Parlamento de Somalilando

eta|260px|dekstra|Parlamenta Ĉambro de Somalilando
La **Parlamento de Somalilando** efektivigas la leĝofaran povon de la jure neagnoskita ŝtato Somalilando. Ĝi kunsidas en la ĉefurbo Hargejso. Ĝi estas duĉambra parlamento kun hibrida strukturo: la Ĉambro de Klanestroj (alta ĉambro) estas neelektita organo deveninta el tradiciaj klanaj konsilioj, dum la Ĉambro de Reprezentantoj (malalta ĉambro) estas tipa demokratia parlamento elektita per balotado.

## Historio 
### Establiĝo 
La Somala Nacia Movado deklaris Somalilandon sendependa en 1991. Komence la centra komitato de SNM funkciis kiel parlamento. En la sekvaj jaroj okazis serio de packonferencoj inter la tradiciaj estraroj de la klanoj por solvi daŭrantajn internajn konfliktojn. Konferencoj en Burco en 1991 kaj Sheekh en 1992 establis unuiĝon de la *guurti* (tradiciaj klanaj konsilioj) en unu tutnacia konsilio komplementanta la centran komitaton de SNM. La granda konferenco en Borama en 1993 verkis Nacian Ĉarton por ordigi la transiran periodon ĝis funkciigo de nova konstitucio. La Ĉarto establis la duĉambran parlamenton, kies alta ĉambro baziĝis sur la *guurti*, kaj kies membroj (po 75 en ambaŭ ĉambroj) estis plejparte la konferencanoj.

### Tria parlamento 
En 1996 kaj 1997 nova packonferenco en Hargejso proklamis provizoran konstitucion, parte laŭ malneto verkita de la Ĉambro de Reprezentantoj, kaj pliigis la parlamentan reprezentadon de minoritataj klanoj. Komitato el ambaŭ parlamentaj ĉambroj kune decidis pri permanenta konstitucio kun malmultaj ŝanĝoj, kiun la ĉambroj aprobis en 2000. La konstitucio estis validigita per referendumo en 2001.

Laŭ la provizora konstitucio, la mandato de la parlamento estis finota en 2003. Tamen, pro malfaciloj rilate la okazigon de balotado, kaj precipe pro malkonsentoj pri la uzenda elekta sistemo, la Klanestroj etendis la mandaton ĝis 2005.

### Kvara parlamento 
[eta|Malnova Parlamenta Domo de Somalilando, nun Domo de la [Supera Kortumo de Somalilando]]
eta|Parlamenta Domo de Somalilando
La kvara parlamento de Somalilando estis elektita en 2005. La membroj de la Ĉambro de Reprezentantoj estis elektitaj de la civitanoj por la unua fojo. La balotado donis malgrandan plimulton de 33 parlamentanoj al la reganta partio UDUB, sekvata de la Unueca Partio kun 28, kaj laste UCID kun 21. La gvidantoj de UCID deziris skandinavastilan socian demokration, dum la aliaj du partioj estis koalicioj sen ideologia kerno. La klanoj Isaaq kaj Gadabuursi gajnis pli da reprezentantoj ol en la unua parlamento, dum aliaj klanoj perdis ilin, kaj la minoritataj perdis ĉiujn krom unu el la postenoj asignitaj al ili en 1997. Malmultaj virinoj estis kandidatigitaj kaj nur du estis elektitaj. La Ĉambro de Klanestroj ne estis renovigita, sed etendadis sian propran mandaton, apogate de Prezidanto Dahir Riyale Kahin sed forte kontraŭate de la novaj Reprezentantoj. Dum la sekvanta polemiko, la Reprezentantoj aprobis leĝon, kiu establus balotadon por elekti la Klanestrojn, sed la Klanestroj blokis ĝin.

### Kvina parlamento 
Somalilando denove plurfoje prokrastis sian duan parlamentan balotadon. Ĝi fine okazis en majo de 2021. La  Patrujama Partio estis preninta la lokon de UDUB inter la tri partioj rajtigitaj nomumi kandidatojn. Ĝi gajnis relativan plimulton en la Ĉambro de Reprezentantoj kun 31 parlamentanoj, apenaŭ superante la 30 gajnitajn de la Unueca Partio. UCID denove havis 21. Tamen la ekvilibro inter partioj ŝanĝiĝis kiam pluraj elektitoj transiris al alia partio ol tiu, per kiu ili elektiĝis. La majoritata klano Isaaq pligrandigis sian reprezentadon ĝis 61 el la 82 ĉambranoj. La Patrujama Partio kaj UCID alianciĝis por formi plimulton kontraŭ la Unueca Partio de la nacia prezidanto Muse Bihi. El la 246 kandidatoj, nur 13 estis virinoj kaj el tiuj neniu elektiĝis.

## Konsisto 
[eta|dekstra|[Britsomalilanda parlamenta balotado de 1960|Parlamento de Brita Somalilando en 1960]]
La parlamento de Somalilando konsistas el du ĉambroj, la Ĉambro de Reprezentantoj kaj la Ĉambro de Klanestroj, ambaŭ havantaj 82 membrojn. Membroj de la Ĉambro de Reprezentantoj estas elektataj per balotado de la civitanoj. La maniero elekti novajn membrojn al la Ĉambro de Klanestroj neniam estis leĝe difinita, kaj ĝis nun aneco en ĝi estas efektive hereda posteno. La roloj de politika ideologio kaj partia lojalo en la parlamento estas ĝenerale malfortaj kompare al personaj kaj klanaj aliancoj.

## Funkcioj 
La parlamento de Somalilando estas koninda pro sia hibrida strukturo, kun malalta ĉambro funkcianta laŭ internacie tipaj demokrataj normoj kaj alta ĉambro devenanta el la tradicia komunuma regoformo. La klanestroj rolis en la brita kolonia administrado antaŭ 1960, sed la sendependa somala registaro almarĝenigis ilin kiel malhelpon al unuigo kaj modernigo. La sukceso de la paciĝa proceso en Somalilando post la Somala Enlanda Milito ofte estas atribuata al ilia partopreno kiel konstitucifarantoj kaj ilia enregistarigo pere de la alta ĉambro de la parlamento. Tamen ilia rolo ankaŭ estas temo de kritikoj. Iuj opiniantoj lamentas politikiĝon de la iam pli konsensemaj klanestroj. Ankaŭ estas timate, ke la ekzisto de nebalotita grupo havanta konsiderindan juran povon bremsos demokratiiĝon kaj aliajn dezirindajn modernigojn kiel genran egaliĝon. Post la validiĝo de la somalilanda konstitucio, la registaro kontraŭis plurajn proponojn pri novaj klanestraj konferencoj por solvi krizojn, ĉar ili uzurpus konstitucie asignitajn regopovojn.

Laŭ la konstitucio de Somalilando, la Ĉambro de Klanestroj kontrolas leĝojn aprobitajn de la Ĉambro de Reprezentantoj kaj rajtas bloki ilin per dutriona plimulto, se la Reprezentantoj ne reaprobas ilin ankaŭ per dutriona plimulto. La sola escepto estas leĝoj rilataj al financo, kiuj ne estas submetitaj al la Klanestroj. La Reprezentantoj rajtas per simpla plimulto bloki leĝojn aprobitajn de la Klanestroj kaj la Klanestroj ne rajtas reaprobi ilin. Se la Prezidanto vetoas leĝon, la kondiĉo por trudi ĝin estas reaprobo de dutriona plimulto el la Reprezentantoj.

La Ĉambro de Klanestroj havas specialan respondecon pri leĝoj rilataj al religio, tradicio, kaj sekureco. Krome, ĝi kontrolas kaj konsilas la plenuman povon, kaj mediacias inter ĝi kaj la Reprezentantoj. Kiam ĝi juĝas, ke balotado ne povos okazi, la Klanestroj havas ekskluzivan povon etendi la regoperiodon de la Prezidanto, de la Reprezentantoj, kaj sian propran. Ĝi uzis tiun povon multe kaj ofte polemike.

## Ĉambrestroj 
De aŭgusto de 2021 Abdirizak Khalif estas prezidanto de la Ĉambro de Reprezentantoj de Somalilando, dum Said Mire Farah estas la unua ĉambra vicprezidanto kaj Ali Hamud estas la dua ĉambra vicprezidanto. La prezidanto de la Ĉambro de Klanestroj restas Suleiman Mohamoud Adan, elektita en 2004.

## Komitatoj 
La kontinuaj komitatoj estas:

### Ĉambro de Reprezentantoj 
* Komitato pri Programado
* Komitato pri Ekonomio kaj Financo
* Komitato pri Religio kaj Sociaj Aferoj
* Komitato pri Medio, Brutoj, Agrikulturo, kaj Naturaj Resursoj
* Komitato pri Internaj Aferoj kaj Defendo
* Komitato pri Fremdaj Aferoj kaj Internaciaj Rilatoj
* Komitato pri Konstitucio, Justeco, kaj Homaj Rajtoj

### Ĉambro de Klanestroj 
* Komitato pri Programado
* Komitato pri Sekureco
* Komitato pri Ekonomio
* Komitato pri Sociaj Aferoj
* Komitato pri Leĝoj kaj Justeco

## Referencoj 
Somalilando
Somalilando
Kategorio:Historio de Somalio