Violdorsa kolibro

La **Violdorsa kolibro** (*Aglaeactis aliciae*, laŭ kio ankaŭ *kolibro de Alicia*), kaj ankaŭ *colibrí de alas blancas* en hispana, estas specio de kolibroj en la familio Trokiledoj kaj unu el la kvar specioj de la genro *Aglaeactis*. Ĝi estas endemio de Peruo.

## La specio
Ĝiaj naturaj vivejoj estas subtropikaj aŭ tropikaj alt-altitudaj arbustaroj kaj plantejoj. Ĝi estas minacata pro habitatoperdo.

Ĝi antaŭe estis klasifikita kiel Draste Endanĝerigita fare de la IUCN. Sed nova esplorado montris, ke kvankam apenaŭ restas natura vivejo, ĉi tiu specio estas ankoraŭ iom pli multnombra ol oni kredis. Sekve, ĝi estas malligita al la statuso Endanĝerigita en 2008 kaj denove al Vundebla en 2020.

La genronomo «*Aglaeactis*» estas kombino de la grekaj vortoj «*aglaia*» kiu signifas ‘splendo’, kaj «*aktis*» kiu signifas ‘sunradio’; kaj la specia epiteto «*aliciae*», estas omaĝo al Alice Robinson, edzino de la usona esploristo kaj kolektisto kolonelo Wirt Robinson.

## Biologio
La unika ŝultrostrukturo de kolibroj permesas al la flugiloj bati treege rapide en ok-forma movo, permesante al la birdoj konservi ŝveban movon samtempe kun manĝado, kun ĝis 200 flugilbatoj por sekundo. Pro ĉi tiu tre energia konduto, kolibroj manĝas preskaŭ nur nektaron (karbonhidrat-riĉaj sukersekrecioj de plantoj), manĝante tiom multe kiom 1 000 ĝis 2 000 florojn tage. Kolibroj havas la plej altan oksigenbezonon el ĉiuj vertebruloj, kaj pro tio, ili havas spiran rapidecon de ĝis 500 spiroj minute, same kiel klare formitajn pulmojn. Ĉi tiuj fiziologiaj varioj permesis al kolibroj okupi diversan grupon de vivejoj kaj altitudoj tra Ameriko.

Ekzistas limigitaj informoj pri la preciza biologio de la Violdorsa kolibro. Tamen, ĝi estis vidita manĝanta la oranĝruĝajn florojn de parazita visko sur *Alnus*-arboj, uzante sian specialigitan bekon kaj longan, senteman langon por ĉerpi la nektaron. Kiel ĉe plej multaj aliaj kolibroj, la Violdorsa kolibro laŭdire estas solema kaj insiste teritoriema. Maskloj pariĝas kun pluraj inoj, sed ne partoprenas en la zorgado de la idoj. La ino respondecas sola pri nestokonstruado, kovado kaj nutrado de la idoj. La nesto de la Violdorsa kolibro neniam estis vidita, sed oni kredas, ke la specio konstruas nestojn proksime al nektarfonto, sur branĉoj kaŝitaj de rekta sunlumo. Ĉe plej multaj kolibroj, du ovalformaj ovoj estas demetitaj, kiuj estas kovitaj dum ĉirkaŭ 16 ĝis 19 tagoj. La idoj restas en la nesto inter 23 kaj 26 tagoj post eloviĝo.

## Habitato
La Violdorsa kolibro estas konata en la moderklimata zono (2 900-3 500 m), kie la plantvivo konsistas el montarbustoj kaj *Alnus*-arboj. Ĝi manĝas de viskaj alnoj kaj de aliaj arboj, kiel ekzemple *Tristerix longebrachteatum*, kaj en areoj de floranta *uñico*, *Oreocallis grandiflora*. Oni ankaŭ ĵus raportis, ke ĝi manĝas kaj ekloĝas en la nove enkondukitaj eŭkalipto-arboj, tamen, la nivelo de toleremo de la specio al eŭkalipto-plantejoj (specife kiel reprodukta vivejo) ankoraŭ ne estas determinita. Ne ekzistas definitivaj konservadaj proceduroj por la Violdorsa kolibro. Plia esplorado estas necesa por ekzameni la ekologiajn postulojn de la specio, por ke la taŭgeco de eŭkalipto-plantejoj povu esti taksita.

## Referencoj 
* del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). *Handbook of the Birds of the World. Volume 5*: Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. & Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. *Biotropica* **34**(1): 68–80.  PDF kompleta teksto
*Botto, Botto; Carvallo, Gaston; Medel, Rodrigo; Pohl, Nelida (2006). "Nonadditive effects of flower damage and hummingbird pollination on the fecundity of Mimulus luteus", pp.&nbsp;648–655, *Oecologia*.
*Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). "The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?" pp.&nbsp;551–566, *American Naturalist*.

## Eksteraj ligiloj
*[Violdorsa kolibro Arkive]
*BirdLife Species Factsheet

Kategorio:Apodoformaj
Kategorio:Birdoj de Peruo
Kategorio:Birdoj de Sudameriko