open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enseto

**Enseto** estas unu el la tri genroj de la banana plantofamilio muzacoj, hejma en tropikaj regionoj de Afriko kaj Azio.
Pro ĝia signifo kiel fibroplanto la specio Ensete ventricosum, "la ornambanano", ankaŭ nomata "abesenia firbrobanano".  Ensete-plantoj ne portas manĝeblajn fruktojn. La frukto estas kromnomata "falsa banano". 

## Kultivata enseto en Etiopio 
## Taksonomio 
[eta|250px|Infloresko kaj folioj de *[Ensete superbum*]]

## Vidu ankaŭ 
## Eksteraj ligiloj 
* David Constantine
* Dave's Garden - Informo pri falsa banano, ruĝa etiopa banano, sovaĝa banano (Ensete ventricosum)
* Enset as a crop (UNEUE)
* Enset Culture (UNEUE)
* American Association for the Advancement of Science  - La arbo kontraŭ malsato: Enseto-bazita agrikulturaj sistemoj en Etiopio.
* Five thousand years of sustainability? A case study on Gedeo land use.  PhD dissertation by Kippie Kanshie, T. of May 2002. ISBN 90-804443-6-7, Treemail publishers, 295 paĝoj, 20 paĝoj de koloraj ilustraĵoj.
* Oxfam  - Truoj en la sekurecoreto

Kategorio:Muzacoj
Asipoviĉi

**Asipoviĉi** (beloruse. ; ruse *Осиповичи*) estas urbo en la respubliko Belorusio en la Mahilova regiono. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de 21,06 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La mezuma supermara alteco de la urba areo estas  metroj.
 
## Geografio 
La urbo situas en la centro de la lando nemalproksime de la urbo Babrujsk najbare al la rivero Svislaĉ, kiu ĉi tie estis plilarĝigita kiel baraĵlago.

## Historio 
La urbo estis fondita en la jaro 1872.

## Trafiko 
Asipoviĉi situas kaj en la fervoja kaj ankaŭ en la strata trafiko ĉe la ĉefa trafikokonekto ekde la ĉefurbo Minsk en la sudorienton de la lando al, Homel kaj Mahilovo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Asipoviĉi-1 (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Urboj de Belorusio
Kategorio:Mahilova regiono
Kalinkaviĉi

**Kalinkaviĉi** (, ; *Kalinkoviĉi*) estas urbo en la respubliko Belorusio en la Homela regiono. Laŭ la stato de  en la urbo vivis . En la tuta distrikto komence de 2023 estis 55 198 personoj sur areo de 2,76 kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de 19,95 loĝantoj/km². 
 
## Geografio 
La urbo situas en la sudo de la lando oriente en la regiono Polesio inter la urboj Mazir (11 km diste) kaj Homel (120 km diste).

## Trafiko 
Kalinkaviĉi situas ĉe la vojkruciĝo inter la fervojlinioj kaj ĉefstratoj de Bresto al Homel kaj de Minsk al Kiev.

## Partneraj urboj 
*  Slavutiĉ (*Славутич*) en Ukrainio
*  Saransk (*Саранск*) en Rusio

## Vidu ankaŭ 
* Kalinkaviĉi (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

## Referencoj 

Kategorio:Urboj de Belorusio
Kategorio:Homela regiono
Luoj

eta|200px|Bomas of Kenya|Tradicia vilaĝo de la luoj en la muzeo *Bomas of Kenya*
La **luoj** estas etno apud la Viktoria lago en Kenjo kaj Tanzanio, al kiu apartenas proksimume 3,4 milionoj da homoj. En Kenjo ili estas post la kikujoj kaj la luhjoj la tria plej granda etno. Ili apartenas al la nilotaj etnoj kaj do estas etno-lingve parencaj kun la aĉolioj, la kalenĝinoj kaj la masajoj.

## Lingvo 
La lingvo de la luoj nomiĝas *Dholuo*.

## Literaturo 
* Cohen, David William & Odhiambo, E.S. Atieno: *Siaya - The Historical Anthropology of an African Landscape*, Eastern African Studies
* Ndisi, John W.: *A study in the economic and social life of the Luo of Kenya*, Phil.Diss. Uppsala 1974

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.language-museum.com/l/luo.htm

Kategorio:Etnoj en Tanzanio
Kategorio:Etnoj en Kenjo
Muangoj

La **muangoj** *(Mwanga)* aŭ **njamuangaj** *(Nyamwanga)* estas malgranda etno kun propra bantua lingvovariaĵo (muanga lingvo) en la nordo de Zambio kaj en la sudokcidento de Tanzanio.

En 1993 oni taksis la nombron de la njamuangoj 256.000, el ili 169.000 en Zambio kaj 87.000 en Tanzanio. Al la etno ankaŭ apartenas 7.000 **tamboj** *(Tambo)* kaj 14.000 **ivoj** *(Iwa),* do la tutnombro estas pli ol 277.000 muangoj.

Pli novaj nombroj (ĉirkaŭ 2000) diras por Zambio 38.887 ivoj, 163.957 muangoj kaj 18.918 tamboj.

La religio de la muangoj baziĝas sur la kulto de la praavoj kaj la vokado de iliaj spiritoj.

La njamuangoj, njikoj, safvoj, ngondoj, kingoj, benaoj, pangvoj, hehoj kaj sanguoj havas komunajn originojn. Ili distingas sin klare de la patrinlinie organizitaj najbaroj. Ĉiuj tiuj grupoj verŝajne almigris el la norda Tanzanio inter Kilimanĝaro kaj Viktoria-lago ekde la 16-a jarcento.

## Eksteraj ligiloj 
* Nyamwanga

Kategorio:Etnoj en Tanzanio
Kategorio:Etnoj en Zambio
Tigreoj

La **tigreoj** (ne intermiksu ilin kun la tigrajoj) estas etno en Eritreo. Ili konsistigas tie proksimume 31 % de la loĝantaro.

La tigra lingvo apartenas samkiel la tigraja al la ŝemidaj lingvoj kaj estas skribata per la etiopa alfabeto.

La tigreoj loĝas en la norda basebeno de Eritreo. La plej multaj el ili apartenas al islamo kaj vivas kiel terkulturistoj aŭ nomadoj.

Tigreoj
Tigreoj
Kategorio:Etnologio
Maroilles

* **Maroilles** estas franca komunumo en la departemento Nord.
* **Maroilles** estas fromaĝo produktita en la supre menciita komunumo.
Preux-au-Bois

**Preux-au-Bois** estas malgranda franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi situas en la natura, tre verda regiono Avesnois (kies historia centro estas Avesnes-sur-Helpe)

Ĝiaj loĝantoj estas franclingve la *Preutains*, la *Preutins* aŭ la *Pétrosiens*.

## Geografio 
La vilaĝo situas 6 km el Landrecies kaj 11 km el Le Quesnoy. Ĝi troviĝas tuj ĉe la forsto Mormal.

## Demografio 
## Vidindaĵoj 
* Preĝejo Saint-Martin
* Preux-au-Bois disponas lageton.

## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Nord

## Eksteraj ligiloj 
* Preux-au-Bois ĉe la TTT-ejo de la Nacia Geografia Instituto 

Kategorio:Komunumoj de Nord
Nodoverta kolombo

La **Nodoverta kolombo** (*Lopholaimus antarcticus*) estas birdo de la familio de Kolombedoj kiu inkludas turtojn kaj kolombojn. Temas pri granda arbema kolombo kiu estas konata ankaŭ kiel *Arokolombo*. Ĝi estas loĝanta kaj reproduktanta birdo en Aŭstralio.

eta|maldekstre|230ra|
Tiuj birdoj estas grandaj, de longo varianta el 40 ĝis 46&nbsp;cm. Ĝi havas helgrizajn bruston kaj kapon, malhelgrizajn flugilojn kaj ardeznigran voston kun helgriza strio. La beko estas ruĝbruna; la irizoj estas flavaj kaj okulringoj ruĝaj. La plej rimarkinda eco de tiu specio estas platigita granda kaj malantaŭena kresto de plumoj kiu komencas ĉebeke kaj iras al la nuko. Tiu kresto konsistas el grizaj plumoj fronte kaj brunruĝaj malantaŭe; ĝi aspektas kvazaŭ nodo aŭ laĉo, de kie venas la ordinara nomo de la specio. Junuloj estas malpli markitaj per bruna beko. La vostostrio ne estas tiom markita ĉe nematuruloj.

La Nodoverta kolombo ĝenerale troviĝas en aroj ĝis centaj. Ili estas fortaj flugantoj kaj estas vidataj ofte super pluvarbaroj kaj valoj, sed ankaŭ ĉe palmoj, figarboj kaj eŭkaliptaj arbaroj. Ili estas komplete arbemaj. Tiuj birdoj manĝas fruktojn inter branĉaro kaj ofte ripozas sur arboj supre tiu branĉaro. Ili trinkas el pluvogutoj el arboj. Ili troviĝas foje en malferma kamparo serĉante manĝaĵojn. Tiuj birdoj povas ofte troviĝi el kabo Jorko en Kvinslando ĝis la suda marbordo ĉe Novsudkimrio sed foje ili estis vidataj tiom sude kiom ĝis Tasmanio kaj la lagoj Gippsland en Viktorio, depende de manĝodispono. La specio estis observita en enormaj aroj en areoj kiuj havis pluvarbarojn, sed bedaŭrinde la loĝantaro malpliiĝis por arbohakado. Nun temas pri protektita specio en Aŭstralio.

Tiuj birdoj estas rare aŭdataj, sed ŝajne produktas mildajn grumblojn. Ili komune kverelas unu kontraŭ la alia kaj kiam kverelas, ili faras mallongajn gruntojn (kiel porkoj).

Reproduktado okazas el julio ĝis januaro, kiam ili konstruas nestojn en arboj de pluvarbaroj alte supergrunde. La nestoj konsistas el longaj kaj izolitaj bastonetoj. La ino demetas unu grandan kaj iome brilan ovon.

## Referencoj 
*  Ne minacata
* Pizzey kaj Knight, "Field Guide to the Birds of Australia", Angus & Robertson, ISBN 0-207-19691-5
* Trounsen kaj Trounsen, "Australian Birds: A Concise Photographic Field Guide, Cameron House. ISBN 1-875999-47-7.

## Eksteraj ligiloj 
* Birdoj en kortoj

Kategorio:Kolombedoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Aŭstralio
Passetto di Borgo

eta|250px|Passetto di Borgo
[eta|250px|Rigardo desur la Anĝela fortikaĵo je Passetto kaj la [Petrodomo]]
eta|250px|Rigardo desur la Passetto je Anĝela fortikaĵo

**Passetto di Borgo** estas ĉ. 800 m longa, mezepoka eskapa irejo, kiu kondukas de la Vatikano al kastelo de Sankta Anĝelo. Ĝi estis konstruita en 1277 fare de papo Nikolao la 3-a. La *Passetto* ekstere aspektas kiel kutima muro, sed ĝi enkaŝas irejon, kiun uzis papoj kiel ekz. Klemento la 7-a (ĉe konkero de Romo) kaj Pio la 7-a (pro alveno de Napoleono) por eskapi el Vatikano al la malfacile konkerebla kastelo de Sankta Anĝelo.

Kategorio:Konstruaĵoj en Romo
Zuriko (distrikto)

La **Distrikto Zuriko** konsistas ekde la 1-a de julio 1989 nur ankoraŭ el la urbo Zuriko. Ĝia loĝantaro de egalas al la loĝantaro de la urbo, nome 371'767 je la 31-a de decembro 2006.

Ĉar krom Zuriko ne troviĝas aliaj komunumoj en la distrikto, la funkcio de la distriktaj aŭtoritatoj de la Distrikto Zuriko konsistas praktike nur en la kontrolado de la urbestraro de Zuriko kaj ĝiaj subaŭtoritatoj.
Pli grava estas la rolo de la distrikto en la jurisprudenco. La unu-instanca tribunalo estas organizita je nivelo de distrikto, kaj la distrikto ankaŭ mastrumas malliberejon. La distriktaj aŭtoritatoj estas koncentritaj en la distriktokonstruaĵo en la urba subdistrikto 4, ĉe Kanzleistrasse. Tie ankaŭ troviĝas la distrikta malliberejo, kiu en la jaro 1980 dum la tempo de la junulara ribelado en Zuriko estis ŝatata manifestacicelo de la Zurika Junulara Movado.

La Distrikta Tribunalo Zuriko en 2006 translokiĝis al nova konstruaĵo en Wengistrasse. Ĝi certe estas la administre plej signifa kaj ampleksa aŭtoritato de la distrikto.

## Limoj 
La distrikto Zuriko limas nord-okcidente al la distrikto Dietikon, norde al la distrikto Dielsdorf, oriente al la distrikto Uster, sude al la distrikto Meilen kaj Horgen kaj okcidente al la distrikto Affoltern.

## Historio 
Ek de ĝia kreiĝo en la jaro 1814 ĝis 1989 la distrikto Zuriko enhavis ankaŭ la komunumojn de la Distrikto Dietikon kaj la komunumon Zollikon. En marto 1985 estis voĉdonita pri nova leĝo por dividi la zurikan distrikton, por eviti la superregadon de la urbo Zuriko super la kamparaj komunumoj en la Limatvalo. La leĝo sukcesis en la baloto. Dum la komunumo Zollikon la 1-a de januaro 1986 senprobleme transiris al la Distrikto Meilen, post la baloto formiĝis kontraŭstaro en la Limatvalo, kaj popola iniciativo postulante la nuligon de la nova distrikto estis lanĉita. Devis okazi dua voĉdono en marto 1988. La iniciativo malsukcesis klare. Nur 34,8% de la voĉdonantoj subtenis ĝin. Je la 1-a de julio 1989 la nova Distrikto Dietikon do estis definitive kreita.

## Vidu ankaŭ 
* Distriktoj de la Kantono Zuriko
* Urbo Zuriko
* Kantono Zuriko

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la distrikto Zuriko

-
!
Kastelo de Sankta Anĝelo

eta|La Fortikaĵo kaj la Ponto de Sankta Anĝelo
eta|nokta foto de la ponto
eta|Interna korto de la fortikaĵo
**Kastelo de Sankta Anĝelo** estas antikva konstruaĵo en Romo, originale estis maŭzoleo de romia imperiestro Hadrianus kaj entombigejo ĝis Caracalla. Ĝi etendiĝas sur dekstra parto de la rivero Tibero kaj gardas la antikvan ponton la Ponton de Sankta Angelo.

Ĝi estis konstruita inter 139–135 a.K. kaj estis trakonstruita al fortikaĵo en la 5-a jarcento. Ĝi havas la bazdesegnon de rondo en kvadrato. Ĉiun angulon de la fortikaĵo protektas barbakano (elstaraĵo), dum la meza rondo estas cilindroformo kun haloj, kapeloj, luksaj loĝejoj, korto, prizonĉeloj.

La nomo de la fortikaĵo venas de tio, ke la papo Granda Gregorio havis vizion en 1590 - dum li faris pardonan procesion por bridi la peston. Por li aperis la ĉefanĝelo Sankta Mikaelo, super la fortikaĵo kaj la anĝelo metis sian glavon en la ujon tiel signante, ke la epidemio finiĝis. De tie venas la nova nomo de la konstruaĵo kaj tiel ornamas ties supron marmora anĝela statuo.

Dum la mezepoko, la fortikaĵo servis por eskapejo por la papoj, kiuj fuĝis el la Vatikano tra la Passetto di Borgo.

En la prizonĉeloj pasigis la tempon multaj famaj personoj inter ili ekz. la artisto Benvenuto Cellini.

## Vidu ankaŭ 
* Engelsburg (Erfurto)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Romiaj konstruaĵoj en Romo
Kategorio:Fortikaĵoj
Larry Kissell

eta|dekstra|Larry Kissell
**Larry KISSELL** (nask. la 31-an de januaro, 1951) estas usona instruisto de sociaj studaĵoj kaj eksa teksaĵlaboristo, kaj estis la Demokrat-Partia kandidato por la usona Domo de Reprezentivoj en la Oka Kongresa areo de Norda Karolino en la elektoj de 2006. La Oka areo steĉas de Charlotte al Fayetteville. Robin Hayes, Respublikano, tenas la Okan Areon ekde 1999.

La rezultoj de la ĝenerala elekto de novembro, 2006, estis duba por kelkaj semajnoj, ĉar pro limigita tempmarĝeno. Kissell eventuale malvenkis de 329 voĉoj. Li koncedis la vetkuro la 29-an de novembro, 2006, kaj senpaŭze anoncis planojn ree vetkuri en 2008.

Kissell estas ofta kontribuanto ĉe Daily Kos.

Kategorio:Usonanoj
Azia leono

La **azia leono** (*Panthera leo persica*), ankaŭ nomata **persa leono**, estas la ununura subspecio de leonoj, kiu hodiaŭ troveblas ekster Afriko. Temas pri unu el la felisedaj subspecioj plej minacataj en la mondo, ĉar ties loĝantaro en naturo ampleksas nur ĉirkaŭ 360 bestojn (en la jaro 2006) en la Gir-Arbaro, protektita zono de 1&nbsp;412 kvadrataj kilometroj en la sudo de la barata provinco Guĝarato. Tie dum la britia koloniado, la specio suferis troan ĉasadon pro sporto, kaj restis nur 20 ekzempleroj. Tiam la nababo de Gir protektis la specion, ĝis kiam ekestis konfliktoj kun la homa loĝantaro, kiu suferis perdon de gregoj.

Pro ties malabundo en libero, tiu orientalisa leono estas tre valora ero en bestoĝardenoj, kie oni klopodas ties bredadon en kaptiveco. Oni supozas, ke ekzistas ĉirkaŭ milo de aziaj leonoj en la zooj tutmonde.

## Aspekto 
La **azia leono** estas similaj al la afrikaj parencoj, sed estas kelkaj diferencoj, pro kiuj kelkaj fakuloj parolas pri diferenca specio. Tiu estas iom pli malgranda kaj malpli fortika ol la afrikaj, ĉirkaŭ 160 - 190 kg ĉe maskloj kaj 110 – 120&nbsp;kg ĉe inoj. Maskloj estas ĉirkaŭ 1.70 - 1.80 m longaj kaj la inoj estas nur ĉirkaŭ 1.40 - 1.60 m longaj sen kalkuli la voston.

La **azia leono** havas **pli helan haŭton** kaj la **hararon multe pli mallongan** ol la afrikaj; pro tio la oreloj de maskloj videblas. La **hartufo en kubutoj** estas pli videbla. Krome estas laŭlonga **falto blanka en la ventro**. Plej similaj estas la leonoj de Atlaso aŭ de Nordafriko (*Panthera leo leo*), kiuj estas formortintaj en la sovaĝejoj ekde la 1930-aj jaroj.

## Kutimoj 
Reproduktado okazas plej ofte vintre, sed ankaŭ la tutan jaron. Okazas **ceremonioj** ĉe kiuj la maskloj pisas, montras dentojn antaŭ pariĝado. Ofte okazas kvereloj inter maskloj, foje tre danĝeraj kaj vundigaj; tiele maskloj vivas nur averaĝe ĝis 12 jaroj.

## Bildaro 

Asiatic lion 04.jpg
Bristol.zoo.lion.yawns.arp.jpg
Indian Lion from Nehru Zoological park Hyderabad 4280.JPG
The Asiatic Lion.jpg
Gir lion male.jpg
Indischer Löwe Zoo Zürich 2.JPG

## Vidu ankaŭ 
* Katiavaro
* Mediteraneaj koniferaj kaj miksaj arbaroj

Kategorio:Felisedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Bülach (distrikto)

La **distrikto Bülach** estas distrikto en Kantono Zuriko en Svislando. Ĝia ĉefloko estas la samnoma urbo Bülach.

## Geografio 
La **distrikto Bülach** situas nordokcidente de la urbo kaj la Distrikto Zuriko. Ja la 31-a de decembro 2006 la distrikto Bülach nombris entute 122722 loĝantojn. La distrikto havas areon de 185.19&nbsp;km².

Ĉar la Flughaveno Zuriko troviĝas sur la teritorio de la Distrikto Bülach, la Distrikta Tribunalo Bülach estis instanca kaj pri la proceso pri la bankroteco de la iama svisa aviadilkompanio Swissair kaj ankaŭ pri la proceso kontraŭ la firmao Skyguide, kiu respondecas por la kontrolo de la svisa kaj nordgermana aerspaco kaj kunkulpis pri la aviadilkatastrofo en Überlingen kaj sekve ankaŭ pri la proceso pri la mortigo de la pilotgvidisto Peter Nielsen, kiu laboris dum la katastrofnokto por Skyguide, far Witali Kalojew, kiu perdis dum la kastatrofo sian familion.

## Limoj 
La distrikto Bülach havas limon kun la distriktoj Andelfingen, Vinterturo, Pfäffikon, Uster, Zuriko, Dielsdorf kaj en la nordo kun Germanio.

## Trafiko 
Ĉar en la distrikto Bülach situas la interkontinenta Flughaveno Zuriko, ĝi estas trafike bonege situanta. La trajnlinioj de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Zuriko al Sankt-Galo, de Zuriko al Konstanco kaj de Zuriko al Romanshorno pasas ĉiuj tra la flughaveno. Tra la distriktĉefurbo pasas la internacia trajnlinio de Zuriko tra Ŝafhaŭzo al Stuttgart. Krome regiona trajnlinio de THURBO AG konektas Vinterturon tra Embrach kaj Bülach kun Bad Zurzach kaj Waldshut en Germanio. Per la aŭtoŝoseo A51 de Zuriko tra la Flughaveno Zuriko al Bülach la distrikto disponas ankaŭ konekton al la svisa nacia vojreto.

## Listo de la politikaj komunumoj en la distrikto Bülach 
La distrikto Bülach konsistas (stato 2011) el 22 komunumoj, kies plej granda estas la urbo Kloten. Jen la listo:

## Vidu ankaŭ 
* Distriktoj de la Kantono Zuriko
* Kantono Zuriko

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la distrikto Bülach

!
Kategorio:Zurika Unterlando
Kay R. Hagan

**Kay Ruthven HAGAN** (naskiĝis la ) estas Demokrata membro de la Nordakarolina Ĝenerala Asembleo reprezentanta la 27-an senatan areon de la subŝtato, inkluzive reprezentitojn en Guilford County. Advokato, Hagan estas nun (en la sesio 2007-2008) servanta en sia kvina sesio en la subŝtata senato. Hagan estis unue elektita al la Subŝtata Senato en 1998.

Ŝi estas la nevino de eksa Florida Gubernatoro Lawton Chiles, kies oficejo en Vaŝingtono, DC, ŝi helpis kiel asistanto. Ŝia patro, Joe P. Ruthven, estis la urbestro de Lakeland, Florido. Nativulo de Shelby, NC, Hagan diplomiĝis de Florida State University kaj havas leĝdiplomon de Wake Forest University. Ŝi estas edziniĝinta la Charles T. "Chip" Hagan la III-a, advokato de Greensboro. Ŝi havas tri kreskiĝintajn infanojn, filinojn Jeanette kaj Carrie kaj filon, Tilden.

Post unue elekti ne vetkuri por la Usona Senato kontraŭ Elizabeth Dole en 2008, la Swing State Project anoncis la 26-an de oktobro, 2007, ke du sendependaj fontoj raportis, ke Hagan ja estis vetkuronta. Hagan oficiigis sian kandidatecon la 30-an de oktobro, 2007.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficia Retpaĝo pri la Senat-kampanjo de Hagan

Kategorio:Usonaj politikistoj
Kategorio:Usonaj senatanoj
Linden-muzeo Stuttgart

eta|Linden-muzeo apud Hegelplatz en Stutgarto
La **Linden-muzeo** (germane: Linden-Museum Stuttgart) en Stutgarto (*Stuttgart*, Germanio), estas ŝtata muzeo pri etnologio.

Ĝi apartenas al la plej grandaj etnologiaj muzeoj en Eŭropo. Krom specialaj ekspozicioj laŭokazaj ĝi montras daŭrajn ekspoziciojn pri ekstereŭropaj etnoj en la departementoj Afriko, Mezoriento, Sudazio, Orienta Azio, Suda Pacifiko, Nordameriko kaj Sudameriko.

## Historio 
Industriistoj el la regiono de Stutgarto en 1882 fondis la asocion *Württembergischer Verein für Handelsgeographie und Förderung Deutscher Interessen im Ausland e.V.* (Virtemberga asocio por komerca geografio kaj la antaŭenigo de germanaj interesoj en eksterlando) por stimuli geografion, ekonomion kaj kulturon. Ĝi starigis tiel nomatan *Handelsgeographisches Museum* (Komercgeografia muzeo). La muzeo estas nomita laŭ la prezidanto de la asocio Karl Graf von Linden. Li en 1889 ŝanĝis ĝin al etnologia muzeo laŭ sciencaj principoj. Ĝia hodiaŭa konstruaĵo estis konstruita en 1911 en stilo de novklasikismo.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la Linden-muzeo
* Linden-muzeo en museum.com 

Kategorio:Etnologio
Kategorio:Muzeoj en Baden-Virtembergo
Kategorio:Stutgarto
Ĥust

**Ĥust** (, , ) estas urbo kun distriktorajto en Ukrainio en Transkarpata provinco en distrikto **Ĥust**, kies distriktejo estas.

## Situo 
La urbo situas en valo de rivero Tiso, ĉe renkontiĝo de ebenaĵo kaj montoj, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Tjaĉiv-Vinohradiv. La lasta troviĝas 24 km.

## Historio 
En 1090 Sankta Ladislao konstruis fortikaĵon kontraŭ kumanoj. La loko ricevis privilegiojn de la reĝo en 1329. La ribelantaj kamparanoj okupis la komunumon en 1514. Post disfalo de Hungario la regiono apartenis al princlando Transilvanio, pli precize ties aldonaĵoj. En 1546 Ferdinando Habsburgo okupis la fortikaĵon. La tataroj ruinigis en 1594 la komunumon, sed la fortikaĵo sukcese kontraŭstaris. En 1657 la poloj, en 1662 la turkoj sieĝis la fortikaĵon. Tie mortis en 1667 princo de Transilvanio Ferenc Rhédey. En 1703 Francisko Rákóczi la 2-a okupis la fortikaĵon kaj deklaris Transilvanion sendependa. En 1711 la aŭstroj okupis la fortikaĵon la lasta kaj simbole finiĝis la liberecbatalo. En 1766 fulmo faris ruina kaj neuzebla la fortikaĵon.

Hungara poeto Ferenc Kölcsey verkis pri la fortikaĵo poemon Huszt (...fortikaĵo staris, nun ĝi estas ŝtonoholmo...).

Post 1920 la regiono apartenis al Ĉeĥoslovakio, kondiĉe, ke estos aŭtonomio (sed ne okazis).  En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon **Karpata Ukrainio**, kies ĉefurbo estis ĉi tiu urbo. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion. En 1944 la judoj estis deportitaj. Ekde 1945 Ĥust apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio.

Vidindaĵoj estas fortikaĵo-ruino, mezepoka kalvinana burgopreĝejo, katolika kaj grek-katolika preĝejoj, ambaŭ el la 18-a j.c.

## Demografio 
En 1910 Ĥust havis 10292 da loĝantoj (5230 rutenoj, 3505 hungaroj, 1535 germanoj). En 2001 loĝis 28500 ukrainoj, 1700 hungaroj, 1200 rusoj.

## Famuloj 
* en la urbo naskiĝis:
** hungara poeto Ernő Szép
** Jaromír Hořec (1921–2009) - ĉeĥa poeto kaj publicisto
** Antonín Moskalyk (1930-2006), ĉeĥa reĝisoro
** hungara ekonomikisto István Gáthy
** hungara juĝisto Ödön Horváth
** hungara József Illés (juristo)
** hungaraj ĵurnalistoj Jenő Benda kaj Aladár György
** hungara politikisto Endre György
** József Koller (kanoniko)
* en la urbo mortis rutena-hungara grekokatolika pastro, filozofo Vazul Dohovics

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Ĥust (stacidomo)
* Listo de urboj en Ukrainio


Kategorio:Urboj en Transkarpata provinco
Kategorio:Urboj ĉe Tiso
Benita akvo

[eta|dekstra|230px|Benita akvo, [Tesaloniko]]
**Benita akvo** aŭ sankta akvo aŭ sanktigita akvo (latine *aqua benedicta*) estas benita, sanktigita akvo en kelkaj kristanaj eklezioj, per kiu la sacerdoto ŝprucigas, tuŝas la kredantojn komence aŭ fine de la sankta meso aŭ la kredantoj mem tuŝas sin per tio en la hejmo, ĉe eniro de la preĝejo aŭ ĉe foriro.

Benitan akvon uzas la romkatolika eklezio, la orienta ortodoksa eklezio, la prakatolika eklezio, la anglo-katolika eklezio kaj aliaj eklezioj.

Oni rezervas la benitan akvon en aparta duonronda baseno el ŝtono, kiu estas lokata ĉe la enirejo en preĝejoj, malofte en privataj domoj. Krom tiu benita akvo, la eklezio faras benadon de tempo al tempo (dum festo de la tri reĝoj, dum Sankta Sabato kaj dum antaŭtago de pentekosto kaj dum sanktigo de preĝejoj, altaroj, sonorilegoj (Gregoria akvo).

La benita akvo havis gravan rolon pli frue en kuracado de bestoj, homoj. Oni santigis per tio liton de gravedaj virinoj, metis el ĝi en kavon de novnaskito, ŝprucis per tio la fianĉon kaj fianĉinon antaŭ la geedziĝo, eĉ la kadavron de mortinto.

Kiel superstiĉo, oni taksis ĝin efika kontraŭ la damaĝaj spiritoj, malbonintencaj spiritoj, por forpeli tempeston.

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri benita akvo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Referencoj 
Kategorio:Religio
Sankta sabato

**Sankta sabato** estas antaŭtago de la pasko, en la kristana kalendaro. En la naciaj lingvoj, kelkaj eklezioj, ĝi havas ankaŭ aliajn nomformojn (en la nacia lingvo) kiel Blanka Sabato (ĉeĥa), Nigra Sabato aŭ Glora Sabato (filipina), Granda Sabato (hungara). La anglikanoj nomas la tagon ***Easter Even***, ***Low Saturday***.

La Sankta sabato estas la komenco de la paska ĝojfesto. Vespere komenciĝas la festo per fajrobenado (pogana kutimo el la 8-a jarcento), tion sekvas sanktigo de benita akvo kaj la vigilio (nokta meso) festas jam la resurekton.

## Vidu ankaŭ 
* Sankta semajno

Kategorio:Kristanismo
Kategorio:Religio
Kategorio:Sabato
Gland VD

**Gland** estas urbo kaj komunumo de la Distrikto Nyon ĉe la bordo de lago Lemano en Kantono Vaŭdo. Ĝi havis 10 648 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006. La urbo estas pro sia situo kaj favoraj impostkondiĉoj tre alloga kiel loĝloko precipe por monhavaj personecoj. En Gland ekzemple loĝas la aŭtomobil-ĉampiono Michael Schumacher.

En Gland estas la sidejoj de internaciaj organizoj WWF ( Monda Natur-Fonduso) kaj Internacia Unio por la Konservo de Naturo. La urbo ankaŭ gastigas la sekretariejon de la Ramsar-Interkonsento.

## Geografio 
Gland situas je alteco de 432 m super la marnivelo. Ĝi troviĝas en distanco de 5 km nord-oriente de la distrikta ĉefkomunumo Nyon. La komunumo etendiĝas laŭlonge de la suda flanko de la Ĵuraso ĉe la vaŭda bordo de la Lemano.

La najbaraj komunumoj estas Prangins, Vich, Luins kaj Dully.

## Trafiko 
Gland estas trafike bonege atingebla. Unuflanke ĝi troviĝas sur la trajnlinio de Laŭzano al Ĝenevo, kaj aliflanke estas ligita kun la svisa aŭtoŝoseo A1.

## Historio 
La setlado de la urba tereno havas longan historion. Arkeologoj trovis en la urboparto La Lignière tombojn el la epoko de La-Tène-kulturo. Estis ankaŭ trovita vilao el la romia epoko. Unua dokumenta mencio okazis en la jaro 994 sub la nomo *Villa Glannis*. Per la konkero de Vaŭdo fare de Berno la komunumo estis subigita al la voktdistrikto Nyon. Dum la tempo de la Helveta Respubliko la komunumo apartenis la tiama Kantono Lemano, kiu poste integriĝis al la Kantono Vaŭdo.

## Famuloj ligitaj al la urbo 
* Oscar Wilde, irlanda dramverkisto, loĝis en Gland en 1899.
* Karolo la 1-a, la lasta imperiestro de Aŭstrio-Hungario, loĝis en Gland en 1920.
* Michael Schumacher, germana aŭtosportisto, estis sepfoja Formulo 1 mondĉampiono kaj loĝas en Gland.

### Esperanto-movado 
eta|80ra|maldekstra|Claude Piron
En Gland vivis ĝis sia morto la 22-an de januaro 2008 la elstara Esperanto-verkisto Claude Piron.

## Vidu ankaŭ 
* Gland (stacidomo)
* Internacia Unio por la Konservo de Naturo, sidejo en la strato Mauverney

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Gland en la franca

Kategorio:Urboj de Svislando
Raĥiv

**Raĥiv** (, , , , ) estas urbo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto Raĥiv, kies distriktejo estas.
eta|dekstra|170ra|Distrikto de Tjaĉiv en Transkarpatio

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 52&nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 430 m
* Loĝantaro: 14900
* Poŝtkodo: 90600
* Telefonprefikso: +380 3132
* Aŭtokodo: AO

## Situo 
La urbo situas ĉe bordo de Tiso, apude kunfluas ties 2 branĉoj Nigra kaj Blanka Tisoj, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Solotvino-Lviv. Tjaĉiv troviĝas 70, Uĵhorodo 209 km-ojn.

## Historio 
eta|maldekstre|Strato en Raĥiv
eta|maldekstre|Panoramo de Raĥiv
La loko estis loĝata dum la bronzepoko. En 895 la hungaraj triboj en la proksimeco trairis Karpatojn kaj okupis la basenon. En 1241 la tataroj detruis ĉiujn setlejojn trovitajn en la proksimeco. La unua mencio devenis el 1373 pri la loko. La proksimaj altaj montoj iomete defendis la komunumon de ŝtormoj de la historio. Post la mezepoko Rahó apartenis al princlando Transilvanio. En 1782 ligna ponto konstruiĝis tra Tiso. En la 19-a jarcento la komunumo ekhavis industrion, precipe fare de germanoj ĵus alvenintaj.

En 1910 Raĥiv havis 6577 da loĝantoj (4432 rutenoj, 1177 hungaroj kaj 917 germanoj. En 1914 la rusa armeo dum duonjaro havis la urbon. En 1919 tie oni deklaris malgrandan respublikon, sed la alvenintaj ĉeĥaj kaj rumanaj armeoj neniigis ĝin. Ekde 1920 la regiono apartenis al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon **Karpata Ukrainio**. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Rahó/Rahiv. En 1944 la alveninta Ruĝa Armeo deportis 93 da hungaroj kaj germanoj al la gulago, el ili tie mortis 32. Ekde 1945 Rahov apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. En 1958 Rahov urbiĝis. En 2001 loĝis en Rahiv 15241 da homoj, (84 % ukrainoj kaj rutenoj, 12 % hungaroj, 3 % rumanoj, 1 % rusoj).

## Vidindaĵoj 
eta|dekstra|Kunfluejo de Blanka kaj Nigra Tisoj
* katolika preĝejo omaĝe al Johano Nepomuka de 1825
* 2 greko-katolikaj preĝejoj de 1792 kaj de 1828
* ortodoksa preĝejo
* muzeo pri flosistoj
* naturparko
* geografia centro de Eŭropo laŭ la loĝantoj

## Famuloj 
En la urbo naskiĝis hungara kirurgo István Altorjay; mortis rutena-hungara komisaro Ágoston Stefán.

## Ĝemelurboj 
* 20ra| Szeged, Hungario
* 20ra| Budapeŝto-5-a distrikto, Hungario

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Raĥiv (stacidomo)


Kategorio:Urboj en Transkarpata provinco
Kategorio:Urboj ĉe Tiso
Forest-en-Cambrésis

**Forest-en-Cambrésis** estas malgranda franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi situas en la natura, tre verda regiono Avesnois (kies historia centro estas Avesnes-sur-Helpe).

Ĝiaj loĝantoj estas franclingve la *Forésiens*.

## Demografio 
## Vidu ankaŭ 
*Komunumoj de Nord

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo

Kategorio:Komunumoj de Nord
Universala lingvo (Grosselin)

**Universala lingvo** (france *Système de langue universelle*), estas projekto de pazilalio prezentita de Augustin Grosselin (1800–1870) en 1836. Ĝi konsistas el pazigrafio kun stenografiaj elementoj kaj havas 1500 vortradikojn. Ĉiu ideo estas reprezentata de unu numero. De 1 ĝis 100 estas la vortetoj (prepozicioj, pronomoj, ktp) kaj nomoj de nombroj; de 101 ĝis 200, la partoj de bestoj; de 301 ĝis 400, la veĵetaĵoj; ktp. De tiuj vortradikoj oni kreas novaj vortoj: 1090 (reĝo) > 1091 (reĝeco). Por ke la projekto ne estas simple pasigrafio, la aŭtoro krei sistemo por prononco: 0= a, 1=è, 2=o, 4=eu, 10= p, 20= f, ktp. sekve 204 = frap (homo). 

La derivacio estas farita de infiksoj. La konjugacio oni faras per la meto de vokaloj inter la konsonantoj, por indiki personon, ĝenron kaj verbtempon.

La lingvo rezervis nur 20 vortradikojn por nomoj de mamuloj, 30 por birdoj kaj 20 por fiŝoj, tio estas tro malmulte, sed permesas krei vortojn kiel 1019 "eco de kapo".

Ankaŭ estis kreitaj stenografiaj simboloj por reprezenti la vortojn, kiel en multaj projektoj de pasilalio.

La projekto ricevis la klasifikon *117 "1836"* de Biblioteko Butler.

## Vidu ankaŭ 
* la apartigilon "universala lingvo".

Kategorio:Aprioraj lingvoj
Augustin Grosselin

**Augustin GROSSELIN** (1800 - 1878) estas la fondanto de la samtempa instruado de surduloj. Li naskiĝis en Sedan kaj estis stenografisto kaj ano de konsilo de elementa instruado. Li publikigis en 1922 la *Vocabulaire sténographique* inspirita en la sistemo de Samuel Taylor por faciligi la lekturon de stenografia teksto. Li kreis metodon por instrui la elementojn de stenografio en malpli ol 2 horoj.

En 1836 li publikigis sian Universalan lingvon (*Système de langue universelle*), pazigrafio kun stenografiaj elementoj. En 1864, li publikigis sian *Méthode phonomimique* por alfabetigo. Li fondis en 1866, la *Société pour l’instruction et la protection des sourds-muets par l’enseignement simultané des sourds-muets et des entendants parlants* (Societo por la instruado de surduloj-mutuloj per la instruado samtempa de surduloj-mutuloj kaj aŭdantoj-parolantoj". Por surduloj, li kreis fonetikan alfabeton de 32 gestoj, kiu estas la bazo de franca signolingvo. Li mortis en Parizo en la 5-a de januaro 1878. Unu lernejo por surduloj en Parizo havas sian nomon.

## Bibliografio 
* *Notices nécrologiques des almanachs Matot-Braine* https://web.archive.org/web/20060519035237/http://lavieremoise.free.fr/dossiers/dossiers.php?id_dossier=216
* Bernard, Y, *Quelques traits de la pédagogie curative de l’enfant sourd*. Une approche des problématiques de l’Antiquité au début du XXe siècle. http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica/orlb.htm 
* Presneau J.-R., 1998, *Signes et institutions des sourds XVIIe-XIXe siècle*, Seyssel, Champ Vallon.

## Referencoj 
Kategorio:Lingvokreintoj
Rigalo

[eta|dekstra|170ra|Rigalo fabrikita en 1988, laŭ originalo de ĉ. 1600 en la Germana Nacia Muzeo, [Nürnberg]]
eta|dekstra|170ra
eta|dekstra|170ra

La **rigalo** apartenas al la klavarinstrumentoj kaj estas portebla etorgeno, kiu estas ekipita nur per lamenfajfiloj. La nomo supozeble estas deduktebla de „rigole“, la malnov-franca nocio por „gorĝo“ ĉe lamenfajfiloj. Pensebla estus ankaŭ la dedukto de „regalis“ (reĝa), ĉar imperiestro Maksimiliano la 1-a ricevis tian instrumenton kiel donaco.

Ĝi konsistas el mallarĝa kesto, kiu entenas la ventokeston kun la lamenfajfiloj. Antaŭe troviĝas la klavaro, malantaŭe estas du kejlbalgoj, kiujn traktas ne la muzikisto, sed alia persono. Por ludi oni metas la rigalon sur tablon. Kiel t.n. *bibliorigalo* ĝi estas nomata, se la klavaro inkluzive fajfiloj estas stiveblaj en la kunfaldeblajn balgojn. Tiuj ĉi balgoj tiam estas formitaj kiel „libroduonoj“, kaj la instrumento havas laŭnome nur la grandecon de biblio, kaj dorsflanke ankaŭ aspektas tiel. Ege ŝatata estis la rigalo ne nur en la religia muziko, sed ankaŭ en la teatro-, ĉetabla-, danco- kaj domomuziko, precipe dum la 16-a kaj 17-a jarcentoj.

En la 18-a jarcento la rigalo perdis sian popularecon, ĉar ĝiaj supratonozaj, knaradaj tonoj ne plu konformis kun la sonidealo de la epoko.

## Nomado kiel memstara orgenregistro 
Kelkfoje orgenoj havas kiel memstara familio t.n. rigaloregistrojn. Tiuj ĉi estas markitaj laŭ la tonalto de kompareblaj labiofajfiloj per 16′, 8′ aŭ 4′ aŭ plua aldono kaj estas en- kaj elŝaltitaj per registroŝaltiloj. Kroma ebleco por ŝanĝi la sonon ofte estas movebla klapo, post kiu troviĝas la rigalfajfiloj, tiel ke oni povas ludi kun malferma klapo (supratonoza sono) aŭ fermita klapo (pli malhela, mallaŭta sono).

Krome ekzistas inter etorgenoj konstruformoj, kiuj entenas krom unu aŭ du registroj da rigalfajfiloj ankaŭ registron ferma 4′, je kiu la registroj ofte povas esti dividitaj en baso kaj diskanto. Tiuj ĉi instrumentoj havas plimalpli centre dividitajn klavarojn. Tio ebligas la ludadon de diversaj sonkoloroj per la dekstra resp. maldekstra mano por melodio kaj akompanado.

## Moderna rigalo 
En la nuntempo oni konstruas krom kopioj de historiaj instrumentoj ankaŭ modernajn rigalojn, kiuj disponas pri tonamplekso de C-c3 kaj funkcias per elektra blovilo.

## Vidu ankaŭ 
* Portativo,
* Pozitivo
* Orgen-glosaro

Kategorio:Historiaj muzikaj instrumentoj
Kategorio:Orgeno
Kategorio:Muzikaj instrumentoj
William Gibson

**William Ford Gibson** [*ŭiliam ford ĝibson*] (naskiĝis la 17-an de marto 1948 en Conway, Suda Karolino) estas usona-kanada sciencfikcia verkisto, kreinto de ciberpunko kaj ideo de ciberspaco.

## Elektitaj verkoj 
### **Romanoj** 
* *Neuromancer* (1984)
* *Count Zero* (1986)
* *Mona Lisa Overdrive* (1988)
* *The Difference Engine* (1990; kune kun Bruce Sterling)
* *Virtual Light* (1993)
* *Idoru* (1996)
* ''All Tomorrow's Parties* (1999)
* *Pattern Recognition* (2003)
* *Spook Country* (2007)

### **Novelaro** 
* *Burning Chrome* (1986)

### **Scenaroj** 
* *Johny Mnemonic* (1995)
* *Kill Switch*, *First Person Shooter''. The X-Files (1998, 2000)

Gibson, William
Gibson, William
Gibson, William
Pál Nagy (pentristo)

**NAGY Pál** (nadj) estis rumanuja hungara pentristo, artverkisto, kritikisto, artpedagogo naskita en Satu Mare la 12-an de januaro 1929 kaj mortinta la 18-an de junio 1979 en Sângeorgiu de Pădure). Li estis la edzo de ĵurnalistino Zsuzsanna Kemény kaj la patro de arthistoriisto Zoltán Vécsi Nagy.

## Biografio
La mezlernejon li finis en Târgu Mureş (1947), dume en la *Urba Pentristlernejo* li estis lernanto de Aurel Ciupe kaj András Bordi. Li akiris diplomojn en Magyar Művészeti Intézet, respektive en Belarta Altlernejo Ion Andreescu en Kluĵo, kie liaj majstroj estis Zoltán Kovács kaj Gábor Miklóssy (1952). Inter 1952-1976 li instruis en arta mezlernejo de Târgu Mureş. Li ekspoziciis ekde 1947. Li mortis pro aŭtoakcidento kune kun sia edzino, ĵurnalistino Zsuzsanna Kemény.

### Libro
**Barangolás a képzőművészetben* (1979). 

## Fonto
*artportal.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Santo Domingo

**Santo Domingo** povas esti:
* Sankta Domingo, ĉefurbo de Domingo (aŭ Dominika Respubliko)
** Metroo de Santo Domingo, metroa sistemo en Sankta Domingo, Dominika Respubliko
* Santo Domingo (San Luis Potosí)
* Santo Domingo (Ĉilio)
* Santo Domingo de los Tsáchilas provinco en Ekvadoro
* Santo Domingo urbo en Ekvadoro
* Santo Domingo (metroo de Madrido), metrostacio de la Metroo de Madrido
* Santo Domingo (Metroo de Medellín), stacio de la Telfero de Medellín en Kolombio
Bruce Sterling

eta|dekstra|Bruce Sterling
**Bruce Michael Sterling** (naskiĝis la 14-an de aprilo 1954 en Brownsville, Teksaso) estas usona sciencfikcia verkisto, publicisto kaj dezajnisto. Sterling estas unu de kreintoj de ciberpunka movado kaj aŭtoro de ĝia manifesto, kiu estis publikita en antaŭparolo de novelaro "Mirrorshades". Li kunlaboras kun Wired Magazine kaj kun blogo WorldChanging.

## Bibliografio 
### Romanoj 
* *Involution Ocean* (1977)
* *The Artificial Kid* (1980)
* *Schismatrix* (1985)
* *Islands in the Net* (1988)
* *The Difference Engine* (1990, kune kun William Gibson)
* *Heavy Weather* (1994)
* *Holy Fire* (1996)
* *Distraction* (1998)
* *Zeitgeist* (2000)
* *The Zenith Angle* (2004)

### Novelaroj 
* *Mirrorshades: A Cyberpunk Anthology* (1986, novelaro redaktita per Sterling)
* *Crystal Express* (1989)
* *Globalhead* (1992)
* *A Good Old-fashioned Future* (1999)
* *Visionary in Residence* (2006)

### Aliaj verkoj 
* *The Hacker Crackdown: Law and Disorder on the Electronic Frontier* (1992)
* *Tomorrow Now: Envisioning the next fifty years* (2002)
* *Shaping Things* (2005)
* ''Worldchanging: A User's Guide for the 21st Century'' (2006, antaŭparolo)

Kategorio:Sciencfikciaj verkistoj
Kategorio:Usonaj_verkistoj
Irŝava

eta|dekstra|180px|Blazono de Irŝava

**Irŝava** (, ,  (iloŝva), ) estas urbo en Ukrainio, en Transkarpata provinco, en distrikto de Irŝava, kies distriktejo estas.

## Situo 
Irŝava situas en valo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Svaljava-Vinohradiv. La lasta troviĝas 26 km-ojn.

## Historio 
En 895 la hungaraj gentoj en la proksimeco trairis Karpatojn kaj okupis la basenon, sed en Irŝava oni trovis terfortikaĵon antaŭ la hungaroj. La loko estis menciita unue en 1341 en formo **Makszemháza**. Poste la komunumo iĝis nesto de familio **Ilosvay**. La plej fama, kiu havis la komunumonomon estis muzikisto-kantisto el la 16-a jarcento Petro **Ilosvai** Selymes (ŝejmeŝ). Post la mezepoko la loko apartenis al princlando Transilvanio. En 1910 Ilosva havis 1919 da loĝantoj (969 rutenoj kaj 947 hungaroj). Ĝis 1920 Ilosva apartenis al Hungara reĝlando, al Bereg, al distrikto de Ilosva, kies distriktejo estis, poste al Ĉeĥoslovakio. En 1939 la plej orienta regiono de disfalanta Ĉeĥoslovakio deklaris malgrandan sendependan respublikon **Karpata Ukrainio**. Iom poste Hungario okupis la respublikon kaj tuj aranĝis aŭtonomion, kies apartaĵo estis Ilosva/Irŝava. Ekde 1945 Irŝava apartenis al Sovetunio, fine ekde 1991 al Ukrainio. Irŝava urbiĝis en 1982.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo el 1781
* Grekokatolika preĝejo el 1839

Kategorio:Urboj en Transkarpata provinco
Andrzej Pilipiuk

**Andrzej Pilipiuk** (naskiĝis la 20-an de marto 1974 en Varsovio) estas pola sciencfikcia verkisto, publicisto kaj historiisto. Laŭreato de Premio Zajdel por novelo *Kuzynki* ("Kuzinoj").

## Bibliografio 
**Ciklo de Jakub Wędrowycz**
* *Kroniki Jakuba Wędrowycza* 2001
* *Czarownik Iwanow* 2002
* *Weźmisz czarno kure...* 2002
* *Zagadka Kuby Rozpruwacza* 2004
* *Wieszać każdy może* 2006

'*Ciklo *Kuzynki* ("Kuzinoj")*'
* *Kuzynki* 2003
* *Księżniczka* 2004
* *Dziedziczki* 2005

'*Ciklo *Norweski dziennik* ("Norvega taglibro")*'
* *Tom 1: Ucieczka* 2005
* *Tom 2: Obce ścieżki* 2006
* *Tom 3: Północne wiatry* 2007

Pilipiuk, Andrzej
Pilipiuk, Andrzej
Pilipiuk, Andrzej
Kategorio:Polaj fantastaj verkistoj
Cthulhu

**Cthulhu** (, Esperantigite **Ĥtulho**) estas giganta monstro kreita de H. P. Lovecraft, kiu unue enplektis ĝin en la novelon *The Call of Cthulhu*. Li estas unu el la Egaj Malnovaj Uloj. Kvankam li aperas plejmulte en *La Voko de Cthulhu*, li ankaŭ aperetas en aliaj noveloj de Lovecraft. Verkisto August Derleth donis al la monstro egan rolon en la Mito Cthulhu, serioj da noveloj, kiu ekspansiis la universon, kiun fondis Lovecraft.eta|Cthulhu-desegno laŭ Lovecraft

Kategorio:Fabelaj estuloj
Luno (geometrio)

En geometrio, **luno** estas ĉiu el du similaj figuroj priskribitaj sube.

## Ebena geometrio 
En ebena geometrio, luno estas konkava areo barita per du arkoj de egalaj aŭ neegalaj radiusoj. La respektiva konveksa formo estas lenso.

Formale, luno estas la komplemento (matematiko) de unu disko kun la alia (se ili intersekciĝas sed neniu estas subaro de la alia).

## Sfera geometrio 
Vidu en dulatero‎#Sur sfero.

## Vidu ankaŭ 
* Sfera geometrio
* Teoremo de Gaŭso-Bonnet
* Cirkla segmento povas esti konsiderata kiel degenera luno ĉe kiu unu el la limigantaj cirkloj degeneriĝas en rekton.
* Kvadraturo de la luno

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* La 5 kvadratigeblaj lunoj en MathPages

Kategorio:Geometriaj formoj
Fontaine-au-Bois

**Fontaine-au-Bois** estas malgranda franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi situas en la natura, tre verda regiono Avesnois (kies historia centro estas Avesnes-sur-Helpe).

Ĝiaj 676 loĝantoj nomas franclingve la *Fontagnards*.

## Demografio
## Lokaj famuloj 
* Jean-Marie Leblanc, prezidento de la bicikla Tour de France, naskiĝis en Fontaine-au-Bois.
*David Lambre

## Vidu ankaŭ 
*Komunumoj de Nord

## Eksteraj ligiloj 
*Fontaine-au-Bois ĉe la TTT-ejo de la Nacia Geografia Instituto 

Kategorio:Komunumoj de Nord
Didimo Ĥalkentero

**Didimo Ĥalkentero** (greke Δίδυμος χαλκέντερος - *Didimos Ĥalkenteros*, latine Didymus Chalcenterus, * ĉirkaŭ 65 a.K.; † 10 p.K.) estis greka gramatikisto kaj vivis en Aleksandrio. Post Aristotelo li estis konsideriĝas la dua plej produktema verkisto de la antikva epoko. Li skribis komentojn pri poetoj kaj resumis en siaj leksikaj kaj tekstokritikaj verkoj la opiniojn de la kompleta aleksandria klerularo. Laŭ taksoj li skribis pli ol 3500 ĝis 4000 verkojn, el inter kiuj la plej multaj tamen estas perditaj.

## Verkoj 
* *Didymos on Demosthenes* [Didimo pri Demosteno (teksto angla)] Enkonduko, traduko kaj komento fare de Phillip Harding, Oksfordo [kaj aliaj]: eldonejo Clarendon Press, 2006 (angla traduko de la fragmentoj pri lia komentario rilate al Demosteno)
* *Lichtdrucke des Didymospapyros : vier Tafeln.* [Fotolitografiaĵoj de la Didimo-papiruso (teksto germana)] Eldonita de la ĝenerala administrado de la Reĝaj Muzeoj Berlino: eldonejo Weidmann, 1904

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Helenaj gramatikistoj
Kategorio:Egiptaj verkistoj
Kategorio:Helenaj leksikografoj
Kategorio:Bibliotekistoj de la Biblioteko de Aleksandrio
Ĉefcirklo

[eta|dekstra|Ĉefcirklo dividas sferon en du egalajn [duonsferojn]]
**Ĉefcirklo** estas cirklo sur sfero kiu havas la saman cirkonferencon kiel la sfero, kaj dividanta la sferon en du egalajn duonsferojn. Ekvivalente, ĉefcirklo sur sfero estas cirklo sur la sfera surfaco kies centro koincidas kun la centro de la sfero. Ĉefcirklo estas la komunaĵo de sfero kun ebena sekco pasanta tra ĝia centro. Ĉefcirklo estas plej granda cirklo desegnebla sur donita sfero.

Ĉefcirkloj rolas la analogie al rektoj en sfera geometrio. Vidu ankaŭ en sfera trigonometrio kaj geodezia kurbo.

Ĉefcirklo sur sfero estas la vojo kun la plej malgranda kurbeco, kaj do, arko de ĉefcirklo estas la plej mallonga vojo inter du punktoj sur la surfaco. La distancon inter ĉiuj du punktoj sur sfero oni nomas la ĉefcirkla distanco.

Sur la Tero, la meridianoj estas sur ĉefcirkloj, kaj la ekvatoro estas ĉefcirklo. Aliaj linioj de latitudo ne estas ĉefcirkloj, ĉar ili estas pli malgrandaj ol la ekvatoro; iliaj centroj ne estas je la centro de la Tero, ili estas malgrandaj cirkloj anstataŭe. Ĉefcirkloj sur Tero estas de proksimume 40'000 kilometroj de longo, kvankam la Tero ne estas perfekta sfero kaj ekzemple longo de la ekvatoro estas proksimume 40'075&nbsp;km.

[dekstra|eta|250ra|Ĉefcirkla itinero (ruĝa) kaj itinero kun uzo de [ŝprucfluo (verda)]]
Ĉefcirklaj vojoj estas uzataj per ŝipoj kaj aviadiloj se maraj fluoj kaj ventoj ne estas grava faktoro. Por aviadilo longe vojaĝanta en la norda duonglobo tiaj vojoj etendiĝas pli norde, proksime aŭ en la arkta regiono, kaj en la suda duonglobo ĉi tiaj vojoj povas proksimiĝi Antarkton.

La ĉefcirkla vojo estas la plej mallonga vojo inter du punktoj sur sfero; tamen, se oni vojaĝas laŭ tia vojo, malfacilas kalkuli la itineron ĉar la azimuta direkto (rilate al nordo) devas kontinue ŝanĝiĝi (escepte de vojo ĝuste norden, suden, aŭ laŭ la ekvatoro). Tial, ĉefcirklaj vojoj estas ofte dispartigataj en serion da pli mallongaj rumbaj linioj, kio ebligas uzi konstanton azimuton inter ĉiuj du najbaraj dispartigaj punktoj laŭ la ĉefcirklo.

Se longdistanca ĉefcirkla vojo estas desegnita sur mapo (ekzemple, en Merkatora projekcio), ĝi kutime aspektas kiel malrekta. Vojo kiu aspektas kiel rekta sur la mapo reale estas pli longa.

Ekzemploj de ĉefcirkloj sur la ĉielosfero estas la horizonto (en la astronomia senco), la ĉielekvatoro, kaj la ekliptiko.

## Vidu ankaŭ 
* Malgranda cirklo
* Ĉefcirkla navigado
* Ĉefcirkla distanco
* Ŝprucfluo
* Luno (matematiko)
* Rumba linio
* Geodezia linio
* Granda elipso

## Eksteraj ligiloj 
* Ĉefcirklo en MathWorld
* Great Circle Mapper Grafike prezentataj ĉefcirklaj vojoj.
* Ĉefcirklaj vojoj inter flughavenoj sur mapo de NASA. 
* Great Circle Calculator. Kurso kaj distanco inter du punktoj.
* Mapping and Distance Tools Por desegni ĉefcirklojn sur mapoj.
* Redaktado de Ĉefcirklo 

Kategorio:Elementa geometrio
Kategorio:Sfera trigonometrio
Trunko (geometrio)

En geometrio, **trunko** estas la parto de solido, kiu komence estas konuso aŭ piramido, kiu kuŝas inter du paralelaj ebenoj, tranĉantaj la solidon.

Ĉiu el du ebenaj sekcoj estas *bazo* de la trunko. La *akso* de la trunko estas tiu de la originala konuso aŭ piramido, se ĝi ekzistas. Trunko estas *cirkla* se ĝi havas cirklajn bazojn; ĝi estas *neklina* se la akso estas perpendikulara al ambaŭ bazoj kaj *oblikva* alie.

Konusoj kaj piramidoj povas esti konsiderataj kiel degeneraj okazoj de trunkoj, ĉe kiuj unu el la tranĉantaj ebenoj trapasas la apekson, tiel ke respektiva) bazo reduktiĝas al punkto.

Cilindroj kaj prismoj povas esti konsiderataj kiel la aliaj degeneraj okazoj de trunkoj, ĉe kiuj la apekso estas en malfinio antaŭ la tranĉo kaj la bazoj estas egalaj.

La piramidaj trunkoj estas subklaso de la prismosimilaĵoj.

Du trunkoj kuniĝitaj je iliaj bazoj estas dutrunko.

## Formuloj 
La volumeno de trunko estas la diferenco inter la volumeno de la konuso antaŭ la fortranĉo de la apekso, minus la volumeno de la konuso kiu estas fortranĉata:
:V = \left | \frac{1}{3} h_1 B_1 - \frac{1}{3} h_2 B_2 \right |.
kie *h1* kaj *h2* estas la perpendikularaj altoj de la apekso al la ebenoj de la pli malgranda kaj pli granda bazo, *B1* kaj *B2* estas la areoj de la du bazoj.

Estu *h* la alto de la trunko, la perpendikulara distanco inter la du ebenoj *h=h2-h1*. Konsiderante tion ke \frac{B_1}{h_1^2}=\frac{B_2}{h_2^2}, rezultiĝas la alternativa formulo por la volumeno:
:V = \frac{1}{3} h(B_1+\sqrt{B_1 B_2}+B_2)

Aparte, la volumeno de cirkla konusa trunko estas
:V = \frac{1}{3} \pi h(R_1^2+R_1 R_2+R_2^2)
kie *R1*, *R2* estas la radiusoj de la du bazoj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* http://www.gomath.com/geometry/frustcone.php 

Kategorio:Pluredroj
Kategorio:Prismosimilaĵoj
Propileo

eta|300ra|
**Propileo** laŭ PIV estas monumenta pordego, ĉe la enirejo de templo, citadelo kaj simile. Aparte ofte la vorto uziĝas por la enireja parto de klasikaj temploj en antikva Grekio. La vorto devenas de la greka πρόπυλον, *propilon*, „io antaŭ la pordego“, pluralo πρόπυλα, *propila*, respektive de la iom varia termino προπύλαιον, *propilaion*, pluralo προπύλαια, *propilaia*.

Laŭ Francisko Azorín **Propileo** estas *Monumenta enirejo antaŭ grandaj edificoj. Antonomasie, tiu cela konstruaĵo en la atena akropolo.* Li indikas etimologion el la greka *pro pilaion* (antaŭ pordo) kaj de tie la latina *propyleus*. Kaj li aldonas la terminon *polikliniko*.

## Vidu ankaŭ 
* Pordegokonstruaĵo

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* la atena akropolo en kvar dimensioj

Kategorio:Antikva Grekio