open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lago Mono

La **Lago Mono** () estas alkala kaj ege salakva lago en la ŝtato de Kalifornio (Usono). Ĝi situas oriente de la Nacia Parko Yosemite kaj de la montaro Sierra Nevada.eta|dekstra|250px| Mapo de la situo de la lago Mono en Kalifornio.La lago estas rifuĝejo por diversaj birdospecioj, kiel ekzemple la Kalifornia mevo, kaj estas unu el la ekologiaj sistemoj plej produktivaj de Nordameriko.

La nomo de la lago en Esperanto aludas al mono, sed tute sensence, ĉar tiu signifo estas nek en la angla nek en la hispana, kiu estis plej uzata en la regiono ekde la kolonia epoko ĝis la 19a jarcento. Fakte en la hispana "mono" signifas simion, do la aludo en tiu lingvo estus al tiaj animaloj, kiuj tute ne rilatas al tiu lago. La vera origino (nekonata entute) ŝajne devenas el indiĝena vorto, kiu signifus "muŝmanĝanto", ĉar indiĝenoj manĝis larvojn de certaj muŝoj, kiuj loĝas tie.eta|dekstra|250px|Vidaĵo de la lago Mono ekde alto de 32.000 futoj.

## Nova vivformo 
NASA anoncis la 2an de decembro 2010, ke oni malkovris tie bakterion GFAJ-1 kiu uzas arsenon anstataŭ fosforo en sia genomo.

## Apero en popularaj verkoj 
En la verko de Mark Twain *Roughing It*, publikigita en 1872, ĉapitro 38, estas priskribo de la Lago Mono en ties natura kondiĉo de la 1860aj jaroj.

La ĝenerala aspekto de la lago kaj ĉirkaŭaj montoj ĉirkaŭ 1973 aperas en la filmo de Clint Eastwood nomata *High Plains Drifter*.

*The Diver* (La plonĝanto) estas foto de Storm Thorgerson por kovrilo de la albumo de Pink Floyd nomata *Wish you were here*.

Cinderella filmis sian simbolan baladon ''Don't Know What You Got (Till It's Gone)'' en tiu pejzaĝo.

Kategorio:Geografio de Kalifornio
Kategorio:Salaj lagoj
Kategorio:Lagoj en Usono
Aratea de Leiden

La **Aratea de Leiden** estas manuskripto, kiu enhavas la astronoman tekston *Phainomena* pri konstelacioj de Aratos (310 a.K. – 245 a.K.), laŭ la latina traduko de Claudius Caesar Germanicus. Ĝi estas konservita en Leiden, Nederlando.
La manuskripto datiĝas de 825 kaj estis kreita en Akeno aŭ Metz. Ebla mendinto estis la imperiestro Ludoviko la Pia.

la 35 plenpaĝaj miniaturoj estas esceptaj. Ili estas altkvalitaj kaj reprezentas stilfidelan kopion de nekonservita antikva modelo. Kvar bildoj mankas. La kodekso enhavas entute 99 pergamenajn foliojn, kies formato estas 225&nbsp;× 200&nbsp;mm.

## Historio 
La manuskripto troviĝis ĉ. la jaro 1000 en norda Francujo, eble en la abatejo *Saint-Bertin*, kie estiĝis du kopioj. En 1573 Jacob Susius aĉetis la manuskripton de pentristo en Gent, poste ĝin posedis Hugo Grotius, kaj sekve la reĝino Kristina de Svedujo kaj Isaak Vossius. Kun ties heredaĵo la kodekso iĝis en 1690 posedaĵo de la universitata biblioteko de Leiden, kie ĝi troviĝas ankoraŭ nun sub la signo *Voss. lat. Q&nbsp;79*.

.

.

## Miniaturoj 

Image:Cepheus Leiden Aratea.jpg|Ilustraĵo de la konstelacio Cefeo
Image:Aratea 6v.jpg|Hercules
Image:Aratea 10v.jpg|Ophiuchus, Serpens & Scorpius
Image:Aratea 12v.jpg|Boötes
Image:Aratea 22v.jpg|Auriga
Image:Aratea 30v.jpg|Andromeda
Image:Aratea 34v.jpg|Aries

## Bibliografio 
* Florentine Mütherich, Joachim E. Gaehde: *Karolingische Buchmalerei*, S. 68–71. Prestel, München 1979. ISBN 3-7913-0395-3
* Ingo F. Walther, Norbert Wolf: *Meisterwerke der Buchmalerei*, S. 92–93. Köln u.&nbsp;a., Taschen 2005, ISBN 3-8228-4747-X

Kategorio:Manuskriptoj
Kategorio:Literaturo
Hernádkak

**Hernádkak** estas vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Miskolc.
eta|Blazono de Hernádkak

## Bazaj informoj 
* Areo: 11 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 1150
* Poŝtkodo: 3563
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Hernádkak situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Hernád, fine de sakovojo el Hernádnémeti. Felsőzsolca troviĝas 12, Szikszó 15, Miskolc 21, Tiszaújváros 23 km-ojn.

## Historio 
La tataroj en 1241, la turkoj post la mezepoko senhomigis la setlejon. La unua mencio pri abatejo devenis el 1302. Ĝis 1950 la komunumo estis nur ekstera parto de Gesztely, post mallonga memstareco al Hernádnémeti. Ekde 1990 Hernádkak estas municipo.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo de 1938, en 2002 renovigita
* katolika preĝejo de 2001, la turo estas 21 m-ojn alta
* ruinoj de abatejo

## Famuloj 
* István Huszár, vicĉefministro

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Sóstófalva

**Sóstófalva** estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Miskolc. La loknomo signifas: vilaĝo de-sala-lago.

## Bazaj informoj 
* Areo: 7 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 300
* Poŝtkodo: 3716
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Sóstófalva situas sur deklivoj, laŭ maldekstra bordo de Hernád, laŭ traira flankovojo. Szikszó troviĝas 8, Felsőzsolca 14, Szerencs 20, Miskolc 25, Encs 26 km-ojn.

## Historio 
Arkeologoj trovis restaĵojn en la proksimeco el la neolitiko. La proksima, jam malaperinta vilaĝo *Hoporty* estis menciita en 1387. Pli nova vilaĝo fondiĝis en 1896 (la pli frua vilaĝo situis pli proksime al la rivero, pro la inundoj la loĝantoj translokiĝis 2 km-ojn for).

Vilaĝservoj estas biblioteko, kulturdomo, kuracejo, kafejeto, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana unutura preĝejo
* romkatolika preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Alsódobsza

**Alsódobsza** (alŝOdobsa) estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Szerencs.

## Bazaj informoj 
* Areo: 11 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 390
* Poŝtkodo: 3717
* Telefonprefikso: 47

## Geografio 
Alsódobsza situas sur ebenaĵo kaj sur mildaj deklivoj, laŭ maldekstra bordo de Hernád, laŭ traira flankovojo. Szikszó troviĝas 7, Felsőzsolca 17, Szerencs 18, Miskolc 22 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis pri la vilaĝo el 1337. En 1808 la loĝantoj elektis novan lokon por la setlejo, kies nomo estis Kis-Dobsza (=malgranda Dobsza). Ekde 1810 la nova nomo iĝis Alsódobsza (=Suba Dobsza). En 1891 incendio okazis.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo
* 2 malnovaj loĝlokoj, kiel spektaklejoj

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Nagykinizs

**Nagykinizs** [nadjkiniĵ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Szikszó. Nagy signifas: granda.

## Bazaj informoj 
* Areo: 7 &nbsp;km²
* Poŝtkodo: 3844
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Nagykinizs situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Hernád, laŭ traira flankovojo. Szikszó troviĝas 11, Encs 15, Felsőzsolca 24, Miskolc 31 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio okazis en 1245 laŭ ziama ortografio *Kenys*, en 1280 ankaŭ ties preĝejo estis menciita. Dum la historio 2 apudaj vilaĝoj formiĝis: Nagykinizs kaj Kiskinizs, ili havis la saman sorton, nur rivero Hernad disigis ilin.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* sentura kalvinana preĝejo (Nagykinizs), en 1865 renovigita
* ligna sonorilostablo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Germana Aŭstrio

**Germana Aŭstrio** ( **Deutschösterreich** aŭ ankaŭ *Deutsch-Österreich*) estis en aŭstrio-hungara monarkio neoficiala markigo de teritorio Cislajtio loĝantaj de germana majoritato.

## Historio 
Kiam Aŭstra imperio post la unua mondmilito finis en ruinoj kaj i.r. dumonarkio estis disbatita, la pli granda parto de Cislitovio falis en la manojn de najbaraj kaj nove estiĝintaj ŝtatoj. Aŭstrio estis malpligrandigita en reciproke kunigitaj germane parolantaj teritoriaj tutaĵoj de proksimume hodiaŭaj dimensioj. Dumtempa Nacia Asembleo en Vieno elektis por tiu ĉi nove estiĝinta lando la 21-an de oktobro 1918 nomon *Deutschösterreich* kaj la 12-an de novembro de la sama jaro ili enpremis al ĝi formon de respubliko.

Kategorio:Historio de Aŭstrio
Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1918
Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1919
Gasbotelego

[eta|Fluidgasa botelego, plenigita per [propano, fermita per prem-malgrandigilo al gas-katalita forno]]

**Gasbotelego**, ankaŭ **gascilindro** (ĉe pli granda volumeno) kaj ĉe pli malgranda volumeno ankaŭ **gaskartuĉo**, estas premrezista ujo por transporto aŭ deponado de kunpremita gaso kaj vaporo. La botelego havas volumenon ĝis 150 litroj kaj prem-eltenon ĝis 300 baroj. Tiutipaj gasbotelegoj estas plenigitaj ĉefe per gasoj, kies krita punkto estas grave sub la 20 C° kaj tiel ne estas fluidigebla. Gravaj esceptoj estas la botelegoj kun karbona dioksido kaj aliaj fluidgasaj botelegoj.

La botelego povas esti produktita el aluminio aŭ nobla ŝtalo (tre-puraj gasoj) aŭ nobligita ŝtalo (industriaj gasoj). La spirgasa deponado de la savinstancoj aŭ la pelgasa deponado de la aŭtomobiloj estas ofte deponita el ujo el malpeza fibro-fortigita materialo (karbonfibro, kevlaro, vitrofibro).

Por la sekureco servas la sekureca ventilo, kiu malfermas je certa interna tropremo (30 baroj).

Kategorio:Ujoj
Arlindo Castor de Lima

**Arlindo Castor de Lima** estis (1917-2007) esperantisto el la brazila subŝtato Norda Rio-Grando.

Unu el la fondintoj de Potigvara Esperanto-Asocio, kunordiga instanco de la Esperanto-movado en tiu subŝtato, kies unua sekretario li estis, kaj poste, dum jaroj, ĝia prezidanto.

Li multe laboris por la informado kaj instruado de la lingvo, kiun li amis tutkore kaj dediĉis grandan parton de liaj vivklopodoj al ĝia disvastigo en Natal kaj aliaj urboj de tiu subŝtato.

Li estis fervora, senlaca kaj entuziasm(ig)a propagandisto de nia lingvo. Ankoraŭ juna, kiel oficisto de la poŝto (li estis telegrafisto) li laboris en pluraj internlandaj urboj de tiu subŝtato. En ĉiuj el ili li instigis la fondon de esperantistaj grupoj, kiuj ekfunkciis per kursoj de li persone gviditaj.

Tiu lia internlanda laboro estis ĉesigita pro la ekpartopreno de Brazilo en la Dua Mondmilito, kio devigis lin forlasi la laboron kaj militservi.

Post la fino de la milito, li edziĝis kaj fiksis sian loĝlokon en Natal, kie li daŭrigis sian fruktodonan agadon).

En ĉi-lasta urbo, li disvastigis la lingvon senlace en la publikaj lernejoj, disaŭdigis dum pluraj jaroj radioprogramon en Esperanto (Radio Poti - ZY), inkluzive per kurtondoj, kiel oni konstatas el radirubrikoj de la revuo Esperanto.

Kategorio:Brazilaj esperantistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1917
Kategorio:Mortintoj en 2007
Kablotramo de Paŭo

La **funikularo** aŭ **kablotramo de Paŭo** plenumas kunligon inter la fervoja stacidomo (la malsupra urbo) kaj la Bulvardo de la Pireneoj (la supra urbo).

Paŭo situas en la sudo de Francio.

## Mapo 
## Historio 
Malfacile suprenireblaj estas tiuj zigzagoj, inter la stacidomo kaj la Reĝa Placo. Por eviti tiun penigan grimpvojon, la funikularon de Paŭo oni ekfunkciigis en 1908.
En 1961, la lignajn vagonojn anstataŭis metalaj vagonoj.
En 1970, oni ĉesigis ekspluatadon pro nesekureco kaj daŭra deficito.
Renovigitan kablotramon oni oficiale inaŭguris en 1978.
De tiam ĝia uzado estas senpaga.
La vagonojn oni reviziis fine de 2006.

## Teknikaj informoj 
* Ambaŭ vagonoj, ligitaj per kablo veturas alterne, tiel ke la pezoj de la veturiloj parte kompensas unu la alian.
* Tiuj vagonoj uzas la saman fervojon, escepte de la mezo de la linio, kie ili preterpasas unu la alian (ĉiu vagono havas sian fiksitan flankon).
* Deklivo: 30%
* Longo: 105m
* Ofteco: foriro ĉiun 3an minuton.

## Vidu ankaŭ 
* Pau (stacidomo)
* Listo de funikularoj

Paŭo
Kategorio:Paŭo (Francio)
Kategorio:Transportaj rimedoj
Aidan

eta|dekstra|Sankta Aidan, portreto el la *Evangelioj de Lindisfarne*
**Aidan** estis kristana sanktulo kaj misiisto kiu enkondukis kristanismon en Northumbria. Li mortis la 31-an de aŭgusto 651. Li estis la unua episkopo de Lindisfarne.

Li naskiĝis en Irlando. En 630 li eniris la monaĥejon de Iona, Skotlando. Tie li renkontis Oswald, ekzilitan princon de Northumbria. En 634 Oswald iĝis reĝo de Northumbria kaj decidis enkonduki kristanismon en sian regnon. Li petis ke la monaĥoj de Iona sendu episkopon. Ili sendis Corman, sed tiu estis tro malmilda por sukcese konverti la northumbrianojn, kaj revenis al Iona. En 635 Aidan ekiris de Iona, kune kun pluraj aliaj monaĥoj. Oswald supozis ke Aidan loĝus ĉe Bamburgh, la reĝa ĉefloko, sed Aidan kredis ke tio tro apartigus lin de la ordinara popolo, kaj elektis Lindisfarne kiel sia bazo. Tie li fondis monaĥejon, kiu servis kiel centro de klereco kaj kie edukiĝis multaj anglosaksaj gravuloj. Aidan kaj Oswald afable kunlaboris, kaj foje Oswald eĉ servis kiel interpretisto.

En 642 Oswald mortis dum batalo. En 644 Oswin iĝis reĝo, kaj li kaj Aidan tuj ekĝuis amikajn rilatojn. Tamen en 651 Oswin estis murdata. Aidan mem mortis nur dekdu tagojn poste, la 31-an de aŭgusto, en la preĝejo de Bamburgh. Li entombiĝis en Lindisfarne.

Aidan vivis tre simple, kaj vojaĝis piede tra Northumbria por ke li renkontu ordinarajn homojn sen aspekti kiel superulo. Laŭ legende, Oswin donis al li ĉevalon, kaj Aidan donis ĝin al almozulo: la reĝo koleriĝis kaj Aidan demandis al li ĉu ĉevalo pli valoras ol homo. Oswin formetis sian glavon, kaj petis pardon de la sanktulo.

Aidan ofte fastis, kaj li uzis la multajn donacojn kiujn li ricevis por helpi malriĉulojn kaj por liberigi sklavojn. Ĝenerale li pasis kvaresmojn ermite en Farneoj. Laŭdire kiam li loĝis tie dum kvaresmo 651, li vidis Bamburgh ekbrulantan pro atako de pagana armeo de Mercia. Li preĝis, kaj la ventdirekto tiel ŝanĝis ke la flamoj bruligis la atakantojn.

La anglosaksa historiisto Bede verkis biografion de Aidan.

Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Episkopoj de Lindisfarne
Kategorio:Keltoj
Gesztely

**Gesztely** (gestej) estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Norda Hungario**, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en subregiono de Miskolc.

## Bazaj informoj 
* Areo: 29 &nbsp;km²
* Loĝantaro: 2880
* Poŝtkodo: 3715
* Telefonprefikso: 46

## Geografio 
Gesztely situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Hernád, laŭ flankovojoj, ĉefvojo Miskolc-Sátoraljaújhely preteriras. Felsőzsolca troviĝas 10, Szikszó 14, Miskolc 21 km-ojn.

## Historio 
La vilaĝo estis loĝata jam dum la neolitiko, kuprepoko, bronzepoko kaj ferepoko. La unua mencio devenis el 1219 en formo *"Gesztel"*. En 1585 ĝi menciiĝas, kiel kampurbo. Ekde 1598 la urbeto apartenis al la Osmana Imperio, dume hajdukoj loĝadis tie. En 1640 la vilaĝo refondiĝis, ĉar pli frue ĝi senhomiĝis. En 1849 la hungara armeo venkis la rusojn. En 1919 la ĉeĥa legio okupis la vilaĝon.

Vilaĝservoj estas infanĝardeno, lernejo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* kalvinana preĝejo
* romkatolika preĝejo omaĝe al Dipatrino de 1802, la turo estas 33 m-ojn alta
* monumento pri batalo en 1849
* kasteloj de Majzler kaj Csicseri (ĉiĉeri)
* nobeldomo de Puky (puki), nun klubo de maljunuloj

## Famulo 
* kelkfoje tie estis gasto Mihály Csokonai Vitéz

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
František Bílek

**František BÍLEK** (naskiĝis la  en Chýnov, mortis la  en Chýnov) estis ĉeĥa skulptisto, grafikisto, mistikulo kaj religia pensulo, la plej elstara ĉeĥa reprezentanto de simbolisma generacio.

Li studis en Figurarta akademio en Prago, sed pro okuldifekto (daltonismo - malebliganta al li perceptis kelkajn kolorojn) li sekve komencis koncentriĝi pri skulptoarto.

En la 1890-aj jaroj li kreis esprimivajn plastaĵojn karakterizatajn per kulposento kaj angoro (*Orba je naší viny trest* (Plugado estas puno por nia kulpo)), transiras komence de la 20-a jarcento al temoj de espero kaj savo (*Slepci* (Blinduloj), *Úžas* (Mirego), *Krása mládí ve svém boji* (Beleco de la juneco en sia batalo)). Li kreis ankaŭ ceramikaĵojn, arkitekturajn studojn kaj lignajn plastaĵojn kaj lignogravuraĵojn akcentigantajn lumon kiel esencan elementon de la kreado.

Kun lia vivo kaj verkaro eblas konatiĝi en lia domo en Chýnov kaj en lia vilao en Prago (strato Mickiewiczova en Hradčany).

## Bildgalerio 

Dosiero:Frantisek Bilek Moses.JPG|Moseo antaŭ Malnovnova sinagogo en Prago
Dosiero:Blahoslav Bilek 1923.JPG|Jan Blahoslav en Přerov
Dosiero:Kristus Libcice nad Vltavou.jpg|Kristo en Libčice nad Vltavou
Dosiero:Mistr Jan Hus-pomník.jpg|Jan Hus en Tábor

## Aliaj projektoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Biografio 
* Domo de Bílek en Chýnov
* Vilao de Bílek en Prago 

Kategorio:Ĉeĥaj artistoj
Kategorio:Ĉeĥaj skulptistoj
Kategorio:Ĉeĥaj arkitektoj
Kategorio:Ĉeĥaj grafikistoj
Ariano Suassuna

**Ariano SUASSUNA** (naskiĝis la  en Ĵoan-Pesoo; mortis la  en Recife, Brazilo) estis poeto, dram- kaj romanverkisto.eta|200px|dekstra|Ariano Suassuna.

## Graveco 
Aŭtoro, komence, de pluraj dramverkoj, ĉefe bazitaj sur la lingvaĵo kaj kulturo plejtipe brazila aperinta en nordorienta internlando, pli bone konata kiel "la sertono", kiu originis en la mestizado de indianoj, fuĝintaj nigraj sklavoj kaj blankuloj, ĉi-lastaj dediĉintaj al bovbredado en la plej foraj spacoj de la sertono, cele al produktado de sekigita viando kaj bovledo, la unua por nutrado de sklavoj kaj la dua por eksportado.

El tiu mestizado naskiĝis nova homtipo, en kiu Ariano Suassuna vidas, en sia verkaro, kiel la vera fondinto de tute novtipa popolo: la vera brazila popolo.

Lia ĉefa verko, la romano "A Pedra do Reino" (La Ŝtono de la Reĝlando), estas vera epopeo kiu priskribas la karakterojn kaj kvalitojn de tiu nova popolo, laŭ la verkisto, la vera brazila popolo, interesa ideo poste brile disvolvita de alia membro de la Brazila Beletristika Akademio, Darcy Ribeiro, en sociologia studo, "O Povo Brasileiro" (La Brazila Popolo).

## Verkaro 
### Teatraĵoj 
* *Uma mulher vestida de Sol* (Virino per Sun' vestita"), (1947);
* *Cantam as harpas de Sião ou O desertor de Princesa*, (1948);
* *Os homens de barro* (La argilaj homoj)(1949);
* *Auto de João da Cruz* (Enscenigo de João da Cruz) (1950);
* *Torturas de um coração* (Torturoj de Koro)(1951);
* *O arco desolado*, (1952);
* *O castigo da soberba*, (1953);
* *O Rico Avarento*, (La Avara Riĉulo) (1954)
* *Auto da Compadecida* (Enscenigo de la Kompatema) (1955);
* *O casamento suspeitoso* (La suspektinda geedziĝo)(1957);
* *O santo e a porca* (La sanktulo kaj la porkino), (1957);
* *O homem da vaca e o poder da fortuna*, (1958);
* *A pena e a lei* (La puno kaj la leĝo), (1959);
* *A Farsa da boa preguiça* (La Farso de la bona Pigreco), (1960);
* *A Caseira e a Catarina*, (1962);
* *As conchambranças de Quaderna* (La fuŝaĵoj de Kvaderno), (1987);
* *Fernando e Isaura* (Fernando kaj Izaŭro), (1956)"nepublikigita ĝis 1994";

### Romanoj 
* ''O Romance d'A Pedra do Reino e o Príncipe do Sangue do Vai-e-Volta* (La Romano de la Ŝtono de la Regno aŭ la Princo el Sango de la Ir-Reveno), (1971).
* *História d'O Rei Degolado nas caatingas do sertão/Ao sol da Onça Caetana*, (1976).

### Poezio 
* *O pasto incendiado* (La brulanta paŝtejo), (1945-1970)
* *Ode* (Odo), (1955)
* *Sonetos com mote alheio* (Sonetoj kun aliula moto), (1980)
* *Sonetos de Albano Cervonegro* (Sonetoj de Albano Cervonegro), (1985)
* *Poemas'' (Poemoj) (1999)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Intervjuo kun Ariano Suassuna 

Kategorio:Brazilaj verkistoj
Křesín

**Křesín** estas municipo en Ĉeĥio, en regiono Ústí nad Labem, en distrikto Litoměřice proksimume tri kilometrojn sudokcidente de Libochovice. En la vilaĝo loĝas  (). 

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1226.

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
* **Křesín**
* Levousy

## Memorindaĵoj 
* Preĝejo de sankta Venceslao kaj tombejo kun kadavrejo 
* Muelejo de Klíma el la jaro 1908
* baroka kapelo de sankta Floriano el la jaro 1879
* ŝtona kruco el la jaro 1833

## Pluaj fotoj

0308 Kresin.jpg|Preĝejo de sankta Venceslao
Křesín - jez na Ohři.JPG|Vejro sur Ohře en Křesín


Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Litoměřice
Kategorio:Municipoj en distrikto Litoměřice
Kategorio:Setlejoj en Malsupraohara tabulo
Kategorio:Setlejoj sur Ohře
Stanislav Sucharda

[eta|Detalo de skulptornamo de monumento de ĉeĥa historiisto [František Palacký en Prago]]
**Stanislav SUCHARDA** (naskiĝis 12-an de novembro 1866 en Nová Paka - mortis la 5-an de majo 1916 en Prago) estas ĉeĥa skulptisto kaj medalisto.

Li studis en Figurarta Akademio en Vieno kaj agis kiel profesoro en Artmetia Altlernejo kaj Figurarta Akademio en Prago.

Li kreis kaj monumentajn skulptaĵojn, kaj verkojn specifajn pro sia originala lirikeco.

Kategorio:Ĉeĥaj skulptistoj
Borlänge

eta|maldekstra|100ra
**Borlänge** estas urbo en Svedio. Ĝi situas nordokcidente de Stokholmo, en provinco Dalarna (Darlekarlio). En 2005 ĝi havis 39 422 loĝantojn.

La urbo estas grava industria centro kaj fervoja vojkruciĝo kaj estas sidejo de universitato.

Partnera urbo estas Prostějov en Ĉeĥio.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala urba retpaĝaro 

Kategorio:Urboj de Svedio
Kategorio:Dalekarlio
Haná

:*Tiu ĉi artikolo temas pri rivero, eble vi serĉas etnografian regionon Hanakio, kiu ĉeĥe nomiĝas Haná.*

**Haná** estas rivero trafluanta tra Sudmoravia regiono, Regiono Olomouc kaj Regiono Zlín en Ĉeĥio. Kun longeco 53,4 km ĝi estas en regiono de meza  Moravio la dua plej longa alfluanto de rivero Moravo post rivero Bečva.

Kategorio:Riveroj en Drahana montetaro
Kategorio:Riveroj en Supramoravia valego
Kategorio:Riveroj en distrikto Vyškov
Kategorio:Riveroj en distrikto Prostějov
Kategorio:Riveroj en distrikto Kroměříž
Kategorio:Alfluantoj de Moravo
Villeno

**Villeno** ( [*pron.* bijena]) estas urbo kaj municipo de Alikanto (Hispanio) kaj ĉefurbo de la komarko Alta Vinalopó. Ĝi estas al 505 m de alteco kaj havas municipan teritorion de 345,6&nbsp;km2 (la dua plej granda de la provinco). En 2009 Villena havis 35.222 lnĝantojn.

En Villeno estis grava bronzepoka vilaĝo, la *Cabezo Redondo*, kaj rilata kun ĉi tio, la arkeologiisto José María Soler trovis la Trezoro de Villeno, la dua plej granda ora prahistoria trezoro de Europo. La urbo en la sia aktuala pozicio naskiĝis en la andalusa epoko, kaj estis grava regiona ĉefurbo. Post la Reconquista, Villeno estis ĉefurbo de senjorio, princlando kaj markizlando. Tiam, la gravo de la urbo reduktis grada sed restas multaj monumentoj tiu epoko: la kastelo de la markizo, du gotikaj eklezoj, aŭ la municipa palaco, interalie.

En Villeno troviĝas ankaŭ muzeoj kiel la Arkeologia Muzeo José María Soler, la Skulptarta Muzeo Navarro Santafé, la Festa Muzeo, kaj la Muzeo de la Botiĥoj, unu de la malmultaj en la mondo.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Villena (stacidomo)
* Villena AV (stacidomo)
* La Encina (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Urbodomo de Villeno
* Arkeologia Muzeo José María Soler


Kategorio:Urboj de Hispanio
Kategorio:Urboj de Valencilando
Kategorio:Municipoj de provinco Alikanto
Jan Kotěra

eta|busto de Jan Kotěra en Prago
**Jan Kotěra** (naskiĝis la 18-an de decembro 1871 en Brno - mortis la 17-an de aprilo 1923 en Prago) estas elstara, internacie aprezata ĉeĥa arkitekto kaj grafikisto, profesoro de Artmetia Altlernejo kaj Figurarta Akademio en Prago. Li estas konsidera kiel pioniro de modernismaj principoj en arkitektura kreado.

Li trapasis stilan transformon ekde secesio (Nacia domo en Prostějov, Domo de Peterka en Prago, Distrikta domo en Hradec Králové)
ĝis principoj de individueca modernismo kun propra koncepto de klasikiga formo
(Ŝtata scienca biblioteko kaj Orientbohemia muzeo en Hradec Králové, propra vialo en Prago-Vinohrady, Jura fakultato en Prago, banko Slavia en Sarajevo).
Li okupiĝis pri reformo de loĝado, pri projektoj de vilaoj influitaj de popola kaj angla arkitekturo (vilaoj de Trmal, Tonder kaj Sucharda en Prago) kaj de novaj tipoj de laboristaj loĝkvartaloj (Zlín, Louny).

Tipaj kaj alttaksataj trajtoj de liaj konstruaĵoj estas pura travidebla dispozicio, asimetria, tamen harmonia kompozicio, forma bunteco, figurarta logikeco kaj inĝenia inventemo.

Dosiero:Divadlo (Prostějov- czech republic).jpg|Nacia domo en Prostějov
Dosiero:Hradec Králové - průčelí Muzea Východních Čech.jpg|Orientbohemia muzeo en Hradec Králové
Dosiero:Praha, Staré Město, Právnická fakulta.jpg|Jura fakultato en Prago

## Literaturo 
* Otakar Novotný: *Jan Kotěra a jeho doba*, Praha, SNKLHU, 1958
* Vladimír Šlapeta: *Jan Kotěra 1871-1923, zakladatel moderní české architektury*, Praha, Obecní dům a KANT, 2001, ISBN 80-86217-46-9 (Kant), ISBN 80-86339-08-4 (Obecní dům)

## Eksteraj ligiloj 
* Jan Kotěra en *"Leksikono de arkitektoj"* de Arkitektura centro en Vieno  germane

Kategorio:Ĉeĥaj arkitektoj
Hanakio

eta|hanakia popolkostumo
**Hanakio** (ĉeĥlingve *Haná*) estas etnografia regiono troviĝanta en Ĉeĥio, en meza parto de Moravio, prejparte en ebenaĵo ĉirkaŭ la rivero Morava. Ĝi etendiĝas sur teritorio de administraj regionoj Olomouc, Zlín kaj Sudmoravia regiono.

Temas pri grava agrikultura regiono, konata pro sia fruktodoneco (tipa kultivaĵo estas greno), ĝis nun konserviĝintaj popolkutimoj kaj specifa dialekto, tipa pro tre ofta uzado de vokaloj "e" kaj "ó".

## Gravaj lokoj de la regiono 
* Olomouc
* Přerov
* Prostějov
* Kroměříž
* Bouzov
* Holešov
* Šternberk
* Kojetín
* Chropyně
* Vyškov

## Eksteraj ligiloj 
* Pri hanakia dialekto


Kategorio:Moravio
Kategorio:Geografio de Regiono Olomouc
Kategorio:Etnografiaj regionoj de Ĉeĥio
Tasitolu

La paca parko de **Tasitolu** (en la tetuma lingvo *tri akvoj* aŭ *tri lagoj*, ankaŭ *Taci Tolu*) en Orienta Timoro konsistas el tri salakvaj lagoj. Ĝi situas okcidente de la landa ĉefurbo Dilo. Ĉe la lagoj ĉiujare alvenas centoj da akvobirdoj el Rusio, kiuj ĉi-tie pasigas la vintron. Ankaŭ multaj lokaj birdoj vivas borde de la lagoj.

Origine estis planoj deklari la ekologie gravan birdan vivoregionon post la Nacia parko Nino Konis Santana la duan nacian parkon de Orienta Timoro. Fine de oktobro 2008 tamen publikiĝis planoj, ke borde de la lagoj konstruiĝu kvinstela hotelo por 350 gastoj. La unua luksa hotelo de la lando estu konstruata inter du montetoj ĝis la jaro 2012. Al la hotelo ankaŭ apartenu golfejo kun 27 golfejaj truoj inter la lagoj, kaj komerca kunvenejo.

## Galerio 
dekstra|200ra

Dosiero:Tasitolu,_Dili,_East_Timor_(310336255).jpg|pelikanoj kaj fone domo en la tradicia timora stilo

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* anglaj informoj pri la regiono de la internacia birda asocio 

Kategorio:Lagoj en Orienta Timoro
Stelnaza talpo

[eta|*Condylura cristata* [MHNT]]
alternative=Star-nosed Mole area.png|eta|Arealo
La **stelnaza talpo** *(Condylura cristata)* estas sola specio de genro ***Condylura*** (stelnazaj talpoj), el la subfamilio **amerikaj talpoj** *(Scalopinae)*. Ĝi vivas en la nordorientaj ŝtatoj de Usono kaj sudorientaj apudbordaj partoj de Kanado.

## La sentado 
Ĝia nomo venas de la stranga, specifa, antaŭen-etendiĝanta nazo, kiun ornamas ambaŭflanke 11 (tiel entute 22) - kelkcentimetraj - rozkoloraj palpiloj: tiuj estas la plej sentemaj palpiloj el inter la mamuloj (ekzistas ankaŭ unu pli sentema palpilo ambaŭflanke, kiu estas pli malgranda ol la aliaj). La palp-sentaj unuoj estas la etaj svelaĵoj, nomataj Eimer-organoj. Sur unu palpilo kondukas minimume 4 nervaj fibroj de la Eimer-organoj al la cerbo: la menciita tre-sentema palpilo havas 7 tiajn fibrojn. La palpiloj estas moveblaj grupe aŭ unuope.

## Vivkonduto 
Ĝi - kiel aliaj talpoj - fosas per la grandaj postaj kruroj kaj kaptas-manĝas vermojn. La stelnaza talpo plie povas naĝi kaj ŝatas eĉ la akvajn nutraĵojn. Ĝi fosas siajn subterajn vojetojn ce riverbordoj. Ĝi estas pli kuraĝa ol aliaj talpoj kaj aperas ofte surtere. Ĝi ŝatas la akvajn, humidajn lokojn.

## Reproduktado 
La stelnaza talpo atingas la seksan maturecon en aĝo de 10 monatoj. La pariĝo okazas fine de la vintro, fruprintempe, la talpino naskas unufoje po jaro 2-7 idojn, post 45-taga gravedeco en malfru-printempo aŭ frusomero. La idoj pezas 1-1,5 gramojn kaj ili jam havas videblajn palpilojn. Ili memstariĝas post 3-4 semajnoj.

Kategorio:Mamuloj
Jan Preisler

[150px|eta|*"Alegorio"* *(1910-1912)* - Galerio de la ĉefurbo [Prago]]
**Jan PREISLER** (legu *[Prajsler]*; naskiĝis la 17-an de februaro 1872 en Králův Dvůr-Popovice – mortis la 27-an de aprilo 1918 en Prago), estas ĉeĥa pentristo kaj grafikisto.

Disĉiplo de František Ženíšek, profesoro de Figurarta akademio en Prago, unu el fondintoj de la ĉeĥa moderna arto.
En sia verkaro evoluis ekde naturalismo de la 1890-aj jaroj kaj secesia simbolismo ĝis inspiriĝo per verkoj de Cézanne.
[eta|400px|maldekstra|Triptiko *"Printempo"* (*1900*) - Okcidentbohemia galerio en [Plzeň]]

## Eksteraj ligiloj 
* Jan Preisler en datumbazo *Artarchiv*

Kategorio:Ĉeĥaj artistoj
Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj
Křešice

Kresice-povoden|eta|250px|maldekstra|Markoj de diversaj inundaj niveloj dum jaroj damaĝita per nova elektrokesto
**Křešice** estas vilaĝo en Ĉeĥio en distrikto Litoměřice, regiono Ústí nad Labem troviĝanta sur dekstra bordo de rivero Elbo proksimume 6&nbsp;km oriente de Litoměřice. En la vilaĝo loĝas  ().

## Historio 
Unua skriba mencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1057 kaj rilatas al donackontrakto de ĉeĥa princo Spytihněv la 2-a. Sed laŭ arĥeologiaj trovaĵoj la loko estis setlita jam en neolitiko. Ĉi tie estis trovita bifaco (pugnokojno).

Dum tridekjara milito estis plimulto de la vilaĝo detruita (inter jaroj 1613-1656). Ĉefa merito al restarigo de la vilaĝo apartenas al unua episkopo el Litoměřice. En jaro 1666 estis novkonstruita preĝejo de Sankta Mateo titolita laŭ bildo de la apostolo. La pentraĵon donacis ĉeĥa pentristo Karel Škréta. En jaro 1708 dua episkopo el Litoměřice konstruigis Marianan kapelon apud akvofonto. Ĉi tiu kapelo estis en jaro 1725 pliampleksigita al preĝejo Vizito de Sankta Maria. En jaro 1906 estis en Křešice fondita teksa fabriko - ŝpinejo, en kiu trovis laboron ĉirkaŭ 500 laboristoj (hodiaŭa SCHOELLER). En jaro 1925 estis konstruita nova ĉeĥa lernejo, ĉar la malnova ne plu sufiĉis.

En la jaro 2002 estis la municipo multe damaĝita per inundo. Tial en 2010 oni konstruis ŝirman muron.

## Loĝantaro 
## Partoj de municipo 
* **Křešice**
* Nučnice
* Sedlec
* Třeboutice
* Zahořany

## Memorindaĵoj 
* Preĝejo de Maria Virgulino
* Preĝejo de Sankta Mateo
* Statuaro de Maria Virgulino kun 2 anĝeloj
* Barokstila preĝejo de Trinitato
* Kastelo Zahořany

## Pluaj fotoj 

Křešice, pohled na Labe.jpg|Křešice, vido al Elbo
Křešice, vlak.jpg|Fervojo ĉe Křešice
Křešice, venkovský dům čp.44.jpg|Plektita domo en Křešice


Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Litoměřice
Kategorio:Municipoj en distrikto Litoměřice
Kategorio:Setlejoj en Malsupraohara tabulo
Kategorio:Setlejoj sur Elbo
Elizabeto Ĉarloto de Palatinato

eta|300px|
**Elizabeto Ĉarloto, princino de Palatinato**, germane *Elisabeth Charlotte, Prinzessin von der Pfalz* aŭ ***Liselotte von der Pfalz***, france *Charlotte-Élisabeth de Bavière*, ankaŭ nomata "**la princino palatinata**" (naskiĝis  en Heidelberg; mortis  en Saint-Cloud ĉe Parizo), estis edzino de Filipo de Francio kaj per tio dukino de Orléans kaj bofratino de reĝo Ludoviko la 14-a de Francio. Ŝi iĝis literature kaj historie fama interalie pro sia ampleksa korespondado (ĉ. ses mil leteroj ŝiaj konserviĝis; ŝi eble skribis dekoble pli).

## Idoj 
Filipo kaj Elizabeto Ĉarloto havis jenajn gefilojn:
* Aleksandro Ludoviko de Orléans, duko de Valois (1673–1676)
* Filipo la 2-a de Orléans (1674–1723), edziĝis kun Françoise-Marie de Bourbon-Blois, (1677-1749) oficiale agnoskita ekstergeedzeca filino de Ludoviko la 14-a
* Elisabeth Charlotte de Orléans (1676–1744), edziniĝis kun Leopoldo de Loreno; filo de ili estis imperiestro Francisko la 1-a Stefano, edzo de Maria Teresia de Habsburgo.

## Eksteraj ligiloj 
* Liselotte en la Virtuala Biblioteko – Historio de Palatinato 
* FemBiographie: Liselotte von der Pfalz 
 

Kategorio:Historio de Francio
Kategorio:Homoj de Palatinato
Kategorio:Vitelsbaĥoj
⚭
⚭
Kategorio:Francaj nobeloj
Kategorio:Francaj verkistoj
Kategorio:Germanaj verkistoj
Kyškovice

**Kyškovice** estas municipo en Ĉeĥio, en regiono Ústí nad Labem, en distrikto Litoměřice sur la dekstra bordo de rivero Elbo pli ol tri kilometrojn nordoriente de Roudnice nad Labem. En la vilaĝo loĝas  (). 

## Historio 
La unua skribmencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1253.

## Loĝantaro 
## Pluaj fotoj

Kyškovice 96.jpg|Kyškovice

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Litoměřice
Kategorio:Municipoj en distrikto Litoměřice
Kategorio:Setlejoj en Malsupraohara tabulo
Kategorio:Setlejoj sur Elbo
Kategorio:Vinkultivada subregiono Litoměřice
Nepenthes rajah

eta|kapta kruĉo
eta|infloresko
**Nepenthes rajah** aŭ **raĝa kruĉo** estas orientalisa insektodigesta planto, kiu havas modifiĝintajn foliojn por kapti insektojn. La folio havas glatan, refaldiĝantan randon, kiu malebligas eskapon de la insektoj. La planto produktas digestajn enzimojn, kiuj disigas restaĵojn de la insektoj kaj la planto uzas tiujn materialojn.

La raĝa kruĉo kreskas sur insulo Borneo, havas kaptan kruĉon de 38x15 cm kaj volumenon de kelkajn litrojn (kelkfoje).

La planto estis malkovrita kaj priskribita far la botanikisto Joseph Dalton Hooker en la 19-a jarcento.

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Arbaroj de Sunda Lando sur Kerangas
* Karnovoraj plantoj
* Kinabalu-montaj alpaj herbejoj
* Sunda Lando

Kategorio:Botaniko
Kategorio:Orientalisa flaŭro
Kategorio:Endemiismoj
Kategorio:Nepenthaceae
FALINTIL

eta|flago de la gerila armeo FALINTIL
La gerila armeo **FALINTIL** - mallongigo por  ("Fortoj Armitaj por la Nacia Liberigo de Orienta Timoro") - estis la armita parto de la popola rezisto en Orienta Timoro kontraŭ la okupado fare de Indonezio inter la jaroj 1975 kaj 1999.

Origine la "armitaj fortoj" fondiĝis kiel armeo de la partio FRETILIN. Dum la potencolukto kontraŭ la "Unio Demokratia de Timoro" (*União Democrática Timorense*, UDT), kiu ekardis antaŭ la deklaro de ŝtata sendependeco de la antaŭa kolonia potenco Portugalio dum la jaro 1975, la partion FRETILIN armite subtenis orient-timoranoj antaŭe soldatservintaj an la portugala armeo. Ili kreis la kernon de la armeo FALINTIL, kiu fondiĝis la 20-an de aŭgusto 1975.

Naŭ tagojn post la deklaro de ŝtata sendependeco de Orienta Timoro la 28-an de novembro 1975, la armeo de Indonezio komencis konkeri la landon. Tiumomente la armeo FALINTIL havis 2.500 bone trejnitajn soldatojn, 7.000 kiuj ricevis iom da portugala armea trejnado kaj 10.000 batalantojn kiuj nur ricevis plej bazan trejnadon. Ĝis decembro 1976 la bazejoj de la rezista movado estis grandparte detruitaj fare de la indonezia armeo, kaj pli ol 80 procentoj de la FALINTIL-batalantoj estis mortigitaj. La taktiko de la ribela armeo vole-nevole devis esti ŝanĝita al gerila strategio. La gerilanoj kaŝiĝis en la montara landomezo for de la marbordoj, kaj la indonezia armeo post gerilaj atakoj fortege rebatis, ofte punante civilulojn el la simpla loĝantaro – interalie per torturoj, murdoj kaj perfortoj.

Dum marto 1983 sekrete interkonsentiĝis armistico, sed dum aŭgusto 1983 FALINTIL-batalantoj reatakis indonezian armean unuon, mortigis 16 indonezianojn, kaj la indonezia armeo responde inter aŭgusto 1983 kaj junio 1984 per amasa bombado atakis la regionon kaj mortigis multajn civilulojn.

Dum 1999 la internacia armea grupo INTERFET finis la indonezian okupadon de Orienta Timoro, post kiam la loĝantaro en referendumo voĉdonis por ŝtata sendependeco. La ribeluloj estis kolektitaj en kampadejoj kaj ne plu rajtis porti siajn armilojn ekster tiuj kampadejoj. La 12-an de septembro 2000 la provizora registaro de Orienta Timoro decidis pri la kreo de nacia armeo sub la mallongigo *FDTL*, kaj la 1-an de februaro 2001 en ceremonio oficiale plenumiĝis la transformigo de la gerila armeo FALINTIL en ŝtatan armeon FDTL. Iuj eksaj batalantoj malakceptis la transformon, kaj kreis neleĝajn armitajn bandojn en Orienta Timoro, kiuj ĝis nun plu aktivas.

Kategorio:Orienta Timoro
Levín (distrikto Litoměřice)

**Levín** estas kampurbo en Ĉeĥio en distrikto Litoměřice, regiono Ústí nad Labem troviĝanta 6&nbsp;km nordokcidente de Úštěk. En la vilaĝo loĝas  (). La vilaĝo konsistas el 3 partoj: Levín, Horní Vysoké kaj Muckov.

## Historio 
Unua skriba mencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1352.

Ekde la 10-a de oktobro 2006 estis al la municipo redonita statuso de kampurbo.

Ĝis la jaro 1978 estis ĉi tie en trafiko fervojlinio Velké Březno – Lovečkovice – Verneřice/Úštěk kun antaŭa nomo de la fervojlinio 7k. Devena konstruaĵo de levina stacidomo estas en konservita stato. Oni filmis ĉi tie filmon *Páni kluci*.

## Memoraĵoj 
* Burgoruino Levín
* Preĝejo Avanco de sankta Kruco el jaro 1793
* Magistratejo el jaro 1793

## Loĝantaro 
## Lokaj partoj 
* **Levín** (katastra teritorio (k. t.) *Levín u Litoměřic*, *Dolní Vysoké II* kaj *Muckov*)
* Horní Vysoké (k. t. *Levín u Litoměřic*)


Kategorio:Municipoj en distrikto Litoměřice
Kategorio:Kampurboj en distrikto Litoměřice
Kategorio:Kampurboj en Bohemio
Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro
Lhotka nad Labem

**Lhotka nad Labem** () estas municipo en Ĉeĥio en distrikto Litoměřice, regiono Ústí nad Labem troviĝanta sur maldekstra bordo de rivero Elbo 1&nbsp;km norde de Lovosice. En la vilaĝo loĝas  ().

## Historio 
Unua skriba mencio pri la vilaĝo devenas el la jaro 1348.

## Loĝantaro 
## Memorindaĵoj 
* Kapelo sur vilaĝplaco
* Krucifikso (malnova kruco)
* Monto Lovoš (570 m s.m.)
* Naturmemoraĵo *Opárenské údolí* (valo)

Kategorio:Vilaĝoj en distrikto Litoměřice
Kategorio:Municipoj en distrikto Litoměřice
Kategorio:Setlejoj en Bohemia mezmontaro
Kategorio:Setlejoj en PPR Bohemia mezmontaro
Kategorio:Setlejoj sur Elbo
Kategorio:Setlejoj en Ĉeĥio kun nomo Lhota
Nacia parko Nino Konis Santana

La **Nacia Parko Nino Konis Santana** estas la unua nacia parko de Orienta Timoro. La 27-an de julio 2007 areo de 123.600 hektaroj (68.000 hektaroj da insula kaj 55.600 hektaroj da mara teritorio) en la pleja oriento de la insulo Timoro estis deklaritaj nacia parko fare de la registaro de Orienta Timoro. La parko estis baptita laŭ la orient-timora libereco-batalanto *Nino Konis Santana* (1959-1998), kiu naskiĝis en la vilaĝo*Tutuala*, kiu nun iĝis parto de la parko. La areo estis rifuĝejo por la batalantoj de la orient-timora gerila armeo FALINTIL dum la armita lukto kontraŭ la okupado fare de Indonezio.

En la areo de la nacia parko vivas 10.000 homoj, kiuj rekte kontribuu al la protekto de la parka areo, la parkaj gardistoj dungiĝu precipe el tiuj lokuloj.

Kategorio:Orienta Timoro
Kategorio:Naciaj parkoj en Azio
Plataneca acero

eta|maldekstra|Acer platanoides|275px
[eta|300px|Plataneca acero: branĉetoj kun floroj, flugilhavaj fruktoj, burĝonaj kaj junaj folioj. La detaloj estas montritaj laŭ diversaj stadioj de kreskado: la [floroj aperas antaŭ ol la folioj plene kreskis, la fruktoj nur post kelkaj monatoj.]]

**Plataneca acero**  (*Acer platanoides*) estas specio de acero, kiu kreskas indiĝene en orienta kaj meza Eŭropo kaj sudokcidenta Azio. Ĝi estas falfolia arbo, 20 ĝis 30 metrojn alta, kun trunko eĉ 1.5 metrojn dika. La krono de plataneca acero estas larĝa, rondforma, kaj la ŝelo grize bruna kun ne profundaj sulketoj.

La ŝosoj de tiu palearktisa specio estas komence verdaj, sed baldaŭ iĝas pale brunaj; la vintraj burĝonoj estas ruĝe brunaj. La folioj estas duope kontraŭsidaj, mane kvinlobaj, 7–14 centimetrojn longaj kaj 8–20&nbsp;cm (iam eĉ 25&nbsp;cm) larĝaj. Ĉiu lobo havas unu ĝis tri flankajn dentojn, sed alie la randoj estas senangulaj. La folia tigeto normale estas flava, iam oranĝe ruĝa. Aŭtune la folioj povas iĝi hele koloraj, flavaj ĝis oranĝaj, antaŭ ol ili falas.

## La Esperanta nomo 
Regas iom da konfuzo pri la esperanta nomo de *Acer platanoides*: oni trovas la nomojn *plataneca acero*, *norvega acero* kaj *platanacero*, eble aliajn. Ekzistas tamen ankaŭ Eŭropa arbospeco kun simileta scienca nomo *Acer pseudoplatanus*, kiun PIV nomas *platanacero*, sed aliaj fontoj *sikomora acero* aŭ *monta acero*. *Plataneca acero* redonas plej bone la signifon de la scienca nomo, kaj tial havas certan utilon kiel unuavica esperantigo de la specinomo.

## Vidu ankaŭ 
*Sud-anatoliaj koniferaj kaj deciduaj montarbaroj

## Referencoj 
Kategorio:Aceroj
Kategorio:Sapindacoj
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Plantoj de Eŭropo
Kategorio:Plantoj de Azio
Salar de Atacama

250ra|eta|Vidaĵo de la Salejo de Atakamo
**Salar de Atacama**, Salejo de Atakama aŭ Salejo de Atakamo estas la plej granda salejo de Ĉilio kaj troviĝas en la Regiono de Antofagasto. Ĝi formiĝas en depresio sen akvoelirejo kaj kiu ricevas la riveron San Pedro de Atacama kaj multajn rojojn tra kiuj filtriĝas akvo ekde la montaro de Andoj. Krome ĝi estas la tria plej granda salejo de la mondo post la salejo de Ujuni, en Bolivio.

## Karakteroj 
[eta|maldekstra|[Flamengoj en la laguno Ĉaksa de la salejo]]
La salejo enhavas 300.000 ha, estas 100 km longa kaj 80 km larĝa, kio igas ĝin la tria plej granda de Ameriko kaj de la mondo post la Ujuni en Bolivio (10.582 km²) kaj la Granda Sala Lago de Utaho en Usono (4.400 km²).

Pli precize la salejo situas inter du ĉiliaj komunumoj, kies plej proksimaj urboj estas San Pedro de Atacama (ĉ. 55 km norde) dum Antofagasta estas je 316 km nordoriente.

Tiu salejo enhavas 40% de la tutmondaj rezervoj de litio kaj grandajn kvantojn de borakso kaj kaliaj saloj. Tamen estas grava faŭno kun grandaj kvantoj de flamengoj en la Reserva Nacional Los Flamencos, situa norde kaj okcidente de la lago, kaj ankaŭ Amerika reao, Anseroj, Anasoj, Lamoj kaj aliaj mamuloj kiel Gvanakoj, Vikunoj kaj Alpakoj.

La Salo de la salejo devenas el la dissolvo de la grundosaloj fare de pluvakvo, kiu estas forpelitaj al la salejo. Poste akvo vaporiĝas kaj la alportitaj saloj akumuliĝas. Kiel en aliaj salejoj la aero en la Salejo de Atacama estas tre seka, kio pligrandigas la vidkampon ŝanĝante la ĉirkaŭkalkulo de distancoj.

## Vidu ankaŭ 
* Punao de Atakamo
* Triangulo de la Litio

## Piednotoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Ĉilio
Atacama
Kategorio:Antofagasto
Pfyn

**Pfyn** (en Esperanto ankaŭ *Pfino*) estas komunumo de la distrikto Frauenfeld (ĝis la 31-a de decembro 2010 de la distrikto Steckborn) de Kantono Turgovio, Svislando. Ĝi havis  loĝantojn je la 31-a de decembro 2007, kiu nombro kreskis al  ĝis la 31-a de decembro 2009.

## Geografio 
Pfyn situas ĉe la norda bordo de la rivero Turo kaj sude de la montoĉeno Seerücken en la centro de la Kantono Turgovio. La montetoj *Städtli* kaj *Berglirücken* protektas la vilaĝon kontraŭ la regulaj inundoj de la rivero Turo, kiu malgraŭ la multaj digoj kaj protektokonstruaĵoj neniam povis esti vere kontrolita.

La komunumo konsistas el la municipoj Pfyn kaj Dettighofen.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Pfyn limas en nordokcidento al Herdern, en nordoriento al Homburg, en oriento al Müllheim, en sudoriento al Hüttlingen, en sudo al Felben-Wellhausen, kaj en sudokcidento al Warth-Weiningen.

## Trafiko 
Pfyn atingeblas per poŝtaŭto ek de Frauenfeld kaj Müllheim. La stacidomo de la najbara vilaĝo Felben atingeblas piede en 15 minutoj. Ankaŭ al la aŭtoŝoseo A7 la alveturado dauras nur malmultajn minutojn.

## Historio 
Unuaj setlejoj ekzistis en Pfyn jam en la 4-a jarmilo antaŭ Kristo. Arkeologiaj trovaĵoj el tiu epoko, kiuj estis faritaj en la jaro 1944, donis al la neolitika periodo de la tempo inter 4000 kaj 3500 antaŭ Kristo la nomon Pfinkulturo. La nomo Pfyn devenas de la latina vorto "fines" (limoj), aludo al romia kastelo, kies ekzisto estis pruvita almenaŭ en la 4-a jarcento post Kristo. Supozeble la romianoj tamen jam multe pli frue setlis en Pfyn. Ĉar la gaŭlo-romianoj, kiuj vivis en Pfyn jam en la 3-a jarcento kristaniĝis, en Pfyn troviĝis ankaŭ unu el la unuaj kristanaj preĝejoj de Turgovio.

La hodiaŭa politika komunumo Pfyn estis kreita kadre de la turgovia komunumreform la 1-an de januaro 1998 per la kunigo de la antaŭa municipkomunumo Pfyn kun la samnoma lokkomunumo kaj la lokkomunumo Dettighofen. Ĝis la 31-a de decembro la lokkomunumo Weiningen ankaŭ apartenis al la municipkomunumo Pfyn. Weinigen la 1-an de januaro 1996 estis kunigita kun Warth al la nova politika komunumo Warth-Weiningen.

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Pfyn
* Dettighofen en la Historia Leksikono de Svislando
* La Pfinkulturo en la Historia Leksikono de Svislando
František Kysela

**František KYSELA** (naskiĝis la 4-an de septembro 1881 en Kouřim - mortis la 20-an de februaro 1941 en Prago) estis ĉeĥa pentristo, grafikisto kaj industria figurartisto, profesoro kaj sekve ankaŭ rektoro de Artmetia Altlernejo en Prago.

Li postlasis ampleksan verkaron en ĉiuj specoj de uzita arto. En siaj kreaĵoj li konfrontas tiutempan secesian kaj kubisman koncepton kun popola kaj nacia sentado (mozaikoj, vitraĵoj, surmuraj pentraĵoj, goblenoj, scenejprojektoj, ekspoziciaj internoj, juveloj, librografikaĵoj, afiŝoj). Li kontribuis ekz. al ornamo de Katedralo de sankta Vito en Prago, kastelo en Nové Město nad Metují kaj Naci adomo en Prostějov, kun Josef Gočár li kunlaboris pri projekto de Legiobanko en Prago, kun František Roth li rekonstruis Urban bibliotekon en Prago. El scenografiaj projektoj famigis lin tiuj por operoj de Bedřich Smetana.
Por sia ciklo de goblenoj *"Metioj",* kiun li pretigis kun Marie Teinitzerová, posedantino de mondkonata goblena manufakturo en Jindřichův Hradec, li ricevis ĉefpremion kaj oran medalon dum Universala ekspozicio en Parizo en 1925.

## Literaturo 
* ADLEROVÁ, Alena. *František Kysela a český dekorativismus*. Umění a řemesla, 1981, čís. 3, s. 3–4.
* KOL. *České art deco 1918–1938*. Praha : Obecní dům, 1998. ISBN 80-902507-1-8.
* PEČÍRKA, Jaromír. *František Kysela*. Tvar, 1955, roč. 7, čís. 6, s. XXX.
* POCHE, *Emanuel. Výročí 80. narozenin Františka Kysely*. Umění, 1961, roč. 9, čís. 5, s. 491–492.

## Eksteraj ligiloj 
* Publikaĵoj pri František Kysela en fonduso de Nacia biblioteko en Prago

Kategorio:Ĉeĥaj pentristoj
Kategorio:Ĉeĥaj artistoj
Hernádkércs

**Hernádkércs** [hernAdkErĉ] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Szikszó.

## Bazaj informoj 
* Areo: 7 &nbsp;km²
* Poŝtkodo: 3846
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Hernádkércs situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Hernád, laŭ flankovojoj. Hernádkércs havas ponton tra la rivero. Abaújszántó, Encs kaj Szikszó troviĝas po 13, Szerencs 18, Miskolc 30 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1262 en formo *"Kerch"*. En la 17-a jarcento la vilaĝo apartenis precipe al la Osmana Imperio. En 1945 oni disdonis parcelojn el la grandbieno al la malriĉaj vilaĝanoj. Dum la socialismo kolĥozo funkciis. Vilaĝservo estas migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* katolika baroka preĝejo de 1745, en 1818 pligrandigita
* nobeldomo de Fáy

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén
Nena

**Nena** (naskiĝis kiel **Gabriele Susanne Kerner** la 24-an de marto 1960 en Hagen, Nordrejn-Vestfalio, Okcidenta Germanio) estas kantistino, aktorino kaj kunfondinto (kun tri aliaj) de Neue Schule Hamburg, lernejo sekvanta modelon el Sudbury. Ŝi akiris internacian famon en la jaro 1984 per la germana kanto *99 Luftballons* (99 aerbalonoj), kies angla versio titoliĝas *99 Red Balloons* (99 ruĝaj balonoj). "Nena" estis ankaŭ la nomo de ŝia muzika grupo en la 1980-aj jaroj.

Kategorio:Germanaj kantistoj
Kiskinizs

**Kiskinizs** [kiŝkiniĵ] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Norda Hungario, en departemento Borsod-Abaúj-Zemplén, en Distrikto Szikszó. Kis signifas: malgranda.

## Bazaj informoj 
* Areo: 7 &nbsp;km²
* Poŝtkodo: 3843
* Telefonprefikso: 46

## Situo 
Kiskinizs situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Hernád, laŭ traira flankovojo. Kiskinizs havas ponton tra la rivero. Szikszó troviĝas 12, Encs 13, Abaújszántó 16, Miskolc (voje) 25&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La loko estis loĝata dum la neolitiko. La unua mencio devenis el la 13-a jarcento en formo *"Keniz"*. Dum la historio 2 apudaj vilaĝoj formiĝis: Nagykinizs kaj Kiskinizs. La lastan la turkoj senhomigis en 1645. En 1990 defenda digo konstruiĝis ĉirkaŭ la vilaĝo. Vilaĝservo estas migra poŝto.

## Vidindaĵo 
* kalvinana preĝejo de 1818, turo 23 m-ojn longa alkonstruiĝis en 1861, pligrandiĝis en 1912

## Famuloj 
En Kiskinizs naskiĝis inĝeniero pri arbaroj Albert Béky.

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén