Kvena lingvo

La **kvena lingvo** estas lingvo el la finno-perma lingvaro parolata en norda Norvegio fare de la kvenoj. Pro politikaj kaj historiaj kialoj, ĝi ricevis la statuson de minoritata lingvo en 2005 kadre de la Eŭropa Ĉarto por Regionaj kaj Minoritataj Lingvoj. Lingvoscience, tamen, ĝi kalkuliĝas kiel reciproke komprenebla dialekto de la finna lingvo, kaj grupiĝas kune kun la dialektoj finne nomataj *Peräpohjola* kiel la tornival-finna lingvo, parolata en la valo de la rivero *Tornio* en Svedio.

Kontraŭe al populara kredo, la dialektoj parolataj de la kvenoj kaj kainuoj ne proksime rilatas. La kainua dialekto estas unu el la savoniaj dialektoj kiuj ekestis ekde la 16-a jarcento, kiam enmigrintoj de la historia provinco Savonio komencis ekloĝi en la norda, agrikulture nefekunda regiono Kainuu. 

La kvena lingvo enprenis multajn pruntvortojn el la norvega lingvo, kiel ekzemple *tyskäläinen* (de la norvega vorto *tysk*, kiu signifas *germana*) anstataŭ la norma finna vorto *saksalainen*. La kvena lingvo ankaŭ uzas iujn malnovajn finnajn vortojn ne plu uzataj en Finnlando.

## Oficiala statuso 
Ekde la 1860-aj jaroj la registaro de Norvegio provis asimili la kvenojn. Ekzemple, la uzo de la kvena lingvo malpermesiĝis en lernejoj kaj registaraj oficejoj, kaj kvenlingvaj nomoj de urbetoj estis anstataŭitaj per norvegaj nomoj. Ekde 1970, la kvenoj kaj la sameoj en Norvegio malkaŝe rajtas uzi siajn originalajn denaskajn lingvojn, la kvenan kaj la samean, respektive, kaj la lingvoj estas instruataj al infanoj de tiulingvaj familioj en lernejoj. Malgraŭ tiu freŝa gajno de statuso kiel minoritata lingvo, estas ankoraŭ grava diskuto inter la kvenoj pri ĉu la finna ortografio estu aplikata al la lingvo aŭ ĉu nova ortografio devus esti kreata.

Ekde 2006, eblas studi la kvenan kulturon kaj lingvon en la Universitato de Tromsø, kaj en 2007 la kvenlingva konsilio kreiĝis ĉe la kvena instituto (propralingve *Kainun institutti*), nacia centro pri la kvena lingvo kaj kulturo en *Børselv*, Norvegio. La konsilio subtenas skriban uzon de la  kvena lingvo kaj ellaboras skriban normon por ĝi, sed uzas finnan ortografion por subteni la reciprokan komprenon inter finnoj kaj kvenoj.

## Geografia distribuo 
Hodiaŭ, plej multaj parolantoj de la kvena troviĝas en du norvegaj komunumoj, *Storfjord kaj Porsanger*. Kelkaj parolantoj troveblas en aliaj lokoj, kiel ekzemple *Bugøynes, Neiden, Vestre Jakobselv, Vadsø* kaj *Nordreisa*.

En nordorienta Norvegio, ĉefe ĉirkaŭ la Varanger-fjordo, la parolata lingvo tre similas al la norma finna lingvo, dum la kvena lingvo parolata okcidente de Alta, pro la en la areo proksimaj ligoj al la valo de la rivero *Tornio* ĉe la limo inter Finnlando kaj Svedio, estas pli proksime rilata al la tornival-finna lingvo parolata tie.

En registara raporto de 2005, la nombro de homoj parolantaj la kvenan lingvon en Norvegio estas taksita esti inter 2 000 kaj 8 000, depende de la kriterioj uzataj. Tamen, ekzistas tre malmultaj junuloj kiuj parolas ĝin, igante ĝin endanĝerigata lingvo.

## Fonologio 
La fonologio de la kvena estas esence la sama kiel tiu de la finna. Notindas tamen, ke dum en la norma finna anstataŭiĝis la malnova sono  per , ĝi estas retenita en la kvena. Ekzemple, la vorto * meiđän * ('nia') en la kvena estas * meidän * en la norma finna.

### Vokaloj 
Kven havas 16 vokalojn, se oni inkluzivas la vokalolongecon:

Skribe la vokala longeco estas indikita per duobligo de la litero, ekzemple (yy)  kaj (oo) .

La grafemoj reprezentanta ,  kaj  estas (ö), (ä) kaj (a), respektive.

### Konsonantoj 
Kven havas 14 konsonantojn kiuj troviĝas en la denaska vortprovizo, kaj kvar konsonantoj kiuj troviĝas nur en pruntvortoj:

 estas nur trovitaj en pruntvortoj.

 kaj  estas reprezentitaj en skribo per (v) kaj (S), respektive.

 estas reprezentita skribe per (đ).

 estas reprezentita skribe per (n) se sekvata de /k/, kaj (ng) se aparte longa, ekzemple (nk)  kaj (ng) 

*Ĝeminado* (konsonanta longigo) estas indikita en skribado per skriba duobligo de la litero, ekzemple (mm) por  kaj (ll) por 

## Ekzemplo 
## Eksteraj ligiloj 
* landnomoj (ISO 3166) - Paĝo kun tradukoj de ĉiuj landnomoj al la kvena, finna, norvega, novnorvega kaj angla.

## Referencoj 
### Notoj 
### Ĝeneralaj referencoj 
* La gramatiko * Kainun kielen grammatiikki de *Eira Söderholm*, publikigita en 2007,  komplete legeblas rete en la kvena  kaj en la norvega .
* fontoj pri la kvena lingvo en la retejo * giellatekno.uit.no''

Kategorio:Baltmara finna lingvaro
Kategorio:Lingvoj de Norvegio