Ulfilo

**Ulfilo** aŭ greke:**Οὐλφίλας** estis gotika predikisto kaj Biblitradukisto de la 4-a jarcento el kapadokia greka deveno. Li estis la apostolo de la gota popolo.

Ulfilo servis kiel episkopo kaj misiisto, partoprenis en la ariana polemiko, kaj estas kreditigita pro la konverto de la gotoj al la kristanismo kaj ankaŭ pro la superrigardo de la traduko de la Biblio en la gotan lingvon. Por la celo de la traduko li evoluigis la gotan alfabeton, plejparte bazitan sur la greka alfabeto, same kiel latinaj kaj runaj signoj.

Kvankam la traduko de la teksto en la gotan lingvon tradicie estas atribuita al Ulfilo, analizo de la teksto de la gotika Biblio indikas la implikiĝon de teamo de tradukistoj, eble sub lia superrigardo.

## Vivo
Ulfilo estas menciita de la niceaj kristanoj Sokrato de Konstantinopolo, Sozomeno kaj Teodoreto de Ciro, krom la eŭnomia historiisto Filostorgio (367-439). Li estas ankaŭ menciita de la gotika historiisto Jordaneso, kvankam la kronikisto estis dirinta relative malmulte pri li. La domina kaj plej grava rakonto pri la vivo de Ulfilo venas de letero el la 4-a jarcento de lia lernanto, Aŭksencio de Durostoro (348-395), kiu skribis ĝin tuj post lia morto.

Resumo de Fotio la 1-a de la Eklezia Historio de Filostorgio ankaŭ estas signifa, sed referencoj al la vivo de Ulfilo estas ĝenerale maloftaj, kaj li estis preterlasita el la verko Pri la Renomaj Viroj de Hieronimo.

Ĉirkaŭ la jaro 311, Ulfilo naskiĝis supozeble en tio, kio nun estas moderna Rumanio. Li parte devenis de romiaj sklavoj, kiuj estis kaptitaj dum atako fare de la gotoj ĉe Sadagolthina, Kapadokio, kaj forportitaj el Malgranda Azio. Liaj prapatroj estis verŝajne kidnapitaj de okcidentaj gotoj en 264 aŭ 267 kaj poste alportitaj al areo proksime al la rivero Danubo. Kaptitoj prenitaj dum tiaj atakoj el Anatolio kutime estis senpentantaj kristanoj, kaj Ulfilo estis edukita kiel kristano laŭ pagana socio.

Li vivis en diaspora komunumo konsistanta el kapadokiaj kristanoj sub la Tervingoj inter la riveroj Olt, Dnestro kaj Danubo. Oni kredas, ke li estis kapadoka greko laŭ patrina linio kaj de gota deveno tra sia patro. Ulfilo estis aŭ edukita de gotoj en sia infanaĝo kiel kaptito aŭ naskiĝis en kaptiteco al kapadociaj gepatroj.

[eta|maldekstre|300px|Ulfilo klarigante la Evangeliojn al la [Gotoj, ilustraĵo de germana historia libro, 1890.]]

[eta|dekstre|300px|La Greka Biblio de Ulfilo, konata kiel la [Arĝenta Libro|Arĝenta Biblio.]]

[eta|maldekstre|300px|Imperiestro [Konstanteno la Granda bruliganta arianajn librojn.]]

[eta|dekstre|300px|[:en:Gothic Kingdom|Gota, Sarmata kaj Dakia regnoj.]]

[eta|dekstre|300px|Ulfilo estis konsekrita episkopo de la [:en:Gothic Kingdom|Gota Regno fare de la ariana Eŭzebio de Nikomedio.]]

[eta|maldekstre|400px|Mapo de [Moesia|Moezio, romia provinco.]]

Ne ekzistas fontoj pri la edukado de Ulfilo. Tamen, li estis lektoro de preĝejo en Gotio antaŭ la aĝo de tridek jaroj, kio postulis studadon de la Biblio kaj preparis lin kiel tradukiston. Ĉar servoj estis faritaj en la gota lingvo, li eble jam havis kaj la kapablon traduki kaj legi.

Laŭ Filostorgio, li estis sendita de la gotoj dum la regado de Konstanteno la 1-a kiel ambasadoro al la Romia Imperio, kie li estis konsekrita kiel episkopo de Gotio fare de la ariano Eŭzebio de Nikomedio. La romianoj vidis Ulfilon kiel pontifex ipseque primas (tio estas, episkopo kaj triba gvidanto). Konstancio la 2-a supozeble priskribis lin kiel la Moseon de la epoko kaj li estis plie komparita kun la profeto Elija.

Lia unua vojaĝo al Konstantinopolo okazis inter 332 kaj 337 por akompani la gotan delegitaron, kaj li eble loĝis en la urbo dum kelka tempo kun Aoriko, tervinga gotika reĝo. Lia konsekro okazis en 336 aŭ 341.

## Episkopo
Ulfilo majstris kaj la grekan kaj la latinan lingvojn dum sia vivo, kaj kiel episkopo li verkis teologiajn kaj ekzegezajn traktatojn en ambaŭ lingvoj. En 341, li revenis al la Gota Regno, pasigante la sekvajn sep jarojn laborante por klarigi kaj konfirmi la doktrinon de Arianismo inter ekzistantaj anoj kaj nekonvertitoj.

Liaj klopodoj subite finiĝis en 348, kiam tervinga iudex komencis la persekutadon al kristanoj en la regiono. La preciza katalizilo pri la persekutado estas nekonata. Ulfilo kaj liaj sekvantoj estis forpelitaj kaj fuĝis al la romiaj provincoj, kie ili estis akceptitaj de Konstancio la 2-a. Ulfilo poste establis sin en la montoj apud Nikopolo en Malsupra Moezio, sen pruvoj, ke li iam revenus norden de la Danubo.

Li estis la sola religia kaj politika gvidanto de kristanaj gotoj dum la elpelo, post kio li tenis la honoran titolon de konfesprenanto. Liaj sekvantoj estis paŝtistoj, kaj iliaj posteuloj restis 200 jarojn poste en Nikopolo kiel malriĉa kaj obeema komunumo.

Dum 33 jaroj Ulfilo daŭre servis kiel episkopo kaj ĉeestis ekleziajn konciliojn. Malmulto estas konata pri lia vivo en Moezio, sed li rekomencis prediki kaj verŝajne praktikis la oficon de korepiskopo (greke: χώρα, rango sub la episkopo). La plej multaj el liaj teologiaj verkoj, inkluzive de la traduko de la Biblio el la greka en la gotan, verŝajne estis produktitaj dum tiu periodo.

Li ŝajne restis la tempa kaj spirita gvidanto de la kristanaj gotoj en Nikopolo, eble havante influon preter la romia limo ankaŭ en Gotio. Li ankaŭ partoprenis teologiajn debatojn kaj aliĝis al homoeanismo ("ne-nicea branĉo de la kristanismo"), kiu establiĝis ĉe la Koncilio de Sirmium en la jaro 357.

Ulfilo ĉeestis la Koncilion de Konstantinopolo en 360, kie li subtenis la kredon de la koncilio kaj reprezentis la Moeziajn Gotojn kiel ilia gvidanto. La romiaj imperiestroj dum lia episkopeco ĝenerale simpatiis kun Arianismo, kvankam la situacio ŝanĝiĝis proksime al la fino de lia vivo. En 380, Teodozio la 1-a publikigis leĝon kontraŭ herezo, subtenis la Unuan Koncilion de Niceo, kaj detronigis la Arianon Demofilo de Konstantinopolo favore al la ortodokseco.

La sekvan jaron, li konfiskis ĉiujn ekleziajn posedaĵojn apartenantajn al herezuloj kaj malpermesis ĉiujn heterodoksajn religiajn kunvenojn. Post la kunvoko de la Dua Koncilio, la Arianaj episkopoj Paladio de Ratiarja (315-381) kaj Sekundiano de Singiduno (323-385) estis anatemitaj. Ulfilo vojaĝis kun ili al Konstantinopolo post kiam Teodozio ordonis al li ĉeesti disputon.

Li verŝajne vojaĝis al la urbo en 383, kvankam la imperiestro malakceptis la Homoian pozicion. Ulfilo baldaŭ malsaniĝis, mortis, kaj estis entombigita baldaŭ poste, kvankam ne antaŭ ol verki kredan kredon asertante sian kredon je Homojonismo. Lin sukcedis kiel episkopo la goto-frigiano Selenas.

## Traduko de la Biblio
La tradicia dato por la kompletigo de religiaj tekstoj por la gotoj de Moezio fare de Ulfilo estas ĉirkaŭ 369. Kasiodoro atestas, ke li "inventis la gotikajn literojn kaj tradukis la diajn skribaĵojn en tiun lingvon". Valafrido Strabono skribis, ke "(teamo de) akademiuloj tradukis la sanktajn librojn".

Ne ekzistas primara pruvo por subteni la tradician supozon, ke Ulfilo tradukis la Biblion en la gotikan lingvon. La mallongaj mencioj al Ulfilo kiel tradukisto en la verkoj de antikvaj historiistoj validas nur kiel cirkonstanca pruvo.

Aŭtoritateca akademia opinio, bazita sur rigora analizo de la lingvaj ecoj de la gotika teksto, asertas, ke la gotikan Biblion verkis grupo da tradukistoj. Ĉi tio ne ekskludas la eblecon, ke, dum li kontrolis la tradukon de la Biblio, Ulfilo estis unu el pluraj tradukistoj.

## Kredo de Ulfilo
La Kredo de Ulfilo finas leteron laŭdantan lin, skribitan de lia adoptita filo kaj lernanto Aŭksencio de Durostoro. Ĝi distingas Dion la Patron ("nenaskitan") de Dio la Filo ("ununaskita"), kiu estis naskita antaŭ la tempo kaj kreis la mondon, kaj la Sanktan Spiriton, devenantan de la Patro kaj la Filo:

Maksimino (580-662), ariana teologo el la 5-a jarcento, kopiis la leteron de Aŭksencio, inter aliaj verkoj, en la marĝenojn de unu kopio de la De Fide ("Pri la Fido") de Ambrozio, estas kelkaj breĉoj en la pluviva teksto.

## Omaĝoj
* La Glaĉero Ulfilo sur la insulo Grenviĉo en la Sudaj Ŝetlandaj Insuloj, Antarkto, estas nomita laŭ la episkopo Ulfilo.
* Parto de la [Valhala monumento en [Bavario, Germanio.

## Referencoj 
Kategorio:Naskiĝintoj en 311
Kategorio:Mortintoj en 383
Kategorio:Naskiĝintoj en la 4-a jarcento
Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento
Kategorio:Naskiĝintoj en Rumanio
Kategorio:Mortintoj en Turkio
Kategorio:Grekaj tradukistoj
Kategorio:Kristanaj teologoj
Kategorio:Bibliaj tradukistoj
Kategorio:Helenistoj
Kategorio:Latinistoj
Kategorio:Gotikaj tradukistoj
Kategorio:Arianismo