open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ambasadoroj (Madrido)

210px|eta|dekstre|
**Ambasadoroj** , en hispana origine **Embajadores** estas kvartalo de Madrido, Hispanio, apartenanta al la distrikto Centro. Ene de tiu kvartalo troviĝas Lavapiés, konsiderata de multaj kiel propre kvartalo.

## Limoj 
Ties limaj stratoj estas Toledo oriente, Ronda de Toledo, Ronda de Valencia kaj Ronda de Atocha sude, okcidente strato Atocha kaj norde la strato Magdalena kaj la strato Duko de Alba.

## Notoj 
Kategorio:Kvartaloj de Madrido
Kortesoj (Centro)

**Kortesoj** aŭ en hispana **Cortes** estas kvartalo de Madrido. Ties nomo rilatas al fakto ke en tiu kvartalo troviĝas la Congreso de los Diputados, sidejo de la Hispana Parlamento aŭ Kortesoj, kio nomigas la kvartalon. Pro tio multaj manifestacioj okazas sur la ĉirkaŭaj stratoj, dum la registaro uzas leĝon protektan de la ŝtataj institucioj por subpremi ilin.230px|eta|dekstre
## Limoj 
La kvartalo limas kun la Paseo del Prado (promenejo), la strato Atoĉa, la strato Alcalá, la strato Montera kaj la strato Carretas.

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la Municipo de Madrido, Distrikto Centro
* Distriktoj de Madrido

## Referencoj 
Kategorio:Kvartaloj de Madrido
Justico (Centro)

230px|eta|dekstre|Justico nordoriente de la distrikto Centro
**Justico** aŭ hispane **Justicia** estas kvartalo de Madrido, Hispanio, apartenanta al la distrikto Centro. La nomo de tiu kvartalo rilatas al la sidejo de la Ministerio pri Justico. Ene de tiu kvartalo troviĝas ankaŭ la zono de Ĉueko, kiu iĝis ekde la 1990-aj jaroj samseksa kvartalo de Madrido.

## Limoj 
La limoj de tiu kvartalo estas la stratoj Sagasta kaj Génova norde, la Paseo (promenejo) de Recoletos okcidente, la strato Fuencarral oriente kaj la Gran Vía sude.

## Notoj 
Kategorio:Kvartaloj de Madrido
6383 Tokushima

'*6383 *Tokushima''''' estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japanaj astronomoj Masayuki Iwamoto kaj Toshimasa Furuta elde Tokuŝima (Japanio).

## Nomo 
Ĝi ricevis la nomon de la urbo Tokuŝima, en kies gubernio la unua malkovrinto loĝas kaj establis sian observatorion.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Toshimasa Furuta
Kategorio:Malkovrita de Masayuki Iwamoto
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1988
Palaco (Centro)

230px|eta|dekstre|En la distrikto (ruĝe) kaj en Madrido
**Palaco**, en hispana origine **Palacio**, estas unu de la 6 kvartaloj kiuj formas la distrikton Centro de Madrido, Hispanio. Ene de tiu troviĝas la Reĝa Palaco de Madrido (kio nomigas la kvartalon) kaj la Reĝa Teatro (Madrido).

## Limoj 
La limoj de tiu kvartalo estas la Cuesta de San Vicente, la strato Segovia, la Ronda de Segovia, la strato Toledo kaj la Granda Vojo.

## Notoj 
Kategorio:Geografio de Madrido
Suno (Centro)

**Suno**, aŭ en hispana **Sol**, estas unu el la ses administraj kvartaloj, kiuj formas la distrikton Centro de la urbo Madrido. Ĝi enhavas la Sunpordon, sidejo de la Madrida Regiono, kaj la popularan punkton de la Kilometro Nulo de la ses radiaj ŝoseoj de Hispanio.230ra|eta|dekstre|Situo ene de la distriktoĜi okupas la lastan rangon pri loĝantaro en la distrikto kun 12.453 loĝantoj kaj denseco de 2.000 loĝantoj por km².

## Geografio 
Suno situas en la centro de la distrikto (kaj de la urbo), limigita nordokcidente de Universitato, nordoriente de Justico, oriente de Kortesoj, sudoriente de Ambasadoroj, sudoriente kaj sude de Justico kaj oriente kaj sudoriente de Palaco. Pri stratoj, el nordo kaj laŭ la horloĝa direkto, ĝi estas limigita de la stratoj Jacometrezo, Plaza del Callao, Gran Vía, Clavel, Virgen de los Peligros, Sevilla, Plaza de Canalejas, Cruz, Plaza de Jacinto Benavente, Concepción Jerónima, Plaza de Puerta Cerrada, Cuchilleros, Fuentes, Arenal, Costanilla de los Ángeles kaj la Placo Santo Domingo.

La Sunpordo estas je 2,23 km de la bordo de la rivero Manzanares kaj je 12,39 km de la Flughaveno Madrido-Baraĥo. Ĝi situas sur ebenaĵo je 500 m super marnivelo.

En la areo estas multaj ebloj transportaj (metroo, busoj, taksioj) kaj alta denseco de vendejoj inter kiuj kelkaj famaj kiaj Corte Inglés, FNAC, Casa del Libro, H & M aŭ Zara, inter aliaj. Estas ankaŭ la preĝejo de Sankta Kruco kun turo.

## Referencoj 
* Municipo Madrido: *Barrio de Sol*.

Kategorio:Kvartaloj de Madrido
Sanĉinaro

eta|Avenuo Francisco Pi i Margall.
eta|Vendejaro Sanĉinaro.
eta|Konstruaĵo Mirador (rigardejo).
eta|Konstruaĵo Celosía.
eta|Konstruaĵo Sanĉinaro XII.
eta|Hospitalo La Moraleja.
eta|Konstruaĵo Clarión.

**Sanĉinaro**, en hispana **Sanchinarro**, estas kvartalo kiel *Programa de Actuación Urbanística* (PAU) kiu aperis kiele realigo de la *Plan General de Ordenación Urbana* de 1997 de la municipo de Madrido. Ĝi ekkonstruiĝis komence de la 21a jarcento. Estas situanta ene de la distrikto de Hortalezo, formante parton de la kvartalo *Valdefuentes* laŭ la oficiala divido de la distrikto en kvartaloj. Estas situanta oriente de la Aŭtoŝoseo de la Nordo (A-1), norde de la aŭtoŝoseo M-11 kaj sude kaj okcidente de la aŭtoŝoseo ĉirkaŭa M-40. Ĝi havas areon de 400 hektaroj.

Sanĉinaro limas okcidekte kun Las Tablas (Fuenkaralo-Pardo), norde ken la urbanizo El Encinar de los Reyes (municipa teritorio de Alkobendo), oriente kun la Parko Valdebebo, kaj sude kun la Kolonio Virgen del Cortijo kaj Manoteras.

Kategorio:Kvartaloj de Madrido
6384 Kervin

'*6384 *Kervin'''* estas tre malgranda, eksterordinare hela duopa asteroido de la interna asteroida zono, ano de la hungaria familio.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar, (kantono San Diego en Usono).

## Nomo 
Ĝia nomo honoras *Paul W. Kervin*, sciencan estron de la laboratorio *Phillips* de la *Air Force Maui Optical and Supercomputing observatory'' (AMOS). Li ludas gravan rolon en la gvidado de la programo JPL / AMOS, ĉefe direktita al la observo de terrenkontaj kaj aliaj interesantaj asteroidoj.

## Satelito 
Ĝia satelito estis malkovrita en 2015 de Brian D. Warner kaj A. Aznar Macias uzinte observojn de , anoncita en marto 2016.

Tiu satelito havas diametron de almenaŭ 1,1&nbsp;km kaj orbitan  de 6,1&nbsp;km. Ĝia orbita periodo estas 0,6642 ± 0,0004 tago (15,94 ± 0,01 horoj). La rotacia periodo de tiu satelito estas ankoraŭ nekonata.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 
*  (6384) Kervin; el la paĝaro de Wm. Robert Johnston

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Kelkopaj asteroidoj
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
6391 Africano

'*6391 *Africano'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la usona astronomino Eleanor Francis Helin elde la Observatorio de la Monto Palomar (Kantono San Diego en Usono).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de la usona astronomo *John L. Africano* (1951–2006) de la *Air Force Maui Optical and Supercomputing observatory'' (AMOS). Li ludis gravan rolon en la programo JPL / AMOS de observo de terrenkontaj kaj aliaj interesantaj asteroidoj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Eleanor Francis Helin
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Esperanto Internacia (fondaĵo)

***Esperanto Internacia*** estas fondaĵo, kiu ĉefe laboras por Esperanto-informado kaj Esperanto-instruado. Plej bone oni povus nomi ĝin fakorganizo pri informado kaj instruado. La fondaĵo kreiĝis je la 15-a de decembro 2010 en la meksika urbo Querétaro.

Ekde la fondo, la fondaĵo subtenis diversajn projektojn sur la menciitaj kampoj, kiel ekzemple Esperanto-agadon en Nikaragvo, Informbroŝuro por Malto, gazetara laboro en Meksiko, Esperanto-kursoj en la Nacia Aŭtonoma Universitato de Nikaragvo (UNAN) aŭ la aranĝon de informstando de AVE ĉe du gravaj verdulaj kongresoj en Dakaro (Senegalo), nome Tutmonda Kongreso de la Verdula Junularo kaj la Tutmonda Verdula Kongreso.

Grava projekto de *Esperanto Internacia* estis la kreo de la Tutmonda Esperanto-adresaro. Temas pri kombinita adresaro, kiu enhavas plurajn elementojn:

* Koresponda servo kun diversaj serĉeblecoj (rete, poŝte, skajpe, retbabilado)
* Gastiga servo aŭ servo por Esperanto-vojaĝantoj (urbogvidado, hotelperado, kontaktoj kun lokaj Esperanto-parolantoj, tranokteblecoj)
* Ĝenerala adresaro kun diversaj eblecoj (hobioj, interesoj, lingvokonoj, nomoj)

## Eksteraj ligiloj 
* Retejo de la Tutmonda Esperanto-adresaro kun informoj pri la fondaĵo *Esperanto Internacia*

Kategorio:Esperanto-Fondaĵoj
Kategorio:Esperanto-asocioj
(6387) 1989 WC

**(6387) 1989 WC** estas malgranda malhela asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japanaj astronomoj Sejĝi Ueda kaj Hiroŝi Kaneda elde la observatorio de Kuŝiro en Hokajdo (Japanio).

## Eksteraj ligiloj
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Hiroŝi Kaneda
Kategorio:Malkovrita de Sejĝi Ueda
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1989
Jaguarundio

La **jaguarundio** (*Puma yagouaroundi*), estas specio el la familio de la felisedoj, nature disvastiĝinta en grandaj partoj de Centra kaj de Sudameriko. Laŭ aspekto ĝi iom similas al musteledo. Malgraŭ sia relativa ofteco kaj la granda teritorio de disvastiĝo, la jaguarundioj estas inter la science malplej esploritaj felisedoj de la neotropiso.

Oni trovas tiun specion nuntempe i.a. en jenaj ekoregionoj : Cerado, la meksika-golfaj marbordaj herbejoj, la napaj humidaj arbaroj, la sud-andaj jungaoj kaj la verakrucaj humidaj arbaroj.

Kategorio:Felisedoj
Kategorio:Neotropisa faŭno
Kormorana fiŝkaptado

[eta|300px|dekstra|Ĉina fiŝkaptisto kun unu el siaj kormoranoj en la [Lago Erhai ĉe Dali, Junano.]]

**Kormorana fiŝkaptado** estas tradicia fiŝkaptada metodo laŭ kiu fiŝkaptistoj uzas trejnitajn kormoranojn por fiŝkaptadi en riveroj. Historie, kormorana fiŝkaptado okazis en Japanio kaj Ĉinio el ĉirkaŭ 960 p.K.
kaj registrita el aliaj lokoj tutmonde.

Por kontroli la birdojn, la fiŝkaptistoj ligas ŝnuron ĉe la bazo de la birda gorĝo. Tio evitas ke la birdo englutu la plej grandajn fiŝojn, kiuj restas en ties gorĝo, sed la birdoj povas engluti pli malgrandajn fiŝojn. Kiam kormorano kaptis fiŝon en sia gorĝo, la fiŝkaptisto alportas la birdon reen al la boato kaj prenas la fiŝon el la birda gorĝo, plej verŝajne profitante la refleksan movon de regurgitado. Kvankam la kormorana fiŝkaptado iam estis sukcese fruktodona industrio, ties tradicia uzado nune utilas ĉefe al la turisma industrio.

La tipoj de kormoranoj uzataj diferencas baze el la loko. En Gifu, Japanio, estas uzata la Japana kormorano (*P. capillatus*); Ĉinaj fiŝkaptistoj ofte uzas la ekzemplerojn de Granda kormorano (*P. carbo*). Oni uzas ankaŭ anhingojn (genro *Anhinga*), kiuj estas tre proksimaj parencoj de la kormoranoj por tia fiŝkaptada tekniko foje.

Estas registroj el formoj de kormorana fiŝkaptado okazinta en Peruo ekde la 5-a jarcento, nome almenaŭ 100 jarojn pli frue ol la registrita kormorana fiŝkaptado de Japanio.

## Referencoj 
Kategorio:Fiŝkaptado
Discus scutula

***Discus scutula*** estas specio de malgrandaj, surteraj, pulmohavaj helikoj en la familio Diskedoj.

Ĝi estis endemia specio de Hispanio.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Enciklopedio de la Vivo: *Discus scutula* en la Enciklopedio Pri Vivo 

Kategorio:Diskedoj
Kategorio:Gastropodoj de Hispanio
Felinenoj

]]
**Felinenoj** - latine *felinae* - estas subfamilio de la biologia familio de felisedoj.

## Subdivido 
* *Acinoniksoj*
** Gepardo (*A. jubatus*)
* *Karakalo*
** Karakalo (*C. caracal*)
* *Katopumoj*
** Katopumo (*C. badia*) Azia ora kato (*C. temminckii*)
* *Felisoj*
** Ĉina dezerta kato (*F. bieti*) Kato (*F. catus*) Ĝangala kato (*F. chaus*) Palasa kato (*F. manul*) Sabla kato (*F. margarita*) Nigrapieda kato (*F. nigripes*) Sovaĝa kato (*F. silvestris*) Hejma kato (*Felis silvestris f. catus*)
* *Ocelotoj*
** Pantanala kato (*L. braccatus*) Pampo-kato (*L. colocolo*) Salmarĉa oncifeliso (*L. geoffroyi*) Tigrostria kato (*L. guigna*) Anda montara kato (*L. jacobitus*) Pampasa kato (*L. pajeros*) Oceloto (*L. pardalis*) Panterkato (*L. tigrinus*) Margajo (*L. wiedii*)
* *Servaloj*
** Servalo (*L. serval*)
* *Linkoj*
** Kanada linko (*L. canadensis*) Eŭrazia linko (*L. lynx*) Iberia linko (*L. pardinus*) Rufa linko (*L. rufus*)
* *Pardofelisoj*
** Marmorata pardofeliso (*P. marmorata*)
* *Prionailuroj*
** Leoparda kato (*P. bengalensis*) Kato de Iriomoto (*P. iriomotensis*) Platfrunta iktailuro (*P. planiceps*) Rufa prionailuro (*P. rubiginosus*) Fiŝkapta kato (*P. viverrinus*)
* *Profelisoj*
** Afrika ora kato (*P. aurata*)
* *Pumoj*
** Pumo (*P. concolor*) Jaguarundio (*P. yagouaroundi*)

Kategorio:Felisedoj
Sinagogo de Trenčín

La **Sinagogo** de Trenčín apartenas al la plej belaj kaj interesaj konstruaĵoj de Slovakio en urbo Trenčín.

## Historio 
La judoj konstruis la malnovan lignan sinagogon en tiam hungara urbo Trencsén en 1781. En la sama loko ili konstruis la nun videblan sinagogon inter 1912-1913. En 1918 la nova ŝtato Ĉeĥoslovakio transprenis en Trenčín la judan komunumon de preskaŭ 2.000 membroj. Malĝoja ĉapitro en la historio de la judeco estas tio, kiam slovakaj faŝistoj deportis la judojn en 1941. Ili grandparte pereis, granda parto el la postvivantoj elmigris al Israelo. Dum la 2-a mondmilito la sinagogo estis damaĝita. Post la rekonstruo la ŝtato uzis ĝin, kiel magazeno por vestoj. Inter 1974-1984 ĝi renoviĝis. Nuntempe en la sinagogo troviĝas ekspozicio. En 1990 ĉe la malantaŭo de la konstruaĵo en malgranda ĉambro renkontas hodiaŭ nur eta grupo de judaj kredantoj.

## Konstruaĵo 
La sinagogo estas la kulmino de tradiciismo, sed en modernisma stilo uzante modernan teknologion de betono. La konstruaĵo situas laŭ granda placo. La sinagogo miksas plurajn stilojn kiel eklektikismo, sed imponas la Art Nouveau kaj bizanca stiloj. En la mezo granda kupolo etendiĝas. Sur la fasado arkado dominas, flanke 2 malaltaj kolonaj turoj situas kun la suproj estas malgrandaj kupoloj.

## Fontoj 
* slovaka Vikipedio

Kategorio:Sinagogoj en Slovakio
Kategorio:Konstruaĵoj en Regiono Trenčín
Kategorio:Trenčín
Esperanto Internacia

**Esperanto Internacia** povas esti:

* Esperanto Internacia (revuo): Unu el la du revuoj, kiujn eldonis Internacia Esperanto-Ligo.
* Esperanto Internacia (fondaĵo): Fondaĵo, kiu ĉefe agadas por Esperanto-informado kaj Esperanto-instruado
Kapelo Stefano la 1-a (Esztergom)

La **Kapelo de Stefano la 1-a (Hungario)** estas historia monumento de urbo Esztergom, ĉe piedo de monto. Ĝi eklezie apartenas al Preĝejo de Ignaco Lojola (Esztergom).

## Historio 
Dum la mezepoko en tiu loko preĝejo de Johano Baptisto funkciis laŭ dokumento en 1281. Ĝi neniiĝis dum la turka dominado. Tiu ĉi kapelo konstruiĝis proksimume en 1745. En 1882 apude hospitalo por malriĉuloj ekfunkciis.

## Konstruaĵo 
La baroka konstruaĵo situas sola havanta po unu navon kaj lignan turon. La sanktejo estas kvadrata, apude sakristio situas. En la fasado klasikisma antaŭĉambro konstruita en la 19-a jarcento estas videbla. Tie estas la enirejo. Interne nur la ĉefaltaro restis origina, tamen la altara bildo pri Stefano la 1-a (Hungario) kaj Emeriko de Hungario estis pentrita en 1875. La murpentraĵo estis pentrita en 1788.

Apud la kapelo malfrubaroka ŝtona kruco situas, kiu estis renovigita en 1949.

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Esztergom
Esztergom
Kategorio:Esztergom
Stefano
Ödön Lechner

**Ödön Lechner,** laŭ la hungara skribmaniero **Lechner Ödön** apartenas al la plej famaj kaj gravaj hungaraj arkitektoj. Liaj fratoj estis Károly Lechner kaj Gyula Lechner.
eta|Skulptaĵo pri Ödön Lechner, laŭ la hungara surskribo: Majstro de nacia arkitektio

Ödön Lechner naskiĝis la  1845 en Pest (urbo). Li mortis la  1914 en Budapeŝto.

## Biografio 
Ödön Lechner frekventis lernejojn en Pest, poste li lernis en Arkitekta Akademio en Berlino inter 1866-1869. Poste li studvojaĝis en Italio, poste li eklaboris en Hungario. Inter 1874-1878 li laboris en Francio, en la sekva jaro li estis en Britio. Hejmenveninta li daŭris sian laboron en Budapeŝto. En 1889 kune kun Vilmos Zsolnay studis la ceramikojn en Britio. Baldaŭe laŭ la slogano *Hungaroj! Al la oriento!* li ĉerpis el la india kaj persa stiloj kune kun hungaraj motivoj.

## Liaj plej signifaj konstruaĵoj 
* Urbodomo de Kecskemét 1890–1896
* Urbodomo de Szeged 1882–1883
* Departementejo de tiama Nagybecskerek (nuntempa Zrenjanin en Serbio, 1886
* Industriarta Muzeo de Budapeŝto 1891–1896
* Geologia Muzeo (Budapeŝto) 1896–1899
* Preĝejo de Sankta Ladislao (Kőbánya) 1891–1896
* Blua preĝejo en tiama Pozsony (nuntempa Bratislavo en Slovakio) 1907-13
* Poŝta Ŝparkaso, Budapeŝto 1899–1901

## Memorigiloj 
* Societo pri Lechner de 1928
* 2 skulptaĵoj en Budapeŝto
* aleo kaj stratoj en diversaj urboj

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj arkitektoj
Jerzy Pawłowski

**Jerzy Władysław Pawłowski** (naskiĝis la 25-an de oktobro 1932 en Varsovio, mortis la 11-an de januaro 2005 samloke) – pola skermisto, kvinfoja medalisto de Olimpikaj Ludoj, pentristo.

## Sporta kariero 
Jerzy Pawłowski naskiĝis en familio kun patriotaj tradicioj. En 1949 komencis trejnadon de skermo. En 1952 soldatiĝis kaj komencis ekzerci en militista sporta klubo "Legia". Tie renkontis eminentan hungaran trejniston Janos Kevey. Samjare gajnis ĉampionecon de Pollando pri rapiro kaj startis en Someraj Olimpikoj en Helsinko. En 1956 partoprenante Someran Olimpikon en Melburno gajnis du arĝentajn medalojn en turniro de skermistoj - individue kaj teame. En 1957 iĝis la unua pola individua mondĉampiono pri skermado. En 1959 dum mondĉampioneco en Budapeŝto li ĉefe kontribuis al akiro por Pollando de la unua titolo de teama mondĉmpioneco danke al sia venko super hungaro Rudolf Kárpáti. En 1960 dum Somera Olimpiko en Romo gajnis kune kun la teamo arĝentan medalon en sabro. En 1964 dum Somera Olimpiko en Tokio li gajnis teame bronzan medalon. Jaro 1968 estas lia plej granda sukceso – ora medalo en skermado dum Somera Olimpiko en Meksiko.

Krom Olimpikaj Ludoj li ankaŭ 19 fojojn gajnis medalojn de mondĉampioneco, en tio 7-foje la oran (1957, 1965, 1966 – individue kaj 1959, 1961, 1962, 1963 – teame). Li estis ankaŭ 14-foja ĉampiono de Pollando en sabro kaj rapiro. En 1967 Internacia Federacio de Skermistoj konsideris lin sabristo de ĉiuj tempoj. En la jaroj 1970-1974 li plenumis funkcion de prezidanto de Pola Skermista Asocio. Tiuperiode li finis studi leĝon en Varsovia Universitato.

Jerzy Pawłowski dufoje (1957 kaj 1968) en Plebiscito de *Przegląd Sportowy* (Sporta Revuo) estis anoncita la plej bona sportisto de la jaro en Pollando.

## Eksteraj ligiloj 
* Silueto en olimpika portalo de PKOl
* Profilo sur la paĝo *sports-reference.com* 
* Artikolo pri Jerzy Pawłowski 
* Intervjuo kun Michał Pawłowski
* JERZY PAWŁOWSKI paĝo aŭtorizita de la familio

Kategorio:Polaj sportistoj
Ákos Császár

**Ákos Császár** [Akoŝ ĉAsAr] (laŭ la hungara skribmaniero **Császár Ákos**; naskiĝis la  1924 en Budapeŝto kaj mortis la 14-a de decembro 2017) estis hungara matematikisto, profesoro, membro de Hungara Scienca Akademio.

## Biografio 
Ákos Császár frekventis universitaton en Budapeŝto inter 1942-1947, en la sekva jaro li doktoriĝis. Poste li ekinstruis en Universitato de Budapeŝto, kie li havis diversajn altajn postenojn (ankaŭ krom la universitato li havis diversajn postenojn). Li redaktis diversajn matematikajn periodaĵojn kaj okupiĝis precipe pri topologia spaco kaj funkcio (matematiko). En 1994 li pensiuliĝis.

Li apartenas al la granda kvinopo de hungaraj matematikistoj, kiuj finis la lernadon en 1947 kun János Aczél, László Fuchs, János Horváth (matematikisto) kaj István Sándor Gaál. Li ricevis premion Kossuth en 1963, inter 1962-2009 ankaŭ aliajn premiojn.

## Liaj ĉefaj verkoj 
**Fondements de la topologie générale* (1960, ankaŭ angle kaj germane)
**Bevezetés az általános topológiába* (1970)
**Szintopogén csoportok* (1970)
**Extensions of Quasi-Uniformities* (1981)
**Simultaneous Extensions of Screens* (1989)
**Iliadis Absolutes for Arbitrary Spaces* (1991)
**General Absolutes of Topological Spaces* (1991)
**D-Completions of Pervin-Type Quasi-Uniformities* (1993)
**Simultaneous Extensions of Cauchy Structures* (1994)
**On a Problem of Simultaneous Quasi-Uniform Extension* (1999)

## Fontoj 
*Hungara Vikipedio

 
Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj
Romuald Szeremietiew

**Romuald SZEREMIETIEW** (naskiĝis la 25-an de oktobro 1945 en Olmonty, proksime al Bjalistoko) estas pola politikisto, publikigisto, doktoro habilita de militistiko, eksa oficiro de Pola Militistaro, parlamentano de la 3-a kadenco, estinta vicministro kaj plenumanta devojn de ministro pri nacia defendo, universitata lekciisto.

## Vivo 
En 1972 Romuald Szeremietiew finis leĝon en Universitato de Vroclavo. En 1995 doktoriĝis surbaze de laboraĵo *Kierowanie obronnością Rzeczypospolitej Polskiej* (Gvida defendado de Pola Respubliko) ĉe Strategia-Defenda Fakultato en Akademio de Nacia Defendo; habilitiĝis samfakultate pri la temo *O bezpieczeństwie Polski w XX wieku* (Pri sekureco de Pollando en la 20-a jarcento) ses jarojn pli poste. De la 90-aj jaroj laboris en la Akademio kaj estis dungita ĉe Krakova Supera Lernejo.

En la periodo de Pola Popola Respubliko estis membro de *Stronnictwo Demokratyczne* (Demokratia Partio) ĝis 1970 kaj de *Stowarzyszenie "Pax"* (Asocio "Paco") ĝis 1976, kunsidis en Vojevodia Nacia Konsilio en Leszno. Li aktivis en opoziciaj organizaĵoj. En 1979 estis unu el kunkreintoj de Konfederacio de Sendependa Pollando, kiun li forlasis en 1985, fondante sian partion. Inter la jaroj 1981 - 1984 estis malliberigita pro tiu ĉi aktivado kaj liberigita danke al amnestio.

En la registaro de Jan Olszewski estis en 1992 nomumita vicministro pri defendo. Li apartenis al kunfondintoj de *Ruch dla Rzeczypospolitej* (Movado por la Pola Respubliko) partio organizita de la estinta ĉefministro. En la jaroj 1997–2001 kadre de *Akcja Wyborcza Solidarność* estis parlamentano, elektita en distrikto Radom. Fine de la kadenco estis neasociita deputito.

En la registaro de Jerzy Buzek denove iĝis vicministro pri defendo. Li estis tamen suspendita kaj poste maldungita de la funkcio pro publikaĵo en Rzeczpospolita akuzanta lin pri korupto. La proceso daŭris de 2005 ĝis 2008 kiam la juĝo senkulpigis lin. Novembre 2010 Romuald Szeremietiew estis ankaŭ senkulpigita de akuzo pri malkaŝo de ŝtata sekreto.

Oktobre 2008 iĝis profesoro kaj gvidanto de leĝa katedro en Eksterloka Fakultato de Katolika Universitato Lublina en Stalowa Wola, kaj oktobre 2010 iĝis samloke fakultata dekano de Leĝo kaj Sciencoj pri Mastrumado.

En 2010 strebis por ofico de prezidanto de Varsovio kiel sendependa kandidato, unu jaron poste balotis senrezulte al Senato.

## Eksteraj ligiloj 
* Romuald Szeremietiew – privata paĝo 
* Blogo de Romuald Szeremietiew

Kategorio:Polaj politikistoj
Askujo

[eta|[Klejstotecio] de *Erysiphe adunca*]]
**Askujo** aŭ **askofrukto** estas organo, naskanta kaj entenanta askojn, karakteriza de la askofungoj. Oni trovas plurajn formojn : apotecio, peritecio aŭ klejstotecio.

En latina lingvo oni uzas la nomo *ascoma* plurale *ascomata*.

## Notoj kaj referencoj 
Kategorio:Funganatomio
Barbara Skarga

eta|Barbara Skarga en 2000.
**Barbara SKARGA** (naskiĝis la 25-an de oktobro 1919 en Varsovio, mortis la 18-an de septembro 2009 en Olsztyn) – pola profesorino pri filozofio de Pola Scienca Akademio (PAN). Damo de la Ordeno de Blanka Aglo.

## Vivo 
Barbara Skarga devenis de bienposedanta familio. Iom ligita kun familia kredo - kalvinismo. Ŝiaj gefratoj estis aktoroj.

Ŝi studis filozofion en la Universitato de Stefan Batory en Vilno.

Dum la dua mondmilito estis kurierino de Pola Enlanda Armeo. En 1944 arestita de rusoj kaj kondamnita al 10 jaroj de gulago. Post la foriro ricevis ordonon ĝisvive setliĝi en kolĥozo. Al Pollando revenis en 1955. Varsovian Universitaton finis en 1957 kaj tie doktoriĝis. Titolo de profesoro de homa scienco akiris en 1988.

Ŝi estis prezidantino de redakcia konsilio de revuo "Etyka" (Etiko). Entombigita en protestanta reformita tombejo en Varsovio.

## Publikaĵoj 
Aŭtorino de pluraj libroj, i.a.:
* *Narodziny pozytywizmu polskiego 1831-1864* (Naskiĝo de pola pozitivismo; 1964)
* ''Kłopoty intelektu. Między Comte'em a Bergsonem* (Embarasoj de intelekto. Inter Comte kaj Bergson; 1975)
* *Czas i trwanie. Studia nad Bergsonem* (Tempo kaj daŭro. Studoj pri Bergson; 1982)
* *Po wyzwoleniu 1944-1956* (Post liberiĝo 1944-1956; 1985)
* *Przeszłość i interpretacje* (Pasinteco kaj interpretoj; 1987)
* *Granice historyczności* (Limoj de historieco; 1989)
* *Tożsamość i różnica. Eseje metafizyczne* (Identeco kaj diferenco. Metafizikaj eseoj; 1997, premiita)
* *Renan* (Renan; 20022), ISBN 83-214-1252-1
* *Ślad i obecność* (Spuro kaj ĉeesto; 2002)
* *Kwintet metafizyczny* (Metafizika kvinteto; 2005)
* *Człowiek to nie jest piękne zwierzę* (Homo ne estas bela besto; 2007)
* *Tercet metafizyczny* (Metafizika terceto; 2009)

## Eksteraj ligiloj 
* "*Wydobyte z niepamięci'' - z prof. Barbarą Skargą o latach zesłania rozmawia Mariusz Kubik", "Gazeta Uniwersytecka UŚ", nr 6 (85)/ marzec 2001
* Numero speciala de kvaronjara "Przegląd Filozoficzno-Literacki" (Filozofi-Literatura Revuo) dediĉita al Profesorino Skarga 

Kategorio:Polaj sciencistoj
Dénes Kovács (violonisto)

**Dénes Kovács** [dEneŝ kovAĉ], laŭ la hungara skribmaniero **Kovács Dénes** estis hungara violonisto kaj profesoro.

Dénes Kovács naskiĝis la  1930 en Vác. Li mortis la  2005 en Budapeŝto.

## Biografio 
Dénes Kovács lernis violonadon de Ede Zathureczky en Budapeŝto. En 1955 li atingis la unuan lokon en violonokonkurso en Londono. Inter 1951-1961 li apartenis al muzika stabo de Budapeŝta Ŝtata Operejo. Ekde 1957 ĝis sia morto li instruis en Muzikarta Altlernejo Ferenc Liszt, kie li havis altajn postenojn. Li ofte partoprenis ankaŭ en koncertoj. Li ricevis premion Kossuth en 1963, pli frue kaj poste ankaŭ aliajn premiojn.

## Repertuaro 
* plena klasika repertuaro

## Elektitaj disĉiploj 
* Márta Ábrahám
* Géza Hargitai
* Katica Illényi
* András Keller (violonisto)
* Eszter Perényi

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kovacs
Kovacs
Ephedra fragilis

***Ephedra fragilis*** estas specio de *Ephedra* (efedro) kiu estas apartenanta al mediteranea Eŭropo kaj Nord-Afriko. Ĝi estis origine priskribita fare de René Louiche Desfontaines en 1799, kaj metita en sekcion *Pseudobaccatae* (sekcio *Ephedra*), "tribo" *Scandentes* fare de Otto Stapf en 1889. En 1996 Robert A. Price klasifikis *E. fragilis* en sekcio *Ephedra* sen agnosko de tribo.

## Referencoj 
## Fonto 
Kategorio:Flaŭro de Eŭropo
Kategorio:Flaŭro de Nordafriko
Kategorio:Efedracoj
Kategorio:Plantoj priskribitaj en 1799
Pjongjanga Cirkartejo

La **Pjongjanga Cirkartejo** estas la bazloko de la nordkorea ŝtata cirkarta trupo en Pjongjango.

## Arkitekturo 
La konstruaĵo estis finkonstruita en 1989 kaj malfermita en 1-a de majo, nome la Tago de la Laboristoj. Ĝi situas sude de la strato Kvangbok en la Ĉukjon-dong de la kvartalo Man'gyŏngdae-guyŏk.

La konstruaĵo kovras areon de 70.000 kvadratajn metrojn kaj havas kvin halojn, inkluzivante malgrandajn teatrojn. Ĝi havas kapablon por 3.500 vizitantoj.

Kategorio:Konstruaĵoj en Pjongjango
A. G. Weinberger

**WEINBERGER Attila**, **AG Weinberger** [vajnberger] estas rumania hungara ĵasmuzikisto. Li naskiĝis en Oradea la 30-an de aŭgusto 1965.

## Biografio 
Attila Weinberger plenkreskiĝis en hungarjuda familio kaj li vizitis hungarlingvajn lernejojn en sia naskiĝurbo. Kiel gitaristo-solisto li debutis en 1986 en la unua blusa ensemblo de Rumanio en la *Transylvanian Blues Community*. Li koncertis de 1990 en pluraj landoj. En 1991 li fondis propran ensemblon de bluso *Weinberger Blues Machine*. En 1998 establis la fonduson BlueSylvania. Li vivis ses jarojn en Usono.

## Fontoj 
* Rumana vikipedio
* Intervjuo en hungarlingva dissendo de televido de Kluĵo

## Eksteraj ligiloj 
* Propra retpaĝo 

Kategorio:Rumanujaj hungaraj komponistoj kaj muzikistoj
6389 Ogawa

'*6389 *Ogawa'''* estas asteroido de la asteroida zono.

## Malkovro 
Ĝi estis malkovrita la  de la japanaj astronomoj Kin Endate kaj Kazuro Watanabe elde la observatorio de Kitami en Abaŝiri-subgubernio (Hokajdo).

## Nomo 
Ĝi estis nomita en honoro de *Shigeo Ogawa*, prezidento de la Kompanio *Seibundo Shinkosha*, kiu eldonas la astronomian monatan magazinon *Tenmon Guide'' (天文ガイド) kaj multenombrajn librojn pri astronomio.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Kazuro Watanabe
Kategorio:Malkovrita de Kin Endate
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
Mamoré

**Mamoré** estas rivero en Bolivio. Ĝi estas la dekstra fonta rivero de la rivero Madeira, la plej granda alfluo de la rivero Amazono en Sudameriko. Per meznombra trafluo de 8 200 m²/s da akvo kaj longeco de 1 930 kilometroj temas pri unu el la plej grandaj riveroj de Bolivio. Ĝi ekestas per kunfluo de la riveroj *Ichilo* kaj *Chapare*. La *Río Grande* estas la plej longa dekstra alfluo kaj same konsideratas fonta rivero.

La maldekstra fontorivero Chapare fontas en montaro oriente de la urbo Cochabamba, la dekstra fontorivero fontas okcidente de la urbo Santa Cruz. Proksimume 20 kilometrojn post la kunfluo de tiuj du riveroj de dekstre alfluas aldone la rivero *Río Grande*, kiu havas kompare malmultan akvon, sed pro sia granda longo de 1 438 kilometroj konsideratas aldona fontorivero. La rivero Mamoré preterfluas la urbon Trinidad, kaj ĉe la limo inter Bolivio kaj Brazilo de dekstre alfluas la rivero Guaporé (jan la brazila nomo), kiu en Bolivio havas la nomon Itenéz. Apud la urbo Villa Bella la rivero Mamoré kunigas kun la iom pli akvoriĉa rivero *Beni* al rivero Madeira, la plej granda alfluo de la rivero Amazono.

Kategorio:Riveroj en Ameriko
Kategorio:Riveroj en Bolivio
Rio das Mortes

**Rio das Mortes** estas rivero en la subŝtato Mato Grosso de Brazilo. Ĝi havas akvokolektan areon de 60 000&nbsp;km² kaj longecon de 580 kilometroj. Fine ĝi en fluas la riveron Aragvajo. Ambaŭ riveroj estas parto de la geografia regionego Amazonio. Pro sia akva pureco kaj impresa naturo la rivero estas celo de ekoturismo.

La esperantista verkisto kaj vojaĝisto Tibor Sekelj en 1946 kaj 1947 kun sia edzino pasigis preskaŭ unu jaron en la regiono de la rivero, kiun li kun 30-o da homoj kiel unuaj fremduloj transiris, eniris la teritorion de agresemaj Ŝavantoj kaj revenis vivantaj. Li tie renkontiĝis kun triboj Karaĵa kaj Ĵavae kaj kolektis multe da utilaj geografiaj datumoj pri tiu regiono. Lia dua libro « Por tierra de Indios » (1946) kiu raportas tiujn travivaĵojn, renkontis grandan sukceson, atingante plurajn eldonojn kaj estis tradukita al multaj lingvoj.

Kategorio:Riveroj en Brazilo
Rivero Mawddach

[eta|Orserĉado ĉe la Rivero Mawddach ĉe [Coed-y-Brenin.]]
La **Rivero Mawddach** (en kimra Afon Mawddach) estas rivero en Norda Kimrio kiu havas sian fonton en ampleksa areo de norde de Dduallt en Snowdonia. La rivero estas tre branĉeca kaj multaj el la gravaj alfluantoj estas de simila grando kun la ĉefa rivero. La akvokolekta areo estas limigita oriente de la masivo Aran Fawddwy kaj okcidente kaj norde de la zono de Harlech kiu formas basenon ĝuste sude de Llyn Trawsfynydd.

Ĉefaj alfluantoj el okcidento estas la jenaj:
* Afon Cwm Mynach kiu kolektas el Llyn Cwm Mynach ĉe Rhinogydd.
* Afon Gamlan kiu kuniĝas ĉe Ganllwyd post kruta valo tra antikvaj arbaroj de kverkoj antaŭ descendi al la ĉefa rivero ĉe Rhaeadr Ddu (*Nigraj kaskadoj*). Tiu valo estis unu el plej gravaj areoj por muskoj kaj hepatikoj en suda GB.
* Afon Eden, drasre tuŝita de industriiĝo en la pasinto inklude oroserĉadon.
* Afon Gain - granda alfluanto simile tuŝita.
* Afon Wen kiu alfluas sude de Gain estas simila sed pli malgranda.
* Afon Wnion estas ĉefa alfluanto el oriento kiu ekvokolektas el granda areo ĉe Aran Fawddwy

Ĉe Dolgellau la rivero eniras ampleksan kaj sablecan estuaron de granda belo. Ĉe ties elfluo estas urbo Barmouth kaj ties fervoja ponto.

Kategorio:Riveroj en Kimrio
Guaporé

**Guaporé** (aŭ plene *Rio Guaporé*, jen la portugala nomo, uzata en Brazilo, en Bolivio hispane nomata **Iténez** aŭ plene *Río Iténez*) estas rivero en la regionego Amazonio de Sudameriko. Per longeco de 1530 kilometroj kaj akvokolekta areo de 266 460 kvadrataj kilometroj ĝi estas inter la pli grandaj riveroj de la kontinento. La rivero Guaporé fontas en la brazila subŝtato Mato-Groso kaj vojas precipe nordokcidenten. Post proksimume 450 kilometroj la rivero iĝas la limo inter Brazilo norde kaj Bolivio sude, kaj restas tia dum pli ol mil kilometroj - je tiu vojo ĝi havas la duoblan nomon Guaporé/Iténez. Norde la akvofluon bordas la brazilaj subŝtatoj Mato-Groso kaj Rondonio, sude la boliviaj departementoj Santa-Kruzio kaj Beniio. Fine ĝi enfluas la riveron Mamoré.

La esperantista verkisto kaj vojaĝisto Tibor Sekelj en 1948 en La-Pazo renkontiĝis kun la bolivia prezidento Enrique Hertzog kiu instigis lin esplori ne jam esploritan regionon de la rivero. Dum tiu vojaĝo li trafis la tribon de la tuparioj estinte kanibaloj ĝis 5 jarojn antaŭe, kun kiu li vivis 4 monatojn, kaj kie li rolis kiel sorĉisto. Reveninte en aprilo 1949, Sekelj ricevis proponon de la prezidento Hertzog administri teritorion centmil-hektaran el la planitaj 4 milionoj da hektaroj por tie loĝigi unu milionon da rifuĝintoj el Eŭropo. Sekelj ne volis atendi ses monatojn ke la parlamento faru decidon kaj rezignis pri la oferto. Li poste bedaŭris ke li maltrafis la okazon krei teritorion kie Esperanto estintus la komuna lingvo de la loĝantaro.

Kategorio:Riveroj en Ameriko
Kategorio:Riveroj en Brazilo
Kategorio:Riveroj en Bolivio
Kategorio:Internaciaj riveroj
István Király

**KIRÁLY István** [kira:j] 'István V. Király' estis rumania hungara filozofia verkisto, ĉefbibliotekisto, universitata docento. Li naskiĝis en Oradea la 20-an de septembro 1952 kaj mortis la 7-an de aprilo 2023. Li estis la pli juna frato de juristo Ernő Király.

## Biografio 
István Király diplomitiĝis pri filozofio en UBB de Kluĵo en 1976. De 1980 li estis ĉefbibliotekisto de Centra Universitata Biblioteko de Kluĵo. De 1979 li estis kunlaboranto de revuo *Korunk*. Li doktoriĝis en 2003. Li estas docento de UBB de Kluĵo.

## Fonto 
* Hungara vikipedio
* *Erdélyi magyar ki kicsoda*, 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj bibliotekistoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj filozofoj
Venusrenkonta asteroido

[dekstra|eta|300ra|

----
**Difinoj de la orbitoj** : la flava cirklo figuras la orbiton de [Venuso (planedo)|Venuso, la ruĝa elipso figuras la orbiton de la asteroido.
]]
**Venusrekonta asteroido** estas asteroido, kies orbito proksimas al la orbito de Venuso aŭ krucas ĝin. Ĉiuj la konataj venusrenkontaj asteroidoj estas ankaŭ .

Venuso ankaŭ havas "akompananto", aŭ preskaŭ-satelito : 2002 VE28, kiu ankaŭ estas terrenkonta kaj merkurrenkonta asteroido. Ĝi ŝajnas akompani Venuson de 7000 jaroj, kaj foriros el de tiu pozicio post ĉirkaŭ 500 jaroj.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Proksimiĝoj de danĝeraj asteroidoj al Venuso
*  Venontaj proksimiĝo de asteroidoj al Venuso


Kategorio:Grupoj kaj familioj de asteroidoj
Asteroido Venusrenkonta
Discus selenitoides

***Discus selenitoides*** estas specio de malgrandaj, pulmohavaj, surteraj helikoj, en la familio Diskedoj.

Ili loĝas en .

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
Kategorio:Diskedoj
Lago Er

**Lago Er**,  pinjine Diānchí, estas alpa faŭlta lago en la provinco Junano, Ĉinio. La lago Er estis konata ankaŭ kiel *Jejuze* aŭ *Kunming* iam. Komuna mistraduko estas **Lago Erhai** kiu duobligas la vorton por lago.

## Geografio 
Er situantas ĉe 1972 m super marnivelo. Laŭ grando, la Norda-Suda longo de la lago estas 40 km kaj la Okcidenta-Orienta larĝo estas ĉirkaŭ 7-8 km. Ties areo estas 250 km², kio faras ĝin la dua plej granda altatera lago de Ĉinio, post la Lago Dian. Ties cirkonferenco atingas 116 km, ties averaĝa profundo estas de 11 m kaj la totala akvokapacito estas de 2.5 miloj da milionoj da m³.

## Ekologio 
[eta|maldekstra|Kormoranoj revenintaj el laboro ([kormorana fiŝkaptado).]]
La lago estas grava manĝofonto por la lokanoj (Bajoj), kiuj famas pro ties kurioza fiŝkapta metodo: nome kormorana fiŝkaptado, kiu konsistas je tio ke ties trejnitaj kormoranoj fiŝkaptas kaj redonas la predon al la fiŝkaptistoj. La birdoj ne povas engluti siajn fiŝopredon pro ringoj fiksitaj ĉirkaŭ siaj koloj. La lago Erhai havas ankaŭ altan biodiversecon de karpoj (*Cyprinus*), ekzemple la endemiaj specioj (*Cyprinus barbatus, Cyprinus daliensis* kaj la *Cyprinus longipectoralis*). Iam la areo estis ĉasrezervejo de cervoj.

Er
Er
Sinagogo de Kőszeg

La **Sinagogo** de Kőszeg estas historia juda preĝejo en Hungario, en la urbo Kőszeg. Ekde 1944 ĝis 2020 la konstruaĵo estis ruino, sed ekde oktobro 2020 ĝis 2022 profunde renoviĝis.

## Historio 
La judoj vivis en Kőszeg jam dum la la mezepoko, ili estis menciitaj en 1420. Forpelitaj judoj el Bohemio konstruis la unuan sinagogon en 1509. Helpe de riĉa judo oni konstruis la nun videblan sinagogon inter 1858-1959. La judoj estis deportitaj al Aŭŝvico en 1944. La sinagogo estis forlasita. Post la 2-a mondmilito la konstruaĵo restis ruina, ĉar la urbo finance apogis aliajn historiajn monumentojn, neniu aperis por savi aŭ profiti la sinagogon, ĝis de oktobro 2020 ĝis 2022 finfine sukcesis renovigo.

## Konstruaĵo 
Ĝi estas 13 metrojn alta. Nomo de la iama mecenato estas lokita super la enirejo sub la reprezento de la Dek Ordonoj. La tegmento ĝis la jaro 2010 estis nekompleta kaj mankis fenestroj. Oni tiam timis, ke la galerio por la virinoj disfalas, kaj unue sekurigis nur la tegmenton en 2010.

Kőszeg
Kategorio:Kőszeg
Kapelo Johano Baptisto (Esztergom)

**Kapelo de Sankta Johano Baptisto** estas romkatolika konstruaĵo en Hungario, en Esztergom. Eklezie ĝi apartenas al Preĝejo de Sankta Georgo (Esztergom).

## Historio 
Vinberkultivistoj konstruis tie la unuan kapelon en 1754, kiun la inundo detruis en 1790. La nuna kapelo konstruiĝis en 1814 dum 21 tagoj. En 2011 la kapelo plene renoviĝis.

## Konstruaĵo 
La simpla kapelo situas sola havanta unu navon kun ligna malgranda turo. La konstrujaro estas videbla sur la enireja pordo. Super la pordo estas triangulo, en ties mezo estas malplena niĉo. En la flankaj muroj po unu fenestroj troviĝas.

Apud la kapelo estas fonto nomata Johano Baptisto. En 1802 (1808?) antaŭ la fonto oni metis marmoran krucon, kiu estis renovigita en 1903.

## Fontoj 
* http://hu.wikipedia.org/wiki/Szent_J%C3%A1nos-k%C3%A1polna_(Esztergom)

Esztergom
Esztergom
Kategorio:Esztergom
Johano
Phytolacca dioica

[eta|*Phytolacca dioica* - [Muzeo de Tuluzo]]

***Phytolacca dioica*** estas masiva ĉiamverda arbo indiĝena al la Pampo de Sudameriko. Ĝi estas unuseksa. Ĝi havas ombrel-similan kanopeon kiu atingas cirkumferencon de 12 ĝis 15 metroj kaj povas ekhavi altecon de 12 ĝis 18 metroj. Ĉar ĝi estas derivita de herbecaj prapatroj, ĝia trunko konsistas el nenormala sekundara ŝvelaĵo prefere ol vera ligno. Kiel rezulto, *Phytolacca dioica* kreskas rapide sed ĝia ligno estas sufiĉe mola kaj spongeca por esti tranĉita per tranĉilo. Pro tiuj trajtoj oni uzas ĝin en la arto de bonsajo, ĉar ĝi estas facile manipulita por krei la deziratan efikon. Ĉar la suko estas venena, la *Phytolacca dioica* ne estas tuŝeta per brutaro kaj estas imuna kontraŭ akridoj kaj aliaj damaĝbestoj. Pro similaj kialoj, la folioj foje estas utiligitaj kiel laksigilo aŭ elpurigilo. Ĝi estas simbolo de Urugvajo kaj Argentino kaj de la Gaŭĉo (gaŭĉa) kulturo, ĉar ĝia kanopeo estas tre distingebla de malproksime, kaj disponigas komforton kaj ŝirmon kontraŭ suno kaj pluvo.

## Fonto 
Kategorio:Arboj de Argentino
Kategorio:Arboj de Urugvajo
Efedracoj

La **efedracoj** () estas planta familio el la ordo efedraloj (*Ephedrales*). Ĝi apartenas al la gimnospermoj kaj enhavas ununuran genron: efedro:

**Gymnospermae* - gimnospermoj
***Ephedrales* Dumort. - efedraloj
****Ephedraceae* Dumort. - efedracoj
*****Ephedra* L. - efedro

## Referencoj 
Kategorio:Gimnospermoj
Kategorio:Plantofamilioj
Altrapida fervoja linio Nurenbergo — Munkeno

eta|dekstre|275px|Plano de linio en Germanio

**Altrapida fervojlinio Nurenbergo — Munkeno** estas dutraka altrapida germana fervojlinio, kiu konektas la du plej grandajn urbojn en Bavario: Nurenbergon kaj Munkenon, longa 171 km. Ĝi havas du partojn:
* norda parto inter Nurenbergo kaj Ingolstadt - longa 90,1 km, konstruita en jaroj 1998 ĝis 2006, ĉi tie trajnoj povas veturi eĉ 300 km/h
* suda parto inter Ingolstadt kaj Munkeno - konstruita jam en 19-a jarcento, modernigita, maksimuma rapideco estas 200 km/h

Je tiu ĉi linio veturas kune InterCityExpress trajnoj kaj InterCity kaj Regional-Express trajnoj.

Nurenbergo-Munkeno
Ngô Đình Diệm

**Jean Baptiste Ngô Đình Diệm** (naskiĝis la 3-an de januaro 1901, mortis la 2-an de novembro 1963) estas la unua prezidento de Suda Vjetnamio, filo de nobela familio, katoliko. En 1933 estis ministro pri internaj aferoj, sed rezignis post kelkaj monatoj proteste al malemo de francaj regopovoj pri enkoduko de reformoj. Dum 12 jaroj loĝis en Hue.

En 1945 Ho Chi Minh proponis al li aliĝon al registaro de Nord-Vjetnamio. Ngô forĵetis la proponon kaj forveturis al Usono, kie dum du jaroj restis en monaĥejo apud Novjorko, kaj poste translokiĝis al benediktana monaĥejo en Belgio. Li revenis en 1954 kaj ekstaris fronte de registaro de Suda Vjetnamio. Oktobre 1955 faligis imperiestron Bảo Đại, anoncante sin prezidento de estiĝanta Vjetnama respubliko. Li regis aŭtokrate disdonante al sia familio plej altajn ŝtatpostenojn: pli juna frato iĝis ĉefo de polico, la dua iĝis katolika ĉefepiskopo de Huế kaj rektoro de du universitatoj, bofrato - ministro pri eksteraj rilatoj, filo - ministro pri edukado.

Pro sia katolikismo ekkonfliktis kun budhanoj. En junio 1963 budhisma monako Thích Quảng Ðức bruligis sin en Sajgono proteste kontraŭ tiu politiko. Reprezalioj kontraŭ budhanoj kaŭzis perdon de apogo al Ngô fare de Usono, kiu unue klopodis influi preme al la diktatoro, por ke li mildigu sian politikon. Responde Ngô minacis, ke forigos usonajn militistajn konsilantojn. Tiam eniris CIA, kiu posedis influon al sufiĉe granda parto de komandantoj de vjetnama armeo, por ke ĝi forigu la diktatoron. La 2-an de novembro 1963 tankoj ĉirkauiris prezidentan palacon. Ngô sukcesis fuĝi, sed poste estis trovita pafmortigita en kirko en Chợ Lớn.

## Vidu ankaŭ 
* Budhana krizo
* Vjetnama milito

Kategorio:Vjetnamaj politikistoj
Kategorio:Vjetnamaj katolikoj
Kategorio:Vjetnama respubliko
Pál Pándi

**Pál PÁNDI**, laŭ la hungara skribmaniero **Pándi Pál**, estis hungara ĵurnalisto, literaturhistoriisto, kritikisto, profesoro, membro de Hungara Scienca Akademio. Li estis filo de László Kardos.

Pál Pándi naskiĝis kiel *Kardos Pál* la  1926 en Debrecen. Li mortis la  1987 en Budapeŝto.

## Biografio 
Pál Pándi frekventis mezlernejon en sia naskiĝurbo, poste li estis deportita. Ekde 1945 li frekventis universitaton en Budapeŝto. En 1949 li ekedukis en ELTE, post 1956 ankaŭ en universitato de Szeged. Ekde 1955 li apartenis al redakta stabo de grava hungara ĵurnalo. En 1961 li estis unu el la fondintoj de literatura revuo. Li ricevis premion Kossuth en 1970, pli frue ankaŭ 2 aliajn premiojn.

## Liaj ĉefaj studoj 
* Sándor Petőfi - manuskripto 1961
* *Petőfi és a nacionalizmus* (Petőfi kaj la nacianalismo) 1974
* Bánk (banuso) 1980

## Liaj ĉefaj redaktaĵoj 
* Elektitaj poemoj de Mihály Csokonai Vitéz 1953
* *A magyar irodalom története 1849-ig* (Historio de la hungara literaturo ĝis 1849) 1957
* *Petőfi Sándor összes költeményei* (Ĉiuj poemoj de Sándor Petőfi) 1960
* *Tanulmányok Petőfiről* (Studoj pri Petőfi) 1962

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj ĵurnalistoj
Kategorio:Hungaraj kritikistoj
Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Simeon Ráduly

**Simeon RÁDULY** [ra:duj] estis hungara literaturhistoriisto kaj muzikhistoriisto. Li naskiĝis en Kászonaltíz la 28-an de oktobro 1872 kaj mortis en Székelyudvarhely la 11-an de majo 1905. 

## Biografio 
Simeon Ráduly pristudis teologion, li kvalifikiĝis kiel instruisto pri hungara-latina lingvoj. Li alvenis el Ĉikŝomjo al Székelyudvarhely, kie li estis de 1902 instruisto en la Romia Katolika Gimnazio.

## Verko 
* ''Kájoni János működése – faklaboraĵo, manuskripte. 

## Fonto 
* oroksegunk.ro

Kategorio:Hungaraj literaturhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj muzikhistoriistoj
Kategorio:Hungaraj instruistoj
Júlia Bálint

**Júlia BÁLINT** [ba:lint], fraŭlinomo 'Kovács', estas rumania hungara bibliotekistino, armenologino. Ŝi naskiĝis en Kluĵo la 27-an de oktobro 1937. Ŝi estas la vidvino de la verkisto Tibor Bálint.

## Biografio 
Júlia Bálint diplomitiĝis pri hungaraj lingvo kaj literaturo en 1959 en la Universitato Bolyai de Kluĵo. De 19961 ĝis 1964 ŝi laboris en la katedro de lingvistiko de UBB de Kluĵo, poste ĝis 1995 ŝi estis bibliotekistino de la Centra Universitata Biblioteko de Kluĵo. De 1997 ŝi estas kunlaborantino de la kajero *Erdélyi Örmény Gyökerek* (Transilvaniaj Armenaj Radikoj) de Budapeŝto. Ŝi ricevis en 2006 premion *Kristóf Szongott* en Budapeŝto.

## Libroj 
* *Az erdélyi magyarörmények társadalmi szerepe, örmény-katolikus egyháza és identitástudata régen és ma* (Szamosújvár, 1999);
* *Aranyos-vidék magyarsága - Aranyosszék, Torda és vidéke a változó időben* kunulaŭtorino, (red. Keszeg Vilmos - Szabó Zsolt);
* *Vallomás repedt tükör előtt*. Memoraĵo de Tibor Bálint, kunulredaktorino, (Kv. 2007).

## Fonto 
**Erdélyi magyar ki kicsoda*, 2010.

Kategorio:Rumanujaj hungaraj armenologoj
Kategorio:Rumanujaj hungaraj bibliotekistoj
Kategorio:Armenologoj
Ferenc Szécsényi

**Ferenc SZÉCSÉNYI** [sEĉEnji], laŭ la hungara skribmaniero **Szécsényi Ferenc** estas hungara kameraisto.

Ferenc Szécsényi naskiĝis la  1922 en Sárszentmihály.

## Biografio 
Ferenc Szécsényi eklaboris jam en 1937. Post 2 jaroj li jam laboris en filmoproduktejo, sed en 1944 li soldatiĝis. Post la 2-a mondmilito li revenis al la filmoproduktejo, kie li estis helpkameraisto. La unua memstara filmado okazis en 1956 kaj komenciĝis sia kariero. En 1982 li emeritiĝis, sed lia lasta laboraĵo okazis en 1997. Li ricevis premion Kossuth en 1970, inter 1963-2007 ankaŭ aliajn premiojn.

## Liaj filmoj 
* 37 kinejaj filmoj inter 1956-2007, ekzemple *Hannibál tanár úr* (debuta); *Egri csillagok* (Steloj de Eger) 1968; Malvarmaj tagoj 1968
* 4 televiziaj filmoj inter 1973-1986
* 2 dokumentaj filmoj en 1972, 1977

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj kameraistoj
(6393) 1990 HM1

**(6393) 1990 HM1** estas asteroido de la asteroida zono, malkovrita la  de la japanaj astronomoj Minoru Kizawa kaj Hitoshi Shiozawa elde Fuĵieda (gubernio Ŝizuoka, Japanio).

## Ecoj 
La mezuro de ĝia relative longa rotacia periodo, 32,7 horoj, baziĝas sur nekompleta luma kurbo kaj povas esti malekzakta de 30 % au pli.

## Eksteraj ligiloj 
* 
* 
* 

Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono
Kategorio:Malkovrita de Hitoshi Shiozawa
Kategorio:Malkovrita de Minoru Kizawa
Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1990
János Aczél

**János ACZÉL** [jAnoŝ acEl] (laŭ la hungara skribmaniero **Aczél János**; naskiĝis la  1924 en Budapeŝto, mortis la 1-a de januaro 2020) estis hungara matematikisto, profesoro, ekstera membro de Hungara Scienca Akademio.

## Biografio 
János Aczél doktoriĝis en Scienca Universitato Pázmány Péter en 1947. Pli frue en 1946 li edziĝis baldaŭe havanta 2 filinojn. Li komencis sian matematikan karieron en universitato de Szeged, poste en Miskolc. Inter 1952-1965 li havis postenon en universitato de Debrecen, poste li iris al Kanado. Ankaŭ tie li instruis en universitato ĝis la pensiuliĝo. Li ricevis 3 premiojn inter 1961-1988.

Li apartenas al la granda kvinopo de hungaraj matematikistoj, kiuj finis la lernadon en 1947 kun Ákos Császár, László Fuchs, János Horváth (matematikisto) kaj István Sándor Gaál.

## Liaj ĉefaj verkoj 
* *Funktionalgleichungen der Theorie der geometrischen Objekte* 1960
* *Lectures on Functional Equations and their Applications* 1966
* *On Applications and Theory of Functional Equations, On Measures of Information and their Characterizations* 1975
* *Functional Equations in Several Variables with Applications to Mathematics, Information Theory and to the Natural and Social Sciences* 1989

## Fontoj 
* Hungara Vikipedio

Kategorio:Hungaraj matematikistoj
Kategorio:Kanadaj matematikistoj
Kategorio:Hungaraj profesoroj
Kategorio:Hungaraj akademianoj
Kategorio:Budapeŝtanoj