Akvokrizo

**Akvokrizo** estas situacio, en kiu la kvanto de havebla, nepoluita, trinkakvo en iu areo estas malpli ol la bezono por tiu areo. Unuiĝintaj Nacioj kaj aliaj organizaĵoj tra la mondo agnoskas diversajn areojn, kiuj estas en akvokrizo, do ĉi tio estas tutmonda problemo. Aliaj organizaĵoj, kiel ekzemple la Organizaĵo pri Nutrado kaj Agrikulturo, asertas, ke ne ekzistas akvokrizo en ĉi tiuj lokoj, sed oni tamen devas fari paŝojn por eviti ĝin.

En 2023, proksimume 2 miliardoj da homoj tutmonde ne havas aliron al sekuraj trinkakvaj sistemoj, kaj proksimume 3,6 miliardoj ne havas aliron al sanitaraj servoj. En multaj mondopartoj, la akvokrizo estas unu el la plej grandaj minacoj al ekonomia progreso, malriĉecredukto kaj daŭripova disvolviĝo.  Amaso da tiaj lokaj aŭ regionaj akvokrizoj observeblas. Jam en 1998, la Germana Konsilantaro pri Tutmonda Ŝanĝo (WBGU, d:Q895813) determinis , ke la tutmonda akvoproblemo povas esti komprenata kiel mozaiko de regionaj kaj lokaj krizsituacioj kaj povas esti plejparte klasifikita laŭ la sindromoj de tutmonda ŝanĝo. Mezuroj por solvi ĉi tiujn krizsituaciojn tial prudente celu elimini ("kuraci") la respektivan sindromon aŭ almenaŭ mildigi ĝiajn akvospecifajn simptomojn.

## Regionoj suferantaj pro akvokrizo 
eta|La Granda Akvorezervujo en Kaburbo, marto 2018
Estas multaj landoj en la mondo, kiuj estas grave trafitaj rilate al homa sano kaj trinkado de malbona akvo. Jen parta listo de kelkaj landoj kun signifaj loĝantaroj (la kvanto de la trafita loĝantaro estas indikita) kiuj konsumas nur poluitan akvon:

* Sudano (12.3 milionoj)
* Venezuelo (5.0 milionoj)
* Etiopio (2.7 milionoj)
* Tunizio (2.1 milionoj)
* Kubo (1.3 milionoj)
* Gazaa Sektoro

Sendube la plej granda parto de Aŭstralio estas dezerto aŭ duonarida tereno konata kiel Prerio. En junio 2008, oni raportis, ke teamo de fakuloj avertis pri grava longdaŭra, kaj eble nemaligebla, ekologia damaĝo al la tuta Marie-Darling-baseno se ĝi ne ricevus sufiĉe da akvo dum oktobro.

Akvolimigoj nuntempe validas por multaj regionoj kaj urboj en Aŭstralio, responde al kronikaj mankoj kaŭzitaj de sekeco. Tamen, la digoj de Okcidenta Aŭstralio atingis 50%-an kapaciton por la unua fojo ekde 2000 en septembro 2009. Rezulte, forta pluvokvanto denove alportis pozitivajn rezultojn al la regiono. Tamen, la sekvan jaron, 2010, Perto suferis sian duan plej sekan vintron iam registritan. La akva korporacio malstreĉigis la limigojn por la sekva printempo.

Kaburbo alfrontas akvokrizon jam de jaroj, kaj la unua raporto aperis en 1990. En 2018, la krizo plimalboniĝis kaj la provinco estis devigita adopti striktan politikon pri akvoŝparado.

## Specifaj eventoj  
### Amerikoj 
#### Ĉilio 
* Ĉilia akvokrizo
* Akvokrizo en Petorca

#### Honduro 
* Akvokrizo en Honduro

#### Usono 
* Flint-akvokrizo
* Akvokrizo en Jackson, Misisipo
* Januaro 2025 Richmond-akvokrizo
* Akvokrizo en Newark
* Akvokrizo en Pittsburgh
* Akvokrizo de Red Hill

#### Urugvajo 
* 2022–2023 Urugvajaj sekeco aŭ akvokrizoj

### Azio 
* Akvokrizo en Klang Valley de 1998
* Akvokrizo en Ĉenajo de 2019
* Akvokrizo en Metroo Manilo

### Afriko 
* Akvokrizo en Kaburbo
* Akvokrizo en la Demokratia Respubliko Kongo

### Oceanio 
* Akvokrizo en Sidnejo en 1998

## Esploro 
Laŭ Nature (2010), ĉirkaŭ 80% de la monda loĝantaro (5.6 miliardoj en 2011) vivas en areoj kun minacoj al akvosekureco. Akva sekureco estas komuna minaco al homoj kaj naturo. Homaj strategioj pri akvoadministrado povas esti damaĝaj por sovaĝaj bestoj, kiel ekzemple migrantaj fiŝoj. Areoj kun intensa agrikulturo kaj densaj loĝantaroj, kiel Usono kaj Eŭropo, havas altan riskon de akvosekureco. Esploristoj taksas, ke dum 420–69 jaroj, ĉirkaŭ 800 miliardoj da usonaj dolaroj estos bezonataj por kovri ĉiujaran tutmondan investon en akva infrastrukturo. Bona akvoresursa administrado povas komune protekti biodiversecon kaj homan akvosekurecon. Konservi inundebenaĵojn anstataŭ konstrui inundokontrolajn rezervujojn provizas kostefikan manieron kontroli inundojn, samtempe protektante la biodiversecon de la sovaĝaj bestoj trovitaj en ĉi tiuj areoj.

Artikolo en la New York Times, kiu studas sekecojn en la sudorienta Usono, ligas ĝin al loĝantargrandeco, ne al tutmonda varmiĝo. La artikolo resumas la trovojn de esploristo de Universitato Kolumbio pri la sekeco en Sudameriko inter 2005 kaj 2007. La rezultoj estis publikigitaj en *la Journal of Climate*. Laŭ la artikolo, la akvomanko ŝuldiĝas al la grandeco de la loĝantaro relative al pluvokvanto. Censodatumoj montras, ke la loĝantaro de Georgio pliiĝis de 6,48 milionoj ĝis 9,54 milionoj inter 1990 kaj 2007.

Post ekzameno de datumoj de veterinstrumentoj, komputilaj modeloj kaj mezuradoj de arboringoj reflektantaj pluvokvanton, ili trovis, ke la sekeco ne estis senprecedenca kaj estis la rezulto de normalaj klimatpadronoj kaj hazardaj veterokazaĵoj. "Similaj padronoj estis observitaj dum la pasintaj mil jaroj," skribis la esploristoj. "Sendepende de klimata ŝanĝo," ili aldonis, "similaj veterpadronoj povas esti atendataj regule en la estonteco, kun similaj rezultoj." Dum temperaturoj altiĝas, precipitaĵo en la sudo pliiĝos, sed pro vaporiĝo, la regiono povas fariĝi eĉ pli seka. La esploristoj finis en deklaro, dirante, ke pluvokvanto devenas de kompleksaj internaj procezoj en la atmosfero, kaj estas tre malfacile antaŭdiri pro la granda nombro da variabloj.

Lawrence Smith, prezidanto de la Loĝantara Instituto, argumentas, ke kvankam la vasta plimulto de la Tero konsistas el akvo, 97% de tiu akvo estas sala; la dolĉa akvo uzata por homa vivtenado estas nur 3% de la tuta kvanto da akvo sur la Tero. Smith tial kredas, ke konkurenco pri akvo en troloĝata mondo povus prezenti gravan minacon al la stabileco de la homaro, kaj li eĉ sugestis, ke apokalipsaj mondmilitoj povus okazi pro la lukto por kontrolo de glaĉeroj kaj akvorezervujoj. Ĉiukaze, 2 miliardoj da homoj akiris aliron al supozeble sekura fonto de akvo ekde 1990, ion, kion ili antaŭe estis rifuzitaj. La proporcio de homoj en evolulandoj kun aliro al sekura akvo laŭtakse pliiĝis de ĉirkaŭ 30 procentoj en 1970 ĝis 71 procentoj en 1990, 79 procentoj en 2000, kaj 84 procentoj en 2004, konforme al la kreskanta loĝantaro. Oni atendas, ke ĉi tiu tendenco daŭros.

## Eblaj solvoj 
La akvoproblemo kutime akompanas ekonomian malfortecon. Tio limigas la kapablon akiri financojn por infrastrukturo, investoj kaj energikostoj. Tial, estas senutile konstrui multekostajn kaj energi-intensajn sistemojn por centralizita provizado de normigita trinkakvo de la plej alta kvalito por ĉiuj uzoj, same kiel centralizitan forigon kaj traktadon de kloakaĵo, sekvante la centreŭropan modelon. Anstataŭe, taŭga evoluhelpo devas specife fokusiĝi al teknologioj, kiuj funkcias per renovigebla energio kaj, kie ajn eble, facile haveblaj kaj ripareblaj resursoj. Ekzemploj inkluzivas sunan akvodistiladon, adaptitajn kaj ekologie orientitajn sanitarajn teknologiojn por kloakaĵadministrado (kiel Ecosan, d:Q626738), aŭ malfermfontan aparataron ĝenerale. Por megaurboj, la ŝlosilo estos trovi kaj efektivigi inteligentajn kombinaĵojn de alternativaj provizaj kaj forigaj teknologioj. Alia aliro estas la principo de la sponga urbo (d:Q63441182).

Johannes Euler proponas memorganizadon por protekti kaj administri akvon kiel komunan havaĵon, tiel igante lokajn komunumojn pli rezistemaj al konfliktoj. 

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Akvomalabundo
* Akvopoluado
* pinta akvo (d:Q7157872)
* La milito pri akvo (d:Q2904516), 1964-1967 armeaj konfliktoj inter Israelo kaj Sirio kaj Libano
Kategorio:Akvoprovizado
Kategorio:Trinkakvo
Kategorio:Akvo kaj politiko
Kategorio:Akvoliverado
Kategorio:Akva administrado
Kategorio:Homaj rajtoj
Kategorio:Mediekonomio