Malus domestica

eta|Floranta arbo.
***Malus domestica*** Borkh., sin. *Pyrus malus* L.) (esperante:**doma maluso**) estas specio el la genro maluso el la familio de Rozacoj (*Rosaceae*). Ĝi estas komerce tre signifa frukto. La frukto de la malusarbo nomiĝas pomo.
Pomoj estas plantataj kaj kiel nutraĵo kaj kiel ornamplanto. La pomo ankaŭ havas sanigan reputacion. La pomo kaj la pomarbo simbolas la temojn sekseco, fertileco kaj vivo ĝenerale. Pomo jam de antikva tempo signifas konsciiĝon por decido kaj riĉecon.

## Priskribo 
[eta|Pomarbo en la germana regiono [Altes Land.]]
eta|*Malus domestica*
eta|Maturaj pomoj.

### Habito kaj foliaro 
La kulturpomo estas somerverda arbo, kiu kreskas de 8 ĝis 15 metroj alta kaj havas larĝan kronon. Fakte la habito de la kulturplanto nur malofte estas observebla, ĉar la unuopaj kultivaroj en kombino kun la baztrunko kreskas diversforte. La ekstremoj estas alttrunka arbo kaj malalta arbedeto. Ofte la arbo ne atingas sian kreskopotencialon pro la regula pritranĉado.

### Ligno 
La ligno de la kulturpomarbo similas al tiu de la sovaĝa maluso. Ĝi havas helruĝecan alburnon kaj ruĝe brunan kernlignon. Ĝi estas dura kaj peza.

### Infloreskoj kaj floroj 
eta|floroj de la kultivaro *Holsteiner Cox*
La floroj staras unuope aŭ en umbelaj panikloj.
La floroj estas radioformaj. Ĉe kelkaj kulturvarioj ili estas duone plenaj aŭ plenaj. Ili estas malprofunde kalikoformaj kaj ofte odoras. Ili havas diametron de 2 ĝis 5 centimetroj. La kvin petaloj estas blankaj, sed kiel burĝono ĉiam ruĝecaj. Depende de la floro ekzistas multaj stamenoj kaj kvin karpeloj.

La pomarbo floras en majo kaj junio. La komenco de la florado de la pomo markas en la fenologia kalendaro la komencon de la *meza printempo*.

La pomfloro estas tipa abelfloro. Sufiĉas ke 5 % de la floroj estu polenigitaj por ricevi plenan rikolton.

### Fruktoj 
eta|matura pomo
La karneca histo (fruktkarno) de pomo, ĝenerale nomata frukto, ne evoluiĝas el la ovario, sed el la pedunklo. Biologie oni nomas tion ŝajnfrukto. La pomofrukto – kio estas karakteriza por pomo – estas speciala formo de . Foliklo konsistas el unu ovario, kiu ĉe suturo kunkreskas kun si mem. Ene de la fruktkarno kreskas el la folikla ovario pergameneca ujo. Ene de la fruktkarno eventuale restas nur unuopaj .

Pomoj postrikolte plumaturiĝas. Ili estas la klimakteraj fruktoj. Pomo, metita kune kun bananoj aŭ aliaj fruktoj, rapidigas ilian maturiĝon. Tion kaŭzas la gasa planthormono eteno, kiu estas produktata de la pomo dum postmaturiĝo.

Ĝenerale oni ne manĝas la malmolan . Ofte oni kredas, ke la kernetujo ne estas manĝebla, ĉar la kernetoj (semoj) enhavas cianidan acidon. La kvanto de cianida acido estas tre malalta kaj la formanĝo de la kompleta pomo ne estas risko.

## Ekologio 
Kulturpomarbo estas decidua foliarbo, kiu hodiaŭ nur estas kultivita kiel malgranda trunko. La radikoj surhavas mikorizon.

Je la floroj la inaj partoj floras unue (“antaŭina floro”). La nektarriĉa floro altiras multajn abelojn. Fremda polenado estas nepra. Kelkaj kultivaroj estas intersterilaj. Ankaŭ polenmanĝantaj skaraboj vizitas la florojn.
Pomofruktoj estas kunkreskaĵoj de kvin foliklofruktoj, plej ofte unusemaj, kiuj formas kaj la pergamenan kernetujon kaj florujon. La florujo kreskas, maturiĝinte, al grandega, sukerriĉa (ĝis ĉ. 13 %) „fruktkarno“. Do, la frukto de la pomo estas ŝajnfrukto. La konatan bruniĝon de la tranĉa surfaco de pomo kaŭzas la oksidado de la polifenolo . Maturaj pomoj produktas la gason etilenon, kiu plirapidigas la maturiĝon de aliaj proksimaj fruktoj. La semoj de la pomo troviĝas normalkaze en , tio signifas, ke ili ekburĝonas, nur kiam la inhibiciiloj sub la semŝelo estas reduktitaj dum stokado de la semoj en humidaj kondiĉoj.
* la pomo ankaŭ estas bona por la stomako.

## Pomkultivado 
eta|pomkultivado en Périgord, Francujo
[eta|pomplantejo en [Altes Land]]

La pomkultivado laŭ la hodiaŭaj metodoj, komenciĝis en Mezeŭropo kun la romianoj. Ili komenciĝis per la bredado de la kulturpomo kaj inventis la greftadonaj la klonigado en iliaj kolonioj kaj provincoj. Ekde la 6a jarcento oni kultivis la pomon en Mezeŭropo. Ekde la 16a jarcento la pomo estas komercaĵo.

La unua pomplantejo plantis la pompioniro Otto Schmitz-Hübsch en la jaro 1896 . Li ankaŭ enkondukis la densplantado kun malalttrunkaj arboj.

### Kulturo 
La kultivado sukcesas plej bone en nutraĵriĉaj, humidaj kaj bone drenitaj grundojka en plena suno aŭ duonombro. Pomarboj estas frostrezistaj.

### Multigado 
eta|pom-kapsuloj sur nutraĵtavolo en laboratorio
La ĝerplantoj (el la kernetoj= semoj) de pomo preskaŭ neniam liverras la deziritan kulivaron. Por multigi la kultivaroj nur taŭgas la diversajn teknikojn de la vegetativa multigado.

Oni reproduktas nur la baztrunkojn pere de semado. La semoj nur ekĝermas post periode de malvarmo. Dum la stratifikado la ĝerinhibitatoroj en la semoj foriĝas La malgrandoj semplantoj oni povas uzi por greftado en la sekvanta jaro.

## Kultivaj Regionoj 
[eta| herbeja fruktoĝardeno en [Siebengebirge]]
eta|pomrikolto en Stirio, Aŭstrio
[eta|pomplantejo en Usono, [Yakima (Vaŝingtonio)]]

En kelka regionoj nur ekzistas malintennsivaj *herbejaj fruktĝardenoj* aŭ *pomarbaj aleoj*.

La ekonomie plej gravaj regionoj, kie la kulturpomo estas kultivata en Eŭropo estas Normandio kaj la Pada ebenaĵo. En la tuta Mediteraneo Regiono la kulturpomo estas kultivata por eksporti la fruktojn. Tradiciaj pomkultivregionoj en Mezeŭropo estas:
* *Nordgermanio kaj Mezgermanio*: Meckenheim (Rejnlando), Wetterau (Hesando), Werder (Havel), Altes Land, Fahner Höhen (Turingio), Borthen, valo de la rivero Mulden kaj Kohrener Land en Saksio, Palatinato
* *alpa regiono*: regiono ĉirkaŭ la Konstanca Lago, orienta Stirio (Apfeldorf Puch apud Weiz, Stiria Pomstrato), Mostviertel, Lavant-valo, Sudtirolo

En la suda hemisfero precipe Nov-Zelando, Ĉilio kaj Argentino. La pomoj venas sur la norhemisfera merkato en la tieaj vintro kaj printempo.

## La plej grandaj pomproduktantaj landoj 
La plej granda pomproduktanta lando estas Ĉinio kaj je la dua loko Usono. Turkio kaj Italio sekvas. La jena tabelo montras la plej grandajn pomproduktantajn landojn:

| valign="top" |

|}

## Simboliko 
La pomo ludas rolon en ĉiuj eŭraziaj kulturoj. Ĝi simbolas *amo*, *sekseco*, *fertileco* kaj *vivo*, *rekono* kaj *decido*, *riĉeco*. Pro ĝia disvastigo ĝi ankaŭ aperas en multnombraj fabeloj kaj ludas rolon en la mitologio.

## Vidu ankaŭ 
* Pomo
* Pomarbo
* Pomofrukto
* Listo de pomkultivaroj

## Referencoj 
Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Rozacoj