open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
6678 Seurat

'*6678 *Seurat''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San Diego) kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Tria Enketo pri Trojanoj" ().

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la franca post-impresionisma pentristo Georges Seurat (1859–1891).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
Stargate Universe

**Stargate Universe** (**Stela Pordego: Universo**) estas uson-kanada sciencfikcia televidserio kreita de Brad Wright kaj Robert C. Cooper. Ĝi estas derivita de *Stargate SG-1* kaj estas la kvara serio de la Stargate-universo (post *Stargate Infinity* kaj *Stargate Atlantis*).

*Stargate Universe* unuafoje elsendiĝis la 2-an de oktobro 2009 en la usona televidkanalo Syfy. La 16-an de decembro 2010, Syfy anoncis, ke ĝi ne renovigos la serion por tria sezono, do ĝi haltis post du sezonoj kaj 40 epizodoj. Estis planita filmo por fini la rakonton, sed ankaŭ ĝi estis nuligita.

## Scenaro 
Antaŭ pluraj milionoj da jaroj, raso nomata antikvuloj (*Ancients*) lanĉis plurajn aŭtomatajn intergalaksiajn kosmoŝipojn por studi la originon de Universo. Pluraj el tiuj ŝipoj dissemis stelpordegojn sur planedojn de galaksioj, kiujn ĝi trairis. Alia ŝipo, Destino (angle: *Destiny*), ebligas al homoj esplori la universon sekvante la vojon, laŭ kiu semŝipoj lasis stelpordegojn.

Stelpordegoj havas simbolojn, per kiuj oni konektiĝas al aliaj pordoj. Kutima adreso havas sep simbolojn; oksimbolaj adresoj ebligas konektiĝi al alia galaksio, kaj per naŭ simboloj oni povas atingi la ŝipon Destino.

En la nuna epoko, homoj fondis bazejon Icarus (el Ikaro) sur alia planedo, kiu povas provizi sufiĉan energion por konektiĝi al tiu ŝipo. Armeo kontaktas Eli Wallace (David Blue), kiu solvis matematikan enigmon kaŝitan en videoludo, por ke li kunlaboru al la projekto kun Nicholas Rush (Robert Carlyle). Dum malamika atako de tiu planedo, Rush vidas lastan ŝancon konektiĝi per naŭsimbola adreso. Ĉiuj homoj laborantaj en la bazejo fuĝas tra la pordo kaj alvenas en la ŝipon Destino.

Enkaptitaj en kosmoŝipo, miliardojn da lumjaroj for de Tero, la fuĝintoj strebas supervivi en tiu malnova ŝipo, kies multaj partoj misfunkcias, esplorante planedojn per la stelpordego por trovi manĝaĵon, akvon kaj manieron konekti la pordon al Tero.

## Aktoroj 
[eta|dekstra|altdekstre=2|La ĉefaj aktoroj de *Stargate Universe*: [Jamil Walker Smith, Alaina Huffman, David Blue, Robert Carlyle, Ming-Na, Brian J. Smith, Elyse Levesque]]
* Robert Carlyle: Nicholas Rush
* David Blue: Eli Wallace
* Louis Ferreira: Everett Young
* Brian J. Smith: Matthew Scott
* Jamil Walker Smith: Ronald Greer
* Elyse Levesque: Chloe Armstrong
* Alaina Huffman: Tamara Johansen
* Ming-Na: Camile Wray

## Epizodoj 
## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* *Stargate*
* *Stargate SG-1*
* *Stargate Atlantis*

Kategorio:Sciencfikciaj televidaj serioj
Kategorio:Stargate
Kategorio:Usonaj televidaj serioj
Kategorio:Televidaj programoj de Syfy
(6680) 1970 WD

**(6680) 1970 WD** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la ĉeĥa astronomo Luboš Kohoutek elde la Observatorio de Hamburgo-Bergedorf (Germanio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Luboš Kohoutek
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1970
Sankta Vigilio

**Vigilio de Trento** (naskiĝis ĉirkaŭ la jaro 355 en Romo aŭ Trento; mortis probable en junio 405 en la valo Randena (, ) de la nuna provinco de Trento, estis kristana episkopo de la urbo Trento kaj mortis kiel martiro. Li nuntempe aparte estas honorata en Sud-Tirolo kaj en la provinco de Trento, kie estas multaj preĝejo patronataj de li, kaj pluraj loĝlokoj havas lian nomon. La plej konata el ili situas 10 kilometrojn sude de la urbo Bruneck en la valo *Vigiltal* (germane; itale Val Vigilio), debranĉiĝo de la valo *Gadertal* (germane; itale Val Badia). Ankaŭ ĉe la Garda-Lago ekzistas loĝloko nomata je li, la terlango Punta San Vigilio.
[eta|250ra|la gastejo *San Vigilio* ĉe la samnoma terlango de la [Garda-Lago]]

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Episkopoj de Trento
6688 Donmccarthy

'*6688 *Donmccarthy'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de Siding Spring, apud Coonabarabran en Novsudkimrio (Aŭstralio).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la usona astronomo *Donald W. McCarthy'', de la Universitato de Arizono, fakulo pri la infraruĝa astronomio kaj astronomiaj instrumentoj. Li estas fonto de inspiro por la lernantoj, kiuj partoprenas al liaj Astronomiaj Tendaroj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981
Statutoj de Litovio

300ra|eta|dekstra|Tria statuto de Litvo, 1588
Tria statuto de Litvo, 1588
**Statuto de Litvo** aŭ **Statuto de Litovio** — estas aro de leĝoj de Litovio, kiu estis la bazo de la jura sistemo de la ŝtato. Ĝi eldonis en tri versioj: la unua (1529), Dua (1566) kaj Tria (1588). La lasta el ili havis tri eldonojn (1588, 1592-1593 kaj 1594-1595) kaj validis en Litovio ĝis 1840, kiam ĝi estis nuligita de rusaj aŭtoritatoj. Ĉiuj eldonoj de la Statuto estis eldonitaj en rutena lingvo, kio havis la statuson de la ŝtata lingvo de Litovio. La tuta leĝaro estis la bazo por la funkciado de la Grandprinclando Litovio kaj de ties sukceda regno nome Respubliko de Ambaŭ Nacioj.

Kategorio:Grandprinclando Litovio
Kategorio:Historio de Belorusio
Kategorio:Historio de Litovio
Huichon Universitato de Telekomunikadoj

La **Huichon Universitato de Telekomunikadoj** (Koree:희천공업대학) situas ĉe Huiĉon, Ĉagang, Nord-Koreio, kaj estis fondita la 1-an de septembro 1959.

Ĝi ekipigas TV elsendajn sistemojn, komputilojn, elektronikajn instalaĵojn kaj materialojn por instruado kaj scienca esplorado.
Ĝi havas elektrokomunikadan inĝenierian fakultaton, komputilokontrolistan inĝenierian fakultaton, elektronikan fakultaton kaj sendrat-konektan inĝenierian fakultaton. Ĝi havas ankaŭ elektronikan mezlernejon kaj aliajn institutojn, laboratoriojn, postdiploman kurson, bibliotekon ktp.

Kategorio:Telekomunika inĝenierarto
Kategorio:Inĝenierarta edukado
Kategorio:Universitatoj en Nord-Koreio
Universitato de Telekomunikadoj
Kategorio:Lernejoj fonditaj en 1959
Grand Prairie

**Grand Prairie** estas antaŭurbo de Dallas, grandurbo de Teksaso en Usono. Ĝi apartenas al la urbara statistika areo Dallas-Fort-Worth. La urbego loke ofte estas menciita "GP". Laŭ la stato de la censo  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La loĝloko ricevis urbajn rajtojn je la .

eta|maldekstre|Teatrejo Uptown en  Grand Prairie
## Geografio 
Grand Prairie situas sur ebenaĵo laŭ rivero en la suda landparto de Usono, en la nordorienta parto de Teksaso.

## Historio 
Grand Prairie unue estis establita en 1863 por bovaro. La unua eklezio ekfunkciis en 1870, la poŝto en 1877. Ĝi ricevis urban statuson en 1909. Dum la a 2-a mondmilito kaj poste Grand Prairie havis industrion pri flugmaŝinoj, nuntempe pri helikopteroj.

## Klimato 
Grand Prairie havas humidan subtropikan klimaton. La temperaturo averaĝe varias inter 13-25 °C. La varmo kulminas en julio kaj aŭgusto ofte kun 36 °C, la malvarmo kulminas en januaro kun ĉ. frostopunkto. Jare pluvas po 921 mm. En ĉiuj monatoj pluvas, plej ofte en majo.

## Trafiko 
Ekzistas aktuale neniu publika transporto en Grand Prairie.
eta|maldekstra|Ĉefvojo en Grand Prairie
eta|maldekstra|Parko en Grand Prairie

## Vidindaĵoj 
* 2 teatroj
* parkoj

## Ĝemelurboj 
*  Baden bei Wien, Aŭstrio
*  Kaluŝ, Ukrainio
*  Morón, Argentino
*  Charlesbourg, Kanado
eta|maldekstra|Teatro Nokia en Grand Prairie

## Fontoj 
* interalie Képes Világatlasz ISBN 963 8475 38 2 ()
* Anglalingva kaj hispanlingva Vikipedioj

## Vidu ankaŭ 
* Grande Prairie en Kanado

Kategorio:Urboj de Teksaso
Ponto Yanggak

La **Yanggak Ponto** (), estas voja kaj fervoja ponto en la nordkorea ĉefurbo Pjongjango. Ĝi kunligas la urban distriktojn P'yŏngch'ŏn-guyŏk, Chung-guyŏk kun la distrikto Sŏn'gyo-guyŏk per superpasejo sur la insulo Yanggak kaj estas unu el la ses pontoj en Pjongjango sur la rivero Taedong.

## Historio 
250px|eta|sur la Ponto Yanggak
La ponto estis konstruita en 1904/05 kiel parto de Keigi linio (Kyŏngŭi linio) de Japanio. En la sama jaro oni faris konstruon de Ponto Taedong. La malnovaj pontoj kunigas orientan kaj okcidentan partojn de Pjongjango transirante la riveron Taedong.

Kategorio:Pontoj en Pjongjango
Listo de italoj laborintaj en Rusio

## B 
* Roberto Oros di Bartini - projektisto de aviadiloj
* Fedele Bruni - pentristo
* Karl Brjulov - pentristo

## C 
* Catarino Camillo Cavos - komponisto

## F 
* Aristotele Fioravanti - arkitekto
* Pietro Francesco - arkitekto
* Bon Frjazin - arkitekto
* Petrok Malij Frjazin - arkitekto

## G 
* Domenico Gilardi - arkitekto

## M 
* Aloisio da Milano - arkitekto

## N 
* Aleviz Novij - arkitekto

## L 
* Giulio Renato de Litta - ŝtatestrarano

## P 
* Alessandro di Vittorio Poggio - militisto, verkisto
* Bruno Pontecorvo - fizikisto

## Q 
* Giacomo Quarenghi - arkitekto

## R 
* Bartolomeo Francesco Rastrelli - arkitekto
* Carlo Rossi - arkitekto
* Pietro Antonio Rotari - pentristo
* Marco Ruffo - arkitekto

## S 
* Carlo Scotti - pentristo
* Giovanni Scotti - pentristo
* Domenico Scotti - pentristo
* Mikaelo Scotti - pentristo
* Pietro Antonio Solari - arkitekto
* Antonio Spadavecchia - komponisto

## T 
* Paulo Triscornia - skulptisto
* Agostino Triscornia - skulptisto

## V 
* Ivan (Giovani) Vitali - skulptisto
Gilgameŝ (mangao)

***Gilgameŝ*** (ギルガメッシュ [Girugameŝŝu]) estas japana mangao de Iŝinomori Ŝotaro verkita en 1976 — 1978. Tio estas apokalipsa sciencfikcio, kiu baziĝas sur Eposo pri Gilgameŝ. En la jaroj 2003 — 2004 tenebra animeo estis filmita laŭ la mangao en la studio "*Group TAC*".

## Rakonto
### Intrigo
Du adoleskuloj, frato kaj fratino Madoka, fuĝas de mafianoj, al kiuj ilia mortinta patrino ŝuldis monon. Ili kaŝiĝas en granda malluma domo. Tie la gefratoj renkontas strangajn gejunulojn, kiuj kaŝas sin en tiu domo kontraŭ pluvo. Ili savas la gefratojn de mafianoj kaj proponas aliĝi al ilia grupo por "batali kontraŭ malbono". Baldaŭ iuj atakas domon kaj la gefratoj vidas, ke iliaj novaj konatuloj transformiĝas al monstroj dum batalo. Post tio iliaj kontraŭuloj sidigas la gefratojn en aŭton kaj veturigas ilin al sia estro — grafino Verdenberg. Poste aperas mafianoj, postulantaj la gefratojn, sed la grafino elaĉetas ilin. Ekde tio ŝi deklaras ilin sia propraĵo kaj proponas ilin aliĝi al ŝia grupo por batali kontraŭ "teroristoj", kiujn la gefratoj renkontis en la malluma domo.

### Duobla Ikso
Pro granda eksplodo en scienca laboratorio, kie oni esploris paranormalajn fenomenojn, la tero estas kovrita per spegula tavolo, kiu kaŝas bluecon de la ĉielo. Tiu tavolo malebligas funkciadon de la komputiloj kaj ceteraj elektronikaj aparatoj. Tio ĵetis la mondon en ĥaoson, kaŭzis militojn kaj malsaton. La eksplodo okazis la 10-an de oktobro; pro tio oni nomas ĝin "Duobla Ikso" (XX). Ĝin kaŭzis patro la gefratoj Madoka, kiu laboris en tiu laboratorio, pro nekonataj kialoj. Tial Duobla Ikso estas rigardata kiel akto de terorismo kaj anoj de organizaĵo, kreita de Madoka post Duoble Ikso kaj nomata Gilgameŝ, inkluzive de Madoka mem estas rigardataj kiel teroristoj. 

### Dinamis
*Dinamis* (japane: デュナミス [djunamisu], de greka δυναμις — "forto", "kapablo", "potenco") estas speciala forto, kiu donas neordinarajn kapablojn al homo, uzanta ĝin. La homoj posedantaj tiun forton povas teleportiĝi, levi objektojn de ajna pezo sentuŝe kaj tiel plu. Oni povas dividi sian *dinamis*-on kun alia posedanto de *dinamis* per kontaktado de la fruntoj. Plejparte, oni uzas *dinamis*-on en batalo. Estas du grupoj de *dinamis*-posedantoj, tiuj grupoj malamikas inter si. La unua estas Gilgameŝ — gejunuloj, kiujn gefratoj Madoka renkontis en la malluma domo en komenco de la rakonto, ili estas estrataj de patro de la gefratoj. Al ili kontraŭas la grupo, estrata de grafino Verdenberg, unu de gefratoj Madoka aliĝas tiun grupon.

Kategorio:Animeo
Kategorio:Mangao
Pál Kovács (kuracisto)

**Pál KOVÁCS** [kovAĉ], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Kovács Pál** (malofte **Kováts Pál**) estis hungara kuracisto, verkisto, dramisto, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio, membro de Societo Kisfaludy.

Pál Kovács naskiĝis la  1808 en Dég. Li mortis la  1886 en Győr.

## Biografio 
Pál Kovács frekventis lernejon en Pápa, universitaton en Pest (urbo) inter 1827-1833. En Pest li konatiĝis kun kremo de literatura vivo kaj partoprenis en redaktado de revuoj. En 1834 li studvojaĝis al Germanio. Hejmenveninta li ĝismorte kuracadis en Győr. En 1836 li estis unu el la fondintoj de *Societo Kisfaludy*. Dum la liberecbatalo en 1848-49 li fondis periodaĵon por apogi la liberecon. Poste la Habsburgoj kondamnis lin je malliberejo.

## Verkaro (elekto) 
* *A nevendék nőnem* 1833 - prikuracista studo
* *Thalia: Eredeti szindarabok gyűjteménye I–III.* (Kolektaĵo de originaj teatraĵoj) 1833–1837
* *Kovács Pál munkái: Beszélyfüzér I–II* 1841

## Memorigiloj 
* strato kaj memortabulo en Győr
* premio "Kovács Pál"

## Fontoj 
* Hungarlingva Vikipedio
* hungarlingva bibliografio 

## Vidu ankaŭ 
* Hungario en la Somera Olimpiko 1936

Kategorio:Hungaraj kuracistoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj dramistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
András Kiss (arkivisto)

**KISS András** [kiŝ] estis rumania hungara jurhistoriisto, fakverkisto pri arkivejo. Li naskiĝis en Făget la 5-an de oktobro 1922 kaj mortis en Kluĵo la . Li estis la patro de historiistino kaj redaktorino Gyöngy Kiss Kovács.

## Kariero 
András Kiss diplomitiĝis pri juro en Universitato Bolyai (1946). Li estis kooperativa oficisto, advokatkandidato, universitata asistanto, de 1949 li estis kunlaboranto de Ŝtata Arkivejo de Kluĵo ĝis sia pensiuliĝo (1983). De 1990 li estis ĉefsekretario de Erdélyi Múzeum-Egyesület.

## Fonto 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj historiistoj
Princo Filipo, Duko de Edinburgo

**Princo Filipo, Duko de Edinburgo** (),  KG KT OM GBE AC QSO PC (naskiĝis la  en Korfuo, mortis la ) estis la edzo de reĝino Elizabeto la 2-a. Li estis nepo de reĝo Georgo la 1-a de Grekio kaj origine estis reĝa princo Filipo de Grekio kaj Danio.

eta|maldekstra|Princo Filipo
Post kiam li ŝanĝis sian naciecon, li fariĝis konata kiel Filipo Mountbatten.

La , li estis ordenita Kavaliro de la Ĝartero kaj titolita "Lia Reĝa Moŝto" kaj la , li edziĝis kun Princino Elizabeto, la kondiĉa heredontino (nuntempa heredanto al la trono) de la Reĝo Georgo la 6-a, li fariĝis Duko de Edinburgo. Li estis farita Princo de Unuiĝinta Reĝlando en 1957.

La Reĝino kaj Princo Filipo havas kvar infanojn, nome: Karlo, princo de Kimrujo, Princino Anne, Princo Andrew, Duko de Jorko kaj Princo Edward, Grafo de Wessex. Ili havas ok genepojn.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Mountbatten-Windsor

Kategorio:Anglikanoj
Kategorio:Britaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj
Kategorio:Grekoj
Kategorio:Ordeno de la Ĝartero
Kategorio:Skotaj dukoj
Kategorio:Dinastio Glücksburg
⚭Filipo
Kategorio:Anglaj nobeloj
Kategorio:Grandaj Krucoj de la Federacia Meritkruco (Germanio)
6677 Renoir

'*6677 *Renoir''''' estas asteroido de la ekstera asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Tom Gehrels, de la Observatorio de la Monto Palomar (kantono San Diego) kaj de la nederlandaj geastronomoj Ingrid van Houten-Groeneveld kaj Cornelis Johannes van Houten, de la observatorio de Leiden (Nederlando) en la kadro de la "Tria Enketo pri Trojanoj" ().

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la franca impresionisma pentristo Pierre-Auguste Renoir (1841–1919).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Cornelis Johannes van Houten
Kategorio:Malkovrita de Tom Gehrels
Kategorio:Malkovrita de Ingrid van Houten-Groeneveld
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1977
6757 Addibischoff

'*6757 *Addibischoff'''* estas malgranda tre hela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Schelte J. Bus elde la Observatorio de la Monto Palomar en kantono San Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la germana planedologo Addi Bischoff , profesoro ĉe la Instituto de Planedoscienco de la *Westfälische Wilhelms-Universität'' de Münster. Liaj studoj pri meteorŝtonoj, ĉefe pri la historio de ties alfrapoj, alportis gravajn klarigojn pri la procezoj, kiuj okazas ĉe la malgrandaj planedoj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1979
6719 Gallaj

'*6719 *Gallaj''''' estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la ukraina astronomino Ljudmila Vasilievna Ĵuravljova kaj de la rusa astronomino Galina Riĉardovna Kastel' elde la Krimea astrofizika observatorio de Nauĉno (en tiama Sovetunio, nun en Aŭtonoma Respubliko Krimeo).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en memoro de la sovetunia testpiloto Mark Lazareviĉ Gallaj (cirile : *Марк Лазаревич Галлай*, 1914–1998), verkisto kaj heroo de Sovetunio. Li partoprenis al la trejnado de la unua grupo de sovetuniaj kosmonaŭtoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Ljudmila Ĵuravljova
Kategorio:Malkovrita de Galina Riĉardovna Kastel
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Sumatraj tropikaj pinaroj

La **sumatraj tropikaj pinaroj** estas tersupraĵa ekoregiono el la sundalanda-filipina ekoprovinco de la orientalisa ekozono laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF). Biome ĝi apartenas al tropikaj kaj subtropikaj koniferarbaroj de la insulo de Sumatro en Indonezio. Ĝi estas parto de la biodiverseco-riĉaĵejo Sunda Lando signita de la organizaĵo Naturprotekto Internacie (angle : *Conservation International*).
eta|220ra|Merkus-pino apud Lago Toba.

## Location and description 
eta|220ra|maldekstra|Merkus-pino apud Lago Toba.
Tiuj pinarbaroj troviĝas je la pli altaj deklivoj de Sumatra, speciale en la nordo de la insulo apud Lago Toba kaj laŭlonge de Barisan-Montaro inkluzive de la alta Monto Leuser. Kun 2 500&nbsp;mm da jara precipitaĵo la pinaroj havas pluvarbaran klimaton sed estas pli sekaj ol la densaj pluvarbaraj areoj pli sube de la deklivoj, speciale je la pli sekaj orientaj flankoj de la montaro .

## Flaŭro 
Tiu ekoregiono estas unu el la maloftaj areoj de pinarbaro en la tropikoj kun la domina specio Merkus-pino (*Pinus merkusii*), kiu fariĝas establita en areoj kie pluvarbaro estis malhelpita ĝenerale en historio per okazaĵoj kiel terglitoj kaj arbaraj brulegoj same kiel homa senarbarigo. Arbara brulego estas daŭranta kaj kontinua karakterizo de la vivociklo de la arbaro.

## Faŭno 
Ekzistas malpli da bestospecioj ĉi tie ol en la pluvarbaro kiu kovras la plej grandan parton de la insulo kaj ekzistas neniuj endemiaj mamuloj sed ekzistas daŭre kelkaj preskaŭ-endemiaj specioj inkludante birdojn kiel la sunda najtingalo.

## Minacoj kaj konservado 
eta|350|maldekstra|Pejzaĝo apud Lago Toba; la pinaroj troviĝas je la montaj deklivoj.
La pinarbaroj de la pli altaj areoj estas malpli minacataj de senarbarigo ol la valoraj durlignopluvarbaroj pli malalte suben, kaj krome triono de ili troviĝas ene de la Nacia Parko Kerinci Seblat kaj en aliaj naciaj parkoj.

## Referencoj 
## Literaturo 
*  Wikramanayake, Eric; Eric Dinerstein; Colby Loucks; et al. 2002 : Terrestrial Ecoregions of the Indo-Pacific: a Conservation Assessment. Island Press, Washington, DC.

## Vidu ankaŭ 
* Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj
* Konservada stato de ekoregiono

## Eksteraj ligiloj 
*  Ekoregiono IM0304 : Sumatraj tropikaj pinaroj (WWF)
*  Sumatraj tropikaj pinaroj (*WWF-Wildworld*)
*  Sumatraj tropikaj pinaroj (*Wildworld*) - Nacia Geografia Societo
*  Sumatraj tropikaj pinaroj (*The Encyclopedia of Earth*)
*  Sumatraj tropikaj pinaroj (*Globalspecies*) 
*  Situo de la ekoregiono : tajpu *Sumatran tropical pine forests*
*  Sunda Lando (Naturprotekto Internacie). 

Kategorio:Orientalisaj ekoregionoj
Kategorio:Tropikaj kaj subtropikaj koniferarbaroj
Kategorio:Biodiverseco-riĉaĵejoj
Kategorio:Sumatro
Kategorio:Geografio de Indonezio
Harriet A. Hall

**Harriet A. HALL** (n. la 2-an de julio 1945 en Puyallup, Vaŝingtonio, Usono kaj mortis la 11-an de januaro 2023) estis usona kuracistino kaj skeptikulo. Ŝi verkas pri alternativa medicino en la revuoj *Skeptic* kaj *Skeptical Inquirer*, kaj en la blogo Science-Based Medicine. Ŝi estas kritikanto de alternativa medicino, ofte esprimanta dubojn pri ĝi: "Se ĝi estus pruvita kiel efektiva, ĝi estus en ordinara medicino."

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Skepdoc, retejo de Harriet. A. Hall. 
* Paĝo pri Harriet Hall  en la blogo *Science-Based Medicine*. 

Kategorio:Usonaj skeptikuloj
Kategorio:Usonaj kuracistoj
András Kiss (poeto)

**KISS András** [kovaĉ kiŝ] plumnomoj: M. Kiss András, Végvári Kiss András, estas rumania hungara historiistino, redaktorino. Li naskiĝis en Tormac la 27-an de oktobro 1950.

## Kariero 
András Kiss akiris diplomon pri biologio En UBB. Li instruis en Cenad, de 1974 li estis kunlaboranto de Muzeo de Banat, de 1975 redaktoro de muzea eldonaĵo *Tibiscus-Ştiinţele Naturii*, de 1985 esploristo-biologo de laboratorio de Instituto de Publiksano.

## Poemvolumoj 
* *Nagy-Narancs-Hold* (Tv. 1980);
* *Tücsköknek szól* (Tv. 1985).

## Fonto 
* Romániai magyar irodalmi lexikon 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj biologoj
György Zádor

**György ZÁDOR** [djordj], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Zádor György** estis hungara juristo, juĝisto, verkisto, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio, membro de Societo Kisfaludy.
eta| György Zádor
György Zádor naskiĝis kiel *Stettner György* la  1799 en Duka. Li mortis la  1866 en Pest (urbo).

## Biografio 
György Zádor frekventis lernejojn en Pápa, Kőszeg, Győr, universitaton en Pest (urbo). En Pest li konatiĝis kun Mihály Vörösmarty kaj li komencis verkadi sub pseŭdonimo *Fenyéri Gyula*. En 1836 li estis unu el la fondintoj de Societo Kisfaludy. Dum la liberecbatalo en 1848-49 li havis altan juran postenon. Ankaŭ poste li juĝadis.

## Verkaro 
Liaj verkoj aperis en tiutempaj revuoj. Gravas ankaŭ korespondado kun Mihály Vörösmarty.

## Fontoj 
* Hungarlingva Vikipedio
* Hungarlingva leksikono Pallas

Kategorio:Hungaraj juristoj
Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Mária Gál-Tamási

**GÁL-TAMÁSI Mária** [ga:l tama:ŝi] (naskiĝis la 7-an de aprilo 1964 en Kluĵo, Rumanio) estas hungara violonistino.

Ŝi estas la edzino de violonisto Zsombor Gál-Tamási.

## Kariero
Mária Gál-Tamási apartenis al la hungara minoritato en Rumanio. Ŝi diplomiĝis pri violonludo en Muzika Altlernejo de Kluĵo en 1986, kie ŝia ĉefinstruisto estis András Ágoston. Post diplomo ŝi estis membro de la filharmonio en Satu Mare, poste ŝi konkuris ekzemple en Brașov. Ŝi gajnis la unuan lokon en pluraj muzikkonkursoj (Bukareŝto, Temeŝvaro, Brașov). Ŝi translokiĝis en Hungarion en 1990, kie ŝi estis koncertmajstrino de Kameropero de Budapeŝto kaj de Simfonia Orkestro Honvéd. De 1994 ŝi estas violonistino de la Festivalorkestro de Budapeŝto. Plurfoje ŝi prezentis sin kiel solisto. Ŝi estis membro de Arĉkvarteto Grassalkovich [graŝalkoviĉ] de Gödöllő.

## Fontoj 
* biografio hungare kun foto
* biografio hungare
* bazaj informoj

Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
Kategorio:Hungaraj violonistoj
András Vermesy

**VERMESY András** [vermeŝi] estas rumania hungara-germana pianisto. Li naskiĝis en Braŝovo en 1966. Li estas la filo de komponisto, pianisto, Péter Vermesy.

## Kariero
András Vermesy komencis siajn altlernejajn pianstudojn en la Muzika Ĉeflernejo de Kluĵo kaj daŭriĝis en Berlino. Li vivas en Germanio. 

## Fonto
* Kariero

Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pianistoj
Kategorio:Germanaj pianistoj
Zsombor Gál-Tamási

**GÁL-TAMÁSI Zsombor** [ga:l tama:ŝi] (Miercurea Ciuc, Rumanio, 14-an de aŭgusto 1963 - 13-a de marto 2023) estis hungara violonisto. 

Li estis la edzo de violonistino Mária Gál-Tamási.

## Kariero
Zsombor Gál-Tamási akiris diplomon pri instrumentludo kaj kanto en Muzika Altlernejo de Kluĵo en 1985 kal li translokiĝis en Hungarion en 1990. Li laboris ĉe la Filharmonia Orkestro de Braŝovo ĝi 1990, pli poste li estis koncertmajstro de la Simfonia Orkestro Honvéd de Budapeŝto. Laŭ la stato de 2012 li estis violonisto de la Simfonia Orkestro de la Hungara Radio kaj ano de Arĉkvarteto Grassalkovich de Gödöllő. Li estis premiita en Bukareŝto, Markneukirchen kaj Lepsiko.

## Eksteraj ligiloj 
* kelkaj muzikaj kelkajn sondosieroj de li en la retejo *spotify.com*
* lia facebook-paĝo kun interalie iuj koncertaj filmaaj impresoj

Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
Kategorio:Hungaraj violonistoj
József Szenvey

**József SZENVEY** [jOĵef senvei], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szenvey József** estis hungara verkisto, redaktoro, ĵurnalisto, membro de Hungara Scienca Akademio, membro de Societo Kisfaludy.

József Szenvey naskiĝis la  1800 en la tiutempa hungara ĉefurbo Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio). Li mortis la  1857 en Pest (urbo).

## Biografio 
József Szenvey frekventis lernejojn en Pápa, Buda, Pest. Ekde 1820 li vivis en Visegrád, kie li verkis poemojn kaj tradukadis de Friedrich Schiller. Baldaŭe ĝis 1832 li estis edukisto ĉe riĉulo en Maglód. En 1836 li estis unu el la fondintoj de Societo Kisfaludy. Tiutempe kaj poste li redaktis diversajn revuojn.

## Verkaro (elekto) 
* *Messzinai hölgy, vagy a testvéri vihar* kaj *Ármány és szerelem* - tradukaĵoj de Schiller
* *A fegyencz neje* - tradukita romano 1856
* *Mérimée Prosper* - tradukita el la franca lingvo 1879

## Fontoj 
* Hungarlingva Vikipedio
* bibliografio hungare

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj redaktoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
6698 Malhotra

'*6698 *Malhotra'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la usona astronomo Edward L. G. Bowell elde la Stacio Anderson Mesa de la observatorio Lowell, sud-oriente de Flagstaff (Arizono, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la barata astronomino *Renu Malhotra* , fakulino pri ĉiela mekaniko ĉe la *Lunar and Planetary Institute''. Ŝi alportis gravajn komprenojn pri la maniero, laŭ kiu la  afekcias la sistemojn da satelitoj, la  kaj ĉefe Plutonon.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Edward L. G. Bowell
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1987
Pimoj

eta|jen elekto je portretoj de pimoj
La **pimoj** - hispane kaj angle kutime nomataj **Pima**, sialingve '''Akimel O'odham''') estas grupo de amerikaj indianoj vivanta en areo konsistanta el la aktuala centra kaj suda Arizono kaj la senpere najbaraj teritorioj de norda Meksiko. Ili parolas apartan lingvon, la piman, laŭ iuj fontoj grupigata en [tamen tre malkohera] "apaĉa lingvaro". La longa nomo, "Akimel O'odham", signifas "rivera popolo". Ili estas etne proksime rilataj al la ''Tohono O'odham* (kiu signifas "dezerta popolo", antaŭe konata kiel *Papagos*) de la orienta parto de la regiono *Papagueria* kaj la *Hia C-ed O'odham* ("sabloduna popolo", antaŭe konata kiel *Sand Papagos* aŭ *Sand Pimas*) de la okcidenta Papagueria. Krome ili ankaŭ proksime rilatas al alia rivera popolo, la *Sobaipuri*, kies posteuloj ankoraŭ loĝas en la Indiana Rezervejo Sankta Ksaviero aŭ *Wa: k* (kune kun la popolo *Tohono O'odham*) kaj en la komunumoj de rivero *Gila*. Oni kredas ke la nomigo *"Pima"* venas la frazo *pi 'añi mac* aŭ* pi mac'', kio signifas "Mi ne scias," uzata ripete en la unuaj renkontiĝoj de etnanoj kun eŭropanoj. 

## Notoj 
Kategorio:Indianaj etnoj en Usono
Kategorio:Indianaj etnoj en Meksiko
József Szinnyei

**József SZINNYEI** [jOĵef sinjei], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Szinnyei József** estis hungara bibliografo, bibliotekisto, literaturhistoriisto, membro korespondanta de Hungara Scienca Akademio, membro de Societo Kisfaludy, membro honora de Societo Petőfi. Unu el liaj filoj estis Ferenc Szinnyei, la alia estis samnoma József Szinnyei (lingvisto), lia nepo estis samnoma József Szinnyei (kuracisto).

József Szinnyei naskiĝis kiel *Ferber József* la  1830 en Hungara reĝlando, en Komárom (nuntempa Komárno en Slovakio). Li mortis la  1913 en Budapeŝto.

## Biografio 
József Szinnyei frekventis gimnazion en sia naskiĝurbo, universitaton en Pest (urbo), fine akademion en Győr, dume li lernis ankaŭ slovake kaj france. En 1848 li aliĝis al la revolucia soldataro kaj finbatalis la liberecbatalon. Lastfoje li batalis en sia naskiĝurbo, kie ĉiuj ricevis amnestiojn. Poste li vivis ĉe bofrato Zsigmond Beöthy, kie li laboris kaj lernis aliajn lingvojn. En 1853 li edziĝis. Li vivis baldaŭe en Pozsony, poste en Pest. En 1872 li eklaboris en Universitata Biblioteko (ELTE), ekde 1888 en Hungara Nacia Muzeo.

## Verkaro (elekto) 
* *Magyar írók élete és munkái* (Verkoj kaj vivoj de hungaraj verkistoj) estis lia ĉefverko
* *Hazai és külföldi folyóiratok magyar tudományos repertóriuma 1-3* 1874, 1885
* *Magyarország természettudományi és mathematikai könyvészete 1472-1875* 1878
* *Komárom 1848-49-ban* 1887, 1999
* *A komáromi magyar színészet története* (Historio de la hungara teatro en Komárom) 1881
eta|Memortabulo pri József Szinnyei en Komárno

## Memorigiloj 
* en Komárno portas lian nomon la distrikta biblioteko kaj strato
* memortabulo en Komárno
* premio "Szinnyei József-díj" ekde 1992

## Fontoj 
* Hungarlingva Vikipedio
* Katolika leksikono

Kategorio:Hungaraj bibliografoj
Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj
Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
6701 Warhol

'*6701 *Warhol'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la ĉeĥa astronomo Antonín Mrkos elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice en tiama Ĉeĥoslovakio (nun en Ĉeĥa Respubliko).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la usona (rutendevena) pentristo kaj filmproduktoro Andy Warhol (realnome *Andrew Warhola'', 1928–1987).

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť
Kategorio:Malkovrita de Antonín Mrkos
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1988
Sateo

eta|Foto de Singapur-stila sate-manĝaĵo kun sate-bastonetoj, arakida saŭco, cepoj kaj kukumo
**Sateo** (indonezie *sate*) estas loka manĝaĵo de Singapuro, Indonezio, Malajzio kaj la Filipinoj. Kutime ĝi estas farita el rostita viando sur bambuaj rostostangoj kun cepoj kaj saŭco (plejofte arakida saŭco).

La manĝaĵo estas inventita de javaj stratvendistoj.

La plej konataj sateoj estas:
* sate babi (porkaĵo)
* sate ajam (kokaĵo)
* sate kambing (kapraĵo)
* sate udang (salikokoj)
* sate kere (tempeo) estas vegetara sateo.

## Referencoj 
Kategorio:Indonezia kuirarto
Kategorio:Manĝaĵoj
Zoltán Kovács (fizikisto)

**KOVÁCS Zoltán** [kova:ĉ] estas rumania hungara fizikisto, universitata instruisto. Li naskiĝis en Kluĵo la 7-an de oktobro 1949. Li estas la edzo de historiistino Gyöngy Kovács Kiss.

## Kariero
Zoltán Kovács diplomitiĝis pri fiziko en 1972 kaj pri psikologio en 2007 en UBB de Kluĵo, pri pedagogio en Peĉo en 2009. Li estis instruisto pri fiziko en Ileanda kaj Kluĵo. De 1990 li lekcias en UBB de Kluĵo. Li doktoriĝis en 1995 en Segedo kaj en 2000 en UBB de Kluĵo

## Fonto
* *Erdélyi magyar ki kicsoda*, 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj fizikistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj psikologoj
Merkus-pino

La **Merkus-pino** (*Pinus merkusii*), estas pino apartenanta al la Malesia regiono de Sudorienta Azio, plejparte en Indonezio en la montoj de pli norda Sumatro, kaj kun du malproksimaj populacioj en centra Sumatro sur Kerenci-Monto kaj Talang-Monto, kaj en Filipinoj en Mindoro kaj en Zambales-Montoj en okcidenta Luzono.
La populacio en centra Sumatro, inter 1° 40' kaj 2° 06' S latitudo, estas la nura natura okazo de iu membro de la pinacoj sude de la ekvatoro. Ĝi ĝenerale troviĝas ĉe moderaj altitudoj, plejparte de 400-1 500 metroj, sed foje tiel malalte kiel 90 metroj kaj ĝis 2 000 metroj.
La specionomo referencas al Hendrik Merkus de Kock, nederlanda generalo kaj politikisto el la 19-a jarcento.

## Priskribo 
La Merkus-pino estas mezgranda al granda arbo, atingante altecon de 25-45 metroj kaj trunkodiametron de ĝis 1 metro. La arboŝelo estas oranĝruĝa, dika kaj profunde sulkigita ĉe la bazo de la trunko, kaj maldika kaj skvameca en la supra krono. La folioj ("pingloj") estas duopaj, tre sveltaj, 15–20&nbsp;cm longaj kaj malpli ol 1&nbsp;mm dikaj, verdaj ĝis flavece verdaj.

La strobiloj estas mallarĝe konusformaj, longas 5–8&nbsp;cm kaj larĝas 2&nbsp;cm ĉe en la bazo se fermite, verdaj komence, maturiĝantaj brile ruĝbrune. Ili malfermiĝas al larĝeco de 4–5&nbsp;cm por liberigi la semojn. Tiuj ĉi longas 5–6&nbsp;mm, havas flugilon de 15–20&nbsp;mm, kaj estas vente dissemitaj.

## Parencaj specioj 
Tiu orientalisa pino estas proksime parenca al tenaserima pino kiu vegetas pli norde en Sudorienta Azio ekde Birmo al Vjetnamujo; iuj botanikistoj traktas la du kiel la saman specion (sub la nomo *Pinus merkusii*, kiu estis priskribita unue), sed tenaserima pino diferencas por havi pli longajn (18–27&nbsp;cm) kaj pli fortajn (pli ol 1&nbsp;mm dikajn) foliojn kaj pli grandajn strobilojn; la strobiloj ofte restas fermaj dum iom da tempo post matureco. La Merkus-pino ankaŭ estas parenca al la grupo de mediteraneaj pinoj inkluzive de la halepa pino kaj la malgrandazia pino, kiuj samhavas multajn ecojn.

## Vidu ankaŭ 
* Sumatraj tropikaj pinaroj

## Eksteraj ligiloj 
*  Merkus-pino (*Gymnosperm-database*).
*  Merkus-pino (*IUCN*); tajpu *Pinus merkusii*.
*  Merkus-pino (*GRIN*).
*  Merkus-pino (*NCBI*); tajpu *Pinus merkusii*.
*  Pinoj tutmonde.

Kategorio:Pinacoj
Kategorio:Arboj
Kategorio:Orientalisa flaŭro
Domo de Esperanto en Gbodjetin-Kotonuo

eta|300px|dekstra|Domo de Esperanto en Gbodjetin-Kotonuo
La **Domo de Esperanto** situas en Kotonuo, Benino, en kvartalo Gbodjetin, en strato "Von en face du bar Zéro Souci". Ĝin fondis Privas Tchikpe, prezidanto de "Scio Sen Bariloj" en la jaro 2012. Ĝi povas gastigi ĝis 20 personojn. Ĝi entenas lernolibrojn, legolibrojn. Laŭ preciza horaro persono deĵoras kaj akceptas la vizitantojn.

Kategorio:Esperanto-domoj
Kategorio:Benino
Kategorio:Esperanto-movado en Benino
Kategorio:Afrikaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Beninaj asocioj
Kategorio:Esperanto-asocioj laŭ landoj
August Hermann Niemeyer

**August Hermann Niemeyer** (naskiĝinta la 1-an de septembro 1754 en Halle (Saale); mortinta la 7-an de julio 1828 en Magdeburgo) estis germana teologo, pedagogo, libretisto, poeto, vojaĝverkisto, luterana poeto de ekleziaj kantoj kaj prusa ministro por edukado.

## Verkoj (elekto) 
* Teoriaj verkoj pri teologio kaj religia instruo
* Libreto por *Lazarus*. Religia dramo (kantato, oratorio) en 3 aktoj. Muzikigita de Johann Heinrich Rolle en 1778 kaj en 1820 de Franz Schubert (fragmento, kompletigita de Edison Denisov)
* *Religiaj poemoj* (Magdeburg kaj Berlin 1814)
* Eklezia kantaro por la diservoj en la turbo kaj duklando Magdeburgo (el la jaro 1805; enhavas 15 ekleziajn kantojn verkitajn de Niemeyer.

Kategorio:Germanaj luteranaj teologoj
Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Germanaj libretistoj
Kategorio:Germanaj malfikciaj verkistoj
Kategorio:Germanaj rektoroj
(6702) 1988 BP3

**(6702) 1988 BP3** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la belga astronomo Henri Debehogne elde la Observatorio La Silla en Ĉilio.

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Henri Debehogne
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1988
Sarlanda Ŝtata Teatrejo

eta|Vidaĵo ekde la kastelo
eta|Fronta aspekto
**Saarländisches Staatstheater** (eo: **Sarlanda Ŝtata Teatro**) estas teatro, kiu prezentas en la Ŝtata Teatrejo kaj en la Malnova Fajrogardejo pecojn el la kampoj muzikteatro, dramo, baleto same kiel koncertojn, ekde la sezono 2006/2007 ankaŭ kabareton, agoartaĵoj kaj eksperimenteman teatron.

## La domo 
La Ŝtata Teatrejo je Saarbrücken ekestis inter 1937 ĝis 1938 laŭ konceptoj de Paul Otto August Baumgarten en novklasikisma stilo. Oficiale ĝi estis „donaco“ de la nazia registaro al la Sarlando kiel danko por la balotrezulto en la jaro 1935, per kiu la sarlandanoj decidiĝis por re-aliĝo al la Germana Regno. En vero tamen la urbo Saarbrücken kiel starejo de la teatrejo devis financi la plej grandan parton de la kostoj. La domo devis – laŭ la volo de la nazioj – servi kiel „bastiono“ kontraŭ Francujo.

La domo elbrulis sekve de bombatakoj de la usonaj kaj britaj bombaviadiloj en la Dua Mondmilito, estis tamen ĉiufoje reparata. Krome ĝi suferis pro sia proksimeco al rivero Saar plurfoje akvodifektojn je superakvegoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de la Sarlanda Ŝtata Teatro 
* Literaturo pri la Sarlanda Ŝtata Teatro

Kategorio:Teatrejoj
Histamino

**Histamino** estas amino (C3N2H3)-CH2-CH2-NH2, devenanta el histidino, ĉeesta en diversaj animalaj histoj kaj en sekalergoto. La nomo devena de la στός *histos*, tie: „histo“ kaj *-amino* por nitrogen-entenaj organikaj kombinaĵoj karakterizataj de aminogrupo. En vivo, la histamino devenas de la malkonstruo de histidino.

## Historio 
Unue Adolf Windaus sintezis ĝin en 1907. En 1910 Henry Dale kaj George Barger trovis ĝin en skleroto de ergotfungo.

## Rolo 
Histamino estas signalkemiaĵo, kiu dilatigas la sangvaskuletojn, pliigas la sekreciojn kaj grave rolas en alergioj kaj anafilaksio.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Biogenaj aminoj

Kategorio:Aminoj
6712 Hornstein

'*6712 *Hornstein'''* estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la ĉeĥa astronomo Antonín Mrkos elde la Observatorio Kleť, apud České Budějovice (tiam en Ĉeĥoslovakio, nun en Ĉeĥa Respubliko).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Karl Hornstein'' (1824–1882), oka direktoro de la observatorio de Clementinum de Prago. Li studis la orbitojn de la asteroidoj kaj notis la neregulaĵojn de ilia disdono, pli malfrue nomitaj malplenoj de Kirkwood.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita en observatorio Kleť
Kategorio:Malkovrita de Antonín Mrkos
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Thomas Edward Lawrence

**Thomas Edward LAWRENCE**, naskiĝinta la  en Tremadoc (Kimrio) kaj mortinta la  en Clouds Hill (Anglio), estis brita oficiro kaj agento, arĥeologo kaj verkisto. Li estis konata kiel **Lawrence de Arabio** (Laŭrenco de Arabio), interalie pro sia rolo en la Araba Ribelo dum la unua mondmilito. Pseŭdonimoj liaj estas **T. E. Smith**, **T. E. Shaw** kaj **John Hume Ross**.

Lawrence estis la dua el kvin filoj de baroneto Thomas Robert Tighe Chapman kaj Sarah Junner, infanvartistino en lia domo. Sarah Junner uzis la nomon de sia supozata patro, John Lawrence, kiun nomon ricevis ankaŭ la filoj.

T. E. Lawrence studis historion en Kembriĝo kaj en 1909 sola vojaĝis tra Sirio kaj Palestino por studi krucmilitistajn fortikaĵojn. La araban lingvon li lernis ĉe arĥeologiaj laboroj ĉe Karkemiŝ inter 1911 kaj 1914. En decembro 1914, post ekpartopreno de la Otomana Imperio en la unua mondmilito, Lawrence aniĝis en la brita sekreta servo en Kairo. Kiam en 1916 Husejn, ŝarifo de Mekao, ribelis kontraŭ la otomana sultano, Lawrence estis sendita kiel komunika oficiro al Fajzal, filo de Husejn. Li subtenis la gerilecan militon kontraŭ la imperio sub estreco de Edmund Allenby ĝis armistico en 1918. Li iĝis ano de la Honora Legio.

Post la milito Lawrence rifuzis publikan honoron, eĉ la Viktorian Krucon, kaj retiriĝis por verki libron pri siaj memoraĵoj, *Seven Pillars of Wisdom* (sep pilieroj de saĝeco). En 1922 li por anonimiĝi alprenis la pseŭdonimon *T. E. Shaw*, sub kiu nomo li servis kiel senranga soldato en la brita aer-armeo ĝis 1935; post sia eksiĝo li ekloĝis en Cloud Hills en Dorset. La  li akcidentis per sia motorciklo kaj mortis pro siaj vundoj la . Li estis ŝtathonore entombigita; lia tombo portas la devizon de la Universitato de Oksfordo: *Dominus illuminatio mea* ( la sinjoro estas mia lumo).

En 1962 lia vivo estis filmigita kun la titolo Lawrence of Arabia.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Britaj oficiroj
Kategorio:Britaj verkistoj
Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
Kategorio:Britaj arkeologoj
Kategorio:GLAT-verkistoj
Kategorio:Libroj pri la Unua mondmilito
Oklahoma! (muzikalo)

***Oklahoma!*** (esperante *Oklahomo!*) estas la unua muzikalo verkita de la fama usona duopo Rogers kaj Hammerstein. La muzikalo baziĝas sur la teatraĵo *Green Grow the Lilacs* (*Verdaj kreskas la siringoj*), verkita je 1931 de Lynn Riggs. La intrigo okazas en la Teritorio Oklahomo ekster de la urbeto Claremore je 1906 kaj rakontas la historion de la vakero Curly McLain kaj lian amaferon kun la farmulino Laurey Williams. Akcesora amafero koncernas la vakeron Will Parker kaj lian koketan fianĉinon Ado Annie.

La originala Broadway-produktado ekis je la 31-a de marto 1943. Ĝi estis sukcesego ĉe biletejo kaj kuris dum senprecendencaj 2243 spektaĵoj. Poste, ĝi havis premio-gajnantajn revivigojn, tutnaciajn turneojn, alilandajn produktadojn kaj Oskar-premio-gajnantan filmadaptaĵon je 1955. Ĝi estas longtempe populara elekto por lernejo- kaj komunumo-produktadoj.

Ĉi tiu muzikalo, konstruante sur la novigoj de la pli frua *Show Boat*, enkorpigis la evaluadon de la "libro-muzikalo", kiu estas muzika teatraĵo, en kiu la kantoj kaj dancoj integriĝas tute en bonfaritan rakonton kun seriozaj dramaj motivoj, kiuj eblas elvoki aŭtentikajn emociojn krom ridado. Plue, *Oklahoma!* enhavas muzikajn temojn aŭ motivojn, kiuj persistas la tutan verkon por konekti la muzikon kaj rakonton. Dek-kvin-minuta "revbaleto" spegulis la barakton elekti inter du viroj. Aparta Premio Pulitzer aljuĝiĝis al Rogers kaj Hammerstein por *Oklahoma!* je 1944.

Kategorio:Muzikaloj
Ouidah

**Ouidah** [elp. ŭida], alternativaj nomoj **Hweda** kaj precipe en la anglalingvaj landoj **Whydah** [elp. ŭaɪ̯də], antaŭe **Ajudá)** estas urbo en Benino, situanta en la suda parto de la lando, 42 km okcidente de Kotonuo, ĉe la marbordo de la Gvinea Golfo . Dum la kolonia periodo la urbo estis unu el la centroj por la sklavkomerco per kies haveno la sklavoj estis eksportitaj trans la oceano al nord- kaj sudameriko, interalie al Brazilo. Videbla restaĵo de tio estas la fortikaĵoj kiujn la portugaloj, la angloj, la nederlandanoj kaj la francoj konstruis por defendi siajn interesojn.

Quidah estas ankaŭ la monda ĉefurbo de voduo, kiu estas oficiala religio de Benino. Ĝi tie kunekzistas pace apud aliaj lokaj religioj: islama, katolika kaj protestanta. 

En januaro ĉiujare okazas la kinfestivalo *Quintessence,* kiu kune kun la kinfestivalo en Uagaduguo (Burkina Faso), estas unu el la plej gravaj en Okcidentafriko.

La urbo havis en 2002 ĉirkaŭ 75 000 loĝantojn.

## Vidindaĵoj 
* Historia muzeo
* Sankta Arbaro 
* Vojo de la Sklavoj: ĝi kuras de la iama sklavmerkato *(Place Cha Cha)* al la haveno kaj  la Pordego de Ne-Reveno (france: *Porte du Non Retour.* Tiu itinero estis kreita kun la financa helpo de Unesko.  Ekzistas multaj statuoj kaj monumentoj al la sklavkomerco laŭ la itinero. La Pordego de Ne-Reveno estas monumento kiu memorigas pri la perforta ellandigo de sklavoj. En tiu loko ili devis enŝipiĝi. Kelkaj sinmortigis surloke aŭ saltante en akvon aŭ manĝante sablon.

* Voduo-templo de pitonoj. Ĉiujare la 10-an de januaro, granda voduofestivalo estas okazigita sur la urba marbordo. 

* Fortikaĵo São João Baptista de Ajudá (origine *Ajudá*, el *Hweda*, ĉe la marbordo de Atlantiko de nuna Benino): malgranda fortikaĵo konstruita de portugaloj ĉe la marbordo de Dahomeo, atingita de portugaloj en 1580, post kiam ĝi kreskiĝis ĉirkaŭ la sklava komercado. Tiu Fortikaĵo, konstruita surtere donita al Portugalio de la reĝo de Dahomeo, restis sub portugala kontrolo el 1721 ĝis 1961. En 1680 la portugala guberniestro de Portugala Santomeo kaj Princo estis rajtigita starigi fortikaĵon. En 1721, post esti abandonita dum kelkaj jaroj, ĝi estis rekonstruita kaj renomita São João Baptista de Ajudá.

## Centro de lertigado por forigi landminojn 
En Ouidah situas la CPADD (*Centre de Perfectionnement aux Actions post-conflictuelles de Déminage et Dépollution* (Centro de lertigado cele al postmilitaj agadoj por forigi minojn kaj iajn poluciojn). Tien venas homoj el tuta Afriko por lertiĝi en tiaj agadoj. La kursoj kaj ekzercoj okazas en la franca kaj en la angla. Svisa aŭtomata kirasveturilo DIGGER estas uzata en Ouidah kaj afrikanoj povas lerni kiel uzi ĝin por eksplodigi la minojn.

## Famuloj 
* Angélique Kidjo, unu el la plej famaj afrikaj kantistinoj
* Emil Zinsu, eksprezidanto de la Respubliko de Dahomey, unu el la plej maljunaj politikistoj de la 20-a jarcento kiu mortis en la aĝo de 99.
* Paul-Emile de Sousa, eksprezidento de la Respubliko de Dahomey .

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la trejnadcentro; franclingva
* Retpaĝo de la svisa firmao DIGGER, franclingva
* Door of No Return 

Kategorio:Benino
Kategorio:Urboj de Benino
Klupeoj

[eta|[Atlantika haringo (*Clupea harengus*).]]

***Clupea*** estas genro de plantovoraj ostaj fiŝoj apartenantaj al la familio Klupeedoj, komune konataj kiel haringoj, en la ordo Klupeoformaj kaj klaso Aktinopterigoj. Ili troviĝas en neprofundaj, moderklimataj akvoj de Norda Pacifiko kaj Norda Atlantiko, inklude la akvojn de la Balta Maro. Oni agnoskas tri speciojn de *Clupea*. La ĉefaj taksonoj, nome la Atlantika haringo (*Clupea harengus*) kaj la Pacifika haringo (*Clupea pallasii*) povus esti ambaŭ dividataj en subspecioj. Haringoj estas predofiŝoj kiuj moviĝas en grandaj fiŝaroj, kiuj venas printempe al la marbordoj de Eŭropo kaj Ameriko, kie ili estas okazo por grava komerca fiŝkaptado.

## Vidu ankaŭ 
* Sprato
* Sproto

## Fontoj 
* FishBase, Clupea, Januaro 2006.
* O'Clair, Rita M. kaj O'Clair, Charles E., "Pacific herring," ''Southeast Alaska's Rocky Shores: Animals''. pg. 343-346. Plant Press: Auke Bay, Alaska (1998). ISBN 0-9664245-0-6

## Referencoj 
Kategorio:Klupeedoj
Kategorio:Fiŝoj
György Ránki (historiisto)

**György RÁNKI** [djordj rAnki], laŭ hungarlingve kutima nomordo **Ránki György** estis hungara historiisto, profesoro, membro ordinara de Hungara Scienca Akademio.

György Ránki naskiĝis la  1930 en Budapeŝto. Li mortis la  1988 en Budapeŝto.

## Biografio 
György Ránki devenis el juda familio. Dum la 2-a mondmilito li estis trudlaboristo. Li frekventis 2 universitatojn en Budapeŝto inter 1949-1953. Li eklaboris en historia filio de MTA, kie li estis vicdirektoro en 1962, direktoro ekde 1986. En 1964 li ekinstruis en universitato de Debrecen, ekde 1981 ankaŭ en universitato de Bloomington. Li longe redaktis periodaĵon de MTA. Li ricevis premion Kossuth en 1961.

## Historia intereso 
* hungara ekonomia (precipe industria) historio en la 20-a jarcento
* tuteŭropa ekonomia historio en la 20-a jarcento
* politiko de Hungario en la 20-a jarcento
* historio de la 2-a mondomilito

## Fontoj 
* Hungarlingva Vikipedio

Kategorio:Hungaraj historiistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj