open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kolioformaj birdoj

La **Koliedoj** (*Coliidae*) estas familio el la ordo de la **Kolioformaj birdoj**. En tiu familio ekzistas du genroj kaj ses specioj. Tiuj birdoj en multaj eŭropaj lingvoj nomiĝas "musbirdoj", kio aludas, ke la apero de tiuj birdoj memorigas ecojn de musoj: ilia sociema vivmaniero, la koloro de ilia plumaro kaj ilia moviĝmaniero, ke ili kutimas fuĝkuri kiel musoj tra la arbustaro.

Koliedoj estas malgrandaj, teneraj birdoj kaj ekskluzive troviĝas en Afriko sude de la Saharo. Ili loĝas en arbusta pejzaĝo, savanoj, arbaroj, samkiel en arbarrandoj, parkoj kaj fruktarbaj ĝardenoj en urboj, inter aliaj en Sudano, Somalio, Etiopio kaj Niĝerio. La sociemajn birdojn oni trovas foje en grupoj de dudek ĝis tridek bestoj.

Je iliaj piedoj troviĝas eksteraj movofingroj, per kiuj ili lerte moviĝas en la arboj. Per siaj fortaj, akraj ungegoj ili kapablas pendigi sin kapsobe al la branĉoj. Kiam ili komune ripozas, ili dense premas sin kunen kaj varmigas unu la alian. Ili disponas pri longaj, rigidaj vostoplumoj, pri mola, densa, griza ĝis bruna plumaro kaj pri kapkufo. Pro sia densa plumaro ili kapablas sendanĝere rapide kaj lerte moviĝi tra dornarbusto. Ilia mallonga, forta beko estas malsupren kurba. Je la korpokoloro kaj korpoformo la diversaj specioj preskaŭ ne distingas sin. Maskloj kaj inoj similas. Siajn pelvetoformajn nestojn ili konstruas en la arboj kaj arbustoj. Ovaro entenas du ĝis kvar, foje ankaŭ ĝis ses blankajn ĝis kremkolorajn, brune ŝprucmakulajn ovojn. Ili nutras sin prefere per beroj kaj fruktoj.

## genroj kaj specioj 
* Kolio *Colius*
** *Colius striatus*
** *Colius castanotus*
** *Colius leucocephalus*
** *Colius colius*
* Urokolio *Urocolius*
** *Urocolius macrourus*
** *Urocolius indicus*

## literaturo 
* Herbert Schifter: *Die Mausvögel*, April 2005 - ISBN 3-89432-816-9 (germanlingva)

Kategorio:Birdoj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Go-Fukakusa

**Go-Fukakusa** (japane: **後深草天皇**, ***Go-Fukakusa-tennō***; naskiĝis la 28-an de junio 1243; mortis la 17-an de aŭgusto 1304) estis la 89-a imperiestro de Japanio (de la 16-a de februaro 1246 – ĝis la 9-a de januaro 1259). Li imperiestriĝis apenaŭ 3-jara.

Go-Fukakusa estis filo de la imperiestro Go-Saga. Lia persona nomo estis ***Hisahito*** (**久仁**).

Kategorio:Naskiĝintoj en 1243
Kategorio:Mortintoj en 1304
Kategorio:Japanaj imperiestroj
Go-Saga

**Go-Saga** (japane: 後嵯峨天皇, *Go-Saga-tennō*) (naskiĝis la 1-an de aprilo 1220; mortis la 17-an de marto 1272) estis la 88-a imperiestro de Japanio (21-a de februaro 1242 – 16-a de februaro 1246).
Li estis filo de la imperiestro Tsuchimikado kaj lia persona nomo estis *Kunihito* (邦仁).

Post kiam lia patro Tsuchimikado estis ekzilita el Kioto, la onta imperiestro kreskis en la domo de sia patrino.

Post kiam lia antaŭulo imperiestro Shijō mortis en 1242 sen lasi filon, ekis disputo pri la onta imperiestro. Dum dek unu tagoj ne estis imperiestro antaŭ ol Go-Saga, laŭ la konsilo de la ŝoguna reĝimo de Kamakura surtroniĝis, ĉar lia patro restis relative neŭtrala dum la Jokyu-disputo.

Li famiĝis kiel forta politikisto kontraŭ la ŝoguna reĝimo. Lia povo estis limigita, ĉar la ŝoguna reĝimo kvazaŭ formis la registaron, ĉefe pri militaj kaj financaj kampoj. Tamen la imperiestreco konservis sian tradician aŭtoritaton. Post kvar regjaroj, li memvole transdonis la tronon al du el siaj filoj, unue en 1246 al Go-Fukakusa kaj en 1260 al Kamejama, dume li, el la monaĥejo konservis la povon super la kortumo kaj regadis.
Li ankaŭ sendis unu filon al Kamakura kiel ŝogunon - la unua tiel nomita *princŝoguno*. Post la fino de la vera ŝogunfamilio, la *Minamoto*-klano (ĉar estis murdita la tria ŝoguno Minamoto no Sanetomo), la plej alta nobelo iĝu ŝoguno. Go-Saga insistis por ke lia filo estu ŝoguno kaj tiel ricevis politikan influon super la ŝoguna reĝimo de Kamakura.

De liaj du filoj devenas la du kontraŭaj imperiestraj linioj.

Kategorio:Japanaj imperiestroj
Imperiestro Ĵinmu

La **imperiestro Ĵinmu** (japane: 神武天皇, laŭ transskribado Hepburn *Jinmu-tennō*; naskiĝis en 711 antaŭ nia erao; mortis la 11-an de marto 585 antaŭ nia erao (datigo laŭ la tradicia lunsolara kalendaro, kiu estis uzita en Japanio ĝis 1873)), fakte nomiĝis *Kamuyamato Iwarebiko no Mikoto*, kaj estis laŭ la Kojiki- kaj Nihon Ŝoki-historilibroj de la 11-a de februaro 660 ĝis 585 antaŭ nia erao la unua imperiestro de Japanio.

maldekstra|eta|250ra|

Ĝimmu signifas laŭvorte *dia povo*. La japana imperio rajtigis sian tronon pro la deveno de imperiestro Ĝimmu.

## Mitologio 
Malgraŭ la priskriboj historiaj, kiuj indikas ke li vivis dum la 7-a jarcento antaŭ nia erao, laŭ la moderna scienca historio, imperiestro Ĵinmu estas mita persono. Ŝajnas ke temas pri pluraj nobeloj de la japana antikvo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Japana imperia epoko

## Eksteraj ligiloj 
* artikolo "La 11-a de februaro estas la tago de la fondiĝo de Japanio. Sed malmultaj ekster Japanio scias, kiel oni festas la tagon, kaj kial." en Monato 2006 
* Detalaj informoj el retejo de la Vaŝingtona Ŝtata Universitato (arkivigite en aprilo 2011) ()
* Detala skizo de la legendo pri la deveno de Jinmu, arkivigita laŭ la stato de julio 2014] ()
* aŭ la reference ligita teksto de la Universitato de Vieno ()

Kategorio:Naskiĝintoj en la 8-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 6-a jarcento a.K.
Kategorio:Japanaj imperiestroj
Ok (planlingvo)

**Ok**  estas hobia arta lingvo kreita de Duke Keenan. Ĝia vortprovizo devenas el la angla vortoj mallongigitaj al unusilabaj radikoj. La fonetiko kaj la gramatiko estas tre influitaj de la angla.

Specimeno (Babela Turo Gen.: 11:1-8)

1 Jyzbli kugskwjwn lothyok ljau 

2   Ngerxlemkjaus, loslumkuk xinarcoo, lokinxbwm. 

3   Draekklau "Jodhjaemn skaermfry lo klaumaskoxt." Zhaknjaumdklau ki skaerm zhakdimskklau ki emnx. 

4   Nodraekklau "Jodhjaemn umxtglae krauvogjaen, xaeoomskgug jaekplomskeg. Noaestgjaen lodxkwt jyzoog." 

5   Kijynkjoon zoo umxtnja ooskblw jaekngerglae. 

6   Draekjyn "Jog glau jaek paskwjwmn jafumglae, no aust jaekdrogklau ski. Gextjag jwnhu no genddhau ngjudhau." 

7   No jynxkwkklaum jymzoog. Loflaedklau umxtglae. 

8   No fret Babl, jynextbw blijyzwmn. Bwvu jynglaumxkwk jymzoog. 

## Eksteraj ligiloj 
http://web.syr.edu/~makeenan/ocpage.html

Kategorio:Artaj lingvoj
Ninko

**Ninkō** (仁孝天皇, naskiĝis la 16-an de marto 1800; mortis la 21-an de februaro 1846) estis la 120-a Imperiestro de Japanio (1817 - 1846). Li estis filo de la imperiestro Kokaku.

Kategorio:Japanaj imperiestroj
Annopol

**Annopol** estas urbo en Lublinio en Pollando. Ĝi havas proksimume 2700 loĝantojn kaj situas proksime de la enfluo de rivero Sanna en Vistulon.

La urbo apartenas al samnoma komunumo  en distrikto Kraśnik.
eta|dekstra|300px|Rivero Vistulo

## Dua mondmilito 
Post eksplodo de la milito al la urbo alvenis multaj judaj rifuĝintoj el aliaj partoj de Pollando, i.a. de Kalisz kaj Lodzo. En majo 1942 estis ĉ. 2 000. Kadre de Operaco Reinhardt estis murditaj en la germana-nazia ekstermejo Bełżec/Belzec.

12.02.1944: Taĉmento de Kamparanaj Batalionoj malarmigis kelkajn germanojn en la urbo.

Kategorio:Urboj de Lublina provinco
Kategorio:Urboj en Pollando
Limba noastră

eta|Moldava poŝtmarko kun la aŭtoro de la himno, Alexei Mateevici
**Limba Noastră** (rumane: *nia lingvo*) estas de 1994 la nacia himno de Moldava Respubliko.

Ĝia teksto estas de Alexei Mateevici (1888-1917), la muziko de Alexandru Cristea (1890–1942).

Inter 1990 kaj 1994 Moldavio havis la saman himnon kiel Rumanio: Deșteaptă-te, române!.

## Enhavo 
La temo de la himno estas la nacia lingvo; la kanto ne mencias ĝian ekzaktan nomon anstataŭe nomante ĝin "nia lingvo". En la strofoj ĝi estas komparata al diversaj objektoj: trezoro, gem-ĉeno, brulanta fajro, verda folio kaj aliaj.

La himno alvokas la popolon revivigi la uzadon de la lingvo, kaj - samkiel Deșteaptă-te, române!, referencas al vekiĝo el "dormo de morto": *popolo tuj vekiĝis el la dormo de morto* (himno de Moldavio) kaj *vekiĝu, ho rumano, el dormo ŝajna morton* (himno de Rumanio).

## Teksto 
La originala poemo enhavas dek du strofojn, el kiuj kvin (la 1a, 2a, 5a, 9a kaj 12a) formas la aktuale kantatan himnon; tiuj estas markitaj **grase** en la teksto.

## Eksteraj ligiloj 
* *Limba noastră* en la paĝo de ŝtatestro de Moldavio 
* La himno en datenaranĝo RAM

Kategorio:Naciaj himnoj
Kategorio:Naciaj simboloj de Moldavio
Kategorio:Moldavio
Moldavio (apartigilo)

eta|La malsamaj signifoj de Moldavio.
**Moldavio** aŭ **Moldavujo** estas geografia kaj politika nomo, kiu povas signifi:
* **Moldavio**, nuntempa ŝtato inter Rumanio kaj Ukrainio,
* **Princlando Moldavio** aŭ Princlando Moldavujo, historia princlando ĉe Danubo, kiu en 1859 kuniĝis kun Princlando Valaĥio por formi Rumanion,
* **Moldava Soveta Socialisma Respubliko**, unu el la Respublikoj de Sovetunio
* **Moldavio (Rumanio)**, regiono en Rumanio.

La Akademio de Esperanto en sia listo de rekomendataj landnomoj listigas “Moldavio” aŭ “Moldavujo” por la nuntempa, memstara lando.

PIV rekomendas nomi la historian princlandon prefere “Moldavujo”, sed ne enhavas rekomendon pri “Valaĥio” aŭ “Valaĥujo” pri la historia princlando (la regionon oni nomas “Valaĥio”).

## Vidu ankaŭ 
* Moldavo (apartigilo)
* *Moldova Nouă*, urbo en Rumanio
* *Moldova*, rivero en Rumanio (en vikidatumoj d:Q539053)
Malnova Hyksos

**Malnova Hyksos** estas arta lingvo kreita de Boudewijn Rempt kaj aliaj anoj de grupo **Queest**. Estas lingvo kreita por fikciaj parolantaj drakoj. La gramatiko estas interesa sed ne tre fantazia. Sintakso SVO, vortprovizo apriora.

Ekzemplo:

*jappa ysamex quotas quot ne jappas eddas morenas (mi alportis la ringon en kontakto al la ŝtono de la Filozofoj).

## Eksteraj ligiloj 
http://www.valdyas.org/hyksos.html

Kategorio:Artaj lingvoj
Ozay

**Ozay** estas fikcilingvo, aŭ "ludila lingvo", laŭ ĝia aŭtoro, kreita en 2003 de Daniel Myers sub kopirajto, bazita sur la angla lingvo. 

Ekzemploj:

*Bob person tall tall tall (Bob estas la plej malalta homo);
*Speech of Tim "I tall tall state-of-being (Tim diras: "mi estas tre alta");

## Eksteraj ligiloj 
http://www.bookofrefreshments.com/other/language/ozay.html

Kategorio:Modifita angla
Cidreag

'''''' - jen rumane, prononco [ĉidrjag],  [ĉedreg] - estas vilaĝo en Rumanio norde de Satu Mare. Ĝi estas parto de la distrikto Satu Mare kaj de la historia regiono Transilvanio. Laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . Administre ĝi apartenas al la komunumo Porumbești; ĝis 2005 ĝi apartenis al Halmeu.

Cifreag estas voje atingebla nur tra Halmeu kaj Porumbești, ĉar je la aliaj flankoj ĝin ĉirkaŭas la landlimo al Ukrainio. La iama vojo al Ferteŝolmaŝ nun estas fermita. La plej proksima lim-transirejo estas en Halmeu, same la plej proksima fervoja stacio.

## Loĝantaro 
En 1910 Cidreag nombris 728 loĝantojn (hungaroj), en 1992 1 066 (rumanoj, 67&nbsp;% da hungaroj), kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis .

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1319. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Ugocsa).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.
* Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare ()

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Fanklubo

**Fanklubo** (aŭ malpli precize **ŝatantaro**) estas klubo de fervoraj admirantoj de artisto, muzikgrupo, sportisto aŭ sporta teamo, eventuale de politikisto aŭ sciencisto.

La fanklubanoj akompanas sian admiraton, aklamas lin (aŭ ŝin), petas lian subskribon sur lia foto, portas T-ĉemizon kun lia portreto, kolektas liajn verkojn kaj informojn pri liaj sukcesoj. Ne ĉiam ili estas organizitaj, ofte ili nur spontane kunvenas okaze de koncerto, matĉo aŭ alia evento, kie ili povus aklami sian amatan favoraton.

Fankluboj de famuloj aperas nun abunde en la interreto, kie oni povas priskribi lian aŭ ŝian biografion, portretojn, verkojn, koncertojn, turneojn, filmojn kaj aliajn interesaĵojn pri la admirato. Tiuj retejoj ofte aperas en pluraj lingvoj kaj iliaj aŭtoroj konkursas, kies reta fanklubo estos plej bela kaj plej interesa.

## Eksteraj ligiloj kiel ekzemploj 
* Fanklubo de Tom Cruise
* Fanklubo de Fernando Alonso
* Fanklubo de Paulo Coelho
* Fanklubo de Michael Jackson 
* Fanklubo de la Papo 

Kategorio:Organizaĵoj
Kategorio:Ŝatantaroj
Karmino

eta|180ra|Karminata acido
eta|180ra
eta|180ra|Kardinaloj en karmina vesto.

**Karmino** estas ruĝa kolorigilo. Ĝi konsistas el kalciaj kaj aluminiaj saloj de karminata acido kaj estas ekstraktebla el koĉenilo, kiu estas produktata el koĉoj. Tiu kolorilo estas ankoraŭ uzata por ruĝigi certajn nutraĵojn, ĉar ĝi estas plene natura.
Iam ĝi estis uzata ankaŭ por lipruĝo.

La vorto **karmina** signifas la koloron de karmino. En la 255-nivela RVB-sistemo oni difinas ĝin kiel la koloron (150/0/24), do kiel mezhelan ruĝon kun iom da bluo.

## Vidu ankaŭ 
* Karmezino
* Kardinala koloro
* Vermiljono
* Nordkarmina abelmanĝulo
* Sudkarmina abelmanĝulo

Kategorio:Kolorigiloj
Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Pigmentoj
Kategorio:Karboksilataj acidoj
Bercu

**Bercu** estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio

* Bercu (Bretea Română) estas vilaĝo en Distrikto Hunedoara.
* Bercu (Lazuri) estas vilaĝo en Distrikto Satu Mare.
National Geographic Society

**Nacia Geografia Societo** () estas usona societo, kiu sin dediĉas al la mondvasta progresigo de la geografio, arkeologio, naturscienco, ekologio, esploro de monda kulturo kaj historio. Mondskale ĝi estas unu el la plej grandaj neprofitaj sciencaj kaj edukaj organizaĵoj.eta|left|200px
eta|left|200px|Nacia Geografia Esploristo vizitante Antarkton
## Societo 
La societon fondis la  33 personoj kiel klubon de elitaj scienculoj-akademianoj kaj riĉaj patronoj, interesantaj vojaĝi. Ili kunvenis por la unua fojo du semajnojn pli frue, je la 14-a de januaro, por diskuti pri «*la dezirindeco de societo por plivastigi kaj propagandi la scion pri geografio*». La unua prezidanto de la societo estis Gardiner Greene Hubbard, kiu poste estis sekvita de sia bofilo Alexander Graham Bell.

La celo de la societo estis kaj ĝis nun estas la progresigo de la publika scio de la geografio en la mondo ĝenerale. Kiel unu el la plej grandaj edukaj kaj sciencaj senprofitaj organizaĵoj de la mondo ĝi klopodas per variaj manieroj efektivigi sian celon. Tiel ĝi eldonas monatan revuon, *National Geographic Magazine*, financas sciencajn ekspediciojn kaj subtenas sciencan geografian esploradon.

Krom la usona eldono, *National Geographic Magazine* aperas tutmonde en 37 lingvoj, inter ili la portugala (2 diversaj eldonoj por Portugalio kaj Brazilo), la hebrea (2 versioj), la hispana (2 - por Hispanio kaj Latinameriko) kaj la ĉina (2 - en mandarena kaj tajvana).

La unua eldono de la revuo havis nur 217 abonantojn. Nun la eldonkvanto estas 8,3 milionoj da ekzempleroj, nur en Usono - 5 milionoj monate. Statistike, ĉiuj eldonoj de la NGS atingas 360 milionojn da legantoj mondskale. Lasta versio en la ukraina aperis Aprile de 2013. Bedaŭrinde, ĝi ne aperas en Esperanto.
eta

## Vidu ankaŭ 
* National Geographic

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la National Geographic Society

Kategorio:Geografio
Kategorio:Mediprotektaj organizaĵoj
Kategorio:Naturprotektismo
Kategorio:Mediprotektado
Kategorio:Organizaĵoj en Usono
Kategorio:Vaŝingtono
Koĉo (genro)

**Koĉo** (*coccus*) estas genro de insektoj, kiuj apartenas al plantaj laŭsoj. La genro ankaŭ nefake nomatas "ŝild-laŭso" aŭ "kakto-laŭso" (fakte ĝia specio, latine nomata *coccus cacti*).

Koĉoj nutras sin suĉante sukon de plantoj; kelkaj koĉaj specioj specialiĝis pri certaj plantaj specioj. Ĉar koĉoj bezonas precipe la albuminojn de la plantoj, ili sekrecias la restantan sukeron.

El la plej konata specio el la koĉoj, *coccus cacti* (difinita de la biologo Theodore Cockerell en 1893, alinome ankaŭ *dactylopius coccus*, difinita de la biologo Oronzio Costa en 1829, esperante ankaŭ nefake aŭ "kakto-laŭso") eblas produkti koĉenilon, kiu servas por produktado de la ruĝa farbo karmino uzata unuavie por kolorigo de teksaĵoj. Kakto-laŭso estas indiĝena el Meksiko sed importitaj al Honduraso, Kanariaj Insuloj kaj Alĝerio. Ili parazitas kaktojn, aparte la opuntiojn. 

La alia sparte konata specio *coccus viridis* parazitas la kafujojn. Entute estas pli ol 60 specioj.

Kategorio:Hemipteroj
Kategorio:Plantaj malsanoj
Miroslav Ivanov

**Miroslav IVANOV** (naskiĝis la 10-an de aprilo 1929 en Josefov-Jaroměř - mortis la 23-an de decembro 1999 en Prago) estis ĉeĥa verkisto de fakta literaturo precipe pri historiaj eventoj el la pasinteco.

## Verkaro 
* A hořel snad i kámen, 1975
* Akce Tetřev, 1974
* Anna proletářka a ti druzí
* Atentát na Reinharda Heydricha, 1979
* Bengt, tvůj kamarád ze Švédska, 1964
* Bohové odešli, 1959
* Černý dostal mat, 1967
* Český pitaval aneb Kralovraždy, 1976
* Důvěrná zpráva o Karlu Hynku Máchovi, 1977
* Gaston, tvůj kamarád z Francie, 1965
* Historie skoro detektivní, 1961
* Jak ledňáček bloudil Prahou, 1978
* Justiční vražda aneb Smrt Milady Horákové, 1991
* Kdy umírá vojevůdce..., 1983
* Labyrint, 1971
* Lenin a Praha, 1970
* Lenin v Praze, 1960
* Martova pole, 1974
* Modrá ozvěna, 1963
* Nejen černé uniformy, 1963
* Nepravděpodobné příběhy aneb Jak jsem dělal literaturu faktu, 1990
* Noc hnědých stínů, 1966
* Novosvětská, 1984
* Podivuhodné příběhy, 1979
* Požár Národního divadla aneb Příliš mnoho náhod, 1981
* Proč se vůbec scházíme aneb O literatuře faktu bez předsudků, 1985
* Přípitek na Šipce, 1978
* Sága o životě a smrti Jana Bati a jeho bratra Tomáše, 1998
* Slunce zašlo za mraky, 1963
* Smrt na čekané, 1970
* Tajemství RKZ, 1969
* Vražda Václava, knížete českého, k níž údajně došlo na dvoře bratra jeho Boleslava v pondělí po svátku svatého Kosmy a Damiána, 1975
* Všude čeká dobrodružství, 1975
* Záhada Rukopisu královédvorského, 1970
* Zahrada života paní Betty (později Boženy N.), 1992

## Vidu ankaŭ 
* Ĉeĥlingvaj verkistoj

Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Verda stelo (apartigilo)

La **verda stelo** estas la tradicia simbolo de Esperanto. Legu pri tio la artikolon Verda stelo.

**Verda Stelo** estas la nomo de diversaj esperantistaj gazetoj kaj Esperanto-grupoj:

## Gazetoj 
* *Verda Stelo* (Ĉinio)
* *Verda Stelo* (Meksiko)
* *Verda Stelo* (Venezuelo)
* kaj supozeble samnoma gazeto ankaŭ en la Rusia Imperio aŭ poste en la frua Sovetunio (pri tiu lasta verkis interalie Lev Levenzon)

## Grupoj 
* Verda Stelo (Antverpeno)
* Verda Stelo (Nimego)
* Verda Stelo (Prago)
* Verda Stelo (Rio-de-Ĵanejro)
* Verda Stelo (Vieno)

## Muzikgrupoj 
* Verda Stelo (koruso) en Madrido

## Distingaĵo en Francujo 
* *Verda Esperantista Stelo* estas respektive estis distingaĵo kun 'diplomo' (nur) en Francio fare de Espéranto-Info al komunumoj, urboj en kiuj oni volis censon de esperantistoj. Jam estis en 2017 ĉirkaŭ 230 lokoj kiuj estis premiitaj. La retejo de Esperanto-Info funkciis ĝis 2019, tial konjekteblas ke ankaŭ la distingaĵo funkciis ĝis tiu jaro.

## Bibliografio 
* Yosikatu Sibata 1937 : *La Verda Stelo : rigardata el la Ekstrema Oriento: "intimaj paroloj de Nova Plugisto"*, Nagoya Esperanto-Asocio, 76 p. (trad. Kinsyoo Siraki)
* Jaumotte, Maurice 1932 : *Historio de la Esperanto-grupo La Verda Stelo 1907-1932*, Antverpeno, 32 p.
* Sielens, Henri 1957 : *La Verda Stelo 1907-1957*, Belga Esperanto-Instituto, Antverpeno, 32 p.
* Verstraeten, Jules 1982 : *Historio de la Esperanto-grupo La Verda Stelo 1957-1982*, Antverpeno, 28 p.
Blaja

**Blaja** [blaĵa] (, ) estas vilaĝo en Rumanio sudokcidente de Tăşnad.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 323 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 estis 364 (rumanoj), kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis .

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1454. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Közép-Szolnok, de 1877 Szilágy). En 1930 ĝi estis aligita al Tăşnad.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Blasenkirchen

Blasenkirchen estas nomo de pluraj lokoj en Rumanio.

*Blasenkirchen (Blaja) estas vilaĝo en Distrikto Satu Mare.
*Blasenkirchen (Bălan) estas vilaĝo en Distrikto Sălaj.
Miloslav Stingl

eta|Miloslav Stingl aŭtografas sian libron pri Majaoj

JUDr. et PhDr. **Miloslav Stingl** (naskiĝis la 19-an de decembro 1930 en Bílina, mortis la 11-an de majo 2020) estis ĉeĥa vojaĝanto, etnografo kaj verkisto, kiu persone konatiĝis kun multaj indiĝenaj kulturoj kaj prilaboris siajn travivaĵojn en multaj libroj. Li estas honora ĉefo de la indiana gento Kikapú (Kickapoo).

## Verkaro 
* *Hvězdy a lidé* (Steloj kaj homoj, 1962)
* *Angatar, tvůj kamarád z Grónska* (Angatar, via kamarado el Gronlando, 1965)
* *Indiáni bez tomahavků* (Indianoj sen tomahokoj, 1966)
* *Indiáni na válečné stezce* (Indianoj sur milita pado, 1969)
* *Indiánský běžec* (Indiana kuristo, 1969)
* *Za poklady mayských měst* (Ekspedicie al trezoroj de majaaj urboj, 1969)
* *Ostrovy lidojedů* (Insuloj de hommanĝantoj, 1970)
* *Indiáni, černoši a vousáči* (Indianoj, nigruloj kaj barbuloj, 1970)
* *Poklady piráta Morgana* (Trezoroj de pirato Morgan, 1971)
* *Ukradený totem* (Ŝtelita totemo, 1972)
* *Poslední ráj* (La lasta paradizo, 1974)
* *Tajemství indiánských pyramid* (Mistero de indianaj piramidoj, 1974)
* *Neznámou Mikronésií* (Tra nekonata Mikronezio, 1976)
* *Siouxové bojují dál* (Siuksoj batalas plu, 1976)
* *Uctívači hvězd* (Adorantoj de steloj, 1980)
* *Očarovaná Havaj* (Prisorĉita Havajo, 1981)
* *Indiáni včera* (Indianoj hieraŭ, 1982)
* *Synové Slunce* (La filoj de la Suno, 1985)
* *Války rudého muže* (Militoj de la ruĝa viro, 1986)
* *Smrt v ráji* (Morto en paradizo, 1988)
* *Černí bohové Ameriky* (Nigraj dioj de Ameriko, 1992)
* *Vládcové jižních moří* (Regantoj de la sudaj maroj, 1996)
* *Gri-gri aneb Přiznaný půvab a zastřená tajemství Seychelských ostrovů* (Gri-gri aŭ Konfesita ĉarmo kaj vualitaj misteroj de Sejŝeloj, 1999)
* *Kámen a sen* (Ŝtono kaj sonĝo, 1999)
* *Poslední svobodný Indián* (La lasta libera indiano, 2001)
* *Poslední z velkých indiánských bojovníků* (La lasta el la grandaj indianaj batalantoj, 2001)
* *Indiáni zlatého Slunce* (Indianoj de la ora Suno, 2003)
* *Sex v pěti dílech světa aneb Cestopis časem a prostorem tělesné lásky* (Sekso en la kvin kontinentoj aŭ Vojaĝlibro tra la tempo kaj spaco de la amoro, 2006)
* *Havaj je nejlepší* (Havajo estas la plej bona, 2006)
* *2012: Mayové, jejich civilizace a zánik světa* (Majaoj, ili civilizo kaj pereo de la mondo, 2010)

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj esploristoj
Rațiu

**Rațiu** [raciŭ] () estas aparte malgranda vilaĝo en Rumanio sudoriente de la urbo Tășnad kaj apartenanta administre al ĝi.

Rațiu estis fondita en 1950. Ĝi estas atingebla de Tășnad per la komunuma vojo DC 118; la vojo ne havas firmigitan surfacon kaj estas malfacile uzebla ĉe pluvo aŭ neĝo.

Pro siaj malgranda loĝantaro kaj signifa distanco (5&nbsp;km) disde la urbo, Rațiu estas la sola parto de Tășnad sen dukta metan-provizado.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Satu Mare
Valea Morii (Tășnad)

**Valea Morii** [valja morij] (, ) estas vilaĝo en Rumanio nordokcidente de la urbo Tășnad,
al kiu ĝi administre apartenantas.

Norde de Valea Morii pasas la distrikta vojo DJ108M, kiu ligas ĝin al la nacia vojo DN1F. La plej proksimaj fervojaj stacioj estas en Tășnad kaj Santău.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Sărăuad

**Sărăuad** - jen rumane, prononco ,  - estas vilaĝo en Rumanio oriente de Tăşnad. Administre ĝi apartenas al la komunumo Tăşnad.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 1 516 loĝantojn (rumanoj, hungaroj, ciganoj), en 1992 estis 1 150 (rumanoj, 26,6% hungaroj), kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis .

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1235. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (*Közép-Szolnok*, de 1877 *Szilágy*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

## Gravaj personoj 
* Mór Petri (Tasnádszarvad, 11-a de julio 1863 – Budapest, 2-a de marto 1945): poeto, instruisto.
* János Rónay (Tasnádszarvad, 1824 – Budapest, 29-a de novembro 1897): hungara kapitano en 1848 – 1849, ĉefkonsilanto en justicministerio.

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Recenzo

**Recenzo** (el la latina *recensio*) estas kritika skriba raporteto pri iu aĵo, verko aŭ limigita temo.

Hodiaŭ troveblas recenzoj pri kulturaj eventoj aŭ sciencaj kreaĵoj, libroj, filmoj, artaĵoj, koncertoj kaj eĉ komputilaj ludoj kaj programoj.

Recenzoj estas publikigitaj kutime en ĵurnaloj, gazetoj, radio- kaj televidelsendoj kaj en la interreto. Specifaj recenzoj ofte troviĝas en fakaj gazetoj.

## Diraĵoj pri la fako 
La historia evoluo de la recenzo reprezentiĝas per la gvidprincipoj de la tri ĉefaj recenzologoj.

H. Aspremont (16-a jarcento): „La recenzo estas superflua kaj malutila akcesoraĵo de l' literaturo, ĝia parazito.“

Hippolyte Adolphe Taine (1828-1893): „Recenzi estas nepre necese. La tasko de l' konstrua kritiko estas klarigi la jam ekzistantan literaturon, evoluigi la verkistojn kaj tiel plibonige efiki je l' estiĝantaj verkoj.“

Oscar Wilde (1854-1900): „Kritiko estas arto potencumita, ĉar dum la materialo de l'arto estas la naturo, tiu de l' kritiko estas la arto mem.“

## Literaturo 
* Edmund Schalkowski: *Rezension und Kritik*. UVK-Verlagsgesellschaft, Konstanz 2005. ISBN 3-89669-341-7 *(recenzo kaj kritiko)*

## Vidu ankaŭ 
Kritikismo

## Eksteraj ligiloj 
* Recenzoj pri filmoj 
* Recenzoj pri libroj 

Kategorio:Literaturo laŭ ĝenroj
Becheni

**Becheni** [bekenj] () estas vilaĝo en Rumanio sude de Carei. Administre ĝi apartenas al la komunumo Săuca *(Sződemeter)*.

## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 700 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 estis nur 522 (rumanoj, 78% hungaroj), kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis .

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1334 kiel ekleziejo. Ĝis 1944 Pele apartenis al Hungario (*Szatmár*).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.

## Renomaj homoj 
* Anna Csiszár (1918–1941), hungara popolpoetino
* Lajos Temesváry, hungara teatrestro.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Chisău

**Chisău** - jen rumane, prononco [kisəu], , [KEsi] - estas vilaĝo en Rumanio sude de la loĝloko Carei. Ĝi administre apartenas al la komunumo Săuca *(Sződemeter)*, kaj estas parto de la  distrikto Satu Mare kaj de la historia regiono Transilvanio.

eta|300px|maldekstra|
## Loĝantaro 
En 1910 ĝi nombris 269 loĝantojn (hungaroj), en 1992 131 (83% hungaroj), kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis .

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1475. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 Keszi apartenis al Hungario, departemento Szilágy.

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapeŝto.

## Renomaj homoj 
* Oszkár Dénes (1891 - 1950) aktoro

## Komunumoj de "Keszi" en Hungara reĝlando 
Keszi estas unu el la 7 hungaraj gentoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare ()

Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Tumulto (Rok-bando)

**Tumulto** estas bando pri dura roko el Ĉilio. Ĝi estis kreita en 1973, kun la bandestro Poncho Vergara (basisto kaj kantisto), kaj Orlando Aranda (gitaristo kaj kantisto), Robinson Campos (drumisto) kaj Jorge Fritz (klavaristo).

Ĝi estas, sendube, unu el la bandoj alte taksataj el la sceno rokista ĉilia.

## Diskografio
* Tumulto (1973)
* Tumulto (1982)
* Tumulto (1987)
* Tumulto II (1987)
* Oliver Thrash (1990)
* Tumulto En Vivo (2000)

Kategorio:Ĉiliaj muzikaj grupoj
Ileana Schrøder

**Ileana SCHRØDER** estas dana esperantisto kiu devenas el Kroatio, estinta Jugoslavio. Ŝi estis prezidanto de la Dana Esperanto-Asocio de 2002 ĝis 2016. Ŝi ankaŭ estas komitatano de la Komitato de UEA ekde 2002. Ŝi lernis en Copenhagen Business School.

## Eksteraj ligiloj 
Schrøder
Silvaș

**Silvaș** - jen rumane, prononco [silvaŝ],  [taŝna:dsilva:ŝ] - estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Tășnad. Administre Silvaș apartenas al la komunumo Săuca *(Sződemeter)*.

## Loĝantaro 
En 1910 Tasnádszilvás nombris 378 loĝantojn (rumanoj), en 1992 estis 177, kaj laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis .

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1234. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Közép-Szolnok, de 1877 Szilágy).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

== Komunumoj pri *szilvás* (= pruna) en Hungara reĝlando ==

## Eksteraj ligiloj 
* Administra mapo de la distrikto  ( kaj )

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Velingtono

:*Por la urbo en Sud-Afriko, vidu Velingtono (Sud-Afriko).*
eta|Velingtono el supro de Monto Victoria|293x293ra
**Velingtono** (, ) estas la ĉefurbo de Nov-Zelando, la sesa plej granda urbo en la lando kaj la plej dense loĝata nacia ĉefurbo en Oceanio. Velingtono situas en la administra Velingtona regiono kaj kuŝas sur la suda pinto de la Norda Insulo en la geografia centro de la lando.

Velingtono estas ĉefurbo ekde 1865 kaj havas hodiaŭ  loĝantojn. La urbo kovras entute . Velingtono estas la plej suda ĉefurbo en la mondo. Sian nomon la urbo havas memore al Arthur Wellesley, 1-a duko de Wellington (1769-1852).

## Vidindaĵoj 
## Servoj 
Viktoria Universitato de Velingtono (; ) estas universitato en Velingtono, Nov-Zelando . Ĝi estis establita en 1897 kiel kolegio sub la Universitato de Nov-Zelando. Viktorio estis nomita laŭ reĝino Viktoria kiam 1897 estis la 60-a datreveno de ŝia kronado. Viktorio havas 21 076 studentojn (el kiuj 3 400 estas ) . La ĉefkampuso situas en Kelburn, monteto super centra Velingtono.

* Radio Nov-Zelando

## Bildoj 

dosiero:Uniwersytetwiktorii.jpg|
dosiero:WellingtonNewTrolleybus.jpg|
dosiero:Wellington Cathedral.JPG|

## Esperantistoj 
* Gwenda Sutton
* William Edmanson (1861-1942)
* Nelson Hill (1912-1994)
* William Rupert Aldridge (1946-2023)

## Aliaj konataj urbanoj 
* Chris Hipkins, ĉefministro januaro-novembro 2023

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kablotramo de Velingtono
* The Post Te Upoko o Te Ika
* Trolebusa transporto en Velingtono


Kategorio:Ĉefurboj de Oceanio
Kategorio:Urboj de Nov-Zelando
Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj
Bilghez

**Bilghez** [bilgez] (hungare: **Bürgezd**) estas vilaĝo en Rumanio okcidente de Şimleu Silvaniei. Administre ĝi apartenas al Nuşfalău.
## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 552 loĝantojn (hungaroj), en 1992 493 (99&nbsp;% hungaroj). 
## Historio
Ĝia unua mencio estas en 1259. Ĝis 1919 kaj inter 1919 kaj 1944 apartenis al Hungario (Szilágy). 
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
## Eksteraj ligiloj 
* Popolnombrado 2002 

 Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
 Kategorio:Distrikto Sălaj
Zandbergen (Geraardsbergen)

**Zandbergen** estas partkomunumo de Geraardsbergen. Ĝi situas en la nordorienta parto de la provinco Orienta Flandrio de Belgio. En Zandbergen la rivereto *Molenbeek* enfluas la riveron Dendron, je ties maldekstra bordo.

Zandbergen estas la naskiĝvilaĝo de la fama artpentristo gravuristo Jan De Cooman, kiu ankaŭ tie mortis en 1949 kaj estas entombigita en la tombejo apud la kirko.

[eta|maldekstra|300ra|loka levebla ponto super la rivero [Dendro]]

Kategorio:Aliĝintaj municipoj de Belgio
Dender

eta|Enfluo de Dendro al Skeldo
[eta|maldekstre|150px|Dendro el [Aalst]]
**Dender** (loka nomo de **Dendro**) estas alflua rivero de Skeldo. Dendro fontas en Ath kaj enfluas Skeldon je ties dekstra flanko en Dendermonde (*Dendermonde* signifas: enfluejo de Dendro).

Kategorio:Riveroj en Belgio
Stanisław Leśniewski

**Stanisław Leśniewski** (naskiĝinta la 30-an de marto 1886, mortinta la 13-an de majo 1939) estis pola filozofo, logikisto, unu el plej gravaj filozofoj analitikaj.

Li studis ĉe Kazimierz Twardowski en Lvovo. Kune kun logikisto Alfred Tarski kaj matematikisto Jan Łukasiewicz li fondis *trion* (trójka) en Varsovia Universitato, probable la plej grava centro de scio pri formala logiko en la mondo inter militoj.

Leśniewski verkis pri Prototetiko- la sistemo de fraza kalkulo, Ontologio, komprenata tie kiel sistemo de noma kalkulo. Tiu ontologio nomiĝas **Ontologio de Leśniewski**. Li verkis ankaŭ pri teorio de aroj en la senco kolekta - Mereologio. Tiuj **Sistemoj de Leśniewski** estis kreitaj ĉe serĉadoj pri rajtoj de matematiko. Sistemoj de Leśniewski estas la formo laŭ intuicieco kaj rigoreco. Leśniewski verkis ankaŭ pri teorio de semantikaj kategorioj, li enkondukis distingon inter lingvo kaj metalingvo kaj distingon inter aroj en la sencoj distribua kaj kolekta.

## Verkoj 
* Stanisław Leśniewski, "Über Funktionen, deren Felder Gruppen mit Rücksicht auf diese Funktionen sind", Fundamenta Mathematicae 1929
* Stanisław Leśniewski, "Grundzüge eines neuen Systems der Grundlagen der Mathematik"
* Stanisław Leśniewski, "Über Funktionen, deren Felder Abelsche Gruppen in bezug auf diese Funktionen sind", Fundamenta Mathematicae 1929,
* Stanisław Leśniewski, Lecture Notes in Logic, Dordrecht, Kluwer, 1988.
* Stanisław Leśniewski, Collected Works, Dordrecht, Kluwer, 1992.

Kategorio:Polaj matematikistoj
Kategorio:Polaj filozofoj
Kategorio:Analizaj filozofoj
Kategorio:Polaj logikistoj
Oudenberg

eta|260px|Kapelo de Sankta Maria de Oudenberg
**Oudenberg** estas monteto sur la teritorio de la urbo Geraardsbergen, Belgio, kies pinto altas 110 metrojn super la marnivelo. La signifo de vorto 'Oudenberg' estas 'Olda Monto'.

Kategorio:Montoj en Eŭropo
Šibenik

**Šibenik** (, ) estas historia urbo en Kroatio, loĝantaro  (2006). Ĝi situas en centra Dalmatio kie la rivero Krka enfluas la Adriatikon.

Šibenik estas politika, instrua, trafika, industria kaj turisma centro de la distrikto Šibenik-Knin. La plejmulto (94,02€) de ĝiaj civitanoj estas kroatoj (2001 censo).

eta|210ra|La fasado de la katedralo de Santa Jakobo|neniu

## Kulturo 
La centra preĝejo de Šibenik, la katedralo de Sankta Jakobo estas sur la listo de mondheredaĵoj de UNESKO. En la listo de Monda Heredaĵo de Unesko estas ankaŭ la fortikaĵo de Sankta Nikolao, unu el la veneciaj defendokonstruaĵoj de la 15-a ĝis la 17-a jarcentoj.

Murter estas insulo en la Adriatiko, antaŭ la marbordo apud Šibenik. Ĝi estas la plej granda kaj plej proksima de la tero situanta insulo apud tiu marbordo kaj apartenas al la Ŝibenika arkipelago.

eta|200ra|maldekstra|Bela Šibenik

### Esperanto 
Rade Petković estis delegito de Šibenik. En la sama urbo okazos la kroata Esperanto-kongreso en junio 2024. En aŭgusto samjare okazos trejna seminario pri interkulturo, kun atelieroj kaj lingvo-festivalo.

### Kino 
Šibenik estis filmejo por la premiita usona televidserio Game of Thrones.

## Transporto 
### Busa trafiko 
La loka buskompanio Autotransport organizas la bustransporton. La centra busstacidomo por urbaj busoj kaj longdistancaj busoj troviĝas ĉe la adreso *Draga 10*, proksimume 650 metrojn sudoriente de katedralo de Sankta Jakobo. Longdistancaj busoj ligas la urbon kun enlandaj kaj eksterlandaj urboj.

### Aera trafiko 
Šibenik ne havas flughavenon. La plej proksimaj internaciaj flughavenoj estas tiu de Split situanta proksimume 59 kilometrojn sudoriente de la urbocentro de Ŝibenik. La alia flughaveno estas tiu de Zadar, kiu situas proksimume 83 kilometrojn nordoriente de la urbocentro.

### Fervoja trafiko 
Fervoja stacidomo Šibenik troviĝas ĉe la adreso *Fra Jerolima Milete 24* iom pli ol unu kilometro sudoriente de la katedralo Sankta Jakobo. La urbo estas konektita al Split per la Dalmata Fervojo en suda direkto. En norda direkto, la urbo estas ligita al Knin kaj, per etendaĵo al la ĉefurbo Zagrebo.

### Voja trafiko 
Ĉe Šibenik estas ligovojo al la aŭtovojo A1 kiu norde kondukas al Zadar kaj la ĉefurbo Zagrebo kaj sude al Split kaj Dubrovnik. La aŭtovojo estas pagvojo. La *Adriamagistralen*, tio estas la adriatika marborda vojo, pasas tra la urbo.kaj ligas Šibenik kun Zadar kaj Split. Per nacia vojo D33, la urbo estas ligita en la nordorienta direkto kun Drniš kaj Knin

## Personoj de Šibenik 
* Niccolò Tommaseo, (1802-1874), lingvisto, verkisto kaj patrioto
* Roberto Ferruzzi, (1853-1934), pentristo

## Ĝemelaj Urboj 
Civitanova Marche (Italio)

San Benedetto del Tronto (Italio)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de Šibenik
* Sibenik rete 

## Referencoj 
Kategorio:Dalmatio
Šibenik
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Kroatio
Mădăras (Ardud)

**Mădăras** [mədəras] () estas vilaĝo en Rumanio sude de Satu Mare. Administre ĝi apartenas al la urba komunumo Ardudvilaĝo  (hungare *Erdőd*, germane *Erdeed*), kaj estas parto de la distrikto Satu Mare kaj de la historia regiono Transilvanio. En 1910 la vilaĝo nombris 1 851 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 1 038 (rumanoj). Administre ĝi apartenas al la komunumo Ardud.en Rumanio.  

Mădăras situas 5 km nord-okcidente de Ardud kaj estas ligita al ĝi per la nacia vojo DN19A.

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1366. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario kaj estis parto de la departemento *Szatmár vármegye*. 

## Loĝantaro 
Laŭ la stato de  en la vilaĝo vivis . En la censo de 2002 la 1 076 loĝantoj deklaris jenajn etnecojn kaj preferatajn lingvojn:

Neniu deklaris la ciganan aŭ la germanan kiel precipan lingvon:

## Fontoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Karl Jaspers

**Karl Theodor JASPERS** (naskiĝis  en Oldenburg; mortis  en Basel) estis germana psikiatro, kiu famiĝis kiel filozofo. En 1967 li fariĝis svisa civitano.

Lia verko *Psychologie der Weltanschauungen* (*Psikologio de la mondkonceptoj*) de 1919 estas rigardata kiel unu el la bazaj verkoj de ekzistadismo.

Asteroido 48435 Jaspers esta nomita en memoro de Karl Jaspers.
## Pri la koncepto de belo 
eta|maldekstre|Karl Jaspers.
Jaspers, kiu post la Dua Mondmilito klopodos, kiel psikiatro, trovi sencon al tiu teruraĵo kiu estis la milito, estis kondukita al meditado pri la koncepto de belo. Laŭ Jaspers, la belo estas aplikata fakte al du diferencaj duopecoj: nome esti unuaranga (morta materio) kontraŭ esti kompleksa (individuo), krom la natura duopeco de la fundo kontraŭ la formo.

Pri la unua duopeco, oni povas resumi dirante, simple, ke la belo de la simplaj estaĵoj (dekoracioj, pejzaĝoj) nomiĝas la medio,, la etoso, la atmosfero kiujn ili eligas. Pri la belo de kompleksa estaĵo, por ekzemplo homa estaĵo, ĝi nomiĝas ĝia personeco. Individuo male al senviva dekoracio estas aŭtonoma generanto de senco, ĝi generas sian propran etoson, kaj oni nomigas ĝin efektive la personeco. Tiu personeco estas la ĉarmo, la savanto de la persono. Temas preskaŭ pri ĝia estomaniero, pri la logiko de ĝia ekzisto.

Pri la dua duopeco pri kiu oni povas apliki la koncepton de belo, Jaspers diras ke temas pri la duopeco de fundo kaj formo. La belo de la fundo, tio estas, de la esenco de la estaĵo tuŝas la savanton kaj temas pri tiu tuj priskribita kaj en kiu oni povus esti enmetita la unuan duopecon de la simpla estaĵo kontraŭ la kompleksa estaĵo. La savanto estas tiele, por Jaspers, la ŝlosila vorto por priskribi la fundon de estaĵo, kaj tiu savanto estas nepre submetita al la belo. Pri la belo de la formo, simple, temas pri la estetikismo. Io povas esti estetika laŭ aspekto, tio estas laŭ sia formo.

## Pri la koncepto de historio 
Karl Jaspers difinis la esprimon *Aksa Epoko* (nome la periodo inter la 800 a.n.e. kaj la 200 a.n.e.) kiel la dividlinio plej profunda de la historio de homo, dum kiu aperis la sama tendenco de pensaro en tri apartaj mondoregionoj: nome Ĉinio, Hindio kaj Okcidento. Ekde la Aksa Epoko, la diversaj regionoj de la Tero jam ne plu havis similan paralelecon. Laŭ Jaspers, la homeco, kiel oni konas ĝin nuntempe, naskiĝis tiam. Li no povis cerbumi konekton por tiu okazaĵo, kaj ankaŭ ne signo de interkonekto inter la popoloj de la Mediteraneo, Hindio kaj Ĉinio en tiu periodo.

Jaspers enkodukis la koncepto de la *Aksa Epoko* en sia libro *Vom Ursprung und Ziel der Geschichte* (La origino kaj celo de la historio), publikigita en 1949. Tiu nomo prenas la koncepton de «akso» —de senco en la historio— de la germana filozofo G. W. F. Hegel.

## Notoj 
Kategorio:Germanaj filozofoj
Kategorio:Germanaj psikiatroj
Kategorio:Universitato de Bazelo
Psikiatrio

[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto.  Interparolo pri infanpsikiatrio kun infanpsikiatro. Kio estas la diferenco inter psikologio kaj psikiatrio, inter psikologo kaj psikiatro? Kiel oni difinas psikan malsanon? Kio estas la diferenco inter medikamento kaj drogo?]]
**Psikiatrio** aŭ psiĥiatrio estas medicina fako, kiu okupiĝas pri diagnozo, terapio kaj preventado de psikaj malsanoj. 

Kuracisto de psikaj malsanoj nomiĝas *psikiatriisto aŭ psiĥkuracisto* (iam estas sub influo de naciaj lingvoj uzata ankaŭ aliradika vorto *psikiatro*). la vorto psiĥiatrio estis fondita en la 19a jarcento. Historie, nevrologio kaj psiĥiatrio estis unu fako, sed en la 20-a jarcento ili malkuniĝis. Psiĥkuracistoj demandas multajn de demandojn por diagonzo kaj uzas sanigilojn, parolsanigilojn, kaj fiziksanigilojn. La sanigiloj inkludas kontraŭmalmemorigilojn, kontraŭmensmalsanilojn, kontraŭmalĝojilojn, kontraŭmaltrankviliĝilojn (trankviliĝilojn), humorstabiligilojn kaj stimuligilojn. la tipoj de parolsanigilojn inkludas psiĥoanalizon, kondutosanigilojn, konasanigilojn, familisanigilojn, grupsanigilojn, artsanigilojn, laborsanigilojn ktp.

## Kritikoj 
### Uzado kiel ilo por represio 
En Sovetunio, disidentoj ofte estis senditaj al psikaj hospitaloj kaj diagnozitaj kiel skizofreniuloj.

### Samseksemulfobio 
Psikiatrio konsideris samseksemuloj kiel psikaj malsanuloj kiuj bezonas kuracadon.
Samseksemuloj estis konsideritaj kiel malsanaj ĝis 1973 en Usono, 1991 en Francio. 
 
### Danĝeraj medikamentoj 
Medikamentoj preskribitaj de psikiatriistoj kaŭzas malbonajn efektojn al malsanuloj kaj la psikiatriistoj ofte ne avertas malsanulojn pri ili. 
Tiuj medikamentoj ankaŭ estas ofte preskribitaj al homoj kiuj ne bezonas ilin. 

## Organizoj 
* Ĉina Psikiatria Societo
* Monda Psikiatria Asocio
* Reĝa Kolegio de Psikiatroj de Britio

## En Esperanto aperis 
* *La alienisto*

## Vidu ankaŭ 
* Psikologio

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Psikiatria vortareto - de Max Kašparů kaj Miroslav Malovec en 2012 -- sekurkopio (PDF) en la STEB
Listo de urboj de Nov-Zelando

Jen **listo de la plej grandaj urboj de Nov-Zelando**:

* Aŭklando
* Christchurch
* Dunedin
* Gisborne (fakte regiono)
* Hamilton
* Invercargill
* Lower Hutt
* Hibiscus Coast
* Manukau
* Napier-Hastingo
* Nelson
* New Plymouth
* Palmerston North
* Porirua
* Rotorua
* Tauranga
* Timaru
* Upper Hutt
* Velingtono
* Wanganui
* Whangarei

NOV-ZELANDO
Listo de urboj de Niĝero

Jen **listo de urboj de Niĝero**:
* Arlit
* Agadez
* Dosso
* Gaya
* Maradi
* Niameo
* Tahoua
* Zinder

## Vidu ankaŭ 
* Listo de urboj laŭ lando


Niĝero
Alexei Mateevici

**Alexei Mateevici** [Aleksej Mateeviĉ] naskiĝis la  ĉe Căinari en la (tiama) distrikto Bender (orienta Besarabio) kaj mortis la  en Kiŝinevo. Li estis moldava verkisto kaj estas konsiderata la plej signifa verkisto de Besarabio (nun en Moldava Respubliko). Lia poemo *Limba noastră* (nia lingvo) estas la nuna nacia himno de Moldavio.

Laŭ la tiama kalkulo lia naskiĝtago estis la 16-a kaj lia mortotago la 13-a.

Je la naskiĝo de Mateevici lia regiono estis parto de la rusa imperio. Li studis teologion unue en Kiŝinevo kaj ekde 1910 en Kievo kaj diplomiĝis en 1914. Reirinte al Kiŝinevo li iĝis instruisto de la helena lingvo en la teologia lernejo, kie li antaŭe studis.

Mateevici verkis kaj publikigis lingvistikajn kaj etnografiajn artikolojn, pro kiuj li ankoraŭ estas admirata en Moldavio, ekzemple
* "Motive religioase in credinţele şi obiceiurile moldovenilor basarabeni" (religiaj motivoj en la kredoj kaj kutimoj de la besarabiaj moldavoj, 1910)
* "Momente ale influenţei bisericeşti asupra originii şi dezvoltarii istorice a limbii moldoveneşti" (eklezia influo sur la origino kaj historia evoluo de la moldava lingvo, 1910/11)
* "Schiţă a traducerilor moldoveneşti religioase şi de trai" (skizo de moldavaj tradukoj religiaj kaj sekularaj, 1912)

La 28-an de julio 1917 (17-an laŭ la tiama kalkulo) li verkis sian famiĝontan poemon *Limba noastră*. Malpli ol monaton poste li mortis pro ekzantema tifo.

Kategorio:Moldavaj poetoj
Eschen

**Eschen** [eŝn] estas komunumo en Liĥtenŝtejno, la centro de la "malaltejo". Ĝi situas norde de Schaan kaj Planken kaj konsistas el la kerna Eschen kaj kvartalo *Nendeln*.

En Eschen okazis certa koncentriĝo de politike dekstremaj junuloj, ankaŭ batalemaj.

eta|Situo en Liĥtenŝtejno

Kategorio:Komunumoj de Liĥtenŝtejno
Schaan

**Schaan** [ŝan] estas komunumo en Liĥtenŝtejno. Ĝi situas norde de Vaduzo kaj havas plej multe da loĝantoj inter la liĥtenŝtejnaj komunumoj. Kiel montras la mapo, du apartaj teren-pecoj en la montaro apartenas al la komunumo.

Tra Schaan kondukas la fervojlinio inter Svislando kaj Aŭstrio (Vorarlbergo). Lastatempe Schaan iĝis signifa industriejo (firmaoj *Hilti*, *Hilcona* kaj *Ivoclar-Vivadent*).

## Historio 
En la romia tempo la romia vojo inter Aŭgsburgo kaj Milano iris tra Schaan, tiam supozeble nomata *Scana*. Tie ekzistis romia kasteleto por batali alemanojn.

Arkeologiaj trovoj en tomboj indikas, ke post alveno de la alemanoj longe ekzistis apartaj setlejoj de alemanoj kaj romanĉoj. Eĉ nun ekzistas du "alpaj societoj": alemana societo *Gritsch* kaj romanĉa societo *Guschg*. En Schaan troviĝas de 1872 la plej granda fervoja haltejo de la princujo, stacidomo de Schaan-Vaduz.
eta|maldekstra|Situo en Liĥtenŝtejno

Kategorio:Komunumoj de Liĥtenŝtejno
Ghirolt (Aluniș)

**Ghirolt** [girolt] () estas vilaĝo en Rumanio norde de Cluj-Napoca. Administre ĝi apartenas al Aluniș.

## Loĝantaro] 
En 1910 ĝi nombris 917 loĝantojn (rumanoj, hungaroj), en 1992 514 (rumanoj, 4 % da hungaroj).

## Historio 
Ĝia unua skriba mencio estis en 1332 kiel ekleziejo. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario (Szolnok-Doboka).

## Fonto 
* Magyar nagylexikon, 1–18, 1993–2004, Budapest.

## Renomaj homoj 
* Attila Széplaki (29-a de marto 1944): kuracisto, universitata profesoro

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Cluj
* Popolnombrado 2002 

Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Cluj
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Cluj
Moftinu Mare

**Moftinu Mare** (hungare: **Nagymajtény** nadjmajte:nj) estas vilaĝo en Rumanio oriente de Carei. Administre ĝi apartenas al Moftin. 

## Loĝantaro
En 1910 ĝi havis 1 894 loĝantojn (hungaroj); en 1992 1 031 (germanoj, 31% hungaroj, rumanoj). 

## Historio 
Ĝia unua mencio skribe estas en 1428. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 apartenis al Hungario, (*Szatmár vármegye*). Apud la vilaĝo senarmiĝis la milittrupoj de Francisko Rákóczi la 2-a en 1711 post la falo de la kontraŭhabsburga libereclukto.

## Fonto
*Magyar nagylexikon
## Renomaj personoj 
*Endre Hegyi (9-a de aprilo 1916 - Budapeŝto, 14-a de julio 1995): poeto, tradukisto. 
*György Kese (6-a de novembro 1906 - Cluj, 27-a de novembro 1977): ginekologo, medicinfakverkisto.
*László Vajthó (21-a de junio 1887 – Kecskemét, 23-a de decembro 1977): literaturhistoriisto, tradukisto, redaktoro, pedagogo, kandidato de literaturaj sciencoj (1952).

## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Distrikto Satu Mare
Homorodu de Sus

**Homorodu de Sus** (hungare: **Felsőhomoród**) estas vilaĝo en Rumanio sude de Satu Mare. En 1910 ĝi havis 475 loĝantojn (rumanoj); en 1992 397. Ĝia unua mencio skribe estas en 1273. Ĝis 1919 kaj inter 1940 kaj 1944 ĝi apartenis al Hungario, (Szatmár vármegye). Administre ĝi apartenas al Homoroade.
## Fonto
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
*Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio).
## Eksteraj ligiloj 
* Interaga mapo de distrikto Satu Mare
* Popolnombrado 2002 
* Administracia mapo de distrikto 
Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio
Kategorio:Vilaĝoj de distrikto Satu Mare
Kategorio:Distrikto Satu Mare