Kresta kariamo

La **Kresta kariamo** aŭ simple **Kariamo** (*Cariama cristata*) estas birdo de la familio Kariamedoj kaj de la ordo de la gruoformaj. La Kariamo estas mezgranda sudamerika surgrundema birdo kiu preferas iri pli bone ol flugi kaj ĝi flugas nur kiam estas bezono. La kariamo vivas en kampoj aŭ en maldensaj arbaroj kaj manĝas fruktojn, insektojn, lacertojn kaj eĉ serpentojn. Ĝia kanto estas nekonfuzebla kaj estas aŭdebla el longaj distancoj.

La Kresta kariamo estas amplekse distribuita en Sudameriko, kaj vivas en centra kaj orienta Brazilo tra orienta Bolivio kaj Paragvajo ĝis Urugvajo kaj centra Argentino (suden ĝis La Pampa).

Kiel ĉe sia samfamilia, la Burmejstera kariamo aŭ Nigrakrura kariamo, kamparanoj uzas ilin kiel gardanimalojn por protekti kortobirdojn el predantoj kaj eĉ kontraŭ homaj entruduloj.

## Taksonomio
La Kresta kariamo estis priskribita en 1766 fare de la sveda natursciencisto Carl Linnaeus en la 12a eldono de lia verko *Systema Naturae*. Li stampis la duvortan nomon *Palamedea cristata*. La Kresta kariamo estas nun la nura specio metita en la genron *Cariama* kiu estis enkondukita de la franca zoologo Mathurin Jacques Brisson en 1760. La specia epiteto *cristata* estas Latina vorto por "krestohava". La germana natursciencisto Georg Marcgrave uzis la latinigitan vorton *Cariama* por la Kresta kariamo en sia *Historia naturalis Brasiliae*, kiu estis publikigita en 1648.

maldekstra|eta|200px|Kariamo
La nomo estis derivita el la portugallingva vorto , kiu venas el tupia vorto koresponda kun *çariama*, derivita el la vortoj *çaria* (kresto) kaj *am* (stara).

Multaj aliaj karakterizoj estas kunhavataj kun la Burmejstera kariamo (*Chunga burmeisteri*), nura alia vivanta membro de sia familio.

## Distribuado kaj habitato
La kariamo vivas en plimulto de centra kaj orienta Brazilo, Paragvajo, orienta klaj sudorienta Bolivio, Urugvajo, kaj nordorienta Argentino. Ĝi troviĝas je altaĵoj de ĝis 2 000 m.

La kariamo preferas herbejon ol iu ajn alia vivejo. Kvankam ĝi ŝatas loĝi en abundaj herbejoj proksime de riveroj, ĝi ne facile moviĝas en malsekajn regionojn aŭ kultivejojn. Ĝi frekventas duonmalfermajn kaj sufiĉe sekajn areojn kiel ekzemple dornaj arbustaroj kaj duonaridaj maldensarbaraj regionoj, savanoj kaj ranĉoj, kaj ankaŭ montetaj prerioj proksime de arbarkovritaj areoj. Tiu specio estas tre tipa en Kaatingo, Cerado kaj Ĉako. Ĝi vidiĝas tipe unuope aŭ en paroj, sed foje en grupoj de ĝis kvar individuoj, ŝajne familioj. Ĝi kutime marŝas surgrunde kaj povas facile kuri pli rapide ol homo en sia vivejo. Ĝi fuĝos de aŭto piede je rapidecoj ĝis 25 km/h antaŭ flugi.

Teritoria defendo povas inkludi agonisman konfrontiĝon inter individuoj, dekomence karakterizitaj per plenaj vokaligaj duetoj sekvitaj per mallongaj kuroj kaj flugoj al entrudiĝintoj, alternitaj kun atakoj per ungegoj kaj beko. En unu konflikto inter du birdoj, ili saltis unu al la alia pied-unue, konservante sian ekvilibron per flugetado.

Tiu specio tipe nestumas sur malaltaj arboj aŭ arbustoj,

Ruĝkruraj kariamoj montras nekutiman manieron ĉasi vertebrulajn predojn; ili prenas la predon per sia beko kaj plurfoje ĵetas ĝin al la tero ĝis ĝi estas senkonscia aŭ morta.

## Manĝokutimaro
maldekstra|eta|230px|Kariamo kun ĉasakiraĵo
Kariamoj estas ĉiomanĝantaj, probable manĝas predoj kongrue kun ties abundo.

## Reproduktado
eta|Jacksonville Zoo, Florida
Kariamoj estas monogamaj. En natura medio, la reprodukta sezono koincidas kun la pluvaj monatoj de februaro ĝis julio en la nordoriento de Brazilo, septembro ĝis januaro en centra Brazilo kaj novembro ĝis decembro en Argentino.

Dum la reprodukta sezono, la masklo, pli timigante aŭ entrudante sin al la ino, etendas siajn flugilojn flanke, movante ilin antaŭen kaj montrante la kontrastan aranĝon de la flugilplumoj, ŝablono simila al tiu de kelkaj rabobirdoj, kiel la afrika sekretaribirdo (*Sagittarius serpentarius*). La memmontro ofte estas sekvita per parademo antaŭ la ino, kun la kapo indikanta supren kaj la kresto starigita. La masklo ankaŭ donas manĝaĵon (el la normala dieto) al la ino. Ambaŭ birdoj vokas, tiel plifortigante la ligon inter ili kaj establante la teritoriojn de la paro. Kopulaciado okazas surgrunde.

Kutime, la ino demetas 2–3 blankajn, milde makulecajn ovojn. Kovado estas farita de ambaŭ seksoj, daŭre dum 24-30 tagoj. La idoj estas kovritaj per longaj, helbrunaj plumoj kaj estas nutrataj de ambaŭ gepatroj; dekomence, ili pezas proksimume 40-60 g. Ĉirkaŭ 14 tagoj de aĝo, la idoj povas forlasi siajn nestojn. En ĉi tiu tempo, la ido kapablas fari vokon similan al la plenkreska vokalo, kvankam tre malforta, por altiri la atenton de la gepatroj al si mem. Plenkreskan plumaron oni akiras en 4–5 monatoj.

## Bildaro

File:Seriamanail (high res).jpg|Falĉilungego uzata en luktado
Image:Cariama cristataPCCA20051227-2025A.jpg|Jacksonville Zoo, Florida
Image:Cariama_cristata_(Rotfußseriema_-_Red-legged_Seriema)_-_Weltvogelpark_Walsrode_2013-02.jpg|Weltvogelpark Walsrode, Germanio
Image:Cariama_cristata_(Rotfußseriema_-_Red-legged_Seriema)_-_Weltvogelpark_Walsrode_2013-03.jpg|Fronta vido de kapo
Image:Cariama cristata at Parque das Aves (Foz do Iguaçu)-1.jpg|Krianta *Cariama cristata* ĉe Parque das Aves (Foz do Iguaçu)
Red-legged seriema (Cariama cristata) head.JPG|Pantanal, Brazilo

## Referencoj
## Eksteraj ligiloj
*filmetoj ĉe Internet Bird Collection
*Fotaro 
*Photo-High Res; Artikolo geometer–"Brazil Birds"

Kategorio:Neotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Sudameriko
Kategorio:Faŭno de Brazilo
Kategorio:Kariamoformaj
Kategorio:Birdoj de Urugvajo