Vera origano

**Origano**, **vera origano** (*Origanum vulgare*) estas  plantspecio de la genro Origano el la familio Lamiacoj. La planto estas uzata kiel spicherbo kaj  kuracplanto.

## Priskribo 
]]

### Aspekto 
Origano estas multjara herba planto, kiu atingas altecon de 20 ĝis 70 cm. La planto havas karakterajn odoron kaj guston.

El ofte ligna rizomo kreskas staranta, kvareĝa tigo, kiu disbranĉiĝas forke. 

### Folio 
La kontraŭstarantaj folioj havas foliplaton kaj 2 ĝis 7 mm grandan folitigon. La simpla folio longas plej ofte 25 ĝis 40 (10 ĝis 45) mm kaj larĝas 15 (4 ĝis 30) mm. Je la malsupra surfaco de la folioj estas punktformaj glandoj. La folirando havas malgrandajn dentojn aŭ estas glataj. 

### Floraro kaj floro 
La floraro staras en globecaj grapoloj. La planto floras de julio ĝis septembro. La duseksa floro estas zigomorfa kun duobla involukro. La kvin malhelverdaj, ĉ. 3 mm longaj sepaloj estas kunkreskintaj unu kun la alia. La kaliko estas multe pli mallonga ol la krono. La petaloj estas sonorilformaj kaj violkoloraj aŭ malofte blankaj.

### Frukto 
]]
La planto havas kamerfrukton, kiu disigas en longecaj ĝis ovalaj glataj nuksetoj.

### Kromosomnombro
La kromosomnombro estas 2n = 30 aŭ 32.

## Ekologio 
Origano estas hemikriptofito aŭ kamefito. La planto multobliĝas vegetative per subgrundaj stolonoj. La malsupra surfaco de la folioj havas glandajn punktojn, el tiuj la planto odoras forte. Tiu odorado ankaŭ protektas la planton kontraŭ troa transpirado.

Origano ofertas al insektoj nektaron, kiu enhavas ĝis 76 % da sukero. La floroj estas vizitataj precipe de  mielabeloj. Ankau multaj papiliaj specioj, ekzemple oksookulo, *Melanargia galathea* aŭ *Coenonympha pamphilus* kaj  sirfedoj vizitas la planton. Mempolenigado ĝenerale ne okazas.

La fruktoj de origano estas kamerfruktoj. Ili malfermiĝas se estas sekaj. La fruktoj elsemiĝas per vento. 
La fruktoj maturiĝas de oktobro ĝis novembro.

## Disvastigo 
La origine en la mediteranea regiono kreskanta specio nun estas kultivata tutmonde. Ĝi preferas varmajn ĝis moderajn regionojn. La planto preferas varmajn ejojn kaj ĝi kreskas preskaŭ ĉie en Eŭropo. Origano preferas varmajn kreskejojn kaj kalkhavan subgrundon. Ĝi kreskas en sekaj kaj maldensaj arbaroj. Ekzemple en kverkaroj kaj pinaroj. 

eta|floraro de *Origanum vulgare* subsp. *hirtum*

## Sistematiko 
La unua priskribo de  *Origanum vulgare* okazis  1753 fare de  Carl von Linné en *Species Plantarum*, 2, S. 590.
Ekzistas multaj sinonimo.

Estas konataj  de *Origanum vulgare* ses subspecioj:
* Alĝeria origano (*Origanum vulgare* subsp. *glandulosum* (DESF.) IETSW., sinonimo: *Origanum glandulosum* DESF.): Ĝi hejmiĝas en la norda Alĝerio ĝis Tunizio.
* Rusa origano (*Origanum vulgare* subsp. *gracile* (K.KOCH) IETSW., sin.: *Origanum glaucum* RECH.F. & EDELB., *Origanum gracile* K.KOCH, *Origanum kopetdaghense* BORISS., *Origanum tyttanthum* GONTSCH.): Gi kreskas en Turkio ĝis centra Azio.
* *Origanum syriacum* L. (Sin.: *Origanum maru* L.
* Greka origano (*Origanum vulgare* subsp. *hirtum* (LINK) IETSW.; sin.: *Majorana neglecta* (VOGEL) WALP., *Origanum heracleoticum*BENTH., *Origanum hirtum* LINK, *Origanum hirtum* var. *illyricum* (SCHEELE) NYMAN, *Origanum hirtum* var. *latifolium* NYMAN, *Origanum hirtum* var. *neglectum* (VOGEL) NYMAN, *Origanum illyricum* SCHEELE, *Origanum latifolium* SCHEELE, *Origanum megastachyum* LINK, *Origanum neglectum* VOGEL, *Origanum smyrnaeum* SM., *Origanum vulgare* var. *megastachyum* (LINK) W.D.J.KOCH): Ĝi hejmiĝas de Suderopo ĝis Turkio. *Origanum vulgare* subsp. *virens* (HOFFMANNS. & LINK) IETSW. (sin.: *Origanum macrostachyum* Person|HOFFMANNS. & LINK, *Origanum virens* HOFFMANNS. & LINK. *Origanum virescens* POIR.): Ĝi hejmiĝas en Makronezio kaj en la okcidenta parto de la Mediteraneo.
* *Origanum vulgare* subsp. *viridulum* (MARTRIN-DONOS) NYMAN (sin.: *Origanum angustifolium* K.KOCH, *Origanum gussonei*TINEO EX LOJAC., *Origanum heracleoticum* L., *Origanum hirtum* var. *parviflorum* (D'URV.) NYMAN, *Origanum hirtum* subsp. *sardoum* (MORIS) NYMAN, *Origanum Moris, *Origanum humile* MILL., *Origanum minus* GARSAULT, *Origanum normale* D.DON, *Origanum oblongatum* LINK, *Origanum parviflorum'' d'Urv., *Origanum pruinosum* K.KOCH, *Origanum semiglaucum* BOISS. & REUT. EX BRIQ., *Origanum strobilaceum* MOBAYEN & GAHRAMAN, *Origanum viride* (BOISS.) HALÁCSY, *Origanum viridulum* MARTRIN-DONOS, *Origanum vulgare* var. *semiglaucum* BOISS. EX BRIQ., *Origanum vulgare* var. *thyrsiflorum* RCHB., *Origanum vulgare* var. *viride* BOISS., *Origanum vulgare* var. *viridulum* (MARTRIN-DONOS) BRIQ., *Origanum wallichianum* BENTH. EX WALL.): Ĝi hejmiĝas de Suderopo ĝis la Himalajo.
* *Origanum vulgare* L. subsp. *vulgare* (Syn.: *Mentha formosana* (C.MARQUAND) S.S.YING, *Micromeria formosana* C.MARQUAND, *Origanum albiflorum* K.KOCH, *Origanum americanum* RAF., *Origanum anglicum* HILL, *Origanum barcense* SIMONK., *Origanum capitatum* WILLD. EX BENTH., *Origanum creticum* L., *Origanum decipiens* WALLR. EX BENTH., *Origanum dilatatum* KLOKOV, *Origanum elegans* SENNEN, *Origanum heracleoticum* RCHB., *Origanum hirtum* f. *albiflorum* HAUSSKN., *Origanum latifolium* MILL., *Origanum laxiflorum* ROYLE EX BENTH., *Origanum loureiroi* KOSTEL., *Origanum majus* GARSAULT, *Origanum megastachyum* var. *hirtum* SCHUR, *Origanum micranthum* COLLA, *Origanum nutans* Willd. ex Benth., *Origanum officinale* GUELDENST., *Origanum orientale* Mill, *Origanum puberulum* (BECK) KLOKOV, *Origanum purpurescens* GILIB., *Origanum serpylliforme* FISCH. & C.A.MEY., *Origanum stoloniferum* BESSER EX RCHB., *Origanum thymiflorum* RCHB., *Origanum venosum* WILLD. EX BENTH., *Origanum vulgare* var. *albidum* BELLYNCK, *Origanum vulgare* var. *albiflorum* LEJ., *Origanum vulgare* var. *album* FRAAS, *Origanum vulgare* f. *carneum* BECKH., *Origanum vulgare* subsp. *creticum* (L.) NYMAN, *Origanum vulgare* var. *creticum* (L.) BRIQ., *Origanum vulgare* var. *glabrescens* BECK, *Origanum vulgare* var. *heracleoticum* NYMAN, *Origanum vulgare* var. *hirtum* (SCHUR) SOÓ, *Origanum vulgare* var. *humile* (PERS.) LEJ., *Origanum vulgare* subsp. *humile* PERS., *Origanum vulgare* var. *macrostachyum* (HOFFMANNS. & LINK) BROT., *Origanum vulgare* var. *pallescens* TINANT, *Origanum vulgare* f. *pallidum* BECKH., *Origanum vulgare* var. *prismaticum* GAUDIN, *Origanum vulgare* var. *puberulum* BECK, *Origanum vulgare* var. *purpurascens* BRIQ, *Origanum vulgare* var. *spiculigerum* BRIQ., *Origanum vulgare* var. *thymiflorum* (RCHB.) NYMAN, *Origanum watsonii* A.SCHLAG. EX J.A.SCHMIDT, *Oroga heracleotica* RAF.): SĜi nature kreskas de Eŭropo ĝis Ĉinujo,

## Enhavosubstancoj 
En la  planto troviĝas eteraj oleoj kiel timolo kaj karvakrolo kaj p-kimolo, taninoj kaj amaraĵoj.
La enhavo de vitamino-C en la freŝa drogo estas 267,2&nbsp;mg pro 100&nbsp;g en freŝa peso.

]]

### Etera origana oleo 
Origana oleo efikas kontraŭ bakteriojn en la aromaterapio pro sia alta procentaĵo de fenoloj. Ĉar ĝi iritas la haŭton, oni uzu ĝin nur interne kaj kune kun oleo, kiu ne iritas la haŭton (ekzemple oleo de sunfloro). Kiel sola dozo oni prenu po 50&nbsp;mg (du gutojn) ĝis dekoble por tago.

## Vidu ankaŭ 
* listo de kuirherboj kaj spicplantoj

## Literaturo 
* Xi-wen Li, Ian C. Hedge: *Lamiaceae.* *Origanum vulgare*, S. 233 – textgleich online wie gedrucktes Werk. In: Wu Zheng-yi, Peter H. Raven (Hrsg.): *Flora of China.* Volume 17: *Verbenaceae through Solanaceae.* Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis 1994, ISBN 0-915279-24-X. 
* Pronatura: *Nektarpflanzen.*  (PDF-Datei; 5 kB)
* Eckehart J. Jäger, Klaus Werner (Hrsg.): *Exkursionsflora von Deutschland.* Begründet von Werner Rothmaler. 18., bearbeitete Auflage. Band 2. *Gefäßpflanzen: Grundband.* Spektrum, Heidelberg u. a. 2002, ISBN 3-8274-1359-1.

## Eksteraj ligiloj 
* Verbreitung auf der Nordhalbkugel
* Thomas Meyer: Datumfolio kun identiga ŝlosilo kaj fotoj el *Flora-de: Flora von Deutschland* (Flaŭro de Germanio)

Kategorio:Lamiacoj
Kategorio:Origanoj
Kategorio:Plantoj de Azio
Kategorio:Plantoj de Eŭropo
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Herboj