open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Metroo de Braziljo

La metroo de Braziljo estas inter la plej freŝdataj, ĉar ĝi estis planita en 1992; la ekfunkciigo estis planita por la jaro 1999, sed prokrastiĝis al 2001.

eta|dekstra|Plano de la linioj

Kvankam Braziljo estis planita fokuse al aŭta trafiko, kun centra trafika akso 12-koridora, oni konstatis la bezonon de publika trafikilo pli potenca ol aŭtobusoj. De la ekplanado ĝis la inaŭguro pasis proksimume dek jaroj. Je la 31-a de marto 2001 malfermiĝis la oranĝa linio (*linha laranja*), kiu ligis la longdistanc-busan stacion *Rodoviaria* al *Samambaia*. Dum la konstruado jam funkciis trafiko sur parto de la linio – senkoste.

La verda linio (*linha verde*) debranĉiĝas de la komuna liniparto ĉe stacio *Águas Claras* (klaraj akvoj) kaj kondukas al antaŭurbo *Ceilândia*.

## Vidu ankaŭ 
* Metroo
* Listo de metrooj en la mondo

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la Metroo
* UrbanRail.Net

Braziljo
Braziljo
Kategorio:Braziljo
Slavkov

**Slavkov** estas nomo por pluraj setlejoj:

* Slavkov (distrikto Uherské Hradiště), municipo en distrikto Uherské Hradiště
* Slavkov (distrikto Opava), municipo en distrikto Opava
* Slavkov pod Hostýnem, municipo en distrikto Kroměříž
* Slavkov u Brna, urbo en distrikto Vyškov
* Horní Slavkov, municipo en distrikto Sokolov
* Malý Slavkov, slovaka municipo en distrikto Kežmarok

Nomon Slavkov portas ankaŭ kelke da partoj de municipoj:
* Slavkov (Bohdalovice), parto de municipo Bohdalovice en distrikto Český Krumlov
* Slavkov (Kozlov), parto de municipo Kozlov en distrikto Olomouc, ĝis fino de la jaro 2015 konsisto de armea spaco Libavá
* Slavkov (Olbramovice), parto de municipo Olbramovice en distrikto Benešov
Thomas Eakins

**Thomas Cowperthwaite Eakins** [TOMas KAŬp'rzsvejt I:kinz] (naskiĝis la  en Filadelfio, Pensilvanio, mortis la ) estis usona pentristo kaj skulptisto. Li estis ano de la Barbizona skolo (franca realisma skolo de arto, ĉirkaŭ 1830–1870).

eta|250ra|dekstra|*Max Schmitt in a Single Scull*

Eakins studis ĉe la *Pennsylvania Academy of Fine Arts* (La Pensilvania Akademio de Belartoj), kaj poste en Eŭropo 1866–1870, notinde kun Jean-Léon Gérôme en Parizo, Francio. En 1876 li revenis al la Pensilvania Akademio, kie li iĝis instruisto. Eakins estis pioniro de la uzo de fotografio kiel helpilo por komponado.

Kvankam lia nomo ne estas vaste konata, Eakins estas rigardata kiel unu el la plej bonaj realismaj pentristoj kaj portretistoj de sia tempo, kaj unu el la plej gravaj usonaj artistoj de iu ajn periodo.

Kategorio:Usonaj pentristoj
Kategorio:Usonaj skulptistoj
Kategorio:Realismaj pentristoj
Ĉukpilkado

eta|221x221px|Simbolo de ĉukpilkado.|alternative=

**Ĉukpilkado** (angle: **Tchoukball**) estas pilkoludo kiu evitas ĉiun formon de perforto kaj koleraj tuŝoj inter la ludantoj. Ĝi estas sporta aktiveco tre rapida, plezuriga kaj saniga. Ĝi estas kreita en 1970 de svisa biologo nomata Hermann Brandt.

Ĉukpilkado estas ege facile lernebla, ĉar ĝi enhavas kelkajn jam konatajn teknikojn kaj fundamentojn, kiuj similas al manpilko kaj flugpilko. Ĝi ankaŭ valorigas tutteaman partoprenon, ĉar ĉiuj devas "ataki" (poenti) kaj "defendi".

Ĉe tiu ĉi sporto krome en difinitaj teamoj por internaciaj ĉampionecoj, oni povas ludi samteame homoj de diversaj seksoj, aĝoj kaj staturoj, kio eblas nur pro la senperforta karaktero de ĉukpilko.

Oni ludas en rektangula sportejo (oficiale 28m x 16m), kiu povas esti planko, tero, sablo aŭ herbo. La du teamoj devas enhavi po 7 ludantojn, sed se la sportejo estas malgranda, eblas adapti la kvanton proporcie. La pilko uzata estas simila al tiu de manpilko, sed en ĉukpilko ĝi neniam rajtas tuŝi la plankon, ĝi devas nur en la aero flugi de unu ludanto al alia. Ĉe la du mallongaj flankoj staras elasta lito, 1m x 1m, kiun oni nomas “kadro”, klinita 55 gradojn kaj protektita (same kiel en golejo de manpilko) per malpermesita areo desegnita kiel duonluno kun radiuso de 3 metroj.

Poenton oni ricevas, kiam ludanto ĵetas la pilkon kontraŭ iu ajn kadro (oni povas ataki ambaŭflanken, laŭplaĉe), kaj kiam ĝi revenas, neniu el la alia teamo ĝin prenas antaŭ ol ĝi tuŝis la plankon. Sed se la defendanta teamo ĝin prenas, ŝanĝiĝas ĝia posedo, kaj tiel la atakantoj fariĝas defendantoj kaj inverse. La teamo, kiu posedas la pilkon (atakantoj) rajtas fari maksimume tri paŝojn inter si (unu paŝon pli ol en flugpilko) antaŭ ol ĵeti la pilkon kontraŭ la kadro. Dum la atakanta teamo faras siajn paŝojn, la defendanta ne rajtas posedopreni ("ŝteli") la pilkon. Ili rajtas tion fari nur post la ĵetado kontraŭ la kadro. Se la pilko tuŝas la plankon, la atakanta teamo ricevas poenton; se ne, okazas nur ŝanĝo de posedo, kaj la defendanta teamo ĝin prenas.

Nuntempe la landoj kie ĉukpilkado plej kreskas, estas Svislando, Tajvano, Italio, Brazilo, Singapuro kaj Britio. En tiuj landoj estas kluboj kaj lernejoj, kie eblas lerni ludi tiun ĉi sporton.

La Internacia Ĉukpilko Federacio (FITB) troviĝas en Tajvano kaj havas nun 44 landojn kiel aliĝintaj membroj. La FITB havas gravan rolon en la disvastigado de la sporto, cetere ankaŭ en malriĉaj landoj de Afriko kaj Azio.

## Esperanto 
Voluntulaj trejnistoj jam vojaĝis al Ganao, Benino, Kenjo kaj Ugando por helpi al la disvastigado kaj trejnado de la sporto pere de Esperanto. Krom kluboj en Ganao kaj Senegalo ankaŭ jam ekzistas ĝemelaj teamoj inter "*Esperanto Tchoukball Clube*" en Brazilo kaj ĝia ĝemela klubo en Togolando".

La 10-an de septembro 2022 la teamo *"Esperanto Dubai Tchoukball"* el Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj (UAE) gajnis la malfermitan saharan ĉampionecon de ĉukpilkado en Monastir, Tunizio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* www.tchoukball.org

Kategorio:Sporto
Carel Fabritius

eta|250px|dekstra|Memportreto
**Carel Pietersz FABRITIUS** [KARel fabRICius] (naskiĝis la  en Middenbeemster, Nederlando, mortis la  en Delft) estis nederlanda pentristo, kaj unu el la plej talentplenaj lernantoj de Rembranto.

## Biografio 
La plejaĝa de multenombra familio, Fabritius estis filo de lernejo-instruisto kaj akuŝistino, edziĝis aĝa de 19 jaroj, kaj aniĝis la atelieron de Rembranto. Ekde 1650 li instalis sin en Delft, Nederlando. Li mortis en oktobro 1654 pro eksplodo en la pulvejo de Delft, kiu ankaŭ mortigis ĉ. 500 aliajn viktimojn kaj eble detruis grandan parton de lia verkaro.

Restas nur dekkvino da pentraĵoj, kiuj estas atribuataj al Fabritius, sed lia verkaro havis grandan influon sur Johannes Vermeer, kiu eble estis lia lernanto.

## Verkaro 
* 1640 *Abraham de Potter*, oleo sur kanvaso, 68,5 x 57&nbsp;cm, Rijksmuseum Amsterdamo.
* ĉ. 1640 *La senkapigo de Johano la Baptisto*, oleo sur kanvaso, 149 x 121&nbsp;cm, Rijksmuseum Amsterdam.
* 1643 *La revivigo de Lazaro*, oleo, Pola Nacia Muzeo, Varsovio.
* 1643/45 *Hagar kaj la anĝelo*, oleo sur kanvaso, 157,5 x 136&nbsp;cm, Residenzgalerie Salzburg Aŭstrio.
* 1646 *Portreto de maljunulo*, oleo sur tabulo, muzeo Louvre Parizo.
* 1646–1651 *Knabino kun balailo*, oleo sur kanvaso, 107,3 x 91,4&nbsp;cm, subskribita kiel Rembranto, Nacia Artgalerio, Vaŝingtono.
* 1650 *Mem portreto*, oleo sur tabulo, 65 x 49&nbsp;cm, Museum Boijmans Van Beuningen Roterdamo Nederlando.
* 1652 *Elvido de Delft*, oleo sur kanvaso, 15,4 x 31,6&nbsp;cm, National Gallery Londono.
* 1654 *La kardelo*, oleo sur tabulo, Mauritshuis Hago Nederlando.
* 1654 *La gardostaranto*, oleo sur kanvaso, 68 x 58&nbsp;cm, Artmuzeo de Shwerin, Schwerin Germanio.
* 1654 *Junulo portanta pelta kaskedo* (eble memportreto), oleo sur kanvaso, 70,5 x 61,5&nbsp;cm, National Gallery Londono

## Eksteraj ligiloj 
* Biografio el *Residenzgalerie, Salzburg*  
* Biografio el *Residenzgalerie, Salzburg*  

Fabritius, Carel
Ŝoseo 66

eta|250ra|Mapo de Ŝoseo 66 (en ruĝa).
**Ŝoseo 66** (angle : ***Route 66*** aŭ oficiale ***U.S. Route 66***) estis la plej fama ŝoseo en Usono kaj eble en la mondo. Ĝi estis establita la 11-an de novembro, 1926, kaj estis unu el originalaj, oficialaj "Usonaj Ŝoseoj". La orienta fino estis en Ĉikago, Ilinojso, kaj la okcidenta fino estis en Santa Monica, Kalifornio. La ŝoseo kondukis tra Ilinojso, Misurio, Kansaso, Oklahomo, Teksaso, Nov-Meksiko, Arizono, kaj Kalifornio kun suma longeco ĉirkaŭ 3800 kilometroj (2400 mejloj). Ĝi estis malestablita en la jaro 1985, kiam kvin interŝtataj ŝoseoj anstataŭis ĝin: I-55 (Ĉikago al Sankta-Luizo), I-44 (Sankta-Luizo al Oklahoma City), I-40 (Oklahoma City al Barstow, Kalifornio), I-15 (Barstow al San Bernardino), kaj I-10 (San Bernardino al Santa Monica).

Tiu ŝoseo havas faman rolon en literaturo kaj kino. Intrigo de la romano kaj filmo La Vinberoj de Kolero okazas grandparte laŭ tiu vojo.

Ĵuse, en la filmo de John Lasseter, *Cars*. (angle : *Aŭtoj*) la ŝoseo havas ankaŭ gravan rolon.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala Retejo de Ŝoseo 66 en Ilinojso

Rte66btwnOatmanAndKingman.JPG
Tewa Lodge, Albuquerque NM.jpg
Route_66_at_Roy's.jpg

Kategorio:Ŝoseoj en Usono
Radkov

**Radkov** estas nomo por pluraj vilaĝoj en pluraj distriktoj en Ĉeĥio.

*Radkov (distrikto Jihlava) - municipo situanta en distrikto Jihlava
*Radkov (distrikto Opava) - municipo situanta en distrikto Opava
*Radkov (distrikto Svitavy) - municipo situanta en distrikto Svitavy
*Radkov (distrikto Tábor) - municipo situanta en distrikto Tábor
*Radkov (distrikto Žďár nad Sázavou) - municipo situanta en distrikto Žďár nad Sázavou

* Malý Radkov – vilaĝo enfalanta sub urbo Hartmanice en distrikto Klatovy
* Velký Radkov – vilaĝo en urbo Rejštejn en distrikto Klatovy

Simila nomo:
*Radków - urbo en Pollando

## Vidu ankaŭ
* Radkovice
Pascal

**Pascal**, elparolata *paskal*, en pluraj signifoj estas esperantigata **Paskalo**.

## Astronomio 
* La **kratero Pascal** (aŭ **Paskalo**) estas luna kratero
* **4500 Pascal** aŭ **4500 Paskalo** estas asteroido

## Fiziko, matematiko, komputado 
* **Pascal** aŭ **Paskalo** estas mezurunuo
* **Pascal** aŭ **Paskalo** estas programlingvo

## Homoj 
* **Blaise Pascal** (ankaŭ **Paskalo** esperante) estis franca sciencisto kaj filozofo (1623-1662)
* **Gabriel Pascal** estis filmproduktisto kaj reĝisoro
* **Pascal** estas ankaŭ persona nomo de pluraj homoj, ĉefe francaj, ekzemple Pascal Lamy kaj Pascal Chimbonda
Estudo do Esperanto - Disvastigado de tutmonda lingvo en Brazilo

**Estudo do Esperanto - Disvastigado de tutmonda lingvo en Brazilo** estas eble la unua Esperanto-lernolibro en sudo de Brazilo eldonita de grava komerca presejo Globo de Porto Alegre. La libro havas 158 paĝojn. La aŭtoro, Viterbo de Carvalho, prezentiĝis sub plumnomo Kverko (traduko de lia familinomo, CARVALHO). La libro, malgraŭ kelkaj tipografiaj eraroj, estas bone farita.

La grafika aspekto de la libro estas sufiĉe bona; la libro estas bindita, kun la dorso el forta tolo kaj la kovriloj el forta kartono, sed la tipografia kompostado kaj la reviziado de la teksto prezentis multajn misojn kaj erarojn. Tio ege malhelpis la praktikan uzadon de la verko kaj certe tre ĉagrenis la aŭtoron.

La libro ege helpis la lernadon kaj disvastigadon de Esperanto en Suda Rio-Grando. Tiam, estis tre malfacile trovi didaktikajn ilojn por lernado de Esperanto en brazila internlando. La malmultaj libroj disponeblaj estis verkitaj en la franca lingvo.

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj

Kategorio:Esperanto-movado en Brazilo
Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Libera verso

**Libera verso** (aŭ *vers libre*) estas stilo de poezio bazata sur kadencoj, kiuj estas pli malregulaj ol tiuj de tradicia poezia metro.  Anstataŭ tradiciaj poeziaj formoj, kiuj estas bazataj sur fiksitaj akcentskemoj kaj silabaj kalkuloj, libera verso ne estas limigita per neŝangebla nombro de silaboj en ĉiu linio,
kaj distribuas la akcentojn laŭ malregulaj skemoj.  Libera verso rajtas sed ne devas uzi rimojn.  Kiam rimo estas uzata, ĝi emas sekvi pli liberan skemon ol
kutime en formala verso.

## Vidu ankaŭ 
*Blanka verso
*Prozo

Kategorio:Poezio
Sud-Brazila Esperantistigilo

**Sud-Brazila Esperantistigilo** estis societo, kiu laŭ ĝia stranga, sed logika nomo, sin proponis esti "ilo por esperantistigi" en la sudo de Brazilo. Ĝia nomo estas inspirita el 10-kajera verko de William S. Benson Universala Esperantistigilo.

## Historio
En 1923, post parolado pri Esperanto farita de Inĝeniero Everardo Backheuser, ĉe Sociedade Leopoldina, en Porto Alegre, Viterbo de Carvalho organizis la Grêmio Esperantista Everardo Bacheuser (Esperanto-Klubo Everardo Bacheuser), kies ĉefgividanto estis Christiano Kraemer. En junio 1923, Kraemer mortis kaj la animo de aliaj samideanoj malvigliĝis kaj la societo malaperis.

Kelkajn jarojn poste, la 6-an de oktobro 1927, Carvalho organizis kunsidon ĉe Clube Caixeral de Porto Alegre, kiun partoprenis ĉirkaŭ 100 homoj. Oni decidis fondi la esperantistan societon "Sud-Brazila Esperantistigilo".

Ĝia unua prezidanto estis la dentisto kaj filatelisto Benjamin Celestino Camosato, la vicprezidanto estis Viterbo de Carvalho. En la estraro estis ankaŭ Majoro José de Carvalho Lima (unua sekretario), Nayr de Paula (dua sekretariino), Ary Zamora (kasisto), Jozefo Joels (bibliotekisto) kaj Júlio Bibel Jr. (filatela direktoro).

Multaj esperanto-kursoj estis gvidataj de Viterbo. Tiam, estis malfacile trovi esperantajn lernilojn en la portugala. Tial Viterbo de Carvalho decidis en 1932 prepari metodon por instrui Esperanton.

La grava komerca presejo Globo de Porto Alegre eldonis la libron kun 158 paĝoj kaj la titolo: "Estudo do Esperanto - Disvastigado de tutmonda lingvo en Brazilo". La aŭtoro prezentiĝis sub plumnomo KVERKO (traduko de lia familinomo, CARVALHO). La libro, malgraŭ kelkaj tipografiaj eraroj, estas bone farita.

Malgraŭ la organizado de kursoj, kaj la intensa informado pri la lingvo Esperanto pere de la ĵurnaloj de Porto Alegre (*Correio do Povo*, *Diário de Notícias*, *A Federação)*, la **Sud-Brazila Esperantistigilo** ne survivis al la Granda depresio, kiu afektis ankaŭ Brazilon. Inĝeniero Viterbo de Carvalho bezonis translokiĝi al Rio-de-Ĵanejro, kaj sen lia entuziasma gvidado, la afero malvigliĝis kaj la societo ekdormis por ĉiam.

Kiel rememoro kaj postsigno, dum multaj jaroj, restis fiksita sur la fronta parto de la domo n-ro 1431 de strato Andradas, la ŝildeto kun kurioza nomo "Sud-Brazila Esperantistigilo", tuj apud alia ŝildo kun kolora dentaro, kiu montris la konsultejon de Benjamin Camosato, ĝia ununura prezidinto.

Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Brazilaj Esperanto-asocioj
Sergej Bagapŝ

**Sergej BAGAPŜ** (abĥaze Сергеи Уасыл-иҧа Багаҧшь/Sergei Uasil-ipa Bagapŝ; ruse Сергей Васильевич Багапш/Sergej Vaslijeviĉ Bagapŝ; kartvele სერგეი ბაგაფში/Sergei Bagapŝi, naskiĝis la 2-an de marto 1949, mortis la 29-an de majo 2011 en Moskvo) estis prezidento de parte rekonita Respubliko Abĥazio. Li estis elektita en 2005 en tre streĉa konkurado kun la alia kandidato, Raul Haĝimba.

Agronomo laŭ sia klero, post la militservo Bagapŝ laboris en komsomolaj kaj partiaj strukturoj, ekde 1982 — kiel la unua sekretario (estro) de la Oĉamĉira distrikta partia komitato de la abĥaza aŭtonomio. Post proklamo de la sendependiĝo li okupis diversajn postenojn, inter ili estis premiero en la jaroj 1997-1999.

Antaŭ la elektiĝo kiel prezidento Bagapŝ dum kelkaj jaroj vivis en Moskvo, kie li engaĝiĝis en entreprenado kaj reprezentis sian respublikon en Rusio; poste li revenis al Abĥazio kaj dum nelonge estris la Ministerion de Energio. En decembro 2009 li estis reelektita.

Malsana de langa kancero, Bagapŝ mortis la 29-an de majo en Moskvo, kie li estis kuracata. Sergej Bagapŝ estas enterigita en la vilaĝo Ĝgerda de la Oĉamĉira distrikto, kie li naskiĝis.

## Eksteraj ligiloj 
* Sergej BAGAPŜ. Oficiala paĝaro  abĥaze, , 

## Referencoj 
Kategorio:Abĥazaj politikistoj
Kategorio:Prezidantoj de Abĥazio
Kategorio:Ĉefministroj de Abĥazio
Diafragmo (hidraŭliko)

eta| Sekco de diafragmo(1) en la detektilo(2), kiu siavice estas enmetita en la dukto (4). La blankaj sagoj indikas la direktojn de la likvo/gaso; nuancoj de koloroj rilatas al premo ŝanĝo.

**Diafragmo** (de greka διάφραγμα - interbarilo) estas elemento kun konstanta kontraŭmova rezistado por fluanta tra ĝi likvaĵo. Reale ĝi estas barilo en la dukto kun relative malgranda truo.

Kiam fluo tra diafragmo estas malpli granda ol certa valoro la fluo estas ne turbula kaj estas lineara interrilato de la fluo kaj diferenco de premo je du flankoj de la diafragmo.

Kiam la fluo estas pli granda ol la valoro la fluo estas turbula kaj estas interrilato de la fluo kaj la diferenco de premo en formo de
: *ΔP = k G2*, kie
: *ΔP* estas la diferenco de premo;
: *G* estas la fluo, volumeno de la likvaĵo en unuo de tempo;
: *k* estas koeficiento, dependanta de la likvaĵo kaj geometriaj formo kaj ampleksoj de la diafragmo.

Diafragmoj estadas uzataj por limigi aŭ mezuri la fluon. Tiam manometro mezuras diferencon de premo je du flankoj de la diafragmo. Ĉar praktike kutime diafragmoj laboras je turbula fluo por ricevi valoron de la fluo oni kalkulas kvadratan radikon *G = (ΔP / k) 1/2*.

Kategorio:Hidraŭliko
Kategorio:Mezuriloj
Ĉefa ebeno de objektivo

[frame|Loko de ĉefa malantaŭa ebeno de objektivoj de diversaj specoj: 1 - simetria [anastigmato; 2 - nesimetria trilensa objektivo de Cooke; 3 - teleobjektivo; 4 - objektivo kun plilongigita malantaŭa distanco ]]
**Ĉefa ebeno de objektivo** estus ĉiu el du imagataj ebenoj, priskribantaj funkciado de optika sistemo de la objektivo.

La ebenoj ebligas anstataŭigi realan vojon de lumo en lensoj per notaciaj linioj.

Estas **Ĉefa antaŭa ebeno de objektivo** *H* kaj **Ĉefa malantaŭa ebeno de objektivo** ''H' ''.

Loko de ĉefa malantaŭa ebeno dependas de speco de objektivo.
Normala objektivo havas la ebenon proksime al diafragmo.
Teleobjektivo havas la ebenon antaŭ la lensoj.
Objektivo kun plilongigita malantaŭa distanco havas la ebenon malantaŭ la lensoj.

## Vidu ankaŭ 
*Ĉefa fokusa distanco
*Vertica fokusa distanco

Kategorio:Optiko
Lenso

La termino **lenso** povas signifi:

* Optikilo por kurbigi lumon
* Okullenso, parto de la okulo.
* Gravita lenso
* Kontaktlenso

## Vidu ankaŭ 
* Lens, urbo en Belgio
* Lens, urbo en Francio
* Lens, vilaĝo en Svislando
Lenso (optiko)

eta|300px|Lenso konveksa je du flankoj

**Lenso** estas disko farita de travidebla materialo kun du glataj surfacoj.
Ĉiuj el la surfacoj povas esti ebena, sfera kaj simila al sfera sed ne sfera.
La materialo kutime estas speciala optika vitro, plasto aŭ ia alia.

## Ĉefaj parametroj de lenso 
Depende de formo lenso estas **konverĝa** (plusa signo de la radiuso de la antaŭa surfaco kaj minusa signo de la radiuso de la malantaŭa surfaco, laŭ optika konvencio) aŭ **diverĝa** (minusa signo de la radiuso de la antaŭa surfaco kaj plusa signo de la radiuso de la malantaŭa surfaco, laŭ optika konvencio). Konverĝa lenso havas la mezon pli dikan ol la randoj, diverĝa havas la mezan malpli dikan ol la randoj.

Dosiero:lens_types.png

Specoj de lensoj: **konverĝaj**: 1 — konveksa je du flankoj, 2 — ebenkonveksa, 3 — konveks-malforte konkava;

:::::**diverĝaj**: 4 — konkava je du flankoj, 5 — ebenkonkava, 6 — konveks-forte konkava.

## Eksteraj ligiloj 
* OPTIKO: Ĉapitro el lernolibro far SÁRKÖZI János. Subĉapitroj: optiko ĝenerale, fotometrado, ekesto, propagiĝo, refrakto de la lumo, ondooptiko, polarigo, lumo kaj materialo, la okuloj, optikaj instrumentoj. 129 paĝoj, formo PDF, 882 KB.
* http://www.phy.ntnu.edu.tw/java/Lens/lens_e.html 
* http://home.comcast.net/~hebsed/enoch.htm 
* http://www.digitalartform.com/lenses.htm  
* http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plin.+Nat.+37.10 

## Vidu ankaŭ 
* Aberacio (optiko)
* Akromata lenso
* Lupeo
* Mikroskopo
* Objektivo
* Okulario
* Teleskopo
* Spegulo

[eta|maldekstra|280px|La paralelaj radioj konverĝas al la bilda [fokuso (optiko)|fokusa ebeno]]
eta|dekstra|380px|Dukonveksa, konveks-plata, dukonkava, meniska, platkonkava kaj dukonkava lensoj.


Kategorio:Optiko
Kategorio:Optikaĵoj
Diafragmo (fotado)

**Diafragmo** estas aparato de fotilo, kiu ebligas ŝanĝi relativan truon de objektivo. Ĝi konsistas el kelkaj (de 3 ĝis 20) turnantaj arkoformaj folietoj, kiuj formas proksimume cirklan truon. Per speciala turnanta ringo ili samtempe turniĝas kaj tial ŝanĝas diametron de la truo.

Ankaŭ je ĉi tiu vorto oni ofte komprenas valoron de la relativa truo.

## uzoj 
En fotiloj, la diafragmo, ebligas variigi la kvanton da lumo pasanta tra la objektivo. Laŭigita al la eksponperiodo, la diametro de la diafragmo determinas la kvanton da lumo kiu alvenas sur la filmo.

La diametro de la diafragmo ankaŭ efikas al la kampa profundo : ju pli granda estas diametro des pli malgranda estas profundo.

600px|maldekstra

Kategorio:Optiko
Kategorio:Fotado
Eksponperiodo (fotado)

**Eksponperiodo** (aŭ laŭ ReVo: **tempo de impreso**) estas periodo da tempo, dum kiu obturatoro estas malfermita por lumo por ekspono de foto. Do lumsensa materialo dum ĉi tiu periodo estas sub kontinua ago de la lumo.

Se kvanto de la lumo dum eksponperiodo estas varia do estas plena eksponperiodo kaj efika eksponperiodo. La efika ĉiam estas ne pli granda ol la plena.

**Plena eksponperiodo** estas periodo ekde komenco de malfermo de la obturatoro ĝis fino de la fermo.

**Efika eksponperiodo** estas eksponperiodo, kiu devus esti por fari la saman fotan efekton, se kvanto de la lumo estus la sama dum la tuta eksponperiodo kaj egala al ĝia maksimuma reala valoro. Se la variado de kvanto de la lumo estas pro specialaĵo de la obturatoro, oni difinas rendimenton de la obturatoro kiel rilatumo de la efika eksponperiodo kaj la plena eksponperiodo. Kutime por la sama obturatoro ĝia rendimento estas des pli granda ju pli granda estas la eksponperiodo kaj ju malpli granda estas la relativa truo.

Kategorio:Fotado
Relativa truo de objektivo

eta|180ra|Granda (1) kaj malgranda (2) relativaj truoj de objektivo
[eta|180ra|Figuroj de malkreskanta relativa truo de objektivo (pligrandiĝanta [f-nombro) por *punktaj* pligrandiĝoj (faktoro de du de areo)]]
[eta|180ra|f/32 - malgranda relativa truo de objektivo kaj malrapida [eksponperiodo]]
eta|180ra|f/5.6 - granda relativa truo de objektivo kaj rapida eksponperiodo

**Relativa truo de objektivo** estas rilatumo inter diametro de efekta truo de objektivo *d* al ĝia ĉefa fokusa distanco *f*. Oni kutime skribas la valoron kiel frakcio kun la numeratoro egala al 1. Ĉiu objektivo havas certan maksimuman relativan truon kaj ĝin eblas malpligrandigi per diafragmo.

Aŭtomata fotilo povas elekti ĉiun relativan truon en certa bendo.

Se oni elektas relativan truon permane kutime estas agordoplato kun aro de valoroj de la norma aro:

1/0.7; 1/1; 1/1.4; 1/2; 1/2.8; 1/4; 1/5.6; 1/8; 1/11; 1/16; 1/22; 1/32; 1/45; 1/64.

Ofte sur la agordoplato estas skribitaj nur denominatoroj de la frakcioj.

Ŝanĝo de la relativa truo al iu norma valoro al la najbara ŝanĝas relativan truon proksimume je 21/2 fojoj, do ŝanĝas lumigitecon de la optika bildo dufoje.

Ŝanĝo de la relativa truo igas ŝanĝojn de ĉi tiuj parametroj de la fotado:
* Eksponperiodo - ju pli granda estas la truo des pli malgranda devas esti la eksponperiodo pro havi veran ekspono.
* Aberacioj - ju malpligranda estas la truo des malpli grandaj estas geometriaj aberacioj. Sed male ju malpligranda estas la truo des malpli granda estas difrakto. Do estas certa relativa truo (kutime 1/8 ... 1/11) kun kiu la objektivo havas la plej grandan akrecon (distingkapablon).
* Profundo de akre bildata spaco - ju malpligranda estas la truo des pli granda estas la profundo.

## Vidu ankaŭ 
* Aperturo

Kategorio:Optiko
Kategorio:Fotado
Pepelaco

eta|250px|Modelo de pepelaco
**Pepelaco** (de la kartvela vorto  პეპელა  [*pepela*] "papilio") estas fantazia flugmaŝino, kreita de la artisto Theodor Tejik por la filmo de la "Kin-dza-dza!"aperinta en la filmo de sovetia kartvela reĝisoro Georgij Danelija "Kin-dza-dza!" (1986), pli poste ankaŭ en la animacia versio de la filmo — "Ku! Kin-dza-dza" (2013).

Pepelacoj en la mondo de "Kin-dza-dza!" estas uzataj por tujaj flugoj inter steloj kaj ankaŭ por flugo en atmosfero. Por funkciigi pepelacon bezonatas fikcia gravicapo, kiu ebligas tujajn vojaĝojn tra universo. Sen gravicapo pepelaco povas flugi nur malrapide kaj nur en atmosfero de planedo.

En la moderna rusa lingvo la vorto *пепелац* (*pepelac* latinalfabete) ekhavis ankaŭ ĝeneralan signifon de ajna ne tute fidinda kaj magre aspektanta transportilo (en la filmo pepelaco estas malvasta interne, ne tre pura, rustiĝinta, brua kaj rompiĝema).

## Historio 
* Skizon de pepelaco desegnis mem Georgij Danelija, kiam li laboris kun Rezo Gabriadze en Tbiliso pri la scenaro de sia filmo. Dum kelkaj jaroj, kiam scenaro estis verkata, multaj scenoj kaj roluloj ŝanĝiĝis, tamen pepelaco aperis tute laŭ la unua eskizo.
* Por filmado oni uzis kelkajn pepelacojn de diversaj dimensioj. La malpli grandaj modeloj estis produktitaj en helikoptera fabriko. La plendimensia pepelaco (en kiu la roluloj estis filmataj) estas farita el la malantaŭa parto de foruzita aviadilo Tu-104 kaj speciale farbita por imiti ruston.
* La filmo devis esti filmata en dezerto Karakumo printempe. Tamen en fervojo okazis eraro, modeloj de pepelacoj estis perditaj, kaj fervojistoj ne povis ilin retrovi (ĉar en dokumentoj estis skribite "kargoo de pepelacoj", sed ili ja ne sciis, kio estas kaj kiel aspektas pepelaco). Direktoro de "Mosfilm" (unu el la ĉefaj filmoproduktejoj de Sovet-Unio) sukcesis retrovi la modelojn helpe de KGB en... Vladivostok. Rezulte filmado estis serioze prokrastita — kaj anstataŭ printempo okazis somere, kiam en Karakumo regas neeltenebla varmego.
* En la scenoj de la filmo dezerto devis aperi kiel netuŝita, virga sablokovrita tereno. Tamen ne eblas organizi filmadon kaj ne lasi spurojn de transportiloj ktp. Por transporti plendimensian modelon de pepelaco oni uzis traktoron: la traktoro portis modelon direkte al kamerao kaj poste iris reen — rezulte ĉiuj spuroj de transportado restis malantaŭ pepelaco kaj ne videblas en la filmo.

## Esperantigo de la vorto 
En 2005 aperis kompleta Esperanta traduko de la tre vaste konata en ruslingva mondo (fakte, kulta) komedia fantazia filmo "Kin-dza-dza!" (eldonita en formdo de DVD). La tradukon faris Andrej Grigorjevskij kaj uzis ĝuste esperantigon *pepelaco*.

Kategorio:Sciencfikciaj filmoj
Kategorio:Postapokalipsaj filmoj
Kategorio:Fikciaj kosmoveturiloj
Objektivo

**Objektivo** estas optika aparato, egala al kuniga lenso, por projekcii bildon de objektoj sur ebenon. Ĝi konsistas el lensoj aŭ speguloj. Uzado de kelkaj lensoj estas por malpligrandigi aberaciojn.

Objektivo povas havi ankaŭ diafragmon, obturatoron, sistemon de fokusado.

Objektivoj estas uzataj en fotado, filmado, fotoprintado, mikroskopoj, diversaj mezuriloj ktp.

## Ĉefaj parametroj de objektivo 
* Ĉefa fokusa distanco kaj ebleco de ĝia ŝanĝo (objektivo kun varia pligrandigo);
* Maksimuma relativa truo;
* Grado de aberacioj;
* Distingkapablo;
* Maniero de fiksado al la fotilo - dimensioj de ŝraŭbeco aŭ bajoneta kunigo.

## Specoj de objektivoj 
Laŭ konstrukcio:
* Unulensa objektivo (monoklo)
* Periskopo
* Aplanato
* Trilensa objektivo de Cooke
* Anastigmato
* Апохромат
* Objektivo kun varia pligrandigo

Laŭ angulo de bildo
* Normala objektivo.
* Teleobjektivo por fotado de malgrandaj malproksimaj objektoj.
* Larĝangula objektivo por fotado en limigata spaco.
* Larĝegangula objektivo - kun andulo de bildo 140° ... 180°, pro grandaj geometriaj distordoj ĝi havas nur specialajn uzadojn.

Laŭ destino:
* Portreta objektivo - por farado de portretetoj. Ĝi devas fari molan bildon sen geometriaj distordoj. Por ĉi tiu celo ofte estas uzataj teleobjektivoj.
* Objektivo por fotado de malgrandaj objektoj.
* Kopia objektivo - por kopiado de desegnaĵoj ktp. Ĝi devas havi minimumajn geometriajn distordojn.

## Bildaro 

Dosiero:Objektivaro.gif|
Dosiero:Lens Nikkor 18-70mm.jpg|
Dosiero:Lens Nikkor 50mm.jpg|
Dosiero:Canon 17-40 f4 L lens02.jpg|
Dosiero:Telephoto.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Okulario

Kategorio:Optiko
Kategorio:Fotado
Universitato de Sheffield

alternative=University of Sheffield Diamond|eta|278x278ra|Moderna konstruaĵo *La Diamondo*
**Universitato de Sheffield** estas universitato en Britio. Ĝi lokiĝas en urbo Sheffield. Ĝi estis fondita en jaro 1897 surbaze de Medicina lernejo de Sheffield (fondita en 1828), Kolegio de Fert (fondita en 1879) kaj Teknika lernejo de Sheffield (fondita en 1884). Ĝi estis agnoskita kiel universitato en jaro 1905.

La latina devizo de la universitato estas *rerum cognoscere causas* (scii la kaŭzojn de la aferoj). Ĝi devenas de Vergilio, kiu en sia verko *Georgiko* versis *felix qui potuit rerum cognoscere causas* (feliĉa, kiu povis scii la kaŭzojn de la aferoj).

La *International Languages Festival*, internacia lingva festivalo, estas ĉiujara evento kiun organizas la universitato por celebri la kulturan diversecon. La oficiala partnero kaj sponsoro de la studenta unio de la universitato estas la brita Esperanto-asocio. En 2013 kaj 2014 ankaŭ okazis lingva festivalo en Londono

## Historio 
La Universitato de Sheffield estis fondita kiel unio de pluraj institucioj. La plej malnova el ili estas la Medicina Lernejo de Sheffield (en), kiu estis fondita en 1828. La dua institucio estis Firth College kiu estis fondita en 1879 kiel parto de la ekspansio de Universitato de Kembriĝo. En tiu ĉi institucio oni studis ĉefe sciencajn kaj artajn temojn. En 1884, la Teknika Lernejo de Sheffield estis fondita kun la helpo de Frith College. La tri institucioj kuniĝis por krei universitatan kolegion en 1897. En tiu tempo Sheffield estis la nura granda grandurbo en Anglio sen universitato. La kolegio iĝis universitato en 1905. Ĉe la inaŭguro de la oficiala universitato, kiu okazis en julio de tiu jaro, ĉeestis reĝo Eduardo la 7-a kaj lia edzino Alexandra, Princino de Danio.

Je ĝia malfermo, la Universitato de Sheffield havis proksimume 114 studentojn, kies nombro baldaŭ pliiĝis al 1,000 en 1919. Dum la Unua Mondmilito, kelkaj el la studoj estis konvertitaj en lernadon por produkti armilojn kaj prepari medikamentojn. Ekde la 1920-aj jaroj la universitato disetendiĝis kaj funkciigis sur du kampusoj. Post la Dua Mondmilito la universitato triobligis sian grandecon, kaj malfermis novajn sekciojn. Dum la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj la universitato malrapide kreskis kaj dum tiu ĉi periodo multaj konstruaĵoj estis konstruitaj. Ĉi tiu tendenco de ekspansio daŭris de la 80-aj jaroj ĝis la unua jardeko de la 21-a jarcento.

## Organizo 
La universitato havas, aktuale en 2022, kvin fakultatojn, kiuj inkluzivas 50 fakojn kaj 82 esplorcentrojn kaj esplorinstitutojn, krom internacia fakultato:
* Fakultato de Arto kaj Homeco
* Fakultato de Inĝenierio
* Fakultato de Medicino, Dentokuracado kaj Sano
* Fakultato de Scienco
* Fakultato de Sociaj Sciencoj
* La internacia fakultato

## Internaciaj taksoj 
* Ŝanhaja Rangotabelo - Loko 101-150 (2021)
* QS-rangotabelo - Loko 96 (2023)
* Times Higher Education - 110-a loko (2022)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝaro de la Universitato

Sheffield
Kategorio:Sheffield
Fibro

[eta|[Skarpo farita el fibroj de bambuo kaj rubandoj]]
**Fibroj** estas relative longaj kaj maldikaj elementoj, kiuj en laŭlonga kunmeto kun similaj elementoj, konsistigas iujn materialojn aŭ histojn ekz. fibroj de silka fadeno, de kotono, lano aŭ felto, lignaj fibroj, muskola, nerva fibro; cemento kun asbestaj fibroj. 
 
Fibro povas esti ankaŭ pli-malpli longa drato, meĥanike ricevita elde iuj substancoj ekz. nilona fibro, vitraj fibroj (uzataj por termika izolado); optika fibro. 

Fibreto estas mallonga fibro aŭ longa elemento, glata aŭ striita, de la muskolaj fibroj.
 
Lumfibro (optika fibro) estas drato el vitro, plasto k.a., uzata por konduki lumon.

## Vidu ankaŭ 
* Dieta fibro
* Naturfibro
* Tekstilfibroj

eta|Lumfibroj
Kategorio:Materialoj
Kategorio:Teksaĵindustrio
Kategorio:Plantanatomio
Turkoj

eta|Fotokunmetaĵo de kelkaj famaj turkoj|400x400ra
eta|400ra|La turka populacio en turkio kaj najbaroj landoj
**Turkoj** estas etno, kiu konsistigas la ĉefan parton de loĝantaro en Turkio, ili estas granda turka minoritato la Turkoj en Bulgario.

Foje la termino *turkoj* estas aplikata por nomi pli grandan etnaron, kiu enkluzivas ankaŭ azerbajĝananojn, tjurk-lingvajn loĝantojn de Krimeo, Moldavio kaj aliaj lokoj.

En Brazilo oni nomas "turkojn" ankaŭ la arabojn, ĉar la Turka Imperio inkluzivis multajn arabajn popolojn.


Kategorio:Etnoj en Turkio
Kategorio:Etnoj en Kipro
Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Tjurklingvaj etnoj
Ly

La literkombino **LY** havas plurajn signifojn:

* **Ly** estas IATA-kodo por El Al.
* **Ly** estas Ly-dinastio de iama Vjetnamo.
* **LY** laŭ la normo ISO 3166-1 estas dulitera landokodo por Libio.
* **.ly** estas nacia domajno de la alta nivelo de Libio.
* **ly** estas (elparolu kiel *j*) litero en la hungara lingvo.
* **Lý** estas ofta vietnama familinomo.
NASA X-43

dekstra|eta|X-43A

**X-43A** estas nomo de senhoma testaviadilo de la usona kosmoesplora asocio NASA.

Ĝi atingis la 27-an de marto 2004 – antaŭ la marbordoj de Kalifornio sonrapidon pli ol sepoblan. La aviadilo kapablas atingi la rapidon de maĥo 10. Ĝi estas propulsita per reaktora propulsilo kun supersona bruligo (ankaŭ nomata kiel skremĵeto).

La aviadilo – longa 3,6 m kaj peza 1.270kg – estis liverita per bombaviadilo Boeing B-52 Stratofortress en la flugalton de 12.200 m, de kie ĝin pluliveris modifita Pegasus-raketo ĝis alto de 30.000 m.

Dum la posta 11-sekunda memstara flugo, la prototipo atingis rapidon de 7,700km/h (super maĥo 7) – kaj tiel novan rekordon por aviadiloj kun aeruza propulsilo. La aviadilo kontrolite surmariĝis.

Ĉe la lasta (deksekunda) testa flugo super la Pacifiko – la 16-an de novembro 2004 – la aviadilo atingis rapidon de preskaŭ 11.000&nbsp;km/h, tio estas pli ol 3 kilometrojn je sekundo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de X-43 projektoj  

Kategorio:NASA
Kategorio:Eksperimentaj aviadiloj
Reaktoro

Oni uzas la vorton **reaktoro** por priskribi la jenajn konceptojn:

* **Jetmotoro** estas aparato produktanta la antaŭenmovon de aviadilo sen helpo de helico, per senpera reakcio, utiligante la ĉirkaŭan aeron kiel karburaĵon (kio distingas ĝin disde raketo).
* **Nuklea reakciujo**, en la atomenergia produktado, estas aparato por efektivigi la fendadon de uraniatomoj en pli malpezajn elementojn. En la estonteco, oni planas konstrui nukleajn reakciujojn kapablajn kunfandi malpezajn elementojn en pli pezajn, per fuzio.

## Notoj
E-numero

**E-numero** estas kodo kreita de la Eŭropa Unio por listigi permesitajn aldonaĵojn al nutraĵoj. E-numero konsistas el la litero E kaj 3-cifera numero.

## Uzo
Dum la jaroj 1980 esploroj evidentigis, ke certaj aldonaĵoj de la listo de E-numeroj ja estis kancerogenaj, sed en la konsumantaro estiĝis konfuzo kaj maltrankvileco kaj multaj homoj evitis ĉiujn nutraĵojn surhavantaj E-numerojn. 

Oni certigas, ke por ke tiuj aldonaĵoj estu kancerogenaj, oni devus konsumi ilin en grandega kvanto, kaj tial preskaŭ ne eblus toksiĝi. Sed la listo estas daŭre pridisputata.

## Klasado laŭ numeroj 
Por detaloj, vidu la liston de E-numeroj). 

NB: Ne ĉiuj ekzemploj de grupo estas en la menciitaj numera grupo. Ankaŭ multaj kemiaĵoj, ĉefe inter la numeroj E400–E499, havas diversajn uzojn.

## Eksteraj ligiloj
* Ttt-ejo de Verbraucherinitiative e.V. pri nutraĵaldonaĵoj (germane)
* Datenbazeno pri aldonaĵoj
* Aldonaj informoj de la eŭropa konsumantinformejo en Kiel
* &nbsp;Oficiala listo de la permesitaj aldonaĵoj
* Listo de E-numeroj ĉe Ökotest 
* Online Edition: “Combined Compendium of Food Additive Specifications” der JECFA (FAO, UNO)
Patershol

dekstra|300px
La **Patershol** [Patra kaverno] (± 4,5 ha granda) estas malnova kvartalo en la historia centro de Gento. Origine estis grafa milita areo, posedaĵo de la grafoj de Flandrio. Fine de la 13a jarcento, kiam la patroj karmelanoj sin establis, la teritorio estis aldonita al la skabenlando de Gento.

Fine de la 15a jarcento la Konsilio de Flandrio estas loĝigita en la Gravensteen. En la antaŭa graflando - nun la Patershol - sin establis prokurantojn, advokatojn kaj juraj persekutistoj kiuj laboris ĉe la Konsilio. Ili estis sekvataj de mezklasuloj kaj metiistoj.

La ĉeesto de la riĉa burĝaro - kiu jam frue konstruis tre fortike (plej multaj domoj konstruiĝis en brikoj) - igis la Patershol respektatan kvartalon kiu estis nomita ĝis en la 18a jarcento la "milionokvartalo" de Gento.

Komence de la 19a jarcento, pro industriigo fabrikoj sin establis en liberaj lokoj. Ĉiam pli da homoj enmigris la urbocentron por labori; tio kaŭzis mankon de loĝlokoj. Oni multon ekkonstruis tiutempe. Tiu ĉi evoluo zorgis pri tio ke baldaŭ la kvartalo Patershol ŝanĝiĝis de kvartalo patricia al kvartalo laborista.

Ĝis la 70aj jaroj de la pasinta jarcento la kvartalo restis socie marĝena. Fine de la 70aj jaroj la urbo Gento decidis renovigi la Patershol-on. Celitaj investoj de diversaj ŝtataj instancoj kaj iniciatojn de individuoj revivigis la kvartalon al agrabla loĝokvartalo kiu ankaŭ allogis la hoteloj, restoracioj kaj trinkejoj. Fakte tra la jaroj tiom allogis restoraciojn la kvartalo, ke fine de la 90aj jaroj oni decidis ne plu toleri kromajn novajn restoraciojn por gardi bonan ekvilibron inter loĝado kaj elirado.

En la kvartalo ankaŭ troviĝas la (duon)renovigita Caermersmonaĥejo kaj la Huis van Alijn.

Kategorio:Gento (urbo)
Béla Somogyi

SOMOGYI Béla [somodji] naskita en Halastó la 16-an de majo 1868 kaj mortinta en Újpest la 17-an de februaro 1920) estis instruisto, socialdemokrata ĵurnalisto en Hungario. Li estis gvidanto de la socialisma instrumovado, kunlaboranto kaj redaktoro de la gazeto Népszava (popolvoĉo aŭ vorto de popolo).

Li eklaboris en aĝo 15 kiel teksaĵ-vendisto, poste tajloro-helpanto, pli poste bovopaŝtisto en Zsámánd. Li lernis en Instruista Klerigejo de Csáktornya. Li instruis en Felsővisó kiel ŝtata instruisto. Liaj unuaj artikoloj aperis 1895-96 en Népszava kaj la Cipészek Szaklapja (fakgazeto de Ŝuistoj) sub nomo Suhogó (Siblanto aŭ Susuranto). En 1897 li venis al Budapeŝto kaj iĝis kunlaboranto de Népszava, en 1897-98 li iĝis ties redaktoro dum 8 monatoj. Poste li instruis randurbe, akiris instruistan kvalifikon, instruis en realaj kaj komercaj lernejoj. Li iĝis en 1905 denova kunlaboranto de gazeto Népszava, kiu iĝis dumtempe taga gazeto. Li samtempe ekis la organizadon de la instruistoj kaj redaktis ties eldonaĵon Új Korszak (Nova Epoko). Li estis publikinstrua ŝtatsekretario post la burĝa revolucio de oktobro 1918. Li estis ano de la hungara Socialdemokrata Partio (SDP). Li publikigis malaprobajn artikolojn en la Népszava pri la reĝimo post la renverŝo de la Konsilantara Respubliko. Pro tio lin forkaptis oficiroj de Ostenburg-pungrupo kaj murdis lin kun sia kunlaboranto Béla Bacsó [baĉo]. Iliajn kadavrojn oni ĵetis en la Danubon.

Li tradukis multajn verkojn de Bebel (Virino kaj socialismo) kaj Lassalle. Li verkis lernolibrojn.

Pri la murdo kaj sekvoj legu ĉe Bacsó Béla

Somogyi Béla
Somogyi Béla
Normala objektivo

**Normala objektivo** estas objektivo, kiu havas ĉefan fokusan distancon proksimume egalan al diagonalo de la bildo. Foto farita per ĉi tia objektivo aspektas simile al bildo kiun faras homa okulo.

Kutimaj ĉefaj fokusaj distancoj de normalaj objektivoj por diversaj dimensioj de bildo:

Dosiero:Normalobjektiv sst.jpg|
Dosiero:Lens Nikkor 50mm.jpg|
Dosiero:Brännvidd 50 mm småbild.PNG|

Kategorio:Optiko
Ĉefa fokusa distanco

[eta|120ra|Diversaj fokusaj distancoj pri [lenso (optiko)|lensoj kaj speguloj]]
**Ĉefa fokusa distanco** de objektivo estas distanco inter la ĉefa fokuso (F) kaj la ĉefa ebeno de objektivo.

Oni ĝin skribas kiel ''f' * aŭ *f''.

Ĉefa fokusa distanco determinas skalon de la bildo, kiam la objekto estas en malfinio.

## Vidu ankaŭ 
* Vertica fokusa distanco
* Konjuga fokusa distanco

## Eksteraj ligiloj 
* OPTIKO: Ĉapitro el lernolibro verkita de SÁRKÖZI János. Subĉapitroj: optiko ĝenerale, fotometrado, ekesto, propagiĝo, refrakto de la lumo, ondooptiko, polarigo, lumo kaj materialo, la okuloj, optikaj instrumentoj. 129 paĝoj, formo PDF, 882 KB.

Kategorio:Optiko
Gy

**GY**,  **Gy** aŭ **gy** povas esti:

***Gy** estas simbolo de mezurunuo grajo.
**GY* estas la internacia landokodo por Guyano.
***Gy GE** estas komunumo en Kantono Ĝenevo en Svislando
***Gy (Haute-Saône)** estas komunumo en Francio, en departemento Haute-Saône 
***Gy** estas literkombino en la hungara lingvo, kies prononco estas *dj* aŭ *tj*
***GY** estas laŭ normo ISO 3166 landokodo de Gujano.
***.gy** estas nacia domajno de la alta nivelo de Gujano.
Ty

**Ty** povas esti:

***ty** estas laŭ normo ISO 639 lingva kodo de la Tahitia lingvo.
*Ty (muzikisto), brita hip-hopa artisto.
***Ty (firmao)** estas usona ludilprodukta kompanio, specialigita sin al produktado de remburitaj pluŝbestoj.
***Ty** estas angla interreta mallongigo por "Thank you" (Dankon) kaj karesa formo de kelkaj anglaj nomoj kiel Tyson, Tyler ktp.
***ty** estas aparta litero en la hungara lingvo, elparolenda kiel *tj*.
Bajoneta kunigo

eta|200|Skemo de bajoneta kunigo
eta|350px|Elektraj grandfrekvencaj konektiloj kun bajoneta kunigo
**Bajoneta kunigo** estas kunigo per kunmetado kaj turnado (malofte flanka movado). Malsimile al ŝraŭba kunigo kie necesas minimume kelkaj plenaj turnoj por esperinda kunigo, en bajoneta kunigo angulo de la turnado estas relative malgranda, kutime ne pli ol triono de plena turno.

Bajoneta kunigo ofte estadas uzata en:
* Elektraj konektiloj, precipe grandfrekvencaj;
* Akvaj konektiloj, precipe en fajrobrigadaj tuboj kaj aparatoj;
* Fotaj objektivoj.

Ĝenerale bajoneta kunigo ebligas pli rapidan kunigadon kaj malkunigadon ol ŝraŭba kunigo, sed bajoneta kunigo ofte estas malpli esperinda. Ekzemple elektraj konektiloj kun bajoneta kunigo pli ofte havas malbonan kontakton.

La vorto "bajoneta" ( ) estas de nomo de francia urbo Bayonne, kie kiel oni diras ĉi tio estis inventita.

Dosiero:Leica-doubleur-p1020785.jpg|
Dosiero:Leica-doubleur-p1020786.jpg|
Dosiero:Bajonett manual minolta.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://members.tripod.com/rick_oleson/index-99.html 
* http://www.zenitcamera.com/qa/qa-bayonet.html 

Kategorio:Tekniko
Kategorio:Elektrotekniko
Kategorio:Fotado
Distordo

frame|Distordo de unulensa objektivo kaj ĝia forigo en periskopo kun diafragmo inter la lensoj
**Distordo** estas aberacio de objektivo, kiu estas variado de pligrandigo de objektivo depende de angula distanco de objekto ĝis la optika akso.

Distordo malrektigas rektajn liniojn de la bildo, pro kio malpligrandiĝas simileco inter la objekto kaj la bildo.

Distordo dependas de loko de diafragmo en objektivo. Distordo povas esti forigita nur ĉe objektivoj, kiuj havas ne malpli ol du lensojn, per lokigado de diafragmo inter la lensoj.

Unulensa objektivo havas distordon. Periskopo, aplanato, anastigmato preskaŭ ne havas distordon.

Ankaŭ larĝegangula objektivo ĉiam havas distordon.

Kategorio:Optiko
Kategorio:Fotado
Dana

La vorto **Dana** estas plursenca. Ĝi interalie povas esti
* la dana lingvo,
* ĝenerale adjektivo de io rilata al la danoj aŭ al la lando Danio,
eta|dekstra|200ra|
eta|dekstra|200ra|
* povas esti virina persona nomo, kiun interalie havas
** la irlanda kantistino *Dana*, pasporte *Dana Rosemary SCALLON*,  
** la sudkorea kantistino kun artista nomo *Dana*, pasporte 홍성미, do HONG Sung-mi, kaj
** la israela kantistino Dana International,
* kaj ankaŭ familia nomo,
kaj krome ankaŭ povas signi
* monton *Dana*, la dua plej alta pinto de la Nacia Parko Yosemite en Kalifornio,
*  la stratovulkanon *Dana* en Alasko,
* krome ankoraŭ iujn aliajn relative malgrandajn loĝlokojn de la tero,
* kaj en budhismo *Dana* - en Esperanto "danao" - estas unu el la "paramitoj", do "perfektecoj", virtoj, kiuj estas disvolvigitaj de bodisatvoj dum nekalkuleblaj vivoj kaj kiuj kondukas al realigo de budheco.

Kaj skribante pri la variaĵo ''Dana'o'', kun aldona substantiva o-finaĵo:
* Danao (el la greka Δαναός, «dormanto»), vira persona nomo, estas la nomo de diversaj roluloj de la helena mitologio (pri detaloj vidu la tekston Danao).
Itala

La vorto **Itala** havas plurajn signifojn:
***Itala** estas adjektivo de substantivo "italo" (nacieco).
***Itala lingvo** estas lingvo.
***Itala (Italio)** estas komunumo en Italio.
Mateo

**Mateo** povas signifi:

* Mateo (nomo)
* Mateo (teo)
* **2680 Mateo** **-** asteroido
Personoj:

* Mateo Aŭrogalo
* Mateo la 1-a Visconti
* Mateo la 2-a Visconti
* Mateo Flecha la malnova
* Mateo Alemán
* Mateo Falcone
* Mateo el Krakovo
* Mateo Maximoff
Ravi Shankar

**Ravi SHANKAR** ([ravi ŝankar] naskiĝis , mortis ) estis bengal-barata muzikisto, plej bone konata kiel bonega ludanto de la sitaro.

Ravi Shankar famis ekster Barato, koncertinta en ĉefaj festivaloj, ekzemple la brita reĝa festivalo kaj edinburga festivalo, kiam George Harrison, membro de rokbando The Beatles, ekludis sitaron en 1965. Ambaŭ finfine interrenkontiĝis pro la komuna intereso kaj bonamikiĝis. Tio plifamigis Shankar kiel popmuzikiston kaj gvidanton de Harrison.

Rezulte lia kariero kreskegis. Oni invitis lin ludi en koncertejoj kie klasikaj muzikistoj malofte ludis, ekzemple la muzika festivalo de Monterey, Kalifornio en 1967, kaj Woodstock.

Survoje al San-Francisko, Shankar skribis "Min ofendis kaj ŝokis vidi Baraton konsiderata tiom malprofunde, kaj ĝian kulturon tiom ekspluata. Jogo, tantro, mantro, kundalini, ganja, haŝiŝo, Kama Sutro? Ili ĉiuj iĝis parto de koktelo, kiun ĉiuj verŝajne fortrinkis!"

Shankar verkis du konĉertojn por sitaro kaj orkestro, violon-sitarajn kompoziciojn por Yehudi Menuhin kaj si, muzikon por flutisto Jean Pierre Rampal, kaj muzikon por Hosan Yamamoto (majstro de la ŝakuhaĉi (japana fluto)) kaj Musumi Miyashita (majstro de koto (japana instrumento)). Li verkis multan filmmuzikon kaj baletojn en Barato, Kanado, Eŭropo, kaj Usono, ekzemple Charly, Gandhi, kaj la trilogio Apu. Li kunlaboris kun Philip Glass, kiu agnoskas Shankar kiel grandan influon, kaj ambaŭ kunverkis *Passages*, en kiu ambaŭ reverkas muzikon de la alia.

Shankar estas honora membro de pluraj estimataj grupoj kaj ricevis multajn premiojn de pluraj landoj. Li honore doktoriĝis 14 fojojn. En 1986 oni kandidatigis lin kiel membron de la supra domo de la barata parlamento.

Interese, barataj muzikaj kritikistoj pensas ke la sitaro sonis plej bone en la manoj de Vilayat Khan. Sed Shankar havas unikajn ecojn kiel ne nur muzikisto sed kiel muzika ambasadoro, kaj pro tio li ricevis premion Bharat Ratna en 1999.

Shankar dum la lastaj jaroj de sia vivo loĝis en Encinitas, Kalifornio. Li edziĝis plurfoje. Ankaŭ liaj filinoj Anoushka Shankar kaj Norah Jones estas sukcesaj muzikistoj. Shankar instruis al Anoushka kaj ili ofte kunludis sitarojn en koncertoj; ŝi ankaŭ muzikumas sukcese aparte de li. Norah ne havis kontakton kun sia patro kaj sukcesis gajni premion Grammy.

Kategorio:Barataj muzikistoj
Kategorio:Barataj komponistoj
Sankta Matiaso

**Sankta Mattias** aŭ **Matiaso** estas, laŭ ĉapitro 1 de La Agoj de la Apostoloj, apostolo elektita de la restantaj dek unu apostoloj por anstataŭi Judason Iskariotan. La koncerna teksto en la Londona Biblio estas:

: 23 Kaj ili starigis du: Jozefon, nomatan Barsabas, kies alnomo estis Justo, kaj Mattiason. 24 Kaj preĝante, ili diris: Vi, ho Sinjoro, kiu konas la korojn de ĉiuj, elmontru, kiun el ĉi tiuj du Vi elektis, 25 por ricevi la parton en ĉi tiu servado kaj apostoleco, de kiu Judas forfalis, por iri al sia propra loko. 26 Kaj ili lotis pri tio, kaj la loto falis por Mattias; kaj li estis alkalkulita al la dek unu apostoloj.

Li ne estas menciita aliloke en la kanonaj libroj de la Biblio.

La nomo **Mattias** estas alia formo de la nomo Mateo.

La dekdua apostolo, elektita por anstataŭi Judason, nomiĝas *Tolmai* (formo de la nomo Bartolomeo) en iu siria teksto, kaj iuj fontoj identigas lin kun Natanael aŭ Zakĥeo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Matiaso (nomo)

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Apostoloj
Kategorio:Bibliaj personoj