open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sirah Baldé

**Sirah Baldé de Labé** estis gvinea romanistino kaj instruistino. Ŝi plenumis studojn por fariĝi instruistino en Rufisque (Senegalo) kaj iasence estis pioniro, ĉar ŝi estis la unua virino, kiu "*instruis la francan lingvon en la eksa reĝlando Fouta-Djalloo*" dum la franca kolonia periodo. Ŝi plej famiĝis pro sia romano titolita *From One Futa Jalon to the Other*.

## Referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
*

Kategorio:Gvineaj verkistoj
Internacia Humanista kaj Etika Unio

eta|*Happy Human*, oficiala simbolo de IHEU
**Internacia Humanista kaj Etika Unio** (**IHEU**; angle *International Humanist and Ethical Union*) estas tutmonda ombrela organizaĵo de pli ol 100 humanistaj, raciistaj, skeptikistaj, sekularistaj, etikaj, ateistaj kaj liberpensaj kaj similaj organizoj en pli ol 40 landoj, inter ili la Brita Humanisma Asocio.

Ĝi fondiĝis en 1952 en Amsterdamo kiel demokratia unuiĝo de pli ol 100 membraj organizaĵoj. Julian Huxley (la unua direktoro de Unesko) prezidis la fondan kongreson de IHEU. Ĝia nuntempa sidejo estas en Londono. IHEU havas specialan konsultan statuson ĉe la Ekonomia kaj Socia Konsilio (ECOSOC) de la Unuiĝintaj Nacioj.

En 2002 la Ĝenerala Asembleo de IHEU unuanime alprenis la Amsterdaman Deklaracion de 2002, kiu prezentas la oficialan difinan deklaron de la tutmonda humanismo.

IHEU okazigas Tutmondan Humanistan Kongreson ĉiun trian jaron, ĉiufoje en malsama lando, estrata kaj gastigata de loka humanisma organizo de unu el siaj membroj en la gastiganta lando. La lasta kongreso okazis en Oksfordo (Britio) en 2014, gastiginta de la Brita Humanista Asocio. La Kongreso de 2017 estis planita kunveni en Sao Paŭlo, gastigita de la "Brazila Sekulara-Humanisma Ligo" sed ŝanĝoj en la ekonomia situacio en Brazilo kaj la altrudo de vojaĝbojkoto de Usono kaŭzis la nuligon de la Kongreso. La sekvanta kongreso planis kunveni en 2020 en Miamo, Usono sed pro la koronvirusa pandemio ne okazis.

## Strategiaj celoj 
La strategiaj celoj de la unio estas jenajn:

* Antaŭenigi la humanisman kaj ne-teistan pozicion de la vivo tra la mondo
* Reprezenti humanismon en organizoj kaj la internacia komunumo
* Protektu la rajtojn kaj la homajn rajtojn de humanistoj
* Disvolvi organizitan humanismon tra la mondo
* Konstrui fortan kaj efikan internacian organizon

## Minimuman deklaro 
Ĉiu organizo deziranta fariĝi membro de la movado devas ricevi la minimuman deklaron de la movado:Humanismo estas demokratia kaj etika vivmaniero, kiu asertas, ke homoj havas rajton kaj devon formi siajn vivojn kaj doni al ili signifon. Ĝi subtenas la konstruadon de pli humana socio kun la helpo de etiko bazita sur homaj kaj naturaj valoroj en la spirito de homa inteligenteco kaj libera enketo. Ĉi tio ne estas teisma opinio kaj ne akceptas supernaturajn ideojn pri realo. IHEU bylaw 5.1

## Distingoj de IHEU 
### Premio de Internacia Humanista Unio 
* 1970: Barry Commoner
* 1974: Harold John Blackham
* 1978: Vithal Mahadeo Tarkunde
* 1982: Kurt Partzsch
* 1986: Arnold Clausse
* 1986: Atheist Centre, Hindio
* 1988: Andrej Saĥarov
* 1990: Alexander Dubček
* 1992: Pieter Admiraal
* 1999: Paul Kurtz
* 2002: Amartya Sen
* 2005: Jean-Claude Pecker
* 2008: Philip Pullman
* 2011: Sophie in 't Veld
* 2014: Gulalai Ismail

## Vidu ankaŭ 
* Internacia Ateisma Alianco

## Eksteraj ligiloj 
* International Humanist and Ethical Union Oficiala retejo de IHEU
* Oficiala retejo de la liberpensula frakcio de Sennacieca Asocio Tutmonda 
* Retpaĝo pri IHEU en Esperanto 

## Vidu ankaŭ 
* Liberpensuloj (Historio de Liberpensuloj)

Kategorio:Humanismo
Kategorio:Ateismo
Kategorio:Internaciaj neregistaraj organizaĵoj
Tierno Monénembo

**Thierno Saïdou Diallo**, plej ofte konata kiel **Tierno Monénembo** (n. en 1947) estas franclingva gvinea romanisto. Li naskiĝis en Gvineo kaj poste vivis en Senegalo, Alĝerio kaj Maroko. Li fine alvenis al Francio en 1973. Monénembo entute verkis ok librojn kaj ricevis la premion Renaudot en 2008

Lia plej sukcesa libro estas verŝajne *Pelourinho*, kies intrigo situas en Brazilo.

Li estis unu el la afrikaj verkistoj, kiuj estis invititaj al Rŭando post la genocido de 1994, pri kiu li verkis *La Plejaĝa Orfo*.

Kategorio:Gvineaj verkistoj
Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot
Straĵa

**Straĵa,** serbe **Стража,** slave **Straža,** hungare **Temesőr,** germane **Lagerdorf,** rumane **Straja** estas vilaĝo en Serbio en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato en municipo de Versec.
eta|dekstra|Straĵa situas en la mapo en la verda municipo
eta|320ra|Municipo de Versec
eta|dekstra|300ra|Centro de Straĵa
eta|260ra|Bovaro en la proksima rivero ĉe Straĵa

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 12 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 79 m
* Loĝantaro: 690
* Poŝtkodo: 26345
* Telefonprefikso: +381 13
* Aŭtokodo: VŠ

## Historio 
La neloĝata loko estis grava milita bazo de Habsburgoj por defendi la regionon kontraŭ la turkoj en 1716. Baldaŭ germanoj komencis loĝadi tie. En 1734 jam poŝto funkciis. En 1744 rumanoj pligrandigis la loĝantaron. En 1787 la turkoj okupis la vilaĝon. Ĝis Traktato de Trianon ĝi apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1921 vivis tie 1482 homoj, (1389 rumanoj, 17 serboj, 14 hungaroj, 10 germanoj kaj aliaj). En 1941 la germana armeo okupis la vilaĝon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Straĵa 693 homoj, (557 rumanoj (80 %), 52 serboj (8 %), 35 ciganoj, 16 hungaroj kaj aliaj).

## Famulo 
* en 1804 naskiĝis János Damjanich

## Vidindaĵoj 
* ortodoksa rumana preĝejo

## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

== Komunumoj pri *őr* (= sentinelo) en Hungara reĝlando ==
Post alveno de hungaroj la sentineloj gardis ankaŭ internajn limojn inter la gentoj.

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Condetto Nénékhaly-Camara

**Condetto Nénékhaly-Camara** (n. en 1930 - m. en 1972) estis poeto kaj dramisto el Gvineo.

Du teatraĵoj fare de Nénékhaly-Camara, nome *Continent Afrique* kaj *Amazoulou*, estis publikigitaj en Francio en 1970 kaj tradukitaj al la angla lingvo en 1975. *Amazoulou* estas epopea dramo pri la zulua reĝo Ŝaka.

## Referencoj 
Kategorio:Gvineaj verkistoj
Williams Sassine

**Williams SASSINE** (n. en 1944 en Kankan - m. la 9-an de februaro 1997 en Konakrio) estis gvinea romanisto, kiu verkis en la franca lingvo. Lia patro estis libana kristano, kaj lia patrino estis gvineanino kun islama kulturo.

Sassine estis afrika verkisto elmigrinta al Francio : li foriris el Gvineo post la sendependiĝo kaj enoficiĝo de Seku Ture. Lia romano *Le jeune homme de sable* estas ofte konsiderata kiel unu el la plej bonaj afrikaj romanoj de la 20-a jarcento.

## Kelkaj verkoj 
* *Saint Monsieur Baly* (1973)
* *Wirriyamu* (1976)
* *Le jeune homme de sable* (1979)
* ''L'Alphabête* (1982)
* *Le Zéhéros n'est pas n'importe qui* (1985)
* *L'Afrique en Morceaux* (1994)
* *Mémoire d'une peau'' (1998)

Kategorio:Gvineaj verkistoj
Kategorio:Naskiĝintoj en 1944
Kategorio:Mortintoj en 1997
Hildisrieden

**Hildisrieden** estas komunumo en la distrikto Sursee en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 1812 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
Hildisrieden situas oriente de Sempach sur la sudokcidenta deklivo de la montoĉeno *Erlosen*, kun bela panorama rigardo al la Lago de Sempach kaj al Pilato. La komunumo konsistas krom el la ĉefvilaĝo Hildisrieden mem el la vilaĝoj kaj setlejoj Breite, Mühlacker, Gimmermeh, Ohmelingen kaj Traselingen. Norde de la vilaĝocentro fontas la rivero Seetaler Ron, alfluanto de la Lago de Sempach.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 7,04 km², de kiuj 11,90% estas kovritaj de arbaro, 78,0% servas por agrikulturo kaj 10,2% por setlado. 

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Hildisrieden limas en nordo al Neudorf, en nordoriento al Römerswil, en sudoriento al Rain, en sudokcidento al Neuenkirch, kaj en okcidento al Sempach.

## Trafiko 
Hildisrieden estas konektita al la publika transportreto per buslinio de Lucerno al Beromünster kaj Rickenbach kaj poŝtaŭtolinio de Hochdorf al Sempach-Station.

La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2 situas 2 kilometrojn sudoriente en Sempach.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Hildisrieden datiĝas el la jaro 1077 kiel *Hiltegesrein*, jarcenton poste en la jaro 1173 la loko menciiĝis kiel *Hiltensrieden*.

Dum mezepoko la vilaĝo apartenis al la Habsburgoj. Kiam la 28-an de decembro 1385 la lucernanoj konkeris kaj bruligis la fortikaĵon Rothenburg, ili ankaŭ akiris la kontrolon pri Hilidisrieden, kion la Habsburgoj tamen rekonis nur la 16-a de julio 1394 per la tiel nomita 20-jara Paco. La kompletan kontrolon pri Hildisrieden Lucerno akiris post la konkero de Argovio fare de la Svisa Ĵurkomunumo en la jaro 1415. Hildisried ek de tiam ĝis la Helveta Revolucio en la jaro 1798 apartenis al la lucerna voktejo Rothenburg kaj tiam ĝis 1803 al la helveta distrikto Sempach. Ekde 1803 ĝi estas komunumo de la lucerna distrikto Sursee.

## Notoj kaj referencoj 
## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Hildisrieden
* Profilo de la komunumo sur la kantona retejo
* Hildisrieden en la Historia Leksikono de Svislando
Vitold Ceraskij

**Vitold Ceraskij** ( *Витольд Карлович Цераский*, pole *Witold Michał Henryk Ceraski*; naskiĝis la 9-an de majo 1849 en Sluck, Minska regiono, mortis la 29-an de majo 1925 en Troick) - astronomo, profesoro de Moskva Ŝtata Universitato, direktoro de la universitata observatorio.

Post fino de gimnazio en Sluck ekstudis ĉe Moskva Universitato. Estante studento laboris kiel kalkulisto ĉe la observatorio. Post magistriĝo pri astronomio en 1882 lekciis en la universitato. En 1883 estis sendita al Germanio, kie laboris en kelkaj observatorioj kaj frekventis lekciojn de Hermann Helmholtz. En 1887 doktoriĝis en Peterburga Universitato. Post tri jaroj fariĝis direktoro de observatorio. En 1901 oni provis sensukcese alvenigi lin al katedro de astronomio ĉe Jagelona Universitato en Krakovo. En 1914 fariĝis membro-korespondanto de Rusia Akademio de Sciencoj.

Unu el kreintoj de vida fotometrio de steloj; observis ŝanĝiĝemajn stelojn. Inter la unuaj pritaksis videblan magnitudon de la suno. En 1895 surbaze de mezurado de suna radiado konstatis, ke la temperaturo de suno superas pli ol 3500 kelvinojn. Komencis sisteman fotadon de la ĉielo por esplori ŝanĝiĝeman stelaron.

Pro malboniĝanta sanstato en 1916 rezignis pri la direktoreco de observatorio kaj foriris al Krimeo. Dum la revolucio spertis ekstreman malriĉecon sen materia helpo. Nur en 1922 ricevis registaran poŝmonon kaj povis translokiĝi proksime al Moskvo, kie lia filo estis kuracisto en sanatorio por nervozuloj. Maje 1924 solenis sian 75-an naskiĝdatrevenon. Plu science laboris, estis membro de pluraj internaciaj astronomiaj societoj. Verkis en la franca kaj rusa pri la brilecoj de subpolusaj steloj, stelaraj nebulozoj, kaj novaj steloj kun la suno.

## Fontoj 
* Artur Kijas, *Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku* (Poloj en Rusio de la 17-a jarcento ĝis 1917), Instytut Wydawniczy Pax, Wydawnictwo Poznańskie, Warszawa, Poznań 2000, ISBN 83-211-1340-0, ISBN 83-7177-004-9
* Wielka Encyklopedia PWN, tom 5, Warszawa 2001

## Vidu ankaŭ 
* 807 Ceraskia

Kategorio:Rusiaj astronomoj
PSR B1257+12 D

**PSR B1257+12 D** estas ebla ekstersunsistema nanplanedo je 980 lumjarojn ĉe la konstelacio de Virgo. Oni kredas ke estas nanplanedo kiu orbitas ĉirkaŭ PSR B1257+12 je 2,6 AU averaĝe kaj kun orbita periodo de 3,5 jaroj.

## Malkovro 
Origine, dum 1996, estis anocita ebla Saturn-simila (100 Termasoj) gasgiganto ĉirkaŭ la pulsaro je distanco de 40 AU. Tamen, la malkovro ne estis konkluda kaj estis poste malakceptita. Nun astronomoj pensas ke temas pri nanplanedo.

La objekto estas tiom malgranda ke eĉ ne estas konsiderata kiel planedo, sed kiel la unua ekstersunsistema nanplanedo simile al la objektoj de Kujper-zono en nia Sunsistemo. Eble ĝi estas la plej granda membro de granda kvanto el nanplanedoj ĉirkaŭ la pulsaro.

## Eksteraj ligiloj 
* 

Kategorio:Pulsaraj planedoj
Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj malkovritaj en 2002
Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj detektitaj per pulsar-mezurado
Kategorio:PSR B1257+12
Seku Ture

eta|dekstra|250ra|Seku Ture
**Seku Ture** [sekU turE], **Ahmed Sékou Touré** aŭ *Ahmed Sekou Toure*, naskiĝinta la 9an de januaro de 1922 en Faranah kaj mortinta la 26an de marto 1984 en Cleveland, Usono estis la unua prezidento de la Respubliko Gvineo, post la sendependigo akirita de Francio en 1958, ĝis 1984.

## Biografio 
Li estis laboristo de poŝta servo kaj poste sindikatisto. Danke al tio li iĝis urbestro de Konakrio en 1956. Li ege malamikis kun Francio ĉar sendependiĝo ne estis farata laŭ intencoj de la franca metropolo, sed laŭ premo de la gvineanoj instigitaj de Seku Ture. Tiele li devis amikiĝi kun Ĉinio kaj Sovetunio. Post tio sekvis puĉaj kaj murdaj klopodoj fare de grupoj helpataj de okcidentaj instancoj kaj tiele Seku Ture obsediĝis pri tiuj klopodoj kaj ege persekutis opoziciantojn.

## Vidu ankaŭ 
* Sendependiĝo de Afriko
* Koloniismo
* Malkoloniigo
* Disdivido de Afriko
* Panafrikanismo

Kategorio:Panafrikanistoj
Kategorio:Prezidantoj de Gvineo
Kategorio:Gvineaj politikistoj
Andamana sturno

La **Andamana sturno** (***Sturnus erythropygius***), konata ankaŭ kiel **Andamana blankakapa sturno**, estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj Ĝi troviĝas en arbaraj biotopoj de barataj insuloj de Andamanoj kaj Nikobaroj. Ĝi foje estis lokita en la genro *Sturnia*.

Tiu orientalisa specio havas tre **blankan kapon** kun iom da griza nuanco ĉirkaŭ okulo kun ankaŭ tre blanka iriso. La subaj partoj estas blankecaj kun iom da ruĝbruneca nuanco en subaj flankoj kio nomigas la specion en la latina scienca nomo kie *erythropygia* signifas "de ruĝa pugo". La ŝultroj kaj la pugo estas grizaj ambaŭflanke de pli blankeca dorso. La flugiloj estas nigraj. La beko estas flava kun iom da blueca bazo ĉefe en suba makezelo. Ankaŭ la kruroj estas flavecaj.

## Referencoj
* BirdLife International 2004.  Sturnus erythropygius.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Orientalisa faŭno
Kategorio:Birdoj de Azio
Enportitaj specioj

[eta|dekstra|250px|Masklo de *Lophura nycthemera* ([Arĝenta fazano), indiĝena de Orienta Azio enportita en partojn de Eŭropo pro ornamaj kialoj.]]
**Enportitaj specioj** aŭ **neindiĝenaj specioj**, se temas pri plantoj (ankaŭ nomataj **neofitoj**) aŭ bestoj, estas specioj, kiuj vivas for de sia indiĝena distribua teritorio kaj alvenis tien pro homa agado, ĉu intenca ĉu nevola. Kelkaj enportitaj specioj estas damaĝaj al la ekosistemo, en kiujn ili estas enportitaj, aliaj malprofite influas agrikulturon kaj aliajn homajn uzadojn de naturaj resursoj aŭ frapas la sanon de bestoj kaj homoj. Aperos listo de enportitaj specioj en aparta artikolo. Enportitaj specioj kaj iliaj sekvoj sur naturaj medioj estas nuntempe polemika temo, kiu allogas laboron de multaj sciencistoj, registaroj, asocioj, agrikulturistoj kaj aliaj.

## Vidu ankaŭ 
* Adventico
* Indiĝenaj specioj
* Invadaj specioj
* Sovaĝiĝinta kato
* Zebra mitulo
* Flava frenezformiko
* Bruna rato


Kategorio:Ekologia terminologio
Kategorio:Biogeografio
Megaherbo

[eta|dekstra|350px|Megaherba komunumo en [Kampbela Insularo, unu el la subantarktaj insuloj de Novzelando. La flavaj floroj estas *Bulbinella rossii*, Roslilio, dum la rozkoloraj floroj estas tiuj de la Kampbela karoto, *Anisotome latifolia*.]]

**Megaherboj** estas grupo da herbecaj perenaj naturfloroj kiuj kreskas en Novzelandaj subantarktaj insuloj. Ili karakteras pro sia grando, kun grandaj folioj kaj tre grandaj kaj ofte malkutime koloraj floroj, kiuj disvolviĝis kiel adaptado al akraj veterkondiĉoj de la insuloj. Gregaroj enmetitaj en la insuloj en la 19a jarcento draste malpliigis la megaherban populacion, tiom ke fine de la 20a jarcento megaherboj estis minacataj pro formorto. Post la forigo de la gregaro en 1993, la megaherboj regeneriĝis sukcese kaj spektakle. Tio estis priskribita kiel "plej elstara botanika sperto de Novzelando".

## Fontoj 
* Fell, Derek, (May 1998) "Megaherbs of the far south" *The Garden* (Journal of the Royal Horticultural Society) 123(5):326-329
* Hooker, J. D. (1844) *The Botany of the Antarctic Voyage of H.M. Discovery Ships Erebus and Terror in the Years 1839-1843, Under the Command of Captain Sir James Clark Ross; Volume 1: Flora Antarctica; Pt. 1: Botany of Lord Auckland’s Group and Campbell’s Island.* Reeve, London
* Mitchell, A. D., Meurk, C. D. and Wagstaff, S. J. (1999) "Evolution of *Stilbocarpa*, a megaherb from New Zealand's sub-Antarctic islands" *New Zealand Journal of Botany* 37:205-211 (online at https://www.rsnz.org/publish/nzjb/1999/22.pdf )
* Nicholls, V. J. and Rapson, G. L., (1999) "Biomass allocation in subantarctic megaherbs, *Pleurophyllum speciosum* (Asteraceae) and *Anisotome latifolia* (Apiaceae) *New Zealand Journal of Ecology* 23(1):87-93 (online at http://www.nzes.org.nz/nzje/free_issues/NZJEcol23_1_87.pdf)
* Smith, Philip, (November 2006) "Islands of Diversity" *The Garden* (Journal of the Royal Horticultural Society) 131(11):756-757

## Vidu ankaŭ 
* Antipoda-subantarktinsula tundro

## Eksteraj ligiloj 
(En angla)
* Joseph Dalton Hooker kaj megaherboj
* Artikolo pri ĵusa botanika ekspedicio al Kampbeloj por vidi megaherbojn
* [Foto de megaherba komunumo en Enderby Island, ĉe Aŭklandoj(https://eo.wikipedia.org/wiki/A%C5%ADklandoj)]
* Alia megaherba foto, Enderby Island
* Alia megaherba foto, Campbell Island
* Alia megaherba foto, Campbell Island
* Megaherba fotaro ĉe Flickr

Kategorio:Botaniko
Kategorio:Ekologio
Kategorio:Nov-Zelando
Camara Laye

**Camara LAYE** (n. la 1-an de januaro 1928 en Kouroussa - m. la 4-an de februaro 1980 en Senegalo) estis afrika verkisto el Gvineo. Dum siaj universitataj studoj, li verkis romanon titolitan *La Nigra Infano* (france ''L'Enfant noir*), kiu pli malpli baziĝas sur lia propra infanaĝo. Li poste verkis plurajn eseojn kaj fariĝis malamiko de la gvinea reĝimo. Lia romano *La Rigardo de la Reĝo* (france *Le Regard du roi'') estas rigardata kiel unu el liaj plej gravaj verkoj.

Kategorio:Gvineaj verkistoj
Bharatpur (Barato)

**Bharatpur** (en Esperanto Baratpuro, en la hindia भरतपुर) estas urbo de Barato en ŝtato de Raĝastano. Ĝi estis fondita de Maharaĝo Suraj Mal en 1733. Situas en la regiono de [Brij] sed kelka parto de la distrikto kuŝas ankaŭ en la regiono de [Meŭat]; Bharatpur estis iam nekonkerebla, bone-fortikigita urbo, kaj estis ĉefurbo de regno regata de la maharaĝoj Jatoj. La trio de urboj Bharatpur, Deeg kaj Dholpur ludis gravan roloon en la jata historio de Raĝastano. Situa je 50 km okcidente de la urbo de Agra (la urbo de Taĝ-Mahalo), ĝi estas ankaŭ la administra sidejo de la Baratpura distrikto. La Reĝa Dinastio de Bharatpur devenigas sian historion el la 11-a jarcento. Jatoj de tiu regiono estas plej respektata reĝa statuso en Raĝastano.

Ĝi havas populacion de 304 560 loĝantoj.

Kategorio:Urboj de Raĝastano
Eriswil

**Eriswil** estas la nomo de la sekvantaj lokoj:

*Eriswil BE estas komunumo de la administra distrikto Supra Argovio en Kantono Berno en Svislando.

*Eriswil (Knutwil) estas vilaĝeto de la komunumo Knutwil de la distrikto Sursee en Kantono Lucerno en Svislando.
Provinco Silistra

La **provinco Silistra** (; vidu la artikolon oblast) - situas en la nordoriento de Bulgario. Ĝi havas loĝantaron de ĉirkaŭ  homoj, el kiuj pli-malpli 34 procentaĵoj vivas en la administra centro Silistra. La provinco kovras areon de  kvadrataj kilometroj kaj konsistas el 7 municipoj. Veturiloj registritaj en ĝi rekoneblas per la regiona aŭtokodo CC (do "ss").

La provinco norde limas al Rumanio - la okcidentan duonon de la limo konsistigas la rivero Danubo.

## Vidu ankaŭ 
* Provincoj de Bulgario

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|200ra|

S
Provinco Sliven

La **provinco Sliven** (; vidu la artikolon oblast) - situas en la orienta centro de Bulgario. Ĝi havas loĝantaron de ĉirkaŭ  homoj, el kiuj pli-malpli 49 procentaĵoj vivas en la administra centro Sliven. La provinco kovras areon de  kvadrataj kilometroj kaj konsistas el 4 municipoj. Veturiloj registritaj en ĝi rekoneblas per la regiona aŭtokodo CH (do "sn").

La provinca ĉefurbo situas piede de la unika roka masivo "Sinite Kamani" ("bluaj rokoj"), tre proksime de mineralaj fontoj. La urbo konatas pro pura freŝa aero, puraj akvofontoj, mildaj vintroj kaj malvarmetaj someroj.

## Vidu ankaŭ 
* Provincoj de Bulgario

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|160ra|

S
Provinco Sofio

La **Sofia provinco** (; vidu la artikolon oblast) - situas en la okcidenta centro de Bulgario, kaj je tri flankoj - norde, oriente kaj sude - ĉirkaŭas la urbon Sofio, kiu mem estas sendependa administra unuo; tamen la bulgaria ĉefurbo estas la administra centro de la provinco. La provinco havas loĝantaron de ĉirkaŭ  homoj, kovras areon de  kvadrataj kilometroj kaj konsistas el 22 komunumoj. Veturiloj registritaj en ĝi rekoneblas per la regiona aŭtokodo CO (do "so").

## Vidu ankaŭ 
* Provincoj de Bulgario

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|200ra|
eta|maldekstra|160ra|

S
Knutwil

**Knutwil** estas komunumo en la distrikto Sursee en Kantono Lucerno, Svislando. Ĝi havis 1697 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008.

## Geografio 
La komunumo Knutwil situas ĉe la okcidenta bordo de la rivero Suro. La komunumo Knutwil konsistas el la partoj Bad Knutwil, Eriswil, Hitzligen, Knutwil-Dorf, Sankt-Erhard, Schaubern kaj Wolen. Sankt-Erhard situas ĉe la suda bordo de la Lago de Mauensee.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 9,74 km², de kiuj 20,0% estas kovritaj de arbaro, 69,0% servas por agrikulturo kaj 10,7% por setlado. 

## Najbaraj komunumoj 
La komunumo Knutwil limas en nordo al Triengen, en nordoriento al Büron, en oriento al Geuensee, en sudoriento al Sursee, en sudo al Mauensee, kaj en oriento al Dagmersellen.

## Trafiko 
La stacidomo  situas for de la centro de Knutwil inter Mauensee kaj Sankt-Erhard. La vilaĝoj mem atingeblas per la buslinio de Sursee al Uffikon dumtage kaj dumnokte per laŭmenda buso. La plej proksima alveturejo al la svisa aŭtovojo A2, kiu pasas tra la teritorio de la komunumo, troviĝas sudoriente en Sursee en distanco de 9 kilometroj.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Knutwil datiĝas el la jaro 1050 kiel *Gnuthwilare*.

Dum mezepoko la alta jurisdikcio apartenis al la Habsburgoj kaj la malalta al ties vasaloj, la senjoroj de Froburgo. Grafo *Hartmann de Froburgo* vendis en 1280 la privilegiojn de la Froburgoj al *Markwart de Ifenthal*, kiu ilin donacis en la sama jaro al la Abatejo de Zofingo. En la jaro 1407 la urbo Lucerno aĉetis la altan jurisdikcion de la Habsburgoj, kaj en la jaro 1579 Lucerno akiris en la kadro de tereninterŝango inter Berno kaj la Monaĥejo Sankt-Urbano ankaŭ la malaltan jurisdikcion. La urbo Lucerno tiam kreis la kamparvoktejon Knutwil, al kiu siatempe apartenis ankaŭ la hodiaŭa komunumo Mauensee. Per la Helveta Revolucio en la jaro 1798 la lucernaj kamparvoktejoj estis dissovitaj. Dum kvin jaroj Knutwil nun apartenis al la helveta distrikto Sursee, kiu fariĝis en 1803 ofica distrikto de Kantono Lucerno.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Büron-Bad Knutwil (stacidomo)
* St. Erhard-Knutwil (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Knutwil
* Profilo de la komunumo sur la kantona retejo 
* Knutwil en la Historia Leksikono de Svislando
Provinco Veliko Tarnovo

La **provinco Veliko Tarnovo** [Veliko Tărnovo] (; vidu la artikolon oblast) - situas en la nordo de Bulgario. Ĝi havas loĝantaron de ĉirkaŭ  homoj, el kiuj pli-malpli 35 procentaĵoj vivas en la administra centro Veliko Tarnovo - kun la antaŭurboj 70 procentaĵoj. La provinco kovras areon de  kvadrataj kilometroj kaj konsistas el 10 komunumoj. Veturiloj registritaj en ĝi rekoneblas per la regiona aŭtokodo BT (do "vt").

Plej norde, la provinco limiĝas per la rivero Danubo, aliflanke de la rivero situas Rumanio.

eta|maldekstra|200ra|

## Setlejoj 
* Polski Senovec

## Vidu ankaŭ 
* Provincoj de Bulgario

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

V
Purpurdorsa sturno

La **Purpurdorsa sturno** (***Sturnus sturninus***) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj.

Ĝi troviĝas en Kamboĝo, Ĉinio, Kristnaskinsulo, Barato, Indonezio, Irano, Japanio, Koreio, Laoso, Malajzio, Mongolio, Birmo, Pakistano, Rusio, Singapuro, Tajvano, Tajlando, Vjetnamio, kaj for de tiu orientazia teritorio en Jemeno, Norvegio kaj Britio, kiel enmetita specio.

Ĝi estas blankeca birdo kun brunecaj flugiloj striecaj je blanko kaj kun **brilnuancoj violecaj** subŝultre (kio nomigas la specion) kaj malhelverdaj en bazo de flugilplumoj. Beko, kruroj kaj okuloj estas malhelaj. 

Ties natura habitato estas nordaj kaj moderklimataj arbaroj.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Sturnus sturninus.   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Wallacea

[eta|300ra|Wallacea estas la insuloj ene de la ruĝa areo. [Linio Weber blue.]]
eta|300ra|Biodiverseco-riĉaĵejo Wallacea.

**Wallacea** estas biogeografia nomo de grupo de indoneziaj insuloj separataj de profundaj markoloj el azia kaj aŭstralia kontinentbreto. La insuloj de Wallacea kuŝas inter Sunda Lando (Malajzia Duoninsulo, Sumatro, Borneo, Javo kaj Balio) okcidenten, kaj Proksima Oceanio inklude Aŭstralion kaj Nov-Gvineon suden kaj orienten.

La totala landareo de Wallacea estas 347 000&nbsp;km².

La Linio de Wallace estas nomata laŭ Alfred Russel Wallace, kiu rimarkis tiun ĉi netan disigan linion dum siaj orienthindaj vojaĝoj en la 19-a jarcento, ĉefe rilate al la diferencoj inter mamuloj kaj birdoj de ambaŭ flankoj de la linio.

La organizaĵo Naturprotekto Internacie (angle *Conservation International*) indikis ĝin kiel biodiverseco-riĉaĵejon.

## Administraciaj unuoj 

## Biodiverseco 
La biodiversecon de tiu eksterordinara regiono estis konstatita per ĵusa ekspedicio kiu dum laboro de nur ses semajnoj sukcesis identigi kvin novajn speciojn kaj kvin novajn subspeciojn de paseroformaj birdoj, kiam jam malfacile okazas identigoj de novaj birdospecioj. Fakte nur ekde ekspedicioj de la Universitato de Luisiano en norda Peruo en la 1970-aj jaroj oni ne identigis tiom da novaj birdospecioj en ununura zono. Tiu nova ekspedicio en Wallacea sukcesis pro du faktoroj: unua la aparteco de la du insuloj Taliabu kaj Peleng, en kiuj oni malkovris la kvin speciojn kaj kvar el la subspecioj; kaj dua la studo de iamaj ekspedicioj, inter kiuj tiu de Wallace mem, kiuj esploris nur la plej facile atingeblajn marbordajn areojn kaj ne la internajn montarajn.

## Referencoj 
* Abdullah MT. (2003). Biogeography and variation of *Cynopterus brachyotis* in Southeast Asia. PhD thesis. Universitato de Kvinslando, St Lucia, Australia.
* Corbet, GB, Hill JE. (1992). The mammals of the Indomalayan region: a systematic review. Oxford University Press, Oxford.
* Hall LS, Gordon G. Grigg, Craig Moritz, Besar Ketol, Isa Sait, Wahab Marni and M.T. Abdullah. (2004). Biogeography of fruit bats in Southeast Asia. *Sarawak Museum Journal* LX(81):191–284.
* Wilson DE, Reeder DM. (2005). Mammal species of the world. Smithsonian Institution Press, Vaŝingtono.

## Vidu ankaŭ 
* Linio de Wallace
* Linio de Lydekker
* Malesio
* Sumbaj deciduaj arbaroj

## Notoj 
## Eksteraj ligiloj 
*  Biodiverseco-riĉaĵejo Wallacea (Naturprotekto Internacie) 
*  Too Many Lines; The Limits of the Oriental and Australian Zoogeographic Regions George Gaylord Simpson, Proceedings of the American Philosophical Society, Vol. 121, No. 2 (Apr. 29, 1977), pp. 107–120
*  mapo de la linio de Wallace, Weber kaj Lydekker


Kategorio:Biodiverseco-riĉaĵejoj
Kategorio:Ekoregionoj de la Aŭstralazia ekozono
Kategorio:Naturhistorio de Indonezio
Solomana Kante

**Soulemayne KANTE** aŭ **Solomana KANTE** (naskiĝis en 1922, mortis la ) estis afrika verkisto kaj inventinto de la alfabeto N'Ko por la mandeaj lingvoj de okcidenta Afriko. N'Ko signifas "Mi diras" en ĉiuj mandeaj lingvoj.

Kante kreis N'Ko en 1949 post meditada nokto. Tiun alfabeton li ellaboris kiel respondon al la antaŭjuĝo, laŭ kiu afrikanoj estis "*senkultura popolo*".

Kategorio:Gvineaj verkistoj
Senarbejo (ekologio)

[eta|220ra|Senarbejo en [Piceo|picearo.]]
En ekologio, **senarbejo**   aŭ **kanopea aperturo** estas ejo en la arbara kanopeo kie mankas grandaj arboj. Senarbejoj formiĝas kie grandaj arboj agonias, ekfalas kaj permesas disvolviĝon al arbidoj kaj aliaj plantidoj kiam la ombro estas malaperigita.

En klasika okcident-eŭropa forstado oni konsideras senarbejojn kiel havantajn areon de almenaŭ 0,05 hektaroj , kaj kun denskvociento sub 0,20 . Senarbejoj povas resti nearbazitaj long- aŭ mallongtempe.

## Referencoj 
## Bibliografio 
*  Simon, Karl-Hermann (ed.) 1995 : Lexicon Silvestre. Prima Pars. Vortaro de forsta fako. Esperantlingva parto (I eo) kun difinoj. *Förderverein "Lexicon silvestre" e.V.*, Eberswalde, 84 p.

Kategorio:Ekologio
Kategorio:Arbaroj
Kategorio:Arbara mastrumado
Brunvanga sturno

La **Brunvanga sturno** (***Sturnus philippensis*** aŭ *Sturnia philippensis*) estas specio de sturno de la familio de Sturnedoj.

Ĝi estas specio ege simila al la proksime parenca Purpurdorsa sturno, tio estas, blankeca birdo kun brunecaj flugiloj striecaj je blanko kaj kun brilnuancoj violecaj subŝultre kaj malhelverdaj en bazo de flugilplumoj. Beko, kruroj kaj okuloj estas malhelaj. Tamen kiel distingilo tiu specio montras tre rimarkindan **brunan makulon en vango**, kio nomigas la specion.

Ĝi troviĝas en Brunejo, Ĉinio, Indonezio, Japanio, Koreio, Malajzio, Filipinoj, Rusio, Singapuro kaj Tajvano. Ties natura habitato estas moderklimata arbaro.

## Referencoj 
* BirdLife International 2004.  Sturnus philippensis .   2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj. Konsultita la 24an de julio 2007.

Kategorio:Paseroformaj
Kategorio:Sturnedoj
Kategorio:Birdoj de Azio
Provinco Vidin

La **provinco Vidin** (; vidu la artikolon oblast) - situas en la pleja nordokcidento de Bulgario, lime al Serbio kaj Rumanio. Ĝi havas loĝantaron de ĉirkaŭ  homoj, el kiuj pli-malpli 53 procentaĵoj vivas en la administra centro Vidin - la dua plej granda urbo laŭ nombro de loĝantoj estas Belogradĉik. La provinco kovras areon de  kvadrataj kilometroj kaj konsistas el 11 komunumoj. Veturiloj registritaj en ĝi rekoneblas per la regiona aŭtokodo BH (do "vn"). Norde la rivero Danubo limigas la teritorion.

## Vidu ankaŭ 
* Bregovo
* Provincoj de Bulgario

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|160ra|
eta|240ra|

V
Provinco Jambol

La **provinco Jambol** (; vidu la artikolon oblast) - situas en la sudoriento de Bulgario, sude lime al Turkio. Ĝi havas loĝantaron de ĉirkaŭ 152 000 homoj, el kiuj pli-malpli 56 procentaĵoj vivas en la administra centro Jambol. La provinco kovras areon de 3 336 kvadrataj kilometroj kaj konsistas el 5 komunumoj. Veturiloj registritaj en ĝi rekoneblas per la regiona aŭtokodo Y.

## Vidu ankaŭ 
* Provincoj de Bulgario

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|160ra|

Kategorio:Provincoj de Bulgario
Kuŝtilj

**Kuŝtilj,** serbe **Куштиљ,** slave **Kuštilj,** hungare **Mélykastély** [mEjkaŝtEj], rumane **Coştei** estas malgranda vilaĝo en Serbio en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato en municipo de Versec.
eta|dekstra|Kuŝtilj situas en la mapo en la verda municipo
eta|320px|Municipo de Versec

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 45 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 74 m
* Loĝantaro: 800
* Poŝtkodo: 26336
* Telefonprefikso: +381 13
* Aŭtokodo: VŠ

## Historio 
Post dominado de turkoj la loko estis senhoma. Precipe rumanoj fondis la vilaĝon en 1690. Ĝis Traktato de Trianon Mélykastély apartenis al Hungara reĝlando, al Temes (reĝa departemento), al distrikto Versec, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. Fine de la hungara erao la komunumo havis la rangon grandvilaĝo. En 1941 la germana armeo okupis la vilaĝon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Kuŝtilj 806 homoj, (767 rumanoj (95 %), 19 serboj, 12 ciganoj, 4 hungaroj kaj 3 kroatoj).

## Vidindaĵoj 
## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Ŝuŝara

**Ŝuŝara,** serbe **Шушара,** slave **Šušara,** germane **Schuschara,** hungare **Fejértelep** estas malgranda vilaĝo en Serbio en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato en municipo de Versec.
eta|dekstra|Ŝuŝara situas en la mapo en la verda municipo
eta|320ra| Municipo de Versec
eta|300ra|Panoramo de Ŝuŝara
eta|275ra|Preĝejo de Fejértelep de 1902

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 43 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: m
* Loĝantaro: 370
* Poŝtkodo: 26343
* Telefonprefikso: +381 23
* Aŭtokodo: VŠ

## Situo 
Ŝuŝara situas de Versec je 35 km-oj.

## Historio 
Germanoj fondis la vilaĝon en 1812. Ĝis Traktato de Trianon Fejértelep apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la vilaĝon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Ŝuŝara 376 homoj, (241 hungaroj (64 %), 82 serboj (22 %), 26 jugoslavianoj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino
eta|maldekstra|260ra|Strato de Ŝuŝara
eta|maldekstra|260ra|Kulturdomo de Ŝuŝara

Bildoj pri la nuntempo:
eta|280ra|La nuntempa preĝejo de Ŝuŝara

Image:Šušara 2 kud.JPG
Image:Voditeljka programa Canji Melinda.JPG
Image:ŠušaraVoditelji smotre.JPG
Image:Clan Kuda Adi Endre.JPG
File:Kud Šušara 90-tih.jpg
File:Kud Šušara 90-tih.jpg
File:Šušara izlozba rucnih radova.JPG
File:Šušara učesnici smotre.jpg

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Chlamydomonas

[eta|Konstruo de Chlamydomonas 1.[flagelo 2. vakuolo 3.ĉelmuro 4.okulmakulo 5.ĉelkerno 6.kloroplasto]]
***Chlamydomonas*** estas genro de unuĉela verdalgo, kies reprezentantoj vivas ĉefe en dolĉaj akvoj aŭ humida grundo. La ĉeloj estas plej ofte ellipsoidaj kaj longaj 10 ĝis 20 µm. La moviĝemaj specioj havas du flagelojn.

Kelkaj specioj vivas en la polusaj areoj kaj montaroj (ekz. *Chlamydomonas nivalis*) kaj ties ruĝkoloraj ĉeloj povas kaŭzi la sangoneĝon. La koloriĝon kaŭzas karotinoidoj, ekz. astaksantino. Tiujn karotinoidojn produktas la algo inter malfavoraj kondiĉoj por protektis sin ekz. kontraŭ forta UV-radiado.

## Specioj 
* *Chlamydomonas moewusii*
* *Chlamydomonas nivalis*
* *Chlamydomonas reinhardtii*, grava model-organismo

Kategorio:Verdaj algoj
Zagajica

**Zagajica,** serbe **Загајица,** hungare **Fürjes** [furjeŝ] estas malgranda vilaĝo en Serbio en aŭtonomio Vojvodino, en distrikto **Suda** Banato en municipo de Versec.
eta|dekstra|Ŝuŝara situas en la mapo en la verda municipo
eta|320ra|Municipo de Versec
eta|300ra|Strato en Zagajica

## Bazaj informoj 
* 
* Areo: 23 &nbsp;km²
* Alto super marnivelo: 115 m
* Loĝantaro: 570
* Poŝtkodo: 26344
* Telefonprefikso: +381 13
* Aŭtokodo: VŠ

## Historio 
Ĝis Traktato de Trianon Fürjes apartenis al Hungara reĝlando, poste al Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj, depost 1928 al Jugoslavio, ekde 2006 kiel Serbio. En 1941 la germana armeo okupis la vilaĝon ĝis 1944. En 2002 loĝis en Zagajica 575 homoj, (513 serboj (89 %), 37 ciganoj, 5 rumanoj, 2 hungaroj kaj aliaj).

## Vidindaĵoj 
## Vidu ankaŭ 
* Strukturo de Vojvodino

Kategorio:Vilaĝoj de Serbio
Emanuelo la 2-a (Portugalio)

eta|dekstra|250px|Emanuelo la 2-a de Portugalio
**Emanuelo la 2-a de Portugalio**, kromnome *la Patrioto* aŭ *la perdita reĝo*, (Lisbono, 19-an de marto 1889 - Twickenham, Anglio, 2-an de julio 1932), estis la lasta Reĝo de Portugalio inter 1908 kaj 1910.

Lia reĝado komencis en 1908, kiam radikalaj respublikanoj murdis lian patron, la reĝo Karlo la 1-a kaj lian pli aĝan fraton, Ludoviko Filipo de Braganzo.

La juna reĝo devis savi la situacion de la dinastio de Braganzo per deviga demisio de la ĉefministro João Franco kaj de la tuta registaro en 1908. Oni kunvokis liberan balotadon en kiu respublikanoj kaj socialistoj ne atingis majoritaton (nur 9% de respublikanoj, kontraŭ 58 % de apogo al la registaro, 33% de la bloko de la opozicio). La revolucio komencis la 4an de oktobro de 1910 kaj *Don Manuel* fuĝis el la plaĝoj de Ericeira, norde de Lisbono, al Ĝibraltaro kun la tuta reĝa familio la 5an de oktobro.

Li loĝis en ekzilo en Britio. La 4an de septembro de 1913 edziĝis al la Princino Aŭgusta Viktorio de Hohenzollern-Sigmaringen. La reĝo mortiĝis juna kaj pro tio la porreĝa movado kiu volis restaŭri la dinastion de Braganzo malsukcesis. Ĉar li ne lasis idon, la sukcedo je la rajtoj al Trono de Portugalio estis disputataj de la linio de *Don Miguel* la 1-a, en la persono de Duarte Nunho de Braganzo, kiu ekpretendis la titolon de Duko de Braganzo, kaj tiel li estis foje agnoskata de kelkaj eŭropaj reĝaj dinastioj kaj eĉ de la Portugala Respubliko. Samtempe la titolo estis disputata de Maria Pia de Saksio-Koburgo Braganzo.

Emanuelo la 2-a verkis gravan gvidlibron pri portugala literaturo mezepokaj kaj de la renesanco.

## Vidu ankaŭ 
* Saksio-Koburgo kaj Gotao (dinastio)

Kategorio:Portugalaj reĝoj
Kategorio:Braganzo
Kategorio:Saksio-Koburgo kaj Gotao
Kategorio:Ordeno de la Ĝartero
Kategorio:Naskiĝintoj en Lisbono
Giswil

## Pri la komunumo 
**Giswil** estas komunumo en Kantono Obvaldo, en Centra Svislando. Ĝi havis 3513 loĝantojn je la 31-a de decembro 2008. 

## Geografio 
Giswil situas okcidente de la Lago de Sarno kaj estas la lasta valkomunumo antaŭ la ekgrimpo de Brünig-Pasejvojo. En Giswil unuiĝas la tri riveroj *Giswiler Lauibach*, *Giswiler Aa*, *Eta Melchaa* al la *Dreiwässerkanal* (Tririvera Kanalo), kiu alfluas al la Lago de Sarno.

En sudoriento de la komunumo troviĝas norde de Brienzer Rothorn *Emmensprung*, tiu estas la fonto de Eta Emme. Tio estas la sola parto de Kantono Obvaldo, kiu ne apartenas al la akvokolekta baseno de la Kvarkantona Lago.

La teritorio de la komunumo etendiĝas sur areo de 85,9 km², de kiuj 53,3% estas kovritaj de arbaro, 35,9% servas por agrikulturo kaj 2,2% por setlado. 

## Trafiko 
[eta|maldekstra|150ra|[Giswil (stacidomo)|Stacidomo de Giswil]]
Giswil disponas pri stacidomo ĉe la Brünig-Fervojo de Lucerno al Meiringen kaj Interlaken. Tuj post la stacidomo de Giswil komenciĝas la dentorada parto de la Brünig-Fervojo inter Giswwil kaj Kaiserstuhl.

Tra Giswil pasas ankaŭ la kantona ĉefvojo kaj la svisa aŭtovojo A8 tra la Brünig-Pasejo. Ĝis la malfermo de la ĉirkaŭveturtunelo de la svisa aŭtovojo A8, la aŭtovojo finiĝis antaŭ Giswil kaj la tuta trafiko pasis tra la kantona ĉefvojo tra la vilaĝocentro. Post la malfermo de la tunelo en la jaro 2004, la vivokvalito en la vilaĝocentro multe altiĝis, sen ke la trafika konekto suferis.

De Giswil ankaŭ pasejvojo tra Glaubenbühl-Pasejo kondukas la Schüpfheim en la lucerna distrikto Entlebuch.

## Historio 
La unua dokumenta mencio de Giswil datiĝas el la jaro 840 kiel *Kisevilare*.

Giswil dum mezepoko estis majora bieno de la Monaĥejo Murbach en Alzaco, kiu estis la sidejo de la monaĥeja administracio en la Valo Obvaldo. En la 13-a jarcento la *Baronoj de Wolhusen*, sukcesis unuigi voktejon kaj majoroficejon kaj plej parte liberigi de la kontrolo de la abato de Murbach. En la jaro 1291 la Monaĥejo Murbach vendis ĉiujn siajn teritoriojn en hodiaŭa Svislando al la Habsburgoj.

En la jaro 1629 grava inundo de la rivero *Giswiler Lauibach* detruis grandan parton de la vilaĝo inkluzive la preĝejon. La pastro deklaris, ke la katastrofon kaŭzis sorĉistoj. Sekvis terura persekuto de tiel nomita sorĉistoj kaj 63 homoj, inter ili ankaŭ infanoj estis krudele turmentitaj kaj ekzekutitaj kun la beno de la katolika eklezio.

Per la malfermo de la Brünig-Pasejvojo kaj la Brünig-Fervojo en la dua duono de la 19-a jarcento komenciĝis ekonomia prospero, al kiu ankaŭ kontribuis la sekigo de la marĉo *Aaried*. Samtempe oni komencis utiligi la akvoenergion de la Lago de Lungern.

## Notoj kaj referencoj 
## Vidu ankaŭ 
* Giswil (stacidomo)

## Eksteraj ligiloj 
* Oficiala retejo de la komunumo Giswil
* Giswil en la Historia Leksikono de Svislando
Blagoevgrad

La urbo **Blagoevgrad** () situas iom sudokcidente de la geografia centro de Bulgario, proksime de Grekio kaj de la Nord-Makedonio. Ĝi estas la administra centro de samnoma komunumo kaj ankaŭ samnoma provinco (oblasto): Veturiloj registritaj en la urbo samkiel la ĉirkaŭaj komunumoj de la provinco rekoneblas per la regiona aŭtokodo E. Laŭ la stato de  en la urbo vivis  sur areo de  kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de  loĝantoj/km². La provinca ĉirkaŭaĵo de la urbo estas tre montara kaj interalie kovras la montoĉenojn Rila kaj Pirin, kun samnomaj naciaj parkoj.

## Partneraj urboj 
*  Auburn, Usono
*  Delčevo, Nord-Makedonio
*  Skopjo, Nord-Makedonio
*  Seres, Grekio
*  Székesfehérvár, Hungario
*  Tesaloniko, Grekio
*  Nagasaki, Japanio
*  Batumi, Kartvelio

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

B
Dobriĉ

La urbo **Dobriĉ** - bulgare *Добрич* - situas en la nordoriento de Bulgario - okcidente proksime de la Nigra Maro kaj norde de Rumanio. Ĝi estas la administra centro de samnoma provinco (oblasto) kaj havas loĝantaron de ĉirkaŭ 114 990 homoj - pli-malpli 53 procentaĵoj el la sumaj loĝantoj de la provinco. Veturiloj registritaj en la urbo samkiel la ĉirkaŭaj municipoj de la provinco rekoneblas per la regiona aŭtokodo TX.

## Etimologio 
La urbo ricevis sian nomon el la mezepoka reganto Dobrotica, frato de Balik, laŭ kiu ricevis nomon la urbo Balĉik.

## Partneraj urboj 
*  Pinsk, Belorusio
*  Golmud, Ĉinio
*  Zalaegerszeg, Hungario
*  Kavadarci, Nord-Makedonio
*  Nowy Sącz, Pollando
*  Constanţa, Rumanio
*  Saratov, Rusio
*  Schaffhausen, Svislando
*  Kırklareli, Turkio
*  Izmail, Ukrainio

eta|maldekstra|200px|situo de la urbo kaj de la ĉirkaŭaj municipoj en la provinco

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

D
Dinastio de Braganzo

La **dinastio Braganzo**, portugale *Sereníssima Casa de Bragança*, estas portugala nobela familio nomita laŭ la samnoma urbo, al kiu apartenis de 1640 ĝis 1853 la reĝoj de Portugalio kaj de 1822 ĝis 1889 ankaŭ la imperiestroj de Brazilo. Per la morto de reĝino Maria la 2-a, la reĝeco de Portugalio transiris de la familio Braganzo al la familio de ŝia edzo, Saksio-Koburgo kaj Gotao, branĉo de dinastio Wettin. Tiu branĉo foje estas nomata **Braganzo-Saksio-Koburgo-Gotao** aŭ **Braganzo-Wettin**.

## Reĝoj de la Kvara Dinastio – Domo de Bragança 
### Duon-Dinastio - **Bragança-Saxe-Coburgo-Gotha** (aŭ **Bragança-Wettin**) 

Braganzo
*
*
Kategorio:Historio de Portugalio
Kategorio:Historio de Brazilo
Ĥaskovo

La urbo **Ĥaskovo** () situas en la sudo de Bulgario, proksime de Grekio kaj al Turkio. Ĝi estas la administra centro de samnoma provinco Ĥaskovo (oblasto) kaj havas loĝantaron de ĉirkaŭ 94 103 homoj - pli-malpli 30 procentaĵoj el la sumaj loĝantoj de la provinco. Veturiloj registritaj en la urbo samkiel la ĉirkaŭaj municipoj de la provinco rekoneblas per la regiona aŭtokodo X.

## Partneraj urboj 
*  Abington, Pensilvanio, Usono
*  Aleksandropolo, provinco Evroso, Grekio
*  Châtillon-sur-Indre, Francio
*  Edirne kaj Bodrum, Turkio
*  Enguera, Valencilando, Hispanio
*  Koblenco, Germanio
*  Leicester, Anglio, Britio
*  Novara, Piemonto, Italio
*  Ŝatura, Rusio
*  Taŝkent, Uzbekio
*  Veszprém, Hungario
*  Viseu, Portugalio

eta|maldekstra|200ra|situo de la urbo kaj de la ĉirkaŭaj municipoj en la provinco

## Vidu ankaŭ 
* Trolebusa transporto en Ĥaskovo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

eta|maldekstra|250ra|


Ĥ
Gabrovo

eta|maldekstra|250px|Ponto de subpremo en Gabrovo
La urbo **Gabrovo** - bulgare *Габрово* - estas inter la plej malgrandaj el la 28 provincaj ĉefurboj de la ŝtato kaj situas en la centro de Bulgario. Ĝi estas la administra centro de la samnoma provinco (oblasto) kaj havas loĝantaron de ĉirkaŭ 67 012 homoj - pli-malpli 49% el la provinco loĝantaro. Temas pri industria areo kie oni prilaboras ŝuojn, meblojn, teksaĵojn, ledon ktp.

Ĝi situas nordoriente de la urbo Plovdiv.
## Humoro
La urbo estas enlande konata kiel sidejo de humuro kaj anekdotoj. Maje okazas humora festivalo. Estas *Muzeo de Humoro kaj Satiro*, kies simbolo estas nigra kato kaj ĉe kies pordo staras skulptaĵoj de Don Kiĥoto kaj lia ŝildisto Sanĉo. Estas ankaŭ *Nacia Muzeo pri Edukado*.

Veturiloj registritaj en la urbo samkiel la ĉirkaŭaj municipoj de la provinco rekoneblas per la regiona aŭtokodo EB.

**En Esperanto** aperis en 1982 *Anekdotoj pri gabrovanoj* kaj en 1990 *Anekdotoj el Gabrovo*.
## Lokaj esperantistoj
*Kina Tabakova (mortis 1922)

## Partneraj urboj 
*  Thun, Svislando
*  Mitiŝĉi, Rusio
*  Mahilovo, Belorusio
*  Ŝaki, Azerbajĝano
*  Aalst, Belgio
*  Mittweida, Germanio
*  Panevėžys, Litovio
*  Sisak, Kroatio
*  Nowy Sącz, Pollando
*  Prešov, Slovakio

## Galerio 

Bulgaria-Gabrovo 02.jpg|Sancho Panza - Gabrovo
Bulgaria-Gabrovo 03.jpg|Don Kiĥoto - Gabrovo
Bulgaria-Gabrovo 04.jpg|Hitar Petar - Gabrovo

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

G
Eŭgleno

eta|1 nukleo 2 kloroplastoj 3 paramylon granuloj (energia stoko proksima al amelo) 4 kontraktebla vakuolo (regulanta sistemo de osmozo) 5 kinetosomo 6 stoko 7 mallonga flagelo 8 lumsensilo (rudimenta okulo) 9 stigma ("kaŝilo" por la lumsensilo permesante koni la direkton de la incida lumradio)
10 flagelo
***Eŭglena*** (la eŭglenoj) estas komuna genro de verdaj algoj kun flageloj, tipaj de la Eŭglenofitoj, kaj ofte trovataj en akvo (plejofte milda akvo, sed ekzistas raraj maraj specoj) riĉaj en dieteroj.

Uzante kloroplastojn (fotosintezo) por sin disvolvi aŭ kapablaj uzi rekte la organikan materion, oni konsideras la eŭgleno kiel estante organismo miksotrofa.

La longeco de la ĉeloj varias de #20 al #300 µm ; ili estas tipe cilindroformaj, ovalaj, aŭ fusiformaj kun aspekto de sola flagelo. Efektive, kontraŭe al multnombraj priskriboj, estas *Bikonta* , sed kies la tre mallonga dua flagelo (#*7* sur la figuro) ne eliras de la tenujo. La nomo *Eŭglena* devenas de la grekaj vortoj *eus* kaj  *glene* signifante *bonan okulon* kaj referencas al la sensilo (stigma) ludante la rolon de rudimenta okulo (#9 sur la figuro).

Eŭglenoj dividas sin per laŭlonga divido de la ĉelo. Neniu seksa reproduktado estas konata.

Pli ol #100 specioj  de *Eŭglena estis priskribitaj*. Marin *kaj al*. (#2003) revuis la ĝenron kun la celo fari tiun grupon monofiletika, per movo de diversaj specoj kun rigidaj ŝeloj al la ĝenro *Lepocinclis* kaj per la enmikso de diversaj specioj sen kloroplasto, antaŭe klasifikitaj kiel *Astasia* kaj *Khawkinea*..

Eŭglenoj posedas disbranĉiĝintajn kloroplastojn (diritajn en formo de stelo) permesante fotosintezon, helverdajn, kvankam iuj specioj estas senkoloraj. Eksperimento efektive monstras ke la eŭglenoj povas perdi tiujn kloroplastojn en iaj kondiĉoj. Se oni aldonas antibiotikon kiel streptomicino en la kulturmedio de la eŭglenoj, la divido de la kloroplastoj estas inhibiciita dum la ĉela divido ne estas afektita. Dum la sinsekvaj dividoj de la eŭglenoj, la kloroplastoj estas distribuitaj en la filinaj ĉeloj, sed al la sinsekvo de la generacioj, estas malpli kaj malpli da ili, ĉi tiuj ne plu povante dividi sin. Post ioma nombro de ĉelaj dividoj, la filinaj ĉeloj ne plu posedas kloroplastojn. Ili fariĝas sekve  heterotrofaj hétérotrophes kaj sin tenas sin kiel bestaj ĉeloj.

Homaj aplikoj ekzistas ĉefe kiel biokarburaĵo. En #2015, por eksperimentado, la japana entrepreno Euglena (entrepreno) regule provizis buson, kiu plenumas # # per tago, konsumante karburaĵon kunmetitan de norma karburaĵo kaj de #1 % de eŭgleno..

## Specioj 
La genro havas ĉ. 125 speciojn, kelkaj el ili

* *Euglena acus* 
* *Euglena deses* 
* *Euglena ehrenbergii* 
* *Euglena gracilis* 
* *Euglena haematoda* 
* *Euglena intermedia* 
* *Euglena oxyuris* 
* *Euglena pisciformis* 
* *Euglena sanguinea* 
* *Euglena spirogyra*
* *Euglena terricola*
* *Euglena texta* 
* *Euglena tripteris* 
* *Euglena variabilis* 
* *Euglena viridis* 

Plej grava kiel modela organismo estas *Euglena gracilis*.

## Referencoj 
## Tradukfonto 
Kategorio:Algoj
Kategorio:Protistoj
Kategorio:Unuĉeluloj
Kjustendil

La urbo **Kjustendil** - bulgare *Кюстендил*, historie *Велбъжд*, *Velbaĵd* - situas en la okcidento de Bulgario, proksime de Nord-Makedonio kaj Serbio. Ĝi estas la administra centro de samnoma provinco (oblasto) kaj havas loĝantaron de ĉirkaŭ 51 800 homoj - pli-malpli 38 procentaĵoj el la sumaj loĝantoj de la provinco. Veturiloj registritaj en la urbo samkiel la ĉirkaŭaj municipoj de la provinco rekoneblas per la regiona aŭtokodo KH. Parto de la provinco, en la proksimaĵo de la urbo Kjustendil, estas la historia Rila-monaĥejo, Monda Heredaĵo de Unesko.

## Partnera urbo 
*  Cocoa Beach, Florido, Usono

eta|maldekstra|200px|situo de la urbo kaj de la aliaj municipoj en la provinco

## Eksteraj ligiloj 
*  ()

K