open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eŭzebio

**Eŭzebio** (pri malsamaj nomformoj vidu sube), , , estas vira persona nomo.

## Nomo en Esperanto 
Pluraj historiaj personoj nomiĝas , . En Esperanto ne ekzistas centprocente firma esperantigo de tiu nomo. La nomformo **Eŭsebio** estas pli fidela al la skriba formo de la latina nomo. Aliflanke la formo **Eŭzebio** pli similas al la prononco en pluraj lingvoj, kaj ĝi sekvas la tradicion ke intervokala S en latina vorto ĝenerale iĝas Z en Esperanto (Esperantigo de vortoj el latina fonto).
Kaj **Eŭsebio** kaj **Eŭzebio** konservas la -i- en la finaĵo, kiel ankaŭ faras preskaŭ ĉiuj aliaj lingvoj kie oni trovas variaĵon de tiu nomo, kun la sola escepto de la franca lingvo.

Alia nomformo sen -i-, **Eŭzebo**, similas la francan formon. ReVo listigas "Eŭzebio" kun du fontindikoj, sed ankaŭ indikas unu antaŭvikipedian. Ankaŭ en Vikipedio la tiama nomo "Eŭsebio" estis en 2015 ŝanĝita al "Eŭzebo", kaj probable multaj publikaĵoj kiuj uzas la nomon "Eŭzebo" estas influitaj de tiu plurjara lingvouzo en Vikipedio.

## Konataj nomportantoj 
### Antikva epoko 
* Eŭzebio (papo), m. ĉirkaŭ 308, sanktulo
* Eŭzebio de Cezareo, m. ĉirkaŭ 340, historiisto
* Eŭzebio de Nikomedio, m. 341, ĉefepiskopo de Konstantinopolo
* Eŭzebio de Verĉelo, m. ĉirkaŭ 371, sanktulo
* Beatulo Eŭzebio, hungara kanoniko, monaĥo (1200-1270)
** Evangeliaro de Sankta Eŭzebio, verko de li

La vortoj "Sankta Eŭzebio" povas celi al Eŭzebio de Verĉelo aŭ al Eŭzebio (papo).

Vidu ankaŭ:
* Sankta Hieronimo, m. ĉirkaŭ 420, plennome "Sofronio Eŭzebio Hieronimo"

### Pli modernaj 
* Albrecht Wenzel Eusebius von Wallenstein, n. 1583, generalisimo
* Eusébio de Matos, n. 1629, brazila poeto
* Eusébio de Queirós, n. 1812, brazila politikisto 
* José Eusebio Caro, n. 1817, kolombia verkisto kaj politikisto
* Harald Josias Eusebius Thilander, n. 1877, sveda esperantisto
* Eusébio Da Silva Ferreira, ofte nomata simple Eusébio, n. 1942, portugala futbalisto

### En fikcio 
* Florestan kaj Eusebius, du fikciaj personoj de la komponisto Robert Schumann

## Lokoj 
* Eusébio (Cearao), en Brazilo

* Puy-Saint-Eusèbe, Francio
* Mours-Saint-Eusèbe, Francio
* Saint-Eusèbe (Haute-Savoie), Francio

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Eusébio

Kategorio:Viraj personaj nomoj
Esperanto-muzeo

**Esperanto-muzeo** estas muzeo kiu ekspozicias materialojn pri Esperanto, Esperanto-movado kaj Esperanto-kulturo. Ofte ĝi estas ligita kun Esperanto-biblioteko. 

Esperanto-muzeoj ne nur kolektas diversajn objektojn kaj materialojn (kiel libroj kaj arkivaĵoj), sed ankaŭ prezentas ilin konstante aŭ por difinita tempo, laŭ diversaj planoj kaj programoj. 

La distingo inter muzeo, biblioteko kaj arkivo ne ĉiam facilas. Ofte temas pri diversakcenta kombino de ili. 

## Listo de la Esperanto-muzeoj 
En 1980 la Marinko Gjivoje eldonis referencverkon pri la tiama stato de Esperanto-muzeoj. Jen kelkaj famaj Esperanto-muzeoj:
*: **Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj** en Vieno
:La plej kompleta kolektaĵo pri Esperanto kaj interlingvistiko en la mondo, troviĝas ĉe la Aŭstria Nacia Biblioteko.
*: **Esperanto-kolekto de Urba Muzeo** en Česká Třebová
:Biblioteko de esperantlingva literaturo.
*: **Esperanto-muzeo** en Svitavy
:Ekspozicio pri Esperanto-movado kaj biblioteko.
*: **Internacia Esperanto-Muzeo** en Zaozhuang
:Ekspozicio de objektoj pri Esperanto-kulturo en 5000 m²-loko.
*: **Nacia Esperanto-Muzeo** en Gray
:Publika arkivejo, dokumentejo kaj konstanta ekspozicio pri Esperanto.
*: **Muzeo de Esperanto de Subirats** en Sant Pau d'Ordal
:Inaŭgurita en la jaro 1968, ĝi havas imponan stokon de 8400 libroj, 12315 jarkolektoj kaj 2485 periodaĵoj (laŭ statistikoj de 1993).
*: '''Centro Ludoviko Zamenhof en Bjalistoko
:Inaŭgurita en la jaro 2009.
*: Biblioteko Hector Hodler, la plej granda Esperanto-biblioteko.

## Vidu ankaŭ 
* Esperanto-arkivo
* Esperanto-biblioteko

## Referencoj 
*
Ebionitoj

La **Ebionitoj** (greke, *Ebionaioi* el la aramea vorto por "malriĉuloj") estis sekto de kristanismo, kiu sekvis Jesuon Kriston ne kiel Dion, sed simple kiel homan profeton, kiu faris miraklojn. Li ja estis naskita de Maria, sed ŝi ne estis virgulino. La Ebionitoj eble floris dum 50-300.

La Ebionitoj sekvis la Leĝon de Moseo kaj ĝiajn ordonojn pri cirkumcido, ŝabato ktp, ĉar fido en Kristo ne savas. Pro tio, ili rigardis Paŭlon kiel herezulo, ĉar li predikis fidon en Kristo anstataŭ la Leĝon de Moseo. Kvankam ili observis la ŝabaton, iuj Ebionitoj ankaŭ solenis la Tagon de la Sinjoro (dimanĉo).

Ilia evangelio estis la Evangelio laŭ Ebionitoj. La evangelio nun estas perdita, aparte de la citaĵoj de sankta Epifanio.

Estis alia, pli malgranda sekto de Ebionitoj, kiu estis sekto gnostika.

La Ebionitoj estis menciitaj de Ireneo, Tertuliano, Origeno, Eŭsebio, Sankta Epifanio kaj aliaj.

Kategorio:Kristanismo
Elia Kazan

**Elia KAZAN**, aŭ realnome Elia Kazantzoglou, (naskiĝis la 7-an de septembro, 1909, mortis la 28-an de septembro, 2003) estis usona reĝisoro.

Elia Kazan naskiĝis en Konstantinopolo (nuntempe: Istanbulo), Turkio. En 1913 lia tuta familio elmigris al Usono.

Li laboris kaj por la Teatro kaj por la Kino, surscenigis kaj filmigis ĉefe socikritikajn verkojn de aŭtoroj kiel John Steinbeck kaj Tennessee Williams, kaj famigis aktorojn kiel ekz. Marlon Brando kaj James Dean.

Elia Kazan ankaŭ verkis kelkajn romanojn kaj membiografion *E. K. – A life* (1988).

En 1996 li kadre de la Berlina Internacia Film-Festivalo Berlinale en Germanio ricevis la premion Honora Ora Urso pro sia vivoverko.

Li mortis en Novjorko.

## Listo de filmoj 
* *A Tree Grows in Brooklyn* (Usono, 1945)
* *Gentleman’s Agreement* (Usono, 1947)
* *The Sea of Grass* (Usono, 1947)
* *A Streetcar Named Desire* (Usono, 1951)
* *Viva Zapata* (Usono, 1952)
* *On the Waterfront* (Usono, 1954)
* *East of Eden* (Usono, 1955)
* *A Face in the Crowd* (Usono, 1957)
* *Splendor in the Grass* (Usono, 1961)

## Listo de premioj 
* Akademia Premio pro *Genleman’s Agreement* (1948)
* Akademia Premio pro *On the Waterfront* (1955)
* Honora Akademia Premio (1999)

Kategorio:Usonaj reĝisoroj
Edward Lear

La angla pentristo, ilustristo kaj verkisto **Edward LEAR** [lir] naskiĝis la  en Londono kaj mortis la  en San Remo, Italio.

Liaj unuaj publikaĵoj estis pentraĵoj pri birdoj kaj ilustritaj vojaĝraportoj. Famon li tamen gajnis pro sia sensenca poezio. Sian unuan tiuspecan verkon *A book of nonsense* li origine kreis por la nepoj de sia dunganto. Ĝi estis riĉe ilustrita kaj entenis la plej ŝatatajn lirikaĵojn de Lear: limerikojn. Pluraj samspecaj verkoj sekvis, sed krom amuzon ili ankaŭ respegulis iusencan melankolion rezultantan el la depresioj je kiuj la aŭtoro suferis.

## Famaj verkoj 
* Illustrations of the Family of the Psittacidae, or Parrots (1832)
* Illustrated excursions in Italy (1846)
* A book of nonsense (1846)
* Nonsense Songs, Stories, Botany and Alphabets (1871)
* More Nonsense, Pictures, Rhymes, Botany, etc. (1872)
* Laughable lyrics (1877)

## En esperanto aperis 
* La Strig' kaj la Kato—Trad. Pejno Simono.
* La Dongo, kies nazo lumemas. Lear, Edward (1812-1888). Trad. George Rust (?). , Trovloko: Skolta Mondo, 2, p.&nbsp;207.
* La jumblioj. Lear, Edward (1812-1888). Trad. George Rust (?). , Trovloko: Skolta Mondo, 2, p.&nbsp;206.

## Referencoj 
Kategorio:Anglaj verkistoj
Kategorio:Anglaj pentristoj
Ernst Jandl

**Ernst JANDL** [ernst jandl] (naskiĝis la 1-an de aŭgusto 1925, mortis la 9-an de junio 2000) estis aŭstra germanlingva verkisto. Li naskiĝis en Vieno, studis tie germanistikon kaj anglistikon, doktoriĝis en 1950 kaj laboris poste kiel instruisto en gimnazio, krome faris prelegvojaĝojn al Germanio, Britio kaj Usono.

La verkaro de Ernst Jandl konsistas ĉefe el poemoj kaj radiodramoj. Siajn eksperimentoplenajn poemojn de konkreta poezio li nomis *parolpoemoj*, ĉar ili plej bone efikas, se ili estas laŭtvoĉe citataj. Grandan parton de ili li pro tio mem sonregistris. Kune kun la verkistino Friederike Mayröcker li kreis kelkajn radiodramojn. Inter multaj literaturpremioj li gajnis la renoman Georg-Büchner-Preis. Jandl mortis en Vieno. La germanlingvajn eldonojn de liaj verkaĵoj publikigas precipe la eldonejo *Luchterhand*.

## Listo de verkoj 
* *Andere Augen* (poemoj, 1956)
* *Laut und Luise* (poemoj, 1966)
* *sprechblasen* (poemoj, 1968)
* *Fünf Mann Menschen* (radiodramo, 1968 – kun F. Mayröcker)
* *Der Gigant* (radiodramo, 1970 – kun F. Mayröcker)
* *dingfest* (poemoj, 1973)
* *die schöne kunst des schreibens* (eseoj, 1976)
* *der gelbe hund* (poemoj, 1980)
* *Das Öffnen und Schließen des Mundes* (prelegoj, 1985)
* *idyllen* (poemoj, 1989)

maldekstra|eta

Kategorio:Aŭstraj verkistoj
Kategorio:Germanlingvaj verkistoj
Eŭbakterioj

**Eŭbakterioj** estas la "veraj" bakterioj, de kiuj oni kredas ke la organeloj mitokondrio kaj kloroplasto devenas. Ili inkludas la bakteriojn, kiuj kaŭzas malsanojn al la homo.

## Vidu ankaŭ 
* Bacilo
* Viruso
Eŭriarĥeoto

**Eŭriarĥeotoj** estas geoj kaj inkluzivas metanogenajn (metanproduktantajn) arĥeojn.

Kategorio:Arĥeoj
Ekinodermo

**Ekinodermoj** (eĥinodermoj, latine *Echinodermata*)  estas filumo de animaloj, en kiun scienculoj enklasigas ekzemple ekinojn, asteriojn kaj marstelon.

## Kelkaj proprecoj 
* **kalk-devena skeleto** kiu konsistas el multaj "ostikloj" de kalcia karbonato kaj diversaj proteinoj. La ostikloj ne estas solidaj, sed havas mikrostrukturon simila al spongo, nomita "stereomo". Laŭ embriologio, la ekinodermaj ostikloj estas vera endoskeleto, ĉar ili estas produktitaj de la ĉeloj de la mezenkimo, kaj ĝenerale estas kovritaj de epidermo. Tamen, funkcie, la ostikloj havas rolon pli similan al ekzoskeleto.

* **akvo-"vaskula" sistemo** gravas por sinmovo, spirado, sinnutro kaj ankaŭ plenumas rolon en sentado/sensado.

* **ŝanĝeblaj kolagenaj histoj**, kiuj povas ŝanĝi la konsiston sub influo de la neŭrona superrego (ĝi rigidigas aŭ fleksebligas la skeleton).

* **5-flanka organizo de la korpo je plenaĝo** - ĉiuj plenaĝaj ekinodermoj havas 5-flankan simetrion.

## Notoj 
## Vidu ankaŭ 
* holoturio
* markolbaso aŭ markukumo
* antedono
* krinoidoj
* ekino
* korekino
* marporko

## Aliaj projektoj 
Kategorio:Novbuŝulo
Embriofito

alternative=A diversidade das plantas terrestres.|eta|Diverseco de surteraj plantoj
**Embriofitoj** aŭ **kormofitoj** inkludas pli malpli ĉiujn plantojn, kiuj loĝas sur la tero (**ter-plantoj**). La scienca termino estas *embryophyta*.

:
:

**Arbeto: + signo signifas mortintajn grupojn de plantoj dum evoluo**

       ____________________________ **Markantiomorfoj** (hepatikoj)
      /&nbsp;
   __/   __________________________ **Antocerofitoj**
     \__/&nbsp;
        \   _______________________ **Briofitoj** (muskoplantoj)
         \_/  +
           \_/  +
             \_/  +   _____________ **Likopsidoj** (musk-similaj grund-plantetoj)
               \_/   /            _ +
                 \__/     __ +   /_ **Ekizetopsidoj** (ekizetoj)
        "Vaskulaj"  \    /__ +  /&nbsp;
         plantoj     \__/      /___ **Filikopsidoj** (filikoplantoj)
                        \     /&nbsp;
                         \___/  +  _ +
                             \_/  /_ +
                               \_/&nbsp;
                                 \__ +
                                  \_ **Spermatofitoj** (semplantoj)

## Vidu ankaŭ 
* Vaskula planto

Kategorio:Plantoj
Eŭska Aŭtonoma Komunumo

**Eŭska Aŭtonoma Komunumo** (eŭske *Euskal Autonomia Erkidegoa*, ) estas aŭtonoma regiono de norda Hispanio, najbara al Biskaja Golfo kaj Francio, de kiu ĝin apartigas la Pireneoj.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². Ĝia ĉefa etno estas eŭskoj, kiuj rigardas ĝin la plej okcidenta triono de la tradicia Eŭskio (kune kun Navara Aŭtonoma Komunumo kaj Nord-Eŭskio).

* **Adm. divido:** 3 provincoj ("historiaj teritorioj") Álava-Araba, Guipúzcoa-Gipuzkoa kaj Vizcaya-Bizkaia.
* **Gravaj urboj:** Bilbao / (Bilbo), Donostio (Donostia / San Sebastián), Vitoria / Gasteiz.
eta|maldekstre|250px|Mapo de Eŭsklando.

## Vidu ankaŭ 
* Universitato de Eŭskio
Epidemio

[eta|Epizodo de [podkasto Kern.punkto pri epidemioj]]
**Epidemio** (el la greka *ἐπί* [epi] "sur aŭ supre" kaj *δῆμος* [demos] "popolo") estas rapida malsaniĝo de multaj homoj, ekzemple de pesto aŭ de ĥolero, en limigita teritorio.

La lasta vasta epidemio, trafinta Eŭropo, estis la Ĥolera epidemio de 1832, poste estis la gripo de 1918, kiu estis tutterskala.

Aliaj gravaj epidemioj:
* Nigra pesto de la 14-a jarcento
* Ĥolera epidemio en Egiptio ĉirkaŭ 1945 (kiu estis temo de la filmo fare de Jussef Chahine kun Dalida kiel ĉefaktorino)
* Aidoso
* Ebola epidemio en Okcidenta Afriko (2014)
* Epidemio de 2019-nCoV

En septembro 2019 la anaro Tutmonda Gvatkomitato pri Prepareco () transdonis al la ŝtatestroj ĉe la Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj raporton, en kiu la fakuloj avertis, ke la mondo estas danĝere nepreparita por la sekva pandemio, kiu povus mortigi ĝis 80 milionojn da homoj kaj okazigi grandegajn ekonomiajn perdojn.

## Vidu ankaŭ 
* Damaĝa organismo
* Endemio
* Epidemiologio
* Epizootio
* Infekto
* Kvaranteno
* Katastrofo
* Kontaĝeco
* Pandemio
* Zoonozo


Kategorio:Medicina terminologio
Kategorio:Sociaj problemoj
Frosto (ludo)

**Frosto** estas ludo. Ĝia 1-a eldono: artikolo verkita de Kerry Handscomb en numero 7 de la kanada revuo 'Abstract Games', kadre de '8x8 Game Design Competition'. http://www.abstractgamesmagazine.com. Ni pensu pri la ludtabulo kvazaŭ daŭran, senliman: t.e.: a1 apudas la fakon a8; b1 apudas la fakon b8, ktp. Plue, a1 estas apuda al h1; a2 al h2, ktp. La du parojn el fakoj malplenaj oni difinis tie por ke tia daŭreco ĝuste plenumu.

## Movoj
Nigrulo movas unue kaj de tiam ambaŭ ludantoj alternu siajn ludvicojn. Movi dum propra vico ne estas devige, sed ĉiam konvenas.

Ĉiu ludando dum sia ludvico prenas unu el siaj ludpecoj kaj saltigas ĝin super sinsekvo da malamikaj ludpecoj. Tiajn saltojn oni faru orte, ne diagonale. Nur po unu malamika ludpeco povas esti saltata ĉiuvice. Krome, oni bezonas ke tiu fako tuj malantaŭa al la saltita malamika ludpeco estu malplena.

## Kaptoj
Forigu el la ludtabulo la saltitan ludpecon, kaptante ĝin. Eblas, kvankam ne endas, plu salti per la sama ludpeco super aliaj, kiuj same estos kaptitaj.

Dum sia unua vico, ekzemple, Nigrulo povas salti b1:b7 kaptante la blankan ludpecon sur b8.

## Frostigi la kontraŭulo
Fininte la saltadon, la kaptinto devas nun remeti la kaptitaĵojn sur la ludtabulon. Agu jene: dismetu ilin sur iun ajn malamikajn ludpecojn kuŝantajn surtabule. Po unu kaptita ludpeco sur ĉiun malamikan, formante tiel 2-pecajn kolonojn, kiuj nomiĝas 'Reĝoj'.
Reĝo ne povas moviĝi. Tamen ĝi povas esti kaptita. Kapti Reĝon liveras 2 novajn ludpecojn uzotajn por senmovigi aliajn ludpecojn de la kontraŭulo.
Ju pli la partio disvolviĝas, des pli da nemoveblaj Reĝoj estas sur la ludtabulo.

## Celo
Malvenkas tiu, kiu povas movi neniun ludpecon, pro tuta frosto.

## Ligoj
*Angla paĝo pri Frosto

Kategorio:Tabulludoj
Filozofo

[eta|De supre maldekstre ĝis malsupre dekstre: [Platono, Kant, Konfuceo, Budho, Nietzsche, Kartezio, Hegelo, Ibn Ruŝd (Averroes), Bertrand Russell.]]
[eta|266x266ra|[Sokrato estas konsiderata kiel la prapatro de okcidenta filozofio.]]
**Filozofo** aŭ **filozofiisto** estas persono, kiu studas filozofion, kaj provas produkti rezultojn en tiu fako. La vorto devenas rekte el la greka lingvo kaj signifas "amanto de saĝeco".

Laŭ la satiraĵo de Raymond Queneau, filozofoj ne agas politike. Internaciaj aktualaĵoj malmulte interesas ilin. Multaj el ili, fraŭloj aŭ konfuzitaj pri sia amemo, vagas, babiladas, trinkas kaj troviĝas en *Luna Park*, kie ili propraopinie kontemplas la fundon de aĵoj, kiam ili vidas virinajn subvestojn, kiujn rivelas ventoblovo.

## Plej gravaj filozofoj 
* Alfred Tarski
* Anaksimandro
* Anaksimeno
* Aristotelo
* Arthur Schopenhauer
* August Cieszkowski
* Aŭgusteno el Abdero
* Ayn Rand
* Blaise Pascal
* Charles Fourier
* Edmund Husserl
* Epikuro
* Eriugeno
* Francis Bacon
* Jean-François Lyotard
* Franz Brentano
* Friedrich Nietzsche
* Gilles Deleuze
* Giordano Bruno
* Gottlob Frege
* Ĝuangzio
* Hegelo
* Henri Bergson
* Henri de Saint-Simon
* Heraklito
* Immanuel Kant
* Jacques Derrida
* Jean-Jacques Rousseau
* Jeremy Bentham
* John Locke
* John Stuart Mill
* Konfuceo
* Koperniko
* Laozio
* Godfried Leibniz
* Markso
* Marsilio Ficino
* Martin Heidegger
* Monteskeo
* Okhamo
* Parmenido
* Piko de la Mirandola
* Pitagoro
* Platono
* Plotino
* Protagoro
* Rene Descartes
* Roger Bacon
* Sigmund Freud
* Sokrato
* Spinozo
* Stanisław Leśniewski
* Taleso
* Tomaso de Akvino
* Voltero
* Zenono el Elajo
* Zygmunt Bauman

## Vidu ankaŭ 
* Filozofio
* Listo de filozofoj
* Listo de islamaj filozofoj
Enzim-efik-mekanismoj

## Mekanismo de enzim-efiko 
Oni proponis teorion por klarigi la katalizan konduton de enzimoj.  Laŭ tiu teorio, enzimo unue kombiniĝas kun sia **substrato** por formi **komplekson**.
Tiam la komplekso fendiĝas formante la reakci-produktojn.  La enzimoj
liberiĝas por plua katalizado.

                                           H2O
 saĥarozo + saĥarazo - (UTC) → [komplekso] → glukozo + fruktozo + saĥarazo

 substrato   enzimo—komplekso de—produktoj         enzimo
                           substrat-enzimo

   S     +    E     →    [S-E]    →         P          +    E

Etendo de tiu teorio estas uzata por klarigi la grandan specifecon de
enzima aktiveco.

### Teorio de ŝlosilo kaj seruro 
Laŭ tiu etendo, nomata la teorio de ŝlosilo kaj seruro, enzim-surfacoj estas adapteblaj nur al tiuj substratoj, kiuj havas specifajn formojn kaj grandojn.

Tiel, nur **specifaj substratoj ĝuste "sidas" sur donita enzimo kaj povas
formi komplekson kun ĝi**.

**aktiva centro**
La regiono de enzimo, **kie la substrato ligiĝas**, estas nomata aktiva
centro.  La teorio de ŝlosilo kaj seruro havas limigon, ĉar ĝi
subkomprenigas ke la figuroj de enzimoj estas fiksitaj aŭ rigidaj.

### **Teorio de adaptiĝo** 
Nuna modifo de la teorio de ŝlosilo kaj seruro, konata kiel la **teorio de adaptiĝo**, premisas ke enzimoj posedas iom **flekseblajn figurojn**, kiuj
povas adaptiĝi al la alvenantaj substratoj.

La alproksimiĝo de konvena substrato, oni pensas, subtile ŝanĝas la
aktivan centron por krei **favoran orientiĝon**.

La kombiniĝo de koenzimo kun apoenzimo, por formi aktivan enzimon estas
ankaŭ klarigebla kiel per la teorio de ŝlosilo kaj seruro tiel per tiu de
adaptiĝo.  Povas esti, ke la necesa figuro de enzimo ne ĉeestas, aŭ ke la
aktiva centro ne estas kompleta, ĝis la du enzim-komponantoj kombiniĝas.

La modelo de ŝlosilo kaj seruro kaj la teorio de adaptiĝo ankaŭ donas
klarigon pri la neorganikaj jonaj aktivigantoj (metalaj jonoj) en kelkaj
enzim-sistemoj.  Oni kredas ke la jono servas kiel ligilo por teni kune
la enzimon kaj substraton.

Kategorio:Teorioj
Kategorio:Enzimoj
Falsafismo

Ne konfuzu ĝin kun salafismo
----
**Falsafismo** (arabe, "falsafismo": *falsafah*, "falsafisto": *faylasuf*) estas skolo de filozofio
de islamo, kiu penis harmoniigi islamon kun 
greka filozofio, precipe la scienco de Aristotelo kaj la
novplatonismo de Plotino. Kvankam ĝi nur allogis la
intelektulon, ĝia penso eniris la idefluon de islamo.
Falsafismo ankaŭ enkondukis grekan penson, precipe Aristotelon,
per Hispanio al la Okcidento en la 11-a jarcento.
Falsafismo floris en la jarcentoj 10-a kaj 11-a en la abasida imperio, precipe en Bagdado. La plej konata falsafisto en
la Okcidento estas Aviceno.

Dum la kristanoj filozofoj Aŭgusteno kaj Akvino rigardis
grekan penson kiel tre saĝan, difektan antaŭombron de la
kristana vero, la falsafistoj rigardis tion
inverse: greka racio estas la vera religio, ĝi estas pli alta
kaj vera ol islamo. Jes ja. Dum Aristotelo pensis kaj parolis pri
la vero, Mohameto nur popularigis ĝin per fabeloj
akcepteblaj al la popolo.

Pro tio, la falsafistoj tenis doktrinon ŝajne herezan rilate al islamo:

* Dio ne zorgas pri ni kaj ne juĝos nin
* La Universo estas eterna
* La celo de vivo estas unuiĝo kun la Unuo per vivo de racio.

Ktp. Kaj Mohameto kaj Plotino estus ŝokitaj. Sed la falsafistoj
rigardis sin kiel bonajn filozofojn *kaj* bonajn islamanojn. En
Kristanio ili estus kondamnitaj kiel herezuloj (kiel okazis al la gnostikuloj), sed en Islamio, kiu
emfazas agon super kredo, ili ne estis herezuloj. Kiel bonaj
islamanoj ili sincere preĝis kvinfoje tage al Mekao, fastis dum
Ramadano, ktp. Kaj tio sufiĉas.

Laŭ falsafismo, homa racio estas spegulo de Absoluta Vero (= Dio). Kaj, kiel ilia Dio (kaj kiel Platono), la falsafistoj ne estis interesitaj pri la diversaĵoj kaj efemeraĵoj de la mondo, sed deziras vidi kaj kompreni la racion, kiu subtenas la mondon, kaj vivi laŭ tiu racio.

Do ibn Ĥaldun, ekzemple, pensis ne pri la okazoj de historio,
sed pri ĝiaj cikloj kaj principoj, kiel Aristotelo farus.

La falsafistoj kutime estis astrologoj kaj kuracistoj de la
imperia kortego kaj de la elito. Tio donis al ilia penso iom da influo.

La unua ĉefa falsafisto estis al-Kindi. La plej famaj en la Okcidento estas Aviceno kaj Averoeso, kiuj influis la Okcidenton precipe per Tomaso de Akvino. Ibn-Ĥaldun, la fama historiisto, ankaŭ estis falsafisto.

Postaj islamaj pensintoj -- ekzemple, Sohraŭardi -- penis pli plene kaj egale sintezi islamon kun greka racio.

Kategorio:Islamo
Kategorio:Ismoj
Kategorio:Islama terminaro
Kastelo de Écouen

eta|Château d'Écouen
eta|Château d'Écouen
La **kastelo de Écouen** estas kastelo de la 16-a jarcento situanta en la urbo de Écouen en la franca departemento de Val-d'Oise.

Ĝi estis la kastelo de la duko Anne de Montmorency, sub la regado de Francisko la 1-a kaj Henriko la 2-a.

En ĝi troviĝas nuntempe la *Franca Nacia Muzeo de Renesanco*.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.musee-renaissance.fr/ (franclingve)

Ecouen
Kategorio:Muzeoj en Francio
Kategorio:Val-d'Oise
Flandra Esperanto-Ligo

**Flandra Esperanto-Ligo** (**FEL**, fondita la ) estas la kupola Esperanto-asocio de Flandrio (regiona ŝtato en Belgio). Ĝi i.a. eldonas la tutmondan magazinon *Monato*, la poŝ-kalendaron *La Jaro*, la *Stafeto*-librojn kaj aliajn eldonaĵojn.

La Retbutiko de FEL estis kreita la 9-an de februaro 1996 kaj sekve estas verŝajne la plej malnova funkcianta retbutiko pri Esperantaj libroj kaj diskoj. Ĝia retadreso estas jena.

La membrogazeto de la Flandra Esperanto-Ligo nomiĝas *Horizon-Taal*. Ĝi estas precipe en la nederlanda lingvo.

En FEL laboras nuntempe Lode Van de Velde kaj pluraj volontuloj.

## Historio 
En 1930 fondiĝis Flandra Ligo Esperantista. Ĝi kuniĝis kun Belga Ligo Esperantista en 1962 al Belga Esperanto-Federacio. En 1978 estiĝis la nova, nuna *Flandra Esperanto-Ligo* (FEL), kiu kunlaboras ene de la Federacio same kiel la brusela kaj la valona asocioj. La Federacio estas la Landa Asocio de UEA.

La Konkordo fondiĝis en 1927 kaj estas la kortrejka sekcio de Flandra Esperanto-Ligo.

## Bibliografio 
* Anonimulo 2008 : La biblioteko "Rejna de Jong", *Horizon-Taal*, 40(232), paĝo 8.
* Rotsaert, Roland 1993 : Welke toekomst voor de Vlaamse Esperantobond? Flandra Esperanto-Ligo, 6 p.
* Vanden Bempt, Marc (red.) 1995 : Strategisch en tactisch plan voor de Esperantobeweging in Vlaanderen - Periode 1996-1997, Esperanto 2000 vzw, Leuven, 31+64 p.

## Eksteraj ligiloj 
* Retpaĝaro de Flandra Esperanto-Ligo
* La historio de Flandra Esperanto-Ligo (FEL)

* Profilo de Flandra Esperanto-Ligo en Facebook
* listo de FEL-eldonaĵoj  en katalogo "Erfgoedbib" (*LibraryThing*)


Kategorio:Belgaj Esperanto-asocioj
Kategorio:Esperanto-eldonejoj
Kategorio:Belgaj eldonejoj
Kategorio:Esperanto-movado en Belgio
Kategorio:Belga Esperanto-Federacio
Fratoj Lumière

La francaj fratoj **Auguste LUMIÈRE** [oGIST limJER], (naskiĝis la 19-an de oktobro 1862 en Bezansono, mortis la 10-an de aprilo 1954 en Liono) kaj **Louis LUMIÈRE** [luI limJER], (naskiĝis la 5-an de oktobro 1864 en Bezansono, mortis la 6-an de junio 1948 en Bandol), estis famkonataj pioniroj de la nova arto de kino dum la malfrua 19-a jarcento. Ili kreis aparaton nomita la "Cinématographe", kiu funkciis kiel kamerao, filmrivelilo kaj projekciilo, kaj estis sufiĉe malgranda kaj malpeza, tia ke unu homo povis kunporti kaj uzi ĝin.

La 22-an de marto 1895 Louis kaj Auguste prezentis sian unuan filmon, "La eliro de la fabrikejoj Lumière". La 28-an de decembro 1895 ili montris sian filmeton, "Alveno de trajno en (la stacidomo de) La Ciotat" al la vidantaro en "Le Grand Café", kafejo en Parizo, kiu onidire estis la unua paginta filmvidantaro. Laŭ onidiro, kelkaj ŝokitaj spektantoj ekkriis kaj forfuĝis el la ĉambro por eviti la trajnon.

En la komenco ili ne konsciiĝis pri la potencialo de sia inventaĵo. Al interesato pri aĉeto de la patento Auguste Lumière respondis "Tio havos sukceson pro novemo kaj scivolo dum kelkaj jaroj, kaj fino. Tio ne havas estontecon, vi perdos vian monon."

En 1907 ili ankaŭ inventis la unuan teĥnikon por fari kolorajn fotojn: la aŭtokromo.

Pri Esperanto diris Louis Lumière: "Mi estas konvinkita, ke la ĝeneraligo de la uzo de Esperanto povus havi la plej feliĉajn sekvojn por la internaciaj rilatoj kaj por la efektivigo de la universala paco."

## Vidu ankaŭ 
* Kazimierz Prószyński
* Ottomar Anschütz
* Thomas Alva Edison

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Kazimierz Prószyński, pioniro de pola kaj monda kino, kies aparato por fotado kaj filmado estis pli frua
* la artikolon pri la filma Premio Lumière, ekde la jaro 1996 aljuĝata ĉiujare en Parizo por elstaraj atingoj pri franclingvaj filmoj
* Monplaisir - Lumière (stacio en Liono)

Kategorio:Francaj inventistoj
Kategorio:Francaj reĝisoroj
Kategorio:Fotado
Kategorio:Franca kino
Kategorio:Homoj de Besançon
Kategorio:Fratoj
Kategorio:Membroj de la Ordeno de la Francisko (Francio)
Flandrio

|}

**Flandrio** aŭ **Flandrujo** estas la norda parto de Belgio, kie la oficiala lingvo estas la Nederlanda lingvo. Flandrio konsistas el la Flandra Regiono kaj la Flandra Komunumo. La administra sidejo de la Flandra Parlamento, kiu okupiĝas pri la rajtigoj de la Regiono kaj la Komunumo, troviĝas en Bruselo. Tio en si estas iom rimarkinda, ĉar nuntempe en Bruselo plej multaj homoj parolas la francan kaj ĉar la ĉefurbo de Belgio estas aparta lingve neŭtrala regiono, la Brusela Ĉefurba Regiono.

Oni ne konfuziĝu inter la nuntempa Flandrio kaj la historia Graflando Flandrio. Tiu konsistis el la provincoj Orienta kaj Okcidenta Flandrio, Franca Flandrio kaj la nederlanda provinco Zelanda Flandrio. En Francio la termino "Flandrio" estas ankaŭ uzata por la francaj departementoj 'Nord' kaj 'Pas-de-Calais'.

## Flandraj provincoj 
## Grandaj urboj 
* Antverpeno
* Bruĝo
* Gento
* Haselto
* Loveno
* Meĥleno

## Registaro 
Flandrio ekde la ŝtata reformo estas aparta ŝtata institucio kun propra registaro, propra parlamento, propra buĝeto kaj (limigitaj) propraj enspezoj. La Flandra Parlamento elektiĝas ĉiun kvinan jaron. Ĝi havas laŭleĝajn rajtigojn en la regiono Flandrio kaj por ĉiuj flandraj instancoj, kiel nederlandlingvaj lernejoj (inkluzive de tiuj en Bruselo), sed ankaŭ por la franclingvaj lernejoj en la flandraj komunumoj kun facilecoj por franclingvanoj. La Flandra Parlamento ankaŭ indikas la ministrojn de la flandra registaro. Daŭre la rajtigoj de la Belga federacia ŝtato kaj Flandrio evoluas. Flandrio insistas pri pli da aŭtonomio.

## Vidu ankaŭ 
* Izeropilgrimado
* Kanono de Flandrio
* *In Flanders Fields*, poemo
* La Leono de Flandrujo (libro)


Kategorio:Geografio de Belgio
Kategorio:Regionoj en Eŭropo
Kategorio:Aŭtonomaj regionoj
Foraj Hebridoj

eta|dekstra|180ra|Mapo
**Foraj Hebridoj** ( [na HElanan aNIar];  [AŬta HEbridiz]) estas insularo nordokcidente de Skotlando, kaj krome estas unu el la 32 lokaj administraj regionoj ("konsiliaj areoj") de Skotlando.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

Ĝi konsistas el la jenaj insuloj:

Lewis/Leòdhas, Harris/Na Hearadh, North Uist/Uibhist a Tuath (Norda Uist), Benbecula/Beinn na Bhadhla, South Uist/Uibhist a Deas (Suda Uist), kaj Barra/Barraigh

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.w-isles.gov.uk  
* http://www.visithebrides.com 
* http://www.mactv.co.uk 
* http://www.reefnet.co.uk 

## Vidu ankaŭ 
* Proksimaj Hebridoj
* Burgo Kisimul

Kategorio:Skotlando
Kategorio:Insularoj en Britio
Kategorio:Konsiliaj areoj de Skotlando
Franca Gujano

**Franca Gujano** () estas transmara regiono kaj departemento de Francio en Sudameriko. Ĝi estas la plej orienta el la Gujanoj.

Ĝi estas la sola kontinenta teritorio de Francio ekster Eŭropo, la plej maldense loĝata kaj tiu kun plej alta proporcio de arbaroj. Ĝi limas kun Brazilo kaj Surinamo; fakte, la limo kun Brazilo estas la plej longa limo de Francio kun ajna alia lando. Malgraŭ la situo, Franca Gujano estas parto de Eŭropa Unio kaj ĝia oficiala valuto estas la eŭro.

La departemento havas entute 22 komunumojn. La ĉefurbo estas Kajeno.

Granda parto de la ekonomio de Gujano devenas de laborpostenoj kaj entreprenoj asociitaj kun la ĉeesto de la kosmohaveno en Kourou, kiu nun estas la loko de la ĉefa lanĉo de la Eŭropa Kosma Agentejo, pro sia proksimeco al la ekvatoro. 

Kiel en aliaj partoj de Francio, la oficiala lingvo estas norma franca, sed estas parolataj aliaj lingvoj, el kiu la gujana kreola lingvo, estas la plej vaste parolata.
## Ĝeneralaj informoj
* **Landkodo:** GF, FR-973.
* **Nacia nomo:** Département d'Outre-Mer de la Guyane.
*  **Departementa numero:** 973
* **Politika Statuso:** transmara departemento de Francio.
* **Areo:** 
* **Loĝantaro:** 
* **Adm. centro:** Kajeno (*Cayenne*).
* **Prezidento:** Gabriel Serville

## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Komunumoj de Franca Gujano
* Diabloinsulo


Kategorio:Departementoj de Francio
Kategorio:Transmara Francio
Kategorio:Regionoj de Francio
Kategorio:Dependaj teritorioj en Sudameriko
Kategorio:Eksaj kolonioj de Francio
Kategorio:Eksklavoj kaj enklavoj
Kategorio:Francaj Antiloj
Kategorio:Franca Unio
Kategorio:Franclingvaj administraj unuoj
Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1946
Frislando

**Frislando** aŭ **Frisio** aŭ **Frisujo** (, ) estas provinco en la nord-okcidenta parto de Nederlando. La ĉefurbo estas Leeuwarden (). La  estas la nederlanda kaj la frisa.

Frisa Libereco aŭ libereco de la frisoj (frise *Fryske frijheid*, platgermane *Freesch Freeheit*, altgermane *Friesische Freiheit*, nederlande *Friese Vrijheid*) estis la foresto de feŭdismo kaj servuteco dum la mezepoko en Frislando, la areo en kiu origine loĝis la Frisoj.

## Lingvoj 
La du plej parolataj lingvoj en Frislando estas la okcidentfrisa kaj la nederlanda. La nederlanda estas la oficiala lingvo de Nederlando, kaj la okcidentfrisa estas minoritata lingvo. Ĝi estas unu de la frisaj lingvoj parolataj en Nederlando kaj Germanio, sed la plejparto de la frisaj parolantoj loĝas en Nederlando kaj la tri frisaj lingvoj estas tro malsimilaj por facila interkompreno.

La plejparto parolas du lingvojn, sed en kelkaj partoj de Frislando homoj parolas nur la nederlandan, ekzemple en la ĉefurbo Levardo. Tie homoj parolas urban frisan (nederlande Stadfries, frise Stedsk), kiu estas dialekto de la nederlanda lingvo.

Laŭ aserto de NRO *Afûk*, promocianta la frisan lingvon, en 2022 ĝin estis komprenantaj preskaŭ ĉiuj el la  loĝantoj deFrislando.

## Komunumoj 
## Referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Helgoland
* Orienta Frislando (en la federacia lando Malsupra Saksio de Germanio)
* Norda Frislando (en la federacia lando Ŝlesvigo-Holstinio de Germanio)

## Eksteraj ligiloj 
*  *fryslan.fri* ( kaj )
* retejo *friesland.nl* kun pli turisma akcento ( kaj ,  kaj )
* (nl) http://www.sdu.nl/staatscourant/gemeentes/gemprovin.htm#F  
* (en) http://www.i-friesland.com/history.html  
* (eo) Kurso de Edukado.net pri Frislando
* 


Kategorio:Provincoj de Nederlando
Friulo-Venecio Julia

**Friulo-Venecio Julia** ( , friule *Friûl-Vignesie Julie*, , ) estas regiono en la nord-oriento de Italio. Malgraŭ sia nomo, tiu regiono ne inkludas la urbon Venecio.

Ĝi estas aŭtonoma regiono, interalie pro sia slovena minoritato kaj la friula lingvo ankoraŭ parolata de parto de la loĝantaro.

Laŭ la stato de  en la regiono vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km².

## Geografio 
maldekstre|eta|Surfaco de Friulo-Venecio Julia per altimetraj zonoj

### Ĉefaj urboj 
Sekvas listo de la urboj kun pli ol 50 000 loĝantoj.

Ekde la jaroj 2017/2018 tiuj provincoj estas kunfanditaj en 18 teritorioj (*Unioni Territoriali Intercomunali, UTI*) kun 215 komunumoj.
Fablo

**Fablo** estas rakonto, plejofte versa, en kiu agas kaj parolas bestoj aŭ objektoj, kaj per kiu oni prezentas moralinstruon, ordinare formulitan komence aŭ fine. La fabloj estas unu el la plej malnovaj literaturaj ĝenroj. Iliajn ŝpurojn ni trovas jam en la Gilgameŝa epopeo aŭ ekzemple en la Biblio (Juĝistoj 9,7 - 16).

Konataj fablistoj estas: Ezopo, Fedro (fablisto), Johano de La Fonteno kaj Ivan Krilov

En Esperanto aperis interalie jenaj kolektoj de fabloj:
* 111 fabloj/ 1979. I.A. Krilov. Trad.: S. Rublov.
* Fabloj/ 1985. Gotthold Ephraim Lessing. Trad. Reinhard Haupenthal.
* Cent ĉinaj fabloj / 1999. Komp. GAO Jingmin. Trad. YU Tao ; WANG Lihua

Jen ekzemplo de Kálmán Kalocsay el Ezopa saĝo :**

**La vulpo kaj la vinbero'''

Allogis la vinbero, sed estis iom alte.
La vulp' klopodis longe, por ĝin atingi salte,
sed ne sukcesis, lacis, rigardis ĝin, avida
finfine ŝultrotiris, dirante: "Eh, acida!"

## Vidu ankaŭ 
* Fabelo

## Proverbo 
Ekzistas proverbo pri fablo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 

## Referencoj
Fizika geografio

[eta|300px|Ver-kolora bildo de la teraj supraĵo kaj atmosfero. [NASA Goddard Space Flight Center bildo.]]
**Fizika Geografio** estas scienco, parto de geografio, esploranta naturan ingrediencon de ĉirkaŭtera medio kaj ĝiajn strukturajn partojn de naturteritorioj de ĉiuj rangoj. Ĉefaj branĉoj de Fizika Geografio estas Scienco pri Teroj kaj Scienco pri Pejzaĝoj. En ĝin oni ofte inkludas ankaŭ Paleogeografion kaj intersciencajn kampojn: Geomorfologio, Klimatologio, Hidrologio de la tero, Oceanologio, Glaciologio, Geografio de Grundoj, Biogeografio. La ĉefaj taskoj de Fizika Geografio estas kompleksa esploro de apartaj naturregionoj kaj naturprocesoj, pristudo de la problemoj de efiko de homo al naturmedio.

* **Scienco pri Pejzaĝoj** (ie nomata kiel Geoekologio) pristudas komplikajn naturajn geosistemojn diversrangajn;
* **Paleogeografio** studas geografion de prahistoria epoko;
* **Geomorfologio** studas reliefon de solida tero, oceana kaj mara fundoj;
* **Klimatscienco** priskribas, eksplikas kaj klasifikas klimatojn kaj ilian efikon sur la homa korpo;
* **Hidrologio de la tero** pristudas naturajn akvojn sur la tero, fenomenojn kaj procesojn okazantan en ili.
* **Oceanologio** pristudas fizikajn, kemiajn, geologiajn kaj biologiajn procesojn en monda oceano;
* **Glaciologio** pristudas glaĉerojn, glaĉerojn kaj glacikampojn;
* **Biogeografio** pristudas disvastigon kaj dislokigon de vivaj estaĵoj tra la tuta tero, havas du branĉojn: Fitogeografio (plantoj) kaj Zoogeografio (bestoj).
* **Geografio de Grundoj** aŭ pedologio pristudas la specojn de grundoj, ĝian kemian konsiston kaj geografian distribuon.

## Vidu ankaŭ 
* Soci-ekonomia geografio
Flevolando

**Flevolando** (nederlande *Flevoland* [FLEvoland]) estas provinco de Nederlando. Ĝi situas en la centro de la lando kaj estis establita la 1-an de januaro 1986. La teritorio konsistas el tri polderoj, do antaŭe maraj teritorioj artefarite sekigitaj, kaj ekestis la 12-a, plej juna, provinco de la lando, kun Lelystad kiel la provinca ĉefurbo. La provinco en 2015 havis proksime 403 280 loĝantojn kaj konsistas el 6 komunumoj.

## Komunumoj 
* Almere
* Dronten
* Lelystad
* Noordoostpolder
* Urk
* Zeewolde

## Vidu ankaŭ 
* Flago de Flevolando

## Eksteraj ligiloj 
*  ()


Kategorio:Provincoj de Nederlando
Filmformato

**Filmformato** priskribas la grandecon, formon, kaj prenomeĥanismon de filmo uzata en fotografio aŭ kino.

## Kutimaj filmformatoj 
* 8mm
* Super 8mm
* 16mm
* 35mm
** Vistavision
** Cinerama
** 3-trua filmo
* 70mm

Kategorio:Kino
Kategorio:Fotado
Fabelo

**Fabelo** estas distra, morala, aŭ filozofiema rakonto pri fiktivaj aventuroj de herooj kun supernaturaj kapabloj. Ĝi estas popola formo de la antikva mito, sed en modernaj, mit-neglektemaj socioj ofte ŝrumpis al nura porinfana distro. Tamen, en multaj senskribaj komunumoj ankoraŭ viglas la "ĉirkaŭfajra fabel-rakontado" kie la rakontistoj kaj ĉef-aŭskultantoj estas plenkreskuloj.
eta|220ra|Kovrilpaĝo de Japanaj fabeloj, spite la kovrilpaĝon la libro estas 4-a reviziita eldono el 1970

## Priskribo 
Fabelo estas unu el ĉefaj ĝenroj de folkloro, veninta de la profundo de jarcentoj, kaj en okcidenta kulturo el Ezopo. Estas konataj la nomoj de nur kelkaj personoj, kiuj kontribuis al tiu ĉi verkarto:

* Charles Perrault - Fratoj Grimm - Hans Christian Andersen - Wilhelm Hauff - Andrew Lang - Jean-François de Saint-Lambert - La Fontaine - Samaniego - Iriarte
* kaj en Esperantio: DoKo.

Bonegaj kolektoj de la fabeloj estas: araba (**Mil kaj unu noktoj**), hinda (**Panĉatantra**) kaj aliaj. Preskaŭ ĉiu popolo havas sian kolekton de naciaj fabeloj.

Teoriumintoj pri fabelo kaj ĝia funkcio: Tolkien (en sia eseego *On Fairy-Tales* ("Pri fabeloj"), publikita en la libro *Tree and Leaf* ("Arbo kaj Folio")).

La plej fama verko de Vladimir Propp nome "Morfologio de la popolrakonto" prezentas serion de 31 punktoj kiuj ripetiĝas en ĉiuj rakontoj de popolaj ferakontoj. Kvankam ne ĉiuj el ili aperas en ĉiuj la rakontoj, la bazaj funkcioj ofte restas kaj la ordo estas praktike ĉiam la sama.

## Literaturo 
* Andrianova N. H., 1983: Ukrainaj Popolaj Fabeloj. Kiev
* Béla Balázs 1970: La Sep Reĝidoj. Ilustris: Ádám Würtz. Tradukis: Éva Farkas-Tatár. Hungara Esperanto-Asocio. Budapest.
* Benedek, Elek 1983: Hungaraj Fabeloj. Elektis kaj tradukis: Mária Benczik. Budapest
* Bichsel, Peter 1991: Rakontoj por infanoj (Kindergeschichten). Esperantigis: Gerd Bussing, Tomasz Chemielik. Svidniko.
* Doko 1990: Rakontoj de Niaj Prapatroj. Falsfloraj ekzercoj pri nia lando antaŭ multaj jarcentoj kiam okazadis mirindaj aferoj. Rakontis: Doko. Redaktis kaj korektis: Tomasz Chemielik. Svidniko.
* Grimm, Jacob kaj Wilhelm 1906/1985: Elektitaj Fabeloj, trad. Kabe, eldonita de Artur E. Iltis, Sarbrücken
* Szilágyi, Francisko 1972: Trans la Fabeloceano, *Dansk Esperanto-Forlag*, Ingemannsvej – 8230 Aabyhoj

## Proverbo 
Ekzistas proverboj pri fabelo en la Proverbaro Esperanta de L. L. Zamenhof:
* 
* 

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Dokumenta filmo pri rusia kinoreĝisoro Aleksandr Rou, kreinta multajn fabelajn filmojn
* pri fabelkomencoj/Eo  
* Klasika Fabelaro 
* Fabelaj mondoj  


Kategorio:Folkloro
Kategorio:Literaturo laŭ ĝenroj
Filmo 35mm

Dosiero:35mm film with digital soundtrack.jpg

**Filmo 35mm kun sonbendoj (simulita bildo)**

*(Ĉi tiu bildo estas uzpermesita laŭ FDL)*

**Filmo 35mm** estas la baza filmformato uzata en fotografio kaj kinematografio, kaj restas sufiĉe senŝanĝa, de ĝia enkonduko en la fino de la 19-a jarcento. La filmon fotografian oni tranĉas laŭ strio de larĝo de 35 milimetroj, kun truoj laŭ la du randoj ses oble 25.4&nbsp;mm (unu colo).

Ĉe la norma formato kinematografia, la bildoj havas alton de kvar truoj (19&nbsp;mm, 0.75 colo) kaj proporcion de proksimume 4:3. En senmova fotografio kaj la kinoformato Vistavision troviĝas horizontala bildo kun longo de ok truoj (38&nbsp;mm, 0.75 colo), kaj pro tio plej longa proporcio de 3:2 kaj pli detala bildo, ĉar pli da la filmo uziĝas por unu bildo.

La ofta anamorfa vastekrana formato Cinemascope, Panavision ktp uzas la kutiman bildgrandon de kvar truoj, sed anamorfan lenson uzas kaj kamerae kaj projekcie por plilarĝigi la horizontalan grandon al proporcio de 2.35. La bildo surfilma aspektas kunpremita horizontale.

Nuntempe oni plej ofte filmas kaj projekcias filmojn per la formato 4-trua, sed oni kaŝas la supran kaj malsupraj striojn de la bildoj por meza proporcio de 1.85 aŭ 1.65. Ĉe televidado, kie oni ne bezonas servi dekmilojn de projekciiloj 35mm, 3-trua formato estas ofte uzata por la proporcio 16:9 de HDTV kaj kvarona ŝparado de filmo.

Kiam oni enkondukis sonon en la kinon, post fiaskitaj provoj kun sondiskoj, cilindroj, ktp, la sonon oni ekregistris optike sur la filmon. Por ĉi tiu sonbendo analoga rezerviĝas mallarĝa strio laŭ la maldekstro de la bildareo, malgrandigante la bildareon. Novaj sonsistemoj ciferecaj ekde la jaroj 1990 estas Dolby Digital, registrata inter la truoj; SDDS, registrata laŭ strioj ĉe la ekstremo ekster la truoj, kaj DTS, kun la sono sur kompakta disko kaj sinkronigilo laŭ strieto inter la bildo kaj la analoga sonbando. Ĉar ĉiu el ili lokiĝas en diversaj pecoj de la filmo, unu filmo povas enhavi ĉiun sonformaton por esti projekciita bonsone en ĉiu kinejo.

Kategorio:Filmo
Kategorio:Fotado
Fuerteventura

**Fuerteventura** [fŭertebentura] estas la plej proksima kanaria insulo al ĉeflanda Afriko, Maroko. Estas ĉirkaŭ 44.000 loĝantoj (en 2002). La ĉefurbo estas Puerto del Rosario (14.000 loĝantoj). Post Tenerife, ĝi estas la 2-a plej granda el la Kanarioj. Ĝi havas propran parlamenton (*Cabildo Insular* [kabildo insular']) ekde 1912.

## Geografio 
Fuerteventura estas la plej malnova insulo en Kanarioj, de antaŭ 20 milionoj da jaroj. Ĝi estis formita de vulkana efiko. La lasta vulkana aktivo datas antaŭ 4.000 - 5.000 jaroj.

La plej alta punkto estas monto *Jandía* [ĥanDIa] (807 m) en samnoma duoninsulo.

eta|maldekstre|200ra|Municipoj de Fuerteventura: 1. Puerto del Rosario; 2. La Oliva; 3. Antigua; 4. Betancuria; 5. Tuineje; 6. Pájara.
Ĝi havas jenajn ses municipojn:
* Antigua
* Betancuria
* La Oliva
* Pájara
* Puerto del Rosario
* Tuineje

## Biogeografio 
eta|Situo
Laŭ la tipologio de la Monda Natur-Fonduso (WWF), la insulon kovras la mediteraneaj sekaj duonarbaroj de akacio kaj arganio. Tiu estas tersupraĵa ekoregiono el la mediteranea ekoprovinco de la palearkta ekozono.

La ekoregiono ankaŭ apartenas al la biomo de la mediteraneaj arbaroj, duonarbaroj kaj arbustaroj.

## Historio 
Pro ĝia foreco el Iberio, la diktaturo de Miguel Primo De Rivera uzis ĝin kiel ekzilejon de kontraŭuloj. Filozofo Miguel de Unamuno estis tien veturigita en la 1920-aj jaroj.

Vidu ankaŭ Jean de Béthencourt,

## Nunaj aferoj 
La insulo ricevas multajn turismantojn ĉefe el Germanio. La vento allogas sportantojn kun veltabuloj.

La skulptisto Eduardo Chillida decidis en 1996 bori la monton *Tindaya* malplena kiel artaĵo. Tio kaŭzis protestojn inter tiuj, por kiuj Tindaya estis simbolo de la insulaj praloĝantoj.

Pro sia proksimo al Afriko (ĉirkaŭ 100 kilometroj), Fuerteventura estas la celo de boatoj, per kiuj kontrabandistoj sendas eksterleĝajn enmigrintojn al eŭropunia Hispanio. La vojaĝo estas tre danĝera, kaj ofte kadavroj de malsukceseguloj atingas la marbordon, sed la alternativa mallonga vojo tra Ĝibraltara markolo estis barita de nova fortika gvatsistemo en ĵusaj jaroj. La loka registaro plendas, ke kaptitaj eksterleĝuloj en improvizitaj malliberejoj tro kostas.

## Bildaro 

Dosiero:Fuerteventura kueste3 750px.jpg|
Dosiero:Fuerteventura panorama1 1200px.jpg|
Dosiero:Fuerteventura kueste2 750px.jpg|

## Eksteraj ligiloj 
* Cabildo de Fuerteventura (Oficiala retejo)
* Retejo priFuerteventura
* Retejo priFuerteventura Sunnyfuerteventura 
* Fuerteventura3D.com


Kategorio:Insuloj en Hispanio
Frakcio

**Frakcio** estas vorto plursignifa. En politiko frakcio povas esti parto de partio aŭ grupo en parlamento, simile en religiaj aŭ aliaj komunumoj. En la Esperanto-movado oficialajn frakciojn havas SAT. Apartan signifon la vorto havas en matematiko. La rajto de frakciigo permesas al la aliĝintoj de organizo (sindikato, asocio, politika partio) krei frakciojn ene de ĝi, tio estas de sin arigi ĉirkaŭ idealoj, praktikoj aŭ karismaj roluloj, por, ene de tiu organizo, esti pli bone identigebla, progresigi siajn ideojn kaj prezenti sin al la internaj elektoj, kiel la kongresoj. 

## Vidu ankaŭ 
* Frakcio en politiko, kiel grupo en parlamento
* Frakcio en la Eŭropa Parlamento
* Frakcio en matematiko
Fondumo por Libera Programaro

La **Fondumo por Libera Programaro** (, FSF) estas fondumo dediĉita al la produktado kaj instigado de libera programaro. Ĝin fondis Richard Stallman. Ĝi ĉefe prilaboras la projekton GNU.

Ekzistas ankaŭ *Fondumo por Libera Programaro Eŭropo* kaj *Fondumo por Libera Programaro Barato* kiel sendependaj organizaĵoj.

## Vidu ankaŭ 
* GPL
* libera programaro
* GFDL
* Ciferecaj rajtoj
* Electronic Frontier Foundation
* European Digital Rights
* 70px Hurd
* Fondumo por libera programaro de Barato

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* (angla) Difino de libera programaro
* Oficiala retejo de la Fondumo por Libera Programaro
* Free Software Foundation Europe  informas ankaŭ en Esperanto por sia Kampanjo *Public Money - Free Code*.
* Fondumo por Libera Programaro en Barato, 

Kategorio:Libera programaro
Kategorio:Fondumoj
Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1985
Kategorio:Ciferecaj rajtoj
Kategorio:Ne-registaraj organizaĵoj
Kategorio:Komputiko
Listo de monumentoj

Arkitekturo > Famaj Monumentoj
----

Pluraj el ili estas listigitaj de Unesko kiel Homara Posedaĵo.

## Sep mirindaĵoj de la antikva mondo
:Egiptaj Piramidoj - Pendoĝardenoj de Babilono - Templo de Artemisa en Efeso - Statuo de Zeŭso - Maŭzoleo de Halikarnaso - Koloso de Rodiso - Lumturo de Aleksandrio

## Antikva Mondo
:Palaco en Knoso - Templo Abu-Simbel - Ora Pagodo - Partenono - Granda Muro de Ĉinio - Kolizeo de Romo - Sfinkso - Stonehenge

## Frua Feŭda Epoko
:Panteono de Romo - Kecalkoatla Piramido - Agia Sofia Templo en Konstantinopolo - Kruc-Templo de Mcĥeta - Moskeo Kubat-as-Sahra - Granda Moskeo de Damasko - Maŭzoleo Ismail Saman

## Mezepoko
:Sofia Templo de Kievo - Piza Turo - Pokrov-Preĝejo - Piramido-Templo Kastilio - Angkor-Watt - Suna Templo - Templo de Reims - Alhambro de Granado - Templo de Kolonjo - Maŭzoleo de Gur-Emiro - Ĉiela Templo de Pekino - Statuoj de Pask-insulo

## Malfrua Feŭda Epoko
:Templo de Sankta Petro - Templo de Vasil Blajeni - Eskorialo - Taĝ-Mahalo - Versajla Palaco - Zwinger - Grandpalaco de Petrodvorec - Brandenburga pordego en Berlino - Kazana Palaco - Triumfarko de Parizo - Grand-Opero - Eiffel-Turo de Parizo 

## Moderna Mondo
:Kaufman-Domo - Universitato de Karakaso - Domo de Unesko - Guggenheim-Muzeoj - Kennedy-Aeroporto - Olimpia Stadiono en Tokio - Palaco Finlandia - Statuo de Libereco en Novjorko

Kategorio:Arkitekturo
Kategorio:Monumentoj
František Hrubín

**František HRUBÍN** (17-a de septembro 1910 - 1-a de marto 1971)
estis ĉeĥa lirika poeto, prozisto, dramverkisto kaj tradukisto ĉefe de franca poezio. Ĉefverkoj: Mia kanto, Romanco por klariono, Aŭgusta dimanĉo, La nokto de Ijob, Hiroŝima, Kristala nokto kaj versoj por infanoj Gaja alfabeto, Kokido en grenkampo, La turhorloĝo de Mánes.

## Poezio 
* **Zpíváno z dálky** (Kantate de malproksime, 1933)
* **Krásná po chudobě** (Bela post mizero, 1935)
* **Země po polednách** (La tero post tagmezo, 1937)
* **Včelí plást** (Abelĉelo, 1940)
* **Země sudička** (Tero-parco, 1941)
* **Cikády** (Cikadoj, 1943)
* **Poledne** (Tagmezo, 1943)
* **Mávnutí křídel** (Svingo de flugiloj, 1944)
* **Jobova noc** (La nokto de Ijob, 1945)
* **Chléb s ocelí** (Pano kun ŝtalo, 1946)
* **Řeka Nezapomnění** (Rivero de Neforgeso, 1946)
* **Hirošima** (Hiroŝimo, 1948)
* **Proměny** (Metamorfozoj, 1957)
* **Romance pro křídlovku** (Romanco por klariono, 1962) - filmita
* **Zlatá reneda** (Ora renedo, 1964)
* **Buďme všichni básníky** (Ni ĉiuj estu poetoj, 1966)
* **Lešanské jesličky** (Betlehemo de Lešany, 1970)
* **Drahokam domova** (Gemo de la hejmo, 1976)

## Poezio por infanoj 
* **Říkejte si se mnou** (Deklamu kun mi, 1943)
* **Zvířátka a Petrovští** (Bestetoj kaj Petrovanoj, 1947)
* **Říkejte si abecedu** (Deklamu la abocon, 1948)
* **Modré nebe** (Blua ĉielo, 1948)
* **Nesu, nesu kvítí** (Mi portas, portas florojn, 1951)
* **Hrajte si s námi** (Ludu kun ni, 1953)
* **Mánesův orloj** (La turhorloĝo de Mánes, 1953) - esperantigita
* **Kuřátko a obilí** (Kokido kaj grenkampo, 1953)
* **Pohádka o Květušce a její zahrádce** (Fabelo pri Florinjo kaj pri ŝia ĝardeno, 1955)

## Dramoj 
* **Srpnová neděle** (Aŭgusta dimanĉo, 1958) - filmita
* **Křišťálová noc** (Kristala nokto, 1961)
* **Oldřich a Božena aneb Krvavé spiknutí v Čechách** (Ulriko kaj Boĵena aŭ Sanga konspiro en Bohemio, 1969)

## Eksteraj ligiloj 
* http://zivotopisyonline.cz/frantisek-hrubin.php  

Kategorio:Ĉeĥlingvaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj porinfanaj verkistoj
Kategorio:Ĉeĥaj dramistoj
Kategorio:Ĉeĥaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥlingvaj poetoj
Kategorio:Ĉeĥaj scenaristoj
Kategorio:Ĉeĥaj tradukistoj
Kategorio:Tradukistoj el la franca lingvo
Kategorio:Tradukistoj el la germana lingvo
Kategorio:Tradukistoj al la ĉeĥa lingvo
Kategorio:Naskiĝintoj la 17-an de septembro
Kategorio:Mortintoj la 1-an de marto