Arteko

dekstra|eta|150ra|Moderna emblemo de "Arteko"
dekstra|eta|200ra|La arta konstruaĵo ĉe la vojo al Arteko
dekstra|eta|200ra|Poŝtmarko de USSR, 1985
**Arteko** () estas malgranda loĝloko sur la Suda Bordo de Krimeo, nun administre ĝi estas parto de la loĝloko Gurzufo (Jalta municipo). Sur la teritorio de la loĝloko troviĝas la samnoma internacie fama porinfana ripoz- kaj kultur-centro. La nomo venas el tjurkaj lingvoj kaj signifas laŭvorte "koturno" (supozeble pro iama multeco de tiu birdo en la loko).

La historio de la porinfana centro "Arteko" komenciĝis la 16-an de junio 1925, kiam ĉi tie estis fondita malgranda junpionira tendaro de la komunisma partio de Sovetunio. Komence
la tendaro povis akcepti nur 80 infanojn kaj konsistis nur el veraj tendoj. Tamen pro la unika klimato de la Suda Bordo de Krimeo la tendaro rapide fariĝis grava porinfana kaj porjunulara centro
de Sovetunio kaj rapide kreskis. En la jaro 1969 ĝi jam kovris la areon de 3,2&nbsp;km², havis 150 fundamentajn domojn, 3 medicinajn instituciojn, lernejon, propran film-studion, kelkajn naĝ-basenojn, stadionon kaj diversajn lud-placetojn. Diference de la plimulto de porinfanaj tendaroj Arteko funkcias dum la tuta jaro. Strukture "Arteko"
estas grupo da kelkaj malpli grandaj tendaroj.

En la tempo de sia zenito "Arteko" estis la plej fama kaj populara pionira tendaro de USSR. Ĝin povis viziti nur la plej bone studantaj lernejanoj; viziti la tendaron estis ege prestiĝe. En
la 1970-1980aj jaroj de la 20-a jarcento "Arteko" akceptadis ĉ. 27 mil
infanoj ĉiujare. Nemalofte estis akceptataj ankaŭ eksterlandaj
gastoj kaj delegacioj. Inter la plej famaj vizitintoj de "Arteko"
oni povas nomi pac-batalantinon Samantha Smith, la unuan kosmonaŭton
Jurij Gagarin, hindajn sociajn agantojn Indira Gandhi kaj Jawaharlal Nehru, faman sovetian sportiston Lev Jaŝin kaj multajn aliajn.

Post la disfalo de Sovetunio kaj de Sovetia Pionira Organizaĵo
la prestiĝo de la tendaro falis, tamen iom post iom ĝi rekreskis.

Ĝis la rusa aneksado de Krimeo en 2014 "Arteko" oficiale nomiĝis "Internacia porinfana centro 'Arteko'";
ĝi plu estis la ripoz-loko por bonaj lernejanoj de Ukrainio, tamen
sufiĉe granda parto de ripoz-kartoj nun estis libere aĉeteblaj. La
centro estis la loko de kelkaj tradiciaj festivaloj (ekzemple, de
porinfana kino).

## Arteko ekde la rusa aneksado de Krimeo en 2014 
Komence de la sezono 2014, post la rusa aneksado de Krimeo en 2014, la dungitaro de la tendaro oficiale translokiĝis de Krimeo al Bukovel en la karpata montaro. La nova centro tie nomiĝas Internacia Infancentro "Arteko-Karpatoj" kaj konsistas el tri tendaroj: "Lago", "Arbaro" kaj "Monto".

Dume, la origina loko en Krimeo restis malfermita. La 16-an de junio 2014, per dekreto de la Registaro de la Rusia Federacio, la federacia ŝtat-buĝeta eduka institucio "Internacia Infancentro Arteko" estis establita. La funkcioj de la fondinto estis transdonitaj al la Ministerio pri Edukado kaj Scienco de la Rusia Federacio, kaj en 2014-2015, grandskala rekonstruo de la tendaro estis efektivigita.

Dum la milito de Rusio en Ukrainio ekde 2022, ukrainaj infanoj inter la aĝoj de 6 kaj 16 el okupitaj partoj de Ukrainio estis tenataj en la Arteka tendaro kontraŭ la volo de siaj gepatroj. Al la infanoj oni instruis la rusan rakonton pri la milito, inkluzive de la aserto, ke la provincoj de Ĥersono kaj Zaporiĵio estis aneksitaj kaj tial estis partoj de Rusio, kaj ke la ukrain-kontrolitaj partoj de ĉi tiuj provincoj estis "okupataj" de Ukrainio.

En oktobro 2022, la rusa novaĵagentejo TASS deklaris, ke ĉirkaŭ 4 500 infanoj el la provincoj de Ĥersono kaj Zaporiĵio estis en krimeaj someraj tendaroj dum la rusa invado de Ukrainio. Rusaj aŭtoritatoj asertis, ke la infanoj estis protektataj kontraŭ la daŭranta batalado en ŝiaj hejmlokoj. Laŭ la ukraina homrajta mediatoro, Dmitro Lubinec, tio estis parto de rusa klopodo forigi ukrainan identecon.

La tendaro estis aldonita al la sankcia listo de Britio en julio 2023, kiu akuzis ĝin pri partopreno en la deportado de ukrainaj infanoj dum la invado.

## Vidu ankaŭ 
Por ekscii pri la ĉirkaŭaĵoj kaj klimato de la tendaro bonvolu vd. la artikolon Gurzufo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de la tendaro 
* Fotogalerioj de la tendaro 
* «Suuk-Su». Neoficiala paĝaro de la tendaro 
* «Artekano». Neoficiala paĝaro pri la centro 

Kategorio:Jalto
Kategorio:Loĝlokoj de Krimeo