open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sorĉistinaj procesoj en Torsåker

**Sorĉistinaj procesoj de Torsåker** okazis en 1675 en Torsåker, Svedio. Ĝi estis la plej granda sorĉistinproceso en Svedio iam ajn.

## Laurentius Hornaeus 
Ĉio komenciĝis, kiam Laurentius Christophri Hornaeus de la paroĥo Ytterlännäs estis ordonita de Johannes Wattrangius, de la paroĥo Torsåker, esplori sorĉistinecon en sia paroĥo. Ytterlännäs kaj Torsåker estis ambaŭ en la diocezo de Härnösand. Hornaeus estis zelota en sia laboro - je la tempo, kiam estis finita lia tasko, 71 homoj, el ili 65 virinoj (proksimume unu kvinono de la tuta virinaro en la regiono) kaj ses viroj, estis senkapigitaj kaj ŝtiparumitaj. Tio estis la plej granda sorĉistina persekuto en Svedio, kaj ĝiaj ĉiuj ekzekutoj okazis dum unu tago, tre verŝajne la plej granda amasmortigo de akuzitaj sorĉistinoj en registrita historio.

La akuzo estis grandparte pri forkonduko de infanoj, kaj patro Hornaeus devigis infanojn atesti kontraŭ la akuzitaj virinoj. Li ankaŭ ordonis al du knaboj stari ĉe la kirka pordo kaj fingromontri al virinoj, kiuj havas sorĉistinan markon sur la frunto.

La persekuto de "sorĉistinoj" en Svedio daŭris ĝis 1676, kiam en Stokholmo oni ekzekutis Malin Matsdotter. La aŭtoritatoj pruvis, ke la infanaj atestantoj mensogis kaj en 1677 ordonis al ĉiuj pastroj predike diskonigi, ke oni jam definitive forpelis la sorĉistinojn el la lando, tiel ke pliaj sorĉistinaj procesoj estus ne pravigeblaj.

La du knaboj, kiuj en Torsåker fingromontris al virinoj, estis trovitaj kun tratranĉita gorĝo.

La eventoj estis registritaj de *Jöns Hornaeus*, nepo de Laurentius, laŭ diktado de ties edzino, sia avino.

## Vidu ankaŭ 
* Sorĉistino
* Sorĉaferoj
* Sorĉistinaj procesoj

Kategorio:17-a jarcento en Svedio
Torsåker
Kategorio:1675
Bioteknologia industria parko

**Bioteknologia industri parko** (**BIP**, ankaŭ nomita **Bio-industria parko**, **Eko-industria grapolo**) estas speciala formo de industria kvartalo, kio speciale okupiĝas pri biologia teknologio. Tiela industria kvartalo kutime gastigas grapolon da kompanioj, kiuj kune funkcias kiel biorafinejo aŭ biodistilejo. Biorafinejo estas biomasa ekvivalento de petrol-rafinejo, kie la kompanioj rafinas biomaterialojn kiel teraĵon aŭ uzitajn oleojn kaj produktas aron da bioproduktoj.

Kategorio:Industrio
Vårdö

**Vårdö** estas komunumo en Alando, aŭtonoma provinco de Finnlando. Ĝi konsistas el pluraj insuloj kaj insuletoj de la Alanda insularo, proksime de la plej granda insulo Kontinenta Alando de la insularo. Laŭ la stato de  en la komunumo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan akvan limon kun . 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

maldekstra|eta|280ra|

Kategorio:Komunumoj de Alando
Craig Cameron Mello

**Craig Cameron MELLO** (naskiĝis la 18-an de oktobro 1960 en New Haven, Connecticut) estas usona sciencisto, kiu laboras en Universitato de Massachusetts Medical School. Li gajnis kun Andrew Zachary Fire la Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino en 2006.

En 2010 li iĝis honora membro de Hungara Scienca Akademio.

## Notoj 
Kategorio:Portugaldevenaj usonanoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Usonaj biologoj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Andrew Zachary Fire

**Andrew Zachary FIRE** (Andru Zakari FAJR) (naskiĝis la 27-an de aprilo 1959 en Palo Alto, Kalifornio). Li estas usona profesoro pri patologio kaj genetiko la medicina lernejo de la universitato Stanfordo. Li gajnis kun Craig Cameron MELLO la Premion Nobel de Fiziologio aŭ Medicino en 2006, pro siaj laboroj de 1998 en la Carnegie Instituto pri RNA-interfereco.

## Notoj 
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Kategorio:Usonaj biologoj
Kategorio:Usonaj genetikistoj
Kategorio:Masaĉuseca Instituto de Teknologio
Kategorio:Usonaj judoj
Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj
Kategorio:Membroj de la Usona Nacia Akademio de Sciencoj
Kategorio:Universitato Stanford
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Giuoco Piano

La **Giuoco Piano** *malrapida ludo* el la itala (ECO C50, C53-C54) estas unu el la Malfermadoj de la reĝa peono en ŝako. Malgraŭ sia nomo ĝi ebligas vivajn kaj taktikajn ludojn. Siaj strategiaj ideoj estas klaraj: ataki la peonon f7, la sola defendita de la Reĝo, malfermita centro kaj kontrolo de la diagonalo a2-g8. La nigraj siaflanke klopodas same agi, ili atakas f2 kaj klopodas fari d5 kaj ataki la kurieron c4 kiel eble plej baldaŭ.

Post karakterizaj unuaj movoj
# **e4 e5**
# **Ĉf3 Ĉc6**
# **Kc4 Kc5**

La Blankoj havas diversaj eblojn por daŭrigi:
* **b4 Gambito Evans**
* **c3**
* **0-0**
* **d3**

## Gambito Evans 
Tiu malfermo aperis por la unua fojo, ludita en la jardeko 1820 far la brita kapitano W.D.Evans. Ĝi nun estas ekstermoda sed ĝi reaperis lastatempe, ludataj far Kasparov i.a.
* **4. b4 !**
Ĝi ebligas per b4, forpuŝi la nigran kurieron el la fako c5. Nura solvo por la nigroj: kapti la peonon b4.
La sekvo povas tiel daŭrigi:
* **4. .. Kxb4**
* **5. c3 Ka5**
* **6. d4 exd4**
* **7. 0-0**

En tiu pozicio, la Blankoj perdis du -eĉ tri - peonojn, sed danke al bona disvolviĝo, ili povas facile ataki la nigran reĝon.

Kategorio:Ŝakaj malfermoj
Ŝikŝaŝtakam

**Ŝikŝaŝtakam** estas la instruo kiun Ŝri Kriŝn Ĉaitanj (lia sannjasa nomo; aliaj nomoj por li estas Nimaj kaj Viŝvambhar) skribis mem. 

La vorto Ŝikŝaŝtakam estas kunmetaĵo de du sanskritaj vortoj. Unue la vorto "ŝikŝa" kiu signifas doktrino aŭ instruo kaj due la vorto aŝtakam kiu signifas poemo en ok versoj. 

La Ŝikŝaŝtakam estas menciita en Ĉajtanja Ĉaritamrit - libro pri la vivo de Ŝi Kriŝn Ĉajtanj Mahaprabhu skribita de Kriŝn Das Kaviraĵ Gosvami. 

La plej citita verso estas la tria. "trinad api suniĉena taroriva sahiŝnuna amanina manadena kirtaniyah sada harih" (en aliaj versioj "taror api sahiŝnuna")

la unua parto de la ŝloko signifas "pli modesta ol herb/pajlo, pli toleranta ol arbo" kaj daŭrigasd kun "ne preni honoron sed doni respekton/honoron". "kirtaniyah sada harih" signifas konstante laŭdi Ŝri Hari. 

La Ŝikŝaŝtakam estas tre profunda mistika kaj esotera Gaŭdija Vajŝnava instruo kaj la Gaŭdija Vajŝnava mem diras ke ĝi reprezentas la esenco de religiono. 

Ankaŭ "kirtaniyah sada harih" en devanagaria skribo kaj kelkfoje en bengala estas trovita sur multaj Gaŭdija Vajŝnava temploj en Hindio/Bharatio.

Kategorio:Sanskrito
Kategorio:Hinduismo
Kontratenoro

Kiel **kontratenoro** (el la Latina: *contratenor*; ankaŭ: **aldo**) oni nomas kantiston, kiu kantas en alda aŭ eĉ soprana-registro helpe de kapvoĉa resp. falsetotekniko plifortigata per brustresonanco.

Ekzistas provoj diferencigi inter kontratenoro kaj kontralto (ekz. laŭ la uzataj partoj de brusta kaj kapa resonancoj), sed la kantistoj havas tian altan individuecon, ke tia diferencigo ŝajnas dubinda. La nomo "kontralto" pli rilatas al la registro, la esprimo „kontratenoro“ al la uzata tekniko.

En la Angla kantotradicio kontratenoroj estas pli oftaj ol en kontinenta Eŭropo. Do estis Brito, nome Alfred Deller, kiu mondvaste rekonatigis tiun kantoteknikon ekde la 1940-aj jaroj. Per la ensembla kantado de la King's Singers inkluziva du kontratenorojn tiaj voĉoj ĝenerale iĝis popularaj.

Kontratenoroj estas enmetataj en la malnova muziko speciale en la kadro de la historiema koncertado kiel interpretoj de ĉirilataj partioj – ankaŭ de tiuj, kiujn iam postulis kastritojn.

Post kiam en la 19-a jarcento tiu voĉfako tute ne plu ekzistis (anstataŭe nur la eventuala falseto kiel komika efiko), kontratenoroj nun en la nuntempa klasika muziko rolas en la opero refoje en la ensemblo aŭ kiel solistoj. Ekzemploj el la 20-a jarcento estas ''A Midsummer Night's Dream* (Oberon) de Benjamin Britten kaj *Lear'' (Edgar) de Aribert Reimann.

Variaĵo de la kontratenoro estas la **Haute-Contre** postulata en Franca barokmuziko, kiu tamen estus nur specialspeco de ege alta Tenor.

Kategorio:Voĉkategorioj
Nordorienta Barato

eta|200ra
La **Nordorienta Barato**, populare **Sep fratinoj** aŭ **sepfratinaj ŝtatoj** estas subŝtataro en Barato, kiuj konsistigas la regionon **nordorienta Barato**. Ili apartiĝas ĉar ili estas izolitaj de la cetera Barato per Bangladeŝo kaj Butano.

La sep ŝtatoj (*fratinoj*) estas la jenaj:
* Arunaĉal-Pradeŝo
* Asamo
* Manipuro
* Meghalajo
* Mizoramo
* Nagalando
* Tripuro

## Vidu ankaŭ 
* Sikimo
* la vikipedian kategorion lingvoj de nordorienta Barato.

Kategorio:Ŝtatoj de Barato
Kategorio:Regionoj de Barato
Irana Esperanto-Centro

**Irana Esperanto-Centro**, ankaŭ konata kiel la **Sabzandiŝan-Instituto** ("instituto de la verd-ideanoj"), estas oficejo de la Irana Esperanto-Asocio.

Sabzandiŝan estas registrita kiel instituto pri disvastigo de Esperanto en Irano. Ĝi donas bazon al IREA kaj estas ekstera vizaĝo de IREA por la registaro. Sabzandiŝan registriĝis en 1996.

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-movado en Irano

Kategorio:Irana Esperanto-Asocio
Kategorio:Iranaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Esperanto-Institutoj
Simin Emrani

**Simin EMRANI** estas irana esperantistino kaj unu el la aktivulinoj de la Esperanto-movado en Irano. Ŝi multon tradukis el kaj al Esperanto. Sekretarion de Irana Esperanto-Asocio. Ŝi loĝas en Teherano.

## Ligiloj 
* https://www.youtube.com/@siminemrani6217 Jutuba kanalo de Simin Emrani
* https://monainformado.wordpress.com/2019/08/10/lastatempaj-esperanto-agadoj-en-irano/ "Lastatempaj Esperanto Agadoj en Irano" en la Mona Magazino (10/08/2019)

Emrani, Simin
Konsiliismo

**Konsilikomunismo** (aŭ pli mallonge **konsiliismo**; pli simple, ĉar bazvorta-esperante **konsilantarismo**) estas marksisma movado, kiun formas diversaj grupoj kaj organizaĵoj rekoneblaj pro tri ĉefaj komunaj punktoj:
# opono al leninismo,
# difino de la iama soveta kampo ne kiel socialisma sed ŝtatkapitalisma,
# rifuzo partopreni baloton (kaj voĉdoni).

La nomo "konsilikomunismo" substrekas la oponon al "partikomunismo" : direktu la laboristaj konsilioj, ne ia partio. La laboristaj konsilioj estas asembleoj, kiuj grupigas ĉiujn proletojn. Por la konsiliistoj, nur tiuj asembleoj devas direkti la revolucion. Tial oponiĝas ili al la idearo de Lenin, laŭ kiu nur la partio devas direkti la revolucion kaj la socialisman socion. Por la konsiliistoj, la laboristaj konsilioj kontraŭe estu la nuraj strukturoj organizantaj : tiuj konsilioj estas formo de rekta demokratio. 

Krom la referenco pri la laboristaj konsilioj, la konsiliistoj ofte distingeblas pro sia opono al la sindikatoj (konsiderataj kiel reformistaj strukturoj), sed ankaŭ pro la rifuzo partopreni balotojn aŭ subteni la luktojn por "naciliberiĝoj". La konsiliismo foje rifuzas la kontraŭfaŝismon, kiel unuiĝo kun burĝaro. Por kelkaj konsiliistoj, kontraŭfaŝismo, forlasante la klaslukton, nur helpas al faŝismo : efike batali kontraŭ faŝismo nur povas la klaslukto kaj la lukto kontraŭ kapitalismo. La burĝa demokratio estas tiel konsiderata kiel speciala formo de kapitalismo kiu povas fari sin faŝisma por refunkciigi la kapitalisma proceso. Pri Sovetio kaj la diversaj "komunismaj" landoj, ĉiuj ĉi regnoj estas rigardataj de la konsiliistoj kiel ŝtatkapitalismoj, aŭ eĉ "ruĝaj faŝismoj". La bolŝevista revolucio de 1917 estas foje konsiderata kiel "burĝa revolucio" aŭ almenaŭ kiel puĉo.

Kategorio:Ismoj
Kategorio:Komunismo
Kategorio:Marksismo
Zéphirin Jégard

**Zéphirin Jégard**, alinomita **Zef Jégard**  (naskiĝis la  en Bretonio) estas franca esperantisto, membro de BEMI (Biciklista Esperantista Movado Internacia) kiu loĝis en Yffiniac (Bretonio, Francio) kaj poste translokiĝis en Saint-Georges-des-Groseillers, apud Flers (Normandio, Francio).

Lia emo por biciklado instigis lin por kelkaj grandegaj iradoj tra la mondo.
Tio farigas lin transkontinenta vojaĝulo, oftege sola kontraŭ la streĉo.

En 2000, li biciklis inter Bretonio kaj Ulan-Ude (Burjatio, Rusio).

En 2001, li vojaĝis inter Islamabado (Pakistano) kaj Vladivostoko (Rusio). Tiu 9&nbsp;000 kilometra trairado verkiĝis en la libro *Avo biciklas ĉirkaŭ la mondo*, esperantigita de Jean-Pierre Ducloyer.

En 2004, li sukcesis bicikli de Brest ĉe Atlantiko al Vladivostoko ĉe Pacifiko en rekorda tempo de 65 tagoj, 22 horoj kaj 38 minutoj por la 13850 kilometroj. Libro en la franca (''Brest-Vladivostok, l'épopée fantastisque)'' raportas pri tiu biciklado.

Okaze de la Vintra Olimpiko en 2006, li estis unu el la portantoj de la olimpika flamo.

## Referencoj
Kategorio:Francaj esperantistoj
Kategorio:Esperantistoj-vojaĝintoj
Dau-al-Set

**Dau al Set** (Ĵetkubo al la 7-0) estis la unua post-milita artista movado fondita en Barcelono, Katalunio, en 1948 per poeto Joan Brossa. 

La grupo havis konektojn al la Superrealista kaj Dadaista Movdaj kaj emfazis la gravecon de ambaŭ la konscio kaj nekonscia en iliaj verkoj. La grupo ankaŭ havis popularan revuan ĵurnalon kun la sama nomo, *Dau al Set*. La grupo inspiriĝis per la pli fruaj verkoj de Max Ernst, Paul Klee kaj Joan Miró pro konflui en propra kaj samtempe diversa stilo, kies uneco nur esprimiĝis en la rompanta trajto. 

Membroj de Dau-al-Set inkluzivis je: poeto Joan Brossa, pentristoj Antoni Tàpies, Joan Ponç, Modest Cuixart kaj Joan-Josep Tharrats, filozofiisto Arnau Puig kaj pli poste multaverkisto Juan Eduardo Cirlot. **Dau al Set** kontraŭis ambaŭ la Formalistojn kaj la formalajn artocentrojn.

Post malebena vojiro, la movado disigis en 1955. Tamen oni konsideras **Dau al Set** esti la unua reago en la kataluna arta mallumo kaj ankaŭ glavo de freŝa aero sur la hispana kultura panoramo ties jaroj.

Kategorio:Moderna arto
Kategorio:Superrealismo
Kategorio:Dada
Gramin-Banko

**Gramin-Banko** (, 'Gramin' signifas *vilaĝo*, do proksimume "vilaĝa banko", angle *Grameen Bank*) estas banko, kiu disdonas mikro-kreditojn al homoj sen enspezaj sekurecoj en Bangladeŝo kaj per tio celas lukti kontraŭ malriĉeco. La banka sekureco por repago de la kreditoj baziĝas sur grupa premo.

## Historio 
La projekto de Gramin-Banko ekfunkciis en 1976 en vilaĝo Jobra en Bangladeŝo. La 2-an de oktobro 1983 la fondinto Muhammad JUNUS transformis ĝin en bankan institucion surbaze de kreita ĉi-cele leĝo. Akciposedantoj en 95% fariĝis pruntedonintoj, 5% de akcioj transprenis la ŝtato.
Ĝia ĉefa administrejo troviĝas en ties ĉefurbo Dako.

Ĝi kaj Muhammad Junus ricevis la Nobel-Premion pri Paco en 2006.

Intertempe kaj la banko kaj la el ĝi burĝonigita projekto *Gramin Ŝakti* estas parto de tegmenta "Gramin-familio de organizaĵoj".

## Vidu ankaŭ 
* Mazingira (realigo de simila projekto pri mikro-kreditoj en Tanzanio)

## Eksteraj ligiloj 
* grameenfoundation.org

Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco
Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Ekonomio de Bangladeŝo
Kategorio:Organizaĵoj en Bangladeŝo
Defendo de la du ĉevaloj

La **defendo de la du ĉevaloj** estas unu el la Malfermoj de la reĝa peono en ŝako.

## 4. Ĉg5 
Post karakterizaj unuaj movoj **1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Kc4 Ĉf6**, la Blankoj povas elekti inter du ĉefaj linioj : **4. Ĉg5** aŭ
**4. d3**

Tio estas iom riska, ĉar ĝi ebligas efikajn reagojn de la Nigroj.

Fakte post Ĉg5, la Nigroj daŭrigas:
* 'jen per **4.... Kc5;** En tiu varianto, la Blankoj ne akceptu la forkan atakon en f7, ĉar ili tiam havos gravajn problemojn. La Nigroj donacas sian kurieron en f2, kaj profitas fortan atakon danke al Ce4+.
* 'jen per *varianto Traxler*: ** 4.... d5;** En tiu pozicio, la Blankoj ludu **exd5**, al kio la Nigroj povas respondi jen **Ĉxd5**, jen **Ĉa5**

### 5. ... Ĉd5 
La Blankoj povas daŭrigi
* jen per d4 kaj poste aroki (gambito de l' peono d4 por malfermi la kolumnon "e");
* jen per la **Fegatello-atako** : Ĉxf7 kiu daŭrigas per Kxf7 Df3+ kaj Ke6

La ĉefa varianto okazas tiel : '*1. e4 e5; 2. Ĉf3 Ĉc6; 3. Kc4 Ĉf6; 4. Ĉg5 d5; 5. exd5 Ĉa5. *(Diag. 2)* **

Sekvas **6. Kb5+ c6; 7. dxc6 bxc6 8. Df3 = varianto Bogoliubow *(Diag. 3)***, al kiu la Nigroj devas pluiri per Rb8 kaj la Blankoj ne devas preni la peonon c6, (kio faciligus la ludon por la Nigroj). Bona movo por la Blankoj estas Ke2.

## 4. d3 
d3 estas multe pli trankvila ol Ĉxg5 kaj pli sekura. La Blankoj daŭrigos per sistemo kiu entenas Ĉbd2, c3, b4, Re1,Ĉf1,Ĉg3 kaj h3 por eviti najlado de la ĉevalo per eventuala alveno de la nigra kuriero g4. Post d3, la Nigroj povas aliri al Itala malfermo, en kiu okazos proksimume la saman strategion.

## Ĉefa linio 
:**1.e4 e5**
:**2.Ĉf3 Ĉc6**
:**3.Kc4 Ĉf6**

## La plej kutimaj variaĵoj estas 
:**4.d3**
:**4.d4** exd4
::... **5.e5** d5 6.Kb5 Ĉe4 7.Ĉxd4 Kc5 8.Ĉxc6 Kxf2+ 9.Rf1 Dh4
::... **5.Ĉg5**
::... **5.0-0** Ĉxe4 **6.Te1** d5
:::... 7.Kxd5 Dxd5 8.Ĉc3 Da5 9.Ĉxe4 Ke6 10.Kg5 h6 11.Kh4 g5 12.Ĉf6+ Re7 13.b4 Atako Yurdansky
:::... **7.Ĉc3** Variaĵo Canal
:**4.Ĉg5 Kc5**
:**4.Ĉg5 d5**
::... 5.exd5 b5
::... 5.exd5 **Ĉd4**
::... 5.exd5 Ĉd4 **6.c3** b5 7.Kf1 Ĉxd5 8.Ĉe4
::... 5.exd5 Ĉxd5 **6.d4** Atako Lolli
::... 5.exd5 Ĉxd5 6.d4 **Kb4+**

## Atako Max Lange 
### Ĉefa linio 
:1.e4 e5
:2.Ĉf3 Ĉc6
:3.Kc4 Ĉf6
:4.d4 exd4
:5.0-0 **Kc5**

La plej bonaj respondoj estas:
:**6.e5** d5 7.exf6 dxc4 8.Te1+ Ke6
::... 9.Ĉg5 Dd5 10.Ĉc3 Df5
:::... 11.g4 Dg6 12.Ĉce4 Kb6 13.f4 0-0-0
:::... **11.Ĉce4** Kf8
::... 9.Ĉg5 **g6**
::... **9.fxg7**
:6.e5 **Ĉg4**
:6.e5 Ĉg4 **7.c3**

## Atako Fegatello 
### Ĉefa linio 
:**1.e4 e5**
:**2.Ĉf3 Ĉc6**
:**3.Kc4 Ĉf6**
:**4.Ĉg5**

La plej bona respondo estas:
:4.Ĉg5 **d5** 5.exd5 Ĉa5
::... 6.Kb5+
::... 6.Kb5+ **c6** 7.dxc6 bxc6
:::... 8.Df3 **Dc7** 9.Kd3
:::... 8.Df3 **Tb8**
:::... 8.Ke2 h6 **9.Ĉh3**

## Ankaŭ eblas 
:4.Ĉg5 d5
::... 5.exd5 **Ĉxd5** 6.Ĉxf7
::... 5.exd5 **Ĉa5**
::... 5.exd5 Ĉa5 **6.d3**
::... 5.exd5 Ĉa5 6.d3 **h6** 7.Ĉf3 e4 8.De2 Ĉxc4
:::... 9.dxc4 Kc5 10.Ĉfd2
:::... 9.dxc4 **Ke7*'

## Vidu ankaŭ 
* Listo de ŝakaj malfermoj
* Malfermita malfermo
* Fermita malfermo
* Duonfermita malfermo
* Duonmalfermita malfermo
* Neregula malfermo
* Flanka malfermo

Kategorio:Ŝakaj malfermoj
Jan Václav Novák

**Jan Václav Novák** (naskiĝis la 21-an de decembro 1853 en Račice u Smiřic - mortis la 30-an de aprilo 1920 en Prago) estis mezlerneja instruisto, doktoro pri filozofio, literatura historiisto, komeniologo, tradukisto.

Li tradukadis latinlingvajn verkojn de Komenio en la ĉeĥan kaj preparadis lian verkaron por eldono. Li ankaŭ editoris antikvan ĉeĥan literaturon, tradukis verkojn por junularo (ekz. Robinson Crusoe), redaktis pedagogian gazeton, eseis pri edukado kaj pri historio de pedagogio.

Li studis en gimnazio en Hradec Králové, filozofion en Prago, poste instruis en moraviaj gimnazioj (Olomouc, Brno, Valašské Meziříčí), ekde 1884 en reala gimnazio en Prago.

Jam en Olomouc li kontribuis por la gazeto *Komenský*. Germane eldonis en Leipzig disertacion *Platon und die Rethorik*. Sian laboron por unularo li komencis per biografio de Pavel Josef Šafařík. Li redaktis gazeton *Paedagogia* kaj kontribuis al la gazeto *Škola a Život* (Lernejo kaj Vivo). Ekde 1892 li eldonadis verkojn de Komenio kaj verkis komentariojn pri ili.

## Verkoj 
* **Pavel Josef Šafařík, nástin životopisný** (Pavel Josef Šafařík, biografia skizo, 1885)
* **O slovníkářských pracích Daniela A. z Veleslavína** (Pri leksikografiaj verkoj de Daniel Adam el Veleslavín, 1885)
* **O grammatice Vavř. Ben. z Nüdožer** (Pri la gramatiko de V.B. el N., 1888)
* **O literární činnosti mor. kněze Val. Bernh. Jestřábského** (Pri literatura aktivado de moravia pastro V. B. Jestřábský, 1889)
* **Spor Bratří s p.&nbsp;Vojt. z Pernštejna v Prostějově 1555-57** (Disputo de la Fratoj kun s-ro Vojt. el Pernŝtejn en Prostějov 1557-58)
* **Kouzelné výsluchy** (Magiaj aŭdaĵoj, pri eta knabeto, 1892)
* **Krakonoš a chudá žena** (Karkonoŝo kaj malriĉa virino, 1892)
* **Kouzelná svítilna** (Magia lanterno, 1892)
* **Jak pěstovati výmluvnost u dítek** (Kiel kulturi elekventon ĉe infanoj, 1893)
* **Krakonoš a Růženka** (Karkonoŝo kaj Rozinjo, 1895)
* **Květy z českých luhů** (Floroj el ĉeĥaj herbejoj, poezio por junularo, 1895)
* **Jan Amos Komenský, jeho život a spisy** (Jan Amos Komenský, lia vivo kaj verkaro, 1920)
* **Jan Amos Komenský, pracovník o budoucí dobro člověka** (Jan Amos Komenský, laboranto por la estonta bono de la homo)
* **O knihách k učení latinskému J. A. Komenského** (Pri libroj de Komenio por lerni latinon, 1894)
* **Přehledné dějiny literatury české od nejstarších dob až do politického osvobození** (Sinoptika historio de la literaturo ĉeĥa de la plej antikvaj tempoj ĝis la politika liberiĝo - verkita kun Arne Novák, 1922)
* **Stručné dějiny literatury české** (Konciza historio de literaturo ĉeĥa, kun Arne Novák)
* **Didaktika synthetická a analytická Jana Am. Komenského** (Didaktiko sinteza kaj analiza de J. A. Komenio, 1905)
* **Staročeské rozprávky z XV. století** (Antikvaj ĉeĥaj fabeloj el la 15-ajarcento)

## En Esperanto aperis 
* Jan Amos Komenský (Johano Amos Comenius) (tradukis Rondeto de esperantistinoj en Prago, 1921)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Pekina opero

eta|masko de pekina opero
La **Pekina Opero** (ĉine: 京剧, Pinyin: Jīngjù) estas konata formo de la Ĉina Opero. La Pekina Opero miksas multajn artajn elementojn, interalie kantadon, dancadon, pantomimon, dialogojn kaj batalarton. La sceneja dekoracio estas minimuma - dekoraciaĵoj estu pli simbolaj ol realismaj. Tempon kaj spacon la aktoroj sur la scenejo trapasas pantomime. Kontraste al aliaj formoj de la Ĉina Opero la Pekina Opero ne nur estas regiona variaĵo, sed sursceniĝas en tuta Ĉinio fare de aktoraj grupoj.

## Eksteraj ligiloj 
* La Pekina Opero (paĝo anglalingva) 
* Xu-Ming Wang: Pekina Opero (paĝo anglalingva)

Kategorio:Ĉina muziko
Kategorio:Opero
Kategorio:Pekino
David Bowie

[dekstra|250px|eta|*David Bowie, [1996.]]
**David Bowie**, (, Esperantigite **Davido Boŭi**) naskiĝnome **David Robert JONES** (naskiĝis  en Brixton, Anglio, mortis ) estis aŭtoro, komponisto kaj kantisto de rokmuziko. Li havis diversajn pseŭdonomojn kiel "Ziggy Stardust", "Aladdin Sane", "The Thin White Duke" (la malgrasa blanka duko), kaj "The Dame" (la damo). Li estis ankaŭ la edzo de Iman. Ili havas unu filinon, Alexandria Zahra "Lexi" Jones.

## Albumoj 
# *David Bowie* (1967)
# *David Bowie* (1969, 1972 UK #17, US #16)
# *The Man Who Sold the World* (1970, UK #26, US #105)
# *Hunky Dory* (1971, UK #3, US #93)
# *The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars* (1972, UK #5, US #75)
# *Aladdin Sane* (1973, UK #1, US #17)
# *Pin Ups* (1973, UK #1, US #23)
# *Diamond Dogs* (1974, UK #1, US #5)
# *Young Americans* (1975, UK #2, US #9)
# *Station to Station* (1976, UK #5, US #3)
# *Low* (1977, UK #2, US #11)
# *"Heroes"* (1977, UK #3, US #35)
# *Lodger* (1979, UK #4, US #20)
# *Scary Monsters (and Super Creeps)* (1980, UK #1, US #12)
# *Christiane F.(film soundtrack)* (1981, US #135)
# *Let's Dance* (1983, UK #1, US #4)
# *Tonight* (1984, UK #1, US #11)
# *Labyrinth* (1986)
# *Never Let Me Down* (1987, UK #6, US #34)
# *Tin Machine* (with Tin Machine) (1989, UK #3, US #28)
# *Tin Machine II* (with Tin Machine) (1991, UK #23, US #126)
# *Black Tie White Noise* (1993, UK #1, US #39)
# *The Buddha of Suburbia* (1993, UK #87)
# *Outside* (1995, UK #8, US #21)
# *Earthling* (1997, UK #6, US #39)
# *'hours...'* (1999, UK #5, US #47)
# *Toy* (2001)
# *Heathen* (2002, UK #5, US #14)
# *Reality* (2003, UK #3, US #29)
# *The Next Day'' (2013, UK # 1, US # 1)

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala ttt-ejo
* Portreto de David Bowie, National Portrait Gallery, Londono 
* bewlay-brothers.com : franca ttt-ejo de amatoroj de David Bowie 
* Manofmusic : franca ttt-ejo pri David Bowie
* David Bowie laŭ Dave-jay. 
* Ĉefa brita ttt-ejo de David Bowie 
* BowieWonderworld: anglaj novaĵoj de la kantisto

Kategorio:Ambaŭseksemaj muzikistoj
Kategorio:Britaj kantistoj
Kategorio:Anglaj muzikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 8-an de januaro
Kategorio:Mortintoj la 10-an de januaro
Kontraldo

Kiel **kontraldo** (latine *altus* = „alta“) oni nomas en la malnova muziko viran kantiston, kiu kantas en aldoregistro. La termino kontralto estas nun uzata por priskribi la plej malaltan registron de virina voĉo.

En operoj de la romantiko ankaŭ kelkfoje estas postulata  por certaj roloj „kontratenoro“ por viro, pri kiu la registro estas ekvivalenta al virina kontraldo.
Samopiniulo

**Samopiniulo** estas ludo ludata per vortoj de iu parola lingvo.

Unu ludanto elpensas iun temon. Poste ĉiuj ludantoj elpensas vortojn, kiuj estas la plej evidentaj asocioj al la temo, en iu anticipe difinita kvanto (ekzemple 10).

Poste la ludantoj kalkulas, la skribitajn vortojn, kiuj estas la samaj en listoj de kelkaj ludantoj. Se iu vorto estas skribita de *n* ludantoj ĉiu el tiuj kiuj ĝin skribis ricevas pro la vorto *n-1* poentojn.

Tiel, se iu ludanto skribis iun vorton sola, tiel ke neniu alia skribis la saman vorton, la ludanto ne ricevas pro ĝi poentojn.

Por venki necesas skribi vortojn, kiujn skribas la aliaj ludantoj.

Por la ludo bezonatas ne malpli ol 3 ludantoj.

## Eksteraj ligiloj 
* http://samopiniuloj.esperanto-jeunes.org/index.php - retejo kie oni ludas la ludon per interreto

Kategorio:Vortaj ludoj
Paperetoj

**Paperetoj** estas ludo ludata per vortoj de iu parola lingvo.

La ludo estis elpensita kiel trejnado por ontaj ludantoj de Kio? Kie? Kiam?.

Por la ludo bezonatas ne malpli ol 4 ludantoj kaj kvanto de la ludantoj devas esti para.

Por ludi ludantoj sidas en rondo kaj disdividiĝas je teamoj, ĉiu teamo konsistas el 2 homoj, kiuj sidas en la kontraŭaj lokoj en la rondo.

Unue ĉiu ludanto skribas sur *paperetoj* iujn vortojn en iu antaŭe difinita kvanto (ekzemple 10) kaj ĵetas ilin ĉiujn en ujon.

Poste komenciĝas la ludo mem.

Ludantoj unu post la alia laŭ la rondo en iu direkto (dekstrume aŭ maldekstrume) prenas po unu papereton el la ujo kaj provas klarigi la skribitan tie vorton al la alia homo de sia teamo. Dum klarigo ne permesatas uzi samradikajn vortojn kun la skribita vorto. Se la alia teamano post la klarigo sukcesas prononci la vorton la papereto eligitas el la ujo kaj kalkuliĝas kiel poento al la teamo, se ne la papereto estas metita en la ujon por daŭrigo de la ludo. Por klarigado estas limigita tempo, ekzemple 30 sekundoj. Dum tiu tempo eblas klarigi kelkajn vortojn. Ĉiu aliaj teamoj tiam dume silentas.

Kategorio:Vortaj ludoj
FDC

**FDC** havas plurajn signifojn:

***FDC** kiel deksesuma nombro (kutime ĝi estas skribita kiel **fdc16**, **FDC16**, **0xfdc**, **0xFDC**, **0fdch**, **0FDCh**) egalas al dekuma nombro 4060.
***Unuataga koverto**
Filatelisto

[eta|*Filatelisto*, pentraĵo de [François Barraud, 1929)]]
**Filatelisto** aŭ **filateliisto** okupiĝas pri filatelo, do poŝtmarkoj aŭ poŝtaj tutaĵoj kaj la fako mem.

Tio povas kontentiĝi pri nura kolektado aŭ iĝi kvazaŭ scienca traktado de filatelo aŭ esti engaĝiĝo (honorofica) ĉe tiaj eventoj aŭ kluboj. Plejofte temas certe pri ŝatokupo. Sed profesiuloj komercas per altvaloraj kaj de kolektistoj ŝatataj aferoj havante almenaŭ sufiĉajn konojn ankaŭ pri historiaj faktoj ktp. Fakverkistoj kutime havas aliron al propraj aŭ publikaj fakliteraturkolektoj.

La plejparto de la filatelistoj estas malina. Ili ekzistas en kvazaŭ ĉiu aĝogrupo kaj socia klaso, tamen senteblas malkresko de intereso prifilatela ĉe junuloj. Tio ŝuldiĝas memkomprenebla ankaŭ al la perdiĝinta signifo de klasikaj, paperaj leteroj private kaj neprivate. Sekve ŝajnas filatelo hodiaŭ esti hobio de grandaĝuloj.

Laŭ taksoj ekzistas en Germanujo ĉ. inter unu kaj tri milionoj da kolektantoj el kiuj nur malmulto estas organizata en filatelistaj kluboj kies plua ekzisto eble baldaŭ minacatas pro mankantaj novaj membroj.

## Literaturo 
* "Beruf Philatelie – Berufsphilatelisten." Ĉe: Wolfgang Jakubek: *Knaurs Briefmarkenbuch. Die ganze Welt der Philatelie.* Droemer Knaur, München / Zürich 1976, ISBN 3-426-02244-3, p. 263-264
* "Der Philatelist in den Augen von Nichtsammlern." Ĉe: *Briefmarkenspiegel.* Aŭgusto 2008, p. 32.
* Wolfgang Maassen: "Handel im Wandel." Ĉe: *Phila Historica* nr. 2/2018, p. 36-47; ĉi tie priskribatas la profesia filatela agado kaj la ŝanĝoj dum la lastpasintaj jardekoj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 

Kategorio:Kolektistoj
Kategorio:Filatelo
Iredentismo

**Iredentismo** estas politika opinio, laŭ kiu ekstere de iu regno ekzistas teritorioj, kiuj vere devus aparteni al tiu regno, ĉu pro la volo de siaj loĝantoj, ĉu pro sia historio, ĉu pro ekonomiaj interesoj. En la praktiko la situacio sur la grundo manifestasias per la unuiĝo de nacia grupo situanta en unu lando (kutime grupo kiu estas malplimulto), pro aspiro aliĝi al alia lando (kutime kun komuna landlimo) en kiu tiu ĉi nacio konsistigas plimulton aŭ tenas potencon.

La vorto devenas de la itala esprimo "terre irredente" = "landoj (ankoraŭ) ne savitaj" (la vortradiko uzata por "savi" estas tiu uzata por religia "savo", "liberigo" aŭ "elaĉeto"). Post la ŝtata ekesto de Italio en 1861 formiĝis iredentisma movado, kiu celis aneksi teritoriojn kun (parte) itallingva loĝantaro.

Male al la difino de Ernest Gellner de naciismo, kiu baziĝas sur interkovro inter nacio kaj teritorio, iredentisma naciismo baziĝas sur la komuna historia memoro de la "patrujo", kaj tial ne estas nepre limigita al la tero sur kiu la nacio nuntempe situas.

Venĝismo, aŭ *revenĝismo*, estas termino uzita ekde la 1870-aj jaroj por priskribi politikan manifeston de deziro por reverti teritoriajn perdojn suferitajn, ĉu reale ĉu supozite, fare de lando aŭ regiono, plej ofte post milito, kaj kiuj aplikiĝas partikulare al la franca sento antaŭ la perdo de Alzaco kaj Loreno post la malvenko suferita antaŭ Germanio en la Francia-Prusia Milito de 1871; sed ankaŭ al la germana venĝema spirito pro la klaŭzoj de la Traktato de Versajlo, kiuj finfine rezultos en la naziismo kaj la Dua Mondmilito. 

## Ekzemploj 
* La grandaj minoritatoj de slavoj en la baltaj ŝtatoj, precipe rusoj, strebas, ke Rusio re-aneksu tiujn landojn al sia teritorio, kaj eĉ ne evitas perfortajn konfrontojn kun la registaro en tiuj ĉi landoj.
* Ŝijaistoj en Irako dum la regado de Saddam Hussein, el kiuj kelkaj klopodis esti aneksita fare de Irano. Ŝijaistoj estas la plimulto en Irako (pli ol 60 procentoj de la populacio), sed Irako dum tiu ĉi periodo estis diktatore regata de Saddam Hussein, kiu apartenis al la sunaa malplimulto, kaj Irano estis rifuĝo por ŝijaisma religia kultado kiel anstataŭaĵo de la religia subpremo fare de iraka regado (Ĉi tiu aserto estas tre kritikinda pro konflikto de identecoj. Irakaj ŝijaistoj havis duoblan identecon. Unuflanke - religia - ŝijaismo, kun afineco al Irano. Aliflanke — nacia arabismo, kun grava afineco por Irako, kontraste kun Irano, kies loĝantaro estas persa. En akademia esplorado oni asertas, ke la plej multaj ŝijaistoj en Irako tute ne volis aparteni al Irano, kaj eĉ amase enlistiĝis en la iraka armeo en la Iran-Iraka milito por pruvi sian lojalecon al la iraka ŝtato).
* Granda Irano
* Granda Italio
* Granda Maroko
* Granda Serbio
* Granda Sirio
* Grandfinnlando

## Vidu ankaŭ 
* Naciismo
* Venĝismo, aŭ *revenĝismo*
* Panslavismo
* Pangermanismo
* Pan-arabismo
* Enklavo
* Eksklavo


Kategorio:Ismoj
Kategorio:Politiko
Ĉerimolio

La **ĉerimolio** arbo (***Annona cherimola***) estas tropika planto de la Anonacoj (*Annonaceae*) kaj origine venas de la altmontaraj valoj de la Andoj en Peruo, Ekvadoro, Kolombio kaj Bolivio inter 1000 kaj 2000 m alto. La frukto estas multe kultivata en Ĉilio kaj la lando estas unu el la plej grandaj ekportistoj de ĉerimolio en la regiono. La plej nordaj kultivejoj estas la Mediteranea areo (Hispanio kaj Israelo) kaj Ĉinio. La frukto apartenas al la grupo de tropikaj krempomoj kaj ankaŭ nomiĝas jamajka pomo aŭ kustarda pomo.

eta|maldekstra
Ĝi estas en seka periodo foliperdanta arbusto aŭ malgranda arbo, kiu povas kreski ĝis 9 metroj alte. La folioj estas alterne, unuopaj longformaj kaj estas 7 – 15&nbsp;cm longaj kaj 6 – 10&nbsp;cm larĝaj. La planto forlasas plurfoje dum la jaro siajn foliojn inter ĉefe dum la printempo. La floroj kreskas en etaj grupoj, kaj larĝas 2 – 3&nbsp;cm, kun ses petaloj kaj havas flav-brunan koloron ofte kun violkoloraj punktoj en la bazo.

La fruktoj estas ovalaj, ofte iom longformaj kaj korformaj, 10 – 20&nbsp;cm longa kun diametro de 7 – 10&nbsp;cm, kun ledeca, glata verda ŝelo. La sarkokarpo estas blanka kun multaj nigraj grajnoj kaj tre dolĉa kun iomete kustarda gusto.

En la ĉirkaŭaĵo de Motril, Hispanio oni faras fruktan likvoron el ĉerimolio

## Bildogalerio 

Image:Cherimoya_cut_hg.jpg|Sekcaĵo
Image:Chirimoya-sekco.jpg|Sekcaĵo
Image:Cherimoya_fruit_hg.jpg|Maturaj fruktoj
Image:Cherimoya_tree_hg.jpg|Arbo
Image:Cherimoya_plantage_hg.jpg|Plantejo en suda Andaluzio

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.br.fgov.be/PUBLIC/GENERAL/EDUCATION/EDUCATIONNL/infoblad_cherimoya.html Nacia Plantoĝardeno Belgio
* http://www.kuebelpflanzeninfo.de/exot/cherimoya.htm (germane) Botaniko kaj kultivado de la ĉerimolio
* http://www.wegmans.com/kitchen/ingredients/produce/fruit/cherimoy.asp  (angle), Apliko de la ĉermolio en la kuirejo

Kategorio:Anonacoj
Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Drakunkolo

La vorto **drakunkolo** (de la latina *dracunculus*, "draketo" aŭ "serpenteto") havas plurajn signifojn :
* drakunkolo (science: *dracunculus*) - plantogenro (d:Q596457)
* estragono (science: *artemisia dracunculus*) - plantspecio
* drakunkolo (science: *dracunculus*), genro de nematodoj (d:Q2341780), interalie *dracunculus medinensis*, kaŭzo de la malsano *drakunkolozo* (d:Q388646, kodo laŭ KIM-10 B72)

## Referencoj
Amara cikorio

[maldekstra|200px|eta|Etioligita cikorio (radiko kaj folioj): [brusela cikorio]]
[maldekstra|200px|eta|[Salatcikorio (*Cichorium intybus*)]]
**Amara cikorio** (*Cichorium intybus*) estas multjara herbo kun bluaj floroj. Ĝi originas de Eŭropo kaj estis transportita al Nordameriko, kie ĝi kutime estas renkontata kiel vojflanka herbaĉo. Ĝiajn radikojn oni povas uzi kiel kafaldonaĵon aŭ eĉ kafanstataŭaĵon.

## Pretigi cikorian kafon 
Enfosu grundon apud la cikoriaj radikoj per longa ilo kaj tranĉu ilin profunden. (Ne tiru la foliojn, ĉar per ili ne eblas elterigi la radikojn). Dispecigu la skrapitajn kaj lavitajn radikojn en longaj strioj kaj baku ilin dum pr. kvar horoj je temperaturo 140°C (250°F) aŭ eĉ iom pli alta. Laste, muelu la bakaĵon kaj aldonu en kafon per samegalaj porcioj. Ankaŭ eblas boligi dismueligitan cikorion (unu kulero por unu taso) dum tri minutoj kaj trinki ĝin anstataŭ kafon.

En Pollando:
[eta|maldekstra|La pola grena kafo, konsistanta el rostegitaj ([ingrediencoj): sekalo (60%), hordeo (20%), radiko de amara cikorio kaj sukerbeto]]
eta|maldekstra|Jen preta pola grena kafo
**La pola grena kafo** – la speco de senkafeina trinkaĵo kun gusto iom simila al natura kafo. Ĝi estas farata de rostegitaj: sekalo (60%), hordeo (20%), radiko de amara cikorio kaj sukerbeto.

## Brusela cikorio 
Kultivita formo de la amara cikorio estas brusela cikorio (*Cichorium intybus var. foliosum*) (vidu la supran foton). Ĝi estas ofte manĝata en Nederlando, Belgio kaj la norda parto de Francio.

## Vidu ankaŭ 
* endivio
* Kentukia kafarbo

Kategorio:Asteracoj
Kategorio:Spicoj
Ylivieska

**Ylivieska** estas urbo kaj komunumo en la provinco Norda Ostrobotnio en la norda parto de Finnlando. Ĝis la jaro 2009 ĝi estis parto de la gubernio Oulu.

Kategorio:Komunumoj de Finnlando
Kategorio:Komunumoj de Norda Ostrobotnio
Kategorio:Komunumoj de Gubernio Oulu
Cyril Cinélu

**Cyril CINÉLU** [siril sinelü] (naskiĝis  en Lagny-sur-Marne) estas franca kantisto de martinika deveno, gajninto de "Star Academy 6".

## Diskografio 
### Albumoj 
* 2007: Jusqu'à moi (aperis la )

### Unuopaĵoj 
* 2006: en "L'album de tous les singles solo Star Academy 6"
** Délit d'amour
** Life
* 2007: Quelque chose qui m'appartient (aperonta)

## Internaj ligiloj 
* Jenifer, gajninto de "Star Academy 1"
* Nolwenn Leroy, gajninto de "Star Academy 2"
* Élodie Frégé, gajninto de "Star Academy 3"
* Grégory Lemarchal, gajninto de "Star Academy 4"
* Magalie Vaé, gajninto de "Star Academy 5"

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de Cyril Cinélu en Myspace 
* Retejo de Cyril Cinélu en Universal Music 
* Fan-retejo de Cyril Cinélu 

Kategorio:Francaj kantistoj
Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Port

La gloso **Port** povas signifi la jenajn:

* **Porț**, vilaĝo de Rumanio en distrikto Sălaj
* **Port (Ain)**, franca komunumo en Ain
* **Port BE** estas komunumo de la administra distrikto Bielo en Kantono Berno en Svislando.
* Porto, urbo en norda Portugalio
* Oporto, vino de la regiono de la portugala urbo
* en la franca lingvo kaj aliaj, "Port" signifas "marhaveno" kaj estas videbla en nomoj de multaj lokoj
** Port-Au-Prince, Haitio
** Port Coquitlam, Kanado
** Port Harcourt, Niĝerio
** Portospeno, Trinidado kaj Tobago
Karduo

**Karduo** (*Carduus*) estas genro de plantoj en la familio de la asteracoj (*Asteraceae*), kiu kutime havas kapitulon kaj malmolajn pikajn foliojn.

Nescience oni nomas tiun ĉi genron, kune kun aliaj same pikaj, kardoj.

Karduoj estas serĉataj de kardeloj, kiuj manĝas ties semojn, kaj de azenoj, kiuj ne timas manĝi ilin, spite la pikilojn.

## Specioj 
Al la genro apartenas interalie jenaj specioj:
* Akantokapa karduo (*Carduus acanthocephalus*)
* Akanteca karduo (*Carduus acanthoides*), Multdorna kardo
* Parenca karduo (*Carduus affinis*)
* Arĝenta karduo (*Carduus argentatus*)
* Brila karduo (*Carduus candicans*)
* Kardela karduo (*Carduus carduelis*)
* Kapflora karduo (*Carduus cephalanthus*)
* Or-akanta karduo (*Carduus chrysacanthus*)
* Monteta karduo (*Carduus collinus*)
* Krispa karduo (*Carduus crispus*), Krispa kardo
* Senflorigita karduo (*Carduus defloratus*), Nudtiga kardo
* Eŭbea karduo (*Carduus euboicus*)
* Lanuga karduo (*Carduus lanuginosus*)
* Luzitania karduo (*Carduus lusitanicus*)
* Nigra karduo (*Carduus nigrescens*)
* Klinita karduo (*Carduus nutans*), Klinita kardo
* Olimpa karduo (*Carduus olympicus*)
* Personata karduo (*Carduus personata*), Nigrakola kardo
* Grizkolora karduo (*Carduus poliochrus*), Griza kardo
* Etkapa karduo (*Carduus pycnocephalus*)
* Duonnuda karduo (*Carduus seminudus*)
* Tenerflora karduo (*Carduus tenuiflorus*), Svelta kardo
* Traka karduo (*Carduus thracicus*)
* Hoka karduo (*Carduus uncinatus*)

## Simbolo 
Historie karduo estas simbolo de Loreno, regiono de Francio.

## Vidu ankaŭ 
* Rethava orobanko

Kategorio:Asteracoj
Nikolao la 5-a

**Nikolao la 5-a**, denaske **Tommaso Parentucelli** (naskiĝinta en Sarzana la ; mortinta la ) estis papo de la  ĝis sia morto.

## Biografio 
Tommaso Parentucelli naskiĝis en Sarzana (Ligurujo) en familio de kuracisto. Kiam li estis juna pastro, li servis al la kardinalo Niccolò Albergati, unu el aŭtoroj de la Florenca unio. Poste oni nomumis lin episkopo de Bolonjo, kaj li estis papa legato en Germanio kaj Napolo. Li akcelis multe kontraktadon de Viena konkordato, kiu reguligis rilatojn inter papo kaj germanaj princlandoj (1448). Li ne havis grandajn ambiciojn, admiris tradiciojn de la antikvo. Li kreis ankaŭ Vatikanan Bibliotekon, kiu estas ĝis nune valorega aro da manuskriptoj.

Nikolao la 5-a aspiris pacon inter kristanoj. En 1452 li ellasis buleon *Romanus Pontifex*, kiu deklaris militon kontraŭ ĉiuj ne-kristanoj. La buleo permesis al portugaloj pretendi terojn en Okcidentafriko kaj konkeri ilin. La 23-an de majo 1453 turkoj prenis Konstantinopolon post 53 tagoj de sieĝo. La kristana Bizanca imperio ĉesis ekzisti. Ĉi tiu novaĵo ŝokis Eŭropon, sed la provoj de Nikolao la 5-a rekomenci krucmilitojn kontraŭ Otomana imperio ne trovis subtenon.

En lastaj jaroj de vivo la papo, kiu suferis pro podagro, okupiĝis pri beligo de Romo per belartaĵoj. Li volis rekonstrui Vatikanan katedralon, sed ne havis sufiĉe fortojn kaj rimedojn. Iu Stefano Porcaro organizis konstante komplotojn kontraŭ la papo. Li estis prenita kelkfoje de la papa gardantaro, sed ricevis pardonon. La papo eĉ gratifis lin per oro kaj nomumis provincestro de Kampanio. Tamen poste Porcaro revenis en Romon por nova komploto, kaj Nikolao la 5-a kondamnis lin al morto. La humanistoj en Romo nomis ĉi tiun decidon kontraŭdira al idealoj de la antikva filozofio.

eta|maldekstra|persona papa blazono de li
[eta|center|300px|portreto de li el la [Nurenberga Kroniko]]

Kategorio:Papoj
Kategorio:Episkopoj de Bolonjo
Guglielmo Oberdan

**Guglielmo Oberdan** (naskita kiel **Wilhelm Oberdank** la  en Triesto, ekzekutita samloke la ) estis juli-venecia iredentismano kaj ribelulo.

Kiel filo de slovena patrino kaj itala patro li vivis en la tiam aŭstria urbo Triesto, tiutempe markita de la kontrasto inter fidelaj aŭstrianoj (precipe slavoj) kaj iredentismanoj, precipe italoj kaj juli-venecianoj. Li estis bona lernejano kaj en 1877 ricevis stipendion de la komunumo por studi ĉe la viena politekniko.

Kiam la sekvan jaron Aŭstrio proklamis armean mobilizon por okupi, laŭ decido de la Berlina Kongreso, Bosnion kaj Hercegovinon, Oberdan ricevis rekrutigan ordonon kaj devis interrompi sian studadon. Por ne devi batali sub aŭstria ordono li decidis dizerti kaj, helpate de italaj patriotismaj organizoj, atingis Romon. Li italigis sian nomon kaj registriĝis kiel studento por kompletigi sian inĝenieran studon. Sed en sia lasta studjaro li denove devis interrompi, ĉar la itala ŝtato nuligis helpopagon pro iuj opinioj esprimitaj de Oberdan.

En 1882 la morto de Giuseppe Garibaldi kaj la "triopa alianco" inter Italio, Aŭstrio kaj Germanio malkuraĝigis multajn ital-etnajn ekzilulojn, kiuj estis esperintaj, ke Garibaldi konkeru por Italio iliajn teritoriojn. Tiuj eventoj konvinkis Oberdan, ke necesas grava evento por savi la aferon de iredentismo. En julio li iris al Napolo kaj komunikis al la iredentisma estro Mateo Renato Imbriani, ke li provos ribeligi sian devenurbon eĉ koste de la propra vivo. Li kredis, ke por tio necesas triesta martiro, kies morto eble instigos al ribelo.

Tiutempe Triesto prepariĝis al vizito de la aŭstria imperiestro Francisko Jozefo la 1-a, okaze de 500-jara aparteno de Triesto al Aŭstrio. Oberdan konstruis du bombojn kaj veturis al Triesto. La 15-an de septembro, kiam li atingis Udine, Oberdan skribis en speco de politika testamento, ke li "plenumos agon solenan kaj gravan". La 16-an li transiris la limon; sed ĉar kunulo perfidis lin, polico lin arestis en Ronchi, malgraŭ defendo per revolvero. Li konfesis, ke la bomboj estis por mortigi la imperiestron. Je la  li estis pro dizerto kaj reĝ-atenco kondamnita, de la plej supera armea tribunalo aŭstrio-hungaria, al morto per pendumo. La juĝo estis plenumita je la 20-a de decembro.

Laŭdire la lastaj vortoj de Oberdan estis "Vivu Italio! Vivu libera Triesto". Li iĝis martiro kaj simbolulo de itala iredentismo, kiu pro lia morto trovis multajn entuziasmajn anojn. Dum la unua mondmilito lia sorto servis kiel emocia instigilo por la itala popolo. Ekestis populara kanto "himno al Oberdan" (*inno a Oberdan*), kiu postulas la morton de la imperiestro.

En multaj italaj urboj estas placo aŭ strato nomita laŭ Oberdan. En la *Museo del Risorgimento* en Triesto troviĝas kapelo dediĉita al lia memoro.

## Eksteraj ligiloj 
* Historia priskribo  (it)
* Priskribo kun bildo (it)

Kategorio:Atencintoj
Kategorio:Martiroj
Kategorio:Dizertintoj
Malfermo de la kvar ĉevaloj

La **Malfermo de la kvar Ĉevaloj** (ECO C47–C49) estas en ŝaka malfermo unu el la Malfermoj de la reĝa peono, kies karakterizaj unuaj movoj estas: **1.e4 e5; 2.Ĉf3 Ĉc6; 3.Ĉc3 Ĉf6**

## Variaĵoj 
La Blankoj nun havas elekteblecon inter du gravaj variantoj:
* **4. d4 (Skota variaĵo)** kun rekta centra atako kiel en la Skota malfermo.
* **4. Kb5 (Hispana variaĵo).** La Blanko premas la nigran ĉevalon kaj ne rekte atakas la centron.

## Ĉefa linio 
:**1.e4 e5**
:**2.Ĉf3 Ĉc6**
:**3.Ĉc3 Ĉf6**
:1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 **4.Kb5** Hispana variaĵo

::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 **a6** 5.Kxc6
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 a6 5.Kxc6 dxc6 6.Ĉxe5 Ĉxe4 7.Ĉxe4
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 **Kc5**
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kc5 5.0-0 0-0 6.Ĉxe5 Ĉxe5 7.d4 Kd6 8.f4 Ĉc6 9.e5 Kb4
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kc5 5.0-0 0-0 6.Ĉxe5 Ĉd4
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 **Ĉd4**
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Ĉd4 5.Ĉxe5 De7 6.f4
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Ĉd4 5.Ke2
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Ĉd4 5.Ke2 Ĉxf3+ 6.Kxf3 Kc5 7.0-0
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Ĉd4 5.Ĉxd4
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Ĉd4 5.0-0
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 **Kb4**
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kb4 5.0-0 0-0 **6.d3**
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kb4 5.0-0 0-0 6.d3 **d6**
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kb4 5.0-0 0-0 6.d3 d6 7.Kg5 Kxc3 8.bxc3 De7
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kb4 5.0-0 0-0 6.d3 d6 7.Kg5 Kxc3 8.bxc3 De7 9.Te1 Ĉd8 10.d4 Kg4
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kb4 5.0-0 0-0 6.d3 d6 7.Kg5 Ĉe7
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kb4 5.0-0 0-0 6.d3 d6 7.Kg5 Ĉe7 8.Ĉh4 c6 9.Kc4 d5 10.Kb3 Dd6
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kb4 5.0-0 0-0 6.d3 d6 7.Kg5 Ke6
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kb4 5.0-0 0-0 6.d3 d6 7.Ĉe2
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kb4 5.0-0 0-0 6.d3 **Kxc3**
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kb4 5.0-0 0-0 6.d3 Kxc3 7.bxc3 d6 8.Te1
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kb4 5.0-0 0-0 6.d3 Kxc3 7.bxc3 d5
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kb4 5.0-0 0-0 6.d3 **De7** 7.Ĉe2 d5
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kb4 5.0-0 0-0 **6.Ĉd5** Ĉxd5 7.exd5 e4
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.Kb5 Kb4 5.0-0 0-0 **6.Kxc6**
:1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 **4.d4** Dua ĉefa linio
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.d4 Kb4 5.Ĉxe5
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.d4 exd4
::1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 4.d4 exd4 5.Ĉd5
:1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 **4.Ĉxe5**
:1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 **4.Kc4** konsiderata dubinda linio pro 4. ... Ĉxe4 5. Ĉxe4 d5 kreante per d5 forkon de peono kontraŭ kuriero [c4] kaj ĉevalo [e4]
:1.e4 e5 2.Ĉf3 Ĉc6 3.Ĉc3 Ĉf6 **4.a3**

## Vidu ankaŭ 
* Listo de ŝakaj malfermoj
* Malfermita malfermo
* Fermita malfermo
* Duonfermita malfermo
* Duonmalfermita malfermo
* Neregula malfermo
* Flanka malfermo

Kategorio:Ŝakaj malfermoj
Zarand

**Zarand** povas esti
* Zărand, komunumo en distrikto Arad en Rumanio
* Zaránd, historia departemento en reĝlando Hungario
* Zarand, perse زرند, urbo en Irano
* Zarand, kratero sur Marso
Mutzig

**Mutzig** - alzace ankaŭ **Mützig**, germane uzatas ambaŭ formoj - estas vilaĝo en Alzaco. Ĝi estas fama pro tio, ke tie la unuan dimanĉon de septembro el fonto ŝprucas biero. La malnova bierfarejo de Mützig produktas bongustan bieron.

300px|maldekstra|eta|Malnova bierfarejo Mützig

eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Bas-Rhin
* Mutzig (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* 


Kategorio:Komunumoj de Bas-Rhin
Rivero Mali

dekstra
La **rivero Mali** (***Mali Hka***) estas rivero, kiu fontas en norda Mianmaro. Ĝi fluas ĉirkaŭ 320&nbsp;km, antaŭ ol kunflui kun la rivero Nmai por formi la riveron Ayeyarwady.

## Vidu ankaŭ 
* Nordbirmaj mezvarmaj arbaroj

Kategorio:Riveroj en Birmo
Basbaritono

Kiel **Basbaritono** oni nomas la viran voĉregistron inter baso kaj baritono. La basbaritono ne tute havas la profundecon de „nigra“ baso, sed ankaŭ ne atingas la altecon ekz. de baritono. La sonamplekso etendiĝas ĉ. ekde *F* ĝis *fis’*.

Multaj baritonpartioj de Richard Wagner taŭgas por basbaritonoj, same multaj partioj por baso en oratorioj aŭ kantatoj taŭgas por basbaritonoj pro sia plejofte relative altaj registroj samkiel la baritonpartioj en la operoj de Wolfgang Amadeus Mozart kaj la pli altaj baspartioj de Gioacchino Rossini.

Famaj reprezentantoj de tiu ĉi fako estas i.a. Friedrich Schorr, Hans Hotter, George London, Erich Kunz, Walter Berry, Cesare Siepi (kiu tamen samkiel ankaŭ Samuel Ramey prefere estis Italia „basso cantante“), Thomas Quasthoff, Simon Keenlyside, Bryn Terfel, .

Tipaj roloj por basbaritono estas ekz.:

* Figaro, *Le nozze di Figaro* de Wolfgang Amadeus Mozart
* Don Giovanni, *Don Giovanni* de Wolfgang Amadeus Mozart
* Papageno, *Die Zauberflöte*
* Don Pizarro, *Fidelio* de Ludwig van Beethoven
* Der Holländer, *Der fliegende Holländer* de Richard Wagner
* Hans Sachs, *Die Meistersinger von Nürnberg* de Richard Wagner
* Wotan/Wanderer *Der Ring des Nibelungen* de Richard Wagner

Kategorio:Voĉkategorioj