Murat Zjazikov

**Murat ** (; , (sed ne la gepatroj), sed anstataŭe ekloĝis en Grozno. En infanaĝo li ŝanĝis siajn familinomon de la patra *Borov* al tiu patrina *Zjazikov* kaj la patronomon — de *Sultanoviĉ* al *Magometoviĉ*. En 2006 la terorisma retejo Kaŭkazo-centro citis vortojn de anonima loĝanto de Barsuki, indignita pro ĝenoj fare de ses paskontrolejoj en la vilaĝo, starigitaj pro la prezidanto, kiu «eĉ ne estas vera Zjazikov».

En Grozno li lernis en la sama mezlernejo kiel Ruslan Auŝev kaj Ĝoĥar Dudajev. Siajn impresojn li poste esprimis en la libro «Незабываемые встречи» ( *Neforgeseblaj renkontiĝoj*, 1980).

Li laboris kiel instruisto pri historio en mezlernejo de Barsuki.

Li asertas ke kiel FSB-ano li savis 64 kaptitojn, inter ili 29 infanojn. Por tio estis vaste uzataj personaj ligoj kun la gerilanaj trupestroj, plejparton de kiuj li konis de la infanaĝo. La  la respublika parlamento ordonis, ke la baloto okazu la .

#### Kandidatoj 
La registriĝo de la kandidatoj finiĝis la . Registropetojn donis 35 personoj (laŭ aliaj datumoj — 34), sed kvar ne sukcesis kolekti bezonatajn apogsubskribojn kaj ok prezentis tiujn fuŝajn, do nur 22 estis akceptitaj.

La ĉefaj konkurantoj estis portempa plenumanto de la prezidantaj devoj Aĥmet Malsagov, la antaŭnelonge eksiĝinta ministro pri internaj aferoj Ĥamzat Gucerijev kaj viculo de la plenrajta reprezentanto de la prezidanto de Rusio en Suda federacia regiono Murat Zjazikov, antaŭ kelkaj semajnoj ricevinta la generalan rangon. La antaŭa prezidanto Ruslan Auŝev subtenis Ĥamzaton Gucerijev.

Muĥarbek Auŝev estis la eks-deputito de la Ŝtata Dumao, prezidanto de asocio «Adept» (Moskvo) kaj tre malproksima parenco de la eks-prezidanto. Li asertis, ke la Kremlo subtenas lin kaj Murat Zjazikov estas la nura dublanto.

Aĥmet Malsagov, ĉefministro de la respubliko, estis de multaj konsiderata la posteulo de Ruslan Auŝev, kiu nomumis lin la provizora plenumanto de la prezidantaj devoj. Tamen Ruslan Auŝev unue esprimis sian simpation al deputito de la Ŝtata Dumao Aliĥan Amirĥanov. Ruslan Auŝev diris, ke Miĥail Gucerijev ne subtenis la fraton, ĉar Ĥamzat Gucerijev estis pli aĝa, do estus pli grava kaj aŭtoritata reganto, malegala al Miĥail. Ĥamzat Gucerijev diris ke volas esti «bona helpanto al nia prezidanto Vladimir Vladimiroviĉ Putin kaj transkondukanto de lia volo en la respubliko». Matene la  ĉe la kulturdomo de Nazrano, kie troviĝis balotstabejo de Ĥamzat Gucerijev, eksplodis bombo kies povon oni taksis je 200 gramoj en la TNT-ekvivalento. Vespere tie devus okazi koncerto de la populara kantistino Katja Ogonjok, invitita de la kandidato.

Murat Zjazikov anoncis pri siaj prezidantaj pretendoj la . Li estis viculo de la plenrajta reprezentanto de la prezidanto de Rusio en Suda federacia regiono Viktor Kazancev kaj antaŭ kelkaj semajnoj ricevis la generalan rangon. La Kremlo kaj Viktor Kazancev malkaŝe subtenis lin, afiŝoj kun foto de Zjazikov kaj Vladimir Putin abundis tra la respubliko. Ruslan Auŝev forte oponis lin, demandante: «Kiel la popolo, kiu iam estis deportita de la samaj [specialaj] organoj voĉdonos por li?».

Ĥamzat Gucerijev, kiun subtenis ĉirkaŭ 15 eksiĝintaj kandidatoj, estis forigita antaŭ la unua balotrondumo kun preteksto ke li, kien ŝtatoficisto de la kategorio «B» devintus eksiĝi dum tri tagoj post kandidatiĝo, sed ne faris tion. Gucerijev pravigis sin, referencante al la inguŝa leĝaro kiu ne enhavas tian postulon, sed malsukcesis. Liaj subtenintoj transiris al Aliĥan Amirĥanov. La peton pri la eksigo prezentis la skandala ĵurnalisto Aliĥan Gulijev, murdota la  en Nazrano.

#### Balotkampanjo 
La balotkampanjo okazis en tre streĉa atmosfero kaj estis akompanata per pluraj denuncoj kaj reciprokaj akuzoj, kalumniaj flugfolioj ktp.

Sep kandidatojn oficiale plendis ke la  federacia inspektoro Musa Keligov rompis sigelojn ĉe la prezidanta ĉambro kaj diris, ke de nun li laboros tie.
eta|maldekstre|La prezidanta palaco. Magaso, Inguŝio.
Krome oni kulpigis Ĥamzat Gucerijev pri subaĉeto de la elektantoj, ĉar la  en la flughaveno de Magaso estis kaptita sako kun 4 milionoj da dolaroj (laŭ aliaj fontoj temis pri 3 milionoj da dolaroj kaj 10 milionoj da rubloj), transportitajn de la BIN-banko. Parton de la mono oni poste deklaris falsa. La banko neis same falsecon kaj subaĉetajn celojn de la kargo. La  la respublika prokurorejo sciigis, ke estas registritaj pluraj subaĉetoj de voĉdonantoj kaj kontraŭleĝa agitacio fare de Aliĥan Amirĥanov. Multaj atendis, ke ankaŭ li estos forigita el la dua rondumo, sed tio ne okazis.

#### Voĉdonado 
14 kandidatoj propravole eksiĝis antaŭe. Plejparte ili faris tion favore al Ĥamzat Gucerijev. Do finfine la unuan rondumon partoprenis 8 kandidatoj.

La  plej multe da voĉoj kolektis Aliĥan Amirĥanov, por kiu voĉdonis 31,5 % (laŭ aliaj datumoj — 33,09 %), dum Murat Zjazikov ricevis nur 19,11 % (sekvis Muĥarbek Auŝev kun 17,04 % kaj Aĥmet Malsagov 13,56 %). Kontraŭ ĉiuj kandidatoj voĉdonis 1,55 %. La voĉdonadon partoprenis 65,72% de la voĉdonantoj.

#### Akuzoj pri balotrompoj 
Oponantoj asertis ke en regionoj, kie Aliĥan Amirĥanov estis aparte populara OMON blokis la vojojn. Ĵurnalistoj kaj observantoj atestis, ke ĉe multaj balotejoj staris longaj atendovicoj kaj aŭtoritatoj ne enlasis homojn. Sed Murat Zjazikov diris, ke laŭleĝe oni rajtas voĉdoni nur ĝis la 8-a vespere, sed dum la unua rondumo en iuj lokoj oni voĉdonis ĝis la 11-a vespere, do eble post la 8-a OMON ie devis haltigi la trafikon por eviti la leĝorompon. Zjazikov siavice diris, ke kontraŭ li agitis 37 deputitoj de la Ŝtata Dumao, substrekante ke inter ili estis du samseksemuloj.

Opozicio akuzis Murat Zjazikov pri kontraŭleĝa enŝovo de ĉirkaŭ 20 mil balotiloj kaj pluraj leĝorompoj en antaŭtempe fermitaj balotejoj.

La antaŭa prezidanto Ruslan Auŝev poste malkaŝe esprimis sian opinion pri honesteco de tiu ĉi balotado.

[eta|dekstre|Ĉefo de la administracio de Ĉeĉenio [Aĥmat Kadirov gratulas Murat Zjazikov pri la balotvenko. La .]]

#### Inaŭguro 
La inaŭguro estis unue planita ke la , sed poste estis translokita al la  pro teknikaj kialoj. Nek Ruslan Auŝev, nek Aliĥan Amirĥanov ĉeestis ĝin, nek gratulis lin pri la venko, kion faris ĉiuj aliaj konkurantoj.

La  li prezentis al la prezidanto de Rusio konfiddemandon kaj samtempe deklaris propravolan eksiĝon, sen atendi la prezidantan balotadon okazontan printempe 2006. La plenrajta reprezentanto de la prezidanto de Rusio en Suda federacia regiono Viktor Kazancev kandidatigis lin al tiu posteno. La  prezidanto Vladimir Putin proponis lin kiel la respublikan prezidanton al la parlamento de Inguŝio kaj tiu la  aprobis lian nomumon. El 31 parlamentanoj nee voĉdonis nur la aktiva opoziciulo Musa Ozdojev.

Rezulte de la balotado al la respublika parlamento la  la Unueca Rusio ricevis 20 seĝojn el 27. Tri seĝojn gajnis la ekstremiste dekstra Liberal-demokratia partio de Rusio, po du ricevis la Komunista partio de la Rusia Federacio kaj Justa Rusio. Ekspertoj diris, ke la ĉefa postulo al la deputitoj estis lojaleco al Murat Zjazikov.

La  li eksigis la tutan plenuman potencon en Inguŝio — de la respublika registaro ĝis distriktaj administracioj. La provizora ĉefministro iĝis la unua vic-ĉefministro Ĥova Jevlojev. Tamen jam sekvatage ĉiuj (escepte de unu) distriktestroj kaj urbestroj estis renomumitaj. La  ĉefministro estis nomumita Ĥarum Dzejtov. La urbestro de Nazrano iĝis Bejali Ozdojev, frato de la influa opoziciulo Musa Ozdojev, kies kontraŭregistara agado estis per tio almenaŭ parte limigita.

### Federaciaj balotoj 
Dum sia prezidanto-periodo Murat Zjazikov ĉiam fidele sekvis la federacian politikon kaj klopodis prezenti Inguŝion kiel relative trankvilan, rapide disvolviĝantan regionon, kies stabilecon tamen provas rompi malicajn opoziciulojn kaj aliaj malamikoj.

De junio 2002 li estis ano de la Ŝtata konsilio de Rusio. Dum la balotado al la Ŝtata Dumao la  laŭ oficialaj datumoj ĝin partoprenis 98% de la elektantoj, el kiuj 98,72% subtenis Unuecan Rusion (pli alta rezulto estis registrita nur en Ĉeĉenio). Tamen opozicio asertis, ke fakte voĉdonis ne pli ol 6 ĝis 8% kaj lanĉis kampanjon «Mi ne voĉdonis!», dum kiu aktivuloj pridemandis homojn ĉu tiuj voĉdonis aŭ ne. Ĝis la fino de januaro 2008 oni kolektis pli ol 90 mil neajn atestojn, kio konsistigis pli ol 54% de la respublika elektantaro.

### Opozicio 
Post renomumo li plu akre kritikis sian antaŭulon Ruslan Auŝev pro multekosta konstruado de la nova ĉefurbo Magaso kaj kaŭzitaj de tio elspezoj. Krome li akuzis pri kontraŭstaro komersanton Miĥail Gucerijev, gvidanton de la respublika stabo de la Unueca Rusio Muĥarbek Auŝev kaj aliajn. Opozicion li prezentis kiel dungitojn de malicaj eksteraj povoj, inkluzive tiujn alilandajn. Dispeladon de manifestacioj Zjzikov pravigis kiel zorgon pri sekureco. En 2009 inguŝo Salanbek Dzaĥkijev, akuzita je komplico al la averio de la trajno Nevskij Ekspress en 2007, kaŭzita de la bombeksplodo, deklaris ke li estas maljuste persekutata pro sia opozicia sinteno al Murat Zjazikov.

La  nepermesita manifestacio en Nazrano kun postulo eksigi Murat Zjazikov estis dispelita de OMON, post kio komenciĝis amasaj tumultoj. Oni ekbruligis redakcion de la registara ĵurnalo «Serdalo» (inguŝe *Lumo*) kaj hotelon *Assa*, solan gastejon en la ĉefurbo. La  kontraŭ la opoziciuloj Makŝarip Auŝev kaj Magomed Jevlojev ekis krimesplorado pro ilia eventuala komplico al la kontraŭregistaraj tumultoj, do sekvan tagon ambaŭ deklaris ke ili devos kaŝi sin.

Atakoj kontraŭ ĵurnalistoj estis tradicie prezentataj kiel fiagoj de la prezidantaj malamikoj, kiuj tiele klopodas diskreditigi la prezidanton.

La plej spertaj inguŝaj politikistoj inkluzive de Ruslan Auŝev avertis, ke publikaj postuloj eksigi Murat Zjazikov atingas tute kontraŭan rezulton, ĉar la federacia potenco neniam farus tian paŝon sub premo.

#### Murdo de Magomed Jevlojev 
La plej fama oponanto de Murat Zjazikov estis Magomed Jevlojev, posedanto de retejo Ingushetia.ru, kiu publikigadis ĵurnalistajn enketadojn, akre akuzis la inguŝan pri korupto, fuŝoj kaj krimoj. Zjazikov plurfoje provis fermi la retejon, sed juĝejoj ĉiam malaprobis tion. Tamen en Inguŝio la retejo estis nealirebla de lokaj komputiloj, do atingebla nur per poŝtelefonoj. Post pluraj minacoj de la loka FSB-administracio la posedanto translokis la retejon al Usono por garantii ĝian funkciadon.

eta|150px|Magomed Jevlojev. septembro 2007.
La  oni devis pritrakti peton pri nuligo de la advokata imuneco de Magomed Jevlojev. Tamen pluraj aliaj fontoj refutas tion. Laŭ alia versio Jevlojev sendis al amikoj SMS kun sciigo, ke Murat Zjazikov flugas kun li kaj kun peto renkonti lin. La detenitan Jevlojev oni forportis en aŭtokolono el UAZ kaj du kirasitaj Volga, sed ĉirkaŭ 50 amikoj postkuris ĝin, haltigis unu Volga, eltiris, senarmigis kaj batis policanojn. Dum tiu tumulto Magomed Jevlojev estis mortpafita. Liaj subtenantoj diris, ke la kuglo trafis la tempion, sed la respublika prokuroro asertis, ke ĝi trafis la nukon apud la maldekstra orelo kaj eliris ĉe la dekstra. La policanoj alportis lin al hospitalo, sed li mortis ene du horoj. Laŭ rezultoj de la oficiala enketado la pafo okazis hazarde. Nomo de la pafinto ne estis malkaŝita pro sekurecaj konsideroj.

Retejo Ingushetia.ru publikigis liston de homoj, akuzitaj pri tiu ĉi murdo kaj punotaj laŭ leĝoj de la sangovenĝo.

Iuj opoziciuloj kaj parencoj de la murdito publike akuzis Zjazikov je organizado de tiu ĉi murdo, postulis lian eksiĝon kaj areston. La  inguŝaj opoziciuloj deklaris, ke se federaciaj potencoj ne faros decidajn agojn por enketi la murdon kaj puni kulpulojn, do ili turnos sin al la tutmonda societaro kun la peto «disigi Inguŝion de Rusio». Matene la  en Nazrano komenciĝis manifestacio, kiun partoprenis ĉirkaŭ 100 homoj. Ili postulin eksigon de Murat Zjazikov kaj revenon de Ruslan Auŝev. Ĝi estis dispelita kun apliko de specialaj rimedoj.

La Ŝtata departamento de Usono alvokis rusiajn aŭtoritatojn plene enketi la aferon.

Magazino «Rusia Newsweek» skribis la :

La  Murat Zjazikov estis eksigita laŭ decido de la prezidanto de Rusio. Lin anstataŭis Junus-Bek Jevkurov.

La  la Supera Kortumo de Inguŝio verdiktis, ke la deteno de Magomed Jevlojev en la flughaveno estis kontraŭleĝa.

La  la murdinto Ibragim Evlojev estis pafmurdita en Nazrano.

### Amaskomunikiloj 
Nokte la  nekonatoj kaptis en hotelo "Assa" en Nazrano tri ĵurnalistojn de REN-TV kaj reprezentanton de societo Memorialo. Ili estis forveturigitaj, batitaj, minacataj je mortpafado kaj poste forĵetitaj en Sunĵa distrikto. Murat Zjazikov sekvan tagon pardonpetis antaŭ la ĵurnalistoj kaj deklaris, ke tion faris liaj kontraŭuloj kaj ke li persone kontrolos la enketadon. Tamen la atakitoj, referencante al neoficialaj fontoj en la Ministerio pri internaj aferoj, asertis ke tion faris persona gardistaro de la prezidanto. La akuzoj ripetiĝis en 2009, post la murdo de la inguŝa opoziciulo Makŝarip Auŝev, kiu antaŭ du jarojn akompanis la ĵurnalistojn de REN-TV kaj de tiam estis konsiderata persona malamiko de Rustambek Zjazikov, frato de la prezidanto kaj estro de la prezidanta gardistaro.

Oni plurfoje plendis pri subpremado de lokaj ĵurnalistoj, pro kio federaciaj amaskomunikiloj ofte malsukcesis dungi lokanojn krom tiuj, proponitaj de la prezidanta administrado. En 2008 la prezidanta gardistaro forprenis ĉiujn ekzemplerojn de «Novaja gazeta» (N 57 de la ) pro publikigita en ĝi intervjuo kun Ruslan Auŝev. Eĉ abonantoj ne ricevis ĝin.

### Kritiko 
En 2005 en Inguŝio estis establita socia komisio pri enketado de korupta agado. Laŭdire ĝin iniciatis opozicia deputito de la Popola Konsilio de Inguŝio Musa Ozdojev. Vic-prezidanto de la komisiono Osman Sapralijev diris, ke en vilaĝo Barsuki la komisianoj trovis tri domegojn, kiujn Murat Zjazikov laŭ iliaj informoj estis konstruanta por si. Post pritaksi ilin, la esplorantoj diris ke la konstruaĵoj kostas proksimume 7 milionojn da dolaroj. Krome ili registris, ke malpli juna frato Raŝid Zjazikov aĉetis 17 alilandajn aŭtojn kaj trovis almenaŭ unu domon, aĉetitan de Murat Zjazikov mem en Moskvo aŭ Moskva provinco.

Opoziciaj informiloj raportis, ke en aprilo 2008 la inguŝa opoziciulo Musa Keligov hazarde renkontis Murat Zjazikov en iu hotelo de Moskvo kaj kruele batadis lin, ĝis la prezidanto falis senkonscia. Forirante la atakinto deklaris, ke li agis «laŭ la inguŝaj leĝoj». Ruslan Auŝev en sia intervjuo ankaŭ mencias tiun ĉi epizodon.

La rusia opozicia politikisto Garri Kasparov nomis Murat Zjazikov en 2007 «malplena loko».

Post kiam la  okazis atenco kontraŭ la sekva prezidanto de Inguŝio Junus-Bek Jevkurov, opoziciulo Magomed Ĥazbijev kulpigis pri tio Murat Zjazikov.

En 2011 la sendependa kaŭkaza magazeno «DOŜ» okazigis anoniman opinisondadon en stratoj de ses inguŝaj urboj. Oni demandis homojn al kiu ili pli konfidas: ĉu al Ruslan Auŝev, Murat Zjazikov aŭ Junus-Bek Jevkurov. Murat Zjazikov gajnis 9,5% da voĉoj, dum Ruslan Auŝev 81,8% kaj Junus-Bek Jevkurov 8,7%.

Oponantoj donis al Murat Zjazikov kromnomon *Murzilka*, kio sugestis al la unuaj silaboj de liaj persona kaj familia nomoj, kaj sonis amuze, ĉar tiel nomiĝis ĉefheroo de la fama sovetia infana magazeno.

### Islamisma subterejo 
Dum la tuta oficoperiodo ĉiam plifortiĝis islamisma subterejo, kiu nomis Murat Zjazikov *murtad* (apostato), sed samtempe akre kritikis la opozicion kiel «sklavojn», kiuj revas nur altiri atenton de la «moskva mastro» kaj plu rabi la popolon. En 2002 taĉmento de Ruslan Gelajev, revenanta de Kartvelio al Ĉeĉenio, konfrontiĝis en la ĉelima inguŝa vilaĝo Galaŝko kun loka OMON kaj la 58-a armeo, kio sekvigis la batalon kun dekoj da pereintoj. Laŭ ordono de Aslan Masĥadov en 2004 estis establita la Inguŝa sektoro de la Kaŭkaza fronto, do Inguŝio oficiale iĝis batalkampo por la islamistoj.

Nokte de la  al la  islamistoj atakis Nazranon, Karabulakon kaj Orĝonikidzevskaja. Pereis 93 kaj estis vunditaj 140 homoj, ĉefe policanoj kaj militistoj, kiuj estis tute malpretaj kaj nekapablaj rebati la atakon. Opozicio kulpigis pri tio Zjazikov. deputito de la respublika parlamento Musa Ozdojev eĉ postulis eksigi la respublikestron kaj establi en Inguŝio rektan regadon de la prezidanto de Rusio. Atestantoj rememoris, ke la prezidanta kolumno traveturis al lia elita urbodistrikto je 10:25, nur 10 minutojn antaŭ samloke aperis la gerilanoj.

La gerilanoj regule atakis milicon, FSB, militistojn kaj ŝtatoficistojn, eksplodigis drinkovendejojn kaj halojn de ludmaŝinoj, foje eĉ okupis tutajn vilaĝojn. Dum la unuaj dek monatoj de 2008 en Inguŝio estis murditaj 52 kaj vunditaj 150 milicanoj.

### Atencoj 
Oni plurfoje atencis Murat Zjazikov, sed sen gravaj sekvoj. Plejparte oni atribuis tion al la islamistoj. Li loĝis en la prestiĝa urboparto kromnomata *Centro Kamaz* en sud-okcidento de Nazrano kaj ĉiam sekvis la saman itineron al la prezidanta palaco en Magaso. Lia eskorto kutime konsistis el kvar aŭtoj: la blanka ĵipo Toyota Land Cruiser, la nigra Mercedes-Benz G-klaso, la kirasita Mercedes-Benz 600 de la prezidanto kaj unu aŭ du pliaj nigraj Mercedes-Benz. La kolumnon kutime antaŭis kaj sekvis du trafikpolicaj VAZ-21099. La veturado daŭris ĝis 15 minutoj.

En oktobro 2003 estis trovitaj tri bomboj survoje kaj Murat Zjazikov deklaris, ke oni pretigis atencon kontraŭ li. Tamen islamistoj diris, ke la bomboj estis destinitaj kontraŭ la estro de la FSB-administracio, kiu loĝis apude, kaj atendis lin jam longan tempon pro ties ferioj.

La  en ŝoseo Nazrano — Magaso je ĉirkaŭ 9:40 aŭto VAZ-2107 trafis la antaŭan dekstran flankon de la prezidanta Mercedes-Benz kaj eksplodis. Murat Zjazikov saviĝis danke al sia kirasita aŭto kaj estis nur malgrave vundita. Krome estis vunditaj kvar korpogardistoj kaj du lokanoj, inkluzive de naŭjara knabo. La respondecon prenis al si Ŝamil Basajev, kiu deklaris ke la  ŝaria militjuĝo kondamnis Murat Zjazikov al mortopuno kaj anoncis la novan atencon, kvazaŭ okazontan post monato. Tamen inguŝa komercisto kaj tiutempa federacia inspektoro en Inguŝio Musa Keligov asertas, ke tiun atencon pagis komercistoj kaj temis pri komerca kverelo. Li diras, ke kune kun iu federacia servo el Ĉeĉenio kaptis unu el atakintoj kaj alveturigis lin en aŭtokofrujo al Magaso por ke Murat Zjazikov finu la esploradon. Sed la prezidanto rifuzis fari tion.

En junio 2004 aŭto, stirata de kamikazo, trafis aŭtokolumnon de la prezidanto. Li estis vundita, kelkaj korpogardistoj pereis.

La  gerilanoj pripafis per bombokanono la domon de Zjazikov en vilaĝo Barsuki. La  ili atakis la prezidantan aŭtaron. La  ili atakis la prezidantan palacon en Magaso.

La  2007 ja ĉirkaŭ la 6-a vespere en Magaso nekonatoj pripafis per mitraletoj kaj bombokanonoj kolumnon da prezidantaj aŭtoj. Iuj aŭtoj estis damaĝitaj, sed ĉiuj sukcesis je granda rapideco forlasi la pripafatan zonon. Neniu veturanto estis damaĝita.

La  gerilanoj pripafis per mitraletoj kaj bombokanonoj la prezidantan rezidejon en Magaso. Laŭ oficialaj informoj neniu estis damaĝita.

La  teroristoj pripafis apud vilaĝo Barsuki personan gardistaron de Murat Zjazikov, vundinte 11 gardistojn.

La  laŭ informoj de la terorista retejo Kaŭkazo-centro en Nazrano apud bazaro *Marĥaba* estis pripafita la aŭtokolumno de Murat Zjazikov. Ĝi sukcesis je granda rapideco forlasi la pripafatan zonon, sed iuj aŭtoj estis trafitaj.

Tamen post la atako kontraŭ la sekva prezidanto Junus-Bek Jevkurov la  la islamisma retejo Kaŭkazo-centro publikigis malferman leteron de la ŝaĥida bataliono Rijadus Saliĥijn, en kiu interalie estis dirite, ke Murat Zjazikov ne estis prioritata celo de la islamistoj, ĉar li «ne volis pliakrigi la konflikton kun la islamanoj».

### Rusa loĝantaro 
Komence de la 1990-aj jaroj rusoj konsistigis 12% de la respublika loĝantaro. Plejparto de ili kompakte loĝis en Malgobeka kaj Sunĵa distriktoj. En Karabulako 90% de la loĝantoj estis rusoj. Post la disfalo de Sovetunio en 1991 plu kreskis naciismo kaj sendependismo, kaj la rusoj iĝis la unua viktimo de tiuj tendencoj. En aprilo 1991 en vilaĝo Troickaja okazis kontraŭrusa pogromo.

Tiel en vilaĝo Troickaja loĝis proksimume 10 mil homoj, plejparte rusoj kaj nur 12 domojn okupis inguŝoj. En 2007 la loĝantaro konsistigis jam 60 mil homojn, sed tiu rusa malkreskis ĝis iom pli ol 300 homoj (ĉirkaŭ 100 domoj). Formigrintoj eĉ fondis en la apuda Stavropola regiono vilaĝon Sunĵenskaja.

Murat Zjazikov subtenis kaj promociis la revenon al Inguŝio de la rusaj loĝantoj. Estis aprobita speciala programo, ekkonstruita granda ortodoksa preĝejo kaj deklarite ke ĝis 2010 povos reveni ĝis 200 rusaj familioj por kio estis asignitaj 12 milionoj da rubloj. Oni anoncis planojn revenigi ĝis 100 mil rusoj, sed reale en 2010 en Inguŝio oni kalkulis nur 6000 rusojn. Dum realigo de la programo okazis pluraj misuzoj kaj friponaĵoj. Samtempe oni anoncis planojn konstrui en la respubliko tri ortodoksajn preĝejojn. Ili deklaris, ke plejparte temas ne pri revenintoj, sed pri novalvenintoj, el kiuj grandan parton konsistigas eksaj militistoj. Samtempe ili akuzis la aŭtoritatojn pri kristanigo de la respubliko.

Komence de 2006 ĉeĉenaj teroristoj publikigis en sia retejo Kaŭkazo-centro intervjuon kun la tiel nomata gvidanto de la inguŝa ĝamaato «Ŝariat» Amir Ĥabibulla, kiu diris ke plenumante la ordonon de Ŝamil Basajev liaj grupoj jam faris atakojn kontraŭ la rusoj en Norda Kaŭkazo, ĉar ili «de nun estas konsiderataj militkoloniistoj kun ĉiuj rezultantaj el tio por ili sekvoj».

La grandan socian revokon kaŭzis murdo de familio de la rusa instruistino Ludmila Tereĥina, okazinta nokte la  en vilaĝo Orĝonikidzevskaja. Teroristo pafmurdis la 55-jaran virinon, ŝiajn 19-jaran filon kaj 24-jaran filinon en ilia domo. Postvivis nur blinda frato de la instruistino, kiu troviĝis en alia ĉambro. Ludmila Tereĥina pli ol 30 jarojn instruis matematikon en loka mezlernejo, ŝiaj geidoj studis en inguŝaj altlernejoj. Dum la enteriga ceremonio en malnova kazaka tombejo okazis eksplodo. 11 homoj estis vunditaj (inkluzive tri milicanojn).

La  en vilaĝo Troickaja dum entombigo de loka loĝanto okazis eksplodo pova je ĉirkaŭ 500 gramoj en TNT-ekvivalento. Estis vundita rusa traktoristo. Nokte al la  en vilaĝo Orĝonikidzevskaja nekonatoj ĵetis grenadon al korto de ruslingva familio. Neniu estis damaĝita.

La  en la centro de Nazrano tagmeze estis pafmurdita rusa kuracistino Natalja Muradova.

### Terorisma atako en Beslano 
La  en Beslano (Nord-Osetio) teroristoj kaptis mezlernejon, ostaĝiginte ene de ĝi pli ol 1100 homoj. La teroristoj postulis la intertrakton kun Murat Zjazikov, prezidanto de Nord-Osetio Aleksandr Dzasoĥov kaj ministro pri internaj aferoj Leonid Roŝal. Neniu el ili alvenis, pri kio parencoj de la pereintoj poste kulpigis ilin. La  prezidanto de la Komitato Patrinoj de Beslano Susana Dudijeva deklaris, ke la patrinoj ne volas vidi dum la memorceremonioj Murat Zjazikov kaj kelkajn aliajn gravulojn. Murat Zjazikov asertis, ke troviĝis tiutempe en Inguŝio kaj proponis sian helpon al la operacia stabo.

Estro de la FSB-administracio en Inguŝio generalo-majoro Sergej Korjakov poste atestis dum la proceso, ke tuj post veni al Beslano la 1-an de septembro li kontaktis Murat Zjazikov kaj informis lin pri la okazaĵoj. Poste laŭ ordono de la plenrajtigito de la prezidanto en Suda federacia regiono Vladimir Jakovlev li denove telefonis al Zjazikov kaj petis lin komuniki al Jakovlev. La trian fojon li jam ne sukcesis komuniki lin, ĉar la prezidanta telefono estis forŝaltita. La eks-ministro de Nord-Osetio pri internaj aferoj generalo Kazbek Dzantijev atestis dum la proceso je Nur-Paŝi Kulajev: «Ni provis trovi Zjazikov. Sed li ne revokiĝis». Murat Zjazikov kategorie neas tion: «Kaj tio, ke mia telefono ne funkciis, tio estas mensogo».

Plejparton de la bando konsistigis inguŝoj, kio pli streĉigis rilatojn inter la inguŝa kaj oseta popoloj. La  Murat Zjazikov informis, ke li pretas fari komunan deklaron kun Aleksandr Dzasoĥov kontraŭ la interetna malamo. Sed la prezidanto de Nord-Osetio diris, ke ne planas fari tion.

### Rifuĝintoj 
Specifa trajto de Inguŝio ekde la formiĝo de la respubliko estis grandega nombro de rifuĝintoj el Nord-Osetio kaj Ĉeĉenio. Luado de loĝejoj al la rifuĝintoj profitigis lokanojn kaj federaciaj subvencioj plenigis la respublikan buĝeton. Sed post prezidantiĝo de Murat Zjazikov li aktive klopodis solvi la rifuĝintan problemon, plenumante respektivan ordonon de Moskvo.
eta|200px|Situo de Inguŝio inter Ĉeĉenio kaj Nord-Osetio

#### Rifuĝintoj de Nord-Osetio 
Ekde la oseto-inguŝa konflikto en la Ĉeurba distrikto de la nuna Nord-Osetio en 1992, miloj da inguŝaj rifuĝintoj atendis reveni al siaj vilaĝoj en tiu ĉi regiono. La  Murat Zjazikov kaj prezidanto de Nord-Osetio Aleksandr Dzasoĥov subskribis interkonsenton pri kunlaboro kaj bona najbareco de la respublikoj. La  Murat Zjazikov promesis donaci loĝejon al la unua miksita inguŝo-oseta familio.

Tamen la rifuĝinta problemo restis grandparte nesolvita. La rifuĝintoj plejparte kulpigis pri tio osetajn aŭtoritatojn, kiuj baras ilian revenon al siaj vilaĝoj, sed foje akuzis ankaŭ Murat Zjazikov pri neglekto de ilia problemo kaj misuzo de mono, asignita tiucele.

Ankaŭ li memorigis, ke la teritorio de la nuna Ĉeurba distrikto historie estis loĝata de inguŝoj, do ilia forpelo estas duoble maljusta.

Plu diskutata estis eĉ la nombro de la rifuĝintoj. Dum renkontiĝo de la prezidantoj de Inguŝio kaj Nord-Osetio, okazinta la  en la interregiona administracio de la Federacia migradservo, Murat Zjazikov diris, ke en Inguŝio loĝas 11 mil rifuĝintoj el Nord-Osetio, dum la inguŝa ministro pri publikaj kaj interetnaj rilatoj nomis pli altajn ciferojn: pli ol 18 mil homoj, el kiuj nur 11 mil havas rifuĝintan statuson. La ministro pri etnaj aferoj de Nord-Osetio prezentis aliajn datumojn — 8880 homoj. Reprezentanto de la Federacia migradservo donis la trian version: 8357 rifuĝintoj kaj 1110 infanoj sen la rifuĝinta statuso.

La  2005 la prezidanto de Nord-Osetio Aleksandr Dzasoĥov rifuzis subskribi la planon pri reveno de la rifuĝintoj, pravigante tion per tro striktaj kondiĉoj de la dokumento.

En aprilo 2006 en Ĉeurba distrikto okazis simbola prezentado de la nova vilaĝo Novij ( *Nova*), al kiu tiutempe jam translokiĝis preskaŭ 500 rifuĝintoj. Tamen plejparto de la rifuĝintoj insistis pri la reveno al la forlasitaj lokoj, ne al novkonstruitaj vilaĝoj.

#### Rifuĝintoj de Ĉeĉenio 
Dum la Unua kaj Dua Ĉeĉeniaj militoj dekmiloj da ĉeĉenoj fuĝis al la najbara Inguŝio, kies popolo kune kun la ĉeĉenoj konsistigas la unuecan etnogrupon vajnaĥoj. Do aperis la problemo, kiun dum pluraj jaroj klopodis solvi ĉiuj respublikestroj de Ĉeĉenio kaj Inguŝio. La antaŭa inguŝa prezidanto Ruslan Auŝev havis malbonajn rilatojn al Aĥmat Kadirov kaj Ramzan Kadirov, eĉ ne unu fojon vizitis Groznon dum la Dua Ĉeĉenia milito kaj diris, ke ne volas revenigi la rifuĝintojn al la plu militanta respubliko. La nova ĉeĉena registaro konsideris tion ofendo, sugestis ke Ruslan Auŝev preferas havi bonajn rilatojn kun la gerilanoj kaj profiti je financa helpo, kiun la federacia registaro kaj humanitaraj organizoj sendas por la rifuĝintoj en Inguŝio. La situacio ŝanĝiĝis post prezidantiĝo de Murat Zjazikov.

En junio 2001 vic-direktoro de la respublika administracio de la Federacia migrada servo Baŝir Bekov diris, ke en Inguŝio troviĝas proksimume 150 mil rifuĝintoj el Ĉeĉenio, el kiuj 30 mil loĝas en tendaroj. Oficiale ili nomiĝis «provizore translokitaj personoj», sed eĉ oficialuloj de tiu ĉi servo preferis nomi ilin rifuĝintoj.

En aŭgusto 2002 Murat Zjazikov raportis, ke dum 15 monatoj de Inguŝio al Ĉeĉenio revenis 27 mil homoj, do restis nur 90 mil rifuĝintoj. Antaŭe li taksis nombron de la rifuĝintoj je 147 mil homoj. En oktobro 2003 Murat Zjazikov deklaris, ke en Inguŝio nombro de la rifuĝintoj malkreskis de 200 mil (en 2002) ĝis 54 mil, el kiuj 50 estas loĝantoj de Ĉeĉenio. Nombro de la tendaranoj malkreskis de 50 mil ĝis 8 mil.

En 2007 laŭ Murat Zjazikov en la respubliko troviĝis 19 mil rifuĝintoj el Ĉeurba distrikto kaj 40 mil rifuĝintoj el Ĉeĉenio.

La  kun Ĉeĉenio estis subskribita traktato, kiu antaŭvidis revenon de ĉiuj ĉeĉenaj rifuĝintoj el Inguŝio ĝis fino de septembro 2002. Aĥmad Kadirov ĉe tio diris, ke pli frua la subskribo ne okazis pro malfavora sinteno de la antaŭa inguŝia estraro.

De tempo al tempo aperadis informoj, ke Inguŝio planas revenigi ĉiujn ĉeĉenajn rifuĝintojn antaŭ iu difinita tempolimo. Ekzemple la  kunlaborantoj de la Moskva laborgrupo de la Federacia Migradservo de la Ministerio pri internaj aferoj de Rusio postulis de la loĝantoj de la lasta granda rifuĝinta tendaro «Sacita», situinta rande de vilaĝo Orĝonikidzevskaja forlasi ĝin ene de kvin tagoj. La rifuĝintoj sendis malferman leteron interalie al la prezidanto de Inguŝio.

La  2004 perforta traserĉado okazis en tendaro de ĉeĉenaj rifuĝintoj en vilaĝo Altijevo — kun batado, senjuĝaj arestoj kaj akuzoj.

Murat Zjazikov ĉiam malkonfirmis tiajn intencojn.

eta|maldekstre|200px|Angelina Jolie dum solenaĵoj honore al la Tutmonda rifuĝinta tago. 2003.
La  tendarojn de ĉeĉenaj rifuĝintoj en Inguŝio vizitis la fama usona aktorino Angelina Jolie, ambasadorino de UNHCR. Murat Zjazikov akceptis kaj dankis ŝin, enmanigis al ŝi la plej altan respublikan premion — ordenon «Pro meritoj». Ĝenerale ŝi laŭdis agadon de la aŭtoritatoj, sed esprimis zorgiĝon pri la sorto de la ĉeĉenaj rifuĝintoj, kiuj timas kontraŭvolan revenigon al la plu danĝera Ĉeĉenio.

La  2004 oni oficiale fermis la lastan tendaron de la ĉecenaj rifuĝintoj en Inguŝio.

Tamen en aprilo 2008 iun ĉeĉenan rifuĝejojn vizitis Thomas Hammarberg, komisaro de la Konsilio de Eŭropo pri homaj rajtoj. Li renkontiĝis kun Murat Zjazikov kaj dankis lin pro lia helpo al la ĉeĉenaj rifuĝintoj.

### Rilatoj al Ĉeĉenio 
La inguŝoj kaj ĉeĉenoj konsideras sin unueca popolo vajnaĥoj kaj ĝis 1993 loĝis en la unueca Ĉeĉena-Inguŝa ASSR.

#### Reunuiĝo 
La  prezidanto de la parlamento de Ĉeĉenio Dukvaĥa Abduraĥmanov deklaris en Grozno, ke rapidigi la stabiliĝon de la situacio en Nord-Kaŭkazo oni povas nur pere de unuiĝo de Ĉeĉenio, Inguŝio kaj Dagestano. La ideon tuj subtenis la respublika prezidanto Alu Alĥanov. Oni konsideris tion singarda «provglobo» de la ĉeĉena ĉefministro Ramzan Kadirov.

Tamen Murat Zjazikov forte kontraŭis tiajn planojn.

En januaro 2004 la nazrana tipografio «Poligrafkombinat» spite al farita kontrakto refutis presadon de la ĵurnalo «La ĉeĉena socio» pro ĉiama rubriko «Ĉeĉenio+Inguŝio=», en kiu estis pritraktata la eventuala kuniĝo de la du respublikoj. La direktoro klarigis, ke publikigadon de tiaj materialoj forte kontraŭas la aŭtoritatoj. Finfine la redakcio forigis la probleman artikolon kaj la ĵurnalnumero estis presita.

#### Limoj 
eta|150px|Situo de Sunĵa distrikto ene de Inguŝio
La limoj inter Ĉeĉenio kaj Inguŝio estis difinitaj en 1993 sufiĉe svage, laŭdire surbaze de la buŝa interkonsento inter la tiamaj respublikestroj Ĝoĥar Dudajev kaj Ruslan Auŝev. La ĉefa diskutpunkto estis la aparteno de Sunĵa distrikto, kiu limas kun Ĉeĉenio kaj Nord-Osetio. La ĉeĉena flanko ofte asertis, ke Sunĵa kaj Malgobeka distriktoj estas laŭdevene ĉeĉenaj kaj nur maljuste «donacitaj» al Inguŝio fare de Ĝoĥar Dudajev, dum la inguŝa flanko insistis ke temas pri la origine inguŝaj teritorioj, al kiuj apartenas ankaŭ terenoj de Sunĵa distrikto ekzistanta en Ĉeĉenio.

La  Murat Zjazikov kaj prezidanto de Ĉeĉenio Aĥmat Kadirov subskribis protokolon pri la fina difino de la limoj de Sunĵa distrikto. En Ĉeĉenio plu restis Sunĵa distrikto kun vilaĝoj Asinovskaja kaj Sernovodskoje, dum la resto de la distrikto estis agnoskita parto de Inguŝio. La prezidantoj de ambaŭ respublikoj deklaris funebrotagojn.

#### Personaj rilatoj 
Oficiale la prezidantoj de ambaŭ respublikoj ĉiam elmontris amikecon kaj profundan estimon.
eta|200px|Aleo de Aĥmat Kadirov. Magaso.
Dum festeno de la 30-jariĝo de Ramzan Kadirov, okazinta en Gudermeso la , Murat Zjazikov enmanigis al la koncertanta kantisto Filip Kirkorov titolon «Popola artisto de Inguŝio», post kiam la simila titolo estis enmanigita al li fare de Ramzan Kadirov.

Dum memorvespero, dediĉita al la unua prezidanto de Ĉeĉenio Aĥmat Kadirov en 2014 Murat Zjazikov varme rememoris lin.

Fine de 2014 la strato *Dunajskaja* ( *Danuba*) en Staropromislovij-distrikto de Grozno, en kiu dum la junaĝo loĝis Murat Zjazikov, estis alinomita honore al li.

### Rilatoj al Putin 
[eta|250px|Renkontiĝo kun ĉefministro de Rusio [Vladimir Putin. Moskvo. La 9-a de januaro 2007.]]
Murat Zjazikov ĉiam demonstris sian fidelecon al Vladimir Putin kaj ligojn kun li. «Li estas homo, kiu ne konfuzas Ekstreman Nordon kaj Nordan Kaŭkazon» ŝercis Zjazikov. En oktobro 2002 en vilaĝo Olgeto (Ĝejraĥa distrikto), grave damaĝita de naturaj kataklismoj kaj rekonstruita helpe de la federacia registaro, aperis la unua en Rusio strato de Vladimir Putin.

Dum la prezidanta balotado en 2002 afiŝoj kun foto de Zjazikov kaj Vladimir Putin abundis tra la respubliko. Murat Zjazikov fakte ne enmiksiĝis en la kontraŭgerilan agadon de la federaciaj servoj, kiuj ne akordigis ĝin kun la inguŝaj kolegoj, nek entute informis ilin pri siaj planoj.

Murat Zjazikov mem publike plurfoje akre draŝis lokajn policon kaj FSB-administracion pri neglekto de iliaj devoj protekti loĝantojn de la respubliko. Ekzemple en marto 2004 li deklaris:

En septembro 2008 Inguŝion vizitis rajtdefendanto Ludmila Aleksejeva, gvidanto de la Moskva Helsinka unio. Ŝi esprimis gravan zorgiĝon pri multnombraj rompoj de la homaj rajtoj en la respubliko. Murat Zjazikov akceptis ŝin kaj konversaciis kun ŝi dum du horoj. Samjare Ruslan Badalov, prezidanto de la Ĉeĉena Komitato de la Nasia Saviĝo, akre kritikis senjuĝajn ekzekutojn en Inguŝio fare de polico, FSB kaj militistoj kaj diris, ke la situacio en la respubliko similas al tiu en la antaŭmilita Ĉeĉenio.

En novembro 2004 Zjazikov proponis haltigi partoprenon de la ĵurianoj en juĝprocesoj en Inguŝio, ĉar ili ofte senkulpigas homojn, akuzataj pri terorismo. Li diris, ke almenaŭ parte tion kaŭzas la tajpa strukturo de la inguŝa socio, pro kio samtajpanoj ofte ne povas senpartie juĝi unu la alian.

### Ekonomio 
Malgraŭ akra kritiko de la speciala ekonomia zono, funkciinta dum la regado de sia antaŭulo, en 2003 Murat Zjazikov promociis la ideon restarigi en Inguŝio tian zonon, sed malsukcesis.

Murat Zjazikov diris, ke en 2002 propraj enspezoj kovris nur 6,4% de la respublika buĝeto, sed en 2006 tiu cifero kreskis ĝis 11,1%. La ekstera ŝuldo, kiu duoble superis la respublikan buĝeton, malkreskis 15-oble kaj la Malneta regiona produkto perkape altiĝis je preskaŭ 50%.

Laŭ statistikaj datumoj, la enspezoj de la respubliko en 2001 konsistigis 2,1 miliardojn da rubloj, en 2008 oni planis gajni 8,59 miliardojn da rubloj. Grave kreskis subvencioj de la federacia buĝeto: de 1,2 miliardoj da rubloj en 2001 ĝis 5 miliardoj da rubloj en 2008. La Malneta regiona produkto kreskis 2,5-oble — de 3,6 miliardoj da rubloj en 2001 ĝis 8,87 miliardoj da rubloj en 2007. Sed la industria kreskorapideco malaltiĝis de 134,8% en 2001 ĝis 76% en 2007 (la plej granda malkresko en Rusio tiujare).

En agrikulturo estis establitaj dekoj da ŝtataj agrikulturaj entreprenoj, kion Murat Zjazikov konsideris necesa pro manko de terenoj kaj kolektivisma psikologio de la loĝantaro.

Lia oponanto, naftokomercisto Musa Keligov diris en 2008, ke la naftoelminigado falis de 175 mil tunoj en 2002 ĝis eble 80 mil, pro malefika administrado de Murat Zjazikov.

La  en Karabulako teroristoj bombardis kaj laŭ iliaj datumoj tute detruis la novan naftouzinon kun kapacito 300 mil tunoj jare, kies reala posedanto estis Ruslanbek Zjazikov, kuzeno de la prezidanto. Tamen la statistikaj datumoj ne estis tiom entuziasmigaj.

Enspezoj de la loĝantaro kreskis preskaŭ kvaroble, tamen Inguŝio plu restis inter la plej malriĉaj regionoj de Rusio. En 2001 averaĝa salajro estis 1758 rubloj (la 77-a loko en la lando), pensio — 854 rubloj. En 2007 averaĝa salajro kreskis ĝis 7285 rubloj (la 82-a loko) kaj pensio ĝis 2977 rubloj (la plej malalta en Rusio).

Senlaboreco laŭ liaj asertoj dum la sama periodo malaltiĝis de 60% ĝis 27%. Tamen laŭ aliaj datumoj nombro de senlaboruloj kreskis preskaŭ kvaroble — de 11,6 mil ĝis 45,7 mil homoj. En 2007 la prezidanto raportis, ke jam estas konstruitaj la Domo de patrino kaj bebo (akuŝejo), 15 lernejoj por 5000 lokoj, orfejo en vilaĝo Orĝonikidzevskaja, kelkaj infanĝardenoj.

Krimecnivelo grave kreskis — la nombro de krimoj altiĝis je 20,9%, de 1740 en 2001 ĝis 2104 en 2007 (la 82-a loko en Rusio).

Multe da atento li dediĉis al la restarigo de la historia justeco rilate al la inguŝa popolo, reprezaliita kaj deportita en 1944. La  li subskribis la ukazon pri honorigo de Nikita Ĥruŝĉov, kiu iniciatis rehabilitadon de la reprezaliitoj, per la respublika ordeno «Pro meritoj» (postmorte). La  2005 laŭ la prezidanta ordono en Magaso aperis strato de Nikita Ĥruŝĉov. Oni planis ankaŭ starigi la monumenton honore al tiu ĉi sovetia ŝtatestro.

Murat Zjazikov iniciatis kaj subtenis restarigon de la historia justeco rilate inguŝajn soldatojn, kiuj dum la Granda patriota milito estis proponitaj al honorigo pro siaj heroaĵoj, sed ne ricevis premioj kiel anoj de la reprezaliita popolo. Laŭ lia propono Malgobeko ricevis statuson la urbo de armea gloro honore al heroaĵoj de liaj defendantoj dum la Batalo ĉe Kaŭkazo (1942—1943).

En 2005 Murat Zjazikov proponis alinomi la Tagon de la fondiĝo de Respubliko Inguŝio festatan la  al la Tago de la restarigo de la inguŝa ŝtato.

Murat Zjazikov subtenis administre kaj finance plurajn kulturajn iniciatojn. Jam post forlasi la prezidantan postenon lisubtenis eldonadon de la «Komuna vortaro de la personaj nomoj de la popoloj de Norda Kaŭkazo», verkita de la sciencistoj de la Adigeja ŝtata universitato.

### Eksigo 
[eta|maldekstre|250px|Renkontiĝo kun la prezidanto de Rusio [Dmitrij Medvedev. Soĉio. La 26-a de aŭgusto 2008.]]
La  prezidanto Dmitrij Medvedev subskribis la ukazon «Pri antaŭtempa ĉesigo de regado de la prezidanto de Respubliko Inguŝio». Murat Zjazikov diris: «Tio estas absolute propravola decido kaŭzita de transiro al alia posteno. Mi laboros en Moskvo». Tio estis ankaŭ parto de la malnova kontraŭbatalo de FSB kaj GRU. Vladimir Putin promociis la eksan FSB-anon Murat Zjazikov, dum Dmitrij Medvedev subtenis generalon de GRU Junus-Bek Jevkurov kaj kolonelon de GRU Sulim Jamadajev.

La inguŝa opozicio aranĝis tiutage amasan festenon dum kiu oni dancis lezginkon kaj pafis ĉielen sur la centra placo de Nazrano, kion partoprenis ankaŭ milicanoj kaj eĉ OMON pere de siaj mitraletoj. Poste la homamaso translokiĝis al la domo de Murat Zjazikov en vilaĝo Barsuki kaj poste veturis al la prezidanta palaco en Magaso. En la lasta milicanoj provis haltigi la kolumnon, do tiu rompis vojbarieron kaj daŭrigis la dancadon antaŭ la palaca enirejo.

La islamisma retejo Kaŭkazo-centro publikigis informojn, laŭ kiuj la  parencoj trovis Murat Zjazikov pendumita en la prezidanta palaco, ĉar li volis mortigi sin, sed estis savita.

## Postprezidanta agado (ekde 2008) 
De la  ĝis la  li estis konsilanto de la prezidanto de Rusio. En tiu posteno li interalie gvidis laboron de la moveblaj prezidantaj akceptejoj en Ĉeĉenio, Astraĥana provinco, Stavropola regiono.

Ekde oktobro 2012 li estas viculo de plenrajta reprezentanto de la prezidanto de Rusio en Centra federacia regiono. Tie li kuratoras regionan politikon, gvidante laboron de ĉefaj federaciaj inspektoroj.

## Eventuala reveno 
En 2011 disvastiĝis onidiroj pri revenigo de Murat Zjazikov al la prezidanta posteno. Responde al tio en sociaj retoj ekis la kampanjo «Mi kontraŭas revenon de Zjazikov!». Blogantoj foje agnoskis, ke dum lia regado estis faritaj multaj bonaj aferoj, sed la malbonaj superis ilin.

En februaro 2013 ekcirkulis onidiroj ke post la eksiĝo de Junus-Bek Jevkurov la Kremlo povus promocii la revenon de Murat Zjazikov al la prezidanta posteno. La  la Rusia Tutpopola Unio kandidatigis Murat Zjazikov dum la tiujara prezidanta baloto en Inguŝio.

La  dum la 11-a raporto-elekta konferenco de la Inguŝa sekcio de la partio Unueca Rusio Murat Zjazikov estis elektita ano de la Politika Konsilio de la sekcio. Tio okazis nur post la dua voĉdono, kiam sekretario de la Politika Konsilio, deputito de la Ŝtata Dumao Muĥarbek Auŝev petis la kunvenintojn pripensi la aferon denove kaj substrekis, ke temas pri lia persona peto. Laŭ aliaj informoj, la delegatoj voĉdonis kontraŭ Zjazikov, do en la tuta respubliko okazis nova registriĝo de la partianoj, kiuj aranĝis novan kunvenon kaj elektis Murat Zjazikov kiel konsilianon. La  Muĥarbek Auŝev eksiĝis de sia partia posteno. La  en Nazrano okazis kunsido de la Politika Konsilio de la Inguŝa sekcio, kiu pritraktis rekomendon de la Ĝenerala Konsilio de la Unueca Rusio pri nomumo de Murat Zjazikov la estro de la inguŝa sekcio. Tamen la konsilianoj malaprobis la rekomendon, argumentante ke FSB ne respondis al la demando, ĉu Murat Zjazikov plu estas kunlaboranto de tiu ĉi servo. La prezidio de la Ĝenerala Konsilio decidis, ke la konferenco okazis kun rompoj de la partia statuto, nuligis ĝiajn decidojn kaj ordonis aranĝi la novan konferencon la .

La  la Prezidio de la Ĝenerala Konsilio de Unueca Rusio proponis Marjam Amrijeva kiel estron de la Inguŝa sekcio. Murat Zjazikov forlasis postenon de la partia gvidanto en Inguŝio, laŭ oficiala versio — pro sia elektiĝo al la Supera Konsilio de la partio.

## Socia agado 
Ekde 2003 li estas vic-prezidanto de la Tutrusia socia movado «Talentaj infanoj — estonteco de Rusio».

De oktobro 2003 li estas prezidanto de la Asocio pri ekonomia interago de la subjektoj de Rusia Federacio de Suda federacia regiono «Norda Kaŭkazo».

La  li subskribis ukazon, kiu malpermesis vendadon de alkoĥolaĵoj, drinkadon kaj fumadon en publikaj lokoj dum Ramadano, do ĝis la . Tamen ŝtatoficistoj tuj klarigis, ke temas ĉefe pri morala alvoko, ĉar tiu ĉi dokumento ne havas juran povon, do rompantoj ne estos punataj.

Tamen la opozicio kaj islamistoj akuzis lin pri neglekto de la islamaj leĝoj. En 2006 retejo Kaŭkazo-centro publikigis foton de Murat Zjazikov, kiu drinkas dum la naskiĝtaga festeno de Ramzan Kadirov. Opoziciuloj riproĉis lin eniri moskeojn en ŝuoj.

En julio 2004 eksiĝis la muftio de Inguŝio Magomed Albogaĉijev, deklarinta ke li ne ricevis subtenon de la aŭtoritatoj en lia lukto kontraŭ vaĥabismo en la respubliko kaj ke la oficiala politiko kondukos al fendiĝo de la inguŝa kredantaro kaj plia malstabiliĝo. Anonimo el la prezidanta administracio nomis tion memreklamo kaj bonvenigis la eksiĝon de la religiestro, kiu «pli multe okupiĝis ne pri spirita agado, sed pri personaj aferoj».

La  en Karabulako estis pripafita aŭto de Vaĥa Vedzĵijev, prezidanta konsilanto pri religiaj aferoj, kiun islamistoj nomis «persona sorĉisto» de Murat Zjazikov, astrologo kaj plenumanto de la satanaj ritoj. Li mortis survoje al hospitalo.

## Sciencaj interesoj 
Li studis en la historia fakultato de la Ĉeĉena-Inguŝa Ŝtata universitato de Lev Tolstoj kaj la jura fakultato de la Astraĥana filio de la Sud-Rusia Humanitara universitato, nun Sud-Rusia Humanitara instituto.. En 2005 li doktoriĝis kun la disertacio «Etnokonceptoj de la kulturo de la inguŝa popolo».

Li publikigis en Rusio kaj eksterlande pli ol 40 sciencajn verkojn, dediĉitajn al la tutmonda junulara movado kaj tradicia kulturo de la inguŝa popolo.

Li estas plenrajta ano kaj profesoro de la Rusia Akademio pri problemoj de sekureco, ordeco kaj defendo
* Ordeno «Pro meritoj antaŭ Patrujo» de la 4-a rango (la ) — «pro granda kontribuo al plifortigo de la rusia ŝtato kaj plurjara persista laboro»
* Du ordenoj de la Kuraĝo (1997, 2000) — «pro granda kontribuo al humanitara agado» (laŭ propono de la Federacia Konsilio de Rusio).

### Sociaj premioj 
* «Ora distingosigno» (Unuiĝintaj Nacioj).
* Ordeno de la sankta Sergio Radoneĵskij de la 2-a rango (la Rusa Ortodoksa Eklezio).
* Ordeno «Al-Faĥr» de la 1-a rango (la Konsilio de muftioj de Rusio; «pro signifa kontribuo en la afero de plifortigo de interkonfesiaj kaj interetnaj paco kaj akordo en la socio, pro subtenado de programoj cele al evoluigo de la spirito-moralaj kaj humanaj valoroj de islamo, evoluigo de la amikeco inter la popoloj de la plurnacia kaj plurkonfesia Rusio»).
* Nacia premio «Plej bonaj guberniestroj kaj respublikestroj de Rusio» (eksperta konsilio de la Rusia biografia instituto kune kun la Moskva patriarkio de la Rusa Ortodoksa Eklezio — «pro grandaj atingoj en sferoj de la socio-ekonomia, kultura konstruado kaj plifortigado de la interetnaj rilatoj laŭ rezultoj de 2004»).
* Ora ordeno «Fiero de Rusio» (bonfara fonduso «Fiero de Patrujo» kaj la Internacia Akademio de spirita unueco de la popoloj de la mondo, julio 2006 — «pro grandega organiza laboro je posteno de la prezidanto de la respubliko, plurjara servo al la bono de Patrujo, subtenado de la unueco de Rusia Federacio, garantiado de la agoj por levi ekonomion de la regiono kaj kreado de novaj laborlokoj»).
* Honorsigno №&nbsp;1 (Prezidio de la Asocio de instruistoj «Civitanismo») — «pro elstara kontribuo al edukado de la civitanoj de la nova Rusio».

### Rilata kritiko 
En februaro 2008 prezidanto de la parlamento de Respubliko Inguŝio Maĥmud Sakalov subskribis peton al Federacia Konsilio de Rusio pri honorigo de Murat Zjazikov kiel Heroo de Rusio. La peto ne estis diskutata en la respublika parlamento, kio kaŭzis vastan indignon kaj malaprobon. Fine Zjazikov ricevis ordenon «Pro meritoj antaŭ Patrujo» de la 3-a rango, kio ankaŭ estigis akran kritikon.

## Familio kaj parencoj 
Murat Zjazikov apartenas al la relative malforta tajpo *Zjazikovoj*, kiu inkluzivas ankaŭ familiojn kiel Ganijevoj, Ganiĵevoj, Barĥanojevoj, Aldijevoj, Odijevoj. La tajpo plifortiĝis nur post prezidantiĝo de Murat Zjazikov en 2002.

### Familio 
En 2002 li havis edzinon Luiza Magomedovna Ĉaĥkijeva (ŝi estas oftalmologo) kaj tri filojn: Magomet (tiam 12-jara), Aslambek (10) kaj Miĥail (2). Li neniam renkontiĝis kun sia bopatrino, sekvante la malnovan inguŝan tradicion.

Laŭ oficialaj datumoj en 2005 li loĝis en aparta domo meze Nazrano. Tamen laŭ neoficialaj informoj, la prezidanto havis loĝejon ekster la respubliko kaj pasigis tie semajnfinojn.

### Idris Zjazikov 
eta|150px|Idris Zjazikov, fondinto de la inguŝa respubliko.
inguŝa bolŝeviko Idris Zjazikov, kiun oni konsideras la fondinto de la inguŝa respubliko, estis la onklo de Murat Zjazikov laŭ la patrina linio. En aprilo 2006 oni unuafoje provis eksplodigi en Nazrano lian monumenton, starigitan samjare. Nokte al la  oni denove aranĝis eksplodon, sekve de kio la statuo seniĝis je la kapo.

### Altrangaj parencoj 
Prokuroro de Inguŝio Maĥmud-Ali Kalimatov estis parenco de Murat Zjazikov (ili edzinigis du fratinojn). La prezidanto forte subtenis lian nomumon, sed poste la prokuroro aktive atakis plurajn parencojn kaj proksimulojn de la bofrato, akuzante ilin pri korupto, do post du jaroj sub premo de la prezidanto li eksiĝis, emeritiĝis kaj forlasis la respublikon.

Publike Murat Zjazikov ĉiam neis favoran politikon al siaj parencoj. Tamen liaj oponantoj akre kritikis lin pro tio kaj donis plurajn ekzemplojn.

### Atencoj 
La plej juna filo Miĥail en 2004 (tiam 4-jara) transvivis atakon kontraŭ sia patro.

La  vespere estis pripafita domo de Urusĥan Zjazikov en Barsuki. Neniu estis damaĝita.

En julio 2008 estis pripafita aŭto de Kambulat Zjazikov, muftio de Inguŝio kaj proksima parenco de la prezidanto.

La  en vilaĝo Barsuki per bombokanonoj kaj mitraloj dum proksimume 20 minutoj estis pripafata la domo de Murat Zjazikov kaj apudaj domoj de liaj parencoj. Neniu estis vundita.

La  apud Nazrano estis eksplodigita aŭto Mercedes *Brabus*, en kiu veturis malproksima parenco de la prezidanto la 37-jara Tugan Zjazikov, vic-estro de filio de radiotelevida kompanio. Li estis vundita ĉe la kruroj.

La  en Nazrano estis pripafita aŭto, en kiu troviĝis juristo de loka uzino Anzor Zjazikov kaj pasaĝero. Zjazikov ne estis damaĝita, la pasaĝero pereis. Laŭdire Anzor Zjazikov estis parenco de la prezidanto.

La  centre de Nazrano estis eksplodigita aŭto Volkswagen *Passat* de vic-ministro pri ekonomio Arsamak Zjazikov, duaranga nevo de la prezidanto. Li estis grave vundita. Kun li en aŭto troviĝis prezidanta asistanto Said Kotijev, ankaŭ vundita.

La  ĉirkaŭ 23:40 apud sia domo estis pripafita per aŭtomata pafilo vojpolicano Zakre Zjazikov, parenco de la prezidanto. Sekve de la atenco li estis grave vundita.

La  teroristo pripafis en vilaĝo Barsuki domon de parencoj de Murat Zjazikov. Li fuŝis kaj trafis apudan domon. Dum la dua provo bombo eksplodis kaj li pereis. Neniu alia estis damaĝita.

### Homŝteloj 
La  apud Grozno estis forkaptita Ibrahim Zjazikov, malproksima parenco de la prezidanto kaj edzo de la fama ĉeha ĵurnalistino Petra Procházková. La geedzoj estis fondintoj de la karitata organizo Homoj en bezono en kaj Ibrahim kiel gardisto eskortis plian ŝarĝon al Ĉeĉenio. Li neniam estis trovita.

La  estis forŝtelita Magomed Ĉaĥkijev, la 73-jara deputito de la Popola Asembleo (parlamento) de Inguŝio. Nekonatoj atakis lian aŭton rande de Nazrano, batis lian ŝoforon Musa, kiu estis lia filo, kaj forveturigis la deputiton. Li estis bopatro de la respublikaj prezidanto kaj prokuroro. Ŝtelistoj postulis eksiĝon de ambaŭ politikistoj, sed la  Magomed Ĉaĥkijev estis liberigita (laŭ oficiala versio danke al speciala operaco, laŭ tiu neoficiala danke al elaĉeto kontraŭ 10 milionoj da dolaroj). Opoziciulo Magomed Jevlojev asertis poste, ke la prezidanta bopatro estis elaĉetita de Miĥail Gucerijev kontraŭ 5 milionoj da dolaroj, ĉar tiu esperis tiel paciĝi kun Murat Zjazikov. Sed tute kontraŭe li estis plu persekutata kiel financinto de la teroristoj, akuzata pri krimoj, do devige elmigronta al Britio.

En marto 2007 en vilaĝo Barsuki estis atakitaj parencoj de la prezidanto — fratoj Musa, Isa kaj Urusĥan Zjazikov. Kvar ekonatoj en nigraj maskoj pripafis ilin el VAZ-21099, sidigis la 79-jaran Urusĥan en VAZ-21112 kaj forveturigis, oficiale sen iuj kondiĉoj, neoficiale — pro elaĉeto kontraŭ 7 milionoj da dolaroj. La terorisma retejo Kaŭkazo-centro deklaris, ke li estis amnestiita de ŝaria juĝo pro bona konduto kaj pentado.

## Privata vivo 
En 1998 li ĉeestis kun la familianoj cirkan prezentadon en Astraĥano kaj subite urso atakis dresistinon. Murat Zjazikov prenis sian Makarov-pistolon kaj mortpafis la freneziĝintan beston.

## Verkoj 
### Liaj 
#### Junulara movado 
* 

#### Inguŝa popolo 
##### Disertacioj 
* 
* 

##### Libroj 
* 
* 

#### Politiko 
* 

### Pri li 
* 
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Prezidanta baloto en Inguŝio en 2002
* Ruslan Auŝev
* Magomed Jevlojev

Kategorio:Prezidantoj de Inguŝio
Kategorio:Rusiaj generaloj