open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Badalovo

**Badalovo** (, ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove.
* Areo: 1 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 112 m
* Loĝantaro: 1710
* Poŝtkodo: 90253
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo: 
 
## Situo
Badalovo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Tiso, kiu estas samtempe la hungara landolimo, laŭ traira flankovojo.

## Historio
La unua mencio devenis el 1226. La loĝantoj iĝis kalvinanoj ekde 1550. Badaló longe profitis de la flosistoj, kiuj liveris precipe salon kaj lignon sur la rivero. Fine de la 19-a jarcento la flosado ĉesis pro la funkciantaj fervojoj. Ĝis 1920 Badaló apartenis al Hungario, al Bereg, al distrikto de Mezőkaszony, poste al Ĉeĥoslovakio. Badaló rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1944 la Ruĝa Armeo okupis la vilaĝon kaj pli ol 200 da hungaroj estis deportitaj al gulago. Ekde tiam la komunumo apartenis al Sovetunio (tiam la loĝantoj laboris en la ŝtata bieno), fine ekde 1991 al Ukrainio. En 1998 inundo de Tiso faris damaĝojn. Nuntempe la loĝantoj estas gastlaboristoj en Hungario.

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Gergely Bencze

**BENCZE Gergely** (bence) hungara arbarfakulo, kemiisto, altlerneja profesoro: Lemhény, 8-a de marto 1854 – Sopron, 15-a de decembro 1925.

## Biografio 
Bencze depost la fino de arbarkultura kaj minada Akademio de Selmec (1876) laboris en Gödöllő kaj Besztercebánya. Post studvojaĝo en München, en 1885 li estis komisiita preleganto pri kemio en altlernejo de Selmecbánya (iama menciita akademio), en 1888 eksterordinara profesoro, ekde 1891 ĝis 1923, sia pensiuliĝo li estis ordinara profesoro. Li faris eksperimentojn pri la ellaborado de fago por paperfabrikaj celoj. Li publikis artikolojn en fakgazetoj arbaraj kaj minejaj.

## Verko 
* *Észrevételek az agrogeológiai értekezleten megtartott tanácskozások alkalmából* (sen loko kaj jaro).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj kemiistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Festivalo de Salcburgo

[eta|upright=1.4|[Plácido Domingo (di Luna), Anna Netrebko (Leonora), Francesco Meli (Manrico), Festivalo de Salcburgo 2014, *Il trovatore* de Giuseppe Verdi, akto 2a, sc. 2a]]
La **Festivalo de Salcburgo** estas tre alte taksata ĉiusomera plursemajna festivalo por operoj, koncertoj (precipe de klasika muziko) kaj teatraĵoj, okazanta en la aŭstra urbo Salcburgo (germane "Salzburg"). La unua okazo estis dum la regado de ministroprezidanto Oskar Meyer.

## Historio 
La Festivalo estis fondita en 1920 de la dramisto Hugo von Hofmannsthal, la reĝisoro Max Reinhardt kaj la komponisto Richard Strauss. Ilia ideo estis, fondi festivalon for de la metropoloj en la relative malgranda Salcburgo, kiu tamen estis fama pro ĝia baroka arkitekturo. En la unua jaro sursceniĝis nur unu verko, nome la dramo "Jedermann" ("Ĉiu Ajn") de Hofmannsthal. Ĝi estis prezentita sur la placo antaŭ la katedralo. En la sekva jaro aldoniĝis koncertoj en diversaj lokoj, ek de 1922 ankaŭ operoj. Post la konstruado de propra Festivala Domo (1925 - 1927) la programo povis eĉ pli larĝiĝi.

Dum la nazia regado la festivalo preskaŭ tute perdis sian artan valoron. Multaj tradicie partoprenintaj artistoj (inter ili Max Reinhardt) devis fuĝi el Eŭropo, kaj la nazia kulturpolitiko malpermesis avangardajn prezentaĵojn. Ankaŭ la verkoj de Hofmannsthal estis malpermesataj, ĉar li havis judajn praulojn. Malgraŭ tio, en la unuaj jaroj de ilia regado la nazioj sukcese uzis la renomon de la festivalo kiel propagandilon.

Post la milito la festivalo estis reorganizita kun helpo de usonaj oficoj. Ĝi rapide regajnis sian renomon pro arte tre altkvalitaj sed samtempe avangardaj prezentaĵoj. Tio estis precipe la merito de la reĝisoro Fritz Schuh, kiu inter 1946 kaj 1970 konatigis multajn novajn operojn al la publiko.

Sub la gvido de Herbert von Karajan en la jaroj 1956 ĝis 1989 la Festivalo de Salcburgo famiĝis mondvaste. Estis la merito de Karajan, inviti la plej konatajn "stelulojn" de la klasika muziko al Salcburgo. Sed samtempe li malfavoris modernajn kaj eksperimentajn surscenigojn, tiel ke je la fino de la 1980aj jaroj la festivalo estis fariĝinta tre brila sed arte ne plu vere instiga. Precipe la teatron li preskaŭ tute malatentis.

Sub la gvido de Gerard Mortier (1990 - 2001) kaj Peter Ruzicka (2002 - 2006) la Festivalo de Salcburgo estis profunde renovigita. Ili aŭdacis, prezenti al la publiko pli eksperimentajn surscenigojn. Precipe Mortier ne timis, de tempo al tempo provoki la spektantaron per tre malkutimaj interpretoj. Per tio li interalie kapablis kapti la atenton de pli juna spektantaro.

## Eksteraj ligiloj 
La paĝaro de la Festivalo de Salcburgo (en la germana kaj la angla)

Kategorio:Salcburgo
Kategorio:Muzikaj festivaloj
Frigyes Kelemen

**KELEMEN Frigyes** estis rumanuja hungara fizikisto. Li naskiĝis en Mereni la 8-an de septembro 1924 kaj mortis la 6-an de junio 1979 en Kluĵo.

## Biografio 
La mezlernejon Frigyes Kelemen finis en Târgu Secuiesc, la diplomon li havigis en la Universitato Bolyai de Kluĵo (1950); li estis tie asistanto, ekde 1958 lektoro, ekde 1967 ĝis sia morto lekciisto. Li doktoriĝis en 1963 en Iaşi. Liaj studaĵoj aperis en rumana, hungara, germana kaj franca lingvoj en fakrevuoj (Studia Universitatis Babeş–Bolyai, Studii şi Cercetări de Fizică, Magyar Fizikai Folyóirat (Budapeŝto), Acta Physica Academiae Scientiarum Hungaricae, Zeitschrift für Physik und Chemie, Zeitschrift für Angewandete Physik kaj Physica Status Solidi (Berlino), Thin Solid Films (Amsterdamo)). Ekde 1972 li instruis fizikon en franca lingvo du jarojn en Oran (Alĝerio). Li estis kunulaŭtoro de libro en rumana lingvo *Probleme de mecanică*.

## Verko 
**Hőtan – Molekuláris fizika* (universitata notlibro, 1977).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj fizikistoj
Untereggen

**Untereggen** estas komunumo en la elektodistrikto Rorschach, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 1023 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Untereggen situas alte super Rorschach kaj Goldach. La rivereto Goldach (rivero) formas en okcidento la limo inter Untereggen kaj la komunumo Mörschwil. Sudoriente Untereggen limas al Eggersriet, sudokcidente al la urbo Sankt-Galo, en nordo al Goldach kaj en oriento al Rorschacherberg. Sur la teritorio de la komunumo situas la Kastelo Sulzberg en kies parko troviĝas la lageto *Schlossweiher*. Ĉe la limo kun la urbo Sankt-Galo la rivereto Goldach formas la imponan **Martin-Ravinon** (germane **Martinstobel**).

## Trafiko 
Untereggen situas iomete flanke de la ĉefaj trafikvojoj, fakto al kiu ĝi dankas sian reputacion kiel ripozloko. La komunumo estas konektita al la publika trafikreto per la poŝtaŭto-linio de Rorschach al Sankt-Galo.

## Historio 
Untereggen dankas sian ekziston al la Jakoba Vojo, kiu inter Rorschach kaj Sankt-Galo ekde la 9-a jarcento kondukis tra la teritorio de la hodiaŭa komunumo. Untereggen. La unua dokumenta mencio de Untereggen datiĝas el la jaro 908. Meze de la 15-a jarcento la libervoktejo Untereggen falis al la Princabatejo Sankt-Galo, kiu ek de tiam regis pri la loko.
En la jaro 1560 Untereggen akiris la rajton de vilaĝo kaj en 1701 estiĝis per disiĝo de Goldach ankaŭ memstara paroĥejo. En la jaro 1803 Untereggen, Eggersriet kaj Grub kuniĝis al politika komunumo, de kiu Untereggen disiĝis en la jaro 1827 kaj fariĝis memstara.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Untereggen
Edit Mózes-Finta

**MÓZES-FINTA Erzsébet** (mo:zeŝ) estas hungara pentristino, grafikistino naskita en Mereni la 20-an de februaro 1945. Ŝi estis la edzino de Attila Mózes.

## Biografio 
Edit Mózes-Finta studis en Szilágysomlyó kien oni koloniigis siajn gepatrojn en devigloko en 1950. La mezlernejon ŝi finis en Târgu Mureş en 1966. Ŝi havigis diplomon en la fako pri grafiko en la Universitato de Arto kaj Dizajno en 1974 en Kluĵo. Li faris ilustraciojn, filmafiŝojn, fotografikaĵojn. Ŝi laboris al libroeldonejoj, ŝiaj tekstgrafikaĵoj aperis en Utunk, Korunk, Igaz Szó. En 1992 ŝi translokiĝis Hungarujo.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Kategorio:Hungaraj pentristoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Ŝom (Ukrainio)

eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio
eta|dekstra|260ra|Kornuso, pri kio oni nomumis la vilaĝon Som

**Ŝom,** ukraine **Шом,** hungare **Beregsom** estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove. La vilaĝnomo ruse ĝis 1995 estis **Деренковець** (djerenkovec), la hungara nomo ĝis 904 estis la simpla Som. Tio signifas hungare: kornuso.

## Bazaj informoj 
* Areo: 1 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 105 m
* Loĝantaro: 1090
* Poŝtkodo: 90220
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Ŝom situas sur ebenaĵo, Berehove troviĝas 18 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1272 en formo *Sumy*. En la 17-a jarcento ofte estis tie departementaj kunsidoj. En 1910 loĝis en Beregsom 1082 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 apartenis al Hungario, al Bereg, al distrikto de Mezőkaszony, poste al Ĉeĥoslovakio. Beregsom rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 la komunumo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Nun loĝas en Som 1150 da homoj, (1130 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* gotika (nun) kalvinana preĝejo el la 15-a jarcento, en 1800 trakonstruita, en 1830 klasikismiĝis, en 1895 renoviĝis
* kastelo de Lónyai (lOnjai)

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Niĵni Remeti

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio**Niĵni Remeti,** ukraine **Нижні Ремети,** hungare **Alsóremete,** estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove. Niĵni kaj alsó signifas: suba, remete signifas ermito. Ankoraŭ unu setlejo apartenas al la municipo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 2 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 120 m
* Loĝantaro: 860
* Poŝtkodo: 90241
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Niĵni Remeti situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ fervojo Berehove-Svaljava.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1329 pri monaĥejo. En la 18-a jarcento biencentro de familio Schönborn (ŝonborn) faris la prosperadon. Ĝis 1920 Alsóremete apartenis al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio. Alsóremete rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 la komunumo apartenis al Sovetunio (tiam ŝtata bieno funkciis), fine ekde 1991 al Ukrainio. Nun loĝas en Niĵni Remeti ukrainoj, rutenoj kaj ciganoj.

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Bene

**Bene** (ankaŭ hungare, ukraine **Бене,**  (dobrosilja)) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove. Pli frue la ukrainia nomo estis **Беня** (benja).

* Areo: 1 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 113 m
* Loĝantaro: 1400
* Poŝtkodo: 90261
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo: 
 
## Situo
Bene situas sur ebenaĵo, laŭ rojo. Berehove troviĝas 13 km-ojn.

## Historio
La unua mencio devenis el 1337. En 1567 la tataroj, en 1657 la poloj detruis la vilaĝon. En 1910 loĝis en Bene 689 homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Bene apartenis al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio.  rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 la komunumo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Nun loĝas en Bene 1409 homoj, (1350 hungaroj).

## Vidindaĵoj
* kalvinana preĝejo el la 14-a jarcento, en 1670 kaj en la 19-a jarcento renovigita 
* romkatolika preĝejo de 1940, uzata ankaŭ de grekokatolikoj

## Ĝemelkomunumo 
*  Pusztaederics, Hungario
 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Dénes Faluvégi

**FALUVÉGI Dénes** estis rumania hungara redaktoro naskita en Székelyszentistván la 17-an de decembro 1888 kaj mortinta en Buchenwald en aprilo 1945.

## Biografio 
Dénes Faluvégi havigis diplomon de bazlerneja instruisto kaj poste li iĝis ĵurnalisto kaj redaktoro. Inter 1922-24 li redaktis la revuon *Aranykorszak*. Ekde 1926 li redaktis ankaŭ la ilustritan socian revuon *Igazság* en Kluĵo kaj ĝian daŭrigon *Erdélyi Képes Lap*. Pro lia kontraŭmilita konduto (li rifuzis porti armilon) oni arestis lin kaj la milittribunalo kondamnis lin en 1942 por vivdaŭra malliberejo. En 1944 la Gestapo forportis lin kaj li mortis en koncentrejo.

## Verkoj 
* *Új kor küszöbén* (Kolozsvár, 1941).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Faluvegi, D
Faluvegi, D
Vari

**Vari** (, , , ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove. Ĝis 1899 la hungara nomo estis Mezővári. Vari hungare signifas fortikaĵa. Ankoraŭ unu setlejo apartenas al la municipo.
eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 115 m
* Loĝantaro: 3140
* Poŝtkodo: 90255
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Vari situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Tiso, kiu estas samtempe la hungara landlimo, laŭ traira flankovojo. Berehove troviĝas 11&nbsp;km-ojn.

## Historio 
Antaŭ la hungara erao la avaroj havis tie fortikaĵon, kiu iĝis departementejo de Stefano la 1-a (Hungario). La unua mencio devenis el 1320 en formo *Vári* ricevinta rangon kampurbo en la 14-a jarcento. En 1566 la poloj, en 1657 la tataroj, en 1660 la turkoj, fine en 1716 tataroj el Krimeo detruis la urbeton. En 1910 loĝis en Vári 2625 da homoj, (2612 hungaroj). Ĝis 1920 Vári apartenis al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio. Vári rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 la komunumo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Nun loĝas en Vari 3302 da homoj, (3008 hungaroj).

## Vidindaĵo 
* gotika (nun) kalvinana preĝejo el la 15-a jarcento, en 1795 renovigita

## Famuloj 
* naskiĝis en 1847 kuracisto kaj membro de ekspedicio pri Norda Poluso Gyula Kepes
* naskiĝis en 1987 László Józan, aktoro

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Dijda

eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio
**Dijda** (,  (djedovo), ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove.

## Bazaj informoj 
* Areo: 2 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 110 m
* Loĝantaro: 2010
* Poŝtkodo: 90234
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Dijda situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ la hungara landolimo sen trapasejo, fine de sakovojo el Berehove, kiu troviĝas 5&nbsp;km-ojn. Kontraŭe troviĝas Beregdaróc.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la pratempoj. La unua mencio devenis el 1353 en formo *Deda*. En la preĝejo oni ofte aranĝis departementajn kunsidojn. En 1566 la tataroj detruis la komunumon. En 1910 loĝis en Beregdéda 898 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Beregdéda apartenis al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio. La vilaĝo rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 la komunumo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Nun loĝas en Dijda 1932 da homoj, (1747 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* ekde 1556 kalvinana preĝejo el la 13-a jarcento, turo alkonstruiĝis en la 17-a jarcento, en 1774 kaj en 1903 renoviĝis
* grekokatolika preĝejo el la 16-a jarcento

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Astej

**Astej** (, ) estas malgranda vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove.

* Areo: 2 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 113 m
* Loĝantaro: 670
* Poŝtkodo: 90250
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo: A0
 
## Situo
Astej situas sur ebenaĵo, laŭ la hungara landolimo kun internacia trapasejo (kontraŭe troviĝas Beregsurány), laŭ ĉefvojo Nyíregyháza-Berehove. La lasta troviĝas 6 km-ojn for.

## Historio
La unua mencio devenis el 1378. La lernejo ekfunkciis en 1785. La setlejo apartenis al Hungario, al Bereg ĝis 1920, poste al Ĉeĥoslovakio. La loko rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 la komunumo apartenis al Sovetunio (tiam multe da hungaroj estis deportitaj al gulago), fine ekde 1991 al Ukrainio. En 1988 la limotrapasejo ekfunkciis, en 2003 Astej ricevis rangon memstara vilaĝo.

## Vidindaĵo
* kalvinana preĝejo de 1829

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Burĝonbrasiko

**Burĝonbrasiko** aŭ **bruselbrasiko** (*Brassica oleracea* convar. *oleracea* var. *gemmifera*) estis en 1821 unuafoje kultivita apud Bruselo Belgio kaj rapide fariĝis grava vintrolegomo en Eŭropo. Ĝi estas dujara planto.

La origina nomo estas "Choux de Bruxelles" (Brasiko de Bruselo}.
 
Burĝonbrasiko estas en Eŭropo precipe kultivata en Nederlando, Francio kaj Britio.

## Nutra valoro 
Burĝonbrasiko estas riĉa je vitamino C kaj (eble) havas pozitivan efikon dum la malhelpo de kancero (ĉar ili entenas glukozinolatojn).
100 da freŝaj (nekuiritaj) burĝonbrasikoj enhavas:
* Nutra materio
** karbonhidrato: 5 g
** proteino: 4 g
** graso: 0,5 g
* Mineraloj
** Kalcio: 30 mg
** Fero: 1 mg
* Vitaminoj
** Karoteno: 1 mg
** Vitamino B1: 0,12 mg
** Vitamino B2: 0,12 mg
** Vitamino C: 150 mg

Kategorio:Brasikacoj
Kategorio:Legomoj
Kategorio:Brasikoj
Bumo (velŝipo)

**Bumo** estas horizontala trabo de velboato aŭ jaĥto, kiu estas per movebla ligo konektita al la vertikala trabo masto kaj kiu fiksiĝas kun la suba rando de velo (en la ekzempla foto dekstre ĝi estas markita per ruĝa indikilo). Ĝi celas sube pezigi la velon, tiel ke ne faldiĝas, sed etendiĝas inter la du traboj, por doni laŭeble grandan reziston al la vento kaj antaŭenpeli la boaton, sed ĉefe ĝi ebligas poziciigi la velon tiel, ke la vento antaŭenŝovas la boaton ne nur tiam, kiam ĝi venas de la boata malantaŭo (la pruo), sed ankaŭ de flanka direkto kaj eĉ preskaŭ de antaŭe. Dum la antaŭo de la bumo ja estas konektita al la masto kaj ne povas multe moviĝi, la malantaŭo povas esti aŭ en la maldekstra flanko (babordo) aŭ en la dekstra flanko (tribordo de la boato - rigardante laŭ la veturdirekto – kaj laŭgrade pli aŭ malpli proksima al la boata mezo respektive malproksima de la veturilo. La bumo do estas funkcie ligita al certa velo kaj nomiĝas laŭ la specifa nomo de tiu velospeco: tiel ekzemple ekzistas "grandvela" bumo aŭ "bezanvela".

500px

La bumo, en la supra skemo markita per la nombro (1) per kvazaŭ-artika ligo (3), kiu ebligas kaj horizontalajn kaj vertikalajn movojn, estas konektita al la masto (2). La velo (4) per sia suba rando estas ligita al la bumo – aŭ per maldika ŝnuro aŭ per alispeca specifa mekanismo. Sube la bumo ĉe parto relative malproksima de la masto estas ekipita per pli dika ŝnuro (ŝkoto) (7), per kiu la pozicio de la bumo kaj la velo kaj ŝanĝeblas kaj fiksigeblas. Por ebligi poziciigon de la bumo kaj velo sen tro da fortostreĉo (se la vento fortas, teni la pozicion de granda velo estas peza laboro), tiu ŝnuro estas ligita al du pulioj, kiuj konsistigas takelon. Krome ĉe la bumo povas esti pliaj ŝnuroj, kiuj helpas ĝustigi la velan pozicion, helpas suprentiri la velon ĉe la masto antaŭ velado kaj subentiri ĝin post la uzo, kaj ĉe iuj sistemoj helpas fiksigi velon en parte malgrandigita pozicio.

Sur tradiciaj velboatoj la bumoj komence estis el masiva ligno, fine de la 19-a kaj dum la 20-a jarcento plej ofte el ŝtalaj aŭ aluminiaj tuboj. En iuj tre modernaj jaĥtoj kaj sportaj velboatoj ili nun ankaŭ konsistas el karbonfibre fortigita plasto.

## Referencoj
Kategorio:Velado
Kategorio:Ŝiperoj
Staad

**Staad** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Staad (Düdingen)** estas vilaĝo de la komunumo Düdingen de la distrikto Sense en Kantono Friburgo en Svislando.

* **Staad SG** estas vilaĝo de la komunumo Thal de la elektodistrikto Rorschach en Kantono Sankt-Galo en Svislando.
** **Staad SG (stacidomo)** estas fervoja stacio en Thal SG.
Glatt

**Glatt** en la germana lingvo signifas *glata*. La vorto estas ofte uzata kiel geografia nomo ekzemple de rivero kaj ankaŭ kiel nomparto.

* **Glatt** estas rivero en Kantono Zuriko, Svislando, kiu alfluas al Rejno.
* **Neckar estas rivero en Germanio, kiu alfluas al Neckar.
* **Oberglatt** estas komunumo en Kantono Zuriko, Svislando.
* **Niederglatt** estas komunumo en Kantono Zuriko, Svislando.
* **Glattfelden''' estas komunumo en Kantono Zuriko, Svislando.
Katzensee

**Katzensee** (prononcu *kacnse*, en Esperanto ankaŭ **Katolago** aŭ **Kata Lago**, alemane **Chatzesee**) estas lago en Kantono Zuriko, Svislando.

## Geografio 
Katzensee situas sur la limo inter la urbo Zuriko kaj la komunumo Regensdorf. Katzensee fakte konsistas el du partoj, la **Supra Katolago** (germane **Oberer Kaztensee**) kaj la **Suba Katolago** (germane **Unterer Katzensee**). Oni ofte parolas pri la du lagoj ankaŭ kiel la **Katolagoj** (germane **Katzenseen**).

Katzensee ne havas surteran alfluanton. La lago estas senakvigita en la dudirektoj. Unuflanke al oriento elfluas Furtbach, kiu fluas en Würenlos al Limato kaj aliflanke Katzenbach, kiu alfluas al Glatt (Rejno). La Katolagoj situas meze de marĉo, kiu estis metita sub naturprotekto de la urbo Zuriko jam en la jaro 1912.

## Büsisee 
Okcidente de la Katolagoj situas rekte apud la aŭtoŝoseo Zuriko-Nordringo la eta **Büsisee** (kio en la alemana lingvo signifas *kateta lago*). Büsisee estas artefarita akvokolekta baseno, kiu estis konstruita por senakvigi la aŭtoŝoseon dum ĝia konstruado.

## Nomo 
La nomo Katzensee, kiu signifas vorte kato-lago, fakte ne devenas de la germana vorto Katze sed de la alemano *Hatto*, kiu nomis la lagon en la 7-a jarcento laŭ si.

## Estiĝo 
La lago estiĝis per la natura baraĵo de flanka moreno, kiu estiĝis dum la lasta glaciepoko.

## Turismo 
Katzensee estas signifa por la loka turismo. Ĉe la bordo de la Supra aŭ Granda Katolago troviĝas ŝtata publika banejo, kiu allogas dum belaj somertagoj milojn da zurikanoj. Ĉe la lagobordo krome troviĝas nudisma strando. La regiono ankaŭ invitas al migrado.

Dum malvarmaj vintroj Katzensee relative ofte glaciiĝas kaj tiam ofertas grandan naturan glidŝuejon. Lastfoje la glacikovrilo de Katzensee estis surmarŝebla en la vintro 2005/2006.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de lagoj en Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* *Katzensee* - Paĝo de la sportoficejo de la urbo Zuriko
* Publika banejo Katzensee
* Vaporfervojo Katzensee

Kategorio:Lagoj en Svislando
Kategorio:Kantono Zuriko
Kategorio:Zuriko
Affoltern

Affoltern havas plurajn signifojn:

* **Distrikto Affoltern** estas distrikto en Kantono Zuriko, Svislando.
* **Affoltern ĉe Albis** estas la ĉefkomunumo de la distrikto Affoltern en Kantono Zuriko, Svislando.
** **Affoltern am Albis (stacidomo)** estas fervoj stacio en Affoltern ĉe Albis.
* **Affoltern en Emme-Valo** estas komunumo de la administra distrikto Emme-Valo en Kantono Berno en Svislando.
** **Affoltern-Weier (stacidomo)** estas fervoja stacio en Affoltern en Emme-Valo.
* **Affoltern** estas kvartalo kaj municipo de la urbo Zuriko, Svislando.
* **Grossaffoltern** estas komunumo de la administra distrikto Seeland en Kantono Berno en Svislando.
Rearbarigo

eta|250ra|Biodiverseco en 15-jara rearbarigata tero.
[eta|dekstra|250ra|21-jara plantejo de [ruĝa pino en Suda Ontario.]]
**Rearbarigo** estas unu el la plej efikaj sistemoj por eviti la problemojn kaj sekvojn de senarbarigo.

## Ekzemploj 
En Ĉinio, kie okazis iam enorma detruado de arbaroj, registaroj postulis en la pasinteco, ke ĉiu kapabla civitano inter la aĝoj de 11 kaj 60 plantu tri ĝis kvin arbojn ĉiujare aŭ faru similan laboron en aliaj forstaj servoj. La registaroj asertis, ke almenaŭ mil milionoj da arboj estis plantitaj en Ĉinio ĉiujare ekde 1982. Tio jam ne estis tiom necesa poste laŭ registaraj ĉefaj politikaj decidoj, sed la 12a de marto ĉiujare estas celebrata ankoraŭ en Ĉinio kiel la *Planta feritago*. Krome, oni enmetis la projekton Verda Murego de Ĉinio kiu intencas halti la etendiĝon de la dezerto de Gobi pere de la plantado de arboj. Tamen, pro granda elcento de arboj mortintaj post plantado (ĝis 75%), la projekto ne estis tre sukcesa kaj regula karboproduktado pere de fleksebla sistemo povus esti plej bona eblo. En okcidentaj landoj, pliigo de la konsumobezono por lignoproduktoj kiuj estis produktitaj kaj kolektitaj laŭ daŭrigebla metodo emigas terposedantojn kaj forstajn industriojn iĝi pli kaj pli daŭrigeblaj pri siaj praktikoj ĉe forsta aranĝado kaj lignoproduktado.

## Forsta plantado 
Por alfronti la tutmondan lignopeton forstaj aŭtoroj Botkins kaj Sedjo sugestis, ke taŭgus plantejoj de arbaroj alte produktivaj. Oni kalkulis, ke plantejoj produktantaj je 10 m³ por hektaro ĉiujare povus provizi la tutan lignan bezonon por internacia komerco de 5 elcento de en la mondo ekzistanta arbara tero. Kontraste natura arbaro produktas ĉirkaŭ 1–2 m³ por hektaro, tio estas 5 al 10 fojojn pli da arbartero ol bezonata por nuna lignopeto. Forester Chad Oliver sugestis, ke estus efika arbara mozaiko kun intermetitaj altoproduktanta arbartero kaj konservotero.

Laŭ internacia teamo de sciencistoj, estrita de Pekka Kauppi, profesoro de media sciencaro kaj politiko ĉe Universitato de Helsinki, senarbarigo jam farita povus esti invertita ene de 30 jaroj per arboplantado. Tiun konkludon oni atingis per analizoj de datumoj akiritaj de FAO.

Rearbarigo per arboplantado, povus antaŭenigi la ŝanĝon en precipitado pro klimata ŝanĝo. Tio povus esti farita per studo pri kie oni spertas, ke la precipitado pliiĝas (vidu la tutmonda tema mapo de pluvo en 2050 ) kaj realigo de rearbarigaj projektoj en tiuj lokoj. Ĉefe en areoj kiel Niĝero, Sieraleono kaj Liberio estas gravaj kandidatoj; en granda parto ĉar ili suferas ankaŭ pro dezerto-etendiĝo (Saharo) kaj malpliiĝanta biodiverseco (estante gravaj biodiversecaj varmaj lokoj).

## Vidu ankaŭ 
* Agroforstado
* Ekologia restaŭro
* Irigacio
* Naturprotekto
* Permakulturo
* Replantado
* Yacouba Sawadogo
* Ĉina Verda Muro

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Arbaroj
Kategorio:Arbara mastrumado
Kategorio:Senarbarigo
Reschensee

La lago **Reschensee** (germane, prononco *"**Re**ŝnze"*, ) estas akvorezervujo en la komunumo Graun [prononco "Graŭn"] en la sudokcidento de la plejparte germanlingva regiono Sudtirolo en norda Italio. La rezervujo por 120&nbsp;milionoj da&nbsp;m³ da akvo en alpa  valo bariĝis inter la jaroj 1949 kaj 1950, ĝi longas 6 kilometrojn kaj en la plej larĝaj lokoj larĝas pli-malpli kilometron. La vilaĝoj *Reschen*, *Graun* (la vilaĝa kerno kaj la vilaĝoparto *Spin*) plus Sankt Valentin auf der Haide (ties vilaĝoparto *Kaschon*) situas rekte ĉe la laga bordo.

Iom sude de la alpa pasejo *Reschenpass* ĝis la barigo de la rezervujo ekzistis tri naturaj lagoj: *Reschensee*, *Mittersee* (aŭ Grauner See) kaj *Haidersee*. Dum la akvobarigo la tuta historia vilaĝo Graun kaj plejparto de la historia vilaĝo Reschen subakviĝis - do la du samnomaj vilaĝoj rande de la nuna akvorezervujo estas novaj konstruoj. 163 domoj tiam detruiĝis kaj 523 hektaroj de agrikultura areo inunditaj. Nuntempe nur la historia preĝeja turo de la eksa vilaĝo Graun meze de la lago indikas pri la eksaj loĝiĝo de la valomezo.

La lago iĝis fama loko por akvosporto, interalie por velado kaj breta velado, aparte tamen ankaŭ por kajta surfado.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de la laga regioneto
* paĝo pri apudlaga kura sportokonkurso
* www.obervinschgau.it/geschichte germanlingve pri la historio de la regioneto
* oanorama bildo de la lago 

Kategorio:Lagoj en Italio
Kategorio:Baraĵlagoj
Ĉokoa tukano

La **Ĉokoa tukano** (***Ramphastos brevis***) estas granda kaj kolorbela birdo el la familio de la Ramfastedoj kaj ordo de Pegoformaj de Sudameriko. Temas pri birdo kun granda beko, de ĉefe nigra plumaro kaj kiu troviĝas en humidaj malaltaj teroj kaj montetaj arbaroj de la Pacifika marbordo de Kolombio kaj Ekvadoro. Ene de ties teritorio, okazas ekstensiva habitato detruo, sed ĝi restas sufiĉe komuna surloke.

## Priskribo 
eta|maldekstra|250ra|Ĉokoa tukano
La Ĉokoa tukano estas granda (kvankam inter la plej malgrandaj tukanoj de la genro *Ramphastos*), ĉefe **nigra birdo kun tre kontrasta kaj rimarkinda nigroflava beko** (kun diagonala limo), flava brusto, blankaj supraj vostokovriloj, ruĝaj subaj vostokovriloj kaj verdeca ĉirkaŭokulo. Ĝi estas tre simila al la pli granda Brunbeka tukano, sed sen bruno en la beko. En la naturo, ambaŭ estas ĝenerale tre facile separataj pro iliaj voĉoj; grakanta ĉe la Ĉokoa kaj hurlanta ĉe la Brunbekulo.

## Distribuado 
Kiel sugestas ties komuna nomo, la Ĉokoa tukano estas limigita al la humidaj arbaroj de Ĉokoaj arbaroj en okcidenta Ekvadoro kaj okcidenta Kolombio. La supozata tutmonda teritorio estas de ĉirkaŭ 110,000 km².

## Reproduktado 
La ino de Ĉokoa tukano demetas 3-4 purblankajn ovojn kiuj estas kovataj dum 16 tagoj. La idoj ekflugas post 45-50 tagoj.

## En kaptiveco 
En birdobredado, postuloj de spacaj kaĝoj kaj alta fruktodieto, kaj ties sensiveco al hemokromatozo (ferstoka malsano), faras ilin malfacile bredataj de novbredantoj.

## Referencoj 
* BirdLife International (2006) Specidatumbazo http://www.birdlife.org je 5/4/2007
* InfoNatura: Birds, mammals, and amphibians of Latin America [retejo]. 2004. Versio 4.1 . Arlington, Virginio (Usono): NatureServe. http://www.natureserve.org/infonatura . Aprilo 16a, 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* Fotoj de la Ĉokoa tukano  ĉe Mangoverde.
* Filmoj de Ĉokoa tukano ĉe Interreta Birdokolekto
* Fotaro de Ĉokoa tukano   VIREO Foto-High Res-(Close-up) 

Kategorio:Pegoformaj
Kategorio:Tukanoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Ramfastoj

**Ramfastoj** estas birdoj de la genro ***Ramphastos***, tio estas genro de tukanoj, tropikaj kaj subtropikaj preskaŭ paserinaj birdoj el Centr- kaj Sudameriko, kiuj estas tre brile koloritaj kaj havas **enormajn, ofte kolorplenajn, bekojn**.

[eta|maldekstra|250ra|[Tokoa tukano]]
Tiu ĉi genro enhavas la plej grandajn tukanojn. Ĉiuj specioj estas baze fruktomanĝantaj, sed ili manĝas ankaŭ insektojn kaj aliajn etajn predojn. Ili estas arboremaj kaj nestumas en arbotruoj, kie la ino demetas el 2 al 4 blankajn ovojn. Ili estas loĝantaj reproduktuloj kaj ne migras.

La iskonocera aŭ porbirda laŭso *Austrophilopterus cancellosus* oni supozas, ke parazitas ĉiun specion de *Ramphastos*. Ties ekzisto estis konfirmita en ĉiu specio escepte la Citrongorĝa tukano, *Ramphastos (vitellinus) citreolaemus*.(Price & Weckstein 2005)

## Specilisto 
* Sulfurbrusta tukano, *Ramphastos sulfuratus*
* Ĉokoa tukano, *Ramphastos brevis*
* Bluokula tukano, *Ramphastos vitellinus*
** Ariela tukano, *Ramphastos (vitellinus) ariel*
** Flavborda tukano, *Ramphastos (vitellinus/ariel) culminatus*
** Citrongorĝa tukano, *Ramphastos (vitellinus) citreolaemus*
* Dukolora tukano, *Ramphastos dicolorus*
* Brunbeka tukano, *Ramphastos swainsonii*
* Nigrabeka tukano, *Ramphastos ambiguus*
* Blankgorĝa tukano, *Ramphastos tucanus*
** Ruĝbeka tukano, *Ramphastos (tucanus) tucanus*
** Kuviera tukano, *Ramphastos (tucanus) cuvieri*
* Tokoa tukano, *Ramphastos toco*

## Diverseco de tukanbekoj 

Image:Keel-billed toucan, costa rica.jpg|Sulfurbrusta tukano*Ramphastos sulfuratus*
Image:Channel-billed toucan t t.jpg|Bluokula tukano*Ramphastos v. vitellinus*
Image:Ramphastos dicolorus1.jpg|Dukolora tukano, *Ramphastos dicolorus*
|Brunbeka tukano*Ramphastos swainsonii*
Image:Red-billed toucan 31l07.JPG|Blankgorĝa tukano, *Ramphastos tucanus*
Image:Toco toucan london.jpg|Tokoa tukano*Ramphastos toco*

## Referencoj 
* **Price**, Roger D. & **Weckstein**, Jason D. (2005): The genus *Austrophilopterus* Ewing (Phthiraptera: Philopteridae) from toucans, toucanets, and araçaris (Piciformes: Ramphastidae). *Zootaxa* **918**: 1-18. PDF plena teksto

## Eksteraj ligiloj 
* Bildaro 
* Listo de Tukanoj 
* Fimoj  ĉe Interreta Birdokolekto

Kategorio:Pegedoj
Kategorio:Tukanoj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
Finian Maynard

**Finian MAYNARD** (n. la 22-an de novembro 1974 en Dublino, Irlando) per rapideco de 48,7 knotoj (90,2 kilometroj per horo) inter la 10-a de aprilo 2005 kaj la 5-a de marto 2008 havis la mondan rekordon pri rapideco de breta velado kaj ankaŭ de ĉiaspecaj velaj surakvaj veturiloj en distanco de 500 metroj. Li inter la jaroj 1988 kaj 2001 kvarfoje sinsekve iĝis monda ĉampiono pri rapideca breta velado. La 5-an de marto 2008 la mondan rekordon pri rapideco de breta velado per 49,09 knotoj transprenis la franco Antoine Albeau.

Kategorio:Breta velado
Kategorio:Irlandaj sportistoj
Robby Naish

[eta|260ra|Robby Naish dum la monda ĉampionado de [breta velado, dum la jaro 2006 apud la germana insulo Sylt en la Norda Maro]]
**Robby Naish** (n. la 23-an de aprilo 1963 en La Jolla, Kalifornio, plena nomo **Robert Staunton Naish**) estas multfoja monda ĉampiono pri breta velado.

Robby kreskis en Kailua , Havajo, kaj komencis ondorajdadon en la aĝo de ok jaroj. Tri jarojn pli poste, 11-jara, li aldone komencis praktiki bretan veladon. Dum la jaro 1976, 13-jara, li ricevis la unuan titolon de monda ĉampiono pri breta velado – li estis la plej juna monda ĉampiono en tiu sporta kategorio. Dum la sekvaj 16 jaroj sekvis 23 pliaj titoloj de monda ĉampiono.

Robby Naish kaj konsideriĝas pioniro de breta velado kaj de kajtosurfado. En la dua sporta kategorio li dum 1998 iĝis monda ĉampiono pri slalomo kaj sekvajare duobla mondĉampiono kaj pri slalomo kaj saltado. Li antaŭenpuŝis la evoluon de pli mallongaj surfotabuloj, la enkonstruon de travidebla plasta "fenestro" en la surfotabulan velon, la populariĝon de porpiedaj rubandoj sur la tabuloj kaj de ŝnuraj ligiĝoj inter sportisto kaj la surfotabula masto, kiuj ebligas la praktikadon de breta velado en ankoraŭ pli forta vento.

La sportisto estas viva legendo en sia sporta kategorio. Nuntempe li daŭre partoprenas en konkursoj, kaj estas posedanto de pluraj entreprenoj, kiuj fabrikas kaj distribuas produktaĵojn por breta velado kaj kajtosurfado.

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo de Robby Naish kaj liaj entreprenoj
* persona portreto de Robby Naish

Kategorio:Breta velado
Kategorio:Usonaj sportistoj
László Szabolcska

**SZABOLCSKA László** (sabolĉka) hungara literaturhistoriisto, reformita eklezia verkisto. Li naskiĝis en Marosfelfalu la 12-an de novembro 1897 kaj mortis Budapest la 11-an de novembro 1957. Li estis filo de Mihály Szabolcska.

## Biografio 
Szabolcska finis la teologion en Koloĵvaro, la universitaton en Budapeŝto. Li estis pastro en Temeŝvaro en 1921, en 1935 en Budapeŝto.

## Verkoj 
**Gárdonyi Géza élete és költészete*, Temesvár, 1925;
**Hivogatás*, Ekleziaj paroladoj, samloke, 1928;
**Utak Betlehem felé*, Predikoj, samloke 1931.

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Szabolcska, L
Szabolcska, L
Szabolcska, L
Szabolcska, L
Szabolcska. L.
Mezolitiko

eta|maldekstre|Mezolitikaj tajlitaj ŝtonetoj.

**Mezolitiko** aŭ **Epipaleolitiko** (el la greka μὲσος, *mesos* = meza kaj λίθος, *lithos* = ŝtono, kun la signifo de *meza ŝtonepoko*) estas parto de la **ŝtonepoko** inter Paleolitiko (la plej frua) kaj Neolitiko (la plej nova), proksimume ekde la fino de la lasta glacialo.

## Tempo 
En Proksima Oriento, Mezolitiko komenciĝis ĉirkaŭ 18-20000 jarojn a.K. kaj finiĝis ĉirkaŭ 9500 a.K.

En Eŭropo: ekde ĉirkaŭ 10000 jarojn a.K., depende de la landoj, ĝis 5000 a.K.

En aliaj mondopartoj : inter ĉirkaŭ 10000 kaj 400 a.K. En Japanio, Ĵomon-epoko (14000 - 3000 a.K.) povas esti rigardata kiel mezolitika kulturo.

## Kulturoj 
* Ertebolkulturo
* Kongemozkulturo
* Maglemozkulturo

## Mezolitiko aŭ Epipaleolitiko? 
Epipaleolitiko ("fine de malfrua Paleolitiko") estas samsignifa termino kiel Mezolitiko, tiamaniere ke ĝi priskribas homajn industriojn de la sama periodo. Ĝi estas plej ofte uzita por priskribi ekstereŭropajn industriojn.

## Kuŝejoj 
* Kaverno de la Adaŭro


Kategorio:10-a jarmilo a.K.
Kategorio:11-a jarmilo a.K.
Kategorio:12-a jarmilo a.K.
Beregujfalu

**Beregujfalu** (, ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove. Pli frue la ukraina nomo estis **Нове Село** (nove selo), ruse **Новое Село** (novoje selo).

## Bazaj informoj
* Areo: 3 &nbsp;km²
* Supermara alteco: 135 m
* Loĝantaro: 1920
* Poŝtkodo: 90240
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo: 
 
## Situo
Beregujfalu situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Berehove troviĝas 18&nbsp;km-ojn for.

## Historio
La unua mencio devenis el 1463 en formo *Wyfalw*(nova vilaĝo). La tataroj detruis la vilaĝon en 1566. En 1709 Francisko Rákóczi la 2-a ĉasadis en la arbaro apud la vilaĝo. En 1910 loĝis en Beregújfalu 1304 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Beregújfalu apartenis al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio. Beregújfalu rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Novoje Selo apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Dum la lastfoja popolnombrado loĝis en Beregujfalu 2018 da homoj, (1674 hungaroj).

## Vidindaĵo
* kalvinana preĝejo de 1829, la turo havanta 2 sonorilojn estas 32 metrojn alta

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Portobello (Edinburgo)

eta|dekstra|200px|La strando de Portobello
**Portobello** estas kvartalo kaj ĉirkaŭurbo de Edinburgo, en Skotlando. Ĝi situas 5 kilometrojn oriente de la urbocentro. Ĝi estas banloko ĉe la bordo de la estuaro Firth of Forth. En la kvartalo estas promenejo laŭlonge de larĝa sabla strando. Ĝi dum multaj jaroj restis populara ripozejo por glasgovanoj, precipe kiam la foiro de Glasgovo anoncis la komencon de pluva sezono en okcidenta Skotlando.

Kategorio:Edinburgo
Batradj

**Batradj** (, ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove. Ankoraŭ 2 setlejoj apartenas al la municipo.

* Areo: 3 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 103 m
* Loĝantaro: 1840
* Poŝtkodo: 90213
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo: 
 
## Situo
Batradj situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Ĉop-Berehove. La lasta troviĝas 22 km-ojn. La municipo najbaras kun la hungara landolimo, kie estas trapasejo, kontraŭe troviĝas Lónya.

## Historio
La unua mencio devenis el 1270 en formo *Boltrag*. En 1566 la tataroj detruis la vilaĝon. Lernejo konstruiĝis en 1800. En 1910 loĝis en Bótrágy 1426 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1920 Bótrágy apartenis al Hungario, al Bereg, al distrikto de Mezőkaszony, poste al Ĉeĥoslovakio. Bótrágy rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Botradj apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Dum la lasta popolnombrado loĝis en Batradj 1500 da homoj, (1370 hungaroj).

## Vidindaĵo
* novgotika kalvinana preĝejo de 1913
 
Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio
Imre Szacsvay (advokato)

**SZACSVAY Imre** (saĉvai) estis hungara advokato kaj politikisto naskiĝinta en Biharsályi la 1-an de novembro 1818 kaj mortinta en Pest la 24-an de oktobro 1849).

## Biografio 
Szacsvay pristudis juron komence en Nagyvárad, poste en Reĝa Jura Akademio (Kassa), post la diplomo li estis advokato kaj membro de liberala reform-opozicio en Bihar. En 1848 li estis deputito en Pest, en 1849 en Debrecen. Szacsvay estis adepto de Lajos Kossuth kaj li aliĝis al radikala partio. Kiel protokolisto de landkunveno li estis unu el la subskribintoj de la sendependa deklaro. Post la falo de la hungara revolucio de 1848 li kaŝis sin, sed oni kaptis lin en Talpas kaj kondamnis lin al morto kaj ekzekutis lin.

## Verkoj 
* *Népkívánatok* (Nagyvárad, 1848).

## Literaturo 
* Nagy Márton: *Régi nevek – régi regék* (Nagyvárad, 1927);
* Varga János: Sz. I. (Élet és Tud. 1959. 1. sz.).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Szacsvay, Imre
Szacsvay, I.
Surglaciaj stacioj

**Surglaciaj stacioj** estas scienc-esploraj stacioj, organizataj por longa (ofte 2-3 jarojn) esplorado sur la dika glacio en profundaj partoj de la Arkta oceano. Sovetiaj (kaj nun rusiaj) surglaciaj stacioj kutime havas nomon „Norda poluso“ kun la orda numero. La stacioj esploras tutjare pri oceanologio, hidroĥemio, hidrofiziko, aerologio, geofiziko (esploroj pri ionosfero kaj magnetismo de la Tero), fiziko kaj dinamiko de la nordaj glacioj. Dum la jaro averaĝa stacio faras 600 mezurojn de la oceana profundeco, 600 elsendojn de radiosondiloj, 1200 mezuroj de temperaturo kaj prenoj de la mara akvo por ĥemia esplorado. Okazas ankaŭ aliaj mezuradoj kaj analizoj.

Moderna surglacia stacio estas loĝloko kun kelkaj dometoj: loĝejo de la esplorantoj, apartaj dometoj por la aparataro ktp. Kutime stacio finas sian laboron per atingo de la Grenlanda trapasejo. Foje oni evakuas stacion antaŭtempe, se aperas risko de detruiĝo de la glacio, sur kiu ĝi staras.

Normale en stacio „Norda poluso“ loĝas samtempe ĉ. 15 personoj. Dum la tuta historio de la esplorado surglacian flosadon travivis pli ol okcent personoj.

La unua surglacia stacio de la serio „Norda poluso“ nome Norda Poluso-1 ekfunkciis la 6-an de junio 1937 20 kilometrojn for de la Norda poluso. La ekspedicio daŭris 274 tagojn, dum kiuj la glacio moviĝis je pli ol 2 mil kilometroj. Glacirompiloj „Tajmir“ kaj „Murman“ deprenis la kvaropon de la stacianoj la 19-an de februaro 1938 ĉe la bordo de Grenlando.

La sekva stacio — „Norda poluso 2“ — komencis sian laboron nur la 1-an de aprilo 1951. Alia longa interrompo en la esploroj estis post la jaro 1991, kiam finiĝis laboro de „Norda poluso 31“. La nova rusia ŝtato, post la disfalo de Sovetunio, ne povis zorgi pri la arktikaj esploroj ĝis kiam en aprilo 2003 ekfunkciis stacio „Norda poluso 32“.

La lasta ekspedicio de la serio estis „Norda poluso 35“, kiu finis sian laboron la 22-an de julio 2008 post 2422 kilometroj da surglacia vojo. La nova stacio (la 36-a) ekfunkciis la 7-an de septembro 2008; en ĝi konstante loĝas 18 esplorantoj.

Bazo Barneo (en rusa Лагерь Барнео) estas privata rusa portempa glacibazo establita ĉiujare ekde 2002 sur driva glacio relative proksime al la Norda Poluso.

## Referencoj 
Kategorio:Oceanografio
Kategorio:Norda Poluso
Zoo de Edinburgo

[eta|dekstra|200ra|Nutrado de la [sfeniskoj en la zoo de Edinburgo.]]
La **zoo de Edinburgo**, aŭ pli formale la **Skota Nacia Zoologia Parko** (), estas senprofita zoologia parko lokita en Edinburgo, la ĉefurbo de Skotlando. La tereno etendiĝas sur la monteto Corstorphine Hill, el kiu videblas larĝa panoramo de la urbo. La zoo estis konstruita en 1913, kaj estas posedita de la Reĝa Zoologia Societo de Skotlando (*Royal Zoological Society of Scotland*).

La zoo ricevas pli ol 600&nbsp;000 vizitantoj ĉiujare, kaj estas do la dua plej vizitata paga vidindaĵo de Skotlando (post la kastelo de Edinburgo). Ĝi ne nur gastigas turistojn kaj lokulojn, sed ankaŭ partoprenas plurajn sciencajn esploradojn, pri ekzemple la kapta bredado de endanĝerigitaj specioj. Ĝi estas la nura zoo en Britio, kie estas blankaj ursoj kaj koaloj. Ĝi cetere fariĝis la unua zoo de la tuta mondo, en kiu oni sukcese enloĝigis pingvenojn.

## Vidu ankaŭ 
* Nils Olav, nome Reĝa pingveno, maskoto de Norvegia Reĝa Gvardio.

## Eksteraj ligiloj 
*  Oficiala retejo

Zoo
Edinburga Zoo
Mekatroniko

**Mekatroniko** interfake okupiĝas pri la kunagado de mekanikaj, elektronikaj kaj informadikteknikaj elementoj kaj moduloj en mekatronikaj sistemoj.

La nocio *mekatroniko* *(**Meka**nika inĝenierado-Elec**tronika** inĝenierado)* estas artefarita vorto, inventita en 1969 de la japana firmao *Yaskawa Electric Corporation* kaj fontas el la precizmekaniko. Poste aliĝis la informadiko kiel nova kernfako. La nocio Mechatronik plivastiĝis tutmonde en la tekniko. Ĝi strikte rilatas kun la *elektromekaniko,* la *precizaparata tekniko*, la *mikrosistemtekniko* kaj la *adaptroniko*.

*Mekatroniko* dedukteblas ankaŭ de la tri kernfakoj. **Meka**niko kiel ĉeffako, kun elek**tron**iko kaj kiel interligo de ambaŭ fakoj la informad**iko**.

## Vidu ankaŭ 
* ROMO

## Eksteraj ligiloj 
* Priskribo de la profesio (germanlingve) 
* "Was ist Mechatronik?" Filmo de la Fakaltlernejo por studiemuloj (germanlingve) 
* Mechatronik im Gewerbe / Interessenvertretung
* TransMechatronic – Fakportalo pri la temo mekatroniko (germanlingve)
* Mekatronikstudado ĉe germanaj universitatoj (germanlingve)  aŭ Superrigardo: mekatroniko je germanaj altlernejoj (mechatronik-portal.de germanlingve)
Lipót Molnos

**Molnos Lipót**, molnoŝ, *Müller*; *Molnosy Müller* estis hungara literaturhistoriisto. Li naskiĝis Váradles la 16-an de junio 1897 kaj mortinta Budapest la 16-an de oktobro 1982.

## Biografio 
Ekde 1915 Molnos studis en la Universitato de Budapeŝto kiel kolegiano Eötvös. En 1921 li doktoriĝis, en 1922 li havigis diplomon de mezlerneja instruisto pri hungara-franca lingvoj. Inter 1921 kaj 1924 li estis instruisto de la ŝtata ĉefreala gimnazio en Székesfehérvár. Inter 1924-1930 li laboris en biblioteko en la universitato de Pécs kaj li estis samtempe lektoro de la franca lingvo. En 1927 li organizis la Hungaran Studcentron en Parizo, la pli postan Hungaran Instituton, kies inter 1930-1944 li estis direktoro. Ekde 1930 ĝis 1944 li estis hungara lektoro de la École Nationale de Langues Vivantes Orientales, poste ĝia lekciisto. Li instruis ankaŭ en la universitatoj de Parizo kaj Lille. Li havigis en 1937 kvalifikon de privatprofesoro en Pécs. Post sia reveno (1944) ĝis 1948 li estis franca raportanto pri kulturaj rilatoj de kulturafera ministerio. En 1948-1950 li estis ĉefbibliotekisto de la Muzeo pri Naturscienco. Oni pensiumis lin en 1950. Inter 1951 kaj 1965 li estis tradukisto kaj bibliotekisto de la Instrumentindustria Esplorinstituto. Inter 1933-1944 li redaktis kun Géza Bárczi, poste kun János Hankiss la revuon *Revue des Études Hongroises*, li eldonis en franca lingvo la poemojn de László Mécs (Parizo, 1938; kun antaŭparolo de Paul Valéry, Parizo, 1942). Li havis gravajn meritojn en la konatigo de hungara kulturo en Francujo. Li havis personajn kontaktojn dum sia pariza restado kun elstaraj personoj de la franca kulturo (P. Valéry, Arthur Honegger, Paul Claudel, Henri Montherlant, Jean Cocteau, P. Hazard ktp.).

## Verkoj ĉefaj 
* *Petőfi politikai költészete és Béranger* (Bp., 1924);
* *II. Rákóczi Ferenc a korabeli francia irodalomban* (Rákóczi Memorlibro, II., Bp., 1935);
* *Anthologie de la prose hongroise* (kunmetis kun János Hankiss , Párizs, 1938);
* *A műszeripari dokumentáció és tájékoztatás forrásai* (kun Pál Györe, Bp., 1961).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Molnos, L
Esperantigo de vortoj el germana fonto

La interreta paĝaro "La bona lingvo" proponas regulojn por la esperantigo de germanaj vortoj (vidu ĉi tie).

Vidu ankaŭ la proponon de Sergio Pokrovskij.

Tamen oni atentu, ke nur nomoj estu transskribitaj. Por ĉiuj aliaj vortoj oni trovu ekzistantan esperantan vorton aŭ kunmetaĵon de ekzistantaj esperantaj vortoj.

Krome atentindas, ke en la vikipedio en Esperanto prefere ne enkondukiĝu novaj esperantigoj de nomoj kiuj ne jam uzatas en la esperantlingvaj literaturo aŭ amaskomunikiloj. Pro tio por esperantigo de nacilingva nomo prefere notiĝu ekstera(j) referenco(j). 

Germana
Kategorio:Germana lingvo
Hatj

**Hatj** (ukraine kaj ruse ''*, ) estas vilaĝo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Berehove. Ankoraŭ 2 setlejoj apartenas al la municipo.
eta|dekstra|180px|Transkarpata provinco en Ukrainio

## Bazaj informoj 
* Areo: 4 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 3120
* Poŝtkodo: 90231
* Telefonprefikso: 3141
* Aŭtokodo:

## Situo 
Hatj situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ ĉefvojo Mukaĉeve-Berehove. La unua troviĝas 16, la lasta 12 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1374 en formo *Gát'', kiu signifas hungare digo. La tataroj en 1566, la poloj en 1657 detruis la vilaĝon. Familio Schönborn fondis bienocentron en 1726. En 1742 pesto okazis. En 1910 loĝis en Gát 1967 da homoj, hungaroj en majoritato, rutenoj en minoritato. Ĝis 1920 Gát apartenis al Hungario, al Bereg, al distrikto de Beregszász, poste al Ĉeĥoslovakio. Gát rehungariĝis inter 1938-1945, ĉar la unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1945 Hatj apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Dum la lasta popolnombrado loĝis en Gatj 3150 homoj, (3050 hungaroj).

Vilaĝservoj estas mezlernejo, bazlernejo, infanĝardeno, kuracejo, kulturdomo, poŝto, bakejo, 8 vendejoj, restoracio.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1828
* lago

## Ĝemelkomunumoj 
*  Bököny, Hungario (laŭ hungara Vikipedio)
*  Mándok, Hungario (laŭ www.karpataljaturizmus.net)

Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio