open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Čenkovce

**Čenkovce,** hungare **Csenke** estas malgranda vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda.

* Areo: 12 km²
* Loĝantaro: 820
* Alto super marnivelo: m
* Poŝtkodo: 930 39
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Šamorín troviĝas 13 km-ojn for.
 
## Historio 
La unua mencio devenis el 1240 en formo *Chenekel*. Ekde tiam ĝis fine de la 19-a jarcento la kampoj apartenis al familio Csenkey (ĉenkei). En 1910 loĝis en la vilaĝo 332 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Pozsony, al distrikto de Somorja. Ekde 1920 ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš ĝis 1948. Inter 1960-1990 la vilaĝo perdis la memstarecon kaj apartenis al *Zlaté Klasy*, kiu konsistis el 3 etvilaĝoj. En 2001 loĝis en la vilaĝo 814 da homoj, (740 hungaroj, 67 slovakoj).

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Ĥanbaliko

**Ĥanbaliko** (ĉine: 汗八里 Hànbālǐ, mongole: Qanbaliq, signifanta *granda loĝejo de la ĥano*) estas la mezepoka nomo, uzata interalie de Marko Polo, de la Pekino, la ĉefurbo de Ĉinio, kiu tiam estis parto de la Mongola Imperio.

## Eksteraj ligiloj 
* Encyclopedia Britannica 1911

Kategorio:Pekino
Kategorio:Historio de Ĉinio
Kategorio:Historio de Mongolio
Jenő Sándor

**SÁNDOR Jenő** (ŝa:ndor) hungara komponisto naskita en Székelykeresztúr la 30-an de junio 1891 kaj mortinta en Budapeŝto la 30-an de decembro 1978.

## Biografio
Jenő Sándor la mezlernejon finis en Nagyenyed. Li establis lernantorkestron 15 jaraĝe. En Kolozsvár li finis juron en 1913. Li translokiĝis Budapeŝton en novembro de 1918. Liaj anuaj kantoj naskiĝis en la komenco de la 20-aj jaroj, la kanto *Halványsárga rózsát bokrétába szedtem* havis landskalan sukceson. Kun teksto de Andor Szenes 1930 oni prezentis en la budapeŝta teatro *Városi (hodiaŭ Erkel) Színház* liajn du operetojn. Li komponis kantojn ankaŭ por la tekstoj de Dezső Keller. Ekde 1920 li violonludis, establis popolmuzikorkestrojn.

## Komponaĵoj ĉefaj
**Halványsárga rózsa*, opereto, 1930,
**Weekend*, opereto. 

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Sandor, J
sandor, J
Poŝo

[eta|dekstra|220px|Poŝo de [ĝinzo]]
**Poŝo** estas saketo alkudrita al vestaĵo, mansako, dorsosako, ktp.

Kutime ĝi konsistas el teksaĵo alkudrita al la aĵo. Poŝo povas esti kaŝita ene de la aĵo aŭ videble alkudrita ekstere.

Poŝo povas esti fermebla per teksaĵpeco, butono, zipo, ktp.

## Historio 
Poŝoj aperas nur tre malfrue, ekde ĉ. la 19-a jarcento, en la historio de vestaĵoj.

Dum tre longa tempo oni uzis saketojn alkroĉatajn al zono. Dum la 18-a jarcento en Francio virinoj portis tiajn saketojn pare ligitaj per ŝnureto ĉirkaŭ la talio sub la jupo. Ankoraŭ nuntempe oni uzas similajn sistemojn por eviti ŝtelon de mono aŭ gravaj dokumentoj (identigilo, pasporto, flugbiletoj, ktp.) dum vojaĝoj kaj restado en homplenaj lokoj.

Dum la 20-a jarcento, eble plie en ties dua duono, kreskis la nombro de objektoj iamaniere specialigitaj aŭ uzataj por enmeto en poŝo, ekzemple poŝlibro, poŝmono, poŝtelefono, ktp.

## Proverbo 
Ekzistas pluraj (16) proverboj pri poŝoj en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof, inter ili:
* 
* 
* 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kudrado
* Vestaĵo
* Horloĝopoŝeto

Kategorio:Vesteroj
Gregorio la 10-a

**Gregorio la 10-a** (naskiĝis en 1210 en Piacenza, Italio kiel **Tebaldo Visconti**; mortis la 10-an de januaro 1276 en Arezzo) estis papo ekde 1271 ĝis sia morto en 1276.

Beatulo en la katolika eklezio; festotago: 10-a de januaro.

Kategorio:Papoj
Kategorio:Viroj
Kategorio:Visconti
Kategorio:Italoj
Kategorio:Italaj beatuloj
Insulo Signy

**Insulo Signy** estas malgranda subantarkta insulo de la Sudaj Orkadoj. Ĝi situas kontraŭ la pli granda Kronada insulo, longas 6,5 km, larĝas malpli ol 5 km kaj altas ĝis 288 m. Granda parto de la insulo estas daŭre glacikovrita.

## Historio 
La insulon malkovris James Weddell (ĉ. 1823-1825), nomumis ĝin en 1912–13 la norvega kapitano Petter Sørlle post sia edzino Signy Sørlle. La norvega balenĉasa entrepreno Tønsbergs Hvalfangeri A/S establis tie en 1920–21 balenĉasan stacion sur Signy, kiu estis uzata dum la someraj monatoj ĝis la malfruaj 1920-aj jaroj.

En 1947 Britujo tie establis esploran stacion Signy, kiu servis ĉefe kiel meteologia stacio. Ĝi iĝis pli poste unu el la plej gravaj stacioj de Britujo, pri biologiaj esploroj.

## Floro kaj faŭno 
maldekstre|eta|Pingvinoj sur Insulo Signy (1962).
La insulo konsistas ĉefe el metamorfa rokaro. Sur la insulo kovas 17 birdospecioj, krom tio vivas tie tri fokospecioj. Krom multaj algoj kaj likenoj, ekzistas ankaŭ du florplantoj: la antarkta hargreso (*Deschampsia antarctica*) kaj la antarkta perloradiko (*Colobanthus quitensis*).

Kategorio:Insuloj
Berke

**Berke** (mongole: **Berx**, malfacile) (naskiĝis post 1205; mortis en januaro 1267) estis unu el la ĉefaj ĥanoj de la Ora Hordo inter 1256/7 kaj 1267.

Li estis filo de Djötchi, nepo de Ĝingis-Ĥano kaj frato de Batu, Orda et Chayban.

Li estis la kvara ĥano de la Blua Hordo de 1257 ĝis 1267, posteulo de sia efemera nevo Ulaqtchi.

## Vidu ankaŭ 
* Historio de Mongolio
* Ora Hordo

## Eksteraj ligiloj 
* Genealogio de Ĝingis-Ĥano

Kategorio:Ĥanoj de la Ora Hordo
Kategorio:Personoj de la Mongola Imperio
Kategorio:Historio de Centra Azio
Dunajský Klátov

**Dunajský Klátov,** hungare **Dunatőkés** estas malgranda vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda.

* Areo: 5 km²
* Loĝantaro: 410
* Alto super marnivelo: 113 m
* Poŝtkodo: 930 21
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Malgranda Danubo, laŭ traira flankovojo. Dunajská Streda troviĝas 7 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1384. En 1910 loĝis en la vilaĝo 196 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Pozsony, al distrikto de Dunaszerdahely. Ekde 1920 ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš ĝis 1948. Inter 1960-1990 la vilaĝo perdis la memstarecon. En 2001 loĝis en la vilaĝo 460 da homoj, (432 hungaroj, 24 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika kapelo omaĝe al Dipatrino de 1923
* akvomuelejo nun muzeo de 1987
* iama Danubo-branĉo, protektata de 1993

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Jangĝoŭ

**Jangĝoŭ** (, pinjine *Yángzhōu Shì*) estas prefektujnivela milionurbo en la provinco Ĝjangsuo de la Popolrespubliko de Ĉinio.

## Loĝantaro 
En la urbego loĝis 4 559 797 homoj en 2020.

## Geografio 
La prefektujnivela milionurbo situas ĉ. 70 km de Nankino ĉe la rivero Jangzio kaj havas areon de 6.591 km².

## Historio 
Jangĝoŭ estis iam grava loko por la salkomerco. Pro sia situo tuj ĉe la Granda Kanalo de Ĉinio ĝi iĝis riĉa kaj potenca komercurbo dum la Mezepoko, kiu perdis sian rolon, kiam konstruiĝis fervojo en Ĉinio. Laŭdire Marko Polo vivis tie dum kelkaj jaroj kiel urbestro. Vu (吳), aludita ankaŭ kiel **Huainan** (), **Hongnong** (), **Suda Vu** (), aŭ **Jang Vu** (), estis unu el la Dek Regnoj en sud-centra Ĉinio kiu ekzistis inter la jaroj 907 kaj 937. Ties ĉefurbo estis Jiangdu (江都) (nuntempa Jangĝoŭ).

## Ĝemelurboj 
* Balaŝiĥa (Балашиха), Rusio
* Bree, Belgio
* Colchester, Anglio
* Herclija, Israelo
* Honoluluo, Havajo, Usono
* Jangono (Ranguno), Birmo
* Ĉeĝu (제주시), Sud-Koreio
* Ĵitomiro (Житомир), Ukrainio
* Kanbero, Aŭstralio
* Kristiansand, Norvegio
* Malako, Malajzio
* Murcio, Hispanio
* Neubrandenburg, Germanio
* Offenbach, Germanio
* Porirua, Nov-Zelando
* Razgrad (Разград), Bulgario
* Rimini, Italio
* Vaughan, Kanado
* Venecio, Italio
* Vlorë, Albanio
* Westport, Usono

## Vidu ankaŭ
* Katarina Vilioni

Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio
Katarina Vilioni

**Katarina VILIONI** estis itala virino, ano de komercista familio, kiu loĝis en Yangzhou, Ĉinio, dum la 14-a jarcento. [eta|Faksimilo de la ilustraĵo de la tomboŝtono de Katarina Vilioni, ano de itala komercista familio, en [Yangzhou el la jaro 1342.]]Ŝi estas konata pro sia tomboŝtono, kiun malkovris la Popola Liberiga Armeo en la remparoj de Yangzhou en 1951. La surskribaĵo de la ŝtono estas gotika, kaj klarigas, ke ŝi estis filino de Domenico Vilioni kaj mortis en 1342.

La ekzisto de tia tomboŝtono en Yangzhou, kelkajn jarojn post la vizito de Marko Polo, sugestas, ke ekzistis itala komunumo en la urbo, verŝajne pro la silko-komerco.

La surskribaĵo de la tomboŝtono estas jena:

:In nomine Dñi  amen hic jacet
:Katerina filia q&lt;u&gt;ondam Domini
:Dñici de Vilionis que obiit in
:anno Domini mileximo CCC
:XXXX II de mense Junii

"En la nomo de la Sinjoro, amen. Ĉi tie kuŝas Caterina iam filino de sinjoro Domenico de Vilioni, kiu mortis en A.D. 1342, en la monato junio."

Alia, malpli granda plato estis malkovrita kelkajn jarojn poste, kune kun kristana skulptaĵo kaj mallonga surskribaĵo pri la morto de la filo de la sama Dominico, nomita Antonio en novembro 1344.

## Vidu ankaŭ 
* Marko Polo
* Historio de Ĉinio

## Referencoj 
## Bibliografio 
* "The Silk Road", Frances Wood, University of California Press, ISBN 0520243404
* "The Chan's Great Continent", Chap 1, Jonathan D. Spence, W. W. Norton & Company interrete

Kategorio:Silka Vojo
Kategorio:Historio de Ĉinio
Kategorio:Italoj
Kategorio:Homoj de la 14-a jarcento
Erzsébet Fráter

**FRÁTER Erzsébet** (fra:ter) (naskiĝis la 20-an de junio 1827 en Cséhtelek, mortis la 17-an de novembro 1875 en Nagyvárad) estis edzino de hungara verkisto Imre Madách.

## Biografio 
Erzsébet Fráter estis la filino de ŝuldiĝita bienulo *József Fráter*. La verkisto edziĝis kun ŝi je kontraŭstaro de siaj amikoj kaj sia familio. Ili geedziĝis en 1845 post mallonga gefianĉiĝo. Ilia edzeco malsukcesis. Dum la verkisto estis malliberigita pro donado rifuĝejon por *János Rákóczy*, secretario de Lajos Kossuth, lia edzino vivis facilanime. Pro tio Madách en 1854 eksedziĝis kaj ŝi revenis en la naskiĝvilaĝon al siaj gepatroj .

## Bibliografio 
* L. Kiss Ibolya: Az asszony tragédiája (Pozsony, 1966).
* Mohácsi Jenő: Lidércke (romano, 1935).
* Karinthy Frigyes:*Erzsébet színházba megy*

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon
* Fráter Erzsébet emlékezete I.

## Eksteraj ligiloj 
* Memoraĵo de F. E.
* Fráter Erzsébet emlékezete, 1995. 

Frater, E
Horná Potôň

**Horná Potôň,** hungare **Felsőpatony** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda.

* Areo: 28&nbsp;km²
* Loĝantaro: 1760
* Alto super marnivelo: 121 m
* Poŝtkodo: 930 36
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Dunajská Streda troviĝas 12&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1246 en formo *Villa Pothun*. Tiutempe estis diversaj proksimaj vilaĝoj *Pothun*. En 1910 loĝis en la vilaĝo 450 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Pozsony, al distrikto de Dunaszerdahely. Ekde 1920 ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1940 *Lögérpatony* kaj *Benkepatony* unuiĝis kaj formis Felsőpatony (=Supra Patony). Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš ĝis 1948. En 1960 alia *Patony* aliĝis. En 2001 loĝis en la vilaĝo 1872 da homoj, (1757 hungaroj, 105 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* kalvinana preĝejo de 1815

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Insulo Powell

**Insulo Powell** estas malgranda, neloĝata insulo en la Suda Oceano, apartenante al insulgrupo de Sudaj Orkadoj. Ĝi situas inter la plej granda kaj du plej grandaj insuloj de la grupo, nome inter la Kronada insulo kaj Insulo Laurie. 

La longeca, grandparte glacikovrita insulo havas la longon de 11 km (norde-sude) kaj larĝon de 3 km (oriente-okcidente).

La insulon Powell estis malkovrita kaj surmapita en decembro de 1821, fare de la fokoĉasistoj Nathaniel Palmer kaj George Powell. La insulo estis nomumita post tiu lasta en 1839.

Kategorio:Insuloj
Hulagu

**Hulagu**, **Hulegu** aŭ **Chülegü** (mongole: Хүлэгү; naskiĝis ĉirkaŭ 1217; mortis la 8an de februaro 1265) estis mongola ĥano kaj militisto, nepo de Ĝingis-Ĥano.

La 10an de februaro 1258, Bagdado estis kaptita de Mongoloj estritaj de Hulegu, dum la sieĝo de Bagdado. Multaj kvartaloj estis ruinigitaj per incendioj, la sieĝo mem aŭ rabado. La Mongoloj masakris plej el la urba loĝantaro, inklude la kalifon Al-Musta'sim, kaj detruis grandajn partojn de la urbo. Ankaŭ la kanaloj kaj digoj kiuj estis forminta la urban sistemon de irigacio estis same detruitaj. Dum tiu tempo, en Bagdado, kristanoj kaj ŝijaistoj estis tolerataj, dum sunaistoj estis traktataj kiel malamikoj. La rabado de Bagdado metis fino al la Abasida Kaliflando, frapego el kiu la Islama civilizo neniam rekuperiĝis.

## Vidu ankaŭ 
* Marko Polo
* Sieĝo de Bagdado

## Notoj 
## Bibliografio 
* Michael Prawdin: *Mongol Empire: Its Rise and Legacy*. 2006, ISBN 1-4128-0519-8, S. 288–379.
* Dilek Zaptcioglu: *Die Geschichte des Islam*. 2002, ISBN 3-593-37095-6, S. 142–143.

## Eksteraj ligiloj 
* Genealogio de Hulagu

Kategorio:Mongoloj
Kategorio:Ĥanoj
Kronada insulo

La **Kronada insulo** (angle *Coronation Island*) estas insulo apartenanta al la insulgrupo Sudaj Orkadoj, en la Suda Oceano. Ĝi troviĝas ĉe rando ene de la protektita teritorio de la Antarkta traktato.

La insulo longas ĉ. 40 km, larĝas 5-13 km kaj tiel la plej granda de la Sudaj Orkadoj. Ĝi estas glacikovrita en 85 %, altas la Monto Nivea ĝis 1.265 m.

La insulon malkovris en decembro de 1821 la usono fokoĉasisto Nathaniel Palmer kaj brita kapitano George Powell. Powell donis al la insulo nomon *Coronation* (kronada, ) estime al kronado de Georgo la 4-a de Britio en 1820.

Sur la insulo troviĝas nun argentina meteologia stacio kaj rezervejo en la Sandefjordbucht, en plej okcidenta parto de la insulo. La klimato de la insulo estas bone konata pro la tie funkcianta vetera stacio.

Kategorio:Insuloj
Klemento la 4-a

**Klemento la 4-a** (naskiĝis ĉirkaŭ 1200 en Saint-Gilles, Gard, Francio; mortis la 29-an de novembro 1268 en Viterbo, Italio) estis papo ekde la 5-a de februaro 1265 ĝis sia morto.

## Bibliografio 
* *Ex Clementis IV registro.* En: MGH Epistolae saeculi XIII e regestis pontificum Romanorum selectae. Teil 3. Herausgegeben von Karl Rodenberg. Berlin 1894, S. 627–726 http://mdz10.bib-bvb.de/~db/bsb00000515/images/index.html?id=00000515&nativeno=627

## Eksteraj ligiloj 
* Papaj leteroj kun enkonduko
* Kardinaloj de la romkatolika eklezio (angle) 

Kategorio:Papoj
Kategorio:Viroj
Kategorio:Mortintoj en 1268
Loránd Fráter

**FRÁTER Loránd** (fra:ter) estis hungara kantkomponisto naskita en Érsemjén la 17-an de junio 1872 kaj mortinta en Budapest la 13-an de marto 1930. Li estis la pli juna frato de advokato, kantkomponisto Béla Fráter.

## Biografio 
Loránd Fráter studis en Lugos, Debrecen kaj poste li finis la militakademion *Ludovika*. Li servis kiel oficiro en Kassa, Marosvásárhely, Koloĵvaro kaj Szamosújvár. En 1906 kiel husarkapitano li pensiuliĝis. Li priokupiĝis jam dum sia oficirkarieo la literaturajn kaj muzikajn studojn. Li koncertis en la tuta lando kun siaj propraj kantoj kaj kun reverkitaj komponaĵoj kun granda sukceso. Ankaŭ la tekstojn de siaj plej multaj kantoj li verkis mem. Li eldonis trivolumajn kolektojn el siaj kantoj. En 1910 oni elektis lin kun sendependeca programo landkunvena deputito. En 1928 li koncertis en Usono. Li farigis skulptaĵon el siaj koncertaj enspezoj por la memoro de Ferenc Kazinczy en sia naskiĝvilaĝo. Li estas entombigita tie.

## La plej konataj kantoj 
* *Őszi rózsa*;
* *Száz szál gyertyát*;
* *Tele van a város akácfavirággal*.

## Bibliografio 
* Papp Viktor A nóta (Zenekönyv, Bp. é. n. ).
* F. L (film, 1942).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj komponistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1982
Kategorio:Hungaraj tekstopoetoj
Insulo Laurie

**Insulo Laurie** estas la dua plej granda insulo de la insulgrupo Sudaj Orkadoj, situanta en la Suda Oceano, sude de la 60-a latitudo.

Kvankam la insulo estas sub efiko de la Antarkta traktato, ĝian posedon pretendas Argentino kaj Britio.

Sur la insulo estis establita en 1903 domo (*Odmont House*) dum antarkta ekspedicio, gvidata de la skoto William Speirs Bruce. La argentinanoj alinomis la domon al "*Orcadas*". Hodiaŭ la nuraj loĝantoj de la insulo estas argentinaj armeanoj en la Orcadas-stacio.

## Referencoj
Fokoĉasado

eta|vintra ĉasado ĉe spirloko
**Fokoĉasado** aŭ *fokobuĉado* estas la intensiva ĉasado je fokoj. La fokoĉasistoj eluzas por tiu la fakton, ke multaj fokoj vivas en kolonioj dum la id-naska periodo. La fokoj precipe en foraj insuloj ne havas malamikojn kaj tiel ili estas senprobleme mortigeblaj. La mortigo okazas parte per metalstangoj (hakapikoj) kaj aliaj obtuzaj armiloj, por domaĝi la felon (ne damaĝi per truoj). Hodiaŭ la ĉasistoj jam uzas pafilojn.

## Historio 
La fokoĉasado apartenas al tradicia vivmetodo de la inuitoj kaj servas ĉefe por memprizorgo.

Pro malpermeso de ĉasado je norda kaj suda marursoj, oni turnis sin pli forte al la fokoj kiel feldonaj bestoj. La moderna amasa fokobuĉado okazas sur nordorientaj bordoj de Kanado, kie sel-fokoj estas mortigitaj por ties felo, oleo kaj (lastatempe) karno. Oni povas gajni ĉ. 12 kg da graso, dum fokofelo estas vendebla je prezo de 70 kanadaj dolaroj.

Kanado permesis en 2006 ĉasadon de 325.000 fokoj (2007: 270.000), dum la Fiŝada ministerio de Kanado kalkulis je aro de 5,8 milionoj da fokoj sur kanada teritorio. La felon aĉetas ĉefe Norvegio, Danio, Ĉinio.

La buĉado okazas ĉiujare en aprilo.

## Protestoj 
Dum la fiŝistoj apelacias je tromultiĝo de la fokoj – pro manko de natura malamiko – kaj tiel je amasa vorado de valoraj fiŝoj, la fokoprotektantoj apelacias je la kruda buĉado de la kelktagaj fokidoj. Laŭ asertoj, la senfeligo okazas kelkfoje, kiam la fokido ankoraŭ vivas.

Konataj protestantoj estas ekz. Brigitte Bardot (ekde 1976), Paul McCartney, Heather Mills (ambaŭ en 2006), Greenpeace-aktivistoj.
Vilhelmo de Rubruk

**Vilhelmo de RUBRUK** (aliajn nomvariaĵojn vidu malsupre; naskiĝis inter 1215 kaj 1220 en Cassel, nuntempe en Francio; mortis ĉ. 1270) estis franciskano kaj esploristo, kiu kiel unu el la unuaj eŭropanoj studis la kulturon de mongoloj.

## Nomvariaĵoj 
Diversaj variaĵoj de la nomo ekzistas pro tradukoj en diversajn lingvojn:

* Wilhelm von Rubruk,
* Wilhelm von Ruysbroeck,
* Wilhelm von Ruysbroek,
* Guilelmus de Ruysbroek,
* William Rubruquis,
* Willem van Ruysbroek,
* Willelmus de Rubruk,
* William von Roebruk,
* William of Rubruck,
* William Rubruquis,
* Guilelmus de Rubruc,
* Wilhelm von Rubruck,
* Willem van Ruysbroeck,
* Guillaume de Rubrouck,
* Gulielmus de Rubruquis,
* Guillaume de Rubruquis,
* Willem van Ruusbroec.

## Vivo 
La juna Vilhelmo aliĝis al la ordeno de la minoritoj, studis en Parizo kaj vojaĝis en 1248 kun Ludoviko la 9-a en la Sanktan Landon, kie li restis kvar jarojn en Akko.

## Misio ĉe la Granda Ĥano 
En 1252 la reĝo kaj la papo Inocento la 4-a sendis lin al Oriento, por kontakti la mongolojn. Vilhelmo vojaĝis tra Konstantinopolo, el kiu li forvojaĝis la 7-an de majo 1253 kun sia ordenfrato Bartolomeo de Cremona, interpretisto kaj servisto.

### En Karakorum 
Post aventurplena vojaĝo ili atingis la 27-an de decembro 1253 (laŭ aliaj fontoj en aprilo 1254) la mongolan ĉefurbon Karakorum. Pro permeso de la tiama granda ĥano Mongke ili restis ĉirkaŭ duon jaron ĉe la kortego. La 4-an de januaro 1254 tiu kvara posteulo de Ĝingis-Ĥano akceptis ilin por interparolado.

### Hejmenvojaĝo 
Printempe 1255 Vilhelmo de Rubruk forlasis Karakorum kaj alvenis la 15-an de aŭgusto 1255 en Tripolo.

## Verko 
* Wilhelm von Rubruk: *Reise zu den Mongolen 1253‒1255*, tradukita kaj klarigita de Friedrich Risch, (publikaĵoj de la esplorinstituo de kompara religihistorio ĉe la universitato Leipzig; serio 2; 13), Leipzig 1934
* Wilhelm von Rubruk: *Reisen zum Grosskhan der Mongolen: von Konstantinopel nach Karakorum 1253‒1255*, prilaborita kaj eldonita de Hans D. Leicht, Stuttgart 1984 ISBN 3-522-60430-X
* Wilhelm von Rubruk: *Beim Grosskhan der Mongolen. 1253-1255*, eldonita de Hans D. Leicht, Stuttgart 2003 ISBN 3-86503-003-3

## Referencoj 
## Bibliografio 
### Fakliteraturo 
* Guillaume de Rubrouck : ''Voyage dans l'empire mongol*, Payot, 1985.
* Solance Marin : *Guillaume de Rubrouck* in Encyclopédia Universalis, 2001.

### Romanoj 
* Peter Berling uzis la Vilhelmon de Rubruk (sub la nomo *William von Roebruk*) kaj ties vojaĝraporton por sia kvinvoluma verko pri „Kinder des Gral“ (infanoj de la gralo):
** *Die Kinder des Gral* (la infanoj de la gralo,
** *Das Blut der Könige* (la sango de la reĝoj),
** *Die Krone der Welt* (la krono de la mondo),
** *Der schwarze Kelch* (la nigra kaliko),
** *Der Kelim der Prinzessin'' (la tapiŝo de la princino).

## Eksteraj ligiloj 
* „William of Rubruck's Account of the Mongols“ en
* La vojaĝo de Rubruk
* Ordeno de franciskanoj

Kategorio:Naskiĝintoj en 1215
Kategorio:Mortintoj en 1270
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kategorio:Esploristoj
Lozioj

eta|Flago de lozioj
[eta|lozioj, [Limulunga, Zambio]]
La **lozioj** (aliaj nomformoj: *Lotse* aŭ *Rotse*) estas etno, kiu vivas plejparte en Zambio kaj malplejparte en Namibio. La lozioj en la 17-a jarcento almigris kiel tribo *Aalui* el la Demokratia Respubliko Kongo kaj unue vivis je la rivero Kabompo, 300 kilometrojn nordoriente de la hodiaŭa loĝregiono. Tie ankoraŭ hodiaŭ vivas homoj de tiu tribo. Meze de la 19-a jarcento kelkaj el ili migris de la Kabompo al la Zambezi, kie ili ekde 1864 sukcesis subigi la kololojn kaj fondi propran reĝlandon. Ne estas klare, ĉu ili mem partatempe estis subigitaj de la kololoj. Ilia ŝtata organizo evoluis nur post 1864. Ĝi konsistas el tri ordoj: la membroj de la reĝa korto, kiuj respondecis por la observo de la ritoj kaj la akcepto de la tributoj de subigitaj triboj; la regionaj tribestroj, kiuj funkciis kiel juĝistoj kaj tributoficistoj surloke, kaj la oficiroj, kiuj en la subigitaj lokoj konservis la ordon. Daŭraj konfliktoj okazis nur kun la homoj je la rivero Kafue.

En la antaŭa Sudokcidentafriko, la nuna Namibio la tiama apartisma registaro de Sudafriko instalis en 1974 aŭtonoman bantuujon por la lozioj. Ili unue nomis ĝin Orientkaprivio poste alinomis ĝin Lozilando (Lozi). Je la sendependiĝo de Namibio ĝi malfondiĝis.

La lozioj plejparte estas kristanoj, sed ankaŭ praktikas animisman naturreligion, kiu konas ĉiopovan Dion. El tiu ideo evoluis ilia reĝosistemo.

La ĉefaj okupoj estas akvumas agrikulturo (maizo, sorgo, manioc) kaj brutobredado. Evoluigita laŭsezona laboro.

## Bibliografio 
* Caplan, Gerald L.: The Elites of Barotseland 1878-1969: A Political History of Zambia's Western Province. C. Hurst & Co., London, 1970
* Jalla, A. D: Litaba za Sicaba sa Malozi: History, Traditions and Legends of Barotseland. Produced for the use of the Colonial Office, African No. 1179, Second Edition, 1921.

## Vidu ankaŭ 
* Zambezaj inunditaj herbejoj

Lozioj
Lozioj
Lozioj
Lütisburg

**Lütisburg** estas urba komunumo en la elektodistrikto Togenburgo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 1362 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. La loĝantaro kreskis ĝis fino de 2009 al 1402. Lütisburgo do estas unu el la malmultaj togenburgaj komunumoj, kies loĝantaro dum la lastaj jaroj kreskis kaj ne malkreskis.

## Geografio 
Lütisburg situas inter la riveroj Necker kaj Turo, ĉe ties kunfluejo. Al la komunumo Lütisburg apartenas krom la ĉefvilaĝo Lütisburg mem la vilaĝetoj kaj setlejoj Altgonzenbach, Neugonzenbach, Grünhügel, Haslen, Mühlau, Oberwies, Unterrindal, Oberrindal, Altegg, Rimensberg, Herrensberg, Schauenberg kaj Dottenwil.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Lütisburg limas en nordo al Jonschwil, en nordoriento al Oberuzwil, en oriento al Degersheim, en sudoriento al Neckertal, en sudo al Ganterschwil, en sudsudokcidento al Bütschwil, en sudokcidento al Mosnang, kaj en nordokcidento al Kirchberg.

## Trafiko 
Lütisburg situas ĉe la malnova Tur-ponto, kiu en mezepoko estis strategie grava ligilo inter Togenburgo kaj Sankt-Galo. Tra Lütisburg pasas la fervojlinio de la Svisaj Sudorientaj Fervojoj de Nesslaŭ, tra Wattwil al Wil SG, kiu per impona viadukto pasas la valon.

## Historio 
Unua skriba mencio de komunumparto de Lütisburg datiĝas el la jaro 849, kiam certa Lintwin plurajn bienojn en *Unterrindal* transskribis en dokumento al la Monaĥejo Sankt-Galo. La municipo *Tufertschwil* estis menciita la unuan fojon en la jaro 928. La nomo de Lütisburg mem aperis la unuan fojon en dokumento el la jaro 1214. En proceso la hompastro *Werneherus de Liutinsburch* agis kiel atestanto. La nomo probable devenas de la kastelo, kiun *Liuto*, ido de la grafoj de Togenburgo, konstruis rekte supre de la Tur-ponto.

## Vidu ankaŭ 
* Lütisburg (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Lütisburg

## Bildoj 

Dosiero:Luetisburg 1700.jpg|Kastelo Lütisburg en 1700
Dosiero:Luetisburg protestanta preghejo 267.jpg|Protestanta preĝejo Lütisburg
Dosiero:Oberrindal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 179.JPG|Kapelo Oberrindal
Dosiero:Oberrindal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 185.JPG|Oberrindal
Dosiero:Unterrindal (Foto Dietrich Michael Weidmann) 169.JPG|Unterrindal
Dosiero:Mühlau (Foto Dietrich Michael Weidmann) 162.JPG|Mühlau
Dosiero:Gonzenbachbrücke-2016-5.JPG|fervoja ponto *Gonzenbach*
Dosiero:Toggenburg Lütisburg Letzibrücke 2.jpg|ligna ponto *Letzibrücke*

Kategorio:Togenburgo
Koekecin

eta|150px|Koekecin, ĉinlitera.
**Koekecin**, **Kököchin**, **Kökechin**, **Kokachin** aŭ **Cocacin** (ĉine: 阔阔真), estis mongola princino de la dinastio Yuan en Ĉinio, kiu vivis dum la 13-a jarcento. Ŝi apartenis al la tribo de la Bayaut (ĉine: 伯牙吾).

Kiam mortis lia preferata edzino Bolgana (zibelo), la ĥano Arghun petis lian grandonklon Kublaj-Ĥano sendi al li parencinon ŝian, nomatan Koekecin (blua aŭ ĉiela damo).

Kublaj donis al Marko Polo la taskon akompani la princinon Koekecin (*Cocacin* en *Il Milione*) al Argun. Ili vojaĝis surmare, de la havenurbo de Quanzhou printempe 1291, kun 14 ŝipoj entute, al Sumatro kaj poste Persio. Ili alvenis en 1291.

Intertempe Argun mortis kaj Koekecin edziniĝis al lia filo Ghazan. Ŝi iĝis ties ĉefa edzino.

## Referencoj 
Kategorio:Historio de Mongolio
Buĥaro

eta|maldekstra|200px|festivalo de silko en Buĥaro
**Buĥaro** aŭ **Buĥara**, en pli malofta, moderna uzbeke kaj taĝike influata variaĵo ankaŭ **Buĥoro** (, ) estas unu el la plej gravaj urboj de Uzbekio kaj ĉefurbo de la samnoma regiono. Plimulto de la loĝantoj estas taĝikoj.

Ekde 1993 la malnova urbocentro de Buĥaro kaj ties konstruaĵoj, moskeoj kaj madrasoj estis enlistigita en la mondan kulturheredaĵon de UNESKO.

La urbo havas 247 661 loĝantojn (1-an de januaro 2005) kaj estas unu el la plej gravaj komerc- kaj industricentroj de centra Azio.

## Historio
Marko Polo vizitis la urbon dum sia vojaĝado. Tiukadre Daniel Moirand en sia listo de proponitaj vortoj por sia traduko de La Libro de la mirindaĵoj de Marko Polo notas la vorton "bokerano" por tipo de kotona ŝtofo".

Buĥoraj judoj vivis en la iamaj sovetaj respublikoj Uzbekio, Taĝikio, Kirgizio, parte ankaŭ en Rusio, Kazaĥio, Turkmenio kaj Afganujo (sola en 2005). Post disfalo de la Sovetunio, multaj el ili migris al Israelo kaj al Usono. Ili parolas la jud-taĝikan aŭ buĥoran lingvon, persan dialekton skribatan per hebreaj literoj.

## Vidindaĵoj 
* Samanida Maŭzoleo

## En la urbo naskiĝintoj 
* Al-Buĥari, grava persa klerulo
* Abu Bakr al-Kalabadi, persa sufiisto, aŭtoro de ''Kitab at-ta'arruf*
* Aviceno, fama persa kuracisto kaj unu el la plej gravaj kleruloj de la Mezepoko, naskiĝis en proksima vilaĝo Afšana

## Vidu ankaŭ 
* Marko Polo
* Buĥara emirlando

## Partneraj urboj 
Ekzistas partneraj rilatoj interalie al la urboj
* 20px Bonno en Germanio
* 20px Słupsk en Pollando (eblas kontaktoj pere de Esperanto ĉar urbestro de Słupsk estas esperantisto kaj pola parlamentano Robert Biedroń).

## Bibliografio 
* Yuri Bregel: *An Historical Atlas of Central Asia*. Brill, Leiden 2003, ISBN 90-04-12321-0, paĝo 80 k.a. kun tabelo 40 *urboplano de Bukaro en la 19-a jarcento.''

## Eksteraj ligiloj 
* Arkitekturo de Buĥaro kaj arkitekturhistorio, multaj planoj de historiaj konstruaĵoj (d-ro Bernhard Peter)
* Muzeo de Buĥaro
* Buĥaro 
* bukhara.net
* Kongreso de la buĥaraj judoj en Vieno

## Referencoj 
eta|773x773px|Panoramo de Buĥaro

Kategorio:Urboj de Uzbekio
Kategorio:Regiono Buĥaro
Kategorio:Historio de Azio
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Uzbekio
Kategorio:Lokoj de la Silka Vojo
Konstanta tempo

En komputa komplikteorio, **konstanta tempo**, aŭ la kalkulada tempo de problemo *O(1)* estas okazo ke la tempo bezonata por solvi la problemon ne dependas de amplekso de la datumoj donitaj kiel enigo, aŭ dependas sed en ĉiuj okazoj la tempo estas ne pli granda ol iu deantaŭe sciata valoro.

Ekzemple, atingo de ĉiu sola ero en tabelo prenas konstantan tempo ĉar nur unu operacio devas esti farita. Tamen, trovo de minimuma valoro en neordigita tabelo estas ne konstanta tempa operacio ĉar necesas skani tra ĉiuj eroj en la tabelo por trovi la minimuman valoron, kaj ĉi tio estas des pli daŭra ju pli granda estas la tabelo.

Tamen, se la kvanto de eroj estas sciata antaŭe kaj ne estas konsiderata kiel la argumento por pritaksi komplikecon, pri ĉi tia serĉo de minimuma valoro eblas diri ke ĝi havas konstantan tempon. Ekzemple, estu donita *n×5* matrico. Tiam por trovi minimuman eron en la unua kolumno (la kolumno konsistas el *n* eroj) bezonatas tempo *O(n)* (ne konstanta tempo), kaj por trovi minimuman eron en la unua linio (la linio konsistas el 5 eroj) bezonatas tempo *O(1)* (konstanta tempo).

## Vidu ankaŭ
* Granda O
* Lineara tempo
* Polinoma tempo
* Eksponenta tempo

Kategorio:Komputa komplikeco
Duonprimo

En matematiko, **duonprimo** aŭ **2-preskaŭ primo**, aŭ **pq-nombro** estas natura nombra, kiu estas produto de du (ne nepre diversaj) primoj. La unuaj duonprimoj estas 4, 6, 9, 10, 14, 15, 21, 22, 25, 26, ... . Kvadrato de ĉiu primo estas duonprimo, kaj ankaŭ produto de du malsamaj primoj estas duonprimo.

La valoro de eŭlera φ funkcio por duonprimo *n* estas:

: *φ(p2) = (p - 1)p* &nbsp; &nbsp; se *n* = *p2* por primo *p*,
: *φ(pq) = pq + 1 - (p + q)* &nbsp; &nbsp; se *n* = *pq* kie *p* kaj *q* estas diversaj primoj.

Laŭ la stato en 2007, la plej granda konata duonprimo estas (232582657-1)2, kiu havas pli ol 19 milionojn da ciferoj. Ĝi estas kvadrato de la plej granda sciata primo.

Kvadrato de ĉiu primo estas duonprimo, tiel okazas, ke la plej granda konata duonprimo estas kvadrato de la plej granda konata primo. Ne estas klare, ĉu oni povas trovi manieron por pruvi, ke pli granda nombro estas duonprimo sen identigi ĝiajn du faktorojn, sed la konataj metodoj taŭgas nur por pli malgrandaj duonprimoj.

## Aplikoj 
Duonprimoj estas uzataj en ĉifriko, plej rimarkinde en publika ŝlosila ĉifriko, ekzemple RSA kaj ankaŭ en kvazaŭstokastaj generiloj, ekzemple Blum Blum Shub. Ĉi tiuj manieroj fidi la fakton ke trovo de du grandaj primaj kaj multipliko de ili kune estas kompute simpla, sed entjera faktorigo por trovo de la originalaj faktoroj estas malfacila.

En praktika ĉifriko, ne estas sufiĉe elekti iun ajn duonprimon. Bona nombro devas malfaciligi uzon de kelkaj algoritmoj de entjera faktorigo de speciala celo, kiuj povas rapide faktorigi nombrojn de certa formo. La faktoroj *p* kaj *q* de *n* devus esti tre granda, proksimume de la sama ordo de grandeco kiel la kvadrata radiko de *n*; ĉi tio faras provan dividon kaj ρ algoritmon de Pollard nepraktikajn. Samtempe ili devas ne esti tre proksimaj unu al la alia, alie alia simpla provo povas faktorigi la nombron. Ankaŭ, ĉiu el *p-1*, *p+1*, *q-1*, *q+1* devas ne esti glata nombro, protektante kontraŭ uzo de ρ-1 algoritmo de Pollard aŭ ρ plus 1 algoritmo de Williams. Tamen, ĉi tiuj kontroloj, ne povas konsideri estontajn algoritmojn de speciala-celo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
*  - vico de duonprimoj
* *La prima glosaro: duonprimo* je La Primaj Paĝoj de Chris Caldwell

Kategorio:Entjeraj vicoj
Kategorio:Primoj
Kategorio:Teorio de ĉifriko
Lernejo Sankta-Paŭlo (Concord)

La **Lernejo Sankta-Paŭlo** (angla lingvo, "St. Paul's School") estas pensiono privata coedukada Nov-Hampŝira filiiĝi ĉe eklezio episkopa. Ĝi estis fonda en 1856, kaj estas inter la kelke da pensionoj restantaj plene pensionaj lernejoj. 524 studantoj ĉeestas la lernejon, kaj ĝi havas 2000 akreojn.
La lernejo estas ano de la Ligo de Lernejoj Memstaraj (angla lingvo, "Independent School League"), la plej maljuna atleta asocio de lernejoj memstaraj Usona.

## Historio 
En 1856 George Cheyne Shattuck, kuracisto edukita en Harvard, aliiĝis lia hejmen kampara en lernejon por liaj du filoj.

## La Vivo Ĉiutage 
La Lernejo de Sent-Paulo, kiel multaj de la areaj lernoj memstaraj, havas klasojn ses tagoj de la semajno, sed merkredo kaj sabato estas tagaj duonaj. Kiel plej lernejoj Usonaj, ĝi havas kvar gradojn. En La Lernejo de Sent-Paulo, ilij nomiĝas "Third Form" (formo tria) per "Sixth Form" (formo sesa).
Le kvar ĉiusemajne tagoj plenaj komenciĝas ĉe Kapelo. La duona-horo kunsido interfida mandata konsistas el legon kaj paroladon aŭ prezentaĵon muzikan kaj anoncadojn.
En la klaso, la lernejo instigas diskutadon inter studantoj kaj inter instruisto. La averaĝo multeco de klasojn estas inter dek kaj dek du studantoj.
La lernejo bezonas ke studantoj ludi sportojn.

Sankta-Paŭlo
Lineara tempo

En komputa komplikteorio, **lineara tempo**, aŭ la kalkulada tempo de problemo *O(n)* estas okazo ke la asimptota supera baro de tempo bezonata por solvi la problemon estas proporcia al amplekso *n* de la datumoj donitaj kiel enigo.

Ekzemple, trovo de minimuma valoro en neordigita tabelo estas lineara tempa operacio ĉar necesas skani tra ĉiuj eroj en la tabelo por trovi la minimuma valoro, kaj ĉi tio estas des pli daŭra ju pli granda estas la tabelo, kaj la daŭro kreskas proporcie kun kvanto de eroj en la tabelo.

Ĉi tiu priskribo estas malpreciza, pro tio ke la rula tempo povas grave dekliniĝi de preciza proporcieco.
:Ĝi povas dekliniĝi por malgrandaj valoroj de *n* kaj granden kaj malgranden, ĉar estas konsiderata *asimptota* baro, do por grandaj *n*. 
:Ĝi povas dekliniĝi por ajnaj valoroj de *n* tiel ke en iuj okazoj reala tempo estas pli malgranda ol proporcia, ĉar estas konsiderata *supra* baro.

Lineara tempo estas ofte konsiderata kiel dezirinda propraĵo por algoritmo. Multaj esploroj estas farataj por krei algoritmojn kun lineara tempo aŭ pli bona. Ĉi tiuj esploroj inkluzivas ambaŭ programajn kaj aparatarajn manierojn. Iuj algoritmoj kiuj, matematike parolante, ne povas ruli en lineara tempo per kutima komputilo, povas kuri en lineara tempo per speciala aparataro. Estas kelkaj manieroj por krei ĉi tian aparataron kiu faras paraleladon de kalkulado por provizi ĉi tion. La ekzemplo estas asocia memoro.

## Vidu ankaŭ 
* Granda O
* Konstanta tempo
* Polinoma tempo
* Eksponenta tempo

Kategorio:Komputa komplikeco
Jaroslavla provinco

**Jaroslavla provinco** () estas provinco en eŭropa parto de Rusio. Ĉefurbo estas Jaroslavl. Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Geografie, aparte menciindas la Lago Nero.

## Nacia kontingento 
Tie estas demonstrataj naciaj kun kvanto de loĝantoj pli ol 1000 homoj

## Loĝlokoj 

|}

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Ĝermoj pri geografio
Bluventra koracio

La **Bluventra koracio**, *Coracias cyanogaster*, estas birda membro de la familio de koraciedoj, kiu reproduktiĝas tra tropika Afriko sude de Saharo, kaj precipe en mallarĝa zono el Senegalo al nordorienta Kongo. Ĝi estas loĝanta, krom kelkaj lokaj sezonaj movoj, en humida savano dominata de arboj *Isoberlinia*.

La **Bluventra koracio** estas granda birdo, preskaŭ la grando de monedo 28–30&nbsp;cm longa kaj 112-178 gr peza (la masklo) kaj 110-150 gr (la ino). Ĝi havas malhelverdan (aŭ malhelbrunan) dorson, blankecajn (aŭ tre helbrunajn) kapon, kolon kaj bruston, kun la resto de la plumaro ĉefe blua. **Inter helbruneca brusto kaj blua ventro estas rimarkinda meza limo**, kiu rimarkigas la bluan ventron, kio nomigas la specion. Plenkreskuloj havas du longajn vostodirektilojn (6&nbsp;cm). Ambaŭ seksoj estas similaj, sed junuloj estas pli senkolora versio de plenkreskulo.

La **Bluventra koracio** estas rimarkinda en sia forta rekta flugo, kun la brilbluoj de la flugiloj kontrastege kun la malhela dorso kaj pala kapo, kaj la vostodirektiloj malantaŭe.

Tiu ĉi estas komuna birdo de varma malferma kamparo kun kelkaj arboj. Tiuj koracioj ofte ripozas elstare sur arboj, fostoj aŭ kabloj, kiel gigantaj lanioj, dum gvatado de arakidoj, skaraboj, termitoj, formikoj kaj aliaj grandaj insektoj kiujn ili manĝas kaptinte ilin surgrunde kaj kvinono dumfluge. Ili estas solecaj aŭ en etaj grupoj, en Eburbordo ekzemple de 4 ĝis maloftaj grupoj de 20 individuoj.

La ceremonio memmontrada de tiu ĉi specio estas flugo kiel de vanelo, kun turniĝoj kaj akorbataĵoj. Ĝi nestumas en arbotruo.

La voĉo de la **Bluventra koracio** estas akra *ga-ga-ga*.

Tre disvastigita kaj komuna tra ties granda teritorio, la **Bluventra koracio** estas klasita kiel Malpli Zorgiga en la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.

## Bildaro 

Image:Blue-bellied Roller Coracias cyanogaster Closeup 2000px.jpg|Deproksime
Image:Blue-bellied Roller Coracias cyanogaster Fluffed 1500px.jpg|Purigado de plumoj
Image:Blue-bellied Roller Coracias cyanogaster Full Body 1850px.jpg|Ripoze

## Referencoj 
*  Ne Minacata
* *Kingfishers, Bee-eaters and Rollers* de Fry, Fry kaj Harris, ISBN 0-7136-8028-8

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Specidatumbazo 
* IUCN Ruĝa Listo
* En la franca

Kategorio:Koracioformaj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Afriko
Harpuno

[eta|harpuno el la epoko de [mezolitiko]]
[eta| *Unaaq* [MHNT]]
eta|moderna harpuno

**Harpuno** estas sagforma lanco, provizita per longa ŝnuro kaj uzata por kapti grandajn fiŝojn, aŭ por balenkaptado.

La pli granda harpuno estras muntita sur la ŝipo kaj estas pafita al la cetaco. Se la cetaco estas trafita, okazas plua detonado de la harpuno, kiam pafaĵo kun re-hoko antaŭenpuŝiĝas kaj mortigas la beston.

La pli malgrandaj harpunoj estas uzataj por fiŝkapti submare aŭ surface kaj por pli malgrandaj marbestoj.

## Rusio 
Aktuale en Rusio estas malpermesite ĉasi la fiŝojn tiamaniere, sed en la 19-a jarcento en Siberio tio estis populara okupo.

## Referencoj 
Kategorio:Armiloj
Kategorio:Fiŝkaptado
Horný Bar

**Horný Bar,** hungare **Felbár** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda.

* Areo: 12 km²
* Loĝantaro: 1260
* Alto super marnivelo: 120 m
* Poŝtkodo: 930 33
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de kanalo Danubo, laŭ traira flankovojo. Dunajská Streda troviĝas 12 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1245, kiel apartenaĵo de la reĝo. En 1910 loĝis en la vilaĝo 655 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Pozsony, al distrikto de Dunaszerdahely. Ekde 1920 ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio. En la 1920-aj jaroj slovakoj fondis setlejon ĉe ekstera biencentro. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš ĝis 1948. En 2001 loĝis en la vilaĝo 1075 da homoj, (959 hungaroj, 105 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* gotika katolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario), en 1778 barokiĝis

## Famulo 
* mortis en 1764 hungara poeto László Amade

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Hubice

**Hubice,** hungare **Nemesgomba** estas malgranda vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda. Ĝis 1899 la hungaroj uzis la pli mallongan formon **Gomba**.

* Areo: 5 km²
* Loĝantaro: 510
* Alto super marnivelo: 126 m
* Poŝtkodo: 930 39
* Telefonprefikso: +421 031

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj. Šamorín troviĝas 10 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1301. Familio *Gomba* havis la kampojn. En 1666 la ĉefepiskopo de Esztergom fondis uzinon pri drapo konstruis fiŝlagon. En 1882 oni fondis elitan bredejon de konkursoĉevaloj. En 1910 loĝis en la vilaĝo 237 da homoj, (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Pozsony, al distrikto de Somorja. Ekde 1920 ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj iĝis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš ĝis 1948. En 2001 loĝis en la vilaĝo 504 da homoj, (389 hungaroj, 111 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino el la 13-a jarcento
* klasikisma kastelo de Udvarnoky-Nyáry el la 1830-aj jaroj kun parko
* kastelo de Wiener-Welten el la 19-a jarcento
* nobeldomo de Kempelen de 1772

## Famulo 
* vivis en la vilaĝo sciencisto-inventisto Farkas Kempelen

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Elemér Bányai

**BÁNYAI Elemér** (ba:njai) plumnomo: *Zuboly* estis hungara ĵurnalisto, verkisto naskita Szamosújvár la 21-an de aŭgusto 1875 kaj mortinta en Oblasce la 2-a de aprilo 1915.

## Biografio 
Elemér Bányai finis filozofion en Koloĵvaro en 1900. Ĝis 1905 li estis redaktoro tie ĉe la Újság, Magyar Polgár kaj Kolozsvári Lapok. Ekde 1905 li estis praktikanto en biblioteko en Budapeŝto, ekde 1910 li estis interna kunlaboranto de Magyar Nemzet, ekde 1914 de *Magyarország*. Sub pseŭdonimo *Zuboly* li verkis kolorajn raportaĵojn en gazetojn *Vasárnapi Ujság*, *Pesti Napló*, *Magyar Nemzet*. Li estis fidela amiko de Endre Ady. Li mortis en la unua mondmilito.

## Verkoj 
* *Örmény anekdoták* (I–III. Szamosújvár, 1903);
* *A Pesti Hírlap harminc éve* (Bp., 1908);
* *A Századok név- és tárgymutatója* (Bp., 1908);
* *A Pesti Napló 1848–1908* (Bp., 1908);
* *Zuboly könyve* (B. E. válogatott munkái, Bp., 1915).

## Bibliografio 
* Endre Ady: György Bölöni, Gyula Krúdy, Zsigmond Kunfi, Lajos Mikes ktp rememoroj en libro Zuboly (1916);
* Derzsi Tamás: Emlékezés Zubolyra (Élet és Irod. 1965. 16. sz.).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Hviezdoslavov

**Hviezdoslavov** estas vilaĝo en Slovakio en regiono Trnava, en distrikto Dunajská Streda.

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, ĉefvojo Bratislavo-Komárno preteriras. Šamorín troviĝas 5 km.
 
## Historio 
La unua mencio devenis el 1332 en formo *Sok*. La vilaĝo dum la historio senhomiĝis kaj restis forgesita. Fine de la hungara erao estis tie biencentro de Pálffy (pAlfi). En 1921 slovakoj fondis tie setlejon. Ĝuste tiam mortis poeto Hviezdoslav, pri kiu estis nomata la nova vilaĝo. Inter 1938-1945 la vilaĝo apartenis al Hungario. En 2001 loĝis en la vilaĝo 337 da homoj, (161 slovakoj, 152 hungaroj).

## Vidindaĵo 
* monumento pri Pavol Országh Hviezdoslav de 1971

Kategorio:Municipoj en distrikto Dunajská Streda
Pirimidino

**Pirimidino** estas heterocikla aromatika organika konstruaĵaro kiu, semile al benzeno kaj piridino, enhavas du nitrogenojn ĉe pozicioj 1 kaj 3 de la sesmembra ringo. Ĝi estas izomero kun du aliaj formoj de duazeno.

Tri nitrogenaj bazoj ekzistantaj en nukleaj acidoj (citozino, timino, kaj uracilo) estas pirimidinaj derivaĵoj:

## Nukleotidoj 
En DNA, tiuj bazoj ligiĝas per hidrogenaj ligiloj al purino. Tiele la purinaj adenino (A) kaj guanino (G) ligiĝas al la pirimidinbazoj timino (T) kaj citozino (C), respektive. Tiamaniere, inter la du fadenoj de DNA ĉiam estus du heksagonoj kaj unu pentagono (simpla heksagono el pirimidino, kaj pluaj heksagono kaj pentagono el purino), tiel, ke la spaco inter ambaŭ fadenoj estu ĉiam simila (ĉirkaŭ 1.08 nm).

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Genetiko
* Nukleata acido
* Nitrogena bazo
* Purino

Kategorio:Molekula biologio
Viktor Papp

**PAPP Viktor** estis hungara muzikverkisto, muzikkritikisto naskita en Szilágysomlyó la 13-an de aprilo 1881 kaj mortinta la 10-an de majo 1954 en Budapeŝto.

## Biografio 
La mezlernejon Viktor Papp finis en Zilaho kaj la juron en Budapeŝto. Li estis oficisto en la agrikultura ministerio. La muzikon li lernis kiel memlerninto; li preparis sin violonisto, de li ĉesis kaj iĝis muzikkritikisto. Ĝis 1919 li estis muzikkritikisto de *Népszava*, pli poste de *Új Nemzedék*, *Napkelet*, *Budapesti Hírlap*, inter 1929 – 1930 li redaktis la revuon *Muzsika* kaj estis la muzika konsilanto de la Hungara Radio. Li verkis plurajn popularajn muzikistbiografiojn. Li redaktis la serion *Zenei Pantheon*. Li apartenis al amika rondo de Endre Ady. Ekde 1931 li estis membro de la Societo Kisfaludy.

## Verkoj 
* *Bach élete és művei* (Bp., 1920);
* *Beethoven élete és művei* (Bp., 1921);
* *Haydn élete és művei* (Bp., 1922);
* *Arcképek az Operaházból* (Bp., 1924);
* *Arcképek a külföldi zenevilágból* (Bp., 1924);
* *Arcképek a magyar zenevilágból* (Bp., 1925);
* *Dohnányi Ernő* (Bp., 1927);
* *Liszt Ferenc és magyar tanítványai* (Bp., 1936);
* *Zenekönyv rádióhallgatók számára* (Operaismertetések. Bp., 1940);
* *Zenekönyv* (Tanulmányok, kamarazene, Bp., 1944).

## Fonto 
* *Magyar Életrajzi Lexikon*

Papp, V
Kategorio:Hungaraj muzikkritikistoj
Ildikó Marosi

**MAROSI Ildikó** [MAroŝi ILdiko:] *Farkas*, pseŭdonimo: *Csíki Regina*, estis rumanuja hungara literaturhistoriistino, ĵurnalistino. Ŝi estis la edzino de Barna Marosi.

Ildikó Marosi naskiĝis en Târgu Mureş la 1-an de februaro 1932, ŝi mortis la 19-an de julio 2020.

## Biografio
Ildikó Marosi finis la mezlernejon en sia naskiĝurbo (1950) kaj la altlernejon en Szentgyörgyi István Színművészeti Főiskola (1954), kie ŝi akiris diplomon pri reĝisorado. Komence ŝi estis la gvidanto de teatra rubriko de Művelődés (1954–59) kaj post trijara paŭzo ŝi estis la gvidanto de arta rubriko de Új Élet (1962-75), fine la redaktorino de A Hét (1975–87).

## Premioj
*Premio Tamási Áron, 1994.

## Verkoj
**A marosvásárhelyi Kemény Zsigmond Társaság levelesládája*. Levelek, iratok, adatok (1876-1948), s. a. r., Bk., 1973;
*Balázs Ferenc: *Mesék*, red., postparolo, Bk., 1973; 
**Közelképek* (kun Lajos Erdélyi), intervjuoj, Bk., 1974; 
**A Helikon és az Erdélyi Szépmíves Céh levelesládája* (1924-1944), I–II., enkonduko., notaĵoj., Bk., 1979; 
**Tessitori Nóra művészete*, artikoloj, poemoj, memoraĵoj, leteroj, enkonduko, notaĵoj, Bk., 1986;
*Dsida Jenő: *Séta egy csodálatos szigeten*, elekt., enkonduko. notaĵoj, Bk., 1992;
**Molter Károly levelezése* I. 1914–1926, red., Bp.–Kvár, 1995; 
**Kis/bán/ffy könyv*. *Bonchidai Prospero*, studo, Csíkszereda, 1997.
**Kis/Olosz/Könyv*. *Hittel a mélységek felett*, 2001.
**Kis/Ligeti/Könyv*, 2002.
**Kis/Nyirő/Könyv*, 2003.
**Kis/Helikon/Könyv*, 2004.
**Az Erdélyi Helikon képeskönyve, 2005.
**Kis/Harag/Könyv*. *Emlékpróba*, 2005.
**Örökbe hagyott beszélgetés gróf Teleki Mihály-lyal'', 2005.

## Fontoj
*Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Hidrogena ligo

eta|300ra|Hidrogena ligilo
Hidrogena ligo estas speciala speco de dupolus-dupolusa forto, kiu ekzistas inter elektronegativa atomo kaj hidrogeno, ligita al alia elektronegativa atomo (nitrogeno, oksigeno aŭ fluoro). La energio de tiu ligo estas simila al la malfortaj kovalentaj ligoj (155 kJ/mol). Tiu atrakcio povas okazi inter molekuloj (intermolekule) aŭ ene de malsamaj partoj de unu molekulo (intramolekule). La hidrogena ligo estas tre forta dupolus-dupolusa forto de Van der Waals-Keesom, sed malpli forta ol kovalenta, jona kaj metala ligoj. La hidrogena ligo estas ie inter kovalenta ligo kaj elektrostatika intermolekulaj ligoj.

## Eksteraj ligiloj 
* George A. Jeffrey. *An Introduction to Hydrogen Bonding (Topics in Physical Chemistry)*. Oxford University Press, USA (March 13, 1997). ISBN 0-19-509549-9

Kategorio:Kemia ligado
Ligo
Kategorio:Supermolekula kemio
Kategorio:Intermolekulaj fortoj