Artabasdo (Bizancio)

**Artabasdo** aŭ latine:**Artabasdus** estis uzurpisto de la Orienta Romia Imperio. Li estis bizanca generalo de armena deveno. Li prenis la tronon de julio 741 ĝis la 2-a de novembro 743. Lia regado konsistis je uzurpo de la trono de Konstanteno la 5-a, kiu konservis kontrolon de pluraj temoj en Malgranda Azio.

## Biografio
### Origino kaj Ascendo
Modernaj historiistoj ofte konsideras lin armeno, surbaze de lia persona nomo (helenigita formo de Artavazd). Ĉi tio igis la genealogon Christian Settipani ligi Artabasdo al la familio Mamikonjan, sugestante Filipiko kiel onklon.

eta|maldekstre|300px|Mapo montranta la amplekson de la Bizanca Imperio inter ĉ. 600 kaj ĉ. 900, inkluzive de la temoj.

[eta|maldekstre|300px|Mapo de la islama konkero de la Iberia Duoninsulo: La [Batalo de Covadonga okazis ĉ. 722 inter la armeo de Asturio kaj la Omajadaj trupoj.]]

eta|dekstre|300px|La aziaj *temoj* (administracioj) de la Bizanca Imperio ĉ. 780.

Tamen, laŭ Nina Garsoïan (1923-2022), historiistino pri mezepoka Armenio, la teorio pri la ligo de Artabasdo al aliaj armen-bizancaj nobeloj de la Mamikonjana familio, "kvankam alloga ĝi estas, ĝi ne povas esti pruvita pro manko de fontoj." Aliaj historiistoj asertas, ke li ne estis Mamikonjano sed Arsacido.

## Uzurpo
Bizanca generalo, li estis nomumita "strategos" (militkomandanto") de la Armenoj fare de Anastazio la 2-a kaj fariĝis kuropalato en 717. Li estis unu el la plej proksimaj subtenantoj de Leono la 3-a la Izaŭra kiam ĉi-lasta ekregis en 717. Li edziĝis kun Anna (720-740), unu el la filinoj de Leono, igante lin la heredanto, sed la naskiĝo de Konstanteno la 5-a en 718 detruis liajn esperojn pri regado.

Tamen, li restis unu el la ĉefaj eminentuloj de la reĝimo, ĉar Leono la 3-a nomumis lin Grafo de la Opsikiono, komandanto de la trupoj plej proksimaj al Konstantinopolo. Kiam lia bofrato surtroniĝis en 741, li ribelis kun la subteno de la armenaj trupoj kaj Opsikiono, du el la ĉefaj bizancaj armekorpusoj.

La preciza kronologio de la eventoj estas diskutata, ĉar Teofano la Konfesprenanto metas ĝin inter 742 kaj 743, kaj Patriarko Nikeforo inter 741 kaj 742. Modernaj historiistoj ĝenerale kredas, ke ambaŭ viroj parte korektas kaj ke la uzurpo de Artabasdo okazis inter 741 kaj 743.

Ĉiukaze, Artabasdo profitis la vojaĝon de Konstanteno al Malgranda Azio por batali kontraŭ la islamanoj por lanĉi sian ribelon. Li surprizis kaj sufiĉe facile venkis la nombre malsuperajn imperiajn trupojn proksime de Dorileo, precipe mortigante Bezero, proksiman kolegon de Konstantino.

Tamen, Konstanteno sukcesis eskapi al Amorio, kie li kolektis lojalajn trupojn, ĉefe de la anatolia temo, komandata de Terentio Longino, kaj la trakia temo, gvidata de Sizinjo, ofte rivaloj de la armenoj.

Artabasdo preferis konkeri Konstantinopolon anstataŭ batali kontraŭ Konstanteno la 5-a kaj disvastigis onidirojn pri la morto de ĉi-lasta por kolekti subtenantojn, inkluzive de la Patriarko de Konstantinopolo kaj Magistros Teofano Monotio, kiu tiam respondecis pri la regado de la Imperio dum la foresto de Konstanteno.

Kvankam bizancaj kronikistoj portretis lin kiel subtenanton de religiaj bildoj fronte al la ikonoklasmo de Konstanteno la 5-a, tiel gajnante ikonofilojn, malmultaj pruvoj subtenas la religiajn motivojn de Artabasdo.

Nur sola solido kun bildo de Artabasdo, tenante la patriarkan krucon, estis trovita, datita antaŭ la kronado de lia filo Nikeforo kiel kunimperiestro.

Eblas, ke li estis kronita imperiestro fare de la patriarko. Li asociis sian plej aĝan filon, Nikeforon, kun la trono. Papa korespondado atestas lian rekonon fare de la Sankta Seĝo.

Li publikigis diversajn monerojn kun sia bildo. Kelkaj moneroj konserviĝis, el kiuj nur unu datiĝas de antaŭ la asocio de lia filo Nikeforo al la trono. En ĉi tiu nomisma, Artabasdo estas portretita kun patriarka kruco, male al la atributoj ofte troveblaj sur bizancaj moneroj de tiu epoko.

Kontraste, kun sia filo Nikeforo, li aperas kun la regnoglobo kaj la akakio, adoptante tradician ikonografion. Simile, li faris neniun ŝanĝon al la stilo de la miliaresion, la arĝenta monero enkondukita sub Leono la 3-a.

Malgraŭ ĉi tiuj signoj de aŭtoritato, la daŭra regado de Konstanteno la 5-a tuj levis demandojn pri la legitimeco de Artabasdo. Li provis respondi. Li nomumis sian filon Niketo (725-761) kiel gvidanton de la armenoj kaj persone gvidis sian armeon kontraŭ sia rivalo. La du armeoj renkontiĝis proksime de Sardeso en majo 742.

Konstanteno venkis la batalon, kaptante signifan kvanton da rabaĵoj kaj devigante Artabasdon fuĝi al Konstantinopolo. En aŭgusto, Niketo estis venkita proksime de Modrine. Dum ambaŭ armeoj suferis grandajn perdojn, Konstanteno konfirmis sian dominecon.

Baldaŭ, Artabasdo trovis sin sieĝita. Li provis malsukcesan atakon, dum kiu Teofano Monotio estis mortigita, dum lia filo, kiu sukcesis eskapi kaj kolekti aliajn soldatojn, estis venkita kaj kaptita proksime de Nikomedio.

Sen subteno, Artabasdo fine kapitulacis la 2-an de novembro 743, dum atako fare de la trupoj de Konstanteno la 5-a. Li sukcesis eskapi al la regiono de la Opsikion-temo, kie, kun kelkaj subtenantoj, li tranĉekaŝis sin en fortikaĵo. Sen ia ajn perspektivo de subteno aŭ provizoj, li fine estis devigita kapitulaci antaŭ la fino de la jaro aŭ la komenco de la sekva jaro.

Artabasdo kaj liaj filoj estis blindigitaj, praktiko kiu senigis ilin je ĉia legitimeco por postuli la tronon. Devigitaj paradi publike, ili estis poste ekzilitaj al la Monaĥejo Ĥora en Konstantinopolo.

Krom ĉi tiu puno, la subpremo de Konstanteno kontraŭ la ĉefaj subtenantoj de Artabasdo restis modera, kvankam li verŝajne humiligis la patriarkon paradante lin sur azeno, tamen sen forigi lin de lia ofico. Ĉi tiu puno eble estis invento de Teofano la Konfesprenanto, celante misfamigi la patriarkon tro proksiman al ikonoklasmo.

Artabasdo estis ankaŭ kuzo de Tiridato (ĉ. 700–743), patricio en 743.

## Familio
Anna kaj Artabasdo havis naŭ infanojn:

* Niketo, strategos de la armena temo;

* Nikeforo, kunimperiestro de 741 ĝis 743;

* sep aliaj infanoj kun nekonataj nomoj.

Niketo estis la plej aĝa el la infanoj de Anna kaj Artabasdo. En la Chronografikon Syntomon de Patriarko Nikeforo la 1-a de Konstantinopolo, lia nomo efektive estas menciita antaŭ tiu de Nikeforo. Ĉi tiu aparteco igis la bizanciston Paul Speck (1928-2003), en sia biografio pri Artabasdo, sugesti, ke Niketo estis la plej aĝa filo de la gefratoj, sed naskita de antaŭa geedzeco de Artabasdo.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 691
Kategorio:Mortintoj en 743
Kategorio:Naskiĝintoj en la 7-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 8-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Armenio
Kategorio:Mortintoj en Turkio
Kategorio:Bizancaj regantoj
Kategorio:Bizancaj militistoj
Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio
Kategorio:Historio de Romo