open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parko de Bolívar

La **Parko de Bolívar** aŭ **Bolívar Parko** (hispana nomoj: *Parque de Bolívar* kaj *Parque Bolívar*) estas parko situa en Medeĝino inaŭgurita en la 1892-a jaro kaj enoficigita je honoro al Simón Bolívar. Ĉe la parko ekzistas statuo samkiel Bolívar sur sia ĉevalo el metalo kaj marmoro farita de Giovanni Anderlini kaj fandita de Eugenio Maccagnani. Samvalora al du dombloko, la parko havas proksimume  de areo, kun cementgrundo kaj plantgrundoj. Krom tio, la parko havas fontanon, benkojn, skulptaĵojn kaj alian elementojn. 

Ĉirkaŭ la parko estas la Metropolita Katedralo de Medeĝino, la Teatro Lido kaj malnovaj domoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Ballet Folclórico de Antioquia (Folklora Baleto de Antjokio)  .

Bolivar
Kategorio:Medeĝino
Angel Dark

**Angel Dark**, propranome **Viktoria Knezova** (*11-an de aprilo 1982, en Sobrance) estas slovaka pornoaktorino kaj modelino.

## Biografio 
Angel naskiĝis en Sobrance kaj sian karieron en pornoindustrio ŝi ekstartis en la jaro 2001. Ŝi debutis en filmo *Blow Bang 7* kaj poste ŝi partoprenis en pluaj proksimume 100 filmoj. Ŝi ankaŭ pozis por multaj ttt-paĝoj.

Laŭ Internet Movie Database Angel Dark elektis sian nomon post tio, kiam paro, adoptinta ŝian malgrandan filon, nomis ŝin anĝelo.

Reprezentas ŝin modelagentejo Model Mania.

Kategorio:Slovakaj pornoaktoroj
Kategorio:Slovakaj romaoj
Kategorio:Naskiĝintoj en Slovakio
Kategorio:Artistnomoj
Eŭropa Privata Kompanio

**Eŭropa Privata Kompanio**, mallonge **SPE** (de la latina **Societas Privata Europaea**), estas nova jura statuso de entrepreno, kiun Eŭropa Unio intencas enkonduki ekde 2010.

Kontraste kun Eŭropa Akcia Kompanio, la Eŭropa Privata Kompanio estas statuso ĉefe por malgrandaj kaj mezgrandaj entreprenoj.

Kategorio:Ekonomio
Kategorio:Firmaoj
Kategorio:Eŭropa Unio
Kategorio:Eŭropunia juro
Botanika Ĝardeno de Berlino

[eta|maldekstra|150px|Giganta [bambuo en Granda Pavilono.]]
eta|Kakta Pavilono.
eta|Pavilono Victoria.
**Botanika ĝardeno de Berlino** (, pli precize en Eo: Botanika Ĝardeno kaj Botanika Muzeo Berlin-Dahlem) estas unu el la plej gravaj botanikaj ĝardenoj en la mondo, kun areo de 43 hektaroj kaj ĉ.  diversaj plantospecioj.

La ĝardeno estas lokita en Dahlem, najbare al distrikto Steglitz-Zehlendorf. Ĝi estis konstruita inter 1897 kaj 1910, sub gvido de botanikisto Adolf Engler.

Hodiaŭ, la ĝardeno estas parto de la Libera Universitato de Berlino.

La ĝardena komplekso konsistas el diversaj konstruaĵoj kaj vitrodomoj, kiel la Kakta Pavilono kaj la Pavilono Viktoria. La tuta areo de vitrodomoj estas 6,000&nbsp;m². La ĝardenaj subĉielaj areoj havas la areon de 13&nbsp;hektaroj. La ĝardena arboreto etendiĝas sur 14&nbsp;hektaroj.

La plej konata parto de la ĝardeno estas la Granda Pavilono (*La granda tropika domo*), la plej granda vitrodomo de la mondo. La konstruaĵo estas ŝtalskeleta, kovrita per vitro. Ĝi altas 25 metrojn kaj larĝas 30x60 metrojn en la paŝzono. La interna temperaturo estas daŭre ĉe  kaj la aera humideco estas same granda.

## Vidu ankaŭ 
: Ludwig Diels

Berlino
Kategorio:Berlino
Franĝo

eta|Franĝo de tapiŝo.
eta|Franĝo de plankotapiŝo.

**Franĝoj** estas nomataj tiuj ŝtofaj fadenoj, kiuj estiĝas el teksaĵoj. Ili estiĝas plej ofte per deŝirado, tranĉado aŭ alikaza damaĝiĝo de la teksaĵo. Oni uzas la franĝojn ofte por plibeligi vestopecojn aŭ tapiŝojn.

Laŭ Francisko Azorín **franĝo** estas *Ornamaĵo el pendantaj fadenoj, por borderi randon de vestoj, mebloj, k.c.* Li indikas etimologion el latina *fimbria* (fadenaĵo), kaj li aldonas terminon **franĝi**, por ornami per franĝoj.

## Vidu ankaŭ 
* Cicito
* Filigrano

## Notoj 
Kategorio:Teksaĵoj
Ciklopropeno

**Ciklopropeno** estas cikla organika kombinaĵo kun la kemia formulo C3H4. Ĝi estas la plej simpla cikloalkeno kaj konsistas el trimembra ringo, kiu entanas unu duoblan ligon. Ciklopropeno estas unu el la plej forte streĉitaj ringaj kombinaĵoj, kiujn oni ĝis nun izolis. Ĝi estas pli forte streĉita ol la ciklopropano, ĉar du ligaj anguloj devas malgrandiĝo de 120° je 60° – tiel je 60° – (ciklopropano: 109,5° – 60° = 49,5°). En la naturo aperas pli komplikaj grasacidoj, kiuj entenas ciklopropenan ringon, ekz. la sterculina acido en grajna oleo de *Sterculia foetida*.

## Sintezo 
Ciklopropilamina estas metil-izita per metil-jodido. La tiel estiĝanta jodid-salo transformiĝas kun humida arĝenta hidroksido. La sekvanta seka distilado de ciklopropiltrimetila amoniumhidroksido donas per Hofmann-eliminado ciklopropenojn.

## Reagemo 
Pro sia granda ringa streĉo, ciklopropeno estas tre malkonstanta kaj emas forte al polimeriĝo. Se oni aldonas bromon, estiĝas 1,2-dibrom-ciklopropano, kiam la reago okazas tre forte.


Kategorio:Cikloalkenoj
Kategorio:Gasoj
La Groise

**La Groise** estas franca komunumo lokita en la departemento Nord kaj en la regiono Nordo-Kaleza Markolo. Ĝi havis 429 loĝantojn laŭ censo plenumita en 1999.

maldekstra|100px|Blazono de La Groise.
__TOC__
## Geografio 
La Groise situas en la natura regiono Cambrésis, de kiu Cambrai estas la historia ĉefurbeto. Tiu regiono ĉefe konsistas el malaltaj ebenaĵoj kaj vastaj agroj. La areo ĉirkaŭ la urbeto Le Cateau-Cambrésis restas tamen sufiĉe proksima al Avesnois : ankoraŭ videblas verdaj paŝtaĵoj kaj heĝoj kaj ne la agroj de Cambrésis.

La Groise etendiĝas sur 9,38&nbsp;km².

## Historio 
La Groise estis apartigita el Catillon-sur-Sambre la 13-an de junio 1841, kaj tiam fariĝis plene aparta komunumo. Okaze de la municipa baloto de 2008 venkis en la vilaĝo S-ro Jean-Marie Dumont, kiu do fariĝis la loka urbestro.

## Lokaj famuloj 
*Louis-Antoine-Maximilien Bricout de Cantraine (1763-1848), estis politikisto de la komenco de la 19-a jarcento.

## Administrado 
La Groise apartenas al la kantono de Le Cateau-Cambrésis, kies ĉefurbo estas Le Cateau-Cambrésis. Tiu kantono mem estas parto de la arondismento de Cambrai, unu el la 6 arondismentoj de la departemento Nord.

## Vidu ankaŭ 
*Komunumoj de Nord
*Kantono de Le Cateau-Cambrésis

Kategorio:Komunumoj de Nord
Dino Buzzati

**Dino BUZZATI TRAVERSO** estis itala ĵurnalisto, pentristo kaj verkisto.

Buzzati naskiĝis en San Pellegrino, sojle de la norditala urbo Beluno, en 1906. Lia patro Giulio Cesare, mortinta en 1920, estis famkonata juristo el beluna familio, dum lia patrino Alba Mantovani devenis de nobela familio el Venecio (la familio Badoer). Li naskiĝis kiel la tria el kvar filoj: Augusto (1903-?), Angelina (1904-2004) kaj Adriano (1913-1983), famkonata genetikisto. La familio Buzzati kutimis pasigi la somerojn en sia vilao en Beluno kaj la vintron en Milano, kie la patro, kiu profesoris pri internacia juro, laboris ĉe la ĵusfondita universitato Bocconi, kaj samtempe ĉe la universitato de Pavia.

## Verkoj 
* La dezerto de la tataroj, tradukita al Esperanto per Daniele Mistretta

Kategorio:Italaj pentristoj
Kategorio:Italaj ĵurnalistoj
Kategorio:Italaj verkistoj
Kategorio:Italaj verkistoj de la 20-a jarcento
Bystronic Laser AG

**Bystronic** estas laborilmaŝinfabrikanto kun sidejo en Niederönz en Kantono Berno, Svislando.[eta|dekstra|Stando de Bystronic dum la ekspoziciito EuroBlech en [Hanovro 2008]]
## Profilo 
Bystronic produktas laser- kaj akvoraditranĉmaŝinojn kaj faldmaŝinojn. Krom la fabriko kaj ĉefsidejo en Niederönz Bystronic disponas pri aldonaj produktejoj en Gotha (Germanio) kaj Tianjin (Ĉinio). La Bystronic-Grupo formas parton de la zurika industrikoncerno Conzzeta.

## Ciferoj 
Finde de 2008 la entrepreno havis 1627 kunlaborantojn, el inter kiuj 600 ĉe la ĉefsidejo en Svislando. Ĝia vendocifero atingis (ankaŭ en 2008) la sumon de 500 milionoj €. 73 % de ĝiaj produktoj estis venditaj en Eŭropo, 11% en Azio kaj Oceanio kaj 16% en Nord- kaj Sudameriko.

## Historio 
En 1964 estis fondita en Bützberg en Svislando la entrepreno *Bystronic Maschinen AG*. Ĝia tasko estis la evoluigo, produktado kaj vendado de sistemsolvoj por la vitroperlaborado. En la fruaj 1980-aj jaroj komenciĝis la evoluigo de lazertranĉaparatoj. En 1986 estis fondita el la antaŭa entrepreno la *Bystronic Laser AG* en Niederözn. Komenciĝis la produktado kaj vendado de lazertranĉaparatoj. En 1989 komenciĝis la evoluigo, produktado kaj vendado de la unuaj akvoraditranĉaparatoj. En 1994 Bystronic fariĝis parto de Conzzeta en Zuriko. Per la aĉeto de la svisa entrepreno *Hämmerle AG* en la jaro 1997 Bystronic fariĝis ofertanto de faldomaŝinoj. En la jaro 2002 okazis la jura disigo de la du departementoj ladoperlaborado (Bystronic) kaj vitroperlaborado (Bystronic glass). Sekvis samjare la grandigo de la produktaro en la sektoro faldado per la akiro de la *Beyeler-Grupo* kun sia produktejo en Gotha, (Germanio) kaj la firmao *AFM Fabtech* (kun la produktejo en Tianjin, Ĉinio).

## Fonto 
Ĉi-tiu artikolo baziĝas sur libera traduko de la koncerna artikolo en la germana Vikipedio.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la firmao Bystronic
* Retejo de la vitrodepartemento de Bystronic 
* Retejo de la patrina koncerno Conzzeta AG

Kategorio:Svisaj firmaoj
Suda Kalifornio

**Suda Kalifornio**, aŭ mallongige en angla **SoCal**, estas la suda parto de la usona ŝtato  Kalifornio. Ties populaciaj centroj estas la urboj de Los Angeles kaj San Diego. Tiu regiono estas hejmo al **23 milionoj da homoj** kaj estas la **dua plej loĝata regiono** en Usono, post nur la regiono BosWash en Nordorienta Usono.

Kvankam ne estas oficiala difino por la norda limo de Suda Kalifornio, plej parto de konsideroj inkludas la teritorion sude de la Montoj Tehaĉapi, situaj ĉirkaŭ je 113 km norde de Los-Anĝeleso.

Okcidente de Suda Kalifornio estas la Pacifika Oceano; sude estas la landlimo inter Usono kaj Meksiko; oriente estas la Mojave kaj la Kolorada Dezertoj kaj la rivero Kolorado ĉe la ŝtata limo kun Arizono kaj Nevado.

## Vidu ankaŭ
* Baja California

Kategorio:Geografio de Usono
Kategorio:Kalifornio
Victor Frankenstein

**Victor FRANKENSTEIN** (ankaŭ baptonomita Henry aŭ Charles en certaj versioj) estas fikciulo aperinta por la unua fojo en la romano *Frankenŝtejno* de Mary Shelley en 1818.

Li devenas de Ĝenevo kaj okaze de serĉado sukcese vivigis sennoman kreitulon, faritan el pecoj da homaj kadavroj. Post la romano, plejmultaj kinadaptoj prezentis lin kiel tipan frenezan scienciston, kvankam lia personeco estas sufiĉe pli subtila en la originala verko de Mary Shelley.

Kategorio:Literaturaj roluloj
Kategorio:Fikciaj sciencistoj
Kategorio:Fikciaj svisoj
Kategorio:Frankenŝtejno
Bódvarákó

**Bódvarákó** estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény.
eta|Kamparana domo en Bódvarákó

## Bazaj informoj 
* Areo: 9 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 161 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.5097/20.7363
* Loĝantaro: 150
* Poŝtkodo: 3764
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Bódvarákó situas sur deklivoj, fine de sakovojo. Szendrő troviĝas 18, Edelény 29, Miskolc 52&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1283. Longe la loknomo estis Rákó, sed en 1905 ĝi prenis la antaŭnomon Bódva.

En Bódvarákó ĉiusomere universitatanoj faras tendaran kampadon. Vilaĝservo estas migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Terezo el Avila
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario)
* kavo pri Francisko Rákóczi la 2-a, interne lago troviĝas

## Famuloj 
En Bódvarákó naskiĝis aktoro Margit Lánczy.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Bódvalenke

eta|centre|500ra|Larĝa panoramo en Bódvalenke
**Bódvalenke** estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény.
eta|maldekstre|Kalvinana kirko en Bódvalenke
eta|Kalvinana domo en Bódvalenke

## Bazaj informoj 
* Areo: 7 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 182 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.542/20.8079
* Loĝantaro: 190
* Poŝtkodo: 3768
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Bódvalenke situas sur malebenaĵo, laŭ traira flankovojo. Szendrő troviĝas 24, Miskolc 57 km-ojn.
eta|Katolika kirko en Bódvalenke

## Historio 
La unua mencio devenis el 1283 en formo *"Nenkefolua"*.

En 2009 ciganaj pentristoj kreis freskojn (aŭ sekpentraĵojn) al la eksteraj muroj, kiuj tiras turistojn (La freskoj estas videblaj ekzemple en la larĝa foto).

En Bódvalenke migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1786
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Spirito
* nobeldomo de Gedeon el la 1880-aj jaroj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Bódvaszilas

**Bódvaszilas** [bOdvasilaŝ] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Edelény.
eta|maldekstre|Poŝtejo de Bódvaszilas
eta|Kulturdomo de Bódvaszilas
eta|Iama grenejo de Bódvaszilas
eta|Kalvinana preĝejo de Bódvaszilas

## Bazaj informoj 
* Areo: 19 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 167 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.5375/20.7347
* Loĝantaro: 1230
* Poŝtkodo: 3763
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Bódvaszilas situas sur mildaj deklivoj, laŭ ĉefvojo Sajószentpéter-Turňa nad Bodvou, laŭ fervojo Miskolc-Tornanádaska. Szendrő troviĝas 17, Miskolc 52 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1283 en formo *"Szilas"*. En 1250 fortikaĵo konstruiĝis en la proksimeco, kiu defendis la loĝantojn de la turkoj. Bódvaszilas estis distriktejo depost Traktato de Trianon ĝis 1950. Dum la 2-a mondmilito estis tie akraj bataloj. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, kulturdomo, biblioteko, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika Preĝejo Sankta Jozefo (Bódvaszilas) de 1774
* grekokatolika preĝejo omaĝe al Elija
* kalvinana preĝejo
* grenejo
* kulturdomo

## Famuloj 
En Bódvaszilas naskiĝis inĝeniero Mihály Stefán.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Alsószuha

**Alsószuha** [alŝOsuha] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Putnok. Alsó signifas: suba.

## Bazaj informoj 
* Areo: 22 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 212 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.3746/20.5081
* Loĝantaro: 520
* Poŝtkodo: 3726
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Alsószuha situas en valo de rojo nomata Szuha, meze de sakovojo. La slovaka landlimo estas proksime. Putnok troviĝas 16, Szendrő 20, Edelény kaj Kazincbarcika po 24, Miskolc 40 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el la 14-a jarcento en formo *"Szentgyörgyszuha"* (=Sankta Georgo-Szuha). En 1558 la turkoj bruldetruis la vilaĝon. Vilaĝservo estas infanĝardeno, krome migra poŝto servas.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1828

## Famuloj 
En Alsószuha naskiĝis ekonomihistoriisto Miklós Szuhay.

## Fontoj 
* WikiTrans

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Alsótelekes

**Alsótelekes** [alŝOtelekeŝ] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Kazincbarcika. La loknomo signifas: suba-parcela.

## Bazaj informoj 
* Areo: 6 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 226 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.4110/20.6547
* Loĝantaro: 140
* Poŝtkodo: 3735
* Telefonprefikso: 48

## Situo 
Alsótelekes situas en valo de rojo, fine de sakovojo. Rudabánya kaj Szendrő troviĝas po 10, Kazincbarcika 24, Miskolc 40 km-ojn.

## Historio 
Alsótelekes fondiĝis komence de la 18-a jarcento. Longe oni minadis gipson, kiun oni prilaboris en la vilaĝo. Vilaĝservo estas migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo
* monumento de falintoj dum la 2-a mondmilito

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Kanalo Danubo-Nigra Maro

eta|250ra|maldekstra|
eta|250ra|maldekstra|
eta|250ra|maldekstra|
La **Kanalo Danubo-Nigra Maro** estas 64 km longa kanalo en Rumanio, kiu etendiĝas de Cernavodă al Agigea kaj evitas la malfacile ŝipeblan parton de la Danuba riverdelto. Ĝi mallongigas la vojon al Nigra Maro je 240&nbsp;km (kompare al vojo tra Galați kaj Sulina), dum la vojo Cernavodă–Constanța mallongiĝas je 450&nbsp;km.

La kanalo komenciĝas ĉe Cernavodă kaj alfluas la Nigran Maron ĉe Agigea, antaŭurbo de Constanța. Ĉe Poarta Albă ekzistas kanala branĉo al naftorafinejo *Midia-Năvodari*. Ĝi situas komplete en distrikto Constanța.

La kanalo havas longon de 64,4&nbsp;km, larĝon de 60&nbsp;m kaj profundon de 7&nbsp;m. La minimuma kurbiĝa radiuso estas 3000&nbsp;m. La norda branĉo havas longon de 26,6&nbsp;km, larĝon de 50&nbsp;m kaj profundon de 5,5&nbsp;m. La minimuma kurbiĝa radiuso estas 1000&nbsp;m.

La kanalo havas 4 kluzojn por egaligi la akvodiferencon inter Danubo kaj Nigra Maro. La akvovojon povas uzi ŝipoj kun ĝis 5000&nbsp;t kaj kun longo de 138,3&nbsp;m, larĝo 16,8&nbsp;m kaj merĝo de 5,5&nbsp;m kaj por ŝovŝipoj kun longo de 296&nbsp;m, larĝo de 22,8&nbsp;m kaj merĝo de 3,8&nbsp;m. La nordan branĉon povas uzi ŝipoj ĝis longo 119,4&nbsp;m, larĝo 11,4&nbsp;m kaj merĝo de 3,8&nbsp;m.

## Historio 
La unuaj projektoj pri kanalo de Cernavodă al Nigra Maro estas konataj jam el jaro 1837. Post kiam oni elkonstruis la fervojan linion – ekde 1860 – Cernavodă-Constanța por transporti varojn al Nigra Maro, tiuj planoj estis neglektitaj.

La rumana inĝeniero Jean Stoenescu-Dunăre ellaboris en 1927 novan planon. La konstrulaboroj komenciĝis en 1949 kun trudlaboro de politikaj kaj aliaj enprizonigitoj. Pro financaj problemoj, la laboro haltis en 1953. La kanalo pretiĝis do inter 1976 kaj 1984, la norda branĉo inter 1984 kaj 1987.

## Branĉoj 
* Kanalo Poarta Albă–Midia Năvodari

lang=eo|eta|500ra|centra|

Kategorio:Danubo
Kategorio:Nigra maro
Kategorio:Geografio de Rumanio
Kategorio:Kanaloj en Rumanio
Alsóvadász

**Alsóvadász** [alŝOvadAs] estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Szikszó. La loknomo signifas: suba-ĉasisto.

## Bazaj informoj 
* Areo: 23 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 137 m
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 48.2431/20.9082
* Poŝtkodo: 3811
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Alsóvadász situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Szikszó troviĝas 5, Edelény 17, Encs 22, Miskolc 25 km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata jam dum la neolitiko. La unua mencio devenis el 1317 en formo *"Vadaz"*. Supozeble ĉasistoj de la reĝo vivis tie. En 1588 batalo okazis inter hungaroj kaj turkoj. Baldaŭe la vilaĝo apartenis al la Osmana Imperio. Post liberecbatalo de Francisko Rákóczi la 2-a la vilaĝo senhomiĝis, la refondiĝo okazis en 1720. La najbara vilaĝo Jánosd en 1906 aliĝis al Alsóvadász. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de Hungaroj
* kalvinana romanika preĝejo el la 13-a jarcento, post jarcento gotikiĝis, en 1786 trakonstruiĝis, turo alkonstruiĝis en 1811
* kalvinana paroĥo de 1773, en 1830 trakonstruiĝis
* monumento de falintoj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Tesi, la testudo

La germana lernolibro de Esperanto ***Tesi, la Testudo*** estas unuafoje eldonita en 1985. Post pluraj represoj la libro estis komplete reviziita kaj modernigita; la tria eldono aperis en 2006 ĉe EsperantoLand. Ĝin verkis laborgrupo, kiu ŝerce nomis sin *nokta tajpejo*; grandan parton verkis Eckhard Bick, kunlaboris Eva Formaggio, Claudia Hamelbeck, Ulf Kemmer kaj Reinhard Kneser. Centon da desegnoj kreis Uta Hasekamp kaj Anna Formaggio.

Kontraste al multaj aliaj lernolibroj por lingvoj la baza teksto de la libro estas sinsekva historio. Ĝi temas pri la malgranda testudo *Tesi*, kiu vivas sur vulkana insulo en oceano. Tesi trovas botelpoŝton kun invito al Esperanto-kongreso kaj la testudoj decidas vojaĝi per floso al la kongreso en Homlando.

Aldone al la lecionoj kaj kutimaj klarigoj pri gramatiko la libro havas diversajn lernunuojn pri unuopaj temoj, ekzemple por priskribo de pejzaĝo, manĝoj, bestoj, ŝako aŭ kartludoj. La librojn enhavas plurajn dekojn da ekzercoj, por kiuj fine troveblas solvoj. En la libro enestas krome dudirekta vortaro Esperanto-germana, listoj de ŝtatoj kaj mallongigoj kaj detala indekso pri gramatiko kaj temoj.

La libro vendiĝis intertempe en pli ol 8.000 ekzempleroj. Ĝi nuntempe (2009) estas la sola lernolibro pri Esperanto por germanlingvanoj, kiu noveldoniĝis aŭ reeldoniĝis dum la pasinta jardeko. Ĝi enestas la germanan katalogon de mendeblaj libroj (VLB) kaj estas akirebla per retaj kaj aliaj librovendejoj (ISBN 978-3-922570-80-6).

## Vidu ankaŭ 
*Recenzo ĉe edukado.net
*Specimeno de ekzerco kaj komentoj ĉe edukado.net
**Tesi* en la reto (vortareto por elpresi, korekto...)

## Eksteraj ligiloj 
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience 
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing*

Kategorio:Esperanto-lernolibroj
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1985
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1990
Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 2006
Kategorio:Fikciaj testudoj
Kategorio:Eldonaĵoj de EsperantoLand
Kategorio:Antverpena Lingvo-libraro
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
Paciencludo

**Paciencludo** estas kartludo por unu ludanto uzanta ludkartaron. Estas multe da tipoj de Paciencludoj, ekzemple Klondiko, Kvar asoj, ktp. Plimulte de komputiloj havas Paciencludon.

## Eksteraj ligiloj
*Lady Cadogan's Illustrated Games of Solitaire or Patience, by Adelaide Cadogan, 1914, from Project Gutenberg
*Games of patience for one or more players, second series, by Mary Whitmore Jones, about 1898, original book-scan from Archive.org

Kategorio:Paciencludoj
Swakop

eta|Riverfluejo de Swakop proksime al Gut Richthofen
**Swakop** estas - kun la alfluanto Khan - la plej granda (provizora) rivero en Okcidenta Namibio. Ĝi longas 460&nbsp;km kaj havas 30.100&nbsp;km² akvokolektan areon. Ĝi alfluas la sudan Atlantikon ĉe Swakopmund. La nomo venas el la lingvo de namaoj kaj damaraoj: "Tsoa-ksaub". "Tsoa" signifas aperturon pro ekskremento kaj "ksaub" por ekskremento. Tiu nomo venas el tiu observo, ke okaze de pluvoj, la rivero kunportas grandan mason el homa ekskrementa bruna ŝlimo al la Atlantiko.

La plej granda punkto de la akvokolekta areo altas 2480&nbsp;m. La jara precipitaĵo varias de 0&nbsp;mm ĝis 475&nbsp;mm. 39 % de la areo ricevas pli ol 300 mm/jaro, dum 80 % pli ol 100&nbsp;mm.

Kategorio:Riveroj en Namibio
Kategorio:Swakopmund
Kategorio:Erongo
Tercentra teorio

eta|Geocentra modelo el la jaro 1568
**Tercentra teorio** (aŭ **tercentrismo** aŭ **geocentra teorio** aŭ **ptolemea sistemo**) estas ne plu akceptata teorio, laŭ kiu la globforma tero estas en la centro de la universo. Laŭ ĉi tiu teorio, la aliaj ĉielaj korpoj (luno, suno, planedoj) ĉirkaŭas la mondon. La plej ekstera sfero entenas la stelojn. Oni ne konfuzu ĉi tiun teorion kun la teorio ke la mondo estas ebena.

La tercentra teorio estis anstataŭigita per la suncentra teorio pro la laboroj de Koperniko, Galileo kaj Kepler. Laŭ la moderno kosmoscienco, la universo tute ne havas centron.

Malgraŭ la scienca malakcepto de la tercentra teorio, ĉe tuteŭropa opinisondo en 2001 26,1% de la homoj konsentis kun la aserto ke la suno ĉirkaŭas la teron.

## Vidu ankaŭ 
* Almagesto
* Kopernika suncentrismo
* Ptolemeo

Kategorio:Astronomio
Nacia Parko Namib-Naukluft

eta|180px|
eta|180px|
eta|180px|

La **Nacia Parko Namib-Naukluft** estas Nacia Parko kaj ekologia protekta zono en la dezerto Namibo en Namibio, en la plej malnova dezerto de la mondo. Ĝi limas norde al Skeleta marbordo kun la Nacia Ripozareo Okcidenta Marbordo kaj etendiĝas suden al la iama Diamanta fermita zono. La parko entenas ankaŭ la Naukluft-montojn kun pinto de 1965. Oriente de la parko aldoniĝas la privata protekta parko Natura Rezervejo Namib Rand kun areo de 2000&nbsp;km².

La parko estas la plej granda natura parko de Afriko kaj en ĝi vivas multaj bestoj, kiuj alkutimiĝis al la ekstreme sekaj kondiĉoj de la dezerto (serpentoj, gekoj, insektoj, hienoj kaj ŝakaloj).

## Historio 
La parko estiĝis per kunmeto de diversaj protektitaj areoj. Por protekti la montaran zebron de Hartmann, oni fondis en 1968 la *Naukluft-Zebra-Parkon*. Oni aldonis en 1970 koridoron al okcidento. Tiuj kunfandiĝis en 1979 - kun parto de la Diamanta fermita zono - al **Dezerta Parko Namibo** kun areo de 23.340&nbsp;km². Ĝia hodiaŭa surfaco estas 49.768&nbsp;km², kiun atingis la parko kun pluaj partoj de la iama fermita zono.

Kategorio:Naciaj parkoj en Afriko
Kategorio:Namibio
Godiva (damo)

**Godiva** (n. ĉ. 997, m. antaŭ 1086, laŭ iuj fontoj la 10-an de septembro 1067) estis edzino de Leofric, grafo de Mercia, Anglio. Ŝi famas pro legenda senvesta rajdado tra Coventry.

Ŝi kaj Leofric faris malavarajn donacojn al monaĥejoj. Ŝi postvivis sian edzon, kiu mortis en 1057. Ŝi estis inter la malmultaj anglosaksaj nobelinoj kiuj retenis siajn bienojn post kiam Vilhelmo la Konkerinto konkeris Anglion.

eta|maldekstra|Statuo de Damo Godiva
Laŭlegende kiam la loĝantaro de Coventry ege suferis pro impostoj de sia edzo, Godiva ripete petegis lin malgrandigi la impostojn. Fine li promesis tion fari se ŝi senvestigus sin kaj tiel rajdus tra la stratoj de Coventry. Godiva ordonis al la loĝantoj resti hejme kaj fermi la ŝutrojn dum ŝi nude rajdis tra la urbo, kovrite nur per sia longa hararo. Ĉiuj obeis, krom tajloro kiu boris trueton en sia ŝutro: poste oni moknomis la tajloron "peeping Tom" ("gvatanta Tomaso").

Laŭ alia versio de la legendo, Godiva kunigis la loĝantojn kaj, akompanate de du kavaliroj, rajdis malkaŝe tra la urbo.

Kategorio:Anglaj nobeloj
Aelfgifu de Northampton

**Aelfgifu** (n. ĉirkaŭ 990, m. post 1040) estis anglosaksa nobelino kaj la unua edzino de Knuto la Granda.

Ŝia patro estis Aelfhelm de Jorko kiu estis embuskita kaj mortigita dum ĉasado en 1006. Ethelred la Malpreta blindigis ŝiajn du fratojn Ulfegeat kaj Wulfegeat.

Inter 1004 kaj 1016 Kanuto edziĝis al Aelfgifu. Ŝi kaj Kanuto havis du filojn:
* Svein (ĉ.1016-ĉ.1036)
* Harold Harefoot (ĉ. 1015-1040), kiu estis reĝo de Anglio ekde 1035

En 1030 Kanuto sendis Aelfgifu kaj Svein al Norvegio kiel regantoj de tiu lando, sed ili estis ege malmildaj kaj postulis pezajn impostojn. La popolo ribelis kaj forpelis ilin en 1034 aŭ 1035. Svein mortis en Danio pro vundoj.

Kanuto mortis en 1035. Ne post 1036 Aelfgifu revenis al Anglio, kaj helpis sian filon Harold Harefoot sekvi Kanuton kiel reĝo de Anglio.

Kategorio:Historio de Anglio
Kategorio:Anglosaksoj
Kategorio:Britaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj
Kategorio:Danaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj
Kategorio:Norvegaj reĝedzinoj
Lichinomycetes

**Lichinomycetes** estas fungoj el la subfilumo *Pezizomycotina*.

## Priskribo 
La specioj formas kun cianobakterioj gelatenecajn krusteca-, folieca- aŭ arbusteca-likenojn. Askofruktoj estas apotecioj.

## Sistematiko 
Nur unu ordo estas : *Lichinales*
* Gloeoheppiaceae kun tri artoj
* Heppiaceae kun kvin artoj
* Lichinaceae kun kvar dek du artoj
* Peltulaceae kun tri artoj

## Fontoj 
### Notoj kaj referencoj 
### Eksteraj ligiloj 
* Ning Zhang, Gi-Ho Sung: Lichinomycetes. Versio de la 9-an de januaro 2008 , in: The Tree of Life Web Project

Kategorio:Askofungoj
Kategorio:Mikologio
Universitato de Marilando

eta|Universitato de Marilando
La **Universitato de Marilando** estas publika universitato en *College Park*, Maryland, Usono. Ĝi estas la plej granda universitato en grupo nomata la "University System of Maryland" (Universitata sistemo de Marilando). En la jaro 2003 ĉirkaŭ 35 329 studentoj studis en tiu universitato.

## Eksteraj ligiloj 
*  (angle)

Kategorio:Universitatoj en Marilando
Langnau en Emme-Valo

**Langnau en Emme-Valo** (germane **Langnau im Emmental**) estas komunumo de Kantono Berno en Svislando. Ĝis la 31-a de decembro 2009 la komunumo apartenis al la iama distrikto Signau. Ekde la 1-a de januaro ĝi estas parto de la nova administra distrikto Emme-Valo. Ĝi havis 8869 loĝantojn je la 31-a de decembro 2007.

## Geografio 
Langnau situas en la Emme-Valo ĉe la suba parto de la rivero Ilfis, kiu en Langnau alfluas al Emme. La plej malalta punkto de Langnau estas la alfluejo de de Ilfis al Emme sur alteco de 650 m s.m., ĝia plej alta punkto situas sur 1 328 m s.m.. La komunumoj konsistas el la vilaĝoj Langnau kaj Bärau kaj multnombraj izolitaj bienoj.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo limas en nordo al Trachselwald kaj Sumiswald, en oriento al Trub, en sudo al Trubschachen kaj Eggiwil, kaj en okcidento al Signau kaj Lauperswil.

## Trafiko 
Langnau en Emme-Valo situas ĉe la trajnlinio de la Svisaj Federaciaj Fervojoj de Berno al Lucerno. Ankaŭ ekzistas trajnlino de Langnau al Burgdorf.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Langnau en Emme-Valo datiĝas el la jaro 1139 *Lanngnouw*.

En la jaro 1386 Langnau falis sub la regado de Berno. De 1406 ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 Langnau apartenis al la kamparvoktejo Trachselwald.

En la jaro 1527 Langnau estis unu el la unuaj bernaj komunumoj, kiuj aliĝis al la reformacio. Dum jarcentoj ĝis 1730 en Langnau okazis persekutadoj de la anabaptistoj, kiuj ankaŭ aktivis en la regiono.

Dum la tempo de la Helveta Respubliko Langnau estis la ĉefloko de la distrikto Supera Emme-Valo, kiu kongruas kun la nuntempa distrikto Signau.

## Sporto kaj aliaj sciindaĵoj 
Langnau estas konata pro ĝia glacihoketeamo SCL Tigers, kiu ludas en la Svisa Nacia Ligo A.

Ek de 1836 estis fabrikitaj en Langnau la unuaj svisaj manorgenetoj (en la alemana lingvo *Schwyzerörgeli* respektive *Langnauerli*). Temas pri unu el la tradiciaj muzikiloj de la svisa popolmuziko.

## Esperanto-Movado 
De la 4-a ĝis la 6-a de oktobro 2013 en Langnau en Emme-Valo okazis la 6a SFERO.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj lokoj kun la nomo Langnau
* Langnau i.E. (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Langau en Emme-Valo
* Langnau en Emme-Valo en la Historia Leksikono de Svislando

## Bildoj 

Dosiero:2013-10-05-SFERO-Langnau (Foto Dietrich Michael Weidmann) 094.JPG|Panorama rigardo al Langnau en Emme-Valo
Dosiero:2013-10-05-SFERO-Langnau (Foto Dietrich Michael Weidmann) 165.JPG|Bärau
Dosiero:2013-10-05-SFERO-Langnau (Foto Dietrich Michael Weidmann) 041.JPG|Iflis-Halo, ludejo de la glacihokeoklubo SCL Tigers
Dosiero:2013-10-05-SFERO-Langnau (Foto Dietrich Michael Weidmann) 157.JPG|Partoprenantoj de SFERO 2013
Dosiero:2013-10-05-SFERO-Langnau (Foto Dietrich Michael Weidmann) 017.JPG|Redaktejo de Berner Zeitung
Dosiero:2013-10-05-SFERO-Langnau (Foto Dietrich Michael Weidmann) 004.JPG|Junulargastejo Emme-Lodge, kie okazis la 6a SFERO
Ŝutro

eta|200ra|Brilkolora francaj ŝutroj
**Ŝutro** aŭ **latŝutro** estas ligna aŭ metala peco, kiu utilas por fermi fenestron sendepende de la vitraĵo kaj kiu konvenas por malhelpi la eniradon ĉefe de troa lumo sed ankaŭ bruo ktp. Laŭ PIV estas "Kunaĵo el tabuloj aŭ platoj, adaptitaj al fenestro kaj povanta ĝin kovri, ekstere aŭ interne, per alkroĉiĝo, malfaldigo aŭ turniĝo sur ĉarniroj, por ĝin ŝirmi kontraŭ ŝtelistoj, taglumo k.a." 

Similan sistemon uzas ĵaluzio, dum persieno estus nomata latŝutro. Similan rezulton povas havigi kurtenoj, kiuj kutime estas tolaĵoj.
Moderna formo de la ŝutro estas rulŝutro el ligno, plasto aŭ metalo. La fermo aŭ malfermo funkcias ankaŭ aŭtomate.

Kategorio:Hejmo
Kategorio:Arkitekturaj eroj
Insulo Santa Cruz

eta|dekstra|La norda marbordo de la Insulo Santa Cruz en aŭgusto.

**Insulo Santa Cruz** estis la plej granda privata insulo ĉe kontinenta Usono, sed ĝi estas nune parte posedata de la ŝtata servo de Naciaj Parkoj (NPS posedas 24 %, kaj la *Nature Conservatory* posedas 76%). La insulo, situa antaŭ la marbordo de Kalifornio, estas 35&nbsp;km longa kaj el 3 al 10&nbsp;km larĝa. Ĝi estas parto de la norda grupo de la insuloj nomitaj Kaliforniaj Kanalinsuloj, La plej alta monto estas Devils Peak, pro siaj 747 m.

Centra valo duonigas la insulon laŭlonge de faŭlto, kun vulkana rokaro norde kaj pli malnova sedimenta rokaro sude.

Santa Cruz estas la ununura loko kie loĝas la Insula makisgarolo.

## Vidu ankaŭ 
* Insula kverko, *Quercus tomentella*

## Notoj 
Kategorio:Insuloj en Kalifornio
Honora doktoreco

[eta|300px|Transdono de Honora doktoreco en la [Universitato de Valladolid.]]
**Honora doktoreco**, aŭ **Doktoreco pro honoro**, ofte ankaŭ latine *doctoratus honoris causa* estas doktoreco, kiun oni atribuas al personoj, kiuj faris eksterordinaran kontribuon al la scienco, ne farinte apartan doktoriĝan disertacion. Ankaŭ eblas ricevi honoran doktorecon pro ne-akademiaj faroj kiel ekzemple en la socio aŭ politiko. Krome povas okazi, ke personoj kiuj akiris doktoran titolon en unu universitato, ricevas krome la honoran doktorecon de alia universitato pro la samaj atingoj. Plej ofte la honora doktoreco estas atribuita dum festa solenaĵo. El ĉi tia honoro, Doktoro **Honoris causa** (latine, *pro honoro*) estas la plej alta honora akademia titolo.

## Titolo 
Persono kiu ricevis tian doktorecon pro honoro povas aldoni al sia nomo la akademian titolon *doctor honoris causa* (mallongigite *dr.h.c.*). Kiu rikoltis plurajn tiajn titolojn rajtas aldoni la titolon *dr.h.c.mult.* (de *multiplex*, plurobla).

## Famuloj kun la titolo 
* La verkistoj Harry Mulisch, Kees Fens, Willem Frederik Hermans, Cees Nooteboom, Salman Rushdie, Simon Vestdijk kaj multaj aliaj;
* La komercisto Bill Gates;
* La komponisto Josef Gabriel Rheinberger;
* La kosmonaŭto Dirk Frimout;
* La politikistoj Joseph Martin Fischer, Nelson Mandela, José Vasconcelos, Abdoulaye Wade, Manolis Glezos;
* La sciencisto George MacLoskie.
* La politikisto, sciencisto kaj verkisto Benjamin Franklin.
* La politikisto kaj **esperantisto** Willem Drees
* La politologo Zbigniew Brzeziński
* La gitaristo Paco de Lucía
* La neŭrologo Henri Gastaut
* La kemiisto Wilbur Scoville

La granda pioniro pri "deca mortado" Elisabeth Kübler-Ross ricevis 19 doktortitolojn pro honoro.

## Sciindaĵoj 
Elena Ceaușescu, la edzino de Nicolae Ceaușescu, en Rumanio distrumpetis la mensogon, ke ŝi estas granda kemiistino. Ne nur la rumanaj universitatoj senkontrole akceptis tion, sed ankaŭ eksterlandaj institutoj. Regule ŝi ricevis la titolon pri honora doktoreco okaze de siaj eksterlandaj vojaĝoj. Nur post la falo de Ceaușescu oni eksciis, ke lia edzino eĉ ne finis la bazan lernejon.

Ankaŭ la fakto, ke princo Filipo de Belgio en 2002 ricevis honoran doktorecon de la Katolika universitato de Loveno rikoltis protestojn de 225 sciencistoj en Belgio, kiuj tion konsideris humiligo por si mem. La lovena akademia konsilio provis defendi sin per la jena frazo: "La princo aparte atentas la mondon de instruado kaj esplorado, li atentigas pri la rolo de la familio en la socio kaj estas porulo de enlanda kaj eksterlanda solidareco".

## Vidu ankaŭ 
* Doktoriĝo
* Honoriga gradigo

Kategorio:Akademiaj titoloj
Monstro de Frankenstein

La **monstro de Frankenstein** (aŭ pli simple "Frankenstein", la "kreitulo de Frankenstein") estas fikciulo aperinta por la unua fojo en la romano *Frankenŝtejno aŭ la moderna Prometeo* de Mary Shelley.

Ĝi en la romano ne havas nomon, sed estas ofte kromnomita "la kreitulo", "la monstro" kaj eĉ pli ofte "la demono". Poste, kaj pro pluraj kinadaptoj, la monstro progrese akiris la nomon de sia fikcia kreinto, D-ro Victor Frankenstein.

## Vidu ankaŭ 
* *The Munsters*

Kategorio:Frankenŝtejno
Kategorio:Fikciaj androidoj
Kategorio:Fikciaj monstroj
Kategorio:Transplantado de organoj en fikcio
Francine John-Calame

**Francine JOHN-CALAME** naskiĝis en La Chaux-de-Fonds, kantono Neŭŝatelo, Svislando, en la jaro 1954. Ŝi estas politike aktiva virino svisa kaj franclingva. Ŝi apartenas al la partio de la Verduloj.
Ŝi aktivis en la Asocio de Defendado de la Senlaboruloj en La Chaux-de-Fonds. Ŝi membris en la Kantona Konsilio (legislativa povo, parlamento, kantona nivelo) de la kantono Neuchâtel (Neŭŝatelo) de 1993 ĝis 2002. Ŝi membras en Vilaĝa Konsilio (ekzekutiva povo, komunuma nivelo) de Le Cerneux-Péquignot, kantono Neuchâtel. En la jaro 2005 ŝi komencas mandaton en Nacia Konsilio (leĝofara instanco, parlamento, suba ĉambro, federa nivelo) en Berno. Ŝi reelektiĝis en 2007.eta|dekstra|250ra|Francine John-Calame

## Poresperanta agado 
Kun Gisèle Ory ŝi proponis la internacian lingvon Esperanto (Universala Esperanto Asocio) por Nobel-premio pri Paco en 2008. Esperanto, kandidato por Nobel-Premio pri Paco estas unu el la rezultoj de la informado al svisaj instancoj kaj politikistoj farita de Mireille Grosjean.

Kategorio:Svisaj politikistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1954
Kategorio:Verduloj
James Miller

**James Miller** (naskiĝinta la 18-an de decembro 1968 en Haverfordwest, Pembrokeshire, Kimrio - pafmortigita dum realigado de dokumenta filmo la 2-an de majo 2003 en Rafah, Gaza Sektoro) estis brita sendependa ĵurnalisto kaj produktoro.

## Cirkonstancoj de lia morto 
Laŭ brita enketo, James Miller, kiu surhavis kuglorezistan veŝton kun grandaj literoj « TV », estis intence mortigita  en Rafah far israela soldato dum li faris dokumentan filmon titolitan **« Morto en Gaza »**.

Brita ĵurnalisto sin identiganta, kiel "Dan" deklaris ke « James Miller kaj aliaj du ĵurnalistoj svingis blankan flagon samtempe filmante ». « Ni estis plene videblaj por la trupoj, kun blanka flago kaj vestaĵoj markitaj per « *presse* » (reportero), tamen ili ekpafis, trafante James Miller », siaflanke raportis Abdel-Rahman Abdullah, sendependa palestina ĵurnalisto, kiu troviĝis surloke.

Tamen, en marto 2005, la israela armeo, fine de 18 monatoj da enketado, decidis ne kulpigi, pruvomanke, la leŭtenanton suspektitan pri respondeco de la mortigo.

James Miller estis patro de dujara knabo kaj kvinmonata knabino.

## Morto en Gaza 
La dokumenta filmo de James Miller, titolita « *Morto en Gaza* », ricevis plurajn premiojn, el kiuj tri Emmy Awards en Usono en septembro 2005, kaj tiu de la filmfestivalo pri la Homrajtoj « One World 2005 » en Prago en majo 2005.

## Internaj ligoj 
* Rachel Corrie
* Tom Hurndall
* Brian Avery
* Gaza Sektoro

## Eksteraj ligiloj 
*  http://www.imdb.com/name/nm0588533/bio mallonga biografio
*  Israeli army refuses to discipline officer thought responsible for Miller's death  - IFEX
*  titolo "filmisto murdita de soldato" artikolo el BBC News

## Referencoj 
Kategorio:Britaj ĵurnalistoj
Kategorio:Murditaj ĵurnalistoj
Miháld

**Miháld** estas malgranda vilaĝo kun titolo vinvilaĝo en Hungario, en regiono **Okcidenta** Transdanubio, en departemento Zala, en subregiono de Zalakaros. Mihály signifas: Mikaelo.

## Bazaj informoj 
* Areo: 22&nbsp;km²
* Koordinatoj de Tutmonda loktrova sistemo: 46.4526/17.1250
* Loĝantaro: 920
* Poŝtkodo: 8825
* Telefonprefikso: 93

## Situo 
La vilaĝo situas sur ebenaĵo, laŭ rojo, laŭ flankovojoj. Nagykanizsa troviĝas 13, Zalakaros 15, Csurgó 27 km-ojn.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj keltoj kaj avaroj vivis tie. La unua mencio devenis el 1211. La vilaĝanoj okupiĝas precipe pri vinkulturo. La apudaĵo estas bona ĉasejo. Miháld apartenas al vinregiono Zala. Vilaĝservoj estas lernejo, biblioteko, kulturdomo, kuracejo, apoteko, 3 vendejoj, poŝto, banko.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika baroka preĝejo omaĝe al Apoteozo de Sankta Kruco de 1760, en 1835 pligrandigita
* monumentoj de falintoj dum la mondomilitoj
* fiŝkaptista lago

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Kategorio:Vinvilaĝoj
Eŭforio

[eta|300px|eŭforia salto (sur la seka surfaco de la [salakva lago Salar de Uyuni en Bolivio)]]
**Eŭforio** (greke ευφορία, latine *euphoria, euforia*) laŭ PIV estas sento de bonfarto, jen reala (ĉe resaniĝo aŭ simila okazo), jen iluzia (en la fina periodo de iuj malsanoj aŭ pro influo de stuporigaj drogoj). Temas pri subjektiva percepto de dumtempa ekstreme bona sento, de feliĉo aŭ ekstrema ĝojo, kun dum tiu tempo pli forta optimismo, aktiveco kaj malpli fortiĝintaj psikaj inhibicioj. La sento tiom fortas, ke ĝi eĉ iom kompareblas al malforta deliro.

Etimologie la greka vorto ευφορία, "euforía", devenas de la vorto "euforos" (mem uzata en la senco "sana"), kiu konsistas el la vorteroj "eu" ("bone") kaj "ferein" ("porti, elteni"), do laŭvorte estas la sento "bone elteni" la vivon.

En la ĝenerala lingvouzo la vorto eŭforio ofte uzata kvazaŭ sinonime al la vortoj pasio aŭ entuziasmo – kvankam verdire temas pri ankoraŭ pli forta sento ol tiu pasia aŭ entuziasma. Kiel montras la difino de PIV citita en la unua frazo de la teksto, la sento povas aperi kaj en stato de kompleta psika sano, kaj en stato de psika malsano: Eŭforio ligita al psikaj malsanoj estas tipa simptomo ekzemple ĉe manio aŭ la pli malforta variaĵo de tiu malsano, kiu nomatas hipomanio. Sed ankaŭ malsanoj kaŭzitaj pro organa misfunkcio, ekzemple senila demenco, fruntaj cerbaj tumoroj, ĉe progresinta paralizo aŭ sekve de veneniĝo (ekzemple, sed ne nur, pro influo de stuporigaj drogoj) povas kaŭzi eŭforion sen rilato al evento, kiu klarigus tiun delirigan ĝojon.

Neŭrosciencaj esploroj montris, ke la sento de eŭforio korespondas al daŭra aktiveco de la cerba areo *nucleus accumbens*. El la psike aktivaj substancoj, kiuj povas kaŭzi eŭforion, aparte elstaras la opiaj alkaloidoj. Biologie, eŭforio estas kaŭzata de pliintensiĝo de la nervotransigilo dopamino en la internervaj sinapsoj. Ankaŭ alkoholo aŭ tro altaj kvantoj de medikamentoj, kiuj en la preskribitaj dozoj ne psike aktivu, povas kaŭzi eŭforion.

Dum ekstrema sportado post iom da tempo same povas aperi eŭforio, kaŭzata de enkorpa produkto de endorfinoj. Ankaŭ post travivo de ekstremaj, vivdanĝerigaj situacioj kutime sekvas eŭforia stato – tion oni povas simuli per kreo de tiaj situacioj, kiuj estas kalkulataj ne vere esti vivdanĝerigaj, sed ekstreme suprenpuŝi la stresiĝon de la koncerna homo kaj ties produktadon de adrenalino en la danĝera situacio mem. Ekzemplo de tia stimulo estas saltado sur ŝnuro.

## Vidu ankaŭ 
* Disforio

Kategorio:Emocioj
Emme

**Emme** estas rivero en la kantonoj Berno kaj Soloturno en Svislando. La rivero havas longecon de 81,9 km kaj akvokolektobasenon de 983 km². La regiono de la Emme-Valo akiris mondan famecon dank al la literatura verko de la svisa poeto kaj verkisto Jeremias Gotthelf.

## Geografio 
La fonto de Emme troviĝas inter la montoj Hohgant kaj Augstmatthorn en Kantono Berno, rekte ĉe la limo de Kantono Lucerno. Sur ĝia longeco de iom pli ol 80 km la rivero trafluas la tiel nomita Emme-Valon kaj alfluas en la tiel nomita *Emme-Pinto* (germane *Emmenspitz*) oriente de Soloturno sur la limo de Zuchwil kaj Luterbach al la Aro.

## Alfluantoj 
La plej gravaj alfluantoj estas *Ilfis*, *Urtenen* kaj *Limpach*.

## Komunumoj kaj urboj ĉe la bordo de Emme 
De la fonto ĝis la alfluo la sekvantaj komunumoj kaj urboj situas ĉe la bordo de Emme (de la fonto ĝis la alfluo al Aro): Schangnau, Eggiwil, Signau, Langnau en Emme-Valo, Lauperswil, Rüderswil, Lützelflüh, Hasle ĉe Burgdorf, Rüegsau, Heimiswil, Burgdorf, Lyssach, Kirchberg, Rüdtligen-Alchenflüh, Utzenstorf, Bätterkinden, Wiler bei Utzenstorf, Gerlafingen, Biberist, Derendingen, Zuchwil kaj Luterbach.

## Inundoj kaj protektokonstruaĵoj 
La rivero Emme estas konata pro la inundondoj en Emme-Valo okaze de subitaj fulmotondroj. En sia rakonto la "Akvomizero en Emme-Valo" la fama svisa verkisto Jeremias Gotthelf imprese priskribas la plej grandan konatan inundon de la 13-a de aŭgusto 1837. Tiu kaj aliaj inundoj kaŭzis, ke en la 19-a jarcento la rivero estis grandparte kanaligita kaj protektita per digoj ambaŭflanke de la rivero.

## Specialaĵoj 
Laŭ la Emme-Valo estas nomata la fama svisa Emme-valo-fromaĝo (germane *Emmentaler Käse*), kiu estas ŝatata ingredienco por fonduo.

## Eksteraj ligiloj 
* La rivero *Emme* en la Historia Leksikono de Svislando 
* Retejo de la turisma organizaĵo *Pro Emmental*

Kategorio:Riveroj en Svislando
Kategorio:Alfluantoj de Aro
Kategorio:Riveroj de la Svisa Mezlando
Kategorio:Kantono Berno
Kategorio:Kantono Soloturno
Memfido

La vortoj **memfido**, **memestimo** aŭ malpli ofte **memvaloro** en la lingvaĵo de psikologio estas la impreso aŭ prijuĝo, kiun persono havas pri si mem, kiom forte ĝi fidas pri si mem, estimas siajn proprajn fortojn, respektive kiom valora persono taksas sin mem. Tiu juĝo povas fokusi la karakteron aŭ la kapablojn de la individuo, la memorojn pri la ĝisnuna vivodaŭro aŭ la senton pri la nuntempa "memo"..

Eksteraj faktoroj povas plifortigi aŭ malplifortigi la memfidon, se la ĉirkaŭo konsekvence kaj kredinde laŭde aŭ mallaŭde reagas al la individuo. 

Memfido krome ankaŭ estas elemento de la memkompreno de politike aŭ morale difinitaj grupoj, kiu ekzemple donas la certecon al la anoj de tiu grupo, en difinita situacio agi ĝuste, respektive postuli aŭ elbatali tion, kion la grupanoj konsideras sia rajta posedo.

Memfido rezultas el la komparo de la subjektive perceptataj personaj kapabloj kun la postuloj, kiujn alfrontas la individuo. Ĝi mezureblas en tute konkretaj, kaj en pli kaj pli ĝeneraligitaj postulaj situacioj, kaj sekve ankaŭ en standardigitaj psikologiaj testoj. Alta memfido mezuratas tiam, kiam antaŭ plenumo de tasko la individuo realisme juĝas, ke ĝi sukcesos pri ĝi. 

Signife tro granda aŭ tro malgranda memfido povas esti simptomo de psika malsano. Tro alta memfido, sen rilato al la realeco, estas tipa signo ekzemple ĉe manio aŭ la pli malforta variaĵo de tiu malsano, kiu nomatas hipomanio. Tro malforta memfido povas esti signo de depresio aŭ de ĝenerala psika malsekureco. Sed ankaŭ ekster la kadro de psikaj malsanoj, tro alta memfido neniel nepre estas socie juĝata favora trajto: aliaj homoj povas interpreti ĝin kiel aroganteco kaj reagi al la "tro memfida" persono per malsimpatio. Kutime tamen en komparo tro malalta memfido kaŭzas pli da sociaj problemoj ol tro alta, ĉar la tro negativa prijuĝo de la propra persono tre bremsas kaj malkuraĝigas.

## Vidu ankaŭ 
*Mem-amo

Kategorio:Psikologio
Gisèle Ory

**Gisèle ORY** naskiĝis en Bielo, kantono Berno, Svislando, en la jaro 1956. Ŝi estas politike aktiva virino svisa kaj franclingva. Ŝi apartenas al la socialisma partio.
Ŝi studis en Lausanne en universitato kaj diplomiĝis en la jaro 1978 pri politika scienco. Poste ŝi laboris en la universitato de Berno.
Ŝi estis prezidanto de la neŭŝatela sekcio de WWF. Ŝi subtenis la kreadon de naciaj parkoj kiel tiu de la Doubs (Du) valo.
De 1996 ĝis 2000 ŝi membris en la vilaĝa konsilio (ekzekutiva povo, komunuma nivelo) de Chézard-Saint-Martin en kantono Neuchâtel.
De 2001 ĝis 2007 ŝi membris en la kantona konsilio (legislativa povo, parlamento, kantona nivelo) de la kantono Neŭŝatelo. Ekde la jaro 2002 ŝi estis oficiala parolisto de la Federa Departamento pri Internaj Aferoj en Berno kaj tie kunlaboris kun Ruth Dreifuss kaj Pascal Couchepin.
De 2006 ĝis 2007 ŝi prezidis la Kantonan Konsilion (leĝofara instanco, parlamento, kantona nivelo) en Neuchâtel.
En 2003 ŝi estis elektita kiel membro de la Kantona Konsilio (leĝofara instanco, parlamento, supera ĉambro, federa nivelo) en Berno. Ŝi reelektiĝis tie en la jaro 2007.eta|dekstra|200px|Gisèle Ory
## Poresperanta agado 
Kun Francine John-Calame ŝi proponis la internacian lingvon Esperanto (Universala Esperanto Asocio) por Nobel-premio pri Paco en 2008. Esperanto, kandidato por Nobel-Premio pri Paco estas unu el la rezultoj de la informado al svisaj instancoj kaj politikistoj farita de Mireille Grosjean.

Kategorio:Svisaj politikistoj