Alice Vanderbilt Morris

**Alice VANDERBILT MORRIS** (naskiĝnomo **SHEPARD**) naskiĝis la  en Novjorko; mortis la  en Bar Harbor (Maine/Majno). Ŝi estis ano de la usona familio Vanderbilt, esperantistino, mecenato kaj kunfondinto de la Internacia Helplingvo-Asocio (IALA - *International Auxiliary Language Association*) kiu poste kondukis al la kreado de la nova internacia planlingvo Interlingua.

## Biografio 
Alice Vanderbilt Shepard naskiĝis en prestiĝa familio kiu tiutempe estis la plej riĉa en Usono: ŝia patro, Elliott Fitch Shepard, estis advokato, bankisto kaj posedanto de la gazeto *Mail and Express*, same kiel fondinto kaj prezidanto de la *New York State Bar Association*, dum ŝia patrino Maria Louisa (naskita Kissam) Vanderbilt Shepard estis la nepino de la entreprenisto Cornelius Vanderbilt, la usona "reĝo" de la fervojoj.
alternative=Woodlea, la hejmo de ŝiaj gepatroj en Westchester County, New York, en 1895.|maldekstra|eta|Woodlea, la hejmo de ŝiaj gepatroj en Westchester County, New York, en 1895.
Alice estis konata en sia familio kiel "Anĝela" pro la dolĉeco kaj beleco de sia vizaĝo. Ŝi tamen ne estis vera anĝelo kaj kiam ŝi grimpis sur arbon kontraŭ la malpermeso de sia patro, ŝi falis kaj rompis sian torakajn vertebrojn. Ŝia patro, malmola viro, rifuzis voki la kuraciston por puni lian malobeon kaj sekve de tio ŝi kreskis misformita pro deformiga skoliozo en Woodlea.

En 1895, ŝi geedziĝis kun Dave Hennen Morris, 23-jara medicina studento kiu diplomiĝis ĉe la Universitato Harvard .

## Esperanto 
Post akcidento ŝi forte suferis je la dorso kaj devis pasigi iom da tempo en hospitalo kie ŝi malkovris broŝuron pri Esperanto. Tiu ĉi lingvo, en plena disvolviĝo en Eŭropo, estis tamen malmulte konata en Usono, same kiel la projektoj por aliaj universalaj lingvoj defenditaj tiutempe. Vanderbilt Morris trovis la ideon de Esperanto kiel neŭtrala helplingvo kaj lingvo de komerco alloga kaj parolis pri ĝi al kemiisto Frederick Gardner Cottrell, amiko de la familio kiu mem interesiĝis pri la temo kaj proponis, ke ŝi uzu sian fortunon por fondi asocion, kies celo estus science esplori la problemon de internacia planlingvo.

### Alexander Gode kaj Interlingua 
La laboroj de IALA kaj Alice Vanderbilt Morris, kiu mortis en 1950, estis konfidita al la lingvisto Alexander Gode kiu uzis ĝin por evoluigi la "naturalisman" planlingvon *Interlingua*, kiun li publikigis en 1951. Alexander Gode ĉerpis el la internacia vortprovizo de eŭropaj lingvoj por disvolvi *Interlingua*, la nova interlingvo de la IALA. La usona lingvisto Hugh E. Blair kaj Alexander Gode estas la aŭtoroj de la verko *Interlingua: A Grammar of the International Language*.

Por detaloj vidu la artikolon Interlingvao (*Interlingua*).

La sistemo estis preskaŭ preta por publikigo kiam, ĉe la fino de lia vivo, Alice Vanderbilt Morris subite konvertiĝis al la katolikismo kaj retiriĝis de la IALA-projekto, lasante lin sen financaj rimedoj. Alice mortis la sekvan jaron, unu jaron antaŭ la fina publikigo de la lingvo de Gode en 1951. Nur kelkajn monatojn post ŝia morto, la asocio eldonis la unuan ĉefverkon de *Interlingua* (Interlingvao), nome la "*Interlingua-English Dictionary*".

Ĝis 1954 materialoj pri Interlingua aperis sub la siglo "IALA", poste sub la nova "Interlingua Division of Science Service".

Post la malapero de IALA Alexander Gode kaj Henry Fischbach fondis la *Interlingua Institute* de Novjorko, de kiu la filino de Alice kaj Dave estis la vicprezidantino.

## Honoroj 
Ŝi ricevis honoran membrecon de la aoscio Phi Beta Kappa. Ŝi ankaŭ estis vicprezidanto de la Monda Servo-Konsilio de la usona branĉo de la YWCA (Kristana Asocio de Junaj Virinoj) kaj diversaj aliaj asocioj.

En la jaro 1931, ŝi fariĝis doktoro *honoris causa* (honordoktoro) de la universitato de Syracuse en la usona ŝtato Novjorkio pro  ŝiaj meritoj en la kampo de lingvistiko kaj planlingvoj.

## Bibliografio 
(ia) Thomas Breinstrup, Jesper Olsson et Ingvar Stenström, «*Biographias : Alice Vanderbilt Shepard Morris *» arkivo, interlingua.com, 2006.

(en) Frank Esterhill, *Interlingua Institute : A History*, New York, Interlingua Institute, 2000, 106 p., ISBN 0-917848-02-0,  rete konsultebla arkivo.

(en) Julia S. Falk, *Women,* *Language and Linguistics : Three American Stories from the First Half of the Twentieth Century*, Routledge, 1999, 306 p., ISBN 0-415-13315-7, rete konsultebla arkivo.

(ia) Toma Macovei, *Homage a un femina extraordinari*, revuo *Panorama in Interlingua*,‎ 1991, ISSN 0903-2932, rete konsultebla arkivo.

## Notoj kaj referencoj 
Tiu ĉi artikolo estas ankaŭ parta traduko de la samtitola artikolo en la franca vikipedio, listo de aŭtoroj.

## Vidu ankaŭ 
* IALA
* Interlingua
* Interlingua kaj Esperanto
* Esperanto kaj Interlingua komparataj
* Familio Vanderbilt

## Eksteraj ligiloj 
* Portreto en oleo de Alice kiel 13-aĝulino, pentrita de John Singer Sargent
* Portreto en oleo de ŝia patrino Margaret, same pentrita de Sargent
* Busto  de ŝia patro Elliot, skulptita de John Adams Quincy Ward
* Union Mondial pro Interlingua (UMI)

Norma datumaro:

*  (VIAF)
* Internacia Norma Nomo-Identigilo
* Library of Congress
* Gemeinsame Normdatei
* Reĝa Biblioteko de Nederlando
* Pola Universitata Biblioteko
* WorldCat Id
* WorldCat

Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Interlingvaistoj
Kategorio:Interlingvistiko
Kategorio:Interlingvistoj