open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Irana Esperantista Junulara Organizo

La **Irana Esperantista Junulara Organizo** (**IREJO**; perse سازمان جوانان اسپرانتودان ایران; prononce: *Sazmane Javanane Esperantodane Iran*) estas la junulara asocio de la Irana Esperanto-Asocio. Ĝi estis fondita en marto 1993, kaj aliĝis al Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) kiel landa sekcio en 1994.

IREJO estas la unua Irana E-organizaĵo kiu estis identigita kaj vaste konata eksterlande. La fondiĝo de IREJO kaŭzis fondiĝon de IREA.
La kunfondintoj estis: Reza Torabi, Ĝamŝid Ahmadi, Abbas Bagestani kaj Abdollah Hakimneĵad. Ili konsistigis la unuan estraron de IREJO, kiu aktivis de marto 1993 ĝis 1996. 

Dua estraro estis (de marto 1996 ĝis 1999): prezidanto M. Reza Torabi, vicprezidanto Fariba Nuri Maĝd kaj sekretario Hamzeh Ŝafii.

## Estraro 
En la 2000-aj jaroj interalie estis tiu ĉi estraro, valida en oktobro 2007: prezidanto s-ino Marjam Amirdust, vicprezidanto kaj sekretario s-ro Nikoo Mamduhi, kasisto s-ino Saje Solejmani.

Poste ekde 2016 konatas la sekvaj estraroj:

* estraro ekde marto 2016: prezidanto s-ro Hamed Sufi, vicprezidanto s-ro Ali Moradi, sekretario s-ro Kianush Hemmati 

* estraro ekde oktobro 2017: prezidanto s-ro Ali Moradi, landa agado s-ro Ali Ranjpour, kasisto s-ino Shler Karimi, komputila agado s-ro Nami Arjmandi 

* estraro ekde marto 2020: prezidanto s-ro Hamid Babadi Akasheh, vicprezidanto s-ro Ali Ranjpour; sekretario s-ro Seyed Mojtaba Jafari, plia estrarano s-ino Sarah Khorshidi [Ĥorŝidi] 

&nbsp; ▷ Do, ekde 2022 aŭ plej laste 2023 jam devus ofici plia estraro, pri kiu la asocia retejo tute ne informas. Sed manko de informo ne signifas ke io tute ne estas. Kompletigo de la kronologio ĉi tie estus tre bonvena (plej bone kun iu ajn ekstera referenco).

## Komitato
La estraro laŭ formalaj, statutaj konsideroj fake devis konsisti ĉiam el nur tri estraranoj - kvankam tio ekde aŭtuno de 2017 jam konsideriĝis iom nestrikta. Tial krom tiu tre limigita rondo ĉiam ekzistas ankaŭ pli vasta rondo de pliaj aktivuloj, kiu nomiĝas "komitato", estas same elektita kiel la estraranoj kaj ideale konsistu el ok homoj.

## Organo 
La organo de Irana Esperantista-Junulara Organizaĵo nomatas **IREJO-Bulteno**. La unua numero aperis en 1993.

## Eksteraj ligiloj 
*irejo.org Oficiala retejo de IREJO, en Esperanto kaj en la persa
*http://www.sabzandishan.com(http://www.espero.ir) Irana Esperanto-Asocio (en la persa)
*la historiaj volumoj 1 kaj 2 de IREJO-bulteno (komence de 1994)

## Notoj 
## Vidu ankaŭ
* Irana Esperanto-Asocio
* Irana Esperanto-Centro
* Esperanto-movado en Irano

Kategorio:Iranaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO
M2

**M2** (**Messier 2**, aliaj indikoj — **NGC 7089**, **GCL 121**) estas globa stelamaso en konstelacio Akvisto.

Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.

## Vidu ankaŭ 
* Messier-katalogo
* NGC-katalogo

## Eksteraj ligiloj 
7089
Kategorio:Messier-objektoj
Kategorio:Akvisto (konstelacio)
Kategorio:Globaj stelamasoj
M7

**M7** (**Messier 7**, aliaj indikoj — **NGC 6475**, **OCL 1028**, **ESO 394-SC9**) estas malfermita stelamaso en konstelacio Skorpio.

Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.

## Vidu ankaŭ 
* Messier-katalogo
* NGC-katalogo

## Eksteraj ligiloj 
6475
Kategorio:Messier-objektoj
Kategorio:Skorpio (konstelacio)
Kategorio:Malfermaj stelamasoj
M9

**M9** (**Messier 9**, aliaj indikoj — **NGC 6333**, **GCL 60**, **ESO 587-SC5**) estas globa stelamaso en konstelacio Serpentisto.

Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.

## Vidu ankaŭ 
* Messier-katalogo

## Eksteraj ligiloj 
6333
Kategorio:Messier-objektoj
Kategorio:Serpentisto (konstelacio)
Kategorio:Globaj stelamasoj
Nebulozo Laguno

La **Nebulozo Laguno**, ankaŭ konata kun la nomo **M8** (**Messier 8**; aliaj indikoj: *NGC 6523*, *LBN 25*) estas emisia nebulozo en la konstelacio Sagitario.

Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.

## Vidu ankaŭ 
* Messier-katalogo
* NGC-katalogo

## Eksteraj ligiloj 
6523
Kategorio:Messier-objektoj
Kategorio:Sagitario (konstelacio)
Kategorio:Emisiaj nebulozoj
N1

eta|300px|Saturn-5 kaj N1
**N1** estis soveta porta raketo, kiun oni evoluigis en randoj de la soveta lunprogramo.
Post la fruaj sukcesoj de la soveta kosmopesploro, Sovetunio volis ankaŭ venki en la konkuro por Luno. Dum la Apollo-programo ĉiun resurson koncentris je la Saturn-raketoj, la sovetaj sciencistoj laboris paralele ankaŭ je novaj raketaj projektoj. Unu el tiuj estis la Eksperimenta Konstrukta Buroo (OKB–1, hodiaŭ RKK Energija), kiu ellaboris kun direktado de Sergej Koroljov la lunraketon N1.

Pro tempomanko oni ne povis konstrui konvenan lanĉejon kaj ekipi Bajkonuron per konvenaj veturiloj por la pezega raketo. Oni malmuntis, liveris, kunmuntis la raketojn. Pro la transporto, vibrado, la raketo ne estis perfekta, ne sukcesis eĉ unu lanĉon el la efektivigita 4 (oni planis 12).

Pro la malsukcesoj, la rusoj rezignis pri la lunveturo. Vasilij Miŝin plulaboris pri N1 kun espero, ke ĝi povas servi kiel portraketo por kunhoma kosmostacio, similan al usona Skylab. Oni ĉesigis do la programon en 1974.

## Teknikaj datenoj 
* triŝtupa likvidpela raketo
* evoluiga komenco: 1960
* unua lanĉo: 21-an de februaro 1969
* alto: 105,3 m
* starta maso: 2750 t
* entuta ŝovforto: 43,3 MN
* malplena maso: 277 t
* utilŝarĝo: 70 t, pli poste planata 95 t
* pelaĵo: Keroseno/likvida oksigeno

## Listo de testflugoj 
* Rakete 3L (21-an de februaro 1969) - vibradaj damaĝoj je la reguligaj ekipaĵoj, Bbrulo de la unua ŝtupo post 68,67 s.
* Rakete 5L (3-an de julio 1969) - falego pro malpuraĵoj en la oksigena alkondukejo post 0,25 s, detruo de la lanĉaj ekipaĵoj.
* Rakete 6L (27-an de julio 1971) - malfunkcio de la raketa situacia reguligo post 50,9 s
* Rakete 7L (23-an de novembro 1972) - eksplodo de oksigena pumpo, brulo de la raketo, falego post 106,9 s

## Eksteraj ligiloj 
* Das sowjetische Mondprogramm und die Rakete N-1 (Herkules)  

## Vidu ankaŭ 
* NK-33
* *N kun nombro* 

Kategorio:Raketoj
M1

'**

**M1** (**Messier 1**, aliaj indikoj — **NGC 1952**, **LBN 833**, **CED 53''') estas supernovaa restaĵo en konstelacio Taŭro. M1 nomatas ankaŭ Kraba Nebulozo.

Ĉi tiu objekto estis jam en la originala versio de NGC-katalogo.

## Vidu ankaŭ 
* Messier-katalogo
* NGC-katalogo

## Eksteraj ligiloj 
1952
Kategorio:Messier-objektoj
Kategorio:Taŭro (konstelacio)
Kategorio:Supernovaaj restaĵoj
Ŝapur la 3-a

**Ŝapur la 3-a** estis reĝo de Persio de 383 al 388. Filo de Ŝapur la 2-a, lin surtronigis la riĉuloj kontraŭ lia onklo, Ardaŝir la 2-a, kiuj mortigis ankaŭ lin poste kvin jaroj. Li subskribis traktaton kun orienta imperiestro Teodosio la 1-a.

Kategorio:Murditaj monarĥoj
Kategorio:Monarĥoj de Persio
Batalo de Kunakso

La **batalo de Kunaksa** okazis en 401 a.K., inter Ciro la Juna kaj ties frato Artakserkso la 2-a por la persa trono. Ciro – je kiu oni komisiis gvidon de Malgranda Azio – ribelis kontraŭ sia pli maljuna frato kaj kolektis armeon en Sardeis kaj ekiris en la kontinentan internon. La du armeoj neatendite ekbatalis ĉe Kunaksa, sur la maldekstra parto de la Eŭfrato, norde de Babilono.

La ĉefa forto de la Ciro-a armeo estis la ĉ. 13.000-ana greka soldularo sub gvido de Klearĥos, kiuj venkis la maldekstran flugilon de la persa reĝo kun eta perdo. Ciro la Juna gvidis 600-anan kavalerion al la armea centro de Artakserkseso. Kvankam li sukcesis vundigi sian fraton, Ciro mortis sur la batalkampo.

La revenantaj grekoj vidis, ke plia parto de la armeo malvenkiĝis kaj la malamiko prirabis bivakon de Ciro. Ili denove batalprete staris, sed Artakserkseso ne atakis.

Post tio okazis la „migrado de dekmiloj” sur malamikaj teritorioj al la Nigra Maro. La komandanto Ksenofono memorskribis tion en verkaĵo *Anabasis*.

## Eksteraj ligiloj 
* https://archive.is/20121129023502/members.ozemail.com.au/~ancientpersia/cunaxa.html 
* http://www.mainlesson.com/display.php?author=guerber&book=greeks&story=retreat 

## Piednotoj 
Kunaksa
Kunaksa
Kategorio:Konfliktoj en la 5-a jarcento a.K.
Kunaksa
Oost-Cappel

'*** - jen france, origine nederlande **Oostkappel** respektive flandre **Ôostkapelle*' - estas komunumo de Francio kadre de la historia pejzaĝo Franca Flandrio, *Frans-Vlaanderen* respektive *Flandre française*. Ĝi situas en la departemento Nord [], en la administra regiono Hauts-de-France (jen france, prononco [] , pikarde ''Heuts-d'Franche*) kaj en la tradicia regiono Nordo-Kaleza Markolo (france *Nord-Pas-de-Calais* ). Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Dunkerque kaj al la kantono **.

Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝiaj loĝantoj en la franca nomiĝas *oost-cappelois(es)''.

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Situo 
Oost-Cappel estas je 23 km de Dunkerque, 59 km de Lille, 25 km de Ipro (Belgio) kaj 6 km de Hondschoote.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala paĝo en la retejo facebook ()
* oficiala paĝo en retejo de la komunumaro ()

eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Komunumoj de Nord
Komercisto

**Komercisto** estas profesiulo kiu koncernas komercon. Tiel, komercisto komercas varojn kiujn la komercisto mem ne faras.

## Listo de komercistoj 
* Karl Wallon;

## Vidu ankaŭ 
* Kapitalismo
* Komerco

## Proverbo 
Ekzistas proverboj (2, kaj 4 pri komerco) pri komercisto en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Eksteraj ligiloj 
* 

## Referencoj
Tizok

**Tizok** esti imperiestro (Tlatoani) de Aztekoj de 1481, kiam li sucedis sian fraton Axayacatl. Tizok estis venenita en 1486 de generalo kiu pensis lin tro malforta.

Kategorio:Aztekaj imperiestroj
Kategorio:Mortintoj en 1486
Cristina Branco

**Cristina Branco** naskiĝis en 1972 en Almeirim, en la regiono Ribatejo, Portugalio, kie ŝi ankoraŭ vivas. Origine ŝi estis altirita al ĵazo kaj aliaj formoj de portugala muziko antaŭ ol fine elekti la fadon post esti enkondukita en la muziko de Amália Rodrigues de sia avo. Post tio, Cristina studis la poemojn el kiuj la ĉefaj lirikoj estas prenitaj. Ekde tiam, Cristina laboris al sia repertuaro, akompanita de Custódio Castelo je gitaro kaj kiel komponisto. Ŝia muziko estas jen profunde enradikiĝinta en tradicio, jen esence moderna.

I.a., **Cristina Branco** kantis portugallingve tradukitajn poemojn de Slauerhoff kiel fadon.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cristinabranco.com/pub/bio/d.htm  (portugale, angle, germane, france kaj nederlande)

Kategorio:Naskiĝintoj en 1972
Kategorio:Portugalaj kantistoj
Kategorio:Muziko
Romualdo

**Sankta Romualdo** (ĉ. 951 en Ravenna – ) estis membro de nobela familio, iĝis monaĥo 20-jaraĝa en abatejo de la Baziliko de Sankta Apolinaro en Ravenna. La imperiestro Oto la 3-a igis lin abato de tiu abatejo en 998, sed Romualdo, por polemiko pri disciplino de la monaĥejo, rezignis la oficon. Lia festo sanktula estas la 7-a de februaro.

Romualdo do unue estis benediktano, antaŭ ol vivi diversloke ĉe ermitoj en Francujo kaj Italujo. Inter la de li fonditaj ermitaj kolonioj la grupo apud Camaldoli proksime de Arezzo, kiuj poste fariĝis la Romualdanoj, plej bone observis liajn leĝojn.

## Fontoj 
* Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 17. Leipzig 1909, p. 126, kio legeblas tie ĉi interrete.

## Eksteraj ligiloj 
* Pri S. R. en la retejo "new advent"
* Pri S. R. en la retejo "catholic online"

Kategorio:Sanktuloj
Traktato de Rapallo (1922)

[eta|300ra|Subskribo de la traktato: [Regna Kanceliero Joseph Wirth, ministro pri eksteraj aferoj Walther Rathenau kaj sovetia delegacio: Leonid Krasin, Georgij Ĉiĉerin kaj Adolf Joffe]]
**Traktato de Rapallo** estis traktato, kiu estis subskribita inter Vajmara Respubliko kaj Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko, la 16-an de aprilo de 1922 en la urbo Rapallo. La eksteraferaj ministroj estis Walther Rathenau kaj Georgij Ĉiĉerin, kiuj rezignis pri rekompencaj pagoj (pro ŝtatigitaj germanaj firmaoj) kaj decidis denove starigi la diplomatiajn kontaktojn. La traktato entenis la konsenton pri samfavora klaŭzo.

La traktaton rigardis la okcidentaj potencoj kun suspekto.

## Cirkonstancoj de la traktat-subskribo 
La traktato estis subskribita dum daŭro de la monda ekonomia konferenco en Ĝenovo (10-a de aprilo – 19-a de majo), dum kiu oni provis enigi sovetan Rusion en la mondan ekonomion. Tiam oni ligis diplomatiajn rilatojn kaj rompis izoladon de bolŝevisma Rusio en la mondo. La traktato estis subskribita laŭ soveta iniciato, neatindite por aliaj partoprenantoj de la konferenco.

## Decidoj de la traktato 
La plej gravaj decidoj estis:
* reciproka rezigno pri ajnaj pretendoj pro militaj kostoj kaj reparacioj el la periodo 1914–1918 kaj la posta;
* jura reguligo de ĉiuj kontroversioj rezultantaj de la unua mondmilito;
* renovigo de diplomatiaj kaj konsulaj rilatoj inter Germanio kaj Rusia Soveta Federacia Socialisma Respubliko.

## Bibliografio 
* Andrzej Leszek Szcześniak, *Zmowa. IV Rozbiór Polski* (Komploto. La 4-a dispartigo de Pollando), Wyd. Alfa, Varsovio 1990
* Miĥail Heller, Aleksandr Nekriĉ, *Utopio ĉe la regopovo* (pluraj eldonoj)
* Carole Fink, *The Genoa Conference. European Diplomacy, 1921-1922*, Chapel Hill, University of North Carolina Press, 1984.

## Vidu ankaŭ 
* Berlina Traktato de 1926
* Traktatoj de Locarno

## Eksteraj ligiloj 
* Fotokopio de la traktato
* Germana teksto de la traktato
* Angla teksto de la traktato (retpaĝo de Universitato Yale)

Kategorio:1922
Rapallo
Rapallo
Kategorio:Intermilita periodo
Unua latina milito

La **unua latina milito** okazis inter -498 kaj -493. Post la antaŭaj militoj kontraŭ la etruskoj, la romianoj intencis solidigi sian superregon en la Latio. La milito finis per la agnosko de la aŭtonomio de la latinaj urboj de Romo. Malgraŭ tio, la urboj devu interhelpiĝi kontraŭ fremdaj atakoj, kaj Romo havu la militan komandon en tiuj kazoj. Ankaŭ ili aprobis la estigon de komercajn rilatojn kaj permesis la edzigon inter homoj de malsamaj urboj.

Kategorio:Militoj de la 5-a jarcento a.K.
Ŝtono de Tel Zayit

eta|380ra|Desegnaĵo de surskriboj kaj aliaj markoj sur la ŝtono de Tel Zayit

**Ŝtono de Tel Zayit** estas ŝtono, en kiun oni ĉizis antaŭ 3000 jaroj prahebrean alfabeton. Ĝi estas la nun konata plej malnova alfabeto surĉizita. Oni trovis ĝin dum elfosoj en Tel Zayit, la 15-an de julio 2005.

La ŝtono estis enkonstruita en domon, kun la 22 litersignoj de la hebrea alfabeto. Tion pridubas kelkaj esploristoj.

La literoj montras la trairon, influon de la fenicia alfabeto. Se la trovitaĵo vere montras hebrean alfabeton, tio povus pruvi, ke la biblio ekzistis ne nur kiel buŝa tradicio.

## Eksteraj ligiloj 
 The Zeitah Excavations – The Tel Zayit Inscription 

Kategorio:Arkeologio
Ronald Weasley

**Ronald Weasley** (elparolata Ronald Veslej) estas la plej bona amiko de Harry Potter en la serio de fantastaj romanoj, verkita de J. K. Rowling.
En la filmoj, Rupert Grint aktoras lin.

## personeco 
J.K Rowling priskribas Ron Weasley kiel malmatureca. Sed li estas pli gajiga ol lia amikino Hermione Granger.
Li estas naturdotita por ŝako.

Weasley
Etelriko

**Etelriko** (anglosakse **Aethelric**) estis la kvara konata reĝo de Bernicia, kiun li reĝis de 568 ĝis 572. Li estis patro de Aethelfrith, kiu estis la unua reĝo de unuiĝita reĝlando Northumbria. Li estis unu el ĉirkaŭ 10 filoj de Ida, fondanto de la regno de Bernicia. Oni ne konas neniu certe pri lia rego aŭ vivo.

Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Reĝoj de Bernicia
Adda (Bernicia)

**Adda** estis la tria konata reĝo de Bernicia, kiun li regis de 560 ĝis 568.

Li estis unu el la multaj filoj de Ida, fondanto de la Anglo-saksa regnon Bernicia. Nenion oni konas pri lia vivo aŭ regado.

Kategorio:Reĝoj de Bernicia
Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Mortintoj en la 6-a jarcento
Gliptodonto

alternative=Glyptodon CCB.JPG|eta|310x310ra|Skeleto de Gliptodonto (Glyptodon)
**Gliptodonto** (latine **Glyptodon**) estas genro de antaŭ nelonge elmortintaj bestoj. Gliptodontoj estis grandaj (ĝis 1.5 metroj altaj kaj 3 metroj longaj) kaj vivis origine en Sudameriko kaj dum la lasta glaciepoko disvastiĝis ankaŭ en Nordameriko. Ili estiĝis dum plioceno antaŭ ĉirkaŭ 3'200'000 jaroj  kaj formortis dum komenco de holoceno antaŭ ĉirkaŭ 11'000 jaroj.

La besto estis herbovora, rinocerogranda. Ĝia kiraso povis havi la diametron de 2 m, la tuta besto longis 3-3,5 m. La fingroj finiĝis ne en ungegoj, sed en hufoj. La postaj kruroj estis pli forte evoluintaj ol la antaŭaj, kiuj apenaŭ portis pezon. La kiraso konsistis el ostotabuletoj, multangulaj. La kiraso ne estis zonodividita, kiel la kiraso de la hodiaŭaj dazipoj, tiel ke la besto ne povis buliĝi por defendi la ventroparton. La 'charrúa'-indiĝenoj de Sudameriko uzis la kirason kiel tegmenton.

## Galerio 

Glyptodon_(Riha2000).jpg|rekonstruo de Gliptodonto
Glyptodon (skull).jpg|kranio
Glyptodon (foot).jpg|piedo

## Referencoj 
Kategorio:Cingulatoj
Kategorio:Formortintaj mamuloj
Arpitanio

eta|Flago de la Interligo kultura arpitana
**Arpitanio** (en la arpitana lingvo: *Arpitania*) estas la eŭropa regiono, kie oni parolas la arpitanan lingvon (la frankoprovencan lingvon). La mapo de Arpitanio estas ligita kun la lingvo.

## Geografio 
eta|Mapo de Arpitanio

* Lionio
* Dofineo
* Foreo
* Boĵolezo
* Dombo
* Breso
* La Sudo de Franĉkonteo
* Vaŭdo
* Savojo
* La Okcidento de la Kantono Friburgo
* La Okcidento de Valezo
* Aosta Valo
* Kelkaj valoj de Piemonto

La plej grandaj urboj de Artipanio estas: Liono, Saint-Etienne, Grenoble, Ĝenevo, Lausanne, Neuchâtel, Aosto, Chambéry, Annecy, Sion, Fribourg.

eta|maldekstra|180px|proponata mapo de Arpitanio (en la franca)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.lexilogos.com/francoprovencal.htm
Roger Moore

**Roger MOORE** (naskiĝis la 14-an de oktobro 1927, mortis la 23-an de majo 2017 en Crans-Montana, Svislando) estis brita aktoro. Li famiĝis en pluraj TV-serioj kaj poste rolis la fikciulon James Bond en 7 filmoj. Dum la filmado de la 6-a James Bond *Octopussy* en Barato en 1983, li ekkonis la veran mizeron de tiu lando. Laŭ liaj spertoj, li decidis fariĝi ambasadoro de la organizaĵo UNICEF.

## TV-serioj 
* The saint
* Maverick
* Ivanhoe
* The persuaders

## Filmografio 
* *Live and Let Die* (1973)
* *The Man with the Golden Gun* (1974)
* *The Spy Who Loved Me* (1977)
* *Moonraker* (1979)
* *For Your Eyes Only* (1981)
* *Octopussy* (1983)
* *A View to a Kill* (1985)

## Anglalingvaj eksteraj ligiloj 
* http://www.roger-moore.com  Oficiala Retejo de Roger Moore
* http://www.imdb.com/name/nm0000549 Filmografio
* http://www.thegoldenyears.org/rmoore.html  Klasika) Filmoj (1939-1969): Roger Moore
* http://www.rogermoore.prv.pl/ TTT-ejo de admirantoj

Kategorio:Britaj aktoroj
Kategorio:James Bond
Rodoaldo

**Rodoaldo** estis lombarda reĝo de Italio, kiu sukcedis sian patron Rotario en 652. Lin murdis post nur ses monatoj de Ariperto, rivalo al trono apogita de katolika partio ĉar Rodoaldo estis arianisto.

Kategorio:Historio de Eŭropo
Kategorio:Italoj
Kategorio:Mortintoj en 653
Kategorio:Reĝoj
Rotario (Lombardio)

**Rotario** estis reĝo de Lombardoj de 636 ĝis 652. Li estis duko de Brescia antaŭ esti reĝo. Li sukcedis Arioaldon

Li estis konata kiel la plej energia el la lombardaj estroj. Li konkeris Ligurion en 643 kaj ĉiujn Bizancajn teritoriojn en interna Venecio inkluzive Oderzon. Li ankaŭ skribis la lombardajn leĝojn.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.marcopolovr.it/progetti/barbari/Diritto_file/image005.jpg 

Kategorio:Viroj
Magdalena

La nomo **Magdalena** povas signifi

* personan nomon, vidu Magdalena (persona nomo) respektive Magdaleno (persona nomo)
** inter multa aliaj: Magdalena Łazarkiewicz, pola reĝisorino kaj scenaristino

* departementon en Kolombio, departemento Magdalena
* riveron en Kolombio, legu Magdalena (rivero)
* valo Magdalena, trafluata de la samnoma rivero, Kolombio
* la asteroidon Numero 318, vidu Magdalena (asteroido)
* insulo Magdalena, Ĉilio
* Magdalena (Jalisco), Meksiko
* Magdalena (Sonora), Sonora, Meksiko
* Magdalena de Kino, Sonora, Meksiko
* Magdalena (Laguna), komunumo en la Filipinoj
* Duoninsulo La Magdalena, Hispanio
* La Magdalena (stacidomo), fervoja stacio en municipo Cudillero, Hispanio

* Magdalena tinamo, birdospecio
Vologaso la 5-a (Partio)

**Vologaso** (naskiĝis en 130 - mortis en 207), el la Arŝkanida aŭ Arsakida dinastio, estis reĝo de la Reĝlando Armenio (kun la titolo **Vologaso la 2-a**, de 180 ĝis 191) kaj ankaŭ de Partio (kiel Vologaso la 5-a, ekde 190 ĝis 207).

Li ribeliĝis kontraŭ sia patro, Vologaso la 1-a de Armenio, al kiu sukcedis oficiale en 192. Apogis Pescenion Nigeron en lia nesukcesa batalo por esti proklamita romia imperiestro, kio kaŭzis la malamikecon de Septimo Severo, kiu invadis lian teritorion. Li mortis en 207.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de arsakidaj reĝoj

Kategorio:Naskiĝintoj en 130
Kategorio:Mortintoj en 207
Konstantino (Alĝerio)

**Konstantino** () estas kun siaj  loĝantoj (stato 1-an de januaro 2004) la tria plej granda urbo en Alĝerio. Ĝi situas en oriento de la lando, sur granda ebenaĵo, 650 m super la marnivelo kaj kiu estas atingebla nur tra pontoj, kiuj travolbas la riveran valon de Rhumel. Ĝi estas industria urbo (cement-, metal-, pez-, nutraĵindustrio), trafika punkto kun universitato. Tie troviĝas islama altlernejo, mezepokaj konstruaĵoj.

## Famuloj
* Jugurto
* Malek Haddad
* Marko Kornelio Fronto, retoro kaj advokato

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Konstantino


Kategorio:Urboj de Alĝerio
Bruce Lee

**Bruce LEE** estis agfilma aktoro kaj majstro pri luktarto, kiu naskiĝis la 27-an de novembro 1940 en usona Sanfrancisko en ĉina kvartalo. Propranomoj: infana - **Lee Jun-fan**, plenkreska – **Lee Shya-long** (“malgranda drako”). Lee estis la kvara el kvin gefratoj. Liaj gepatroj estis ĉina opera kantisto kaj virino de germana origino. Ili transloĝiĝis al Honkongo tri monatoj post naskiĝo de Bruce. Li estis problemtrovema kaj ofte havis lernejajn kaj surstratajn luktojn, tial li estis ofte fermita hejme lernante la batalarton kungfuo. Tiun ĉi ne tro konatan batalarton li alkondukis al perfekteco. Li kapablis nomi ĉiun movon kaj ekbaton kaj li mem prezentis ĉiujn kun absoluta precizeco. Danke al li, kungfuo ege populariĝis.

Post tio, kiam li akiris en Honkongo tian gloron, li ekvojaĝis Usonon. Li volis fariĝi nova agoplena heroo kaj krudulo de tipo John Wayne. De komence tiu ĉi malgranda, svelta fremdulo ne havis tion entute simpla, tial li decidis studi. Li finstudis filozofion en Universitato de Vaŝingtonio. Li sciis kelkajn fremdajn lingvojn. Krom la angla li scipovis flue paroli japane, mandarine kaj kantone. Tiutempe Hollywood jam fine komencis rimarki lin. Li rolis nur malgrandajn rolojn, sed li fariĝis konata en Hollywood. Kelke da aktoroj frunte kun Steve McQueen kaj James Coburn komencis preni de li lecionojn de batalarto. Kaj do tiu ĉi "Malgranda drako", kiel ili nomis lin en Hollywood, havis malfermitan pordegon en filmojn.

Plimulte li rolis en filmoj kuraĝajn ĉinojn, kiuj batalas por libereco de sia nacio. Dum siaj batalscenoj li elbuŝigis diversajn sonojn de bestoj, por ke li pli koncentriĝu per tio. Sed li ofte suferis vundojn de sia kapo aŭ aliaj gravajn lezojn. Lia filmo "Enter the Dragon" kaŭzis en la mondo amasan frenezecon kaj ĝi tiel fariĝis lia plej fama filmo. Sed Bruce Lee ne ĝisvivis ties premieron. Filmante "Game of Death" li eksentis sin malbone kaj li iris hejmen por enlitiĝi. Sed li jam neniam plu vekiĝis. La kaŭzo de lia morto ne estas ĝis hodiaŭ klara, sed oni parolas pri sangado en la cerbo kaj pri efiko de medikamento je kapdoloro. Li mortis la 20-an de julio 1973, tri semajnojn antaŭ la premiero de "Enter the Dragon". Li postlasis edzinon Linda Emery, filon Brandon Lee (1965–1993) kaj filinon Shannon Lee (n. 1969). Sed Bruce mem tiel fariĝis legendo kiel de kungfuo, tiel de agoplenaj filmoj entute.

## Vidu ankaŭ 
* Brandon Lee (1965–1993)
* Shannon Lee (nask. 1969)

## Eksteraj ligiloj 
* Bruce Lee 

Kategorio:Usonaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 27-an de novembro
Kategorio:Mortintoj la 20-an de julio
Fraato la 1-a

**Fraato la 1-a** (parte 𐭐𐭓𐭇𐭕, *Frahāt*), reĝo de Partio, filo de Friapatio el la Arŝkanida aŭ Arsakida dinastio, regis la Partian Imperion de -176 ĝis -171. Li submetis la Mardojn, tribon de la Elborz-Montaro. Li mortis juna kaj lin sukcedis lia frato Mitradato la 1-a.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de arsakidaj reĝoj

Kategorio:Reĝoj de Partujo
Kategorio:Antikva epoko
Kategorio:Historio de Azio
Kategorio:Naskiĝintoj en la 2-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 2-a jarcento a.K.
Friapatio

**Friapatio** aŭ **Priapatio** regis la Partian Imperion de -191 ĝis -176. Li estis nepo de Tiridato, la frato de Arsako/Arŝako la 1-a, la fondinto de Partia Imperio.

Li regis dum la periodo poste la invado de Partio de Seleŭkida Antioko la 3-a. Li estis patro de tri reĝoj de Partio: Fraato la 1-a, Mitridato kaj Artabano.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de arsakidaj reĝoj

Kategorio:Reĝoj de Partujo
Kategorio:Parta imperio
Kategorio:Antikva epoko
Kategorio:Historio de Azio
Kategorio:Mortintoj en la 2-a jarcento a.K.
Claire Forlani

**Claire Antonia Forlani** estas aktorino, naskiĝinta la 1-an de julio 1972 en Twickenham, Middlesex en Anglio. Ŝi estas filino de anglino kaj italo. En la jaroj 1983 – 1989 ŝi vizitis artistan lernejon Arts Educational School en Londono, kie ŝi studis dancon kaj dramon.

Forlani geedziĝis en 2007 kun skota aktoro Dougray Scott, kun kiu ŝi havas du
duoninfanojn.

## Filmografio 
* 2004 Stroke of Genius - Mary Jones
* 2004 White on White - Cynthia
* 2003 The Limit - Monica
* 2003 The Wizard Of ID - ID Receptionist
* 2003 The Medallion - Nicole James
* 2003 The Pentagon Papers - Patricia Marx
* 2003 Northfork - Mrs. Hadfield
* 2002 Triggermen - Emma Cutler
* 2001 Going Greek - Sorority Sister
* 2001 AntiTrust - Alice Poulson
* 2000 Magicians - Lydia
* 2000 Boys and Girls - Jennifer Burrows
* 1999 Mystery Men - Monica the Waitress
* 1998 Into My Heart - Nina
* 1998 Meet Joe Black - Susan Parrish
* 1998 Basil - Julia Sherwin
* 1997 The Last Time I Committed Suicide - Joan
* 1996 Garage Sale - Julia
* 1996 Basquiat - Gina Cardinale
* 1996 The Rock - Jade Angelou
* 1995 Mallrats - Brandi Svenning
* 1994 Police Academy: Mission to Moscow - Katrina
* 1993 J.F.K.: Reckless Youth - Ann Cannon
* 1992 Gypsy Eyes - Katarina
* 1992 Press Gang - Judy Wellman en epizodo: "In the Picture", "Chance Is a Fine Thing"

Kategorio:Britaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 1-an de julio
Kleopatro la 1-a

**Kleopatro la 1-a Sira** (naskiĝis ĉ. -215, mortis -176) estis reĝino de Egiptio, filino de Antioĥo la 3-a la Granda kaj Laodice. Ŝi edziniĝis al Ptolemeo la 5-a en -193. Ili havis tri gefilojn: Ptolemeo la 6-a, Kleopatro la 2-a kaj Ptolemeo la 8-a. En -187 ŝi iĝis regentino. Kiam ŝia edzo mortis en -180, ŝi regis duone kun sia filo Ptolemeo la 6-a ĝis sia morto.

Kategorio:Ptolemeidoj
Kategorio:Faraonoj
Kategorio:Egiptaj monarkoj
Denis Donaldson

**Denis DONALDSON** (1950 - 4-a de aprilo 2006) estis brita spiono, kiu sekrete agadis en la irlanda politika partio Sinn Féin, kiu estas la politika branĉo de la katolika Irlanda Respublika Armeo (IRA). Li kaŝagadis dum pli ol du jardekoj.

Laŭ lia eldiro, la skandalo de 2002 estis provokado de la brita sekreta servo. Tiam oni trovis sekretajn registarajn dokumentojn en la belfastaj oficejoj, parlamentaj ĉambroj kaj loĝejoj de kelkaj gvidantoj de  Sinn Féin. Pro la skandalo enkondukis Britio rektan kontrolon kaj regadon de la regiono.

Li konfesis la spionadon en decembro de 2005, oni mortpafis lin komence de aprilo 2006, en Irlando. Li kaŝis sin en nord-okcidenta parto de Irlando, konteo Donegal, en unuopa domaĉo sen akvo- kaj kurentoprizorgo, proksime al vilaĝo Glenties.

Kategorio:Britaj spionoj
Konstanteno la 7-a (Bizancio)

[eta|300px|Konstantino la 7-a kaj lia patrino [Zoe Karvounopsina|Zoë.]]
**Konstanteno la 7-a**, latine *Constantinus Porphyrogenitus*, greke *Konstantinos Porphyrogennetos* bzw. Κωνσταντινος Πορφυρογεννητος; *"Naskiĝinta en purpuro"*, tio estas kiam lia patro (Leo la 6-a) estis jam imperiestro (* 905 en Konstantinopolo; †  samloke), bizancia imperiestro inter 913-959.

Konstanteno estis de 913 ĝis 944 kunimperiestro de sia bopatro Romano la 1-a, sed tiu forigis lin el la potenco.

Liaj verkoj kaj kunverkoj informas pri gravaj datenoj pri la Bizanca imperio kaj pri la najbaraj regionoj. Lia verko, la ***De administrando imperio*** („La administrado de la Imperio”) okupiĝas pri la slavaj kaj turkaj popoloj, kaj plej grava fonto pri la hungara prahistorio.

Lia plej longa verko estas la *De ceremoniis aulae Byzantinae* (Pri ceremonioj de la bizanca kortego).

Lia kromnomo *Porphürogennétos* (pupurnaskiĝinto) aludis, ke ankaŭ li naskiĝis en la purpura ĉambro de la imperiestra palaco.

## Vidu ankaŭ 
* *Excerpta Constantiniana*

Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Ŝakluda tabulo

eta|dekstra|250ra| Ŝakluda tabulo en parko.
**Ŝakluda tabulo** estas tabulo por ŝakludo kaj ankaŭ kelkaj aliaj ludoj (damludo ktp). Ĝi estas kvadrata kaj konsistas el 64 kvadrataj ĉeloj, aranĝitaj kiel 8×8.

Linioj (horizontaloj) de la tabulo estas numerataj kiel 1 ... 8 sinsekve. Linio 1 estas la plej suba (se la tabulo estas vertikala en spaco), ĉe la flanko de la blankula ludanto.

Kolumnoj (vertikaloj) de la tabulo estas nomataj kiel "a" ... "h" sinsekve. Kolumno "a" estas la plej maldekstra.

Do ĉeloj de la tabulo estas nomataj de nomo de la kolumno kaj nombro de la linio, kiel "a1" ... "a8", "b1" ... "b8", ... ,"h1" ... "h8".

Ĉeloj de la tabulo estas nigraj kaj blankaj, najbaraj ĉeloj ĉiam havas diversan koloron, ĉelo "a1" estas nigra.

Ekzistas kulturdependaj sistemoj por identigi la ĉelojn de ŝaktabuloj. En tele-ludado (koresponda ŝakludo) oni ofte uzas ciferojn ankaŭ por la kolumnoj; en iuj landoj oni nomas (aŭ nomis) la kolumnojn laŭ la ŝakpeco, kiu ludkomence okupas ĝin en la unua horizontalo.

Kategorio:Ludpecoj
Kategorio:Ŝako
Alicia Alonso

**Alicia Alonso**, realnome: *Alicia de la Caridad Martínez del Hoyo* (naskiĝis en Havano la 21-an de decembro 1920 - 17-a de oktobro 2019) estis kubana dancistino kiu havis la meriton, fondi la kuban nacian baleton kaj la kuban skolon de baleto, kies agado dum pli ol 50 jaroj lokis Kubon en elstaran pozicion kreante propran skolon, ĉiam per klara kaj travidebla sinteno apud la kuba popolo kaj la kuba registaro.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.britannica.com/ebi/article-9316109 
* http://www.rubylane.com/ni/shops/showbizaar/iteml/1469#pic5 
* http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=8283&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html  
* http://www.icmtalent.com/musperf/profiles/60015.html 

Kategorio:Kubaj dancistoj
Kategorio:Havananoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 21-an de decembro
Kategorio:Mortintoj la 17-an de oktobro
Sarino (gaso)

eta|300ra|dekstra|Sarino
**Sarino** estas gaso el fosfora kombinaĵo, nervo-venena kaj mortiga, uzita kiel kemia armilo en la 20-a jarcento; kemia formulo: C4H10FO2P. La sekto Aum Ŝinrikjo uzis ĝin en la metro de Tokio, en 1995 kiel venengason.

Kategorio:Kemiaj armiloj
Kategorio:Gasoj
Aracataca

**Aracataca** [arakataka] (vorto kiu signifas "*kaptilo por birdoj*" en tupia lingvo) estas riverborda, tropika urbo, situanta en la departemento de Magdalena en norda Kolombio, kun ĉ. 27.000 loĝantoj. Ĝi estis fondita en 1885 kaj la tie fluanta rivero portas ankaŭ la saman nomon.

La vilaĝo estas naskiĝloko de Gabriel García Márquez kaj estis modelo por la mita "Macondo", la centra vilaĝo de majstroverko de García Márquez' *Cent jaroj da soleco.*

Ĉar la vilaĝo estas en mizera ekonomia situo, la komunuma gvidanto oficiale petis ŝanĝi la nomon al *Aracataca-Macondo* [arakataka-makondo] por altiri pli da turistoj.

La rivero Aracataca alfluas en Ciénaga Grande de Santa Marta ĉe la Kariboj.

eta|In Aracataca's Gabriel Garcia Marquez birthhouse
eta|Magic realism forest in Aracataca
eta|Aracataca's Train Station
eta|Aracataca's main street
eta|Aracataca's church where Garcia Marquez was baptized

Kategorio:Kolombio
Bernardo

**Bernardo** (en la naciaj lingvoj aperas tiu ĉi nomo kiel **Bernard**, **Bernhard**) povas aludi al nomo de personoj aŭ esprimoj.

Ĉi tiu artikolo ne traktas la antaŭnomojn (detala artikolo ĉe Bernardo (persona nomo)).

## Bernardo (personoj) 
* la grafoj Bernardo de Malto.
** momente *Dr Francis Edgar Paul Bernard, MB, CH.B..*(1931-. 3-a Grafo Bernard).
* Sankta Bernardo de Clairvaux - monaĥo kaj gvidanto de la cistercianoj, en la 12-a jc.
* Bernardo de Menthon, monaĥo el la 10-a jc, nomdonanto de Montpasejo Granda Sankta Bernardo kaj la San-Bernarda hundo
* Bernardo de Lublin, pola verkisto mezepoka.

## Bernard (personoj) 
* Christian Bernard, nuna (2018) imperatoro de la Rozkruca Ordeno
* Claude Bernard, franca kuracisto kaj fiziologo
* Crystal Bernard, usona aktorino kaj kantistino
* Emile Bernard, franca pentristo
* Frits Bernard, nederlanda psikologo
* Tristan Bernard, franca romanisto, dramisto kaj iama fama humuristo
* Bernard (bierfarejo)
* Saint-Bernard (sanktuloj).

## Bernhard (personoj) 
* Christoph Bernhard  germana komponisto, kapelestro kaj muzikteoriisto

## Geografiaj lokoj 
* Chêne-Bernard,  franca komunumo lokita en departemento Jura
* Montpasejo Granda Sankta Bernardo
* Saint-Bernard (lokoj).
Tatuo

eta|Tatu(aĵ)o en Esperanto
eta|dekstra|Tatuo
**Tatui** estas fari sur ies haŭto desegnaĵojn, enpikante en ĝin kolorajn pigmentojn.
La vorto **tatuo** estas homonimo en Esperanto.

Laŭ PIV: desegnaĵo, farita per tatuado. Komun-uze **tatuo** aŭ **tatuaĵo** estas la nomo de surhaŭta kaj principe neforviŝebla desegnaĵo; laŭ PIV, **tatuo** povas esti ankaŭ la nomo de la ago tatui.

## Tatu(aĵ)oj 
Tatuaĵoj aperis jam en la antikva tempo. La unuaj restaĵoj estas trovitaj en Paziriko.
[eta|Tatuaĵo de postvivanto de koncentrejo [Aŭŝvico]]
Hodiaŭ oni injektas la farbon en la haŭton, tiel ke ĝi ne forfrotiĝas sed nur paliĝas post longa tempo. Pro la enhaŭta injekto, ne eblas plena forviŝo aŭ forigo sen spuroj, sed nur parte, per lasero.

[eta|maldekstra|Tatuata maristo sur la [USS New Jersey (BB-62)|USS *New Jersey* en 1944]]

## Eksteraj ligiloj 
Tatuo dezajnoj 

## Referencoj 
Kategorio:Antropologio
Kurów

eta|dekstra|Mapo de Kurów
**Kurów** estas vilaĝo en Pollando en distrikto Puławski de Lublina Provinco ĉe la landvojo n-ro 12.

## Historio 
La unua pola kroniko de Gallus Anonymus verŝajne mencias la lokon.

Ĉirkaŭ 1330 estis tie konstruita murzono, kiun poste konfirmis Władysław Łokietek. Urbigo laŭ Magdeburga juro okazis la 6-an de januaro 1442.

En 16-a jarcento ĝi estis relative grava urbeto, centro de pola kalvinismo. Tamen severa pesto de 1670 preskaŭ nuligis la urbon.

En 1783 Ignacy Potocki fondis paroĥejan lernejon, kiun gvidis Grzegorz Piramowicz.

Postmilite estis tie centro de peltindustrio.

## Konindaj personoj 
* Wojciech Jaruzelski

Kategorio:Vilaĝoj de Pollando
Kategorio:Urboj de Lublina provinco
Nynke Laverman

**Nynke Laverman** (naskiĝis  en Weidum) estas frisa faduo-kantistino kaj aktorino.

## Biografio 
Nynke naskiĝis en la frisa vilaĝo Weidum (Nederlando). Ŝi iris en Leeuwarden al la mezlernejo VWO kaj poste en Amsterdamo al la Akademio por Kabaretarto. Ŝi finis la studon en 2002. Ŝi staĝis ĉe la frisa (teatra) ensemblo Tryater. Tie ŝi ankaŭ eklaboris post sia studado.

En 2003 ŝi faris kune kun tri aliaj teatristoj la programon *Angela Vicario* je la Oerol Festivalo.

La 5-an de junio 2004 ŝi prezentis sian kompaktdiskon *Sielesâlt* kun faduo-muziko, i.a. kun tekstoj de J. Slauerhoff.

La 30-an de aprilo 2005 (Reĝinotago) ŝi aperis dum spektaklo por Reĝino Beatrix sur la Malieveld en Hago.

La 15-an de majo 2006, dum la prezentado de ŝia dua disko *De Maisfrou*, ŝi ricevis la *Piter Jelles* premion.

## Diskografio 
* *Sielesâlt* (5-6-2004)
* *De Maisfrou* (15-5-2006)

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Nynke Laverman (frise, nederlande kaj angle)
* Pentraĵo de Nynke Laverman

Kategorio:Nederlandanoj
Kategorio:Nederlandaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Nederlando
John Frusciante

**John Anthony FRUSCIANTE** estas membro de la rok-muzika grupo Red Hot Chili Peppers, kaj respektita solartisto mem.

Kategorio:Usonaj gitaristoj
Batalo de Bremule

La **batalo de Bremule** okazis en 1119 inter Henriko la 1-a (Anglio) kaj Ludoviko la 6-a (Francio). Henriko defendis siajn posedaĵojn en Normandio multa tempo sed malvenkis francan invadon en Bremule.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.deremilitari.org/RESOURCES/SOURCES/bremule.htm 

Bremule
Kategorio:1119
Bremule
Heŭristiko

En nuntempa lingvouzado **heŭristiko** plejofte referencas al la koncepto pri «**instinkta nekonscia rezonŝparvojo**» de la famaj psikologoj Daniel Kahneman kaj Amos Tversky.

Alie, la **heŭristiko** (de la greka heuriskein: trovi aŭ lerni) estas t.n. metoda scienco. Tio signifas ke oni sisteme laboras por fari malkovrojn.

Heŭristiko ankaŭ estas (praktika) regulo, kiu zorgas ke malpli operacioj necesas por solvo de problemo. En tiu senco ĝi estas pli konata kiel mnemonikaĵo aŭ memorhelpilo. Oni povas ankaŭ erare uzi heŭristikojn (ekz: famaj aŭ sukcesplenaj homoj pli rapide pravas ol nekonataj homoj). La plejmulton de la heŭristikoj ni uzas implicite (senkonscie).

## Vidu ankaŭ 
* Empiriismo
* Prov-eraro
* analitikiga artifiko

## Eksteraj ligiloj 
* http://greenlightwiki.com/heuristic Heŭristika vikio
* https://web.archive.org/web/20020216093049/http://www.geocities.com/francorbusetti/index.html Heŭristiko kaj artefarita intelekto en financo kaj investado
* http://www.cambridge.org 
* http://www.cs.berkeley.edu/~russell/aima.html


Kategorio:Metodoj de problem-solvado
Teŭdigiselo

**Teŭdigiselo** aŭ **Teŭdegiselo** (en latino *Theudigisclus* kaj en la hispana *Teudiselo*, *Teudigiselo*, aŭ *Teudisclo*) estis reĝo de visigotoj en Iberio dum unu jaro (548-549).

Li estis duko kaj forigis frankojn dum la invado de 541, en la irejo de Valcarlos.

Lin murdis dum bankedo en Seviio edzoj de liaj amikinoj.

Kategorio:Viroj
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Visigotaj reĝoj
Josef Václav Sládek

**Josef Václav SLÁDEK** (naskiĝis la 27-an de oktobro 1845 en Zbiroh - mortis la 28-an de junio 1912) estis ĉeĥa poeto kaj tradukisto, redaktisto de la literatura gazeto *Lumír*.

Li verkis lirikan poezion kaj versojn por infanoj, el la angla li tradukis en la ĉeĥan preskaŭ la tutan Ŝekspiron (33 dramojn). Li enĉeĥigis ankaŭ verkojn de Longfellow, Lermontov, Mickiewicz, Burns, Tegnér.

## Versoj 
* **Na prahu ráje** (Sursojle de la paradizo)
* **Selské písně a české znělky** (Kampulaj kantoj kaj ĉeĥaj sonetoj)
* **V zimním slunci** (Sub vintra suno)
* **Za soumraku** (Dum vesperiĝo)
* **Ze života** (El la vivo)
* **Sluncem a stínem** (Per la suno kaj ombro)

## Versoj por infanoj 
* **Zlatý máj** (Ora majo)
* **Skřivánčí písně** (Alaŭdaj kantoj)
* **Zvony a zvonky** (Sonoriloj kaj sonoriletoj)

## En Esperanto aperis 
* **Cindra merkredo** (trad. Miloš Lukáš)
* '''El manoj de l' sorto, Printempo venos''' (trad. Josef Fousek, Ĉeĥoslovaka antologio)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj ĵurnalistoj
Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Kategorio:Ĉeĥaj fotistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj poetoj
Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la hungara lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la pola lingvo
Kategorio:Tradukistoj al la ĉeĥa lingvo
Memgolo

**Memgolo** estas incidento en futbalo, manpilko kaj aliaj pilkludoj kaj signifas golon ĵetitan en la propran golejon. Do tio estas malfavoro por la propra teamo de la ludanto, ĉar tiuokaze la kontraŭa teamo ricevas la poenton. Plej ofte memgolo estas neintenca, tamen foje ĝi povas esti intenca se prezentiĝas specialaj motivoj ĉe la ludanto.

## Murdo pro memgolo 
La verŝajne plej famaĉa memgolo okazis en jaro 1994 en FIFA World Cup Futbala Mondpokalo dum la ludo Kolumbilando kontraŭ Usono. La ludanto Andrés Escobar de la Kolumbilanda teamo neintence enpafis memgolon, kio siavice kaŭzis ke Kolumbilando malgajnis la matĉon kaj sekve devis foriri de la pokalludado. Je unu semajno poste Andrés Escobar estis murdita, laŭreporte ĉar iu vetis je la rezulto de la malfeliĉa matĉo.

## Figura signifo 
En alia figura senco de la vorto, memgolo signifas agadon, eldiron, damaĝan por la aganto, parolanto mem.

## Rekordoj 
### Germana Futbal-Bundesligo 
* Du memgoloj en unu ludo: Dieter Bast, Dieter Pulter, Gerd Zimmermann, Per Roentved kaj Nikolce Noveski

Kategorio:Futbalo
Katartoj

La **katartoj** estas unu el la du grupoj de birdoj de la familio de katartedoj aŭ amerikaj vulturoj.

Amerikaj vulturoj tute ne rilatas al Malnovmondaj vulturoj aŭ al aliaj tagaj rabobirdoj, kiuj siavice estas klasataj en diversaj ordoj. Ili similas al Malnovmondaj vulturoj nur pro tio ke ili evoluas simile. Do, ili estas konsiderataj pli proksimaj al cikonioj laŭ sia lokigado en Cikonioformaj birdoj. Kvankam nuntempa klasado daŭre estas kiel dirite, DNA analizoj preskaŭ pruvas malon.

La kvin specioj de katartoj estas:

** Meleagra katarto, *Cathartes aura*
** Malgranda flavkapa katarto, *Cathartes burrovianus* 
** Granda flavkapa katarto, *Cathartes melambrotus*
** Nigra katarto, *Coragyps atratus*
** Reĝa katarto, *Sarcoramphus papa*

## Referencoj

Kategorio:Ameriko
Kategorio:Birdoj
Ollanta Humala

eta|Ollanta Humala en 2006
**Ollanta Humala** (naskiĝis la 27an de junio 1963) estas perua politikisto, kiu venkis en la prezidantaj balotoj de 2011, kaj fariĝis nova Prezidento de Peruo je la 28a de julio 2011 ĝis la 28a de julio 2016.

## Politika kariero 
Ollanta estas filo de Isaac Humala, ĉefa ideologo de la tendenco nomata etnokacerismo, forte naciisma, kaj apoganto de la rajtoj de la indiana loĝantaro de Peruo. Aliaj fratoj de Ollanta Humala, ĉefe Antauro ankaŭ partoprenas en politiko.

Humala estis militisto, kaj en 2000 partoprenis kun sia frato Antauro en eta armea puĉo kontraŭ la tiam jam malamata prezidanto Alberto Fujimori.

Li estis fondinto de la Naciisma Partio Perua. En 2006 li prezentiĝis por la prezidanteco de la respubliko.
Komence la opiniesploroj prognozis por li apenaŭ 5%, sed unu monato antaŭ la balotado li komencis en la opinio de la balontontoj rakedrapidan kreskon. Li estis la plej voĉdonatan en la unua rondo, antaŭ la eksa prezidanto Alan García kaj Lourdes Flores, kandidato de dekstrulaj libermerkataj kaj favoraj partioj pro Usono. En la dua rondo li estis venkita de Alan García, kiu fariĝis denove prezidanto.

Li denove prezentiĝis por la prezidenteco en la balotoj de 2011. Li venkis en la unua rondo, kun 31% de la voĉdonintoj. La dua rondo okazis la 5an de junio, kaj li denove venkis fronte al la kandidato Keiko Fujimori, filino de la antaŭa prezidento Alberto Fujimori, kun 51,5 de la validaj voĉoj. Sekve de la prezidentaj balotoj (la 6an de junio 2016) anstataŭos lin la 28an de julio 2016 jud-poldevena Pedro Pablo Kuczynski (patro de Kuczynski elmigris el Grandpolio (Pollando)).

## Ideologio 
Humala komparas la situon nunan de Peruo al tiu de Sud-Afriko antaŭ Nelson Mandela: apartismo, rasa kaj socia. Kaj li volas ŝanĝi tion. Li konsideras sin sekvanto de la gloro de la indianaj imperioj (ekzemple inkaoj) kaj kontraŭkoloniaj ribeluloj (Manko Kapak kaj Tupac Amaru). Sed li asertas ke li ne admonas rasan malamon al la blankuloj (kaj li mem estas preskaŭ 100% blanka), sed volas krei peruan naciismon, kiu akceptus ĉiujn, senrigarde de klaso kaj raso.

Li ne estas maldekstra, kaj volas favori la malgrandajn kaj mezgrandajn peruajn entreprenojn, sed li volas naciigi la grandajn eksterlandajn entreprenojn, rifuzas la ekstreman merkatismon, kaj li rigardas la marksistajn peruajn pensintojn kun simpatio. Fakte li deklaras sin admiranto de Hugo Chávez kaj de Evo Morales (Bolivio). Li ne rifuzas entute la tutmondiĝon, sed ne volas tian, kiu igas la sudajn landojn kvazaŭ koloniaj, kaj aprobas la strebojn al la en Sudameriko tiel nomata *Patria Grande* (=La vasta patrujo, t.e. la strebo al unuiĝo de la sudamerikaj landoj por esti pli fortaj kontraŭ Usono), kaj estas ege ligita al ideo de kultura diverseco.

Dum la balotoj de 2011 li distanciĝis de parto de la ideologio de sia patro, kaj favoris iom pli moderan vidpunkton, kun laŭdoj ĉefe al la brazila eksprezidanto Lula da Silva.

## Eksteraj ligiloj 
* Partido Nacionalista Peruano , oficiala retejo.

Kategorio:Peruaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Peruo
Tombo

[eta|dekstra|Tombo de [Pomare la 2-a en Tahitio.]]
[eta|Tombo de [Jorge Luis Borges en la Tombejo de la Reĝoj en Ĝenevo.]]
**Tombo** estas fosaĵo aŭ kavaĵo, eta konstruaĵo, kamero aŭ ĉelo, kies celo estas teni la korpon aŭ kadavron de mortinto, ofte post funebra ceremonio. Nuntempe ekzistas tomboj ne nur por homoj sed ankaŭ por bestoj.

Laŭ Francisko Azorín **tombo** estas *Kavaĵo por mortintojn [tiele].* Li indikas etimologion el la greka *tumbos* (tombo), kaj de tie la latina *tumba*. Kaj li aldonas la terminon *tombejo*.

## Priskribo 
Ofte tombon markas tomboŝtono. Ĝi povas havi tegmenton, murojn kaj eĉ pordon (se uzata por pli ol unu korpo).

Escepte de ĝia enirejo, tombo povas kuŝi plene aŭ parte sub la tero, en tombejo, kirko (kristana preĝejo) aŭ ĉi ties kripto.

En tomboj arĥeologoj povas trovi objektojn kun interesaj informoj pri la vivo kaj kulturo de homoj de iama tempo.

En pluraj religioj, oni kredas ke la korpo devas konserviĝi kompleta por renaskiĝo aŭ reviviĝo de la animo.

## Famaj tomboj 
eta|La tombo de Ludoviko Zamenhof dum omaĝo al 100a datreveno de lia morto
* Aleksandra Sarkofago
* Kasta Tombo
* Maŭzoleo de Halikarnaso
* Taĝ-Mahalo
* Tombo de Tutanĥamono

## Vidu ankaŭ 
* Cenotafo
* Ĉerko
* Eltombigo
* Entombigo
* Epitafo
* Funebro
* Kairno
* Katakombo
* Katalepsio
* Maŭzoleo
* Mumio kaj mumiigo
* Nekropolo
* Panteono
* Piramido
* Sarkofago
* Sepulto
* Tombejo
* Tombokampo
* Tumulo

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (3) proverboj pri tombo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Bildaro 

Tombo en la malnova tombejo de Magacela.jpg|Tombo en la malnova tombejo de Magacela.
Malnova tombejo de Magacela.jpg|Malnova tombejo de Magacela.

## Referencoj 
Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Postmorto
Tumulo

[eta|300ra|Noge-&#332;tumulo de la periodo [Kofun, Tokio, frua 5-a jarcento.]]
[eta|301x301ra|Tumulo de la atenanoj kiuj pereis en la [batalo de Maratono (Grekio).]]
[alternative=Great Tumulus of Aegae|eta|309x309ra|La granda tumulo de  [Filipo la 2-a (Makedonio)|Filipo la 2-a de Makedonio]]
**Tumulo** estas amaso aŭ monteto el tero kaj ŝtonoj konstruita sur tombo (aŭ tomboj).

Laŭ Francisko Azorín **tumulo** estas *Surtomba monteto.* Li indikas etimologion el la latina *tumulus* (tumulo).

Pro sia konstrua diligenteco bela ekzemplo troviĝas en Schwalmstadt, la t.n. Tumulo de Wiera.
[350ra|eta|La tumuloj de [Gamla Uppsala, el la 5-a kaj 6-a jarcentoj.]]

[eta|250ra|Tumulo / kurgano de [baltoj / la nekropolo de jadvingoj apud Suwałki]]

## Vidu ankaŭ 
* Kairno
* Kurgano
* Dolmeno

## Notoj