open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Orbito

centre|775ra
Laŭ fiziko, **orbito** estas kurba linio, kiun objekto sekvas ĉirkaŭ alia objekto pro fonto de centripeta forto, kiel gravito.

Por priskribi ekz. orbiton de satelito ĉirkaŭanta la Teron sufiĉas **ses** orbitaj elementoj (aŭ orbitaj trajtoj, aŭ orbitaj parametroj):

* la formo de la elipso per la granda duonakso *a* kaj la discentreco *e*
* la orbitebeno per la inklinacio *i* kaj la nodlongitudo *Ω*
* la situo de la elipso per la argumento de la periapsido *ω* kaj la tempo de periapsido *T*.

En astronomio, **rivoluo** estas movo de astro, kiu turniĝas laŭ sia orbito ĝis reveno al la deirpunkto.

## Historio 
Keplero estis la unua, kiu analizis matematike la leĝojn de planeda movo. Li trovis, ke la orbitoj de la planedoj de nia sunsistemo estas elipsaj – ne cirklaj aŭ epicikloidaj, kiel oni antaŭe kredis.

Isaac Newton demonstris, ke tiuj leĝoj sekvis aŭtomate de lia teorio de gravito, kaj ke ĝenerale gravitaj orbitoj de korpoj en spaco estas konikoj.

## Specialaj orbitoj 
* **Samdaŭra orbito** estas orbito tia, ke la orbitperiodo de la satelito ĉirkaŭ la ĉefa astro egalas al la turniĝperiodo de la astro mem.
* **Fiksa orbito** estas samdaŭra orbito kaj plie ekvatora kaj samdirekta orbito. Ĝia nomo devenas de tio, ke satelitoj en fiksa orbito ĉiam situas super la sama punkto de la supraĵo de la ĉefa astro. Ekzemple, veterprognozaj satelitoj bezonas ĉiam observi la saman regionon de Tero, kaj pro tio ili situas en terfiksa orbito.
* **Terfiksa orbito** estas ronda orbito, kiu situas 35 768 kilometroj super la Tera ekvatoro kaj kie korpo rotacias ĉirkaŭ la Tero havante angulan rapidon egalante angulan rapidon de la Tera rotacio. Sekve la korpo je tiun ĉi orbito estas nemovanto relative al la spektanto sur la Tera surfaco.

## Bildaro 

Dosiero:Orbit2.gif|
Dosiero:OrbitingCannonBalls.png|
Dosiero:Bahnelemente.svg|
Dosiero:Satellitenorbit.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Apsido
* Ĉirkaŭtera orbito
* Ekliptiko
* Inklinacio
* Liberiga rapido
* Leĝoj de Kepler
* Orbita discentreco
* Orbita resonanco
* Sinkrona rotacio
* Geosinkrona orbito
* Trajektorio (Vojlinio)
* Longitudo
* Nodo (astronomio)


Kategorio:Astrofiziko
Kvartalo Ĉijoda

**Kvartalo Ĉijoda** aŭ **Ĉijoda-ku** ( [ĉijoda-ku], Hepburn: *Chiyoda*, Kunrej: *Tiyoda*) estas speciala kvartalo en Tokio. Laŭ la stato de  en la kvartalo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun .

Ĉefaj institucioj de Japanio, kiel la Imperia Palaco Kokjo, la duĉambra parlamento de Japanio Kokkai, Plejsupra Juĝejo, ministrejaj kaj registaraj oficejoj, ambasadoj, ĉefaj firmaoj de entrepreno troviĝas en la urboparto. Tie estas ankaŭ distrejoj, kiel Teatro Nissay.

## Gravaj ejoj 
### En estinta kvartalo Koĝimaĉi 
estas la urbodistriktoj
* Ĉijoda
* Nagataĉo
* Kasumigaseki
* Marunouĉi
* Otemaĉi: Stacio Ōtemachi (Tokio)
* Koĵimaĉi
* Uĉisaiŭaiĉo
* Parko Hibija
* Jurakuĉo

### En estinta kvartalo Kanda 
* la urbodistrikto Sotokanda

### Polemika 
* Yasukuni-Sanktejo

## Eksteraj ligiloj 
* Kvartala Oficejo  (japane kaj Angle)
* Kvartala Konsilio  (japane)


Czijoda
Vivbruligita

**Vivbruligita** (*Brûlée Vive*) estas la titolo de libro, verkita de juna palestinanino, Souad, kiu estis mortkondamnita de sia familio pro ekstergeedzeca gravediĝo. 

Originale publikigita en la franca, tiu dokumento estis esperantigita de Rémy Bouchet kaj eldonita de Sennacieca Asocio Tutmonda el Parizo en la jaro 2004.

## Vidu ankaŭ 
* Antaŭgeedziĝa seksrilato
* Legitimeco (familio)

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience : entajpu la vorton "vivbruligita".

Kategorio:Verkoj el la esperantigita franclingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Membiografiaj libroj
Kategorio:Verkoj pri perforto kontraŭ virinoj
Granda Ĉantorio

eta|maldekstra|260px|Montopinto de Ĉantorio kun belvedero
**Granda Ĉantorio** (ĉeĥe ***Velká Čantoryje***) estas la plej alta monto de montaro Sileziaj Beskidoj, situanta en nordokcidenta parto de la montaro en ĉeĥa-pola limo, 4 km de vilaĝo Nýdek, en distrikto Frýdek-Místek. Ĝia plej alta punkto havas altecon de 995 m s.m.

El la montopinto estas bela panoramo al montaro Beskidoj ekde monto Radhošť ĝis Babia Góra, al montaroj Malá Fatra kaj Veľká Fatra, Altaj Tatroj en Slovakio eĉ al Pola ebenaĵo. Proksime de la montopinto staras turisma kabano Čantoryje, konstruita ĉi tie en la jaro 1904. La monto estas ŝpinita per mitoj pri "dormantaj kavaliroj", similaĵo de la ĉeĥa legendo pri Blaník.

## Renkontiĝoj 
En la pasinteco Ĉantorio estis loko de regulaj renkontiĝoj de esperantistoj, kaj dum la tempo de nazia okupado ĝi estis centro de partizana agado. La tradicio de juniaj esperanto-renkontiĝoj estis renovigita komence de la 2000-aj jaroj fare de Varsovia Vento kaj Ĉeĥa Esperanto-Junularo.

## Alirebleco 
Elirloko por turisma ekskurso estas la proksima urbeto Nýdek, de kie kondukas markata vojo. En la montopinto kunkuras ĉeĥaj kaj polaj markitaj padoj kondukantaj parte el la ĉirkaŭaj valoj, parte el sudo kaj nordo sur la lima montodorso de Sileziaj Beskidoj. El Pollando kondukas ĉi tien montodorsa vojo kaj eblas ascendi la monton ankaŭ per seĝa telfero de Ustroń.

## Eksteraj ligiloj 
* Seĝa telfero al Granda Ĉantorio *(pole, angle, germane, ruse, hungare)*
* Vidturo sur Granda Ĉantorio *(ĉeĥe, pole)*
* Video pri esperanta renkontiĝo en jaro 2013

Kategorio:Montoj en Sileziaj Beskidoj
Kategorio:Montoj en distrikto Frýdek-Místek
Kategorio:Belvederoj en Sileziaj Beskidoj
Kategorio:Belvederoj en distrikto Frýdek-Místek
Kategorio:Montoj kun alteco inter 0 kaj 999 m
Kategorio:Landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando
Kategorio:Montoj sur landlimo de Ĉeĥio kaj Pollando
Elipso

**Elipso** povas signifi
*Elipso (matematiko)
**Elipsa kurbo
**Elipsa integralo
**Elipsa filtrilo
**Elipsa funkcio
**Elipsa Γ funkcio
*Elipso (lingvo kaj literaturo)
*En kosmologio:
**Elipsa galaksio
**Nana elipsa galaksio
Gustav Weisskopf

eta|maldekstra|360px|Gustav Weisskopf (dekstre) kun sia filino Roza en 1901 apud lia aviadilo.
eta|dekstra|180px|Gustav Weisskopf kun frua motoro.
**Gustav Albin WEISSKOPF**  (naskiĝis la 1-an de januaro 1874 en Leutershausen, mortis la 10-an de oktobro 1927) estis pioniro de aviado.
Li elmigris al Usono kaj tradukis sian nomon al **Gustave Albin WHITEHEAD** , tamen sen ricevi oficialan agnoskon de tiu nomŝanĝo.

Li dum pluraj jaroj laboris kiel maristo kaj en 1895 elmigris al Usono, kie li interesiĝis pri glisado kaj konstruis glisajn aviadilojn.
En 1899 li en Pittsburgh en Pensilvanio konstruis aviadilon kun vapormaŝina motoro, kiu tamen kraŝis kontraŭ muro.
En 1900 li ekloĝis en Bridgeport en Konektikuto; tie li eksperimentis pri motoraj aviadiloj, kies motorojn li mem konstruis.

Lia 21-a maŝino, kiu konsistis el bambuo kun silka tegaĵo, havis du helicojn kaj motoron de 20 ĉevalpovoj (proksimume 15&nbsp;kW); aldone ĝi havis motoron por la radoj por ,pli bone akceli ĝin dum la starto. Kiel brulaĵo servis eteno produktata el kalcia karbido. La semajna gazeto *Bridgeport Herald* raportis je la 18-a de aŭgusto 1901, ke je la 14-a de aŭgusto li stiris tiun maŝinon al flugo, pri kiu atestis *Richard HOWELL*, eldonisto de la gazeto, kaj la du asistantoj de Whitehead. Oni raportis pri flugdistanco de duona mejlo (800 m).

Tiu laŭdira flugo okazis pli ol du jarojn antaŭ la unua flugo de la fratoj Wright, sed ĝia fakteco estas pridubata pro jenaj kialoj:
* estis malmultaj atestantoj, kaj ilia objektiveco eble ne estis perfekta;
* post tiu evento Whitehead neniam sukcesis fari plian flugon antaŭ atestantoj
* rekonstruaĵoj de liaj maŝinoj ja sukcesis flugi, sed kun multe pli forta motoro.

Fratoj Wright kaj Whitehead iam renkontiĝis por diskuti pri aviado kaj ebla uzo de motoro de Whitehead.

Whitehead ne estis bona entreprenisto kaj ĉirkaŭ 1911 perdis proceson, kiu kostis al li pli ol li posedis.
Tial lia metiejo estis konfiskita; liaj planoj kaj desegnaĵoj perdiĝis.
La usona civitaneco estis rifuzita al li;
en aĝo de malpli ol 53 li mortis pro korinfarkto kaj estis entombigita sub anonima ŝtono.
Nur en 1964 la ŝtato Konetikuto rekonis liajn meritojn kaj lia tombo estis provizita per deca ŝtono.

Lia naskiĝurbo kreis muzeon pri li, la *Deutsches Flugpionier-Museum*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.flightjournal.com/articles/wff/wff1.asp  
* retejo pri Weißkopf/Whitehead (de, en)
* raporto de "Flying Machines (en)
* artikolo de Air Sports International  (en)
* Deutsches Flugpionier-Museum

Kategorio:Flugpioniroj
Kategorio:Bavaroj
Jaroměř

:*Tiu ĉi artikolo temas pri urbo en distrikto Náchod. Pri parto de municipo Malonty temas artikolo Jaroměř (Malonty).*

**Jaroměř** estas urbo en Ĉeĥio kun  (), situanta en Bohemio, sur kunfluejo de riveroj Elbo, Úpa kaj Metuje, 16&nbsp;km de urbo Hradec Králové, en distrikto Náchod.

maldekstra|eta|260px|Kirko de s-ta Nikolao, ĉe Elbo
## Historio
En avantaĝa situo ĉe la kunfluejo de tri riveroj estiĝis en la 11-a jarcento burgo de la dinastio Premislidoj, nomita verŝajne laŭ princo Jaromír. Kiam ĝi estis pereinta, en la loko fondis Přemysl Otakar la 2-a urbon, kiu en la jaro 1307 fariĝis doturbo de la ĉeĥaj reĝinoj. Remparoj estis malfermita per du pordegoj, ekde la duono de la 15-a jarcento staris ĉe rando de placo malgranda burgo, neniigita dum la tridekjara milito. El gotikaj kaj renesancaj konstruaĵoj konserviĝis nur fragmentoj, la urbo trafata de oftaj incendioj estis en la 17-a kaj la 18-a jarcentoj alikonstruita barokstile. Industria evoluo estis en la 2-a duono de la 19-a jarcento influita per alkonduko de fervojo el Pardubice ĝis Trutnov.

Plilongigita placo estas ĉirkaŭbarita per domoj kun gotikaj kaj renesancaj kernoj, devene renesanca urbodomo estis alikonstruita empire. Mariana kolono, la belega laboro de M. B. Braun kaj Ř. Thény, estas el la jaroj 1722–1727. Inter kulminaj laboroj de Braun apartenas statuo de ploranta virino sur tombŝtono de lia bopatrino Anna Miseliusová (en tombejo). El konstruaĵoj de la 20-a jarcento eminentas eksa vendejdomo de firmao Wenke, en kiu estas hodiaŭ urba muzeo. En la urbo estas krom ĝi ankaŭ muzeo de fervojo.

Konsistaĵo de la urbo estas ekde la jaro 1948 foje memstara urbo **Josefov** (hodiaŭ tio estas Jaroměř II).

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
* Cihelny
* Dolní Dolce
* Jakubské Předměstí
* **Jaroměř**
* Jezbiny
* Josefov
* Pražské Předměstí
* Semonice
* Starý Ples

En la jaroj 1850–1964 apartenis al la urbo ankaŭ Horní Dolce.

## Naskiĝintoj
* Josef Šíma (1891–1971) pentristo
* Otakar Španiel (1881–1955) skulptisto
* Josef Wagner (1901–1957) skulptisto

## Puaj fotoj

Panorama Jaromer crop.jpg|Historia centro de Jaroměř
Muzeum 1.jpg|Urba muzeo en Jaroměř
Jaroměř divadlo 2.jpg|Teatro
Gravestone Anna Miselius.jpg|Tomboŝtono de Anna Miseliusová (kopiaĵo)
Old houses in centre1.jpg|Pli malnovaj domoj
Vytopna jaromer 2.JPG|Fervoja muzeo *Výtopna Jaroměř*
Divadlo - Boučkovo loutkové divadlo (Jaroměř).jpg|Marioneta teatro


Kategorio:Municipoj en distrikto Náchod
Kategorio:Urboj en distrikto Náchod
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Orientelba tabulo
Kategorio:Setlejoj sur Elbo
Kategorio:Setlejoj sur Metuje
Kategorio:Setlejoj sur Úpa
Uničov

eta|maldekstra|250ra|Medela pordego en Uničov
**Uničov** estas urbo en Ĉeĥio kun  (), situanta en norda Moravio, en norda parto de regiono, kies nomo estas Hanakio, 8&nbsp;km de urbo Litovel.

## Historio 
Kiel reĝan ministan urbon fondis ĝin en la jaro 1213 moravia markgrafo Vladislav Jindřich, frato de reĝo Přemysl Otakar la 1-a. Ĝi estis centro de regiono kaj ĝi estis forte fortikigita per ŝtonaj remparoj, parte konservintaj (duonronda bastiono), kun kvar pordegoj, el kiuj konserviĝis Medecká-pordego kaj pli juna Vodní-pordego. Vane la urbon konkeris tataroj kaj pli malfrue Matiaso la 1-a Korvino, sed sukcesis en sieĝado prusia soldataro en la jaro 1742. Bazplano de la urbo estas ronda kun placo kaj urbodomo, kiu estis neniigita de svedoj kaj en la jaro 1891 ĝi estis renovigita, kun 45 m alta turo. Dominaĵo estas trinava preĝejo de Ascendotago de Virgulino Mario (1330–1341) kun alkonstruita baroka kapelo (1713).

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
Uničov krom la propra urbo dividiĝas en pluaj ok partoj:
* Benkov 
* Brníčko 
* Dětřichov 
* Dolní Sukolom 
* Horní Sukolom 
* Nová Dědina 
* Renoty 
* Střelice 

En la jaroj 1974–1990 konsisto de la urbo estis ankaŭ municipo Želechovice.

## Industrio 
En la urbo estas maŝinindustrio kaj nutraĵindustrio, en pasinteco oni minis okcidente de Uničov ferercon.

## Eventoj 
En fruaj matenaj horoj la 16-an de marto 2020, en la tempo, kiam Ĉeĥa respubliko baraktis sin en pandemio de kronviruso COVID-19, higienistoj decidis rilate al abrupta kresko de pacientoj kun tiu ĉi malsano fermi urbojn Uničov kaj Litovel komune kun ties ĉirkaŭaĵoj. Polico gardis la regionojn kaj malebligis al neniu enpaŝi en la regionon nek forlasi ĝin. Unu el tiel ĉi trafitaj municipoj estis ankaŭ Uničov.

## Transporto 
Tra Uničov gvidas enelektrizita fervoja linio numero 290 de Olomouc al Šumperk.


Kategorio:Municipoj en distrikto Olomouc
Kategorio:Urboj en distrikto Olomouc
Kategorio:Urboj en Moravio
Kategorio:Hanakio
Kategorio:Setlejoj en Supramoravia valego
Zábřeh

**Zábřeh** [zAbrĵeĥ] (la katastra teritorio kaj la fervoja stacio portas nomon **Zábřeh na Moravě**) estas urbo kun  (), situanta en Ĉeĥio, en norda Moravio, en distrikto Šumperk, 9&nbsp;km de urbo Šumperk.

## Historio 
[eta|150ra|maldekstra|Statuo de [Jan Welzl en Zábřeh]]
La unua mencio estas el la jaro 1254. Zábřeh evoluis en monteto super la maldekstra bordo de rivero Moravská Sázava kiel vilaĝo kun gotika burgaro, pli malfrue kun burgeto de familio Tunkelidoj kaj post ili Boskovicidoj. Zábřeh fariĝis la urbo en la jaro 1289. La burgo estis alikonstruita en la 16-a jarcento al renesanca unuetaĝa kastelo, kiu estis pli malfrue barokigita kaj ĉirkaŭe fondita naturparko. Hodiaŭ la kastelo estas sidejo de urba oficejo. Paralelograma placo havas valoran domon nomata *Pod Podloubím*. El ekleziaj memorigaĵoj preĝejo de sankta Barbora havas pli malfruan gotikan kernon kaj turon kaj ĝi estis alikonstruita en la jaro 1773. Paroĥeja preĝejo de sankta Bartolomeo estis alikonstruita jam pli baldaŭ, nome en la jaroj 1750–1757. Mariana kolono antaŭ la kastelo estas el la jaro 1713. La urbo estas naskoloko de konata polusregiona esplorvojaĝisto Jan Welzl. En pasinteco estis en la urbo ĉefe teksindustrio, nun ankaŭ maŝinindustrio. Al evoluo de la urbo kontribuis fervojo.

## Loĝantaro 

Kategorio:Municipoj en distrikto Šumperk
Kategorio:Urboj en distrikto Šumperk
Kategorio:Urboj en Moravio
Kategorio:Setlejoj en Zábřeha montetaro
Kategorio:Setlejoj en Mohelnica sulko
Mérida

**Merido**, **Merida** aŭ **Mérida** povas esti:

## Eŭropo 
* Merido (Hispanio), urbo de Hispanio, ĉefurbo de Ekstremaduro.
** Mérida (stacidomo), fervoja stacio en Merido (Hispanio).

## Centra Ameriko 
* Mérida (Meksiko), urbo de Meksiko, ĉefurbo de ŝtato Jukatanio.
* Mérida (komunumo) en ŝtato Jukatanio de Meksiko.

## Sudameriko 
* Merido (subŝtato), subŝtato de Venezuelo.
* Merido (Venezuelo), urbo de Venezuelo.

## Ceteraj lokoj 
* Merida (Leyte), urba komunumo en la provinco Leyte en la Filipinoj.

## Cetere 
* Merida (entrepreno), produktanto de bicikloj
* 11193 Merido, asteroido
* Merida troglodito, specio de birdo
Dio Savu la Caron

"**Боже, Царя храни!**" (Dio, gardu la Caron!) estis la ŝtata himno de la Rusia Imperio inter la jaroj 1834 kaj 1917. Ĝi estis enkondukita al uzo per ukazo de la caro Nikolao la 1-a la 30-an de aprilo 1834.

Vortoj de V. A. Ĵukovskij, muziko de A. F. Ljvov.

## Rusa teksto 
Боже, Царя храни.
Сильный, державный,
Царствуй на славу нам,
Царствуй на страх врагам,
Царь православный.
Боже, Царя храни!

## Esperanta traduko 
''Dio, gardu la Caron.
Potenca, majesta,
Regu por nia gloro,
Regu por timo de l'malamikoj,
Caro ortodoksa.
Dio, gardu la Caron!''

## Plia historio 
En 1917 la carisman himnon anstataŭis rusa teksto por melodio de Marseljezo kaj ekde 1918 ĝis 1943 la rusa traduko de "La Internacio" servis kiel himno de Sovetio.

En 1944 estis enkondukita himno, komponita de A. V. Aleksandrov, kiu servas (kun multe ŝanĝitaj vortoj) kiel himno ankaŭ en hodiaŭa Rusio. Vd. Himno de la Rusia Federacio.

## Eksteraj ligiloj 
* "Muzeo de rusiaj himnoj", kie eblas preni melodiojn kaj tekstojn de ĉiuj menciitaj himnoj.

Kategorio:Eksaj naciaj himnoj
Kategorio:Naciaj simboloj de la Rusia Imperio
Kategorio:Ruslingvaj kantoj
Sinkronismo

**Sinkronismo** povas esti komprenata en la jenaj signifoj:
*rilate al teknikaj aparatoj havantaj la saman frekvencon kaj nulan fazan diferencon ("fazsinkronigo");
*rilate al sinkronigo, t.e. kunordigo de eventoj en pli ĝenerala sistemo;
*rilate al sonkino  de filmoj;
*rilate al samtempeco en historio, sinkronismo (historio);
*rilate al psikologio, sinkronismo (psikologio).
La Patriota Kanto (Rusio)

**La Patriota Kanto** estas la oficiala nacia himno de Rusio en 1991-2000. Muziko de la granda rusa komponisto Miĥail Glinka. La himno ne havis vortojn.

Komence la verko havis francan nomon *«Motif de chant national»*.

La 27-an de novembro 1990, ĉe malfermo de la 2-a ekstervica Kongreso de popolaj deputitoj, oni plenumis la melodion de Glinka kaj faris ĝin unuanime la ŝtata himno de Rusia Federacio. Ĝi restis la himno ĝis 2000.

## Planita teksto 
Iu agnoskita teksto mankis, kvankam la administracio de la prezidanto Jelcin planis enkonduki en 2000 tiun tekston:

### Rusa 
Славься, славься, родина — Россия!
Сквозь века и грозы ты прошла
И сияет солнце над тобою
И судьба твоя светла.

Над старинным московским Кремлём
Вьётся знамя с двуглавым орлом
И звучат священные слова:
Славься, Русь — Отчизна моя!

### Traduko 
Glora estu, glora, patrujo Rusio!
Vi pasis tra jarcentoj kaj fulmotondroj,
Kaj la suno brilas super vi,
Kaj via sorto estas hela.

Super la antikva moskva Kremlo
Ŝvebas la standardo kun duobla aglo,
Kaj sonas la sanktaj vortoj:
Estu glora, Rusio, mia patrujo!

## Vidu ankaŭ 
* Dio savu la Caron
* Himno de la Rusia Federacio

Rusio
Patriota Kanto
Patriota Kanto
Psiko

[190ra|eta|dekstra|'La mita Psiĥo malfermanta la pordon en la ĝardenon de [Amoro (dio)|Kupido', pentraĵo de John William Waterhouse.]]

**Psiko** aŭ **psiĥo** estas termino uzita de diversaj psikologiistoj, i.a. Karlo Jung kaj Sigmund Freud por eviti la popularan distingon inter menso kaj korpo. Biologoj kaj aliaj fakuloj studas la funkciadon de la cerbo kaj la diversaj partoj de la cerbo, por trovi la interrilaton inter ili kaj la pensoj aŭ perceptoj de homoj. Tradicie, psikologiistoj emis malatenti la korpan substraton kaj konsideri la pensenhavon kaj la interrilaton de pensenhavoj. Sed la ektrovo de la malkonscio indikis ke ne eblas fari klaran distingon inter tiuj du fakesploroj.

Sekve, la vorto psiko (kiu venis el la antikva greka vorto tradicie literumata “psyche” kaj havis diversajn signifojn, inter ili papilio, animo, menso, vivo) estis akceptita de Jung kaj Freud por eviti la neceson deklari ke iu aŭ alia fenomeno estas pure korpa aŭ pure pensa.

Oni povas diri ke la psiko estas la tuta psikologia mekanismo de homo, inkluzive de ĝia fizika/korpa/biologia substrato, de la malkonscio kiu estas argumenteble egale korpfunkcia kaj subpensa, kaj de la pensanta menso. La memorado estas psika funkcio, oni povas rigardi ĝin el diversaj vidpunktoj, fari diversajn konkludojn, kc. Mismemorado povas havi plurajn kaŭzojn, ofte samtempajn, ekz. la morton de neŭronoj, emociaj konfliktoj, la influon de drogoj kaj aliaj kemiaĵoj, intencitan aŭ neintencitan subpremon de malagrablaj sentoj, kaj aliajn kaŭzojn. Ĉiuj ĉi estas aspektoj de la psiko. Same pri pensado, emocioj, misfaroj, kiaj abundaj aliaj temoj.

## Vidu ankaŭ 
* Animo
* Menso
* Persono
* Psiĥo (mita persono)
* Psikologio
* Rolulo

## Referencoj 
Kategorio:Psikologiaj konceptoj
Kategorio:Psikologio
Jakutio

dekstra|eta|250px
**Jakutio**, oficiale la **Respubliko Saĥao (Jakutio)** estas federacia respubliko en Rusio. La respubliko havas aŭtonomion ene de la Rusia Federacio. En la jakuta (saĥaa) lingvo la respubliko estas nomata ĝuste " Saĥa'o ", kun la akcento al la silbo -ĥa-.

Ĝi konsistas el 18% de la Rusia teritorio. Ĝi estas proksimume samgrande kiel Barato kaj duone de la grandeco de la ne-rusa parto de Eŭropo (tri fojojn samgrande kiel okcidenta Eŭropo) kaj estas pli granda ol ekzemple Argentino, Gronlando kaj Kazaĥio. Ĝi estas la plej granda aŭtonoma regiono en la mondo, sekvata de okcidenta Aŭstralio laŭ grandeco.

## Klimato 
Jakutio estas konata pro ĝia ekstrema klimato. Ĝi estas la plej malvarma areo en la norda hemisfero. La plej malvarma loko situas en Ojmjakono, kie la temperaturo en januaro 1964 estis .

## Geografio 
* Areo: 3103,2 mil km&sup2.
* Montoj Stanovoj

## Historio 
Prauloj de jakutoj aperis en la teritorio de Jakutio en la 12-a — 13-a jarcentoj, forpuŝinte evenkojn kaj jukagirojn, do kiel kutime en la historio, venis unu gento, foriris pli aŭtoktona gento.

## Demografio 
Loĝantaro: 973,8 mil.

## Ekonomio 
Jakutio estas riĉa je krudmaterialoj. La tersurfaco enhavas grandajn kvantojn de petrolo, gaso, karbo, diamantoj, oro kaj arĝento. La nuna industrio, precipe minado - produktas 43% de la malneta nacia produkto. La ekonomio ĉefe centriĝas ĉirkaŭ la produktado de diamantoj, oro kaj stano. Proksimume 99% de ĉiuj rusaj diamantoj estas elfositaj en Jakutio kaj la ĉefa tiucela firmao estas *Alrosa*.

Varoj estas ĉefe transportataj akvovoje. Ekzistas ses riveroj kaj du havenurboj. La flughaveno de Jakoetsk havas internacian flugstacion.

## Lingvo 
Oficiala lingvo estas la Jakuta lingvo (ankaŭ konata kiel Saĥaa), parolata de proksimume 25% de la loĝantaro. La jakuta estas tjurka lingvo kun mongolaj influoj. En ĝi troveblas ankaŭ fremdaj vortoj en la denaskaj paleosiberiaj popoloj.  La rusa estas parolata kiel *Lingvafrankao* de ĉiuj etnaj grupoj, tamen same estas gepatra por ĉiuj loĝantoj.

En Rusia Federacio estas respektataj ĉiuj minoritataj lingvoj. Rusaj sciencistoj, lingvistoj zorge dum multaj jaroj aranĝis lernolibrojn, alfabetojn por multaj siberiaj kaj aziaj etnoj, loĝantaj en Ruslando.

## Loĝlokoj 
*Urboj:*
* Aldan
* Jakutsko
* Lensk
* Mirnij
* Nerjungri
* Njurba
* Olokminsk
* Pokrovsk
* Srednekolimsk
* Tommot
* Udaĉnij
* Verĥojansk
* Vilujsk

*Urbotipa loĝloko:*
* Tiksi

*Vilaĝa loĝloko:*
* Ĵigansko

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* insulo Kotelnij, parto de la novsiberia insularo situanta inter la Lapteva Maro kaj la Orientsiberia Maro en la rusia Arkto

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo 
* Fotoj el Jakutio
Saumur

eta|dekstra|250ra|Kastelo de Saumur
**Saumur**, proponita esperantigo *Saŭmuro*, estas malgranda urbo kaj komunumo en Francio kun proksimume 30.000 loĝantoj. La urbo situas laŭ la rivero Luaro. La regiono estas notinda pro siaj belaj antikvaj hejmoj kaj kirkoj, bonegaj vinoj, kaj kavoj por manĝeblaj fungoj.

Al Saŭmuro apartenas ankaŭ la vilaĝo Bagneux (Maine-et-Loire).

## Vino Saumur AOC 
*Saumur AOC* (Nomo de Regata Origino) rilatas al loka kaj ĉirkaŭa vino, kiu ekzistas kiel blanka, roza, ruĝa kaj ŝaŭma vino.

## Naskiĝintoj 
Ĝi estas la naskiĝloko de:
* Charles Ernest Beulé
* Charles Pichon
* Dominique Pinon

## Vidu ankaŭ 
* komunumoj de Maine-et-Loire
* Saumur (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ville-saumur.fr Oficiala retejo

## Fontoj 

Dosiero:Saumur chateau 350.jpg|Kastelo de Saumur
Dosiero:Didier Courreges dsc03627.jpg|*Le Cadre Noir de Saumur* (La "Nigra Kadro"), korpuso de francaj elitaj rajdantoj
Dosiero:Saumur blason.svg|Blazono de Saumur
Dosiero:Loire L'Insolite Domaine des Roches Neuves, Saumur 2002.jpg|Saumur AOC (2002)


Kategorio:Urboj de Francio
Kategorio:Komunumoj de Maine-et-Loire
La Luzidoj

***La Luzidoj*** (portugale: *Os Lusíadas*) estas verko de Luís Vaz de Camões, portugala poeto, publikigita en 1572. Ĝi estas epopeo pri la vojaĝo de Vasco da Gama al Hindujo preter la sudo de Afriko (Bonespera Kabo), estas unu el la plej famaj verkoj de la monda literaturo . La poemo havas 8816 versojn opigitaj je 8-versaj strofoj, konsistigantaj 10 kantojn (=stancojn).

Pluraj aŭtoroj tradukis partojn de tiu vasta verko, i.a. Antoni Grabowski mem. La plenan tradukon atingis Leopoldo Knoedt (Brazilo), kies laboro publikiĝis en 1980.

## Enhavo 
*La Luzidoj* ne estas nur rakonto pri vojaĝo de Vasco da Gama, sed artaĵa verko de aŭtoro kiu deziris omaĝi sian popolon kaj ĝin admoni per la ekzemplo de glora pasinto, do la verko estas epopeo pri tuta portugala popolo kaj Vasco estas ĝia reprezentanto.

La verko estas impresa ankaŭ pro tio ke Camões multe vojaĝis (li longe loĝis en la orientaziaj kolonioj, i.a. en Makao kaj Hindujo), do liaj rakontoj estas vivplenaj kaj naturaj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience

Kategorio:Eposoj
Kategorio:Serio Oriento-Okcidento
Kategorio:Verkoj el la esperantigita portugallingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Kategorio:Katalogo de Nacia Biblioteko de Esperanto
Anzegem

**Anzegem** (*nederlande*, proksimuma prononco [ANz'ĥem]) estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Kortrejko.

Ekde 1977 la municipoj Gijzelbrechtegem, Ingooigem, Kaster, Tiegem kaj Vichte apartenas al Anzegem, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
Memzorganto

**Memzorganto** estas partoprenanto de (plej ofte esperantista) aranĝo, kiu dum ties okazado *mem zorgas* (de tio devenas la nomo) pri la aferoj rilataj al sia partoprenado, precipe pri manĝaĵoj kaj trinkaĵoj. Por la pagita kotizo, kiu pli malaltas ol tiu de la "malmemzorgantoj" (foje nomataj "plenpagantoj"), la organizantoj kutime provizas al li krom la eblo partopreni nur loĝlokon (en t. n. "memzorgantejo").

Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj
Esperantisto de la Jaro

eta|upright|Trezoro Huang Yinbao, Esperantisto de la Jaro 2017
eta|upright|Stefan MacGill, Esperantisto de la Jaro 2016
eta|upright|Chuck Smith, Esperantisto de la Jaro 2015
La **Esperantisto de la Jaro** estas honora titolo, aljuĝata ĉiujare de la gazeto *La Ondo de Esperanto* pere de internacia ĵurio. Sekretario ĝis 2017 estis Halina Gorecka (Ruslando), eldonanto de *La Ondo de Esperanto*, post ŝi ekde 2018 oficas Paweł Fischer-Kotowski. La proklamo de la Esperantisto de la Jaro estis iniciatita en 1998. Al la iniciato aliĝis pluraj reprezentantoj de diversaj tendencoj en la Esperanto-komunumo kaj sendependaj kompetentuloj. Ĉar la kriterioj, laŭ kiuj oni elektas la kandidatojn ne estas precize difinitaj, la verdikto de la ĵurio estas ofte submetata al kritiko. Iel ajn, oni celas premii la plej eminentajn esperantistojn.

Kontraŭe al la antaŭaj jaroj, la Esperantisto de la Jaro 2025 estis elektita per "popola voĉdonado".

## Listo de Esperantistoj de la Jaro 
;Rimarkoj kaj anekdotoj
* En 2000, tri kandidatoj ricevis egalan kvanton de voĉdonoj.
* En 2001, Osmo Buller kaj Claude Piron ricevis denove la saman kvanton de voĉdonoj, sed laŭ la regularo venkis Osmo Buller, ĉar pli da homoj proponis lin.
* En la belartaj konkursoj de UEA de 2017, premiiĝis la eseo *La esperantisto de la jaro (1887-1997)*. En tiu verko Javier Alcalde sugestas homojn, kiuj meritis gajni la honoran titolon en la jaroj antaŭ 1998.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kandidatoj ĝis 2010
* Laŭreatoj

## Eksteraj ligiloj 
* Intervjuoj kun la laŭreatoj

!
Kategorio:Esperanto-premioj
Kalifornia Duoninsulo

eta|300px|Mapo el 1766
**Kalifornia Duoninsulo** (; Esperantigite: **Malsupra Kalifornio**) estas duoninsulo en la plej okcidenta parto de Meksiko.

Ĝi longas ĉirkaŭ 1200 km; de ĉeftera Meksiko disigas ĝin la Kalifornia Golfo.
Ĝia pleja larĝo estas en la mezo kaj mezuras ĉirkaŭ 200 km.
Administre ĝin okupas la subŝtatoj Malsupra Kalifornio kaj Suda Malsupra Kalifornio.
Ĝi estas relative maldense loĝata, precipe en la sudo.

Nur de 1976 ekzistas seninterrompa longdistanca ŝoseo tra la duoninsulo, nomata (*carretera*) Transpeninsular.
Ĝi atingas la plej sudan setlejon, *Cabo San Lucas*, la kvaran plej grandan banlokon de Meksiko.

## Vidu ankaŭ 
* Kaliforni-duoninsula Dezerto
* Meksikaj loknomoj
* Sankt-lukaj kserofitaroj
* Montaro de Sankta Petro Martiro

Kategorio:Meksiko
Kategorio:Duoninsuloj en Meksiko
Jakub Garbar

**Jakub GARBAR** (n. la 28-an de novembro 1904 en Varsovio, m. en decembro 1970 en Israelo) estis pola juda esperantisto.

Li estis aktiva gvidanto dum pli ol 40 jaroj en Breslaŭo, Germana Regno, kien li revenis post la dua mondmilito kaj pluvivis en la urbo nun nomata Vroclavo en komunisma Pollando. Du jarojn antaŭ la morto li translokiĝis al Israelo kaj tie li plue gvidis kursojn, fariĝinte la prezidanto de la loka Esperanto-societo en Ĥajfo.

## Referencoj 
Kategorio:Judaj esperantistoj
Kategorio:Polaj esperantistoj
Kategorio:Israelaj esperantistoj
Islama oferofesto

eta|
La **islama oferofesto** (arabe عيد الأضحى, latinliterigo *ʿĪdu l-Aḍḥā*, aŭ laŭ tre proksimuma prononco *Eid ul-Adha*) okazas memore de la preskaŭ-ofero al Alaho de Iŝmaelo, fare de lia patro Abrahamo - malsame al la judoj kaj kristanoj, kiuj laŭ la libro Genezo kredas, ke Abrahamo prenis sian duan filon Isaakon al la monto por oferi lin al la Dio, islamanoj post longaj teologiaj diskutoj nun ĝenerale kredas, ke estis la unua filo Iŝmaelo, kiun Abrahamo prenis al la monto. Oni celebras la feston je la 10-a tago de la monato Dhu al-hiĝĝah (arabe: ذو الحجة ), post la jara pilgrimado - la haĝo - al Mekao en Sauda Arabio. La festo okazas 70 tagojn post la fino de la fasta monato de Ramadano, je la fino de kiu oni festas la unuan feston de la islama kalendaro, la Eid ul-Fitr (عيد الفطر "finfasta festo").

Dum tiu ĉi kvartaga festo, oni laŭdas la submeton de Abrahamo al la volo de Alaho. Kaj kiel simbolo de lia ofero de ŝafo (anstataŭ Iŝmaelo), oni oferas bestojn kiujn oni taksis *halalaj*, t.e., indaj (aŭ permesitaj) oferi. Tial oni nomas tiun ĉi feston, en Barato ekzemple, *bakrid* (la kapro-festo).

Oni manĝas trionon de la viando; donacas trionon al la najbaroj kaj parencoj; kaj trionon oni donas al la malriĉuloj. Same kiel ĉe ĉiuj festoj, ankaŭ dum la islama oferofesto, oni preĝas kaj interŝanĝas donacojn.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj en la retejo *islamonline.net* () 

Kategorio:Islamo
Kategorio:Festoj
Kategorio:Arabaj vortoj
Zonnebeke

**Zonnebeke**  estas municipo en Belgio. Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ipro.

Ekde 1977 la municipoj Beselare, Geluveld, Passendale kaj Zandvoorde apartenas al Zonnebeke, la ĉefa municipo.

## Famaj loĝantoj 
* Jan Theuninck, pentristo kaj poeto.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande, france, germane kaj angle)
Waregem

**Waregem** (, proksimuma prononco ) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1999 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Kortrejko.

eta|maldekstra|240ra|turo de la antaŭa kastelo *Nieuwenhove*

Ekde 1977 la municipoj Beveren, Desselgem en Sint-Eloois-Vijve apartenas al Waregem, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande, france, germane kaj angle)

Kategorio:Urboj de Okcidenta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Wervik

**Wervik** ( [WERvik]) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1825 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto Ipro.

Ekde 1977 la municipo Geluwe apartenas al Wervik, la ĉefa municipo.

Dum fosado en la centra placo, esploristoj trovis fundamentojn de konstruaĵoj el Romia tempo.

La urbo havas muzeon pri tabako.

Tradicie suda parto de la municipo ekde longe situas en Francio, en la tiel nomata pejzaĝo Franca Flandrio, kaj nomatas Wervicq-Sud.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)
* loka muzeo pri tabako  (nederlande, angle, germane kaj france).

[eta|maldekstra|300ra|municipoparto *[Kruiseke*]]
eta|maldekstra|200ra|loka ventmuelejo

Kategorio:Urboj de Okcidenta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Veurne

**Veurne** (*nederlande:*[VE'Rn']) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1825 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo estas la administra centro de samnoma distrikto *Veurne*.

Ekde 1977 la municipoj Avekapelle, Booitshoeke, Bulskamp, De Moeren, Eggewaartskapelle, Houtem, Steenkerke, Vinkem, Wulveringem kaj Zoutenaaie apartenas al Veurne, la ĉefa municipo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande)

eta|maldekstra|300ra|la kirko Sankta Nikolao

Kategorio:Urboj de Okcidenta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Torhout

**Torhout** (*nederlande:*[TORhoŭt]) estas municipo en Belgio, kiu en la jaro 1825 ricevis la honortitolon "urbo". Komence de  ĝi havis  loĝantojn. La municipo apartenas al la distrikto *Bruĝo*.

Inter Torhout kaj Ostendo estas bicikla vojo, la *Groene 62* (verda 62), kiu estas konstruita sur malnova fervojo.

## Vidindaĵoj 
* La kastelo de Wijnendale kaj la arbaro, tuj ekster la centro de Torhout, havas kelkajn historiaĵojn. *Maria van Bourgondië* (Maria de Burgundio) mortis, 25-jara, pro la lezoj post falo de sia ĉevalo dum ŝi ĉasis kun falkoj en la arbaroj. En la kastelo okazis la 25-an de majo 1940 la gravaj paroloj inter reĝo Leopoldo la 3-a kaj la ministroj pro kiuj post la milito ekestis la grava *reĝo-konflikto*.
* Ankaŭ la kastelo d'Aertrycke estas vidinda.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la municipo (nederlande; turismaj informoj france, germane kaj angle)

Kategorio:Urboj de la Okcidenta Flandrio
Kategorio:Urboj de Belgio
Hammel

**Hammel** estas dana municipo kaj ĝis la jaro 2006 estis komunumo, en la proksimeco de Århus (vidu ankaŭ Arhuzo), sur la duoninsulo de Jutlando. Ĝi havas areon de 144 km², kaj 10.592 loĝantojn (*1993*). Hammel situas en la nuna regiono Norda Jutlando kaj ekde la 1-a de januaro 2007 apartenas al la komunumo *Favrskov*.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.hammel.dk  oficiala municipa retejo]

Kategorio:Urboj de Danio
Kategorio:Norda Jutlando
Teplá

**Teplá** estas urbo en Ĉeĥio kun  kaj monaĥejo, situanta en okcidenta Bohemio, sur samnomata rivero, 12&nbsp;km de urbo Mariánské Lázně. Vivas ĉi tie  (). Ĝi havas lignoindustrion kaj konstruindustrion. Laŭ la urbo nomiĝas Tepla montetaro.

## Historio 
La vilaĝo estas unuafoje menciata en konekso kun fondo de la proksima monaĥejo en la jaro 1193. Ĝi estiĝis kiel antaŭburgejo de fortikigita sidejo de Hroznata, fondinto de la monaĥejo, kiu estis lima gardpunkto en komercpado. Teplá fariĝis urbo en la jaro 1385. Per aligo de regiono de Cheb al la ĉeĥa teritorio komence de la 14-a jarcento ĝi sensignifiĝis. Dum la tridekjara milito la urbo kaj la monaĥejo estis kelkfoje prirabitaj.

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
Teplá havas sume 24 lokajn partojn: (Babice, Beranov, Beranovka, Beroun, Bezvěrov, Bohuslav, Číhaná, Heřmanov, Horní Kramolín, Hoštěc, Jankovice, Kladruby, Klášter, Křepkovice, Mrázov, Nezdice, Pěkovice, Popovice, Poutnov, Rankovice, Služetín, Staré Sedlo, Teplá kaj Zahrádka) el kiuj plej homa estas Poutnov (en la nordokcidenta parto de la katastro, 6&nbsp;km de Teplá) kaj Staré Sedlo (en la sudorienta parto de la katastro, 8&nbsp;km de Teplá).

## Monaĥejo en Teplá 
La monaĥejo staras sude de la urbo kaj ĝi estis fondita en la jaro 1193.

## Famuloj 
En la iama Tepl naskiĝis astronomo Ferenc Mayer-Lambert.


Kategorio:Municipoj en distrikto Cheb
Kategorio:Urboj en distrikto Cheb
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Tepla montetaro
Kategorio:Setlejoj en PPR Slavkova arbaro
Kolín

eta|maldekstra|Preĝejo de sankta Bartolomeo
eta|maldekstra|Bastiono de mezepoka fortikaĵo
**Kolín** (germane nun *Kolin*, historie *Köln an der Elbe*) estas urbo en la mezbohemia regiono de Ĉeĥio. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
Ĉe enfluejo de rivero Klejnárka en Elbon, en loko de koloniigita vilaĝo Nový Kolín (Nova Kolín), kiu havis komunan preĝejan talenton kun proksima Starý Kolín (Malnova Kolín), fondis ĉirkaŭ la jaro 1257 Přemysl Otakar la 2-a pli junan vilaĝon, kiu ricevis nomon Kolín. La nova urbo elkreskis sur regula bazplano, kies centro estis longforma placo kun plurbloka konstruaĵaro en suda parto. El la tempo de la fondo de la urbo estas konataj nur tri masonitaj konstruaĵoj: paroĥeja preĝejo, urbodomo kaj jam neekzistanta dominikana monaĥejo kun preĝejo de sankta Virgulino Mario. La urbo estis ankaŭ fortikigita antaŭ la jaro 1261 per duzonaj remparoj, malfermitaj per tri pordegoj. La remparoj estis detruitaj en la 1-a duono de la 19-a jarcento, konserviĝis nur restaĵoj de muroj en la suda parto de la urbo.

Dominaĵo de Kolín estas preĝejo de sankta Bartolomeo, kies konstruado estis komencita en 1261 kaj ĝi daŭris ĝis la fino de la 13-a jarcento. En la jaro 1349 incendio difektis la preĝejon, al kies renovigo dediĉin monon imperiestro Karolo la 4-a. Komence de la 15-a jarcento trafis la urbon baldaŭ post si du grandaj incendioj (1413 kaj 1416), post kiu komenciĝis masonita konstruado de burĝaj domoj en la okcidenta parto de la placo. Dum husanaj militoj estis detruita dominikana preĝejo kaj en la liberigita spaco konstruis kolína hetmano Bedřich el Strážnice en la jaroj 1437–1448 gotikan burgon, el kiu konserviĝis portaloj, pordego kaj restaĵoj de muroj. En la 16-a jarcento la burgo estis alikonstruita al renesanca kastelo, pli malfrue ĝi estis reguligita barokstile kaj en la 19-a jarcento ĝi estis ŝanĝita en bierfarejon.

La urbo estis ofte suferigata de incendioj, tial renesancaj reguligoj estis rekovritaj per reguligoj barokaj, kiuj okazis post incendio en 1743. Tiam estis stile unuiĝinta ankaŭ aspekto de stratoj. Sudokcidente de la placo ekloĝis juda komunumo, el kies geto konserviĝis tombejo kun tombŝtonoj el la 15-a ĝis la 19-a jarcentoj.

Regiona muzeo proponas ekspoziciojn pri la historio de la urbo kaj ĝi rememorigas ankaŭ famajn naskintojn el Kolín, inter kiuj apartenis rožmberka regento Jakub Krčín el Jelčany kaj Sedlčany (1535–1604), „la plej granda el pierotoj“ mimo Jean Gaspar Debureau (1796–1846), poeto Josef Svatopluk Machar (1869–1943) kaj pentristo Rudolf Kremlička (1886–1932). Longajn jarojn agadis en la urbo kapelestro František Kmoch, por honorigi lin ĉiam en junio okazas festivalo de blov-orkestroj nomata Kmochův Kolín (Kolín de Kmoch).

## Loĝantaro 
## Transporto 
Tra Kolín gvidas grava elektrizita fervoja linio por trajnoj de Ostrava kaj Brno en direkto Prago kaj male.

## Vidu ankaŭ 
* Venu sinjoro, ni ludos


Kategorio:Municipoj en distrikto Kolín
Kategorio:Urboj en distrikto Kolín
Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Mezelba tabulo
Kategorio:Setlejoj sur Elbo
Karlino

**Karlino** (*Carlina* el la asteracoj) estas genro de du- kaj plur-jaraj herboj kun plume diverse entranĉaj, dorne dentaj folioj kaj kun unu aŭ kelkaj, grandaj tubetfloraj kapituloj, kies brakteoj de la interna parto de la involukro aspektas kiel krono el largetfloroj; ĉirkaŭ 20 specioj el Eŭropo, Norda Afriko kaj Okcidenta Azio.

Specioj:
* *Carlina acanthifolia* - Akantofolia arĝentokarto
* *Carlina acaulis* – Sentiga arĝentokardo
* *Carlina barnebiana*
* *Carlina biebersteinii*
* *Carlina corymbosa* (sin. *Carlina curetum*) - Korimba arĝentokardo
* *Carlina diae*
* *Carlina fiumensis*
* *Carlina frigida*
* *Carlina lanata* - Lana arĝentokardo
* *Carlina macrocephala* - Dikkapitula arĝentokardo
* *Carlina onopordifolia*
* *Carlina racemosa*
* *Carlina sicula*
* *Carlina sitiensis*
* *Carlina tragacanthifolia*
* *Carlina vulgaris* – Staranta arĝentokardo

eta|maldekstra|180px|

## Referencoj 
Kategorio:Asteracoj
Kategorio:Sanscienco
Kategorio:Flaŭro de la Alpoj
Sentiga arĝentokardo

**Sentiga arĝentokardo** (*Carlina acaulis*) estas karlino el la familio de asteracoj. Oni nomas ĝin **sen-tiga** ĉar la kapitulo kuŝas senpere sur la rozecaĵo da folioj, sen videbla tigo. Ĝi estas montarvivanta staŭdo, aspekte malmola kaj glima, kies kapituloj estas arĝentkoloraj. La kapitulo fermiĝas, kiam la vetero estas malseka aŭ pluvema, tiu fenomeno estas rigardata kiel ebliganta uzati por prognozi la venonta vetero, tial ties alia vulgara nomo: aŭgur-kardo. Ĝi kreskas ĉefe en suda Francio ĝis 1500 metroj da montalteco sur grundo ĝenerale kalka.

Dosiero:Carlina_acaulis3.jpg|
Dosiero:Carline acaule fleur séchée.jpg|
File:Carlina acaulis Prague 2011 1.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* http://perso.wanadoo.fr/philippe.julve/catminat.htm 

Kategorio:Asteracoj
Kategorio:Sanscienco
Kategorio:Alpoj
Mže

**Mže** [mĵe] (germane *Mies* [mis]) estas rivero alfluanta en riveron Berounka. Mže estas longa 107 km. Ĝi fontas en Bavario 2 km de ŝtatlimo de Ĉeĥio, ĝi tratranĉas montaron Český les, super Tachov estis en la jaro 1974 finita konstruado de akvorezervujo Lučina. Tra montetarregiono ĝi fluas ĝis Stříbro kaj en valkaldrono ĉirkaŭ Plzeň ĝi kunfluiĝas kun Radbuza. El Plzeň daŭrigas jam rivero Berounka.

## Eksteraj ligiloj

Kategorio:Riveroj en Bavario
Kategorio:Riveroj tranĉantaj landlimon de Ĉeĥio kaj Germanio
Kategorio:Riveroj kreantaj landlimon de Ĉeĥio kaj Germanio
Kategorio:Riveroj en Bohemia arbaro
Kategorio:Riveroj en distrikto Tachov
Kategorio:Riveroj en distrikto Plzeň-urbo
Kategorio:Riveroj en distrikto Plzeň-nordo
Kategorio:Akvokolekta areo de Vultavo
Antifono (muziko)

La vorto **Antifono** estas de Greka origino, &#945;&#957;&#964;&#943;(kontraŭ-) + &#966;&#969;&#957;&#951;(sono).

**Antifono** estas respondo, kutime kantata en Gregorian chant, al psalmo aŭ io alia partio de religia servo, kiel ĉe Vespro aŭ ĉe Maso. Ĉi tio signifo levigis la **antifona** stilo de kantado, vido kreo kaj respondo.

Verko de muziko kio estas prezentata de du duonmemstara ĥoroj kio interreagas unu kun la alia, kaj ofte kantas alternajn musicajn frazojn, koniĝas kiel **antifona**. En particular, **antifona psalmokantado** estas la kantado aŭ muzika ludado de psalmoj de alternadaj grupoj de prezentantoj. Ĉi tio estas speciale komuna en la Anglikano muzika tradicio, kie la ĥoro estas dividata en du egalajn duonojn sur malaj flankoj de la quire. La Hindia koncepto de *sawal-jawab* ("demando" kaj "respondo") povas rigardi kiel antifona. La ŝanĝiĝo de individua notoj aŭ tonaltoj estas hocket.

**Antifono** povas uziĝi ekstere de severa musica aŭ liturgia kunteksto signifi plej ĝenerala respondo. Kiam uzata en ĉi tio maniero la vorto ofte konservas ĝian religian signifo.

Kiam du aŭ pli grupoj de kantantoj kantas en alternada la stilo de muziko povas vokiĝi **poliĥora**. Specife, ĉi tio termino estas kutime aplikas al muziko de la malfrua Renesanco kaj frua Baroko. Poliĥoraj teknikoj estas definitiva karakterizaĵo de la muziko de la Venecia skolo, kaj ĉi tio muziko estas ofte konata kiel la Venecia poliĥora stilo. La Venecia poliĥora stilo estis grava inventaĵo de la malfrua Renesanco, kaj ĉi tio stilo, kun ĝia varioj kiel ĝi vastigis tra Eŭropo post 1600, helpas difini la eko de la Baroka epoko. Poliĥora muziko ne limiĝis al Italio en la Renesanco; ĝi estis populara en Hispanujo kaj Germanio. Estas ekzemploj al la 19-a jarcento kaj 20-a jarcento el komponistoj kiel diversa kiel Hector Berlioz, Igor Stravinski kaj Karlheinz Stockhausen.

Kategorio:Muzikaj formoj
Kategorio:Mezepoka muziko
Kategorio:Kristana muziko
Sokolov

**Sokolov** estas distrikta urbo en Ĉeĥio kun  (), situanta en okcidenta Bohemio, 16&nbsp;km okcidente de urbo Karlovy Vary. La industria centro en valo de rivero Ohře estas centro de ampleksa regiono de minado de brunkarbo. En la ĉirkaŭaĵo estas vico da minejoj, hidroelektrejoj kaj ĥemiaj uzinoj, kiuj tre difektigas vivmedion. Rekte en la urbo estas ĥemia industrio, maŝinindustrio, vitroindustrio, poligrafia industrio kaj teksindustrio. Ampleksa konstruado de loĝkvartaloj. Laŭ la urbo nomiĝas Sokolova baseno.

## Historio
Devene tio estis vilaĝo el la 2-a duono de la 13-a jarcento nomata Sokolí Dvůr. La vilaĝo fariĝis urbo en la jaro 1313, en la jaroj 1366–1434 Sokolov estis reĝa urbo. Post husanaj militoj ĝi denove enfalis en servutulan administradon. Ekde la 1-a duono de la 15-a jarcento ĝis batalo sur Blanka Monto ĝi estis posedaĵo de familio de Šlik-anoj, post la jaro 1622 ĝi apartenis al Nostic-anoj. En la 19-a jarcento ligis al la minado grandega industria evoluo, kiu forŝovis ĝis nun superantan agrikulturan produktadon (en la ĉirkaŭaĵo estis vico da vinberejoj). 

Fine de la 1930-aj jaroj estis en la urbo dislokita bataliono de Gardistaro de defendo de ŝtato. Tiu ĉi bataliono havis al la 24-a de septembro 1938 1657 virojn. Dum batala aktivigo falis 13 viroj de tiu ĉi bataliono, 25 viroj estis vunditaj kaj 296 viroj estis milikaptitaj. La urbo estis post subskribo de Munkena interkonsento almembrigita al Nazia Germanio (1938–1945). Plimulto da loĝantoj estis post la dua mondmilito forŝovita Germanion. Sokolov ricevis sian nomon en la jaro 1948, antaŭe ĝi nomiĝis **Falknov**.

Baroka kastelo devenas el la 2-a duono de la 17-a jarcento, ĉirkaŭ la jaro ĝi estis empire alikonstruita. Nuntempe ĝi estas sidejo de Minista muzeo. Urbodomo en placo estas el la jaroj 1820–1830. En la placo staras statuo de falkbredisto (falko estas ĉeĥe sokol) el la fino de la 18-a jarcento. Laŭ mito li estis fondinto de la urbo (de tie devenas germana nomo Falkenau – Falknov; ĉeĥe poste Sokolov laŭ sokol).

## Loĝantaro 
## Partoj de urbo 
Sokolov krom la propra urbo konsistas el tri pluaj partoj:
* Hrušková
* Novina
* Vítkov

Antaŭe estis konsisto de Sokolov ankaŭ hodiaŭ memstara kampurbo Svatava kaj ankaŭ municipoj Dolní Rychnov kaj Těšovice.

## Referencoj
## Pluaj fotoj

Sokolov Hornický dům (3).jpg|Minista domo post rekonstruo
Sokolov, Růžové náměstí, kostel sv. Jakuba a přechod.jpg|Preĝejo de sankta Jakobo
Sokolov silvestr 2015 (5).JPG|Sokolov
Sokolov Staré náměstí prosinec 2020.jpg|Sokolov
Sokolov Staré náměstí červenec 2018.jpg|Sokolov
Sokolov, Staré náměstí (4).jpg|Sokolov


Kategorio:Municipoj en distrikto Sokolov
Kategorio:Urboj en distrikto Sokolov
Kategorio:Distriktaj urboj en Ĉeĥio
Kategorio:Urboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj sur Ohře
Kategorio:Setlejoj en Sokolova baseno
Kategorio:Minado de brunkarbo en Ĉeĥio
Kategorio:Minado en distrikto Sokolov
Kategorio:Minado de stano en Ĉeĥio
Kalifornia Golfo

eta|upright|Kalifornia Golfo
**Kalifornia Golfo** situas inter la meksika ĉeftero kaj Kalifornia Duoninsulo.

 (Maro de Korteso), laŭ la hispana konkeristo Hernán Cortés.
Ankaŭ aliaj lingvoj nomas ĝin tiel.
Ĝi etendiĝas proksimume de sud-oriento al nord-okcidento kaj estas ĉirkaŭ 1.100 km longa; ĝia pleja larĝeco estas ne ĉe la elfluejo, sed proksimume ĉe la 26-a latituda grado kaj mezuras ĉirkaŭ 210 km.
Entute ĝi etendiĝas inter 23,1° kaj 31,8° de norda latitudo kaj 24,3° kaj 114,8° de okcidenta longitudo.

Ĝia tuta bordaro apartenas al Meksiko.
Oriente ĝin konsistigas la subŝtatoj Sonoro kaj Sinaloo, okcidente Malsupra Kalifornio kaj Suda Malsupra Kalifornio.
Ĉe ĝia norda ekstremo iam enfluis rivero Kolorado, sed ĝi sekiĝis pro troa homa uzado de sia akvo.

En la golfo troviĝas kelkaj insuloj, la plej grandaj estas Ángel de la Guarda (garda anĝelo) kaj Tiburón.

Laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF) kaj de la Nacia Geografia Societo, Kalifornia Golfo estas unu el la 43 maraj ekoregionoj, listigitaj en la tutmondaj 200.

## Eksteraj ligiloj 
*  Kalifornia Golfo (WWF) 

Kategorio:Golfoj en la Pacifiko
Kategorio:Maraj ekoregionoj
Kategorio:Global 200
Kategorio:Maroj en la Pacifiko
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Meksiko
Dosiero-Transiga Protokolo

**Dosiero-Transiga Protokolo** (, **FTP**) estas protokolo por interŝanĝi dosierojn inter diversaj komputiloj operaciumo-sendepende. Ĝi uzas TCP/IP-pordon 21 por regi la faktan dosiero-interŝanĝon, kiu okazas de pordo 20 ĉe la servilo al pordo pli granda ol 1024 ĉe la kliento. Ĉi tiu metodo kaŭzas problemojn pri fajroŝirmiloj.

Kvankam FTP postulas nomon kaj pasvorton, estas multe da serviloj, kiu akceptas 'ftp' aŭ 'anonymous' kiel nomon kaj ĉian pasvorton (ordinare nur por lego). Se sekureco gravas, oni nuntempe ofte uzas sftp (sekura FTP), kiu uzas kriptografion kaj estas parto de SSH.

Kategorio:Komputiko