Neotropiso

eta|250px|La neotropisa ekozono (verde).
eta|250px|Situo de la neotropisa ekozono.
eta|249x249ra|Mapo montranta la ses florajn regnojn.
La **neotropiso** , **neotropisa ekozono** aŭ **novtropiko** estas unu el la ok ekozonoj aŭ biogeografiaj regnoj de la tersupraĵo. Ekozono estas ujo de plantoj kaj bestoj kiuj havas tre longan komunan historion, estante disigitaj de aliaj partoj de la tersupraĵo .

La neotropisa ekozono ampleksas la tutaĵon de Sudameriko kaj Mezameriko ĝis la sudo de Meksiko. Ĝi prezentas faŭnon kaj flaŭron kiuj diferencas de tiuj de la nearktisa ekozono, pro la estinta disigo inter la du kontinentoj.

## Ĉefaj ekologiaj partoj 
[eta|220px|maldekstra|Disvastiĝo de la neotropisaj [biomoj.]]
La Monda Natur-Fonduso (WWF) disigas la neotropisan ekozonon en ok ekoprovincojn (aŭ biolandojn), kiujn ĝi difinas kiel "geografiaj grupoj de ekoregionoj povinte enteni diverstipajn biomojn, sed prezentante fortajn biogegrafiajn afinecojn, speciale je taksonomiaj niveloj pli altaj ol la specia nivelo (genro, familio)."

* Amazona ekoprovinco

* Kariba ekoprovinco

* Mezamerika ekoprovinco

* Centr-anda ekoprovinco

* Orient-sudamerika ekoprovinco
Orient-sudameriko inkluzivas la kaatingajn kserfitarojn de nordorienta Brazilo, la vastajn ceradajn herbejojn kaj savanojn de la Brazilaj Altaĵoj, kaj la pantanalajn kaj ĉakajn herbejojn. La diversaj Atlantikaj arbaroj de orienta Brazilo estas disigita de la arbaroj de Amazonio per Kaatingo kaj Cerado, kaj gastigas diferencan flaŭron kaj faŭnon.
* Nord-anda ekoprovinco
* Orinoka ekoprovinco
* Sud-sudamerika ekoprovinco

## Historio 
eta|150px|*Dendrobates azureus* (supre) kaj *Dendrobates leucomeles*
[150px|eta|[Arealo de la *Dendrobatidae*]]
Sudameriko origine estis parto de la superkontinento Gondvano, kiu inkluzivis Afrikon, Aŭstralion, Hindujon, Novzelandon, kaj Antarkton, kaj la neotropiso kunhavas multajn plantajn kaj bestajn parencarojn kun aliaj kontinentoj, inkluzive de marsupiulaj mamuloj kaj la antarkta flaŭro.

Post la decida disfalo de Gondvano ĉirkaŭ antaŭ 110 milionoj da jaroj, Sudameriko estis apartigita de Afriko kaj drivis norden kaj okcidenten. Multe pli malfrue, antaŭ ĉirkaŭ 2 ĝis 3 milionoj da jaroj, Sudameriko estis ligita al Nordameriko per la Istmo de Panamo , kiu permesis biologian interŝanĝon inter la du kontinentoj, la tiel nomatan Grandan Amerikan Interŝanĝon.

## Endemiaj bestoj kaj plantoj 
### Bestoj 
Tridek unu birdofamilioj estas endemiaj de la neotropiso, pli ol la duoblo de iu ajn alia ekozono. Ili inkluzivas raojn, tinamojn, *Cracidae*, kaj tokanojn. Birdofamilioj origine limigitaj al la neotropiso inkluzivas kolibrojn (familion *Trochilidae*) kaj trogloditedojn (familion *Troglodytidae*).

Mamulaj taksonoj origine restriktaj al la neotropiso inkluzivas :
* la ordon ksenartrojn : formikomanĝulojn, dazipojn, *Megalonychidae* kaj *Bradypodidae*;
* okcidentajn simiulojn : kalitriksedojn, cebedojn, *Aotidae*, *Pitheciidae*, *Atelidae*;
* *Caviomorpha* (ronĝulojn), inkluzive de kapibaro, kobajo, kaj ĉinĉiloj;
* la ordojn *Didelphimorphia* kaj *Paucituberculata*.

Aliaj ekzemploj de grupoj kiuj estas komplete aŭ ĉefe restriktaj al neotropiso inkluzivas :

* Furnariedojn
* Tamnofiledojn
* Traŭpedojn
* *Caimaninae* (grupon de aligatoredoj)
* *Dendrobatidae* (grupon de anuroj)
* *Gonyleptidae* (grupon de araneoidoj)

## Vidu ankaŭ 
* Tutmondaj 200
* Ekologia klasifiko de la tersupraĵoj
* Granda Ĉako
* Granda Amerika Interŝanĝo
* Cotinga (gazeto)

## Laŭbiome klasifikitaj neotropisaj ekoregionoj 
## Notoj 
## Referencoj 
## Bibliografio 
*  Cox, C. Barry; Peter D. Moore 1985 : Biogeography. An Ecological and Evolutionary Approach (Fourth Edition). *Blackwell Scientific Publications*, Oxford.
*  Dinerstein, Eric; David Olson; Douglas J. Graham; et al. 1995 : A Conservation Assessment of the Terrestrial Ecoregions of Latin America and the Caribbean. *World Bank*, Washington DC.
*  Schultz, J. 2005 : The Ecozones of the World, *Springer*, Berlin Heidelberg New York, 2n ed. ISBN 3-540-20014-2.
*  Udvardy, M.D.F. 1975 : A classification of the biogeographical provinces of the world . *IUCN Occasional Paper no. 18*, Morgues, Switzerland.

## Eksteraj ligiloj 
*  Listo de neotropisaj ekoregionoj (WWF)
*  Ekoregionoj en Sudameriko (*The Encyclopedia of Earth*)
*  La plej rimarkindaj naturejoj en la mondo (WWF)
*   Eko-Indekso, Dulingvaj elserĉ-referencoj pri naturprotektaj kaj esploradaj projektoj en la neotropiso; Servo de la "Rainforest Alliance" (Pluvarbara Ligo).
*  Neotropisaj fiŝoj.
*  Origino de la sudamerika faŭno. 

Kategorio:Biogeografio
Kategorio:Ekozonoj
Kategorio:Neotropiso