open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harriet

eta
**Harriet** (ĉ. 1830- 23-an de junio 2006) estis galapagosa testudo, verŝajne siatempe plej aĝa besto de la mondo, en kaptiteco. Ĝi pezis 180&nbsp;kg.

Oni supozas, ke ĝi estis - kun la aliaj du testudoj - kunportita el la Galapagos-insuloj fare de Charles Darwin (1809–1882) al Anglio. Ĉar ĝi tiam grandis kiel telero, oni supozas, ke ĝi tiutempe aĝis 6 jarojn. La tri testudoj estis transportitaj en 1841 al Brisbane City Botanic Gardens en Brisbane. Tie vivis Harriet, ĝis oni fermis la zooĝardenon en 1952. Tiam kunportis ĝin brita oficisto al Aŭstralio. Trovis ĝin tie Zoodirektoro el Hawaii en 1960 kaj li konstatis, ke ĝi estas (ĝis tiam nomata *Harry*) femalo.

DNA-analizo en 1992 pruvis ke la testudo devenas el la Galapagos-insuloj (la dokumentoj perdiĝis en la 1920-aj jaroj).

## Eksteraj ligiloj 
* Galapagos Island tortoise  
* spiegel.de: *Der Schildkröten-Opa und die französische Revolution*
* ABC News: Harriet Dies (angla)

Kategorio:Mondrekordoj
Kategorio:Famaj bestoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1830
Kategorio:Mortintoj en 2006
Kategorio:Famaj testudoj
Munkena Deklaracio de 1951

La **Munkena Deklaracio** estis akceptita ĉiuvoĉe de la pleno de la Universala Kongreso de 1951 en Munkeno. Ĝi estis la dua UK-deklaracio post la Bulonja (la aliaj UK-oj faris nur rezoluciojn).

**Esperanto en Perspektivo** (sekcio 13.2.5.1) klarigas ĝian estiĝon jene: "p-to 1 de la Bulonja deklaracio estis iom tro 'neŭtrala', ĉar ĝi komplete malatentis la aŭtomatan, memefikan solidarigan rolon, entenatan en la karaktero kaj socia funkcio de la lingvo [...]. Tial ĝi estis kompletigita de la Munkena Deklaracio. Ĝi estas rezulto de esploroj kaj studoj pri la sociaj kaj psikologiaj efikoj, kiujn kaŭzas la uzado de Esperanto en la internacia praktiko."

## Munkena Deklaracio (1951) 
La reprezentantoj de la Esperanto-Movado el 40 landoj, kunvenintaj en la 36-a Universala Kongreso de Esperanto en Munkeno, en aŭgusto 1951, akceptas la jenan Deklaracion:

"La celo de la Esperanto-Movado estas plena apliko de la Internacia Lingvo Esperanto en ĉiuj sferoj de la internacia vivo kaj por ĉiuj internaciaj rilatoj. El tia vasta uzado de la Internacia Lingvo logike rezultos:

(1) altiro de pli larĝaj popoltavoloj al aktiva partopreno en la internacia vivo;

(2) progresigo de la scienco kaj plimultiĝo de la intelektaj interŝanĝoj en internacia kadro;

(3) plifirmigo de tuthoma solidareco kaj rapidiĝo de la procezo de unueciĝo de la homaro."

Diskuto ekz. en la Yahoo-grupo "Lingva demokratio" (2005).

## Fontoj 
Kategorio:Esperanto en 1951
Kategorio:Strategioj por Esperanto
Kategorio:Esperanto-movado
Kategorio:Munkeno
Geronimo

alternative=Indiana estro|eta|309x309ra|Indiana estro
**Geronimo** (indiana nomo **Goyathlay** "Oscedanto") estis estro de la ĉirikavaj apaĉoj (sed li mem estis bedonkohe-apaĉo); li direktis defendon de sia patrolando kontraŭ la usonaj soldataj fortoj.

Li estis akceptita en 1846 al la konsilio de la batalantoj kaj partoprenis en bataliroj en Sonora kaj Chihuahua de Meksiko. La meksikianoj murdis en 1858 lian patrinon, edzinon, infanojn. Li volis venĝon kaj dum tio, li montris elstaran kapablon pri kuraĝo, lerteco, obstineco, tiel li baldaŭ iĝis gvidanto de grupo da batalantoj.

En 1874, registaro de Usono perforte translokigis 4000 apaĉojn el siaj hejmoj al rezervejo apud San Carlos, neproduktema areo. Ili ne havis rajtojn, sufiĉan nutraĵon kaj volis hejmeniri. Ili turnis sin al Geronimo kaj aliaj, komencis prirabi, detrui.
Komence de la 1870-aj jaroj, subkolonelo George F. Crook sukcese kvietigis la aron, sed liaj posteuloj ne agadis same, kio estigis batalojn inter blankuloj kaj indianoj.

Oni reaktivigis en 1882 la subkolonelon Crook por gvidi militiron kontraŭ la indianoj. Geronimo kapitulacis en januaro de 1884, sed en majo de 1885 eskapis el la rezervejo de San Carlos. Crook denove ekis militiron kaj Geronimo kapitulacis denove la 27-an de marto 1886, proksime al Cañón de Los Embudos. Proksime al la limo, Geronimo – timante mortigon en Usono – eskapis kun grupo. Pro tio brigada generalo Nelson A. Miles forigis Crook-on el la pozicio, la 2-an de aprilo.

Dum la lasta militriro, oni uzis ĉ. 5000 blankulajn soldatojn kaj 500 indianojn por kapti Geronimo-n. Kvin monatojn poste (post 2600 km) oni trovis bivakejon de Geronimo inter montoj de Sonora. Miles traktis kun Geronimo pri kapitulaco, promesante eblon pri reiro al Arizono. Oni ne tenis la promesojn kaj Geronimo kaj kunuloj devis trudlabori. Li revidis sian familion nur en majo de 1887.

Oni translokigis lin al fortikaĵo Fort Sill (Oklahoma) en 1894, kie li provis kultivi agron kaj eĉ aniĝis al la Nederlanda Reformata Eklezio. La eklezio ekskludis lin, ĉar li ne povis elteni tentojn de la hazardludoj. Li neniam plu revidis Arizonon, sed per aparta permeso de la Militara Ministerio, li rajtis vendis siajn fotojn kaj memfaritajn aĵojn en ekspozicioj.

Antaŭ sia morto, li diktis al S. S. sian biografion (*Geronimo: His Own Story*)

## Citaĵo 
“*Kiam la lasta arbo estos faligita, la lasta rivero venenigita, la lasta fiŝo kaptita, tiam oni komprenos ke mono ne estas manĝebla.*“

Kategorio:Indianaj ĉefoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1829
Kategorio:Mortintoj en 1909
Distriktoj de Sud-Afriko

eta|500px|Mapo de la 52 distriktoj de Sud-Afriko

Sud-Afriko estas dividita en 52 distriktojn (urbaj kaj distriktaj municipoj).

## Tipoj de distrikto 
La dua ĉefa tipoj de distriktoj estas:
* 6 urbaj municipoj kio estas ambaŭ distriktaj kaj lokaj municipoj (* sub). Oni estas ankaŭ konas kiel Kategorio A municipoj.
* 46 distriktaj municipoj kio enhavas pli ol una loka municipo. Ankaŭ konas kiel Kategorio C municipoj, kun ilia enhavis locaj municipoj konas kiel Kategorio B municipoj.

## Distriktoj 
La mapo vidigas la 52 distriktojn (kiel koloroj indigantas provincoj).

* Okcidenta Kablando

 Kaburbo *
 Okcidenta Bordo
 Kabo Vinalando
 Overberg
 Eden
 Centra Karoo

* Orienta Kablando

 Nelson Mandela *
 Cacadu
 Amatolo
 Chris Hani
 Ukhahlamba
 OR Thambo
 Alfred Nzo

* Liberŝtato

 Xhariep
 Motheo
 Lejweleputswa
 Thabo Mofutsanyane
 Northern Free State

* Norda Kablando

 Namakwa
 Karoo
 Siyanda
 Frances Baard
 Kgalagadi

* Nordokcidenta Provinco

 Bojanala Platinum
 Central
 Bophirima
 Suda

* Ĥaŭtengo

 Okcidenta Rand
 Johannesburgo *
 Sedibeng
 Ekhuruleni *
 Metsweding
 Ĉvaneo *

* Limpopo

 Mopani
 Vhembe
 Capricorn
 Waterberg
 Sekhukhune

* Mpumalanga

 Gert Sibande
 Nkangala
 Ehlanzeni

* Kvazulu-Natalo

 Amajuba
 Zululando
 Umkhanyakude
 uThungulu
 Umzinyathi
 Uthukela
 Umgungundlovu
 iLembe
 eThekwini *
 Ugu
 Sisonke

## Fontoj 
Demarcation Board 

## Vidu ankaŭ 
* Municipoj de Sud-Afriko

Kategorio:Distriktoj de Sud-Afriko
Aleo

eta|250ra|Aleo
**Aleo** estas tervojo aŭ larĝa urba strato, plejofte en ĝardeno aŭ parko, inter du vicoj da arboj aŭ heĝoj – arbetoj, kies branĉoj interplektiĝas.

Laŭ Francisko Azorín ĝi estas *Vojo kun ambaŭflanka vico de arboj*.

## Referencoj 
Kategorio:Stratoj
Suda Afriko

eta|Suda Afriko

La nocio **Suda Afriko** koncernas la sudan parton de la afrika kontinento. Malsame de Nord-, Okcident- kaj Orientafriko per *Sudafriko* oni ne nomas regionon, sed la ŝtaton Sud-Afriko. Pro tio por distingo oni nomas la regionon *Suda Afriko*.

## Ŝtatoj 
La regiono **Suda Afriko** enhavas la sekvajn ŝtatojn:

*  (ĉefurbo Luando)
*  (ĉefurbo Gaborono)
*  (ĉefurbo Maseruo)
*  (ĉefurbo Lilongvo)
*  (ĉefurbo Maputo)
*  (ĉefurbo Vindhuko)
*  (ĉefurbo Lusako)
*  (ĉefurbo Hararo)
*  (ĉefurbo Pretorio)
*  (ĉefurbo Mbabano)

La ekzakta amplekso de la suda Afriko ne estas difinita; foje oni ankaŭ alnombras landojn el la sekva listo:

* Burundo
* Demokrata Respubliko Kongo
* Madagaskaro
* Maŭricio
* Reunio
* Ruando
* Tanzanio
* Majoto

## Problemoj 
La regiono luktas kontraŭ multnombraj politikaj, socialaj kaj ekonomiaj problemoj. La Sud-Afrika Disvolviĝa Komunumo (SADC, Southafrican developement Community) estas interŝtata Organizo, kiu destinis sin al la solvo de tiuj problemoj.

## Vidu ankaŭ 
* Afrikaneroj

## Eksteraj ligiloj 
* INISA - Initiative Südliches Afrika (Berlino/Bonn)
* issa  - informationsstelle südliches afrika (Bonn)
* SADC - Southern African Development Community
* SADOCC - Dokumentations- und Kooperationszentrum Südliches Afrika (Vieno)
Kvanto de pezaj elementoj

dekstra|eta|200px|Steloj en globaj amasoj estas plejparte metalmalriĉaj membroj.
**Kvanto de pezaj elementoj** (aŭ **metalenhavo** aŭ **metaleco**) estas parametro de stelo.
Kiel pezaj elementoj (aŭ metaloj) kalkuliĝas ĉiuj elementoj krom hidrogeno kaj heliumo.

Kvanto de pezaj elementoj en Suno estas 1,6% laŭ maso

Kvanto de pezaj elementoj en la aliaj steloj kutime estas esprimata relative al tiu de Suno - simple kiel parto en centonoj, aŭ kiel dekuma logaritmo de la parto.

Suno estas juna stelo de loĝantaro I kun relative granda kvanto de pezaj elementoj. Pli maljunaj steloj de loĝantaro II havas sufiĉe malpli grandan kvanton de pezaj elementoj. Pli plej unuaj steloj de loĝantaro III (kiuj fariĝis el unueca hidrogeno kaj heliumo) havas ankoraŭ malpli grandan kvanton de pezaj elementoj, malpli grandan ol -6 laŭ la logaritma skalo.
Steloj de loĝantaro III ne estas trovitaj en observoj ĝis nun.

Kvanto de pezaj elementoj estas des pli granda ju pli granda estas denso de steloj en la regiono, ĉar ju pli multaj estas steloj des pli multfoje la substanco estis en seloj kaj estis revenigita tra planedumaj nebulozoj aŭ supernovaoj, ĉiufoje pliriĉigata je pezaj elementoj.

Do en centro de galaksio kvanto de pezaj elementoj estas ĝenerale pli granda, kaj en grandaj galaksioj kvanto de pezaj elementoj estas ĝenerale pli granda.

Ekzemple en Granda Magelana Nubo - malgranda nana galaksio - meznombra kvanto de pezaj elementoj estas 40% de tiu de Lakta vojo - granda galaksio.

En Malgranda Magelana Nubo - eĉ pli malgranda nana galaksio ol Granda Magelana Nubo - meznombra kvanto de pezaj elementoj estas nur 10% de tiu de Lakta vojo.

En regionoj de Lakta vojo meznombra kvanto de pezaj elementoj estas plejparte inter -0,3 kaj +0,2 de Suno laŭ la logaritma skalo.

Pezaj elementoj, kiuj estas en steloj, estas plejparte karbono C, nitrogeno N, oksigeno O, neono Ne.

Tamen per mezuro kutime eblas ekscii nur relativan kvanton de fero Fe.

Kategorio:Astronomio
Kategorio:Kemiaj elementoj
Megafono

eta|eta|Elektra megafono
**Megafono** (paroltrumpeto) estas portebla, funelforma aparato por direkti kaj tiel fortigi la voĉon unudirekte. La unuan version de megafono faris Thomas Edison kaj ekspoziciis en la Pariza ekspozicio en 1878. Ĝi estas uzata ĉefe en ŝipoj, sed ankaŭ dum manifestoj ktp.

La elektra magnetofono estas aparato por fortigi la decibelon de la voĉo. Ĝi konsistas el mikrofono, amplifilo (fortigilo) kaj laŭtparolilo.

Kategorio:Akustiko
Manifesto

**Manifesto** estas publika deklaro pri precipoj aŭ agado, ĝenerale kun alvoko al aliĝo al tiuj aŭ defio al kontraŭloj. Ofte, manifesto estas prezentita dum kongresoj kaj publikitaj per oficialaj organoj de iu asocio. Ofte la manifestoj estas akceptitaj de la kongresanoj kaj iĝas oficialaj dokumentoj.

## Vidu ankaŭ 
* Manifesto de Prago
* Manifesto de Interlingvao


Kategorio:Politikaj verkoj
Masonisto

dekstra|eta|260px|Masonistoj faras strukturon de konstruaĵo.
**Masonisto** estas homo kies metio estas konstrui fortike ion el ŝtonoj aŭ brikoj, kaj foje ankaŭ kun metalaj stangoj, kunigante ilin per cemento aŭ alia mortero. La aĵo konstruita povas esti nova aŭ riparo de aĵo ekzistanta sed difektita.

Tipaj laboroj de masonisto estas starigo de muroj kaj similaj dividiloj -pretaj el fabriko aŭ formitaj brikon-post-briko-, almetado de tegmentoj, instalado de duktoj por akvo, elektro kaj gaso, instalado de fenestroj, pretigo de mortero kaj cemento, kaj ceteraj similaj taskoj por fari aŭ ripari domon aŭ pli granda konstruaĵo.

La vorto devenas el samsignifa franca vorto *maçon*, homo kies metio estas *Maçonnerie* (Masonado).

Laŭ Francisko Azorín **masoni** estas *Konstrui per brikoj, ŝtonoj, gipso, k.c..* Li indikas etimologion el la gota *meitan* (ĉizi) kaj de tie la latina *machio, machionis*. Kaj li aldonas la terminojn *masonisto*, por homo kies profesio estas masoni; *masonestro*, *masonilo*.

## Vidu ankaŭ 
* ŝtontajlisto
* masonaĵo
* framasonismo

## Notoj 
Kategorio:Konstruado
Kategorio:Profesioj
SMC

**SMC** havas plurajn signifojn:

***smc** estas kodo de lingvo laŭ normo ISO 639-3.
***Malgranda Magelana Nubo**
Cervo

**Cervo** (*Cervus*) estas genro de sovaĝaj remaĉantaj mamuloj de la familio cervedoj el la ordo de parhufuloj. Populare oni nomas **cervojn** ankaŭ la membroj de la proksime parenca genro *Odocoileus*.

**Cervino** estas la femalo de cervo.

En la genro estas la sekvaj specioj:
* Blanklipa cervo *Cervus albirostris*
* *Cervus alfredi* Filipina makulcervo
* Kanada cervo *Cervus canadensis*
** Altaja cervo *Cervus canadensis sibiricus*
* *Cervus duvaucelii* - Barasinga
* Ruĝa cervo *Cervus elaphus*
** Berbera cervo *Cervus elaphus barbarus*) 
* Hajnana cervo *Cervus eldii*
* *Cervus mariannus* - Filipina bruna cervo aŭ Filipina sambaro
* Makula cervo *Cervus nippon*
* *Cervus schomburgki* - Ŝomburgka cervo (formortinta, 1938)
* *Cervus timorensis* -  Sunda sambaro
* *Cervus unicolor* -  Sambaro

## Vidu ankaŭ 
* Kapreolo
* Cervino itala komunumo


Kategorio:Genroj de mamuloj
Jaworzno

**Jaworzno** estas urbo en Silezio (provinco de Pollando) en Pollando.

## Partneraj urboj 
* Karviná, Ĉeĥio
* Szigethalom, Hungario

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de la urbo
* Panoramo de Jaworzno en objektivo 360

eta|dekstra|400px|
eta|dekstra|300px|
eta|200px|
eta|200px|

Kategorio:Urboj de Silezia provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Dongtan

**Dongtan** ("orienta plaĝo") estas projekto de ekologia urbo por la insulo Chongming, ĉe la nordo de Ŝanhajo. Dongtan situas en la enfluejo de la riverego Jangzio, kaj estos finita en 2010, kaj prezentata en la Internacia ekspozicio de Ŝanhajo. La urbo enhavos unue de 50&nbsp;000 al 80&nbsp;000 loĝantojn, kaj tiu kvanto laŭplane atingos 500&nbsp;000 urbanojn.

## Ekologia urbo
La celo de tiu urbo estas malpligrandigi la ekologian premsignon de ĝiaj loĝantoj per la uzo de modernaj ekologiaj teĥnikoj: Renoviĝantaj energioj (ekzemple sunenergio kaj ventoenergio), fuelpilo por la veturiloj, kaj akva recikligo.

Ĉiuj konstruaĵoj havas maksimume ok etaĝojn, kaj la stratoj estas larĝaj: la piedirantoj de Dongtan havas sesoble pli da spaco ol en Kopenhago, kiu estas unu el la plej spacaj urbegoj en Eŭropo. La tegmentoj estas kovrataj de gazono kaj vegetaĵoj por restigi la varmon en la domegoj kaj recikligi la akvon.

Dongtan estas la unua ekologia urbo farata en Ĉinio de la brita firmao Arup.

## Eksteraj ligiloj
*La projekto Dongtan en la retejo de Arup 
*La retejo de Dongtan 

Kategorio:Urboj de Ĉinio
Kategorio:Ekologio
Landa sekcio de TEJO

**Landa sekcio de TEJO** estas junulara Esperanto-organizo, kiu membras en TEJO kaj reprezentas ĝin en koncerna lando aŭ teritorio. TEJO havas 46 landajn sekciojn. Oni povas trovi la liston de la landaj sekcioj en la TEJO-Vikio.

eta|center|700px|Landoj en kiuj TEJO havas landan sekcion (stato de 2010)

## Eksteraj ligiloj 
* Listo de landaj sekcioj de TEJO Arkivigite je 2025-01-24 per la retarkivo Wayback Machine

Kategorio:TEJO
Krimhilda

En nord-ĝermana mitologio, **Krimhilda** (ankaŭ konata kiel **Gudrun**) estas la fratino de reĝo Guntero kaj unu el la Valkirioj. Ŝi ekamis Sigfridon, sed ŝi ne plaĉas al li, tial li amis la valkirion Brunhilda.

Ŝi ludas ĉefan rolon en *La Kanto de la Nibelungoj*.

Kategorio:Valkirioj 
Kategorio:Ĝermana mitologio
Kategorio:Mitaj roluloj
Slovakia Esperanta Junularo

**Slovakia Esperanta Junularo** (**SKEJ**; oficiala nomo (slovake) *SKEJ - Slovenská esperantská mládež*) estas organizo de junaj slovakiaj esperantistoj kaj landa sekcio de Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) en Slovakio. Ĝi ekzistas paralele kun Slovakia Esperanta Federacio (SKEF), la Slovakia landa asocio de Universala Esperanto-Asocio (UEA).

SKEJ kunlaboras kun Ĉeĥa Esperanto-Junularo, tiu ĉi kunlaboro nomiĝas *ĈeSKEJ*.

## Historio 
SKEJ estis fondita la 13-an de aŭgusto 2003. Dum la 60-a IJK en 2004 ĝi estis akceptita kiel landa sekcio de TEJO.

La unua ĝenerala asembleo okazis en Brezová pod Bradlom la 30-an de majo 2004 kaj la fondintoj de la asocio estas kvin junaj Slovakiaj esperantistoj – Peter Baláž, Viliam Búr, Martin Minich, Pavol Petrík kaj Rastislav Šarišský.

### Prezidantoj 
* Peter Baláž (sidejo en Bratislavo) - 2003-2004, 2004-2006, 2006-2008
* Katarína Nosková (sidejo en Holíč) - 2008-2010, 2010-2012
* Michal Matúšov (sidejo en Zvolen) - 1-a de Majo 2012-2014
* Michal Hospodár - 18-a de Julio 2014-2015
* Zuzana Kožuchová - Februaro 2015-2016
* Eugénia "Žeňa" Belková - ekde Decembro 2016

## Vidu ankaŭ 
* Junulara Konsilio de Slovakio

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 


Kategorio:Slovakaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Landaj Sekcioj de TEJO
Instruktoro

**Instruktoro** estas milit-instruisto (PIV).

En pli vasta senco la vorto havas plurajn signifojn, kiuj povas diferenci de lando al lando. 
Instruktoro povas esti
* persono, kiu donas klarigon pri uzado de konkreta maŝino, aparato, pri la unua helpo (sukuro), pri konduto dum evakuado, kiu instrukcias novan dungiton k.s.
* hejma instruisto
* gvidanto de kursoj
* gvidanto de infanaj grupoj en someraj tendaroj ktp.
 
Instruktoro ofte ne havas pedagogian edukon kiel instruisto, sed majstras iun fakon kaj tial estis komisiita instrui nefakulojn aŭ komencantojn pri la fundamentoj de la fako aŭ pri konkreta tasko (ekz. manupuli per fusilo, konstrui flosponton, elfosi sapeon ktp.).

Kategorio:Instruistoj
Kategorio:Armeo
Stonewall Inn

La **Stonewall Inn** estas taverno, kiu situas en la strato *Christopher Street* ĉe la angulo al la Sepa Avenuo en la kvartalo *Greenwich Village* en Novjorko kaj estas konata loko por samseksamantoj. En tiu lokalo okazis polica razio la vendredon de 27-a de junio 1969. Tiu evento iĝis eka momento de la samseksama kontraŭstaro kontraŭ la arbitraj, diskriminaj traktoj fare de la ŝtata potenco. Oni nomis tion ankaŭ ribelo de Stonewall kaj ĝi daŭris kelkajn tagojn.

## Vidu ankaŭ 
* *Christopher Street Day*

Kategorio:GLAT-organizoj
Kategorio:Konstruaĵoj en Manhatano
Kategorio:Trinkejoj
Wartburg (aŭto)

eta|Wartburg 353
**Wartburg** estas nomo de marko de aŭtomobilo, produktita en la urbo Eisenach de la Germana Demokratia Respubliko. Inter la jaro 1956 kaj la 14-a de aprilo 1991 produktiĝis pli ol  ekzempleroj. Da ili la 1-an de januaro 2015 en Germanio ankoraŭ 7 244 estis registritaj por regula trafika uzo.

La nomo venas de la germania mezepoka burgo, kie Marteno Lutero dumtempe vivis.

Kategorio:Germanaj aŭtomobiloj
Kategorio:GDR
Unua helpo

[eta|[Internacia Organizo por Normigado|ISO-simbolo por unua helpo]]
**Unua helpo** estas la urĝa, unua flegado donitaj al vunditoj dum milito, trafik-akcidento aŭ alia akcidento aŭ kolapso.

La **unua-helpejo** (**urĝejo**), tage-nokte pretas por helpi al necesuloj.

**Unua-helpismo** estas organizata helpado kaj flegado, kies plej fama reprezentanto estas Ruĝa Kruco.

Ekzistas situacioj, kiam la unuan helpon devas doni nefakuloj, ĉar specialisto ne ĉeestas kaj la vundito estas endanĝerigita je vivo aŭ sano. Precipe ŝoforoj devas koni la fundamentojn de unua helpo kaj en ilia aŭtomobilo devas troviĝi skatolo kun bezonataĵoj por la unua helpo. La fundamentojn de la unua helpo oni instruas ankaŭ en lernejoj kaj armeoj.

Alia esprimo por unua helpo estas *sukuro*.

## Korpulma revivigo 
Korpulma revivigo estas eble unu el la plej famaj partoj de la unua helpo. Ĝi celas provizore anstataŭigi laboron de la koro por transporti oksigenon al cerbo por malrapidigi mortadon de la persono ĝis kiam profesia helpo alvenos aŭ ĝis kiam pli konkretaj paŝoj povas esti farataj.

## Vidu ankaŭ 
* Ambulanco
* unuahelpa kesto

Kategorio:Militoj
Suflorslipeto

**Suflorslipeto** aŭ **kaŝslipeto** estas papera folieto kun notoj, kiun ekzameniĝantoj (lernantoj aŭ studentoj) uzas kaŝe dum ekzameno, precipe skriba. Ĝi estas kutime pritaksita kiel malpermesita nehonestaĵo, severe punata, se malkaŝita.

Ofte ekzameniĝanto penas kaŝi sian suflorslipeton ene de siaj vestaĵoj, manĝaĵoj aŭ trinkaĵoj, permesitaj helpiloj, ktp. Kelkfoje kiel suflorslipeto servas ankaŭ propra polmo aŭ manradiko de trompema lernanto, kie la lernanto notis plej gravajn indikojn, kiujn la lernanto bezonos dum la ekzameno.

Suflorslipetojn uzas ankaŭ oratoroj kaj televidaj parolistoj, ŝajnigantaj paroli parkere aŭ senprepare, sed sekrete ili enrigardas la slipeton, kiam ilia memoro bezonas helpon. Ĉi tio ne estas opiniata malhonestaĵo, sed necesa helpo por ĉiu longe parolanta homo.

Aliflanke estas eldonataj ankaŭ etaj libretoj aŭ kajeretoj, nomataj suflorslipeto (pri matematiko, pri zoologio, pri historio ktp.), kiuj prezentas supervidon de la plej gravaj informoj pri la lernata studobjekto. Ilia celo ne estas helpi ĉe trompado en la lernejo, sed helpi ĉe ripetado de la lernaĵo. La nomon „suflorslipeto“ ili ricevas nur por altiri atenton de aĉetontoj kaj por kuraĝigi la lernantojn (vidu, kia minimumo da scioj sufiĉas por sukcesi en ekzameno!).

## Vidu ankaŭ 
* Kaŝslipeto
* Gvidfolio
* Plagiato

Kategorio:Skribo
Kategorio:Skriba papero
KategoriO:Pedagogio
Espero (asocio)

eta|Koverto de Societo "Espero", uzita en 1905
**Espero** estas esperanto-societo, la unua oficiale fondita en Rusio en 1892, ekzakte la 15-an de aprilo. Ĝi plu ekzistas en Peterburgo.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la klubo (en la rusa)
* informoj de REU pri la klubo (paĝo de Rusia Esperantista Unio )

Kategorio:Esperanto-asocioj
Espero (apartigilo)

**Espero** havas plurajn signifojn:

* **Espero** (origina signifo) estas emocia kredo je ebleco de bonaj rezultoj

## Verkoj 
* **La Espero** estas versaĵo verkita de L. L. Zamenhof en 1891 kaj tradiciiĝinta kiel himno de Esperanto-movado
* **"Espero"** estas ruslingva kanto

## Organizaĵoj 
* **Espero** estas esperanto-societo en Rusio
* **Espero** estas unuaktora teatro en Pollando
* **Espero** estas eldonejo bazita en Slovakio
* **Espero** estas ne-registara organizaĵo en Bosnio kaj Hercegovino kaj Katalunio
* **Espero Publishing** estas eldonejo bazita en Ĉeĥio

## Eldonaĵoj 
* **Espero Katolika** estas oficiala revuo de IKUE
* **La Espero el Koreio** estas esperantolingva Sud-Koreia revuo
* ***La Espero*** estas esperantolingva svedia periodaĵo
Espero (eldonejo)

**Espero** estas esperanto-eldonejo bazita en Slovakio posedata de Peter Baláž. Ĝi daŭrigas la agadon de la antaŭa eldonejo Tretia vlna (*Tria ondo*).

## Eldonaĵoj 
Ekzemplaj eldonaĵoj

Detala gramatiko de Esperanto kovrilo.jpg|Detala gramatiko de Esperanto de Bertilo Wennergren
Manlibro pri instruado de Esperanto kovrilo.jpg|Manlibro pri instruado de Esperanto de kolektivo de aŭtoroj
Malkovru Esperanton kovrilo.jpg|Malkovru Esperanton de E@I
Komputeko kovrilo.jpg|Komputeko de Yves Nevelsteen
Esperanto estas... kovrilo.jpg|Esperanto estas... de E@I

## Vidu ankaŭ 
* Tretia vlna

## Eksteraj ligiloj 
* 

 

Kategorio:Esperanto-eldonejoj
Kategorio:Slovakaj eldonejoj
Monda Ĵamboreo

[eta|300px|La 20a monda ĵamboreo en [Tajlando (2002-2003).]]
**Monda Ĵamboreo** estas tre granda internacia skolta renkontiĝo.

*Ĵamboreo* ŝajne estas anglalingva vorto zulu-devena, kiu signifas "renkontiĝo" kaj kiu estis ekuzita de Baden-Powell, la fondinto de skoltismo, por priparoli skoltajn renkontiĝojn.

Ĉiun kvaran jaron okazas **monda ĵamboreo**, kiu arigas skoltojn de ĉie.

Organizas la ĵamboreon landa skolta asocio (aŭ, en landoj kie estas pluraj asocioj, landa skolta organizo) sub kontrolo de la Monda Organizo de la Skolta Movado (MOSM).

## Ĵamborea kalendaro 
* 1920 : 1a monda ĵamboreo en Londono ()
* 1924 : 2a monda ĵamboreo en arbaro Ermelunden norde de Kopenhago ()
* 1929 : 3a monda ĵamboreo en Birkenhead ()
* 1933 : 4a monda ĵamboreo en Gödöllö ()
* 1937 : 5a monda ĵamboreo en Bloemendaal ()
* 1947 : 6a monda ĵamboreo en Moisson ()
* 1951 : 7a monda ĵamboreo en Bad Ischl ()
* 1955 : 8a monda ĵamboreo en Niagara-on-the-Lake ()
* 1957 : 9a monda ĵamboreo (« jubileo de B-P ») en parko de Sutton ()
* 1959 : 10a monda ĵamboreo en Laguna ()
* 1963 : 11a monda ĵamboreo en Maratono ()
* 1967 : 12a monda ĵamboreo ĉe ŝtata lago Farragut ()
* 1971 : 13a monda ĵamboreo en Fuĵinomija ()
* 1975 : 14a monda ĵamboreo en Lillehammer ()
* 1979 : Monda ĵamboreo organizita en , sed ne okazis pro politika situacio de la lando.
* 1983 : 15a monda ĵamboreo en Kananaskis, Kanada Rokmontaro ()
* 1987 : 16a monda ĵamboreo en Sidnejo ()
* 1991 : 17a monda ĵamboreo en nacia parko de Soraksan ()
* 1995 : 18a monda ĵamboreo en Dronten ()
* 1998-1999 : 19a monda ĵamboreo en Picarquin, komunumo Mostazal ()
* 2002-2003 : 20a monda ĵamboreo en Sattahip ()
* 2007 : 21a monda ĵamboreo en Chelmsford (). Tiu ĵamboreo celebris la centjariĝon de skoltismo.
* 2011 : 22a monda ĵamboreo en Kristianstad 
* 2015 : 23a monda ĵamboreo ĉe plaĝo *Kirara*, Jamaguĉi 

Kategorio:Skoltismo
Peter Baláž

**Peter BALÁŽ** , en Esperanto nomata *Petro* (naskiĝis la  en Partizánske), estas esperantisto kaj eldonisto de Slovakio, kunordiganto de la organizo E@I kaj Esperantisto de la Jaro 2012. Krome ke la geedziĝpeto estis elsendata per YouTube, pri ĝi poste informis ankaŭ kelkaj slovakiaj retgazetoj.

## Laborado kaj volontulado 
Post studado de la Hotela akademio en Piešťany li laboris proksimume 2 jarojn en Germanio kaj Aŭstrio.

Baláž vigle agadas precipe en internacia Esperanto-movado kaj edukaj projektoj. En 2003 li kunfondis Slovakian Esperantan Junularon kaj en la jaroj 2003-2008 estis ĝia prezidanto. En la jaro 2004 li estis elektita kiel vicprezidanto de Slovakia Esperanta Federacio. Li estas kunordiganto de E@I (ekde 2003 aktiva membro, ekde 2005 kunordiganto), Li estas posedanto de la privata eldonejo Espero, kiu eldonas ankaŭ Esperantajn varojn. La eldonejo estas bazita en Slovakio kaj estis fondita en 2003.

Li estis prezidanto de la LKK de la 101-a UK okazinta en julio 2016 en Nitro (Slovakio).

## Premioj 
En la jaroj 2006-2009 kaj en 2011-2012 li estis nomumita por la internacia premio Esperantisto de la Jaro, organizata de la gazeto La Ondo de Esperanto. En 2008 li okupis la duan lokon, en 2011 la trian, kaj fine en la jaro 2012 li fariĝis laŭreato de tiu ĉi premio pro “starigo, evoluigo kaj prizorgo de gravaj retaj projektoj; modela kunlaboro kun landaj kaj Eŭropaj instancoj; okazigo de la Somera Esperanto-Lernejo kaj de la scienca konferenco KAEST; eldono de gravaj diskoj, libroj, broŝuroj kaj filmoj en/pri Esperanto; kaj pro tio, ke li sukcesas stimuli kaj (re)aktivigi multajn talentajn gejunulojn, kiuj sen tio eble perdus intereson pri Esperanto.”

En la jaro 2005 li estis elektita de estraro de Slovakia Esperanta Federacio kiel Slovakia "Esperantisto de la jaro". Lia agado estis plurfoje premiita en la Slovakia enketo "Esperanta ago de la jaro", konkrete en 2007 pro organizado de *Slava Esperanta studado* (poste transformiĝinta al Somera Esperanto-Studado) (SES) kaj en 2008 pro organizado de Ago-Semajno (AS).

## Verkoj 
* Baláž, Peter. *Európsky preukaz pre deti*. Partizánske : Espero, 10 p.
* Baláž, Peter. *Internaciaj vortoj en Esperanto / Medzinárodné slová v Esperante*. Partizánske : Espero, 2005, 46 p. ISBN 8096904256

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Eldonejo ESPERO, arkivigita laŭ stato de marto 2022
* Intervjuo kun Peter Baláž: *La estonteco certe ne estos enua* (La Balta Ondo)
* EsKu - Epizodo 30 - Peter Balaz,  jutuba filmeto en la kanalo EsKu - Esperanto-Kulturo - aperinta la 2023-02-17

## Tradukfonto 
Kategorio:Slovakaj esperantistoj
Kategorio:Slovakaj vikimedianoj
Kategorio:Estraranoj de E@I
Kategorio:Esperantisto de la Jaro
Kategorio:Naskiĝintoj en Partizánske
Kategorio:Prezidantoj de Slovakia Esperanta Junularo
Flughaveno London Stansted

La **Flughaveno London Stansted** (IATA-mallongigo: **STN**) estas la tria plej granda flughaveno en Britio kaj situas 50 km nord-oriente de Londono.

La flughaveno estas interalie uzata de malmultekostaj flugkompanioj, ĉar ĝiaj kotizoj estas malpli altaj ol en Heathrow kaj Gatwick.

eta|maldekstra|Atendantaj pasaĝeroj antaŭ la flughaveno

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo

Stansted
Vladimíra Chvátalová

**Vladimíra CHVÁTALOVÁ**, nomata **Vlaďka** [vladjka] estas ĉeĥa esperantistino, iama gvidantino de la junulara esperanto-movado en Ĉeĥio kaj grava aktivulino en la internacia junulara movado.

Vlaďka Chvátalová studis inter 1992 kaj 1999 bohemistikon kaj germanistikon en la Universitato de Karolo en Prago. Ŝi esperantistiĝis en 1987 pere de koresponda kurso de ĈEA kaj ekaktivis en ĝia tiama junulara sekcio. En 1992 ŝi eniris TEJO-n, kie ŝi laboris dum pluraj jaroj: Inter 1995 kaj 1996 ŝi servis kiel volontulo en la eŭropa oficejo de TEJO, nomata *BonEJO* - kiu de marto 1995 ĝis julio 1997 estis la daŭrigo de la antaŭa oficejo de Germana Esperanto-Asocio kaj Germana Esperanto-Junularo en Bonno. En 1996 ŝi funkciis kiel ĉeforganizanto de la Junulara Programo de la 81-a Universala Kongreso de Esperanto en Prago. Inter 1999 kaj 2001 ŝi agadis kiel ĝenerala sekretario de TEJO. En 2002 kaj 2003 ŝi vivis dum 16 monatoj en Aŭstralio kaj laboris en la libroservo de tiea esperanto-movado. Ŝi aktivis ankaŭ en ILEI kaj en aŭgusto de 2004 kunlaboris pri okazigo de ĝia 37-a konferenco en Bratislavo. Ekde marto ĝis julio 2004 ŝi faris staĝon ĉe la Ĝenerala Direkcio por Interpretado de la Eŭropa Komisiono en Bruselo kaj poste eklaboris samloke ĉe la traduka sekcio de la Konsilio de Eŭropa Unio. Nun ŝi listiĝas kiel membro de la Internacia Rajtigita Ekzamenantaro en Belgio.

La pli juna fratino de Vlaďka, Dagmar Chvátalová, estas ankaŭ esperantistino, kiu post la retiriĝo de la generacio de sia fratino kontribuis al la refondo de la Ĉeĥa Esperanto-Junularo.

## Verkoj 
* *Balkana junulara agado por kulturo de paco: TEJO-seminario* (red. Vlaďka Chvátalová kaj Sabira Ståhlberg, Rotterdam: TEJO, 2001. - 60 p.)

## Referencoj 
Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Kategorio:Estraranoj de TEJO
Kristana Asocio de Junaj Viroj

**Kristana Asocio de Junaj Viroj** (**KAJV**), aŭ **Kristana Asocio de Junaj Homoj** (**KAJH**), estas ekumena junulara movado kun 122 landaj ligoj kaj 45 milionoj da membroj en la tuta mondo. La movado nomiĝas en angla lingvo '''Young Men's Christian Association** (**YMCA'''), dum en Esperanto estas uzataj ankaŭ la nomoj "Kristanaj Asocioj de Junaj Viroj" aŭ "Kristana Unuiĝo de Junaj Viroj".eta|Kovrilpaĝo de junio 1919La unua asocio de KAJV fondiĝis de britaj protestantoj la 6-an de junio 1844 en Londono laŭ iniciativo de George Williams. Ĝi celis doni al junaj viroj en la grandurbo orientiĝon en la kredo kaj vivo. Ene de malmultaj jaroj estiĝis tutmonda movado; la diversaj landaj ligoj fondis mondan aliancon en 1855 en Parizo. En 1878, la sidejo de la monda KAJV estis establita en Ĝenevo (Svislando) fare de Henri Dunant.

Laŭ la sama modelo fondiĝis en kelkaj landoj ankaŭ "Kristanaj Asocioj de Junaj Virinoj", dum en aliaj landoj (ekz. Germanio) la asocio simple komencis akcepti ankaŭ virinojn kaj ekuzis la nomon "Kristana Asocio de Junaj Homoj". Malgraŭ ĝia origino el protestantismo, nuntempe kristanoj de ĉiuj konfesioj - kaj eĉ nekristanoj - estas bonvenaj en la asocio.

La devizo de la Monda Alianco de KAJV estas "por ke ĉiuj estu unu" laŭ la Biblio (Joh 17, 21).

## Vidu ankaŭ 
* YWCA
* Protestantismo:Esperanto-movado (pri rilatoj inter KAJV kaj Esperanto)

## Eksteraj ligiloj 
* Monda Alianco de KAJV

Kategorio:Kristanaj junularaj organizaĵoj
Kategorio:Kristanismo
Pigmalion-efekto

Pedagogio

**Pigmalion-efekto** estas sekvo de pozitiva espero de instruisto.

La instruisto estas konvinkita, ke la lernanto havas ŝancon pliboniĝi, kaj gvidas la lernanton tiamaniere, ke la supozo praviĝu. Li helpas kaj kuraĝigas la lernanton, malgravigas la malsukcesojn kaj mallertaĵojn de la lernanto („ne afliktu, tio povas okazi al ĉiu, neniu naskiĝis saĝulo“), ĝis la lernanto mem ekkredas, ke estas en liaj fortoj pliboniĝi kaj atingi sukceson.

Aliflanke, tiu povas kaŭzi troigon de memamon al orgojlo, maltoleron al malsukceso kaj mallantan memkritikon.

## Origino 
Pigmalion-efekto estas nomita laŭ Pigmaliono, antikva kipra skulptisto, kiu enamiĝis al sia statuo de Galateo kaj elpetis de Afrodito, ke ŝi vivigu ĝin. Pro tio la efekto estas nomata ankaŭ **Galateo-efekto**.

Ekzemplon de tia edukado montris George Bernard Shaw en sia teatraĵo „Pigmaliono“, en kiu profesoro edukas el malklera kaj fiparolanta strata florvendistino tian damon, ke ŝia konduto fine superas lian propran en nobleco kaj ĉarmo.

## Scienca baziĝo 
La efikon konfirmis esploristoj Rosenthal kaj Jacobson en 1968 en eksperimento, kiu fariĝis unu el la plej famaj eksperimentoj en la historio de socia psikologio. La esploristoj faris inteligentecan teston por la lernantaro kaj argumentis al la instruistoj, ke la testo estis desegnita por identigi infanojn, kiuj "malfrue floras", do studentojn, kiuj komence estas intelekte malfruiĝintaj, tamen ĝis la venonta jaro ili fermos la breĉon. Tiel ĉiu instruisto en la klaso ricevis liston de studentoj en siaj klasoj, kiuj estis klasifikitaj kiel promesplenaj kvankam ili estis hazarde atribuitaj al la listo sendepende de la inteligenta testo. Fine de la lernojaro evidentiĝis, ke la "malfruaj florantoj" efektive atingis la plej altajn atingojn dum tiu jaro . Surbaze de ĉi tiu studo, estis verkita la libro "La Pigmaliona Efiko en la Klasĉambro".

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Malan efikon prezentas Golem-efekto.

Kategorio:Pedagogio
Kategorio:Psikologio
Esperanto-Klubo Pouso Alegre

dekstra|Simbolo de EKPA

**Esperanto-Klubo Pouso Alegre** estas Esperanto-klubo en Pouso Alegre, kiu situas en la suda parto de la montara ŝtato Minas-Ĝerajso, en Brazilo. Ĝi estis fondita la .

Ĉi-tiu klubo estas, laŭ propra deklaro, la plej aktiva klubo en la suda parto de la ŝtato Minas-Ĝerajso.

EKPA celas disvastigi Esperanton ŝtate kaj en aliaj regionoj.

Ĝi funkcias ĉiusabate (14:00 ĝis 17:30); gastoj estas bonvenaj.

2013 ĝi estas konata sub la oficiala nomo **Asocio de Edukado kaj Kulturo Lazaro Ludoviko Zamenhof**.

## Prezidantoj 
* 2002 ĝis 2008 José Batista Costa (Garcia).
* 2009 ĝis 2010 Evandro Luiz Gouvêa.
* 2011 ĝis 2013 Fabio Roberto Silva.

## Asocio de Edukado kaj Kulturo L. L. Zamenhof 
maldekstra|thumbs|200px|Simbolo de A.E.K.L.L.Zamenhof

Asocio de Edukado kaj Kulturo Lazaro Ludoviko Zamenhof estis publika asocio de civita rajto ke ĉefe celas plivastigi projektojn je la fako de la kulturo kaj la formado de junuloj kaj prenkreskuloj.
Ĝi estis leĝe fondita je 31 de Marto 2007. Asocio estis fermita je 15 de Novembro 2013, oni daŭras la laboro ĉe Esperanta Ambasadejo. Post la forpaso de la ĉefa monsubtenanto, la asocio perdis sian sidejon, kaj nuntempe la laboroj estas daŭrigita en la spaco de la nova grupo.     

## Esperanta Ambasadejo 
300x300ra|Esperanta Ambasadejo

Esperanta Ambasadejo estas sekura haveno por esperantistoj, kaj ankaŭ estas loko, por ke neesperantistoj sciiĝu pli pri Esperanto.

* Helpi esperantistojn trovi gastejon en Poŭzalegro kaj regiono.
* Interreta konekto.
* Informoj pri turismaj lokoj.
* Bongusta kafo.
Tute senpage.

## Adreso 
Esperanta Ambasadejo 
Rua Lourdes Souza Santos, 156, Colina Verde
Pouso Alegre – MG – Brazilo
CEP: 37561-101
Telefonoj [55] (35) 99962-0091 

## Eksteraj ligiloj 
* https://www.linguainternacional.org
* http://www.linguainternacional.pe.hu(http://www.linguainternacional.org)
* http://www.sudminasa.blogspot.com.br
* http://www.sudminasa.wordpress.com
* http://www.facebook.com/esperantaambasadejo
* https://www.instagram.com/esperanton/
* Aliaj informoj: **esperanton@gmail.com**

Kategorio:Brazilaj Esperanto-asocioj
Komuna lingvo (2000)

La **Komuna lingvo** (<omunleng aŭ Comunleng) estas kreita en jaro 2000 de anonimulo surbaze eŭropaj lingvoj. Ĝi estas kompromisplanlingvo inter Esperanto kaj Interlingua.

## Gramatiko 
### Alfabeto kaj prononco 
La alfabeto havas 22 literojn:

a, b, <, d, e, f, g, h, i, j, l, m, n, o, p, r, s, t, u, v, x, z.

La vokaloj havas la saman valoron kiel Esperanto, la ***j*** havas sonon /ĵ/, la ***x*** oni prononcu kiel en portugala lingvo, (Ŝajne ĝi havas sonon /ŝ/), la '* *<* ** sonas /k/.

Por skribi kelkajn fremdajn nomojn oni uzas la ***q*** je /ĥ/, la **ü** kaj la ***ö***, kiel en la germana, la ***ë*** por la e "senvoĉa" franca, kaj la **ñ** kiel en la hispana.

La forta silabo estas ĉiam antaŭ la lasta konsonanto de la RADIKO de la vorto.

Ekzemple: telef**o**n, j**u**ni, en f**a*'ian, la forta silabo estas la a, ĉar la radiko estas *fa*.

### Morfologio 
* La nedefina artikolo estas *un*. La difinita estas *ul* aŭ *lu* laŭvole, ĝia pluralo estas *uls* o *lus*. La artikoloj kaj prepozicioj kombiniĝas: *a* + *ul* = *al*, *de* + *ul* = *dul*, *a* + *lus* = *als* aŭ *as*, *a* + *un* = *an* (laŭvole), *de* + *lus* = *duls* aŭ *dus*.

----

* Substantivo ne havas gramatikan genron.
* La pluralon oni faras metante *-s* aŭ *-es* al substantivoj. La adjektivo ne varias.
* La genitivo oni faras per -(e)z: *Peter**z** teorem* (la teoremo de Peter).

Koloroj: *<olors*: rouj, blau, iel, gruin, oranj, violet, uait, xuart, braun, grais (ĉiuj kun diftongoj)

Nombroj: *numers*: nul (0), un (1), do (2), tri (3), fir (4), faf (5), ses (6), set (7), oit (8), nov (9), des (10), desun (11), desdo (12) … deses (16)… doan (20), trian (30), sent (100), mil (1000), million (1 000 000) … mil nov sent novan nov (1999).

Semajntagoj: *dais dul vi<*: lundai, marsdai, mercurdai, jovidai, venusdai, saturndai, soldai.

Monatoj : *menses*: januar, februar, marx, april, mai, juni, juli, august, setember, oitober, november, desember.

Familio: *familie*: pater (patro), mader (patrino), <ind (infano), son = filio (filio), dorter = filia (filino), bruder = frato (frato), sester = sora (fratino), on <el = tio (tío), tante = tia (tía), <usin(o, a, e) (kuz(in)o), home (viro), fema (virino), <indo (knabo), <inda (knabino) , bebi (bubo).
----

----

Personaj pronomoj:

----

Estas du konjugaciaj tipoj al ĉiuj verboj, unu simila al Esperanta, alia simila al de latinidaj lingvoj. Oni povas elekti ilin laŭvole. Tio montras ke la projekto ankoraŭ ne estas provita.

Ekzemplo de konjungacio verbo *manj* (manĝi):

### Sintakso 
* Normala vortordo estas Subjekto + Verbo + Objekto.
* La neon oni faras per *no* antaŭ (forta neo) aŭ per *net* poste (malforta neo) la verbo: no have (mi ne havas) aŭ have net. Ne estas duobla neo.
* Oni ne metas artikolon antaŭ genitivo: *bu<(e)z titel* (la titolo de l' libro).

Kategorio:Kompromisplanlingvoj
Kategorio:Aperis en 2000
Nile

upright=1.3|eta|Nile, 2012
La Usona mortmetala bando **Nile** ariĝis en 1993 de Karl Sanders (gitaro/kantisto), Chief Spires (basgitaro/kantisto), kaj Pete Hammoura (tamburoj). La unikmuzika stilo de Nile kombininta kun egiptaj tekstoj ekbruligis la mortmetalan scenon. Tre pezaj kordaroj kune kun kriintaj voĉoj kaj frenezrapidaj tamburoj...esti finita...

Kategorio:Gitarludado
Kategorio:Usonaj kantistoj
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1993
Lenga Romance

**Lenga Romance** estas eŭroklono tre naturalisma kreita de Danilo Vilicic Alarcón 1994. Ĝi klasigeblas Eŭroklono, do naturalisma planlingvo bazita sur eŭropaj lingvoj.

Patro nia: *Pare nostre, que es ais ceus, síat santificat ton nom. Véniat a nois ton regne. Síat facta ta voluntat ansí su la terra come ai cel. Nostre pan cotidian da-nois hodi. E perdona-nois nostras debtas, ansí que nos perdonam nostres debtors. E ne nos lasses cader nal tentation, mais delivra-nois dil mal.*

## Eksteraj ligiloj 
http://www.christusrex.org/www1/pater/JPN-lenga-romance.html

Kategorio:Eŭroklono
Barko

[eta|modelo de la barko de la [faraono Ĥufu (Keopso)]]
eta|velaro de barko
**Barko** estas surakva veturilo pli malgranda ol ŝipo kaj pli granda ol boato.

Barko estas senferdeka ŝipeto. En la origina lingvouzo ĝi **ne** havis maston, kaj sekve ankaŭ **ne** velojn, do principe moviĝis per remado. Aparte en antikva Egiptio la barkoj en tiu origina difino tre gravis en la navigado de la rivero Nilo kaj ankaŭ havis gravan kultan kaj kulturan signifon. Post enkonduko de la Reo-kulto en la 5-a dinastio de antikva Egiptio la suna dio dumtage sur "sunbarko" traveturis la ĉielon kaj nokte traveturis la submondon. Pli poste tamen oni atribuis la nomon ĝenerale al ĉiu speco de "mezgranda" akva veturilo. Laŭ tiu pli liberiĝinta difino oni eknomis barkon ankaŭ velŝipo kun tri aŭ pli da mastoj.

Barkskepp, Nordisk familjebok.png|Barko
Sedov 2.JPG|La Rusia barko *Sedov*
Bremerhaven 45 (RaBoe).jpg|Barko *Seute Deern* de la Germana ŝipveturmuzeo (sinkita en 2019)

Kategorio:Akvoveturiloj
Kategorio:Ŝipspecoj
Misiista pozicio

**Misiista pozicio** estas seksa pozicio tre kutime uzata en aliseksa kiel en samseksa amoro.

## Alisekse 
* La penetrita persono (virino) kuŝas surdorse kaj disetendas la femurojn por ebligi sian kunamoranton sin teni inter ili. Ŝi povas envolvi sian kunamoranton per siaj gamboj. Ju pli ŝi suprenmetas siajn gambojn (direkte al sia kapo), des pli profunda estas la penetrado.

* La penetranta persono (viro) kuŝas super la kunamorantino, fronte al ŝi, por plej taŭge penetrigi sian penison en la vaginon de la kunamorantino.

eta|Misiisto pozicio

### La avantaĝoj kaj malavantaĝoj 
## Samsekse 
## Origino de la vorto 
## Internaj ligoj 
* Seksa pozicio
* Amoro

## Eksteraj ligiloj 
* (france) 

Kategorio:Seksaj pozicioj
Petronio

**Petronio** havas malsamajn signifojn:
*Petronio (birda genro)
*Petronio (aŭtoro) Latina aŭtoro el la tempo de imperiestro Nerono
Sankt Andreasberg

**Sankt Andreasberg**  estas eksa tradicia urbeto en Germanio, en la distrikto Goslar ĉe la sudorienta rando de la federacia lando Malsupra Saksio. La komunumo estas la plej alte situanta urba loĝloko de la montaro Harco (600 – 900 m). Ĝi estas oficiale agnoskita klimata kuracloko kun multaj ofertoj por kuracado kaj ripozado. En vintro la urbeto estas ŝatata centro de vintrosporto. Ekde la 1-a de novembro 2011 ĝi administre estas parto de pligrandigita urbo Braunlage.

St. Andreasberg fondiĝis pro la malkovro de riĉaj arĝent-ercaj kuŝejoj. Dum 400 jaroj ĝia ekonomio estis bazita sur minado, en kies centro staris la populara monera metalo arĝento. La minada historio trovis sian finon en 1910 per fermo de la minejo Samson.

La urbo sukcesis grandskale konservi sian historian aspekton. Ĝi posedas multajn min-teknikajn monumentojn kaj historiajn atestilojn. En 1987 ĝi celebris sian 500-jaran jubileon.

## Turismo 
En Sankt Andreasberg troviĝas Internationales Haus Sonnenberg (Domo Sunmonto). En ĝi okazis jam plurfoje la Esperanto-renkontiĝo *Printempa Semajno Internacia,* kaj Germana Esperanto-Asocio formulis tie siaj gvidliniojn pri eŭropa lingvopolitiko. En sporta historio Sankt Andreasberg konatas pro tio, ke en la vintrosporta urbeto en 1888 inventiĝis la sporta bobado, kaj nun estas tie unu el la tutmonde malmultaj internaciaj bobaj vojoj.

Kategorio:Distrikto Goslar
Kategorio:Urboj de Malsupra Saksio
Internacia domo Sonnenberg

eta|Internationales Haus Sonnenberg
**Haus Sonnenberg** (*domo Sunmonto*, oficiala nomo: **Internationales Haus Sonnenberg**) en Sankt Andreasberg, Harco estas institucio de internacia junulara, plenkreskula kaj familia klerigo.
Ĝi okazigas ĉiujare pli ol 200 aranĝojn, ofte kun partoprenantoj el pluraj landoj: seminariojn por junuloj, plenkreskuloj kaj familioj, klerigajn aranĝojn por instruistoj kaj fakajn konferencojn, precipe pri pedagogiaj kaj sociaj temoj.

Homaj rajtoj, paco, solidareco, socia respondeco estas ĉefaj temoj de la laboro. Gravan lokon okupas, pro la situo meze en arbaro kaj rande la la nacia parko Harz, ekologia temaro. La institucio agas politike sendepende laŭ propra pedagogia respondeco kaj estas subvenciata per publikaj rimedoj.

Haus Sonnenberg estas ne nur klerigejo, sed ankaŭ parto de internacia organizaĵo *International Sonnenberg Association* (ISA) kun membroj kaj grupoj en multaj landoj de okcidenta kaj orienta Eŭropo, en Israelo kaj Usono. Membrogrupoj subtenas la celojn de la institucio, sendante gastojn kaj prelegantojn al Sankt Andreasberg, aŭ organizante klerigajn aranĝojn en siaj propraj lando aŭ regiono.

La domkomplekso de Haus Sonnenberg situas en alteco de 700 m sur arbara herbejo. Ĝi ofertas 180 lokojn por tranokti kaj estas ekipita per modernaj instalaĵoj por ĉiaspecaj seminarioj kaj aliaj aranĝoj.

## Haus Sonnenberg kaj Esperanto 
En Haus Sonnenberg jam plurfoje okazis la Esperanto-renkontiĝo PSI.

Germana Esperanto-Asocio formulis tie siajn gvidliniojn.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Gvidlinioj de Germana Esperanto-Asocio, formulitaj en domo Sonnenberg 

Kategorio:Edukado
Kategorio:Pedagogio
Kategorio:Socio
Bugio

eta|260px|Moderna bugio-koncerto
**Bugio** ( [BUgi WUgi]) estas stilo de bluso ludita ĉefa per piano, kiu naskiĝis komence de la 20-a jarcento en Usono. Ĝi originis de la tiel nomata *Barrelhouse Piano* (trinkeja piano), simpla stilo, kiam Blus-muzikistoj transprenis la stilon de la gitaro al la piano.

La harmonio esence similas al la Blus-skemo. Teknike kontrastas la ludmanieroj de la manoj: La maldekstra ludas rulantan bason, ofte ripetatan; la dekstra la blusajn melodiojn, ofte ornamitajn per tremoloj. La rapideco kompare al la Bluso estas multe pli alta kaj postulas enormajn teknikajn kapablojn.

Kun la almigro de nigruloj al la nordo de Usono ankaŭ la muziko venis kun ili. Precipe en Chicago bugio dum la 20-aj jaroj de la pasinta jarcento furoris, plej multe ĉe piano-solistoj. Malofte oni ludis grupe.

Multe diskonatiĝis bugio per tiel nomataj "dom-lupago-festoj". La domluanto aĉetis kelkajn botelojn da drinkaĵoj, mendis pianludiston, kaj per la gajno financis la lupagon de sia loĝejo.

Fine de la 1920-aj jaroj la bugi-stilo evoluis kaj pianistoj kiel *Clearence "Pinetop" Smith, Jimmy Yancey, Pete Johnson, Albert Ammons* kaj *Meade Lux Lewis* kaŭzis, ke la muziko dum la 30-aj kaj 40-aj jaroj estiĝis la plej populara muzikstilo en Usono.

Ek de 1975 *Axel Zwingenberger* en Germanio repopularigis la stilon bugio. Nuntempe Axel Zwingenberger (Hamburgo), Vince Weber (Hamburgo), Frank Muschalle (Leer/Orientfrislando), Silvan Zingg (Manno/Tiĉino), kaj Martin Pyrker (Vieno) apartenas al la plej elstaraj kaj internacie konataj bugi-pianistoj en Eŭropo.
## Referencoj 
Kategorio:Muzikaj ĝenroj
Goring-on-Thames

**Goring** aŭ formale **Goring-on-Thames** estas vilaĝo kaj civila paroĥo de Britio apud la rivero Tamizo en Anglio. Ĝi havas fervojstacion nome *Goring and Streatley*, kiu signifas *Goring kaj Streatley*: Goring estas lokata en la graflando Oxfordshire, sed se vi transiras la ponton, vi estas en la vilaĝo Streatley, kiu estas en la graflando Berkshire. Ambaŭ loĝlokoj tiel konsideriĝas "ĝemelaj vilaĝoj".

## Eksteraj ligiloj 
*  () 

Kategorio:Vilaĝoj de Oxfordshire
Verulamium

**Verulanium**, majuskle latine ***VERVLANIVM*** estis urbo romana, la tria plej granda en la provinco de BRITANNIA. Ĝia loko estas iom proksima de la angla urbo *St Albans*, kiu signifas *de Sankta Alban*. Tamen, la loko de la romana urbo estas nuntempe plejparte kampara.

Kategorio:Romia Imperio
Kategorio:Antikvaj urboj
Bognor Regis

**Bognor Regis** estas urbo ĉe la suda marbordo de Anglio. La vorto "*regis*" signifas "*de la reĝo*" en la latina lingvo. Oni diras, ke la lasta diraĵo de unu el la anglaj reĝoj estis io malestima pri Bognor.
[eta|maldekstre|La plaĝo *East Parade* en [Bognor Regis fine de la 19-a jarcento.]]

Kategorio:Urboj de West Sussex
Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles

La **Nacia Reto de Fervojoj Hispanaj** ( **Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles**; mallongigo: **RENFE**) estis la nacia fervoja kompanio en Hispanio fondita en jaro 1941. Ĝi respondecis pri 15.000 kilometroj da vojoj. La 1-an de januaro 2005 estis kompanio dividita en du kompaniojn: Renfe Operadora por transportado de pasaĝeroj kaj ADIF, Administranto de Fervojaj Infrastrukturoj.

## Vidu ankaŭ 
* Renfe-SNCF en Cooperación
* Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de kompanio
* Renfe Data

Kategorio:Hispanio
Kategorio:Fervojaj kompanioj en Hispanio‎
British Rail

**British Rail**, kies nomo signifas *Brita fervojo*, estis la antaŭa fervoja kompanio de Britio. Ĝi sole respondecis pri la tuta nacia reto de longveturaj trajnoj. Sed nuntempe estas pli komplika sistemo kun diversaj kompanioj.

Kategorio:Britio
Kategorio:Fervojaj kompanioj en Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio
Kategorio:Iamaj fervojaj kompanioj‎