Libera reĝa urbo

[eta|dekstra|300px|Ĉefplaco de [Bardejov]]
**Libera reĝa urbo,** latine *libera regiae civitas*, hungare *szabad királyi város*, germane *Königliche Freistadt*, slovake *slobodné kráľovské mesto*, kroate kaj serbe *slobodni kraljevski grad*, estis urbotipo (titolo) en Hungara reĝlando.
La liberaj reĝaj urboj respondecis nur al la reĝo havantaj defendajn murojn. La loĝantoj havis privilegiojn (foirorajto, rajto de varohaltado).

## Kvestoraj urboj 
eta|280px|Buda dum la mezepoko
La plej gravaj liberaj reĝaj urboj havis la titolon *Kvestora urbo*. Ili havis rajton pri memstara juĝado. En la 15-a jarcento estis 8 kvestoraj urboj: Buda, Pest, Sopron, Bratislavo, *Nagyszombat* nuntempa Trnava, *Kassa* nuntempa Košice, * Bártfa* nuntempa Bardejov kaj *Eperjes* nuntempa Prešov. Ili estis la plej riĉaj.

## Urboj kun reĝa juĝisto 
Fine de la mezepoko tiaj malpli gravaj urboj estis Székesfehérvár, Esztergom, *Léva* nuntempa Levoča, *Kisszeben* nuntempa Sabinov kaj *Szakolca* nuntempa Skalica.

## Urboj kun minadorajto 
[eta|280px|Vintra panoramo de [Kremnica]]
En tiun grupon apartenis tiuj urboj en Supra Hungarujo, kie gravaj minadoj okazis: *Selmecbánya* nuntempa Banská Štiavnica, *Besztercebánya* nuntempa Banská Bystrica, *Libetbánya* nuntempa Ľubietová, *Bakabánya* nuntempa Pukanec, *Bélabánya* nuntempa Banská Belá, *Körmöcbánya* nuntempa Kremnica, *Újbánya* nuntempa Nová Baňa.

## Saksaj urboj en Transilvanio 
Ĉiuj saksaj urboj en Transilvanio havis tiun rangon. Tie la juĝisto estis sakso, kiu anstataŭis la reĝon.

## Historio 
La liberaj reĝaj urboj naskiĝis jam en la 11-a jarcento, sed en la praktiko post 3 jarcentoj estis grava diferenco inter liberaj reĝaj urboj kaj kampurboj. La kampurboj respondecis al la departemento, ne al la reĝo.

Fine de la 17-a jarcento oni komputis 32 liberajn reĝajn urbojn, en 1828 jam estis 51. En 1848 tiu titolo ĉesis kaj iĝis 3 kategorioj:
eta|dekstra|300px|Bjelovar
* eturbo (malpli ol 12000 loĝantoj)
* mezurbo (inter 12-30 mil loĝantoj)
* grandurbo (pli ol 30 mil loĝantoj).

Post fiasko de la hungara liberecbatalo la Habsburgoj revenis kaj reuziĝis la malnova formo ĝis 1876. En Kroatio - kiu estis kunula aŭtonoma lando de Hungarujo - oni daŭre donacis titolon libera reĝa urbo, ekzemple Belovár kaj Sisak (Kroatio).

## Listo de liberaj reĝaj urboj 
* Alvinc (Transilvanio)
* Arad (Transilvanio)eta|250px|Preĝejo de Pezinok
* *Bakabánya* nuntempa *Pukanec* (Supra Hungarujo)
* *Bártfa* nuntempa *Bardejov* (Supra Hungarujo)
* *Bazin* nuntempa Pezinok (Supra Hungarujo)
* Beregszász (Transilvanio), nuntempa Transkarpatio
* Beszterce (Transilvanio)
* *Besztercebánya* nuntempa *Banská Bystrica* (Supra Hungarujo)
* *Bélabánya* nuntempa *Banská Belá* (Supra Hungarujo)
* *Brassó* nuntempa Brașov (Transilvanio)
* *Breznóbánya* nuntempa *Brezno* (Supra Hungarujo)
* Buda
* Debrecen
* *Dés* nuntempa Dej (Transilvanio)
* *Eperjes* nuntempa *Prešov* (Supra Hungarujo)
* *Erzsébetváros* nuntempa Dumbrăveni (Sibiu) (Transilvanio)
* *Eszék* nuntempa Osijek (Kroatio)
* Esztergom
* Felsőbánya (Transilvanio)
* Rijeka (Kroatio)
* Győr
* *Gyulafehérvár* nuntempa Alba Iulia (Transilvanio)
* Jablanac (Kroatio)
* Koprivnica (Kroatio)
* *Kassa* nuntempa Košice (Supra Hungarujo)eta|270px|Kežmarok
* *Késmárk* nuntempa Kežmarok (Supra Hungarujo)
* *Kismarton* nuntempa Eisenstadt
* *Kisszeben* nuntempa Sabinov (Supra Hungarujo)
* Kluĵo (Transilvanio)
* *Komárom* nuntempa Komárno
* *Korpona* nuntempa Krupina (Supra Hungarujo)
* Hrvatska Kostajnica (Kroatio)
* *Körmöcbánya* nuntempa Kremnica (Supra Hungarujo)
* Križevci (Kroatio)
* Kőszeg
* *Libetbánya* nuntempa *Ľubietová* (Supra Hungarujo)
* *Lőcse* nuntempa Levoča (Supra Hungarujo)
* *Marosvásárhely* nuntempa Târgu Mureș (Transilvanio)
* *Máramarossziget* nuntempa Sighetu Marmației (Transilvanio)
* *Medgyes* nuntempa Mediaș (Transilvanio)
* *Modor* nuntempa Modra (Supra Hungarujo)
* *Nagybánya* nuntempa Baia Mare (Transilvanio)eta|260px|Sibiu, centro de saksoj en Transilvanio
* *Nagyszeben* nuntempa Sibiu (Transilvanio)
* *Nagyszombat* nuntempa Trnava (Supra Hungarujo)
* *Nyitra* nuntempa Nitra (Supra Hungarujo)
* Peŝto
* Pécs
* *Podolin* nuntempa Podolínec (Supra Hungarujo)
* Požega (Kroatio)
* Bratislavo (Supra Hungarujo)
* *Ruszt* nuntempa Rust
* *Segesvár* nuntempa Sighișoara (Transilvanio)
* *Selmecbánya* nuntempa Banská Štiavnica (Supra Hungarujo)
* Sopron
* *Szabadka* nuntempa Subotica
* *Szakolca* nuntempa *Skalica* (Supra Hungarujo)
* *Szamosújvár* nuntempa Gherla (Transilvanio)
* *Szatmárnémeti* nuntempa Satu Mare (Transilvanio)
* Szeged
* *Szentgyörgy* nuntempa Svätý Jur (Supra Hungarujo)
* *Szék* nuntempa Sic (Cluj) (Transilvanio)
* Székesfehérvár
* Temesvár (Transilvanio)eta|270px|Zagrebo, ĉefurbo de Kroatio
* *Trencsén* nuntempa Trenčín (Supra Hungarujo)
* *Turócbéla* nuntempa Belá-Dulice
* *Újbánya* nuntempa Nová Baňa (Supra Hungarujo)
* *Újvidék* nuntempa Novi Sad
* Uĵhorodo (Supra Hungarujo)
* Vasvár
* Vršac (Transilvanio)
* Zagrebo (Kroatio)
* Senj (Kroatio)
* *Zenta* nuntempa Senta
* *Zombor* nuntempa Sombor
* *Zólyom* nuntempa Zvolen (Supra Hungarujo)

## Vidu ankaŭ 
* Libera regna urbo en la Sankta Romia Imperio

Kategorio:Urbo
Kategorio:Mezepoko
!
Kategorio:Historio de Hungario
Kategorio:Historio de Rumanio
Kategorio:Historio de Slovakio