open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lago Alaotra

eta|dekstra|Lago Alaotra
La **Lago Alaotra** (en franca Lac Alaotra) estas la plej granda lago en Madagaskaro, situanta en la Toamasina Provinco, en la norda centra altebenaĵo. Ĝia baseno konsistas el malprofundaj nesalaj lagoj kaj marĉoj ĉirkaŭataj de areoj de densa vegetaĵaro. Ĝi formas la centron de la ĉefa rizkultiva regiono en la lando. Ĝi estas ankaŭ riĉa habitato por naturo, inklude kelkajn rarajn kaj endanĝeritajn speciojn, same kiel tre grava fiŝkaptejo. La lago Alaotra kaj ties ĉirkaŭaj humidejoj kovras 7223 km², kaj inkludas diversajn habitatojn, kiaj malferma akvo, kareksejoj, marĉoj, kaj terkultivejoj de rizo. La lago mem kovras 900 km². La lago Alaotra estis deklarita humidejo de internacia gravo laŭ la internacia Ramsar-Interkonsento la 2an de februaro, 2003.

La Longnaĝila tilapio (*Oreochromis macrochir*) estis enmetita en la Lago Alaotra el la kontinento en 1954, kaj prosperis rapide.
Ĉirkaŭ 1957 ĝi havigis 46% el la kaptaĵoj, eble ĉar ĝi moviĝis al malplena ekologia niĉo kiel fitofaga specio.

La fruktodona ebenaĵo ĉirkaŭ la Lago Alaotra estas en Madagaskaro la plej grava rizprodukta regiono. La montetoj ĉirkaŭ la lago estis iam arbaraj, sed estis pleje klarigitaj por farmoj en pasintaj jardekoj. Akra erozio sur tiuj damaĝeblaj montetaj deklivoj kaŭzis konsiderindajn sedimentojn en la lago, kiu estas rapide damaĝata; la lago estas nun nur 60 cm profunda dum la seka sezono. Premo por krei pli da rizkampoj kondukis la lokanojn ankaŭ al bruligo de la kareksejoj kiuj ĉirkaŭas la lagon. Tiuj kareksejoj havigas la ununuran habitaton de la endemia Alaotra lemuro *(Hapalemur griseus alaotrensis)*. La Alaotra lemuro estas nun limigita al nur 220 km² de restantaj kareksejoj, kaj en ĵusaj jaroj la lemura populacio rapide malpliiĝis je 60%, el proksimume 7,500 individuoj en 1994 al 3,000 en 2001, ĉefe pro habitatoperdo, sed ankaŭ pro ĉasado fare de lokaj vilaĝanoj.

La lago estas ankaŭ grava sed pli kaj pli minacata habitato por akvobirdoj, inklude la endanĝeritan specion de la Melera anaso *(Anas melleri)*. Du akvobirdaj specioj estis endemiaj de norda Madagaskaro, nome la Madagaskara merganaso *(Aythya innotata)* kaj la Alaotra grebo *(Tachybaptus rufolavatus*. La Madagaskara merganaso estas nun draste endanĝerita kaj jam ne plu troviĝas en la propra lago, kvankam ekzistas tre malgrandaj nombroj ie. La Alaotra grebo estis deklarita formortinta en 2010. Pli ĵuse la Lago Alaotra estis kie loĝis la plej granda nombro, ĉar la preskaŭ nefluga grebo povus neniam esti loĝinta ie escepte en la apuda areo de la lago.

La rivero Ambato havigas la lagon el akvo kaj ankaŭ drenas ĝin. Post 381 km tiu rivero alfluas en la Hinda Oceano.

## Notoj 
## Referencoj 
* Lake Alaotra  at *BirdLife International*

## Eksteraj ligiloj 
* The GRAP-Lake Alaotra project 
* Madagaskara merganasoj, endemia de Madagaskaro, kie ĝi troviĝis historie en la baseno de la Lago Alaotra 
* Project Alaotra ĉe Madagascar Wildlife Conservation

Alaotra
Kategorio:Ramsarlokoj
Kategorio:Toamasina Provinco
Glediĉio

La **glediĉio**  (*Gleditsia*)  estas genro de arboj el la familio de fabacoj, subfamilio de *Caesalpinioideae*, hejma en Nordameriko kaj Azio. La scienca nomo rememoras  Johann Gottlieb Gleditsch, direktoro  de la Berlinaj Botanikaj Ĝardenoj, kiu mortis en  1786.

## Specioj 
Estas 12 specioj :
**Gleditsia amorphoides* (Griseb.) Taubert  
**Gleditsia aquatica* Marshall – Akva glediĉio
**Gleditsia australis* F. B. Forbes & Hemsley
**Gleditsia caspica* Desf. – Kaspia glediĉio
**Gleditsia delavayi* Franchet
**Gleditsia fera* (Lour.) Merr.
**Gleditsia ferox* Desf.
**Gleditsia japonica* Miq. – Japana glediĉio
**Gleditsia macracantha* Desf.
**Gleditsia microphylla* Isely
**Gleditsia sinensis* Lam. – Ĉina glediĉio
**Gleditsia triacanthos* L. - Kristodorna glediĉio
***Gleditsia triacanthos inermis* – Sendorna glediĉio
 
**Hybridoj**
**Gleditsia × texana* Sarg. – Teksasa glediĉio (*G. aquatica* × *G. triacanthos*)

## Medicina uzado 
*G. sinensis* estas unu el la 50 fundamentaj herboj uzataj en ĉina herbokuracado, kie ĝi nomiĝas *zào jiá* ().

## Referencoj 
## Bibliografio 
* Philips, Roger 1979 : Trees of North America and Europe, Random House, Inc., New York ISBN 0-394-50259-0

## Eksteraj ligiloj 
* Glediĉio (USDA)
* Klada biogeografio de glediĉio
* Glediĉo (L.Watson & M.J.Dallwitz) 

Kategorio:Fabacoj
Kategorio:Afrotropisa flaŭro
Kategorio:Orientalisa flaŭro
Kategorio:Nearktisa flaŭro
Kategorio:Neotropisa flaŭro
Kategorio:Palearktisa flaŭro
Kategorio:Kuracplantoj
La Tène NE

**La Tène** estas komunumo en la distrikto Neŭŝatelo en Kantono Neŭŝatelo, Svislando. Ĝi havis 4825 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

## Geografio 
La Tène situas ĉe la sudorienta bordo de la Lago de Neŭŝatelo, ĉe la elfluejo de kanalo de la rivero Thielle el la Lago. La kanalo de Thielle formas la orientan limon de la komunumo, kiu ankaŭ estas la kantona limo al Berno kaj la lingva limo inter germana kaj franca lingvoj. La komunumo konsistas el la vilaĝoj Marin kaj Epargnier, kiuj ĝis la 31-a de decembro 2008 formis la komunumon Marin-Epargnier, kaj Thielle kaj Wavre, kiuj formis ĝis la 31-a de decembro 2008 la komunumon Thielle-Wavre. Krome al la komunumo apartenas la setlejoj Préfargier, La Tène, kaj Montmirail.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 5,44 km², de kiuj 8,3% estas kovritaj de arbaro, 48,7 % servas por agrikulturo kaj 36,8% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo La Tène limas en nordo al Cornaux, en sudoriento al Gals (BE), en oriento al Gampelen/Champion (BE), en sudo al la Lago de Neŭŝatelo, kaj en okcidento al Saint-Blaise.

## Trafiko 
Tra la komunumo pasas la kantona ĉefvojo 10 de Neŭŝatelo al Berno. La svisa aŭtovojo A5 pasas tra la komunumo. Alveturejoj al ĝi ekzistas en Saint-Blaise rekte okcidente de la komunumlimo kaj ĉe la aŭtovojnodo Thielle-Wavre sur la komunuma teritorio. De la aŭtovojnodo Thielle-Wavre komenciĝas la svisa rapidvojo H10, kiu konektas la svisan aŭtovojon A5 kun la svisa aŭtovojo A1.

## Historio 
En la protohistorio tiu loko estis tre grava kaj donis sian nomon al periodo. Vidu la artikolon Latena Ferepoko.

La komunumo La Tène estis fondita la 1-an de januaro 2009 per la kunigo de la ĝis tiam aŭtonomaj komunumoj Marin-Egagnier kaj Thielle-Wavre. Kiel nomo de la nova komunumo estis elektita la nomo de la arkeologia trovejo La Tène laŭ kiu estis nomita la ferebpoka La-Tène-kulturo.

La unua dokumenta mencio de Marin datiĝas el la jaro 1179 kiel *Marens* kaj la unua dokumenta mencio de Epargnier el la jaro 1163 kiel *Espagnie*. En la jaro 1988 Marin kaj Epargnier kuniĝis al la komunumo Marin-Epargnier.

La unua dokumenta mencio de Thielle datiĝas el la jaro 1153 kiel *Tela*, kaj de Wavre el la jaro 1179 kiel *Vavra*. En la jaro 1888 Thiel kaj Wavre estis kunigitaj al la komunumo Thielle-Wavre. 

En La Tène en novembro 1857 la fiŝkaptisto Hans Kopp taskigita de Friederich Schwab malkovris la restaĵojn de la fama kelta setlejo La Tène. Ĉu La Tène estis helveta urbo, ceremoniejo aŭ komerca loko ĝis hodiaŭ estas diskutata de la arkeologoj. Multnombraj obejektoj el La Tène troviĝas hodiaŭ en muzeoj de la tuta mondo.

## Vidu ankaŭ 
* Aliaj signifoj de La Tène
* Marin-Epagnier (stacidomo)

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo La Tène
Baera anaso

La **Baera anaso** aŭ **Baera merganaso** (***Aythya baeri***) estas birdospecio de la grupo de merganasoj troviĝanta en orienta Azio. Ili reproduktiĝas en sudorienta Rusio (Siberio) kaj nordorienta Ĉinio, migrante vintre al suda Ĉinio, Vjetnamio, Japanio, kaj Barato. La nomo estas omaĝo al estonia naturalisto Karl Ernst von Baer.

## Aspekto 
eta|maldekstra|250px|Ilustraĵo
Ĝi estas 41–46 cm longa, nome simila laŭ grando kaj sinteno al plej proksima parenco la Blankokula anaso (*A. nyroca*), kvankam la koloraro de la maskloj estas tute diferenca. Temas pri specio kun seksa duformismo. La maskloj de la Baera anaso estas similaj al tiuj de la Granda rokanaso (*A. marila*), sed havas malhelbrunan dorson kaj iom pli helbrunajn suprajn flankojn; la blankaj subaj flankoj kaj ventro estas rimarkindaj. La kapo kaj kolo estas malhelverdaj al nigrecaj kun tre rimarkindaj malhelverdaj brilaj nuancoj; sube la ruĝecbruna brusto estas separata per rekta limo. La beko estas helgriza (bluecgriza) kun nigra fincentra “ungo”. La inoj de la Baera anaso kaj de la Blankokula anaso estas tre similaj, sed tio okazas vere ĉe preskaŭ ĉiuj el la inoj de la genro *Aythya*. Maskloj en eklipsa plumaro estas similaspektaj al inoj, sed retenas la blankan irison.

## Statuso 
Iam klasita kiel vundebla specio fare de la IUCN, pli ĵusa priserĉado montris, ke ties nombroj estas pliiĝantaj pli kaj pli rapide. Ĝi estis sekve suprenlistata al statuso de endanĝerita en 2008. Inter 1987 kaj 2007, estis nur 11 vidaĵoj de grupoj de 100+ birdoj en kontinenta Ĉinio. Ĵusa censo de WWF Ĉinio de la Hubeja provinco trovis nur 131 individuojn en la lago Liangzihu, kaj nur aliajn tri arojn el 10, 8 kaj 3 individuoj en aliaj lokoj. Ĉasado kaj detruado de humidejoj estas supozeble kaŭzoj de malpliiĝo; nekonfirmataj vidaĵoj el orienta Ĉinio sugestas, ke ĝis 3,000 individuoj povas esti ĉasataj ĉiujare.

## Ekologio 
La Baera anaso reproduktiĝas ĉirkaŭ lagoj kun riĉa akva vegetaĵaro, nestumante inter densa herbaro, inunditaj herbotufaj herbejoj, aŭ inunditaj arbustaraj herbejoj. En Liaoning, Ĉinio, ili troviĝas kutime inter dense vegetaĵaraj marbordaj humidejoj, aŭ ĉe lagoj kaj lagetoj ĉe arbaroj. Vintre ili loĝas en nesalaj lagoj kaj akvorezervejoj.

## Notoj 
## Referencoj
*  Kriterioj kial tiu specio estas vundebla.
* BirdLife International (BLI) (2008): 2008 IUCN Ruĝalistaj statusŝanĝoj . Konsultita la 2008-MAJ-23.

## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet. 
* ARKive - Bildoj kaj filmetoj de Baera anaso *(Aythya baeri)* 

Kategorio:Anasenoj
Kategorio:Anasedoj
Kategorio:Anseroformaj
Kategorio:Birdoj de Sud-Orienta Azio
Kategorio:Birdoj de Afganio
Savannah-kato

**Savannah-kato** estas nova, relative ekzota kata raso, kiu ekestis el bredo kruciĝa inter servalo kaj endoma kato. Temas pri raso agnoskita de la Internacia Kata Asocio (angle *The International Cat Association, TICA*).

## Historio 
Pri la unua pariĝo de servalo sukcesis la bredistino *Judy Frank* ĉirkaŭ la jaro 1980. *Joyce Srouve* respondecis pri establiĝo de la kata raso meze de la 1990-aj jaroj. Ŝi ripete sukcesis pri bredo de hibridoj. Savannah-kato estas do hibrido de servalo, kiu komune vivas ĉefe en humidaj savanoj, el kiuj originas ĝia nomo (angle la signifo de *savannah* estas "savano").

## Aspekto 
Savannah-katoj estas grandaj, sveltaj katoj kun longaj kruroj, longa kolo kaj mallarĝa, malgranda kapo kun relative grandaj oreloj. La felo kiel ĉe servaloj estas baze blankeca, grizeca kaj flaveca kun multaj nigrecaj makuloj. Kutime la baza fela koloro estas plejparte flaveca ĝis helbruneca, kun preskaŭ blanka ventro, kaj la makuloj estas klare difinitaj. Sed ankaŭ estas koloraj variaĵoj, ekzemple kun makuloj malpli klare difinitaj, pli "fumacaj".

Pro la sterileco de la Savannah-virkatoj de la unua hibrida generacio, por plia reproduktado necesis plia uzo de dombestaj virkatoj. Por tio uziĝis diversaj kataj rasoj, ĉefe la bengala kato, sed ankaŭ la egiptia Mau-kato, la raso *Ocicat* (laŭ aspekto simila al oceloto, sed tute malsovaĝa), orientala mallonghara kato kaj *Maine-Coon*-katoj. Intertempe ekzistas sufiĉe da fekundaj Savannah-katoj de pliaj hibridaj generacioj, tiel ke nun kutimas pariĝoj inter vira kaj ina Savannah-katoj. Celo de la bredado estas aspektigi la Savannah-katojn kiel pli etaj bildigoj de servaloj. Kvankam efektive pli etaj ol servaloj, la plenkreskaj Savannah-katoj en unuaj generacioj - pezantaj 10 kilogramojn kaj altaj de grundo ĝis ŝultro ĝis 45 centimetroj - estas inter la plej grandaj dombestaj kataj rasoj. La grandeco iom malplialtiĝas de generacio al generacio, sed laŭ la ĝisnunaj spertoj la fela aspekto, altaj krucoj kaj la moviĝomaniero de servaloj plu konserviĝas.

eta|maldekstra|400ra|detala kapa portreto

### Karaktero 
Savannah-katoj konsideriĝas amikemaj, sociemaj kaj ludemaj bestoj, kiuj bone harmonias kun aliaj dombestoj. Kontraste al la plej multaj aliaj dumbestaj kataj rasoj ili ne timas naĝadon. En rapida reago kaj kapablo salti ili superas aliajn dumbestajn katajn rasojn. Post preskaŭ tri jaroj Savannah-katoj estas finkreskintaj - tiam ili kapablas el staro salti ĝis alto de du metroj.

### Dombesta vivteno 
Malgraŭ sia deveno de sovaĝa kato, Savannah-katoj jam en unuaj generacioj dombeste vivteneblas kompareble simple kiel aliaj dombestaj katoj. Savannah-katoj ne tendencas trodikiĝi, kaj aktivas nokte.

## Eksteraj ligiloj 
* rasa priskribo en retejo de la asocio TICA (angle)

## Vidu ankaŭ 
* Hibrido
* Savannah

Kategorio:Karnomanĝuloj
Kategorio:Kataj rasoj
4102 Gergana

'*4102 *Gergana'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la bulgara astronomino Violeta G. Ivanova elde la Observatorio Roĵen proksime de Smoljan en Bulgario.

## Nomo 
Ĝi ricevis la virinan antaŭnomon "*Gergana*" en omaĝo al *Gergana Georgieva Gelkova*, pranevino de la malkovristion. Tiu nomo ankaŭ kombinas la nomojn de ŝiaj gepatroj: *Georgy* kaj *Ana''.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Violeta G. Ivanova
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1988
Marin

**Marin** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

* **Marin (Haute-Savoie)** estas komunumo de la departemento Haute-Savoie en Francio.

* **Marin NE** estas vilaĝo de la komunumo La Tène de la distrikto Neŭŝatelo en Kantono Neŭŝatelo en Svislando.

* **Marin (Rumanio)** estas vilaĝo en Rumanio.

* **Kantono Marin** estas kantono en la federacia subŝtato Kalifornio en Usono.
Aŭstralia merganaso

La **Aŭstralia merganaso**, *Aythya australis*, estas la nura vera membro de la grupo de la merganasoj troviĝanta en Aŭstralio. La **Aŭstralia merganaso** estas komuna en sudorienta Aŭstralio, ĉefe en la baseno de la riveroj Murray kaj Darling, sed ankaŭ en pli humida kamparo ĉe la marbordoj. Ili estas iom nomadecaj en normalaj jaroj, sed disiĝas amplekse en epokoj de trosekeco. Gravaj nombroj atingas tiom for kiom ĝis Nov-Gvineo, Nov-Zelando, kaj insuloj de la Pacifiko, kie ili povas resti dum iome da tempo, eĉ reproduktiĝi dum unu sezono aŭ du.

## Kutimaro 
Kiel ĉe la aliaj membroj de la grupo de merganasoj, ankaŭ la **Aŭstralia merganaso** manĝas per profunda plonĝado, ofte restante submerĝe tiom longe kiom ĝis unu minuto. Ĝi ŝoviĝas subakve per simpla plonĝado, subigante sian kapon kaj per forta elano de sia povegaj retecaj piedoj. Ili manĝas larĝan gamon de malgrandaj akvaj bestetoj, kaj suplemente per akvoherboj.

La Aŭstraliaj merganasoj preferas plej grandajn lagojn, marĉojn kaj riverojn kun profundaj, trankvilaj akvoj, sed estas ofte vidataj en pli malgrandaj rojoj, inundaj herbejoj, kaj neprofundaj lagetoj. Kiel ĝenerala regulo, ili evitas marbordajn akvojn. Ili rare venas surtere kaj neniam ripozas en arboj.

## Aspekto 
eta|maldekstra|250px|Stara masklo
La Aŭstraliaj merganasoj estas malgrandaj laŭ anasaj standardoj, kutime ne multe pli ol 45&nbsp;cm longa sed atingante foje eĉ 60&nbsp;cm, kaj rimarkinde pli rondoformaj en ĝenerala formo ol plej anasoj. Kaj maskloj kaj inoj estas supre ĝenerale uniforme ĉokolad-brunaj, kun ruĝecbrunaj flankoj kaj blankaj subaj partoj (kiuj estas ofte nevideblaj se la anaso estas surakve). La malantaŭaj bordoj kaj preskaŭ la tutaj subaj partoj de flugiloj estas blankaj. La kapo estas multe pli malhelbruna ĉefe ĉe krono kaj bridareo. La brusto estas pli ruĝecbruna kaj la suba dorso pli malhelbruna al nigreca.

Ĉe la masklo, la irisoj estas rimarkinde blankaj, dum ĉe la ino estas malhelbrunaj. La beko estas nigreca en la komenca parto, poste hela kaj kun nigra "ungo" en centra pinto: ĉe la masklo la hela parto estas blankeca kaj ĉe la ino helgriza, do pli kontraste ĉe masklo. Estas iom da seksa duformismo.

## Statuso 
Disvastigata tra sia ampleksa teritorio, la Aŭstralia merganaso estis taksita kiel Malplej Zorgiga ĉe la IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* BirdLife Species Factsheet 

Kategorio:Anasenoj
Kategorio:Anasedoj
Kategorio:Anseroformaj
Kategorio:Birdoj de Oceanio
Darling (rivero)

eta|dekstra|250px|Malsupra fluo de la rivero Darling.
eta|dekstra|250px|La rivero Darling estas ĉefa alfluanto al la baseno de Murray-Darling.
La **rivero Darling** estas la tria plej longa rivero en Aŭstralio, 1472&nbsp;km el sia ekfluo en norda Novsudkimrio al sia kunfluo kun la rivero Murray ĉe Wentworth, Novsudkimrio. Inkludante ties plej longaj apudaj alfluantoj ĝi estas 2844&nbsp;km longa, kio faras ĝin la plej longa riversistemo en Aŭstralio.

La rivero Darling estas la plej fama akvejo de la aridega areo de Aŭstralio nome "Outback". La rivero Darling estas en povra ekologia sano, ĉar suferas el troa uzado de siaj akvoj, poluado pro troa uzado de pesticidoj kaj longdaŭra trosekeco. Dum kelkaj jaroj ĝi apenaŭ fluas. La rivero havas altan salenhavon kaj malpliiĝantan akvokvaliton. Pliiĝantaj pluvoj en ties akvokolektejo en 2010 plibonigis ties fluon, sed la riversano dependos el longdaŭra racia administrado.

## Fluo 
La tuta baseno de la riveroj Murray kaj Darling estas unu el plej grandaj en la mondo, drenas ĉion el Novsudkimrio okcidente de la Granda Disiganta Montaro, multe de norda Viktorio kaj suda Kvinslando kaj partoj de Suda Aŭstralio. Ties meandra fluejo estas trifoje pli longa ol la rekta distanco kiun ĝi trapasas.

Multe de la lando kion la Darling trafluas estas ebenaĵoj kaj estas ĝenerale relative ebenaj, havante averaĝan deklivon de nur ĝuste 16&nbsp;mm por kilometro. Oficiale la Darling ekfluas inter Brewarrina kaj Bourke, ĉe al kunfluo de la riveroj Culgoa kaj Barwon.

Ĉefaj setlejoj laŭlonge de la rivero estas Brewarrina, Bourke, Louth, Tilpa, Wilcannia, Menindee, Pooncarie, kaj Wentworth. Wentworth estis la plej aktiva interna haveno en Aŭstralio fine de la 1880-aj jaroj.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* Listo de la plej longaj riveroj
* Murray (rivero)
* Baseno Murray Darling

## Eksteraj ligiloj 
* "A river runs through it" Daily Telegraph, artikolo - 6an de Junio 2007
* Fotoj de la rivero Darling/Barwon inter Brewarrina kaj Bourke, faritaj 2003-2006. Flickr

Kategorio:Geografio de Aŭstralio
Kategorio:Riveroj en Aŭstralio
Muzeo de oravia vilaĝo

**Muzeo de oravia vilaĝo** (Muzeo de oravia vilaĝo Zuberec – Brestová) estas slovaka muzeo, kiu troviĝas en Zuberec-Brestová. Ĝi montras la vivon en oraviaj vilaĝoj en la pasinteco.

## Historio 
Muzeo de oravia vilaĝo komencis estiĝi fine de la sesdekaj jaroj de la 20-a jarcento, fondita ĝi estis en la jaro 1967, kiaj estis la 24-a de septembro metita fundamenta ŝtono de la muzeo. Ĝi estis alirebligita por la publiko en la jaro 1975.

## Galerio 
## Vidu ankaŭ 
* Skanzeno
* Zuberec

## Eksteraj ligiloj 
* Muzeo de oravia vilaĝo - 3D panoramoj 
* Mapo de la objektoj en la muzeo 

Kategorio:Oravio
Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Slovakio
Kategorio:Zuberec
Kategorio:Popola arkitekturo en Slovakio
Kategorio:Konstruaĵoj en Regiono Žilina
Kategorio:Muzeoj fonditaj en 1960-1969
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1967
Meza anomaliangulo

La **meza anomaliangulo** estas tempa mezuro, specifika al orbitaj korpoj, kiu estas multoblo de 2π radianoj en (kaj nur en) periapsido. Tio estas la partumo de la periodo kiu elfluis ekde la lasta pasado en periapsido, esprimata kiel angulo.

lang=eo

## Vidu ankaŭ 
* Leĝoj de Kepler
* Elipso (matematiko)

Kategorio:Astronomio
Kategorio:Orbitoj
4103 Chahine

'*4103 *Chahine''''' estas malgranda sed treege hela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la usona libandevena fizikisto Moustafa T. Chahine (1935–2011), fakulo pri la planedaj atmosferoj kaj teamestro en la Jet Propulsion Laboratory.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
Valentin Florian Schweiger

**Valentin Florian SCHWEIGER** (naskiĝis  en Berlino, do nun -jara) estas germana infana aktoro kaj filo de la aktoro kaj reĝisoro Til Schweiger.

## Vivo 
Valentin Florian Schweiger estas la plej aĝa infano de la germana aktoro Til Schweiger kaj la usona mododezajnistino Dana Schweiger. Li havas tri pli junajn fratinojn: Luna, Lilli kaj Emma Schweiger.

En kineja filmo li unuafoje videblis en aĝo de apenaŭ du jaroj - en la germana filmo *Knockin’ on Heaven’s Door* de 1997. En la tiujare plej sukcesa germania kineja filmo *Keinohrhasen* ("senorelaj leporoj") de 2007 li aktoris en la rolo de la juna knabo *Ludo Decker*, kaj ankaŭ en la daŭrigo *Zweiohrküken* ("duorelaj kokidoj" - ambaŭ filmtitoloj aludas al strangaj memkudritaj infanludiloj) ŝi havis aktoran rolon.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Germanaj infanaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Germanio
Muribeca

**Muribeca** estas municipo en la brazila subŝtato Serĝipo, kiu havis 7.344 loĝantojn en 2010 .

## Vidu ankaŭ  
* Municipoj de Serĝipo

## Referencoj 
Kategorio:Municipoj de Serĝipo
Nordorienta Usono

eta|300px|Mapo de Nordorienta Usono kiel difinis ĝin la usona censoservo *United States Census Bureau* kvankam aliaj entoj difinas la regionon alimaniere.

**Nordorienta Usono** estas regiono de Usono kiel difinas ĝin la usona censoservo *United States Census Bureau*.

## Kompono 
Tiu regiono enhavas naŭ ŝtatojn (subŝtatojn): nome la novangliajn ŝtatojn de Konetikuto, Maine, Masaĉuseco, Nov-Hampŝiro, Rod-Insulo kaj Vermonto; kaj la mezatlantikajn ŝtatojn de Nov-Ĵerzejo, Novjorkio kaj Pensilvanio.

## Demografio 
[eta|dekstra|250px|[Novjorko, la plej loĝata urbo en Usono]]
La regiono respondecas pri proksimume 25% el usona malneta enlanda produkto dum 2007. Ĉe la censo de 2010, la totala populacio de la regiono estis 55,317,240 da loĝantoj.

## Notoj 
Kategorio:Geografio de Usono
Kategorio:Demografio de Usono
2006 en muziko

Jen listo de **muzikrilataj okazaĵoj en 2006**.

## Estiĝintaj muzikaj grupoj 
* Kreado de LMFAO kun DJs Redfoo (Stefan Kendal Gordy) kaj sia nevo SkyBlu (Skyler Austen Gordy).
Okcitana kuirarto

[eta|Kuirata [kasuleto.]]
**Okcitana kuirarto** estas okcitana tradicia kuirarto de Okcitanio aŭ landoj kie homoj parolas la Okcitanan.

## Priskribo 
Pro la klimato de Okcitanio kaj la granda varieco de ties grundoj, la Okcitana kuirarto havas mediteraneajn karakterizojn, sed ĝi estas malsama de la Itala kaj Kataluna kuirartoj. Ĉi tiu kuirarto estas la kulturo de la ruĝa vino, de legomoj, de ajlo, de anasa graso aŭ de oliva oleo. La Okcitana kuirarto estas sana.
eta|Tranĉaĵo de terpoma pasteĉo.

## Bibliografio 
* ''La cuina del país dels càtars: Cultura i plats d'Occitània*, Jaume Fàbrega, Cossetània Edicions, 2003. ISBN 84-96035-80-8
* *Mémoires paysannes*, Jean Anglade, Éditions de Borée, 2003, ISBN 978-2-84494-153-4

## Eksteraj ligiloj 
* *La cuina del país dels càtars'' de Jaume Fàbrega
* Okcitana kuirarto kaj kelkaj receptoj. 
* Cargolade, Okcitana kaj Kataluna cuisine
Blubeka merganaso

La **Blubeka merganaso** aŭ **Amerika merganaso** laŭ la scienca nomo (*Aythya americana*) estas mezgranda birdospecio de la grupo de la merganasoj, 37&nbsp;cm longa kun enverguro de 84&nbsp;cm.

## Aspekto 
[maldekstre|eta|Kol-streĉanta *Blubeka merganaso* en [Amindumo|aminduma rito]]
Ĝi estas simila al la parenca Brunkapa anaso, sed la bekobildo diferencas kaj la Blubeka merganaso havas pli helajn kaj rimarkindajn irisojn.

La maskla plenkreskulo havas helbluan bekon (kio nomigas la specion) kun tre nigra pinto, brikoruĝajn kapon kaj kolon, nigran bruston, flavajn irisojn kaj helgrizajn dorson kaj flankojn, iom pli malhele ĉedorse (fakte temas pri ege fajna vermikulado videbla nur de proksime). La ina plenkreskulo havas brunajn kapon kaj korpon kun pli malhelbluecan bekon kun nigra pinto.

## Kutimaro 
La reprodukta habitato estas marĉoj kaj prerioj en okcidenta Nordameriko. Perdo de reprodukta habitato kondukis al akre malpliiĝantaj populacioj. Inoj regule demetas ovojn sur nestoj de aliaj Blubekaj merganasoj aŭ de aliaj anasoj, ĉefe de Blankadorsa anaso. La **Blubeka merganaso** kutime faras novan partneron ĉiujare, kaj ekpariĝas fine de vintro.

Sekve al la reprodukta sezono, la masklo iras al plumoŝanĝado kio igas lin senfluga dum preskaŭ unu monato. Antaŭ tio, li lasas sian partneron kaj moviĝas al grandaj akvejoj, ĉefe flugante norden.

Ili travintrumas en suda kaj nordorienta Usono, la regiono de la Grandaj Lagoj, norda Meksiko kaj Karibio.

Tiu tre migranta specio estas tre rara vaganto en okcidenta Eŭropo.

## Manĝo 
Tiuj birdoj manĝas ĉefe per plonĝado aŭ plaŭdado. Ili manĝas ĉefe akvajn plantojn *Halodule wrightii* (74 %) kun iome da moluskoj (21 %).

Gastropodoj konataj kiel manĝo de la *Aythya americana* estas: *Acteocina canaliculata*, *Acteon punctostriatus*, *Anachis avara*, *Anachis obesa*, *Caecum nitidum*, specioj *Calliostoma*, *Cerithidea pliculosa*, *Cerithium lutosum*, *Crepidula convexa*, *Diastoma varium*, specioj de *Melanella*, *Mitrella lunata*, *Nassarius acutus*, *Nassarius vibex*, specioj de *Natica*, *Neritina virginea*, *Odostomia trifida*, *Olivella minuta*, *Olivella watermani*, specioj de *Polinices*, Piramideledoj, *Pyrgocythara plicosa*, *Rissoina catesbyana*, *Sayella livida*, specioj de *Turbonilla*, *Turbonilla interrupta* kaj specioj de *Vitrinella*.

## Bildaro 

File:Redhead duck 1.jpg|masklo
File:Aytya americana jcwf1.JPG|masklo
File:MRedhead23.jpg|masklo
File:Aythya_americana.jpg|masklo en Puerto Rico

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Blubeka merganaso, Speciinformaro - Laboratorio Cornell de Ornitologio
* Blubeka merganaso - *Aythya americana*  USGS Patuxent Birdidentigejo
* Blubeka merganaso, Informaro kaj fotoj - Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo
* Blubeka merganaso, filmetoj, fotoj kaj sonoj ĉe Internet Bird Collection

Kategorio:Anasenoj
Kategorio:Anasedoj
Kategorio:Anseroformaj
Kategorio:Birdoj de Ameriko
László Amade

Barono **László AMADE,** hungare **Amade László** estis hungara poeto.

Li naskiĝis la 12-an de marto 1703 en la tiama **Bős** (nun Gabčíkovo, Slovakio). Li mortis la 22-an de decembro 1764 en **Felbár** (nun Horný Bar, Slovakio).

## Biografio 
Lia patro estis Antal Amade, same poeto. Li frekventis universitatojn en **Nagyszombat**, (nun Trnava, Slovakio), poste en Graz. Baldaŭe li servis en la armeo, fine ekde 1750 li servis en la hungara reĝa kortumo, kie li havis altan rangon. Li edziĝis dufoje: en 1729 kaj 1736. Foje li verkis ankaŭ latine kaj germane.

## Verkoj (elekto) 
* *Victor in praelio S. Ivo*, 1722
* *Buzgó szívnek énekes fohászkodási* (kantaj preĝovokoj de fervora koro), 1755
* *Várkonyi báró Amade László versei* (poemoj de Várkonyi báró Amade László), 1836
* poemo *A szép fényes katonának* (al la belega pompa soldato); baldaŭe János Arany verkis melodion por la poemo

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Amade
Kategorio:Hungaraj baronoj
István Gyöngyösi

**István Gyöngyösi** [iŝtvAn djondjoŝi], hungare **Gyöngyösi István** estis hungara poeto, parlamentano kaj politikisto.

Li naskiĝis la 25-an de aŭgusto 1629 en la tiama **Rozsnyó** [roĵnjO] (nun Rožňava, Slovakio). Li mortis la 24-an de julio 1704 en **Csetnek** [ĉetnek] (nun Štítnik, Slovakio).

## Biografio 
Li naskiĝis, kiel riĉa nobelo. Li plenumis diversajn oficojn, dume li edziĝis antaŭ ol 1659. Baldaŭe li havis 4 filojn. En 1683 li estis parlamentano de Emeriko Thököly, poste same en parlamento en Sopron. Oni nomumas lin "la hungara Ovidio".

## Verkoj (elekto) 
* *Márssal társalkodó Murányi Venus*, (Venuso el Murány babilanta kun Marso), 1664, poste ofte eldonita (ĉefverko)
* *Rosa-Koszoru* (rozo-florkrono), 1690, poste ofte eldonita
* *Prosopopoeia Hungariae* (porokaza poemo), 1695
* *Uj életre hozatott Chariclia...* (Chariclia naskita al la nova vivo...) 1700, poste ofte eldonita
* *Igaz barátságnak és szives szeretetnek tüköre,* (Spegulo de vera amikeco kaj kora amo) 1762, poste ofte eldonita
* *Gyöngyösi Istvánnak költeményes maradványi.* (Restaĵoj poemaj de Gyöngyösi István) 2 volumoj, 1796

## Vidu ankaŭ 
* Anna Lónyai

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj politikistoj
C. George Boeree

**C. George Boeree** (naskiĝis la 15-an de januaro 1952, mortis la 5-an de januaro 2021) estis usona psikologo kaj profesoro en Pensilvanio pri personalecoteorio kaj la historio de psikologio. Li naskiĝis en Badhoevedorp en Nederlando.

Li verkis la unuajn lernotekstojn pri psikologio en la reto en 1997, senpage disponeblajn.

Boeree ankaŭ kreis la planlingvon Elefeno en 1965, kiun li publikigis rete en 1998.

## Referencoj 
Kategorio:Usonaj psikologoj
Kategorio:Nova lingvafrankao
Kategorio:Lingvokreintoj
4104 Alu

'*4104 *Alu''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, apud San-Diego (Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras la usonan astronomon kaj komponiston Jeff T. Alu.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
Luna Schweiger

**Luna SCHWEIGER** (naskiĝis  en Berlino, Germanio, do nun -jara) estas germana infana aktorino kaj la filino de Til Schweiger.

## Vivo 
Luna Schweiger estas filino de la germana aktoro Til Schweiger kaj la usona mododezajnistino Dana Schweiger. Ŝi havas tri gefratojn: Valentin (frato), Lilli kaj Emma Schweiger (fratinoj).

En kineja filmo ŝi unuafoje aktoris en aĝo de dek jaroj: en la tiujare plej sukcesa germania kineja filmo *Keinohrhasen* ("senorelaj leporoj"). En la 2009 ŝi flanke de sia patro Til havis ĉefan rolon en la filmo *Phantomschmerz*. Krome ŝi havis pli etajn rolojn en la filmoj *Zweiohrküken* ("duorelaj kokidoj" - ambaŭ filmtitoloj aludas al strangaj memkudritaj infanludiloj) kaj Kokowääh. Same ekde la jaro 2011 ŝi kun siaj du fratinoj prezentas la pribestan germanlingvan televidan serion *Die Pfotenbande* ("la bestopieda bando").

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Germanaj aktoroj
Kategorio:Germanaj infanaj aktoroj
Kategorio:Naskiĝintoj en Germanio
Ferenc Baranyi

**Ferenc BARANYI** [baranji], hungare **Baranyi Ferenc** estas hungara poeto, verkisto kaj tradukisto.

Li naskiĝis la 24-an de januaro 1937 en Pilis. Lia pseŭdonimo estas *Francesco del Sarto*.

## Biografio 
Li frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1957-1962, dume li lernis itale. Li komencis poemadi ekde 1962. En 1967 li lernis en Poitiers. Komence li estis ĵurnalisto, poste plenumis diversajn postenojn en revuoj. Ekde 1992 li estas emerito. En 1962 li edziĝis, poste li havas unu filon. Li ricevis premion Kossuth en 2008.

## Verkoj (elekto) 
* *Villámok balladája* (balado de fulmoj, 1962
* *Szimfónia* (simfonio), 1977
* *A szerelem harmadik éve* (la tria jaro de la amo), 1980
* *Baranyi Ferenc összes szerelmes versei* (Ĉiuj ampoemoj de Baranyi Ferenc), 1991
* *Örök barátaim* (miaj eternaj amikoj), 2008
* *Vízillatú béke* (paco odoranta akvon), 2011
* diversaj tradukaĵoj

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj poetoj
Dunedin

**Dunedin** () estas grandurbo, regiona ĉefurbo, universitata urbo kaj havenurbo en Nov-Zelando. Ĝi estas ĉefurbo de la regiono Otago.
eta|200ra|Mapo pri loko de Dunedin
eta|260ra|Panoramo en Dunedin
eta|260ra|Stacidomo en Dunedin
eta|260ra|Stacidomo kaj katedralo de Dunedin
eta|260ra|Strato en Dunedin

## Bazaj informoj 
* 
* Supermara alteco: 0- m
* Poŝtkodo: 9010-9014
* Telefonkodo: 03
* Loĝantaro:  en 2011
* Areo: 

## Geografio 
Dunedin etendiĝas laŭ la maro en la suda parto de la lando. Christchurch troviĝas 100km.

## Historio 
La loko estis loĝata jam en la 13-a jarcento. En 1770 James Cook estis tie. Poste foko- kaj balenoĉasistoj alvenis. Terkultivistoj alvenis en 1840.

La Dunedina Plurfaka Studado pri Sano kaj Evoluado (ofte mallongigita al la *Dunedina Longdaŭra Studado*) estas longtempa kohorta studo de 1037 homoj naskitaj dum unu jaro en Dunedin.

## Klimato 
En Dunedin estas averaĝe , somere foje atingas . Jare pluvas po 812 mm.

## Trafiko 
Dunedin havas internacian flughavenon, stacidomon kaj havenon. En la urbo aŭtobusoj liveras la pasaĝerojn.

## Vidindaĵoj 
* diversaj preĝejoj
* katedralo de Sankta Jozefo
* teatroj
* muzeoj
* bibliotekoj
* stacidomo
* urbodomo
* Baldwin Street, 3,5 kilometrojn norde de la centro

## Ĝemelurboj 
*  Edinburgo, Britio
*  Ŝanhajo, Ĉinio
*  Otaru, Japanio
*  Portsmouth (Virginio), Usono

eta|centre|775ra|Vido de Dunedin

## Fontoj 
* Angla Vikipedio

Kategorio:Urboj de Nov-Zelando
Kategorio:Marhavenaj urboj
Batalo de Badro

eta|Batalo de Badro en irana miniaturo

La **batalo de Badro** (), okazis la 13-an de marto 624 (la 17-an de Ramadano de la jaro 2 post la Heĝiro en la islama kalendaro) en la regiono Heĝazo en okcidenta Arabio (nuna Sauda Arabio), ĝi estis decidiga batalo en la unuaj tempoj de Islamo kaj avanco en la lukto de Mahomedo kontraŭ la malamikoj de la tribo Kurajŝo de Mekko. En la historio de Islamo, la batalo estas konata kiel decidiga venko atribuata al dia interveno aŭ, laŭ sekularaj fontoj, la saĝo de Mahomedo. Ĝi estas unu el la malmultaj bataloj specife menciataj en Korano. La plejparto de la nuna scio pri ĝi venas de tradiciaj islamaj rakontoj, kaj haditoj de Mahomedo, kelkaj verkoj post la batalo.

Antaŭ la batalo, islamanoj kaj mekkanoj konfrontiĝis en negravaj bataloj fine de 623 kaj komence de 624. Tamen, Badro estis la unua batalo je granda skalo inter la du fortoj. La homoj de Mahomedo sukcesis rompi la mekkajn vicojn, mortigante plurajn gvidantojn de la kurajŝoj, inter ili Amr ibn Hiŝam, la ĉefa kontraŭulo de Mahomedo.

## Referencoj 
Kategorio:624
Kategorio:Historio de Islamo
4106 Nada

'*4106 *Nada'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japanaj astronomoj Koyo Kawanishi kaj Toshiro Nomura elde la observatorio de Minami-Oda, apud Kamikaŭa en gubernio Hjogo.

## Nomo 
Ĝi ŝuldas sian nomon al la gimnazio "*Nada''", en Kobe, duagrada lernejo por junuloj kaj plenkreskuloj.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Toshiro Nomura
Kategorio:Malkovrita de Koyo Kawanishi
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
Ferenc Toldy

**Ferenc TOLDY** [toldi], hungare **Toldy Ferenc** estis hungara poeto, literaturhistoriisto, kritikisto, profesoro, sekretario de la Hungara Scienca Akademio, membro de Societo Kisfaludy, grava figuro de la tiutempa hungara literaturo. Lia filo estis ĵurnalisto István Toldy.
eta|240px|Ferenc Toldy
Li naskiĝis la 10-an de aŭgusto 1805 en Buda, kiel **Schedel Ferenc**. Li mortis la 10-an de decembro 1875 en Budapeŝto.

## Biografio 
Li frekventis gimnazion en Cegléd kaj Pest (urbo). Li konatiĝis kun József Bajza (poeto) kaj komencis verki poemojn en 1818, tradukaĵojn en 1821. Inter 1822-1827 li frekventis universitaton pri kuracado, sed li ne forlasis la literaturon. En 1828 lia pseŭdonimo estis *Toldy*, kio estis lia oficiala nomo ekde 1847. En 1830 li vizitis diversajn urbojn de Eŭropo, kie li kontaktiĝis ekzemple kun Johann Wolfgang von Goethe. En la sama jaro li estis elektita ano de la Akademio. Poste pro epidemio en Pest li kuracadis, poste li agadis diversmaniere por la literaturo. Poste li plenumis diversajn postenojn, li estis unu el la fondintoj de Societo Kisfaludy, kie li estis inter 1841-1861 direktoro, ekde 1860 vicdirektoro). Ekde
1860 ĝismorte li estis katedrestro de la hungara literaturo en Reĝa Universitato de Pest.

## Memorigiloj 
* gimnazio *Toldy Ferenc*
* hospitalo *Toldy Ferenc*
* biblioteko *Toldy Ferenc*
* librovendejo *Toldy Ferenc*
* premio *Toldy Ferenc*

## Verkoj (elekto) 
* Hungara kaj germana poŝvortaro (kun Mihály Vörösmarty, 1835
* *Az írói tulajdon* (la verkista posedaĵo), 1840
* *Magyar helyesírás* (hungara ortografio), 1840
* *Toldy Ferencz Irodalmi beszédei* (Literaturaj paroladoj de Ferenc Toldy), 1847
* *Reguly Antal és a finn-magyar kérdés* (Antal Reguly kaj la finna-hungara demando), 1850
* *A magyar nemzeti irodalom története* (Historio de la nacia hungara literaturo), 1851
* *A magyar költészet története* (Historio de la hungara poezio), 1854
* *A M. Helyesírás ügyében* (Por la hungara ortografio) 1856
* *Toldy Ferencz Összegyűjtött munkái I–VIII* (Kolektitaj verkoj de Toldy Ferencz 1-8 volumoj), 1868–1874

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio
* http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454  

Kategorio:Hungaraj poetoj
Kategorio:Hungaraj kritikistoj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Mu'aŭija ibn Abi Sufjan

'''Mu'aŭija ibn Abi Sufjan''' ( 602 - 680) estis la fondinto de la Omajada dinastio, estis unu el la ĉefroluloj de la batalo de Sifino (julio, 657) kune kun Ali ibn Abi Talib. Li regis en Sirio ekde la epoko de la kalifo Umar ibn al-Ĥattab, prenis la povon en 661 kreante la siria-araban ŝtaton. Pro lia pozicio rilate al la kalifo Ali, li estas malamata kaj malakceptata de la ŝijaanoj.

Kategorio:Omajadaj kalifoj
Kvar Justaj Kalifoj

La **bone gviditaj kalifoj** (arabe, **الخلفاء الراشدون**, *al-ĥulafā ar-rāŝidūn*) estas la nomo donata en la tradicio de sunaa islamo al la unuaj kvar kalifoj sukcedintoj de Mahomedo post lia morto en 632 kaj ĝis la jaro 661. En multaj eŭropaj lingvoj ili ankaŭ estas ofte konataj kiel **ortodoksaj kalifoj**. La urdulingvaj sunaistoj kelkfoje nomas ilin la **kvar amikoj** (چار یار, *ĉaar jaar*).

La kvar estis tre proksimaj al la profeto kaj estis elektitaj de la islama komunumo, male al la postaj kalifoj umajadoj kaj abasidoj.
# Abu Bakr
# Umar ibn al-Ĥattab
# Uthman ibn Affan
# Ali ibn Abi Talib

Kelkaj inkluzivas Hasan ibn Ali kiel la kvina bone gvidita kalifo.

Laŭ ŝijaismo, la unua kalifo estis Ali sekvata de la ŝijaaj imamoj. Por la ĥariĝanoj nur ekzistis du kalifoj bone gviditaj.

## Templinio 

ImageSize = width:700 height:80
PlotArea = width:680 height:60 left:10 bottom:20

Colors =
    id:yellow    value:rgb(0.7,0.7,1) # light yellow
    id:red       value:rgb(1,0.7,0.7) # light red
    id:green     value:rgb(0.7,1,0.7) # light green
    id:blue      value:rgb(1,1,0.7)   # light blue
    id:cyan      value:rgb(0.7,1,1)   # light blue
    id:purple    value:rgb(1,0.7,1)   # light purple
    id:grey      value:gray(0.8)      # grey

Period = from:630 till:665
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:630
ScaleMinor = unit:year increment:1 start:632

BarData=
  bar:barre1

PlotData=

  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) shift:(0,-5)

  bar:barre1
  from:    632  till:  634   color:orange   text:Abu Bakr
  from:    634   till:  644  color:yellow   text:Umar ibn al-Khattab
  from:    644  till:  656  color:blue     text:Uthman bin Affan
  from:    656  till:  661  color:red      text:Ali ibn Abi Talib

## Vidu ankaŭ 
* Raŝiduna Kaliflando

*
Kategorio:Historio de Islamo
Militoj pro Apostateco

La **Militoj pro Apostateco** (arabe: حروب الردة), ankaŭ konataj kiel "Ridda-militoj", estis serio de militkampanjoj kontraŭ la ribeloj de kelkaj arabaj triboj kontraŭ la kalifo Abu Bakr en 632 kaj 633, post la morto de la profeto Mahomedo. Multaj arabaj triboj ekrifuzis islamon kaj neis la pagadon de la imposto al la islama ŝtato. Ankaŭ la memproklamitaj profetoj estiĝintaj eĉ en la tempo de Mahomedo, ribeliĝis kontraŭ la islamanoj. La bopatro de Mahomedo, Abu Bakr gvidis la islamanojn en milito por meti finon al tiuj ribeliĝoj.

La Batalo de Jamama aŭ *Jamamo* okazis en Decembro 632 kiel parto de la Militoj pro Apostateco ("Ridaj Militoj") sur la ebenaĵo de Akraba en la regiono Al-Jamama (en nuntempa Sauda Arabio) inter la fortoj de la islama kalifo Abu Bakr kaj Musajlimaho, mem-proklamita profeto.

Kategorio:Historio de Islamo
Kategorio:632
Kategorio:633
Rajgopalan Rajamohan

**Rajgopalan RAJAMOHAN** estas barata astronomo.

La Minor Planet Center kreditas lin de la malkovro de 6 asteroidoj
elde la Observatorio Vainu Bappu en Kavalur (Tamilnado, Barato).

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Malkovrita de Rajgopalan Rajamohan

Kategorio:Barataj astronomoj
Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Halalo

**Halalo** (, transl. *ḥalāl*) estas araba vorto kiu signifas *permesata*, *rajtigata*; kaj rilatiĝas, en Islamo, al kondutoj, manieroj vesti kaj diri kaj de manĝoj kiuj estas permesataj por la religio. Ĝia antonimo estas *Haramo* (ekzemple, porkaĵo estas harama).

La vorto estas komune uzata en la neislamaj landoj por rilatiĝi al permesataj nutraĵoj laŭ la Islama Leĝo, t.e., Ŝario.

Kategorio:Islamo
Kategorio:Islama terminaro
Andrew J. Noymer

**Andrew J. NOYMER** estas usona astronomo naskiĝinta la .

La Minor Planet Center kreditas lin de la malkovro de 7 asteroidoj elde la Observatorio de Siding Spring, (Coonabarabran, Aŭstralio).

La asteroido 4956 Noymer estis nomita en lia honoro.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* :Kategorio:Malkovrita de Andrew J. Noymer

Kategorio:Usonaj astronomoj
Kategorio:Malkovrintoj de asteroidoj
Cornaux

**Cornaux** estas komunumo en la distrikto Neŭŝatelo en Kantono Neŭŝatelo, Svislando. Ĝi havis 1528 loĝantojn je la 31-a de decembro 2010.

## Geografio 
Cornaux situas 8 kilometrojn oriente de la kantonĉefurbo Neŭŝatelo en la ebenaĵo sudoriente de la Neŭŝatela Ĵuraso inter la Lago de Bielo kaj la Lago de Neŭŝatelo ĉe la okcidenta bordo de la kanalo de la rivero Thielle, kiu estas la limo al Kantono Berno. En nordoriento de la teritorio de Cornaux situas parto de la naftorafinejo de Cressier. La komunumo konsistas el la vilaĝo Cornaux, la setlejo Le Roc sur alteco de 589 m s.m. en nordokcidento de la komunumo kaj la industria setlejo Bugeon sude de la naftorafinejo. Ĉe la deklivo de la Ĵurasa Montaro etendiĝas vastaj vitejoj.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 4,72 km², de kiuj 22,2% estas kovritaj de arbaro, 45,8% servas por agrikulturo kaj 31,1% por setlado kaj industrio.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Cornaux limas en nordo al Cressier, en oriento al Gals (BE), en sudo al La Tène, kaj en okcidento al Saint-Blaise.

## Trafiko 
Tra Cornaux pasas la grava kantona ĉefvojo n-ro 5 de Bielo al Neŭŝatelo. La komunumo disponas pri propra alveturejo al la svisa aŭtovojo A5, kiu ankaŭ pasas tra la komunuma teritorio. La stacidomo de Cornaux situas ĉe la grava trajnlinio de Svisaj Federaciaj Fervojoj de Olten tra Bielo kaj Neŭŝatelo al Yverdon-les-Bains.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Cornaux datiĝas el la jaro 1212 kiel *Curnaul*. En la jaro 1965 en Cornaux estis trovita ponto trans la rivero Thielle el la 1-a jarcento a.K. kun longeco de 90 metroj kaj baziĝante sur 7 pilioj. Sub la ponto estis trovitaj skeletoj de homoj parte kun konservitaj cerboj, kaj glavoj kaj laboriloj el la epoko de la La-Tène-kulturo. Ĝis la abolicio de la servuteco en la jaro 1526 la plej granda parto de la loĝantoj de Cronaux kun la escepto de klelkaj familioj, kiuj posedis la civitanecon de Neŭŝatelo, estis sklavoj. Ĝis 1848 Cornaux apartenis al la kastelvoktejo de Thielle.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Cornaux NE (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Cornaux
Bismilah

[dekstra|eta|270px|La formulo de Bismillah en [arabskriba kaligrafio|araba kaligrafio.]]
***Bismillah*** aŭ **Basmala** (arabe: بسملة) estas formulo en la araba lingvo uzata en diversaj kuntekstoj de la vivo de islamano.

La araba teksto de *Bismillah* estas: بسم الله الرحمن الرحيم  (translit.: *bismi-llāhi r-raḥmāni r-raḥīm*) kaj signifas "*En la nomo de Alaho, la Indulgema, la Kompatplena*" aŭ "Je la nomo de Allah, la donema, la pardonema". La vorto *Bismillah* devas esti en la araba lingvo, kiu estas la liturgia lingvo de Islamo. La vorto *Bismillah* devenas el la kvar unuaj konsonantoj de la formulo.

Ĝi komencas ĉiujn suraojn (ĉapitroj) de Korano, escepte de la 9-a surao.

## Notoj 
Kategorio:Islamo
Minor Planet Center

La ***Minor Planet Center*** aŭ **MPC** (angle, por *Centro pri malgrandaj planedoj*) estas organizo kies taskoj estas kolekti informojn pri malgrandaj objektoj de la sunsistemo (nome asteroidoj kaj kometoj). Ĝi estis kreita en 1947 en la Universitato de Cincinnati de la usona astronomo Paul Herget; post ties emeritiĝo en 1978, ĝi instaliĝis en SAO sub estreco de Brian G. Marsden. En 2006, la direktoro estas Timothy B. Spahr.

Ĝi estas dependanta de la *divido 3a* de la Internacia Astronomia Unio kaj ĝia sidejo situas en la *Smithsonian Astrophysical Observatory* (SAO) en Kembriĝo (Masaĉuseco, Usono).

Sub patronecoj de la Internacia Astronomia Unio (IAU) kaj en kunlaboro kun la Centra Oficejo por Astronomiaj Telegramoj, la tasko de MPC estas kolekti datenojn de observaĵoj koncernantaj asteroidojn kaj kometojn, kalkuli ties orbitojn kaj publikigi ĉi tiujn informojn.

La Minor Planet Center, per pluraj interretaj senpagaj servoj helpas la astronomojn en ties observoj, kaj disponigas la plenan katalogon de orbitoj de malgrandaj objektoj. Ĝi ankaŭ registras la oficialajn nomojn de la asteroidoj, kometoj kaj .

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Astronomia Unio

## Bibliografio 
* Alain Doressoundiram kaj Emmanuel Lellouch, *Aux Confins du système solaire*, 2008

## Eksteraj ligiloj 
* *Minor Planet Center* - Oficiala retejo
* Katalogo de orbitoj de malgrandaj objektoj - MPCORB

Kategorio:Astronomiaj gazetoj
Kategorio:Astronomiaj organizaĵoj
Kategorio:Usonaj gazetoj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1947
4107 Rufino

**4107 Rufino** estas malgranda sed treege hela asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar (San-Diego, Kalifornio, Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la usona kuracisto Rufus J. Walker, estro de la medicina teamo de la Jet Propulsion Laboratory.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
Tafsir

***Tafsir*** (تَفْسِير / tafsīr) estas la araba vorto por la praktikado de ekzegezo de Korano, t.e., scienco de la interpreto de Korano.

La plej plena kaj fama interpreta libro de Korano estas de Al-Tabari. Aliaj interpretisto estis Ibn Kutajba.

Kategorio:Islamo
Kategorio:Korano
Oravo

**Oravo** (, , ) estas rivero en nordokcidenta Slovakio en historia regiono Oravio. Ĝi estas 60,3&nbsp;km longa kaj ties akvokolektejo havas areon 1991,8&nbsp;km².

## Paso de la fluo 
Ĝi estiĝas per kunfluo de Blanka Oravo kaj Nigra Oravo; sur ilia kunfluejo estis konstruita Oravia akvobaraĵo. El la akvobaraĵo ĝi elfluas sub nomo *Oravo* tra sudokcidenta direkto. Proksime de municipo Kraľovany ĝi enfluas ĝis Váh kaj en supermara alteco 431&nbsp;m.

### Alfluantoj 
* de maldekstre – Oravica, Studený potok, Krivský potok, Chlebnický potok, Šarý Grúň, Pribiš, Pucov, Jasenovský potok, Mlynský potok, Trsteník, Žaškovský potok
* de dekstre – Ráztoka, Podbielsky Cickov, Dlžiansky Cickov, Dubový potok, Skalický potok, Račová, Racibor, Jelšava, Lehotský potok, Orvišník, Istebnianka, Zázrivka, Bystrička

## Akva reĝimo 
La plej granda trafluoin ĝi havas en marto kaj en aprilo, kiam degelas neĝo, male la malplej grandan ĝi havas en januaro kaj en februaro. Historie malplej altan trafluon estis registrita ankoraŭ antaŭ konstruo de Oravia akvobaraĵo – 4,8&nbsp;m³/s, plej granda nur post ties finkonstruo la 19-an de junio 1958 – 2300&nbsp;m³/s.

## Interesaĵo
21.11.1939: Tria Regno, interkonsente kun Slovakio, cedis al ĝi 586 km² (en Spiŝo kaj Oravio) de okupata pola teritorio - la aneksitaj komunumoj revenis post subskribo de la pola-ĉeĥoslovaka protokolo el la 20-a de majo 1945.

Kategorio:Riveroj en Regiono Žilina
Kategorio:Distrikto Námestovo
Kategorio:Distrikto Tvrdošín

Kategorio:Akvokolekta areo de Váh
Kategorio:Oravio
Kategorio:Distrikto Dolný Kubín
Zoologia parko de Beauval

La **zoologia parko de Beauval** () estas zoologia ĝardeno lokita en la franca komunumo Saint-Aignan, en la departemento Loir-et-Cher. Ĝi entenas pli ol 3 000 bestojn de 600 malsamaj specioj. La parko entute etendiĝas sur 35 hektaroj en 2016. Ĝi viciĝas inter la plej gravaj zoologiaj ĝardenoj de Eŭropo.

[centra|eta|[Ĝirafoj en la zoologia ĝardeno de Beauval.]]

## Pandoj 
La  naskiĝis pandido «&nbsp;Mini-Yuan Zi&nbsp;» filo de Yuan Zi kaj Huan Huan. Brigitte Macron, edzino de prezidanto Emmanuel Macron, akceptis sponsori ĝin. La pandido estis oficiale nomita «&nbsp;Yuan Meng&nbsp;» () fare de Brigitte Macron la .

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 

Beauval