open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Häggenschwil

**Häggenschwil** estas komunumo en la elektodistrikto Sankt-Galo, Kantono Sankt-Galo, Svislando. Ĝi havis 1137 loĝantojn je la 31-a de decembro 2006.

## Geografio 
Häggenschwil situas norde de la rivero Sitter. Kun la setlejo Hof Raach la komunumo disponas pri eksklavo en Kantono Turgovio. Al la komunumo krome apartenas ankaŭ la vilaĝo Lömmenschwil kaj la setlejoj Agen kaj Chollerberg.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 9,10 km², de kiuj 12,1% estas kovritaj de arbaro, 76,4% servas por agrikulturo kaj 9,2% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
Oriente kaj okcidente Häggenschwil limas al la Kantono Turgovio, norde de la komunumo situas Muolen, sude Waldkirch kaj Wittenbach. Al la komunumo apartenas krom la municipo Häggenschwil mem ankaŭ la vilaĝo Lömmenschwil.

## Trafiko 
Häggenschwil havas en Häggenschwil-Winden stacidomon ĉe la trajnlinio de Svisaj Sudorientaj Fervojoj de Romanshorn tra Sankt-Galo al Lucerno. Krome la komunumo ankaŭ per poŝtaŭtobuslinioj estas konektita al la reto de la publika trafiko.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de la municipo Lömmenschwil datas sub la nomo *domus Liubmanni* el la jaro 854. Häggenschwil estis skribe menciita unuan fojon nur en la jaro 1419 kiel **Hergnschwylen**. Sur la teritorio de la komunumo estis malkovrita tombmonteto de la Hallstatt-kulturo. Je la fino de la 12-a jarcento la sinjoroj de Ramschwag konstruis sur la teritorio de la hodiaŭa komunumo sian familian kastelon, de kiu hodiaŭ ekzistas nur ruino. La suda parto de la kastelo falis en la 15-a jarcento en la ravinon de la rivero Sitter.

## vidu ankaŭ 
* Häggenschwil-Winden (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Häggenschwil

## Bildoj 

Dosiero:Ramswag.jpg|Burgruino Alt-Ramschwag en Häggenschwil
Dosiero:2013-09-23-Orientsvislando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 331.JPG|Katolika preĝejo Sankt-Notker
Dosiero:2013-09-23-Orientsvislando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 303.JPG|La preĝejo Sankt-Notker interne
Dosiero:2013-09-23-Orientsvislando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 304.JPG|Plafonfresko en la preĝejo
Dosiero:2013-09-23-Orientsvislando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 324.JPG|Lernejo
Dosiero:2013-09-23-Orientsvislando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 296.JPG|Kulturcento "Kultur im Bären"
Dosiero:2013-09-23-Orientsvislando (Foto Dietrich Michael Weidmann) 290.JPG|Lömmenschwil, komunumo Häggenschwil

## Notoj kaj referencoj
Arabia gazelo

La **Arabia gazelo** *(Gazella arabica)* estis gazelo kiu estis ĉasita ĝis ties tuta malapero, formorto. Ĝia hejma areo estis Arabio, Saud-Arabio. Ĝi estas konata nur pro sola specimeno, kolektita sur la Farasan-insuloj en la Ruĝa maro en 1825 kaj nun estas rigardebla en la Berlina Muzeo. Ĝi aperas sur Ruĝa listo de IUCN kiel formortinta specio.

## Eksteraj ligiloj 
* informoj angle 

Kategorio:Formortintaj mamuloj
Ĝgantija

**Ĝgantija** () estas la nomo de du megalitaj temploj sur la insulo Gozo, norde de Malto. En la jaro 1980 ĝi estis deklarita monda heredaĵo de UNESKO.

## Historio 
eta|maldekstre|270ra|
La konstruaĵoj de Ĝgantija estis starigitaj dum la neolitiko (ĉ. -3600 aŭ -2500) kaj ili estas la plej malnovaj kompleksaj religiaj konstruaĵoj, kiuj ekzistas en la mondo kaj travivis ĉirkaŭ la mediteraneo sen esti elrabitaj, detruitaj aŭ enterigitaj.
Tiuj temploj ekzistis jam antaŭ la piramidoj de Egiptio (la unua estis konstruita ĉ. -2750) kaj Stonehenge (starigita inter -3100 kaj -1500). Pro la ĉeesto de statuoj reprezentantaj diinon de fekundeco oni supozas ke tie oni praktikis fekundeckulton. Sed en la malta lingvo la nomo similas al gigantoj kaj laŭ legendo la temploj estis konstruitaj de gigantoj kiel gvatturoj.

## Konstrumaniero 
eta|maldekstra|300ra|Plano de la templo
La komplekso konsistas el du temploj, el kiuj la pli malgranda aĝas proksimume 150 jarojn malpli ol la pli granda. Ambaŭ temploj konsistas el po kvin apsidoj aranĝitaj en la formo de acerfolioj, kies koridoroj konsistis el triopŝtonegoj (= trilitoj). La temploj estis kovritaj per ŝtupokupoloj.

## Situo 
La temploj de Ĝgantija situas sur la kulmino de monteto apud la vilaĝo Xagħra. La loko bone atingeblas kaj viziteblas por turistoj.

## Fotogalerio 

Dosiero:2012-09-24-Malta-Gozo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 092.JPG | Kompleta vido de la templo
Dosiero:2012-09-24-Malta-Gozo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 154.JPG | La templo de Ġgantija
Dosiero:2012-09-24-Malta-Gozo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 124.JPG | Interno de la megalita templo de Ġgantija
Dosiero:2012-09-24-Malta-Gozo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 103.JPG | La muroj de Ġgantija faritaj el ŝtonegoj
Dosiero:2012-09-24-Malta-Gozo (Foto Dietrich Michael Weidmann) 111.JPG | Vido de la ekstera muro de Ġgantija

## Bibliografio 
* Joachim von Freeden: *Malta und die Baukunst seiner Megalithtempel* 1993. ISBN 3-534-11012-9
* Juergen E. Walkowitz: *Das Megalithsyndrom.* Bd. 36 der Beitraege zur Ur- und Frühgeschichte Mitteleuropas, 2003. ISBN 3-930036-70-3

## Eksteraj ligiloj 
* www.schaetze-der-welt.de: la templo de Ĝgantija - 14-minuta filmeto 

Kategorio:Megalitoj
Kategorio:Malto
Kategorio:Gozo
Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Malto
Victoria Lines

[eta|240ra|Victoria Lines proksime al [Mġarr]]
eta|240ra|Mapo, kie videblas la murego
La ***Victoria Lines*** (angle: linioj de Viktorino) estas ĉ. 10,25 kilometrojn longa fortikaĵo sur la insulo Malto.

## Historio 
Tra la insulo Malto de Fomm-ir Rih (okcidente) al Fort Madliena (oriente), troviĝas geologia fosego, kiu disigas la kamparan nordon de la dense loĝita sudo. Laŭ tiu linio, la malta ordeno, kiu regis super la insularo ekde 1530, konstruis ĉirkaŭ 1722 kelkaj gvatturoj kaj protektejoj por soldatoj.

Kiam la angloj okupis Malton en la jaro 1800, oni iom post iom forgesis tiujn konstruaĵoj. Sed post kiam en 1875 tri fortikaĵoj estis konstruitaj laŭ la fosego, oni ekligis la malnovajn turojn per murego. En la jaro 1897 tiuj konstrulaboroj estis finitaj kaj honore al la reĝino Viktorino, kiu tiam festis sian 60-an tronjubilaron, ĝi estis nomita *Victoria Lines* (linioj de Viktorino).

La celo de la murego estis protekti la loĝantojn kontraŭ malamikaj atakoj, sed oni neniam sciis ĉu ĝi funkciis, ĉar pro la brita mararmea supereco, neniam okazis serioza atako.

Ekde 1907 ĝi tute perdis sian signifon. La *Victoria Lines* ruiniĝis iom post iom. La 27-an de aŭgusto [1998] ĝi estis - unue provizore - enlistigita en la Mondan Heredaĵon de UNESKO.

## Turismo 
La plej multaj turistoj kaj eĉ multaj maltanoj ne sciis dum longa tempo, ke tiu murego ekzistis. Tiuj, kiuj konis ĝin, ofte opiniis ĝin kampdisiga muro, kiel la kamparanoj konstruis ilin ĉirkaŭ siaj kampoj.
Nur pro pluraj televidelsendoj en la 1990-aj jaroj kaj la agado de UNESKO la plej multaj homoj konsciis pri la historia signifo de la *Lines*. Ekde tiam oni tute liberigis la fortikaĵon kaj parte renovigis ĝin. En kelkaj lokoj eblas promeni sur la supera parto de la murego.

En escepte bona stato troviĝas tri kilometrojn longa parto inter Nadur kaj Falka Gap, kiun oni nomas *Dwejra Lines*.

## Eksteraj ligiloj 
* *Die Chinesische Mauer Maltas* (la ĉinia murego de Malto) - ĉe WEB.de 
* Oficiala enlistigo sur la ttt-ejo de UNESKO

Kategorio:Fortikaĵoj
Kategorio:Malto
Kategorio:Malta Ordeno
Kuba radiko

[[Dosiero:Cube root.png|dekstra|eta|288px|Grafikaĵo de y=\sqrt[3]{x} por *x≥0*]]
En matematiko, **kuba radiko** de nombro *x*, skribata kiel \sqrt[3]{x} aŭ *x1/3* estas nombro *y* tia ke *y3 = x*.

Ĉiu reela nombro havas akurate unu reelan kuban radikon. Reela kuba radiko estas nepara funkcio. Ekzemple:

: La reela kuba radiko de 8 estas 2, ĉar 23 = 8.
: La reela kuba radiko de -8 estas -2, ĉar (-2)3 = -8.

Se la nombro estas reela kaj ne nula, ĝi havas ankaŭ 2 malsamajn kompleksajn radikoj, kiuj estas kompleksaj konjugitoj unu de la alia. Ekzemple:

:\sqrt[3]{1} = \begin{cases} \ \ 1 \\ -\frac{1}{2}+\frac{\sqrt{3}}{2}i \\ -\frac{1}{2}-\frac{\sqrt{3}}{2}i \end{cases} 

Ĉiu nenula kompleksa nombro havas akurate 3 malsamajn kompleksajn kubajn radikojn. Ekzemple:

:\sqrt[3]{-27i} = \begin{cases} 3i \\ \frac{3\sqrt3}{2}-\frac{3}{2}i \\ -\frac{3\sqrt3}{2}-\frac{3}{2}i \end{cases} 

La kuba radika operacio ne estas asocia kaj ne estas distribua respektive al adicio kaj subtraho.

La kuba radika operacio estas asocia kun potencigo kaj distribua kun multipliko kaj divido, se konsideri nur reelajn nombrojn. Tamen se konsideri kompleksajn nombrojn, ĉi tio ne ĉiam veras. Ekzemple:

:(\sqrt[3]{8})^3 = 8 (laŭ difino de la kuba radiko)

sed

:\sqrt[3]{8^3} = \begin{cases} \ \ 8 \\ -4+4\sqrt{3}i \\ -4-4\sqrt{3}i \end{cases} 

## En kompleksaj nombroj 
dekstra|eta|350px|Grafika prezento de la kompleksa kuba radiko. La unua bildo montras la ĉefan branĉon.
dekstra|eta|200px|Rimana surfaco de la kuba radiko kun 3 branĉoj

Por kompleksaj nombroj, la ĉefa kuba radiko estas kutime difinita kiel

:x^{1\over3} = \exp ( {\ln{x}\over3} )

kie *ln(x)* estas la ĉefa branĉo de la natura logaritmo. Se skribi *x* kiel

:x = r \exp(i \theta)\,

kie *r* estas nenegativa reela nombro kaj *-π \sqrt[3]{x} = \sqrt[3]{r}\exp ( {i\theta \over 3} )

Ĉi tiu signifas ke en polusaj koordinatoj oni prenas la reelan kuban radikon de la radiuso kaj dividas la polusan angulon per 3. Kun ĉi tiu difino, la ĉefa kuba radiko de negativa reela nombro estas kompleksa nombro, kaj ekzemple la ĉefa valoro de \sqrt[3]{-8} estas ne *-2* sed 1 + i\sqrt{3}.

## Vidu ankaŭ 
* Radiko (matematiko)
* Radiko de unu
* Kvadrata radiko
* Nestita radiko
* Primitiva radiko

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* Je MATHPATH
* Kubo-radikaj manieroj de alta ordo
* Kuba radika kalkulilo

Kategorio:Specialaj funkcioj
Kategorio:Algebro
Mararitoj

La **mararitoj** estas etno en Ĉado kaj en Darfuro en Sudano. La plej multaj mararitoj estas muslimoj. La mararita lingvo apartenas al la nilo-saharaj lingvoj. Parto de la mararitoj estas arabiĝinta. La mararitoj estas kelkaj 10.000 homoj.

Mararitoj
Mararitoj
Mararitoj
Primo de Sophie Germain

En nombroteorio, la **primo de Sophie Germain** estas primo *p*, se *2p+1* estas ankaŭ primo *2p+1* estas nomata kiel sekura primo. Ekzemple, 29 estas primo de Sophie Germain ĉar ĝi estas primo kaj 2 × 29 + 1 = 59 estas sekura primo.

Ĉi tiuj nombroj estas nomataj pro franca matematikisto Marie-Sophie Germain.

La unuaj primoj de Sophie Germain estas:

: 2, 3, 5, 11, 23, 29, 41, 53, 83, 89, 113, 131, 173, 179, 191, 233, ... .

Se *p* estas primo de Sophie Germain do *2p+1* estas nomata kiel sekura primo, ĉar ne ĉiuj (*2p+1*)-j estas primoj.

Ĉiu primo de Sophie Germain *p>3* estas de formo *6k-1*. La alia ebla formo de primo *p>3* estas *6k+1*, sed tiam *2p+1=12k+3* kiu dividiĝas per 3 kaj do ne estas primo, kaj do ĉi tia *p* ne estas primo de Sophie Germain.

La plej granda sciata primo de Sophie Germain estas 48047305725 × 2172403-1. Ĝi havas 51910 dekumajn ciferojn kaj estis trovita la 25-an de januaro 2007 . La antaŭa rekordo estis 137211941292195 × 2171960-1, kiu havas 51780 dekumajn ciferojn kaj estis trovita la 3-an de majo 2006 .

Estas konjekto ke estas malfinie multaj primoj de Sophie Germain, sed simile al la ĝemela prima konjekto, ĉi tiu konjekto ne estas pruvita.

Heŭristika pritakso de Godfrey Harold Hardy kaj J. E. Littlewood de kvanto de primoj de Sophie Germain malpli grandaj ol *n* estas *2C2 n / (ln n)2* kie *C2* estas la ĝemela prima konstanto kiu estas proksimume 0,660161. Por *n = 104*, ĉi tio antaŭdiras ekziston de 156 primoj de Sophie Germain, kiu havas 20% eraron kompare al la akurata valoro 190. Por *n = 107*, la pritakso antaŭdiras na 50822, kiu havas 10% eraron kompare al la akurata valoro 56032.

Vico *{p, 2p+1, 2(2p+1)+1, ...}* de 1 aŭ pli multaj primoj de Sophie Germain, finiĝanta kun primo kiu ne nepre estas primo de Sophie Germain, estas ĉeno de Cunningham de la unua speco. Ĉiu ero de ĉi tia vico escepte de la unua kaj lasta estas ambaŭ primo de Sophie Germain kaj sekura primo.

Se primo de Sophie Germain *p* estas de formo *4k+3*, tiam ĝia respektiva sekura primo *2p+1* estas dividanto de la nombro de Mersenne *2p-1*.

Primoj de Sophie Germain povas esti uzataj en la generado de pseŭdo-stokastoj. La dekuma prezento de *1/q* donas *q-1* pseŭdo-hazardajn ciferojn, se *q* estas la sekura primo de primo de Sophie Germain *p*, kaj *p* kongruas al 3, 9, aŭ 11 (mod 20). Tial la taŭgaj primoj *q* estas 7, 23, 47, 59, 167, 179, (respektivaj al *p* = 3, 11, 23, 29, 83, 89). Ekzemple, por *q* = 23 rezultiĝas ciferoj 0, 4, 3, 4, 7, 8, 2, 6, 0, 8, 6, 9, 5, 6, 5, 2, 1, 7, 3, 9, 1, 3. Tamen ĉi tiaj ciferoj ne estas taŭgaj por ĉifrikaj celoj.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Sophie Germain

## Eksteraj ligiloj 
*  - vico de primoj de Sophie Germain
* 20 la plej grandaj primoj de Sophie Germain je la *Primaj Paĝoj*

Kategorio:Primoj
RP

La titolo havas diversajn signifojn:

* En komputa komplikteorio, **RP** (komplikeco) (iam nomata kiel **R**) ("hazardigita polinoma tempo") estas komplikeca klaso de decidaj problemoj, kiuj povas esti solvitaj per probableca maŝino de Turing en polinoma tempo.
*En topologio estas sternaĵoj: 
** 1-dimensia reela projekcia linio, **RP**1;
** 2-dimensia reela projekcia ebeno, **RP**2;
** 3-dimensia SO(3) ≅ **RP**3;
** ĝenerale *n*-dimensia reela projekcia spaco, **RP***n*.
* **rp** estas mallongigo de rupio.
* **RP** estas mallongigo de *Rzeczpospolita Polska* kiu estas la proprolingva nomo de Pollando.
* **RP** estas mallongigo de *Republika ng Pilipinas* kiu estas la oficiala nomo de Filipinoj.
Kaspar Förster

**Kaspar (Caspar) Förster (Foerster, Forster)** (baptita je la 28-a de februaro 1616 en Danzig, m. 1-a de februaro 1673 en Oliva estis germana kantisto kaj komponisto. La muzikan edukadon li ricevis unue de la patro Caspar Förster, Danzig (la patro vivis inter 1574 kaj 1652) kaj poste de Marco Scacchi en Varsovio. Poste li iris al Italio. En 1652 la dana reĝo Friedrich la 3-a vokis lin al Kopenhago por labori kun la kortkapelo. Pro la komencanta milito inter Danlando kaj Svedio li reiris al Danzig kie li laboris kiel kantoro ĉe la Marienkirche. Post mallonga restado en Venecio li revenis al Kopenhago (1660). Post restado en Hamburgo li fine revenis al sia naskiĝurbo.

Li kreis ses triosonatojn, diversajn ekleziajn koncertojn kaj kantatojn. La verkojn de la patro (kiu ankaŭ laboris kiel komponisto) ni ne konas.

## Muziko 
* Domine Dominus noster
* Vanitas vanitatum
* Sonata a 7
* Viri Israelite audite
* La Pazza
* Repleta est malis
* Minimume 6 triosonatoj
* Congregantes philistei
* 3 prelegoj
* 35 ekleziaj kantoj
* 4 kantatoj

## Eksteraj ligiloj 
* Dana Biografia Leksikono
* 3. Eldono de *Dana Biografia Leksikono* 1980

Kategorio:Germanaj komponistoj
Marija Temrjukovna

**Marija Temrjukovna** (, antaŭ bapto *Кученей* Kuĉenej), filino de kabarda princo Temrjuk, estis la dua edzino de la rusa caro Ivano la Terura. La geedziĝo okazis baldaŭ post morto de la unua edzino de la caro, Anastasija Romanovna, kaj kaŭzis plifortiĝon de la parencaro de Marija Temrjukovna — princoj Ĉerkasskij, kiuj poste ludis gravajn rolojn en la historio de Rusio.

Marija mortis en 1563. Ŝia sola infano, pri kiu estas konate, mortis dumonata en majo de 1563.

En la urbo Nalĉik ekzistas monumento al Marija Temrjukovna

Kategorio:Personoj de Kabardio-Balkario
Kategorio:Edzinoj de Ivano la Terura
Umnako

eta|300ra|Satelita bildo de Umnako (maldekstre) kaj Unalaska (dekstre)
**Umnako** aŭ **Umnak** estas insulo de la Fox Islands, insularo en la mezo de la Aleutaj insuloj, Alasko.

## Geografio 
Umnako kun sia surfaco de 1.776,77 kvadratkilometroj estas la tria plej granda insulo de la Aleutaj insuloj. La insulo laŭlonge en nordorient-sudokcidenta direkto havas longecon de 134 kilometroj. Ĝi estas dividita de la insulo Unalaska pro la marstrato Umnak Pass. Sur la insulo troviĝas tri stratovulkanoj, la Mount Okmok en la nordoriento, la Mount Vsevidof kaj la Mount Recheshnoi regas la centron de la insulo. La sudokcidenta parto de la insulo estas relative malalta kun multaj lagoj. Sur Umnako ekzistas 8 gejseroj. La plej alta monto sur la insulo estas la vulkano Mount Vsevidof kun alteco de 2206 metroj.

## Loĝantoj 
Sur la insulo lau censo de Usono de la jaro 2000 nur vivas 39 personoj, kiuj vivas en la unika vilaĝeto Nikolski. La flughaveno estas oriente de la setlejo.

## Historio 
La retiriĝo de la glaĉeroj antaŭ ĉirkaŭ 11000 jaroj estigis diversajn lagojn kiel ekzemple la la Chaluka Lake, la Elbow Lake, la Idaliuk Lake kaj la Salmon Lake. Pro tio estis bonaj vivkondiĉoj por la unanganoj, kiuj ankaŭ nomiĝas aleutoj.

Sur Anangula, malgranda proksima insulo jam havis setlejon antaŭ pi ol 8250 jaroj, sed oni forlasis ĝin plej verŝajne pro forta erupcio de la vulkano Mount Okmok. En la sudokcidenta parto de Umnako oni trovis la restaĵojn de multaj setlejoj de la unanganoj (aleutoj), kiuj parte ekzistas preskaŭ ĝis la nuntempo. Fort Glenn, eksa militbazo, ludis rolon dum la dua mondmilito.

## Eksteraj ligiloj 
* Umnak homepage 

Kategorio:Insuloj en Usono
Fox Islands (Alasko)

La **Fox Islands** estas insularo en la orientaj Aleutaj insuloj. La insularo apartenas al Alasko, al Usono.

dekstra|Unalaska, Alasko

Jam de multaj jarcentoj sur la insuloj loĝas la unanganoj (aleutoj), sed nur en 1741 Vitus Bering trovis ilin. La plej grandaj insuloj de la insularo estas de okcidento al oriento: Umnako, Unalasko, Amaknako, Akutano, Akuno, Unimako kaj Sanako.

La nomo de la *Fox Islands* (esperante vulpoinsuloj) estas la angla traduko de Лисьи острова, kiel rusaj esploristoj kaj felkomercistoj nomis la insularon en la 18a jarcento.

## Historiaj Tertremoj 
Je la 7a de marto 1929 je la 01:34:37.9 UTC okazis tertremo je forteco de 7.8 sur la Richter-Skalo. La tertremon oni povis senti sur pluraj ŝipoj, sed ankaŭ tre forte en Dutch Harbor, Alasko. En Hilo, Havajo, oni registris malgrandan tsunamon.

Je la 9a de marto 1957 je 20:39:16.5 UTC okazis ĉi-tie tertremo je forteco de 7.1 sur la Richter-Skalo.

## Eksteraj ligiloj 
* Tertremo de la 07a de marto 1929 
* Tertremo de la 9a de marto 1957 

Kategorio:Insuloj en Usono
Kategorio:Alasko
Gustavo Busuttil

dekstra|150px|eta|Busuttil en 1906
**Gustavo Busuttil** estis malta kuracisto, Esperanto-pioniro kaj membro de la Lingva Komitato de 1905 ĝis minimume 1929.

Busuttil estis pioniro de la Esperanto-movado en Malto. Lin esperantigis la apotekisto Arkanĝelo Agius en Msida. En 1903 li fondis la unuan Esperanto-grupon en Malto.. Li estis nomumita de Zamenhof membro de la unua (ĝis 1906 ankoraŭ provizora) Lingva Komitato en la rubriko "Anglujo" (Malto sendependiĝis de Britio nur en 1964) kaj havis tiun postenon ĝis minimume 1929. Busuttil verkis multajn artikolojn por eksterlandaj (nemaltaj) Esperanto-gazetoj.

## Notoj 
Kategorio:Maltaj esperantistoj
Kategorio:Akademio de Esperanto
Rivero St. Joseph

dekstra|eta|300ra|La Rivero St. Joseph en Indianao

**La Rivero St. Joseph** estas rivero en la usonaj ŝtatoj de Miĉigano kaj Indianao en Usono. La rivero estas 338 KM longa kaj fluas tra norda Indianao kaj suda Michigano. Ĝi drenas kulturkampon en la akvokolekta areo de Miĉigana Lago.

## La Vojo 
La rivero St. Joseph elfontas en Kantono Hillsdale ĝi fluas okcidente en tre kurbanta maniero. La rivero eniras norda Indianao kaj tiam reiras en Miĉiganon. Ĉe la urbo de Three Rivers, Miĉigano du aliaj riveroj ligas la St. Joseph: La Rivero Portage kaj la Rivero Rocky. Poste, en 5 kilometroj la Rivero Paw Paw ankaŭ ligas la St. Joseph.

## Historio 
La Indianoj kaj fruaj eŭropaj setlantoj uzis la rivero por transporti objektojn kaj homojn. Transport-vojojn ekzistis kiuj ligis la Rivero St. Joseph kun aliaj riveroj. Ĉi tiuj transport-vojoj permesis la preskaŭ senĉesan movadon inter riveroj.

## Urboj kaj Urbetoj 
Multe da urboj kaj urbetoj situas ĉe la rivero.

### Indianao 
* Bristol
* Elkhart
* Mishawaka
* Osceola
* South Bend

### Miĉigano 
* Benton Harbor
* Berrien Springs
* Buchanan
* Burlington
* Constantine
* Fair Plain
* Hillsdale
* Jonesville
* Litchfield
* Mendon
* Niles
* St. Joseph
* Tekonsha
* Three Rivers
* Union City

St. Joseph
Kategorio:Riveroj en Miĉigano
Ľubá

**Ľubá,** hungare **Libád** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.
eta|dekstra|300ra|Ľubá situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250ra|Ľubá situas en la bluigita distrikto
* Areo: 9 km²
* Supermara alteco: 193 m
* Loĝantaro: 450
* Poŝtkodo: 943 53
* Telefonprefikso:

## Situo 
La vilaĝo situas en valo de rojo, laŭ traira flankovojo. Štúrovo troviĝas 14 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis el 1247 en formo *Leuka*. La turkoj faris senhoma la vilaĝon en la 17-a jarcento. La kampoj longe apartenis al vicpastro de Esztergom. En 1910 loĝis tie 714 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Esztergom (reĝa departemento), al la distrikto de Párkány. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo retiriĝis al Hungario. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj vilaĝoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 458 da homoj (398 hungaroj, 51 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* postbaroka katolika preĝejo omaĝe al Johano la Baptisto el la 18-a jarcento
* vico da vinkeloj 
* fiŝkaptistaj lagoj

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Kristóf Lukácsy

**LUKÁCSY Kristóf** (luka:ĉi) estis hungara armenologo. Li naskiĝis en Bethlen la 30-an de marto 1804 kaj mortis en Szamosújvár la 24-a de oktobro 1876. 

## Biografio
Kristóf Lukácsy ordinis pastro en Vieno] en 1827 kaj ekde tiam li estis armena helppastro en Szamosújvár. Ekde 1837 li estis  instruisto en pastroedukejo de Gyulafehérvár, ekde 1853 samloke gimnazia direktoro. Ekde 1856 ĝis sia morto li estis armenkatolika parokestro de Szamosújvár, distrikta dekano, ekde 1861 samtempe direktoro de la loka gimnazio. Dum la periodo de absolutismo li rifuzis la nomumon armena episkopo de Transilvanio. Per sia donaco (40 000 Ft) li establis la armenan knaborfejon en Szamosújvár. Li estis la establinto  de la hungarlingva armenologio. Lia armena-latina vortaro restis en manuskripto.

## Verkoj ĉefaj
**Historia Armenorum Transsilvaniae* (Vieno, 1859); 
**Adalékok az erdélyi örmények történetéhez* (Kolozsvár, 1867); 
**A magyarok őselei, hajdankori nevei és lakhelyei* (Kolozsvár, 1870). 

## Bibliografio
*L.-szám (Armenia, 1893. 11.).

## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj armenologoj

Kategorio:Armenoj
Antal Molnár

**MOLNÁR Antal** estis hungara arkivisto, armenologo: Li naskiĝis en Szamosújvár la 17-an de novembro 1847 kaj mortis en Budapeŝto la 6-an de januaro 1902.

## Biografio 
Antal Molnár pristudis juron en Kolozsvár. Ekde 1870 li estis urba arkivisto en Szamosújvár. Inter 1871 kaj 1878, inter 1884 kaj 1902 li estis landkunvena deputito de liberala partio de Szamosújvár. Inter 1892 kaj 1902 li estis notario de landkunvenejo. En 1879 li estis redaktoro de opozicia gazeto *Magyar Lapok*. En 1880 – 81 li redaktis la gazetojn *Magyarország* kaj *Nagyvilág*. Li estis la sekretario de la *Hírlapírók Nyugdíjintézete*. En revuo *Armenia* kaj en aliaj gazetoj li publikis plurajn artikolojn pri armenoj.

## Verkoj 
* *A középkor története* (I – II., Bp., 1881).

## Bibliografio 
* Szongott Kristóf: M. A. (Armenia, 1902. 2. és 1906. 11. sz.).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj armenologoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Hungariaj armenoj
Maňa

**Maňa,** hungare **Mánya** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.
eta|dekstra|300px|Maňa situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250px|Maňa situas en la bluigita distrikto
* Areo: 22 km²
* Supermara alteco: 133 m
* Loĝantaro: 2100
* Poŝtkodo: 941 45
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
La vilaĝo situas en valo, laŭ dekstra bordo de Žitava, laŭ flankovojoj. Nové Zámky troviĝas 20 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko kaj bronzepoko, poste alvenis keltoj, kvadoj, skitoj, slavoj, fine hungaroj. La unua mencio pri la loko devenis el 1259. Poste formiĝis 2 vilaĝoj *Kismánya* (kiŝmAnja) (=Malgranda Mánya), menciita en 1279 kaj Nagymánya (=Granda Mánya). Ili ne senhomiĝis dum la turkoj inter 1599-1663. Lernejo ekfunkciis ekde 1748. En 1910 loĝis en Malgranda Mánya 742 da homoj (plejparte hungaroj), en Granda Mánya 1304 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1919 ili apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al la distrikto de Érsekújvár. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la regiono retiriĝis al Hungario. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj regionoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 1962 la vilaĝoj unuiĝis. En 2001 loĝis tie 2108 da homoj (2075 slovakoj, 17 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sepdolora Dipatrino de 1747
* postbaroka kastelo kune kun parko el la 18-a jarcento

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Gergely Simay

**SIMAY Gergely** (ŝimai) estis hungara armenologo. Li naskiĝis en Szamosújvár la 2-a de julio 1823 kaj li mortis en Koloĵvaro la 28-an de januaro 1909.

## Biografio 
Geregly Simayi estis jurpraktikanto en Marosvásárhely kaj li faris advokatan ekzamenon. En 1848 li reprezentis la urbon Szamosújvár en la landkunveno. En 1861 oni elektis lin urbestro. En 1847 li partoprenis la landkunvenon de Kolozsvár, pli poste en inter 1865 – 68, inter 1869 – 72 kaj inter 1875 – 78 li estis landkunvena deputito. En 1868-a landkunveno li elbatalis la egalecon de armena katolika eklezio. Ekde 1874 li estis prezidento de la tribunalo de Szamosújvár. Li aperigis plurajn armenajn poemtradukaĵojn en *Budapesti Szemle* kaj *Armenia*

## Bibliografio 
* Hovhannesián Eghia: Hazai örmények (Gödöllő, 1938).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj armenologoj
Kategorio:Armenoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Ulrich Ochsenbein

**Ulrich Ochsenbein** naskiĝis la 24-an de novembro 1811 en Schwarzenegg (komunumo Unterlangenegg); kaj mortis la 3-an de novembro 1890 en Port. Li estis svisa politikisto kaj generalo. Li estis la gvidanto de la dua libermilitistarmarŝo kaj poste registarkonsiliano de Kantono Berno. En la jaro 1848 li estis elektita kiel membro de la unua Federacia Konsilio de Svislando. Komence de la 1850-aj jaroj li malakordiĝis kun siaj kunpartianoj de la liberal-radikala frakcio, la hodiaŭa Radikal-Demokrata Partio de Svislando, kaj tial en la jaro 1854 malelektiĝis kiel federacia konsilanto. Post tio li dufoje estis generalo en la servo de Francio kaj dum la postaj jaroj vane provis reaktiviĝi kiel politikisto por la konservativuloj.eta|Ulrich Ochsenbein

## Vidu ankaŭ 
* Listo de la federaciaj konsilantoj de Svislando

Ochsenbein, Ulrich
Ochsenbein, Ulrich
Ĉina nodoskribo

**Ĉina nodoskribo** (結繩) estas originala sistemo de skribo per nodoj en la sistemo de ŝnuroj. Laŭ legendoj, ĝi ekzistis en Ĉinio antaŭ invento de hanzioj. Post kiam Cang Gje (倉頡 Cāng Jié), historiografo de duonmita ĉina imperiestro Hŭang Di (黄帝 Huáng Dì), inventis la ideogramojn, nodoskribo iĝis senutila kaj malaperis.

Kvankam neniuj fontoj aŭ ekzemploj de Ĉina nodoskribo estas trovitaj ĝis nun, ĝi estas menciita en Ĉina literaturo, ekzemple en Daŭdeĝingo aŭ Jigjingo. Laozio ankaŭ menciis ilin, apogante reiron al malnovaj tradicioj:

En aliaj tutmondaj civilizoj iam ekzistis similaj skribmanieroj, ekzemple en antikva imperio de Inkaoj poŝtistoj kurportis noditajn ŝnurojn kiel mesaĝojn. Tiu sistemo nomiĝis kipuo.

Kategorio:Ĉina skribo
Kristóf Szongott

**SZONGOTT Kristóf** (songot) estis hungara armenologo. Li naskiĝis en Marosbogát la 21-an de majo 1843 kaj mortis en Szamosújvár la 24-an de januaro 1907.

## Biografio 
Szongott en 1863 iĝis instruisto en armena malsupera gimnazio de Szamosújvár, kaj tie instruis por kvardek jaroj. En 1887 li fondis, eldonis, redaktis kaj plejparte verkis por 20 jaroj la revuon *Armenia*. La revuon reaperigis kun titolo Arménia en 1992 Zoltán Keresztes en Kluĵo. En 1905 fondis la *Armean Muzeon*, kies li estis la unua direktoro. Li tradukis kaj eldonis la kronikon el 5-a jarcento de Moses Chorenei *Nagy-Örményország* (Szamosújvár, 1892).

## Verkoj ĉefaj 
* *Armenia Képes Naptára* (Szamosújvár 1892);
* *Szamosújvár m. kir. város Monográphiája* (I – III., Szamosújvár, 1893 – 1901. La 1-an volumon Gergely Govrik tradukis armenen, Vieno, 1894);
* *A magyarhoni örmény családok genealogiája* (Szamosújvár, 1898);
* *A magyarországi örmények ethnographiája* (Szamosújvár, 1903);
* *A magyarok eredete és őslaka* (Szamosújvár, 1905).

## Bibliografio 
* Sz. K. (Armenia, 1903. 12. sz., 1907: 2 – 3. sz.).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Szongott, K.
Szongott, K
Szongott, K
Kategorio:Hungariaj armenoj
Jakab Markovics

**Markovics Jakab** (markoviĉ) estis romkatolika kanoniko, hungara armenologo. Li naskiĝis en Erzsébetváros la 30-an de oktobro 1820 kaj mortis en Erzsébetváros la 28-an de novembro 1891.
## Biografio
Markovics finis teologion en Gyulafehérvár. Oni ordinis pastro lin en septembro 1844, sed jam ekde 1843 li estis gimnazia instruisto en Marosvásárhely. Post la hungara liberecbatalo en 1848- 1849 oni senhavigis lin disde lia instruista posteno. Ekde 1853 ĝis 1887 li estis direktoro de la armena malsupra gimnazio de Erzsébetváros, samloke ĝis sia morto li estis latinceremonia parokestro, ĉefdekano, kanoniko.
## Verkoj
**Örményország története* (Historio de Armenio) (Armenia, I – VI. évfolyam) (la unua ĉitema hungara verko)
*Márton Dávid: M. J. (Armenia, 1892. 3. sz.).
## Fonto
*Magyar Életrajzi Lexikon

Hungaraj armenologoj
markovics, J
Markovics, J
Markovics, J
Markovics, J
Esperantilo

eta|dekstra|300px|Esperantilo 0.9833

**Esperantilo** estas libera programo "por redaktado de tekstoj kun specialaj esperantaj funkcioj, ortografia kaj gramatika korektiloj kaj maŝina tradukado". Ĝi uzas la vortaron de Reta Vortaro, kaj ankaŭ povas elŝuti artikolojn de Vikipedio.

## Trajtoj (laŭ ĝia retejo) 
* ĝi estas uzebla por Linukso kaj Vindozo.
* ĝi proponas literumadon.
* ĝi enhavas gramatikan korektilon
* ĝi enhavas kompleksan adapteblan maŝinan tradukadon por pola kaj germana lingvoj.
* ĝi subtenas ankaŭ duone aŭtomatan tradukadon.
* ĝi enhavas tradukan memoron
* ĝi povas kunlabori kun profesiaj traduksistemoj per XLIFF- kaj TMX-formato.
* ĝi povas prilabori rekte dosierojn en formoj HTML, OpenOffice, MS Word (nur sur Windows kaj kunlabore kun origina Word-softvaro) kaj ML Word (XML formato de programo MS Word)
* ĝi enhavas segmentan tradukilon kaj povas konservi tradukajn projektojn.
* ĝi povas traduki multajn esperantajn skribmanierojn (ĝ gx gh ^g g^ html).
* ĝi ebligas facile skribi ĉapelitajn literojn per "x"-anstataŭigo.
* ĝi povas traduki multajn dosierojn aŭtomate.
* ĝi estas plena utf-8 redaktilo kaj estas uzebla por redakti multlingvajn tekstojn.
* ĝi ebligas redakti multajn tekstojn samtempe.
* ĝi enhavas la funkciojn "malfaru" kaj "refaru" ("undo and redo").
* ĝi enhavas sintaksan analizon
* ĝi enhavas multlingvan vortaron kun redakta modo
* la programo povas esti ankaŭ rekte lanĉita sen instalado.
* la programo estas libera kaj apartenas al malferma programado.
* la programo estas en daŭra evoluo kaj povas enhavi erarojn.

## Eksteraj ligiloj 
* La oficiala retejo

Kategorio:Libera programaro
Kategorio:Komputila lingvistiko
Kategorio:Traduko
Kategorio:Maŝintradukado
Lukács Patrubány

**PATRUBÁNY Lukács** (patruba:nj) estis hungara lingvisto, armenologo naskita en Erzsébetváros la 23-an de januaro 1861 kaj mortinta en Budapeŝto la 1-an de junio 1926.

## Biografio 
Lukács Patrubány studis en Universitato de Budapeŝto kaj en 1884 li akiris instruistan kaj filozofian doktortitolon. En 1900 li iĝis privatprofesoro pri armena lingvo kaj literaturo. Ekde 1882 li estis instruisto preskaŭ por 30 jaroj en Budapeŝto. Liaj studoj, lingvaj laboraĵoj aperis en eksterlandaj armenaj revuoj kaj revuo hungara *Armenia*, tiu de lasta publikis ankaŭ liajn armenlingvajn poemojn. Li redaktis ankaŭ lafakrevuon *Sprachwissenschaftliche Abhandlungen*.

## Verkoj ĉefaj 
* *Örmény tanulmányok* (Armenaj studoj) (Bp., 1884);
* *Beiträge zur Armenischen Ethymologie* (Kontribuaĵoj al armena etimologio) (Bp. 1897).

## Fonto 
* Magyar Életrajzi Lexikon

Kategorio:Hungaraj armenologoj
Kategorio:Transilvaniaj hungaroj
Kategorio:Armenoj
Kategorio:Hungaraj lingvistoj
Úľany nad Žitavou

**Úľany nad Žitavou,** hungare **Zsitvafödémes** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. La slovaka historia nomo estis **Fedymeš nad Žitavou**.
eta|dekstra|300ra|Úľany nad Žitavou situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250ra|Úľany nad Žitavou situas en la bluigita distrikto
* Areo: 8 km²
* Supermara alteco: 125 m
* Loĝantaro: 1540
* Poŝtkodo: 941 03
* Telefonprefikso: 35

## Situo 
La vilaĝo situas en valo, inter riveroj Žitava kaj Nitra (rivero), laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Šurany-Zlaté Moravce, fervojo Šurany-Levice preteriras. Nové Zámky troviĝas 15 km-ojn for.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio pri la loko devenis el 1224 en formo *Fedemus*. En 1910 loĝis tie 1289 da homoj (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Nyitra (reĝa departemento), al la distrikto de Érsekújvár. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo retiriĝis al Hungario. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj regionoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 1546 da homoj (1535 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* katolika preĝejo omaĝe al Sankta Marteno de 1890
* kapelo omaĝe al Dipatrino

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Rúbaň

eta|dekstra|300ra|Vilaĝoficjo de Rúbaň
eta|dekstra|300ra|Lernejo de Rúbaň
eta|dekstra|300ra|Preĝejo de Rúbaň
eta|dekstra|300ra|Preĝejturo de Rúbaň
**Rúbaň,** hungare **Fűr** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. La slovaka historia nomo estis **Fyr**.

* Areo: 16 km²
* Supermara alteco: 134 m
* Loĝantaro: 960
* Poŝtkodo: 941 36
* Telefonprefikso:

## Situo 
La vilaĝo situas sur mildaj deklivoj, laŭ traira flankovojo. Nové Zámky troviĝas 25 km-ojn for.

## Historio 
En la 8-a jarcento vivis tie avaroj kaj slavoj, poste alvenis hungaroj, kiuj fondis reĝlandon en 1000. La unua mencio devenis el 1268 en formo *Fyur*. La kampoj apartenis plej ofte al fortikaĵoj. En la 15-a jarcento husanoj ofte atakis la vilaĝon, poste la turkoj en 1552. Ĝi senhomiĝis en 1669, poste slovakoj refondis la komunumon. Ĥolero en 1831, pesto en 1855 okazis. En 1910 loĝis tie 1101 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1919 la komunumo apartenis al Komárom (reĝa departemento), al distrikto de Udvard, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 ĝi aliĝis al Hungario. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 964 da homoj, (822 hungaroj, 127 slovakoj).

## Vidindaĵoj 
* novromanika katolika preĝejo omaĝe al Emeriko (Hungario) de 1908, apude kruco de 1855
* kastelo de Zichy (ziĉi) el la 18-a jarcento, en 1887 novklasikismiĝis, nun ejo por gemaljunuloj
* nobeldomo de Vargha (varga) el la 17-a jarcento, post jarcento klasikismiĝis
* skulptaĵoj pri Dipatrino kaj Johano Nepomuka
* 2 akvorezervujoj

## Famuloj 
En la vilaĝo naskiĝis hungara inĝeniero József Pápay
eta|maldekstra|265ra|Rojo nomata Pariž ĉe Rúbaň

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Aragonio

**Aragonio** kun sufikso *-io* estas nomo uzata por la regiono de nordoriento de Hispanio, nome Aragono, kiam ĝi estas pli malpli politike sendependa aŭ aŭtonoma.

Aragono estis sendependa reĝlando dum la mezepoko, en la procezo de *Rekonkero* de la arabe okupita teritorio fare de la kristanoj. Ĝi poste unuiĝis kun la teritorioj de la kataluna rekonkero, por formi la **Kronlandon de Aragono**, kiu inkludis la nunajn regionojn de Aragono, Katalunio, Valencio kaj Balearoj. Ĝi poste unuiĝis kun Kastilio por formi la hispanan reĝlandon. Tamen, Aragono plu konservis parton de aŭtonomio, ĝis la alveno de la Burbona dinastio, komence de la 18-a jarcento. Post la nova administra organizado de Hispanio, Aragono denove havas aŭtonoman registaron kaj Parlamenton (*Aragonaj Kortezoj*).

Ĝenerale tiu situacio de sendependeco aŭ aŭtonomio okazis:
* En la Mezepoko kiam ekzistis la regno de Aragono aŭ regno de Aragonio kun reĝoj kiuj foje regis ankaŭ sur Katalunio ĉu kun kronoj en la sama persono ĉu pro unuigo de ambaŭ landoj. Tio daŭris ĝis kiam Fernando la 2-a edziĝis kun Izabela la 1-a kies heredontoj jam heredis la tutan Hispanion, kvankam nominale la regno de Aragono daŭris.
eta|375ra|La aŭtonoma Aragonio en 1936 (ruĝe), flave la militfronto, blue la faŝisma zono.
* Dum la Hispana Revolucio (1936) kio okazis samtempe kun la Hispana Enlanda Milito, kiam oni organizis eksperimentan kolektivan ekonomian sistemon sub kontrolo de anarkiismaj sektoroj, kio daŭris pli precize ekde julio 1936 ĝis aŭgusto 1937, kiam tiu sistemo estis nuligita de la trupoj sub kontrolo de komunistoj.
* En la demokratia epoko de la lasta kvarono de la 20-a jarcento oni starigis sistemon de aŭtonomaj komunumoj, per kiu la iamaj regionoj ekprenis parton de decidpovon, tiele Aragono iĝis denove decidpova politika sistemo nomebla *Aragonio*.

## Vidu ankaŭ 
* Aragona naciismo
* Regiona Konsilantaro de Defendo de Aragono

## Referencoj 
* Alardo Prats, "Fronto k postfronto de Aragonio", Oficejo pri la Eksterlanda Propagando de CNT-FAI, Esperanto-Sekcio, Barcelono, 1938. Elhispanigis Pario.
* Julián Casanova, "Anarquismo y revolución en la Sociedad Aragonesa Rural (1936-1938)", Siglo XXI, Madrid, 1985.

Kategorio:Historio de Aragono
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1030-1039
Kategorio:Aperis en 1035
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1700-1709
Kategorio:Malaperis en 1707
Emil Sonderegger

**Emil SONDEREGGER**, svisa militisto kaj volapukisto naskiĝis 1868 en Herisau kaj mortis 1934. 

Li estis filo de negocisto kaj laboris kun sia patro en komerco tra Eŭropo, pro tio, li akiris grandan lingvan konon kaj lernis Volapukon en sia juneco kaj estis prezidanto de volapuk-klubo de Herisau. Poste li lasis la komercon kaj eniris la svisan armeon 1888. Dum unua mondmilito li komandis brigadon (1916) kaj divizion (1918) kaj estis rigardita kiel heroo. Li iĝis generalo 1920 kaj lasis la armeon 1923.

Li ekis labori al armfabriko *Schweizerische Industriegesellschaft Neuhausen* kaj vojaĝis kiel ĝia reprezentanto al Ĉinio.

Politike, li estis kontraŭ parlamenta demokratio kaj 1933 eniris ekstrem-dekstran partion "Nacia Fronto", kiun li lasis por fondi politikan radikalan grupon *Volksbund* kaj poste *Volksfront*. Kiam li mortis, la grupo estis absorbita de *Eidgenössische Front*.
Udega lingvo

[eta|Udega alfabeto el lernolibro *Minti oņofi*, eldonita fare de E. R. Snejder de Uĉpedgiz en [Leningrad en 1932]]

**Udega lingvo** estas lingvo de udegoj. Ĝi apartenas al sud-orienta (nanija) grupo de tungus-manĉura lingvaro. Ĝi estas parolata en kelkaj partoj de Ĉemara kaj Ĥabarovska regionoj de Rusio. Tuta nombro de parolantoj ĉ 1900 homoj (laŭ censo de 1989, pli nova informo ne disponebla). Pli kredinda, tamen, aspektas informo de Ethnologue laŭ kiu veraj parolantoj nombras ĉirkaŭ 100-200 kaj ili plejparte estas olduloj http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ude

La udega estas plejparte uzata kiel parolata lingvo. En ĉiutaga vivo ĝin plej ofte uzas anoj de oldaj generacioj. Ĉiuj udegoj je iu nivelo regas la rusan, kelkaj ankaŭ parolas nanajan aŭ oroĉan. El tuta nombro de udegoj ĉirkaŭ 24,3% rigardas sin kiel denaskparolantojn de la udega; ĉ 17,6% flue parolas rusan kaj ĉirkaŭ 0,7% aliajn lingvoj de Rusio.

En fruaj 1930-aj jaroj por la udega estas kreita alfabeto surbaze de latina skribo. Ĝi estis komuna por udega kaj oroĉa, ĉar la oroĉa tiam estis rigardata kiel dialekto de la udega. La alfabeto aspektis jene:

## Literaturo 
* О.П. Суник. Удэгейский язык // Языки мира: Тунгусо-маньчжурские языки. М., 1997.
* 
* 
* 

## Vidu ankaŭ 
* Latinliterigo en Sovetunio

Kategorio:Tungus-manĉura lingvaro
Kategorio:Lingvoj laŭ alfabeto
Kategorio:Lingvoj de la siberiaj etnoj
Kategorio:Ĥabarovska regiono
Kategorio:Ĉemara regiono
Sikenička

eta|dekstra|300ra|Sikenička situas en la 4-a regiono
eta|dekstra|250ra|Sikenička situas en la bluigita distrikto
**Sikenička,** hungare **Kisgyarmat** estas vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. La slovaka historia nomo estis **Ďarmotky**.

## Bazaj informoj 
* Areo: 14 km²
* Supermara alteco: 149 m
* Loĝantaro: 460
* Poŝtkodo: 943 59
* Aŭtokodo: NZ
* Telefonprefikso: 36

## Situo 
La vilaĝo situas en valo, Hron preterfluas, laŭ traira flankovojo. Štúrovo troviĝas 18 km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la loko devenis el 1135. En 1910 loĝis tie 863 da homoj (plejparte hungaroj). Ĝis 1919 la vilaĝo apartenis al Hont, al la distrikto de Vámosmikola. Poste la vilaĝo iĝis parto de Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. En 1945 preskaŭ la tuta vilaĝo detruiĝis. Post la 2-a mondmilito la hungaroj senrajtiĝis laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 459 da homoj (422 hungaroj).

## Vidindaĵoj 
* romanika katolika preĝejo omaĝe al Sankta Marteno el la 13-a jarcento, en la 18-a jarcento trakonstruiĝis, en 1887 pligrandiĝis
* akvomuelejo

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Anna Hradil

**Anna** aŭ **Ana Hradil** estis unu el la unuaj kroataj esperantistoj, el la t.n. ("Osijeka Kvinopo el 1889"). Ŝi naskiĝis la 19-an de januaro 1865 en Osijek. En la lernojaro 1877-78 ŝi frekventis la kvaran klason de la elementa lernejo, kaj poste 2 jarojn osijekan realan lernejon.

En 1889 ŝi vivis en Malsupra Urbo kaj aperis en la Adresaro de Zamenhof, same kiel ŝiaj fratinoj Augusta kaj Ema, kaj la amikinoj Marija Pilepić kaj Natalija Hergović. En 1890 ŝi edziniĝis al Viktor Krvarić, kiu, kvankam osijekano, jam vivis kaj laboris en Sarajevo. Bosnio tiutempe estis freŝe okupita de Aŭstrio-Hungario, kaj li laboris kiel ŝtata oficisto en la landa registaro de Bosnio. La filo Kamilo naskiĝis en 1894 en Sarajevo. Kamilo frekventis en 1905 elementan lernejon en Velika Kladuša (Bosnio) kaj poste oficiran (kadetan) lernejon en Maribor (Slovenio). En 1921 (jam en Jugoslavio) Viktor emeritiĝis en Sarajevo. Proksimume tiam Kamilo jam vivis en Osijek kun sia edzino Emilija Munk.  Viktor en 1927 mortis en Osijek. Ana mortis en 1948 en Osijek pro pneŭmonio. Viktor estas (kaj verŝajne same poste Ana) entombigita en la tombejo "Sv. Ana" en Osijek, sed la tombo ne plu troviĝas.

Kategorio:Kroataj esperantistoj
Charles Ezra Sprague

**Charles Ezra Sprague** naskiĝis en Nassau, Rensselaer County, New York 1842 kaj mortis 1912. Li estis heroo de Usona enlanda milito kaj volapukisto. Li ankaŭ partoprenis movadon por reformi la anglan lingvon.

Li havas tre grandan emon al lingvoj, kiam li estis 8-jaraĝa li jam scias la hebrean. Li eniris universitaton 14-jaraĝa, kaj tie lernis facile la grekan. Li lernis la volapukon, kies unuan lernolibron en la angla li verkis: *Handbook of Volapük* (1888). Poste li lernis Esperanton.

Dum enlanda milito, li partoprenis faman Batalon de Gettysburg, en kiu li defendis la atakojn en Little Round Top. Li iĝis kolonelo post la batalon, kaj li servis en tiu posteno ĝis 1901 en Nacia Gvardio.

Li estis kontabilisto kaj prezidento de Instituto de Kontabilismo de Novjorkio.

## Eksteraj ligiloj 
* Civil War service and biography 
* Sprague's *Handbook of Volapük* 
* Biography at OSU's Accounting Hall of Fame site 

Kategorio:Volapukistoj de Usono
Kategorio:Usonaj esperantistoj
Géza Balla

**BALLA Géza** estis rumanuja hungara pentristo naskita en Arad la 24-a de aprilo 1909 kaj mortinta en Parizo verŝajne en 1946.

## Biografio 
Géza Balla pristudis pentradon de sia patro, Béla Balla. Li lernis nur en la Artistkolonio de Baia Mare, kiun li vizitis inter 1926 kaj 1928.

## Ekspozicioj 
Komence li havis komunajn ekspoziciojn kun sia patro.

## Fonto 
* Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Balla G
Béla Balla

**BALLA Béla** estis rumanuja hungara pentristo naskita en Arad la 24-a de aŭgusto 1882 kaj mortinta en 1965. Li estis la patro de pentristo Géza Balla.

## Biografio 
En la jaroj 1904 kaj 1905 Béla Balla pristudis pentradon en la Artistkolonio Nagybánya, poste li studis en Munkeno kaj studvojaĝis en Italujo (Florenco, Romo). Ĝis 1927 li laboris en Arad, ekde tiam en Baia Mare. Li mortis pro ftizo.

## Fonto 
* Murádin Jenő: *Nagybánya- A festőtelep művészei*, Miskolc, 1994.

Balla, B
Balla, B
Veľké Lovce

eta|maldekstra|250ra|Abatejo antaŭ jarcento ...
eta|maldekstra|250ra|... kaj la abatejo nun
**Veľké Lovce** (hungare *Újlót*) estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky. La slovaka historia nomo estis **Malý Lot**.

## Situo 
La vilaĝo situas sur mildaj deklivoj, laŭ traira flankovojo. Šurany troviĝas 16, Nové Zámky 19 km.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1247. En 1910 loĝis en la vilaĝo 1853 da homoj, (slovakoj en majoritato, hungaroj en minoritato). Ĝis 1919 ĝi apartenis al Bars, al distrikto de Vráble, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj regionoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj estis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 2121 da homoj (1815 slovakoj, 209 hungaroj).

## Vidindaĵo 
* katolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1910
* abatejo iom for de la vilaĝo (vidu fotojn!)

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Munduoj

La **munduoj** estas etno en la subŝtato Okcidenta Ekvatorio en suda Sudano. La munduoj estas probable pluraj 10.000 homoj. La mundua lingvo (*Mündü*) apartenas al la niĝer-kongaj lingvoj.

Munduoj
Munduoj
Narimoj

La **narimoj** (*Narim*,  ankaŭ: *Longarim*) estas etno en la Boja-montetaro en la subŝtato Orienta Ekvatorio en Sudano. Ili estas probable malpli ol 10.000 homoj. La narima lingvo apartenas al la nilo-saharaj lingvoj.

Narimoj
Narimoj
Session Initiation Protocol

'*** (**SIP*') (*seanco-iniciata protokolo* en la angla) estas libera, malfermita norma protokolo por interreta telefonado (kontraŭe al tiu uzata de Skajpo, kiu estas mallibera kaj fermita).
La plej konata programo kiu uzas ĝin, estas Ekiga, kiu havas plurajn eblecojn por voĉ-vid-parolado.

Kategorio:Interretaj protokoloj
Kategorio:Interretaj normoj
Kategorio:Telefono
Šarkan

eta|dekstra|280ra|Šarkan en la blua regiono
eta|dekstra|240ra|Šarkan en la blua distrikto
**Šarkan,** hungare **Sárkányfalva** estas malgranda vilaĝo en Slovakio, en Regiono Nitra, en Distrikto Nové Zámky.

* Areo: 14&nbsp;km²
* Supermara alteco: 150 m
* Loĝantaro: 340
* Poŝtkodo: 943 42
* Telefonprefikso:

## Situo 
La vilaĝo situas sur mildaj deklivoj, laŭ traira flankovojo. Štúrovo troviĝas 16&nbsp;km-ojn for.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1247. En 1910 loĝis en la vilaĝo 419 da homoj, plejparte hungaroj. Ĝis 1919 ĝi apartenis al Esztergom (reĝa departemento), al distrikto de Párkány, poste al Ĉeĥoslovakio. Inter 1938-1945 la vilaĝo rehungariĝis. La unua Arbitracio de Vieno deklaris, ke tiuj komunumoj, kie la hungaroj vivas en majoritato, apartenu al Hungario. Post la 2-a mondmilito la hungaroj estis senrajtaj laŭ Dekretoj de Beneš. En 2001 loĝis tie 350 da homoj (300 hungaroj, 37 slovakoj).

## Vidindaĵo 
* katolika kapelo de 1720

Kategorio:Municipoj en distrikto Nové Zámky
Marŝo

**Marŝo** povas esti:

* Marŝado
* Amasa marŝado de personoj al certa simbolhava loko, speco de demonstracio aŭ procesio
** Marŝo al Romo
** Marŝo al Vaŝingtono por Laboro kaj Libero
* Marŝkurado, atletika sporto pri rapida piedirado
* Marŝmuziko: muzikstilon, plej ofte militan, en la 2/4-a takto
* Milita marŝo: paradiro de soldatoj
* anabaso: longa marŝo de militaj trupoj. Rigardu la libron La travivaĵoj de la brava soldato Ŝvejk dum la mondmilito