open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sarlando

**Sarlando** ( ) estas federacia lando en la okcidento de Germanio, ĉe la limo kun Francio. Ĝi havas areon de 2 568 kvadrataj kilometroj kaj fine de  ĝi havis  loĝantojn.

## Historio 
eta|maldekstra|300ra|
Kvankam Sarlando ĉiam estis loĝata de germanoj, ĝi dum du periodoj estis sub politika regado de Francio.

Sekve de la Traktato de Versajlo de 1920 ĝis 1935 la Sar-regiono estis, kvankam plu parto de la Germana Regno, laŭ internacia juro administrata de la Ligo de Nacioj, praktike de Francio. Post referendumo en 1935 ĝi estis reunuigita kun (tiam nazia) Germanio.

De 1945 ĝis 1957 la Sar-regiono (iomete pli granda ol antaŭe) estis denove administrata de Francio. La ĉefministroj de Francio kaj Germanio, Pierre Mendès France kaj Konrad Adenauer, interkonsentis doni al ĝi statuson de sendependa ŝtato, sed la loĝantaro en denova referendumo en 1955 malakceptis tion. Sekve de tio la Sarlando membriĝis al la Federacia Respubliko Germanio (jure 1957, plene efektive 1959).

## Aliaj urboj 
* Homburg
* Kleinblittersdorf
* Merzig
* Neunkirchen
* Saarbrücken
* Saarlouis
* St. Ingbert
* St. Wendel
* Völklingen

## Distriktoj 
eta|maldekstra|250ra|la ses distriktoj de Sarlando
La teritorio administra dividiĝas al ses distriktoj, el kiuj tiu de la landa ĉefurbo havas iom apartan statuson:

*(la numeroj korespondas al la apuda skema mapo)*

**1**  Distrikto Merzig-Wadern

**2**  Distrikto Sankt Wendel

**3**  Distrikto Saarlouis

**4**  Distrikto Neunkirchen

**5**  Regiona Ligo Saarbrücken

**6**  Distrikto Saarpfalz (Sarlanda Palatinato)

## Vidu ankaŭ 
* Sarlanda Radio
* Universitato de Sarlando
* 6099 Sarlando
* Saarbahn

## Eksteraj ligiloj 
* oficiala retejo
* retejo de la sarlanda statistika oficejo
* **Esperanto en Sarlando:** retejo de Sarlanda Esperanto-Ligo


Kategorio:Federaciaj landoj de Germanio
Supra Normandio

**Supra Normandio** -  [ot' normãdi'] - estas eksa administra regiono en nordokcidenta Francio, parto el historia Normandio.

Ĝi konsistas el du departementoj:
:27 Eure
:76 Seine-Maritime

Ĉefurbo de la regiono estas la urbo **Rouen**. Pliaj aparte gravaj urboj estas Le Havre kaj Evreux. ISO-kodo de la regiono estas FR-Q.

Ekde la 1-a de januaro 2016 la Supra Normandio estas kunfandigita kun la Malsupra Normandio par formi la regionon Normandio.

## Vidu ankaŭ 
* Normandio
* Malsupra Normandio
* Metropolo Rueno-Normandio


Normandio, Supra
Ŝlesvigo-Holstinio

**Ŝlesvigo-Holstinio** ( [ŝlesvi*ĥ* holŝtajn], , , ) estas la plej norda federacia lando de Germanio, ankaŭ nomata "lando inter la maroj - Norda Maro kaj Balta Maro". Ĝi havas areon de  kvadrataj kilometroj kaj fine de  ĝi havis  loĝantojn.

Ŝlesvigo-Holstinio limas norde al Danio, sude al Hamburgo kaj Malsupra Saksio, kaj sudoriente al Meklenburgo-Antaŭpomerio.

Ĉefurbo estas Kiel, aliaj urboj estas Flensburg, Husum, Lubeko, Geesthacht, Schleswig.
Al Ŝlesvigo-Holstinio ankaŭ apartenas la insulo Helgoland.

## Distriktoj (Kreise) 
maldekstre|300ra

## Eksterdistriktaj urboj 
## Eksteraj ligiloj 
* konciza historia skizo pri Esperanto en Ŝlesvigo-Holstinio (germane) 
* ĝeneralaj esperantlingvaj informoj pri la federacia lando 
* aktualaj esperantlingvaj novaĵoj el Ŝlesvigo-Holstinio 


Kategorio:Federaciaj landoj de Germanio
Sudo-Pireneoj

**Sudo-Pireneoj**, ( [midi' pirene'],  [mjeĉur pireneŭs]), estas regiono en suda Francio, proksime de la montaro Pireneoj kaj de Hispanio.

Kun  kvadratkilometroj ĝi estas la plej vasta franca regiono, sed havas nur  loĝantojn. Ĝi konsistas el jenaj ok departementoj: Ariège, Aveyron, Haute-Garonne, Hautes-Pyrénées, Gers, Lot, Tarn, Tarn-et-Garonne.

La ĉefurbo estas Tuluzo (*Toulouse*), aliaj gravaj urboj Tarbes, Auch, Albi, Montauban, Cahors, Rodezo kaj Foix. ISO-kodo de la regiono estas FR-N.

## Vidu ankaŭ 
* Langvedoko
* Okcitana lingvo


Kategorio:Regionoj de Francio
Supra Voltalando

**Supra Voltalando** estis inter 1960 kaj 1984 la nomo de la posta ŝtato Burkino. 

## Historio 
Franca Supra Voltalando aŭ pli simple *Supra Voltalando* ( ) estis kolonio de la Franca Okcidenta Afriko establita la 1-an de marto 1919, el teritorioj kiuj estis parto de la kolonioj de Supra Senegalo kaj Niĝero unuflanke kaj de Eburbordo aliflanke. Tiu kolonio estis nuligita la 5-an de septembro 1932, kaj ties partoj estis administrataj de Eburbordo, Franca Sudano kaj Niĝero.

Post la Dua Mondmilito, nome la 4-an de septembro 1947, la kolonio estis restaŭrita kiel parto de la Franca Unio, kun siaj antaŭaj limoj. La 11-an de decembro 1958, ĝi estis rekonstituita kiel memrega Respubliko de Supra Voltalando ene de la Franca Komunumo, kaj post du jaroj nome la 5-an de aŭgusto 1960, ĝi akiris kompletan sendependon. La 4-an de aŭgusto 1984, la nomo estis ŝanĝita al Burkina Faso respektive Burkino.

La nomo Supra Voltalando indikas, ke la lando enhavas la supran parton de la rivero Voltao. Tiu rivero estas dividita en tri partojn, nome Nigra, Blanka kaj Ruĝa Voltaoj.

Kategorio:Eksaj respublikoj de Afriko
Kategorio:Historio de Burkino
Kategorio:Franca Okcidenta Afriko
Kategorio:Eksaj kolonioj de Francio
Kategorio:Eksaj kolonioj en Afriko
Kategorio:Franca koloniado en Afriko
Kategorio:Rilatoj de Burkino kaj Francio
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1958
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1960
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1984
Kategorio:20-a jarcento en Burkino
Sardio

**Sardio** aŭ **Sardujo** (;  ) estas la dua insulo plej vasta el la Mediteraneo post Sicilio kaj aŭtonoma regiono de Italio. 

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Krom la itala tie parolatas la sarda lingvo. Ekzistas ankaŭ lingvaj malplimultoj kataluna, en kaj apud Alghero, kaj ĝenova, en Carloforte kaj Calasetta.

## Geografio 
### Fizika geografio 
maldekstre|eta|Surfaco de Sardio per altimetraj zonoj
eta|maldekstre|La rivero Coghinas
Sardio havas surfacon 24 100 km² kaj estas la tria regiono post Sicilio kaj Piemonto pri plivastiĝo. Sen la apudaj insuletoj, kiuj ankaŭ estas parto de la regiono, la surfaco nur de la insulo Sardio estas 23 813 km² (dua loko el la mediteraneaj insuloj).

La teritorio konsistas el montoj kaj montetoj por la 80%, dume el ebenaĵoj por la 18,5%. La plej alta monto estas en montaro Gennargentu (Punta La Marmora, 1834m); la plej vasta ebenaĵo estas Campidano.

La plej gravaj riveroj estas Tirso, Flumendosa kaj Coghinas.

La marbordoj etendiĝas por 1897 km kaj estas plejparte altaj kaj rokaj.

Sardio ankaŭ estas ĉirkaûata de multnombraj insuletoj, el kiuj la plej vasta estas Sankta Antioko (ĉ. 109 km²).

### Klimato 
La mediteranea klimato karakterizas Sardion. La urboj apude de maro ĝuas mildajn vintrojn, dume la someraj estas varmaj kaj sekaj, sed mildigata de maraj brizoj. Eĉ en la ebenaj internaj zonoj, la klimato estas mediteranea, kvankam la vintroj estas pli severaj kaj la someraj estas pli varmaj. En la centraj zonoj, la klimato registras intensajn termikajn variadojn, kun temperaturoj de -10&nbsp;°C vintre, ĝis +41&nbsp;°C somere. En la montaj masivoj neĝas kun temperaturo eĉ sub nulo, sed somere estas malvarmete ĉefe nokte. La precipitaĵoj estas neregulaj kaj sin koncentras de oktobro ĝis aprilo. La neĝo estas ofta super 500-600 m, ekstreme abunda super 1000 m.

### Homa geografio 
La loĝantoj estas 1,64 milionoj, kun demografia denso 68 loĝantoj en km².

Sekvas listo de la urboj kun pli ol 50 000 loĝantoj (ĝisdatigo: 2018).

## Historio 
maldekstre|eta|maldekstra|250ra|Nurago Ruju
La unua signo de prahistoriaj homoj en Sardio datiĝas je la 18-a jarcento a.K. sed nur ĉ. la 9-a jarcento a.K. homoj alfluis en sufiĉa kvanto, alvenantaj transmare el la itala duoninsulo. En la 3-a jarmilo a.K. finiĝis en Sardio la ŝtonepoko; en tiu tempo ankaŭ alvenis nova popolo, eble de Grekio/Sicilio.

Dum la 2-a jarmilo a.K. estis en Sardio pluraj etnoj; kelkaj komencis konstrui ŝtonajn rondajn konstruaĵojn, ofte similajn al turoj, la nuragojn. Mallonge la fino de la sama jarmilo, alvenis en Sardion ankaŭ la Fenicoj.

La Sardiniaj Armitaj Fortoj (itale: *Movimento Armato Sardo* aŭ mallonge MAS) estis mallongdaŭra itala terorista organizo kun ideologio kiu subtenis socialismon kaj plenan sendependecon por la insulo Sardio.

## Aliaj projektoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝaro de la regiona registaro
* Arkeologio kaj mallonga historio de Sardio
* Tipaj tradiciaj vestoj de Sardio


Kategorio:Aŭtonomaj regionoj
Saaremaa

**Saaremaa** (, germane kaj , , ) estas estonia insulo kaj la plej granda insulo de la insularo inter la Balta maro kaj la Riga-golfo. Ĝi havas la areon de  kaj loĝantaron de ĉirkaŭ  homoj.

La insulo estas plata kun forte tranĉita bordo, konsistanta el kalkŝtono kaj dolomito. Plimulto de la insulo estas marĉa, la aliajn rokajn aŭ neproduktemajn grundojn kovras malriĉa arbustaro, kelkfoje pinarbaroj. Sur nordaj kaj okcidentaj partoj de la insulo altiĝas montetoj, dum la orientaj kaj sudaj regionoj estas plataj kaj pli kultiveblaj.

Karujärv (estone "Ursa lago") estas lago, kiu situas en okcidenta parto de la insulo Saaremaa, en distrikto Lääne-Saare. Ĝi estas la plej granda lago sur la insulo Saaremaa kaj la 13-a laŭ grandeco en Estonio.

La insulon konkeris en 1227 la Ordeno de Glavaj Fratoj, kiu fondis tie episkopejon. Ĝi estis posedaĵo de Danio (ekde 1559), Svedio (ekde 1645), poste de Rusio (ekde 1721) kaj fine de Estonio (1918). Ĝia plej granda komunumo estas Kuressaare (pli frua Kingissepa) sur la suda parto. Oni povas vidi tie la solan mezepokan fortikaĵon de la Baltmara regiono.

Saarema kaj la najbara Muhumaa estas interligataj per diga vojo. Ambaŭ insuloj kune konsistigas la estonan distrikton Saaremaa.

Kuressaare linnus õhust.jpg
Karja kirik Leisi vallas Saaremaal.jpg
Angla tuulikud Saaremaal.jpg
Sõrve tuletorn 2013.jpg

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* pri Saaremaa, estone

Kategorio:Geografio de Estonio
Kategorio:Insuloj en Estonio
Kategorio:Distriktoj de Estonio
Kategorio:Insuloj en la Balta maro
Kategorio:Saaremaa
Smolensk

**Smolensk** () estas urbo en okcidenta Rusio, ĉefurbo de Smolenska provinco. Inter kelkaj aliaj urboj de Sovet-Unio ĝi estis post la Dua Mondmilito nomumita "Urbo-Heroo".

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 66401.

La urbo estis fondita kaj ekhavis statuson de urbo en jaro 862. Dum la mezepoko, la urbo apartenis al la komerca ligo Hanso. Ĝi nun membras en la asocio Nova Hanso.

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

La urbo estas ĉe supra parto de rivero Dnepr (Днепр).

En la urbo estas fervoja stacio (ekde 1868). La ĉefa linio estas Moskvo – Varsovio, kvankam ĝi estas historie ne la unua. La unua estis Orjol – Riga.

En jaro 1959 la urbo havis 160 mil loĝantojn.

## Historio 
La unua mencio de la urbo estas datita je 862 jaro. La urbo aperis pro la ekzistinta tiam komerca rivera vojo "el nordianoj al grekoj".

En la jaroj 1395–1514 kaj 1611–1654 lime de Grandprinclando Litovio. En la Batalo de Grunwald regimentoj de belorusoj decide kontribuis al la pola-litova venko. Katolika episkopejo estis ĉi tie ĝis falo de la Respubliko de Ambaŭ Nacioj. Dum la insurekcio de Kościuszko rekonkerita de polaj soldatoj-militkaptitoj, kiuj post falo de la ribelo pereis senspure (unua Katin). Kaj denove dum la Franca invado al Rusio rekonkerita de polaj soldatoj. Dum la unua mondmilito apartenis al Belorusa Popola Respubliko. 

Smolensk, pro sia ĉelima situo, plurfoje devis roli kiel ŝildo de rusia ŝtato. Grandaj bataloj okazis apud ĝi dum la militiro de Napoleono en 1812 kaj dum la Dua Mondmilito en 1941 (vidu ankaŭ artikolon Batalo de Smolensko (1943). 

La 10-an de aprilo 2010 ĉe Smolensk akcidentis la registara aviadilo kun pola prezidento Lech Kaczyński. Mortis ĉiuj 96 homoj kiuj flugis en la aviadilo por Celebrado de la 70-a datreveno de Soveta Krimo en Katin.

## Konindaj personoj ligitaj kun Smolensk
* Aleksander Belajev
* Cirilo la 1-a
* Jurij Aleksejeviĉ Gagarin
* Miĥail Glinka
* Eduard Ĥil
* Mieczysław Krzywicki
* Dominik Pac
* Grigorij Potjomkin
* Nikolaj Prĵevalskij
* Józef Sołtan
* Leon Szwed
* Kazimierz Wejchert

## Ĝemelaj urboj 
Smolensk ĝemeliĝis kun jenaj urboj:
* 
* 
* 
* 

## Bildaro 

Smolensk 1912.jpg|La urbo en la jaro 1912
Smolensk railway station.jpg|Smolenska fervoja stacidomo
RR5010-0006R 2 рубля медно-никелевый 2000 55 лет Победы Смоленск реверс.png|Du-rubla monero de la jaro 2000, pri Smolensk
Smolensk kremlin.jpg|Smolenska Kremlo (fortikaĵo)

## Vidu ankaŭ 
* Smolensk (stacidomo)
* Tramtransporto en Smolensk
* Trolebusa transporto en Smolensk

## Eksteraj ligiloj 
* Live Smolensk: Smolenska Vikio


Kategorio:Urboj de Smolenska provinco
Kategorio:Hansourboj
Stavropolo

[eta|maldekstra|180ra|Stratoj de Stavropolo ĉirkaŭ [1900]]
**Stavropolo** () estas urbo en Rusio, ĉefurbo de la Stavropola regiono. En 1935-1943 portis alian nomon — *Voroŝilovsk* (Ворошиловск).

* Loĝantaro:
** 141 mil (1959);
** 341,1 mil (2001).

Stavropolo kreskis el fortikaĵo, fondita ĉi tie en 1777. Dum mallonga tempo ĝi ricevis grandan influon kaj ekonomian potencon.

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro 1785.

Stavropolo estas unu el la unuaj urboj de Norda Kaŭkazio, kie ekfloris rusa kulturo. La unua teatro en la regiono, la unua publika biblioteko kaj la unua loka gazeto estis fonditaj en tiu urbo.

La urbo estas ĉe supra parto de rivero Taŝla (Ташла) (baseno de rivero Vostoĉnij Maniĉ (Orienta Maniĉ, Восточный Маныч)).

En la urbo estas fervoja stacio (ekde 1897) kaj flughaveno.

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 07401.

La interurba telefona kodo estas 8652, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Stavropolo

## Eksteraj ligiloj 
* Stavropolo fotas 


Kategorio:Urboj de Stavropola regiono
Saĥaleno

**Saĥaleno** aŭ **Saĥalino**  () estas azia insulo inter la Japana Maro kaj la Oĥotska Maro. Ĝi apartenas al Rusio kaj posedas gravajn provizojn de tergaso.

Ĝi situas proksimume je 143° E / 45-54° N, longas ĉ.&nbsp;700&nbsp;km kaj konsistigas propran provincon (*oblast*). Ĝia ĉefurbo estas Juĵno-Saĥalinsk (*sud-saĥalena*). La areo de Saĥaleno estas 76 400&nbsp;km² kaj ĝi estas la plej granda insulo de Rusio kaj la 23a plej granda insulo en la mondo. Saĥaleno havas ĉirkaŭ 600 000 loĝantojn.

Ĝis 1875 la insulo ne apartenis oficiale al iu regno. Rusio utiligis la nordan parton, Japanio la sudan. La traktato de Sankt-Peterburgo en 1875 atribuis al Rusio tutan Saĥalenon, al Japanio la Kurilojn.

La Traktato de Portsmouth, kiu en 1905 finis la rusan-japanan militon, atribuis al Japanio la teritorion sude de la 50-a latitudo, kiu proksimume duonigas Saĥalenon.

Je la 8-a de aŭgusto 1945 Sovetio deklaris militon al Japanio kaj okupis tutan Saĥalinon kaj la Kurilojn. En la traktato de San-Francisko (1952) Japanio rezignis la suverenecon pri Saĥalino kaj granda parto de la Kuriloj.

Dosiero:Russia - Sakhalin Oblast (2008-01).svg
Dosiero:Okhotskoye beach 1.jpg|
Dosiero:Freezing the waters of the Sea of Okhotsk. Magadan.jpg|
Flag of Sakhalin Oblast.svg|

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Insuloj en Rusio
Saratov

**Saratovo** () estas urbo en Rusio, ĉefurbo de Saratova provinco. La urbo situas 858 kilometrojn al sud-oriento de Moskvo ĉe la alta bordo de Volgo.

## Priskribo 
La loĝantaro estis en jaro 1959 de 579 mil loĝantoj, dum en jaro 2002 ĝi jam estis de 873,1 mil loĝantoj.

Laŭlonge de Volgo la urbo okupas 34 kilometrojn. Ĝi estas ĉirkaŭita de montetoj (ĝis 250 metrojn altaj).

Saratovo estas grava kleriga kaj industria centro. En ĝi situas multaj fabrikoj (maŝinkonstruado, nafta kaj kemia industrio).

Kodo de OKATO de la urbo (en jaro 2005) estas 63401.

La urbo estis fondita en 1590 kiel fortikaĵo por gardi komercistan vojon.

La interurba telefona kodo estas 8452, la enurbaj telefonnumeroj estas sesciferaj (en jaro 2005).

La loka tempo estas la sama kiel moskva tempo (en jaro 2005).

En la urbo estas fervoja stacio.

## Famuloj 
* Konstantin Fedin, verkisto
* Miĥail Ljvov
* Nikolai Gavriloviĉ Ĉerniŝevski

## Esperanto en Saratovo 
En 1903 venis al Saratov Georgo K. Davidov, kiu tie fondis la unuan Esperanto-Bibliotekon, la fama Biblioteko de Davidov.

## Vidu ankaŭ 
* Parko de de la Venko (Saratovo)
* Tramtransporto en Saratov
* Trolebusa transporto en Saratov

## Bildoj 

Dosiero:Саратов Утоли моя печали.jpg|Saratovo. Templo ""
Dosiero:Московская улица в Саратове.jpg|La urbocentro, strato Moskovskaja

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.saratovmer.ru () - retejo de la administracio de Saratovo
* Саратовская Губерния () - Saratova gubernio
* http://www.saratoff.ru/?chap=history 
* http://www.saratov-digital.com
Samara

**Samaro** aŭ **Samara** povas esti:

## Biologio 
* Samaro -- tipo de frukto

## Astronomio 
* 26922 Samara -- asteroido

## Loko 
### Filipinoj 
* Insulo Samaro -- unu el insuloj kiu konsistigas la ŝtaton Filipinoj
* Samara provinco (Filipinoj) -- provinco de Filipinoj sur insulo Samaro
* Norda Samaro -- provinco de Filipinoj sur insulo Samaro
* Orienta Samaro -- provinco de Filipinoj sur insulo Samaro

### Rusio 
* Samara provinco (Rusio)
* Samara (urbo)
** Samara (stacidomo), fervoja stacio en Samara (urbo)
* Kujbiŝeva Rezervujo (Samara Rezervuko, Samara Maro) -- rezervujo apud urbo Kazan

### Cetere 
* Samaro (Irako) -- urbo en Irako

## Personoj 
* Samara Karimowa -- kirgiza kantisto
Suda Kaŭkazio

**Suda Kaŭkazio**, oficiale **Suda Kaŭkazujo**, estas parto de Kaŭkaza regiono. Ĝi vastiĝas de Nigra Maro ĝis Kaspia Maro sude de Kaŭkazoj. Dum soveta epoko ĝia pli konata nomo estis *Transkaŭkazio*. La termino havis politikan sencon kaj montris ĝian situon rilate al la norda politika centro.

Tri sendependaj ŝtatoj troviĝas en la teritorio de Suda Kaŭkazio: Armenio, Azerbajĝano, Kartvelio, krom ili ankaŭ tri memproklamitaj kaj memregataj, sed neagnoskitaj teritorioj: Montara Karabaĥo (aŭ *Arcaĥ*), Sud-Osetio kaj Abĥazio.

Dosiero:Caucasus countries.png|
Dosiero:Flag of the Transcaucasian SFSR.svg|

## Vidu ankaŭ 
* Norda Kaŭkazio
* Historio de Kartvelio
* Historio de Armenio
* Historio de Azerbajĝano
* Kaŭkaza biodiverseco-varmpunkto

## Eksteraj ligiloj 
*
Specoj de loknomoj

**Specoj de loknomoj** laŭ loknomscienco estas manieroj klasifiki loknomojn.

## Gramatika vidpunkto
Laŭ gramatika vidpunkto ekzistas 3 specoj de la loknomoj: (1) primitivaj, (2) derivitaj kaj (3) kunmetitaj. Tamen ne ĉiam eblas indiki ĝustan limon inter la 3 grupoj.

### Primitiva loknomo
Primitiva loknomo estas vorto, kiu ne havas gramatikajn formantojn. Ofte ilia signifo ne estas konata pro longjaraĝo, pro malapero de nomanta popolo kaj ilia lingvo aŭ aliaj kaŭzoj. Ekzemple: Parizo (devenas de kelta tribnomo), Alpoj (signifas “monton” en kelta lingvo), Florenco (‘floranta” en latina lingvo), Gori (“monteto” en kartvela lingvo), k.c.

### Derivita loknomo
Unu parto de loknomoj estas derivitaj kun aldono de prefiksoj kaj sufiksoj. Ĉiu loknomo estas produkto de iu certa lingvokolektivo, pro tio derivantaj afiksoj abundas. Kutime, tiuj formantoj mem ne havas apartan signifon. Ekzemple, sufikso **-et** formigas landnomojn en Kartvela lingvo (Poloneti, Espaneti, Bulgareti), **-ia** - en Latina lingvo (Polonia, Hispania, Bulgaria), **-uj** - en Esperanto (Polujo, Hispanujo, Bulgarujo); prefiksoj - **za**, - **na**, - **pri**; sufiksoj - **ov (ev)**, - **in**, - **ec** kaj multaj aliaj estas tre produktivaj formantoj de loknomoj en la Rusa lingvo.

### Kunmetita loknomo
Granda parto de loknomoj estas kunmetitaj de du aŭ multaj vortradikoj, tamen ne nepre de la sama lingvo. Ekzemple: nomo de Itala urbo **Napoli** devenas de greka nomo Neapolis, *Nea* - en greka lingvo “nova”, *Polis* - “urbo”; aliflanke: **Portland** estas kunmetaĵo de latina *Portus* - “haveno” kaj angla *Land* - “lando”, t.e. “lando ĉe la haveno”;

Kunmetitaj loknomoj estas: **Montmartre** – france: “monto de martiroj”; **Beijing** – ĉine: “norda ĉefurbo”, **Beograd** – serbe: “blanka urbo”, **Düsseldorf, Saarbrücken, Hindukush, Pakistan, Budapest**, k.a. 

## Formo
Laŭ formo oni distingas 3 grupojn de loknomoj.

### Propra nomo
Normala loknomo estas vorto, kiu per si mem estas propra nomo: **Parizo, Vieno, Portugalio, Hindustano, Alpoj, Zambezi, Helsinki, Mumbai**.

### Propra nomo kun priskribo
Kelkfoje propra nomo havas iaspecan priskribon, kiu estas parto de la nomo, kiel ekzemple: 
*aŭ ordinara vorto: Nov-Jorko, Sud-Ameriko, Saint-Etienne, Altaj Tatroj, Bulonjo-ĉe-Maro;
*aŭ propra nomo: Frankfurt-am-Main, Esch-sur-Alzette, Rostov-na-Donu.

Ĉe tiuj loknomoj oni ofte uzas adjektivojn -  **nova** (Nouvelle Caledonie, New Hampshire), **malnova** (Andorra la Vela), **supra** (Haut Atlas), **malsupra** (Nizhni Novgorod), **orienta, okcidenta, meza, norda, suda, centra**; prepoziciojn kun signifo **ĉe, sur, apud, de**.

### Ordinara nomo kun priskribo
Toponimo ankaŭ povas esti ordinara vorto kun priskriboj. Siaflanke priskriboj estas 
*aŭ propraj nomoj – Persa Golfo, Balkana Montaro, Ĝeneva Lago, Hinda Oceano, 
*aŭ ordinaraj vortoj: Nigra Maro, Monto Blanka, Proksima Oriento, Flava Rivero, Norda Glacia Oceano.

## Vidu ankaŭ 
* Klasifiko de loknomoj

Kategorio:Loknomscienco
Kategorio:Loknomoj
Skribarto

**Skribarto** laŭ vasta difino estas la arto uzi signojn por prezenti seriojn de agoj. Iuj aŭtoroj rezervas la vorton skribo al parolskriboj, kaj aliajn specojn nomas **notacioj**. Skribsistemoj, skribado, skribaĵoj kaj rilataj aferoj estas studeblaj laŭ multaj vidpunktoj.

Laŭ nuna scio, skribarto aperis unuafoje en la fruaj urbaj kulturoj de Mezopotamio kaj Egiptio inter -4000 kaj -3000. De tiam ĝis nun pluraj centoj da skribsistemoj uziĝis.

## Studo laŭ konsisto de skribo 
* literoj kaj ĉiuj skribosignoj: ciferoj, interpunkcio, mienoj...
* ortografio - uzreguloj de la literoj
* aboco aŭ alfabeto - orda listo de signoj.

## Studo laŭ rimedoj kaj procedoj de skribado 
* skribadarto - arto bele skribi
* presarto - meĥanika faro de skribaĵoj aŭ bildoj
* skribiloj - ĉiuj iloj por manskribo
* stenografio - arto noti laŭ la rapido de parolo
* transskribado kaj transliterado - adapto de skriboj al novaj notaĵoj

## Studo laŭ rezultoj, laŭ dokumentspecoj 
* libroscienco aŭ bibliologio studas la materian konsiston de libroj (folifaldo, bindaĵo, enpaĝigo...)
* gravuroscienco aŭ epigrafiko studas skribaĵojn sur malmolaj materialoj (ŝtono, moneroj...)
* praskriboscienco aŭ paleografio studas skribaĵojn sur molaj materialoj (pergameno, papero...)
* papirusscienco aŭ papirologio studas antikvajn skribaĵojn sur papiroj alinome papirusoj.

## Studo laŭ uzo de skribo kaj de dokumentoj 
* bibliografio kolektas la normitajn referencojn de dokumentoj
* bibliotekoscienco zorgas pri konservado kaj disponigo de eldonaĵoj
* eldonscienco studas kvante (bibliometrio) kaj kvalite (eldonhistorio) la eldonadon
* legosociologio kaj okaze etnologio studas, kiel homoj en la diversaj socioj efektive uzas legadon kaj skribadon.

Grafologio, branĉo de psikologio, priskribas la karakteron de homo laŭ la propraĵoj de lia skribostilo. Ĝia scienca statuso ne tute firmiĝis.

Kategorio:Skribo

Dosiero:WritingSystemsOfTheWorld.png|
Dosiero:A Specimen, by William Caslon, Letter-Founder, Cyclopaedia, 1728, Vol 2.jpg|
Dosiero:Puyi's schoolbook - Forbidden City.JPG|
Dosiero:FaulmannGeschDerSchriftFrontispice.png|

## Vidu ankaŭ 
* Skribaĵo
* Pazigrafio
* Transliterumo
* Tienreena skribo
* Brajlo
* Cifero
* Diakrita signo
* Ligaturo
* Tipografio
Signuno

eta|379x379px|*Mana alfabeto por Esperanto (Signuno ABCĈ...XYZ per unu mano)*
eta|240ra|*Alfabeto de Esperanto*
**Signuno** estas kodo (ne lingvo mem) de Esperanto, elpensita de nenomita homo, kiu volas krei gestlingvon bazitan sur Esperanto kaj Gestuno. La manalfabeto havas gestojn por la ĉapelitaj literoj de Esperanto. La bazaj radikoj devenas de Gestuno.

Signuno estis donita al la surda komunumo je la 15-a de decembro 2010.

## Eksteraj ligiloj 
* Hejmpaĝo de Signuno
* Tradukileto por manalfabeto

Kategorio:Planlingvoj
Kategorio:Signolingvoj
Somerville (Masaĉuseco)

**Somerville** estas urbo en Orienta Masaĉuseco, Usono, tre proksime al Bostono kaj tuj apud Kembriĝo. Laŭ la stato de  en la urbeto vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². 

La urbon de Somerville regas urbestro kaj 11-membra magistrato. La urbestro estas la ĉefa ekzekutiva oficisto de la urbo, servas en la lerneja komitato, preparas la jaran buĝeton, kaj plenumas multajn aliajn urbajn devojn. La magistrato kunvenas dufoje ĉiu-monate por diskuti urbajn aferojn kaj pritrakti novajn proponojn. La magistratanoj ankaŭ voĉdonas pri aferoj kiel la buĝeto kaj obligaciaj elspezoj. Publikaj kunvenoj okazas ofte por diskuti aktualajn temojn kaj formi komunajn solvojn.

Somerville estis fondita kiel urbeto en 1842 kaj kiel urbo en 1872.

## Esperanto en Somerville 
En Somerville loĝas Rikardo KINNE (*Richard Kinne*).

Dosiero:Somerville ma highlight.png|
Dosiero:DavisSqSomervilleMass20040313.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Universitato Tufts

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

Kategorio:Urboj de Masaĉuseco
Homa geografio

**Homa geografio** aŭ pli specife **soci-ekonomia geografio** estas unu el du ĉefaj partoj de geografiaj sciencoj, pristudas teritorian organizon de la socio en diversaj landoj, regionoj, lokoj. Ĝi dispartiĝas je:

* Ekonomia geografio;
* Socia geografio;
* Geografio de loĝantaro.

Socio-ekonomia geografio konsistigas la kernon de ĉiuj sciencaj geografiaj disciplinoj kaj direktoj, okupiĝantaj pri sociaj eventoj.

**Ekonomia geografio** pristudas specifaĵojn de la formado de teritoriaj-ekonomiaj strukturoj de mastrumado en diversaj landoj kaj regionoj. Ĝi dividiĝas je (1) ĝenerala, ekonomibranĉa (Geografio de Agrokulturo, Industrio, Transporto, Turismo k.c.), regiona Ekonomiaj Geografioj kaj Geografio de Monda Mastrumado.

**Socia geografio** pristudas spacajn procezojn kaj formojn de organizado de homvivo, antaŭ ĉio laŭ vidpunkto de kondiĉoj de laboro, ripozo, vivo, reprodukto de homoj. Ĝi estas ligita kun sociaj, demografiaj, ekonomiaj kaj aliaj esploroj.

**Lingva geografio** estas la subfako de homa geografio kiu studas la geografian distribuon de lingvo(j) aŭ ĝiaj konsistigaj elementoj.

**Geografio de loĝantaro** pristudas dislokigon kaj teritorian organizon de loĝantaro, ĝian lokon en procezoj de socia produktado kaj reciprokagon de la socio kun ĉirkaŭmedio. Geografio de Loĝantaro pririgardas en geografia aspekto diversajn problemojn, ligitan kun loĝantaro, ĝia nombro, strukturo, denso, dislokigo, teritoria formo (urba kaj kampara loĝantaro).

## Vidu ankaŭ 
* Fizika geografio

Kategorio:Geografio
Samojeda grupo

La **samojedoj** estas grupo de popoloj en Urala lingvofamilio, parolantaj lingvon el la samojeda lingvaro. La etna grupo konsistas el nenecoj, selkupoj (vidu tekston pri la selkupa lingvo) kaj nganasanoj (vidu tekston pri la nganasana lingvo).

eta|300ra|Geografia distribuo de Finn-ugraj, samojedaj kaj la jukagira lingvoj. 

.

## Enecoj 
* **Nomoj:** [f] Enets; [r] enci (malnova - jenisejaj samojedoj)
* Popolo en Tajmira aŭtonoma distrikto. Kvanto: ĉ. 200 homoj (1992).
* **Lingvo:** eneca.
* **Kredantoj:** ortodoksuloj.

## Nenecoj 
* **Nomoj:** [m] hasova; [f] Nenetz; [r] nenci (malnova - samojedoj, jurakoj)
* Popolo en Arĥangelska, Tjumena kaj Krasnojarska regionoj ( Rusia Federacio). Totala kvanto: 34 mil (1992).
* **Lingvo:** neneca.
* **Kredantoj:** ortodoksuloj, parto de tradiciaj konfesoj.

## Nganasanoj 
* **Nomoj:** [m] nja; [f] Nganassans; [r] nganasani
* Popolo en Krasnojarska regiono ( Rusia Federacio); 1,3 mil (1992).
* **Lingvo:** nganasana.
* **Kredantoj:** ortodoksuloj, parto de tradiciaj konfesoj.

## Selkupoj 
* **Nomoj:** [f] Selkoups; [r] selkupi (malnova - ostjako-samojedi)
* Popolo en Rusia Federacio, Tjumena, Tomska kaj Krasnojarska regionoj; 3,6 mil (1992).
* **Lingvo:** selkupa.
* **Kredantoj:** ortodoksuloj.

## Vidu ankaŭ 
* Samojedaj lingvoj
* Samojeda hundo

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=92737 
* http://www.britannica.com/eb/image?id=02030 
* http://wwwuser.gwdg.de/~mkatzsc/#SS 
* http://www.taimyr.ru/press/gazeta_t/04_02_2004/6_04.pdf 

3
Saskaĉevano

**Saskaĉevano** estas la meza de la tri preriaj provincoj, inter Alberto kaj Manitobo, kaj inter la Nordokcidentaj Teritorioj kaj Usono (Montano kaj Norda Dakoto). Laŭ la stato de  en la provinco vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

La nuna ĉefministro de Brita Kolumbio ekde la  estas . La guberniestro, kiu formale reprezentas la britan monarkion, estas .

La nomo de la provinco, prononcata angle laŭ sistemo IFA , venas de la nomo de la rivero Saskaĉevano kies kria nomo kisiskāciwani-sīpiy (ᑭᓯᐢᑳᒋᐘᓂ ᓯᐱᐩ) signifas "rapide fluanta rivero".

## Municipoj 
**Plej grandaj municipoj laŭ loĝantaro**

## Historio 
La brito Henry Kelsey estis la unua blankulo, kiu vizitis "Saskaĉevanon", en 1690, kaj li pretendis la landon por la Kompanio de la Hudsona Golfo. Sed la franc-kanadano La Vérendrye konstruis komerc-postenojn en la Rivero Saskaĉevano en la jaro 1740. En 1754, Louis François de la Corne penis kultivi tritikon en la teritorio. Nuntempe, tritiko estas grava produkto de la provinco. Hodiaŭ estas 19.075 francparolantoj en Saskaĉevano.

## Geografio 
* rivero Nord-Saskaĉevano
* lago Boacolago

## Demografio 
Dum la gefiloj de Eŭropanoj konsistigas la plej grandan parton de la loĝantaro, indiĝenoj ankaŭ konsistigas signifan parton de la loĝantaro. Nur malmultaj saskaĉevananoj apartenas al nek unu grupo nek la alia.

### Loĝantaro de Saskaĉevano depost 1901 
eta|280ra|dekstra|Loĝantaro de Saskaĉevano depost 1901

**Etna deveno** http://www40.statcan.ca/l01/cst01/demo26i.htm 

* Germana 28.6%
* Kanada 25.0% (ne aborigenoj, aparte listigitaj, sed tiuj kiuj malakceptas identifi sin laŭ etneco)
* Angla 24.5%
* Skota 17.9%
* Irlanda 14.5%
* Ukraina 12.6%
* Franca 11.4%
* Indiĝena 10.6%
* Norvega 6.3%
* Pola 5.3%
* Metisa 4.2%
* Nederlanda 3.4%
* Sveda 3.1%
* Rusa 2.9%
* Hungara 2.5%
* Aŭstra 1.5%
* Kimra 1.4%
* Usona 1.2%
* Rumana 1.1%
* Dana 1.0%
* Ĉina 1.0%

## Vidu ankaŭ 
* Reĝa Saskaĉevana Muzeo
* Saskaĉevana Partio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()
* turisma retejo ()
* listo de kirkoj kaj kristanaj paroĥoj en Saskaĉevano ()
SAT (apartigilo)

**SAT** povas esti:

## Kodoj 
* Sennacieca Asocio Tutmonda, sendependa, neneŭtrala tutmonda Esperanto-asocio
* Santala lingvo, sat laŭ ISO 639-2 alpha-3

## Vilaĝoj 
Ĉar la rumana vorto *sat* signifas "vilaĝo", ĝi estas parto de pluraj loknomoj:
* Reghin-Sat, vilaĝo de Rumanio
* Sat-Șugatag, vilaĝo de Rumanio
* Abrud-Sat, vilaĝo de Rumanio
* Blaj-Sat, vilaĝo de Rumanio
Sciencisto

**Sciencisto** estas homo, kiu studas kaj aplikas sciencon kaj uzas sciencan metodon en sia esplorado.

## Historio
 (384–322 a.K.), kiu faris profundan kaj ĉioampleksan influon dum pli ol du mil jaroj" —Gary B. Ferngren]]

 donis al kemio ĝian nomon, kaj ĝenerale rigardiĝas kiel fondinto de mineralogio kaj geologio kiel sciencaj fakoj.]]
, unu el la fondintoj de astronomio, la scienca metodo, naturscienco kaj moderna scienco.]]
, eltrovinto de la pilo kaj de metano, taksiĝas kiel unu el la plej grandaj sciencistoj en la historio.]]
, parazitologo kaj fondinto de eksperimenta biologio.]]
, "la elstara figuro de la Scienca Revolucio", kiu atingis la unuan grandan unuigon en fiziko, kreis klasikan mekanikon kaj kalkulon, kaj pliprecizigis la sciencan metodon.]]
, por kiu la koncepto "sciencisto" estis eltrovita.]]
 elfaris la ĝeneralan teorion de relativeco kaj kontribuis multajn grandajn evoluigojn al fiziko.]]
 fondis sciencan psikologion.]]
 faris fundamentajn kontribuojn al la kompreno de la strukturo de la atomo kaj al kvantuma teorio.]]
 komencis la mediprotektan movadon en la 20-a jarcento.]]

La rolo de sciencistoj kaj kaj prasciencistoj multe evoluis dum la tempo. En diversaj epokoj ili havis diversajn lokojn en la socio, kaj ŝanĝiĝis la , etikaj valoroj kaj  atribuataj al sciencistoj aŭ atendataj de sciencistoj. Tial la difino de antaŭmodernaj fakuloj kiel sciencistoj estas ambigua. Inter la naturfilozofoj, matematikistoj, naturhistoriistoj, naturteologoj, inĝenieroj, kaj aliaj, kiuj kontribuis al la ekesto de scienco, diversaj grupoj povas esti identigitaj kiel prasciencistoj aŭ ne, laŭ la karakteroj de moderna scienco, kiujn oni elektas kiel esencajn.

Iuj historiistoj montras al la Scienca Revolucio, kiu komenciĝis en la 16-a jarcento, kiel la periodo kiam scienco alprenis rekoneble modernan formon. Tamen nur en la 19-a jarcento okazis sufiĉe da sociekonomiaj ŝanĝoj, ke sciencisteco aperis kiel grava profesia kategorio.

*Scientist Rebellion* estas internacia organizaĵo de sciencistoj, kiuj deziras sentivigi la publikan opinion pri la tutmonda varmiĝo engaĝante sin por senperforta civila malobeo. 

## Sciencistoj laŭ fakoj 
* Astronomo
* Biologo
* Botanikisto
* Ekologiisto
* Ekonomikisto
* Fizikisto
* Geologo
* Kemiisto
* Komputikisto
* Matematikisto
* Medicino

## Vidu ankaŭ 
* Historio de scienco
* Naturscienco
* Nobel-premio
* Medalo Fields
* Pseŭdoscienco

* Listo de sciencistoj

## Referencoj 

Kategorio:Profesioj
Silabaro

**Silabaro** estas skribsistemo, kiu uzas signojn por ĉiuj silaboj de la koncerna lingvo. Tiel ĝi postulas malpli da signoj ol ideogramaro, sed tamen pli da signoj ol alfabeto. Tamen ĝi havas avantaĝojn super alfabeto, ĉar ĝi plidensigas vortolongojn skribe, ekzemple, "kolono" havas ses sonojn, sed nur tri silabojn: ko-lo-no. Silabarojn uzis multaj antikvaj lingvoj.

Modernaj ekzemploj:
* Japanaj skribsistemoj rondaj kanaoj kaj strekaj kanaoj
* Ĉeroka skribo

Kvankam ofte tiel nomata, Devanagari skribo ne estas vera silabaro, ĉar la vokaloj esprimiĝas per diakritaj signoj aldonitaj al (preskaŭ) neŝanĝantaj bazaj silabosimboloj. Ĝi estas abugido.

## Vidu ankaŭ 
* Abugido

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.omniglot.com/writing/syllabaries.htm 


Kategorio:Skribo
Svanetio

**Svanujo** aŭ **Svanetio**, historia provinco de Kartvelio, situas en la centra parto de Granda Kaŭkazo, sur sudaj deklivoj de tiu montmasivo, en fluejoj de riveroj Enguri kaj Cĥenisckali. Dum pasintaj tempoj, mallarĝaj montaj vojetoj estis la sola rimedo, per kiu Svanetio estis interligita kun la ekstera mondo. Pro tio dum malamikaj invadoj ĉi tien oni alportadis por savado kaj konservado antikvajn manuskriptojn kaj aliajn grandvalorajn historiajn aĵojn, kies parto ĝis nun estas gardata en Svanetio.

Post disfalo de Kartvelia regno en la 16-a jarcento, parto de Svanetio eniris en konsiston de Megrelia Princlando, alia parto subordiĝis al Imeretia Reĝlando. Princa potenco tie estis abolita en la jaroj 1857-59.

Administracia centro de Svanetio estas **Mestia**, kies antikvaj ŝtonaj turoj elvokas grandan intereson de vizitantoj. Plej multaj el tiuj turoj estas gardataj kiel arkitekturaj konstruaĵoj el la pasinteco. Tie estas historia-etnografia muzeo, kie oni povas vidi bronzajn ilojn de la 3-a jarmilo a.K., bizancajn, makedonajn kaj kolĥajn monerojn, vazon de la epoko de Giorgi la 3-a (patro de Reĝino Tamar) kaj antikvajn kartvelajn manuskriptojn.

En Svanetio estas multaj interesaĵoj: lingvo kaj ĝiaj dialektoj, popolaj moroj, kantoj, fabeloj, ktp. Tie ĝenerale loĝas **svanoj** - subetno de kartveloj. En la ĉiutaga vivo ili parolas svane, sed literatura kaj skriba lingvo por ili estas la kartvela. Svanoj kun kartaj kaj megrelaj triboj formis kartvelan popolon. Bazo de la leksikono de la svana lingvo estas komuna prakartvela stoko kaj ĝiaj derivaĵoj.
eta|maldekstra|180ra|

## Bildaro 

Dosiero:Svanetiskt torn.jpg|
Dosiero:VittfarneGeorgien 155.jpg|
Dosiero:Svaneti.jpg|
Dosiero:Mestia.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* Svan-salo

Kategorio:Kartvelio
Samegrelo

**Samegrelo** (E-formo povas esti - Megrelio) estas regiono en okcidenta Kartvelio, ĉe la bordoj de Nigra Maro, najbaras al Abĥazio. Ĝi estas loĝita de megreloj, etnografia grupo de kartveloj, kiuj en ĉiutaga hejma vivo uzas ankaŭ megrelan lingvon.

Teo kaj citruso estas la ĉefaj produktoj. Administracia centro de la regiono estas **Zugdidi**, sed la ĉefa haveno - **Poti** (antikva Phasis). Megrelio estis kerno de antikva Kolĥetia Regno. Dum 16-19 jc ekzistis Megrelia Princejo. Estis aneksita de Rusio en 1803.
eta|maldekstra|180ra|

## Eksteraj ligiloj 
* MINGRELIA 
* Samegrelo 

Kategorio:Kartvelio
Sciencfantasto

**Sciencfantasto** estas termino de malofte uzata hibrido inter du literaturspecoj sciencfikcio, spekulativa fikcio kaj Fantasto.

**Sciencfantasto** estas esence fantasto en tipe Sciencfikcia medio, kiel en alia planedo, teknologia mondo, kaj tiel plu, havante la saman liberon kiel Fantasto rilate al logikeco kaj kohero.

## Sciencfantastaj verkistoj
* Ray Bradbury
* Edgar Rice Burroughs
* Ursula K. Le Guin
* Anne McCaffrey
* Kenĵi Miyazawa
* Abel Montagut
* Olaf Stapledon
* Sándor Szathmári

## Sciencfantastaj filmoj
* Avalon de Mamoru Oshii
* Barbarella de Dino De Laurentiis
* La Kvina Elemento de Luc Besson
* Sovaĝa Planedo de René Laloux
* Stelmilitoj de George Lucas
* Zardoz de John Boorman

## Sciencfantastaj libroj
* Ĉiam Reveni Hejmen de Ursula K. Le Guin
* La Lastaj kaj la Unuaj de Olaf Stapledon
* Nokto de la Galaksia Fervojo de Kenĵi Miyazawa
* Stelfaranto de Olaf Stapledon
* Vojaĝo al Kazohinio de Sándor Szathmári

Kategorio:Literaturo
Kategorio:Sciencfantasto
Starto

***Starto*** estas Esperanto-gazeto kaj organo de Ĉeĥa Esperanto-Asocio, fondita en 1968.

## Enhavo 
En la revuo aperas informoj kaj impresoj pri Esperanto-asocioj, anoncoj kaj kalendaro pri Esperanto-aranĝoj. Aperas kelkfoje poemoj dukolumne Ĉeĥe-Esperante. La diversaj kluboj en Ĉeĥujo havas dediĉitan parton en la revuo por raporti pri siaj agadoj. La jubileaj membroj, naskiĝintoj ktp estas gratulitaj fine de revuo. La kovrilo kaj malantaŭa paĝo prezentas kolorajn fotojn.

## Historio 
En 1968, kiam estis preparata la refondo de la asocio, tiam la titolo simbolis restartigon de la movado, sed kvankam ĝi jam bone kuras, la titolo estas konservata jam kiel tradicio. Aperadis komence 7-foje jare, poste 6-foje, nun 4-foje.

La unua redaktoro estis Oldřich Kníchal (1968-1979, Jaromír Jermář kaj Zdenko Křimský (1979-1984), Jiří Patera (1985-1990) kaj Miroslav Malovec ĝis nun.

Ekde la jaro 2000 eblas legi la gazeton ankaŭ en elektronika formo.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* Starto legebla rete

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Esperanto-movado en Ĉeĥio
Kategorio:Esperanto en 1968
Kategorio:Aperis en 1968
Stephen Kleene

**Stephen Cole KLEENE** (naskiĝis la  en Hartford (Konetikuto); mortis la  en Madison (Wisconsin)) estis usona matematikisto, kies laboro pri komputebleco provizas la fundamenton de teoria komputiko.

Kleene doktoriĝis ĉe la Universitato Princeton en 1934.  Lia tez-direktoro estis Alonzo Church kaj la titolo de lia tezo estis *Teorio de Pozitivaj Entjeroj en Formala Logiko*.  Poste, Kleene instruis ĉe la universitato ĝis li membriĝis la fakultaton de la Universitato de Viskonsino en 1935.  Li fariĝis plena profesoro en 1948 kaj restis tie ĝis emeritiĝo en 1979.

La esplorado de Kleene temis pri la teorio de algoritmoj kaj rikuraj funkcioj.  Li disvolvis la fakon de la teorio de rikuro kun Alonzo Church, Kurt Gödel, Alan Turing, kaj aliaj.  Li kontribuis al matematika intuiciismo kiun fondis Luitzen Brouwer.

Lia laboro pri la teorio de rikuro helpis provizi la bazojn de teoria komputiko.  Per provizi metodojn por determini, kiuj problemoj estas solveblaj, lia laboro kondukis al la studado de kiuj funkcioj povas esti komputataj.

La plej konataj libroj de Kleene estas (en la angla) *Enkonduko al Matematiko* (1952) kaj *Matematika Logiko* (1967).

## Vidu ankaŭ 
* Algebro de Kleene
* Stelo de Kleene

Kategorio:Usonaj komputikistoj
Kategorio:Usonaj matematikistoj
Kategorio:Pioniraj komputikistoj
Ŝ

**Ŝ**, minuskle **ŝ**, estas la 23-a litero de la Esperanta alfabeto. Ĝi havas sonon *senvoĉan frotan postalveolan* (estas *senvoĉa frikativa palatalveolaro*), kiun IFA-alfabete oni skribas [ʃ]. La nomo de la litero estas "ŝo".

Laŭ la normo ISO 9 (= GOST 7.79 sistemo A) la litero ŝ estas uzata ankaŭ por transdoni latinlitere la cirilan literon Щ. En Esperanto la literon Щ oni plej ofte transdonas per ŝĉ (el la rusa aŭ ukraina) aŭ ŝt (el la bulgara).

Ŝ estas invento de Zamenhof, modifo de S. Ĝi similas la literon š uzatan en kelkaj lingvoj konataj de Zamenhof, sed havas formon propran al Esperanto, kaj tiel "neŭtralan". Laŭ la Fundamento de Esperanto oni povas skribi la duliteraĵon *sh* anstataŭ la litero *ŝ*, kiam oni ne povas, pro teknika kialo, uzi la ĝustan literon. La nomo de la signo aldonita al *s* por transformi ĝin al *ŝ* estas, en ordinara Esperanto, *ĉapelo*, sed ĝi povas esti nomata ankaŭ *cirkumflekso*.

La ĉi-suba listo montras literojn, literduopojn kaj litertriopojn, kiuj reprezentas similan sonon en aliaj lingvoj. La sonoj ne nepre estas tute samaj, sed multaj parolantoj sentas ilin samaj kiel la esperantan [ŝ]. En lingvoj, kies skribo estas neregula el la vidpunkto de parolsonoj, ekz. la angla kaj franca, la listo montras tipan skribmanieron, sed la montritaj literoj aŭ literkombinoj ne nepre *ĉiam* reprezentas la sonon [ŝ], kaj tiun povas reprezenti ankaŭ aliaj literoj.

* sh angle
* sh kaj x en latinlitera pinjina skribo de la ĉina
* x eŭske, portugale kaj katalune
* ch france kaj portugale
* sch germane
* sj nederlande
* sc (antaŭ i, e) kaj sci (antaŭ a, o, u) itale
* s hungare
* s (antaŭ i) kaj sy (antaŭ a, e, o, u) en latinlitera Kunrei-transskribo de la japana
* sh en latinlitera Hepburn-transskribo de la japana
* sz pole
* ch kaj x portugale
* š en latinliteraj slavaj lingvoj (krom la pola) kaj en la latva kaj litova
* ş turke
* ș rumane (iam anstataŭigata per ş)
* ш (en la cirila alfabeto)
* שׁ (en la hebrea alfabeto)
* შ (en la kartvela alfabeto)
* ش (en la araba alfabeto)

## Surogataj skribosistemoj 
Kiel surogata skribosistemo, eblas eviti la ĉapelan signon en situacioj kiam uzo de la normala litero ĝ teknike problemas (historie en nacilingvaj tajpiloj aŭ en telegramoj, moderne ekzemple en poŝtelefonaj mesaĝetoj aŭ iuj retpoŝtaj programoj): tradicia helpa kodo en Esperanto estas la h-sistemo, do reprezentigo de la litero per kombino "sh", kvankam en la 20-a jarcento pli kaj pli uziĝis la x-sistemo, do reprezentigo de la litero per kombino "sx" (avantaĝa por aŭtomata anstataŭigo per la vera ĉapelita litero). Aliaj sistemoj malpli ofte uzatas: el ili menciindas la uzo de la kombinoj sˆ kaj s'.

Kategorio:Esperanta alfabeto
Spaco

Oni distingas diversajn signifojn de la nocio **Spaco**:

## Spaco en Filozofio 
Unu el la du necesaj universalaj kondiĉoj de esto (la alia estas tempo), ordiganta la kunekziston per tridimensia reciproka ekstereco de la eroj, kaj konceptata kiel senfine granda kaj senfine dividebla.

## Spaco en Fiziko 
Difinita mezurebla parto de tiu ĉi tridimensia senfinaĵo: distanco, longo inter du lokoj aŭ punktoj. Laŭ la konsiderata fenomeno, tempo estas ankaŭ alia parametro.
* Senfina spaco
* Faza spaco
* Spactempo

## Spaco en Matematiko 
Spaco estas matematika strukturo, kiu donas al ĝi ian similecon kun la fizika spaco. Spaco estas en iuj okazoj grave malsama de aro.

* Eŭklida spaco
* Hiperbola spaco
* Hilberta spaco
* Diskreta spaco
* Afina spaco
* Metrika spaco
* Probablo-spaco
* Topologia spaco
* Vektora spaco
* Funkcia spaco
* Laŭ kvanto de dimensioj
** Nul-dimensia spaco
** Unu-dimensia spaco
** Du-dimensia spaco
** Tri-dimensia spaco
** Kvar-dimensia spaco
** Malfinio-dimensia spaco
** Frakcio-dimensia spaco
* Faza spaco

Propraĵoj de spacoj
* Kompakta spaco

## Vidu ankaŭ 
* Kosmoesploro
* Kahelaro - plenigo de spaco per figuroj
* Kiberspaco

## Eksteraj ligiloj 
* iuj vortoj ĉirkaŭ la termino "spaco" por infana Esperanto-kurso en la grupo "infanejo" de la retejo Facebook ()

Kategorio:Spaco
Kategorio:Topologio
Kategorio:Geometrio
Kategorio:Fiziko
Kategorio:Geografio
Kategorio:Astronomio
Kategorio:Psikologio
Salomonoj

La **Salomonoj** estas insularo kaj ŝtato en Oceanio, en la Suda Pacifiko.

## Etimologio 
Estas konata legenda klarigo de la landnomo: ĝi kvazaŭ devenas de hispanoj, kiuj konsideris, ke tiuj insuloj apartenis al la biblia reĝo Salomono.

## Insuloj 
maldekstra|eta|altdekstre=1.5|Mapo de Salomonoj.
* Guadalcanal, Malaita kaj Makira
* Rennell, Rendova, Kolombangara kaj Bellona.
* Ŝortlandaj insuloj
* Nova Georgio, Vella Lavella
* Choiseul

## Historio 
La Kampanjo de Salomonoj estis grava kampanjo de la Pacifika Fronto de la Dua Mondmilito. La kampanjo komenciĝis per japanaj surteriĝoj kaj okupado de kelkaj areoj en la Britaj Salomonoj kaj en Bougainville, en la Teritorio de Nov-Gvineo, dum la unuaj ses monatoj de 1942. La japanoj okupis tiujn lokojn kaj komencis la konstruadon de kelkaj ŝip- kaj aviadil-bazoj kun la celoj protekti la flankon de la japana ofensivo en Nov-Gvineo, establante sekurecan barieron por la ĉefa japana bazo en Rabaul en Nova Britio, kaj havigante bazojn por malhelpi liveradon inter la potencoj de Aliancanoj de Usono, Aŭstralio kaj Novzelando.

## Politiko 
La Guberniestro ĝenerala (*Governor General*) estas la reprezentanto en la Salomonoj de la krono de la Unuiĝinta Reĝlando, la ŝtatestro de la Salomonoj. Ekde 2022 la reĝo de la Salomonoj estis Karlo la 3-a.

## Ekstera politiko 
La Salomonoj apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano.

## Galerio 

Dosiero:Solomon Islands-CIA WFB Map.png|Mapo de la insularo

## Referencoj
## Vidu ankaŭ 
* Aŭstralazia ekozono
* Orient-melaneziaj Insuloj
* Salomonaj pluvarbaroj
* Vanuatuaj pluvarbaroj

## Eksteraj ligiloj 
* paĝoj de la registaro de la Salomonoj
* Mapo de la Salomonoj 
* Trovante la Salomonojn (paĝoj anglalingvaj) 


Kategorio:Anglalingvaj administraj unuoj
Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj
Kategorio:Membroj de la Unuiĝintaj Nacioj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1978
Kategorio:Insulaj landoj
Kategorio:Insuletaj evolulandoj
Kategorio:Insulaj vulkanaj arkoj
Kategorio:Oceaniaj landoj
Samoo

**Samoo** estas lando en Oceanio, iama Okcidenta Samoo. Ĝi troviĝas en Samoa Insularo. Ŝtatestro estas Tuimaleali'ifano Va'aletoa Sualauvi II.

La du plej vastaj insuloj estas Savaii-Insulo kaj Upolu-Insulo. La orientan parton de Samoo okupis Usono.

Biogeografie la insularo kongruas kun la samoaj tropikaj humidaj arbaroj el la pacifika ekozono.

## Politiko 
La leĝdona asembleo entenas 49 anojn, balotitaj per universala balotrajto, sed el tiuj 47 estas elektitaj de nur la gente prasamoanoj, la duaj de la novvenintaj gentoj, kaj por reprezenti la samoanojn nur la ĉefoj (inter alie kelkaj, 5%, ĉefinoj) tiuj ĉefoj konsistigas 25 000 personojn. La ŝtatestro estis du kun-reĝoj, nun unu mortis restas unu, poste lia posteulo estos elektita.

## Ekstera politiko 
Samoo apartenas al la AKP-ŝtatoj, internacia organizaĵo de momente 77 nacioj el la regionoj Afriko, Karibio kaj la Pacifika Oceano.

## Samoo en Esperanto 
Marjorie Boulton, en sia mikspota libro Faktoj kaj fantazioj, dediĉas ties 27an ĉapitron "Fabelo el Samoo" al komentoj pri la lando kaj al rilato de R.L. Stevenson al Samoo; poste ŝi rakontas la fabelon pri "Kiel Porkoj Venis al Samoo".

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* oficiala registara retejo
* http://www.visitsamoa.ws turismaj paĝoj pri Samoo]
* "Trovante Samoon" (paĝoj anglalingvaj)
* Mapo de Samoo

eta|775px|Mapo de Samoo.


Kategorio:Insuloj en Oceanio
Kategorio:Membroj de la Komunumo de Nacioj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1962
Suda Azio

[eta|300px|Divido de Azio laŭ [Unuiĝintaj Nacioj|UN:

]]

**Suda Azio** estas tiu parto de Azio, kiu konsistas ĉefe el aziaj landoj kiuj situas sude de Himalajo; , ĝi ankaŭ inkluzivas aliajn ĉeajn landojn. Ĝi havas limojn kun Okcidenta Azio, Mez-Azio, Orienta Azio, Sudorienta Azio kaj la Hinda Oceano.

En Suda Azio situas la landoj Bangladeŝo, Barato, Butano, la Maldivoj, Nepalo, Pakistano kaj Srilanko. Oni kelkfoje inkluzivas Afganion, Birmon kaj Tibeton. 

En Suda Azio loĝas pli ol kvinono el la tuta homaro - kio igas ĝin la plej abunde kaj la plej dense loĝata terparto.

## Vidu ankaŭ
* Orientaj religioj

## Referencoj