.

Kategorio:Riveroj en Krimeo
Kategorio:Krimea montaro
Kategorio:Alfluantoj de la Nigra maro
Ibrány

**Ibrány** [ibrAnj] estas urbo en Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en distrikto Ibrány, kies centro estas.

## Geografio
Ibrány situas sur ebenaĵo, proksime al Tiso, laŭ flankovojoj, laŭ etspura fervojo Dombrád-Nyíregyháza. Nagyhalász troviĝas 4, Nyíregyháza 26, Budapeŝto 249 km.
 
## Historio
La unua mencio okazis dum regado de Ladislao la 4-a (Hungario). La loknomo aperis en 1322 en formo Egyházas Ibrány (=Ibrány havanta kirkon). La kalvinana romanika-gotika kirko estis konstruita ĉirkaŭ en la 12-a jarcento, poste oni plurfoje trakonstruis ĝin en la 18-19-aj jarcentoj. En la 15-a jarcento fortikaĵo konstruiĝis, kiu ruiniĝis pro la oftaj bataloj en la 18-a jarcento. En 1948 estraro de terkultiva kooperativo de Ibrány ricevis premion Kossuth. Ibrány ricevis la urborangon en 1993 kun Nagyhalász, kun kiu ĝi estas preskaŭ kunkreskita.

La komunumo okupiĝas pri kultivado de pomarboj kaj tabakplantoj. Tie funkcias ankaŭ la* Taurus Gumigyár* (Gumfabriko Taurus).

## Famuloj 
* en la urbo naskiĝis:
** aktoro Géza Hegedűs D
** János Berecz (politikisto)
** psikologo Ferenc Bakonyi

## Famaj nomportantoj 
* teologo Ferenc Ibrányi

## Vidindaĵoj 
* mezepoka Kalvinana kirko (Ibrány), trakonstruita en 1847, la turo estas 37 metrojn alta
* romkatolika Preĝejo Ĉieliro de Maria (Ibrány)
* Grek-katolika preĝejo profeto Elija (Ibrány)

## Ĝemelkomunumoj
*  Zádiel, Slovakio
*  Krásnohorská Dlhá Lúka, Slovakio
*  Gradisca d'Isonzo, Italio
*  Liminka, Finnlando
*  Głogów Małopolski, Pollando

## Fontoj 
* distancoj 

Kategorio:Ibrány
Máriapócs

**Máriapócs** [mArjapOĉ] estas urbo en Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Nyírbátor.
eta|maldekstre|Romkatolika kirko de Máriapócs

## Geografio 
Máriapócs situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, inter urboj Nagykálló kaj Nyírbátor, 30 km-ojn oriente de Nyíregyháza.
eta|dekstra|Aerfoto pri grekokatolika kirko de Máriapócs

## Historio 
La vilaĝan nomon Pócs oni mencias unuafoje en 1280 en dokumentoj. La komunumo estis inter 1816-1872 kampurbo. La landan famiĝon akiris ĝi, kiel pilgrimejo ekde komenco de la 18-a jarcento.

## La miraklo (ploranta virgulino-bildo en 1696) 
La plorantan Maria-bildon rezervis ligna preĝejo, anstataŭ ĝi oni konstruis inter 1731 kaj 1756 barokan devot-kirkon. La bildon forprenis reĝo Leopoldo la 1-a al Vieno kaj lokigis en la Stephansdom, en Máriapócs restis nur kopiaĵo. Tiu kopiaĵo ploris unuafoje en 1715, poste plurfoje. Tiam vintre la lakrimoj ne frostis, dume eĉ la vino frostis.

La bazilitaj monaĥoj setlis en 1749 en la komunumo kaj ties monaĥejo iĝis kultura kaj instrua centro de la hungarlanda grekokatolika eklezio. Ili fondis la unuan instruist-edukejon en Szabolcs.

En 1991 papo Johano Paŭlo la 2-a faris grandan subĉielan meson. En 1993 la vilaĝo ricevis la rangon urbo.

## Vidindaĵoj 
* grekokatolika Baziliko de Máriapócs, la turo estas 60 m-ojn alta, ankaŭ latinaj katolikoj pilgrimadas tien
* romkatolika Preĝejo Senmakula Koncipiĝo (Máriapócs) la plej malnova konstruaĵo de la urbo

## Famuloj 
En Máriapócs naskiĝis grek-katolika episkopo Miklós Dudás.

Mariapocs
Kategorio:Komunumoj de departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg
Baktalórántháza

**Baktalórántháza** [baktalOrAnthAza] estas urbo en Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Baktalórántháza, kies centro ĝi estas. Bakta ne havas sencon, Lóránt estas malofta hungara nomo, háza signifas: ies domo.

## Geografio 
Baktalórántháza situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo inter Nyíregyháza kaj Vásárosnamény, 25 km oriente de Nyíregyháza. La komunumo estiĝis per kunfando de Nyírbakta kaj Lórántháza en 1932. 

## Historio 
La apartaj komunumoj havis plej ofte la samajn posedantojn (familio Bethlen, poste Károlyi, poste Dégenfeld (ĝis 1945)). Ĉar la komunumoj havis favoran geografian situon kaj la fervoja linio Nyíregyháza-Vásárosnamény estis konstruita apud li, la industrio kaj agrikulturo rapide evoluis. Oni fondis alkoholaĵan fabrikon, konstruis bovajn stalojn, abelujaron komence de la 20-a jc., funkciis tie akva kaj seka muelejo fine de la 19-a jc..

La komunumo estis distriktejo en Szabolcs kaj iĝis urbo en 1993.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika Kirko Ĉieliro de Nia Sinjoro (Baktalórántháza)
* baroka kalvinana preĝejo (Baktalórántháza) ĉirkaŭ 1730
* Grek-katolika preĝejo Sankta Georgo (Baktalórántháza)
* Kastelo de Baktalórántháza aŭ kastelo Degendeld kune kun parko

## Famuloj 
* En Baktalórántháza naskiĝis apotekisto Samu Nagy.
* En Nyírbakta naskiĝis ĉefministro Gyula Károlyi.
* En Baktalórántháza naskiĝis Teodoro Ŝvarc.

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
Mátészalka

**Mátészalka** [mAtEsalka] estas urbo en Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Mátészalka, kies centro ĝi estas. Máté signifas hungare: Mateo.
eta|maldekstre|Sinagogo en Mátészalka

## Geografio 
Mátészalka situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo Debrecen-Szatmárnémeti, laŭ fervojo Debrecen-Mátészalka-Záhony. La urbo troviĝas 60 km oriente de Nyíregyháza, 2 km okcidente de Crasna (rivero).

## Historio 
Mátészalka elformiĝis el vilaĝoj *Máté* (1231) kaj *Szalka* (1268). La komunumo estis ekde komence de la 15-a jarcento kampara urbo, inter 1920-1950 departementejo de restSzatmár. Pli frue ĝi estis distriktejo kune kun distriktorajtoj. Mátészalka iĝis urbo en 1969.

Mátészalka estis la unua vilaĝo en Hungario (1888), kie estis establita publika lumigo.

Ekonomie gravas la pomarba kultivado, produkto de optikaj iloj, industriaj, agrikulturaj maŝinoj, mebloj, laktopulvoro.

La urbo estas grava trafika krucpunkto (kvin fervojaj linioj, du landaj ĉefvojoj).

## Interesaĵoj 
* de tie elmigris gepatroj de Tony Curtis
* ĉokolada kazeostangeto, ŝatata dolĉaĵo en Hungario, estas tie produktita

## Famuloj 
* en Mátészalka naskiĝis:
** Sándor Kocsis (agronomo)
** arkitekto Szilárd Zielinski
** boksisto Tibor Badari
** ĉefepiskopo László Szalkai
** geologo György Szénás
** juristo Ignác Kosutány
** kuracisto Sándor Damjanovich
** matematikisto Gábor Tusnády
** ministro József Torgyán
** poeto Géza Képes
** reĝisoro Árpád Árkosi
* en Mátészalka mortis:
** Sándor Fülöp (pentristo)
** revizoro István Hőnig

## Vidindaĵoj 
* Preĝejo de Sankta Jozefo (Mátészalka)
* Preĝejo Egido de Dionaskanto (Mátészalka) (1948)
* Sinagogo en Mátészalka
* Kalvinana preĝejo (Mátészalka) (1790 kun mezepoka turo)
* *Muzeo Szatmár* (1975) (urbohistorio, ĉarega kolektaĵo)
* termalbanejo (funkcias ekde 1960)

## Ĝemelurboj 
*  Mukaĉeve Ukrainio
*  Carei Rumanio
*  Zevenaar Nederlando
*  Vittoria Italio

## Referenco 
eta|maldekstra|Katolika preĝejo en Mátészalka
eta|dekstra|Kalvinana preĝejo en Mátészalka

Mateszalka
Kategorio:Banlokoj
Fehérgyarmat

**Fehérgyarmat** [fehe:rdjarmat] estas urbo en Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Fehérgyarmat, kies centro estas. En la loknomo  signifas: blanka, gyarmat estas praa hungara gentonomo.
eta|maldekstre|Kulturdomo de Fehérgyarmat

## Situo 
Fehérgyarmat situas sur ebenaĵo, en dekstra bordo de Somesul (Tur (rivero) tre proksime fluas), laŭ fervojo inter Debrecen kaj Szatmárnémeti, laŭ ĉefvojo Debrecen kaj limpasejo Tiszabecs.

## Historio 
La loko jam elformiĝis jam en la patrujokupado, ĉe grava trapasejo tra la rivero. La unua skriba fonto troviĝis, kiel *Gyarmath* en 1334. En la mezepoko ĝi estis kampurbo ekde 1418 kaj apartenis al departemento Szatmár, foje eĉ departementejo estis. Dum la turka erao la regiono apartenis al Transilvanio.

La urbo estis posedaĵo de Károlyi-familio inter (1711-1945). La komunumo rapide evoluis post aliĝo al la landa fervoja linio. En 1850 la urbo iĝis distriktejo. Ekde 1920 parto de la departemento iĝis parto de Rumanio, Fehérgyarmat malgraviĝis. En 1970 okazis granda inundo. En 1978 ĝi iĝis urbo.

## Vidindaĵoj, vizitindaĵoj 
* Kalvinana kirko (Fehérgyarmat) el la 15-a jarcento, la turo estas 37 m-ojn alta
* Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Fehérgyarmat)
* Grek-katolika preĝejo Sankta Triunuo (Fehérgyarmat)
* termalbanejo (ekde 1962)

## Famuloj 
En Fehérgyarmat naskiĝis:
* aktoro László Széles
* ĉefepiskopo Péter Klobusiczky
* pentristo Tibor Balogh
* redaktoro Szilárd Borbély.

## Ĝemelurboj 
* : Skydra, Grekio
*  Nisko, Pollando
* : Livada Mică, Rumanio
* : Kamenný Most (distrikto Nové Zámky), Slovakio
* : Vinohradiv, Ukrainio
eta|maldekstre|Fehérgyarmat

== Komunumoj pri *gyarmat* (=hungara gentonomo) en Hungara reĝlando ==

## Referencoj 

Kategorio:Banlokoj
Seneko

La nomo ***Seneko*** aŭ ***Seneca*** kutime referencas al
*Seneko la pli juna   (la filozofo)
*Seneko la pli aĝa
*Seneko Grandio  (deklamisto)

## Vidu ankaŭ 
* La asteroido 2608 Seneko
* Senekoj
Laborkolektivo de biciklemaj urboj kaj komunumoj en Nordrejn-Vestfalio

La **Laborkolektivo de biciklemaj urboj kaj komunumoj en Nordrejn-Vestfalio (AGFS)** estas regiona ligo de komunumoj, urboj kaj distriktoj en la Germana federacia lando Nordrejn-Vestfalio, kiu sekvas la celon, atraktivigi la urbojn per optimumaj kondiĉoj por enurbaj movebleco, provizo kaj ripozo.

La laboro de AGFS zorgu por pli da sekureco por nemotorigitaj trafikpartoprenantoj, speciale por infanoj. La kvoton de biciklotrafiko AGFS intencas kreskigi al 25 elcentoj kaj tiun de la nemotorigita individua trafiko je pli ol 60 elcentoj.

## Membroj 
Membroj etas jenaj distriktoj, komunumoj kaj urboj:

## Eksteraj ligiloj 
* Fahrradfreundliche Städte und Gemeinden in NRW
* Website des Landes Nordrhein-Westfalen

Kategorio:Nordrejn-Vestfalio
Orienta ĉefkanalo

La Orienta ĉefkanalo (hungare *Keleti-fõcsatorna*) estas kanalo en Hungario, longa 110 (aŭ 98) km inter la Tiso kaj Berettyó. Ĝi fluas de la akvoŝtuparo de Tiszalök, el la Tiso kaj alfluas la riveron Berettyó ĉe Bakonszeg. La planado de la ĉefkanalo komenciĝis jam en la 1830-aj jaroj, sed oni komencis la laborojn nur en la 1940-aj jaroj, ĉefe por solvi la problemon de la akvumado de la plej malseka regiono de Hungario. Oni konstruis 25 km (el la meza parto), kiam alvenis la dua mondmilito. 
eta|maldekstre|Orienta ĉefkanalo apud Hajdúnánás
La finajn planojn pretigis inĝeniero de Mélyépterv, Gyula Jolánkai, kun planoj de la akvocentralo de Tiszalök. La konstruado daŭris ekde 1951 kaj atingis en 1954 Hajdúszoboszló, 1955 Tetétlen. La orienta ĉefkanalo estis finkonstruita en 1956 kaj servis por akvumado kaj akvoprovizo. Nuntempe ĝia suda parto estas ŝatata ripozejo por loĝantoj.

La kanala fluejo larĝas ĉ. 25–30 m, profundas 3–4 m. Ĝia maksimuma akvoporto estas 60 m³/s. Pro la tre malgranda altodiferenco, la akvo fluas tre malrapide, tiel la supra parto ofte ŝlimiĝas. Post Tiszavasvári elbranĉiĝas el ĝi la Okcidenta ĉefkanalo (akvoporto 25 m³/s).  

Kvankam oni planis la kanalon ŝipebla, por transporto de ŝutvaroj, oni neniam uzis ĝin por tio.

Gravaj apudaj urboj estas Tiszalök, Tiszavasvári, Hajdúnánás, Hajdúböszörmény, Balmazújváros, Hajdúszoboszló, Bakonszeg, Berettyóújfalu.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
*foto
*bildoj + historio

Kategorio:Kanaloj  
Kategorio:Hungario
1462 Zamenhof

**1462 Zamenhof** estas malgranda, ne tre hela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita fare de la finna astronomo kaj fizikisto Yrjö Väisälä la , elde la observatorio de Turku.

## Nomo 
Ĝia nomo estas honorigo al L. L. Zamenhof, pola okulkuracisto kaj iniciatinto de Esperanto.

## Ecoj 
Ĝi havas diametron de 25,82 km kaj orbitas je averaĝa distanco de 470 milionoj da km de Suno.

1462 Zamenhof estas rigardata kiel la *ZEO* plej malproksima de Tero.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de eksterteraj Zamenhof/Esperanto-objektoj
* 1421 Esperanto
* 1573 Väisälä

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj
Kategorio:L. L. Zamenhof
Kategorio:Malkovrita de Yrjö Väisälä
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1938
Kriptofito

eta|220px|Radika sistemo de helofito ( *Phragmites australis* ).
**Kriptofito** (vorte: 'kaŝplanto') estas termino por indiki tiujn plantojn, kies rekreskaj burĝonoj restas sub la tero aŭ sub la akvo. Tiele la planto estas protektata dum la malfavoraj sezonoj kun granda malvarmo aŭ trosekeco. Alia nomo estas **geofito**.

Tiuj burĝonoj situas aŭ sub la surfaco de la grundo kiel rizomo, bulbo, bulbotubero k.t.p., aŭ kiel subakvigitaj rekreskaj burĝonoj. Kriptofitoj estas subdividitaj en 3 grupojn:
:; Geofitoj aŭ terplantoj: restas en seka grundo, ekzemple krokuso, tulipo. Eblas fari pliajn subdividojn en rizomajn, tigotuberajn, radikotuberajn, bulbajn kaj radikajn geofitojn.
:; Helofitoj aŭ marĉplantoj: restas en marĉa grundo, ekzemple tifao, fragmito.
:; Hidrofitoj aŭ akvoplantoj: restas subakvaj, ekzemple nimfeacoj, kanada elodeo.

## Vidu ankaŭ 
* Plantaj vivoformoj laŭ Raunkiær
* Embriofitoj

Kategorio:Plantomorfologio
Berettyó

**Berettyó** [beretjo] (rumane **Barcău** [barkəŭ] aŭ **Beretău** [beretəŭ]) estas rivero, kiu fontas en Rumanio, departemento Bihor. Ĝi havas la longon de 134 km kaj akvokolektan areon de 1.977 km². Ĝi enfluas la riveron *Sebes-Körös* (rumane *Crişul Repede*) en Hungario. Ĝin alfluas la Orienta ĉefkanalo en Hungario kaj per tio ĝi estas kunligita al Tiso.

Akvonivelaj indikiloj: Nuşfalău, Balc, Sălard, Berettyóújfalu, Szeghalom.

## Gravaj apudaj urboj 
* Marghita en Rumanio
* Berettyóújfalu kaj Szeghalom en Hungario

Kategorio:Karpat-basenaj riveroj
Kategorio:Riveroj en Rumanio
Kategorio:Riveroj en Hungario
Kategorio:Akvokolekta areo de Tiso
Kategorio:Alfluantoj de Tiso
Kisvárda

**Kisvárda** [kiŝvArda] estas urbo en Hungario en regiono Norda Ebenaĵo, en departemento Szabolcs-Szatmár-Bereg, en Distrikto Kisvárda, kies centro estas. En la loknomo troviĝas vár (=fortikaĵo), kis signifas malgranda kaj faras diferencon de Nagyvárad (= granda fortikaĵo).
eta|maldekstre|Strato por piedirantoj en Kisvárda

## Situo 
Kisvárda situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Nyíregyháza-Záhony. Ĝi situas 40 km nordoriente de Nyíregyháza, 22 km de Záhony, hungara-ukraina limpasejo.
eta|Fortikaĵo de Kisvárda

## Historio 
En 1085 tie venkis Ladislao la 1-a (Hungario) la kumanojn. La urba fortikaĵo estis konstruita sur sekura insulo en la marĉo. Tie kaj en la kulturcentro de la urbo okazas hodiaŭ la festivalo de la eksterlandaj hungaraj teatroj. Kisvárda iĝis urbo jam en 1421, iam estis departementejo de Szabolcs kaj iam estis distriktejo.

Kisvárda graviĝis post la reguligo de Tiso en la 19-a jarcento kaj konstruo de la fervoja linio en 1873. Tiam setlis tie granda nombro de judoj, el kiuj 3800 mortis en 1944 en la holokaŭsto. En la iama sinagogo nun funkcias la Rétközi Múzeum.

La komunumo rericevis la urborangon en 1970.

En la urbo funkcias plasta, alkoholaĵa, kortobirdo-prilabora fabrikoj, fabriko de Tungsram. La urbo havas terpom-plibonigan esploran instituton, termalbanejon, rajd-lernejon.

Oni profitas mineralakvon "Mistral".

eta|Iam sinagogo, nun muzeo en Kisvárda

## Vidindaĵoj 
* Fortikaĵo de Kisvárda
* La romkatolika Preĝejo de Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Kisvárda) konstruiĝis onidire en 1082, en 1435 ĝi pligrandiĝis, en 1806 trakonstruiĝis, la turo estas 27 m-ojn alta
* Grek-katolika preĝejo Sankta Georgo (Kisvárda)
* La kalvinana preĝejo (Kisvárda) en 1803 konstruiĝis.
* Luterana preĝejo (Kisvárda) en 1931 konstruiĝis.
* Sinagogo (Kisvárda) en 1900 konstruiĝis, (nun muzeo).

## Famuloj 
En Kisvárda naskiĝis:
* advokato Béla Halasi
* aktoroj Attila Dolhai, Zsolt Nagy (aktoro), Misa Ragány, Anna Rápolthy, Roland Tóth (Kisvárda) kaj Mihály Várkonyi
* aristokrato Krisztina Nyáry
* Károly Fekete (episkopo)
* ĉefepiskopo Pál Várdai
* ĵurnalisto István Radó
* kuracistoj József Frigyesi kaj Endre Somogyi (kuracisto)
* Tibor Balogh (matematikisto)
* ministro Ferenc Zsindely
* politikistoj Csaba Gyüre kaj Zsolt Legény
* skulptisto Antal Borsi
* violonisto Sándor Járóka (pli aĝa).

## Ĝemelurboj 
*  Târgu Secuiesc, Rumanio
*  Hildburghausen, Germanio
*  Prien am Chiemsee, Germanio
*  Karmiel, Izraelo
*  Kráľovský Chlmec, Slovakio
*  Strzyzow, Pollando
*  Mukaĉeve, Ukrainio

## Vidu ankaŭ 
* József Béres

Kategorio:Kisvárda
Kategorio:Banlokoj
Aso

eta|dekstra|200px|Kvar diversemblemaj asoj
La vorto "**aso**" deriviĝas de prafranclingva vorto 'as', kiu siavice venas de latina 'as,' kiu signifas 'unuo', de nomo de eta romia monero. Ĝi origine signifis surfaco de ĵetkubo havanta unu markon. Ĉar ĉi tiu estas la plej malalta rango, la vorto portis ankaŭ la signifon "malbona ŝanco". Ĉar aso en ludkartoj povas esti ankaŭ la plej alta rango, ĝia signifo ŝanĝiĝis al "bonkvalita, unuaklasa"

Aso estas ludkarto. En norma kartaro, aso havas unuopan simbolon (kero, piko, trefo, aŭ rombo/karoo) en centro de karto, foje grandan kaj ornamitan. En kazo de pika aso, la simbolo ordinare portas la markon aŭ emblemon de la presisto. En la plimulto de kartludoj, asoj havas la plej altan valoron de ĉiuj kartoj en ĝia koloro, kaj en aliaj la rango estas la plej malalta, kutime unu.

En iuj ludoj, la ludanto mem povas decidi ĉu la aso estos alta aŭ malalta. Kiam asoj estas altaj, la pikoj ofte estas la atuto, kiu signifas ke kaze de egalvenko, la pika aso nature venkus.

La tradicio de "alta" aso venas de franca revolucio, en kiu oni metis la plej malaltan karton (unu) super la reĝon por reprezenti la venkon de la ordinara homo super monarĥio. En francaj kartaroj, la aso kutime havas ciferon 1 en la anguloj anstataŭ litero "A".

## Vidu ankaŭ 
* As
* Aso (monero)

Kategorio:Ludkartoj
Parolspuro

**Parolspuro** - sistemo de artikulacia stenografio, kreita de Felix Von Kunowski. 

## Ĝenerala priskribo 
eta
Pli ĝuste, tio estas ne stenografio (skribsistemo por rapida notado de skribaĵoj, parolaĵoj) sed sistemo por akurate noti paroladon, sonadon de parolo. Pro tio estas la nomo: "spurado de parolo". La aboco de la sistemo havas signojn por marki tre diversajn sonojn, akcentojn, longecon de vokaloj. 
Ĝi estas adaptita por pli ol 30 lingvoj, inkluzive Esperanto. 

La signoj de parolspuro estas pli simplaj ol en ordinaraj skribsistemoj. Kaj ligoj inter najbaraj signoj estas glataj kaj seninterrompaj. Pro tio parolspurado estas skribebla pli rapide. Tial tiun ĉi sistemon eblas uzi ankaŭ kiel stenografion.

## Ĉefaj trajtoj 
La principoj de parolspuro estas: 
* al unu sono korespondas unu signo (fonetikeco, la literoj kiel **ĉ, ĝ, c** estas skribataj per simplaj: **tŝ, dĵ, ts**)
* signoj por vokaloj estas skribataj desupre suben
* signoj por konsonantoj estas skribataj supre-dekstren
* signoj de konsonantoj estas grupigitaj laŭ artikulacio 

## Vidu ankaŭ 
* Tutmonda Parolspuro-Asocio

Kategorio:Steno
Bakonszeg

**Bakonszeg** estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Ebenaĵo**, en departemento Hajdú-Bihar, en subregiono Berettyóújfalu.

* Areo: 35&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1250
* Poŝtkodo: 4164
* Telefonprefikso: 54

La vilaĝo situas sur ebenaĵo, en ambaŭ bordoj de Berettyó, laŭ traira flankovojo, Berettyóújfalu estas proksime. La Orienta ĉefkanalo alfluas la riveron Berettyó ĉe Bakonszeg.

Ĝi estis loĝata jam antaŭ la hungara landokupo (895), la nomo Bakonszeg aperas unuafoje en 1438 en skribitaj dokumentoj.

Bakonszeg famas pri tio, ke en la vilaĝo loĝis la "ermito de Bihar", György Bessenyei (1747-1811). Li vivis ekde 1787 ĝis lia morto kaj verkis interalie la filozofan romanon, la *Vojaĝo de Tarimenes*, kiu do aperis nur en 1930. La cindrojn de la poeto oni liveris en 1940 al Nyíregyháza. Pri li memorigas memormonumento el 1885 kaj kurio de la verkisto.

En la vilaĝo loĝis en la 1920-aj jaroj Zoltán Nadányi, grava revoluciulo, tradukisto.

Vidindaĵoj estas kurio de Nadányi (nadAnji) kaj kalvinana preĝejo. Estas vilaĝservoj 8 studjara lernejo, biblioteko, kulturdomo, infanĝardeno, zorga centro por maljunuloj kaj familihelpa centro.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Hajdú-Bihar