open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mondkoncepto

eta|Religiaj praktikoj proksime ligos al la mondkoncepto de religio.|400x400ra
**Mondkoncepto**, **mondorigardo** aŭ **mondbildo** (en la germana *Weltanschauung*, en la angla *worldview*, hispane *Cosmovisión*. japane 世界観)  estas relative daŭra grupo de opinioj temantaj pri ĉirkaŭa mondo, inspirintaj diversajn sferojn de kulturo, ĉefe scienco, arto, religio kaj filozofio.

La mondokoncepto ĉefe diferencas civilizojn unujn disde aliaj. Laŭlonge de la historio la mondokonceptoj variis ĉefe pro influo de la progresoj en scienco.

## Trajtoj 
Dum la belga filozofo Leo Apostel kaj liaj sekvantoj asertas, ke individuoj povas konstrui mondkoncepton, aliaj verkistoj rigardas mondkoncepton kiel ion, kio funkcias je komunuma nivelo aŭ senkonscie. Ekzemple, se ies mondkoncepto estas determinata de ties lingvo, laŭ la hipotezo Sapir-Whorf, oni devus lerni aŭ elpensi novan lingvon por konstrui novan mondkoncepton. 

Laŭ la Leo Apostel, mondkoncepto estas ontologio, aŭ priskriba modelo de la mondo. Ĝi devas konsisti el jenaj ses elementoj: 

# Klarigo de la mondo
# Estonta scienco, kiu respondas la demandon, "Kien ni iras?"
# Valoroj kaj respondoj al etikaj demandoj: "Kion ni faru?"
# Metodaro aŭ agoteorio: "Kiel ni atingu niajn celojn?"
# Teorio de scio : "Kio estas vera kaj malvera?"
# Etiologio: kunmetita mondkoncepto devas reflekti siajn proprajn "konstruelementojn" 

## Klasifiko de kulturaj mondkonceptoj 
Roland Muller sugestis, ke el ĉiuj kulturoj tra la mondo la kultura mondkoncepto povas esti dividita en tri apartajn mondkonceptojn (kulpeco-senkupeco, honoro-malhonoro, timo-maltimo)

## Lingva mondkoncepto 
La kreinto de la ideo, ke lingvo kaj mondkoncepto estas neapartigeblaj, estas la prusa filologo Wilhelm von Humboldt (1767-1835). Von Humboldt argumentis, ke lingvo estas parto de la kreiva aventuro de la homaro. Kulturaj kaj lingvaj komunumoj disvolviĝas samtempe kaj ne povas disvolvi unu sen la alia. Kontraste al lingva determinismo, kiu rigardas lingvon kiel limon, kadron aŭ malliberejon, Humboldt diris, ke parolado estas eneca kaj implicite kreema. Homoj okupas sian lokon en parolado kaj daŭre ŝanĝas lingvon kaj pensadon per siaj kreivaj konversacioj.

En la studo '*Lingva mondkoncepto en plurlingvaj grupoj kiel indikilo de la disvolviĝo de kolektiva identeco - la kazo de Esperanto*', Ida Stria venas al la konkludo ke 'la lingva mondkoncepto estas lingva interpretado de la realeco kaj ke ĝi estis kreita en komunika komunumo nedisigebla de sia kulturo. La tasko de la etnolingvistiko estas rekonstrui ne nur rigardojn pri la mondo, sed ankaŭ de ĝia socia identeco. Esperantistoj estas sendube plurlingva, libervola diasporo. Montrante ke esperantistoj povas fidi je etnolingvaj datumoj por la statuso de stabila lingva komunumo, pri la serĉado de homogena kultura mondkoncepto, kiu asertas sian komunuman identecon. En tiu studo, du pilotaj studoj estas prezentitaj, kiuj sugestas ke aktivaj esperantistoj prezentas koheran mondkoncepton.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Hipotezo de Sapir-Whorf

Kategorio:Filozofio
Kategorio:Psikologio
Opfikon-Glattbrugg

**Opfikon-Glattbrugg** estas urbo en la distrikto Bülach, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 13'378 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007. Oficiale la urbo fakte nomiĝas sole *Opfikon*, sed ĉar ĝi konsistas el la du preskaŭ samgrandaj municipoj *Opfikon* kaj *Glattbrugg* kutime oni parolas pri *Opfikon-Glattbrugg*.

## Geografio 
Opfikon-Glattbrugg situas en la Glattvalo inter Zuriko kaj la Flughaveno Zuriko ĉe la bordo de la rivero Glatt. Ĝi limas norde al Kloten, okcidente al Wallisellen, norde al Zuriko kaj oriente al Rümlang. Kvankam la urbo estas tre industria je ĝia nordokcidento troviĝas vasta arbaro, la tiel nomita arbaro de Opfikon, kiu estas bela naturrezervejo.

## Trafiko 
Opfikon-Glattprugg havas du stacidomojn de la Svisaj Federaciaj Fervojoj, nome '** ĉe la trajnlinio de Zuriko al Kloten kaj **' sur la trajnlinio de Zuriko al Bülach kaj Ŝafhaŭzo. Per ili kaj per pluraj buslinioj la urbo estas perfekte integrita al la Zurika Trafik-Unio. En decembro 2010 estis inaŭguritaj tri novaj tramlinioj, kiuj konektas la urbon rekte kun la tramreto de la urbo Zuriko, la tiel nomita Glatt-Valo-Fervojo. Sur la teritorio de la komunumo situas la aŭtovojkruco de svisa aŭtovojo A1, svisa aŭtovojo A4 kaj svisa aŭtovojo A52. Al ĉiuj 3 aŭtovojoj la urbo havas alvetureblon.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de la ponto apud Glattbrugg datiĝas el la jaro 1034 per jenaj vortoj *pontem fluvii, qui dicitur glat*. Opfikon menciiĝis la unuan fojon en la jaro 1153 kiel *Obfinchoven*.

La hodiaŭa urbo havas sian originon en du setlejoj, unu okcidente de la rivero Glatt kun la nomo *Opfikon*, kaj la alia aliflanke kun la nomo *Oberhausen*. Glattbrugg fakte ne estis nomo de setlejo sed de la ponto, kiu ligis la du setlejojn. Poste setleje rekte apud la ponto alprenis la nomon *Glattbrugg* kaj iom post iom tiom gajnis signifon, ke la nomo *Oberhausen* iom post iom komplete malaperis. La 31-an de decembro la du iamaj komunumoj Opfikon kaj Oberhausen respektive Glattbrugg estis kunigitaj al unu sola komunumo, tiel, ke ekde la 1-a de januaro 1918 ekzistis oficiale nur ankoraŭ la politika komunumo Opfikon.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Opfikon (stacidomo)
* Glattbrugg (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la urbo Opfikon

## Bildoj 

Dosiero:Opfikon-arbaro.gif|Arbaro de Opfikon (Akvarelo de *Jakob Weidmann*)

Kategorio:Urboj de Svislando
Ambasado

**Ambasado** estas la plej alta nivelo de diplomatia reprezento de unu lando en la suverena teritorio de alia. Sekve, la ambasadoro, kiu estas la direktoro de la ambasado, havas la plej altan rangon de diplomatia reprezentanto. Havi ambasadon estas plena rekono de la gastiga lando.  La Diplomatia misio estas grupo de personoj de unu ŝtato kiu reprezentas sian ŝtaton ĉe alia ŝtato. 

La funkcioj de la ambasado kutime inkluzivas: 

* Pritraktante la politikajn kaj armeajn aferojn komunajn al la du landoj 
* Instigi kulturajn kaj sociajn ligojn inter la landoj 
* Solvado de problemoj en komercaj rilatoj inter la landoj
* Asistado al civitanoj de la lando en mizero (kutime farita fare de la Konsula Sekcio) 
* Prilaborado de petoj por eniri la landon reprezentitan de la ambasado (vizoj)

La ambasado kontrolas malgrandan terenon, nomatan **ambasadejo**, kiu laŭ la internacia juro apartenas al la teritorio de la reprezentata ŝtato kaj sur kiu la ambasado havas sian oficejon. Tamen, diplomatia misio havas diplomatian imunecon, kaj estas traktata kvazaŭ ĝi estus suverena teritoria tereno de la lando reprezentita en ĝi kaj tial ne eblas eniri la ambasadteritorion sen permeso, sed ĝia diplomatia personaro estas submetita al la leĝoj de la stato en kiu ĝi situas.

## Vidu ankaŭ 
* Ambasadoro
* Atenco kontraŭ la ambasado de Israelo en Argentino

Kategorio:8-a oficiala aldono
Kategorio:Internacia juro
Lučenec

**Lučenec,**  [loŝonc],  [licenc] estas urbo en Slovakio.
eta|maldekstre|Strato pri József Kármán 
## Situo 
Lučenec situas sur deklivoj, ĉe ĉefvojokruciĝo de Nové Zámky-Uĵhorod kaj Salgótarján-Zvolen, laŭ fervojo Zvolen-Fiľakovo. 

## Historio 
La unua mencio devenis el 1247. La husanoj konstruis burgon, kiun Matiaso la 1-a ne povis okupi. La komunumo suferis multe fine de la mezepoko, ne havanta urbomuron. En 1640 ĉirkaŭ la preĝejo konstruiĝis muro, sed la komunumon defendis nenio. Ofte okazis atakoj. En 1785 ĝi ricevis la rangon kampurbo. La 24-an de marto 1849 la hungaroj venkis la aŭstrojn, post kelkaj monatoj la rusoj finbruligis la urbeton. En 1910 loĝis en la urbo 12 939 da homoj, (10 634 hungaroj, 1675 slovakoj kaj 428 germanoj. Ĝis 1920 ĝi apartenis al Nógrád (reĝa departemento), kie estis distriktejo. La regiono ekde 1920 apartenis al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la regiono rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario.

En 2001 loĝis tie 28 332 da homoj, (slovakoj 23127, hungaroj 3713).

## Vidindaĵoj 
* gotika katolika preĝejo, poste barokiĝis
* kalvinana preĝejo omaĝe al Virgulino, la fundamentoj devenis el 1128, poste iĝis luterana, fine kalvinana preĝejo
* sinagogo

## Famuloj 
eta|Statuo de "Defendanto de Novohrad" sur Placo de Kubínyi
eta|Kalvinana preĝejo en Lučenec
* en la urbo naskiĝis:
** hungaraj aktoroj Magda Mindszenthy kaj József Szép
** hungara astronomo Lajos Balázs
** hungaraj historiistoj János Belitzky kaj Károly Vigh
** hungara instruisto János Fábry
** du hungaraj juristoj Sándor Jeszenszky kaj Danó Jeszenszky
** hungara luterana pastro András Fabó
** hungara kalvinana episkopo Jakab Csúzi Cseh
** hungara kalvinana pastro Zsolt Kövy
** hungara komunisto Árpád Kerekes
** hungaraj kuracistoj Gábor Doleschall kaj Imre Magyar
** hungara ministro György Keleti
** hungara operkantisto Margit Bokor
** hungara pentristo Nándor Lajos Varga
** hungara poeto Gizella Dapsy
** la 2-an de julio 1677 hungara verkisto, sekretario de Francisko Rákóczi la 2-a Pál Ráday
** la 15-an de januaro 1771 hungara verkisto József Kármán (kaj ankaŭ tie mortis)
** en 1850 slovaka verkisto Koloman Bansel
** hungara violonisto Tibor Serly
** la 18-an de novembro 1889 hungara pastro, kabinetestro kaj ŝtatprezidanto Zoltán Tildy
** en 1945 verkisto, politikisto, motoro de hungareco en Ĉeĥoslovakio Miklós Duray
** en 1920 hungara geologo Ernő Nemecz
* en la urbo mortis:
** hungara kuracisto Soma Plichta
** pentristo Ferenc Gyurkovits
* en la iama najbara vilaĝo Apátfalva (nun jam urboparto de Lučenec) mortis hungara kuracisto János Dániel Perliczy 
* en la urbo pasigis tempon Petőfi en 1845
eta|maldekstre|Sinagogo en Lučenec

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Lučenec
Kategorio:Distriktaj urboj en Slovakio
Île-d'Aix

**Île-d’Aix** [] estas franca insulo kaj komunumo en la departemento Charente-Maritime, en la regiono Puatuo-Ĉarentoj. Ĝi havis havis  loĝantojn en la jaro 2011.

## Nomo 
*Île* signifas “insulo” france, do la nomo de la komunumo simple estas “insulo Aix”. Ĝi estis pli frue nomita *Aia*.

“Île-d’Aix”, kun majusklo kaj dividstreko, estas la nomo de la komunumo, dum “île d’Aix” estas la nomo de la insulo, kvankam praktike oni malofte distingas ilin.

## Geografio 
eta|maldekstra|Mapo de la insulo
Aix estas insulo en Atlantika Oceano, kiu situas inter la insulo Oléron kaj Fouras. Ĝi estas malgranda insulo, kies formo estas 600-metre larĝa kaj 3-kilometre longa krescento.

En la insulo oni produktas ĉefe ostrojn, kiel en proksimaj insuloj Oléron, Ré kaj Madame.

Male al apudaj insuloj, Aix ne havas ponton. Eblas iri al Aix per ŝipo tutjare de Fouras, kaj somere de La Rochelle kaj apudaj insuloj, aŭ per propra boato.

Aŭta trafiko estas malpermesita, krom por servaj veturiloj; pro tio Aix estas bona loko por natur-ŝatantoj.

Ĝi estas proksima de la fortikaĵo Bojardo. Estas aliaj fortikaĵoj en Île-d’Aix, interalie la fortikaĵo Liédot.

La insulo enhavas du muzeojn: la muzeon Napoléon kaj la afrikan muzeon. Napoleono Bonaparte restis tie unu semajnon; pro tio estas muzeo pri li kaj placo nomata Austerlitz.

## Bildoj 

Dosiero:AixRamparts.JPG|Civito malantaŭ remparoj
Dosiero:AixMainStreet.JPG|La ĉefa strato
Dosiero:AixWoods.JPG|Arbara vojo, norde de la insulo
Dosiero:Ile d'Aix (1).jpg
Dosiero:Ile d'Aix (2).JPG
Dosiero:Ile d'Aix (3).JPG
Dosiero:Ile d'Aix (4).JPG
Dosiero:Fort-Liédot.jpg|Vertikala vido de la fortikaĵo Liédot (aŭ *Fort de la Sommité*) konstruita de 1811 ĝis 1834.
Dosiero:Musee Napoleon-Ile d Aix.JPG|Muzeo Napoléon

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Charente-Maritime

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala TTT-ejo

Aix
Aix
Aix
Aix
Dessau-Roßlau

[eta|[Bauhaus Dessau, monda kultura heredaĵo de Unesko]]
**Dessau-Roßlau** estas eksterdistrikta urbo en la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio. La urbo en sia nuna administra formo kreiĝis nur la 1-an de julio 2007 per fuzio de la ĝis tiam sendependaj urboj Dessau kaj Roßlau (Elbo). Historie la antaŭa urbo kaj nuna urboparto Dessau estis la ĉefurbo kaj rezidejo de la princejo kaj pli posta dukejo *Anhalto-Dessau* kaj *Anhalto*.

Nun la duobla urbo apud Magdeburgo kaj Halle (Saale) estas unu el la tri ekonomiaj kaj kulturaj centroj de la federacia lando.

## Partneraj urboj 
* 20ra|Francio Argenteuil, Francio, ekde 1959
* 20ra|Aŭstrio Klagenfurt, Aŭstrio, ekde 1971
* 20ra|Rejnlando-Palatinato Ludwigshafen, Rejnlando-Palatinato, ekde 1988
* 20ra|Pollando Gliwice, Pollando, ekde 1992
* 20ra|Germanio Ibbenbüren, Nordrejn-Vestfalio
* 20ra|Ĉeĥio Roudnice nad Labem, Ĉeĥio

## Kulturo kaj vidindaĵoj 
Dessau-Roßlau per la arktitekta centro Bauhaus Dessau kaj la ĝardena regno Dessau-Wörlitz, krom Berlino kaj Weimar, estas la sola urbo de Germanio reprezentata dufoje en la listo de mondaj kulturaj heredaĵoj de Unesko.

Entute fasko da kasteloj kaj parkoj, teatroj kaj muzeoj troviĝas en la urbo.

## Vidu ankaŭ 
* Tramtransporto en Dessau

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto
Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Saksio-Anhalto
Acarboso

eta|300px|struktura formulo

**Acarboso** estas kuracilo kontraŭ la diabeto (Diabetes mellitus), tiel nomata perbuŝa kontraŭdiabetaĵo.

Ĝi estas malhelpanto de la α-Glukosidason, enzimo kiu katalizas en la intesto la hidrolizon de Oligosaĥaridoj, Trisaĥaridoj, Disaĥaridoj kaj aliaj Monosaĥaridoj al Glukozo.

Ĝi reduktas la altigon de la valoroj de sanga sukero post maĝoj. Tial Acarboso estas taŭga por la terapio de Diabetes mellitus tipo 2 (diabeto de alta aĝo). Per la apliko de acarboso, la fermentado de amelo ne okazas en la maldika intesto. En la dika intesto la amelo estas fermentita sub la ekesto de buteracido.

La plej oftaj kromefikoj, kiuj povas redukti la aplikeblecojn estas intestaj gazoj kaj diareo.

## Produktoj 
Acarboso estas vendata de Bayer Schering Pharma sub la nomo Glucobay en eŭropo, sub la nomo Precose en Usono kaj Prandase en Kanado.

Kategorio:Karbonohidratoj
Kategorio:Cycloalken
Kategorio:Aminosukeroj
Kategorio:Diabeto
Kategorio:Medikamentoj
Katalo

La unuo **katalo** (simbolo: kat) estas la SI-unuo de kataliza aktiveco. 
Ĝi estas derivita unuo por esprimi valorojn de kataliza aktiveco de enzimoj kaj aliaj katalizantoj. Ĝian uzadon rekomendis la *Internacia Buroo pri Pezoj kaj Mezuroj* 
kaj aliaj organizoj.

La katalo ne uziĝas por esprimi la rapidon de reakcio; tion oni ankaŭ esprimas en moloj je sekundo. Oni uzas ĝin por esprimi *katalizan aktivecon*, kiu estas atributo de la katalizanto. La katalo ne dependas de la mezura metodo, sed la numera valoro dependas de la eksperimentaj kondiĉoj. Tial, por difini la kvanton de katalizanto, necesas specifi la rapidon de konvertado de difinita kemia reakcio, prefere de la unua ordo, sub strikte regataj kondiĉoj. Ekzemple, unu katalo da tripsino estas tiom da tripsino kiu rompas unu molo da peptidaj ligoj je sekundo sub specifaj kondiĉoj.

## Difino
 kat =  mol/s 

## Origino
La nomo katal ekuziĝis en la mezo de la 20a jarcento, kaj ĝi oficialiĝis en 1999.

## Notoj kaj referencoj
## Eksteraj ligiloj
*Unit "katal" for catalytic activity (IUPAC Technical Report) *Pure Appl. Chem.* Vol. 73, No. 6, pp.&nbsp;927–931 (2001) http://www.iupac.org/publications/pac/2001/7306/7306x0927.html
*The Tortuous Road to the Adoption of katal for the Expression of Catalytic Activity by the General Conference on Weights and Measures (*Clinical Chemistry.* (2002) Vol. 48, pp.&nbsp;586–590. http://www.clinchem.org/cgi/content/full/48/3/586

Kategorio:Mezurunuoj de SI
Kategorio:Kemiaj mezurunuoj‎
Kategorio:Katalizilo
Injektilo

**Injektilo** estas malgranda pumpilo kun akra tuba nadlo kiu estas uzata por injekti kuracilon al aŭ malinjekti sangon aŭ alian fluaĵon de korpo, ĉu homa, ĉu besta.eta|Unufoje uzebla injektilo el plasto
## Aplikoj
Laŭ la loko de la apliko oni distingas

* subkutanan (subhaŭtan)–  s. c.
* intravejnan –  i. v.
* intramuskolan –  i. m.

kaj diversajn, malofte aplikatajn  (intratekan, intraarterian, intravitrean, intraokulan ktp.).

## Vidu ankaŭ
* Injekto

Kategorio:Farmakologio
Kategorio:Kuraciloj
Dudince

eta|maldekstra|250px|Sakrala konstruaĵo en Dudince
eta|maldekstra|250px|Bustoj de fondintoj de banloko en Dudince
**Dudince** () estas urbo kaj banloko en Slovakio. Tio estas la malplej granda urbo en Slovakio, elserĉata de turistoj.

## Situo 
La urbo situas en valo, parte sur ebenaĵo, laŭ ĉefvojo kaj fervojo Šahy-Zvolen.

## Historio 
Dum la neolitiko oni jam profitis la termalan fonton. La unua mencio devenis el 1284 en formo *Dyud*. En 1549 oni mencias la -an sodakvan, sulfuran, alkalan kuracakvon. Grafo Oberndorf en 1909 konstruis publikan banejon kaj vendis la botelakvon. En 1910 loĝis tie 140 da homoj, majoritate hungaroj kaj minoritate slovakoj. Ĝis 1920 la tiama vilaĝo apartenis al Hont, al distrikto de Šahy.

La regiono ekde 1920 apartenis al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Ekde 1966 oni konstruis imponajn hotelojn kaj feriajn domojn. La vilaĝo urbiĝis en 1989. En 2001 loĝis en la urbo 1500 da homoj, precipe slovakoj.

Ne menciita vidindaĵo estas katolika preĝejo el 1994.

## Esperanto 
En la urbo naskiĝis kaj loĝis Ernesto Váňa.

Kategorio:Municipoj en distrikto Krupina
Kategorio:Urboj de Slovakio
Bátovce

**Bátovce,** hungare **Bát,** germane **Frauenmarkt** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Levice.
eta|dekstra|400px|Bátovce situas en la griza regiono
* Areo: 32 km²
* Supermara alteco: 231 m
* Loĝantaro: 1080
* Poŝtkodo: 935 03
* Aŭtokodo: LV
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ flankovojoj.

## Historio 
La komunumo estis loĝata dum la neolitiko kaj bronzepoko. La unua mencio devenis el 1037, tiam la bienoj apartenis al fora klostro. Kapelo estis jam en 1070, la preĝejo konstruiĝis en la 13-a j.c. Tiutempe alvenis germanoj kaj la vilaĝo iĝis kampurbo, en 1388 minurbo. En la 17-a jc.c. okazis atakoj de turkoj. En 1910 loĝis en la urbeto 1318 da homoj (1021 slovakoj, 260 hungaroj). Ĝis 1920 ĝi apartenis al Hont, kie ekde 1780 estis distriktejo, post 1920 ĝi apartenis al Ĉeĥoslovakio.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Marteno el la 13-a j.c.
* novgotika luterana templo el 1873
* nobeldomo el la 17-a j.c.
* baroka ŝtonoponto el 1766
* vinkeloj 
* lago por banado

## Famuloj 
En la tiama Bát naskiĝis:
* Márton Hamaliar, luterana episkopo.
En la tiama Bát mortis:
* hungara József Horváth (kuracisto), kiu estis ĉefkuracisto de la departemento
* slovaka superintendanto Sámuel Csernyánszky.

Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
Simenso

La **simenso** (simbolo S) estas la SI-unuo de elektra konduktanco. Ĝi estas la inverso de omo. Oni nomis ĝin pro la germana inventanto kaj industriisto Ernst Werner von Siemens. Ĝi oficialiĝis en 1971.

## Difino 
Por fizika objekto, tipe elektra ilo, kun elektra rezistanco *R*, la konduktanco *G* difiniĝas kiel

G = \frac{1}R = \frac{I}V, 

kie *I* estas la kurento tra la objekto kaj *V* estas la elektra tensio trans la objekto.

La unuon **simenso** por la konduktanco *G* difinas

:\mbox{S} = \Omega^{-1} = \dfrac{\mbox{A}}{\mbox{V}} = \dfrac{\mbox{C}^2 \cdot \mbox{s}}{\mbox{kg} \cdot \mbox{m}^2} = \dfrac{\mbox{A}^{2} \cdot \mbox{s}^3}{\mbox{kg} \cdot \mbox{m}^2}.

Notu ke la lasta termino estas tute en bazaj unuoj de SI. 
Do por ilo kun konduktanco de unu simenso, la elektra kurento tra ĝi kun unu volto trans ĝi estas unu ampero, kaj por ĉiu kroma volto trans ĝi la elektra kurento pliiĝas je unu ampero.

Ekzemple: la konduktanco de rezistilo kun rezistanco ses omoj estas *G* = 1/(6 Ω) \approx 0.167 S.

Kategorio:Siemens
Kategorio:Fizika kvanto
Kategorio:Elektro
Kategorio:Fiziko
Vinica

**Vinica,** hungare **Ipolynyék** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Banská Bystrica, en Distrikto Veľký Krtíš. La vilaĝo estiĝis el vilaĝoj Suba Nyék, Meza Nyék, Supra Nyék, Eklezia Nyék, Nemesnyék kaj Lekinc.
eta|dekstra|300ra|Vinica troviĝas en la plej griza distrikto
* Areo: km²
* Loĝantaro: 1920
* Alto super marnivelo: m
* Aŭtokodo: VK...
* Poŝtkodo: 991 28
* Telefonprefikso:

## Historio 
En la komunumo keltoj kaj aliaj popoloj loĝis. En la hungara nomo Nyék estas hungara tribonomo, verŝajne en 895 ili loĝis tie. La unua mencio devenis el 1135 pri la vilaĝo. Ĝi havis preĝejon en la 13-a jarcento, kiu detruiĝis pro la tatara invado. Poste la komunumo havis famon pri vinkulturo. En 1910 loĝis en la vilaĝo 1759 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hont, kie estis distriktejo, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1944 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario.

Nun firmao Vinica tutlande famas pri agraraj produktoj. En 2001 loĝis tie 1961 da homoj (1723 hungaroj kaj 228 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika templo el 1846, en 1887 plejparte rekonstruita
* postbaroka kastelo de Teleki el 1780, poste iĝis klasikisma
* klasikisma kastelo de Haydin el la 19.j.c.
* kastelo el la 19.j.c.
* kapelo el la 18-a j.c.
* kapelo omaĝe al Dolora Virgpatrino
* kapelo omaĝe al Sankta Triunuo el 1870
* kapelo omaĝe al Fatima el 1994
* baroka monumento pri Nepomuka Sankta Johano el la 18-a j.c.
* monumento pri Sankta Triunuo el 1903
* ŝtonoponto el la 17-a j.c.

## Famuloj 
* En la iama Nemesnyék naskiĝis hungara episkopo András Szabó.
* En la iama Ipolynyék naskiĝis hungara aktoro János Nyéki.

## vidu ankaŭ 
* Vinnica, Ukrainio

Kategorio:Municipoj en distrikto Veľký Krtíš
Tontruo

eta|70ra
**Tontruo** estas je blovinstrumentoj truo, kiu estas fermebla aŭ malfermebla aŭ per fingro aŭ per klapo, por ŝanĝi la longecon de la sona aerkolono de la instrumento kaj per tio la tonalton. Modernaj lignaj blovinstrumentoj havas plurajn tiajn tontruojn, kiuj estas boritaj en la tubon. La ekzakta lokado kaj grando de la truoj destinas la intonacion de la instrumento.

Se oni kovras la tontruon perfingre, oni povas ankaŭ nomi ĝin **fingrotruo**. La dekstra ilustraĵo montras bekfluton kun kolore markitaj fingrotruoj. Je instrumentoj kun pli granda tubo kaj pli komplikaj truosistemoj oni ankaŭ aŭ nur utiligas klapojn por fermi la tontruojn.

Kategorio:Lignaj blovinstrumentoj
Ĝardena regno Dessau-Wörlitz

[eta|venera templo en la [parko de Wörlitz]]

La **ĝardena regno Dessau-Wörlitz** () estas eŭrope signifa kultura pejzaĝo en kaj ĉirkaŭ la urbo Dessau-Roßlau en la federacia lando Saksio-Anhalto de Germanio, kiu konsistas el pluraj signifaj konstruaĵoj kaj vastaj pejzaĝaj parkoj laŭ anglia modelo.

La ĝardena regno nuntempe ampleksas areon de  laŭlonge de la rivero Elbo. Ekde novembro 2000 ĝi apartenas al la listo de mondaj kulturaj heredaĵoj de Unesko. La ensemblo ampleksas interalie la kastelojn kaj parkojn
* Luisium,
* Georgengarten,
* Mosigkau,
* Großkühnau,
* Leiner Berg,
* Sieglitzer Berg,
* Oranienbaum kaj
* parko de Wörlitz.

 Dosiero:Dessau asv2022-08 img24 Schloss Georgium.jpg|kastelo Georgium
 Dosiero:Schloss Mosigkau.JPG|kastelo Mosigkau
 Dosiero:Dessau Luisium.jpg|kastelo kaj parko Luisium
 Dosiero:Woerlitzpark81.jpg|gotika domo en la parko Wörlitz

## Eksteraj ligiloj 
* oficialaj paĝoj de la ĝardena regno Dessau-Wörlitzer 
* paĝoj de la kultura fondaĵo Dessau-Wörlitz
* pri la preĝejoj en la ĝardena regno
* paĝoj de la asocio Wallwitzburg Dessau 
* paĝoj de la asocio Georgengarten kaj galerio kastelo Georgium

Kategorio:Saksio-Anhalto
Balard (pariza metrostacio)

**Balard** ​[balaʁ] estas stacio de la linio 8 de la metroo de Parizo. Ĝi situas en la 15-a arondismento de Parizo.

## Pri la stacio 
La stacio malfermiĝis en 1937. Ĝia nomo estas omaĝo al Antoine-Jérôme Balard (1802-1876), kiu malkovris bromon en 1826. Li sukcese ekstraktis potason el marakvo kaj estis akceptita en la francan akademion de sciencoj en 1844.

## Historio 
Usona bombardo okazis en 1943 matene, kiam multaj homoj iris labori. Ĝi mortigis plurajn personojn, inkluzive de la gazetvendistino, kiu estis senkapigita de vitra fragmento. Antaŭ la plilongigo de la linio, la planita nomo por la stacio estis *Porte de Sèvres*.

## Interkonektoj 
*   '**
*   **'
*  RATP 39 169
*  N13 N62 N145

## Proksimaj vidindaĵoj 
* Aquaboulevard kun siaj kinejoj kaj la hotelo Sofitel
* Parko André Citroën
* Stadiono Suzanne Lenglen
* Aerbazo 117 (aerarmeo)

## Vidu ankaŭ 
* Linio 8 de la metroo de Parizo
* Listo de metrostacioj de Parizo
* Balard (Tramtransporto en Parizo)
* Antoine-Jérôme Balard

Kategorio:Linio 8 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 15-a arondismento de Parizo
Lourmel (pariza metrostacio)

**Lourmel** [luʁmɛl] estas stacio de la linio 8 de la metroo de Parizo. Ĝi situas en la 15-a arondismento de la franca ĉefurbo.

## Pri la stacio 
La stacio malfermiĝis en 1937. Ĝia nomo estas omaĝo al la generalo Frédéric Henri Le Normand de Lourmel (1811-1854), kiu mortis okaze de la batalo de Inkermano. Dum tiu batalo de la krimea milito triumfis la brita-franca armeo super la rusaj soldatoj.

Ekzistas cetere strato kun la sama nomo, kiu fakte estis la malnova vojo el la barilo de Grenelle al Issy-les-Moulineaux.

## Proksime 
* Skvaro Rosalind-Franklin
* Tombejo de Vaugirard
* Skvaro Jean-Cocteau
* Parko André Citroën
* Ĝardeno Caroline-Aigle
* Tombejo de Grenelle

## Interkonektoj 
*  RATP 42

## Vidu ankaŭ 
*Linio 8 de la metroo de Parizo
*Listo de metrostacioj de Parizo

Kategorio:Linio 8 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 15-a arondismento de Parizo
János Gruzda

**GRUZDA János** estis hungara pentristo naskita en Tövis la 18-a de novembro 1881 kaj mortinta en Zlatna la 3-an de novembro 1953.

## Biografio 
János Gruzda studis en Nagyenyed, poste en reformita teologia instituto de Kluĵo. En 1904 li enskribiĝis la belartan altlernejon de Budapeŝto, kie liaj majstroj kaj subtenantoj estis Pál Szinyei Merse, Hegedüs László kaj Balló Elek. Ĝis 1924 en Magyarbece, poste en Zlatna li estis reformita pastro ĝis sia morto..

## Bibliografio 
* Murádin Jenő: *A tél festője* (Bukarest, 1989);
* Banner Zoltán: *Erdélyi magyar művészet a XX. században* (Bp., 1990).

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Gruzda J
Gruzda J
Boucicaut (pariza metrostacio)

**Boucicaut** [busiko] estas stacio de la linio 8 de la metroo de Parizo. Ĝi situas en la 15-a arondismento de la franca ĉefurbo.

## Pri la stacio 
La stacio situas ĉe la avenuo Félix Faure, sude de la krucvojo kun la strato Convention. Ĝia nomo estas omaĝo al Marguerite kaj Aristide Boucicaut (1810-1877): li kreis modestan butikon, kiu poste fariĝis la fama magazeno "Au Bon Marché" (hodiaŭ "Le Bon Marché"). Lia edzino Marguerite Boucicaut (1816-1887) aktive subtenis lin, kaj ankaŭ ilian amikon Louis Pasteur, kaj helpis fondi malsanulejon Boucicaut.

## Historio 
La stacio malfermiĝis la 27-an de julio 1937.

## Interkonektoj 
*  RATP 62

## Vidu ankaŭ 
*Linio 8 de la metroo de Parizo
*Listo de metrostacioj de Parizo

Kategorio:Linio 8 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 15-a arondismento de Parizo
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1937
Kategorio:1937 en Francio
Félix Faure (pariza metrostacio)

**Félix Faure** [feliks fɔʁ] estas stacio de la linio 8 de la metroo de Parizo. Ĝi situas en la 15-a arondismento de la franca ĉefurbo.

## Pri la stacio 
La enirejo de la stacio troviĝas ĉe la placo Étienne Pernet, proksime al la preĝejo Saint-Jean-Baptiste de Grenelle kaj al la avenuo Félix Faure.

Ĝia nomo estas omaĝo al Félix Faure, kiu estis senkaraktera prezidento de la Franca Respubliko inter 1895 kaj 1899. Lin oni precipe rememoras pro la strangaj kondiĉoj de sia morto, ene de la palaco Elizeo, en la brakoj de sia amantino Marguerite Steinheil.

## Historio 
La stacio malfermiĝis la 27-an de julio 1937.

## Interkonektoj 
*  RATP 70 kaj 88 (strato Entrepreneurs)

## Vidu ankaŭ 
* Linio 8 de la metroo de Parizo
* Listo de metrostacioj de Parizo

Kategorio:Linio 8 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 15-a arondismento de Parizo
Kategorio:Metrostacioj malfermitaj en 1937
Kategorio:1937 en Francio
András Bordi

**András BORDI** rumanuja hungara pentristo. Li estis naskita la 2-an de julio 1905 en Héderfája kaj mortinta la 11-an de aŭgusto 1989 en Târgu Mureş. Li estis la patro de pentristo Géza Bordy.

## Biografio 
András Bordi inter 1917-1925 studis en Târgu Mureş, inter 1925-1927 en Budapeŝto. Ekde la somero de 1927 unu jaron li studis en Parizo, poste denove ĝis 1931 li studis en Budapeŝto ĉe Gyula Rudnay. Inter 1931 kaj 1939 li vivis en sia naskiĝvilaĝo kaj poste en Târgu Mureş. En 1941 oni elektis lin prezidanto de Barabás Miklós Céh.

## Individuaj ekspozicioj 
* 1925, 1932, 1973 - Târgu Mureş,
* 1971 - Sfântu Gheorghe,
* 1975 - Idrifaia.

## Bibliografio 
* Banner Zoltán: *Bordi András*, 1978.

## Fonto 
* Artportalo.hu 

Bordi A
Bordi A
Diskanto (instrumento)

**Diskanto** signifas ekde la komenco de la 17-a jarcento la plej altan instrumenton de muzikiloj konstruitaj je ĥoroj, ekz. diskantbombardo aŭ diskantvjolo. La tonamplekso de tiuj ĉi instrumentoj situis en la supra duono de la tuta tonamplekso kaj parte superis tiun de la kantvoĉo. Por nuntempaj instrumentoj, kiujn oni nur esceptokaze konstruas laŭ voĉfamilioj (ekz. bekflutoj), oni preferas la nomon soprano.

Kategorio:Muzikaj instrumentoj
Ventkapsulo

eta|Ventkapsuloj
**Ventkapsulo** estas surmetaĵo kutime apera je lignaj blovinstrumentoj kun duobla anĉo, kiu kaj servas kiel buŝilo al pli komforta ludado kaj ankaŭ kiel protektilo por la difektema anĉo. Krome pro la utiligado de ventkapsulo la sono de la muzikilo ŝanĝiĝas – ĝi iĝas pli raŭka kaj "kvaka", ĉar la anĉo libere oscilas kaj ne povas esti bridata per la lipoj de la muzikisto.

Tipaj ventkapsulaj instrumentoj kun karakteriza sono estas la sakŝalmo kaj la krumorno.

Kategorio:Lignaj blovinstrumentoj
Hokla lingvo

La **hokla lingvo** (ofte nomata ankaŭ la **tajvana lingvo** aŭ la **hokkiena lingvo**) estas la lingvo denaske parolata en Fuĝjano kaj de ĉirkaŭ 70% de la loĝantaro de Tajvano, la hokloj. Iuj konsideras ĝin kiel dialekton de la mina lingvaro de la ĉinaj lingvoj.  Hokloj kaj ilia lingvo troviĝas ankaŭ en Malajzio, Filipinoj, Singapuro, Birmo, Tajlando kaj Indonezio.  Tio estas la hokla diasporo en Sudorienta Azio.  Ekzistas kelkaj sistemoj por skribi la hoklan:  per logogramoj kun bopomofoj, per logogramoj kun strekaj kanaoj, per logogramoj, per logogramoj kun romliteroj, kaj per kelkaj romliteraj sistemoj, nome Pe̍h-ōe-jī (POJ), Bbánlám pìngyīm, Daighi tongiong pingim, Moderna Laŭvorta Tajvana (MLT), Phofsit Daibuun, Tâi-uân Lô-má-jī Phing-im Hong-àn, kaj la Tajvanlingva Fonetika Alfabeto (TLPA).  Ekzistas almenaŭ 11 metodoj por skribi la hoklan.

Dosiero:Slangs of Taiwanese Hokkien 03.jpg|Strekaj kanaoj troviĝas kun logogramoj en la hokla de Tajvano.
Dosiero:足濟儂毋知影有台文這款乜件.png|En Tajvano, la hokla en logogramoj, en  romliteroj, kaj en miksaĵo
Dosiero:Peh-oe-ji.jpg|Romliteroj laŭ la sistemo Pe̍h-ōe-jī (POJ) por la hokla

## Vidu ankaŭ 
* Formozaj lingvoj
* Minnana lingvo

## Aliaj projektoj 
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Ĉinio
Kategorio:Lingvoj de Tajvano
Imre József Balázs

**Imre József BALÁZS** (balAĵ) estas rumanuja hungara poeto, literaturhistoriisto, kritikisto, ano de E-MIL naskita en Odorheiu Secuiesc la 9-an de januaro 1976.

## Premioj 
* 2006 - premio Arany János de MTA.

## Biografio 
Imre József Balázs finis la mezlernejon en sia naskiĝurbo en 1994 kaj studis en la hungara-angla fako inter 1994–1998 en la Universitato Babeş-Bolyai en Kluĵo. Ekde 1998 li instruas en tiu universitato kaj estas redaktoro de revuo Korunk ekde 1999.

## Verkoj 
* *Ismét másnap*, (poemoj) 1998.
* *A nonsalansz esélye*, (kritikoj, studoj) 2001.
* *A Dél-Párizs nyárikert*, (poemoj) 2001.
* *Hervay Gizella*, (etmonografio) 2003.
* *Humor az avantgárdban és a posztmodernben*, (studo kun kunulaŭtoro) 2004.
* *Mint egy uszó színház*, (eseoj, kritikoj) 2005.
* *Az avantgárd az erdélyi magyar irodalomban*, (studo) 2006.
* *Vidrakönyv*, poemoj, 2006.
* *Fogak nyoma*, poemoj, 2009.
* *Hanna-hinta*, porinfanaj poemoj, 2009.
* *A nonsalansz esélye* 
* *AZ ÚJ KÖZÉP-Csomópontok az 1990 utáni fiatal erdélyi magyar irodalom intézményesülésében* 

## Fontoj 
* Romániai magyar irodalmi lexikon
* Erdélyi Magyar Írók Ligája 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj poetoj kaj verkistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj redaktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Kategorio:Rumanujaj hungaraj literaturhistoriistoj
Hokloj

**Hokloj** estas tiuj tajvananoj kun hane ĉinaj prauloj en la sudo de la ĉinuja Fuĝjano, kiuj parolas variantojn de la minnana lingvo. Simildevenajn loĝantarojn oni povas trovi ankaŭ en partoj de Ĉinujo, en Malajzio, Filipinoj, Singapuro, Birmo, Tajlando kaj Indonezio.

En Tajvano, hokloj estas la plej multnombra etna grupo. Plej multaj hokloj identigas siajn virajn praulojn kun viroj migrintaj Fuĝjano al Tajvano en la 17a kaj 18a jarcentoj.

Kategorio:Etnoj en Azio
Kategorio:Etnoj en Ĉinio
Commerce (pariza metrostacio)

**Commerce** [kɔmɛʁs] estas stacio de la linio 8 de la metroo de Parizo. Ĝi situas en la 15-a arondismento de la franca ĉefurbo.

## Pri la stacio 
La nomo de la stacio devenas de la strato kaj de la parko, en kiuj troviĝas ĝiaj enirejoj. La strato Commerce (*rue du Commerce*) estas komerca strato de la kvartalo Grenelle, en la 15-a arondismento.

Ĉar la strato Commerce estas precipe mallarĝa, la du kajoj de la stacio ne estas antaŭ unu la alia, laŭ la modelo de la stacio .

## Historio 
La stacio malfermiĝis la 17-an de julio 1937. Antaŭ tiu dato ekzistis alia metrostacio kun la nomo *Commerce*, kiu tiam estis alinomita ''''.

## Interkonektoj 
*  RATP 70 88 (strato Entrepreneurs)

## Vidu ankaŭ 
* Linio 8 de la metroo de Parizo
* Alinomitaj stacioj de la Metroo de Parizo
* Listo de metrostacioj de Parizo

Kategorio:Linio 8 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 15-a arondismento de Parizo
La Motte-Picquet - Grenelle (pariza metrostacio)

**La Motte-Picquet - Grenelle** [la mɔt pikɛ ɡʁənɛl] estas stacio de la 6-a, 8-a kaj 10-a linioj de la metroo de Parizo. Ĝi situas en la 15-a arondismento de  Parizo.

## Pri la stacio 
La stacio La Motte-Picquet de la eksa linio 5 malfermiĝis la . Ĝia nomo estas omaĝo al la admiralo Toussaint-Guillaume Picquet de la Motte (1720-1791). La nomo plilongiĝis en 1913 pro la plilongigo de la eksa linio 8 direkte al la stacio Beaugrenelle (hodiaŭ  sur la linio 10). La komunumo Grenelle estis aneksita al Parizo en 1860, apenaŭ tridek jarojn post sia kreado.

La stacio malfermiĝis la . La subsurfaca stacio spertis gravan renovigon okaze de la kreado de la linio 10, en 1937.

## Proksimaj vidindaĵoj 
* Militista Akademio
* Svisa vilaĝo

## Interkonektoj 
*  RATP 80

## Akcidento de la  
Drama akcidento okazis merkrede la  en metrostacio **La Motte-Picquet - Grenelle**, en la 15-a arondismento de Parizo, sur linio 6 de la Metroo de Parizo. Ĉirkaŭ la 23-a horo, 24-jara junulo provis eliri el la veturilo dum la vagonaro estis forironta. La pordoj fermiĝis sur lia jako kaj la juna vojaĝanto estis trenita laŭ la tuta longo de la stacio. Laŭ unuaj konstatoj, la stiristo estus rimarkinta la incidenton nur en la sekvanta stacio, , post la malŝalto de elektra kurento. Urĝa helpo, sendita surloken, nur povis konstati la morton. La korpo estis transportita ĉirkaŭ la noktomezo kaj duono al la jurmedicina instituto.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de metrostacioj de Parizo
* Alinomitaj stacioj de la Metroo de Parizo
* Linio 6 de la metroo de Parizo
* Linio 8 de la metroo de Parizo
* Linio 10 de la metroo de Parizo
* Viadukto de Bulvardoj de Grenelle, Garibaldi kaj Pasteur

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Linio 6 de la metroo de Parizo
Kategorio:Linio 8 de la metroo de Parizo
Kategorio:Linio 10 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 15-a arondismento de Parizo
Kategorio:Fervojaj akcidentoj en Francio
École Militaire (pariza metrostacio)

**École Militaire** [ekɔl militɛʁ] () estas stacio de la linio 8 de la metroo de Parizo. Ĝi situas en la 7-a arondismento de la franca ĉefurbo.

## Pri la stacio 
La stacio malfermiĝis en 1913. Ĝiaj alirejoj troviĝas inter la  kaj Champ de Mars.

## Proksimaj vidindaĵoj 
La  estis fondita en 1750, pro propono de la financisto Joseph Pâris Duverney kaj danke al la subteno de Madame de Pompadour, cele al la kreado de akademia kolegio por modestdevenaj oficiroj.

## Interkonektoj 
*  RATP 28, 80, 82, 87, 92

## Vidu ankaŭ 
* Linio 8 de la metroo de Parizo
* Listo de metrostacioj de Parizo

Kategorio:Linio 8 de la metroo de Parizo
Kategorio:Stacioj de la metroo de Parizo
Kategorio:Metrostacioj en la 7-a arondismento de Parizo
Indiĝenoj de Tajvano

sude sur la insulo]]
La **tajvanaj indiĝenoj** (; hokle: Pe̍h-oē-jī: gôan-chū-bîn, laŭvorte *originaj loĝantoj*) estas la indiĝenaj aŭ indiĝenaj popoloj de Tajvano. Kvankam la tajvanaj indiĝenaroj havas diversajn rakontojn kaj mitojn pri la temo, laŭ nuntempaj esploroj ŝajnas ke iliaj prauloj eble vivis en la insuloj ĉirkaŭ 8000 jarojn antaŭ ol la vasta han-ĉina enmigrado komenciĝis en la 17-a jarcento.

La formozaj lingvoj estas la lingvoj de la indiĝenaj popoloj de Tajvano. Tajvanaj indiĝenoj (tiuj rekonataj de la registaro) hodiaŭ konsistigas ĉirkaŭ 2.3 elcenton da la loĝantaro de la insulo. Tamen, multe malpli ankoraŭ povas paroli sian praan lingvon post jarcentoj da lingvoanstataŭado. 
eta|Mapo de la indiĝenaj popoloj de Tajvano.
## Popoloj
*Atajaloj
*Sedekoj
*Thaoj  
*Pujumoj  
*Sedekoj  


Kategorio:Etnoj en Tajvano
Tajvano
Hagiografio

[eta|dekstra|250ra|[bizanco|Bizanca hagiografia manuskripto]]
**Hagiografio** (el antikva greka ἅγιος *hagios*, «sanktulo» kaj γράφω *graphô*, «skribi») estas priskribo de la vivo kaj/aŭ la agoj de sanktulo. La vorto "hagiografio" estas ankaŭ uzata en ĉiutaga vivo por paroli pri biografio farita kun troa «entuziasmo», kaj do ne tute fidinda.

La verkisto de hagiografioj, la hagiografo ne estas historiisto kaj plej ofte priskribas mirindan vivon kun dubinda historia precizeco. Lia tasko estas rakonti, kun relativa laŭdego, la vivon de sanktulo laŭ *eklezia vidpunkto*.

**Hagiologio**, kontraste, temas pri la studo de sanktularo, sed ne pri biografio de iu sanktulo. Hagiografia teksto destiniĝas esti legata dum monaĥa diservo aŭ publike, enkadre de predikado.

Kategorio:Literaturo
*
Šahy

**Šahy** [ŝahi],  [ipojŝAg],  estas apudlima urbo en Slovakio.  
eta|maldekstre|Domoj laŭ la ĉefplaco en Šahy
## Situo
La urbo situas en valo de Ipeľ, precipe en dekstra bordo de rivero, laŭ ĉefvojo Budapeŝto-Zvolen, laŭ fervojo Štúrovo-Zvolen.

## Historio
la unua mencio pri la urbo devenis el 1244 en formo de *Sag*. Tiutempe klostro fondiĝis, iom poste ankaŭ burgo konstruiĝis. La klostro estis rabita en 1446 fare de ĉeĥaj solduloj, poste en 1451 la husanoj okupis la fortikaĵeton kaj faris ĝin pli firma. Tamen Johano Hunyadi sukcese reakiris ĝin. En 1546 eĉ la klostro iĝis fortikaĵo, tial la turkoj vane sieĝis ĝin en 1550. Post 2 jaroj ili revenis kun pli granda armeo kaj havis la fortikaĵon ĝis 1595. Poste la fortikaĵo malkonstruiĝis, restis nur la iama klostro. En  1704 tie pasis tempon Francisko Rákóczi la 2-a. La komunumo en 1806 iĝis departementejo. En 1849 la hungara armeo venkis la aŭstrojn. La fervojo en 1886 atingis la urbon. En 1910 loĝis en la urbo 4206 da homoj (4003 hungaroj kaj  122 slovakoj). Ĝis 1920 la urbo apartenis al Hont, poste al Ĉeĥoslovakio. Ĉeĥoslovakio deklaris la riveron Ipeľ navigebla, tial la novaj ŝtatlimoj sekvis la riveron, kiel ĉe la Danubo. Tamen estas escepto ĉe Šahy, tie ambaŭ riverbordoj apartenas al Ĉeĥoslovakio, ĉar tie la fervojo trairas la riveron en la hungaran flankon, ĝuste tie estas la stacidomo. Inter 1920-2008 la urbo estis voje limotrapasejo, fervoje la interligo ĉesis.

En 1923 la urbo perdis la titolon departementejo. Inter 1938-1944 la urbo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Fine de tiu periodo la judoj estis deportitaj.

Post 1945 parto de hungareco estis deportita al Ĉeĥio al Sudetoj, krome okazis loĝantarŝanĝo kun Hungario. En 1960 la urbo perdis la titolon distriktejo. En 2001 loĝis en la urbo 8061 da homoj (5015 hungaroj, 2787 slovakoj, 45 ĉeĥoj kaj 33 ciganoj). Ekde 2008 ambaŭ ŝtatoj apartenas al interna zono de Schengen. Oni pensadas pri denova funkciado de fervojo al Balassagyarmat.

## Vidindaĵoj
*baroka preĝejo el 1734
*copfa departementeja domo el 1857, nun muzeo
*luterana templo el 1903
*sinagogo  el 1852
*hotelo el la 19-a j.c.
*gimnazio, origine financa palaco
*katolika lernejo el 1872
*apudrivera hotelo el 1906
*klasikisma urbodomo el 1888
*monumento pri Sankta Diino el 1859
*monumento pri Sankta Floriano

## Famuloj
eta|Urbodomo de Šahy
En tiutempa Ipolyság naskiĝis:
* hungara aktoro László Gonda
* hungara poeto Sándor Sajó
* hungara ĉefabato Sándor Remig Bárdos
* hungara fotisto Jenő Dulovits
* hungara inĝeniero Sándor Jablánczy
* hungara jezuito Pál Pereszlényi (pli precize en Pereszlény, kiu nun jam urboparto de Šahy)
* hungara juristo Ferenc Sövényházy
* hungara pianisto Antal Siposs
* hungara psikiatro Aranka Böhm.
En Šahy naskiĝis:
* hungara kemiisto Pál Csáky
* hungaraj kuracistoj Péter Hunčík kaj Frigyes Kulka.
En tiutempa Ipolyság mortis:
* hungara kuracisto János Károly Lübeck
* hungara instruisto József Rill

## Ĝemelurboj 
*  Újfehértó, Hungario

Kategorio:Urboj de Slovakio
Kategorio:Municipoj en distrikto Levice
Oberembrach

**Oberembrach** estas komunumo en la distrikto Bülach, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 962 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Oberembrach estas pitoreska vilaĝo situanta meze en monteta kamparo
3&nbsp;km norde de la interkontinenta Flughaveno Zuriko. Al la komunumo apartenas krom la vilaĝo Oberembrach mem la vilaĝetoj kaj setlejoj Hausen, Madlikon, Mühlberg, Obermettmenstetten, Untermettmenstetten, Oberwagenburg, Unterwagenburg, Rotenfluh, Sonnenbühl, Stigen kaj Stürzikon.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 10,20&nbsp;km², de kiuj 33,9% estas kovritaj de arbaro, 58,5% servas por agrikulturo kaj 3,7% por setlado; 3,6% estas trafiksurfaco kaj 0,1% akvejoj.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Oberembrach limas en nordo al Pfungen, en oriento al Vinterturo, en sudoriento al Brütten, en sudo al Nürensdorf, en sudokcidento al Kloten, en okcidento al Lufingen, kaj en nordokcidento al Embrach.

## Trafiko 
Oberembrach per poŝtaŭtobuso estas ligita kun la Flughaveno Zuriko kaj la stacidomo Ebrach-Rorbas kaj apartenas al la reto de la Zurika Trafik-Unio. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A1 situas proksimume 3 kilometrojn oriente en Vinterturo.

## Historio 
La nobeloj sur la kastelo *Wagenburg* estis dokumente menciitaj la unuan fojon en la jaro 1263. Per la edziĝo de Adelheids de Wagenberg kun Hartmann von Heidegg la kastelo fariĝis posedaĵo de la kavaliroj de Heidegg ĉe la Lago de Baldegg.

Kiel propra politika komunumo Oberembrach naskiĝis nur en la jaro 1809 per sendependiĝo de la komunumo Embrach. En la jaro 1871 la vilaĝetoj Augwil kaj Vordermarchlen estis disigitaj de Oberembrach kaj atribuitaj al Lufingen.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Oberembrach

## Bildoj 

Dosiero:Oberembrach biblioteko 995.jpg|Biblioteko en Oberembrach
Militista Akademio (Parizo)

eta|350px|Fasado de la Militista Akademio.
La **Militista Akademio** () estas vasta aro da konstruaĵoj, kiuj entenas variajn militistajn instalaĵojn cele al la formado de novaj militistoj. Ĝi troviĝas en Parizo, la ĉefurbo de Francio, en la 7-a arondismento.

Ĝi estis fondita de Ludoviko la 15-a en 1750, pro la propono de la financisto Joseph Paris Duverney kaj la subteno de Madame de Pompadour, cele al kreado de akademia kolegio por kadetaj oficiroj el modestaj familioj. La konstruaĵaro estis desegnita de Ange-Jacques Gabriel, kaj la konstruado komencis en 1752. La akademio malfermiĝis en 1760.

La akademio nuntempe entenas :
* La *Collège Interarmées de Defense*  (Interarmea Kolegio pri Defendo)
* la *Institut des Hautes Études de la Défense Nationale* (IHEDN, Instituto de Altaj Studoj pri Nacia Defendo)

Kategorio:Monumentoj de Parizo
Kategorio:Universitatoj kaj altlernejoj de Parizo
Kategorio:Armeo de Francio
Parizo
Lufingen

## Pri la komunumo 
**Lufingen** estas komunumo en la distrikto Bülach, Kantono Zuriko, Svislando. Ĝi havis 1552 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro kreskis al 1699 ĝis la 31-a de decembro 2011.

## Geografio 
Lufingen situas en la Zurika Unterlando en monteta kamparo, rekte sude de la Flughaveno Zuriko. La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,22 km², de kiu 38,35 estas kovritaj de arbaro, 50,2% servas por agrikulturo kaj 7,9% por setlado; 3,4% estas trafiksurfaco kaj 0,2% akvejoj. Al la komunumo Lufingen apartenas krom la ĉefvilaĝo Lufingen ankaŭ la vilaĝoj Augwil, Moosbrunnen, Hintermarchlen kaj Vordermarchlen.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Lufingen limas en nordo al Embrach, en oriento al Oberembrach, en sudo al Kloten, kaj en okcidento al Winkel.

## Trafiko 
Lufingen per poŝtaŭtobuso estas ligita kun la Flughaveno Zuriko kaj la stacidomo Ebrach-Rorbas kaj apartenas al la reto de la Zurika Trafik-Unio. Tra la komunumo pasas la kantona vojo 344 de Embrach al la Flughaveno Zuriko. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A52 situas tri kilometrojn sudokcidente apud Kloten.

## Historio 
Unua dokumenta mencio de Lufingen datiĝas el la jaro 1157 kiel *Luvingin*, kiam la katedralsinjoro Domenicus en Strasburgo donacis bienojn en Lufingen al la Monaĥejo Sankta Blazio en la Nigra Arbaro.

La Monaĥejo Sankta Blazio vendis la jurisdikcion al sia zurika prefekto en Stampfenbach, Gerold Edlibach. La konsilio de Zuriko permesis ĉi-tiujn aĉeton kaj donis al Edlibach la feŭdon kiel supera feŭdsinjoro de ĝia servuto. En la jaro 1647 Edlibach vendis la jurisdikcion al sia bofrato Johann Heinrich Waser, vokto de Kiburgo kaj posta urbestro de Zuriko.

Ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Lufingen apartenis al la kamparvoktejo Kiburgo. Dum la kvin jaroj de la Helveta Respubliko ĝi apartenis al la helveta distrikto Bassersdorf. Tiam de 1803 ĝis 1814 Lufingen apartenis unuan fojon al la distrikto Bülach. De 1814 ĝis 1831 ĝi estis parto de la ĉefdistrikto Embrach por tiam en 1831 fariĝi definitive parto de la distrikto Bülach. En la jaroj 1870 kaj 1871 la vilaĝetoj Augwil kaj Vordermarchlen, kiuj antaŭe apartenis al Oberembrach, kaj Moosbrunnen kaj Hintermarchlen, kiuj antaŭe apartenis al Embrach, estis atribuitaj al Lufingen.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Lufingen