open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ĥaredoj

**Ĥaredoj** estas praktikantoj de la plej strikta kaj konservativa branĉo de judismo. Ili ofte ankaŭ estas nomataj ultra-ortodoksuloj, kvankam tiun vorton kelkaj konsideras pejorativa.

Ĥared- (חֲרֵדִי) devenas el "ĥarada", kiu signifas timon aŭ anksiecon, kio en ĉi tiu kunteksto interpreteblas kiel "Tiu kiu tremas pro timo je Dio".

La ĥareda judismo, same kiel aliaj ortodoksaj judoj konsideras sian religiajn tradiciojn kaj kredojn kiel seninterrompan ĉenon ekde Moseo en la monto Sinajo kaj rigardas ne-ortodoksulojn kiel devojiĝantojn.

La juda leĝo (halaĥo) estas konsiderata kiel ordonoj donitaj de Dio por spirita, morala, religia kaj persona perfekto. Kiel tio, ĝi inkludas normojn pri preskaŭ ĉiu imagebla cirkonstanco. La reguloj estis disvolvigitaj tra la generacioj en kreskanta kolekto de religia literaturo. La Talmudon, malnova kompilado de leĝoj, ili rigardas kiel aŭtoritaton. *Halaĥa* estas gvidilo por ĉio kion judo faras dum la tago. Multaj el ĝiaj normoj komenciĝis unue kiel tradicioj antaŭ ol fariĝi reguloj. En religiaj lernejoj (*jeŝivo*) ĝi estas intense studata fako. La ĥaredoj kutime komprenas la normojn laŭ pli konservemaj kriterioj ol la modernaj ortodoksuloj. La reguloj ankoraŭ disvolviĝas en la nuntempa epoko, ekzemple pri uzo de elektro dum sabato aŭ festoj.

## Vidu ankaŭ 
* Ortodoksa judismo
* Fariseoj
* Judaj terminoj

Kategorio:Judismo
William Sturgeon

**William STURGEON** (naskiĝis la 22-an de majo 1783 en Whittington, Lancashire, mortis la 4-an de decembro 1850 en Prestwich) estis brita fizikisto kaj inventisto Li eltrovis la elektromagneton kaj la unuan praktike uzeblan elektromotoron.

Li naskiĝis en malriĉa familio de ŝuistoj de Lancashire. En 1804 li varbiĝis en la armeo, kie li lernas pri matematiko, fiziko kaj mortintaj lingvoj.

Laŭ la laboroj de François Arago, li fabrikis en 1825, elektromagneton kapablan levi pezon de 4 kg. En 1936 li eltrovis galvanometron.

Li mortis malriĉa en 1850.

*  William Sturgeon , biografio 
*  Sturgeon , biografio
*  La galvanometro de Sturgeon
Blankaventra saksikolo

La **Blankaventra saksikolo** aŭ Timora saksikolo (***Saxicola gutturalis***) estas birdo el la Muŝkaptuledoj, iam konsiderata de la Turdedoj en la genro *Saxicola*. *Saxicola* devenas el la latina *saxum*, roko + *incola*, loĝanto, dum *gutturalis* estas latina vorto kiu aludas al gorĝo, ĉar tiu specio montras malhelan (helbrunan) makulon en supra brusto kio estas unu el la ĉefaj distingiloj de la specio. Krome temas pri birdo kun ĝenerale supraj **grizbrunaj supraj partoj kaj blankecaj subaj partoj**, ĉefe en ventro, de kio venas la komuna nomo.

Ĝi estas endemio de la insulo de Timoro kaj pro tio nomiĝas ankaŭ Timora saksikolo, do ĝi troviĝas en la ŝtatoj de Indonezio kaj Orienta Timoro. Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropical humidaj arbaroj de malaltaj teroj kaj seka savano. Ĝi estas minacata pro perdo de habitato kaj tiele estas konsiderata kiel Preskaŭ Minacata de la IUCN.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Saxicola gutturalis. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 27an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Orienta Timoro
Kategorio:Birdoj de Indonezio
Avelstria saksikolo

La **Avelstria saksikolo** (***Campicoloides bifasciatus***) estas birdo el la Muŝkaptuledoj, iam konsiderata de la Turdedoj en la genro *Saxicola*. *Saxicola* devenas el la latina *saxum*, roko + *incola*, loĝanto, dum *bifasciatus* estas latina por “duvizaĝa” aŭ “kun du partoj en vizaĝo” kio aludas al la vizaĝa aspekto, kiel dirote sube.

eta|maldekstra|300px|
Temas pri nekonfuzebla saksikolo ĉu en unu genro aŭ en alia. La kapa bildo estas tre rimarkinda ĉar havas **nigrajn vizaĝon** el supraokule suben, **mentonon, gorĝon kaj supran bruston**, dum hela helbruna (preskaŭ blankeca) **superokula strio** tre larĝa kaj elstara iras el la kola flanko antaŭen kaj kuniĝas kun la aliflanka strio super la beko en frunto kiu estas samkolora. La beko estas nigra kaj la iriso malhelbruna. La krono estas nigra sed la nuko kaj supra dorso estas bruneca iom strieca. La **flugiloj montras tri zonojn**: el ŝultro al meza dorso blankeca sed iom helbruna tre merkita, sube nigra kaj pli sube malhelbruna al samkolore malhelbruna aŭ nigrecavosto. La subaj partoj estas homogene heloranĝaj nuance al blanko en centro.

Ĝi estas endemio de Sudaffriko nome en la ŝtatoj de Lesoto, Sudafriko kaj Svazilando.
Ties natura habitato estas subtropikaj aŭ tropikaj sekaj herbejoj de malaltaj teroj. Ĝi estas konsiderata Malplej Zorgiga de IUCN.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Oenanthe bifasciata. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 26an de julio 2007.
* Datumbazo Avibase

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Afriko
Aristau

** Aristau** estas komunumo en la distrikto Muri de Kantono Argovio, Svislando. Ĝi havis 1294 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo Aristau situas en la sudo de Argovio ĉe la orienta bordo de la rivero Reuss. La komunumo konsistas el la tri proksimume samgrandaj vilaĝoj Aristau en la centro, Althäusern en la nordo kaj Birri en la sudo.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 8,64 km², de kiuj 14,4% estas kovritaj de arbaro, 69,0% servas por agrikulturo kaj 9,2% por setlado.

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Aristau limas en nordokcidento al Besenbüren, en nordoriento al Rottenschwil, en oriento al Jonen, en sudoriento al Ottenbach (Kantono Zuriko), en sudo al Merenschwand, en sudokcidento al Muri, kaj en okcidento al Boswil.

## Trafiko 
La komunumo estas konektita al la publika trafikreto per tri poŝtaŭtolinioj, nome de Muri al Wohlen, de Muri tra la vilaĝo Birri al Affoltern ĉe Albis, kaj de Murri al Zuriko-Wiedikon.

La plej proksima aŭtovojalveturejo troviĝas en distanco de 10 km apud Aesch al la nacia svisa aŭtovojo A3.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Aristau datiĝas el la jaro 1153 kiel *Arnestowo*. Sur la komunuma teritorio estis trovitaj diversaj unuopaj objektoj el la La-Tène-epoko. Dum mezepoko Aristau estis la sidejo de lencburga servutsenjora familio. Bienojn posedis la Senjoroj de Baar kaj la Monaĥejo de Muri.

La hodiaŭa politika komunumo estis fondita en la jaro 1816. La civitanaj komunumoj Aristau, Birri kaj Althäusern tamen kuniĝis nur en la jaro 1912.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Aristau

## Bildoj 

Dosiero:Birri (Aristau) 301.jpg|Biri
Dosiero:Aristau Gemeindehaus.jpg|Komunuma domo de Aristau
Pókaszepetk

**Pókaszepetk** [pOkasepetk] estas malgranda unuigita vilaĝo en Hungario, en regiono **Okcidenta** Transdanubio, en departemento Zala, en subregiono de Zalaegerszeg.
eta|maldekstre|Panoramo al Pókaszepetk

## Bazaj informoj 
* Areo: 19 km²
* Loĝantaro: 990
* Poŝtkodo: 8932
* Telefonprefikso: 92
* Koordinatoj: 46°55′29″N 16°58'06″E

## Situo 
Pókaszepetk situas sur ebenaĵo, laŭ maldekstra bordo de Zala (rivero), laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Ukk-Zalaszentiván. Trans la fervoja linio Zalaistvánd troviĝas. Zalaszentgrót troviĝas 11, Zalaegerszeg 18, Vasvár 23, Hévíz 27, Pacsa 28 km-ojn.

## Historio 
Antaŭ la hungaroj avaroj vivis tie. La unua mencio pri **Szepetk** devenis el 1334, pri **Pókafa** el 1453. En la 16-a jarcento la turkoj faris senhoma la vilaĝojn, kiuj rehomiĝis en la 18-a jarcento. En 1890 la fervojo atingis la vilaĝo-paron. La unuiĝo en 1943 okazis. Vilaĝservoj estas aŭtonomio de ciganoj, kulturdomo, poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Sankta Petro kaj Sankta Paŭlo de 1788
* sonorilostablo

## Famuloj 
En Pókafa naskiĝis Károly Kovács (plibonigisto).

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Zalaistvánd

**Zalaistvánd** [zalaistvAnd] estas malgranda vilaĝo en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaegerszeg. Zalaistván signifas: Zala-Stefano.

## Bazaj informoj
* Areo: 11 km² 
* Loĝantaro: 380
* Poŝtkodo: 8932
* Telefonprefikso: 92
* Koordinatoj: 46°55′04″N 16°58'37″E

## Situo
Zalaistvánd situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Zala (rivero), laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Ukk-Zalaszentiván. Trans la fervoja linio Pókaszepetk troviĝas. Zalaszentgrót troviĝas 11, Zalaegerszeg 18, Vasvár 24, Hévíz 26, Pacsa 27, Sümeg 30, Budapeŝto 199 kilometrojn http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&i1=12496&i2=9566 .

## Historio
La loko estis loĝata jam dum la bronzepoko. La unua mencio pri kirko okazis en 1333, pri la vilaĝo mem en 1279. La komunumo estis menciita kiel kampurbo en 1476, aliaj priskriboj ĝi havis doganon kaj sabate okazis foiroj. En la 16-a jarcento la turkoj faris preskaŭ senhoma la vilaĝon, kiu rehomiĝis en la 18-a jarcento. En 1890 la fervojo atingis la komunumon. Vilaĝservoj - escepte la municipan administracion kaj migran poŝton mankas en Zalaistvánd.

## Vidindaĵoj
* luterana baroka preĝejo de 1784, en 1899 trakonstruiĝis
* Kampanilo (Zalaistvánd)
Dötk

**Dötk** estas tre malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaszentgrót.

## Bazaj informoj 
* Areo: 2 km²
* Loĝantaro: 26
* Poŝtkodo: 8799
* Telefonprefikso: 83
* Koordinatoj: 46°56′39″N 17°00'25″E

## Situo 
Dötk situas sur ebenaĵo, laŭ dekstra bordo de Zala (rivero), fine de sakovojo, laŭ fervojo Ukk-Zalaszentiván. Zalaszentgrót troviĝas 7, Zalaegerszeg 22, Vasvár 24, Hévíz kaj Sümeg 26 km-ojn.

## Historio 
La unua skriba mencio okazis en 1332 en formo **Dutk**. Kelkaj opinias, ke la romianoj havis jam tie vilaĝon **Mestrianum**. Dum la kontraŭturkaj bataladoj la vilaĝo multe suferis. En la 1970-aj jaroj la lernejo ne plu funkcias, la vilaĝo velkas.

Dötk ne senhomiĝos, ĉar alvenas ripozantoj por ferii. Vilaĝservoj estas turisma gastejo kaj migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Koro de Jesuo trakonstruita el loĝdomo
* 3 fiŝkaptistaj lagoj

## Fontoj 
* hungare

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Jerdona saksikolo

La **Jerdona saksikolo** (***Saxicola jerdoni***) estas birdo el la Muŝkaptuledoj, iam konsiderata de la Turdedoj en la genro *Saxicola*. *Saxicola* devenas el la latina *saxum*, roko + *incola*, loĝanto, dum *jerdoni* aludas latine al la brita zoologo Thomas C. Jerdon.

Temas pri mezgranda birdo 15 cm longa, tre nigra supre kaj tre blanka sube inklude la gorĝon.

Tiu specio troviĝas en sudorienta Azio nome ĉe deklivoj de Himalajo kaj nordorienta Barato sed povas troviĝi ĝenerale en Bangladeŝo, Ĉinio, Barato, Laoso, Birmo, Nepalo, Tajlando kaj Vjetnamio.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004. Saxicola jerdoni. 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 27an de julio 2007.

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Palaco Leopoldskron

eta|dekstra|450px|Schloss Leopoldskron, fone: fortikaĵo de Salzburg
[450px|eta|dekstra|La palaco en [panoramo-pentraĵo de 1829 far Johann Michael Sattler (1786-1847) http://www.smca.at/sattler/images/panorama_gross.jpg.]]
**Schloss Leopoldskron** (kastelo, aŭ pli prave: **palaco Leopoldskron**) estas rokoka palaco kaj nacia historia monumento en **Leopoldskron-Moos**, suda kvartalo de Salzburg, Aŭstrio. La palaco troviĝas surborde de *Leopoldskroner Weiher* (lago de Leopoldskron). Leopoldskron-Moos, bonhava loĝareo, etendiĝas ĝis la piedo de la 1853m alta Untersberg kaj havas aron da kvietaj bienoj laborataj kiel torfejoj. Ekde 1947 la palaco gastigas altnivelajn sciencajn seminariojn Salzburg-Seminario.

## Historio 
eta|250px|Donaco al duko Laktanz

La palaco estis ekkonstruita en 1736 ĉeborde de natura lageto. Konstruigis ĝin princo-ĉefepiskopo de Salzburg duko Leopold Anton Eleutherius von Firmian. Poste ĝi funkciis por hejmigi grandan artkolekton de valoraj pentraĵoj, inter ili:
Titian, Dürer, Poussin, Rubens kaj Rembrandt.

### Reinhardt 
Inter la posedantoj ankaŭ estis la fama Berlina teatro direktoro Max Reinhardt, kunfondinto de la Festivalo de Salcburgo, kiu aĉetis ĝin en 1918. Tiutempe la palaco urĝe bezonis ĝiskernan riparon. Reinhardt renovigis ĝin kaj uzis la tutan konstruaĵon por propraj teatraj surscenigoj (la spektantoj devis movi de ĉambro al ĉambro) kaj kreis allogan kunvenejon por verkistoj, aktoroj, komponistoj el la tuta mondo.

### Naziismo 
Post la Nazia potencopreno en Germanio Reinhardt plulaboris en Vieno kaj Hollywood kaj en 1938 elmigris al Britio, poste al Usono. La palaco estis konfiskita kiel nacia trezoro kaj "juda nemoveblaĵo". En 1938 la nazioj konfiskis la bienon kaj Hermann Göring transdonis ĝin al Stephanie von Hohenlohe (proksima amikino de Adolf Hitler kaj spionino por Germanio), por ke ŝi transformu ĝin al gasta domo por eminentaj artistoj de la Reich.

Postmilite la bieno revenis al la heredantoj de Max Reinhardt. Lia vidvino Helene Thimig proponis ĝin al Clemens Heller, kiu utiligis ĝin kiel konferencan centron por la *Salzburg-Seminarioj*.

## Krome 
La filmo The Sound of Music ("La Sono de Muziko", Robert Wise, 1965) estis produktita en Salzburg kun la teroj apudaj al tiuj de Schloss Leopoldskron kiel unu el la ĉefaj lokoj. Sed kvankam kelkaj ĉiĉeronoj de Salzburg asertas ke la palaco estis la filmejo, ĝi estis fakte neniam uzita kiel la malantaŭo de la Von Trapp vilao.

## Eksteraj ligiloj 
* retejo de la palaco
* Historiaj kaj modernaj bildoj de palaco kaj ĝardeno
* Salzburg-Seminar 
* 
* Por konsulti historion de Leopoldskron, vidu History of the Salzburg Seminar .

Kategorio:Kasteloj en Aŭstrio
Kategorio:Konstruaĵoj en Salcburgo
Türje

**Türje** estas vilaĝo en Hungario, en regiono **Okcidenta** Transdanubio, en departemento Zala, en subregiono de Zalaszentgrót.
eta|300ra|Kirko kaj monaĥejo en Türje

## Bazaj informoj 
* Areo: 38 km²
* Loĝantaro: 1770
* Poŝtkodo: 8796
* Telefonprefikso: 83
* Koordinatoj: 46°58′55″N 17°06'19″E

## Situo 
Türje situas sur ebenaĵo, laŭ flankovojoj, laŭ fervojo Ukk-Zalaszentiván. Zalaszentgrót troviĝas 6, Sümeg 17, Hévíz 27, Vasvár 29 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio devenis el 1234. Tiutempe ankaŭ abatejo funkciis tie. Inter 1268-1358 la abatejo estis "aŭtentika loko" aŭ grava administrejo. En 1532 la turkoj disrabis la vilaĝon, por helpi la rekonstruon Türje ekhavis la titolon kampurbo kune kun bazarada rajto post 3 jaroj. En 1566 soldatoj de fortikaĵo Sümeg disrabis kaj detruis la abatejon. En la 1680-aj jaroj pro la turka atako la komunumo senhomiĝis, sed post kelkaj jaroj rehomiĝis. Inter 1703-1876 ĝi rericevis la titolon kampurbo, sed post 4 jaroj la Habsburgoj bruldetruis ĝin. Baldaŭe la abatejo rekonstruiĝis. En 1890 la fervojo atingis la vilaĝon. Dum la socialismo iom da industrio donis laborlokojn al la vilaĝanoj. Vilaĝservo estas turisma gastejo.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo de Anunciacio kaj monaĥejo
* malnova vitrofarejo

## Famuloj 
En Türje naskiĝis:
* kemiisto Attila Vértes
* literaturhistoriisto János Jusztin Bódiss.

## Ĝemelkomunumo 
*  Gyergyóalfalu, Rumanio

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Lobambo

**Lobambo** estas unu el la ĉefurboj de Svazilando, pli precize Lobambo estas la reĝa kaj parlamenta ĉefurbo, dum Mbabano estas la administra ĉefurbo. La distanco inter la du ĉefurboj estas 16 km. Flughaveno funkcias en la proksimo.

Laŭ la stato de  en la urbo vivis .
eta|250px|Situo de Lobambo en Svazilando

## Bazaj informoj 
* Loĝantaro: 5800
* koordinatoj: 26°28′″S 31°12′″E
* Alto super marnivelo: 650 m

## Historio 
La regiono estis ĉirkaŭ 100 jarojn brita kolonio. Oni deklaris la plenan sendependecon en 1968.

## Vidindaĵoj 
* reĝa palaco kun reĝaj ceremonioj
* Nacia Muzeo
* parlamentejo

Kategorio:Svazilando
Kategorio:Ĉefurboj de Afriko
Biomedicina inĝenierio

**Biomedicina Inĝenierio** estas interdisciplina scienco, kombinanta biotekniko, elektronikon, meĥanikon, komputikon, fizikon k.a. por apliki ilin en medicino. Ĝiaj bazaj fakoj estas:
* biomeĥaniko kaj artefaritaj organoj
* inĝenierio de medicina aparataro
* bilda diagnozado
* medicina komputiko kaj biokomputiko
* rehabilita inĝenierio
* inĝenierio de biomaterialoj

Kategorio:Inĝenierio
Karaokeo en Esperanto

Jen listo de **Karaokeaj** **projektoj** en Esperanto kaj iliaj historio.

## Historio 
En Esperanto oni komencis fari en 2001 dosierojn kun la sufiksoj ".kar" kaj ".st3", en kiuj la kantotekstoj estas sinkronigitaj helpe de speciala programo kun MIDI-muziko. Krome, en oktobro 2003 aperis la unuaj karaokeaj dosieroj, kiuj estas bazitaj ne sur MIDI-dosieroj, sed sur MP3-dosieroj. En 2008 per kelkaj karaokeiloj jam eblis uzi kiel bazojn dosierojn en Ogg/Vorbis, FLAC kaj multaj aliaj aranĝoj (krom tro malliberigaj). La kantaĵoj de la esperantista Kajto ekzemple bone taŭgas al kunkantado.

## Projektoj 
### Projekto de Antonio Luís Lourenço dos Santos 
ALLS 

### Projekto de Miĥail Povorin 
Miĥail Povorin kreis kelkajn esperantajn karaokeojn.

myspace-profilo.

### La Senlime-projekto 
senlime.org 

aliaflanko.de informoj

14 esperantaj karaokeoj kreiĝis per la senkosta Karakan-programo. "Senlime" estas projekto ĉe Kelmis/Belgio.

### La •>eôboeôbo<•](https://kantaro.ikso.net/eobo_karaokeumo)-listo enhavas 225 minutojn da esperantlingvaj karaokeoj, kiuj kreiĝis per la senkosta Karafun -programo. Ankaŭ ekzistas kelkaj Youtube-videoj.

Estintaj eobo-aj karaokevesperoj:

* IS 2008/09 Biedenkopf (Germanio) - 2 karaokeaj vesperoj
* IJK 2009 Liberec' (Ĉeĥio)  - 2 karaokeaj vesperoj

Planitaj eobo-aj karaokevesperoj:

* Junulara E-Semajno 2008/09  en Zakopane/Pollando.

Historio de eobo-projekto

## Referencoj 
Kategorio:Esperanto-projektoj
Kategorio:Voĉa muziko
Stratigrafio (geologio)

[eta|300ra|Geologia [tavoloj en Salta (Argentino).]]
[eta|300ra|[tektoniko|Tektona deformado de la tavoloj de ordovicia kvarcito de la Nacia Parko Monfragüe, Cáceres (Hispanio).]]
[eta|300ra|Kalkotavoloj en Kipro - montrante sedimentajn [kuŝejojn]]
La **stratigrafio** (el latine: *stratum*, tertavolo kaj sufikso -grafio, arto aŭ teĥniko) en la terscienco estas la la plej grava metodo por interrilatigo kaj relativa datigo de sedimentaj petroj. Hodiaŭ ĝi estas dividita je pluraj subfakoj (germanlingve: *Einzelwissenschaft*; anglalingve: *academic discipline* aŭ *field of science*), kies kombinita uzo helpe de la geokronologio ebligas tre precizan, relativan samkiel absolutan datigon de petroj kaj per tio rekonstruon de la terhistorio.

## Literaturo 
* H. Franke: *Methoden der Geochronologie.* Springer-Verlag 1969
* H. Murawski, W. Meyer: *Geologisches Wörterbuch.* Ferdinand Enke Verlag, 1998
* F. Press, R. Siever: *Allgemeine Geologie.* Spektrum Akademischer Verlag, 1995
* J. Rey: *Geologische Altersbestimmung.* Ferdinand Enke Verlag, 1991
* K.A. Gradstein, J.G. Ogg: *A Geologic Time Scale 2004.* Cambridge University Press, 2005
* North American Commission on Stratigraphic Nomenclature (NACSM): *North American stratigraphic code.* American Association of Petroleum Geologists Bulletin, 67: 841-875, Tulsa, Oklahoma 1983

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.stratigraphy.org/ (International Commission on Stratigraphy: Klaku sur |GSSPs| por stratigrafia tabelo en HTML-formato)
* http://www.stratigraphy.org/chus.pdf (aktuala versio de la stratigrafia tabelo de International Commission on Stratigraphy kiel PDF-dokumento)
* http://www.stratigraphie.de/  Deutsche Stratigraphische Kommission (Germana Stratigrafia Komisio)
* http://www.stratigraphie.de/std/index.html  Stratigraia tabelo de Germanio 2002 (STD 2002)
* http://www.mineralogie.uni-wuerzburg.de/palbot/geology/geology.html#scale Retadresolisto de stratigrafiaj tabeloj (anglalingva)
* http://strata.geol.sc.edu (Tre bona anglalingva retpaĝo pri la temo sekvencstratigrafio)

Kategorio:Geologio
Kategorio:Paleontologio

Kategorio:Terhistorio
Kategorio:Terscienco
ArcelorMittal

**ArcelorMittal** estas tutmonda ŝtala firmao kun sidejo en Luksemburgo, Luksemburgio. Ĝi estas la plej granda ŝtalon produktanta firmao en la monda kaj estas la merkata gvidanto en ŝtalo por uzo en aŭtomobila industrio, konstruo, hejma ilaro kaj pakumo. La firmao estis formita en 2006 de la fuzio de Arcelor kaj Mittal. Ĝi rangas 99a sur la listo de 2010 de Fortune.

Lakshmi Mittal (posedanto de Mittal Steel), estas la Prezidento kaj CEO.

## Centra sidejo 

Dosiero:ArcelorMittalLuxemburg.JPG|Sidejo en Luksemburgo
Dosiero:Luxemburg ArcelorMittal 2.JPG|Sidejo en Luksemburgo
Dosiero:Luxemburg ArcelorMittal 6.JPG|Sidejo en Luksemburgo

La centra sidejo de ArcelorMittal troviĝas en Luksemburgo kaj 600 dungitoj laboras tie. La konstruaĵo estis la centralo de Arbed antaŭ ol tiu firmao kombiniĝis kun Aceralia kaj Usinor.

## Referencoj 
Kategorio:Firmaoj
Reichswerke Hermann Göring

**Reichswerke Hermann Göring** (oficiala markigo *Reichswerke AG für Erzbergbau und Eisenhütten "Hermann Göring"*) estis komune kun *I.G. Farben* kaj *Vereinigte Stahlwerke AG* la plej grandaj germanaj koncernoj en Tria regno.

Hermann Göring, Paul Pleiger kaj Hermann Alexander Brassert planis ekde marto de 1937 fondi regnan kompanion. Tiu ĉi kompanio estis fondita la 15-an de julio 1937 kiel akcia kompanio kun sidejo en Berlino. Ties kapitala depozito estis unue 5 milionoj da regnaj markoj. Partopreno de la ŝtato en la kompanio estis 90 procentoj. En julio de 1941 okazis transmeto de la sidejo de firmao el Berlino ĝis Salzgitter.

En la tempo de Dua Mondmilito parto de la koncerno estis ekzemple Ferfabriko Vítkovice. Post la jaro 1945 la koncerno estis nuligita.

## Vidu ankaŭ
* Sudetenländische Treibstoffwerke

Kategorio:Dua Mondmilito
Kategorio:Industrio en Germanio
Kategorio:Nazia Germanio
Batyk

**Batyk** [batjk] estas malgranda vilaĝeto en Hungario, en regiono Okcidenta Transdanubio, en departemento Zala, en Distrikto Zalaszentgrót.

## Bazaj informoj 
* Areo: 8&nbsp;km²
* Loĝantaro: 330
* Poŝtkodo: 8797
* Telefonprefikso: 83
* Koordinatoj: 46°59′23″N 17°02'09″E

## Situo 
Batyk situas sur ebenaĵo, laŭ traira flankovojo, laŭ fervojo Ukk-Zalaszentiván. Zalaszentgrót troviĝas 8, Sümeg kaj Vasvár po 23, Zalaegerszeg 28, Hévíz 30&nbsp;km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la vilaĝo devenis el 1251 en formo *"Bogk"*. Ekde la 16-a jarcento la komunumo trovis sin en fronto de Osmana Imperio kaj Habsburga Imperio. Spite tion Batyk ne senhomiĝis. Vilaĝservoj estas infanĝardeno, migra poŝto.

## Vidindaĵoj 
* romkatolika preĝejo omaĝe al Stefano la 1-a (Hungario)
* ŝtona kruco de 1835
* lago, apude ĉiujare okazas elektronika muzika festivalo

Kategorio:Vilaĝoj de Hungario
Kategorio:Vilaĝoj de departemento Zala
Kunčice (Ostrava)

eta|250px|maldekstra|Stacidomo en Kunčice

**Kunčice nad Ostravicí** estas historia municipo situanta sur teritorio de Ostrava. Nuntempe ĝi estas loka parto de urboparto Silezia Ostrava. Vivas ĉi tie  ().

## Historio 
La unua skribmencio pri la municipo devenas el la jaro 1305 el listo de dekonaĵoj de vroclava episkopujo (*Cuncindorf*). Interesa estas informo el la jaro 1508 pri vendo de Kunčice al Jan Sedlnický z Heraltic, kie la vilaĝo estas markita kiel "Velké Kunčice", dum la najbara Kunčičky estis nomita kiel "Malé Kunčice". Ĝis la 15-a jarcento la vilaĝon tenis teŝinaj dukoj. La municipo proporcie ofte ŝanĝis siajn posedaĵojn. Menciinda estas Eva Čelovna z Čechovic, kiu komence de la 17-a jarcento lasis konstrui sur loko de devena burgaro renesancan kastelon. Sed tiu en januaro de 1999 forbrulis.

La vilaĝo estis devene pure agrikultura. Kvankam komence de la 20-a jarcento granda parto de loĝantoj laboris en proksima ferfabrikoj kaj minejoj, la municipo konservis plejparte agrikulturan karakteron. Tiu definitive finiĝis en la 50-aj jaroj de la 20-a jarcento, kiam komencis ĉi tie konstruado de Nova gisejo. La municipo estis dum la dua mondmilito liberigita fare de Ruĝa Armeo la 1-an de majo 1945.

Kvankam la loka preĝejo estas menciata jam en la jaro 1447, en neniu el la konservitaj dokumentoj ĝi troviĝas. Kunčice devene apartenis sub vratimovan paroĥo (krom periodo 1654-1784, kiam ĝi falis sub Polan Ostravon). La municipo establis propran lernejon en la jaro 1884.

La nomo Kunčice estas verŝajne derivita de nomo de germana lokisto (Kunek, Kunc aŭ Kunč). Ĝis la jaro 1908 Kunčice plejparte markis sin kiel Velké Kunčice, post tiu ĉi jaro jam eksplicite kiel Kunčice nad Ostravicí.

En la municipa sigelo troviĝis litero K kun branĉetoj, super kiuj estis krono. En la jaro 1870 la municipo uzis stampon kun dia okulo kaj literoj MK. Ekde la 19-a jarcento estis sur la stampo Johano Nepomuka kaj ekde la jaro 1920 sole silezia aglino.

Al Moravia Ostrava Kunčice estis aligita la 1-an de julio 1941.

## Loĝantaro 
## Vidu ankaŭ 
* Migra ŝtonego el Kunčice
* Antošovice
* Heřmanice
* Hrušov
* Koblov
* Kunčičky
* Muglinov
* Silezia Ostrava

Kategorio:Partoj de Ostrava
Kategorio:Silezia Ostrava
Kategorio:Setlejoj en Ostrava baseno
Saas-Grund

**Saas-Grund** estas svisa komunumo, en la germanparolanta parto de kantono Valezo, Distrikto Visp.
Ĝi kuŝas en la dekstra (orienta) bordo de la valo de rivero Saaservispa, ĉirkaŭ 140&nbsp;km (birdfluge) orienten de Ĝenevo kaj ĉirkaŭ 100&nbsp;km (birdfluge) sude de Berno.

La komuna teritorio (kiu entenas ankaŭ la vilaĝojn *Tamatten*, *Unter dem Berg* kaj *Triftalp*) etendiĝas de la rivero (1559 m de alteco) ĝis la montoj Weissmies (4023 m) kaj Lagginhorn (4010 m) kiuj markas la limon kun distrikto Brigo.

La turismo kaj la skiado estas la ĉefaj resursoj de la komunumo.
[eta|200ra|maldekstra|Saas-Grund kaj monto [Plattjen]]
Najbaraj komunumoj de Saas Grund estas:
Sude: Saas-Almagell;
Okcidente: Saas-Fee;
Nord-okcidente: Saas-Balen;
Oriente: Sempiono, en distrikto Brigo.

## Eksteraj ligiloj 
*     Paĝaro pri Saas Grund
*  Fotoj de Sass-Grund sub la neĝo
*     La vilaĝoj de Saas-valo
Ryokan

**Ryōkan** aŭ **Rjokano** (Hepburn-Transskribo;  ), kies vera nomo estis **YAMAMOTO Eizo** (, ; naskiĝis la 2-an de oktobro en la 8-a jaro de Hōreki [la 2-an de novembro 1758]; mortis la 6-an de januaro en la 2-a jaro de Tenpō [la 18-an de februaro 1831]), kies kromnomo estis **Taigu** (, , “Granda Malsaĝulo”) estis japana zenbudhista monaĥo, kaligrafo kaj poeto, kiu loĝis en Echigo (en la nuna gubernio Niigata), Japanujo.

## Vivo 
Li naskiĝis en Izumozaki, Echigo (nun Izumozaki, Santo-distrikto, Niigata). Lia patro　YAMAMOTO Samon Yasuo (), posteulo el riĉa familio, estis poeto, estro de sia urbeto kaj ŝintoisto de Ishii-Sanktejo. La juna Eizo pasigis sian junulecon studante. Dekokjara li decidis eniri en zenmonaĥejon. Tie lia vivo skuiĝis. Li estis disĉiplo de la majstro Kokusen, kiu apartenis al la sekto Soto. La budhista monaĥo Ryōkan verkis multajn poemojn, nomatajn utaojn, naivstilajn, volonte forlasante la kompleksajn regulojn kaj la tradician stilon de tiaj poemoj.

Post la morto de sia majstro, Ryōkan estis ties nura heredanto kaj oni nomis lin posteulo de Kokusen. Malgraŭ tio, li preferis foriri. Dum la sekvaj dudek jaroj li loĝis en monta ermitejo, kiun li nomis *Gogo an*. Tiam, li konatiĝis kun Teishin, juna zen-monaĥino, kun kiu li havis intiman amikecon. Fine de sia vivo, forlasinte *Gogo an*, Ryokan vivis en la domo de sia amiko Kimura Motoemon. La *"granda stultulo"* (大愚, 'taigu'), forpasis en la jaro 1831, sepdekdu-jaraĝa.

## Poemoj 
Jen kelkaj poemoj verkitaj de Ryokan:

*Kiu diras, ke miaj poemoj estas poemoj?* 
*Miaj poemoj ne estas poemoj.* 
*Kiam vi scios, ke miaj poemoj ne estas poemoj,* 
*tiam ni povos paroli pri poezio.* 

*Morgaŭ?* 
*Sekvan tagon?* 
*Kiu scias?* 
*Ni ebriiĝas* 
''de tiu ĉi tag'!'' 

Jen tankao:

Lia ermita vivo estas ofte objekto de liaj poemoj. Tiel, iam reveninte hejmen vespere Ryokan konstatis, ke ĉiuj liaj posedaĵoj malaperis, kaj verkis jenan hajkon:

## Statuoj 
* Ryōkan-dō (Izumozaki, Niigata)
* Tenryō no Sato (Izumozaki, Niigata)
* Ryūsen-ji (Nagaoka, Niigata)
* Nagaoka-Stacio
* Entsū-ji (Kuraŝiki, Okajama)

## Vidu ankaŭ 
Rjokano (gastejo)

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Memoria Muzeo de Ryōkan (en la angla)
* Poemoj de Ryokan (en la angla)
* Pri Ryokan kiel ermito (en la angla)
* Kaligrafio de Ryokan
* Poemoj de Ryokan (en la angla)

Kategorio:Japanaj verkistoj
Kategorio:Japanaj poetoj
Kategorio:Budhismo en Japanio
George Etherege

**George ETHEREGE** (**Georgo Efereĝ**, n. ĉ. 1635, m. la 10-an de majo 1692) estis angla dramisto.

## Vivo 
Li naskiĝis ĉe Maidenhead, Berkshire kaj estis la plej aĝa filo de George Etherege kaj Mary Powney. Li edukiĝis ĉe Lord William's School, Thame, Oxfordshire, kie lerneja konstruaĵo nomiĝas laŭ li, kaj eble poste ĉe la Universitato de Kembriĝo - kvankam la dramisto kaj kritikisto John Dennis asertis ke George Etherege scipovas nek la latinan nek la grekan, kaj, se Dennis pravis, verŝajnas ke li neniam ĉeestis universitaton. Certas ke li studis juron ĉe Clement's Inn, Londono. Estas probable ke li vojaĝis al Parizo kune kun sia patro, kiu gastis en la domanaro de la ekzilita reĝino Henrietta Maria.

De 1668 al 1671 George Etherege loĝis en Konstantinopolo kiel sekretario de la angla ambasadoro.

George Etherege havis  per amafero kun la aktorino Elizabeth Barry.

Post la enscenigo de *The Man of Mode* (1676) li ne plu verkis. Post malmultaj jaroj li perdis sian riĉaĵojn per amaferoj kaj vetludado. Li kavaliriĝis nepost 1680 kaj edziĝis al riĉa vidvino. Marton 1685 li nomumiĝis ambasadoro al la imperia germana kortego ĉe Regensburg, sed senposteniĝis pro la 1688-a Glora Revolucio: li pasis la reston de sia vivo en Parizo, kune kun la ekzilita reĝo Jakobo la 2-a.

## Dramoj 
Nelonge post la Angla Resurtronigo (1660) li verkis komedion, *The Comical Revenge or Love in a Tub* (*La komika venĝo, aŭ amo en banujo*), kaj pro kio prezentiĝis al Charles Sackville (6-a grafo de Dorset), tiam Lordo Buckhurst. La dramo premieris en la Duka Teatro en 1664 kaj furoris pro sia sprita humuro. Tuj li ekfamis.

Sekvis en 1668 *She would if she could* (*Ŝi agus se ŝi povus*), kie koketado estas la plej grava afero de homa vivo, kaj kiun iuj kritikis pro malmoraleco. En 1676 ensceniĝis *The Man of Mode* (*La laŭmoda viro*), unu el la plej elstaraj dramoj de la regado de Karlo la 2-a: la verko satiras tre konitajn gravulojn de Londono, kiel John Wilmot (2-a grafo de Rochester), kiu estis amiko de Etherege. Ambaŭ dramoj tre popularis.

Kategorio:Anglaj dramistoj
Kategorio:Mortintoj en 1691
Ivo Hélory de Kermartin

Sankta **Ivo Hélory de Kermartin**, **Ivo de Tréguier** aŭ simple **sankta Ivo** en la katolika tradicio, naskiĝis en ĉ. 1250 kaj mortis en 1303. En la bretona lingvo, li estas nomata *sant Erwan* en Trégor, *Iwan*, *Youenn* aŭ *Eozen* en aliaj regionoj. Pastro kaj eklezia juĝisto de diocezo (diocezo de Rennes kaj poste de Tréguier), li dediĉis sian vivon al la juĝado kaj al la malriĉuloj. La katolika Eklezio agnoskis lin kiel sanktulon kaj festas lin en la 19-a de Majo.

Ne ekzistas Vivo de sankta Ivo verkita de liaj samtempanoj, sed nur la proceduro farita en 1330 por atingi lian kanonizadon. Post lia kanonizado, pluraj verkoj pri lia vivo estis skribitaj en la franca, en la latina, en la bretona kaj en la itala.

## Eksteraj ligiloj 
* http://www.bertin.biz/artikol/EoSta-Ivo.htm Vivo de sankta Ivo de Christian Bertin (en esperanto)

Kategorio:Viroj
Kategorio:Mortintoj en 1303
Kategorio:Francaj advokatoj
Kategorio:Franciskanaj sanktuloj
Kategorio:Sanktuloj
Kategorio:Universitato de Orleano
Francisco de Miranda

**Francisco de Miranda** (naskiĝis la 28-an de marto 1750 , mortis la 14-an de julio 1816) estis sudamerika batalanto por sendependigo kaj liberigo de la kolonioj ("*El Precursor*") kaj generalo.

Li militis en diversaj militoj por sendependo kaj demokratio, sed ĉefe en Usono, Francio kaj Sudameriko.

Li influis super aliaj sudamerikestroj kiel Simón Bolívar kaj Bernardo O'Higgins.

Je la 21a jaroj, li translokiĝas al Hispanio kie lernas la militarton, en sia funkcio de oficiro de la hispana armeo. Tie mem, komencis siajn kontaktojn kun la ilustritaj medioj, speciale kun la enciklopediismo. Lia aliĝo al la kontraŭabsolutisma kaŭzo ne estis nure lirika, sed ĝi estis alportata al la tereno de la faktoj, en ĉiuj oportunoj prezentitaj al li, komencante per la sendependiga milito de la unua respubliko de la moderna epoko, ĉar li kondutis kuraĝe en la Pensacola-batalo en 1870, en la tiamaj britaj posedoj en Ameriko.

Post la realigo de ĉi tiu kampanjo, en 1875 li reiras al Eŭropo. En londono, li solicitas apogon celantan akiri la sendependiĝon por la hispanamerikaj kolonioj. Dum sia ir-reveno tra la malnova kontinento, li atingas la kortego de la Imperiestra Katarina II en Sankta Peterburgo, sukcesante interesigi ŝin pri siaj klopodoj.

Samtempe kun la krevo de la Franca Revolucio, li enkorpiĝis denove al la liberkaŭzo, kaj lia kuraĝa agado akiris al li la gradon de Marŝalo de Kampo. Plie, lia nomo restis gravurita apud tiuj de aliaj luktintoj en la Triumfarko de Parizo.

En la lasta jardeko de la XVIIIa jarcento li klopodis interesigi W. Pitt pri la politika kaj armea helpo al la hispanaj kolonioj. En la sama urbo, li fondis Sendependigistan Loĝion, kiu ricevis en ĝi aliajn amerikajn patriotojn kiuj subtenadis la samajn idealojn de la Prekursoro.

Je tiu aĝo, kiam la plimulto de la genihomoj komencas pensi pri la redaktado de siaj memoroj, Francisko de Miranda havas la spiritan junecon kaj la sufiĉan kuraĝon por entrepreni la plej fantastan kaj ambician el siaj grandaj aventuroj. En 1806 li organizis ekde Usono iun ekspedicion, konsistantan el 200 homoj en tri ŝipoj, kiu malsukcesis fronte al la marbordoj de Puerto Cabellos. Poste li atingas refari siajn fortojn kaj akiris momentajn verkojn kun la sinsekvaj malvenkoj devigis lin retiriĝi.

Dum nepra ekzilo en Londono, okazis la venezuela revolucio kaj li estas vokata far liaj sampatrianoj cele partiĝi en la proklamado de la sendependiĝo en la jaro 1811. Ĉe lia alveno al Venezuelo oni koncedas al li gradon de generalisimo kaj denove intervenas en la lukto por la libero, venkate unufoje pli per la realismaj fortoj en La Guaira, portate kiel kaptito al la kel-karcero de la Carraca en Cádiz, kie li mortas en 1816.

Referenco: *Venezuela Stelo*, numero 13, 1978, paĝoj 3a kaj 4a.

Kategorio:Venezuelaj politikistoj
Izabela (koloro)

[dekstra|eta|[Izabela lanio]]

**Izabela** estas koloro, foje priskribita kiel palgrizflava, palsablokolora, palflavbruna aŭ pergamenkolora.

Ĝi uzeblas ĉe ĉevaloj, birdoj kaj aliaj animaloj. Inter birdoj nome la Izabelenanto, la Izabela lanio kaj la Izabela ralo. Inter mamuloj la Himalaja bruna urso havas sciencan nomon *Ursus arctos isabellinus*.

La origino de la nomo rilatas al legendo pri diversaj reĝinoj nome Izabela kiuj promesis ne ŝanĝi siajn internajn vestaĵarojn ĝis milita sukceso; tiele la blanka vestaĵaro iĝus flaveca aŭ eĉ helbrunflava. Tiu reĝinoj estus ĉu Izabela Clara Eugenia de Hispanio, filino de Filipo la 2-a de Hispanio, Elizabeto la 1-a (Anglio) aŭ Isabel la 1-a (Kastilio).

Alia etimologio ne tiom populara devenigus la vorton el araba vorto *izah* signife de "leono" kaj etende *leonkolora*.

## Vidu ankaŭ 
* Izabela amaŭrornito
* Izabelaj pingvenoj

Kategorio:Koloroj
Atomismo

La **atomismo** estas **greka filozofia skolo**, kies laŭ lia ĉefa teorio, la universo komponiĝas nur el vakuo kaj materio sub formo de atomoj. La atomoj, nedivideblaj kaj neŝanĝantaj, estas ĉiuj el la sama substanco, kaj diferenciĝas unu el la aliaj pro siaj formoj kaj lokiĝo. En la universo estas nenio krom amaso da atomoj. Tiu doktrino estas proksima de la materiisma monismo.

La helena filozofo Leŭkipo (ĉ 440 a.K) kaj lia disĉiplo Demokrito (ĉ 433 a.K) estas rigarditaj kiel la kreintoj de la atomismo.
Tiun doktrinon pluigos Epikuro (ĉ 360 a.K) kaj Lukrecio (-99 - -55).

Giordano Bruno (1548 - 1600) asociis atomismon kaj
spiritecon en la nocio pri monado, samtempe ero de materio
kaj de spirito.

## La scienca atomismo 
La nuna teorio pri atomoj estis malvolvita de John Dalton, kiu konstatis ke, en kemia reakcio, la reakciantaj substancoj kombiniĝas ĉiam laŭ difina rilatumo de maso. Li do konkludis, ke la kemia materio konsistiĝas el nedetrueblaj eroj, kiun li nomas atomojn, memore al la ideo de Leŭkipo.

Nur pli malfrue, oni konstatos, ke atomoj ne similas al tiuj, kiujn imagis la antikvuloj; ĉar eblas diserigi ilin en subatomaj partikloj.


Kategorio:Antaŭsokrata filozofio
Kategorio:Klasika helena filozofio
Kategorio:Filozofiaj skoloj kaj tradicioj
Kolbasobulko

**Kolbasobulko** estas sandviĉo kun kolbaseto. Ordinare ĝi havas saŭcon, plejofte keĉupon kaj/aŭ mustardon, iufoje kun saŭrkraŭto, reliŝo, cepo aŭ kapsiketa saŭco. Ĝi ankaŭ povas havi freŝajn, peklitajn aŭ frititajn legomojn, verdaĵon, fromaĝon, lardon. En Usono tradicie oni vendas ilin en bazopilkaj stadionoj.

Kolbasobulkon oni manĝas sen uzo de manĝilaro. En pluraj landoj, ekzemple Francio, oni havas specialajn pikilojn por piki truon en bastonpanon por enŝovi la kolbaseton.

## Nomoj en aliaj lingvoj 
En Usono la kolbaseto ankaŭ nomiĝas *frankfurter*, *frank* aŭ *hot dog*; ĉi-lasta angle signifas *"varmega hundo"*.

eta|92px|Ĉeĥa kolbasobulko
En Ĉeĥio kolbasobulko nomiĝas *párek v rohlíku* ("kolbaso en kornbulko"). En Suda Bohemio uzatas ankaŭ la esprimo *pikador*.

En Hispanio kaj Venezuelo kolbasobulko nomiĝas *perro caliente* aŭ *perrito caliente*, tio estas "varma hundo" kaj "varma hundeto" respektive. En Argentino ĝi estas nomata *pancho*.

## Historio 
Iu frankfurta viandisto preparis kolbasetojn sub titolo "kolbaseto *dachshund*" — Dachshund en la germana signifas "melhundon". La germana elmigranto veturigis en Usonon ĉi tiun kolbaseton. Kaj en 1871 li komencis vendi la kolbaseton, volvitan per panpecoj. Li sukcesis vendi dum unu jaro 3684 "kolbasetojn dachshund". Ili iĝis tre populara manĝaĵo.

Kaj en 1901 ilustristo Dargan rimarkis, ke iu vendisto de kolbasetoj anstataŭ ordinaraj panpecoj komencis uzi bulketojn, en kiujn li zorgeme metis kolbaseton. Dargan decidis ilustri tiun okazon. Sed li ne estis certa pri la ĝusta skribo de "dachshund" kaj simple nomis la manĝaĵon "hot dog".

Tradicio enmeti viandon inter panpecoj devenas el antikva tempo. Kolbaseto estis menciita ankoraŭ eĉ en "Odiseado" de Homero.

En 1987 en Frankfurto ĉe Majno oni festis 500-jariĝon de kolbasobulko. Tamen aŭstroj kontestas tion kaj opinias, ke iliaj Vienaj kolbasetoj estas pruvo de deveno de kolbasobulko.

## Vidu ankaŭ 
* Usona kuirarto

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Nacia kolbasobulka paĝo de la Kolbasa Koncilio de Usono  (angle).
* Historio kaj legendoj de la kolbasobulko (angle).
* Historio de la kolbasobulko (france).
* [Historio de la kolbasobulko](http://www.muchogusto.net/especiales/20/Historia-del-Hot-Dog-(Perritos-Calientes))  (hispane).
* Regloj por kolbasobulko-vendistoj  en la urbo de Toronto, Kanado (angle).

Kategorio:Sandviĉoj
Kategorio:Viandaĵoj
Izabelenanto

[eta|ovoj de *Oenanthe isabellina* - [Muzeo de Tuluzo]]

La **Izabelenanto** aŭ **Izabelsaksikolo**, * Oenanthe isabellina*, estas malgranda paserina birdo kiu estis iam klasita kiel membro de la familio de Turdedoj, sed estas nuntempe pli ĝenerale konsiderata membro de malnovmonda grupo de la familio de Muŝkaptuledoj. Ĝi estas helbruna migranta birdo.

La genra nomo, *Oenanthe*, estas ankaŭ la nomo de genro de plantoj, nome la enantoj, kaj devenas el la greka *oenos* (οίνος) "vino" kaj *anthos* (ανθός) "floro". Ĉe la plantogenro, ĝi aludas al la vinaromo de la floroj. Ĉe la birdoj enantoj, ankaŭ nomataj saksikoloj pro la parenca genro Saxicola, ĝi aludas al la reveno de la Rokenanto al Grekio printempe ĝuste dum la epoko de la apero de burĝonoj en vitoj..

Ĝi estas migranta insektomanĝanta birdo, kiu reproduktiĝas en suda Rusio kaj centra Azio al norda Pakistano, kaj vintras en Afriko kaj Barato.

Ĝi estas simila al ino de Rokenanto sed iom pli granda (15-16.5 cm longa), pli stara kaj flaveca, kaj havas pli da nigro en vosto. La termino *Izabelenanto* aludas al koloro *izabela* kiu ŝajne rilatas al diversaj legendoj pri reĝinoj Izabelaj kiuj promesis ne ŝanĝi internan vestaĵaron ĝis sukceso en milito pro kio blankaj vestoj iĝis flavecaj aŭ “izabelaj”. Subflugilo estas blanka, dum en pli komunaj birdoj ili estas grizpunktitaj. Ambaŭ seksoj estas similaj. Estas videblaj blanka superokula mallarĝa strio kaj nigreca traokula strio; la beko kaj kruroj estas nigrecaj.

Dumfluge desupre videblas **helbruna dorso kaj krono**, malhelbrunaj flugiloj, **tre blanka pugo**, nigra vosto kun nigra centra bazo kaj blankaj bordaj bazoj. Desube videblas kiel ĝenerale helbruna birdo kun nigra vostofino kaj blanka vostobazo.

Ĝi estas tre rara vaganto en okcidenta Eŭropo.

## Referencoj 
*  Malplej zorgiga

Kategorio:Muŝkaptuledoj
Kategorio:Birdoj de Eŭropo
Kategorio:Birdoj de Azio
Kategorio:Birdoj de Afriko
Ĉerevicj

eta|dekstra|Ĉerevicj situas en la mapo en la verda municipo
eta|300ra|Serba preĝejo de Ĉerevicj
**Ĉerevicj,** serbe **Черевић,** slave **Čerević,** hungare **Cserög** aŭ *Cserőg* [ĉerog], germane **Scherewitz** [ŝerevic] estas vilaĝo en Serbio, en aŭtonomio Vojvodino, en Srem (regiono), en distrikto **Suda** Baĉka, en municipo de Beoĉin.

## Bazaj informoj 
* Areo: 32 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 121 m
* Loĝantaro: 2820
* Poŝtkodo: 21311
* Telefonprefikso: 21
* Aŭtokodo: NS

## Situo 
Ĉerevicj situas laŭ dekstra bordo de Danubo. Novi Sad troviĝas 24 km-ojn.

## Historio 
La unua mencio pri la fortikaĵo devenis el 1333, kiun la turkoj detruis en 1526. Dum la turkoj la loko estis urbo. Post la turka erao diversaj popoloj alvenis, kie tie okupiĝis pri vinkulturo. Ĝis Traktato de Trianon la komunumo apartenis al Habsburga Imperio, al Szerém, al distrikto de Újlak. Post la 1-a mondmilito la loko apartenis al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio. En 2002 loĝis en Ĉerevicj 2826 homoj, (serboj 2288 (81 %), kroatoj 169, jugoslavianoj 88, slovakoj 66, hungaroj 52, germanoj 11, rusoj kaj ukrainoj po 6 kaj aliaj).

## Vidindaĵo 
* ortodoksa preĝejo

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Karlo de Aŭstrio

**Karlo de Aŭstrio** povas esti:

* Karlo, princo de Asturio, 1545 – 1568
*  Karlo de Aŭstrio, 1590 – 1624, princepiskopo de Breslau kaj Brixen 
* Arkiduko Karlo de Aŭstrio-Teschen, 1771 - 1847
* Karolo la 1-a (Aŭstrio), 1887 - 1922
* ...

## Vidu ankaŭ 
* Karolo (regantoj)
Fortresopreĝejoj de Transilvanio

Fortresopreĝejo estas tia kirko, do kristanisma preĝejo, kiu ekstere havas murojn kaj aliajn fortikaĵajn partojn.
eta|300px|Fortresopreĝejo en Székelyderzs
[220px|eta|[Hărman]]
[220px|eta|Interna muro de fortresopreĝejo [Hărman, kie oni stokadis la manĝaĵojn.]]
En la 13-a jarcento oni setligis germanojn el la mozelfranka regiono en Hungario, kiuj en suda Transilvanio konstruis fortresopreĝejojn multajn. Tiutempe estis tie fortikaĵoj, kiuj defendis la regionon de malamika armeo. Do iel temas pri defend-preĝejo. Sed estis ankaŭ armitaj rapidmovaj rabistoj kaj aliaj taĉmentoj, kiuj atakis kaj disrabis la vilaĝojn. Kontraŭ ili konstruiĝis la fortresopreĝejoj, kiuj konstruiĝis en la gravaj vilaĝoj. Ili havis ankaŭ defendan ĉenon. Tiu defendaĵo ne povis kontraŭstari al armeo, ĉar ili estis malgrandaj. Kaze de tio la loĝantoj rifuĝis al la plej proksima fortikaĵo.

En la 15-a jarcento jam 250 fortresopreĝejoj konstruiĝis en suda Transilvanio, sed nature daŭre konstruiĝis ankaŭ en aliaj regionoj. La interna muro aŭ ties bastiono kaj turo servis por stoki la tritikon, lardon kaj similajn. Ĉiu familio havis tie apartan stokejon. Estas interese, ke ĝis la 1960-aj jaroj kelkloke oni stokis diversaĵojn.

## Monda Heredaĵo 
El ili 7 fortresopreĝejoj listiĝis en lokoj de Monda Heredaĵo (nomoj en la hungara, la rumana, la germana):
* Nagybaromlak/Valea Viilor/Wurmloch
* Berethalom/Biertan/Birthälm, kie ĉiujare okazas renkontiĝo de saksoj
* Kelnek/Câlnic/Kelling
* Prázsmár/Prejmer/Tartlau
* Szászfehéregyháza/Viscri/Deutsch-Weißkirch
* Szászkézd/Saschiz/Keisd
* Székelyderzs/Dârjiu/Ders

Nepre menciindas ankaŭ Meşendorf/Meschendorf, Axente Sever/Frauendorf, Brateiu/Pretau, Şoarş/Scharesch, la Kirkoburgo de Hosman kaj memkompreneble la Preĝejo fortresa de Alțâna; ekster Transilvanio: Egyházashollós, Gols, Hegyfalu, Marz.

## Vidu ankaŭ 
* Defendkirka Fondaĵo, sidejo en Sibiu

Image:Prejmer IMG 4871.jpg|Prejmer
Image:Biertan IMG 5606.jpg|Biertan
Image:Valea Viilor IMG 5546.jpg|Valea Viilor
Image:Axente Sever IMG 5527.jpg|Axente Sever
Image:Brateiu IMG 5646.jpg|Brateiu
Image:Saros pe Tarnave IMG 5612.jpg|Şoarş, Braşov

Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Rumanio
Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Rumanio
Kategorio:Historio de Transilvanio
Izabela Klara Eŭgena de Hispanio

[eta|maldekstra|200px|Izabela kaj "ŝia" [nano, ĉ. 1599]]
*Infanta* **Isabel Clara Eugenia de Hispanio** aŭ Izabela Klara Eŭgena de Hispanio aŭ Clara Isabella Eugenia laŭ diversaj fontoj (12-a de aŭgusto 1566 - 1-a decembro 1633) estis, kun sia edzo Alberto la 7-a, Arkiduko de Aŭstrio kunreĝino de la Hispana Nederlando en Malsupraj Landoj kaj nordo de la moderna Francio. Ŝi estis filino de Filipo la 2-a de Hispanio.

Izabela Klara Eŭgena naskiĝis en Segovia la 12-an de aŭgusto 1566, kiel filino de Filipo la 2-a kaj lia tria edzino Izabela de Valois. Ŝiaj patraj geavoj estis la imperiestro Karlo kaj Izabela de Portugalio. Ŝiaj patrinaj geavoj estis Henriko la 2-a de Francio kaj Katerino de Mediĉo.

Tiu nasko ege kontentigis ŝian patron, kiu jam havis viran heredonton nome Karlo, princo de Asturio kun kiu la patro aliflanke neniam bone rilatis. Fakte la patrino de Izabela Klara Eŭgena estis destinita al la heredonto (laŭtitole princo de Asturio), sed poste la patro Filipo mem edziĝis al ŝi, kiu unue maksukcese estis naskonta ĝemelojn antaŭ naski la estontan reĝinon de Nederlando.

Laŭ legendo Izabela promesis ne ŝanĝi siajn internajn vestaĵarojn ĝis milita sukceso; tiele la blanka vestaĵaro iĝus flaveca aŭ eĉ helbrunflava kaj tio farigis la vorton por la koloro Izabela. Onidire, ŝia edzo Alberto la 7-a, Arkiduko de Aŭstrio (1559–1621) sieĝis Ostendon en julio de 1601 kaj Izabela, esperante rapidan venkon promesis ne ŝanĝi siajn internajn vestaĵarojn ĝis la sieĝa sukceso. Tamen tio daŭris tri jarojn (ĝis septembre de 1604) kaj tiele ŝia vestaĵaro iĝus jam ne tiom blanka dume. Tamen la legendo falsas, ĉar jam tiam la vorto por la koloro estis uzata.

Kategorio:Historio de Belgio
Kategorio:Historio de Hispanio
Kategorio:Historio de Aŭstrio
Kategorio:Habsburgoj
Kategorio:Guberniestroj de la Habsburga Nederlando
Bautista Saavedra Mallea

**Bautista Saavedra Mallea** (1870 - 1-an de majo 1939) estis Prezidento de Bolivio, unufoje de 1920 ĝis 1921 kiel membro de puĉista militista grupo kaj poste kiel elektita prezidento ĝis 1925. Li mortis en ekzilo en Ĉilio.

Lia soldata grupo puĉis en 1920 la prezidenton José Gutiérrez Guerra, kiu estis membro de la Liberala Partio. Lin sekvis Felipe Segundo Guzmán, prezidanto de la senato. 

La bolivia provinco Bautista Saavedra portas hodiaŭ lian nomon.

Kategorio:Historio de Bolivio
Kategorio:Prezidantoj de Bolivio
Kategorio:Boliviaj politikistoj
Termografo

eta|Termohigrografo
**Termografo** estas mezurilo por percepti kaj registri la temperaturon en kontinua daŭro. Temas do pri registranta termometro, kiu per sia specifa mezuradproceso stiras skribobrakon, je kies pinto troviĝas skribilo, kiu desegnas la sinsekvon de la temperaturdatumo sur rotacianta papercilindro kaj tiel grafike bildigas ĝin. La rotacirapideco de la papercilindro determinas la daŭron de la registrado.

Termografoj en la meteologio perceptas la aertemperaturon. En veterstacioj oni ordinare uzas termografon kune kun higrografo en unu aparato, kiun oni nomas termohigrografo.

## Vidu ankaŭ 
* Termografio

Kategorio:Meteologiaj mezuriloj
Kategorio:Temperaturmezurado