open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
800

En la jaro **800** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj
*Eko de "Sankta Romia Imperio".
*Karolo la Granda kronita imperiestro de Sankta Romia Imperio.
*Uzo de piedingo aperas en Eŭropo, kio konsistigas gravan progreson en kavalerio. Tio estis elpensita, jam de pluraj jarcentoj de la popoloj en centraziaj stepoj.

## Unuaj dokumentaj mencioj
*Silso en Engadino kiel *Silles* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

## Naskiĝoj
## Mortoj
* 19-a de marto: Ealhmund, anglosaksa sanktulo kaj verŝajne filo de Alhred, reĝo de Northumbria, Anglio (verŝajna mortdato; n. nekonata)
799

En la jaro **799** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
### Unuaj dokumentaj mencioj 
* Amriswil kiel *Amalgeriswilare* (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Osbald, reĝo de Northumbria dum 27 tagoj en 796 (n. nekonata)
894

En la jaro **894** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Lamberto el Spoleto iĝis imperiestro de la Sankta Romia Imperio

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Bichelsee kiel *Pichelense* (hodiaŭ municipo de la komunumo Bichelsee-Balterswil en Kantono Turgovio en Svislando).
* Biglen Pigiluna (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando)..
* Berlingen kiel *Perenwang* (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
* Lyssach kiel *Lihsacho* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
* Radelfingen kiel *Ratolingun* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).
* Uttigen kiel *Utingun* (hodiaŭ komunumo en Kantono Berno en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Guido el Spoleto imperiestro de la Sankta Romia Imperio
789

En la jaro **789** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Karolo la Granda organizis sian sekretarion.
*Ibris la unua de Maroko ŝanĝis la ĉefurbon de Volubilis al Fezo
*La vikingoj unue atakis Anglion

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Goldach kiel *Goldaha* (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
Willehad, sanktulo kaj misiisto al la saksoj (n. ĉirkaŭ 745)
780

En la jaro **780** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Konstantino la 6-a iĝis orient-romia imperiestro.
* Osnabrück estas fondita de Karolo la Granda.
* Servio unuiĝita kiel regno.
* Unua dokumenta mencio de Kornwestheim, komunumo en la distrikto Ludwigsburg en Baden-Virtembergo, Germanio, kiel *Westheim*.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Leo la 4-a orient-romia imperiestro
* 8-a de novembro: Ethelbert, ĉefepiskopo de Jorko, Anglio (n. nekonata)
775

En la jaro **775** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Leo la 4-a iĝis orient-romia imperiestro

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Egg kiel *Echa* (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).
*Münsingen (Virtembergo) (hodiaŭ urbo en la distrikto Reutlingen de la federacia lando Baden-Virtembergo en Germanio).
*Russikon kiel *Ruadgisinchova*, sed ne estas tute certigita, ke en tiu mencio efektive temis pri la hodiaŭa komunumo Russikon en Kantono Zuriko, Svislando.

## Naskiĝoj 
*Leo la 5-a orient-romia imperiestro

## Mortoj 
*Konstantino la 5-a orient-romia imperiestro
770

En la jaro **770** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Konin iĝis Imperiestro de Japanio

## Naskiĝoj 
* Mikaelo la 2-a orient-romia imperiestro
* Eginhard, franca nobelulo, kronikisto, fondinto de la abatejo de Seligenstadt, privata sekretario kaj biografiisto de Karolo la Granda. (m. 840)

## Mortoj 
* Du Fu, ĉina poeto
* Koken/Shotoku japana imperiestrino
794

En la jaro **794** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*La skota insulo Iona estas atakata de vikingoj
*Post Nara, Heian-kyo, la hodiaŭa Kioto iĝas ĉefurbo de Japanio. Ekas periodo Heian.
*Koncilio de Frankfurto - plej malnova konata mencio pri Frankfurto.
*En 794 komenciĝis la Heian-epoko en Japanio.

## Unuaj dokumentaj mencioj
*Möhlin kiel *Melina* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Frankfurto ĉe Majno kiel *Villa Franconofurd*, tiam imperiestra loĝloko kaj imperia kunvenloko en la Franka Imperio, hodiaŭ granda urbo en Germanujo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 20-a de majo: Aethelberht la 2-a, reĝo de East Anglia, Anglio
760

En la jaro **760** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Elgg kiel *Ailaghoga* (hodiaŭ komunum en Kantono Zuriko en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
Pariza Komunumo

**La Pariza Komunumo** estas la nomo de du revoluciaj registaroj :
* La Pariza Komunumo (1792) kiu regis la urbon de 1789 ĝis 1795 kaj ekhavis unuaplanan rolon en le Franca Revolucio de la eventoj de aŭgusto 1792.
* La Pariza Komunumo (1871) kiu regis la urbon de la 26-a de marto ĝis la 20-a de majo 1871

Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Parizo
885

En la jaro **885** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Stefano la 5-a iĝis papo

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Balterswil kiel *Baldherreswilare* (hodiaŭ municipo de la komunumo Bichelsee-Balterswil en Kantono Turgovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
*18-a de januaro: Daigo, imperiestro de Japanio (m. 930)

## Mortoj 
*Papo Adriano la 3-a
873

En la jaro **873** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Vikingoj disrabis Dorestadon kaj konkeris Mercion.
*Deviga bapto de Judoj en Bizancio.
*Vilfredo la 1-a (Katalunio) surtroniĝis.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
791

En la jaro **791** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Alfonso la 2-a (Asturio) konkeris la suda bordo de Douro al maŭroj.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
790

En la jaro **790** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Sirnach (hodiaŭ politika komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
*Sulz am Neckar *villa publica Sulza* (hodiaŭ urbo en distrikto Rottweil en Germanio).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
792

En la jaro **792** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Unua dokumenta mencio de Helmstadt (hodiaŭ parto de la urbo Helmstadt-Bargen en Baden-Virtembergo en Germanio) en la Kodekso de Lorsch.
*Unua dokumenta mencio de Helmstadt (hodiaŭ parto de la urbo Helmstadt-Bargen en Baden-Virtembergo en Germanio en la Kodekso de Lorsch.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 12-a de aŭgusto: Jaenbert, ĉefepiskopo de Canterbury, Anglio (n. nekonata)
* 14-a de septembro: Osred la 2-a, reĝo de Northumbria, Anglio de 788 al 790 (n. nekonata)
793

En la jaro **793** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Vikingoj invadis Skotlandon kaj disrabis Lindisfarne;
*Laŭ Anglo-Saxon Chronicle oni vidis drakojn sur Anglio;

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 22-a de februaro: Sicga, nobelo de Northumbria, Anglio kiu murdis Aelfwald la 1-an reĝon de Northumbria (n. nekonata)
795

En la jaro **795** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Leono la 3-a iĝis papo

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Madiswil kiel *Madalestwilare* (hodiaŭ komunumo de Kantono Berno en Svislando).
*Rohrbach kiel *Roorbah* (hodiaŭ komunumo de Kantono Berno en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*Papo Adriano la 1-a
796

En la jaro **796** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Berg SG kiel *ad Berga* (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando.)
*Berg TG kiel *Berga* (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando.)

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Julio: Offa, reĝo de Mercia, Anglio
* 18-a de aprilo: Aethelred la 1-a, reĝo de Northumbria, Anglio (n. nekonata)
* 10-a de aŭgusto: Eanbald la 1-a, ĉefepiskopo de Jorko, Anglio (n. nekonata)
797

En la jaro **797** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Ireno (Bizanco) surtroniĝis.
*Komenco de ŝogunismo en Japanio, Otomo no Otomaro iĝis la unua ŝoguno.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Alle JU kiel *Walo* (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*Konstantino la 6-a orient-romia imperiestro
798

En la jaro **798** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Endingen kiel *Entingas* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).
*Lengnau kiel *Lenginwanc* (hodiaŭ komunumo en Kantono Argovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
787

En la jaro **787** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Eko de 2-a Koncilio de Niceo

### Unuaj dokumentaj mencioj 
* Altnau kiel *Althinouva* (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
* Sitterdorf kiel *Sidruna* (hodiaŭ municipo de la komunumo Zihlschlacht-Sitterdorf en Kantono Turgovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
* Abu Mashar

## Mortoj 
## Referencoj
786

En la jaro **786** post Kristo okazis, interalie:

## Naskiĝoj 
* 7-a de septembro: Saga, imperiestro de Japanio (m. 842)
* Imperiestro de Japanio Junna;

## Mortoj 
* Cynewulf, reĝo de Wessex, Anglio
* 16-a de oktobro: Lull, sanktulo kaj ĉefepiskopo de Majenco, Germanio (n. ĉirkaŭ 710)
785

En la jaro **785** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Frisoj estis submetitaj de Karolo la Granda.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
782

En la jaro **782** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*Konin Imperiestro de Japanio
781

En la jaro **781** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Komenco de Heian epoko: Konin detronigita, Kammu iĝis Imperiestro de Japanio;
* Ludoviko la 1-a iĝis reĝo de Akvitanio;

## Naskiĝoj 
## Mortoj
Polpoj

**Polpoj** (***Octopoda***) estas ordo de okbrakaj kapopieduloj.

## Priskribo 
Ĉiu brako de tiuj moluskoj estas nomata tentaklo kaj havas ordinare du vicojn de suĉiloj (ĉe kelkaj genroj nur unu vicon), per kiuj ili povas gustumi, sensi, grimpi kaj kapti predojn. Polpo estas relative inteligenta kaj ludema.

La tuta korpo de polpoj estas ordinare mola, krom beko komparebla al tiu de papago. Estas tamen familioj kiuj enhavas internan konekton (subordo *Cirrina*) kaj aliaj kiuj enhavas malinternan konksimilan organon (*Argonautidae*, nur se inaj - fakte la konko estas ovujo).

Polpoj de la subordo *Incirrina* kapablas ŝprucigi inkosimilan substancon (konsistanta el melanino) por malatentigi predantojn.

## Familioj 
La ordo enhavas du subordojn, *Cirrina* kaj *Incirrina*. La unua grupo, male al la dua, havas internan konketon, du naĝilojn sur la kapo kaj fadenetojn ("ĉirojn") apud suĉiloj; nur la dua tamen havas ujon por inko.

La familioj de polpoj estas:

* subordo ***Cirrina***
eta|maldekstre|180px|*Cirroteuthis muelleri*
** familio *Opisthoteuthidae*
** familio *Cirroteuthidae*
** familio *Stauroteuthidae*
** familio *Cirroctopodidae*

* subordo ***Incirrina***
eta|maldekstre|180px|*Argonauta argo*, ekzemplero gardata en muzeo
** familio *Amphitretidae*
** familio *Bathypolypodidae*
** familio *Eledonidae* 
** familio *Enteroctopodidae*
** familio *Megaleledonidae*
** familio *Octopodidae* (veraj polpoj)
** familio *Alloposidae*
** familio *Argonautidae*
** familio *Ocythoidae*
** familio *Tremoctopodidae*

## Vidu ankaŭ
* Polpa luktado

Kategorio:Kapopieduloj
778

En la jaro **778** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Frankoj invadis Iberion.
* Laŭ la legendo en 778 fondiĝis la Monaĥejo Rejnaŭo en la urbeto Rejnaŭo ZH, Kantono Zuriko, Svislando.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Gretzenbach kiel *Grezzinbach* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
* Schönenwerd kiel *Werith* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
779

En la jaro **779** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*16-a de aŭgusto: Totala suneklipso en Alĝerio kaj suda Hispanio.

### Unuaj dokumentaj mencioj 
*Bütschwil kiel *Bucinesvilare* (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando).
*Ganterschwil kiel *Cantrichesvilare* (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando).
*Matzingen kiel *Mazcingas* (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
*Affeltrangen kiel *Affaltrawangas* (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
* Hrabano Maŭro

## Mortoj 
* Sankta Valburga
* Sankta Lioba la Germanino
777

En la jaro **777** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Karolo la Granda venkas la Saksojn. Saksa estro Widukind fuĝas al Danio.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Bettingen (hodiaŭ komunumo en Kantono Bazelo Urba en Svislando). 

## Naskiĝoj 
## Mortoj
776

En la jaro **776** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* la Annales Laurissenses diris ke en Sigiburg, Francio, oni vidis multajn lumajn objektojn en la ĉielo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
773

En la jaro **773** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Transirinta la Alpojn Karlo la Granda invadas la reĝlandon de la Lombardoj

## Naskiĝoj 
## Mortoj
772

En la jaro **772** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Adriano la 1-a iĝis papo;

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*Papo Stefano la 3-a
774

En la jaro **774** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Karolo la Granda korfimi donacon de Papaj Ŝtatoj ao Papo.
* Karolo la Granda forprenis Milanon el Lombardoj.
* Laŭ Historia Anglorum oni vidis drakojn sur Sudsexe.

## Naskiĝoj 
* Imperiestro de Japanio Heizei

## Mortoj 
* Desiderio reĝo de Lombardoj.
771

En la jaro **771** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Karolo la Granda eksedziĝis al Geperga

## Naskiĝoj 
*Konstantino la 6-a orient-romia imperiestro

## Mortoj
769

En la jaro **769** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Steinach (hodiaŭ komunumo en Kantono Sankt-Galo en Svislando).
*Vermes kiel *Verteme* (hodiaŭ komunumo en Kantono Ĵuraso en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj
767

En la jaro **767** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Teofilato iĝis kontraŭpapo;
* Konstantino la 2-a iĝis kontraŭpapo;

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Abu Hanifah, islama teologo kaj filozofo
* Papo Paŭlo la 1-a
768

En la jaro **768** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Stefano la 3-a iĝis papo;
* Filipo iĝis kontraŭpapo;
* Karolo la Granda iĝis reĝo de Francio;

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Untervaz kiel *Uaze* (hodiaŭ komunumo en Kantono Grizono en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 2-a de aŭgusto: Eadbert, reĝo de Northumbria, Anglio (n. nekonata)
766

En la jaro **766** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Eŭropo: Moderna germanurbo Mannheim unuafoje aperas en dokumento kiel *Mannenheim*.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 19-a de novembro: Egbert, ĉefepiskopo de Jorko, Anglio (n. nekonata)
764

En la jaro **764** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Junnin detronigita, Koken/Shotoku iĝis Imperiestrino de Japanio

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Ceolwulf, reĝo de Northumbria, Anglio 729-737 (n. nekonata)
763

En la jaro **763** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
* 17-a de marto: Harun ar-Raŝid, granda kalifo de Bagdado (m. 809)

## Mortoj
761

En la jaro **761** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Unua dokumenta mencio de Basadingen (hodiaŭ municip de la politika komunumo Basadingen-Schlattingen en Kantono Turgovio en Svislando) kiel *Pasnandingas*.

## Naskiĝoj 
## Mortoj
762

En la jaro **762** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Fondo de Bagdado;
* Uiguroj invadis Ĉinion;
* Frankoj disrabis Touraine kaj Limousin;

## Unuaj dokumentaj mencioj 
* Biberist kiel *Biberussa* (hodiaŭ komunumo en Kantono Soloturno en Svislando).
* Braunau kiel *Pramacunauia* (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
* Spiez kiel *Spiets*.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Li Bai, ĉina poeto
759

En la jaro **759** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Unuaj dokumentaj mencioj 
*Heldswil kiel *Heidolviswilare* (hodiaŭ municipo en la komunumo Hohentannen en Kantono Turgovio en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* 24-a de julio: Oswulf, reĝo de Northumbria, Anglio (n. nekonata)
755

En la jaro **755** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Lu Yen verkis Gin Dan Giau

## Naskiĝoj 
*Ireno (Bizanco)

## Mortoj
757

En la jaro **757 post Kristo** okazis, interalie:

## Eventoj 
*Paŭlo la 1-a iĝis papo
*Unua dokumenta mencio de Diessenhofen (hodiaŭ urbo en Kantono Turgovio en Svislando) kiel *Deozincova*.

## Mortoj 
*Aethelbald, reĝo de Mercia, Anglio
*Papo Stefano la 2-a
756

En la jaro **756** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Papaj ŝtatoj starigitaj.
*Paco de Pavio.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*Shomu imperiestro de Japanio (* 701)
*Cuthred, reĝo de Wessex, Anglio
*Decembro: Aistulfo, reĝo de Lombardoj
11

En la jaro **11** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Artabano la 3-a fariĝis imperiestro de partoj
* Tiberio edziniĝas al Julia Caesar

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Vonono la 1-a de Partio

|
15

En la jaro **15** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Propercio, romia poeto

Properce.jpg|
17

En la jaro **17** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Urbo Sardis detruita de tertremo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Ovidio
* Gaius Julius Hyginus, romia erudiciulo.

Ovid by an anonymous sculptor.jpg|
18

En la jaro **18** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Taemusin Wang iĝis reĝo de Kogurjo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Yuri(myong) WANG reĝo de Kogurjo.

|
Aro de Cantor

La **aro de Cantor** estas matematika aro inventita de Georg Cantor. Ĝi konstruiĝas jene:

* prenu intervalon [0,1]
* partigu la intervalon en trionojn
* la mezan trionon forĵetu, por ke restu [0, 1/3] kaj [2/3, 1].
* por ĉiu parto agu same.

Dosiero:Cantor set in seven iterations.svg

Finfine restas nur aro (la aro de Cantor) kun lebega mezuro 0,
ĉar la sumo de la mezuroj de la forĵetitaj intervaloj estas 1.

Tamen la aro estas kompakta kaj nenombrebla (havas saman grandecon kiel la originala intervalo [0,1]).

Kelkfoje oni ankaŭ uzas la nomon Cantor-polvo, ĉar la aro
aspektas kiel nura polvo.

La konstrua principo de la aro de Cantor estas ĝeneraligebla al pli altaj dimensioj. La responda objekto du-dimensia nomiĝas tapiŝo de Sjerpinski (pole *Sierpiński*), la tri-dimensia spongo de Menger. Krom ĉi tiuj, eblas konstrui karteziajn produtojn de pluraj kopioj de la aro de Cantor.

Dosiero:Cantor dust.svg|Dudimensia analogo de aro de Cantor per kartezia produto
Dosiero:3D Cantor set.jpg|Tridimensia analogo de aro de Cantor per kartezia produto
Dosiero:Sierpinski6.png|Tapiŝo de Sjerpinski (dudimensia analogo de aro de Cantor)
Dosiero:Menger sponge (IFS).jpg|Spongo de Menger (tridimensia analogo de aro de Cantor)

## Vidu ankaŭ 
* Aro de Smith-Volterra-Cantor

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.cut-the-knot.org/do_you_know/cantor.shtml Aro kaj funkcio de Cantor 

Kategorio:Mezura teorio
754

En la jaro **754** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
*Pipino la 3-a *redonis* la mezitalajn teritoriojn al la roma episkopeco.
*Nanchaon atakita de Ĉinio.

## Unuaj dokumentaj mencioj 
*6-a de aŭgusto: Rickenbach kiel *Richinbach* (hodiaŭ komunumo en Kantono Turgovio en Svislando).
*Dussnang kiel *Tuzzinwang* kaj Oberwangen kiel *Wangas* (ambaŭ hodiaŭ municipoj de la komunumo Fischingen en Kantono Turgovio en Svislando).
*Schlatt kiel *Slâte* (hodiaŭ komunumo en Kantono Zuriko en Svislando).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
*5-a de junio: Sankta Bonifacio, la apostolo de Germanio
Karl Landsteiner

dekstra
**Karl LANDSTEINER**  (naskiĝis la  en Vieno, mortis la  en Novjorko) estis aŭstra kemiisto kaj bakteriologo.

Li studis medicinon en sia hejmurbo Vieno kaj kemion en Würzburg, Munkeno kaj Zuriko.

En la tago 14-an de novembro de jaro 1901 li malkovris la klasikajn sangogrupojn A-B-0. Unu jaron poste li kune kun Max Richter evoluigis metodon por eltrovi la sangogrupojn el sangomakuloj. Pro tiu ĉi eltrovo li en 1930 gajnis la Premion Nobel de Fiziologio aŭ Medicino. En 1937 li kune kun Alexander Salomon Wiener malkovris la resusfaktoron.

Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Kategorio:Aŭstraj kemiistoj
23

En la jaro **23** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Drusus Julius Caesar, Druzo la juna, filo de imperiestro Tiberio, en Ĝermanio.

Drusus minor (Museo del Prado) 01.jpg|
24

:*Por la usona televidserio, vidu **24 (televidserio)**.*

En la jaro **24** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
21

En la jaro **21** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Arminio, princo de Ĥeruskoj.

Hermannsdenkmal statue.jpg|
27

En la jaro **27** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
* Petronio, romia verkisto (m. 66)

## Mortoj 

|
30

En la jaro **30** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
* Popea Sabina, edzino de Nero, imperiestro de Romio (m. 65)
* 30-a de decembro: Tito, imperiestro de Romio (m. 81)

## Mortoj 

|
32

En la jaro **32** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
## Naskiĝoj 
* Oto, kiu estos romia imperiestro dum tri monantoj de la 15-a de januaro al la 16-a de aprilo 69: li estis atakata de Vitelio, kiu estis legiestro en la norda regiono Germania inferior kaj marŝis direkte al Romo, lia soldataro malvenkis en decida bataloj apud la rivero Pado kontraŭ la soldataro de Vitelio, kaj konskvence Oto mem mortigos sin.

## Mortoj 

Arte classicista, busto di ottone, XVI-XVII sec 03.JPG|
35

En la jaro **35** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Konstruita la "Arko de Tiberio" en nuna Libio.

## Naskiĝoj 
* Nerva, estonta romia imperiestro (m. en 98)
## Mortoj 

|
Head of Marcus Cocceius Nerva in Museo Nazionale Romano.jpg|
38

En la jaro **38** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Gotarzo la 2-a iĝis estro de partoj

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Artabano la 3-a de Partio

|
39

En la jaro **39** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Politika krizo en Partio, Gotarzo la 2-a kaj Vardano iĝis kun-imperiestroj.

## Naskiĝoj 
* 3-a de novembro: Lukano, romia poeto (m. 65)
* 30-a de decembro :Tito, estonta romia imperiestro (m. en 81)

## Mortoj 

|

Busto de Lucano, Cordoba.JPG|
Head Titus Glyptothek Munich 338.jpg|
40

En la jaro **40** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* 2-a de januaro Mario, la Virgulino, laŭdire aperis en karno al apostolo sankta Jakobo la pli aĝa kaj al grupo de kristanoj kiuj preĝis je bordoj de la rivero Ebro kaj al ili manifestis sian deziron de esti omaĝita por ĉiam tie, kie hodiaŭe estas Zaragozo.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
42

En la jaro **42** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Romio posedprenas Ceŭton, (Hispanio).
* Romia imperiestro Klaŭdio estas ankaŭ Romia Konsulo.
* Suro iĝas la unua reĝo de Geumgwan Gaya en la Koreia duoninsulo.
* En Ĉinio, generalo Ma Yuan subpremas la ribelon de la fratinoj Trung (fino en 43).

## Naskiĝoj 
## Mortoj 

|
100

En la jaro **100** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
### Kulturo 
* En la roma imperio, oni jam havas varion de 80 diversaj specoj de vino

## Naskiĝoj 
* Sankta Justeno Martiro.

## Mortoj 
* Plutarĥo

|
97

En la jaro **97** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
* Evaristo iĝis papo

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Klemento la 1-a

Evaristus at St Paul.gif|
StClement1.jpg|
36

En la jaro **36** post Kristo okazis, interalie:

## Eventoj 
Sankta Stefano estis la unua martiro de kristanismo: diakono de la komunumo de Jerusalemo, li estis akuzita, juĝita de la juda alta konsilistaro en Jerusalemo kaj ŝtonumita antaŭ la urbaj muroj. Probable el lia martira morto originis la sanktula kulto kristanisma.

## Naskiĝoj 
## Mortoj 
* Sankta Stefano, martiro de frua kristanismo (naskiĝis ĉirkaŭ 1 p.K.)

Stoning of stephen icon.jpg|
Emil Adolf von Behring

eta
eta
**Emil Adolf von Behring** (naskiĝis la  en Hansdorf, Okcidenta Prusio, sub la nomo **Emil Adolf Behring**; mortis la  en Marburg) estis germana bakteriologo kaj serologo. Li estis la unua Nobel-premiito pri fiziologio aŭ medicino.

Aparte pro siaj esploroj pri la malsano difterio, kiu meze de la 19-a jarcento kaŭzis la morton de preskaŭ duono el ĉiuj infanoj, li iĝis siaepoke famega sciencisto.

## Vivo 
Emil Behring naskiĝis kiel infano de instruisto en baza lernejo. Stipendio de la prusia ŝtato ebligis al li atingi la abituron. Amiko de la familio financis lian studadon de medicino. Dum 1878 li doktoriĝis en la universitato de Berlino. Sekve li estis kuracisto en la prusia armeo.
Li spertiĝis pri higieno de armeaj malsanulejoj, kuracado de vundiĝoj kaj la limigoj de epidemioj de infektaj malsanoj. En Berlino li estis asistanto de Robert Koch en ties instituto pri infektaj malsanoj. Fine de 1891 Emil Behring sukcesis kuraci du infanojn suferantaj pro difterio per kontraŭveneno havigita el ŝafa sango, per studado kum Kitasato Shibasaburo. Jaron poste estrarano de ĥemia entrepreno en Frankfurto-ĉe-Majno-Höchst komprenis la gravecon de la esploraj rezultoj, kaj ekde la jaro 1894 la kontraŭ-difteria kuracilo amase produktiĝis. Jam unu jaron pli frue, dum 1983, Behring estis nomumita profesoro pri medicino en la universitato de Halle.

Dum 1895 la prusia ŝtato nomumis Emil Behring profesoro pri higieno en la universitato de Marburg. Per subteno de la farboproduktejo Frankfurto-Höchst kaj per mono gajnita per ricevo de francia scienca premio, li krome instalis ampleksan privatan laboratorion. Dum 1901 li iĝis la unua Nobel-premiito pri medicino, kaj samjare estis nobeligita (ekde tiam li portis la vorteton "von" en sia nomo). Li aĉetis plurajn konstruaĵojn proksime de la laboratorio, kaj fine de la jaro 1904 ekestis propra farmacia entrepreno.

Komence de la Unua Mondmilito amplekse grandiĝis la produktado de la entrepreno, ĉar la armeo de la Germana Regno amase mendis vakcinojn kontraŭ la malsano tetanoso. Sed ankaŭ aliaj vakcinoj estis grandkvante produktataj. Emil von Behring mortis antaŭ la fino de la Unua Mondmilito, la 31-an de marto 1917, en aĝo de 63 jaroj en Marburg.

## Eksteraj ligiloj 
* anglalingva informeto de la nobel-premia fondaĵo pri la atribuo de la premio al Emil Behring
* 

Kategorio:Bakteriologoj
Kategorio:Germanaj kuracistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri fiziologio aŭ medicino
Kategorio:Naskiĝintoj en 1854
Kategorio:Mortintoj en 1917
Kazaĥa lingvo

**Kazaĥa lingvo** (, ) estas nordokcidenta tjurka lingvo parolata ĉefe de kazaĥoj. Ĝi estas kun rusa lingvo unu el  de Kazaĥio. Ĝiaj ISO 639 kodoj estas *kaz* kaj *kk*. Ĝi estas simila al kirgiza lingvo kaj karakalpaka lingvo.

eta|400x400px|Kazaĥlingvanoj
Kazaĥa lingvo estas ankaŭ parolata en Afganio, Ĉinio, Irano, Kirgizio, Mongolio, Rusio, Taĝikio, Turkio, Turkmenio, Ukrainio kaj Uzbekio, entute estas proksimume 10 milionoj da parolantoj. Signifa parto de parolantoj loĝas en Germanio. Pri Rusio vidu artikolon Kazaĥa lingvo en Rusio.

Kazaĥa lingvo uzas modifitan cirilan alfabeton, modifitan araban (en Ĉinio, Irano, Afganio) kaj la latinan alfabeton (en Turkio). Estas antaŭvidata (dekreto, leĝo) ke en 2025 ankaŭ Kazaĥio enkondukos la latinan skribon kiu konsistos el 32 literoj. Per tiu decido Kazaĥio volus malproksimiĝi de la rusa intelekta kaj kultura spacoj, laŭ la rusa magazino Expert

## Kazaĥa lingvo en Rusio 
Laŭ tutrusia popolnombrado de 2010 kazaĥan lingvon en Rusio konas 401 455 loĝantoj (0,29 % de la tuta respondintaro).

Vidu ankaŭ: Lingva lernejo en Muzeono.

## Vidu ankaŭ 
* Kazaĥio
* Kazaĥoj
* Latinliterigo en Sovetunio

## Referencoj 

Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Lotte Lenya

**Lotte LENYA** [lote lenja] (realnome: **Karoline Wilhelmine Charlotte BLAMAUER**; naskiĝis la 18-an de oktobro 1898; mortis la 27-an de novembro 1981) estis aŭstra aktorino kaj kantistino.

Ŝi naskiĝis en Vieno. Laborinte dum kelkajn jarojn en Zuriko, ŝi ekde 1920 agis en Berlino. Tie ŝi konatiĝis kun la komponisto Kurt Weill, kiu en la jaro 1926 fariĝis ŝia edzo.

Famon ŝi gajnis pro siaj roloj en teatraĵoj de Bertolt Brecht kaj ŝia plej granda sukceso estis la rolo de *Jenny* en la *Dreigroschenoper* ("Trigroŝa Opero"), kies muzikon Kurt Weill komponis. Ankaŭ en la filmversio (1931) ŝi prezentis tiun ĉi rolon.

En la jaro 1933 la geedzoj forlasis Germanion: unue ili vivis en Parizo kaj ekde 1935 en Usono. Tie ŝi daŭrigis sian karieron en la *Broadway*-teatro kaj ekde la 1960-aj jaroj ŝi ankaŭ en Germanio reaperis sur la scenejoj. Lotte Lenya mortis en Novjorko.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.fembio.org/frauen-biographie/lotte-lenya.shtml  
* http://www.fembio.org/women/lotte-lenya.shtml  
* http://german.imdb.com/name/nm0502322 
* http://www.mek.iif.hu/porta/szint/human/filmszin/weill/weill2.hun 

Kategorio:Aŭstraj aktoroj
Kategorio:Aŭstraj kantistoj
Vidiadhar Surajprasad Naipaul

**Vidiadhar Surajprasad NAIPAUL** (naskiĝis la 17-an de aŭgusto 1932, mortis ) estis anglalingva verkisto.

Li naskiĝis en Chaguanas (Trinidado), kiel filo de hindaj enmigrintoj. La unuajn vivojarojn li pasigis en la familio de sia patrino. Nur kiel ses-jarulo li ekkonis sian patron, kiu laboris kiel ĵurnalisto en Port of Spain. Tie la patro sukcesas aĉeti domon kaj la familio reunuiĝis. La historion de sia infanaĝo kaj tiun de sia patro li redonis en sia romano *A House for Mr. Biswas*.

En la jaro 1950 li gajnis stipendion por studi en Oxford (Anglio) anglan literaturon. Post la ekzameno li laboris por la BBC, sed post mallonga tempo li decidis dediĉi sin plene al la verkado.

Krom pro siaj romanoj Naipaul estas konata pro siaj kritike analizaj raportoj pri vojaĝoj tra multaj landoj kun diversaj kulturoj. En la jaro 1971 li gajnis la Premion Booker kaj en 2001 la Premion Nobel de Literaturo. En 1990 li ricevis la nobeltitolon *Sir*.

## Listo de verkoj 
* *The Mystic Masseur* (romano, 1957)
* *The Suffrage of Elvira* (romano, 1958)
* *Miguel Street* (romano, 1959)
* *A House for Mr. Biswas* (romano, 1961)
* *The Middle Passage* (vojaĝraporto, 1962)
* *An Area of Darkness* (vojaĝraporto, 1964)
* *A Flag on the Island* (rakontoj, 1967)
* *The Mimic Men* (romano, 1967)
* *In a Free State* (novelaro, 1971)
* *Guerrillas* (romano, 1975)
* *India. A Wounded Civilization* (vojaĝraporto, 1977)
* *A Bend in the River* (romano, 1979)
* *Among the Believers* (raporto pri la islamo, 1981)
* *The Enigma of Arrival* (romano, 1987)
* *A Turn in the South* (vojaĝraporto, 1989)
* *India: A Million Mutinies Now* (1990)
* *Homeless by Choice* (1992), kun R. Jhabvala kaj Salman Rushdie

Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo
Kategorio:Britaj verkistoj
Kategorio:Anglalingvaj verkistoj
John Maclean

**John MACLEAN** (la  – la ) estis skota marksista politikisto kaj aktivulo.

Maclean naskiĝis ĉe Pollokshaws apud Glasgovo, la filo de potisto kiu mortis pro silikozo en 1887.

Maclean finfine doktoriĝis ĉe Glasgova Universitato dum li laboris kiel instruisto.

Li aliĝis al la Sociala Demokratia Federacio (SDF) en 1902 kaj fariĝis unu el ĝiaj ĉefaj propagandistoj en Skotlando.

Li kontraŭstaris la kreskantan ŝovinismon de la gvidantaro de SDF en 1910 kaj ĉe la komenco de la milito en 1914 li asertis ke necesas krei klaspatriotismon, kaj rifuzi murdi reciproke por malnobla kapitalisma mondo.

Li starigis la tagĵurnalon *Vanguard* en kiu li deklaris en la unua eldono ke la milito montras ke la tagoj de reformo jam pasis. Oni malliberigis lin en 1915, 1916 kaj 1918 por tiaj opinioj.

Li estis brilega propagandisto kaj konvinkis multajn laboristojn pri marksismaj principoj sed ne sukcesis interveni efike en la grandegaj klasbataloj en la Glasgova regiono dum la milito aŭ ŝanĝi la antaŭjuĝojn de la sindikataj aktivuloj en pli politika direkto.
Lia kuraĝa lukto kontraŭ la milito ricevis internacian rekonon kaj en 1918 li fariĝis honora soveta konsulo en Glasgovo. Tamen li rifuzis subteni la Trian Internacion aŭ aliĝi al la Komunista Partio de Britio kaj turnis sin al kampanjado por skota sendependismo.

MacLean starigis edukan organizon por la skota laboristaro, la *Scottish Labour College* (Skota Laboristaro-Kolegio). Inter la studobjektoj estis Esperanto.

En 1922 li starigis novan partion kiu subtenis skotan respublikisman vidpunkton, *Scottish Workers Republican Party* (Skota Laborista Respublikisma Partio). Ĝi forvelkis post kelkaj jaroj, sed samnoma politika partio restariĝis dum mallonga tempo dum la 1970-aj jaroj honore al li.

Tiu sama John MacLean aperas kiel rolulo Ĝon Maclean en la romano *La Granda Kaldrono* de John Francis.

Dosiero:Redcly182.jpg|

Kategorio:Britaj politikistoj
Kategorio:Britaj komunistoj
Josif Fadenhecht

D-ro **Josif Fadenhecht** estis bulgara esperantisto de juda kredo kaj universitata profesoro de juro, membro de la Radikala Partio kaj en 1918 nacia ministro de juĝaferoj. Li prezidis publikan kunvenon dum verda propaganda Esperanto-semajno en Sofio en 1924.

## Piednotoj 
Fadenhecht, Josif
Alice-Leontine Farges

eta|maldekstra|Reklam-glumarko el la 1910-aj jarojeta
**Alice-Leontine FARGES** (farĵ), francino. Naskiĝis en la 22-a de januaro 1869 en Couloutre (apud Nevers). Fondis en Liono (1910) la "E-istan Hejmon", malfermitan al ĉiuj E-istoj. Direktas E-Oficejon de 1908. Eldonis E-ajn glumarkojn, juvelojn E-ajn ktp. Propagandis ĉe komercistoj. Enirigis uzadon de E kaj organizis prop. budon ĉe Foiro de Liono.

## Vidu ankaŭ 
* E-bildkartoj eldonitaj de S-ino Farges

## Referencoj 
Farges, Alice-Leontine
Ferenc Farkas (esperantisto)

**Farkas Ferenc** (farkaŝ), hungaro, elektromuntisto. Naskiĝis 1903 en Nagyvárad (nun Oradea Mare en Rumanujo). Esperantisto de 1923. Estis tre fervora laboranto, plurfoje centra sekretario, vicprezidanto de HESL en la postmilitaj jaroj. Multaj kursoj, paroladoj.

Kategorio:Hungaraj esperantistoj
Facila Legolibro

***Facila Legolibro*** de K. R. C. Sturmer estas unuafoje eldonita en 1923, en amplekso de 64 paĝoj. Temas pri simple verkitaj resumoj de naŭ originalaj Esperanto-romanoj. Estas aldonita artikolo de W. Bohnson pri la literaturo de Esperanto.
## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto* en sia originala formo en la Interreto
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*
## Notoj
Kategorio:Verkoj el la originala esperantlingva literaturo
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Faŭsto, parto 1

***Faŭsto I*** estas drama poemo de Johann Wolfgang von Goethe, el la germana tradukis Norberto Bartelmes, eldonis SAT, 1923, 153 p.

* aŭtoro: Johann Wolfgang von Goethe
* tradukisto: Norberto Bartelmes
* eldonejo: SAT
* jaro de kompono kaj unua eldono: 1923
* jaro de la reeldono: 1949 (ties kovrilpaĝo estas prezentata)
* presejo:
* formato: 153 paĝoj (1923), 190 paĝoj (1949)
Ekzemplero de la libro situas interalie en la privata biblioteko de P. Fiŝo.

Rigardu Faŭsto. Konciza komentario al Faŭsto, 1-a parto
## Recenzoj
## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto*/F en sia originala formo en la Interreto
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Faŭsto
Kategorio:Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1949
Kategorio:Libroj aperintaj en 1949
Kategorio:Eldonaĵoj de SAT
Kategorio:Libroj de Norbert Barthelmess
Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Leon Fauvart-Bastoul

**Leon FAUVART-BASTOUL** [fovar-bastul] (naskiĝis la 27-an de julio 1845 en Anĝevo, mortis en 1922) estis franca esperantisto, skadronestro en kavalerio. Li esperantistiĝis en 1900 kaj fariĝis ano de la fama Dijona Grupo. Li helpis al Boirac pri lia Plena Vortaro (1909). En 1911 li fariĝis membro de la Lingva Komitato.

## Verkoj 
* Ŝlosilvortoj (1909) – franclingva studo pri 200 oftaj vortoj
* Triope (kunverkis kun siaj edzino kaj filo)
* Pri la gramatika specifikeco de la fundamentaj radikoj (1914)

Kategorio:Francaj esperantistoj
Marcelle Fauvart-Bastoul

**Marcelle FAUVART-BASTOUL** (naskiĝis la 14-an de novembro 1856 en Autry-le-Chatel apud Orléans) estis franca esperantistino, edzino de Leon Fauvart-Bastoul. Ŝi estis prezidantino de la Diĵona grupo, ŝi gvidis multajn kursojn speciale por blinduloj. Ŝi helpis al Boirac pri lia Plena Vortaro. 

## Verkoj
*Esperanto sen profesoro, 1912
*Triope (kunverkis)
### Tradukoj
**La Luksdometo.  Unuakta komedio*, de H. Meilhac kaj L. Halevy. Eld. la tradukistino, Dijon, 1918, 52 paĝoj.

## Referencoj 
Kategorio:Francaj esperantistoj
Louis Fauvart-Bastoul

**Louis FAUVART-BASTOUL** (naskiĝis la 19-an de septembro 1877 en Blois, mortis la 5-an de septembro 1914 pro mortpafiĝo ĉe la Marna batalo) estis franca esperantisto, filo de Leon Fauvart-Bastoul kaj Marcelle Fauvart-Bastoul, doktoro de leĝoscienco. Li skribis en juraj revuoj kaj ankaŭ okupis sin pri muziko.

## Verkoj 
* ''D'une langue aŭiliaire au point de vue du droit des gens'' (1906)
* Triope (kunverkis)

Kategorio:Francaj esperantistoj
Henri Favrel

**Henri FAVREL** estis franca inĝeniero E. C. P.  Li naskiĝis je la 16-a de julio 1877 en Parizo. Gen. sekretario de la Radio-Klubo Esperantista de Francujo. (530 anoj ĝis 1932), redaktoro de Radio-Esperanto, trimonata organo de la Klubo. Prezidanto de la Radio-Komisiono dum la UK en l932. Estis administranto de Esperanta Centra Librejo, ktp. Multaj artikoloj kaj raportoj; paroladoj, ankaŭ per radio. Gvidis korespondajn kursojn.

Kategorio:Francaj esperantistoj
John H. Fazel

**John Henry FAZEL** (naskiĝis la  en Viskonsino; mortis la  en San Antonio, Teksaso) estis usona esperantisto.

En 1882 li transloĝiĝis al Wichita (Kansaso). Tie li laboris en advokata oficejo kaj studis juron. Tamen anstataŭ trapasi ekzamenon por mem fariĝi advokato, li fariĝis pastro de presbiteriana preĝejo en Wichita *(Murdock Avenue Presbyterian Church).* En 1907 li transloĝiĝis al Topeko, kie li estis pastro de *Oakland Presbyterian Church* and *First Presbyterian Church.* Ekde 1911 li tie organizis skoltajn grupojn. En 1936 li transloĝiĝis al San Antonio (Teksaso). Kiel armea pastro en 1917 li instruis Esperanton al oficiroj kaj al simplaj soldatoj. En 1919 li fariĝis reprezentanto de Skolta Esperanto-Ligo en Usono. En 1921 li fondis Topekan Esperanto-Klubon. Li estis direktoro de la Esperanta Societo YPD (kun ĉirkaŭ 1000 anoj), kiu apartenis al EANA. Artikoloj liaj aperis ĉefe en skoltaj gazetoj.

Kun sia edzino Phebe (1846–1928) li havis ses infanojn.

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Kategorio:Volapukistoj de Usono
Kategorio:Mortintoj en 1938
Paro Fels

[eta|Isidoro (Izraelo) Fels dum [UK 1912]]
[eta|Regina Fels dum [UK 1912]]
**Isidoro (Izraelo, Izak) FELS**, doktoro kaj lia edzino **Regina** estis hebreaj esperantistoj el Lwów (jen la pola nomo, ). Li estas kuracisto, naskita en 1870, ŝi en 1877. En sia hejmurbo ili laŭvice prezidadis multajn jarojn la Esperanto-Grupon. La infanoj parolis Esperanton antaŭ ol sian gepatran lingvon.

La geedzoj estis murditaj de germanoj en 1941 kadre de la dua mondmilito en Lvivo. 

## Referencoj
FELS, Paro
FELS, Paro
F
Kategorio:Murditaj esperantistoj
Kategorio:Viktimoj de la naziismo
Kategorio:Mortintoj en 1941
Fabiola

***Fabiola*** () estas romano pri la katakomboj de la brita kardinalo Nicholas Wiseman.

Temas pri interesa rakonto, kiu priskribas la morojn de la romianoj kaj de la unuaj kristanoj.

La ĉefrolulino estas virino nomata *Fabiola* kiu nuntempe estas honorata en la Katolika Eklezio kiel sanktulino.

## En Esperanto aperis 
La romanon esperantigis, el la angla, la verkistino Maria Milsom (Rano) en 1911; la dua eldono estis reviziita de Emmanuel Robert, ampleksis 437 paĝojn kaj enhavis 24 bildojn. Ĝi estis Kronita verko de la Akademio. La traduko estis reeldonita en 1928.

### Recenzoj
Kategorio:Romanoj
Hubert Ferez

**Hubert FEREZ** (ferez) (naskiĝis la 15-an de marto 1896 en Voyenne, apud Laon - mortis meze de septembro 1977 en Nico, Francio), estis franca instruisto, unu el la plej viglaj propagandistoj de Esperanto en Francio.

Li starigis kaj prezidis dum 10 jaroj la Orientfrancan Federacion. Loĝante en Strasbourg, li faris sian tutan eblon por komprenigi al la germanlingvuloj la animon kaj kulturon de Francujo, kaj tiamaniere labori por la paco, per interpenetrado de tiuj ambaŭ civilizacioj. Li Kreis la plej gravan Esperantan propagando-gazeton, en granda formato: *La Tribune Espérantiste,* redaktita en franca lingvo (20.000 ekzempleroj). Li laboris por ke en ĉiu nacio stariĝu simila organo nacilingva grandformata. Li kreis la Asocion Groupement Espérantiste de l' Enseignement kaj Les Légions Espérantistes, kaj fondis la organizon de tiuj Asocioj sur nova fundamento: neniam okazas balotoj; estas nur direktantoj, kiuj administras, kaj anoj, kiuj subtenas ilian agadon; neniuj statutoj; neniuj diskutoj.

Li laboris por la fondo de similaj lingvaj gazetoj ankaŭ en aliaj landoj. Multan energion li dediĉis al la proksimigo de germanaj kaj francaj rondoj en Strasburgo, kie li antaŭe vivis. Ferez ankaŭ multe instruis la Internacian Lingvon, i.a. en popol-universitatoj.

## Verkoj 
* ''Cours d' Esperanto* (Paris: Association Française des Cheminots Esperantistes, 1958)
* Beethoven, Ludwig van: *Himno al paco* (muziko de Beethoven. Paroloj de Hubert Ferez. (Trad. en Esp. de Lucien Thévenin)

## Tradukoj 
* Virk, Bernard: *Noel des enfants sages'' (paroles de Jean Rioseco. Esperanta trad. de H. Ferez. Musique de Virk)

Ferez, Hubert
Fethke

La fratoj Stefan, Jan kaj Edmund **Fethke**, infanoj de germana kuracisto kaj de pola nobelino, ĉiuj naskiĝis kaj pasigis sian infanaĝon en Oppeln, ĝis 1945 parto de la Germana Regno, kaj tie en 1919 esperantistiĝis. Ekde 1921 ili loĝis en Bydgoszcz, Pollando kaj aktive partoprenis la movadon. Ili verkadis ofte kune kaj eldonis en la pola lingvo ''500 vortojn de l' lingvo Esperanto*. Ili organizis la vojaĝojn kaj prelegojn de la Esperantisto Kola Ajayi. La meza, Jan, estas konata verkisto, uzanta la pseŭdonimon *Jean Forge''.

## Vidu ankaŭ
*Stefan Fethke
*Jan Fethke
*Edmund Fethke

Fratoj Fethke
Fratoj Fethke
Filipina Esperantisto

**Filipina Esperantisto** estis gazeto eldonita dum la komenco de la 20-a jarcento en Filipinoj.

## Vidu ankaŭ
*Frua Esperanta Gazetaro

## Ligiloj 
* Filipina Esperantisto en la nacia librejo de la filipinoj

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Filipinaj gazetoj
Esperanto-movado en la Filipinoj

La **Filipinaj insuloj** neniam havis grandan Esperanto-movadon.

## Informoj laŭ Enciklopedio de Esperanto 
La unuaj pioniroj estis (1901) d-ro Jemans, S. García Roxas, f-inoj Felicidad kaj María Paz Zamora, ĉiuj en Manilo. Aktiva propagando kaj vigla agado montriĝis en 1907, kiam estis fondita en Manila Esperanto-Societo, kiu eldonis la gazeton Filipina Esperantisto. Samjare la administranto de Popola Klerigo W. Shuster kaj komitatano pri la klerigado C. Torbes fariĝis membroj de la societo; granda ilustrita revuo "The Far Eastern Review" presis lecionojn de Esperanto, eĉ oni povis legi tiam pri lernejo, kie oni volas instrui Esperanton al lepruloj. Dum la sekvaj jaroj la movado preskaŭ tute formortis. Laŭ la Dietterle-statistiko en 1928 estis esperantistoj nur en du lokoj. En 1933 estis UEA-delegito kaj Esperanto-grupo en Manilo.

## Posta movado 
## Eksteraj ligiloj 
# 

Kategorio:Esperanto-movado en Filipinoj
Kategorio:Filipinoj
Gaetano Facchi

**Gaetano FACCHI** (fakki) (naskiĝis la  en Brescia, mortis tie en 1979) estis itala esperantisto, administranto kaj sekretario de Faŝista Instituto de Kulturo de Brescia.

Facchi estis esperantisto de 1920. En 1922 li fondis grupon en Brescia. Li gvidis multajn kursojn ĉe diversaj asocioj, ankaŭ por instruistoj. En 1925 li instigis la Komercan Ĉambron de sia urbo dissendi Esperantalingvan cirkuleron pri la itala komerco kaj industrio al ĉiuj delegitoj de UEA; la cirkuleron oni tradukis en naciajn lingvojn kaj aperigis en multaj ĵurnaloj kaj dokumentaroj de komercaj ĉambroj. Depost 1926 li estis delegito de itala Esperanto-movado por eksterlando. De 1931 li estis estrarano de IEF; profesoro de Esperanto ktp. Li verkis lingvistajn, literaturajn kaj historiajn artikolojn en Esperantaj gazetoj. Traduko: la komedio "Naskiĝo" de Dario Niccodemi (1874-1934), prezentita en Udine dum la nacia Esperanta kongreso, 1929. Li verkis prelegon Sankta Francisko kaj Budho, 1930, kaj estis ĉefkunlaboranto de la Enciklopedio de Esperanto.

## Literaturo 
* **1982**: Migliorini, Elio. Pionieri dell’Esperanto in Italia [Esperanto-Pioniroj en Italio]. Roma 1982 (en la itala)

FACCHI, Gaetano
Georgij Filipov

La ruso **Georgij FILIPOV** (naskiĝis en 1888, mortodato nekonata) estis sovetunia esperantisto kaj sciencisto ĉe la pedagogia instituto en Ĥarkov (Ĥarkivo). Li faris gravajn studojn pri Esperanto kiel prepara ŝtupo por lernado de fremdaj naciaj lingvoj (vidu respektivajn artikolojn en *Meĵdunarodnij Jazik*, Internacia Lingvo, la ruslingva organo de SEU). Li organizis periodajn Esperanto-disaŭdigojn el Ĥarkova radiostacio de 1927.

Filipov, Georgij
Filipov, Georgij
Pierre Filliatre

**Pierre FILLIATRE** (filiatr), franco, ĉefo-komizo de PTT. Nask. 2 okt. 1897 en Paris. Kun sia frato li starigis la fakan revuon "Le Relais". Kun la frato fondis en 1922 kaj eldonas la E-an fakorganon ''La Interligilo de l' P.T.T. : centra organo de fakinformoj*. La du fratoj verkis la PTT-artikolon de *Enciklopedio de Esperanto'' (1934).

FILLIATRE, Pierre
Kategorio:Francaj esperantistoj
Robert Julien Filliatre

**Robert Julien FILLIATRE** (pseŭdonimo **Hugues Lerisloy**; naskiĝis la  en Parizo) estis franca esperantisto kaj poŝtoficisto.

Li estis ĉefredaktisto de la franca revuo *Le Relais* kaj verkis multajn studojn pri diversaj branĉoj de PTT. Li estis ĝenerala sekretario de ILEPTO, en kies organo ''La Interligilo de l' P.T.T. : centra organo de fakinformoj* li aperigis multajn artikolojn precipe teknikajn. Krome li estis aŭtoro de la *Poŝt-telekomunika Vortaro,'' 1934.

Filliatre, Robert Julien
Joseph John Findlay

D-ro **Joseph John FINDLAY** [findlej] (naskiĝis la  en Anglio; mortis la ) estis angla profesoro de edukado de Universitato de Manchester. 

Joseph John Findlay estis aŭtoro de multaj verkoj pri edukado kaj lingvolernado kaj iniciatis la Findlay-Gregg-sistemon de lernado de lingvoj (inkluzive de Esperanto) per gramofondiskoj (1929).

## Eksteraj ligiloj 
* Joseph John Findlay (1860-1940) - National Library of New Zealand, PAColl-4919-1-05 

Kategorio:Mortintoj en 1940
Kategorio:Naskiĝintoj en 1860
Kategorio:Britaj instruistoj
Kategorio:Anglaj profesoroj
Kategorio:Lingvo-instruado
Filozofia Vortaro

**Filozofia Vortaro**. Kompilis Stanislav Kamarýt. 1934, 171 p. "La aranĝo de la artikoloj: post la titolo sekvas la terminoj en angla, ĉeĥa, slovaka, franca kaj germana lingvoj. Poste sekvas difinoj de la termino. Se ili estas pluraj, ili sekvas laŭeble laŭ la ordo de ilia graveco, ne laŭ la historia evoluo "(El la Enkonduko.)
## Recenzoj
## Vidu ankaŭ 
* *Eŭropa Vortotrezoro de Filozofioj*

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto*/F en sia originala formo en la Interreto
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Esperanto-fakvortaroj
Kategorio:Filozofio
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Josefine Finholt

**Josefine FINHOLT** (naskiĝis la 7-an de aŭgusto 1857, mortis la 3-an de marto 1921) estis norvega esperantistino. Guvernistina kaj instruistina ekzamenoj. Esperantiĝis en 1908 kaj de tiam ŝi per tuta vivo kaj animo apartenis al E. Membro de gazeta komitato 1908, del. de UEA 1911, kunfondinto de NEL 1911, restarigis la EK en Oslo 1912, fondinto kaj sekretariino de Esperanto-Unuiĝo de Norvegaj Instruistoj (1915). Gvidis multajn kursojn 1912-18, i.a.&nbsp;la unuan por-infanan kurson en N. Ŝi entute gvidis kaj subtenis la movadon dum malfacilaj periodoj kaj antaŭ ŝia morto ŝi destinis sufiĉan kapitalon por pagi la eldonon de lernolibro de Rifling (5&nbsp;000 ekz.). Ŝia morto estis grava bato por la Norvega Esperantomovado, kiu dum postaj 5 jaroj preskaŭ nur vegetis.

Kategorio:Norvegaj esperantistoj
Ottmár Fischer

**FISCHER Ottmár** (fiŝer), d-ro, inĝeniero, kemiisto. Nask. 12 apr. 1904 en Temesvár en Hungarujo (nun Timişoara en Rumanujo); la patro estis germana, la patrino hungara. Artikoloj por kemiaj gazetoj; bonfara laboro inter blinduloj. E-isto de 1927. Vizitis la int. ped. kurson de A. Cseh en Arnhem, jul. 1930. Li instruis E-n laŭ Cseh-metodo dum 2 jaroj gvidante 36 kursojn (ĉefe en Norvegujo) kun ĉirkaŭ 1500 partoprenantoj kaj faris 50 prelegojn en E antaŭ ĉirkaŭ 5000 personoj. Partoprenas ankaŭ la skoltan E-movadon.

FISCHER, Ottmár