open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jan van Riebeeck

**Jan Anthoniszoon van RIEBEECK** (afrikanse: jɑn ɑnˈtʊə̯nəsʊə̯n fɑnˈribiə̯k, jɑn ɑnˈtʊə̯nəsʊə̯n fɑ̃ˈribiə̯k); naskiĝis la 16-an de aprilo 1619 en Culemborg, Nederlando; mortis la 18-an de januaro 1677 en Batavia, la nuntempa Ĝakarto) estis nederlanda surŝipa kuracisto, komercisto, fondinto kaj unua administranto de la kaba kolonio en Sudafriko, sur la loko de la nuntempa Kaburbo.
[eta|*Elŝipiĝo de Jan van Riebeeck*Pentraĵo de Charles Bell ([1813–1882)]]

Van Riebeeck laboris unue (de 1639 ĝis 1648) kiel kuracisto (*„chirurgijn“* = kirurgo: en Nederlando oni nomis tiel ĝis ĉ. 1800 kuraciston, ĉar pro mankaj fakuloj, li devis ankaŭ fari operaciojn) en Orientazio, interalie sur Dejima en Japanio.

## Vidu ankaŭ 
* 9239 van Riebeeck, asteroido kun lia nomo

Kategorio:Nederlandaj kirurgoj
Kategorio:Nederlandaj kuracistoj
Kategorio:Malkovrintoj de kometoj
Kategorio:Urbofondintoj
Kategorio:Kaburbo
Kategorio:Historio de Sud-Afriko
Ödön Medgyesi

**MEDGYESI Ödön** (1844- ?) estis hungara volapukisto. Li esti ano de Akademio de Volapuko de Konstanz, fidela al Schleyer, post la skismo de 1899 ĝis ĝia fino 1895.

Li instruis geometrion en la ĉefgimnazio de la urbo Arad kaj en la jaro 1890 pro malsano emeritiĝis. Li akademianiĝis, kvankam oni mencias nur lian solan artikolon el la jaro 1891. En la movada hierarkio de Schleyer li estis *senatoro*.

## Verko
***Nunod telid bladilekela kadema vpk. len cifali e kademi vpk**. S.l., s.j. 1891. 6p. – Aparta presaĵo, verŝajne el Volapükabled lezedonik. Dato de la teksto: Arad 1891-02-12 – La sola konata ekzemplero en la Biblioteko de la urbo La Chaux-de-Fonds, CH, (CDELI, Li vol 35), sed tie oni ne rekonis la tipografion, tial erare konjektis la presejon en Arad. Oni preskaŭ certe presis ĝin en Konstanz, DE. – En bibliografio ĝi aperis jam en 1900 (Kausch p.&nbsp;85)

Kategorio:Hungaraj instruistoj
Kategorio:Volapukistoj de Hungario
István Almási

**ALMÁSI István** [iŝtva:n alma:ŝi] estas rumanuja hungara muzikfolkloristo. Li estis naskita en Kluĵo la 8-an de decembro 1934, mortis en la sama urbo la 8-an de marto 2021.

## Biografio 
La studojn li finis en sia naskiĝurbo. Li akiris muzikinstruistan diplomon en *Muzika Altlernejo Gheorghe Dima* en 1956. Ekde 1957 li estis scienca kunlaboranto de la *Folklora Instituto* de Kluĵo.

## Volumoj 
* *A lapádi erdő alatt*(kunulaŭtoroj Ilona Szenik kaj Ilona Zsizsmann), 1957;
* *Magyargyerőmonostori népköltészet*, kun Katalin Olosz, 1969;
* *Futásfalvi népdalok, Sepsiszentgyörgy, 1973;
* *Szilágysági magyar népzene*, 1979;
* *245 melodii de joc. 245 népi táncdallam. 245 Tanzmelodien* (kune kun Iosif Herţea, Mv. 1970)
* *Tavaszi szél vizet áraszt*, antologio (200 hungaraj popolkantoj, 1972;
* *Dalosfüzet*, 1971;
* *Kocsis Lajos századeleji gyűjtése'', Bukarest, 1980.

## Bibliografio 
* Szabó T. Attila: Magyargyerőmonostori népköltészet. Igaz Szó 1969/11.
* Benkő András: Szilágysági magyar népzene. Utunk 1980/19.
* Jagamas János: A Szilágyság népdalkincse. A Hét 1980/21.
* László Ferenc: Ünneprontás? Igaz Szó 1980/11.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj muzikfolkloristoj
Kategorio:Hungaraj kolektistoj pri popolaj muzikoj
Dezső Bandi

**BANDI Dezső** estis rumanuja hungara pentristo, popolkultivinto, artverkisto naskita en Magyarsáros la 7-an de oktobro 1919 kaj mortinta la 23-an de junio 2005. Li estis la patro de tekstilartistino Kati Bandi.

## Biografio
Bandi studis skulptadon en *Hungara Belarta Altlernejo* de Budapest. Post la dua mondmilito li instruis desegnon en Târgu Mureş, pli poste li iĝis kultura aktivisto de la MNSZ. Ekde 1957 pli ol unujardeko li estis popolarta fakdirektanto. En distriktoj Mureş, Harghita kaj Covasna en 1963 li direktis 170 popolkreajn rondojn kun pli ol mil membroj. Li publikis en gazetoj A Hét, Utunk, Előre kaj Művelődés.

## Individuaj ekspozicioj
*1954 • Kerámia, Bukarest
*1957, 1958, 1963 • Kolozsvár
*1965, 1967 • Csíkszereda
*1968 • Nagyszalonta

## Popolkant-kolektoj
**Tiszta búzából* - Nyárádköszvényesi népdalok (popolkantoj), (Marosvásárhely 1970) 
**A falu nótája* - Marosmagyarói népdalok (Marosvásárhely 1970) 
**Szerelem, szerelem* - Backamadarasi népdalok (Marosvásárhely 1970)

## Bibliografio
*Banner Zoltán: Modern népi iparművészet. Korunk 1965/3; 
*uő: B. D. iskolája. Kritika, Bp. 1971/4; 
*uő: Csillagfaragók. 1972. 51-94. 
*Bene József: Csíkszeredai levél. Utunk 1967/19. 
*Bölöni Sándor: A romantikán túl. Interjú B. D. népnevelővel. Bihari Napló 1973. okt. 
*Tófalvi Zoltán: "Valami nagy-nagy tüzet kéne rakni." Látogatás B. D.-nél, A Hét Évkönyve 1978.

## Fonto
*Artportal.hu

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
Żerkowice

La gloso  **Żerkowice** povas signifi la jenajn:
***Żerkowice** estas vilaĝo en Pollando en Malsupra Silezio en Distrikto Lwówek Śląski en Komunumo Lwówek Śląski.
***Żerkowice** estas vilaĝo en Pollando en Malgrandopolio en Distrikto Krakowski en Komunumo Iwanowice.
***Żerkowice** estas vilaĝo en Pollando en Opolio en Distrikto Opolski en Komunumo Komprachcice.
Tompuso

300ra|maldekstra|eta|Tompuso
eta|dekstra|200ra|Tompusoj por reĝotago
**Tompuso** ( [tompUs]) estas tipa bakaĵo el la nederlanda kuirarto. Ĝi havas rektangulan formon kaj konsistas el du tavoloj da foliigita pasto kun farĉo plena de kremaĵo. La supra rektangula peco estas kovrita de tavolo da glazuro kaj foje de tufeto da batita kremo. La glazuro en Nederlando plej ofte estas rozkolora, en Flandrio ĉiam flava. La manĝado postulas specialan teknikon.

De tiu bakaĵo ankaŭ devenas la nomo de *Tom Poes*, antropomorfa blanka virkato kiu estas la ĉefrolulo de bildrakontoj verkitaj de Marten Toonder, tre populara en Nederlando.

## Manĝado de tompuso 
eta|200ra|maldekstra|Kaj nun?
Pro la malmolaj biskvitoj kaj la mola tavolo en la mezo, tompusoj estas malfacile manĝeblaj.

Unu maniero por manĝi tompuson (filmeto)

## Vidu ankaŭ 
* Foliigita pasto

Kategorio:Kuirarto
Kategorio:Bakaĵoj
Kategorio:Dolĉaĵoj
Moita

**Moita** estas urbeto (portugale '**) kaj municipo (**') de Portugalio, en la distrikto de Setúbal kaj la regiono de Lisbono.

## Geografio 
La najbaraj municipoj estas:
* norde kaj oriente, Montijo,
* sude kaj oriente, Palmela,
* okcidente, Barreiro,
* norde kaj okcidente, estuaro de Taĵo.

## Demografio 

## Subdivido 
La municipo Moita grupigas 6 paroĥojn (portule: '''') :
* Alhos Vedros
* Baixa da Banheira
* Gaio-Rosário
* Moita
* Sarilhos Pequenos
* Vale da Amoreira

## Kulturo 
La mardo post la dua dimanĉo de septembro estas la feritago de la urbo.

## Vidu ankaŭ 
* Moita (stacidomo)
* Alhos Vedros (stacidomo)
* Baixa da Banheira (stacidomo)
* Penteado (stacidomo)


Kategorio:Urbetoj de Portugalio
Kategorio:Municipoj de Portugalio
Metamaterialo

**Metamaterialo** estas sintezita strukturo, kies elektromagnetaj proprecoj povas esti priskribitaj per elektra konstanto  \epsilon_r  kaj permeableco  \mu_r , kiam tiuj ambaŭ parametroj montras valorojn, kiuj ne aperas en la naturo. Tio estas ĉefe veraj, negativaj refraktaj indicoj, kiuj estas interesaj ĉefe pro tio, ke tiaj materialoj la lumon ne absorbas kaj promesas novajn uzterenojn.

## Vidu ankaŭ 
* Victor Veselago

Kategorio:Optiko
Kategorio:Materialo
La Nokto en Varennes

**La Nokto en Varennes** (en la franca: *La Nuit de Varennes* kaj en la itala: *Il Mondo Nuovo*) estas franca-itala filmo kiun faris Ettore Scola dum la jaro 1982.
Temas pri historia filmo kiu rilatas al la fuĝo el Parizo de la franca reĝo Ludoviko la 16-a kaj de la reĝino Marie-Antoinette en junio 1791 kaj al ilia arestado en Varennes (Loreno). La filmo baziĝas je romano de Catherine Rihoit.

## Temo 
Dum nokto en junio 1791, la libertina skribisto Restif de La Bretonne vidas, en Parizo, kiel mistera kaleŝo forlasas la reĝan palacon. La scivolema Restif provas sekvi la karoson kaj al li sukcesas tion dank'al Giacomo Casanova.
Baldaù, li malkovras, ke tiu karoso intencas reatingi alian karoson, kiu forveturis pli frue kaj kies vojaĝantaro estas … la reĝa familio.

## Teĥnikaĵoj 
* Franca titolo: *La Nuit de Varennes*
* Itala titolo: *Il Mondo nuovo*
* Reĝisoro: Ettore Scola
* Scenaro: Sergio Amidei kaj Ettore Scola laŭ romano de Catherine Rihoit ''La Nuit de Varennes ou l'Impossible n'est pas français*
* Muziko: Armando Trovajoli
* Fotografado: Armando Nannuzzi
* Sono: Michel Barlier, Remo Ugolinelli 
* Dekoro: Dante Ferretti, Pierre Guffroy
* Kostumoj: Gabriella Pescucci
* Muntado: Raimondo Crociani
* Landoj: , 
* Produktistoj: Daniel Toscan du Plantier, Lise Fayolle (asocia produktistino) 
* Delegita produktisto: Renzo Rossellini  
* Ekzekutiva produktisto: Claudio Mancini  
* Direktoro de produkto: Charlotte Fraisse 
* Produktaj firmaoj: Gaumont (Francio), France 3 (Francio), Opera Films Produzione (Italio) 
* Distribuaj societoj: Gaumont   
* Formato: Kolora (Eastmancolor) – 2.35:1 - Technovision – monofonia – 35 mm
* Ĝenro: Historia filmo
* Daŭro: 144 minutoj
* Aperdato:  en 

## Rolularo 
* Jean-Louis Barrault: *Nicolas Edme Restif de La Bretonne*
* Marcello Mastroianni: *Casanova, Kavaliro de Seingalt*
* Hanna Schygulla: *Grafino Sophie de la Borde (bofilino de Jean-Joseph de Laborde)*
* Harvey Keitel: *Thomas Paine*
* Jean-Claude Brialy: *Sinjoro Jakob*
* Andréa Ferréol: *Sinjorino Adélaïde Gagnon*
* Michel Vitold: *De Florange*
* Laura Betti: *Virginia Capacelli*
* Enzo Jannacci: *La petolanta italo*
* Pierre Malet: *Emile Delage, la revoluciema studento*
* Daniel Gélin: *De Wendel*
* Hugues Quester: *Jean-Louis Romeuf*
* Dora Doll: *Nanette Precy*
* Jean-Louis Trintignant: *Sinjoro Sauce*
* Michel Piccoli: *La reĝo Ludoviko la 16-a*
* Eléonore Hirt: *La reĝino Marie-Antoinette

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Italaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1982
Ferenc Pozsony

**POZSONY Ferenc** (poĵonj) estas rumanuja hungara etnografo, universitata profesoro, membro ekstera de Hungara Scienca Akademio (2010) naskita en Zabola la 16-an de aprilo 1955.

## Biografio 
La mezlernejon Ferenc Pozsony finis en urbo Covasna (1974), li akiris diplomon en 1981 pri la hungara lingvo kaj literaturo en la Universitato Babeş-Bolyai. Samloke li doktoriĝis pri etnologio (1997). En 1976-77 li instruis en sia naskiĝvilaĝo; ekde 1981 en Târgu Secuiesc. Ekde 1990 li iĝis adjunkto en la *Universitato Babeş-Bolyai* en la fako etnografio, ekde 1998 docento. Li estis gastprofesoro en 1994 en Miskolc, en 1995 en Debrecen, en 1997 Szeged. Ekde 2002 li estas universitata profesoro.

## Vidu ankaŭ 
* Kriza János Néprajzi Társaság.

## Memstaraj volumoj 
* *Álomvíz martján*, 1984;
* *Szeret vize martján*, Kv. 1995
* *Szól a kakas már*. Az erdélyi szászok jelesnapi szokásai, Csíkszereda, 1998;
* *Festbrauche der siebenbürger Sachsen* 1999;
* *Együttélési modellek Erdélyben* (kunulaŭtoro (Kv. 1999);
* *Magyar népi kultúra* 1-2. (kunulaŭtoro) universitata lernolibro (Kv. 2000, 2001);
* *A moldvai csángó magyarok*, 2005;
* *Erdélyi népszokások*, Kolozsvár, 2006.

## Fontoj 
* Adatbank 
* hungara biografio kun foto

Kategorio:Rumanujaj hungaraj etnografoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Attila Palkó

**PALKÓ Attila** (palko:) estas rumanihungara lokhistoriisto, arkeologo, etnografo. Li estis naskita en Aluniş (Mureş) la 9-an de oktobro 1922 kaj mortinta en Kluĵo la 8-an de aŭgusto 2012.

## Biografio 
Attila Palkó finis la mezlernejon en Aiud kaj Târgu Mureş kaj fakon pri historio en Bolyai Tudományegyetem (1949). Li estis universitata asisto, pli poste adjunkto (1951-58). Inter tenpe li studis en Moskvo en *Universitato Lomonosov* (1954-57). Inter 1959-85 li estis licea instruisto en Kluĵo. Kiel pensiulo li instruis en reformita kolegio, ekde 1990 li estis redakcikomisiano de la Erdélyi Gyopár (1993-94).

## Verkoj 
* *Győz a világosság* (1953);
* *Magyaró énekes népzenéje* (kun József Zsigmond, János Jagamas, 1984);
* *Felső-Maros-vidéki varrottasok* (kun Irén Portik kaj Zsigmond József, 1985);
* *Magyaró*. Egy Felső-Maros menti falu évszázadai (1995);
* *Magyaró néphagyományaiból* (Mv. 1998, kunulaŭtoro Zsigmond József).
* Palkó Attila, Judit Szentimrei: *Marosmagyarói varrottasok és szőttesek*, Kriterion Könyvkiadó, 2009.

## Bibliografio 
* Kovács Nemere: Így élünk a táborban. A Hét 1978/32.
* Murádin Jenő: Tanárként fiatal szívvel. Igazság 1985. szept. 7.
* Banner Zoltán: Egy tanár tárlatvezetése. Utunk 1986/10.
* Lengyel Györgyi: Felső-Maros-vidéki varrottasok. Fürge Ujjak Bp. 1987/4.
* Szabó Piroska: Magyaró. Szabadság 1995. nov. 29.
* Balogh Edgár: Ezer gyökérrel itthon. Romániai Magyar Szó 1995. dec. 21.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Palko, A
Palko, A
Ferenc Koch

**KOCH Ferenc** estis rumanuja hungar fizikisto naskita en Sighetu Marmaţiei la 15-an de novembro 1925 kaj mortis la 26-an de marto 1996.

## Biografio
Ferenc Koch studis en Sighetu Marmaţiei kaj en Kluĵo (1944), li akiris diplomon pri matematika-fiziko en Bolyai Tudományegyetem (1948). Titolo de diplomlaboro estas: *Közelítő eljárások az atombeli elektronsűrűség kiszámítására*. Li doktoriĝis en Iaşi per disertacio *Váltakozóáramú cirkuláris mágnesezés hőmérsékletfüggése* (1960). Li studis ankaŭ en Leipzig (1960) kaj Göttingen (1972-73). Ekde 1979 li estis profesoro en Universitato Babeş-Bolyai.

## Volumoj
**Elemi részek* (kun László Heinrich, 1958); 
**Atommagsugárzások* (1963); 
**Hogyan oldjuk meg a fizikai feladatokat?* (kun Heinrich László, 1972, ĝi aperis ankaŭ en rumana kaj germana lingvoj); 
**A tuneleffektus* (kun kunulaŭtoroj, 1976); 
**Atomfizikai alapismeretek* (1980).

Kategorio:Rumanujaj hungaraj fizikistoj
Bruty

**Bruty,** hungare **Bart,** germane **Barth** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.
eta|dekstra|300px|Bruty situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Bruty situas en la bluigita distrikto
* Areo: 21 km²
* Supermara alteco: 156 m
* Loĝantaro: 680
* Poŝtkodo: 943 55
* Telefonprefikso:
* Aŭtokodo: NZ

## Situo 
La vilaĝo situas sur monteto, laŭ flankovojoj. Fervojo funkcias kaj Hron fluas en la proksimeco. Štúrovo troviĝas 22 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis el 1223 en formo *Buruth*. La kampoj longe apartenis al ĉefepiskopejo de Esztergom. En 1910 loĝis tie 1168 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Hungario, al Esztergom (reĝa departemento), al distrikto de Párkány. Poste la regiono iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 701 da homoj (636 hungaroj, 49 slovakoj).

Vilaĝservoj estas kulturdomo, biblioteko, sportejo.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo de 1730
* 2 fiŝkaptistaj lagoj

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Ĥakasa lingvo

**Ĥakasa lingvo** estas lingvo de ĥakasoj. Ĝi estas parolata plejparte en Ĥakasio, sed ankaŭ en Krasnojarska regiono kaj Tuvio. La nombro de parolantoj en 2002 estis ĉirkaŭ  homoj. La lingvo apartenas al Ujgura grupo de Eost-Huna branĉo de Tjurka lingvaro. Ĝi havas dialektojn: *sagaja*, *kaĉina* kaj *kizila*. Sagaja kaj kaĉina dialektoj formas bazon de literatura lingvo.

La lingvo havas 41 fonemojn, el ili 17 vokaloj (longaj kaj kurtaj) kaj 24 konsonantoj. Konsonantoj povas esti molaj aŭ malmolaj depende de la vokalo. Moleco de konsonantoj ne estas fonema kaj ne markatas skribe. La akcento plej ofte falas al la lasta silabo. Leksike plimulto de vortoj estas tjurk-devenaj, sed ankaŭ ekzistas mongolismoj, rusismoj kaj minimuma kvanto de arabaj kaj persaj prenvortoj.

## Skribsistemo 
En 1926 aperis unua cirila alfabeto por ĥakasa lingvo.

Sed ekde 1929 oni uzis latinan:

En 1939 aperis oficie akceptita cirila skribo surbaze de la rusa.

Poste la alfabeto estas dufoje reformita: en 1947 kaj en 1953. Oni notu, ke la datoj estas proksimumaj ĉar en multaj kazoj diferaj skribsistemoj estas uzataj paralele.

La fonetikan komparon de diferaj ĥakasaj alfabetoj oni povas vidi en jena tabelo:

## Literaturo 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Latinliterigo en Sovetunio
* Heroa legendo

## Eksteraj ligiloj 
* profilo pri Ĥakasa lingvo en ethnologue.com
* Paĝaro pri Ĥakasa alfabeto (en la japana)


Kategorio:Lingvoj de la siberiaj etnoj
Melanino

[eta|Du junaj [zebrofiŝoj, unu kun albinismo kaj tial sen melanino.]]
**Melanino** estas tipo de kemiaĵo kiu troviĝas en plantoj, animaloj kaj protistoj, kiuj uzis ĝin kiel pigmenton. La plej abunda formo de biologia melanino estas la bruna-nigra eŭmelanino. Alia abunda formo estas feomelanino, kiu estas ruĝa-bruna kaj estas la plejparta kaŭzo de lentugoj. Oni ankoraŭ ne scias ĉu melanino vere ĉeestas arkeojn kaj bakteriojn. La rapidiga produkto de melanino en la haŭto de homoj nomiĝas melanogenezo (*melaninkreado*). Ĝi okazas pro la difekto de DNA pro UVB-radioj, kaj kaŭzas sunbrunon. Melanino defendas kontraŭ UV-radioj kaj ŝanĝas la energion al sendanĝera varmo.

## Vidu ankaŭ 
* la artikolojn pri la harkoloroj blonda kaj rufa, kiuj detaligas la rilaton inter eŭmelanino kaj feomelanino en diversaj nuancoj de harkoloroj
* Albinismo

## Piednotoj 
Kategorio:Biomolekuloj
Willis Eugene Lamb

**Willis Eugene LAMB** (naskiĝis la 12-an de julio 1913- Los Angeles, Kalifornio, Usono, kaj mortis la 15-an de majo 2008 - Tucson, Arizono) estis la plej juna usona fizikisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1955 kun Polykarp Kusch pri eksperimentaj rezultoj en kvantuma teorio de la elektromagnetaj fenomenoj. Tiuj malkovroj perfektigis la kvantuman teorion.

Lamb eklaboris en 1938 en la Universitato Kolumbio, li laboris dum la dua mondmilito en la radiologia laboratorio de la universitato. Lamb enkondukis novajn metodojn por mezurado de la frekvencoj de . Li malkovris en 1947, ke ilia situo estas iom diferenca disde la atendita.

Li estis fizika profesoro en la Stanforda Universitato (1951–56), ellaboris tiutempe mikroondajn teknikojn por analizado de la hiperfajna strukturo de la helium-spektroj. Li estis poste fizika profesoro en la Oksforda Universitato (1962) kaj en la Universitato Yale. Li iĝis en 1974 profesoro de la fizikaj kaj optikaj sciencoj en la Universitato de Arizono.

Kategorio:Usonaj fizikistoj
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Trikilaro

**Trikilaro** estas aro de kvin aŭ kvar samlongaj kaj samdikaj trikiloj. Kontraŭe al aliaj trikiloj tiuj de trikilaro havas du pintajn ekstremaĵojn.

Trikilaro ekzistas el diversaj materialoj, ekz. el ligno, bambuo, metalo, plasto ktp. Longeco varias inter 10 ĝis 40 cm. Kelkloke la plej longajn trikilarojn anstataŭis rondtrikiloj.

Oni uzas trikilaron preskaŭ nur por rondtriki. Laŭ la grandeco de la trikaĵo varias la longecoj de la trikiloj. 10 cm longaj trikiloj estas uzataj por triki fingrumojn de gantoj, 40 cm longaj por triki puloverojn. Tamen teorie eblas triki ankaŭ malgrandegajn trikaĵojn per longaj trikiloj.

Kategorio:Iloj
Kategorio:Ŝatokupoj
Polykarp Kusch

**Polykarp KUSCH**  (naskiĝinta la 26-an de januaro 1911 en Blankenburg (Harz), Germanio; mortinta la 20-an de marto 1993 en Dallas, Usono) estis germandevena usona fizikisto. Li ricevis Nobel-premion pri fiziko – kun Willis Eugene Lamb – en 1955 pro preciza difino de la magneta momanto de la elektrono. Tio estis pli granda ol la teoria valoro, tiel kondukis al repenso de la kvantum-elektrodinamiko kaj ties pluevoluigo.

Kusch alvenis en 1912 en Usono, kie ricevis ŝtatanecon en 1922. Li analizis en la Universitato de Columbia (1937) kun fizikisto Isidor I. Rabi efikon de la magnetaj kampoj je la atomfaskoj. Dum la dua mondmilito, li okupiĝis pri radaresplorado. Li revenis en 1946 al la Universitato Columbia, kie iĝis profesoro pri fiziko kaj agadis en tiu pozicio ĝis 1972. Li estis dumtempe katedroestro (1949–52, 1960–63), direktoro de la radiada laboratorio (1952–60) kaj scienca vicprezidanto (1969–72). Li estis ekde 1972 profesoro de la Teksasa Universitato en Dallas. Li pensiiĝis en 1982.

Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Kategorio:Usonaj fizikistoj
Walter Houser Brattain

**Walter H(ouser) BRATTAIN** (10-an de februaro 1902, Amoy, Ĉinio – 13-an de oktobro 1987, Seattle, Vaŝingtonio, Usono) estis usona sciencisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1956 – kun John Bardeen kaj William B. Shockley- pro evoluigo de la duonkonduktaj materialoj – servantaj kiel antaŭmaterialoj por transistoroj – kaj pro inventado de la transistoroj. La transistoro anstataŭigis la grandan elektrontubon. 

Brattain iĝis en 1929 esplora fizikisto de la *Bell Telephone Laboratories*. Lia ĉefa esplora tereno estis analizado, studado de la atoma strukturo de la materia surfaco, surfacaj proprecoj de solidaj korpoj. Li estis adjunkto en Whitman College (1967-72) en Walla Walla (Vaŝingtonio).

## Referencoj 
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Ardesia

Projekto de Karl Vanselow en Berlino por prezenti poezion kaj arton en Esperanto.

Okazis "Ardesia-Festoj" kun kanto kaj deklamo kaj la tekstoj aperis en "Ardesia-Serio" de Nia lingvo Esperanto. Multaj Esperantistoj el tio periode ĝoje rememoras la instigaj prezentojn.

En la serio Nia lingvo Esperanto Karl Vanselow skribis:
*Ardesia aranĝas koncertojn kaj letervesperojn. Skribu multnombre kun bone legeblaj nomoj kaj adresoj. Vi estos informataj pri niaj tutmondaj reprezentantoj kaj pri niaj pluaj planoj.*

Mendojn akceptas la diverslandaj Ardesia-perantoj kaj volonte ankaŭ la aŭtoro K. V.
''
Pri la eldon-rajtoj ankaŭ de la unua serio disponas li mem. Kiu emas esti peranto?

**124) Ardesia-amikaro**

Kio estas "Ardesia"?
Tiel aŭdas ni demandi.
Sciu do, ĝi estas nia
Ideal-amika rondo
Kun la tasko' plaĉe propagandi
Esperanton tra la tuta mondo.

Geaktoroj, gekantistoj,
Oratoroj, komponistoj,
Elektita artistaro
Kunlaboras per sukcesa faro,
Ke koncertoj kaj radio,
Instruado kaj presaĵ-eldono
Varbu por la verda familio.

Nur la manko de sufiĉa mono
Bedaŭrinde malebligas bride
Plulabori multe pli rapide.

**127) ARDESIA**
Simpatia artistaro
Plaĉe kantas kaj deklamas
Nian lingvon melodian
Pro modela ĝia faro
Niaj geamikoj amas
Arde sian Ardesian.
Volumeton tiun ĉi
Do dediĉas mi al ĝi,
Ĉar ĝin arde amas ankaŭ mi.

Kategorio:Esperanto en Berlino
William Shockley

**William Bradford SHOCKLEY** (13-an de februaro 1910, Londono, Anglio – 12-an de aŭgusto 1989, Palo Alto, Kalifornio, Usono) estis usona inĝeniero kaj instruisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1956 – kun John Bardeen kaj Walter H. Brattain pro esploroj pri duonkonduktado kaj inventado de la transistoro. 

Li studis fizikon en la Kalifornia Teknika Universitato (B. S., 1932) kaj Harvarda Universitato (Ph. D., 1936). Schockley iĝis en 1936 kunlaboranto de Bell Telephone Laboratories kaj tie komencis tiajn eksperimentojn, kiuj kondukis al invento kaj konstruo de la tavola transistoro. Li laboris dum la Dua Mondmilito por la armeo.

Post la mondmilito, li gvidis la transistorfizikajn esplorojn ĉe Bell. Li iĝis en 1954 gastedukisto en Pasadena, ĉe la Kalifornia Teknika Universitato. Li laboris en 1954–55 en la Defenda ministerio, ekde 1955 ĉe Beckman Instruments, kie establis laboratorion por esplorado de la duonkonduktaĵoj. Li instruis ekde 1958 en la kalifornia Stanforda Universitato, ekde 1963 kies profesoro de la teknikaj sciencaj. Li pensiiĝis en 1974, sed instruis plu.

Fine de la 1960-aj jaroj, li kaŭzis akran diskuton, riproĉon, ĉar li deklaris, ke la spirita kapablo de la diversa homrasoj estas diversaj, la nigruloj havas malpli da inteligentindico, tiel ili estas pli senvaloraj ol blankuloj. Krom tio, li deduktis je tio, pli granda naska proporcio de la nigruloj malfruigis la evolucion.

## Referencoj 
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj
Kategorio:Rasistoj
Bobentrikilo

eta|dekstra|100px|Tradicia germana bobentrikilo
**Bobentrikilo** estas ilo por fari trikŝnuretojn. Plej ofte ĝi estas farita el ligno. Laŭ la meza akso ekzistas boraĵo, el kies malsupra malfermo elvenas la trikita ŝnureto. Ĉe la supera malfermo troviĝas de 4 ĝis 8 hokoj, kiuj ebligas la trikadon.

La lanfadeno estas volvita unue sur la hokojn, poste metita super la maŝon, kiu estas per trikilo tiritaj super la hokon kaj falas en la centron. Laŭvice oni daŭriĝas.

Eblas uzi ne nur lanon por triki per bobentrikilo, sed ankaŭ aliajn materialojn kiel kotonaj aŭ aliaj fadenoj.

Simpla bobentrikilo povas esti memfarita el malplena fadenbobeno kaj kvar enmartelitaj najloj.

La signifo de la germana nomo *"Strickliesel"* estas *trikanta Liesel* (virina persona nomo). Duonaŭtomata varianto nomiĝas en la germana *"trikmuelilo"*.

## Eksteraj ligiloj 
* Strickforum: detala uzo de bobentrikilo

Kategorio:Iloj
Kategorio:Fabrikado
Kategorio:Ŝatokupoj
Mózes Hegyi

**HEGYI Mózes**  estis rumanuja hungara reformita pastro, poeto, lokhistoriisto naskiĝinta en Agyagfalva la 1-an de februaro 1908 kaj mortinta en Deĵo la 11-an de novembro 1943.

## Biografio 
Mózes Hegyi finis la mezlernejon en Aiud (1928), li estis instruisto en Nagymoha (1929–30). Post la studfino pri reformita teologio en Kluĵo li estis helppastro en Maksa, Brassó, Brăila, Bukarest kaj Alsórákos, pli poste pastro en Kékes. En la 1930-aj jaroj li publikigis plurajn artikolojn kaj poemojn en la gazeto Ifjú Erdély. Dum sia servo en Brăila li kolektis la datojn rilatajn la 75-an historion de la tieaj hungaroj kaj publikigis ilin en volumo *Végvár* (Brăila 1937).

## Poemvolumo 
* *Rózsát dobál a lelkem*, Segesvár 1930.

## Bibliografio 
* Dánér Lajos: Három verskötet. Pásztortűz 1930/24.
* L. D. [László Dezső]: H. M.: Végvár. Kiáltó Szó 1938/1.
* H. M. Református Szemle 1943/34.
* Beke György: "Ha Dunáról fúj a szél." Közli: Emberarcok. 1976. 44–45.

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Hegyi, M
Hegyi, M
Ŝiki

La urbo kaj municipo '''** - ****, -ŝi aŭ per la angleca transliterigo Hepburn **', nomo en kanao **** - apartenas al la gubernio Sajtama de Japanio. Ĝi troveblas en la regiono Kantō (japane 関東地方, Kantō-ĉihō) kaj en la centra orienta parto de la insulo Honŝuo. Kiel la tuta gubernio ĝi apartenas al la Grandtokia Areo.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun . 

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|290ra|
eta|maldekstra|290ra|

Kategorio:Urboj de Japanio
Kategorio:Municipoj de Japanio
Kategorio:Urboj de Gubernio Sajtama
Tofalara lingvo

**Tofalara lingvo** estas lingvo de tofalaroj, la eta tjurka popolo kiu loĝas en Irkutska oblasto en Rusio. Laŭ censo de jaro 2002, tuta nombro de tofalar-parolantoj estis 378 homoj, kio estas ĉ. 45% de tuta nombro de tofalaroj.

La skribsistemo por tofalara lingvo estas kreita en 1988 surbaze de cirila skribo. En tiu skribsistemo oni eldonis abocon por bazlernejoj, sed ne ekzistas iu ajn informo ĉu iam oni vere instruis per ĝi.

La alfabeto de tofalara lingvo estas jena:

## Literaturo 
* Рассадин В.И., Шибкеев В.Н. Тоъфа букварь. Тофаларский букварь для первого класса тофаларских школ. Иркутск, 1989.
* Рассадин В.И. Фонетика и лексика тофаларского языка. Улан-Удэ: Бурятское книжное издательство, 1971.
* Рассадин В.И. Тофаларско-русский. Русско-тофаларский словарь. Иркутск, 1995.

## Ligoj 
* paĝaro pri tofalara lingvo (en la rusa).

Kategorio:Tjurka lingvaro
Kategorio:Lingvoj de la siberiaj etnoj
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Endanĝerigataj lingvoj
Kategorio:Irkutska provinco
Kategorio:Aglutinaj lingvoj
Grunda aviadilo

[eta|250px|[8GCBC Scout|American Champion Scout, kun larĝaj tundraj pneŭoj.]]
**Grunda aviadilo** estas esprimo en la aviado por tiuj avioj kiuj estis evoluigitaj por sur- kaj deteriĝoj en subevoluigitaj, necivilizitaj regionoj kiel afrika arbustaro, alaska kaj kanada tundro aŭ necivilizitaj partoj de Aŭstralio. Inter la kutimaj grundaj aviadiloj estas Cessna 180, Cessna Caravan kaj 206/207, de Havilland Otter, Beaver kaj DHC-6 Twin Otter, Douglas DC-3/C-47, Piper Super Cub kaj Antonov An-2, kvankam sennombraj aliaj aviadiloj servas en tiuj malamikaj, postulemaj ĉirkaŭaĵoj.

## Komunaj trajtoj 
* Altsituaj flugiloj helpas bonan videblecon kaj altodiferencon inter flugilsubo kaj grundo, dum surteriĝo.
* Tradicia rulekipaĵo aŭ 'vostotira' subkaleŝaĵo (rulekipaĵo) — du larĝaj ĉefradoj kaj unu malgranda, malantaŭa, rezultante naz-altan sintenon sur grundo kaj kreskantan apogan funkcion, oportuna, se okazas deteriĝo de kruda, malglata surfaco.
* Mallonga deteriĝa vojo, helpante per alteriĝa helpo kiel klapoj (aleronoj), vortica generatoro, flugilaj kaneloj aŭ antaŭklapo, kiuj bonigas la malrapidan flugan karakterizaĵon, atingante pli mallongan grundan ruladon, alteriĝon.
* Tre larĝaj, malaltpremaj tundropneŭoj, ebligante surteriĝon sur subevoluigitaj areoj.
* Forpreneblaj flosiloj aŭ skioj, ebligante sur/deteriĝon sur akvo aŭ neĝo.
* Kelkaj grundaj aviadiloj estas kompletigitaj kun ekstera aerenkondukilo por plibonigi la motoran funkciadon dum malrapida flugo. Ĉe kreskanta aerfluo, ĝi helpas teni la sekuran olean temperaturon en idealaj kondiĉoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Bush-planes.com 

Kategorio:Aviadilaj tipoj
Béla Ferencz (ĵurnalisto)

**FERENCZ Béla**  estis hungara verkisto, ĵurnalisto naskita en Ĉikĉomortano la 12-an de julio 1905 kaj mortinta en Debreceno la 19-an de novembro 1967.

## Biografio 
Béla Ferencz studis en la katolika gimnazio de Csíkszereda, pli poste li faris teologiajn studojn, sed ne finis; li iĝis ĵurnalisto unue en Miercurea Ciuc, pli poste en Oradea.

## Verkoj 
* *Csíkvármegye monográfiája a legrégibb időktől napjainkig* (Csíkszereda, 1935);
* *Gyopár a Hargitán* (teatraĵo, Brassó, 1936);
* *Börtönélet* (Nagyvárad, 1937);
* *Székely góbéságok* (Csíkszereda, 1938).

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Hungaraj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
József Hencz

**HENCZ József** (henc) estas rumanuja hungara komponisto kaj orkestrestro. Li naskiĝis en Regeno la 30-a de novembro 1942.

## Biografio 
La mezlernejon József Hencz finis en sia naskiĝurbo, kaj li akiris diplomon de muzikinstruisto en la *Muzika Altlernejo Gheorghe Dima* en Kluĵo (1965), pli poste diplomon de komponisto (1969). Li instruis unu jaron en Huedin, ekde 1966 en la *Koreografia Liceo* de Kluĵo, ekde 1973 ĝis 1980 li estis orkestrestro de *Maros Művészegyüttes*. Li komponis muzikon por pupteatraĵoj, baletoj, kreis muzikon je poemoj de Attila József, Miklós Radnóti, Sándor Kányádi, Zoltán Márki, István Komzsik. Liajn muzikrilatajn artikolojn publikigis la gazetoj Igazság (1969–73), Vörös Zászló, A Hét, Utunk.

## Komponaĵoj 
* *Szegényember balladája*, 1963;
* *Lírai kantáta* (1967);
* *Konvergensek*, 1968; ,
* *A nap halála*, oratorio, 1969;
* *Dal a szerelemről*, kantciklo, 1977;

## Bibliografio 
* Simon Dezső: Az alkotó műhelyében. Utunk 1973/32.
* Erdélyi Lajos: Négyszemközt H. J. zeneszerzővel. Új Élet 1980/4.
* László Ferenc: Miből él meg az élhetetlen zeneszerző? Utunk 1981/6.

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon

Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
Cserépfalu

**Cserépfalu** estas vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario. La vilaĝonomo signifas: vilaĝo de argilaĵo.

## Geografio 
Komunumo **Cserépfalu** situas de urbo Eger 20&nbsp;km-ojn malproksime nordoriente, de urbo Miskolc 57&nbsp;km-ojn en sudokcidenta direkto.

## Vidindaĵoj 
* Valo Hór (plej longa valo de la lando)
* Kaptárkövek /Abeluj-ŝtonoj/
* Groto Suba-lyuk en la proksimo
* Muzeo Suba-lyuk (loĝejo de prahomoj)
* Reformata preĝejo
* Ódor-vár
* Domo de la regiono
* Mastrodomo
* Memorĉambro pri Imre Cserépfalvi
* Bildgalerio pri Cserépfalu
* Ekspozicio de pentristo Isván Demjén

## Famuloj 
En Cserépfalva naskiĝis Károly Tóth (dekano).

## Galerio 

image:Cserépfalu2.jpg|Centro de Cserépfalva
image:Cserépfalu1.jpg
image:Cserépfalu3.jpg
image:Cserépfalu2.JPG|Preĝejo de Cserépfalu
image:Cserépfalu1.JPG|Panoramo de Cserépfalu

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Kategorio:Vinvilaĝoj
Ernest Walton

**Ernest Thomas Sinton WALTON** (6-an de oktobro 1903, Dungarvan, grafan Waterford, Irlando – 25-an de junio 1995, Belfasto, Norda Irlando) estis irlanda fizikisto, kiu ricevis Nobel-premion pri fiziko en 1951- kun la angla Siro John Douglas Cockcroft – por konstruo de la unua nuklea ciklotrono (Cockcroft–Walton-generatoro).

Li studis en la belfasta Methodist College, poste en la dublina Trinity College matematikon kaj eksperimentajn natursciencojn (1926). Li laboris ekde 1927 en la kembriĝa Trinity College kun Cockcroft ĝis 1934 en la Laboratorio Cavendish, sub gvido de Lordo Rutherford.

Li provis en 1928 du korpusklo-akceladan metodon, kiuj estis uzataj pli poste en la betatrono kaj linearaj ciklotronoj. La eksperimentoj ne sukcesis sen konvenaj teknikaj konoj kaj ekipaĵoj. Cockcroft kaj Walton planis en 1929 novan ciklotronon. Ili detruis en 1931 per protonoj litiajn atomkernojn.

Post kiam li akiris Ph.D.-gradon en Kembriĝo, li revenis en 1934 al la dublina Trinity College, kies membro li estis dum 40 jaroj.

Li estis inter 1946 kaj 1974 *profesoro Erasmus Smith* pri natur- kaj esplorsciencoj. Li estis ekde 1952 gvidanto de la kosmofizika instituto de la dublina *Institute for Advanced Studies*.

Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziko
Kategorio:Irlandaj fizikistoj
Ralf König

**Ralf KÖNIG** [ralf kiniŝ] (naskiĝis la 8-an de aŭgusto 1960 en Soest) estas unu el plej konataj germanaj verkistoj de bildliteraturo. Liaj verkoj estis tradukitaj al dek kelkaj lingvoj. Nun li loĝas en Kolonjo.

## Verkoj 
Bildliteraturaĵoj de König estas strekitaj en stilo kun granda humuro, kvankam kelkfoje temas pri seriozaj aĵoj, kiel ekzemple risko de infekto viruson HIV. Plejparte prezentas ĉiutagan *gejan* vivon, ofte dankon propra sperto de aŭtoro kaj liaj amikoj.

### Bildliteraturaĵoj 
* *Sarius*, 1981
* *Das sensationelle Comic-Book*, 1981
* *SchwulComix*, 1981
* *SchwulComix 2*, 1984
* *Macho Comix*, 1984
* *SchwulComix 3*, 1985
* *SchwulComix 4*, 1986
* ''Kondom des Grauens', 1987
* *Der bewegte Mann*, 1987
* *Lysistrata*, 1987 (adaptita al hispana filmo Lisístrata)
* *Pretty Baby*, 1988 (daŭrigo de *Der bewegte Mann*)
* *Comics, Cartoons, Critzeleien*, 1988
* *Safere Zeiten*, 1988
* *Beach Boys*, 1989
* *Prall aus dem Leben*, 1989
* *Bis auf die Knochen*, 1990 (daŭrigo de *Kondom des Grauens*)
* *Heiße Herzen*, 1990 (kunaŭtoro: Detlev Meyer)
* *Zitronenröllchen*, 1990
* *Schwulxx-Comix*, 1990 (kunaŭtoro: Walter Moers)
* *Deutsche Tuntenpost*, 1991
* *Bullenklöten!*, 1992
* *...und das mit links!*, 1993
* *Konrad und Paul*, 1993
* *Konrad und Paul 2*, 1994
* *Konrad und Paul 3*, 1997
* *Jago*, 1998
* *Superparadise*, 1999 (daŭrigo de *Bullenklöten*)
* *Poppers! Rimming! Tittentrimm!*, 2001
* *Wie die Karnickel*, 2002
* *Sie dürfen sich jetzt küssen*, 2003 (tria parto *Bullenklöten*)
* *Suck my duck*, 2004
* *Roy und Al*, 2004
* *Dschinn Dschinn: Der Zauber des Schabbar*, 2005
* *Dschinn Dschinn 2: Schleierzwang im Sündenpful*, 2006
* *Hempels Sofa*, 2007

### Filmoj 
* *Der bewegte Mann*, 1994
* *Kondom des Grauens*, 1996 (scenaro: Ralf König)
* *Wie die Karnickel*, 2002 (scenaro: Ralf König)
* *Lisístrata*, Spain 2002

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retpaĝo de Ralf König (de, en)

Kategorio:Naskiĝintoj en 1957
Ray Tomlinson

**Raymond Samuel TOMLINSON** (naskiĝis la , mortis la ) estas konsiderata la inventinto de la retpoŝto.

Tomlinson studis elektroteknikon en la ''* kaj en la Masaĉuseca Instituto de Teknologio. Kiel studento, en la jaro 1960, li unuafoje dediĉis sin al la kreado de komputilprogramoj.

Post sia studado li laboris kiel komputilteknikisto en la firmao * (BBN)* en Kembriĝo (Masaĉuseco), t. e. privata entrepreno, kiu partoprenis en kreado de ARPANET en 1968, retejon, el kiu poste iĝis la Interreto.

Unue estiĝis *CPYNET'', protokolo, kiu transdonis datumojn inter konektitaj komputilaj sistemoj. Por doni al ĝi la povon, sendi mesaĝojn, Tomlinson uzis la programon SNDMSG, kiu estis kreita por la loka uzo. Tomlinson kombinis CPYNET kaj SNDMSG, kaj por distingi inter ricevonto kaj komputilo, li elektis la simbolon @, kiu ĝenerale ne estis uzata por aliaj celoj.

En la jaro 1971 Tomlinson prezentis sian programon al siaj kolegoj kaj li sendis unuan retmesaĝon. La enhavo de la unua retmesaĝo ne plu estas konata.

La pluevoluigon de la retpoŝto Tomlinson ne plu partoprenis.

## Referenco 
Kategorio:Usonanoj
Mahmoud Asgari kaj Ajaz Marhoni

**Mahmoud ASGARI** (perse محمود عسگري‎ ​) kaj **Ajaz MARHONI** (perse عياض مرهوني‎ ​) estis iranaj junuloj, kiuj aĝe 14 kaj 17 jaroj estis arestitaj pro samseksemaj kontaktoj. Post 14 monatoj de aresto kaj torturoj (228 foje flagelitaj) ili atribui kulpon. Ili estis pendigitaj videble por popolamaso havante 16 kaj 18 jarojn, laŭ leĝo de ŝario, 19-an de julio 2005 en urbo Maŝhado (provinco Ĥuzestano), kio tamen estis proforto de infanaj rajtoj.

## Por memorigo 
* 22-an de majo 2006 muzikteamo Pet Shop Boys eldonis albumon *Fundamental*, kiu dediĉis al ili: "Dedicated to Mahmoud Asgari and Ayaz Marhoni".

## Vidu ankaŭ 
* Al-Fatiha (Fondaĵo)

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo en studenta irana gazeta agencio  (perse, kun 3 fotaĵoj)

Kategorio:GLAT-personoj
Kategorio:Homaj rajtoj
Kategorio:Irananoj
Kategorio:Ekzekutitaj personoj de Irano
Ĉandogja upaniŝado

La **Ĉandogja Upaniŝado** (la kantoj de la oferoj) estas unu de la plej malnovaj de la upaniŝadoj kiu estis kreita ĉirkaŭ 650 a.K. kaj estas konsiderata unu de la ĉefaj upaniŝadoj. Laŭtradicie oni nombras 108 upaniŝadoj.
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Hinduismo
Mužla

**Mužla,** hungare **Muzsla** (ambaŭ pron. muĵla) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.
eta|dekstra|210px|Mužla situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|200px|Mužla situas en la bluigita distrikto
eta|Preĝejo en Mužla

## Bazaj informoj 
* Areo: 52 km²
* Supermara alteco: 121 m
* Loĝantaro: 1980
* Poŝtkodo: 943 52
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, preter Danubo, laŭ ĉefvojo Komárno-Štúrovo. La lasta troviĝas 10 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko, poste alvenis romianoj, slavoj, fine hungaroj. La unua mencio pri la loko devenis el 1156 en formo *Mosula*. La kampoj ĝis kaj post la turkoj apartenis al ĉefepiskopejo de Esztergom. Ŝajnas, dum la turkoj la vilaĝo restis viva. En 1910 loĝis tie 2942 da homoj (2934 hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Esztergom (reĝa departemento), al la distrikto de Párkány. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1937 da homoj (1640 hungaroj, 268 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1737

## Famuloj 
En la iama Muzsla naskiĝis:
* hungara pastro-instruisto Imre Mészáros
* hungara pastro-instruisto Márton Nagy.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Podhájska

**Podhájska,** hungare **Bellegszencse** estas baneja vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.
eta|dekstra|300px|Podhájska situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Podhájska situas en la bluigita distrikto
* Areo: 11 km²
* Supermara alteco: 141 m
* Loĝantaro: 1150
* Poŝtkodo: 941 48
* Telefonprefikso:
* Aŭtokodo: NZ

## Situo 
La vilaĝo situas sur deklivoj, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Levice-Šurany. La lasta troviĝas 20, Levice 26, Nové Zámky 28 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis el 1075. Dum la historio formiĝis 2 vilaĝoj *Kisbelleg* kaj *Szencse* (senĉe), kiuj unuiĝis en 1960. Ĝis 1919 la vilaĝoj apartenis al Hungario, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝoj rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš.
En 2001 loĝis tie 1193 da homoj, (1177 slovakoj).

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, baza lernejo, biblioteko, poŝto, kuracejo, futbalejo, vendejoj.

## Vidindaĵoj 
* termala kuracbanejo de 1973, la sala akvo estas preskaŭ la sama ol de Morta Maro
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1904
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1905
* ruinaĵo de abatejo de 1512 en la proksimo
* ekskursejoj

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Kamenica nad Hronom

**Kamenica nad Hronom,** hungare **Garamkövesd** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

## Situo 
Kamenica nad Hronom situas sur ebenaĵo kaj sur montetoj, ĉe kunfluejo de Danubo kaj Hron, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Budapeŝto-Nové Zámky. Štúrovo troviĝas 4 km de ĉi tie.
 
## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis el 1307 en formo *Kuesd*. Dum la historio la kampoj apartenis al ĉefepiskopejo de Esztergom. Dum la turkoj la vilaĝo restis viva. En 1910 loĝis tie 1226 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis Traktato de Trianon la vilaĝo apartenis al Hont, al la distrikto de Szob, poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1300 da homoj (1017 hungaroj, 256 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo de 1734, turo alkonstruiĝis en 1842
* feriejo apud la vilaĝo

## Famuloj 
En Garamkövesd mortis hungara kolonelo Bódog Bátori Schulcz.

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Obid

**Obid,** hungare **Ebed** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.
eta|dekstra|300px|Obid situas en la plej griza parto de Slovakio

## Bazaj informoj 
* Areo: 24&nbsp;km²
* Supermara alteco: 118 m
* Loĝantaro: 1140
* Poŝtkodo: 943 04
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Danubo, fine de sakovojo. Štúrovo troviĝas 6&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la bronzepoko, poste alvenis avaroj. La unua mencio pri la loko devenis el 1237. La kampoj longe apartenis al eklezio de Esztergom. La turkoj faris senhoma la vilaĝon. En 1876 inundo, en 1888 incendio okazis. En 1910 loĝis tie 1499 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Esztergom (reĝa departemento), al la distrikto de Párkány. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. Inter 1976-1999 la vilaĝo estis ekstera parto de Štúrovo. En 2001 loĝis tie 1165 da homoj (1026 hungaroj, 119 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario) de 1732, turo alkonstruiĝis en 1755, en 1991 renovigita
* tombeja kapelo de 1862

## Famuloj 
En la iama Ebed naskiĝis "kuracisto de la nacio" László Buga.

## Ĝemelkomunumo 
*  Tát, Hungario

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Avelo

eta|dekstra|300px|Avelo
**Avelo** estas la nuksa frukto de avelujo aŭ avelarbo (). La manĝeblaj nuksoj enhavas ĉirkaŭ 60% da oleo. Krome enestas vitaminoj (vitamino A 5,00 µg, vitamino E 26,60 mg, vitamino B1 0,40 mg, vitamino B2 0,20mg, Nniacino 1,40 mg, vitamino B6 0,31 mg, vitamino C 3,00 mg.

## Interesaĵoj 
* En Hungario 3 vilaĝoj estas nomataj laŭ *avelo*: Mogyoród, Mogyorósbánya kaj Tiszamogyorós.
* La urbo Tukwila (antaŭurbo de Seatlo) en Usono estas nomata "avelo" en ĉinuka piĝino.

Kategorio:Fruktoj
Rex F. May

**Rex F. May** (pseŭonomo "Baloo," el la Hindia lingvo) estas usona ŝercbildisto, kies ŝercbildoj troviĝas en revuoj kaj ĵurnaloj kiel *National Review*, *Saturday Evening Post*, Liberty, Good Housekeeping, Woman’s World, ktp. Li ankaŭ verkas ŝercojn por bildstrioj desegnataj de aliaj ŝercbildistoj. Li naskiĝis la 19-an de junio 1946, en Terre Haute en la Usona ŝtato de Indianao. Li parolas (laŭ si) Esperante iomete, sed tre malofte trovas esperantistojn kun kiuj li povas praktiki. May loĝas en Kolorado, Usono, kun sia edzino, Jean.

May estas la inventisto de la planlingvo Ĉenglio.

## Eksteraj ligiloj 
* La retloko de Rex F. May
* "La Ŝercbilda Blogo de Baloo" de Rex F. May
* Aĉeteblaj kartunoj de Rex F. May je CartoonStock
* Salutkartoj de Rex F. May en Esperanto

Kategorio:Kartunistoj
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Éva Nagy Fodor

**FODOR NAGY Éva** estis rumanuja hungara pentristino, grafikistino naskita en Petroşani la 2-an de februaro 1928 kaj mortis la 3-an de majo 2022. Ŝi estis la edzino de verkisto Sándor Fodor.

## Biografio 
Éva Nagy Fodorfinis en 1956 en la *Arta Altlernejo Ion Andreescu* de Kluĵo. Ŝiaj pentraĵoj havas desegnajn, dekoraciajn karakterojn. En serio *Eŭropa vojaĝlibro 1971* ŝi ellaboris siajn impresojn pri Anglujo, Nederlando kaj Aŭstrio. Ŝi faris ankaŭ libro- kaj gazetilustraciojn.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1971 • Korunk Galéria, Kolozsvár
* 1972 • Csíkszereda
* 1972 • Székelyudvarhely
* 1986 • Rádió Stúdióterem, Kolozsvár.

## Bibliografio 
MURÁDIN J.: (kat. bev., 1971, Kolozsvár).

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj pentristoj kaj grafikistoj
József Ady

**ADY József** [adi] estis rumanuja hungara grafikisto naskita en Livezeni la 4-an de aprilo 1950 kaj mortinta en Budapest la 19-an de septembro 1991.

## Biografio 
József Ady studis inter 1975–79 en *Belarta Altlernejo Ion Andreescu* en Kluĵo. Li estis ano de *Marosvásárhelyi Műhely* (MAMŰ). kreis tucsdesegnaĵojn, akvarelojn, linoleumtranĉojn, litografaĵojn. Li faris afiŝojn, karikaturojn, li verkis ankaŭ poemojn. Inter 1979–85 li estis la scenejdekoraciisto de Ŝtata Hungara Operejo de Kluĵo. En 1990 li translokiĝis Hungarujon.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1980, 1983, 1986 • Kluĵo
* 1990 • Kaposvár [kun Simon Csorba]
* 1991 • Unikornis
* 1993 • Memorekspozicio en Kluĵo, Târgu Mureș kaj Budapest.

## Elektitaj grupaj ekspozicioj 
* 1989-90 • MAMŰ, Szentendrei Képtár (bild-kolekto de Szentendre).

## Bibliografio 
* CHIKÁN B.: *A tisztulás vágya*, Ady József-emlékkönyv, Budapest, 1996.

## Fonto 
* Artportal.huhttp://artportal.hu/lexikon/muveszek/ady_jozsef 

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝo de MANŰ http://www.mamu.hu/ 

Ady, J
Ady, J
Trafic (filmo)

***Trafic*** (Trafiko) estas franca filmo de Jacques Tati, filmita inter 1969 kaj 1971, aperinta en 1971.

## Rakonto
S-ro Hulot estas desegnisto ĉe Altra, eta pariza firmao de aŭtomobila konstruo. Li estas komisiita kunveturigi aŭton "Renault 4L" transformitan en revolucian tendaran veturilon, kiun li inventis, kaj kiu enhavas multajn akcesoraĵojn (ekzemple: radiatorkrado faldiĝas horizontale por fariĝi  kradrostilo), por prezentado en ekspozicio de Amsterdamo. Maria, ŝarĝita de publikaj rilatoj ĉe Altra, tre malkvieta pro komenca malfruo, provokas per siaj iniciativoj serion da prokrastoj kaj katastrofoj.

## Komento
Ĉi tiu filmo estas financa subteno sekve al la fiasko de Playtime. Ĝi ankaŭ estas la ununura filmo de Jacques Tati, kies scenaro havas celon, plenumotan objektivon.

## Teĥnikaĵoj
* Titolo: *Trafic*
* Reĝisoro: Jacques Tati
* Scenaro: Jacques Tati, kunlabore kun Jacques Lagrange kaj Bert Haanstra
* Bildo: Edward Van den Enden kaj Marcel Weiss
* Muziko: Charles Dumont
* Sono: Ed Pelster, Alain Curvelier
* Kostumoj: Jacques Esterel
* Dekoroj: Adrien de Rooy
* Muntado: Sophie Tatischeff, Maurice Laumain
* Produktado: Films Corona, Gibé films, Selenia Films Cinematografica (Romo)
* Formato: Kolora, 35&nbsp;mm
* Daŭro: 92 minutoj

## Rolularo
* Jacques Tati: Sinjoro Hulot
* Maria Kimberley: Maria, ŝarĝita de publikaj rilatoj
* Marcel Fraval: Kamion-ŝoforo
* Honoré Bostel: Direktoro de Altra
* François Maisongrosse: Vendisto de Altra
* Tony Kneppers: Garaĝisto

## Eksteraj ligiloj
* Trafic en IMDB
* Trafic en Allociné

Kategorio:Francaj filmoj
Kategorio:Filmoj aperintaj en 1971
Kategorio:Filmoj de Jacques Tati
Belá (distrikto Nové Zámky)

**Belá** (hungare *Béla*) estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. 

## Situo 
La vilaĝo situas laŭ traira flankovojo. Fervojo funkcias en la proksimeco.
  
## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis el 1138. En 1910 loĝis tie plejparte hungaroj. Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Hungario, al Esztergom (reĝa departemento), al distrikto de Štúrovo. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš.

Vilaĝservoj estas biblioteko, futbalejo, 2 vendejoj.

## Vidindaĵoj 
* baroka kastelo
* katolika kapelo el la 1750-aj jaroj

## Eksteraj ligiloj 
*  *(blogaĵo pri ekskursa vizito en 2016)*

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky