Apus (genro)

La genro de birdoj nome ***Apus*** enhavas kelkajn el la plej oftaj specioj de malnovmondaj membroj de la familio Apusedoj, komune konataj kiel tipaj apusoj. La genro nomigas la subfamilion, la familion nome Apusedoj aŭ *Apodidae* kaj la ordon Apodoformaj aŭ *Apodiformes*. Tiu nomo signifas sen piedoj, ĉar ties malgrandaj kaj malfortaj kruroj ne estas sufiĉe fortaj por reekflugi se ili surterigas, ĉar la longaj kaj rektaj flugiloj ne permesas ilin ekflugi.

Ili estas inter la plej rapidaj birdoj en la mondo. Ili aspektas hirundoj, al kiuj ili tute ne rilatas, sed ili havas pli mallongajn vostojn kaj falĉilformajn flugilojn. La apusoj pasigas plej parton de siaj vivoj en aero dumfluge (kie kaj kiel ili manĝas, pariĝas kaj eĉ dormas). La mallongaj kruroj estas tre utilaj por alkroĉi sin al vertikalaj surfacoj.

## Taksonomio
La genro *Apus* estis starigita de la itala natursciencisto Giovanni Antonio Scopoli en 1777 baze sur taŭtonomio kaj la Ordinara apuso kiu estis ricevinta la duvortan nomon *Hirundo apus* de la sveda natursciencisto Carl Linnaeus en 1758. La nomo *Apus* estas Latina por apuso, kvankam antikvuloj konsideris ĝin tipo de hirundo sen piedoj (el Antikva greka α, *a*, "sen", kaj πούς, *pous*, "piedo").

Antaŭ la 1950-aj jaroj, ekzistis iu polemiko pri kiu grupo de organismoj devus havi la genronomon *Apus*. En 1801, Bosc donis la genronomon *Apus* al la malgrandaj krustacaj organismoj konataj hodiaŭ kiel *Triops*, kaj pli postaj aŭtoroj daŭre uzis ĉi tiun terminon. Ludwig Keilhack sugestis (en 1909) ke tio estis malĝusta ĉar jam ekzistis birda genro nomita *Apus* fare de Scopoli en 1777. La polemiko finiĝis en 1958 kiam la Internacia Komisiono pri Zoologia Nomenklaturo (ICZN) regulis kontraŭ la uzo de la genronomo *Apus* por la krustacoj kaj agnoskis la nomon *Triops*.

En Esperanto PIV agnoskas kiel sinonimojn kaj *apuso* kaj *apodo*. "Apuso" estas rekta adaptaĵo de la genronomo, dum "apodo" estus adaptaĵo de la sciencaj nomoj Apodoformaj (*Apodiformes*) kaj *Apodidae*. La *Ornitologia taksonomio* preferas "apodo".

## Specioj 
[eta|dekstre|210ra|[Somalia apuso aŭ Somalia apodo, *Apus berliozi*]]
* Genro *Apus*
** Aleksandrapuso aŭ Kaboverda apodo, *Apus alexandri*
** Ordinara apuso aŭ Ordinara apodo, *Apus apus*
** Unukolora apuso aŭ Unukolora apodo, *Apus unicolor*
** Nianzapuso aŭ Bruna apodo, *Apus niansae*
** Pala apuso aŭ Pala apodo, *Apus pallidus*
** Afrika apuso aŭ Afrika apodo, *Apus barbatus*
** Somalia apuso aŭ Somalia apodo, *Apus berliozi*
** Sudafrika apuso aŭ Namibia apodo, *Apus bradfieldi*
** Madagaskara apuso aŭ Madagaskara nigra apodo, *Apus balstoni*
** Sladena apuso, *Apus sladeniae*
** Pacifika apuso aŭ Forkovosta apodo, *Apus pacificus*
** Salimalia apuso, *Apus salimalii*
** Himalaja apuso, *Apus leuconyx*
** Kukapuso, *Apus cooki*
** Malhelpuga apuso aŭ Malhelpuga apodo, *Apus acuticauda*
** Blankpuga apuso aŭ Eta apodo, *Apus affinis*
** Nepala apuso aŭ Doma apodo, *Apus nipalensis*
** Horusapuso aŭ Horusa apodo, *Apus horus*
** Blankpuga kafrapuso aŭ Kafra apodo, *Apus caffer*
** Batesapuso aŭ Kameruna apodo, *Apus batesi*

Konataj fosiliaj specioj estas la jenaj:
* *Apus gaillardi* (Meza/malfrua Mioceno de La Grive-St.-Alban, Francio)
* *Apus wetmorei* (Frua - malfrua Plioceno de SC kaj SOr Eŭropo)
* *Apus baranensis* (Malfrua Plioceno)

## Referencoj 
* **Chantler**, Phil & **Driessens**, Gerald (2000): *Swifts : a guide to the swifts and treeswifts of the world*. Pica Press, Mountfield, East Sussex. ISBN 1-873403-83-6

Kategorio:Apusedoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Eŭropo