Carsten Borchgrevink

**Carsten Egeberg BORCHGREVINK** (naskiĝis la , mortis la ) estis norvega-brita polusa esploristo kaj pioniro de moderna antarkta vojaĝado. Borchgrevink antaŭis Robert Falcon Scott, Ernest Shackleton, Roald Amundsen kaj plurajn aliajn famulojn de la heroa epoko de antarkta esplorado. Li komencis sian esplorkarieron en 1894, partoprenante norvegan balenĉasadan ekspedicion al Antarkto. Li tiuokaze kolektis kaj alportis al Eŭropo la unuajn vegetalajn specimenojn el la regiono de la antarkta cirklo.

Inter 1898 kaj 1900, Borchgrevink estris la brite financitan ekspedicion Southern Cross : ĝi en 1899 fariĝis la unua ekspedicio, kiu sukcese travintris sur la antarkta kontinento. La ekspedicianoj atingis la Ross-glacikampon, kiun neniu alia vizitis ekde la ekspedicio de James Clark Ross antaŭ preskaŭ sesdek jaroj. Borchgrevink surteriĝis sur la glacikampon kune kun du aliaj ekspedicianoj kaj li trapasis ĝin per sledo, atingante novan plejsudan rekordon je la latitudo 78°50'S. Kiam ĝi revenis al Anglio, kaj malgraŭ la supre menciitaj grandfaroj, la ekspedicio nur duone vekis la intereson de la publiko kaj de britaj geografoj, kiuj multe pli atentis pri la baldaŭa komenco de la ekspedicio Discovery de Robert Falcon Scott. La kunlaborantoj de Borchgrevink ofte kritikis liajn metodojn, dum liaj propraj vojaĝraportoj estis konsideritaj kiel nefidindaj kaj gazetemaj.

Post la ekspedicio Southern Cross, Borchgrevink estis unu el la tri sciencistoj, kiuj estis senditaj al Karibio en 1902 de la Nacia Geografia Societo por enketi pri la konsekvencoj de la katastrofa erupcio de la monto Pelée (Martiniko). Li poste definitive enloĝiĝis en Oslon, ĝuante diskretan kaj nepublikan vivon. Lia pionira verko estis poste agnoskita kaj honorita de pluraj landoj, kaj li en 1912 ricevis publikan omaĝon el Roald Amundsen, konkerinto de la suda poluso. En 1930, la brita Reĝa Geografia Societo finfine agnoskis la kontribuon de Borchgrevink al la historio de polusa esplorado, kaj ĝi atribuis al li sian "Patrono-Medalon". En sia konkludo, la Geografia Societo agnoskis, ke oni antaŭe ne dediĉis sufiĉan intereson kaj dankemon al la ekspedicio Southern Cross.

## Junaĝo 
Carsten Borchgrevink naskiĝis en Oslo en 1864 kiel la filo de norvega juristo, S-ro Henrik Christian Borchgrevink, kaj de angladevena patrino nomita Annie (denaska nomo Ridley). La familio vivis en la distrikto de Uranienborg, kie ankaŭ maturiĝis la infana kamarado kaj kolega esploristo Roald Amundsen. Borchgrevink estis edukita en la kolegio Gjerstsen en Oslo. Li poste aniĝis al la Reĝa Arbarista Lernejo de Tharandt en Saksio (Germanio).

Laŭ la historiisto Roland Huntford, Borchgrevink havis tumulteman kaj aventureman karakteron, tiel ke li plenumis vojaĝon al Aŭstralio post lia arbarista trejnado. Li dum kvar jaroj kunlaboris kun registaraj esplorteamoj en Kvinslando kaj Nova Suda Kimrio, antaŭ ol enloĝiĝi en la urbeton Bowenfels, kie li fariĝis instruisto pri lingvoj kaj natursciencoj en la akademio Cooerwull. Ĝi ĉefe estis komerca ekspedicio rilate al balenĉasado.

## Balenĉasada vojaĝo 
La ekspedicio, al kiu Carsten Borchgrevink aniĝis, estis organizita de Henryk Bull, norvega aferisto kaj entreprenisto, kiu samkiel Borchgrevink elmigris al Aŭstralio fine de la 1880-aj jaroj. Bull projektis fok- kaj balenĉasadan vojaĝon ĝis la antarkta regiono. Li unue proponis al la kleraj societoj de Melburno kunfinancadon de vojaĝo duone komerca duone sciencista, sed sensukcese. Li do preferis reveni al Norvegio por organizi sian ekspedicion rekte el sia denaska lando. Bull renkontis Svend Foyn, la 84-jaran "patron de moderna balenĉasado" kaj inventisto de la harpunkanono. Danke al la helpo de Foyn, li akiris la balenŝipon *Kap Nor* ("Norda Kabo"), kiun li renomis *Antarctic*. Bull dungis spertan balenĉasistan ŝipestron, Leonard Kristensen. Kune kun ŝipanaro kaj malgranda sciencista teamo, ili foriris el Norvegio en septembro 1893. Kiam Borchgrevink lernis, ke la *Antarctic* estis haltonta en Melburno en septembro 1894, li haste iris al tiu urbo, esperante obteni postenon en la ŝipo. Li estis bonŝanca, ĉar William Speirs Bruce (kiu poste estris sian propran ekspedicion) unue intencis aniĝi al la ekspedicio de Bull kiel natursciencisto sed ne povis atingi la ŝipon antaŭ ties foriro el Norvegio. Tio kreis tre favoran oportunon por Borchgrevink, kiu renkontis Bull en Melburno kaj estis sukcese dungita kiel ŝipano kaj duontempa sciencisto. La ŝipo penetris bankizan areon kaj atingis la maron de Ross, sed balenoj restis netroveblaj. Pluraj ekspedicianoj elŝipiĝis sur la insulon Possession la 17-an de januaro 1895, kie la esploristo James Clark Ross unue starigis la flagon de Britio en 1841. Bull kaj Borchgrevink lasis tie mesaĝon ene de skatolo, kiel estonta pruvo de tiu vizito. Sur la insulo trovis Borchgrevink likenon, tiel malkovrante la unuan planton sude de la antarkta cirklo.

Kiam li vizitis la kabon Adare, Borchgrevink kolektis pliajn specimenojn de ŝtonoj kaj likenoj. Tiuj specimenoj multe interesis plurajn sciencistojn, kiuj antaŭe dubis, ĉu vegetaloj kapablis ekzisti tiel sude. Li ankaŭ plenumis zorgeman studadon de la strando, ekzamenante ĉu tiu loko taŭgus kiel celo de estonta ekspedicio kaj vintra stacio. Kiam la ŝipo *Antarctic* revenis al Melburno, Bull kaj Borchgrevink forlasis la ekspedicion. Ambaŭ esperis kolekti kapitalon por nova antarkta ekspedicio, sed liaj penoj montriĝis malsukcesaj.

## Ellaborante planojn 
### Internacia Geografia Kongreso de 1895 
Por subteni sian projekton rilate al travintra ekspedicio al la antarkta kontinento kaj al la kabo Adare, Borchgrevink haste revenis al Londono, kie la Reĝa Geografia Societo estis organizanta la 6-an Internacian Geografian Kongreson. La 1-an de aŭgusto 1895 li faris paroladon antaŭ la kongresanoj, okaze de kiu li prezentis la strandon de la kabo Adare kiel taŭgan lokon por la establo de travintra sciencista stacio.

### Serĉante helpon 
[eta|dekstra|200ra|[Clements Markham, la prezidanto de la Reĝa Geografia Societo, kontraŭis la antarktan projekton de Borchgrevink.]]
Dum la sekvaj du jaroj, Borchgrevink vojaĝis al Eŭropo kaj Aŭstralio, serĉante subtenon kaj monhelpon por lia ekspedicia ideo, sed sensukcese. Tiu plano fine maturiĝis kiel la Nacia Antarkta Ekspedicio, estrita de Robert Falcon Scott, kaj ĝi pli interesis la britajn sciencistajn societojn ol la modesta propono de Borchgrevink. Markham estis firme malfavora al privataj vojaĝoj, kiuj povus delogi helpmonon el lia propra projekto, tiel ke Borchgrevink estis tute senigita je praktika helpo : "*Ĝis pinto de kruta monteto mi devis ruligi mian antarktan rokon*", li skribis. Pluraj eldonistoj tiam kutimis subteni esplorvojaĝojn : la ĉefa rivalo de Newnes, Alfred Harmsworth, ĵus antaŭe financis la ekspedicion de Frederick Jackson al la lando de Francisko Jozefo, kam jam promesis financan helpon por la Nacia Antarkta Ekspedicio. Newnes estis sufiĉe impresita de la plano de Borchgrevink, tiel ke li proponis financi la tutan koston de la ekspedicio - proksimume 40 mil pundoj. Markham daŭre montris malamikecon kaj malestimon al Borchgrevink.

Newnes petis, ke la ekspedicio ŝipveturadu sub brita flago kaj nomiĝu "Brita Antarkta Ekspedicio". Inter la 29 ŝipanoj, nur du estis britaj, unu estis aŭstralia kaj la ceteraj estis norvegaj.

## Ekspedicio Southern Cross 
### Vintro en Antarkto 
[eta|dekstra|250ra|Strando de la [kabo Adare en 2001, kun pingvina kolonio.]]
Post kiam li asekuris financan subtenadon, Borchgrevink aĉetis la balenŝipon *Pollux*, kiun li renomis *Southern Cross* (laŭ la anglalingva nomo de la konstelacio Suda Kruco) kaj iom readaptis por antarkta vojaĝo. La 2-an de marto, la ŝipo ekiris direkte al Novzelando por travintrado : ĝi lasis sur la strando dek homojn kun provizoj, variaj ekipaĵoj kaj 70 hundoj. Ili estis la unuaj hundoj alportitaj al Antarkto. La ekspedicio estis same pionira rilate al la uzado de la nova kuirvarmigilo "Primus", inventita en Svedio ses jarojn antaŭe. Hundoj kaj Primus-kuiriloj fariĝis klasikaj iloj de ĉiuj postaj antarktaj ekspedicioj de la heroa epoko.

Louis Bernacchi, la aŭstralia fizikisto de la ŝipo, poste skribis : "*Laŭ multaj aspektoj, Borchgrevink ne estis bona estro*". Borchgrevink evidente ne estis aŭtokrato : laŭ Bernacchi kaj pro manko de klara kaj legitima hierarkio, aperis stato de "*demokrata anarkio*", tiel ke "*malpureco, malordo kaj malaktiveco *[estis]* en la tagordo*". Krome rapide evidentiĝis dum la progreso de la vintra sezono, ke la elektita loko ne estis tiel ŝirmita kaj sekura kiel antaŭe esperita. La esploristo fakte elektis lokon, kiu precipe suferis pro la frostigaj ventegoj, kiuj blovis norden el la enlanda glacio. La malgranda teamo pli kaj pli senfortiĝis, nervoziĝis, kaj ĝi cetere enuis plenajn tagojn. Okazis pluraj akcidentoj : brulanta kandelo kaŭzis incendion kaj gravajn difektojn. Aliokaze pluraj membroj de la ekspedicio estis preskaŭ sufokigitaj de la fumo generita de la kuirvarmigilo.

[eta|maldekstra|250ra|Desegnaĵo de la [Ross-glacikampo (1843). Borchgrevink estis la unua vizitanto de la glacikampo post la ekspedicio de Ross en 1839-43.]]
Kiam finiĝis la vintra sezono, sledado teorie ekebliĝis. Borchgrevink tamen malkovris, ke li malĝuste konjektis la ekziston de facila vojo al la interna lando. La kabo Adare estis ĉirkaŭita de glacikovritaj, ne transireblaj montĉenoj, tiel ke la ekspedicio limigis sian esploradon al la proksima ĉirkaŭo de la kabo. Anstataŭ rekte reveni hejmen, la *Southern Cross* iris suden ĝis la granda Ross-glacikampo, malkovrita de James Clark Ross dum sia vojaĝo de 1839-43 kaj poste renomita omaĝe al li. La *Southern Cross* vizitis aliajn insulojn de la maro de Ross antaŭ ol komenci la returnvojaĝon, atingante Novzelandon la 1-an de aprilo 1900.. Borchgrevink tiam enŝipiĝis en vaporŝipon direkte al Anglio, kie li frue alvenis en junio.

### Reveno 
La ekspedicio ricevis mildan bonvenon, kiam ĝi revenis al Anglio. La publiko anstataŭe interesiĝis pri la baldaŭa nacia ekspedicio, kies estro Robert Falcon Scott estis ĵus nomumita. Ili malpli atentis pri la ekspedicio de Borchgrevink, kiu estis brita nur per sia nomo. Malgraŭ la rezultoj de la ekspedicio Southern Cross, restis rankoro de pluraj britaj geografoj, precipe de Clements Markham, pro la "deturno" de la mono de Newnes, malprofite al la Nacia Antarkta Ekspedicio. Fakte kaj verdire, la malbona elekto de la kabo Adare kiel travintra stacio tute malebligis seriozan esploradon de la antarkta interna lando, kaj li poste spertis disputon kun la muzeo pri natura historio de Londono, la eksa dungisto de Hansen, pri la malapero de tiuj notoj kaj de kelkaj specimenoj kolektitaj de Hansen. Li poste ricevis similajn honorojn en Danio kaj Aŭstrio, dum lia laboro longe restis malestimata en Anglio, malgraŭ la jenaj laŭdvortoj de Hugh Robert Mill : "*superba pionira laboro, utila por la trejnado de homoj por posta servo*". La historiisto David Crane sugestis, ke Anglio certe estus rigardinta la ekspedicion de Borchgrevink pli indulgeme, se li estintus brita maroficiro. Tiuj erupcioj okazis en majo 1902 kaj detruis la urbon Saint-Pierre, kaŭzante la morton de multaj loĝantoj. Borchgrevink vizitis la insulon en junio, kiam la ĉefa vulkana aktiveco jam estis mildiĝinta. Li konstatis, ke la monto estis "*perfekte kvieta*", kaj ke la insulanoj jam ne plu estis en paniko. Li tamen opiniis, ke Saint-Pierre definitive restus neloĝata.

[eta|maldekstra|200ra|[Robert Falcon Scott, pri kiu Borchgrevink faris omaĝon post la akcidento de la ekspedicio Terra Nova.]]
Kvankam li ekde tiam ĝuis diskretan vivon, Borchgrevink daŭre montris sian intereson pri antarktaj aferoj : li ekzemple renkontis Robert Falcon Scott iom antaŭ la foriro de la ekspedicio Terra Nova, en junio 1910. Kiam la mondo lernis la morton de Scott en Antarkto, Borchgrevink diskonigis laŭdan omaĝon : "*li estis la unua alveninta sur la terenon kun zorgeme organizita ekspedicio, kaj la unua, kiu plenumis metodan laboron sur la granda sudpolusa kontinento*". En kondoleanca letero al John Scott Keltie, sekretario de la Reĝa Geografia Societo, Borchgrevink diris pri Scott : "*Homo li estis !*".

Norvegoj havis tre variajn opiniojn pri Borchgrevink. Roald Amundsen estis longtempa amiko kaj subtenanto. Kiam Amundsen revenis el sia konkerado de la suda poluso en 1912, li plene omaĝis la pioniran laboron de Borchgrevink : "*Ni devas agnoski ke Borchgrevink, grimpante la glacikampon, malfermis vojon al Sudo kaj formovis la plej grandan obstaklon por la postaj ekspedicioj*".

Dum siaj lastaj jaroj, Borchgrevink vivis kviete. En 1930 alvenis malfrua honoro el Londono : la Reĝa Geografia Societo atribuis al li sian "Patrono-medalon" (''Patron's Medal*) kaj deklaris, ke oni origine tro malestimis la malfacilaĵojn, kiujn Borchgrevink alfrontis kaj venkis en Antarkto : "*Nur post la laboro de la teamo de Scott *[...]* ni kapablis konscii, ke neniu esploristo estus farinta pli bone ol S-ro Borchgrevink en la regiono de la kabo Adare. Tiam evidentiĝis, ke oni ne juste agis rilate al la pionira laboro de la ekspedicio Southern Cross, kiu estis plenumita sub la brita flago kaj financita de brita bonfaranto*". La loĝkabano de la ekspedicio ankoraŭ staras sur la strando de la kabo Adare, kaj ĝi estas prizorgata de la novzelanda Antarctic Heritage Trust, kiu ankaŭ okupiĝas pri la malnovaj instalaĵoj de Scott kaj Shackleton alie en la kontinento. La Borchgrevink-kabano estis klasifikita de tiu organizaĵo kiel la 159-a "Antarkta Speciale Protektata Areo" (*Antarctic Specially Protected Area'' aŭ ASPA) en 2002. En junio 2005, la sama organizaĵo ellaboris programon pri la estonta prizorgado kaj alirebleco de la kabano.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* "Antarctic History". www.antarctica.org.nz  
* "Geology Collection" . Hunterian Museum and Art Gallery. (la unuaj sciencaj specimenoj alportitaj el Antarkto) 

 

Kategorio:Norvegaj esploristoj
Kategorio:Britaj esploristoj
Kategorio:Esploristoj de Antarkto