Gambio

**Gambio** aŭ **Gambilando** (), oficiale la **Respubliko de Gambio**, estas la plej malgranda afrika lando (11.295 km²), sed kun 1,5 miliono da loĝantoj ĝi estas unu el la plej dense loĝataj landoj en Afriko. Granda parto de la gambia loĝantaro (ĉ. 60&nbsp;%
* **Nacia nomo:** Republic of The Gambia [ripablik ev ze Gembie]  **:** Adama Barrow venkis en la balotoj en decembro 2016 kaj ekde januaro 2017 povis enoficiĝi. Lastaj balotoj por la parlamento estis je 6-a de aprilo 2017 kaj en 2022
* **Ĉefurbo:** Banĝulo (147 000 loĝantoj) fakte ne povas multe pligrandigi ĉar ĝi situas sur insulo. La geografiaj koordinatoj estas: 13 27 N, 16 34 W
* **Ŝtata lingvo:** la angla.
* **Nacia himno**: "For The Gambia, Our Homeland"
* **Eksporto:** arakidoj, palmoleo, fiŝoj.
* **Pokapa GNP:** 320 $.
* **Nacia valuto**: Gambia dalasio (1 euro = 57.64 GMD)
* **Tempo diferenco**: UTC+0

## Historio 
La historio de Gambio estis unu de malriĉeco kaj sklaveco pri kiu atestas *James Island* (insuleto meze en la rivervo Gambio), kie restadis sklavaroj antaŭ ol fari la grandan maran vojaĝon al Britio. Komence de la 14-a jarcento, la plimulto de kio estas hodiaŭ nomata Gambio estis parto de la Malia Imperio. La unuaj skribitaj fontoj pri la lando estas raportoj de arabaj komercistoj de la 9-a kaj 10-a jarcentoj. La araboj prenis sklavojn, oron kaj eburon de la regiono tra komerca itinero tra Saharo. En la 15-a jarcento la portugaloj okupis ĉi tiun komercon pere de maraj itineroj. Gambio estis tiam parto de la Reĝlando de Malio.

En 1588, la portugala trono-pretendanto vendis la ekskluzivajn komercajn rajtojn sur la rivero Gambio al la angloj. La reĝo James la 1-a de Anglio cedis en 1618 la komercajn rajtojn en Gambio al brita kompanio.

Fine de la 17-a jarcento kaj dum la 18-a jarcento la francoj kaj britoj interbatalis pri la povo en Senegalo kaj Gambio. Je la pacotraktato de Versailles en 1783 preskaŭ la tuta areo iris al Britio. Francio konservis malgrandan enklavon transferitan en 1857. En 1889 oni interkonsentis pri la landlimoj. Gambio tiam fariĝis brita kolonio.

### Respubliko 
En 1962 okazis ĝeneralaj elektoj. Gambio gajnis aŭtonomion en 1963, kaj iĝis sendependa kiel lasta el la britaj kolonioj en Afriko. la 18-an de februaro 1965. Tamen, ĝi restis membro de *British Commonwealth* (komunumo de nacioj), kaj estis konstitucia monarkio kun la brita reĝino kiel ŝtatestro. Malmulte da tempo poste la registaro proponis fari de Gambio respublikon. La propono komence ne atingis la bezonatan du-trionan plimulton, sed la 24-an de aprilo 1970, Gambio iĝis respubliko post referendumo. Dawda Jawara iĝis prezidanto.

Ĝis sia sendependeco de Britio ekde 1965 kiel Commonwealth-regno, la lando uzis la nomon "The Gambia". Post la proklamo de respubliko en 1970, la longforma nomo de la lando iĝis Respubliko de Gambio. La administracio de eksprezidento Yahya Jammeh ŝanĝis tiun nomon al Islama Respubliko de Gambio en decembro 2015.

La 29-an de januaro 2017 la nova prezidanto Adama Barrow diris ke la landnomo denove estu Respubliko de Gambio.

Inter la jaroj 1982 kaj 1989 la lando estis membro de la Konfederacio Senegambio (Senegalo kaj Gambio).

En la jaro 2013 eks-prezidento Jammeh proponis ke Gambio ne plu apartenu al la Commonwealth (komunumo de nacioj), dirante ke tiu institucio estis 'novkoloniisma' de kiu pli ol la duono estas malpli aĝo ol 21 jaroj.

Kresko de la loĝantaro: preskaŭ 60&nbsp;% de la loĝantaro estas sub la aĝo de 25 kaj verŝajne persistos ĉar la fekundeca ritmo restas forta kun preskaŭ kvar infanoj per virino. Multaj gambianoj, precipe tiuj de la kamparo, migris precipe al Hispanio kie ili trovis laboron en tieaj minejoj. Aliaj parolataj lingvoj estas la mandinka, fula, volofa, krio, serera kaj aliaj.

## Religio 
eta|Kerbatch en la distrikto Nianija estas areo kie troviĝas naŭ ŝtoncirkloj kiuj apartenas al la monda kultura heredaĵo de Unesko.
La plimulto (95,7&nbsp;%, la ceteraj apartenas al la kristanismo, protestantismo, afrikaj religioj kaj malgranda grupo estas sekvantoj de bahaismo kaj hinduismo. La katolikojn kolektigas sin la Episkopujo Banĝulo. Kvankam plejmulte de la gambianoj estas islamanoj, iuj sugestas ke islamo estas kutime sinkretizita kun la malnova tradiciaj afrikaj religioj kiel la serera religio.

Artikoloj 17, 25, 32, 33, kaj 212 de la konstitucio garantias kaj protektas la religian liberecon, kvankam diversaj regionoj ankaŭ aplikas iujn ŝariajn jurisprudencojn. Artikolo 60 de la konstitucio ankaŭ malpermesas krei politikajn partiojn sur religia bazo kaj malsufiĉan nutradon.

Ankaŭ malarbariĝado, dezertigado kaj malsanoj rilate al malpura akvo estas gravaj problemoj (diareo pro amebofilumana infekto kiel plasmodio kaj lambliozo (en: giardiasis), hepatito A, tifoida febro).

Gambio estas ankaŭ konata sub la nomo '*La ridetanta marbordo*' pro la afabla, gastigema kaj ridema popolo, 

## Turismo 
Danke al siaj tutsezonaj sunaj cirkonstancoj Gambio fariĝis populara feriejo por turistoj (nur 6-hora flugo ekzemple inter Bruselo kaj Banĝulo al Internacia flughaveno Banĝulo kun tempodiferenco de nur unu horo (vintre) kaj du horoj (somere), kiu evitas jetlacon) kiuj venas pro la belegaj strandoj (la plej famaj strandoj estas apud Kololi kaj Kotu). Vidindaĵoj estas krome la Granda Moskeo, Arko 22 (la plej alta konstruaĵo de Gambio de kie eblas havi belvidon super la ĉefurbo Banĝulo), kelkaj konstruaĵoj de antaŭ la sendependeco kaj la nacia muzeo. En Gambio troviĝas ankaŭ tri 'sanktaj' lagetoj kun krokodiloj kiuj dankas sian sanktan statuson al la fakto ke ili alportus feliĉon. En Bakau New Town troviĝas unu el la plej bonaj frizejoj kaj belecocentroj kaj la African Living Art Centre (Centro pri Afrika Vivanta Arto) kiu estas muzeo kaj biblioteko.

Laŭlonge de la tuta suda marbordo – de Banĝulo ĝis la Senegala limo – la gambia registaro decidis ke ĝi estu areo por turisma disvolviĝo kaj pro la nova kaj moderna flughaveno kreskis la nombro de turistoj kaj hoteloj. Pro tio la turismo fariĝis unu el plej gravaj motoroj de la gambia ekonomio.

Pro la ĉeesto de ses naciaj parkoj kaj rezervejoj, Gambio multe antaŭenigas ekoturismon, ekzemple la *Mandina Lodge* kun flosantaj luksaj *loĝoj* meze de tropika arbaro kie eblas boatadi tra la mangrovoj por malkovri multdiversan birdaron.

**Kuirarto**

En la marbordaj akvoj de Gambio renkonteblas pluraj maraj bestoj kiel ekzemple martestudoj, rogoj, marserpentoj, kraboj, ŝarkoj, polpoj, spadfiŝoj kaj tinusoj,

La gambia kuirejo havas kiel ĉefajn ingredientojn: rizo, fiŝoj, ternuksoj, fazeoloj, batatoj aŭ kuskuso

## Fotogalerio 

Dosiero:LocationGambia.png|Gambio je la okcidenta marbordo de Afriko
Dosiero:Ga-map.png|Banĝulo estas unu el la plej malgrandaj ĉefurboj de Afriko.
Dosiero:Flag of The Gambia.svg|La flago de Gambio
Dosiero:Faji Kunda mosque.jpg|Moskeo Faji kunda
Dosiero:Wassu Stone Cirles shaunamullally 02.jpg|Senegambiaj ŝtoncirkloj

## Eksteraj ligiloj 
(angla) Gazetaro

(angla) Delegacio de la EU ĉe Gambio

(angla) http://www.gambia.gm 

(angla) http://gambiagateway.atspace.com

(angla) http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/ga.html 

(angla) http://www.nationalassembly.gm 

(angla) http://www.visitthegambia.gm/
## Vidu ankaŭ 
* Strata arto
* Mangrovo
* Ŝtoncirklo de Wassu (+parte en Gambio)
*Sona Jobarteh

## Notoj kaj referencoj 

Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1965