open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jack Slipper

**Jack SLIPPER** (naskiĝis en Londono la 20-an de aprilo de 1924, mortis la 24-an de aŭgusto de 2005) estis detektivo en la Metropolitena Polico en Londono.

Li estis konata pro sia rolo en la esplorado en la granda trajna prirabo en 1963. Li sukcese kaptis Ronnie Biggs, sed la krimulo fuĝis el la prizono kaj al Brazilo, de kie li revenis en 2001. Slipper regule aperis en la medio por komenti la grandan prirabon.

Slipper alpaŝis la Metropolitenn Policon en 1950, antaŭe li laboris kiel elektronika metilernanto ĝis 1941, kiam li enpaŝis la Royal Air Force-on.

Kategorio:Anglaj policistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 20-an de aprilo
Kategorio:Mortintoj la 24-an de aŭgusto
Ronnie Biggs

**Ronald Arthur BIGGS** (naskiĝis la 8-an de aŭgusto 1929 en Londona kvartalo Lambeth) estas angla poŝtorabisto, kiu partoprenis en la granda trajnprirabo en 1963, estis kaptita kaj kondamnita al 30-jara prizonpuno kaj famiĝis pro sia eskapo el malliberejo kaj dumjara plufuĝo tra pluraj landoj.

## La krimo 
Biggs kaj liaj kunuloj rabis 2,6 milionojn da britaj pundoj el poŝta vagono. Ili kaŝis sin en farmbieno kaj tie postlasis spuron, kiu ebligis ĉiujn enprizonigi. La fingrospuroj de Biggs estis trovitaj sur keĉupa botelo.

## La arestado 
La brita detektivo Jack Slipper de Metropola Polico arestis Biggs la 4-an de septembro. Post kiam oni kaptis lin, li fuĝis en 1965 el la prizono en Wandsworth grimpante trans la muregon dum spektakla eskapo.

## Daŭra fuĝo 
Li fuĝis plu al Francio kaj akiris novajn falsajn dokumentojn en Parizo. Li traoperaciumigis sian vangon. Poste li eskapis al Aŭstralio kaj en 1970 finfine al Brazilo, sed tiam jam posedis nur 200&nbsp;£. Lia edzino kaj la du filoj restis en Aŭstralio.

## Publika apero 
Pro la financaj problemoj, li volis doni en 1974 intervjuon al la ĵurnalo Daily Express, sed la gazeto sciigis la *Metropolan Policon*. Kvankam Jack Slipper denove kaptis lin, li ne povis la fuĝinton hejmenliveri, ĉar la brazila amikino de Biggs estis graveda (kaj la brazila leĝaro malpermesas la ekstradicion de generinto de brazila ŝtatano).

Fine de la 1970-aj jaroj, li ludis en la filmo ''The Great Rock'n'Roll Swindle* sin mem kaj surmerkatigis kelkajn sondiskojn kiel gasta kantisto de Sex Pistols.

En 1981 Biggs estis forkaptita de bando de aventuristoj, kiuj kaŝe portis lin al Barbados esperante pri rekompenco de la Brita Polico. Sed la kazo estis malkovrita kaj Biggs trovis *truon* en la leĝaro kaj sukcesis esti resendita al Brazilo. – Tiu epizodo (*Operation Anaconda*) estis filmigita en dokumenta filmo 

## Rearesto 
La  li libervole reveturis al Britio – pro malsanecaj problemoj – kie oni tuj arestis lin (por la restantaj 28 jaroj) en altsekura prizono Belmarsh.
La  li faris peticion pri redukto de sia puno pro sia malforta sano (apopleksio kaj du koratakoj), sed ricevis nean respondon.

En 2005 li denove petis plifruan malarestigon (malkonceditan la ), sed je  oni transigis lin de la maksimum-sekura prizono Belmarsh al prizono Norwich pro *"kompato"*.
Biggs estas severe malsana, apenaŭ povas iri, estas nutrata perturbe, ne plu povas paroli kaj bezonas tut-tagan medicinan prizorgon.

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* de - La viro, kiu ĉasis la poŝtrabistojn
* en - Informoj pri *The Great Rock 'n' Roll Swindle*
* de - Recenzo de filmo *Prisoner of Rio*
* de - Teksto de kanto *Punk was (Carnival in Rio)*
* Dokumenta filmo: *Kidnap Ronnie Biggs*
* BBC-Raporto *Biggs moved from Belmarsh prison''

Kategorio:Britaj krimuloj
Kategorio:Rabado
Telepatio

**Telepatio** (el la grekaj vortoj τηλε, tele, "malproksime", and πάθεια, patheia, "sento") estas asertata kapablo de iuj homoj pri senpera komunikiĝo, sen paroloj aŭ gestoj, inter du mensoj, je pli malpli granda distanco, per aliaj rimedoj ol la ordinaraj sensorganoj. Ekzistas neniu konvinka evidentigo ke telepatio ekzistas, kaj la temo estas en la sciencistaro ĝenerale konsiderata kiel pseŭdoscienco.

## Subtenantoj 
Pri telepatio okupiĝas interalie parapsikologio, spiritismo, rozkrucismo, kaj teozofio.

Laŭ la spiritisma teorio, telepatio eblas ĉar la spirito ne estas entenata en la korpo, kvazaŭ en fermita ujo; ĝi disradias tute ĉirkaŭ sin; tial ĝi povas komunikiĝi kun aliaj spiritoj, eĉ, kvankam pli malfacile, en maldormo.

Laŭ alia teorio, telepatio eblas ĉar ĉiuj animoj estas individuaj manifestiĝoj de la universa animo (t.e. la sama konsci-energio animas kaj trafluas ĉiujn - kiel elektrofluo tra diversaj ampoloj). Do, homoj povas komuniki ideojn pere de la komuna universa animo (foje nomata Kosma Konscio).

Nova teorio de Rupert Sheldrake, ĉifoje de sciencisto kaj kun argumentoj ĉerpitaj el kvanta fiziko kaj diversaj eksperimentoj, provas klarigi telepation , ekzemple tiu de bestoj antaŭsciantaj la revenhoron de siaj mastroj, pere de plivastigita nocio de morfaj kampoj.

### Gravuloj 
* Wolf Messing

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Metagnomio
* Parapsikologio
* Teleporto


Kategorio:Spiritismo
Kategorio:Esoterismo
Kategorio:Okultismo
Kategorio:Parapsikologio
Kategorio:Sciencfikciaj temoj
Kategorio:Fikciaj komunikiloj
Michael Schumacher

**Michael SCHUMACHER** (naskiĝis  en Hürth proksime de Kolonjo, Germanio) estas F1-a aŭtomobilisma piloto. Li estas konsiderita uno el la plej grandaj kurostiristoj de ĉiuj tempoj, kaj ankaŭ (kune kun Lewis Hamilton) la plej venkinta ĉampiono en la historio de la Formulo 1 kun 7 mondaj titoloj, la unuaj du kun la Benetton en 1994 kaj 1995 kaj poste kvin sinsekvaj kun la Ferrari en 2000, 2001, 2002, 2003, 2004. Li partoprenis ankaŭ en la teamo de Mercedes. Li nuntempe loĝas kun sia familio en la svisa urbo Gland VD.
[eta|vertikala=1.22|eta|maldekstre|**Michael Schumacher** aŭtomobilisma kuroŝtiristo, ĉi tie kun la uniformo de la teamo [Ferrari, (naskiĝis )]]
## Ski-akcidento 
Michael Schumacher suferis gravan akcidenton dum skiado, la . Kvankam li portis protektan kaskon, lia kapo vundiĝis dum la akcidento, en la franciaj Alpoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Formulo Unu
* Juan Manuel Fangio

Kategorio:Pilotoj de F1
Kategorio:Germanaj aŭtosportistoj
Kategorio:Sanmarinaj ambasadoroj
Kategorio:Naskiĝintoj la 3-an de januaro
Moravia Slovakio

**Moravia Slovakio** ( /traduke ne egala al *Moravia Slovakio*/, antaŭe ''* /laŭvorte *Moravia Slovakio*/, en Esperanto kelkaj proponas *Slovacio*) estas etnografia regiono en sudorienta Moravio, en Ĉeĥio. Ĝi estas tradicia regiono tipa per siaj fortaj folkloraj tradicioj kaj sia dialekto de la ĉeĥa lingvo, kiu multe similas al la slovaka lingvo. La teritorio de la regiono ne estas oficiale difinita, sed kutime oni konsideras ĝin la regiono de la iamaj administraj distriktoj Uherské Hradiště, Hodonín, Zlín kaj Břeclav.

## Eksteraj ligiloj 
* Slovácko.cz - Interreta servilo de la turisma regiono Slovácko *(ĉeĥe, slovake, angle, germane, pole)''


Kategorio:Regiono Zlín
Kategorio:Sudmoravia regiono
Kategorio:Uherské Hradiště
Kategorio:Etnografiaj regionoj de Ĉeĥio
Kiso

[eta|Bildon *Kiso* pentris en la 19-a jarcento [Francesco Hayez]]

Kiel **kiso** estas kutime markata tuŝo per lipoj de du personoj. Sed kisi eblas ankaŭ aliajn partojn de korpo, pli da kisoj estas poste **kisado**.

Ĝi estas esprimmaniero konata en tre multaj kulturoj.
La signifo de kiso, precipe se en la publiko, estas tamen kulture diferenca.

La diversaj eblaj signifoj (funkcioj) de kiso inkluzivas la jenajn:
* Afineco
* Saluto
* Estimo
* Volupto

Kisoj estas uzataj ankaŭ kiel eroj de ludoj kaj dancoj, ekzemple en la inter esperantistoj tre konata danco La Bamba.

## Franca kiso 
Franca kiso estas akto, dum kiu en la kisadon aliĝos ankaŭ lango, kiu enpenetros en la buŝon de partnero. Ĝi estadas markata kiel analogio de koito.

## Vidu ankaŭ 
* Amindumo
* Koramiko
* Seksumado

Kategorio:Interpersona rilatado
Kategorio:Konduto
Kategorio:Sekso
Imuneco (apartigilo)

**Imuneco** havas plurajn signifojn. Bonvolu elekti:
* En la medicino **Imuneco** estas kapablo de organismo - akirita denaske, spontane aŭ estige - rezisti kontraŭ aparta mikrobo, veneno aŭ tokso, ekz. imuneco kontraŭ HIV.

* En la juro **Imuneco** estas nerespondeco antaŭ la leĝo, ŝirmiteco per leĝa privilegio.

* En la tekniko **Imuneco** estas kapablo de produkto rezisti kontraŭ ia difekto, danĝero k.s. pro sia konsisto, materialo, konstruiĝo aŭ antaŭpretigo. (laŭ PIV )

## Vidu ankaŭ 
* Imuna sistemo
* Imunologio

## Fontoj 
Kategorio:Imunologio
Giraldo

La plej elstara konstruaĵo de Sevilo, miksaĵo inter gotika kaj baroka arto, estas simbolo de la urbo. Nenia alia konstruaĵo en la urbo povas superi ĝiajn 97,5 metroj alteco.

Estis la minareto de la antikva moskeo (nun katedralo), la plej antikva parto estis konstruita en jaro 1184, post tertremo en 1365 kaj falo de la supra parto, la kordova arkitekto Hernan RUIZ faris la sonorilejo-n kaj metis statuo-n.

Tiu kvar-metra statuo donas ĝian nomon al Giraldo ĉar funkcias kiel vento-montrilo kaj turniĝas (hispane turniĝi=girar).

De la 29-an de decembro de 1928 ĝi estas Monda Kulturheredaĵo de UNESKO kune kun la apuda Katedralo

## Giraldillo 
eta|La Giraldillo
Sur la pinto de la turo staras bronza statuo alta proksimume 3,5 metrojn, kiu havas inkluzive sian soklon altan je 4 metroj pezon de proksimume. 1.300 kilogramoj. Ĝin verkis inter 1566 kaj 1568 Bartolomé Morel laŭ modelo de Juan Bautista Vázquez. En 1997 oni anstataŭis la originalon pro riparo pretertempe per iom pli malpli peza kopio, kiu nun troviĝas antaŭ la portalo de la katedralo.

Je la statuo nomata *Giraldillo* temas pri virina figuro vestita per tuniko, tenanta per unu mano palmobranĉon kaj per la alia flagstangon kun kruca finaĵo, ĉe kiu flirtas militflago. Oni supozas, ke la konceptadon inspiris statuoj de la diinoj Atena aŭ Minerva. Oni komprenas ĝin kiel enkarniĝo de la triumfanta kristana kredo (Sankta Fides, ) post la rekonkero de Andaluzujo kaj la forpelo de la Maŭroj.

La nomo *Giraldillo* deduktiĝas de la hispana vorto *girar* (turniĝi), ĉar la statuo kun ventoflago turniĝas per la vento. De *Giraldillo* siaflanke deduktiĝas la nomo *Giralda* kiel nomo por la tuta turo.

## Bildoj pri la Giraldo 

Dosiero:Sevilla2005July 035.jpg|en Giraldo
Dosiero:La giralda.jpg|La **Giraldo** 
dosiero:Spain Andalusia Seville BW 2015-10-23 14-07-53.jpg|Giraldo ĉe la katedralo
dosiero:Fale - Spain - Sevilla - 20.jpg|Klare: iama minareto
dosiero:Detalle giralda 002.jpg|Giraldillo
dosiero:Giralda View.JPG|Rigardo ekde la Giraldo

## Vidu ankaŭ 
* Islama arĥitekturo

## Bibliografio 
* Hermann Thiersch: *Pharos. Antike, Islam und Occident. Ein Beitrag zur Architekturgeschichte*. Teubner-Verlag, Lepsiko kaj Berlino, 1909
* Marianne Barrucand, Achim Bednorz: *Maurische Architektur in Andalusien*. Taschen-Verlag, Kolonjo o.J. ISBN 3-8228-0424-X (p. 192s)
* Baedeker-Reiseführer: *Andalusien*, 2004, Karl Baedeker GmbH, Ostfildern; ISBN 3-87504-543-2 (S. 275–276)

## Eksteraj ligiloj 
* Katedralo kaj Giraldo
* Giraldo
* La Cathédrale, l'Alcázar et l'Archivo de Indias de Séville

Kategorio:Islama arkitekturo
Kategorio:Konstruaĵoj en Sevilo
Kategorio:Minaretoj
Pokso

**Pokso** estas, laŭ PIV, variolo-simila malsano de bovo aŭ ĉevalo kaŭzata de poksa viruso. La bova pokso imunigas homon kontraŭ variolo.

## Vidu ankaŭ 
* kontraŭvariola vakcino
* Ekspedicio Balmis
* avipoksviruso

Kategorio:Virusaj malsanoj de bestoj
Kategorio:Variolo
Vakero

[300ra|eta|Klasika bildo de usonaj vakeroj, portretitaj de [Charles Marion Russell|C.M. Russell.]]
dekstra|eta|300ra|Modernaj teksasaj vakeroj
**Vakero** (el la hispana "vaquero") estas rajdanta gardisto de brutoj en Nordameriko, adoptinta la vivmanieron de meksikiaj paŝtistoj (hispane "vaqueros"); en romanoj kaj filmoj kutime temas pri vakeroj el eks-meksikiaj subŝtatoj usonaj (Teksaso ktp), en la unua duono de la 19-a jarcento.

## Vidu ankaŭ 
* Bredado
* Gaŭĉo
* Ranĉo
* Rodeo
* Vakera (ĝenro)

Kategorio:Ameriko
Kategorio:Agrikulturo
Parazito

**Parazito** estas estaĵo, kiu vivas sur aŭ en alia vivanta estaĵo, sin nutrante per ĝiaj sukoj aŭ ĉeloj (parazitismo). Se la parazito vivas sur surfaco de la mastroorganismo, oni parolas pri ektoparazito (iksodo, puloj, hirudoj kaj laŭsoj), ili ofte kunportas malsanojn. Se la parazitoj vivas en la mastrorganismo, oni parolas pri endoparazitoj.

Oni povas paroli ankaŭ pri inter kaj enĉelaj parazitoj (virusoj, bakterioj).

## Taksonoj
* *Trichomonas gallinae*
* *Cucuta*

## Figura senco 
Parazito estas homo, kiu kvazaŭ profesie manĝas konstante ĉe fremda tablo, flatante aŭ distrante la gastiganton aŭ nenifaranto, kiu ekspluatas la laboron de aliaj. (PIV)

## Bildaro 

Dosiero:Ascaris lumbricoides.jpeg|*Ascaris lumbricoides*
Dosiero:Unbewaffneter Bandwurm-drawing.jpg|*Taenia sagitana*
Dosiero:Kever parasieten.jpg|Skarabo portanta akarojn
Dosiero:Cimex lectularius.jpg|Litocimo

## Vidu ankaŭ 
* Damaĝa organismo
* Simbiozo
* Grandega fasciolo
* Metafore dirita, pri paraziteca kutimaro vidu kukola ovo.


Kategorio:Ekologio
Kategorio:Parazitologio
Kategorio:Zoologio
Gaŭĉo

[eta|dekstra|200ra|Gaŭĉo de [Argentino.]]
**Gaŭĉo** estis (aŭ estas) rajdanta paŝtisto de brutaroj en la sud-amerikaj pampoj, simile al la nordamerikaj *vakeroj*. Se oni ne bezonas precizigi ilian devenon, oni ankaŭ nomas ilin simple **bovistoj**

Ili loĝis ĉefe en la nunaj Argentino, Urugvajo, Paragvajo kaj sudo de Brazilo (en la portugala lingvo, "gaúcho" estas la nomo uzata ankaŭ por la loĝantoj de la ŝtato Rio Grande do Sul).

La gaŭĉo estas simbola rolulo de la naciismo de la regiono, ĉefe en Argentino.

Gauĉo estas la ĉefrolulo de la eposa novelo *Martín Fierro*, de José Hernández (tradukita en Esperanton de Ernesto Sonnenfeld), kiu estas kvazaŭ simbolo de la argentinaj kamparanoj.

## La priskribo fare de Julio Mafud 
Julio Mafud, profesoro pri literaturo kaj sociologio, en sia *Prezento* al *Martín Fierro* tradukita en Esperanton fare de Ernesto Sonnenfeld, faras klaran priskribon kaj de la gauĉo ĝenerale, de la ĉefrolulo partikulare kaj eĉ de la literatura verko de José Hernández. Kiel ĉefaj trajtoj de la gaŭĉo li elstarigas lia "moviĝemo" en sia "izoleco"; li konas sian medion, nome la specojn de paŝtaĵoj, la vojojn, la ventojn ktp. La tranĉilo estas lia ĉefa ilo, kaj por manĝi kaj por lukti kaj por labori. La gitaro estas alia necesa utilo. Nur "escepte li havas familion", dum amikeco estas la nura socia rilato, kiun li agnoskas.

La pampo estas malfacila vivejo, kie danĝeras movgrundoj, miraĝoj kaj malvarmaj ventoj. En tiu medio la gauĉo malaperas pro eŭropismaj intencoj ŝanĝi la tiean vivon. Tiukadre la verko *Martín Fierro* iĝas "cignokanto". La gaŭĉo klopodas rifuĝiĝi inter indianoj, sed tio li ne estas kaj tiele "en neniu el la du mondoj li povas vivi".

## Bildaro 

Dosiero:GauchosvonALE.jpg|
Dosiero:Gaucho's.jpg|
Dosiero:Chama criola.JPG|
Dosiero:Parque de Rodeios Roselandia.JPG|
Dosiero:Complexo Turistico Roselandia.JPG|
Dosiero:Cavaleiros.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Bredado
* Huaso
* Vakero

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.confederaciongaucha.com.ar  
* http://www.folkloredelnorte.com.ar 
* http://www.folkloredelnorte.com.ar/tradicion/gauchos.htm 
* https://web.archive.org/web/20060214074236/http://ar.geocities.com/webratacruel03/prosa03.htm 

Kategorio:Kulturo de Brazilo
Kategorio:Kulturo de Argentino
Stepo

[eta|220ra|[Eŭrazia Stepo en Mongolio]]
**Stepo** estas herba, senarba vegetaĵaro de la mezvarmaj aŭ malvarmaj, sekaj regionoj, karakterizata de la plejkovreco de gramineoj.eta|220ra|Stepoj en la mondo.Loko, ofte vasta ebenaĵo, kie kreskas la vegetaĵaro.

## Vidu ankaŭ 
* Eŭrazia Stepo
* Nigra-mara-kaspia stepo
* Patagona Stepo

Kategorio:Herbejo
Kategorio:Klimato
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Mezvarmaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj
Kategorio:Montaraj herbejoj kaj arbustaroj
Vakuolo

**Vakuolo** estas kava organeto de la ĉelplasmo, ordinare enhavanta akvon kaj diversaspecajn solvitaĵojn, devenanta el la kuniĝo de veziketoj en la endoplasma reto. (PIV)

Junaj plantaj ĉeloj enhavas unue pliajn vakuolojn. Tiuj pliposte absorbas akvon kaj unuiĝas.

Kategorio:Retoj
Kategorio:Organetoj
George Stephenson

**George Stephenson** (9-a de junio 1781 en Wylam ĉe Newcastle-on-Tyne - 12-a de aŭgusto 1848 en Chesterfield) estas konata kiel la eltrovinto de la vapora lokomotivo. Ankaŭ lia filo Robert Stephenson estis grava fervoja inĝeniero.

Kvankam jam en la jaro 1804 Richard Trevithick konstruis lokomotivon, tamen Stephenson estas rekonita kiel la eltrovinto. La lokomotivo kiun konstruis Trevithick ne estis praktike uzebla pro multaj problemetoj.

Dosiero:George Stephenson.jpg|
Dosiero:George Stephenson - National Railway Museum - 2005-10-15.jpg|
Dosiero:Stephenson's_Rocket.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Vapormaŝino
* Vaporlokomotivo

## Eksteraj ligiloj 
* [ĉapitro 1, vidu ankaŭ aliaj ĉapitrojn pri Stockton kaj Darlington fervojo(https://eo.wikipedia.org/wiki/Stockton_kaj_Darlington_fervojo)] 
* [ĉapitro 13 pri 27-a septembro 1825(https://eo.wikipedia.org/wiki/1825) pri inaŭguro de Stockton kaj Darlington fervojo, Lokomotivo (*Locomotion*) numero 1 vaporis en la nova erao kun 21 salutpafoj kaj naŭ huraoj] 
* malnova ligilo pri ĉapitro 13  gazeto 

Kategorio:Anglaj inventistoj
Kategorio:Fervojo
Kategorio:Anglaj inĝenieroj
Akvolito

eta|250px|Interno de akvolito kun du ujoj
**Akvolito** jam dum jarcentoj estas uzata, eĉ antaŭ pli ol 3600 jaroj en Persio.

Akvolito havas per akvo plenigitan matracon, kiu donas egalan subtenon al la homa korpo. Oni havas la senton kvazaŭ *ŝvebi*.

La matraco devas esti tre zorge plenigita, ĉar eventualaj aervezikoj kaŭzas ĝenajn sonojn. Kaj eĉ sen aero formiĝas post iom da tempo divido inter likvaĵo kaj nelikva partoj. Pro tio oni ofte ade movas la enhavon. Iuj dormantoj estas ĝenataj de tiu tre mallaŭta brueto.

La matraco devas esti aldone varmigata ĉar alikaze la korpo de la dormanto tro multe malvarmiĝus. La elekto de la ĝusta temperaturo plialtigas la luksan
efikon kaj komforton de la akvolito.

Pro tio ke la volumeno de la matraco estas granda, ĝi povas esti instalata nur sur firma planko kun sufiĉa portokapablo.

Estas elekto el tute nestabiligita akvolito, en kiu la akvo havas plenan moveblecon, ĝis komplete stabiligita akvolito, sur kiu jam post sekundo la akvo estas senmovigita.
En la stabiligita lito estas interne *ĉambroj* aŭ cilindroj (hidraŭlika sistemo), aŭ specialaj fibroteksaĵoj ('flosanta' sistemo).
Ankaŭ ekzistas akvolitoj kun interna risortomatraco.

Necesa estas aldona kemiaĵo en la akvo por mortigi algojn kaj bakteriojn.

Kategorio:Mebloj
Savano

[eta|Kverka savano, [Usono.]]
[eta|Akacia savano, Taita Montaroj, [Kenjo.]]
[eta|Mediteranea korkokverka savano en la regiono [Alentejo, Portugalio.]]
**Savano** estas tropika herba vegetaĵaro, karakterizata de la plejkovreco de gramineoj 1-2 m altaj, ĝenerale ankaŭ de disaj arboj kaj arbustoj.

Loko, ofte vasta ebenaĵo, kie kreskas la vegetaĵaro.

Laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF), savano estas elemento en la biomoj "tropikaj kaj subtropikaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj" kaj "mezvarmaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj".

## Savanoj 
* Bogota Savano
* Okcident-sudana savano
* Savanoj (regiono de Togolando)
* Sudanaj savanoj

## Vidu ankaŭ 
* Herbejo
* Pampo
* Paramo
* Prerio
* Stepo
* Tundro

## Piednotoj 
## Bildaro 

Dosiero:East - Guinean Savanna 001.jpg|Savano en Kameruno.
Dosiero:Tarangire-Natpark800600.jpg|En Nacia Parko Tarangire en Tanzanio.
Dosiero:Oldoinyolengai.jpg|Savano ĉe Ol Doinyo Lengai en Afriko.

Kategorio:Herbejo
Kategorio:Ekosistemo
Kategorio:Tropikaj kaj subtropikaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj
Kategorio:Mezvarmaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj
Agnès Jaoui

eta|upright|Agnès Jaoui en 2015.
**Agnès JAOUI** (naskiĝis la 19-an de oktobro 1964 en Antony ĉe Parizo) estas franca aktorino, scenaristino kaj reĝisorino.

Ŝi ricevis plurajn premiojn. Ŝia filmo *Le Goût des autres* gajnis kvar Cezarojn en 2001, interalie la Cezaron por la plej bona filmo de la jaro kaj por la plej bona scenaro. Por *Comme une image* ŝi ricevis la Eŭropan Filmpremion por la plej bona scenaro, kune kun Jean-Pierre Bacri.

## Filmoj 
### Kiel aktoro 
* 1983 : Le Faucon, de Paul Boujenah
* 1987 : Hôtel de France, de Patrice Chéreau
* 1987 : L'amoureuse, de Jacques Doillon
* 1990 : Ivanov, de Arnaud Sélignac (televido)
* 1997 : Le Déménagement, de Olivier Doran
* 1997 : La Méthode, de Thomas Béguin
* 1998 : Le Cousin, de Alain Corneau
* 1999 : On the run, de Bruno De Almeida
* 2000 : Une femme d'extérieur, de Christophe Blanc
* 2002 : 24 heures de la vie d'une femme, de Laurent Bouhnik
* 2004 : Le Rôle de sa vie, de François Favrat
* 2004 : La Maison de Nina, de Richard Dembo

### Kiel scenaristo 
* 1993 : Smoking / No Smoking, de Alain Resnais (kune kun Alan Ayckbourn kaj Jean-Pierre Bacri)
* 1996 : Un air de famille, de Cédric Klapisch (kune kun Jean-Pierre Bacri kaj Cédric Klapisch)

### Kiel aktoro kaj scenaristo 
* 1993 : Cuisine et dépendances
* 1997 : On connaît la chanson

### Kiel aktoro, scenaristo kaj reĝisoro 
* 2000 : Le Goût des autres
* 2004 : Comme une image

## Havebla en esperanto 
* Familia etoso (laŭ *Un air de famille*)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.schaumichan-derfilm.de 
* http://agnes-jaoui.over-blog.com 

Kategorio:Francaj aktoroj
Kategorio:Francaj reĝisoroj
Ervin Fenyvesi

**FENYVESI Ervin**, ankaŭ Ervin FENYVESI (pron. fenjveŝi), naskiĝis en 1917 kaj mortis la 12-an de januaro 2005 en Budapeŝto. Li estis longtempa laborinto en la Hungara Esperanto-Asocio, fakdelegito pri geografio, historio kaj naturismo, kaj redaktoro de la bulteno Naturista Vivo. Li aktive esperantigis beletrajn kaj fakajn tekstojn, precipe por Hungara Vivo.

FENYVESI, Ervin
FENYVESI, Ervin
F
Pampo

[eta|Tipa pejzaĝo de pampo en [Argentino|argentina *Gran Altiplanicie Central*]]
**Pampo** (laŭ la keĉua *planaĵo*) estas la nomo por la sudamerika stepo. Ĝi troviĝas ĉefe en Argentino, en la provincoj de Bonaero, La Pampa, Santa Fe kaj Kordovo. Ĝi ankaŭ inkludas grandan parton de Urugvajo kaj la sudan finon de Brazilo, kun entute pli ol . La pampo estas uzata por agrikulturo, kaj ankaŭ por bredado de bovoj.

Pli precize en Argentino estas tri regionoj al kiu oni nomas "Pampa" nome la veraj Pampoj, Pampecaj Montaroj kaj Okcidenta Pampo. Ili enhavus la provincojn Kordobo, Santa Fe, La Pampa, kaj Bonaero.

## Vidu ankaŭ 
* gaŭĉo
* vegetaĵaro
* Malseka Pampo
* Seka Pampo
* *Martín Fierro*

Kategorio:Geografio
Kategorio:Pruntaĵoj el la keĉua lingvaro
Jean-Pierre Bacri

**Jean-Pierre BACRI** (naskita la 24-an de majo 1951 en Castiglione, Alĝerio, mortis ) estis franca aktoro kaj scenaristo. Li estis la koramiko de la aktorino, verkistino kaj reĝisorino Agnès Jaoui.

## Aktoro 
* 1985: *Subway:* Inspektoro Batman

## Scenaroj 
* 1977: *Tout simplement*
* 1978: *Le Timbre*
* 1979: ''Le Doux visage de l'amour*
* 1992: *Cuisine et dépendances*
* 1992: *Smoking / No Smoking*
* 1996: *Un air de famille (Familia etoso)*
* 1997: *On connaît la chanson*
* 1999: *Le Goût des autres*
* 2004: *Comme une image''

Kategorio:Francaj aktoroj
Kategorio:Francaj scenaristoj
Familia etoso

***Familia etoso*** () estas teatraĵo de Agnès Jaoui kaj Jean-Pierre Bacri. Realisme kaj humure ĝi priskribas la funkciadon de rutina familia sistemo. Laŭ ĝi la franca reĝisoro Cédric Klapisch faris samnoman filmon *Un air de famille.*

Rikardo Cash faris esperantan tradukon de la teatraĵo. Ĝi ampleksas 68 paĝojn kaj haveblas ekzemple ĉe la libroservo de UEA. La Teatra Trupo de Tuluzo ekde oktobro 2004 plurfoje prezentis ĝin, interalie en Internacia Seminario en Veclaro, Bulonjo 2005, Kultura Esperanto-Festivalo en Helsinki kaj Universala Kongreso en Vilno.

## Eksteraj ligiloj 
* Familia Etoso en la TTTejo de Teatra Trupo de Tuluzo

Kategorio:Teatro
Rainis

**Rainis** estas pseŭdonimo de **Jānis Pliekšāns** (naskiĝis la 11-an de septembro 1865, mortis la 12-an de septembro 1929), latva poeto, dramisto, tradukisto kaj politikisto.

Li estas unu el la plej gravaj verkistoj de Latvio.

## En Esperanto aperis 
eta|maldekstra|*Antaŭen*, 2005.
* *Amo estas pli forta ol morto* (tragedio en kvin aktoj). Tradukis Ints Ĉaĉe. Rigo: Latva Esperanto-Societo, 1933. 111 paĝoj.
::Ĝin la ĉeĥa esperantisto Tomáš Pumpr tradukis el Esperanto en la ĉeĥan kaj eldonis je la titolo *Láska je silnější než smrt*.
* *Rompitaj Pinarbo* (poemo). Tradukis Milda Jakubcová. En: *Nova Esperanta krestomatio,* 1991, paĝo 476.
* *Antaŭen* (poemoj). Rigo: eldonejo *Radieto*, 2005, 35 paĝoj .

## Bibliografio 
*Jānis Rainis, latva popola poeto.* Moskvo, 1965. 30 paĝoj.

## Referencoj 
Kategorio:Latvaj verkistoj
Kategorio:Tradukistoj al la latva lingvo
Corto Maltese

**Corto Maltese** estas komiksa figuro kreita en 1967 de Hugo Pratt por la revuo *Sgt. Kirk*. De la unua bildhistorio *Una ballata del mare salato* (Balado de la sala maro) ĝis la lasta *Mu* en 1988, dum dek du rakontoj, liaj aventuroj mirigis milojn da legantoj.

Laŭ datumoj aperantaj en tiuj historioj oni scias ke li naskiĝis en La Valeto (Malto) en 1887. Li estas brito kaj loĝis en Kordovo antaŭ komenci siajn vojaĝojn tra ĉiujn kontinentojn ĝis la fino de siaj aventuroj ankaŭ en Hispanio dum la Hispana Enlanda Milito.

Vera kontraŭheroo, en siaj aventuroj li enamiĝas je du virinoj Pandora kaj Shangai Lil, kaj luktas kontraŭ sia ĉiama konkuranto Rasputin, kun kiu li havos tre strangan rilaton.

## Vidu ankaŭ
* Itala skolo de bildliteraturo

Kategorio:Bildliteraturo
Maltese, Corto
Maltese, Corto
Maltese, Corto
Stacidomo de Antwerpen-Centraal

eta|250ra|dekstra|La ekstero de la stacidomo, fojfoje nomata katedralo, pro ĝia imponeco.
**Antwerpen-Centraal** [Antverpeno Centra] estas fervoja stacidomo en la flandra urbo Antverpeno.

## Historio 
La unua stacidomo estis la fina haltejo de la fervoja linio inter Meĥleno kaj Antverpeno. La ligna konstruaĵo estis malfermita en majo 1836. Ĝi troviĝis ekster la tiamaj urbomuroj, en la loko kie nun estas *Koningin Astridplein.* En 1841 la urbo decidis fari truon en la urbmuroj, por ke la urbanoj povu pli facile atingi la stacidomon

En 1854 ĝi estis anstataŭita de alia ligna stacidomo. Ĝi nomiĝis *Ooststation* (Orienta stacidomo) kaj troviĝis tie, kie nun estas la enirejo de la zoologia ĝardeno.

En 1873 Antwerpen-Centraal iĝis finstacidomo. Ne plu eblis gardi la rektan konekton kun Nederlando tra la urbocentro kaj estis konstruita altigita fervoja linio ĉirkaŭ la urbo.

La nuna (kaj tria) stacidomo estis konstruita inter 1899 kaj 1905. La konstruaĵo konsistas el ŝtala kaja arktegmento, skizita inter 1895 kaj 1899 de inĝeniero Clement Van Bogaert. La arktegmento estas 43 metrojn alta, 186 metrojn longa kaj 66 metrojn larĝa kaj havigas spacon por 10 fervojaj linioj.
La bruĝa arkiteko Louis de la Censerie konstruis la stacidomon en stilo eklekta (kombino de stilelementoj el antaŭaj periodoj). De la Censerie inspiriĝis de la stacidomo de  kaj de la Roma Panteono. La stacidomo estis inaŭgurita la 12an de aŭgusto 1905.

Meze de la dudeka jarcento la konstruaĵon minacis malkonstruo pro ĝia malbona stato. En 1975 la stacidomo ekhavis la statuson de protektita monumento kaj renoviĝis poste.

## Nord-suda konekto 
eta|dekstra|250ra|Nivelo +1 de la stacidomo.
eta|maldekstra|250ra|La nova kvaretaĝa stacidomo.
Antwerpen-Centraal jam de kelkaj jardekoj havis problemon de kapacito. Estis tro malmultaj trakoj kaj la kajoj estis tro mallongaj. Ankaŭ oni jam delonge volis, ke kelkaj trajnoj povu pluveturi rekten al Nederlando. Pro tio ekde majo 1998 ĝis 2006 oni laboris en Antverpeno je la nord-suda konekto. Inter la stacidomoj Antwerpen-Dam kaj Antwerpen-Berchem oni konstruis 1200 metrojn longan tunelon sub Antverpeno kaj la centra stacidomo. Tiel la grandrapidaj trajnoj per alta rapideco povas nun traveturi Antverpenon sen devi reiri.
La centra stacidomo nun havas 3 nivelojn kaj 14 kajojn: la nivelo +1 (6 fintrakoj), la nivelo -1 (4 fintrakoj) kaj la nivelo -2 (4 trakoj, el kiuj 2 trairantaj trakoj).

## Notoj kaj referencoj 
Antwerpen-Centraal
Kategorio:Konstruaĵoj en Antverpeno
Departemento Santandero

La **departemento Santandero** estas departemento de Kolombio. Ĝi situas en la nordoriento de la lando en la regiono anda kaj estas la sesa kolombia politika-administra divido laŭ loĝantaro kaj la kvara nacia ekonomio laŭ MEP. Ĝia ĉefurbo Bucaramanga estas la oka urbo laŭ loĝantaroj kaj la kvina plej loĝata metropola areo en la lando. Laŭ la stato de  en la departemento vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

* Ĉefurbo: Bukaramango (), alia urbo San Juan de Girón
(nombroj de loĝantoj laŭ la stato de 2005)

eta|maldekstra|240px|

## Vidu ankaŭ 
* Santandera koturno

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  ()

* paĝoj de la departementa registaro 

Kategorio:Departementoj de Kolombio
Empedoklo

**Empedoklo** (greke: **Εμπεδοκλής**; naskiĝis en -483(?) en Agrigento kaj mortis en -423(?)) estis greka filozofo, unu el la plej elstaraj de la pluralisma filozofia skolo.

La kvar elementa teorio pri la konsisto de la mondo estas origine atribuita al li. Li ankaŭ estis inter la unuaj, kiuj provis pruvi evoluon de ĉiuj estaĵoj el la praunuo, surbaze de agado de naturaj fortoj.

## Vivo kaj agado 
Empedoklo naskiĝis en Akragas, Sicilio (nun Agrigento). Dum lia vivo multe vagis en fremdlandoj. Empedoklo tre interesiĝis pri mistikismo kaj medicino, kaj kredis je reenkarniĝo.

La grava malkovro de Empedoklo estis, ke aero estas materio. Li metis malplenan kruĉon en la akvon kun la kruĉo malfermita malsupren, kaj per sia fingro fermis la truon ĉe la fundo de la kruĉo. La akvo ne povis eniri la kruĉon tiel longe kiel la fermis la truon. Empedoklo eksplikis, ke la aero ene de la kruĉo premas la akvon kaj ne enlasas ilin ene. Nur kiam li forigis sian fingron de la truo, la aero eliris el la kruĉo, kaj akvo de egala volumeno eniris ĝin.

Empedoklo verkis du librojn

: "Pri Naturo" - scienca filozofia libro.
: "La Libro de Purigoj" - libro de mistikismo, kiu traktis reenkarniĝojn.

La libroj de Empedoklo ne konserviĝis tute sed nur kelkaj fragmentoj el ili. Ĉi tiuj pasejoj instruas, ke li verkis siajn du librojn laŭ metriko (heksametro).

Koncerne la morton de Empedoklo, estas legendo, ke li sinmortigis saltante en la faŭkon de la vulkanakratero de la vulkano Etna, sed ĉi tiu legendo havas neniun konfirmon.

Kiel pitagora disĉiplo, Empedoklo estis vegetarano. 

## La principoj de liaj instruoj 
Unu el la ĉefaj demandoj, kiuj maltrankviligis filozofion en la tempo de Empedoklo, estis "el kio konsistas la mondo?". La respondo de Empedoklo al ĉi tiu demando estis, ke ĉio en la mondo konsistas el miksaĵoj de la kvar ĉefaj elementoj (kiel estis ĝenerale kredinte dum longa tempoperiodoj): fajro, aero, tero kaj akvo.

Ĉi tiuj fundamentoj, asertis Empedoklo, estas en si mem eternaj kaj neŝanĝeblaj - ĉiam ekzistis kaj ekzistos por ĉiam. Rezulte, Empedoklo argumentis, ke ĉiuj videblaj ŝanĝoj en nia mondo estas kvantaj anstataŭ kvalitaj ŝanĝoj.

Kiel kaŭzo de la ŝanĝoj okazantaj en nia mondo, Empedoklo proponis du fortojn, kiujn li nomis "amo" kaj "kverelo". Ĉi tiuj fortoj estas la kaŭzoj, kiuj pli kaj pli disigas nin inter la bazaj elementoj kaj tiel kreas la diversajn fenomenojn observitajn en nia mondo.

La teorio de Empedoklo pri la kvar elementoj poste estis akceptita de Aristotelo, kaj poste estis adoptita en malfrua greka filozofio kaj de la mezepokaj filozofioj, kaj kristanaj kaj islamaj. En la frua mezepoko, ĉe arabaj filozofoj kaj verkistoj troviĝis multaj pseŭdo-empedoklaj eseoj. La publikigo de Empedoklo igis falsistojn verki siajn eseojn baze kaj imitante lian verkon por doni al ili publikecon kaj kredindecon.

## Referencoj 
Kategorio:Antaŭsokrataj filozofoj
Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento a.K.
Kategorio:Vegetaranoj de Antikva Grekio
-483

En la jaro **483 antaŭ Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
* Temistoklo farigis estro de demokratia partio en Ateno;
* M. Fabius K.f. Vibulanus kaj L. Valerius M.f. Potitus (Publicola) fariĝis konsuloj en Romo;

## Naskiĝoj 
* Empedoklo

## Mortoj
Pearl Jam

eta|350 px|dekstra|Pearl Jam: La nuna membraro (Matt CAMERON, Jeff AMENT, Mike McCREADY, Stone GOSSARD (staranta), kaj Eddie VEDDER.)

**Pearl Jam** (*Perla Konfitaĵo*) estas rokmuzika bando bazita en Seatlo. Ĝi formiĝis frue en 1990, kaj kune kun Nirvana, Soundgarden, kaj Alice in Chains, akcelis la populariĝon de la muzika stilo "grunĝo". Pearl Jam estas la sola bando el tiu kvaropo, kiu aktuale (2005) ekzistas La unua albumo de la grupo, *Ten* (*Dek*, 1991), estis grunĝa, sed post tio la muzika stilo de la bando aliiĝis.

Kategorio:Rok-muziko
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1990
Tritono (mitologio)

**Tritono** – helene Τρίτων – estas helena dio, la mesaĝisto de la profundo. Li estas la filo de Posejdono, dio de la maro, kaj Amfitrito. Li estas ofte montrata kiel marviro, havanta la suprenan korpon de homo kaj la vosto de fiŝo.

Kiel sia patro, li portis tridenton. Tamen, la speciala aĵo de Tritono estis torda konkego, kiun li trablovis kiel trumpeto por mildigi aŭ malmildigi la ondojn.

Inter aliaj aĵoj nomataj "Tritono" menciindas Tritono, la plej granda luno de la planedo Neptuno. Ĉi tiu nomo estas simbola, pro tio, ke  Neptuno estas romia nomo por la patro de Tritono, kaj same Posejdono.

[maldekstra|eta|300ra|"Fonto de la [Maŭroj|Maŭro" en la Navona Placo de Romo ]]

Kategorio:Maraj dioj de la helena mitologio
Kategorio:Estaĵoj de la helena mitologio
Kategorio:Idaro de Posejdono
Keĉupo

dekstra|eta|Keĉupoj

**Keĉupo** (aŭ *keĉapo*) estas malvarma saŭco farita el koncentritaj tomatoj, vinagro kaj dolĉigaĵo (kutime siropo aŭ sukero). Ĝi estas multe uzata ĉe hamburgeroj kaj similaj sandviĉoj, kaj por trempi en ĝi frititajn terpomfingrojn kaj aliajn manĝaĵojn.

Etimologie, la vorto venis en Esperanton el la angla lingvo kaj el multaj aliaj lingvoj, sed ĝia radiko estas el la Ĉina vorto por fiŝa saŭco 膎汁. La ĉefa teorio estas, ke ĝi venis el la malaja vorto *kicap* (soja saŭco), kiu venas el la hokla vorto (膎汁 *kê-chiap* fiŝa saŭco), kvankam sia preciza vojo estas nekonata. La origina sudorientazia "kicap" ne enhavis tomatojn, kaj kiam britaj maristoj portis la recepton hejmen (jam en la 17a jarcento) ĝia ĉefingredienco ofte estis fungoj aŭ juglandoj. En Usono, tomataj keĉupoj iĝis la plej ofta speco da keĉupo, ĉar la komerca sukceso de la keĉupo de Kraft Heinz.

Tamen, dum la postaj jarcentoj la recepto evoluis kaj iam iel akiris la tomaton kiel ĉefingrediencon. En Esperanton la vorto "keĉupo" eniris nur kun la signifo de saŭco konsistanta antaŭ ĉio el tomatoj, kun krome iom da acidigaĵo (tipe distilita vinagro) kaj iom da dolĉigaĵo (nun tipe ia maiza siropo).

## Nutraj faktoj de usona komerca keĉupo 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Tomatsaŭco

Kategorio:Saŭcoj
Fekaĵo

[eta|[Akrido fekanta]]
**Fekaĵo** (neologisme *merdo*) estas ekskremento de nedigesteblaj nutraĵoj, kiujn homoj aŭ aliaj bestoj eligas tra la anuso eksteren el la korpo. Por fekontaj homoj, en la plej multaj landoj, ekzistas apartaj ĉambroj nomataj necesejoj. Bestaj ekskrementoj, precipe de bovinoj, estas ofte uzataj kiel sterko aŭ grasumo.

Fekaĵo povas esti densa aŭ maldensa. Se fekaĵo estas densa kaj malfacile fekebla, ni parolas pri konstipo, se ĝi estas maldensa, ni parolas pri lakso aŭ diareo.

Unikodo havas kodpunkton por simbolo de fekaĵo, U+1F4A9 «»: 💩 (bildo ekzistas ekzemple en la tiparo «Symbola»).

## Vidu ankaŭ 
* Hundofekaĵo
* Ĥolero
* Koprolito
* Fekaĵaŭto

Kategorio:
Stacidomo de Gent-Sint-Pieters

La stacidomo de **Gent-Sint-Pieters** estas la plej grava stacidomo de Flandrio. Ĝi ampleksas 12 trakojn kaj nombras pli ol 40.000 ĉiutagajn vojaĝantojn. La stacidomo situas sude de la urbo kaj rekte ligas Genton kun i.a. Bruselo, Lieĝo, Parizo kaj Antverpeno.

De Gent-Sint-Pieters eblas vojaĝi per rekta, senhalta trajno al Bruselo. Ĉar ĝi haltas nenie survoje, la vojaĝodaŭro limitiĝas al malpli ol duonhoro.

## Projekto stacidomo + ĉirkaŭaĵo 
En la jaro 2004 la urbo anoncis ambician projekton por la stacidomo kaj ĝia ĉirkaŭaĵo.
Oni volas ne nur renovigi la stacidomon, por ke ĝi povu akcepti pli da vojaĝantoj, sed ankaŭ plibonigi la ligon kun la tramoj kaj busoj kaj la eblecojn por biciklantoj. Cetere oni intencas konstrui konstruaĵojn por oficejoj, subteran parkejon por 3.000 aŭtoj kaj eĉ tutnovan vojon tra naturo.

Ne ĉiuj estas entuziasmaj pri la projekto; la politikaj partioj CD&V kaj Groen! kaj ankaŭ lokaj naturaj asocioj taksas ĝin tro ambicia. Precipe la ideo krei altajn konstruaĵojn malplaĉas al multaj. Ankaŭ homoj timas ke la stacidomo altiros tro da (aŭto)trafiko.

## Konektoj kun aliaj urboj 
### Thalys-konekto 
* Ostendo - Bruĝo – Gento – Bruselo – Parizo

### IC-konektoj 
* Bruselo – Lieĝo – Eupen
* Bruĝo – Ostendo
* Aalst – Bruselo – Landen – Haselto – Genk
* Lokeren – Sint-Niklaas – Antverpeno
* Bruĝo – Knokke/Blankenberge
* Bruselo – Tongeren
* Kortrejko – Lille (Fr)

### IR-konekto 
* Aalst – Bruselo – Flughaveno
* Deinze – De Panne
* Dendermonde – Meĥleno
* Kortrejko
* Bruselo – Flughaveno sen halti inter Gento kaj Bruselo

### Regiona konekto 
* Zottegem - Geraardsbergen
* Eeklo
* Oudenaarde - Ronse
* Aalter - Bruĝo

## Eksteraj ligiloj 
*  (///)

Kategorio:Gento (urbo)
Kategorio:Fervojaj stacioj en Belgio
Kosmoglotiko

**Kosmoglotiko** estis nomo de la scienco pri mondaj lingvoj, aŭ scienco pri universala artefarita lingvo kiu sin okupas per studo en la konstruo de la universalaj tutmondaj lingvoj. 

Sergej N. Kuznecov opozicias kosmoglotikon, la scienco de universalaj planlingvoj kaj "interlingvistiko", scienco de internaciaj lingvoj kreita de Otto Jespersen en 1931. La du tendencoj - kosmoglotika kaj interlingvistika - daŭre konkurencis pli ol 25 jarojn. La termino kaj la konceptaro de interlingvistiko definitive liberiĝis de la heredaĵo de kosmoglotiko en dua parto de 20-a jarcento.

## Eksteraj ligiloj 
* Interlingvistiko en "kosma dimensio": vojaĝo inter kosmoglotiko kaj kosmolingvistiko  de Sergej N. Kuznecov

Kategorio:Interlingvistiko
Izeropilgrimado

[eta|300px|La Izeroturo en [Diksmuide]]
[eta|300px|[Papavo-floro, la simbolo de la mortintaj soldatoj ĉe la Izero]]

Ekde 1920 (escepte de la militaj jaroj 1940-45) en la flandra urbo Diksmuide oni okazigas **Izeropilgrimadon**, *IJzerbedevaart* en la nederlanda. La nomo devenas de la rivero Izero.

Tiun ĉi eventon oni organizas rememore al la batalpereintaj flandraj soldatoj de la Unua mondmilito. Per la organizado de pilgrimado ĉiujara la organizantoj volas vivteni la mesaĝon de la flandraj naciistoj dum la milito. Flandroj estis diskriminaciataj, ĉar ili estis devigitaj paroli la francan. 80% de belgaj la soldatoj je la paflinio estis flandroj. Ili ne havis ŝancon je pli alta posteno, ĉar ofte temis pri homoj kiuj ne aŭ apenaŭ regis la francan.

La originala mesaĝo de la pilgrimado estis *Ne plu milito*, *Memregado* kaj *Dia paco*. Poste tiu ĉi tradukiĝis de la organizanta komitato al *Paco, Libereco kaj Toleremo*.

Ekde la konstruo de la Izeroturo en 1928 kaj ĝia definitiva inaŭguro je la 24a de aŭgusto 1930, tiu ĉi tombeja monumento iĝis la kolektejo por la pilgrimadoj. La Izeropilgrimadoj kreskis dum la du mondmilitoj, interalie pro la aktiveco de Clemens De Landtsheer ĝis la plej grava manifestacio de la kultura kaj politika Flandra Movado.

Dum la Dua mondmilito la pilgrimadoj estis daŭrigitaj kiel eventoj sen amasoj, sed kun diskonigo de paroladoj pere de radio., sed la germana okupanto ĝin misuzis. Pluraj flamingantoj aktive kunlaboris kun la okupanto, kaj tio kolerigis multajn aliajn. Tuj post la milito, en 1946 la Izeroturo eĉ estis eksplodigita de nekonatoj.

Ekde 1946 la Izeropilgrimado estis reorganizita sub la nomo *Jeugdbedevaart voor Eerherstel* [Junulara Pilgrimado por la Rebonigo de la Honoro]. Tio ĉi estis la ĝermo por la postaj plenvaloraj pilgrimadoj.

Ekde la 80aj jaroj de la pasinta jarmilo ekstremistoj misuzis la pilgrimadon por inviti neonaziojn al Diksmuide. Dum jaroj la organiza komitato batalis por ke tiuj ne sukcesu doni malbonan nomon al la evento.

La organiza komitato sub gvidado de Paul Daels kaj Lionel Vandenberghe provis allogi pli larĝan publikon organizante alispecajn aktivecojn en la spirito de Paco, Libera Flandrio kaj Toleremo. Al ekstremistoj tio tute ne plaĉis kaj en 1996 estis serioza konflikto. Ekde la jaro 2003 la ekstremistoj organizas propran renkontiĝon, la Izerogardado, ĉe la monumento de la fratoj Van Raemdonck.

Koncernante la estonteco de Flandrio, la komitato ekde 2004 malkaŝe pledas por Flandrio kiel sendependa membroŝtato de la Eŭropa Unio. Ekde 2000 la komitato malfermas la movadon por flandroj kun eksterlanda deveno.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de la Izeroturo (en diversaj lingvoj)

Kategorio:Belgio
Naama

**Naama** estas hebrea virina nomo.

Du homoj en la Biblio nomiĝas Naama: filino de Lemeĥ (Genezo 4:22), kiu laŭ unu tradicio estis ankaŭ la edzino de Noa, kaj edzino de Salomono.

Naama estas ankaŭ la nomo de loko menciita en la libro Josuo.

Kategorio:Bibliaj personoj
Kategorio:Biblio
Kategorio:Virinaj personaj nomoj
Stanislao

**Stanislao** estas slavdevena vira nomo. Ĝi konsistas el du partoj: *Stani-* (kiu signifas "stari, ekstari, fariĝi") kaj *-sław* ("famo"). La nomo povas signifi laŭvorte "fariĝu fama".

PIV registras nur la formon **Stanislao**, sed ankaŭ la formo **Stanislavo** estas vaste uzata en Esperanto.

## Stanislao en naciaj lingvoj 
* Stanislao (hispane, itale)
* Stanislas (france, nederlande)
* Stanislaus (angle, germane, latine)
* Stanislav (ĉeĥe, kroate, slovake, slovene)
* Станислав (bulgare, ruse, serbe)
* Stanisław (pole)
* Szaniszló (hungare)
* Stanislovas (litove)

## Famaj Stanislao 
### Regantoj 
* 1705-1712 Stanislao Leszczyński, *Stanisław Leszczyński*, pola reĝo (1733-1736 duafoje)
* 1764-1795 Stanislao Aŭgusto Poniatowski, *Stanisław August Poniatowski*, pola reĝo

### Patronoj de Pollando 
* Sankta Stanislao Szcepanowski
* Sankta Stanisław Kostka

### Aliaj 
* Stanisław Egbert Koźmian, aŭtoro de traduko de verkoj de Shakespeare.

## Konataj esperantistoj 
* Stanislavo Lazica

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Kategorio:Listoj de regantoj laŭ nomo
Ekskremento

[eta|[Muŝoj|Muŝaj ekskrementoj]]
**Ekskremento** estas iu ajn el la substancoj forkondukitaj el la organismo (fekaĵo, urino, ŝvito, galo, ktp ); plejofte fekaĵo. (malpuraĵo, rekremento, feĉo).

## Vidu ankaŭ en vikipedio
*Feko
*Fekado
*Fekaĵo
*Urino
*Ŝvito 
*Galo 
*Malpuraĵo 
*Rekremento
*Feĉo 
*Likva sterko
*Sterkaĵo
* flusterko
 

Kategorio:Produktoj de organismo
Kategorio:Substancoj
Lipharoj

eta|Tempopasa animacio de lipharoj kreskanta dum 30 tagoj.
[eta|296x296px|Impona liphararo de [Emiliano Zapata.]]
eta|Lipharara kulero, datita en 1904, uzata en edvarda Anglujo por protekti la lipharojn manĝante supon.
**Lipharoj** estas haroj kreskantaj nur sub la nazo de (kutime vira) homo. Ĉe viroj kiuj ne razas sin, povas esti, ke oni lasas kaj liphararon kaj barbon, nur liphararon kaj ne barbon aǔ pli malofte nur barbon kaj ne liphararon. Ĝenerale liphararo havigas pli imponan, aŭtoritatan, plenkreskan aspekton al oni. Barbo kontribuas al tio, sed povas aldoni aliajn signifojn. Ĉio tio ege dependas de la lokaj kutimoj en diversaj epokoj, landoj ktp.

Ankaŭ la stilo de liphararo dependas ĉu de la lokaj kutimoj ĉu de la personaj preferoj: pli larĝaj, pli mallarĝaj, pli longaj, pli mallongaj ktp. Pri tio vidu ekzemple artikolon pri broŝliphararo.

Al "bone flegita" liphararo la posedanto dediĉas tempon kaj penon. Kultivado ĉefe esprimiĝas per la sistema kaj preciza troigo de la lipharoj. Ekzistas ankaŭ oleoj kaj kremoj, kiujn oni aplikas al la lipharoj, riĉigante ĝian aspekton kaj donante al ĝi brilon.

Liphararo ĉe virinoj ofte okazas je menopaŭzo, rezulte de la malpliigon de estrogena hormono, kaj estas konsiderata en multaj kulturoj kiel estetika malavantaĝo. Virinoj kun lipharoj kutime provas forigi ĝin diversmaniere.

## Proverbo 
Ekzistas proverboj pri lipharoj en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Stiloj 

Dosiero:Dali-moustache.svg|alt=|"Dalí" liphara stilo
Dosiero:English-moustache.svg|alt=|"Angla" liphara stilo
Dosiero:Fu-manchu-moustache.svg|alt=|"Fu Manchu" liphara stilo
Dosiero:Handlebar-moustache.svg|alt="Handlebar" moustache style|"Handlebar"  liphara stilo
Dosiero:Horseshoe-moustache.svg|alt=|"Hufuma"  liphara stilo
Dosiero:Imperial-moustache.svg|alt=|"Imperiala" liphara stilo
Dosiero:Mexican-moustache.svg|alt=|"Meksika" liphara stilo
Dosiero:Natural-moustache.svg|alt=|"Natura " liphara stilo
Dosiero:Pencil-moustache.svg|alt=|"Pencil" liphara stilo
Dosiero:Toothbrush-moustache.svg|alt=|"Dentobrosa" liphara stilo
Dosiero:Chevron-moustache.svg|alt=|"Rosmara" liphara stilo
Dosiero:Freestyle-moustache.svg|alt="Liberstila" liphara stilo|"Liberstila" liphara stilo

## Bildaro 

Dosiero:Edgar Allan Poe 2.jpg|Edgar Allan Poe
Dosiero:Nietzsche187a.jpg|Friedrich Nietzsche havis rosmaran liphararon
Salvador Dali NYWTS.jpg|Salvador Dali kun tipaj lipharoj

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Barbo
* Razado
*Movembro

## Eksteraj ligiloj 
* Movado pri lipharoj  

Kategorio:Haroj
Kategorio:Homa anatomio
Razado

[eta|275ra|Viro razanta la [vizaĝon.]]
eta|275x275ra|Razado ĉe strato en Raĝastano
**Razado** estas la tranĉado de la haroj ĉe la nivelo de la haŭto per akra klingo nomata razilo aŭ per alia akra ilo. Razas sin la viroj plej ofte por forigi la harojn (barbon) for de la vizaĝo; la virinoj plej ofte por forigi la harojn for de la akseloj kaj de la kruroj.

kaj virinoj kaj viroj foje razas siajn akselajn harojn, brustajn harojn, pubajn harojn aŭ kapharojn. Traktado de korpaj haroj estas konsiderata forte kultura agmaniero kiu dependas de sociaj normoj de apero.

## Fantazio kaj fakto 
Estas komuna mito ke razado kaŭzas la harojn kreski pli rapide aŭ alimaniere kiam razitaj, sed kontraŭe al tiu populara kredo, razado ne influas harkreskon. La haroj estas faritaj el proteino nomata keratino, kiu estas neĉela proteina substanco kaj tial la haroj ne efikas sur la foliklo kaj ĝi ne densiĝas aŭ plilongiĝas plu pro razado. Ĉi tiu mito eble okazis de la fakto, ke kiam knaboj komencas razi sian barbon, tiu kreskas pli rapide dum ili maturiĝas.

## Vidu ankaŭ 
* Barbo
* Lanugo
* Pubhararo
* Hararanĝo
* Razilo
* Razoŝaŭmo
* Senharigo

Kategorio:Frizado
Kategorio:Higieno
Kategorio:Haroj
Kategorio:Homaj haroj
Tritono (luno)

**Tritono** estas la ĉefa luno de la planedo Neptuno, gasgiganto, kiu havas 13 konatajn lunojn. En la sunsistemo, Tritono estas la sepe plej granda luno kaj la 16e plej granda astro.

## Malkovro 
Tritonon malkovris la brita astronomo William Lassell la 10an de oktobro de la jaro 1846, nur 17 tagojn post la malkovro de la planedo mem.

Ĝia nomo devenas de la dio Tritono, helene **Τρίτων** /'tri.tɔːn/.

La sondilo Voyager 2, kiu vizitis la sistemon de Neptuno dum la jaro 1989, neatendite rivelis vulkanan aktivecon, tre stranga en tiom malvarma astro.

## Surfaco 
La tritona surfaco similas al melono kaj konsistas el glacia nitrogeno; ĝia surfaca temperaturo estas almenaŭ , inter la plej malaltaj en la konata sunsistemo. Ĉar Tritono estas geologie aktiva, la surfaco estas juna kaj havas relative malmultajn ekfrapajn kraterojn.

## Atmosfero 
La maldensan atmosferon konsistigas nitrogeno je 99,9% kaj metano je 0,1%. La surfaca atmosfera premo estas nur 1,4–1,9 Pa.

## Trajektorio 
Neptuno onidire kaptis Tritonon, vagantan astron, el la Kujper-zono.

Tritono orbitas Neptunon per direkto mala al la rotacio de Neptuno. La orbito grade kadukiĝas, ke post ĉirkaŭ 3,6 miliardoj da jaroj, Tritono kolizios kun Neptuno aŭ ĝi rompiĝos en spaco por formi ringon ĉirkaŭ Neptuno.

## Tritono en populara kulturo 
En literaturo, Tritono estas menciita kiel kolonio en la sciencfikcia romano *Aflikto sur Tritono* de la usona verkisto Samuel R. Delany.

## Bildgalerio 

Dosiero:Triton (moon).jpg|Helruĝa suda poluso.
Dosiero:PIA01537 Triton Faults.jpg|Melonaspekta tereno.
Dosiero:PIA01538 Complex Geologic History of Triton.jpg|Kelkaj krateroj.
Dosiero:Tritoncloud.jpg|Maldensa nitrogena atmosfero.
Dosiero:Tritonian sky.jpg|Simulata hipoteza vidaĵo de Neptuno en la tritona ĉielo.
Dosiero:Voyager 2 Neptune and Triton.jpg|Neptuno kaj sube la luno Tritono.

## Referencoj 
Kategorio:Lunoj de Neptuno