open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Panonio

[eta|dekstra|250px|la romiaj provincoj dum la jaro 116, sub imperiestro [Trajanus]]
eta|dekstra|250px|situo de Panonio ene de la Romia Imperio
eta|dekstra|250px
**Panonio** aŭ **Panonujo** estas pralando. Norde kaj oriente la lando limis al Danubo, okcidente al Noricum kaj supra Italio kaj sude al Dalmatio kaj supra Moesia. Tiu estis parto de la historia Hungario.

Ĝiaj originaj loĝantoj estis la panonoj. Ekde la 4-a jarcento a.K. ĝi estis atakata de diversaj keltaj triboj. Oni aŭdis malmulte pri la lando ĝis 35 a.K., kiam la loĝantaro aliancanta kun Dalmatio, estis atakata de Aŭgusto Cezaro, kiu konkeris kaj okupis Sisakon. Tamen la lando ne estis tute subigita antaŭ ol 9 a.K., kiam ĝi aneksiĝis kun Illyria, kies limo do plivastiĝis ĝis Danubo. Dum la jaro 10 p. K. oficiale instaliĝis nova romia provinco kun la latina nomo *Pannonia*.

Multaj urboj fondiĝis en la romia provinco Panonio, kiuj iĝis la ĝermoj de gravaj nuntempaj urboj. Ekzemploj estas:
* *Arrabona* (Győr)
* *Cibalae* (Vinkovci)
* *Gorsium-Herculia* (Székesfehérvár)
* *Mursa* (Osijek aŭ Eszék)
* *Marsonia* (Slavonski Brod)
* *Sabaria* (Szombathely - de tie interalie venis la romia soldato kaj posta kristana sanktulo Marteno de Tours)
* *Scarbantia* (Sopron)
* *Sopianae* (Pécs)
* *Taurunum* (Zemun)

## Vidu ankaŭ 
* Karpat-baseno

Kategorio:Historio de Hungario
Kategorio:Romiaj provincoj
Aristolokio

La **aristolokio** (*Aristolochia*) estas staŭda planto kiu apartenas al la Aristolokiacoj (*Aristolochiaceae*).
Plej konata estas la specio Aristilochia clematitis (vidu bildon). La planto havas ioman frutecan odoron. De origino la planto nur troviĝis en la areo de la Mediteraneo, sed de tie disvastiĝis tra Meza- kaj Okcidenta Eŭropo.
[eta|maldekstre|la granda aristolokio [Aristolochia gigantea]]
La planto fariĝas 20–90&nbsp;cm alta kaj formas subterajn stolonojn. La kalvaj folioj estas rondaj kun korforma piedo kaj elrandita supro. En la foliakseloj de la supraj folioj troviĝas po du ĝis ok floroj.

Ĝi floras en majo kaj junio per helflavaj floroj. La lodiklo havas oblikve stumpigitan, unulipan randon, kiu transiĝas en tubon, kiu interne estas kovrita per haroj. La piedo de la krontubo estas ventre plenblovita. La floro estas insektokaptilo, el kiu insektoj pro la haroj en la krontubo ne plu povas eskapi. Nur kiam la floro estas polenita, la haroj malstreĉiĝas kaj la per poleno kovrita insekto povas forlasi la floron. La ses anteroj estas kunkreskintaj kun la stigmo ĝis ginostemo.

La verda, pliposte nigriĝinta frukto estas 1–2&nbsp;cm dika kapsulo.

La planto troviĝas en seka, nutro- kaj kalkriĉa grundo laŭlonge heĝoj, arbarrandoj kaj digoj.

## Enhavaĵoj 
La radikoj entenas ĝis 1% kaj la folioj malpli ol 0,1% da aristolokiacido. Tiu acido difektas (post interna uzo) la renojn kaj krom tio estas karcinogena. En la fitoterapio la planto estas uzata inter aliaj kiel vundkuracilo kaj kontraŭ ekzemo. En antaŭaj tempoj la planto estis kultivita en Eŭropo kaj uzita por inter aliaj plirapidigi akuŝojn aŭ  stimuli aborton.

## Specioj 
* Aristolochia gigantea
* Aristolochia macrophylla

## Nomoj en aliaj lingvoj 
*germane: Osterluzei
*angle: European Birthwort
*france: Aristoloche clématite

Dosiero:Aristolochia clematitis 20041007 2555.jpg|Nematuraj fruktoj
Dosiero:Aristolochia clematitis 20041007 2551.jpg|Matura frukto
Dosiero:Aristolochia_clematitis_20041011_2560.jpg|Malfermita matura frukto
Dosiero:Aristolochia clematitis.jpg|Semoj
Dosiero:Aristolochia clematitis 20041007 2550.jpg|Folio

## Eksteraj ligiloj 
* [Aristolochia_clematitis](http://www.haabet.dk/flora_danica/Hjertebladet_Slangerod_(Aristolochia_clematitis).jpg) 

Kategorio:Aristolokiacoj
Batalo de Eylau

[eta|dekstre|La Marŝalo [Michel Ney|Ney ĉe la Batalo de Eylau.]]
La **Batalo de Eylaŭ aŭ Batalo de prusa Eylaŭ**, okazinta la 7-an de februaro 1807 vidis malfacilan kaj ambaŭflanke sangan venkon de Napoleono Bonaparto kontraŭ la rusa armeo, komandita de Levino Aŭgusto de Benigseno kaj la prusa armeo komandita de Antono Vilhelmo de l'Estoko. Tiu batalo estis la unua serioza malvenko de la franca *granda armeo*. Post la batalo, la francoj teĥnike gajnis teron, sed tero sen strategia intereso, kaj ili ne sukcesis venki la rusan armeon. Post la sanga batalo la marŝalo Neyo diris, "Kia masakro! Kaj sen rezulto.” Tamen Napoleono poste gajnus la militon post la Batalo de Fridlando.

Pri tiu kruela batalo Antwono-Ĝono Groso faris en 1808 faman pentraĵon, kiu nun estas en la pariza muzeo de Luvro (Louvre].

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.histoire-empire.org/1807/eylau/ob_russe.htm 

Eylau
Eylau
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Historio de Eŭropo
Eylau
Rezedo

**Rezedo** (*Reseda*) estas genro de rezedacoj, kies specio flaveta rezedo estis furore kultivata en la ĝardenoj komence de la 20-a jarcento; ĝi eligas dolĉan odoron.

* *Reseda alba -* blanka rezedo
* *Reseda complicata*
* *Reseda lutea -* flava rezedo
* *Reseda luteola* - flaveta rezedo, farba rezedo
* *Reseda odorata* - aroma rezedo
* *Reseda phyteuma -* malgranda rezedo
* *Reseda scoparia*

http://www.haabet.dk/flora_danica/Farve-Vau_(Reseda_luteola).jpg 

Beletre, pro ties furoro la rezedo ofte vortatas en poemoj de fino da la 19-a jarcento (ekzemple de Paul Verlaine) aŭ de la 20-a jarcento; konatas la poemo de Louis Aragon "la rozo kaj la rezedo", pri la franca ''Resistance (franca historio) dum la 2-a mondmilito.

Kategorio:Rezedacoj
Rezedacoj

La **rezedacoj**.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (3 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

**Angiospermae* - angiospermoj
***Brassicales* Bromhead - brasikaloj
****Resedaceae* Martinov - rezedacoj
*****Caylusea* A. St.-Hil. - kajluzeo
*****Homalodiscus* Bunge ex Boiss. - homalodisko*
*****Ochradenus* Delile - okradeno
*****Oligomeris* Cambess. - oligomerido
*****Randonia* Coss. - randonio
*****Reseda* L. - rezedo
*****Sesamoides* Ortega - sezamoido

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝian specion.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.haabet.dk/flora_danica/Farve-Vau_(Reseda_luteola 
* http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=23439 
* http://delta-intkey.com/angio/www/resedace.htm  
* http://delta-intkey.com/angio  

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Rezedacoj
Kategorio:Plantofamilioj
Karamelo

**Karamelo** estas rostita, iom fandita sukero kiu ree solidiĝis kaj restis bruna. Oni uzas ĝin por kovri dolĉaĵojn, kaj kiel kolorigilon en drinkaĵoj kiel kolao.

Karamelo ankaŭ signifas dolĉaĵon faritan per kuna bolado de lakto kaj sukero, kiu ankaŭ havas la brunan koloron, ĉar la sukero varmegiĝis.

En Argentino kaj aliaj latinamerikaj landoj, oni manĝas laktokaramelon, kiu estas farita per kuna bolado de lakto, sukero kaj vanilo, kaj restas dikflua, do ne tute solidiĝas. Oni manĝas ĝin sur pano, en Churro-j kaj en Alfajor-oj.

Dosiero:Caramel-1.jpg|
Dosiero:Caramel 1.jpg|
Dosiero:Caramel Structure.png|

Kategorio:Dolĉaĵoj
Kategorio:Koloroj
Pastobastoneto

**Pastobastoneto**, **cilindrobenjeto** aŭ en la hispana ***churro*** [ĉuro] estas dolĉaĵo kun formo de maldika cilindro aŭ bastoneto, fritita en olivoleo, tre populara manĝaĵo en Iberio (Hispanio kaj Portugalio) kaj aliaj landoj kun influo de ties kulturo, kiel Iberameriko kaj Filipinoj. Oni kutime kovras ilin per sukero aŭ laktokaramelo, kiu algluiĝas pro la oleo; tio estas kio igas ilin dolĉaĵo.

Ili estas precipe popularaj dum festotagoj kaj manĝataj kiel matenmanĝo. La konsumo kreskas en aŭtuno kaj vintro, kaj defalas en varmaj monatoj. Ili estas vendataj en strataj budoj (*churrería*) aŭ kafejoj.

Se temas pri longa, pli dika, rekta cilindro, en kelkaj lokoj de Hispanio oni nomas ĝin "*porra*" [pora], t.e. *klabo*. Sed fundamenta *churro* estas malpli longa kaj malpli dika cilindreto kun formo de alfo, nomata en la hispana "lazo" [laso], t.e. *nodo*.
[eta|Pastobastonetoj en [Gvatemalo]]
Unu el la plej oftaj manieroj manĝi ĉi tiajn benjetojn estas kun taso de varma ĉokolado (kastilie *chocolate con churros*; eŭske, *txokolatea eta txurroak*; katalune, *xocolata amb xurros*) aŭ kun laktokafo.

## Historio 
La vera origino de pastobastonetoj estas nekonata. Unu teorio sugestas, ke ili estis alportitaj al Eŭropo el Ĉinio, fare de portugaloj. La portugaloj navigis tra Oriento, kaj post vojaĝo al Ming-dinastia Ĉinio, ili alportis novajn kulinarajn teknikojn, inkluzivante ŝanĝitan paston por *youtiao*, ankaŭ konata kiel *yóuzháguǐ* en suda Ĉinio. Tiu pasto similas al la pasto uzata por pastobastonetoj.

Alia teorio defendas, ke pastobastonetoj estis elpensitaj de hispanaj paŝtistoj por anstataŭigi panon. La pasto estas facile farebla kaj fritebla en subĉiela fajro en montaro, kie paŝtistoj loĝis dum plejmulto de la jaro.
eta|Churros, Hispanio
La pasto estas miksaĵo el faruno, akvo, oleo kaj salo. En plej modernaj versioj, pastobastonetoj entenas ĉokoladon, kremaĵon aŭ laktokaramelon. Depende de la recepto, ili povas esti ne-veganaj, pro la enteno de butero aŭ lakto en la pasto.

## Vidu ankaŭ 
* Andaluza kuirarto
* *Tulumba*

## Referencoj 
Kategorio:Dolĉaĵoj
Kategorio:Kristnaskaj manĝaĵoj
Kategorio:Matenmanĝo
Kategorio:Vegetara kuirarto
Alfajor

dekstra|200px|
**Alfajor** [alfaĤOR] estas Sud-Amerika dolĉaĵo farita el du biskvitoj kunigitaj per karamelkremo, aŭ foje per frukta aŭ ĉokolada dolĉaĵo.

Ĝi estas manĝata en Ekvadoro, Urugvajo, Argentino, Peruo kaj Ĉilio.

Plejofte ili havas ĉokoladan kovraĵon aŭ kovraĵon el pulvora sukero.

eta|180px|
eta|180px|

## Eksteraj ligiloj 
* http://grupogastronomicogaditano.com/Alfajor.htm  
* http://www.havanna.com.ar/data/Productos/alfajores.htm  
* http://www.alfajoresportezuelo.com.uy 
* http://www.roadjunky.com/culture/alfajores.shtml  

Kategorio:Dolĉaĵoj
Aquitania

[eta|dekstra|300px|la romiaj provincoj dum la jaro 116, sub imperiestro [Trajanus]]
**Aquitania** estis provinco de la Romia Imperio.

eta|maldekstra|150px|Aquitania, jen malhelruĝe akcentita

La plej antikvaj loĝantoj de Akvitanio konjekteble estis eŭskoj. En antikveco la eŭska lingvo estis uzata norde ĝis la rivero Garono, kaj genetikaj studoj montris apartan praheredaĵon kun tiuj limoj, kiuj ankaŭ estas limoj de la prahistoriaj Homo de Cro-Magnon-aj artaĵoj.

En la 4-a jarcento la romia provinco Aquitania dividitis je 3 provincoj:

* *Aquitania prima*, nordoriente, inkluzivanta la regionojn, kiuj nun estas Berry, Bourbonnais, Auvergne, Velay, Gévaudan, Rouergue, Albigeois, Quercy kaj Marche
* *Aquitania secunda*, nordokcidente, ties ĉefurbo estante *Burdigala* nun Bordeaux kaj entenante tion, kio nun estas Bordelais, Piktavio, Saintonge, Angoumois kaj okcidenta Gujeno
* *Aquitania tertia* aŭ *Aquitania Novempopulana*, sude, lime al montarvico Pireneoj, kaj konsistigitaj de tio, kio nun estas Bigorre, Cominge, Armagnac, Bearno, Eŭskio, Gaskonio, ktp.

Kategorio:Romiaj provincoj
Kategorio:Historio de Eŭskio
Noricum

[eta|dekstra|300px|la romiaj provincoj dum la jaro 116, sub imperiestro [Trajanus]]
eta|maldekstra|150px|Noricum, jen malhelruĝe akcentita
**Noricum**  (latine: *Regnum Noricum*) estis kelta reĝlando en la nuntempa Aŭstrio kaj pli malfrue provinco de la Romia Imperio. Ĝi konsistis el hodiaŭa norda Slovenio (Karintio kaj Stirio) kaj aŭstriaj federaciaj ŝtatoj Karintio, Salcburgo, Aŭstrio Supra kaj Stirio kaj krome sudorienta Bavario (Chiemgau). Lime troviĝis la provincoj Raetia en la okcidento, Panonio en la oriento kaj Dalmatia en la sudoriento. Sude de Noricum situis la itala kernlando, norde la provinco la rivero Danubo estis la limo de la Romia imperio.

## Vidu ankaŭ 
* Severino el Noricum

Kategorio:Historio de Aŭstrio
Kategorio:Historio de Slovenio
Kategorio:Historio de Bavario
Kategorio:Romiaj provincoj
Listo de urboj de Bolivio

Geografio > Ameriko > Sudameriko > Bolivio > Listo de urboj de Bolivio< Urboj
----

* Sukro
* La-Pazo
* Koĉabambo (*Cochabamba*)
* *Santa Cruz de la Sierra*
* *El Alto*
* Potosio (*Potosí*)
* Oruro
* Tariĥo (*Tarija*)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.ine.gov.bo  bolivia nacia instituto statistika
* https://web.archive.org/web/20071001011543/http://www.world-gazetteer.com/s/p_bo.htm mapo de Bolivio 
* http://www.mongabay.com/igapo/2005_world_city_populations/Bolivia.html aktualaj nombroj de loĝantoj de boliviaj urboj
* http://www.citypopulation.de/Bolivia_d.html historiaj nombroj de loĝantoj de boliviaj urboj

URBOJ
BOLIVIO
Netuŝumino

**Netuŝumino** aŭ **balzamino** (*Impatiens balsamina*) estas speco de impatiento (antaŭe uzata ankaŭ kiel nomo de la genro), unujara herbo, el Hindio k sudorienta Azio, kultivata en multaj landoj, inter aliaj en Eŭropo.

Ankaŭ la Sensitivo kelkfoje nomiĝas *netuŝumino*.

## Notoj 
Kategorio:Balzaminacoj
Laktokaramelo

dekstra|200px|dekstra|eta|Laktokaramelo
[dekstra|200px|eta|Kun karamela [flaŭno ]]
**Laktokaramelo** (aŭ **karamelkremo**, hispane *Dulce de leche* ("laktodolĉaĵo"), portugale *Doce de Leite*, france *Confiture de Lait*) estas dikflua dolĉaĵo farita per kuna bolado de lakto, sukero kaj vanilo. Origine kreita en Ĉilio, nuntempe ĝi estas manĝata en Latinameriko kun varia kuirmaniero kaj nomo (karamelkremo estas tre populara ĉefe en Argentino, Urugvajo kaj Ĉilio). Male al karameldolĉaĵoj, ĝi ne tute solidiĝas. Oni manĝas ĝin sur pano, en Ĉurroj, tre komune en torto kaj en Alfaĥoroj.

En Rusujo kaj apudaj landoj oni ankaŭ konas laktokaramelon, tie sub la nomo "вареное сгущённое молоко́" (aŭ mallonge "варёная сгущёнка" [va*RJ*Onaja sgu*ŜJ*ONka]), kiu signifas *kuirita koncentrita lakto*.

En Kubo la laktodolĉaĵo estas preparata el laktokremo kun sukero sed la konsisto kaj gusto malsimilas al la argentina.

Kategorio:Dolĉaĵoj
La Nova Epoko

[eta|400px|'*Lanti inter la redaktantoj de *La Nova Epoko*.** Foto farita en Moskvo, dum aŭgusto 1922. De maldekstre dekstren: [Valentin Poljakov, Natano Futerfas, Eŭgeno Lanti, Nikolao Nekrasov kaj Gregoro Demidjuk ]]

***La Nova Epoko'''* estas internacia literatur-socia revuo fondita en junio de 1922 de kvar moskvaj esperantistoj, Natano Futerfas, Gregoro Demidjuk, Nikolao Nekrasov kaj Valentin Poljakov. Ĝi spertis kelkajn malfacilaĵojn kun la soveta cenzuro kaj ekde aŭgusto 1923 iĝis aldona kajero de *Sennacieca Revuo*, kiu estis presata en Lepsiko, kvankam la redakcio plu restis en Moskvo.

*La Nova Epoko* denove aperis sub sia malnova nomo de oktobro de 1928 ĝis februaro de 1933, kaj poste definitive malaperis pro financaj malfacilaĵoj.

## Eksteraj ligiloj 
* Jarkolektoj de *La Nova Epoko* ĉe Aŭstria Nacia Biblioteko
* Drezen, Lanti kaj *La Nova Epoko*, artikolo de Ulrich Lins en *Sennacieca Revuo*, 1987.
* Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
* Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience
* Katalogo "Erfgoedbib" en *LibraryThing''

Kategorio:Esperanto en Moskvo
Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj
Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience (Esperanto-gazetoj)
Kategorio:Esperanto-gazetoj
Kategorio:Esperanto-movado en Sovetunio
René Lagrange

**René LAGRANGE** (Irancy, Yonne,  - Montfermeil, Seine-Saint-Denis, ) estis franca laboristo (tajloro), sindikatisto, historiisto de la socia movado kaj patro de la elstara esperantisto Georges Lagrange.

René Lagrange estis memedukito, kiu precipe interesiĝis pri la historio de la socia movado. Aktiva en la socialista partio (SFIO) li rapide elreviĝis de la rusa revolucio kaj simpatiis al anarkiismaj medioj. Danke al sindikataj kamaradoj li foje povis trovi iom da laboro kiel tipografo, sed neniam longe. Li estis tre klera laboristo, kiu ege studis la historion tiagrade, ke li prelegadis pri tiu temo en la laborborso kadre de klerigaj kursaroj aranĝitaj de la sindikato cele plialtigi la kulturnivelon de la laboristaro.

## Biografio 
René Lagrange naskiĝis en vinprodukta regiono Yonne kaj pro malbonaj ekonomiaj kondiĉoj en sia vilaĝo aliris Parizon kiel junulo. Tie li ekmetilernis pan- kaj kuk-faradon. Dum sia metilernado li falis en kellukon kaj de tiam havis kriplan kruron, kiu malhelpis lin dum lia tuta vivo. Li sentis sin malbela ne aminda viro kaj restis longe fraŭlo.

Dum la unua mondmilito li estis mobilizita kaj kudradis militistajn vestojn, ĉar tiu laboro estis farebla malgraŭ lia kripleco. René renkontis Madeleine Ducharne, kun kiu li edziĝis kiam ili estis preskaŭ kvardek-jaraj. Ili renkontiĝis dum sindikata mitingo, kie ili ĉiuj siaflanke reprezentis sian metion. Ili geedziĝis, ĉar Madeleine volis fondi familion. La paro ŝajnis neniam bone funkcii.

Ilia sola filo Georges Lagrange do kreskis inter kverelemaj gepatroj, kiuj vivadis en malfacilaj ekonomikaj kondiĉoj. René plej ofte estis senlabora. Dum la dua mondmilito, li ektrovis klientojn, kiuj petis lin ripari siajn kostumojn. Je la fino de la milito, li ekesperis prosperon danke al kreskanta klientaro, sed tiam lia malsana kruro infektiĝis kaj li mortis pro gangreno.

Kategorio:Francaj sindikatistoj
Granda Urbo kun Esceptoj

**Granda Urbo kun Esceptoj** ( [seirei ŝitei toŝi], lit. urbo aldifinita de registara dekreto; mallonge  aŭ ), estas urbo de Japanio, kiu havas loĝantaron de pli ol 500&thinsp;000 kaj akiris kvalifikon per enketo de kabineto laŭ la 19-a Sekcio de 252-a Artikolo de Loka Aŭtonomia Juro.

Difinas pri specialaj potencoj kaj kvartaloj de la urbo, en la juro, en 2-a Numero "Ordinaraj Lokaj Registaraj Strukturoj", en 12-a Ĉapitro "Esceptoj pri Grandaj Urboj kaj similaj", en 1-a Strofo "Esceptoj pri Grandaj Urboj". La urbo estas nomata "指定都市" (*aldifinita urbo*) en la leĝo.

Anstataŭ prefektujo, la urbo administras 17 oficojn (ekz. socia bonfaro, publika higieno, urboplano, reklamo...).

La urbo havas kvartalojn (). En Japanio, nur aldifinitaj urboj kaj Tokiaj specialaj kvartaloj havas kvartalojn.

Kvartalo de la urbo povas starigi kvartalodomon.
Urbestro povas investi kvartalestron.
Sed en Tokiaj specialaj kvartaloj kvartalestro estas elektata de publika elektado, kaj konsilio estas starigata.

Plejparte da aldifinitaj urboj havas esperantigitajn nomojn pro siaj gravecoj, dum aliaj ne estis esperantigataj.

<> signifas: estas kandidatoj de Esperantigo
## Listo de Grandaj Urboj kun Esceptoj 
* Sapporo
* Sendajo 
* Sajtama
* Ĉiba
* Jokohamo
* Kaŭasaki
* Niigata
* Ŝizuoka
* Hamamacu
* Nagojo
* Kioto
* Osako
* Sakai
* Kobeo
* Okajama
* Hiroŝimo
* Kitakjuŝu 
* Fukuoka 

## Kandidatoj de la urbo 
Urboj sekvantaj celas akiri kvalifikon per enketo de kabineto laŭ la leĝo.
* Sagamihara
* Kumamoto

## Eksteraj ligiloj 
* http://law.e-gov.go.jp/cgi-bin/idxsearch.cgi  
* Sekretariejo de la Urboj (en Japana lingvo)
* La teksto de la dekreto pri aldifino de aldifinitaj urboj  (en Japana lingvo)
* La teksto de Loka Aŭtonomia Juro  (en Japana lingvo)

*
Kategorio:Municipoj de Japanio
Tiliacoj

*Tiliaceae* (**tiliacoj**) estas botanika termino en pluraj nomenklaturaj sistemoj. Ĝi ne ekzistas en la plej aktualaj internaciaj normlistoj, sed troviĝas vaste tra la botanika fakliteraturo. La enhavo de la familio multe varias inter la diversaj sistemoj, kaj la sola unuiga faktoro inter ili estas tio, ke samas la tipa genro, nome la tilio.

Kategorio:Magnoliofitoj
Guy Béart

**Guy BÉART** (vera familinomo: BÉHAR) (naskiĝis  en Kairo, mortis  en Garches) estis franca kantaŭtoro, kanzonisto, produktanto kaj prezentisto-gastiganto de televidspektakloj. Li estis simpatianto de Esperanto. Foje li kantis kanzonon en Esperanto kaj en 1998 li alparolis la Universalan Kongreson de Esperanto en Montpelier.

## Biografio 
Lia patro estis fakulo pri librotenisto partoprenis partoprenante la kreadon de entreprenoj. Tial lia infanaĝo pasis ankaŭ en Grekio, Francio, Usono kaj Libano. Lia patro ankaŭ instruis lin iomete la lingvon Esperanto en lia junaĝo.

Li akiris vastan ĝeneralan kulturon, samtempe arta kaj scienca. Li sekvis kurson pri muziko kaj scipovas ludi plurajn muzikilojn, sed siajn studojn li dediĉis al inĝenierarto diplomiĝante ĉe la fama franca inĝenierlernejo ’Ponts et Chaussées’’ specialiĝinte pri fendiĝado en betono. 

## Artista kariero 
Li finfine orientiĝas prefere al la kanzono kaj provas samtempe kanti kaj verki kanzonojn 
Li fariĝas fama tiukampe, post kiam la kantistino Patachou elektas kantas kaj famigas “Le bal chez Temporel” (Temporel-a balejo) kiu estis lia unua sukceso. Poste Zizi Jeanmaire kaj Juliette Gréco famigas „Chandernagor“ kaj „Qu’on est bien“ (kiom bone sentiĝas oni en brakoj de iu el la alia sekso). Fine en jaro 1957 li mem registras diskon kaj komencas esti konata ankaŭ kiel kantisto. Kaj tia famiĝas per kanzono „l’eau vive“ (tiu lasta iĝis tiom „klasika“, ke oni nun lernas ĝin en la lernejoj) . Béart eniĝis en la sama skolo ol Georges Brassens tiu de la verkistoj-kantistoj kun gitaro, kiuj kantas kanzonojn simplajn por aŭskulti, sed ofte kompleksajn kaj beletrajn en siaj enhavoj. Krom tio li aranĝis dum jaroj (de 1963 ĝis 1970) serion de televidelsendoj kie renkontiĝis ĉiuj famuloj de la kanzona, spektakla kaj pli ĝenerale arta medio. 

Post “eklipso”, dum la jardekoj 70-aj kaj 80-aj, li denove sursceniĝis en la 90-aj jaroj kaj denove fervora publiko akceptis lin, ĉefe eksaj junuloj sed ankaŭ nuntempaj junuloj.

## Diskaro 
Famaj titoloj, krom tiuj cititaj ĉi-supre:
**Le grand chambardement* (pri atombomba milito)
**Mon chapeau*

## Honoro 
En 1994, li estis distingita fare de la Franca Akademio, kiu aljuĝis al li la grandan medalon de la franca kanto (medalo Vermeil) pro lia tuta kantaro.

## Persone 
Li estas la patro de la franca aktorino Emmanuelle Béart.
## Ekteraj ligiloj 
*(eo) Temporel-a balejo 
*(eo)  Ŝandernagar'
*(eo)  La unua, kiu la veron diris
*(eo)  Kiom bonas brakum' de alia sekso (kopio)

Kategorio:Franclingvaj kantistoj
Wilhelm Müller

**Johann Ludwig Wilhelm MÜLLER** (naskiĝis la  en Dessau; mortis la  en Dessau) estis germana poeto.

Lia plej fama verko estas la poemciklo *Winterreise,* kies emociigaj kaj plej ofte malesperaj poemoj estis surmuzikigitaj de Franz Schubert. La plej konata ero de tiu poemaro estas *Der Lindenbaum.*

## Vivo 
Post ĝuo de bona edukado li frekventis la berlinan universitaton ekde 1812 pro interesoj historiaj kaj filologiaj. En 1813 kaj 1814 li volontulis dum la kontraŭnapoelonaj militoj kaj post tiu ĉi interrompo li kontinuigis la studojn en Berlino. Ili nun pli temis pri fruaj etapoj de germanaj lingvo kaj literaturo.

En rondoj de kelkaj poete talentitaj amikoj li ekinspiritis. La de Müller kun ili kune eldonita verko »Bundesblüten« (Berlino 1815) atestas liajn unuajn muzo-provojn. En 1817 li akompanis grafon Sebastian Albert von Sack al Italujo el kio naskis la eleganta kaj informplena literatura frukto »Rom, Römer und Römerinnen« (Berlino 1820). Baldaŭ post la reveno (1819) li vokiĝis kiel instruisto pri klasikaj lingvoj al Dessau kaj mallonge post li krome dungitis kiel bibliotekisto de la ĵus fondita duka biblioteko.

Poetece li furoris per »Gedichte aŭs den hinterlassenen Papieren eines reisenden Waldhornisten« (Dessau 1821–24) kaj »Lieder der Griechen« (Dessau/Leipzig 1821–24) kie li esprimis la simpation de la germanoj por la grekoj en ilia sendependiĝo-milito. Enhavsimile flankis ilin tuj »Neugriechische Volkslieder« (Leipzig 1825) kaj »Lyrische Reisen und epigrammatische Spaziergänge« (Leipzig 1827). Krome verkis li la novelon »Der Dreizehnte« (1827) kaj »Homerische Vorschule« (Leipzig 1824), kie li konfesis esti diligenta disĉiplo de Friedrich August Wolf; ekster tio li verkis ankoraŭ etajn prigrekiajn eseojn.

Meritis Müllers ankaŭ tradukante la verkon »Faustus« de Christopher Marlowe (Berlin 1818); krome li eldonis la antologion »Bibliothek der Dichtungen des 17. Jahrhunderts« (Leipzig 1822–27; daŭrigo far Karl August Förster).

## Graveco 
Müller estis unu el la plej freŝaj germanlingvaj kantopoentoj. Hela, sincera ĝojo elaŭdeblas el kantoj kiuj estis bonege kanteblaj (ekz. »Es lebe, was auf Erden«, »Im Krug zum grünen Kranze«) kaj ofte muzikigitis (plej bele de Franz Schubert la cikloj »Die schöne Müllerin« kaj »Winterreise«).

## En Esperanto aperis 
* *Vintra vojaĝo (Winterreise).* Tradukis Mad Mevo. Ĝenevo 1978. 16 paĝoj.
** Tradukoj de *Der Lindenbaum:*
*** *La tilio.* Tradukis Ludwig Emil Meier. En: *Esperantista kantaro,* 1907.
**** *modifita versio, en: Wilhelm kaj Hans Wingen: *Post la kurso,* 1954, paĝo 68.
*** *Ĉe put' antaŭ pordego.* Tradukis Joachim Gießner. En: *Mia kantaro I,* 2001.
*** *Tili' ombrigas laŭba.* Tradukis Roland Platteau. 2002.
* *Migrantokanto de muelisto  (Das Wandern).* Tradukis Cezar. En: *La migranto.*

## Fonto 
"Müller 2" - ĉe: *Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 14, Leipzig 1908, p. 234-235

## Notoj 
Kategorio:Homoj de la Napoleonaj militoj
Kategorio:Franz Schubert
Kategorio:Germanlingvaj poetoj
Kategorio:Germanaj poetoj
Kategorio:Germanaj framasonoj
Kategorio:Filhelenismo
Kategorio:Tradukistoj al la germana lingvo
Johan Ludvig Runeberg

**Johan Ludvig RUNEBERG** (naskiĝis la 5-an aŭ 7-an de februaro 1804, mortis la 6-an de majo 1877) estis svedlingva finnlanda poeto. J. L. Runeberg estas la nacia poeto de Finnlando.
eta|
Runeberg naskiĝis en Jakobstad (finne: Pietarsaari) kaj studis en Åbo (finne: Turku). Li laboris kaj mortis en Borgå (finne: Porvoo), kie lia hejmo estas muzeigita.

La plej granda parto de lia poezio estas romantika kaj priskribas la vivon de la kamparanoj en Finnlando. Lia plej fama verko estas la poemciklo *Fänrik Ståls Sägner*, kiu estiĝis inter 1840 kaj 1860. Ĝia unua ero *Vårt land* (finne: Maamme) fariĝis la Nacia himno de Finnlando. En sia konata poemo, *Bonden Paavo* (farmisto Paavo, *Saarijärven Paavo* en la finna), Runeberg priskribas la persistemon kaj forton de spirito (Sisu) de kamparano, kiu ĉiujare metas pli kaj pli da floemo en la panon por doni ĝin al siaj najbaroj kaj tiel malhelpi morton per malsatego.

J. L. Runeberg estas la avo de Nino Runeberg, la unua prezidanto de Esperanto-Asocio de Finnlando.

## Eksteraj ligiloj 
* Lia verkaro en la sveda lingvo

Dosiero:Johan Ludvig Runeberg autograf.png|
Dosiero:Runebergs hem i Borgå 1900.jpg|
Dosiero:Vänrikki Stoolin tarinat 3.jpg|

Kategorio:Finnaj poetoj
Kategorio:Literaturo de Svedio
Kategorio:Svedlingvaj finnlandanoj
Abdullah la 2-a (Jordanio)

dekstra
**Abdullah la 2-a ibn al-Hussein** (naskiĝis la ) estas reĝo de Jordanio. Li apartenas al la Haŝemida dinastio .

Kiel junulo, li lernis en Usono kaj Britio. Poste li soldatservis kaj atingis la rangon kolonelo.

Li surtroniĝis la 7-an de februaro 1999 post morto de lia patro Reĝo Hussein. Hussein deklaris lin kronprinco la 24-an de januaro, anstataŭ Hassan, fraton de Hussein . Tio ne estis populara decido.

Abdullah edziniĝis kun la en Kuvajto naskiĝinta, palestina Rania Al-Jasin (nun Reĝino Rania de Jordanio), kiu naskis kvar infanojn: princo Husejn (naskiĝis en 1994), princino Iman (1996), princino Salma (2000), princo Haŝem (2005).

Reĝo Abdullah estas rekonata ŝatanto de *Star Trek*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala paĝo de Reĝo Abdullah

Kategorio:Haŝemidoj
Kategorio:Reĝoj de Jordanio
Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj
Kategorio:Premio Templeton
La Nova Etapo

***La Nova Etapo*** estis la unua gazeto eldonita de Internacia Asocio de Revoluciaj Esperantaj Verkistoj (IAREV). Ĝi aperis inter 1931 kaj 1933, kaj estis redaktita de Nikolao Nekrasov. Al ĝi kontribuis multaj el la tiamaj gravaj sovetaj esperantistoj.

## Eksteraj ligiloj 
* *Enciklopedio de Esperanto*/L en sia originala formo en la Interreto
* *Enciklopedio de Esperanto* en elŝutebla versio (PDF).
* La Nova Etapo en la Aŭstria Nacia Biblioteko

Kategorio:Esperanto-gazetoj
Imamo

**Imamo** ( *imâm*) estas rekonata religia gvidanto kaj instruisto de la islamo.
La termino *imamo* deriviĝas de radiko signifanta "stari antaŭe, gvidi". En politika kunteksto ĝi kutime signifas elstaran moralan aŭ spiritan gvidanton, sed ĝi povas signifi ankaŭ sindediĉan islamanon aparte spertan pri la ritaj movoj dum la preĝo. Li staras antaŭ la aliaj preĝantoj, direktas ilin kaj korektas eventualajn erarajn movojn, kiuj povus igi la preĝon nevalida.

Historie imamo signifis la estron de la islama komunumo (*umma*), do estis sinonimo de kalifo.

Responde al la 12-imama dogmo de la ŝijaismo, imamo estas la devenanto de unu el la 12 fruaj gvidantoj de la islamo – Ali, Hasan, Husajn, kaj 9 de la Husajn-aj devenantoj.

## Listo de Imamoj 
* Hasan al Askari

## Vidu ankaŭ 
* Islamaj terminoj

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bahai-library.org/books/dawnbreakers/preface/prefislam.html  
* http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/islam/shia/index.html  
* http://www.akhbari.com 

Kategorio:Islamo
Kategorio:Arabaj vortoj
Kategorio:Religiuloj
Kategorio:Islama terminaro
Etano

**Etano** estas alifata hidrokarbonido, alkano.

Sumoformulo: C2H6,
Konstruformulo: H3C-CH3

Strukturformulo:

300px

Etano estas en normalaj kondiĉoj senkolora kaj senodora gaso. Tio estas krom metano ĉefa parto de la tergaso.

Ĝi forbruliĝas en idealaj kondiĉoj kun oksigeno al karbon-dioksido kaj akvo.

2 C2H6 + 7 O2 &#8594; 4 CO2 + 6 H2O

Etano uzatas kun tergaso por hejtado, varmigado. Tio servas ankaŭ kiel bazmaterialo por la sintezo de eteno, aceto kaj aliaj kemiaj kombinaĵoj.

## Vidu ankaŭ 
* Alkanoj
* Alkilo
* Etino, Etanolo, Etanalo
* Etila grupo
* La unuaj alkanoj metano, etano, propano, butano, pentano, heksano, heptano, oktano, nonano, dekano
Pentano

**n-Pentano** estas organika kombinaĵo apartenanta al la familio de la hidrokarbonidoj kun kvin karbonatomoj. La vorto rilatas al tri strukturaj izomeroj aŭ al ilia miksaĵo, tamen pentano reprezentas nur la rektoĉenan izomeron, la du aliaj nomiĝas izopentano aŭ metilbutano kaj neopentano. Ciklopentano ne estas izomero de la pentano ĉar pentano havas 12 karbonatomojn kaj ciklopentano dek.

Ordinare hidrokarbonidoj estas uzataj kiel brulaĵoj kaj solvantoj en laboratorio. Iliaj proprecoj estas tre similaj al tiuj de la butanoj kaj heksanoj. Pentanoj estas malmultekostaj brulaĵoj kaj la plej rapidbola likva alkano sub media temperaturo, do ili estas ofte uzataj en laboratorioj kiel solvantoj povantaj konvene kaj rapide vaporiĝi. Pro ilia senpolareco kaj manko de funkcieco, ili dissolviĝas en nepolaraj kaj alkil-riĉaj kombinaĵoj. Pentanoj estas mikseblaj kun plej ordinara nepolaraj solvantoj tiaj kiaj organikaj kloridoj, aromataĵoj kaj eteroj.

*La unuaj alkanoj* metano, etano, propano, butano, pentano, heksano, heptano, oktano, nonano, dekano

## Vidu ankaŭ
* Alkanoj
## Referencoj 
Kategorio:Alkanoj
Florianópolis

**Florianópolis** aŭ esperantigita **Florianopolo** estas la ĉefurbo de la ŝtato (aŭ federaciero) Santa Catarina (Santa-Katarino) en Brazilo. La plejparto de la urbo situas insule, tamen ekzistas parteto (nomata "Estreito") kiu situas en la kontinento. La du partoj estas kunligitaj de 3 pontoj. La plej konata de ĉiuj estas la Ponto "Hercílio Luz", kiu ne funkcias plu pro la antikveco, tamen ĝi daŭras kiel turisma vidindaĵo de la urbo.
La urbo estis koloniita ĉefe de portugaloj devenaj de la insularo Acoroj.

Antaŭe nomata kiel "Desterro", la nomo estis ŝanĝita al "Florianópolis" (etimologie: urbo de Floriano) pro altrudo de la eks-prezidento Floriano Peixoto.
Iam, la tri plej sudaj ŝtatoj de Brazilo volis sendependiĝi de la cetero de la lando. La ideo ne estis bone akceptita de la prezidento Floriano, do li subpremis la sudajn loĝantojn.
La aliaj ŝtatoj, Paranao kaj Sudriogrando, rezignis lukti por la sendependiĝo, sed Santa Catarina ne. Pro tio, la ŝtato multe suferis. Por ke la lokanoj neniam plu forgesu de la tiama prezidento kaj lia povo, Floriano Peixoto perforte ŝanĝis la nomon de la urbo.

La urbo havas ĉirkaŭ 400 mil loĝantojn nuntempe, kvankam tiu kvanto multe plialtiĝas somere danke al la plaĝoj kaj turismaj kapabloj de la urbo. La plejparto de la turistoj devenas de la interno de la ŝtato, de Sudriogrando kaj de San-Paŭlo.
La loĝantaro de la urbo plimultiĝas jaron post jaro ankaŭ pro la bona kvalito de la ĉefa universitato de la ŝtato, la Federacia Universitato de Santa-Katarino (UFSC, la mallongigo en la portugala).
* **Koordinatoj:** 

La urbo estas en la orienta parto de Santa Catarina, kaj situas apud la Atlantiko. Granda parto de Florianópolis estas en la insulo Santa Catarina, kie estas 42 turismaj plaĝoj tiuj, kiuj povas esti paradizaj, urbecaj, sen-ondaj, ondeg-havaj ktp. Estas ankaŭ kelkaj regionoj kiujn oni ne permesas urbanizi.

Apude ankaŭ estas du grandaj lagoj: Lagoa da Conceição kaj Lagoa do Peri. Florianópolis ankaŭ havas la plej bonan indekson de vivnivelo inter ĉiuj brazilaj ĉefurboj laŭ UN.

## Famuloj
* Antonieta de Barros

## Volapuko en Florianópolis 
Inter 1887 kaj 1890 estis vigla volapuk-movado en Florianópolis gvidata de José Brazilício de Souza kaj la ĵurnalisto Eduardo Nunes Pires. Dum kelkaj jaroj, Volapukon oni lernis en publika lernejo Lyceu de Artes e Ofícios. En 1889 ankoraŭ estis 17 gelernantoj de Volapuko en Florianópolis, kontraŭ 14 de la germana lingvo.

## Esperanto en Florianópolis 
Nuntempe la Esperanto-movado en la urbo ne estas organizata de asocio aŭ klubo, estas nur individuaj agoj. Pli-malpli 300 homoj estis lernantoj de esperanto nur en la ĉefa universitato de la ŝtato, la Federacia Universitato de Sankta Katarina (UFSC). Ankaŭ ekzistas stud-grupoj en spiritismaj centroj, kiel iom kutimas en Brazilo.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.pmf.sc.gov.br  
* http://www.pmf.sc.gov.br/anexos/contato.htm  
* http://www.guiafloripa.com.br  
* http://www.florianopolis.sc.gov.br  

Kategorio:Ĉefurboj de Brazilo
Kategorio:Municipoj de Sankta Katarino
Santa Catarina

**Santa Caterina** estas la hispanlingva kaj portugallingva nomo de Katarina de Aleksandrio.

La nomo interalie signas la sekvajn geografiajn unuojn: 

* plej notinde, Sankta Katarino (Brazilo), ŝtato respektive subŝtato de Federacia Respubliko ,

* en la subŝtato Guanajuato de  la komunumon:
** Santa Catarina (Guanajuato)

* en la subŝtato Nuevo León de Meksiko la komunumon:
** Santa Catarina (Nuevo León)

* en la subŝtato Oaĥako (Oaxaca) de Meksiko la sekvajn komunumojn:
** Santa Catarina Cuixtla,
** Santa Catarina Ixtepeji,
** Santa Catarina Juquila,
** Santa Catarina Lachatao,
** Santa Catarina Loxicha,
** Santa Catarina Mechoacán,
** Santa Catarina Minas],
** Santa Catarina Quiané,
** Santa Catarina Quioquitani,
** Santa Catarina Ticuá,
** Santa Catarina Yosonotú,
** Santa Catarina Zapoquila, 

* en la subŝtato Puebla de Meksiko la komunumon:
** Santa Catarina Tlaltempan

* kaj en la subŝtato Tlaxcala de Meksiko la komunumon:
** Santa Catarina Ayometla

## Vidu ankaŭ 
* Santa Catarina kun centra "e", la itala kaj ankaŭ kataluna nomo de Katarina de Aleksandrio.
Fajroŝirmilo

eta|Fajroŝirmilo
**Fajroŝirmilo** (*angle : firewall*), aŭ **konektfiltrilo**, aŭ **fajromuro**, estas programaro aŭ aparataro, kiu ofte troviĝas inter la Interreto kaj loka reto, kaj elektas, ĉu ricevita aŭ sendota informo akcepteblas, se ne la informo plej ofte estas simple lasita. La konektfiltrilo tiel malhelpu, ke iu enrompas la lokan reton, kaj ke iu lokano uzas aferojn en la reto, kiujn la estro de la loka reto malpermesas.

Konektfiltrilo povas esti aparato aŭ parto de servila programo. Modernaj operaciumsistemoj kutime disponas propran konektfiltrilon. Estas diferenco inter privata kaj servila konektfiltrilo. La unua povas forbari specifajn programojn (ekzemple virusojn), laŭ plaĉo de ĝia uzanto. Publikaj konektflitriloj baras specifajn pordojn, aŭ adresojn. En kelkaj landoj aŭ firmaoj ili ankaŭ estas uzataj por cenzuri trafikon.

Por Vindozo gravas bari la pordojn por retatingo al datumoj (la tiel nomata NetBIOS pordoj). Por serviloj estas grava gardi la poŝtsistemon (pordo 25).

Rilata afero estas , retadres-tradukado. Ĝi donas retatingon al aliaj komputiloj, dum la interreto nur vidas la retadreson de la konektfiltrila kluzo, efektive maskas adresojn.

Famaj konektfiltriloj estas iptables (de Linukso) kaj pf (de OpenBSD).

## Vidu ankaǔ 
* Sekurado de Informacioj

Kategorio:Komputiko
William Styron

**William STYRON** (naskiĝis la 11-an de junio, 1925 en Newport News, Virginio, mortis la 1-an de novembro, 2006 en Martha’s Vineyard, Masaĉuseco) estis usona verkisto.eta|William Styron (1989)

Li famiĝis per la verkado de romanoj agantaj en la usona sudo. Pro sia historia romano pri nigrula ribelado en Virginio (*The Confessions of Nat Turner*, 1967) li en la jaro 1968 gajnis la Premion Pulitzer.

Alia fama romano lia estas ''Sophie's Choice* (La Elekto de Sofia), kies filmigo honorigis la aktorinon Meryl Streep en la rolo de *Sophie* per Oskaro. En *Darkness Visible* li priskribis la propran sperton pri depresio.

## Listo de verkoj 
* *Lie Down in Darkness* (romano, 1951)
* *Set This House on Fire* (romano, 1960)
* *The Long March* (novelo, 1962)
* *The Confessions of Nat Turner* (romano, 1967)
* *In the Clap Shack* (dramo, 1973)
* *Sophie's Choice* (romano, 1979)
* *The Quiet Dust* (eseoj, 1982)
* *Darkness Visible'' (membiografio, 1990)

Kategorio:Usonaj verkistoj
Tapioko

eta|Tapioka pudingo
**Tapioko** estas faruna amelo aŭ grio, produktata el la tuberoj de manioko. Estas la plej grava ingredienco de kelkaj manĝaĵoj el Brazilo.

## Etimologio 
El Tupia lingvo *tapi* (pano) + *oca* (domo).

## Referencoj 
Kategorio:Manĝaĵoj
Kaŭĉuko

eta|180px|maldekstre
[eta|hochkant=1.2|kaŭĉukplantejo en [Malajzio]]
[eta|hochkant=1.2|kaŭĉukplantejo en [Keralo (Barato)]]
eta|hochkant=1.2|rikolto de kaŭĉuko

**Kaŭĉuko** aŭ **naturkaŭĉuko** estas elasta (natura) gumo, konsistanta el preparita suko de kelkaj amerikaj aŭ afrikaj arboj aŭ lianoj (kaŭĉukarbo (*Hevea brasiliensis*)) el eŭforbiacoj, *Ficus elastica* el morusacoj).

En 1876 kolektis la anglo Henry Wickham ĉirkaŭ 70 000 kaŭĉukajn grajnojn kaj kontrabandis ilin el Brazilo en Brition. El tiuj kreskis nur 2 600 plantoj, sed tio sufiĉis por poste planti kaŭcukajn arbojn sur la britaj kolonioj.

Plantaro de kaŭĉukarboj donas rikolton de 1000-3000 kg/ha.
Hodiaŭ la plej granda parto de kaŭĉuko estas artefarita produkto, la tiel nomata sintezita kaŭĉuko

## Vidu ankaŭ 
* sintezita kaŭĉuko
* vulkanizado
* gumo

Kategorio:Teknologio
Kategorio:Polimeroj
Kaŭĉukarbo

**Kaŭĉukarbo** (*Hevea brasiliensis*) estas grava planto kun Sud-Amerika origino. Ĝi estas kulturata hodiaŭ dise en la tropikoj. Post la eltrovo de vulkanizado (1837), eksplode kreskis la bezono je kaŭĉuko, kio riĉigis tiam Brazilon.

## Bildaro 

Dosiero:Latex dripping.JPG|
Dosiero:Rubber tree leaves.JPG|
Dosiero:Rubber tree plantation.JPG|
Hevea brasiliensis MHNT.BOT.2004.0.103.jpg|*Hevea brasiliensis* - Museum specimen - seeds

## Vidu ankaŭ 
* *Ficus elastica*
* Humidaj arbaroj de sudokcidenta Amazonio
* Ciklo de kaŭĉuko

Kategorio:Eŭforbiacoj
Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kaŭĉukarbo
Kaŭĉukarbo
Merkurialo

**Merkurialo** (*Mercurialis*) estas planta genro de eŭforbiacoj kun unu- aŭ plurjaraj dioikaj herboj, kiuj ne havas blankan laktosukon. Ili estas ĝardenaj trudherboj kaj arbaraj fundoplantoj.

*Mercurialis annua*: por brutoj venena fiherbo

 folio kaj floro de merkurialo

eta|maldekstra|180px|

Kategorio:Eŭforbiacoj
Hukui Ken-iĉi

**HUKUI Ken-iĉi** (japane: 福井謙一; 4-a de oktobro 1918 - 9-a de januaro 1998) estis japana kemiisto. Li akiris Premion Nobel de Kemio en 1981 kune kun Roald Hoffmann pro propono de fronta-elektrona teorio.

Li naskiĝis en Nara prefektujo. 1931, li diplomiĝis en teknologi-kemia sekcio de teknologia fakultato de Kiota Imperia Universitato.

Li diris en sia biografio ke sur lia labortablo kutime estas vortaro de Esperanto.

## Vidu ankaŭ 
* Antiliga molekula orbitalo

## Eksteraj ligiloj 
* http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1981/index.html 
* http://www.nobel.se/chemistry/laureates/1981/fukui-autobio.html  

Kategorio:Japanaj kemiistoj
Kategorio:Nobel-premiitoj pri kemio
Enotero

**Enotero** (*Oenothera*) estas genro de unu-, du- aŭ plur-jaraj herboj kun helkoloraj floroj, havantaj kvarfoliajn kalikon kaj korolon. Ili malfermiĝas precipe nokte kaj en malhela vetero. Ili vivas ĉefe en Sudameriko kaj Nordameriko. En Eŭropo ili disvastiĝis en la 17. jc.
[eta|maldekstra|[Ordinara enotero (*Oenothera biennis*)]]
Oni povas rekoni enoteron pro la ikso-forma stigmo.

La dujara enotero: Ordinara enotero (*Oenothera biennis*) estas kultivata por ornamo kaj uzata ankaŭ en medicino.

## Manĝeblo 
Eblas aldoni la junajn foliojn kaj (dolĉajn) florojn al salato. La pli maljunaj folioj prepareblas kiel spinaco. La radikoj havas nuksecan guston kaj kuireblas kiel pastinako. El la semoj, oni elpremas oleon, sed vi ankaŭ povas uzi ilin por bakaĵoj, kiel kukoj.

maldekstra|eta|Enotera floro, kun vido de la ikso-forma stigmo
250px|eta|maldekstra|*Oenothera missouriensis*
eta|maldekstra|*Oenothera rosea*
eta|maldekstra|*Oenothera albicaulis*


Kategorio:Floroj
Kategorio:Kuracplantoj
Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj
Internacia Literaturo (gazeto)

**Internacia Literaturo** estas la daŭriganto de la esperantlingva gazeto Proleta Literaturo, kiun eldonis IAREV. Pro aparte malfavoraj historiaj cirkonstancoj (skismo de la laborista esperanto-movado, persekutoj kontraŭ esperantistoj en diversaj landoj...), tiu gazeto ne multe prosperis, malgraŭ la fakto, ke elstaraj esperantistoj (Eŭgeno Miĥalski, Nikolao Nekrasov...) kontribuis al ĝi. La ĉefa problemo estis la neebleco de sendado en Francio, kie la gazeto estis presita sub la respondeco de Honore Burginjono, de la mono de la sovetiaj abonantoj. Pro tiuj financaj problemoj kaj pro la iom post ioma aresto de la komitatanoj de IAREV en Sovetio, la gazeto ĉesis aperi en 1936, nur post tri numeroj.

Kategorio:Literaturaj gazetoj
Onagracoj

alternative=Cleaned-Illustration Epilobium angustifolium.jpg|eta|Cleaned-Illustration Epilobium angustifolium
La **onagracoj**.

Tiuj plantoj kreskas en la subtropika kaj kontinenta zono. Ili estas ĉefe moltigaj kaj unujaraj plantoj, malofte arbustoj aŭ arbedoj, kiuj havas en la epidermo de la folio specifajn oleokorpetojn. Tio konsistas el sterolo, kaŭĉuko kaj aliaj terpenkombinaĵoj.

Floroj estas duseksaj, radsimetriaj, kvarpartaj; la stamenoj staras duvice. Ovario estas ĝenerale sube starante, evoluinta el 4 fruktofolioj (karpeloj). Frukto estas ĝenerale kapsulo.

## Taksonomio 
Laŭ World Flora Online kaj The Plant List (8 jun. 2020), jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj:

* *Angiospermae* - angiospermoj
** *Myrtales* Juss. ex Bercht. & J.Presl - mirtaloj
*** *Onagraceae* Juss. - onagracoj
**** *Boisduvalia* Spach - buaduvalio
**** *Brebissonia* - brebisonio
**** *Calylophus* Spach - kalilofo*
**** *Camissonia* Link - kamisonio
**** *Camissoniopsis* W.L. Wagner & Hoch - kamisoniopso
**** *Chamerion* (Raf.) Raf. ex Holub - kamerio
**** *Chylismia* (Torr. & A. Gray) Nutt. ex Raim. - kilismio*
**** *Chylismiella* (Munz) W.L. Wagner & Hoch - kilismielo
**** *Circaea* L. - circeo
**** *Clarkia* Pursh - klarkio
**** *Epilobium* L. - epilobio
**** *Eremothera* (P.H. Raven) W.L. Wagner & Hoch - eremotero
**** *Eulobus* Nutt. ex Torr. & A. Gray - eŭlobo*
**** *Fuchsia* L. - fuksio
**** *Gaura* L. - gaŭrao
**** *Gayophytum* A. Juss. - gajofito
**** *Gongylocarpus* Schltdl. & Cham. - gongilokarpo
**** *Hartmannia* Spach - hartmanio*
**** *Hauya* DC. - hauio
**** *Holostigma* - holostigmo
**** *Isnardia* L. - isnardio*
**** *Jehlia* Rose - jelio*
**** *Jussiaea* L. - ĵusieo*
**** *Kneiffia* Spach - knejfio*
**** *Lavauxia* Spach - lavaŭksio*
**** *Lopezia* Cav. - lopezio
**** *Ludwigia* L. - ludvigio
**** *Ludwigiantha* (Torr. & A. Gray) Small - ludvigianto
**** *Megacorax* S. González & W.L. Wagner - megakorako
**** *Megapterium* Spach - megapterio*
**** *Myrinia* - mirinio
**** *Neoholmgrenia* W.L. Wagner & Hoch - neoholmgrenio
**** *Oenothera* L. - enotero
**** *Onagra* Mill. - onagro*
**** *Pachylophis* Spach - pakilofido
**** *Pachylophus* Spach - pakilofo*
**** *Pelozia* Rose - pelozio*
**** *Peniophyllum* Pennell - peniofilo*
**** *Pseudolopezia* Rose - pseŭdolopezio
**** *Sphaerostigma* (Ser.) Fisch. & C.A. Mey. - sferostigmo*
**** *Stenosiphon* Spach - stenosifono*
**** *Taraxia* (Torr. & A. Gray) Nutt. ex Raim. - taraksio*
**** *Tetrapteron* (Munz) W.L. Wagner & Hoch - tetraptero
**** *Xylonagra* Donn. Sm. & Rose - ksilonagro
**** *Zauschneria* C. Presl - zaŭŝnerio*

:*genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* Lythraceae  en L.Watson kaj M.J.Dallwitz (1992 kaj poste). The families of flowering plants: .

## Referencoj 
Kategorio:Magnoliofitoj
Kategorio:Onagracoj
Kategorio:Plantofamilioj
Fuksio

**Fuksio** (*Fuchsia*) estas genro de arbustoj aŭ staŭdoj, kun ofte duope kontraŭsidantaj petiolaj, ofte ovo-aŭ lancetformaj folioj.

Ili havas okulfrapajn, epiginajn, kvarnombrajn pendantajn florojn., kiuj havas brilkoloran, ofte ruĝan retrofleksitan kalikon, samkoloran epikalikon, korolon rektan aŭ alikoloran. Ili havas ok longajn stamenojn kaj longan pinte kvar-fanditan stiluson.

Ili vivas precipe en Meza kaj Sud-Ameriko montare aŭ ekvatore. Kolibro-polenitaj plantoj.

La nomigo por la fuksia koloro estis inspirita el la sepaloj de la floro de la specio *Fuchsia magellanica*.

## Elektitaj specioj 

Dosiero:Fuchsia X Hybrida1.jpg|
Dosiero:Fuchsia magellanica magellanica0.jpg|*Fuchsia magellanica*
Dosiero:Fuchsia X Hybrida2.jpg|Fuksia arbusto
Dosiero:DoubleFuchsias wb.jpg|Duobla fuksio (kun duobla kvanto de petaloj)

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=27279  
* http://www.eurofuchsia.org/  *(angle)*
* http://www.fuchsia-home.info  
* http://www.deutsche-fuchsien-ges.de 

Kategorio:Ĝardenplantoj
Kategorio:Floroj
Kategorio:Onagracoj
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Plantoj el la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Plantoj el la Pacifika ekozono
Epilobio

**Epilobio** (latine kaj fake botanike *Epilobium*) estas genro de du- kaj plur-jaraj herboj kun duope kontraŭsidantaj folioj kaj kvarnombraj epiginaj floroj kaj kun lanohavantaj semoj en kvarangula kapsulo. Ekzistas ĉirkaŭ 200 specioj.

Monta epilobio *(Epilobium montanum)* vivas en Mez-Eŭropo

230px|eta|dekstra|Epilobium

;Elektitaj specoj:
* *Epilobium alpestre *alpa epilobio
* *Epilobium alsinifolium *dentfolia epilobio
* *Epilobium alsinoides*
* *Epilobium anagallidifolium *ruĝkalika epilobio
* *Epilobium angustifolium *mallarĝfolia epilobio
* *Epilobium arcticum*
* *Epilobium billardierianum*
* *Epilobium brachycarpum*
* *Epilobium brevipes*
* *Epilobium brunnescens *bruniĝanta epilobio
* *Epilobium canum*
* *Epilobium chloraefolium*
* *Epilobium ciliatum*
* *Epilobium clavatum*
* *Epilobium cleistogamum*
* *Epilobium collinum* dekliva epilobio
* *Epilobium coloratum*
* *Epilobium crassum*
* *Epilobium davuricum *blanka epilobio
* *Epilobium densiflorum*
* *Epilobium dodonaei* sekema epilobio
* *Epilobium fleischeri*
* *Epilobium foliosum*
* *Epilobium glabellum*
* *Epilobium glaberrimum*
* *Epilobium glandulosum *purpura epilobio
* *Epilobium halleanum*
* *Epilobium hectori*
* *Epilobium hirsutum* hara epilobio
* *Epilobium hornemannii *subtera epilobio
* *Epilobium howellii*
* *Epilobium komarovianum*
* *Epilobium lactiflorum *laktoflora epilobio
* *Epilobium lanceolatum* lancetfolia epilobio
* *Epilobium latifolium* larĝfolia epilobio
* *Epilobium leptocarpum*
* *Epilobium leptophyllum*
* *Epilobium luteum*
* *Epilobium minutum*
* *Epilobium mirabile*
* *Epilobium montanum* monta epilobio
* *Epilobium nevadense*
* *Epilobium nivium*
* *Epilobium obcordatum*
* *Epilobium obscurum *malsekema epilobio
* *Epilobium oreganum*
* *Epilobium oregonense*
* *Epilobium palustre *marĉa epilobio
* *Epilobium pallidum*
* *Epilobium parviflorum* malgrandflora epilobio
* *Epilobium pedunculare*
* *Epilobium purpuratum*
* *Epilobium pygmaeum*
* *Epilobium rigidum*
* *Epilobium roseum *rozkolora epilobio
* *Epilobium saximontanum*
* *Epilobium septentrionale*
* *Epilobium siskiyouense*
* *Epilobium strictum*
* *Epilobium suffruticosum*
* *Epilobium tetragonum *anguleca epilobio
* *Epilobium torreyi*

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Smithsonian Institution: klasado de *Epilobium*

Kategorio:Onagracoj
Circeo

**Circeo** (*Circaea*) estas genro de malaltaj herboj vaste rampantaj, kun starantaj tigoj, pedunklaj ovalaj folioj, malgrandaj blankaj aŭ helruĝaj floroj kaj kun fruktoj, kiuj surhavas hokoformajn haregojn alkroĉiĝintajn al bestoj.

;Specioj
* *Circaea alpina*
** *Circaea alpina* subsp. *alpina* 
** *Circaea alpina* subsp. *angustifolia* 
** *Circaea alpina* subsp. *caulescens* 
** *Circaea alpina* subsp. *imaicola* 
** *Circaea alpina* subsp. *micrantha* 
** *Circaea alpina* subsp. *pacifica*
* *Circaea canadensis* (sin. *C. lutetiana* subsp. *canadensis*)
* *Circaea cordata*
* *Circaea erubescens*
* *Circaea glabrescens*
* *Circaea lutetiana*
* *Circaea mollis*
* *Circaea quadrisulcata* (sin. *C. canadensis* subsp. *quadrisulcata*)
* *Circaea repens*

;Hibridoj
* *Circaea × intermedia* (*C. alpina* × *C. lutetiana*)

Kategorio:Fruktoj
Kategorio:Onagracoj