Flavkapa amazono

La **Flavkapa amazono** (*Amazona oratrix*), konata ankaŭ kiel *Flavkapa papago*, estas specio de papago en la subfamilio *Arinae* de la familio *Psittacidae*, de afrikaj kaj amerikaj papagoj. Ĝi troviĝas en Meksiko kaj norda Centrameriko. Ĝi estas 38–43 centimetrojn longaj, fortika mallongvosta verda papago kun flava kapo. Ĝi preferas vivi en mangrovarbaroj aŭ arbaroj proksime de riveroj aŭ aliaj akvejoj. Ĝi estas foje konsiderata subspecio de la flavkrona amazono (*Amazona ochrocephala*). Ĝi estas populara dorlotbesto kaj bonega parolemulo. Ŝtelĉasado por la internacia dorlotbesta komerco kondukis la specion al preskaŭ formorto en la naturo; oni supozas, ke ĉirkaŭ duono de ĉiuj el naturo kaptitaj birdoj mortas en la procezo.

## Taksonomio
[maldekstre|thumb|Apud [Ruĝkrona amazono, en Kalifornio.]]
Ĉi tiu specio estas parto de la komplekso *Amazona ochrocephala*, kiu ankaŭ inkluzivas la flavnukan amazonon (*A. auropalliata*). Ĉi tiu komplekso, kiu estis nomita "taksonomia kapdoloro", estas konsiderata ununura specio fare de iuj fakuloj kaj dividita en tri speciojn fare de aliaj. La disigo baziĝas ĉefe sur la kvanto de flavo en la plumaro, la koloro de la kruroj kaj beko, la proksimeco de *A. oratrix* kaj *A. auropalliata* en Oaxaca, Meksiko, sen ŝajna krucreproduktado, kaj la ĉeesto de kaj *A. ochrocephala* kaj *A. auropalliata* en norda Honduro.

Tamen, ĉi tiu taksado estis konfuzita de miskomprenoj pri la plumaraj varioj en la populacioj en norda Honduro, kie birdoj multe varias laŭ kvanto de flavo sur la kapo, krono kaj nuko, sed havas palajn bekojn kaj junulan plumaron similan al *A. oratrix*, sed nek al *A. ochrocephala* nek al *A. auropalliata*. En 1997, la populacio el la Valo Sula en norda Honduro estis priskribita kiel nova subspecio, *hondurensis*, de *A. oratrix*. *A. auropalliata caribaea* sur la Islas de la Bahía, kiu estas relative proksima al la ĵus priskribita *A. oratrix hondurensis*, eble havas relative palan malsupran mandiblon, indikante ke genfluo povas okazi inter ambaŭ. Se konfirmite, tio povus sugesti, ke ambaŭ estu pli bone konsiderataj samspeciaj.

Alternative, oni sugestis, ke *caribaea* kaj *parvipes*, ambaŭ tipe konsiderataj subspecioj de *A. auropalliata*, eble estas pli proksimaj al *A. oratrix* ol al la nomiga *A. auropalliata*. Ambaŭ estas relative malgrandaj kaj havas ruĝon sur la ŝultro kiel *A. oratrix*, sed male al la nomiga *A. auropalliata*.

maldekstre|thumb|Tresmarias amazono ĉe Cougar Mountain Zoological Park, Usono
Laŭ la tradicia divido, *A. oratrix* inkluzivas la taksonojn *tresmariae* (el la Insuloj Marías), *belizensis* (el Belizo) kaj *hondurensis* (el la Sula Valo en norda Honduro) kiel subspeciojn. Kontraste, la populacio en nordokcidenta Honduro kaj apuda orienta Gvatemalo (proksime de Puerto Barrios), kiu similas al *A. oratrix belizensis* kaj ofte estas inkludita en tiu subspecio, eble reprezentas nepriskribitan subspecion. Ĝi foje estis nomata *guatemalensis*, sed ĝis ĉi tiu populacio estos oficiale priskribita, la nomo restas provizora.

La origino de la komuna epiteto "duoble flavkapa" estas, ke ĉi tiu specio diferenciĝas de la aliaj en la flavkapa amazona komplekso per posedo de kaj flavaj nukoj kaj flavaj kronoj de siaj du proksimaj parencoj, tial "duoble flavaj" kapo.

## Aspekto
La flavkapa amazono averaĝe longas 38–43 centimetrojn. La formo estas tipa por amazonoj, kun fortika konstruo, rondetaj flugiloj kaj kvadrata vosto. La korpo estas brile verda, kun flava koloro sur la kapo, malhela skvameco sur la kolo, ruĝa ĉe la kurbiĝo de la flugilo kaj flavaj femuroj. La flugilplumoj estas nigrecaj ĝis bluecviolaj kun ruĝa makulo sur la eksteraj sekundaraj plumoj. La bazo de la vosto ankaŭ havas ruĝan makulon, kiu kutime estas kaŝita. La eksteraj vostoplumoj havas flavecajn pintojn. Kelkaj "ekstremaj" Magna-oj havas tiom da flavo kiom birdoj de la tipo Tres Marías, sed distingiĝas de ili per pli peza strieco sur la brusto kaj malpli blueta nuanco de la verda plumaro.

## Distribuado kaj habitato
Tiu ĉi specio vivas en riverbordaj arbaroj kaj areoj kun disaj arboj, same kiel ĉe ĉiamverdaj arbaroj en Belizo kaj mangrovoj en Gvatemalo. Rimarkinda ekoregiono kie ili ĉeestas estas la belizeaj pinarbaroj. Ĝi troviĝas sola aŭ en paroj, en malgrandaj grupoj, kaj foje en grandaj aroj. La teritorio antaŭe ampleksis ambaŭ marbordajn deklivojn de Meksiko de la insuloj Tres Marías kaj Jalisco ĝis Oaxaca kaj de Nuevo León ĝis norda Chiapas kaj sudokcidenta Tabasko, same kiel disigitan areon inkluzivantan plejparton de Belizo, kaj alian konsistantan el malgranda parto de nordorienta Gvatemalo kaj nordokcidenta Honduro. kaj je 68% de 1994 ĝis 2004 — pro kaptado por la komerco de dorlotbestoj kaj vivejodetruo.

Enkondukitaj populacioj troveblas en Stutgarto, Germanio, kie loĝas lastatempa populacio de pli ol 50 individuoj. Pli malgrandaj enkondukitaj populacioj troveblas en marbordaj kvartaloj de San-Diego, Kalifornio, inkluzive de Coronado, Ocean Beach, Pacific Beach, Point Loma, La Jolla, kaj Imperial Beach; ili troviĝas ankaŭ en Santa Ana, Loma Linda kaj Pasadena, ĉiuj ankaŭ en Suda Kalifornio. Krome, enkondukitaj - kaj ŝajne reproduktiĝantaj - populacioj estis raportitaj en Porto-Riko.

## Referencoj
*Juniper & Parr (1998) *Parrots: A Guide to Parrots of the World*; .

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Papagoj
Kategorio:Birdoj de Meksiko
Kategorio:Birdoj de Centrameriko