open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eritrocito

eta|dekstra|Eritrocitoj
La **eritrocitoj** (**hematioj, ruĝaj globuloj**) estas rondaj, plataj ĉeloj de la sango. Ilia nomo originas de la grekaj '** : ruĝa kaj **': ĉelo). Ili aperas sub la mikroskopo kvazaŭ samgrandaj platoj, kiuj estas meze enpremataj. La diametro de la eritrocito estas ĉirkaŭ 8 mikrometroj, alto 1-2 mikrometroj. La maturiĝintaj eritrocitoj de la homo (kaj la mamuloj) ne havas ĉelkernon (kontraste al birdoj kaj reptilioj, kiuj havas ĉelkernon en la eritrocito). La protoeritrocitoj (kiel ekz. normoblasto) ankoraŭ havas la ĉelkernon, kiu dum la maturiĝo iom post iom malkonstruiĝas, malaperas.
La ĉelplasmo de eritrocitoj estas riĉa je ruĝa sangokolorigaĵo, la hemoglobino, per kiu ili fiksas kaj transportas la oksigenon.

Ili estiĝas en la ruĝa medolo kaj vivdaŭras averaĝe 120 tagojn. Post la forkonsumo de la deponita energio, ili surfundiĝas. Sed ili ĉiam denove estiĝas en la ĉeloj de medolo, kie la ĉeloj produktas eritroblastojn kun hemoglobino, el kiuj transformiĝas normoblasto, post la elfalo de la ĉelkerno estiĝas la retikulocito, poste eritrocito, kiu enpaŝas la sangocirkulan sistemon.
En plenkreskuloj troviĝas ĉirkaŭ 5 millionoj/mm³ da eritrocitoj.

La tasko de la eritrocitoj estas la oksigentransporto en la kardiovaskula sistemo. Ili akceptas en la pulmokapilaroj oksigenon kaj transportas tion tra la arteria sangocirklo al la arteriaj kapilaroj de histoj aŭ organoj, de kie la oksigeno transdoniĝas al la ĉeloj.

Kaze de anemio aŭ sangomanko, la nombro de la eritrocitoj malaltiĝis. La serpoĉela anemio estas genetike ligita malsano, ofte ĉe nigrahaŭtuloj.

## Karakterizaĵoj de la eritrocitoj 
* Ĉiu eritrocito enhavas 280 mil (??? aŭ milionoj) da hemoglobinmolekuloj, kio estas 70% de ties proteino.
* Homo enhavas averaĝe 2,5 x 1013 da eritrocitoj, kio estas 900 g da hemoglobino aŭ 3,5 g da fero.
* Dum la 120-taga vivdaŭro moviĝas ĉiu eritrocito ĉirkaŭ 400 km kaj ebligas tiel 175.000-fojan ŝanĝon de spirgasoj (O2 kaj CO2).
* La plej grava materialŝanĝo okazas en la glikolizo (ATP-konstruo, subtenado de la membranpotencialo) kaj en la pentozfosfata vojo (konstruo de NADPH), ...

## Vidu ankaŭ 
* Hemoglobino
* Hemoglobinurio
* Hemolizo
* Leŭkocito
* Osta medolo
* Sangoĉelo

Kategorio:Ĉeloj de la sango
Kategorio:Spirado
Greftado

[eta|greftita [ŝoso ĉe olivarbo]]
[eta|ĉe [kukurbo greftita melono]]
[eta|dujara [kapropieda greftado ĉe pomarbo]]
Ĉe la vegetaloj kaj en agrikulturo kaj hortikulturo, **grefti** signifas unuigi vivantan parton de iu planto (la greftaĵon) kun alia planto (la bazotigo aŭ greftobazo), por ke la **greftaĵo** spontanee kaj solide fiksiĝu sur tiu bazotigo kaj tie, senĝene daŭrigu sian kreskadon. Tia operacio nomata **greftado** ĉefe utilas por obligi plantojn, plej ofte plurjarajn, jen ne kapablajn por semoreproduktiĝo, jen malfacile stikeblajn, aŭ kies propra radikaro tro trafeblas de iuj malsanoj. Ĝi estas uzebla ankaŭ, ekzemple, por reguligi la kreskoformon de ornamaj arbustoj akcidente senigitaj je iuj branĉoj, diversigi sur la sama kreskaĵo la florkolorojn aŭ floradoperiodojn, aŭ, ĉe la dioikaj specioj, t.e. kies individuoj estas ĉu viraj, ĉu inaj, kunigi ambaŭ seksojn sur la sama planto, tiel faciligante fekundiĝon... kaj frukto- aŭ semproduktadon ktp.

En medicino, **greftado** (aŭ **transplantado**) estas enigi al/sur individuo organon aŭ pecon el histo, deprenitan aŭ el la sama individuo aŭ el alia.

## Vidu ankaŭ 
* Inokulado
* Plantopropagado
* Stikaĵo

## Eksteraj ligiloj 
* serĉu ĉe agrikulturo/Greftado de plantoj

Kategorio:Agrikulturo
Kategorio:Hortikulturo
Ĉeroka lingvo

La ĉerokoj parolas irokezan lingvon, skribatan per la ĉeroka silabaro, skribsistemo inventita de Sequoyah (alinome *George Guess*). Laŭ ties sistemo ĉiu simbolo reprezentas silabon anstataŭ fonemon. Dum la kvanto da eblaj silaboj en la angla lingvo estas multe tro granda por silabaro, la 85 simboloj de la ĉeroka skribo estas konvena maniero skribi la ĉerokan. Kvankam iuj simboloj similas al literoj latinaj, iliaj sonoj estas tute malsamaj (la simbolo por la sono "a" ekzemple similas al latina "D"). Sequoyah vidis la latinan skribaĵon, sed ne regis ĝin; neniu alia ŝajnas esti konstruinta skribon tiel.

La ĉeroka (aŭ *tsalagi* propralingve) estas polisinteza, samkiel la plejmulto de la nordamerikaj lingvoj. Kiel en la latina aŭ la germana, eroj de signifo (nomataj morfemoj) estas ligataj kunen kaj foje konsistigas tre longajn vortojn. Ĉerokaj verboj, la vortklaso plej grava, devas enteni almenaŭ pronoman prefikson, verbradikon, aspektan kaj modalan sufikson. Ekzemple la verbformo *ke:ka* (= mi estas iranta) havas ĉiujn-ĉi elementojn. La pronoma prefikso estas *k-* (= mi), kaj la verbradiko estas *-e-* (= iri). La aspektsufikso estas *-k-*, kaj la modala sufikso estas *-a*. Verboj ankaŭ povas havi prefiksojn antaŭpronomajn kaj refleksajn, kaj sufiksojn derivajn. Entute estas 21.262 formoj por regula verbo.

## Skribo 
## Fonto 
Ĝis la 15-a de septembro, 2015, la enhavo de tiu ĉi artikolo estas bazita sur la angla Vikipedio.

Kategorio:Irokeza lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de Usono
Nord-Amerika Junulara Tendumado

**Nord-Amerika Junulara Tendumado** (**NAJT**) estas provo okazigi internacian tenduman kunvenon en Usono.

## Historio 
* 1994
** Brian Krueger okazigis NAJT-n apud Lago Schroon en Novjorkio en 1994 (26-28 aŭgusto).
** Aperis en numero jul-okt de KTP  raporto pri la sukceso de la 1-a NAJT.
** Raporto aperis en Riverego (bulteno de la Esperanto-Societo Kebekia).  Ekzempleron havas la arĥivo de USEJ.
** Raporteto aperis en Numero 3 de Juna Alumeto (bulteno de Junularo Esperantista Kanada).
* 1995-1996
** Laŭ Numero 5 de Juna AlumetoKrueger klopodis okazigi NAJT-n en 1995, sed laŭ Numero 6 de Juna Alumeto ĝi ne okazis, tamen Brian intencis provi denove en 1996.
** Laŭ retpoŝto de Joseph Truong la 6an de majo 1996, Krueger aranĝis NAJT-n kiu estis okazonta 23 - 25 aŭgusto 1996 en Pottersville, norda Novjorkio.
** Laŭ la historio de la Esperanto-Ligo por Norda Ameriko (ELNA) de William Harmon la 2-a NAJT ja okazis, organizita de Daniel Cuthbert kaj Normand Fleury en Pottersville NY.  Partoprenis 15 homoj el kvar landoj: Usono, Kanado, Ĉeĥio, kaj Germanio.

## Eksteraj ligiloj 
*de la *USEJ-Vikio* - https://tejo.org/usej/Nord-Amerika_Junulara_Tendumado

Kategorio:Usona Esperantista Junularo
Doktoro de la Eklezio

La Katolika Eklezio nomas iujn sanktulojn **Doktoro de la Eklezio** (latine *Doctor Ecclesiae*) por esprimi, ke la teologia verkaro de tiu sanktulo modele prezentas la doktrinon de la eklezio. Ĝi do estas la plej alta titolo, per kiu oni distingas sanktan teologon.

## Klarigoj 
La okcidenta eklezio honoris en la Mezepoko kvar sanktulojn kiel *Doktorojn*. Al ili ekde la 16-a jarcento aldoniĝis pliaj. Vidu la suban liston!

La orienta eklezio ne uzas la saman liston kiel la okcidenta eklezio; ilia egalvalora titolo estas *Teologo*, kaj estas nur tri: Johano la Evangeliisto, Gregorio de Nazianco kaj Simeono la Novteologo.

## Listo de la 37 Doktoroj de la Eklezio 
En la Ĝenerala Roma Kalendaro listiĝas;

### La kvar fruaj latinaj Doktoroj 
* Sankta Gregorio la 1-a, la Granda (540 – 604)
* Sankta Ambrozio de Milano (339 – 394)
* Sankta Aŭgusteno de Hipono (354 – 430)
* Sankta Hieronimo (= Sankta Ĵeromo) (ĉ. 347 – 420)

### La kvar fruaj grekaj Doktoroj 
* Sankta Johano Krizostomo (345 – 407)
* Sankta Bazilo la Granda (330 – 379)
* Sankta Gregorio de Nazianco (329 – 390)
* Sankta Atanazio (ĉ. 296 – 373)

### La pli postaj Doktoroj de la Eklezio 
ordigitaj laŭ la jaro de ilia proklamo.
Kvar Doktoroj estas virinoj, la aliaj viroj.

* 1568 – Sankta Tomaso de Akvino (1125 – 1274)
* 1588 – Sankta Johano Bonaventura (1221 – 1274)
* 1720 – Sankta Anselmo de Canterbury (1033 – 1109)
* 1722 – Sankta Isidoro de Sevilo (ĉ. 560 – 636)
* 1729 – Sankta Petro Krizologo (ĉ. 380 – 450)
* 1754 – Sankta Leono la 1-a, la Granda (406 – 461)
* 1828 – Sankta Petro Damiano (ĉ. 1007 – 1072)
* 1830 – Sankta Bernardo de Clairvaux (1090 – 1153)
* 1851 – Sankta Hilario de Poitiers (315 – 367)
* 1871 – Sankta Alfonso Maria de Liguori (1696 – 1787)
* 1877 – Sankta Francisko de Salezo (1567 – 1622)
* 1883 – Sankta Cirilo de Aleksandrio (ĉ. 380 – 444)
* 1883 – Sankta Cirilo el Jerusalemo (mortinta 387)
* 1883 – Sankta Johano de Damasko (ĉ. 675 – ĉirkaŭ 749)
* 1899 – Sankta Bede la Honorinda (672 aŭ 673 – 735)
* 1920 – Sankta Efraimo la Siriano (306 – 373)
* 1925 – Sankta Petrus Canisius (1521 – 1597)
* 1926 – Sankta Johano de la Kruco (1542 – 1591)
* 1931 – Sankta Roberto Bellarmino (1542 – 1621)
* 1931 – Sankta Alberto la Granda (ĉ. 1193 – 1280)
* 1946 – Sankta Antonio de Padovo (ĉ. 1195 – 1231)
* 1959 – Sankta Laŭrenco de Brindisi (1559 – 1619)
* 1970 – Sankta Tereza de Jesuo (1515 – 1582)
* 1970 – Sankta Katarina de Sieno (1347 – 1380)
* 1997 – Sankta Tereza de Jesuo Infano (1873 – 1897)
* 2012 – Sankta Hildegard de Bingen (1098 – 1179)
* 2012 – Sankta Juan de Ávila (1500 – 1569)
* 2015 – Sankta Gregorio de Narek (ĉ. 951 – 1003)
* 2022 – Sankta Ireneo (126 - 202)

## Referencoj
Internacio

**Internacio** povas celi al:

*La sinsekvaj socialismaj **Internaciaj Asocioj de Laboristoj**:
**1-a Internacio aŭ Internacia Asocio de Laboristoj fondita en 1864 en Londono.
**2-a Internacio aŭ Socialista Internacio fondita en 1889
**3-a Internacio aŭ Kominterno fondita en 1919 de LENIN
**4-a Internacio (trockiista) fondita en 1938 de Lev Trockij

*La socialisma himno **"La Internacio"** vidu la originalan francan tekston La Internacio de Eugène Pottier.

Kategorio:Laborista movado
Gaela lingvaro

La **gaela lingvaro** estas unu el la du precipaj lingvofamilioj en la kelta lingvaro. Nuntempe oni parolas tri malsamajn sed parencajn gaelajn lingvojn tra la insuloj Britio, Irlando kaj Manksinsulo, nome:
* La irlanda lingvo, parolata en Irlando.
* La skotgaela lingvo, parolata en Skotlando kaj Nov-Skotio (Kanado)
* La manksa lingvo, mortinta, sed ekreparolata sur Manksinsulo.
Ĉiuj el ili devenas de la malnovirlanda lingvo, kiu estis parolata dum la 5-a kaj 6-a jarcentoj.

La alia precipa keltlingva familio estas la britona lingvaro.

## Vidu ankaŭ 
* Nacia biblioteko de Skotlando
* Kanada gaela
* Lingva familio
* Lingvistiko
* Listo de lingvoj

## Eksteraj ligiloj 
*  
* Irlandlingva Vikipedio
* Skotgaela Vikipedio
* Mankslingva Vikipedio

API
Kategorio:Irlando
Kategorio:Britio
Sankta Johano

## Personaj nomoj 
**Sankta Johano** estas nomo de diversaj sanktuloj aŭ religiaj figuroj:
* Johano la Baptisto
* Johano Bosco aŭ Don Bosco
* Johano de Dio
* Johano de la Kruco
* Johano Diego
* Johano el Avilo
* Johano el Damasko
* Johano Krizostomo aŭ Johano la Orbuŝa
* Johano Nepomuka
* Johano la Evangeliisto, aŭtoro de evangelio
* Johano la Apostolo, apostoloj de Jesuo Kristo

## Lokoj 
**Sankta Johano** estas nomo de diversaj geografiaj lokoj, respondaj al la hispanlingva *San-Juan*, angla *Saint John* aŭ portugala *São João*. Ekzemple:
* San-Juano (Porto-Riko)
* San Juan (Argentina provinco)
* San Juan (Argentina urbo)
* San-Juan (Domingo)
* Saint John en Barbado
* Saint John (Nov-Brunsviko)
* Saint John (Usonaj Virgulininsuloj)
* Sankta Johano en Antigvo kaj Barbudo
* St. John's en Novlando, Kanado
* São João (Paranao), Brazilo

## Setlejoj en Ĉeĥio
* Svatý Jan (apartigilo), pluraj lokoj, kiuj en traduko signifas Sankta Johano

## Aliaj uzoj 
* Sankta Johano de Jerusalemo - katolika ordeno
* St. Johannis (Lüneburg) - preĝejo en Germanio
* Rivero Sankta Johano - rivero en Usono
* Sankt-Johana festo - Somermeza festo

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri Sankta Johano en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Vidu ankaŭ 
* *Saint-Jean* (apartigilo) - Sankta Johano en la franca
* *Sankt Johann* (apartigilo) - Sankta Johano en la germana
* ''St John's College'' (apartigilo)
* Johanitoj (apartigilo)
* Johano (apartigilo)

## Referencoj
Wikinfo

**Wikinfo** (nomo antaŭ januaro 2004: *Internet-Encyclopedia*) estas skisma projekto de Vikipedio iniciatita de Fred Bauder en Julio 2003. Ĝi uzas la la programon *MediaWiki.* Ĝi estas verkita en uson-angla lingvo kaj ne zorgas fariĝi multlingva, kvankam ekzistantaj ligoj al vikipediaj artikoloj en aliaj lingvoj estas konservitaj en la kazoj kiam artikoloj estas kopiitaj el la Vikipedio. Wikinfo difiniĝas kiel usona projekto kaj bonvenigas artikolojn, kiuj interesas usonanojn.

La regularo de Wikinfo pri vidpunkto malsamas de tiu de la Vikipedio: anstataŭ adopti neŭtralan vidpunkton artikolaro pri apartaj temoj estas dividitaj en artikoloj laŭ diversaj vidpunktoj. La ĉefartikolo estas verkita laŭ *simpatianta vidpunkto (sympathetic point of view).*

Fine de februaro 2004, Wikinfo entenis ĉ. 20&nbsp;000 artikolojn.

Wikinfo estas gastigata de ibiblio.org, kiu ofertas stabilan servilaron sufiĉan por iam kompleta enciklopedio.

Kategorio:Enciklopedioj
Kategorio:Projekto uzanta MediaWiki
Skismo

**Skismo** (de la greka σχισμα, *schisma*, el la verbo *skizein* dividi) estas disdividiĝo precipe de homaj organizaĵoj, kiel religioj aŭ politikaj partioj.

## Skismoj rilate al Esperantio 
En la historio de Esperanto oni celas kutime la skismon inter Ĝeneva UEA kaj Internacia Esperanto-Ligo. Cetere oni nomas la siatempan krizon pri Ido ankaŭ Idoskismo.

## Skismoj en la monda historio 
* Granda aŭ Orienta skismo, kiu estigis la Romkatolika Eklezion kaj la Ortodoksan Eklezion
* Skismo de la romia Imperio en Okcidentan kaj Orientan Imperiojn
* Okcidenta skismo inter papoj de Avinjono kaj papoj de Romo (vidu antipapon).
* Skismo de la 2-a Internacio kiu naskis la 3-an Internacion
* Ĉinio
** Skismo inter maoismo kaj soveta komunismo.
** Skismo inter Romkatolika Eklezio kaj Ĉina Katolika Asocio.

## Vidu ankaŭ 
* Secesio
* Enlanda milito
* Herezo
* Kontraŭreformacio

Kategorio:Ismoj
Ĉina filozofio

La filozofio en Ĉinio estas antikva de jarmiloj, same kiel por aliaj fakoj de ties kulturo.

## Skoloj 
* Taoismo
* Skolo de la leĝoj
* Konfuceismo
* Novkonfuceismo
* Moismo

## Modernaj skoloj 
* Maŭismo

## Filozofoj 
* Konfuceo
* Menceo
* Laozio
* Ĝuangzio
* Han Fei
* Mozio
* Zhu Xi
* Feng Youlan

Kategorio:Filozofio
Kategorio:Ĉinio
Toad The Wet Sprocket

**Toad The Wet Sprocket** estas usona rokgrupo de Santa Barbara, Kalifornio.

La membroj renkontis sin kaj amikiĝis en la altlernejo kaj poste bandiĝis en 1986, prenante sian strangan, sensencan nomon (tradukita, *Bufo La Malseka Dentrado-dento*) pro skeĉo de la brita komedia trupo Monty Python.  La bando komenciĝis kiel kvar amikoj, kune ĝuantaj fari muzikon sen multa intenco aŭ antaŭpensado pri komerca sukceso.

Ili eldonis sian unuan albumon "Bread And Circus" en 1989, produktante ĝin kontraŭ nur $650.  Poste sekvis du pli albumoj, "Pale" (1990) kaj "Fear" (1991).  La bando ekgajnis famon pro la ŝlagriĝo de du kantoj de "Fear", nome "All I Want" kaj "Walk On The Ocean", ambaŭ el kiuj atingis la nivelon de "Supraj 10" ŝlagroj.  En 1994 Toad eldonis la albumon "Dulcinea" el kiu la kantoj "Fall Down" kaj "Something's Always Wrong" ŝlagriĝis al la "Supraj 40" nivelo.  En 1995 eldoniĝis "In Light Syrup", albumo de ne-antaŭe ellasitaj muzikaĵoj kaj "b-flankaj" kantoj, el kiuj furoriĝis "Good Intentions", ankaŭ ricevante la lokon de "Supraj 40" nivela ŝlagro.  Post longa malfruigado, la sesa albumo "Coil" elvenis en 1997.  En 1998, 12 jaroj post sia kuniĝo, la bando decidis disiĝi.  En 1999, la albumo "P.S. (A Toad Retrospective)" eldoniĝis, kuntirante multaj el la ŝlagroj de Toad kaj kelkaj aliaj kantoj kiuj estis taksitaj kiel tre importaj.

Glen PHILLIPS, ĉefkantisto por la grupo, komencis karieron kiel sola muzikisto, dum Dean DINNING kaj Todd NICHOLS kreis novan bandon Lapdog.

En 2002 Toad The Wet Sprocket rekuniĝis, malfermante kelkajn koncertojn por la fama rokgrupo Counting Crows.  Poste en 2003, Toad faris novan turneon de 20 urboj tra Usono.

Toad The Wet Sprocket estas:
*Dean Dinning (9 Junio 1967 - ) - basgitaro, kantado, kaj elektronika piano
*Randy GUSS (7 Marto 1967 - ) - drumo
*Todd Nichols (10 Aŭgusto 1967 - ) - gitaroj kaj kantado
*Glen Phillips (29 Decembro 1970 - ) - kantado, elektronika piano kaj gitaro

## Albumoj 
* Bread & Circus (1989)
* Pale (1990)
* Fear (1991)
* Dulcinea (1994)
* Coil (1997)
* New Constellation (2013)
* Architect of the Ruin (2015)

Kategorio:Usonaj muzikaj grupoj
Kategorio:Usonaj alternativrokaj muzikaj grupoj‎
Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1986
Kategorio:Muzikaj grupoj malfonditaj en 1998
Unua Internacio

La **Internacia Asocio de Laboristoj** ( aŭ **AIT**, ) estas la oficiala nomo de la organizaĵo ankaŭ konita sub nomo **Unua Internacio**, fondita la 28-a de septembro 1864 en Londono. En sia komenco la 1-a Internacio estis dividita inter marksistoj kaj anarkiistoj. Pro tio ĝi dividiĝis en 1872 (post elpelo de la anarkiistoj de Karl Marx). En la sama jaro la anarkiistoj, notinde spronitaj de la Ĵurasa Federacio, kongresis en Sankta-Imjero (Hainaut, Belgio) kie fondiĝis la Kontraŭ-aŭtoritata Internacio.

## Manifesto de la Unua Internacio 
Tiu teksto komencas per la detiam famaj vortoj:

## Vidu ankaŭ 
* Dua Internacio
* Tria Internacio
* Kvara Internacio
* Henriko Tolino

Kategorio:Laborista movado
Kategorio:Socialismo
Edward Elgar

Sir **Edward** William **ELGAR** (naskiĝis la 2-an de junio, 1857, mortis la 23-an de februaro, 1934) estis angla komponisto, la plej fama angla de post Henry Purcell kaj grava reprezentanto de la muzika malfruromantikismo.

Elgar naskiĝis kiel filo de vendisto de muzikaĵoj (instrumentoj, partituroj k.s.) en Broadheath ĉe Worcester. Jam frue li ludis diversajn instrumentojn. Post mallonga laboro ĉe notario li kunlaboris en la patra vendejo. Ne antaŭ 1879 li prenis violonlecionojn en Londono, kaj kiel komponisto li estis aŭtodidakto. En 1882 Elgar iĝis koncertestro en Worcester kaj en 1885, kiel sekvanto de sia patro, orgenisto je la preĝejo St. George. En 188 li edziĝis al sia violonlernantino Caroline Alice Roberts, translokiĝis al Malvern (Worcestershire) kaj vivis de tiu tempo kiel sendependa komponisto.

Liaj unuaj kantatoj *The Black Knight* („La nigra kavaliro“, 1893) kaj *King Olaf* („Reĝo Olaf“, 1896) same kiel la oratorio *The Light of Life* („La lumo de la vivo“, 1896) havigis al li agnoskon, sed definitive li sukcesis kiel komponisto en 1899 per siaj *Enigma Variations* („Enigma-variacioj“) kaj en 1900 per la oratorio *The Dream of Gerontius* („ La sonĝo de Gerontius“). En 1904 nomumita kavaliro, li iomete poste iĝis profesoro en la universitato de Birmingham. Krom pliaj oratorioj estiĝis en la sekvantaj jaroj la du simfonioj kaj la violonkonĉerto. Dum la jaroj de la unua mondmilito li verkis, krom patriotaj kompozicioj, tri bonegajn pecojn da ĉambromuziko kaj la violonĉelokonĉerton.

En 1920 mortis Caroline Alice Elgar, kaj la morto de lia edzino malaperigis la kreadan potencon de Elgar. Krom tio lia stilo estis konsiderata eksmoda en la dudekaj jaroj. Malgraŭ tio en 1924 li estis nomumita „Master of the King’s Music“ kaj en 1931 nobeligita kiel „1st Baronet of Broadheath“. Ankoraŭ unufoje li sin dediĉis al la komponado, sed kiam en 1934 en Worcester li mortis pro kancero, multaj el liaj verkoj restis nefinitaj.

## Eksteraj ligiloj 
* The Elgar Society and The Elgar Foundation
* 
* Edward Elgar Choral Public Domain Library
* 

Kategorio:Anglaj komponistoj
Tria Internacio

eta|maldekstre|Lenin (dekstre), 19a de Julio 1920.

La **Tria Internacio** aŭ **Kominterno** estas skismo de la Dua Internacio fondita de Lenino je la 2-a de marto 1919. La 3-a Internacio grupigas komunistojn kiuj forlasis la socialistojn de la Dua Internacio. Ĝi estis gvidita de la komunista partio de Sovetunio. Ekde 1926 ĝin gvidis Stalino, kiu kreis novan ideologion kiun li nomis Marksismo-leninismo kaj kiu antaŭenmetis socialismon en unu sola lando.

Estis Angel Pestaña kiu proponis al la 3-a Internacio la studon de la **rolo de Esperanto** en la asocio (vidu specifan artikolon).

## Institucioj 
* Internacia Lenina Lernejo

## Vidu ankaŭ 
* Unua Internacio
* Dua Internacio
* Kvara Internacio
* Antikominterna pakto
* Komunista Internacio (artikolo de la Enciklopedio de Esperanto)
* Internacia Ruĝa Helpo
* Kominform
* Ruĝa Sindikata Internacio

## Eksteraj ligiloj 
* Artikolo pri lia propono de Esperanto en la Tria Internacio


Kategorio:Laborista movado
Kategorio:1919 en Rusio
Dua Internacio

La **Dua Internacio**, ankaŭ konata kiel **Socialista** aŭ **Laborista Internacio** estis fondita de socialistaj kaj social-demokrataj partioj de Eŭropo dum la Kongreso de Parizo en julio 1889.

Ĝi daŭrigis la agadon de la Internacia Asocio de Laboristoj, ankaŭ konata kiel 1-a Internacio, kiu estis dissolviĝinta kelkajn jarojn antaŭe.

Inter la plej konataj kaj longdaŭraj agadoj troviĝas la proklamon en 1889 de la 1-a de majo kiel Tago de la Laboro, kaj en 1910 de la 8-a de marto kiel Internacia tago de virinoj.

La Internacio estis ĝenerale internaciista, kontraŭnaciista kaj antimilitista, sed en la komenco de la Unua mondmilito la diversaj partio (kun malmultaj esceptoj kiel Jean Jaurès) prenis partion favore al siaj respektivaj ŝtataj registaroj, kaj tio okazigis fortan baton al la asocio, kiu dissolviĝis en 1916.

En 1920, la 2-a Internacio estis refondita, sed kelkaj partioj preferis krei novan asocion, kiu ricevis la nomon de Internacia Laborista unuiĝo de Socialistaj Partioj (IWUSP). En 1923, ambaŭ asocioj reunuiĝis kaj formis la Laborista kaj Socialista Internacio, kiu daŭris ĝis 1940.

Aliflanke, la triumfo de la Rusa Revolucio en 1917 kondukos poste al la kreado de la Komunista Internacio, konata kiel 3-a Internacio.

Post la Dua Mondmilito, oni kreis novan asocion por daŭrigi la politikon de la 2-a internacio, kaj grupigi la socialistajn partiojn. Ĝi ricevis la nomon de Socialista Internacio kaj plu ekzistas.

## Kongresoj de la Dua Internacio 
# 1889 - Parizo
# 1891 - Bruselo
# 1893 - Zuriko
# 1896 - Londono
# 1900 - Parizo
# 1904 - Amsterdamo
# 1907 - Stutgarto
# 1910 - Kopenhago
# 1912 - Bazelo

## Konindaj membroj 
Germanio:
* August Bebel
* Karl Kautsky
* Hugo Haase
* Roza Luksemburg
* Clara Zetkin
* Wilhelm Liebknecht
* Karl Liebknecht

Francio:
* Jean Jaurès
* Jules Guesde
* Édouard Vaillant
* Gustave Hervé

Rusio:
* Vladimir Lenin
* Georgij Pleĥanov
* Julius Martov
* Pavel Akselrod
* Lev Trockij

Aŭstrio:
* Victor Adler
* Karl Renner

Nederlando:
* Pieter Jelles Troelstra
* Anton Pannekoek

Belgio:
* Camille Huysmans
* Emile Vandervelde

## Vidu ankaŭ 
* Unua Internacio
* Tria Internacio
* Kvara Internacio

## Eksteraj ligiloj 
*  La Dua Internacia

Kategorio:Socialismo
Kategorio:Laborista movado
Kurbo de Lafero

eta|200ra
La **kurbo de Lafero** (Arthur Laffer) montras la rilaton inter imposttarifo kaj volumeno de kolekteblaj impostoj.

La kurbo de Lafero montras, ke ekzistas iu nivelo, je kiu la volumeno de kolekteblaj impostoj estas maksimuma. Kompreneble, se imposttarifo atingos 100%, registaro tute ne kolektos impostojn, ĉar homoj ne fordonos ĉiujn lukritajn monojn al la registaro.

Kategorio:Ekonomiko
Kategorio:Fiska politiko
Kvara Internacio

dekstra|eta|Emblemo de la Kvara Internacio

La **Kvara Internacio** estas la nomo de internacia organizaĵo kiu komence grupigis la sekvantojn de la rusa revoluciulo Lev Trockij, kaj tial estas konsiderata politike trockiista.

La Kvara Internacio estis fondita en 1938 en Parizo, kiam multaj komunistoj opoziciintaj la regadon de Stalino en Sovjetunio konsideris ke la tiama Kominterno servis ĉefe por la defendo de la reĝimo de tiu lando, kaj ne por la revolucio en la kapitalistaj landoj.

La Internacio estis kontraŭbatalita de la ĉefaj komunistaj partioj kaj de la burĝaj reĝimoj. Ĝi apenaŭ aktivis dum la Dua mondmilito, kaj fiaskis en la organizado de la laboristoj post ties fino. Krome, ĝi suferis je kontinuaj skismoj, kiuj montris la diverĝon de la analizoj pri la socia ordo kaj la heziton pri la konkretaj taktikoj.

La postmilita gvidantaro estis organizita ĉefe de Michel Raptis (pli konata kiel *Pablo*) kaj Ernest Mandel. La ĉefa skismo okazis en 1953, kaj kondukis al la kreado de la Internacia Komitato de la Kvara Internacio (ICFI). La du frakcioj reunuiĝis en 1963, kaj dum la 1960-aj jaroj pleje emfazis la apogon al la kontraŭkoloniismaj movadoj.

La internacio plu ekzistas nun, kvankam ankoraŭ malfortigita pro postaj dividoj; ne ĉiuj partioj kiuj sin konsideras trockiistoj agnoskas la historian kontinuecon de la organizaĵo.

## Vidu ankaŭ 
* Unua Internacio
* Dua Internacio
* Tria Internacio

## Eksteraj ligiloj 
### Esperante 
* *La Permanenta Revolucio*, Organo de la Bolsevistok-Leninistoj, IV-an Internacion, en la Marksista Interreta Arkivo

Kategorio:Trockiismaj organizaĵoj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1938
Kategorio:1938 en Sovetunio
Vercingetoriks

**Vercingetorix** ,  (naskiĝis ĉirkaŭ 82 a.K.; mortis 46 a.K. en Romo) estis ĉefo de la Arvernoj (gaŭla popolo en la regiono moderntempe nomata Aŭvernjo), komandis la lastan kaj unuafoje ĝeneralan ribelon de la gaŭloj kontraŭ la romianoj (komanditaj de Julio Cezaro) dum jaroj 53- 52 a.K. En la gaŭla lingvo lia nomo signifas *granda reĝo de la cent bataloj*. (ver-cin-getu-rix)

## Historio 
eta|maldekstra|280ra|
eta|maldekstra|180ra|
Nur malfacile Julio Cezaro atingis disde la norda parto de la romia provinco *Italia* siajn taĉmentojn. Li estis venkita en Gergovia iom sude de *Augustonemetum* (la nuna Clermont-Ferrand) kaj devis retiriĝi por protekti la sudan romian provincon *Gallia Narbonensis* de Gaŭlujo, la moderna regiono Provenco. Ĉar intertempe apenaŭ ĉiuj gaŭloj triboj (eĉ la Aeduoj) kolektiĝis, kelkaj gentoj malaliancaniĝis disde la Romianoj. En landa asembleo ili deklaris Vercingetorikson supera gvidanto. Jam estis planita atako al Provenco el tri flankoj. En tiu ĉi momento Vercingetoriks estis tentita ekigi batalon malĝuste taksante la ĝermanan kavalerion. Cezaro venkis kaj Vercingetoriks retiriĝis al Alesia.

En Alesia Vercingetoriks estis sieĝita per altkvalita romia sieĝmaŝinaro. Gaŭla helparmeo ankaŭ estis venkita. Vercingetoriks proponis submeti sin al Cezaro por ke la Gaŭloj ne plu estu sieĝataj kaj ricevu kompaton. Vercingetoriks estis ĉenumita kaj post kelkaj jaroj da malliberiĝo en karcero en Romo (Carcer Tullianus) li partoprenis la triumfan procesion en 46 en Romo. Poste li estis murdita.

Laŭ komisio de imperiestro Napoleono la 3-a oni starigis en la honoro de Vercingetoriks kolosan statuon en Alise-Sainte Reine en 1865. Bartholdi kreis statuon en Clermont-Ferrand en 1903.

## Fontoj 
* Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 20. Leipzig 1909, p. 39-40, kio legeblas tie ĉi interrete.

Kategorio:Keltoj
Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Naskiĝintoj en la 1-a jarcento a.K.
Kategorio:Mortintoj en la 1-a jarcento a.K.
Kategorio:Gaŭloj
Sekretaribirdo

[eta|200ra|[Emblemo de Sudano]]
**Sekretaribirdo** vivas en Afriko sude de Saharo, en ĉiuj medioj, de marbordoj ĝis altaj montaroj, de dezertoj ĝis malsekaj ebenaĵoj, sed ne vivas en densa praarbaro.

Ĝi ĉasas kurante kaj sin nutras per malgrandaj bestoj, kiujn ĝi povas rapide frapi kaj kapti per beka oŭ pieda frapo: insektoj, ranoj, lacertoj, serpentoj, ktp.

Tipaj por ĝi estas griza dorso kaj pli hela subparto kun nigra pantalono kaj flugiloj; tufplumoj sur nuko kaj tre longaj kruroj. Ĝia longeco estas 125–150&nbsp;cm kaj ĝia enverguro 212&nbsp;cm.

Ĝia nomo venas ĉu de la aspekto de la birdo, kiu ŝajnas sekretario kun krajono metata malantaŭ orelo kaj nigraj maniketoj, ĉu de la araba *saqr-et-taïr* (ĉasbirdo)

## Bildaro 

Dosiero:Afrikanischersekretaer-07.jpg|
Dosiero:Secretary bird131.jpg|
Dosiero:Afrikanischersekretaer-05.jpg|
Dosiero:Secretary Birdy.JPG
Dosiero:Secretary Birds (13983499376).jpg
Dosiero:Sagittarius serpentarius -Masai Mara, Kenya-8 (2).jpg
Dosiero:Sagittarius serpentarius -Kruger National Park, South Africa-8a.jpg
Dosiero:Sagittarius serpentarius -Namib-Naukluft National Park, Namibia -eating-8.jpg
Dosiero:Sagittarius serpentariusEYP03CA.jpg|Ilustraĵo

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Afrotropiso
* Etiopaj Altaĵoj
* Emblemo de Sudano

## Eksteraj ligiloj 
* http://en.wikipedia.org/wiki/Image:Sudan_coa.png
* http://www.faunistik.net/BSWT/AVES/ACCIPITRIFORMES/SAGITTARIIDAE/sagittariidae_im01.html 
* http://www.kaiseradler.de/Sekretare/sekretare.html  

Kategorio:Falkoformaj
Kategorio:Afrotropisa faŭno
Waldemar Matuška

eta|Tombo de Waldemar Matuška
**Waldemar MATUŠKA** (naskiĝis la 2-an de julio 1932, mortis la 30-an de majo 2009) estis ĉeĥa populara kantisto, aŭtoro de popolaj kantoj "Už mně koně vyvádějí" kaj "Na koníčka si vyskočím". Li komencis sian karieron proksimume en la jaro 1950. En la 60-aj jaroj li kunlaboris kun Jiří Suchý, Jiří Šlitr, Ivan Vyskočil, Miroslav Horníček, poste li kunlaboris kun Eva Pilarová, Karel Štědrý, Marta Kubišová, Václav Neckář. En la 70-aj jaroj li prezentiĝis kun Olga Blechová kaj kun la grupo "KTO". En la jaro 1986 Waldemar Matuška kun Olga Blechová foriris al Usono. En la jaro 1989 li revenis kaj sporade prezentiĝas kun sia malnova repertuaro.

## Diskografio 
* 1965: *Kantas Waldemar Matuška* ("Zpívá Waldemar Matuška")
* 1968: *Waldemar Matuška*
* 1968: *Ok amoj de Waldemar Matuška* ("Osm lásek Waldemara Matušky")
* 1971: *Jo ho ho*
* 1972: *Waldemar*
* 1973: *Ĉiela amo* (kun Eva Pilarová, "Láska nebeská")
* 1975: *Noc na Karlštejně* (muziko el filmo, "Nokto sur Karlštejn")
* 1976: *Buboj de malbona vetero* ("Kluci do nepohody")
* 1977: *Faru volonte ĉion vi faras* ("Co děláš, to dělej rád")
* 1984: *Waldemar*
* 1984: *Memoraĵo* ("Suvenýr")
* 1986: *La pordo al la lando estas ĉiam malfermita* ("The Country Door Is Always Open")

Kategorio:Ĉeĥaj kantistoj
Kategorio:Ĉeĥaj elmigrintoj kaj ekzilintoj
Kategorio:Oraj najtingaloj
Kategorio:Arĝentaj najtingaloj
Kategorio:Bronzaj najtingaloj
Kategorio:Naskiĝintoj la 2-an de julio
Kategorio:Mortintoj la 30-an de majo
Gaŭloj

**La gaŭlaj popoloj** (latinlingve *gallus*, gaŭlalingve *gallos*, ankaŭ esperantigita kiel *galloj*, kvankam tiu formo enhavas laŭ kelkaj evitindajn duoblajn literojn) estis historiaj keltoj. Ilia historia vivteritorio en Esperanto nomatas Gaŭlujo.
[eta|250px|dekstra|Mapo de la gaŭlaj gentoj dum la tempo de [Julio Cezaro]]

* *Civitates Fœderatæ*, uniigitaj al Romio kaj sendevigitaj je impostoj.
** la heduoj - *hædui*, ĉefurbo *Augustodunum* (Autun),
** la karnutoj - *carnutes*, ĉefurbo *Autricum* (Chartres),
* *Civitates Liberæ*, kiuj estis rekompencitaj de la konkerinta Romio pro sia fideleco al tiu lasta. (Ne ekzistis komuna sento de identeco inter la gaŭloj, ĉiu gaŭla popolo reagis aparte kaj malsame, kio faciligis la konkeron. Tute ne estis la gaŭloj unuvolaj en sia sinteno al la invadantaj romianoj, kaj kelkaj estis eĉ favoraj al la romianoj.)
** la segusiavoj - *segusiavi*, ĉefurbo *Forum Segusiavorum* (Feurs),
** la vidukasoj - *viducasses*, ĉefurbo *Aragenuae* (Vieux),
** la meldoj - *meldi*, ĉefurbo *Iatinum* (Meaux),
* *Civitates Stipendiariæ*, la aliaj.
** la biturigoj, ĉefurbo Bourges,
** la parizioj - *parisii*, ĉefurbo *Lutece* aŭ *Lucotecia* (Paris),
** la senonoj - *senones*, ĉefurbo *Agendicum* (Sens),
** la turonoj - *turoni*, ĉefurbo *Caesarodunum* (Tours),
** la andekavoj - *andecavi*, ĉefurbo *Juliomagus* (Angers),
** la venetoj - *veneti*, ĉefurbo *Dariorigum* (Vannes),
** la namnetoj - *namnetes*, ĉefurbo *Condenvincum* (Nantes),
** la osismoj - *osismi*, ĉefurboj *Vorganium* (Coz, Castell, A'ch) kaj *Vorgium* (Carhaix),
** la koriosilitoj - *coriosilitae*, ĉefurbo *Arvii* (Corseul),
** la abrinkatoj - *abrincatui*, ĉefurbo *Ingena* (Avranches),
** la uneloj - *unelli*, ĉefurbo *Crouciaconum* (Carentan),
** la redonoj - *redones*, ĉefurbo *Condate* (Rennes),
** la leksovioj - *lexovii*, ĉefurbo *Noviomagus* (Lisieux),
** la aŭlercoj eburovicaj -*aulerci eburovicii*, ĉefurbo *Mediolanum Eburvicum* (Vieil-Evreux),
** la aŭlercoj kenomanaj - *aulerci cenomani*, ĉefurbo *Suidinum* (Le Mans),
** la kaletioj - *caletii*, ĉefurbo *Juliobona* (Lillebonne) kaj *Caracotinum* (Harfleur),
** la veliokasioj - *veliocassii*, ĉefurbo *Rothomagus* (Rouen),
** la trikasioj - *tricassii*, ĉefurbo *Augustobona* (Troyes),
** la bajokasoj, ĉefurbo *Augustodurum* (Bayeux).

* en Gaŭlio akvitana
** la arvernoj
** la petrokorioj (*petrocorii* apud Périgueux)
** la santonoj (en Saintonge)

* en Gaŭlio belga
** la atrebatoj - ĉefurbo *Nemetocenna* (Arras)
** la eburonoj - ĉefurbo *Aduatuqua* (Tungro; nl:Tongeren, fr:Tongres)
** la leŭkvoj - ĉefurboj *Nasium* (Naix) kaj *Tullum* (Toul)
** la morinoj - ĉefurbo *Tarvenna* (Thérouanne)
** la treviroj - ĉefurbo *Augusta Treverorum* (Treviro) (de:Trier; fr:Trèves)

Aliaj gaŭlaj popoloj:
* la remioj, ĉefurbo *Durocortorum* (Reims)

Dosiero:Map Gallia Tribes Towns.png|
Dosiero:REmpire-Gallia.png|
Dosiero:MapGalliaParts.png|

## Vidu ankaŭ 
* Gaŭla lingvo
* Vercingetoriks
* Asteriks
* Keltoj
* Historio de Francio
* Frankoj
* Romio, Romia Imperio

## Eksteraj ligiloj 
* http://classics.mit.edu/Caesar/gallic.html 
* http://www.areion.org/areiononline/frankreichc.html  
*
Cheb Mami

**Ŝab Mami** (Cheb Mami, arabe شاب مامي), oficiale **Ahmed Khelifati Mohamed** (naskiĝis la  en Saida), estas alĝeria kantisto.

Ŝab Mami kunigas la muzikon de araba okcidento (Alĝerio, Maroko, Tunizio, Libano kaj Libio) kun eŭropaj tradicioj kaj moderna pop-muziko. Li perfekte posedas nacian araban kantadstilon *rai*, kio estis la kialo de apero de lia alnomo "Princo de rai" (laŭ nomo de lia albumo). Ŝab Mami miksas rai kun franca kanzono kaj ritmoj de diskoo kaj fanko, kio determinas lian specifan kolorriĉan kantadmanieron.

Ŝab Mami naskiĝis je la 11-a de julio 1966 en la alĝeria urbeto Saida. Komence en frua infanaĝo li turnis al si la rigardon de siaj amikoj kaj najbaroj per siaj neordinaraj voĉaj kapabloj – per akuta, fleksebla, virtuoza kaj tre anima voĉo. En la jaro 1982 li gajnis la duan premion en la loka konkurso de talentuloj, tiamaniere li ricevis eblon prezenti sian arton en radio kaj poste li registris kelkajn kasedojn. Tamen, tia aktiveco ne sekvigis la financan prosperon al Ŝab. Elservinte en la alĝeria armeo jare 1985 Mami, kiel multo da liaj samcivitanoj, direktis sin al Parizo serĉante agnoskon kaj stabilecon.

En Parizo post la partopreno en kelkaj festivaloj kaj koncertoj, Ĉeb estis taksita laŭ digno. Elsendo de lia unua albumo "La princo de Raio" ("The Prince of the Rai") (distribuo de kiu estis tutmonda) alportis al li grandan sukceson. La albumo estis platena. Kiel Khaled (kiu estis tiutempe jam tre konata artisto) kaj aliaj arabaj artistoj, Ŝab Mami ricevis reputacion de kantisto konata de la eŭropa publiko per muziko de raio, kio certigis lian sekvan albumo "Lasu min raii" ("Let me rai") jare 1990.

En la jaro 1999 Ŝab Mami kantis kun populara franca kantisto Sting – aperis la kanto "Rozo de dezerto". Sting insistis je uzado de araba teksto en la kanto, kvankam produktoroj diris, ke tio povus forpuŝi okcidentan publikon.

## Eksteraj ligiloj 
* Cheb Mami in Musique.arabe (france)

Kategorio:Alĝeriaj kantistoj
Sudinsula bruna kivio

La **sudinsula kivio** (), aŭ ankaŭ **Sudinsula bruna kivio**, **Tokoeka**, **Tokoeko**, aŭ **Komuna kivio**, estas specio de kivio el la Suda Insulo de Novzelando. Ĝis 2000, ĝi estis konsiderita samspecia kun la nordinsula kivio, kaj tamen daŭre estas tiel konsiderita de kelkaj fakuloj.

## Taksonomio kaj etimologio
Laŭ AviList, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj.

La sudinsula kivio estas dividata en du subspecioj:
* *A. a. australis*, la **sudinsula kivio**, kun populacio de proksimume 7,000 birdoj, kiuj troviĝas en la Suda Insulo de Novzelando. Disa populacio, ĉe Haast, estas proponita por eble nova subspecio,  nome la **haasta sudinsula kivio** (nekonfuzenda kun la eksa *Apteryx haastii*), estas rara (kun nur ĉirkaŭ 250 specimenoj) kaj estas karakteriza pro sia rufa plumaro.

## Aspekto 
eta|maldekstra|Dissekcita specimeno, kun eksponitaj muskoloj kaj flugilungoj.
Ĝi ne havas uropigan glandon, kaj ties plumoj havas nek postmudaĵojn nek barbaĵojn. Estas grandaj vibroharoj ĉirkaŭ ties buŝo, kaj ĝi ne havas voston, nur pugostumpon. Ĝi havas longon de 45 al 55 cm kaj la ino pezas 2,1 al 3,9 kg dum la masklo pezas 1,6 al 2,8 kg. Ties beko estas longa kaj svelta kun ioma subenkurva. Kiel ĉe aliaj kivioj ĝi estas nokta animalo. La koloro de ties plumaro estas rufa kun iom da strieco Ili havas loĝteritorion de 9 800 km2 kaj populacion de 27 000, ĉirkaŭkalkulite en 1996. La vulpoposumoj, *Trichosurus vulpecula*, kaj la ermenoj, *Mustela erminea*, manĝas la kiviajn ovojn, dum la ermenoj kaj katoj manĝas kaj idojn kaj junulojn. Ankaŭ plenkreskuloj estas sub minaco de hundoj, furoj, kaj vulpoposumoj, kiuj atakas kaj ilin kaj junulojn. La populacio de la Rakiura Insulo estas stabila pro manko de tiuj predantoj, tamen ermenoj koloniigis la insulon en 2000.

## Referencoj
* BirdLife International (2008(a)). "Southern Brown Kiwi – BirdLife Species Factsheet". Data Zone. Retrieved 6 February 2009.
* Brands, Sheila (14 August 2008). "Systema Naturae 2000 / Classification, Apteryx australis". Project: The Taxonomicon. Konsultita la 4an de Februaro 2009.
* Davies, S.J.J.F. (2003). "Kiwis". In Hutchins, Michael. Grzimek's Animal Life Encyclopedia. 8 Birds I Tinamous and Ratites to Hoatzins (2 ed.). Farmington Hills, MI: Gale Group. pp. 89–92. ISBN 0-7876-5784-0.
* Gotch, A.F. (1995) [1979]. "Kiwis". Latin Names Explained. A Guide to the Scientific Classifications of Reptiles, Birds & Mammals. London: Facts on File. p. 180. ISBN 0-8160-3377-3.

Kategorio:Kivioj
Kategorio:Neflugaj birdoj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando
Khaled

**Khaled** aŭ **Cheb Khaled** estas populara alĝeria kantisto, majstro de nacia kantadstilo *rai*.

Khaled estas la filo de policisto kaj li elkreskis en Orano (Oran). Liaj fruaj muzikaj modeloj estis influitaj per diversaj arabaj kantistoj, sed poste francaj interpretistoj (Édith Piaf, Charles Aznavour kaj Jacques Brel) tre influis lian stilon. Tradicie, Khaled komencis sian karieron per kantado en diversaj festoj kaj vesperkunvenoj. En la jaro 1985 li faris grandegan popularecon post partopreno en muzika festivalo en Orano, kie li akiris alnomon "Reĝo de rai". Poste Khaled elmigris al Francio, kie li akiris grandan popularecon.

## Diskaro 
### Albumoj 
* 1985: Hada Raykoum
* 1985: Moule El Kouchi
* 1988: Kutché
* 1989: Fuir, mais où?
* 1989: S'Hab El Baroud
* 1992: Khaled
* 1993: N'ssi, N'ssi
* 1996: Sahra
* 1998: Hafla
* 1999: Kenza
* 2000: Elle ne peut pas vivre sans lui !
* 2004: Ya Rayi
* 2009: Liberté
* 2012: C'est la vie

### Unuopaĵoj 
* 1992: *Didi*
* 1992: ''Ne m'en voulez pas*
* 1993: *Serbi Serbi*
* 1993: *Chebba*
* 1994: *N'ssi N'ssi*
* 1995: *Bakhta*
* 1996: *Aïcha*
* 1997: *Le Jour Viendra*
* 1997: *Ouelli El Darek*
* 1997: *Lillah*
* 1997: *La poupée qui fait non* (kun Mylène Farmer)
* 1999: *C'est La Nuit*
* 2000: *El Harba Wine*
* 2004: *Ya-Rayi*
* 2004: *Zine Zina*
* 2006: *Ya Dzayer*
* 2006: *El Babour*
* 2007: *Benthi* (kun Melissa M)
* 2007: *Ya Moul Kar*
* 2009: *Même pas fatigué* (kun Magic System)
* 2012: *C'est la vie'' (produktita de RedOne)

## Eksteraj ligiloj 
* Rate Your Music

Kategorio:Artistnomoj
Kategorio:Kantistoj
Kategorio:Alĝeriaj kantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj la 29-an de februaro
Lafcadio Hearn

**Lafcadio HEARN** estis naskita en 1850 en Lefkado, (Grekio) de greka patrino kaj irlanda patro, kaj pasis sian infanaĝon en Anglio, Francio kaj Usono. Li iĝis ĵurnalisto, tradukis Théophile Gautier, vivis dum iom da tempo en insulo Martiniko, kaj fine alvenis Japanion en 1890.

Tie li verkis la plej gravan parton de sia laboro.
Lafcadio Hearn edziĝis kun japanino, kaj estis la unua eŭropano iĝanta japana civitano. Li tiam prenis novan nomon: **Koizumi Yakumo** (小泉八雲), Koizumi (Fonteto) laŭ la familinomo de lia edzino, Yakumo (ok nuboj) laŭ la kromnomo de ŝia naskiĝloko.
Instruisto por angla literaturo en la universitato de Tokio, li estis tiel interpretanto de la okcidenta kulturo al siaj studentoj. Per siaj libroj li estis ankaŭ, kaj precipe, la interpretanto de la tiam nekonata japana kulturo al eŭropaj legantoj.

Li priskribas de ene per klara kaj agrabla stilo la ĉiutagan vivon, la malnovajn tradiciojn, kaj la superstiĉojn de sia nova lando.

En epoko, kiam japanoj malkovris okcidenton, ekŝatis ĝin kaj kopiis ĝin (virinoj surmetis krinolinojn....) Lafkadio Hearn montris al japanoj la valoron de ilia kulturo. En Matsue, kie li vivis, oni povas viziti lian domon, sekvi tra la urbo la itineron de li ŝatatan; tie li estas kvazaŭ dio.

## Listo de libroj 
* *Glimpses of Unfamiliar Japan* (1894)
* *Kokoro* (1895)
* *Kwaidan*, kajdano (1903)
* *An Attempt at an Interpretation* (1904)

En esperanto legeblas *Ĉe stacidomo* tirita de "Kokoro"

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.trussel.com/f_hearn.htm 
* http://www.lafcadiohearn.org  
* http://www5.ocn.ne.jp/~kilib 
* http://www.aozora.gr.jp/index_pages/person258.html 

Kategorio:Orientalistoj
Kategorio:Grekaj sciencistoj
Kategorio:Irlandaj sciencistoj
Kategorio:Irlandaj verkistoj
Ambrozio de Milano

Sankta **Ambrozio de Milano** (naskiĝis 339 en Treviro, mortis la 4-an de aprilo 397 en Milano) estis kristana sanktulo de la kvara jarcento. Li estas unu el la unuaj Doktoroj de la Eklezio.

Li estis episkopo de Milano kaj iĝis tre fama por siaj belegaj preĝado kaj himnoj. Li laboris sen hezito por la fido, eĉ kiam estis danĝere por li mem.

Estis ankaŭ la preĝado de Ambrozio, kiu estis inter la kialoj por la konvertiĝo de Sankta Aŭgusteno. Sankta Ambrozio iĝis la patrono de la urbo Milano. Festotago de la sanktulo estas la 7-a de decembro.

Liaj vidpunktoj en la teologia kampo influis la disvolviĝon de kristanismo, ĉar li enkorpigis en ili la filozofion de Filono de Aleksandrio kaj la sanktigon de la nomo de la Hasmoneoj. En liaj skribaĵoj li kombinis la formulojn de grekaj kaj romiaj pensuloj kiel Seneko kaj Cicerono.

## Nome de li 
* Ambrozia rito
* Ambrozia kanto
* Ambrozia librejo en Milano
* Baziliko Sankta Ambrozio en Milano
* Ambrozia Respubliko (ang)

## Vidu ankaŭ 
* *Te Deum*

Kategorio:Anglikanaj sanktuloj
Kategorio:Ĉefepiskopoj de Milano
Kategorio:Doktoroj de la Eklezio
Kategorio:Filozofoj de la 4-a jarcento
Kategorio:Italaj romkatolikoj
Kategorio:Italaj sanktuloj
Kategorio:Italaj teologoj
Kategorio:Katolikaj sanktuloj
Kategorio:Kristanaj sanktuloj de la 4-a jarcento
Kategorio:Kristanaj teologoj
Kategorio:Latinlingvaj verkistoj
Kategorio:Ortodoksaj sanktuloj
Kategorio:Patroj de la Eklezio
Kategorio:Teologoj de la 4-a jarcento
Kategorio:Aŭgusteno de Hipono
Kategorio:Sanktuloj de la Ora Legendo
Hilario de Potevo

Sankta **Hilaro** aŭ **Hilario** (, ) el Potevo () estas kristana sanktulo el la kvara jarcento. Li estas unu el la plej fruaj Doktoroj de la Eklezio.

Li estis episkopo de Poitiers. Lia laboro por la fido helpis la kristanismon en ties ortodoksa formo venki la Arianismon.

Inter liaj pensoj disvastigitaj inter kristanoj en epoko de kontraŭkristanaj persekutoj per allogo kaj flato efikis tiu ĉi: "Ne draŝas nian dorson sed karesas nian ventron nin honorante en la palaco; ne skurĝas nian korpon, sed celas kapti nian koron" kiuj nin allogas per flato.

Li mortis en 367. Festotago: la 13-a de januaro.
eta|maldekstra|180px|

## Eksteraj ligiloj 
* detala analizo de li kaj lia teologio en "Niceaj kaj Postniceaj patroj", serio II, volumo IX ()
* biografio en la retejo *santiebeati.it* ("sanktuloj kaj beatuloj", )
* biografio en la retejo *heiligenlexikon.de* ("sanktula leksikono", )

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Doktoroj de la Eklezio
Kategorio:Episkopoj de Poitiers
Kategorio:Oponantoj de arianismo
Ĉeroka skribo

La **ĉeroka silabaro** estas skribsistemo kreita de unu viro, Sequoyah, en 1819, por skribi la ĉerokan lingvon. Havadinte kontakton kun la eŭropaj setlantoj, li forprenis la ideon de skribado, kaj mem ekpenis verki similan skribsistemon por la propra ĉeroka popolo. Post kelkaj diversaj provoj, inkluzive de ideogramaro, lia laboro fruktis per la kreo de silabaro, ne alfabeto kiel tiu de la setlantoj. Kelkaj el la simboloj estis hazarde pruntitaj el la alfabeto de la setlantoj, kaj aliaj estis tute inventitaj el lia imago.

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
* http://www.omniglot.com/writing/cherokee.htm

Kategorio:Silabaro
Titonedoj

**Titonedoj** (*Tytonidae*) estas familio de noktaj grandaj aŭ mezgrandaj rabobirdoj havanta korforman kapfasadon. Tiu ĉi estas unu el la familioj de Strigoformaj birdoj, estante la alia la Strigedoj. La titonedoj inkludas du subfamiliojn: *Tytoninae* kaj *Phodilinae*, ambaŭ kun po ununura genro.

La titonedoj estas tre disvastigataj; ili malestas nur el la norda ekstremo de Nordameriko, el la Saharo kaj el kelkaj areoj de Azio. La plej parto de la 20 specioj de titonedoj estis malmulte pristudata kaj kelkaj, kiel *Tyto soumagnei*, apenaŭ estis vidataj post ties malkaŝo; la komuna turstrigo (*Tyto alba*) tamen estas unu de la specioj plej bone konataj de turstrigoj.

5 specioj de titonedoj estas minacataj, kaj kelkaj insulaj specioj formortis, kiel *Tyto letocarti*. La turstrgioj estas ĉefe noktemaj kaj ne migrantaj; ili loĝas solaj aŭ laŭ paroj.

Oni distingas du genrojn kaj 20 speciojn:
* ***Tyto*** - **Turstrigo**
** Tenebra turstrigo, *Tyto tenebricosa*
** Plurpunkta turstrigo, *Tyto multipunctata*
** Minahasa turstrigo, *Tyto inexspectata*
** Taliabua turstrigo, *Tyto nigrobrunnea*
** Moluka maskostrigo, *Tyto sororcula*
** Manusa turstrigo,*Tyto manusi*
** Ora turstrigo, *Tyto aurantia*
** Aŭstralia turstrigo, *Tyto novaehollandiae*
** Sulavesa turstrigo,*Tyto rosenbergii*
** Madagaskara turstrigo,*Tyto soumagnei*
** Okcidenta turstrigo, *Tyto alba*
** Amerika turstrigo, *Tyto furcata*
** Orienta turstrigo, *Tyto javanica*
** Andamana turstrigo, *Tyto deroepstorffi*
** Cindrovizaĝa turstrigo,*Tyto glaucops*
** Afrika turstrigo,*Tyto capensis*
** Longkrura turstrigo,*Tyto longimembris*
** Itombva turstrigo, *Tyto prigoginei*

* ***Phodilus***
** Sudorienta fodilostrigo, *Phodilus badius*
** Srilanka fodilostrigo, *Phodilus assimilis*

## Literaturo 
* **BERNIS, F., DE JUANA, E., DEL HOYO, J., FERNÁNDEZ-CRUZ, M., FERRER, X., SÁEZ-ROYUELA, R. & SARGATAL, J.** *Nombres en castellano de las aves del mundo recomendados por la Sociedad Española de Ornitología (Quinta parte: Stringiformes, Caprimulgiformes y Apodiformes).* Ardeola 47(1), 2000, 123-130.
* **Bruce**, M. D. (1999): Family Tytonidae (Barn-owls). *In:* del Hoyo, J.; Elliott, A. & Sargatal, J. (eds): *Handbook of Birds of the World, Volume 5: Barn-owls to Hummingbirds*: 34-75, plates 1-3. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-25-3
* **Steadman**, David William (2006): *Extinction and Biogeography of Tropical Pacific Islands Birds*. University of Chicago Press. ISBN 0-226-77142-3.

Kategorio:Strigoformaj
Antonio la Granda

Sankta **Antonio la Granda** estis kristana sanktulo de la kvara jarcento. Li estas la unua vera kristana monaĥo.

Li vivis en Egiptio, kristana ekde lia knabaĝo. Iun tagon li aŭdis la vortojn de la evangelio: "iru, kaj vendu ĉion, kion vi havas, kaj donu al malriĉuloj, kaj vi havos trezoron en la ĉielo; kaj venu, sekvu min" (Marko 10:21), kaj li iris fari tion. Li iris en la dezerton kaj vivis tie dum la cetera vivo. Multaj iris lerni de li, vidante lian grandan fidon de tiu ekstrema ekzemplo. Krome, li vivis 105 jarojn, kio en la okuloj de samtempuloj estis des pli mirinda.

La biografion de Antonio verkis Sankta Atanazio.

Li mortis en 356. Festotago estas la 17-a de januaro.

## En Esperanto 
Aperis la **Vivo de la beata Antonio** de *Atanazio* en traduko de Armando Zecchin kun reviziado de *Silvia Garnero* en 2007 en la Reto (jen arkivigite je stato de marto 2016). Ĝi aperis kun jena indiko: "La 64-paĝa libro, en formato pdf, estas libere elŝutebla ĉi tie kaj printebla. Ĉiuj kiuj kunlaboris, tradukinto, reviziinto kaj enpaĝiginto laboras donace por IKUE. Oni petas, se eble subteni IKUE."

## Bildaro 

Dosiero:Pisanello 014.jpg|
Dosiero:Piero di Cosimo 023.jpg|
Dosiero:Sassetta 003.jpg|

## Vidu ankaŭ 
* *La Tentation de Saint Antoine* (La Tentado de Sankta Antonio), proza poemo de Gustave Flaubert

## Eksteraj ligiloj 
* [germana traduko de la *Vita Antonii* en formato pdf](https://bkv.unifr.ch/files/leben-des-heiligen-antonius-bkv/related_files/Leben%20des%20heiligen%20Antonius%20(BKV)_deutsch_19.pdf)
* angla traduko de la *Vita Antonii*
* biografio de Antonio en la retejo *divvol.org* ()
* prezento de li ()
* artikolo *Saint Antoine le Grand, le «père» de tous les moines*, "Antonio la Granda, la «patro» de ĉiuj monaĥoj" de januaro 2018 ()

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Historio de Egiptio
Kategorio:Mortintoj en 356
Kategorio:Sanktuloj de la Ora Legendo