Irito

**Irito**, en biologio kaj fiziologio, estas stato je inflamo aŭ  doloriga reakcio al alergio aŭ damaĝo al la ĉela histaro. La  stimulo aŭ agento kiu induktas al la iritostato estas iritilo. La iritiloj kutime agas kiel  kemiaj agentoj (ekzemple de la fenolo kaj la kapsaicino),  tamen, la mekanikaj, varmaj kaj radioaktivaj stimuloj (kiel ekzemple de ultraviola  lumo kaj joniga radiado) povas ankaŭ agi kiel iritaj agentoj. Irito havas ankaŭ  aliaj difinojn neklasikajn rilate al kelkaj fizika aŭ fiziologia doloro aŭ  malkomforto.

Irito povas ankaŭ induktiĝi per kelkaj alergiaj respondoj pro la  elmontrado de kelkaj alergenoj ekzemple de la prikontakta  dermatito, irito de la mukozaj membranoj  kaj jukado.  La mukoza membrano estas plej ordinara loko por irito kaj ĝi enhavas  sekreciajn glandojn ellasantajn mukojn kiuj altiras la  alergenojn pro ties glueca naturo.

Kronika irito estas medicina vorto signifanta ke afliktaj sankondiĉoj ĉeestas dum  kelka tempo. Ekzistas multaj malordoj povantaj kaŭzi kronikan iriton, kaj la plejmulto  el ili afekcias la haŭton, vaginon, okulojn kaj  pulmojn.

## Irito en la organismoj
 reagas al iritaj substancoj.]]

Por la plej superaj organismoj unu alergia respondo povas esti la kaŭzo de irito. Iu  alergeno distingiĝas malsimile je unu irita, tamen, iu alergio postulas specifan  interagadon kun la imunsistemo kaj tiel ĝi estas dependa de la (eble  unika) sentokapablo de la organismo implikita dum unu irita agento klasike agas per ne  specifa maniero.

Ĝi estas speco de streso, sed kontraŭe, se unu stresiĝas pro nerilataj aferoj,  mildaj malperfektaĵoj povas kaŭzi pli da irito ol kutime: iu estas iritebla.

En pli primaraj organismoj, la dolorstato estas la percepto je la stimulago, kiu ne estas  observebla, kvankam tio esteblas kundividita. Vidu ankaŭ la Teorion pri la  Pordegokontrolo" rilate al la doloro", disvolvita de kanada esploristo Ronald Melzack.

Ne estas pruvita ke ostroj senteblas doloron, tamen oni scias ke ili reagas al  iritaj substancoj. Kiam irita objekto kaptiĝas de la ostra ŝelo, tavoloj da kalcia  karbonato (CaCO3) malrapide deponiĝas kaj pligrandiĝas en grando  estigante perlon. Ĉi-tio estas nur defenda mekanismo, kiu potence kaptas iun  iritan kaj minacan substancon same kiel iu parazito ene de la ŝelo, aŭ atakas ĝin  ekstere damaĝante la histon de la protekta mantelo. La ostro konstruas iun  perlosaketon por hermetike izoli la iriton.

Oni ankaŭ observis ke unu amebo evitas esti pikata de pinglo, tamen, estas sufiĉaj  evidentaĵoj sugestantaj kiom ili sentas ton. Irito laŭŝajne estas la sola universala  sento kundividita eĉ de unuĉelaj estuloj.

Oni ankaŭ sugestas ke la plejmulto el tiuj estuloj sentas doloron, tamen ĉi tiu estas  nur projekcio -- empatio. Kelkaj filozofoj, ĉefe René Descartes, tute neis ĝin,  eĉ por la pli superaj mamuloj kiel hundoj aŭ primatoj kiel la simioj.  Descartes konsideris inteligentecon kiel antaŭkondiĉo por la dolorsento.

## R-Deklaroj
R36 Irita al la okuloj
R37 Irita al la spirsistemo
R38 Irita al la haŭto

R36/37 Irita al la okuloj kaj spira sistemo
R36/37/38 Irita al la okuloj, spira sistemo kaj haŭto
R36/38 Irita al la okuloj kaj haŭto
R37/38 Irita al la spira sistemo kaj haŭto

## Vidu ankaŭ
* Danĝerosimboloj
* Noca por la sano

## Referencoj
Kategorio:Dermatologio
Kategorio:Fiziologio
Kategorio:Iritaj substancoj