Lingwa de Planeta

**Lingwa de Planeta** (kutima mallongigo *LdP* aŭ *Lidepla*) estas planlingva projekto celanta kreon de internacia helplingvo. La lingvon planis en Sankt-Peterburgo Dmitrij Ivanov, Jelena Ivanova, Asja Vinogradova kaj Anastasija Lisenko.

Lingwa de Planeta estas klasifikita kiel worldlang, aŭ mondfonta lingvo.

La fonetiko de Lingwa de Planeta similas al tiu de Esperanto, sed ne entenas la fonemojn , ,  kaj .

La influo de Esperanto kaj Novial en la gramatiko de la projekto estas okulfrapa: "Fo unitaa de Arda!" = "Por la unueco de la Tero!". Krom Esperanto, oni povas vidi influon de la angla lingvo en la vortprovizo kaj de la rusa en la foresto de artikolo. Estas ankaŭ trajtoj de gramatiko de la kreolaj lingvoj (ekzemple Papiamentu): ne necesa uzo de la tempaj markoj kaj de pluralo. Laŭ la vortoj de la fondintoj, la ideo estas malpliigi la influon de latinidaj lingvoj. Pro tio la leksiko enhavas, krom eŭroplingvaj vortoj, ankaŭ ĉinajn, hindiajn kaj arabajn vortojn.

## Gramatiko 
Gramatiko de la lingvo baziĝas sur 3 fundamentaj reguloj.

### La regulo de Vortklasaparteno 
Ĉiu vorto apartenas al unu vortklaso (substantivo, adjektivo, verbo ktp.).

La adjektivoj kutime finiĝas per -e kaj ne varias laŭ nombro. La adverboj ordinare finiĝas per -em. Verboj ofte finiĝas per -i kaj ne varias laŭ persono, ofte ankaŭ laŭ tempo. La substantivoj kutime finiĝas per -a aŭ per konsonanto kaj ne varias laŭ kazo, kaj ofte ankaŭ ne laŭ nombro. Ne estas gramatika genro, kiam oni bezonas indiki la sekson oni uzas la sufiksojn -ina (*-in-*) aŭ -o (*vir-*), aŭ la partiklojn man aŭ gin ("man" signifas "viro", "gina" signifas "virino"):
* koka = *(vira aŭ ina) koko*;
* kokina, gin-koka = *kokino*;
* koko, man-koka = *virkoko*.

#### Personaj pronomoj 
* me = *mi*
* yu = *vi*;
* lu = *li*;
* ela = *ŝi*;
* ta = *li/ŝi;*
* it = *ĝi*;
* nu = *ni;*
* li = *ili.*
La refleksiva estas swa.

#### Prepozicioj 
Pri la prepozicioj, oni vidas zorgon similan al tiu en Ido al "pliprecizigo", sed ofte uzata estas la prepozicio "pa", kiu havas larĝan sencon (je; en,sur, ĉe, per, por).

#### Nombroj 
* un = 1
* dwa = 2
* tri = 3
* char = 4
* pet = 5
* sit = 6
* sem = 7
* ot = 8
* nin = 9
* shi = 10
* shi-un = 11
* shi-dwa = 12
* dwashi = 20
* trishi = 30
* sto = 100
* mil = 1000
"tristo petshi-sem" = 357.

Por formi ordajn nombrojn oni aldonu "ney": un-ney (*unua*), dwa-ney (*dua*) ktp.

#### Vortfarado 
Vortfarado okazas per aldono de afiksoj kaj partikuloj aŭ per kunmetado. Ekzemple:

* somni (dormi)
* en-somni (ekdormi)
* somni-ki (dormeti)
* ek-somni-ki (ekdormeti)
* gro-somni (dormegi)
* mah-somni, somnisi (dormigi)
* somni-she (dormanta)
* somni-shem (kvazaŭ dormante)
* somni-ney (dorminta)
* somni-nem (dormite)
* somni-yen (dormante)
* somnishil (dormema)
* somnilok (dormloko)
* somninik (dormemulo).

### La regulo de konstanta formo 
Vortformo ne ŝanĝiĝas. Por esprimo de gramatika signifo oni uzas diversajn vortojn kaj partiklojn:

* me lubi (mi amas)
* ela lubi (ŝi amas)
* yu ve lubi (vi amos)
* me wud lubi (me amus)
* lubi (ba) (amu!).

2 esceptoj estas:

* la pluralo de substantivoj (kitaba (libro) — kitabas (libroj), flor (floro) — flores (floroj),
* la verbo "esti" havas specialajn formojn: bi (esti) / es (estas) / bin (estis).

#### La principo de neceso 
Specialaj partikloj ne uzindas se la signifo klariĝas per kunteksto:

* Yeri me miti ela (Hieraŭ mi renkontis ŝin). Manya me miti ela (Morgaŭ mi renkontos ŝin).
* Me vidi mucho *kinda* (Mi vidas multe da infanojn). Me vidi *kindas* (Mi vidas infanojn).

### La regulo de rekta vortordo 
En sintakso, normala strukturo estas SVO (subjekto, verbo, objekto), sed oni povas ŝanĝi ĝin uzante la akuzativan vorteton "den":
* Me lubi yu. = Mi amas vin.
* Den yu me lubi. = Vin mi amas.

Adjektivo estas kutime antaŭ substantivo, sed oni povas ŝanĝi ordon por emfazo:
* Ela hev gran blu okos. = Ŝi havas grandajn bluajn okulojn.
* Ela hev gran okos blu. = Ŝi havas grandajn okulojn bluajn.

### Specimeno 
## Eksteraj ligiloj 
* Vikilibro pri la lingvo lidepla; la plejparto estas ruse, sed ĝi laŭgrade iĝas angle
* Lingwa de Planeta
** LdP-Esperanta vortaro
** Multilingva vortaro
** Dialogoj en Esperanto kaj LdP
** Tema vortaro kun Esperanta kaj Noviala traduko
** Lideplandia 
* Esperantlingva artikolo pri LdP de Silvano Auclair en La Riverego (2011) 
* La LdP:a grupo en Facebook, kie oni parolas ankaŭ Esperante
* La tradukprogramo (de Esperanto al LidePla). 

Kategorio:Planlingvoj