open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bifertenfirn

**Bifertenfirn** estas valglaĉero en la Glarusaj Alpoj. La glaĉero havas longecon de 4,4 km, larĝecon de 0,5 km kaj kovras areon de 2,81 km². 

## Priskribo 
Bifertenfirn situas sur la teritorio de la komunumo Linthal en Kantono Glaruso. Ĝia origino estas la pinto de Tödi je alteco de 3600 m s.m.. En ĝia nutra regiono la glaĉero sur Tödi oriente estas ligita sur la glaĉerigita kaj firnkovrita kresto de Tödi kun Sandfirn. La glaĉero fluas unue suden, tiam kurbiĝas kaj plufluas orienten, poste nordorienten. Sude ĝin flankigas la krutaj rokvandoj de Piz Urlaun (3359 m s. m.), Grizona Tödi (3124 m s. m.) kaj Bifertenstock. La deklivo de la glacsor en la krutua supra parto estas inter 30 ĝis 40 %, en la suba parto malpli ol 20 %. La glaĉerlango finiĝas je iom malpli ol 2000 m s. m. La degelakvo elfluas tra *Bifertenbach*, kiu kuniĝas kun *Oberstafelbach* al *Sandbach*, fontrivero de Linth.

## Historio 
Bifertenfirm estas la postrestaĵo de la glaciepoka **Linth-Glaĉero**, kiu dum la lasta malvarmepoko antaŭ 13000 jaroj kovris la areon de la hodiaŭa Lago de Zuriko. Dum la tiel nomita Eta Glaciepoko Bifertenfirm meze de la 19-a jarcento estis proksimume 500 m pli longa ol hodiaŭ.

## Altmontara turismo 
Sur rokkresto norde de la glaĉero situas je alteco de 2448 m s. m. Grünhorn-Kabano de Svisa Alpismo-Klubo (SAC). La kabano estas elirejo por la grimpado de monto Tödi.

## Fontoj 
* *Wanderkarte 1:60&nbsp;000 Kanton Uri* [Migradmapo 1:60&nbsp;000 Kantono Urio], eldonita de Kümmerly+Frei, ISBN 3-259-00873-X.

## Eksteraj ligiloj 
* Bifertenfirn en la Svisa Glaĉermezurreto

Kategorio:Glaruso Sudo
Kategorio:Glaĉeroj en Svislando
Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Glaruso
Tudoroj

La **Tudoroj** aŭ **Domo de Tudor** (angle *Tudor* , kimre *Tudur* aŭ *Tewdwr*) estas kimra-devena dinastio kiu havis la reĝan tronon de Anglio de 1485 ĝis 1603.

La unua angla Tudora reĝo Henriko la 7-a spuris sian postulon je la trono per sia patrino Margaret Beaufort (1443–1509) al la prapatro reĝo Eduardo la 3-a de la dinastio Plantaĝenetoj, kiu mortis en 1377. La patro de Henriko estis Edmund Tudor (1430-1456), grafo de Richmond.

Kiel estro de la dinastio Lankastroj, li kadre de la enlanda militoj de rozoj venkis la lastan reĝon de la Jorkoj, Rikardo la 3-a ĉe la batalo de *Bosworth Field* en 1485, estis rekonita de la parlamento kaj edziĝis kun Elizabeto de Jorko, fratino de la mortinta reĝo Eduardo la 5-a.

## Regantoj 
* 1485-1509 Henriko la 7-a
* 1509-1547 Henriko la 8-a
* 1547-1553 Eduardo la 6-a
* 1553-1553 Lady Jane Grey
* 1553-1558 Maria la 1-a, "la Sanga"
* 1558-1603 Elizabeto la 1-a

## Vidu ankaŭ 
* Listo de britaj reĝoj


*Tudoroj
Kategorio:Dinastioj
Kategorio:Brita monarkio
Tödi

**Tödi** (en romanĉa lingvo **Piz Russein**) estas la plej alta pinto de la Kantono Glaruso en Svislando. Ĝi havas tri pintojn, nome *Piz Russeion*, la okcidenta pinto kun alteco de 3614 m s. m., *Glarusa Tödi* (germane *Glarner Tödi*), la orienta pinto kun alteco de 3577 m s. m., kaj *Sandgipfel*, la norda pinto kun 3388 m s. m.. Tödi situas sur la limo inter Kantono Grizono kaj Kantono Glaruso.

## Priskribo 
Tödi estas limigita okcidente per la *Sandpasejo* (2781 m s. m.), sude per *Russein-Valo*, kiu apartenas al la akvokolekta regiono de la Antaŭa Rejno, oriente per Bifertenfirn kaj norde per la *Sand-Valo*, kiun senakvigas fontrivero de Linth. Je tri flankoj Tödi posedas tre krutajn vandojn, precipe al la direkto de Russein-Valo. Sub tiuj vandoj situas malgrandaj firnglaĉeroj, inter ili Sandfirn, *Antaŭa Rötifirn* kaj *Malantaŭa Rötifirn*. Orienten etendiĝas Bifertenfirn, glaĉero kun longeco de 4 km kun multaj fendoj, kiu havas sian originon sur la glaĉerigita pinto de *Piz Russein*.

## Geologio 
Geologie la soklo de Tödi apartenas al la plej orienta parto de la Armasivo. Super la malnovkristaleca bazmontaro situas la verto situas malparalele kun la bazo. Je la piedo de la verto troviĝas ruĝeca dolomito el la epoko de triaso. Temas pri tre okulprapa ruĝ-oranĝa proksimume 50 m dika kuŝo. Super ĝi sekvos kalkŝtono el ĵurasio.

## Unua grimpo 
Ĉirkaŭ je 1800 *Placidus a Spescha*, benediktana pastro el Disentis (1752–1833), faris plurajn provojn grimpi Tödi. La lastan provon li faris la 1-an de septembro 1824 kune kun *P. Curschellas* kaj *A. Bisquolm*. Dum la pastro por sia aĝo ne plu sukcesis atingi la pinton, la aliaj du sukceso plenumigis la unuan grimpon. La grimpo ekis en Kantono Grizono tra *Russein-Valo* kaj verŝajne tra *Porta da Spescha*.

## Bildoj 

Dosiero:Toedi vidita de Schwaendi 083.jpg|Tödi vidita de Schwändi

## Eksteraj ligiloj 
* Grimporaportoj *(germanlingvaj)*

Kategorio:Glaruso Sudo
Kategorio:Montoj en Svislando
Kategorio:Montoj de la Alpoj
Kategorio:Kantono Glaruso
Kategorio:Montoj kun alteco inter 3000 kaj 3999 m
Jill Bolte Taylor

**Jill Bolte TAYLOR** (1959-) estas usona neŭroanatomistino kaj specialistino pri postmorta analizo de la homa cerbo. Ŝi instruas ĉe la Universitata Lernejo de Medicino de Indianao (Indiana University School of Medicine), ŝi estas informistino de la Rimeda Centro de Histo de Harvard (Harvard Brain Tissue Resource Center) kaj neŭroanatomistino konsilantino de la Instituto de Protona Radioterapio de Mez-Okcidento (Midwest Proton Radiotherapy Institute).

La 10an de decembro 1996, vekiĝinte, doktorino Taylor ekkonsciis, ke ŝi estis spertanta maloftan formon de ikto, misformaĵon arterian-vejnan (MAV). Post tri semajnoj, la 27an de decembro 1996, ŝi eltenis gravan  ĉe la Ĝenerala Malsanulejo de Masaĉuseco (Massachusetts General Hospital), por forigi hemoragion tiel granda kiel golfpilko, kiu premis en la centroj por parolo, en la maldekstra duonsfero de ŝia cerbo.

Doktorino Taylor skribis libron (kies originala titolo estas ''My Stroke of Insight: A Brain Scientist's Personal Journey''), pri sia saniĝo kaj siaj personaj spertoj pri la cerba funkciado.

## Riferimenti 
1. Paĝaro de Doktorino Jill Bolte Taylor 

## Ligiloj 
* TED Talks | Jill Bolte Taylor: My stroke of insight

Kategorio:Usonaj kuracistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1959
Bjørn (firmao)

**Bjørn** [bj*e*rn] estas Norvega produktanto de grenaĵoj. Inter la produktoj troviĝas *Bjørn havregryn* "Avenflokoj Bjørn" kaj la aven-kaĉa preparaĵo *Bjørn havregrøt* "Avenkaĉo Bjørn". *Bjørn havregryn* estas la plej vendataj avenflokoj en Norvegio, kun 85-procenta merkatokupo.

Produktejo situas en Tyssebotn. *AS Bjørn Tøsse Mølle* oni fondis en 1866.

## Eksteraj ligiloj 
* www.inpress.no (Norveglingva) 

Kategorio:Norvegio
Kategorio:Firmaoj
Arbara strigeto

La **Arbara strigeto** (*Athene blewitti*) estas eta strigo, tio estas birdospecio parto de pli granda grupo de noktaj rabobirdoj konataj kiel Strigedoj, kiuj enhavas plej parton de la specioj nomataj strigoj. La alia grupo estas la turstrigoj, nome Titonedoj.

## Disvastiĝo
Tiu orientalisa birdo reproduktiĝas en disaj malkgrandaj areoj de centra Barato. 

## Aspekto
La Arbara strigeto estas eta (23cm) kaj tre fortika. Ĝi estas tipa strigeto kun tre rondoforma kapo kaj tre bendohavaj flugiloj kaj vosto. La supraj partoj estas tre malhele grizbruna, iomete makulpunkteca je blanko ĉefe flanke kaj en suba dorso, sed ne tiom en supra dorso, kiu estas pli pure malhelbruna. La bendoj en flugiloj kaj vosto estas larĝaj kaj nigrobrunaj kaj blankaj, kun larĝa blanka vostofino. La brusto estas bruna, kaj la ceteraj subaj partoj estas blankaj. La vizaĝa disko estas pala kaj mallarĝa kiel masko kaj la okuloj estas flavaj kaj la beko estas hela. 

Ŝajne ĝi estas tre taga kaj facile videbla ripoze sur elstaraj nudaj branĉoj. Lacertoj ŝajne estas ties preferata predo.

## Historio kaj statuso
Ĝis ties remalkovro en 1997,
 tiu strigeto estis konata el nur 7 specimenoj kolektitaj en la 19-a jarcento, en norda Maharaŝtro, kaj sudorienta Madhja-Pradeŝo kaj okcidenta Orissa. En novembro 1997 grupo de usonaj ornitologoj, inter kiuj Pamela C. Rasmussen, remalkovris la specion ĉe Satpura, nordoriente de Mumbajo. En 2000 priserĉado de 14 arbaraj areoj tra ties iama teritorio lokigis 25 birdojn en kvar lokoj de norda Maharaŝtro kaj sudokcidenta Madhja-Pradeŝo, inkludante tri parojn en Taloda kaj sep parojn ĉe Toranmal. Neniu birdo estis trovita en mallonga priserĉado de la iama orienta teritorio de Orissa. Pli ĵusaj priserĉoj ĉe Satpura lokigis aliajn kvin lokojn.

La Arbara strigeto restas draste endanĝerita, kaj la nuntempa populacio estas supozita je malpli ol 250. Oni supozas same, ke tiu strigeto estis ĉiam rara. La originalaj specimenoj estis kolektitaj en densa ĝangalo, kaj la ĵusaj vidaĵoj en pli malferma arbaro povas rilati al vivo en ne tiom taŭga habitato. Malalta arbaro de tiu teritorio estis preskaŭ senarbarigita kaj estas tro da premo en la restanta arbaro.

## Notoj
*BirdLife Specidatumbazo 
*OBC Bulletin: Rediscovery of an Indian enigma: the Forest Owlet de Pamela C. Rasmussen  
*Strigeto vidata post 113 jaroj 

Kategorio:Strigoformaj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Barato
Pola Raciisma Asocio

**Pola Raciisma Asocio** (, mallongigita **PSR**) - pola asocio kun karaktero scienc-filozofia, mondkoncepta kaj etika, kiu kunigas raciismulojn. Ĝi aperis danke al helpo de komunumo de la retpaĝo Racjonalista.pl. Fondinto kaj la unua prezidanto estis Mariusz Agnosiewicz.

## Honora Komitato
*profesoro Andrzej Rusław NOWICKI - filozofo, historiisto de filozofio
*profesoro Adam URBANEK - estis vicprezidanto de Pola Scienca Akademio, paleontologiisto, evolucia biologiisto
*profesoro Jerzy DREWNOWSKI - filozofo, etikisto, historiisto de scienco
*profesoro Jan WOLEŃSKI - filozofo, logikisto

## Vidu ankaŭ
*Laikeco
*Humanismo
*Raciismo

## Eksteraj ligiloj
*Oficiala paĝo de asocio (nur pole)
*Racjonalista.pl - Raciismulo - Portalo de Scienco kaj Ideo (ĉefe pole, sed informoj ankaŭ en sekvaj lingvoj: angla, ĉeĥa, dana, franca, germana, hispana, itala, nederlanda, portugala, sveda, ukraina)

Kategorio:Polaj asocioj
Kategorio:Ateismaj asocioj
Mariusz Agnosiewicz

**Mariusz AGNOSIEWICZ** (vera nomo: **Mariusz GAWLIK**, naskiĝis la 4-an de januaro 1979 en Bolesławiec, Pollando) estas pola ĵurnalisto, retredaktoro kaj eldonisto. Aktivulo de la Raciisma Asocio, ĝia fondinto kaj la unua prezidanto. Membro de belga grupo Liberales.

## Vidu ankaŭ
*Humanismo
*Raciismo
*Pola Raciisma Asocio

## Eksteraj ligiloj
*Biografio ĉe Racjonalista.pl (nur pole)
*Liberales - oficjala paĝo (nur angle kaj france)

Kategorio:Polaj ĵurnalistoj
Kategorio:Polaj ateistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Pollando
Sokol-movado

eta|230ra|Kunflugo de sokolanoj en la jaro 1920 en Prago

**Sokol** (ĉeĥe: falko) estas movado en Ĉeĥio (kaj en aliaj slavaj regionoj), kiu celas korpan ekzercadon per gimnastiko. Samtempe ĝi celis altigi la nacian konscion de siaj membroj.

Sokol estis fondita en Ĉeĥio je la  de Miroslav Tyrš kaj Jindřich Fügner, kiu estis ĝia unua prezidanto. Tiam Ĉeĥio estis parto de la regno Aŭstria-Hungaria. La movado ne koncentriĝis nur al sporto, sed aranĝis ankaŭ konferencojn, instalis bibliotekojn kaj eldonis revuon.

eta|maldekstra|350ra|Sokol-kongreso en la jaro 2018 en Prago

## Referencoj 
Kategorio:Historio de Ĉeĥio
Kategorio:Gimnastiko
Kategorio:Sporto en Ĉeĥio
Miroslav Tyrš

**Miroslav Tyrš** estis unu el la fondintoj de la gimnastikista-naciista movado Sokol.

Miroslav Tyrš naskiĝis kiel filo de germana kuracisto, kun la nomo *Friedrich Tirsch*. Restinte orfo li estis edukita de german-etnaj parencoj en Mladá Boleslav kaj parolis germane kaj ĉeĥe. Studinte ĉe la germana gimnazio en Prago kaj ĉe la filozofia fakultato (pri natursciencoj, filozofio kaj estetiko) li doktoriĝis en la filozofia fakultato.

eta|Statuo de Tyrš, en gimnastikista vesto, antaŭ lia domo en Prago
Post siaj studoj li ekuzis la pseŭdonimon *Miroslav Tyrš* (la prononco de la familia nomo estas preskaŭ identa, kaj la slava "mir" egalas al la germana "fried"). Li engaĝiĝis pri la ĉeĥa naciisma movado kaj en 1862 fondis, kune kun Jindřich Fügner, la gimnastikan movadon Sokol. Li verkis "základový tělocvik" (baza gimnastiko) kaj kreis en ĝi ĉeĥlingvan terminaron pri gimnastiko.

En 1881 li estis nomumita docento de la Ĉeĥa Teknika Universitato Prago, unu jaron poste ties profesoro, sed je la kondiĉo, ke li rezignu pri laboro por Sokol.

En 1884 li malsaniĝis kaj por ripozo iris al Aŭstrio, al vilaĝo/valo Ötz. Je la 8-a de aŭgusto li foriris promeni, sed ne revenis; post kelkaj tagoj oni trovis lian kadavron en rivereto.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj la 17-an de septembro
Kategorio:Mortintoj la 8-an de aŭgusto
Kategorio:Ateismaj filozofoj
Kategorio:Estetikistoj
Kategorio:Ĉeĥaj arthistoriistoj
Gotfredo

**Gotfredo** aŭ **Gotfrido**, germane *Gottfried*, estas malnovgermana vira persona nomo kun la signifo "Dia protekto" aŭ "Dia paco". Samsignifaj estas la hebrea-malnovtestamenta Salomono kaj la islama Suleiman.

## Nomtagoj 
Festotagoj estas la 13-a de januaro, 2-a de oktobro kaj 8-a de novembro.

## Variaĵoj 
* germane mallonge *Götz*, aŭ parence *Göpfert*
* angle *Godfrey*, *Geoffrey*, *Jeffrey*, *Jeff* (el la anglo-normana)
* france *Geoffroi*, *Geoffroy*, *Godefroy*
* nederlande *Godfried*, *Govert*

En la slavaj lingvoj ekzistas samstruktura nomo kunmetita el *boh/bog* (Dio) kaj *mir* (paco):
* ĉeĥe, slovake *Bohumír*
* pole *Bogumir*
* serbokroate, bulgare *Bogomir*
* slovene *Bochmir*
* sorabe *Bohuměr*

## Konataj Gotfredoj 
* Gotfredo de Bouillon, Krucmilitisto
* Götz von Berlichingen (1480-1562)

### Regantoj 
#### Loreno
Pluraj grafoj de Malsupra Loreno, interalie
* Gotfredo de Bouillon = Gotfredo la 5-a de Malsupra Loreno
* Gotfredo la 6-a (Malsupra Loreno)

#### Anĵuo
* Gotfredo la 1-a "Griza mantelo" (*Geoffroy Ier Grisegonelle*) († 987) grafo de Anĵuo
* Gotfredo la 2-a "Martelo" (*Geoffroy II Martel*) († 1060) grafo de Anĵuo ktp.
* Gotfredo la 3-a "Barbulo" (*Geoffroi III le Barbu*) (†1097) grafo de Anĵuo
* Gotfredo la 4-a "Martelo" (*Geoffroy IV Martel*) († 1106), hereda grafo de Anĵuo
* Gotfredo la 5-a "Plantaĝeneto" (*Geoffroy V le Bel* aŭ *Plante Genêt*), (1113-1151) grafo de Anĵuo, prapatro de la dinastio Plantaĝenetoj
* Gotfredo la 6-a (''Geoffroy VI d'Anjou*) (1158-1186), duko (Gotfredo la 3-a) de Bretonio, jarlo de Richmond, grafo de Anĵuo

#### Bretonio
* Gotfredo la 1-a, grafo de Bretonio, nomas sin duko, 992-1008
* Gotfredo la 2-a, kontraŭ duko en *Nantes'', 1156-1158
* Gotfredo la 3-a, 1169-1186

### Aliaj 
* Ĝofredo de Montbray, m. 1093), normandia episkopo kaj subtenanto de Vilhelmo la Konkerinto
* Geoffroy d'Amiens, franca episkopo, mortis 1155
* Geoffrey de Monmouth, kimra episkopo kaj historiisto, ĉ.1100-1155
* Geoffroy de Charnay, unu el la lastaj Templanoj, mortigita en 1314
* Gotfredo de Charny, franca nobelo, 1305-1356
* Gottfried Wilhelm Leibniz, germana filozofo
* Gottfried August Bürger, germana verkisto

## Vidu ankaŭ 
* Geoffrey

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Kategorio:Listoj de regantoj laŭ nomo
Brusela Komunikadcentro

La **Brusela Komunikadcentro** funkcias kiel organo de Eŭropa Esperanto-Unio (EEU) por informi precipe al parlamentanoj de Eŭropa Unio. Ĝi estis starigita en marto 2002 kaj komence havis malfortan financan bazon, tiel ke Johan Derks, tiutempa kasisto kaj poste sekretario de Eŭropa Esperanto-Unio, per granda kampanjo klopodis monsubtenon por la projekto inter individuaj esperantistoj. Dafydd Ap Fergus iĝis la direktoro de tiu Brusela Komunikadcentro. La centro senĉese lobiis ĉe la eŭropaj instancoj, la neregistritaj organizaĵoj kaj la “bruselaj” ĵurnalistoj (en Bruselo estas pli ol 3000 kiuj rilatas kun la tuta mondo). Ĝi oficiale plendis ĉe la Eŭropa Komisiono pro lingva diskriminacio fare de multaj internaciaj entreprenoj kies sidejo estas en Bruselo, fare de oficialaj instancoj kaj belgaj kaj internaciaj. Dafydd Ap Fergus partoprenis en multaj konferencoj, ĉeestis kunvenojn de partioj, de organizaĵoj, kie li ĉiam instigis al diskutoj pri lingvaj rajtoj kaj pri lingvaj diskriminacioj. La aliaj lokaj esperantistoj subtenis lin kaj helpis lin en tiu lobiado.

Pro malkonsentoj en la estraro de Eŭropa Esperanto-Unio, Dafydd Ap Fergus demandis sian maldungon je la fino de 2004, kaj kun bedaŭro la estraro konsentis. Sed jam ekde januaro 2003, kaj dank' al mecenata monsubteno de Etsuo Miyoshi, en la centro ankaŭ kunlaboris Marko Lins. La du dungitoj de la centro laŭ juĝo de la estraro de EEU estis tre bona skipo kiu senlace serĉis la diskriminaciantajn dunganoncojn en ĉiuj eŭropaj ĵurnaloj kaj revuoj, kaj ili faris la oficialajn plendojn laŭbezone. Dum la UK de 2003 en Gotenburgo ili kune organizis la EEU-kunvenojn. Iomete post la foriro de Dafydd, ankaŭ Marko fine de aprilo 2005 forlasis la centron. Li estis kapabla oficisto kiu krom Esperanton parolas plurajn lingvojn, kaj li prenis la eblecon eklabori en la diplomata servo de Germanio. Ekde majo 2005 Vesna Obradović el Slovenio, parttempe en la brusela centro laboras por Eŭropa Esperanto-Unio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* "Eŭropa Bulteno ”, Informoj el la Brusela Komunikadcentro de Eŭropa Esperanto-Unio. Suplemento al La Ondo de Esperanto marto 2004-julio 2005
* Duonjara raporto de la Brusela Komunikadcentro, 1-a de januaro ĝis 31-a de julio 2004

Kategorio:Eŭropa Esperanto-Unio
Hauenštejn

**Hauenštejn** (ankaŭ **Horní hrad** aŭ **Hauenstein**) estas burgo en Ĉeĥio. Ĝi estas alikonstruita en kastelon en domaro Horní Hrad, parto de municipo Krásný Les, proksime de Stráž nad Ohří en Ercmontaro.
La burgo estas publike alirebla. Ĝi ofertas unikan eblecon observi kiel oni konstruis burgon en mezepoko. Regulaj kulturaj programoj, seminarioj de skulptistoj.
 
## Eksteraj ligiloj 
Oficiala retpaĝo  ĉeĥe, germane, angle

Kategorio:Burgoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Novgotikaj konstruaĵoj en Ĉeĥio
Kategorio:Burgoj fonditaj en la 13-a jarcento
Kategorio:Krásný Les (distrikto Karlovy Vary)
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en distrikto Karlovy Vary
Kategorio:Burgoj en Ercmontaro
Kategorio:Burgoruinoj en distrikto Karlovy Vary
Linth

**Linth** (en Esperanto ankaŭ **Linto**) estas la fontrivero de Limato en Svislando. Ĝi havas longecon de proksimume 60&nbsp;km. La koordinatoj de ĝia fonto estas .

## Priskribo 
La fonto de Linth estas *Bifertenbach*, kiu elfluas el la glaĉero Bifertenfirn ĉe la piedo de la monto Tödi en la komunumo Linthal en Kantono Glaruso, Svislando. La valon de la hodiaŭa Linth grandparte kongruas kun la Kantono Glaruso kaj ĝin fosis dum la lasta malvarmepoko la tiama Linth-Glaĉero. La rivero post Linthal fluas norden tra Rüti, Betschwanden, Luchsingen kaj Haslen. Tiam en Schwanden alfluas al ĝi la rivero Sernf, kiu alfluas de Elm. La rivero poste fluas tra Mitlödi, Ennenda, Glarus, Netstal kaj Näfels. En Netstal alfluas al ĝi Löntsch el norda direkto. La rivero tiam fluas ek de la Linthkorekto en la 19-a jarcento en kanalo al Valenlago kaj poste denove elfluas el Valenlago en la tiel nomita **Lint-Kanalo** ĉe Schmerikon al la Lago de Zuriko. El la Lago de Zuriko la rivero poste elfluas kiel Limato.

## Lintkorekto 
Antaŭ la **Lintkorekto** Linth fluis rekte al la Lago de Zuriko. Apud Ziegelbrücke alfluis al ĝi la rivero **Maag**. La du riveroj regule kaŭzis en la tiel nomita Lint-Ebenaĵo grandajn inundojn, kaj en la marĉoj de la ebenaĵoj vivis multaj kuloj, kiuj estis portantaj de infektmalsanoj kiel malario. En la jaro 1783 la Svisa Dieto decidis pri korektoprojekto, kiu tamen povis esti rekonsiderata nur post la napoleonaj militoj en la jaro 1804. La projekto antaŭvidis la kanaligon de Linth ek de Mollis, ĝian alkondukon al Valenlago kaj rektigon de la riverujo de Maag inter Valenlago kaj Lago de Zuriko. La konstrulaboroj komenciĝis en la jaro 1807 sub la gvido de Hans Conrad Escher von der Linth. La hodiaŭ kiel *Escher-Kanalo* konata kanalo ek de Mollis estis malfermita en la jaro 1811. En la jaro 1816 estis finitaj ankaŭ la laboroj de la kanalo inter Valenlago kaj Lago de Zuriko. La iama rivero Maag per la korekto malaperis, la akvo de Valenlago nun fluis tra la **Linth-Kanalo** al la Lago de Zuriko.

## Monda naturheredaĵo 
La Lint-Valo apartenas al la Svisa Tektonika Areno Sardona, regiono kiu estis la 7-an de julio 2008 akceptita kiel Monda Naturheredaĵo de UNESKO.

## Vidu ankaŭ 
* Listo de riveroj en Svislando

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la Linth-Escher-Fondumo por la konservado de la Linthverko

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Kantono Glaruso
Kategorio:Kantono Sankt-Galo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Svislando
Kategorio:Akvokolekta areo de Aro
Kategorio:Riveroj de la Alpoj
Kategorio:Riveroj de la Antaŭalpoj
Caerphilly

**Caerphilly** () estas urbo en Suda Kimrio, proksime de Cardiff. La urbo estas fama pro fromaĝo nomita Fromaĝo de Caerphilly.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Burgo de Caerphilly 
dekstra|eta|300ra|Burgo de Caerphilly
En Caerphilly troviĝas burgo kiun oni konstruis inter 1268 kaj 1271. Temas pri la plej granda fortikaĵo en Kimrio kaj la dua plej malnova en tuta Britio (post Kastelo Windsor). Ĝi dominas la urbocentron de Caerphilly.

## Ĝemelaj urboj 
* 
* 
* 

Kategorio:Urboj de Britio
Kategorio:Urboj de Kimrio
Alpa-himalaja sistemo

**Alpa-himalaja sistemo** estas ampleksa geomorfologia sistemo sur tera surfaco. Ties spino estas altmontaroj kreitaj dum Alpina orogenezo dum terciaro, kiam Afriko, Araba duoninsulo kaj Hinda subkontinento kunpuŝiĝis de sude kun Eŭrazio.

eta|300px|maldekstre|Tektona mapo de la Alpaj strukturoj en Mezoriento kaj suda Eŭropo, kio formas la okcidentan parton de la Alpa-himalaja sistemo.
Dum tiu ĉi orogenezo estis krom alia alligita al Eŭropo ties suda parto (Iberia duoninsulo, Apenina duoninsulo kaj Balkana duoninsulo). Kontraŭira movo de platoj daŭrigas ĝis hodiaŭ kaj la montaroj de la alpa-himalaja sistemo do plu ete kreskas. Eblas, ke post kelke da milionoj da jaroj Eŭropo kaj Afriko firme kuniĝos kaj Mediteraneo malaperos.

## Referencoj 
Kategorio:Alpa-himalaja sistemo
Helfenburk

**Helfenburk** estas nomo por du burgruinoj en Ĉeĥio:

*Helfenburk u Bavorova – burgoruino en Sudbohemia regiono, distrikto Strakonice

*Helfenburk u Úštěka – burgoruino en regiono Ústí nad Labem, distrikto Litoměřice
Helfenburk u Bavorova

eta|maldekstra|panoramo de la burgo
**Helfenburk** estas burgruino en Ĉeĥio.
Ĝi situas en Sudbohemia regiono, distrikto Strakonice, en katastra teritorio de municipo Krajníčko, proksime de vilaĝo Koječín kaj proksimume 6 km okcidente km de Bavorov, sur roka deklivo en alto 680 m.s.m. kun panoramo al la vasta ĉirkaŭaĵo.

Ampleksa, bone konservita ruino de mezepoka gotika burgo, fondita en 1355 de la plej potenca sudbohemia nobela familio familio Rožmberk, surbaze de la ordono de la tiama imperiestro Karolo la 4-a. En la periodo de malfrua gotiko ĝi estis rekonstruita je fortikaĵo.
Dominanto de la tuta sudorienta regiono Šumava, romantiketosa loko kaj ŝatata celo por piedekskursoj.

## Vidindaĵoj kaj praktikaj informoj 
* El la origina burgo, neloĝata jam ekde la 16-a jarcento, konserviĝis ampleksa muregaro kun fosaĵoj kaj kanonbastionoj, enirpordegoj kun ligna ponto, restaĵoj de trietaĝa palaco kaj cilindra turo adaptita kiel belvida turo.
* Krome viziteblas malgranda burga bestoĝardeno (kaprinoj, ŝafoj, ĉevaloj).
* La arealo estas publike alirebla ekde aprilo ĝis oktobro (krom lundoj).
* En turisma sezono krome okazas en ĝi diversaj kulturaj aranĝoj (historia festeno, koncertoj, porinfanaj aranĝoj).
 
Image:Helfenburg.JPG
Image:Helfenburk6.jpg
Image:Helfenburk8.jpg

## Eksteraj ligiloj 
* Ampleksa fotogalerio
* Eta filmo

Kategorio:Krajníčko
Kategorio:Burgoj en Šumava cismontaro
Kategorio:Konstruaĵoj en distrikto Strakonice
Kategorio:Gotikaj burgoj en Ĉeĥio
Kategorio:Burgoruinoj en distrikto Strakonice
Kategorio:Kulturaj memorindaĵoj en Sudbohemia regiono
Villieu-Loyes-Mollon

eta|maldekstra|300ra|
eta|maldekstra|300ra|
eta|maldekstra|300ra|
''''*  estas komunumo de Francio. Ĝi situas en la departemento *Ain'', en la regiono Aŭvernjo-Rodano-Alpoj ( []. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ene de la departemento, la komunumo apartenas al la arondismento Belley kaj al la kantono Lagnieu. 

La teritorio havas komunan limon kun . 

## Historio 
La komunumo estiĝis per kunigo de la tri vilaĝoj (videblaj en la nomo).

## Ĝemelurboj 
Ĝemelurbo de Villieu-Loyes-Mollon estas (inter krampoj ekde kiu jaro):
* , (2002)

## Vidu ankaŭ 
* komunumoj de Ain

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|centre|300ra|

Kategorio:Komunumoj de Ain
Lucie Karešová

**Lucie KAREŠOVÁ** (naskiĝis la 19-an de julio 1972, do nun -jara) estas ĉeĥa esperantistino, iama aktivulino de la junulara esperanto-movado en Ĉeĥio kaj estraranino (1999-2004) de Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Inter la jaroj 2002 kaj 2011 ŝi krome estis ĉefdelegitino de UEA por Ĉeĥio.

Lucie Karešová estas patrino de unu infano kaj loĝas en Hořice v Podkrkonoší kaj Prago.

## Verkoj 
* Karešová, Lucie: **Ekonomia subteno de la bezonoj de handikapitaj homoj en la ĉeĥa socio** In *Fakaj aplikoj de Esperanto*. Praha: KAVA-PECH, 2000.

Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj
Székkutas

**Székkutas** (sEkutaŝ) estas vilaĝo kaj banloko en Hungario en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Csongrád, en subregiono de Hódmezővásárhely. La loknomo signifas seĝo-puta.
eta|Blazono de Székkutas

## Bazaj informoj 
* Areo: 124 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2600
* Poŝtkodo: 6821
* Telefonprefikso: 62

## Geografio 
Székkutas situas sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Békéscsaba-Szeged inter Orosháza kaj Hódmezővásárhely. Orosháza troviĝas je 10 km-oj.

## Historio 
Pli frue avaroj loĝis tie. La nomo aperas unue en 1426 en formo *Kwtas*, sed la loko apartenis al Hódmezővásárhely dum la historio. En 1950 la komunumo sendependiĝis. En 1933 apoteko, 1957 sportejo, en 1962 impona kulturdomo, en 1975 vendejego konstruiĝis.

Ne menciitaj vilaĝservoj estas infanĝardeno, 2 lernejoj, interretejo, policano.

## Vidindaĵoj 
* novromanika kalvinana preĝejo de 1926, la turo estas 31 m-ojn alta
* novgotika romkatolika preĝejo de 1925
* ventomuelejo nomata Piroska
* lago kaj termala kuracbanejo nomata Kakasszék

## Interesaĵo 
Germana verkisto Hugo Hartung (1902-1972) pasigis tie tempon post la 1-a mondmilito. Poste li verkis romanon "Ich denke oft an Piroschka" (=ofte mi pensadas pri Piroska). En la kulturdomo troviĝas memorĉambro de la verkisto.

## Famuloj 
En la tiama Vásárhelykutas naskiĝis poeto kaj ministro Sándor Csizmadia.

== Komunumoj pri *kút* (= puto) en Hungara reĝlando ==

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Banlokoj
Guajará-Mirim

**Guajará-Mirim** estas municipo en la brazila subŝtato Rondonio, kiu havis 41.656 loĝantojn en 2010 .

*Guajará-Mirim* estas indiĝena nomo, kiu signifas "akvofaleto"; ĝia historio forte estas ligata al la konstruado de la fervojo *Madeira-Mamoré*. Ĉar ĝi estas lokata en bela regiono de la subŝtato, tial *Guajará-Mirim* gajnis karesan kromnomon: *Pérola do Mamoré* (perlo de la rivero *Mamoré*).

## Turismo 
**Kulturo**

* Historia Municipa Muzeo de *Guajará-Mirim*
* Urba Biblioteko *Jarbas Passarinho*

**Naturaj Atrakcioj**

* Groto en *Pacaás Novos*
* Turo de *EMBRATEL* - sur la supro de la altebenaĵo *Pacaás Novos*
* Rivero *Pacaás Novos* - tie oni povas rigardi la enfluan fenomenon kun la rivero *Mamoré*
* Akvofal(et)oj kaj rapidfluoj: *Guajará Mirim, Guajará-Açú, Bananeira, Pau Grande, Lage, Praia da Pedra da Morte kaj Praia das Três Bocas.* 

**Festotagoj**

* 10 de aprilo – Kreita tago de la urbo *Guajará-Mirim*
* 8 de decembro – *Nossa Senhora do Seringueiro* – Patronino de la urbo *Guajará-Mirim*

**Kulturaj Eventoj**

* Junia Festo
* *Boi-Bumbá* - Aŭgusto
* Kaŝtana Festo - Julio
* *EXPOAGUM* – Aŭgusto/Septembro
* Populara Muziko Festo de *Guajará-Mirim* (FEMPOGUAM)
* Folklora Festo de *Guajará-Mirim* (FEFOGUAM) - Aŭgusto
* *Sete de Setembro* - Brazila Sendependeco Festo - Septembro

## Vidu ankaŭ  
* Municipoj de Rondonio

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Rondonio
Ohrada (ĉasista kastelo)

eta|250px|ĉaskastelo kun infanludejo en apuda bestoĝardeno
**Ĉasista kastelo Ohrada** estas baroka kastelo en Ĉeĥio. Ĝi situas 10 kilometrojn norde de la regiona urbo České Budějovice, tuj apud la urbeto kaj kastelo Hluboká nad Vltavou. Ĝi apartenas al Agrikultura muzeo kun ekspozicio de forstkulturo, ĉasado kaj fiŝbredado.

## Konstruaĵo 
La ĉaskastelo estis konstruita laŭ decido de princo Adam František Schwarzenberg fare de praga konstruisto Pavel Ignác Bayer en la jaroj 1708 - 1713. La simetria trietaĝa baroka konstruaĵo kun du kortoj kaj granda balkono apartenas al la plej bonrezultaj kastelaj konstruaĵoj en suda Bohemio.

## Historio de la muzeo 
La muzeo kune kun ampleksa biblioteko estis fondita jam en la jaro 1842. Tiel ĝi fariĝis la kvara plej aĝa muzeo en Ĉeĥio kaj la plej aĝa specialigita muzeo en tuta eksa Aŭstrio-Hungario. La muzeo sukcese partoprenis multajn mondekspoziciojn ( en Vieno 1873, Parizo 1889, Prago 1891 k.a.). En 1961 la muzeo ekapartenis al **Agrikultura muzeo en Prago**. Apuda **bestoĝardeno**, specialiĝinta je mezeŭropa faŭno, estis fondita en 1938-1939.

## Ekspozicio 
* 1/ Enirejo - kolekto de eltranĉoj de lignaĵoj
* 2/ Ŝtuparo - arbaraj laboristoj
* 3/ Koridoro en la 1-a etaĝo - evoluo de la ekspluatado kaj trafiko de la ligno
* 4/ Salonego - evoluo de arbara mastrumaĵo
* 5/ Salonego - arbara klerigo
* 6/ Kapelo - Origina kapelo estis sanktigita al Sankta Eŭstaĥo, protektanto de ĉasistoj (la kulto de Sankta Huberto estas pli nova). Aŭtoro de altarpentraĵo estis flandra pentristo Pietr van Roy. Surplafona fresko estas de Jiří Werle.
* 7/ Salonego - vivo de la arbaro
* 8/ Salonego - sciencteknika revolucio en arbarmastrumaĵo
* 9/ Trairejo - prilaborado de la ligno
* 10/ Salonego - ekspozicio pri ĉasado
* 11/ Salonego - ĉasado de harkovrita ĉasbestaro kaj evoluo de ĉasado
* 12/ Salonego - ĉasado de plumhava bestaro
* 13/ Salonego - alkondukitaj fremdaj specoj de bestoj
* 14/ Ĉasarto en Ĉeĥio kaj estinta Ĉeĥoslovakio
* 15/ Zorgo pri bestaro
* 16/ Ĉasado kaj ĉashundoj
* 17/ Kolekto de cervedoj de Sallač - Aŭtoro de kolekto de cervaj trofeoj estis profesoro de arbarista fakultato en Prago Vilém Sallač. La kolekto enhavas ĉiujn speciojn de cervedoj de la tuta mondo. Raraĵoj de la kolekto estas: Cervo Milu, Cervo de Shonburg kaj Danao mezopotamia.

## Eksteraj ligiloj 
Turismaj informoj kaj fotografaĵoj angle

Kategorio:Konstruaĵoj en Hluboká nad Vltavou
Kategorio:Kasteloj en Sudbohemia regiono
Kategorio:Muzeoj en Ĉeĥio
Kategorio:Naciaj kulturaj memorindaĵoj en Sudbohemia regiono
Kategorio:Barokaj kasteloj en Ĉeĥio
Ĉelmembrano

eta|dekstra|250ra|Diagramo de ĉela membrano kun anglalingvaj nomoj.
**Ĉelmembrano** (*plasmalemma*) - duontralasa biologia membrano, kiu izolas ĉelan internaĵon de ekstero. La membrano konsistas el du tavoloj de fosfolipidoj kaj proteinoj. Membranproteinoj estas aŭ ligitaj al fosfolipida tavelo (ekstera aŭ interna), aŭ traiĝanta de ambaŭ tavoloj.

## Funkcioj 
La ĉelmembrano ĉirkaŭas la ĉelplasmo de ĉelo, kaj en animaloj, izolas la enĉela partoj el la ekstera medio, tiel ĝi havas rolon simila al haŭto. En fungoj, kelkaj bakterioj, kaj plantoj, ĉela muro estas la plej ekstera limo; krom la ĉela muro havas la rolon de struktura subteno, kaj la ĉelmembrano ankoraŭ havas la rolon de elektanta limo. La ĉela membrano ankaŭ alfiksas la ĉelskeleton kaj fiksas la formon de la ĉelo. Plue, ĝi helpas fiksi la ĉelon al eksterĉela matrico, kiu helpas ariĝi ĉelojn por formi histoj.

La ĉelmembrana limo estas duontralasa, tiel ĝi povas elekti kion eniĝas kaj foriĝas el la ĉelo. Do, ĝi helpas la movo de materialaĵoj kiujn bezonas la ĉelo por vivi. Movo povas esti pasiva, okazanta sen energio de la ĉelo, aŭ aktiva, bezonanta de energio ĉela.

Proteinoj en la ĉela membrano povas esti molekulaj signaloj, kiuj ebligas al ĉeloj interkomuniki. Proteinaj akceptaĵoj troviĝas ĉie kaj povas ricevi signalojn de la medio kaj de aliaj ĉeloj. Tiuj signaloj estas ŝanĝitaj en formojn, kiujn la ĉelo povas uzi por reagi. Aliaj proteinoj sur la surfaco de la ĉela membrano estas markiloj, kiuj identiĝas la ĉelo al aliaj ĉeloj. La interagoj de tiaj markiloj kun iliaj respektivaj akceptaĵoj estas kiel funkcias la interĉela ago de la imunsistemo.

Kategorio:Ĉelbiologio
Ouaka

**Ouaka** estas unu el la 14 prefektujoj de la Centr-Afrika Respubliko. Ĝi havas limon kun Demokratia Respubliko Kongo. La ĉefurbo de Ouaka estas Bambari.

Ĝi havas popolnombron de 224.076 (laŭ censo de 2003) kaj kovras areon de 49.900&nbsp;km² -- kio estas loĝantara denseco po malpli ol 5 homoj/km².

Grandajn deponojn de fera erco oni malkovris en la regiono ĉirkaŭ urboj Bambari kaj Bakala, sed la malproksimeco al la maro — 1500 kilometrojn for — faros profitigi tiun rimedon malfacile. Necesus pezlabora fervojo.

Kategorio:Prefektujoj de la Centr-Afrika Respubliko
Karakumo

[eta|dekstre|400 px|Karakumo en centra Azio (flave markita: la *[Silka Vojo*)]]
**Karakumo** (Kara-Kumo, , , , laŭvorte *Nigra sablo*) estas dezerto en Centrazio. Kune kun la najbara Kizilkumo (*Ruĝa sablo*) ĝi okupas la plej grandan parton de la mallevejo de Turan.??

Karakumo situas okcidente de rivero Amudarja kaj krom la norda rando (uzbekia) apartenas al Turkmenio. Ĝi okupas areon de 400.000&nbsp;km². La regiono estas ekstreme arida. En la sudo trapasas ĝin la Karakum-kanalo, kiu estas la plej longa irigacia kanalo en la mondo ( kilometrojn longa), kiu estis ekkonstruita en 1950 por irigacii la landon.

## Naturaj resurcoj 
En karakumo troviĝas gravaj provizoj de nafto kaj tergaso.

## Vidu ankaŭ 
* Rivero Uzbojo
* Merv
* Turkmenio

## Referencoj 
Kategorio:Dezertoj
Kategorio:Dezertoj en Azio
Kategorio:Turkmenio
Kategorio:Geografio de Uzbekio
Kategorio:Lokoj de la Silka Vojo
Eperjes

**Eperjes** (eperjeŝ) estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Csongrád, en subregiono de Szentes.
eta|maldekstra|Preĝejo en Eperjes

## Geografio 
Eperjes situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo.

## Historio
Eperjes fondiĝis dum regado de Matiaso la 1-a. Omaĝe al la reĝo ĝi nomiĝis *Kiskirályság* (kiŝkirAjŝAg) (=Eta Reĝlando). La turkoj faris ĝin senhoma en 1596. La loko estis longe paŝtejo. En la 19-a jarcento la kampoj apartenis al familio Károlyi (kAroji). En 1935 formiĝis memstara nova vilaĝo Kiskirályság. Dum la socialismo tiu nomo ne estis konvena, ekde 1954 la komunumo nomiĝas Eperjes. La plej karaktera okupiĝo estas bredado de ŝafoj.

Vilaĝservoj estas poŝto, lernejo.

## Konataj lokanoj 
* Béla Páter

## Komunumoj de **Eperjes** en Hungara reĝlando 
Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Derekegyház

**Derekegyház** [derekedjhAz] estas vilaĝo en Hungario en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en Distrikto Szentes. Egyház signifas eklezio, post la kristaniĝo la komunumo havis preĝejon.
eta|dekstra|300ra|Kastelo de Derekegyház

## Bazaj informoj 
* Areo: 54 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1800
* Poŝtkodo: 6621
* Telefonprefikso: 63

## Geografio 
Derekegyház situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Szentes troviĝas 13, Csongrád (urbo) 25, Szeged 50, Budapeŝto 160 km.

## Historio 
La turkoj faris senhoma la vilaĝon en la 16-a jarcento. Poste la kampoj apartenis al familio Károlyi [kAroji]. Ili fondis tie bienocentron kun kastelo kaj kun uzino pri alkoholo. Oni okupiĝis ankaŭ pri bredado de ŝafoj kaj pri agrikulturo. En 1874 formiĝis vilaĝo-ĝermo. En la 20-a jarcento la posteuloj estis familio Manfréd Weiss, ili funkciigis brikofabrikon kaj modernan irigacian sistemon. En la kanaloj ŝipo flosis kaj akvumis la teron. Post 1945 ŝtata bieno formiĝis.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo de 1860
* Kastelo de Derekegyház (aŭ de Károlyi) de 1769, en 1869 ĝi ricevis etaĝon, en 1932 formiĝis tegmento-etaĝo

## Famuloj 
En Derekegyház naskiĝis István Andrikó, ŝafisto.


Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Spirou

* **Spirou** estas rolulo de belga bildrakonto kreita de Rob-Vel en 1938.
* La bildrakontoj, kiuj rakontas liajn aventurojn, nomiĝas ***Spirou et Fantasio*** (aventurserio kreita de Rob-Vel en 1938) kaj ***Le Petit Spirou*** (humurserio kreita de Tome kaj Janry en 1987).
* Ĉi tiuj bildrakontoj estis presita en magazinon ***Le Journal de Spirou***.
Nagytőke

**Nagytőke** [nadjtOke] estas malgranda vilaĝo en Hungario en regiono Suda Ebenaĵo, en departemento Csongrád, en Distrikto Szentes. La loknomo signifas: granda ŝtipo.
eta|Panoramo de Nagytőke

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 55 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 500
* Poŝtkodo: 6612
* Telefonprefikso: 63

## Situo 
Nagytőke situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Hódmezővásárhely-Szolnok. Riveroj Tiso kaj Körös estas ne tro for. Csongrád troviĝas je 19, Hódmezővásárhely je 41, Szeged je 66, Békéscsaba je 75, Budapeŝto je 146 km-oj.

## Historio 
La unua mencio devenis pri la vilaĝo el 1488 en formo *Theuke*. La turkoj faris senhoma ĝin. Poste la kampoj apartenis al Szentes. En 1952 la komunumo iĝis sendependa vilaĝo. Komence formiĝis 3 kolĥozoj, kiuj poste unuiĝis sub nomo Arpado. Ankaŭ nun oni multe loĝas en farmoj.

En Nagytőke migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Emfazo tipografia

Per **tipografia emfazo** oni iel apartigas en teksto vortojn aŭ aliajn partojn pri kiuj oni volas speciale atentigi la leganton. En Esperanto, samkiel ĝenerale en la eŭropa tipografio, la kutima rimedo por ĉiutaga perkomputila tekstado, estas uzo de aparta tipara fasono: **graseto**, *kursivo*, aŭ Majuskletoj. La ĉefa tipografia metodo estas la maldensigo.
eta|Ekzemplo pri maldensigo en gotika skribo. Atentu la emfazon de la vorto *gesperrt*.

La substreko ne estas tipara fasono, kaj laŭ tipografiaj instrulibroj, ĝi ne estas ankaŭ bona tipografio rimedo - ĝi taŭgas ĉefe por manskribo, kie ĝi estas la ĉefa emfazmetodo. Kontraŭe, la maldensigo estas tre bona tipografia rimedo, preskaŭ tute ne uzata en manskribo (malfacila por uzi), kaj tre konvena kiam la tipara familio estas orfa (kiel okazas ĉefe pri tiparoj de nelatinaj skriboj, pri gotika skribo aŭ Ŝava alfabeto) estas uzi maldensigon, substrekon aŭ koloron.

La atentovekaj formoj, diferencaj de la normala ĉefteksta, kompreneble kaptas la atenton (tio ja estas ilia funkcio), sed per tio mem ili iom malfaciligas la legadon kaj tial bremsas la legofluon, tiel ke la leganto restas pli longe ĉe la emfazita tekstoparto (tio ankaŭ estas ja la celo). Kelkaj fasonoj havas ecojn rekoneblajn sen detala ekzameno (ekz. maldensigo, graseco) kaj tuj alvokas la atenton de la leganto.

## Grasa 
Grasa fasono havas, kompare al la normala, pli dikajn strekojn. Ĝi estas uzata por forte emfazi tekstoparton, ekzemple en titoloj. Eblas diversaj gradoj de graseco; se estas du, oni kutime nomas ilin «grasa» kaj «graseta» fasonoj. Jen ekzemplo pri **grasa fasono**.

eta|125px|"F" en normala kaj kursiva fasonoj

## Kursiva 
Kursivo kutime disponeblas en ĉiu iom kompleta tipara familio. Oni uzas ĝin por modera emfazo. La signobildoj de kursiva fasono kutime, precipe ĉe minuskloj, ne estas simple la klinitaj aŭ turnitaj signobildoj de la ĉefteksta fasono, sed havas apartan formon.

En matematikaj formuloj oni kutime uzas kursivajn literojn por la nomoj de variabloj. En normalaj tekstoj oni skribas per kursivaj literoj la titolojn de literaturaj verkoj, filmoj kaj ĝenerale de ĉiu ajn arta verko. Krome oni povas uzi en manskribaĵo citilojn kiam per maŝina tajpado oni uzas kursivajn literojn, ekzemple por vortoj aŭ tekstoj en alia lingvo, por ironie diritaj vortoj aŭ esprimoj, ktp.

## Oblikva 
Se kursivo mankas en la tipara familio, ĝian rolon povas ludi oblikva fasono (la ĉefteksta tiparo kies signobildoj estas klinitaj dekstren). Oblikva fasono povas esti disponebla kiel aparta tiparo, aŭ ĝin povas aŭtomate generi la tekstoprezenta programo (tekstoredaktilo, foliumilo, bitlibroprezentilo ktp).

Kategorio:Tipografio
Kategorio:Tiparoj
Fábiánsebestyén

eta|220ra|Blazono de Fábiánsebestyén
eta|dekstra|200ra|Sankta Sebastiano de Boticelli
**Fábiánsebestyén** (fAbiAnŝebeŝtjEn) estas vilaĝo en Hungario en regiono **Suda Ebenaĵo**, en departemento Csongrád, en subregiono de Szentes. La nomo signifas Fabio-Sebastiano.

## Bazaj informoj 
* Areo: 72 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2300
* Poŝtkodo: 6625
* Telefonprefikso: 63

## Geografio 
Fábiánsebestyén situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Orosháza-Szentes. La lasta urbo troviĝas 16, Orosháza 23, Szarvas 37, Békéscsaba 59, Szeged 65, Budapeŝto 162 km.

## Historio 
Fábiánsebestyén ricevis sian nomon pri preĝejo omaĝe al Sankta Fabiano kaj Sankta Sebastiano en la 13-a jarcento. La turkoj faris senhoma ĝin. Post la turkoj serio de farmoj formiĝis. En 1874 ili unuiĝis kaj formis vilaĝeton.

Vilaĝservoj estas invartejo, infanĝardeno, bazlernejo, kulturdomo.

## Vidindaĵoj 
* ventomuelejo nomata Cserna
* parko de skulptaĵoj
* romkatolika preĝejo
* ruinoj de la mezepoka preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Ouham

**Ouham** estas unu el la 14 prefektujoj de la Centr-Afrika Respubliko. Ouham havas popolnombron de 280.772 (laŭ censo de 2003) kaj kovras areon de 50.250 km². Ĝi havas limon kun Ĉado. La prefektuja ĉefurbo estas Bossangoa.

Ĉefaj agrikulturaj produktoj estas kotono kaj kafo.

La Manĝioj, la tria plej popolnombra etno en CAR, koncentriĝas ĉirkaŭ Bossangoa.

Kategorio:Prefektujoj de la Centr-Afrika Respubliko
Alberto (nomo)

*Vidu ankaŭ:* Albrecht
**Alberto** estas vira persona nomo. Ĝi origine venis el Adalberto, kiel pli mallonga formo. Virina formo estas "Alberta".

## Alilingvaj formoj 
* preskaŭ en ĉiuj lingvoj *Albert* aŭ *Alberto*
* germane ankaŭ *Albrecht*, kelkfoje esperantigita kiel "Albreĥto"
* en skandinaviaj lingvoj *Albrekt*
* litove *Albertas*

## Nomtagoj 
23-a de aprilo, 7-a de aŭgusto, 24-a de aŭgusto, 5-a de septembro, 27-a de septembro, **15-a de novembro**

## Konataj Albertoj 
### Regantoj 
* 1100–1170 Alberto la Urso
* 1298–1308 Albreĥto la 1-a, germana reĝo kaj duko de Aŭstrio
* 1363–1389 Albreĥto de Meklenburgo, duko Albreĥto la 3-a de Meklenburgo, sveda reĝo
* 1437–1439 Albreĥto la 2-a, imperiestro de la Sankta Romia Imperio, hungara reĝo
* 1458–1463 Alberto la 6-a (Aŭstrio), arkiduko
* 1492-1501 Johano la 1-a, *Jan Olbracht*, pola reĝo
* 1514-1545 Albrecht von Brandenburg, princo-elektisto de Majenco
* 1525–1568 Albreĥto (Prusio), duko
* 1889–1922 Alberto la 1-a, princo de Monako
* 1909–1934 Alberto la 1-a, belga reĝo
* 1993–&nbsp;nun Alberto la 2-a, belga reĝo
* 2005–&nbsp;nun Alberto la 2-a, princo de Monako

### Esperantistoj 
* Antonija Albert
* Albert C. van Ingen
* Albert Edward Smith
* Albert Edward Styler
* Albert Esselin
* Albert Gallois
* Albert Goodheir
* Albert Lienhardt
* Albert Mair
* Albert Marmenout
* Albert Schramm
* Albert Škarvan
* Albert Steche

### Aliaj 
* Albert Bartha hungara politikisto
* Albert Camus franca verkisto 1913–1960
* Albert Cossery franclingva verkisto
* Albrecht Dürer germana pentristo 1471–1528
* Albert Einstein Nobel-premiita fizikisto 1879–1955
* Albert Fert fizikisto
* Flórián Albert hungara futbalisto
* Albert Giraud belga poeto
* Albert Inkpin politikisto
* Albert Lortzing germana muzikisto 1801–1851
* Albert Marth astronomo 1828-1897
* Alberto Moravia itala verkisto 1907–1990
* Albert Nagy hungara pentristo
* Albert Offret profesoro
* Alberto Rabagliati itala kantisto (1906–1974)
* Albert Sabin kuracisto
* Albert Skira eldonisto
* Albert Schweitzer germana muzikisto kaj kuracisto 1875–1965
* Alberto la Granda teologo
* Alberto Sordi itala aktoro 1920–2003
* Albert Speer germana arkitekto 1905–1981
* Albert Szenci Molnár hungara filozofo
* Szent-Györgyi Albert Nobel-premiita hungara sciencisto 1893–1986
* Albert Uderzo franca desegnisto
* Albert Wass hungarlingva poeto

## Vidu ankaŭ 
* Esperantaj personaj nomoj
* Alberto, provinco de Kanado
* 10656 Albrecht, asteroido

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Kategorio:Listoj de regantoj laŭ nomo
Ouham-Pendé

**Ouham-Pendé** estas unu el la 14 prefektujoj de la Centr-Afrika Respubliko, en la okcidenta parto de tiu lando. Ĝi havas limojn kun Ĉado kaj Kameruno. La ĉefurbo de Ouham-Pendé estas Bozoum.

Ĝi havas popolnombron de 325.567 (laŭ censo de 2003) kaj kovras areon de 32 100 km².

Kategorio:Prefektujoj de la Centr-Afrika Respubliko
Amerika Kordilero

**Kordilero** () en Suda Ameriko nomata **Andoj**, estas terciara zona montaro sur okcidento de Norda kaj Suda Ameriko en longeco 15&nbsp;500&nbsp;km.

En Norda Ameriko ĝi elkuras el Alasko ĝis Terkolo de Tehuantepeko en suda Meksiko. Ĝi dividiĝas proksimume en du zonojn, fermantaj inter si ampleksajn montarajn areojn kaj ravinojn. La ĉeno de montaro dum pacifika marbordo kondukas parte sur Alasko kaj apudaj insuloj kaj sur kontinento (Ĉemara montaro, Montaro de sankta Eliaŝo kun Mount Logan, 6050&nbsp;m). Al sudo ĝi transiras en Ĉemaran zonon, akompanata de Kaskada montaro (Mount Rainier, 4391&nbsp;m) kaj Sierra Nevada (Mount Whitney, 4418&nbsp;m), en Meksiko kiel Okcidenta Patrinmontaro. La orienta zono atingas la plej altajn altecojn sur Alasko (la plej alta monto de Norda Ameriko Mount McKinley, 6194&nbsp;m), de tie ĝi daŭrigas kiel Rokmontaro (Mount Elbert, 4399&nbsp;m) kaj plu en Meksiko kiel Orienta Patrinmontaro. El la montaraj plataĵoj, fermitaj per ambaŭ zonoj de Kordilero, la plej alta estas Kolumbia plataĵo, Granda baseno kun Granda sala lago kaj plataĵoj Kolorada kaj Meksika. En la suda Meksiko la montarzonoj de Kordilero estas rompitaj per zono de vulkanoj longaj pli ol 1000 km (Citlaltépetl, 5700&nbsp;m; Popocatépetl, 5452&nbsp;m). Plu al sudo Kordilero kondukas tra sia okcidenta branĉo tra mezamerikaj respublikoj kaj tra orienta branĉo tra Grandaj Antiloj kaj Malgrandaj Antiloj. Nur malofte ili superas 3000 metroj.

Sur la sudamerika kontinento Kordilero nomiĝas Andoj. Ĝi kreas norde tri zonojn: Kordileron Okcidentan, Centran kaj Orientan kun alteco 4000 ĝis 5000 metroj super maro. En Ekvadoro Chimborazo atingas 6267 metroj kaj Cotopaxi 5897&nbsp;metroj. Tie ĝi jam havas nur du zonojn, fermantaj inter si en Peruo kaj Bolivio surmontaran ebenaĵon nomata *puna*. La Okcidenta Kordilero ĉi tie artingas de Huascarán 6768&nbsp;metroj kaj la Orienta Kordilero de Ancohuma 6550 metroj. Sur limoj de Ĉilio kaj Argentino ambaŭ zonoj kuniĝas. Ĉi tie estas ankaŭ la plej alta monto de Ameriko - Aconcagua, (6959&nbsp;m). Plu al sudo Kordilero malaltiĝas al 2000 ĝis 3000 metroj super maro (Patagonaj Andoj) kaj tra Fajrolando ĝi daŭrigas ĝis Antarkto.

## Vidu ankaŭ 
* Kordilero
* Centra Kordilero

Kategorio:Montaroj en Nordameriko
Kategorio:Montaroj en Sudameriko
Montfoort

Dosiero:Loudspeaker.svg**Montfoort** ()
estas urbo kun urborajtoj kaj municipo en la nederlanda provinco Utrecht.

La municipo havis (je la 1-a de novembro 2007) 13 510 loĝantojn kaj havas areon de 38,22 km².

eta|260px|maldekstra|Montfoort
eta|260px|maldekstra|Kastelo Montfoort
eta|800px|maldekstra|La silueto de Montfoort

[eta|260px|maldekstra|Mapo el ĉ.1649 fare de [Joan Blaeu]]

Kategorio:Urboj de Nederlando
Kategorio:Loĝlokoj en Utreĥto
Kategorio:Municipoj de Utreĥto