open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Akro (Brazilo)

eta|maldekstra|200px|Akro
**Akro** ( [Akre] el indiĝena vorto *akiri*) estas la plej okcidenta ŝtato de Brazilo. Ĝi limas sud-okcidente al Peruo, sud-oriente al Bolivio kaj havas, nord-oriente, nur du enlandajn najbarojn: Amazonion kaj Rondonion (ĉe la fino de ties mallarĝa patotenilo).

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

Ĝia ĉefurbo estas Rio Branco; aliaj signifaj urboj estas Cruzeiro do Sul, Taraucá, Sena Madureira kaj Brasiléia.

Ebenaĵo de meza alteco de 200 metroj dominas la pliparton de Akro.
Ĝiaj plej gravaj riveroj estas *Juruá*, *Tarauacá*, Muru, Embirá kaj Xapuri.
La ekonomio de la ŝtato baziĝas sur la rikolto de kaŭĉuko kaj kaŝtanoj, bruto-bredado kaj agrokulturo.

Ĝis la komenco de la 20-a jarcento Akro apartenis al Bolivio. Tamen de la komenco de la 19-a jarcento parto de ĝia loĝantaro estis brazilanoj, kiuj kolektis kaŭĉukon kaj praktike kreis memstaran
teritorion en Bolivio.

En 1899, Bolivio provis certigi la regadon de la regiono, sed kaŭzis ribelon de la brazilanoj. Je la 14-a de julio 1899 *Galves Rodrigues de Arias* (kromnomita "La Imperiestro de Akro") proklamis sendependan respublikon Akro, sed ĝi finiĝis jam en marto 1900. Dua respubliko daŭris de novembro ĝis decembro 1900. Sed je la 17-a de novembro 1903 Brazilo (per la traktato de Petrópolis) aĉetis la teritorion je 2 milionoj da britaj pundoj kaj je la kondiĉo konstrui fervojon de Madeira al Mamoré. Je la 25-a de februaro 1904 ĝi iĝis federacia teritorio de Brazilo kaj je la 15-a de junio 1962 ĝi akiris la statuson de ŝtato.

## Esperanto-movado 
Ekzistas malgranda movado kaj gastiganto de Pasporta Servo en Rio Branco.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Humidaj arbaroj de sudokcidenta Amazonio

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝaro de registaro de Akro
* Mapo kaj priskribo de Akro
* Mapo de Akro en PDF 1:750 000


Kategorio:Eksaj landoj de Sudameriko
Kategorio:Subŝtatoj de Brazilo
Amapao

**Amapao** (portugale: *Amapá*) estas subŝtato de la Federacio de Brazilo. Ĝi situas inter la elfluejo de rivero Amazono kaj Franca Gujano, marborde de la Atlantiko. 

Ĝia ĉefurbo estas Macapá. Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun la najbaraj subŝtato Parao, distrikto Sipaliwini de Surinamo, arondismentoj Saint-Laurent-du-Maroni kaj Kajeno de Franca Gujano - la du arondismentoj estas integra parto de Francio kaj parto de la Eŭropa Unio.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Administra divido de Amapao

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.worldwildlife.org/wildplaces/amazon/index.cfm Amazona arbaro, amazonaj plantoj, amazonaj animaloj
* Registaro de Amapao 
* Amapá.net  Retpaĝaro kun pluraj fotoj kaj informoj

Kategorio:Subŝtatoj de Brazilo
Kategorio:Amapao
Amazonio (subŝtato)

**Amazonio** (portugale: Amazonas [amaZOnas]) estas la (aree) plej granda ŝtato de Brazilo.

Ĝi situas nord-okcidente de la lando ĉe rivero Amazono kaj limas al Kolombio kaj Peruo. Ĝi posedas la plej altajn regionojn de Brazilo (monto Pico da Neblina atingas 3.014 m), sed ankaŭ vastajn areojn kun alto de malpli ol 100 m super marnivelo.

Gravaj urboj estas Manaus kaj Manacapuru, Tefé, Parintins kaj Itacoatiara.

La flago estis adoptita per leĝo de la 14-a de januaro 1982. Ĝiaj 25 steloj simbolas la 25 municipojn, en kiujn la provinco estis dividita en 1897.Stelo pli granda simbolas la ĉefurbon Manaus. Du blankaj strioj simbolas esperon kaj ruĝa strio superitajn malfacilaĵojn.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

## Vidu ankaŭ 
* Naturrezervejo Mamiraŭao
* Ponto Rio Negro

## Esperanto en Amazona Ŝtato 
En 1945, Sebastião Augusto movadis tie.

Estas nuntempe Esperanto-movado en Manaus kaj Presidente Figueiredo.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la subŝtata registaro 
* artikolo de *The New York Times* pri trosekeco de 2005
* informoj pri la amazona arbaro, amazonaj plantoj, amazonaj bestoj


Kategorio:Subŝtatoj de Brazilo
APL

**APL** estas programlingvo, elpensita de Kenneth E. Iverson en 1962. La lingvonomo devenas el la anglalingva *A Programming Language* (programada lingvo). La kreinto de la lingvo ricevis la *Premion Turing* en 1972 pro sia kreaĵo.

**APL** baziĝas sur rigora matematika notacio. Ĝi uzas grandan nombron da matematikaj simboloj. La lingvo estas densa kaj malfacila por legi. Ĝi prezentas unu el la "nur-skribeblaj" (ne legeblaj) lingvoj. Tre komplikaj programoj bezonas nur malgrandan nombron da signoj. Unu programa linio povas enhavi ege kompleksan programon. Por iuj, ĝi estas ŝerco. Por aliaj – esenco de vivo.

Oni uzis **APL**-on sur tro malrapida komputilo por kreado de mult-uzanta sistemo. Ĉi tiu sistemo estis tre rapida kaj estis unu el la unuaj sukcesaj tempo-dividantaj sistemoj. Multaj laboristoj uzis la lingvon por komercaj kaj ekonomikaj aplikoj de 1970 ĝis 1980 en IBM.

Alia problemo pri **APL** estas la speciala signaro. Estas malfacile evoluigi la klavarojn, printilojn, protokolojn kaj diversajn tavolojn de softvaro por adapti la **APL**-literaron tiel rapide, kiel evoluas la komputilaj sistemoj mem. Tial Kenneth E. Iverson kreis aliajn programlingvojn kun ASCII-a literaro, interalie *J* (vidu sube).

**APL** estis produkto de IBM. Ĝi uziĝis en la kompanio por multaj taskoj. IVERSON kuniĝis al la kompanio, konstruis **APL**-on, kaj foriris. Poste li kreis posteulajn *J*(Ĝej)-on kaj aliajn lingvojn, sed ekster IBM li neniam denove havis sukceson.

Kategorio:Programlingvoj
Alagoaso

**Alagoaso** estas unu el la ŝtatoj de Brazilo, lokata en la nordorienta parto de la lando, ĉe la bordo de la Sudamerika kontinento.

En la portugala lingvo, ĝi nomiĝas *Alagoas*. Kaj tio prononciĝas kvazaŭ [AlaGOas], en Esperanto. Tiu nomo signifas *Lagetoj*, en la portugala lingvo.

Laŭ la stato de  en la subŝtato vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Limnajbaroj estas .

## Geografio 
Alagoaso estas la dua plejmalgranda ŝtato de Brazilo. En ĝi estas 100 municipoj.

## Historio 
Antaŭ portugalanoj, la marbordo de Alagoaso estis konata de francoj. Tie loĝis indiĝenoj *Kaeté*. En 1535, portugalanoj konkeris Alagoason. En 1556, en suda marbordo de Alagoaso, pereis la ŝipon *Nossa Senhora da Ajuda*. En ĝi, vojaĝis al Lisbono la unua episkopo de Brazilo: Pero Fernandes Sardinha. Pli ol cent homoj estis bakitaj kaj manĝitaj de *Kaeté*. Inter 1630 kaj 1654, kiam nederlandanoj restis en Brazilo, tiam Alagoaso estis atakata multfoje. En la 17-an jarcento, ribelaj sklavoj fondis la *Quilombo dos Palmares*, afrikan regnon kiu daŭris ĝis 1695. En 1817, Alagoaso prenis aŭtonomion rilate al Pernambuko. Inter la 16-a de julio kaj la 10-a de novembro 1845 Henrique Marques de Oliveira Lisboa elektiĝis prezidanto de la provinco Alagoaso. En la fino de 19-a jarcento, Alagoaso prenis politikan gravan rolon kiun perdis tuj. En 20-a jarcento, dum mallonga periodo, 1990-1992, ĝi reprenis tiun gravan rolon kaj eĉ oni nomis tion periodo "Respubliko de Alagoaso".

## Naturo 
* La Alagoasa mutuo estas rara birdospecio kiu iĝis formortinta en naturo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.governo.al.gov.br  Oficiala TTT-ejo
* http://www.guianet.com.br/al/mapaal.htm  Gvido de Alagoaso
* http://www.transportes.gov.br/bit/portos/maceio/pomaceio.htm  Havenaj datumoj de Ministerio de Transporto inkluzivante ĉefajn produktojn de eksporto
* Alagoasa Oficiala Retejo  (en la portugala)

Kategorio:Subŝtatoj de Brazilo
Kategorio:Alagoaso
Marko Antonio

**Marko Antonio** (latine: *Marcus Antonius*, ĉirkaŭ 83 a. K. – 1-a de aŭgusto 30 a.K.) estis
romia generalo, kiu estis parto de la dua triumviraro. Li batalis kontraŭ la respublikanoj kune kun Julio Cezaro kaj Oktavio en la finaj tagoj de la Romia Respubliko. Sed post kiam la respublikanoj estis fine venkitaj en la Batalo de Filipio, li luktis kontraŭ Oktavio pri la imperio mem. Kvankam Antonio klare estis
pli bona generalo ol Oktavio, lia pasia amoro por Kleopatra tordis liajn juĝon kaj agojn, kaj li estis fine venkita de Oktavio en la marbatalo de Aktio.

Antonio unuafoje renkontis Kleopatran en -41 kaj edzinigis ŝin en -37.

Antonio diris, ke Herkulo estis lia praulo kaj Bakĥo lia modelo. Kaj Antonio ja estis diboĉa en paco, sed en milito estis virta kaj, post la morto de Julio Cezaro, la plej bona generalo de Romio. Li partoprenis en la tri decidigaj bataloj de sia tempo: Farsalo (-48) kun Julio Cezaro kontraŭ Pompeo, Filipio (-42) kun Oktavio kontraŭ Marko Bruto kaj Aktio (-31) kun Kleopatra kontraŭ Oktavio. Li estis venkita nur en la lasta.

Dosiero:Marcus Antonius.jpg|
Dosiero:Denarius Mark Anthony-32BC-legIII.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Julio Cezaro (literaturo)
* Antonio kaj Kleopatro

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ancientlibrary.com/wcd/Marc_Antony 
* http://ama.sgu.ru/ama07/ama0707.html  
* http://centant.pu.ru/centrum/publik/kafsbor/mnemon/2002/belkin1.htm  
* http://www.gutenberg.org/etext/674 

Kategorio:Romiaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 1-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 1-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en -30 
Kategorio:Aŭgusto Cezaro
Kategorio:Sinmortigintoj
Adamo (Biblio)

[eta|600ra|Fresko de Mikelanĝelo en Vatikano, nome [Kreo de Adamo.]]
eta|*"Adamo kaj Eva"* de Albrecht Dürer, 1507
**Adamo** estis la unua homo, laŭ Judismo, Kristanismo kaj Islamo, kaj laŭ la Bahaa Kredo li estis la unua Profeto de la Profeta aŭ Adama Ciklo kaj Manifestiĝo de Dio, preparante la mondon por la alveno de Bahá'u'lláh. Bahaanoj kredas ke li ne estis la unua fizika homo. Laŭ Spiritismo, Adamo estis unu el tiuj, travivintaj, en iu regiono, kelkajn el la grandaj kataklismoj, kiuj, dum pluraj epokoj, skuegis la supraĵon de la terglobo; tiu homo fariĝis la trunko de unu el la rasoj nun vivantaj sur la Tero.

Laŭ la Biblio, Dio kreis lin laŭ la bildo de Dio je la sesa tago de Kreo. Adamo loĝis en la paradiza Ĝardeno en Eden kun sia edzino Eva. Kiam li kaj Eva malobeis Dion kaj manĝis la frukton de la arbo de sciado pri bono kaj malbono, Dio elpelis ilin el la ĝardeno.

Inter aliaj, Adamo havis tri filojn: Kaino, Habel kaj Set.

Laŭ kristanismo, la naturo de Adamo estis sendifekta kaj senmorta, sed lia malobeo ruinigis la naturon de homo kaj enkondukis originan pekon, kiun ĉiu homo heredas de li.

Laŭ la hebrea kalendaro, li estis kreita je la 7-a de oktobro 3761 a.K., la unua tago de la hebrea kalendaro. Laŭ la Biblio, li vivis 930 jarojn—t.e., ĝis 2831 a.K..

Adamo vivis 930 jarojn.

La nomo Adamo signifas "homo" en la hebrea, kaj parencas al la vortoj por "sango" kaj "ruĝa tero".

Turklingve, *adam* - iel trafe - signifas "viron".

## Vidu ankaŭ 
* Tireoido
* Ask
* Adamo kaj Evo

## Proverboj 
Ekzistas pluraj proverboj pri Adamo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Adama lingvo

## Eksteraj ligiloj 
* http://theologiedelepiscopat.chez-alice.fr/notes/note34.htm 
* http://www.kfki.hu/~arthp/html/e/eyck_van/jan/09ghent/1open1/u1adam.html 
* http://www.kfki.hu/~arthp/html/m/masaccio/brancacc/expulsio/expuls.html
* http://www.abcgallery.com/G/goes/goes4.html 


Kategorio:Genezo
Kategorio:Homoj solenitaj en la luterana liturgia kalendaro
Kategorio:Juda mitologio
Kategorio:Kristana mitografio
Kategorio:Kristanaj sanktuloj el la Malnova Testamento
Kategorio:Profetoj en islamo
Kategorio:Roluloj de la Tanaĥo
Kategorio:Viraj personaj nomoj
Ask

Laŭ la nord-ĝermana mitologio, ***Ask*** aŭ ***Askr*** estis la unua viro de la mondo, kreita kune kun sia edzino Embla el ĉestrande flosanta ligno, fare de la tri frataj dioj Odino, Vili kaj Ve. La ligno probable estis frakseno, ĉar tion signifas la nomo. (En la angla lingvo la vorto por frakseno estas *ash* kaj en la sveda frakseno estas "ask").
----
Kp. Adamo

eta|maldekstra|180px|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.tjatsi.fo/show.php?sprog=5144b84d6c79ae59d7c8fccde1946e9e&side=8571e23dd92101768bc4ea08a59f0d82  
* http://www.tjatsi.fo/show.php?sprog=9e60a69a8e7112e02f43bb4d2133e336&side=8571e23dd92101768bc4ea08a59f0d82  
* http://www.tjatsi.fo/show.php?sprog=ee93d9e8a24f8b4e206bed5ec1309b42&side=8571e23dd92101768bc4ea08a59f0d82  

Kategorio:Legendaj prapatroj
Kategorio:Roluloj de la nord-ĝermana mitologio
Achim von Arnim

**Achim von ARNIM** , plennome: Ludwig Joachim von ARNIM, (naskiĝis la 26-an de januaro 1781 en Berlino, mortis la 21-an de januaro 1831 en la vilaĝo Wiepersdorf, intertempe parto de la komunumo Niederer Fläming apud Jüterbog) estis germana poeto. Li estis grava reprezentanto de la romantikismo.

Grava evento en lia vivo estis la renkonto kun Clemens Brentano en 1801. Ambaŭ eldonis trivoluman kolekton de popolkantoj titolitan *Des Knaben Wunderhorn* kaj en la jaro 1811 Achim von Arnim edziĝis al Bettina Brentano, la fratino de Clemens.

## En Esperanto aperis 
*  / Trad.: Simono Pejno

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.uni-koeln.de/phil-fak/idsl/arnim  
* http://gutenberg.spiegel.de/autoren/arnim.htm 
* http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_ab/aarnim.html : 
* http://www.vonarnim.com/start.html  
* http://literaturnetz.org/autoren/ludwig_achim_von_arnim  
* http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_ab/aarnim.html  
* http://www.goethezeitportal.de/index.php?id=126 

Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Germanlingvaj poetoj
Kategorio:Universitato de Halle
Andreas Bechtolsheim

eta|180px|Andreas Bechtolsheim en 2007
**Andy BECHTOLSHEIM** estas usona komputilisto. Li estis unu el la fondantoj de Sun Microsystems en 
1982, kaj aranĝis la kapitalon en 1998 por lanĉi Google kiel entrepreno. Li studis ĉe Stanford, sed antaŭ ol li doktoriĝis li forlasis por fondi la kompanion Sun. En 1995 li kunfondis je Granite Systems por produkti rapidajn kluzojn de la Eterreto. Je 1996 Granite estis aĉetita de Cisco Systems, kie li estas vicprezidento de teknologio.

## Vidu ankaŭ 
* Bill Joy
* Larry Page

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.computerhistory.org/events/index.php?id=1120598654 
* http://www.sun.com/2006-0113/feature/index.html 
* http://www.sun.com/aboutsun/media/bios/bios_bechtolsheim.html  
* http://www.jugend-forscht.org/index.php/article/detail/723  

Kategorio:Germanaj komputikistoj
Kategorio:Sun Microsystems
Kategorio:Pioniraj komputikistoj
Aneto

**Aneto** (*Anethum graveolens* L.) botanike apartenas al la apiacoj (*apiaceae*).

En kuirarto uzatas la foliopintoj, la floroj kaj la semoj de la planto. Aneto fajnigas la guston de salatoj, saŭcoj, fiŝaĵo, kazeo, kukumo, kukurbo, legomaj supoj, pano, terpomaĵo kaj ovaĵo.

## Nomoj 
La nomo *dill* en la angla kaj *dile* en la malnovangla estas konsiderataj deveni el malnovnordlanda aŭ anglosaksa vorto *dylle*, signifanta "trankviligi aŭ luli," ĉar la herbo havas la furzigan funkcion malpezigi gason.

Aliflanke en Vjetnamio oni havas interesan fabelon pri la etimologio de *thì là* en la vjetnama: Kial la herbo akiris la nomon *thì là*, signifanta "Certe estas...."? Kiam la herbo postulis ke Dio donu nomon al ĝi, Li bezonis longan tempon por elekti ĝian nomon ĉar Li ne plu povis trovi ne-uzitan nomon por vegetaĵo.

Dio diris,

- La nomo de vi estas ... certe estas ... certe estas (thì là) ...

La herbo aŭdis tiun, kaj tuj iĝis kontenta kaj kriis:

- Ho, mi nun havas bonan nomon! Mi estas "thì là"!

Dosiero:Anethum graveolens.jpg|

Kategorio:Spicoj
Kategorio:Apiacoj
Anizo

La **anizo** (*Pimpinella anisum*) botanike apartenas al la apiacoj.

En la kuirarto oni uzas la semojn de la planto. Anizo fajnigas ĉefe dolĉajn bakaĵojn, bombonojn, likvorojn (anizobrando) kaj siropon. Uzoo estas alkoholaĵo el Grekio, kiu enhavas anizon.

## Bildaro 

Dosiero:Apiaceae Pimpinella anisum.jpg|
Dosiero:Illustration Pimpinella anisum0.jpg|
Dosiero:Koehler1887-PimpinellaAnisum.jpg|
Dosiero:Pimpinella_anisum_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-240.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Ilicio
* Fenkolo
* Karvio
* Pastizo
* Spico

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.toast.ru/drinks/anise/index.shtml 
* http://www.kulinarika.net/baze/enazacimba.asp?ID=47  
* http://www.droga.si/default.asp?id=452  
* http://www.plantaardigheden.nl
Acoroj

eta|maldekstra|250ra|
eta|maldekstra|250ra|
eta|maldekstra|250ra|
eta|maldekstra|250ra|
eta|maldekstra|250ra|

La **Acoroj** aŭ (malofte) **Azoroj** ( [asoreŝ], do kompreneble ankaŭ titoleblaj **Acoraj insuloj** aŭ **Acora insularo**) estas insularo politike dependa de Portugalio meze de la norda Atlantiko, ĉirkaŭ 1 500&nbsp;km for de Lisbono kaj 3 900&nbsp;km for de Nordameriko. La insularo troviĝas disloke apud la paralelo kiu trapasas Lisbonon (39º, 43'/39º, 55' norde), loko kiu donas al ĝi moderan klimaton, kun iomete da sezona ŝanĝo dum la jaro. La naŭ insuloj kune havas areon da 2 355&nbsp;km². Aparte, iliaj areoj varias de 747&nbsp;km² (São Miguel) ĝis 17&nbsp; km² (Corvo). La origino vulkana de la insuloj evidentiĝas pro la vulkanaj konusoj kaj krateroj. *Pico* [piko], vulkano 2 351 metrojn alta ĉe la samnoma insulo, estas la plej alta en la Acoroj.

La naŭ insuloj dividiĝas laŭ tri grupoj:
* La grupo orienta: São Miguel kaj Santa Maria
* La grupo centra: Terceira, Graciosa, São Jorge, Pico, kaj Faial
* La grupo okcidenta: Flores kaj Corvo

Biogeografie la insularo apartenas al la palearkta ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Ĝi entenas ekoregionon nomatan : Acoraj mezvarmaj miksaj arbaroj, el la biomo de la mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj. La insularo situas ankaŭ en mara ekoregiono.

El la Acoroj, la Acora Anticiklono influas la veteron de Okcidenta Europo.

## Homa geografio 
La ĉefurbo estas Ponta Delgada; alia grava urbo estas Horta.

La Universitato de Acoroj (portugale *Universidade dos Açores*) estas la ununura universitato sur la insularo Acoroj kaj la plej okcidenta universitato en la lando.

## Kuriozaĵo 
La Acoroj estas bildigitaj sur la dorsa flanko de la eŭro-biletoj: Ili estas la punktetoj super la dekstra parto de la bileta numero.

La nomo en la portugala lingvo signifas akcipitrojn. Fakte tio estas eraro de la malkovrintoj ĉar ili ne vidis akcipitrojn sed buteojn (*B. b. rothschildi*) kiam ili venis al la insularo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Madejro

## Eksteraj ligiloj 
* Azores.com turisma retejo
* Projecto CLIMAAT - Klimato kaj Meteologio de la atlantikaj insuloj
* Statistikaĵoj de Acoroj
* Instituto Acora de Kulturo
* Kultura Heredaĵo 
* Registro de kulturaj havaĵoj 
* Azores , angle, en DMoz
* Açores , portugale
* Turisma retejo, germane
* plia turisma retejo, same germane


Kategorio:Makaronezio
Kategorio:Insuloj en la Atlantiko
Kategorio:Aŭtonomaj regionoj
Zapatista Armeo por Nacia Liberigo

eta|Flago de EZLN
La **Zapatista Armeo por Nacia Liberigo** (, mallongigita **EZLN**) estas la plej konata revolucia grupo en Meksiko. Ĝia centro estas en la ŝtato Ĉiapo. La zapatistoj strebas plibonigi la vivon de la loĝantaro de Ĉiapo, kies plimulto estas majaidaj indianoj, al kiuj mankas bazaj rimedoj kaj edukado. La nomo "zapatisto" venas de la nomo de la meksika revoluciisto Emiliano Zapata, kiu subtenis la rajtojn de indianoj dum la Meksika Revolucio. La proparolanto de la EZLN estas pseŭdonimulo Subcomandante Marcos (/subkomandante markos/, "subkomandanto Markos") , kiu ofte publikigas la ideojn, kredojn, kaj planojn de la tuta organizaĵo.

La armita zapatista ribelo eksplodis la 1-an de januaro, 1994, kaj la meksika armeo batalis kontraŭ la zapatistoj nur kelkajn tagojn. Poste, Manuel Camacho Solís estis nomita registara reprezentanto por negoci kun la zapatistoj. Tiu negocado kulminis per la *akordo de San Andrés*, sed la registaro neniam plenumis ĝin, kaj la situacio fakte restis senŝanĝa dum la prezidenta periodo de Ernesto Zedillo Ponce de León.

Malgraŭ la konstanta militaj minacoj, la zapatistoj defendas sin kaj kreskiĝas. La rilatoj inter la zapatistaro kaj la registaro pliboniĝis post kiam Vicente Fox Quesada fariĝis prezidanto (2000). En la jaro 2001, Fox eĉ permesis politikan marŝadon el Chiapas al Meksikurbo, kie li parolis kun la indiĝenoj.

La eksplodo de la zapatista ribelo estigis profundan apogon en kelkaj tavoloj de la meksika socio, ĉefe maldekstremaj, sed ankaŭ ĉe intelektuloj. Fakte, la "zapatista fenomeno" iom post iom fariĝis laŭmoda temo kaj en la amaskomunikiloj kaj en la merkato, kie nuntempe aĉeteblas T-ĉemizoj kun la foto de *Subcomandante Marcos*. Multaj eksterlandanoj tra la tuta mondo ekkonis la zapatistaron per la muziko de la rok-grupo Rage Against the Machine.

La Zapatisma Himno (hispane: Himno Zapatista) estas la himno de la Zapatista Armeo por Nacia Liberigo (EZLN), kiu funkcias en la meksika ŝtato Chiapas. La kanto estis prenita de meksika revolucia *corrido* "Carabina 30-30"

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Alimondismo
* Gerilo
* Ribelaj Zapatismaj Aŭtonomaj Komunumoj

## Eksteraj ligiloj 
* ¡Ya Basta! 

Kategorio:Armeo
Kategorio:Meksiko
Kategorio:Alimondismo
André Gide

**André GIDE** [ãdre ĵid] (naskiĝis la 22-an de novembro 1869 en Parizo, mortis la 19-an de februaro 1951 en Parizo) estis franca verkisto kaj tradukisto. En sia verkaro la puritane edukita aŭtoro rifuzas ĉiun konvencion limigantan la personan liberecon. Li ekzemple malferme parolis pri sia gejeco kaj tuŝis per tio unu el la plej grandaj tabuoj tiutempaj. En la jaro 1947 li ricevis Nobel-Premion pri Literaturo.

Post vizito de Sovetunio en 1936, li verkis la kontraŭsovetajn verkojn ''Retour de l'U. R. S. S.* (1936) kaj *Retouches à mon retour de l'U. R. S. S* (1937).

## Verkoj 
* *Les cahiers d´André Walter* (1891)
* *La Tentative amoureuse* (1893)
* *Le Voyage d'Urien* (1893)
* *Paludes* (1895)
* *Les Nourritures terrestres* (1897)
* *Le Prométhée mal enchaîné* (1899)
* *L'immoraliste* (1902)
* *La Porte étroite* (1909)
* *Isabelle*
* *Corydon: quatre dialogues socratiques* (1911)
* *Les caves du Vatican* (1914)
* *La symphonie pastorale* (1919)
* *Les Faux-Monnayeurs* (1925)
* *Si le grain ne meurt* (1926)
* *Œdipe* (1931)
* *Journal* (3 partoj, 1939-1950)
* *Thésée''

## Vidu ankaŭ 
*11298 Gide

Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Asia (provinco)

[eta|dekstra|250ra|la romiaj provincoj dum la jaro 116, sub imperiestro [Trajano]]
**Asia** estis provinco de la Romia Imperio en okcidenta Anatolio, kiu tiam nomiĝis Malgrandazio. Eĉ en la tempo de la imperio, la nomo "Asia" iafoje signifis la imperion oriente de Grekio. Sed en nia tempo la nomo estis multege etendita kaj fariĝis la nuna Azio, la *kontinento* oriente de Grekio.

eta|maldekstra|150ra|Asia, jen malhelruĝe akcentita
La ĉefaj urboj de la provinco estis:

* Efeso - ĉefurbo
* Pergamono
* Mileto

Pergamo havis grandan bibliotekon kaj inventis pergamenon. En Efeso estis la Templo de Artemisa, la centro de ŝia kulto kaj unu el la sep mirindaĵoj de la antikva mondo. En la 1-a jarcento, Sankta Paŭlo evangeliis la provincon kaj Sankta Johano loĝis tie en Efeso.

La provinco estis tre riĉa kaj plejparte greka. Ĝi havis grandan nombron de judoj. Ĝi ankaŭ estis la centro de la komerco de sklavoj en la imperio.

Antaŭ 133 a.K., Asia estis la post-aleksandra greka regno de Pergamono, amiko de Romio en la militoj kontraŭ Makedonio. Je -133 la reĝo, Attalos la 3-a, mortis sen heredonto kaj heredigis la regnon al Romio. Asia en 113 a.K. fariĝis la sepa provinco de Romio, la unua en Anatolio. La provinco estis la ĉefa fonto de imposta mono por Romio ĝis almenaŭ 30 a.K..

Antaŭ Aleksandro la Granda, la marbordo de Asia estis granda parto de la greka lando Ionio.

La multe pli malfrua, kvankam nuntempe ankaŭ historia nomo Malgrand-Azio, , unuafoje dokumentiĝas en la frua 5-a jarcento de nia erao en verkaĵo de Paŭlo Orosio. Antaŭ tio la tuta regiono ĉiam nur indikiĝis kiel *Asia*.
Alessandro Volta

dekstra|200px
**Alessandro VOLTA** (naskiĝis la 18-an de februaro 1745, mortis la 5-an de marto 1827) estis itala fizikisto.
[eta|La [Kolumno de Volto, alternaj zinkaj kaj kupraj platoj, (kun sala aŭ acida solvaĵo intere) tenataj kune per vitrostangoj]]

Volta naskiĝis en Como, li studis filozofion kaj natursciencon kaj poste koncentriĝis pri fiziko. Lia ĉefa esplorkampo fariĝis la elektrikeco.

En 1792 li aŭdis pri la eksperimentoj de Luigi Galvani, kiujn li kritike priesploris kaj pluevoluigis. La plej granda merito de VOLTA estis ĉirkaŭ la jaro 1800 la invento de la unua pilo, kiu estis primitiva, sed taŭga kurentofonto.

Volta mortis en 1827 en Como. La mezurunuo por la elektra tensio, la volto, kaj la voltmetro ambaŭ ricevis liajn nomojn honore al li.

Inter liaj pensadaj vidpunktoj elstariĝas rimarkinda sinteno koncerne la rilatojn inter scienco kaj kredo. Laŭ A. Volta scienco kaj kredo procedas sendepende sed senkontraste, ĉar ambaŭ uzas la saman racion: kaj por demonstri la fundamentojn de la kredo kaj por eniri en la sekretojn de la naturo. Kaj fine pro tio, ke ambaŭ havas la saman kreinton. Observe de tiu principo la scienculo Volta ĉiusemajne instruadis kateĥismon al la infanoj de sia paroĥo de Sankta Donino en Como. http://www.google.it/search?q=scienziati+e+Dio&hl=it&rlz=1W1RNTN_it&source=univ&tbs=nws:1&tbo=u&ei=niesTKe1GMLLswb1gtCuBA&sa=X&oi=news_group&ct=title&resnum=1&ved=0CAoQqAIwAA

Dosiero:ETH-BIB-Volta, Alessandro (1745-1827)-Portrait-Portr 02303.tif

## Eksteraj ligiloj 
* VOLTA, Count Alessandro 

Kategorio:Italaj fizikistoj
Kategorio:Universitato de Pavio
Aŭstralia Antarkta Teritorio

eta|Antarkta Teritorio de Australio
La **Aŭstralia Antarkta Teritorio** (**AAT**) apartenas al Antarkto kaj estas postulata de Aŭstralio. Ĝi konsistas el ĉiuj insuloj kaj teritorioj sude de 60° S kaj inter 44°38' kaj 160° laŭ orienta latitudo.

## Postulo 
Aŭstralio postulas, sen internacia agnosko, teritorion en Antarkto. Laŭ tiu pretendo, Aŭstralia ŝtato nomas ĝin **Aŭstralia Antarkta Teritorio** kaj klasifikas ĝin jene:

* **Dependa teritorio de Aŭstralio en Antarkto.**
* **Politika statuso:** ekstera teritorio.
* **Areo:** .
* **Loĝantaro:** sen konstantaj loĝantoj, krom sciencistoj, kiuj laboras en 3 malsamaj stacioj.

## Geografio 
La Monto McClintock estas la plej alta monto ( / ) en la Britania Montaro en la Aŭstralia Antarkta Teritorio.

## Bildaro 

Dosiero:Cover AAT 1959.jpg|Koverto memoriga pri la malfermo de la poŝtejo de Wilkes (1959)

## Eksteraj ligiloj 
* Dokumenta filmo pri nuntempaj strebadoj dividi Antarkton (en E-o) 
* http://www.aad.gov.au 
* http://aadc-maps.aad.gov.au/database/mapcat/antarctica/v4_99_00.pdf  
* http://aadc-maps.aad.gov.au/aadc/gaz/search_names.cfm
Alain Delon

eta|200px|Alain Delon en 2010
**Alain DELON** (naskiĝis la , mortis la ) estis franca aktoro. En la 1960-aj jaroj, li estis unu el la plej grandaj sekssimboloj de eŭropa kino .

Li naskiĝis apud Parizo. Sian unuan grandan sukceson kiel kinoaktoro li gajnis per la krimfilmo *Plein soleil*, produktita laŭ romano de Patricia Highsmith. Delon konvinkis la publikon per sia prezento de murdisto kun samtempe abomenindaj kaj simpatiaj trajtoj.

La filmo *Le samurai*, en kiu li aperis kiel profesia murdisto laboranta senemocie nur profitcele, fiksis lin poste por ĝuste tiu ĉi rolotipo. Nur kelkfoje li sukcesas eskapi el tiu ĉi skemo, por prezenti verajn karakterajn rolojn.

En 1995 li kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

## Listo de filmoj 
* *Christine* (Francio/Italio, 1958)
* *Plein soleil* (Francio/Italio, 1960)
* *Rocco e i suoi fratelli* (Italio, 1960)
* *L’eclisse* (Francio/Italio, 1961)
* *Il gattopardo* (Francio/Italio, 1963)
* *Mélodie en sous-sol* (Francio/Italio, 1963)
* *Paris brûle-t-il ?* (Francio/Usono, 1966)
* *Lost command* (Usono, 1966)
* *Le samurai* (Francio, 1967)
* *La piscine* (Francio/Italio, 1968)
* *Borsalino* (Francio/Italio, 1970)
* *La Veuve Couderc* (Francio, 1971)
* *Monsieur Klein* (Francio, 1976)
* *Teheran 43* (Soveta Unio, 1981)
* *Nouvelle vague* (Francio/Svislando, 1990)
* *Les cent et une nuits de Simon Cinéma* (Francio/Britio, 1995)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.alaindelon.com  
* http://www.thegoldenyears.org/delon.html  
* https://www.imdb.com/name/nm0001128 
* http://www.alaindelon.com/e 

Kategorio:Francaj aktoroj
Kategorio:Premio César
Anna Seghers

**Anna SEGHERS** (naskiĝis la 19-an de novembro 1900 en Mainz, mortis la 1-an de junio 1983 en Orienta Berlino) estis juddevena germana aŭtorino kun komunismaj idealoj. En la jaro 1933 ŝi fuĝis de la nazioj el Germanio tra Francio kaj Hispanio al Meksiko. En 1947 ŝi konforme al sia politika sinteno ekloĝis en Germana Demokratia Respubliko GDR, kie ŝi ĝismorte restis.

Inter ŝia verkaro plej famas la romano “Das siebte Kreuz” (=La sepa kruco), kiu temas pri la fuĝo de sep kaptitoj el faŝisma koncentrejo. Ses el ili estas retrovataj, mortigataj kaj ligataj al lignaj krucoj. La sepa kruco restas vaka: ĝi estas simbolo de la espero en preskaŭ senespera tempo. Kvankam tiu ĉi romano en 1944 estis tre sukcese filmigita en Usono, Anna SEGHERS pro sia komunisma sinteno longtempe ne trovis veran aprobon en la okcidenta mondo.

## Famaj verkoj 
* Aufstand der Fischer von St. Barbara (1928)
* Der Kopflohn (1933)
* Das siebte Kreuz (1942)
* Transit (1944)
* Die Toten bleiben jung (1949)
* Die Entscheidung (1959)
* Das Vertrauen (1968)
* Überfahrt (1971)

eta|maldekstra|180px|

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.anna-seghers.de 
* http://www.ub.fu-berlin.de/internetquellen/fachinformation/germanistik/autoren/multi_pqrs/seghers.html  
* http://www.adk.de/deutsch/gedenkstaetten_seghers_fst.html  
* http://web.resist.ca/~nemesisa/ 

Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Germanaj komunistoj
Kategorio:Germanaj judoj
Kategorio:Komunismaj verkistoj
Kategorio:Verkistinoj
Andrew Jackson

**Andrew JACKSON**  (naskiĝis la  en Suda Karolino; mortis la  apud Nashville, Tenesio, pro tuberkulozo kaj hidropso) estis la sepa prezidento de Usono. Li estis 183 cm alta kaj pezis 64 kg. Rachel Donelson Robards estis lia edzino. Li estis presbiteriano. Lia kromnomo estis *Old Hickory* (maljuna hikorio).

Dum lia administrado (1829-1837) okazis:

* 1832 - Jackson vetois la daŭrigon de la dua *Bank of the United States* (Banko de Usono, kiu sekve nur funkciis inter 1816 kaj 1841).
* 1836 - Teksaso akiris sian sendependecon.
* 1837 - Jackson agnoskis la Respublikon de Teksaso.

Dosiero:Andrew Jackson Portrait.jpg|la prezidentiĝo de A. Jackson en 1829 (bildo de Allyn Cox)   
Dosiero:Unknown American - Andrew Jackson - Google Art Project.jpg|bildo de nekonatulo en la belarta muzeo de Houston
Dosiero:DPJackson.png|ovala gravurita portreto

## Vidu ankaŭ 
* Usona dolaro
* Andrew Jackson Centro

Kategorio:Prezidantoj de Usono
Anna Magnani

**Anna MAGNANI** [**an**na ma**nja**ni] (naskiĝinta en Romo la  – tie mortinta la ) estis itala aktorino. Ŝi fajfis pri gloro kaj pompo, kaj tamen estis unu el la plej brilaj stelulinoj de la itala kino.

Post pluraj filmoj en sia patrujo ŝi en la 1950-aj jaroj elprovis sin ankaŭ en Hollywood. Kun sukceso: Pro la ĉefrolo en *The Rose Tattoo* ŝi en la jaro 1956 gajnis Oskaron. En siaj filmroloj Anna Magnani, kiu laboris kun la plej renomaj reĝisoroj de sia lando, ĉiam prezentis fortajn kaj pasiajn virinojn.

## Listo de filmoj 
* *Roma, città aperta* (Italio, 1945)
* *Bellissima* (Italio, 1951)
* *La carrozza d’oro* (Italio/Francio, 1952)
* *The Rose Tattoo* (Usono, 1955)
* *Wild is the Wind* (Usono, 1957)
* *The Fugitive Kind* (Usono, 1960)
* *Mamma Roma* (Italio, 1962)
* *Roma* (Italio/Francio, 1971)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.film-zeit.de/home.php?action=result&sub=person&person_id=9592  
* http://french.imdb.com/name/nm0536167 
* http://www.learnitaly.com/magnani.htm  

Kategorio:Italaj aktoroj
Antoine Henri Becquerel

**Antoine Henri BECQUEREL** en esperanto ankaŭ **Antonio Henriko BEKERELO** (naskiĝis je la 15-a de decembro 1852 en Parizo, mortis je la 25-a de aŭgusto 1908 en Le Croisic) estis franca fizikisto.

En la jaro 1896 li hazarde malkovris radioaktivecon, dum li esploris la fluorecon en uraniaj saloj. Kune kun la geedzoj Marie kaj Pierre Curie li daŭrigis la esploradon de tiu ĉi fenomeno. En 1903 la tri sciencistoj estis honorataj per la Nobel-premio pri fiziko.

Li apartenis al la patrona komitato de Internacia Scienca Asocio Esperanta (ISAE), kies prezidanto estis generalo Hippolyte Sebert.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la 72 nomoj sur la Eiffel-Turo
* 6914 Becquerel

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.nobel.se/physics/laureates/1903/becquerel-bio.html  
* http://nobelprize.org/physics/laureates/1903/becquerel-bio.html 
* http://www.nobel-winners.com/Physics/antoine_henri_becquerel.html 
* http://www1.bipm.org/en/si/history-si/radioactivity/becquerel.html 

Kategorio:Francaj fizikistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Marie Curie
Audrey Hepburn

**Audrey HEPBURN** propranome **Audrey Kathleen van Heemstra Hepburn-Ruston**, mallongigite **Audrey Ruston**, (naskiĝinta la , mortinta la ) estis usona aktorino de nederlanda-britia deveno, unu el la plej konataj vizaĝoj de filma ekrano de la dua duono de la 20-a jarcento, portantino de premioj Oskaro, Tony, Emmy kaj Grammy.

## Biografio kaj kariero
Kvankam ŝi naskiĝis en Bruselo, pro la milito ŝi travivis sian infanaĝon en multaj landoj de Eŭropo. Ŝia patrino devenis el tre malnova kaj signifa nederlanda familia nobelaro (familio de van Heemstra), la familia nomo Hepburn poste devenas de skotaj nobelaj antaŭuloj de ŝia patro Joseph Ruston.

En la jaro 1953 la juna, preskaŭ nekonata aktorino subite fariĝis mondfama: pro la ĉefrolo en la filmo *Roman Holiday*, kiu unu jaron poste estis honorata per Oskaro. Per sia knabineca gracio Audrey Hepburn kreis tute novan virinan rolobildon, kiu agrable kontrastis al la tiutempaj idealoj de aŭ patrinecaj aŭ sekse allogaj protagonistinoj. Ŝi brilis en komediaj kaj seriozaj roloj; ekde 1988 ŝi ankaŭ engaĝiĝis por UNICEF. Audrey Hepburn mortis pro intesta kancero en Tolochenaz, Svislando).

## Listo de filmoj 
* *Roman Holiday* (Usono, 1953)
* *Sabrina* (Usono, 1954)
* *War and Peace* (Usono/Italio, 1956)
* *Funny Face* (Usono, 1957)
* *Love in the Afternoon* (Usono, 1957)
* ''Breakfast at Tiffany's* (Usono, 1960)
* *The Unforgiven* (Usono, 1960)
* *Charade* (Usono, 1963)
* *My Fair Lady* (Usono, 1964)
* *Two for the Road* (Usono, 1967)
* *Wait Until Dark* (Usono, 1967)
* *Robin and Marian* (Usono, 1975)
* *Always'' (Usono, 1989)

## Vidu ankaŭ 
* 100 Jaroj... 100 Steluloj de AFI

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.audreyhepburn.com  
* http://www.audrey1.com 
* http://www.wikitree.org/index.php?title=Audrey_Hepburn  
* http://www.audreyhepburnguide.com  

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo
Kategorio:Artistnomoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 4-an de majo
Kategorio:Mortintoj la 20-an de januaro
Alkoholaĵo

eta|dekstra|250px|Diversaj alkoholaĵoj

**Alkoholaĵo** (aŭ **alkohola trinkaĵo**, **drinkaĵo**) estas trinkaĵo enhavanta alkoholon (pli precize, etanolon). Konsumado de alkoholaĵoj povas kaŭzi ebrion.

Ĝi havas tri ĉefajn grupojn:
* distilita alkoholaĵo, min. 20 % da alkoholaĵo, kvankam likvoro povas esti iom malpli
* biero, fermentita el grenoj, ĝenerale 5-6 % da alkoholaĵo
* vino, fermentita el vinbero aŭ alia frukto, poste maturigante. Al tiu grupo apartenas la ĉampanjo. ĝenerale 9-16 % da alkoholaĵo
** la fortigita vino baziĝas sur vino, kun aldonita distilita alkoholaĵo (likvora vino)

## Specoj de alkoholaĵo 
### Vinbero 
* Mosto
* Vino
** Oporto (Porto-a vino)
** Ŝereo (hispana]
* Brando
** Grappa (itala)
** Konjako (Cognac-a brando)
** Vinberarako (irana)
** Vinbrando (*Brandy*)
* Pisko

### Hordeo 
* Biero
** Affligem
** Elo
* Horde-viskio aŭ *Malt*

### Rizo 
* Sakeo (japana); *Rượu cần* (vjetnama); *Lao-Lao* (laosa)
* Choujiu (ĉina); makolio (korea); Doburoku (japana)
* Riz-ŝoĉuo (japana); *Rượu đế* (vjetnama)
* Mirino

### Maizo 
* Burbono
* Ĉiĉo

### Sorgo 
* Maotai-brando

### Rezino 
* Palmovino
* Tekilo
* Juniperbrando

### Sukerkano 
* Rumo
** Kaŝaso (brazila rumo)
*** Pitú

### Lakto 
* Kumiso

### Floro 
* Sotolo

### Pruno 
* Paĉarano
* Slivovico
* Ţuică

### Pomo 
* Cidro

### Mielo 
* Medo
** Teĝo aŭ Tej (etiopia medo)

### Diversaj eroj 
* Brando
* Ĝino
* *Oranjebitter*
* Vodko
** Horilko (ukraina vodko)
* Viskio
* Arako
* Ŝoĉuo (japana); *Soju* (korea); *Baijiu* (ĉina)

### Likvoro 
* Absinttrinkaĵo
* Amarula
* Anizobrando
** Oŭzo aŭ Uzoo (greka)
** Rako (turka)
* Becherovka
* Campari
* Izarra
* *Limoncello*
* Ovobrando

### Aperitivo kaj Ŝnapso 
* Sangrio
* Vermuto
* Fladerako
* Genepì
* Martinio
* Punĉo
* Żubrówka

### Koktelo 
* Kajpirinjo
* Moĥito
* Dajkirio

## Vidu ankaŭ
Asta Nielsen

**Asta NIELSEN** (naskiĝis la 11-an de septembro 1881 en Kopenhago, mortis la 25-an de majo 1972 en Frederiksberg) estis dana aktorino. Ŝi estis la granda stelulino de la silenta filmo kaj supozeble eĉ la unua stelulino en la tuta eŭropa kinohistorio.

La rolaro de Asta Nielsen estis ege multfaceta: Ŝi sukcese prezentis rompitajn, suferantajn karakterojn, same kiel erotike allogajn virinojn, viglajn junulinojn, dancistinojn kaj simplajn laboristinojn. Ŝiaj gestoj kaj mienoj neniam estis grandaj kaj pompaj: Ŝi brilis per modesta, tamen ege esprimoplena aktorado. Kun la ekapero de la sonfilmo Asta Nielsen finis sian kinokarieron, ĉar la sontekniko forglutis ŝian mienoludon. Ŝi reiris al la teatro, komencis pentri kaj verki. En 1946 ŝi publikigis sian membiografion titolitan *Den tiende Muse* (la deka muzo).

## Filmoj 
* *Afgrunden* (Danio, 1910)
* *Engelein* (Germanio, 1914)
* *Rausch* (Germanio, 1919)
* *Hamlet* (Germanio, 1920)
* *Mata Hari* (Germanio, 1920)
* *Der Reigen – ein Werdegang* (Germanio, 1920)
* *Die freudlose Gasse* (Germanio, 1925)
* *Dirnentragödie* (Germanio, 1927)

## Eksteraj ligiloj 
* Asta Nielsen – stelulo de silenta filmo 

NIELSEN, Asta
NIELSEN, Asta
NIELSEN, Asta
Antananarivo

eta|maldekstra|250px|Antananarivo
**Antananarivo** estas la ĉefurbo de Madagaskaro. Laŭ la stato de  en la urbo vivis . Kun pli ol 2 milionoj da loĝantoj en la aglomeraĵo, ĝi estas la plej granda urbo de la lando kaj ĝia administra, komunika kaj ekonomia centro. La industrio produktas ĉefe nutraĵojn, cigaredojn kaj vestaĵojn el kotono.

La urbo estis fondita en la jaro 1625. En 1797 ĝi fariĝis la ĉefurbo de la *Merina* tribo. La konkeroj de reĝo *Radama* faris el Antananarivo la ĉefurbon de preskaŭ la tuta lando. En 1895 Madagaskaro fariĝis franca kolonio – ĝis 1960.

La nomo Antananarivo signifas *Urbo de milo* (arivo = mil). Dum la kolonia epoko kaj dum kelkaj jaroj post la sendependiĝo uziĝis la skribmaniero *Tananarive*.

## Fotografioj 

Dosiero:Antananarivo (atamari).jpg|Antananarivo (Madagaskaro)
Dosiero:Antananarivo Rova-Palast.jpg|Foto de Antananarivo

## Esperanto-movado 
eta|maldekstra|250px|Bildkarto de la Esperanto-grupo en 1906
Jam en 1901 estis la unuaj esperantistoj en Antananarivo: P. Bourdier kaj M. Ravelojaona. En 1905 estis fondita Esperanto-grupo.

### Esperantistoj 
* Henriel Fidilalao
* Désiré Rabevazaha
* Falimanana Rafanomezantsoa
* Justine Ralalarisoa
* Bruno Randrianarivelo
* Rakotondravao
* Miora Raveloharison
* Ranja Zafinifotsy

## Eksteraj ligiloj 
* http://earth-info.nga.mil/gns/html/cntry_files.html 
* http://www.iarivo-town.mg 

Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Kategorio:Urboj de Madagaskaro
Kategorio:Urboj membraj de la Internacia asocio de franclingvaj urbestroj
Kategorio:Milionurboj
Alberto Moravia

**Alberto MORAVIA** (aŭ realnome: Alberto Pincherle) (naskiĝis je la 28-a de novembro 1907 en Romo, mortis tie je la 26-a de septembro 1990) estis itala verkisto. La ĉeftemo en lia psikologie profunda verkaro estas la rilatoj inter viroj kaj virinoj en la burĝa medio.

Li estas plej konata pro sia unua romano, *Gli Indifferenti* (La indiferenta), aperinta en 1929, kaj pro la kontraŭfaŝisma romano *Il Conformista* (La Konformisto), kiu estis la bazo por la samnoma filmo, reĝisorita en 1970 de Bernardo Bertolucci. Liaj aliaj kinematografiaj romanoj estas, *Le Mépris*, (La malestimo) reĝisorita de Jean-Luc Godard en 1963, *La Noia* (La enuo), kiu estis montrita en Usono en 1963 kiel "La Malplena Kanvaso". *La Chuchara* (Du Virinoj) reĝisorita de Vittorio de Sica kaj ĉefrolulino aktorata de Sophia Loren.

En 1984 li estis elektita al la Eŭropa Parlamento nome de la Itala Komunista Partio. Liaj spertoj el Strasburgo estis priskribitaj en lia libro *Il Diario Europeo*. En 1985 li ricevis la titolon *Eŭropa Personeco*.

## Stilo 
La temoj kiuj regas la verkojn de Moravio estas morala sekeco, hipokriteco en la hodiaŭa vivo kaj elstara nekapablo de homoj trovi feliĉon laŭ tradiciaj manieroj kiel amo kaj geedzeco. Ĉi tiuj situacioj estas tipaj por etburĝa vivo. Geedziĝo precipe estas la celo de kreaĵoj kiel *malobeo* kaj *mielmonato*. Fremdiĝo estas la temo en verkoj kiel *malestimo* kaj *enuo*. Politikaj aferoj ankaŭ ofte troviĝas en liaj verkoj. Ekzemple, en la romano *La Virino el Romo* - la historio de prostituitino, kiu kaptiĝas en la faŝisma reĝimo kaj kun reto de konspirantoj. La ekstrema realismo de seksa enuo en *La Noia* (1960) estis la unua el la eksperimentaj verkoj de la 1970-aj jaroj.

La skribmaniero de Moravio estas konsiderata malakra kaj senornama, karakterizita per bazaj kaj oftaj vortoj enmetitaj en kompleksa gramatika strukturo. En la postaj verkoj elstaras la interna monologo.

Kelkaj el liaj plej ŝatataj verkistoj estis Dostojevskij, Joyce, Aristotelo, Goldoni, Shakespeare, Moliere, Mallarme. Li studis la francan kaj la germanan kaj verkis poezion en ambaŭ lingvoj, sed prozo li verkis nur en lia denaska itala.

## Famaj verkoj 
* Gli indifferenti (romano, 1929)
* Agostino (romano, 1945)
* La romana (romano, 1947)
* Il conformista (romano, 1951)
* La ciociara (romano, 1957)
* La noia (romano, 1960)
* La rivoluzione culturale in Cina (eseo, 1968)
* Il dio Kurt (dramo, 1968)
* Io e lui (romano, 1971)
* A quale tribù appartieni? (vojaĝimpresoj pri Afriko, 1972)
* Un'altra vita (rakontoj, 1976)
* L'uomo che guarda (romano, 1985)
* L'angelo dell'informazione (dramo, 1986)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.kirjasto.sci.fi/moravia.htm  konciza biografio] ()
* http://www.fondoalbertomoravia.it retejo de la fondaĵo lianoma] ()
* du filmetoj pri li en la retejo de la ŝtata italia radia kaj televida korporacio  RAI ()

Kategorio:Italaj verkistoj
Kategorio:Membroj de la Eŭropa Parlamento elektitaj en Italio 1984-1989
Adelbert von Chamisso

**Adelbert von CHAMISSO**, aŭ plennome **Louis Charles Adélaide de CHAMISSO DE BONCOURT** (naskiĝis la  en la kastelo Boncourt en Francio, mortis la  en Berlino) estis natursciencisto kaj verkisto.

Dum la franca revolucio Chamisso kun sia familio elmigris de Francio al Germanio. Post militservo en la prusa armeo li studis zoologion kaj botanikon en Berlino, sed apud tio li daŭre interesiĝis pri filozofio kaj literaturo.

Kiel natursciencisto li de 1815-18 faris ŝipan mondvojaĝon, unu jaron poste li ricevis postenon en la Botanika Ĝardeno de Berlino.

Literaturan famon li akiris pro la rakonto *Peter Schlemihl’s wundersame Geschichte*. Krome li verkis vojaĝraportojn, sciencajn traktatojn kaj poemojn, kiuj parte estis muzikigitaj de Robert Schumann. Chamisso perfekte regis la germanan lingvon, kvankam ĝi origine por li estis fremdlingvo.

## Verkoj 
eta|240px|Kovrilpaĝo de *La Mirinda Historio de Petro Schlemihl*, trad: Eugen Wüster; eld: Ferdinad Hirt, 1922
* *Peter Schlemihl’s wundersame Geschichte* (rakonto, 1814)
* *Gedichte* (poemoj, 1831)
* *Reise um die Welt* (vojaĝraporto, 1836)
* ''Über die Hawai'sche Sprache* (scienca traktato, 1837)

### Verkoj kiuj aperis en Esperanto 
* *La Mirinda Historio de Petro Schlemihl'', Adelberto de Chamisso. El la germana originalo trad. Eugen Wüster - Leipzig: Hirt, 1922. – 82 p. - (Internacia Mondliteraturo; 7)

## Vidu ankaŭ 
*24711 Chamisso
## Eksteraj ligiloj 
* http://gutenberg.spiegel.de/autoren/chamisso.htm 
* http://humboldt.mpiwg-berlin.mpg.de/Chamisso1_LISE/index_en.html  
* http://humboldt.mpiwg-berlin.mpg.de/Chamisso2_LISE/index_en.html 
* http://www.bosch-stiftung.de 
eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Francaj biologoj
Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Germanlingva literaturo
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Aferŝarĝito

**Aferŝarĝito** (france: ''chargé d'affaires'') estas diplomata komisiito en eksterlando malpli ranga ol ambasadoro aŭ provizora anstataŭanto de la ambasadoro dum lia foresto.

## Vidu ankaŭ 
* Konsulo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ediplomat.com/nd/glossary.htm 
* http://www.worldstatesmen.org/Italy_states2.htm 

Kategorio:Internaciaj rilatoj
Ambasadoro

[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri Dipomatio. Iama Germana ambasadoro en Rusio kaj Portugalio rakontas pri siaj spertoj esti diplomato. Kio estas la diplomata statuso? Kiel funkcias diplomatio? Kial ambasadoro ofte ŝanĝas la laborlandon?]]
**Ambasadoro** (aŭ **ambasadestro**) estas diplomatia oficisto kiu servas kiel reprezentanto de sia ŝtato ĉe alia ŝtato aŭ ĉe oficiala organizo kiel Unuiĝintaj Nacioj. Lia tasko kiel estro de ambasado estas la reprezentado de sia lando, tio signifas proksimajn rilatojn kun registaro, opozicio kaj sociaj organizoj de la gastlando. La gastiganta nacio normale permesas al la ambasadoro kontrolon de malgranda tereno nomata ambasadejo. Por ne limigi la interesoreprezentadon, la teritorio, laborantoj kaj veturiloj uzataj de la ambasadanoj havas diplomatian imunecon regulitan de la konvencioj de Vieno pri diplomatio. La loĝloko de la ambasadoro kaj lia familio nomiĝas *rezidenco*, same kiel la ambasadejo mem, kaj ne estas eksterteritoria regiono, sed havas diplomatian imunecon.

## Listo de ambasadoroj
* Albertino dos Santos Matias;
* Peter Ustinov

## Vidu ankaŭ 
* Ambasado
* Ataŝeo
* Diplomato
* Konsulo

Kategorio:Profesioj

Kategorio:Internaciaj rilatoj
Apostola posteuleco

**Apostola posteuleco** aŭ **apostola sukcedo** estas la doktrino per kiu katolikismo, ortodoksismo kaj anglikanismo legitimas siajn episkopojn kaj do iliajn sakramentojn kaj instruon. Laŭ la doktrino, nur la episkopoj, kiuj sukcedas al la apostoloj de Jesuo Kristo, institucie kaj senrompe, estas fidindaj instruantoj de la kristana vero. La doktrino ricevis klaran esprimon en la skriboj de Sankta Ireneo en la 2-a jarcento.

Post du mil jaroj la doktrinon ankoraŭ tenas katolikismo, ortodoksismo kaj anglikanismo -- aŭ 67% de la kristana mondo -- sed ne de protestantismo, kiu anstataŭ instruas la doktrinon de *sola scriptura*.

## Apartaj atestoj 
Kiel fakto-pruvo oni apogiĝas sur la proklamata konscio de diversaj eklezioj kiuj de ĉiam konfesas sian episkopan ligilon kun unu el de la dekdu apostoloj senditaj de Jesuo. Tipa kazo estas, ekzemple, tiu de Romo kies Eklezio radikiĝas en la misio de Sankta Petro ĝuste en Romo, kaj diversaj apostoloj en Antioĥio.

Jen alia aparta informo pri tiu apostola posteuleco. En la jaro 96 papo Klemento la 1-a sendis *Leteron* al la kristanoj de Korinto. Tiu *Letero* montras ke la apostola posreuleco estis tre konata ekde la epoko de la praa Eklezio. En ĝi, fakte, oni legas: **”Predikante tra kamparoj kaj urboj, ili (la Apostoloj, n.d.t) instruis en la Sankta Spirito siajn primicojn (la unuajn konvertiĝintojn, n.d.t.) kaj ilin konstituis episkopojn kaj diakonojn de la estontaj kredantoj” **. Estis do la apostoloj kiuj ordinis la unuajn episkopojn kaj tiuj, pro ordono de la unuaj estus farintaj la samon, kiel aldonas Klemento: “**Ankaŭ niaj Apostoloj sciis, pere de la Nia Sinjoro Jesuo Kristo, ke estus kontrastoj rilate la episkopan dignecon. Pro tio, antaŭkoninte la estonton, ili starigis tiujn indikitajn (nome episkopoj kaj diakonoj); kaj ordonis ke kiam tiuj ĉi mortos, aliaj virtaj homoj posteulos en la ofica regado” **. 
Estas, tiu, tre antikva atesto, ekstere de la Biblio, prezentita de la historio, pri la *apostola posteuleco*' kaj pri la hierarkia strukturo de la Eklezio.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Apostolo
* Klemento la 1-a

Kategorio:Katolika teologio
Alexandre Dumas

**Alexandre DUMAS** estas la nomo de du francaj verkistoj, la unua estante la patro de la dua:
* Alexandre Dumas (patro), (1802-1870)
* Alexandre Dumas (filo), (1824-1895)