Komparo inter naziismo kaj komunismo

eta|dekstre|*Ne*. Afiŝo kaj kontraŭnazia kaj kontraŭkomunisma.
eta|dekstre|*For la demokratio!* Sveda karikaturo de Dag W. Scharp, 1959
**Komparojn inter nacisocialismo kaj komunismo** faris pluraj historiistoj, politikaj filozofoj kaj intelektuloj pro organizaj kaj sociaj similecoj de la totalisma loĝistiko inter naziismo kaj stalinismo (politika polico, diktatoreca ŝtata hierarkio malebliganta esprimon de la popola plimulto, ĉiea propagando, kulto al personeco de la ŝtatestro, politika subpremado grandskala kaj eĉ genocidoj, kaj uzo de koncentrejoj). Iuj, kiel Ernst Nolte, analizas ilin kiel du sistemojn kiuj interrespondas per ago-reago. En sia libro ''Le Passé d'une illusion*, François Furet notas ke naziismo kaj komunismo same kontraŭas liberalan demokration kaj tion, kion ili nomas "kapitalisma burĝaro". la ĉefaj komunismaj landoj deklaras sin "socialismaj" (kiel Sovetio aŭ Ĉinio) kaj "naziismo" estas mallongigo de "naci-socialismo". Ambaŭ stalinisman Sovetion kaj nazian Germanion filozofo Hannah Arendt priskribas kiel reĝimojn "totalismajn" (ŝi komparas nur iliajn politikajn reĝimojn, ne iliajn ideologiojn). Poste ankaŭ por priskribi la reĝimojn de Mao Zedong, de Pol Pot aŭ de Kim Il-sung estis uzita la termino "totalisma".

La historiisto Alain Besançon ankaŭ traktas tiun temon kaj, komparinte la kvanton de studado, de artikoloj, de informfilmoj kaj de fikcioj pri naziismo kaj komunismo, kvalifikas kiel "historia hipermnezio" la manieron per kiu la krimoj de nazioj estas eksponitaj kaj kiel "historia amnezio" la manieron per kiu estas eksponitaj la krimoj de komunismaj ŝtatoj.

Aliaj historiistoj, eĉ se ili kuraĝigas la daŭrigon de la komparaj studadoj inter naziismo kaj komunismo, juĝas ke la malsimilecoj inter la du ideologiaj kaj politikaj sistemoj superas iliajn similecojn. Laŭ Ian Kershaw "la komparo restas malprofunda", dum Nicolas Werth, kiu kunverkis *La nigran libron de la komunismo*, opinias ke "ju pli oni komparas komunismon kaj naziismon, des pli la malsimilecoj evidentiĝas", kaj Marc Ferro, kiu opinias ilin "nekompareblaj", kritikas la "obsedon" pri tiu komparo. Tiuj opinioj estas komparindaj kun tiuj pri la koncepto de totalismo, kiun malagnoskas iuj spertuloj pri Sovetio aŭ pri naziismo. Laŭ Saul Friedländer, ĉian komparon inter naziismo kaj komunismo aŭ itala faŝismo baras la ĉefeco de antisemitismo en nazia ideologio kaj la unikeco de la holokaŭsto en historio. post sia akiro de la povo ĝi ne renversis la rilatojn pri posedo. Male, la ekonomia nazia politiko favoris la germanan firmaestraron dum la 1930aj jaroj kaj, laŭ Stéphane Courtois, Lenin estas "la kreinto de totalismo".

## Historiaj fontoj de tiu komparo 
### Ŝtatestroj 
[eta|[Josif Stalin kaj Joachim von Ribbentrop manpremas en la Moskva Kremlo kuntekste de la subskribo de la Pakto Molotov-Ribbentrop, aŭguste de 1939.]]
[eta|307x307ra|Subskribo de la [pakto Ribbentrop-Molotov. Molotov, soveta ministro pri eksterlandaj aferoj, estas subskribanta. Joachim von Ribbentrop, germana ministro pri eksterlandaj aferoj estas staranta rekte malantaŭ li. Maldekstre de li staras Stalin. Sur la muro troviĝas portreto de Lenin.]]
Dum la subskribado de la pakto Ribbentrop-Molotov en 1939, Stalin prezentis Berija-on al Ribbentrop kiel "la ĉefo de nia Gestapo" kaj dum Jalta konferenco en 1945, li prezentis lin al la tiama usona prezidento Franklin D. Roosevelt kiel "nia Himmler".

### Intelektuloj 
En la 1920aj jaroj, la liberala ekonomiisto Ludwig von Mises jam analizis la naziismon kiel ekonomie socialisma, notindas tamen ke laŭ li (kaj ankaŭ nuntempe laŭ usonaj libertanianoj) ĉia ago de ŝtato en ekonomio (kaj en socio), kiel ekzemple impostoj, estas specifa trajto de socialismo.

En 1944, li skribas en sia libro *Omnipotent Government: The Rise of the Total State and Total War*, ke "Ok el la dek punktoj [de la *Manifesto de la Komunista Partio*] estis ekzekuciitaj de nazioj en radikala maniero, kiu entuziasmigus Marx-on. Nur du punktoj ne ankoraŭ estis tute plenumitaj de nazioj: eksproprietigo de nemoveblaĵoj kaj asigno de terluo al ŝtato (punkto 1 de la manifesto) kaj abolo de heredo (punkto 3). Tamen iliaj impostaj metodoj, ilia uzo de planoj en ilia agrikultura politiko kaj ilia limigo de farmoj kongruas kun marksismo."

Laŭ Ludwig von Mises, faŝistoj kaj nazioj inspiriĝis de la bolŝevikaj metodoj: "Bolŝevikoj faris precedencon. La sukceso de la bando de Lenin kuraĝigis la klanon de Mussolini kaj la kohortojn de Hitler. La itala faŝismo kaj la germana naziismo adoptis la politikajn metodojn de soveta Rusio. La ununura malsimileco inter naziismo kaj bolŝevikismo estas tio, ke nazioj havis pli bonajn rezultojn je la baloto antaŭ sia puĉo ol bolŝevikoj je la rusaj balotoj de aŭtuno 1917. Nazioj ne nur imitis la bolŝevikajn taktikojn por preni povon. Ili kopiis multe pli. Ili importis el Rusio la unupartian sistemon kaj la privilegiitan rolon de tiu partio kaj de ties membroj en la ĉiutaga vivo, la superecon de sekreta polico, la organizadon alilande de ligitaj partioj uzitaj por batali kontraŭ naciaj registaroj, por saboti kaj spioni, subtenitaj de publikaj fondusoj kaj de diplomatiaj kaj konsulaj servoj, la administracian plenumadon kaj la malliberigon de politikaj malamikoj, la koncentrejojn, la punojn cele al la familioj de ekzilitoj. Ili eĉ simiis de marksistoj absurdaĵojn kiel ilian manieron alparoli sin, "Parti-kamarado" (Parteigenosse) inspirita de la marksisma "Kamarado" kaj la uzon de milita terminaro por ĉiuj temoj de civila kaj ekonomia vivo. La demando ne estas tio, kio similas en tiuj du sistemoj, sed tio, kio malsimilas en ili.".

En la 1930aj jaroj Marcel Mauss komparas komunismon kaj faŝismon (laŭ tiu ordo) en sia verko pri bolŝevikismo. Sed: "Necesos tamen atendi la finon de la milito por ke Hannah Arendt precizigu kaj popularigu tiun parencon kondamnante kune hitlerismon kaj stalinismon en siaj diversaj verkoj pri totalismaj sistemoj, kiuj estus, laŭ ŝi, "banaligintaj malbonon". En la tiama etoso de malvarma milito, tiu kunigo de la du reĝimoj ricevis favorajn opiniojn ĉe multnombraj sektoroj de la okcidenta bloko, kaj ankaŭ ĉe rusaj medioj, kelkaj el kiuj (ukrainoj kaj kartveloj, interalie) ne estis malinklinintaj, dum la okupado, adopti naziismon kontraŭ Stalin…"

Kurt Schumacher, estro de la Socialdemokratia Partio de Germanio post 1945, kaj samtempulo de naziismo kaj soveta komunismo, deklaris ke komunistoj estis "refarbitaj nazioj".

Dum la malvarma milito kaj post la falo de Sovetunio, pluraj komparoj inter stalinismo kaj naziismo estis faritaj kunigante komunismon kaj naziismon (laŭ tiu ordo). Ekzemple Ernst Nolte, Robert Conquest, Alain Besançon aŭ Stéphane Courtois interesiĝis al analogioj pri la temo de komunismo kiel modelo de naziismo. La historiisto François Furet respondis al Ernst Nolte aldonante punktojn de diverĝo kaj konverĝo: tiu korespondado estis publikita en 1998 kun la titolo *Faŝismo kaj komunismo*.

### Libroj 
#### *La nigra libro de la komunismo* 
[eta|*Kontraŭ Papen, Hitler, Thälmann. Listo n-ro 2, socialdemokratoj*. Balota afiŝo el 1932 por la [Fera Fronto, organizo kontraŭ-reakciisma, kontraŭnazia kaj kontraŭkomunisma]]
En la enkonduka ĉapitro Stéphane Courtois, kiu estis maoisto kiam li estis juna, komparas la represiajn sistemojn de nazioj kaj de komunistoj sed malaprobas la kunigon de la du ideologioj.

Stéphane Courtois taksas la komparon inter naziismo kaj komunismo kiel traktindan temon por historiistoj. Li tiel komparas la organizon de la du movadoj, same kiel la nombron de viktimoj atribuitaj al komunismo kaj tiun de mortoj kaŭzitaj de naziismo. Li komparas la nazian "rasan genocidon" kaj tion kion li nomas, same kiel Ernst Nolte, la "klasa genocido". Ĉar komunismo estas, laŭ siaj apogantoj, egalisma kaj humanitarisma ideologio, malsame kiel naziismo, pluraj historiistoj (ĉefe la aŭtoroj de la duono de la libro: Karel Bartošek, Jean-Louis Margolin kaj Nicolas Werth) publike asertis ke ili malkonsentas kun Courtois. Nicolas Werth, interalie, diras "Ju pli oni komparas komunismon kaj naziismon, des pli la malsimilecoj evidentiĝas".

Laŭ Annette Wieviorka, serĉestro en CNRS, "Stéphane Courtois starigas komparon inter la ekkonsciado de la kontraŭjuda genocido kaj tiu de komunismo, kiu estas nur aro de kontraŭveraĵoj aŭ proksimumaĵoj", emfazante interalie ke la Holokaŭsto iĝis privilegiita studobjekto de historiista priserĉo nur dum la 1970aj jaroj kaj trudiĝis en la kolektiva memoro nur dum la 1980aj jaroj. Ŝi ankaŭ citas François Furet-on (kiu estis devonta verki la antaŭparolon sed mortis antaŭe): la genocido kontraŭ judoj havas "la abomenan specifaĵon esti la celo mem".

Iuj, malgraŭ la adaj malkonfirmoj de Courtois, vidis tiun komparon kiel simplan kunigon, kaj tial malgloris ĝin. Tiel la ĵurnalisto Benoît Rayski akuzas iujn intelektulojn, inter kiujn: Stéphane Courtois, Alain Besançon, Ernst Nolte kaj Jean-François Revel, provi malgravigi la komplekson de Okcidento pri naziismo, por promocii ilian propran kontraŭkomunismon.

Laŭ Jean-Jacques Becker "Li [Stéphane Courtois] estas « batalanto » kiu volas fari « efikan » historion, tio estas la preciza malo de historio…".

En 2017, okaze de la publikigo de biografio pri Lenin, Stéphane Courtois respondas al tiu polemiko: 

#### *La Pasinteco de iluzio* 
En *La Pasinteco de iluzio*, François Furet skribas 

Li ankaŭ substrekas la respektemon kiun montris Hitler al la stalina reĝimo kaj al Stalin mem, kiel "politika ĉefo". Kiel pruvo, li citas tiujn parolojn de Hitler kiujn li opinias kiel anoncantojn de la estonta alianco inter Stalin kaj Hitler en 1939 kaj kiujn raportis Hermann Rauschning en *Hitler diris al mi*, libro pri kiu "multaj historiistoj pridubis aŭtentikecon sed kiun la plejmulto daŭre taksas kiel gravan fonton", laŭ Raoul Girardet kiu tion skribas en la antaŭparolo de la franca reeldono de 2005: 

Tamen, la aŭtentikecon de la paroloj, kiujn Rauschning atribuas al Hitler, rifutas pluraj aŭtoroj, interalie Wolfgang Hänel, Fritz Tobias, Karl Corino kaj Eckhard Jesse. La brita historiisto Ian Kershaw skribis "Mi ne eĉ unufoje citis *Hitler diris al mi*-on de Hermann Rauschning, libro kies aŭtentikeco nun aspektas tiel maldika ke oni plibone ja tute forgesu ĝin."

#### *Faŝismo kaj komunismo* 
En *Faŝismo kaj komunismo*, la germana universitato Ernst Nolte iniciatas respondon al la vortoj de François Furet en *Le Passé d'une illusion*, kiu lin citis interalie en la paĝoj 195 kaj 196. En tiu komunikiĝo, Furet, dum li agnoskas havi ŝuldon al Nolte, refutas lian centran tezon, kiu estas taksi italian faŝismon kaj naci-socialismon (kiujn li laŭvice nomas "normala faŝismo" kaj "radikala faŝismo"".

Laŭ la franca teologiisto Gérard Leroy: "la profundan parencecon inter komunismo kaj faŝismo malfacile akceptas ĉefe tiuj, kiuj batalis kontraŭ naziismon flanke de komunistoj" kaj, laŭ la filozofo Raymond Aron, kiu kvalifikas kiel "sekularajn religiojn" socialismon, komunismon kaj naziismon: "totalismoj, kaj nazia kaj komunisma, funkcias sammaniere, laŭ du principoj: fido de porantoj kaj timo de kontraŭantoj".

En la libro *L'erreur de l'Occident*, Alexandre Soljénitsyne skribas en 1980: 

La maldekstrema usona eseisto kaj romanisto Susan Sontag deklaris en 1982 ke 

Por la usona historiisto Stanley Payne, kiu kalkulas dekon da funkciaj similecoj inter la reĝimoj nazia kaj stalina dum li substrekas ke li ne provas pruvi ke komunismo kaj naziismo estus esence samaj, la naci-socialisma sistemo estas la ne-komunisma reĝimo kiu, en historio, plej proksimiĝis al la rusia komunisma reĝimo.

Por Philippe Burrin, franca historiisto kaj profesoro en la instituto de altaj internaciaj studoj en Ĝenevo, eĉ se "Komunismo estis socia revolucio plenumita je la nomo de raciista, materiisma kaj universalisma ideologio, dum naziismo estis politika revolucio baziĝinte sur konservativaj elitoj kaj fondita sur la ekzalto de raso kaj instinkto […] tamen eblas eltrovi inter ili klarajn similecojn.".

La  la franca filozofo, verkisto kaj ĵurnalisto Jean-François Revel deklaris en *Le Figaro*: 

La hispana verkisto Jorge Semprún klarigis kiel la koncentrejo de Buchenwald estis kreita de nazioj en 1937 por malliberigi kontraŭantojn de naziismo antaŭ esti uzita de sovetoj por malliberigi la kontraŭantojn de komunismo, post esti liberigita de usonanoj de la 3a armeo de George S. Patton la .

Laŭ la verkisto Hyam Maccoby kaj la historiisto Bernard Lewis, ambaŭ britaj, la paroloj de Karl Marx en la artikolo *Pri la juda demando*, verkita en 1843 kaj publikigita en 1844, ne nur estas kontraŭ-religiaj sed ankaŭ antisemitismaj, kaj inspiris kaj la anojn de la nazia partio kaj la sovetojn.

Thierry Wolton, franca ĵurnalisto kaj eseisto, notas ke 
Okaze de la publikigo de la tri libro de sia *Monda historio de komunismo*, li aldonas: "La plej bona aliancano de komunismo estis naziismo kaj la plej utila stultulo, se eblas tion diri, estis Hitler. Ambaŭ totalismoj interhelpis antaŭ interbatali.".

## Komparo de Naziismo kaj Stalinismo 
La **komparo de naziismo kaj stalinismo** (rusio: **сравнение сталинизма и нацизма**) estas vasta debato inter fakuloj pri tio, ke en la 20-a jarcento, du el la plej detruaj ideologioj - naziismo kaj stalinismo - la politika reĝimo en Sovetunio dum la regado de Josif Stalin en la 1920-aj jaroj-1950-aj jaroj havis profundan efikon al la monda historio, lasante markon sur la sortoj de homoj ĉirkaŭ la mondo.
eta|maldekstra|La paraleloj|250px
Tiuj du ideologioj estis komparitaj laŭ totalismo, ideologio kaj personeckulto. Ambaŭ reĝimoj estis rigarditaj kontraste al la liberala demokrata okcidenta mondo, elstarigante la similecojn inter ili. Paraleloj estas desegnitaj inter la Holodomoro kaj la Holokaŭsto, inter la subpremoj en Germanio en 1934 kaj la subpremoj en Sovetunio en 1937, inter la malhomeco de la NKVD kaj la Gestapo, inter la forkapto de Norvegio kaj la agreso kontraŭ Finnlando, inter la Gulag-sistemo kaj la ĉevaltendaroj. La kulmino de la tagoj de tiu reĝimoj estis la komuna atako kontraŭ Pollando en 1939, kiu markis la komencon de 2-a Mondmilito. Antaŭ Operaco Barbaroso, Hitler estis la ĉefa aliancano de Sovet-Unio - manĝaĵoj estis senditaj al Germanio antaŭ la atako en 1941.
armiloj kaj mineraloj, kaj en 1939 komuna German-sovetia Venka Parado okazis en Brest.
eta|maldekstra|*Flash mob* en Rusio en 2022 dum amasaj militkrimoj en ukrainio, la plej granda konflikto en Eŭropo ekde 1945|250px
La nuna reĝimo de Putin en Rusio estas konsiderata unuiĝo de tiuj du ideologioj - ruŝismo (vortokunfando de "**ru**suja" + "fa**ŝismo**"; ) ĉar Putin estas iama kolonelo de KGB de Sovetunio, kaj la fakto ke lia plej ŝatata verkisto, Ivan Ilyin, estis rusa nazio. En Rusio, post 2014, kiam komenciĝis la kaŝita armea agreso de la Rusa Federacio en orienta Ukrainio, populariĝis imperiaj kaj rusaj novnaziaj movadoj, kaj ĉie estas starigitaj monumentoj al la diktatoro Stalino, antaŭe malkonstruitaj.

## Oficialaj kunigoj 
Kvankam la demando "Ĉu naziismo kaj komunismo estas kunigeblaj?" daŭre estas debatata, pluraj organizoj jam kunigas ilin kaj malgloras ambaŭ en diskursoj aŭ eventoj.

La parlamento de la Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo adoptis la  tekston, t.n Vilna deklaro, kiu kondamnas ĉiujn totalismajn reĝimojn, kaj komunismajn kaj naziajn, de Eŭropa historio same kiel ilian glorigon.

En 2009 la Eŭropa Parlamento proklamas ke la 23a de aŭgusto (tago dum kiu en 1939 estis subskribita la pakto Molotov-Ribbentrop) estu la Eŭropa Memor-Tago pri Viktimoj de Stalinismo kaj Naziismo, kaj de tiam ĝin celebras ĉiujare Eŭropa Unio.

Depost la falo de la Berlina Muro, en 1989, estis kreitaj muzeoj en landoj de orienta Eŭropo kiuj suferis pro kaj naziismo kaj komunismo.

## Kritikoj pri tiu komparo 
### Unuiĝinta Reĝlando 
Dum la 1930aj jaroj la komparo inter la du sistemoj venis al la menso de multaj britaj konservativuloj. Malgraŭ tio Winston Churchill, kvankam treege kontraŭkomunista, apogis la ideon de alianco kun Sovetio kontraŭ Hitler, eĉ post la pakto Molotov-Ribbentrop kaj la invado en Pollando, pri kiuj li kulpigis la okcidentajn demokratiojn subskribintajn la munkenan interkonsenton. Liavide *Mein Kampf* estis "la nova Korano de fanatismo kaj de milito, grandefekta, vortoplenaĉa, senforma, sed okulfrapa per sia mesaĝo". En 1939 la eksterlanda politiko de Sovetio estis ja mistera al li, sed li pravigis ĝin per la "rusia nacia intereso". Aŭguste de 1942, okaze de renkontiĝo kun la usona diplomato William Averell Harriman en Moskvo, unu jaron post la eko de la Operaco Barbaroso, li ekkriis: "Se Hitler estus invadinta Inferon, mi klopodus diri almenaŭ unu simpatian vorton pri la Diablo en la Ĉambro de komunuloj".

### Rumanio 
Victor Frunză, rumana historiisto pri komunismo kaj eksa ano de la Rumana Komunista Partio, opinias ke "Naziismo kaj komunismo ne kompareblas, ĉar la unua, restinte fidela al siaj naturismaj ideologiaj radikoj, allogis kaj kuntrenis unue sian propran popolon en historia projekto kongrue al kiu ĝi teruris kaj subpremis siajn kontraŭantojn kaj popolojn fremdajn (aŭ almenaŭ tiel difinitaj), dum la dua, forturniĝinte de siaj humanitarismaj ideologiaj radikoj, teruris kaj subpremis ne nur siajn kontraŭantojn sed ankaŭ sian propran popolon: la proletaroj de landoj kie ĝi prenis povon, dum ĝi allogis kaj arigis intelektulojn, sindikatistojn, laboristojn kaj eĉ pastrojn ĉe fremdaj popoloj.".

### Germanio 
La verkisto Thomas Mann skribis: "Meti al la sama morala nivelo rusian komunismon kaj nazi-faŝismon, pro tio ke ambaŭ estus totalismaj, estas plejbone frivolaĵo, malplejbone faŝismo. Tiuj, kiuj emfazas tiun ekvivalenton ja povas fanfaroni pri esti demokratistoj, sed vere, kaj fonte de iliaj koroj, ili jam estas faŝistoj ; kaj certege ili batalos kontraŭ faŝismo nur laŭaspekte kaj per malsincera maniero, sed rezervos ilian tutan malamon por komunismo.". Tiu vidpunkto ankaŭ estas tiu de komunistaj partioj kiuj, baziĝante sur postulato laŭ kiu komunismo estas fundamente humanitarisma kaj egalisma, kaj ĉiam celas starigi socion kie riĉaĵoj estos juste distribuitaj, taksas la krimojn de komunismaj ŝtatoj kiel "erarojn", "drivojn", "akcidentojn" aŭ "historiajn necesaĵojn kaŭzitaj de imperiismaj agresoj", kaj do, logike, la disidentojn kaj la kritikantojn kiel "objektivajn aliancanojn de kapitalismo kaj faŝismo".

### Francio 
Por Jean-Louis Van Regemorter, historiisto pri Rusio: "Ĉu tiuj trosimpligaj kunigoj ne riskas malproksimigi historiiston for de ria tradicia deontologio kiu konsistas je analizi kaj kompreni?".

Same, Georges Mink kaj Jean-Charles Szurek pridubas la valoron de tiu komparo: "Por kio utilas kompari krimojn kaj kiucele? Se oni ne rilatigas ilin al la socia sistemo de kiu ili originas, al la deveno de tiu sistemo, al ĝia projekto, al ĝia historio? Tiurilate ĉio malsimiligas komunismon kaj naziismon, kaj unue la fakto ke komunismo profunde knedis la sociajn kaj ekonomiajn strukturojn de la landoj, ĝenerale malmulte disvolviĝintaj kaj plejparte kamparaj, kie ĝi instaliĝis.

La franca historiisto Marc Ferro opinias ke stalinismo kaj naziismo ne kompareblas ĉar ili estas tute malsamaj filozofoj, kiuj naskiĝis en kontraŭaj kuntekstoj kaj manieroj. Historiografie kaj metodologie, li bedaŭras tion, kion li vidas kiel "obsedon" pri la komparo inter la du reĝimoj.

Komentante la tezon de Stéphane Courtois laŭ kiu la nazia "rasa genocido" samvaloras kiel la stalina "klasa genocido", la historiisto pri Sovetio Jean-Jacques Marie denuncis la fakton ke tiu komparo baziĝas sur neaŭtentika citaĵo de Stalin: 

Ankoraŭ laŭ Stéphane Courtois "La malsatmorto de infano de ukraina kulako laŭplane malsatigita de la stalina reĝimo samvaloras la malsatmorton de juda infano en la Varsovia geto…". Por Gilles Perrault tiu aserto ne validas ĉar se la ukraina infano pluvivas, li povos *esperi* daŭrigi sian vivon normale dum se la juda infano pluvivas, li estos ĉiaokaze mortigita de nazioj pro tio kio li estas, pro esti judo taksita kiel sub-homo. Mark Tauger, el la Kalifornia Universitato, samopinias.

Por Andrea Graziosi, Holodomoro estas tamen tre alispeca ol Holokaŭsto: "Ĝi ne proponis formortigon de la tuta ukraina nacio, ĝi ne baziĝis sur la rekta murdado de viktimoj, ĝi estis motivita kaj ellaborita teorie kaj politika - ĉu eblas diri « racie »? - kaj ja ne sur etnaj kaj rasaj bazoj.".

Nicolas Werth kaj Jean-Louis Margolin (du el la aŭtoroj de *La nigra libro de la komunismo*) pridubas la enkondukajn tezojn de Courtois: "Oni tamen vane serĉus, en la enkonduka ĉapitro same kiel en la cetero de la verko, la densan kaj profundan diskuton kiun bezonus demandoj tiel kompleksaj kaj embarasaj kiel la komparo inter faŝismo kaj komunismo, aŭ pri la ebla ekzisto de teroro ene de la marksista teorio mem.". Kelkajn jarojn poste, Nicolas Werth citas Hannah Arendt-on tiusence, pri la komparo inter la sovetaj kaj la naziaj koncentrejoj: "Purgatorio" kaj "Infero":  Nicolas Werth klarigas esti trovinta konfirmon de tiu malnova diagnozo "en la arkivoj de la grandega gulaga burokratio.

La kalkuloj de la nombro de viktimoj kiuj pereis pro naziismo restis preskaŭ neŝanĝitaj, temas pri dekoj da milionoj inter 1939 kaj 1945: judoj, ciganoj, slavaj "sub-homoj", fremddevenaj populacioj, politikaj malliberuloj, handikapuloj. Laŭ Éric Conan, eblas tiel kalkuli 26 milionojn da viktimoj: 6 milionoj da judoj, centoj da miloj da ciganoj, 3,3 milionoj da sovetaj milituloj forkondukitaj al laborpunejoj, pli ol 15 milionoj da civiluloj en regionoj okupitaj de germanoj, ĉefe oriente kaj en Balkana duoninsulo, 1,1 milionoj da politikaj forkondukitoj. Krome, 330 000 handikapuloj estis "nevole" mortigitaj per trudsteriligado en Germanio inter 1933 kaj 1939; kaj, laŭ Philippe Burin, ekde 1939, 95 273 germanaj handikapitaj kaj malsanaj malliberuloj estis eliminitaj. Cetere nazioj ĉiam represiis komunistojn, kiuj estis la unuaj kies politika aktivado estis malpermesita en Germanio (komence de 1933). La diversaj komunismaj movadoj havis tre gravan rolon kadre de la Germana kontraŭnazia rezistado inter 1933 kaj 1945. La historiisto Glibert Merlio skribas ke "komunistoj estis la plej senhezitaj kaj la plej aktivaj rezistantoj kontraŭ naziismo".

Por la trockiisma teoriisto kaj filozofo Daniel Bensaïd, François Furet kaj Stéphane Courtois realigis "entreprenon de nebuligado", ĉar laŭ li la promesoj de la Oktobra revolucio ne devas esti forigitaj de la teruraĵoj de stalinismo, same kiel la franca revolucio de 1789 ne devas esti forgesita pro la Teroro kaj la postaj malprogresoj. Li rifuzas la kunigon, kiun faras Courtois, de stalinismo kaj komunismo kaj opinias ke, male, tiuj du terminoj kontraŭas sin, stalinismo estante "burokrata kontraŭ-revolucio" de komunismo. Li ankaŭ kritikas la kalkulon de mortintoj fare de Courtois, kiu kunigas malsategojn kaj enlandan militon kun stalinajn "purigojn". Por Bensaïd, eĉ se Lev Trockij parolis pri Hitler kaj Stalin kiel "ĝemelaj steloj", la malsimilecoj inter stalinismo kaj naziismo estas gravaj, naziismo plenumante sian mortigan programon, stalinismo konstruiĝante "kontraŭ la komunisma projekto pri emancipo" kaj iĝante "la lando de mensogo".

La franca "Nacia federacio de forkondukitoj kaj malliberuloj rezistantaj kaj patriamaj" (FNDIRP) opiniias, sen malgravigi la krimoj de stalina komunismo, ke kunigi naziismon kaj komunismon estas denaturigi historion, pro tio ke naziismo estas unika fenomeno. La FNDIRP kontraŭis la kreon de la "Platformo por la memoro kaj la konscio en Eŭropo" apogita de multaj orienteŭropaj landoj kaj kiu metis al la sama nivelo la krimojn de naziismo kaj de komunismo. Por la FNDIRP, tiu platformo estas la konsekvenco de la rezolucio adoptita de la Eŭropa Parlamento la  pri la komuna memoro pri totalismaj reĝimoj.

La filozofo Fabrice Midal rifuzas ĉian komparon inter naziismo kaj komunismo ĉar laŭ li: "Naziismo dependas […] de profunda rilato al la raciigo de la industria produktado [en kiu] troviĝas la aspekto de ĝia absoluta nihilismo - kaj apartigas ĝin de ĉiuj aliaj krimoj, inkluzive de gulago.".

Kvankam kritikinte dum la 1980aj jaroj tion, kion oni tiam nomis "reala socialismo", la politikisto kaj historiisto Lilly Marcou, iam juda infano savita en Rumanio fare de la ruĝa armeo, jam opiniis ke estas "peniga konfuzo", "danĝera kunigo", en la "misaj komparoj, aŭ eĉ stultaj kaj ĉiokaze falsaj inter naziismo kaj stalinismo, inter Hitler kaj Stalin.". Nur danke al Stalin kaj la ruĝa armeo, laŭ ŝi, okcidenta Eŭropo estis savita de naziismo, kaj povis prosperi post 1945 pace kaj demokratie.

## Tradukfonto 
## Literaturo 
* .
* .
* .
* .
* .
* .
*  ; verkita kunlabore kun Philippe Minard, Philippe Burrin, Ian Kershaw, Moshe Lewin, François Furet, Krzysztof Pomian, Pierre Bouretz, Nicolas Werth, Claude Lefort kaj aliaj.
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .
* .

## Vidu ankaŭ 
* Komunismo
** Marksismo-leninismo
** Ruĝa teroro
** Josif Stalin
** Stalinismo
** *La nigra libro de la komunismo''
* Naziismo
** Adolf Hitler
* Totalismo
* Platformo de Eŭropa Memoro kaj Konscienco
* Eŭropa Memor-Tago pri Viktimoj de Stalinismo kaj Naziismo

Kategorio:Kompara metodiko
Kategorio:Totalismo
Kategorio:Komunismo
Kategorio:Naziismo
Kategorio:Historio
Kategorio:Politiko