open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
-135

La jaro **135 antaŭ Kristo**, do la jaro 135 antaŭ nia erao, estas parto de la 130-aj jaroj respektive la 2-a jarcento a.K./antaŭ nia erao. En la jaro okazis, interalie:

## Eventoj 
* *Pallantia* (la nuna Palencio), en Iberio, atakata de Romia legio.  
* Romioj, komanditaj de Decio Bruto (*Decimus Iunius Brutus Callaicus*, romia konsulo en -138) transiris la riveron *Limaea* en Iberio (nuna Galegio kaj norda Porgugalio).
* La Unua sklava milito komenciĝas en la regiono de Enno en romia Sicilio.

## Naskiĝoj 
* Posejdono el Apameo, helena filozofo (m. -51)

## Mortoj 

Αχίλλειο στην Κέρκυρα στον οικισμό Γαστουρίου(photosiotas) (102).jpg|
|
-113

En la jaro **113 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Antioĥo la 9-a iĝis seleukida imperiestro.
* En la Romia Respubliko, Gnaeus Papirius Carbo kaj Gaius Caecilius Metellus Caprarius iĝis konsuloj.
* Estas kreita la romia provinco Asia. Antaŭ 133 a.K., Asia estis la post-aleksandra greka regno de Pergamono, amiko de Romio en la militoj kontraŭ Makedonio. Je -133 la reĝo, Attalos la 3-a, mortis sen heredonto kaj heredigis la regnon al Romio. Ekde kiam la regno fariĝis la sepa provinco de Romio, la unua en Anatolio, la provinco estis la ĉefa fonto de imposta mono por Romio ĝis almenaŭ 30 a.K..
-114

En la jaro **114 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

eta|maldekstra|290px|

## Eventoj 
* La Partoj konkeras unuafoje la urbon Dura Europos, kiu ĝis tiam estis urbo en la Seleŭkida imperio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
-116

En la jaro **116 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
* Marko Terencio Varono

## Mortoj
-117

En la jaro **117 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Naskiĝoj
* Ptolemeo la 12-a Neos Dionisos (antikve greke Πτολεμαῖος Νέος Διόνυσος, latinliterigite Ptolemaios Neos Dionisos, faraono de la Ptolemea Regno en Egiptio
Sapiĝo

**Sapiĝo** estas kemia reakcio inter grasa acido kaj natria hidroksido aŭ kalia hidroksido. Disvolviĝas hidrolizo, kaj rezulte oni ricevas trialkoholon: la triglicerolo, kaj natria aŭ kalia salo de la grasa acido, kiu estas sapo.

R-O-CH2-C(H)OR-CH2-O-R (grasa acido)

+ 3 NaOH (aŭ KOH)

--->>

CH2-OH -CH-OH - CH2-OH (glicerolo) + 3 R-CO2-Na (sapo)

kie R=(CH2)14CH3 

Tiu reakcio estas grava ĉefe pro la produktado de sapo pere de ĝi.

## Vidu ankaŭ 
* Fosfolipido

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ccnphawaii.com/glossary.htm  
* http://adipocere.homestead.com 

Kategorio:Organika kemio
Kategorio:Kemiaj reakcioj
-191

En la jaro **191 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Friapatio surtroniĝis en Partio

## Mortoj
* *Artabano la 1-a*, imperiestro de la partoj
Mohro

**Mohro*** ( *mohr*;  '''') en Islamo i.a. ĉe ŝijaistoj, estas argilaĵeto sur kio la preĝanto metas la frunton dum la saĝdeo* (t.e. terenkuŝiĝo).

Kategorio:Islamo
Kategorio:Arabaj vortoj
Cardaillac

**Cardaillac** ([kardAljak] ) estas vilaĝo 9 km nord-okcidente de Figeac, en departemento Lot. Ĉ 500 loĝantoj.

Situanta lime de du regionetoj *Limargue* ([limArg'] kulturriĉa) kaj *Ségala* ([segalA] malriĉa sekal- kaj kaŝtan-produktanta), Cardaillac havas riĉan mezepokan heredaĵon kaj estas unu el la *Les plus beaux villages de France* (Plej belaj vilaĝoj en Francio). Ĝia nomo jam aperas en la 8-a jarcento. Kavaliro Bertrand alprenis la nomon Cardaillac kiam la reĝo Pepino la juna konfidis al li tiujn terojn.

Fortikaĵo ekkonstruiĝis en 1064 sur roka supraĵo laŭ ordono de Hugues barono de Cardaillac. El tiuj hodiaŭ ankoraŭ staras tri turoj el la 13-a jarcento. En 1188 ĝi eltenis atakon de Rikardo Leonkora iĝonta poste Reĝo de Anglio.

Cardaillac estis en la protestanta kampo dum la Religia enlanda milito. La vilaĝo entuziasme bonvenigis la Francan Revolucion.

Je la 11-a de majo 1944 tri junuloj estis mortpafitaj de la divizio *Das Reich* kiu poste neniigis la tutan loĝantaron de la vilaĝo Oradour-sur-Glane.

## Eksteraj ligiloj 
* Cardaillac  franclingva artikolo, historia prezenteto.
* Cardaillac en *Les plus beaux villages de France*
* Nobela familio Cardaillac  (franclingve)

Kategorio:Komunumoj de Lot
Kategorio:Plej belaj vilaĝoj de Francio
Azano

**Azano*** ( '''') estas arab-devena vorto signifanta “anonci” laŭvorte, kaj en Islamo estas nomo de teksto kion muezino aŭ azanulo* laŭte legas alvokante la islamanojn al preĝado en la difinitaj horoj.

Por aliaj pri-islamaj temoj, bv. vd. islamajn terminojn

Kategorio:Islamo
Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Islama terminaro
Vozuo

[dekstra|eta|Vozuantoj ĉe la orienta muro de la [moskeo *Badŝahi* en Lahoro (Pakistano)]]
**Vozuo*** ( ''al-wuḍū' *, tradukebla kiel "ablucio") estas la rita lavado antaŭ la preĝado en Islamo. Dum vozuado oni lavas manojn, vizaĝon kaj malsekigas parton de la kapo kaj piedoj. En diversaj formoj de Islamo kiel sunaismo kaj ŝijaismo vozuado iomete diferencas. Oni nomas la vozuon "parta ablucio", kontraste al *ġusl'' (غسل), aŭ "plena ablucio".

## Vidu ankaŭ 
* islamaj terminoj

Kategorio:Islamo
Kategorio:Arabaj vortoj
Muezino

[eta|dekstra|Muezino preĝalvoke en la Moskeo de [Almonaster la Real.]]
**Muezino** ( '''') en Islamo estas persono kiu laŭte legas azanon por alvoki islamanojn al preĝado en la difinitaj horoj de ĉiu tago. Tiu tasko estas kutime farata el minareto. La voĉoj de la muezino formas kutiman parton de la pejzaĝo de la islamaj urboj.

## Vidu ankaŭ 
* Minareto
* Preĝeja sonorilo

Kategorio:Islamo
Preĝujo

**Preĝujo** en Islamo estas bele kudrita ŝtofaĵo sur kiu oni metas mohron (kaj eble rozarion) dum la preĝado. La preĝujo uziĝas ankaŭ kiel konservujo por mohro (kaj probable rozario) post la preĝo.

Kategorio:Islamo
-122

En la jaro **122 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
*Laŭ Tito Livio, oni vidis tri sunojn kaj tri lunojn en Sicilio.

## Naskiĝoj
## Mortoj
-121

En la jaro **121 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
* Gaius Sempronius Gracchus, Gajo Sempronio Grakĥo, revenis al Romo kaj iĝis pleba tribuno je tria fojo. Samjare li estas mortigita.

## Naskiĝoj
## Mortoj
* Gaius Sempronius Gracchus, Gajo Sempronio Grakĥo
-123

En la jaro **123 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Armeo de *Quintus Caecilius Metellus Balearicus* konkeris Minorkon kaj Majorkon.
* Aikso Provenca fondita je la romia nomo *Aquae Sextiae*.
* Antioĥo la 8-a iĝis imperiestro de la helenisma regno Seleŭkio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
-124

En la jaro **124 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
* Gaius Sempronius Gracchus, Gajo Sempronio Grakĥo, estis elektita konsulo de Romio
* Mitridato la 2-a (parte 𐭌𐭄𐭓𐭃𐭕 Mihrdāt) fariĝis estro de partoj

## Mortoj
* Artabano la 1-a (parte 𐭍𐭐𐭕𐭓 Ardawān), imperiestro de partoj
-111

En la jaro **111 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romia Respubliko: La urbo Romo estas detruita per fajro.

## Naskiĝoj 
* Spartako (latine Spartacus; en kojnea greka Σπάρτακος), posta romia sklavo kaj ribela gvidanto de la Tria sklava milito (proksimuma dato)

## Mortoj
-131

La jaro **131 antaŭ Kristo**, do la jaro 131 antaŭ nia erao, estas parto de la 130-aj jaroj respektive la 2-a jarcento a.K./antaŭ nia erao. En la jaro okazis, interalie:

## Eventoj 
* *Aristonikos (Ἀριστόνικος)* de Pergamono gvidas ribelon kontraŭ Romo, kaj la romia konsulo *Publius Licinius Crassus Mucianius* estas mortigita en la batalado. La ribelo sukcese daŭros du jarojn, sed tiam, en -129, Pergamono estos finkonkerita per la romia armeo kaj *Aristonikos * estos mortigata.
* La romia cenzuristo *Quintus Caecilius Metellus Macedonicus* provas forigi la tribunon *Gaius Atinius Labeo Macerio* de la Romia senato, la kolera *Atinius* trenas lin por esti ĵetita de la Tarpeja roko, parto de la Kapitola monto, kaj *Metellus* estas nur savita per la interveno de aliaj senatanoj.
* La tribuno *Gaius Papirius Carbo* en Romo pasas iniciaton permesantan la uzon de sekretaj balotoj en leĝdonaj asembleoj.
* Por la unua fojo en romia historio, ambaŭ cenzuristoj estas plebaj (*Metellus* kaj *Quintus Pompeius*).
* Unua *Acta Diurna* aperas en Romo ĉirkaŭ tiu tempo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

Aristonikos. Pergamon veya Bergama Kral II. Eumenes’in oğludur.jpg|
|
-128

En la jaro **128 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* En Ĉinio estas finita kanalo pli ol 150&nbsp;km longa, kiu ligas la ĉefurbon Han al la Flava Rivero.
* Vendatas po pli ol 10.000 sklavoj tage en la grava sklav-bazaro de insulo Deloso.
* Artabano la 2-a (parte 𐭍𐭐𐭕𐭓 Ardawān) iĝis imperiestro de partoj (proksimuma dato).
* Aleksandro la 2-a Zabinas iĝis imperiestro de la helenisma regno Seleŭkio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Fraato la 2-a (parte 𐭐𐭓𐭇𐭕 Frahāt), imperiestro de partoj  (proksimuma dato)
* Polibio (greke Πολύβιος ), elstara helena historiisto, kiu dumvive tre varbis pri proksima alianciĝo de la grekoj kaj romianoj.
Listo de islamaj poetoj

Jen **listo de** ĉefaj **islamaj poetoj:**

*Farid ad-Din Attar, ankaŭ nomata Attar
*Ŝams ad-Din Mohammad Hafizo, ankaŭ nomata Hafizo
*Ĝalal ad-Din Muhammad Rumi, ankaŭ nomata Rumi, aŭ Moŭlana
*Mosleh ad-Din Sadio

## Vidu ankaŭ
*Arablingva literaturo

Kategorio:Poetoj
Poetoj
Vimeno (arbo)

La **vimeno** aŭ **verga saliko** (***Salix viminalis***), estas specio de saliko el kies fleksemaj branĉaĵoj (vimenoj) oni faras plektitajn korbojn, ktp.

## Vidu ankaŭ 
*Vimenaĵo
*Kopsado

Kategorio:Salikoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Edwin Burg

**Edwin BURG** (naskiĝis en 1925, mortis en 2016) estis nederlanda esperantisto kaj honora membro de UEA ekde 2003.

## Vivo 
Burg naskiĝis en la iama kolonio Nederlanda Hindio (nuna Indonezio). Post malliberigo (1942-1945) en japanaj koncentrejoj en la insulo Javo pro la dua mondmilito, li en 1946 ekloĝis en Nederlando, studis ekonomion kaj laboris en banko. En 1965 li eklernis Esperanton kaj ekde tiam dediĉis sin al disvastigo de la lingvo, skribis leterojn al aŭtoritatuloj kaj artikolojn por ĵurnaloj, mecenatis plurajn Esperanto-organizojn. Dume li fariĝis estrarano de la Haga Sekcio de la Nederlanda Esperanto-asocio LEEN. Ekde 1979, tuj post sia emeritiĝo, li ĉiutage vizitis la oficejon de la Internacia Esperanto-Instituto (IEI) kaj poste starigis kaj gvidis la tiean informejon Esperanto-Centro Nederlanda. Li eldonis skriban kurson kaj varbis plurdekojn da novaj Esperantistoj. Ekde 1995 li estis estrarano de IEI. Edwin Burg estis, cetere, Honora Membro de IEI de 2002 kaj de 2003 de UEA. Lia agado estis altnivela kaj profesia, li multloke kreis grandan respekton por la lingvo Esperanto.

Burg, Edwin
Burg, Edwin
Burg, Edwin
Persa literaturo

**Persa literaturo** estas la literaturo skribita aŭ kolektita en persa lingvo ĉefe en Irano, respektive Persio, sed ankaŭ en aliaj landoj de la regiono kaj escepte en diasporo.

Pli precize oni povus termini per *Perslingva literaturo*, en la ideo, ke *Persa literaturo* povus aludi al literaturo verkita en la iama Persio, sed en Esperanto ĝenerale *persa* jam aludas al la lingvo, kaj ne nepre al la iama regno.

## Perslingvaj verkistoj 
### Antikvaj 
* Abol-Gasem Ferdousio, aŭtoro de Ŝahnameo
* Rudaki
* Farid-od-din Attar
* Hafizo
* Omar Ĥajam
* Ĝalal-ed-din Mohammad Rumi aŭ Moulana
* Mosleh-od-din Sadio
* Obejd-e Zakani
* Rabia Balĥi
* Sanai
* Kutbaldin al-Ŝirazi

### Modernaj 
* Alavi fard
* Mohamad Alizadeh
* Mahmud Dolat Abadi
* Parvin Etesami
* Forug Farroĥ-Zad
* Alavi fard
* Ĝalali
* Ĥalilullah Ĥalili
* Moŝiri
* Sepehri
* Ŝafii Kadkani
* Parŭin Paĵŭak

## Vidu ankaŭ 
* Paŝtoa literaturo kaj poezio

## Eksteraj ligiloj 
* Antologia skizo de la persa literaturo, verko de Said Baluĉi kiu aperis en 2021 ĉe Eldonejo Impeto.

Kategorio:Perslingvaj verkistoj
Sam Shepard

**Sam SHEPARD**, plennome: **Samuel Shepard Rogers** (naskiĝis la 5-an de novembro, 1943, mortis la 27-an de julio, 2017) estis usona verkisto kaj aktoro.[eta|350ra|Sam Shepard en la filmo [Stealth (filmo)|Stealth]]Shepard naskiĝis en Fort Sheridan, Ilinojo. Dum sia kariero li elprovis sin en multaj fakoj: Plej grandan renomon li ĝis nun gajnis kiel dramisto (Premio Pulitzer en 1979 pro *Buried Child*); kiel aktoro li unufoje estis nomumita por la Oskaro (pro *The Right Stuff*), krome li verkis filmscenarojn, rakontojn, poemojn kaj agis kiel reĝisoro.

## Listo de verkoj 
* *La Turista* (dramo, 1968)
* *Zabriskie Point* (filmscenaro, 1969)
* *Mad Dog Blues* (dramo, 1971)
* *Hawk Moon* (poemoj kaj prozo, 1972)
* *The Tooth of Crime* (dramo, 1974)
* *Curse of the Starving Class* (dramo, 1976)
* *Buried Child* (dramo, 1979)
* *True West* (dramo, 1981)
* *Fool for Love* (dramo, 1983)
* *Paris, Texas* (filmscenaro, 1984)
* *A Lie of the Mind* (dramo, 1986)
* *Simpatico* (dramo, 1995, filmigita en 1999)
* *Cruising Paradise* (rakontoj, 1996)

## Listo de filmoj 
* *Zabriskie Point* (Usono, 1969 - scenaro)
* *Days of Heaven* (Usono, 1978 - aktorado)
* *Frances* (Usono, 1982 - aktorado)
* *The Right Stuff* (Usono, 1983 - aktorado)
* *Paris, Texas* (Germanio, 1984 - scenaro)
* *Far North* (Usono, 1988 - reĝisoro)
* *Steel Magnolias* (Usono, 1989 - aktorado)
* *Homo Faber* (Germanio/Francio/Grekio, 1990 - aktorado)
* *The Pelican Brief* (Usono, 1993 - aktorado)
* *Hamlet* (Usono, 1999 - aktorado)
* *Black Hawk Down* (Usono, 2001 - aktorado)
* *Password: Swordfish* (Usono, 2001 - aktorado)
* The Notebook (2004)
* *Bandidas* (Francio/Usono/Meksiko, 2006 - aktorado)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.departments.bucknell.edu/theatre_dance/shepard/shepard.html 
* http://bobdylan.com/songs/brownsville.html  
* http://www.departments.bucknell.edu/theatre_dance/Shepard/shepard.html 
* http://french.imdb.com/name/nm0001731 

Shepard, Sam
Shepard, Sam
Salah Ghanem

**Salah GHANEM** (naskiĝis 1933) estas libana esperantisto, profesoro, psikologo, grafologia jurspertulo ĉe tribunaloj kaj honora membro de UEA (2003).

Li naskiĝis en Libano.  Esperanton li lernis en 1960; pioniro de la movado en Libano, kies landan asocion li prezidis dum pluraj jaroj.  Li eldonis la unuan E-araban lernolibron en 1965 kaj prizorgis E-elsendojn de radio en Libano.  Honora membro de la Internacia Societo de Amikeco kaj Bonvolo (1984) ; prezidanto de alta komitato por festi la centjariĝon de Esperanto (1987) kaj membro de la Brazila Akademio de Belarto (1965).

Ghanem, Salah
Ghanem, Salah
Ghanem, Salah
Oskar Loerke

eta|Loerke (Berlin, 1929)
**Oskar LOERKE** [oska leke] (naskiĝis la 13-an de marto, 1884, mortis la 24-an de februaro, 1941) estis germana verkisto.

Oskar Loerke naskiĝis en Wiag proksime de Świecie Li studis germanistikon kaj muzikon en Berlino. Post la publikigo de sia unua rakonto *Vineta* (1907) li dum dek jaroj vivtenis sin de la verkado. Ekde 1917 li laboris kiel redaktoro ĉe eldonejo. En la jaro 1926 li fariĝis ano de la *Preußische Akademie der Künste* (= Prusa Akademio de la Artoj) kaj de 1928 ĝis 1933 li tie okupis la postenon de la sekretario de la sekcio de poezio. Li mortis en Berlino.

El lia verkaro, konsistanta el romanoj, rakontoj, eseoj, taglibroj kaj liriko, plej elstaras liaj poemoj.

## Listo de verkoj 
* *Vineta* (rakonto, 1907)
* *Wanderschaft* (poemoj, 1911)
* *Gedichte* (poemoj, 1916 - en 1926 noveldono sub la titolo *Pansmusik*)
* *Die heimliche Stadt* (poemoj, 1921)
* *Der Oger* (romano, 1921)
* *Der längste Tag* (poemoj, 1926)
* *Atem der Erde* (poemoj, 1930)
* *Der Silberdistelwald* (poemoj, 1934)
* *Der Wald der Welt* (poemoj, 1936)
* *Hausfreunde* (eseoj, 1939)
* *Tagebücher* (taglibroj, verkitaj 1903-39, eld. 1955)
* *Reisetagebücher* (taglibroj pri vojaĝoj, eld. 1960)

Loerke
Kategorio:Germanaj akademianoj
Iranaj artistoj

## Pentristoj
*Farŝ-ĉjan
*Sepehri

## Reĝisoroj
*Bahram Bejzai, **بهرام بيضائي**
*Mohammad Davoudi, **محمد داوودي**
*Bahman Farman-Ara, **  بهمن فرمان آرا**
*Ebrahim Farouzeŝ, **ابراهيم فروزش**
*Ebrahim Hatami-Kia, **ابراهيم حاتمي كيا**
*Khosrow Sinai, ** خسرو سينايي**
*Abbas Kiarostami, **عباس كيارستمي**
*Mohsen Maĥmalbaf, **  محسن مخملباف**
*Tahmine Milani, **  تهمينه ميلانی**
*Reza Mir-Karimi, ** رضا مير کريمي**
*Vahid Mousaiian, ** وحيد موساييان**
*Ĵafar Panahi, **جعفر پناهي**
*Kamal Tabrizi, ** كمال تبريزي**

Artistoj
Artistoj
-132

La jaro **132 antaŭ Kristo**, do la jaro 132 antaŭ nia erao, estas parto de la 130-aj jaroj respektive la 2-a jarcento a.K./antaŭ nia erao. En la jaro okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
* Mitridato la 6-a de Ponto

## Mortoj 

|
|
Islamaj terminoj

**Islamaj Terminoj** estas esprimoj speciale uzataj en la islama religio. Ofte de Araba lingvo.

* Ahl al-Bajt, laŭvorte, "Popolo de la Hejmo" aŭ "Familio de la Hejmo". En la islama tradicio, la termino aludas al la familio de la islama profeto Mohamedo.
* Ajatolo (Ajatollah)
* Alaho (Allah), La Nomoj de Dio en Islamo
* Ansaro
* Azano (Azan/Adan)
* Bajramo
* Begamo
* Burko
* Derviŝo (Turka: Derviŝ; Persa: Darviŝ; Araba: Darŭiŝ)
* Emiro (Amir)
* Fatvo (Fatŭa)
* Fikho (Fikh)
* Ĝanaho
* Ĝihado (Ĝihad)
* Haĝo (Haĝ)
* Haĝi (Haĝi)
* Hadito (Hadith)
* Halalo (Halal)
* Heĝiro (Hiĝra)
* Hiĝabo (Hiĵeb)
* Hurio
* Ĥorniĉo (v. Mihrabo)
* Ĥutba
* Iktao (Iqta‘)
* Imamo (Islam)
* Iŝmaelo (Isma'il)
* Ismailano
* Israfilo (Israfil)
* Kaabo (Ka'ba)
* Kadio (Kadi)
* Kafiro (Kafir)
* Kalifo (Ĥalifa)
* Kiblo (Kibla)
* Kisŭah (Kiswah)
* Korano (Kur'an)
* Maĝlis aŝ-Ŝura
* Marabuto (Marbut)
* Mekko aŭ Mekao (Makka)
* Mihrabo (Mihrab)
* Minareto (Manara)
* Minbaro (Minbar)
* Mohro (Persa: Mohr; Araba: Turbah)
* Moskeo (Masĝid)
* Muezino (mu'azzin)
* Muftio (Mufti)
* Muhaĝiro
* Mulao (Mulla)
* Preĝujo
* Ramadano (Ramadan)
* Saĝdeo (Saĝda)
* Sahabo
* Sajido (Sajjid)
* Salafismo (Salaf)
* *Salat* (preĝado)
* Sunaismo (*Sunna* Islamo)
* Sunao (Sunna)
* Surao (Sura)
* Ŝarifo (ŝarīf)
* Ŝario (Ŝari'a)
* Ŝejĥo (Ŝejĥa)
* Ŝijaismo (Ŝi'a)
* Tawhid
* Ulemo ('Ulama')
* Ŭalio (Walī)
* Vozuo (Ŭudu')
* Zakato (Zakāt)

[eta|250px|maldekstre|[Mekao]]

## Vidu ankaŭ 
* Esperantigo de vortoj el araba fonto
* La Nomoj de Dio en Islamo

## Notoj 

Kategorio:Islamo
*
Islamo
-133

La jaro **133 antaŭ Kristo**, do la jaro 133 antaŭ nia erao, estas parto de la 130-aj jaroj respektive la 2-a jarcento a.K./antaŭ nia erao. En la jaro okazis, interalie:

## Eventoj 
* Scipiono Afrika la Juna alvenis al Numidio kaj konstruis 9 kilometran muregon tie.
* Eko de la reformoj de Tiberius Sempronius Gracchus (Sempronio Grakĥo aŭ Tiburio Grakĥo).
* Sklava Ribelo gvidita de Aristonikos (Ἀριστόνικος) en Pergamo.
* Asia iĝis romia provinco.
* Romioj konkeris la loĝlokon Bovipo, la nuna Alcácer do Sal en Portugalio

## Naskiĝoj 
* ..

## Mortoj 
* Tiberius Sempronius Gracchus (Sempronio Grakĥo), grava romia pleba tribunuso kaj socia reformanto

Aristonikos. Pergamon veya Bergama Kral II. Eumenes’in oğludur.jpg|
Tiberius Gracchus.jpg|
-138

En la jaro **138 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romioj alvenis al Sintra, Portugalio.
* Romia legio gvide de Decimo Junio Bruto, estro de *Hispania Ulterior*, igis grandan militan kampanjon al la tuta nuna portugala teritorio, kio estis, vere, la fino de la tria luzitana milito. Dum tiu kampanjo, Bruto muregis Olisipon (Lisbonon). Talabriga estis la sola urbo kiu forte rezistis al la Bruta kampanjo.
* *Fraato la 2-a* (parte 𐭐𐭓𐭇𐭕, Frahāt) iĝis imperiestro de Partio.

## Naskiĝoj 
* Lucio Kornelio Sulao (m. en -78)

## Mortoj 
* *Mitridato la 1-a* (parte 𐭌𐭄𐭓𐭃𐭕, Mihrdāt, n. ĉ. -195), reĝo de Partio.

|
|
-141

La jaro **141 antaŭ Kristo**, do la jaro 141 antaŭ nia erao, estas parto de la 140-aj jaroj respektive la 2-a jarcento a.K./antaŭ nia erao. En la jaro okazis, interalie:

## Eventoj 
La armeo de Romio gvidis malsukcesan militon kontraŭ skordiskoj, kelta tribo setlinta je la kunfluo de la Danubo kaj Sava, en la regiono de Beogrado, tiam . Ĉirkaŭ 12 a.K. ili ŝajne submetis sin sub romian kontrolon kaj ricevis interŝanĝe iom da aŭtonomio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|

|
Lago Der

**Lago Der** (france : *Lac du Der*) estas artefarita, baraĵa lago en Ĉampanjo kreita dum la jaroj 1960-1970, por reguligi la fluadon de rivero Sejno, sed en loko jam lag- kaj laget-abunda. Kun siaj 48 km², ĝi estas la plej granda artefarita lago en ĉeflanda Francio, laŭ surfaco sed ne laŭ volumeno.eta|maldekstra|lagorandaj, parte inunditaj arbojNun la lago iĝis la ĉefa etap- kaj ripozejo de la migrantaj gruoj (de la specio *Grus grus*, griza gruo), kiuj sekvas la plej okcidentan migradovojon: tiu kiu kondukas la gruojn brediĝantaj en Svedio ĝis Ekstremaduro en Hispanio, traflugante, kaj etapante en Rügen kaj Hesio (Germanio), Woëvre, (Loreno, en Francio), Ĉampanjo, Brenne (centra Francio), Akvitanio (sudokcidenta Francio) kaj Aragono (Hispanio).
La rekorda abundo de tie samtempe paŭzantaj gruoj ĝis nun okazis la 13-an de novembro 2002: 63 218 gruoj leviĝantaj la saman matenon el la lago.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Lago Der  (franclingve)
* Gruaj migradoj  : TTT-ejo kie oni povas sekvi tagon post tago la nombran disvolviĝon de tiu migrado iren kaj reen (franclingve)

Kategorio:Geografio de Francio
Der
Wilhelm Lehmann

eta|Wilhelm Lehmann

**Wilhelm** (Heinrich) **LEHMANN** [vilhelm leman] (naskiĝis la 4-an de majo, 1882, mortis la 17-an de novembro, 1968) estis germana verkisto.

Wilhelm Lehman naskiĝis en Puerto Cabello, Venezuelo. Sian junaĝon li pasigis apud Hamburgo. Studinte en diversaj universitatoj filologion, filozofion kaj botanikon, li laboris kiel instruisto. Kiel verkisto li unue famiĝis per romanoj kaj rakontoj. Plej grandan renomon tamen postlasis liaj naturpoemoj, kiuj esence influis la lirikon tiutempan. Lehmann mortis en Eckernförde, Ŝlesvigo-Holstinio.

## Listo de verkoj 
* *Der Bilderstürmer* (romano, 1917)
* *Die Schmetterlingspuppe* (romano, 1918)
* *Weingott* (romano, 1921)
* *Die Hochzeit der Aufrührer* (rakontoj, 1934)
* *Antwort des Schweigens* (poemoj, 1935)
* *Der grüne Gott* (poemoj, 1942)
* *Entzückter Staub* (poemoj, 1946)
* *Verführerin, Trösterin und andere Erzählungen* (rakontoj, 1947)
* *Bewegliche Ordnung* (eseoj, 1947)
* *Überlebender Tag* (poemoj, 1954)
* *Meine Gedichtbücher* (poemoj, 1957)
* *Kunst des Gedichts* (eseoj, 1961)
* *Der Überläufer* (romano, 1962)
* *Abschiedslust* (poemoj, 1962)
* *Sichtbare Zeit* (poemoj, 1967)

Lehmann, Wilhelm
-134

La jaro **134 antaŭ Kristo**, do la jaro 134 antaŭ nia erao, estas parto de la 130-aj jaroj respektive la 2-a jarcento a.K./antaŭ nia erao. En la jaro okazis, interalie:

## Eventoj 
* Aperis nova stelo en Skorpiona stelaro.
* Scipiono Afrika la Juna marŝis kontraŭ Numancio.
* Pruvo de terposeda reformo en Romo de Tiberius Sempronius Gracchus (Tiberio Sempronio Grakĥo) kaj lia frato Gaius Sempronius Gracchus (Gajo Sempronio Grakĥo).
* Johano Hirkano (, Joḥānān Hurkanos; en kojnea greka Ἰωάννης Ὑρκανός, Iōánnēs Hurkanós) iĝas princo kaj reganto de Judio

## Mortoj 
* Simono Makabeo (, Šīməʿōn haTassī)

Simon Thassi medal.svg|
|
UK 1915

eta|300ra|Komuna foto de la kongresanoj
**UK 1915**, la 11-a Universala Kongreso de Esperanto, okazis en Sanfrancisko, Usono en 1915. Ĝi estis la dua Universala Kongreso ekster Eŭropo. La unua estis la 6-a UK en Vaŝingtono en 1910, la tria sekvis nur en 1965 (50-a UK en Tokio).

Pro la milito, la kongreso ne povis okazi en Edinburgo (Britio) kiel oni antaŭe planis.

Oni invitis al San-Francisko okaze de la Internacia ekspozicio, kiu samjare okazis tie. Ĝi estis la plej malgranda UK iam ajn: Venis nur 163 partoprenantoj el 16 landoj. Pro la unua mondmilito nur tre malmultaj Eŭropanoj povis veni. La ĉeftemo estis: *Kiel reorganizi la fortojn post la milito?*

## Teatraĵo prezentita 
* *Perfekta kuiristino*, de Blanche Hentsch.

15 1915
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1915
Kategorio:San-Francisko
Kategorio:1915 en Usono
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Usono
UK 1920

La **12-a Universala Kongreso** okazis en Hago, Nederlando, 8-a ĝis 14-a de aŭgusto, 1920. Ĉeestis 408 partoprenantoj.

## Teatraĵoj prezentitaj 
* **Juĝa kunsido en 1813**, de Jo Pabst, reĝisoris kaj ĉefrolis f-ino W. Wessels
* **Muzikvespero en 1813**, de Jo Pabst

La prezentoj okazis en la reĝa teatro en Hago, nederlande nomata *Koninklijke Schouwburg*.

Kategorio:Universala Kongreso de Esperanto
Kategorio:Hago
Kategorio:Esperanto Nederland
Kategorio:1920 en Nederlando
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Nederlando
Mihály Sárossy

**SÁROSSY Mihály** [ŝAroŝi mihAj] (ankaŭ SÁROSI; naskiĝis en 1893 en Budapeŝto) estis hungara esperanto-aktoro kaj kantisto, kiu ludis interalie kun Julio Baghy. Li esperantistiĝis dum la rusa militkaptiteco.
Granda sukceso dum la UK en Nurenbergo ĉe la prezentado de L. M. Populara kantisto dum artaj vesperoj, ankaŭ li partoprenis ekzemple en "La paĝio del' reĝino", de Jenő Heltai kaj Emil Makai, en postkongreso de la 13-a UK en Prago en Budapeŝto en 1921 kaj en Ginevra de Edmond Privat prezentita en 17-a UK en Ĝenevo.

Estis du E-gramofondiskoj kun liaj kantoj. Lin oni povas aŭdi en Esperanta Songazeto prezentante "La arto" registrita en 1938.

## Referencoj 
Kategorio:Budapeŝtanoj
Kategorio:Esperanto-aktoroj
Kategorio:Hungaraj esperantistoj
UK 1925

eta|300ra|Partoprenantoj de la kongreso
La **17-a Universala Kongreso de Esperanto** okazis de la 2-a ĝis la 7-a de aŭgusto 1925 en Ĝenevo, Svislando. Venis 953 partoprenantoj el 35 landoj.

Dum kunveno de bahaanoj, D-ro Adelbert Mühlschlegel en mallonga prelego klarigis pri la Bahaa Kredo kaj deklaris, ke L. L. Zamenhof donis ekzemplon de la spirito de Bahá'u'lláh, kaj ke *bahaanoj tutmonde honoras lin kiel majstron kaj fraton.* Dum tiu ĉi kunveno Lidja Zamenhof interparolis kun Martha Root, kiu nomis la Bahaan Kredon la *Esperanto de la religioj.* Tiu kontakto estis la komenco de la bahaa engaĝiĝo de Lidja Zamenhof.

Krome okazis prelegoj de la unua Somera Universitato kaj Zamenhofa memorfesto.

## Teatraĵo prezentita 
* **Ginevra** de Edmond Privat, reĝisoris Julio Baghy, ĉefrolis Mihály Sárossy kaj Camilla Starke. Kunludis profesiaj geaktoroj el *Grand Théâtre de Genève* kaj Aleksander Starke, Elsa Haeflinger, Harold Keŝik.

Kategorio:Ĝenevo
Kategorio:1925 en Svislando
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Svislando
UK 1921

eta|300ra|Kongresa salono
La **13-a Universala Kongreso de Esperanto** okazis en Prago, Ĉeĥoslovakio, inter la 31-a de julio kaj la 6-a de aŭgusto 1921, kun ĉeesto de 2561 partoprenantoj. La kongreso estis samtempe la 8-a kongreso de Universala Esperantro-Asocio (tiam ĝi ankoraŭ ne estis la samo).

La kongresejo estis en palaco Žofín sur Slava insulo.

Ĝin ĉeestis reprezentantoj de Ligo de Nacioj, Internacia Labor-Oficejo kaj Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco. Nome de Ligo de Nacioj parolis ĝia ĝenerala vicsekretario Inazo Nitobe, kiu venis por raporto pri Esperanto. Ĉeestis ankaŭ Klara Zamenhof, vidvino de la Majstro.

Flanke de ĝi okazis kunveno de laboriste orientitaj esperantistoj, kiuj decidis la fondon de Sennacieca Asocio Tutmonda. Tiu kunveno estas ĝenerale konsiderata la 1-a SAT-Kongreso. Iniciatis Lanti, prezidis Henri Barbusse.

Okazis ankaŭ la unua kongreso de blinduloj-esperantistoj, iniciatis Karel Emanuel Macan, prezidis Théophile Cart.

## Teatraĵoj prezentitaj 
* *Nokto en Karlův Týn*, de Jaroslav Vrchlický, kiun ludis amatora trupo.
* *La glavo de Damokles*, de Gustav zu Pulitz, en antaŭkongreso en Dresdeno, prezentita de amatoraj anoj de la esperantoklubo "Antaŭen ĝis la venko" el Chemnitz.
* ''La paĝio de l' reĝino'', de Jenő Heltai kaj Emil Makai, en postkongreso en Budapeŝto, kiun prezentis profesiaj kaj amatoraj geaktoroj el Budapeŝto kun i.a. Julio Baghy (ankaŭ reĝisoro), Kálmán Kalocsay, Mihály Sárossy en Teatro Colosseum.

## Referenco 
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en 1921
Kategorio:Esperanto-movado en Prago
Kategorio:1921 en Ĉeĥoslovakio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Ĉeĥio
UK 1922

eta|300ra|Kongresa poŝtkarto
La **14-a Universala Kongreso** okazis en Helsinko, Finnlando, 8a ĝis 16a de aŭgusto 1922. Ĉeestis 850 partoprenantoj.

Okazis amaso da altnivelaj fakaj kunvenoj. Reprezentantoj de la UK estis akceptitaj de la prezidanto de Finnlando, kiu manpremis ĉiujn gastojn. Dum la kongreso oratoris Edmond Privat, deklamis Kálmán Kalocsay, kaj la tuto ricevis vastan gazetaran atenton. 

## Teatraĵoj prezentitaj 
* **La fianĉiĝo**, de Aleksis Kivi. Prezentis profesiaj geaktoroj el la Finna nacia teatro : Paavo Jannes, Jaako Korhonen, Erta Virtamo, k.a.
* **Kalevala** (eroj)

## Eksteraj ligiloj 
* Fotografaĵoj de la UK

## Referencoj 
Kategorio:Eventoj en Helsinko
Kategorio:1922 en Finnlando
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Finnlando
UK 1923

eta|300ra|Komuna foto
La **15-a Universala Kongreso de Esperanto** okazis en 1923 en Nürnberg, Germanio. 4963 partoprenantoj. Prezidanto de la kongreso estis Johannes Dietterle, prezidanto de la LKK estis Richard Ledermann.

## Teatraĵoj prezentitaj 
* *Natan la saĝulo* de Gotthold Ephraim Lessing. Prezentis profesiaj geaktoroj el la Urba Teatro de Nürnberg. Reĝisoris Karl Marx kiu kunludis. Ĉefrolis Alfred Richter-Anschütz el Chemnitz. Debutis en ĝi Aleksander kaj Camilla Starke, kiuj poste famiĝis. La kritikoj nomis la spektaklon "Ora najlo" de la tuta kongreso.
* *Kabaredo de Literatura Mondo.* Prezentis profesiaj kaj amatoraj hungaraj artistoj, interalie Iren Noiret, Mihály Sárossy, Coronna kaj Anna Pechan, Julio Baghy, Kálmán Kalocsay. Enestis tri teatraĵoj, nome ''Paĝio de l' reĝino*, komedieto de Heltai kaj Makai, *Maskobalo* de Julio Baghy, kaj *Psikiatroj,'' "treege amuza ŝercdialogo de Karinthy", en kiu rolis Kalocsay kaj Baghy

Kategorio:Nurenbergo
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Germanio
Kategorio:1923 en Germanio
Abbas Kiarostami

**Abbas KIAROSTAMI** (perse: **عباس كيارستمي** naskiĝis la 22-an de junio 1940 en Teherano, mortis la 4-an de julio 2016 en Parizo, Francio) estis Irana filmproduktanto kaj filmreĝisoro, eble la plej fama mondskale. Krome, Kiarostami estas konata kiel dezajnisto, fotisto kaj poeto.

Li laboris kiel grafikisto en reklamo kaj en ilustrado de infanlibroj. Infanoj iĝos preskaŭ konstantaj protagonistoj en multaj liaj filmoj kaj la delikateco uzata de Kiarostami en reĝisorado de ili preskaŭ fariĝos lia varmarko.

Li fondis en 1970 la kinartan fakon en la "Instituto por la Intelekta Disvolvado de Infanoj kaj Novjunuloj", kio iĝis grava nuntempa centro por filmverkado.

Plej tipaj ecoj de liaj filmoj estas utiligado de neprofesiaj rol-ludantoj kaj film-temoj simplaj sed tre simbolriĉaj. La filmoj de Kiarostami havas multajn influojn de irana poezio, precipe moderna poezio.

Kvankam li produktis sian unuan mallongan filmon en 1970, daŭris ĝis la 1990-aj jaroj antaŭ ol liaj filmoj unue estis montritaj ekster Irano.

Kiarostami ricevis multajn internaciajn premiojn kaj estis premiinto dum festivaloj, inkluzive de Cannes (Ora Palmo, 1997), Venecio (4 premioj, 1999), Kinfestivalo de Locarno (3 premioj, 1987) kaj aliaj.

Li estas gajninto de multaj filmpremioj, inkluzive de la "Ora Palmo" dum la 50-a Festivalo de Cannes (por la filmo "Gusto de Ĉerizo" en 1997.

## Mallongaj filmoj 
* La pano kaj l' aleo (1971)
* La (interklasa) Paŭzo (1973)
* La sperto (1974)
* La vojaĝanto (1975)
* Du solvoj por la sama problemo (1976)
* Ankaŭ mi povas (1976)
* La koloroj (1976)
* Vestaĵo por geedziĝ-festo (1977)

## Filmoj 
* La raporto (1978)
* La unua-klasanoj (1985)
* La hejmtasko
* Kie estas l' amika domo? (1087) Surbaze de samtitola poemo far Sohrab Sepehri, unu el la plej famaj poetoj kaj pentristoj de nuntempa Irano.
* La vivo, kaj nenio plu Daŭrigo de Kie estas l' amika domo post forta tertremo de Rudbaro
* Tra la olivarboj (1995)
* Gusto de ĉerizo (1997, drama filmo kiu ricevis "Oran Palmon" en la Cannes filmfestivalo), projektita dum la Dua Internacia Kongreso pri Interkultura Komunikado IKIKO (17-an de decembro 2021) kun subtekstoj en Esperanto. La filmo "Gusto de ĉerizo"j estis malpermesita en Irano,
* La vento kunportos nin (2000) Surbaze de samtitola poemo de Forug Farroĥzad, la plej renoma poetino de nuntempa Irano.
* dek

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* Kinfilmo 'Gusto de ĉerizo', YouTube
* http://zeitgeistfilms.com/directors/akiarostami/ 
* http://www.iranian.com/Arts/Aug98/Kiarostami/
* http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/kiarostami/

Kategorio:Iranaj reĝisoroj
Kategorio:Iranaj scenaristoj
UK 1924

[eta|300ra|[Odo Bujwid kaj Klara Zamenhof kun grupo de vienaj policistoj]]
La **16-a UK** okazis en Vieno, Aŭstrio, en 1924. Ĝi havis 3400 partoprenantojn kaj estis do unu el la plej grandaj kongresoj, sed havis ankaŭ grandan deficiton.

## Teatraĵoj prezentitaj 
* *La Malŝparulo*, de Ferdinand Raimund. Prezentis profesiaj aŭstraj geaktoroj el la Burgoteatrejo Vieno kun Alexander Starke (d:Q15096933) kaj Camilla Starke-Overbeck (d:Q95712033). Reĝisoris Hermann Wavra (1884-1963, d:Q120357159).
* *Kabareda Vespero*, amatora trupo "Vesperto".

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Bildoj ĉe *Wiener Bilder*, 17-a de aŭgusto 1924

Kategorio:Esperanto-movado en Vieno
Kategorio:1924 en Aŭstrio
Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Aŭstrio
-143

La jaro **143 antaŭ Kristo**, do la jaro 143 antaŭ nia erao, estas parto de la 140-aj jaroj respektive la 2-a jarcento a.K./antaŭ nia erao. En la jaro okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj
## Mortoj
* Jonatano Apfus, hebree יוֹנָתָן‎ אַפְּפוּס‎, Jōnāṯān ʾApfūs; en la antikva greka Ἰωνάθαν Ἀπφοῦς, gvidanto de la fakte sendependa regno Judeo, kiu estis regata de la makabea dinastio

Jonathan Apphus medal.svg|
|
-144

La jaro **144 antaŭ Kristo**, do la jaro 144 antaŭ nia erao, estas parto de la 140-aj jaroj respektive la 2-a jarcento a.K./antaŭ nia erao. En la jaro okazis, interalie:

## Eventoj 
* Akvedukto *Aqua Marcia* konstruiĝis en Romo.
* Partoj aneksis Babilonion.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
-147

La jaro **147 antaŭ Kristo**, do la jaro 147 antaŭ nia erao, estas parto de la 140-aj jaroj respektive la 2-a jarcento a.K./antaŭ nia erao. En la jaro okazis, interalie:

## Eventoj 
eta|maldekstra|150ra|
La greka regiono Achaea konkeriĝis fare de la romia armeo kaj unue apartenis al la romia provinco Macedonia. Dum la jaro 27 antaŭ Kristo ĝi ekhavis la statuson de sendependa senata romia provinco kun la ĉefurbo Korinto.

## Naskiĝoj
## Mortoj

|
-171

En la jaro **171 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj
* *Mitridato la 1-a* (parte 𐭌𐭄𐭓𐭃𐭕 Mihrdāt) iĝis imperiestro de Partio

## Naskiĝoj
## Mortoj
*Fraato la 1-a (parte 𐭐𐭓𐭇𐭕, *Frahāt*), imperiestro de Pratio kaj frato de *Mitradato*
-181

En la jaro **181 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Katono konkeris Jakon
* Ribelo en Iberio kontraŭ la Romioj

## Naskiĝoj 
* Ptolomeo la 4-a, la Filometoro

## Mortoj 
* Aristofano de Bizanco
-152

La jaro **152 antaŭ Kristo**, do la jaro 152 antaŭ nia erao, estas parto de la 150-aj jaroj respektive la 2-a jarcento a.K./antaŭ nia erao. En la jaro okazis, interalie:

## Eventoj
*Multaj homoj en Romo vidis fantomojn sur la stratoj.[asertis kiu?]

## Naskiĝoj
## Mortoj

|
-153

En la jaro **153 antaŭ Kristo**, do la jaro 153 antaŭ nia erao, estas parto de la 150-aj jaroj respektive la 2-a jarcento a.K./antaŭ nia erao. En la jaro okazis, interalie:

## Eventoj 
* En kalendaro de romia konsulo, la 1-a de januaro estis difinita kiel komenco de la jaro (ĝis tiam la jaro komenciĝis la 1-an de marto).

## Naskiĝoj 
* Gaius Sempronius Gracchus, la pleba tribunuso en 123 kaj 122 a.K

antaŭ nia erao''' okazis, interalie:

## Eventoj
* ..
## Naskiĝoj
* ..
## Mortoj
* ..

|
-162

En la jaro **162 antaŭ nia erao** okazis, interalie:
## Eventoj 
* Demetrio la 1-a iĝis imperiestro de Seleŭkio;

## Naskiĝoj 
* Tiberius Sempronius Gracchus (Sempronio Grakĥo), kiu iĝos grava romia pleba tribunuso kaj socia reformanto

## Mortoj
* ..

|
-163

En la jaro **163 antaŭ nia erao** okazis, interalie:

## Eventoj
*En Concius[kie?] homo estis bruligita, laŭdire, per radioj kiuj eliris flugantan spegulon.[asertis kiu?]

## Naskiĝoj
* ..
## Mortoj
* ..

|
-157

En la jaro **157 antaŭ nia erao** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Scipiono Afrika la Juna enkondukis la klepsidron en Romo.
* Ptolomeo proponis Teron kiel centro de universo kun malsimpla sistemo de sferoj.
* Kaika iĝis Imperiestro de Japanio

## Naskiĝoj 
* Kajo Mario

## Mortoj
* ..

Bronze statue of a Hellenistic prince, 1st half of 2nd century BC, found on the Quirinal in Rome, Palazzo Massimo alle Terme, Rome (31479801364).jpg|
|
-158

En la jaro **158 antaŭ nia erao** okazis, interalie:

## Eventoj 
* En Pamfilio, helenisma Malgrandazio, Attalos ho Filadelfos, la reĝo de Pergamo, fondas la urbon Attaleia (Ἀττάλεια), ankaŭ Attalea (Ἀττάλεα) - kiu nuntempe estas la konata ferieja banurbo Antalya en suda Turkio
* En Romo, konsulado de M. Aemilius Lepidus, kaj C. Popillius Laenas.
* La statuoj metitaj sen formala aprobo de la senato estis forpelitaj de la Roma Forumo.
* Remalfermitaj la minejoj de Macedonio.

## Naskiĝoj 
* Publius Rutilius Rufus, konsulo en -105

## Mortoj 
* Kogen, imperiestro de Japanio

Attalos II Meret Öwazov Antalya.jpg|
2023-01-17 Hadrian's Gate in Antalya 2.jpg|
Nejŝaburo

**Nejŝaburo** (نیشابور en la persa) estas urbo en provinco Rezaa Ĥorasano nord-oriente de Irano. Ĝi situas preskaŭ 64 kilometrojn okcidente de Maŝhado, la centr-urbo de la provinco.

* **Loĝantaro:** 264 375 (2016)

eta|maldekstre|.
I.a., Omar Ĥajam (1048, 1122) kaj Farid-ud-din Attar, tre famaj persaj poetoj, naskiĝis kaj forpasis en Nejŝaburo, kie iliaj tombejoj trovas sin.

Probable fondita de Ŝapuro la 2-a en la 3-a jarcento p.K., ĝis 5a jc la urbo estis reĝa loĝejo. Post iom da tempo Nejŝaburo denove ekfloris dum la eraoj de Tahiridoj kaj Samanidoj ĉirkaŭ 820 ĝis 999.

La urbo detruiĝis 3-foje dum la 13a jc; 2-foje per la tertremegoj, kaj 1-foje per mongoloj en 1221.

## Vidu ankaŭ 
* Ahmad Sanĝar
* Granda Ĥorasano

Kategorio:Urboj de Irano
Kategorio:Provinco Rezaa Ĥorasano
Zongzio

eta
dekstra|250ra
**Zongzio** estas tradicia ĉina manĝaĵo. Ĝi estas piramidoforma manĝaĵo, farita el glueca rizo, envolvita en bambuajn aŭ fragmitajn foliojn (kiun ĉinoj manĝas dum la Drakboata Festo). Ĝi estas kuirita per vaporigo aŭ bolado. Aliaj apudaj kulturoj havas similajn manĝaĵojn, influitajn de zongzio.

## En Esperanto aperis 
* "Drakboata Festo kaj zongzi -o" Unesko-Kuriero, n-ro 2 (Apr-Jun 2025) "Manĝaĵoj: kio kunigas nin", pĝ. 55.

Kategorio:Ĉina kuirarto
Sub la Verda Stelo

**Sub la Verda Stelo** (緑の星の下に *Midori no Hoŝi no Moto ni*) estas infan-teatraĵo japanlingva. 
Japana Esperantista infan-literaturisto, OKA Kazuta (岡 一太 [oka kazuta]) faris ĝian scenaron por prezenti Esperanton al infanoj.  Temo estas amikeco de Esperantistaro en du militoj. Japana Esperanto-Instituto distribuas la help-dokumenton al lernejoj por prezenti Esperanton. Oka Kazuta (naskiĝis en 1903- mortis en 1988) estis honorita je Premio Ossaka por esperantistoj, en la jaro 1953 pro tiu ĉi teatraĵo. 

## Enhavo de Teatraĵo
En Dua mondmilito, urbo Varsovio en Pollando estis okupaciita de Nazioj. Geknaboj (rolantoj), kiuj lernas Esperanton, kaŝis sin en preĝejo, ĉar Nazioj subpremis Esperantistojn. 
Ili havas planon, ke iu el la knaboj hisu la flagon de Verda Standardo kontraŭ Nazia maljusta okupado de la urbo. La loko, kie li volas hisi, estas ruinigita Zamenhofa domo.
Sed, hisi la flagon estas tre danĝere pro Nazia germana gvatisto, kaj pastro, kiu instruas al la geknaboj Esperanton, malpermesas la planon. Tamen, knabo Leonie precipe volas hisi.

### Memoro de Malmobilizita Maljunulo
Kiam ili finpentris la flagon, la pastro revenis kun malmobilizita maljunulo. La maljunulo estis esperantisto. Li diris, kial li esperantistiĝis.

Kiam li lernis en lernejo, li konis la internacian lingvon de Zamenhof. Sed li konsideris la lingvon kiel ludon.
Longe post kiam la Rus-Japana Milito ekfuroris, li estis mobilizita por la milito. Li vundiĝis kaj kaptiĝis, li kuraciĝis en militistara hospitalo.
Tie, lia koleg-soldato komunikadis kun japana soldato per Esperanto. Por komuniki kiel la Esperantistoj, la maljunulo volis lerni Esperanton. Post la militfino, li eklernis Esperanton.

### Germana Soldato
Kiam li findiradis sian memoron, la geknaboj konsciis, ke Leonie ne estis en preĝejo. Li sole iris por hisi la flagon dum la geknaboj aŭskultis maljunulan diradon. Ĉe la momento, ili aŭdis pafilbruon de ekster preĝejo.
Post nelonge, anhelante Leonie revenis. Kaj, postsekvante lian spurojn, germana soldato envenis. La geknaboj pensis, ke Leonie kaptiĝos.
Sed, la soldato envenis por ne kapti Leonie-n. La soldato estas Esperantisto, li envenis por sciigi danĝerecon hisi flagon.
La geknaboj familiariĝis kun la soldato. Sed, kun malĝojo li diris, ke la familion Zamenhof kaptis Nazioj.
Ili nur povis preĝi por la kaptitoj.

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-Teatro

Kategorio:Teatraĵoj
Kategorio:Fikciaj esperantistoj
Jean le Rond d'Alembert

'''Jean le Rond D'ALEMBERT''' [ʒɑ̃ lə rɔ̃ dalɑ̃'bɛʁ] (16-a de novembro 1717, Parizo - 29-a de oktobro 1783) franca matematikisto kaj filozofo. Li famiĝis pro sia partopreno en la Enciklopedio apud Denis Diderot kaj pro siaj matematikaj esploroj (diferencialaj ekvacioj, partaj derivaĵoj).

## Vivo 
eta|upright|*Nouvelles expériences sur la résistance des fluides*
[eta|Jean le Rond d'Alembert portreto fare de [Maurice Quentin de la Tour]]
Alembert estis la filo de la baronino de Tencin kaj de la inĝeniera oficiro Louis Camus Destouches (frato de la poeto Philippe Néricault Destouches) kaj eniris 12-jara la internulejo de la *Kolegio Mazarin*. Unue li studis teologion, poste jursciencon kaj iĝis advokato. Sed baldaŭ li ekokupiĝis pri matematiko kaj fiziko. En 1741 li akceptitis kiel membro en la Franca Akademio kaj fariĝis ekde 1772 dum multaj jaroj ties sekretario daŭra.

En la verko »Traité de dynamique« (Paris 1743) Alembert publikigis la laŭ li nomitan natursciencan principon ''(Principe d'Alembert)'' kiu servas je kalkulado de moviĝo de nemoviĝinta objekto danke al fortimpulsoj. Ĝi klarigas ke fortoj farantaj movojn devus esti en ekvilibro disde fortoj el la alia direkto. Liaj multaj studoj pri pura kaj aplikata matematiko kolektitis en »Opuscules mathématiques« (Paris 1761–1780). Sed Alembert ankaŭ forlasis la ekzaktajn sciencojn kaj dediĉis sin al tute aliaj sciencoj kio de tempo al tempo igis kverelojn kun aliaj.

Ekster la verkon »Mélanges de littérature, d'histoire et de philosophie« (Paris 1752 kaj 1770) li eldonigis ankaŭ la ege spritan libron »Éléments de philosophie« (Paris 1759). Kun Diderot li ne nur prizorgis la eldonon de la *Enciklopedio* sed verkis ankaŭ ĝiajn matematikrilatajn artikolojn. Krome li verkis pri skribada arto »L'art de traduire« kaj »Réflexions sur le style« inter aliaj tre spertaj verkoj. En ili montriĝis ankaŭ lia elstara lingva stilo. Filozofie li inkliniĝis al skeptiko; li puŝatas al la kredo ke ekster ni nenio ekzistus kio egalus al la aferoj kiujn ni ŝajne perceptadas. Ni de la materio ni de la spirito ni havus - laŭ Albembert - klaran ideon. Tamen necesigus la kombino de la partoj en la organaĵoj certan inteligentecon.

Estante liberpensulo li ege atakitis fare de teologoj. Tamen Alembert ne sekvis la vokojn de Frederiko la 2-a (Prusio) aŭ de Katerina la 2-a (Rusio). Li estis homo de malmemprofitemo kaj malfermeco. Li havis amrilaton malfeliĉan al la inteligenta sed malkonstanta damo L'Espinasse.

## Fonto 
Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 1. Leipzig 1905, p. 290, kio legeblas tie ĉi interrete.

## Vidu ankaŭ 
* Enciklopediistoj
* Liberalismo
* Onda ekvacio
* 5956 d'Alembert

Kategorio:Francaj matematikistoj
Kategorio:Francaj filozofoj
Kategorio:Klerismo
Kategorio:Enciklopedio (1751-1772)
Kategorio:Francaj enciklopediistoj
Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers

eta|404x404ra|"Homa Scia Diagramo", la strukturo de la scia organizo de la Granda Enciklopedio
***La Enciklopedio*** (, "Enciklopedio aŭ racia vortaro de la sciencoj, artoj kaj metioj") aperis en Francio, de 1751 ĝis 1772, sub la gvido de Denis Diderot kaj D'Alembert, nomataj Enciklopediistoj.

Tiu verko resumas la sciojn kaj inkludas ĉiujn atingojn enkorpigitajn en la enciklopediaj programoj, kiuj antaŭis ĝin, nome ĝis la Jarcento de la Lumoj. Kompare kun antaŭaj kompendioj, ĝi estis pionira pri ĝia unueca aliro, nome ke ĝi ne estas reklamilo kaj tiel ekzercas neŭtralan vidpunkton, al ĉiuj temoj, kiujn ĝi diskutis. Tiel tiu ĉi entrepreno plejparte ŝanĝis la vizaĝon de la tuta eŭropa kulturo.

En ĝi, por la unua fojo, estis enkondukita la sistema uzo de aliroj per referencoj, kiuj estis uzataj ne nur por faciligi la legadon, sed ankaŭ por enplanti kaŝitajn mesaĝojn ene de la enciklopedio.

La unua volumo de la enciklopedio estis publikigita en 1751, kaj ĉiujare aperis nova volumo, malgraŭ cenzuro kaj malgraŭ diversaj kaj strangaj limigoj de la registaro kaj la eklezio.

La Enciklopedio estas konsiderata unu el la plej gravaj entreprenoj en la historio de framasonismo. Speciala buroo, kies celo estis disvolvi la enciklopedion, estis fondita en Francio. Pro siaj artikoloj pri religio ĝi estis malpermesita de Hispana Inkvizicio.

Detalaj gravuraĵoj montras la teĥnikojn de tiu tempo.

## Vidu ankaŭ 
* Klerismo
* Enciklopediistoj

## Eksteraj ligiloj 
* Reta versio de ''l'Encyclopédie'' (france)

Kategorio:Enciklopedio (1751-1772)
Kategorio:Enciklopedioj
Listo de litovaj esperantistoj

**Listo de litovaj esperantistoj**

* Audrys Antanaitis
* Ignas Balčiūnas
* Vladas Butkus
* Petras Čeliauskas
* Valentinas Čepkus
* Jonas Dagys
* David Dambė
* Aleksandro Dambrauskas
* Stasys Gaidamavičius
* Antanas Garbauskas
* Jevgenij Gaus
* Pranas Gavėnas
* Adomas Mečislovas Grikpėdis
* Aloyzas Gudavičius
* Adomas Jakštas
* Povilas Jegorovas
* Angelė Judickienė-Paliukaitė
* Juozas Kazlauskas
* Valdonė Kasperiūnienė
* Adolfas Klimas
* Petras Lapienė
* Telesforas Lukoševičius
* Juozas Mačernis
* Edvardas Medišauskas-Medonis
* Antanas Mekys
* Antanas Poška
* Antanas Prapuolenis
* Konstantinas Puodėnas
* Vytautas Sirtautas
* Marijonas Ročius
* Remi Rudaitytė
* Laurynas Skūpas
* Laimius Stražnickas
* Vytautas Povilas Šilas
* Kazys Tamošetis
* Valentinas Vytautas Toločka
* Petras M. Urbaitis
* Adomas Vaitilavičius
* Alvydas Valenta
* Albinas Vebeliūnas

## Vidu ankaŭ 
* la ĝermoliston de litovaj esperantistoj


Litovaj
Antanas Mekys

**Antanas MEKYS** (naskiĝis la  en Vilūnaičiai, distrikto Pakruojis, mortis la 17-an de junio 2015 en Vilnius, enterigita en tombejo Kairėnai) estis ekonomikisto (ekde 1946), esperantisto (ekde 1933) kaj Honora Membro de UEA (ekde 2003).

## Vivo 
A. Mekys finis Instruistan Seminarion en Šiauliai (1940) kaj Ekonomikan fakultaton de Vilna Universitato (1946). Post universitataj studoj li dum kvar jaroj lektoris en ĉi tiu universitato, poste ĝis la emeritiĝo en 1984 laboris kiel supera ekonomikisto en Ŝtata Komitato pri Planado en Vilnius.

## Esperantista agado 
Pri Esperanto A. Mekys ekinteresiĝis en 1933) kaj gvidis ĝin. Aŭtune 1974 nova direktoro de Instruista Domo forprenis ejon kaj la klubo ĉesis funkcii.
Kiel instruisto li pleje aktivis en la jaroj 1969-1974 kaj 1981-1986. Entute A. Mekys instruis en pli ol 20 E-kursoj por komencantoj kaj daŭrigantoj. Li organizis ankaŭ korespondan kurson de Esperanto (1970), preparis por ĝi lecionaron *Paroliga koresponda kurso de Esperanto*

## Verkoj 
* *Rajonų ekonominio ir socialinio vystymo planavimas* ("Planado de ekonomika kaj sociala evoluo en distriktoj", 1979)
* *ABC metodilo de esperanto*
* *Kurso de esperanto* (1970)
* *Paroliga koresponda kurso de Esperanto*
* *Kurso de esperanto* (Koresponda paroliga) 3a eld., (1991)
* *Esperanto kalbos vadovėlis* ("Lernolibro de Esperanto", 1990)
* *Esperanto en Litovio*, parto 1, (1997)
* *Esperanto en Litovio*, parto 2, (1998)
* *Esperanto en Litovio*, parto 3, (1998)
* *Esperanto en Litovio*, parto 4, (1999)
* *Esperanto en Litovio*, parto 5, (2000)
* *Esperanto en Litovio*, parto 6, (2000)
* *Esperanto* (Poŝa lernilo) (2001)
* *Esperanto kalbos vadovėlis = Lernolibro de Esperanto* (2001)
* *Kiel mi lernis kaj instruis Esperanton* (2001)
* *Fore de Parnaso* (2002)
* *Labirinto* (Por kanti kaj deklami) (2005)
* *Labirinto* (Por kanti kaj deklami, renovigita versaĵara, 2007)
* *Pardonu min Muzo* (1997, 2a alplenigita eldono 2000)
* *Eilėraščiai sau* ("Versoj al si", 2005)
* *Tarsi sapnas* ("Kvazaŭ sonĝo", versoj, 2005)

## Distingoj 
* Dankleteroj de Respublika Kulturpalaco de Sindikatoj
* Dankletero de Litova Esperanto-Asocio okaze de 80-jariĝo (1997)
* Honora Membro de UEA (2003)

## Referencoj 
Kategorio:Litovaj esperantistoj
Kategorio:Litovaj ekonomikistoj
Tom Hanks

**Thomas Jeffrey** "**Tom**" **HANKS** (naskiĝis la 9-an de julio, 1956) estas usona aktoro.

Naskiĝinte en Concord, Kalifornio, li komencis sian karieron kiel teatra aktoro. En la jaro 1980 li unuafoje aperis en filmo. En la jaro 1988 li unuafoje estis nomumita por la Oskaro (pro *Big*), kaj dufoje li gajnis la premion:  1994 pro *Philadelphia* kaj 1995 pro *Forrest Gump*. En 1996 li unuafoje agis kiel aktoro, reĝisoro kaj scenaristo: en la filmo *That Thing You Do!*. Ekde 1988 li estas edziĝinta kun la aktorino Rita Wilson.

## Listo de filmoj 
Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Akademia Premio por plej bona aktoro
Kategorio:Naskiĝintoj la 9-an de julio